Mar de ardora

[ligazón=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/19/Milky_sea_nightcolor5x5.jpg/260px-Milky_sea_nightcolor5x5.jpg|dereita|miniatura| Efecto do **mar de ardora** nas costas de [Somalia no océano Índico.]]
O **mar de ardora**, tamén chamado só **ardora** ou **ardentía**, é un fenómeno luminoso no océano no que a superficies de auga mariña brilla de forma translúcida en diferentes tons de azul.

O termo é usado desde hai moito tempo en lingua galega. Os mariñeiros informaron de que o océano adoita emite un brillo visible que se pode estender durante millas pola noite.   Tales ocorrencias brillan o suficientemente pola noite como para ser visibles desde satélites de observación que orbitan a Terra. Pode chegar a extensións de até 16.000 km2 (case o tamaño das provincias de Lugo e da Coruña xuntas). En 2005, os científicos anunciaron que por primeira vez obtiveran probas fotográficas deste brillo en superficies tan extensas. A causa máis probable, e nalgúns casos confirmada, é a bioluminiscencia.  

## Efecto 
[ligazón=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f2/Noctiluca_scintillans.jpg/220px-Noctiluca_scintillans.jpg|esquerda|miniatura| Esta foto de longa exposición mostra a [Bioluminescencia|bioluminiscencia de *Noctiluca scintillans* no porto de iates de Zeebrugge, Bélxica]]
Entre 1915 e 1993, documentáronse 235 avistamentos de mares de ardora extensos, a maioría dos cales concentrados no noroeste do océano Índico e preto de Indonesia. O brillo luminiscente concéntrase na superficie do océano e non se mestura uniformemente en toda a columna de auga.

En 1985, un buque de investigación no mar Arábigo tomou mostras de auga durante os mares de ardora. As súas conclusións foron que o efecto foi causado pola bacteria *Vibrio harveyi*. A ardora tamén adoita ser causada por *Noctiluca scintillans*, un dinoflaxelado que brilla cando é perturbado e que se atopa nos océanos de gran parte do mundo.  En xullo de 2015, en Alleppey, Kerala, India, ocorreu o fenómeno e o Instituto Nacional de Oceanografía e o Departamento de Pesca de Kerala investigouno, descubrindo que as ondas brillantes eran o resultado de *Noctiluca scintillans*. En 2005, Steven Miller, do Laboratorio de Investigación Naval de Monterey, California, puido combinar imaxes de satélite de 1995 cunha mostra de primeira man dun buque mercante. O programa de satélites meteorolóxicos de defensa dos Estados Unidos mostrou que a área da ardentía era de aproximadamente    (aproximadamente do tamaño do estado de Connecticut). Observouse que o campo luminiscente brillou durante tres noites consecutivas.

[thumb|Proa dun veleiro pasando pola **ardora** no [Mar do Norte|esquerda]]

Aínda que as fotos monocromáticas fan que este efecto pareza branco, o científico do Instituto de Investigación do Acuario da Baía de Monterey Steven Haddock (autor dun estudo sobre o efecto da ardora) comentou que "a luz producida polas bacterias é en realidade azul, non branca. É branco no gráfico debido ao sensor monocromático que usamos, e pode parecer branco ao ollo porque os bastóns ou bastonetes (as células utilizadas para a visión nocturna) non discriminan a cor." Nas Shetland (onde xeralmente é causada por *Noctiluca scintillans*), ás veces o a ardora foi descrita como verde. Non se sabe se esta diferenza depende da zona, ou simplemente da percepción dunha cor cianizada como verde.

[thumb|*[Noctiluca scintillans varias*]]

## Etimoloxía 
En lingua galega tanto ***ardora*** como ***ardentía*** proveñen da raíz latina *ardor/ardere* (lume, calor, queima), o mesmo que en portugués e castelán.miniatura|350x350px|**Ardora** producida ao romper as ondas 

O fenómeno coñécese como ''* nas illas Shetland. Este termo deriva da palabra *nórdica *mareld* , que se deriva da palabra nórdica antiga *mǫrueldr*, que é un composto de *marr* (mero, mar) e *eldr* (lume).  En danés, da mesma raíz é *morild*. Os cognados de *mareel* inclúen o termo islandés *maurildi* que se refire tanto á ardora, como á orde *Noctilucales* dos dinoflaxelados mariños que producen a bioluminescencia, o termo en lingua danesa *morild*, e norueguesa *morild* ou *moreld*, en sueco *mareld* e en finés *merituli*. 

En lingua inglesa chámanse *milky seas* (mares de leite). En alemán chámase *Meeresleuchten* (luces do mar).

## Na literatura 
Os mares de ardora pareceron moitas veces en relatos históricos dos mariñeiros, incluído o da primeira viaxe de Cristovo Colón. Despois foron incorporados á ficción, por exemplo en *Vinte mil leguas baixo dos mares* de Jules Verne. 

No libro infantil *Jim Knopf und die Wilde 13* de Michael Ende (publicado en 1962), o resplandor do mar xoga un papel fundamental: Jim Button debe axudar a reparar o brillo do mar para iluminar o reino das sereas e dos humanos. No libro de Ende, con todo, a ardora créase ao acender o gran imán de Gurumusch.

## Notas  
## Véxase tamén 
* Plancto 
* Bioluminescencia
* Fosforescencia
* Fluorescencia

### Bibliografía 
* Discusión detallada e imaxes de observación do mar de ardora
* BBC News: "Mares lácteos" (*milky seas*) detectados desde o espazo
* Miller, SD, SHD Haddock, CD Elvidge, TF Lee. Detección dun gran mar de ardora bioluminiscente dende o espazo. Actas da Academia Nacional de Ciencias. v102:14181-14184 Resumo
* Nealson, KH e JW Hastings (2006) *Quorum sensing on a global scale: massive numbers of bioluminescent bacteria make milky seas Appl. Environ. Microbiol.* 72: 2295-2297. Manuscrito 

*Nijhuis, Michelle (2022) "O misterio dos mares de ardora, *Scientific American'', **327** (2): 30–39.