Comenius

**John Amos Comenius** (en ; en ; latinizado como *Ioannes Amos Comenius*), nado no margraviato de Moravia o 28 de marzo de 1592 e finado en Ámsterdam o 15 de novembro de 1670, foi un filósofo, pedagogo e teólogo checo, considerado o pai da educación moderna. Serviu como o último bispo dos irmáns checos antes de converterse nun refuxiado relixioso e un dos grandes defensores da educación universal, concepto que puxo en camiño no seu libro *Didactica Magna*. Como educador e teólogo, liderou escolas e aconsellou gobernantes na Europa protestante de mediados do século XVII.

Comenius introduciu unha serie de conceptos educativos e innovacións que incluían libros de textos ilustrados en linguas nativas distintas do latín, ensinanzas baseadas en desenvolvementos graduais dende o máis simple aos conceptos máis comprensivos, aprendizaxe ao longo da vida con centro no pensamento lóxico por riba da memorización, igualdade de oportunidades para os nenos empobrecidos, educación para as mulleres e instrución práctica e universal. Ademais de na súa Bohemia natal, viviu e traballou noutros países, como Suecia, a Comunidade Polaco-Lituana, Transilvania, Inglaterra, os Países Baixos e Hungría.

## Traxectoria 
John Amos Comenius naceu en 1592 no Margraviato de Moravia na coroa bohemia. A súa localidade natal é descoñecida e entre as posibles están Uherský Brod (como indica a súa tumba en Naarden), Nivnice e Komňa, todas situadas no distrito de Uherské Hradiště na República Checa. John era o fillo máis novo de Martin Komenský (finado entre 1602 e 1604) e a súa esposa Anna Chmelová. O seu avó, de nome Jan (János) Szeges, era de orixe maxiar. Comezou a empregar o apelido Komenský tras deixar Komňa para vivir en Uherský Brod. O nome Komenský tradúcese como "o home de Komňa". Martin e Anna Komenský pertencían á irmandade morava, denominación da prerreforma protestante, e Comenius converteuse despois nun dos seus líderes. Os seus pais e dúas das súas catro irmás morreron en 1604 e o mozo  John foi vivir coa súa tía a Strážnice.

miniatura|Manuscrito máis antigo que se conserva de Comenius, datado en 1611; escrito en latín e checo
Debido as súas circunstancias de empobrecemento, non puido comezar a súa educación formal ata máis adiante na súa vida. En 1616 foi ordenado como ministro da irmandade morava e catro anos despois converteuse en pastor e reitor de Fulnek, unha das súas igrexas máis florecentes. Durante a súa vida, a actividade pastoral foi a súa dedicación máis inmediata. Como consecuencia das guerras de relixión, perdeu todas as súas propiedades e os seus escritos en 1621; seis anos máis tarde liderou a irmandade no exilio cando a contrarreforma dos Habsburgo perseguiu os protestantes de Bohemia.

Comenius refuxiouse en Leszno en Polonia, onde dirixiu o gymnasium e recibiu cargos nas igrexas bohemias e moravas. En 1628 mantivo correspondencia con Johann Valentin Andreae. En 1638 Comenius respondeu a unha petición do goberno sueco e viaxou aló para deseñar un esquema de organización das escolas do país,  Comenius tamén tentou deseñar unha linguaxe en que non se puidesen expresar afirmacións falsas.

Comenius produciu unha nova edición dos himnos da irmandade bohemia de 1618, *Kancionál, to jest kniha žalmů a písní duchovních* (Ámsterdam, 1659), que contén 606 textos e 406 melodías. Ademais de revisar salmos e himnos, tamén expandiu o número destes últimos e engadiu unha nova introdución. Esta edición foi reeditada varias veces ata o século dezanove. Os seus textos en checo eran composicións cunha poética notable, mais empregou melodías doutras fontes. Tamén editou o himno alemán *Kirchen-, Haus- und Hertzens-Musica* (Ámsterdam, 1661), que foi publicado baixo o título *Kirchengesänge* dende 1566. Noutros escritos, Comenius dirixiu música instrumental e vocal en moitos lugares, aínda que non dedicou tratado ningún ao tema. Ás veces segue o concepto matemático medieval da música, mais noutros lugares ligou a música coa gramática, a retórica e a política. A práctica musical, instrumental e vocal, desempeñou un importante papel no seu sistema educativo.

## Influencia educativa 
[miniatura|Clase latina de *[Orbis Pictus*]]
A influencia máis permanente que exerceu Comenius foi no traballo educativo práctico. Poucas persoas dende a súa época tivo unha maior influencia, aínda que durante a maior parte do século XVIII e principios do XIX, houbo pouco recoñecemento da súa relación cos avances contemporáneos da educación teórica e práctica. A influencia educativa de Comenius foi tripla. Foi primeiro profesor e organizador de escolas, non só entre o seu propio pobo, senón despois en Suecia, e en parte en Holanda. Na súa *Didactica Magna* (Gran didáctica), desenvolveu un sistema de escolas que é homólogo ao sistema estadounidense de xardín de infancia, escola primaria, escola secundaria, *college* e universidade.

### República Checa 
[miniatura|Billete de [coroa checa coa imaxe de Comenius]]
Durante o século XIX, o renacemento nacional checo idealizou a Comenius como símbolo da nación checa. Esta imaxe mantense na actualidade.

A República Checa celebra o 28 de marzo, aniversario de Comenius, o día do docente. A universidade Jan Amos Komenský foi fundada en Praga en 2001. Comenius aparece no billete de 200 coroas.

O asteroide 1861 Komenský, descuberto por Luboš Kohoutek, recibe ese nome na súa honra.

### Resto de Europa 
[miniatura|Retrato de Comenius polo pintor eslovaco [Miloslav Lehotský]]
En Sárospatak, Hungría, unha escola de profesores pertencente á universidade de Miskolc recibe o seu nome. Tamén se lle deu o nome de Comenius a escolas primarias de varias cidades alemás, incluídas Bonn, Grafing e Deggendorf. En Skopje, o goberno checoslovaco construíu unha escola tralo terremoto de 1963 e nomeouna na súa honra. En Polonia existe a organización non gobernamental Comenius Foundation dedicada á ofrecer igualdade de oportunidades a nenos de menos de dez anos. En 1919 fundouse a universidade Comenius mediante unha acta do parlamento en Bratislava, que foi a primeira universidade con clases en eslovaco.

O director de cinema Roberto Rossellini tomou a Comenius, e especialmente a súa teoría da "visión directa", como modelo no desenvolvemento das súas teorías didácticas, que esperaba que levasen o mundo a un futuro utópico.

Comenius é un programa de intercambio entre escolas da Unión Europea.

### Estados Unidos 
En 1892 construíuse Comenius Hall, principal edificio de aulas e edificios da facultade co campus do Moravian College de Pensilvania. En 1892 educadores de moitos lugares celebraron o tricentenario de Comenius, e nese momento creouse a Sociedade Comeniana para o estudo e publicación das súas obras. O departamento de educación do Salem College en Carolina do Norte ten un *Comenius Symposium* anual na súa honra.

## Obras 
miniatura|Colección de didácticas, 1657
[miniatura|Edición en inglés de *[Janua linguarum reserata*, 1631]]
[miniatura|*[Orbis Pictus*, libro de texto para nenos, 1658]]
### Latín 
* *Linguae Bohemicae thesaurus, hoc est lexicon plenissimum, grammatica accurata, idiotismorum elegantiae et emphases adagiaque* ("Tesouro da lingua checa"), 1612–1656
* *Problemata miscellanea* ("Problemas diversos"), 1612, inexistente, consumido polo lume mentres estaba a ser preparado para imprimirse.
* *Sylloge quaestionum controversarum*, 1613
* *Grammaticae facilioris praecepta*, 1614–1616
* *Theatrum universitatis rerum*, 1616–1627
* *Centrum securitatis* ("O centro da seguranza"), 1625
* *Moraviae nova et post omnes priores accuratissima delineatio autore J. A. Comenio* ("Mapa de Moravia"), 1618–1627
* *Janua linguarum reserata*, 1631
* *Didactica magna* ("A gran didáctica"), 1633–1638
* *Via Lucis, Vestigata & Vestiganda* ("O camiño da luz"), 1641
* *Januae Lingvarum Reseratae Aureae Vestibulum quo primus ad Latinam aditus Tyrunculis paratur* ("Introdución á lingua latina"), 1648
* *Schola pansophica* ("Escola de pansofía"), 1650–1651
* *Primitiae laborum scholasticorum*, 1650–1651
** Opera didactica omnia* ("Escribindo sobre toda a aprendizaxe"), 1657
**Orbis Pictus* ("O mundo visible en imaxes"), 1658
* *De bono unitatis et ordinis* ("Sobre a boa unidade e a orde"), 1660
* *De rerum humanarum emendatione consultatio catholica* ("Consulta xeral sobre unha mellora de todas as cousas humanas"), 1666
* *Unum necessarium* ("The One Thing Needful"), 1668
* *Spicilegium Didacticum*, 1680

### Checo 
* *O andělích* ("Sobre os anxos"), 1615
* *Retuňk proti Antikristu a svodům jeho* ("Declaración contra o anticristo e as súas tentacións"), 1617
* *O starožitnostech Moravy* ("Sobre as antigüidades moravas"), 1618–1621
* *Spis o rodu Žerotínů* (escrito sobre a Casa de Žerotín), 1618–1621
* *Listové do nebe* ("Cartas ao ceo"), 1619
* *Manuálník aneb jádro celé biblí svaté* ("Manual ou núcleo da santa Biblia completa"), 1620–1623
* *Přemyšlování o dokonalosti kŕesťanské* ("Pensando na perfección cristiá"), 1622
* *Nedobytedlný hrad jméno Hospodinovo* ("Fortaleza inconquistable (é) o nome de deus"), 1622
* *Truchlivý*, díl první ("O apesarado", volume I), 1623
* *O poezí české* ("Sobre a poesía checa"), 1623–1626
* *Truchlivý*, díl druhý ("O apesarado", volume II), 1624
* *O sirobě* ("Sobre a xente pobre"), 1624
* *Pres boží* ("Imprenta de deus"), 1624
* *Vidění a zjevení Kryštofa Kottera, souseda a jircháře sprotavského* ("Visión e revelación de Kryštof Kotter, veciño meu e curtidor de Sprotava"), 1625
* *Překlad některých žalmů* ("Tradución dalgúns salmos"), 1626
* *Didaktika česká* ("Didáctica checa"), 1628–1630
* *Škola hrou* (Schola Ludus, Escola con xogo) 1630
* *Labyrint světa a ráj srdce* ("Labirinto do mundo e paraíso do corazón") 1631
* *Brána jazyků otevřená* (A porta da lingua despechada) 1633
* *Orbis Pictus*, 1685

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Keatinge, *The Great Didactic of Comenius* (Londres, 1896)
* Kučera, Karel. 2014. Jan Ámos Komenský. A man in search of peace, wisdom, and proverbs. *Proceedings of the Seventh Interdisciplinary Colloquium on Proverbs, November 2013, at Tavira, Portugal*, ed. by Rui J. B. Soares and Outi Lauhakangas, pp.&nbsp;64–73. Tavira: Tipografia Tavirense.
* Simon Somerville Laurie, *John Amos Comenius* (1881; 6.ª edición, 1898)
* Robert Hebert Quick, *Essays on Educational Reformers* (Londres, 1890)
* Müller, *Ein Systematiker in der Pädagogik : eine philosophisch-historische Untersuchung : Inaugural-Dissertation zur Erlangung der Doctorwürde an der philophischen Fäcultat der Universität Jena* (Dresden, Bleyl e Kaemmerer, 1887)
* Löscher, *Comenius, der Pädagoge und Bischof* (Leipzig, 1889)
* Monroe, Will S. *Comenius and the Beginning of Educational Reform* (Nova York, 1900) Web access
* *John Amos Comenius and his Works* (Praga, 1945)
### Ligazóns externas 
* Comenius' biography
* The Correspondence of Jan Amos Comenius &#91;Komenský&#93; (566 cartas) en EMLO
* J.A. Comenius Museum in Uherský Brod
* Comenius Museum & Mausoleum, Naarden, NL
* 
* 
* Comenius Foundation. US
* Article by the psychologist Jean Piaget on the importance of Comenius  (PDF)
* Didactica Magna online
* Orbis Pictus (The Visible World in Pictures) online
* Jan Amos Comenius Bibliography
* *Dveře gazyků otewřené*. Praha: [s.n.], 1805. 280 s. - available at ULB´s Digital Library
* *Orbis sensualium pictus trilinguis*. Leutschoviae : Typis Samuelis Brewer, Anno Salutis 1685. 484 s.  - - available at ULB´s Digital Library
* *Janua Linguarum Reserata Quinque-Linguis*. Amstelodami : Apud Ludovicum & Danielem Elzevirios, 1661. 881 s.  - available at ULB´s Digital Library
* *Orbis pictus von Amos Comenius*. [Nürnberg]: [s.n.], 1770. 263 s. - available at ULB´s Digital Library
* *Orbis Pictus, in hungaricum et germanicum translatus*. Po'sonban: Weber, 19. stor. 172 s. - available at ULB´s Digital Library
* *Janua Linguarum reserata aurea*. Pragae : Typis Archi-Episcopalibus in Collegio S. Norberti excudebat paulus Postrzibacz, Anno 1667. 506 s.  - available at ULB´s Digital Library
* Unum Necessarium: The One Thing Necessary . Translation by Vernon H. Nelson provided courtesy of Moravian Archives, Winston-Salem, NC