Andrade (apelido)

[miniatura|Castelo Medieval de Andrade en [Naraío, San Sadurniño|Naraío, no concello de San Sadurniño.]]
**Andrade** é un apelido galego, probabelmente orixinario da vila de Andrade en Pontedeume, que tamén aparece rexistrado en ocasións como *Andrada* e aparece por primeira vez en documentos galegos do século XII.

En xaneiro de 2023 existían 4.201 persoas en Galicia co apelido Andrade, ben sexa como primeiro ou segundo apelido. O concello con maior concentración de persoas con este apelido é A Coruña.

## Familia aristócrata de Andrade 
A finais do século XII, comeza a tomar importancia unha familia orixinaria de Andrade cuxas vilas o rei D. Henrique II fixo mercede a seu privado Fernán Pérez de Andrade, descendente de Bermudo Peres de Traba Freire de Andrada que, segundo os xenealoxistas, proviña dos antigos condes de Traba e Trastámara. Esta familia chegaría a dominar as terras de Ferrol, Pontedeume, Betanzos e Vilalba.

Os mesmos xenealoxistas sosteñen que os Andrades - ou Andradas - ligáronse por diversas veces aos Freires, razón por que os dous apelidos pasaron a considerarse indisociábeis, usando uns Andrade Freire, outros Freire de Andrade.

Segundo parte da historiografía actual, a familia Andrade non descende dos condes de Traba e Trastámara, e a orixe dos Freire de Andrade débese a un dictus (alcume) dun dos seus membros.

[miniatura|Sepulcro de [Fernán Peres de Andrade, O Boo na igrexa de San Francisco de Betanzos.]]

A día de hoxe, as propiedades que no seu día pertenceron aos Condes de Andrade e Vilalba, forman parte das moitas outras posesións da Casa de Alba.

A esta familia pertenceron algúns personaxes importantes da historia de Galiza, como:
* Fernán Pérez de Andrade, O Boo
* Pedro Fernández de Andrade
* Nuno Freire de Andrade, o Mao
* Pedro Fernández de Andrade II
* María de Andrade

## Os Andrade en Portugal e no Brasil 
As principais ramas portuguesas proveñen de Rui Freire de Andrade (1295-1362), que se foi a Portugal cos seus dous fillos D. Nuno Rodrigues Freire de Andrade (c. 1300-1372), máis tarde 6º mestre da Orde de Cristo, e Vasco Freire.

Xoán Fernandes de Andrade, fillo de Fernán Dias de Andrade e de D. Beatriz da Maia, serviu aos reis D. Afonso V e D. João II nas tomas de Arzila e de Tánxer e en recompensa dos seus servizos tivo mercede nova de armas (28 de febreiro de 1485), alén da doazón, na illa de Madeira, das terras do Arco da Calheta.

## Distribución do apelido na actualidade 
Andrade é un apelido relativamente frecuente en España, Portugal, Iberoamérica, os Estados Unidos de América e as ex-colonias portuguesas en África.

## Andrades célebres 
* Fernando de Andrade y Sotomayor (1565-1655), arcebispo de Santiago.
* Antonio Freire de Andrade (1580–1634).
* Carlos Drummond de Andrade (1902–1987), poeta brasileiro.
* Edward Neville Da Costa Andrade (1887-1971), escritor e científico Inglés.
* Francisco d'Andrade (1859–1921), cantante de ópera portugués.
* Gomes Freire de Andrade (1757–1817), xeneral portugués.
* Mário Corino de Andrade (1906-2005), neurólogo portugués.
* Mário Raúl de Morais Andrade (1893–1945), poeta, novelista e ensaísta brasileiro.
* Olegario Víctor Andrade (1841–1882), escritor arxentino.
* Oswald de Andrade (1890–1954), Escritor, ensaísta e dramaturgo brasileiro.
* Marco Tabili de Andrade y Feria (1989), secretario Casa de Savoia - Aosta.
* Leonor Andrade (1994), cantora portuguesa.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Lista de apelidos galegos
### Ligazóns externas 
* Os apelidos en galego. Orientacións para a súa normalización da Real Academia Galega, 2016.