Illa de Sado

Mar do Xapón, situada na prefectura de Niigata, Xapón, cunha costa de 262,7 km.. En outubro de 2017, a illa de Sado tiña unha poboación de 55,2 habitantes. A illa de Sado abrangue unha superficie de 854,76 km² e é a segunda illa máis grande despois da illa de Okinawa, fóra das catro illas principais do Xapón, excluíndo as disputadas Kuriles do Sur A distancia máis curta entre a illa de Sado e Honshu é 32 km.. O pico máis alto da illa de Sado é o monte Kinpoku, cunha altitude de 1.172 m..

## Xeografía 
A forma da illa de Sado parécese ao carácter kanji para "traballo" (工) en xaponés ou á letra "S". A topografía da illa pódese dividir aproximadamente en tres partes: a cordilleira de Ōsado ao norte, a cordilleira de Kosado ao sur e a chaira de Kakakura, con terreo chan entre elas. A zona da cordilleira de Ōsado ten unha altitude maior e o pico máis alto da illa de Sado, o monte Kinpoku ten 1.172 m. sobre o nivel do mar, tamén se atopa nesta zona. A costa no lado norte do monte Sado é escarpada e é un famoso lugar turístico, entre os cales a baía de Senkaku é a máis famosa. A cordilleira de Kosado ten un terreo relativamente chan con laranxos Satsuma e árbores de té que medran alí. O seu pico máis alto é o monte Ōjiyama, cunha altitude de 646 m.. A chaira de Nakakura é unha gran chaira nas illas periféricas do Xapón e tamén é a zona agrícola da illa de Sado. No lado oeste da chaira de Kuninaka atópase a baía de Mano e no lado leste a baía de Ryōtsu. O río Kokufugawa (tamén coñecido como río Konogawa) flúe a través da chaira de Kuninaka, cunha lonxitude total de 19 km., e desemboca na baía de Mano. A súa área de conca hidrográfica representa o 20% da illa de Sado. O Lago Kamo, é o lago máis grande da prefectura de Niigata, está situado no final da prefectura de Kuninakan Plain. O lago Kamo era orixinalmente un lago de auga doce, e máis tarde converteuse nunha lagoa despois dunha abertura construída no Mar de Xapón. A cría de Oyster florece no lago. Parte da illa de Sado pertence ao Parque cuasi-nacional de Sado-Yahiko-Yoneyama.

### Galería 
### Tempo e clima 
Afectada pola cálida Corrente Negra que atravesa as augas de Sado, o inverno na illa de Sado é máis cálido que o da prefectura de Niigata e con menos neve. No verán, debido á influencia do océano, a diferenza de temperatura entre o día e a noite é menor que a da prefectura de Niigata e máis fresca que a da prefectura de Niigata. Non obstante, a zona de Aikawa, no lado noroeste da cordilleira de Ōsado, vese afectada polo monzón que sopra desde o noroeste e a temperatura é máis alta. As precipitacións na illa de Sado concéntranse principalmente ao final da estación das choivas do leste asiático e a principios do inverno, e hai menos precipitacións que na prefectura de Niigata. Cando a baixa presión atmosférica e os tifóns atravesan o mar do Xapón, a illa de Sado adoita sufrir o efecto Föhn, o que eleva drasticamente a temperatura. Situada na unión da corrente cálida e a fría, a cidade de Sado goza de plantas diversas e ricos recursos acuáticos.

## Flora e  fauna 
Debido a que está situada na confluencia das correntes cálidas e frías, é extremadamente rica en vexetación, o que a converte nunha zona de vexetación extremadamente rara na illa onde coexisten plantas exclusivas tanto de Hokkaido como de Okinawa. Tamén está bendicida cunha variedade de produtos mariños, como o peixe golfiño, bonitos e a lura de aleta grande que aparecen en correntes cálidas, e o cola amarela que aparece en correntes frías.

Debido aos centos de miles de anos que pasaron desde que quedou illada da illa de Honshu, pódense ver especies endémicas como a lebre de Sado, a toupa de Sado e a musaraña de Sado. Aínda que agora están extintas, houbo unha poboación de xabarís que estivo xeneticamente separada da poboación de Honshu durante centos de miles de anos. Dise que a donicela xaponesa reintroducíuse despois de extinguirse localmente.

## Historia 
A illa de Sado estaba orixinalmente conectada a Honshu, pero separouse de Honshu hai uns 16 millóns de anos debido a cambios na topografía debidos á deformación tectónica e á actividade volcánica, e hai uns 2 millóns de anos, o chan comezou a colapsar debido á enerxía cinética compresiva no fondo oceánico. Crese que a zona elevouse ata a súa forma actual, cos montes Osado e os outeiros Kosado enmarcando a chaira de Kuninaka. O levantamento continúa ata os nosos días debido a movementos tectónicos como os terremotos.
[miniatura|[Mina de Sado|Mina de ouro de Sado]]
Cunha longa historia, a illa de Sado estivo habitada por humanos durante 10.000 anos. Miles de ruínas descubertas na zona de Kanai incluían cerámica e equipamento de caza de finais do período Yayoi. Tamén hai rexistros de Sado no *Kojiki* e no *Nihongi*. Despois da Reforma Taika, o goberno central estableceu a Provincia de Sado na illa, e a poboación local comezou a emigrar á illa de Sado. Ao mesmo tempo, a illa de Sado tamén se converteu no lugar onde os perdedores de conflitos políticos ou os disidentes foron exiliados. O Emperador Juntoku, Nichiren e outras persoas foron exiliadas a Sado. Despois do Período Kamakura, o clan Honma foi nomeado como Shugodai. Despois de 1589 (Tenshō 17), Uesugi Kagekatsu invadiu a illa de Sado, tras o cal a illa de Sado foi dominada polo clan Uesugi.

En 1601, os mineiros descubriron vetas de ouro e prata no Aikawa Tsuruko Ginzan, que se converteu na Mina de Sado. En 1603 (Keichō 8), Tokugawa Ieyasu clasificou a illa de Sado como territorio dos Bakufu inmediatamente despois da súa vitoria na Batalla de Sekigahara. A mina de Sado converteuse na maior mina de ouro do Xapón. A súa produción alcanzou as 41 toneladas no período Bakumatsu a mediados do século XIX, e desempeñou un papel importante no financiamento do shogunato Tokugawa. Despois de mediados do período Edo, a cantidade comezou a diminuír, pero a produción subiu ao nivel máis alto da historia, con 400 kg ao ano, grazas á introdución de tecnoloxía de escavación avanzada durante a era Meiji a finais do século XIX. A mina de ouro de Sado pechou en 1989. En case 400 anos de historia mineira, produciu 78 toneladas de ouro e 2.300 toneladas de prata.

Despois da abolición do sistema *han*, o goberno xaponés estableceu a prefectura de Sado na illa de Sado, pero máis tarde renomeouna como Prefectura de Aikawa. En 1876, a prefectura de Aikawa incorporouse á prefectura de Niigata. En 2004, dez cidades, vilas e aldeas da illa de Sado fusionáronse para formar a Cidade de Sado.

### Traballos forzados 
A illa de Sado foi escenario de traballos forzados durante a Segunda Guerra Mundial, cando uns 1.500 coreanos foron recrutados e obrigados a traballar nas minas da illa. O goberno xaponés, algúns estudosos xaponeses e unha minoría de estudosos internacionais opóñense a esta afirmación. Incluso se menciona a coreanos nunha exposición nunha das minas, pero non hai ningunha implicación de que fosen obrigados a traballar alí.

En 2022, isto converteuse en obxecto dun conflito diplomático entre Corea do Sur e Xapón. Xapón xa engadira previamente a illa de Hashima, outra illa onde se produciran traballos forzados (o que Xapón nega), á lista de Patrimonio da Humanidade da UNESCO. Non obstante, a candidatura só se aprobou porque Corea do Sur e Xapón chegaron a un acordo polo que Xapón recoñecería o traballo forzado nas súas exposicións. O Xapón, baixo a dirección da política xaponesa Kōko Katō e do primeiro ministro Fumio Kishida, incumpriu a súa palabra e creou un museo negando que se producisen traballos forzados en Hashima. As outras 21 nacións do comité da UNESCO coincidiron en que o Xapón non cumprira a súa parte do acordo, pero o Xapón ignorou as solicitudes de corrixir o caso do museo. Posteriormente, solicitou que se engadise tamén a illa de Sado á lista, o que provocou críticas internacionais e nacionais. Esta solicitude foi denegada inicialmente debido a preocupacións sobre como se presentaría a historia da illa. O Xapón volveu presentar a solicitude o 28 de xaneiro de 2023, co obxectivo de que se engadíra á lista en 2024.

Varias fontes expresaron escepticismo sobre se a candidatura tería éxito. Non obstante, o 27 de xullo de 2024, o comité da UNESCO decidiu por unanimidade rexistrar as minas de ouro da illa de Sado como patrimonio cultural. A candidatura obtivo o apoio de Corea do Sur tras as negociacións bilaterais entre os dous países. O goberno xaponés estableceu unha exposición sobre as duras condicións de traballo e prometeu celebrar unha conmemoración anual. Ademais, un representante do goberno xaponés díxolle ao comité que o Xapón faría esforzos para "abordar de forma exhaustiva toda a historia das minas de ouro da illa de Sado" en consulta con Corea do Sur. A postura máis amigable do presidente surcoreano Yoon Suk Yeol cara ao Xapón foi analizada no contexto da aprobación.

## Poboación 
En 1960, a illa de Sado tiña unha poboación de 113.296 habitantes. Debido á inconveniencia de vivir nas illas periféricas e á falta de emprego, a illa de Sado experimentou un declive demográfico a longo prazo. En outubro de 2017, a poboación da illa de Sado era de 55.212 habitantes. A taxa de fertilidade total da illa de Sado é de aproximadamente 1,9, que é moito maior que a media do Xapón e da prefectura de Niigata. Non obstante, a continua saída de poboación resulta na persistente diminución da mesma.

## Cultura 
[thumb|Aldea de Shukunegi, baseada na [Kitamaebune|ruta naval de Nishimawari]]
[thumb|Teatro [Noh na illa]]
[thumb|Barco Taraibune en [Ogi, Niigata|Ogi]]

Dado que a illa de Sado é unha importante base comercial na ruta naval Nishimawari desde a costa do mar do Xapón ata Osaka, a cultura está fortemente influenciada pola cultura xaponesa occidental como Kinki e Hokuriku. Intelectuais e políticos exiliados de Kyoto trouxeron a Sado a cultura escénica tradicional de Kyoto, o que fixo que a arte tradicional da illa de Sado comezase a prosperar. O mestre Noh Zeami Motokiyo foi exiliado a Sado, o que resultou no desenvolvemento particular da cultura Noh en Sado. No período Edo, houbo máis de 200 escenarios Noh. Sado aínda ten máis de 30 escenarios de Noh, o que o converte no primeiro lugar do Xapón en número de escenarios de Noh per cápita. Tamén hai artes escénicas locais como o "Ghost Taiko"  na illa de Sado.

Sado tamén alberga a compañía de percusión Kodō taiko. Os Kodō son recoñecidos por popularizar a percusión taiko moderna tanto no Xapón como en todo o mundo. A aldea de Kodō está situada na subdivisión de Ogi.

Os barcos redondos, semellantes a coráculas, Tarai-bune, eran antes comúns en diferentes partes do Xapón, pero agora só se atopan en Sado.

## Notas 
### Referencias 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Mina de Sado
* Sado, Niigata

### Ligazóns externas 
* Sado Tourism Association 
* Sado Geopark 
* Sado Steam Ship