open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Tselina-D

**Tselina-D** (índice GRAU 11F619), e tamén denominados **Ikar**, foi unha serie de satélites de recoñecemento electrónico da Unión Soviética en primeiro lugar e despois de Rusia.

## Características 
Os satélites Tselina-D eran un dos compoñentes do sistema de detección Tselina, compostos polos Tselina-D (capaces de observación en maior resolución) e os Tselina-O (coa función principal de detectar inicialmente as fontes de radio). Os Tselina-D foron desenvolvidos a principios dos anos 1960 e os primeiros non foron lanzados ata 1970 pero o sistema non estivo plenamente operativo ata 1976. Os Tselina-O foron retirados antes que os Tselina-D, cara 1984, co que tiveron que asumir todo o traballo de intelixencia electrónica desde órbita ata a súa substitución polos Tselina-2.

Tiñan unha masa duns 2000 kg e operaban en seis planos orbitais cunha separación de 30º entre eles. Kosmos 1408, o Tselina-D 38, foi destruído o 15 de novembro de 2021 mediante un arma antisatélite ruso durante unhas probas, creando unha gran nube de residuos.

Lanzáronse un total de 69 Tselina-D entre 1970 e 1994, dous deles fallados e todos desde o cosmódromo de Plesetsk usando foguetes Vostok-2M ou Tsiklon-3.

## Historial de lanzamentos 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
*Vostok-2M
*Tsiklon-3
*Tselina-2
*Tselina-O
*Tselina-R
Angelo Moratti

**Angelo Moratti**, nado en Somma Lombardo, Varese, o 5 de novembro de 1909 e finado en Viareggio, Lucca, o 12 de agosto de 1981, foi un empresario do petróleo e dirixente deportivo italiano. Foi propietario do Inter de Milán entre 1955 e 1968.

## Biografía 
Fundou dende a década de 1930 varias empresas dedicadas aos sectores do petróleo, a minaría e a produción de enerxía eléctrica. En 1962 fundou Saras S.p.A., unha corporación multinacional enerxética dedicada ao refinamento de petróleo, comercialización, transporte e xeración de enerxía.

En 1955 converteuse no propietario e presidente do Inter de Milán, club de fútbol da Serie A. Foi o segundo presidente con máis títulos da historia do club, só por detrás do seu propio fillo, Massimo, que foi propietario do Inter entre 1995 e 2004 e entre 2006 e 2013.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* [Angelo Moratti](https://www.treccani.it/enciclopedia/angelo-moratti_%28Dizionario-Biografico%29/#:~:text=%2D%20Calciatore%20italiano%20(Treviglio%201942%20%2D,il%201960%20e%20il%201978.) en Treccani .
Dexeneración macular relacionada coa idade

A **dexeneración** **macular** **relacionada coa idade,** (**DMRI, DMAI ou DMAE**) tamén se denomina *neovascular* ou *húmida*. A DMRI húmida é a causa máis común de deficiencia visual grave nas persoas maiores de 50 anos. É un tipo de **dexeneración macular** (véxase o artigo principal).   

## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Efectos biolóxicos da luz visible de alta enerxía
Antón Arieta

**Antón Arieta-Araunabeña Piedra** coñecido como **Antón Arieta** ou **Arieta II**, nado en Durango o 6 de xaneiro de 1946 e finado o 7 de maio de 2022, foi un futbolista español. Xogaba de dianteiro e desenvolveu case toda a súa carreira deportiva no Athletic Club, co que disputou 363 partidos oficiais, marcando 82 goles.

## Traxectoria 
Formado na canteira do Athletic Club, subiu ao primeiro equipo na tempada 1964/65. Foi coñecido como Arieta II para diferencialo do seu irmán máis vello, Eneko Arieta, que levaba xa 13 anos xogando no Athletic. 

Debutou o 13 de setembro de 1964, nunha vitoria ante o Elche en San Mamés (2-1), e marcou os seus primeiros dous goles dúas xornadas despois, na vitoria por 3-2 sobre o Valencia. Quitoulle a titularidade a seu irmán e acabou a súa primeira campaña como o máximo goleador do equipo, con 13 tantos. Co paso das tempadas formou unha das dianteiras máis recoñecidas do club, xunto a Argoitia, Uriarte, Clemente e Txetxu Rojo. Xogou un total de 10 anos no primeiro equipo branco e vermello e gañou dúas Copas do Xeneralísimo, en 1969 e 1973, marcando gol nas dúas finais.

Na tempada 1974/75 fichou polo Hércules, que se reforzou ese ano con outros xogadores como Santoro, Giuliano, Quique, Juan Carlos ou Barrios. Na súa primeira tempada, ás ordes de Arsenio Iglesias, o conxunto alacantino logrou a mellor clasificación da súa historia en Primeira División, un quinto posto, contribuíndo Arieta con 6 goles. Despois dunha segunda tempada en Alacante, rematando no sexto posto, puxo fin á súa carreira futbolística.

### Selección española 
Foi internacional absoluto coa selección española en 7 partidos, conseguindo tres goles. Debutou o 11 de febreiro de 1970, nun amigable Alemaña Federal no Ramón Sánchez Pizjuán, marcando os dous goles do seu equipo naquel partido (2-0). O 12 de xaneiro de 1973 xogou o seu último partido coa selección nacional, contra Hungría, marcando o único gol do partido.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Datos do xogador en BDFutbol .
Hucho

***Hucho*** é un xénero de peixes osteíctios da orde dos salmoniformes, familia dos salmónidos e subfamilia dos salmoninos.

Unha das súas catro especies distribúese polo centro de Europa, no río Danubio e os afluentes da súa conca hidrográfica, mentres que as outras tres distribúense por Asia.

## Características 
As especies deste xénero son peixes de gran tamaño, polo que reciben o nome vulgar aumentativo de *salmón*, cun tamaño de entre 2 e 1,5 m de lonxitude.

Adoitan pasar unha fase da súa vida no mar, e outra fase nos ríos de clima temperado, aínda que algunhas das especies pasan toda a vida en ríos e lagos. 

### Sinónimo 
Ademais de polo nome actualmente válido, o xénero coñeceuse tamén polo sinónimo:

Por outra parte, o WoRMS só admite unha especie no xénero, *Hucho taimen*.

## Usos 
A pesca destes peixes é importante para a súa comercialización, sendo tamén cultivados en acuicultura.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Benton, M. J. (2000): *Vertebrate Palaeontology: Biology and Evolution*. Blackwell Publishing. ISBN 0-632-05614-2. Resumo.
* Eschmeyer, W. N., ed. (2014): *Catalog of fishes: Genera, Species, References*. California Academy of Sciences, department Ichtyology.
* Nelson, J. S. (2006): *Fishes of the World*. 4th ed. Nova York: John Wiley and Sons, Inc. ISBN 0-471-25031-7.
* van der Land, J.; Costello, M. J.; Zavodnik, D.; Santos, R. S.; Porteiro, F. M.; Bailly, N.; Eschmeyer, W. N. & Froese, R. (2001): "Pisces", en: Costello, M. J. *et al.*, eds. (2001): *European register of marine species: a check-list of the marine species in Europe and a bibliography of guides to their identification.* Collection Patrimoines Naturels, 50: pp.&nbsp;336–351.

### Outros artigos 
* Salmónidos
* Salmoninos

### Ligazóns externas 
* *Hucho* na EOL.
* Enrique Aguado Pérez (9 de outubro de 2009): El hucho o salmón del Danubio Historia de cómo llegó a España este emblemático pez
Sukhoi Su-30

O **Sukhoi Su-30** (ruso: Сухой Су-30; designación OTAN: **Flanker-C/G/H**) é un caza bimotor supermaniobrable de dous asentos desenvolvido na Unión Soviética por Sukhoi. Trátase dun caza multirrol todo tempo para misións aire-aire e de inderdición.

O Su-30 iniciouse como un proxecto de desenvolvemento interno de Sukhoi na familia Sukhoi Su-27. O plan de deseño foi renovado e o nome foi feito oficial polo Ministero de Defensa ruso en 1996. O Ministerio de Defensa ordenou da familia Flanker, os Su-27, Su-30, Su-33, Su-34 e Su-35 a súa fabricación limitada ou en serie. O Su-30 ten dúas versións distintas, fabricadas por compañías competidoras: KnAAPO e Irkut Corporation, as dúas baixo o paraugas do grupo Sukhoi.

KnAAPO fabrica o Su-30MKK e o Su-30MK2, que foron deseñados e vendidos para China, e despois a Indonesia, Uganda, Venezuela e Vietnam. Debido á participación de KnAAPO dende as primeiras etapas do desenvolvemento do Su-35, estes son basicamente unha versión bipraza do Su-35 de mediados dos 90. Os chineses elixiron un radar máis vello pero máis lixeiro polo que os canards podían eliminarse ara conseguir unha maior carga útil. É un caza con capacidades de supremacía aérea e de ataque, semellante ao estadounidense F-15E Strike Eagle.

Irkut serviu tradicionalmente á Defensa Aérea Soviética e, nos primeiros anos do desenvolvemento do Flanker, tivo a responsabilidade de fabricar o Su-27UB, a versión bipraza de adestramento. Cando a India amosou interese polo Su-30, Irkut ofreceu o Su-30MKI multirrol, orixinado como o Su-27UB modificado con aviónica axeitada para cazas. Xunto coas súas capacidades de ataque a terra, a serie engade características para o rol de superioridade aérea, como canards, pulo vectorial, e un radar de longo alcance. Os seus derivados son os Su-30MKM, MKA, e SM para Malaisia, Alxeria, e Rusia respectivamente. A Forza Aérea de Rusia opera varios Su-30 e tamén ordenou a variante Su-30SM.

## Desenvolvemento 
Aínda que o Su-27 orixinal tiña un bo alcance, non tiña o suficiente para as Forzas de Defensa Aérea Soviéticas. As Forzas de Defensa Aérea necesitaban cubrir a vasta extensión da Unión Soviética. Por iso, en 1986 iniciouse o desenvolvemento do Su-27PU, unha variante con capacidades melloradas do Su-27 capaz de operar como interceptor de longo alcance ou posto de mando aerotransportado.

O bipraza Su-27UB de adestramento de combate foi escollido como base para o Su-27PU, debido a que tiña o rendemento dun Su-27 monopraza con capacidade para dous tripulantes. Un demostrador de proba de concepto voou o 6 de xuño de 1987, e o seu éxito levou a que se comezase a traballar no desenvolvemento de dous prototipos Su-27PU. O primeiro Su-27PU voou en Irkutsk o 31 de decembro de 1989, e o primeiro dos tre modelos de preprodución voou o 14 de abril de 1992.

## Notas
Sukhoi Su-34

O **Sukhoi Su-34** (ruso: Сухой Су-34; designación OTAN: **Fullback**) é un avión cazabombardeiro/ataque bimotor todo tempo supersónico de alcance medio de orixe soviético. Voou por vez primeira o 13 de abril de 1990, destinado á Forza Aérea Soviética, e entrou en servizo en 2014 coa Forza Aérea de Rusia.

Baseado no caza de superioridade aérea Sukhoi Su-27 Flanker, o Su-34 ten unha cabina blindada con dous asentos, un ao lado do outro. O Su-34 está deseñado principalmente para despregadura táctica contra obxectivos terrestres e navais (roles de bombardeo/ataque/interdición tácticos, incluídos contra obxectivos pequenos e móbiles) en misións en solitario ou en grupo tanto de día como de noite, baixo todo tipo de condicións meteorolóxicas e nunha contorna hostil con condicións de fogo inimigo e contramedidas de guerra electrónica despregadas, así como para misións de recoñecemento. O Su-34 substituirá finalmente ao caza de ataque táctico Su-24 e ao bombardeiro de longa distancia Tu-22M. Tamén as capacidades de guerra electrónica vas ser ampliadas coa inclusión de novos soportes.
* **Su-34ME** - versión do Su-34M para Alxeria. A versión de exportación diferénciase do Su-34M ruso só nos sistemas de comunicacións e no sistema de identificación "amigo-inimigo".

## Notas
Manuel Troncoso Juanatey

**Manuel Troncoso Juanatey**, nado cara a 1882 e finado en Ponteareas o 21 de outubro de 1918, foi un agrarista e xornalista galego.

## Traxectoria 
miniatura|Necrolóxica en *El Tea*.
Con 13 anos púxose á fronte da casa de comercio familiar. Republicano, foi elixido vogal do comité republicano de Ponteareas que se formou en 1903. Militante agrarista, cooperou no mantemento de *El Tea*. Finou aos 39 anos. En 1921 erixíronlle no cemiterio de Ponteareas un mausoleo en homenaxe.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Ponteareas organiza la I Marcha pola República dedicada a Juanatey
Isolino Martínez Pérez

**Isolino Martínez Pérez**, nado cara a 1894 e finado en Mourente (Pontevedra) en xullo de 1971, foi un mestre e político galego.

## Traxectoria 
Estudou maxisterio na Escola Normal de Pontevedra. Obtivo o título de mestre en 1916. Foi mestre na escola de Mourente número 1. Comprometido coa Sociedade Agraria e coa de Xuventudes organizaba actividades culturais e impartía clases nocturnas. Foi membro de Izquierda Republicana. Co golpe de Estado do 18 de xullo de 1936 foi suspendido de emprego e soldo a principios de setembro. Foi trasladado de Mourente a Atios. Despois foi mestre en Tenorio. Finou en Mourente en xullo de 1971 aos 77 anos.
## Vida persoal 
Casou con Carmen García.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Depuración no maxisterio
Tselina-R

**Tselina-R** (índice GRAU 11F619M), foi unha serie de satélites de recoñecemento electrónico da Unión Soviética en primeiro lugar e despois de Rusia.

## Características 
Os satélites Tselina-R eran versións melloradas dos Tselina-D. Tiñan unha masa de 2000 kg, 2 paneis solares e eran inxectados en órbitas de 544 x 566 km. Só se lanzaron catro, todos desde o cosmódromo de Plesetsk mediante foguetes Tsiklon-3.

## Historial de lanzamentos 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
*Kosmos-3M
*Tselina-2
*Tselina-D
*Tselina-O
Zip

O termo **Zip** e as siglas **ZIP** poden referirse a:

* **Código ZIP**, sistema de códigos postais que utiliza o Servizo Postal dos Estados Unidos (USPS);

* **Zip**, aeroliña canadense de baixo custo (2002-2004);
* **Unidade Zip**, tipo de disco magnético da marca Iomega;
* **formato ZIP**, método de compresión de arquivos informáticos;
* ***Zip Zip***, serie de televisión animada francesa de France 3 e Super RTL.
Emma Strada

**Emma Strada**, nada en Turín o 18 de novembro de 1884 e finada no mesmo lugar o 26 de setembro de 1970, foi unha enxeñeira italiana, a primeira muller italiana en licenciarse en enxeñaría civil.

## Traxectoria 
Emma Strada era filla dun enxeñeiro de camiños. Estudou no Liceo classico Massimo d'Azeglio e fixo o exame final en 1903. Tamén tiña un irmán, Eugene. Foi a primeira muller en licenciarse en enxeñaría civil en Italia o 5 de setembro de 1908 no Politécnico de Turín. Obtivo a nota máis alta e quedou terceiro nun curso de sesenta e dous estudantes.

O primeiro proxecto de Emma Carrer foi a construción dunha galería de acceso a unha mina de Ollomont no Val de Aosta. Posteriormente trasladouse a Calabria (1909-1910), onde se encargou do deseño e construción da autovía de Catanzaro e da construción do ramal calabrés do acueduto de Puglia. Durante os anos 1909 a 1915 foi asistente extraordinaria do prof. Luigi Pagliani, profesor e director da Oficina de Hixiene Industrial da Universidade de Turín. En 1925 recibiu o encargo de proxectar e dirixir a escavación dunha mina de ouro preto de Macugnaga, preto do Monte Rosa.

Para promover o traballo das mulleres no campo da ciencia e da tecnoloxía, en 1957 fundou, xunto con Laura Lange, Ines del Sostre, Lidia Lanzi, Victoria Ilardi, Anna Enrichetta Amour, Alessandra Bonfanti e Adelina Racheli, a Asociación Italiana de Mulleres Enxeñeiras e Arquitectos (AIDIA), da que foi a primeira presidenta.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Emma Strada  Strada, Ciencia a dúas voces -UniBo
* Emma Strada, Universita.it
Grunia Sukhareva

**Grunia Efimovna Sukhareva** (en ; pronunciación en ruso: /ˈɡrunʲə jɪˈfʲiməvnə ˈsuxɐrʲɪvə/) nada en Kíiv, Imperio Ruso, o 11 de novembro de 1891, e finada en Moscova, Unión Soviética, o 25 de abril de 1981, foi unha psiquiatra infantil soviética, pioneira no estudo do autismo.

## Traxectoria 
Sujareva naceu en Kíiv, na familia xudía de Chaim Faitelevich e Rajil Iosifovna Sukhareva.

Entre 1917 e 1921 traballou nun hospital psiquiátrico de Kíiv. Desde 1921 traballou en Moscova e entre 1923 e 1925 dirixiu o Departamento de Psiquiatría da Universidade de Kharkov. En 1935 Sujareva fundou a Facultade de Psiquiatría Pediátrica no Instituto Central de Educación Médica de Posgrao. En 1938 dirixiu unha clínica de psicose infantil baixo o Ministerio de Agricultura e Alimentación (НКЗ РСФСР) da RSFSR. Durante moitos anos traballou como xefa do Hospital Psiquiátrico Kashchenko en Moscova.

### Investigación 
Publicou a primeira descrición detallada dos síntomas do autismo, en ruso en 1925 e en alemán un ano despois. Inicialmente usou o termo "psicopatía esquizoide" (que significaba naquel momento: "excéntrica"), pero posteriormente substituíuno por "psicopatía autista" ( *evitando* patolóxico) para describir o cadro clínico do autismo. O artigo publicouse case dúas décadas antes dos informes dos casos Hans Asperger e Leo Kanner, xa que o traballo pioneiro de Sujareva caeu en descrédito. Foi a primeira en darlle importancia non só ao tratamento psiquiátrico senón tamén educativo, familiar e sistémico das persoas con trastornos do espectro autista (TEA). Como Leo Kanner e a diferenza de Hans Asperger, describiu características en ambos os xéneros, homes e mulleres, con TEA.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Grunia Sujareva: la «descubridora» del autismo
Chengdu J-10

O **Chengdu J-10** (chinés simplificado: 歼-10; chinés tradicional: 殲-10; designación OTAN: **Firebird**) tamén coñecido como Dragón Vigoroso (chinés: 猛龙; pinyin: Měnglóng), é un avión de combate multirrol mediano capaz de operacións todo tempo, configurado cunha á delata e planos canard, con controis de voo *fly-by-wire*, e producido por Chengdu Aircraft Corporation (CAC) para a Forza Aérea do Exército Popular de Liberación e a Forza Aérea Naval do Exército Popular de Liberación. O J-10 está principalmente deseñado para o combate aire-aire, pero tamén pode realizar misións de ataque.

## Variantes 
miniatura|J-10S da Forza Aérea da China

* **J-10A**: variante dun asento. A designación de exportación é  **F-10A** ou **FC-20**.
* **J-10AH**: versión naval do J-10A.
* **J-10AY**: variante acrobática do J-10A.
* **J-10S**: variante de adestramento bipraza do J-10A.
* **J-10SH**: versión naval do J-10S.
* **J-10B**: un J-10 actualizado, inicialmente identificado como "Super-10". Conta cunha entrada de aire supersónica sen desviador, un radomo de morro máis grande que posiblemente alberga un radar de matriz de dixitalización electrónica activa, un sensor electro-óptico de rastrexamento (IRST e telémetro láser), e unha nova vaíña de advertencia ou contramedidas electrónicas sobre o estabilizador vertical. O avión está impulsado polo AL-31FN M1; O seu primeiro voo non foi máis tarde de decembro de 2008.
* **J-10B TVC Demonstrator**: un prototipo de caza baseado no J-10B equipado con motor WS-10B con control de vectorización de pulo. O caza ten supermanobrabilidade e é capaz de realizar a manobra Cobra.
* **J-10C**: versión actualizada do J-10B equipada cun radar de control de fogo AESA indíxena e con mísiles guiados por infravermellos PL-10, motor WS-10B e mísiles aire-aire PL-15.
* **J-10CE**: versión de exportación do J-10C.
* **J-10CY**: variante acrobática do J-10C que substitúe ao J-10AY.
* **J-10D**: variante de guerra electrónica cunha columna dorsal recta e sobresaínte na parte central da fuselaxe que contén sistemas de guerra e contramedidas electrónicas.

## Notas
Shenyang J-15

O **Shenyang J-15** (chinés: 歼-15), designación OTAN: **Flanker-X2**, tamén coñecido como "Tiburón Voador" (chinés: 飞鲨; pinyin: Fēishā), é un caza multirrol embarcado chinés de 4ª xeración desenvolvido por Shenyang Aircraft Corporation (SAC) e o Instituto 601 para a Forza Aérea Naval do Exército Popular de Liberación para servir nos portaavións da Armada do Exército Popular de Liberación.

Un prototipo sen rematar do Su-33, o T-10K-3, foi mercado por SAC a Ucraína en 2001 e dise que foi estudado extensamente e a través de enxeñería inversa comezou a desenvolverse o J-15 xusto despois. Aínda que o J-15 semella estar estruturalmente baseado no prototipo do Su-33, o caza conta con tecnoloxías chinesas, así como coa aviónica do programa Shenyang J-11B. En febreiro de 2018, as discusións sobre a substitución do avión apareceron en varios medos chineses, incluída a axencia de noticias Xinhua e os principais medios militares do país, discutindo sobre se pertencía á 4ª ou 4,5 xeración de cazas. Así, o J-15 é visto como un caza embarcado provisional ata que un sucesor de 5ª xeración entre en servizo, un que poida estar baseado no Chengdu J-20 ou no Shenyang FC-31.

## Notas
Shenyang J-16

O **Shenyang J-16** (chinés: 歼-16) é un caza multirrol de ataque chinés bimotor desenvolvido a partir do Shenyang J-11 (que á súa vez derivaba do Sukhoi Su-27) e fabricado por Shenyang Aircraft Corporation. Está operado pola Forza Aérea do Exército Popular de Liberación. O J-11A foi desenvolvido posteriormente nas variantes monopraza J-11B e bipraza BS con tecnoloxía indíxena. O J-16 é un avión de ataque derivado do modelo J-11BS.

O J-16 está equipado cun radar AESA O seu peso reduciuse grazas ao uso de materiais compostos. Os J-16 recibiron pintura absorbente de radar para reducir a súa sinatura radar, e mellorar a súa capacidade de Supresión de Defensas Aéreas Inimigas (SEAD) xunto con cápsulas con medidas de soporte electrónico.

A versión de guerra electrónica do caza, chamada J-16D, desenvolveuse nos anos 2010. O avión supostamente realizou o seu primeiro voo en 2015. O J-16D está deseñado para suprimir as defensas aéreas inimigas (SEAD), é capaz de albergar equipo interno de interferencias e transportar varias cápsulas externas de guerra electrónica.

Segundo o investigador Justin Bronk do Royal United Services Institute, o J-16 ten vantaxes sobre as variantes rusas do Flanker pola súa ampla aplicación de materiais compostos, os seus mísiles de maior alcance, sensores avanzados e aviónica. O J-16 representa o paso da industria aeronáutica chinesa de depender de tenoloxía soviética a desenvolver derivados modernos que son superiores aos rusos en moitos aspectos.

Os militares chineses están desenvolvendo capacidades autónomas avanzadas para os seus avións de combate. En marzo de 2021 informouse que unha variante do J-16 co asento traseiro substituído por un algoritmo de intelixencia artificial chamado "vitoria de inteixencia" (chinés: 智胜; pinyin: *Zhì shèng*) estaba sendo probado por Shenyang Aircraft Corporation. Un avión semellante foi visto nunha imaxe de satélite na base experimental preto de Malan, Xinjiang, en xuño de 2021.

## Notas 
## Bibliografía 
*
Mikoyan MiG-35

O **Mikoyan MiG-35** (ruso: Микоян МиГ-35; designación OTAN: **Fulcrum-F**) é un caza multirrol ruso deseñado por Mikoyan, unha división de United Aircraft Corporation (UAC). Comercializado como un caza de xeración 4++, é un desenvolvemento dos cazas MiG-29M/M2 e MiG-29K/KUB. Segundo fontes da industria da defensa rusa o Mikoyan MiG-35 é esencialmente unha variante mellorada do MiG-29KR. Moitos consideran MiG-35 un novo nome dado por Mikoyan para a súa comecialización. O primeiro prototipo foi unha modificación do demostrador MiG-29M2 e que recibiu o nome temporal de MiG-35, pero un prototipo posterior era un modelo diferente con equipamento distinto que serviu como base para o MiG-35 actual. Mikoyan presentou oficialmente o MiG-35 ao público internacional durante o festoval aéreo de Moscova de 2017; os primeiros dous exemplares de produción entraron en servizo no ano 2019.

## Notas
Vasili Tsibliiev

**Vasili Vasiliievich Tsibliiev**, nado en Orekhovka (Ucraína) o 20 de febreiro de 1954, é un cosmonauta ruso retirado que formou parte das misións Soiuz TM-17 e Soiuz TM-25.

## Traxectoria
Tsibliiev foi seleccionado como candidato a cosmonauta o 26 de marzo de 1987. Participou como comandante nas misións Soiuz TM-17 e Soiuz TM-25, pasando un total de 381,66 días no espazo.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
*Soiuz TM-17
*Soiuz TM-25
Mitsubishi F-2

O **Mitsubishi F-2** é un caza multirrol derivado do General Dynamics F-16 Fighting Falcon, e fabrcado por Mitsubishi Heavy Industries e  Lockheed Martin para a Forza Aérea de Autodefensa do Xapón, cunha división do 60/40% na fabricación entre Xapón e os Estados Unidos. A base do deseño do F-2 é o F-16 Agile Falcon, unha oferta errada de General Dynamics para proporcionar unha alternativa de baixo custo á competición Advanced Tactical Fighter (ATF). A produción comezou en 1996 e o primeiro avión entrou en servizo no ano 2000. Os primeiros 76 entraron en servizo ata 2008, sendo fabricados un total de 98 aparellos. O primeiro radar de varredura electrónica activa (AESA) nun avión de combate foi o J/APG-1 introducido no Mitsubishi F-2 en 1995. O F-2 é alcumado "Viper Zero", unha referencia ao nome non oficial do F-16, "Viper", e ao Mitsubishi A6M Zero.

## Notas
Tsikada

**Tsikada** (índice GRAU 11F643) foi unha serie de satélites de navegación civís da Unión Soviética en primeiro lugar e despois de Rusia.

## Características 
Os satélites Tsikada formaban un sistema de navegación civil usado pola mariña mercante soviética, pola Academia de Ciencias e tamén polo exército. Era o equivalente ao sistema militar Parus e os satélites eran similares. Tiñan forma cilíndrica e estaban presurizados. Estabilizábanse mediante gradente gravitatorio e tiñan unha masa duns 820 kg, transmitindo en VHF a frecuencias de 150 e 400 MHz. Usaban órbitas de 950 x 1005 km de altura e 82,9º de inclinación orbital. O sistema comezou a ser desenvolvido en 1974, cos primeiros satélites lanzados en 1976 e estando plenamente operativo en 1978. Lanzáronse un total de 21 satélites Tsikada, un deles fallado, entre 1976 e 1995 e todos mediante o cosmódromo de Plesetsk usando foguetes Kosmos-3M. Do sistema participaron tamén os satélites de navegación Nadezhda e Nadezhda-M. Tsikada foi substituído gradualmente polo sistema GLONASS.

## Historial de lanzamentos 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
*Kosmos-3M
*Nadezhda
John Cornford

**Rupert John Cornford**, nado en Cambridge o 27 de decembro de 1915 e finado en Lopera, Xaén, o 28 de decembro de 1936, foi un escritor e comunista británico, ademais de brigadista internacional na Guerra Civil Española.

## Traxectoria 
Fillo de Francis Macdonald Cornford, catedrático de cultura clásica na Universidade de Cambridge e de Frances Cornford, era bisneto de Charles Darwin.

Educouse en Stowe School e o Trinity College así como na London School of Economics. Antes de graduarse uniuse ao Partido Comunista de Gran Bretaña onde se atopou con outros destacados membros do Trinity, como Guy Burgess, Donald Maclean, Kim Philby e James Klugmann, así como á historiadora Margot Heinemann, da quen foi amante e a quen dedicou varios poemas. En 1933 xa era un activo membro do Partido Comunista. 

Durante a guerra civil española foi recrutado na Universidade para formar parte das Brigadas Internacionais. No entanto, integrouse primeiro nas unidades do Partido Obreiro de Unificación Marxista (POUM) na Fronte de Aragón en agosto de 1936, para regresar a Inglaterra e volver de novo a España en decembro do mesmo ano, xa como membro da XIV Brigada Internacional. Morreu durante unha acción durante a batalla de Lopera, onde xa falecera o día anterior Ralph Fox, na chamada Fronte de Andalucía.

### Recoñecementos 
En 1999 inaugurouse en Lopera (Xaén) un monumento homenaxe a Ralph Fox, Cornford e o resto de brigadistas no centro do chamado *Jardín de los poetas ingleses*.

## Obra literaria 
Considerado un representante do modernismo poético e o modernismo anglosaxón, os seus traballos máis coñecidos son *The Last Mile to Huesca* (1936) e *Poems from Spain* (1936).

* *Understand the Weapon, Understand the Wound: Selected Writings of John Cornford* (1976) editado por Jonathan Galassi
* Peter Stansky, William Abrahams, *Journey to the Frontier; Two roads to the Spanish Civil War*.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Recensión biográfica en Spartacus
Gran Premio de Bahrain de 2022

O **Gran Premio de Bahrain de 2022** (coñecido oficialmente como **Formula 1 Gulf Air Bahrain Grand Prix 2022**) foi unha carreira de Fórmula 1 que se celebrou o 20 de marzo de 2022. Disputouse no Circuíto Internacional de Bahrain en Sakhir, Bahrain. A carreira foi a primeira rolda da tempada  de Fórmula Un e marca a décimo oitava vez que se celebra o Gran Premio de Bahrain como parte do Campionato Mundial de Fórmula Un.

## Antecedentes 
### Equipos 
Os pilotos e os equipos foron os mesmos que a lista de inscritos na tempada coa única excepción de Sebastian Vettel, que foi substituído por Nico Hülkenberg xa que o primeiro deu positivo por coronavirus. A carreira foi o debut nun Gran Premio Debut de Guanyu Zhou.

## Pneus dispoñibles 
O provedor de pneumáticos Pirelli levou os compostos de pneumáticos C1, C2 e C3 (designados como duro, medio e brando respectivamente) para que os equipos os usaran na carrreira.

## Clasificación 
A cualificación durou unha hora e comezou ás 18:00 hora local do 19 de marzo. Kevin Magnussen de Haas logrou a primeira aparición do equipo na Q3 desde o Gran Premio do Brasil de 2019. Charles Leclerc de Ferrari marcou o mellor tempo, logrando a pole position, por diante de Verstappen e do seu compañeiro de equipo Carlos Sainz Vázquez de Castro

### Cualificación 
## Carreira 
A carreira comezou ás 18:00 hora local do 20 de marzo, correu baixo luz artificial e durou 57 voltas.

### Clasificación da carreira 
## Posicións logo da carreira
;Clasificación no campionato de pilotos

;Clasificación do campionato de construtores

* **Nota**: Só están incluídos os cinco primeiros postos en ambos os grupos de clasificación.

## Notas 
;Referencias

## Véxase tamén
Plan Estratéxico de Galicia

O **Plan Estratéxico de Galicia** é un documento plurianual que recolle os principais retos, obxectivos e medidas de cara á mellora do desenvolvemento económico e social do país. A súa elaboración ten un proceso participativo dos axentes sociais e de expertos, sendo finalmente aprobado pola Xunta de Galicia. Inclúe tamén un panel de indicadores de seguimento dos obxectivos aprobados. 
## Plan Estratéxico de Galicia 2015-2020
Este Plan Estratéxico centrábase en impulsar o crecemento económico de Galicia partindo dun modelo baseado na innovación e o capital humano, que colabore a acadar unha Galicia moderna e cohesionada social e territorialmente e que permita diminuír o desemprego, aumentar a produtividade e a renda dos galegos e das galegas colaborando a retomar a senda do crecemento demográfico. 

Rematado o seu período de vixencia a Xunta de Galicia presentou os correspondentes informes de seguimento dos indicadores e obxectivos. Os indicadores que contan con datos para o período completo 2015-2020 son os que se presentan resumidos na seguinte táboa.

Dos once indicadores só en dous deles o balanzo é lixeiramente positivo ao situarse por riba do cen por cen do obxectivo previsto (taxa de emprego e risco de pobreza). Na inmensa maioría dos indicadores non se acadou o obxectivo previsto polos propios planificadores. 

Sendo especialmente negativa a avaliación do esforzo innovador e da mellora das exportacións, o crecemento do PIB e o crecemento do emprego.

Chama a atención que sobre o obxectivo final global de acadar o crecemento demográfico o informe de seguimento non concrete o obxectivo e a súa avaliación. Con datos do Instituto Nacional de Estadística para o período do Plan, se tomamos como base 100 a situación do ano 2015, o conxunto de España chega a 2020 cunha poboación maior (102) mentres que Galicia segue a perder poboación (99).

## Plan Estratéxico de Galicia 2022-2030
Previo ao seu proceso de elaboración participativa foi aprobado o 10 de marzo de 2022 polo Consello da Xunta de Galicia. As metas que se fixan son a plena converxencia con España en termos de renda bruta dispoñible per cápita dos fogares, baixar a taxa de paro en catro puntos, reforzar a saúde e a calidade de vida, consolidar o sistema educativo entre os mellores de España, avanzar cara ao clima de neutralidade, aumentar o peso das enerxías renovables, potenciar o peso do sector industrial e mellorar a competitividade, favorecendo unha Galicia dixital e innovadora, seguindo a reducir a taxa de exclusión social e garantindo unha Galicia sen fendas de xénero.
## Notas
F. M. Cornford

**Francis Macdonald Cornford** , nado o 27 de febreiro de 1874 e finado o 3 de xaneiro de 1943, foi un estudoso e tradutor clásico inglés coñecido polos seus traballos sobre a filosofía antiga, especialmente Platón, Parménides, Tucídides e a relixión grega antiga. Frances Cornford, a súa muller, foi unha poeta destacada. Debido á semellanza dos seus nomes, era coñecido na familia como "FMC" e a súa esposa como "FCC". 
## Vida temperá e familia 
Cornford naceu en Eastbourne, Sussex, o 27 de febreiro de 1874.  Asistiu á St Paul's School de Londres . 

En 1909 Cornford casou coa poeta Frances Darwin, filla de Sir Francis Darwin e Ellen Wordsworth Darwin, de solteira Crofts, e neta de Charles Darwin. Tiveron cinco fillos:

* Helena (1913–1994), que casou con Joseph L. Henderson en 1934 
* John (1915-1936), poeta e comunista morto na guerra civil española
* Christopher (1917–1993), artista e escritor, pai de Adam Cornford
* Hugh Wordsworth (1921–1997), médico 
* Ruth Clare (1923–1992), nai de Matthew Chapman

## Carreira académica 
Cornford estudou no Trinity College de Cambridge, onde foi *Fellow* desde 1899 e ocupou un posto de profesor desde 1902.  Converteuse no primeiro profesor en ocupar a cátedra Laurence de Filosofía Antiga en 1931 e foi elixido membro da Academia Británica en 1937.  Utilizou o enxeño e a sátira para propagar propostas para reformar o ensino dos clásicos en Cambridge, en *Microcosmographia Academica* (1908).

Cornford acuñou a frase "piares xemelgos do platonismo", referíndose á teoría das formas por unha banda e, por outra, á doutrina da inmortalidade da alma.

Morreu o 3 de xaneiro de 1943 na súa casa, Conduit Head en Cambridge.  Foi incinerado no crematorio de Cambridge o 6 de xaneiro de 1943. 

## Obras 
*  (1907) puxo o argumento de que *a Historia da Guerra do Peloponeso* de Tucídides estaba informada pola tráxica visión de Tucídides.
* ''* (1912) buscou os profundos conceptos relixiosos e sociais que informaron aos primeiros filósofos gregos. Sobre isto volveu en *Principium Sapientiae: The Origins of Greek Philosophical Thought* (póstumo, 1952).
* *Microcosmographia Academica* (1908) foi unha sátira interna sobre a política académica. Foi a fonte de eslogans como a "doutrina da inmadurez do tempo", o "principio da cuña" e o "principio do precedente perigoso".  
* *Before and After Socrates (Antes e despois de Sócrates)* (1932)
* *Plato's Cosmology : The Timaeus of Plato (Cosmoloxía de Platón: O Timeo de Platón).* Publicado por Hackett Publishing Company (1935)
* Segundo o prefacio de *A República de Platón*, traducido con introdución e notas (OUP, 1941), "pretende transmitir... na medida do posible o pensamento da *República* da forma máis conveniente e menos enganosa".

## Notas 
## Véxase tamén 
* Jane Ellen Harrison
* Esther Salaman
* Frances Cornford
### Ligazóns externas 
* *Microcosmographia Academica'' en liña
* Entrada da bolsa da Academia Británica
*  (1914)
*  (1923)
*  unha conferencia (1938)
* Works by Francis Macdonald Cornford   
* Works by or about F. M. Cornford    )
* Capela do Trinity College
Cineclub de Pontevedra

**O Cineclub de Pontevedra** ou **Cineclube Pontevedra** é unha asociación para a difusión da cultura cinematográfica, que organiza a proxección e comentario de determinadas películas na cidade de Pontevedra.

## Historia 
O Cineclub de Pontevedra é o máis antigo dos cineclubs galegos. Foi fundado o 13 de xuño de 1954 como resposta ao crecente interese dos cidadáns da cidade polo cine. Proxectáronse catro filmes grazas a un préstamo da embaixada francesa: *Farrebique ou As catro estacións* (Georges Rouquier, 1946), *Van Gogh* (Alain Resnais, 1948), *Versalles e as súas pantasmas* (Jean Béranger, 1949) e Balzac (Jean Vidal, 1951). A súa sede estableceuse nas dependencias da Xefatura Provincial de Turismo de Pontevedra.

Na década dos 60, o cineclub organiza unhas xornadas sobre o novo cine español, nas que participa Carlos Saura. O cineclube tiña 500 socios.

En 1987 patrocinou a creación da Confederación de Cineclubs de España nun congreso celebrado no Teatro Principal de Pontevedra. En ocasións tamén realiza proxeccións na Casa das Campás, no Liceo Mutante e na Biblioteca Pública de Pontevedra, onde tamén desempeña un papel didáctico.

## Características 
É unha asociación sen ánimo de lucro e autofinanciada. O cineclub de Pontevedra organiza ao longo do ano ciclos de cine en versión orixinal sobre cine clásico e actual e outros en colaboración co Concello de Pontevedra sobre temáticas concretas como arquitectura, cine de mulleres, cine medieval ou cinema de rúa. O cineclub conta con 2000 películas na súa colección e ofrece un servizo de alugueiro de películas aos seus socios e un servizo de préstamo de libros sobre a sétima arte. Tamén ten un proxector de 16 mm que data da década de 1950.. 

O cineclub de Pontevedra tamén ofrece obradoiros de cine para asociacións culturais ou institucións educativas.

## Recoñecementos
No ano 2004 o cineclub recibiu o premio especial José Sellier da Academia Galega do Audiovisual.

En 2015 recibiu o Premio Cidade de Pontevedra 2014.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Web do Cineclube Pontevedra
Gerry Hitchens

**Gerald Archibald Hitchens**, nado en Rawnsley, Staffordshire, Midlands do Oeste, o 8 de outubro de 1934 e finado en Hope, Clwyd, Gales, o 13 de abril de 1983, foi un futbolista inglés que xogaba como dianteiro centro.

## Traxectoria 
Comezou a traballar nunha mina de carbón e a xogar ao fútbol no Highley Miners Welfare de Shropshire. Posteriormente xogou no Kidderminster Harriers, antes de fichar polo seu primeiro club profesional, o Cardiff City.

Debutou na primeira división inglesa en abril de 1955, contra o Wolverhampton Wanderers, marcando o seu primeiro gol aos tres minutos. Xogaba daquela como interior pero posteriormente pasou á posición de dianteiro centro, sendo o máximo goleador do equipo nas dúas tempadas seguintes.

En 1957 fichou polo Aston Villa, onde militou as seguintes catro tempadas, marcando 96 goles en 160 partidos. Foi autor de cinco goles na histórica goleada por 11-1 sobre o Charlton Athletic.

Isto chamou a atención do Inter de Milán de Helenio Herrera, que o fichou no verán de 1961 por 85.000 libras. Na súa primeira tempada en Italia foi o máximo goleador do equipo, con 16 goles.

Permaneceu nove anos en Italia, xogando tamén no Torino, o Atalanta e o Cagliari.

### Selección inglesa 
Debutou coa selección de Inglaterra en 1961, marcando o seu primeiro gol cando só transcorreran 90 segundos de partido, na goleada por 8-0 contra México. Dúas semanas despois marcou outros dous goles en Roma na vitoria sobre Italia por 3-2. Participou con Inglaterra no Mundial de 1962 en Chile, disputando dous partidos, un deles a derrota nos cuartos de final contra o Brasil de Garrincha, onde formou dianteira xunto con Bryan Douglas, Jimmy Greaves, Johnny Haynes e Bobby Charlton.

Foi o primeiro futbolista en xogar coa selección inglesa, mentres militaba nun equipo estranxeiro.

### Retirada e morte 
Retirouse do fútbol profesional en 1971, xogando a continuación no Worcester City e no Merthyr Tydfil, antes de instalarse en Gales, onde xestionou varios negocios.

Morreu en 1983, mentres xogaba un partido de fútbol benéfico en Hope. Segundos despois de rematar de cabeza un centro por encima da trabe, caeu ao chan e foi trasladado ao Hospital Xeral de Wrexham, pero foi declarado morto ao chegar. Tiña 48 anos. As súas cinzas foron depositadas en Holywell o 20 de abril de 1983.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
*
Mario Obrero

**Mario García Obrero**, coñecido como **Mario Obrero**, nado en Madrid en 2003, é un poeta español.

## Traxectoria 
Empezou a escribir aos 7 anos e en 2019 era alumno de Humanidades no instituto público La Senda de Xetafe.

Os poemas de *Peachtree City* foron escritos entre Atlanta e Xetafe. Antonio Lucas destaca o desconcerto, a celebración, a ironía, a paisaxe transcendida e unha absoluta liberdade para facer un acontecemento, unha harmonía e unha festa de imaxes. En *Suena la «Sonata Gallega» en un centro comercial de Atlanta*: No libro recóllese a experiencia da participación na *Ruta al exilio* promovida polo Ministerio de Dereitos Sociais e Axenda 2030, na que varios mozos percorreron os camiños que serviron como fuxida aos exiliados na Guerra civil do 36. No libro dise en galego:

[miniatura|Con [Ramón Rozas na Libraría Paz de Pontevedra (14/03/2022) presentando *Cerezas sobre la muerte*]]
Tamén colaborou en Radio Nacional. En 2022 empezou a conducir *Un país para leerlo* na segunda cadea de TVE.

## Obras 
* *Carpintería de armónicos* (2018). Ayuntamiento de San Sebastián de los Reyes. 60 páxs. ISBN 978-84-19731-05-0. En 2021: Universidad Popular José Hierro. ISBN 978-84-16731-05-3.
* *Ese ruido ya pájaro* (2019). Ediciones Entricíclopes. 102 páxs. ISBN 978-8494873836.
* *Peachtree City* (2021). Visor Libros, Col. Visor de Poesía. 80 páxs. ISBN 978-84-9895-427-2.
* *Cerezas sobre la muerte* (2022). La Vella Varsovia. 48 páxs. ISBN 978-84-121693-4-8.
* *Tiempos mágicos* (2024). La Vella Varsovia. 80 páxs. ISBN 978-84-339229-4-6.
* *Con E de curcuspín. Cartas ás linguas* (2025). Rinoceronte. Tradución de Moisés Barcia. ISBN 979-13-87877-01-9.

## Premios 
* 2018: XIV Premio de Poesía Joven Félix Grande por *Carpintería de armónicos.*
* 2021: XXXIII Premio Loewe a la Creación Joven por *Peachtree City.*

## Notas 
## Ligazóns externas 
* Cerezas sobre la muerte, na Libraría Paz de Pontevedra (2022)
* Recitando un fragmento de *O que fica fóra* de Manuel Rivas 
* Falando con Ramón Rozas na Libraría Paz de Pontevedra (2022)
Pacto Anticomintern

O **Pacto Anticomintern**, **Antikomintern** ou **Anti-Komintern** asinouse o 25 de novembro de 1936 entre o Imperio do Xapón e a Alemaña nazi, onde ambas as nacións se comprometeron a tomar medidas para protexerse da ameaza da Internacional Comunista (Komintern). 

## Historia e contido 
[miniatura|200x200px| O embaixador xaponés Kintomo Mushakoji e o ministro alemán [Joachim von Ribbentrop na firma do pacto.|esquerda]]
O pacto, basicamente, era específico para garantir a capacidade do "Eixe" para atacar unha potencial ameaza soviética en dúas frontes: ao Leste con Alemaña e ao Oeste con Xapón, tentando deter o avance da Unión Soviética e pro-Revolucións da Unión Soviética en Asia.

En caso de ataque da Unión Soviética contra Alemaña ou Xapón, estes dous últimos comprometéronse a consultar as medidas a tomar para protexer os seus intereses comúns. Tamén acordaron que ningún dos dous concluiría tratados políticos coa Unión Soviética. Alemaña, ademais, aceptou recoñecer a Manchukuo, o Estado-fantoche xaponés en Manchuria. En 1937, Italia uniuse ao Pacto, formando o grupo que máis tarde sería coñecido como o Eixo. En 1939 incorporáronse España, Hungría e Manchukuo. A pesar do pacto de non agresión xermano-soviético de 1939 (pacto Molotov-Ribbentrop) e do tratado de neutralidade asinado por Tokyo con Moscova, o pacto foi renovado por outros cinco anos en novembro de 1941.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Pacto de Aceiro
* Pacto Tripartito ou Pacto do Eixo
* Pacto de Múnic
* Pacto Molotov-Ribbentrop

### Ligazóns externas 
* Declaración de Ribbentrop sobre a declaración de guerra á Unión Soviética o 22 de xuño de 1941
* Texto do Pacto Anti-Komintern
* Texto do Protocolo Complementario do Pacto
* Texto da adhesión italiana ao Pacto
Río Isonzo

miniatura|200px|Curso do Soča / Isonzo

O **río Isonzo** (en italiano) (*Lusinç* en friulano), *Soča* en esloveno, *Sontig* en alemán, *Aesontius* ou *Isontius* en latín) é un río de 140 km de lonxitude que flúe a través de Eslovenia occidental e desemboca no nordeste de Italia. 

## Características 
É un característico río alpino, cuxa fonte está situada a 1 100 m de altitude, nos Alpes Xulianos, ao oeste do monte Triglav, o pico máis alto de Eslovenia. 

Despois de atravesar dito monte, seu curso diríxese ao sur, percorrendo as localidades de Bovec, Kobarid, Tolmin, Nova Gorica e Gorizia, para, finalmente, desembocar no mar Adriático, cerca da cidade italiana de Monfalcone. Así, o Soča percorre 99 km en Eslovenia e 41 km en Italia.

O curso actual do río é o resultado de varios imoportantes cambios que se produciron durante os últimos 2 000 anos. Segundo o historiador romano Estrabón, o río chamado *Aesontius*, na época romana pasaba por Aquileia ata o mar Adriático, era esencialmente o sistema fluvial do Natisone e o Torre. En 585, un corremento de terras cortou a parte superior do leito do río Natisone, provocando a súa posterior captura polo río Bontius. A descarga subterránea orixinal do Bontius no Timavo quedou obstruída, e outra avulsión devolveu o novo curso de auga ao leito do baixo Natisone.

Durante os séculos seguintes, o estuario deste novo río, o Soča, desprazouse cara ao leste até captar o curto río costeiro Sdobba, polo que agora o Isonzo desemboca no mar Adriático. A antiga ría (do *Aesontius*, e o primeiro Isonzo) na recentemente formada lagoa de Grado converteuse nun regato costeiro independente.

## Batallas no val do Isonzo 
O val do Isonzo, ou val do Soča foi o escenario dunha das maiores operacións bélicas da primeira guerra mundial, entre maio de 1915 e novembro de 1917. 

Nese período sucedéronse as doce batallas do Isonzo na fronte italiana, na que máis de 300 000 soldados italianos e austro-húngaros perderon a vida.

## Deporte 
Adoitan realizarse carreiras en caiac río abaixo.

## Notas 
## Véxase tamén
Friamonde, Mourulle, Taboada

**Friamonde** é a única entidade de poboación da parroquia de Mourulle no concello lugués de Taboada, na comarca de Chantada. Tiña 13 habitantes no ano 2021 segundo datos do Instituto Galego de Estatística, dos cales eran 8 homes e 5 mulleres.

Está situado xunto a Friamonde (San Xián de Insua).

## Lugares e parroquias 
### Lugares da parroquia de Mourulle 
### Parroquias de Taboada 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Lugares de Taboada
Caiac

miniatura|dereita|Caiac unipersonal
O **caiac** é unha embarcación de orixe esquimó fabricada tradicionalmente con pel de foca e cunha abertura na cuberta que se axusta ao corpo da persoa que a tripula.

## Deporte 
[miniatura|dereita|Caiacs no glaciar Upsala. Parque Nacional Los Glaciares ([Arxentina).]]

En deporte é unha variedade de canoa deportiva que se utiliza nos cursos fluviais de gran velocidade e que só ten descuberta a parte onde van os remeiros.

De un a catro tripulantes, na súa orixe era dun só tripulante, e usábase polos esquimós para pescar e cazar. O tripulante ou padexeiro acomódase sentado e orientado en dirección ao avance, a diferenza das embarcacións de remo, e propulsa a embarcación mediante unha pa de dupla folla ou culler que no necesita de apoio sobre o casco.

É unha embarcación longa (eslora) e estreita (manga). Nos seus deseños tradicionais era de cuberta pechada, só aberta na "bañeira" onde se sitúan os padexeiros. Existen na actualidade tantos deseños e variantes como usos potenciais, pero en xeral pode considerarse unha embarcación pequena en relación con outras, en ocasións de deseño extraordinariamente hidrodinámico e noutros casos de deseño compacto e manobrábel. 

Dadas as súas características poden usarse caiacs en augas tranquilas (ríos, encoros, lagos ou piscinas), augas bravas (ríos de montaña ou canais de augas bravas) e no mar (incluso en mar aberto). Tal variedade de usos tradúcese nunha gran cantidade de modelos: de pista e descenso de ríos, de augas bravas, de caiac extremo, de rodeo, caiacs de surf, caiac de mar, de caiac-polo e de recreo, entre outras. 

Tamén se denomina así unha regata de velocidade na que se emprega este tipo de embarcación.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Hoehn, John (2011): *Commando Kayak: The Role of the Folboat in the Pacific War* . Zürich, Suíza: Hirsch Publishing. ISBN 978-3-033-01717-7.

### Outros artigos 
* Canoa
* Piragua
* Piragüismo
* Piragüismo en slálom

### Ligazóns externas 
* International Canoe Federation
* The Canadian Museum of Civilization – Native Watercraft in Canada
* British Canoe Union 
* USA Canoe and Kayak 
* Greenlandinc terms for the parts of a kayak
* A kayak made from clear wood and fiberglass with LEDs Vídeo en YouTube
Introduction (filme)

***Introduction*** (en ; *Inteurodeoksyeon*) é un filme surcoreano de 2021 escrito e dirixido por Hong Sang-soo. Está protagonizado por Shin Seok-ho, Park Mi-so e Kim Min-hee. onde gañou o Oso de Prata ó mellor guión. Estreouse nos cinemas de Corea do Sur o 27 de maio de 2021.

Estreouse subtitulado en galego o 12 de marzo de 2022 a través de NUMAX (Santiago de Compostela).

## Personaxes 
O elenco está composto por:
* Shin Seokho como Youngho
* Park Miso como Juwon
* Kim Young-ho como pai
* Gi Ju-bong
* Joo-Bong Ki como actor vello
* Young-hwa Seo como nai de Juwon
* Kim Min-hee como pintora
* Cho Yoon-hee como nai de Youngho
* Ji-won Ye como enfermeira
* Ha Seongguk como amigo de Youngho

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
*