Miguel Primo de Rivera

**Miguel Primo de Rivera y Orbaneja**, nado en Xerez da Fronteira (Cádiz) o 8 de xaneiro de 1870 e finado en París o 16 de marzo de 1930, foi un militar e político español que o 13 de setembro de 1923 encabezou un golpe de estado que, co apoio de Afonso XIII, deu paso á súa ditadura entre 1923 e 1930 de corte conservador e autoritario. Mantívose no poder até o 28 de xaneiro de 1930, cando se viu obrigado a dimitir ante o escaso apoio popular e a perda de confianza do rei Afonso XIII. 

Tivo seis fillos, entre os que destacan José Antonio Primo de Rivera, fundador e líder de Falanxe, e Pilar Primo de Rivera, presidenta da Sección Femenina.

## Traxectoria 
### Raíces familiares e primeiros anos de vida 
A nai de Miguel, Inés de Orbaneja, pertencía a unha familia de terratenentes xerezanos. O pai, tamén chamado Miguel, procedía dunha familia de militares. Con todo, a familia viu reducirse os seus ingresos de maneira drástica a inicios dos anos 1880, a raíz dunha serie de investimentos desafortunados do pai e tiveron que vivir máis modestamente. Para aliviar a situación da familia, en abril de 1882, Miguel e o seu irmán José foron enviados a Madrid a casa dun tío paterno, tamén oficial do exército.

### Carreira militar 
Primo ingresou na Academia Militar de Toledo en 1884. Graduouse como alférez en 1889. A partir de entón a súa carreira militar foi prosperando baixo a protección do seu tío Fernando, un alto mando do exército. 

Foi destinado por primeira vez a Melilla en outubro de 1893. Grazas a méritos de guerra, ascendeu de forma moi rápida, obtendo o grao de capitán e acadando a medalla de San Fernando. En 1895, logo de liderar a Tenientada, trasladouse a Cuba como axudante do capitán xeneral Martínez-Campos, para combater os independentistas cubanos.

En 1897 foi destinado ás Filipinas como axudante do seu tío Fernando, nomeado capitán xeneral da illa. Despois de varios destinos en España, en novembro de 1908 foi ascendido a coronel. En agosto do ano seguinte chegou como voluntario a Melilla. Ata 1913 participou en numerosas misións de guerra e en xullo de 1914 logrou o ascenso a xeneral, o primeiro da súa promoción. Neste período afianzouse o seu desexo de se converter nunha figura destacada da política española, sosténdose na camaradaría con outros militares africanistas.

### Inicios na política 
En outubro de 1915 foi nomeado gobernador militar de Cádiz, cargo que ocupou até marzo de 1917. Foi destituído deste cargo tras pronunciar unha conferencia en que sostivo que España debía abandonar o seu protectorado marroquí, polo alto custo económico da defensa deste territorio. 

Secasí, continuou ascendendo no escalafón militar e, baixo a protección do seu tío Fernando, foi chamado para outros cargos políticos, como o de Capitán Xeneral de Valencia. Desde este posto comezou a despregar unha forte represión contra o movemento obreiro, en especial contra o sindicalismo anarquista. 

Con este aval, foi nomeado en 1922 para a capitanía xeneral de Cataluña. En Barcelona, relacionouse estreitamente con Severiano Martínez Anido, gobernador civil de Barcelona, e con Joaquín Milans del Bosch, excapitán xeneral. Durante o seu mandato favoreceu o espallamento dos *Sindicatos Libres*​ para a represión sindical polo que conseguiu os parabéns dos empresarios industriais téxtiles e dos propietarios agrícolas cataláns. 

### Golpe de estado 
Ao tempo, a situación política seguíase deteriorando. Os actos terroristas que acabaron coa vida do presidente do goberno, Eduardo Dato en 1921 ou co cardeal de Zaragoza en 1923, conduciron a un total descrédito do sistema da Restauración e, desde 1921 a contorna de Primo viña alimentando a súa ambición para se converter nun dos protagonistas da vida política española. 

Por outra banda, tralo desastre de Annual e a posterior investigación de responsabilidades, o expediente Picasso, existía un gran malestar no exército que aumentou cando este informe foi entregado ao Consello Supremo de Guerra e Mariña que non acepta a exculpación do Alto Comisario de Marrocos, Dámaso Berenguer, e dispón o seu enxuizamento para o 10 de xullo. Daquela, 4 dos máis importantes mandos do exército que eran coñecidos como o *Cuadrilátero* (Cavalcanti, Saro, Dabán e Federico Berenguer, irmán de Dámaso) comezan a dar os primeiros pasos para organizar un golpe de estado. Aínda que a primeira opción fora o xeneral Francisco Aguilera, presidente do Consello Supremo de Guerra e senador vitalicio, pero quedou desacreditado tras un incidente co ministro de Xustiza, Sánchez Guerra. motivo polo que fora cesado da Capitanía xeneral de Madrid. 

Primo de Rivera era ben coñecido pola súa afección ao xogo, a bebida e as mulleres. Con todo, a propaganda da ditadura logrou contrarrestar esta imaxe con outra en que destacaba a súa bonhomía e a súa condición de heroe de guerra e salvador da patria.  

O seu tío Fernando legoulle á súa morte en 1921 o título de Marqués de Estella. En outubro de 1923, Afonso XIII concedeulle a dignidade de Grande de España.

## Notas
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
* 
* 
* 
* 
### Outros artigos 
* Ditadura de Primo de Rivera
* Historia de España
* Primeira República Española

### Ligazóns externas 
* Documento sonoro , Primo de Rivera falando do golpe de estado.
* Entrevista en RTVE a Alejandro Quiroga (4 de outubro de 2022) a conta da publicación de *Miguel Primo de Rivera. Dictadura, populismo y nación.*