open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Rede neural

miniatura|Vista simplificada dunha rede neural artificial.
Unha **rede neural** pode referirse a un circuíto neural de neuronas biolóxicas ou a unha rede de neuronas artificiais no caso dunha rede neural artificial. As redes neuronais artificiais utilízanse para resolver problemas de intelixencia artificial (IA); modelan conexións de neuronas biolóxicas como pesos entre nodos. Un peso positivo reflicte unha conexión estimulante, mentres que os valores negativos significan conexións inhibitorias. Todas as entradas son modificadas por un peso e sumadas. Esta actividade denomínase combinación lineal. Finalmente, unha función de activación controla a amplitude da saída. Por exemplo, un intervalo aceptable de saída adoita estar entre 0 e 1, ou pode ser -1 e 1.

Estas redes neurais artificiais pódense utilizar para modelos preditivos, control adaptativo e aplicacións nas que poden ser adestradas mediante un conxunto de datos. A aprendizaxe automática resultante da experiencia pode ocorrer dentro das redes, o que pode derivar conclusións dun conxunto de información complexa e aparentemente non relacionada.
miniatura|Simulación por ordenador da arquitectura de ramificación das dendritas de neuronas piramidais.

## Resumo 
Unha rede neural biolóxica está composta por un grupo de neuronas conectadas quimicamente ou asociadas funcionalmente. Unha soa neurona pode estar conectada a moitas outras neuronas e o número total de neuronas e conexións nunha rede pode ser amplo. As conexións, chamadas sinapses, fórmanse normalmente de axóns a dendritas, aínda que son posibles as sinapses dendrodendríticas e outras conexións. Ademais da sinalización eléctrica, hai outras formas de sinalización que xorden da difusión de neurotransmisores.

A intelixencia artificial, a modelaxe cognitiva e as redes neuronais son paradigmas de procesamento da información inspirados na forma en que os sistemas neuronais biolóxicos procesan os datos. A intelixencia artificial e o modelo cognitivo tentan simular algunhas propiedades das redes neuronais biolóxicas. No ámbito da intelixencia artificial, as redes neuronais artificiais aplicáronse con éxito ao recoñecemento da fala, á análise de imaxes e ao control adaptativo, para construír axentes de software (para ordenadores e videoxogos) ou robots autónomos.

Historicamente, os ordenadores dixitais evolucionaron a partir da arquitectura de Von Neumann, e operan mediante a execución de instrucións explícitas mediante o acceso á memoria por parte de varios procesadores. Por outra banda, as orixes das redes neuronais baséanse nos esforzos por modelar o procesamento da información en sistemas biolóxicos. A diferenza do modelo de von Neumann, a informática de redes neuronais non separa a memoria e o procesamento.

A teoría das redes neuronais serviu para identificar mellor como funcionan as neuronas do cerebro e proporcionar a base para os esforzos para crear intelixencia artificial.

## Notas
Marisol Salanova

**Marisol Salanova** nada en Valencia o 21 de outubro de 1982, é unha comisaria e crítica de arte española.

## Traxectoria 
Marisol Salanova é licenciada en Filosofía pola Universidade de Valencia e máster en Produción Artística pola Universidade Politécnica de Valencia. Dedicou a súa carreira profesional á comunicación artística, a crítica de arte e comisariado de exposicións. Traballa de forma habitual como redactora e colaboradora de medios como Cadea Ser, ABC Cultural, Diario Levante, Revista Mirall e Descubrir a arte. En 2012, xunto a Javier Castro, fundou *Micromegas*, unha editorial independente especializada en ensaio sobre teoría da arte e estudos culturais, que codirixó durante 8 anos.Como crítica participou tamén en catálogos e libros de artista. 

Salanova tamén se desenvolve como docente e asesora de artistas e coleccionistas. Traballa desde unha perspectiva de xénero, "concibindo ao artista como activista, velando polos intereses de todo axente cultural implicado en cada proxecto con equidad e trato horizontal, rompendo o estereotipo do comisariado por encima da creación artística".

No ano 2021 foi a comisaria de "NFTsART. Convocatoria de criptoarte para artistas dixitais” onde levaron adiante diferentes coloquios sobre NFTs e *criptoarte*. Dentro dos seus traballos destaca a comunicación que fai da arte en redes sociais como Instagram ou TikTok.

## Obras publicadas 
* La crítica de arte en la actualidad. 2024.  
* *Inteligencia artística.* 2023. EAN 9788419271891
* *Innovación desde el museo: ensayos sobre emergencia cultural* (coordinadora). 2021.  
* *Enterrados. El ocaso de los cuerpos.* 2015. EAN 9788494054549
* *Postpornografía*. 2012. 

## Obras colectivas 
* *Comisariado ¿pedagógico?* 2022. 
* *La escalera de Jacob.* 2018.   

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos
* MAV

* Centre do Carme
Academia das Ciencias Sociais do Couto Mixto

A **Academia das Ciencias Sociais do Couto Mixto** (ACSCM) é unha sociedade plural e creativa integrada por cualificadas personalidades para un mellor coñecemento desa xeografía común do territorio a ambos lados da raia galego-portuguesa, e foi impulsada pola Asociación de Amigos do Couto Mixto. No ano 2025 a asociación pasa a denominarse oficialmente: **Asociación de Amigos e Amigas do Couto Mixto**.

A súa función será aglutinar a personalidades relevantes de aquén e alén da raia en todas as disciplinas da investigación. Tamén é unha academia dedicada ás ciencias sociais co obxectivo de estudar e investigar o Couto Mixto, recuperando documentación histórica relacionada con este microestado independente entre 1147–1868.

Creouse o día 22 de xullo de 2022, coincidindo coa entrega dos nomeamentos como Xuíz Honorario correspondentes a ese ano.

## Presidente 
* Luís García Mañá

## Director 
* Xosé Manuel Cid

## Académicos
## Notas
Hemoglobina embrionaria

[miniatura|upright=1.5|[Expresión xénica da hemoglobina antes e despois do nacemento, mostrando os tipos de células e órganos onde as diferentes subunidades se producen co paso do tempo (datos en *Wood W.G.*, (1976). **Br. Med. Bull. 32, 282.**).]]
As **hemoglobinas embrionarias** humanas están presentes esencialmente na etapa embrionaria e descubríronse en 1961. Estas inclúen a Hb-Gower 1, que consta de dúas cadeas dseta (ζ) e dúas épsilon (ε), e é a máis abundante, e outras que aparecen en baixos niveis son a Hb-Gower 2, que consta de dúas cadeas alfa e dúas 2 épsilon, a Portland-1, con dúas cadeas dseta e dúas gamma, e a Portland-2, con dúas cadeas dseta e dúas beta. As cadeas dseta e epsilon denomínanse cadeas de hemoglobina embrionarias, xa que practicamente desaparecen en etapas posteriores. Nas fases embrionarias finais e na etapa fetal a hemoglobina embrionaria é substituída pola hemoglobina fetal, e despois do nacemento esta última é substituída pola hemoglobina adulta (hemoglobina A).

A hemoglobina embrionaria é unha proteína tetrámera producida nas illas sanguíneas de Wolff-Pander do saco embrional do embrión durante o estado mesoblástico (da 3ª semana do embarazo ata os 3 meses). Denomínanse **HbE**.

Certas anormalidades cromosómicas poden causar un atraso no cambio das hemoglobinas embrionarias á fetal.

## Hemoglobina Gower 1 
A **hemoglobina Gower 1** (tamén chamada **ζ2ε2** ou **HbE Gower-1**) é unha forma de hemoglobina que existe só durante a vida embrionaria e é a principal hemoglobina do embrión. Está composta por dúas cadeas dseta e dúas épsilon, e é relativamente inestable, degradándose doadamente.

## Hemoglobina Gower 2 
miniatura|Estrutura da hemoglobina Gower 2

A **hemoglobina Gower 2** (tamén chamada **α2ε2** ou **HbE Gower-2**) é unha forma de hemoglobina que só existe en baixos niveis durante a vida embrionaria e a fetal. Está composta de dúas cadeas alfa e dúas épsilon e é algo inestable, pero non tanto como a hemoglobina Gower 1.

## Táboa 
## Notas
Podemos Galicia

**Podemos Galicia** é unha forza política que constitúe a organización territorial galega de Podemos. O seu coordinador autonómico é Borja San Ramón, elixido en 2022. Antón Gómez-Reino é o seu representante no Congreso dos Deputados.

## Organización
A organización do partido é a determinada segundo os documentos aprobados na terceira asemblea cidadá estatal de Podemos, tamén coñecida coma "Vistalegre III" en 2020.  Consta de:

* Asemblea Cidadá Autonómica
* Consello Cidadán Autonómico
* Coordinación Autonómica
* Consello de Coordinación Autonómico
* Comisión de Garantías Democráticas Autonómica

## Resultados electorais 
### Congreso dos Deputados 
### Parlamento de Galicia 
## Notas
Paula Godinho

**Paula Godinho**, nada en Lisboa o 25 de xuño de 1960, é unha antropóloga portuguesa.

## Traxectoria 
Licenciouse en 1986 e doutorouse 1998 en antropoloxía pola Facultade de Ciencias Sociais e Humanas na Universidade Nova de Lisboa, FCSH/UNL, onde é profesora auxiliar agregada ao Departamento de Antropoloxía, sendo a coordinadora da liña de investigación *Prácticas da Cultura*.

Realizou traballos de campo na fronteira norte e en Galicia, tamén no norte e no centro sur de Portugal.

## Obra 
* *Memórias da Resistência Rural no Sul* (Couço, 1958-1962), no 2001.
* *O leito e as margens: estratégias familiares de renovação e situações liminares em seis aldeias do Alto Trás-os-Montes raiano*, no 2005.
* *O leito e as margens - Estratégias familiares de renovação e situações liminares no Alto Trás-os-Montes raiano*, no 2006.
* *Festas de Inverno no Nordeste de Portugal: património, mercantilização e aporias da cultura popular*, no 2010.
* * O futuro é para sempre: experiência, expectativa e práticas possíveis*, no 2017.

### Coordinou 
* *Jorge Crespo: Estudos em Homenagem*. En colaboración con Susana Trovão Pereira Bastos e Inês Fonseca, no 2009
* *Usos da memória e práticas do património*, no 2012.
* *Máscaras, Mistérios e Segredos*, no 2012.
* *Antropologia e perfomance: agir, atuar, exibir*, no 2014.
* *Alves Redol : o olhar das ciências sociais*. En colaboración con António Mota Redol, no 2014.

### Obras colectivas 
* *Lutas Velhas. Futuro Novo*, no 2009.

## Premios e recoñecementos 
* Premio Taboada Chivite, no 2008, obra *Ouvir o galo cantar duas vezes’ – Identificações locais, culturas de fronteira e construção das nações entre o norte de Portugal e a Galiza*.
* Xuíz Honorario do Couto Mixto, no 2011.
* Arraiana Maior, no 2017.
* Académica da Academia das Ciencias Sociais do Couto Mixto, no 2023.

## Notas
Eglantyne Jebb

**Eglantyne Jebb**, nada en Ellesmere, Shropshire, o 25 de agosto de 1876 e finada en Xenebra o 17 de decembro de 1928, foi unha activista reformista e fundadora da Save the Children. Escribiu o primeiro esbozo da Declaración Universal dos Dereitos do Neno, que eventualmente foi adoptado pola Liga das Nacións en 1924.

## Traxectoria 
Despois de estudar historia na Universidade de Oxford, Jebb formouse para ser mestra, mais despois dun ano de dar clases aos nenos, deuse conta de que esa non era a súa vocación. Non obstante, observou os efectos da pobreza na vida da infancia.

Cando volveu a Cambridge para coidar da súa nai, Eglantyne acabou traballando para a organización benéfica local, a Charity Organisation Society (COS), e mesmo levou a cabo investigacións en Cambridge. Nesta organización coñeceu a Florence Ada Keynes, secretaria da unidade local do COS, e tamén coñeceu a Margaret Keynes, a súa filla, coa que mantivo unha relación amorosa durante moitos anos, ata o matrimonio de Margaret cun home. A existencia ou non desta relación homoafectiva é o punto máis controvertido da biografía de Eglantyne.

Despois de anos de sufrir un problema de tiroide, Eglantyne Jebb morreu nunha residencia de anciáns de Xenebra en 1928.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Biografia da Eglantyne Jebb no site britânico da Save the Children
Hemoglobina A

[miniatura|Estrutura da hemoglobina humana adulta. As subunidades **α** e **β** móstranse en vermello e eazul, e os grupos [hemo que conteñen ferro en verde. De  *Proteopedia Hemoglobin.*|239x239px]]
A **hemoglobina A** (HbA), tamén chamada **hemoglobina adulta, hemoglobina A1** ou **α2β2**, é o tetrámero máis común da hemoglobina humana, supoñendo un 97% da hemoglobina total dos glóbulos vermellos. A hemoglobina é unha proteína que se une ao oxíxeno, que se atopa dentro dos glóbulos vermellos ou eritrocitos, que transporta oxíxeno desde os pulmóns aos tecidos. A hemoglobina A contén dúas subunidades alfa e dúas beta (α2β2). A hemoglobina A2 (HbA2) é unha forma menos común de hemoglobina nos adultos e está composta por dúas subunidades alfa e dúas subunidades de delta-globina. Esta hemoglobina constitúe o 1-3% da hemoglobina nos adultos.

## Estrutura e función 
A hemoglobina A (HbA) é un tetrámero formado por dúas subunidades alfa e dúas beta (α2β2). Ademais do oxíxeno, a ensamblaxe da subunidade e a estrutura cuaternaria é importante para a afinidade para a unión de moléculas. Cando a hemoglobina se une ao O2 (oxihemoglobina), únese ao ión de ferro II (Fe2+) do hemo para  transportalo e liberalo nos tecidos.

## Síntese 
esquerda|frame|Biosíntese do hemo na que se suceden moitas etapas encimáticas que empezan na mitocondria e acaban no citoplasma da célula.

### Síntese do hemo 
A síntese do hemo implica unha serie de pasos encimáticos que teñen lugar dentro da mitocondria e no citosol da célula. Primeiro, nas mitocondrias ten lugar a condensación do succinil-CoA e a glicina pola ALA sintase para producir ácido 5-aminolevulínico (ALA). O ALA móvese despois ao citosol e despois dunha serie de reaccións crea o coproporfirinóxeno III. Esta molécula trasládase de volta ás mitocondrias, onde reacciona coa protoporfirina-III oxidase para producir a protoporfirina IX. O ferro é despois inserido encimaticamente na protoporfirina pola ferroquelatase para producir o hemo.

### Síntese da globina 
A síntese da globina ten lugar nos ribosomas do citosol. Dúas cadeas de globina que teñen grupos hemo combínanse para formar a hemoglobina. Unha das cadeas é unha cadea alfa e a outra é unha cadea non alfa. A natureza da cadea non alfa nas moléculas de hemoglobina varía debido a diferentes variables. Os fetos teñen unha cadea distinta da alfa, chamada gamma (e forman a hemoglobina F) e despois do nacemento en vez da gamma pasan a formar a cadea beta (e forman hemoglobina A). Este cambio de hemoglobina F á hemoglobina A ocorre cinco ou seis meses despois do nacemento. Os xenes que codifican as cadeas alfa están localizados no cromosoma 16, mentres que os que codifican as cadeas non alfa están no cromosoma 11. Estas hemoglobinopatías adoitan ser trazos autosómicos recesivos.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
Hemoglobina

Variantes da hemoglobina:
* Hb A1C
* Hemoglobina A2
* Hemoglobina C
* Hemoglobina F
* Hemoglobina O

Subunidades proteicas da hemoglobina (xenes):
* Alfa globina 1
* Alfa globina 2
* Beta globina
* Delta globina

### Ligazóns externas 
*
Boroa (banda)

**Boroa** é un grupo musical galego formado en Boiro no 2020, que combina diferentes estilos coa gaita galega como elemento principal.

## Traxectoria 
O grupo naceu en Boiro no ano 2020, aínda que a idea levaba unha década na mente dos músicos fundadores. Os tres membros que deron forma ao grupo dende o seu inicio son Sabela Olivares (gaita, piano, pandeireta e voz), Suso Bello (guitarra) e Alberto Millán (baixo). En 2023 publicaron o seu primeiro disco, un traballo con nove temas titulado ''O' Clásico Fol*, no que participou como batería Javier Gómez, e que contou coas colaboracións de Fernando Pérez e Xosé Miguélez.

## Discografía 
* *O' Clásico Fol'' (2023).

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Sitio web oficial
Coproporfirinóxeno I

O **coproporfirinóxeno I** é un isómero do coproporfirinóxeno III, un intermediario metabólico na biosíntese normal do grupo hemo. O composto non se produce normalmente no corpo humano; a súa produción e acumulación causa un tipo de porfiria. 

A diferenza entre o coproporfririnóxeno I e III está en como están arranxados os catro carboxietilos (grupos "P") e os catro grupos metilo (grupos "M"). O isómero I ten a secuencia MP-MP-MP-MP, mentres que o III é MP-MP-MP-PM, coas dúas últimas cadeas laterais invertidas.

## Biosíntese 
O coproporfirinóxeno I non se produce na vía normal da biosíntese da porfirina. Porén, se o encima uroporfirinóxeno-III cosintase está ausente ou inactivo, prodúcese o composto uroporfirinóxeno I en lugar de uroporfirinóxeno III. O encima uroporfirinóxeno III descarboxilase actúa sobre o isómero I, producindo coproporfirinóxeno I:

center|500px

A reacción supón a conversión das catro cadeas laterais carboxymetil (ácido acético) a grupos metilo, coa liberación de catro moléculas de dióxido de carbono.

A diferenza do isómero III, o coproporfirinóxeno I (que é citotóxico) xa non se procesa ulteriormente no corpo, e acumúlase. Esta situación ocorre na condición patolóxica chamada porfiria eritropoética conxénita.

## Notas
Coproporfirinóxeno III

O **coproporfirinóxeno III** é un intermediario metabólico na biosíntese de moitos compostos que son fundamentais para os organismos vivos, como os hemo da hemoglobina e a clorofila. É un sólido incoloro.

Este composto é un porfirinóxeno, unha clase de compostos caracterizados por ter un núcleo de hexahidroporfina con varias cadeas laterais. Os coproporfirinóxenos teñen os átomos de hidróxeno máis externos do seu núcleo substituídos por grupos metilo  (M) e catro grupos de ácido propiónico  (P). No coproporfirinóxeno III a orde arredor do anel externo é MP-MP-MP-PM. Como comparación, o seu isómero o coproporfirinóxeno I tenos na secuenia MP-MP-MP-MP. 

## Biosíntese e metabolismo 
Na principal vía de biosíntese da porfirina, o coproporfirinóxeno III deriva do uroporfirinóxeno III pola acción do encima uroporfirinóxeno III descarboxilase:
centro|480px|alt=Biosíntese de coproporfirinóxneo III a partir de uroporfirinóxeno III
A conversión comprende catro descarboxilacións, que converten os catro grupos de ácido acético  en grupos metilo , con liberación de catro moléculas de dióxido de carbono.

O coproporfirinóxeno III utilízase despois como substrato do encima coproporfirinóxeno III oxidase, que o oxida e descarboxila a protoporfirinóxeno IX.

## Notas
Qandeel Baloch

**Fouzia Azeem**, (en ) nada no distrito de Dera Ghazi Khan, Paquistán, o 1 de marzo de 1990 e finada en Multan o 15 de xullo de 2016

## Traxectoria 
Baloch recibiu o primeiro recoñecemento por parte dos medios de comunicación en 2013, cando fixo unha proba para *Pakistan Idol*; Foi unha das dez persoas máis buscadas de Internet en Paquistán tanto por admiración como por crítica ao contido dos seus vídeos e mensaxes.

Na tarde do 15 de xullo de 2016, Baloch foi asfixiada mentres durmía na casa dos seus pais en Multan. O seu irmán Waseem confesou o asasinato dicindo que estaba "desacreditando" a "honra da familia".

## Vida persoal 
En 2008, cando tiña 17 anos, Baloch foi casada cun home local chamado Aashiq Hussain, curmán da súa nai, con quen tivo un fillo. O seu marido golpeouna e torturouna acotío (a nai de Baloch, cando preparaba o corpo da súa filla para o funeral, atopou queimaduras de cigarro nos seus brazos). Ao ano de matrimonio, fuxiu a un refuxio de Darul Aman co seu fillo que acabou enfermando. Ao non poder pagar o tratamento da enfermidade, tivo que renunciar á súa custodia e, posteriormente, se divorciou.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
### Ligazóns externas 
* Páxina oficial
Uroporfirinóxeno III

O **uroporfirinóxeno III** é un tetrapirrol, o primeiro intermediario macrocíclico na biosíntese do hemo, clorofila, vitamina B12 e sirohemo. É un composto incoloro, igual que outros porfirinóxenos.

## Estrutura 
A estrutura molecular do uroporfirinóxeno III pode describirse como un núcleo de hexahidroporfina, no que todos os aneis pirrólicos teñen os átomos de hidróxeno dos seus carbonos máis externos substituídos por un grupo de ácido acético (, "A") e un grupo de ácido propiónico (, "P"). Os grupos están unidos de forma asimétrica: arredor do macrociclo a orde é: AP-AP-AP-PA.

## Biosíntese e metabolismo 
Na vía xeral da biosíntese da porfirina o uroporfirinóxeno III deriva do tetrapirrol linear preuroporfirinóxeno (un hidroximetilbilano substituído) pola acción do encima uroporfirinóxeno-III cosintase.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
*Uroporfirinóxeno
Uroporfirinóxeno I

O **uroporfirinóxeno I** é un isómero do uroporfirinóxeno III, un intermediario metabólico da biosíntese do hemo. Un tipo de porfiria orixínase pola produción de uroporfirinóxeno I en vez de III.

## Biosíntese e metabolismo 
Nos organismos vivos o uroporfirinóxeno I orixínase nunha rama lateral da vía principal da síntese da porfirina, na cal o precursor tetrapirrólico linear do preuroporfirinóxeno (un hidroximetilbilano substituído) convértese polo encima uroporfirinóxeno-III cosintase no uroporfirinóxeno III cíclico; que é despois convertido en coproporfirinóxeno III camiño da formación de porfirinas como o hemo. O uroporfirinóxeno I prodúcese espontaneamente a partir de preuroporfirinóxeno cando o encima non esta presente.

centro|460px|Síntese do uroporfirinóxeno I a partir de preuroporfirinóxeno.

A diferenza entre as formas I e III é a disposición dos catro grupos carboxietil (ácido propiónico, "P") e os catro grupos carboximetil (ácido acético, "A"). A conversión non encimática a uroporfirinóxeno I ten como resultado a secuencia AP-AP-AP-AP, mentres que a conversión encimática en uroporfirinóxeno III leva á inversión dun grupo AP e, por tanto, a un arranxo AP-AP-AP-PA.

Se se sintetiza, o uroporfirinóxeno I é despois convertido en coproporfirinóxeno I polo mesmo encima (uroporfrinóxeno descarboxilase) que actúa sobre a forma III; pero ese produto, que é citotóxico, acumúlase causando o patoloxía porfiria eritropoética conxénita.

## Notas
Protoporfirinóxeno IX

O **protoporfirinóxeno IX**  é un composto orgánico producido ao longo da síntese das porfirinas, unha clase de importantes compostos bioquímicos que inclúen o hemo da hemoglobina e a clorofila. É un precursor directo da protoporfirina IX.

O composto é un porfirinóxeno, o que significa que ten un núcleo non aromático de hexahidroporfina, que será oxidado a un núcleo de porfina nas últimas etapas da síntese do hemo.

## Biosíntese 
O composto sintetízase na maioría dos organismos a partir do coproporfirinóxeno III polo encima coproporfirinóxeno oxidase:

480px|alt=Síntese do protoporfirinóxeno IX a partir de coproporfirinóxeno III.

O proceso comprende a conversión de dous dos catro grupos de ácido propiónico a grupos vinilo. No coproporfirinóxeno III, os substituíntes nos aneis de pirrol teñen a disposición MP-MP-MP-PM, onde M e P son metil e ácido propiónico, respectivamente. No protoporfirinóxeno IX, a secuencia pasa a ser MV-MV-MP-PM, onde V é vinilo.

Pola acción da protoporfirinóxeno oxidase, o protoporfirinóxeno IX convértese despois en protoporfirina IX, o primeiro tetrapirrol coloreado na biosíntese dos hemos.

## Notas
Sirohemo

miniatura|Estrutura do sirohemo.

O **sirohemo** é un grupo prostético similar ao hemo situado no sitio activo dalgúns encimas onde realiza a redución de seis electróns do xofre e o nitróxeno. É un cofactor do sitio activo da sulfito redutase, que exerce un importante papel na vía de asimilación do xofre, convertendo o sulfito en sulfuro, o cal pode incorporarse no composto orgánico homocisteína (un aminoácido).

## Biosíntese 
Como todos os tetrapirrois, o ligando macrocíclico do sirohemo deriva do uroporfirinóxeno III. Este porfirinóxeno é metilado en dous aneis de pirrol adxacentes para dar dihidrosirohidroclorina, a cal é seguidamente oxidada rendendo sirohidroclorina. Despois, unha ferroquelatase insire ferro no macrociclo para dar lugar ao sirohemo.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Ferredoxina-nitrito redutase
* Hidroxensulfito redutase
* Nitrito redutase (NAD(P)H)

### Bibliografía 
*
Nitrito redutase (NAD(P)H)

En encimoloxía, unha **nitrito redutase [NAD(P)H]** () é un encima que cataliza a seguinte reacción química:

:NH4+ + 3 NAD(P)+ + 2 H2O \rightleftharpoons nitrito + 3 NAD(P)H + 5 H+ 

Este encima participa no metabolismo do nitróxeno. Ten tres cofactores: FAD, ferro e o grupo sirohemo.

## Estudos estruturais 
En 2007 só se resolvera a estrutura terciaria desta clase de encimas, co código de acceso en Protein Data Bank .

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
* 
* 
* 
*
Sirohidroclorina

A **sirohidroclorina** é un tetrapirrol macrocíclico intermediario metabólico na biosíntese do grupo sirohemo, o grupo prostético que contén ferro en encimas sulfito redutases. Tamén é o precursor biosintético do cofactor F430, un encima que cataliza a liberación de metano no paso final da metanoxénese. 

## Estrutura 
A sirohidroclorina foi illada por primeira vez a inicios da década de 1970, cando se demosrou que era a forma sen metal do grupo prostético da ferredoxina-nitrito redutase da espinaca. A súa identidade química estableceuse por espectroscopia e por síntese total.

## Biosíntese 
A sirohidroclorina deriva do armazón estrutural tetrapirrólico creado polos encimas desaminase e cosintetase que transforman o ácido aminolevulínico a través do porfobilinóxeno e o hidroximetilbilano en uroporfirinóxeno III. Este último é o primeiro intermediario macrocíclico común para o hemo, a clorofila, o sirohemo e a vitamina B12. O uroporfirinóxeno III é despois transformado pola adición de dous grupos metilo para formar dihidrosirohidroclorina e esta é oxidada pola precorrina-2 deshidroxenase para dar sirohidroclorina.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
*Sirohidroclorina ferroquelatase, un encima que cataliza a inserción de ferro para formar o sirohemo.
*Sirohidroclorina cobaltoquelatase, un encima que cataliza a inserción de cobalto.
Búfalo do Cabo

O **búfalo negro** ou **búfalo do Cabo** (***Syncerus caffer caffer***)  é unha subespecie de búfalo africano (*Syncerus caffer*) da familia Bovidae, que está presente nas sabanas, onde forma mandas que poden chegar a varios milleiros de exemplares.
[miniatura|Exemplar no [parque nacional de Chobe, Botswana.]]

## Descrición 
*Syncerus caffer caffer* é a subespecie típica, e a máis grande, con grandes machos cun peso de até 910 kg. Presenta un pescozo musculoso e unha cabeza maciza, as patas son longas e dotadas de pezuños anchos, as súas patas dianteiras son moito máis anchas que as traseiras, xa que soportan o peso da parte frontal do corpo, que é máis pesado e máis potente que a parte traseira. A cor desta subespecie é máis escura que a de *Syncerus caffer* chegando a ser case negra, de aí o seu nome. O dimorfismo sexual é fácil de distinguir, do mesmo xeito que na especie *Syncerus caffer*, os machos son máis grandes e posúen unha cor máis escura, mentres que as femias teñen unha máis clara, ambos os sexos presentan cornos largos e aplanados voltos cara a atrás.

## Distribución xeográfica 
Distribúese de forma descontinua ao oeste do continente, chegando até Senegal, pero a maior parte dos exemplares atópanse no sueste do continente. Durante a estación seca emigran ao sur, a Angola, Suráfrica, Botswana, Zimbabwe e Mozambique; e logo retornan ás grandes chairas de Kenya, Tanzania e o sur de Etiopía.

## Hábitat 
O búfalo africano negro vive nos pantanos e chairas de inundación, así como nos pasteiros e bosques das principais montañas de África. Este búfalo prefire hábitats con densa vexetación, tal como canas e matogueiras, pero tamén se pode ver en bosques abertos. Aínda que non é particularmente esixente con respecto ao hábitat, require diariamente de auga, polo que dependen de fontes perennes de auga. Do mesmo xeito que a cebra común *Equus quagga*, o búfalo pode vivir nas herbas altas e grosas. As mandas de búfalos ao comer as herbas dan paso aos herbívoros máis selectivos. Os búfalos non quedan nas zonas pisadas ou empobrecidas por moito tempo.

## Conservación 
*Syncerus caffer caffer* está catalogado como dependente de conservación pola UICN, a diferenza da especie do búfalo africano, este non está moi estendido, aínda que a súa poboación permanece sen cambios por longo prazo, que continúa existindo nun número considerable de parques nacionais, reservas equivalentes e zonas de caza controlada no sur e o leste de África. No pasado, os números de búfalos sufriron o seu colapso máis grave durante a epidemia de peste bovina da década de 1890, que, xunto con pleuroneumonía, causaron mortalidades tan altas como do 95% do gando e individuos silvestres.

## Notas 
## Véxase tamén
Cofactor F430

**F430** é o cofactor (ás veces chamado coencima) do encima metil coencima M redutase (MCR).
A MCR cataliza a reacción  que libera metano no paso final da metanoxénese:
: + HS–CoB  →    +  CoB–S–S–CoM

Só se encontra en arqueas metanóxenas e en arqueas metanotróficas anaerobias. Aparece en concentracións relativamente altas en arqueas que están implicadas na metanoxénese inversa: estas poden conter ata un 7% do peso en proteína con níquel.

## Estrutura 
En 1978 asignóuselle o nome trivial **cofactor F430** baseándose nas propiedades dunha mostra amarela extraída de *Methanobacterium thermoautotrophicum*, que tiña un máximo espectroscópico a 430 nm. Foi identificado como cofactor da MCR en 1982 e a estrutura completa deduciuse por cristalografía de raios X e espectroscopia RMN. O coencima  F430 presenta unha porfirina reducida nun sistema de aneis macrocíclico chamado corfina. Ademais, posúe dous aneis adicionais en comparación co tetrapirrol estándar (aneis A-D), ten un anel E γ-lactámico e un anel F carbocíclico que contén un grupo ceto. É o único composto tetrapirrólico natural que contén níquel, un elemento que raramentese atopa en sistemas biolóxicos.

## Biosíntese 
A biosíntese empeza co uroporfirinóxeno III, o proxenitor de todos os tetrapirrois naturais, incluíndo a clorofila, vitamina B12, ficobilinas, sirohemo, hemo e hemo *d*1. É convertido en sirohidroclorina a través da dihidrosirohidroclorina. A inserción do níquel no tetrapirrol é catalizada na reacción  pola mesma quelatase, CbiX, que insire cobalto na biosíntese de cobalamina, dando lugar a níquel(II)-sirohidroclorina. 
centro |miniatura |600px |A níquel(II)-sirohidroclorina a,c-diamida é convertida en seco-F430. É tradicional representar só un dos catro enlaces Ni-N.
A Ni-sirohidroclorina a,c-diamida sintase dependente de ATP (CfbE) converte despois as cadeas laterais  *a* e *c* de acetato en acetamida en reaccións , xerando níquel(II)-sirohidroclorina *a*,*c*-diamida. A secuencia das dúas amidacións é aleatoria. Este encima é un ligase de tipo MurF, atopada na biosíntese de peptidoglicanos.

## Notas
Rally Ribeira-Ría de Arousa

O **Rally Ribeira-Ría de Arousa** é unha competición de rally que se disputa dende 2021. É puntuable para o Campionato de Galicia de Rally.

## Palmarés 
## Notas
Tariku Novales

**Tariku Novales Quinteiro**, nado en Jijiga (Etiopía) o 8 de marzo de 1998, é un atleta galego, especialista en probas de fondo e medio fondo. Cun tempo de 2:05.48, é o actual posuidor do récord de España de maratón.

## Traxectoria 
Nacido en Etiopía, aos 6 anos foi adoptado por unha familia de Noia. Rapidamente integrado na vila noiesa, aos dous meses xa falaba galego e castelán. Iniciouse no atletismo no Club Atletismo Noia, practicando saltos, lanzamento de xavelina e carreiras de valados, ata que optou polas carreiras de fondo e medio fondo. En 2015 proclamouse campión de España xuvenil na proba de 3000 metros.

Instalado na Residencia Blume de Madrid, especializouse na proba de 5000 metros, da que se proclamou subcampión europeo sub-20 en 2017 na cidade italiana de Grosseto, rematando só por detrás do futuro campión olímpico e plusmarquista mundial Jakob Ingebrigtsen. Ese mesmo ano coroouse como campión de España júnior dos 5000 en Granollers, logro que repetiu ao ano seguinte en Soria, xa en categoría sub-23. Tamén en 2018, no Campionato Europeo de Campo a Través, conseguiu a medalla de bronce na proba por equipos da categoría sub-23, na que competiu xunto a Adrián Ben e Amin Houkmi.

En 2019 proclamouse campión de España sub-23 nos 3000 metros, no certame celebrado en Salamanca, e participou tamén no Campionato Absoluto da mesma proba, onde finalizou quinto. Ese ano regresou de Sant Cugat del Vallès coa medalla de prata do Campionato de España de Medio Maratón, onde foi superado só por Houssame Edine Benabbou. En febreiro de 2020 proclamouse campión nacional de medio maratón no Porto de Sagunto, por diante de Mohamed Ali Jelloul e Alberto Sánchez.

Coa imposibilidade de correr trala irrupción da pandemia de COVID-19, aproveitou para facer a súa primeira incursión no mundo da música, publicando un tema de rap titulado "Suficiente", con videoclip incluído. Dúas lesións postergaron o seu regreso ás pistas e no verán de 2022 perdeu a súa bolsa e a súa praza na Residencia Blume. Decidiu entón mudar o rumbo da súa carreira deportiva, e aos seus 24 anos pasou a competir na proba do maratón. O seu debut na distancia produciuse en abril de 2022, no Maratón de Madrid, onde sufriu numerosos problemas que o afastaron dos bos tempos.

No verán regresou á súa Etiopía natal para se instalar en Adís Abeba, onde levou a cabo duros adestramentos. O seu tempo de 2h07 foi a cuarta mellor marca española da historia e supuxo un novo récord galego, ao rebaixar en 36 segundos o rexistro do histórico Alejandro Gómez, falecido o ano anterior.

En novembro de 2023, de novo no Maratón de Valencia, fixo historia ao bater o récord de España, sendo o primeiro atleta do país en baixar das dúas horas e seis minutos, establecendo a nova marca en 2h05.

Participou nos Xogos Olímpicos de 2024, onde só puido ser 68º, cun duro percorrido con empinadas costas que completou en 2h25, a máis de 19 minutos do vencedor, o etíope Tamirat Tola.

## Resultados 
### Resultados nacionais 

### Resultados internacionais 

### Maratóns 

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Datos do atleta  no sitio web da Real Federación Española de Atletismo .
Capela da Misericordia

Existen varias construcións co nome de **capela da Misericordia**:

***Capela da Misericordia da Atalaia**, en Porto do Son;
***Capela da Misericordia de Baiona**, en Baiona;
***Capela da Misericordia de Beade**, en Beade;
***Capela da Misericordia de Tui**, en Tui;
***Capela da Misericordia de Vigo**, en Vigo;
***Capela da Misericordia de Viveiro**, en Viveiro.
Capela da Misericordia de Tui

A **capela da Misericordia**, tamén coñecida como a **Capela da Santa Casa da Misericordia**, é unha igrexa de estilo renacentista situada na zona histórica da cidade de Tui.

## Historia 
A Santa Casa da Misericordia foi fundada en Tui seguindo o modelo das misericordias portuguesas. A edificación data orixinalmente de 1542 e os estatutos serían aprobados polo bispo Miguel Muñoz en 1542, o que fai que esta Misericordia sexa a máis antiga de España. Unha das súas finalidades era dar lugar de sepultura e socorro ás persoas máis necesitadas. Durante o século XVI ampliaríase a primitiva capela contando na fronte cunha curiosa tripla portada que quedaría rematada en 1571 coas obras da facha central realizadas polo mestre canteiro Melchor Alonso Feal, que aínda se conservan.

No interior consérvase o retablo maior, manierista, e as imaxes de devoción da Semana Santa tudense. Entre as imaxes procesionais destaca A Dolorosa da autoría de Agustín Querol. A última reforma data de 1916 pero conserva obras de diferentes épocas e estilos.

O mestre canteiro fixo constar a súa autoría co texto "Feal a fez 1575" que ademais de reivindicar o seu traballo constitúe un dos textos en galego máis tardíos nun edificio público.
Mercedes Vázquez Saavedra

**Mercedes Vázquez Saavedra**, nada en Sarria en 1949, é unha escritora, fotógrafa, etnógrafa e documentalista galega.

## Traxectoria 
Cursou estudos en Lugo e León. Traballou como profesora de educación física, e despois na Administración pública.

É unha destacada fotógrafa das mulleres da raia, ou arraianas. Son recoñecidos en Galicia, no norte de Portugal e nas provincias pegadas a Galicia de Castela e León, os seus traballos documentando e impulsando os Entroidos e a conservación das máscaras propias de cada lugar.

## Obra
* *Pobra do Brollón* (Concello da Pobra do Brollón, 2000).
* *Guía da Ribeira Sacra*, con Carmen Vázquez Pérez-Batallón (Editorial Galaxia, 2001). ISBN 978-84-8288-451-6
* *O Courel* (Editorial Galaxia, 2003). ISBN 978-84-8288-634-3
* *María Mariño; do mar de Noia á Serra do Courel* (Consellería de Cultura, Dirección Xeral de Creación e Difusión Cultural, 2007).
* *Ramón Piñeiro do val de Láncara a Compostela* (Asociación Cultural Val de Láncara, 2009).

## Premios e recoñecementos
* Xuíz Honorario do Couto Mixto, no 2019.
* Arraiana Maior, no 2021.
* Premio Mestra da Memoria, outorgada pola Asociación de Escritoras e Escritores en Lingua Galega (AELG), no 2023.

## Galería
### Nomeamento como Xuíz Honoraria do Couto Mixto

Ficheiro:Xuíces honorarios 2019 09.jpg|Entrega do bastón e o diploma que acredita a Mercedes Vázquez Saavedra a súa condición de Xuíza Honoraria do Couto Mixto
Ficheiro:Xuíces honorarios 2019 04.jpg|Xuíces honorarios do Couto Mixto 2019
Ficheiro:Xuíces honorarios 2019 02.jpg|Ofrenda floral e de respecto a Delfín Modesto Brandón
Ficheiro:Xuíces honorarios 2019 05.jpg|Homes de Acordo e membros da Asociación de Amigos do Couto Mixto no altar da igrexa de Santiago do Mixtos
Ficheiro:Xuíces honorarios 2019 01.jpg|Xuíces honorarios do Couto Mixto 2019
Ficheiro:Xuíces honorarios 2019 03.jpg|Comitiva polas rúas de Santiago dos Mixtos dos xuíces honorarios do Couto Mixto 2019
Ficheiro:Xuíces honorarios 2019 06.jpg|Arca das tres chaves, levada para diante do altar da igrexa de Santiago do Mixtos polos Home de Acordo
Ficheiro:Xuíces honorarios 2019 07.jpg|Arca das tres chaves, levada para diante do altar da igrexa de Santiago do Mixtos polos Home de Acordo
Ficheiro:Xuíces honorarios 2019 08.jpg|Xuíces honorarios do Couto Mixto 2019

## Notas
Anoa

O **anoa**, **anoa das chairas** ou **búfalo anano** (***Bubalus depressicornis***) é unha especie de bóvido endémica das illas de Célebes e Buton (Indonesia).
Encóntrase ameazada de extinción pola perda do seu hábitat natural debido á agricultura e especialmente pola caza.

## Notas 
## Véxase tamén
Gabriel Abad

**Gabriel Abad**, nado en Ferrol, foi un obreiro fogueiro anarquista e despois socialista galego emigrado na Arxentina.
## Traxectoria 
En 1885 colaborou no periódico anarquista *La Unión Obrera* editado en Ferrol. No ano 1888, xa estaba radicado en Buenos Aires, e informou á publicación *El Productor* de Barcelona sobre o auxe do movemento obreiro na capital arxentina. Nesa altura militou no anarquismo e xunto a Rafael Roca, o autor en outubro de 1889 do *Manifiesto de Barracas*. Detido xunto con outros militantes, exiliouse en Montevideo onde editou con Rafael Roca o periódico *La Voz del Trabajador*.
Retornou a Buenos Aires e militou no socialismo. Senlleiro orador, fixo discursos nun acto do Círculo de Estudos Sociais o 1 de maio de 1892; na reunión de constitución da Sociedade de Obreiros Gasistas, latoeiros e anexos, no Centro Socialista Obreiro o 22 de xullo de 1894; impartiu unha conferencia o 11 de novembro de 1894 en memoria dos “mártires de Chicago” e falou no acto do 1° de maio de 1895 no salón do Club Vorwarts, sociedade dos inmigrantes alemáns socialistas.

Foi cofundador do Centro Socialista de Barracas en 1895. Ademais, integrou a lista de candidatos a deputado nacional pola Capital Federal nas eleccións do 8 de marzo de 1896, as primeiras ás que se presentou o Partido Socialista. Con todo, debido á fraude electoral o partido só sumou uns centos de votos. No Congreso constituínte do Partido Socialista do 28 e 29 de xuño de 1896 foi delegado pola Sociedad de Mecánicos.

## Véxase tamén 
### Bibliografía 
*
La Unión Obrera (Ferrol)

***La Unión Obrera*** foi un periódico editado en Ferrol entre 1884 e 1885.

## Historia e características 
Subtitulado *Órgano de la Federación de Trabajadores de Ferrol y defensor del proletariado*, apareceu en novembro de 1884. Periódico anarquista, foi continuador de *La Lucha Obrera* da Coruña. Juan Bautista Pérez foi un dos redactores e entre os seus colaboradores figurou Gabriel Abad. Desapareceu en 1885.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
* 
* 

### Outros artigos 
**La Lucha Obrera*
* Lista de publicacións impresas da provincia da Coruña
### Ligazóns externas 
* Francisco Madrid Santos: *Catálogo de la prensa anarquista y anarcosindicalista en España (1869-1939)*
Glicerol 3-fosfato

O '''*sn*-glicerol 3-fosfato** é o composto iónico orgánico coa fórmula HOCH2CH(OH)CH2OPO32-. É un dos tres estereoisómeros do éster de ácido fosfórico dibásico (HOPO32-) e glicerol. É un compoñente dos glicerofosfolípidos.  Por razóns históricas, tamén se coñece como **-glicerol 3-fosfato**, **-glicerol 1-fosfato**, **ácido -α-glicerofosfórico'''.

## Desfosforilación 
O glicerol 3-fosfato é o substrato do encima fosfoglicolato fosfatase (PGP ou G3PP) atopado en mamíferos en 2015.

## Glicerol 1-fosfato 
O glicerol 1-fosfato, ás veces chamado -glicerol 3-fosfato, é o enantiómero do glicerol 3-fosfato. A maioría dos organismos superiores usan o 3-fosfato ou configuración  no esqueleto molecular dos glicerolípidos.  O 1-fosfato encóntrase especificamente en lípidos de arqueas.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Glicerol 1-fosfato
* Glicerol 2-fosfato
Glicerol 1-fosfato

O '''*sn*-glicerol 1-fosfato'* é a base conxugada dun éster fosfórico do glicerol. É un compoñente dos lípidos éteres, que son comúns nas arqueas.

## Biosíntese e metabolismo 
O glicerol 1-fosfato sintetízase reducindo a dihidroxiacetona fosfato (DHAP), un intermediario da  glicólise, coa *sn*-glicerol-1-fosfato deshidroxenase. A DHAP e o seu derivado o glicerol 1-fosfato tamén se poden sintetizar a partir de aminoácidos e intermediarios do ciclo de Krebs pola vía da gliconeoxénese.
:x40px|DHAP + NAD(P)H + H+ → x40px|G1P + NAD(P)+

O glicerol 1-fosfato é o material inicial para a síntese *de novo* de lípidos éter, como os derivados do arqueol e caldarqueol. É primeiramente xeranilxeranilado na súa posición *sn*-3 por un encima citosólico, o fosfoglicerol xeranilxeraniltransferase. Un segundo grupo xeranilxeranil engádese despois na posición *sn''-2 producindo o ácido arquetídico insaturado.

## Enantiómero 
Todos os organismos que non son arqueas, é dicir, bacterias e eucariotas, utilizan o enantiómero glicerol 3-fosfato para producir compoñentes das súas membranas celulares.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Glicerol 2-fosfato
* Glicerol 3-fosfato
Glicerol 2-fosfato

O **glicerol 2-fosfato** é a base conxugada do éster fosfórico do glicerol. Coñécese comunmente tamén como **β-glicerofosfato** ou **BGP**.  A diferenza do glicerol 1-fosfato e do glicerol 3-fosfato, este isómero non é quiral. Tamén é menos común ca eles.

## Aplicacións 
O β-glicerofosfato é un inhibidor do encima serina-treonina fosfatase. A miúdo úsase en combinación con outros inhibidores de fosfatases/proteases para obter un espectro máis amplo de inhibición.

O β-glicerofosfato tamén se usa para impulsar a diferenciación osteoxénica de células nais da medula ósea in vitro.

Tamén se utiliza para tamponar o medio M17 para o cultivo das bacterias *Lactococcus* na expresión de proteínas recombinantes.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Glicerol 1-fosfato
* Glicerol 3-fosfato
Manuel Freire García

**Manuel Freire García**, **Cagallo**, nado en Cedeira cara a 1905 e finado en Ferrol o 5 de xaneiro de 1942, foi un mariñeiro e guerrilleiro antifranquista galego.

## Traxectoria 
Co golpe de Estado do 18 de xullo de 1936 fuxiu ao monte. Organizou un grupo guerrilleiro que actuou na beira oeste do curso do río Sor, concretamente na zona do Barqueiro-Ortigueira. A detención dun dos membros do grupo, Modesto Freire Fernández, a finais de marzo de 1941, conduciu á su captura. Xulgado en consello de guerra xunto con Modesto Freire Fernández, foron condenados a morte. Foron executados en Ferrol o 5 de xaneiro de 1942.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
*
Modesto Freire Fernández

**Modesto Freire Fernández**, coñecido como **Hijo de las Pepitas**, nado en Ortigueira cara a 1909 e finado en Ferrol o 5 de xaneiro de 1942, foi un carpinteiro e guerrilleiro antifranquista galego.

## Traxectoria 
Co golpe de Estado do 18 de xullo de 1936 fuxiu ao monte. Integrouse no grupo de Manuel Freire García. Acusado de participar no asasinato de Andrés Couce Sabio e de varios atracos, foi detido pola Garda Civil de Cedeira a finais de abril de 1941 co enlace Manuel Bello Vidal. Xulgado en consello de guerra xunto con Manuel Freire García, foron condenados a morte. Foron executados en Ferrol o 5 de xaneiro de 1942.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
*
María Fernanda Castro Maya

**María Fernanda Castro Maya**, nada c. 1993 en México, é unha activista mexicana polos dereitos das persoas con discapacidade.

## Traxectoria 
Como consecuencia da súa discapacidade intelectual, María Fernanda Castro Maya forma parte da Confederación Mexicana de Organizacións a prol das discapacidade intelectual, que actúa para garantir que os dereitos das persoas con discapacidade reciben o apoio de Human Rights Watch. Entre outros, pediu a todos os partidos políticos mexicanos que teñan en conta a discapacidade intelectual e as dificultades de aprendizaxe nas medidas que implementen:

María Fernanda avoga persoalmente pola accesibilidade lingüística dos documentos vinculados ás decisións políticas, ademais da inclusión das persoas con discapacidade nos partidos políticos e nas actas electorais. Ademais, María Fernanda formou parte da delegación mexicana que presentou ante as Nacións Unidas un informe sobre os dereitos das persoas con discapacidade e, dende 2020, é a representante rexional do grupo *Empower Us*, que pertence á rede global Inclusion International. Tamén dirixiu a consulta en liña sobre a participación política de persoas con discapacidade intelectual e psicosocial e moderou unha mesa de traballo no Encontro Internacional de Autoxestores.

María Fernanda mesmo presentou unha proposta ao Parlamento de Persoas con Discapacidade 2022 para reformar o Código Civil da Cidade de México e erradicar a figura do comisario. A proposta foi enviada ao Congreso da Cidade de México á espera de resposta.

## Recoñecemento 
No ano 2022, María Fernanda foi incluída na lista da BBC das 100 mulleres máis influentes do mundo por defender os dereitos das persoas con discapacidade en México e loitar pola súa participación política.

## Notas
Lucy Salani

**Lucy Salani**, nada en Fossano o 12 de agosto de 1924 e finada en Boloña o 22 de marzo de 2023, foi unha activista italiana e a única persoa transxénero italiana coñecida en ter sobrevivido nos campos de concentración nazis.

Nada en Fossano e criada en Boloña, Salani considerábase un home homosexual antes de someterse a unha cirurxía de reasignación de xénero máis tarde na súa vida. Declarada antifascista, desertou dos exércitos fascista italiano e alemán nazi durante a segunda guerra mundial, antes de ser capturada e deportada ao campo de concentración de Dachau en 1944, onde permaneceu até a liberación do campo polas tropas estadounidenses en abril de 1945. Trala súa liberación e o remate da guerra, Salani viviu en Roma, Turín e París, antes de completar a súa transición en Londres. Logo regresou a Boloña na década de 1980 e finalmente pasou o resto da súa vida nesa cidade, onde faleceu en 2023 aos 98 anos.

A historia de vida de Salani gañou a atención do público durante a década de 2010, xa que a escritora e directora Gabriella Romano lle dedicou unha biografía e un documental.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
*
Buddha Dhatu Jadi

O **Buddha Dhatu Jadi** (en : ; en :  tamén coñecido como o **Templo Dourado de Bandarban**) atópase preto da cidade de Balaghata, no distrito de Bandarban, en Bangladesh. Os *Dhatu* son os restos materiais dunha persoa santa, e neste templo as reliquias pertencen a Buda. É o templo budista Theravada máis grande de Bangladesh e ten a segunda estatua de Buda máis grande do país.

O Templo Dourado de Bandaban pertence á orde do budismo Theravada, que é practicada polo pobo indíxena marma, un grupo étnico dominante de Bandarban. Foi construído en 2000 en arquitectura arakanesa, unha adopción do estilo do Sueste asiático.

## Notas
Glicerol-fosfato

**Glicerol-fosfato** ou **glicerol fosfato** poden referirse a:
* Glicerol 1-fosfato (só en arqueas).
* Glicerol 2-fosfato (pouco común).
* Glicerol 3-fosfato (este é o composto máis común dos tres).