open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Lingua rawo

A **lingua rawo** é unha lingua da familia skou falada na costa do norte de Papúa-Nova Guinea, nas proximidades da aldea de Leitre (Laitre), na área rural de Bewani/Wutung Onei, na provincia de Sandaun.

A propia lingua leitre está máis relacionada coa vanimo. Aínda que o rawo e o leitre pertencen á familia skou, pertencen a ramas diferentes da familia.

## Notas
Manuel Lamela Bautista

**Manuel Lamela Bautista**, nado en Padrendo (Río Caldo, Lobios) o 29 de novembro de 1945, é un poeta e escritor galego.

## Traxectoria 
Dende sempre mantivo inquedanza polo mundo da cultura. Na época xuvenil emigrou a Portugal onde residía o pai, complementando alí a súa formación; e, entón, xa fixo parte do *GET*, Grupo Experimental de Teatro, formado na súa maioría por estudantes do *Liceu Nacional de Oeiras*. Máis tarde, con outros compañeiros fundou a *CALIDUM – Clube de Autores Minhoto / Galaicos*, na que mantén responsabilidades directivas.

Durante máis de trinta anos colaborou ininterrompidamente como correspondente do xornal rexional transfronteirizo *Geresão*, publicando, así mesmo, artigos noutros medios. Tamén, durante oito anos, tivo, como concelleiro do Municipio de Lobios, a responsabilidade da área de cultura, nos gobernos de Antonio Ferreira López.

Participou no libro e no filme documental *Historia dunha emigración difusa*, sobre a emigración galega a Lisboa, do autor e editor Xan Leira.
## Vida persoal
O historiador, escritor e político galego José Lamela Bautista, foi seu irmán. 

## Obras 
* *Estraloques* (Murabellos, 2025).

## Premios e recoñecementos 
* O seu poema *FE*, foi premiado nun concurso escolar co gallo do Día das Letras Galegas.
* 3º premio no Certame Internacional de Poesía en Lingua Galega Rosalía de Castro 2015, co poema "Contrabandista de sentimentos", ao que se presentou co pseudónimo de *Manuel Dopico*.

## Notas
Fidel Varela Millán

**Fidel Varela Millán**, nado en Esposende (Ribadavia) e finado no mesmo concello en maio de 1929, foi un avogado e político galego.

## Traxectoria 
Fillo de Felipe Varela Rodríguez. Estudou Dereito na Universidade Central. Foi o home de Gabino Bugallal en Ribadavia. Xuíz municipal de Ribadavia. Deputado provincial. Foi gobernador civil de Castelló (1907) e de Cáceres (1907-1909). En 1913 foi nomeado gobernador civil de Murcia. Finou en Ribadavia a principios de maio de 1929.
## Vida persoal 
* A súa irmá Julia Varela Millán, casada con Jesús García Espinosa, finou no Carballiño en setembro de 1891.

* Casou con Lucila Formoso.

* Casou en segundas nupcias en Ribadavia con Carmen Gómez o 22 de novembro de 1924.
## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Retrato de Fidel Varela Millán, dedicado a Ernique Otero
* Expediente académico de Fidel Varela Millán
Lingua puari

A **lingua puari** é unha lingua case extinta da familia skou falada na provincia de Sandaun, Papúa-Nova Guinea. O puari está clasificado como en perigo crítico polo Libro Vermello das Linguas Ameazadas da UNESCO.

## Notas
Linguas skou occidentais

As **linguas skou occidentais** son un grupo de linguas que forman unha subdivisión da familia de linguas skou. Fálanse na provincia de Sandaun, en Papúa-Nova Guinea. Foron chamadas *skou occidentais* por Donohue (2002), *skou interiores* por Foley (2018), e *vanimo occidental da costa* por Usher (2020).

## Clasificación 
As linguas son:
:Skou, vanimo, wutung e leitre

## Notas
Lingua skou

A **lingua skou** (tamén chamada *sekol*, *sekou*, *sko*, *skouw*, *skow*, *sukou*), ou **tumawo** (*Te Mawo*), é unha lingua da familia skou falada en Indonesia. Segundo datos de 1999 tiña 700 falantes.

## Pronomes 
O skou ten tres tipos de pronomes: pronomes libres, pronomes xenitivos e pronomes dativos.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
*Donohue, Mark. 2004. *A Grammar of the Skou language of New Guinea*. Singapore: National University of Singapore. Available at http://pubman.mpdl.mpg.de/pubman/item/escidoc:402710:4/component/escidoc:402709/skou_donohue2004_s.pdf.
Lingua chitimacha

A **lingua chitimacha** (/ˌtʃɪtɪməˈʃɑː/ CHIT-i-mə-SHAH ou /tʃɪtɪˈmɑːʃə/ chit-i-MAH-shə, ou **sitimaxa**) é unha lingua illada que foi falada historicamente polo pobo chitimacha de Luisiana, nos Estados Unidos. Extinguise en 1940 coa morte da derradeira falante fluída, Delphine Ducloux.

Aínda que xa non se fala, foi amplamente documentada na obra (na súa maior parte inédita) dos lingüistas Morris Swadesh e John R. Swanton a comezos do século XX. Swadesh en particular escribiu unha gramática e un dicionario completos, e recompilou numerosos textos dos dous derradeiros falantes, aínda que nada diso está publicado.

Estanse a realizar esforzos de revitalización lingüística para ensinar a lingua a unha nova xeración de falantes. Os membros da tribo recibiron o software Rosetta Stone para aprender a lingua. Dende 2015, está en preparación un novo dicionario de chitimacha e están a impartirse clases na reserva dos Chitimacha. Foi aprendida por algúns nenos a través de programas de inmersión lingüística.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
* 
* 
*
Jesús García Espinosa

**Jesús Luciano García Espinosa**, nado en Pazos de Arenteiro (Boborás) o 21 de outubro de 1852 e finado en Caldelas (Leiro) o 21 de outubro de 1907, foi un avogado e político galego.

## Traxectoria 
Fillo de Antonio García-Centeno Portela e Nicolasa Espinosa Salgado. Xuíz municipal do Carballiño. Un dos homes de Gabino Bugallal co Carballiño, foi alcalde do Carballiño en 1891. Con Tomás Castro Mosquera, César Pereira Munín e o seu irmán José García Espinosa mercaron o balneario do Carballiño en 1897. Finou en Leiro o 21 de outubro de 1907.

## Vida persoal 
Casou con Julia Varela Millán, irmá de Fidel Varela Millán, e foi pai de Antonio García Varela.
## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* El Dr. Lope Valcárcel, la difteria y el balneario de O Carballiño
El Censor (A Coruña)

***El Censor*** foi un xornal editado na Coruña entre 1888 e 1889.

## Traxectoria 
Subtitulado *Diario liberal-democrático de la Coruña*, apareceu o 4 de xaneiro de 1888. Fundado para apoiar a candidatura de José Pérez Porto a deputado, estaba dirixido por Ramón Faginas. Foi denunciado en varias ocasións. Cesou a súa publicación co número 303, o 8 de xaneiro de 1889.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
### Outros artigos 
* Lista de publicacións impresas da provincia da Coruña
Rubí de Bracamonte

**Rubí de Bracamonte** é unha localidade e un concello da provincia de Valladolid, na comunidade autónoma de Castela e León. O termo municipal, que pertence ao partido xudicial de Medina del Campo e da comarca de Tierra de Medina, ten unha poboación de 214 habitantes, segundo o INE de 2024.

## Notas
## Véxase tamén
Campo da Matanza

O **Campo da Matanza** é un monte da parroquia da Esperela no concello de  Baleira situado ao nordeste do Cádavo. Ten unha altitude duns 840 m sobre o nivel do mar sendo relativamente chá. Nel hai inventariadas no Plan Xeral de Ordenación Municipal (PXOM) do 2013 unhas oito medorras. Algunhas delas teñen a masa tumularia moi espallada e removida por mor da plantación de piñeiros. Outras están algo mellor conservadas. Teñen un diámetro duns 18 m e a altura ronda 1 m. A máis grande ten 20 m de diámetro no seu eixo N-S e 18 m no seu eixo E-W. No seu foxo de violación hai pedras que poderían indicar a presenza de coiraza pero non se observa cámara. 

Preto está o antigo campo de fútbol chamado A Medorra.

Hai unha lenda que di que nesa zona houbo unha batalla polo século IX entre cristiás e musulmás pero ningún documento confirma esta afirmación.

## Galería de imaxes
Donkey Kong Country Returns

***Donkey Kong Country Returns*** é un videoxogo de plataformas de 2010 desenvolvido por Retro Studios e publicado por Nintendo para a consola Wii. Estreouse primeiro en América do Norte en novembro de 2010, e nas rexións PAL e o Xapón o mes seguinte. A historia do xogo céntrase nun grupo malvado de criaturas semellantes aos Tiki coñecidas como a Tribo Tiki Tak que se espallan pola illa Donkey Kong e hipnotizan os animais da illa para que rouben o tesouro de plátanos de Donkey Kong e Diddy Kong, o que leva aos dous a percorrer a illa para recuperalos.

*Donkey Kong Country Returns* foi a primeira entrega da serie de videoxogos de *Donkey Kong Country* que non involucrou ao desenvolvedor da serie orixinal Rare e o primeiro en ser lanzado despois da compra de Rare por Microsoft. O xogo foi un éxito comercial e da crítica; vendeu máis de 6,53 millóns de copias en todo o mundo, o que o converteu nun dos títulos máis vendidos para a Wii e recibiu valoracións positivas polos seus gráficos, deseño de niveis e xogabilidade, aínda que os seus controis de movemento e alta dificultade recibiron respostas máis dispares.

Unha versión para a Nintendo 3DS desenvolvida por Monster Games, titulada ***Donkey Kong Country Returns 3D***, foi lanzada en América do Norte e nas rexións PAL o 24 de maio de 2013, en Australia o día seguinte e no Xapón o mes seguinte. Unha secuela, Donkey Kong Country: Tropical Freeze, foi lanzada para a Wii U en febreiro de 2014 e para a Nintendo Switch en maio de 2018. Unha versión de alta definición de *Donkey Kong Country Returns* desenvolvida por Forever Entertainment, titulada ***Donkey Kong Country Returns HD***, foi lanzada para Nintendo Switch o 16 de xaneiro de 2025.

## Véxase tamén 
### Bibliografía 
*
Castro de Antiguallas

O **Castro de Antiguallas** é un castro situado no monte veciñal de Antiguallas, no concello lucense de Baleira.

Dende a vila do Cádavo pola estrada LU-710 a uns 2 &nbsp;km hai que coller a LU-0401 ata Córneas. Dende alí seguindo pola LU-0408 aproximadamente uns 2.4&nbsp;km, está o desvío que leva a Antiguallas. Ao pasar a aldea, o castro atópase no lado esquerdo do camiño.

## Descrición 
Está a 677&nbsp;m sobre o nivel do mar nun outeiro con monte baixo. Ten un camiño de acceso ao interior polo sur que corta as defensas. A conservación é regular, pois ten alteracións dos parapetos debido a labores agrícolas e torres dunha liña eléctrica. A croa ten unha lixeira caída N-S e está protexida por un terraplén que remata nun muro pétreo. Ten varios foxos de dimensións considerables.

## Arqueoloxía 
Polo de agora non consta que se fixesen escavacións arqueolóxicas.

## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Cultura castrexa
* Castros da provincia de Lugo
Castro do Tesouro

O **Castro do Tesouro** é un castro situado no monte veciñal da Cortevella, no concello lucense de Baleira.

Dende o Cádavo hai que coller cara ó norte pola estrada LU-750 ata a Muíña onde se aparta á dereita pola estrada LU-5401. Chegando ao Casal hai que desviarse pola CP-54-03 ata a aldea da Cortevella dende onde se divisa cara ó sur o teso onde está o castro.

## Descrición 
Unha das particularidades deste castro, é que está á beira do Río Eo na zona coñecida como As Retortas, uns meandros bastante pronunciados. O xacemento ocupa a totalidade do teso que vai dar ao río. Hai abundantes restos das  paredes e cortes na pena facendo socalcos. Polo único acceso que hai na parte suroeste está o foxo. Hai unhas cristas de rocha que fan de contrafoxos naturais. Está afectado por cableado aéreo. No lume que afectou a zona no 2023, deixou á vista varios paredes. Ten unha conservación aceptable debido a estar nun lugar case illado polo río e de difícil acceso. 
## Arqueoloxía 
Non houbo nel traballos arqueolóxicos. 

## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Cultura castrexa
* Castros da provincia de Lugo
Carmelo González Rodríguez

**Carmelo Francisco González Rodríguez**, coñecido artisticamente como **Carmelo F. González**, nado en Ferrol o 27 de xaneiro de 1897 e finado o 24 de novembro de 1954, foi un delineante, pintor e debuxante galego que destacou como paisaxista.

## Traxectoria 
Fillo dun contramestre da Armada, quedou orfo de nai a curta idade. Viviu unha tempada en Monforte de Lemos e, ós 16 anos de idade, cumpriu o servizo militar en Banyoles, Provincia de Xirona.
Despois traballou de delineante en Bazán e foi pintor autodidacta. Otero Túñez inclúeo na xeración nada arredor de 1900, canda Juan Luis, Laxeiro, Carlos Maside e Xulia Minguillón. Expuxo en Ferrol, Tenerife, Bilbao, Barcelona, Valencia, Sevilla, Tetuán, Santiago de Compostela, A Coruña, Vigo e Madrid. Inclúen ilustracións súas revistas como *Marineda*, *Juventud*, *Maruxa*, *El Obrero de Nazaret* e *Fenicia*. *A costureira* de Nicolás García Pereira publicada co n.º 6 na Colección Céltiga leva portada da súa autoría.

Presidiu durante máis de vinte e cinco anos o Real Coro Toxos e Froles.

## Recoñecementos 
*Mención Honorífica e Premio na Exposición Nacional de Bellas Artes (1933)
*Medalla do Ouro na Primeira Exposición Provincial de Belas Artes da Coruña (1943)
*Premio Especial da IV Exposición Provincial de Artes (1944).

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

### Outros artigos 
*Arte de paisaxes
### Ligazóns externas 
* "González Rodríguez, Carmelo" no sitio web do Museo de Belas Artes da Coruña.
* Carmelo en pintoresgallegos.com e o mesmo texto en cultura.galiciadigital.com (inclúe galería de imaxes).
Hórreo do Araño

O **hórreo do Araño** é un hórreo galego situado na contorna da casa reitoral do Araño, no concello de Rianxo. Considerado como o máis grande de Galicia.

## Descrición 
Construído a finais do século XVIII, entre os anos 1784 e 1805, sendo o crego da parroquia Rafael López Lago, quen o mandou erixir. A base pechada conforma un celeiro feito de cachotaría, coas escaleiras de acceso incorporadas. O tornarratos é corrido, prolongación do chan da cámara, feita de cantaría. A cámara está pechada con perpiaños horizontais colocados en ringleira, sen remarcar as columnas. O tellado leva sobrepena baixo o beiril. Ámbalas dúas cabeceiras teñen como remate unha cruz flanqueada por dous pináculos rematados en bóla.

Considerado como o hórreo máis longo de Galicia, sendo a lonxitude da cámara 36,75 metros (contando a base acada os 37,05&nbsp;m). É tamén o hórreo de máis capacidade, organizado pola Asociación Cultural Carballeira de Baia, en colaboración coa Asociación de Veciños e Veciñas do Araño e mais a Comunidade de Montes do Araño. 

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 

### Outros artigos 
* Hórreo galego

### Ligazóns externas 
* 
* Turismo.gal Xunta de Galicia.
Caneiro do Valuro

O **caneiro do Valuro** é un caneiro situado no curso alto do río Miño, entre a ponte branca do Miño e o parque do Miño. É unha presa en V moi pechada e é utilizado como pesqueira.
Cianose

[miniatura|Cianose da man dun paciente con [Hipoxia (medicina)|saturación de oxíxeno baixa.]]
A **cianose** é o cambio de cor dos tecidos que toman un ton azul purpúreo, como resultado da diminución da cantidade de oxíxeno unido á hemoglobina contida nos glóbulos vermellos da rede de capilares. A cianose pode ollarse xeralmente en tecidos cubertos cunha pel fina, incluíndo as membranas mucosas, beizos, base das uñas e lobos das orellas. Un recoñecemento físico coidadoso e a historia clínica son fundamentais na diagnose da cianose. A xestión da cianose supón tratar a causa principal, xa que a cianose non é unha doenza, senón un síntoma. Isto indica unha condición cardiopulmonar. 
miniatura|Bebe cunha doenza cardíaca. Nótense as bases das uñas púrpura.

## Causas 
### Causas da cianose central 
A cianose central adoita deberse a un problema circulatorio ou respiratorio que orixina unha mala oxixenación do sangue nos pulmóns. Desenvólvese cando a saturación de oxíxeno cae por debaixo do 85 % ou 75 %.
#* Apnea do sono obstrutiva O sangue que chega ás extremidades non é rica en oxíxeno e cando se ve a través da pel unha combinación de factores poden facer que a súa aparencia sexa de cor azul. Todos os factores que contribúen á cianose central poden tamén causar a aparición de síntomas periféricos, pero a cianose periférica pode observarse en ausencia de insuficiencia cardíaca ou respiratoria. En canto a presión pulmonar supere a presión aórtica, prodúcese un curtocircuíto ou *shunt* inverso (de dereita a esquerda). Unha diferenza salientable é que as mucosas permanecen rosas na cianose periférica, mentres que na cianose central as mucosas son cianóticas.

Se os niveis de metahemoglobina son positivos para a metahemoglobinemia, o tratamento de primeira liña é administrar azul de metileno.

Segundo o Dr. Christen Lundsgaard a cianose describiuna primeiramente en 1749 Jean-Baptiste de Sénac, un médico francés que servía ao rei Luís XV. De Sénac concluíu a partir dunha autopsia que a cianose se debía a un defecto cardíaco que orixinaba a mestura da circulación sanguínea arterial e venosa. Mais no foi ata 1919 que o Dr. Lundsgaard conseguiu derivar a concentración de desoxihemoglobina (*8 volumes por cento*) que podería causar cianose.

## Notas 
## Véxase tamén  
### Outros artigos 
* Acrocianose
* Síndrome do bebé azul
* Fenómeno de Raynaud
* Os Fugates azuis
Aristeas de Chipre

**Aristeas** ou **Aristeo** (en latín *Aristeas* ou *Aristaeus*, en grego antigo ) foi un soldado nativo de Chipre ao servizo de Ptolomeo II Filadelfo de Exipto.
## Traxectoria 
Tolomeo, a petición do bibliotecario da Biblioteca de Alexandría, enviouno xunto con Andreas, o xefe da súa garda, a Xerusalén para obter unha copia da lei xudía, que quería incluír na gran biblioteca que fundara. Levaron agasallos ao Templo e obtiveron do sumo sacerdote Eleazar unha copia do Pentateuco para que a traducisen setenta e dous anciáns, seis de cada tribo. Estes tradutores foron a Exipto, onde se aloxaron en Paros e fixeron a tradución en 72 días. A obra chamouse a *Septuaginta* (κατά τούς ἑβδομήκοντα), polo número de tradutores, un nome que se estendeu a todo o *Antigo Testamento* cando se completou a tradución baixo os Tolomeos.

Esta versión dos feitos, rexistrada nunha carta, semella estar baseada nunha falsificación feita por un monxe grego, xa que a tradución da *Septuaginta* comezaría durante o reinado de Tolomeo I Sóter, entre o -298 e o -295, seguramente destinada aos xudeus levados a Exipto arredor do -320.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* *Carta de Aristeas*.
Aristeas

Co nome de **Aristeas** coñecemos esteas persoas da Antigüidade:

* Aristeas de Proconeso, poeta épico grego.
* Aristeas de Quíos.
* Arísteas de Estratónica, atleta grego.
* Aristeas de Argos, tirano de Argos.
* Aristeas de Chipre,  militar chipriota.
* Aristeas de Afrodisias, escultor grego.
Véxase tamén:
* Carta de Aristeas, epístola escrita por Aristeas.
Per Morberg

**Per Henrik Morberg** (nacido **P. H. Andersson**; nacido o 23 de xuño de 1960) é un actor sueco, autor, chef, e presentador de televisión.

## Biografía 
Morberg naceu o 23 de xuño de 1960 en Brännkyrka, Estocolmo, criouse en Hökarängen e Sköndal en Estocolmo. Participou en competicións de judo cando era adolescente. É cinto negro de judo e foi proclamado campión de Suecia e de Escandinavia. Quedou terceiro nos Campionatos Europeos de Judo de Cadetes de 1977. Aprendeu o oficio de chef na escola de restauración de Kristineberg e traballou como chef profesional.

Despois dunha lección de teatro en Studiefrämjandet 1982, a Morberg aconsellóuselle ir á escola dramática. Asistiu á escola de teatro e ópera de Gothenburg e actuou por primeira vez no Teatro de Angered, onde representou o papel do protagonista Armand da obra *Kameliadamen*. Fixo unha xira co Teatro de Xira Nacional de Suecia en varios escenarios e foi especialmente lembrado polo seu papel de Molina na obra *O beso da Muller Araña*. No  Teatro Dramático Real Morberg actuou en varias obras, como *As relacións perigosas* e *Miss Julie* de August Strindberg. Representou xeralmente personaxes dramáticos, mais tivo un inesperado éxito nun papel cómico en *Son de Música* en Göta Lejon en 1995, onde representou a Maximillian Detweiller.

Morberg é ben coñecido polo seu papel de Joakim Wersén nos dramas de crimes suecos baseados no personaxe Martin Beck. 

## Filmografía seleccionada 
**Kommisarie Späck* (2010)
**Wallander &ndash; Vålnaden* (2010)
*2007+2009 &ndash; *Vad blir det för mat?*
**Kommissarien och havet* (2009)
* 2007 – *Upp till kamp*
* 2007 – *Luftens helter*
**Historien om allt* (2005)
**Wallander &ndash; Mörkret* (2005)
**As It Is in Heaven* (2004)
*2003&ndash;2004 &ndash; *Hem till Midgård*
*2003 – *Talismanen*
**Jordgubbar med riktig mjölk* (2001)
**Beck &ndash; Hämndens pris* (2001)
* 2001 – *Fru Marianne*
* 1998 – *Zingo*
**Beck &ndash; Vita nätter* (1998)
**Beck &ndash; Öga för öga* (1998)
**Beck &ndash; Monstret* (1998)
**Beck &ndash; The Money Man* (1998)
* 1997 – *Vita lögner*
**Beck &ndash; Gula spår i snön* (1997)
**Beck &ndash; Pensionat Pärlan* (1997)
**Beck &ndash; Mannen med ikonerna* (1997)
**Beck &ndash; Lockpojken* (1997)
**Kalle Blomkvist &ndash; Mästerdetektiven lever farligt* (1996)
**Bert: The Last Virgin* (1995)
* 1994 – *Rederiet*
* 1990 – *Fiendens fiende*
* 1989 – *1939*
* 1987 – *Svenska hjärtan*

## Notas 
* 

## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
*Per Morberg] en IMDb.
*Entrevista a Per Morberg na Televisión Sueca, 24 de agosto de 2013 (desde o 05:31).
Lingua leitre

A **lingua leitre** é unha lingua da familia skou falada na costa do norte de Papúa-Nova Guinea, na aldea de Leitre (Laitre) na área rural de Bewani-Wutung Onei, na provincia de Sandaun.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Lingua rawo
### Bibliografía 
*
El Piñero

**El Piñero** é unha localidade e un concello da provincia de Zamora, na comunidade autónoma de Castela e León. O termo municipal, que pertence ao partido xudicial de Zamora e da comarca da Tierra del Vino, ten unha poboación de 215 habitantes, segundo o INE de 2024.

## Notas
## Véxase tamén
Biblioteca de Celso

A **Biblioteca de Celso** é un antigo edificio romano en Éfeso, Anatolia, hoxe situado preto da moderna cidade de Selçuk, na provincia de Esmirna, no oeste de Turquía. O edificio foi encargado nos anos 110 d. C. por un cónsul do Imperio Romano, Tiberio Xulio Aquila Polemeano, como monumento funerario para o seu pai Tiberio Xulio Celso Polemeano, antigo procónsul de Asia, e completouse durante o reinado do emperador romano Hadriano, nalgún momento despois da morte de Aquila.

A Biblioteca de Celso considérase unha marabilla arquitectónica e é un dos poucos exemplos que quedan das grandes bibliotecas do mundo antigo situadas no Imperio Romano. Foi a terceira biblioteca máis grande do mundo grecorromano, só por detrás das de Alexandría e Pérgamo, e crese que contiña uns 12 000 pergamiños. Celso está enterrado nunha cripta debaixo da biblioteca, nun sarcófago de mármore decorado. O interior medía aproximadamente 180 metros cadrados.

O interior da biblioteca e o seu contido foron destruídos nun incendio que resultou dun terremoto ou dunha invasión gótica no ano 262 d. C., Permaneceu en ruínas durante séculos ata que a fachada foi restaurada por arqueólogos entre 1970 e 1978.

## Notas
Cândido de Oliveira

**Cândido Fernandes Plácido de Oliveira**, nado en Fronteira (distrito de Portalegre) o 24 de setembro de 1896 e finado en Estocolmo o 23 de xuño de 1958, foi un futbolista, adestrador e xornalista deportivo portugués. Xogaba como centrocampista e foi o primeiro capitán da selección portuguesa, á que tamén dirixiu como adestrador en varias etapas.

## Traxectoria 
Naceu sendo orfo de pai e aos nove anos perdeu tamén a súa nai, polo que ingresou na Casa Pia de Lisboa. Comezou a xogar ao fútbol na propia institución benéfica, pasando en 1914 ao primeiro equipo do Benfica. En 1920 deixou o Benfica para crear o Casa Pia Atlético Clube, co que gañou tanto o Campionato de Lisboa como a Copa de Lisboa.

En 1921 converteuse no primeiro capitán da selección portuguesa, no que foi o primeiro partido desta, ante España en Madrid. O seu discípulo, Fernando Vaz, tamén se convertería nun adestrador de renome.

En 1945 fundou, xunto con António Ribeiro dos Reis e Vicente de Melo, o xornal quincenal *A Bola*, no que colaborou ata a súa morte.

## Recoñecementos 
Debido ao seu papel no fútbol portugués, a Federación Portuguesa de Fútbol deulle o seu nome á Supercopa do país, chamada oficialmente *Supertaça Cândido de Oliveira*.

O 27 de xaneiro de 1995 foille outorgada a título póstumo a Gran Cruz da Orde do Mérito.

## Notas
Aristeas de Proconeso

**Aristeas de Proconeso** (en grego antigo Αριστέας, *Aristeas*), foi un poeta épico grego nativo de Proconeso, fillo de Caistrobio ou Democares, e que probabelmente viviu no século -VII. Unha tradición considérao contemporáneo e mestre de Homero no século -IX ou -VIII.
## Traxectoria 
Segundo Suídas floreceu na época de Creso de Lidia e Ciro II o Grande de Persia, e outros relatos sitúano no século -VIII. Escribiu un poema épico chamado τὰ ̓Αριμάσπεια (*tà Arimáspeia*), mencionado por numerosos autores e con algúns versos reproducidos por Lonxino e Xoán Tzetzes. Nesta historia, relatou a súa prodixiosa viaxe ao país dos isedóns, a onde foi para aprender sobre as rexións máis ao norte, habitadas polos arimaspos, homes que só tiñan un ollo, os grifóns que gardaban o ouro, e os hiperbóreos, nunha viaxe que duraría sete anos, acompañado polo deus Apolo. Cando rematou de escribir o poema desapareceu. Parece seguro que acompañou varias expedicións gregas cando exploraron o Mar Negro, e viaxou ao territorio dos escitas e de alí ao dos isedóns. No poema relatou as súas experiencias. Dicíase que tiña a facultade de estar en dous lugares á vez e de viaxar en espírito, mentres o seu corpo agardaba o regreso da súa alma en voo. Algúns viaxeiros explicaron ao chegar á cidade que atoparan a Aristeas no camiño, e que se dirixía cara a Cícico, mentres que outros o viran todo o día na ágora. Heródoto di que era un personaxe capaz de morrer varias veces, desaparecer e reaparecer nun lugar afastado, e que morreu no taller dun bataneiro, que pechou o local e foi avisar á súa familia. Cando os seus amigos foron buscar o seu cadáver, viron que desaparecera. Ao mesmo tempo, un home que chegou de Artace dixo que o atopara nesa cidade e que estivera falando con el.

Aristeas foi un divulgador do culto a Apolo, e a súa vida ten semellanzas coa figura de Ábaris, un sacerdote hiperbóreo. Tras unha "segunda morte" apareceu na cidade de Metaponto, para ordenar aos seus habitantes que dedicasen un altar a Apolo e, dito isto, desapareceu rapidamente. Os metapontinos enviaron unha embaixada a Delfos para lle preguntar ao deus que significaba a aparición. A Pitia ordenoulles que prestasen atención ao que lles dixera, porque había ser moi bo para eles, e seguiron o consello de Aristeas.

Ademais do seu famoso poema, atribúeselle unha *Teogonía* en prosa, cuxo contido se descoñece. Tampouco sabemos moito sobre os oráculos pronunciados por Aristeas, pero atopouse unha peza de bronce que os metapontinos erixiran na ágora da cidade para conmemorar a visita de Apolo e o seu profeta. Desta figura proviña un ruxido ou unha voz que provocaba o delirio místico dos adiviños da cidade. Os pitagóricos tiñan un grande interese na figura de Aristeas e considerábano un mestre ou discípulo de Pitágoras. Dise que reapareceu 340 anos despois da súa morte.
## Notas
Rey Enigma

**Rey Enigma** é un xogador de xadrez español, creador de contido e autor de identidade descoñecida. Xogou partidas contra figuras importantes do xadrez como Garri Kasparov, Anatolii Karpov, Magnus Carlsen, Levy Rozman, Judit Polgár e Alexandra Kosteniuk.  

Ten máis de 3 millóns de seguidores en TikTok, e máis de 2 millóns de seguidores en YouTube. Ademais de publicar contido nas redes sociais, fai aparicións públicas na rúa, en escolas, en torneos e noutros lugares, onde xoga partidos contra outros membros do público. Apareceu no programa *Got Talent España*, onde xogou un partido contra Anatolii Karpov,  que rematou en empate. 

## Identidade 
Rey Enigma mantén a súa identidade en segredo vestindo unha máscara e un traxe a cadros brancos e negros, semellante a un taboleiro de xadrez, e un cambiador de voz.

Non obstante, en entrevistas deu algúns detalles sobre a súa vida. Afirmou que aprendeu xadrez do seu avó aos 5 anos. e que continúa participando en torneos baixo a súa verdadeira identidade.

## Notas
Isidro de Benito

**Isidro de Benito Domínguez**, finado o 17 de abril de 1932, foi un arquitecto español, activo en cidades como Madrid e Ávila.
## Traxectoria 
 en Santiago de Compostela: o arquitecto foi **Isidro de Benito** e o escultor Francisco Clivillés.]]
Fillo do industrial e político valisoletano Isidro Bonifacio Benito Lapeña. O seu título de arquitecto, obtido na Escola Técnica Superior de Arquitectura de Madrid, data de 1896. A súa obra concéntrase nas cidades de Madrid e de Ávila, nas que desenvolveu diferentes estilos: eclecticismo, modernismo e certo clasicismo, se ben destaca como representante do modernismo na arquitectura abulense. Falecido o 17 de abril de 1932, casara en 1901 con Carmen Torres París e era fillo dun senador por Ávila, Isidro Benito Lapeña, que lle sobreviviu. foi responsable da erección do Panteón Juan Sánchez Monge e interviría na construción da Fábrica de la Luz. Tamén se encargou de proxectos en Santiago de Compostela, en Toledo, onde proxectaría o edificio do Banco Central da rúa do Comercio, e Albacete, con outro Banco Central, ademais dunha igrexa na localidade abulense de La Parra.

## Notas 
## Véxase tamén
### Bibliografía 
* 
* 
* 
* 
*Sanchidrián Gallego, Jesús Mª. "Isidro Benito y su huella modernista. El arquitecto madrileño fue un hombre seducido por la riqueza monumental de Ávila". En *Diario de Ávila,* lunes 6 de agosto de 2018, pp. 10-11.
Lingua wutung

A **lingua wutung** (udung), **musu** ou **nyao**, é unha lingua da familia skou falado na costa do norte de Papúa-Nova Guinea, na aldea de Bewani/Wutung Onei. A lingua sangke e a lingua doutras aldeas do interior son semellantes e poden ser dialectos.

O tok pisin e o inglés fálanse amplamente na zona, e moitos membros do pobo wutung falan indonesio tamén.

## Notas
Anna Cramling

**Anna Yolanda Cramling Bellón**, nada en Málaga o 30 de abril de 2002, é unha xogadora de xadrez sueco-española, creadora de contido en directo de Twitch e youtubeira que ostenta o título de Mestra Feminina da FIDE (WFM). Tivo unha clasificación máxima da FIDE de 2175 en marzo de 2018. Cramling representou a Suecia nas Olimpíadas de Xadrez de 2016 e 2022, así como en dous Campionatos Europeos de Xadrez por Equipos. 

Cramling creceu nunha familia de xogadores de xadrez. A súa nai é a Gran Mestra (GM) sueca Pia Cramling e o seu pai é o GM español Juan Manuel Bellón López. Comezou a xogar ao xadrez aos tres anos en España, mudándose coa súa familia a Suecia aos once anos e cambiando de federación de España a Suecia pouco despois. Participou en varios Campionatos Europeos Xuvenís, Mundiais Cadetes, Mundiais Xuvenís e Mundiais Júnior de xadrez en diferentes divisións de idade desde 2015 ata 2019. Cando representou a Suecia en competicións internacionais por equipos, xogou no mesmo equipo coa súa nai mentres que o seu pai foi o capitán do equipo.

Cramling gañou o título de Mestra Feminina da FIDE (WFM) en 2018 aos 15 anos, o mesmo ano en que alcanzou a súa clasificación máxima. En 2018, derrotou a Renier Castellanos Rodríguez, un Mestre Internacional (IM) español cunha clasificación FIDE de 2498 nese momento.

Cramling comezou a emitir contido en streaming a principios de 2020, centrándose en contido de xadrez. A súa nai e o seu pai son convidados ocasionais na súa canle. Aproximadamente un ano despois, Cramling asinou coa organización de deportes electrónicos Panda como a súa primeira streamer de xadrez.

## Notas
Querido Eduardo: cartas de Suárez Picallo a Blanco Amor

O volume, do que se organizaron diversas presentacións (en Compostela, Ourense ou Sada) e que se empregou mesmo con intención de reivindicar un Día do Orgullo Galego (o 28 de xuño de 1936 aprobouse o Estatuto de Autonomía de Galicia) en confluencia co Día do Orgullo LGTB (28 de xuño), conta con notas e introdución de Antón Lopo, que xa editara parte destas cartas en 1993, dentro do suplemento Revista das Letras.

As misivas orixinais de Suárez Picallo consérvanse na Deputación de Ourense, depositadas no arquivo Blanco Amor. Ignórase o destino das enviadas por Blanco Amor ao político galeguista.

## Sinopse 
As vinte e cinco cartas, na súa maoría en castelán, percorren en primeira persoa os grandes escenarios da historia política galega do século XX: a República, o Estatuto de Autonomía, a Guerra Civil e o exilio. O seu autor, Ramón Suárez Picallo, foi o deputado máis popular do galeguismo (nas eleccións de 1936 conseguiu 170.000 votos, máis que Castelao) e o seu destinatario, Eduardo Blanco Amor, escribiu a a recoñecida novela *A esmorga*, entre outras obras e construír referentes LGTB.

## Notas 
## Véxase tamén
### Bibliografía 
* 
* 

### Ligazóns externas 
* "Galiza, a mártir": unha carta de Ramón Suárez Picallo a Eduardo Blanco Amor (en *Areal, revista cultura de Sada*)
* Lectura dun fragmento da obra (en Spotify)
Contaminación do espazo

A **contaminación do espazo** basicamente é debida ós refugallos espaciais, que, entorpecen o uso do espazo e, debido ás grandes velocidades que se manexan, son perigosos dende dimensións ínfimas. Mais tamén aparecen casos como os 180 000 kg de residuos que se estima teñen quedado xa na Lúa.

Dende o comezo da aventura espacial, téñense posto en órbita máis de 6000 lanzamentos, que teñen deixado máis de 56 000 obxectos de tamaño que se pode rastrexar en órbita, a máis da contaminación na parte alta da atmosfera, que linda co espazo profundo. Así, debido só ós lanzamentos con fallo de Starlink, calcúlase que dende finais de 2024 tense engadido unha tonelada de aluminio diario á estratosfera terrestre (tres veces superior á entrada natural por meteoritos). Os óxidos derivados do aluminio poden alterar o equilibrio térmico das capas altas da atmosfera e o equilibrio climático.

A contaminación espacial está medrando ó medrar tamén o ritmo de lanzamentos.

Ná década de 2020 creouse un grupo para preservar o espazo da contaminación, chamado Space Environmentalism, que tenta, entre outras cousas, regular o uso do espazo cunha visión medioambiental.

## Notas
Jean Louis Émile Boudier

miniatura|Émile Boudier
**Jean Louis Émile Boudier** (nado o 6 de xaneiro de 1828, en Garnay &ndash; finado o 4 de febreiro de 1920, en Blois) foi un farmacéutico que viviu en Montmorency, Francia. Publicou moitas obras sobre os Discomycetes e outras áreas da micoloxía. A miúdo usaba Émile como o seu primeiro nome.

Educouse na Escola de Farmacia de París, e en 1853, puxo unha farmacia en Enghien-les-Bains. Despois converteuse en encargado da farmacia do seu pai, onde traballou moitos anos. En 1878 retirouse da profesión de farmacéutico para dedicarse plenamente á investigación científica. 

Foi membro fundador da Sociedade Micolóxica de Francia (vicepresidente en 1884; presidente de 1887 a 1890) e membro honorario da Sociedade Micolóxica Británica.

A abreviación estándar como autor de taxons de fungos de Boudier é **Boud**.

## Publicacións seleccionadas 
* 1897: *Révision analytique des morilles de France* (Revisión taxonómica das pantorras de Francia).
* 1901: *Influence de la nature du sol et les vegetaux qui y croissant sur le développement des champignons* (Influencia da natureza do solo e as plantas que crecen nel sobre o desenvolvemento dos fungos).
* 1904-1909: *Icones mycologicae ou iconographie des champignons de France, principalement Discomycètes* (Debuxos micolóxicos ou iconografía dos cogomelos de Francia, especialmente os Discomycetes); esta é a obra magna de Boudier.
* 1907: ''Histoire et classification des Discomycètes d'Europe*. (Historia e clasificación dos Discomycetes de Europa).
* 1911: *La fresque de Plaincourault (Indre)* (O fresco de Plaincourault (Indre).

## Notas 
## Véxase tamén 
* :Categoría:Taxons descritos por Jean Louis Émile Boudier

### Ligazóns externas 
* "Jean Louis Émile Boudier", Índice Histórico de Micólogos, *Illinois Mycological Society''.
División de Honra de Rugby 2024-2025

A **tempada 2024-2025 da División de Honra** da liga nacional de rugby foi a 58ª edición da principal competición entre clubs de rugby en España.

## Formato de competición 
O torneo estivo formado por tres fases. A primeira fase consistía nunha liga a unha volta na que cada equipo xogou once encontros, un contra cada equipo rival. Cando rematou esta primeira fase os seis primeiros equipos da táboa pasaron á segunda fase dentro do Grupo A, e os seis últimos equipos da táboa pasaron á segunda fase dentro do Grupo B. Na segunda fase cada equipo xogou cinco encontros, un contra cada equipo do seu grupo. Trala segunda fase os seis equipos do Grupo A e os dous mellores equipos do Grupo B se clasificaron para cuartos de final, e os dous últimos equipos do Grupo B perderon a categoría.
### Sistema de puntuación 
* Cada vitoria suma **4** puntos.
* Cada empate suma **2** puntos.
* O equipo que gaña o encontro anotando 3 ensaios ou máis que o rival acada un punto bonus.
* O equipo que perde o encontro por unha diferenza de 7 tantos ou menos acada un punto bonus.
### Criterio de desempate 
No caso de que dous ou máis equipos estean empatados a puntos cando remate a primeira fase, os criterios de desempate serán os seguintes:
* 1º - Maior número de partidos gañados
* 2º - Maior diferenza entre tantos anotados e tantos encaixados

## Primeira fase 
A primeira fase da División de Honra comezou o 5 de outubro de 2024 e rematou o 15 de febreiro de 2025. Contou con once xornadas de competición nas que cada equipo xogou once encontros. Tralo remate da primeira fase todos os equipos xogaron unha vez contra os seus once rivais. Esta primeira fase serviu para separar os seis mellores equipos dos seis peores que competirían pola permanencia na segunda fase.
### Táboa 
* Fonte: ferugby.es  

## Segunda fase 
Nesta segunda fase da liga cada equipo xogou contra tódolos equipos do seu grupo, tendo cada equipo cinco encontros. Nesta segunda fase da liga non se partía de cero puntos, mantíñanse os puntos acadados por cada equipo durante a primeira fase.
### Grupo A 
* Fonte: ferugby.es  

### Grupo B 
* Fonte: ferugby.es 

## Eliminatorias polo título
A final da División de Honra tivo lugar nos Campos de Pepe Rojo de Valladolid o 1 de xuño de 2025. Nela enfrontáronse o Club de Rugby El Salvador e o Club de Rugby Cisneros. O club "chamizo" gañou o encontro por 14 tantos a 11, acadando o seu noveno título de liga.

## Véxase tamén
### Ligazóns externas
* Páxina oficial da Federación Española de Rugby 
### Outros artigos
Lingua sangke

A **lingua sangke** é unha lingua ou dialecto da familia skou falada na aldea de Sangke (Nyau Sangke), distrito de East Arso, rexencia de Keerom, en Indonesia. Os falantes da lingua wutung afirman que é similar á súa lingua, pero non está claro cal é a relación ou se podería ser un dialecto. Segundo datos de 1975 tiña 200 falantes. Ao estar en lados opostos da fronteira internacional, o sangke e o wutung foron estudados por diferentes estudos (colonial neerlandés e SIL International, respectivamente) e non se realizou un traballo comparativo.

## Notas
Lingua i'saka

A '''lingua i'saka''' (éaka) é unha lingua da familia skou falada na vila de Krisa, na provincia de Sandaun, en Indonesia. Tamén se coñece como "krisa", polo nome da aldea, aínda que este nome non é realmente unha palabra posible na propia lingua. A única fonte publicada para a lingua é Donohue e San Roque (2004) (véxase referencias), aínda que os autores desta tamén identificaron material i'saka nas notas de campo inéditas de Donald Laycock.

O i'saka fálase nas aldeas Krisa e Pasi da área rural de Bewani/Wutung Onei, na Provincia de Sandaun, en Papúa-Nova Guinea. A presenza dos i'saka na costa é moi recente, xa que se asentaron na zona costeira só nas últimas décadas.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
*  See also the online PDF of a 2003 paper by Donohue and San Roque about I'saka grammar.
Álvaro Folgueiras

**Álvaro Folgueiras Campos**, nado en Málaga o 1 de abril de 2005, é un xogador universitario de baloncesto de orixe galega, que desempeña a posición de ala‑pivote. Xoga na NCAA, nos Estados Unidos, co equipo de Robert Morris Colonials (da Horizon League) e para a tempada 2025‑26 mudará á Universidade de Iowa (da Big Ten Conference). 

## Traxectoria 
Comezou a súa traxectoria en minibásquet no CB El Palo, un clube d'El Palo, un lugar no leste da cidade de Málaga, onde xogou desde meniño ata categoría infantil. Posteriormente integrouse na canteira do Unicaja Málaga. Debutou en Liga EBA co equipo filial do Unicaja na tempada 2020‑21, con só 15 anos, e obtivo en varias ocasións o recoñecemento de MVP (o xogador máis valioso) da xornada. En 2022 trasladouse aos Estados Unidos para cursar o último ano de ensino medio na DME Academy, un instituto especializad en baloncesto en Daytona Beach (Florida) coa familia, para mellorar o desenvolvemento deportivo.

### Robert Morris (2023–2025) 
Logo de rematar o bacharelato, na súa primeira tempada na NCAA xogou no Robert Morris Colonials, o equipo da Universidade Robert Morris (Moon Township, Pensilvania), e obtivo unha media de 5,3 puntos, 4,5 rebotes e 1,3 asistencias por partido. Na segunda tempada rexistrou unha progresión notable e pasou aos 14,3 puntos, 9,3 rebotes, 3,0 asistencias, 1,5 roubos e 1,1 tapóns por partido, o que lle valeu o título de Xogador do Ano da Horizon League e a inclusión no All‑League First Team, e converteuse no primeiro xogador da historia dos Colonials en recibir estas distincións. Logrou 12 dobres‑dobres e un día meteulle 35 puntos e 10 rebotes ao Northern Kentucky Norse. 

### Iowa (2025–presente) 
En abril de 2025 comprometeuse coa Universidade de Iowa, onde continuará a súa carreira na Big Ten Conference a partir da tempada 2025‑26.

### Selección nacional 
Formou parte da selección española sub‑17 e acadou a medalla de prata no Mundial Sub‑17 celebrado en Málaga, a súa vila natal, en 2022. 

### Estatísticas destacadas 
* 2023–24 (Robert Morris): ~5,3 puntos, 4,5 rebotes, 1,3 asistencias por partido.
* 2024–25 (Robert Morris): 14,3 puntos, 9,3 rebotes, 3 asistencias; ~41 % en triplos.

## Galardóns 
* Horizon League Player of the Year (2025) — primeiro xogador dos Colonials en obter esta honra. 
* All‑Horizon League First Team (2025). 

## Notas
Analizador sintáctico

miniatura|Exemplo de análise sintáctica dunha expresión matemática.
Un **analizador sintáctico** (en inglés *parser*) ou **analizador,** é un programa informático que analiza unha cadea de símbolos segundo as regras dunha gramática formal. Normalmente emprega un compilador, e nese caso, transforma unha entrada nunha árbore sintáctica de derivación.

A análise sintáctica converte o texto de entrada noutras estruturas (comunmente árbores), que son máis apropiadas para a posterior análise, e capturan a xerarquía implícita dos datos de entrada. Un analizador léxico crea "tokens" dunha secuencia de caracteres de entrada, e son estes tokens os que son procesados polo analizador sintáctico para construír a estrutura de datos. 

Por exemplo: unha árbore de análise ou árbores de sintaxe abstracta.

A linguaxe natural é empregada para xerar diagramas de linguaxes que utilizan flexión gramatical, como as linguas romances ou o propio latín.
As linguaxes habitualmente recoñecidas polos analizadores sintácticos son as linguaxes libres de contexto. Cabe salientar que existe unha xustificación formal que establece que as linguaxes libres de contexto son aquelas recoñecibles por un autómata de pila. Aliás, todo analizador sintáctico que recoñeza unha linguaxe libre de contexto é equivalente en capacidade computacional a un autómata de pila.

Os analizadores sintácticos foron estudados en profundidade durante a década do 1970, detectándose numerosos patróns de funcionamento nos mesmos. Isto permitiu a creación de programas xeradores de analizadores sintácticos a partir dunha especificación da sintaxe da linguaxe en forma Backus-Naur por exemplo, como yacc, GNU bison e javaCC.

## Notas
Estilo (sociolingüística)

En sociolingüística, un **estilo** é un conxunto de variantes lingüísticas con significados sociais específicos segundo afiliación a un grupo, atributos persoais ou crenzas. No núcleo deste concepto está a variación lingüística, sen a cal non habería base algunha para distinguir significados sociais. A variación pódese dar nos niveis sintáctico, léxico e fonolóxico.

Moitas aproximacións á interpretación e definición do termo incorporan os conceptos de indicidade, orde indéxica, posicionamento (ponto de vista) e ideoloxía lingüística. Débese salientar que un estilo non é un atributo fixo do falante, senón unha manifestación concreta dentro dun contexto. De feito, os falantes,  consciente ou inconscientemente, adoitan incorporar na súa elocución elementos de diversos estilos, que son os que conforman un novo estilo. Trátase dunha variedade diafásica, é dicir, que depende da situación comunicativa.

De acordo con Labov, os estilos da fala pódense clasificar en: *1*. informal, ou vernáculo (*casual speech*); *2*. coidado, ou formal (*formal speech*); ou *3*. espontáneo (*spontaneus speech*). O grao de atención que poña o falante sobre o seu discurso vai influír na categorización: por exemplo, nas falas de tipo informal e espontánea, o falante vai poñer menos atención que nun estilo de carácter formal. Do mesmo xeito, un falante competente nunha lingua pode alternar diferentes estilos dependendo do contexto de produción do discurso, da súa competencia lingüística e da súa competencia comunicativa. Pódese dicir que un estilo vén ser un *código* do que se dispón para transmitir información sobre os propios falantes, sobre a relación que establecen os interlocutores e sobre a situación comunicativa; deses factores vai depender o tipo de estilo máis axeitado.

## Notas
Andrón (homónimos)

O antropónimo **Andrón** levárono as seguintes persoas da Antigüidade:

* **Andrón de Éfeso**, escritor grego do século -III.
* **Andrón de Teos**, escritor grego de época descoñecida.
* **Andrón (médico)**, médico grego.
* **Andrón de Halicarnaso**, unha das fontes de Plutarco.

Ademais o substantivo *andrón* fai referencia a unha habitación das casas na antiga Grecia.
* **Andrón (habitación)**.
Andrón de Éfeso

**Andrón de Éfeso** (en grego Ἄνδρων, en latín *Andron*) foi un escritor efesio que escribiu un libro sobre os setes sabios de Grecia e que posibelmente se titulaba *Τρίπους (Trípode).* O libro aparece citado en Dióxenes Laercio, Clemente de Alexandría, Focio, a enciclopedia Suídas e outros.
## Notas
Andrón de Teos

**Andrón de Teos** (, ) foi un escritor grego nado en Teos.
## Traxectoria 
É autor dun periplo, que probabelmente sexa a mesma persoa á que se refiren Estrabón e Estevo de Bizancio, entre outros. Tamén pode que fose o autor da obra *Περὶ Συγγενειῶν* (*Sobre o parentesco*).

## Notas
Andrón (médico)

**Andrón** (, ) foi un médico grego do século -I, ás veces identificado erroneamente con André o Conde, debido a un erro na lectura da *Naturalis Historia* de Plinio.

## Traxectoria 
Algúns dos seus remedios foron conservados por Celso, Galeno, Celio Aureliano, Oribasio, Aecio, Paulo de Exina e outros. Ningunha das súas obras sobreviviu e non se sabe nada da súa vida. Só se pode dicir que Celso é o primeiro autor en mencionalo e que, polo tanto, podería ter vivido no século -I.

## Notas
Francisco Clivillés Serrano

**Francisco Clivillés Serrano**, nado en Madrid en 1869 e finado en 1920, foi un escultor español, que desenvolveu o seu traballo entre os séculos XIX e XX. É autor do Monumento a Rosalía de Castro no Paseo da Ferradura de Santiago de Compostela.

## Traxectoria
Estudou escultura na Real Academia de Belas Artes de San Fernando. Discípulo de Samsó, especializouse no retrato. Colaborou con arquitectos como Isidro de Benito en ornamentacións escultóricas. Realizou manequíns para o Museo Arqueolóxico Nacional de España.

Presentouse a unha praza de profesor auxiliar numerario da sección artística (Escultura) da Escuela Superior de Artes e Industrias de Madrid. Seguramente foi tamén afiliado á UGT.

## Recoñecementos
Acadou mencións honoríficas nas Exposicións Nacionais de Belas Artes, sección de Artes Decorativas, en 1895 e 1897. Terceira medalla en 1904 por *Sobrepuerta* e segunda en 1908 por *Mater Dolorosa*. Terceira medalla na sección de arquitectura en 1915 xunto con Isidro Benito
## Notas