Francesco Tonucci

**Francesco Tonucci**, nado en Fano en 1940, tamén coñecido polo alcume de "Frato", é un pensador, psicopedagogo e debuxante italiano impulsor de *La città dei bambini* (*A cidade dos nenos*) desde a área de psicoloxía e cognición en que traballa. Promoveu diversas iniciativas para fomentar a participación de nenos, como o camiño escolar ou o consello da infancia*.* Declárase admirador de Gianni Rodari e amante da arte. 

Desenvolve o seu labor no Instituto de Ciencias e Tecnoloxías Cognitivas de Roma desde 1966 e está centrado no desenvolvemento cognitivo, no pensamento e no comportamento dos nenos. 

Foi investido como doutor honoris causa pola Universidade de Santiago de Compostela en maio de 2024 no Paraninfo da Facultade de Xeografía e Historia e asesorou o Concello de Pontevedra para se integrar no proxecto da "Rede de cidades dos nenos e das nenas", ao que logo se sumou a Deputación provincial de Pontevedra.

## A cidade dos nenos 
Co alcume de "Frato" (unha fusión das primeiras sílabas do seu nome e apelido), publica desde 1968 debuxos con retranca que convidan á reflexión sobre temas educativos. As súas publicacións foron traducidas do italiano ao galego, castelán, catalán, francés e portugués.

En 1991 creou o proxecto *La città dei bambini per una rivoluzione urbana* (A cidade dos nenos e das nenas para unha revolución urbana) en Fano, a súa cidade natal. A iniciativa, que se resume en que unha cidade á medida da infancia redunda nunha maior calidade de vida para toda a veciñanza, tivo un grande éxito e estendeuse a diversos países. En 2025, chegou a 300 vilas e cidades participantes de estados como Italia, Portugal, España, Francia, Suíza, Líbano, México, República Dominicana, Costa Rica, Colombia, Perú, Brasil, Uruguai, Chile e Arxentina.

En Galiza, o departamento de Mobilidade da Deputación de Pontevedra ten 20 vilas e cidades inscritas nese proxecto de ‘Cidades dos nenos e das nenas', para conseguiren que os espazos públicos sexan urbanizados á medida dos nenos e respectuosos coa comunidade, como lugares amigables para o encontro, o lecer e a mobilidade sustentable. De feito, o denominado 'modelo Pontevedra', que foi premiado internacionalmente polos cambios urbanísticos para gañar espazo público para a veciñanza, ten trazos desta iniciativa.

Este concepto implica reimaxinar as políticas públicas mediante a perspectiva do que é interese para os nenos. Tonucci estima que unha cidade deseñada para a cidadanía máis vulnerable, os nenos, estará adaptada á totalidade da poboación. O obxectivo da cidade amiga da infancia debe ser, por tanto, "devolverlles aos nenos e ás nenas da cidade a oportunidade de saíren dos seus fogares sos para gozaren da experiencia fundamental da exploración, a aventura e o xogo coas súas amizades".

A cidade amiga da infancia, tal como a concibiu Tonucci, é unha cidade deseñada mediante a toma de decisións que impliquen os propios nenos nun proceso de participación cidadá, como os consellos municipais da infancia. O desenvolvemento da súa autonomía e do seu poder de acción permite considerar os nenos como cidadanía en formación e como membros de pleno dereito da cidade.

## Principios pedagóxicos 
Os principios pedagóxicos de Francesco Tonucci parten da premisa de lle dar protagonismo aos nenos e ás nenas para mudar a perspectiva:

* En primeiro lugar, escoita calquera cousa que os nenos e nenas queiran explicar. Normalmente, estas ideas espontáneas que xorden durante o xogo son innovadoras e creativas. Non son copias das opinións dos seus pais e das súas nais ou profesorado, senón a súa incipiente opinión crítica.
* Os nenos e as nenas deben estar incluídos na xestión da escola. Se participan na toma de decisións que lles afectan á súa vida diaria, poderán desenvolver un espírito autónomo e soberano.
* Deixar tempo libre, é dicir, sen control parental despois da clase. Isto daralle temas de conversa na casa e na escola ao día seguinte. Para conseguir este espazo libre, os deberes non deben ser unha carga diaria excesiva porque xa pasan moitas horas na aula.
* Finalmente, débese respectar o ritmo de traballo de cada neno e nena, non todos os nenos e nenas se desenvolven ao mesmo tempo. Por esta razón, é moi importante centrarse no que xa sabe facer, en lugar do que non é capaz de facer. Se traballamos a partir dos seus coñecementos, poderemos establecer autoestima e motivación persoal.

## Recoñecementos 
Francesco Tonucci recibiu, entre outros, os seguintes recoñecementos internacionais:

* En 2003 é nomeado profesor honoris causa da Facultade de Educación da Universidade Pontificia Católica do Perú.

* En 2011 obtén a medalla de ouro ao mérito educativo da Xunta de Andalucía e resulta nomeado doutor honoris causa da Universidade Nacional de La Plata (Arxentina) a proposta da Facultade de Arquitectura e Urbanismo.
* En 2012 é nomeado doutor honoris causa da Universidade Nacional do Litoral] (Arxentina) a proposta da Facultade de Ciencias Humanas.
* En 2014 recibe o Premio Marta Mata da asociación “Rosa Sensat” de Barcelona.
* En 2016 consegue o doutor honoris causa da Universidade de Lleida
* En 2017 é nomeado doutor honoris causa da Universidade de Oviedo. Neste ano recibe o Premio Andersen de literatura infantil en Italia e o premio Pajarita de fabricantes de xoguetes en España.
* En 2018 é nomeado doutor honoris causa pola Universidade Católica de Córdoba(Arxentina) e recibe o premio Piccolo Plauto da Universidade de Boloña
* En 2019 recibe o premio UNICEF, polo comité español
* En 2020 é nomeado Ashoka Fellow
* En 2022 recibe a condecoración de Commendatore della Repubblica Italiana de parte do presidente da República Italiana
* En 2024 recibe a distinción doutor honoris causa pola Universidade de Santiago de Compostela

## Publicacións 
En galego, dispón dos seguintes títulos traducidos:

* *A cidade dos nenos*, tradución de Mónica Baleirón, Sonia Santos e Rut Vázquez, 2014.
* *Cando os nenos din Basta!*, tradución de Mónica Baleirón e Rut Vázquez, 2016.
* *Por que as nenas e os nenos?*, tradución de Carlos Acevedo, 2021. 

Noutros idiomas, entre outras, ten as seguintes publicacións e traducións:

* *La creatività. Spunti per un discorso educativo*, Firenze, LEF, 1970.
* ''La ricerca come alternativa all'insegnamento*, Firenze, LEF, 1972.
* *A tre anni si fa ricerca* (a cura di F. Tonucci, M. Cecchini, G. De Peppo, P. Giorgi, A. Messerini, M.R. Papini), Firenze, LEF, 1976.
* *I materiali*, Padova, La Linea Editrice, 1977.
* *Por una Escuela Alternativa* - Barcelona - Gux, 1978.
* *Il primo anno del nostro bambino* (con G. Ricci), Milano, F.lli Fabbri Editori, 1980.
* *Guida al giornalino di classe*, Bari, Laterza, 1980.
* *Con gli occhi del bambino*, Milano, F.lli Fabbri Editori, 1981.
* Viaje Alrededor de “El Mundo” - Barcelona - Laia, 1981.
* *Valutare per conoscere* (con S. Caravita, E. Detti), Bologna, Il Mulino, 1983.
* *Bambini si nasce*, Firenze, La Nuova Italia, 1987.
* *La Escuela como Investigación* - Bos Aires - Miño, 1988.

* *A los tres años se investiga* - Barcelona, 1988.

* *Niño se nace* - Bos Aires - REI Argentina, 1988.

* *El Primer año de nuestro niño*. Bos Aires. Miño y Dávila, 1989.
* *Bambini si diventa*, Firenze, La Nuova Italia, 1989.
* *Enseñar o aprender? La escuela como investigacion quince años despues*, Editorial Graó, Barcelona, 1990.
* Los Materiales. Barcelona, 1990.

* *Con Ojos de Niño*. Bos Aires. Barcanova Educación, 1990.

* *Como ser niño*. Buenos Aires. REI Arxentina, 1990.

* *La Ciudad de los Niños*. Barcelona, 1991
* *Las Olimpiadas ´92 con ojos de niño*. Bos Aires. REI, 1992.
* *Con ojos de niño*. Bos Aires. REI, 1994

* *¡Si no os hacéis como yo!* Madrid. PPC, 1995
* *La solitudine del bambino*, Firenze, La Nuova Italia, 1995.
* *Con ojos de maestro*, Buenos Aires, Troquel, 1995.
* *La città dei bambini, Un modo nuovo di pensare la città*, Bari, Laterza, 1996.
* *Con Ojos de Maestro''. Buenos Aires. Troquel, 1996
* La solitude de l'enfant, [trad. de la version espagnole par Giovanni Tonucci] / Paris : Presses universitaires de France, 1996
* *Cari genitori* (con G. Masera), Milano, Hoepli, 1998.
* *¿Enseñar o aprender?* Caracas. Laboratorio Educativo, 1999
* *Se i bambini dicono: adesso basta!*, Bergamo, ZeroSeiUp, 2002.
* *Fratografias, 35 años de humor dentro da educación,* Ourense Difusora Editor, Universidade de Vigo, 2004.
* *Cuando los Niños dicen Basta!!*, 2005
* *Il Consiglio dei bambini* (con D. Renzi, A. Prisco), Roma, Booklab, 2011.
* *Los niños y las niñas piensan de otra manera*, Barcelona, Graó, 2017.
* *Manuale di progettazione partecipata con bambini e bambine* (con C. Belingardi, L. Morachimo, A. Prisco, D. Renzi), Bergamo, ZeroSeiUp, 2018.
* *Manuale di guerriglia urbana. Per bambine e bambini che vogliono conoscere e difendere i loro diritti*, Bergamo, ZeroSeiUp, 2019.
* *Por qué la infancia*, Barcelona, Editorial Destino, 2019.
* *Un nonno per amico*, Roma, Orecchio Acerbo, 2019.
* *La ville des enfants: pour une (r)évolution urbaine*; traduit de l'italien par Caroline Michel; préface de Thierry Paquot / Marseille: Parenthèses, DL 2019.
* *A cidade das crianças, uma nova forma de pensar a cidade*, Portugal. Faktoria K de livros. Tradución de Margarita Periquito e Elisabete Ramos, 2019.

## Notas