Libre albedrío

miniatura|upright|O cerebro humano.
O **libre albedrío** é a crenza daquelas doutrinas filosóficas que sosteñen que os humanos teñen o poder de elixir e tomar as súas propias decisións así mesmo libre albedrío é a capacidade ou habilidade nocional de elixir entre diferentes cursos posibles de acción sen impedimentos.
 Moitas autoridades relixiosas teñen apoiado dita crenza, mentres que foi criticada como unha forma de ideoloxía individualista por pensadores tales como Baruch de Spinoza, Arthur Schopenhauer, Karl Marx ou Friedrich Nietzsche. O concepto é comunmente usado e ten connotacións obxectivas ao indicar a realización dunha acción por un axente non-condicionado integramente ligado por factores precedentes e subxectivos no cal a percepción da acción do axente foi inducida pola súa propia vontade.

O principio do libre albedrío ten implicacións relixiosas, éticas, psicolóxicas, xurídicas e científicas. Por exemplo, na ética pode supor que os individuos poden ser responsables das súas propias accións. Na psicoloxía, implica que a mente controla algunhas das accións do corpo, algunhas das cales son conscientes. No reino científico, o libre albedrío pódese percibir nas accións do corpo, incluíndo o cerebro, que non son determinadas enteiramente pola causalidade física.

A existencia do libre albedrío foi un tema central ao longo da historia da filosofía e a ciencia.
[miniatura|upright|Un motorista realizando un [dirt jump que, segundo algunhas interpretacións, é froito do libre albedrío]] O libre albedrío está estreitamente vinculado aos conceptos de responsabilidade moral, eloxio, culpabilidade, pecado e outros xuízos que só se aplican ás accións libremente elixidas. Tamén está relacionado cos conceptos de consello, persuasión, deliberación e prohibición. Tradicionalmente, só as accións que son libremente voluntarias son vistas como merecedoras de crédito ou culpa. Se existe o libre albedrío, que é e as implicacións de se existe ou non constitúen algúns dos debates máis antigos da filosofía e da relixión. Algúns conciben o libre albedrío como a capacidade de actuar máis aló dos límites de influencias ou desexos externos.

Algúns conciben o libre albedrío como a capacidade de tomar decisións indeterminadas por acontecementos pasados. O determinismo suxire que só é posible un único curso dos acontecementos, o que é incoherente cun modelo libertario de libre albedrío.. A filosofía grega antiga identificou esta cuestión, que segue sendo un dos principais focos de debate filosófico. O punto de vista que concibe que o libre albedrío é incompatible co determinismo denomínase *incompatibilismo* e abarca tanto o libertarianismo metafísico (a afirmación de que o determinismo é falso e, por tanto, o libre albedrío é polo menos posible) como o determinismo duro (a afirmación de que o determinismo é verdadeiro e, por tanto, o libre albedrío non é posible). Outra posición incompatibilista é o incompatibilismo duro, que sostén que non só o determinismo senón tamén o indeterminismo son incompatibles co libre albedrío e que, por tanto, o libre albedrío é imposible sexa cal for o caso do determinismo.

Pola contra, compatibilistas sosteñen que o libre albedrío *é* compatible co determinismo. Algúns compatibilistas mesmo sosteñen que o determinismo é *necesario* para o libre albedrío, argumentando que a elección implica a preferencia por un curso de acción sobre outro, o que require un sentido de *como* resultarán as eleccións. Así, os compatibilistas consideran que o debate entre libertarios e deterministas duros sobre libre albedrío vs. determinismo é un falso dilema Os distintos compatibilistas ofrecen definicións moi diferentes do que significa "libre albedrío" e, en consecuencia, consideran que distintos tipos de restricións son relevantes para a cuestión. Os compatibilistas clásicos consideraban que o libre albedrío non era máis que a liberdade de acción, considerando que un é libre de vontade simplemente se, "de" querer facer outra cousa, un "podería" facer outra cousa sen impedimentos físicos. En cambio, moitos compatibilistas contemporáneos identifican o libre albedrío cunha capacidade psicolóxica, como a de dirixir o propio comportamento dun modo que responda á razón, e existen aínda máis concepcións diferentes do libre albedrío, cada unha coas súas propias preocupacións, que só comparten a característica común de non atopar a posibilidade do determinismo unha ameaza para a posibilidade do libre albedrío.
## Historia do libre albedrío
O problema do libre albedrío foi identificado na literatura filosofía grega antiga. A noción de libre albedrío compatibilista foi atribuída tanto a Aristóteles (século IV a.C.) como a Epicteto (século I d.C.): "o feito de que nada nos impedise facer ou elixir algo era o que nos facía ter control sobre iso". Segundo Susanne Bobzien, a noción de libre albedrío incompatibilista identifícase quizais por primeira vez nas obras de Alexandre de Afrodisias (século III da nosa era): "o que nos fai ter control sobre as cousas é o feito de que somos causalmente indeterminados na nosa decisión e, por tanto, podemos decidir libremente entre facelas/escollelas ou non facelas/non escollelas".

O termo "libre albedrío" (*liberum arbitrium*) foi introducido pola filosofía cristiá (século IV de nosa era). Tradicionalmente significou (ata que a Ilustración propuxo os seus propios significados) falta de necesidade na vontade humana, de modo que "a vontade é libre" significaba "a vontade non ten que ser tal como é". Esta esixencia foi universalmente aceptada tanto polos incompatibilistas como polos compatibilistas.
## Filosofía occidental 
As cuestións subxacentes son se temos control sobre as nosas accións e, en caso afirmativo, que tipo de control e ata que punto. Estas cuestións son anteriores aos primeiros estoicos gregos (por exemplo, Crisipo), e algúns filósofos modernos lamentan a falta de progreso ao longo de todos estes séculos.

Por unha banda, os seres humanos teñen un forte sentido da liberdade, o que lles leva a crer que teñen libre albedrío. Por outra banda, unha sensación intuitiva de libre albedrío podería ser errónea.

É difícil conciliar a evidencia intuitiva de que as decisións conscientes son causalmente eficaces coa opinión de que o mundo físico pode explicarse enteiramente por lei física.
 O conflito entre a liberdade intuída e a lei natural xorde cando se afirma o peche causal ou o determinismo físico (determinismo nomolóxico). Co peche causal, ningún acontecemento físico ten unha causa fose do dominio físico, e co determinismo físico, o futuro está determinado enteiramente polos acontecementos precedentes (causa e efecto).

O crebacabezas de conciliar o "libre albedrío" cun universo determinista coñécese como o "problema do libre albedrío" ou, ás veces, como o "dilema do determinismo". Este dilema conduce tamén a un dilema moral: a cuestión de como asignar responsabilidade ás accións se estas son causadas enteiramente por acontecementos pasados.

Os compatibilistas sosteñen que a realidade mental non é causalmente efectiva en si mesma. Os compatibilistas clásicos abordaron o dilema do libre albedrío argumentando que o libre albedrío existe a condición de que os seres humanos non estean sometidos a restricións ou coaccións externas. Os compatibilistas modernos distinguen entre liberdade de vontade e liberdade de «acción», é dicir, separan a liberdade de elección da liberdade de levala a cabo. Dado que todos os seres humanos experimentan unha sensación de libre albedrío, algúns compatibilistas modernos pensan que é necesario dar cabida a esta intuición. Os compatibilistas adoitan asociar a liberdade de vontade coa capacidade de tomar decisións racionais.

Un enfoque diferente ao dilema é o dos incompatibilistas, segundo o cal, se o mundo é determinista, entón a nosa sensación de que somos libres de elixir unha acción é simplemente unha ilusión. O libertarismo metafísico é a forma de incompatibilismo que postula que o determinismo é falso e que o libre albedrío é posible (polo menos algunhas persoas teñen libre albedrío). Esta visión está asociada con construcións non materialistas. Porén, mesmo co indeterminismo físico, esgrimíronse argumentos en contra do libertarismo, xa que é difícil asignar a "orixe" (a responsabilidade das eleccións indeterminadas "libres").

O libre albedrío trátase aquí predominantemente en relación co determinismo físico no sentido estrito do determinismo nomolóxico, aínda que outras formas de determinismo tamén son relevantes para o libre albedrío. Por exemplo, o determinismo lóxico e teolóxico desafían o libertarismo metafísico con ideas de destino e sorte, e o determinismo biolóxico, cultural e psicolóxico alimentan o desenvolvemento de modelos compatibilistas. Mesmo poden formarse clases separadas de compatibilismo e incompatibilismo para representalos.

A continuación preséntanse os argumentos clásicos que inflúen no dilema e os seus fundamentos.
### Incompatibilismo
O incompatibilismo é a postura segundo a cal o libre albedrío e o determinismo son loxicamente incompatibles, e que a cuestión fundamental sobre se as persoas teñen libre albedrío ou non é, por tanto, se as súas accións están determinadas ou non. Os "deterministas duros", como d'Holbach, son aqueles incompatibilistas que aceptan o determinismo e rexeitan o libre albedrío. Pola contra, os "libertarios metafísicos", como Thomas Reid, Peter van Inwagen e Robert Kane, son aqueles incompatibilistas que aceptan o libre albedrío e negan o determinismo, sostendo a opinión de que algunha forma de indeterminismo é certa. Outra opinión é a dos incompatibilistas duros, que afirman que o libre albedrío é incompatible tanto co determinismo como co indeterminismo.

Os argumentos tradicionais a favor do incompatibilismo baséanse nunha "bomba de intuición" (en): se unha persoa é como outros obxectos mecánicos cuxo comportamento está determinado, como un xoguete de corda, unha bóla de billar, unha marioneta ou un robot, entón as persoas non deben ter libre albedrío. Este argumento foi rexeitado por compatibilistas como Daniel Dennett baseándose en que, aínda que os seres humanos teñan algo en común con estas cousas, segue sendo posible e plausible que sexamos diferentes dos devanditos obxectos en aspectos importantes.

Outro argumento a favor do incompatibilismo é o da "cadea causal". O incompatibilismo é clave para a teoría idealista do libre albedrío. A maioría dos incompatibilistas rexeitan a idea de que a liberdade de acción consiste simplemente nun comportamento "voluntario". Insisten, máis ben, en que o libre albedrío significa que alguén debe ser a causa "última" ou "orixinaria" das súas accións. Deben ser *causa sui*, na expresión tradicional. Ser responsable das propias decisións é a causa primeira desas decisións, onde causa primeira significa que non hai unha causa antecedente desa causa. O argumento, entón, é que se unha persoa ten libre albedrío, entón é a causa última das súas accións. Se o determinismo é certo, entón todas as eleccións dunha persoa son causadas por acontecementos e feitos alleos ao seu control. Por tanto, se todo o que fai alguén é causado por acontecementos e feitos alleos ao seu control, entón non pode ser a causa última das súas accións. Por tanto, non pode ter libre albedrío. Sartre tamén ofrece unha versión psicolóxica do argumento ao afirmar que se as accións do home non son súas, estaría a actuar de "mala fe". Este argumento tamén foi cuestionado por varios filósofos compatibilistas.

## Perspectivas filosóficas sobre a liberdade 
[miniatura|upright|O filósofo [Arthur Schopenhauer, crítico do libre albedrío.]]
Existen varios puntos de vista sobre se a liberdade metafísica existe, iso é, se as persoas teñen o poder de elixir entre alternativas xenuinas.

O **determinismo** é o punto de vista segundo o cal todos os eventos son resultados inevitables de causas previas, de que todo o que pasa ten unha razón de ser.

O **incompatibilismo** é o punto de vista segundo o cal non é posible reconciliar unha crenza nun universo determinista co verdadeiro libre albedrío. O **determinismo duro** acepta tanto o determinismo como o incompatibilismo, e rexeita a idea de que os humanos posúen un libre albedrío.

O contrario a isto é o **libertarismo** filosófico, que mantén que os individuos teñen liberdade metafísica e polo tanto rexeita o determinismo. O **indeterminismo** é unha forma do libertarismo que, segundo o seu punto de vista, implica que o libre albedrío realmente existe, e esa liberdade fai que as accións sexan un efecto sen causa. A **teoría da axencia** é unha forma do libertarismo que mantén que a elección entre o determinismo e o indeterminismo é unha dicotomía falsa. Antes que vontade, é un efecto sen causa, a teoría da axencia sostén que un acto de libre albedrío é un caso de axente-causalidade, polo cal un axente (persoa, ou ser) causa un acontecemento. É unha filosofía separada da teoría económica e política do libertarismo. O libertarismo metafísico chámase ás veces voluntarismo para evitar esta confusión.

O **compatibilismo** é o punto de vista que sostén que o libre albedrío xorde no exterior dun universo determinista aínda en ausencia de incerteza metafísica. Compatibilistas poden definir ao libre albedrío como o xurdimento dunha causa interior, tal como os pensamentos, as crenzas e os desexos que un pense que existen nun mesmo. A filosofía que acepta tanto o determinismo como o compatibilismo chámase ***determinismo suave***.

## Determinismo contra indeterminismo 
O determinismo sostén que cada situación condiciónase integramente e así é determinada polos estados dos propósitos que a precederon. O indeterminismo especula que esta proposición é incorrecta, xa que hai acontecementos que non son determinados enteiramente por acontecementos previos. O determinismo filosófico é ilustrado ás veces polo experimento mental do demo de Laplace, o cal coñece todos os feitos achega do pasado e presente e todas as leis naturais que gobernan o mundo, e utilizan este coñecemento para prever o futuro, ata o máis mínimo detalle -pero Laplace non representa o pensamento científico moderno achega do tema.

O incompatibilismo mantén que o determinismo non se pode reconciliar co libre albedrío. Os incompatibilistas xeralmente aclaman que unha persoa actúa libremente só cando esta é a única que orixina a causa que desencadea unha acción e que podería terminar autenticamente doutro xeito. Eles manteñen que se o determinismo é verdade cada elección é determinada por acontecementos previos.

Arthur Schopenhauer, estando de acordo con Spinoza, escribiu, "Todos cren *a priori* en que son perfectamente libres, aínda nas súas accións individuais, e pensan que a cada pouco poden comezar outro capítulo da súa vida... Pero *a posteriori*, pola experiencia, danse conta -ao seu asombro- de que non son libres, senón suxeitos á necesidade; a súa conduta non cambia malia todas as resolucións e reflexións que poidan chegar a ter. Desde o principio das súas vidas ao final delas, deben soportar o mesmo carácter...”

Friedrich Schiller propuxo unha conxuntura a este dilema na súa *Educación estética do Home nunha serie de Cartas* (*Über die ästhetische Erziehung des Menschen*), que foi afondar aínda máis Rudolf Steiner na súa *(Die Philosophie der Freiheit* (*A filosofía da liberdade*). Ambos suxiren que o individuo é inicialmente 'non libre'; isto débese a que o individuo actúa con base en principios relixiosos, éticos e morais, ou que aínda son racionais.
[miniatura|esquerda|O [Barón de Holbach, un "determinista duro".]]
Os "deterministas duros", tales como o Barón de Holbach, son eses incompatibilistas que aceptan o determinismo e rexeitan o libre albedrío. Os "libertarios", tales como Thomas Reid, Peter van Inwagen, son eses incompatibilistas que aceptan o libre albedrío e negan o determinismo, tendo en conta que algunha forma do indeterminismo é verdade.

Outros filósofos sosteñen que o determinismo é compatible co libre albedrío. Estas persoas, tales como Hobbes, xeralmente aclaman que unha persoa actúa con liberdade só cando se espera que a persoa actúe de certo xeito e cometa outro acto por decisión propia. Articulando esta cláusula elemental, Hume escribe que "esta liberdade hipotética aplícase universalmente a calquera que non sexa un prisioneiro encadeado". Os compatibilistas apuntan con frecuencia a casos onde a liberdade de alguén é negada -violacións, asasinatos, asaltos, e a lista continúa. A clave para estes casos non consiste en que o pasado estea determinando o futuro, senón en que o agresor está dominando sobre os desexos e preferencias das accións da vítima. O agresor está *forzando* á vítima, e, de acordo cos compatibilistas, isto é o que domina sobre o libre albedrío. Ademais, argumentan que o determinismo non é o que importa, senón o feito de que as accións dos individuos son o resultado dos seus propios desexos e preferencias, sen estar dominados por algunha forza externa ou interna. Para ser un compatibilista, un non necesita endorsar algunha concepción particular do libre albedrío, senón aceptar que o determinismo está relacionado con este.

Outro punto de vista é que o concepto de "libre albedrío" é, como diría Hobbes, un "discurso absurdo", porque a liberdade é un poder definido en termos do albedrío, o cal é unha cousa -e así a vontade non é a clase de cousa que podería ser libre ou non libre. John Locke, no seu "*An Essay Concerning Human Understanding*" (*Ensaio sobre o entendemento humano* en galego), indicou que iso de chamarse "libre" é comprometerse a un erro de categoría:

Esta cuestión tamén se suscita se calquera acto intencionado pode ser libre ou calquera acto sen intención pode estar relacionado co albedrío, deixando a liberdade como un oxímoro. Algúns compatibilistas argumentan que esta ambigüiedade do concepto "libre albedrío" é en parte culpable da percepción de contradición entre o determinismo e a liberdade. Así, desde un punto de vista compatibilista, o uso de "libre albedrío" nun sentido "incompatibilista" pode ser interpretado como linguaxe cargada.

## Responsabilidade moral 
A sociedade xeralmente fai á xente responsable polas súas accións e dirá que merecen premios ou castigos polo que fagan. Con todo, moitos cren que a responsabilidade moral require libre albedrío; noutras palabras, a habilidade de tomar distintas alternativas. Ademais, outro tema de importancia é se os individuos sempre son moralmente responsables e, de ser así, en que sentido.

Os  incompatibilistas tenden a pensar que o  determinismo non está relacionado coa responsabilidade moral. Despois de todo, parece imposible que un poida chamar a alguén responsable por unha acción que podía predicirse desde antes. Os  deterministas duros poden dicir “*Moi mal para a responsabilidade moral*” e descartar o concepto — Clarence Darrow utilizou este argumento para defender aos asasinos Leopold e Loeb — mentres,  controvertidamente, os  libertinos poderían dicir “*Moi mal para o  determinismo*”. Este caso parece ser o corazón da disputa entre os  deterministas duros e os  compatibilistas; os  deterministas duros están forzados a aceptar que os individuos teñen con frecuencia “libre albedrío” no sentido  compatibilista, pero poden negar que é este sentido de liberdade o que realmente importa — que pode chegar na responsabilidade moral. Só porque as opcións dun axente non sexan coherentes, de acordo cos  deterministas duros, non cambia o feito de que o  determinismo quítalle a responsabilidade ao axente.
## Notas 
;Referencias

## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Dennett, Daniel C. (2003). *Freedom Evolves*. Nova York: Viking Press 
* Epstein J.M. (1999). *Agent Based Models and Generative Social Science.* Complexity, IV (5).
* Gazzaniga, M. & Steven, M.S. (2004) Free Will in the 21st Century: A Discussion of Neuroscience and Law, in Garland, B. (ed.) *Neuroscience and the Law: Brain, Mind and the Scales of Justice*, Nova York: Dana Press, , pp.&nbsp;51–70.
* 
* 
* 
* Harnad, Stevan (2009) The Explanatory Gap #*PhilPapers*
* Harris, Sam. 2012. *Free Will*. Free Press. 
* Hofstadter, Douglas. (2007) *I Am A Strange Loop.* Basic Books. 
* Kane, Robert (1998). *The Significance of Free Will.* Nova York: Oxford University Press 
* Lawhead, William F. (2005). *The Philosophical Journey: An Interactive Approach.* McGraw-Hill Humanities/Social Sciences/Languages .
* Libet, Benjamin; Anthony Freeman; and Keith Sutherland, eds. (1999). *The Volitional Brain: Towards a Neuroscience of Free Will*. Exeter, UK: Imprint Academic. Collected essays by scientists and philosophers.
* Muhm, Myriam (2004). Abolito il libero arbitrio&nbsp;– Colloquio con Wolf Singer. ''L'Espresso* 19.08.2004 larchivio.org
* Nowak A., Vallacher R.R., Tesser A., Borkowski W. (2000). Society of Self: The emergence of collective properties in self-structure. *Psychological Review.* 107
* 
* Schopenhauer, Arthur (1839). *On the Freedom of the Will.*, Oxford: Basil Blackwell .
* 
* Tosun, Ender (2020). Free Will Under the Light of the Quran, 
* Van Inwagen, Peter (1986). *An Essay on Free Will.* Nova York: Oxford University Press .
* Velmans, Max (2003) *How Could Conscious Experiences Affect Brains?* Exeter: Imprint Academic .
* Dick Swaab, Wij Zijn Ons Brein, Publishing Centre, 2010. 
* 
* Williams, Clifford (1980). *Free Will and Determinism: A Dialogue*. Indianapolis: Hackett Publishing Company
* John Baer, James C. Kaufman, Roy F. Baumeister (2008). *Are We Free? Psychology and Free Will''. Oxford University Press, Nova York 
* George Musser, "Is the Cosmos Random? (Einstein's assertion that God does not play dice with the universe has been misinterpreted)", *Scientific American*, vol. 313, no. 3 (setembro de 2015), pp.&nbsp;88–93.

### Outros artigos
*Conciencia
### Ligazóns externas 
* *Determinismo y libre albedrío* 
* *Free Will*