Esgrafiado

[dereita|miniatura|Casa con esgrafiado en [Cernadilla (provincia de Zamora).]]
.]]
O **esgrafiado** (do italiano *sgraffito*) é unha técnica ornamental arquitectónica de revestimento que se executa sobre unha superficie, superpondo dúas ou máis capas de materia, retirando parte da camada superficial e deixando ao descuberto zonas da camada inferior, provocando contraste polas distintas cores e, en ocasións, tamén pola textura diferente.

## Historia
O esgrafiado atópase protexendo e decorando obras desde a antigüidade, empregado en culturas diversas, destacando na arquitectura como revestimento de muros, na cerámica, escultura e pintura. A arte mudéxar e o Renacemento italiano son dous focos de expansión da técnica como decoración mural, das que se conservan abondosas mostras na Península Ibérica (Barcelona, Segovia, Salamanca, Estremadura ou Évora).
## Presenza en Galicia
En Galicia, chegou o esgrafiado por Seabra (Zamora) e Braganza (Portugal), destacando no Bolo e Trives, co florecemento na Ribeira Sacra e prolongación na Ulloa, tamén cara a Lugo Centro, con mostras espalladas polo Deza e Tabeirós-Terra de Montes, e desde O Carballiño até Verín, por toda a provincia de Ourense.

miniatura|Esgrafiados na Ribeira Sacra, Gondulfe (Taboada)

Sobresae a riqueza das construcións decoradas con cal na Ribeira Sacra, segundo o inventario realizado en 1992 e 1993, sendo cuantificadas en máis dun milleiro as mostras conservadas.     

En Galicia comeza a aplicarse o termo esgrafiado desde 1995, sinalando as ornamentacións máis preparadas e complexas, a sumar ao coñecido como cintado ou encintado, denominación clásica nos estudos de arquitectura galega (na realidade o encintado é unha técnica diferenciada, presente igualmente por toda a Península Ibérica, que só marca e resalta as xuntas dos bloques que conforman o muro).

Na especificidade das decoracións na Ribeira Sacra, entre os motivos, destacan os trazados curvos co desenvolvemento da vírgula ou gota, procedente do Gótico tardío e rastreada nos itinerarios peninsulares. E a hipótese dunha continuidade da estética e formas mudéxares, con base na voz mourisca, recollida nas ribeiras do Miño e do Sil na década final do século XX.

miniatura|Muralismo contemporáneo de Cestola na Cachola empregando a técnica do esgrafiado en Castro Caldelas
miniatura|Xunqueira de Espadanedo (Ourense)
En 2017 o Consorcio de Turismo da Ribeira Sacra apostou por incluír os esgrafiados en itinerarios culturais, promovendo investigacións patrimoniais coa publicación do libro *Esgrafiados na Ribeira Sacra. De tradición cultural a recurso turístico,* divulgación e restauracións no Campo (Taboada), e Montefurado (Quiroga), e a experimentación unida ao muralismo contemporáneo -obra de Cestola na Cachola- e desde a técnica tradicional, en edificacións na praza da Torre, en Castro Caldelas, e en San Lourenzo de Barxacova (Parada de Sil).
Mar López Sotelo, asociada de Apatrigal, fotografiou desde 2017 cerca de mil esgrafiados, que recolleu en 2021 na súa obra *“Esgrafiados en la Ribeira Sacra y el Camino de Santiago. Obras de arte y simbolismo en las paredes”.* 

No ano 2022, de novo o Consorcio de Turismo da Ribeira Sacra, impulsa a rehabilitación de decoracións con cal en Naz (Sober), Pantón de Arriba (Pantón), Seoane Vello (Montederramo) e na igrexa de Rozavales (Monforte de Lemos). Ademais encarga a realización de obras novas en Rairós (A Pobra do Brollón), Gonzar (Portomarín) e recupera, completado con mural, outra fachada na Pena (Paradela).

A técnica de esgrafiar está incluída no Censo do Patrimonio Cultural de Galicia desde o 20 de novembro de 2024, mediante resolución da Dirección Xeral de Patrimonio Cultural publicada no DOG. As denominacións recollidas para este tipo de revestimentos de albanelería son esgrafiado ou esgrafito.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
*