Archaeopteris

***Archaeopteris*** é un xénero extinto de árbores proximnospermas con follas similares ás dos fentos. É un útil fósil índice que se encontra en estratos desde o Devoniano superior ao Carbonífero inferior (hai entre 383 e 323 millóns de anos), pero os seus fósiles máis antigos poderían ser de hai 385 millóns de anos, e tivo unha distribución global. 

Ata o descubrimento en 2007 de *Wattieza*, moitos científicos consideraban que *Archaeopteris* era a árbore máis antiga coñecida. É unha árbore con gromos, zonas de nacemento das ramas reforzadas e troncos ramificados similares á madeira do dos nosos días, que lembra máis ás árbores modernas formadoras de sementes que a outros taxons que forman esporas. Combina características de árbores leñosas e fentos herbáceos, e pertence ás proximnospermas, un grupo de plantas extintas con madeira similar á de ximnospermas, pero que produce esporas en vez de sementes.
[miniatura|200px|Reconstrución de *Archaeopteris macilenta* do Devoniano tardío, formación Walton de [Hancock, Nova York]]
[miniatura|200px|Fragmento puído de madeira permineralizada de *Callixylon whiteanum* do Devoniano tardío das lousas de Woodford de [Ada, Oklahoma]]

## Taxonomía 
John William Dawson describiu o xénero en 1871. O nome deriva do grego antigo ἀρχαῖος, *archaīos* 'antigo', e πτέρις, *ptéris*, 'fento'. *Archaeopteris* clasificouse orixinalmente como fento, e isto non cambiou nos seguintes 100 anos. En 1911, o palontólogo ruso Mikhail Dimitrievich Zalessky describiu un novo tipo de madeira petrificada da cunca de Donets na moderna Ucraína. Chamouna *Callixylon*, aínda que só atopou estruturas do tronco. Non pasou desapercibida a semellanza coa madeira dunha conífera. Tamén se atopaban a miúdo restos de fentos do xénero *Archaeopteris* asociados cos fósiles de *Callixylon*.

Na década de 1960 o paleontólogo Charles B. Beck conseguiu demostrar que a madeira fósil coñecida como *Callixylon* e as follas coñecidas como *Archaeopteris* eran en realidade parte da mesma planta. Era unha planta cunha mestura de características nunca vistas en ningunha planta viva, unha ligazón entre as verdadeiras ximnospermas e os fentos.

O xénero *Archaeopteris* está situado na orde Archaeopteridales e a familia Archaeopteridaceae. O nome é similar ao do réptil alado emplumado posible antepasado das aves *Archaeopteryx* ('pluma ou á antiga'), pero no caso desta planta o seu nome refírese ás natureza das frondes da planta, similares ás dun fento (pteris).

### Relación coas espermatófitas 
*Archaeopteris* é membro dun grupo de plantas leñosas produtoras de esporas chamadas proximnospermas, que se interpretan como os antepasados das ximnospermas. *Archaeopteris* reproducíase liberando esporas en vez de producindo sementes, pero algunhas das especies, como *Archaeopteris halliana* eran heterospóreas, producindo dous tipos de esporas. Pénsase que representa un paso inicial na evolución das plantas vasculares cara á reprodución por sementes, que apareceron primeiro nos grupos de ximnospermas máis antigos extinguidos hai longo tempo, os fentos con sementes (Pteridospermatophyta). As coníferas ou Pinophyta son unha das catro divisións de ximnospermas existentes que se orixinaron a partir de fentos con sementes durante o período carbonífero.

## Descrición 

Ficheiro:Archaeopteris halliana.jpg|*A. halliana*
Ficheiro:Archaeopteris macilenta sterile.jpg|*H. maclienta*
Ficheiro:Archaeopteris (Progymnosperm) twigs and leaves.jpg|*A. notosaria*

As árbores deste xénero crecen normalmente ata os 24 m de altura e teñen follaxe parecido no seu conxunto ao dalgunhas coníferas. As grandes frondes similares ás dos fentos están densamente formadas por folíolos con forma de abano ou pinnas. O tronco dalgunhas especies superaba os 1,5 m de diámetro. As pólas nacían do tronco arranxadas en espiral, e na base de cada póla había unha estípula bifurcada.

Scheckler cre que *Archaeopteris* tivo un papel importante na transformación do seu ambiente. "As súas folla caídas alimentaban os cursos de auga e foron un factor importante na evolución dos peixes de auga doce, cuxo número e variedade sufriron unha explosión nesa época, e influenciaron a evolución doutros ecosistemas mariños. Foi a primeira planta que produciu un extenso sistema de raíces, así que tivo un profundo impacto na química do solo. E unha vez que aconteceron estes cambios no ecosistema, quedaron cambiados para sempre. Foi unha cousa única."

Cun aspecto ata certo punto parecido ao dunha árbore de Nadal de copa pesada, *Archaeopteris* puido contribuír á transformación climática da Terra durante o Devoniano antes de extinguirse subitamente nun curto período de tempo ao principio do Carbonífero.

## Notas 
### Outros artigos 
* *Calamites*
* *Glossopteris*
* *Lyginopteris*

## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* History of Paleozoic Forests: the Early Forests and the Progymnosperms
* Consequences of Rapid Expansion of Late Devonian Forests, by Stephen E. Scheckler 
* Walker, Cyril e David Ward. *Fossils*. Smithsonian Handbooks. Dorling Kindersley, Inc. New York, NY (2002).
* Mayr, Helmut. *A Guide to Fossils*. Princeton University Press, Princeton, NJ (1992).
* Introduction to the Progymnosperms
* Davis, Paul e Kenrick, Paul; *Fossil Plants*. Smithsonian Books (en asociación co Museo de Historia Natural de Londres), Washington, D.C. (2004).