Esker

[miniatura|Esker en [Fulufjället, oeste de Suecia.]]
200px|right
[miniatura|Vista érea dun esker parcialmente asolagado en [Billudden ao norte de Uppland, Suecia. Nótese que a súa forma está algo modificada por procesos costeiros.]]
Un **esker** é unha elevación ou crista longa e sinuosa formada por area e gravas estratificadas, que é típica de rexións con glaciares ou que anteriormente tiñan glaciares de Europa e Norteamérica. Os eskeres teñen frecuentemente varios quilómetros de longo e, debido á súa peculiar forma uniforme, parécense algo aos terrapléns das vías de ferrocarril.

## Etimoloxía 
[miniatura|Algunhas porcións da [autoestrada Denali en Alasca están construídas sobre eskeres.]]
O termo *esker* deriva da palabra da lingua celta irlandesa *eiscir* (en irlandés antigo *escir*), que significa "crista ou elevación, especialmente a que separa dúas superficies planas ou deprimidas". A palabra irlandesa utilízase para describir concretamente cristas longas e sinuosas, que agora sabemos que son depósitos de material fluvio-glacial. O exemplo mellor coñecido de *eiscir* é o *Eiscir Riada*, que discorre atravesando case toda a illa de Irlanda desde Dublín a Galway, unha distancia de 200&nbsp;km, e é seguido estreitamente pola estrada principal de Dublín a Galway.

Nalgúns países tamén se lle chama *eskar*, *eschar*, *asar* ou *osar*. Outro sinónimo procedente do sueco é *os*, que procede da palabra sueca para esker, *ås*.

[miniatura|esquerda|Esker no [Sims Corner Eskers and Kames National Natural Landmark, Washington, USA. Nótense as árbores nas beiras do esker e o único camiño que cruza o esker á dereita da foto, que proporcionan unha escala.]]
[miniatura|Os eskeres en relación con outros depósitos glaciais e fluvioglaciais. 1) baseamento, 2) [Till|capa de till, 3) inlandsis en retroceso, 4) **esker**, 5) drumlin, 6) morena terminal, 7) chaira exposta tras lago de auga de fusión, 8) kames, 9) kettles. ]]
O fluxo plástico e fusión do xeo basal determina o tamaño e forma do túnel subglacial. Isto á súa vez determina a forma, composición e estrutura do esker. Os eskeres poden orixinarse como unha soa canle ou poden ser parte dun sistema ramificado con eskeres afluentes. Xeralmente non aparecen como cristas continuas, senón que teñen espazos que separan os segmentos ondulantes. As cristas dos eskeres normalmente non están nivelados durante moita distancia, senón que adoitan ser protuberantes. Os eskeres poden ser de crista ancha ou aguda con lados con moita pendente.

A concentración de restos de rochas no xeo e a velocidade á que os sedimentos chegan ao túnel pola fusión e polo transporte de sedimentos desde *augas arriba* da corrente determina a cantidade de sedimentos dun esker. Os sedimentos xeralmente consisten en area e grava de gran groso depositada pola auga, aínda que poden encontrarse materiais limosos con grava nos lugares onde os restos de rochas son ricos en arxila. Este sedimento está estratificado e seleccionado, e normalmente consiste en croios/material do tamaño de cantos con pedras grandes ocasionais. A estratificación pode ser irregular, pero case sempre está presente, e a estratificación cruzada é común.

## Exemplos 
miniatura|Parte do Esker Mason
miniatura|Mount Pelly ou Ovayok
En Suecia o esker Uppsalaåsen esténdese uns 250&nbsp;km e pasa a través da cidade de Uppsala.

O Parque do Gran Esker discorre ao longo do Back River en Weymouth, Massachusetts e nel encóntrase o esker máis alto de Norteamérica (28&nbsp;m).

Pispala en Tampere, Finlandia está sobre un esker situado entre dous lagos escavados por glaciares. Un sitio similar é Punkaharju na rexión dos lagos de Finlandia.

Na vila de Kemnay en Aberdeenshire, Escocia hai un esker de 5&nbsp;km de lonxitude ao que chaman Kemb Hills.

Hai uns 1&nbsp;000 eskeres no estado norteamericano de Míchigan, principalmente na parte central sur da Península inferior.  O maior esker de  Míchigan ten unha lonxitude duns 35&nbsp;km e chámase *Mason Esker*, que se estende en dirección sur-sueste desde DeWitt pasando por Lansing e Holt e acaba preto de Mason.

Os sistemas de eskeres que existen no estado de Maine esténdense ao longo duns 160&nbsp;km. http://www.maine.gov/doc/nrimc/mgs/explore/surficial/facts/surficial.htm

O esker Thelon discorre ao longo de 800&nbsp;km e esténdese pola fronteira entre os Territorios do Noroeste e Nunavut no Canadá.

Outro exemplo é Ovayok ou Mount Pelly no Parque Territorial de Ovayok, en Kitikmeot, Nunavut, Canadá.

Ás veces constrúense estradas ao longo de eskeres para aforrar gastos. Exemplos disto son a autoestrada Denali en Alasca, a estrada Transtaiga no Quebec e o tramo "Airline" da estrada 9 do estado de Maine entre Bangor e Calais. https://web.archive.org/web/20080113053203/http://www.downeastregion.com/way_downeast.php Hai numerosos eskeres longos no Parque estatal de Adirondack ao norte do estado de Nova York.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
### Ligazóns externas 
*Páxina web sobre o Esker Riada 
*Diagrama que ilustra (i) un túnel nun glaciar orixinado antes da retirada do xeo, que forma (ii) un esker meandriforme en  *The Ice Melts: Deposition* na páxina 6 de "Pennsylvania and the Ice Age" publicada en 1999 por PA DCNR Bureau of Topographic and Geologic Survey