open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ajaw

[miniatura|333x333px|[K'inich Janaab' Pakal, *ahau* de Palenque.]]
O **ajaw** ou **ahau** é a denominación da clase gobernante (os dignatarios) das cidades-estado da cultura maia. Este termo foi interpretado como un sinónimo de *señor*, *dirixente*, *rei* ou *líder*, pero este termo abarca a todos os membros da caste gobernante, e non só a un individuo. O título de *ajaw* tamén lle foi concedido á caste sacerdotal maia. Tamén foi o nome do vixésimo día do calendario ritual dos maias.

## Orixe 
A palabra provén do maia clásico, e aínda existe entre as actuais linguas maias, con algunhas variacións de pronuncia ou de escrita. A enciclopedia *Iucatán no Tempo* di que segundo o *Dicionario de Motul*, *ajaw* significa rei ou emperador, monarca, príncipe ou gran señor. Igualmente significa corcovado. Ajaw é tamén o nome dun día do calendario maia.

A forma *ajaw* foi proposta e aprobada en 1994 pola Academia de Linguas Maias de Guatemala, e foi adoptada polos maias contemporáneos. Antes esta normalización das linguas maias, este termo era normalmente escrito como *ahau*, derivado das primeiras transcricións de textos en maia iucateco ó español. No sistema de escrita maia, o termo *ajaw* era escrito por medio de glifos.

## Uso 
O título de *kuhul ajaw* (*señor divino*) éralle outorgado a un individuo con gran poder e influencia na política maia. O poder e a influencia dun ajaw variaba considerablemente, xa que o dominio dun só individuo podía abarcar varias cidades, e a súa influencia podía estenderse máis aló desta esfera. Este dominio podía tamén recoñecérselle á súa dinastía ou á súa cidade.

O título de ajaw tamén lle foi outorgado a varias mulleres, a quen se lles antepuña o prefixo ***ix-*** ("muller") ó seu título para indicar o seu sexo.

## *Ajaw* como unidade de tempo 
Cronoloxicamente, dentro do ciclo maia, o *Ajaw* é un ciclo composto por 13 katunes (93.600 kines/días ou 256,28 anos) ou 260 Tunes (períodos de 360 días) ou 360 Tzolkin. Á súa vez, 20 ciclos ajaw compoñen unha das capas do ciclo da Conta longa. Por tanto, o *Ahau* é a 20ª parte da Conta Longa e tamén é a centésima parte do ciclo de 5 contas longas.

## Notas
Luís Conde Rivera

**Luís López de Rivera**, coñecido como **Luís Conde de Rivera**, **Luís Conde Rivera** ou **Conde de Rivera**, nado en Barxa (A Gudiña) e finado nos anos oitenta do século XX, foi un xornalista e escritor galego.

## Traxectoria 
Foi redactor de *El Noroeste*. En 1927 publicou unha novela curta titulada *Carmeliña*. Colaborou en *Vida Gallega*, *El Correo Gallego* e *El Eco de Santiago*. Marchou a Madrid en 1928 e integrouse no Lar Gallego; colaborou en *ABC*, *Blanco y Negro* e *Galicia en Madrid* e dirixiu *Galicia*.

Logo do golpe de Estado do 18 de xullo de 1936 foi director do diario *Voluntad* de Xixón dende decembro de 1937, e redactor xefe de *La Mañana* de Lleida, cando o dirixía Emilio Romero. Despois trasladouse á Coruña onde dirixiu a revista *Alfar*, colabotou en *La Noche* e incorporouse á redacción de *El Pueblo Gallego* en xullo de 1948. Instalouse en Sevilla, onde traballou no *ABC*, foi correspondente de *La Noche* e colaborou en *La Vanguardia*.

## Obras 
* *Carmeliña*, 1927.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
*
Eugenio Fernández Leis

**Eugenio Fernández Leis**, nado en Santiago de Compostela cara a 1872 e finado en Vigo en febreiro de 1942, foi un xornalista e escritor galego.

## Traxectoria 
Funcionario do concello de Vigo, xubilouse en 1926. Foi redactor de *Noticiero de Vigo*, *La Voz de Vigo* e *La Concordia*, colaborou en *El Progreso* e *Vida Gallega*. Publicou contos co pseudónimo **Paul de Cotenada** en *El Progreso*, *La Idea* e *Gaceta de Galicia* e *Follas Novas* e Nova Galicia de América, e algúns en galego en *El Tea*. Foi correspondente en Santiago de Compostela de *Tierra Gallega* e *Diario Universal* de Madrid, e logo do seu traslado a Vigo foi correspondente nesta cidade  de *Cuba* (A Habana), *La Nación* (Iquitos) e *La Voz de Galicia* de Buenos Aires. Foi presidente da sociedade Recreo Liceo de Vigo. En 1938 volveu instalarse coa familia en Santiago de Compostela, onde dirixiu a xestoría Nuevo Centro. Finou en Vigo a finais de febreiro de 1942 con 69 anos.
[miniatura|esquerda|350px|De pé, de esquerda a dereita: [Humberto Cuíñas, Rafael Fuembuena, Blas Agra Mancebo, Miguel de Zárraga, Luis Suárez Gutiérrez, **Eugenio Fernández Leis** e Julián García Larrú. Sentados Enrique Pereira Borrajo, Miguel Fernández Lema, Emilio Rodal e Antonio Fernández Arreo. Asociación da prensa de Vigo, 1909.]]
## Obras 
* *Almas gemelas*, 1914 (con Clemencia Otero).
## Notas
Proxecto de referendo constitucional das Illas Feroe

miniatura|Mapa das Illas Feroe.
O **referendo para a aprobación dunha nova constitución** nas  Illas Feroe estaba previsto inicialmente para o 25 de abril de 2018. Os votantes decidirían sobre unha proposta para crear unha constitución feroesa separada de Dinamarca, con vistas a unha futura independencia. Así e todo, non se puido celebrar aínda por non se poñer de acordo o parlamento feroés no texto da nova constitución.

O referendo foi anunciado no 2017 polo Primeiro Ministro das illas, Aksel V. Johannesen.

## Notas
Antón Presa Viso

**Antonio Presa Viso**, nado en Ribadetea (Ponteareas) en 1895 e finado na mesma parroquia o 14 de xaneiro de 1924, foi un escritor galego.

## Traxectoria 
Foi correspondente de *Heraldo de Vigo* en Ponteareas. Oficial de Facenda, traballou nas Delegacións de Facenda de Segovia e León. Pertencía ao Partido Nazonalista Gallego. Publicou poemas en *Vida Gallega*, *Diario de León* e *Blanco y Negro* e foi colaborador de *El Tea* onde publicaba unha sección titulada "Enxebradas. Lira Celta". Foi autor do xoguete cómico *A dona do agrario* estreada polo coro Foliadas e Cantigas de Pontevedra, no Salón Quiroga de Marín, o 22 de abril de 1923; da comedia en dous actos e un prólogo *A Morriña* estreada tamén por Foliadas e Cantigas no Teatro Tamberlick de Vigo en xuño dese mesmo ano e doutra obra titulada* Cornetada*. Morreu aos 28 anos.

## Obras 
* *A Morriña*, 1925 (con ilustracións de Castelao).
* *Terra adourada (Obra rescatada)*, 1995.

## Vida persoal 
Casou en Ourense con Mercedes Sas Murias en 1917.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
*
Xabre

**Xabre** pode referirse a:
***Area** grosa. 
***Sábrego**, solo de textura areenta formado pola descomposición do granito.
***Fenda** que se realiza en certos obxectos para inserir nela algunha peza; releixo.
Humberto Cuíñas

**Humberto Cuíñas González**, nado en Vigo o 18 de decembro de 1885 e finado na mesma cidade o 24 de outubro de 1965, foi un xornalista e poeta galego.

## Traxectoria 
[miniatura|350px|De pé, de esquerda a dereita: **Humberto Cuíñas**, Rafael Fuembuena, [Blas Agra Mancebo, Miguel de Zárraga, Luis Suárez Gutiérrez, Eugenio Fernández Leis e Julián García Larrú. Sentados Enrique Pereira Borrajo, Miguel Fernández Lema, Emilio Rodal e Antonio Fernández Arreo. Asociación da prensa de Vigo, 1909.]]
Fillo de Pío Lino Cuíñas Pereira. Foi dependente de comercio e traballou no Banco de Vigo, primeiro nas oficinas centrais, e despois na sucursal de Ourense. Poeta xocoso. Foi redactor de *El Mercantil*, *La Lucha*, *Letras y Deportes* e *La Ráfaga*. Pertenceu á directiva do Centro de Hijos de Vigo e colaborou en *Martín Codax*. Publicou un libro de versos festivos titulado *Berzas y otras legumbres*.

## Obras 
* *Berzas y otras legumbres*, 1916.

## Vida persoal 
Foi irmán do tamén xornalista Celso Cuíñas González. Casou con Marina Aymerich Carrera e foi pai de Humberto Cuíñas Aymerich.

## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
*
Imperio Azteca

O **Imperio Azteca** ou a **Tripla Alianza** (en ), comezou como unha alianza de tres "altepetl", ou cidades-estado aztecas: Tenochtitlán, Texcoco e Tlacopán. Estas tres cidades-estado gobernaron a área arredor do Val de México dende 1428 até que en 1521 foron derrotadas polas forzas dos conquistadores españois e os seus aliados nativos baixo o mando de Hernán Cortés.

A Tripla Alianza formouse na facción vitoriosa dunha guerra civil entre a cidade de Azcapotzalco e as súas antigas provincias tributarias. Malia que o imperio comezou nun principio como unha alianza por tres cidades autogobernadas, Tenochtitlán axiña se converteu na dominante militarmente. Na época da chegada dos españois, en 1519, as terras da Alianza estaban gobernadas por Tenochtitlán, mentres que os seus aliados tiñan papeis subsidiarios.

A alianza comezou guerras e expandiuse rapidamente despois da súa formación. No seu estado máximo de expansión, a alianza controlou a maioría do centro de México así como territorios máis distantes dentro de Mesoamérica, como a provincia de Xoconochco, un exclave azteca preto da actual fronteira con Guatemala. O goberno azteca foi descrito polos estudosos como "hexemónico" ou "indirecto". Os aztecas deixaron no poder ós gobernantes das cidades conquistadas sempre que aceptasen dun tributo semi-anual á Alianza, así como apoio militar na guerra. En compensación, a autoridade imperial ofreceu protección e estabilidade política, e facilitou a integración económica de diversos pobos e territorios cunha significativa autonomía local.

A relixión do imperio era o politeísmo azteca, adorando a diversos panteóns que incluían a ducias de deidades. Moitos cultos conseguiron un recoñecemento oficial importante abondo como para estar representado no recinto do templo central da capital. O culto imperial era o de Huitzilopochtli, o distintivo deus guerreiro dos mexicas. Os pobos das provincias conquistadas tiñan permitido manter e continuar coas súas propias tradicións relixiosas, sempre que engadisen ó deus imperial Huitzilopochtli nos seus panteóns locais.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
;Fontes primarias
*
* 
*  
*  

; Fontes secundarias
*
*
* 
*
*
*
*
*
*
*
*
*
Lingua mochica

A **lingua mochica**, **yunga** ou **yunka** (*muchik*) é unha das linguas que se falaban na costa e parte da serra norte do Perú. Foi unha das *linguas xerais* do país na chegada dos conquistadores españois (século XVI) como o foron tamén o quechua, o aimará, o quingnam, o uru e o puquina.

O mochica amosa moitas características radicalmente diferentes das linguas quechuas e da lingua aimará, as dúas meirandes familias lingüísticas andinas, que si intercambiaron gran cantidade de léxicos. A investigación realizada por Alfredo Torero sobre esta lingua ten como fonte de datos principal a *Gramática de la lengua yunga* que escribiu en 1644 o sacerdote peruano Fernando de la Carrera Daza. Do mesmo xeito, toma en conta o *Rituale seu Manuale Peruanum* de Luis Jerónimo de Oré de 1607 con só seis páxinas sobre o mochica escritas por un autor anónimo (este manual recolle oracións e sermóns breves en varias linguas da época). Ademais, considérase tamén a lista de voces mochicas que elaborou o bispo Baltazar Martínez Compañón a finais do século XVIII e a obra de Ernst Middendorf, *Das Muchik oder die Chimu-Sprache* de 1892.

A comezos do século XXI, algunhas institucións lambayecanas como o capítulo local do INCe algúns colexios de Chiclayo comezaron programas de ensino desta lingua sobre a base da bibliografía rescatada polos investigadores, como a gramática de De la Carrera.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
*
Lingua otomí

A **lingua otomí** é unha lingua indíxena de México, falada polo pobo otomí. Os indíxenas otomís do Val de Mezquital tamén a chaman *hñähñu* na súa propia lingua. O otomí é unha lingua mesoamericana e amosa algúns dos trazos característicos da área lingüística mesoamericana. Segundo a Lei de Dereitos Lingüísticos de México, o otomí é recoñecido como unha lingua nacional, a carón doutras sesenta linguas indíxenas e o  castelán, e por dereito, ten a mesma validez teórica no país. Polo seu número de falantes, o otomí é a sétima lingua indíxena máis falada de México, despois do náhuatl, o iucateco, o zapoteco, o mixteca, o tzotzil e o tzeltal. Porén, este dato é só indicativo, xa que en realidade a "lingua otomí" debe considerarse como un grupo con moitas variantes. O otomí está clasificado como "vulnerable" polo Libro Vermello das Linguas Ameazadas da UNESCO.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
*
Pobo mixteco

Os **mixtecos** (*Ñuù savi*) son un pobo indíxena que habita en México, na rexión coñecida como La Mixteca, en Oaxaca e Puebla así como na rexión montañosa de Guerrero. Os pobos mixtecos están divididos en tres grupos: os mixtecos altos pertencen á clase alta e son polo xeral ricos, os mixtecos baixos son polo xeral pobres, e os mixtecos da costa que viven na costa do pacífico de Oaxaca e Guerrero. A lingua mixteca forma unha póla principal da familia de linguas otomangueanas.

Nos tempos precolombianos, as cidades estado mixtecas competían entre elas e cos reinos zapotecos. A principal cidade mixteca foi Tututepec que conseguiu máis prominencia no século XI baixo o liderado de Oito Veado Gadoupa de Xaguar, o único rei mixteca que uniu as cidades das terras altas e baixas nun único estado. Ó igual que o resto de pobos indíxenas de México, os mixtecas foron conquistados polos invasores españois no século XVI. O número de mixtecas antes da conquista roldaba os 1,5 millóns. Hoxe en día, o seu número é duns 800&nbsp;000 en México, e tamén hai poboacións importantes nos Estados Unidos.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Cultura mixteca
### Bibliografía 
*
Gándara Longa, Reádegos, Vilamarín

**Gándara Longa** é un lugar da parroquia de Reádegos, no concello ourensán de Vilamarín, na comarca de Ourense. Segundo o IGE, en 2016 tiña 8 habitantes (4 homes e 4 mulleres).

## Lugares e parroquias 
### Lugares de Reádegos 
### Parroquias de Vilamarín 
## Notas
Agrupación Martín Codax

A **Agrupación Martín Codax** foi unha sociedade cultural radicada en Vigo durante a Segunda República Española.
## Historia e características 
Fundada polo presbítero Emilio Álvarez Martínez (**o Reisiño**). A súa denominación facía referencia ao trobador medieval Martín Codax. Dedicada principalmente á representación de obras teatrais -en particular de José María Pemán-, coa recadación financiaban outras actividades educativas. Creada cara finais de 1932, a agrupación non se constituíu formalmente como asociación ata 1934.

Vinculada a Acción Católica e á URD, incorporou membros da Falange galega así como un gran número de japistas. En xeral os seus dirixentes abrazaban posicións de extrema dereita, aínda que o proceso de fascistización do grupo non foi completo. Claramente españolista, aceptaba un marco de autonomía para a "rexión galega". Mantiveron o seu primeiro choque violento en agosto de 1933, en Baiona. A agrupación editou a revista homónima, que comezou a publicarse en febreiro de 1935, con José Vázquez Fernández na dirección e con Jesús Villot Vidal como redactor xefe.

Os actores José Signo e José María Seoane pertenceron á asociación antes de pasar ao Teatro Nacional.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
*
*
Martín Codax (revista)

***Martín Codax*** foi unha revista de periodicidade mensual editada en Vigo entre 1935 e 1941 pola Agrupación Martín Codax.

## Historia e características 
Subtitulada *Órgano de esta agrupación*, apareceu o 1 de febreiro de 1935. Publicación mensual, estaba dirixida por José Vázquez Fernández, con Jesús Villot Vidal como redactor xefe. Entre os colaboradores figuraron Blas Agra Mancebo, Humberto Cuíñas, Eugenio López Aydillo, José María Pemán e Jaime Solá. Informaba das actividades da Agrupación e publicaba poemas e artigos superficiais sobre cuestións literarias e artísticas. Tiña unha tendencia ultradereitista. Nos últimos anos fíxose cargo da dirección da revista o fundador da Agrupación, o presbítero Emilio Álvarez Martínez. Cesou a súa publicación co número 73, un monográfico dedicado a José Calvo Sotelo, que apareceu o 13 de xullo de 1941.

## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
* 

### Outros artigos 
* Lista de publicacións impresas da provincia de Pontevedra
Eduard Campabadal

'''Eduard 'Edu' Campabadal Clarós''', nado o 26 de xaneiro de 1993 en Tarragona, é un futbolista profesional español da canteira do Barcelona, que xoga como lateral esquerdo, aínda que tamén pode xogar de central, no Club Deportivo Lugo da Segunda División.

## Traxectoria 
Nado en Tarragona, Cataluña, Campabadal comezou a forxarse como futbolista nas categorías inferiores do Futbol Club Barcelona. Tras seis anos no filial do equipo barcelonés, en xullo de 2012 asina polo Wigan Athletic da Premier League. O seu debut co primeiro equipo chegaría o 19 de maio de 2013, última xornada da "Premier", onde o seu equipo empataría 2-2 ante o Aston Villa.

Tras acabar a temporada, Campabadal regresa a España e o 21 de xullo asina un contrato por dúas temporadas co Córdoba CF da Segunda División. Nun comezo foi asignado ao filial cordobés da Segunda División B, aínda que antes de final de ano, o 8 de decembro, debuta co primeiro equipo. Esta estrea sería cunha derrota no Estadio de La Romareda por 1-2 ante o Real Zaragoza. A partir desa data Campabadal xoga até 17 partidos, colaborando no ascenso do seu equipo á Primeira División. O seu debut na máxima categoría prodúcese o 12 de setembro, saíndo como titular no empate do seu equipo 1-1 contra a UD Almería no Estadio de los Juegos Mediterráneos. Con todo, sería substituído no minuto 68 por mor dunha lesión.

Trass xogar catroce partidos na Primeira División, doce deles como titular, asina polo RCD Mallorca da segunda categoría. Nos dous seguintes anos xoga até 60 partidos de liga para o equipo mallorquín, a maioría como titular, aínda que sen poder evitar o descenso do seu equipo tras o final da temporada 2016−17. O 6 de xullo de 2017 anúnciase a súa fichaxe por dúas temporadas con opción a outra polo Club Deportivo Lugo.

### Clubs 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Datos do xogador en bdfutbol.com 
* Datos do xogador en Transfermarkt 
* Datos do xogador en soccerway.com
* Datos do xogador en soccerbase.com
Provincia de Al-Hoceima

A **provincia de Al-Hoceima** é unha provincia de Marrocos, pertencente á rexión Taza-Al Hoceima-Taounate.

Al-Hoceima limita coa provincia de Nador, de Chauen, de Taounate e Taza. A provincia comprende tres círculos, os de Beni Bufra, Targuist e Beni Urriaguel. Cidades importantes son tamén: Beni Bouayach, Beni Hadifa,  Imzouren, Issaguen (Ketama) e Tamassint.

## Parque Nacional de Al-Hoceima 
O Parque Nacional de Al-Hoceima está situado na fachada norte do mediterráneo de Marrocos, na cidade de Al-Hoceima, na rexión da tribo de Bocoya, a 150 Km ao leste do Estreito de Xibraltar, cunha superficie terrestre e mariña de 310&nbsp;km². Conta con numerosas zonas de grande valor biolóxico onde domina o litoral de costas rochosas salvaxes pouco explotadas. O macizo calcario duns 40&nbsp;km. que constitúe este litoral continúa ata o mar formando acantilados que acadan 700 m creando unha paisaxe dunha grande diversidade tanto xeográfica como biolóxica.

Os aduares máis importantes da zona son os de Aduz e Tausart, pertencentes ao concello de Ruadi, famoso polo seu Zoco el Had Ruadi.

## División amministrativa 
A provincia de Al-Hoceima consta de catro concellos e trinta e unha comunas:

## Referencias 
## Ligazóns externas
Gaizka Martínez

**Gaizka Martínez Navarro**, nado en Getxo (Biscaia) o 27 de outubro de 1996, é un futbolista español. Xoga de defensa e o seu equipo actual é o Deportivo Fabril.

## Traxectoria 
O 2 de xullo de 2017 foi fichado polo Deportivo da Coruña para xogar no seu filial, recentemente ascendido a Segunda División B.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
*Datos do xogador en bdfutbol.com 
*Datos do xogador en transfermarkt.es
Zona especial de conservación do Río Tambre

O espazo natural do **río Tambre** é un unha zona especial de conservación (ZEC) que ampara a cunca media e alta do río Tambre. O tramo do río protexido está nas comarcas de Ordes e Santiago: pasando por Tordoia, Ordes, Mesía, Trazo, Oroso, Frades, Santiago de Compostela e O Pino. Pretende protexer a vexetación das áreas de ribeira do río.

## Hábitats
O espazo natural pretende protexer ao río Tambre e os seus afluentes na cunca media e alta. Acolle aos ríos desde o piso basal ata a parte superior da cunca hidrográfica, así como as ribeiras de lama e a súa vexetación. Cobre tamén as costas con rochas silíceas e a súa vexetación de muro e pioneira. Ampara tamén os bosques de *Alnus glutinosa* e *Fraxinus excelsior*, as carballeiras de *Quercus robur* e *Q. pyrenaica* e aos queirogais. Acolle os prados que hai en substratos de calcarios e os prados de sega pretos ao río.:
### Flora
### Fauna
#### Invertebrados
#### Peixes
#### Anfibios e réptiles
#### Mamíferos
## Notas
Mozart (homónimos)

**Mozart** pode referirse a:

## Persoas 
* Relacionados con Wolfgang Amadeus Mozart.
** Familia Mozart:
*** **Franz Mozart** (1649–1694), bisavó de Wolfgang Amadeus Mozart.
*** **Johann Georg Mozart** (1679–1736), avó de Wolfgang Amadeus Mozart.
*** **Leopold Mozart** (1719–1787), compositor e violinista austríaco, pai de Wolfgang Amadeus Mozart.
*** **Anna Maria Pertl Mozart** (1720–1778), muller de Leopold Mozart e nai de Wolfgang Amadeus e Maria Anna Mozart.
*** **Maria Anna Mozart** (1751–1829), música austríaca, irmá de Wolfgang Amadeus Mozart, coñecida como **Nannerl**.
*** **Wolfgang Amadeus Mozart** (1756–1791), compositor austríaco.
*** **Maria Anna Thekla Mozart** (1758–1841), prima de Wolfgang Amadeus Mozart.
*** **Constanze Mozart** (1762–1842), muller de Wolfgang Amadeus Mozart.
*** **Carl Thomas Mozart** (1784–1858), compositor austríaco, fillo máis vello de Wolfgang Amadeus e Constanze Mozart.
*** **Franz Xaver Wolfgang Mozart** (1791–1844), compositor, pianista e director de orquestra, fillo máis novo de Wolfgang Amadeus e Constanze Mozart.
* Non relacionados con Wolfgang Amadeus Mozart:
** Mozart Santos Batista Júnior (nado en 1979), futbolista brasileiro.
** Mozart Camargo Guarnieri (1907–1993), compositor brasileiro.
** Marc Mozart, compositor e produtor alemán, membro de Mozart & Friends.

## Arte e entretemento 
### Filmes 
**Mozart* (filme de 1936), ou *Whom the Gods Love*, filme británico sobre o compositor.
**Mozart* (filme de 1955), filme austríaco sobre o compositor.

### Musicais 
* *Motsart i Sal’yeri*, ópera de Nikolai Rimskii-Korsakov.
* *Mozart*, comedia musical de Reynaldo Hahn e Sacha Guitry.
* *Mozart!*, musical austríaco sobre o compositor.
* ''Mozart, l'opéra rock*, musical francés dirixido por Olivier Dahan.

## Lugares 
* **Mozart (cráter)**, cráter de Mercurio.
* **Mozart, Saskatchewan**.
* **Mozart, Virxinia Occidental**.

## Tecnoloxía 
*HTC 7 Mozart, *smartphone''.
*Mozart the music processor, programa de composición musical.
*Mozart Programming System, linguaxe de programación.

## Outros 
* Efecto Mozart, os supostos efectos que a música de Wolfgang Amadeus Mozart produce sobre a psicoloxía e o comportamento humanos.
Simplesat

**Simplesat** foi un satélite artificial da axencia espacial estadounidense NASA lanzado o 10 de agosto de 2001 a bordo do transbordador espacial Discovery na  misión STS-105 desde o Centro Espacial de Cabo Cañaveral en Florida.

## Características 
Simplesat foi un satélite experimental construído para estudar a posibilidade de facer satélites baratos e funcionais a partir de pezas comerciais. A bordo levaba un GPS para determinar a súa orientación e un pequeno telescopio. O satélite foi despregado desde a bodega de carga do transbordador espacial Discovery, pero despois de soltalo non se conseguiu establecer contacto por radio co mesmo. Reentrou na atmosfera terrestre o 30 de xaneiro de 2002.

## Véxase tamén 
### Outros artigos 
*Transbordador espacial Discovery

## Notas
Orde dos Freires Menores Descalzos

[miniatura|[Vitral que representa a san Pedro de Alcántara.]]
A **Orde dos Freires Menores Descalzos** ou **Orde dos Freires Menores Descalzos da estrita observancia** (en  ou *Ordo Fratrum Minorum Strictioris Observantiae Discalceatorum*), tamén coñecidos como **franciscanos descalzos** ou **conventuais reformados**, foi unha reforma observante da orde franciscana, nada no seo da Orde dos Freires Menores Conventuais e de xeito paralelo co nacemento en Italia da Orde dos Freires Menores Reformados, coa intención de aumentar o rigor e malia austeridade da vida conventual da orde. Tivo a súa orixe en Granada (Coroa de Castela) en 1495, por obra de Juan de Guadalupe, polo que foron tamén coñecidos como **guadalupanos**, seguindo os pasos da reforma de Juan de la Puebla de 1487. Os seus membros empregaban as siglas **O.F.M. Disc.** e, máis adiante, cando foron chamados **alcantarinos** pola reforma de san Pedro de Alcántara, tamén utilizaron as siglas **O.F.M. Alc.**
Oito Veado Gadoupa de Xaguar

**Oito Veado Gadoupa de Xaguar** (en mixteco: *Iya Nacuaa Teyusi Ñaña*) ou **8 Veado** para abreviar, foi un poderoso gobernante mixteco na Oaxaca do século XI. Aparece atestado nun manuscrito precolombiano do século XV, coñecido como *Codex Zouche-Nuttall*, e noutros manuscritos mixtecos. O seu apelido tradúcese tamén como *Gadoupa de Tigre* e *Gadoupa de Ocelote*. John Pohl datou a súa vida entre os anos 1063 e a súa morte por sacrificio no ano 1115. De acordo coa práctica estándar mesoamericana, o nome "Oito Veado" refírese ó día do seu nacemento dentro do ciclo de 260 días, que se compón de 13 números e 20 símbolos variados (que inclúen animais, plantas e fenómenos naturais).

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
*
A Picaraña

O topónimo **A Picaraña** pode referirse a:

;En Galiza
***A Picaraña**, lugar da parroquia de Mazaricos, no concello de Mazaricos;
***A Picaraña**, lugar da parroquia de Cruces, no concello de Padrón;
***A Picaraña**, lugar da parroquia de Porto, no concello de Salvaterra de Miño;
***A Picaraña**, lugar da parroquia de Vilariño, no concello de Val do Dubra.

;Monte de Galiza
***Monte da Picaraña**, monte da comarca do Condado, entre os concellos de Ponteareas e Mondariz.

## Véxase tamén
### Outros artigos
Talorc mac Achiuir

**Talorc mac Achiuir** é un rei lendario dos pictos que só é coñecido por aparecer nas listas reais.

## Notas
Gartnait II Duberr dos pictos

**Gartnait II Duberr dos pictos** é un rei lendario dos pictos que gobernou durante o século IV e que só é coñecido polas listas reais.

## Notas
Drest I

**Drest** ou **Drust**, fillo de Erp, é un rei lendario dos pictos dende o ano 412 até o 452.

A *Crónica picta* conta que Drest reinou durante 100 anos e gañou en 100 batallas. Tamén se di que San Patricio foi a Irlanda no décimo noveno ano do seu reinado, que se produciu a mediados do século V. A *crónica* conta que exiliou ó seu irmán Nechtan a Irlanda. John de Fordun suxire que Drest reinou durante 45 anos no tempo de Paladio e non durante o Patricio, e que foi confundido co seu irmán Nechtan.

A lista de reis rexistra que foi sucedido por Talorc, fillo de Aniel.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
*Anderson, Alan Orr, *Early Sources of Scottish History A.D 500&ndash;1286*, volume 1. Reprinted with corrections. Paul Watkins, Stamford, 1990. ISBN 1-871615-03-8
*John of Fordun, *Chronicle of the Scottish Nation*, ed. William Forbes Skene, tr. Felix J.H. Skene, 2 vols. Reprinted, Llanerch Press, Lampeter, 1993. ISBN 1-897853-05-X
Gartnait II

**Gartnait II**, fillo de Domelch, morto no ano 595 foi un rei dos pictos dende o ano 584 até o 595.

As listas da Crónica picta, contidas no manuscrito de Poppleton, citan a Gartnait despois de Bridei, fillo de Maelchon, cuxa morte *c*. 584 está rexistrada nos anais irlandeses. A morte de Gartnait aparece nos *Anais de Tigernach* *c*.599 e as listas de reis din que foi sucedido por Nechtan nepos Uerb.

Algunhas versións das listas de reis asocian a Gartnait coa fundación do mosteiro de Abernethy, malia que outras versións asóciano con Nechtan nepos Uerb ou outros reis lendarios como Nechtan, fillo de Erp.

## Notas
Talorc I

**Talorc**, fillo de Aniel, foi un rei dos pictos dende o ano 452 até o 456.

A *Crónica picta* menciona que o seu reinado durou catro anos entre o de Drest, fillo de Erp e o irmán deste, Nechtan.

## Véxase tamén 
### Bibliografía 
*Anderson, Alan Orr, *Early Sources of Scottish History A.D 500&ndash;1286*, volume 1. Reprinted with corrections. Paul Watkins, Stamford, 1990. ISBN 1-871615-03-8
### Ligazóns externas 
*Crónica picta
Nechtan Morbet

**Nechtan Morbet**, fillo de Erp, foi un rei dos pictos dende o ano 456 até o 480. As listas de reis achegan algúns epítetos para Nechtan: **Morbet** e **Celchamoth**, e o latino **Magnus** (o grande). Dise del que reinou durante vinte e catro anos. Por mor da confusión entre os nomes de varioas reis, existe a tradición que vencella ós diferentes reis chamados Nechtan en ser os fundadores de Abernethy.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
*Anderson, Alan Orr, *Early Sources of Scottish History A.D 500&ndash;1286*, volume 1. Reprinted with corrections. Paul Watkins, Stamford, 1990. ISBN 1-871615-03-8
### Ligazóns externas 
*Crónica picta
Lingua mixteca

A **lingua mixteca** é un grupo de variedades da familia otomangueana que se falan en México. Está estreitamente relacionada co trique e o cuicateco. É falada por medio millón de persoas. A identificación das diferentes variedades deste complexo continuo dialectal supón numerosos retos a nivel da teoría lingüística. Dependendo dos diferentes criterios que os clasifican como dialectos ou linguas, podería haber máis de cincuenta linguas mixtecas. O mixteca está clasificado como en perigo severo polo Libro Vermello das Linguas Ameazadas da UNESCO.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Pobo mixteco
### Bibliografía 
* Bradley, C. Henry & Barbara E. Hollenbach, eds. 1988, 1990, 1991, 1992. *Studies in the syntax of Mixtecan languages*, volumes 1-4. Dallas, Texas: Summer Institute of Linguistics; [Arlington, Texas:] University of Texas at Arlington.
* Campbell, Lyle. 1997. *American Indian languages: the historical linguistics of Native America*. Oxford: Oxford University Press.
* Instituto Nacional de Lenguas Indígenas (2008). *Catálogo de Lenguas Indígenas Nacionales*. *Diario Oficial de la Nación*, 14 de xaneiro.
* Jiménez Moreno, Wigberto. 1962. *Estudios mixtecos*. Cidade de México: Instituto Nacional Indigenista (INI); Instituto Nacional de Antropología e Historia (INAH). (Reimpresión da introdución ó *Vocabulario en lengua mixteca* de Frei Francisco de Alvarado.)
* Josserand, Judy Kathryn. 1983. *Mixtec Dialect History.* Ph.D. Dissertation, Tulane University.
* Macaulay, Monica & Joe Salmons. 1995. The phonology of glottalization in Mixtec. *International Journal of American Linguistics* 61(1):38-61.
* Marlett, Stephen A. 1992. Nasalization in Mixtec languages. *International Journal of American Linguistics* 58(4):425-435.
* McKendry, Inga. 2001. *Two studies of Mixtec languages.* M.A. thesis. University of North Dakota.
Esteiro do Tambre

O **Esteiro do río Tambre** é un espazo natural declarado zona especial de conservación (ZEC) que ampara o tramo final do río Tambre e a súa desembocadura na ría de Muros e Noia.

Esta zona protexida é o esteiro do interior da ría e a illa de Meán. É unha zona intermareal de lama e area con vexetación de carrizos de *Phragmites australis* e *Zostera noltii* e onde no inverno se concentran moitas aves na súa migración. Neste espazo hai dunas móbiles en formación e algunhas xa fixas, onde medra a vexetación, como *Malcolmietalia*. Neste esteiro hai lagoas costeiras, furnas, calas e baías de pouca profundidade. Rodeando a cabeza do esteiro hai bosques de *Alnus glutinosa* e *Fraxinus excelsior* e carballos, o *Quercus robur* e *Quercus pyrenaica*.

## Notas
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas
* Esteiro do Tambre na páxina da Axencia Europea do Ambiente.
Batallón

[miniatura|dereita|Código da [OTAN para representar un batallón non inimigo.]]
Un **batallón** é unha unidade militar de arredor de 1.000 homes (pode ir de 300 a 1.500) formada, usualmente, por dúas a seis compañías e mandada tipicamente por un comandante ou, se son varios batallóns, por un tenente coronel (por exemplo, algúns exércitos organizan a súa infantaría en batallóns, pero en cambio chaman ás unidades de cabalaría e de artillaría equivalentes "escuadrón" ou "grupo"). Pode mesmo haber sutís distincións dentro das forzas armadas dunha nación, como a distinción entre un batallón de carros e un escuadrón mecanizado, dependendo de como se percibe o papel operacional da unidade dentro da organización histórica do exército.

En España, o batallón está mandado por un tenente coronel e está formado xeralmente (en infantaría) por mando, plana maior de mando, compañía de plana maior, tres compañías de fusileiros e unha compañía de armas, que supoñen entre 400 e 700 efectivos.

Un batallón é, xeralmente, a unidade máis pequena capaz de realizar operacións independentes (por exemplo, non ligada a un mando superior). Con todo, moitos exércitos teñen unidades máis pequenas que son autosuficientes.

O batallón adoita ser parte dun rexemento, grupo ou brigada, dependendo do modelo organizativo usado por ese servizo. Os batallóns son ordinariamente homoxéneos con respecto ao tipo (por exemplo, un batallón de infantaría ou un batallón de carros), aínda que existen moitas excepcións.

## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Estratexia militar
* Tenente
* Comandante
* División (militar)
* Refuxiado
Phalacrocorax perspicillatus

O ***Phalacrocorax perspicillatus*** foi unha ave pertencente á familia dos Phalacrocoracidae, hoxe extinguida. Foi descuberta polo naturista alemán Georg Wilhelm Steller no 1741 e descrita posteriormente polo tamén naturalista Peter Simon Pallas no 1811.

## Características 
Trátabase dun corvo mariño meirande cos actuais, que podían acadar os seis quilos de peso. Tiñan nos ollos unhas manchas brancas que lle daban unha feitura moi característica. Trátabase dunha ave practicamente mansa con ás reducidas, que os facía pouco áxiles no voo.

## Distribución 
Non se coñece con exactitude o seu rango de distribución. Sábese que abundaban nas illas Komandorsky e que eran frecuentes en amplas zonas da península de Kamchatka.

## Desaparición 
A causa da extinción aparece vinculada á chegada do home branco ás zonas onde habitaba a ave. A súa carne era moi apreciada e a súa caza sinxela, polo que as poboacións minguaron axiña. Baseándose en testemuñas e relatos da época, estímase a data da extinción ó redor do 1850. Posteriormente o naturalista Stejneger buscounos, sen éxito, en sendas expedicións durante o 1882 e o 1895.
Hoxe en día quedan dous exemplares disecados no Museo de Historia Natural de Londres e outros poucos nos museos de San Petersburgo, Leiden, Dresde e Helsinqui.

## Notas
Colectivización

[miniatura|250px|Traballo nun [kolkhoz de Ucraína arredor de 1930.]]
A **colectivización** é como se coñece polo xeral á **socialización** dos medios de produción, sendo o proceso do paso dun réxime de propiedade privada e individual dos medios de produción cara a un réxime de propiedade social, ben sexa comunitaria ou estatal.

A proposta para socializar os medios non se estende para os bens de consumo ou as pertenzas persoais nin busca evitar salarios ou ingresos derivados do esforzo persoal. Para as correntes comunitarias tales como o comunismo, o socialismo, o cooperativismo ou o anarquismo, o concepto de colectivización ten o significado específico de reintegrar os procesos económicos ó control da sociedade co obxectivo de conseguir liberar o ser humano.

A colectivización pode ser de industrias (como aconteceu, por exemplo, durante a guerra civil na zona republicana) ou rural que ten acontecido en moitos lugares do mundo.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
*Stalin and Collectivization, by Scott J. Reid 
*"The Collectivization 'Genocide'", in *Another View of Stalin*, by Ludo Martens
*Tony Cliff "Marxism and the collectivisation of agriculture"

### Bibliografía 
* Stephan Merl: Sowjetisierung in Wirtschaft und Landwirtschaft, European History Online, Mayence 2011.
Pobo missouria

Os **missouria** ou **missouri** (na súa propia lingua *niúachi* ou *niutachi*) son un pobo indíxena orixinario da rexión dos Grandes Lagos antes do contacto cos europeos. A tribo pertence á póla chiwere das linguas síux xunto cos pobos iowa e otoe.

Historicamente, a tribo vivía en grupos preto da boca do Gran Río e a súa confluencia co río Missouri. Dende a deportación masiva dos indios, viven principalmente en Oklahoma. Están recoñecidos federalmente como a Tribo de Indios Otoe-Missouria, con base en Red Rock, Oklahoma.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
*Lingua chiwere
Pequenos Irmáns de Xesús

O **Instituto dos Pequenos Irmáns de Xesús** (en ) son un instituto relixioso masculino de dereito pontificio: os membros desta congregación engaden ao seu nome as siglas **P.F.I.** ou **P.F.J.**
## Historia 
A congregación é obra de René Voillaume e doutros cinco sacerdotes inspirados polo exemplo de vida de Charles de Foucauld: o 8 de setembro de 1933 recibiron na igrexa de Montmartre (París) o hábito relixioso de mans do cardeal Jean Verdier, e no outubro seguinte se trasladaron a África.

Comezaron a vida en común en Al-Abiud Sidi al-Xaikh, en Alxeria, seguindo a regra elaborada por  Charles de Foucauld en 1899, que prevía a clausura e a adoración eucarística: querendo imitar máis fortemente a vida de Foucauld, que tiña asistido sobre todo no material ás poboacións do Sáhara, vivindo en estreito contacto e traballando con eles, abandonaron a interpretación máis ríxida da norma.
## Notas
Manuel Rivera y Sempere

**Manuel Rivera y Sempere**, nado en Vigo en 1834 e finado na mesma cidade en 1918, foi un militar e inventor español que realizou diversas investigacións sobre a aeronáutica e en particular sobre o dirixible.

## Traxectoria militar 
miniatura|esquerda|Diagramas de Rivera incluídos no seu artigo *Memoria sobre la navegación aérea* de 1865
Manuel Rivera procedía dunha familia de militares. Ingresou na Real Academia de Artillaría de Segovia en 1852 onde permaneceu catro anos ata completar a súa formación. Foi profesor desta academia durante dous anos, entre 1858 e 1860.

En 1861 foi destinado a Filipinas. Ese mesmo ano casou con Pilar Atienza. O infante Francisco de Paula de Borbón, tío da Raíña Isabel II e pai do rei consorte, foi padriño da súa voda. Regresou á península en 1867 e ocupou distintos destinos en Vigo, Barcelona e Segovia. Retirouse en 1886 con 52 anos de idade sendo tenente coronel.

## Achegas científicas 
En 1865 publicou na revista *Memorial de artillería* un artigo no que propoñía a construción dun dirixible cunha máquina de vapor incorporada e un sistema de propulsión a chorro. Esta solución era tecnicamente mellor en canto á capacidade da dirección da aeronave que o prototipo de Henri Giffard de 1852, considerado como o primeiro dirixible que podía manexarse por medio de timóns, a diferenza do globo aerostático. É probable que Rivera non coñecese a invención de Giffard polo illamento científico de España nesta época e tendo en conta ademais que residía nas illas Filipinas.

A comezos do século XX o desenvolvemento dos motores de explosión fixo que Rivera retomase o interese polos dirixibles cando xa estaba retirado do exército. Escribiu un libro titulado *Memoria sobre navegación aérea, descriptiva de un sistema* en 1904 e pouco despois patentou un modelo de dirixible, que naquel momento xa se coñecían especialmente grazas ás propostas de Ferdinand von Zeppelin.

## Véxase tamén
### Bibliografía 
*
Immortal Beloved

***Immortal Beloved*** é un filme británico-estadounidense dirixido por Bernard Rose que se estreou en 1994. Conta a historia de Ludwig van Beethoven, interpretado por Gary Oldman, e está contada polo secretario e primeiro biógrafo de Beethoven, Anton Schindler, na súa procura de descubrir a identidade de *Unsterbliche Geliebte* ("Amada Inmortal) a quen Beethoven dirixe as tres cartas atopadas entre os papeis privados do compositor. A busca de Schindler lévao polo Imperio Austríaco entrevistando a mulleres que puideron ter sido a amada inmortal de Beethoven, ó tempo que se descobre detalles sobre a súa tumultosa vida.

## Personaxes 
* Gary Oldman como Ludwig van Beethoven 
* Jeroen Krabbé como Anton Felix Schindler 
* Isabella Rossellini como Anna-Marie Erdödy 
* Johanna ter Steege como Johanna Reiss
* Christopher Fulford como Kaspar van Beethoven 
* Michael Culkin como Jakob Hotscevar
* Marco Hofschneider como Karl van Beethoven 
* Miriam Margolyes como Nanette Streicherova 
* Barry Humphries como Clemens Metternich 
* Valeria Golino como Giulietta Guicciardi
* Alexandra Pigg como Therese Obermayer
* Geno Lechner como Josephine von Brunsvik
* Claudia Solti como Theresa von Brunsvik

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
*
Baixa

[miniatura|dereita|Na operación do [Desembarco de Normandía producíronse numerosas baixas.]]
Unha **baixa** é unha persoa vítima dun accidente, lesión ou trauma. A palabra *baixas* utilízase sobre todo nos medios de comunicación para describir as mortes e lesións provocadas por unha guerra ou desastre. O público xeral confunde ás veces o termo *baixa* co de *vítima mortal* (morto), pero as lesións non letais tamén son baixas.

No seu uso militar, as *baixas* teñen ás veces un significado máis específico, e fan referencia a todas as persoas perdidas para o servizo militar, o que inclúe os mortos en combate, mortos por enfermidade, incapacitados por lesións físicas ou mentais, capturados, desertados e desaparecidos. As feridas menos serias que non impiden a unha persoa combater non se adoitan contar como baixas. A suma das baixas coñécese como *conta de baixas*.

Antes da segunda guerra mundial, as mortes por enfermidade adoitaban superar ás mortes en combate. Historicamente, o 20-30% dos alcanzados en combate morrían mentres que o resto sobrevivía. Isto é, a proporción de feridos e mortos era de 3 a 1.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Dano colateral
* Baixas civís
* Paciente
Galería de imaxes de María Victoria Moreno

**Galería de imaxes de María Victoria Moreno.**

## Retratos 
## Lugares 
## Recoñecementos 
### 17 de maio de 2018. Día das Letras Galegas 
## Outras 
## Véxase tamén
Isaac Fernández

**Isaac Fernández Vila**, nado en Vigo o 28 de maio de 1979, é un exfutbolista galego, que ocupou a posición de centrocampista.

## Traxectoria 
Deuse a coñecer no xuvenil do Celta de Vigo. Na tempada 1999-2000 estivo cedido no Racing Club de Ferrol, pero apenas contou para o adestrador e volveu ao filial do Celta. Converteuse nunha peza indispensable do equipo que quedou campión de 3ª División na tempada 2000-01, e ascendeu a 2ª División B, e do equipo que quedou campión da Copa Federación. En agosto de 2004 ascendeu definitivamente ao primeiro equipo do Celta, e fixo o seu debut no partido da primeira xornada de liga contra o Almería. Esa tempada xogou un total de 10 partidos, terminando a tempada como subcampión de 2ª División e ascendendo a primeira.

Comeza a tempada 05/06 co primeiro equipo do Celta, pero por non ter minutos de xogo, no mercado de inverno decidiu volver cedido ó Racing de Ferrol, que se atopa na categoría de prata, onde disputou tan só 4 partidos. Ao finalizar a tempada decidiu retirarse debido ás lesións.

## Palmarés 
* **Campión da Copa Federación (1)**: 2002
* **Campión de Terceira División**: 2000/01
Jean Reutlinger

**Jean Reutlinger**, nado en París o 19 de marzo de 1891 e finado o 22 de agosto de 1914 en Lexy, foi un fotógrafo francés.

## Biografía 
Fillo do fotógrafo Leopoldo-Émile Reutlinger, Jean naceu o 19 de marzo de 1891, no número 21 do boulevard Montmartre.

Entre 1910 e 1914, traballou co seu pai e creou máis de mil fotografías en sepia ou en branco e negro. Mobilizado no rexemento 67 de infantaría durante a primeira guerra mundial, morreu no campo de batalla o 22 de agosto de 1914.

## Fotografías 

La Belle Otero, par Jean Reutlinger, 2.jpg|A Bela Otero (cantante e bailarina)
Btv1b8596923r-p032.jpg|Retratos diferentes
Suzanne Demay, par Jean Reutlinger.jpg|Suzanne Demay (actriz de teatro)

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
*
Ancares-Courel

O espazo natural dos **Ancares-Courel** é un contorno catalogado como zona especial de conservación (ZEC) que protexe a maior reserva forestal de Galicia, de árbores como carballos ou bidueiros, e que a ten unha ampla variedade de hábitats. Atópase na serra máis oriental galega, de altitudes medias e altas, e que ten un alto valor xeolóxico por afloramentos calcarios. Os Ancares-Courel teñen unha zona de protección do oso pardo, son unha zona de protección de aves e para a conservación de varias especies de mamíferos. Conta con varias áreas declaradas de interese cultural e etnográfico.

Os Ancares lucenses están dentro dunha Reserva da Biosfera, máis ampla e que inclúe outros espazos naturais limítrofes mais non o Courel.

## Xeoloxía e hábitats
Os Ancares-Courel están nun clima atlántico case na súa totalidade, agás un 8% de superficie que mostra un clima mediterráneo. A rexión da serra dos Ancares ten o patrón característico de áreas de montaña atlánticas, de media a atlas elevacións. A serra do Courel, pola contra, é máis meridional co que mostra un hábitats máis variados. O perfil exposto mostra a evolución dun sinclinal a un pregamento tombado.

## Fauna e flora
### Flora
miniatura|250px|Queiroas floreadas no cume dos montes no Courel.
As importantes masas de carballeiras dos Ancares e do Courel fórmanas *Quercus robur* e *Quercus pyrenaica*. Outras especies que abundan nestes bosques son os bidueiros, as abeleiras, os castaños, os teixos e sorbeiras. No espazo tamén hai queirogais de áreas húmidas no sur do espazo, de *Erica ciliaris* e *Erica tetralix*, e en zonas máis secas. Namentres nos Ancares dominan as carballeiras coas queiroas, no Courel hai bosques máis mixtos. Alí a canda os carballos atópanse faias, abeleiras, teixos con gamallas (o sotobosque) de queiroas, con *Cistus* e arandeiras.
* Ten unha área catalogada como Zona de especial protección para as aves, ZEPA ES0000374 *Ancares*, e que protexe de 12.656 ha. declarado polo Decreto 72/2004, o 2 de abril de 2004.
* É a Zona de especial protección dos valores naturais (ZEPVN) *Os Ancares-O Courel*, e que ocupa 102.562 ha, declarado polo Decreto 72/2004, o 2 de abril de 2004.
* Contén o *Monumento natural Pregamento xeolóxico de Campodola-Leixazós*, que ocupa 90 ha. en Quiroga.
* É un espazo no que a súa parte dos Ancares se corresponde con esa mesma parte da Reserva da Biosfera *Os Ancares lucenses e montes de Navia, Cervantes e Becerreá*, e que ten unha extensión de 53.664 ha. e que foi declarada o 27 de outubro de 2006.
* Parte dela pertence á Reserva Nacional de Caza dos Ancares de Lugo, de 8.286 ha. 
* É unha Zona de protección do oso pardo.

## Notas
## Véxase tamén
### Ligazóns externas
* Os Ancares - Courel, Turgalicia. 
* Reserva da Biosfera dos Ancares Licenses e Montes de Cervantes, Navia e Becerreá. Deputación de Lugo.
Lingua chiwere

A **lingua chiwere** (tamén chamada **iowa-otoe-missouria** ou **báxoje-jíwere-ñút’achi**) é unha lingua síux falada orixinalmente polos pobos missouria, otoe e iowa, que habitaban na rexión dos Grandes Lagos antes de seren deportados ás chairas do medio oeste. A lingua está estreitamente relacionada co ho-chunk, tamén coñecido como winnebago. A lingua chiwere foi documentada por vez primeira polos misioneiros cristiáns na década de 1830, pero dende entón non se fixo ningunha publicación sobre a lingua. O chiwere sufriu un esmorecemento incesante despois do contacto cos colonos europeos e en 1940, a lingua xa case deixara de ser falada. Segundo datos de 2009 ten menos de 40 falantes semifluídos. O chiwere está clasificado como extinto polo Libro Vermello das Linguas Ameazadas da UNESCO.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Truman Washington Dailey
### Bibliografía 
*GoodTracks, Jimm G. (2010). *Iowa, Otoe-Missouria Language Dictionary: English / Báxoje-Jiwére-Ñútˀačhi ~ Maʔúŋke*. (Revised Edition). Center for the Study of the Languages of the Plains and Southwest.
*GoodTracks, Jimm G. (2007). *Iowa, Otoe-Missouria Language Dictionary: English / Báxoje-Jiwére-Ñútˀačhi ~ Maʔúŋke*. (Revised Edition). Center for the Study of the Languages of the Plains and Southwest.
*GoodTracks, Jimm G. (2002). Ioway-Otoe Verb Composition: Elements of the Verb and Conjugations. (Revised Edition). Ioway Cultural Institute.
*Whitman, William. (1947). "Descriptive Grammar of Ioway-Oto." *International Journal of American Linguistics*, 13 (4): 233-248.
*Wistrand-Robinson, Lila, et al. (1977). *Jiwele-Baxoje Wan’shige Ukenye Ich’e Otoe-Iowa Indian Language – Book I*. Jiwele Baxoje Language Project.