Castañola

miniatura|200px|dereita|Castañolas
As **castañola** ou **castañeta** é un idiófono, composto de dúas pezas atadas entre si, empregado en diversas culturas musicais con distintas variacións en canto a forma, tamaño, e materiais.

## Historia
Instrumentos semellantes a castañola atópanse en moitas culturas antigas. Cítase con frecuencia como orixe a *crusmata* ibérica, un instrumento formado por dúas cunchas ou dúas pezas de madeira que se facían soar baténdoas cos dedos e a palma da man.. As súas características (tamaño e facilidade de interpretación) fixeron que se espallase incluso ata na música culta. Durante o renacemento e posteriormente as castañolas aparecen cítaas na literatura asociándoas á música das clases baixas..

O xeito de tocalas tamén varía segundo as zonas; en Aragón ou en Galicia cólganse dos dedos medio e índice e tócanse cun golpe seco ou axitando as mans. En Andalucía pendúranse do polgar, e se golpean con toda a man ou repenicando cos catro dedos restantes, producindo unha gran variedade de ritmos.

Con todo, non é un instrumento exclusivo da cultura peninsular. Amais de España e Portugal, atópase na música árabe, , na Roma Antiga, en Italia e en Latinoamérica. No Imperio Otomán os *köçeks* non só bailaban, senón que tamén tocaban instrumentos de percusión, especialmente un tipo de castañolas coñecidos como *çarpare*, que posteriormente foron substituídos por címbalos de metal chamados *zills*.

## Uso na música culta 
Durante o barroco, as castañolas tamén foron empregadas principalmente na danza. Compositores como Jean-Baptiste Lully as incluíron nas súas pezas, ben fosen de inspiración española (*Ballet des Nations*), exipcia (*Persée*, *Phaëton*), etíope (*Persée*, *Phaëton*), o mitolóxica (*Atys*).  Foron tamén empregadas en danzas de temática menos amable, como en personaxes de demos (*Alceste*) ou evocando pesadelos (*Atys*). A súa asociación coas danzas africanas aparece no ballet *Flore* (1669) de Lully; "...les Africains inventeurs des danses de Castagnettes entrent d’un air plus gai..."

As castañolas foron empregadas evocando atmosferas españolas na ópera *Carmen* de Georges Bizet ou na obra orquestral de Emmanuel Chabrier titulada *España*. Pódense atopar na "Danza dos sete veos" da ópera *Salome*  de Richard Strauss e na ópera *Tannhäuser* de Richard Wagner. Unha variación pouco común son as que aparecen na obra *Les Choëphores* de Darius Milhaud, onde as castañolas están feitas de metal. Outras obras como o *Capricho Español* de e Rimsky-Korsakov, a *Rapsodia española* de Maurice Ravel, o *Concerto for Two Pianos and Orchestra in D minor* de  Francis Poulenc e a obra *Tangollen* de Karl Jenkins.

Como instrumento acompañante, raramente ten papel solista. Como excepción pódense mencionar o *Concertino for Castanets and Orchestra Three Anecdotes* de Leonardo Balada, o *Conciertino für Kastagnetten und Orchester* do compositor alemán Helmut M. Timpelan, en cooperación co virtuoso José de Udaeta e a *Tocatta festiva for castanets* de Allan Stephenson. Sonia Amelio tamén interpreta arranxos solistas.

## As castañolas en Galicia 
Fabricadas polos zoqueiros ou polos propios bailadores, áchanse castañetas baixo variadas morfoloxías por toda a xeografía galega. Malia que é posíbel que tamén fosen empregadas ocasionalmente na música instrumental, o seu uso tradicional en Galicia foi o acompañamento de danzas e bailes soltos. Os bailadores úsanas como reforzo rítmico da peza, realizando toques simples (un golpe) ou compostos (repenique) ao compás da melodía. Nas castañolas galegas diferénciase entre a que se porta na man esquerda (macho), que emite un son máis grave, e a da dereita (femia), máis aguda e que nalgúns bailes "repenica" en solitario. É habitual que esta última leve unha marca na parte superior para distinguila a simple vista.

## Imaxes 

Ficheiro:Castañuelas-Pastoriles.jpg|Castañolas cántabras
Ficheiro:Chakara.JPG|Chácaras canarias
Ficheiro:Chronography of 354 Mensis Aprilis.png|Ilustración do século XVII representando o mes de abril (Códice Barberini, Biblioteca Vaticana)
Ficheiro:Kastanjetter, Nordisk familjebok.png|Castañola, segundo debuxo noruegués de 1910.
Ficheiro:Castanets (PSF).jpg|Un dos xeitos de collelas.
Ficheiro:Qaraqib.jpg|*Karkeb* ou *garagab*, un instrumento semellantes as castañolas, que se usa en Marrocos e Alxeria

## Notas
## Véxase tamén
### Outros artigos
* Tarrañola
### Ligazóns externas
* Danza Reis de Castañolas de Fozara (vídeo).
* Danza de castañolas de Riofrío (vídeo).