Rebentabois

O **rebentabois** (***Amanita muscaria***), tamén chamado **brincabois** ou **amanita pinta**, é un cogomelo tóxico, pertencente á orde Agaricales, frecuente en Galicia e en toda Europa, e caracterizado polo seu sombreiro de cor vermella ou alaranxada salpicado de numerosas pintas brancas. Tamén se coñece como *brincabois*, obedecendo estes nomes comúns á suposta toxicidade sobre o gando que o poida comer: *Fungo pintarraxado, atola as moscas e mais o gado*.

Coñécese en castelán como *falsa oronja* ou *matamoscas*; en catalán: *reig bord*, *reig de fageda*, *reig tinyós* ou *reig vermell*; en vasco: *kuleto paltsoa* ou *kuleto falsoa*. En Francia chámase *fause oronge*.

O nome científico *muscaria* fai alusión á paralización que parecen sufri-los insectos que pousan sobre este cogomelo.

## Descrición 
Ó nacer, a amanita ten a forma dunha pequena bóla branca e carnosa, que termina rompendo ó desenvolverse o sombreiro. Este é practicamente hemiesférico pero pouco a pouco vai estendéndose e tomando a clásica forma de paraugas, aplanado e co bordo lixeiramente estriado. A cor propia é vermella e vai clareando ó madurecer, ata cores laranxas ou amareladas. O veo branco que pechaba ese ovo inicial queda fragmentado sobre a superficie do sombreiro formando esas pintas brancas, que van desprendéndose co paso do tempo, sobre todo baixo chuvias importantes, que as arrastran. Estes restos de veo poden arrancarse facilmente.

O sombreiro é carnoso e húmido ou algo viscoso. Pode alcanzar un tamaño de 12–15&nbsp;cm de altura e un diámetro de 8 a 20&nbsp;cm.

miniatura|250 px|Exemplar adulto xunto a outro xuvenil
Na parte inferior do sombreiro están as láminas, sempre brancas, moi mestas e co bordo interno libre ; a esporada  é tamén branca. O pé ou talo, esvelto e de ata 3&nbsp;cm de sección, tamén é branco, coa base engrosada e presenta un anel  branco, membranoso, lobulado e colgante, ás veces coa marxe amarelenta e estriada. Cando o exemplar alcanza a madurez, o pé pode mostrar unha canle oca no seu interior. Como tódalas especies deste xénero, na base do pé atópase unha volva  que, neste caso, adopta a forma dunha serie de rodas de vultos ou engrosamentos, tamén brancos, a modo de espullas.

A carne é insípida ou lixeiramente doce, e sen olor propio, cunha suave coloración alaranxada baixo a cutícula e branca no resto. As esporas son brancas e miden 9,5-12 por 6-8 micrómetros, lisas e non amiloides.

## Diferenciación 
A forma, cores e, sobre todo, a presenza das pintas brancas fai que sexa fácil de recoñecer. Podería confundirse coa *Amanita caesarea* (comestible e moi apreciada) se chegan a desaparecer tódalas manchas brancas, da que se diferenza porque nesta última especie o pé e as láminas son de cor amarela dourada e a volva está ben desenvolvida e carnosa.

## Hábitat 
Adoita medrar en medios húmidos e sombrizos, baixo coníferas ou frondosas (faias, bidueiros etc.), pero non é estraño atopala en espazos máis despexados. Crece en zonas baixas ata a media montaña. É frecuente o seu crecemento en grupos.

É unha especie tipicamente outonal, que aparece xa a finais de verán.

## Toxicidade 
Considérase unha especie velenosa, con efectos tóxicos sobre o fígado e o intestino que poden chegar a ser graves pero raramente mortais. Produce tamén efectos alucinóxenos, razón pola que se consumiu desde antigo en diferentes partes do mundo.

Os efectos psíquicos que provoca débense ó seu contido en derivados isoxazólicos (como o ácido iboténico ou o muscimol) e outros, como a butofenina e a muscarina (responsable da visión deformada de formas e distancias). Entre 30 minutos e 1 hora despois de inxerilo aparecen trastornos gastrointestinais (dores cólicas e vómitos) e inmediatamente despois comezan os efectos alucinóxenos, con delirios, alucinacións e visións coloreadas e puntos de luz, nun estado semellante á embriaguez, para rematar cun forte sono ó cabo de varias horas. A concentración dos principios activos é variable dentro dun mesmo exemplar (a cutícula é máis rica có resto da carne) e segundo o hábitat onde se recolle (a máis altura, maior concentración). Tamén se dá o feito de que unhas substancias se transforman noutras ó madurar ou tras desecamento: o ácido iboténico degrádase rapidamente en muscimol, 5-10 veces máis potente e capaz de permanecer activo en exemplares desecados de varios anos.

miniatura|esquerda|Alicia no país das marabillas

## Galería de imaxes 

Ficheiro:Rebentabois.jpg
Ficheiro:Rebentabois_II.jpg
Ficheiro:Rebentabois_III.jpg
File:AmanitaMuscaria Galicia (Spain).jpg|Rebeitabois, en Galiza.
File:Amanita muscaria, Galiza.jpg|Amanita muscaria en Cespón, Boiro

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* CASTRO CERCEDA, M. L. e outros: *Historia da macromicoloxía de Galicia", Sociedade Galega de Historia Natural, sen data.
* GARCÍA ROLLÁN, Mariano (1985): *Setas venenosas*. Hojas divulgativas nº 1/71 HD, Ministerio de Agricultura, Pesca e Alimentación, Madrid.
* GARCÍA ROLLÁN, Mariano (1986): *Manual para buscar setas*. Ministerio de Agricultura, Pesca e Alimentación, Madrid.
* RUIZ LEIVAS, Cristovo (2003): "Fraseoloxía e terminoloxía dos cogomelos", en *Cadernos de Fraseoloxía galega*, 4, 371-387.
* VV. AA. (1986): *Setas*. Editorial Blume S. A., Barcelona.
* VV. AA. (1993): *Guía de campo de las setas*. Suplemento da revista *Natura*, nº 128, novembro 1993.

### Outros artigos 
* Os cogomelos na cultura popular galega

### Ligazóns externas 
* "Fungus of the Month: *Amanita muscaria*, the fly agaric".
* "*Amanita muscaria* (L.:Fr.) Lam. var. muscaria".
* "*Amanita muscaria* subsp. *flavivolvata'' Singer".
* "Amanita muscaria".
* Erowid Psychoactive Amanitas.
* Amanita muscaria.
* Amanita muscaria.
* "Amanita muscaria, Amanita pantherina and others".
* "The psychedelic secrets of Santa Claus".
* "Fly Agaric, Father Christmas and Lunch with a Toxicologist".