open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Melitaea diamina

A ***Melitaea diamina*** é un lepidóptero ropalócero da familia Nymphalidae. Foi descrita por Lang en 1789.

## Descrición 
; Macho

Melitaea diamina MHNT CUT 2013 3 27 Les Arques male dorsal.jpg|♂  
Melitaea diamina MHNT CUT 2013 3 27 Les Arques male ventral.jpg|♂ △

; Femia

Melitaea diamina MHNT CUT 2013 3 27 Pont Gerendoine female dorsal.jpg|♀ 
Melitaea diamina MHNT CUT 2013 3 27 Pont Gerendoine female ventral.jpg|♀ △

## Distribución 
Distribúese polo norte da Península Ibérica, centro, leste e sueste de Europa, nordeste de Turquía, sur e noroeste de Rusia, sur de Siberia, Transbaikalia, río Amur, Mongolia, nordeste da China, península de Corea e o Xapón. Na Península Ibérica atópase concretamente en Galicia, Cataluña, Pireneos e Cordilleira Cantábrica.

## Hábitat 
Zonas herbosas húmidas con flores, ocasionalmente asociadas con bosques. A eiruga aliméntase de diferentes especies do xénero *Valeriana*.

## Bioloxía 
Como eiruga aliméntase de *Valeriana oficcinalis*, *Plantago lanceolata*, *Filipendula ulmaria*, *Melampyrum nemerosum*, *M. pratensis* e *Polygonum bistorta*.

## Período de voo e hibernación 
En altitudes e latitudes elevadas produce unha xeración ao ano —entre maio e xullo—; en cambio, ao sur dos Alpes e España produce dúas, a primeira entre maio e xullo e a segunda entre agosto e setembro. Hiberna como eiruga en niños sedosos.

## Notas 
## Véxase tamén
### Ligazóns externas 
* [Biodiversidad Virtual](http://www.biodiversidadvirtual.org/insectarium/Melitaea-diamina-(Lang-1789).-cat5312.html) (castelán)
* European Butterflies (inglés)
* Asturnatura (castelán)
Melitaea parthenoides

A ***Melitaea parthenoides*** é unha bolboreta da familia Nymphalidae descrita por Keferstein en 1851. Pódese atopar no sur de Europa occidental, máis especificamente na Península ibérica, ao suroeste de Francia e Alemaña, partes dos Alpes italianos, Ligures e Cottianos, e algunhas rexións de Suíza.

## Descrición 
A envergadura das súas ás é de entre 28 a 34&nbsp;mm. En climas secos, con clima favorable os adultos son bivoltinos, voan en dúas xeracións, de maio a xuño e de agosto a setembro. En altitudes altas, é univoltina cunha xeración de xuño a xullo.

Melitaea parthenoides MHNT CUT 2013 3 29 Venerque Male dorsal.jpg|♂
Melitaea parthenoides MHNT CUT 2013 3 29 Venerque Male ventral.jpg|△ ♂
Melitaea parthenoides MHNT CUT 2013 3 29 Flottes female dorsal.jpg|♀
Melitaea parthenoides MHNT CUT 2013 3 29 Flottes female ventral.jpg|♀ △

As eirugas aliméntanse da especie *Plantago*, pero principalmente *Plantago lanceolata*.

## Hábitat 
Zonas con herba, abertas con flores, límites de bosques.

## Bioloxía 
A eiruga aliméntase de *Plantago lanceolata*, *Plantago alpina*, e *Plantago media*.

Ovos agrupados no envés das follas, as eirugas aliméntanse e hibernan en grupo, dispersándose nos seus últimos estadios de crecemento.

## Notas 
## Véxase tamén
### Ligazóns externas 
* lepiforum.eu
* funet.fi
* Fauna Europaea
Melitaea deione

***Melitaea deione*** é un lepidóptero ropalócero da familia Nymphalidae.

## Descrición 

Melitaea deione MHNT CUT 2013 3 29 Male Clermont le fort dorsal.jpg|♂ dorso
Melitaea deione MHNT CUT 2013 3 29 Male Clermont le fort Ventral.jpg|♂ △ ventral
Melitaea deione MHNT CUT 2013 3 29 female Clermont le fort dorsal.jpg|♀ dorso
Melitaea deione MHNT CUT 2013 3 29 female Clermont le fort ventral.jpg|♀ △ ventral

## Distribución 
Distribúese polo norte de Marrocos, oeste de Alxeria e suroeste de Europa. Atópase na maior parte da Península Ibérica excepto zonas do centro e oeste.

## Hábitat 
Prados abertos con flores, marxes de bosque, herba con flores e zonas arbustives. A eiruga aliméntase de *Antirrhinum* (principalmente *Antirrhinum* *majus*), *Linaria*, entre outros.

## Bioloxía 
Aliméntase de *Linaria vulgaris*, *Linaria alpina*, *Antirrhinum sempervirens*, *A. hispanicum, A. graniticum, Linaria minor, Cymbalaria muralis*. Ovos en grupos no envés das follas.

## Período de voo e hibernación 
É bivoltina, con dúas xeracións ao ano: a primeira entre medios de maio e xuño e a segunda entre medios de agosto e comezos de setembro. Hiberna como eiruga, as larvas aliméntanse e hibernan en grupo. Voa de 200 a 1600 metros.

## Notas 
## Véxase tamén
### Ligazóns externas 
* [Biodiversidad Virtual](http://www.biodiversidadvirtual.org/insectarium/Melitaea-deione-(Geyer-1832).-cat5311.html)
* Asturnatura
Belfast (filme)

***Belfast*** é un filme británico de 2021 escrito e dirixido por Kenneth Branagh. Está protagonizado por Caitríona Balfe, Judi Dench, Jamie Dornan, Ciarán Hinds, Colin Morgan e Jude Hill. O filme, que o mesmo Branagh describiu como "moi persoal", conta a historia dun cativo de Belfast, en Irlanda do Norte, ao comezo do conflito en 1969.

## Personaxes 
* Jude Hill como Buddy
* Caitríona Balfe como "Ma", nai de Buddy
* Jamie Dornan como "Pa", pai de Buddy
* Judi Dench como "Granny", avoa de Buddy
* Ciarán Hinds como "Pop", avó de Buddy
* Lewis McAskie como Will, irmán máis vello de Buddy
* Colin Morgan como Billy Clanton
* Lara McDonnell como Moira
* Michael Maloney como Frankie West
* Olive Tennant como Catherine
* Gerard Horan como Mackie
* Josie Walker como tía Violet
* Turlough Convery como ministro
* Vanessa Ifediora como Miss Lewis
* Conor MacNeill como McLaury
* Drew Dillon como Mr Kavanagh
* Victor Alli como Soldado
* Gerard McCarthy como Bobby Frank
* John Sessions (no seu derradeiro papel) como Joseph Tomelty interpretando Jacob Marley

## Notas
Einés de Roma

**Einés de Roma****,** máis coñecida como **Santa Einés**, coa variante **Inés**

## Traxectoria 
Segundo as *Actas dos mártires*, Einés era unha bela moza proveniente dunha nobre familia romana. Tivo varios pretendentes, aos que rexeitou por declararse fiel amante de Cristo. Entre eles contábase o fillo do prefecto de Roma, quen a denunciou ao seu pai por ser cristiá. Naqueles tempos, os cristiáns atopábanse baixo a persecución de Diocleciano e condenábaselles coa morte se se negaban a santificar aos deuses romanos.

Foi xulgada e sentenciada a vivir nun prostíbulo onde, milagrosamente, permaneceu virxe. Segundo as *Actas* do seu martirio, aínda que foi exposta espida, os cabelos crecíanlle de maneira que tapaban o seu corpo. O único home que tentou abusar dela quedou cego, pero Inés curouno a través das súas pregarias. Máis tarde foi condenada á morte, e, cando ía ser degolada, o verdugo tentou que abxurase, pero non o conseguiu.

Foi sepultada na Vía Nomentana. Poucos días despois da súa morte atopouse coa súa mellor amiga e irmá de leite, unha moza da súa idade chamada Santa Emerenciana, rezando xunto á tumba; cando Santa Emerenciana increpou aos romanos por matar á súa amiga, foi morta a pedradas.

## Véxase tamén 
* Parroquias de Galicia baixo a advocación de santa Einés

## Notas
Carl's Date

'''''Carl's Date'''* é unha curtametraxe estadounidense de 2023 producida por Pixar Animation Studios, escrita e dirixida por Bob Peterson e producida por Kim Collins. Está protagonizada polas voces de Ed Asner (nun dos seus derradeiros papeis antes da súa morte en 2021) e Peterson. A curtametraxe conta a historia de Carl Fredricksen (Asner), quen de mala gana vai á súa primeira cita dende a morte da súa defunta esposa Ellie, mais non ten nin idea de como funcionan as citas. Orixinalmente ía ser estreada en Disney+ como a sexta e última entrega da serie *Dug Days*, mais *Carl's Date* estreouse en cinemas o 16 de xuño de 2023 xunto co filme de Pixar *Elemental''.

## Personaxes 
* Ed Asner como Carl Fredricksen
* Bob Peterson como Dug o Alfa

## Notas
Coryphaena hippurus

O ***Coryphaena hippurus*** é unha especie de peixe actinopterixio que habita en augas temperadas, tropicais e subtropicais de todo o mundo. Estes peixes atópanse máis comunmente nas augas arredor do golfo de México, Costa Rica, Hawai e o océano Índico. Constitúe un dos pratos estrela da cociña tradicional maltesa.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Atlantic Mahi Mahi *NOAA FishWatch*. Consultado o 11 de novembro de 2012.
* Pacific Mahi Mahi *NOAA FishWatch*. Consultado o 11 de novembro de 2012.
Francesca Saperas i Miró

**Francesca Saperas i Miró**, nada en Barcelona o 12 de febreiro de 1851 e finada na mesma cidade o  21 de agosto de 1933, foi unha militante anarquista e anarcosindicalista española.

## Traxectoria 
Foi filla de Isidre Saperas i Lafita, natural de L'Espluga de Francolí, e de Maria Miró i Barrot, nada en Montblanc. En 1869 casou co zapateiro anarquista Martí Borràs i Jover, primeiro director das revistas *Tierra y Libertad* e *La Justicia Humana* e secretario dirixente da Unión de Construtores do Calzado da Asociación Internacional dos Traballadores (AIT). En 1889 Saperas participou na organización dun mitin na Plaça de Catalunya de Barcelona. Porén, este finalmente non tivo lugar por os organizadores seren detidos. Borràs foi detido polo intento de asasinato de Arsenio Martínez-Campos na Gran Vía de les Corts Catalanes levado a cabo por Paulino Pallás en setembro de 1893, polo que foi encarcerado no Castelo de Montjuïc. Suicidouse o ano seguinte despois de despedirse de Saperas mediante unha carta.

Saperas e Borrás, así como as súas cinco fillas (Salut, Antonieta, Mercé, María e Estrela), foron vítimas da represión que sufriu daquela o anarquismo. Pola detención de Borrás a raíz do atentado contra o xeneral Martínez Campos, Saperas e a súa filla Salut, quen estaba embarazada, foron encarceradas xunto con outras compañeiras de presos, entre elas Teresa Maymí, Asunción Vallvé e Teresa Claramunt.

Saperas contribuíu á causa acollendo anarquistas perseguidos e converteu en refuxio a súa casa na Rúa Tallers de Barcelona. Foi compañeira do tamén militante anarquista Tomàs Ascheri, quen en 1897 foi condenado á morte e executado tras o Proceso de Montjuïc, baixo a acusación de ser o responsábel do atentado da Rúa dels Canvis Nous. Antes da execución, Tomàs Ascheri e Lluís Mas conseguiron o permiso para poderen casar con Francesca Saperas e coa filla desta, Salut, respectivamente. Tomàs e Francesca casaron no Castelo de Montjuïc o 3 de abril de 1897. Posteriormente volveu ser detida coa súa filla Salut. A campaña internacional que desatou o Proceso de Montjuïc permitiu que as puxesen en liberdade, pero foron desterradas a Francia. Instaláronse en Marsella, onde tiñan contactos labrados durante anos de loitas. 

Tras o asasinato de Antonio Cánovas del Castillo en agosto de 1897 polo anarquista italiano Michele Angiolillo, quen pretendía vingar os executados, o novo presidente do Consello de Ministros, Práxedes Mateo Sagasta, permitiu o regreso dos desterrados. Así, en 1898 Saperas volveu durante un tempo a España.

Máis tarde uniuse a Francesc Callís Calderón, un dos torturados no Proceso de Montjuïc e que, como o seu marido, tamén se suicidou. Entre 1912 e 1914 Saperas viviu en Buenos Aires co seu xenro Josep Fontanillas. Viviu en México coa súa filla Salut desde 1919 até 1923. Ese ano volveu a España definitivamente e viviu coa anarcosindicalista Teresa Claramunt. A súa saúde quedou afectada pola parálise e en 1929 organizouse unha comisión para axudala. Morreu en Barcelona en 1933 aos 82 anos.

## Notas
Castelo de Cheverny

O **castelo de Cheverny** (en francés: *Château de Cheverny*) é un palacete rural, de estilo renacentista con museo, un parque con orangerie e xardíns de estilo francés, inglés e contemporáneo, que conta cun pavillón e un arboreto de 100 hectáreas de extensión de propiedade privada, localizado na comuna de Cheverny (Francia).

O edificio está situado no interior do Val do Loira e está inscrito como Patrimonio da Humanidade da UNESCO.

## Localización 
O château de Cheverny está situado no territorio da comuna de Cheverny, na rexión de Centro-Val do Loira, ao sur da cidade de Blois e a poucos quilómetros de distancia do tamén célebre château de Beauregard.

O código postal do château de Cheverny é o 41700.

## Historia 
O castelo de Cheverny é actualmente un dos castelos máis famosos dos Países do Loira e pertence aos descendentes da familia Hurault, coñecida en Blois dende o século XIII.

Esta familia de financeiros e oficiais ilustrouse ao servizo de cinco reis de Francia, dende Jacques (xeneral de Finanzas de Lois XII) até Philippe (chanceler de Enrique III e despois de Enrique IV) e o seu fillo Henri e a condesa Marquerite, que mandan construír cara a 1620 un novo palacio inspirado na obra dos mellores artistas da época.

O arquitecto Boyer de Blois e o pintor decorador de Cheverny, Jean Monier, traballaron para a raíña María de Médicis no Palacio de Blois e no Palacio de Luxemburgo en París.

Á vangarda da súa época, con Cheverny inventouse a arquitectura á francesa na primeira metade do século XVII.

## O castelo de Moulinsart 
*Artigo principal: Moulinsart*
thumb|dereita|Castelo de Moulinsart.
Nas historietas As aventuras de Tintín do autor belga Hergé, o autor inspirouse no castelo de Cheverny para crear o castelo de Moulinsart (traducido como Mansión Pasador), e é a residencia oficial do capitán Archibald Haddock, a cal aparece por primeira vez na banda deseñada *O segredo do Alicorno*.

## Notas 
## Véxase tamén
Melitaea nevadensis

***Melitaea nevadensis*** é unha especie de bolboreta da familia Nymphalidae.

## Taxonomía 
O nome *nevadensis* orixinalmente referiuse a unha subspecie de *Melitaea deione*, e máis tarde de *Melitaea athalia*, atopada en Serra Nevada.
A principios do século XXI, estudos moleculares (ADN mitocondrial) determinaron que as poboacións de *Melitaea athalia* do suroeste de Europa (maioritariamente comprendendo a subespecie *M. a. celadussa*, mais tamén *M. a. nevadensis*) probablemente constituían unha especie separada do nominal *M. athalia* xeneralizada pola rexión Paleártica. Estas bolboretas son distintas xeneticamente e morfoloxicamente na estrutura dos genitalia.
Esta nova especie identificada foi referida como *Melitaea nevadensis*, *Melitaea celadussa* ou *Melitaea helvetica*.

## Distribución 
*Melitaea nevadensis* substitúe a *Melitaea athalia* na Península ibérica, no sueste de Francia, Suíza occidental e do sur, e na maioría de Italia. En Francia e Italia, o rangos desta dúas especies están separadas por unha zona de transición ancha onde o espécimes teñen características morfolóxicas intermedias.

## Descrición 
Ten unha envergadura duns 40 milímetros. Estas bolboretas son amarelas douradas ou laranxas, con finas marcas negras.

## Bioloxía 
As eirugas aliméntanse de especies *de Plantago*, *Antirrhinum*, *Veronica*, *Linaria*, *Melampyrum*, *Digitalis* e *Pedicularis*.

## Notas 
## Véxase tamén
### Ligazóns externas 
* Lepiforum
* INPN
* Inaturalist
* Lepi Net - Les Carnets du Lépidoptériste Français
Issoria lathonia

***Issoria lathonia*** é un lepidóptero ropalócero da familia Nymphalidae descrito por Linnaeus en 1758.

## Distribución 
Distribúese polo norte de África (incluíndo Madeira e Illas Canarias), Europa, Turquía, Oriente Medio, oeste e centro de Asia até o norte da India e Mongolia. Pódese atopar en toda a Península Ibérica.

## Hábitat 
Diverso, case calquera lugar. A eiruga aliméntase de numerosas especies do xénero *Viola*.

## Período de voo e hibernación 
Tres xeracións ao ano entre marzo e outubro. Parece que pode hibernar como ovo, larva nova, pupa ou adulto.

## Comportamento 
Bolboreta con comportamento migrador. Á tardiña os adultos repousan en camiños e paredes.

## Notas 
## Véxase tamén
### Bibliografía 
* 
* Lepidoptera and some other life forms: Info on *Issoria lathonia*. Consultado o 24 de outubro de 2009).
* 
* .

### Ligazóns externas 
* [Biodiversidad Virtual](http://www.biodiversidadvirtual.org/insectarium/Issoria-lathonia-(Linnaeus-1758).-cat5288.html)
* European Butterflies (inglés)
* Waste Magazine
* UK Butterflies (inglés)
Jessika Roswall

**Jessika Roswall**, nada co nome de **Jessika Vilhelmsson** en Uppsala o 18 de decembro de 1972, é unha política sueca do Partido Moderado. Serviu como Ministra para Asuntos de Unión Europea e Ministra para Cooperación Nórdica  no goberno de Ulf Kristersson desde 2022 e foi Membro do Riksdag desde as eleccións xerais de 2010, representando o condado de Uppsala.

## Traxectoria 
É filla do avogado Anders Roswall; a súa nai é profesora. Rematou o o en 1991, estudou historia na Universidade de Estocolmo entre 1995 e 1997 e estudou dereito na Universidade de Uppsala, onde se graduou en 2002. Despois de graduarse comezou a traballar como pasante no bufete Wigert & Placht. Xa como avogada especializouse en lei criminal e familiar.

Ao tempo, foi deputada do consello municipal en Enköping. Nas eleccións ao parlamento de 2010 foi escollida deputada polo Partido Moderado, e elixida membro do Comité de Impostos. Desde 2011 foi membro do Comité de Asuntos Civís, e entre outros temas trata asuntos de dereitos do consumidor. Desde 2015 tamén foi membro do Consello de Transparencia da Axencia de Consumidor sueca. Deveu portavoz do seu partido en Relacións coa Unión Europea en 2019.

Desde o 18 de outubro de 2022 é Ministra para Asuntos da Unión Europea e para Cooperación Nórdica no goberno de Kristersson. En 2023 mostrouse escéptica sobre a incorporación do catalán, o éuscaro e o galego como linguas oficiais nas institucións da Unión Europea.

## Notas
Nymphalis antiopa

***Nymphalis antiopa*** é unha especie  de lepidóptero  ditrisio  da familia Nymphalidae, amplamente distribuída por Eurasia e Norteamérica.

## Características 
As súas ás granate escura caracterízanse por un bordo amarelo, que ten xunto a el unha banda de puntos azuis iridiscentes. Vistas de preto, as ás son iridiscentes. Ten unha envergadura de 73 a 86 mm. Ás veces aparece unha variación, cando a pupa estivo exposta a temperaturas infrecuentemente baixas, en que a banda amarela é máis ampla que o normal, e non presenta as manchas azuis. Envergadura 57-101 mm.

A eiruga chega a medir 50 mm. Ten pelos irritantes.

Nymphalis antiopa MHNT CUT 2013 3 13 Tombebœuf Male Dorsal.jpg|♂ 
Nymphalis antiopa MHNT CUT 2013 3 13 Tombebœuf Male Ventral.jpg|♂  △
(MHNT) Nymphalis antiopa (aberrant form Ex larva) - Pologne - dorsal.jpg|Forma aberrante *Ex larva*  ♂ 
(MHNT) Nymphalis antiopa (aberrant form Ex larva) - Pologne - ventral.jpg|Forma aberrante *Ex larva*  ♂  △

## Distribución e hábitat 
Vive en Norteamérica, entre a liña da tundra de Canadá e Alaska polo norte, até a rexión central de México polo sur. Tamén é posible atopala en moi raras ocasións no norte de América do Sur. Tamén habita o norte de Eurasia, desde Inglaterra até Xapón. Vive en cursos de ríos, bordos de bosque ou zonas boscosas abertas e parques.

## Alimentación 
As súas eirugas aliméntanse das follas de árbores deciduos, entre os que se atopan os olmos e salgueiros. Os adultos aliméntanse do zume das árbores, e de froita en descomposición, de maneira moi infrecuente aliméntanse do néctar das flores. Pasan o inverno no estadio adulto e por iso son das primeiras bolboretas que voan na primavera.

## Subespecies 
* *Nymphalis antiopa yedanula*

## Notas 
## Véxase tamén
### Ligazóns externas 
* Bugguide.net. Species *Nymphalis antiopa* - Mourning Cloak
Sagrado Corazón de Xesús

[miniatura|337x337px|Sagrado Corazón de Xesús no [Santuario das Aparicións, en Pontevedra.]]
O **Sagrado Corazón de Xesús** é unha devoción católica referida ao corazón de Xesús Cristo, como un símbolo de amor divino. A devoción ao Sagrado Corazón tivo a súa orixe nunha corrente mística centrada na persoa de Xesús Cristo, que concibía o corazón como centro vital e expresión da súa entrega e amor total. En tal sentido, a devoción ao Sagrado Corazón refírese en particular aos sentimentos de Xesús, e en especial ao seu amor, segundo o resume o Evanxeo de San Xoán:

## Historia da devoción ao Sagrado Corazón de Xesús 
Esta devoción tivo unha gran divulgación no século XIII. San Boaventura de Fidanza, franciscano italiano e doutor da Igrexa, foi un gran devoto do Sagrado Corazón de Xesús. Outro devoto foi o dominico e doutor da Igrexa Santo Alberte Magno. A mística e estigmatizada belga Santa Lutgarda de Tongres foi a primeira persoa en reportar ter visións do Sagrado Corazón a finais do século XII, cinco séculos antes das visións de Santa Margarita María Alacoque. Esta devoción foi divulgada polas monxas cistercienses alemás Santa Matilde de Hackeborn e Santa Xertrude de Helfta e estivo presente na espiritualidade da terciaria franciscana Santa Ángela de Foligno.
[miniatura|167x167px|[Medalla de Hubert Ponscarme dedicada ao Sagrado Corazón de Xesús.]]
No século XIV, foron grandes devotos do Sagrado Corazón a dominica e doutora da Igrexa Santa Catarina de Siena e o dominico beato Enrique Suso.
dereita|miniatura|Escudo da Orde da Visitación.
Francisco de Sales (séculos XVI-XVII) tamén foi devoto do Sagrado Corazón e a Orde da Visitación, que fundou en 1625, fíxose tamén para propagar esta devoción. O escudo da orde é o Sagrado Corazón de Xesús con dúas frechas.

Santa Margarida María de Alacoque entrou no convento das visitandinas de Paray-lle-Monial o 20 de xuño de 1671. Tomou o hábito o 25 de agosto, día de San Lois, rei de Francia. A partir do 27 de decembro de 1673 tivo unha serie de revelacións de Xesús para promover esta devoción. O xesuíta beato Claude en Colombiere axudoulle a difundila.

En 1917, nas aparicións de Fátima, o anxo e a Virxe ensinaron aos nenos a como rezar e responder os designios dos Corazóns de Xesús e María.

A través das xesuítas, o culto e devoción ao Sagrado Corazón chega a España e á América española.

## Véxase tamén 
* Parroquias de Galicia baixo a advocación do Sagrado Corazón de Xesús.

## Notas
Amazigh estándar marroquí

O **amazigh estándar marroquí** (ⵜⴰⵎⴰⵣⵉⵖⵜ ⵜⴰⵏⴰⵡⴰⵢⵜ; *tamaziɣt tanawayt*) tamén coñecido como **tamazight estándar marroquí**, é unha lingua estandarizada desenvolvida polo Instituto Real da Cultura Amazigh (IRCAM) en Marrocos e que mestura características do shilha, o tamazight do Atlas central e do rifeño, as tres linguas bérberes faladas en Marrocos. É lingua oficial de Marrocos dende 2011.

O amazigh estándar marroquí denomínase normalmente como tamazight, amazigh ou bérber, aínda que estes termos tamén se poden usar para referirse a calquera outra lingua amazigh, ou ás linguas amazigh no seu conxunto, incluíndo aquelas fóra de Marrocos.

## Historia 
No ano 1993, arredor do 40-60% dos marroquís falaba tamazight, ben fose tashelhit, tamazight do Atlas central ou tarifit, como lingua nai. Logo da independencia de Marrocos en 1956, os activistas amazigh comezaron a pedir unha maior inclusión do tamazight nos contextos oficiais e públicos. As asociacións culturais tamén comezaron a esixir a normalización do tamazight nos anos 80. 

En 2001, anunciouse a creación do IRCAM e o seu papel no ensino do tamazight nas aulas. Este desenvolvemento requiriu a estandarización da escritura tamazight e a creación de dicionarios, libros de texto e materiais didácticos. A decisión foi controvertida tanto dentro como fóra do comité de decisión, xa que foi tomada por razóns políticas, máis que prácticas; a maioría dos marroquís falantes de tamazight non usan o tifinagh. 

A versión de neotifinagh empregada polo IRCAM é lixeiramente diferente das outras versións. A partir de 2016, o uso do tifinagh restrinxiuse principalmente á sinalización pública e outros usos culturalmente visibles; non é moi utilizado na educación nin nos medios de comunicación.

## Criticismo 
A adopción do tifinagh en 2003 foi recibida con críticas xeneralizadas, especialmente entre os activistas amazighs, que consideran que a elección é pouco práctica e limitante na promoción do tamazight. Como resultado, a adopción do tifinagh considérase limitante tanto dentro de Marrocos como para conectar Marrocos coa cultura amazigh máis ampla no norte de África, e os críticos máis duros da decisión ven a decisión como unha estratexia intencionada do goberno. Porén, a maioría dos non activistas opuxéronse á adopción oficial do alfabeto latino para o amazigh, e unha enquisa de 2011 sinalou que o 45,5% dos enquisados coincidían en que o tifinagh era a escrita máis axeitada para representar o tamazigh.

## Notas 
### Referencias 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Wikipedia en amazigh estándar marroquí
### Ligazóns externas 
* Amazigh estándar marroquí en Ethnologue
Ángela Banzas

**Ángela Luz Banzas Guldrís**, máis coñecida como **Ángela Banzas**, nada en Santiago de Compostela o 12 de maio de 1982, é unha escritora galega en lingua castelá.

Finalista do Premio Planeta 2025 por *El color de la lluvia.* Trátase dun drama histórico que conta unha historia de segredos familiares protagonizada por unha nena nada na posguerra e criada polos seus avós na Galicia rural.

## Traxectoria 
Estudou Ciencias Políticas da Administración na Universidade de Santiago, cursando tamén o mestrado de Administración de Empresas na Escola Europea de Negocios de Madrid e un diploma na University of Cambridge.

Traballou na consultaría de Administración Pública antes de dedicarse á escrita de novela tipo thriller.

En 2021 publicou *El silencio de las olas*. Conta a historia de Adela Roldán, cuxa vida se ve afectada polo pesadelo que a atormenta desde a infancia e a leva a unha aldea galega para investigar. En 2022 seguiu con *La conjura de la niebla*, que mestura a superstición e as lendas galegas coa investigación e un segredo familiar, a desaparición dunha adolescente, que sacode a pequena localidade de Illa de Cruces -unha illa ficticia inspirada na Illa de Arousa-. En 2023 saíu *La sombra de la rosa* na que explora o terreo dos autores malditos e xunta misterio, intriga, crime, segredos familiares e relacións públicas, unha historia chea de misterio e malditismo ambientada na Illa de Cortegada.
[miniatura|Presentación de *La sombra de la rosa*, [Bueu 21/09/2023. Centro Social do Mar, Libraría Miranda.]]

## Obra 
* *El silencio de las olas* (2021). Debolsillo. 664 páxs. ISBN 9788491295051. 
* *La conjura de la niebla* (2022). Suma. 464 páxs. ISBN 9788491295969.
* *La sombra de la rosa* (2023). Suma. 432 páxs. ISBN 9788491298007.
* *El aliento de las llamas* (2024). Suma. 400 páxs. ISBN 9788491298021.

## Notas
Faustino Barros Álvarez

**Faustino Barros Álvarez**, nado en Moraña e finado na Habana o 21 de decembro de 1929,  foi un político galego.

## Traxectoria 
Emigrou a Cuba con 26 anos, e alí fixo fortuna. Retornou a Moraña, instalándose en Soar. Coa ditadura de Primo de Rivera foi nomeado concelleiro e elixido alcalde de Moraña o 5 de febreiro de 1924. Foi nomeado deputado provincial en setembro de 1924. Viaxou a Cuba en outubro de 1927 para liquidar un negocio. Volveu viaxar a Cuba en 1929 e morreu na Habana o 21 de decembro.

## Vida persoal 
Casou en Soar con Dolores Rodríguez Sayáns o 8 de outubro de 1921.
## Notas
Rosalía de Palermo

**Rosalía de Palermo**, máis coñecida como **Santa Rosalía**, foi unha nobre virxe de Palermo (Sicilia), do século XII. É venerada como santa pola Igrexa católica.  

## Historia 
Naceu como Rosalia Sinibaldi en 1130, en Palermo, Sicilia. Era de familia xermánica. Retirouse en oración a unha cova e viviu en soidade, pobreza e penitencia. Faleceu en 1170.

Os seus presuntos restos foron atopados en 1624 (séculos despois da súa morte) nunha cova por un cazador que dixo ser guiado pola propia santa a tal achado. Di a lenda que ao trasladarse os seus restos en procesión por toda a vila de Palermo se detivo a asolación de peste que azoutara o lugar durante anos. Por tal motivo, construíuse unha basílica na cova orixinal onde foron achados os restos e onde se mostraban aos peregrinos a través dunha reixa para a súa veneración.

## Culto 
O culto a Santa Rosalía, promovido polos bieitos, difúndese polo mundo como protectora contra enfermidades infecciosas, a peste, e para recibir auxilio e protección en momentos difíciles.
miniatura|page=9|*Vida y Milagros de Santa Rosalia Virgen*
## Nome 
O nome de *Rosalía* é de dubidosa orixe.

## Festividade 
A súa festa celébrase en dúas datas: en Sicilia o 15 de xullo (translación dos seus restos) e no resto do mundo o 4 de setembro. 

## Galería de imaxes 

Ficheiro:Santa Rosalía (Iglesia San Ginés, Sanxenxo).jpg|Imaxe de Santa Rosalía de Palermo, na igrexa de San Xenxo de Padriñán.
Ficheiro:Iglesia de San Ginés de Padriñán (mensaje en la talla de Santa Rosalía).jpg|Mensaxe na imaxe de Santa Rosalía de Palermo, na igrexa vella de San Xenxo de Padriñán

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* *Vida de la gloriosa virgen Santa Rosalia, natural de la feliz ciudad de Palermo en el Reyno de Sicilia ...Escrita en toscano, por D. Pedro Forti ... y traduzida en Castellano, por el Dotor Don Alexandro Tramonte*
### Outros artigos 
* Rosalía (nome)
Tribunal Supremo de Vermont

O **Tribunal Supremo de Vermont** (en inglés, *Vermont Supreme Court*) é a máis alta instancia xudicial do estado de Vermont, nos Estados Unidos. A súa sede está en Montpelier e está integrado por cinco maxistrados cuxas sentenzas só poden ser apeladas ante o Tribunal Supremo dos Estados Unidos.

## Competencias 
Segundo a Constitución de Vermont, o Tribunal Supremo é o cumio do sistema xudicial do estado. Correpóndelle revisar todos os casos, de calquera índole, que lle remitan pois non hai tribunais de apelación intermedios. Ademais, entre os seus atributos tamén destaca o supervisar os xulgados do estado, vela polo respecto ao procedementos e fai cumprir o réxime interno aos xuíces e demais traballadores da Xustiza.

O Tribunal Supremo está integrado por cinco xuíces, actuando un deles como presidente, chamado en inglés *chief justice*. Estes maxistrados son nomeados polo Gobernador e deben contar co apoio do Senado estatal. Logo dun mandato de seis anos, correspóndelle á Asemblea Xeral de Vermont renovar ou cesar aos maxistrados do Supremo. Isto faise mediante votación secreta do lexislativo nunha sesión conxunta de ambas as dúas cámaras. Os maxistrados non teñen límite de mandatos aínda que deben retirarse ao cumpliren 90 anos de idade. 

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Páxina web do Tribunal Supremo de Vermont (en inglés)
Koh Ker

**Koh Ker** (en , *Prasat Kaôh Ké* [praːsaːt kɑh keː]) é un remoto sitio arqueolóxico de Camboxa. Atópase a 120 km de Siem Reap e do antigo sitio de Angkor. É unha rexión chea de selva e pouco poboada. Atopáronse máis de 180 santuarios nunha área protexida de 81 km². (traducido como *cidade de olixisto*, ou como *bosque de árbores de ferro*).

O lugar de Koh Ker foi declarado Patrimonio da Humanidade o 17 de setembro de 2023 durante a 45ª sesión do Comité do Patrimonio da Humanidade en Riad, Arabia Saudita.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* *"A short guide to the temples in Koh Ker"*, Heritage Watch (author's name, etc., no ISBN), about 26 pages with plans, drawings and photographs.
* 
* 
### Ligazóns externas 
*
Flora de Córdoba

**Flora de Córdoba,** máis coñecida como **Santa Flora**, foi unha muller mozárabe do século IX, martirizada nos tempos de Abderramán II. É considerada santa pola Igrexa católica. 

## Haxiografía 
A fonte máis fiable sobre as vidas e martirios de Flora e María é Santo Euloxio, quen as coñeceu persoalmente e foi testemuña do seu martirio.

Flora naceu en Córdoba. Era filla de nai cristiá, natural de *Ausinianos* (a actual Villarrubia de Córdoba), e de pai musulmán, natural de Sevilla, que se estableceron en Córdoba. O matrimonio tiña varias fillas e un fillo. Flora era a máis nova. As irmás foron educadas na fe cristiá da súa nai e o fillo na musulmá do seu pai. 

Flora era devota, austera e observadora da súa relixión, practicando xaxún a diario. En idade adolescente, Flora e os seus irmáns quedaron orfos de pai. Até ese momento practicara libremente o cristianismo, pero, a partir de entón, o seu irmán, de fe musulmá, tentou a conversión das súas irmás.

Durantes os anos comprendidos entre 850 e 860, houbo en Córdoba persecucións relixiosas contra os cristiáns que se saldaron coa morte dun cincuenta mártires mozárabes. 

As irmás convértense pero Flora mantense firme nas súas crenzas. Flora finalmente foxe e escóndese, pero ante as represalias que o seu irmán está a tomar con algúns clérigos aos que acusaba de escondela, regresou a casa. Alí ratifícase na súa fe. 

O irmán téntaa convencer con promesa e ameazas. Como Flora non cede, o seu irmán lévaa ante o tribunal, onde confesa ante o cadí o ser cristiá e o consagrar a Deus a súa virxindade. É torturada e flaxelada. Foi levada á súa casa para ser curada e tentar convertida ao islam, pero non renega da súa fe e novamente foxe. 

Permanece un tempo en casa dun cristián e logo en *Osaria*, a actual Torredonjimeno. Atopouse con María na igrexa de Santo Acisclo cando rezaba para soportar o martirio. Decidiron entregarse xuntas. María foi condenada por blasfemia tras condenar a Mahoma ante o tribunal e Flora por apostasía, en 851. Presentouse voluntariamente ante o cadí, xunto con María, arróxasllas nun calabozo e, chegado o día da execución, é publicamente degolada tras haber signado o sinal da cruz. O seu corpo quedou exposto para escarmento e, tras uns días, guindado ao río Guadalquivir.

## Notas
Hipusina

A **hipusina** é un aminoácido pouco común atopado en todos os eucariotas e nalgunhas arqueas, pero non en bacterias. A única proteína coñecida que contén residuos de hipusina é o factor de inicación da tradución eucariota 5A (eIF-5A) e unha proteína similar atopada en arqueas. En humanos describíronse dúas isoformas do eIF-5A: eIF5A-1 e eIF5A-2. Están codificados por dous xenes distintos chamados EIF5A e EIF5A2. A proteína está implicada na biosíntese de proteínas e promove a formación do primeiro enlace peptídico. A rexión que rodea o residuo de hipusina está moi conservda e é esencial para a función do eIF5A. Así, a hipusina e o eIF-5A parecen ser vitais para a viabilidade e proliferación das células eucariotas.

A hipusina fórmase no eIF-5A por modificación postraducional dun dos residuos lisilo. Están implicadas dúas reaccións e dous encimas, que son:
*1. A desoxihipusina sintase cataliza a clivaxe da poliamina espermidina e transfire o seu resto de 4-aminobutilo ao grupo ε-amino dun residuo específico de lisina do precursor do eIF-5A para formar desoxihipusina e 1,3-diaminopropano.
*2. A desoxihipusina hidroxilase é a mediadora da formación da hipusina pola adición dun gupo hidroilo ao residuo de desoxihipusina.

Atopouse un exceso de hipusina na urina de nenos e pacientes de hiperlisinemia familiar.

A hipusina foi illada primeiramente do cerebro bovino polos científicos xaponeses Shiba *et al.* en 1971. O nome *hipusina* indica que a molécula consta de restos de **hi**droxi**pu**trescina e li**sina**.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* *n*-Butilamina, relacionada co grupo 4-aminobutilo da desoxihipusina
* Putrescina
* Diftamida, outro aminoácido pouco común relacionado coa tradución
** EEF2, factor de elongación eucariota 2, que utiliza a diftamida
Radomiak Radom

O **Radomiak Spółka Akcyjna**, coñecido popularmente como **Radomiak Radom**, é un club de fútbol con sede en Radom, Polonia. Foi fundado en 1910 e compite na Ekstraklasa, a máxima categoría do fútbol polaco. Xoga os seus partidos como local no Stadion im. Braci Czachorów.

## Historia 
En 1910, os gobernantes rusos de Polonia deron permiso para a fundación do **Radomskie Towarzystwo Sportowe** (Asociación Deportiva de Radom), club que constaba de cinco seccións: fútbol, ciclismo, tenis, patinaxe sobre xeo e ximnasia. En 1911, o equipo de fútbol xogou o seu primeiro partido: unha derrota por 5-2 ante o Stella Warsaw.

En 1924, a Asociación Deportiva Radom conseguiu o ascenso á Clase B de Varsovia, que era o segundo nivel do sistema de fútbol polaco nese momento (a Ekstraklasa non se estableceu ata 1927). En 1925 conseguiron o ascenso á Clase A de Varsovia, e en 1928 todos os equipos de Radom foron trasladados á Liga de Kielce, que incluía as cidades de Radom, Kielce, Częstochowa e a rexión de Zagłębie Dąbrowskie . O equipo gañou o ascenso á Kielce League (Clase A), vencendo a Hakoah Będzin e KS Sosnowiec. Despois de gañar a Liga de Kielce, o Radom xogou o play-off de ascenso á Ekstraklasa, onde foi derrotado tanto polo Podgórze Kraków como polo Naprzód Lipiny.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
*
Carlos Cruz-Díez

[miniatura|260x260px| Carlos Cruz-Díez en [1995.]]
**Carlos Cruz-Díez**, nado en Caracas o 17 de agosto de 1923 e finado en París o 27 de xullo de 2019 foi un pintor venezolano.

Transcorreu a súa carreira profesional traballando e dando clases entre París e Caracas. A súa obra está representada en museos e sitios de arte público internacionais. Está representado por dúas galerías estadounidenses: a Sicardi Gallery de Houston, Texas, e a Moka Gallery de Chicago, Illinois.

Está considerado unha das principais figuras da arte cinética.

## Obra 
En 1957, regresou a Venezuela e traballou no seu estudio, "Estudio de Artes Visuales", e comezou a investigar o papel da cor na arte cinética. Tamén traballou como deseñador gráfico para publicacións do Ministerio de Educación, Caracas. Entre 1958 e 1960, traballou como subdirector e profesor na Escola de Belas Artes da Universidade Central de Venezuela.

## Premios 
* Premio Internacional de Pintura (Bienal de São Paulo - 1967)
* Premio Nacional de Artes Plásticas de Venezuela - 1972

## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 

### Ligazóns externas 
* Páxina web oficial do artista
* Galería Raquel Arnaud
Autoridade Provisional das Nacións Unidas en Camboxa

A **Autoridade Provisional das Nacións Unidas en Camboxa** (en ) foi unha misión de pacificación das Nacións Unidas realizada en Camboxa entre 1992 e 1993. Formouse a raíz dos Acordos de Paz de París de 1991. Esta foi a primeira ocasión na que as Nacións Unidas asumiron directamente a responsabilidade da administración dun estado absolutamente independente (a ONU asumiu a administración do antigo territorio neerlandés da Nova Guinea Neerlandesa entre 1962 e 1963 anteriormente), no canto de simplemente supervisar a zona. A autoridade de transición da ONU organizou e dirixiu eleccións, tiña a súa propia estación de radio e cárcere, e era responsable de promover e salvagardar os dereitos humanos a nivel nacional.

## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
### Outros artigos 
* Lista de territorios gobernados polas Nacións Unidas
### Ligazóns externas 
* Records of the United Nations Transitional Authority in Cambodia (UNTAC) (1992-1993)  at the United Nations Archives 
* Untac.com: UNTAC website
Lista de territorios gobernados polas Nacións Unidas

[miniatura|A [bandeira das Nacións Unidas, empregada por todas as administracións, agás pola UNTAC.]]
[miniatura|Bandeira empregada pola [Autoridade Provisional das Nacións Unidas en Camboxa (UNTAC).]]
Esta é unha **lista de territorios** que son, ou foron, directamente administrados polas Nacións Unidas (ONU). Estes non deben confundirse cos territorios en fideicomiso da ONU, que estaban dirixidos por un só país baixo un mandato da ONU.

## Lista 
### Actuais 
### No pasado
Emilia Quintero Calé

**Emilia Gómez Quintero Calé**, de nome completo **Emilia Telesfora Lorenza Juana Francisca Gómez Quintero Calé**, máis coñécida como **Emilia Quintero** ou **Emilia Quintero Calé**, nada na Coruña o 5 de xaneiro de 1864 e finada en Madrid en febreiro de 1934, foi unha pianista e compositora galega.  

## Traxectoria 
### Primeiros anos e familia 
**Emilia** naceu nunha familia con tradición artística, foi a máis vella de cinco irmáns, dúas delas xemelgas; a súa nai era Emilia Calé, poeta en lingua castelá e correspondente da Real Academia Galega desde 1906, e o seu pai o xornalista e escritor Lorenzo Gómez Quintero. Por parte materna houbo diversos arpistas e organistas no século XVIII. Tamén eran parentes de Teodosio Vesteiro Torres, quen lle dedicou unha polca á súa "sobriña" (en realidade curmá en segundo grao) Emilia Quintero e de Luís Villardefrancos Calé. A principios da década de 1870 viviron en Madrid, onde Emilia Quintero recibiu formación musical. No domicilio familiar, na rúa Estrella nº 7, fundouse a sociedade Galicia Literaria, e a vivenda foi frecuentada por figuras como Francisco Añón, Manuel Curros Enríquez, Andrés Muruais e o seu irmán Jesús, entre outros. 

O historiador Carlos Pereira Martínez dedicoulle diversos artigos e conferencias.

## Notas
## Véxase tamén 
### Outros artigos
* La Galicia Literaria
Aceros

***Aceros*** (en grego significa "sen cornos") é un xénero de aves bucerotiformes da familia Bucerotidae propias da rexión indomalaia. Son coñecidas vulgarmente como **calaos**.

## Especies 
Recoñécese actualmente unha especie:
* *Aceros nipalensis* - calao do Nepal

Até hai pouco múltiples especies agrupábanse neste xénero:
* *Aceros cassidix*
* *Aceros comatus*
* *Aceros corrugatus*
* *Aceros everetti*
* *Aceros leucocephalus*
* *Aceros narcondami*
* *Aceros plicatus*
* *Aceros subruficollis*
* *Aceros undulatus*
* *Aceros waldeni*

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía
* Gonzalez, J.-C. T., B.C. Sheldon, N.J. Collar & J.A. Tobias (2013) « A comprehensive molecular phylogeny for the hornbills (Aves: Bucerotidae) ». Mol. Phy. Evol., vol. 67, p. 468-483.

### Ligazóns externas
Guerra camboxano-vietnamita

A **guerra camboxano-vietnamita** (en ; *Sângkréam Kâmpŭchéa-Viĕtnam*; en ), coñecida en Vietnam como **contraofensiva na fronteira suroeste** (en ), e polos nacionalistas camboxanos como **invasión vietnamita de Camboxa** (en , *Karchhléanpéan rôbâs Viĕtnam môk Kâmpŭchéa*), foi un conflito armado entre a Kampuchea Democrática, controlada polos Khmer vermellos de Pol Pot, e a República Socialista de Vietnam. A guerra comezou con ataques repetidos do Exército de Liberación de Kampuchea na fronteira suroeste de Vietnam, particularmente no masacre de Ba Chúc que resultou na morte de máis de 3.000 civís vietnamitas. O 23 de decembro de 1978, 10 das 19 divisións militares dos Khmer vermellos abriron fogo ao longo da fronteira suroeste compartida con Vietnam co obxectivo de invadir as provincias vietnamitas de Đồng Tháp, An Giang e Kiên Giang. O 25 de decembro de 1978, Vietnam lanzou unha invasión a grande escala de Kampuchea, e posteriormente ocupou o país e eliminou o derrocou ao Partido Comunista de Kampuchea do poder.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Guerras da Indochina
### Bibliografía 
* 
*
Ángeles Tilve Jar

**María Ángeles Tilve Jar**, nada en Pontevedra o 2 de xullo de 1961, é conservadora de arte galega.

## Traxectoria 
É licenciada en Xeografía e Historia pola Universidade de Santiago de Compostela, especializada en Arte Moderna e Contemporánea. A súa tese de licenciatura titulouse *Aportación ó estudio histórico-artístico de Arciprestazgo de Arousa (siglos XVI-XX).*

Ten publicado artigos en numerosos catálogos, libros e revistas, especializándose en pintura galega e española dos séculos XIX e XX. Foi comisaria de varias exposicións, coma a *Castelao en Europa. El viaje de 1921* e realizou labores de documentación, coordinación, secretaría e asistencia técnica en múltiples exposicións. En setembro de 2023 foi nomeada Directora do Museo de Pontevedra, a primeira muller con este cargo na historia do centro, substituindo a José Manuel Rey García. O nomeamento, en particular o xeito no que se produciu, provocou a dimisión do Consello Asesor o 28 de setembro de 2023. En novembro de 2025 foi confirmada como directora titular.

En 2016, xunto con José Manuel Castaño, identificou na casa da familia Domínguez Lino os orixinais do *Álbum Nós* de Castelao, que foron adquiridos e pasaron ao fondo do Museo.

## Obras 
Traballos na rede:

* Interior de la Fábrica de Tabacos de Sevilla. Un estudio de Gonzalo Bilbao para "Las cigarreras" en el Museo de Pontevedra, 2013
* Demetrio Durán Hermida y el Carnaval de 1900 en Pontevedra, 2013
* "El Tributo al César" de Michiel Coxcie en el Museo de Pontevedra, 2013
* "En el locutorio" de Luis Menéndez Pidal y el Apostolado de Oviedo de El Greco, 2014
* Pedro Antonio Villahermosa y Borao, Sileno, en la colección del Museo de Pontevedra, 2018
* LAS COLECCIONES Y LOS MUSEOS DEL EXILIO, 2021, varios autores

## Notas
De Ninghures

**De Ninghures** é unha banda galega de música folk conformada, á altura de 2019, por un total de 7 integrantes, naturais de distintas localidades do país, tales como Carballo, Santiago de Compostela ou A Fonsagrada. Como grupo, caracterízase pola mestura de ritmos e sons de raíz galega cos equivalentes doutros pobos ibéricos, latinoamericanos ou magrebís.

## Traxectoria 
thumb|250px|Actuación do grupo na Foliada da Fonsagrada de 2022.
En 2019 resultaron vencedores da V edición Novos Valores, vinculada ao Festigal. Así mesmo, en 2022 foron finalistas do Proxecto Runas, organizado polo Festival de Ortigueira.

Actuaron no Atlantic Fest como parte da programación de xullo de 2023, en agosto no Festival de la Luz ou o Tradfest compostelán, entre outros.

A nivel estatal, participaron no V aniversario da Casa de Galicia en Santurtzi; na celebración do Día Nacional de Galicia en Euskadi, concretamente en Sestao; na XXXIV *Fiesta de los Pueblos en Laudio* (Áraba); e mais, en 2021, na II Polavila de Santalla d’Oscos, en Santalla de Ozcos (Asturias).

Participaron en 2023 en Sonemerxente, dependente da AGADIC e da Fundación Paideia Galiza. Ese mesmo ano foron seleccionados para o proxecto de coworking de emprendemento musical, desenvolvido novamente pola Fundación Paideia.

Asemade, foron seleccionados xunto con outros nove proxectos, para participar no Focus Galicia 2023 organizado pola AGADIC 

No ano 2024 gañan o premio aRi[t]mar á mellor canción galega do ano 2023 co seu tema *Morena.* Tamén levarán por toda a xeografía galega, xunto con festivais como o 40º Festival Internacional de Folk de Getxo, o seu espectáculo "Aquí". 

Na actualidade, publicaron varios sinxelos como *Corazón Alionado* ou *A Burriña,* que son a carta de presentación do novo traballo que verá a luz a comezos do 2025.  

## Discografía 
* *Aquí*, 2022, Estudios Abrigueiro, con Arturo Vaquero
* *Mal.Pica*, 2023, Centro Xove da Almáciga, con Juan Garrido e mestura e máster Estudio Terraforma, con Ibán Pérez
* *Olliños negros (fume e alento)*, EP, 2023, Estudio Terraforma, con Ibán Pérez
* *Morena*, 2023, Estudios Manshttps://www.estudiosmans.com/, con Juan de Dios Martín
* *Poço*, 2024, Laboratorio Soyuz, con Hevi e máster Jammin Masters, con Cem Oral
* *Corazón alionado*, 2024, Casadiós, con Juan de Dios Martín
* *A burriña*, 2024, Casadiós, con Juan de Dios Martín

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* "A xeración do 90 bebemos tanto do folk como das músicas da globalización", entrevista, *g24.gal*, 17 de novembro de 2022.
* Catálogo de artistas de Tremendo Audiovisual, S.L.
Cepa 121

A **Cepa 121** (***Geogemma barossii***) é un microbio unicelular do dominio das Archaea. Descubriuse nas profundidades do océano Pacífico a 320 km da costa de Puget Sound (estado de Washington, EUA) preto dunha cheminea hidrotermal. É un organismo hipertermófilo que pode reproducirse a 121 °C, de aí o termo. No momento do seu descubrimento era a única forma de vida coñecida que puidese tolerar tan altas temperaturas. Unha temperatura de 130 °C é bioestática para a Cepa 121, o que significa que aínda que o seu crecemento quede detido, a arquea segue sendo viable e pode volver a reproducirse unha vez que se traslada a un medio máis "frío". A capacidade de crecer a 121 °C é significativa porque moitos equipamentos médicos son sometidos a esta temperatura para a súa esterilización en autoclave. Antes do descubrimento en 2003 da Cepa 121, críase que unha exposición de quince minutos a temperaturas de autoclave mataba todos os organismos vivos. Porén, a Cepa 121 non podería ser infecciosa para os humanos, porque non crece ás temperturas corporais de preto de 37 °C. A Cepa 121 metaboliza a redución do óxido de ferro.

A temperatura de crecemento máxima da Cepa 121 é 8 °C máis alta que a da marca anterior establecida por *Pyrolobus fumarii* (Tmax=113 °C). Porén, parece moi improbble que a Cepa 121 marque o límite máximo de tempertura de crecemento viable dun microorganismo. Pénsase que o verdadeiro límite máximo podería estar entre 140 e 150 °C, que é o rango de temperatura no que a reparación molecular e a resíntese se fan imposibles.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* *Methanopyrus kandleri* Cepa 116

### Ligazóns externas 
*Guardian News
*Artigo de Science Daily
*NSF  "Microbe from Depths Takes Life to Hottest Known Limit"
*How Hot is Too Hot for Earth-Style Life?