open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Dolmen de Cabaleiros

O **dolmen de Cabaleiros**, tamén chamado Casa da Moura, Casa dos Mouros ou Couza do Cacheiro, é un monumento megalítico situado na parroquia de Cabaleiros, pertencente ao concello coruñés de Tordoia, comarca de Ordes.

O dolmen é propiedade da Deputación da Coruña e foi declarado en 1975 Monumento Histórico Artístico, considerándose na actualidade como Ben de Interese Cultural

## Descrición
Está sobre un túmulo dun diámetro aproximado de 30 metros e dous metros de altura. O dolmen está formado por sete ortóstatos máis a lousa de teito  de 4×3,40 m.  A cámara é poligonal aberta con corredor orientado ao leste. Está datado no terceiro milenio antes da era actual.

## Ocupación e asentamento 
A existencia deste dolmen na área de Tordoia indícanos que o grupo étnico do período megalítico asentado na zona era un dos máis importantes. Dise tamén que estas construcións colocábanas para delimitar territorios asentados, que tras facer unha selección para os pastos e cultivo, queimaban zonas de arboredo, e sobre as súas cinzas dedicábano á agricultura. Este dato podería ser bastante preciso debido á orografía do terreo e á  calidade dos os seus pastos que repercute na súa actividade económica, gandeira e os cultivos forraxeiros

## Lenda 
Este dolmen, chamado tamén Casa da Moura, porque segundo conta unha lenda, unha moura, trasladou a pedra de 4,60 metros de longo sobre a cabeza, mentres tecía un vestido

## Situación 
### Localización: 
Sita na Avenida do Dolmen s/n, parroquia de Cabaleiros.

### Coordenadas: 
43.096922, -8.550280

### Accesos: 
* CP 8401 – PK 4,3 dende Santiago
* CL 4130 dende Ordes, Cerceda e Carballo
* AC 400 dende Santa Comba e Val do Dubra
* CP 1914 dende Coristanco, Carballo e Santiago

## Galería de imaxes 

Ficheiro:Casa da Moura, Tordoia.jpg|Vista frontal

## Notas
## Véxase tamén
### Bibliografía 
*

### Outros artigos
*Lista de megálitos de Galicia

### Ligazóns externas
*Vista dentro do dolmen de 360 graos.
*Vídeo do dolmen de Cabaleiros
Epipófise

[miniatura|Cranio e vértebras do pescozo do [terópodo abelisáurido *Carnotaurus* con epipófises claramente visibles. Neste xénero as epipófises están moi agrandadas.]]

As **epipófises** son proxeccións óseas das vértebras cervicais que se encontran nos dinosauros e algunhas aves basais. A súa morfoloxía é variable e vai desde pequenas elevacións con forma de outeiro a proxeccións semellantes a ás grandes e de construción complexa.

## Notas
Segmento B

[200px|miniatura|[Fiat Palio, un automóbil de baixo custo do segmento B con carrocería hatchback.]]
O **segmento B** é un segmento de automóbiles que se sitúa entre os segmentos A e C. Xeralmente teñen espazo para catro adultos e un neno.

Mentres que dúas décadas atrás os automóbiles do segmento B medían uns 3,75 m de longo, actualmente estes vehículos roldan os 4,00 m en carrozaría hatchback, monovolume ou todo terreo, e 4,25 m no caso de carrozarías sedán e familiar. Os motores son case sempre de catro cilindros e as súas cilindradas adoitan estar entre 1,0 e 2,0 litros.

Segundo o tipo de automóbil, un automóbil pode estar nalgún subsegmento. Un automóbil de turismo do segmento B denomínase "polivalente", "utilitario", "compacto pequeno" ou "subcompacto"; un monovolume deste tamaño é un "minimonovolume", e un todo terreo do segmento chámase "mini todo terreo".

## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Segmentos de automóbiles en Europa
Segmento A

[thumb|[Kia Picanto, un automóbil de turismo do segmento A con carrozaría hatchback.]]
[thumb|[Fiat Panda, un automóbil do segmento A de 1980.]]

O **segmento A** é a primeira categoría do sistema de clasificación de automóbiles definido pola Comisión Europea. Utilízase para coches de cidade, a categoría máis pequena, que se sitúa por encima dos microcoches e por baixo do segmento B. 

En 2021 esta categorización abrangue os vehículos que miden aproximadamente entre 2,7 m e 3,7 m de longo, e que xeralmente teñen espazo suficiente para catro adultos, a diferenza dun microcoche que só ten cabida para dúas persoas.

Salvo escasas excepcións, a carrozaría é practicamente sempre hatchback ou monovolume; neste último caso denomínanse tamén "micromonovolumes". Os motores teñen como máximo catro cilindros e poucas veces superan os 1´6 litros de cilindrada.

Non hai designacións específicas para nomear a estes automóbiles, senón que conviven varios termos como "automóbiles (micro)urbanos", "cidadáns", "utilitarios" ou "pequenos". No Xapón existe unha categoría fiscal para estes automóbiles denominada kei car, que determina entre outros aspectos unha lonxitude menor a 3,4 m e unha cilindrada inferior a 660 cc.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Segmentos de automóbiles en Europa
Segmento C

[190px|miniatura|[Opel Zafira, un monovolume do segmento C.]]

[190px|miniatura|[Alfa Romeo Giulietta, un compacto medio do segmento C.]]

[190px|miniatura|[SEAT Toledo, unha berlina media do segmento C.]]

O **segmento C** é un segmento de automóbiles que se sitúa entre os segmentos B e D. Xeralmente teñen espazo para cinco adultos, e para dous nenos máis no caso de monovolumes de sete prazas.

Nos anos 1980, a este segmento denominábaselle ás veces "catro metros", xa que os modelos adoitaban ter esa lonxitude. Actualmente, estes vehículos miden aproximadamente 4´30 m de longo en carrozaría hatchback (5 portas) ou monovolume de cinco prazas e 4´50 m no caso de carrozarías sedán, familiar, todo terreo ou monovolume de sete prazas.

Hoxe en día, os modelos estándar adoitan ter motores de catro cilindros de entre 1.4 e 2.0 litros de cilindrada e potencias entre os 90 e os 140 CV máis ou menos. Os máis deportivos poden alcanzar os 3.2 litros de cilindrada, nalgúns casos teñen cinco cilindros en liña ou seis cilindros en "V" e poden desenvolver potencias máximas ata aproximadamente 270 CV.

Dentro do segmento C, hai varios subsegmentos que corresponden aos distintos tipos de carrozaría. Un automóbil de turismo do segmento C denomínase "compacto" ou "compacto medio"; un monovolume é un "monovolume compacto" ou "monovolume mediano", e un todo terreo chámase "todo terreo compacto".

## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Segmentos de automóbiles en Europa
Segmento D

[250px|miniatura|right|[BMW Serie 3, un automóbil do segmento D con carrozaría de 4 portas.]]
O **segmento D** é un segmento de automóbiles que se sitúa entre os segmentos C e E. Xeralmente teñen espazo para cinco adultos, ou para sete ou oito adultos no caso dos monovolumes.

Actualmente estes automóbiles miden aproximadamente entre 4´50 m e 4´85 m de longo, sexa en carrozaría liftback, sedán, familiar ou monovolume. Os modelos máis económicos adoitan ser máis longos, mentres que os máis custosos adoitan ser máis curtos, ter un beirado dianteiro e batalla máis grandes. Os motores van no primeiro caso desde catro cilindros de 1.6 litros de cilindrada ata seis cilindros de 3.0 litros, e no segundo ata oito cilindros de 6.2 litros como o Mercedes Benz C63 AMG.

Dentro do segmento D hai varios subsegmentos que corresponden aos tipos de automóbil. Un automóbil de turismo do segmento D adóitase denominar "automóbil mediano" ou "mediano grande"; un todo terreo deste tamaño chámase "todo terreo mediano"; e un monovolume do segmento é un "monovolume grande".

## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Segmentos de automóbiles en Europa
Segmento F

[200px|miniatura|[Mercedes-Benz Clase S, un automóbil de luxo do segmento F.]]
200px|miniatura|BMW Serie 7, un automóbil de turismo do segmento F.

O **segmento F** é un segmento de automóbiles que se sitúa por enriba do E. Estes vehículos miden polo menos 5,00 m e son máis potentes, luxosos e custosos que os de segmentos anteriores.

Un automóbil de turismo do segmento F case sempre ten carrozaría sedán. Algunhas formas alternativas de nomealos son "berlina de luxo", "automóbil suntuoso" e "automóbil de representación". Polo xeral, os turismos están deseñados pensando no confort dos pasaxeiros máis que no do condutor.

Algúns modelos do segmento F son os Mercedes-Benz Clase S e Clase CL, o Ford Fairlane, o Lincoln Town Car, o BMW Serie 7, o Lincoln MKS, o Cadillac DTS, o Audi A8, o Jaguar XJ, o Cadillac STS, o Lexus LS, o Maserati Quattroporte, o Volkswagen Phaeton, os Bentley Flyng Spur e Azure (e a súa variante, o Brooklands) e o Porsche Panamera.

Os sedáns como os Maybach 57 e 62 e o Rolls-Royce Phantom pertencen a un segmento máis elevado.

Un todo terreo equivalente en tamaño a un turismo do segmento F adóitase denominar "todo terreo grande"; polo xeral, teñen tres filas de asentos e un maleteiro máis grande que o de todo terreos máis pequenos, como o Audi Q7, o Mercedes-Benz Clase GL, o Lexus LX, o Cadillac Escalade, o Lincoln Navigator, o Range Rover e o Toyota Land Cruiser.

## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Segmentos de automóbiles en Europa
Trofeo Teresa Herrera 1990

A 45ª edición do **Trofeo Teresa Herrera** celebrouse na Coruña entre o 16 e o 18 de agosto de 1990. O campión foi o FC Barcelona, que logrou o seu cuarto título.

O xogador do Deportivo da Coruña, Fran, foi elixido mellor xogador do torneo.

## Participantes 
## Resultados 
## Partidos
### Primeira semifinal
| width="50%" valign="top" |

|}

### Segunda semifinal
| width="50%" valign="top" |

|}

### Disputa polo 3º e 4º posto
| width="50%" valign="top" |

|}

### Final
| width="50%" valign="top" |

|}

## Notas 
## Véxase tamén
### Ligazóns externas
* Datos do trofeo en rsssf.com 
* Formación do Benfica na semifinal fronteo Bayern. Proxecto *Recordos en Branco e Azul* en Phottic.
Segmento E

[miniatura|[Audi A6, un turismo do segmento E.]]
[miniatura|[Volvo S80, un turismo do segmento E.]]

O **segmento E** é un segmento de automóbiles que se sitúa entre os segmentos D e F. Xeralmente teñen espazo para cinco adultos, aínda que algunhas características fan que se adapte mellor para catro persoas, por exemplo debido á forma dos asentos, ou o túnel central traseiro no caso de modelos con tracción traseira.

Actualmente, estes automóbiles miden aproximadamente entre 4´75 m e 4´95 m de longo, e predominan en carrozaría sedán, liftback e familiar. Os seus motores adoitan ter entre cinco e oito cilindros e entre 2´4 e 5´0 litros de cilindrada, aínda que hai tamén catro cilindros de 2´0 litros e deportivos de ata dez cilindros ou 6´2 litros.

Un automóbil de turismo do segmento E adóitase denominar "berlina grande" ou "berlina mediana grande", aínda que hai outros termos similares provenientes doutros idiomas. Un todo terreo deste segmento chámase "todo terreo mediano" ou "mediano grande".

## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Segmentos de automóbiles en Europa
Dan Ar Braz

miniatura|Dan Ar Braz, 20 anos de ''L'Héritage des Celtes*, en Quimper en 2013

**Daniel Le Bras**, nado en Quimper, Bretaña, o 15 de xaneiro de 1949, máis coñecido polo alcume de **Dan Ar Braz**, é un músico e guitarrista bretón, fundador de *L'Héritage des Celtes*. O seu estilo está dentro da música denominada xenericamente celta, mesturando sons tradicionais bretóns con elementos do *New Age*.

## Traxectoria
Principiou a súa carreira musical na década dos 60, alternando os traballos en solitario cos realizados en formacións coma *Mor* e colaboracións con Alan Stivell. En 1992 funda *L'Héritage des Celtes*, debutando no Festival de Cornouaille de Quimper, chegando a representar a Francia no Festival de Eurovisión de 1996, cun tema cantado en bretón, caso único na historia do festival. En 1998 gañaron o premio ao Mellor álbum tradicional do Ano nos premios *Victoires de la musique* por *Finisterres*. No ano 2000 anunciaron a disolución do grupo no marco do Festival Intercéltico de Lorient. Dende 2001 volveu encetar unha carreira en solitario.

## Discografía
### Con *Mor''
* Stations (1974)
### Con Alan Stivell (como guitarista)
* Renaissance of the Celtic Harp (1972)
* Olympia Concert (1972)
* From Celtic Roots (1973)
* E Langonned (1974)
* Live in Dublin (1975)
* Treman Inis (1976)
* Before Landing (1977)
* Again (1993)
### Como Dan Ar Braz
* Douar Nevez (1977)
* Allez dire à la ville (1978)
* The Earth's Lament (1979)
* Acoustic (1981)
* Music For the Silences To Come (1985)
* Septembre Bleu (1988)
* Songs (1990)
* Frontiers de sel/Borders of Salt (1991)
* Rêve de Siam (OST) - (1992)
* Xavier Grall chanté par Dan Ar Bras  (1992)
* Theme for the Green Lands  (1994)
* Kindred Spirit - (1995)
* La Memoire Des Volets Blancs (2001)
* Celtiques (2003)
* A Toi Et Ceux (2004)
* Frontières de sel (2006) DVD&CD
* Les Perches du Nil (2007)
* Comptines celtiques et d'ailleurs (2009)
* Celebration (2012)

### Varios Artistas
* Irish Reels, Jigs, Airs & Hornpipes (1979) (con Duck Baker, Dave Evans, Davey Graham)
### Só recompilacións
* Islands of memories - Les îles de la mémoire (1992)
* Made in Breizh (2002)
* Bretagnes : ici, ailleurs, là-bas (2011)
### Con ''L'Héritages des Celtes''
* Héritage des Celtes -(1994)
* L'Héritages des Celtes - Live (1997)
* L'Héritages des Celtes - Finisterres (1997)
* L'Essential en 3 CD (1998) (recompilatorio)
* Bretagnes à Bercy (1999) (varios artistas)
* Zenith (2001)

## Véxase tamén
### Ligazóns externas
* Páxina oficial .
Frederico Paredes

**Frederico Paredes**, nado o 31 de xaneiro de 1889 e finado o 4 de novembro de 1972, foi un tirador de esgrima portugués, gañador dunha medalla olímpica.
## Traxectoria 
En 1908 proclamouse campión do primeiro campionato nacional portugués de espada, e ao ano seguinte matou nun lamentable accidente mentres adestraba ao seu irmán Alexandre. Participou nos Xogos Olímpicos de 1920, 1924 e 1928, logrando nestes últimos a medalla de bronce en espada por equipos cos seus compañeiros Mário de Noronha, Paulo d'Eça Leal, Jorge de Paiva, João Sassetti e Henrique da Silveira.

## Notas
Homes da cova dos cervos

Os **Homes da cova dos cervos** son a poboación prehistórica máis recente que non se asemella aos humanos modernos. Os fósiles datan de entre os 14.500 e os 11.500 anos de antigüidade e foron atopados na Cova dos Cervos na China. Teñen unha mestura de características arcaicas e modernas e valóranse actualmente como unha especie separada dos humanos que se extinguiu sen ter contribuído ao *pool* xenético dos humanos modernos.

Os restos indican que cociñaban cervos grandes na Cova dos Cervos, e que é o que lle dá a estes o nome.

## Status de especie propia 
Aínda que as características físicas da xente da Cova dos Cervos mostra que poderían ser unha especie prehistórica humana non descuberta, os científicos que realizaron a descuberta e análise dos restos reparan en clasificalos como unha especie separada. Tense proposto que poderían ser o resultado da hibridación entre os homínidos de Denisova e humanos modernos. Porén, outros científicos suxiren que as diferenzas físicas observadas son simplemente froito da diversidade que se espera nas poboacións humanas. Os intentos de extracción de ADN dos restos foi infrutífera, e só isto podería elucidar sen dúbida a relación cos humanos modernos.

## Notas
Cephalorhynchus

***Cephalorhynchus*** é un xénero de cetáceos odontocetos da familia dos delfínidos que comprende catro especies que viven no hemisferio sur e que se caracterizan polo seu pequeno tamaño, a súa coloración branca e negra, e pola cabeza, cónica e acabada nun bico pouco marcado.

## Etimoloxía 
O xénero foi descrito en 1846 por John Edward Gray, e o nome que lle deu, *Cephalorhynchus*, deriva dos elementos compositivos do latín científico *cephalo-* (derivado do grego antigo κεφαλή *kephalé*, "cabeza"), e *-rhynchus* (derivado do grego ῥύγχος *rhýnchos*, "bico (de ave)", "fociño"), é dicir, "os de cabeza rematada en bico".

## Taxonomía 
O xénero comprende catro especies, das que nunha delas algúns autores distinguen dúas subespecies:

* *Cephalorhynchus commersonii* (Lacépède, 1804)
** *Cephalorhynchus commersonii commersonii* (Lacépède, 1804)
** *Cephalorhynchus commersonii kerguelensis* Robineau, Goodall, Pichler & Baker, 2007
* *Cephalorhynchus eutropia* (Gray, 1846)
* *Cephalorhyncus heavisidii* (Gray, 1828)
* *Cephalorhynchus hectori* (van Beneden, 1881)
** *Cephalorhynchus hectori hectori* van Beneden, 1881
** *Cephalorhynchus hectori maui* Baker, Smith e Pichler, 2002

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Carwardine, M. (1995): *Ballenas, delfines y marsopas. Guía visual de todos los cetáceos del mundo*. Barcelona: Omega. ISBN 84-282-1037-3.
* Perrin, William F., Bernd Würsig & J. G. M. Thewissen (eds.) (2002): *Encyclopedia of Marine Mammals*. 2ª ed. San Diego: Academic Press. ISBN 978-0-12-373553-9
* Wilson, D. E. & Reeder, D. M. (eds.) (2005): *Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference*. Third edition. ISBN 0-8018-8221-4.

### Outros artigos 
* Cetáceos
* Odontocetos
* Delfínidos

### Ligazóns externas 
* *Cephalorhynchus* en ADW.
João Sassetti

**João Vicente de Freitas Branco Sassetti**, nado en Lisboa o 22 de xaneiro de 1892 e finado na mesma cidade o 28 de maio de 1946, foi un tirador de esgrima portugués, gañador dunha medalla olímpica.

## Traxectoria 
Participou nos Xogos Olímpicos de 1928 e xunto con Mário de Noronha, Paulo d'Eça Leal, Jorge de Paiva, Frederico Paredes e Henrique da Silveira logrou a medalla de bronce en espada por equipos.

## Notas
Aliona Lanskaja

**Aliona Lanskaja** (en ), nada o 7 de setembro de 1985 en Mahilioŭ (Rexión de Mahilioŭ, Belarús), é unha cantante belarusa, gañadora do concurso "*Slavianski Bazaar"* in Viciebsk e coñecida internacionalmente por representar a Belarús no Festival de Eurovisión 2013 en Malmö, Suecia.

## Carreira 
### Eurofest 2012 
Logo de avanzar na semifinal do 21 de decembro de 2011, cualificou para unha das finais do Eurofest 2012. O 14 de febreiro de 2012, obtivo a honra de representar a Belarús no Festival de Eurovisión 2012, en Bakú coa canción "*All My Life*". Pero, o 24 de febreiro, anunciouse que Lanskaja estaba descualificada despois dunha investigación conducida por Aliaksandr Lukašenka pola súa "inxusta" vitoria no Eurofest, logo da cal circularon rumores de que os seus produtores manipularan o televoto dándolle 12 puntos e a vitoria. En resposta, Lukašenka ordenou unha inmediata investigación que logo confirmou os rumores. Foi substituída pola banda Litesound, que obtivera o segundo lugar.

### Eurofest 2013 
Logo da súa descualificación en 2012, Aliona intentou outra vez representar a Belarús en 2013 coa canción "*Rhythm of love*". O 7 de decembro de 2012, Lanskaja volveu gañar a final nacional, obtendo os 12 puntos do público e xurado polo que obtivo o dereito a representar a Belarús no Festival de Eurovisión 2013 en Malmö, Suecia. Tras gañar o Eurofest, decidiu cambiar a canción con acudiríaa a Eurovisión por "*Solayoh*", escrita por Mark Paelinck.

### Festival de Eurovisión 2013 
No festival celebrado en Malmö, a Lanskaja correspondeulle por sorteo actuar na primeira semifinal, onde obtivo o pase á final co sétimo posto. Na final celebrada o 18 de maio, Lanskaja finalizou en 16º lugar.

## Notas
Jorge de Paiva

**Jorge de Paiva**, nado en Almada o 13 de maio de 1887 e finado o 12 de maio de 1937, foi un tirador de esgrima portugués, gañador dunha medalla olímpica.

## Traxectoria 
Participou nos Xogos Olímpicos de 1928 en espada por equipos, logrando a medalla de bronce xunto con Mário de Noronha, Paulo d'Eça Leal, Frederico Paredes, João Sassetti e Henrique da Silveira.

## Notas
Homo antecessor

***Homo antecessor*** é unha especie humana, ou subespecie, que data de hai 1.2 millóns de anos a 800 mil anos. Foi descuberta por Eudald Carbonell, Juan Luis Arsuaga e J. M. Bermúdez de Castro. *H. antecessor* é unha das especies humanas que máis pronto colonizaron Europa.

Estivo en debate por arqueólogos e antropólogos cal é a relación de *H. antecessor* con outras especies de *Homo* de Europa e estímase que é un paso evolutivo entre o *Homo ergaster* e *Homo heidelbergensis*, inda que hai propostas de que unha especie que diverxeu de *H. ergaster*. Outros suxiren que *H. antecessor* é a mesma especie que *H. heidelbergensis*, que tiña habitado Europa desde hai 600 mil a 250 mil anos atrás, no Plistoceno.

O fósil que está mellor conservado é unha maxila que pertence a un individuo desde 10 anos de idade e que se levantou dun sitio arqueolóxico de España. As medidas paleomagnéticas estiman que é un resto máis vello ca 780–857 miles de anos. A media do volume cerebral é de 1,000&nbsp;cm3. No 1994 e 1995 levantáronse sitios arqueolóxicos en Atapuerca e recolléronse 80 fósiles. Obtivéronse multitude de exemplos de cortes en fresco de ósos e que indicaría que *H. antecessor* practicaba o canibalismo

Os sitios arqueolóxicos de *H. antecessor* que se atoparon foron en España na *Gran Dolina* e na *Sima del Elefante* en Atapuerca, en Suffolk e Norfolk en Inglaterra e en Lézignan-la-Cèbe en Francia.

## Notas
Farid Mammadov

**Farid Mammadov** (en ) é un cantante azerí, coñecido internacionalmente por representar o seu país no Festival de Eurovisión 2013 coa canción "*Hold me*" (en galego: "*Apértame*").

## Biografía 
Mammadov naceu en Bakú. Dende a súa infancia, formou parte do conxunto musical Bulbul dirixido por Aybaniz Hashimova, sendo o solista principal por un longo tempo. É alumno da Universidade Estatal Azarí de Cultura e Artes. Traballa para o Centro de Jazz de Bakú.
En marzo de 2013, Mammadov gañou a final nacional azerí para o Festival de Eurovisión 2013 que se celebrou en Malmö, Suecia. Foi o primeiro solista masculino que representou o país. En 2013, Farid Mammadov, gañou a preseleción, o Milli Seçim Turu 2013, coa canción "Hold Me" conseguindo o 1º posto, 139 puntos, da segunda semifinal do Festival da Canción de Eurovisión 2013. Na final, partindo como un dos favoritos, conseguiu o 2º posto, con 234 puntos.

## Notas
Henrique da Silveira

**Henrique Cunha da Silveira**, nado o 26 de xaneiro de 1901 e finado o 9 de abril de 1973, foi un tirador de esgrima portugués, gañador dunha medalla olímpica.
## Traxectoria 
Natural dos Azores, participou nos Xogos Olímpicos de 1920, 1924, 1928 e 1936, logrando na edición de 1928 a medalla de bronce en espada por equipos, cos seus compañeiros Mário de Noronha, Paulo d'Eça Leal, Jorge de Paiva, Frederico Paredes e João Sassetti.
## Notas
Homo cepranensis

***Homo cepranensis*** é o nome proposto para unha especie humana para a que só se coñece un córtex cranial descuberto no 1994. O fósil descubriuno o arqueólogo Italo Biddittu e este deulle o alcume de *home de Ceprano*, en referencia á vila máis próxima ao sitio arqueolóxico, que está na Provincia de Frosinone.

A idade do fósil estímase que está entre os 350,000 e os 500,000 anos de antigüidade. Un sitio adxacente, Fontana Ranuccio, datouse con 487,000 ± 6000 anos e Muttoni *et al.* suxeriron que Ceprano é probablemente de 450,000 anos de antigüidade.

As características faciais do óso semellan ser intermedias entre as atopadas para *Homo erectus* e especies máis posteriores como *Homo heidelbergensis*, que dominaría Europa moito antes de Homo neanderthalensis. Suxeriuse que *H. cepranensis* é un devanceiro de *Homo neanderthalensis*, mais non hai suficientes restos e material como para completar a análise dese individuo.

## Notas
Automóbil de turismo

[miniatura|[Renault Supercinco, un automóbil de turismo con carrozaría hatchback.]]
[miniatura|[Mercedes-Benz Clase C do Deutsche Tourenwagen Masters.]]

Un **automóbil de turismo**, tamén coñecido simplemente como **turismo** ou **automóbil**, é o tipo de automóbil destinado ao transporte de persoas, con polo menos catro rodas e un máximo de nove prazas incluído o condutor.

Outros termos para referirse a un automóbil de turismo son **coche** ou simplemente **auto**.

## Carrozarías 
Un automóbil de turismo pode ter unha, dúas ou tres filas de asentos e un maleteiro para transportar obxectos, principalmente equipaxe. Existen varios tipos segundo a súa carrozaría, como hatchback, liftback, sedán ou familiar, así como os automóbiles deportivos con carrozarías de tipo cupé ou convertible.

## Diferenzas con outros automóbiles 
O termo "automóbil de turismo" contrasta co de vehículo mixto en que este último se refire aos vehículos destinados ao transporte de persoas e mercancías, de forma simultánea ou non. Dentro deste grupo englóbanse vehículos como camionetas, furgonetas, *pickups* ou monovolumes.

Así mesmo, un autocar, aínda que tamén está destinado ao transporte de persoas, dispón de gran capacidade de prazas. O termo "autobús" pode utilizarse para referirse a un autocar ou para referirse a un automóbil de servizo público que realiza un itinerario regularmente.

## Uso en automobilismo 
Os automóbiles de turismo presentan modificacións respecto dos de serie para ser utilizados en competicións de automobilismo. Utilízanse habitualmente en disciplinas como rally e rallycross. Con todo, ao falar de carreiras de turismos refírese a automobilismo de velocidade. O Deutsche Tourenwagen Masters e o Campionato Mundial de Turismos son dous dos campionatos de turismos máis populares en Europa.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Segmentos de automóbiles en Europa
Cassinogilum

**Cassinogilum** foi un castelo carolinxio de Carlomagno e Lois o Piadoso. Aquí naceu Lois no 778 segundo din O Astrónomo e Eginard, que aseguran que foi a residencia habitual do rei en Aquitania.

Durante séculos os historiadores dividíronse sobre a súa localización. Os lugares mais probábeis son: Casseneuil (no Lot e Garona), Casseuil na beira do Garona preto de La Réole, na unión do Garona e o Dropt, e Chasseneuil (preto de Poitiers). Moitos historiadores téñense decantado por este último pero a día de hoxe, cos datos coñecidos, podería ser calquera deles.
## Véxase tamén
### Bibliografía
**Le palais carolingien de Cassinogilum*, por Camille Jullian, en Google Books
O Astrónomo

**O Astrónomo** ou ***Astronomus*** (ás veces tamén o Astrónomo do Lemosín) é o nome co que é coñecido o autor anónimo da importante obra Vita Hludovici, unha biografía do emperador Lois o Piadoso, no século IX. Non se sabe nada deste personaxe, pero polo seu alcume, dedicábase á astronomía ou astroloxía.

## Véxase tamén
### Ligazóns externas
* Texto completo en latín da Vita Hludovici da edición de Tremp de 1995.
Paul Barth (esgrimista)

**Paul Barth**, nado o 9 de maio de 1921 e morto en febreiro de 1974 en Basilea, foi un tirador de esgrima suízo, gañador dunha medalla olímpica.

## Traxectoria 
Barth integrou o equipo espada suízo nos Xogos Olímpicos de 1952 xunto con Mario Valota, Willy Fitting, Oswald Zappelli, Otto Rüfenacht e Paul Meister que logrou a medalla de bronce.

## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Perfil en sports-reference.com
Brida (electricidade)

miniatura|dereita|Bridas de distintos tipos e cores.
**Brida** é unha peza de plástico, xeralmente nailon, empregada para suxeitar e xuntar cables, tubos ou pezas de feito temporal ou permanente. O nome ven das pezas empregadas para unir tubarías.

Actualmente as bridas, empregadas en primeiro momento en electricidade, pasaron a se empregar en moitos outros sectores como fontanería, xardinaría ou mesmo por policías e militares a xeito de esposas para deter xente.

## Orixes
A orixe das primeiras patentes de bridas son de 1958 baixo marca de Ty-Rap pola compañía eléctrica Thomas & Betts. Eran deseños para suxeitar os cables aos soportes nos avións. O deseño orixinal consistía nun soporte de metal. Máis tarde o deseño evolucionou na vez por poliamida PA6.6 (nailon). Anteriormente os cables suxeitábanse con cordóns, de xeito similar a como se atan os chourizos. O cordón daba unha volta ao redor do feixe de cables e continuaba unha distancia ata a seguinte atadura. O bo uso do sistema dependia de atar cada feixe ben preto e manter esa tensión en todo o feixe de cable que se suxeitaba. Se era necesario unha reparación ou rompía calquera fío podía desfacerse o feixe. As bridas pasaron a individualizar cada suxeición o que garantía un bo atado aínda que fallase algunha das bridas e facilitaba as reparacións.

## Descrición
miniatura|esquerda|Unha brida (en verde) e a sección  do sistema de subxección (en azul).
miniatura|dereita|Uso de bridas (de cor negra) suxeitando feixes de cables nun Airbus-A320.
As bridas empregadas actualmente son de naylon, plástico,  ou metal. Compóñense dunha cremalleira sobre a cal escorrega unha peza que fai de tope, permite a xeitar o peche e a presión sobre o feixe. As bridas miden dende uns centímetros ata máis dun metro dependendo do uso que se faga delas.

O uso maioritario de poliamida 6.6 ten múltiples vantaxes:
* Autoextinguible
* Alta resistencia, rixidez e dureza
* Alta estabilidade dimensional tamén exposta á calor
* Alta resistencia á abrasión, excelente resistencia aos alcalis, aceites, produtos derivados do petróleo ou graxas

## Normativa
miniatura|dereita|Bridas para o marcado dos cables.
As bridas fabrícanse segundo a normativa DIN EN 62275 para uso en cables de instalacións eléctricas, especifícase:
*Temperatura mínima de instalación
*Temperatura mínima de uso
*Resistencia mínima á tracción (na normativa é descrita como a resistencia á tracción de bucle)
*Exposición a envellecer por calor
*Ciclos de temperatura
*Lume
*Resistencia a ferruxe

Ademais da normativa internacional para o uso das bridas en instalacións, poden ser necesarias outras normativas. Así cada sociedade de clasificación de buques ten as súas propias normas que son de obrigado cumprimento para a certificación e uso nos buques.

## Bridas en España
A chegada das bridas a España foi da man da empresa Unex de L'Hospitalet de Llobregat, fundada en 1964.

## Notas
## Véxase tamén
### Ligazóns externas
*Web oficial de Thomas & Betts
Estevo III, papa

:**Nota**: A numeración dos papas de nome *Estevo* é controvertida, ver Estevo, papa electo.
 
**Estevo III (IV)**, nado en Siracusa e finado en Roma o 24 de xaneiro de 772, foi Papa do Igrexa católica do 768 ao 772.
## Traxectoria 
Cando o Papa Paulo I morre, desígnase como Papa un sacerdote romano chamado Filipe que renuncia ao día seguinte. Entón, o duque de Nepi provoca unha insurrección armada e proclama anticanonicamente como Papa o seu irmán, o laico que tomará o nome de Constantino II e que logo de ser derrotado é considerado pola Igrexa como Antipapa.

Estevo IV, que residía en Roma desde que deixou a súa cidade natal baixo o pontificado de Gregorio III, realizara varias funcións, cada vez máis importantes, polos sucesivos Santos Pais ata que, unha vez deposto a Antipapa Constantino, foi escollido Papa. Durante o seu pontificado destaca a celebración en 769 dun Concilio do Laterán no que, entre outras medidas, se estableceu que o Papa tería que ser escollido entre os cardeais, se condenou o Antipapa Constantino e se condenou a iconoclastia confirmando a práctica da devoción ás iconas.

Na política exterior produciuse a morte de Pipino o Breve o mesmo ano da súa elección como Papa de Roma, o cal provocou un afastamento da política dos seus antecesores, debido ao distanciamento aos reis francos e o achegamento aos longobardos, a raíz do matrimonio celebrado polo novo rei franco Carlomagno coa filla do rei longobardo Desiderio de Istria.
## Véxase tamén
Arte lixo

**Arte lixo** é un evento cultural que se celebra na vila de Redondela durante os últimos días de agosto e os primeiros de setembro e organizado polo colectivo Sengashoil. Integra diversos actos culturais, todos eles enfocados no concepto de sostibilidade e responsabilidade medioambiental, fomentando a reciclaxe e o desenvolvemento sustentábel. 
## Descrición
Durante as dúas semanas que dura o evento, diversos artistas locais e foráneos enchen as rúas e prazas de Redondela de esculturas e outras obras de arte, fabricadas con materiais de refugallo e lixo. Na edición do ano 2013, unha das obras, titulada precisamente *Censura: Acto de reprobación dun comportamento* e que consistía nun televisor ancorado na cabeza da estatua de Castelao, na Alameda, foi censurada polo concello e retirada do evento.

Ademais, realízanse outros eventos coma o Videolixo, unha mostra de curtametraxes que integran dende vídeos feitos por afeccionados da vila, até curtametraxes profesionais procedentes de todo o mundo; *Obralixo* e *Mercalixo* son eventos que promoven a reciclaxe de materiais e que pretende darlle unha nova oportunidade aos refugallos. 
Por último, un festival de música pop, rock e alternativa, o *Lixorrock*, pon o peche ao evento, na que actúan bandas non profesionais.

## Galería de imaxes 

Ficheiro:Artelixo2.JPG|
Ficheiro:Artelixo1.JPG| 
Ficheiro:Artelixo3.JPG| 
Ficheiro:Artelixo4.JPG| 
Ficheiro:Artelixo5.JPG|

## Notas 
## Véxase tamén
### Outros artigos 
* Lixo
### Ligazóns externas 
* Páxina web de Artelixo
* Convocatoria de Arte lixo 2013 
* Colectivo Senghasoil
* Artelixo 2013 *Faro de Vigo*
Cabaret Voltaire

**Cabaret Voltaire** pode referirse a:

***Cabaret Voltaire**, cabaré fundado en Zürich en 1916, visitado polos artistas do dadaísmo;
**Cabaret Voltaire*, un cadro de Marcel Janco (1916)
***Cabaret Voltaire**, grupo musical de Sheffield (1973-1994);
****Cabaret Voltaire***, novela de Santiago Jaureguizar (2005);
Orcaella

***Orcaella*** é un xénero de cetáceos odontocetos da familia dos delfínidos que durante moito tempo foi considerado como monotípico, xa que non comprendía máis que unha soa especie, *Orcaella brevirostris*, coñecida na bibliografía internacional como *golfiño do río Irrawaddy* ou *golfiño beluga* (isto último debido á súa cor moi clara).

Porén, en 2005, a análise xenética demostrou que existe unha segunda especie, *Orcaella heinsohni* estreitamente ligada e ela.

Recentes análises moleculares indican que o xénro *Orcaella* está estreitamente emparentado con *Orcinus* (a candorca), polo que algúns autores xúntanos da mesma subfamilia, a dos orcininos, mentres que outros os manteñen en subfamilias separadas.

O xénero foi definido en 1866 por John Edward Gray, en *Cat. Seals Whales Brit. Mus.*: 285.

Foi reclasificado como *Orcaella* por Gray en 1868 e 1870, Gill en 1871, Palmer en 1904, Weber en 1928, Simpson en 1945, Ellerman e Morrisson-Scott en 1951, Fraser e Purves en 1960, Scheffer e Rice en 1963, Kasuya en 1973, de Muizon en 1988, McKenna e Bell en 1997, LeDuc *et al.* en 1999, Fordyce e de Muizon en 2001, Buchholtz e Schur en 2004, Mead e Brownell en 2005, Agnarsson e May-Collado en 2008 e Geisler *et al.* en 2011.

E foi asignado á *Orca* por Gray en 1866; a *Delphinina* por Gray en 1868; a *Delphininae* por Gill en 1871, Weber en 1928 e Scheffer e Rice en 1963; a *Globicephalinae* por de Muizon en 1988; a *Orcaellidae* por Kasuya en 1973 e McKenna e Bell en 1997; a *Orcininae* por LeDuc *et al.* en1999, Fordyce e de Muizon en 2001 e Buchholtz Schur en 2004; a *Orcini* por Fraser e Purves en 1960 e Agnarsson e May-Collado en 2008; e a *Delphinidae* por Gray en 1870, Palmer en 1904, Simpson en 1945, Ellerman e Morrisson-Scott en 1951, Rice en 1998, Mead e Brownell en 2005 e Geisler *et al.* en 2011.

* '*Xénero *Orcaella'''*
** *Orcaella brevirostris* (Owen in Gray, 1866)
** *Orcaella heinsohni* Beasley, Robertson e Arnold, 2005

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Carwardine, M. (1995): *Ballenas, delfines y marsopas. Guía visual de todos los cetáceos del mundo*. Barcelona: Omega. ISBN 84-282-1037-3.
* Perrin, William F., Bernd Würsig & J. G. M. Thewissen (eds.) (2002): *Encyclopedia of Marine Mammals*. 2ª ed. San Diego: Academic Press. ISBN 978-0-12-373553-9
* Wilson, D. E. & Reeder, D. M. (eds.) (2005): *Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference*. Third edition. ISBN 0-8018-8221-4.

### Outros artigos 
* Cetáceos
* Odontocetos
* Delfínidos

### Ligazóns externas 
* *Orcaella'' en ADW.
Lea (Biblia)

[miniatura|270px|*[Raquel e Lea* por (Dante Gabriel Rossetti, 1855).]]
**Lea** ou **Lía** (לֵאָה, Leah, en hebraico) foi, segundo a Xénese, a primeira dona de Xacob, nai de seis dos fillos deste —Rubén, Simeón, Leví, Xudá, Issacar e Zabulón, aos que se lles atribúe a orixe das doce tribos de Israel— e da súa única filla, Dina. Ademais, foi a filla máis vella de Labán e irmá de Raquel, quen ademais se converteu na dona preferida de Xacob.

## Historia 
Despois de que Esaú intente matalo, Xacob é aconsellado pola súa nai Rebeca de se trasladar ás terras do seu tío Labán.

De camiño atópase nun goio coa súa curmá máis nova, Raquel, e decide casar con ela. Para isto fai un trato co seu tío Labán polo que casará coa moza a cambio de sete anos de servizo. Mais, no último momento, Labán engana o seu sobriño casándoo con Lea, a primoxénita, co adaxo de non ser costume casar as fillas novas antes cá primoxénita.

Unha vez celebrada a voda, Labán, asemade tío e sogro de Xacob, ofrécelle a pequena Raquel en troques por sete anos máis, algo que acepta.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Raquel
* Xénese
Pazo de Mondoi

O **Pazo de Mondoi** ou **Pazo de Santa Cruz de Mondoi** está situado en Mondoi, no concello de Oza-Cesuras. É unha construción rectangular pechada con muros de pedra pertencente á liñaxe dos Ponte Andrade. O pazo actualmente está alugado, é un restaurante para celebracións.
## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Pazos de Galicia

### Ligazóns externas 
* Páxina do Pazo
Bernaldo de Italia

**Bernaldo de Italia**, nado sobre 797 e finado o 17 de abril de 818, foi rei dos longobardos desde 813 ata 817. Neto de Carlomagno, era un fillo ilexítimo de Pipino, rei dos longobardos.

## Biografía 
Á morte de seu pai, estaba destinado a ser rei dos longobardos, pero o seu avó, Carlomagno esperou a que cumprise os quince anos antes de envialo para tomar o control de Italia, en 812. Recibiu a dignidade real en abril de 813, gobernando pero, baixo a tutela dun neto de Carlos Martel, Adalhart, primo e antigo titor de seu pai e quizais parente de súa nai.

Logo da morte de Carlomagno, prestou homenaxe ao novo emperador, o seu tío Lois o Piadoso. En xullo de 817, este último, baixo a influencia da contorna da emperatriz Ermengarda, retiroulle o goberno de Italia e o título real, coa intención de proclamar algún dos seus fillos.

Malia que había motivos para a revolta, Bernaldo, nun primeiro momento non fixo movemento ningún. Pero en decembro de 817, co apoio de grandes personaxes por exemplo Anselmo, bispo de Milán, toma as armas contra o seu tío. Este someteuno obrigándoo a lle implorar perdón en Chalon-sur-Saône. Deportado a Aix-la-Chapelle, condenárono a morte. Afectado pola axitación que se vive neses momentos, provocada polos seus propios fillos, Lois o Piadoso, parece que se vai apiadar do seu sobriño, conmutando a pena de morte pola de ser cegado cun ferro candente. Bernaldo morreu tres días máis tarde, a consecuencia do suplicio.

## Nupcias e descendentes 
Cara a 813, estaba casado cunha muller chamada **Cunegunda**. A filiación desta muller non é coñecida, pero o seu nome coincide co de Cunegunda, esposa de Guillerme de Aquitania, e nai dun tal **Heriberto**, nome que aparece tamén entre os descendentes de Bernaldo.
Cronoloxicamente a esposa de Bernaldo podería ser a filla pequena de Guillerme de Xelona e Cunegunda.

## Notas 
## Véxase tamén
Castro de Centroña

**Castro de Centroña** ou **Os Castros** é un poboado castrexo situado no lugar de Castrelo, en Centroña (Pontedeume), no cumio dun monte de escasa altura.

Tamén é coñecido como **Perbes** ou **Castrelo**.

Consta dun recinto principal de forma elíptica, amurallado e rodeado á súa vez por un antecastro no lado norte e oeste. Circúndano, na súa totalidade, un importante sistema de socalcos. As medidas do eixe principal son de 110 metros e no eixe menor 90 metros.

En 1912 atopouse un torque de ouro que se conserva no Museo Provincial de Lugo. O historiador e xeógrafo Pomponio Mela no ano 44 identifica este castro coa cidade ártabra de Ardóbrica.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Castros de Galicia
* Cultura castrexa
* Arco Ártabro
Pipino de Italia

miniatura|dereita|O reino de Italia dentro do Imperio Carolinxio en 814**Pipino de Italia**, nado en abril de 773 e finado o 8 de xullo de 810, era fillo de Carlomagno e foi rei de Italia (781-810) baixo a autoridade de seu pai.

## Traxectoria 
Foi o terceiro fillo de Carlomagno e segundo dos tidos coa súa muller Hildegarda. Ao nacemento recibiu o nome de **Carlomán**, pero, a raíz da traizón de seu irmán, Pipino o Chepudo, aplicáronlle a el o nome real de Pipino. Foi proclamado Rei de Italia logo da conquista do reino longobardo por parte de seu pai. En 781 coroouno o Papa Hadrián I coa **coroa de ferro** dos longobardos.

Foi un gobernante activo que traballou pola expansión do Imperio Franco. En 791, conduciu un exército longobardo cara ao Val do Drava e saqueou Pannonia, mentres seu pai seguía o curso do Danubio cara ao territorio dos ávaros. Carlomagno tivo que abandonar a empresa para atender a revolta saxoa do 792. Pipino e o Duque Eric de Friúl continuaron, pero, atacando as fortificacións dos ávaros. O **gran anel dos ávaros**, a súa fortaleza principal, foi tomada dúas veces. O botín foi enviado á corte de Carlomagno, a Aquisgrán, e foi distribuído entre os seus colaboradores e mesmo entre gobernantes estranxeiros, coma o rei Offa de Mercia.

Realizou un longo pero infrutuoso asedio a Venecia, cidade baixo o dominio bizantino (polo menos nominalmente), no ano 810. O acoso durou seis meses e o seu exército foi devastado polas enfermidades propias das zonas húmidas da rexión e tivo que se retirar. Pipino morreu uns meses máis tarde.

Casou con **Berta**, filla, quizais, do conde Guillerme I de Tolosa. Tiveron cinco fillas: **Adelaida**, que casou con Lamberto I de Nantes, **Atala**, **Gundrada**, **Berta** e **Tetrada**. Todas elas naceron entre o ano 800 e a morte de Pipino. Tivo ademais un fillo ilexítimo, Bernaldo. Pipino estaba destinado a herdar unha terceira parte do Imperio de seu pai pero morreu antes ca el. A coroa de Italia pasou ao seu fillo Bernaldo, pero a dignidade imperial foi para o seu irmán máis novo, Lois o Piadoso.

## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Partición do Imperio Carolinxio (806).
Mario Valota

**Mario Valota**, nado o 8 de febreiro de 1918 e finado o 30 de setembro de 2000, foi un tirador de esgrima suízo.
## Traxectoria 
Valota integrou o equipo espada suízo nos Xogos Olímpicos de 1952 xunto con Paul Meister, Paul Barth, Oswald Zappelli, Otto Rüfenacht e Willy Fitting que logrou a medalla de bronce.

## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
Perfil en sports-reference.com
Homo sapiens idaltu

***Homo sapiens idaltu*** é unha extinta subespecie de *Homo sapiens* que viviu no Plistoceno, hai 160,000 anos atrás, en África. O termo *idaltu* significa *a primeira nacida* na lingua afar.

## Notas
Otto Rüfenacht

**Otto Rüfenacht**, nado o 27 de outubro de 1919 e finado o 1 de novembro de 1982, foi un tirador de esgrima suízo, gañador dunha medalla olímpica.
## Traxectoria 
Rüfenacht integrou o equipo espada suízo nos Xogos Olímpicos de 1952 xunto con Mario Valota, Paul Barth, Oswald Zappelli, Paul Meister e Willy Fitting que logrou a medalla de bronce.

## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
Perfil en sports-reference.com
Xudite de Baviera

**Xudite de Baviera**, nada sobre o 805, morta o 19 de abril do 843, foi emperatriz carolinxia, esposa de Lois o Piadoso. Era filla do nobre Welf I señor de Altdorf e Ravensburg en Baviera.
## Traxectoria 
O febreiro do 819, un ano despois da morte de Ermengarda de Hesbaye, casou con Lois o Piadoso en Aquisgrán. Foi a nai de:
* Xisela: (819/822 - 874), casada con Eberardo de Friúl (da familia dos Unróquidas).
* Carlos o Calvo (Carlos II de Francia o Calvo) (823-877), rei de Francia (840-877), emperador (875-877) casado con Ermentruda de Orleáns (dos alxilolfingos) e despois con Riquilda (dos bosónidas).
Exerceu grande influencia no emperador, que a partir do 822 empezouse a distanciar dalgúns dos seus conselleiros. Ao nacemento do fillo Carlos, o repartimento do imperio tal como estaba establecido entre os tres fillos varóns de Ermengarda de Hesbaye (Lotario, Pipino e Lois) quedou en cuestión, e Xudite vai facer presión para que o seu fillo estivese incluído. O 829 Lois establecía un novo repartimento, provocando a rebelión de Lotario.

A situación empeorou o 833 e Lois foi deposto polos seus fillos, collendo o poder Lotario e procedeuse a un novo repartimento. Xudite foi desterrada a un convento a Tortona en Italia

En abril do 834 Xudite puido volver, logo da derrota e fuxida de Lotario e Lois foi restablecido no poder. Desde a morte do seu marido en 840, seguiu nas loitas ao seu fillo Carlos.

Morreu o 19 de abril do 843, tres anos despois do seu marido.

## Notas 
## Véxase tamén 
* Guerra civil franca.
Paul Barth

***Paul Barth (filósofo)** (1858 - 1922), un filósofo e pedagogo alemán.
***Paul Barth (esgrimista)** (1921-),  un ex-tirador de esgrima suízo.
Ermengarda de Hesbaye

**Ermengarda de Hesbaye**, nada sobre 778 e finada en 818, foi raíña de Aquitania (798-814) e emperatriz (814-818), filla do conde Ingram (Enguerrand) de Hesbaye, sobriño de Rotruda, a esposa de Carlos Martel. Era neta de san Crodegand, citado como o 37º bispo de Metz (742-766),.
## Traxectoria 
En 798 casou con Lois o Piadoso (que tiña 20 anos como a súa esposa). O matrimonio celebrouse probabelmente en Tolosa pouco despois da dieta de Tolosa (798) e tivo catro fillos:
* Lotario I (795 – 855).
* Pipino I de Aquitania (sobre 797 – 838).
* Hildegarda (sobre 803 - 857), abadesa da abadía de Saint-Jean de Laon.
* Lois II o Xermánico (sobre 806 - 876).
Morreu o 3 de outubro de 818 en Angers no curso dunha inspección que realizaba co seu marido, tres días despois de se poñer enferma. Foi enterrada en Angers.
## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
*  
* O Astrónomo, *Vie de Louis le Débonnaire*, páxina 289.