Italia (provincia romana)

(o nome latino para a Península Italiana) foi a antiga patria dos romanos e da metrópole do imperio romano na antigüidade clásica. Segundo a mitoloxía romana, Italia foi o novo fogar prometido por Xúpiter a Eneas de Troia e os seus descendentes, antepasados ​​dos fundadores de Roma. Á parte dos relatos lendarios, Roma era unha cidade-estado italiana que cambiou a súa forma de goberno de reino á república e logo creceu no contexto dunha península dominada polos reinos celtas no Norte, dos Etruscos no centro de Italia, e dos gregos na Magna Grecia no Sur.

A consolidación de Italia nunha soa entidade produciuse durante a expansión romana en Italia, cando a Roma formou unha asociación permanente coa maioría das tribos e cidades locais. A fortaleza da alianza italiana foi un factor crucial no ascenso de Roma, comezou coas guerras púnicas e macedónicas entre o século III e II a.C. Cando estableceron provincias en todo o Mediterráneo, Italia mantivo un status especial que a converteu "non nunha provincia, senón na  (gobernante) das provincias". Ese estado significaba que os maxistrados romanos exercían o  (poder de policía) dentro de Italia, en lugar do  (poder militar) utilizado no estranxeiro. Os habitantes de Italia tiñan dereitos latinos, así como privilexios relixiosos e financeiros.

O período comprendido entre o final do século II a.C. e o século I a.C. foi turbulento, comezando coas Guerras servís, continuando coa oposición da elite aristocrática aos Reformadores populares que levou a unha Guerra Social no medio de Italia. Non obstante, a cidadanía romana foi recoñecida para o resto dos itálicos ao final do conflito e despois estendeuse á Galia Cisalpina cando Xulio César converteuse en dictador romano. No contexto da transición da república ao Principado, Italia xurou lealdade a Octavio Augusto e logo organizouse en once rexións desde os Alpes ata o Mar Xónico.

Seguiron máis de dous séculos de estabilidade, durante os cales Italia coñeceuse como  (raíña do mundo) e  (nai patria de todas as terras). Varios emperadores realizaron notables logros neste período, Claudio incorporou Gran Bretaña ao Imperio Romano, Vespasiano subxugou a Gran Revolta de Xudea e reformou o sistema financeiro. Traxano conquistou Dacia e derrotou a Partia, e Marco Aurelio personificou o ideal de rei filósofo.

A crise do terceiro século golpeou particularmente forte a Italia e á metade oriental do Imperio daíu máis próspera. No 286 d.C., o emperador romano Diocleciano trasladou a capital do Imperio Romano de Occidente desde Roma ata Mediolanum. Con todo, Diocleciano engadiu as illas de Córsega, Sardeña, Sicilia e Malta a Italia no 292 d.C. e as cidades italianas de Mediolanum e Ravenna continuaron servindo como capitais para Occidente.

O Bispo de Roma gañou importancia durante o reinado de Constantino e recibiu a primacía relixiosa co Edicto de Tesalónica baixo Teodosio I. Italia foi invadida varias veces polos bárbaros e caeu baixo o control de Odoacro, cando Rómulo Augusto foi deposto no 476. No século VI, o territorio de Italia dividiuse entre o Imperio Bizantino e os pobos xermánicos. Despois diso, Italia permaneceu dividida ata 1861, cando reunificouse no Reino de Italia, que se converteu na actual República de Italia en 1946.

## Características 
Despois do fin da Guerra Social, no 88 a.C, Roma deulle aos seus aliados italianos dereitos totais na sociedade romana e concedeu a cidadanía romana a todos os pobos itálicos.

Despois de ser durante séculos o corazón do Imperio romano, a partir do século III o goberno e o centro cultural comezaron a moverse cara ao leste: primeiro o Edicto de Caracalla no 212 d.C. ampliou a cidadanía romana a todos os homes libres dentro dos límites imperiais. Entón, o cristianismo converteuse na relixión dominante durante o reinado de Constantino I o Grande (306–337), aumentando o poder doutros centros políticos orientais. Aínda que non foi fundada como cidade capital no 330, Constantinopla creceu en importancia. Finalmente gañou o rango de capital oriental cando se lle concedeu un Praefectus urbi no 359.

Como resultado, Italia comezou a declinar a favor das provincias, o que resultou na división do Imperio en dúas unidades administrativas no 395, o Imperio Romano de Occidente, coa súa capital en Mediolanum (agora Milán]), e o Imperio Romano de Oriente, coa súa capital en Constantinopla (agora Istanbul)). No 402, a capital foi trasladada a Rávena desde Milán, confirmando o declive da cidade de Roma (que foi saqueada no 410 por primeira vez en sete séculos).

## Historia 
O nome *Italia* cubriu unha área cuxas fronteiras evolucionaron ao longo do tempo. Segundo Estrabón, na súa obra *Geographica*, antes da expansión da República Romana, o nome foi usado polos gregos para indicar a terra entre o estreito de Messina e a liña que conecta o golfo de Salerno e o golfo de Taranto (correspondendo aproximadamente á rexión de Calabria), máis tarde os romanos estenderon o termo para incluír a península italiana ata o Rubicón, un río situado entre o norte de Italia e a Italia central.

No 49 a.C., coa *Lex Roscia*, Xulio César deu a cidadanía romana ao pobo da Galia Cisalpina no 42 a.C. a provincia existente ata entón abolíuse, estendendo así Italia ao norte ata o pé sur dos Alpes.

Baixo Augusto, os pobos do hoxe val de Aosta e dos Alpes occidentais e septentrionais foron subxugados (polo que a fronteira occidental da Italia romana foi trasladada ao río Varus) e a fronteira leste italiana levouse ao río Arsia en Istria. A cidade de Emona (moderna Ljubljana, Eslovenia) era a cidade máis oriental de Italia.

### Organización de Augusto 
Ao comezo da era imperial romana, Italia era unha colección de territorios con status político diferente. Algunhas cidades, chamadas *municipia*, tiñan certa independencia de Roma, mentres que outras, as *coloniae*, foron fundadas polos romanos. Ao redor do 7 a.C., Augusto dividiu a Italia en once rexións, segundo informou Plinio o Vello na súa Naturalis Historia.

miniatura|280px|Italia 'romana' (en verde) como quedou organizada por Augustus.
[miniatura|right|280px|O [Tropaeum Alpium O Monumento da Vitoria dos Alpes, La Turbie, Francia, marcou a fronteira augusta entre Italia e Galia.]]
miniatura|280px|Dioceses *Italia annonaria* e *Italia suburbicaria*.

* Regio I *Latium et Campania*
* Regio II *Apulia et Calabria*
* Regio III *Lucania et Bruttium*
* Regio IV *Samnium*
* Regio V *Picenum*
* Regio VI *Umbria et Ager Gallicus*
* Regio VII *Etruria*
* Regio VIII *Aemilia*
* Regio IX *Liguria*
* Regio X *Venetia et Histria*
* Regio XI *Transpadana*

Italia foi privilexiada por Augusto e os seus herdeiros, coa construción, entre outras estruturas públicas, dunha densa rede de estradas romanas. A economía italiana floreceu: a agricultura, a artesanía e a industria tiveron un bo crecemento, permitindo a exportación de mercancías ás outras provincias. A poboación italiana tamén creceu: Augusto ordenou 3 censos, para rexistrar o número de cidadáns romanos en todo o imperio. Os totais que sobreviviron foron 4.063.000 no 28 a.C., 4.233.000 no 8 a.C. e 4.937.000 no 14 d.C., pero aínda se discute se estes censos contaron  a todos os cidadáns, a todos os cidadáns adultos de sexo masculino ou aos cidadáns *sui iuris*. As estimacións para a poboación de Italia continental, incluída a Galia Cisalpina, a comezos do século I varían de 6.000.000, segundo Karl Julius Beloch en 1886, a 14.000.000, segundo Elio Lo Cascio no 2009.

### Reorganizacións de Diocleciano e Constantino. 
Durante a Crise do século III, o Imperio Romano case caeu baixo as presións combinadas de invasións, anarquía e guerras civís, e hiperinflación. No 284, o emperador Diocleciano restaurou a estabilidade política. Levou a cabo reformas administrativas exhaustivas para manter a orde. Creou a chamada Tetrarquia pola cal o imperio era gobernado por dous emperadores maiores chamados Augusti e dous vice-emperadores mozos chamados Caesares. Diocleciano e os seus compañeiros habitualmente residían en catro escanos imperiais. Os Augusti, Diocleciano e Maximiano, que eran responsables do leste e do oeste respectivamente, establecéronse en Nicomedia, no noroeste de Anatolia (máis preto da fronteira persa no leste) e Milán, no norte de Italia (máis preto das fronteiras europeas) respectivamente. Os asentos dos Caesares eran Augusta Treverorum (na fronteira do río Rin) para Constancio I Cloro e Sirmium (na fronteira do río Danubio) para Galerio que tamén residía en Tesalónica.

Diocleciano levou a cabo varias reformas como diminuír o tamaño das provincias romanas dobrando o seu número para reducir o poder dos gobernadores provinciais, e tamén agrupou as provincias en varias dioceses romanas (latín: *diocesis)* e colocounas baixo a supervisión do vigairo imperial (vice, deputado), que era o xefe da diocese. 

Nese momento, Italia converteuse na **Dioecesis Italiciana** que incluía Raetia e estaba subdividida nas seguintes provincias:

* *Liguria* (hoxe Liguria e oeste do Piemonte)
* *Transpadana* (oeste do Piemonte e a Lombardía)
* *Rhaetia* (Suíza oriental, Austria occidental e central e a parte sur de Alemaña).
* *Venetia et Histria* (hoxe Véneto, Friúl-Venecia Xulia e Trentino-Tirol do Sur)
* *Aemilia* (Emilia-Romaña)
* *Tuscia* (Etruria) *et Umbria* (Toscana e a Umbría)
* *Flaminia* (Picenum e o antigo *Ager Gallicus*, hoxe As Marcas)	
* *Latium et Campania* (as partes costeiras do Lacio e Campania) 
* *Samnium* (os Abruzos, Molise e Irpinia)
* *Apulia et Calabria* (hoxe Puglia)
* *Lucania et Bruttium* (Basilicata e Calabria)
* *Sicilia* (Sicilia e Malta)
* *Corsica et Sardinia*

Constantino o Grande subdividiu o imperio en catro prefecturas pretorianas. A *Diocese Italiciana* converteuse na prefectura pretoriana de Italia (*praefectura praetoria Italiae*) e foi subdividida en dúas dioceses. Incluía aínda Raetia. As dúas dioceses e as súas provincias foron:

* ***Diocesis Italia annonaria*** (Italia da annona): os seus habitantes tiveron que proporcionar a administración en Milán e as tropas estacionadas naquela cidade proporcionaban a *annona* (subministracións de comida, viño e madeira).
** *Alpes Cottiae* (moderna Liguria e parte do Piemonte)
** *Liguria* (oeste da Lombardía e parte do Piemonte)
** *Venetia et Histria* (Istria (que agora forma parte de Croacia, Eslovenia e Italia), Friúl-Venecia Xulia, Trentino-Tirol do Sur, Véneto e a Lombardía central e oriental)
** *Raetia I* (leste de Suíza e oeste de Austria)
** *Rhaetia II* (Austria central e parte do sur de Alemaña)
** *Aemilia* (a parte Emilia da Emilia-Romaña)
** *Flaminia et Picenum Annonarium* (Romaña e norte de As Marcas)

* '* *Diocesis Italia Suburbicaria''** (Italia "baixo o goberno da **'", é dicir Roma):
** *Tuscia* (Etruria) *et Umbria* (Toscana, a Umbría e a parte norte da costa do Lacio)
** *Picenum suburbicarium* (Piceno, no sur de As Marcas)
** *Valeria* Sabina (a moderna provincia de Rieti, outras zonas do Lacio e áreas da Umbría e os Abruzos)
** *Campania* (costa centro e meridional do Lacio e costa de Campania, excepto a moderna provincia de Salerno)
** *Samnium* (os Abruzos, Molise e as zonas montañosas da moderna Campania, é dicir, as provincias modernas de Benevento e Avellino e parte da provincia de Caserta)
** *Apulia et Calabria* (hoxe Puglia)
** *Lucania et Bruttium (*moderna Calabria, Basilicata e a provincia de Salerno na moderna Campania)
** *Sicilia* (Sicilia e Malta)
** *Sardinia*
** *Corsica*

### Imperio Romano Occidental 
No 330, Constantino inaugurou Constantinopla. Estableceu a corte imperial, o Senado, as administracións financeiras e xudiciais, así como as estruturas militares. A nova cidade, con todo, non recibiu un prefecto urbano ata o 359, o que a elevou ao status de capital do leste. Trala morte de Teodosio no 395 e a posterior división do imperio, Italia formou parte do Imperio Romano de Occidente. Como resultado da invasión de Alarico no 402, o trono occidental foi trasladado de Mediolanum a Ravena. Alarico I, rei dos visigodos, saqueou Roma no 410, algo que non ocorrera durante oito séculos. O norte de Italia foi atacado polos hunos de Atila no 452. Roma foi saqueada de novo no 455 polos vándalos baixo o mando de Xenserico.
miniatura|right|300px| A "prefectura pretoriana de Italia" (en amarelo) estendeuse desde o río Danubio ata o norte de África

Segundo a *Notitia Dignitatum*, un dos poucos documentos sobreviventes do goberno romano dos anos 420, a Italia romana estaba gobernada por un prefecto do pretorio, *Prefectus praetorio Italiae* (que tamén gobernou a diocese de África e a diocese de Panonia), un *vicarius*, e un *comes rei militaris*. As rexións de Italia gobernáronse a finais do século IV por oito *consulares* (*Venetiae et Histriae*, *Aemiliae*, *Liguriae*, *Flaminiae et Piceni annonarii*, *Tusciae et Umbriae*, *Piceni suburbicarii*, *Campaniae*, e *Siciliae*), dous *correctores* (*Apuliae et Calabriae* e *Lucaniae et Bruttiorum*) e sete *praesides* (*Alpium Cottiarum*, *Rhaetia Prima* e *Secunda*, *Samnii*, *Valeriae*, *Sardiniae*, e *Corsicae*). No século V, cos emperadores controlados polos seus xenerais bárbaros, o goberno imperial de occidente mantivo un débil control sobre Italia, cuxas costas foron atacadas periodicamente. No 476, coa abdicación de Rómulo Augústulo, o Imperio Romano de Occidente caera formalmente a menos que se considere Xulio Nepote, o lexítimo emperador recoñecido por Constantinopla como o último. Foi asasinado no 480. É posible que fose recoñecido por Odoacro. Italia permaneceu baixo Odoacro e o seu Reino de Italia, e logo baixo o Reino Ostrogodo. Os estados sucesores xermánicos baixo Odoacro e Teodorico o Grande seguiron utilizando a maquinaria administrativa romana, ademais de estar nominalmento baixo o mando do emperador bizantino en Constantinopla. No 535, o emperador romano Xustiniano invadiu Italia, que sufriu vinte anos de guerra desastrosa. En agosto do 554, Xustiniano publicou unha Pragmática sanción que mantiña a maior parte da organización de Diocleciano. Así, a "prefectura de Italia" sobreviviu e quedou baixo control romano no transcurso da guerra gótica de Xustiniano (535–552).
Como resultado da invasión lombarda no 568, os bizantinos perderon a maior parte de Italia, agás os territorios do Exarcado de Rávena, un corredor de Venecia ao Lacio e posicións no sur de Nápoles e a punta do pé e talón da península.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externa/s 
*Mapas das rexións de Italia na historia romana