open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Lingua bajaw da costa occidental

A **lingua bajaw da costa occidental** é unha lingua austronesia falada en Malaisia, no estado de Sabah, na costa oeste entre Kuala Penyu e Kudat. A lingua pertence á póla malaio-polinesia das linguas austronesias.

## Clasificación 
A lingua bajaw da costa occidental é unha das linguas sama-bajaw, clasificada por Adelaar como un dos grupos do malaio-polinesio occidental.

A lingua é rica en préstamos do malaio.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Wikipedia en bajaw da costa occidental
### Bibliografía 
* Adelaar, Alexander, *The Austronesian Languages of Asia and Madagascar: A Historical Perspective*, The Austronesian Languages of Asia and Madagascar, pp. 1-42, Routledge Language Family Series, Londres, Routledge, 2005,  
* Akamine, Jun, *Sama (Bajau)*, The Austronesian Languages of Asia and Madagascar, pp. 377-396, Routledge Language Family Series, Londres, Routledge, 2005,
Pidgin ghanés

O **pidgin ghanés** (coñecido como *Ghanaian Pidgin English* ou GhaPE) é unha lingua crioula baseada no inglés falada en Ghana. Tamén coñecido como pidgin, broken english ou kru english (kroo brofo en akán). GhaPE é unha variedade rexional do inglés pidgin de África Occidental. Fálase especialmente na capital sur, Accra, e nas vilas dos arredores. que funciona como *lingua franca*. Outras linguas que se falan como lingua franca en Ghana son o inglés estándar de Ghana (SGE) e o akán. GhaPE non se pode considerar crioulo xa que non ten falantes como primeira lingua.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Wikipedia en pidgin ghanés
### Bibliografía 
* 
*
Pterobilina

miniatura|Bolboreta *Graphium sarpedon*, que contén pterobilina.
A **pterobilina** é un pigmento biliar azul que se encontra nas bolboretas *Nessaea* spp., *Graphium agamemnon*, *G. antiphates*, *G. doson* e *G. sarpedon*. É un dos poucos pigmentos azuis que se encontran nas especies animais, xa que a maioría dos animais usan a iridescencia para crear a coloración azul. Outros pigmentos azuis de orixe animal son a forcabilina, utilizada por outras bolboretas do xénero *Graphium* e en *Papilio phorcas* e *P. weiskei*, e a sarpedobilina, que se encontra en *Graphium sarpedon*. Na especie de bolboretas *Pieris brassicae*, prodúcese empezando con acetato e despois orixinando glicina e despois ácido δ-aminolevulínico, seguidamente coproporfirinóxeno III, que se transforma en protoporfirina IX e finalmente esta dá lugar a pterobilina.

A pterobilina 1 pode ser fototransformada en pterobilina 2 e 3 in vitro.

## Funcións bioquímicas 
A pterobilina de *Pieris brassicae* pénsase que exerce un papel na fotorrecepción en diferentes estadios dese insecto para medir a duración da diapausa. xa que as escamas alares nas que se acumula pterobilina son distintas morfoloxicamente dun modo que facilitaría a fotorrecepción.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Biliverdina

### Bibliografía 
* Rüdiger, W., Klose, W., Vuillaume, M., and Barbier, M. (1969). Bulletin De La Societe De Chimie Biologique, 51, 559-562. -->
Interior Galego Vivo

**Interior Galego Vivo** é un partido político galego sustentado en diversas agrupacións locais das provincias de Lugo e Ourense que defende condicións dignas de vida no rural galego dende unha perspectiva de esquerda e galeguista. Anteriormente foi unha asociación, rematando por entrar en contacto con En Marea.

## Historia 
### Como asociación 
Constituída inicialmente como unha asociación en defensa dos servizos e a calidade de vida no rural galego, pasou a colaborar coa formación En Marea. Nas eleccións municipais de 2019 varias agrupacións deste partido da provincia de Lugo, vinculadas inicialmente a Cerna e Participación Democrática Directa en 2015, concorreron baixo a marca desta asociación. Desta forma conseguiron un total de 7 concelleiros: 2 en Chantada baixo a formación Por Chantada, 2 en Sober con Agroma Sober, 2 en Folgoso do Courel con C@urel Vivo e 1 en Monforte de Lemos con espertamonforte!. Estas candidaturas formaron parte da oposición neses concellos, dado que o PPdeG logrou a maioría absoluta neses municipios, agás Monforte de Lemos que a logrou o PSdeG.

### Como partido 
Trala definitiva desaparición de En Marea como partido en 2020 estas agrupacións mantiveron a súa actividade política. En 2021 mantiveron unha asemblea no Courel onde aprobaron os seus principios políticos e comezaron a manter contactos con outras agrupacións e asociacións da provincia lucense. En maio de 2022 constituíronse oficialmente como partido tras unha asemblea en Antas de Ulla, sumando precisamente á Alternativa Veciñal de Antas de dita localidade que lograra 1 concelleiro en 2019. A maiores sumaron a formacións da provincia de Ourense vinculadas anteriormente a En Marea como Son de Manzaneda, Son de Trives, Son do Pereiro de Aguiar, Xuntos por Laza ou Xuntos por Chandrexa de Queixa, as cales contaban con representación nos seus concellos e das cales contaran anteriormente con experiencia de goberno Son de Manzaneda e Son de Trives, a primeira coa alcaldía ata 2019 e a segunda como socio minoritario do PSdeG durante 2 meses tralas municipais de 2019.

Nas eleccións municipais de 2023 concorrero con estas formacións xunto coas de Terras de Portomarín, Vilardevós-IGV e San Sadurniño-IGV.

## Forza institucional 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
*

*
*
María Teresa Pérez

**María Teresa Pérez Guerra**, coñecida como **Tara**, nada na Coruña o 23 de agosto de 1950, é unha excantante galega. Pioneira en Galicia do rhythm and blues e o soul, acadou fama a comezos da década de 1970, cunha breve carreira que incluíu a publicación dun disco e varios sinxelos.

## Traxectoria 
Artista precoz, aos 11 anos gañou un concurso radiofónico dunha emisora local da Coruña. Estudou na súa cidade natal Decoración e Cerámica, antes de trasladarse a Barcelona e posteriormente a Madrid. En xuño de 1970 publicou a través de Polydor o seu primeiro dobre sinxelo (*Happy/El Amor de Una Mujer*), que constou de dúas versións de temas de William Bell e dos irmáns Barry e Maurice Gibb (membros dos Bee Gees). Antes de que rematase o ano publicou un novo sinxelo  (*Somebody/Lonely People*), formado por dous temas compostos por Teddy Bautista. A continuación puxo fin a súa carreira musical, á que só regresou brevemente en 1974 coa publicación dun novo sinxelo con dous temas (“Sálvame" e "Algo o alguien como yo”). En 1993 Polydor lanzou un disco que recollía tódalas súas gravacións anteriores, así como unha versión do "Never, never leave me" de Mary Wells e un tema inédito: "Mis pensamientos".

## Discografía 
### Álbums 
* *En Directo Desde J&J* (1970).
### Sinxelos 
* *Happy / El Amor de Una Mujer* (1970).
* *Somebody / Lonely People* (1970).
* *Sálvame / Algo o Alguien Como yo* (1974).

## Notas
Porfirinóxeno

miniatura|200px|Hexahidroporfina, o núcleo molecular dos porfirinóxenos.
En bioquímica un **porfirinóxeno** é un composto pertencente a unha clase de compostos naturais cun núcleo molecular formado por un tetrapirrol, un macrociclo de catro aneis pirrólicos unidos por medio de catro pontes metileno.  Poden considerarse como derivados do composto parental hexahidroporfina pola substitución de varios grupos funcionais en átomos de hidróxeno no anel máis externo (de 20 carbonos).

Os porfirinóxenos son intermediarios na biosíntese de porfirinas, cofactores cun núcleo de porfina que se encontran en moitos encimas e outras proteínas, como a mioglobina, hemoglobina, citocromos e nas clorofilas.

As porfirinas son distintas dos porfirinóxenos porque teñen os catro aneis pirrólicos unidos por pontes de metino  en vez de pontes metileno , e por careceren de átomos de hidróxeno en dous dos catro grupos amina , converténdoos en iminas . Na biosíntese das porfirinas, o porfirinóxeno parental é deshidroxenado pola protoporfirinóxeno oxidase.

Debido á súa limitada deslocalización, os porfirinóxenos son incoloros. A perda dos catro átomos de hidróxeno centrais no núcleo da molécula produce un anión tetravalente que pode actuar como un ligando de catións metálicos, creando un composto de coordinación.

En catálise ácida, o pirrol e as cetonas  ou aldehidos  condensan para dar moitos oligómeros, incluíndo os cíclicos {{chem2|[\s(CRR')\s(C4H2NH)\s]_{*n*}\}}. Os porfirinóxenos buscados (*n* = 4) poden separarse despois.

Alternativamente, o pirrol con cadeas laterais substituídas nos carbónos 3 e 4 (os que non están ao lado do nitróxeno) poden ser condensados con formaldehido  para dar porfirinóxenos que lembran moito máis aos naturais. Por exemplo, con 3,4-dietilpirrol obtense octaetilporfirinóxeno, composto parental da octaetilporfirina.

Ficheiro:Me8porphyrinogen.svg|Meso-octametilporfirinóxeno.

## Notas
Árabe alxeriano

miniatura|Falante de árabe alxeriano.
O **árabe alxeriano** é unha forma vernácula de árabe falado en Alxeria. Coñecido de forma nativa como *dziria*, *darja* ou *derja*, é unha variedade que pertence ao continuo dialectal do árabe magrebí e é mutuamente intelixible co árabe tunisiano e o árabe marroquí. 

Do mesmo xeito que outras variedades de árabe magrebí, o árabe alxerino ten un vocabulario maioritariamente semita. Ten influencias do bérber, do púnico e do latín (lingua romance africana) e ten algúns préstamos do francés, do árabe andalusí, do turco otomán e do castelán. O árabe alxerino contén algúns préstamos bérberes que representan entre o 8% e o 9% do seu vocabulario. A palabra *darja* (en ) é unha palabra árabe que significa "dialecto cotián/coloquial".

## Notas
Jesús María Bouza Bello

**Jesús María Bouza Bello**, nado no Chamoselo (As Pontes de García Rodríguez) en 1873 e finado na Habana o 21 de outubro de 1945, foi empresario e político galego.

## Traxectoria 
Emigrou a Cuba en 1885. Comerciante con Casas de Empeños e compra-venda e dono con Ramón Rambla Contreras de Rambla, Bouza y Cía, a imprenta que confeccionaba e editaba a *Gaceta Oficial de la República de Cuba* e o *Diario de Sesiones del Congreso*. Foi o primeiro presidente da Sociedad de Instrucción, Recreo e Protección Mutua Naturales del Ayuntamiento de Puentes de García Rodríguez, creada na Habana o 28 de xaneiro de 1912. Foi tesoureiro do Centro Gallego de La Habana (1913-1914) e chegou á presidencia do Centro en 1926. En xuño de 1929 foi elixido presidente da agrupación Acción Gallega da Habana. Foi presidente da empresa editora do *Diario de la Marina* en 1940.

## Recoñecementos 
* O rei Afonso XIII concedeulle a Gran Cruz de Beneficencia con distintivo branco.
* Unha rúa das Pontes leva o seu nome.

## Vida persoal 
Casou con Consuelo Goás e foi pai de Conchita Bouza Goás, que casou en 1924 con Marino López Blanco.
## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
### Ligazóns externas 
* Marino L. Blanco, un viveirense ministro y socio de dos bancos y una aerolínea en Cuba
* Fillos ilustres de As Pontes
Lucía Taboada

**Lucía Taboada Vázquez**, nada en Vigo en 1986, é unha xornalista e escritora galega. Acadou o premio Panenka ao Libro do ano de 2019 por *Como siempre, lo de siempre*.
## Traxectoria 
Taboada estudou Xornalismo na Universidade Complutense de Madrid (UCM). Traballa como redactora en *Todo por la Radio*, un espazo do programa *La Ventana* (Cadena SER) dirixido e presentado por Carles Francino. Tamén apareceu puntualmente noutros programas de radio como *Carne Cruda*.

Publicou artigos en medios escritos como *El País*, onde cobre sobre todo tipo de temas de gastronomía, no xornal *As*, onde escribe de fútbol, e en revistas como *GQ*, e *Vogue* tratando temas de cultura, especialmente de cine e televisión. Tamén colaborou coa ilustradora Raquel Córcoles, creadora do personaxe Moderna de Pueblo, na creación e o guión do personaxe de 'La Imperfecta', que se publica na revista *Mujer Hoy* do grupo Vocento.

Co personaxe de La Imperfecta como protagonista, Taboada e Córcoles publicaron dous libros. O primeiro *Dejar de amargarse para Imperfectas* en 2014, e o segundo *Fuera complejos para Imperfectas* en 2016. Segundo *20 Minutos*, é "un libro que explora a obsesión pola perfección a base de humor" e "propón un plan de vinte e un días para axudar ás mulleres a sentirse mellor coa súa imaxe física".

Taboada publicou en 2015 *#Hiperconectados: en una relación estable con Internet*, onde fai unha crítica á dependencia das redes sociais e a tecnoloxía. Nesta ocasión o libro conta con ilustracións de Ester Córcoles, irmá de Raquel Córcoles. Uns anos despois, en 2019, publicou na editorial Libros del K.O. *Como siempre, lo de siempre*, dentro da colección Hooligans Ilustrados, libro no cal Taboada aborda a súa paixón polo fútbol como afeccionada do Real Club Celta de Vigo. Este traballo recibiu o premio Panenka ao Libro do ano, outorgado pola revista *Panenka* especializada en fútbol.

## Recoñecementos 
En febreiro de 2020 a revista Panenka especializada en fútbol celebrou a súa sexta edición dos Premios *Panenka*.

## Obra 
* *Dejar de amargarse para Imperfectas* (ilustracións de Raquel Córcoles). Editorial Planeta, 2014. ISBN 9788408131854.
* *#Hiperconectados: en una relación estable con Internet* (ilustraciones de Ester Córcoles.) Editorial Planeta, 2015. ISBN 9788408147077.
* *Fuera complejos para Imperfectas* (ilustracións de Raquel Córcoles). Editorial Planeta, 2016. ISBN 9788408153078.
* *Como siempre, lo de siempre*. Libros del K.O., 2019. ISBN 9788417678128.

## Notas
Nvidia

**Nvidia Corporation** é unha empresa tecnolóxica multinacional estadounidense constituída en Delaware e con sede en Santa Clara, California. É unha empresa de software e *fabless* que deseña unidades de procesamento de gráficos (GPU), interfaces de programación de aplicacións (API) para a ciencia de datos e computación de alto rendemento, así como unidades de sistema nun chip (SoC) para a computación móbil e o mercado da automoción. Nvidia é un provedor dominante de hardware e software de intelixencia artificial. A súa liña profesional de GPU úsase en estacións de traballo para aplicacións en campos como arquitectura, enxeñería e construción, medios e entretemento, automoción, investigación científica e deseño de fabricación.

Ademais da fabricación de GPU, Nvidia ofrece unha API chamada CUDA que permite a creación de programas masivamente paralelos que utilizan GPUs. Despréganse en sitios de supercomputación de todo o mundo. Máis recentemente, pasou ao mercado da computación móbil, onde produce procesadores móbiles Tegra para teléfonos e tabletas, así como sistemas de navegación e entretemento. Ademais de AMD, os seus competidores inclúen Intel, Qualcomm e empresas de aceleración de intelixencia artificial como Graphcore. Tamén fai software alimentado por intelixencia artificial para o procesamento de son e vídeo, por exemplo NVIDIA Maxine.

As GPU de Nvidia utilízanse para computación *edge-to-cloud* e supercomputadoras. Nvidia ampliou a súa presenza na industria dos videoxogos coas súas videoconsolas portátiles Shield Portable, Shield Tablet e Shield TV e o seu servizo de xogos na nube GeForce Now.

## Notas
Sangre de Muerdago

**Sangre de Muerdago** é unha banda galega de neofolk afincada en Leipzig (Alemaña) liderada por Pablo Caamiña Ursusson.

As súas letras en galego tratan temas relacionados coa natureza con elementos místicos e inspíranse na tradición galega. Xunto con Jorge Olson de Abreu, fundou Sangre de Muerdago e gravaron a súa primeira demo en 2007. Gravaron e autoeditaron o seu primeiro álbum homónimo de longa duración en 2009.

Ursusson formou parte doutros proxectos musicais posteriormente, como o grupo de crust punk Cop on Fire e a banda de black metal Antlers.

## Discografía 
Dende a súa formación, lanzaron 6 álbums de longa duración, así como varios EPs e traballos noutros formatos.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Páxina oficial
Paracetamol/hidrocodona

O **paracetamol**/**hidrocodona** é unha asociación farmacéutica (con nomes comerciais: **Anexsia**, **Lorcet**, **Vicodin**, **Vicodina**, entre outros) composta por unha combinación de paracetamol (acetaminofeno) e hidrocodona. Utilízase no alivio e control da dor aguda, crónica, postoperatoria e cancerosa.

## Na cultura popular 
Na serie *House*, o protagonista Dr. Gregory House é adicto ao Vicodin, chegando a ter problemas e o arrestan por abuso de drogas.

## Notas 

## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* **Vicodin**
Hyperoplus lanceolatus

O **bolo** (***Hyperoplus lanceolatus***) é unha especie de peixe actinopeterixio mariño, da familia dos ammodítidos.

## Usos 
A súa pesca é de pouca importancia comercial, mais é importante o seu uso para elaborar fariña de peixe e aceite, así como para servir de carnada para pescar outros peixes, e é normal tamén cociñalo fresco e frito para consumo humano. É unha presa importante para certos peixes, aves e mamíferos mariños, polo que é un elemento importante do ecosistema mariño. A punta da aleta pectoral alcanza o extremo dianteiro da aleta dorsal; posúe unha mancha escura en cada lado do fociño; dous dentes afiados no padal e mandíbula superior non protráctil.

## Bioloxía 
Aliméntase inicialmente do zooplancto, os peixes pequenos clupeidos e ammodítidos dominan a súa dieta. Desovan masivamente durante o verán. Son peixes mariños e de augas salobres, de comportamento demersal asociado a fondos de area, e migrador de tipo oceanódromo, que habita nun rango de profundidade entre os 6 m e 30 m. O seu hábitat é costeiro, incluíndo a zona intermareal e os estuarios dos ríos, e en mar aberto até preto de 60 m de profundidade; comunmente asociado con especies de *Ammodytes*.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
*
Ammodytes

***Ammodytes*** é un xénero de peixes actinopeterixios mariños, distribuídos por augas do norte do océano Atlántico, norte do océano Pacífico e océano Ártico.

## Especies 
Existen seis especies recoñecidas neste xénero:
* *Ammodytes americanus* DeKay, 1842
* *Ammodytes dubius* Reinhardt, 1837
* *Ammodytes hexapterus* Pallas, 1814
* *Ammodytes marinus* Raitt, 1934
* *Ammodytes personatus* Girard, 1856
* *Ammodytes tobianus* Linnaeus, 1758

## Notas 
## Véxase tamén 
*
Ferrovial

**Ferrovial S.E.** é unha empresa multinacional que opera no sector das infraestruturas do transporte e da mobilidade, a través de catro divisións: Autoestradas, Aeroportos, Construción e Infraestruturas Enerxéticas e de Mobilidade.

En abril de 2023 a xunta xeral de accionistas aprobou unha fusión entre a matriz, Ferrovial, S.A. (como entidade absorbida), e **Ferrovial International SE** (como sociedade absorbente), filial ao 100% de Ferrovial domiciliada nos Países Baixos que xa era titular do 86% dos activos da compañía, o que supuxo o traslado da sede da matriz do grupo dende España aos Países Baixos. Á vez, informouse á Comisión Nacional do Mercado de Valores que pedirá a admisión a negociación das accións de Ferrovial International SE en Euronext Ámsterdam e nas Bolsas e Mercados Españois para a súa negociación a través do SIBE, para posteriormente solicitar a admisión a negociación nunha das bolsas de valores dos Estados Unidos de América.

O sector das autoestradas desenvolve, financia e opera peaxes en estradas coma a 407 ETR, North Tarrant Express, LBJ Express, Euroscut Azores, I-66, I-77, NTE35W.

O sector dos aeroportos desenvolve e executa os aeroportos de Heathrow, Glasgow, Aberdeen e Southampton. 

O sector da construción deseña e realiza obras públicas e privadas tales como estradas, autoestradas, aeroportos e edificios.

O sector das infraestruturas enerxéticas e de mobilidade encárgase da xestión de proxectos de enerxías renovables e servizos de mobilidade urbanos.

A división de servizos foi vendida a finais do 2021 á sociedade xestora de capital risco Portobello capital. Ferrovial está presente en máis de 9 países onde operan as súas liñas de negocio.

## Notas 
## Ligazóns externas 
* Páxina web
Weapons of Math Destruction

***Weapons of Math Destruction*** (en galego, *Armas de destrución matemática*) é un libro de 2016 escrito pola estadounidense Cathy O'Neil. O subtitulo do libro resume a demoledora tese principal do libro: *How Big Data Increases Inequality and Threatens Democracy (en galego: Como o Big Data aumenta a desigualdade e ameaza a democracia).* Nel analiza o impacto social do *Big Data* e dalgúns algoritmos que provocan o aumento da desigualdade. 

Foi foi nomeado para o Premio Nacional do Libro 2016 pola categoría de non ficción, mais non conseguiu pasar da lista de finalistas. En troques, si acadou o Premio Euler do Libro no 2019, outorgado pola Asociación Matemática de América (MAA, Mathematical Association of America).

## Descrición xeral 
O'Neil di que nunha variedade de campos -desde seguros ata publicidade, pasando pola educación ata a vixilancia- os *big data* e os algoritmos poden levar a decisións que prexudican aos pobres, reforzan o racismo e amplifican a desigualdade. Ela afirma que estas ferramentas matemáticas problemáticas comparten tres características fundamentais: son opacas, escalables e inxustas.

## Recepción 
O libro recibiu eloxios xeneralizados por dilucidar as consecuencias da dependencia dos modelos de *big data* para estruturar os recursos socioeconómicos. Clay Shirky de *The New York Times Book Review* dixo que "O'Neil fai un traballo maxistral explicando a omnipresencia e os riscos dos algoritmos que regulan as nosas vidas", ao tempo que sinalou que "a sección sobre solucións é máis débil que a ilustración do problema".  Kirkus Reviews eloxiou o libro por ser "unha discusión inusualmente lúcida e lexible" dun tema técnico.

## Notas
Canalejas

**Canalejas** pode referirse a:

## Persoas 
* **José Canalejas Casas** (1827-1902), enxeñeiro español, pai dos seguintes políticos;
* **José Canalejas** (1854-1912), político español, fillo do anterior;
* **Luis Canalejas** (1862-1910), enxeñeiro e político, irmán do anterior;
* **José Canalejas**, actor español;
* **Lina Canalejas**, actriz española.

## Xeografía: 
* **Canalejas**, localidade do concello de Cuevas del Almanzora, na provincia de Almería;
* **Canalejas del Arroyo**, concello na provincia de Cuenca;
* **Las Canalejas**, localidade do concello de Santiago-Pontones, na provincia de Xaén;
* **Canalejas**, localidade do concello de Almanza, en la provincia de León;
* **Canalejas de Peñafiel**, concello na provincia de Valladolid.

## Títulos nobiliarios 
* **Ducado de Canalejas**
* **Condado de Canalejas**
Isleworth

**Isleworth** é un barrio do municipio londiniense de Hounslow. Atópase a uns 16 km (10 mi) ao oeste de Charing Cros, Londres, Reino Unido. 

## Ligazóns externas 
* Páxina web
Naturgy

**Naturgy** (anteriormente, **Gas Natural Fenosa**), cuxo nome legal é **Naturgy Energy Group, S. A.** (NEGSA), é unha empresa española que opera nos sectores eléctrico e gasístico. A súa sede operativa está en Barcelona, mentres que o seu domicilio social sitúase en Madrid. O seu actual presidente executivo é Francisco Reynés.

Naturgy é unha das tres grandes compañías do sector eléctrico en España, que xunto a Endesa e Iberdrola, dominan en torno ao 90&nbsp;% do mercado eléctrico nacional. Naturgy desenvolve actividades de aprovisionamento, xeración, distribución e comercialización de electricidade e gas natural.

En 2021 estivo entre as 10 empresas que emitiron máis toneladas equivalentes de CO2 en España con 4,9 Mt.

### Distribución de gas e electricidade 
#### Distribución de gas 
[miniatura|Central térmica de ciclo combinado da compañía en [Sant Adrià de Besòs compartida ao 50&nbsp;% con Endesa ]]
Naturgy distribúe gas natural no mercado doméstico-comercial (fogares e comercios que utilizan o gas natural como combustible en caldeiras de auga, calefacción ou na cociña), e no mercado industrial de grandes clientes que utilizan o gas como combustible nos seus procesos industriais.

A compañía controla por completo o mercado de distribución español, onde vende o gas natural a 5 millóns de clientes de máis de mil municipios. O seu segundo mercado é Italia, con máis de 400&nbsp;000 clientes. Ao outro lado do Atlántico, é o primeiro operador de distribución de gas natural de Iberoamérica, con presenza na Arxentina, o Brasil, Colombia e México, onde suman máis de 6 millóns de clientes.

#### Distribución de electricidade 
A compañía realiza a actividade de distribución eléctrica en España, Moldova e Latinoamérica. Un dos principais negocios de Naturgy, é a distribución de electricidade a pequenos usuarios, tanto a consumidores residenciais, como a pemes e grandes empresas. En España opera como Unión Fenosa Distribuidora.
miniatura|235x235px|Distribuidoras máis imporantes. Son as empresas que manteñen as redes de transporte e distribución en cada zona:

## Notas 
## Véxase tamén
### Ligazóns externas 
* Naturgy
* Comercializadora Regulada
* Unión Fenosa Distribuidora
Rodrigo Ramos

**Rodrigo Ramos González**, nado en Laro (Silleda) en 1990, é un músico e cantautor galego.

## Traxectoria 
Comezou a súa carreira musical formando parte de varios grupos, entre eles Barrio Rojo, banda que formou en 2011 xunto ao guitarrista Iago Fernández. En 2015 iniciou unha carreira en solitario, que o levou a publicar o seu primeiro disco en 2017, co título *Mirabas almas*. Acompañou o lanzamento do disco cunha xira pola Península Ibérica con máis de 50 concertos.

En 2023, saíu á luz o seu terceiro álbum, titulado *Claustrofobia*, que constou de seis temas en castelán e catro en galego, e incluíu a participación de Lucía Pérez en "Nada máis".

## Discografía 
* *Mirabas almas* (2017).
* *Sol de invierno* (2019).
* *Claustrofobia* (2023).

## Notas
Crystal Wahpepah

**Crystal Wahpepah** é unha chef indíxena americana. Foi a primeira chef indíxena no programa de televisión de cociña *Chopped*. Wahpepah dirixe un negocio de catering e un restaurante, que pretenden recuperar a cociña nativa americana. Recibiu o Premio "Indigenous Artist Activist". De nena cociñaba cos seus parentes máis vellos.

Wahpepah asistiu á escola de cociña Le Cordon Bleu, onde estudou cociña francesa.Máis tarde, viaxou polos Estados Unidos e aprendeu máis sobre a agricultura e a cociña nativas. No momento da apertura do seu restaurante, Wahpepah's Kitchen, non había restaurantes de comida autóctona na Área da Baía de San Francisco.

## Notas
Delta-catenina

As **delta-cateninas** son dúas proteínas, chamadas **delta-1-catenina** e **delta-2-catenina** membros da subfamilia das proteínas con dez repeticións armadillo. A delta-2-catenina exprésase no cerebro, onde é importante para o desenvolvemento cognitivo normal. Igual que a beta-catenina e a gamma-catenina, as delta-cateninas parecen interaccionar coas presenilinas. Esta interacción catenina-presenilina ten implicacións para a función da cadherina e a regulación da adhesión célula-célula.

Aínda que a beta-catenina actúa como unha proteína reguladora da transcrición na vía Wnt/TCF, a delta-catenina 1 parece ser un regulador do factor de transcrición NF-κB.

A palmitoilación da delta-catenina parece coordinar cambios dependentes da actividade en moléculas de adhesión sinápticas, estrutura da sinapse e localizacións de receptores que están implicados na formación da memoria.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
*Catenina
*CTNND1
Repetición armadillo

**Repetición armadillo** é o nome dunha secuencia de aminoácidos repetitiva característica, que consta duns 42 residuos de lonxitude e que se encontra en moitas proteínas. As proteínas que conteñen repeticions armadillo presentan normalmente varias copias repetidas en tándem. Cada repetición armadillo está composta por un par de hélices alfa que forman unha estrutura en forquita. Múltiples copias desta repetición forman o que se chama unha estrutura de alfa solenoide.

Exemplos de proteínas que conteñen repeticións armadillo son a β-catenina, Sarm1 (SARM1), α-importina, placoglobina, proteína da polipose adenomatosa do colon (APC ou *adenomatous polyposis coli*), e moitas outras.

O termo armadillo deriva do nome histórico que recibía o xene da β-catenina na mosca do vinagre *Drosophila*, onde se descubriron as repeticións armadillo. Aínda que se cría previamente que a β-catenina era unha proteína implicada na unión das proteínas de adhesión celular cadherinas ao citoesqueleto, traballos recentes indican que a β-catenina regula a homodimerización da alfa-catenina, a cal á súa vez controla a ramificación e formación de feixes da actina. Pero, a repetición armadillo encóntrase nun amplo rango de proteínas con outras funcións. Este tipo de dominio proteico é importante na transdución de sinais WNT durante o desenvolvemento embrionario.

## Estrutura 
O pregamento tridimensionaol dunha repetición armadillo observouse por primeira vez na estrutura cristalina da beta-catenina, na cal as súas 12 repeticións en tándem forman unha superhélice de hélices alfa con tres hélices por unidade.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* 
* 
* 
* 
* 
* Armadillo/plakoglobin ARM repeat en PROSITE
Holy Fawn

**Holy Fawn** é unha banda estadounidense de rock orixinaria de Phoenix, Arizona. Está formada polo guitarrista e vocalista Ryan Osterman, o guitarrista Evan Phelps, o batería Austin Reinholz e o baixista Alexander Rieth. Teñen publicados dous discos de estudio e dous EP.

## Estilo musical 
Holy Fawn foi descrito como blackgaze, doomgaze, shoegaze, post-black metal, e post-rock.. Osterman actúa como compositor principal, cuxas letras frecuentemente fan referencia á imaxinería da natureza. Foron comparados a Deafheaven e Envy, mentres toman influencias desde bandas como Slowdive, Band of Horses, Manchester Orchestra, e Deftones.

## Membros 
* Ryan Osterman – guitarra, voz.
* Evan Phelps – guitarra.
* Austin Reinholz – batería.
* Alexander Rieth – baixo.

## Discografía 
### ***Álbums de estudo*** 
* *Death Spells (2018)*
* *Dimensional Bleed (2022)*

### ***EPs*** 
* *Realms (2015)*
* *Whelmed Records Holiday Split Vol. 1 with Gauntly (2016)*
* *The Black Moon (2020)*

### *Sinxelos* 
* *"Dim" (2016)*
* *"Reykur" (2016)*
* *"Arrows" (2017)*
* *"Drag Me Into The Woods" (2018)*
* *"hf:/LHPN/seer/REF2.alt" (2020)*
* *"The Maze" (2020)*
* *"Death Is a Relief" (2022)*
* *"Dimensional Bleed" (2022)*
* *"Void of Light" (2022)*
* *"Glóandi" (2023)*
* *"Beneath A Lightless Star" (2025)*

* *Realms* (2015)
* *Death Spells* (2018)
* *The Black Moon* (2020)
* *Dimensional Bleed* (2022)

## Notas
Gabriel Barroso

**José Gabriel Barroso Sáinz**, nado na Coruña o 25 de setembro de 2002, é un futbolista galego. Xoga na demarcación de dianteiro e o seu equipo actual é o Arosa, de Terceira División RFEF.

## Traxectoria 
Formouse nas categorías inferiores do Ural C. F. e do Atlético Montañeros, e en 2020 entrou na canteira do Deportivo da Coruña, en categoría xuvenil.

Barroso comezou a tempada 2020-2021 no Deportivo Xuvenil A, equipo que se proclamaría campión de España na final ante o FC Barcelona esa mesma tempada, pero a mediados de tempada decidiu fichar pola Peña Deportiva  de Ibiza, onde alternaba entre o xuvenil e o sénior.

Tras o seu paso polas ligas baleares, na tempada 2021-2022 fichou polo Laracha C. F., onde logrou gañar a LXXX Copa da Coruña na final disputada o 18 de xuño no estadio de Riazor.

Na tempada 2022-2023 fichou polo Viveiro C. F. e debutou na terceira división, xogando como titular en case todos os partidos do equipo celeste, o que lle serviu para chamar a atención do Arosa SC, que anunciou a súa fichaxe para a tempada 2023-2024 o pasado 15 de xuño.

## Equipos 
**PX**: Partidos xogados. **G**: Goles marcados. **TA**: Tarxetas amarelas. **TV**: Tarxetas vermellas.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
*Ficha do xogador en lapreferente.com
Sean Sherman

**Sean Sherman**, nado en Pine Ridge en 1974, é un chef e colleiteiro lakota, autor de libros de receitas e promotor da gastronomía indíxena. Sherman fundou a empresa de educación alimentaria indíxena e hostalería The Sioux Chef, así como a organización sen ánimo de lucro North American Traditional Indigenous Food Systems (NĀTIFS). Recibiu un premio da Fundación James Beard e o seu libro de receitas de 2017, ''The Sioux Chef's Indigenous Kitchen*, gañou o Premio James Beard de 2018 ao mellor libro de cociña estadounidense. En 2022, o seu restaurante Owamni gañou o premio James Beard ao mellor restaurante novo.

## Traxectoria 
### Primeiros anos 
Sherman naceu en 1974 e creceu no rancho dos seus avós na reserva de Pine Ridge en Dacota do Sur. Cazou e recolectou dende pequeno, lembrando que o seu avó lle regalou unha escopeta no seu sétimo aniversario. Os seus avós falaban lakota con fluidez. Pasou a maior parte dos seus vinte anos traballando nunha serie de restaurantes de Minneapolis e aos 27 traballaba como chef executivo. Aos 29 fartouse do traballo e pasou algún tempo en México; en Puerto Vallarta pasou un tempo con algúns membros do pobo wixárika (ou huichol) e tivo unha "epifanía", dicindo: "Despois de ver como os huicholes se aferraban a gran parte da súa cultura preeuropea a través da arte e a comida, recoñecín que quería coñecer a miña propia herdanza alimentaria. Que comían os meus devanceiros antes de que chegasen os europeos ás nosas terras?".

Fundou a organización sen ánimo de lucro North American Traditional Indigenous Food Systems (NĀTIFS) en 2017 coa súa compañeira comercial Dana Thompson. co cal gañou o  2018 Premio James Beard ao mellor libro estadounidense de cociña. Para crear as receitas do libro, entrevistou a membros da comunidade máis vellos e buscou nos arquivos descricións dos alimentos tradicionais Lakota. Ese mesmo ano preparou unha cea de seis pratos na James Beard House.

En 2021, abriu o restaurante Owamni, en Minneapolis, Minnesota, que serve pratos utilizando ingredientes presentes en América do Norte antes da colonización europea. Owamni gañou o premio da Fundación James Beard de 2022 ao mellor restaurante novo.

*The New York Times* considerou o seu estilo "colorido e elegante".

## Vida persoal 
Sherman vive en Minneapolis, Minnesota. El e a súa compañeira de negocios, Thompson, tiveron unha ruptura romántica áspera pouco despois da apertura de Owamni.

## Galardóns 
* 2018 Premio James Beard ao mellor libro estadounidense de cociña
* 2019 Premios James Beard ao liderado
* 2022 Premio James Beard ao mellor restaurante novo

## Obras 
* *The Sioux Chef's Indigenous Kitchen'' (2017)

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Páxina oficial
Luis Canalejas

**Luis Canalejas Méndez,** nado en Madrid o 8 de marzo de 1862 e finado na mesma cidade o 26 de outubro de 1910, foi un enxeñeiro e político español. Era fillo do filósofo José Canalejas Casas e irmán do político e presidente de goberno José Canalejas Méndez.

## Traxectoria 
### Carreira profesional 
Era Enxeñeiro de camiños, canles e portos (1889). En 1891, foi o enxeñeiro responsable da construción da liña de ferrocarril de Peñarroya a Fuente del Arco, onde o seu pai e o irmán formaban parte da dirección da compañía. A partir de 1903, foi presidente da Sociedad Madrileña para el Alumbrado de Gas. Tiña unha libraría na rúa Sevilla de Madrid e administraba os bens da familia. 

### Carreira política 
Foi membro do Partido Liberal, e nas eleccións xerais de 1896, foi elixido deputado polo distrito de Puerto Príncipe (Cuba).  A seguir, nas eleccións de 1898, 1901, 1903 e 1905 tamén saíu elixido pero por Vilademuls (Xirona). En 1905, foi nomeado senador vitalicio.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
* 
*
Feliciano Ama

**José Feliciano de Jesús Ama Trampa**, nado en Izalco en 1881 e finado ibídem o 28 de xaneiro de 1932, foi un líder campesiño e indíxena pipil que participou no levantamento labrego de 1932 no Salvador.

## Traxectoria 
A Ama quitáronlle as súas terras unha familia acomodada cafeteira, os Regalados, durante o cal foi golpedo e colgado polos polgares. Isto produciuse no contexto das reformas liberais que privaron á poboación indíxena do acceso ás súas propias terras comunais, que foron apropiadas polos propietarios privados.

Ama era xornaleiro en Izalco. Casou con Josefa Shupan, que procedía dunha influente familia pipil en Izalco. En 1917, pasou a ser membro da confraría católica *Cofradía del Corpus Christi*. O seu sogro, Patricio Shupan, era *alcalde* da confraría, quen morreu en 1917 tras participar nunha cea co presidente Carlos Meléndez. Despois da morte de Shupan, Ama converteuse en xefe da confraría, que estaba formada exclusivamente por pipís.

Na madrugada do 22 de xaneiro de 1932, Ama levou aos campesiños pipís de Izalco ao levantamento contra os terratenentes. Con varios centos de seguidores marchou á capital do Departamento de Sonsonate. Alí, o alcalde foi asasinado por sublevados de Juayúa, mais os propietarios acusaron a Ama, que fuxiu aos montes de Izalco. Alí foi atopado por soldados da gornición de Izalco ao mando do comandante Cabrera, foi capturado e aforcado no centro de Izalco.

[miniatura|[Izalco foi un centro do levantamento labrego salvadoreño de 1932. Os seus campesiños, nativos pipís, estaban dirixidos por Feliciano Ama, quen foi aforcado por tropas gobernamentais o 28 de xaneiro de 1932, como se aprecia nesta fotografía. Máis da cuarta parte da poboación de Izalco foi asasinada.]]

## Notas
Cochaperona

As **cochaperonas** son proteínas que axudan ás chaperonas no pregamento de proteínas e outras funcións. As cochaperonas son moléculas de unión non cliente que axudan ao pregamento de proteínas mediado por Hsp70 e Hsp90. Son especialmente esenciais na estimulación da actividade ATPase destas proteínas chaperonas. Hai un gran número de cochaperonas a maioría das cales, baseándose na súa estrutura de dominios, pode clasificarse dentro de dous grupos: proteínas con dominio J e proteínas con repeticións tetratricopéptido (TPR).

As cochaperonas axudan ás proteínas de choque térmico no proceso de pregamento de proteínas. Estas cochaperonas poden funcionar de diversas maneiras. Principalmente están implicadas na funcionalidade ATPase das proteínas de choque térmico asociadas a elas. As cochaperonas catalizan a hidrólise de ATP a ADP nas súas respectivas chaperonas que despois lles permiten experimentar un gran cambio conformacional grazas ao que poden unirse aos seus substratos cunha maior afinidade ou colaboran na liberación do substrato despois do pregmento da proteína, como no caso da cochaperona p23.

As proteínas J, DnaJ ou Hsp40 son importantes cochaperonas para Hsp70 e teñen a capacidade de unirse a polipéptidos e despois recrutar a proteína chaperona DnaK. Outra cochaperona, GrpE, intervén despois do pregamento da proteína para causar un cambio conformacional en DnaK que lle permite liberar a proteína pregada. O mecanismo das proteínas TPR está menos estudado; os dominios TPR interaccionan con Hsp90 e Hsp70 e poden estar implicados na creación dun complexo multichaperona Hsp70-Hsp90.

As cochaperonas poden tamén exercer un importante papel en enfermidades causadas por un pregamento incorrecto como a fibrose quística. Unha interacción entre Hsp90 e a súa cochaperona, Aha1, é esencial para o correcto pregamento do regulador de condutancia de membrana da fibrose quística (CFTR). Outros exemplos do papel das cochaperonas en enfermidades son as doenzas neurodexenerativas. O alzheimer e o parkinson teñen varias proteinas que se poden agregar se non están debidamente chaperonadas. As cochaperonas CSPα (DNAJC5), auxilina (DNAJC6) e RME-8 (DNAJC13) son importantes para preservar o pregamento e a ensamblaxe, impedindo que se produza a agregación das proteínas. A detección de mutacións nestas proteínas foi asociada co comezo temperán de doenzas neurodexenerativas.

## Lista de cochaperonas 
* Aha1
* Auxilina
* BAG1
* CAIR-1/Bag-3
* CDC37/p50
* Chp1
* Proteína de corda de cisteína (CSP)
* Cyp40
* Djp1
* DnaJ
* E3/E4-ubiquitina ligase
* FKBP4
* GAK
* GroES
* GrpE
* Hch1
* Hip (proteína que interacciona con Hsp70)/ST13
* Hop (proteína que organiza Hsp70/Hsp90)/STIP1
* Mrj
* PP5
* Sacsina
* SGT
* Snl1
* SODD/Bag-4
* Swa2/Aux1
* Tom34
* Tom70
* UNC-45
* WISp39

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Chaperona
* Proteína de choque térmico

### Bibliografía 
*
Patrimonio da Humanidade en Estonia

[miniatura|180px|
[Ficheiro:Welterbe.svg|55px 70px]]
O Patrimonio da Humanidade da Organización das Nacións Unidas para a Educación, a Ciencia e a Cultura (UNESCO) componse de lugares de importancia para o patrimonio cultural ou natural descritos na Convención do Patrimonio Mundial da UNESCO, estabelecida en 1972. O patrimonio cultural está formado por monumentos (como obras arquitectónicas, esculturas monumentais ou inscricións), grupos de edificios e ruínas (incluíndo sitios arqueolóxicos). As paisaxes naturais (constituídas por formacións físicas e biolóxicas), as formacións xeolóxicas e fisiográficas (incluíndo os hábitats de especies de animais e plantas ameazadas) e os lugares naturais que son importantes dende o punto de vista da ciencia, a conservación ou a beleza natural, defínense como patrimonio natural. Esta é unha lista do **Patrimonio da Humanidade en Estonia**, especificamente clasificada pola UNESCO e elaborada de acordo con dez criterios principais, cuxos puntos son xulgados por especialistas na área. Estonia ratificou a convención o 27 de outubro de 1995, convertendo os seus lugares en elixíbeis para a súa inclusión na lista.

## Lista de lugares Patrimonio da Humanidade 
:**Nome**: segundo aparece no Comité do Patrimonio da Humanidade
:**Rexión**: de Estonia
:**Ano da inclusión**: na lista da UNESCO
:**Datos da UNESCO**: o número de referencia do sitio; o ano en que o xacemento foi inscrito na Lista do Patrimonio Mundial; os criterios nos que apareceu: os criterios de *(i)* a *(vi)* son culturais, mentres que de *(vii)* a *(x)* son naturais.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Patrimonio da Humanidade por país
Wola Okrzejska

**Wola Okrzejska** [vɔla ɔkʂɛjska] é unha aldea no distrito administrativo de Krzywda, dentro do distrito de Łuków, Lublin, no leste de Polonia.

## Localización 
Atópase aproximadamente a 8 quilómetros ao suroeste de Krzywda, 26 km ao suroeste de Łuków, e 64 km ao noroeste da capital da rexión de Lublin. Está a unha altitude de 176 m. sobre o nivel do mar.

O pobo ten unha poboación de 927 habitantes (2009) e un museo de Henryk Sienkiewicz creado en 1965. 

## Notas
Gran Torneo Europeo de fútbol de 1911

O **Gran Torneo Europeo de fútbol de 1911** foi unha competición futbolística internacional organizada pola Unión Internacional Amateur de Fútbol Asociación (UIAFA) na que tomaron parte seleccións nacionais das federacións afiliadas ao devandito organismo. O torneo foi levado a cabo en maio de 1911 como parte dos actos deportivos celebrados durante a Exposición Internacional do Norte de Francia que tivo lugar en Roubaix entre o 30 de abril e o 6 de novembro. Celebrado 49 anos antes da Eurocopa de 1960, foi unha das primeiras competicións europeas entre seleccións nacionais.

A UIAFA foi unha asociación de federacións nacionais de fútbol alternativa á FIFA. Incluía federacións nacionais que, por diversas razóns, non formaban parte da FIFA nese momento. Por esta razón, os partidos do torneo non están incluídos nos rexistros oficiais da citada organización. O termo non oficial “Campionato de Europa” é usado amplamente, principalmente en fontes checas. En Francia, o torneo foi chamado o “Gran Torneo Europeo” (). A gañadora do torneo foi a selección de fútbol de Bohemia, que derrotou ao equipo da Asociación de Fútbol Afeccionado de Inglaterra cun resultado de 2-1 no partido final.

## Participantes 
Na competición tomaron parte seleccións nacionais das federacións afiliadas á Unión Internacional Afeccionada de Fútbol Asociación (UIAFA). A representación inglesa foi cousa da *Amateur Football Association* (AFA), que abranguía un número relativamente pequeno de clubs de afeccionados en Inglaterra, situados principalmente preto de Londres. O equipo da AFA representado no torneo non debe confundirse co equipo afeccionado de Inglaterra que gañou os Xogos Olímpicos de 1908 e 1912. Supoñíase que o cuarto participante do torneo sería a selección suíza da *Ligue Sportive Suisse* (LSS), pero renunciou. O lugar vacante ocupouno a selección do norte de Francia, formada polos xogadores dos clubs Tursonne, Stade Roubaix, Racing (Roubaix) e Olympique (Lille).

*  Inglaterra (AFA)
*  Bohemia
*  Francia A (USFSA)
*  Norte de Francia (USFSA)
*  Suíza (LSS) *(Retirada)*

## Partidos 
### Semifinais 
### Final 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Datos do torneo na Rec.Sport.Soccer Statistics Foundation (RSSSF)
Irma Sèthe

**Irma Sèthe**, nada en Bruxelas o 27 de abril de 1876 e finada en Nova York o 12 de maio de 1958, foi unha violinista e pedagoga belga.

## Traxectoria 
Nada en Bruxelas en 1876, filla de Gérard e Louise Frédérique Seyberth, tiña dúas irmás maiores e un irmán menor. Foi introducida no mundo musical pola súa nai e comezou a súa aprendizaxe con Ottomar Jokisch. Continuou as clases de violín co músico alemán August Wilhelmj.

En 1890 foi admitida no Conservatorio Real de Bruxelas. Entre os seus amigos daquela estaban Guillaume Lekeu e Mathieu Crickboom, cos que actuaba en concerto. A súa relación con Eugène Ysaÿe tocoulle moito cando realizou a súa primeira xira americana.

Desde 1898 instalouse en Berlín co seu marido e desde 1909 formou parte do *Berliner Kammerspiel Trio* co pianista Walther Lampe e o violonchelista Otto Urack. De 1894 a 1911 colaborou con moitos artistas: Marguerite Swale, Gustav Schreck, Alfred Reisenauer, Paul Ludwig, George Henschel, Henry Bird, Eleanor King, Louis Hillier, Waldemar Lütschg e Erna Klein.

Irma Sèthe deixou de actuar en público ao comezo da primeira guerra mundial, e despois da guerra trasladouse brevemente a Praga co seu marido. En 1922 regresaron a Berlín, pero en 1939 abandonaron Europa, embarcando en Lisboa para chegar a Nova York o 26 de marzo de 1941, onde xa vivía a súa filla máis nova.

Despois da morte do seu marido en 1944, Irma experimentou unha difícil depresión, afundíndose aos poucos na tolemia. Acollida pola súa filla máis vella Elisabeth en Nova York, morreu en 1958 aos 82 anos, deixando entre os seus efectos persoais o medio violín que usaba de nena, que entrou na colección da Biblioteca Real de Bélxica en xuño de 2022.

## Familia 
En 1898 casou co filósofo ruso Samuel Saenger. O mesmo ano deu a luz á súa primeira filla, Elisabeth; a segunda, Magdalena, naceu en agosto de 1907.

## Bibliografía 
* Volker Timmermann, Saenger-Sethe, Irma, Sophie Drinker Institut für muzikwissenschaftliche Frauen-und Geschlechterforschung, 2016
* Silke Wenzel, Irma Saenger-Sethe, Musik und Gender im Internet, 2017
* Marie Cornaz, ''À la redécouverte d'Eugène Ysaÿe*, Turnhout, Brepols, 2019 (pp. 60-92, 286, 310)

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* *Irma Saenger-Sethe''.
Katrine Marçal

**Katrine Linda Mathilda Kielos**, coñecida como **Katrine Marçal**, nada en  Lund o 24 de outubro de 1983, é unha escritora e xornalista sueca. En 2023, vive en Londres.

Marçal é xornalista do diario sueco *Aftonbladet,* onde escribiu principalmente artigos sobre política financeira sueca e internacional e feminismo. Graduouse na Universidade de Uppsala. Tamén escribiu para Dagens Arena e foi escritora freelance para as páxinas culturais do xornal *Expressen*. En 2013, o xornal sueco *Dagens Nyheter* concedeu a Marçal o terceiro premio anual Lagercrantzen.

## Obras 
En 2012, Katrine Maçal publicou o libro *Det enda könet* (*Quen preparou a cea de Adam Smith?*) que fala da relación entre economía e patriarcado. No libro, analiza a historia da economía a través de Adam Smith, considerado o pai da economía. Marçal chama a atención sobre o feito de que non só existe un "segundo sexo" senón tamén unha "segunda economía".

O libro foi nomeado ó Premio August outorgado pola Asociación de Editores Suecos en 2012. A tradución ao inglés do libro ''Who Cooked Adam Smith's Dinner?* foi nomeada ao premio Bread and Roses en 2016. Desde entón foi traducido a 14 idiomas.

En 2021, publicou *Mother of Invention'', un percorrido pola historia da innovación desde o punto de vista do feminismo.

## Notas 
## Véxase tamén