Kilimanjaro

O **monte Kilimanjaro** (*Kilima Njaro*, que significa 'montaña brillante' en kiswahili ou *Oldoinyo Oibor*, 'montaña branca' en masai) localizado no norte de Tanzania, xunto á fronteira con Kenya, é o punto máis alto de África, cunha altitude de 5&nbsp;895&nbsp;m. Este antigo volcán, co cume cuberto de neves eternas, érguese no medio dunha planicie de sabana, ofrecendo un espectáculo único.

O monte e as selvas circundantes, cunha área de 75&nbsp;353 ha, posúen unha fauna rica, incluíndo moitas especies ameazadas de extinción e constitúen un parque nacional que foi inscrito pola UNESCO en 1987 na lista dos lugares que son Patrimonio da Humanidade.

O complexo do Monte Kilimanjaro coas súas forestas, localizado entre 2°50′-3°20′&nbsp;S e 37°0′-37°35′&nbsp;E, xa fora considerado unha reserva de caza polo goberno colonial alemán nos principios do século XX, mais foi considerado unha reserva forestal en 1921, até que, en 1973, foi declarado Parque Nacional.

## Toponimia e etimoloxía 
dereita|miniatura|300px|Vista leste do Kilimanjaro.
O nome empregado para designar a montaña no seu conxunto escríbese «Kilimanjaro», en galego e inglés, e «Kilimandjaro» en francés. Tamén é denominado, *Ol Doinyo Oibor* en maa, que significa 'montaña branca' ou 'montaña brillante'. O seu nome foi adoptado en 1860, e a súa orixe estaría no termo suahili *Kilima Njaro*. O nome *Kilimanjaro* xa foi obxecto de temperáns estudos toponímicos, e o explorador e lingüista alemán Johann Ludwig Krapf consideraba que significaba a 'montaña do esplendor', sen máis explicacións. En 1884, Gustav Adolf Fischer, tamén explorador e naturalista alemán, afirmou que *njaro* era un demo do frío, unha idea compartida polo xeógrafo Hans Meyer durante a súa ascensión en 1889, mais o termo *njaro* só era coñecido polos habitantes da costa e non polos que vivían no interior, que ademais só crían en espíritos benfeitores. e Kibo (en kichagga, *Kipoo* ou *Kiboo*, que significa 'manchado', a causa dunha escura rocha que sobresae entre as neves perpetuas,

## Xeografía 
### Situación 

[miniatura|Imaxe do Kilimanjaro tomada dende o satélite [Landsat 7.]]
O Kilimanjaro elévase no nordeste de Tanzania a 5&nbsp;891,8&nbsp;m de altitude segundo medidas realizadas en 2008 por posición GPS e gravimetría, e que corrixen a cifra de 5&nbsp;895&nbsp;m obtida en 1952 por un equipo británico. A súa altitude, que foi obxecto de distintas medicións dende 1889 (con resultados que variaban ata en cen metros), convérteo no punto máis elevado de África, polo que forma parte dos denominados «Sete Cumios». Encóntrase situado preto da fronteira de Tanzania con Kenya, que pasa ao pé das vertentes norte e leste da montaña. Emerxe só da sabana que o rodea, sobresaíndo cun desnivel de 4&nbsp;800 a 5&nbsp;200&nbsp;m, o que a converte tamén na montaña illada máis alta do mundo. Cobre unha superficie de 388&nbsp;500&nbsp;ha.

A montaña é un complexo volcánico de forma oval de 70&nbsp;km de noroeste a sueste, por 50&nbsp;km de nordeste a suroeste, e encóntrase a 340&nbsp;km ao sur do ecuador. O monte Meru encóntrase a 75&nbsp;km ao suroeste e o monte Kenya, o segundo cumio máis alto de África, a 300&nbsp;km ao norte. A cidade máis próxima, Moshi, está situada en Tanzania, ao sur da montaña, e constitúe o principal punto de partida para a súa ascensión. O aeroporto internacional do Kilimanjaro, en servizo dende 1971, está situado a 50&nbsp;km ao suroeste da montaña, comunica toda a rexión e os seus parques. Dodoma, a capital actual, e Dar es Salaam, a capital antiga, encóntranse a 380&nbsp;km ao suroeste e a 450&nbsp;km ao sueste respectivamente, mentres que Nairobi, en Kenya, está situada a 200&nbsp;km ao nor-noroeste. A costa do océano Índico encóntrase a unha distancia de 270&nbsp;km ao leste (pero, a pesar da distancia, con condicións climáticas favorables pódese ver o océano dende o cumio).

Administrativamente, a montaña forma parte da rexión do Kilimanjaro, a cabalo entre os distritos de Hai, Moshi Rural e Rombo, onde se atopa o punto máis elevado e a maior parte da montaña. Está incluído totalmente no Parque Nacional do Kilimanjaro.

### Topografía 
miniatura|upright=1.3|O Kilimanjaro está formado polo Shira (esquerda), o Kibo (centro) e o Mawenzi (dereita).
miniatura|Imaxe de satélite da parte superior do Kibo, mostrando os principais glaciares, vales e picos.
O Kilimanjaro é un estratovolcán de forma xeral cónica. Componse de tres picos que son tamén volcáns extintos: o Shira, no oeste, de 3&nbsp;962 metros de altitude; o Kibo, no centro, de 5&nbsp;891,8&nbsp;m; e o Mawenzi, no leste, de 5&nbsp;149&nbsp;m.

O Kivo está coroado na cima cunha caldeira elíptica, de 2,4&nbsp;km de longo e 3,6&nbsp;km de ancho, pechando un cráter chamado cráter Reusch, de 900&nbsp;m de diámetro, en cuxo centro se encontra un cono de cinza, de 200&nbsp;m de diámetro, denominado *Ash Pit*. O cumio principal, na marxe meridional do seu cráter externo, chámase pico Uhuru; outros puntos notables do Kibo son o Cono Interior, a 5835&nbsp;m altitude; o punto Hans Meyer, o punto Gilman, o punto Leopardo e a brecha de Yohanas, bautizada así en honra ao guía que acompañou a primeira ascensión da montaña. No suroeste do cume, un gran corremento de terra deu a luz, hai uns 100&nbsp;000 anos, á abertura occidental (*Western Breach*) que domina o val Barranco (*Barranco Valley*).

[miniatura|Imaxes que ilustran a regresión da neve e os [glaciares no cumio do Kilimanjaro entre o 17 de febreiro de 1993 (arriba) e o 21 de febreiro de 2000 (abaixo).]]
Este casquete glaciar era claramente visible noutros tempos, mais estase a reducir de xeito drástico. Cubría unha superficie de 12,1&nbsp;km² en 1912, 6,7&nbsp;km² en 1953, 4,2&nbsp;km² en 1976 e 3,3&nbsp;km² en 1996. Durante o século XX, perdeu o 82% da súa superficie, Cada vez é máis tenue e, de persistir as actuais condicións climatolóxicas, calcúlase que desaparecerá totalmente cara ao ano 2020 segundo expertos da NASA e o paleoclimatólogo Lonnie Thompson, profesor da Universidade Estatal de Ohio, ou 2040 segundo un equipo científico austríaco da Universidade de Innsbruck, ou ata 2050 segundo a Academia de Ciencias de California. O xeo dalgunhas vertentes podería perdurar uns anos máis debido a diferentes condicións climáticas locais.e indícase que a acusada decadencia actual da capa de xeo é particularmente notable tendo en conta que se mantivo canto menos durante 11&nbsp;000&nbsp;anos e sobreviviu a unha prolongada seca hai uns 4&nbsp;000 anos, que durou máis de 300 anos. Non obstante, a temperatura permanece constantemente por debaixo dos 0&nbsp;°C na altitude onde se encontran os glaciares, polo que Georg Kaser, da Universidade de Innsbruck, e Philip Mote, da Universidade de Washington indicaron que a forte regresión do glaciar era debida sobre todo a unha baixada das precipitacións. A isto uniríase unha evolución local provocada pola deforestación, que se traduce nunha redución da cuberta vexetal boscosa e unha diminución da humidade ambiental. Evidénciase un paralelismo entre a diminución do casquete glaciar e a taxa de regresión do bosque, máis intensa sobre todo a principios do século XX e en vía de estabilización. Outro fenómeno que favorece a diminución da capa de xeo está provocado pola absorción de calor da rocha volcánica escura sobre a que se sustenta e a difusión desta calor na base dos glaciares, que, como consecuencia, se derreten, tórnanse inestables e fractúranse, aumentando a superficie exposta á radiación solar.

Os cursos de auga resultantes do derretemento dos xeos alimentan de forma significativa dous ríos da rexión, mais o 90% das precipitacións son absorbidas polos bosques locais. Polo tanto, a desaparición dos glaciares non debería ter un impacto directo duradeiro sobre a hidroloxía local, contrariamente á deforestación e á presión antrópica que se traduce nunha multiplicación por catro das desviacións de auga para a irrigación dende final do século XX. Os bosques do Kilimanjaro reciben 1&nbsp;600&nbsp;millóns de metros cúbicos de auga ao ano, incluído un 5% por precipitacións producidas por contacto das nubes de néboa co bosque. Dúas terceiras partes voltan cara á atmosfera pola evapotranspiración. O bosque xoga logo un papel triplo de reserva: no solo, na biomasa e no aire. Dende 1976 as precipitacións por contacto das nubes de néboa diminuíron por termo medio en vinte millóns de metros cúbicos ao ano, isto é, aproximadamente o volume do casquete glaciar actual cada tres anos, o que supón que achegaron un 25% menos de auga en trinta anos, equivalentes ao consumo anual de auga potable dun millón de chaggas.

O Gran Val do Rift, que discorre a través da África Oriental de norte a sur, nace no mioceno co inicio da escisión da placa somalí da placa africana. Na rexión que corresponde a unha rama oriental deste rift, aparecen fallas no Plioceno e acumúlanse aluvións recubrindo a maior parte dos inselbergs. As fallas fomentan a apertura de graben (fosas tectónicas) e o aumento do magma. O Kilimanjaro e o monte Meru emerxen ao nivel dun graben que toma unha dirección oeste-norte-oeste/leste-sur-leste, formando o limiar de Amboseli. e que actualmente se considera un volcán inactivo, o Kilimanjaro aínda experimenta algunhas sacudidas sísmicas e emite en ocasións fumarolas que emanan dióxido de carbono, dióxido de xofre e ácido clorhídrico no fondo do cráter Reusch, cuxa temperatura en superficie acada os 78&nbsp;°C. Por outra banda, no pasado tiveron lugar varios afundimentos e corrementos de terra, un dos cales creou a *Western Breach* (brecha occidental). As últimas erupcións tiveron lugar ao longo da dorsal de Rombo e no maar do lago Chala que medía 3,2&nbsp;km de diámetro, máis de 90&nbsp;m de profundidade e estaba situado a sueste do volcán. As erupcións que se sucederon foron segundo os casos de tipo estromboliano, vulcaniano ou hawaiano. Isto reflicte a complexidade dos ciclos de apertura dos rifts, a migración nas dorsais do volcán e a diferenciación do magma. Canto máis se retrocede no tempo, máis aproximados se volven os sinais. Aínda que o clima pode deducirse para un lugar determinado ata uns 20&nbsp;000 anos antes, debe terse en conta o clima de practicamente todo o continente africano e logo axustar os resultados empregando analoxías para rastrexar o clima de ata hai cinco millóns de anos. Entre as dificultades ligadas a retroceder períodos tan longos figuran a desigual distribución dos rexistros e a carencia de vexetación fósil debido ás condicións desfavorables. A forza dos monzóns está vinculada ás variacións orbitais cun desfasamento de arredor de 8&nbsp;000 anos. En xeral, o máximo dos monzóns prodúcese 2.500 anos despois dun mínimo glaciar e correspóndese cunha temperatura mínima da superficie do océano.

Dende o inicio do Cuaternario, o hemisferio norte tivo 21 glaciacións importantes, que se fixeron sentir ata na África Oriental. Non obstante, terían que sobrevivir bolsas do ecosistema actual das chairas, xa que do contrario as especies se extinguirían neste medio ambiente. Unha explicación alternativa suxire que nesta escala de tempo de varios millóns de anos, a probabilidade de que os tornados tiveran levado a flora e a fauna ás montañas é alta.

##### Historia climática rexional 
No inicio da formación do volcán hai 2,5 millóns de anos, tivo lugar a primeira das 21 glaciacións importantes do Cuaternario no hemisferio norte, e a África tropical sufriu temperaturas máis baixas que as actuais. Seguiulle un período dun millón de anos máis seco, unha tendencia que continúa hoxe a nivel mundial. A continuación, unha fase árida dende -100&nbsp;000 a -90&nbsp;000 anos é a responsable da formación das dunas ata a África austral, substituída por unha fase curta pero de frío intenso dende -75&nbsp;000 a -58&nbsp;000 anos. No final deste período, produciuse o primeiro dos eventos de Heinrich (H6), liberando unha gran cantidade de xeo no Atlántico Norte, dando como resultado unhas temperaturas máis frías no hemisferio norte e unha diminución na intensidade do monzón. O monzón de verán é máis feble, as temperaturas son de 5 a 6&nbsp;°C inferiores ás temperaturas actuais e prodúcese unha retirada xeral da selva. Nos últimos 5&nbsp;000 anos e ata a actualidade, o monzón debilitouse gradualmente. Os intercambios por convección que constitúen o ciclo da auga entre os distintos niveis da vexetación do Kilimanjaro son moi importantes en termos bioclimáticos.

##### Variacións diarias 
Entre os 4&nbsp;000 e os 5&nbsp;000 m de altitude, pódense producir entre a noite e o día flutuacións de temperatura relativas de 40&nbsp;°C.

Durante as dúas estacións de chuvias, o Kilimanjaro está case sempre rodeado de nubes e poden caer precipitacións en calquera momento do día. En contraste, durante as dúas estacións secas, a montaña sofre variacións meteorolóxicas diarias que seguen un patrón regular: a mañá é clara e fresca con pouca humidade; a montaña recibe directamente a luz solar e a temperatura aumenta rapidamente ata acadar un pico entre as sete e as dez. A diferenza é máxima cara aos 2&nbsp;800 m de altitude. Ao mesmo tempo, as presións polo xeral alcanzan o seu pico ás dez. A baixa altura, comezan a formarse as nubes. Os ventos anabáticos causados polo aire quente ascendente provocan que progresivamente estas nubes suban ao cumio no inicio da tarde, causando un descenso gradual da temperatura a media altura. Entre as dez e as quince horas, a humidade é menor entre os 4&nbsp;000 e os 5&nbsp;000 m de altitude e a radiación solar no solo é menos intensa. Ás dezaseis horas, a presión presenta unha crista. As nubes seguen ascendendo, chegando finalmente as correntes de aire seco do leste, deixando un día claro a partir das dezaoito horas. Outro pico de temperatura ten lugar entre os 3&nbsp;200 e os 3&nbsp;600 m de altitude.

##### Sistema climático estacional 
[miniatura|As células de Hadley controlan a [zona de converxencia intertropical, a cal é responsable dos monzóns no océano Índico.]]
[miniatura|En xaneiro, a [zona de converxencia intertropical (ZCIT) encóntrase na súa posición máis ao sur, sobre Madagascar. En xullo, a súa posición máis ao norte está sobre o Tíbet. Cando vai duna outro destes extremos, o Kilimanjaro experimenta unha tempada de choivas.]]
;Modelo contemporáneo
O Kilimanjaro está suxeito a un clima tropical de sabana. Caracterízase por unha estación seca pronunciada, con temperaturas temperadas, dende mediados de maio ata mediados de outubro, e unha estación chuviosa curta, de mediados de outubro ata finais de novembro, que se coñece como «choivas curtas» (en inglés, *short rains*), seguida por un período cálido e seco dende principios de decembro ata finais de febreiro e, por último, unha longa tempada de choivas de marzo a mediados de maio, as «choivas longas» (*long rains*).

O cinto de baixas presións arredor do ecuador, coñecido como a zona de converxencia intertropical (ZCIT) é responsable da alternancia de períodos húmidos e secos. Durante as dúas tempadas secas, a ZCIT encóntrase sobre a península de Arabia, en xullo, e entre o sur de Tanzania e o norte de Zambia, en marzo. Cando as baixas presións se desprazan dun extremo a outro, a rexión ten unha estación chuviosa. A cantidade de precipitacións varía de ano en ano e depende da temperatura da superficie do mar no océano Atlántico e o océano Índico, así como do fenómeno coñecido como El Niño. As augas cálidas e un Niño forte causan choivas torrenciais.

Durante todo o ano, excepto en xaneiro, unha baixa presión localizada sobre o Tíbet provoca ventos en forma de ferradura dende o océano Índico, por debaixo de África oriental e ata a India. A nivel local, no Kilimanjaro, o efecto dá lugar a ventos predominantes do sueste. En xaneiro, prodúcese unha inversión con ventos do norte-leste.

A vexetación das chairas alberga numerosas aves, como *Pycnonotus barbatus*, *Cossypha heuglini*, *Colius striatus* ou *Nectarinia kilimensis*, e mamíferos como os gálagos *Otolemur monteiri* e *Otolemur crassicaudatus*, roedores como *Rhabdomys pumilio*, o porco formigueiro (*Orycteropus afer*), antílopes como o dik-dik *Madoqua kirkii*, e o sitatunga (*Tragelaphus spekii*), ou damáns como *Dendrohyrax arboreus*, perseguido pola xeneta (*Genetta genetta*).

#### Monte 
O bosque tropical, situado aproximadamente entre os 1&nbsp;600 e 2&nbsp;700&nbsp;m de altitude, divídese en catro zonas diferenciadas. Os bosques da zona de monte son vulnerables debido á actividade humana (deforestación no límite inferior, incendios provocados no límite superior) e o cinto que o forma é de tamaño moi desigual; ao norte e ao oeste é moi reducido.

O bosque alberga distintas especies de primates, como o *Cercopithecus mitis*, os colobos *Colobus angolensis* e *Colobus guereza*, así como o babuíno *Papio anubis*. Entre os demais mamíferos, o leopardo (*Panthera pardus pardus*), a mangosta *Mungos mungo*, o serval (*Leptailurus serval*), o súido *Potamochoerus porcus*, o ratel (*Mellivora capensis*) ou o porco espiño *Hystrix cristata* son difíciles de observar aínda que se aventuran frecuentemente na sabana.

; A selva seca
Esta selva encóntrase ameazada polos seus prolongados períodos de repouso vexetativo e non existe en realidade máis que en estado vestixial; ten sido case completamente substituída por cultivos de regadío de pedemonte. As especies que a compoñen son *Terminalia brownii*, *Stereospermum kunthianum* e varias do xénero *Combretum*.

O bosque de Njoro, ao sur de Moshi, é un bosque sagrado dende hai varios séculos e benefíciase ademais dun estatuto de protección. Probablemente por estas razóns é o último bosque pluvial que subsiste na chaira, aínda que sofre un lento retroceso. Está formado fundamentalmente por arbustos da especie *Newtonia buchananii*. e colonizan os terreos incendiados anteriormente ocupados polo bosque nubro. Deste xeito viron descender o seu límite inferior de 700 a 900&nbsp;m de altitude segundo as zonas baixo o efecto da antropización pastoral do pobo ongamo dende hai entre 200 e 400&nbsp;anos dependendo da vertente. Cando aumenta a frecuencia dos incendios, unicamente as herbas dos xéneros *Hyparrhenia* e *Festuca* logran renovarse. Tamén encontramos outras plantas con flor como *Protea caffra* subsp. *kilimandscharica* e *Kniphofia thomsonii*. Nalgunhas zonas máis protexidas, logran desenvolverse novas especies naturais como *Pinus patula*, o que debilita o equilibrio do medio ambiente (diminución da biodiversidade, empobrecemento dos solos), agravado polo seu carácter inflamable. A vontade das autoridades do parque de loitar contra os incendios contravindo os pastores e os apicultores ten un efecto perverso: a zona entre o límite superior do bosque e as uceiras non é administrada de xeito harmonioso e os lumes non se controlan aínda que son necesarios para a supervivencia de certas especies. O *Dendrosenecio kilimanjari* crece principalmente en Barranco, que é máis húmido e protexido que o resto da montaña á mesma altura. Outra especie de asterácea é a *Helichrysum kilimanjari*.

Só unhas poucas especies de aves rapaces son capaces de alcanzar esta altitude: o miñato *Buteo rufofuscus*, a aguia *Aquila nipalensis*, o peneireiro cincento (*Elanus caeruleus*), O verdadeiro poboamento das vertentes remontaríase aos primeiros séculos da nosa era, mais ningunha testemuña oral o confirma.

### Descubrimento e exploración 
Durante a Antigüidade, algúns poucos cronistas —como o mercador e explorador grego Dióxenes, cara ao ano 50 na súa obra *Viaxes en África Oriental*, ou como o xeógrafo exipcio Tolomeo, a metade do século II nun mapa onde fixo figurar os *montes da Lúa*, segundo a información que obtiveran de Marino de Tiro—, mencionan a existencia dunha "montaña branca" ou "nevada" no corazón de África.

[miniatura|Retrato de [Johannes Rebmann.]]
Posteriormente, se ben podería servir como punto de referencia para as caravanas de comerciantes árabes, non se fai ningunha referencia á montaña durante séculos. Só ao final do século XIII o xeógrafo árabe Abul Fida evoca vagamente unha montaña do interior de *cor branca*. Na mesma época, un cronista chinés escribiu que o país ao oeste de Zanzíbar "esténdese ata un monte grande". En 1519, o navegante e xeógrafo español Martín Fernández de Enciso podería ter sido o primeiro en ter evocado realmente o Kilimanjaro na obra *Suma de Geografía*: "Ao oeste [de Mombasa] encóntrase o Olimpo de Etiopía que é moi alto, e máis alá están os montes da Lúa onde están as fontes do Nilo. En toda a rexión hai unha gran cantidade de ouro e animais salvaxes». En 1845, o xeógrafo británico William Desborough Cooley, informado algúns anos antes por emisarios árabes en Londres, afirma que a montaña máis coñecida da África Oriental, chamada *Kirimanjara*, está cuberta de coral vermello.

En 1840, a *Church Mission Society* decidiu emprender a evanxelización de África do Leste. Así Johannes Rebmann, un misioneiro alemán formado en Basilea, foi enviado a Mombasa en 1846 a fin de apoiar a Johann Ludwig Krapf, enfermo de malaria. O 27 de abril de 1848 dirixiuse, acompañado por Bwana Kheri e oito indíxenas, ao descubrimento do reino chagga de Kilema, do que el e Krapf oíran falar na costa e no que só os escravistas árabes terían entrado. Descubriu o 11 de maio, de forma inesperada, con tan só 28 anos, esta montaña formada por unha cúpula branca:

[miniatura|left|Carta datada en 1856, que abrangue a actual [Tanzania, chamada «carta limace», que ilustra algúns dos descubrimentos dos misioneiros.]]
A súa atención estivo totalmente centrada na presenza de neve, que lle sorprendeu nesa latitude. Afirmou que a súa natureza descoñecida era obxecto de moitas crenzas e era atribuída polos indíxenas aos espíritos. O descubrimento, do que se informou en Londres en abril de 1849, foi moi discutido. Ninguén quería crer que existían neves perpetuas nesa rexión de África, a pesar de que foron confirmadas seis meses despois por Krapf, que por entón as descubrira tamén no monte Kenya. Violentas polémicas enfrontaron a Cooley e a Rebmann.

### Primeiras ascensións 
[miniatura|esquerda|Explorador preto dunha fervenza, en 1906, na [África Oriental Alemá, preto do monte Kilimanjaro.]]
En 1883, o científico e explorador escocés Joseph Thomson observou en 1883 a vertente setentrional desde o territorio masai e abordou a ascensión ao cumio, aínda que non logrou chegar máis que aos 2&nbsp;700&nbsp;m de altitude.

O xeólogo alemán Hans Meyer, asesorado por Teleki, fracasou en 1887, no seu primeiro intento, aos 5&nbsp;400&nbsp;m de altitude. Recomezou ao ano seguinte, acompañado do xeógrafo austríaco Oscar Baumann, mais ambos foron feitos prisioneiros durante a revolta Abushiri e deberon pagar un rescate de 10&nbsp;000 rupias. Despois destes dous fracasos, Meyer decidiu levar o seu amigo Ludwig Purtscheller, un alpinista austríaco e a Yohan Kinyala Lauwodu, un soldado chagga do exército en Marangu. A expedición foi organizada antes da súa partida por W.&nbsp;L. Abbott, un naturalista que xa estudara ben a montaña. Preparados de xeito axeitado e sometidos a unha estrita disciplina, o 3 de outubro chegaron finalmente ao cráter do Kibo, a 5&nbsp;860&nbsp;m de altitude. A experiencia de Meyer foi determinante na elección de lugares para establecer campos de aprovisionamento que abasteceron os carrexadores ao longo do percorrido, a fin de aliviar a escaseza de alimentos en caso de repetidos intentos. Os homes constataron que para escalar o *Kaiser-Wilhelm-Spitze* (agora pico Uhuru), debían bordear a crista rochosa. Chegaron ao cumio o 6 de outubro de 1889 despois de pasar varias horas tallando cos piolets pasos no xeo os días anteriores. Emprenderon seguidamente a ascensión do Mawenzi e pasaron un total de máis de dezaseis días a 4&nbsp;000&nbsp;m de altitude, enfrontados a temperaturas próximas aos –14&nbsp;°C. A ascensión do pico Uhuru non se volveu conseguir ata vinte anos máis tarde por M. Lange.

O Mawenzi foi ascendido con éxito o 29 de xullo de 1912 polos alemáns Fritz Klute e Eduard Oehler. Os espiritanos foron asignados primeiro á prefectura apostólica de Zanzíbar en xuño de 1863 e instaláronse en Bagamoyo en 1868. Despois de varios intentos infrutuosos, a partir de 1877 dirixíronse cara ás mesetas do oeste, pulados pola propaganda e despois chamados polo barón von Eltz establecido en Moshi, que desexaba fundar no Kilimanjaro unha colonia de católicos polacos e requiriu os servizos dun sacerdote. Dirixiuse a monseñor de Courmont, que comezou cos padres Auguste Gommenginger e Le Roy unha viaxe de estudos considerado fundamental para o coñecemento da montaña e que marcou a implantación da Igrexa católica. Este último escribiu en 1893 *Au Kilima-Ndjaro*.

O 9 de decembro de 1961 proclamouse a independencia Tanganica. O mesmo día, como resposta ao acto similar de Hans Meyer en 1889, quen asinou o inicio da ocupación alemá nese territorio, a bandeira do novo estado foi plantada cun facho no cumio, que foi rebautizado como pico Uhuru, «pico da liberdade».

### Lingüística 
A lingua chagga ou kichagga divídese realmente en tres linguas, o chagga occidental, o chagga central e o chagga oriental ou rombo, compostas á súa vez de varios dialectos. Tan só son relativamente homoxéneos entre eles, ata o punto de que persoas que falen dous dialectos do chagga occidental diferentes terán dificultades para comunicarse, e farán fronte a unha incomprensión case total se falan con persoas que empreguen o chagga oriental. O chagga occidental subdivídese nos dialectos siha (en Kibong'oto), rwa (monte Meru, vertente occidental do Kilimanjaro), machami (en Machame) e kiwoso (en Kibosho); o chagga central nos dialectos uru, mochi (Old Moshi, Mbokomu), wunjo (Kilema, Kirua, Marangu, Mamba); o chagga oriental nos dialectos nor-rombo (Mashati, Usseri) e sur-rombo (Keni, Mamsera, Mkuu). Por outra banda, as tribos chaggas distribuídas ao sur e ao leste da montaña teñen relación cos pobos de linguas bantús (pare, wataita, wakamba) e nilóticas (ongamo, masai), e no pasado con linguas cushitas.

### Residencia e agricultura tradicionais 
miniatura|esquerda|Cabana tradicional chagga na ruta Marangu.
A propiedade típica dos chagga está constituída por unha concesión (*muri* ou *mri*) no centro da cal se encontra a choza (*mmba*), desprovista de muros e cuxo teito está confeccionado con listóns de madeira, de pólas espiñosas e de palla que se pousa directamente sobre o chan. A súa forma é alta e cónica na zona leste, entre o distrito de Rombo e Moshi, e abovedada no oeste. O espazo da parte posterior compártese cos animais (cabras, gando vacún); o interior resérvase aos seres humanos para comer, recibir visitas, durmir e gardar artigos de uso doméstico. O leito está confeccionado de follas de plátano cubertas dunha pel de animal. Os dous espazos están separados por estacas e polo fogar (*iriko*), sobre o que se secan os froitos e a leña. Estas chozas tradicionais foron substituídas por casas rectangulares (*nshelu*, *mtshalo* ou *mshalo*) de ladrillos ou bloques de formigón, enxesadas e pintadas, con fiestras con vidro e co teito cuberto cunha chapa metálica. A concesión está rodeada por unha sebe (*ndaala* ou *waatha*) de *Dracaena steudneri* para garantir a súa seguridade. A casa está rodeada de dous patios: un exterior (*mboo* ou *nja*) ao que se accede a través dun portal (*ngiri*, *kichumi* ou *ksingoni*) para que os nenos xoguen, e un interior (*kari*, *kadi*, *mbelyamba* ou *kandeni*) na parte posterior para extraer sementes de todo tipo (cereais, café). Tamén se poden construír anexos sobre a concesión: celeiro, soportal, ou unha choza auxiliar. Esta última empregábase como casa do marido despois de moitos anos de convivencia, mais a práctica desapareceu.

miniatura|Un rabaño de vacas cruza o río Weru Weru, aos pés do Kilimanjaro.
Dende a perspectiva tradicional dos chagga, as zonas cultivadas sitúanse por un lado entre a sabana (*kasa*, *nuka*, *mwai*) árida, insá, vector de febres e percorrida polos guerreiros masais, e o bosque de montaña (*nturu*, *mtsudu*, *msuthu*) por outro. Dende o período precolonial, a agricultura encóntrase marcada por un sistema produtivo relativamente intensivo, caracterizada polo emprego de esterco do gando en solos xa fértiles. Entre as principais producións figuran en primeiro lugar os bananeiros introducidos dende o Sueste Asiático, probablemente polos comerciantes árabes no século VIII; ademais do froito desta planta, chamada *iruu* ou *irubu*, as súas follas e fibras teñen múltiples usos. Os plátanos prepáranse de distintas formas, e pódense comer «sobre a árbore», cocidos ou con cervexa, cada unha coa súa propia denominación, o que indica a súa importancia. As árbores e os seus froitos están no centro de moitas tradicións e están no centro de acontecementos como vodas, embarazos, nacementos e defuncións. Os bananeiros transmítense por herdanza de pais a fillos. Os tubérculos como o iñame (*kikwa*, a especie local resultante de cruzamentos de *Dioscorea cayenensis*, *Dioscorea abyssinica* e *Dioscorea alata*), ou taro (*Colocasia esculenta*, chamada *iruma*, *duma* ou *ithuma*) e máis recentemente a pataca doce (*Ipomoea batatas* coñecida co nome de *kisoiya*) teñen tamén un papel esencial na alimentación chagga. Tamén se cultivan dous cereais: o *Eleusine coracana* (*vumbi* ou *mbeke*), orixinario dunha rexión entre Uganda e Etiopía, o millo (*maimba* ou *mahemba*, termos inicialmente asociados noutras linguas ao sorgo) introducido polos portugueses desde as Antillas e posteriormente substituído por unha variedade de Suráfrica a principios do século XX e que ve aumentar o seu consumo, aínda que durante moito tempo estivo ausente da alimentación chagga. As parcelas onde se cultivan os cereais e a maioría dos tubérculos son irrigadas por verdadeiras redes de canais (*mfongo*) e deixadas en barbeito xeralmente durante dous ou tres anos. As ferramentas básicas para traballar o solo son a aixada e a machada para rozar, xunto coa fouce. Ao sur, a agricultura modernizouse (uso de fertilizantes, tractores, emprego de man de obra contratada) mentres que segue sendo máis tradicional e principalmente feminina ao leste. O calendario está ditado polas estacións ás cales está sometido o Kilimanjaro. A explotación dun espazo de recolección próximo ás zonas habitadas, no linde superior do bosque, desapareceu. Finalmente, foi inscrito na lista do Patrimonio da Humanidade da Unesco, coa xustificación de que «o Kilimanjaro, co seu cumio nevado que domina a chaira de case 5&nbsp;000 m, é o macizo montañoso illado máis grande que existe» e que o parque ten «unha gran diversidade de especies animais e vexetais raras ou endémicas». A reserva forestal que o rodea incrementouse gradualmente desde as 89&nbsp;000&nbsp;hectáreas, primeiro a 92&nbsp;906 e despois a 107&nbsp;828&nbsp;ha.

; Ruta Marangu
: A saída, dende a porta de Marangu, está situada ao sueste da montaña, a 1&nbsp;870&nbsp;m de altitude no corazón da selva. É o itinerario máis antigo, o máis doado e o máis regulado, mais tamén o menos espectacular e o máis empregado polos turistas con pouca experiencia e equipo necesarios. Catro días de ascensión e dous días de descenso son suficientes para percorrer os seus 36&nbsp;km e é posible pasar cada noite nun refuxio. A subida final tamén pasa polo ''Gillman's Point*.

; Ruta Mweka
: Esta ruta na vertente sur é a máis directa, mais tamén a máis costenta e perigosa. Tan só se emprega como ruta de descenso. Aborda o cumio do Kibo na proximidade do *Stella Point* e comeza os seus 22&nbsp;km a partir dos 1&nbsp;640&nbsp;m de altitude por unha crista que percorre o val sueste.

; Ruta Umbwe
: Esta ruta é moi pouco frecuentada e tamén se encontra no sur do Kibo. Foi aberta en 1963. O traxecto é curto, empinado e considerado moi difícil. A rápida ascensión de 1&nbsp;600&nbsp;m de altitude non sempre permite que o corpo se aclimate. Dende o tramo final da ruta *Great Western Breach*, a subida é de 31&nbsp;km e require cinco días de marcha.

; Ruta Machame
: Parte dende a porta de Machame, que se encontra ao suroeste da montaña a 1&nbsp;640&nbsp;m de altitude. O camiño pasa polo Barranco, logo entre o Shira e o Kibo antes de chegar a *Lava Tower*. Esta é unha das rutas máis espectaculares e estase a facer tan popular coma a ruta Marangu, no entanto non ofrece moitas oportunidades de hospedaxe e é relativamente difícil debido ás súas camiñadas máis longas e máis elevadas, aínda que a parte central, máis chá, permite aclimatarse. Tárdase entre seis e sete días en chegar ao cumio e percórrense 40&nbsp;km de viaxe evitando a *Great Western Breach*

; Ruta Lemosho
: Este itinerario de 49&nbsp;km (polo *Southern Circuit*) no extremo oeste da montaña é relativamente difícil e medianamente frecuentado. O panorama que ofrece do monte Meru, antes de pasar o Shira polo norte, é moi prezado. Comeza a 2&nbsp;360&nbsp;m de altitude, na porta de Londorossi, e require entre seis e oito días de ascensión.

; Ruta Shira
: É máis antiga e lixeiramente máis ao norte que a ruta anterior, sobre a vertente occidental da montaña. Comeza a 3&nbsp;600&nbsp;metros de altitude, moito máis preto do cumio, evitando unha longa marcha polo bosque. Segue a ser relativamente difícil e medianamente frecuentada porque a aclimatación é difícil os primeiros días. Precísanse seis ou sete días para percorrer os seus 34&nbsp;km polo *Southern Circuit*.

; Ruta *Great Western Breach*
: Esta é a única alternativa que permite un acceso ao Uhuru dende o oeste. Naturalmente, é accesible dende a ruta Shira/Lemosho/Machame. O seu paso permite franquear un desnivel de 850&nbsp;metros en tan só dous quilómetros, coa axuda das mans. No entanto, as súas ladeiras son inestables e causou a morte de tres escaladores en xaneiro de 2006. Como consecuencia do accidente, os funcionarios do parque decidiron prohibir o seu acceso durante case dous anos. A pesar da súa reapertura en decembro de 2007, este itinerario é fortemente desaconsellado.

; Ruta *Southern Circuit* ou *Summit Circuit*
: Esta variante conecta as rutas Shira/Lemosho/Machame, Umbwe/Mweka e Marangu/Rongai ao sur do Kibo. Era o único xeito de chegar ao cumio dende o oeste ao final da ruta *Great Western Breach* e recoméndase dende aquela. Ten a vantaxe de ofrecer unha boa vista da fronte glaciar do campo de xeo sur (*Southern Icefield*) e logo cruza a parte superior do val de Karanga.

; Mawenzi e *The Saddle*
: Esta variante une a ruta Rongai e a ruta Marangu pasando aos pés do Mawenzi.

#### Alpinismo 
miniatura|O Mawenzi e *The Saddle* desde o refuxio Kibo.
O tipo de rocha que predomina nestas montañas non é moi favorable para a escalada. No entanto, os picos do Mawenzi ofrecen algunhas boas rutas e o retroceso dos glaciares do Kibo contribúe á aparición dalgunhas paredes verticais nalgúns tramos da ruta Umbwe. É necesario obter permisos especiais antes de iniciar unha escalada.

; *Breach Wall''
: Ás veces compárase esta parede coa cara norte do Eiger,

; Glaciar Kersten
: As vías ao longo deste glaciar poden resultar difíciles de seguir debido ao relevo, a capa de neve e os desprendementos de pedras e xeo da tarde. Están catalogadas de III+ a VI. A primeira ascensión pola vía orixinal foi realizada por Walter Welsch e Leo Herncarek entre o 20 e o 22 de setembro de 1962. A ruta polo lado dereito do glaciar foi realizada con éxito por Mark Savage e Iain Allan o 28 e 29 de xullo de 1976. Finalmente, a vía directa foi aberta os días 20 e 21 de decembro de 1975 por Ian Howell, Bill O'Connor e John Cleare.

; Refuxio Horombo
: Sitúase a 3&nbsp;720&nbsp;m de altitude na ruta Marangu, e é o segundo deste itinerario. Dispón de 120 camas distribuídas en varias cabanas de madeira, unha capacidade dobre en relación aos outros refuxios situados sobre este itinerario, porque serve tanto para a ascensión coma para o descenso.

; Refuxio Kibo
: Este refuxio de pedra encóntrase a 4&nbsp;703&nbsp;m de altitude, logo do cruzamento entre as rutas Marangu e Rongai. Ten 60 camas.

; Refuxio Mweka
: Está situado a 3&nbsp;100&nbsp;m de altitude na ruta Mweka, e foi construído nos anos 1960. Inutilizado para o descenso, e dado que está prohibida a ascensión encóntrase nun avanzado estado de deterioración. Este segundo tempo foi mellorado o 15 de agosto de 2014 polo suízo-ecuatoriano Karl Egloff en 6&nbsp;h 42&nbsp;min 24&nbsp;s. Antes os récords estaban en posesión do italiano Bruno Brunod cun tempo de 5&nbsp;h 38&nbsp;min 40&nbsp;s, pola *Marangu Route*, en 2001, e polo tanzano Simon Mtuy, que o 26 de decembro de 2004 realizou a ascensión e descenso máis rápido ata aquela cun rexistro de 8&nbsp;h 27&nbsp;min, ascendendo pola *Umbwe Route* e descendendo pola *Mweka Route*. Este último realizou a ascensión  máis rápido sen asistencia alimentaria en 9&nbsp;h 19&nbsp;min o 22 de febreiro de 2006. Entre as mulleres, a británica Rebecca Rees-Evans coroou a montaña en 13&nbsp;h 16&nbsp;min 37&nbsp;min polo mesmo itinerario. A persoa máis nova en acadar o pico Uhuru foi o estadounidense Keats Boyd aos sete anos o 21 de xaneiro de 2008, aínda que normalmente non está permitido facelo tendo menos de dez anos de idade. Por outra banda, a persoa de maior idade, segundo o *Libro Guinness dos Récords*, foi o estadounidense Carl Haupt, que realizou a ascensión en 2004 aos 79 anos; aínda que hai constancia de que o francés Daniel Valtée o conseguiu antes ca el, aos 87 anos.

## O Kilimanjaro na cultura popular 
[miniatura|Cadro de [1911 representando unha escena da colonización alemá co Kilimanjaro como pano de fondo.]]
[miniatura|Vista «clásica» dun [Elephantidae|elefante co Kilimanjaro ao fondo.]]
O status do Kilimanjaro evolucionou dende unha dimensión mítica a metade do século XIX —debida aos relatos oníricos da Antigüidade, ás fantasías de El Dorado do Renacemento e, finalmente, ás historias sagradas da suposta presenza de neve na súa cima, a imaxe emblemática a medida que os misioneiros e exploradores foron capaces de demostrar a realidade da existencia dos glaciares e estudar a xeografía da montaña. No entanto, aínda permanece no imaxinario iconográfico e textual un lugar que evoca os relatos bíblicos (os grandes animais, a imaxe do «bo salvaxe») e o berce da Humanidade (descubrimentos arqueolóxicos). Por outra banda, a *Sia lives on Kilimanjaro* é un libro infantil escrito por Astrid Lindgren. En *Le Lion*, de Joseph Kessel (1958), mentres que o narrador e a súa filla Patricia permanecen nunha reserva de Kenya entre os masais, a montaña é o pano de fondo. As súas impoñentes dimensións menciónanse ao longo da novela e adoitan evocar as súas neves: «os últimos raios de sol sobre a neve do Kilimanjaro» («*les derniers feux du soleil sur la neige du Kilimandjaro*»). É tamén tema, por exemplo, en *Cinco semanas en globo* de Xulio Verne (1863).

En música, Pascal Danel sacou en 1966 a canción *Kilimanjaro*, cuxa letra parece inspirada pola novela de Hemingway; foi un éxito internacional que se adaptou en seis idiomas diferentes e que tivo máis de 180 versións:

Jean Ferrat evoca nestas palabras o Kilimanjaro, nun texto do mesmo título, en 1985:

Pola súa banda, Pierre Perret consola o seu amigo por levalo «a un pícnic no alto do Kilimanjaro» («*faire un pique-nique en haut du Kilimandjaro*», en ''Mon p'tit loup*) mentres Michel Sardou fai rimar «o teito do Kilimanjaro e a montaña Eldorado» («*le toit du Kilimandjaro et la montagne Eldorado*», en *Dans ma mémoire, elle était bleue*). En 1981, Carlos Santana compuxo unha peza instrumental titulada *Tales of Kilimanjaro* (Contos do Kilimanjaro).

No cinema, pola súa banda, en 1952 o filme *The Snows of Kilimanjaro* adaptou o relato homónimo de Hemingway que fai referencia ao Kilimanjaro.Mino Guerrini realizou en 1986 *Le miniere del Kilimangiaro*, unha película italiana que conta a historia dun estudante americano buscando diamantes cerca da montaña en 1930, e que debe facer fronte aos nazis, aos gánsteres chineses e ás tribos locais. Noutro ámbito, o volcán tamén aparece na película de debuxos animados *The Lion King II: Simba's Pride*. No filme *An Inconvenient Truth*, o antigo vicepresidente dos Estados Unidos Al Gore afirmou:

[miniatura|Representación do Kilimanjaro nun [selo postal|selo de Kirguistán emitido en 1995.]]
A imaxe cambiante do Kilimanjaro no imaxinario colectivo acompaña o éxito que a montaña adquire nas artes despois do Século das Luces e o desenvolvemento do turismo é probablemente responsable da súa popularidade, a medida que os soportes se diversifican: tecidos (*batik*), estampas, litografías, gravados en cobre e aceiro, fotografías, etc. No entanto, as súas dimensións e as trabas impostas polas prácticas artísticas teñen sido durante moito tempo un obstáculo para a diversificación da súa representación. Frecuentemente aparece como pano de fondo de vistas compostas con animais salvaxes, flora exótica ou guerreiros masais en primeiro plano. Estas representacións son principalmente un reflexo dos prexuízos culturais e estereotipos occidentais sobre África. Nos primeiros tempos, tiñan un aspecto inquietante; despois, son máis románticas. Unha constante é o círculo de nubes, en primeiro lugar para falar do seu lado misterioso, despois, da súa dimensión espiritual e, finalmente, da súa altura.

Monseñor Le Roy é un dos que produciu a maioría dos gravados sobre o Kilimanjaro (unha obra notable é *Le Kilima-Njaro, vue prise du Matchamé*, de 1893). Tamén é un dos primeiros, con J. Chanel, que tomou fotografías da montaña nos anos 1890. A fraxilidade das primeiras placas fotográficas crea problemas de sobreexposición. Así, as dificultades inherentes a esta técnica máis auténtica son unha das súas debilidades, mais axudará a diversificar os puntos de vista do cume.

Tamén a publicidade aprópiase do símbolo: convértese en logotipo de marcas de auga mineral, de cervexa, de café, de té, de cigarros, de axencias de viaxe, ou de cadeas hoteleiras. Incluíuse o seu nome en slogans: «*Air Tanzania, les ailes du Kilimandjaro*» (Air Tanzania, as ás do Kilimanjaro) ou «*la Tanzanie, terre du Kilimandjaro et de Zanzibar*» (Tanzania, a terra do Kilimanjaro e de Zanzíbar) (*State Travel Service*). É compartido por tanzanos e kenyatas dependendo de se a parella Kibo-Mawenzi é representada nun sentido ou outro. Tampouco é inmune a ser un motivo representado en moedas e selos. Finalmente, co turismo de masas, a tarxeta postal parece recobrar o conformismo das primeiras representacións artísticas de dous xeitos: debe enxalzar os recursos naturais e a identidade da rexión.

De acordo coa Tanzania National Parks Authority, a primeira voda celebrada na montaña baixo o cumio tivo lugar o 21 de setembro de 2014, cando unha parella americana intercambiou os seus votos no campamento Shira 2. En 2011, unha parella intercambiara os seus votos no cumio. Por outra banda, a montaña ostenta o récord de ter acollido o partido de crícket disputado a maior altitude, cando un grupo de xogadores internacionais xogaron nun cráter da montaña situado a 5&nbsp;730 msnm..

## Notas 
;Referencias

## Véxase tamén 
100px|dereita

### Bibliografía 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

### Outros artigos 
* Monte Kenya
* Monte Meru (Tanzania)
* Parque Nacional do Kilimanjaro
* Sete Cumios
* Xeografía de Tanzania

### Ligazóns externas 
* UNESCO – Patrimonio Mundial - Kilimanjaro
* Kilimanjaro  en *National Geographic Society''
* Fotografías aéreas do Kilimanjaro (1937-38)