Vilagarcía de Arousa

**Vilagarcía de Arousa** é un concello e vila da provincia de Pontevedra, pertencente á comarca do Salnés.

## Xeografía 
### Situación 
Vilagarcía de Arousa atópase na parte meridional da ría de Arousa formando unha ampla enseada. Limita ao norte con Catoira, ao leste con Caldas de Reis e ao sur con Vilanova de Arousa. O extremo norte do concello, a parroquia de Bamio, sitúase xa na confluencia do río Ulla co océano mentres que no sur destaca o Monte Lobeira cunhas boas vistas de toda a baía.

### Demografía 
Segundo o padrón municipal (IGE), a súa poboación no ano 2016 era de 37.283 persoas, das que 19.389 eran mulleres e 17.894 homes. É a novena cidade galega en poboación e a terceira da provincia tras Vigo e Pontevedra.

Colors=
 id:a value:gray(0.9)
 id:b value:gray(0.7)
 id:c value:rgb(1,1,1)
 id:d value:rgb(0.6,0.7,0.8)

ImageSize = width:450 height:250
PlotArea = left:50 bottom:30 top:30 right:30
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:40000
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:b increment:5000 start:0
ScaleMinor = gridcolor:a increment:1000 start:0
BackgroundColors = canvas:c

PlotData=
 color:d width:25 align:left

 bar:1857 from:0 till: 4828
 bar:1877 from:0 till: 5715
 bar:1897 from:0 till: 6662
 bar:1910 from:0 till: 8691
 bar:1930 from:0 till: 16672
 bar:1950 from:0 till: 20654
 bar:1970 from:0 till: 24076
 bar:1991 from:0 till: 31760
 bar:2011 from:0 till: 37493
 bar:2014 from:0 till: 37712
 bar:2015 from:0 till: 37482
 bar:2016 from:0 till: 37283

PlotData=

 bar:1857 at: 4828 fontsize:s text: 4.828 shift:(-10,5)
 bar:1877 at: 5715 fontsize:s text: 5.715 shift:(-10,5)
 bar:1897 at: 6662 fontsize:s text: 6.662 shift:(-10,5)
 bar:1910 at: 8691 fontsize:s text: 8.691 shift:(-10,5)
 bar:1930 at: 16672 fontsize:s text: 16.672 shift:(-15,5)
 bar:1950 at: 20654 fontsize:s text: 20.654 shift:(-15,5)
 bar:1970 at: 24076 fontsize:s text: 24.076 shift:(-15,5)
 bar:1991 at: 31760 fontsize:S text: 31.760 shift:(-15,5)
 bar:2011 at: 37493 fontsize:S text: 37.493 shift:(-15,5)
 bar:2014 at: 37712 fontsize:S text: 37.712 shift:(-15,5)
 bar:2015 at: 37482 fontsize:S text: 37.482 shift:(-15,5)
 bar:2016 at: 37283 fontsize:S text: 37.283 shift:(-15,5)

Fonte INE; 1857-2011

## Historia 
miniatura|300px|esquerda|Calco do panel nº1 dos Ballotes
A primeira pegada dos poboadores desta zona está representada polos restos arqueolóxicos atopados no Salgueiral (Bamio), datados no 2000 a.C., e polos petróglifos dos Ballotes, tamén en Bamio. Hai tamén restos da época castrexa: O Carril, Castro de Agudín, Monte Lobeira) e, especialmente, no castro de Alobre.

En 1812 consituíronse os concellos de Rubiáns, Sobrán, Vilagarcía e O Carril, que se reduciron a tres coa reforma de 1835: Vilagarcía, Vilaxoán e O Carril. Vilagarcía foi medrando de acordo co desenvolvemento do seu porto, especialmente a raíz da construción dos peiraos en 1866, e en detrimento dos concellos estremeiros, ata que o 1º de marzo de 1913 produciuse a fusión dos tres nun único concello, que naceu baixo o nome de *Vilagarcía de Arousa* e con Valeriano Deza como único alcalde.

## Cultura 
### Toponimia 
O topónimo está composto por un elemento orixinario do latín *Villam*, 'explotación agropecuaria', e polo nome do seu fundador, García de Caamaño.

### Patrimonio 
#### Patrimonio arquitectónico 
; Pazos
* Pazo de Rubiáns, en Rubiáns de Arriba.
* Pazo de Sobrán, en Vilaxoán, Sobrán.
* Pazo de Pardiñas, en Vilaxoán, Sobrán.
* Pazo do Rial, en Vilaxoán, Sobrán.
; Igrexas
* Igrexa de San Martiño de Sobrán, en Sobrán, románica (século XI).

#### Patrimonio natural 
* Illa de Cortegada
* Illas Briñas
* Illas Malveiras
* Monte Xiabre
* Río do Con
* Praia de Compostela

### Etnografía 
#### Festas e celebracións 
miniatura|Pazo de Vista Alegre.
O 22 de maio celébrase a festa de Santa Rita, na honra da italiana Rita de Casia, que ten en Vilagarcía e en toda a comarca do Salnés un gran número de devotos desde hai uns cen anos. Santa Rita é a patroa dos imposibles. Os devotos acoden ao Convento de Vista Alegre, algúns a pé desde lonxe,, para facerlle unha ofrenda á santa como sinal de agradecemento.

O 16 de agosto, día de San Roque, é o día grande das festas de Vilagarcía. Ao remate da procesión do santo dende a igrexa parroquial do centro ata a capela do santo, ten lugar todos os anos a festa da Auga en varias rúas do centro da vila, sendo unha festa que atrae a numerosos turistas de toda Galicia e mesmo de fóra dela. Esta festa naceu a finais da década de 1970, cando nunha xornada de moita calor os veciños pediron que os refrescasen con auga desde os balcóns. As festas patronais duran 10 días arredor desta data e rematan cun espectáculo pirotécnico chamado **Combate Naval**.

Outras festas populares son o Entroido, a Festa dos maios (o primeiro día do mes das flores) e As Uvas, celebrada o 31 de decembro ás 12 do mediodía. O último sábado de agosto celebrase a **Noite Meiga**, onde as meigas toman as rúas e reparten queimada e alimentos típicos.

Entre as festas gastronómicas destacan a Festa da ameixa do Carril, na segunda quincena de agosto, a Mostra do Albariño a mediado de agosto, que empezou chamándose AlbArousa, pero dende 2012 recibe o nove de **ViñaGarcía** e a Semana Micolóxica na segunda quincena de novembro.

En canto a música, Vilagarcía conta co festival de As Revenidas, celebrado en Vilaxóan no mes de xullo; e ata o ano 2013 contaba co Festival do Norte no mes de maio, que pasou a ser organizado na Illa de Arousa.

## Deporte 
### Clubs deportivos 
* Arosa Sociedad Cultural
* Club Xadrez Fontecarmoa
* Liceo Casino Vilagarcía de Arousa
* Os Ingleses Rugby Club

## Cidades irmandadas 
*  **Matosinhos** (Portugal)
*  **Xixón** (España)

## Vilagarcía na literatura popular 
; Cantigueiro
* *As mociñas de Carril,/ non son unha que son todas,/ poñen tres pares de medias/ para ter as pernas gordas* .
* *Cando pases pola Laxe/ leva o sombreiro na man,/ elas son medias señoras/ non sei se che falarán* .
* *En Carril hai boas mozas/ e na Torre a flor de elas,/ en chegando a Trabanca/ clavixas para cancelas* .
* *En Vistalegre dixín/ baixando a Vilagarcía:/ Eu monxa non quero ser,/ casada non sei que diga* . 
* *Estas mociñas da Laxe/ téñense por que alabar,/ teñen o Santo San Roque/ na entrada do lugar* .
* *Fuches a Vilagarcía,/ fuches e non viches nada,/ non viches beilar o Rei/ na isla de Cortegada* . 
* *Fuches a Vilagarcía,/ fuches e non viches nada,/ non viches beilar o sol/ nunha mazán colorada* . 
* *Meu amor está en Palmeira,/ meu esprito en Santa Uxía/, meu corazón en Carreira,/ meu todo en Vilagarcía* .
* *Na aldeíña da Torre/ non entra un carro con toxo/ por causa dunha meniña/ que ten o peliño roxo* .
* *Ó alcalde de Trabanca/ haino que mandar prender/ que non dou unha peseta/ pra a festa de San Miguel* .
* *O lugarciño da Laxe/ de lonxe parece vila,/ ten unha rosa na entrada/ e un caravel na saída* .
* *O pino do Pousadoiro/ ten a folla revirada/ que lla revirou o vento/ unha mañán de xiada* .
* *Os de Vilagarcía/ mataron un burro,/ os de Carril, comérono crudo/ e os de Vilaxoán puxeron a bandeira/ para que lles deran a tripa cagueira* .
* *Os mozos de Bamio/ prendelos, prendelos;/ van polos camiños,/ parecen carneiros* .
* *Santo San Xinés de Bamio,/ feito de pau de ameneiro,/ primo carnal dos meus zocos,/ irmán do meu tabaqueiro* .
* *Se che preguntan mañán/ de quen era a parranda,/ era das mozas da Torre/ porque elas levan a palma* .
* *Señor San Bartolomeu/ que estás no medio da Ría,/ dunha banda tes Rianxo/ e doutra Vilagarcía* .
* *Teño un amor en Rianxo/ outro en Vilagarcía./ Para ver os meus amores/ teño que cruza-la ría*.
* *Vale máis unha da Laxe/ cunha chaqueta de liño/ que tódalas de Cornazo/ vestidas de pano fino* .
* *Viva Boiro, viva Boiro,/ viva Boiro, viva ben./ Viva Boiro, viva Boiro,/ Vilagarcía tamén* .

## Galería de imaxes 
:*Vexa o artigo principal en: Galería de imaxes de Vilagarcía de Arousa*

Ficheiro:Vilagarcía Porto 030417 006.jpg|Vilagarcía.
Ficheiro:Vilagarcía 131111 72.JPG|Vilagarcía.
Ficheiro:Vilagarcía 051008 39GDFL.jpg|Solpor en Vilagarcía.
Ficheiro:Ayuntamiento 001. Villagarcia de Arosa.jpg|Casa do concello.
Ficheiro:Vilagarcía Larsa 01-02.JPG|Central leiteira Larsa.
Ficheiro:Vilagarcía fonte praza España 01-01.jpg|Fonte na Praza de España.

## Parroquias 
## Lugares 
Para unha lista completa de todos os lugares do concello de Vilagarcía de Arousa vexa: Lugares de Vilagarcía de Arousa.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* , Fermín: "Cantigas populares da Arousa", en *Arquivos do Seminario de Estudos Galegos* III, 1929, 153-204 [en facsímile II].
* , Xaquín: *Cantigueiro popular da Limia Baixa*, Galaxia, Vigo 1973.
* 

### Outros artigos 
* A Nosa Señora da Xunqueira
* Eleccións municipais en Vilagarcía de Arousa
* Fexdega

### Ligazóns externas 
* Concello de Vilagarcía de Arousa
* Escola Municipal de música
* CEIP O Piñeiriño
* Agrupación Micolóxica de Vilagarcía de Arousa "A Cantarela"