Anxélica

A **anxélica** (***Angelica archangelica*** L., sin. *Archangelica officinalis* Hoffm., *Archangelica officinalis* *var.* *himalaica* C.B.Clarke), é unha planta denominada así por ser crenza popular que a planta é un agasallo do arcanxo Gabriel por mor das súas propiedades medicinais.

## Descrición 
200px|miniatura|A anxélica
É unha herba bienal de follas grandes que pode chegar a medir dous metros de altura. Posúe unha raíz grosa que ao ser cortada zumega un líquido de cor amarela e de textura leitosa (posúe un cheiro recendente característico). Posúe flores brancas moi ramificadas (florea a partir do mes de abril en Europa).

Cultívase por sementeira a finais de agosto (zona mediterránea), non adoita florear o primeiro ano de cultivo e se o fai ocorre no segundo ano polo mes de abril. Apáñase a raíz da planta (*Angelicae radix*) cando está en pleno desenvolvemento (antes de rosear) e se corta lonxitudinalmente en varios anacos para deixar que enxugue ao ar. Os froitos da planta apáñanse ben maduros.

A *Angelica archangelica* medra brava en Finlandia, Suecia, Noruega e Islandia, na meirande parte dos países do norte. Cultívase en Francia, principalmente en Marais Poitevin, unha parte da comarca de Niort no départment de Deux-Sèvres.

### Especies afíns 
A planta adoita confundirse con dúas especies moi semellantes:
* Anxélica brava (*Angelica sylvestris* L.) a variedade máis común en Galiza e no sur de Europa, que non posúe as propiedades medicinais da *Angelica archangelica* L.
* *Angelica palustris* Hoffm.

## Usos 
### Medicinais 
Adóitase empregar a raíz acotío polas súas propiedades de axuda na dixestión (tónica estomacal), xeralmente en infusión (40 g / L de auga aproximadamente). Na Idade Media críase que era unha herba que sandaba a peste.

### Principios activos 
Raíz: Aceite esencial (0,3-2%), especialmente rico en monoterpenos (alfa e beta felandrenos, alfa-pineno), sesquiterpenos (bisabolol, bisaboleno, beta-cariofileno), lactonas macrocíclicas, cumarinas (umbeliferona, ostol), abundantes furanocumarinas (anxelicina, arcanxelicina, bergapteno, xantotoxina, isoimperatorina). Sitosterol; ácidos fenolcarboxílicos; taninos; sacarosa. Froitos: Aceite esencial (1%): abundantes felandrenos, furanocumarinas.

### Indicacións 
É un amargo recendente: o aceite esencial e os principios amargos (lactonas) teñen un efecto aperitivo, estomáquico (eupéptico, dixestivo), espasmolítico, antimicrobiano, carminativo, expectorante e rubefaciente. As furanocumarinas, especialmente a anxelicina, ten unha importante actividade sedante e coronariodilatadora. Popularmente emprégase ademais coma diurético, emenagogo, abortivo e, en aplicación externa, coma cicatrizante, antiinflamatorio e analxésico (antirreumático, antineurálxico).Indicado para ansiedade, insomnio, inapetencia, dispepsias hiposecretoras, flatulencia, disquinesia hepatobiliar, espasmos gastrointestinais, gastroenterite, enterocolite, colon irritábel, bronquite, enfisema, asma, xaquecas, dismenorreas, hipertensión arterial, coronariopatías. En uso tópico: reumatismo, neuralxias, feridas, úlceras dérmicas. 
;Etimoloxía:
***Angelica***: nome xenérico que deriva do latín para "anxelical", en referencia ás propiedades medicinais da planta, que disque foron reveladas a un monxe por un anxo que lle dixo que era unha cura para unha praga.

***archangelica***: epíteto 
;Sinonimia:
* *Angelica archangelica subsp. norvegica* (Rupr.) Nordh.	
* *Angelica commutata* (C.A.Mey. ex Rupr.) M.Hiroe	
* *Angelica discocarpa* (Fr.) M.Hiroe	
* *Angelica intermedia* Schult. ex Steud.	
* *Angelica litoralis* (Wahlenb.) Fr.	
* *Angelica major* Gilib. 
* *Angelica norvegica* (Rupr.) Nyman	
* *Angelica officinalis* Moench	
* *Angelica procera* Salisb.	
* *Angelica sativa* Mill.	
* *Archangelica archangelica* (L.) H.Karst. 
* *Archangelica archangelica* (L.) Huth	
* *Archangelica commutata* C.A.Mey. ex Rupr.	
* *Archangelica discocarpa* Fr.	
* *Archangelica litoralis* C.Agardh	
* *Archangelica littoralis* C.Agardh ex DC.	
* *Archangelica norvegica* Rupr.		
* *Archangelica officinalis* Hoffm.		
* *Archangelica officinalis subsp. litoralis* (DC.) Dostál		
* *Archangelica sativa* (Mill.) Besser		
* *Archangelica slavica* G.Reuss		
* *Archangelica spuria* Wahlenb.		
* *Ligusticum angelica* Stokes		
* *Selinum archangelica* Link		
* *Selinum archangelica* Vest

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
# Bailey, L. H. & E. Z. Bailey. 1976. Hortus Third i–xiv, 1–1290. MacMillan, Nova York.
# Böcher, T. W. 1978. Greenlands Flora 326 pp.
# Scoggan, H. J. 1979. Dicotyledoneae (Loasaceae to Compositae). Part 4. 1117–1711 pp.&nbsp;In Fl. Canada. National Museums of Canada, Ottawa.

### Ligazóns externas 
* eFloras: *Angelica archangelica*
* Candied Angelica Archangelica Stems Pie - step-by-step illustrated recipe in English
* *Angelica archangelica* List of Chemicals (Dr. Duke's)