open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Kenzaburō Ōe

, nado en Ouse (na actualidade parte do Uchiko, da prefectura de Ehime) o 31 de xaneiro de 1935 e finado en Tokyo o 3 de marzo de 2023, foi un escritor xaponés. En 1994 converteuse no segundo xaponés gañador do premio Nobel de Literatura. Foi profesor do Colexio de México. O seu fillo, Hikari Ōe, padece de deficiencia mental, o que o levou a escribir *Kojinteki na taiken* (1964). En español foi traducido polo artista Kazuya Sakai e por Miguel Wandenbergh.

## Traxectoria 
Pasa a súa infancia e adolescencia en Ouse ata que, en 1954, se traslada a Tokyo para iniciar a carreira de Filosofía e Letras. Finaliza a súa licenciatura catro anos despois, especializándose en literatura europea.

A súa vocación literaria parte da necesidade de aliviar o desarraigamento cultural e recuperar o que chamou "a mitoloxía do meu pobo". As súas obras, influenciadas fortemente pola literatura francesa, norteamericana e a teoría literaria, ligan coas ideas políticas, sociais e filosóficas incluíndo as armas nucleares, o non conformismo social e o existencialismo. O seu estilo é directo, de frases curtas e contundentes, que se nutren de poderosas imaxes poéticas e abundantes reflexións metafísicas.

En 1958 recibe o Premio Akutagawa pola súa novela *Shisha no ogori*, na que narra as súas vivencias infantís.

En 1963 nace o seu fillo Hikari (luz), discapacitado por unha hidrocefalia e condenado ao autismo. Este acontecemento vaise a converter no eixo principal da súa vida e da súa obra. Os seus títulos máis importantes, como *Kojinteki na taiken* (en ), *Warera no kyoki o iki nobiru michi o oshieyo* (en ) ou ''Man'en gannen no futtoboru* (en ) virarán, en maior ou menor medida, en torno ao tema do seu fillo, como tamén *Atarashii hito yo mezameyo* (en ).

No ano 1994 foi galardoado co Premio Nobel de Literatura, xa que segundo a Academia Sueca, *que coa forza poética da súa obra creou un mundo imaxinario, onde a vida e a mente se condensan para formar un cadro desconcertante dos problemas do home nos nosos días*.

## Obra seleccionada 

* *Shisha no ogori* (1958)
* *Memushiri kouchi* (1958)
* *Miru mae ni tobe* (1958)
* *Nichijo seikatsu no boken* (1963)
* *Kojinteki na taiken* (1964)
* *Hiroshima noto* (1965)
* *Man'en gannen no futtoboru* (1967)
* *Warera no kyoki o iki nobiru michi o oshieyo* (1969)
* *Okinawa noto* (1970)
* *Shosetsu no hoho* (1978)
* *Atarashii hito yo, mezameyo* (1983)
* *Natsukashii toshi e no tegami* (1986)
* *M/T to mori no fushigi no monogatari* (1986)
* *Jinsei no shinseki* (1989)
* *Chiryo no to* (1990)
* *Sukuinushi' ga nagura reru made* (1993)
* *Yureugoku (Vashirēshon)* (1994)
* *Ōinaru hi ni* (1994)
* *Kaifukusuru kazoku* (1995)
* *Torikae ko (Chenjiringu)* (2001)
* *Ureigao no dōji* (2002)
* *Ni hyaku nen no kodomo* (2003)
* *Sayōnara, watashi no hon yo!'' (2005)

## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Páxina do Instituto Nobel, Premio Nobel de Literatura 1994
Boris Spassky

**Boris Vasilievich Spassky**, nado en San Petersburgo o 30 de xaneiro de 1937 e finado en Moscova o 27 de febreiro de 2025, foi un xadrecista ruso. Proclamouse 10º Campión do Mundo de Xadrez en 1969 ao derrotar ao tamén soviético Tigran Petrosian.

## Traxectoria 
Máis que pola súa contribución ao desenvolvemento do xadrez, foi coñecido por ser o xogador ao que bateu o estadounidense Robert J. Fischer no match disputado en Reiquiavik (Islandia) en 1972, ao cal se denominou *match do século*. Celebrouse en plena guerra fría e foi todo un símbolo do enfrontamento entre as dúas superpotencias. Ata ese momento, Fischer non gañara a Spassky, que ademais preparara o campionato con Efim Geller, o cal tamén superara a Fischer no pasado. Pero o estadounidense gañou con contundencia mediante unha serie de saídas sorprendentes, que buscaban tirar por terra a preparación de Spassky.

Máis tarde, participou en varios ciclos clasificatorios para o título mundial. En 1975 foi eliminado en semifinais por Anatoli Karpov, futuro campión do mundo. En 1978 chegou ata a final, onde foi derrotado por Viktor Korchnoi.

En 1992 xogou un match de desquite contra Bobby Fischer, onde volveu ser derrotado. Neste último match, o nivel dos contendentes distaba moito do que os encumbrou no mundo do xadrez, pero creou unha grande expectación, xa que supuña o regreso de Bobby Fischer aos taboleiros logo de 20 anos de ausencia.

## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
*  
* 60 posicións críticas das súas partidas 
* All Boris Spassky Games 
* Boris Spassky, desde Rusia con amor
Lhotse

O **Lhotse**, (en , en ) con 8516 metros (8501 na medición antiga) é a cuarta montaña máis alta da Terra. Sitúase na cadea do Himalaia, na fronteira entre Nepal e o Tíbet, moi preto do Everest. Esta proximidade ao Everest ten feito que fose ignorada por moitos montañeiros. O macizo ten varias cimas secundarias que superan os oito mil metros, así: o Lhotse do medio (sito ao leste) con 8414 m e o Lhotse Shar, con 8383 m.

## Nome 
O Lhotse é o cume E-1 dos servizos cartográficos da India, xa que segundo se di, era unha montaña que carecía dun nome local, ora en tibetano, ora fose en nepalés. Durante o mes de agosto de 1921, nun recoñecemento no Everest, a cargo de Howard Bury, ao non atopar unha designación local, púxolle de nome: *Lhotse*, que en tibetano quere dicir *pico sur*, en referencia a que a cima se sitúa ao sur do Everest.

## Ascensión 
En 1956 a expedición suíza dirixida por Albert Eggler e formada por Wolfgang Diel, Hans Grimm, Hansrudolf Von Gunten, Eduard Leuthold, Fritz Luchsinher, Jürg Marmet, Fritz Müller, Ernest Reiss, Adolf Reist e Ernst Schmied, ademais de 22 sherpas, ás ordes de Pasang Dawa Lama achegáronse para tentar conquistar o cume do Lhotse. O 18 de maio Fritz Luchsinger e Ernst Reiss lograron o obxectivo.
Makalu

[miniatura|dereita|300px|Vista do Makalu ao fondo; en primeiro termo o [Cho Polu).]]

O **Makalu** ((oficialmente no Nepal **मकालु**, na China **Makaru**; , pinyin: *Mǎkǎlǔ Shān*;  **Makalungma** en Limbu) é a quinta montaña máis alta da Terra cunha altura de 8.485 m.s.n.m. Sitúase na cadea do Himalaia, ao leste do Everest, na fronteira entre o Nepal e o Tíbet (China).

## Ascensión 
A primeira escala da até a cima do Makalu efectuouse en maio de 1955, a cargo dunha expedición francesa so dirección de Jean Franco, que corou a cima varias veces. O 15 de maio Lionel Terray e Jean Couzy foron os primeiros en facelo; o 16 de maio lográrono Jean Franco, Guido Magnone e máis o xerpa Gyaldzen Norbu; e no 17 de maio Jean Bouvier, Serge Coupé, Pierre Leroux und André Vialatte.

O Makalu é o único oitomil do Nepal, que aínda non foi coroado en inverno.

## Picos secundarios 
No macizo do Makalu hai outras dúas cimas importantes: o Makalu Sur con 8.010 m, e o Kangchungtse (Makalu II) con 7678 m. O *Chomo Lönzo*, con 7.818 m, cóntase tamén ás veces entre os picos do Makalu; érguese a uns catro km ao nordeste da cima principal, á que está unida por un colado de 7.200 m.

## Véxase tamén
Cabeza de guerreiro de Rubiás

A **cabeza de guerreiro de Rubiás** é unha estatua dunha cabeza masculina realizada en granito e datada no século I. Trátase dun dos exemplares máis representativos da escultura galaico romana, no esplendor da cultura castrexa. Na actualidade consérvase no Museo Arqueolóxico Provincial de Ourense.

## Historia 
### Descuberta 
A súa descuberta tivo lugar no Castro de Rubiás situado ao carón do río Cadós, na parroquia de Santiago de Cadós do ourensán concello de Bande.

A existencia deste castro xa era coñecida desde antigo, pero non foi ata o 24 de outubro de 1935 que se puxo de manifesto a súa importancia arqueolóxica grazas á visita dun grupo de membros da **Comisión de Monumentos**, entre eles López Cuevillas, Otero Pedrayo e Jesús Soria. Esta visita foi recollida pouco despois por Domingo Fontenla no *Boletín da Comisión*. No seu relato destacou a calidade dos achados materiais e entre eles: unha pequena aguia de bronce, unha inscrición dedicada a Traxano, frisos, xambas e trísceis das cabanas e esta cabeza que foi atopada coroando unha fonte do pobo, completamente descontextualizada.

### Estudo 
Tradicionalmente tense considerado que esta cabeza é parte da estatua de ADRONO VEROTI F., estatua xa citada como existente no lugar da descuberta no ano 1609 polo celanovense Mauro Castellá Ferrer na súa obra *Historia de Santiago Apostol* onde fai a seguinte descrición:

No ano 1733 Huerta y Vega recolleu esta referencia nos seus *Annales de Galicia* e, un século máis tarde, fixo eco de Juan Agustín Ceán Bermúdez no *Sumario de Antigüedades Romanas que hay en España* (1832).

## Descrición 
miniatura|dereita|250px|Lateral da cabeza.
Trátase dunha peza moi ben executada. Un certo aire cadavérico fai semellar que fose elaborada a partir dunha máscara funeraria.

As súas medidas son: 30 x 30 x 20&nbsp;cm.

Ollos grandes e de forma amendoada e sen pupilas, o nariz prominente e alongado. A boca de beizos moi pouco perfilados represéntase pechada e cun rictus que transmite a idea dunha melancólica ironía. O cabelo represéntase como un lixeiro reborde detrás da cabeza na zona occipital. Algúns autores interpretan este reborde como a representación do casco.

Cabelo ou casco non tapan as ben definidas orellas. O pescozo decórase cun torque do que non se conserva a fronte.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Veiga Romero, Ana María. *Peza do Mes, novembro 2006, Cabeza de Guerreiro, Rubiás, Bande.* Museo Arqueolóxico Provincial de Ourense. ISSN 1579-9956 https://web.archive.org/web/20100926091658/http://www.musarqourense.xunta.es/pdfs/pezasmes/pm_2006_11_gal.pdf

### Outros artigos 
* Cultura castrexa.
Lista de illas por superficie

Esta é unha **lista de illas no mundo ordenadas por superficie**. Inclúe todas as illas cunha superficie de máis de 1.000&nbsp;km². Por comparación, amósanse tamén os continentes da Terra. Aínda que unha illa é, en xeral, calquera masa de terra que estea completamente rodeada de auga, normalmente adóitase excluír as masas de terra o suficientemente grandes como para ser consideradas continentes. Ao clasificar Australia como continente, aínda cando hai argumentos sobre se tecnicamente é un continente ou sinxelamente parte dun continente maior chamado Australasia, Groenlandia nesta listaxe é considerada a maior illa do mundo.

## Masas de terra continental 
Estas cifras son só aproximacións. 

1 Australia, con 7&nbsp;600&nbsp;000&nbsp;km², é considerada aquí unha masa continental en lugar dunha illa, sendo máis de tres veces o tamaño de Groenlandia, a illa máis grande, aínda que ás veces considérase "a Illa Continente".

## Illas de máis de 250.000 km² 
Aínda que unha illa é, en xeral, calquera masa de terra que está completamente rodeada de auga, algunhas definicións exclúen as masas de terra o suficientemente grandes como para ser consideradas continentes. A colocación de Australia nesta categoría, fai de Groenlandia a illa máis grande. En prol da clasificación da lista de illas iniciarase con Groenlandia.

## Illas de 25.000 km² a 250.000 km² 
2 Illa deshabitada máis extensa do mundo.
3 Illa litoral máis extensa do mundo.

## Illas de 10.000 km² a 25.000 km² 
4 Illa fluvial máis extensa do mundo

## Illas de 5.000 km² a 10.000 km² 
5 Despois da independencia da illa en 1960, o Reino Unido retivo, por tratado internacional, a soberanía sobre Akrotiri e Dhekelia, coñecidas como "bases areas soberanas do Reino Unido"
6 Os Turcos ocuparon o norte da illa e autoproclamouse como República Turca do Norte de Chipre, un estado de facto autogobernado, mais non recoñecido pola ONU.

## Illas de 2.500 km² a 5.000 km² 
7 Parte física da península de Xutlandia dende 1825.8 Illa máis extensa nun lago de auga doce.

## Illas de 1.000 km² a 2.500 km² 
Esta sección da lista podería non estar completa, xa que aínda que abarca case totalidade das illas no mundo con máis de 1.000&nbsp;km², na zona da Antártida a superficie dalgunhas illas é incerta.

## Illas de 500 km² a 999 km² 
Esta sección da lista podería non estar completa, xa que aínda deberían estar a totalidade das illas europeas con máis de 500&nbsp;km², e a maioría das illas dos outros continentes.

9 Illa interior fluvial no Río Magdalena, non confundir coa illa do Caribe venezolano homónima.10 Extensa illa artificial.11 Illa de area máis extensa.12 Non é unha auténtica illa xa que os lagos que a rodean teñen diferentes niveis.13 Illa do Caribe venezolano, non confundir coa illa interior fluvial colombiana homónima.

## Notas 
;Referencias
Illa Berkner

A **Illa Berkner** ou **Hubley** é unha illa pertencente ao continente antártico; atópase completamente cuberta de xeo, posuíndo unha considerable elevación sobre o nivel do mar. Mide uns 320&nbsp;km. de longo e 135&nbsp;km. de ancho, cunha suferficie total de 43.873´1&nbsp;km². É a segunda illa de maior tamaño na Antártida, logo da illa Alexandre I e antes que a Illa Thurston.

Atópase situada aos 79°30'S de latitude e 47°30'O de lonxitude, converténdoa na illa máis austral do mundo, o que incorrectamente se lle adoita adxudicar á Illa Ross. Con todo, a Illa Berkner - ademais da Illa Ross - non é accesible desde o mar, xa que se atopa completamente rodeada de xeo. O punto máis ao norte da illa está situado a uns 17&nbsp;km do mar.

Elévase uns 869 m (975 m. segundo algunhas fontes), e separa a barreira de xeo Ronne da barreira Filchner. Caracterízase por dous montes, o Reinwarthhöhe ao norte de 698 m, aos 78°19'S de latitude e 46°20'O de lonxitude, e o monte Thyssenhöhe ao sur, duns 869 m aos 79°34'S de latitude e 45°42'O de lonxitude. A costa máis próxima á illa desde o continente antártico atópase a uns 150&nbsp;km ao leste. 17&nbsp;km da esquina norte da illa corresponden aos xeos de Hemmen.

A Illa Berkner foi descuberta por membros dun grupo expedicionario da estación Ellsworth de EEUU baixo o liderado do capitán Finn Ronne, durante a tempada de 1957-1958. Foi denominada Illa Berkner por un comité dos EEUU, en honra ao físico americano Lloyd Berkner, que foi enxeñeiro na expedición antártica Bird entre os anos 1928 e 1930. Desde 1990, a illa converteuse no punto de partida para un gran número de expedicións polares.

Na tempada de 1994-1995 o Alfred Wegener Institute e o Forschungsstelle für Physikalische Glaziologie da Universidade de Münster, cooperaron nun proxecto de perforación de xeo, nos montes ao norte e ao sur na illa Berkner.

A República Arxentina reclama a totalidade da illa e inclúea dentro do Departamento Antártida Arxentina que forma parte da provincia de Terra do Fogo, Antártida e Illas do Atlántico Sur, para Chile, unha pequena porción do extremo suroriental atópase dentro do Territorio Chileno Antártico e para o Reino Unido, toda a illa pertence ao Territorio Antártico Británico, pero estas reclamacións están suspendidas en virtude do Tratado Antártico.

## Notas
## Véxase tamén
### Outros artigos
### Ligazóns externas
Illa Victoria

miniatura|dereita|300px|
A **Illa Victoria** (ou ***Kitlineq***) é unha das Illas Árticas do Canadá dividida entre Nunavut e os Territorios do Noroeste. Cuns 217.291 quilómetros cadrados é a novena illa máis grande do mundo e a segunda máis grande do Canadá, sendo case o dobre de tamaño da Terra Nova.

O nome da illa deriva da raíña Vitoria, quen foi soberana no Canadá desde 1867 ata 1901

Contén a illa máis grande do mundo dentro dunha illa. O terzo occidental da illa pertence á rexión Inuvik nos Territorios do Noroeste. O resto é parte da rexión de Kitikmeot en Nunavut.

## Historia 
En 1826 John Richardson viu a costa do suroeste e chamouna "Terra de Wollaston". En 1839 Peter Warren Dease e Thomas Simpson seguiu a súa costa sueste e chamouna "Terra de Vitoria". Un mapa publicado por Sir John Barrow en 1846 mostra un completo espazo en branco nestas dúas terras ao norte de "Banks Land", que é a costa norte da Illa de Banks. En 1851 John Rae trazou toda a costa sur e conectou as dúas "lands". En 1850 e 1851 Robert McClure circunnavegó a maior parte da Illa de Banks, separándoa así do resto da illa Vitoria. Os seus homes tamén trazaron as costas do noroeste e do oeste da illa Vitoria. Un dos homes de Roald Amundsen, Godfred Hansen, trazou a súa costa leste ata o cabo Nansen en 1905, E en 1916 e 1917 Storker T. Storkerson, da Canadian Arctic Expedition de Vilhjalmur Stefansson, realizou unha cartografía da súa costa nordés, descubrindo a Península de Storkerson.

## Demografía 
No Censo do Canadá de 2006 a poboación da illa era de 1.875 habitantes, 1.477 en Nunavut e 398 nos Territorios do Noroeste. Dos dous asentamentos na illa, o máis grande é Cambridge Bay, que se atopa na costa sueste e está en Nunavut. Ulukhaktok  está na costa oeste e atópase nos Territorios do Noroeste. Postos comerciais, como Fort Collinson na costa noroeste, fai moito tempo que foron abandonados. A densidade da Illa é de 0,0086 habitantes por quilómetro cadrado.

## Mapas 
miniatura|Mapa detallado da Illa Victoria
miniatura|Gran mostra de cobre nativo dos outeiros Saneraum, Illa Victoria

* Viscount Melville Sound - 
* M'Clintock Channel - 
* Victoria Strait - 
* Amundsen Gulf - 
* Banks Island - 
* Prince of Wales Strait - 
* Dolphin and Union Strait - 
* Austin Bay - 
* Coronation Gulf - 
* Dease Strait - 
* Storkerson Peninsula - 
* Goldsmith Channel - 
* Stefansson Island - 
* Hadley Bay - 
* Prince Albert Peninsula - 
* Wollaston Peninsula - 
* Shaler Mountains - 
* Ferguson Lake - 
* Cambridge Bay - 
*  Ulukhaktok - 
* Fort Collinson - 

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
Illas Árticas do Canadá

### Ligazóns externas 
* Map of Victoria Island no Atlas do Canadá
* Victoria Island Expedition
Illa Alexandre I

miniatura|250px|A illa Alexandre I en relación coa península Antártica.
A **Illa Alexandre I** é a maior illa da Antártida, situada ao sueste do Mar de Bellingshausen e ao suroeste 
da Península Antártica, da cal está separada pola canle -maioritariamente cuberta por xeo permanente- *Xurxo VI*. Ten unha área de 49.070&nbsp;km². Con 435&nbsp;km de lonxitude por 200&nbsp;km de ancho é a máis extensa das Antillas do Sur.

A zona é extremadamente abrupta, ao longo da canle Xurxo VI esténdese a Cordilleira Douglas, que alcanza os 2.987 m. A illa ten 390&nbsp;km de longo en dirección norte sur 80&nbsp;km. de largo no norte e 240&nbsp;km de largo no sur. A illa de Alexandre I é a segunda illa deshabitada máis grande no mundo, logo da illa Devon.

O extremo norte da illa é o Cabo Arauco, en latitude 68º46' e lonxitude 70º32'30".

A maior parte do litoral atópase bloqueado por barreiras de xeo. Cara ao oeste está a Baía Wilkens. No suroeste da illa sobresae a Península Beethoven.

Foi descuberta pola expedición rusa ao mando de Fabian Gottlieb von Bellingshausen o 28 de xaneiro de 1821, pero creu que ara parte do continente ata 1940, polo cal foi chamada "Terra de Alexandre I".

A Arxentina reclama a maior parte da illa (excepto por parte da Península Beethoven) e inclúea dentro do Departamento Antártida Arxentina que forma parte da provincia de Terra do Fogo, Antártida e Illas do Atlántico Sur, para Chile forma parte do Territorio Chileno Antártico e para o Reino Unido do Territorio Antártico Británico, pero estas reclamacións están suspendidas en virtude do Tratado Antártico.

## Historia 
330px|dereita|Estación de verano de Fossil Bluff

A illa de Alexandre I foi descuberta o 28 de xaneiro de 1821 por unha expedición rusa baixo o mando de Fabian Gottlieb von Bellingshausen, que a nomeou Alexander I Land polo o reinado do Tsar Alexandre I de Rusia. O que en realidade é unha illa, críase que era parte do continente da Antártida ata 1940. O seu carácter insular foi probado en decembro de 1940, por un grupo de dúas persoas formado por Finn Ronne e Carl Eklund do United States Antarctic Service. Na década de 1950, construíuse unha base británica administrada como parte do Territorio Antártico Británico chamada Fossil Bluff (*Base KG*).

A illa foi reclamada polo Reino Unido en 1908 como parte do Territorio antártico británico. Tamén fixeron reivindicacións territoriais tanto Chile (en 1940) como a Arxentina (en 1942). Actualmente, baixo o Tratado Antártico non se recoñeceu oficialmente ningunha reclamación. A illa alberga o centro meteorolóxico e base de reabastecemento de combustible británica de Fossil Bluff.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
### Outros artigos 
### Ligazóns externas
Illa Southampton

A **illa de Southampton** (en inuktitut: *Shugliaq*) é unha illa do norte do Canadá. Áchase na entrada da baía de Hudson, dentro da rexión de Kivalliq en Nunavut, o Canadá. Ten unha superficie de 41214&nbsp;km² e unha poboación de 834 persoas. É a 34ª na lista de illas máis grande do mundo por superficie e a novena na lista de illas canadenses por superficie. O único asentamento na illa de Southampton é Coral Harbour (pob. 834, Canadá censo 2011), chamado en Inuit *Salliq*.

A illa Southampton é unha das poucas zonas canadenses, e a única zona en Nunavut, que non usa o horario de verán.

## Historia 
Historicamente falando, a illa de Southampton é famosa polos seus habitantes agora-extintos, os *Sadlermiut* (en Inuktitut moderno *Sallirmiut* "Habitantes de *Salliq*"), que foron o último vestixio dos Tuniit. a *Tuniit*, unha cultura pre - Inuit, oficialmente extinguiuse etnicamente e culturalmente en 1902-03 cando unha enfermidade infecciosa matou a todos os *Sallirmiut* en cuestión de semanas.

A primeira visita rexistrada da illa polos europeos foi en 1613 polo explorador galés Thomas Button.

A principios do século XX, a illa foi repoboada por Aivilingmiut desde Repulse Bay e Chesterfield Inlet, promovida polo capitán baleeiro George Comer e outros. Nativos da Illa de Baffin chegaron 25 anos despois.

O sitio arqueolóxico de Native Point na boca de Native Bay é o sitio máis grande de Sadlermiut na illa.

## Xeoloxía 
A illa de Southampton ten recursos xeolóxicos que son de interese científico e industrial.

Con todo, segundo o goberno de Nunavut, aínda falta un coñecemento completo da illa.

## Xeografía 
miniatura|200px| George Comer, mapa de 1910 de Southampton
Está separada da península de Melville polo Estreito de Frozen. Outras vías navegables que rodean a illa inclúen Roes Welcome Sound ao oeste, Bay of Gods Mercy no suroeste, Fisher Strait no sur, Evans Strait no sueste, e Foxe Channel no leste.

Hansine Lake atópase no extremo norte, a península de Bell localízase na parte suroriental da illa. A montaña Mathiasen, que forma parte das montañas Porsild, é o pico máis alto da illa. A forma da illa é vagamente similar á de Terra Nova.

## Galería 

File:Southampton Island 1913.jpg|Capt. Capt. George Comer's mapa de Southampton de 1913.
File:Wfm southampton island.jpg|Satellite photo montage of Southampton Island

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
Illas Árticas do Canadá

### Ligazóns externas
Ivan Bunin

**Iván Alexéievich Bunin**, en cirílico ruso **Иван Алексеевич Бунин**, nado en Voronezh o 22 de outubro de 1870 e finado en París o 8 de novembro de 1953, foi un escritor ruso. Gañou o Premio Puxquin de literatura.

## Traxectoria 
miniatura|Iván Alexéievich Bunin|esquerdaNado na Rusia Central, no seo dunha familia nobre, viviu ata os sete anos na propiedade que os seus pais posuían en Yelets. Educouse no fogar paterno baixo a disciplina dun titor, quen lle ensinou a ler e escribir utilizando unha tradución ao ruso de Don Quixote, cos contos e lendas de Gogol e co Robinson Crusoe.

Durante algún tempo estudou na Universidade de Moscova. Publicou os seus primeiros poemas en 1897 nunha revista literaria de San Petersburgo. A súa primeira colección de poemas, *Listopad*, apareceu en 1901 sendo calidamente acollida pola crítica. En 1903 recibiu o Premio Pushkin da Academia rusa polas súas traducións ao ruso das obras do poeta estadounidense Henry Wadsworth Longfellow, así como dos poetas ingleses Lord Byron e Alfred Tennyson.

Nos anos previos ao comezo da primeira guerra mundial adicouse a viaxar por Italia, Turquía, Palestina, Exipto, Grecia, Alxeria e Tunisia. Tras a revolución rusa de 1917, en 1919 emigrou a París, onde se estableceu, vivindo modestamente ata a súa morte acaecida en 1953.

## Obra literaria 
A súa poesía continúa a tradición clásica dos parnasianistas e, especialmente, de Aleksandr Pushkin. A partir de 1920, debido ao seu exilio, a súa poesía derivou cara a un lirismo máis acentuado. Cultivou tamén o conto e a novela, fiel ao realismo ruso do século XIX. Vladimir Nabokov encomiou a súa poesía, comparándoa coa de Alexander Blok, pero desprezou a súa prosa.

En 1933 recibiu o Premio Nobel de Literatura *pola súa arte, coa cal continuou as tradicións rusas clásicas na escritura da prosa*. Na viaxe a través de Alemaña para aceptar o premio en Estocolmo, os nazis, aparentemente facendo un control de xoias, detivérono, coñecedores da forte oposición do autor ao réxime nazi. 
 
## Obras seleccionadas 
### Prosa 
* 1892-1898: *Pereval*
* 1892: *Tanika*
* 1893: *Vesti s rodinî*
* 1900: *Epitafia*
* 1901: *Tuman*
* 1902: *Nadejda*
* 1907-1911: *Khram solntsa*
* 1910: *Derevnia*
* 1913: *Poslednee svidanie*
* 1913: *Pri doroge*
* 1913: *Ciaşka jizni*

* 1915: *Grammatika liubov*
* 1915: *Gospodín iz San Francisco*
* 1916: *Sîn*
* 1924: *Mitina liubov*
* 1925: *Solnecinîi udar*
* 1925: *Delo korneta Elaghina*
* 1930: *Jizn Arsenieva*
* 1937-1944: :*Tiomnîe allei*
* 1941: *Natalie*
* 1944: *Holodnaia osen*

### Poesia 
* 1898: *Pod otkrîtîm nebom*
* 1901: *Listopad*

## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Literatura rusa

### Ligazóns externas 
*  Páxina do Instituto Nobel, Premio Nobel de Literatura 1933
Dhaulagiri

O **Dhaulagiri** cunha altura de 8167 m é a sétima montaña máis elevada da Terra e a cima máis alta situada por enteiro nun único país.

## Nome 
O nome é unha contracción do sánscrito *Dhavali giri*, que significa "montaña branca".

## Situación 
O Dhaulagiri está situado no centro-norte do Nepal, relativamente preto da fronteira do Tíbet. Forma parte da cadea do Himalaia, a uns 35&nbsp;km de distancia ao leste do pico do Annapurna, do que o separa o val de Kali Gandaki.

## Confusións sobre a altura 
Foi descuberto para a cartografía en 1808 e ao longo de arredor de 30 anos despois foi considerado como o teito do mundo, até o descubrimento do Kanchenjunga, que pasou a ocupar o lugar, tamén erradamente, por uns anos.

## Conformación 
O Daulaghiri é un macizo composto de dez picos que superan os 7.000 m:

## Primeiro ascenso 
A cima foi conquistada polo ser humano o 13 de maio de 1960, por unha expedición conxunta helvético - austriaca, conducida por Max Eiselin, ao que acompañaban Kurt Diemberger, Peter Diener, Ernst Forrer, Albin Schelbert, Nyima Dorji e Nawang Dorji. Foi a primeira expedición ao Himalaia que contou con apoio aéreo, cun avión, un Pilatus PC-6, que por desgraza se estrelou contra a montaña, onde o aparello ficou abandonado.

## Outras ascensións 
En 1979 tivo lugar a primeira escalada española á cima: o catalán Jordi Pons e os vascos Iñaki Aldaya, Javier Garayoa e Gerardo Plaza.
Estatua de Dioniso e Ampelos

A **estatua de Dioniso e Ampelos** é unha escultura de vulto redondo realizada en mármore branco moi degradado que representa ao deus grego Dioniso ebrio asistido polo sátiro Ampelos, tema mitolóxico derivado de modelos gregos. Trátase dunha peza única dentro da plástica romana galega, polo material empregado e polo seu estilo clasicista. Atopouse no castro da Muradella, en Mourazos (Verín). Datada no século III, consérvase no Museo Arqueolóxico Provincial de Ourense.

## Historia 
esquerda|miniatura|100px|Detalle.
Atopouse no Castro da Muradella, no que eran evidentes os signos de romanización con ampla presenza de ímbrices, tellas e ladrillos, ademais de fragmentos doutra escultura, no contexto dunha *villa* datada no século III. A escultura sería un elemento decorativo dunha das estancias desta vivenda.

A valoración do lugar do achado é de moito interese xa que representa a evidencia da existencia, nun ambiente totalmente rural, de xentes con coñecementos e gustos pola cultura clásica, ben fosen xentes foráneas ou ben nativos cun alto grao de romanización.

Forma parte dos fondos do museo desde o 4 de abril de 1964, data do seu depósito.

## Descrición 
miniatura|dereita|200px|Parte traseira.
A peza chegou ata os nosos días moi erosionada por causa da humidade do ambiente no que estivo soterrada.

O grupo escultórico representa dúas figuras masculinas núas. Considérase que representa unha escena onde un Dioniso ebrio é asistido polo sátiro Ampelos (a vide), tema mitolóxico derivado de modelos helenísticos e moi difundido.

A Dioniso - Baco, a figura de maior tamaño, fáltalle a cabeza e o brazo dereito desde pouco máis abaixo do ombro. O seu contorno describe un lixeiro S, transmitindo a sensación dun indolente abandono e que xunto cun suave rimo de liñas, o esbozo dos pectorais e o pequeno avultamento do órgano sexual enchen a figura de sensualidade.

Descansa o corpo sobre a perna esquerda presentando a dereita un pouco adiantada e lixeiramente flexionada, coa cadeira de acentuada curvatura. Apoia case sen forzas o seu brazo esquerdo no ombro esquerdo de Ampelos.

Ampelos, ao mesmo tempo que ergue a cabeza en actitude vixiante, cingue por detrás co seu brazo dereito a Baco apoiando a súa man aberta nas súas costas procurando manter o equilibrio do deus.

Ambas as figuras conseguen a estabilidade apoiándose nun groso tronco pegado á perna esquerda do deus e sobre o que senta en descarada pose o sátiro.

### Interpretacións 
Antonio García Bellido defende que se trata dunha interpretación dun modelo de bronce, en base á presenza do tronco que obriga a forzar a posición do sátiro, e inspirado nun relevo ou pintura como resultas do estudo do xeito de resolver a parte traseira do conxunto.

En base a estas hipóteses Balil sostén que non estamos en presenza dunha obra pertencente á arte culta senón ante un exemplar dalgún taller de Hispania e que chegou a Galicia como peza importada a través do intercambio comercial.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Romanización de Galicia.

### Ligazóns externas 
* *Dionysos e Ampelos* (Museo Arqueolóxico de Ourense)
Uetersen

**Uetersen** () é unha cidade de 17.865 habitantes do distrito de Kreis Pinneberg, Schleswig-Holstein, Alemaña. A primeira referencia á cidade data do ano 1234.

## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
*Web oficial da cidade
Cho Oiu

O **Cho Oiu** é a sexta montaña máis alta da Terra con 8.201 m.s.n.m. Està situada na cadea do Himalaia, a uns 20&nbsp;km ao oeste do Everest, na fronteira entre Nepal e o territorio do Tíbet.

## Nome 
Cho Oiu significa *deusa turquesa* en tibetano.

## Ascensión 
O Cho Oiu foi escalado até a cima por primeira vez, seguindo a ruta da súa cara oeste, o 19 de outubro de 1954 polos montañeiros Herbert Tichy, Joseph Joechler e o xerpa Pasang Dawa Lama, formando parte dunha expedición austríaca.

A poucos quilómetros a poñente do Cho Oiu está localizado Nangpa La (5.716 m), un paso xeado que se utiliza na vía comercial entre o Tíbet e a zona nepalesa de Khumbu. A causa da súa proximidade ao Cho Oiu, os escaladores coidaron que o Cho Oiu era o "oitomil" máis fácil de ascender.

O Cho Oiu foi o quinto cume de máis de oito mil metros de altura que foi coroado polo ser humano, logo do Annapurna (xuño de 1950), Everest (maio de 1953), Nanga Parbat (xullo de 1953) e o K2 (xullo de 1954).

## Outras ascensións 
* 1958 - Unha expedición india logra a segunda ascensión á cima. O xerpa Pasang Dawa Lama pisa o cume por segunda vez. Primeiro falecido no Cho Oyu. 
* 1985 - O 12 de febreiro, unha expedición polaca, con Jerzy Kukuczka, consegue a primeira ascensión en inverno.
Pluviómetro

miniatura|Vista exterior dun pluviómetro
O **pluviómetro** é un instrumento usado nas estacións meteorolóxicas para a recollida e medición das precipitacións.

A cantidade de auga caída exprésase en milímetros de altura. O deseño básico dun pluviómetro consiste nun recipiente de entrada, chamado balancín, por onde a auga ingresa a través dun embude cara a un colector, onde se recolle a auga, medíndose visualmente cunha regra graduada ou mediante o peso da auga depositada. Así mesmo, o balancín oscila segundo o volume constante de auga caída, permitindo o rexistro mecánico ou eléctrico da intensidade da choiva caída. Está deseñado para estar colocado tamén sobre a superficie da terra.

A lectura adóitase facer cada 10 horas. Un litro caído nun metro cadrado significa unha altura dun milímetro. Para a medida de neve considérase que o espesor da neve equivale aproximadamente a dez veces o equivalente de auga.

## Notas 
## Véxase tamén 
* Telemetría

### Ligazóns externas 
* Exemplo de estación meteorolóxica con acceso a Internet en tempo real
-350

## Acontecementos 
* Os samaritanos comezan a reconstrución de Siquem, a súa cidade santa.

### Arte e cultura 
* Construción do teatro de Epidauro (data aproximada).

### Ciencia e tecnoloxía 
* O astrónomo grego Heráclides expón a idea de que os planetas Venus e Mercurio xiran en torno ao Sol, e non arredor da Terra (data aproximada).

## Nacementos 
* Data aproximada - Casandro, rei de Macedonia, fundador da dinastía Antipátrida (m. ca. -297).

## Mortes 
* Hannon, xeneral cartaxinés, executado na súa patria.
* Data aproximada - Iseo, letrado ateniense (n. ca. -420).

## Outros 
*

Historia ano a ano
Manaslu

O **Manaslu** é a oitava montaña do mundo pola súa altura de 8.163 m.s.n.m. É tamén coñecido como **Kutang**.

## Situación 
O Manaslu está situado no Nepal, na cadea do Himalaia, nun ramal denominado macizo do Gurkha.

## Étimo do nome 
*Manaslu* procede do sanscrito *Manasa* que significa « montaña do espírito ». En tibetano é chamado **Kutang** (*tang* equivale a "lugar chan").

## Ascensións 
O Manaslu foi por vez primeira escalado até a cima o 9 de maio de 1956, collendo unha ruta pola cara nordeste, por unha expedición xaponesa dirixida por Toshio Imanishi, na que colaborou o xerpa Gyalzen Norbu. Os dous escaladores citados foron os que chegaron ao cume.

## Outros ascensos 
O 4 de maio de 1974, un equipo feminino xaponés logra alcanzar a cima. Esta foi a primeira vez na que unha expedición exclusivamente composta de mulleres coroa con éxito un cume de máis de oito mil metros de altura. Por desgraza houbo que lamentar a morte dunha expedicionaria o día 5 de maio. 
O 26 de abril de 1975, os españois Gerald García, Jerónimo López e Sonam Sherpa, atinxen o cume pola cara nordeste da montaña.
-475

## Acontecementos 
* 
## Nacementos 
*
## Mortes 
* Hecateo de Mileto, xeógrafo gego (n. -550).
## Outros 
*

Historia ano a ano
Emílio Garrastazu Médici

**Emílio Garrastazu Médici**, nado en Bagé o 4 de decembro de 1905 e finado no Río de Xaneiro o 9 de outubro de 1985, foi un militar brasileiro, presidente do Brasil entre 1969 e 1974.

## Traxectoria 
Durante o seu goberno intensificouse a represión contra os opositores do réxime militar, mentres o goberno pasou a usar, pola primeira vez, intensas campañas publicitarias na televisión exaltando o país e o seu crecemento.

Unha conxuntura externa favorábel, coa dispoñibilidade de diñeiro para empréstitos, posibilitou a expansión de grandes obras, como a estrada Transamazónica e a Ponte Río-Niterói. Ademais, a conquista polo Brasil do trofeo Jules Rimet durante o Mundial de Fútbol Brasil 1970 tamén foi usada polo réxime como propaganda. No goberno Médici xurdiu a frase de propaganda *Brasil, Ameo ou deixeo* ("deixar" o país tiña un sentido literal de ir embora*, mentres "amar" significaba non opoñerse ó réxime militar).

Ao deixar a presidencia, abandonou a vida política, pero manifestouse de forma contraria á amnistía declarada en 1979 polo presidente João Baptista Figueiredo (que fora xefe da Casa Militar durante o seu goberno).
Kolguev

A **illa Kolgüev** (en , transliteración: *kol-gu-ev*, *nótese a diérese no nome*) é unha illa no Okrug Autónomo de Nenets, Rusia, localizada no sueste do Mar de Barents, ó leste do Mar de Pechora, e cara ó nordés da Península de Kanin. A illa é aproximadamente circular e ten un diámetro de 80&nbsp;km e uns 4.968&nbsp;km² de superficie. O punto máis alto da illa ten 50&nbsp;m de altura. A maioría da superficie consiste en varios pantanos e outeiros feitos de morena cubertos da vexetación característica da tundra.

Hai un só punto habitado na illa, Bugrino, na costa do sueste con 200 habitantes. Os Nenets forman a maioría da poboación, sendo a as súas actividades principais a pesca, as granxas de renos e como cazadores trampeiros. Tamén hai petróleo e gas.

## Informe de Trevor-Battye 
A illa foi explorada no ano 1894 polo naturista Británico 
Aubyn B.R. Trevor-Battye. Desembarcou en xuño cun axudante, coa intención de quedar sobre un mes estudando a vida salvaxe da illa, especialmente os paxaros. Debido a problemas mecánicos co barco e a un malentendido, foron deixados na illa unhas 12 semanas. Publicou o seu estudo da historia natural e topografía de Koguev co título: "Ice-bound on Kolguev" (Atrapado polo xeo en Kolguev).
(Trevor-Battye 1895). O libro inclúe observacións sobre o pobo dos Nenets (os cales el chamou Samoiedos) que levaban os seus renos á illa para pastar durante o verán e para cazar gansos e comerciar con eles na Rusia. Parece ser que Trevor-Battye deixou a illa con estes pastores de renos en setembro de 1894, e viaxou unhas 1.000 millas por terra dende o Río Pechora ata Arkangel. Describiu esta aventura no libro: "A northern highway of the Tsar" (Trevor-Battye 1898) (Unha autoestrada do norte do Tsar).

## Galería
## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Trevor-Battye, Aubyn. (1895). *Ice-bound on Kolguev*, Constable, Londres, 1895.
* Trevor-Battye, Aubyn. (1898). *A Northern Highway of The Tsar*, Constable, Londres, 1898.

### Ligazóns externas 
* O tempo en Kolguev
Ranieri Mazzilli

**Pascoal Ranieri Mazzilli**, nado en Caconde o 27 de abril de 1910 e finado en São Paulo o 21 de abril de 1975, foi un avogado e político brasileiro, presidente provisional do seu país en dúas ocasións: entre 25 de agosto e 7 de setembro de 1961, e entre 2 de abril e 25 de abril de 1964.

## Traxectoria 
Ranieri Mazzilli era o presidente da Cámara dos Deputados en 25 de agosto de 1961 cando ocorreu a renuncia de Jânio Quadros, e o entón vicepresidente, João Goulart encontrábase en visita oficial á República Popular da China. Para vencer as presións de militares que desexaban impedir a toma de posesión do vicepresidente, Ranieri Mazzilli, o segundo na liña de sucesión segundo a constitución brasileira, asumiu o poder ata que se votase unha solución conciliadora, a adopción do Parlamentarismo no Brasil, retirándose a xefatura do goberno das mans do presidente. O 7 de setembro de 1961 João Goulart volveu ao país xa só como xefe de estado, e Mazzilli reasumiu o seu posto na Cámara dos Deputados.

Cando ocorreu o golpe militar de 1964, João Goulart, entón presidente, refuxiouse no Uruguai. O cargo de presidente foi declarado vacante, e novamente Ranieri Mazzilli asumiu o goberno ata a toma de posesión do primeiro presidente do novo réxime militar, mariscal Humberto de Alencar Castello Branco, o que ocorreu a 15 de abril de 1964.
Yohualtecuhtli

[miniatura|Representación de Yohualtecuhtli no [Códice borbónico.]]
**Yohualtecuhtli** (en náhuatl "señor da noite") era un dos nomes para o deus azteca do sol da noite, Tezcatlipoca. Atópase representado no Códice Borgia e no Códice borbónico.

Este deus asóciase con varios astros, como Venus e Saturno.

O deus Yohualtecuhtli era o patrón do onceavo día da semana de trece días.

## Notas
Linux Professional Institute

dereita|LPI Logo

O **Linux Professional Institute** é unha organización sen ánimo de lucro constituída en outubro de 1999, coa súa sede cerca de Toronto (Canadá). Está recoñecida como a primeira organización en impulsar e apoialo uso de Linux, código aberto e software libre.

## Certificacións LPI ou LPIC 
As certificacións LPI, ou en inglés, LPI Certifications (LPIC) deseñáronse para certificala capacitación dos profesionais das Tecnoloxías da Información usando o sistema operativo Linux e as ferramentas asociadas a este sistema.

Deseñouse para ser **independente** da distribución e segue a Linux Standard Base e outros estándares relacionados.

O programa LPI baséase na realización de enquisas para establecer un nivel de certificación baseado no posto de traballo a desempeñar utilizando procesos de psicometría para garantila relevancia e a calidade da certificación.

### Profesional Junior de Linux ou LPIC-1 
* Estado: Dispoñible actualmente. A primeira publicación data do 11 de xaneiro do 2000. Recibiu varias revisións dende entón.
* Prerrequisitos: Ningún
* Requirimentos: Pasar os exames 101 e 102
* Obxectivos da certificación
** Ser capaz de traballar na liña de comandos
** Realizar tarefas sinxelas de mantemento como axudar ós usuarios, mantemento de usuarios, realización de copias de seguridade e restauracións, paradas e arranque de sistemas
** Instalación e configuración dun equipo de traballo e a súa conectividade á rede.

#### Profesional de Ubuntu, Ubuntu Certified Professional 
* Prerrequisitos: Tela certificación LPIC-1
* Requirimentos: Pasar o exame 199
* Obxectivos da certificación:
** Entender a infraestrutura técnica de Ubuntu

### Profesional Avanzado de Linux ou LPIC-2 
* Prerrequisitos: Ter a certificación LPIC-1
* Requirimentos: Pasar os exames 201 e 202
* Obxectivos da certificación
** Administración dun dominio pequeno ou mediano
** Planificación, mantemento, securización dunha rede mixta (MS, Linux) incluíndo:
*** Servidor de rede Samba
*** Pasarela de Internet: *firewall*, proxy, correo, news
*** Servidores de Internet: Servidores web, FTP
** Supervisión de asistentes
** Aconsellar en automatización e compras

### Profesional Sénior e especialista de Linux LPIC-3 
* Prerrequisitos: Tela certificación LPIC-2
* Requirimento: Pasar os exames 301 (Core) e algún dos exames de especialización 302-306
** 302. Contorno mixto
** 303. Seguridade
** 304. Alta dispoñibilidade e virtualización
** 305. Web e Intranet
** 306. Correo e mensaxería

## Material de Estudo aprobados 
LPI aprobou diverso material de estudo Linux Approved Training Material ou LATM para as súas certificacións:

## Outras certificacións 
Existen outras certificacións Linux que se centran en distribucións particulares, mentres que LPI é agnóstica á distribución. A continuación citamos algunhas:

* Programa de Certificación de Red Hat.
* Programa de certificación de Novell (antigamente Suse).

## Véxase tamén
### Ligazóns externas
* Linux Professional Institute
* Linux Professional Institute en España
* Ubuntu Certified Professional
Tiamat

**Tiamat** é unha deusa/monstro primitivo pertencente á mitoloxía babilónica e destacable no poema épico Enûma Elish.

## Mitoloxía 
Tiamat sería o principio feminino, o mar, representación das potencialidades do caos prístino. Monstro femia, maléfico nas lendas babilónicas, a auga salgada que en unión con Apsu (o principio masculino, a auga doce) deron nacemento a deuses, e animais empezando con Lahmu e Lahamu (os mangleiros), pero ao pouco tempo de crealos, estes molestáronos co seu ruído, o deus da maxia, Ea, logrou someter a Apsu, deixándoo nun longo sopor (por iso é que a auga doce está queda)pero non puido facer nada contra Tiamat quen moi enfurecida coa morte do seu esposo creou unha lexión de demos liderados por Kingu, que era o seu amante e un dos seus fillos.

Os deuses decidiron darlle todos os seus poderes a Marduk, -fillo de Enki- este venceu a Kingu, quen quedou paralizado de medo ao velo chegar, e logo a Tiamat, á que fixo deixar a boca aberta cun vendaval e a que despois lle lanzou unha frecha dentro do estómago. Logo disto, do sangue de Kingu naceron os humanos e a partir do corpo de Tiamat, que Marduk encadeou nos puzos do abismo e partiu á metade, creouse, da súa metade superior o ceo e da súa metade inferior a terra firme. As súas bágoas convertéronse nas nacentes do Tigris e o Éufrates.

### Noutras culturas 
Esta lenda é paralela coas de Vitra na mitoloxía hindú, Cipactli da relixión Azteca e Tifón na mitoloxía grega
Tezcatlipoca

**Tezcatlipoca**, deidade mesoamericana. Señor do ceo e da terra, fonte de vida, tutela e amparo do home, orixe do poder e a felicidade, dono das batallas, omnipresente, forte e invisible.

Outro dos nomes de Tezcatlipoca era Yohualtecuhtli.

## Historia e características 
Entre os Toltecas, era un deus maléfico da morte, que descendeu do ceo á terra valéndose dunha tea de araña, para destruír a obra de Quetzalcóatl, a quen se lle apareceu baixo o aspecto dun vello que lle ofreceu a brebaxe da inmortalidade, pero esta era en realidade unha bebida que conducía á tolemia.

Entre os náhuatls (aztecas e outros pobos de fala náhuatl), Quetzalcóatl e Tezcatlipoca son deidades xemelgas e ao mesmo tempo antagónicas. Quetzalcóatl é chamado tamén Tezcatlipoca branco en tanto que a cor de Tezcatlipoca é o negro.

Nunha das lendas náhuatls da creación, Tezcatlipoca e Quetzalcóatl crearon o mundo. Existía só un océano primixenio, onde unicamente vivía o monstro da terra, Cipactli, Tezcatlipoca ofreceu o seu pé como reclamo, e o monstro da terra emerxeu e comeullo. Entón, Tezcatlipoca e Quetzalcóatl apoderáronse del, e estendérono para convertelo na terra. Os seus múltiples ollos convertéronse en estanques e lagoas, e as súas fosas nasais son as covas. Para resarcir o dano que lle fixeron ao monstro da terra, Tezcatlipoca esixe sacrificios humanos.

Tezcatlipoca represéntase cunha franxa negra no rostro e nunha perna mostra un óso exposto onde debería estar o pé. É representado como un xaguar.

Unha das cerimonias máis importantes da relixión azteca consistía no sacrificio dun mozo que representaba a Tezcatlipoca. Un voluntario ofrecíase para ser sacrificado e durante un ano era tratado coma un deus na terra, percorría as rúas tocando a frauta e sendo adorado. Ao final do ano, debía subir ao templo, rompendo catro frautas que representaban os puntos cardinais. Finalmente recostábase sobre a pedra do sacrificio e extraíaselle o corazón.

## Notas
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Olivier, Guilhem, *Tezcatlipoca. Burlas y metamorfosis de un dios azteca*, 2005, México, ISBN 968-16-7336-0.
Cipactli

miniatura|250px|Cipactli, imaxe baseada no Códice Magliabecchiano.
Na mitoloxía azteca, **Cipactli** era unha voraz, primitiva e monstruosa criatura mariña, metade crocodilo e metade peixe. Estaba sempre famenta e en cada xunta que unía os seus dezaoito corpos había unha boca adornándoa.

Tezcatlipoca sacrificou un pé ao utilizalo como cebo para atraelo.

O seu nome tamén é o do primeiro día azteca do calenadrio sacro azteca, o Tonalpohualli.

## Creación do mundo 
Co corpo de **Cipactli** os deuses crearon a Terra. Así cando se viron na necesidade de dar forma ao mundo, un espazo, un chan, decidiuse que Cipatli se partiría pola metade: unha metade sobre a outra, obtendo ceo e terra. O problema é que non había lugar para o home, entón con dúas árbores erixíron entre medias un espazo que separaba as dúas metades. Así entre nove corpos por arriba ("*os nove que están sobre nós*" (chicnauhtopa), e outros nove abaixo, "*os nove mundos dos mortos*" (chicnauhmictlan) a mitoloxía situaba a vida do home.

Outra cuestión foi a creación do tempo da que se encargaron os esposos Oxmócoc e Cipactónal, así co consello de Quetzalcóatl crearon o calendario azteca que en honra da criatura constaba de 18 "meses" de vinte días (360 días en total), o primeiro deles co seu nome e dedicado a ela.

## Véxase tamén 
Compárese a Tiamat na mitoloxía mesopotámica, Fenrir na mitoloxía nórdica, e tamén Sedna na Mitoloxía inuit.