open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Lingua mingreliana

O **mingreliano** (მარგალური ნინა, *margaluri nina*) é unha lingua kartveliana falada no oeste de Xeorxia (nas rexións de Samegrelo e Abkhazia), polo pobo mingreliano. Tamén foi chamada **iveriano** (en ) a comezos do século XX. Por mor de que os mingrelianos pasaron máis de mil anos como unha rexión dentro de Xeorxia, o número de falantes está minguando en prol da lingua nacional. O mingreliano está clasificado como definitivamente en perigo polo Libro Vermello das Linguas Ameazadas da UNESCO

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Wikipedia en mingreliano
### Bibliografía 
*Aleksandre Tsagareli (1880), *Megrelskie Etiudi, Analiz Fonetiki Megrelskogo Yazika* ("Megrelian Studies &mdash; The Analysis of Phonetics of Megrelian Language"). 
*Ioseb Kipshidze (1914), *Grammatika Mingrel’skogo (Iverskogo) Jazyka* ("Grammar of Megrelian (Iverian) Language"). 
*Shalva Beridze (1920), *Megruli (Iveriuli) Ena* ("Megrelian (Iverian) Language"). 
* Rusudan Amirejibi-Mullen, Nana Danelia e Inga Dundua (2006), *kolkhuri (megrul-lazuri) ena* (Tbilisi: Universali).
*Laurence Broers (2012),"'Two Sons of One Mother'. Nested Identities and Centre-Periphery Politics in Post-Soviet Georgia". In Andreas Schonle, Olga Makarova e Jeremy Hicks (eds.), *When the Elephant Broke Out of the Zoo. A Festschrift for Donald Rayfield *(Stanford Slavic Studies, Volume 39).
Linguas bihari

miniatura|250px|Distribución das linguas bihari.
As **linguas bihari** son o grupo occidental de linguas indoarias, faladas en Bihar, Uttar Pradesh e outros estados veciños da India. O angika, o awadhi, o bajjika, o bhojpuri, o magahi e o maithili tamén se falan no Nepal. A poboación de fala angika, awadhi, bajjika, bhojpuri, magahi e maithili forma máis do 21% da poboación nepalesa. Malia o importante número de falantes destas linguas, non teñen recoñecemento constitucional na India, agás o maithili, que acadou o status constitucional no 2003 . Mesmo en Bihar, o hindi é empregado na educación e nos asuntos oficiais. Estas políticas estatais e nacionais están a crear unhas condicións que ameazan ás linguas. Despois da independencia, o hindi obtivo o seu status no estado a través da Acta da Lingua Oficial de Bihar, en 1950.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
*http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=bih
**A Comparative dictionary of the Bihārī language, Volume 1* By August Friedrich Rudolf Hoernle, Sir George Abraham Grierson (1885)
*Translation of useful phrases in Angika, Bhojpuri and Maithili
*
*Google Search Engine in Angika Language
Lingua maithili

A **lingua maithili** (मैथिली) é unha lingua indoaria falada na rexión de Mithila, que se atopa no norte de Bihar, na India, e nalgúns distritos do Nepal. É unha das meirandes linguas da India en número de falantes, e é a segunda maior lingua do Nepal. Historicamente, escribiuse na variante maithili de kaithi, unha escrita empregada para transcribir outras linguas veciñas como o bhojpuri, o magahi e o awadhi.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Wikipedia en maithili

### Bibliografía 
* 
*
Lingua sesotho do norte

O **sesotho do norte** (*Sesotho sa Leboa*, tamén coñecido polo nome do dialecto estandarizado *sepedi* ou *pedi*) é unha lingua bantú falada en Suráfrica, onde é unha das 11 linguas oficiais do estado. Segundo o censo de 2011, era a primeira lingua de 4&nbsp;618&nbsp;576 persoas, principalmente nas provincias de Limpopo, Gauteng e Mpumalanga.

As variedades urbanas do sesotho do norte, como o sesotho de Pretoria (que en realidade deriva do tswana), adquiriron consoantes nun proceso de expansión das linguas nguni.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Wikipedia en sesotho do norte
### Ligazóns externas 
*Online Northern Sotho – English dictionary
*Online Northern Sotho explanatory dictionary
Invictus

***Invictus*** é un filme dirixido por Clint Eastwood que se estreou no 2009. Está protagonizado por Morgan Freeman e Matt Damon. A historia está baseada no libro do xornalista John Carlin *Playing the Enemy: Nelson Mandela and the Game That Made a Nation* sobre os eventos ocorridos en Suráfrica antes e durante a Copa do Mundo de Rugby 1995, que foi celebrado no país pouco despois do desmantelamento do apartheid. Freeman e Damon intepretan, respectivamente, ó Presidente Nelson Mandela e a François Pienaar, o capitán do equipo nacional surafricano, os Springboks.

## Personaxes 
* Morgan Freeman como Nelson Mandela
* Matt Damon como Francois Pienaar
* Tony Kgoroge como Jason Tshabalala
* Adjoa Andoh como Brenda Mazibuko
* Julian Lewis Jones como Etienne Feyder
* Patrick Mofokeng como Linga Moonsamy
* Matt Stern como Hendrick Booyens
* Marguerite Wheatley como Nerine Winter
* Patrick Lyster como pai de François Pienaar
* Leleti Khumalo como Mary
* McNiel Hendriks como Chester Williams
* Scott Eastwood como Joel Stransky
* Zak Feaunati como Jonah Lomu
* Grant L. Roberts como Ruben Kruger
* Rolf E. Fitschen como Naka Drotské
* Vaughn Thompson como Rudolf Straeuli
* Robin B. Smith como Johan de Villiers
* Charl Engelbrecht como Garry Pagel
* Graham Lindemann como Kobus Wiese
* Louis Minnaar como adestrador dos Springboks
* Sean Cameron Michael como director de equipamento dos Springbok
* Danny Keogh como Louis Luyt
* Bonnie Henna como Zindzi Mandela-Hlongwane
* Kgosi Mongape como Sipho
* David Dukas como piloto do Boeing 747

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* 
* Ficha en AllMovie 
* Ficha en BoxOfficeMojo 
* Ficha en RottenTomatoes
Subcontinente indio

O **subcontinente indio** é a rexión xeográfica que comprende a maior parte da India histórica, no presente dividida entre os estados da India, Paquistán, Bangladesh, o Nepal e Bután. Por razóns culturais e xeográficas, considéranse tamén parte do subcontinente os estados insulares de Sri Lanka e as Maldivas. Todos estes países forman parte da Asociación Surasiática para a Cooperación Rexional (SAARC, en sigla inglesa). O subcontinente indio foi coñecido durante séculos como o Indostán e é equivalente ó territorio que até a desaparición do Raj británico en 1947 era coñecido como a “India británica”. En total, a superficie do subcontinente indio ascende a uns 4&nbsp;480&nbsp;000&nbsp;km².

## Nomenclatura 
A miúdo chamado simplemente *o Subcontinente*, por tratarse da única rexión do mundo á que se aplica habitualmente este cualificativo, a rexión coñecíase en Occidente simplemente como “a India” ou como “as Indias” até 1947, cando a partición da antiga India británica supuxo a división do territorio entre os estados de Unión da India e Paquistán. Deste último estado escindiríase posteriormente a súa parte oriental co nome de Bangladesh. Moitos habitantes de Paquistán e Bangladesh rexeitan o termo “subcontinente indio” por considerar que o adxectivo “indio” debe aplicarse soamente ó Estado actual da República da India. Máis axeitado sería o termo Indostán polo seu uso histórico e a súa orixe terminolóxica, pero é de pouco uso no presente. Un nome alternativo para a rexión é Asia Meridional ou Sur de Asia, aínda que esta denominación ás veces inclúe tamén a Afganistán e Irán, e ás veces até Birmania.

## Xeografía 
miniatura|275x275px|O subcontinente indio nunha composición de imaxes de satélite.
A rexión limita polo norte e polo leste coa cadea montañosa do Himalaia, e co mar Arábigo e a baía de Bengala polo sur. A cordilleira Hindu Kush entre Paquistán e Afganistán adoita considerarse a fronteira noroccidental do subcontinente. A parte occidental de Paquistán, Baluchistán, está separada do subcontinente polos montes Suleimán, polo que xeograficamente non forma parte do mesmo, ó estar xa na meseta iraniana.

En termos xeolóxicos, a rexión está considerada un subcontinente porque se asenta sobre unha placa tectónica diferenciada, a "placa india" (parte da placa Indoaustraliana), orixinalmente un pequeno continente que chocou coa placa eurasiática, dando lugar á cordilleira do Himalaia e á meseta tibetana. No presente, a placa india continúa desprazándose cara ó norte, o cal fai que os montes que conforman o Himalaia medren varios centímetros cada década.

## Poboación 
O subcontinente indio é unha das rexións máis densamente poboadas do mundo. Máis de 1600 millóns de persoas, unha cuarta parte da poboación mundial, habitan na rexión. A densidade de poboación de 350 persoas por quilómetro cadrado é sete veces superior á media mundial.

## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Asia Meridional
Tarentino

O **tarentino** é unha lingua falada na cidade de Tarento, sendo un dialecto da lingua napolitana. Na parte norte da provincia homónima está presente nas súas variantes massafrese, crispianese, etc. Posúe a particularidade de ser unha lingua comunal, ou ben, a súa variante máis xenuina fálase dentro dos confíns da cidade, principalmente no centro histórico. Porén, tamén aquí, presenta distintas diferenciacións comunicativas por mor dos cambios xeracionais. De feito, aínda que Tarento limita con outras provincias de Puglia, na fala tarentina non se atopan similitudes co salentino ou o barés no acento, nin na pronunciación, nin nos artigos destes últimos.

miniatura|300px|Publicidade dialectal en Tarento.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Wikipedia en tarentino
### Bibliografía 
* Domenico Ludovico De Vincentiis - *Vocabolario del dialetto tarantino in corrispondenza della lingua italiana* - Arnaldo Forni Editore - Taranto, 1872.
* Rosa Anna Greco - *Ricerca sul verbo nel dialetto tarentino (dalla rivista Studi Linguistici Salentini volume VI)* - Congedo Editore - Galatina, 1973
* Paolo De Stefano - *Saggi e ritratti di cultura ionica* - Scorpione Editrice - Taranto, 1985
* Giancinto Peluso - *Ajère e ôsce. Alle radici del dialetto tarantino* - Edizioni Bnd - Bari, 1985
* Nicola Gigante - *Dizionario critico etimologico del dialetto tarantino* - Piero Lacaita Editore - Manduria, 1986
Taraškievica

[180px|miniatura|Cuberta de «Biełaruskaja gramatyka dla škoł» por [Branisłaŭ Taraškievič, onde se fixo a codificación de *Taraškievica* (5ª edición, 1929)]]
**Taraškievica** ou **ortografía clásica belarusa** (taraʂˈkʲɛvʲit͡sa|; ) é unha variante ortográfica da lingua belarusa, baseada na norma literaria da lingua belarusa moderna, a primeira normalización que foi realizada por Branisłaŭ Taraškievič en 1918, e tivo un uso oficial en Belarús até a reforma de 1933. Dende 1933, Taraškievica foi empregada de xeito informal en Belarús e polá diáspora. Nun sentido máis estrito, Taraškievica é considerada unha norma lingüística.

O nome *Taraškievica* saliente a semellanza da ortografía co traballo de Branisłaŭ Taraškievič e puido ter aparecido antes da segunda guerra mundial.

Arredor do ano 1994, un alias, *ortografía clásica*, foi introducido por Vincuk Viačorka, o promotor e autor da moderna codificación de *Taraškievica*.

## Notas
Gantz

é unha serie manga xaponesa escrita e debuxada por Hiroya Oku. *Gantz* conta a historia de Kei Kurono e Masaru Kato, que morren nun accidente de tren e se converten en parte dun xogo no que outras persoas recentemente finadas son obrigadas a cazar e matar aliens. Para logralo están equipados con armas e dispositivos futuristas. Tanto o manga como o anime caracterízanse pola súa violencia e contido sexual.

A adaptación de *Gantz* ó anime, dirixida por Ichiro Itano e animada por Gonzo, componse de 26 episodios divididos en dúas tempadas. Dous filmes de acción en vivo baseados no manga foron producidos e estreados en xaneiro e abril de 2011. Un filme de animación CGI, *Gantz: O*, foi estreado no 2016.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* *Gantz* (filme de 2011)
* *Gantz: Perfect Answer* (filme de 2011)
* Yōkai
### Ligazóns externas 
*
Saúde sexual e reprodutiva

[miniatura|Sesión de educación sobre o [VIH en Angola.]]
[miniatura|250px|[Tampón hixiénico|Tampóns e copas menstruais.]]
A **saúde sexual e reprodutiva** é un eido de investigación, coidado da saúde e activismo social que explora a saúde do sistema reprodutor e o benestar sexual dun individuo durante todas as etapas da súa vida. O termo tamén se pode definir de xeito máis amplo no marco da definición de saúde da Organización Mundial da Saúde (OMS) como "un estado de completo benestar físico, mental e social, e non só a ausencia de enfermidade ou doenza"― para denotar **benestar sexual**, que abrangue a capacidade dun individuo para ter sexo seguro responsable, satisfactorio e a liberdade de decidir se, cando e con que frecuencia facelo. As axencias da ONU en particular definen a saúde sexual e reprodutiva incluíndo o benestar físico e psicolóxico en relación á sexualidade. Outra interpretación inclúe o acceso á educación sexual, o acceso a métodos seguros, eficaces, accesibles e aceptables de control da natalidade, así como o acceso a servizos de atención sanitaria, como a capacidade das mulleres para pasar con seguridade polo embarazo e o parto podería proporcionar ás parellas as mellores posibilidades de ter un bebé saudable.

As persoas enfróntanse a desigualdades nos servizos de saúde reprodutiva. As desigualdades varían segundo o nivel socioeconómico, o nivel educativo, a idade, a etnia, a relixión e os recursos dispoñibles na súa contorna. As persoas con baixos ingresos poden carecer de acceso a servizos de saúde adecuados e/ou coñecementos sobre como manter a saúde reprodutiva. Ademais, moitos enfoques implican ás mulleres, familias e comunidades locais como partes interesadas e activas nas intervencións e estratexias para mellorar a saúde reprodutiva.

## Evolución do concepto 
Respecto da Saúde Sexual, Ivonne Szasz, socióloga especializada en demografía, sinala que tradicionalmente, empregamos os termos "planificación familiar" e "saúde materno-infantil", para referirnos -cun matiz médico- ás doenzas e mortes relativas ós procesos reprodutivos, e ás complicacións do embarazo e do parto. Un concepto cun fin claro: controlar o crecemento da poboación (antinatalismo & natalismo). Nos últimos anos comezouse a empregar o termo "Saúde Reprodutiva" que ó contrario do anterior pon énfase en "os dereitos sexuais e reprodutivos de homes e mulleres. É dicir, o acceso de homes e mulleres ó propio corpo, á satisfacción persoal e á toma de decisións sobre cando, como e con quen ter relacións sexuais.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* CDC Division of Reproductive Health
* WHO Reproductive health and research
*MEASURE Evaluation Family Planning and Reproductive Health Indicators Database
Tío

**Tío** é un parentesco ou relación familiar masculina dentro dunha familia estendida ou inmediata. Un tío é o irmán, medio irmán ou cuñado dun  pai. Un tío biolóxico é un parente de sexo masculino de segundo grao que comparte o 25% de superposición xenética. Con todo, persoas que non son un tío biolóxico, son, ás veces, cariñosamente chamadas como un tío, como título de admiración e respecto.

Unha muller coa relación equivalente dun tío é unha tía. A relación recíproca a ambos destes é a dun sobriño ou sobriña.

Un tío avó é o irmán ou cuñado dun avó.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Curmán
* Tío Sam
Filla

[miniatura|Fotografía do 1931 de catro xeracións de [nais e fillas.]]
[miniatura|[Betty Ford xunto á súa filla, Susan Ford.]]
Unha **filla** é unha criatura humana de sexo feminino descendente dun proxenitor. A contraparte masculina é o fillo.

O termo filla vén ás veces especificado, no sentido que a palabra fillos tende a ser xeneralizado, en canto pode englobar o significado feminino de filla e así pois, sobre todo na linguaxe familiar, pódense atopar locucións do tipo "teño dúas fillas e un home" en lugar de "teño dúas fillas e un fillo".

Ás veces o termo filla pode ser usado como epíteto afectuoso por parte dunha persoa anciá ou digna de reverencia ou consideración para dirixirse a unha moza ou unha nova, pero tamén a unha muller adulta, en expresións de afecto e tamén de compaixón.

## A filla na sociedade 
Nas sociedades patriarcais, as fillas teñen dereitos familiares diferentes ou menores con respecto aos fillos. Nalgunhas sociedades é tamén costume que unha filla sexa «vendida» a un marido, que paga un denominado prezo pola esposa.

## Exemplos de uso común da palabra *filla* 
* *As fillas de* *Eva* - as mulleres
* *Fillas de María* - mulleres pertencentes a diversas asociacións relixiosas
* *Fillas da noite* - as sombras
* *A* *violencia* *é filla* do *odio*
* *A* *soberbia* é filla da *ignorancia*

## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Muller
* Moza
* Femia
* Familia
* Nena
Obscenidade

A **obscenidade** (do latín *obscenus*) é un termo co significando de "repulsivo, detestable", (posiblemente derivado de *ob caenum*, literalmente "do lixo"). O termo emprégase principalmente nun contexto legal para describir expresións (palabras, imaxes, accións) que ofenden a moral sexual prevalente.

Malia o seu longo uso formal e informal cunha connotación sexual, a palabra aínda mantén o significado de "noxento" e mesmo "desfavorable", como "beneficios obscenos" ou "a obscenidad da guerra". Pode empregarse sinxelamente no sentido de blasfemia ou irreverencia, ou pode sinalar algo que é un tabú, indecente, aborrecible ou repugnante.

A definición de obscenidad difire segundo as culturas, entre as distintas comunidades dentro da mesma cultura, e tamén entre os individuos desas mesmas comunidades.  Moitas culturas produciron leis que definen o que é considerado obsceno, e a censura úsase a miúdo para tentar suprimir ou controlar os materiais que resultan obscenos segundo esas definicións, incluíndo normalmente, pero non só, material pornográfico.

Por mor de que o concepto de obscenidade está a miúdo mal definido, pode ser usado como ferramenta política para restrinxir a liberdade de expresión. Así, a definición de obscenidade pode ser un tema que afecte os dereitos fundamentais da persoa.

## Véxase tamén 
### Bibliografía 
*O'Toole, L. (1998) *Pornocopia: Porn, Sex, Technology and Desire*. Londres: Serpent's Tail ISBN 1-85242-395-1
*Silver, Judith, of Coollawyer.com, "Movie Day at the Supreme Court or 'I Know It When I See It': A History of the Definition of Obscenity", on findlaw.com
*Slater, W. J., review of "The Maculate Muse: Obscene Language in Attic Comedy" by Jeffrey Henderson. *Phoenix*, Vol. 30, No. 3 (Autumn, 1976), pp.&nbsp;291–293.

### Outros artigos 
* Cantiga de escarnio
* Dedo medio (xesto)
* Figa
* Pornografía
Alfonso Piñón

**Alfonso Piñón Teijido**, nado en Ferrol, foi un comerciante e xornalista galego.

## Traxectoria 
En 1914 trasladouse a Coruña. Colaborou en *El Correo Gallego*, *Vida Gallega* e *El Pueblo Gallego*, onde asinaba co pseudónimo **Bernardino de Lamas**. Formou parte da Sociedade de Amigos do Campo da Coruña, que programaban excursións. Amigo de Xaime Quintanilla Martínez e Felipe Bello Piñeiro, entre 1924 e 1932 filmou imaxes documentais de Galicia, rodando cen películas de entre un minuto e minuto e medio de duración. Fundou o grupo alpinista Abrente. Foi o promotor con Manuel de Pedre do Monumento ao camiñante descoñecido de Barallobre inaugurado o 1 de xullo de 1934.
miniatura|Inauguración do monumento ao camiñante descoñecido.

## Vida persoal 
Casou en Vigo con Rosa Vázquez López en 1941.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
*O primeiro documentalista galego e o Monumento ao Camiñante Descoñecido
*Recuperan los inicios del documentalismo gallego a través de 100 películas inéditas
Illa Grande

A **illa Grande**  tamén coñecida como illa longa é unha illa situada no territorio de Marsala, comuna italiana da provincia de Trapani, en Sicilia.

É a illa máis grande do pequeno arquipélago das Illas do Grande Estanque de Marsala (*isole dello Stagnone*) que ás veces se consideran á súa vez parte, das illas Égadi. Estaba formada por dous illotes rochosos, que se uniron para formar a illa longa, probablemente, unida para a ampliación dos depósitos de sal explotados polos fenicios.

## Notas
## Véxase tamén
### Outros artigos
* Illas do Grande Estanque de Marsala
* Illas Égadi

### Ligazóns externas
Tía

Unha **tía** é unha persoa que é a irmá, a medio irmá ou cuñada dun pai, mais tamén pode ser un alcume afectivo. As tías son parentes de segundo grao e participan no 25% da superposición xenética cando son a irmá directa do pai. Unha media tía é unha medio irmá dun pai e é parente de terceiro grao cun 12.5% de superposición xenética. Se a tía é unha cuñada, a superposición xenética directa normalmente será 0%, cando esta persoa introduciu a familia por matrimonio e non é un parente de sangue.

Unha **tía avoa**&nbsp;é a irmá, medio irmá, ou cuñada dun avó. O equivalente de home dunha tía é un tío, e a relación recíproca é a dun sobriño&nbsp;ou sobriña.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Curmán/a
* Familia
Tarantula (álbum)

***Tarantula*** é o cuarto álbum da banda inglesa de rock alternativo Ride, publicado o 11 de marzo de 1996 a través do selo Creation Records. O disco editouse pouco despois de que a banda se separase e foi eliminado do catálogo de Creation só unha semana despois do seu lanzamento.

## Listaxe de cancións 
## Notas
X-Men (filmes)

***X-Men*** é unha serie de filmes pertencente ó cine de superheroes baseada nos superheroes do cómic do mesmo nome, quen orixinalmente apareceron como banda deseñada da man de Stan Lee e Jack Kirby e publicado por Marvel Cómics. No ano 1994 20th Century Fox obtivo os dereitos de filme das personaxes, e logo de numerosos borradores o director Bryan Singer foi contratado para dirixir *X-Men* (2000) e a súa continuación, *X2* (2003), mentres Brett Ratner dirixiu *X-Men: The Last Stand* (2006).

Logo de que cada nova cinta fose recadando máis ca súa predecesora, leváronse a cabo unha serie de spin-off, incluíndo unha triloxía centrada no personaxe de Lobeto: *X-Men Origins: Wolverine* (2009), *The Wolverine* (2013) e *Logan* (2017). E no ano 2011 estreouse unha triloxía de precuelas sobre o grupo orixinal; *X-Men: First Class* (2011), continuando *X-Men: Days of Future Past* (2014) e como derradeira *X-Men: Apocalypse* (2016).

*X-Men*, *X2*, X-Men: Firts Class, *The Wolverine*, X-Men: Days of Future Past, *Deadpool* e *Logan* foron ben acollidas polos críticos. No caso de *X-Men: The Last Stand* e *X-Men: Apocalypse* obtiveron críticas variadas, mentres *X-Men Origins: Wolverine* obtivo moi malas críticas.

Con dez filmes estreados, a serie de filmes sobre os X-Men atópase no sétimo posto da recadación de fondos, logo de recadar sobre $4,9 mil millóns mundialmente. Situación que 20th Century Fox pretende continuar coas estreas no 2018 *New Mutants*, *Deadpool 2* e *Dark Phoenix*.
Lingua garrwa

O **garrwa** é unha lingua aborixe de Australia falada no Territorio do Norte polo pobo garrwa. No ano 2012 só tiña 59 falantes. O garrwa está clasificado como en perigo severo polo Libro Vermello das Linguas Ameazadas da UNESCO.

## Fonoloxía 
### Vogais 
### Consoantes 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Lista de linguas aborixes de Australia

### Bibliografía 
*
*
* Series B, no. 42.

### Ligazóns externas 
*A lingua garrwa en Ethnologue.com
Luke Cage (serie de televisión)

***Luke Cage*** é unha serie estadounidense propia da plataforma Netflix. A serie baséase na personaxe de banda deseñada do mesmo nome de Marvel Comics. Esta serie pertence ó Universo Cinemático Marvel MCU onde confluen tódalas propostas de series e películas da franquía Marvel.

É a terceira estreada de catro, sobre as personaxes que confluirán na miniserie *The Defenders*.
Manuel Vidal Martínez

**Manuel Vidal Martínez**, nado en Vimianzo cara a 1877 e finado en novembro de 1937, foi un industrial e político galego.

## Traxectoria 
Emigrou á Arxentina, onde fixo un pequeno capital. Retornou a Vimianzo e mercou uns muíños industriais en Pasarela. Na Segunda República militou en Unión Republicana. Foi concelleiro de Vimianzo e foi elixido terceiro tenente alcalde. En marzo de 1933 un veciño disparoulle nunha perna, quedando malferido.

Co golpe de Estado do 18 de xullo de 1936 agochouse para evitar as represalias. Pasou por varias casas de Calo e Traba de Laxe, e permaneceu algún tempo nun faiado en condicións moi precarias. Morreu en novembro de 1937 a consecuencia das duras condicións do agocho. Para evitar descubrir aos donos da vivenda na que estaba agochado, a familia trasladou clandestinamente o cadáver nun cabalo durante a noite, comunicando o seu falecemento ás autoridades cando xa estaba no domicilio familiar. Obrigaron a soterralo fóra da porta do cemiterio para que a súa tumba fose pisada por todos, e os que asistiron ao enterro foron multados. Decretaron a incautación dos seus bens por un valor de 7.500 pesetas.
## Notas
Rosco Allen

**Rosco Allen**, nado o 5 de maio de 1993 en Budapest, é un xogador profesional de baloncesto húngaro que xoga para os Niigata Albirex BB da B.League. Cunha estatura de 2,08 metros xoga nas posicións de ala e ala-pivote.

## Traxectoria profesional 
O 29 de xullo de 2016, Allen co Río Natura Monbús Obradoiro da Liga ACB, tras xogar na Universidade de Stanford. O 13 de xullo de 2017, o Obradoiro chegou a un acordo co Iberostar Tenerife para a incorporación de Allen ó equipo canario.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Perfil en ACB.com
Avós

miniatura|Avó e neto.

**Avós** son o pai e a nai dos pais dunha persoa, respectivamente denominados **avó** e **avoa**.  É tradicional tamén denominalos  **padriño** e **madriña** como forma familiar.
Nas culturas tradicionais, os avós tiveron un rol claro en relación ao coidado dos nenos. Isto tendeu a diminuír no desenvolvemento da familia nuclear.

Nos casos en que os pais non poden brindar o coidado adecuado aos seus fillos, os avós poden ter o papel de mantedores ou titores, por iso desde 1998 a ONG Mensaxeiros da Paz celebra cada 26 de xullo, o Día do avó.
## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Familia
Héctor Manzano

**Héctor Manzano Alcaraz**, nado en Barcelona o 8 de agosto de 1980, é un ex xogador profesional de baloncesto español. Cunha estatura de 2,07 metros xogaba na posición de ala-pivote.

## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Perfil en ACB.com 
* Perfil na web oficial da FEB 
* Perfil en Proballers
Cruzul - Agüeira

**Cruzul - Agüeira** é un espazo natural declarado zona especial de conservación (ZEC) que se atopa nos concellos de Becerreá e das Nogais, e que é parte da reserva da biosfera dos Ancares.

## Hábitat
Esta área atópase nas estribas da cordilleira Cantábrica, no suroeste de Lugo, onde as montañas xa son menos acentuadas.

## Notas
Patacas frixidas

As **patacas fritas**, **patacas fritidas** ou **patacas frixidas** son patacas cortadas en anacos e cociñadas en aceite quente nunha tixola ou frixideira.

## Historia 
Unha das primeiras mencións do prato dáa Francisco Núñez de Pineda y Bascuñán na súa obra *Cautiverio feliz* (1673) onde na comida que ofrece a dous caciques di que as mulleres "enviaban as patacas frixidas e guisadas". Porén, non é probable que fosen cortadas ou feitas en dados ou noutra forma e seguramente frixíronse en unto, como era costume nesa época. En calquera caso, o documento demostra que esta forma de preparar as patacas xa era habitual na América do século XVII.

A orixe da pataca frixida cortada en forma de bastón está disputada entre Bélxica e Francia. Dise que a finais do século XVIII sobre o Pont-Neuf de París se instalaban vendedores que as preparaban á vista dos clientes.

As patacas frixidas tipo *chips*, é dicir, as que están cortadas en forma redonda e delgada, xurdiron no restaurante Moon Lake Lodge's, en Saratoga Springs, Nova York en 1853. O chef do restaurante, George Crum, ante as continuas queixas dun cliente habitual que sempre lle recriminaba que non cortase as patacas frixidas suficientemente estreitas, decidiu darlle unha lección cortándoas excesivamente delgadas, de xeito que non puidesen pincharse co garfo. O resultado foi inesperado, e o cliente quedou sorprendido e satisfeito. Os clientes comezaron a pedir aquela nova especialidade á que bautizaron *Saratoga Chips*. O éxito creceu e en 1920 inventouse a primeira máquina mondadora de patacas.

## Notas
Sociedade Galega de Xerontoloxía

A **Sociedade Galega de Xerontoloxía e Xeriatría** é unha entidade sen fin de lucro, constituída en 1988 como sociedade científica e profesional adicada á mellora da calidade de vida das persoas maiores, o fomento e difusión do coñecemento e a profesionalización xeriátrica. Aglutina en Galicia case 400 profesionais da xerontoloxía e a xeriatría, significados pola súa actividade a prol do avellentamento.

## Historia
A primeira xuntanza de constitución da Sociedade Galega de Xerontoloxía e Xeriatría  celebrouse en Ourense en 1988, promovida e organizada polos doutores Luis Rodríguez Míguez e Fernando Jiménez Herrero, coa asistencia de Indalecio Vidal Iglesias, Manuel Vázquez Fernández (que foi logo o seu primeiro tesoureiro), Miguel Ángel Vázquez Vázquez (médico e director xerente da Residencia Asistida de Vigo), Javier Pérez Martín e Andrés Vázquez Piñeiro (médicos do departamento de xeriatría da Residencia Asistida de Vigo), entre outros.

En 1989 celebrouse na illa da Toxa a primeira reunión científica e constituínte da primeira xunta directiva na súa primeira asemblea. Nunha xuntanza organizada polo doutor Tomás Ares Guimil, médico do Hotel Balneario da Toxa e da Residencia de Pensionistas de Vigo, constituíuse a primeira xunta directiva.

Dende 1989 a 1997 a SGXX foi presidida por Fernando Jiménez Herrero, médico xeriatra da Coruña, humanista e científico que foi despois secretario perpetua da Real Academia de Medicina e Cirurxía de Galicia. De 1997 a 2003 o presidente foi Fernando Veiga Fernández, médico xeriatra, xefe do Servizo de Xeriatría do Hospital Público de Lugo. Entre 2003 e 2009 foi presidida por Miguel Ángel Vázquez Vázquez, médico especialista en xeriatría, profesor da Universidade de Vigo e Director Xerente da Residencia Asistida de Vigo; de 2009 a 2012 presidiuna Andrés Vázquez Piñeiro, médico xerontólogo e director técnico do Consorcio Galego de Servizos de Igualdade e Benestar e con ampla experiencia clínica en Centros de longa estadía. Entre 2012 e 2015 asumiu a presidencia o doutor Jose Carlos Millán Calenti, médico e catedrático de Escola Universitaria da Universidade da Coruña. Desde 2015 o presidente é de novo Miguel Ángel Vázquez Vázquez, co psicólogo e profesor da UVigo José María Faílde Garrido como secretario.

## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Páxina da Sociedade Galega de Xerontoloxía
Leito oceánico

300px|miniatura|dereita|Mapa que amosa a topografía subacuática do fondo oceánico.
Considérase como **leito oceánico** ó manto de terra que se atopa no fondo dos océanos. Tamén pode ser chamado relevo do mar, relevo submarino ou relevo oceánico.

## Estrutura oceánica 
alt=Infografía que muestra divisiones oceánicas dependiendo de profundidad y distancia de la costa.|dereita|miniatura|300x300px|As principais divisións oceánicas.
A maioría dos océanos posúen unha estrutura común, creada por varios fenómenos físicos, maioritariamente do movemento das placas tectónicas e sedimentos de varias fontes. A estrutura dos océanos, comezando a partir dos continentes, iníciase coa plataforma continental, o noiro continental, que é unha zona previa ó océano profundo, até chegar á chaira abisal. Existen diversos accidentes no fondo oceánico que proveñen na súa maioría de relevos residuais de orixe volcánica ou tectónica, como as illas volcánicas, atois, guyots e que foron erosionados na superficie e/ou afundidos pola subsidencia coa expansión das placas oceánicas.

A dorsal oceánica é unha franxa montañosa que atravesa todos os océanos entre os continentes, a cal xeralmente é acompañado dun val central, que vén constituír unha especie de fosa tectónica que se vai separando a medida que pasa o tempo xeolóxico. Así, o fondo oceánico vaise ampliando ó longo das dorsais (pola diverxencia ou separación a ambos os dous lados desas dorsais) e ese movemento expansivo das placas oceánicas é contrarrestado nos bordos ó atoparse cunha placa continental que frea o seu avance, producíndose unha fosa oceánica ó longo da liña de converxencia. Así, as fosas oceánicas, veñen ser unha boa proba do desprazamento das placas: estas fosas sitúanse entre as placas oceánicas que se van afundindo e as placas continentais que se levantan formando cordilleiras, como sucede coa Cordilleira dos Andes en América do Sur. De feito, a longa cordilleira dos Andes veuse formando polo pulo da placa do océano Pacífico, polo que xunto a dita cordilleira, a pouca distancia da costa, preséntase unha profunda fosa, co que a diferenza de altitude entre o punto máis profundo da mesma e o cumio do Aconcagua vén ser de máis de 15&nbsp;km.

As illas volcánicas son creadas pola actividade volcánica, entrando en erupción de xeito periódico, moitas veces preséntanse cando as placas tectónicas se moven sobre o punto eruptivo chamado punto quente formándose un rosario de illas nunha dirección determinada, sendo a máis recente a que se atopa sobre devandito punto quente e as máis antigas as que se atopan máis afastadas. En áreas con actividade volcánica e as fosas oceánicas, existen fontes hidrotermais, as cales liberan unha gran cantidade de presión, auga quente e químicos á auga fría da zona abisal o cal xera a existencia dunha fauna abisal con propiedades bioluminiscentes.

A auga do océano está dividida en diversas capas, cada unha posúe características particulares de salinidade, presión, temperatura e vida mariña, de acordo á súa profundidade son chamadas zona batial, peláxica e abisal.
Familia ensamblada

Unha **familia reconstituída** é unha familia na cal un ou ambos os membros da actual parella ten un ou varios fillos de unións anteriores. Dentro desta categoría entran tanto as segundas parellas de viúvos como de divorciados e de nais solteiras. Cando comezaron as investigacións sobre o tema, despois da segunda guerra mundial, a maior parte destes casos conformábanos os viúvos de guerra. Na actualidade o groso das familias reconstituídas do mundo occidental constitúeno os divorciados con fillos que volven formar parella.

As estatísticas sobre a cantidade destas familias son variables, xa que moitos cómputos toman en conta só unións legais daqueles que teñen dous ou máis matrimonios. Estes números non contemplan nin os fillos de nais solteiras nin as segundas unións de feito que non foron legalizadas, o cal é frecuente polo menos en Latinoamérica. *Stepfathers of America*, unha organización que agrupa nos Estados Unidos de América segundas parellas con fillos, calcula que dentro de 10 anos esta será a forma máis común de organización familiar nos Estados Unidos.

En Europa a taxa media de divorcios é do 30% dos matrimonios (sendo máis alta nos países escandinavos e máis baixa en España e Francia) e nos Estados Unidos chega ao 50% do total deles. Tanto europeos como estadounidenses coinciden na porcentaxe de novas unións: o 75% das mulleres e o 80% dos homes téntano novamente.

O termo «**familia ensamblada**» foi creado na Arxentina tras a entrada en vigor da lei de divorcio (1987) xa que este grupo humano  demograficamente, que é cada vez máis significativo, constituía con todo un caso concreto de cambio social non recoñecido no institucional en moitos países. Polo xeral, os sistemas legais mundiais non lograron ampliar o seu concepto de familia para incluír así as familias ensambladas, a pesar de que as investigacións de poboación sinalan a continuidade do incremento deste tipo de familias. Con todo, os dereitos e obrigacións legais con respecto á familia do primeiro matrimonio, aínda que sexa breve, non se estenden polo xeral á familia do segundo matrimonio, aínda que perdure por máis tempo e sexa estable.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Familia
* Matrimonio
* Cónxuxe
Gantz: O

***Gantz: O*** (estilizado como *GANTZ:O*) é un filme xaponés de animación e ciencia ficción dirixido por Yasushi Kawamura, producido por Digital Frontier e escrito por Tsutomu Kuroiwa. Baséase na serie de manga *Gantz*, que foi escrita e ilustrada por Hiroya Oku. Foi estreado no Xapón por Toho o 14 de outubro de 2016.

## Personaxes 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* *Gantz*
### Ligazóns externas 
* 
* Ficha en RottenTomatoes
Arturo Carretero

**Arturo Carretero Sánchez**, nado en Santiago de Compostela no ano 1847 ou 1852 e finado en Madrid o 4 de novembro de 1903, foi un xilógrafo e gravador galego, un dos máis importantes da súa época.

## Traxectoria 
Fillo do escribán salmantino Juan Alonso Carretero Fernández e da ferrolá Nemesia Sánchez Barros, tivo dúas irmás: Eligia (nada en 1842) e Nemesia (nada en 1843). Aprendeu gravado en París e, ao regresar a España, estableceuse en Madrid. Ao longo da segunda metade do século XIX realizou moitos gravados en diversas publicacións periódicas, sendo especialmente importante a súa colaboración en La Ilustración Española y Americana. Porén, viuse afectado pola substitución do gravado en madeira por métodos de fotogravado, polo que nos seus últimos días traballou como debuxante. Discípulo seu foi Enrique Mayer, que estudou gravado no seu obradoiro madrileño.

## Notas
Ramón López Facal

**Ramón Vicente López Facal**, nado en Toba (Cee) en 1952, é un historiador galego.

## Traxectoria 
Foi profesor de ensino medio durante 35 anos e profesor asociado no departamento de Historia Contemporánea da Universidade de Santiago de Compostela. Despois foi profesor de Didáctica das Ciencias Sociais na USC.

É membro da asociación Sine Nomine, promotora da renovación dos métodos de ensino das Ciencias Sociais, Xeografía e Historia, e coautor de diversas publicacións sobre historia contemporánea e didáctica da historia.

Forma parte dos consellos das revistas *Enseñanza de las Ciencias Sociales*, *Revista de Investigación*; *Revista de Educación* (MEC); *Íber*; *Didáctica de las Ciencias Experimentales y Sociales*; *Educatio Siglo XXI*; *Revista Galega de Educación*; *Le Cartable de Clio* (Suíza); *Clío & Asociados* (Arxentina).

## Obras 
* *De la idea a la identidad: estudios sobre nacionalismos y procesos de nacionalización*, con M. Cabo (2012).
*“Los «conflictos candentes» en el aula”, Íber, 69, con V. Santidrián (2011)
*“Nacionalismos y europeísmos en los libros de texto: Identificación e identidad nacional”, Clío & Asociados, 14, Non V. Santidrián (2010).
*“Identities, social representations and critical thinking”, Cultural Studies of Science Education, 4, con M. P. Jiménez (2009).
José Aranguren Roldán

**José Aranguren Roldán**, nado na Coruña en 1875 e finado en Barcelona o 22 de abril de 1939, foi un militar galego, xeneral da Garda Civil.

## Traxectoria 
### Na Garda Civil 
Ingresou con 16 anos na Academia Militar e despois pasou á Garda Civil, na que fixo carreira militar, ascendendo a coronel en 1929. Cando se proclamou a República era director do Colexio de Gardas Mozos "Duque de Ahumada". Uns meses despois foi destinado á Coruña como xefe do Terzo da Garda Civil. Foi ascendido a xeneral de brigada polo Goberno da Fronte Popular o 31 de marzo de 1936 e foi nomeado para mandar a 5ª zona da Garda Civil en Cataluña -composta por dous terzos e catro escuadróns de Cabalaría-, con cabeceira en Barcelona.

Algún autor ten sinalado a súa posible pertenza á Unión Militar Española (UME).

### Na Guerra Civil 
Co golpe de Estado do 18 de xullo de 1936 negouse a unirse aos sublevados -a pesar da súa condición de católico e estar conceptuado como persoa de filiación dereitista-, e púxose coas forzas ao seu mando, a disposición do Goberno republicano, o que contribuíu decisivamente a que Barcelona no caese en poder dos rebeldes. O xeneral Manuel Goded chamouno para intentar que se sumase ao golpe, pero Aranguren negouse rotundamente. O seu subordinado, o coronel Antonio Escobar, tamén se mantivo fiel á República e cumprindo as ordes de Aranguren, mandou as tropas da Garda Civil que acabaron coa sublevación. A mediados de agosto de 1936 foi unha das testemuñas de cargo no proceso a que foron sometidos os xenerais sublevados Goded e Fernández Burriel como consecuencia do golpe de Estado, chegando a declarar contra os xenerais rebeldes.

Posteriormente integrouse na Guardia Nacional Republicana. Durante a guerra mandou algún tempo a IV División Orgánica, desempeñando o cargo máis nominalmente que de feito, dada a prepotencia do Comité de Milicias Antifascistas de Cataluña e a amplitude de funcións que asumiu a Consellería de Defensa do Goberno da Generalitat catalá. Despois dos sucesos de maio de 1937 pasou a desempeñar a comandancia militar de Valencia, continuando nese cargo até o final da guerra. Nos últimos días da contenda negouse a abandonar a España republicana, por considerar que se limitara a cumprir co seu deber.

Coa entrada dos franquistas en Valencia a finais de marzo de 1939, foi detido e posteriormente sometido a un consello de guerra, condenado a morte e executado o 22 de abril dese ano. O seu antigo subordinado, Escobar, tamén foi fusilado en 1940.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*
Deserto da Patagonia

dereita|miniatura|300x300px|Parque nacional Bosques Petrificados de Jaramillo.
O **deserto da Patagonia**, tamén coñecido como **estepa da Patagonia**, é o maior deserto da Arxentina e o oitavo maior deserto do mundo por área, ocupando unha área de aproximadamente 673&nbsp;000&nbsp;km2. Atópase principalmente na Arxentina, con pequenas partes en Chile e está limitado polos Andes, polo oeste, e polo océano Atlántico polo leste, na rexión da Patagonia, no sur da Arxentina. Ó norte do deserto atópase a rexión de Cuyo e as Pampas. A parte central da estepa está dominada por gamallos e plantas herbáceas que son maiores cara ó oeste, onde hai máis precipitacións e gramíneas. Topograficamente, o deserto componse de chairas e macizos atravesados por vales de ríos e canóns. As partes máis occidentais teñen lagos de orixe glaciar e montañas con bosques de clima frío.

Estivo habitado por cazadores recolectores dende tempos prehispánicos, e dende o século XIX tivo migracións de mapuches, chilenos, arxentinos, galeses e outros pobos europeos que o transformaron nunha zona fronteiriza conflitiva nunha parte integral da Arxentina, con gandería de vacas, ovellas e cabalos.

Acadou grande importancia económica no século XIX, cando se descubriron abondosas reservas minerais. A súa maior riqueza é o petróleo, mentres que o seu subsolo é rico en ferro. De poboación reducida, ten como actividades aínda a agricultura de cereais e a gandería tradicionais. De grande extensión, limita polo océano Atlántico e pola Cordilleira dos Andes, cun clima variado de semiárido a polar.

## Notas
Halo: The Fall of Reach (miniserie)

***Halo: The Fall of Reach*** é unha miniserie de animación 3D do ano 2015 que está baseada na novela homónima, ambientada no universo de *Halo: Combat Evolved*. A serie está producida por Sequence, un estudio de animación con sede en Vancouver. A miniserie tamén está dispoñible como un contido de bonificación en *Halo 5: Guardians*, mais só en edicións limitadas do xogo.

## Sinopse 
A miniserie conta a orixe da historia dos Spartans e o seu desenvolvemento como forza militar, ademais do comezo da loita co Covenant para repeler as invasións alieníxenas.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* *Halo: Combat Evolved*
### Ligazóns externas 
*
Batalla de Brandywine

A** batalla de Brandywine ** foi un dos enfrontamentos militares da Guerra de Independencia dos Estados Unidos, tivo lugar o 11 de setembro de 1777 preto de Chad's Ford, Pensilvania e o río Brandywine.

## Antecedentes 
Nas primeiras operacións tralo comezo da Guerra de independencia americana, os colonos capturaron&nbsp;Montreal&nbsp;e&nbsp;Saint John 's&nbsp;e fracasaron no sitio Quebec. Posteriormente, tentaron defender Nova York&nbsp;que, despois da batalla de Long Island, se rendeu aos británicos comandados por&nbsp;William Howe. Este pretendeu cortar en dous o territorio rebelde separando Nova Inglaterra e conquistou os fortes que protexían a baía de Hudson e Newport.

## A batalla 
O 23 de xullo, o xeneral Howe saíu de Sandy Hook coa intención de capturar Pensilvania, e avanzou por mar, e desembarcou nas proximidades da baía de Chesapeake con 18.000 soldados. O 25 de agosto, O xeneral George Washington cruzou o río Delaware para os enfrontar, e acampou preto de Chad's Ford, a 40 quilómetros de Filadelfia, deixando en medio o río Brandywine para esperar o ataque británico.

O 11 de setembro prodúcese a batalla con vitoria británica, na que perderon uns 600 soldados por 1.300 dos americanos (trescentos mortos, seiscentos feridos e catrocentos prisioneiros). Na batalla tiveron unha relevante participación o conde polaco Pulaski e o marqués de La Fayette. Este aínda que recibira do Congreso o mando de xeneral por fretar un barco, que chegou en abril de 1777, con armas para apoiar a causa dos colonos fronte os británicos, decidiu participar na batalla como voluntario e foi ferido nunha perna.

## Consecuencias 
A pesar de seren derrotados polos británicos, os americanos demostraron que eran quen de se enfrontar a un exército poderoso e trabar un combate organizado polo que continuou a guerra. Os americanos tiveron que abandonar a súa capital, Filadelfia, que foi tomada polos británicos o 26 de setembro e George Washington viuse forzado a pasar o inverno en Valley Forge, Pensilvania, adestrando o que aproveitou para adestrar o exército.

A pesar da vitoria británica, non foi definitiva nin conseguiron afastar as tropas de Washington de Filadelfia e esas circunstancias foron decisivas na posterior derrota británica en Saratoga. Igualmente, produciuse unha reorganización no mando británico, con&nbsp;Henry Clinton&nbsp;como comandante en xefe, substituíndo a Howe, que dimitira.&nbsp;Coa entrada de Francia na guerra e co exército máis preparado, Washington perseguiu a Clinton na súa retirada cando este recibiu a orde de abandonar Filadelfia e defender&nbsp;Nova York, que agora era vulnerable debido ao poder naval francés.

## Notas 
## Véxase tamén
Elena Ballesteros

**María Elena Ballesteros Triguero**, coñecida como **Elena Ballesteros**, nada en Madrid, o 6 de xullo de 1981, é unha actriz española.

## Traxectoria 
Comezou facendo anuncios de publicidade, mentres acudía a castings para conseguir o seu gran soño, ser actriz. Esta oportunidade chegoulle co papel de Lola na serie *Más que amigos*, en 1996. Nela traballou xunto con Paz Vega, Melani Olivares e Alberto San Juan, entre outros. Nesa mesma época foi presentadora do programa infantil *Club Disney*, o que lle impediu formar parte de *Compañeros* malia ser seleccionada logo de presentarse ó casting.

A esta serie seguiríalle *Periodistas*, onde daba vida á filla de José Coronado. Este papel deulle gran popularidade e abriulle as portas do cine.
Dende entón rodou ás ordes de directores como Manuel Iborra, Gerardo Herrero, Mariano Barroso ou Roger Young. Cabe destacar *Café solo o con ellas* de Álvaro Díaz Lorenzo, un dos filmes españois con maior recadación do ano 2007. Pode mencionarse tamén *La habitación de Fermat* cunha gran andaina internacional. En 2009 rodou en Buenos Aires o filme *Propios y extraños* do director Manolo González, cuxo guión foi premiado pola ASGAE.

## Vida privada 
Ten unha filla chamada Jimena froito da súa relación co actor Paco Marín.Casou o 23 de xullo de 2010 co cómico Dani Mateo ó que coñeceu durante a rodaxe de *La familia Mata*.

A principios de xullo de 2016, ambos confirman o seu divorcio tras 6 anos como parella.

É irmá da tamén actriz Paula Ballesteros.

## Notas