A esmorga

***A esmorga*** é unha novela tremendista escrita por Eduardo Blanco Amor, publicada en Buenos Aires en 1959 e en Galicia en 1970. Foi unha das primeiras novelas galegas de posguerra, e marcou un fito na historia da literatura galega. A súa repercusión nas xeracións posteriores levouna a ocupar un lugar destacado do canon literario. O libro foi adaptado ao cinema e mailo teatro e traducido a varias linguas.

En 2020 Galaxia publicou unha edición ilustrada por Diego Estebo conmemorando os 50 anos da publicación en Galicia.
[miniatura|Expediente de [censura, 1969.]]
## Trama 
A novela narra a esmorga de tres personaxes, Cibrán o Castizo, Xanciño o Bocas, e Aladio Milhomes, que botan de bebedela un día enteiro e mais a súa noite, e que rematará co falecemento de dous deles e o axuizamento do terceiro. De feito, é este terceiro, Cibrán, quen lle conta toda a historia ao xuíz, e grazas ao cal coñecemos o sucedido (a súa versión do sucedido). A novela está dividida en cinco capítulos precedidos dun pequeno texto de introdución. A introdución está escrita polo autor do texto principal, que retoma a súa voz tamén nos dous últimos, mentres que a maior parte dos capítulos están postos directamente na voz de Cibrán.

A trama desenvólvese na cidade de Auria, representación de Ourense, con diversas referencias a espazos ourensáns reais. As 24 horas da esmorga transcorren en inverno, durante unha xornada de choiva, frío e xeada.

### Personaxes principais 
* Cibrán *o Castizo* (Cipriano Canedo). Traballador das obras da estrada nacional. Na vintena. Orfo de pai, non se leva coa nai, e ten unha parella ocasional (A Raxada) con quen ten un fillo de catro anos (Lisardiño).
* Xan *o Bocas* (Juan Fariña). De profesión descoñecida. Na vintena.
* Aladio *o Milhomes* (Eladio Vilarchao). Xastre. Na vintena.

### O tempo 
A aventura narrada n'*A esmorga* ocorreu 90 anos antes da súa narración, e foi recollida a través dun proceso de investigación de fontes e de documentos. 

N'*A esmorga* hai tres tempos diferentes:
::* O tempo da historia: A sucesión de acontecementos que lles suceden ós esmorgantes, e que comprende unhas vinte e catro horas, dende antes do amencer dun luns ata o amencer do día seguinte.
::* O tempo en que se relata: Os diferentes momentos en que Cibrán enuncia o seu relato.
::* O tempo da escrita: Momento previo ó da comunicación literaria (ou tempo da lectura) en que o autor implícito transmite o conxunto da obra.
miniatura|Fonte das Burgas.
Non hai demasiadas referencias ó transcurso específico do tempo, mais o movemento da acción (a sucesión de lugares e o camiño en que se desenvolve *A esmorga*) dá unha perspectiva temporal que está moi próxima á do tempo de ficción. 

O tempo real é o do diálogo entre Cibrán e o xuíz. Transcorre en diversos momentos, dentro dunhas 48 horas. Permiten observar isto as alusións temporais dos comezos dos capítulos primeiro, segundo e terceiro, o final do cuarto, e algunha que outra alusión referente á comida.

O tempo real en relación cos capítulos desenvólvese do seguinte xeito: capítulo 1: hora de comer; capítulo 2: tarde; capítulo 3: mañá-xantar; capítulo 4: tarde e capítulo 5: tarde.

Ó final do 5.º capítulo hai unha referencia importante 

### O lugar
Podemos definir A Esmorga como unha *novela itinerante*, ambientada nun espazo urbano. Esta é a sucesión de lugares polos que vai pasando a acción na cidade de Auria, transposición literaria do Ourense natal do autor:
* O personaxe do narrador sae da casa da Raxada, máis aló de Mariñamansa, para estar ás sete no seu traballo na obra. Atopa o Bocas e o Milhomes antes de chegar ó mesón da Cristalina.
* A taberna da tía Esquilacha (pasa unha hora): 
* A Ponte da urbe (unha hora).
* Casa dos Andrada. O cano grande da Burga (hora de comer).
* Pasan o Barbaña, atallan polo Salto do Can e chegan ao pazo dos señores do castelo (tarde).
* Na tardiña, os protagonistas camiñan pola estrada nova nos arrabaldes do Posío . Pasan pola Porta da Aira, pola fonte de San Cosme deciden ir ver as prostitutas (é noite).
* Casa da Monfortina. A presenza do faroleiro mostra que a noite vai avanzada. 
* Casa de Nonó. Saen á praza da Santísima Trindade, pasan pola praza do Corrixidor. É media noite 
miniatura|Igrexa de Santa Eufemia.
* Pasa unha hora. Rúa dos Fornos. Churrería da parroquia.. Igrexa de Santa Eufemia. Mesón do Roxo. Praza Maior 
* Alameda. Canellón da Burga [105]. Casa dos Andrade [107].
miniatura|esquerda|Fonte do Rei.
* Camiñan cara a estación  deténdose na Ponte Maior (antes das cinco, hora na cal saía o tren).
miniatura|Ponte Maior.
* Volven sobre os seus pasos ao seren avisados de que a Garda Civil rolda na estación. Taberna do Sancristán. Leira do Abade das Vellas. Campo das Bestas. Casa de Socorrito a Tola. Amence (pasaron vinte e catro horas).

### O narrador 
[dereita|miniatura|Extracto da novela na [Insua dos Poetas.]]

Na obra non hai identificación entre autor e narrador. O autor só ten presenza nese primeiro texto introdutorio de documentación e nunha declaración asinada; o resto do relato preséntase dende a perspectiva dun narrador protagonista que narra en primeira persoa e que non accede á mente dos outros personaxes agás naquilo que estes deixan entrever polas súas miradas, faccións ou feitos.

Os coñecementos da acción narrativa que o narrador ten proceden así pois dunha perspectiva de "visión con", pois é estando á beira dos outros personaxes como el vai coñecendo os feitos. Pero esta visión, que é a única que se manifesta, está no seu fondo complementada por unha "visión dende fóra", pois o narrador é coñecedor tamén do que lle contan ó autor, dos papeis do xuízo e do que se lles oe ás xentes de Auria entre corenta e noventa anos despois de teren ocorrido os feitos.

A participación nos feitos do personaxe-narrador é a dunha testemuña presencial que se ve implicada nos feitos por un destino fatal. Cibrán o castizo é menos protagonista e máis inocente ca *O estranxeiro* de Albert Camus. O estranxeiro é un xoguete da forza fatal exercida polo Sol, mais Cibrán éo aínda máis do poder da chuvia que tira por terra o seu propósito de rexeneración. A chuvia íllao, déixao a mercé do pensamento, acaba aniquilándoo e ó mesmo tempo sérvelle de frouxo motivo de xustificación: A choiva tivo moito da culpa (p.51).

Será o día chuviñoso o que o determine a ir cos seus amigos esmorgantes. Os bos propósitos que na fin de semana conviñera coa súa amante quedaron diluídos e foron arrastrados pola chuvia. O traballo como meta de redención resultará imposible de atinxir e será nese ambiente de animadversión meteorolóxica onde comezará o *viacrucis* dos tres esmorgantes e que acabará no campo das bestas, especie de Gólgota esperpéntico a onde vai parar o lixo da cidade.

### Presaxios e final 
miniatura|Rúa de Hernán Cortes.
Hai dous elementos que permiten entrever dende o comezo o tráxico final. Son a noite e o lume.

O personaxe principal vive nunha noite "como se fosen moitas noites xuntas". *Incluso o día se puxo máis pardo e chuviñoso como se fose vi-la noite* (páx. 35).

O mesmo agoiro observaremos no nervioso e impotente dirixir as miradas cara ao pazo incendiado (preséntasenos o lume como elemento purificador e de condenación) ou no viño a renxer polo lume cando están a piques de os botar da casa, que outrora fora vista como un paraíso, de Nonó.
miniatura|esquerda|Fonte do Rei.
Despois de saír da casa de Nonó aínda pasarán pola fonte do Rei, onde deciden volver á casa dos Andrada. De aí van ó campo das bestas, e só volverá Cibrán o Castizo para servir de narrador da aventura, pero unha vez cumprida a súa misión non se librará do tráxico final dos seus compañeiros, final ó que está predestinado dende un principio e que o autor se encarga de presentar como ambiguo.

Hai dous posibles finais. Un primeiro, o suicidio, viría apoiado pola teima de matarse que ten o protagonista (p. 122, 124). No caso de que se suicidase morrería como un Xudas esperpéntico, traidor á súa redención como home, como ser humano, morrería denigrado como un porco (esta afirmación procede de que "castizo" (páx. 19) é unha voz que se pon en relación cos porcos: ...eu son Cipriano Canedo e me chaman Cibrán ou o Castizo, como vostede goste, pois o meu pai tiña un castizo pra servire porcas, con licenza...).

O segundo posible final é que morra golpeado polos gardas civís. Isto entroncaría coa denuncia social perseguida polo autor que estaría acentuada con trazos tremendistas.

Con este ambiguo final e coa adopción da técnica do diálogo telefónico o autor consegue facer participar ao lector na obra, ó ter que maxinar o interrogatorio e decidir o remate que máis convenza de acordo coa nosa postura ante esas determinadas condicións sociais.

Asemade, a intemporalidade do relato, faino universal e válido para calquera época, polo que a denuncia social da obra adquire vixencia e actualidade.

## Homosexualidade 
É a primeira novela galega en que se aborda claramente a temática homosexual. Un dos personaxes, o Aladio *o Milhomes*, é caracterizado polo Cibrán *o Castizo* en varias ocasións polos seus trazos efeminados, e sente celos do Xan *o Bocas* cando este está coas prostitutas. Ademais, tanto o Milhomes coma o Bocas xogan acotío a estimularse, a beliscarse e a tocarse.

## Adaptacións e traducións 
### Cine 
A obra foi levada ao cine co título de *Parranda* en 1977, con dirección de Gonzalo Suárez e guión do propio Blanco Amor, e, o 15 de novembro de 2014, estreouse *A esmorga*, con dirección de Ignacio Vilar, no Festival de Cine Internacional de Ourense, e o 21 de novembro en toda Galicia.

### Teatro 
Tamén foi levada ao teatro en diversas ocasións. O grupo ourensán Sarabela Teatro realizou senllas montaxes en 1996 e 2010, sobre a adaptación que escribiron os dramaturgos Begoña Muñoz e Carlos Couceiro. Ambas montaxes resultaron premiadas nos premios María Casares de teatro.

### Traducións 
Foi traducida:
* Ao castelán, polo propio autor en 1960, co título de *La Parranda*.
* Ao asturiano, por Xosé Miguel Suárez Fernández en 1998, publicada por Editora del Norte co título de *La Folixa*.
* Ao italiano, por Attilio Castellucci en 2006, publicada pola editorial Carucci co mesmo nome, *A esmorga* e por Manuele Masini en 2007, *La Baldoria*, SEF editrice. 
* Ao francés, por Vincent Ozanam en 2007, e publicada pola editorial bretoa Terre de Brume baixo o título de *Le noce*.
* Ao inglés, por Craig Patterson en 2012, *On a bender*, Gales, Ed. Planet, 2012. ISBN 978-0-9540881-9-4.
* Ao catalán, por Jaume Silvestre, *La gresca*, Mallorca. Ed. El Gall Editor, 2014. ISBN 978-84-941685-2-9.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
* 
* 
*  
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

### Outros artigos 
* *A esmorga* (filme de 1977)
* *A esmorga* (filme de 2014)

### Ligazóns externas 
* *Ruta da Esmorga*. Concello de Ourense
* Afonso Vázquez-Monxardín: Roteiro literario de "A esmorga" Concellería de Cultura do Concello de Ourense.
* *A esmorga*  en Pressbooks.