Cotovía cristada

[miniatura|*G. c. kleinschmidti*, [Marrocos]]

A **cotovía cristada** ou **cotovía dos camiños** (***Galerida cristata***) é unha especie de cotovía que se distingue doutras especies similares por ter unha crista de plumas que ergue durante as exhibicións territoriais ou de cortexo ou cando canta. É común na Europa continental, aínda que en Galicia é nativa pero non moi común, e vive tamén no norte de África e en partes do oeste de Asia e a China. É unha ave non migratoria, pero pode encontrarse ocasionalmente como ave errante en zonas no límite da súa área como Gran Bretaña.
 
## Taxonomía e sistemática 
A cotovía cristada foi descrita orixinalmente por Carl Linnaeus no seu traballo do século XVIII *Systema Naturae*. Clasificouna no xénero *Alauda*, pero o naturalista alemán Friedrich Boie situouna no novo xénero *Galerida* en 1821. Colin Harrison recomendou pasar de novo as especies dos xéneros *Galerida* e *Lullula* a *Alauda* en 1865 debido á falta de características definitorias. O nome científico actual deriva do latín, xa que *Galerida* era o nome que lle daban os latinos a esta ave, de *galerum*, 'gorra' e *cristata*, 'cristada'. Alban Guillaumet e colegas sinalaron as características distintivas das poboacións do Magreb (as que viven nas partes máis secas de Marrocos e Tunisia teñen bicos máis longos, mentres que as aves máis costeiras do norte teñen os bicos máis curtos típicos das subespecies europeas). Os autores tomaron e analizaron mostras do ADN mitocondrial e atoparon que eran distintas xeneticamente.

Anteriormente, a cotovía do Magreb *Galerida macrorhyncha* era considerada unha subespecie da cotovía cristada.

### Subespecies 
Recoñécense 33 subespecies, que son: 
* *G. c. pallida* - Brehm, CL, 1858: vive en Portugal e España
* *G. c. cristata* - (Linnaeus, 1758): do sur de Escandinavia e Francia e cara ao leste ata Ucraína e Hungría
* *G. c. neumanni* - Hilgert, 1907: no centro oeste de Italia
* *G. c. meridionalis* - Brehm, CL, 1841: descrita orixinalmente como unha especie separada. Encóntrase desde o leste de Croacia ata o centro de Grecia e oeste de Turquía
* *G. c. cypriaca* - Bianchi, 1907: en Rodas, os Cárpatos e Chipre
* *G. c. tenuirostris* - Brehm, CL, 1858: desde o leste de Hungría e Romanía ao sur de Rusia e Casaquistán
* *G. c. caucasica* - Taczanowski, 1888: no leste das illas do Exeo, norte de Turquía e sur do Cáucaso
* *G. c. kleinschmidti* - Erlanger, 1899: no noroeste de Marrocos
* *G. c. riggenbachi* - Hartert, 1902: no oeste de Marrocos
* *G. c. carthaginis* - Kleinschmidt, O & Hilgert, 1905: no noroeste de Marrocos e o norte de Tunisia
* *G. c. arenicola* - Tristram, 1859: descrita orixinalmente como unha especie separada. Encóntrase no nordeste de Alxeria, sur de Tunisia e noroeste de Libia
* *G. c. festae* - Hartert, 1922: na costa nordeste de Libia
* *G. c. brachyura* - Tristram, 1865: desde a parte nordeste non costeira de Libia ao sur de Iraq e norte de Arabia
* *G. c. helenae* - Lavauden, 1926: no sueste de Alxeria e suroeste de Libia
* *G. c. jordansi* - Niethammer, 1955: encóntrase nas montañas Aïr do norte de Níxer
* *G. c. nigricans* - Brehm, CL, 1855: descrita orixinalmente como unha especie separada. Encóntrase no delta do Nilo (norte de Exipto)
* *G. c. maculata* - Brehm, CL, 1858: no centro de Exipto
* *G. c. halfae* - Nicoll, 1921: no sur de Exipto e norte do Sudán
* *G. c. altirostris* - Brehm, CL, 1855: descrita orixinalmente como unha especie separada. Encóntrase no leste do Sudán e Eritrea
* *G. c. somaliensis* - Reichenow, 1907: no sur de Etiopía, norte de Somalia e norte de Kenya
* *G. c. balsaci* - Dekeyser & Villiers, 1950: nas costas de Mauritania
* *G. c. senegallensis* - (Statius Müller, PL, 1776): descrita orixinalmente como unha especie separada no xénero *Alauda*. Vive desde Mauritania e o Senegal ata Níxer
* *G. c. alexanderi* - Neumann, 1908: desde o norte de Nixeria ao oeste do Sudán e nordeste da República Centroafricana
* *G. c. isabellina* - Bonaparte, 1850: descrita orixinalmente como unha especie separada. Encóntrase no centro do Sudán
* *G. c. cinnamomina* - Hartert, 1904: no oeste do Líbano e noroeste de Israel
* *G. c. zion* - Meinertzhagen, R, 1920: no sur de Turquía e nordeste de Israel
* *G. c. subtaurica* - (Kollibay, 1912): desde o centro de Turquía ao suroeste de Turkmenistán e norte de Irán
* *G. c. magna* - Hume, 1871: descrita orixinalmente como unha especie separada. Habita desde o centro de Irán e centro de Turkmenistán ata o noroeste de Paquistán, Casaquistán, sur de Mongolia e noroeste da China
* *G. c. leautungensis* - (Swinhoe, 1861): descrita orixinalmente como especie separada no xénero *Alauda*. Encóntrae no nordeste e leste da China
* *G. c. coreensis* - Taczanowski, 1888: en Corea
* *G. c. lynesi* - Whistler, 1928: do norte de Paquistán
* *G. c. chendoola* - (Franklin, 1831): descrita orixinalmente como unha especie separada no xénero *Alauda*. Atópase desde o centro e leste de Paquistán e ao longo do oeste e norte da India ata o sur do Nepal

## Descrición 
É unha cotovía bastante pequena, aproximadamente do mesmo tamaño que a *Alauda arvensis*, pero máis curta en conxunto e con máis volume na cabeza e corpo, e con aparencia similar, cunha altura de 17&nbsp;cm e unha envergadura alar de 29 a 38&nbsp;cm, e cun peso entre 37 e 55&nbsp;g. É un paxaro pequeno marrón con cola curta e plumas externas marróns claras. O macho e a femia non presentan grandes diferenzas, pero os individuos xoves teñen mais manchas no dorso que os adultos. En voo mostra unhas partes inferiores avermelladas. Comparte moitas características coa *Galerida theklae*, e as principais distincións entre elas son o bico, as manchas marróns máis escuras na *G. theklae* e as partes inferiores grises presentes nos espécimes europeos. malia reproducirse en zonas tan próximas como o norte de Francia. Aínda que esta ave non se encontra normalmente en Escandinavia hoxe en día, átopábase en Suecia ata a década de 1990, e hai fontes que informan da observación de seis exemplares en 1992 antes de desaparecer completamente dese país en  1993. Tamén desapareceu doutros países europeos, como Noruega (1972), Luxemburgo (1973) e Suíza (década de 1980). O seu padrón de voo é un exemplo de locomoción ondulatoria en aves. As crías son alimentadas polos dous proxenitores e xeralmente deixan o niño antes de que poidan voar e empezan a procurarse a comida eles mesmos.

## Status 
Na Lista vermella da IUCN está considerada como en situación "pouco preocupante", o que signifia que non está ameazada de extinción actualmente. As cifras para Europa son menos variadas, con estimacións do número de parellas reprodutoras entre 3&nbsp;600&nbsp;000 e 7&nbsp;600&nbsp;000, ou a de individuos entre 7&nbsp;200&nbsp;000 e 15&nbsp;200&nbsp;000. En Europa, a tendencia desde 1982 é dun declive global da poboación, do que se deduciu que a especie está en declive mundialmente.

## Notas