Puberdade

[miniatura|350px|**Ciclos de retroalimentación hormonais**. 1.- [Hormona estimulante dos folículos|hormona foliculoestimulante -, 2.- hormona luteinizante - LH, 3.- proxesterona, 4.- estróxeno, 5.- hipotálamo, 6.- 2glándula pituitaria, 7.- ovario, 8.- embarazo - hCG (gonadotropina coriónica humana - hCG), 9.- testosterona, 10.- testículo, 11.- incentivos, 12.- prolactina PRL. Véxase tamén Sistema endócrino e retroalimentación negativa endócrina.]]
miniatura|Fases da puberdade nunha adolescente.
A **puberdade** é un período da vida dos animais mamíferos no que ocorren mudanzas biolóxicas e fisiolóxicas. É neste período cando o corpo se desenvolve física e mentalmente tornándose maduro e o adolescente queda capacitado para xerar fillos. Non debe ser confundida como sinónimo da adolescencia, xa que a puberdade forma parte da adolescencia.

Nesta fase, obsérvanse mudanzas tales como: crecemento de pelos, crecemento dos testículos e aparición dos seos, aumento de cadeiras nas rapazas e tórax nos rapaces. O marco principal da puberdade para os homes é a primeira exaculación, que ocorre de media ós 13 anos. Para as mulleres, é o inicio da menstruación, que ocorre de media entre 12 e 13 anos. No século XXI, a idade media na que os nenos acadan a puberdade é menor en comparanza co século XIX, cando era de 15 anos para as rapazas e 16 para os rapaces. Isto pode deberse ós produtos químicos dos alimentos ou a unha mellor nutrición.

As hormonas sexuais difiren para os homes e as mulleres, mais non son totalmente exclusivos de cada sexo. Nos homens, os testículos secretan entre outras hormonas a testosterona e nas mulleres o ovario fabrica o estróxeno. As gónadas e as glándulas suprarrenais de ámbolos dous sexos producen o estróxeno e a testosterona, mas é variábel a cantidade. As características biolóxicas son universais e ocorren de xeito semellante en tódolos seres humanos.

A puberdade tamén axita as emocións dos adolescentes e afecta no seu comportamento, principalmente no seu desexo sexual. Tanto nos rapaces coma nas rapazas, as mudanzas da puberdade non son tanto físicas como psicolóxicas. As alteracións hormonais espertan a sensibilidade sexual e, consecuentemente, é neste período que moitos adolescentes comezan esporadicamente a ter relacións sexuais.

## Tipos de puberdade 
### Puberdade precoz 
A puberdade precoz ocorre cando as características pertencentes ás rapazas ocorren antes dos 9 anos de idade e nos rapaces antes dos 10 anos.

### Puberdade atrasada 
Nalgunhas rapazas a partir dos 13 anos de idade e nos rapaces a partir dos 14 anos de idade, ocorre a ausencia de calquera característica de desenvolvemento físico ou sexual, neste caso é considerada a puberdade atrasada. Algúns especialistas aconsellan a procura dun profesional axeitado para acompañar os casos de puberdade. O pene pode quedar erecto regularmente durante o sono, e os homes poden acordar cunha erección. Unha vez que un rapaz acada certa idade, as ereccións ocorren con moita máis frecuencia por mor da puberdade. As ereccións poden ocorrer espontaneamente a calquera hora do día, e poden ocorrer até mesmo ó se vestir. As ereccións son comúns tamén en nenos e bebés, e poden mesmo ocorrer antes do nacemento. As espontáneas son normais, mais poden ser embarazosas se acontecen en público, como nunha aula ou sala de estar.

### Características
* xurdimento de pelos na pube, nas axilas e no peito;
* aumento dos testículos e do pene;
* crecemento da barba;
* voz grave;
* ombreiros máis longos;
* aumento da masa muscular;
* comezo da produción de espermatozoides;
* aumento do peso e da estatura;
* xurdimento de pelo no dedo do pé.

Xeralmente, a partir dos dez anos a rapaza crece varios centímetros en pouco tempo, a súa cintura estreitase, as súas cadeiras medran, os seos comezan a medrar e xorde unha leve pilosidade na pube e nas axilas.

Paralelamente, as glándulas sudoríparas desenvólvense, tornando o cheiro do corpo máis intenso e provocando maior suor nas axilas. Esas mudanzas, causan unha certa sensación de inseguranza e inquietude na rapaza, que culminan coa primeira menstruación. Durante os dous anos seguintes á primeira menstruacións os ciclos poden ser aínda irregulares, máis longos ou máis curtos.

As transformacións que se verifican no período pre púbere son resultados da actividade dos ovarios, sobre a cal actúa a hipófise. Ó nacer, a rapaza ten no ovario entre douscentos mil e catrocentos mil óvulos, dos cales só preto de catrocentos serán empregados ó longo de todo o período fértil (até os 50-55 anos).

No sexo masculino os sinais de madureza sexual adoitan ocorrer na seguinte secuencia: aumento dos testículos e da bolsa escrotal (media ós nove e dez anos de idade), crecemento de pelos na pube (arredor dos 11, 12 anos de idade), pelos na axila, pelos sobre o beizo superior, na faciana e noutras partes do corpo, mudanzas da larinxe e da voz e crecemento do pene. A mudanza na voz ocorre de media entre 11 a 15 anos de idade. xa pode xerar fillos;
* Crecemento do pene e testículos;
* Aparición de pelos na zona pubiana, nas axilas, no rosto e no peito;
* Crecemento lento e prolongado;
* Aumento dos músculos
* Aumento dos ombreiros;
* A voz vólvese máis grave.

### Feminino 
* Desenvolvemento das glándulas mamarias;
* Apareción de pelos na zona pubiana e nas axilas;
* Crecemento rápido e curto;
* Aumento das cadeiras;
* Ocorre a primeira menstruación, a rapaza xa pode xerar fillos.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Adolescencia

### Ligazóns externas 
* Mediline Plus Enciclopedia Médica: Puberdade e adolescencia
* Growing Up Sexually (Versión PDF enlazada de https://web.archive.org/web/20051206031516/http://www.books-reborn.com/janssen/)