open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Universalglot

O **universalglot** é unha lingua auxiliar internacional a posteriori publicada polo lingüista francés Jean Pirro en 1868 en ''Tentative d'une langue universelle, Enseignement, grammaire, vocabulaire*. Precedendo ao volapük unha década e ao esperanto case 20 anos, o universalglot foi chamado o primeiro "sistema completo de linguas auxiliares baseado nos elementos comúns das linguas nacionais". Pirro deulle máis de 7.000 palabras básicas e numerosos prefixos, posibilitando o desenvolvemento dun vocabulario moi extensible.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* *Essai d'une langue universelle'', par MM. Pirro et L. A. (francés; o dicionario inclúe inglés)
Lista de adestradores gañadores da Copa de Europa e da Liga de Campións da UEFA

[dereita|miniatura| Trofeo da [Liga de Campións da UEFA]]
A Copa de Europa foi unha competición de fútbol disputada entre 1956 e 1992. O adestrador español José Villalonga levou ao Real Madrid á vitoria na primeira edición e repetiu a fazaña na tempada seguinte. Os clubs e técnicos ingleses dominaron a competición a finais da década de 1970 e principios da de 1980, gañando todos os torneos entre 1977 e 1982. A pesar diso, os adestradores italianos son os que máis títulos posúen, despois de gañar once edicións desde 1956.

A competición converteuse na Liga de Campións da UEFA en 1992, e o belga Raymond Goethals, á fronte do Olympique de Marsella, conquistou o primeiro título tralo cambio de denominación.

Carlo Ancelotti é o único adestrador que gañou o torneo en catro ocasións (dous co Milan e dous co Real Madrid), e o único en disputar cinco finais. Bob Paisley e Zinedine Zidane gañaron tres veces, o primeiro deles co Liverpool e o segundo co Real Madrid. Outros 17 adestradores gañaron o título en dúas ocasións, e só cinco deles o lograron con dous clubs diferentes: Carlo Ancelotti co Milán en 2003 e 2007 e co Real Madrid en 2014 e 2022; Ernst Happel co Feyenoord en 1970 e co Hamburgo SV en 1983;  Ottmar Hitzfeld co Borussia Dortmund en 1997 e co Bayern de Múnic en 2001; José Mourinho, co Porto en 2004 e co Inter de Milán en 2010; e Jupp Heynckes co Real Madrid en 1998 e co Bayern de Múnic en 2013. Sete homes gañaron o torneo tanto como xogador como como adestrador: Miguel Muñoz, Giovanni Trapattoni, Johan Cruyff, Ancelotti, Frank Rijkaard, Pep Guardiola e Zidane.

## Por ano 
[miniatura| [Carlo Ancelotti converteuse no primeiro e único adestrador en gañar catro títulos, despois de gañar o cuarto deles co Real Madrid en 2022. Ademais é o adestrador con máis finais disputadas, 5.]]
[miniatura| [Bob Paisley foi o primeiro adestrador en gañar o título tres veces, todas co Liverpool.]]
[miniatura| [Zinedine Zidane é o único adestrador que gañou tres títulos consecutivos, todos co Real Madrid.]]
[miniatura| [Brian Clough gañou dous títulos consecutivos como adestrador do Nottingham Forest.]]
[miniatura| [Ernst Happel foi o primeiro adestrador en gañar o título con dous clubs diferentes.]]
[miniatura| [Ottmar Hitzfeld, adestrador gañador en 1997 e 2001.]]
[miniatura| [Jupp Heynckes, gañador en 1998 e 2013.]]
[miniatura| [Alex Ferguson gañou dous títulos como adestrador do Manchester United en 1999 e 2008, e chegou a outras dúas finais.]]
[miniatura| [Vicente del Bosque gañou dous títulos como adestrador do Real Madrid en 2000 e 2002.]]
[miniatura| [José Mourinho, gañador en 2004 e 2010.]]
[miniatura| [Pep Guardiola gañou dous títulos como adestrador do Barcelona en 2009 e 2011.]]

## Adestradores con múltiples títulos 
## Por nacionalidade 
## Notas
Anabaptismo

O **anabaptismo** (do neolatino *anabaptista*, do grego ἀναβαπτισμός: ἀνά- "re-" e βαπτισμός "bautismo", alemán: Täufer, antes tamén Wiedertäufer) é un movemento cristián protestante con orixes na Reforma Radical.

Os primeiros anabaptistas formularon as súas crenzas nunha confesión de fe chamada *Confesión de Schleitheim*. En 1527, Michael Sattler presidiu unha reunión en Schleitheim (no cantón de Schaffhausen, na fronteira suízo-alemá), onde os líderes anabaptistas elaboraron a Confesión de Fe de Schleitheim (doc. 29). Sattler foi arrestado e executado pouco despois. Os grupos anabaptistas variaron moito nas súas crenzas específicas, pero a Confesión de Schleitheim representa as crenzas anabaptistas fundamentais, así como calquera documento único.

Os anabaptistas cren que o bautismo só é válido cando os candidatos confesan libremente a súa fe en Cristo e solicitan ser bautizados. O bautismo deste crente oponse ao bautismo dos nenos, que non son capaces de tomar unha decisión consciente de ser bautizados. Os anabaptistas remontan a súa herdanza á Reforma Radical do século XVI. Outros grupos cristiáns con raíces diferentes tamén practican o bautismo dos crentes, como os baptistas, pero estes grupos non son anabaptistas. Os amish, hutteritas e menonitas son descendentes directos do primeiro movemento anabaptista. Os Irmáns Schwarzenau, os Irmáns do Río, Bruderhof e a Igrexa Cristiá Apostólica son denominacións anabaptistas que se desenvolveron moito despois da Reforma Radical. Aínda que todos os anabaptistas comparten as mesmas crenzas teolóxicas fundamentais, hai diferenzas na forma de vida entre eles: os grupos tradicionais inclúen os Amish da antiga orde, os menonitas da antiga orde, os irmáns do río da antiga orde, os huteritas e os irmáns bautistas alemáns antigos. Entre as denominacións principais e os grupos da Old Order atópanse grupos anabaptistas conservadores como os Dunkard Brethren, os conservadores menonitas e os Beachy Amish, que mantiveron as prácticas relixiosas tradicionais e a teoloxía, ao tempo que permiten as comodidades modernas.

Enfatizando a adhesión ás crenzas do cristianismo primitivo, no seu conxunto, os anabaptistas distínguense polo seu mantemento de prácticas que a miúdo inclúen a inconformidade co mundo, "a festa do amor co lavado dos pés, a imposición de mans, a unción con aceite e o santo bico, ademais de virar a outra meixela, sen xuramentos, percorrer a segunda milla, dar unha cunca de auga fría, reconciliación, perdón repetido, humildade, non violencia e compartir as posesións."

## Notas 
## Bibliografía 
* *A History of Anti-Pedobaptism, From the Rise of Pedobaptism to A. D. 1609*, by Albert H. Newman and Rosa Malvado Y. (Google Books, ISBN 1-57978-536-0)
* *Anabaptist Bibliography 1520-1630*, by Hans Hillerbrand, (Google Books, ISBN 0-910345-03-1)
* *Anabaptists and the Sword*, by James M. Stayer, (Google Books, ISBN 0-87291-081-4)
* *An Introduction to Mennonite History*, by Cornelius J. Dyck, (Google Books, ISBN 0-8361-3620-9)
* *Covenant and Community: The Life, Writings, and Hermeneutics of Pilgram Marpeck*, by William Klassen, (Google Books)
Iván Corrales

**Iván Corrales Gordo**, nado o 12 de xullo de 1974 en Plasencia, Estremadura, é un ex xogador e adestrador internacional profesional de baloncesto español. Ocupaba a pocisión de base cunha altura de 1,82 m. Foi unha vez máximo asistente da Liga ACB (2005).

## Traxectoria 
### Clubs 
*  Sant Josep (2ª / 1ª División, 1992−1994)
*  7Up Joventut (ACB, 1993−1994)
*  CB Fuenlabrada (EBA, 1994−1996)
*  Joventut Badalona (ACB, 1996−1999) 
*  Caja San Fernando (ACB, 1999−2001)
*  Cantabria Lobos (ACB, 2001−2002)
*  Air Avellino (Serie A, 2002−2003) 
*  TAU Cerámica (ACB, 2003) 
*  Unelco Tenerife (ACB, 2003−2004)
*  CB Valladolid (ACB, 2004−2008)
*  Ford Burgos (LEB, 2008−2010)
*  Fundación Adepal Alcázar (LEB, 2010−2011)

## Palmarés 
* **Medalla de Prata no Eurobasket 1999**
* **Máximo asistente da ACB (1)**: 2005

## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Perfil en acb.com
* Perfil en feb.es
* Estatísticas en basketball-reference.com
Kevin Thompson

**Kevin Lamont Thompson**, nado o 7 de febreiro de 1971 en Winston-Salem, Carolina do Norte, é un ex xogador profesional de baloncesto estadounidense. Ocupaba a pocisión de pivote cunha altura de 2,08 m. Formado na Universidade Estatal de Carolina do Norte (North Carolina State), destacou sobre todo nas ligas de Italia, Turquía e España.

## Traxectoria 
### Clubs 
*  Portland Trail Blazers (NBA, 1993−1994)
*  Illycaffe Trieste (Serie A1, 1994−1995)
*  Scavolini Pesaro (Serie A1, 1995−1997)
*  Beşiktaş (TBL, 1997−1999)
*  Viola Reggio Calabria (Serie A1, 1999−2000)
*  Lineltex Imola (Serie A1, 2000−2001)
*  Oyak Renault (TBL, 2001−2002)
*  Cáceres CB (ACB, 2003)
*  Fórum Valladolid (ACB, 2003−2004)
*  Sant Josep Girona (ACB, 2004−2006)
*  Polaris World Murcia (ACB, 2006−2007)
*  Grupo Begar León (ACB, 2007−2008)
*  Plus Pujol Lleida (LEB, 2008)

## Palmarés 
* **MVP da Final da Liga Turca (1)**: 1998
* **Máximo reboteador da ACB (1)**: 2005

## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Perfil en ACB
* Perfil en Basketball Reference
Dirk Willems

**Dirk Willems** (morto o 16 de maio de 1569; tamén escrito **Durk Willems**) foi un mártir holandés anabaptista que é máis famoso por escapar da prisión pero que logo se volveu para rescatar ao seu perseguidor, que caera a través do xeo fino mentres perseguía a Willems, para despois ser capturado, torturado e asasinado pola súa fe.

## Biografía 
Willems naceu en Asperen, Gelderland, Países Baixos. Foi rebautizado (anabaptista) cando era mozo en Róterdam, rexeitando así o bautismo infantil que practicaban naquela época tanto os católicos como os protestantes establecidos nos Países Baixos, que tería recibido anteriormente. Esta acción, maáis a súa continua devoción á súa nova fe e o bautismo de varias outras persoas na súa casa, levou á súa condena pola Igrexa Católica Romana nos Países Baixos e á súa posterior detención en Asperen en 1569.

Willems estivo detido nun palacio residencial convertido en prisión, do que escapou usando unha corda feita con trapos atados. Usando isto, puido saír da prisión ata o foso xeado. Un garda deuse conta da súa fuxida e perseguiuno. Willems puido atravesar o xeo fino dun estanque conxelado, o Hondegat, debido ao seu peso máis lixeiro despois de subsistir coas racións da prisión. Porén, o garda que o seguía caeu polo xeo e pediu axuda mentres loitaba na auga xeada. así como un heroe popular entre os residentes modernos de Asperen. Un drama histórico baseado na súa vida, Dirk's Exodus, foi escrito en 1989 por James C. Juhnke. En 2018, unha estatua de Dirk Willems foi presentada no museo Mennonite Heritage Village en Steinbach, Manitoba.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
**Martyrs Mirror* entry
*Dirk Willemsz (d. 1569) na Global Anabaptist Mennonite Encyclopedia Online
Ihya’ Ulum al-Din

O **renacemento das ciencias relixiosas**; en árabe, احياء علوم الدين‎‎, transliterado: Iḥyā′ 'Ulūm al-Dīn') é un libro do século XI escrito polo teólogo persa Abū Ḥāmid Muḥammad ibn Muḥammad al-Ghazali. O libro foi escrito en árabe e baséase na experiencia relixiosa persoal do autor. Considérase unha das súas obras principais, e tamén unha introdución clásica ao camiño do piadoso musulmán cara a Deus. Orixinalmente abrangue máis de 40 volumes, aborda os principios e prácticas do islam e demostra como estes poden ser a base dun pensamento relixioso, mantendo así os máis altos niveis de sufismo. O libro ''Kimiyā al-Sa'ādat'' (A alquimia da felicidade) é erroneamente considerado por algúns como unha reescritura desta obra. Kimyā al-Sa'ādat é máis breve que isto, pero Ghazali dixo que escribiu *O renacemento das ciencias relixiosas* para reflectir a natureza destas últimas, así como outros escritos teolóxicos.

## Notas
Moutier

**Moutier** (antigo nome en alemán, *Münster*) é unha comuna suíza do cantón de Berna, situado no distrito administrativo do Xura bernés.

En 2021, os cidadáns de Moutier deciden unirse ao cantón de Xura, mais este cambio non debería entrar en vigor antes do 2026.

## Xeografía 
Moutier está situado no centro do arco do Xura entre as cidades de Biel/Bienne e Delémont. A cidade atópase na intersección dun sinclinal (Petit-Val e Grandval) e de dúas cluses (Canóns de Court e Canóns de Moutier). O punto máis alto da comuna culmina a 1270 m, no Graiteri. Os outros puntos altos localízanse a 1037 m e a 1000 m no Monte Girod e no Monte Raimeux respectivamente. A comuna abrangue unha superficie de 1958 hectáreas.

O río Birs que atravesa Grandval de sur a norte, perpendicularmente á cordilleira do Xura, forma importantes canóns río arriba (Canóns de Court a través dos anticlinais de Graiteri) e río abaixo de Moutier (Canóns de Moutier a través dos anticlinais do Monte Raimeux). Estes canóns están recoñecidos como un lugar xeolóxico de importancia europea, mentres que o bosque de Raimeux é considerado polas autoridades do cantón de Berna como unha reserva natural a protexer.

Moutier forma parte da rexión turística Jura & Trois-Lacs, que comprende os arredores da cordilleira do Xura e dos lagos de Neuchâtel, Biel/Bienne e Morat.

## Historia 
### Historial do territorio 
[miniatura| Foto aérea tomada por [Walter Mittelholzer a 400 m de altitude en 1931.]]

* Do -27 ao 286: Imperio Romano
* Do 286 ao 411: Imperio Romano de Occidente
* Do 411 ao 534: Reino burgundio
* Do 534 ao 843: Reino de Borgoña
* Do 843 ao 888: Francia Media
* Do 888 ao 999: Reino da Alta Borgoña
* De 999 a 1792: Principado episcopal de Basilea
* De 1792 a 1793: República Rauraciana
* De 1793 a 1800: Francia (Departamento de Mont-Terrible)
* De 1800 a 1815: Francia (Departamento do Alto Rin)
* Dende 1815: Suíza (cantón de Berna)
The Thomas Crown Affair (filme de 1999)

***The Thomas Crown Affair*** é un filme estadounidense de 1999 dirixido por John McTiernan, escrito por Leslie Dixon e Kurt Wimmer, e é un remake do filme homónimo de 1968. Conta a historia de Thomas Crown, un multimillonario que rouba un cadro dunha galería de arte e é perseguido por un investigadora de seguros da que se namora. Está protagonizado por Pierce Brosnan, Rene Russo e Denis Leary.

## Personaxes 
* Pierce Brosnan como Thomas Crown
* Rene Russo como Catherine Banning
* Denis Leary como Detective Michael McCann
* Fritz Weaver como John Reynolds
* Frankie Faison como Detective Paretti
* Ben Gazzara como Andrew Wallace
* Mark Margolis como Heinrich Knutzhorn
* Esther Cañadas como Anna Tyrol Knutzhorn
* James Saito como Paul Cheng
* Faye Dunaway como psiquiatra
* Michael Lombard como Bobby McKinley
* Simon Jones como contable por teléfono (sen acreditar)
* Cynthia Darlow como Daria

## Notas
Aerolíneas federales (álbum)

***Aerolíneas federales*** é o primeiro álbum de estudio da banda viguesa de nome homónimo.

Publicado en 1986 pola discográfica DRO, a banda mestura estilos como o punk, o pop ou o rock. Abundan, amais, os coros femininos e as melodías adolescentes.

O disco chegou a vender máis de 25&nbsp;000 copias, malia que a súa discográfica non lle fixese demasiada promoción.

## Lista de cancións 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Crítica do álbum en lafonoteca.net
Teenage Mutant Ninja Turtles (videoxogo de NES)

***Teenage Mutant Ninja Turtles***, tamén coñecido como ***Geki Kame Ninja Den*** no Xapón e ***Teenage Mutant Hero Turtles*** en Europa, é un videoxogo de plataformas de 1989 creado para Nintendo Entertainment System e distribuído por Konami.  En América do Norte publicouse baixo a marca Ultra Games de Konami e a marca equivalente PALCOM en Europa e Australia.

Xunto con videoxogo arcade (tamén desenvolvido por Konami), foi un dos primeiros videoxogos baseados na serie animada de 1987 *Teenage Mutant Ninja Turtles*, sendo lanzado despois da segunda tempada. O xogo vendeu máis de 4 millóns de unidades en todo o mundo.

## Notas
Hop hop

***Hop hop*** é o segundo álbum de estudio da banda viguesa Aerolíneas Federales. Editado por DRO en 1987, supuxo unha continuación do son que a banda marcara un ano antes no seu disco de debut. Está baseado en letras sinxelas, con estilos desde o pop até o ska, amais de bases electrónicas.

## Lista de cancións 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Crítica do disco en lafonoteca.net
Tomando tierra

***Tomando tierra*** é o terceiro álbum de estudio da banda viguesa Aerolíneas Federales.

Publicado pola discográfica Dro, igual que os dous traballos anteriores, en 1988, foi producido por Servando Carballar de Aviador Dro. Desta volta contou con maiores medios e investimento por parte da discográfica. O álbum, que seguiu o estilo propio da banda de cancións sinxelas de pop e rock, contou cun son máis limpo ca nos traballos anteriores.

## Lista de cancións 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Crítica do disco en lafonoteca.net
Guitarricadelafuente

**Álvaro Lafuente Calvo**, nado en Benicàssim o 27 de agosto de 1997, coñecido coma **Guitarricadelafuente**, é un cantautor, compositor e músico español.

## Traxectoria 
Álvaro Lafuente comezou a súa carreira nas redes sociais, onde realizaba versións de artistas. En abril de 2018, publicou a súa primeira canción orixinal, «El conticinio», gravada na súa casa co micrófono do xogo *Singstar*, e compartiuna en plataformas coma YouTube ou Spotify.

En 2022 a súa versión da canción «A mi manera» («My way») foi a banda sonora do spot publicitario da marca de cervexa Turia.

O 6 de maio de 2022 saíu o seu primeiro álbum, La Cantera, un disco no que se combian diferentes estilos de música tradicional entre os que se atopan a rumba, a vidalita ou o flamenco, entre outros. Segundo palabras de Álvaro, os seus referentes beben da música tradicional e grandes artistas coma Caetano Veloso ou Chavela Vargas. Na canción do álbum «La Algarabía» conta coa colaboración das Tanxugueiras coma coristas.

## Vida persoal
Malia nacer en Benicàssim, Álvaro Lafuente ten numerosas raíces familiares con Aragón, especialmente coa provincia de Teruel. Las Cuevas de Cañart, vila mencionada na canción «Guantanamera», foi o seu lugar de residencia nos veráns da súa xuventude, e lugar onde proviñan varios antepasados. Álvaro Lafuente afirmou en varias entrevistas estar concienciado coa problemática da despoboación, un dos temas principais do disco La Cantera. En 2021 protagonizou un episodio dos catro que forman *Una historia, una canción* en Movistar +, presentado por Zahara, e que abordou a despoboación e o avellentamento da comarca do Maestrazgo.

Álvaro Lafuente saíu do armario en 2022 ao definirse a si mesmo, nunha entrevista coa revista *Shangay*, coma gai.

## Discografía 
### Álbums de estudio 
* *La cantera* (2022)

### Sinxelos 
* «El Conticinio» (2018)
*«Guantanamera» (2018), versión en acústico (2020) con Silvana Estrada.
*«Nada será igual» (2018), tema principal da película homónima.
* «Catalina» (2018), versión da canción de Manuel Vallejo.
* «Sixtinain» (2018)
* «Nacido pa ganar» (2019)
* «Agua y mezcal» (2019)
* «ABC» (2019)
* «Desde las alturas» (2020)
* «Ya mi mama me decía» (2020)
* «Mil y una noches» (2021)
* «Vidalita del mar» (2022)
* «Quien encendió la luz» (2022)

### Colaboracións 
* «Nana triste» (2019), con Natalia Lacunza
* «Cerrado por derribo» (2019), con El Niño de Elche no disco tributo *Ni tan joven, ni tan viejo*.
* «Vas a encontrarte» (2019), con Muerdo no disco do mesmo artista *Fin de la primera vida*.
* «góndolas» (2020), con nostalgia.en.los.autobuses e Raül Refree
* «Límite» (2020), con Fetén Fetén

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Natalia Lacunza
Literatura en ido

A **literatura en ido** é aquela composta por todas as obras escritas nesta lingua.

A literatura nesta linguas comezou de forma brillante, pero despois da crise de 1927-28, o movemento idista e a súa literatura estiveron ao bordo da morte durante un longo período de tempo. Caben destacar desta época algúns libritos como *Makedonia al Makedoniani*. Este texto, que sempre é actual, foi escrito en 1913. Ao mesmo tempo apareceu o clásico *Nova Horizonti*, obra filosófica e francmasona de J. Barral.

Durante a primeira guerra mundial, apareceu *Buddho e lua doktrino*, que falaba da doutrina budista. En 1923 apareceu outra obra remarcable, unha antoloxía da literatura húngara da época. Os textos traducidos estaban en ido clásico e tiñan á vez un estilo elegante. Durante os anos 20, os idistas católicos traduciron vidas de santos. Moi bo libro é a tradución da obra de teatro do francés Jean Racine titulada *Ester* e traducida polo clérigo Guignon. Este libro é unha dos cumes da literatura en ido.

Afirmouse que o ido non era apto para a poesía, debido a que a súa función era a simple comunicación. Con todo, moitos poetas sentiron atraídos pola eufonía e a expresividade do ido e, en consecuencia, fixéronse nos anos seguintes numerosos poemas. O máis destacado poeta en ido é Andreas Juste. A alta calidade dos seus poemas e a súa gran produtividade son remarcables. Outros poetas son Luís Pasko (español), Jean Houillon (francés), Gilbert H. Richardson (inglés) e Jules Gross (francés). Hoxe en día, destacan Heidi Neussner (alemá), Friedrich Porzenheim (alemá) e Gonçalo Neves (portugués). Tamén destaca a irlandesa Tatanka.

Cabe destacar que Andreas Juste reviviu a literatura en ido. Escribiu unha antoloxía da literatura en ido desde os inicios ata os anos 40. En tempos recentes destaca Hans Stuifbergen e a súa tradución da vida do poeta francés Arthur Rimbaud.

En ciencia ficción destaca G. T. Romanin, con *La suno di Tiahuanako* publicada por primeira vez en 2004. En 2005 seguiulle a sátira *Skandalo en Roseringen*, editada por lle editorial idista Editerio Krayono. A gran sensación literaria de 2005 foi *La Sucedanto*, unha novela de detectives do arxentino Eduardo A. Rodi, que publicou tamén a súa segunda novela en ido *Narkotanti*. No campo da ciencia ficción cabería nomear ao mexicano Jose Cossio Ramirez, con *Aventuri dil Amazonia: Unesma Kontakto* (2006), e ''L'Aventuri dil Amazonia II: Gravito Zero* (2007).

En 2006 apareceu en Alemaña do Leste *GDR 66*, de Robert Pontnau (Francia). Traduciuse e editou O Principiño (*La Princeto*) e Pinocchio de Carlo Collodi, ambas as obras traducidas polo español Fernando Tejón. Foi el quen traduciu tamén *Romeu e Xulieta'', de William Shakespeare.

## Ligazóns externas 
* Estudo sobre a literatura en ido e os seus autores 
* IDO - LIBRERIO DIL U.L.I. - Libros gratuítos en ido
* Catálogo de libros en ido en Ido-Kulturo
Échame sifón

***Échame sifón*** é o cuarto álbum de estudio da banda viguesa Aerolíneas Federales.

Editado por DRO en 1989, foi o último en que participou Coral Alonso naquela etapa. Na edición en 2012 do seu último traballo *Hasta el final... y más allá - Demos 1983 - 1993*, volve participar.

É un disco principalmente de rock e punk, aínda que tamén ten cancións de corte máis pop.

## Lista de cancións 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Crítica do disco en lafonoteca.net
* Aerolíneas Federales - Échame sifón (Álbum completo)
Una o ninguna

***Una o ninguna*** é o quinto álbum de estudio da banda viguesa Aerolíneas Federales.

Editado por RCA en 1991, nel xa non participan Miguel Costas nin Coral Alonso, que foran até entón dous dos alicerces do grupo.

No disco participa como vocalista Silvia García (coñecida como *Silvia Superstar*), que tras este proxecto fundaría Killer Barbies. Segue fiel ao estilo da traxectoria da banda, con cancións sinxelas e desenfadadas de ar adolescente. O rock e o pop mestúranse con sons coma o punk ou o ska.

Tras a publicación deste álbum a banda aínda seguiría un tempo en activo. Entre outros actos, colaboraron co programa de televisión infantil *Xabarín Club* da TVG. Incluíronse cancións súas na serie de discos *A cantar con Xabarín*, xunto con outros grupos galegos e lusófonos.

## Lista de cancións 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Crítica do disco en lafonoteca.net
As Adegas, Acedre, Pantón

**As Adegas** é un lugar da parroquia de Acedre no concello lucense de Pantón na comarca de Terra de Lemos.

## Lugares e parroquias 
### Lugares de Acedre 
### Parroquias de Pantón
Clorhexidina

A **clorhexidina** é unha substancia antiséptica con acción bactericida e funxicida. Está na lista de medicamentos esenciais da Organización Mundial da Saúde, unha lista que contén os medicamentos máis importantes que son necesarios nun sistema de saúde. É moi utilizado en odontoloxía, en concentracións de 0,20, 0,12 e 0,05. % en presentacións para uso como colutorio ou aplicación profesional. Úsase medicamente desde os anos 50. 

## Aplicacións 
Tendo en conta as concentracións indicadas anteriormente, ten unha baixa actividade como funxicida, xa que son necesarias concentracións máis altas para ter unha actividade eficaz contra estes microorganismos., porén a clorhexidina alcohólica é inflamábel e pode producir queimaduras, por exemplo ao asociar o seu uso ao bisturí eléctrico.

A concentración en 0,12 % úsase en solución acuosa como colutorio para uso dental para o tratamento auxiliar da enfermidade periodontal.

Ademais, a clorhexidina úsase como antiséptico preferentemente en cirurxía. En solución acuosa a 4 % úsase no lavado de mans cirúrxico, e no 5 % para a antisepsia cutánea previa aos procedementos cirúrxicos.

### Efecto antiséptico 
O efecto antimicrobiano do gluconato de clorhexidina débese á destrución da membrana celular microbiana.

En altas concentracións ten un efecto bactericida, xa que penetra nas células microbianas e provoca a desnaturalización das proteínas citoplasmáticas coa consecuente morte celular.

A baixas concentracións, o efecto é bacteriostático porque inhibe o crecemento microbiano.

Aínda que esta molécula é de amplo espectro porque actúa sobre unha ampla gama de microorganismos, é máis eficaz en microorganismos grampositivos que en gramnegativos. A acción contra o bacilo da tuberculose é mínima; non é funxicida, aínda que estudos recentes demostraron actividade contra *Candida albicans* en pacientes inmunodeprimidos. É tóxico cando se instila no oído medio e causa danos na córnea cando se instila nos ollos. A actividade do gluconato de clorhexidina depende do pH (5,5 a 7); non obstante, neutralízase en presenza de surfactantes iónicos, anións inorgánicos ( fosfato, nitrato ou cloruro) e outras substancias presentes na auga da billa, os preparados de crema de mans e os xabóns neutros. O gluconato de clorhexidina debe almacenarse a temperatura ambiente, xa que as temperaturas altas ou moi baixas poden abolir o seu efecto. A vida media en recipientes axeitados pode ser de ata dous anos.

A clorhexidina require protección da luz, xa que é inestábel e inactiva. A altas temperaturas, descompónse en cloroanilina, e a presenza de materia orgánica non informou de casos de urticaria  e dermatite aguda xeneralizada. Tamén hai casos de anxioedema e anafilaxia por clorhexidina na literatura internacional.

## Notas 
## Véxase tamén
Den osannolika mördaren

***Den osannolika mördaren*** é unha serie de televisión sueca de 2021 escrita por Wilhelm Behrman e Niklas Rockström. A serie foi eloxiada pola súa representación "dun orgullo masculino que se volveu tóxico" en *The Guardian*. Está baseada en eventos da vida real, e é unha adaptación da novela de 2018 *The Unlikely Murderer*, escrita por Thomas Pettersson, que tamén traballou como guionista na serie. En novembro de 2021, informouse de que Netflix foi demandado por difamación pola representación que fai dos eventos na serie.

## Personaxes 
* Robert Gustafsson como Stig Engström
* Eva Melander como Margareta Engström
* Björn Bengtsson como Thomas Pettersson
* Magnus Krepper como Harry Levin
* Joel Spira como Lennart Granström
* Peter Viitanen como Olof Palme
* Cilla Thorell como Lisbeth Palme
* Bengt Braskered como Anders Skandiakollega
* Cia Eriksson como Kvinnlig väktare Skandia

## Notas
Carlos Jiménez Sánchez

**Carlos Jiménez Sánchez**, nado o 10 de febreiro de 1976 en Madrid, é un ex xogador internacional profesional de baloncesto español. Ocupaba a pocisión de ala cunha altura de 2,05 m. Coa Selección de baloncesto de España conseguiu múltiples logros, entre eles o Campionato do Mundo de 2006 e a medalla de prata nos Xogos Olímpicos de 2008.

## Traxectoria 
### Clubs 
*  CB Estudiantes (ACB, 1994−2006)
*  Unicaja (ACB, 2006−2012)
*  Asefa Estudiantes (ACB, 2011−2012)
*  Unicaja (ACB, 2012)

## Palmarés 
### Nacional 
* **Campión da Copa do Rei (1)**: 2000
* **Mellor Quinteto da ACB (2)**: 2005, 2006

### Internacional 
* **15px Medalla de Prata nos Xogos Olímpicos (1)**: 2008
* **15px Medalla de Ouro do Campionato do Mundo (1)**: 2006
* **15px Medalla de Prata no Campionato de Europa (3)**: 1999, 2003, 2007
* **15px Medalla de Bronce no Campionato de Europa (1)**: 2001

### Recoñecementos 
* **Medalla de Ouro da Real Orden do Mérito Deportivo, outorgada polo Consello Superior de Deportes** (2011)

## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Perfil en acb.com
* Estatísticas en basketball-reference.com
Frank A. Leach

**Frank Aleamon Leach**, nado en Auburn, Nova York, o 19 de agosto de 1846, e finado en California o 19 de xuño de 1929, foi un editor de prensa escrita e xornalista estadounidense, superintendente da Casa da Moeda de San Francisco (1897-1907) e director da Casa da Moeda dos Estados Unidos (1907-1909).

## Traxectoria 
Frank A. Leach naceu o 19 de agosto de 1846 en Auburn, condado de Cayuga, en Nova York, fillo de Mary e Edwin Warren Leach. En 1852 trasladouse coa súa familia a Sacramento, onde o seu pai estableceu unha empresa embotelladora, e posteriormente, en 1857, a Napa, ambas en California.

Como editor de prensa foi o fundador de xornais como o *Vallejo Evening Chronicle*, en 1867, e que vendeu en 1886, e tamén do *Oakland Evening Enquirer*, que dirixiu ata 1897. 

En 1891 formou parte da Comisión de Ensaios dos Estados Unidos. 

## Publicacións 
Frank A. Leach foi autor de dous traballos monográficos:

* (1917). '**. S. Levinson, San Francisco.
* (1921). **'. Tribune Publishing Company, Oakland.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Smith, P. (2012). "". En *American Numismatic Biographies*. Páxina 222.

### Outros artigos 
* Director da Casa da Moeda dos Estados Unidos
José Manuel Calderón

**José Manuel Calderón Borrallo**, nado o 28 de setembro de 1981 en Villanueva de la Serena, Estremadura, é un ex xogador internacional profesional de baloncesto español. Ocupaba a pocisión de base cunha altura de 1,82 m. Coa selección española conseguiu múltiples logros, entre os que destaca o Campionato do Mundo de 2006, o campionato de Europa de 2011 e as medallas de prata e bronce nos Xogos Olímpicos de 2008, 2012 e 2016. Actualmente traballa como asesor especial para os Cleveland Cavaliers da NBA.

## Traxectoria 
### Clubs 
*  Diputación Foral Alava (2ª División, 1998−1999)
*  Lucentum Alicante (LEB / ACB, 1999−2001)
*  Jabones Pardo Fuenlabrada (ACB, 2001−2002)
*  Tau Cerámica (ACB, 2002−2005) 
*  Toronto Raptors (NBA, 2005−2013)
*  Detroit Pistons (NBA, 2013)
*  Dallas Mavericks (NBA, 2013−2014)
*  New York Knicks (NBA, 2014−2016)
*  Los Angeles Lakers (NBA, 2016−2017)
*  Atlanta Hawks (NBA, 2017)
*  Cleveland Cavaliers (NBA, 2017−2018)
*  Detroit Pistons (NBA, 2018−2019)

## Palmarés 
### Nacional 
* **Campión da Copa do Rei (1)**: 2004
* **Campión da Liga LEB (1)**: 2000
* **Mellor Quinteto da ACB (1)**: 2005

### Internacional 
* **15px Medalla de Prata nos Xogos Olímpicos (2)**: 2008, 2012
* **15px Medalla de Bronce nos Xogos Olímpicos (1)**: 2016
* **15px Medalla de Ouro do Campionato do Mundo (1)**: 2006
* **15px Medalla de Ouro no Campionato de Europa (1)**: 2011
* **15px Medalla de Prata no Campionato de Europa (2)**: 2003, 2007
* **15px Medalla de Bronce no Campionato de Europa (1)**: 2013

## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Perfil en acb.com
* Perfil en nba.com
* Estatísticas en basketball-reference.com
Babm

**Babm** (pronunciado [bɔˈɑːbɔmu]) é unha lingua auxiliar internacional creada polo filósofo xaponés Rikichi [Fuishiki] Okamoto (Fisk Okmot) (1885–1963). Okamoto publicou por primeira vez a lingua no seu libro de 1962, *The Simplest Universal Auxiliary Language Babm*, pero a lingua non se popularizou nin sequera dentro da comunidade lingüística construída, e non ten ningún falantes actuais coñecidos. A lingua usa a escritura latina como silabario e non posúe artigos nin verbos auxiliares. Cada letra marca unha sílaba enteira en lugar dun só fonema. Babm segue un conxunto de regras baseadas no son, que Okamoto describe no seu libro. Afirma "Os substantivos se acuñan a partir de tres consoantes e unha vogal, os verbos dunha ou dúas vogais entre dúas consoantes ao principio e ao final. Os adxectivos, adverbios, pronomes, numerais e proposicións teñen respectivamente a súa propia forma peculiar".

## Notas 
## Bibliografía 
* Okamoto, Rikichi [Fuishiki] (1962). *Universal auxiliary language, Babm*. Tokyo: The author. [Author appears as Fuishiki Okamoto.]
* Okamoto, Rikichi [Fuishiki] (1964). *Sekaigogakuron*. Tokyo: Minseikan. [In Japanese.]

## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Babm: The Simplest Auxiliary Language (fragmentos do libro de 1962 )
* "Babm and Lin"  de Ray Brown
* As primeiras 25 páxinas de Universal Auxiliary Language Babm
Ethan Happ

**Ethan Happ**, nado o 7 de maio de 1996 en Milan, Illinois, é un xogador de baloncesto profesional estadounidense. Formado na Universidade de Wisconsin, é un dos únicos seis xogadores da NCAA en rexistrar, polo menos, 2000 puntos, 1000 rebotes e 400 asistencias. Cunha altura de 2,08 m, pode xogar nas posicións de pivote e ala-pivote. Actualmente xoga no Valencia Basket da Liga ACB.

## Traxectoria 
Nado en Milan, Illinois, Happ xogou ao baloncesto no Instituto Rockridge, para posteriormente finalizar a súa formación na Universidade de Wisconsin. Happ foi titular en todos os xogos durante a súa primeira temporada cos Badgers, sendo nomeado mellor *freshman* da Conferencia Big Ten. En 2019 converteuse no primeiro xogador en 25 anos en conseguir 2000 puntos e 1000 rebotes na conferencia, sendo un dos únicos seis de toda a historia do baloncesto universitario en conseguir esta marca alén de 400 asistencias. Na súa última temporada fixo unha media de 17,9 puntos, 10,3 rebotes, 1,0 asistencias e 1,2 tapóns por partido, sendo o único xogador da NCAA en liderar ao seu equipo nestes cinco apartados estatísticos.

Despois de non ser drafteado en 2019, Happ asina co Olympiacos grego, equipo co que debuta na Euroliga. Porén, esa temporada é cedido ao Vanoli Cremona da LBA, máxima categoría do baloncesto italiano. Neste equipo fai unha media de 18,3 puntos, 9,3 rebotes e 2,5 asistencias por partido. O seu rendemento sérvelle para asinar na temporada seguinte co Fortitudo Bologna, equipo italiano da Basketball Champions League. En Boloña fai unha media de 13,6 puntos, 9,3 rebotes e 3,2 asistencias por partido na liga local e 19,0 puntos, 10,0 rebotes e 3,0 asistencias na Champions League. Con todo, unha lesión no cóbado impídelle dipsutar o comezo da seguinte temporada. Após superar a lesión, en xaneiro asina polo Dinamo Sassari, onde fai unha media de 10,0 puntos, 5,6 rebotes e 2,2 asistencias por partido na liga italiana e 11,8 puntos, 6,3 rebotes e 2,5 asistencias na Champions League. Despois doutra lesión, en xaneiro de 2022 asina polo Riesen Ludwigsburg da Basketball Bundesliga, onde fai unha media de aproximadamente 9 puntos, 7 rebotes e 3 asistencias por partido na liga local e na Champions League. O 8 de xullo de 2022 anúnciase a súa fichaxe polo Río Breogán da Liga ACB.

### Clubs 
Ao longo da súa carreira, Happ ten xogado para os seguintes equipos profesionais:
*  Olympiacos (Euroliga, 2019)
*  Vanoli Cremona (LBA, 2019–2020)
*  Lavoropiù Fortitudo Bologna (LBA / BCL, 2020−2021)
*  Dinamo Banco di Sardegna Sassari (LBA / BCL, 2021) 
*  MHP Riesen Ludwigsburg (BBL / BCL, 2022)
*  Río Breogán (ACB / BCL, 2022−2023)
*  Dreamland Gran Canaria (ACB / Eurocup, 2023−2024)
*  Valencia Basket (ACB / Eurocup, 2024−presente)

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Perfil en Sports Reference  
* Perfil en Proballers
Banana Yoshimoto

nada o 24 de xullo de 1964 en Tokyo, é o pseudónimo de , unha novelista xaponesa contemporánea.

## Traxectoria 
É filla de Takaaki Yoshimoto (coñecido tamén como Ryumei Yoshimoto, respectado e influente filósofo na década de 1960) e a súa irmá, Haruno Yoiko, é unha afamada *mangaka* no Xapón.

O seu amor pola natureza inflúe no seu nome artístico: ama as flores vermellas e carnosas do bananeiro, do que extraeu o pseudónimo co que se lle coñece no mundo: Banana.

A súa novela debut, *Kitchen* (1988), conseguiu un éxito inmediato tras a súa publicación, o que lle valeu máis de sesenta edicións só no Xapón.  

Existen dúas películas baseadas na obra, unha delas un filme para a televisión xaponesa e a versión cinematográfica producida en Hong Kong en 1997, que tivo unha maior comercialización. Esta novela escribiuna cando aínda estaba a estudar na Universidade de Nihon, e con ela gañou o premio *Newcomer Writers Prize* en 1987, e o *Izumi Kyoka* en 1989.

A súa obra fórmana ademais as novelas *N.P.* (1992), *Sueño Profundo* (1994), *Tsugumi* (1994), *Lucertola* (1995), *Amrita* (1997), *Sly* (1998), *La última amante de Hachiko* (1999), *Honeymoon* (2000), *H.H.* (2001), *La pequeña sombra* (2002), *Presagio triste* (2003), *El lago*  (2011), *Recuerdos de un Callejón Sin Salida* (2011).
Ademais de novelas, Banana Yoshimoto escribiu varias recompilacións de ensaios, entre os que se atopan *Songs From Banana Note* (1991) e *Yume ni tsuite* (1994).

Os críticos valoran que moitas das súas obras son comerciais e superficiais, pola contra, os seus seguidores, moi numerosos, opinan que captura perfectamente o significado da frustrante vida dos mozos xaponeses de hoxe. As súas novelas sempre están impregnadas de moitos valores da ideoloxía xaponesa.

## Obra traducida
* Kitchen, traducido por Mona Imai ao galego.
Ademais, parte da súa obra foi traducida ao castelán polo carballiñés Gabriel Álvarez Martínez.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Web oficial de Banana Yoshimoto (en xaponés)
* Análise da súa obra *Recuerdos de un callejón sin salida*
* El Portal de la Rosa de los Vientos
* Artigo na Revista Viceversa sobre a tradución ao galego
Acedre, Acedre, Pantón

**Acedre** é un lugar da parroquia de Acedre no concello lucense de Pantón na comarca de Terra de Lemos. Segundo o Instituto Galego de Estatística, en 2024 tiña 18 habitantes (7 homes e 11 mulleres).

## Notas 
## Lugares e parroquias 
### Lugares de Acedre 
### Parroquias de Pantón
Gustavo Santiago Valencia

**Gustavo Santiago Valencia**, nado en Ourense cara a 1924 e finado en Santiago de Compostela o 18 de agosto de 2008, foi un enxeñeiro e promotor cultural galego.

## Traxectoria 
Enxeñeiro, empezou a traballar na construción do encoro de Barrios de Luna (León). Despois traballou en Unión Fenosa sobre todo en proxectos de electrificación rural. Foi membro fundador do Museo do Pobo Galego, o Patronato Rosalía de Castro, e membro das fundacións Alexandre Bóveda e Castelao. Presidiu o Pedrón de Ouro durante 25 anos.

## Vida persoal 
Casou en Padrón con Carmen Barbeyto Contestí e foi pai de Enrique Santiago Barbeyto.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 

### Ligazóns externas 
* Fallece a los 84  años Gustavo Santiago Valencia
Alpheopsis

***Alpheopsis*** é un xénero de camaróns da familia Alpheidae. Atópanse pola zona oriental do océano Pacífico.

## Especies
O xénero inclúe as seguintes especies:

**Alpheopsis aequalis* Coutière, 1896
**Alpheopsis africana* Holthuis, 1952
**Alpheopsis allanhancocki* Wicksten, 1992
**Alpheopsis azorica* Anker, d'Udekem d'Acoz & Poddoubtchenko, 2005
**Alpheopsis biunguiculata* Banner, 1953:
**Alpheopsis chalciope* De Man, 1910
**Alpheopsis chilensis* Coutière, 1896
**Alpheopsis cortesiana* Wicksten & Hendrickx, 1986
**Alpheopsis diabolus* Banner, 1956
**Alpheopsis equidactylus* (Lockington, 1877)
**Alpheopsis harperi* Wicksten, 1984
**Alpheopsis idiocarpus* Coutière, 1908
**Alpheopsis labis* Chace, 1972
**Alpheopsis shearmii* (Alcock & Anderson, 1899)
**Alpheopsis tetrarthri* Banner, 1956
**Alpheopsis trigona* (Rathbun, 1901)
**Alpheopsis trispinosa* (Stimpson, 1860)
**Alpheopsis undicola* Banner & Banner, 1973
**Alpheopsis vietnamensis* Tiwari, 1964
**Alpheopsis yaldwyni* Banner & Banner, 1973

## Notas
Lysmatidae

**Lysmatidae** é unha familia de camaróns da superfamilia Alpheoidea coñecidos como **camaróns limpadores**.

## Xéneros 
**Exhippolysmata* Stebbing, 1915
**Ligur* Sarato, 1885
**Lysmata* Risso, 1816
**Lysmatella* Borradaile, 1915
**Mimocaris* Nobili, 1903

## Notas
Loctudy

**Loctudy** (en ), é unha cidade e comuna francesa, situada na rexión da Bretaña, departamento de Finistère, no distrito de Quimper e no cantón de Guilvinec.

## Demografía 
## Toponimia 
O nome provén de *lok* que significa lugar santo ou consagrado e de Tudy, do nome do santo fundador da primeira comunidade cristiá local do século V. Propúxose a equivalencia entre Saint Tudy e Saint Tugdual. O topónimo coincide en francés e bretón (*Loctudy* e *Loktudi)* pero as letras "c" e "y" non existen nesta lingua.

Ficheiro:Larvor 1.JPG|Praia de Lodonnec coa marea baixa; ao fondo, a punta de Kerafédé.
Ficheiro:Larvor 17.JPG|Herba da Pampa, especie invasora en Bretaña e en Galiza, crecendo nun espazo natural preto de Tréguido.
Ficheiro:Larvor 14.JPG|As rochas de Enizan vistas desde a duna que bordea a praia de Sables Blancs en Loctudy.
Ficheiro:Larvor 4.JPG|A praia de Sables Blancs que se estende até Lesconil vista desde a Pointe du Cosquer.
Ficheiro:Larvor 5.JPG|Plage des Sables Blancs: retroceso da duna baixo a acción da erosión a pesar das medidas de protección adoptadas.
Ficheiro:Larvor 11.JPG|A senda de longo percorrido GR34 no alto da duna que bordea a praia de Sables Blancs; ao fondo Lesconil.
Ficheiro:Larvor 10.JPG|O pólder de Ster Kerdour (antiga marisma) e unha lagoa (conca da lagoa que recibe auga de drenaxe).

## Irmandamento 
O concello de **Loktudi** está irmandado desde 2018 con Ribadeo, que é un dos vinte e un concellos galegos irmandados con localidades bretoas (hai máis localidades bretoas, xa que Cambados está irmandado con seis localidades da baía do Mont-Saint-Michel). Constituíuse tamén a *Asociación de Amizade Ribadeo-Loctudy.*

Loktudi tamén está irmandado con Fishguard-Goodwick en Pembrokeshire, País de Gales.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* INSEE
* Eleccións municipais de 2008
Robert W. Woolley

**Robert Wickliffe Woolley**, nado en Lexington, Kentucky, o 29 de abril de 1871 e finado en Frankfort, no mesmo Estado, o 15 de decembro de 1958, foi un político demócrata estadounidense que ocupou a dirección da Casa da Moeda dos Estados Unidos entre 1915 e 1916.

## Traxectoria 
### Primeiros anos e formación 
Woolley naceu en Lexington, no condado de Fayette, Kentucky, o 29 de abril de 1871, fillo de Lucy McCaw e de Franklin Waters Woolley, nunha familia de tradición política.

Cursou estudos superiores na Universidade de Kentucky entre 1886 e 1887, e na Universidade de Fordham entre 1887 e 1889.

En 1911 Woolley foi o investigador xefe do Comité Stanley, que investigou o asunto da *U.S. Steel Corporation* e amosouse crítico coa política enerxética dos EEUU. Tamén foi membro do Comité Interestatal de Comercio entre 1917 e 1921.

## Vida familiar 
Robert W. Woolley casou o 20 de abril de 1900 con Marguerite Holmes Trenholm (1878-1936), con quen tivo catro fillas;

Woolley morreu en Frankfort, Kentucky, e foi soterrado no cemiterio de Fairfax, Virxinia.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Failor, K. M.; Hayden, E. (1972). *Medals of the United States Mint*. US Government Printing Office.
* Smith, P. (2012). "". En *American Numismatic Biographies*. Páxina 392.

### Outros artigos 
* Director da Casa da Moeda dos Estados Unidos
F. H. von Engelken

**Friedrich Johannes Hugo von Engelken**, nado en Schleswig-Holstein o 26 de abril de 1881 e finado en East Palatka, Florida, o 12 de febreiro de 1963, foi un home de negocios e banqueiro estadounidense, director da Casa da Moeda dos Estados Unidos entre 1916 e 1917. 

## Traxectoria 
### Primeiros anos e formación 
Von Engelken naceu no Estado alemán de Schleswig-Holstein o 28 de abril de 1881, fillo de Amelia Deorderlin e do médico Ludwig Herman von Engelken. 

A súa familia emigrou aos Estados Unidos e Friedrich cursou o seu ensino primario en escolas de St. Louis, Missouri, e Grand Island, Nebraska, e o ensino secundario en Winona, Minnesota.

En 1919 viaxou a Francia como representante dos banqueiros estadounidenses.

## Vida familiar 
O 2 de febreiro de 1906 casou con Lonisiana Breekenridge Hart Gibson e, logo de divorciarse, en 1952 casou en segundas nupcias coa fiscal Kate Lee Walton.

A partir de 1947, Von Engelken viviu retirado na súa residencia de East Oalatka, en Florida, onde, xunto coa súa segunda muller, mantivo unha vida social moi activa, ata o seu pasamento o día 12 de febreiro de 1963.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Failor, K. M.; Hayden, E. (1972). "F. J. H. von Engelken". En *Medals of the United States Mint*. US Government Printing Office.  Páxinas 154-155.
* Smith, P. (2012). "". En *American Numismatic Biographies*. Páxinas 373-374.

### Outros artigos 
* Director da Casa da Moeda dos Estados Unidos
Poesía árabe

A **poesía árabe** (en árabe: الشعر العربي ''ash-shi'ru al-'Arabīyyu*) é a forma máis antiga da literatura árabe. O coñecemento actual da poesía en árabe data do século VI, pero crese que a poesía oral é anterior.

A poesía árabe clasifícase en dous tipos principais, rimada ou medida e prosa, sendo a primeira moi anterior á segunda. A poesía rimada encádrase dentro de quince metros diferentes recollidos e explicados por al-Farahidi en *The Science of 'Arud*. Al-Akhfash, un estudante de al-Farahidi, engadiu máis tarde un metro máis para facerlles dezaseis. Os metros da poesía rítmica coñécense en árabe como "mares" (*buḥūr*). A unidade de medida dos mares coñécese como "*taf'īlah*", e cada mar contén un certo número de *taf'ilas* que o poeta ten que observar en cada verso (*bayt*) do poema. O procedemento de medición dun poema é moi rigoroso. Ás veces, engadir ou eliminar unha consoante ou unha vogal pode cambiar o *bayt* dun metro a outro. Ademais, na poesía rimada, cada *bayt* ten que rematar coa mesma rima (*qāfiyah*) ao longo do poema.

Al-Kʰalīl b. ˀAḫmad al-Farāhīdī (711 – 786 d.C.) foi o primeiro erudito árabe en someter a prosodia da poesía árabe a un estudo fonolóxico detallado. Non conseguiu producir unha teoría coherente e integrada que satisfaga os requisitos de xeneralidade, adecuación e sinxeleza; en cambio, limitouse a enumerar e categorizar os datos primarios, producindo así unha formulación meticulosamente detallada pero incriblemente complexa que moi poucos son capaces de dominar e utilizar.

Os investigadores e críticos da poesía árabe adoitan clasificala en dúas categorías: poesía clásica e poesía moderna. A poesía clásica escribiuse antes do renacemento árabe (*An-Nahḍah*). Así, toda a poesía que se escribiu en estilo clásico chámase "clásica" ou "poesía tradicional" xa que segue o estilo e a estrutura tradicional. Tamén se coñece como "poesía vertical" en referencia á súa estrutura paralela vertical das súas dúas partes. A poesía moderna, pola súa banda, desviouse da poesía clásica no seu contido, estilo, estrutura, rima e temas.

## Véxase tamén 
### Bibliografía 
*El-Rouayheb, Khaled (2005). "The Love of Boys in Arabic Poetry of the Early Ottoman Period, 1500–1800," *Middle Eastern Literatures*. Volume VIII.
*Kennedy, Philip F. (1997). *The Wine Song in Classical Arabic Poetry: Abu Nuwas and the Literary Tradition*. Clarendon Press. .
*Stetkevych, Suzanne Pinckney (1993). *The Mute Immortals Speak: Pre-Islamic Poetry and the Poetics of Ritual*. Cornell University Press. .
* Athamneh, Waed (2017). *Modern Arabic Poetry: Revolution and Conflict*. University of Notre Dame Press.
* Abdel-Malek, Zaki N. *Towards A New Theory of Arabic Prosody: A Textbook For Students and Instructors.''