Cobras

As **cobras** son réptiles carnívoros poiquilotérmicos, é dicir, de sangue frío, e carentes  de patas pertencentes á suborde **Serpentes**. Como tódolos escamosos, as cobras son vertebrados amniotas ectotermos cubertos por escamas superpostas. Moitas especies de cobras teñen cranios con máis xuntas que os seus predecesores lagartos, o que lles permite inxerir presas meirandes que a súa testa grazas ás mandíbulas móbiles. Para acomodar os seus estreitos corpos, os órganos pares das cobras (como os riles) están situados un despois do outro, no canto de estar ó carón, e a maioría só ten un pulmón funcional. Algunhas especies conservan a pelve e un par de poutas vestixiais a ámbolos lados da cloaca. *Cobra* en galego é sinónimo de *serpe* en xeral, non só da especie asiática que tomou o nome do galego-portugués.  Pódense distinguir dos lagartos sen patas pola súa falta de pálpebras e oídos externos. 

As cobras atópanse en tódolos continentes agás na Antártida, os Océanos Pacífico e Índico, algunhas illas grandes, coma Irlanda e Nova Zelandia, e nas pequenas illas do Atlántico e o Pacífico central. 

A atracción polas cobras coñécese como *ofiofilia*, a repulsión *ofiofobia*. O estudo dos réptiles chámase herpetoloxía (da palabra grega usada para serpente).
## Taxonomía 
Todas as cobras modernas agrúpanse dentro da suborde **Serpentes** na taxonomía Linneana , parte da orde escamosos, aínda que a súa colocación precisa dentro dos escamadas segue sendo controvertida. Aínda que non existen na actualidade, os Madtsoiidae, unha familia de cobras xigantes, primitivas e parecidas as pitóns, existiron ata hai 50.000 anos en Australia, representados por xéneros como *Wonambi*. Estudos moleculares recentes apoian a monofilia dos clados de cobras modernas, escolecofidios, tiflópidos + anomalépidos, aletiofidios, aletiofidios do núcleo, uropéltidos (*Cylindrophis*, *Anomochilus*, uropeltinos), macrostomatanes, búfidos, búfidos, pitónidos e caenofidios. En canto ó seu tamaño, abrangue dende a máis pequena *Leptotyphlops carlae* de 10&nbsp;cm ata o pitón reticulado de 8,7m de longo. A especie fósil *Titanoboa cerrejonensis* medía 15 metros. Pénsase que as cobras evolucionaron dos lagartos acuáticos durante o período Cretáceo, e o fósil máis antigo atopado ten 112 millóns de anos. A diversidade das cobras modernas produciuse durante Paleoceno (*c* 66 a 56 millóns de anos). A descrición de cobra preservada máis antiga é o Papiro de Brooklyn.
### Lagartos sen patas 
Mentres que as cobras son réptiles sen extremidades, evolucionadas a partir (e agrupadas con) dos lagartos, hai moitas outras especies de lagartos que perderon as súas extremidades de forma independente pero que superficialmente parécense ás cobras. Entre elas atópanse a lución, a cobra de cristal e as anfisbéneas.

### Evolución 
O rexistro fósil das cobras é relativamente escaso porque os seus esqueletos adoitan ser pequenos e fráxiles, polo que a fosilización é pouco común. Os fósiles facilmente identificables como cobras (aínda que a miúdo conservando as extremidades posteriores) aparecen por primeira vez no rexistro fósil durante o período Cretáceo. Os primeiros fósiles coñecidos de verdadeiras cobras (membros do grupo Serpentes) proceden dos simoliofidos mariños, o máis antigo dos cales é do Cretáceo Superior (Cenomaniano) *Haasiophis terrasanctus*', datada entre 112 e 94 millóns de anos.

En base á análise xenómica é certo que as serpes descenden dos lagartos. Esta conclusión tamén está apoiada pola anatomía comparada e o rexistro fósil.

As pitóns e as boas -grupos primitivos entre as cobras modernas- teñen extremidades posteriores vestixiais: pequenos dedos con garras coñecidos como esporóns pelvianos, que utilizan para agarrarse durante o apareamento. Anteriormente, as cobras eran un compoñente menor da fauna norteamericana, pero durante o Mioceno o número de especies e a súa prevalencia aumentaron drasticamente coas primeiras aparicións de víboras e elápidos en América do Norte e a importante diversificación das Colubridae (incluíndo a orixe de moitos xéneros modernos como *Nerodia*, *Lampropeltis*, *Pituophis*, e *Pantherophis*). durante o período Cretáceo. Un antigo parente fósil das cobras, *Najash rionegrina*, era un animal escavador de dúas patas con sacro, e era completamente terrestre. Un taxóon análogo destes antepasados putativos é o lagarto monitor sen orellas *Lanthanotus* de Borneo (aínda que tamén é semiaquático). As especies subterráneas desenvolveron corpos aerodinámicos para escavar, e finalmente perderon as súas extremidades.

Esta hipótese viuse reforzada en 2015 polo descubrimento dun fósil de 113 millóns de anos de antigüidade dunha cobra cuadrúpeda no Brasil que foi bautizada como *Tetrapodophis amplectus*. Ten moitos trazos de cobra, está adaptada para escavar e o seu estómago indica que se alimentaba doutros animais. Actualmente non se sabe con certeza se a *Tetrapodophis* é unha cobra ou outra especie da orde dos escamosos, xa que o corpo das cobras evolucionou de forma independente polo menos 26 veces. O *Tetrapodophis* non ten trazos distintivos de cobra na columna vertebral e o cranio. Un estudo realizado en 2021 sitúa ao animal nun grupo de lagartos mariños extintos do Cretáceo coñecidos como dolichosaurus e non relacionados directamente coas cobras.

Unha hipótese alternativa, baseada na morfoloxía, suxire que os antepasados das cobras estaban emparentados cos mosasauros - réptiles acuáticos extintos do Cretáceo- formando o clado Pythonomorpha.

Ficheiro:Tetrapodophis amplectus 3483.jpg|*Tetrapodophis*
Ficheiro:Eupodophis at Royal Belgian Institute of Natural Sciences, Brussels.jpg|*Eupodophis descouensi*
Ficheiro:Eupodophis descouensi Holotype.jpg|*Eupodophis descouensi*
Ficheiro:Eupodophis descouensi Holotype hind leg.jpg|*Eupodophis descouensi* hind leg

### Bases xenéticas da evolución das cobras 
Tanto os fósiles como os estudos filoxenéticos demostran que as cobras evolucionaron a partir dos lagartos, de aí que se preguntou que cambios xenéticos levaron á perda das extremidades nos antepasados das cobras. En realidade, a perda de extremidades é moi común nos réptiles actuais e produciuse ducias de veces en escíncidos, ánguidos e outros lagartos.

En 2016, dous estudos informaron de que a perda de extremidades nas cobras está asociada a mutacións do ADN na Secuencia Reguladora da Zona de Actividade Polarizante (ZAP), unha rexión reguladora do xene sonic hedgehog que é criticamente necesaria para o desenvolvemento das extremidades. As cobras máis avanzadas non teñen restos de extremidades, pero as cobras basais, como as pitóns e as boas, teñen restos de extremidades traseiras moi reducidas e vestixiais. Os embrións das pitón teñen mesmo xemas de extremidades traseiras completamente desenvolvidas, pero o seu desenvolvemento posterior detense polas mutacións do ADN na ZAP.

## Distribución 
esquerda|miniatura|350px|Distribución mundial aproximada.
Hai arredor de 3.900 especies de serpes, que se estenden cara ao norte ata o Círculo Polar Ártico en Escandinavia e cara ao sur a través de Australia. Tamén hai moitas illas nas que as cobras están ausentes, como Irlanda, Islandia e Nova Zelandia
## Bioloxía 
[miniatura|upright|Unha serpe de Barbados adulta, *[Leptotyphlops carlae*, sobre unha moeda estadounidense de vinte e cinco centavos ]]
### Tamaño
A agora extinta *Titanoboa cerrejonensis* medía 12,8 m de lonxitude. En comparación, as cobras existentes máis grandes son o pitón reticulado, que mide uns 6,95 m de longo, e a anaconda común, que mide uns 5,21 m de longo e, con 97,5 kg, está considerada a cobra máis pesada da Terra.

No outro extremo da escala, a cobra máis pequena que existe é a "leptotyphlops carlae", cunha lonxitude duns 10,4 cm. A maioría das cobras son animais bastante pequenos, de aproximadamente 1 m de lonxitude.
### Percepción 
Os sistemas sensoriais das cobras, en particular os da familia Crotalidae, comunmente coñecidas como víboras de foseta, atópanse entre os máis especializados do reino animal. As víboras de foseta, que inclúen as cobras de cascabel e especies relacionadas, posúen todos os órganos sensoriais que se atopan noutras cobras, así como adaptacións adicionais. Entre elas atópanse os receptores especializados sensibles aos infravermellos, coñecidos como fosas, situados a ambos os dous lados da cabeza, entre as fosas nasais e os ollos. Estas fosas, que parecen un par de fosas nasais adicionais, están moi desenvolvidas e permiten ás víboras detectar cambios mínimos de temperatura. Cada fosa consta de dúas cavidades: unha cavidade exterior máis grande, situada xusto detrás e debaixo da fosa nasal, e unha cavidade interior máis pequena. Estas cavidades están conectadas internamente por unha membrana que contén nervios moi sensibles ás variacións térmicas. As fosas orientadas cara adiante crean un campo de detección combinado, o que permite ás víboras de fosa distinguir os obxectos da súa contorna e calcular con precisión as distancias. A sensibilidade destas fosas permítelles detectar diferenzas de temperatura de tan só un terzo de grao Celsius. Outras cobras sensibles aos infravermellos, como as da familia Boidae, posúen múltiples fosas labiais máis pequenas ao longo do beizo superior, xusto debaixo das fosas nasais.

### Veleno 
A maioría das especies non son velenosas, e as que teñen veleno úsano principalmente para matar e subxugar ás presas e non para autodefensa. Algunhas posúen un veleno potente abondo para causar lesións ou morte para os seres humanos. As non velenosas engolen a presa viva ou mátana por constrición.

## En Galiza 
En Galiza hai seis especies de cobras:

* Cobra lagarteira común (*Coronella austríaca*). É un ofidio de tamaño pequeno, e común nos toxais e queirogais.
* Cobra lagarteira meridional (*Coronella girondica*). É unha cobra pequena e mide entre 50 e 70&nbsp;cm. Aliméntase sobre todo de saurios (e algún artrópodo).
* Cobra de escada ou serpe riscada (*Elaphe scalaris*). É un ofidio grande, con corpo musculoso. É unha especie pouco frecuente, agás algunha zona da costa meridional coruñesa.
* Cobra rateira ou cobregón (*Malpolon monspessulanus*). É a maior dos ofidios galegos, o maior exemplar medía 182&nbsp;cm, mais a maioría miden entre 90 e 140&nbsp;cm. A mordedura non acostuma ser perigosa para o ser humano.
* Cobra de colar (*Natrix natrix*). É o ofidio máis coñecido e abundante. Teñen mala sona, mais inxustamente pois son totalmente inofensivas. En moitos sitios confúndena coa víbora. Aliméntanse sobre todo de anfibios, aínda que tamén comen algunha ave e peixes.
* Cobra viperina ou cobra de auga viperina (*Natrix maura*). Esta cobra asemella unha víbora mais é inofensiva. É abundante na metade sur da Galiza.

Ficheiro:CoronellaAustriaca2.jpg|Cobra lagarteira común(*Coronella austriaca*)
Ficheiro:Schlange Spanien3.jpg|Cobra lagarteira meridional(*Coronella girondica*)
Ficheiro:Benny Trapp Rhinechis scalaris Portugal.jpg|Cobra de escada(*Elaphe scalaris*)
Ficheiro:Couleuvre montpellier.jpg|Cobra rateira(*Malpolon monspessulanus*)
Ficheiro:Natrix natrix (Karl L).jpg|Cobra de colar (*Natrix natrix*)
Ficheiro:Natrix maura 01 by-dpc.jpg|Cobra viperina (*Natrix maura*)

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

### Outros artigos 
* 
* A cobra na cultura popular galega
* Mitos e lendas galegas sobre os anfibios e os réptiles
* Cuélebre
* Trabada de serpe
* Veleno de cobra

### Ligazóns externas 
* 
*