Coca (mitoloxía)

250px|miniatura|dereita|Coca de Redondela segundo unha intelixencia artificial.
[250px|miniatura|dereita|A coca polas rúas de Redondela na [Festa da coca de Redondela.]]
[miniatura|240px|A Tarasca de Santa Marta, procesión do *[Corpus Christi* en Valencia.]]
A **coca** ou **tarasca** é un ser da mitoloxía galega que vive nas augas do mar ou dos ríos. É un animal monstruoso con corpo de serpe ou de dragón con cola de serpe e dúas enormes ás que lle nacen do lombo, semellantes ás dos morcegos. Ten catro patas armadas de fortes gadoupas, e na súa faciana aluman uns ollos de lume, sobre unha enorme boca con agudos dentes.

## Etimoloxía 
A primeira referencia documentada deste ser é baixo a forma de *coquetriz*, atopada nun texto galego de Ourense datado en 1437. O texto dicía que a *coquetriz* era un dragón que levaban os zapateiros na procesión do *Corpus* . Deste documento asúmese que o nome deriva da palabra latina *cocatrix*, é dicir crocodilo. Noutro documento posterior, tamén atopado en Ourense, de mediados do século XV (1441), xa se usan uns nomes moi semellantes ó actual, *coqa* e *qoqa*.

O termo **tarasca** vén de *Tarasque*, en relación co topónimo da localidade de Tarascón, no departamento de Bocas do Ródano, Francia. Este nome ten a súa orixe nunha lenda sobre Santa Marta. O Padre Sarmiento fai derivar desta *tarasca* a voz *trasgo* (trasno, demo): 

## Lendas 
### A Coca de Redondela 
A tradición di que vivía na ría de Vigo, nas inmediacións da illa de San Simón. Un día presentouse en Redondela. Xurdiu das ondas do mar, que estaba moi embravecido, e nun veloz ataque capturou e devorou a dúas raparigas que xogaban na praia da vila. Repetiu moitas veces o seu ataque, levando sempre as máis fermosas cativas, ata que os veciños de Redondela escolleron en asemblea os vinte e catro homes máis fortes e destemidos, coa encomenda de atacar a tarasca na súa próxima aparición. A campá da igrexa deu o aviso da chegada do monstro e os elixidos acosárona e déronlle morte coas súas espadas. Arrastraron o cadáver ata a praza do lugar e formouse de contado unha gran procesión, e ó redor da besta morta os loitadores iniciaron unha danza, coas espadas en alto. As mozas seguiron o baile erguendo nos ombreiros as meniñas máis novas, e danzando con elas en alto. Pénsase que aí ten a súa orixe a danza das espadas e o baile das *penlas*, cos que anualmente se celebra a morte da coca. 

En Monção corre unha lenda similar, pero alí foi un único mozo o que se enfrontou ó monstro e lle deu morte. A *coca* de Monção e a de Redondela manteñen certa irmandade desde 1997, ano no que se visitaron unha á outra.

A orixe da lenda é basicamente común a distintos pobos de Europa e mesmo da China. Tratábase dun monstro con forma de serpe ou dragón que vivía no mar e que esixía a entrega periódica dunha vítima humana, normalmente unha moza virxe. Se non se lle entregaba este tributo, o monstro acabaría con vidas e facendas, ata que os veciños ou un heroe acababan coa extorsión. Nótese a semellanza coas lendas do heroe grego Perseo, que libera do monstro á Andrómeda, ou a acción similar de San Xurxo cando mata ó dragón que ía comer á princesa.

### Outras expresións da Coca en Galicia 
Tamén se teñen datos doutras cocas noutros puntos de Galicia: en Verín, en Baiona (que era de Sabarís), en Betanzos (chamada *Camelo*, pois é de cor verde e con dúas corcovas), A Coruña (chamada *Tarea*), Ourense (*Coquetriz*), Pontevedra (onde a venceron uns mariñeiros a bordo dunha pequena nao, e obrigárona a marchar na procesión do Corpus), Ortigueira (Dragón da illa de San Vicente) Ribadavia (Becha), Compostela, Ares (onde a chaman *Crocodilo*, de forma semellante ó Camelo de Betanzos, pero sen ás; neste caso, o monstro vivía na praia de Sabadelle, en Caamouco, e saía a terra na baixamar) e Tui..

A presenza da Coca nas procesións relixiosas derivou na prohibición por parte da Igrexa en diferentes lugares, mesmo baixo pena de excomuñón, ata o punto de que hoxe só procesiona no Corpus de Redondela. En Santiago saía no día do Corpus e nas festas de San Roque, e unha descrición da procesión escrita en 1565 detalla os distintos gremios e os seus padroeiros e bailes, incluíndo o gremio da *obra prima* (os zapateiros) como responsable da condución da Coca; en 1726 o concello multou ó gremio dos zapateiros por non ter fabricada unha nova coca segundo as instrucións recibidas . 

Pérez Costanti, arquiveiro municipal de Santiago de Compostela finais do século XVIII e principios do XX, escribía nas súas *Notas viejas galicianas* (1925-1926, reed. de 1993) as queixas dos zapateiros que pedían ó concello que lles eximise de procesionar a Coca por saír moi *malparados*:

Por cousa destas expresións de violencia vicaria (dirixida ó demo pero practicada sobre as persoas que conducían a figura que o representaba), en 1777 prohibiuse sacar a Coca na procesión por ser motivo de desprezo, alborotos e de confusión e medo para nenos e mulleres. Sexa por estas prohibicións, sexa por ir esmorecendo a tradición, o feito é que agora Redondela é o único lugar de Galicia onde sae a Coca na procesión do Corpus.

### A tarasca 
miniatura|A tarasca de Tarascón levada cunha cinta por unha pequena Santa Marta.
Segundo conta a lenda, esta criatura vivía en Tarascón, Provenza, e destruía todo ó seu paso. Era unha especie de dragón con seis patas parecidas ás dun oso, un torso parecido ó dun boi cunha cuncha de sapoconcho no seu lombo e unha cola cuberta de escamas que terminaba no aguillón dun escorpión. A súa cabeza era coma a dun león con orellas de cabalo.

[miniatura|Santa Marta e o dragón, atribuído a André Abellon, pintor dominico. Igrexa de María Magdalena en [Saint-Maximin-la-Sainte-Baume, Var (Francia).]]
O Rei de Tarascón mandara atacar sen éxito á tarasca con tódolos seus soldados, pero Santa Marta encantou á besta coas súas pregarias, e volveu á cidade coa besta domada. Os habitantes aterrorizados atacaron á criatura ó caer a noite, que morreu alí mesmo sen ofrecer resistencia. Entón Santa Marta predicou un sermón á xente e converteu a moitos deles ó cristianismo. Arrepentidos de dar morte ó domado monstro, os habitantes cambiaron o nome do pobo a Tarascón.

Desde o 25 de novembro de 2005, as festas da tarasca en Tarascón foron proclamadas pola UNESCO como parte do Patrimonio Oral e Inmaterial da Humanidade e foron inscritas no 2008 dentro do apartado *Xigantes e dragóns procesionais de Bélxica e Francia.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Dragón europeo
### Bibliografía 
* 
* 
* 
* 
* González Pérez, Clodio (1994). "A coca da Coruña",&nbsp;*Brigantium.*
* González Pérez, Clodio (1997). “Dúas manifestacións comúns a Portugal e a Galicia: A Coca e San Cristovo”. *Actas do III Congreso de Historia da Antropoloxía e Antropoloxía aplicada.* Santiago de Compostela.
* González Pérez, Clodio (2006). “A coca de Monção (Portugal)”, *Pontevedra. Revista de Estudios Provinciais''.
*  [pp. 128-131]