Protoescrita

[miniatura|dereita|Exemplo de [escrita Jiahu, atopado en cunchas de tartaruga datado arredor do 6000 a.C.]]
Coñécese como **protoescrita** o conxunto de marcas visibles feitas co obxecto de comunicar información limitada. Estes sistemas xurdiron das tradicións anteriores dos sistemas de símbolos nos primeiros tempos neolíticos. no VII milenio a.C. Usáronse símbolos ideográficos ou regras mnemotécnicas temperás ou ambas para representar un número limitado de conceptos, en contraste cos verdadeiros sistemas de escrita, que rexistran a lingua do escritor. 
## Neolítico 
### Neolítico chines 
En 2003, atopáronse cunchas de tartaruga en 24 tumbas neolíticas escavadas en Jiahu, provincia de Henan, norte da China, segundo a datación con radiocarbono, son do VII milenio antes de Cristo. Segundo algúns arqueólogos, os símbolos esculpidos nas cunchas tiveron semellanzas co final do II milenio antes de Cristo Escrita en ósos oraculares. Outros estudosos rexeitan esta afirmación como insuficientemente fundamentada, alegando que os deseños xeométricos sinxelos como os atopados nas cunchas de Jiahu non poden estar vinculados á escrita temperá.

### Neolítico europeo 
[dereita|miniatura|Arxila [amuleto, unha das tabletas Tărtăria, datada ca. 5300 a.C.]]

O paleoantropólogo Genevieve von Petzinger, caracterizou 32 tipos de símbolos atopados en pinturas rupestres europeas da idade de xeo e obxectos tallados que datan de hai 40.000 anos, determinando que eran un sistema de símbolos probablemente ideográficos que poden ter precedido á chegada humana a Europa.

A Escritura Vinča (do VI ao V milenio a.C., hoxe en día en Serbia) é unha evolución de símbolos simples que comezan no VII milenio antes de Cristo, aumentando gradualmente na complexidade ao longo do VI milenio e culminando nas Táboas tártaras de c. 5300 a.C.

As escritas xeróglifas do Antigo Oriente Próximo (exipcio, proto-cuneiforme sumerio e cretense) emerxen sen problemas destes sistemas de símbolos, polo que é difícil dicir en que punto a escrita xorde precisamente da protoescrita. A esta dificultade engádese o feito de que se sabe moi pouco sobre os significados dos símbolos.

## Calcolítico e Idade do Bronce temperán 
A transición da protoescrita aos primeiros sistemas de escrita completamente desenvolvidos tivo lugar a finais do IV e ao comezo do IIIº milenio antes de Cristo no crecente fértil. A táboa de Kish, datada no 3500 a.C., reflicte a etapa "proto-cuneiforme", cando o que se convertería na escrita cuneiforme de Sumeria aínda estaba na fase de protoescrita. A finais do IV milenio antes de Cristo, este sistema de símbolos evolucionara a un método para levar as contas, empregando un lapiceiro de forma redonda impreso en arxila suave en diferentes ángulos para gravar os números. Isto foi aumentado gradualmente coa escrita pictográfica usando un lapiceiro afiado para indicar o que se contaba. A etapa de transición cara a un sistema de escrita ten lugar no período de Jemdet Nasr (séculos XXXI a XXX a.C.).

Un desenvolvemento similar tivo lugar na xénese dos xeróglifos exipcios. Diversos estudosos cren que os xeróglifos exipcios "xurdiron un pouco despois da escrita sumeria e probablemente foron inventados baixo a influencia deste último ...", aínda que se sinala e sostén que "a evidencia de tal influencia directa segue a ser frouxa" e que "tamén se pode facer un argumento moi creíble do desenvolvemento independente da escrita en Exipto ..."

## Idade de Bronce 
Durante a Idade de Bronce, sábese que as culturas do Próximo Oriente tiñan sistemas de escrita completamente desenvolvidos, mentres que os territorios marxinais afectados pola Idade de Bronce, como Europa, a India e a China, permaneceron na etapa da protoescrita.

A escrita chinesa xurdiu a partir da protoescrita na Idade de Bronce, durante os séculos XIV ao XI a.C. (escrita en ósos oraculares), mentres que os sistemas de símbolos nativos de Europa e a India extinguíronse e substituíronse por descendentes do Abjad semítico durante a Idade de Ferro.

### Idade de Bronce India 
miniatura|A impresión do selo "Script Indus" típica que mostra unha "inscrición" de cinco caracteres

A chamada Escritura do Indo é un sistema de símbolos que xurdiu a finais do IV milenio a.C. na Civilización do val do Indo.

### Idade de Bronce Europea 
Con excepción da civilización exea e Grecia continental (Lineal A, Lineal B, Xeróglífos cretenses), os primeiros sistemas de escrita do Próximo Oriente non chegaron á Idade de Bronce en Europa. Os primeiros sistemas de escritura de Europa xorden na Idade de Ferro, derivado do alfabeto fenicio.

Non obstante, hai varias interpretacións sobre símbolos atopados en artefactos da Idade de Bronce en Europea que equivalen a interpretalos como unha tradición indíxena da protoescrita. Son de especial interese neste contexto as culturas da Europa Central da Idade de Bronce derivadas da Cultura do vaso campaniforme na segunda metade do II milenio antes de Cristo. Sommerfeld analiza as interpretacións das marcas de fouces de bronce asociadas á cultura de Urnfield, especialmente o gran número dos chamados "mangos" descubertas en Frankleben Hoard (1994). 
 Sommerfeld favours an interpretation of these symbols as numerals associated with a lunar calendar.

## Protoescritas posteriores 
Incluso despois da Idade de Bronce, varias culturas pasaron por un período de utilización de sistemas de protoescrita como etapa intermedia antes da adopción propia da escrita. As "runas eslavas" (século VII / VIII) mencionadas por algúns autores medievais pode ser un sistema deste tipo. O Quipu dos Incas (século XV), ás veces chamados "nós falantes", podería ter unha natureza similar. Outro exemplo é o sistema de pictografías inventado polos Uyaquk antes do desenvolvemento da escrita Yugtun (ca. 1900).

### Idade de ferro africana 
miniatura|alt=Unha imaxe dun carácter nsibidi de benvida|Nsibidi carácter por "benvido"
Nsibidi é un sistema de símbolos autóctonos do que agora é o sueste de Nixeria. Aínda que non hai unha data exacta de orixe aceptada por todos, a maioría dos investigadores coinciden en que o uso dos primeiros símbolos datan entre os séculos V e XV. Hai miles de símbolos Nsibidi que se usaron en calquera cousa, desde cabazas ata tatuaxes ou para deseños de paredes. Os símbolos Nsibidi úsanse nas linguas ekoides e igboides, e os Aro escriben mensaxes Nsibidi nos corpos dos seus mensaxeiros.

## Notas
## Véxase tamén