Arañas

As **arañas** (Araneae) son unha orde de artrópodos quelicerados adaptados ao medio aéreo, con oito patas e un par de quelíceros modificados en cabeiros capaces de inxectar veleno e glándulas que producen seda. Son a maior orde de arácnidos e ocupan o sétimo lugar na diversidade total de especies entre todas as ordes de organismos. As arañas viven en todos os continentes, excepto na Antártida, e establecéronse en case todos vos nichos ecolóxicos, excepto no mar e no aire. En agosto de 2022, os taxónomos rexistraran 50.356 especies de arañas de 132 familias. Porén, existe un debate dentro dá comunidade científica sobre como se deben clasificar todos os xéneros, como o demostra o feito de que desde 1900 publicáronse máis de vinte clasificacións.

Anatomicamente, as arañas diferéncianse (como todos os arácnidos) doutros artrópodos polo feito de que os segmentos corporais habituais están fusionados en dous tagmas, o prosoma ou cefalotórax e o opistosoma ou abdome, e están unidos por un pequeno pedicelo cilíndrico. Non obstante, como actualmente non hai probas paleontolóxicas nin embriolóxicas de que as arañas tivesen algunha vez unha división separada semellante ao tórax, existe un argumento en contra da validez do termo cefalotórax, que significa cephalon (cabeza) fusionado e o tórax .. Do mesmo xeito, pódense formular argumentos contra o uso do termo abdome, xa que o opistosoma de todas as arañas contén un corazón e órganos respiratorios, órganos atípicos dun abdome. Excepto ou grupo máis primitivo, os mesótelos, as arañas teñen o sistema nervioso máis centralizado de todos os artrópodos, xa que os seus ganglios están fusionados nunha soa masa non cefalotórax. A diferenza dá maioría dous artrópodos, as arañas non teñen músculos extensores nas patas, polo que as estenden por presión hidráulica.

O seu abdome ten apéndices que foron modificados en filas que segregan seda de polo menos dous tipos, aínda que non todas as especies constrúen unha arañeira. As arañeiras varían moito en tamaño, forma e cantidade de fío empregado. Parece que a arañeira espiral circular pode ser unha dás formas máis primitivas, e as arañas que producen teas enmarañadas son máis abundantes e diversas que os araneidos. Os arácnidos parecidos a unha araña apareceron no período Devónico, equipado con "billas" que producen teas, pero estes animais aparentemente carecían de fío. Identificáronse verdadeiras arañas nas rochas carboníferas (hai entre 318 e 299 millóns de anos), que son moi similares os representantes dá suborde viva máis primitiva, a dos mesotelios . Os principais grupos de arañas modernas, os migalomorfos e os araneomorfos, apareceron por primeira vez no período Triásico, hai máis de 200 millóns de anos.

A especie Bagheera kiplingi foi descrita como herbívora en 2008, pero todas as outras especies coñecidas son depredadores que se alimentan principalmente de insectos e outras arañas, aínda que algunhas especies grandes tamén cazan aves e lagartos. Estímase que os 25 millóns de toneladas de arañas no mundo matan entre 400 e 800 millóns de toneladas de presas ao ano. As arañas usan unha gran variedade de estratexias para capturar as súas presas: atrapalas en arañeiras pegañentas, atalas con fíos pegañentos, imitando as súas presas para evitar a detección ou perseguilas. A maioría detecta as presas principalmente detectando vibracións, pero os cazadores activos teñen boa vista e os cazadores do xénero Portia mostran sinais de intelixencia na elección de tácticas e a capacidade de crear outras novas. O tracto dixestivo dás arañas é demasiado estreito para que pasen os sólidos, polo que licúan os alimentos con enzimas dixestivas e tritúranos coa base dos seus pedipalpos, xa que carecen de verdadeiras mandíbulas.

Os machos identifícanse mediante complexos ritos de cortexo para evitar que as femias os coman. Os machos dá maioría dás especies sobreviven a uns poucos apareamentos, limitados principalmente pola súa curta lonxevidade. As femias tecen recipientes para os ovos, cada uns dous cales poden conter centos de ovos. As femias de moitas especies coidan dás súas crías, levándoas ou compartindo comida con elas. Unha minoría de especies son sociais, construíndo arañeiras comunais que poden albergar entre unhas poucas arañas e 50.000 individuos. O comportamento social vai dende unha tolerancia precaria, como nas agresivas arañas viúvas, ata a caza cooperativa e o intercambio de alimentos. Aínda que a maioría dás arañas viven un máximo de dous anos,  as tarántulas e outras arañas migalomorfas poden vivir ata 25 anos en catividade.

Aínda que o veleno dalgunhas especies é perigoso para os humanos, os científicos investigan actualmente o uso do veleno de araña na medicina e como pesticida non contaminante. A tea de araña proporciona unha combinación de lixeireza, resistencia e elasticidade que é superior aos materiais sintéticos, e vos xenes relacionados coa produción de teas de araña foron inseridos en mamíferos e plantas para probar #podar usar como fábricas de teas de araña. Como resultado dá súa gran variedade de comportamentos, as arañas convertéronse en símbolos comúns na arte e na mitoloxía, que representan varias combinacións de paciencia, crueldade e poderes creativos.

## Características xerais 
[miniatura|upright|*[Atrax robustus*, unha das arañas máis velenosas e perigosas para os humanos]]

As arañas son animais depredadores, tanto doutras arañas como de insectos; as especies máis grandes chegan a capturar e alimentarse mesmo de lagartixas e pequenos paxaros sen dificultade. Diversos estudos e observacións revelaron que os exemplares novos completan a súa dieta con néctar, mentres que os adultos prefiren complementala con pole. En 2007 describiuse a primeira especie vexetariana de arañas: aliméntase case exclusivamente de pole e das puntas tenras das follas dalgunhas acacias.

En varias especies de arañas, os quelíceros adaptáronse para segregar veleno para inmobilizar as presas, ás veces tan tóxico que mesmo é perigoso para os humanos. Nas últimas dúas décadas, probáronse pequenas doses destes velenos con fins terapéuticos ou como insecticidas non contaminantes. Moitas arañas capturan as súas presas atrapándoas en teas pegañentas, agardando nas proximidades e logo inxectando o veleno. As especies que empregan esta táctica de caza son moi sensibles á máis mínima vibración que sacude os fíos da tea. Por outra banda, as especies que cazan por emboscada teñen unha vista excelente, ata dez veces máis nítida que a dunha libélula.

Algunhas arañas cazadoras teñen unha habilidade e intelixencia particulares utilizando diversas tácticas para dominar á súa presa, demostrando ademais que son capaces de aprender outro novas si é necesario. Por exemplo, algunhas especies modificaron o seu aspecto adoptando a aparencia externa de formigas até o punto de que é fácil confundilas con elas.

## Descrición
700px|center
### Plano corporal
[miniatura|upright|Anatomía das arañas:
(1) catro pares de [pata (artrópodos)|patas
(2) cefalotórax
(3) opistosoma]]
As arañas son quelicerados e, polo tanto, artrópodos. Como artrópodos, teñen: un corpo segmentado con extremidades articuladas, cuberto cunha cutícula composta de quitina e proteínas, e unha cabeza composta por varios segmentos que se fusionan durante o desenvolvemento embrionario Ao ser quelicerado, o seu corpo está formado por dúas tagmas, conxuntos de segmentos que teñen funcións similares: o anterior, chamado cefalotórax ou prosoma, é unha fusión completa dos segmentos que nun insecto formarían dúas tagmas separadas, a cabeza e o tórax; o tagma posterior chámase abdome ou opistosoma. Os primeiros apéndices detrás da boca denomínanse pedipalpos, e cumpren diferentes funcións nos distintos grupos de quelicerados. Os das arañas teñen dúas seccións e rematan en cabeiros que adoitan ser velenosos , e préganse detrás das seccións superiores cando non están en uso, as seccións superiores adoitan ter "barbas" grosas que filtran os anacos sólidos da súa comida, porque as arañas. só poden inxerir alimentos líquidos. Por outra banda, os pedipalpos dos escorpións xeralmente forman grandes garras para capturar presas, Con todo, nas arañas só ocupa a parte superior do abdome, e o sangue é descargada no hemocele por unha arteria que se abre no extremo posterior do abdome e por arterias ramificadas que atravesan o pedículo e ábrense en varias partes do cefalotórax. Polo tanto, as arañas teñen un sistema circulatorio aberto. As arañas son ectotermas, polo que as temperaturas ambientais afectan á súa actividade.
### Alimentación, dixestión e excreción
miniatura|upright|Unha mosca sírfida capturada na tea dunha araña
[miniatura|upright|*[Cheiracanthium punctorium*, ensinando os cabeiros]]

De forma única entre os quelicerados, as seccións finais dos quelíceros das arañas son cabeiros, e a gran maioría das arañas poden usalos para inxectar veleno ás súas presas desde as glándulas velenosas das raíces dos quelíceros. Como a maioría dos arácnidos, incluídos os escorpións, por exemplo, os túbulos dos insectos e os arácnidos desenvólvense a partir de partes completamente diferentes do embrión. Excepto os primitivos Mesothelae, dos que os Liphistiidae son a única familia sobrevivente, as arañas teñen o sistema nervioso moito máis centralizado que é típico dos arácnidos: *todos* os ganglios de todos os segmentos detrás do esófago están fusionados, de modo que o cefalotórax está en gran parte cheo de tecido nervioso e non hai ganglios no abdome;

Non se coñecen especies de **araña** que non produzan seda, material composto de proteínas complexas, que utilizan para moi variadas funcións: cazar presas e envolvelas nela; como adhesivo doutros materiais de construción de túneles, así como outras moitas utilidades. No extremo posterior do abdome áchanse as glándulas secretoras de seda denominadas fieiras, que producen un fluído que se solidifica ó contacto co aire (o fluído é unha disolución concentrada de proteínas e a súa estrutura transfórmase xusto antes de saír converténdose nunha forma insoluble que rapidamente se deshidrata e constitúe a fibra de seda).

As **arañas** desenvólvense directamente, sen sufriren metamorfose.

Algunhas das especies de arañas son:

* Araña de auga
* Tarántula
* Viúva negra

## Equipamento sensorial 
Como o resto dos quelicerados, carecen de antenas, e empregan os pedipalpos como órganos táctiles e olfactivos. A vista das arañas é xeralmente moi pobre, a pesar de ter ata catro pares de ollos simples denominados ocelos, que nalgunhas familias se reducen a tres pares ou menos. A colocación, tamaño e cor dos ollos son caracteres diagnósticos das familias, é dicir, permiten distinguir unhas das outras.

## Seda 
Todas as especies de araña producen seda, material composto de proteínas complexas, que empregan para funcións moi variadas: cazar presas e envolvelas nela, como adhesivo doutros materiais de construción de túneles ou como áreas de locomoción entre outras moitas. Algunhas especies de arañas crean un fío longo que lles serve de vela para ser arrastradas polo vento. O vento guíaas para cazar as súas presas ou para ir nunha dirección determinada. Este fenómeno coñécese como voo arácnido. No extremo posterior do abdome atópanse as glándulas secretoras de seda, que producen un fluído que se solidifica ao contactar co aire. O fluído é unha disolución concentrada de proteínas, cunha estrutura que se transforma xusto antes de saír, converténdose nunha forma insoluble que se deshidrata rapidamente e constitúe a fibra de seda.

## Evolución 
[miniatura|Fósil de araña en [ámbar.]]
### Formas primitivas 
Os primeiros arácnidos semellantes ás arañas son os da orde Trigonotarbida, que se atopan entre os primeiros artrópodos que poboaron a terra firme. Ao igual que as arañas, os trigonotárbidos eran terrestres, respiraban mediante pulmóns en libro e posuían oito patas. Porén, non eran verdadeiramente arañas nin antepasados delas, senón que representan unha liña evolutiva separada do resto dos arácnidos mais moi semellante ás actuais arañas.

### Arañas verdadeiras 
As arañas propiamente chamadas son as que posúen unha cintura estreita que une o cefalotórax e o abdome e evolucionaron hai aproximadamente 400 millóns de anos. Tiñan segmentación abdominal e órganos que segregaban seda. O fósil máis antigo achado cunha especie destas características data de hai 380 millóns de anos, do período Devoniano, e coñécese como *Attercopus fimbriungus*. Este espécime é o taxon irmán de todas as arañas vivas.

A maioría dos primeiros fósiles de arañas pertencen á suborde Mesothelae. Este é un grupo de arañas primitivas que posúen os órganos produtores de seda baixo a metade do opistosoma, a diferenza do resto das arañas que os teñen ao final. Seguramente eran depredadores terrestres que habitaron a mediados do Paleozoico. Os fíos destas arañas probablemente se empregasen só para protexer os ovos e forrar os niños.

A medida que a vida se foi diversificando, tamén o fixo o uso do fío das arañas. As arañas cos órganos produtores ao final do abdome, Mygalomorphae e Araneomorphae, apareceron hai máis de 250 millóns de anos, posiblemente xunto co uso das teas para a captura das presas, tanto en terra como na follaxe. O migalomorfo máis antigo, *Rosamygale*, foi descrito no Triásico de Francia e pertence á familia moderna Hexathelidae. O *Megarachne servinei*, do período Permiano-Carbonífero, creuse por algún tempo que era un migalomorfo xigante, con 34&nbsp;cm de longo e 50&nbsp;cm de envergadura das patas, o que a convertía polo tanto na araña máis grande que poboou a Terra, mais un estudo máis detallado revelou que se trataba dun escorpión mariño (Eurypterida).

No Xurásico, xa se desenvolveran as sofisticadas redes aéreas da familia Araneidae. Unha tea de araña conservada en ámbar en perfecto estado, de hai 110 millóns de anos, informa da existencia deste tipo de arañeiras. A información xenética adicional suxire, a través dun estudo do xene que provoca este comportamento, que xa se atopaba este tipo de teas hai 136 millóns de anos.

## Taxonomía 
[miniatura|*[Segestria florentina*, Mandaio, Oza-Cesuras]]
miniatura|Araña de auga
[miniatura|Niño de arañas en [Vilarromarís, Oroso|Vilarromarís]]
[miniatura|Araña da familia [Araneidae]]
miniatura|*Agelenopsis sp.*
**Sub-Orde Araneomorphae**

:Agelenidae
:Amaurobiidae 
:Anyphaenidae 
:Araneidae 
:Caponiidae 
:Clubionidae 
:Corinnidae 
:Ctenidae 
:Cybaeidae 
:Deinopidae 
:Desidae 
:Dictynidae 
:Diguetidae 
:Dysderidae 
:Eresidae 
:Filistatidae 
:Gnaphosidae 
:Hahniidae 
:Hersiliiidae 
:Hypochilidae 
:Leptonetidae 
:Linyphiidae 
:Liocranidae 
:Lycosidae 
:Mimetidae 
:Miturgidae 
:Nesticidae 
:Oecobiidae 
:Oonopidae 
:Oxyopidae 
:Palpimanidae 
:Philodromidae 
:Pholcidae 
:Pisauridae 
:Plectreuridae
:Salticidae 
:Scytodidae 
:Segestriidae 
:Selenopidae 
:Sicariidae 
:Sparassidae 
:Tengellidae 
:Tetragnathidae 
:Theridiidae 
:Thomisidae 
:Titanoecidae 
:Uloboridae 
:Zodariidae 
:Zorocratidae 
:Zoropsidae

**Sub-OrdeMesothelae**
:Actinopodidae
:Arthrolycosidae 
:Arthromygalidae 
:Barychelidae
:Idiopidae
:Liphistiidae
:Microstigmatidae
:Migidae
:Nemesiidae
:Paratropidae

**Sub-Orde Mygalomorphae**
:Antrodiaetidae 
:Atypidae 
:Ctenizidae 
:Cyrtaucheniidae 
:Dipluridae 
:Hexathelidae 
:Mecicobothriidae 
:Theraphosidae

## A araña na cultura popular 
A araña foi considerada de gran poder e importancia na cosmovisión andina e por iso foi representada por varias culturas da zona, como nos xeróglifos da cultura Nazca e na cerámica mochica.

## Galería de imaxes 

Ficheiro:Araña006eue.jpg|
Ficheiro:Araña030eue.jpg|
Ficheiro:Tea de araña 163eue.jpg|Tea de araña
Ficheiro:AraNa Spider.jpg

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Díaz, J. H. 2004. The global epidemiology, syndromic classification, management, and prevention of spider bites. *Am. J. Trop. Med. Hyg.*, 71: 239-250. 

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

### Outros artigos 
* Tarántula
* Araña de xardín
* Arañeira

### Ligazóns externas 
*Arañas, acróbatas e perigosas - NAEQ