Ourense

**Ourense** é unha cidade e concello de Galicia, capital da provincia de Ourense e da súa comarca homónima. É a terceira cidade máis poboada de Galicia despois de Vigo e A Coruña. Ourense tiña 104.891 habitantes (IGE 2024).

Está atravesada polos ríos Miño, Barbaña e Lonia. É coñecida como A cidade das Burgas debido á sona das súas famosas fontes de augas termais (a auga sae a 60-68&nbsp;°C). Tamén é coñecida como Auria.

Destacan como monumentos a catedral de Ourense (século XII) co seu Pórtico do Paraíso e o Santo Cristo, a ponte Maior, o claustro de San Francisco, a igrexa da Trindade e a de San Domingo, o conxunto da súa zona vella, en proceso de recuperación e a modernista Casa Taboada.

Cidade termal por excelencia, ademais das Burgas hai augas termais no balneario da Chavasqueira (de inspiración xaponesa), O Tinteiro, Muíño da Veiga e Outariz. Están moi próximos á capital o balneario de Laias (Cenlle) e outros nos concellos da Arnoia, Baños de Molgas e O Carballiño.

## Xeografía 
200px|miniatura|Vista aérea da cidade.

O concello ten 85,2&nbsp;km², e atópase a unha altura de 135 metros sobre o nivel do mar.

### Clima 
A situación climatolóxica de Ourense é moi especial. Conta cun clima oceánico cunha forte influencia do clima continental e clima mediterráneo. De acordo coa clasificación de Köppen, Ourense ten un clima Csa, é dicir, un clima morno con verán seco ou mediterráneo. A situación xeográfica da cidade, metida nun val, fai que os veráns sexan dunha extrema dureza acadando a maioría das veces temperaturas superiores aos 35&nbsp;°C no verán. No inverno as temperaturas son baixas, aínda que a maioría das veces non baixan dos 0&nbsp;°C. A temperatura máxima máis alta rexistrada na historia foi de 42,6&nbsp;°C en xullo de 1990 e a temperatura mínima máis baixa foi de -8,6&nbsp;°C o día de Nadal de 2001.

miniatura|centro|600px|Praza Maior.

### Demografía 
Segundo datos do INE do ano 2024, o concello de Ourense ten 104.725 habitantes situados polo centro urbano (97.977 habitantes) e as 21 parroquias das que consta o concello (6.748 habitantes). A densidade de poboación é de 1.237,9 hab./km².

## Historia 
[250px|esquerda|miniatura|Xardín das [As Burgas|Burgas.]]
Aínda que había asentamentos castrexos á beira do Miño e do Loña como os de Valdegola, Oira e San Tomé a cidade ten a súa orixe no asentamento romano a carón das Burgas e da gornición da ponte romana.

Situada preto da Vía Nova que unía Bracara Augusta (hoxe Braga en Portugal) con Asturica Augusta (hoxe Astorga) a cidade mantivo importancia tras a época romana pola súa ponte e situación central na antiga Gallaecia. Foi corte real dos suevos crese que durante o reinado de Carriarico/Teodomiro que foi o que fundou a primeira igrexa dedicada a San Martiño de Tours.

Tras as incursións árabes e normandas do século X, iníciase unha lenta recuperación. En 1084 o bispo Ederonio restaura a catedral, hoxe Igrexa de Santa María Nai. Mais será durante o bispado de Lourenzo de Ourense cando dona Tareixa de Portugal concede a xurisdición da cidade ao bispo e aos seus sucesores en 1122 situación que se mantería ata o século XVII.

Ao longo da Idade Moderna Ourense foi cidade de cregos, nobres e funcionarios, sendo a súa industria a do viño, que se mantivo ata as pragas de final do XIX. Neste século a cidade vai incrementar a súa poboación coa construción da estrada Villacastín-Vigo, e a nova liña férrea Monforte-Vigo tamén fai medrar a cidade, que se espalla máis aló da tradicional zona vella.

Durante o século XX este crecemento mantívose: Ourense continuou a ser o centro administrativo da provincia gañando un notable pulo comercial ligado a emigración procedente de Zamora, Logroño e León que aparece atraída polas novas vías de comunicación.

Actualmente Ourense é un importante nó de comunicacións onde se cruzan tres autoestradas, catro Estradas Nacionais, así como catro vías de ferrocarril. A Estación de Ourense - Empalme, unha das dúas coa que conta a cidade, é a máis importante de Galicia, dende onde se centraliza todo o tráfico ferroviario do noroeste da península.

## Toponimia 
Bautizada polos romanos como "A cidade de ouro" (*Auriense*) pola súa abundancia neste metal precioso, foi unha importante cidade de Hispania ata que se esgotaron as súas reservas deste mineral, que se atopaba no río Miño. Un topónimo relacionado é o da próxima praia fluvial de Oira, que segundo outra hipótese é a orixe da forma latinizada *Auriense* por engadirlle o sufixo *-(e)nse* a un posible prerromano *Oira*.

Tamén se cre que o nome da cidade vén do latín *aquae urente* ("augas abrasadoras"), ou do xermánico *Warmse* ("lago quente"), polas coñecidas fontes de augas termais As Burgas (nome derivado do latín *burca* que significa "pía"), unha das moitas que existen no concello.

## Patrimonio 
250px|miniatura|Cabeceira da catedral.
[250px|miniatura|[Ponte Maior de Ourense|Ponte Maior sobre o río Miño.]]
250px|miniatura|Fonte na praza do Ferro.
[250px|miniatura|Fachada do [Museo Arqueolóxico Provincial de Ourense|Museo Arqueolóxico.]]
Ourense dispón dun amplo patrimonio histórico entre o que cabe destacar os seguintes monumentos e lugares:
* Catedral de San Martiño
* As Burgas
* Igrexa da Santísima Trindade
* Pazo de Velle
* Pazo provincial de Ourense
* Igrexa de Santo Domingo
* Pazo de Oca-Valladares
* Igrexa de Santa María Nai
* Praza Maior
* Praza do Trigo
* Praza do Ferro

### Pontes e pasarelas
* Ponte do Milenio
* Ponte de Loña
* Ponte Maior (BIC). Da primeira ponte da época de  Augusto só quedan algunhas pedras nas bases. No século XII reconstruíse dando o perfil actual co arco apuntado, pero as novas ruínas teñen que esperar ao século XVII, no que Melchor de Velasco Agüero aplica a solución definitiva. A torre que aparece no escudo da cidade foi demolida no século XIX.
* Ponte Nova
* Ponte do Ribeiriño
* Pasarela de Oira
* Pasarela de Outariz

### Teatros e cines 
* Teatro principal
* Auditorio provincial de Ourense
* Galicine

### Museos 
* Museo Arqueolóxico Provincial de Ourense
* Museo Municipal de Ourense
* Museo Catedralicio de Ourense, de arte sacra.
* Museo Internacional de Cornamusas, exposición de gaitas e cornamusas procedentes de todo o mundo. 
* Centro de exposicións Caixanova, exposicións temporais nas que teñen cabida todo tipo de manifestacións artísticas, con especial presenza das artes plásticas.
* Colección de trens Fernández Pacheco Outeiriño, reflicte a historia e evolución do ferrocarril universal a través de máis de 4.000 pezas.

### Símbolos 
O escudo de Ourense está formado por un fondo de prata sobre ondas de azur e prata que representan á auga, sobre a auga aparece unha ponte de ouro de cinco arcos. Na parte esquerda do escudo, sobre a ponte, aparece un castelo macenado de sabre e aclarado de goles. Á dereita do escudo pódese ver un león completamente dourado que terma dunha espada do mesmo metal. No centro do escudo apréciase unha coroa real pechada. Finalmente, o escudo está timbrado por unha coroa real, forrada de goles, ou vermello, pechada, que é un círculo de ouro, engastado de pedras preciosas, composto de oito floróns de follas de acanto, visibles cinco, interpoladas de perlas e de cada unha das súas follas saen cinco diademas sumados de perlas que converxen nun mundo azur, co semimeridiano e o ecuador de ouro, e de cruz de ouro.

## Política 
miniatura|Pazo de Xustiza.

Ourense é a capital da provincia, así como cabeceira da comarca homónima e do partido xudicial de Ourense. Ourense é a sede da Audiencia e Xulgados Provincias, a Deputación Provincial de Ourense, as delegacións da Xunta de Galicia e de varios organismos da Administración Xeral do Estado como a Subdelegación do Goberno, a Comisaría da Policía Nacional, o INSS e outros.

O popular Manuel Cabezas dirixiu o concello durante doce anos, entre 1995 e 2007, cando foi substituído por Enrique Nóvoa López, tamén concelleiro do PP, pouco antes das eleccións municipais dese mesmo ano. Delas xurdiu un goberno de coalición do PSdeG e o BNG que se revalidou en 2011. Trala dimisión o 29 de setembro de 2012 do socialista Francisco Rodríguez Fernández, ocupou a alcaldía en funcións a segunda na lista, Margarita Martín Rodríguez, ata a elección o 10 de outubro de 2012 de Agustín Fernández Gallego, número tres da lista do PSdeG, como novo alcalde.

Nas eleccións municipais de 2015, o PP foi a forza máis votada e o seu candidato Xesús Vázquez Abad foi elixido alcalde con maioría simple. En 2019 formouse un goberno en coalición de PP e Democracia Ourensana liderado por Gonzalo Pérez Jácome. En setembro de 2020 os concelleiros do PPdeG abandonan o goberno, e pouco despois fixérono varios concelleiros de DO críticos con Jácome.

## Economía 
A maior parte da cidadanía de Ourense traballa no sector servizos, aínda que tamén ten importancia o sector secundario, xa que a cidade ten numerosas fábricas relacionadas coa química e os seus derivados. A cidade tamén recibe a influencia do Parque Tecnolóxico de Galicia, que aínda que non se atopa no concello de Ourense, achega grandes beneficios á cidade.

### Infraestruturas de transportes 
#### Estradas 
O principal acceso á cidade é a autovía A-52 que comeza en O Porriño, e logo de pasar A Cañiza, Ribadavia e Ourense, diríxese cara a Verín, Pobra de Seabra e Benavente, onde desemboca na autovía A-6 a Madrid. Outro acceso é a AP-53 (chamada AG-53 nunha parte do seu percorrido) que procede de Santiago de Compostela e logo de pasar por Lalín xúntase coa A-52. Outras estradas de importancia son a N-120 que une Logroño e Vigo, pasando por Burgos, León, Ponferrada e Monforte de Lemos e que no futuro será a A-76; a N-525 que procede de Santiago e vai a Verín, e a N-540 que une Ourense con Lugo e que acaba 10&nbsp;km ao norte da cidade na N-525 e que nun futuro será a A-56. Finalmente hai unha autovía urbana, a OU-11 que conecta a A-52 co barrio do Couto, o centro da cidade e a N-120 para desconxestionar os accesos á cidade.

#### Ferrocarril 
[miniatura|250px|[Estación de Ourense - Empalme.]]
A rede de ferrocarril ten o seu centro na estación do Empalme, aínda que hai unha segunda estación na cidade, a de San Francisco, onde paran trens rexionais a Pobra de Seabra. Tamén existe unha terceira estación, a de Santa Cruz de Arrabaldo, apeadoiro de trens rexionais situado na parroquia de Arrabaldo, fóra do núcleo urbano.

A estación de Ourense-Empalme é a máis importante da cidade e tamén de Galicia, debido á confluencia das liñas Santiago-Madrid e Monforte-Vigo, sendo o distribuidor máis importante da comunidade actualmente. Á parte de ter servizos de Media Distancia, hai trens diarios a cidades como Madrid, Barcelona, Hendaia e Bilbao. Está previsto que en 2012 cheguen tamén á estación trens de alta velocidade.

#### Transporte público 
En Ourense hai 28 liñas urbanas de autobús xestionadas pola empresa Urbanos de Ourense, que vertebran tódolos barrios da cidade. Unha delas, a liña 25, coñecida como *Moucho Bus*, circula só polas noites. A liña 19 une o centro da cidade coas termas de Outariz e coñécese como *Tren turístico das Termas*. Tamén hai servizo de taxis, que teñen paradas nos principais lugares da cidade.

Existe tamén varias liñas rexionais e nacionais de autobús que parten da estación de autobuses de Ourense.

## Deporte 
As institucións deportivas con máis tradición na cidade son:
* Club Deportivo Ourense, equipo de fútbol da segunda división B española (desaparecido)
* Ourense Fútbol Sala
* Cidade de As Burgas FS, equipo de fútbol sala feminino que milita na Primeira División de Fútbol Sala Feminino.
* Ponte Ourense FS, equipo de fútbol sala feminino que milita na Primeira División de Fútbol Sala Feminino.
* Club Ourense Baloncesto, que está na LEB Ouro.
* Club Waterpolo Pabellón Ourense, club que xoga na Liga Galega de Waterpolo.
* C.H. Cidade de Ourense, club de hóckey herba.
* Morcegos Hockey Línea, equipo que participa na liga Galega de hóckey a patíns en liña.
* Ourense CF, antigamente Ponte Ourense Club de Fútbol.
* Unión Deportiva Ourense é un equipo creado pouco despois da desaparición do CD Ourense a través da plataforma SOS CD Ourense.

## Ourense na literatura 
A cidade de Ourense aparece como espazo en varias novelas da literatura galega. Blanco Amor sitúa aquí varias das súas novelas, aínda que sen identificala directamente: na *A esmorga*, a cidade aparece baixo o nome de *Auria*; en *Xente ao lonxe* simplemente como *A*.

Tamén en Ourense están ambientadas *Ilustrísima* (Carlos Casares, 1980) e as novelas de Diego Ameixeiras *Baixo mínimos* (2004), *O cidadán do mes* (2006), *Dime algo sucio* (2009) e *Historias de Oregón* (2011, co nome ficticio de *Oregón*).

### Na literatura popular 
* *As nenas de Pontevedra/ son o mesmo cás de Ourense,/ son sen quitarlles nin porlles/ como tódalas mulleres*.
* *De Castilla veu un peine/ que pasou por Benavente/ para peina-lo cabelo/ do Santo Cristo de Ourense* .
* *Fun a Braga, fun a Ourense,/ tamén fun ó Limoeiro;/ non achei millor amigo/ que a bulsa do meu diñeiro* .
* *Pasei a Ponte de Ourense,/ paseina de madrugada;/ topei un anelo de ouro/ i unha mazá colorada* .
* *Pasei a Ponte de Ourense,/ queridiña, por te ver,/ o día que te non vexo/ non boto fabas ao pote* .
* *Pasei a Ponte de Ourense/ e paseina dacabalo;/ vin unha troita no río/ i atireille cun zapato* .
* *Quédate con Dios, Ourense,/ coas túas camas de seda,/ que eu voume pra miña terra/ dormir en palla centea* .
* *Quédate con Dios, Ourense,/ coas túas ourensanas,/ que eu voume pra miña terra/ ver as miñas aldeanas* .
* *Tres cousas hai en Ourense/ que non as hai en España:/ O Santo Cristo, a Ponte/ e a Burga fervendo auga*.
* *Viva Cruña, viva Lugo,/ viva Ourense e Pontevedra,/ viva Galicia, irmauciños,/ que pra nós no’hai millor terra* .

## Cidades irmandadas 
*  **Vila Real**, Portugal
*  **Tlalnepantla de Baz**, México
*  **Quimper**, Francia

## Galería de imaxes 

Ficheiro:Ourense, concello 01-04b.jpg|Altitude 135 m.
Ficheiro:Catedral Ourense.jpg|Vista da Catedral, desde a praza do Corrixidor.
Ficheiro:Casa do concello de Ourense.jpg|Casa do concello.

## Parroquias 
## Lugares de Ourense 
Para unha lista completa de todos os lugares do concello de Ourense vexa: Lugares de Ourense.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
### Ligazóns externas 
* [Http://www.ourense.gal Páxina do Concello de Ourense]
* Páxina do Campus Universitario de Ourense
* Páxina oficial de turismo da cidade de Ourense
* Páxina de ocio e información de Ourense
* Museo Arqueolóxico Provincial de Ourense