Marcela Gracia Ibeas e Elisa Sánchez Loriga

**Marcela Gracia Ibeas**, nada en Burgos en 1867, e **Elisa Sánchez Loriga**, nada na Coruña en 1862, foron dúas mestras galegas. As dúas mulleres constituíron o segundo matrimonio entre persoas do mesmo sexo do que hai constancia, sendo o primeiro datado en período medieval. Casaron o 8 de xuño de 1901 na Coruña, ás sete da mañá na igrexa parroquial de San Xurxo, e para acadalo Elisa tivo que adoptar unha identidade masculina.

A nova da súa voda difundiuse axiña por toda España e por varios países europeos. Aínda non se sabe o que aconteceu con elas trala súa fuxida á Arxentina.

A súa unión matrimonial realizouse máis de cen anos antes de que a lei permitise o matrimonio entre persoas do mesmo sexo, co que este feito pode considerarse un precedente do matrimonio homosexual en España.

## Primeiro encontro, separación e reencontro 
[miniatura|[Igrexa de San Xurxo da Coruña|Igrexa de San Xurxo, onde casaron.]]
Marcela e Elisa coñecéronse mentres estudaban na Escola Normal de Mestras da Coruña, onde se formaban as futuras profesoras de ensinanza primaria. A súa amizade deu paso a unha relación máis íntima. Os pais de Marcela, vendo que a amizade ía alén do socialmente permitido e temendo un posible escándalo, enviaron a súa filla a Madrid. Pasou o tempo e ambas, unha na Coruña e outra en Madrid, remataron os seus estudos. Atoparíanse de novo cando Elisa foi destinada como mestra interina a Couso, unha pequena parroquia de Coristanco. Preto, en Vimianzo, na aldea de Calo, instalouse Marcela xa coma mestra superior. Decidiron vivir xuntas en Calo, onde Elisa exercía. En 1889, Marcela tivo que ir dar clases a Dumbría mentres Elisa ficaba en Calo, aínda que Elisa percorría polas noites varios quilómetros para poder ver a súa amante.

### Consecuencias 
Finalmente, os veciños non puideron seguir indiferentes ante o que, a partir dese intre, se deu en coñecer como o “matrimonio sen home”. A parella foi portada de xornais galegos e madrileños e, como consecuencia disto, foron excomungadas, perderon o seu emprego e ditouse unha orde de busca e captura. Mario accedeu e, cando o doutor emitiu o seu diagnóstico, tentou pasar por un hermafrodita cuxa condición fora diagnosticada en Londres. Foron liberadas trece días despois porque un movemento solidario liderado por activistas portuguesas esixiu a súa liberdade, realizándose ademais varias colectas públicas para axudalas economicamente. Entre tanto, Elisa xuraba que era un home para xustificar a situación. Porén, os dous médicos que a recoñeceron concluíron que o seu sexo era feminino e foi obrigada a vestirse de muller. A pesar do rebumbio, a administración española solicitou a extradición da parella e Portugal aceptouna. Non obstante, antes de ser enviadas a España, foron xulgadas e absoltas polos delitos que se lles imputaban nese país. Subiron entón nun barco cara á Arxentina, coma tantos outros galegos da época, onde pasaron a lúa de mel e, finalmente, ficaron a vivir. O desembarco en Buenos Aires, ese mesmo ano non foi doado. Traballaron como criadas durante un ano, mais o salario non daba para manter unha familia, Algúns medios publicaron en 1909 o suposto suicidio de Elisa en Veracruz, hipótese da que non hai evidencias.

En 2018 unha muller arxentina considerou a posibilidade de que a súa bisavoa fose Marcela Gracia Ibeas.

## Impacto social e legado 
En 1902 publicouse o libro *La sed de amar*, do escritor estremeño Felipe Trigo, que tivo unha gran repercusión na época. Esta obra incorpora a historia de Marcela e Elisa dándolles os nomes de Rosa e Claudia. O perfil das mulleres e a historia da súa relación transcribe con case total equivalencia a historia real. O propio autor fai constar a pé de páxina nalgunhas versións publicadas que a historia é real e que ocorreu na Coruña en 1901.

En 2003, o redactor xefe da cadena SER Isaías Lafuente publicou o libro *Agrupémonos Todas* (2003), no que fixo un percorrido polo máis destacado do feminismo no século XX. Nesa obra sinala a historia de Marcela e Elisa como un dos feitos máis significativos relacionados con este movemento acontecidos en Galicia xunto coa figura de Emilia Pardo Bazán.
miniatura|Rótulo da rúa Marcela e Elisa na Coruña
O 18 de decembro de 2008 presentouse no paraninfo da Universidade da Coruña o libro de Narciso de Gabriel *Elisa e Marcela - Alén dos homes*, traballo de máis de 300 páxinas que recolle o periplo da parella entre que fuxiron da Coruña en xuño de 1901 ata o ano 1904.

A finais de 2011, a Universidade da Coruña presentou na sala "La Normal", unha exposición sobre o momento histórico vivido por estas mulleres así como a súa propia historia. Nun dos paneis contábase que a prensa mexicana anunciara en 1909 o suicidio de Elisa.

En 2017 a compañía de teatro A Panadaría coproduciu co Centro Dramático Galego e os concellos de Rianxo, Vimianzo e A Coruña a obra *Elisa e Marcela* que narra a historia delas.

En 2018, o concello da Coruña inaugurou en San Roque de Fóra unha rúa co nome Marcela e Elisa.

En 2019 estreouse o filme *Elisa y Marcela*, dirixido por Isabel Coixet.

## Matrimonios homosexuais baixo a lei 13/2005 
No ano 2005 fíxose legal o matrimonio homosexual en España coa modificación do Código Civil que o regula. Deste xeito, o primeiro matrimonio de persoas homosexuais baixo a nova lei 13/2005 tivo lugar o 11 de xullo de 2005. Celebrouse en Tres Cantos (Madrid), entre Emilio Menéndez e Carlos Baturin, que levaban convivindo como parella máis de 30 anos. O primeiro casamento entre mulleres baixo a nova lei celebrouse en Barcelona, once días despois.

## Galería de imaxes 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
* 
* , Emilia (2021). *A educación do home e da muller e outros escritos feministas*. pp. 85-91. RAG.http://publicacions.academia.gal/index.php/rag/catalog/book/383 "Sobre ascuas". *La Ilustración Artística* n.º 1019, p. 442, 8-VII-1901 .https://prensahistorica.mcu.es/es/catalogo_imagenes/grupo.do?path=4056052&presentacion=pagina&posicion=2&registrardownload=0

### Outros artigos 
*Elisa e Marcela (filme)
*Matrimonio entre persoas do mesmo sexo

### Ligazóns externas 
* Elisa y Marcela "Mas alla de los hombres"

*