open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Mary Kenneth Keller

**Mary Kenneth Keller**, nada en  Cleveland (Ohio),  o 17 de decembro de 1913 e finada en Dubuque (Iowa) o 10 de xaneiro de 1985, foi unha monxa católica, unha pioneira da informática estadounidense e a primeira muller doutora en informática nos Estados Unidos e está considerada unha das nais da tecnoloxía.

## Traxectoria 
En 1932 ingresou na Congregación das Irmás da Caridade da Santísima Virxe María (Irmás da Caridade da Santísima Virxe María) e foi ordenada monxa en 1940. Estudou na Universidade DePaul de Chicago, onde se licenciou en Matemáticas, recibindo un grao en Ciencias*,* e tamén realizou un mestrado en Ciencias en Matemáticas e Física.

Como estudante pasou pola Universidade de Wisconsin-Madison, Purdue, a Universidade de Míchigan e o Dartmouth College, onde foi pioneira en ser admitida. Mary Kenneth presentouse en Dartmouth, a pesar de que nos 188 anos de historia da universidade ningunha muller fora admitida. En 1958 ingresou no Laboratorio de Informática, reservado, ata entón, exclusivamente para homes. Alí participou no desenvolvemento da linguaxe de programación BASIC.

Completou o seu doutoramento na Universidade de Wisconsin-Madison, a súa tese titulouse *Inductive Inference of Computer Generated Patterns* realizada na linguaxe de programación FORTRAN que aínda se usa en aplicacións matemáticas e científicas. Nun primeiro momento, Kenneth foi considerada a primeira persoa en obter un doutoramento en informática nos Estados Unidos, pero investigacións posteriores indicaron que o mesmo día do mesmo ano, o 7 de xuño de 1965, Irving Tang tamén se doutorou. En todo caso, é a primeira muller dos Estados Unidos doutora en Informática.

Despois de completar o seu doutoramento, aceptou unha oferta para traballar na Universidade Clarke en Iowa, onde fundou o Departamento de Ciencias da Computación, que dirixiu durante dúas décadas. Tamén estableceu un programa de máster para aplicacións informáticas na educación.

Keller defendeu o acceso universal á información e defendeu o uso da informática na educación, motivo polo que apoiou a creación da ASCUE (Asociación de Apoio a Usuarios de Informática en Educación), asociación para o uso da informática na educación.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Mary Kenneth Keller, hermana informática no blog Mujeres con Ciencia
Bietan jarrai

**Bietan jarrai** (do éuscaro *bietan*, ‘nas/nos dous’, e *jarrai*, ‘seguir’) foi un lema da banda terrorista ETA. Literalmente significa «seguir nas dúas» ou «perseverar en ambas», en referencia á loita política e á armada.

## Simboloxía 
Está composto por unha serpe, símbolo do sixilo, e unha machada, que representa a forza.

Durante décadas foi o anagrama de ETA. A súa reprodución foi utilizada en comunicados e outros eventos. En setembro de 2017, con motivo do inicio do debate sobre a súa disolución, a imaxe da talla orixinal de Likiniano figuraba en todos os seus comunicados e documentos.

## Galería de imaxes 

Ficheiro:Alsasua 09 - Impunidad callejera de los asesinos 1.JPG|Pintada da machada e a serpe en Altsasu
Ficheiro:ETA sticker.jpg|*Ezaren gudaz baietza sortuz*
Ficheiro:ETAren anagrama Altsasun.jpg|*Bietan jarrai* en Alsasua
Ficheiro:ETA mural Palestine.JPG|*Bietan jarrai* nun muro do Estado de Palestina
Ficheiro:Eta logo 0001.JPG|Grafiti en Mendaro que reproduce o anagrama

## Notas
Jakub Schikaneder

**Jakub** (ou **Jakob**) **Schikaneder**, nado o 27 de febreiro de 1855 en Praga e finado o 15 de novembro de 1924 na mesma cidade, foi un pintor bohemio (imperio austro-húngaro).

## Biografía 
Schikaneder procedía da familia dun empregado de aduana alemán. A pesar da pobre formación familiar, puido continuar os seus estudos, grazas en parte ao amor da súa familia pola arte; un antepasado foi Urban Schikaneder, o irmán máis vello do libretista de *A frauta máxica* Emanuel Schikaneder. Despois de completar os seus estudos en Praga e Múnic (1871–1879), Schikaneder, xunto a Emanuel Krescenc Liška, participou no amoblamento do palco real do Teatro Nacional de Praga; porén, esta obra perdeuse nun incendio en 1881. Despois do seu traballo no Teatro Nacional, Schikaneder viaxou por Europa, visitando Alemaña, Inglaterra, Escocia, Holanda, Suíza, Italia e Francia. Desde 1891 até 1923 ensinou na Facultade de Arte de Praga. Schikaneder contouse entre os que admiraban a Escola de Múnic de finais do século XIX.

Morreu en 1924 e foi enterrado no cemiterio de Vinohrady en Praga. 

## Traballo 
Schikaneder é coñecido polas súas pinturas suaves do aire libre, con personaxes que adoitan ser xente pobre e marxinada. Outros motivos favorecidos por Schikaneder foron o outono e o inverno, os recunchos e as rúas da cidade de Praga e as ribeiras do Moldava, moitas veces á luz do anoitecer ou cubertos de néboa. A súa primeira obra coñecida foi o cadro monumental O *arrepentimento dos lolardos* (2,5 m × 4 m, perdido). A National Gallery de Praga realizou unha exposición das súas pinturas en 1998 e 1999.

## Escolma de obras 

Ficheiro:Jakub Schikaneder - The Sad Way.JPG|*O camiño triste*, 1886/87
Ficheiro:Jakub Schikaneder - Plecka (1887).jpg|*Desbrozadora*, 1887
Ficheiro:Schikaneder.jpg|*Compañía na Terraza*, 1887
Ficheiro:Jakub Schikaneder - All Souls' Day.jpg|*Día de todas as almas (Santos defuntos)*, 1888
Ficheiro:Jakub Schikaneder - Murder in the House.JPG|*Asasinato na casa*, 1890
Ficheiro:Jakub Schikaneder - Evening Street - Google Art Project.jpg|*Rúa da Tarde*, 1906
Ficheiro:Jakub Schikaneder - Vecer v zahrade (1907-9).jpg|*Noite no xardín*, 1907–09
Ficheiro:Jakub_Schikaneder_-_By_the_Girl%27s_Bed.jpg|*Xunto a cama da rapaza*, 1909 - 1910
Ficheiro:Schikaneder Stmívání.JPG|*Crepúsculo*, 1909

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Tomáš Vlček [cs]: *Schikaneder: Jakub Schikaneder, Prague painter of the turn of the century* ("Guía temática da exposición na *National Gallery* en Praga, *Collection of Old Masters, Wallenstein Riding School* en Praga, 15 de maio de 1998 a 10 de xaneiro de 1999"). Praga: Galería Nacional, 1998.

### Ligazóns externas 
* (fr) Radio Praga - extensa biografía
* Exposición  na Galería Moravia de Brno
Maureen Raymo

**Maureen E. Raymo,** nada en Os Ánxeles en 1959, é unha  climatóloga e  xeóloga estadounidense. É cofundadora da Columbia Climate School, directora do Observatorio da Terra  Lamont- Doherty da Universidade de Columbia, profesora de Ciencias da Terra e do Medio Ambiente e directora do Repositorio Central  Lamont- Doherty do Observatorio da Terra da Universidade de Columbia.

Raymo fixo un traballo pioneiro sobre as idades xeolóxicas, o rexistro xeolóxico da temperatura e o clima, examinando e teorizando o arrefriamento e o quecemento do globo e as transicións nos ciclos da idade do xeo. O seu traballo sustenta as ideas fundamentais da paleoceanografía, incluíndo a hipótese do levantamento, o "problema dos 41.000 anos", o paradoxo do nivel do mar do Plioceno e a pila Lisiecki-Raymo δ18O.  

En 2014 foi a primeira muller en gañar a Medalla Wollaston de xeoloxía. 

## Traxectoria 
Raymo recibiu a súa licenciatura en xeoloxía pola Universidade de Brown en 1982, e en 1985 recibiu o seu mestrado en xeoloxía pola Universidade de Columbia, seguida do seu doutoramento en 1989. 

É coñecida pola súa contribución (xunto con William Ruddiman e Philip Froelich ) *á hipótese* Uplift-Weathering, segundo a cal o levantamento de áreas como a meseta tibetana tería contribuído ao arrefriamento da superficie. Durante as fases de formación das cordilleiras, hai moitos minerais na superficie que poden interactuar quimicamente co dióxido de carbono . Durante o proceso de alteración química prodúcese unha clara eliminación de CO 2 da atmosfera, como consecuencia do cal a temperatura do chan diminúe. Ela e os seus colegas inicialmente formularon a hipótese de que medir as proporcións de isótopos de estroncio (Sr) nos sedimentos oceánicos profundos podería validar a hipótese de Uplift-Weathering, pero pronto recoñeceron que existían ambigüidades nas fontes de Sr no océano. Despois de máis de vinte anos, a hipótese segue sendo debatida e estudada.   

Raymo tamén é coñecida polo seu traballo interdisciplinar, en particular o uso da paleoceanografía para comprender mellor a circulación termohalina e o ritmo das idades xeadas no Plistoceno e Plioceno e como se relacionan cos cambios no forzamento orbital e a dinámica climática de Milanković.  Raymo, xunto coa súa colaboradora Lorraine Lisiecki, fixo importantes contribucións á ciencia do paleoclima e á estratigrafía mediante a análise dos isótopos de osíxeno dos foraminíferos de mostras de sedimentos oceánicos profundos, incluída a publicación do rexistro de pila de isótopos estables de osíxeno dos foraminíferos bentónicos de 5 millóns de anos de antigüidade moi utilizados.

## Premios e recoñecementos 
Raymo é membro da American Geophysical Union e da American Association for the Advancement of Science . En 2016 foi elixida membro da Academia Nacional de Ciencias dos Estados Unidos,  

En 2019 recibiu a Medalla Maurice Ewing pola American Geophysical Union. 

En 2002 foi incluída pola revista ilustrada *Discover* nunha lista das 50 mulleres máis importantes da ciencia. 

## Notas
Asunción Linares

**Asunción Linares Rodríguez**, nada en Pulianas, Granada, o 12 de febreiro de 1921 e finada en Granada o 21 de abril de 2005, foi unha paleontóloga española que destacou na docencia e na investigación.

## Traxectoria 
Estudou Ciencias Naturais na Universidade Complutense de Madrid, doutorándose en 1952 baixo a dirección de Bermudo Meléndez. Obtivo a cátedra de Paleontoloxía da Universidade de Granada en 1961, sendo a primeira muller en conseguir unha cátedra nunha facultade de ciencias en España e a segunda en obtela despois da Guerra Civil. En canto á súa relevancia académica, destacou pola súa traxectoria na dirección de numerosos traballos de doutoramento.

Introduciu a especialidade de Micropaleontoloxía na Universidade de Granada.

Ocupou o posto de Vicerreitora de Ordenación Académica da Universidade de Granada entre 1980 e 1981.

## Premios e recoñecementos 
* Unha praza de Granada: «Plaza de la Catedrática Asunción Linares».
* Unha escola infantil municipal de Granada leva o seu nome.
* Membro de Honra da Sociedade Española de Paleontoloxía.

## Notas
Suburban Rebels

**Suburban Rebels** é un grupo de música de Oi! e streetpunk catalán, orixinario de Barcelona. As letras das súas cancións están escritas principalmente en castelán.

## Discografía 
* *Barcelona Oi!* (1996). Demo lanzada en casete, de Plastic Disc
* *Nacidos para provocar* (2000). Álbum editado en CD e LP de Bronco Bullfrog
* *El flotar... se va a acabar!* (maio de 2008). Álbum editado en CD e LP por Daily Records

## Notas 
## Ligazóns externas 
* Sitio web oficial de Suburban Rebels (MySpace)
Oliba Gorriak

**Oliba Gorriak** (en galego, "olivas vermellas") é unha banda vasca de punk rock de Markina-Xemein (Biscaia), formada en 2001.

## Compoñentes 
* Eneko: voz
* Ezkerra: guitarra
* Gaizka: guitarra
* Unai: batería
* Egia: baixo

## Discografía 
* *Ogi gogorrari hagin zorrotza!* (MusikHerria, 2005)
* *Bake faltsuari gerra* (MusikHerria, 2006)
* *Ideien guda* (2014)
* *Garaipenera arte!* (2014)

## Colaboracións 
* *MusikHerria 1. bilduma* (MusikHerria, 2005)
* *Entsegu lokala* (2005)
* *Musikagida 2006* (MusikHerria, 2006)
* *AHT eta beste proiektu txikitzaileak gelditu!* (2006)
* *Urtez urte sokak apurtuz* (MusikHerria, 2006)
* *Musika askea mundurat!* (2006)
* *MusikHerria 2. bilduma* (MusikHerria, 2006)
Patrimonio da Humanidade en Francia

[miniatura|180px|
[Ficheiro:Welterbe.svg|55px 70px]]
O Patrimonio da Humanidade da Organización das Nacións Unidas para a Educación, a Ciencia e a Cultura (UNESCO) componse de lugares de importancia para o patrimonio cultural ou natural descritos na Convención do Patrimonio Mundial da UNESCO, estabelecida en 1972. O patrimonio cultural está formado por monumentos (como obras arquitectónicas, esculturas monumentais ou inscricións), grupos de edificios e ruínas (incluíndo sitios arqueolóxicos). As paisaxes naturais (constituídas por formacións físicas e biolóxicas), as formacións xeolóxicas e fisiográficas (incluíndo os hábitats de especies de animais e plantas ameazadas) e os lugares naturais que son importantes dende o punto de vista da ciencia, a conservación ou a beleza natural, defínense como patrimonio natural. Esta é unha lista do **Patrimonio da Humanidade en Francia**, especificamente clasificada pola UNESCO e elaborada de acordo con dez criterios principais, cuxos puntos son xulgados por especialistas na área. Francia aceptou o Convención sobre a Protección do Patrimonio Mundial, Cultural e Natural o 27 de xuño de 1975, tras o cal podería propoñer bens no seu territorio para ser considerados para a Lista do Patrimonio da Humanidade.

En setembro de 2023, Francia tiña **52** propiedades rexistradas, 20 cultural, 6 naturais e 7 mixtas. Aquí, de novo, estes activos poden afectar a varias localizacións diferentes, o que leva a preto de 150 localizacións listadas.

Ademais, Francia tamén declarou **15** bens **intanxibles**, entre os que se atopan a súa gastronomía ou cetrería, que se comparte con outras 17 países.

## Lista de lugares Patrimonio da Humanidade 
Os nomes das táboas seguintes son os nomes dos inmobles que se usan no sitio web da UNESCO. Criterios de selección I, II, III, IV, V e VI son os criterios culturais e os criterios de selección VII, VIII, IX e X son os criterios naturais. As datas dos bens na Lista do Patrimonio Mundial son as datas de inscrición, as datas para a lista provisional son as de presentación. Os números son os números de referencia utilizados pola UNESCO e enlazan directamente coas páxinas de descrición dos inmobles no sitio web da UNESCO.

## Notas
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Patrimonio da Humanidade por país
KalPa Naiset

**Kalevan Pallo Naiset**, ou simplemente **KalPa Naiset**, é un equipo feminino de hóckey sobre xeo da cidade de Kuopio (Finlandia). Actualmente compite na Auroraliiga, a máxima categoría do hóckey sobre xeo feminino finlandés. Xoga os seus partidos como local no Olvi Areena, un pavillón con capacidade para 5&nbsp;300 persoas.

## Historia 
O KalPa participou por primeira vez nunha liga feminina na tempada 1988–89, cando finalizou na última posición da I-divisioona, na que competían un total de seis equipos. Con todo, o equipo feminino xerou interese e reuniu as maiores audiencias da categoría, con 270 persoas nas bancadas nos seus partidos como local e 155 nos partidos que xogou como visitante. Esa tempada, na que tan só xogaron dez partidos, as máximas puntuadoras foron Nana Lamberg (2+0=2), Tuula Kuhmoinen (1+1=2) e Marika Lentz (1+1=2).

Na tempada 1990–91 o equipo debutou na Naisten SM-sarja, máxima categoría do hóckey sobre xeo feminino finés, finalizando na derradeira posición cos mesmos puntos que o SaiPa de Lappeenranta, co cal tivo que xogar un partido para decidir cal dos dous equipos se xogaba a permanencia. As de Lappeenranta leváronse o partido por tres goles a un e as xogadoras do KalPa tiveron que xogar unha serie ao mellor de tres partidos fronte o JoKP de Joensuu, primeiro clasificado do Grupo A da I-divisioona e que non conseguira o ascenso directo ante o Ketterä de Imatra. O KalPa comezou gañando o primeiro partido 2-3 na prórroga, mais o equipo carelio conseguiu a igualada no segundo partido (2-3), deixándoo todo por decidir no encontro decisivo, no que se acabaron impoñendo as de Kuopio (4-3).

O seu maior éxito chegou na tempada 2019-20, cando o equipo disputou a final da Naisten Liiga fronte a Kiekko-Espoo, se ben a final non chegou a disputarse por mor da pandemia por coronavirus. Con todo, na tempada seguinte conseguiu de novo chegar á final, de novo fronte ao equipo de Espoo, contra o que caeu en catro partidos (3-1).

## Personalidades 
### Xogadoras 
#### Cadro actual 
## Palmarés 
### Trofeos colectivos 
;SM-sarja/Naisten liiga:
* 1 medalla de prata como segundo clasificado dos *play-offs*: 2021
* 5 medallas de bronce como terceiro clasificado dos *play-offs*: 1995, 1996, 2017, 2023, 2024

## Notas 
;Referencias

## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Sitio web oficail  
* KalPa Naiset en juniorikalpa.fi
Super Loki

**Super Loki** foi un foguete sonda estadounidense de propelente sólido desenvolvido nos anos 1960 e formado por unha soa etapa.

## Características
Super Loki foi unha versión mellorada do foguete sonda Loki, cun maior diámetro e unhas mellores características balísticas para, ao regresar a terra, non desviarse do sitio calculado de impacto. Foi desenvolvido por Space Data Corporation para facer medicións meteorolóxicas nas capas superiores da atmosfera, como a medición de temperatura, densidade e velocidade do vento. Era capaz de enviar 6 kg de carga útil a 90 km de altura.

## Véxase tamén 
### Outros artigos 
*Loki

## Notas
Visión escotópica

; abaixo, gato ]]
 humano.]]
[thumb|250px|Gráfico que mostra os valores escotópicos da [función de luminosidade (CIE 1951). O eixe horizontal é lonxitude de onda, en nm.]]

thumb|250px|Comparación da eficacia relativa da visión fotópica e escotópica en función da lonxitude de onda da luz.

**Visión escotópica** (do grego *skotos*: *escuridade* e *-opia*: *relacionado coa visión*) é a visión producida polo ollo en condicións de pouca luz, é dicir, a percepción visual que se produce con niveis moi baixos de iluminación. A agudeza visual é baixa e a recepción de luz é principalmente cos bastóns da retina, que son sensíbeis á cor azul do espectro (e polo tanto, cego ao roxo/vermello). Non é posible a discriminación da cor neste tipo de visión: é unha visión **monocromática**.

## Fisioloxía 
Na retina do ollo humano existen dous tipos de células receptoras, sensíbeis á zona do espectro electromagnético coñecida como luz: os bastóns e os conos. Ambos posúen propiedades distintas e operan baixo condicións diferentes. Hai só un tipo de bastóns que operan baixo condicións de baixa luminosidade e tres tipos de conos cuxa preferencia é á alta intensidade de luz. 

Outra característica da **visión escotópica** é que, como os bastóns se atopan na periferia da retina (a uns 6º da fóvea), é unha percepción visual **periférica**.

## Véxase tamén 
* Efecto Purkinje
* Visión
* Visión mesópica
* Visión fotópica

## Notas
Anta de Pavia

miniatura|Anta de Pavia.
miniatura|Altar dentro da anta - capela.
A **Anta de Pavia** é un conxunto megalítico da aldea portuguesa de Pavia (Mora), no distrito de Évora do Alentexo, A anta foi cristianizada e remodelada como capela coñecéndose agora como a Anta-capela de São Dinis de Pavia. O monumento, situado no centro histórico da vila, está considerado como unha das antas máis importantes do país e está designado como Monumento Nacional dende 1910. Anta ou dolmen é o termo referido a unhas 5000 estruturas megalíticas construídas durante o Neolítico no oeste e noroeste da Península Ibérica.
A súa cámara oval ten un diámetro exterior máximo de 4,3 m e unha altura de 3,3 m. A única pedra angular mide 3,0 × 2,6 m. A anta construíuse entre os 4º e 3º milenio a.C reconvertida en capela no século XVIII. A transformación da Anta de Pavia precedeu á Capela-Anta de São Brissos en Santiago do Escoural, e é a maior conversión dun conxunto megalítico da Península Ibérica.

En 1914-15, a anta foi obxecto de escavacións arqueolóxicas dirixidas por Virgílio Correia. Descubriuse que a cámara estaba dividida en cuartos por paneis verticais. Atopouse nun ídolo de lousa adornado. Ademais, atopáronse vasos rotos, machados de pedra e lousas sen decorar.

## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Thomas G. Schattner (Hrsg.): *Archäologischer Wegweiser durch Portugal* (= *Kulturgeschichte der Antiken Welt.* Bd. 74). Philipp von Zabern, Mainz 1998, ISBN 3-8053-2313-1 S. 160
* Ana Palma dos Santos: *Monumentos megalíticos do Alto Alentejo*. Lissabon 1994, ISBN 972-918416-X.
Blue Monday (data)

O **Blue Monday** (literalmente, «luns triste» en inglés) é un nome que se lle dá ao terceiro luns de xaneiro, partindo da consideración de ser o día máis triste do ano. O nome difundiuse por primeira vez en 2005, como parte dunha campaña publicitaria de Sky Travel, desenvolvida pola empresa de comunicación Porter Novelli, dirixida a superar a caída de reservas que sufrira en 2004. Nesa campaña, Sky Travel afirmaba que chegara a concluír esa data a través dunha ecuación.

A data difundiuse nun comunicado de prensa asinado por Cliff Arnall, que daquela era profesor no Centre for Lifelong Learning, adscrito á Universidade de Cardiff. Ben Goldacre, columnista de *The Guardian*, descubriu que a axencia de relacións públicas Porter Novelli entregar o comunicado de prensa en que se describía a ecuación, xa escrito, a varios académicos, aos que lles ofreceu diñeiro por vincular os seus nomes a el.

## Notas
Tatiana Huezo

**Tatiana Huezo Sánchez**, nada en San Salvador o 9 de xaneiro de 1972, é unha directora de cinema salvadoreña que reside en México. O seu primeiro filme, *El lugar más pequeño* (2011), un documental sobre a guerra civil salvadoreña, foi galardoado internacionalmente. En 2016, estreou *Tempestad*, a historia de dúas mulleres que padecen as consecuencias do tráfico humano en México. En 2016, recibiu o Premio Fénix ao mellor documental.

## Traxectoria 
Nada no Salvador, Tatiana Huezo viviu en México dende os catro anos de idade. Graduouse no Centro de Capacitación Cinematográfica (CCC), onde imparte clases dende entón. En 2004, realizou un máster en creatividade de documentais pola Universidade Pompeu Fabra de Barcelona.

En 1997, rodou a curtametraxe *Tiempo cáustico*. A súa primeira longametraxe foi *El lugar más pequeño*, que se estreou no ano 2011, un testemuño das experiencias da guerra civil no Salvador. Recibiu numerosos premios e foi exposto en máis de 50 festivais de todo o mundo.

Na súa obra, retratou a impunidade das persoas ante a xustiza e as institucións, humanizando ás vítimas. Sobre *Tempestad*, Huezo dixo:

*Tempestad*, que no 2016 recibiu o Premio Fénix ao mellor documental, conta as historias reais de Miryam Carvajal, unha muller mexicana que pasou case un ano no cárcere de Matamoros acusada de tráfico humano, un crime que non cometeu, e de Aldela Alvarado, que busca a súa filla desaparecida. "O que pasa en México está preto da guerra civil que se está a dar en Centroamérica", explica Huezo.

## Filmografía 
* *Tiempo cáustico* (1997)
* *El ombligo del mundo* (2001)
* *El lugar más pequeño* (2011)
* *Ausencias* (2015)
* *Tempestad* (2016)
* *Noche de fuego* (2021)

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
*
Final da Supercopa de España de Fútbol 2022

{{infobox
| title    = Supercopa de España 2022
| image    =
| caption  = {}
| labelstyle = white-space: nowrap
| label1   = 
| data1    = 
| data2    = 

Athletic Club
Real Madrid

60px|link=Athletic Club
 

0
2

| label3   = Data
| data3    = 16 de xaneiro de 2022
| label4   = Estadio
| data4    =  Estadio Rei Fahd, Riad, Arabia Saudita
| label5   = Asistencia
| data5    = 30.000 espectadores
| label6   = Árbitro
| data6    =  Soto Grado
| label7   = Xogador do partido
| data7    =  Luka Modrić
| label8   = Tempo
| data8    = Despexado18&nbsp;°C (64&nbsp;°F)52% de humidade
| label9   = ← **Supercopa España 2021**
| data9    = **Supercopa España 2023** →
}}
A **final da Supercopa de España 2022** decidiu o vencedor da Supercopa de España 2022, a 38ª edición da competición anual de fútbol en España. O encontro xogouse o 16 de xaneiro de 2022 no Estadio Internacional Rei Fahd en Riad. O partido foi un clásico disputado entre o Athletic Club de Bilbao e o Real Madrid.

O Real Madrid proclamouse supercampeón tras gañar 2–0, conquistando así a súa 12ª Supercopa de España.

## Equipos participantes 

## Camiño á final 
## Partido 
### Resumo 
### Detalles 
|valign="top"|300px
|valign="top" width="50%"|

|}

### Estatísticas 
## Notas 
### Referencias 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* RFEF
* Supercopa de España
* Primeira división española 2020/21
* Copa do Rei de fútbol 2020/21

### Ligazóns externas 
* Páxina oficial da RFEF 
* Lista de finais da Supercopas
Plaza Catedral

***Plaza Catedral*** é un filme panameño de 2021 dirixido por Abner Benaim. Foi escollido como candidato de Panamá para o Óscar ó mellor filme internacional na 94ª edición dos premios, clasificándose na lista curta de decembro de 2021.

O actor Fernando Xavier de Casta recibiu o Premio Mezcal ó mellor actor no Festival Internacional de Cinema de Guadalaxara, mais foi asasinado a tiros en Panamá antes de que o filme se estrease internacionalmente.

## Personaxes 
* Manolo Cardona como Diego
* Ilse Salas como Alicia
* Fernando Xavier De Casta como Chief

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Filmes de Panamá propostos ó Óscar ó mellor filme internacional
* Filmes propostos ó mellor filme internacional na 94ª edición dos Óscar
### Ligazóns externas 
*
Milmanda

Como topónimo **Milmanda** pode referirse a:

;En Galiza
***Milmanda**, parroquia do concello de Celanova;
***Alcázar de Milmanda**, parroquia do concello de Celanova.

;Fóra de Galiza

;En Cataluña
***Milmanda**, lugar do concello de Vimbodí i Poblet, en Cataluña.

## Véxase tamén
### Outros artigos
Apenas el Sol

***Apenas el Sol*** é un filme documental de 2020 producido entre Paraguai e Suíza e dirixido por Arami Ullón. O filme, rodado en lingua ayoreo e castelán, foi escollido como candidato de Paraguai para o Óscar ó mellor filme internacional na 94ª edición dos premios, mais finalmente non foi nomeado. 

O filme conta a historia de Mateo Sobode Chiqueno, un indíxena do pobo ayoreo de Paraguai que leva máis de 40 anos coleccionando voces ayoreo mediante unha rudimentaria gravadora: historias, entrevistas, cancións e rituais.

## Sinopse 
Mateo Sobode Chiqueno conta a historia do pobo ayoreo, que foi desarraigado e realoxado en asentamentos de terras áridas. Tamén relata como as súas terras foron tomadas con violencia e foron obrigados a converterse ao cristianismo. Como consecuencia disto, el ve a súa cultura desaparecer e por iso fixo que o seu traballo vital capturase e documentase a lingua, as tradicións, as historias, a relixión e o modo de vida ayoreo.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Filmes de Paraguai propostos ó Óscar ó mellor filme internacional
* Filmes propostos ó mellor filme internacional na 94ª edición dos Óscar
### Ligazóns externas 
*
Sito Seoane

**José Enrique "Sito" Seoane Vergara**, nado en Miami o 16 de marzo de 1989, é un exfutbolista galego-estadounidense, que xogaba como dianteiro. Despois de destacar no Laracha, desenvolveu a maior parte da súa carreira deportiva nos Estados Unidos, no Canadá e en Islandia.

## Traxectoria 
Seu pai, Julio Seoane, natural de Carral, emigrou con 13 anos aos Estados Unidos e rexentou en Queens un bar, unha discoteca e un taller. Alí coñeceu a Elizabeth Vergara, unha emigrante colombiana coa que casou e tivo tres fillos, un deles José Enrique, que naceu en 1989, cando a familia estaba instalada en Miami. En 1992 o furacán Andrew esnaquizou dúas casas da familia, e esta decidiu trasladarse a Galicia, estabelecéndose na parroquia de Vigo, en Carral.

Criado en Galicia dende entón, entre Carral e Betanzos, formouse como futbolista nas canteiras do Marino CF de Mera, o Montañeros e o Maravillas, e xogou co Eirís na Segunda Autonómica. Pasou en 2009 ao Laracha de Preferente, onde tivo como adestradores a Javier Bardanca e José Luis Lemos.

En 2014 realizou a pretempada co Houston Dynamo da MLS, a máxima categoría estadounidense, pero acabou sendo descartado trala fichaxe de DaMarcus Beasley. Tras unha tempada en Vestmannaeyjar, trasladouse á capital do país, Reiquiavik, para xogar no Fylkir, co que acabou descendendo ao remate da campaña 2016.

A continuación mudouse ao Canadá, fichando polo Ottawa Fury da United Soccer League. Alí tivo como adestradores a Paul Dalglish, fillo do histórico Kenny Dalglish, e a Julián de Guzmán, e foi o segundo máximo goleador do equipo na tempada 2017, con sete goles. Comezou a tempada 2018 co equipo canadense, pero deixou o equipo en maio para regresar ao fútbol islandés, fichando polo Grindavík.

O 19 de decembro de 2018 asinou contrato co Chattanooga Red Wolves, club que se acababa de fundar en Chattanooga, Tennessee, e que competiría na seguinte tempada na USL League One. 

Durante a tempada 2022 competiu na máxima división da illa nórdica e trala fin do campionato regresou a Galicia, onde fichou polo Bergantiños, da Segunda División RFEF.  Debutou co club carballés en febreiro de 2023, nun partido ante o Avilés no estadio Román Suárez Puerta, e disputou un total de 12 partidos ata que o seu equipo pechou a tempada co descenso a Terceira. A continuación volveu de novo ao fútbol islandés, fichando polo KF Fjallabyggðar. Alí marcou oito goles en 11 partidos da 2. deild karla, a terceira división do país.

No mercado invernal de 2024 regresou de novo a Galicia, fichando polo Betanzos, da Terceira División RFEF. No conxunto betanceiro disputou un total de 15 partidos, anotando un gol ante o Silva. Na tempada 2024/25 militou no Carral, da Primeira Galicia.

A continuación deixou o fútbol e regresou a Miami para traballar como representantes de Estrella Galicia nos Estados Unidos.

## Notas 
## &nbsp;Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Datos do xogador na USL League One .
*Datos do xogador en Transfermarkt .
*Datos do xogador en Soccerway .
Lingua ayoreo

O **ayoreo** é unha lingua da familia zamucana falada polo pobo ayoreo en Paraguai e Bolivia. O pobo ayoreo é un pobo indíxena que vive de maneira tradicional combinando a caza-recolección e un estilo de vida agrícola. Segundo datos de 2011 tiña 3&nbsp;160 falantes. O ayoreo está clasificado como definitivamente en perigo polo Libro Vermello das Linguas Ameazadas da UNESCO.

## Nome da lingua 
O ayoreo tamén é coñecido cos nomes **morotoco**, **moro**, **ayoweo**, **ayoré** e **pyeta yovai**. Porén, o termo "ayoreo" é máis común en Bolivia, mentres que "Morotoco" o é en Paraguai.

## Clasificación 
O ayoreo clasifícase como unha zamucana, xunto coa lingua chamacoco. O extinto guarañoca puido ter sido un dialecto do ayoreo.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
*Bertinetto, Pier Marco 2009. Ayoreo (Zamuco). A grammatical sketch. Quaderni del Laboratorio di Linguistica della Scuola Normale Superiore di Pisa. 8 n.s.
*Bertinetto, Pier Marco & Luca Ciucci 2012. Parataxis, Hypotaxis and Para-Hypotaxis in the Zamucoan Languages . In: Linguistic Discovery 10.1: 89-111.
*Briggs, Janet R. 1972. Quiero contarles unos casos del Beni. Summer Institute of Linguistics in collaboration with the Ministerio de Educación y Cultura, Dirección Nacional de Antropología. Cochabamba
*Briggs, Janet R. 1973. Ayoré narrative analysis. International Journal of American Linguistics 39. 155-63.
*Ciucci, Luca. 2007/8a.  Indagini sulla morfologia verbale dell'ayoreo.  Quaderni del Laboratorio di Linguistica della Scuola Normale 7.
*Ciucci, Luca 2010. La flessione possessiva dell'ayoreo. Quaderni del Laboratorio di Linguistica della Scuola Normale Superiore di Pisa, n.s. 9,2
*Higham, Alice; Morarie, Maxine; and Greta Paul. 2000. Ayoré-English dictionary, 3 volumes. Sanford, FL: New Tribes Mission.
*Sušnik, Branislava J. 1963. La lengua de los Ayoweos - Moros. Etnolingüística 8 (Boletín de la Sociedad Científica del Paraguay y del Museo Etnográfico). Asunción 8: 1- 148.
*Sušnik, Branislava J. 1973. La lengua de los Ayoweo-Moros. Estructura gramatical y fraseario etnográfico. Asunción: Museo Etnográfico “Andrés Barbero”.
Żeby nie było śladów

***Żeby nie było śladów*** é un filme polaco de 2021 dirixido por Jan P. Matuszyński. Foi escollido para competir polo León de Ouro na 78ª edición do Festival Internacional de Cinema de Venecia. Foi escollido como candidato de Polonia para o Óscar ó mellor filme internacional na 93ª edición dos premios, mais finalmente non foi nomeado. O filme baséase no filme *Żeby nie było śladów* de Cezary Łazarewicz, que recibiu o premio Nike no ano 2017.

## Personaxes 
* Mateusz Górski como Grzegorz Przemyk
* Agnieszka Grochowska
* Tomasz Ziętek
* Tomasz Kot
* Robert Wieckiewicz
* Jacek Braciak
* Aleksandra Konieczna
* Sandra Korzeniak como Barbara Sadowska

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Filmes de Polonia propostos ó Óscar ó mellor filme internacional
* Filmes propostos ó mellor filme internacional na 94ª edición dos Óscar
### Ligazóns externas 
*
Mora, Portugal

**Mora** (antes Amora) é unha aldea portuguesa no distrito de Évora, rexión Alentexo e subrexión de Centro Alentexo cuns 4.979 habitantes (2012).

A aldea de Mora é a sede do **concello** ou **municipio de Mora** con 443,95 km² de superficie e 4 978 habitantes (2011), subdividido en 4 parroquias. O concello está limitado ao norte polo concello de Ponte de Sor, nordeste por Avis, ao leste Sousel, ao sueste por Arraiolos e ao oeste por Coruche.

O concello recibiu foro de&nbsp;D. Manuel I&nbsp;en&nbsp;1519.

## Toponimia 
A primeira referencia ao topónimo Mora  faise nun documento de 1293 chamado *Livro III das Composicións*, a unha herdade chamada **Cabeça de Mora.** 

Nun documento de 1786, *Colecção da legislação antiga e moderna de Portugal*  a aldea de Mora é denominada Amora nun curso entre a ribeira de Marateca e Porto.

O topónimo Mora/Moura/Mouro etc. é moi común na Península Ibérica asociado aos mouros. En Asturias  significa sitios pedregosos, outeiro.

## Freguesías 
esquerda|miniatura|Freguesías do municipio de Mora.
O municipio de Mora está dividido en 4 freguesías, ordenadas por extensión de maior a menor:

* Pavia
* Mora
* Brotas
* Cabeção

## Patrimonio 
O concello de Mora conta cos seguintes bens clasificados polo IPPAR :

* Torre das Águias
* Anta de Pavia, transformada na capela de San Dinís
* Igrexa Matriz de Pavia ou *Igreja Matriz de São Paulo*
* *Cromlech* do Monte das Fontaínhas Velhas ou Cromeleque 1 das Fontainhas
* Santuario e edificacións xunto á Igrexa Matriz de Brotas ou *Santuário da Senhora das Brotas*
* *Pelourinho de Cabeção*

## Poboación 
*(Nota: Número de habitantes "residentes", é dicir, que tiñan a residencia oficial neste concello no momento en que se realizou o censo.* *)*
## Política 
### Eleccións locais (autárquicas)  
Por primeira vez desde 1976, o PS acadou maioría co 48'12% dos votos e 3 representantes, por 2 da Coalición Democrática Unitaria (CDU, formada polo PCP, Os Verdes e ID) co 43'53% e 2 representantes. Desde o 1976 ao 2017 a coalición maioritaria foi a CDU ou partidos integrantes, e oscilou entre o 47'11% e o 67'67%.

### Eleccións lexislativas 
## Gastronomía 
dereita|miniatura|300x300px
A gastronomía local é tipicamente alentexana, onde destacan varios tipos de pratos de migas, que poden variar entre espárragos, balocas, coandros, ovas, embutidos, coliflor e tomate.

## Personalidades 
### Escritores 
* Johan Fernandes (trobador galego)
* Manuel Luís Caeiro
* Maria Manuela Cravidão
*Fernando Namora
* José Vultos Sequeira
* Carlos Canhoto

### Pintores 
* Manuel Ribeiro de Pavia

## Educación 
* Agrupación de Escolas de Mora

## Museos 
* Casa Museo Manuel Ribeiro de Pavia

## Fluviário de Mora 
O **Fluviário de Mora** é un acuario público dedicado aos ecosistemas de auga doce, privilexiando o coñecemento e a importancia da súa biodiversidade, e da súa relación coa humanidade. Atópase no *Parque Ecolóxico de Gameiro*, na parroquia de Cabeção, no concello de Mora.

## Deporte 
* Sport Club Brotense
* Asociación dos Amigos da Che Morense
* Pedais do Raia - Club ciclista

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Câmara municipal de Mora
Elías I do Maine

**Elias I do Maine**, nado no século XI e finado o 11 de xullo de 1110, tamén coñecido como **de la Flèche** ou **de Baugency**, foi conde do Maine, sucedendo ao seu curmán Hugo V do Maine.

## Traxectoria 
Era fillo de Xoán de la Flèche e Paula, filla de Herberto I, conde do Maine. En 1092 o seu curmán Hugo V vendeulle o Maine por 10.000 xilins. Co apoio de Fulque IV o Tiburón continuou a guerra con Roberto II de Normandía. Despois de que Roberto II marchase para a Primeira Cruzada, Elías fixo a paz con Guillerme II, o rexente de Roberto en Normandía.

## Familia 
En 1090 Elías casou con Matilde, filla de Xervasio II de Château-du-Loir. Tiveron unha filla, Ermengarda, casada con Fulque V de Anjou.

En 1109, segundo Orderico Vitalis, Elías casou de novo con Inés, filla de Guillerme VIII de Aquitania, despois de que o matrimonio desta con Afonso VI de León fose anulado por consanguinidade. Elías morreu ao ano seguinte. Segundo Jaime de Salazar y Acha, quen casou con Elías non foi Inés, senón a última esposa do rei Afonso VI, Beatriz de Poitiers, tras quedar viúva.

## Notas
Babardeală cu bucluc sau porno balamuc

***Babardeală cu bucluc sau porno balamuc*** é un filme romanés de 2021 escrito e dirixido por Radu Jude, e producido por Ada Solomon. Está protagonizado por Katia Pascariu, Claudia Ieremia e Olimpia Mălai. e gañou o Oso de Ouro na competición principal. É o terceiro filme romanés en gañar o Oso de Ouro nos últimos nove anos. Foi escollido como candidato de Romanía para o Óscar ó mellor filme internacional e o Óscar ó mellor documental na 94ª edición dos premios, mais finalmente non foi nomeado.

## Personaxes 
* Katia Pascariu como Emi
* Claudia Ieremia como o director
* Olimpia Mălai como Mrs. Lucia
* Nicodim Ungureanu como Mr. Gheorghescu
* Alexandru Potocean
* Andi Vasluianu como Mr. Otopeanu
* Ion Dichiseanu como el mesmo

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Filmes de Romanía propostos ó Óscar ó mellor filme internacional
* Filmes propostos ó mellor filme internacional na 94ª edición dos Óscar
### Ligazóns externas 
*
José Riveiro

**José Luis Riveiro Cabaleiro**, nado en Vigo o 15 de setembro de 1977 é un adestrador de fútbol galego. Dende xuño de 2025 adestra o Al Alhy de Exipto.

## Traxectoria 
Comezou a súa carreira de adestrador con 17 anos, dirixindo un equipo de benxamíns. En 1998 colleu as rendas do seu primeiro equipo sénior, o CD Teis, na Terceira Autonómica, ao que adestrou durante tres anos, logrando o ascenso a Segunda Autonómica. Despois estivo unha tempada como segundo adestrador no equipo xuvenil do Rápido de Bouzas en División de Honra e outra como primeiro adestrador do equipo cadete do mesmo club, antes de regresar ao Teis, ao que dirixiu outros tres anos.

En 2010 converteuse no novo adestrador do Mondariz FC na Primeira Autonómica, logrando o ascenso a Preferente na súa primeira campaña. Mentres estivo á fronte do club, tamén foi adestrador nas categorías xuvenís do Choco e do Celta de Vigo.

Abandonou o banco do Mondariz en maio de 2014 e trasladouse ao estranxeiro para traballar como segundo adestrador de Shefki Kuqi no FC Honka da Veikkausliiga, a primeira división de Finlandia, por recomendación de Pablo Couñago, xogador do club naquel entón. En abril do ano seguinte pasou ao PK-35 Vantaa, tamén como axudante de Kuqi, logrando o ascenso á máxima categoría. O 7 de xuño de 2016 converteuse no segundo adestrador de Mika Lehkosuo no Helsingin Jalkapalloklubi, co que conquistou dúas ligas e unha Copa de Finlandia.

En outubro de 2018 foi contratado como adestrador do FC Inter Turku, a súa primeira experiencia como primeiro técnico en Finlandia. Na súa primeira campaña acadou o subcampionato de liga e clasificou o equipo para a fase previa da Europa League, despois de seis anos de ausencia. Grazas ao seu bo facer, foi elixido mellor adestrador do ano en Finlandia, tanto pola Federación como pola asociación da prensa. Repetiu subcampionato ao ano seguinte, mentres que na tempada 2021 rematou terceiro.

En setembro de 2021 anunciou na súa conta de Twitter que deixaría o club de Turku ao finalizar a tempada. Riveiro dirixiu o seu derradeiro partido á fronte do Inter Turku o 31 de outubro de 2021 fronte a SJK, no que se decidiu o terceiro posto desa tempada. En xuño de 2022 foi anunciado como novo técnico do Orlando Pirates, de Suráfrica.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Datos do adestrador en Transfermarkt .
* Datos do adestrador en Soccerway .
Manco Cápac (filme)

***Manco Cápac*** é un filme peruano de 2020 dirixido por Henry Vallejo. Foi escollido como candidato do Perú para o Óscar ó mellor filme internacional na 94ª edición dos premios, mais finalmente non foi nomeado.

## Sinopse 
Despois de chegar a Puno, Elisban loita por atopar traballo e desenvolver un sentimento de pertenza

## Elenco 
No filme aparecen:

* Jesus Luque Colque
* Gaby Huaywa
* Mario Velásquez
* Yiliana Chong
* Leonardo Villa
* Henry Peláez
* Sol Calatayud
* Julissa Paredes

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Filmes do Perú propostos ó Óscar ó mellor filme internacional
* Filmes propostos ó mellor filme internacional na 94ª edición dos Óscar
### Ligazóns externas 
*
Abd al-Majid ibn Abdun

**Abd-Majid ibn Abdun,** ou na totalidade **Abu Mohamed Abd-Majid ibn Abdun Al Yaburi** عبد المجيد بن عبدون اليابري nado en 1050 en finado en Évora en 1135, tamén coñecido só como **Al Yaburi** ou **Ibn Abdun**, foi un poeta de Al-Andalus.

Foi coetáneo do xurista da taifa de Sevilla Ibn Abdun.

## Traxectoria 
Foi secretario do rei da Taifa de Badaxoz (gobernando en Évora ) Umar ibn Mohammed al-Muwakkil (1078) da dinastía bérber *Miknasa Aftasid*. Cando foron derrotados e Badaxoz conquistada polos almorábides, Ibn Abdun converteuse no secretario de Yusuf ibn Tashfin e despois do seu fillo Ali ibn Yusuf. 

Escribiu un *diwan*; un dos seus poemas é unha *qasida* (elexía) sobre a caída da casa dos aftásidas, coñecida como *al-Qasidah al-bassamah* ou *Abduniyya*. Ibn Badrun (morto en 1211), tamén poeta de Al-Andalus, escribiu un longo comentario sobre os poemas e a prosa de Ibn Abdun (*Copa da flor e cuncha da perla*), traducido e editado por Reinhart Dozy en 1848.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* *Sharh Qasidat al-wazir al-katib fīl-adab wa-al-maratib li-AbīAbd al-Majid ibn Abdun*, de Abd al-Malik ibn Abd Allah Ibn Badrun; Mahmud Hasan Shaybani; Abd al-Majid ibn Abd Allah Ibn Abdun, ed.: al-Riyad : MH al-Shaybanī, 1993.
* Abd al-Malik ibn Abd Allah Ibn Badrun, *Sharh qasidat Ibn Abdun al-marufah bi-al-basamah fīal-tarikh wa-al-adab*, O Cairo: Mahbaat al-Saadah, 1921/22
* María José Rebollo Avalos, *La cultura en el reino Taifa de Badajoz : Ibn Abdun de Evora (m. 530/1135)*, Departamento de Publicaciones de la Excma. Diputación Provincial de Badaxoz, 1997
* José Mohedano Barceló, *Ibn Abdun de Evora, c. 1050-1135 : breve apresentacão e selecão dos seus poemas*, Evora : Universidade de Évora, 1982.
* James T. Monroe, *Hispano-Arabic Poetry: A Student Anthology*, Gorgias Press LLC, 2004, pp.&nbsp;228–241 https://books.google.es/books/about/Hispano_Arabic_Poetry.html?id=31VFvgAACAAJ&redir_esc=y (consultado o 10-4-2013)
Razzhimaya kulaki

***Razzhimaya kulaki*** (en ) é un filme ruso de 2021 dirixido por Kira Kovalenko. Foi rodado en lingua oseta. En xullo de 2021, o filme gañou o premio na sección Un Certain Regard do Festival Internacional de Cinema de Cannes. Foi escollido como candidato de Rusia para o Óscar ó mellor filme internacional na 94ª edición dos premios, mais finalmente non foi nomeado.

## Sinopse 
Ada, unha rapaza oseta, quere escapar da súa vida na pequena vila de Mizur en Osetia do Norte, Rusia.

## Personaxes 
* Milana Aguzarova como Ada
* Alik Karayev como pai
* Soslan Khugayev como Akim

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Filmes de Rusia propostos ó Óscar ó mellor filme internacional
* Filmes propostos ó mellor filme internacional na 94ª edición dos Óscar
### Ligazóns externas 
*
María de Portugal, marquesa de Tortosa

**María de Portugal,** nada en Évora en 1342 e finada despois de 1375 en Aveiro, foi unha infanta de Portugal, filla de Pedro I de Portugal e de Constanza Manuel de Castela.

## Traxectoria 
Quedou orfa de nai con 3 anos, o seu único irmán de pai e nai foi Fernando I de Portugal e tivo 4 medios irmáns pola relación do seu pai coa nobre galega Inés de Castro.

En 1354, o seu avó casouna cun familiar quince anos maior que ela, Fernando de Aragón, marqués de Tortosa, neto de Fernando IV de Castela, e de Afonso IV de Aragón. A noiva, no momento do matrimonio, aínda non cumprira os doce anos. Deste matrimonio non houbo descendencia, pois a infanta era estéril. Zurita menciona que "*muestran al rey de Aragón mucho descontento y pesar*".

O marido estaba exiliado en Castela desde xullo de 1348, cando derrotado polo seu medio irmán Pedro IV de Aragón, viuse obrigado a abandonar o reino de Valencia. 

Durante a *Guerra dos dous Pedros*, entre o seu medio irmán Pedro IV e o seu curmán Pedro I de Castela *O cruel*, Fernando, que aspiraba ao trono deste último, resultou ser un aliado molesto para Pedro IV, quen fixo que o asasinasen o 16 de xullo de 1363.

Viúva, María veu como o seu cuñado se apoderou dos dominios do seu marido (Tortosa, Albarracín, Fraga e outros lugares) e prohibiulle, regresar a Portugal até ela renunciar aos seus bens. Tras unha fuga infrutuosa, María foi presa baixo a custodia de dúas damas aragonesas da súa cuñada Lionor de Sicilia, a pesar das protestas de Carlos II de Navarra, que a apoiou. Durante os nove anos seguintes, María viviu en Barcelona rodeada de parentes do seu marido que a odiaban até o punto de querer matala, porén sospeitaban que ela podería usar maxia e feitizos contra os seus inimigos.

Rexeitou a proposta de matrimonio con Federico III de Sicilia que o papa Urbano V lle propuña. Finalmente, en 1373, María e Pedro IV chegaron a un acordo e ela estableceu herdeiro universal ao seu irmán Fernando.

Con todo, no contexto das Guerras Fernandinas, María esforzouse por establecer a alianza entre as coroas de Aragón e Portugal  Segundo Zurita, nos termos do tratado de alianza entre os dous reinos, o conde de Barcelos, Martim García e Baltasar de Espinola "*ballestero do rei de Portugal*" serían reféns (garantes).

En 1375, ela regresou a Portugal, fíxose monxa no convento de San FrancIsco en Santarém, onde viviu até o seu pasamento. Non sabemos a data da súa morte, probabelmente despois de 1375; coñécese unha carta de 1374, do futuro Xoán I de Aragón para o seu pai, na que acusa a María de Portugal de ser a instigadora da morte da primeira esposa dese príncipe, polo que é de presumir que nese ano aínda vivía.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
* 
* 
* 
*
Ibn Abdun

O nome **Ibn Abdun** pode referirse a:

***Abd al-Majid ibn Abdun**, poeta andalusí;

***Ibn Abdun**, xurista andalusí.
The Matrix Resurrections

***The Matrix Resurrections*** é un filme de ciencia ficción estadounidense de 2021 producido, escrito e dirixido por Lana Wachowski. É a secuela de *Matrix Revolutions* (2003) e a cuarta entrega da franquía de filmes de *Matrix*. Keanu Reeves, Carrie-Anne Moss, Jada Pinkett Smith e Lambert Wilson retoman os seus personaxes dos anteriores filmes, aos que se suman Yahya Abdul-Mateen II, Jessica Henwick, Jonathan Groff, Neil Patrick Harris e Priyanka Chopra Jonas. 

## Sinopse 
Sesenta anos despois de *Revolutions*, Neo ten unha aparente vida tranquila e traballa como programador de videoxogos, mais non consegue distinguir os soños da realidade. Un grupo de rebeldes, coa axuda dunha versión programada de Morpheus, libera a Neo da nova versión de Matrix e loita contra un novo inimigo que retén a Trinity en catividade.

## Cast
miniatura|dereita|220px|Keanu Reeves e Carrie Ann Moss durante a rodaxe de *The Matrix Resurrections*.
* Keanu Reeves como Thomas Anderson / Neo. 
* Carrie-Anne Moss como Tiffany / Trinity.
* Jessica Henwick como Bugs. 
* Jonathan Groff como Axente Smith. 
* Neil Patrick Harris como o Analista. 
* Jada Pinkett Smith como Niobe.
* Lambert Wilson como Merovingian. 
* Telma Hopkins como Freya.
* Chad Stahelski como Chad.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
*
*
Spirolina

***Spirolina*** é un xénero de protozoos foraminíferos da familia Peneroplidae. A súa especie tipo é *Spirolina cylindracea*. O seu rango cronoestratigráfico abrangue desde o Eoceno ata hoxe.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* 
* *Spirolina* no World Register of Marine Species (WoRMS)