Río Obi

miniatura|Mapa da rexión do río Obi
miniatura|Cunca do río Obi
O **río Obi** ou **río Ob** (en ruso Река Обь) é un río de Rusia cunha cunca de aproximadamente 3.000.000 de km² que chega até terras de Kazakhstán, Mongolia e a China. É o máis occidental dos tres grandes cursos de auga de Siberia. A semellanza do Ienisei e o Lena, o Obi, que nace no macizo de Altai e desemboca nun extenso estuario no mar de Kara, corre en dirección sur-norte e drena unha gran rexión caracterizada fundamentalmente polas súas baixas altitudes.

Co seu gran afluente, o río Irtish, o río siberiano constitúe unha das máis longas arterias fluviais do mundo, cun curso de máis de 5.400&nbsp;km. O Obi e os seus principais tributarios, ofrecen posibilidades de navegación estacional, representando unha vía de comunicación moi importante para un espazo con forte potencial de desenvolvemento e, tamén, un eixe de poboamento dominado por algunhas grandes cidades como Novosibirsk, Ekaterimburgo e Omsk, grandes centros industriais. A cunca do gran río, durante as últimas décadas, converteuse no principal lugar de extracción de hidrocarburos da Federación Rusa. Estas actividades humanas, fontes de riqueza e tamén de contaminación, ameazan medios naturais ricos e variados.

Administrativamente, discorre polos suxeitos federais da Federación de Rusia do krai de Altai, as oblast de Novosibirsk e Tomsk, e os distritos autónomos de Khantia-Mansia e Iamalo-Nenets.

## Xeografía 
### Curso do río 
220px|esquerda|miniatura|Barco navegando polo río Obi
O Obi é un dos maiores cursos de auga do continente asiático e do mundo. Non obstante, os datos estatísticos relativos á súa lonxitude total poden variar moito segundo a fonte consultada. O curso principal do Obi, medido desde despois de Biisk, no pé do macizo de Altai, na confluencia do río Katun e o río Biya, até o seu estuario, que comeza tras Salekhard, é de 3.650&nbsp;km, aos cales lle hai que engadir os 800&nbsp;km do seu estuario, ou sexa, 4.450&nbsp;km. En troques, se consideramos o nacemento do seu principal afluente, o río Irtysh, o inicio dunha arteria fluvial Obi-Irtish, a lonxitude total é de 5.410&nbsp;km; (6.210 co estuario).
#### O Obi superior 
A parte superior do curso principal do río esténdese desde a confluencia do Katun e o Biya até que o Obi atopa co seu afluente o río Tom, a uns cincuenta quilómetros ao noroeste de Tomsk.

O encontro dos dous ríos orixinarios dos montes Altai, o Katun (cunhas augas que proceden da fusión das neves dos altos cumios), polo oeste, e o Biya (emisario do lago Teletskoye), polo leste, dá nacemento ao río Obi, augas abaixo de Biisk. Estes dous cursos de auga, de lonxitudes respectivas de 688 e 301&nbsp;km, e de caudal constante, aportan 626 m³/s e 477 m³/s ao río recentemente nacido.

O Obi toma, na primeira parte do seu curso, unha dirección occidental, e recibe, pola súa marxe esquerda, numerosos afluentes de pouca lonxitude (comparativamente aos de máis abaixo), entre elos o Peschanaya, o Anuy e o Charysh. O río presenta un desnivel medio relativamente forte do 2,5 ‰, aínda que ten no seu leito bancos de area, así como illas. Despois do seu encontro co río Charysh, oriéntase cara ao norte, tomando a dirección de Barnaul, e o val, así como o leito, amplíanse. O Obi adquire definitivamente o seu aspecto de curso de auga de chaira despois de recibir a contribución do Aley, tributario pola súa beira esquerda. En Barnaoul, o Obi retoma unha orientación occidental, o seu val amplíase aínda máis, chegando a medir entre 5 e 10 quilómetros de ancho, coa marxe esquerda máis escarpada que a dereita; o seu leito complícase (numerosos brazos, presenza de lagos) mentres que a súa profundidade media aumenta. O río cambia de novo de dirección en Kamen-na-Obi, seguindo un curso cara ao nordeste, e o val estréitase, non medindo máis que de 3 a 5 quilómetros de ancho antes de entrar no inmenso encoro de Novosibirsk. A partir desta última cidade, discorrendo sempre cara ao Ártico, o Obi entra nunha rexión forestal onde predominan os bidueiros e os álamos. A súa velocidade diminúe, e o seu val mide cerca de 20 quilómetros de ancho por termo medio. O curso superior acaba cando o río se encontra co seu gran afluente pola beira dereita, o río Tom, preto da cidade de Tomsk.

#### O Obi medio 
miniatura|esquerda|Un dos afluentes do río pola esquerda do Obi: o Vasiugán.
Esta parte do río vai desde a confluencia co Tom até á unión co seu principal afluente, o río Irtish; aquí o curso segue unha dirección occidental.

Máis abaixo da confluencia co Tom, o curso de auga siberiano recibe varios afluentes que, se pola orela esquerda, son de pouca lonxitude (Chaya, Parabel), coa excepción do Vasiugán, pola beira dereita, en troques, ten cuncas hidrográficas máis importantes. O Obi recibe sucesivamente as contribucións do río Chulym, do río Ket, do río Tym, do río Vakh e do río Agan. A partir da súa confluencia co Agan, o río toma unha dirección occidental e recibe numerosos afluentes de lonxitude media: na marxe dereita, o Tromégan, o Lyamin e o Nazym; na marxe esquerda, o Gran Yugán e o Gran Salym; antes de unirse co seu principal tributario, o río Irtysh, preto de Khanty-Mansiysk. Este último, nacido nas montañas de Mongolia, ten unha lonxitude moi superior á da do Obi co seus 4248&nbsp;km pero, debido ás escasas precipitacións que caen na súa conca, ten un caudal baixo (menos de 3.000 m³/s).

A partir do seu encontro co río Vasiugán, o Obi entra no ámbito da inmensa taiga siberiana. A súa pendente diminúe e o seu val amplíase de novo para alcanzar de 30 a 50 quilómetros mentres que o propio leito principal do río tamén se amplía, e dun quilómetro nas estiaxes, pode alcanzar tres quilómetros no período de crecidas. A profundidade do leito fica entre 4 e 8 metros durante as augas baixas. En período de crecida, o Obi desbórdase do seu leito menor e inunda o val en varias decenas de quilómetros durante dous meses ou tres.

O golfo (ou estuario) do Obi, pouco profundo (de 10 a 12 metros), divide as penínsulas de Yamal e Gyda; o litoral oriental é moi escarpado mentres que o occidental é baixo e pantanoso.

### Hidrografía 
miniatura|O Obi conxelado en Novosibirsk.
A conca do Obi cobre en total unha superficie de arredor de 2.975.000&nbsp;km², incluíndo esta superficie unha zona esteparia de 521.000&nbsp;km² pouco irrrigada que non dá lugar a ningunha achega superficial e que, en consecuencia, non reforza o caudal do río. En función da consideración ou da exclusión deste espazo, esta conca é a quinta ou a sexta, ou a sétima, máis ampla do mundo despois das do Amazonas, do Congo, do Mississippi, do Nilo e máis ou menos como a do Ienisei. O sétimo posto sae de considerar o mar Caspio e o Río da Prata cuncas hidrográficas.

A conca esténdese polo territorio de catro Estados: Rusia (73,77%) e Kazakhstán (24,71%) que comparten case a totalidade da súa superficie, e a China (1,51%) e Mongolia (0,01%) que non participan máis que de xeito marxinal. Na súa maior parte (85%), está constituída pola chaira de Siberia occidental. O único relevo está formado por pequenos outeiros, chamados *grivy*, con orientación suroeste - nordeste. Esta chaira é unha zona de inundación; os sedimentos acumuláronse en máis de 6000 metros de grosor sobre capas de terreos da era secundaria. Estes extensos horizontes levan a marca das grandes glaciacións, coa presenza de numerosos rastros morénicos e de terrazas fluvioglaciares.

O Obi debe a estas glaciacións o seu estuario, onde acaba formando un delta. Este estuario é testemuña dunha costa antano somerxida, cando o continente estaba máis afundido polo peso dos xeos que se estendían até os 110° de lonxitude leste.

Até a súa confluencia co Irtysh, o Obi toma unha antiga canle glacial anteriormente ocupada por un curso de auga que corría cara á depresión aralo-caspiana. A elevación da parte meridional de Siberia orientou a rede hidrográfica cara ao norte. Esta parte meridional está constituída polas montañas do Altai e o seu ante-país que corresponde á zona onde o río recolle un gran caudal aínda que apenas representa máis dun 10% da superficie total da cunca.

A cunca hidrográfica posúe máis de 1.900 cursos de auga cunha lonxitude de 180.000&nbsp;km. O principal tributario do Obi, o Irtysh, posúe, aínda que aporta pouca auga ao río, unha extensa conca de 1.593.000&nbsp;km², o que representa preto do 54% da superficie total.

### Clima e hidroloxía 
miniatura|Caudal mensual do Obi en Barnaul.
miniatura|Caudal mensual do Obi en Salekhard.

A extensa conca do Obi pode dividirse en tres zonas climáticas. Ao sur da liña Omsk-Tomsk (polos 55° de latitude setentrional) prevalece o clima siberiano meridional de verán cálido (máis de 25&nbsp;°C en xullo) e inverno duro (-15&nbsp;°C en xaneiro), con temperaturas inferiores a 0&nbsp;°C de 120 a 180 días ao ano na conca do Irtysh, de 180 a 210 días na do Obi (as temperaturas extremas poden elevarse a máis de 40&nbsp;°C e descender a -60&nbsp;°C).

Ao norte desta zona até o estuario áchase o clima siberiano de verán fresco (+15&nbsp;°C en xullo) e inverno severo (-10&nbsp;°C en xaneiro), mentres que o estuario ten un clima ártico (como en Novyi Port), onde as temperaturas máis baixas alcanzan -32&nbsp;°C en decembro e as máis altas elévanse a +11&nbsp;°C en xullo. Estas baixas temperaturas que dominan o conxunto da conca fan que as augas do río se xeen durante varios meses ao ano. No curso superior, o Obi conxélase de principios de novembro a finais de abril en Barnaoul; mentres que en Salekhard, as súas augas xéanse de finais de outubro a principios de xuño.

As precipitacións anuais son escasas en case a totalidade da conca -arredor de 400&nbsp;mm no Norte, de 500 a 600&nbsp;mm na zona de clima siberiano de verán fresco, de 300 a 400&nbsp;mm máis ao sur (clima siberiano meridional), e caen, as catro quintas partes, durante o período estival, limitado a dous meses. Só a zona montañosa do Altai recibe abundantes precipitacións (da orde de 2000&nbsp;mm ao ano), e, grazas aos seus glaciares, abastece abundantemente os afluentes máis meridionais do Obi.

O seu curso de chaira é determinante para dar ao río un caudal mediocre (4,3 l/s/km²) con relación á amplitude da súa conca. Chegando á chaira, o Obi convértese nun curso de auga moi lento cun réxime que varía moi pouco do sur ao norte e que sofre unha evaporación bastante importante que dura o curto, pero ás veces cálido, período estival.

En Barnaul, onde o caudal medio alcanza os 1.488 m³/s ao igual que en Novosibirsk onde é de 1760 m³/s, o Obi presenta aínda un réxime hidrolóxico de tipo nival mixto (montaña e chaira). Máis ao norte, convértese nun río de chaira, cunha escasa alimentación que fai que teña un caudal específico baixo (a unión co Irtysh, tamén de moi baixo caudal específico, non modifica esta característica). O réxime do Obi presenta entón as características do tipo nival de chaira clásico con augas altas en maio e en xuño, e as baixas de marzo a abril. O Obi é o menos caudaloso dos ríos siberianos cun caudal medio de 12.760 m³/s en Salekhard. (O valor máximo rexistrado é de 42.800&nbsp;m³/s, a cifra mínima de 2.000 m³/s).

## Obras de acondicionamento 
### Navegación 
[miniatura|O porto de [Barnaul sobre o Obi.]] 
O Obi é unha vía de comunicación esencial para a Siberia occidental, aínda que só sexa navegable 190 días ao ano por termo medio no seu curso superior e arredor de 150 días no seu curso inferior. Unha boa parte das mercancías transportadas polo río seguen logo pola ruta marítima do norte a través do Ártico. O transporte fluvial actúa complementariamente co Transiberiano, que garante as conexións Leste-Oeste entre as grandes cuncas siberianas: a cunca agrícola de Omsk sobre o Irtysh e a cunca carbonífera de Kouzbass sobre o río Tom. O grande eixo ferroviario cruza o Irtysh en Omsk e o Obi en Novosibirsk. A vía férrea do Turksib, que une Asia Central con Siberia, únese ao Transiberiano nesta última cidade, despois de ter cruzado o Obi superior en Barnaul.

A finais do século XIX, un conxunto de canles, sobre o río Ket, foi construído para comunicar o río Obi co Yenisséi, pero foi abandonado xa que non era competitivo con relación ao transporte ferroviario.

### Equipamentos hidroeléctricos 
As posibilidades hidroeléctricas do Obi e dos seus afluentes son considerables e están estimadas en 250 mil millóns de kWh, pero a produción é escasa respecto ás súas posibilidades. O Obi só proporciona enerxía até un máximo de 2 mil millóns de kWh e o Irtysh, de 4 kWh. Os principais encoros atópanse en Novossibirsk sobre o Obi e en Bukhtarma e Öskemen sobre o Irtysh. O primeiro citado é abastecido por un extenso lago de retención, o máis importante de Siberia, cunha superficie de 1070&nbsp;km² e cunha profundidade media de 9 metros.

## Poboación e cidades 
miniatura|Ponte sobre o Obi en Novossibirsk. 
A conca do Obi, como se detallou arriba, expándese cerca do 75% da súa totalidade sobre territorio ruso e, circunstancialmente, sobre o norte de Kazakhstán. A maioría da poboación está formada por eslavos. Existen, non obstante, pobos non eslavos como o dos kazakos que se concentra esencialmente na conca media do Irtysh, o pobo de fala turca do Altai e o shor nas zonas montañosas. Tamén podemos atopar tatars (dos que forman parte os khantys e os mansis) no curso do Irtysh.

Na parte setentrional viven os pobos nénètse, nganasan, énètse e selkup, algúns practicantes aínda do nomadismo. A poboación concéntrase fundamentalmente nos vales. Desde o nacemento até a desembocadura podemos pasar polas seguintes cidades: 
* Sobre o Ob, Biisk, Barnaul, Novosibirsk, Nijnevartovsk, Sourgout, Salekhard. 
* Sobre o Tom, Tomsk, Séversk. 
* Sobre o Tioura, Tiumén. 
* Sobre o Isset, Ekaterimburgo. 
* Sobre o Irtysh, Omsk. 
* Sobre o Tobol, Kourgan.

## Economía 
As actividades agrícolas e industriais desenvolvéronse moito na conca do Obi durante o período soviético. Hoxe en día, e a pesar dun repregue nos anos noventa, Omsk, Novossibirk e Barnaul aparecen como os principais centros industriais. O sur da conca, que corresponde á zona esteparia, é a principal rexión produtora de trigo de primavera de Rusia. Pero actualmente é sobre todo a extracción de petróleo e de gas natural no centro e o norte da conca o que produce a riqueza deste extenso espazo (cerca dos 2/3 de hidrocarburos rusos prodúcense alí). A principal zona de extracción localízase no distrito autónomo de Khantys-Mansis, explotada desde 1965 e cualificada de *terceiro Bakú*. Desde que comezou a explotación do potencial do subsolo, extraeuse non menos de 6 mil millóns de toneladas de petróleo e 500 mil millóns de m³ de gas natural; as dificultades inherentes a esta rexión, a natureza hostil e a falta de investimentos en técnicas máis potentes conduciron a unha diminución da produción desde 1987 (aínda que representaba case a metade do petróleo da Federación Rusa).

## Medio natural 
### Fauna e flora 
esquerda|miniatura|Sol poñéndose sobre a taiga siberiana. 
A conca presenta formacións vexetais variadas. Ao sur, na zona correspondente ao clima siberiano meridional, atópanse prados siberianos, estepas de herbas, accidentadas con depresións salinas ou *solonetz*, de áreas húmidas, con bosques de bidueiros, de álamos e de piñeiros.

A conca do Irtysh, sobre as súas marxes sur-occidentais e nos vales do Tobol e do Ichim, sitúase no límite do clima desértico de Kazakhstán e é o ámbito da estepa onde non se encontran árbores. Máis ao norte, a taiga dáse no clima siberiano de verán fresco e está salpicada de marismas chamadas *ourmany*, precedendo esta a tundra, que ocupa a parte máis baixa do río.

Máis dunha cincuentena de especies de peixes viven na conca do Obi e no extenso estuario. De todas elas, as máis importantes economicamente son algunhas variedades de esturións como o *Stenodus leucichthyse*, e o *Coregonus nasuse*. Existen tamén: a perca, o peixe sapo, a carpa, o lucio e o alburno. A conxelación estacional das augas dos cursos de auga na parte baixa da conca, (desde a confluencia co Tym até o delta) contribúe a unha forte diminución da osixenación das augas, e implica unha elevada mortalidade nos peixes.

Entre os mamíferos presentes no val do Obi e dos seus afluentes é posible descubrir numerosos animais de pel valiosa, como o visón, a marta (*Mustela erminea*), a lontra, o castor, pero tamén o lobo, o raposo, o alce, a lebre ártica e o rato. Máis de 170 especies de aves viven nas ribeiras do río e dos afluentes que o abastecen, entre as que se encontran numerosas perdices, gansos, patos, pitas do monte ou gangas.

### Problemas ecolóxicos 
miniatura|A fusión rápida dos glaciares do Altai multiplica o risco de crecidas do Obi.

O seu principal afluente, o Irtysh, ten parte do curso superior (arredor do 30% da súa lonxitude total) na China, que ten previsto, desde 1997, a construción de obras que conducirán a desviar unha parte importante das augas do río (como mínimo 20%), para regar os seus territorios áridos do noroeste. A rexión de Omsk depende das augas do Irtysh. A diminución do seu caudal podería ser catastrófica, reducindo os volumes de pesca local, o regado dos campos e privando á industria dunha parte da súa subministración. As consecuencias ecolóxicas non serían menos graves, podendo desaparecer numerosas especies de peixes.

A contaminación das augas do Obi e dos seus afluentes polos residuos industriais e urbanos é moi grave e segue en aumento. A degradación da calidade das augas estaba localizada, até principios dos anos oitenta, sobre todo no curso superior do Obi e do Irtysh, é dicir, onda os lugares máis poboados e máis industrializados da Siberia occidental. Hoxe en día, como consecuencia do desenvolvemento das zonas de extracción petrolífera e gaseira, a contaminación é maior e chega até as rexións máis setentrionais. Os accidentes de oleodutos, as fugas dos pozos e das estacións de bombeo, son as causas principais da contaminación dos cursos de auga e dos solos polos hidrocarburos. Os efectos destes efluentes son tanto máis inquietantes canto que se producen en medios de baixa capacidade de autodepuración.

Un dos afluentes da beira dereita, o río Tom, cruza o Kouzbass, o máis importante centro de extracción de carbón en Rusia e un dos maiores centros da metalurxia e a industria química. Un estudo realizado polo *Instituto dos problemas acuáticos e ecolóxicos*, e por outros institutos da rama siberiana da Academia rusa das Ciencias, revela que este río está moi exposto a contaminación de orixe antrópica, en particular augas abaixo dos grandes centros industriais.

## Afluentes do río Obi 
O río Obi ten moitísimos afluentes, sendo os máis importantes os que recolle a seguinte táboa (a táboa non está completa).

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Roger Brunet, *Atlas de la Russie et des pays prochese*, Dynamiques du territoire, La Documentation Française, París, 1996 ISBN 978-2110034281
* Jean Radvanyi, *La nouvelle Russie*, Collection U Géographie, Armand Colin, París, 2007 ISBN 978-2200352899
* Jacques Béthemont, *Les grands fleuvese*, Armand Colin, París, 2000 ISBN 978-2200260927
* Alain Giret, *Hydrologie fluviale*, Universités géographie, Ellipses Marketing, París, 2007 ISBN 978-2729832261

### Ligazóns externas 
* Informacións xeográficas e hidrolóxicas sobre os ríos de Rusia: módulo, superficie da súa conca, caudal específico.