Teorema de Dirichlet sobre progresións aritméticas

miniatura| Johann Peter Gustav Lejeune Dirichlet.
**O teorema de Dirichlet sobre progresións aritméticas** é un resultado da teoría analítica de números demostrada polo matemático Johann Dirichlet.

Este teorema sobre a distribución de números primos en \mathbb{N}, foi conxecturado por Gauss e finalmente demostrado en 1837 por Dirichlet, nome co que se coñece actualmente.

Os números da forma *a* + *nd* forman unha progresión aritmética
:a,\ a+d,\ a+2d,\ a+3d,\ \ldots,\ 
e o teorema de Dirichlet afirma que esta secuencia contén infinitos números primos.

O primeiro teorema de converxencia da serie de Fourier, debido a Dirichlet, apareceu en 1829 e refírese a funcións monótonas por intervalos. Comezamos con algúns comentarios sobre estas funcións. Unha función monótona e limitada nun intervalo [a, b] é integrábel e ten límites laterais finitos en cada punto. Se estes límites non coinciden a función terá unha descontinuidade cun salto finito. A suma dos saltos non pode ser maior que a diferenza dos valores da función nos extremos do intervalo, polo que o conxunto de descontinuidades cun salto superior a 1/n é finito e, polo tanto, o conxunto de descontinuidades é como moito numerábel. As mesmas propiedades serán certas para unha función monótona en segmentos, é dicir, unha que é monótona nun número finito de intervalos que xuntos dan o intervalo orixinal.

=Exemplos=
Os primos da forma 4*n* + 3 son 
: 3, 7, 11, 19, 23, 31, 43, 47, 59, 67, 71, 79, 83, 103, 107, 127, 131, 139, 151, 163, 167, 179, 179, 1, 191 , 223, 227, 239, 251, 263, 271, 283,...
Corresponden aos seguintes valores de *n*: 
: 0, 1, 2, 4, 5, 7, 10, 11, 14, 16, 17, 19, 20, 25, 26, 31, 32, 34, 37, 40, 41, 44, 47, 49, 52 , 55, 56, 59, 62, 65, 67, 70, 76, 77, 82, 86, 89, 91, 94, 95,...
A forma forte do teorema de Dirichlet implica que
:\frac{1}{3}+\frac{1}{7}+\frac{1}{11}+\frac{1}{19}+\frac{1}{23}+\frac{1}{31}+\frac{1}{43}+\frac{1}{47}+\frac{1}{59}+\frac{1}{67}+\cdots
é unha serie diverxente.

Podemos xerar algunhas formas de primos mediante un método iterativo. Por exemplo, podemos xerar números primos da forma 4n+3 usando o seguinte método:

Sexa a_0=4(1)+3=7 . Entón sexa a_1=4a_0+3=4(7)+3=31 que é primo. Continuamos calculando 4(7)(31)+3=871=13(67). Como 4(7)(31)+3 é da forma 4n+3, 13 ou 67 é da forma 4n+3. Temos que 67=4(16)+3 e é primo, polo que a_3=67. Despois continuamos este proceso para atopar números primos sucesivos da forma 4n+3 (Silverman 2013).
= Enunciado =
: Sexa a_1, \, b \in \mathbb{N} \; / \; \operatorname{mdc}(a_1, \; b) = 1 entón a progresión aritmética a_n=a_1+b \cdot (n-1) contén infinitos números primos. (segundo Dirichlet)

= Demostración =
A demostración do teorema utiliza as propiedades de certas funcións multiplicativas (coñecidas como funcións L de Dirichlet) e varios resultados sobre a aritmética de números complexos e é o suficientemente complexa como para que algúns textos de teoría de números clásica decidan excluíla do seu repertorio de demostracións. Para evitar unha lectura demasiado densa, este artigo excluíu da demostración algúns corolarios intermedios que aparecen marcados como **[AD]**. A proba completa, xunto cos corolarios aquí excluídos, pódense atopar no artigo de **González de la Hoz**.

: Sexa G un grupo finito conmutativo de orde h e elemento unitario e.

Un '* *carácter sobre* G** é unha función \chi \in \mathbb{C} \; / \; \chi \neq 0, \;\chi(u \cdot v)=\chi(u) \cdot \chi(v) \; \forall u, v \in G. Un carácter sobre G ten unha serie de **propiedades*' importantes para a nosa demostración:

# Dado que tanto a inversa dun carácter sobre G como o produto dos caracteres sobre G é tamén un carácter sobre G, o conxunto de caracteres sobre G forma un grupo conmutativo coa multiplicación.
#: Isto permite definir o *carácter principal* do grupo G que se define como a función \chi_0 \; / \; \chi_0(u)= 1 \; \forall u \in G. O carácter principal é por tanto o elemento unidade do grupo definido polo conxunto de caracteres sobre G.
# Como \chi(e)=1 e dado que a orde dun elemento divide a orde do grupo, entón\forall u \in G \; (\chi(u))^h=\chi(u^h)=\chi(e)=1, o que implica que \mid \chi(u)\mid=1.
#: Dado que o número de raíces do elemento unitario de orde h é como máximo h, o número de caracteres c é finito, sendo o valor h^h un límite superior de c.
#: Por outra parte \forall u \in G, \; u \ne e existe um carácter \chi \; / \; \chi(u) \ne 1 (**[AD]**). Por el, e se representa mediante \sum_{G}a_{\chi} \, a suma do valor a_{\chi} asociado a cada un dos diferentes caracteres do grupo G, se ten estas **propiedades** adicionais (**[AD]**):
# \forall u \in G \mbox{ tense que: } \sum_{G}\chi(u)= \begin{cases}
c & se \; u = e
\\
0 & se \; u \neq e
\end{cases} \quad \mbox{ onde } c=\sum_{G}1
# \forall u \in G \mbox{ se tem que: } \sum_{u \in G}\chi(u)= \begin{cases}
h & \text{ se } \; \chi = \chi_0
\\
0 & \text{ se }\; \chi \neq \chi_0
\end{cases} \quad \mbox{ onde } h \mbox{ é a orde de } G 
\mbox{ sendo } c = h
# \forall u, v \in G \mbox{ determina que: }  \frac{1}{h}\sum_{\chi}\frac{\chi(u)}{\chi(v)}=\begin{cases}
1 &  \text{ se }\; u = v
\\
0 &  \text{ se }\; u \ne v
\end{cases}
# \forall \chi_1, \chi_2 \in G \mbox{ determina que: } \frac{1}{h}\sum_{u \in G}\frac{\chi_1(u)}{\chi_2(u)}=\begin{cases}
1 &  \text{ se }\; \chi_1 = \chi_2
\\
0 &  \text{ se } \; \chi_1 \ne \chi_2
\end{cases}
#: Dado un q \in \mathbb{N}, defínense os caracteres \chi do grupo G=Z^*_q definido como as clases de congruencia módulo q de números coprimos con q.
#: O grupo G ten \phi(q) elementos, e podémolos representar por G=\lbrace a_1, a_2, a_3, ..., a_{\phi(q)} \rbrace onde os diferentes a_i son os representantes da clase de congruencia que obedecen a condición 0, e neste contexto se definen as funcións estendidas dos caracteres \chi de G da seguinte maneira:
#: \chi(n)= \begin{cases}
\chi(a_i) & \mathrm{se} \; n \equiv a_i \pmod q
\\
0 & \mathrm{se} \; \operatorname{mcd}(n,q)>1
\end{cases}
#: Estas funcións denomínanse '*caracteres de Dirichlet módulo *q*** e son completamente multiplicativas. Existen \phi(q) funcións deste tipo e unha delas: \chi_0(n)= \begin{cases}
1 & \mathrm{se} \; n \equiv a_i \pmod  q
\\
0 & \mathrm{se} \; \operatorname{mcd}(n,q)>1
\end{cases} denomínase **carácter principal de Dirichlet**.
#: Estes caracteres teñen algunhas **propiedades** significativas (derivadas das propiedades dos caracteres dun grupo que vimos antes):
# \sum_{n (\mathrm{\; mod \;} q)}\chi(n)=\begin{cases}
\phi(q) & \mathrm{se} \; \chi = \chi_0
\\
0 & \mathrm{se} \; \chi \ne \chi_0
\end{cases}
# \sum_{n (\mathrm{\; mod \;} q)}\chi(u)=\begin{cases}
\phi(q) & \mathrm{se} \; u \equiv 1 \pmod q
\\
0 & \mathrm{se} \; u \not \equiv 1 \pmod q
\end{cases}
# \forall a \in \mathbb{N} \; / \; \operatorname{mcd}(a,\;q)=1 \mbox{ tense que: } \sum_{n (\mathrm{\; mod \;} q)}\frac{\chi(u)}{\chi(a)}=\begin{cases}
\phi(q) & \mathrm{se} \; u = a
\\
0 & \mathrm{se} \; u \ne a
\end{cases}

Neste punto hai que introducir a seguinte **definición**:

: Unha **función L** de Dirichlet é unha función da forma

L(s,\chi)=\sum_{n=1}^{\infty}\frac{\chi(n)}{n^s} onde s \in \mathbb{C} e \chi é un carácter de Dirichlet.

Os valores de \chi son periódicos, o que implica que a serie L(s,\,\chi) converxe absolutamente a \Re(s)>1 e uniformemente a \Re(s)>1+\varepsilon, \quad \forall \varepsilon>0. Alén diso, como os coeficientes son completamente multiplicativos, a serie admite a seguinte expresión: L(s,\chi)=\prod_p \left ( 1 - \frac {\chi(p)}{p^s} \right )^{-1}. Cando \Re(s)>1 a **función L** de Dirichlet ten as seguintes propiedades ( **[AD]**):

# L(s,\chi) \neq 0
# L(s,\chi_0)=\zeta(s) \cdot \prod_{p \mid q} \left ( 1 - \frac {1}{p^s} \right )
# \frac {L^\prime(s,\chi)}{L(s,\chi)}=- \sum_{n=1}^{\infty} \frac {\chi(n)\Lambda(n)}{n^s}
# \ln(L(s,\chi))=\sum_p{\sum_{m=1}^{\infty} \frac{1}{m} \frac {(\chi(p))^m}{p^{m \cdot s}}}

Da igualdade L(s,\chi_0)=\zeta(s) \cdot \prod_{p \mid q} \left ( 1 - \frac {1}{p^s} \right ) e as propiedades da función \zeta pódese deducir que a función L(s,\chi_0) é analítica no semiplano complexo \Re(s)>0 coa excepción dun polo en s=1, cuxo residuo é \prod_{p \mid q} \left (1 - \frac {1}{p} \right)=\frac {\phi(q)}{q}. Como consecuencia diso, podemos dicir que L(s,\chi_0)=f(s)+\frac{\phi(q)/q}{s-1}, onde f é analítica e non ten singularidades en \Re(s)>0, de modo que a función expresada por \frac {L^\prime(s,\chi)}{L(s,\chi)}=\frac {f^\prime(s)-\frac{\phi(q)/q}{(s-1)^2}}{f(s)+\frac{\phi(q)/q}{s-1}}=\frac{(s-1)^2f^\prime(s)-\phi(q)/q}{(s-1)f(s)-\phi(q)/q}\frac{1}{s-1} tamén ten un polo en s=1 con residuo -1. Por outra banda, toda **funcións L** de Dirichlet L(s,\chi) con \chi \neq \chi_0 é analítica e non presenta singularidades na zona \Re(s)>0 (**[AD]**). E para k>0 temos (**[AD]*') que 
: \sum_{p=a\pmod q}\frac{\ln(p)}{p^k}=\sum_{n=a\pmod q}\frac{\Lambda(n)}{n^k}-O(1) 
que tamén se pode expresar como:
:\sum_{p=a\pmod q}\frac{\ln(p)}{p^k}=\frac {-1}{\phi(q)} \cdot \frac {L^\prime(k,\chi_0)}{L(k,\chi_0)} - \frac{1}{\phi(q)\chi(a)} \sum_{ \chi\pmod q \atop \chi \neq \chi_0}\frac {L^\prime(k,\chi)}{L(k,\chi)}-O(1)
Esta expresión é chave para demostrar o teorema de Dirichlet, xa que podemos concluír que o teorema é correcto se o primeiro termo do segundo membro diverxe cando os termos restantes permanecen dentro de certos límites. Como se cumpre que L(1,\chi) \neq 0 cando \chi \neq \chi_0 a seguinte expresión:
:\lim_{k \rightarrow 1^+}\frac{1}{\phi(q)\chi(a)}\sum_{\chi\pmod q \atop \chi \neq \chi_0}\frac {L^\prime(k,\chi)}{L(k,\chi)}=\frac{1}{\phi(q)\chi(1)}\sum_{\chi\pmod q \atop \chi \neq \chi_0}\frac {L^\prime(1,\chi)}{L(1,\chi)}=O(2)
obtén un valor finito e, como vimos, dado que \frac{1}{\chi_0(a)}\frac{L^\prime(k,\chi_0)}{L(k,\chi_0)}=\frac{L^\prime(k,\chi_0)}{L(k,\chi_0)} ten un polo en s=1 con residuo -1 resulta que \lim_{k \rightarrow 1^+}\frac{L^\prime(k,\chi_0)}{L(k,\chi_0)}=-\infty o que implica que:
:\sum_{p=a\pmod q}\frac{\ln(p)}{p}=\lim_{k \rightarrow 1^+}\sum_{p=a\pmod q}\frac{\ln(p)}{p^k}=\frac {-1}{\phi(q)} \left ( \lim_{k \rightarrow 1^+}\frac{L^\prime(k,\chi_0)}{L(k,\chi_0)}+O(2) \right )+O(1)=\infty
o que proba o teorema.
## Proba simple para 4n+3
Queremos demostrar que hai infinitos números primos da forma 4n+3
. Supoña, por contradición, que só hai un número finito de primos da forma 4n+3. 

Despois xuntamos unha lista de todos os devanditos números primos 3,p_1,p_2,...,p_m
 onde p_1. 

Sexa N=4p_1p_2...p_m+3. Está claro que ningún dos primos da lista 3,p_1,p_2,...,p_m
 divide N. 

A continuación, supoña que N  é composto. Entón N
 ten factorización prima única N=a_1a_2...a_r
 onde cada a_i  é primo.

Como N\equiv 3\bmod 4
, N é impar e só debe ser o produto de números primos impares. Calquera  primo impar debe ser tal que p\equiv 1\bmod 4  ou p\equiv 3\bmod 4
. 

Non pode ser que a_i\equiv 1\bmod 4
 \forall a_i
 porque se este fose o caso, entón N\equiv 1\bmod 4
. Así que existe un primo a_i\equiv 3\bmod 4
 tal que a_i\mid N
. 

No entanto, ningún dos primos da lista 3,p_1,p_2,...,p_m
 dividie N , unha contradición. Polo tanto N
 debe ser primo e N>p_m. Polo tanto, N
 é un primo da forma 4n+3, pero non está incluído na lista 3,p_1,p_2,...,p_m. 

Así, a lista non contén todos os números primos deste tipo e debe haber infinitos números primos da forma 4n+3 (Silverman 2013).
= Xeneralizacións =
A Conxectura de Bunyakovsky xeneraliza o teorema de Dirichlet a polinomios de grao superior. Se  os polinomios cadráticos simples como  (coñecidos polo cuarto problema de Landau) conseguen infinitos valores primos é un problema sen resolver importante.

A conxectura de Dickson xeneraliza o teorema de Dirichlet a máis dun polinomio.

A hipótese H de Schinzel xeneraliza estas dúas conxecturas, é dicir, xeneraliza a máis dun polinomio cun grao maior que un.

Na teoría alxébrica de números, o teorema de Dirichlet xeneralízase ao teorema da densidade de Chebotarev.

O Teorema de Linnik (1944) refírese ao tamaño do primo máis pequeno nunha progresión aritmética dada. Linnik demostrou que a progresión *a* + *nd* (como *n* varía a través dos enteiros positivos) contén como máximo un primo de magnitude *cdL* para constantes absolutas *c* e *L*. Os investigadores posteriores reduciron a *L* a 5.

Un análogo do teorema de Dirichlet cúmprese no marco dos sistemas dinámicos (T. Sunada e A. Katsuda, 1990).

Shiu demostrou que calquera progresión aritmética que satisfaga a hipótese do teorema de Dirichlet conterá, de feito, tiradas arbitrariamente longas de números primos *consecutivos*.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
*
*
*Chris Caldwell, "Dirichlet's Theorem on Primes in Arithmetic Progressions" nas Prime Pages.
* 
*{.
*{.
*{.
*{.
*Silverman JH (2013) A Friendly Introduction to Number Theory: Pearson New International Edition, Pearson Education.

### Outros artigos 
*Teorema de Bombieri-Vinogradov
*Teorema de Brun-Titchmarsh
*Teorema de Siegel-Walfisz
*Teorema de Green-Tao
### Ligazóns externas 
* documento orixinal escaneado
* Dirichlet: *There are infinitely many prime numbers in all arithmetic progressions with first term and difference coprime* 
* Dirichlet's Theorem por Jay Warendorff, Wolfram Demonstrations Project.