Robert Ryan

**Robert Bushnell Ryan**, nado en Chicago o 11 de novembro de 1909 e finado en Nova York o 11 de xullo de 1973, foi un actor de cinema estadounidense. Cun perfil moi característico e cun granítico rostro estriado, foi unha estrela nos anos corenta e cincuenta, de filmografía non extensa, mais si destacada.

## Traxectoria 
Ryan naceu en Chicago, Illinois, fillo máis vello de Mable Arbutus (Bushnell), secretaria, e Timothy Aloysius Ryan, dunha familia rica que posuía unha empresa inmobiliaria. Comezou no cinema traballando para a Paramount nalgúns filmes sen acreditar, mais a fama chegoulle co malvado soldado de *Encrucillada de odios* dirixido por Edward Dmytryk en 1947. Por esta actuación recibiu a súa única candidatura ao Óscar. Desta etapa destacou a súa interpretación nos filmes *Trail Street*, tamén de 1947, e dirixido por Ray Enright; *The Woman on the Beach* de Jean Renoir; *Berlín Express* (1948) dirixido por Jacques Tourneur; *Atrapados* (1949) de Max Ophuls e o filme sobre o mundo do boxeo, *O amaño* (1949), dirixido por Robert Wise, en que o actor rememorou a súa época de boxeador, deporte que practicara na universidade e que foi un dos seus filmes favoritos.

Durante a década dos cincuenta traballou novamente con importantes directores e así realizou con Nicholas Ray o drama bélico *Flying Leathernecks* (onde tivo un duelo interpretativo con John Wayne), *The Racket* e *A casa en sombras*; con Fritz Lang trabalou en *Clash by Night*; con Anthony Mann no western *The Naked Spur* e no drama bélico sobre a guerra de Corea *Men in War* (1957); con Samuel Fuller traballou en *House of Bamboo*, e interpretou memorables malvados de novo nos filmes *Bad Day at Black Rock* dirixido por John Sturges e *The Tall Men* de Raoul Walsh.

Nos sesenta e setenta a súa aparición na panatlla grande reduciuse, limitándose a participar só en grandes producións: así, foi Xoán o Bautista en *King of Kings* dirixido polo seu coñecido Nicholas Ray, na adaptación da novela de Herman Melville *Billy Budd*, dirixida polo actor Peter Ustinov ou en superproducións bélicas como *The Longest Day*, *A batalla das Ardenas* ou *A batalla de Anzio*. Tamén destacou no filme de Sam Peckinpah, *Grupo salvaxe* (1969).

## Política 
Aínda que Ryan serviu no exército, pasou a compartir as ideas pacifistas da súa esposa Jessica, que era cuáquera.

A finais da década de 1940, cando o House Committee on Un-American Activities (HUAC) intensificou os seus ataques anticomunistas sobre Hollywood, uniuse ao Committee for the First Amendment ("Comité pola Primeira Emenda"). Durante os anos cincuenta, doou cartos e servizos a organizacións cívicas e relixiosas como American Civil Liberties Union, American Friends Service Committee e United World Federalists. En setembro de 1959, el e Steve Allen fundaron a sección de Hollywood de The Committee for a SANE Nuclear Policy.

A mediados da década de 1960, as actividades políticas de Ryan incluíron esforzos para loitar contra a discriminación racial. Participou na división cultural do comité de defensa de Martin Luther King Jr., e axudou a organizar Artists Help All Blacks, con Bill Cosby, Robert Culp e Sidney Poitier entre outros.

Ryan falou con frecuencia da dicotomía entre as súas crenzas persoais e as súas personaxes. Nunha emisión de *Odds Against Tomorrow*, apareceu perante a prensa para discutir "os problemas dun actor coma min interpretando a clase de personaxe que na vida real considera totalmente desprezable". Foi un pacifista que protagonizou filmes de guerra, western e suspense violentos; opúxose ao McCarthyismo, mais apareceu no filme de propaganda anticomunista *I Married a Communist* como un malvado axente comunista. En filmes socialmente progresistas como *Encrucillada de odios*, *Bad Day at Black Rock*, *Odds Against Tomorrow* e *Acción executiva*, interpretou viláns con prexuízos ou conspiradores.

## Vida persoal 
O 11 de marzo de 1939, casou con Jessica Cadwalader. Tiveron tres fillos: Timothy (n. 1946); Cheyney (n. 1948), investigador na Universidade de Oxford e profesor de filosofía e dereito na Universidade de Oregón e Lisa (n. 1951). Viviron no edificio Dakota entre a 72nd e Central Park West en Manhattan e posteriormente alugaron o apartamento a John Lennon e Yoko Ono.

No outono de 1951, abriu a progresista Oakwood School na patio traseiro de Jessica e Robert Ryan nos Ánxeles, fundada por un grupo de padres, creada e baseada os seus puntos de vista educativos e da infancia. Tres anos máis tarde, os pais, incluídos os Ryan, Sidney Harmon, Elizabeth Schappert, Wendy e Ross Cabeen, e Charles e Emilie Haas, compraron e construíron un colexio elemental en San Fernando Valley.

Robert e Jessica permaneceron casados ata a morte dela por cancro en 1972. Ryan morre de cancro de pulmón en Nova York o ano seguinte.

## Filmografía 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
*Othman, Frederick C. "Hollywood Reporter". *The Middlesboro Daily News*. 23 de agosto de 1943.
*UP. "Robert Ryan Isn't Sure He Can Afford Stardom". *The Milwaukee Journal*. 19 de novembro de 1947.
*AP. "Robert Ryan: A Friend of the Underdog". *The Pittsburgh Post-Gazette*. 14 de setembro de 1948.
*"Robert Ryan's Advice to Would-Be Actors". *The Deseret News*. 10 de novembro de 1951.
*Finnigan, Joseph. "Actor Robert Ryan Set to Find His Relatives". *The Palm Beach Post*. 4 de xullo de 1961.
*Pack, Harvey. "Bob Ryan Shines on TV and Stage". *The Toledo Blade*. 23 de xuño de 1969.
*Otterburn-Hall, William. "Robert Ryan Recalls First Trip to Durango". *The Saskatoon Star-Phoenix*. 6 de xuño de 1970.
*Thomas, Bob. "Robert Ryan Fights Back After Tragic Two Years". *The Milwaukee Journal*. 25 de agosto de 1972.
*Jones, J.R. "The Actor's Letter: A Reminiscence by Film Noir Icon Robert Ryan" . *The Chicago Reader*. 29 de outubro de 2009.
*Dargis, Manohla. "Robert Ryan's Quiet Furies". *The New York Times*. 5 de agosto de 2011.
*Kennedy, Harold J. *No Pickle, No Performance. An Irreverent Theatrical Excursion from Tallulah to Travolta*. Nova York, Doubleday & Co., 1978
### Ligazóns externas 
* In Praise of Robert Ryan  The L Magazine
* Robert Ryan Tribute
* 
* The Robert Ryan Centennial
* Photographs and literature on Robert Ryan