open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Stratus

miniatura|dereita|*Stratus opacus uniformis*
Os **stratus** ou **estratos**, abreviadamente St, son un xénero de nubes que, segundo a definición adoptada pola Organización Meteorolóxica Mundial, caracterízanse por seren unha capa de nubes xeralmente gris, con base uniforme, da que pode caer orballo, prismas de xeo ou *cinarra*. Cando o Sol é visible a través da capa, o seu contorno distínguese claramente. Ás veces preséntanse a xeito de farrapos esfiañados por embaixo doutras nubes.

## Características 
Son nubes baixas que se poden producir a nivel do chan dando lugar á néboa, normalmente cando o tempo é anticiclónico. Cando aparecen por embaixo de altoestratos ou nimboestratos están asociados a unha fronte cálida. Por embaixo dos cumulonimbos, a unha treboada ou unha fronte fría.

## Especies 
* Stratus nebulosus.
* Stratus fractus.

## Variedades 
* Stratus opacus.
* Stratus translucidus.
* Stratus undulatus.

## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Candel Vila, R. (1978), *Atlas de meteorología*, 8ªed, Ed. Jover.
* Martín León, F. e Quirantes, J. A., *Cazadores de nubes*, Ministerio de Educación y Ciencia, Gobierno de España.

### Ligazóns externas
* Atlas fotográfico de nubes
Cumulonimbus

miniatura|dereita
Os **cumulonimbus** ou **cumulonimbos**, abreviadamente Cb, son un xénero de nubes que, segundo a definición adoptada pola Organización Meteorolóxica Mundial, se caracterzan por se presentaren densas, pesadas e cun desenvolvemento vertical considerable, a xeito de montañas ou de enormes torres. Parte da súa cima é normalmente lisa, fibrosa ou estriada, e case sempre esmagada; a miúdo, esténdese en forma de engra ou dun vasto penacho. Por embaixo da base, moi escura, aparecen nubes baixas esgazadas e precipitacións.

## Características 
Asociadas a choivas intensas, treboadas eléctricas e saraiba, e tamén a fortes refachos de vento. Son nubes de desenvolvemento vertical que se estenden ata grandes alturas, ás veces superiores aos 14 quilómetros.

## Especies 
* Cumulonimbus calvus
* Cumulonimbus capillatus

## Variedades 
Non ten.

## Trazos suplementarios 
* Cumulonimbus praecipitatio
* Cumulonimbus virga
* Cumulonimbus pannus
* Cumulonimbus incus
* Cumulonimbus mammatus
* Cumulonimbus pileus
* Cumulonimbus velum
* Cumulonimbus arcus
* Cumulonimbus tuba

## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Candel Vila, R. (1978), *Atlas de meteorología*, 8ªed, Ed. Jover.
* Martín León, F. e Quirantes, J. A., *Cazadores de nubes*, Ministerio de Educación y Ciencia, Gobierno de España.

### Ligazóns externas 
* Atlas fotográfico de nubes
Lingua adasen

O **adasen** é unha lingua malaio-polinesia falada en Filipinas.

## Distribución xeográfica
Fálase nos municipios de Tineg, Lagayan e parte de Lagangiland, no noroeste da provincia de Abra, na illa de Luzón.
## Falantes
Entre 4.000 e 13.500 segundo as fontes, o 70% falan a lingua, pero só o 30% dos nenos.

## Dialectos
O adasen divídese en dous dialectos, o occidental e o oriental.

## Escrita
A produción en adasen limítase a obras relixiosas, realizadas por misioneiros protestantes. En 1990 traduciuse o Novo Testamento.

## Ligazóns externas
Ethnologue
Avefría choromica

[miniatura|240px|Ovo de *[Vanellus vanellus*]]
A **avefría choromica**, comunmente **avefría**,, **galdaripo**, **tamouca**, **corícora** ou **galo da braña**, *Vanellus vanellus*, é unha ave limícola da familia carádridos. 

## Taxonomía 
### Descrición 
A especie foi descita en 1758 por Linneo na 10ª edición do seu *Systema Naturae*, baixo o nome de *Tringa vanellus*.

### Sinónimos 
Ademais de polo nome actualmente válido, a especie coñeceuse tamén polos sinónimos:. Outro nome baseado na mesma morfoloxía é o de *galo da braña*.

Constantino García recolleu en Cariño o nome de *pito de neve*, polo hábitat en que se desenvolve  

## Ameazas 
Esta especie sufriu descensos na súa poboación nos anos pasados ​​como resultado da intensificación do uso da terra, a drenaxe das zonas húmidas e a recollida de ovos. A intensificación do uso da terra segue sendo un problema: hoxe en día está ameazada pola redución da produtividade reprodutora como resultado da intensificación e modificación das prácticas agrícolas., especialmente a mellora dos pastos (por exemplo, mediante drenaxe e a aplicación de fertilizantes inorgánicos), o aumento do crecemento dos cultivos de cereais de inverno". Importantes hábitats na área migratoria na costa do mar Báltico están ameazados pola contaminación por petróleo, a drenaxe das zonas húmidas para a rega, o abandono da terra e as prácticas cambiantes de xestión da terra, que provocan o crecemento excesivo de matogueiras. A destrución do seu hábitat tamén pode ocorrer polos cultivos de primavera (utilizando maquinaria) nos campos de cultivo. e pode sufrir a depredación dos niños por parte de depredadores nativos e introducidos (por exemplo, o ourizo europeo, *Erinaceus europaeus*), nalgunhas illas, córvidos, garzas, gaivotas e raposos. A especie cázase para uso comercial (para venderse como alimento) e con fins recreativos en Irán, e tamén se caza en Francia, Grecia, Italia e España.

## Estado de conservación 
Sospéitase que esta especie está a diminuír a súa poboación a un ritmo moderadamente rápido. Polo tanto, a Unión Internacional para a Conservación da Natureza e dos Recursos Naturais cualifica o seu status como *NT* (case ameazada). Se novas informacións suxiren que estes descensos están a producirse máis rápido, merecería unha revalorización; case cumpre os requisitos para cualificarse como *VU* (vulnerábel).

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* del Hoyo, Josep, Andrew Elliott & Jordi Sargatal, eds. (1996): *Handbook of the Birds of the World. Volume 3. Hoatzin to Auks*. Barcelona, España: Lynx Edicions. ISBN 978-84-8733-420-7.
* Harrison, Colin J. O. (1991): *Encyclopaedia of Animals: Birds*. Londres, Reino Unido: Merehurst Press. ISBN 1-8539-1186-0.

### Outros artigos 
* Caradriformes
* Caradrios 
* Carádridos

### Ligazóns externas 
**Vanellus vanellus* na ADW.
**Vanellus vanellus* (Linnaeus, 1758) na EOL.
Calendario xuliano

O **calendario xuliano** introduciuno Xulio César no ano 46 a. C., despois de consultar con Sosíxenes, astrónomo de Alexandría, e entrou en vigor en 45 a. C..

Coa conquista de novos territorios César sentiu a necesidade de uniformar o calendario, o novo calendario pasou a estar composto de doce meses, totalizando 365 días por ano. Cada catro anos instituíuse un ano bisesto de 366 días. Os meses pasaron a ter 30 días (intercalados con meses de 31 días).

## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Calendario gregoriano.

### Ligazóns externas 
* Calendarios a través das eras  en WebExhibits 
* Datas romanas
Altocumulus

miniatura|Altocúmulo
Os **Altocumulus** ou **altocúmulos**, abreviadamente Ac, son un xénero de nubes que, segundo a definición adoptada pola Organización Meteorolóxica Mundial, caracterízanse por ser un banco, capa delgada ou capa de nubes brancas ou grises, ou á vez brancas e grises, con sombras formadas por lousas ou masas redondeadas, as cales son ás veces parcialmente fibrosas ou difusas e que poden estar unidas ou non; a maioría dos elementos pequenos distribuídos regularmente presentan un largo aparente de entre 1º e 5º.

## Características 
Adoitan formar parte das frontes frías e das cálidas. Neste último caso, é frecuente que vaian mesturados nunha única capa con Altostratus, ocupando extensións de milleiros de quilómetros cadrados e indicando un próximo cambio de tempo. Ademais, con estas características, poden desprender algún tipo de precipitación, tipo virga ou orballo. Illados son sinónimos de bo tempo. Son nubes medias que se forman entre 3 e 7 quilómetros de altitude.

## Especies 
* Altocumulus stratiformis.
* Altocumulus lenticularis.
* Altocumulus castellanus.
* Altocumulus floccus.

## Variedades 
* Altocumulus translucidus.
* Altocumulus perlucidus.
* Altocumulus opacus.
* Altocumulus duplicatus.
* Altocumulus undulatus.
* Altocumulus radiatus.
* Altocumulus lacunosus.
## Notas
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Candel Vila, R. (1978), *Atlas de meteorología*, 8ªed, Ed. Jover.
* Martín León, F. e Quirantes, J. A., *Cazadores de nubes*, Ministerio de Educación y Ciencia, Gobierno de España.

### Ligazóns externas 
* Atlas fotográfico de nubes
Avespa

A **avespa**, **avéspora** ou **nespra** é un insecto da orde dos Himenópteros, suborde Apocrita ou Symphyta. As larvas da orde Apocrita son usualmente carnívoras ou parasíticas, mentres que as Symphitas son herbívoras. As avespas poden ser solitarias ou sociais, e a diferenza das abellas non perden o ferrete ao picaren e non producen mel. Algunhas avespas non teñen ferrete.
 
## Características 
As seguintes características están presentes na maioría das avespas:

* Dous pares de ás (a excepción das femias da familia Mutillidae)
* Un ferrón (só presente nas femias porque deriva do ovipositor)
* Escasa ou ningunha *pilosidade* (en contraste coas abellas); excepción: Mutillidae
* Predadores ou parasitas, maioritariamente doutros insectos; algunhas especies de Pompilidae, especializáronse en utilizar arañas, principalmente tarántulas como hospedeiras

As avespas son extremadamente importantes no biocontrol natural unha vez que case todos os insectos considerados como praga teñen unha avespa como predador natural.
[miniatura|200px|Niño de avespa, no [O Couto, Narón, Narón|Couto, Narón.]]
As avespas negras e amarelas constrúen niños de papel en forma de pelota nos faios ou baixo terra. Para fabricar o papel co que fan o niño, as avespas comúns mastigan as fibras da madeira morta e forman unha pasta. Unha raíña soa comeza a crear o niño, pero axiña lle cede o traballo a un número crecente de obreiras. Os niños poden albergar até 5.000 obreiras e ter un diámetro de 50&nbsp;cm. As obreiras morren no inverno, pero novas raíñas sobreviven até a primavera seguinte. As avespas amarelas americanas, emparentadas con esta avespa, viven en forma similar.

## Familias 
* Vespidae 
* Scoliidae 
* Mutillidae 
* Sphecidae 
* Pompilidae 
* Chrysididae

## Especies invasoras 
En 2012 foi detectada en Burela unha especie invasora procedente do extremo oriente, a avespa asiática ou vespa velutina, Vespa velutina nigritorax, que vai ocupando máis e máis zonas en Galicia e zonas parellas da Península Ibérica, despois de ter desembarcado en Francia.

## Galería de imaxes 

Ficheiro:Polistes dominulus.jpg|Avespa (*Polistes dominulus*)
Ficheiro:Polistes dominula 041.jpg|Avespa Polistes
Ficheiro:Avespa006eue.JPG|Avespa
Ficheiro:Avespa 060526 Galicia.jpg|Avespa
Ficheiro:Grilo ceboleiro e avespa 4.jpg|Avespa comendo no cadáver dun grilo ceboleiro.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Polistes dominula
1752

## Acontecementos 
* 14 de setembro Adóptase o calendario gregoriano no Reino Unido e nas colonias británicas (Xibraltar, Estados Unidos de América, ...).

## Nacementos 
* 9 de maio - Antonio Scarpa, anatomista e médico italiano (m. 1832).
* Francisco de Miranda, revolucionario e patriota venezolano (m, 1816).

## Mortes 
* 4 de xaneiro - Gabriel Cramer, matemático suízo.
* Jacopo Amigoni, pintor italiano.

## Outros 
* Historia ano a ano

## Ligazóns externas 
* Brainy History - 1752 in History
Babirusa

miniatura|Babirusa
miniatura|esquerda|Cranio.
O **babirusa** (*Babyrousa babyrussa*) é un mamífero da familia dos súidos (*Suidae*) que habita en Indonesia.
É un animal tímido, atópase nas selvas tropicais e nas ribeiras dos ríos e lagos, aliméntase sobre todo de follaxe. A poboación total estimábase en 4&nbsp;000 individuos en 1996, nas illas de Sulawesi, Butung, Muna, Buru, Mangole, Tuliabu e Tongian.
Lugares de Ribadeo

[miniatura|[Casa do concello de Ribadeo.]]
Galicia → Parroquias de Galicia → Lugares de Galicia → **Lugares de Ribadeo**

## Lugares de Ribadeo
### Arante
### Cedofeita
### Couxela
### Covelas
### A Devesa
### Ove
### Piñeira
### Ribadeo
### Rinlo
### Santalla de Vilausende
### Vilaframil
### Vilaselán
## Parroquias de Ribadeo
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
*Eleccións municipais en Ribadeo
*Galería de imaxes de Ribadeo
Avetarda grande

A **avetarda grande,** comunmente **avetarda** (*Otis tarda*) é unha ave zancuda do sur e centro de Europa e da Asia temperada. As poboacións europeas (*Otis tarda tarda*) non emigran, pero as asiáticas (*Otis tarda dybowskii*) móvense ao sur no inverno.

É unha especie en perigo debido á mecanización das rexións agrícolas, vive en zonas áridas.

O macho mide 1 m de longo e ten 2'4 m de envergadura, pode pesar ata 16&nbsp;kg, considérase a ave de maior peso de Europa, ten a plumaxe parda avermellada con manchas negras. A femia é un 30% máis pequena e pesa a metade.

Aliméntase de herba e suplementariamente de insectos, ratos, ovos e vermes.

As principais poboacións están en España (15.000), Rusia (10.000), Hungría (1.200), Ucraína (550), Portugal (500), Austria (100), Alemaña (90) e Marrocos (50). En Galicia, actualmente, só se ve esporadicamente nas provincias de Ourense e Lugo.

As poboacións de avetarda asiática distribúense entre o sur de Rusia (200) e Mongolia (500)

## Notas
## Véxase tamén
Lingua maorí

O **maorí** (en ) é unha lingua polinesia da familia malaio-polinesia falada en Nova Zelandia polo pobo maorí. Está emparentada co maorí das illas Cook, co tuamotuano e co tahitiano. A lei da lingua maorí de 1987 concedeulle o status de lingua oficial no país. Antes do contacto cos europeos, a lingua carecía dun sistema de escritura; na actualidade, emprégase o alfabeto latino, que foi adoptado e estandarizado polos maorís do norte, en colaboración con clérigos protestantes ingleses durante o século XIX.

O maorí está clasificado como "vulnerable" polo Libro Vermello das Linguas Ameazadas da UNESCO.

## Distribución xeográfica 
O maorí fálano en Nova Zelandia unhas 60.000 persoas, case todas de orixe maorí, aínda que o seu número varía segundo as fontes, o censo de 1996 informaba de 160.000 falantes, mentres algúns estudos sociolingüísticos estiman o número de falantes en menos de 50.000.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Wikipedia en maorí
* Rexurdimento da lingua maorí
* Lingua maorí das Illas Cook
* Lingua moriori

### Bibliografía 
*C.M. Churchward, *Tongan Grammar*. ISBN 982-213-007-4 (Previous ISBN 0-908717-05-9)
*C.M. Churchward, *Tongan Dictionary*. ISBN

### Ligazóns externas 
* Introdución á lingua maorí na web ''Linguas do mundo e tipoloxía lingüística, da Universidade de Vigo.
Constantino I de Grecia

200px|miniatura|Constantino I

**Constantino I** foi o rei dos helenos de 1913 a 1917, ano en que abdicou, e de 1920 a 1922, en que volveu abdicar. Fillo de Xurxo I de Grecia e da gran duquesa Olga Constantinovna de Rusia, naceu o 2 de agosto de 1868. 

## Matrimonio e fillos 
Casou en Atenas en 1889 coa princesa Sofía de Prusia. Deste matrimonio naceron:

* O rei Xurxo II de Grecia
* O rei Alexandre I de Grecia
* O rei Paulo I de Grecia, e pai da raíña Sofía de España
* A princesa Elena de Grecia e Dinamarca, casada co rei Carol II de Romanía
* Irene de Grecia e Dinamarca, casada co príncipe Aimone de Savoia, 4º duque de Aosta, rei titular de Croacia como Tomislav II

Morreu exiliado en Palermo o 11 de xaneiro de 1923. Está enterrado no palacio de Tatoi, preto de Atenas.

## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Reino de Grecia
Sofía de Prusia

miniatura|dereita|Sofía de Prusia
**Sofía Dorothea Ulrike Alice**, nada no Palacio Novo de Potsdam o 14 de xuño de 1870 e finada en Frankfurt o 13 de xaneiro de 1932, foi princesa de Prusia, princesa de Alemaña e raíña consorte de Grecia tras a súa voda con Constantino I de Grecia. Os seus pais foron o emperador Frederico III de Alemaña e a princesa real Vitoria, princesa do Reino Unido.

Foi educada directamente pola súa nai, quen lle inculcou certos sentimentos anglófilos.

O 27 de outubro de 1889 casou co príncipe Constantino de Grecia, futuro Constantino I. A voda celebrouse en Atenas, aínda que o compromiso pasara por dificultades na corte de Berlín, especialmente por que era mal visto que unha princesa luterana casase cun ortodoxo.

Os príncipes tiveron seis fillos: 
* Príncipe Xurxo (1890-1947), Rei dos Helenos como Xurxo II, casado con Isabel de Romanía. Sen descendencia. 
* Príncipe Alexandre (1893-1920), Rei dos Helenos como Alexandre I, casado con Aspasia Mans. Con descendencia. 
* Princesa Helena (1896-1982), Raíña de Romanía polo seu matrimonio con Carlos II de Romanía. Con descendencia. 
* Príncipe Paulo (1901-1964), Rei dos Helenos como Paulo I, casado con Frederica de Hannover. Con descendencia. 
* Princesa Irene (1904-1974), brevemente raíña de Croacia polo seu matrimonio con Tomislau II de Croacia. Con descendencia. 
* Princesa Catarina (1913-2007), Lady Brandram polo seu matrimonio con Richard Brandram. Con descendencia.

Considerouse como influente no seu esposo o rei, sobre todo nos sentimentos prol-alemáns que Constantino mostrou durante a primeira guerra mundial.

O 11 de xullo de 1917 tivo que abandonar o país xunto co seu marido cara a Suíza, tras complicacións políticas. En 1920 regresaron a Grecia por motivo dos funerais do seu fillo Alexandre e ese mesmo ano o rei Constantino retomou o poder, para abdicar tan só dous anos despois, en 1922, e enseguida partir novamente ao exilio, esta vez a Italia.

Sofía quedou viúva en 1923. Ela falecería de cancro na cidade alemá de Frankfurt, en 1932.
Vitoria, princesa do Reino Unido

**Victoria Adelaide Mary Louise**, nada no palacio de Buckingham o 21 de novembro de 1840 e finada en Friedrichshof o 5 de agosto de 1901, foi unha nobre inglesa, princesa da familia real británica.

## Traxectoria
Os seus pais foron a raíña Vitoria I do Reino Unido e do príncipe consorte Alberte de Saxonia-Coburgo e Gotha. Casou en 1858 no palacio de Saint James co emperador Frederico III de Alemaña.
Servizo Federal de Seguridade

O **Servizo Federal de Seguridade** (FSB) é o servizo de contraespionaxe e contraintelixencia do Ministerio do Interior da Federación Rusa. É unha das ramas nas que se dividiu a KGB trala desaparición da Unión Soviética.
Marcón, Pontevedra

**San Miguel de Marcón** é unha parroquia do concello de Pontevedra. Segundo o padrón municipal (INE) en 2017 tiña 2105 habitantes (1012 homes e 1093 mulleres), 15 menos ca no ano anterior.

## Xeografía 
A parroquia sitúase ao pé do monte da Fracha (545 m). Limita coa Canicouva, Tomeza, Bora, Mourente e Tourón. Está atravesada polo río de Pintos, afluente do río dos Gafos.

No seu momento pertenceu ao concello de Mourente.

## Patrimonio 
A súa igrexa parroquial (do século XX, que mestura estilos románico e gótico), a casa reitoral e a ponte do Couto son as mostras máis destacadas do seu patrimonio monumental. A fonte dos Bañiños é de augas medicinais.

No campo de fútbol do Carrasco xoga o Marcón Atlético, e pola parroquia discorre a proba de rally Subida Cidade de Pontevedra, que remata no polígono industrial do Campiño.

## Festas 
A parroquia celebra as festas de San Miguel os días 29 e 30 de setembro e 1 de outubro.

## Lugares e parroquias 
### Lugares de Marcón 
### Parroquias de Pontevedra 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Lugares de Pontevedra
Xentilicio

O **xentilicio** é un adxectivo relativo, sobre todo, ó lugar de nacemento e, en menor medida, á liñaxe ou raza á que alguén pertence (estes serían etnónimos).
En Galicia existe tradicionalmente unha tendencia ó uso de xentilicios hipocorísticos para entidades menores, non derivados do nome do lugar e si de características e alcumes, normalmente despectivos. Na actualidade, a linguaxe xornalística está a crear e inventalos para moitas pequenas poboacións galegas, con moi desigual calidade.

## Sufixos habituais 
### Sufixos de territorios de lingua galega 
Os sufixos máis habituais para construír xentilicios en galego son:
* *-és / esa*: lugués/luguesa, santiagués/santiaguesa
* *-án / -á* (zonas occidentais e centrais) ou *-ao / -á* (zona oriental): compostelán/compostelá, ribeirao/ribeirá
* *-ego / -ega*: naviego/naviega
* *-eiro / -eira*: rosaleiro/rosaleira
* *-iño / -iña*, *-íu / -ía* ou *-ín / -ina*: troncosiño/troncosiña, franquíu/franquía, vilafranquín/vilafranquina
* *-exo / -exa*: portexo/portexa
* *-oto / -ota*: miñoto/miñota

Empréganse tamén algúns sufixos cultos que forman xentilicios co étimo do topónimo:
* *-ense*: mindoniense
* *-ino / -ina*: monterrosino/monterrosina

### Sufixos de exónimos 
Os principais sufixos para a formación léxica de xentilicios nos exónimos son:

* *-ano / -ana* e *-iano / -iana*: venezolano/venezolana, iraniano/iraniana que é o máis habitual batasuno/batasuna
* *-arra*, de orixe vasca, non é propio da lingua galega: donostiarra é a única palabra aceptada por motivos tradicionais recentes. Non se di "bilbotarra, irundarra, eibotarra...", pois existen as terminacións propias de orixe latina
* *-í*, nas áreas árabes e musulmás: marroquí
* *-eño / -eña* e *-eno / -ena*, na área hispana: panameño/panameña, chileno/chilena
* *-eiro / -eira*, na área lusobrasileira e como adaptación de xentilicios iberoamericanos: brasileiro/brasileira, santiagueiro/santiagueira
* *-enco / -enca*, nas áreas catalás: eivisenco/eivisenca

Por último, existen moitos xentilicios que empregan terminacións menos habituais: 
* *-ático / -ática*: asiático/asiática
* *-ita*: vietnamita
* *-al*: provenzal
* *-ol / -ola*: español/española
* *-ar*: balear
* *-asco(n) / -asc(on)a*, de orixe francomeridional: monegasco/monegasca
* *-iño / -iña*: biscaíño/biscaíña

De todos os xeitos, cómpre reiterar que a tradición marca popularmente o uso de xentilicios non derivados: gavacho, chamaco, che, paio.

## Notas 
## Véxase tamén
### Bibliografía 
* 
### Outros artigos 
*Lista de xentilicios de concellos galegos
*Lista de xentilicios do galego exterior
### Ligazóns externas 
* Lista de xentilicios de países
* Xentilicios dos concellos galegos
* Xentilicios de concellos do galego exterior
* Xentilicios da Unión Europea
Lingua adele

O **adele** (**Gidire**, en adele) é unha lingua níxer-congo do grupo kwa, falada en Togo e Ghana.

## Distribución xeográfica
En Togo fálase nunha pequena rexión do centro oeste fronteiriza con Ghana, Koué Mpotì e Yégué son as principais localidades adele.
En Ghana fálase en Tutukpene e Nkwanta, próximas á fronteira de Togo

## Falantes
27.300 (2003)
*Togo: 16.300 
*Ghana: 11.000

## Dialectos
*Adele este: Togo
*Adele oeste: Ghana

## Escrita
Johann Gottlieb Christaller estudou a lingua en 1894. Actualmente a produción escrita é escasa, limítase a obras relixiosas, entre as que destaca a tradución do Novo Testamento (1996)

## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
*Ethnologue
Capitolio dos Estados Unidos

O **Capitolio** é o edificio que serve como sede do poder lexislativo dos Estados Unidos de América, a Cámara de Representantes (*House of representatives*, en inglés) e o Senado.

A construción do edificio comezou en 1793 e completouse en 1811. Atópase en Washington, D.C., a capital do país, e é unha das súas principais atraccións.
[miniatura|160x160px|[Dólar de prata do bicentenario do Capitolio dos Estados Unidos|Dólar conmemorativo do bicentenario do Capitolio (1994).]]
O edificio foi deseñado inicialmente por William Thornton, pero modificado posteriormente por Benjamin Henry Latrobe e Charles Bulfinch. Ten unha gran cúpula no centro (deseñada por Thomas U. Walter e August Schoenborn) e dous edificios anexos a cada lado. A ala norte corresponde ao senado e a ala sur á cámara de representantes. Nos pisos de arriba áchanse galerías para que o público poida observar as sesións en certas ocasións. É un exemplo do neoclasicismo arquitectónico estadounidense.
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Protestas de 2021 no Capitolio dos Estados Unidos de América
* Dólar de prata do bicentenario do Capitolio dos Estados Unidos
Pedro González de Ulloa

**Pedro González de Ulloa**, nado en Xocín (Porqueira) en 1714 e finado en Covelas (Os Blancos), en 1790, foi un relixioso ilustrado galego do século XVIII.
## Traxectoria 
Foi abade das parroquias de Perrelos, Chamosiños e finalmente de Covelas (concello dos Blancos), todas elas na Comarca da Limia.

Relacionouse epistolar e presencialmente con moitos dos grandes intelectuais do momento, como os Padres Flórez e Frei Martín Sarmiento ou cos ilustrados José Andrés Cornide Saavedra, Campomanes e Montiano. É o autor do libro *Descripción de los Estados de la Casa de Monterrey* (1777), un libro imprescindible para coñecer a historia e a vida no século XVIII na maior parte do sur da provincia de Ourense, daquela posesión da poderosa Casa de Monterrei.
Universais lingüísticos

Chámase **universais lingüísticos** ás semellanzas existentes entre todas as linguas do mundo e que permiten afirmar que, por exemplo, todas as linguas faladas teñen vogais e consoantes. Os universais lingüísticos interesan á psicolingüística, á etnolingüística e á tipoloxía lingüística.

A investigación tivo o seu pioneiro en Joseph H. Greenberg, que fixo derivar un conxunto de universais básicos (relacionados sobre todo coa sintaxe) a partir do estudo dunhas trinta linguas, pero cobrou forza a partir da formulación das gramáticas xenerativas na década de 1960. Para Noam Chomsky, os seres humanos somos capaces de producir un número infinito de oracións, incluídas oracións que ninguén dixera antes, a partir dun conxunto reducido de regras gramaticais e un conxunto finito de vocábulos. A capacidade para estruturar a nosa produción desta maneira é innata, parte do patrimonio xenético dos seres humanos e chámase gramática universal. A partir desta gramática universal, o neno que aprende unha lingua concreta accede a esta precisando adquirir só unhas poucas particularidades.

Un exemplo de universal lingüístico é a dupla articulación da linguaxe humana: todas as linguas contan cunha articulación non significativa da cadea falada (os fonemas) e outra en unidades de nivel superior, os morfemas, que xa son significativos. Outro é que cada lingua comporta un inventario limitado de fonemas (entre 10 e 70) e que só utiliza o 50% das oposicións fonolóxicas posíbeis para distinguir eses fonemas.

Unha primeira tipoloxía distingue entre universais absolutos e implicativos. Os **universais absolutos** son certos para todas as linguas coñecidas e son relativamente poucos (por exemplo: todas as linguas teñen pronomes). Os **universais implicacionais** son relevantes para linguas que contan cun trazo determinado que sempre se acompaña doutro (por exemplo, se unha lingua ten número trial tamén o ten dual).

Outra tipoloxía distingue entre universais de substancia e universais de forma. **Os universais de substancia** son os trazos comúns que existen nas diversas linguas segundo os que se organiza a substancia lingüística (o *continuum* da experiencia representábel). Por exemplo, as categorías sintácticas (verbo, substantivo etc.). Os **universais de forma** son as combinacións cos que a substancia lingüística se manifesta. Por exemplo, as ferramentas denomínanse en todas as linguas non a partir das súas calidades físicas, senón con referencia á actividade humana que posibilitan.

Distínguense finalmente catro tipos de universais: os **universais fonolóxicos**, **gramaticais** e **semánticos** (exemplos anteriores) e os universais **simbólicos** (Por exemplo: a palabra que designa á "nai" posúe unha consoante nasal en moitísimas linguas).

## Véxase tamén 
Gramática Universal
Lingua adhola

O **adhola** é unha lingua nilo-sahariana do grupo Luo falada polos Jopadhola en Uganda.

## Distribución xeográfica
Falada no distrito de Tororo, no leste de Uganda.

## Escrita
Existen publicacións periódicas e emisoras de radio en adhola. En 2003 traduciuse o Novo Testamento.

## Historia
Os Jopadhola chegaron ao seu actual territorio a mediados do século XVI, dende o actual Sudán do Sur.

## Véxase tamén
### Ligazóns externas
* Adhola no Ethnologue .
Lista da Unión Europea de grupos terroristas

Esta é a **lista de grupos terroristas aprobada polo Consello de Ministros de Exteriores da Unión Europea** na posición común 2004/309/PESC.

Os grupos terroristas relatados nela concéntranse principalmente en América do sur, Oriente medio e Europa.

## Global 
* ** Al Qaida**

## Europa 
### España 
* **Euskadi Ta Askatasuna** (ETA) e tódalas aquelas formacións consideradas do seu contorno mediante sentenza xudicial: KAS, Xaki, Ekin, Jarrai, Haika e Segi; Xestoras Pro-Anmistía, Askatasuna, e Batasuna, Herri Batasuna e Euskal Herritarrok.
* **Grupos de Resistencia Antifascista Primero de Octubre**, (GRAPO).

### Irlanda do Norte 
* **Continuity Irish Republican Army** (CIRA).
* **Real Irish Republican Army** (RIRA).
* **Orange Volunteers** (OV).
* **Ulster Defence Association** (UDA), tamén chamados **Ulster Freedom Fighters** (UFF).
* **Loyalist Volunteers Force** (LVF).
* **Red Hand Defenders** (RHD).

### Grecia 
* **Epanastati Pirines**.
* **Epanastatikos Laikos Agonas** (ELA).
* **Dekati Evdomi Noemvri**.

### Países Baixos 
* **Stichting Al Aqsa**, tamén coñecidos como **Stichting Al Aqsa Nederland** ou **Al Aqsa Nederland**.

## Asia 
### Afganistán 
* **Lashkar e Tayyaba**.

### Irán 
* **Organización de Muyahidines Khalq**, tamén coñecidos como **Exército de Liberación Nacional de Irán**, **Muyahidin do Pobo de Irán** ou *Sociedade de Estudantes Musulmáns de Irán*.

### Israel 
* **Kahane Chai**, tamén coñecidos como **Kach**.

### India 
* **Babbar Khalsa**.
* **Federación Internacional de Mozos Sij**.

### Palestina 
* **Xihad Islámico Palestino**.
* **Fronte de Liberación de Palestina**.
* **Fronte Popular de Liberación de Palestina**.
* **Fronte Popular de Liberación de Palestina - Comando Xeral**.
* **Organización Abu Nidal**, tamén denominada **Consello Revolucionario de Al Fatah**, **Brigadas Revolucionarias Árabes**, **Setembro Negro** ou **Organización Revolucionaria dos Musulmáns Socialistas**.
* **Brigadas dos Mártires de Al-Aqsa**.
* **Hamas** e **Hamas-Izz al-Din al Qassem**.

### Turquía 
* **Exército Revolucionario de Liberación Popular** (DHKP).
* **Partido dos Traballadores do Kurdistán** (PKK).
* **Fronte de Guerreiros do Grande Oriente Islámico** (IBDA-C).

### Xapón 
* **Aum Shinrikyo**, tamén denominada **Verdade Suprema Aum** ou **Aleph**.

## África 
### Exipto 
* '''Gama'a al Islamiyya**.
* **Al-Takfir wal-Hijra**.

## América 
### Colombia 
* **Fuerzas Armadas Revolucionarias de Colombia**, (FARC).
* **Autodefensas Unidas de Colombia**, (AUC).
* **Ejercito de liberación Nacional**, (ELN).

### Estados Unidos 
* **Holy Land Foundation for Relief and Development**.
* ** ku klux klan] ** .

### Perú 
* **Sendero Luminoso''', (SL).

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* 2004/309/PESC na web da Garda Civil.
Espectáculo

miniatura|250px|Espectáculo
Un **espectáculo** é un acto público destinado a atraer a atención dos que o contemplan co fin de provocar neles emocións diversas (dor, alegría, abraio, tristura,...).

A transcendencia social dos espectáculos fixo necesaria a construción de lugares expresamente destinados á contemplación en vivo deses actos, como son teatros, circos, cines, estadios... Cando o espectáculo non precisa de espectadores en vivo senón a distancia, o espectador pode contemplalo a través dun medio de comunicación: televisión, Internet,...
Lista de países por superficie

350px|miniatura|dereita|Mapa mundial clasificando os estados por superficie.

Esta é unha lista dos países do mundo e dos seus territorios dependentes por superficie, clasificados por superficie total. As unidades son quilómetros cadrados.

As entradas desta lista inclúen, entre outras, as que están no estándar ISO 3166-1, que inclúe estados soberanos e territorios dependentes. Os Estados non recoñecidos inclúense na lista en orde de clasificación, pero non se lles dá un número de rango. As superficies de tales estados na súa maior parte non están recoñecidos e na maioría dos casos tamén se inclúen nas superficies dos estados recoñecidos que reclaman o mesmo territorio. Vexasen as notas na columna "notas" de cada país para aclaralo.

Non están incluídas na lista reclamacións por países individuais a partes do continente da Antártida, entidades como a Unión Europea  que teñen algún grao de soberanía pero que non se consideran países soberanos ou territorios dependentes e micronacións non recoñecidas como o principado de Sealand.

Esta lista inclúe tres medidas de superficie:
* **Superficie total**: a suma das superficies de terra e auga dentro das fronteiras internacionais e costas.
* **Superficie de terra**: o conxunto de todas as terras dentro das fronteiras internacionais e costas, excluíndo a superficie de auga.
* **Superficie de auga**: a suma das áreas superficiais de todos os corpos de auga continentais (lagos, depósitos e ríos) dentro das fronteiras internacionais e costas. As augas internas costeiras (algunhas pequenas baías poden incluirse. As augas territoriais non están incluídas agás que se indique o contrario. As zonas contiguas e as zonas económicas exclusivas non se inclúen.

## Lista 
## Notas 
;Referencias

## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Lista de países
* Lista de países por poboación
* Lista de países por continente
* Lista de países por densidade de poboación
CD

**CD** son as iniciais de:

***Disco compacto** (do inglés *Compact Disc*), un soporte dixital óptico para todo tipo de datos.
***Coalición Democrática**, foi un partido político español.
*'**clusters* de diferenciación*' (do inglés *Cluster of Differentiation*), moléculas que se encontran na superficie celular de leucocitos e outras células.
***Complemento directo**, dun verbo, a función que desempeña un sintagma nominal, un pronome ou unha oración subordinada substantiva que é afectada de forma directa e inmediata pola actividade do verbo.
***Catrocentos**, na numeración romana.
***Corrente continua**, (do inglés DC de *Direct Current*), en contraposición coa corrente alterna (CA en galego, AC en inglés).
**Cd** son as iniciais de:
***Cadmio**, un elemento químico.
***Candela**, a unidade básica do SI de intensidade luminosa.

**cd** son as iniciais de:
***.cd**, o dominio de Internet da República Democrática do Congo.
Andrew Johnson

**Andrew Johnson** (Raleigh, Carolina do Norte, 1808-condado de Carter, 1875) foi un político estadounidense.

## Traxectoria 
[esquerda|miniatura|140x140px|**Andrew Johnson** no [anverso dun dólar presidencial de 2011.]]

Vicepresidente con Lincoln, Andrew Johnson foi elevado á presidente dos Estados Unidos após o asasinato deste en abril de 1865, nada máis rematar a guerra de Secesión.

En febreiro de 1868 foi acusado pola Cámara de Representantes dos Estados Unidos de feitos delitivos no exercicio da súa función. Finalmente foi absolto.
1606

## Acontecementos 
[300px|miniatura|Exvoto mural de Domingo de Carranza, de 1606, [Santuario da Nosa Señora das Virtudes da Ponte|Capela da Nosa Señora das Virtudes, Ribadeo.]]
* 27 de xaneiro: Comeza o xuízo de Guy Fawkes e outros conspiradores, por conspirar contra o Parlamento e Xacobe I de Inglaterra.
* 12 de abril - Adóptase a Bandeira da Unión como bandeira nacional da Gran Bretaña.

## Nacementos 
* Juan de Pareja, escravo e pintor español (m. 1670).

## Mortes 
* 2 de setembro - Karel van Mander, pintor, poeta e biógrafo flamengo.

## Outros 
Historia ano a ano
Andrew Jackson

**Andrew Jackson**, nado en Waxhaws (entre Carolina do Norte e Carolina do Sur, por entón pertencentes á América Británica) o 8 de marzo de 1767 e finado en Nashville (Tennessee) o 15 de xuño de 1845, foi o sétimo presidente dos Estados Unidos.

## Traxectoria 
[esquerda|miniatura|140x140px|**Andrew Jackson** no [anverso dun dólar presidencial de 2008.]]

Andrew Jackson foi maxistrado da Corte Suprema de Tennessee e gobernador do territorio de Florida (1821). Na guerra de 1812, derrotou aos ingleses e apoderouse de Nova Orleáns. Isto e a conquista de Florida, cedida logo por España, convertérono en heroe nacional. Venceu aos indios creek e aos semínolas.

En 1829 foi elixido presidente, reelixido en 1833. Populista e carismático, o seu goberno achegou a administración aos cidadáns pero fracasou no económico, a partir de 1837 sucederíase unha grave crise económica.

## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* 15px *Vidas Contadas* en RNE .
Martin Van Buren

**Martin Van Buren**, Alcumado *Old Kinderhook*, *Vello Kinderhook*, (5 de decembro de 1782-24 de xullo de 1862) foi o oitavo presidente dos Estados Unidos.

[esquerda|miniatura|140x140px|**Martin Van Buren** no [anverso dun dólar presidencial de 2008.]]
Ulysses S. Grant

**Ulysses Simpson Grant**, nado o 27 de abril de 1822 e finado o 23 de xullo de 1885, foi o décimo oitavo presidente dos Estados Unidos, entre 1869 e 1877.

## Traxectoria 
[esquerda|miniatura|140x140px|**Ulysses S. Grant** no [anverso dun dólar presidencial de 2011.]]

Ulysses Grant foi xeneral da Unión durante a guerra de secesión.

## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Moedas conmemorativas de Ulysses S. Grant
Calvin Coolidge

**John Calvin Coolidge Junior**, coñecido máis sinxelamente como **Calvin Coolidge**, nado o 4 de xullo de 1872 en Plymouth Notch (Vermont) e finado o 5 de xaneiro de 1933 en Northampton (Massachussets), foi o 30º presidente dos Estados Unidos dende 1923 ata 1929.

## Premios e distincións 
[esquerda|miniatura|140x140px|**Calvin Coolidge** no [anverso dun dólar presidencial de 2014.]]

Foi nomeado doutor honoris causa en Leis pola Universidade Católica de América en 1928.
James Buchanan

**James Buchanan**, nado o 23 de abril de 1791 e finado o 1 de xuño de 1868, foi o décimo quinto presidente dos Estados Unidos, dende 1857 até 1861. 

## Traxectoria 
[esquerda|miniatura|140x140px|**James Buchanan** no [anverso dun dólar presidencial de 2010.]]

Foi o único presidente que nunca casou, e tamén o único cidadán de Pensilvania elixido para desempeñar o cargo. O seu desempeño no mesmo foi criticado pola súa inacción fronte á división do país que provocaría o estoupido da Guerra Civil.
James Knox Polk

**James Knox Polk**, nado en Pineville (Carolina do Norte) o 2 de novembro de 1795 e finado en Nashville (Tennessee) o 15 de xuño de 1849, foi o undécimo presidente dos Estados Unidos.

[esquerda|miniatura|140x140px|**James Knox Polk** no [anverso dun dólar presidencial de 2009.]]

Máis coñecido como James Polk, á súa lembranza débese o nome da cidade de Knoxville.
Edward Victor Appleton

**Edward Victor Appleton**, nado en Bradford o 5 de setembro de 1892 e finado en Edimburgo o 21 de abril de 1965, foi un físico inglés.

## Traxectoria 
Despois do remate da primeira guerra mundial, entrou no Laboratorio de Cavendish como axudante de física experimental en 1920. Entre 1924 e 1936 foi profesor de física na Universidade de Londres, para pasar a dar clases de filosofía natural na Universidade de Cambridge (1936-1939). Secretario do Departamento de Investigación Científica e Industrial entre 1939 e 1949.

En 1947 recibiu o Premio Nobel de Física polas súas contribucións ao coñecemento da ionosfera, cousa que permitiu o desenvolvemento do radar.
Apuleio

**Apuleio** (*Lucius Apuleius* en latín), nado en 123 ou 125 e finado en 180, foi un escritor latino de orixe bérber.

## Traxectoria 
[miniatura|[Clásicos en Galego 19:*O asno de ouro*.]]
Naceu en Madaura, colonia romana de Numidia, fillo dun dun maxistrado provincial. Apuleio formouse en Cartago e posteriormente en Atenas, onde estudou a filosofía platónica. Despois de ser iniciado no culto de Isis, marchou a Roma para estudar oratoria latina. Máis adiante viaxou por Asia Menor e Exipto estudando a súa filosofía e relixión.

Acusado de usar a maxia para conseguir os favores e riquezas dunha viúva, fíxose cargo da súa propia defensa, coñecida como a Apoloxía, onde demostra o seu sentido de humor.
[esquerda|miniatura|Busto de Apuleio nun *[contorniato*]]
*O asno de ouro* (ou * Metamorfoses*) é a única novela en latín que sobreviviu enteiramente, é unha obra imaxinativa, irreverente e divertida que relata as aventuras de Lucio, que durante un dos seus experimentos coa maxia, convértese nun asno; baixo esta aparencia oe e ve gran número de cousas estrañas, ata que Isis devólveo á forma humana. Unha interpolación desenvolve a fábula de Psique e Cupido.
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
* 
### Outros artigos 
* *O asno de ouro*
* Clásicos en Galego
Navegador web

Un **navegador web** ou ***web browser*** é unha aplicación software que permite ó usuario recuperar e visualizar documentos de hipertexto, comunmente descritos en HTML, desde servidores web de todo o mundo a través de Internet. Esta rede de documentos é denominada World Wide Web, WWW, Grande Arañeira Mundial ou, simplemente, Web. Os navegadores actuais permiten mostrar e/ou executar gráficos, secuencias de vídeo, son, animacións e programas diversos, ademais de texto e as ligazóns (hiperligazóns).

A funcionalidade básica dun navegador web é permitir a visualización de documentos de texto, posiblemente con recursos multimedios incrustados. Os documentos poden estar localizados na computadora onde está o usuario, pero tamén poden estar en calquera outro dispositivo que estea conectado á computadora do usuario ou a través de Internet, e que teña os recursos necesarios para a transmisión de documentos (un programa servidor web, coma Apache). Tales documentos, denominados páxinas web, posúen ligazóns que ligan un anaco de texto ou unha imaxe a outro documento, normalmente relacionado co texto ou a imaxe.

miniatura|300px|O uso dos navegadores en Internet.

O seguimento das ligazóns dunha páxina a outra, localizada en calquera computadora conectada a Internet, chámase navegación, que é de onde se orixina o nome de navegador.

Tim Berners-Lee creou o primeiro navegador, WorldWideWeb, en 1991. Aínda que o primeiro popular foi o NCSA Mosaic, orixinalmente creado para UNIX en 1993, pero que axiña apareceron versións para Apple Macintosh e Windows.

## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Avant Browser
* Google Chrome
* Internet Explorer
* K-Meleon
* Konqueror
* Lynx
* Mosaic
* Mozilla Application Suite
* Mozilla Firefox
* Netscape Navigator
* Opera
* Safari
Senado

[miniatura|Sala do Senado dos Estados Unidos no *[Congress Hall* (Filadelfia)]]
O **Senado** é a **cámara alta** do corpo lexislativo (Congreso, Asemblea Nacional, Parlamento, entre outros) daqueles países nos que o Parlamento está formado por dúas asembleas de representantes. Existe principalmente en países cunha forma de goberno federal, nos que a Cámara Alta da lexislatura representa ás divisións territoriais (Estados, cantóns ou provincias).

Na maioría dos países democráticos, os senadores -nome que reciben os membros dun senado- son elixidos polos cidadáns. Porén, nalgúns países, como Alemaña, os membros do senado (*Bundesrat*) non son elixidos directamente polos cidadáns, senón polos gobernos dos respectivos Estados (*Länder*).

## Véxase tamén 
* Senado de España
* Senado romano
* Senado de Francia
* Senado de Italia
* Senado dos Estados Unidos de América
Louis Aragon

**Louis Aragon**, nado probablemente en Neuilly-sur-Seine o 22 de outubro de 1897. e finado en París o 24 de decembro de 1982, foi un poeta e novelista francés.

## Traxectoria 
Despois de participar no dadaísmo e no movemento surrealista con André Breton e Philippe Soupault, ingresa no Partido Comunista Francés, ao que se mantén fiel ata a fin da súa vida, aínda que sempre manifestando as súas críticas. A súa poesía, tradicional nos seus temas e formas, inspírase no amor á súa dona, Elsa Triolet, que coñecera en 1928. A súa obra narrativa é máis anovadora. Partidario da resistencia contra o nazismo durante a segunda guerra mundial.

## Obras 
* *Anicet ou le panorama*, 1921 
* *Les Aventures de Télémaque*, 1922 
* *Le Libertinage*, 1924 
* *Le Paysan de Paris*, 1926 
* ''La Défense de l'infini*, 1986
* *Les Aventures de Jean-Foutre La Bite*, 1986 
* *Les Cloches de Bâle*, 1934 
* *Les Beaux Quartiers*, 1936 
* *Les Voyageurs de l'Impériale*, 1942 
* *Aurélien*, 1944 
* *Servitude et Grandeur des Français. Scènes des années terribles*, 1945 
* *Les Communistes*, 1949-1951 
* *La Semaine Sainte*, 1958 
* *La Mise à mort*, 1965
* *Blanche ou l'oubli*, 1967 
* *Théâtre/Roman*, 1974 
* *Le Mentir-vrai'', 1980

## Notas
Lusismo

:*Este artigo trata da interferencia lingüística do portugués noutras linguas, para o movemento que defende a unidade do galego e o portugués vexa: Reintegracionismo.*

Un **lusismo**, **lusitanismo** ou **portuguesismo** é un trazo idiomático ou vocábulo do portugués usado noutra lingua.

## Lusismos en galego
A entrada de palabras do portugués de Portugal, Brasil ou as demais comunidades de fala portuguesa no mundo supoñen empréstimos como aqueles que veñen de calquera outra lingua. Algunhas veces estes empréstimos son aceptados, e a propia norma oficial toma conta deles para encher necesidades terminolóxicas. Moitas outras veces, estes empréstimos son rexeitados pola norma, e son precisamente estes aos que con maior frecuencia se refire o termo *lusismo*.

Da outra banda, desde o punto de vista da normativa reintegracionista, que parte de que o galego e o portugués son a mesma lingua, o concepto mesmo de lusismo non existe no galego.

### Exemplos de lusismos aceptados
* *caipiriña*
* *ananás*
* *azulexo*
* *churrasco*

### Exemplos de lusismos frecuentes non recollidos no *Dicionario da Real Academia Galega*
* A fórmula de agradecemento *obrigada/o* no canto de *grazas*.
* *Bochecha* no canto de *fazula* ou *meixela*.
* *Calzas* no canto de *pantalóns*.
* *Ciúmes* no canto de *celos*.
* *Loxa* no canto de *tenda*.
* *Greve* no canto de *folga*.
* *Sotaque* no canto de *acento*.
* *Equipa* no canto de *equipo*.
**Voltar* no canto de *volver.*
**Cartaz* no canto de *cartel.*

## Notas
## Véxase tamén
### Outros artigos
*Reintegracionismo
*Normativa oficial do galego
*Normativa reintegracionista do galego
Arak

**Arak** (en persa: **اراک** ) é unha cidade situada no centro da provincia de Markazi, en Irán, de 400.000 habitantes.
Fundada a comezos do século XIX co nome de **Sultanabad**, Arak é unha das principais cidades industriais de Irán, especialmente importante na industria do metal e de maquinaria.
Arai Hakuseki

**Arai Hakuseki** (**新井 白石**, あらいはくせき), nado en Tokyo 1657 e finado en 1725, foi un escritor e político xaponés.

## Traxectoria 
Dende moi novo amosou a súa intelixencia, segundo a tradición aos tres anos copiou un libro de Confucio escrito en Kanji. En 1693, o shogún Tokugawa Ienobu chamouno como conselleiro xunto con Manabe Akifusa para reformaren a política económica do shogunato e darlle máis estabilidade, controlando a inflación. Tamén implementaron unha nova política comercial para controlar os pagamentos dos mercadores chineses e neerlandeses. Á morte do Shogún, Hakuseki deixou o seu posto e comezou a escribir.

## Obra 
* *Hankanfu* (藩翰譜) - Unha lista de árbores familiares dos daimios
* *Koshitsu* (古史通) - Historia antiga do Xapón
* *Oritaku Shiba-no-ki* (折りたく柴の記) - Diario e memorias
* *Sairan Igon* (采覧異言)
* *Seiyo Kibun* (西洋記聞) - Descrición do Occidente, baseado nas súas conversas co sacerdote xesuíta, Giovanni Battista Sidotti
* *Tokushi Yoron* (読史余論) - Tratado histórico
John Quincy Adams

**John Quincy Adams** (11 de xullo de 1767 - 23 de febreiro de 1848) foi o sexto presidente dos Estados Unidos, dende 1825 ata 1829. miniatura|dereita|John Q. Adams

[esquerda|miniatura|140x140px|**John Quincy Adams** no [anverso dun dólar presidencial de 2008.]]

É lembrado na cidade de Boston co Quincy Center.