Universitarios. Revista de la F.U.E.

***Universitarios. Revista de la F.U.E.*** foi unha publicación que xurdiu e se desenvolveu durante os anos da II República (1932 e 1933) en Santiago de Compostela. Constou soamente de dous números e definíase coma unha revista de cultura, “revista universitaria, en el amplio y noble sentido de la palabra”.

## Contexto histórico e social 
En España, nos últimos anos da Ditadura de Primo de Rivera (1923-30), había descontento e oposición de moitos sectores sociais. Á par disto, os graves problemas económicos remataron por desencadear a crise e fin do réxime, e a instauración da Segunda República Española.

Neste contexto de axitación social e política, a comunidade estudantil era unha das que erguía a voz contra o réxime e comezaba a mobilizarse co fin de mellorar o eido académico. Os estudantes opoñíanse aos vellos modelos universitarios e demandaban a modernización e apertura da Universidade de Santiago de Compostela e a galeguización dos estudos superiores.

As diferentes iniciativas que os universitarios organizaron deron o seu froito:

*A chegada das primeiras rapazas á Universidade de Santiago de Compostela, institución que ata 1925 era moi tradicional e que estaba de costas á realidade galega.
*Creación da Facultade de Filosofía e Letras en 1922 na USC, tras anos dunha insistente campaña por parte de diferentes sectores galeguistas, universitarios e mais polo Concello de Santiago.
*Traballos e actividades realizados polo Seminario de Estudos Galegos, co fin de estudar as diferentes vertentes da realidade cultural galega formando investigadores e fomentando o estudo científico de Galicia e da súa cultura dende o ámbito universitario.
*Estableceuse a cooficialidade do galego e do castelán en tódolos campos da vida pública. Isto foi apoiado por *El Pueblo Gallego*.

### A F.U.E.
miniatura|300px|Cunqueiro, Fernández del Riego e Carballo Calero.
A Federación Universitaria Escolar (F.U.E.) fundouse en Madrid no ano 1927. Foi a protagonista no ensino universitario, pola organización de mobilizacións en contra do réxime, sobre todo nos últimos anos da ditadura de Primo de Rivera e nos primeiros da década dos 30. O seu obxectivo era renovar e modernizar os estudos superiores en España.

No ano 1929, a organización constituíuse en Santiago de Compostela co fin de unir aos estudantes que neses días participaban en protestas e mobilizacións. Algúns deses estudantes que acabaron por formar parte da F.U.E. foron Ricardo Carballo Calero, Luís Seoane ou Álvaro Cunqueiro.

## A revista 
A revista *Universitarios. Revista de la F.U.E.* foi unha publicación vinculada á Federación Universitaria Escolar e na que a presenza e colaboración de membros da USC –estudantes e profesores–  foi moi importante. *Universitarios*, da editorial Nós, só publicou dous números e o prezo era de 50 ctms. de peseta.

O equipo directivo da revista non consta, mais Francisco Fernández del Riego afirmaba desempeñar a función de director da mesma.

As linguas empregadas eran o castelán e o galego, con predominio da primeira, e a temática era docente, cultural e académica, e a xuventude e a universidade eran un dos seus eixes. No interior destes dous números pódense atopar poesías, prosa narrativa ou artigos relacionados co folclore e figuras históricas de Galicia, entre outros temas.

Os números orixinais desta publicación atópanse no Museo do Pobo Galego.

### Número 1
O primeiro número da revista publicouse o 15 de marzo de 1932. Constaba de 18 páxinas, máis 12 do suplemento e máis dúas de publicidade -sen paxinar-, que facían un total 32 páxinas. O formato de páxina deste primeiro número era de 25,5 x 17,5 cm.

A revista abría cunha ‘presentación’, onde se poñía de manifesto que *Universitarios* era “una revista de estudiantes y para estudiantes”. Os colaboradores eran estudantes e profesores da Universidade de Santiago, así como tamén membros da F.U.E.

Das oito colaboracións, dúas delas estaban escritas en galego. O Suplemento de 12 páxinas estaba ocupado por unha mostra anónima da literatura universal de todos os tempos, dividida por épocas e países. Por último, nas dúas páxinas de publicidade sen numerar anunciábanse profesionais do ámbito do dereito e da medicina así coma establecementos comerciais.

Cabe destacar deste número o predominio do castelán con respecto ao uso do galego. Tamén o reducido número de ilustracións, elementos característicos do selo editorial Nós.

A creación desta revista foi apoiada e recibida con entusiasmo por outras publicacións, coma *El Pueblo Gallego*, un xornal vigués que dicía que *Universitarios* era “una promesa juvenil de gente joven”.

### Número 2
O segundo e derradeiro número da revista publicouse en xaneiro de 1933. Constaba de 26 páxinas e dúas de publicidade -sen paxinar-, que facían un total 28 páxinas. O formato de páxina deste segundo número era máis amplo que o anterior: 27,5 x 19,5&nbsp;cm.

Este número 2 levaba na cuberta un debuxo de Luís Seoane e dá paso ao sumario e ‘limiar’, no que se explica o propósito desta publicación: “aprehender en sus páginas el esfuerzo común de todo cuanto signifique juventud y Universidad”. Segue a isto un texto escrito polo reitor da USC, Alejandro Rodríguez Cadarso, no que animaba os estudantes a colaborar na campaña cultural que a república desenvolve no medio rural.

Figuran 22 colaboracións -prosa e verso- das cales oito están en galego. A estes textos hai que engadir a sección ‘Archivo Bibliográfico’, onde aparecen recensionados varios libros, e tamén hai notas e comentarios de *Resol*, *Cristal*, *Galiza*, *Nós* e *Yunque* –revistas coetáneas–. Aparecen dúas novas seccións: ‘Vida universitaria’, dedicada a noticias e comentarios sobre a Universidade, e ‘Chinitas’, de carácter crítico e ton irónico-burleiro.

Por último, e como no primeiro número, nas dúas páxinas de publicidade anunciábanse profesionais de distintos ámbitos: doce anuncios, entre os que destaca o da Librería Cervantes.

Con respecto ao número anterior, o incremento do uso do galego é notable, coma tamén é acusado o aumento de ilustracións e pequenos debuxos, que identifican a revista da F.U.E. como unha máis das que saíron do prelo de Nós. Por isto, o segundo número considérase máis completo e coidado que o primeiro.

Porén, a vida de *Universitarios* foi efémera e a pesar de ter xa preparado o terceiro número, por razóns de financiamento, este nunca saíu á luz.

## Colaboradores e ilustradores 
Os colaboradores desta publicación apoiaban o movemento do galeguismo universitario e pertencían ao ámbito académico da USC, ben sendo estudantes ou ben profesores. Participaban tamén membros da F.U.E. e incluso figuras que escribían noutras publicacións da época. *Universitarios* deu voz á xuventude e foi un medio de difusión de cultura e ideas.

Os artigos e autores que colaboraron na revista foron:

### Nas dúas revistas
*Ricardo Carballo Calero: A Maruxa Abad, pol-os seus bucles mortos (poema), nº1, pp.&nbsp;17–18 e Pedra alume (poema), nº2, p.&nbsp;5.
*Gómez Naveira, Camilo: Tesis y antítesis, nº1, pp.&nbsp;7–8 e El clasicismo en la angustia, nº2, p.&nbsp;11.

### Na revista número 1
*Álvarez Zurimendi, Mariano: Evolución de la Facultad de Ciencias, nº1, pp.&nbsp;2–5.
*C.M.B.: Sobre la escuela pública. Algunos aspectos, nº1, pp.&nbsp;10–12.
*Calvo Alfageme, Álvaro: Importancia de la asignatura, nº1, pp.&nbsp;8–9.
*La Redacción: Presentación, nº1 (s.p.)
*Lourenzo, Xurxo: Vieiros pro estudo da Galiza medieval, nº1, pp.&nbsp;12–14.
*Martínez Barbeito, Carlos: La exposición de Carlos Maside. En el casino de Vigo, nº1, pp.&nbsp;15–16.
*S.S.: La representación escolar en los claustros, nº1, pp.&nbsp;5–7.
*S.S.: Obras escogidas de la literatura universal. (Suplemento), nº1, 12 páxinas.

### Na revista número 2
*Fermín Bouza Brey: Parranda mariñeira (poema), nº2, p.&nbsp;14.
*Carpintero, Bautista Francisco: La Universidad y los deportes, nº2, p.&nbsp;20.
*Cuadrado, Arturo: Una mujer en la Universidad, nº2, p.&nbsp;4
*Álvaro Cunqueiro: Centenarios extraños. Pedro Bernardo Díaz, nº2, pp.&nbsp;15–16.
*Doval González, Antonio: Infragreguerías, nº2, pp.&nbsp;16–17.
*Francisco Fernández del Riego: Esprito de Prisciliano: alma da raza, nº2, pp.(6)-7.
*Fraguas, A.: O pazo, nº2, p.&nbsp;9.
*Gorlin, Michael: La Universidad (poema), nº2, p.&nbsp;5.
*Hermida, María de los Ángeles: El deber de la mujer universitaria, nº2, p.&nbsp;13.
*Jorge Etcheverry, Ángel: Medicina y tradición popular en Galicia, nº2, pp. (8)-9.
*Martín Sauras, J.: Las colectividades en España, nº2, p.&nbsp;7.
*Montequi, R.: Signos de los tiempos, nº2, pp.(12)-13.
*Outeiro Espasandín: Costa aberta (poema), nº2, p.(10).
*R.C.C.: Encol da inademisibilidade teórica da instituzón do Jurado, nº2, pp. (3)-4.
*Alejandro Rodríguez Cadarso: Limiar, nº2, pp.(1)-2.
*Rolán Vicente, F.: Tiempo-luz y sombra (poema), nº2, p.(10).
*S.S.: Archivo bibliográfico. –Vida universitaria. –Chinitas, nº2, pp.&nbsp;21–26.
*Solobio: Tu sola me piaci, nº2, p.&nbsp;19.
*Viqueira, J.V.: La canción gallega, nº2, pp. (18)-19

No que ten que a ver coas ilustracións, tres foron os autores que adornaron estes dous números:
*Luís Seoane: debuxo na páxina 11 do número 1 e debuxo na cuberta do número 2.
*Colmeiro: serie de viñetas e pequenos debuxos no número 2 .
*Bernardino Vidarte: copia dun debuxo de Pedro Bernardo, tamén no número 2 (p.&nbsp;15).

## Notas
## Véxase tamén
### Bibliografía 
* 
* 
* Cuquejo Enríquez, María e Alonso Girgado, Luís (editores) (2005). *Universitarios (revista de la FUE)*. CRPIH https://www.cirp.es/publicacions/pub-0215.html e BVMC http://www.cervantesvirtual.com/obra/universitarios-revista-de-la-fue--0/
* 

*