Toniña común

A **toniña común**, **touliña** ou **marsopa**, *Phocoena phocoena*, é unha especie de cetáceo odontoceto, unha das seis que integran a familia dos focénidos.

As toniñas (do latín científico *Thunnus*) adoitan vivir en mares boreais, preto das zonas costeiras e nas beiras dos esteiros, sendo a especie da súa familia máis doada de ver. A miúdo adoita subir os cursos dos ríos, tendo sido atopadas toniñas a quilómetros do mar.

## Taxonomía 
A primeira descrición da especie foi a de Linneo en 1758, na 10ª edición do seu *Systema Naturae*, onde a designou como *Delphinus phocoena*.

Máis tarde foi reclasificada por diversos autores (ver caixa de clasificación científica) ata que definivamente a Comisión Internacional de Nomenclatura Zoolóxica (ICZN) considerou que a descrición linneana encadrábase mellor no xénero *Phocaena*, que fora establecido en 1816 por Cuvier, e cuxo nome é unha adaptación do termo grego φώκαινα *fókaina*, que é o nome da toniña común neste idioma.

De xeito que o nome científico válido hoxe é *Phocoena phocoena* (Linnaeus, 1758). A crías miden entre 67 e 85&nbsp;cm ao nacer.

O aspecto xeral de corpo e fusiforme, pero bastante compacto, e a brevidade da súa lonxitude fai parecer a parte media do seu corpo, case cilíndrica, proporcionalmente grosa. As femias adoitan seren máis pesadas. A cabeza, sen *bico*, presenta un fociño arredondado, a diferenza doutros cetáceos, e ten un perfil regularmente convexo. En cada hemimandíbula leva de 22 a 27 dentes, comprimidos lateralmente e dun diámetro duns 2,5&nbsp;mm ao nivel da exiva.

## Distribución e poboación 
A especie ten unha distribución circumboreal en augas litorais, cun máximo de obsrvacións a menos de 10&nbsp;km da costa, prefirindo as augas frías e frecuentando zonas nas que a temperatura media destas é duns 15&nbsp;°C, podéndose ver moitas veces en baías pouco profundas e estuarios de menos de 200 m de profundidade, remontando ás veces os grandes ríos ata considerábeis distancias.

Tamén hai poboacións illadas nos arquipélagos dos Azores e de Cabo Verde. As poboacións da toniña están diminuíndo significvativamente os seus efectivos nas últmas décadas.

En Norteamérica, no Atlántico, está presente nas costas do sur de Groenlandia (que ligan coas poboacións de Islandia), e mas do noroeste do Canadá e os Estados Unidos, desde a illa de Baffin (Canadá) até as Carolinas do Norte e do Sur, pasando pola península do Labrador, Terra Nova e Nova Inglaterra.

E, no Pacífico, desde California até o norte de Alasca, pasando pola Columbia Británica canadense, e conectando, a través do estreito de Bering, coas poboacións das costas da península de Kamchatka, illa de Sakhalin (Rusia) e o Xapón, ata o sur.

## Bioloxía 
### Comportamento 
miniatura|300px|esquerda|Toniña viaxando.Pódese ver a cor escura do dorso e o espiráculo.
A especie vive permanetemente ao longo das costas, e penetra con moita frecuencia nos estuarios e remonta os ríos ás veces ata a moitas decenas de quilómetros. Antigamente téñense visto toniñas no Sena ata París. Xeralmente nada en pequenos grupos de 8 a 10 individuos, paro tamén poden versse illadas. Nos grupos obsérvase unha certa segregación por sexos, formando os expemlares vellos un grupo distinto do das femias e os xuvenís. Nadan bastante lentamente e mostran timidez fronte aos barcos, non deixándoos aproximar, e non van nunca a xogar *á ola* cerca da proa, como fan moitas veces os golfiños. e tranchos.A maioría deles pertencen a especies bentónicas, consumindo especies peláxicas principalmente en primavera e outono. Cazan ás súas presas moi cerca do fondo. Tamén comen algúns crustáceos e moluscos.

; Caza
miniatura|250px|Caza de toniñas no fiorde Gamborg.Debuxo de 1883.
As toniñas foron tradicionalmente cazadas como alimento e para empregar a súa graxa como combustible en fontes lumínicas especialmente en Dinamarca. Actualmente, porén, as toniñas xa non son obxectivo comercial das baleeiras.

; Status
A poboación mundial de toniña é de centos de miles de exemplares, atopándose parcialmente a salvo da extinción. Porén, cada ano morren miles de individuos enredadas nas artes de enmalle da industria pesqueira. Este problema deu lugar ao descenso documentado das súas poboacións en zonas marítimas cunha intensa actividade pesqueira, como o mar Negro e o Báltico. Para evitaren a súa morte nas redes, científicos desenvolveron unha serie de luces penduradas nos enmalles co fin de disuadir ás curiosas toniñas.

A UICN considera actualmente a situación da especie como de vulnerábel.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Carwardine, M. (1995): *Ballenas, delfines y marsopas. Guía visual de todos los cetáceos del mundo*. Barcelona: Omega. ISBN 84-282-1037-3.
* Duguy, R. e Robineau, D. (1987): *Guía de los mamíferos marinos de Europa*. Barcelona: Ediciones Omega. ISBN 84-282-0811-5, pp.&nbsp;140–142.
* Linnaeus, C. (1785): *Systema naturæ, sive regna tria naturæ systematice proposita per secundum classes, ordines, genera, & species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis.* *Tomus I. Editio decima, reformata. Holmiae. (Laurentii Salvii).*

### Outros artigos 
* Catálogo galego de especies ameazadas
* Cetáceos
* Odontocetos
* Focénidos

### Ligazóns externas 
* *Phocoena phopcoena* en ADW  Informacións sobre a especie.
* *Phocoena phopcoena* en Arkive  Informacións, imaxes e vídeos da toniña común.
* Whale & Dolphin Conservation Society (WDCS)