O cuco na cultura popular galega

300px|miniatura|dereita|*Se marzo acabou e o cuco non chegou, algo ó cuco lle pasou*.
Eladio Rodríguez  asegura que en Galicia se di que a femia do **cuco** pon os seus ovos nos niños alleos porque ela non pode chocalos, debido a que o seu peito non transmite a calor necesaria. Este feito fai que se considere esta ave como o símbolo do egoísmo, e representación da infidelidade conxugal.

Dise tamén que o cuco sabe enganar ás outras aves e que a súa chegada é o anuncio da primavera. Se, cando vén, faino voando sobre os montes, augura boa colleita, pero se o fai sobre terras sementadas, a colleita será mala .

Outra crenza relacionada co cuco é que quen escoita o seu canto en xenún terá moita sorte e vivirá moitos anos; pero que se o canto do cuco lle colle estando aínda na cama, terá preguiza durante todo o verán. Cando os rapaces van ós niños coidan de non falar nada de nada para que o cuco non o descubra e coma os ovos; igualmente, se logo falan do niño entre si non mencionan os ovos polo seu nome, senón baixo o nome de *seixos*, co mesmo obxectivo de que o cuco non saiba deles.

## Léxico 
* *Cuco*: arneiro, arneste .
* *Cuco*: lapa  . 
* *Cuco*: peixe, escacho (*Trigla cuculus*, agora *Chelidonichthys cuculus*). O peixe emite un lixeiro ronquido que lembra ó canto do cuco; nótese que o nome científico inclúe o cualificativo *cuculus* .
* *Cuco rei*: un dos múltiples nomes que recibe a xoaniña (*Coccinella septempunctata*). As mozas que queren casar colocan este insecto na palma da man e din: "*cuco-rei, cuco-rei, ¿por onde amores terei?*", e segundo a dirección que tome cando arranque a voar, cren de por alí virá o noivo esperado. Tamén lle preguntan os rapaces polos anos que van cumprir: colócanlle na palma da man e pregúntanlle: "*cuco-rei, cuco-rei, ¿cántos anos vivirei?*", e axiña comezan a contar apresuradamente, de forma que cren que o número ó que chegaran cando a xoaniña arranca a voar, serán os anos que vivirán .
* *Cucar*, *cucarse*: levantarse unha montura das mans dianteiras e tirar ó xinete ó chan. 
* *Cucar*: cativar, atraer, agradar (*aquela muller xa non cuca a ninguén*) .
* *Cucar*: terminar ou dar por rematada unha amizade (*dispóis do que me fixo, pra min cucou*) .
* *Mazán de cuco*: bugallo do carballo .
* *Ovo de cuco*: cogomelo, peido de lobo (*Lycoperdon perlatum*) .
* *Pan de cuco*: planta chamada aleluia (*Oxalis acetosella*).
* *Pan de cuco*, *pan do cuco*: herba leguminosa (*Vicia hirsuta*, *Vicia sativa*) . Un gandeiro de Dozón recibía tranquilo o diagnóstico do veterinario porque estaba seguro de que en canto pasara o tempo do cuco, xa lle pasaría a doenza á vaca .

## Locucións 
* *Estar contento coma un cuco*
* *Máis contento que un cuco*
* *Onde canta o cuco*: dise despectivamente dunha leira que está moi lonxe do lugar .
* *Ouviu cantar máis de catro cucos*: dise dunha persoa entrada en idade  .
* *En abril sae o cuco do cubil*. 
* *Entre marzo e abril o cuco ha de vir*. 
* *Entre marzo e abril, o cuco, ou a fin*. 
* *Entre marzo e abril o cuco quere vir*. 
* *Entre marzo e abril o cuco ten que vir, e se o cuco faltara a fin do mundo volvera*. 
* *Entre marzo e abril, ou ha vir o cuco, ou a fin*. 
* *Entre marzo e abril sae o cuco do cubil, e entre san Xoán e a sega marcha o cuco para a súa terra*. 
* *Entre marzo e abril sae o cuco do cubil, que coa neve non quer vir* .
* *Entre marzo e abril sai o cuco do cubil, pois coa neve non quer vir* .
* *Entre marzo e abril, se non vén o cuco, quer vir a fin* .
* *Entre marzo e abril, se non veu o cuco quer vir a fin* .
* *No abril, di o cuco vivo; e no maio: revivo* .
* *No abril sai o cuco do cobil*  .
* *Ós comenzos de abril o cuco ten que vir; e se non volveu, ou prendérono ou morreu* .
* *Se, entre Marzo e Abril, o cuco non vén, é que o cuco é morto ou a fin quere vir* .
* *Se non víche-lo cuco a mediados de abril, ou morreu o cuco ou vai vir a fin* .
* *Se non víche-lo cuco a mediados de abril, ou morreu o cuco ou vai vir ó fin*.
* *Vai sementar cando sintas o cuco cucar, e a ruliña rular* .
* *¿Van os cregos ó concello? Tren o cuco no capelo*.

## Cantigueiro 
; Cantigueiro
* *Á túa porta, meniña,/ hai un pé de sabugueiro;/ cada vez que vén o cuco/ alí ten o paradeiro* .
* *Agora que vén o cuco/ tamén ha vir a bubela;/ Déixame durmir un sono/ na túa cama de pedra* .
* *As neniñas de Rianxo/ pagan as rendas ó cuco,/ eu como son rianxeira/ ¡tócalle o pito, Farruco!* .
* *Canta cuco, canta cuco,/ na casiña da bubela;/ coitadiña da meniña/ que lle chove na capela* .
* *Canta cuco, canta cuco,/ na rabela do arado;/ as mulleres antre os homes/ é un gando mal gardado*  .
* *Canta cuco, canta cuco,/ na rabiza do arado;/ canta cuco, canta cuco,/ que o tempo vaiche acabado* .
* *Canta cuco, canta cuco,/ que xa cantou a bubela;/ cantan os bechiños todos/ no tempo da primaveira* .
* *Canta o cuco, canta o cuco,/ pois non ten máis que faguer;/ pra tu disputar conmigo/ tes que volver a nacer* .
* *Canta o cuco e maila lebre,/ o reiseñor e maila ran,/ canta ti, miña primiña,/ canta ti co meu irmán* .
* *Canta o cuco e maila ran,/ o reiseñor maila lebre,/ canta rapaciña, canta,/ canta que ben che convenche* .
* *Eu ben vin esta-lo cuco/ na cima dun castiñeiro,/ cunha subela na mau,/ aprendendo a zapateiro*.
* *Eu ben vin esta-lo cuco,/ por debaixo dun loureiro,/ eu non me caso contigo,/ demonio de lacaceiro* .
* *Eu ben vin estar o cuco/ enriba dun castiñeiro/ cunha subela na man/ deprendendo a zapateiro*.
* *Eu ben vin estar o cuco/ na póla dun castiñeiro/ cunha subela na mau/ aprendendo a zapateiro* .
* *Quen ouviu cantar o cuco/ tamén ouviu a bubela;/ xa te podías calar/ ouvidos de parouvela* .
* ''Teño unha galiña chòca/ e ham'a de come-l-o cuco./ Pèga tres vòltas n'o aire./ Tòcall'o pito, Farruco* .
* *Tres avechuchos/ pasan o mar:/ o cuco, a rula/ i o paspallás* .
* *Xa nace o trigo,/ xa temos pan,/ xa canta o cuco,/xa vén o vran* .

## Notas
## Véxase tamén
### Bibliografía
* GARCÍA GONZÁLEZ, Constantino: *Glosario de voces galegas de hoxe*, Verba, anexo 27, Universidade de Santiago 1985.
* LEMA BOUZAS, Lino (compilador): *Ditos e cantigas mariñeiras*. I Encontro de embarcacións tradicionais, Galicia 1993.
* LORENZO FERNÁNDEZ, Xaquín: *Refraneiro galego*, Colección *O Moucho* 63. Edicións Castrelos, Vigo 1983. 
* LORENZO FERNÁNDEZ, Xaquín: *Cantigueiro popular da Limia Baixa*, Galaxia, Vigo 1973.
* OTERO ÁLVAREZ, Aníbal: *Vocabulario de San Jorge de Piquín*, Verba anexo 8, Universidade de Santiago, 1977.
* OTERO ÁLVAREZ, Aníbal: "Hipótesis etimológicas referentes al gallego-portugés", en *Cuadernos de Estudios Gallegos* XXXVI 1957.
* PEREDA ÁLVAREZ, José María: "Aportaciones léxicas y folklóricas al estudio de la lengua gallega", en *Douro Litoral* 1953, 5ª série, VII-VIII, pp.&nbsp;19–52.
* PINTOS VILLAR, Xoán Manuel: *Vocabulario gallego-castellano*  (1865), ed. de Margarita Neira e Xesús Riveiro, A Coruña, Real Academia Galega 2000.
* RAMÓN FERNÁNDEZ-OXEA, Xosé: "Cancionero y refranero de Corme", en *Revista de Dialectología y Tradiciones Populares*. Tomo VII, cuaderno 3º, 1951, px. 457-507.
* REAL ACADEMIA GALLEGA: *Diccionario gallego-castellano*, 1913-1928.
* RIELO CARBALLO, Nicanor: *Escolma de Carballedo (Lugo)*, Ed. Castrelos, Vigo 1976.
* RÍOS PANISSE, M. do Carmo: *Nomenclatura de la flora y fauna marítimas de Galicia I. Invertebrados y peces*, Verba anexo 7, Universidade de Santiago 1977. 
* RIVAS QUINTAS, Elixio: *Frampas, contribución al diccionario gallego*, CEME, Salamanca 1978.
* RODRÍGUEZ GONZÁLEZ, Eladio: *Diccionario enciclopédico gallego-castellano'', Galaxia, Vigo 1958-1961.