Torre Eiffel

A **torre Eiffel** (*La Tour Eiffel* en francés) é un monumento situado en París, a capital de Francia, que mide hoxe 324 metros de alto, incluída a antena de televisión no seu cumio. Foi deseñada por Gustave Eiffel para a Exposición Universal que se celebrou na cidade no ano 1889, celebrando o centenario da Revolución Francesa. A torre foi inaugurada o 31 de marzo de 1889, e foi aberta ao público o 6 de maio. Situada nun extremo do Campo de Marte, é o monumento, cuxa entrada é de pago, máis visitado do mundo, con 6.893.000 visitantes no ano 2007. Cunha altura de 300 metros, prolongada máis tarde cunha antena ata 324 metros, a torre Eiffel foi a estrutura máis elevada do mundo durante 41 anos.

Foi construída en dous anos, dous meses e cinco días, e no seu momento xerou certa controversia entre os artistas da época, que a vían como un monstro de ferro. Inicialmente utilizada para probas do exército con antenas de comunicación, hoxe serve, ademais de atractivo turístico como emisora de programas radiofónicos e televisivos.

A torre Eiffel está catalogada como monumento histórico de Francia desde o 24 de xuño de 1964, e foi declarada Patrimonio da Humanidade pola UNESCO desde 1991, en compañía doutros monumentos parisienses.

## Descricións xerais 
180px|miniatura|esquerda|Vista da parte inferior da torre Eiffel por detrás dos edificios.
[180px|esquerda|miniatura|Localización da torre na beira sur do [río Sena, no extremo do Campo de Marte.]]
Inicialmente tema de controversia dalgúns, a torre Eiffel serviu como presentación á Exposición Universal de París de 1889, a cal acolleu a máis de 236 millóns de visitantes desde a súa inauguración. O seu tamaño excepcional e a súa silueta inmediatamente recoñecible fixeron da torre un emblema de París.

Concibida na imaxinación de Maurice Koechlin e Émile Nouguier, xefe da oficina de estudos e xefe da oficina de métodos, respectivamente, da compañía Eiffel & Cie, foi pensada para ser o «cravo (centro de atención) da exposición de 1889 que se celebraría en París», que ademais celebraría o bicentenario da Revolución Francesa. O primeiro plano da torre foi realizado en xuño de 1884 e mellorado por Stephen Sauvestre, o arquitecto principal dos proxectos da empresa, quen lle achegou máis estética.

O 1 de maio de 1886, o Ministro de Comercio e Industria, Édouard Lockroy, entusiasta partidario do proxecto, asinou un decreto que declaraba aberto «un concurso para a Exposición Universal de 1889». Gustave Eiffel gañou este concurso económico e un convenio do 8 de xaneiro de 1887 fixou as modalidades de explotación do edificio.

Construída entre 1887 e 1889, por 250 obreiros, inaugurouse oficialmente o 31 de marzo de 1889 durante unha festa organizada para esta ocasión por Gustave Eiffel. A torre Eiffel non coñecerá verdadeiramente un éxito masivo e constante ata os anos sesenta, co desenvolvemento do turismo internacional. Agora acolle a máis de seis millóns de visitantes cada ano.

Os seus 300 metros de altura permitíronlle levar o título de «a estrutura máis alta do mundo» ata a construción en 1930 do Chrysler Building, de Nova York. Construída sobre o Campo de Marte cerca do río Sena, no 7º distrito de París, actualmente é administrada pola Sociedade para a administración da torre Eiffel (Société d'exploitation de la Tour Eiffel, SETE). O lugar, que emprega a 500 persoas (250 empregados directos do SETE e 250 dos distintos concesionarios instalados sobre o monumento), está aberto todos os días do ano.. O ferro procedia desde as minas alxerienses de Zaccar e Rouina.
#### A torre Eiffel de 1889 a primeira guerra mundial 
miniatura|200px|esquerda|Gustave Eiffel (abaixo a esquerda) nunha escaleira da torre en 1889.
[150px|miniatura|Vista aérea da [Exposición de París de 1889 motivo para o que a torre Eiffel se construíu.]]
O 6 de maio de 1889, a Exposición Universal abre as súas portas ao público, que pode subir á torre Eiffel a partir do 15 de maio. Mentres que fora desprestixiada durante a súa construción, particularmente en febreiro de 1887 por algúns dos artistas máis soados da época, a torre Eiffel adquire, durante a Exposición, un éxito popular inmediato, conseguindo o apoio dos visitantes. Desde a primeira semana, malia que os ascensores non funcionan aínda, 28.922 persoas soben a pé á parte superior do edificio. Finalmente, dos 32 millóns de entradas reservadas para a exposición, ao redor de 2 millóns de turistas visitan a torre. O monumento, que entón é o máis alto do mundo (e seríao ata 1930 coa edificación do Edificio Chrysler en Nova York), atrae tamén a algunhas personalidades coñecidas e a amigos de Gustave Eiffel, como o seu colega estadounidense Thomas Edison.

A torre Eiffel non é o único monumento que atrae ao xentío. A inmensa *Galerie des machines* (galería de máquinas, con 440 metros de longo por 110 metros de ancho) de Ferdinand Dutert e Victor Contamin ou o *Dôme central* (cúpula central) de Joseph Bouvard tamén atraen ao público. Pero a verdadeira novidade é o uso xeneralizado da electricidade, que permite xogos de luces asombrosos para a época.

Pero unha vez terminada a Exposición, a curiosidade decae axiña e con ela o número de visitantes. En 1899, só se rexistran 149.580 entradas. A fin de volver lanzar a explotación comercial da súa torre, Gustave Eiffel baixa o prezo dos boletos de entrada, pero iso non impacta nas vendas. Haberá que esperar á Exposición universal de 1900, outra vez efectuada en París, para que volva aumentar o número de curiosos. Nesta ocasión, máis dun millón de entradas son vendidas, o que está moi por encima das cifras dos dez anos anteriores, pero moi por baixo do que se permitirían para o mantemento da torre. En efecto, non só as entradas son dúas veces menos numerosas que en 1889, senón que a diminución de vendas é máis preocupante, tendo en conta que os visitantes da Exposición universal de 1900 eran máis numerosos que en 1889.

A caída do número de entradas continúa desde 1901, de modo que o futuro da torre non está asegurado despois do 31 de decembro de 1909, fin da concesión estipulada. Algúns ata sosteñen a idea de que pode ser destruída.

#### Experimentos científicos e radiodifusión 
Consciente deste perigo, Gustave Eiffel, que imaxinara desde o principio que a torre puidese servir dun punto de vista científico, multiplica os experimentos levados no monumento. O enxeñeiro, fóra do negocio desde 1893 en resposta á súa implicación no escándalo da Canle do Panamá, financia unha parte destes experimentos.

[miniatura|180px|esquerda|[Gustave Ferrié (1868-1932), xeneral e científico francés, pioneiro da radiodifusión que perfeccionou o telégrafo sen fios (TSF), grazas a instalación dunha antena no cume da torre Eiffel.]]
En 1889, Eleuthère Mascart, o primeiro director da Oficina central Meteorolóxica de Francia creada en 1878 (actualmente Météo-France), fai instalar, coa autorización de Gustave Eiffel, unha pequena estación de observación no alto da torre.
 
En outubro de 1898, Eugène Ducretet establece a primeira conexión telefónica hertziana entre a torre Eiffel e o Panteón de París, distante catro quilómetros.

En 1903, o capitán Gustave Ferrié, militar de profesión, procura establecer unha rede telegráfica sen fío, pero non obtivo o financiamento do Exército, xa que naquela época privilexiábase aos sinais ópticos e as pombas mensaxeiras, por consideralas máis fiables. Malia a situación, Gustave Eiffel financia co seu diñeiro o proxecto do capitán aceptando que instale unha antena no cume da súa torre. O experimento é un éxito e, como agora sabemos, será a tecnoloxía do futuro.

En 1909 construíuse un pequeno túnel de vento aos pés da torre Eiffel, substituído a partir do 1912 por un túnel de vento moito máis grande.

A torre Eiffel é, polo tanto, un potencial científico que merece ser explotado; algo do que se dan conta as autoridades, que en 1910 deciden ampliar a concesión e explotación durante outros setenta anos. 
[miniatura|170px|As [telegrafía sen fíos|antenas de radiotelegrafía, 1914.]]
A torre resultou máis útil no punto máis alto da rexión de París xa que a súa emisora de TSH resulta de grande importancia estratéxica durante a primeira guerra mundial. Grazas á torre Eiffel, varias mensaxes decisivas son captadas, entre as que se conta o «radiograma da vitoria», que frustrou o ataque alemán no Marne, ou as que enviou a hoxe famosa espía Mata Hari.

A rede TSH de uso estritamente militar instalada no emisor da torre Eiffel utilizarase para uso civil a partir da década de 1920. Desde 1921, algúns programas de radio emítense periodicamente desde a torre Eiffel; Radio Torre Eiffel, ben coñecida polos parisienses, inaugurouse oficialmente o 6 de febreiro de 1922. En 1925, a torre Eiffel serve como marco para o inicio da televisión en Francia. A técnica segue mellorando e as emisións seguen sendo experimentais entre 1935 e 1939. A televisión difúndese logo nos fogares, primeiro en branco e negro, logo en cor. En 1959, a instalación dun novo mastro de teledifusión fai chegar a altura da torre a 320,75 metros e transmite a 10 millóns de persoas. Finalmente, en 2005, instálase unha emisora de televisión dixital terrestre.

#### Cambios en 1937 
A sociedade de administración da torre cambia e a torre sofre un cambio importante con ocasión da Exposición especializada de 1937: as decoracións pasadas de moda do primeiro andar son eliminadas e instálase unha nova iluminación.
#### A torre despois da segunda guerra mundial 
[miniatura|esquerda|200px|[Adolf Hitler e o estado maior da Wehrmacht desfilan fronte á torre en xuño de 1940, no comezo da ocupación alemá de Francia.]]
[miniatura|200px|Soldados [Aliados da segunda guerra mundial|aliados observan como a bandeira tricolor francesa ondea na torre durante a liberación de París.]]
En 1944, a torre logra sobrevivir a un incendio provocado polas autoridades alemás durante a ocupación alemá de Francia e é utilizada para comunicarse coas tropas, primeiro pola Wehrmacht, logo polos aliados durante a liberación de París.

A partir de 1960, o turismo internacional en masa comeza a crecer, o cal ten consecuencias directas sobre o número de visitantes á torre, que aumenta gradualmente ata alcanzar os 6 millóns de visitantes por ano (cifra alcanzada en 1998), o que esixe unha renovación da torre. As obras de reforma lévanse a cabo na década de 1980, en torno a tres eixes: 
* o alixeiramento da estrutura do edificio.
* a reconstrución total dos ascensores e as escaleiras.
* a creación de medios de seguridade adaptados ao popular éxito da torre.

Deste xeito, a torre Eiffel será aliviada de 1.340 toneladas superfluas, repintarase e tratarase contra a corrosión, os ascensores da terceira plataforma serán substituídos, inaugurarase o restaurante gourmet *Le Jules Verne* e instalarase un dispositivo de iluminación composto por 352 proxectores de sodio.

Desde os anos 1970, a torre Eiffel obtivo máis popularidade e gañouse un lugar no espírito colectivo mundial, ademais de converterse nun dos símbolos máis coñecidos de Francia. O 26 de decembro de 1978, Thierry Sabine celebra o primeiro Rally Dakar de Trocadero, aos pés da torre Eiffel. Varios concertos masivos tamén se efectuarán alí: Jean-Michel Jarre en 1995 e Johnny Hallyday en 2000. Para rematar, un gran número de películas, particularmente estadounidenses, explotan o inconsciente colectivo para representar nun só plano París ou Francia cunha soa secuencia que mostra á torre Eiffel.

En 2002, supérase o límite de 200 millóns de billetes vendidos e en 2004 convértese no 5º monumento máis visitado de Francia. O 1 de xaneiro de 2006, ábrese un novo período de administración de 10 anos, o concesionario é a empresa de economía mixta SETE (Sociedade de Explotación da torre Eiffel), aínda que o 60% do capital é ostentado pola cidade de París.

#### Elección do operador da torre (1889 ao presente) 
Os textos que declaran aos operadores da torre Eiffel son os seguintes:

* Convención do 8 de xaneiro de 1887, asinada por Gustave Eiffel, Édouard Lockroy e Eugene Poubelle. Autorízase o uso da torre a Gustave Eiffel no seu propio nome, dende o día de apertura ao público da Exposición Universal de 1889 ata o 31 de decembro de 1909.
* Prolongación da autorización para a xestión e o explotación da torre Eiffel a Gustave Eiffel, por un período de 70 anos, con efectos a partir do 1 de xaneiro de 1910.
* Deliberación do Consello de París o 17 de febreiro de 1981 («referíndose á concesión da torre Eiffel»), concedida ao SNTE para un período de vinte e cinco anos, dende o 1 de xaneiro de 1981 ao 31 de decembro de 2005.
* Deliberación do Consello de París o 13 de decembro de 2005 (número de arquivo: 2005 DF 92).
* Atribución da delegación de servizos públicos para a xestión e a explotación da torre Eiffel, concedida á SETE por unha duración de dez anos, a partir do 1 de xaneiro de 2006.

### Enfoque temático 
#### Os artistas protestan contra a torre 
miniatura|200px|Reconstrución da «carta de protesta dos artistas contra a torre Eiffel».
miniatura|200px|Torre Eiffel
Algúns artigos, a miúdo propagandistas, publícanse ao longo do ano 1886, aínda antes de que comezasen os traballos de construción.

Mentres que os alicerces do edificio só comezaron uns días antes, o 28 de xaneiro de 1887 exactamente, unha carta de protesta asinada por cincuenta artistas (escritores, pintores, compositores, arquitectos etc.) apareceu no xornal The Times o 14 de febreiro de 1887 baixo o título de «Protesta dos artistas contra a torre do Sr. Eiffel». Firmada por grandes figuras da época entre os que se atopaban Guy de Maupassant, Charles Gounod, Victorien Sardou, Charles Garnier, François Coppée, Sully Prudhomme, Leconte de Lisle, William Bouguereau (todos na imaxe da dereita, en orde de riba para baixo e da esquerda para a dereita), ademais de Alexandre Dumas (fillo), Ernest Meissonier, Joris-Karl Huysmans e Paul Verlaine, unen as súas forzas para denunciar «a inútil e monstruosa torre Eiffel» que, segundo eles, desfiguraba París debido á súa enorme altura.

Na carta podíanse encontrar cualificativos para a torre como:

* «esta lámpada de rúa verdadeiramente tráxica» (Léon Bloy)
* «este esqueleto de atalaia» (Paul Verlaine)
* «este mastro de ferro de aparellos duros, inconclusos, confusos, deformes» (François Coppée)
* «esta pirámide alta e fraca de escalas de ferro, esqueleto xigante falto de graza, cuxa base parece feita para levar un monumento formidable de Ciclopes, aborto dun ridículo e delgado perfil de cheminea de fábrica» (Guy de Maupassant)
* «un tubo de fábrica en construción, unha armazón que espera ser cuberta por pedras ou ladrillos, esta aramada infundibuliforme, este supositorio esnaquizado de buratos» (Joris-Karl Huysmans)

Non obstante, algúns autores modernos  consideran á torre como un poderoso símbolo en particular, e unha vangarda en xeral.

#### Pintura 
Algúns artistas como Georges Seurat e Paul-Louis Delance pintan a torre Eiffel incluso antes de que finalice a súa construción. En 1889, o pintor Roux representou *A noite de vacacións na Exposición Universal 1889* e Jean Béraud a mostra ao fondo na súa obra *Entrada á Exposición de 1889*.

Despois, varios pintores inspiraranse dereitamente no edificio para realizar algunhas representacións que responderán a correntes artísticas diversas: Robert Delaunay, Henri Rousseau, Paul Signac, Pierre Bonnard, Maurice Utrillo, Marcel Gromaire, Édouard Vuillard, Albert Marquet, Raoul Dufy, Marc Chagall, ou aínda Henri Rivière.

Pero o pintor máis prolífico inspirado pola torre Eiffel foi Robert Delaunay, que fai da torre o obxecto central dunha trintena de lenzos, realizados entre 1910 e 1925.

Ficheiro:Delaunay - Tour Eiffel.jpeg|Robert Delaunay (1885-1941) *La tour Eiffel*. 1911
Ficheiro:Georges Seurat 043.jpg|Georges Seurat (1859-1891). *La tour Eiffel*. 1889
Ficheiro:Paul Louis Delance Tour Eiffel.jpg|Paul-Louis Delance (1848-1924). *La tour Eiffel vue de la Seine*
Ficheiro:Douanier Rousseau tour Eiffel.jpg|Henri Rousseau (1844-1910). *La tour Eiffel*. 1898

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* A torre Eiffel .