Montse Fajardo

**Montse Fajardo Pérez**, nada en Vilagarcía de Arousa o 27 de abril de 1973, é unha xornalista e escritora galega.

## Traxectoria
É licenciada en Ciencias Políticas e da Administración e ten un mestrado en Dereito das Administracións e Institucións Públicas. Traballou en *O Salnés Siradella*, Radio Ames, *Diario de Arousa* e *Faro de Vigo*, e colabora en programas de radio.

De 2013 a 2021 coordinou o equipo do programa A memoria das mulleres, promovido pola Concellería de Patrimonio Histórico do Concello de Pontevedra. De 2021 a 2023 foi técnica de memoria histórica na Deputación de Pontevedra.

Deu a coñecer en centros educativos e asociacións as consecuencias do insurrección sublevada en Galicia coa charla "A represión sobre as mulleres tras o golpe de Estado do 36".

Tomou conciencia da conexión entre a represión franquista e a impunidade xa cando era nena, escoitando a súa avoa materna, falando dos tempos da guerra civil e de toda a transmisión familiar de represión silenciada polo medo a posguerras. Anos despois centrouse na investigación e a recuperación da memoria histórica desde unha perspectiva feminista, poñendo o foco nas testemuñas de mulleres que foron relegadas a un segundo plano.

Tras catro anos de investigación, autoeditou o seu primeiro libro: *Matriarcas. Mulleres en pé de vida*. A través das entrevistas feitas a dez mulleres de diversos puntos de Galicia, quixo dar voz as grandes esquecidas do seu tempo, as mulleres e o matriarcado que protagonizaron sostendo a sociedade galega da posguerra.

*Un cesto de mazás. Memoria das vítimas do 36 e do tempo que veu* foi o seu segundo libro. Continuou coa mesma metodoloxía do *Matriarcas*, sendo outro exemplo de como as fontes orais con materia prima para facer historia -aínda que as veces subestimada- e tamén para facer memoria e xustiza.

Como o que indicara o historiador Pepe Álvarez Castro, Fajardo afirma no seu limiar que é verdade, que ela está dun único lado, do das vítimas, de tódalas vítimas, do único lado do que podería estar: o das silenciadas.

En *Invisibles*, Fajardo dá todo o protagonismo as mulleres dos relatos, visibilizando as diferentes tipoloxías de maltrato sufrido, físico, psicolóxico e ata o asasinato nas mans dos homes maltratadores. Ademais, salienta un coidado especial sobre as criaturas que viven estas situacións e subliña as condutas que levan á violencia machista, para identificalas.

Con motivo do Día das Letras Galegas e desde o Concello de Pontevedra Fajardo escribiu *O escalón de Ulises. A Pontevedra dos afectos de María Victoria Moreno, a mestra que escribía libros,* como homenaxe á escritora María Victoria Moreno, galardoada en 2017. Trátase dun percorrido polos lugares que Moreno adoitaba frecuentar, participando da vida social e política de Pontevedra, a través de diferentes testemuñas.

Facendo unha recompilación de datos sobre Virxinia Pereira, para A memoria das Mulleres  e a web Do gris ao violeta, decatáronse que entre as cartas ao escritor Otero Pedrayo daban mostras precisas do seu posicionamento social e político. Montse Fajardo decidiu escribir a súa biografía para recuperar a figura dunha muller comprometida e con ideais propios, incluso antes de casar con Castelao.

En 2020 entrou na directiva da Asociación de Escritoras e Escritores en Lingua Galega.

Dentro do proxecto *O pasado por vir*, do Departamento de Memoria Histórica da Deputación de Pontevedra,​ participou na elaboración do documental *Acorda* (2021), que comezou a cartografía musical da memoria histórica de Pontevedra, co obxectivo de dar a coñecer lugares e feitos relacionados coa represión franquista na provincia a través da música.

Na segunda entrega *Acordamos* (2023), Fajardo fala da loita antiforal, coa historia de mártires de Sobredo que foron Cándida Rodríguez, de Pazos de Reis, Joaquín Estévez, de Soutelo de Montes e Venancio González, de Budiño, que foron asasinados o 28 de novembro de 1922 na parroquia tudense de Guillarei.

En 2023 foi colaboradora habitual do faladoiro radiofónico de Radio Arosa-Cadena SER e do xornal *Nós Diario.*

Foi comisaria e autora dos textos das exposicións itinerantes *Sinaladas, a loita das galegas no século XX*, (Deputación da Coruña, 2023) e *Rexas, mulleres baixo o terror franquista*, (Deputación de Pontevedra, 2017). Ademais foi co-comisaria e coautora da exposición *Do gris ao violeta*&nbsp;(Concello de Pontevedra, 2016).

Forma parte do Centro de Documentación en Igualdade e Feminismos do Consello da Cultura Galega.

## Obra
miniatura|Presentación de "O escalón de Ulises...", Pontevedra, 05/05/2018
**Matriarcas, mulleres en pé de vida* (2012). Autoedición.
**Un cesto de mazás, memoria das vítimas do 36 e do tempo que veu* (2015). Autoedición
*“As que quedaron”, no libro *Do gris ao violeta. Achega á historia das mulleres pontevedresas* (2016). Concello de Pontevedra.
**Invisibles* (2017). Editado por Matriarcas e o concello de Pontevedra. Foi traducido pola propia autora e publicado en Edicións do Cumio (2021)
**O escalón de Ulises. A Pontevedra dos afectos de María Victoria Moreno, a mestra que escribía libros* (2018). Concello de Pontevedra.
**A vida incerta. Biografía de Virxinia Pereira* (2020). Concello de Pontevedra.
**ROTAS. As mulleres que o franquismo agochou en Compostela* (2024). Concello de Santiago de Compostela. 126 páxs. ISBN 978-84-128055-7-4.
**Caídas: achegamento ao ‘Patronato de Protección a la Mujer’ en Galicia* (2024). Santiago: USC. ISBN 978-84-10142-33-6.

### Libros colectivos 
* *Do gris ao violeta. Achega á historia das mulleres pontevedresas* (2015). Concello de Pontevedra.
* *Pedaleando por Vilagarcía* (2016). O faiado da memoria.
* *Somos memoria* (2021). A.C. 28 de agosto.
* *O pasado por vir* (2021).
* *Acorda* (2022).
* *Desmontando a propaganda franquista* (2022).
* *Gestión feminista del hábitat* &nbsp;(2022). Centro de Investigaciones y Estudios sobre Cultura y Sociedad. En castelán.
* *O pasado por vir II- Un tempo posible* (2023).
* *O fardel da memoria de Conde Corbal* (2023). Deputación de Pontevedra.
* *Vigo, 1972* (2023). CC.OO.
* *A música represaliada* (2023). Deputación de Pontevedra.
* "Castelao, inmigrante ilegal", en *Meu Castelao!* (2025). Concello de Pontevedra. ISBN 978-84-09-80825-0.

## Premios 
* 2018: II Premio de xornalismo Manuel Lueiro Rey polo seu artigo “O universo de Carlos” protagonizado por un neno con autismo.
* 2023: Premio SELIC do Concello de Santiago con *Onde habita a tolemia*. Na modalidade de ensaio, a autora visibiliza a enfermidade mental e a represión institucional contra as mulleres psiquiatrizadas nunha historia ambientada nunha institución mental de Santiago.
* 2023: Premio Xohana Torres de ensaio e creación audiovisual por *Caídas. Achegamento ao Patronato de protección da muller en Galicia.*
* 2025: Premio Follas Novas do Libro Galego na modalidade de divulgación por *As mulleres que o franquismo agochou en Compostela.*

## Notas 
## Véxase tamén
### Ligazóns externas
*Entrevista en Biosbardia, 2022.