Urano

**Urano** é o sétimo planeta do sistema solar, situado entre Saturno e Neptuno, o terceiro de maior tamaño, e o cuarto máis masivo. Chámase así en honra da divindade grega do ceo Urano (do grego antigo *Οὐρανός*), o pai de Cronos (Saturno) e o avó de Zeus (Xúpiter). Aínda que é detectable a primeira ollada no ceo nocturno, non foi catalogado como planeta polos astrónomos da antigüidade debido á súa escasa luminosidade e á lentitude da súa órbita. William Herschel anunciou o seu descubrimento o 13 de marzo de 1781, ampliando as fronteiras entón coñecidas do sistema solar, por primeira vez na historia moderna. Urano é tamén o primeiro planeta descuberto por medio dun telescopio.

Urano é similar en composición a Neptuno, e os dous teñen unha composición diferente dos outros dous xigantes gasosos (Xúpiter e Saturno). Por iso, os astrónomos ás veces clasifícanos nunha categoría diferente, os xigantes xeados. A atmosfera de Urano, aínda que é similar á de Xúpiter e Saturno por estar composta principalmente de hidróxeno e helio, contén unha proporción superior tanto de «xeo» como de auga, amoníaco e metano, xunto con trazas de hidrocarburos. En contraste, o interior de Urano atópase composto principalmente de xeo e rocha.

Como os outros planetas xigantes, Urano ten un sistema de aneis, unha magnetosfera, e numerosos satélites. O sistema de Urano ten unha configuración única respecto aos outros planetas debido a que o seu eixo de rotación está moi inclinado, case ata o seu plano de revolución ao redor do Sol. Polo tanto, os seus polos norte e sur atópanse onde a maioría dos outros planetas teñen o ecuador. Con todo, os observadores terrestres viron sinais de cambios de estación e un aumento da actividade meteorolóxica nos últimos anos a medida que Urano achégase á súa equinoccio. As velocidades do vento en Urano poden chegar ou mesmo exceder os 250m/s (900km/h).

## Historia 
Aínda que é visible a simple vista como os cinco planetas clásicos, nunca foi recoñecido como planeta polos antigos observadores debido á súa semiescuridade e lenta órbita. Sir William Herschel anunciou o seu descubrimento o 13 de marzo de 1781, expandindo os límites coñecidos do sistema solar por primeira vez na historia. Urano foi tamén o primeiro planeta descuberto cun telescopio.

### Descubrimento 
[miniatura|[William Herschel ]]
Urano fora observado en moitas ocasións antes de ser recoñecido como un planeta, pero xeralmente era considerado erroneamente unha estrela. Posiblemente a observación máis antiga coñecida foi a de Hiparco, quen no 128 a.C. puido rexistralo como unha estrela para o seu catálogo de estrelas que máis tarde se incorporou ao *Almaxesto* de Tolomeo. O primeiro avistamento rexistrado foi en 1690, cando John Flamsteed observou o planeta polo menos seis veces, catalogándoo como 34 Tauri. O astrónomo francés Pierre Lemonnier observou Urano polo menos doce veces entre 1750 e 1769, incluídas catro noites consecutivas.

Para o ano 1738 o astrónomo inglés John Bevis debuxou ao planeta Urano, no seu atlas "Uranographia Britannica", como tres estrelas en posicións sucesivas, ditas observacións foron feitas entre os meses de maio e xullo de 1738, con todo Bevis non detectou os trazos de planeta. Por mor das distintas observacións feitas a estas datas coñéceselles na astronomía como a era dos predescubrimentos.

Sir William Herschel observou o planeta o 13 de marzo de 1781 mentres estaba no xardín da súa casa no 19 de New King Street. na vila de Bath, Somerset (na actualidade o Herschel Museum of Astronomy), pero inicialmente (o 26 de abril de 1781) informou del como un cometa. Herschel participaba nunha serie de observacións da paralaxe das estrelas fixas usando un telescopio deseñado por el mesmo.

Herschel escribiu no seu diario "No coartil próximo a ζ Tauri ... ben [unha] estrela nebulosa ou quizais un cometa". O 17 de marzo anotou "Busquei o cometa ou a estrela nebulosa e atopei que se trataba dun cometa, xa que cambiara de lugar". Cando presentou o seu descubrimento á Royal Society continuou afirmando que atopara un cometa aínda que tamén implicitamente comparábao a un planeta.

Mentres Herschel continuaba describindo coidadosamente o novo obxecto como un cometa, outros astrónomos xa comezaran a sospeitar que non o era. O astrónomo finlandés-sueco Anders Johan Lexell, que traballaba en Rusia, foi o primeiro en calcular a órbita do novo obxecto, e a súa traxectoria case circular levouno á conclusión de que era un planeta e non un cometa. O astrónomo alemán Johann Elert Bode describiu o descubrimento de Herschel como "unha estrela en movemento que pode ser considerada ata a data un obxecto descoñecido como un planeta circulando máis alá da órbita de Saturno". Bode chegou á conclusión de que a súa órbita case círcular era máis propia dun planeta que dun cometa.

O obxecto foi ao pouco tempo universalmente aceptado como un novo planeta. Cara a 1783, o propio Herschel recoñeceu este feito ao presidente da Royal Society Joseph Banks: "Pola observación dos astrónomos máis eminentes en Europa semella que a nova estrela, que tiven a honra de sinalarlles en marzo de 1781, é un planeta primario do noso Sistema Solar". En recoñecemento ao seu descubrimento, o rei Xurxo III deulle a Herschel un estipendio anual de 200 libras (equivalente a £26,000 en 2021) coa condición de que se transladase a Windsor para que a familia real tivese a oportunidade de mirar a través dos seus telescopios.

### Denominación 
Maskelyne díxolle a Herschel que bautizase o novo planeta, xa que fora un descubrimento seu. En resposta, Herschel decidiu chamalo *Georgium Sidus* (Estrela de Xurxo) na honra do seu novo patrón, o rei Xurxo III do Reino Unido. Explicou a súa decisión nunha carta a Joseph Banks:

Durante moito tempo coñeceuse como *Georgian* ata que, finalmente en 1850, foi rebatizado como Urano, de acordo coa tradición de dar nome de deuses aos planetas. O nome proposto por Herschel non era popular fóra de Gran Bretaña, e ao pouco tempo foron propostas alternativas. O astrónomo Jérôme Lalande propuxo bautizar ao planeta como *Herschel*, na honra do seu descubridor. O astrónomo sueco Erik Prosperin propuxo o nome de *Neptuno*, que foi apoiado por outros astrónomos aos que lles gustaba a idea de conmemorar as vitorias da Royal Navy británica no curso da guerra de Revolución Americana chamando ao novo planeta *Neptune George III* ou *Neptune Great Britain*. En 1789, o colega de Bode na Royal Academy Martin Klaproth bautizou ao elemento que recentemente descubrira "uranium" para apoiar a elección de Bode. Finalmente, a suxestión de Bode foi a máis amplamente usada e fíxose universal en 1850 cando a HM Nautical Almanac Office, deixou de usar o nome de *Georgium Sidus* en favor de *Uranus*.

## Órbita e rotación 
Urano orbita ao redor do Sol unha vez cada 84 anos, tardando unha media de sete anos en pasar por cada unha das doce constelacións do zodíaco. En 2033, o planeta realizará a súa terceira órbita completa arredor do Sol desde que foi descuberto en 1781. O planeta volveu ao punto do seu descubrimento ao nordeste de Zeta Tauri dúas veces desde entón, o 25 de marzo de 1865 e o 29 de marzo de 1949. Urano volverá a este lugar de novo o 3 abril de 2033. A súa distancia media á estrela é duns 3.000 millóns de quilómetros (ao redor de 20 UA). A diferenza entre a súa distancia mínima e máxima ao Sol é de 1,8 UA, maior que a de calquera outro planeta, aínda que non tan grande como a do planeta anano Plutón. A intensidade da luz solar varía inversamente co cadrado da distancia, e así Urano (a unhas 20 veces a distancia do Sol en comparación coa Terra) é aproximadamente 1/400 da intensidade da luz na Terra.

Os seus elementos orbitais foron calculados por vez primeira en 1783 por Pierre Simon Laplace. Co tempo comezaron a aparecer discrepancias entre as órbitas preditas e as observadas, e en 1841 John Couch Adams propuxo por primeira vez que as diferenzas poderían deberse ao tirón gravitacional dun planeta invisible. En 1845 Urbain Le Verrier comezou a súa propia investigación independente sobre a órbita de Urano. O 23 de setembro de 1846 Johann Gottfried Galle localizou un novo planeta, posteriormente chamado Neptuno, case na posición predita por Le Verrier.

O período rotacional do interior de Urano é de 17 horas e 14 minutos, xirando no sentido das agullas do reloxo (retrógrado). Como en todos os planetas xigantes, na súa atmosfera superior hai fortes ventos na dirección da rotación. Nalgunhas latitudes, como preto de dous terzos de distancia do ecuador cara ao polo sur, trazos visibles da atmosfera móvense moito máis rápido, facendo unha rotación completa en tan só 14 horas.
### Inclinación axial 
miniatura|esquerda|Vista simulada desde a Terra de Urano desde 1986 ata 2030, desde o solsticio de verán no sur en 1986 ata o equinoccio de 2007 e o solsticio de verán no norte en 2028.
O eixe de rotación de Urano é aproximadamente paralelo ao plano do sistema solar, cunha inclinación axial de 97,77° (como se define pola rotación prograda). Isto dálle cambios estacionais completamente diferentes aos dos outros planetas. Preto do solsticio, un polo mira continuamente cara ao Sol e o outro mira cara a outro lado, con só unha estreita franxa ao redor do ecuador experimentando un rápido ciclo día-noite, co Sol baixo sobre o horizonte. No outro lado da órbita de Urano invértese a orientación dos polos cara ao Sol. Cada polo recibe uns 42&nbsp;anos de luz solar continua, seguidos de 42&nbsp;anos de escuridade. Preto da época dos equinoccios, o Sol enfróntase ao ecuador de Urano dando un período de ciclos día-noite semellante aos que se observan na maioría dos outros planetas.

Un dos resultados desta orientación do eixo é que, promediando o ano uraniano, as rexións próximas ao polo de Urano reciben unha maior achega de enerxía do Sol que as súas rexións ecuatoriais. Con todo, Urano é máis quente no seu ecuador que nos seus polos. Descoñécese o mecanismo subxacente que causa isto. O motivo da inclinación axial infrecuente de Urano tampouco se coñece con certeza, pero a especulación habitual é que durante a formación do sistema solar, un protoplaneta do tamaño da Terra chocou con Urano, o que provocou a orientación nesgada. A investigación realizada por Jacob Kegerreis da Universidade de Durham suxire que a inclinación foi o resultado de que unha rocha máis grande que a Terra chocou contra o planeta hai entre 3 e 4&nbsp;millóns de anos.
O polo sur de Urano apuntou case directamente ao Sol na época do sobrevoo da *Voyager 2* en 1986. A etiquetaxe deste polo como "sur" utiliza a definición actualmente apoiada pola Unión Astronómica Internacional, a saber, que o polo norte dun planeta ou satélite é o polo que apunta por encima do plano invariable do sistema solar, independentemente do sentido de xiro do planeta. Ás veces úsase unha convención diferente, na que os polos norte e sur dun corpo se definen segundo a regra da man dereita en relación coa dirección de rotación.

### Visibilidade 
A magnitude aparente media de Urano é 5,68 cunha desviación estándar de 0,17, mentres que os extremos son 5,38 e 6,03. Este rango de brillo está preto do límite de visibilidade a ollo nu (simple vista). Gran parte da variabilidade depende de que as latitudes planetarias sexan iluminadas polo Sol e vistas desde a Terra. O seu diámetro angular está entre os 3,4 e 3,7&nbsp;segundos de arco, en comparación cos 16 a 20&nbsp;segundos de arco para Saturno e os 32 a 45&nbsp;segundos de arco para Xúpiter. En oposición, Urano é visible a simple vista nos ceos escuros, e convértese nun branco fácil con prismáticos incluso en condicións urbanas. Nos telescopios de afeccionados máis grandes cun diámetro de obxectivo de entre 15 e 23&nbsp;cm, Urano aparece como un disco ciano pálido cun claro escurecemento do limbo. Cun telescopio grande de 25&nbsp;cm ou máis ancho, os patróns de nubes, así como algúns dos satélites máis grandes, como Titania e Oberón, poden ser visibles.
## Características físicas 
### Estrutura interna 
miniatura|upright|Comparación de tamaños da Terra e Urano
miniatura|upright|Diagrama do interior de Urano

A masa de Urano é aproximadamente 14,5 veces a da Terra, polo que é o menos masivo dos planetas xigantes. O seu diámetro é lixeiramente maior que o de Neptuno, aproximadamente catro veces o da Terra. Unha densidade resultante de 1,27&nbsp;g/cm3 converte a Urano no segundo planeta menos denso, despois de Saturno. Este valor indica que está feito principalmente de varios xeos, como auga, amoníaco e metano. Non se coñece con precisión a masa total de xeo no interior de Urano, porque xorden diferentes figuras segundo o modelo elixido; debe estar entre as 9,3&nbsp;e 13,5&nbsp;masas terrestres. Hidróxeno e helio constitúen só unha pequena parte do total, con entre 0,5 e 1,5&nbsp;masas terrestres. O núcleo é relativamente pequeno, cunha masa de só 0,55&nbsp;masas terrestres e un radio inferior ao 20% do de Urano; o manto constitúe a súa maior parte, cunhas 13,4&nbsp;masas terrestres, e a atmosfera superior é relativamente insubstancial, cun peso dunhas 0,5&nbsp;masas terrestres e esténdese no último 20% do radio de Urano.

A presión e a temperatura extremas nas profundidades de Urano poden romper as moléculas de metano, e os átomos de carbono condénsanse en cristais de diamante que choven polo manto como pedras de saraiba. Este fenómeno é similar ás choivas de diamantes que, segundo os científicos, existen en Xúpiter, Saturno e Neptuno.. Experimentos a moi alta presión levados a cabo no Laboratorio Nacional Lawrence Livermore suxiren que a base do manto pode estar formada por un océano de carbono líquido metálico, quizais con "diamantes-bergs" sólidos flotantes..

A composición de Urano e Neptuno difire da de Xúpiter e Saturno, xa que predomina o xeo sobre os gases, o que xustifica a súa clasificación como xigante de xeo. Pode haber unha capa de auga iónica na que as moléculas de auga descompóñense nunha sopa de ións de hidróxeno e osíxeno, e máis abaixo auga superiónica na que o osíxeno cristaliza pero os ións de hidróxeno móvense libremente dentro da rede de osíxeno.

Aínda que o modelo considerado anteriormente é razoablemente estándar, non é único; outros modelos tamén satisfán as observacións. Por exemplo, se no manto xeado mestúranse cantidades substanciais de hidróxeno e material rochoso, a masa total de xeos no interior será menor e, en consecuencia, a masa total de rochas e hidróxeno será maior. Os datos dispoñibles na actualidade non permiten determinar cientificamente que modelo é o correcto. Aínda non se sabe por que a temperatura interna de Urano é tan baixa. Neptuno, case xemelgo de Urano en tamaño e composición, irradia ao espazo 2,61 veces máis enerxía que a que recibe do Sol, O fluxo de calor de Urano é só 0,042 ± 0,047 W/m2, que é inferior ao fluxo da calor interna da Terra, de aproximadamente 0.075 W/m2. Esta hipótese do impacto tamén se utiliza nalgúns intentos de explicar a inclinación axial do planeta. Outra hipótese é que existe algún tipo de barreira nas capas superiores de Urano que impide que a calor do núcleo chegue á superficie.

## Atmosfera 
Aínda que non existe unha superficie sólida ben definida no interior de Urano, a parte máis externa da envoltura gasosa de Urano que é accesible á teledetección denomínase atmosfera.  . A tenue termosfera esténdese máis de dous radios planetarios desde a superficie nominal, que se define a unha presión de 1 bar. A atmosfera uraniana pode dividirse en tres capas: a troposfera, que oscila entre altitudes de 300 e 50 km e presións de 100 a 0,1&nbsp;bar (10&nbsp;MPa a 10&nbsp;kPa); a estratosfera, que abarca altitudes entre os 50 e 4,000 km e presións de entre . (10&nbsp;kPa a 10&nbsp;μPa); e a termosfera que se estende desde os 4.000&nbsp;km até unha altura de 50.000&nbsp;km desde a superficie. na troposfera superior, o que corresponde a unha fracción de masa de . o que indica que o helio non se asentou no seu centro como nos xigantes gasosos. A abundancia de compostos menos volátiles como o amoníaco, a auga e o sulfuro de hidróxeno na atmosfera profunda é pouco coñecida. Probablemente tamén sexan superiores aos valores solares. Xunto co metano, na estratosfera de Urano atópanse trazas de varios hidrocarburos, que se cre que se producen a partir do metano por fotólise inducida pola radiación ultravioleta solar (UV). Entre eles atópanse o etano (), o acetileno (), o metilacetileno () e o diacetileno (). 
### Troposfera 
A troposfera é a parte máis baixa e densa da atmosfera e caracterízase por unha diminución da temperatura coa altitude. A troposfera é unha parte dinámica da atmosfera, que exhibe ventos fortes, nubes brillantes e cambios estacionais.

### Atmosfera superior 
miniatura|upright|Imaxe da atmosfera superior de Urano tomada polo HST durante o programa de observación Outer Planet Atmosphere Legacy (OPAL).
A capa intermedia da atmosfera de Urano é a estratosfera, onde a temperatura xeralmente aumenta coa altitude, desde  na tropopausa até entre  e   na base da termosfera. incluída a súa meteoroloxía única, causada pola inclinación axial de 97,77°. Realizou as primeiras investigacións detalladas dos seus cinco satélites máis grandes, e descubriu 10 novas lúas. Examinou os nove aneis coñecidos e descubriu dous novos. Tamén estudou o campo magnético, a súa estrutura irregular, a súa inclinación e a súa peculiar magnetosfera.

A posibilidade de enviar a nave Cassini a Urano foi avaliada durante unha fase de planificación da extensión da súa misión no ano 2009. Precisaríanse uns 20 anos para chegar ao sistema do planeta tras deixar Saturno. 

Mentres, o telescopio espacial Hubble toma imaxes de xeito periódico dende 1990. En 2019, achegándose á metade do verán de 21 anos do planeta, a actividade arredor do polo inclúe unha gran pero estreita nube de metano. No planeta desenvólvense grandes ventos que sopran cara ó oeste. Tanto Urano como Neptuno non teñen unha superficie sólida, senón capas de hidróxeno e helio que rodean un interior rico en auga, que podería envolver un núcleo rochoso. O metano da atmosfera absorbe a luz vermella e dispersa lonxitudes de onda máis curtas, o que dá a estes planetas a súa característica cor ciano.

## Notas 
;Referencias

## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* *La exploración del espacio*. Lain Nicolson, James Nicholls. Editorial Bruguera (1980). OCLC 432687585.
* *Historia breve del Universo*. Ricardo Moreno Luquero. Ediciones Rialp (1998). ISBN 84-321-3202-0.
* *Solar System Dynamics*. Carl D. Murray, Stanley F. Dermott. Cambridge University Press (2000). ISBN 0-521-57597-4.
* *Planets Beyond*. Mark Littmann. Courier Dover Publications (2004). ISBN 0-486-43602-0.
* *Cosmos: una guía de campo*. Giles Sparrow. RBA (2007). ISBN 978-84-7901-245-8.
* *Giant Planets of our Solar System. Atmosphere, Composition and Structure*. Patrick G.J. Irvin. Praxis (2009). ISBN 978-3-540-85157-8.

### Outros artigos 
* Lúas de Urano
* Aneis de Urano

### Ligazóns externas 
* Web da NASA adicada a Urano.