open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ramón Yáñez Pereira

**Ramón Yáñez Pereira**, coñecido como **Enrique** ou **Médico**, nado en Monforte de Lemos en 1902 e finado en Celanova o 13 de xullo de 1943, foi un guerrilleiro antifranquista galego.

## Traxectoria 
Na II República era policía en Barcelona, traballaba para a Generalitat. Antes da ocupación de Barcelona polas tropas franquista, marchou a Francia a finais de decembro de 1938. Volveu a Monforte de Lemos e logo trasladouse a Ribadavia onde traballou como recadador de contribucións cunha identidade falsa ata xullo de 1940. Descuberto, fuxiu cando o ía deter a policía e marchou a Portugal instalándose en Castro Laboreiro. Formou parte do grupo capitaneado por José Rodríguez Páramo xunto coa súa compañeira Rosa Alves "A Africana". Foi morto pola policía en Caseta de Ansemil (Celanova)  o 13 de xullo de 1943. Foi soterrado no cemiterio de Celanova.

## Notas
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
*
Saudisat 4

**Saudisat 4** é un satélite artificial de Arabia Saudita lanzado o 19 de xuño de 2014 mediante un foguete Dnepr desde a Base Aérea de Dombarovskiy, en Rusia.

## Características 
Saudisat 4 foi un demostrador tecnolóxico que levaba a bordo un experimento construído en colaboración coa NASA para estudar a acumulación de carga eléctrica en masas en voo libre usadas como sensores de referencia gravitacional (GRS, *Gravitational Reference Sensors*, polo seu acrónimo en inglés) no interior de satélites artificiais. A importancia dos GRS radica en que poden medir aceleracións con precisión extrema, pero o seu rendemento vese afectado pola acumulación de cargas eléctricas.

O satélite probou un sistema de luz ultravioleta para iluminar as masas libres dos GRS e eliminar a carga eléctrica na súa superficie por fotoemisión.

## Véxase tamén 
### Outros artigos 
*Dnepr

## Notas
Pneumotórax

[miniatura|[Tomografía computadorizada do&nbsp;tórax amosando pneumotórax esquerdo (lado dereito da imaxe). Unha drenaxe obsérvase in situ, entre a cavidade pleural e as costelas.]]
O&nbsp;**pneumotórax** é a entrada de aire no espazo (virtual no san) interpleural: entre a pleura visceral e a parietal.

Orixina un colapso pulmonar de maior ou menor magnitude, coa súa correspondente repercusión na mecánica respiratoria e hemodinámica do paciente, onde a orixe pode ser externa (perforación na caixa torácica) ou interna (perforación nun pulmón). Pola descrición da súa dor, en localización e intensidade, pode ser confundido cunha anxina de peito ou un infarto de miocardio.

Aínda que non supón un gran risco -coa debida atención hospitalaria- para a vida da persoa, o diagnóstico debe ser rápido e a súa atención case inmediata, xa que ademais do colapso pulmonar e a debida perda de osíxeno, a formación dun pneumotórax a tensión (onde o aire entra no espazo interpleural pero non sae) pode ser fatal en moi pouco tempo, ó ir comprimindo o outro pulmón e o corazón.

## Etioloxía 
Segundo a causa que desencadee o pneumotórax, pode ser:
* *Traumático*: A causa do pneumotórax débese a un traumatismo (xa sexa aberto ou pechado) que provoca a entrada de aire entre as dúas capas da pleura. Estes, á súa vez poden clasificarse en iatroxénicos (por procedementos médicos) e en non iatroxénicos. Por exemplo, o que puidese causar unha costela rota ó rachar a pleura.
* *Espontáneo*: O pneumotórax aparece sen ningún traumatismo previo. Podemos distinguir entre pneumotórax espontáneo primario (se non hai doenza pulmonar subxacente) ou pneumotórax espontáneo secundario (se o paciente sufría algún tipo de neumopatía previa). Hai que descartalo sempre ante calquera dor torácica ou dispnea de aparición brusca. A clínica e a exploración poden ser moi inaparentes. A aparición destes neumotórax adoita darse coa formación dunhas burbullas na pleura visceral (bulas), que rompan de súpeto orixinándoos.
O paciente do pneumotórax espontáneo adoita presentar un perfil de alta estatura, superior ós 180&nbsp;cm, complexión delgada, pulmóns grandes e alongados, e unha idade de entre 20 e 30 anos, a maior incidencia segundo menor é a idade neste rango, e cun risco case 5 veces maior en homes. Ademais, afeccións como a asma poden axudar á formación destes, así como o tabaco chega a multiplicar por 22 o risco de que se produzan en homes e por 9 en mulleres.

## Clasificación 
Segundo o grao de afectación pulmonar, denomínase:
* Laminar
* Moderado
* Masivo
* A tensión

## Notas
Papamoscas

O termo **Papamoscas** é o nome que reciben as aves paseriformes pertencentes á familia dos muscicápidos,  que comprende máis de 300 especies distrubuídas por todo o mundo, das calas hai tres que forman parte da avifauna de Galiza:

*O **papamoscas cincento** (*Muscicapa striata*), hoxe chamado trallón cincento;
*O **papamoscas negro** (*Ficedula hypoleuca*);
*O **papamoscas real** (*Ficedula parva*).

Como topónimo, pode referirse a:

;En Galiza
***O Papamoscas**, lugar da parroquia de Santa Comba, no concello de Santa Comba;
***A Costa do Papamoscas**, lugar da parroquia de Santa Comba, no concello de Santa Comba.
Honra

[dereita|miniatura|339x339px|Mosaico do [Panteón de Homes Ilustres de Madrid (España), que resalta a **honra** (*honor*) como virtude exemplificada nas vidas das persoas alá sepultas.]]
[miniatura|"[Pebeteiro" cunha chama que arde en "**honra** a todos os que deron a súa vida por España". Madrid, Praza da Lealdade.|266x266px]]
A **honra**** **é un concepto con diversas valencias, segundo se tome nunha acepción subxectiva (o que un sente como a súa propia *honra*) ou na súa acepción social, como elemento que entra en xogo nas relacións sociais en moitas civilizacións.

Implica a aceptación persoal e a construción no imaxinario social, e mesmo na superestructura xurídica, dunha calidade moral vinculada ao deber, á virtude, ao mérito, ao heroísmo; que transcende ao ámbito familiar, da descendencia (o *sangue* e a *caste*) e da conduta sexual (especialmente á das mulleres dependentes); que se reflicte na opinión, a fama ou a gloria e en diferentes cerimonias de recoñecemento público; e que produce recompensas materiais ou *dignidades*, como cargos, empregos, rendas, patrimonios, herdanzas etc. Especificamente cumpriu esa función durante un gran período da historia da civilización occidental, con conceptos precedentes na Antigüidade clásica grecorromana e nos pobos xermánicos, chegando a unha alta codificación desde a conformación do feudalismo de Europa Occidental na Idade Media. Continuou operante nas sociedades de Antigo Réxime (a Idade Moderna en Francia, España etc.) mentres a nobreza seguiu sendo clase dominante na sociedade estamental. O concepto perviviu en formacións sociais históricas que se converten en sociedades de clase ou burguesas (Inglaterra) durante a Idade Contemporánea; pero a súa función é xa outra, esaxerando os seus extremos máis románticos (por exemplo, o duelo, que ten a súa idade de ouro no século XIX).

Xa no período histórico do Antigo Réxime, a honra observada até o extremo levaba até o ridículo (como exemplifica Cervantes en Don Quixote), mentres outros o tomaban completamente en serio aínda que puxesen en cuestión os seus límites, expondo a crítica o concepto socialmente aceptado que as elites intelectuais ven como unha rémora a refugar (dramas de honra de Pedro Calderón de la Barca e Guillén de Castro).

Na actualidade, o **dereito á honra**, asociado a outros dereitos, como os relativos á propia imaxe e á intimidade persoal e familiar (incluíndo o dereito á protección de datos), e sobre todo ao concepto de dignidade humana, é obxecto de protección xurídica tanto nas distintas lexislacións nacionais como na Declaración Universal dos Dereitos Humanos.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Dignidade
* Dereitos humanos
* Fontes do dereito
* Ética
* Moral
* Fidalguía
* Nobreza
* Virtude

### Ligazóns externas 
* Texto da "Declaración Universal dos Dereitos Humanos"
Universidade de Tecnoloxía de Delft

A **Universidade de Tecnoloxía de Delft** (en neerlandés: *Technische Universiteit Delft*), coñecida internacionalmente como **TU Delft**, é un dos centros de ensino superior máis importantes dos Países Baixos e unha das universidades tecnolóxicas con máis prestixio de Europa e do mundo.

Fundouse na cidade de Delft, na Holanda Meridional, o 8 de xaneiro de 1842 co nome de Academia Real (*Koninklijke Akademie*), que despois cambiaría polo de Alta Escola Tecnolóxica (*Technische Hogeschool*) e finalmente, en 1986, polo de universidade.

Foi catalogada por Times Higher Education como a número 15 do mundo en enxeñaría e tecnoloxía da información (mellor da Unión Europea) e número 83 do mundo.

## Facultades e centros de investigación 
### Facultades 
Conta con oito facultades, a maior parte delas situadas ao sueste do concello de Delft, onde forman un campus, conxuntamente con empresas de investigación e laboratorios. 
* Enxeñaría mecánica, naval e dos materiais (*Werktuigbouwkunde, Maritieme Techniek & Technische Materiaalwetenschappen -3mE-*). O seu edificio recibiu en 2011 a consideración de monumento nacional dos Países Baixos (*rijksmonument*).
* Arquitectura (*Bouwkunde -BK-*).
* Enxeñaría civil e Xeoloxía (*Civiele Techniek en Geowetenschappen -CiTG-*), coas seguintes seccións:
** Transportes e urbanismo. 
** Construción. 
** Xeotecnoloxía. 
** Xestión da auga. 
** Hidráulica e marítima. 
*miniatura|Edificio da facultade de Enxeñaría eléctrica, Matemáticas e Informática (EWI)Enxeñaría eléctrica, Matemáticas e Informática (*Elektrotechniek, Wiskunde en Informatica -EWI-*). 
* Enxeñaría en deseño industrial (*Industrieel Ontwerpen -IO-*).
*&nbsp;Enxeñaría aeronáutica e aeroespacial (*Luchtvaart en Ruimtevaarttechniek -LR-*).
* Ciencias aplicadas (*Technische Natuurwetenschappen -TNW-*).
* Tecnoloxía, Dirección e Xestión (*Techniek, Bestuur en Management -TBM-*).

### Centros de investigación 
A investigación desenvólvese nestes sete institutos principais, aos que se suman outros centros máis específicos en cada área. Os sete institutos da TU Delft son os seguintes:
* *TU Delft Climate Institute.*
* *TU Delft Process Technology Institute.*
* *TU Delft Robotics Institute.*
* *TU Delft Transport Institute.*
* *TU Delft Safety & Security Institute DSys.*
* *TU Delft Space Institute.*
* *TU Delft Sports Engineering Institute.*
* *TU Delft Wind Energy Institute (DUWIND).*
* *TU Delft Institute for Computational Science and Engineering.*

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Delft Aerospace Rocket Engineering
* Delft University of Technology Racing Team
* Escola de Delft (arquitectura)
* Escola de Delft (microbioloxía)
* Federación Deportiva de Estudantes de Delft
* Forze Hydrogen Electric Racing Team Delft
* Museo Mineralóxico-Xeolóxico
* Nuna
*Science Centre Delft

### Ligazóns externas 
* Sitio web da TU Delft 
* Biblioteca da TU Delft
José María Gayoso de la Fuente

**José María Gayoso de la Fuente**, nado en Doade (Sober), foi un político galego.

## Traxectoria 
Foi elixido concelleiro de Sober en 1931, encadrado no PSOE. Logo da destitución do anteriro alcalde, foi nomeado alcalde de Sober polo gobernador civil o 16 de decembro de 1932. Foi dirixente da Sociedade "Trabajadores de la Tierra" de Doade encadrada na UGT. Foi detido a principios de outubro de 1934 pola folga xeral revolucionaria de 1934. En febreiro de 1936 foi procesado por tenencia de armas de fogo. Co golpe de Estado do 18 de xullo de 1936 foi procesado en xullo de 1937 con José Rodríguez Páramo por malversación de caudais, e finalmente absolto.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* José María Gayoso de la Fuente, alcalde de Sober en 1931, dirixente do centro comunista de Doade
* Ficha en Represión franquista en Lugo
Lingua ge'ez

O '''ge'ez'* (ግዕዝ, *gəʿəz'') é unha antiga lingua semítica meridional que xurdiu en Eritrea e na rexión norte de Etiopía, no Corno de África. Foi a lingua oficial do Reino de Aksum e da corte imperial etíope. Crese que existiu entre os séculos IV e X.

Hoxe, o ge'ez mantense como lingua litúrxica da Igrexa etíope tewahedo, da Igrexa eritrea tewahedo, da Igrexa católica etíope, da Igrexa católica eritrea, e da comunidade xudía Beta Israel. Porén, o amhárico etíope (a principal *lingua franca* da moderna Etiopía) ou outras linguas locais, poden ser empregadas para os sermóns. O tigriña e o tigré están estreitamente relacionadas co ge'ez. Porén, algúns lingüistas non cren que o ge'ez constitúa o devanceiro común das linguas etíopes modernas, senón que o ge'ez converteuse nunha lingua separada a partir dunha hipotética lingua non atestada, e que en realidade é unha lingua irmá extinta do tigré e o tigriña.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
*Adera, Taddesse, Ali Jimale Ahmed (eds.), *Silence Is Not Golden: A Critical Anthology of Ethiopian Literature*, Red Sea Press (1995), ISBN 978-0-932415-47-9.
*Bonk, Jon, *Annotated and Classified Bibliography of English Literature Pertaining to the Ethiopian Orthodox Church*, Atla Bibliography Series, Scarecrow Pr (1984), ISBN 978-0-8108-1710-4.
*Charles, Robert Henry, *The Ethiopic version of the book of Enoch*. Oxford 1906. (Online version at the Internet Archive)
*Dillmann, August, *Chrestomathia Aethiopica*. Leipzig 1866. (Online version at the Internet Archive)

*Dillmann, August, *Octateuchus Aethiopicus*. Leipzig 1853. (The first eight books of the Bible in Ge'ez. Online version)
*Dillmann, August, *Anthologia Aethiopica, Herausgegeben und mit einem Nachwort versehen von Ernst Hammerschmidt*. Hildesheim: Olms Verlag 1988, ISBN 978-3-487-07943-1 .

* Versión dixitalizada en Gallica 
* Versión dixitalizada en Gallica
Lingua tulu

O **tulu** (ತುಳು&nbsp;ಭಾಷೆ) é unha lingua dravídica falada por 2 millóns de persoas na parte suroeste do estado indio de Karnataka e no distrito Kasaragod de Kerala que son coñecidos coñectivamente como Tulu Nadu. O tulu está clasificado como "vulnerable" polo Libro Vermello das Linguas Ameazadas da UNESCO.

Na India, preto de 2 millóns de persoas fálano como lingua nativa (estimación do 2011), sendo 1&nbsp;722&nbsp;768 no 2001 medrando un 10 por cento sobre o censo de 1991. Segundo unha estimación publicada no ano 2009, o tulu é falado por entre 3 e 5 millóns de falantes nativos en todo o mundo. Os nativos de tulu refírense a si mesmos como tuluva.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Wikipedia en tulu
### Bibliografía 
*Danielou, Alain (1985), ''Histoire de l'Inde*,  Fayard, París. ISBN 2-213-01254-7
*Hall, Edith (2002), "The singing actors of antiquity" in Pat Easterling & Edith Hall, ed., *Greek and Roman Actors: Aspects of an Ancient Profession*, Cambridge University Press, Cambridge. ISBN 0-521-65140-9
*Thesis of Viveka Rai
* Lauri Honko, *Textualisation of Oral Epics*. ISBN 3-11-016928-2
*William Pais, *Land Called South Canara*. ISBN 81-7525-148-4
*Bhat, S.L. *A Grammar of Tulu: a Dravidian language*. ISBN 81-85691-12-6
*Männer, A. *Tuḷu-English dictionary'', Mangalore 1886
Pobo rohingya

Os **rohingyas** son un pobo indoario e musulmán orixinario do estado de Rakhine, en Myanmar. Os medios de comunicación internacionais e as organizacións de dereitos humanos describiron ós rohingyas como unha das minorías étnicas máis perseguidas do mundo. Segundo as Nacións Unidas, as violacións de dereitos humanos cometidas contra os rohingyas poden ser clasificados como "crimes contra a humanidade".

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
*
Moon (filme)

***Moon*** é un filme británico de ciencia ficción co-escrito e dirixido por Duncan Jones que se estreou no ano 2009. A historia segue a Sam Bell (Sam Rockwell), un home que experimenta unha crise persoal cando está a piques de rematar a súa estadía de 3 anos en solitario como mineiro de helium-3 na cara oculta da Lúa. Kevin Spacey fai a voz do compañeiro robótico de Sam, GERTY. *Moon* estreouse no Festival de Sundance de 2009, distribuíndose en cinemas seleccionados en Nova York e Os Ánxeles o 12 de xuño de 2009. A distribución ampliouse a outros cinemas nos Estados Unidos e Toronto o 3 e 10 de xullo respectivamente e ao Reino Unido o 17 de xullo.

*Moon* tivo un orzamento modesto e recadou uns $10 millóns en todo o mundo pero foi louvado pola crítica. A interpretación de Rockwell tamén foi eloxiada, facendo que o filme fose máis realista. Gañou numerosos premios da crítica e premios en festivais de cine e foi nomeado ós BAFTA ó mellor filme británico.

## Personaxes 
* Sam Rockwell como Sam Bell
* Kevin Spacey como GERTY (voz) 
* Dominique McElligott como Tess Bell
* Kaya Scodelario como Eve Bell
* Benedict Wong como Thompson
* Matt Berry como Overmeyers
* Malcolm Stewart como 'o técnico'
* Robin Chalk como clon de Sam Bell

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* 
* Ficha en AllMovie 
* Ficha en BoxOfficeMojo 
* Ficha en RottenTomatoes
Lingua rohingya

A **lingua rohingya** é unha lingua indoaria falada polo pobo rohingya que habita no norte do estado de Rakhine (Arakan), en Myanmar. Está relacionada coa lingua chittagonia falada na veciña Chittagong de Bangladesh.

## Escrita 
miniatura|375px|Escrita rohingya árabe.
O rohingya ten empregado varios sistemas de escrita, incluíndo o alfabeto árabe, o alfabeto urdú, o hanifi, e o alfabeto birmano, e o novo Rohingyalish, baseado no alfabeto latino.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Rohingyalish
* Rohingya Language Video Training
* Burmese Rohingya Organization in Germany Website 
* Rohingyas News online Website
Gastroenteroloxía

[miniatura|[Aparello dixestivo humano.]]
A **gastroenteroloxía** é a especialidade médica que se ocupa das doenzas do aparello dixestivo e órganos asociados, conformado por: esófago, estómago, fígado e vías biliares, páncreas, intestino delgado (duodeno, xexuno, íleo), colon e recto. O médico que practica esta especialidade chámase gastroenterólogo ou especialista en aparello dixestivo.

## Historia 
No primeiro Congreso Mundial de Gastroenteroloxía celebrado na cidade de Washington en 1958, presentouse por Basil Isaac Hirschowitz (1925-2013) un fibroscopio gastroduodenal flexible de fibra de vidro que abriu unha nova etapa na especialidade, pois permitía ollar con facilidade o interior do esófago e do estómago, logrando desta forma o diagnóstico visual das lesións de devanditos órganos. O perfeccionamento técnico posterior converteu á endoscopia nun procedemento diagnóstico e terapéutico que fixo posible logros considerados imposibles con anterioridade.

## Pólas da gastroenteroloxía 
Hai pólas da gastroenteroloxía que se focalizan en áreas específicas:
* Hepatoloxía: enfermidades do fígado e as vías biliares. 
* Gastroenteroloxía pediátrica. Estuda as doenzas do aparello dixestivo nos nenos.
* Endoscopia dixestiva.

## Notas
Doenza cardiovascular

As **doenzas cardiovasculares** son unha clase de doenzas que afectan o corazón ou os vasos sanguíneos. Entre estas doenzas están as doenzas arteriais coronarias, como a anxina de peito e o infarto agudo de miocardio, accidentes vasculares cerebrais (AVC), cardiopatía hipertensiva, febre reumática, miocardiopatía, arritmia cardíaca, cardiopatía conxénita, valvulopatias, cardite, aneurisma da aorta, doenza arterial periférica e trombose venosa.

Os mecanismos subxacentes varían de acordo coa doenza en cuestión. A doenza arterial coronaria, os accidentes vasculares cerebrais e a doenza arterial periférica prodúcense por aterosclerose, e consumo excesivo de bebidas alcohólicas. A prevención da aterosclerose pode facerse diminuíndo os factores de risco, Aínda non é claro o beneficio do uso de aspirina en persoas doutra forma saudábeis.

## Notas
José Sevil

**José Ricardo Sevil Sevil**, coñecido como **Ricardo** ou **Valenciano**, nado en Abiego (provincia de Huesca) en 1911 e finado en Checoslovaquia, foi un militar e guerrilleiro antifranquista.

## Traxectoria 
Militante das Juventudes Socialistas Unificadas, na guerra civil foi nomeado comisario político da 1ª Brigada Mixta, logo do ascenso de Santiago Álvarez ao posto de comisario da 11 División. Logo foi comisario da  45° División. Exiliado na URSS, participou na defensa de Moscova contra os nazis integrado nunha unidade de guerrilleiros como comisario político. En 1947 abandonou a Unión Soviética e trasladouse a Francia. Foi enviado a Galicia o 31 de outubro de 1949 como secretario xeral do PCE de Galicia coa misión de aplicar as consignas de desmilitarización da guerrilla e de entrismo no sindicato vertical, xunto con Valentín Fernández González. Os poucos guerrilleiros activos non estaban dispostos a obedecer as ordes de ser enviados ao estranxeiro. Substituíu a Manuel Fernández Soto como secretario do Comité Rexional e organizou o novo Comité con Melchor Díaz como secretario de organización, Valentín Fernández González, responsable do traballo no Exército e na Mariña, Francisco Rey Balbís, secretario de propaganda, Francisco Martínez Leira, delegado de Ferrol, José Antonio Cortiñas Blas (M. Vega), delegado da Coruña, un delegado de Pontevedra e O Madrileño, delegado de Vigo. No verán de 1951 aconselláronlle marchar a Francia para escapar da represión. Despois instalouse en Checoslovaquia, onde finou.

## Vida persoal 
Foi pai de Lidia Servil, que casou con Pedro García Iglesias en Checoslovaquia.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
* 
*
Ryhor Kachanovič

**Ryhor Kachanovič** (en ; en , tr.*"Hryhorii Kokhanovych"*; en ), nado antes de 1750 en Belarús e finado en 1814, foi un eclesiástico grecocatólico belaruso, metropolita de Kíiv, Galicia e toda a Rus dende 1809 até o seu pasamento.
## Traxectoria 
Naceu no Gran Ducado de Lituania (hoxe Belarús) antes de 1750. Estudou Teoloxía en Vilnius e foi ordenado sacerdote. Segundo un informe de Jazafat Bulhak a Propaganda Fide, Lisoŭski lle nomeou bispo auxiliar de Polack e bispo titular de *Orša* o 20 de agosto de 1978.

En 1807 foi nomeado bispo de Lutsk-Ostroh, en San Petersburgo e enviouna a Roma, na que declaraba que como lle era imposíbel obter a confirmación da Santa Sé, comezaba a súa xurisdición como metropolita sen ela, aínda que nela declaraba a súa adhesión á Igrexa.

O 13 de xaneiro de 1811 consagrou tres bispos en Vilnius: Jan Krassowski como arcebispo de Polack, Adriian Holovnia como bispo auxiliar de Vilnius, e Leon Ludwik Jaworowski como bispo auxiliar de Brest; para a consagración do primeiro contou coa asistencia de dous bispos latinos, o bispo de Minsk Jakub Ignacy Dederko e o bispo auxiliar de Mahilioŭ Cyprian Odyniec. Kachanovič finou en 1814 sen ter recibido resposta, por mor das guerras napoleónicas.
## Notas
Ramón Romay Ramoné

**Ramón Romay Ramoné** foi un guerrilleiro antifranquista galego.

## Traxectoria 
Desertou da guerrilla. A súa muller Josefa Ramiro Santos, tamén guerrilleira e tía de Manuel Ramiro Souto, foi executada por José Blanco Núñez en 1948, ante a posibilidade de que tomase a mesma determinación.

## Véxase tamén 
### Bibliografía 
*
Arnaud Démare

**Arnaud Demare**, nado en Beauvais, Oise, o 26 de agosto de 1991, é un ciclista francés que sobresae como sprinter.

## Traxectoria
No seu palmarés destacan a Milán-Sanremo de 2016 e o Campionato Nacional de Francia de 2014.

## &nbsp;Resultados nas grandes voltas 
-: non participou

Ab.: abandonou

## &nbsp;Equipos 
* FDJ (2011-)
** *FDJ* (2011)
** *FDJ-Big Mat* (2011-2012)
** *FDJ* (2013)
** *FDJ.fr* (2014)
** *FDJ* (2015-)

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Ficha de Arnaud Démare (cqranking.com)
New York Five

miniatura|Museo d´art Contemporari de Barcelona (MACBA) de Richard Meier.|dereita
**New York Five** (ou *The Five Architects*) é un grupo de arquitectos formado por John Hejduk, Peter Eisenman, Richard Meier, Michael Graves e Charles Gwathmey.

## Historia e características 
No ano 1972 publícase un libro de fotografías en branco e negro que recolle o traballo arquitectónico dos cinco arquitectos titulado *Five Architects*, de aí o nome do grupo. Esas fotografías xa formaran parte, uns poucos anos antes, dunha exposición para o MOMA. O libro foi publicado en 1975 por Oxford Press, alcanzando moita máis notoriedade.

Ocasionalmente reciben o alcume de Brancos (Whites) en referencia a súa rivalidade co grupo dos Grises (Greys), integrado por Romaldo Giurgola, Allan Greenberg, Charles Moore, Jaquelin T. Robertson e Robert A. M. Stern, que no ensaio "Five on Five", publicado na revista *Architectural forum*, acusaban o grupo de Hejduk e compañía de non ter en conta nin a contorna, nin os usuarios nin a funcionalidade nos seus edificios.

## Os New York Five en Galicia 
En Galicia hai tres obras deste grupo de arquitectos, as tres en Santiago de Compostela: dúas delas no monte Gaiás, a Cidade da Cultura de Peter Eisenman e as Torres Hejduk, e o edificio do centro sociocultural A Trisca no barrio de San Pedro, estes dous últimos de John Hejduk.

Ademais Peter Eisenman tamén planificou un redeseño do estadio de Riazor que nunca chegou a concretarse.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
*
Hevea brasiliensis

miniatura|Árbore a destilar látex.
dereita|miniatura|Sementes.

A **hevea **, tamén coñecida coma **árbore do caucho** (***Hevea brasiliensis***), coñecida en portugués na Amazonia orixinaria coma* árvore-da-borracha* ou *seringueira*, é unha árbore da familia das euforbiáceas de 20 a 30 m de altura (excepcionalmente 45 m). O toro é recto e cilíndrico de 30 a 60&nbsp;cm de diámetro, de madeira branca e lene. As súas follas son compostas trifoliadas, alternas, de 16&nbsp;cm de lonxitude, de 6 a 7&nbsp;cm de largo; deixa caer parcialmente as follas durante a estación seca, antes da cal as follas da copa da árbore tórnanse de cor avermellada. As flores son miúdas e reunidas en amplas panículas. Produce froitos desde os 4 anos, cada un dos cales é unha gran cápsula de 4&nbsp;cm de diámetro que se abre en valvas, con sementes ricas en óleos.

O seu látex é branco ou amarelado e abundante até os 25 anos de idade da árbore. Del fabrícase o caucho, despois de sangrar o toro fendendo incisións angulares en V. Este látex contén 30 a 36% de hidrocarburo do caucho, 0,5% de cinzas, 1,5% de proteínas, 2% de resina e 0,5% de quebrachitol. O caucho tamén pode obterse do látex doutras árbores do xénero *Hevea* (v.g. *H. guianensis* Aubl. 1775 e *H. pauciflora* Müll.Arg. 1865).
Esta árbore é orixinaria da conca hidrográfica do río Amazonas, onde existía en abundancia e con exclusividade, características que xeraron o auxe ou febre do caucho, período da historia suramericana de moita riqueza e puxanza para empresarios que se asentaron na rexión amazónica e á vez de desastre para a poboación indíxena que sufriu exterminios e escravitude, até se apoderaren os ingleses do lucrativo negocio, cando o botánico Henry A. Wickham tirou ilegalmente do Brasil sementes desta árbore, en 1876, para establecer plantacións en Malaisia, Birmania, Ceilán e África subsahariana. Contra o 1914 a cantidade de  caucho obtido de plantacións xa superaba a extraída de árbores bravas.

O traballador que extrae o látex de caucho é chamado no Brasil *seringueiro*.

A posesión das áreas naturalmente ricas en hevea existentes daquela na zona do Acre provocou a inicios de século XX a guerra do Acre entre Bolivia, o Brasil e mesmo Perú.

## Sinonimia 
* *Caoutchoua* J.F.Gmel.
* *Micrandra*  Benn. & R.Br.
* *Siphonanthus* Schreb. ex Baill.
* *Siphonia* D.Richard ex Schreb.
* *Siphopnicna* F.Jansen ex Schreb.

## Notas 
* Zhang, j., Huss, v.a.r., Sun, x., Chang, k. & Pan, d. 2008. Morphology and phylogenetic position of a trebouxiophycean green algae (Chlorophyta) growing on the rubber tree, Hevea brasiliensis, with the description of a new genus and species. Eur. J. Phycol. 43(2): 185 - 193

## Véxase tamén 
### Outros artigos 
*Caucho
*Látex
**Hevea* (xénero)
**Ficus elastica*
Lingua latgaliá

A **lingua latgaliá** é unha lingua báltica falada na parte leste de Letonia. Existe un debate de se se trata dunha lingua separada ou dun dialecto do letón. A súa forma estandarizada está recoñecida e protexida como unha variedade da lingua letoa pola lei do país. Segundo o censo de 2011, o 8,8% dos habitantes de Letonia, ou 164&nbsp;500 persoas, falan latgalián acotío. 97&nbsp;600 delas viven na rexión histórica de Latgalia, 29&nbsp;400 en Riga e 14&nbsp;400 na rexión de Riga. O latgalián está clasificado como "vulnerable" polo Libro Vermello das Linguas Ameazadas da UNESCO.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Wikipedia en latgalián
### Ligazóns externas 
* Dicionario letón-latgalián
Bernardo Álvarez Trabajo

**Bernardo Álvarez Trabajo**, **Gasta**, nado en Bembibre en 1915 e finado en  Penacova (Bóveda) o 22 de xuño de 1949, foi un guerrilleiro antifranquista.

## Traxectoria 
Durante a guerra civil española, realizando o servizo militar na provincia de Cádiz, foi detido por falanxistas e ingresou na prisión de El Puerto de Santa María. Foi condenado a morte e posteriormente amnistiado. Converteuse en enlace da guerrilla leonesa, e en febreiro de 1948 incorporouse á II Agrupación do Exército Guerrilleiro de Galicia. En 1949 foi ferido nunha perna nun tiroteo coa Garda Civil preto de Ocero (Sancedo), conseguiu escapar e fuxiu cara aos montes de Remesar.

Formaba parte do grupo de Manuel Fernández Soto con Elías López Armesto cando foron denunciados por Francisco Cano Román, un garda civil infiltrado no seo da guerrilla. Morreu o 22 de xuño de 1949 a mans da Garda Civil en Penacova, na parroquia de Remesar (Bóveda), xunto con Manuel Fernández Soto; Elías López resultou malferido e morreu días despois. Foron soterrados no cemiterio de Teilán.

## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 

### Ligazóns externas 
* La ARMH entrega los restos del guerrillero antifranquista Bernardo Álvarez, ‘Gasta’, a sus familiares 
* A seis metros del muro
Vacinación

miniatura|Moza sendo vacinada.
A **vacinación** é o acto de se inocular nos seres vivos estados non activos de axentes patóxenos para a creación de anticorpos contra as doenzas. A vacinación é probablemente a maior revolución para a saúde do século XX, responsable da eliminación de moitas enfermedades infecciosas na infancia e que se relaciona cunha mellor calidade e esperanza de vida en occidente. A efectividade da vacinación está amplamente estudada e verificada. As consideracións sobre a seguridade no proceso de elaboración dalgunhas vacinas na primeira metade do século XX poden estar detrás da desconfianza por parte da opinión pública, se ben nas sociedades occidentais do século XXI xa non se aplican ningunha destas vacinas.

## Concepto 
O sistema inmunitario crea un conxunto de factores humorais e celulares que protexen o organismo contra a agresión por axentes infecciosos.

As campañas de vacinación son levadas a cabo polos gobernos para a inmunización en nenos de curta idade que aínda non teñen os anticorpos creados para evitar que enfermen. As inmunizacións máis comúns en nenos fanse contra:
* Poliomielite
* Xarampón
* Varicela
* Parotidite epidémica
* Difteria
* Tétano
* Tose ferina

## Vacinación en adultos 
Deben ser administradas por mor do feito de que os axentes patóxenos pasan por mutacións ou os anticorpos creados pasan a ser ineficazes co pasar dos anos.

Así os adultos, a partir dos 19 anos, deben recibir o reforzo dalgunhas doses de vacinas.

As recomendadas para os adultos son:
* Varicela
* Gripe
* Hepatite A
* Hepatite B 
* Xarampón, parotidite epidémica e rubéola (MMR)
* Meninxite meningocócica (A, C, Y e W-135)
* Pneumonía (Infección pneumocócica, principalmente os máis anciáns)
* Tétano-difteria (dT)- a cada 10 anos de idade)
* Febre amarela

## Notas
Pobo ruso

Os **rusos** (en , *russkiye*) son un grupo étnico eslavo oriental nativo de Europa Oriental. A maioría dos rusos habitan no estado nación de Rusia, tendo notables minorías noutros estados veciños como Ucraína, Kazakhstán e Belarús. Unha grande diáspora rusa está presente en todo o mundo, con poboacións importantes nos Estados Unidos, Alemaña, Israel e o Canadá. Os rusos son o meirande grupo étnico de Europa.

Os rusos comparten moitos trazos culturais con outros pobos eslavos orientais, como os belarusos e os ucraínos así como con certos eslavos do sur como os búlgaros, os macedonios, os montenegrinos e os serbios. Son maioritariamente de relixión ortodoxa. A lingua rusa é lingua oficial en Rusia, Belarús, Kazakhstán, Kirguizistán e Tadjiikistán, e tamén é falada como segunda lingua en moitos dos antigos estados soviéticos.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Grupos étnicos de Europa
### Ligazóns externas 
* Russian Workforce Social Network "Pomogaem.NET"
* Prominent Russians: faces of Russia&nbsp;– Russia Today
* 4.1. Population by nationality 
* "People and Cultures: Russians" 
* China Internet Information Center – The Russian Ethnic Group
* Pre-Revolutionary photos of women in Russian folk dress
Sranan tongo

O **sranan tongo** (lit., *lingua de Suriname*) ou **surinamés**; é unha lingua crioula con base léxica inglesa falada en como *lingua franca* por arredor de 500&nbsp;000 persoas en Suriname. É unha lingua compartida para o entendemento entre as comunidades falantes de neerlandés, xavanés, hindustaní e chinés.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Wikipedia en sranan tongo
### Bibliografía 
*Iwan Desiré Menke: *Een grammatica van het Surinaams (Sranantongo)*, Munstergeleen : Menke, 1986, 1992 (Dutch book on grammar of Sranan Tongo) 	
*Jan Voorhoeve e Ursy M. Lichtveld: *Creole Drum. An Anthology of Creole Literature in Suriname*. New Haven: Yale University Press, 1975.
*C.F.A. Bruijning e J. Voorhoeve (editores): *Encyclopedie van Suriname*. Amsterdam: Uitgeverij Elsevier, 1977, pp.&nbsp;573–574.
*Eithne B. Carlin e Jacques Arends (editores): *Atlas of the Languages of Suriname*. Leiden: KITLV Press, 2002.
*Michaël Ietswaart e Vinije Haabo: *Sranantongo. Surinaams voor reizigers en thuisblijvers*. Amsterdam: Mets & Schilt (varias edicións dende 1999)
*J.C.M. Blanker e J. Dubbeldam: "Prisma Woordenboek Sranantongo". Utrecht: Uitgeverij Het Spectrum B.V., 2005, ISBN 90-274-1478-5, www.prismawoordenboeken.nl - Dicionario de holandés a Sranantongo e de Sranantongo a holandés.
*Henri J.M. Stephen: *Sranan odo : adyersitori - spreekwoorden en gezegden uit Suriname*. Amsterdam, Stephen, 2003, ISBN 90-800960-7-5 (colección de proverbios e expresións)
*Michiel van Kempen e Gerard Sonnemans: *Een geschiedenis van de Surinaamse literatuur*. Breda : De Geus, 2003, ISBN 90-445-0277-8
Lingua lak

A **lingua lak** (лакку маз, *lakːu maz*) é unha lingua caucásica nororiental que forma a súa propia póla dentro desta familia lingüística. É a lingua do pobo lak, que habita na república autónoma de Daguestán, en Rusia, onde é unha das seis linguas estandarizadas que se falan. Segundo o censo de 2010, é falado por máis 150&nbsp;000 persoas. O lak está clasificado como "vulnerable" polo Libro Vermello das Linguas Ameazadas da UNESCO.

Abrangue cinco dialectos: *ashti kuli, balkhar, vitskh, vikhli* e *kumukh*, que forma a base da lingua literaria lak. Dende finais do século XIX, escribiuse en caracteres árabes; o alfabeto latino foi empregado entre o 1928 e o 1938, e dende entón, en alfabeto cirílico. Antes de que o lak se convertese en lingua escrita, empregaban o árabe. Hoxe é unha das 9 linguas oficiais de Daguestán, malia que non se empregue no ensino (só se ensinou entre 1920 e 1960, dende entón só se ensina en ruso). Tamén ten un xornal *Ilchy* (Luz) e *Tslubarz* (Lúa nova, 1952) que xa non se edita, e unha estación de radio.

O lak foi empregada como lingua literaria por autores como Garun Saidov (1891-1919), xefe da Oficina de Axitación ou Educación Bolxevique en Daguestán, e o primeiro autor dramático en lak, Jussup Khappalajev (1916) con *Estrelas de felicidade* (1950), *Mugutin Sharinov* (1893-1937) con *Shagalai* e *Gabibat i Gadzhijev* (1919), Said Gabiev, Abutalif Gafurov e Abdurahman Omarov.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Wikipedia en lak
### Ligazóns externas 
*Gramática lak por Wolfgang Schulze 
*Transliteración do lak
*Lak House – Cultura e sociedade lak
*Palabras lak
Linguas zhuang

As **linguas zhuang** (autónimo: *vahcuengh* (sawndip: 話僮), en chinés simplificado: 壮语; chinés tradicional: 壯語; pinyin: Zhuàngyǔ) son un grupo de linguas tai faladas polo pobo zhuang que habita no sur da China, na provincia de Guangxi e en partes de Yunnan e Guangdong. As linguas zhuang non forman unha unidade monofilética lingüística, xa que as linguas zhuang do norte e do sur están máis relacionadas con outras linguas tai que entre elas. As linguas zhuang do norte forman un continuo dialectal con diversas variedades tai na froteira da provincia Guizhou, que son chamadas bouyei, mentres que as linguas zhuang do sur forman outro continuo dialectarl co nung, co tay e co caolan, en Vietnam. O zhuang estándar baséase no dialecto zhuang do norte do condado de Wuming.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Wikipedia en zhuang

### Bibliografía 
* *Zhuàng-Hàn cíhuì* 壮汉词汇 (Nanning, Guǎngxī mínzú chūbǎnshè 广西民族出版社 1984).
* Edmondson, Jerold A. e David B. Solnit, ed. *Comparative Kadai: The Tai Branch*. Dallas, TX: Summer Institute of Linguistics; [Arlington]: University of Texas at Arlington, 1997.
* Johnson, Eric C. 2010. "A sociolinguistic introduction to the Central Taic languages of Wenshan Prefecture, China." SIL Electronic Survey Reports 2010-027: 114 p. https://web.archive.org/web/20110110041957/http://sil.org/silesr/abstract.asp?ref=2010-027.
* Luo Liming, Qin Yaowu, Lu Zhenyu, Chen Fulong (editors) (2004). *Zhuang–Chinese–English Dictionary / Cuengh Gun Yingh Swzdenj*. Nationality Press, 1882 pp.&nbsp;ISBN 7-105-07001-3.
* Tán Xiǎoháng 覃晓航: *Xiàndài Zhuàngyǔ* 现代壮语 (Beijing, Mínzú chūbǎnshè 民族出版社 1995).
* Tán Guóshēng 覃国生: *Zhuàngyǔ fāngyán gàilùn* 壮语方言概论 (Nanning, Guǎngxī mínzú chūbǎnshè 广西民族出版社 1996).
* Wang Mingfu, Eric Johnson (2008). *Zhuang Cultural and Linguistic Heritage*. The Nationalities Publishing House of Yunnan. ISBN 7-5367-4255-X.
* Wéi Qìngwěn 韦庆稳, Tán Guóshēng 覃国生: *Zhuàngyǔ jiǎnzhì* 壮语简志 (Beijing, Mínzú chūbǎnshè 民族出版社 1980).
* Zhang Junru 张均如, et al. 壮语方言研究 / Zhuang yu fang yan yan jiu [A Study of Zhuang dialects]. Chengdu: 四川民族出版社 / Sichuan min zu chu ban she, 1999.
* Zhou, Minglang: *Multilingualism in China: The Politics of Writing Reforms for Minority Languages, 1949–2002* (Walter de Gruyter 2003); ISBN 3-11-017896-6; pp.&nbsp;251–258.
Josefa Ramiro Santos

**Josefa Ramiro Santos**, coñecida como **Pepa**, nada en Almeiras (Culleredo) e finada en 1948, foi unha guerrilleira antifranquista galega.

## Traxectoria 
Tía do guerrilleiro Manuel Ramiro Souto e casada co tamén membro da guerrilla  Ramón Romay Ramoné. A súa casa era un punto de apoio da guerrilla. Logo da deserción de Ricardo de la Fuente no verán de 1948 incorporase á guerrilla co seu home e o seu sobriño. Participou no enfrontamento coa forza do posto de Abegondo xunto con Juan Couto Sanjurjo, José María Castelo Mosquera, María Amado Otero e Carmen Temprano Salorio o día da queima da casa do concello de Abegondo. Cando o seu home, Ramón Romay, desertou da guerrilla, Emilio Pérez Vilariño ordenou a súa eliminación ante a posibilidade de que tomase a mesma determinación. Foi executada por José Blanco Núñez e Francisco Paz Fornos.

## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
*
Estación de Portela, Portela, Barro

**Estación de Portela** é un lugar da parroquia de Portela, do concello de Barro, da provincia de Pontevedra. Pertencente tamén a comarca de Pontevedra. Segundo o IGE, no ano 2017 tiña 294 habitantes (156 homes e 138 mulleres).
## Toponimia
O topónimo **A Estación** é un hodónimo referido á presenza dunha estación de ferrocarril, a estación de Portela, no Eixe atlántico de alta velocidade.

## Lugares e parroquias 
### Lugares de Portela 
### Parroquias de Barro
Hipoxia

**Hipoxia** pode referirse esencialmente a:

* Hipoxia (medicina), condición patolóxica na que unha parte do corpo ou todo o corpo está privada dunha subministración de oxíxeno suficiente
* Hipoxia (medio ambiente), contido de oxíxeno reducido no aire ou na auga (zona do mar, lago etc) prexudicial para os organismos aerobios.

Outros usos relacionados son:

** Hipoxia autoerótica ou asfixia erótica, restrición intencionada de oxíxeno ao cerebro para procurar unha maior excitación sexual
** Hipoxia cerebral ou anoxia cerebral, condición debida á redución da subministración de oxíxeno ao cerebro
** Hipoxia de difusión ou efecto Fink, un factor que inflúe na presión parcial de oxíxeno nos alvéolos pulmonares
** Hipoxia histolóxica, incapacidade das células de captar ou utilizar o oxíxeno do torrente sanguíneo
** Hipoxia hipoxémica ou hipoxemia, deficiencia de oxíxeno no sangue arterial
** Impulso hipóxico, un impulso respiratorio no cal o corpo usa quimiorreceptores do oxíxeno para regular o ciclo respiratorio
** Hipoxia hipóxica, o resultado de haber insuficiente oxíxeno dos pulmóns
** Hipoxia intrauterina, situación na que o feto é privado dunha adecuada subministración de oxíxeno
** Hipoxia latente ou "apagón" de augas profundas, perda de consciencia que se pode producir cando os mergulladores a pulmón libre ascenden desde gran profundidade
** Pseudohipoxia, incremento da proporción citosólica de NADH libre con respecto ao NAD+ nas células
** Hipoxia en tumores ou tumoral, situación nas que as células dun tumor están privadas de oxíxeno suficiente.
Atención

miniatura|Rapaza concentrada nunha tarefa.
A **atención** é o proceso condutual e cognitivo de concentración selectiva nun aspecto discreto da información, xa sexa considerada subxectiva ou obxectiva, mentres que se ignoran outros aspectos perceptibles. A atención tamén foi denominada como a asignación de recursos de procesamento limitados.

Desde o punto de vista da psicoloxía, a atención non é un concepto único, senón o nome atribuído a unha variedade de fenómenos. Tradicionalmente, considerouse de dúas maneiras distintas, aínda que relacionadas. Por unha banda, a atención como unha calidade da percepción fai referencia á función da atención como filtro dos estímulos ambientais, *decidindo* cales son os estímulos máis relevantes e dándolles prioridade por medio da concentración da actividade psíquica sobre o obxectivo, para un procesamento máis profundo na conciencia. Doutra banda, a atención é entendida como o mecanismo que controla e regula os procesos cognitivos; desde a aprendizaxe por condicionamento até o razoamento complexo.

En moitos casos actúa de maneira inconsciente iniciado no hemisferio cerebral esquerdo e é mantida no hemisferio dereito. O estar atento ("pór atención" ou "prestar atención") tampouco é un comportamento único do ser humano.

Hai estudos no Instituto de Tecnoloxía de Massachusetts (MIT) onde varios científicos e estudantes comproban que tanto se pode afectar a atención dun individuo. Un dos principais obxectivos era ver se unha persoa era capaz de manter a atención, tendo no oído un auricular ao estar a estabelecer unha conversación ou escoitando a outra persoa. Como xa se dixo anteriormente "prestar atención" non é un comportamento único do ser humano. algúns experimentos fracasaron, pero a maioría lograron entender o que se lles estaba dicindo ou xa sexa manter a conversación. Isto depende a que altura de son estea a escoitarse ou tamén de que tipo de melodía estea a escoitarse, xa que as de carácter un pouco ruidosas como o rock son máis difíciles de que unha persoa logre entender a información que se lle dea.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Trastorno por déficit de atención con hiperactividade
* Concentración
Manuel Quintas Figueroa

**Manuel Enrique Quintas Figueroa**, nado en Teis (Vigo) cara a 1897 e finado en Xinzo (Ponteareas) o 5 de abril de 1937, foi un político galego.

## Traxectoria 
Irmán de José Luís Quintas Figueroa. O 5 de abril de 1937  foi asasinado polos falanxistas no Pinal do Foxo (Xinzo, Ponteareas) con Manuel Cividanes, Manuel Álvarez Pereira, Serafín Chaves Bispo, Perfecto Méndez Pastoriza, Clemente Calvar Solla, Ángel Rodal Blanco e Francisco Aldao Gallego.
Nil Savaryn

**Nil Nykolai Savaryn** (en ), nado en Staryi Sambir o 19 de maio de 1905 e finado o 7 de xaneiro de 1986, foi un eclesiástico católico ucraíno, primeiro bispo de Edmonton dende 1956 até o seu pasamento.
## Traxectoria 
Naceu en Staryi Sambir, unha vila entón parte do Reino de Galicia e Lodomeria (hoxe na rexión de Lviv, Ucraína), o 19 de maio de 1905. Foi ordenado sacerdote o 23 de agosto de 1931 polo bispo de Przemyśl, Sambor e Sanok Yosafat Kotsylovskyi. O 3 de abril de 1943 foi nomeado bispo auxiliar do exarcado do Canadá e bispo titular de *Ios*. Recibiu a consagración episcopal o 1 de xullo de 1943 de mans do exarca apostólico do Canadá Vasyl Ladyka. O 3 de marzo de 1948 foi nomeado exarca apostólico do Canadá Occidental. Coa elevación da sé o 3 de novembro de 1956 foi nomeado bispo de Edmonton. Finou no cargo o 7 de xaneiro de 1986.

## Notas
Ana Gandón

[miniatura|300px|[Víctor Freixanes|Freixanes, Nogueira e Ana Gandón presentando *Pensar Galicia. Pensar o mundo* na Feira do Libro de Vigo.]]

**Ana María Gandón Menduiña**, nada en Aldán (Cangas) o 28 de xullo de 1950 é unha política galega do Bloque Nacionalista Galego.

## Traxectoria 
Militou no PSG-EG e foi candidata por esta formación nas eleccións xerais de 1986 e nas eleccións xerais de 1989. Nas Eleccións ao Parlamento de Galicia de 1993 foi de terceira na lista da Coalición Unidade Galega-Esquerda Unida da Provincia de Pontevedra, encabezada por Camilo Nogueira. Posteriormente integrouse no BNG e foi nas listas desa organización nas eleccións xerais de España de 1996. Nas municipais de 1999 foi no segundo posto da lista do BNG de Vigo, que encabezaba Lois Pérez Castrillo. Foi elixida concelleira e nomeada concelleira de Muller e Educación (1999-2003). Nas eleccións ao Parlamento de Galicia de 2005 foi na lista do BNG pola Provincia de Pontevedra. Nas municipais de 2011 e municipais de 2015 foi na lista do BNG do concello de Oia.

En 2018 recibiu o Premio de Igualdade Ernestina Otero outorgado polo Consello Municipal da Muller e a Concellería de Igualdade do Concello de Vigo.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
*
Lingua kabardina

miniatura|Un falante de kabardino.
A **lingua kabardina** (en kabardino: Адыгэбзэ, tamén chamada Къэбэрдей Адыгэбзэ ou Къэбэрдейбзэ) é unha das dúas linguas literarias do circasiano, sendo a outra o adigueo, co cal está estreitamente relacionado. É falada polo pobo kabardino, principalmente en partes de Kabardino-Balkaria e Karachay-Cherkessia así como pola diáspora kabardina que habita nos Estados Unidos, Ucraína, Turquía, Siria, Xordania e Alemaña. Ten 47 ou 48 fonemas consonánticos, dos cales 22 ou 23 son fricativos.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Wikipedia en kabardino
### Bibliografía 
*Gordon, Matthew e Applebaum, Ayla. "Phonetic structures of Turkish Kabardian", 2006, *Journal of the International Phonetic Association* 36(2), 159-186.
*Halle, Morris. "Is Kabardian a Vowel-Less Language?" *Foundations of Language*, Vol. 6, No. 1 (Feb., 1970), pp.&nbsp;95–103.
*Kuipers, Aert. "Phoneme and Morpheme in Kabardian", 1960, *Janua Linguarum: Series Minor*, Nos. 8–9. 's-Gravenhage: Mouton and Co.