Max Planck

**Max Planck**, nado en Kiel o 23 de abril de 1858 e finado en Gotinga o 4 de outubro de 1947, foi un físico alemán, considerado como o pai da teoría cuántica. Gañou o Premio Nobel de Física de 1918 "polos servizos que prestou ao avance da física co seu descubrimento da enerxía cuántica".

Planck realizou numerosas contribucións importantes á física teórica, pero a súa fama débese principalmente ao seu papel como precursor da teoría cuántica e como un dos fundadores da física moderna, o que revolucionou a comprensión dos procesos atómicos e subatómicos. É coñecido pola constante de Planck,  h, que reviste unha importancia fundamental para a física cuántica e que utilizou para derivar un conxunto de unidades, hoxe denominadas unidades de Planck, expresadas unicamente en termos de constantes físicas. A relación de Planck, = h, establece que a enerxía dun fotón é proporcional á súa frecuencia.

Planck foi presidente en dúas ocasións da Sociedade Kaiser Wilhelm. En 1948 pasou a denominarse Sociedade Max Planck e, na actualidade, ten 83 institucións que abranguen unha ampla gama de disciplinas científicas.

Despois de estudar en Múnic e Berlín, Planck obtivo o seu grao de doutor en 1879. Despois de ocupar o cargo na Universidade de Kiel, Planck foi nomeado profesor de física teórica da Universidade de Berlín no 1899 substituíndo a Kirchhoff, e permaneceu aquí ata 1926. 

## Traxectoria 
### Primeiros anos de vida e educación
Max Karl Ernst Ludwig Planck naceu o 23 de abril de 1858 en Kiel, por entón Ducado de Holstein, fillo de Johann Julius Wilhelm Planck e a súa segunda esposa, Emma Patzig (1821-1914). Foi bautizado co nome de *Karl Ernst Ludwig Marx Planck*; dos seus nomes de pila, *Marx* foi indicado como o *nome de pila*. Con todo, aos dez anos empezou a asinar co nome de «Max» e utilizouno durante o resto da súa vida.

Naceu no seo dunha familia de gran tradición académica: o seu bisavó, Gottlieb Planck (1751-1833); seu avó, Heirich Ludwig Planck (1785-1831), foron profesores de teoloxía na Universidade de Gotinga; seu pai, Wilhem Johann Julius von Planck (1817-1900), foi profesor de dereito en Kiel e Múnic; seu tío, Gottlieb Planck (1824-1907), foi tamén xurista en Gotinga e un dos país do Código Civil de Alemaña. A nai de Wilhelm, Johanne Wagemann, proviña dunha respectada familia de pastores do norte de Alemaña. O seu pai foi o teólogo Gottfried Wilhelm Wagemann.

A nai de Planck, Emma, procedía de Greifswald, onde o seu pai era auditor no goberno provincial. A súa familia estaba dominada por funcionarios, administradores e pastores. Emma Planck sempre foi descrita como alguén que tiña un "temperamento animado" e, mesmo despois da morte do seu marido, moveuse nos círculos académicos de Múnic, onde foi moi popular. Max Planck permaneceu preto dela ata a súa morte o 4 de agosto de 1914. A través do primeiro matrimonio de Emma Planck con Rudolf Schirmer, Planck tamén estaba emparentado coa familia Peiper e foi, entre outras cousas, padriño de Hans-Jürgen Peiper (de).

Tiña catro irmáns (Hermann, Hildegard, Adalbert e Otto) e dous medio irmáns (Hugo e Emma), fillos do seu pai coa súa primeira esposa. As guerras eran habituais durante os primeiros anos de vida de Planck, e un dos seus recordos máis temperáns era a entrada das tropas prusianas e austríacas en Kiel durante a segunda guerra de Schleswig en 1864.

### 1867–1874: Anos escolares en Múnic
Criouse en Kiel ata os seis anos de idade, cando a súa familia se trasladou a Múnic, onde o seu pai aceptara unha praza de profesor de procedemento civil, alí, Planck, que antes cursara sexto curso na Escola de Gramática de Kiel, asistiu á primeira clase de latín no Maximiliansgymnasium de Múnic o 14 de maio de 1867.
miniatura|esquerda|170px|Carta asinada por Max Planck, de dez anos
Aínda que no Maximiliansgymnasium non se impartían clases de ciencias naturais, foi alí onde Planck entrou en contacto por primeira vez coa física. O seu profesor de matemáticas, Hermann Müller, a quen Planck describiu retrospectivamente como "un home na flor da vida, astuto e enxeñoso", impartía aos alumnos os fundamentos da astronomía e a mecánica, que formaban parte do programa da súa materia no último curso de secundaria. Planck lembraba como especialmente influente o principio de conservación da enerxía, que o profesor introduciu mediante un exemplo "drástico" e ilustrativo. Afirmou recibir esta, para el, "a primeira [...] lei que posúe validez absoluta independentemente dos seres humanos, [...] como unha mensaxe de salvación [...]". 

Entre os compañeiros de clase de Planck no Maximiliansgymnasium atopábanse, entre outros, o futuro fundador do Deutsches Museum, Oskar von Miller, así como Walther von Dyck, que se fixo famoso como matemático e xestor científico. Ademais, asistían ao colexio os fillos de moitas familias acomodadas e respectadas, entre eles o fillo do escritor Paul von Heyse e o futuro cuñado de Planck, Karl Merck, fillo do banqueiro Heinrich Johann Merck.

No verán de 1874, aos 16 anos, Planck aprobou o seu Abitur (exame de acceso á universidade) como cuarto mellor da súa promoción. A elección da carreira que debía cursar non lle resultou fácil; ao principio dubidaba entre as ciencias naturais, a filoloxía clásica e os estudos de música. Planck, que tiña oído absoluto, tocaba o piano e o violoncello e acompañaba habitualmente os servizos relixiosos ao órgano. Ademais, era un excelente cantante e, como soprano infantil, formaba parte do coro da escola e da igrexa. Ademais, dirixía e compuña cancións para pequenas obras de teatro e para a música de salón, que naquela época eran un pasatempo habitual entre a burguesía culta. Máis tarde, xa como estudante, chegou mesmo a compor unha opereta titulada “'Die Liebe im Walde”' (O amor no bosque), que, con todo, non se conservou.

Ao consultar ao profesor de física Philipp von Jolly este respondeu que en física o esencial estaba xa descuberto, e que quedaban poucos ocos por reencher, concepción que compartían moitos outros físicos do seu tempo. Planck, que respondeu ao seu profesor que non tiña interese en descubrir novos mundos senón en comprender os fundamentos da física, finalmente decidiuse por esta materia.

### 1874–1879: Estudos en Múnic e Berlín
No semestre de inverno de 1874, Planck matriculouse na Universidade Ludwig Maximilian de Múnic para estudar matemáticas e ciencias naturais. Alí, Philipp von Jolly, a quen os seus contemporáneos describiron como "un admirable conferenciante de claridade e elegancia de presentación insuperables", converteuse no seu profesor académico. Planck tamén asistiu a clases de física de Wilhelm von Beetz, e os seus profesores de matemáticas foronPhilipp Ludwig von Seidell e Gustav Conrad Bauer, cuxas clases matemáticas "o satisfacían e estimulaban interiormente".

Grazas a Jolly, quen naquela época tentaba sen moito éxito determinar experimentalmente a aceleración da gravidade, Planck familiarizouse coas dificultades da investigación física. Nesa época, Planck levou a cabo os únicos experimentos independentes de toda a súa carreira científica, ao investigar se as «paredes semipermeables» que supuñan os físicos teóricos existían realmente. Para iso, ocupouse da difusión do hidróxeno a través do platino quentado, que nesta configuración é efectivamente semipermeable. Este achado utilizouse posteriormente en experimentos de física e química.

Na «Asociación Académica de Canto» AGV München, á que pertencía, do mesmo xeito que antes fixeran os seus irmáns, Planck coñeceu a Carl Runge (1856-1927), dous anos máis vello ca el, quen tamén estudaba matemáticas e física e que posteriormente se fixo famoso como matemático. Na primavera de 1877, Planck emprendeu xunto con dous amigos unha viaxe a pé a Italia, ao que máis tarde se uniu Runge. Os biógrafos de Planck consideran esta viaxe, durante o cal tiveron lugar numerosas discusións, na súa maioría filosóficas, como un acontecemento importante na adolescencia tardía de Planck. Especialmente Runge, {{" |que tivo o valor de lanzarse a audaces divagaciones intelectuais, […] [sorprendeu] ao seu compañeiro de estudos Planck cunha pregunta que por entón resultaba revolucionaria: non podería ser que a Igrexa cristiá houbese causado máis dano que beneficio ás persoas e ao mundo? 

No semestre de inverno de 1877, Planck e Runge mudáronse a Berlín durante un ano para estudar na Universidade Friedrich Wilhelm cos recoñecidos físicos Gustav Kirchhoff e Hermann von Helmholtz, aos que xa coñecera en Múnic. Non obstante, Planck axiña se decepcionou coas conferencias destes científicos aos que admiraba e máis tarde escribiu: "[Helmholtz] nunca estaba debidamente preparado, sempre falaba con vacilación, […] ademais, cometía constantemente erros de cálculo […] e tiñamos a sensación de que estaba polo menos tan aburrido como nós durante estas conferencias". Kirchhoff, pola súa banda, impartía conferencias amplamente preparadas e elaboradas, pero Planck atopábaas "secas e monótonas". Polo tanto, Planck, que tamén asistía a conferencias do matemático Karl Weierstrass en Berlín,
miniatura|170px|esquerda|O mozo Planck na súa época de estudante (1878)
En outubro de 1878, Planck, xa de volta en Múnic, presentouse ao "Staatsexamen" (exame estatal) para o profesorado de secundaria» nas materias de Matemáticas e Física. Naquela época, este era o obxectivo académico ao que aspiraban a maioría dos estudantes de física, xa que só a profesión docente prometía un emprego estable. Non obstante, Planck, seguindo a tradición da súa familia, optou por unha carreira universitaria e só traballou brevemente como profesor substituto na súa antiga escola a finais de 1878.. O 12 de febreiro de 1879 presentou o seu tese doutoral "Sobre o segundo principio da teoría mecánica da calor", na que, segundo os examinadores, «achegou moito máis do que se adoita esixir nunha tese doutoral». O seu tratamento independente do tema escollido de forma independente e a súa experiencia foron especialmente eloxiados. Planck tamén superou con nota o exame oral celebrado o 30 de maio dese ano. A comisión, formada por von Jolly (física), Bauer (matemáticas) e Adolf von Baeyer (química), outorgoulle a cualificación I coa distinción *summa cum laude*. Tampouco lle supuxo ningunha dificultade a Planck o exame escrito en diversas áreas da física, necesario naquel entón para obter o doutoramento, polo que o 28 de xuño de 1879 concedéuselle o título de doutor tras unha conferencia pública sobre "O desenvolvemento do concepto da calor" e a posterior discusión xeral.

Graduándose en 1879 en Berlín.

### Carreira e investigación
En 1880, Planck converteuse en «Privatdozent» (profesor sen soldo) en Múnic, á espera de que lle ofrecesen un posto académico. Aínda que ao principio foi ignorado pola comunidade académica, continuou o seu traballo no campo da teoría da calor e descubriu, sen darse conta, un tras outro, o mesmo formalismo termodinámico que Gibbs. As ideas de Clausius sobre a entropía ocuparon un papel central no seu traballo.

Trasladouse á súa cidade natal, Kiel, en 1885. Casou con Marie Merck en 1886. No 1889, trasladouse de novo a Berlín, onde ocupou a cátedra de física teórica dende 1892 en diante.

En 1899, descubriu unha nova constante fundamental, chamada na súa honra Constante de Planck, que é usada, por exemplo, para calcular a enerxía do fotón. Un ano máis tarde, descubriu a lei da radiación, chamada lei de Planck da radiación. Esta foi a base da teoría cuántica, que xurdiu dez anos despois coa colaboración de Albert Einstein e Niels Bohr.

De 1905 a 1909, Planck actuou como a cabeza da *Deutsche Physikalische Gesellschaft* (*Sociedade alemá de física*).

A súa muller morreu en 1909, e un ano despois casou novamente con Marga von Hoesslin. En 1913, foi nomeado Reitor da Universidade de Berlín. Como consecuencia do nacemento da física cuántica foi premiado no 1918 co Premio Nobel de Física. 
De 1930 a 1937, Planck foi o Presidente do *Kaiser-Wilhelm-Gesellschaft zur Förderung der Wissenschaften* (KWG, Sociedade para o Avance da Ciencia Emperador Guillerme).

Durante a segunda guerra mundial, Planck tratou de convencer a Hitler de liberar os científicos xudeus. O seu fillo Erwin foi executado o 20 de xullo de 1944, ó ser acusado de traizón en relación cun atentado sufrido por Hitler.

## Contribucións científicas 
A pesar de que nun primeiro momento foi ingnorado pola comunidade científica afondou no estudo da teoría da calor, chegou, un tras outro aos principios que xa enunciara Joiah Willard Gibbs sen coñecelos previamente, xa que estes non foran divulgados. As ideas de Clasius sobre a entropía ocuparon un espazo central nos seus razoamentos.

En 1900 descubriu unha constante fundamental, a denominada constante de Planck, usada para calcular a enerxía dun fotón. Isto significa que a radiación non pode ser emitida nin absorbida de maneira continua, senón só en determinados momentos e pequenas cantidades denominadas *cuantos* ou *fotóns*. A enerxía dun cuanto ou fotón depende da frecuencia da radiación.

:E = h\nu

Onde h é a constante de Planck e o seu valor é 6,626 por 10 elevado a -34 xulios por segundo ou tamén 4,13 por 10 elevado a -15 electron-voltios por segundo.

Un ano despois descubriu a ley da radiación electromagnética emitida por un corpo a unha temperatura dada, denominada Lei de Planck, que explica o espectro da emisión dun corpo negro. Esta lei converteuse nunha das bases da mecánica cuántica, que emerxeu uns anos máis tarde coa colaboración de Albert Einstein e Niels Bohr, entre outros.

## Relación con Albert Einstein 
[miniatura|dereita|Primeiro [Congreso Solvay, Max Planck de pé segundo pola esquerda.]]

No ano 1905 publicáronse os primeiros estudos do aínda descoñecido Albert Einstein sobre a teoría da relatividade, e Plank foi un dos poucos científicos que recoñeceron inmediatamente a importancia desta nova teoría científica.

Max Planck tamén contribuíu considerablemente ao desenvolvemento desta teoría. Porén a hipótese de Einstein sobre a lixereza do *quantum* (o fotón), baseada no descubrimento de Philipp Lenard en 1902 sobre o efecto fotoeléctrico foi rechazada inicialmente por Planck, así coma a teoría de James Clerk Maxwell sobre electrodinámica.

En 1910 Einstein precisou o comportamento anómalo da calor específica en baixas temperaturas coma outro exemplo dun fenómeno que desafía a explicación da física clásica. Planck e Walter Nernst para clarificar as contradicións que aparecían na física organizaron a primeira conferencia Solvay, realizada en Bruxelas en 1911, conferencia que dende ese ano reuniu aos principais científicos de Europa cada tres anos, baixo o mezenazgo do industrial belga Ernest Solvay. Nesta reunión Einstein finalmente convenceu a Planck sobre as súas investigacións e dúbidas, mantendo a partir de entón unha estreita relación, sendo nomeado Albert Einstein profesor de física na Universidade de Berlín sendo Planck decano.

En 1918 foi galardoado co Premio Nobel de Física *polo seu papel xogado no avance da física co descubrimento da teoría cuántica*.

## Recoñecementos 
Trala súa morte o 4 de outubro de 1947 en Gotinga, o KWG foi renomeado como *Max-Planck-Gesellschaft zur Förderung der Wissenschaften* (*Sociedade Max Planck*, MPG).

Foi nomeado súa honra un cráter de impacto na Lúa, o *cráter Planck*. No ano 2009 a Axencia Espacial Europea lanzou un satélite artificial de dúas toneladas bautizado co seu apelido, como parte do programa científico *Horizon 2000*.

## Notas
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Aczel, Amir D. *Entanglement*, Chapter 4. (Penguin, 2003) 
* 
* Pickover, Clifford A. *Archimedes to Hawking: Laws of Science and the Great Minds Behind Them*, Oxford University Press, 2008, 
* 
* Rosenthal-Schneider, Ilse *Reality and Scientific Truth: Discussions with Einstein, von Laue, and Planck* (Wayne State University, 1980) 
* 
* 

### Outros artigos 
* Constante de Planck

### Ligazóns externas 
* Biografía de Max Planck en nobel-winners.com 
* Biografía de Max Planck na páxina nobelprize.org 
* Biografía de Max Planck en biografiasyvidas.com 
* Biografía en astronomia.com