Festas do Nazareno da Pobra do Caramiñal

As **Festas do Nazareno**, tamén coñecidas como **Festa de Xesús o Nazareno, ou Festa das Mortallas**, son as festas patronais da vila da Pobra do Caramiñal. Celébrase anualmente arredor do terceiro domingo de setembro e está declarada Festa de Interese Turístico de Galicia desde o ano 2000. A celebración combina actos relixiosos e festivos e constitúe unha das manifestacións máis singulares da cultura popular galega pola procesión das Mortallas.

## Historia e orixe 
A devoción a Xesús Nazareno na Pobra do Caramiñal está documentada desde a Baixa Idade Media. Diversas tradicións locais sitúan a orixe da procesión no século XV, vinculándoa á antiga vila da Pobra do Deán. Aínda que non se conservan documentos que acrediten con precisión o momento exacto da súa instauración, a existencia da capela do Nazareno e a antigüidade da confraría asociada apuntan a unha consolidación do culto na época moderna.

A lenda máis difundida sobre a orixe da Procesión das Mortallas relata que Don Juan Linares, rexedor local, tras condenar a morte a varios salteadores, enfermou gravemente na véspera da festividade do Nazareno. Tras encomendarse á imaxe e recuperar a saúde, tería participado na procesión amortallado e ordenado que os condenados portasen o seu féretro, concedéndolles posteriormente o indulto.

Esta narración forma parte da tradición oral e carece de confirmación documental directa, mais constitúe un elemento identitario da celebración.

Algúns estudos interpretativos sinalan que a práctica de ofrecerse en mortalla podería estar relacionada co contexto de crises sanitarias e epidemias que afectaron Galicia entre os séculos XVI e XIX, períodos nos que as promesas relixiosas constituían unha resposta habitual fronte á enfermidade e á morte.

A singularidade da celebración chamou a atención de diversos autores. Ramón María del Valle-Inclán fixo referencia á tradición na súa obra Comedias Bárbaras, o que evidencia a súa notoriedade xa a comezos do século XX.
## A Procesión 
O acto central das festas é a **Procesión das Mortallas**, que se celebra na mañá do terceiro domingo de setembro. A procesión está presidida pola imaxe de Xesús Nazareno e parte da igrexa de Santiago do Deán, percorrendo o centro urbano da vila antes de regresar ao templo.

O elemento máis característico é a presenza de féretros portados por familiares ou achegados das persoas ofrecidas. Estas persoas, ao ofrecerse e por intercesión do Nazareno, sálvanse da enfermidade ou dun accidente, desfilan detrás do cadaleito vestidas cun sudario morado no caso das persoas adultas ou branco no caso de nenos e nenas. Portan cirios acesos como símbolo de vida e agradecemento. Ademais, milleiros de fieis acompañan a procesión, moitos deles tamén vestidos con túnica e cumprindo promesas, ás veces descalzos.

Aínda que a simboloxía da morte é central, o sentido da celebración interprétase como unha exaltación da vida e da esperanza.

As festas esténdense habitualmente durante catro días, de venres a luns, arredor do domingo principal. O programa inclúe lectura do pregón, pasarrúas con bandas de música e grupos de gaitas, concertos e verbenas, actividades culturais e lúdicas; e espectáculos pirotécnicos. Tras a procesión dominical, é tradicional a celebración dunha comida en familia.

## Contexto cultural 
A festa insírese na tradición relixiosa e mariñeira da vila. A Pobra do Caramiñal, situada na ría de Arousa e aos pés da serra do Barbanza, mantén unha forte vinculación co mar. Moitas das promesas realizadas ao Nazareno están relacionadas con temporais, naufraxios ou enfermidades sufridas durante campañas mariñeiras. A relación entre as promesas votivas e os riscos asociados á actividade pesqueira está amplamente documentada na cultura popular galega.

A celebración constitúe un dos eventos relixiosos máis multitudinarios do Barbanza e unha das procesións máis singulares de Galicia.

## Relación coas Festas da Guadalupe de Rianxo 
Existe unha relación popular coas **Festas da Guadalupe de Rianxo**, que se celebran na semana anterior. Ambas constitúen dúas das principais celebracións da comarca do Barbanza e están separadas por poucos días no calendario.

Entre a tradición oral da zona existe o dito: «Se chove na Guadalupe, non chove no Nazareno.» Este refrán reflicte unha rivalidade festiva tradicional entre ambas as vilas, sen base meteorolóxica científica, mais profundamente arraigada na cultura popular.

## Notas
## Véxase tamén 
### Bibliografía
* Antropoloxía mariñeira: actas do Simposio Internacional in memoriam Xosé Filgueira Valverde (1997. Pontevedra); Calo Lourido, Francisco, dir.; Filgueira Valverde, Xosé, 1906-1996.

### Outros artigos
* A morte na cultura popular galega

### Ligazóns externas
* Festivals and Celebrations — Turismo A Pobra do Caramiñal
* Festa de Xesús O Nazareno – Festa das Mortallas — Cultura de Galicia
* Festa do Nazareno — Barbanza Arousa
* Procesión de las mortajas — Revista Ibérica
* Nazareno and the Shrouds — artigo explicativo