Félidos

A dos **félidos** (*Felidae*) é unha familia de mamíferos da orde dos carnívoros, e suborde dos feliformes.

## Características 
Carnívoros altamente especializados, os félidos caracterízanse polo seu corpo esvelto, coa cabeza curta e fociño moi curto, os ollos son grandes, e as orellas de tamaño mediano, ás veces rematadas nunha guedella de pelos; as patas son de medianas a longas. A cola é de curta a moi longa, segundo as especies, xeralmente cuberta de pelo curto, e ás veces cunha guedella terminal. A súa dentición está formada por un número reducido de dentes (de 28 a 30), estreitos, con bodos afiados, os cairos están sempre ben desenvolvidos, e os molares adaptados para esgazaren a carne. Co seu oído agudo e a súa excelente vista, son os mamíferos cazadores máis sixilosos, grazas á configuración dos seus pés que lles permiten, á excepción do guepardo e algunha especie máis, retraeren as súas unllas dentro dunhas vaíñas das gadoupas mentres non as usan. O pene presenta un óso, reducido ou non. Presentan glándulas perianais, e as femias teñen de 4 a 8 tetos.

A súa pelaxe é variada, dependendo da especie, e ofrece unha eficaz protección térmica. É suave, curta ou mediana, ás veces mais longa nas meixelas ou cunha melena no pescozo, nos ombros e no ventre.

Os verdadeiros gatos (subfamilia dos felinos) son de tamaño pequeno ou mediano, moi similares entre si polos seus trazos xerais, e caracterízanse anatomicamente polo seu aparato hioideo oseo que lles permite emitir tan só débiles gritos. Os membros da outra subfamilia, a dos panterinos, ademais de seren de maior tamaño, poden ruxir, porque o seu aparato bucal está suspendido dun hioide cartilaxinoso que se pode mover libremente.

## Hábitat e distribución 
Os fédidos encóntranse en todos os tipos de hábitats, pero moitas especies están adaptadas a ambientes particulares. Distribúense pola maior parte do mundo, agás en Madagascar, Australasia e a Antártida, e están particularmente ben representados en África, onde se poden distinguir tres grupos de subfamilias ben caracterizados. 

Algúns adáptanse a contornos desérticos, outros a zonas húmidas, e algúns a terreos montañosos de grande altitude. As especies que viven en bosques son xeralmente áxiles gabeadoras.
 
Moitas des especies escasean na actualidade, porque foron obxecto de caza pola súa pel, para aproveitar partes do seu corpo, ou porque o seu hábitat foi, e esta a ser, destruído. O paradigma é o lince ibérico (*Lynx pardinus*), o félido en maior perigo de extinción.

Integran a familia catro subfamilias, con dezanove xéneros e ao redor de corenta especies, entre elas o león, o tigre, os gatos domésticos e monteses, os linces, o puma, o xaguaretc.

## Costumes e alimentación 
Os félidos, agás o león son animais xeralmente solitarios e de hábitos nocturnos. Pero o patrón de actividade das especies pode variar de nocturno a crepuscular e diúrno, dependendo das súas especies de presas preferidas.

### Etimoloxía 
O nome *Felidae* está formado pola raíz *Fel-* do seu xénero tipo, *Felis*, descito en 1758 por Linnaeus na 10ª edición do seu *Systema Naturae*, coa adición do sufixo -*ǐdae*, utilizador para formaren os nomes das familias de animais.

### Sinónimos 
Ademais de polo nome que lles impuxo Fischer von Waldheim, a familia coñeceuse tamé polos sinónimos seguintes:

'*Familia *Felidae***  Fischer de Waldheim, 1817.
* **Subfamilia *Felinae*** Fischer de Waldheim, 1817.
** **Xénero*' *Acinonyx* 
*** *Acinonyx jubatus* - guepardo
** **Xénero** *Caracal* 
*** *Caracal caracal* - caracal. Véxase máis abaixo "Unha taxonomía moi discutida: *Caracal* e *Profelis*". 
** **Xénero** *Catopuma* 
*** *Catopuma badia* - gato vermello de Borneo
*** *Catopuma temminckii*  
** **Xénero** *Felis*
*** *Felis bieti* - gato chinés do deserto ou gato montés chinés; a UICN considérao unha subespecie de *Felis silvestris* (*Felis silvestris bieti*).
*** *Felis catus* - gato doméstico; a UICN considérao unha subespecie de *Felis silvestris* (*Felis silvestris catus)
*** *Felis chaus* - gato selvático, gato da xungla ou gato do pantano
*** *Felis margarita* - gato do deserto
*** *Felis nigripes* - gato de pés negros
*** *Felis silvestris* - gato montés eurasiático
** **Xénero** *Leopardus*
*** *Leopardus braccatus* - gato do Pantanal 
*** *Leopardus colocolo* - gato colocolo
*** *Leopardus geoffroyi* - gato montés suramericano ou gato de Geoffroy
*** *Leopardus guigna* - kodkod ou huíña
*** *Leopardus jacobitus* - gato de montaña ou gato andino
*** *Leopardus pajeros* - gato das pampas ou gato palleiro
*** *Leopardus pardalis* - ocelote
*** *Leopardus tigrinus* - leopardo tigre
*** *Leopardus wiedii* - tigrillo, margai 
** **Xénero** *Leptailurus* 
*** *Leptailurus serval* - serval
** **Xénero** *Lynx* 
*** *Lynx canadensis* - lince do Canadá
*** *Lynx lynx* - lince boreal
*** *Lynx pardinus* - lince ibérico
*** *Lynx rufus* - lince vermello ou gato montés de Norteamérica
** **Xénero** *Otocolobus*
*** *Otocolobus manul* 
** **Xénero** *Pardofelis* 
*** *Pardofelis marmorata* - gato xaspeado
** **Xénero** *Prionailurus*
*** *Prionailurus bengalensis* 
*** *Prionailurus bengalensis iriomotensis* 
*** *Prionailurus planiceps* - gato de cabeza plana
*** *Prionailurus rubiginosus* - gato ferruxento
*** *Prionailurus viverrinus* - gato pescador
** **Xénero** *Profelis* Severtzov, 1858 - Discutido nos últimos anos por numerosos autores. Véxase máis abaixo: "Unha taxonomía moi discutida".
*** *Profelis aurata* - Reclasificado hoxe por numerosos autores como *Caracal aurata*. Véxase máis abaixo: "Unha taxonomía moi discutida".
** **Xénero** *Puma* 
*** *Puma concolor* - puma
*** *Puma yagouaroundi* - xaguarundi ou gato lontra 
* *'Subfamilia *Pantherinae*** Pocock, 1917.
** **Xénero'* *Neofelis* 
*** *Neofelis nebulosa* 
*** *Neofelis diardi*
** **Xénero** *Panthera* 
*** *Panthera leo* - león
*** *Panthera onca* - xaguar
*** *Panthera pardus* - leopardo
*** *Panthera tigris* - tigre
*** *Panthera uncia* - leopardo das neves ou irbis (clasificado por Pocock en 1916 como *Uncia uncia*).

Ademais, existen dúas subfamilias extintas: 
* *'Subfamilia *Machairodontinae*** 
* **Subfamilia *Proailurinae*'*

#### Unha taxonomía moi discutida: *Caracal* e *Profelis* 
Durante moitos anos considerouse a *Caracal* como un xénero monotípico, isto é, que só comprendía unha única especie, *Caracal caracal*, o caracal, e así aparece en case toda a bibliografía. Así mesmo, tradicionalmente, incluíuse a *Caracal aurata* no xénero *Felis* ou no *Profelis*.

Pero datos moleculares recentes revelan inequivocamente que o caracal, o serval e *Caracal aurata* están intimamente ligados. E análises xenéticas moi recentes mostraron que o caracal, o *Caracal aurata* e máis o serval están estreitamente relacionados pola súa xenética, e que diverxeron dun antepasado común hai aproximadamente 5,4 millóns de anos. Polo tanto, suxeriuse incluír a todos eles dentro do xénero *Caracal*.

Este criterio foi aceptado polos autores da *Lista vermella* da Unión Internacional para a Conservación da Natureza (UICN) para *Caracal aurata*. Polo tanto, segundo a UICN, o xénero comprede estas dúas especies:
**Caracal aurata*
**Caracal caracal* - o caracal

Porén, aínda hoxe moitos autores recoñecen a *Profelis* como xénero independente.

## Orixe e evolución 
miniatura|210px|Cronoloxía evolutiva.
A familia dos *Felidae* xurdiu en Eurasia durante o Oligoceno, posiblemente a partir da familia dos *Miacidae*.

Estes primeiros félidos de pequeno tamaño foron expandíndose, alcanzando África e Norteamérica a principios do Mioceno.

No Mioceno medio diversificáronse, aparecendo os chamados dentes de sabre (*Machairodontinae*), os felinos e os panterinos, que se dispersaron por Eurasia, África e Norteamérica.

A finais do Plioceno chegaron tamén a Suramérica durante o denominado Grande Intercambio Americano.

## Filoxenia 
As relacións filoxenéticas dos félidos existentes na acutalidade móstranse no seguiente cladograma, baseado nos estudos das análise de filoxenética molecular de Johnson *et al*. (2006),  no que se expresan as liñaxes, os xéneros e as especies.

{{Clade
|style=font-size:80%;line-height:80%;background-color:#eeeeFF; border:1px solid darkred;
|caption=Felidae 
|captionstyle=background-color:#ffff00;color:blue;border:1px solid darkred;font-weight:bold;padding:5px;
|label1=Felidae 
|thickness1=2
|1={{Clade  |thickness=2
   |caption= Liñaxe *Panthera*
   |captionstyle=background-color:#eeccFF;color:#880088;text-align:right;font-weight:bold;padding:2px 10px 1px 1px; 
   |label1=***Pantherinae*** |color1=red |thickness1=2
   |style1=background-color:#eeccFF;
   |1=
   |label2=***Felinae*** |color2=blue |thickness2=2
   |2={{Clade |color=blue |thickness=2 
      |caption= Liñaxe Gato de Borneo
      |captionstyle=background-color:#ddddFF;color:blue;text-align:right;font-weight:bold;padding:1px 10px 2px 1px;
      
      |style1=background-color:#ddddFF;
      |newick1x=((Gato de Borneo, *Caracal aurata*), Gato marborado) Pardofelis
      |1=
      |2={{Clade |color=darkcyan |thickness=2 
         |caption=Liñaxe Caracal 
         |captionstyle=background-color:#eeFFFF;color:darkcyan;text-align:right;font-weight:bold;padding:1px 10px 1px 1px; 
         |label1x=
         |style1=background-color:#eeFFFF;
         |newick1x=((Caracal, *Caracal aurata*), Serval)Caracal
         |1=
         |2=
         }}
      }}
   }}
}}

### Nota sobre *Puma* e *Herpailurus* 
O xaguarundi, como especie, foi descrito en 1803 por Étienne Geoffroy Saint-Hilaire, co nome de *Felis yagouarondi*. En 1809 Lacépède modificou o nome específico por *yaguaroundi* e, en 1816, Desmarest, por *yagouaroundi*. En 1858 foi reclasificado por Severtzov dentro do novo xénero *Herpailurus*, como *Herpailurus yagouarondi*.     

Nos últimos anos do século XX e primeiros do XXI as especies xaguarundi (*yagouaroundi*) e puma (*concolor*) foron consideradas pola maíoría dos autores como monofiléticas e situadas conxuntamente no xénero *Puma*. 

Pero na década de 2010 os expertos da UICN separáronas, colocando ao puma como único membro do xénero *Puma*, e ao xaguarundi como única especie do xénero *Herpailurus*.

## Galería de imaxes 

Ficheiro:Gato en Boiro Galicia.jpg|Gato doméstico
Ficheiro:Wildkatze-P1000618.JPG|Gato montés
Ficheiro:Lion waiting in Namibia.jpg|León
Ficheiro:Tigress_at_Jim_Corbett_National_Park.jpg |Tigre
Ficheiro:Snow Leopard 001.jpg|Leopardo das neves
Ficheiro:Neofelis nebulosa.jpg|*Neofelis nebulosa*.
Ficheiro:Standing jaguar.jpg|Xaguar
Ficheiro:Puma yaguarondi.jpg|Xaguarundi
Ficheiro:Gorgeous Panther (31296637400).jpg|Puma
Ficheiro:Linces19.jpg|Lince ibérico
Ficheiro:Caracl (01), Paris, décembre 2013.jpg|Caracal
Ficheiro:TheCheethcat.jpg|Guepardo

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Dorst, J. & Dandelot, P. (1973): *Guía de campo de los mamíferos salvajes de África*, Barcelona: Ediciones Omega, S. A. 
* Haltenorth, T. & Diller, H. (1986): *A Field Guide of the Mammals of Africa including Madagascar*. Londres: William Collins Sons & Co Ltd. ISBN 0-00-219778-2.
* Jackson, Peter & Adrienne Farrell Jackson (1996): *Les félins, toutes les espèces du monde*: París / Lausanne: Delachaux et Niestlé. La bibliothèque du naturaliste. ISBN 2-603-01019-0.
* Kingdom, Jonathan (2004): *The Kingdon Pocket Guide to African Mammals*. Princeton, New Jersey, USA: Princeton University Press. ISBN 978-0-6911-2239-7.
* Kingdon, Jonathan & M. Hoffmann (eds.) (2015): *The Kingdon Field Guide to African Mammals.  Volume V: Carnivores, Pangolins, Equids and Rhinoceroses*. Second Edition. Londres: Bloomsbury Publishing. Bloomsbury Natural History. ISBN 978-1-4729-1236-7.
* Marion, Rémy; Catherine Marion, Géraldine Véron, Julie Delfour, Cécile Callou & Andy Jennings (2005): *Larousse des Félins*. París: Larousse. ISBN 2-03-560453-2.
* VV.AA. (1986): *Natura. Enciclopedia de los animales. Tomo II. Los primates. Los ungulados*. Barcelona: Ediciones Orbis, S.A. ISBN 84-7634-752-9.
* Walker, E. (1975): *Mammals of the World*. 2 Vols. Sixth edition. Baltimore e Londres: The Johns Hopkins University Press. ISBN 978-0-8018-5789-8.
* Wilson, D. E. & Reeder, D. M., editors (2005): *Mammal Species of the World: A Taxonomic and Geographic Reference* (3rd ed.). Baltimore, Maryland, USA: The Johns Hopkins University Press. ISBN 978-0-8018-8221-0.

### Outros artigos 
* Carnívoros
* Ronrón

### Ligazóns externas 
* A Evolução dos Gatos .
* Family Felidae .
* Felidae en "Fauna ibérica; mamíferos". Ángel Cabrera Latorre. 1914. Facsímile electrónico .
* Secrets of the World’s 38 Species of Wild Cats  .
* *Felidae* na ADW.
* *Felidae'' na EOL.