Furabuchos mediterráneo

miniatura|Ovo da especie.

O **furabuchos mediterráneo**, ás veces **pardela mediterránea**, (***Puffinus yelkouan***) é unha especie de ave procelariforme da familia Procellariidae propia do Mediterráneo e mar Negro.

## Descrición 
O furabuchos mediterráneo é un furabuchos de tamaño medio, que mide de 34 a 39&nbsp;cm de longo e ten unha envergadura alar de 78 a 90&nbsp;cm. Ten a plumaxe das partes superiores anegrada e a das inferiores branca, e é moi parecida ao furabuchos atlántico, do que é moi difícil de diferenciar, aínda que non adoitan solaparse ns súas áreas de distribución. Ao contrario, si coincide en gran parte do Mediterráneo occidental coo furabuchos balear, pero diferéncianse algo mellor porque esta última non é tan escura nas partes superiores, e ademais ten os flancos manchados, o que fai que o contraste entre as partes superiores e inferiores sexa menor.

Ten unha chamada repetitiva e prolongada que soa como *"aii-h iich"*.

## Taxonomía e filoxenia 
O furabuchos mediterránea clasifícase no xénero *Puffinus*, que pertence á familia das pardelas (Procellariidae), unha das catro familias principais da orde Procellariiformes, xunto a Diomedeidae (albatros), Hydrobatidae (paíños) e Pelecanoididae. Os procelariformes son aves mariñas que se caracterizan por ter bicos con tubos nasais sobresaíntes e ás longas e estreitas, coas que voan planando sobre o mar longas distancias.

O furabuchos mediterránea foi descrita cientificamente polo naturalista italiano Giuseppe Acerbi en 1827, como unha subespecie do furabuchos atlántico, co nome de *Puffinus puffinus yelkouan*. Posteriormente, escindiuse o furabuchos mediterránea nunha especie separada, con *P.&nbsp;y.&nbsp;yelkouan* como subespecie nominal e contendo como outra subespecie o furabuchos balear (*P.&nbsp;y.&nbsp;mauretanicus*). Mais as análises xenéticas indicaron que debían dividirse en dúas especies, quedando *Puffinus yelkouan* como especie monotípica.

As dúas liñaxes vivas de pardelas do Mediterráneo (o furabuchos mediterráneo e a balear) probablemente se separaron antes do Plioceno (hai aproximadamente 2 millóns de anos), como indican as diferenzas xenéticas e os fósiles atopados en Ibiza de  *Puffinus nestori*, de finais do Plioceno e comezos do Plistoceno, que puido ser o devanceiro directo das dúas especies actuais.

O estudo dunha colonia de cría en Menorca concluíu que a súa variabilidade xenética era moi baixa, polo menos na poboación máis occidental, e historicamente o furabuchos mediterránea ten sufrido  marcados descensos de poboación, polo que aínda que non está directamente ameazada a xulgar polo tamaño da súa poboación, podería ser vulnerable aos efectos adversos da endogamia.

Ata 2014 a IUCN clasificábaa como especie baixo preocupación menor. Pero investigacións máis recentes mostraron que era máis escasa do que se cría, polo que foi reclasificada co status de especie case ameazada en 2008, e como vulnerable en 2012.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Alcover, Josep Antoni (2001): Nous avenços en el coneixement dels ocells fòssils de les Balears. *Anuari Ornitològic de les Balears* **16**: 3-13. [artigo en catalán, abstract en inglés] texto completo en PDF
* Austin, Jeremy J. (1996): Molecular Phylogenetics of *Puffinus* Shearwaters: Preliminary Evidence from Mitochondrial Cytochrome *b* Gene Sequences. *Mol. Phylogenet. Evol.* **6**(1): 77–88.  (abstract en HTML)
* BirdLife International (BLI) (2008): http://www.birdlife.org/action/science/species/global_species_programme/whats_new.html. Consultado o 23 de maio de 2008.
* Genovart, Meritxell; Juste, Javier & Oro, Daniel (2005): Two sibling species sympatrically breeding: a new conservation concern for the critically endangered Balearic shearwater. *Conservation Genetics* **6**(4): 601–606.  texto completo en PDF 
* Harrison, Peter (1988): *Seabirds* (2nd ed.). Christopher Helm, Londres ISBN 0-7470-1410-8
* Heidrich, Petra; Amengual, José F. & Wink, Michael (1998): Phylogenetic relationships in Mediterranean and North Atlantic shearwaters (Aves: Procellariidae) based on nucleotide sequences of mtDNA. *Biochemical Systematics and Ecology* **26**(2): 145–170.  texto completo en PDF
* Sangster, George; Knox, Alan G.; Helbig, Andreas J. & Parkin, David T. (2002): Taxonomic recommendations for European birds. *Ibis* **144**(1): 153–159.  texto completo en PDF
* Sibley, Charles Gald & Monroe, Burt L. Jr. (1990): *Distribution and taxonomy of the birds of the world*. Yale University Press, New Haven, CT. ISBN 0-300-04969-2
* Wink, Michael; Heidrich, Petra & Ristow, D. (1993): Genetic evidence for speciation of the Manx shearwater (*Puffinus puffinus*) and the Mediterranean Shearwater (*P. yelkouan*). *Die Vogelwelt* **114**(6): 226-232. [Artigo en inglés con resumo en alemán] PDF texto completo en PDF

### Ligazóns externas 
* Sons e mapa de distribución de *Puffinus yelkouan*. en Xeno-canto.