Ágora de Atenas

miniatura| Vista xeral da Ágora de Atenas
A **Ágora de Atenas** (grego moderno: Αρχαία Αγορα της Αθήνας) foi o centro da actividade comercial, social e política da antiga cidade de Atenas. Era un amplo espazo aberto, flanqueado por unha acumulación de edificios públicos. 
## Funcións
Co paso do tempo, adquiriu varias funcións:

### **Centro de goberno** 
[miniatura| Ruínas do tribunal da [Heliea. Pódese ver a stoá de Atalo ao fondo.]]
Era, entre outros, o lugar onde se reunían os atenienses para discutir as leis e decidir o futuro político da cidade, que adoitaba descansar en mans dos que mellor dominaban a oratoria, a arte da persuasión. A filosofía de Sócrates, ou, máis precisamente, os diálogos platónicos (e a Academia de Platón, cuxas portas estiveron abertas durante máis de oito séculos) deron ao modo de pensar occidental bases inmortais, nacidas no marco dun grupo de amigos da σοφία *sofía* (*sabedoría*). que se opoñían a esa democracia, a da ágora, que deixaba o futuro da cidade en mans de sofisticados oradores e demagogos.

Ata as reformas de Clístenes foi o lugar de concentración da *ekklesía* (*asemblea*). A ágora ateniense converteuse nunha zona residencial durante as ocupacións romana e romana de Oriente.

### **Espazo sagrado** 
miniatura| Templo de Hefesto
A ágora era un lugar sagrado, e a proba diso son os numerosos santuarios. Había templos dedicados aos deuses olímpicos, Hefesto, Zeus e Apolo. Tamén estaban os tribunais onde se celebraban xuízos e onde, entre outros, Sócrates foi condenado a morte por, segundo os acusadores, corromper á mocidade e introducir novos deuses.

### **Mercado** 
A súa vitalidade aumentou pola Vía das Panateneas, a principal vía de acceso a Atenas, e que en ocasións era o escenario principal da procesión que a atravesaba durante as festas das Panateneas.

## Sitio 
Situada orixinalmente ao nordeste da Acrópole, a ágora foi trasladada ao pé do outeiro de Kolonos Agoraios, durante o arcontado de Solón. Houbo que baleirar o lugar das sepulturas e as casas que alí había. Estaba no punto máis baixo da asty e formaba a intersección dos eixos de comunicación da cidade. O altar dos doce deuses era o punto desde o que se calculaban case todas as distancias.

## Escavacións 
As primeiras escavacións realizáronse entre 1859 e 1912. Sacaron á luz o pórtico dos xigantes e parte do lado oeste da ágora, onde o Instituto Arqueolóxico Alemán escavara en 1896-1897.

En 1890-1891, na parte norte da ágora, abriuse un claro para o paso do ferrocarril Atenas-O Pireo (tren rápido rexional). Alí atopáronse moitos vestixios e edificios antigos que foron destruídos e esculturas fragmentadas, gardadas no Museo Arqueolóxico Nacional.

As escavacións sistemáticas da Escola Americana de Estudos Clásicos comezaron en 1931 e concluíron en 1940. Retomáronse despois da Segunda Guerra Mundial, de 1946 a 1960. Máis de 360 casas modernas tiveron que ser demolidas para escavar todo o xacemento. De 1953 a 1956, grazas ao financiamento de John D. Rockefeller, reconstruíuse a Stoá de Atalo para ser usada como museo, almacén, laboratorio e oficina de escavación do sitio da ágora.

## Historia 
### Orixes 
No Neolítico, os arredores da ágora xa estaban poboados. Nesta zona había un extenso cemiterio micénico. E, grazas ás fosas domésticas atopadas, pódese dicir que houbo asentamentos durante a época xeométrica, e continuou a utilizarse como lugar de enterramento.

Estivo ocupada por vivendas illadas e necrópoles, especialmente durante os séculos -VIII e -VII.

Os atenienses comezaron a utilizar esta zona para uso comunitario ao redor do -600. Os primeiros edificios públicos, os da parte oriental, datan de principios do século -VI.

### Época arcaica 
Estaba situada ao nordeste da Acrópole. Hai moi pouca información sobre os edificios, e moito menos a súa función. Polo xeral, unha ágora era un espazo aberto a todos os habitantes. Menciónase na *Ilíada* e na *Odisea*. A construción da nova ágora de Atenas levou moito tempo, os edificios máis antigos datan do século -VI. A ágora atopou o seu lugar ideal no centro da cidade, con numerosas funcións. Estaba rodeada polos grandes eixes de comunicación, cara ao Pireo (un dos portos de Atenas), a Porta Sagrada e a Porta de Dípilon, e a Vía das Panateneas cara á Acrópole.

A principios do século -VI, esta zona converteuse na sede da ágora por obra de Solón, en substitución da antiga ágora de Teseo, situada no lado noroeste da Acrópole.

As primeiras estruturas político-relixiosas xurdiron durante o século -VI, especialmente no lado oeste. Sucesivamente, os restantes laterais foron tamén enriquecidos con edificios públicos, fontes e pórticos.

### Época clásica 
miniatura| Restos do tolos de Atenas
Durante a invasión persa de -480 a -479, a ágora sufriu a mesma sorte que a Acrópole. As casas foron destruídas, e os monumentos da época arcaica sufriron graves danos. O santuario de Apolo Patroos e o altar dos doce deuses foron abandonados. Despois da vitoria dos atenienses sobre os persas en Maratón, estes ocuparon a ágora ao día seguinte e encargaron a Critias e Nesiotes a execución do grupo escultórico dos Xefireos, símbolo da liberdade de Atenas. Foi erixido no lugar que ocupaba o de Antenor, roubado polos persas.

Quizais antes, e desde o final das Guerras Médicas, realizouse unha reconstrución a gran escala, coa incorporación de novas obras monumentais, sobre todo na época de Cimón II (de -479 a -561), especialmente coa construción de enormes *stoás* de moitos usos, situadas no perímetro da ágora, e tamén coa erección do templo de Hefesto.

Os primeiros edificios civís foron o tholos (-465) e a Stoá Poikile.

Entrando na ágora pola Vía das Panateneas o primeiro edificio que se atopaba era a Stoá Basileos, un dos máis antigos da cidade. Acto seguido erguíase outro pórtico, a stoá de Zeus, diante da cal se erguía unha gran estatua de Zeus *Eleutherios*. Continuando cara ao sur, estaba o pequeno templo xónico, tetrástilo, dedicado a Apolo Patroos, construído sobre un templo en ábsida de mediados do século -VI.

A invasión persa destruíu o Buleuterio e o Metroon, pero só o primeiro foi reconstruído e continuou funcionando ata finais do século -V, época na que se transformou en arquivo e se construíu unha nova sede para as reunións da Bulé, en forma de cávea de teatro. A nai dos deuses foi colocada baixo a protección destes edificios estreitamente relacionados, e a estatua foi colocada no interior do arquivo. Todo o conxunto arquitectónico, do que se conservan os restos, foi reestruturado, quizais conxuntamente coas tarefas de remodelación dos lados leste e sur da ágora, e foi chamado Metroon.

Fronte ao Metroon fundouse pouco despois de mediados do século -IV, o monumento aos heroes epónimos, que antes estaba situado máis ao sur. O monumento foi ampliado varias veces, segundo ían aumentando o número de tribos atenienses, o que tivo lugar xa no período helenístico, con Demetrio Poliorcetes, Ptolomeo III, Atalo I e, finalmente, na época imperial romana, con Hadriano.

Xunto co Strategion -sede dos estrategos atenienses- o tholos pecha o lado occidental da ágora e a serie de edificios públicos deste lado da praza.

### Época helenística 
No período helenístico, a construción das grandes terrazas das stoás, que estaban situadas aos lados da praza, permitiu aos espectadores asegurarse unha posición cómoda desde a que poder asistir aos distintos espectáculos relacionados coa gran festa de Atenas: as Panateneas.

### Época romana 
Como centro de espectáculos, no sector sur da praza, construíuse no período augusteo o Odeón de Agripa, erixido por Marco Vipsanio Agripa, xenro de Augusto, entre os anos -21 e -12.

## Edificios e estruturas da ágora 
miniatura|right|Reconstrución ideal da ágora de Atenas.
miniatura|Plano que mostra os principais edificios e estruturas da Ágora ateniense tal e como era no século -V.

# Patio peristilo.
# Casa da Moeda.
# Enneacrunos.
# Stoá sur I e Stoá sur II.
# Heliea.
# Strategion.
# Colonos agoraios.
# Tholos.
# Fitón da Ágora.
# Monumento aos heroes epónimos.
# Metroon (antigo Buleuterio).
# Novo Buleuterio.
# Templo de Hefesto.
# Templo de Apolo Patroos.
# Stoá de Zeus.
# Altar dos doce deuses.
# Stoá Basileos ou Real.
# Templo de Afrodita Urania.
# Stoá de Hermes.
# Stoá Poikile.

## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Gómez Cardó, Pilar, e Miralles Solà, Carles: *A polis* . Barcelona: Universitat Oberta de Catalunya, 1998, en Google Books, p. 7, cun mapa da Ágora de Atenas.
### Ligazóns externas
*Mapa da Ágora de Atenas no período de Platón e Aristóteles - en inglés