Eflornitina

miniatura|A eflornitina é un aminoácido fluorado.
miniatura|Modelo da efloritina ou ácido (*RS*)-2,5-diamino-2-(difluorometil)pentanoico.

A **eflornitina** ou **α-difluorometilornitina** (**DFMO**), vendida co nome comercial **Ornidyl** entre outros, é un medicamento usado para tratar a tripanosomíase africana (enfermidade do sono) e o crecemento excesivo de pelo facial en mulleres.  Úsase especificamente para o segundo estadio da enfermidade do sono causada por *Trypanosoma brucei gambiense* e pode utilizarse xunto co nifurtimox. Adminístrase por vía intravenosa ou topica. É un dos medicamentos da Lista de medicinas esenciais da OMS. Nos países onde non hai normalmente casos de enfermidade do sono, este medicamento non está moi dispoñible; por exemplo, nos Estados Unidos a forma inxectable pode obterse nos Centros para o Control e Prevención de Enfermidades.

## Usos médicos 
### Enfermidade do sono 
A enfermidade do sono ou tripanosomíase africana trátase con pentamidina ou suramina (dependendo da subespecie do parasito causante) administrada por inxección intramuscular na primeira fase da doenza, e con melarsoprol e eflornitina por inxección intravenosa na segunda fase da doenza. A eflornitina adoita darse en combinación con nifurtimox, que reduce o tempo de tratamento a 7 días de infusións de eflornitina mái 10 días de tabletas orais de nifurtimox.

A eflornitina é tamén efectiva en combinación con outros fármacos, como melarsoprol e nifurtimox. Un estudo de 2005 comparou a seguridade da eflornitina soa coa do melarsoprol e atopou que a eflornitina era máis efectiva e segura no tratamento da segunda fase da enfermidade do sono causada por *Trypanosoma brucei gambiense*. A eflornitina non é efectiva no tratamento se a infección é por *Trypanosoma brucei rhodesiense* debido á baixa sensibilidade do parasito ao fármaco, polo que no seu lugar, utilízase melarsoprol. Outro ensaio de control aleatorizado feito en Uganda comparou a eficacia de varias combinacións destes fármacos e atopou que a combinación nifurtimox-eflornitina era o réxime de tramtamento de primeira liña máis prometedor.

Un ensaio de control aleatorizado realizado no Congo, Costa do Marfil, República Democrática do Congo e Uganda para determinar se un réxime intravenoso de 7 días era tan eficiente coma o réxime estándar de 14 días para casos novos e recaídas, obtivo resultados que mostraban que o réxime máis curto era eficaz nos casos de recaídas, pero era inferior ao réxime estándar para casos novos da doenza.

O tratamento de combinación nifurtimox-eflornitina (NECT) é un réxime efectivo para o tratamento da tripanosomíase africana en segunda fase causada por *T. b. gambiense*.

#### Resistencia do tripanosoma 
Despois da súa introdución no mercado na década de 1980, a eflornitina substituíu o melarsoprol como medicamento de primeira liña contra a tripanosomíase africana humana debido á súa reducida toxicidade para o hóspede. A perda deste xene debido a mutacións específicas causa resistencia á eflornitina en varios tripanosomas. Non é eficaz en pacientes de tripanosomíase africana humana causada por un tripanosoma que contén un xene TbAAT6 mutado ou non efectivo. A resistencia á eflornitina incrementou o uso de melarsoprol malia a súa toxicidade, o cal estivo ligado á morte do 5 % dos pacientes receptores. É a única prescrición tópica que fai máis lento o crecemento do pelo facial. En estudos clínicos coa marca Vaniqa, o 81 % das mulleres mostraban unha mellora clínica despois de 12 meses de tratamento. Observáronse resultados positivos despois de 8 semanas. Porén, ao deixar de usar a crema producíase un recrecemento do pelo ata os niveis basais en 8 semanas.

### Neuroblastoma 
Nalgúns países, como nos Estados Unidos, a efloritina está indicada para reducir o risco de recaída en persoas con alto risco de neuroblastoma.

### Administración oral 
Non se realizaron estudos adecuados e ben controlados con eflornitina sobre o embarazo en humanos. A eflornitina só debería usarse durante o embrazo se os posibles beneficios superan os posibles riscos para o feto. Porén, como a tripanosomíase africana ten unha alta taxa de mortalidade se non se trata, o tratamento con eflornitina pode xustificar o potencial risco para o feto.

## Efectos secundarios 
A eflornitina non é xenotóxica; non se observaron efectos indutores de tumores en estudos de carcinoxenicidade, incluíndo un estudo de fotocarcinoxenicidade. Non se detectaron efectos teratoxénicos.

### Forma tópica 
A forma tópica da eflornitina véndese co nome comercial Vaniqa. O efecto secundario do que se informa máis frecuentemente é o acne (7–14 %). Outros efectos secundarios comunmente reportados (> 1%) son problemas cutáneos, tales como reaccións nos pelos en crecemento, perda de pelo, sensación de queimura, picada ou formigo, pel seca, proído, arroibamento ou erupcións. O número de recambio do estado estacionario, kcat, da ODC calculouse que era 0,5&nbsp;s&minus;1 a 4&nbsp;°C. Utilizando espectrometría de masas de bombardeo de átomos rápidos (FAB-MS), detrminouse que a conformación estrutural da eflornitina despois da súa interacción coa ODC era (*S*)-((2-(1-pirrolina-metil) cisteína, un aduto imina cíclico. A presenza deste determinado produto estaba apoiada pola posibilidade de reducir máis o produto final a (*S*)-((2-pirrol) metil) cisteína en presenza de NaBH4 e oxidar o produto final a (*S*)-((2-pirrolidina) metil) cisteína (Figura 2).

## Historia 
A eflornitina desenvolveuse inicialmente para o tratmento do cancro no Instituto de Investigación Merrell Dow a finais da década de 1970, pero viuse que non era efectiva para tratar tumores malignos. Porén, descubriuse que era moi efectiva para reducir o crecemento dos pelos, así como no tratamento da tripanosomíase africana (enfermidade do sono), especialmente a forma de África occidental (causada por *Trypanosoma brucei gambiense*).

### Tratamento da enfermidade do sono 
O fármaco rexistrouse para o tratamento da enfermidade do sono gambiense o 28 de novembro de 1990.

En 2001, Aventis e a OMS formaron unha colaboración de cinco anos durante a cal Aventis produciu máis de 320.000 viais de pentamidina, uns 420.000 de melarsoprol e unhas 200.000 botellas de eflornitina, para darllos á OMS e ser distribuídos pola asociación Médicos sen Fronteiras nos países onde a enfermidade do sono é endémica.

Segundo Médicos sen Fronteiras, isto só ocorreu despois de "anos de presión internacional", e coincidindo co período no que se xerou a atención dos medios a causa do lsnzamento doutro produto baseado na eflornitina (a crema Vaniqa para a prevención do hirsutismo facial en mulleres), entre outros. É un tratamento de prescrición tópico que fai máis lento o crecemento dos pelos faciais.

En xullo de 2025, Norgine B.V. retirou a súa petición na Unión Europea para unha autorización de comercialización de Ifinwil (marca de efloretina) para o tratamento de persoas con alto risco de neuroblastoma (cancro de células nerviosas en diferentes partes do corpo).

### Nomes de marca 
A eflornitina véndese cos nomes de marca Iwilfin, Ornidyl e Vaniqa. Atopouse que a inhibición da ODC pola eflornitina non mata as células proliferantes, o que a fai ineficaz como axente quimioterápico. A inhibición da formación das poliaminas pola actividade da ODC pode ser mellorada por medios dietéticos e bacterianos porque se encontra en altas concentracións no queixo, carne vermella e algunhas bacterias intestinais, proporcionando reservas se a ODC está inhibida. Isto fixo que a eflornitina fose unha terapia quimiopreventiva de apoio especialemnte para o cancro de colon en combinación con outros medicamentos. Varios estudos adicionais atoparon que a eflornitina en combinación con outros compostos diminúe as concentracións de carcinóxenos como etilnitrosourea, dimetilhidrazina, azoximetano, metilnitrosourea e hidroxibutilnitrosamina no cerebro, medula espiñal, intestino, glándulas mamarias e vexiga urinaria. Bacchi et al. 1980 atoparon que era curativa da infección por *T. b. brucei* en ratos e xeralmente sen toxicidade. Klug et al. 2016 opinan que isto demostra que é prometedora para o tratamento oral. Porén, Jansson et al. 2008 tamén trataron ratos con ela con éxito e atoparon que a farmacocinética da administración oral en ratas moi negativa. Brun et al. 2010 opinaron que os resultados de Jansson acabaron coas perspectivas de usala para un tratamento oral.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* 
*