Municipio de San Juan Cacahuatepec

**San Juan Cacahuatepec** é un dos 570 municipios nos que se divide o estado mexicano de Oaxaca, situado na Rexión da Costa do estado de Oaxaca, no Distrito de Jamiltepec. A súa cabeceira municipal é a poboación de San Juan Cacahuatepec, con aproximadamente 4.000 habitantes, lugar de nacemento do cantautor Álvaro Carrillo. Cacahuatepec é un dos municipios costeiros que lograron unha notable prosperidade nos últimos 25 anos, sen esquecer que noutros tempos a súa cabeceira municipal tamén foi unha vila pioneira, con grande influencia comercial e económica entre comunidades da costa e cidades como Puebla de los Ángeles, Acapulco de Juárez, Putla Villa de Guerrero, Ometepec, Pluma Hidalgo etc., grazas á súa pista aérea, ademais de ser unha comunidade que contaba con luz eléctrica moitos anos antes ca outras cidades que hoxe son puntos estratéxicos importantes para o comercio e a gandería.

Experimentou un desenvolvemento evidente en varios aspectos, como a cultura, o ámbito social e a actividade política. A vila de Cacahuatepec conserva rúas empedradas e a historia das súas escolas, que lles deron cultura a moitos mozos da rexión.

## Toponimia 
O topónimo **Cacahuatepec** significa "No cerro do cacao" (cacahuatl- “cacao”, tepetl- “cerro”, e de C- “en”).

## Historia 
## Xeografía 
esquerda|miniatura|Vista San Juan Cacahuatepec.

Atópase entre os límites dos estados de Oaxaca e Guerrero, a unha altura media sobre o nivel do mar de 400 metros. Limita ao norte co estado de Guerrero e con San Pedro Amuzgos; ao sur con Mártires de Tacubaya e San Sebastián Ixcapa; ao oeste co estado de Guerrero; ao leste con San Pedro Amuzgos; ao noroeste co municipio de Zacatepec e con San Sebastián Ixcapa. A súa distancia aproximada á capital do estado é de 369 quilómetros. A superficie total do municipio é de 153,1 quilómetros cadrados.
### Orografía
* Cerro Samapila, un dos máis altos da zona, con unha altitude de 1.150 metros sobre o nivel do mar (INEGI)
* Cerro do Ocote
* Cerro do Mirador
* Cerro do San Pedro Amuzgos de Putla.

### Hidrografía
* Río de Santa Catalñina
* Río La Pastora
* Río Prieto
* Río Maíz
* Río de la Hierba Santa
* Río Cañada de Limón.
* Río Lagartero

### Clima
O tipo de clima deste municipio é cálido subhúmido.

### Ecosistemas
**Flora** 

* Flores: rosais, gardenias, xasmins, dalias, xirasois, copas de ouro, buganvilea, flor enjundia, cempasúchil, cuna de Moisés, tulipáns, amor dun rato, xenro, pico de pato, cola de pato, paragüito, noiteboa, chamiso, cacalozuche, itayatas.
* Plantas comestibles: chípil, herba mora, verdolaga, cabaciñas, quintoniles, papalo, quelite, ravos, rabos de iguana, bledo, nopal, guía e flor de cabaza, huaxe.
* Árbores: Ficus, tamalocote, guapinol, carballos, bocote, parota, cuatodolote, pochota, toronjil, caoba, árbores de ameixa, nanche, zapote, manga, papaia, guayaba, cuaxinicuil, laranxa, limón, toronxa, palmeira de coco, marañona.
* Froitos: mangas, tamarindos, cuajinicuil, cocos, chicozapote, limón, laranxa, papaia, plátanos, xamaica, nanche, sandía, melón, toronxa, limón, marañona, coyol, mandarina, laranxa, ameixa, guayaba, zapote, maracayá, carambolas, uvas silvestres, tejuruco, cogombro, pomelo, capulín, pumarrosa, lima, limón doce, sidra, limón-mandarina, samaritan, bolas de pan, chiquilluma, camote, piña, cana, cacao, café, mamei, aguacate, améndoas.
* Plantas exóticas: muchacha, huichicata, folla calada, fetos, sanguino.
* Plantas medicinais: ruda, albahaca, epazote, berenxena e candó, xenxibre, estafiate, poexo, frijolillo, herba santa, herba doce, huele de noche, flor de buganvilea, follas de lima, follas de sidra, bolso, cravo de arroio, cuachalalate, uña de gato, camote itamorrial.

**Fauna** 

* Aves silvestres: zanate, zopilote, urraca, calandrias, andoriñas, cotorro, perico, pomba, chachalaca.
* Animais salvaxes: raposo, tigrillo, cervo.
* Insectos: mosquitos, moscas.
* Especies acuáticas: ranas, camaleón, potes, mojarras, camarón de río, endoco.
* Réptiles: víboras, coralillos, cascabel, rayada, masacoa, iguana, cuixes.
* Animais domésticos: galiña, pavo, can, porco, touros, burros, cabalo.

### Edafoloxía
O tipo de chan localizado no municipio é o cambisol eútrico máis feosén háplico + regosol eútrico/2, e regosol eútrico, luvisol, crómico, litoso.

## Perfil sociodemográfico 
miniatura|O licenciado Jesús Guzmán Rubio, nacido en Cacahuatepec, chegou a ser Presidente Nacional do PARM.

De acordo cos resultados presentados no II Censo de Poboación e Vivenda en 2005, no municipio habitan un total de 231 persoas que falan algunha lingua indíxena, como poden ser amuzgo, tacuates, chontal, chatitos ou mixtecos.

De acordo aos resultados que presentou o II Cálculo de Poboación e Vivenda no 2005, o municipio conta cun total de 8134 habitantes.

No ano 2000, de acordo co citado censo efectuado polo INEGI, a poboación de 5 anos ou máis que é católica ascende a 5.834 habitantes, mentres que os non católicos no mesmo grupo de idade suman 689 persoas.

## Localidades 
## Infraestruturas 
miniatura|Xardín de nenos SIMIENTE, fundado o 1° de febreiro de 1958

### Xardíns de infancia
* Simiente, en San Juan Cacahuatepec
* Álvaro Carrillo, en San Juan Cacahuatepec
* María Montessori, en San Juan Cacahuatepec
* Josefina Ramos del Río, en San Juan Cacahuatepec
* Rosaura Zapata, na Axencia de San Antonio Ocotlán
* José López Alavés, na Axencia de Buenavista
* Jaime Torres Bodet, na Axencia de Pie de la Cuesta
* Margarita Maza de Juárez, na Axencia de San Francisco Sayultepec
* Benito Juárez, na Axencia de La Culebra
* Octavio Paz, na Axencia de Chicapilla
* Estefanía Castañeda, na Axencia de Alto de las Mesas
* Bertha Von Glumer, na Axencia de Ocotlán

### Escolas primarias
* Patria, en San Juan Cacahuatepec
* Vicente Guerrero, en San Juan Cacahuatepec
* Francisco I. Madero, en San Juan Cacahuatepec
* José María Morelos, na Axencia de San Antonio Ocotlán
* Guadalupe Victoria, na Axencia de Buenavista
* Benito Juárez, na Axencia de Pie de la Cuesta
* Pedro López Guzmán, na Axencia de San Francisco Sayultepec
* Ricardo Flores Magón, na Axencia de La Culebra
* Adolfo López Mateos, na Axencia de Chicapilla
* Melchor Ocampo, na Axencia de Alto de las Mesas
* Cuauhtémoc, na Axencia de Ocotlán

### Escolas Secundarias
* Secundaria Xeral José Vasconcelos, en San Juan Cacahuatepec
* Escola Secundaria Técnica Nº 65, en San Juan Cacahuatepec
* CEBAS (Centro de Educación Básica para Adultos) “Vicente Lombardo Toledano”
* Praza Comunitaria, en San Juan Cacahuatepec
* Telesecundaria San Antonio Ocotlán
* Telesecundaria Buena Vista
* Telesecundaria Pie de la Cuesta
* Telesecundaria San Francisco Sayultepec
* Telesecundaria La Culebra
* Telesecundaria Chicapilla
* Telesecundaria Ocotlán

### Escolas de nivel medio superior
* Centro de Bacharelato Tecnolóxico Agropecuario Nº 183
* Centro de Asesoramento de Bacharelato Aberto
* IEBO Nº 69, na Axencia de Buenavista

### Escolas de nivel superior
* Escola Normal Presidente Venustiano Carranza
* Unha Subsede da Universidade Pedagóxica Nacional (UPN)

### Saúde
miniatura|Hospital de Cacahuatepec, fundado en agosto de 1958
O municipio conta con atención hospitalaria, distribuída nun centro de saúde “B” en San Juan Cacahuatepec, unha clínica Coplamar en San Antonio Ocotlán e casas de saúde nas 7 axencias municipais.

### Abasto
O municipio conta cun mercado municipal, un tianguis que se instala todos os domingos, con aproximadamente 20 postos e 15 tendas diversas.

### Deporte
Hai dous campos de fútbol: un na Escola Normal e un público municipal; e con 11 pistas de baloncesto: 3 nas escolas primarias, 2 na Escola Secundaria Técnica, 1 no CBTA, 2 máis na Escola Normal e 3 públicas municipais.

### Vivenda
De acordo cos resultados presentados no II Censo de Poboación e Vivenda en 2005, no municipio hai un total de 1.712 vivendas, das cales 1.696 son particulares. A maioría das vivendas deste municipio están construídas cos seguintes materiais:

* Material nos chanos: terra e cemento
* Material nos muros: adobe, pedras, cemento, cal e algunhas de barro
* Material nas cubertas: tellas, madeira e láminas de fibrocemento

### Servizos Públicos
miniatura|Interior do Mercado Público Municipal

* Rede de saneamento
* Rede de auga potable
* Cemiterio municipal
* Mercado Público
* Centro de Saúde “B”
* Clínica Médica Coplamar en San Antonio Ocotlán
* Unidade Médica do ISSSTE
* Delegación de Tránsito do Estado
* Axencia do Ministerio Público Estatal
* Casas de Saúde nas Axencias de La Culebra, Alto de las Mesas e Ocotlán

A cobertura en servizos públicos, de acordo coas apreciacións do concello, é de:

* 70 % en auga potable
* 80 % en alumeado público
* 2 % en saneamento urbano
* 0 % en recollida de lixo e limpeza das vías públicas

**Medios de Comunicación** 

* Rúas de formigón hidráulico
* Internet
* Teléfono
* Repetidora de TV
* TV por cable
* Telefonía móbil
* Oficina de Telégrafos e Correos
* Servizo de transporte colectivo de pasaxeiros, taxis, camionetas de pasaxeiros e de carga
* XHJCE-TV Canal 9 San Juan Cacahuatepec
* Estación de Radi

### Vías de comunicación
O municipio conta con camiños rurais nas 8 axencias municipais; con estrada federal de San Juan Cacahuatepec a Oaxaca e de San Juan Cacahuatepec a Pinotepa Nacional e puntos intermedios; así mesmo conta con: Unión de Permisionarios, servizo de taxi, correos, telégrafos e teléfonos de México.

## Economía
A agricultura é o 50 % da economía do municipio, a gandaría o 25 %, a apicultura o 15 % e o comercio o 10 %. De acordo con cifras do ano 2000 presentadas polo INEGI, a poboación economicamente activa do municipio ascende a 162 persoas, as cales se atopan ocupadas e preséntanse do seguinte xeito: primario 37 % (agricultura, gandaría, caza e pesca), secundario 21 % (minería, petróleo, industria manufactureira, construción e electricidade), terciario 41 % (comercio, turismo e servizos), outros 1 %.

## Cultura 
miniatura|Virxe das Dores na proseccion da Semana Santa
### Festas e tradicións
* 6 de xaneiro: Día de Reis
* 31 de xaneiro, 1 e 2 de febreiro: Festa á Virxe da Candelaria
* 14 de febreiro: Día de San Valentín
* O carnaval
* Festa do Primeiro Venres
* Festa do Quinto Venres
* Festa do Sexto Venres de Dolores
* Semana Santa
* 21 de marzo: Aniversario do nacemento de Don Benito Juárez García
* 30 de abril: Día do Neno
* 13 de maio: Festa de San Isidro Labrador
* 24 de xuño: Festa do Santo Patrón San Xoán Bautista
* Festa da Virxe do Carmen
* 15 de setembro: Aniversario de que por primeira vez se cantou o Himno Nacional Mexicano
* 16 de setembro: Aniversario do inicio da Independencia de México
* 31 de outubro, 1 e 2 de novembro: Día de Todos os Santos
* 20 de novembro: Aniversario da Revolución Mexicana
* 22 de decembro: Festival Musical "Andariego" en honor a Álvaro Carrillo, presentado pola asociación civil "El Andariego de Cacahuatepec"
* 7, 8 de decembro: Festa á Virxe de Juquila
* 12 de decembro: Festa da Virxe de Guadalupe
* 24, 25 de decembro: Nadal
* 31 de decembro: Ano Novo

## Turismo
As principais atraccións turísticas das que se pode gozar durante os períodos de vacacións son o Río Santa Catarina, localizado a 80 minutos da cabeceira municipal pola estrada cara á Axencia Municipal de San Antonio Ocotlán; e pola estrada en dirección a San Francisco Sayultepec, despois de conducir uns 45 minutos, chegas ao Río Lagartero.

## Cultura
miniatura|Club de Danza Álvaro Carrillo, interepretes da Chilena Cacahuatepec
NO campo da música destaca a chilena "Cacahuatepec", do compositor Álvaro Carrillo e orquestra da axencia municipal de San Antonio Ocotlán. Orquestra Infantil Comunitaria "San Juan" organizada por "El Andariego de Cacahuatepec A.C." e o H. concello, encabezado pola profesora Cristina Solís Díaz.

Dentro da artesanía sobrancea a fabricación de huipiles, cómales, cuncas e potas de barro.

Na gastronomía pódense degustar o moi delicioso bazo de vaca, sangue de cabra ou menudo, mole de pavo, barbacoa de cabra, tamales de carne crúa, mole de polo, enchiladas recheas de carne de galiña de campo, tamales de chepiles, tamales de garrapata (fabas camagua), pan con capricho ou limpo, empanadas de camote, coco, empanochadas, as regañadas, galletas de panela.

## Goberno 
O municipio está integrado principalmente polas axencias municipais de Buenavista, Pie de la Cuesta, San Antonio Ocotlán e San Francisco Sayultepec, e polas axencias de policía de Alto de las Mesas, Chicapilla, La Culebra e Ocotlán.

## Presidentes municipais 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Consejo Nacional de Población y Vivienda, La Población de los Municipios de México 1950 - 1990. Ed. UNO Servicios Gráficos, México, Nov., 1994.
* Instituto Nacional de Estadística, Geografía e Informática, Censo General de Población y Vivienda 2000. México 2001.
* Secretaría de Gobernación, Centro Nacional de Estudios Municipales, Gobierno del Estado de Oaxaca, Los Municipios de Oaxaca, *"Enciclopedia de los Municipios de México". Talleres Gráficos de la Nación, México, D.F. 1988.
* Secretaría de Gobernación, Instituto Nacional para el Federalismo y el Desarrollo Municipal, Sistema Nacional de Información Municipal. México 2002.