Ira

[miniatura|*Anger or the Tussle* ("Ira da pelexa"), de [Dosso Dossi]]
A **ira** é a paixón anímica que conduce a un estado de indignación ou fastío do suxeito, ou ben un apetito ou desexo de vinganza, así como tamén unha arela de violencia contra os demais ou contra o propio individuo.

Os efectos físicos derivados da ira son un aumento do ritmo cardíaco así como da presión sanguínea e mais dos niveis de adrenalina e noradrenalina. A psicoloxía moderna aconsella non gardar nin reprimir os enfados e desbotar a ira.

## Psicoloxía e socioloxía 
Os psicólogos recoñecen tres tipos diferentes de ira: O primeiro tipo, chamado "ira precipitada e repentina" (de Joseph Butler) está ligada ao impulso de auto-preservación. Está presente tanto en humanos coma en animais e ocorre cando se está atormentado ou preso. O segundo tipo chámase "ira resolta e intencionada" e é unha reacción ao dano premeditado ou ao tratamento inxusto. Estas dúas formas de ira son episódicas. O terceiro ten o nome de "disposicional" e está máis relacionado con trazos do carácter que con instintos ou coñecementos.

A ira pode potenciar os recursos psicolóxicos, estimular a corrección de malas condutas, promover a inxustiza social e a comunicación de sentimentos negativos e aumentar a paciencia. Por outra parte, tamén pode ser destrutiva se non atopamos a forma apropiada de expresala, xa que unha persoa con ira probablemente perda a súa obxectividade, a súa empatía, a súa prudencia ou a súa consideración, podendo danar a outros.

## Perspectivas filosóficas 
### Antigüidade 
Os antigos filósofos gregos describían e comentaban a ira descontrolada, pois na súa sociedade mostrábase unha actitude hostil cara a ela.

Galeno e Séneca consideraban a ira coma unha especie de loucura. Rexeitaban que os ataques de ira fosen espontáneos e incontrolables e estaban de acordo na posibilidade de controlala. Con todo, había discrepancias entre eles en canto ao valor da ira. Para Séneca, a ira era "inútil incluso para a guerra". El cría que o exército romano era capaz de vencer aos alemáns porque era moi disciplinado, a diferenza dos alemáns, que eran coñecidos pola súa furia. Sostiña que "nas competicións deportivas, é un erro enfadarse".

Pola outra banda, Aristóteles asignáballe unha función á ira que xurdía dunha inxustiza, porque, segundo el, "axuda a previr inxustizas". Tamén afirmaba que "o contrario á ira é unha especie de insensibilidade".

Os antigos filósofos raramente facían referencia á ira das mulleres. Segundo Simon Kemp e K.T. Strongman, isto ocorría porque as súas obras non eras destinadas ás mulleres. Aínda así, algúns destes filósofos si falaban deste tema, por exemplo Séneca, que dicía que as mulleres eran máis propensas a enfadarse que os homes.

Unha crenza medieval dicía que aquelas persoas propensas á ira tiñan un exceso de bile amarela ou cólera (de aí a palabra "colérico").. Aristóteles cría que a ira ou a rabia era un estímulo natural da autodefensa en situacións nas que as persoas sentían que estaban equivocadas. Tomé de Aquino pensaba que a ira non era un pecado, que estaba xustificada, pois sen ira o ensino sería inútil, as sentenzas inestables e os crimes non se poderían comprobar. Polo tanto, estar enfadado non sempre é malo.

O concepto de ira contribuíu á definición de xénero e poder. Moitos autores medievais do ano 1200 estaban de acordo nas diferenzas entre homes e mulleres en canto á constitución, forma e disposición. A constitución implica o equilibrio entre as catro calidades fundamentais: calor, frío, humidade e sequidade. Cando se combinaban varias destas calidades formábanse certos grupos de persoas, así coma os individuos. Hipócrates, Aristóteles e Galeno estaban a favor disto, e dicían que, en termos da bioloxía e da diferenciación sexual, a calor era a máis importante destas calidades porque determinaba a forma e a disposición. A disposición inclúe un equilibrio das catro calidades anteriores, os catro elementos e os catro humores. Por exemplo, o elemento "lume" coas calidades de calor e sequidade: o lume dominaba na bile amarela ou cólera, entón unha persoa colérica era máis quente e seca que outras. Os individuos quentes e secos son activos, dominantes e agresivos. Co elemento "auga" ocorría o contrario: a auga é fría e húmida e estaba estreitamente relacionada coa flegma. As persoas que adoitaban ter flegma eran máis pasivos e submisos. Aínda que había moitas combinacións diferentes, a maioría dos autores da Idade Media asociaban certas combinacións máis cos homes que coas mulleres, e viceversa.

#### Nas mulleres 
Os autores da Idade Media dicían que as mulleres eran máis propensas a ter flegma (ser frías e húmidas) que os homes, é dicir, que as mulleres eran máis sedentarias e pasivas que os homes. O carácter pasivo das mulleres parecía "natural" debido ao seu escaso poder comparado co que tiñan os homes. Aristóteles recompilou algúns trazos que, segundo el, todas as mulleres compartían: femias, femininas, pasivas, enfocadas na materia, inactivas e inferiores. Así, as mulleres da Idade Media debían actuar de forma submisa e cederlle o control aos seus maridos. mentres que Al-Ghazali dicía que a ira tomaba forma de furia, indignación e vinganza, e que "os poderes da alma son equilibrados se se mantén á ira baixo control".

### Modernidade 
A comprensión da ira na actualidade non é moi avanzada con respecto á de Aristóteles. Segundo Ellis, estas emocións están asociadas coa inclinación que teñen os humanos cara ao absolutismo ligado á depreciación e á condenación doutras persoas, cando as normas e os dominios desas persoas sexan transgredidos.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Rabia
* Vinganza
* Violencia