open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Javier Albertos

**Javier Albertos Benayas**, nado en Vigo o 17 de novembro de 1975, é un fotógrafo galego.

## Traxectoria 
Aínda que tamén traballa a fotografía como arte contemporánea, con exposicións en galerías de arte de Galicia, Brasil ou Italia, Albertos é coñecido por ser o autor de fotografía documental, centradas en particular na cidade de Vigo (con máis de 14.000 imaxes da cidade). As súas fotografías foron publicadas por revistas e xornais internacionais como o *Sunday Times*, *The Billionaire*, *El Mundo*, *El País*, *Revista DT*, *Cadernos de Jazz*, entre outros. Tamén traballou en fotografía publicitaria.

## Exposicións individuais e colectivas
* "80 fotografías ao redor de Verne", no Museo Verbum de Vigo. Outubro de 2005. Exposición colectiva.
* "55", en Niteroi (Brasil). Abril de 2006. Exposición colectiva.
* "Jazz. En Vigo e en directo", en Vigo. Xuño de 2006. Exposición individual sobre a primeira edición do festival de Jazz de Vigo.
* "Eloxio da luz atlántica", en Vigo. Agosto de 2006. Exposición individual.
* "Identidades Mergulladas", na galería de arte Termes en Vigo. Novembro-decembro de 2006. Exposición individual.
* "Portraits New Trends", na Primo Piano Living Gallery en Lecce (Italia). Febreiro de 2007. Exposición colectiva internacional.

## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
*Web persoal do fotógrafo
*Vigoenfotos, web onde publica as súas fotos sobre Vigo.
Formigón

O **formigón** é un material de construción composto por unha mestura de cemento, áridos (area, pedras.. ) e auga, alén doutros materiais eventuais como aditivos.

O seu uso como formigón en masa é moi amplo, pero máis importante é a súa utilización con reforzos de aceiro. O formigón, como todos os materiais pétreos ten moi bo comportamento a compresión e bastante peor á tracción, polo que se combina con reforzos (ferralla) para conseguir un material cun comportamento equilibrado. Isto vese favorecido por teren os dous materiais coeficientes de dilatación similares, e polo tanto non sofren cos cambios de temperatura.
 
Cando está armado con ferrallas pasivas, recibe o nome de formigón armado, e cando o é con ferrallas activas recibe o nome de formigón pretensado.

## Historia 
O formigón moderno foi desenvolido por Joseph Aspdin en 1824. Este conseguiu o 21 de outubro de 1824 que lle concederan a Patente Británica BP 5022 titulada *Unha Innovación no Modo de Producir unha Pedra Artificial*, a cal el designou co termo "Cemento Portland". Isto débese a que, nas súas investigacións, chegou a mesturar po de creta e arxila con auga, grava e area, e o resultado foi unha pedra artificial moi semellante á calcaria natural da rexión inglesa de Portland.miniatura|Construción con formigón.|centro
## Notas 
## Véxase tamén
Nakajima G8N

O **Nakajima G8N Renzan** (cadea montañosa) foi un bombardeiro pesado xaponés da segunda guerra mundial. Foi dos poucos bombardeiro cuadrimotores desenvolvidos no Xapón e tivo a súa orixe nun requirimento de 1943 para ser substituto do G4M con maior carga de bombas, mellores prestacións e máis armamento defensivo. Voou por primeira vez en outubro de 1944, pero cancelouse o programa a mediados de 1945 despois de construírse só catro prototipos. Os aliados alcumárono "Rita".
Carmen Sotelo

**Carmen Sotelo Vázquez**, nada en Vilalba o 16 de setembro de 1969, é unha actriz galega.

## Traxectoria 
Iniciouse no teatro nos anos oitenta, co grupo de teatro Frayluc de Salamanca. En Galicia leva traballado desde 2002, tanto no teatro como no audiovisual. É diplomada en Arte Dramática polo Estudio de Teatro CasaHamlet. Realizou ademais diversos cursos relacionados coa interpretación en xeral e especificamente co audiovisual, en Galicia e tamén en Madrid. Pertence á Asociación de Escritores en Lingua Galega, á Asociación de Autoras y Autores de Teatro, á Academia Galega do Audiovisual, etc.

Ten colaborado con textos teatrais en diversas revistas.

Reside en Portugal dende 2020.

## Obras 
### Series 
* *As leis de Celavella*.
* *Pepe o Inglés*.
* *Miña sogra e máis eu.*

### Telefilmes 
* *Máis ca irmáns*.

### Curtametraxes 
* *Motion*.
* *Pitido final*.
* *Zeltia.*

### **Teatro** 
* *Da outra banda da ponte.*

### Outros 
* *Desde Galicia para el mundo (TVE).*
Ustaritz

**Ustaritz**  (en francés e oficialmente; en ) é unha vila da provincia vascofrancesa de Lapurdi. Está localizado a uns 13&nbsp;km cara ó interior de Baiona.

Uztaritze foi o lugar da asemblea de líderes vascos locais antes da Revolución francesa.

## Véxase tamén
### Ligazóns externas
* UZTARITZE
149

## Acontecementos 
## Nacementos 
* Zhu Jun, comandante durante a Rebelión dos turbantes amarelos.

## Mortes 
## Outros 
* Historia ano a ano
150

## Acontecementos 
### América 
* O período medio da civilización maia chega á súa fin (data aproximada).
miniatura|esquerda|200px|"Pirámide do Sol", Teotihuacán, México
### Asia 
* Primeiro e único ano de *Heping* da Dinastía Han chinesa.

### Europa 
* Os xermanos da Europa oriental móvense cara aos Balcáns.
* Lutecia (París) chega ós 80&nbsp;000 habitantes, cifra que non volverá alcanzar ata o século XII.

### Arte e cultura 
* Construzón da grande Pirámide do Sol en Teotihuacán, a maior estrutura erguida na América precolombiana.

### Ciencia e tecnoloxía 
* Faise o máis antigo atlas (Xeografía de Tolomeo) (data aproximada).

## Nacementos 
## Mortes 
* Aśvaghosa, filósofo e poeta indio (n. 80)

## Outros 
* Historia ano a ano
Xeografía de Estonia

esquerda|200px|Mapa de Estonia coas principais cidades.
Situada entre os 57,3º e os 59,5º de latitude e os 21,5º e os 28,1º de lonxitude, Estonia esténdese polas costas orientais do mar Báltico, na parte noroeste da plataforma da Europa oriental. A elevación media é de apenas 50 m.

Os depósitos de xisto bituminoso (ou *kukersite*) e de pedra calcaria, ben como as forestas que cobren 47% do territorio, desempeñan papeis chave na economía deste país pobre en recursos. A Estonia contén máis de 1.400 lagos (a maioría son moi pequenos, mais o maior, o lago Peipsi, ten 3 555&nbsp;km² de superficie), numerosos pauis, e 3 794&nbsp;km de costa recortada con numerosas baías, estreitos e enseadas. O número de illas e illotes está estimado en preto de 1.500, sendo dúas delas suficientemente grandes para constituír condados: Saaremaa e Hiiumaa.

O punto máis elevado é o Suur Munamägi no canto sueste do país (318 m).
Irmáns Coen

miniatura|dereita|Irmáns Coen.
**Joel** (nado o 29 de novembro de 1954) e **Ethan Coen** (nado o 21 de setembro de 1957) son dous irmáns cineastas estadounidenses, coñecidos como os **irmáns Coen**. Adoitan traballar xuntos, e mesmo hai quen os deu en chamar *o director bicéfalo*. Convertéronse no maior expoñente do cine independente norteamericano. Capaces de facer películas que entusiasman os críticos e ao tempo crean grande expectación entre o público.

## Traxectoria 
Os irmáns medraron en St. Louis Park, un arrabalde de Minneapolis (Minnesota). Os seus pais, Edward e Rena Coen, son ambos os dous profesores: o pai é especialista en economía pola Universidade de Minnesota e a nai en historia da arte pola Universidade Estatal St.Cloud.

Sendo rapaces, Joel economizou diñeiro suficiente podando arbustos de xardín para mercar unha cámara Vivitar Super-8, e xuntos reelaboraron diferentes filmes que viran na televisión cun amigo veciño que facía de estrela en tanto eles dirixían ou facían de secundarios.

Os dous irmáns Coen estudaron na Simon's Rock Early College (agora Simon's Rock College of Bard) en Great Barrington, Massachusetts. Simon's Rock é indicada para estudantes brillantes que buscan iniciar a súa educación universitaria antes de tempo. Despois de formarse en Simon's Rock, Joel botou catro anos no programa universitario de filmes da Universidade de Nova York onde realizou un filme-tese de 30 minutos chamado Soundings. O filme mostraba unha muller en relacións sexuais co seu namorado xordo, que durante o acto verbalmente fantasiaba estar tendo a relación co mellor amigo do namorado, que estaba ouvindo no cuarto do lado. Despois de haberse formado tamén en Simon's Rock, Ethan entrou na Universidade de Princeton e conseguiu un grao en filosofía en 1979. A súa tese foi un ensaio de 41 páxinas intitulado: *Two Views of Wittgenstein’s Later Philosophy *(Dúas visións da Filosofía Serodia de Wittgenstein).

Despois de se formar en Nova York, Joel trabalhou como asistente de produción nunha variedade de industrias de filmes e vídeos musicais. Desenvolveu un talento especial para a edición de filmes e topou con Sam Raimi, que estaba procurando un asistente de director para o seu primeiro filme, *The Evil Dead* (1981).

## Filmografía 
* *Sangue fácil* (1985)
* *Raising Arizona* (1987)
* *Morte entre as flores* (1990)
* *Barton Fink* (1991)
* *The Hudsucker Proxy* (1994)
* *Fargo* (1996)
* *O gran Lebowski*
* *O Brother, Where Art Thou?* (2000)
* ''The Man Who Wasn't There* (2001)
* *Intolerable Cruelty* (2003)
* *The Ladykillers* (2004)
* *Non é un país para vellos* (2007)
* *Burn After Reading* (2008)
* *A Serious Man* (2009)
* *Valor de lei* (2010)
* *Inside Llewyn Davis* (2013)
* *Hail, Caesar!* (2016)
* *Suburbicon* (2017)
* *The Ballad of Buster Scruggs'' (2018)

## Premios 
### Óscars 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* 
*
Auga destilada

miniatura|250px|Aqua Distillata (Real Farmacia Madrid).
A **auga destilada** é aquela á que se lle elimina practicamente a totalidade de impurezas e ións mediante a destilación (a auga chega ó seu punto de ebulición e recóllense os seus vapores, condensándoos). Unha montaxe típica de laboratorio para levar a cabo a destilación consta dun matraz, un tubo refrixerante e outro matraz para recoller o destilado. 
miniatura|esquerda|300px|Montaxe para a destilación de líquidos a escala de laboratorio

## Propiedades
Debido á súa relativamente elevada pureza, algunhas propiedades deste tipo de auga son significativamente diferentes ás da auga de consumo diario. Como exemplo podemos indicar que a condutividade da auga destilada é notablemente menor que a da auga da billa común, ao carecer de moitos ións que contribúen á condutividade, tipicamente cloruros, calcio, magnesio e fluoruros.

Unha propiedade potencialmente perigosa da auga destilada é que pode ser quentada nun forno de microondas por encima do seu punto de ebulición sen ferver. Só cando esta auga sobrequentada é axitada violentamente ou se lle engaden impurezas coma partículas de po ou cristais (por exemplo de cloruro sódico ou azucre), ferve de forma repentina e explosiva, podendo causar queimaduras. Pero este comportamento é aplicable a calquera líquido ou disolución que estea libre de impurezas macroscópicas, debido á ausencia de centros de nucleación que serven para iniciar a ebulición dunha forma progresiva e evitar o sobrequencemento.

## Véxase tamén
### Outros artigos 
*Auga.
*Auga desionizada.
Asalto do bou Eva

O '*asalto do bou *Eva'''* foi un intento de evasión de republicanos galegos para se exiliar logo do golpe de Estado do 18 de xullo de 1936.
## Historia
O 23 de abril de 1937 oito homes e unha muller (casada dende pouco cun deles) dispoñíanse a escapar a Francia por mar dende o porto de Vigo. Tras seren delatados, posiblemente por un tripulante, os falanxistas asaltaron o barco. Arrimaron un barco alxibe do porto e asolagaron a bodega do bou, primeiro con auga fría e despois con auga quente. Mais os tripulantes non saíron, decidiron pór fin á súa vida de maneira colectiva antes de entregárense ós falanxistas.

## Pasaxeiros 
miniatura|
Os pasaxeiros, de distinta orientación política, eran os galeguistas José Losada Castelao e Manuel Rodríguez Castelao (curmáns de Alfonso Daniel Rodríguez Castelao), os socialistas Manuel Martínez Moroño, José Rodríguez Lorenzo e Fernando Rodríguez Lorenzo, e os comunistas Luís Álvarez González, Camilo Campos Méndez e o matrimonio Carmen Miguel Agra e Anxo Nogueira Nogueira.

* José Losada Castelao, nado en Rianxo e de profesión mestre. Afiliado ó Partido Galeguista, curmán de Castelao. Suicidouse con 45 anos.
* Manuel Rodríguez Castelao, nado en Rianxo e de profesión mestre. Curmán de Castelao. Suicidouse con 31 anos.
* Manuel Martínez Moroño, nado en Vigo e de profesión mariñeiro. Suicidouse con 44 anos.
* José Rodríguez Lorenzo, natural de Sárdoma, Vigo, e de profesión albanel. Suicidouse con 30 anos.
* Fernando Rodríguez Lorenzo, nado en Vigo e de profesión albanel. Suicidouse con 37 anos.
* Luis Álvarez González, nado en Becerreá mais residente en Vigo, era obreiro naval en Barreras. Suicidouse con 30 anos.
* Camilo Campos Méndez, nado en Celanova mais residente en Vigo, era barbeiro. Suicidouse con 33 anos.
* Carmen Miguel Agra, nada en Vigo, de profesión ama de casa. Suicidouse con 24 anos.
* Anxo Nogueira Nogueira, nado en Vigo e afiliado á UXT. Suicidouse con 30 anos.

## Repercusión 
O suceso foi omitido polo réxime de Francisco Franco, e nulamente difundido durante a Transición española. Segundo Xesús Alonso Montero, presidente do Foro pola Memoria:

O relato curto "Trae os mistos, arriba España" de Inma López Silva toma como base o asalto do bou *Eva*. Publicado por primeira vez en 2003, está recollido no seu libro *Tinta* (2012).

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* O Barco da Memoria
* Os mártires do mar
* *Nuevo Emden*
* Represión franquista en Galicia
* *Nomes e voces''

### Ligazóns externas 
* Salgado, Daniel (13/1/2007). "Preparan unha homenaxe ás nove vítimas do bou 'Eva'", *El País* (en castelán).
* O Foro pola Memoria lembrará o desastre do bou "Eva" (Galicia-Hoxe).
* Historias para non esquecer. Matrimonio Carmen Miguel Agra e Anxo Nogueira Nogueira.
* La crueldad facciosa, ABC (Madrid), 22/05/1937, páx. 13 .
* Asociación Cultural Bou Eva
Manuel María Chaín Pérez

**Manuel María Chaín Pérez**, nado na vila de Cedeira en 1962, é un arquitecto galego.

## Traxectoria
Estudou na Escola Técnica Superior de Arquitectura da Coruña, foi presidente da delegación do Colexio Oficial de Arquitectos de Galicia en Ferrol e desenvolve o seu traballo ó servizo da Xunta de Galicia na Consellería de Cultura e Turismo en temas de conservación e restauración do patrimonio cultural.
Xestión de dereitos dixitais

[miniatura|dereita|250px|"DRM está matando a música", campaña promovida como parodia a unha [:en:Home Taping is Killing Music|campaña anti-piratería promovida pola industria fonográfica na década de 1980]]
A **xestión de dereitos dixitais** (en inglés ***Digital Rights Management*** ou ***DRM***) é unha serie de mecanismos por medio de software e hardware que limitan a utilización de contidos dixitais ao mesmo tempo en que se asegura e administra os dereitos de autoría e as súas marcas rexistradas. O obxectivo do DRM é impedir o uso libre dun contido dixital, aínda adquirido legalmente, alén dos límites estabelecidos polo propietario dos dereitos, mesmo se eses límites son ilegais. Por exemplo o dispositivo DRM pode impedir facer copias dun arquivo ou a súa reprodución máis alá dun número determinado de veces, incluso en países onde ese dereito á copia privada está recoñecido pola lexislación.

### Conceptos relacionados 
* Copyright
* Copyleft

### Dispositivos que utilizam DRM 
#### Reprodutores portátiles de música e vídeo 
* Zen da Creative
* iPod da Apple
* Zune da Microsoft

#### Consolas de xogos 
* PlayStation 2 e PlayStation Portable da Sony
* Xbox e Xbox 360 da Microsoft

### Organizacións relacionadas
* Free Software Foundation Europe
* Motion Picture Association of America (MPAA)
* Partido Pirata de Suecia
* Recording Industry Association of America (RIAA)

## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Ofuscación (informática)
José Luis Álvarez Enparantza

**José Luis Álvarez Enparantza**, máis coñecido polo pseudónimo ***Txillardegi***, nado en Donostia (Guipúscoa) o 27 de setembro de 1929 e finado na mesma cidade o 14 de xaneiro de 2012, foi un político vasco, así como lingüista e escritor en éuscaro. Aínda que non aprendeu a lingua éuscara até os 17 anos, despois pasou a ser considerado unha das figuras máis influentes do nacionalismo vasco e da cultura na segunda metade do século XX. Foi un dos fundadores de ETA, mais en 1967 marchou porque non estaba de acordo coa súa liña política.

## Traxectoria 
Membro do PNV, defendeu unha concepción do vasco baseada na lingua e non nos apelidos, impulsando a defensa e o estudo do éuscaro, que no PNV pouca xente sabía falar correctamente e que se consideraba secundario fronte a unha concepción racial da identidade vasca ata aquel momento.

Txillardegi foi un dos fundadores de ETA en 1959 e testa visible da facción máis culturalista da organización. Nos primeiros anos da democracia foi senador do partido Herri Batasuna.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Aizpuru, Alaitz 2012: "Existentzialismoaren hastapenak Euskal Herrian: *Leturiaren egunkari ezkutua*" in Alaitz Aizpuru(koord.), *Euskal Herriko pentsamenduaren gida*, Bilbao, UEU. ISBN 978-84-8438-435-9
* Azurmendi, Joxe 1999: Txillardegiren saioa: hastapenen bila, *Jakin*, 114: 17-45.
* Azurmendi, Joxe 2000: "Kierkeggard-en >" in Txipi Ormaetxea (arg.), *Txillardegi lagun giroan*, Bilbao: UEU ISBN 84-8438-007-6
* *Hegats. Literatur aldizkaria*. 49. ISSN 1130-2445
* Olaziregi, Mari Jose 2012. *Basque Literary History*, Reno, Center for Basque Studies/University of Nevada ISBN 978-1-935709-19-0
* Sudupe, Pako 2011: *50eko hamarkadako euskal literatura I: hizkuntza eta ideologia*, Donostia, Utriusque Vasconiae. ISBN 978-84-938329-4-0
* Sudupe, Pako 2011: *50eko hamarkadako euskal literatura II: kazetaritza eta siakera*, Donostia, Utriusque Vasconiae. ISBN 978-84-938329-5-7
* Sudupe, Pako 2012: "Ideologia eztabaidak 50eko hamarkadan" in Alaitz Aizpuru (koord.), *Euskal Herriko pentsamenduaren gida*, Bilbao, UEU. ISBN 978-84-8438-435-9
* Sudupe, Pako 2016: *Txillardegiren borroka abertzalea*, Donostia: Elkar ISBN 978-84-9027-544-3
* Sudupe, Pako 2025: "Orixe, Gandiaga, R. Arregi eta Txillardegi" in *XX. mendeko euskal pentsamendua Joxe Azurmendiren talaiatik*, Leioa, EHU. ISBN 978-84-9860-927-1
* Torrealdai, Joan Mari 2014: Batasunaren bidea urratzen. Txillardegiren eragintza praktikoa, *Jakin*, 204:11-96.
* Zapiain, Markos 2000: "Txillardegi gazte eroaren heriotza eta egia" in Txipi Ormaetxea (arg.), *Txillardegi lagun giroan*, Bilbo: UEU. ISBN 84-8438-007-6
* Zapiain, Markos 2024: *Txillardegi hizkuntzalari*,  Donostia, Elkar. ISBN 978-8413604473
Joan Coromines

**Joan Coromines i Vigneaux**, nado en Barcelona o 21 de marzo de 1905 e finado en Pineda de Mar (Maresme) o 2 de xaneiro de 1997, foi un lingüista, autor do *Diccionari etimològic i complementari de la llengua catalana* e do *Onomasticon Cataloniae*.

Coromines foi un dos principais especialistas en lingüística. Tiña un gran coñecemento do catalán, castelán e occitano, e máis da lingüística indoeuropea e arábiga.
## Traxectoria 
Era fillo do político Pere Coromines e da pedagoga Celestina Vigneaux, e irmán do matemático Ernest Corominas. Xa de novo comezou a amosar un forte interese na lingüística. Estuda na Facultade de Filosofía e Letras da Universidade de Barcelona, completando posteriormente estudos en varias cidades, entre 1925 e 1929: Montpellier, Madrid (onde cursa o doutoramento), e máis Zürich. Na cidade helvética amplía estudos con Jakob Jud, que inflúe nel profundamente. No ano 1930 comezou a traballar no Institut d'Estudis Catalans, colaborando no equipo lexicográfico de Pompeu Fabra. Publica a súa tese de doutoramento *Vocabulario aranés* en 1931. No mesmo ano comezou a preparar o *Onomasticon Cataloniae*.

Logo da guerra civil española exiliouse en diversos países, ata que consegue unha cátedra na Universidade de Chicago en 1948. En 1950 foi nomeado membro do Institut d'Estudis Catalans, aínda que de feito non se incorporou ao mesmo ata 1952, logo dunha breve estada en Cataluña, após trece anos de exilio. Volveu para Cataluña en 1967 e radicou en Pineda de Mar, onde pasaría os últimos anos da súa vida, traballando aínda con intensidade sobre lexicografía. Entre 1980 e 1991 preparou o *Diccionari etimològic i complementari de la llengua catalana*. No 1994 acabou o *Onomasticon Cataloniae*.

Coromines mantivo posturas profundamente catalanistas, rexeitando unha cátedra en Madrid e premios do goberno español a causa do tratamento da situación da lingua catalá polo estado español.

## Obras 
* *What should be known about the Catalan Language* (1951), traducido como ''El que s'ha de saber de la llengua catalana* (1954).
* *Diccionario crítico etimológico de la lengua castellana* (1954-1957).
* *Diccionari etimològic i complementari de la llengua catalana* (1980-2001), obra monumental sobre a lingua catalá.
* *Onomasticon Cataloniae* (1989-1997), recompilación e etimoloxía de todos os nomes xeográficos dos Países Cataláns.
* *Catro topónimos galegos: Becerreá, Bicerreán, Bacurin, Bacorelle e a etimoloxía de becerro e bácoro*, en *Grial'', 1968, páxs. 411-415.
Jeltzale

**Jeltzale** ou **jelkide** é un termo éuscaro para referirse á ideoloxía do Partido Nacionalista Vasco e a quen simpatizan con ela, aínda que os seus militantes son chamados *jelkides*, un termo do mesmo orixe. *Jeltzale* ocupa no nome vasco do partido, Eusko Alderdi Jeltzalea, o lugar que "nacionalista" ocupa no nome en castelán, aínda que non se trata dunha tradución precisa, posto que *jeltzale* se emprega exclusivamente en relación ó PNV, mentres que para outros nacionalistas vascos emprégase *abertzale*.

## Características
A verba "Jeltzale" é un neoloxismo composto polo acrónimo **JEL**, que significa ***Jaungoikoa Eta Lagizarrak*** (*Jaungoikoa Eta Lege Zaharrak* en éuscaro batua actual): Deus e Leis Vellas e o sufixo **-(t)zale**: o que gusta ou é seguidor de algo.

*Jaungoikoa Eta Lagizarrak* é o lema do PNV. A presenza de Deus no mesmo amosa a vocación democristiá deste grupo político, que evolucionou dende o integrismo cristián do seu fundador, Sabino Arana, a finais do século XIX a posicións próximas ás da democracia cristiá europea (foi membro fundador da Internacional Demócrata cristiá). As Leis Vellas refírense ós foros, sistema tradicional que rexía as relacións entre os territorios forais vascos e a Coroa. Pero para o PNV, os foros foron as constitucións propias dos territorios vascos.

## Véxase tamén
### Outros artigos
* Partido Nacionalista Vasco
* Abertzale
* Jelkide
Masa crítica (física)

Chámaselle **masa crítica** á mínima cantidade de masa necesaria para crear un estado inestable de fisión nuclear.

A masa crítica dunha substancia fisible depende das súas propiedades físicas (da densidade en concreto) e nucleares (o seu enriquecemento e sección eficaz de fisión), da súa xeometría (a súa forma) e da súa pureza, ademais de se está rodeado ou non por un reflector de neutróns (onde resultaría menor a súa masa crítica). No caso dunha esfera rodeada por un reflector de neutróns, a masa crítica é duns cincuenta e dous quilogramos para o uranio 235 e de dez quilogramos para o plutonio 239.
Fenol

O **fenol** é un sólido cristalino de cor branca a temperatura ambiente. A súa fórmula química é C6H5OH, e ten un punto de fusión de 43&nbsp;°C e un punto de ebulición de 182&nbsp;°C. O fenol é un alcohol que pode producirse mediante a oxidación parcial do benceno.

O fenol é unha substancia manufacturada. En forma pura, o fenol é un sólido branco-incoloro. O produto comercial é un líquido. Pódese detectar o sabor e o cheiro do fenol a niveis máis baixos que os asociados con efectos nocivos. O fenol evapórase máis lentamente que a auga e unha pequena cantidade pode formar unha solución con auga. O fenol inflámase facilmente, é corrosivo e os seus gases son explosivos en contacto có lume.

O fenol úsase principalmente na produción de resinas fenólicas. Tamén se usa na manufactura de nailon e outras fibras sintéticas. O fenol úsase tamén en produtos químicos para matar bacterias e fungos, coma desinfectante, antiséptico, para combater a acne, para producir agroquímicos, policarbonato, no proceso de fabricación de ácido acetil salicílico (aspirina) e en preparacións médicas.

Antigamente coñecíase co nome de ácido fénico.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Lípido fenólico

### Ligazóns externas 
* ATSDR en Español - ToxFAQs™ para o Fenol
* ATSDR en Español - Resumo de Saúde Pública para o Fenol
* Instituto Nacional de Seguridade e Hixiene no Traballo de España: Ficha internacional de seguridade química do Fenol.
Masa crítica (ciclismo)

dereita|miniatura|Masa Crítica na Coruña.
A **Masa Crítica** é un evento ciclista tipicamente celebrado o derradeiro venres de cada mes en máis de 300 cidades ao redor do mundo, baixo o lema *"Pedalea todos os días, celébrao unha vez ao mes"*. Trátase dunha "coincidencia organizada" de usuarios de bicicleta que realizan un paseo colectivo pola cidade, sendo un movemento descentralizado, actuando a proposta de calquera dos seus participantes.

## Historia 
Comezou en San Francisco (Estados Unidos de América) no ano 1992 a partir dunha xuntanza da *SF Bike Coalition*, Chris Carlsson propuxo que posto que había moita xente pedaleando polo centro e que as condicións para facelo eran malas deberían quedar unha vez ao mes para ir todos xuntos. A idea aceptouse rapidamente, na primeira "quedada" xuntáronse 60 e logo dun ano eran máis de 600 e o movemento foi estendéndose en outras cidades.

O nome de Masa Crítica foi sacado do documental *"Return of the scorcher"* de Ted White, onde se describían as normas de cruzamento nas intercesións nas grandes cidades chinesas onde o tráfico de coches era importante e non existían semáforos. Os ciclistas chegaban á intersección e non podían cruzar debido o alto tráfico, pausadamente, máis e máis ciclistas amontoábanse esperando para cruzar a rúa e, cando existe un número suficiente - unha masa crítica - éralles posible moverse todos xuntos para parar o tráfico.

## No mundo 
A Masa Crítica constitúe un movemento a grande escala, descentralizado e popular, polo que é diferente en cada cidade. Existe unha gran variedade de obxectivos, tamaño, interacción cos condutores de automóbiles e intervención da policía.

### En Galiza 
O movemento da Masa Crítica en Galiza naceu en outubro de 2004 coa celebración da primeira masa crítica de Santiago de Compostela, un ano máis tarde comezaría a celebrarse tamén na Coruña, Vigo e recentemente en Ourense e Ponteareas. A última en aparecer foi a de Pontevedra e Lugo.

Entre os obxectivos das masas críticas galegas pódese destacar:

* Divulgar e promover o uso da bicicleta como medio de transporte eficaz (barato, san, non contaminante e rápido).
* Crear condicións favorables necesarias para o uso da bicicleta como medio de transporte.
* Promover e apoiar paralelamente outros medios de transporte alternativos ao coche privado, así como promover a súa compatibilidade e complementariedade coa bicicleta (ex. transporte público).

Celébrase unha Masa Crítica Galega de carácter anual que reúne a todas as usuarias de bicicleta galegas, e que pon en contacto persoalmente aos membros das distintas masas críticas galegas. Celebrouse por primeira vez en setembro do ano 2007, coincidindo coa Semana Europea da Mobilidade, logrando reunir a uns 200 participantes polas rúas de Santiago de Compostela.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Activismo ciclista
### Ligazóns externas 
* bicis.info Páxina de ciclousuarios e Masas Críticas galegas.
* Blog da Masa Crítica A Coruña.
*Grupo da Masa Crítica de Vigo no Facebook
* A Masa Crítica de Pontevedra no Facebook
Anzoátegui

**Anzoátegui** é un dos 23 estados federais de Venezuela. A súa capital e cidade máis poboada é Barcelona. Atópase na rexión nororiental do país, limitando ó norte co mar Caribe (océano Atlántico), ó nordeste con Sucre, ó leste con Monagas, ó sur co río Orinoco que o separa de Bolívar, ó oeste con Guárico e ó noroeste con Miranda. Con 43&nbsp;300km² é o sexto estado máis extenso (por detrás de Bolívar, Amazonas, Apure, Guárico e Zulia) e con 1&nbsp;440&nbsp;875 habitantes (segundo o INE de Venezuela) é o sétimo máis poboado, por detrás de Zulia, Miranda, Carabobo, Distrito Capital, Lara e Aragua.

Posúe 21 concellos e 49 parroquias civís. As súas principais cidades son: Barcelona, Puerto La Cruz, Puerto Píritu, Pariaguán, Lechería, Guanta, El Tigre, Anaco e Cantaura.

## Historia 
Leva o nome do heroe da independencia venezolana, José Antonio Anzoátegui (1789–1819). A cidade de Barcelona, que é a capital do estado, foi fundada en 1677. O presente estado Anzoátegui foi incluído dentro da provincia de Cumaná, que formaba á súa vez parte da Capitanía Xeneral de Venezuela, xunto coas provincias de (Güiana, Maracaibo, Caracas, Margarita e Trinidad). En 1810, separouse da provincia de Cumaná. Non foi até 1909 que conseguiu a súa actual distribución administrativa.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Información Xeral de Anzoátegui
Estrato

**Estrato** pode referirse a varios conceptos:

* En xeoloxía, un **estrato** son os sedimentos, as rochas sedimentarias e as rochas metafórmicas que derivan delas, cando estas capas se deben ao proceso de sedimentación.
* En arqueoloxía tamén se lle chama **estrato** ás capas en que se atopan os obxectos.
* En botánica, un **estrato** é unha das cinco divisións horizontais dunha poboación vexetal.
* Un **estrato social**,  ou **capa social**, é unha división horizontal da sociedade.
* Os **estratos** son as nubes que forman os ceos encampotados.
Manx

Manx pode referirse a:

*Pobo manx, que habita na Illa de Man.
*Lingua falada na Illa de Man.
*Gato manx, unha raza de gato doméstico orixinaria da Illa de Man.
*Loaghtan manx, unha raza de ovella orixinaria da Illa de Man.
Ekin

**Ekin** foi unha organización nacionalista vasca clandestina durante parte da ditadura franquista.
## Traxectoria 
Ekin (en éuscaro, "emprender, iniciar" ou "insistir") xurdiu como grupo de estudo universitario en Bilbao en 1952. Trataba de dar carácter de continuidade ás súas reunións semanais nas cales discuten temas relativos á cultura. Entre os seus membros atopábanse fillos de familias acomodadas e incluso algúns membros de EIA que foran detidos en 1950. Co fin de protexerse da policía, o grupo permaneceu pechado a novos membros durante o ano seguinte á súa fundación. Asemade, os seus integrantes procuraron formarse nas súas principais áreas de interese: o coñecemento do pobo vasco, a súa historia e a súa cultura.

En principio, os membros de EKIN mostraban un profundo respecto e simpatía cara ós militantes do PNV, así como ós membros do Goberno vasco no exilio. Ademais, interesábanse por coñecer a política vasca da guerra e a inmediata posguerra. O entusiasmo tornouse decepción tralos primeiros contactos.

En 1953, o grupo comezou a abrirse ó exterior, impartindo cursos de formación cos que esperaba captar a novos membros. A través do PNV chegaron a coñecer a EGI, proporcionando o partido a infraestrutura necesaria para que EKIN se dese a coñecer en Guipúscoa. Porén, as intencións do PNV eran controlar a EKIN e integrala en EGI, e conseguiuno ó fundirse ambas organizacións en 1956. As intencións de control foron denunciadas por EKIN, o que aumentou a tensión entre o partido e os mozos. En 1958, o BBB (*Bizkai Buru Batzar*) decide expulsar de EGI a Benito del Valle, membro de EKIN. É entón cando estoupan as tensións latentes dende hai tempo entre o conservadorismo do PNV e a orientación socialista que tomaba EKIN. O grupo non aceptou a expulsión e produciuse unha división no seo de EGI entre aqueles que permaneceron fieis ó PNV e aqueles máis próximos a EKIN. O grupo disidente decidiu crear unha nova organización no verán de 1959, Euskadi Ta Askatasuna (ETA).
Võ Nguyên Giáp

**Võ Nguyên Giáp**, nado o 25 de agosto de 1911 en An Xa, provincia de Quảng Bình (Vietnam), e finado o 4 de outubro de 2013 en Hanoi, foi un militar vietnamita

## Traxectoria 
Era fillo dun mandarín de segunda clase, e fixo estudos de Dereito e Historia en Hue. Foi militante comunista desde os anos 30 do século XX. En setembro do 1939, logo da prohibición do Partido Comunista, Giáp trasladouse á China, onde coñeceu a Hô Chi Minh, con quen creou o Viet Minh na conferencia de Chingsi, en maio de 1941. A finais dese ano Giáp marchou ás montañas do Vietnam para formar os primeiros grupos guerrilleiros.

Dirixente militar do Vietminh, en decembro de 1944 capturou un punto militar francés, logo de ter formado os primeiros batallóns das súas forzas armadas. Iniciada a Guerra de Indochina en decembro de 1946, logo do bombardeo de Haiphon por parte de Francia, retirouse cara á China, ata que en outubro de 1950 ocupou a zona montañosa fronteiriza. A partir de entón, a guerrilla difúndese por Vietnam e Laos. Mais Giáp sempre considerou que só a formación dun auténtico exército podería derrotar os colonialistas.

A fins de 1953 Giáp aceptou o reto francés dunha batalla definitiva: a Dien Bien Phu, na que, despois de varias semanas de combate, as tropas vietnamitas saíron vencedoras o día 7 de maio de 1954. O que se consideraba imposíbel, a vitoria de colonizados sobre un exército occidental en campo aberto, fora logrado.

Logo da conferencia de Xenebra, Suíza, que recoñecía a independencia das colonias francesas en Indochina, Giáp pasou a ser ministro de defensa de Vietnam do Norte. Simultaneamente, dirixiu as operacións no Sur contra o exército dos norteamericanos e os seus aliados. Logrou converter o fracaso da ofensiva de 1968 nun éxito político, ao demostrar aos estadounidenses que enfrontaban unha guerra inacabable.

Despois do fracaso da ofensiva da Pascua de 1972 foi cesado temporalmente do mando das operacións, pero conservou a cadeira de ministro de defensa. Entre 1976 e 1991 ostentou o cargo de viceprimeiro ministro.

Recoñecido como un dos maiores estrategos do século XX, consideraba que a base do poder militar residía no apoio dos campesiños e a táctica da "guerra prolongada".

## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Étoile Rouge - Textos de Giáp (dont armée du peuple)
Hub USB

miniatura|250 px|dereita|Un hub, ou concentrador, USB.
miniatura|200 px|dereita|Un hub USB sen a carcasa de plástico.
Un **Hub USB** (tamén chamado concentrador USB) é un dispositivo que permite ter varios portos USB a partir dun só. Podería definirse como un distribuidor de portos USB. Ás veces veñen integrados no equipo informático, normalmente no teclado ou (máis raramente) no monitor. Existen hubs separados de moitas formas, algúns utilizando cables e outros conectándose directamente a un porto USB.

## Tipos de Hubs USB 
### Pola súa versión de USB 
A versión USB dun hub condiciona o tipo de dispositivos que se poden conectar:
* USB 1.0 ó 1.1: Admite dispositivos "Low Speed" (velocidade de ata 1,5 Mbit/s) e "Full Speed" 
(velocidade de ata 12 Mbit/s).
* USB 2.0: Ademais dos anteriores, admite dispositivos "High Speed" (velocidade de ata 480 Mbit/s).

Para poder usar dispositivos "High Speed", tanto o hub como o porto do ordenador ao que se conecta o hub deben ser USB 2.0.

### Polo seu tipo de fonte de alimentación 
* Sen fonte de alimentación ou *"Bus-powered"*: Toma a enerxía a través do bus bus USB. Estes hubs poden ter catro portos como máximo, só admiten a conexión de dispositivos de baixo consumo(é dicir, que consuman menos de 100mA cada un, ata un máximo de 500mA en total do bus USB).
* Con fonte de alimentación ou *"Self-powered"*: Ten o seu propio alimentador externo. Non hai límite teórico para o número de portos neste tipo de hubs, pero e difícil atopar un con máis de oito portos.

### Polo número de Portos 
Un hub alimentado polo bus pode ter ata catro portos, mentres que un hub autoalimentado pode ter, teoricamente, ata 255 portos (porén, o número máximo de dispositivos conectables simultaneamente nun bus USB é de 127). A maioría dos hubs teñen catro ou sete portos.
Savoia-Marchetti S.M.79

O **Savoia-Marchetti S.M.79 Spaviero** (gabián) foi un bombardeiro medio italiano usado durante a Guerra Civil española e a segunda guerra mundial. Voou por primeira vez o 8 de outubro de 1934 como unha evolución do transporte civil S.M.73. Construóronse en total 1.230 exemplares e tivo unha versión de transporte con capacidade para 10 pasaxeiros, denominada S.M.83. Foi o bombardeiro italiano máis importante da segunda guerra mundial.

Durante a Guerra Civil española foi usado como bombardeiro horizontal tanto polos nacionalistas como pola Aviación Lexionaria italiana. Chegaron uns 135 S.M.79-I, e cando os italianos marcharon doaron 80 dos superviventes aos nacionalistas.
Nicolau Nasoni

dereita|miniatura|230px|Torre dos Clérigos, Porto
miniatura|dereita|230px|Pazo de Mateus, Vila Real
**Nicolau Nasoni**, nado en San Giovanni Valdarno o 2 de xuño de 1691 e finado en Porto o 30 de agosto de 1773, foi un arquitecto ítalo-portugués que desenvolveu moito do seu traballo en Portugal, especialmente na cidade do Porto.

## Traxectoria 
Debido ao traballo do seu avó, que era empregado na casa Davanzatb, talvez como administrador de bens, Nasoni certamente mantivo relacións con fidalgos do Porto, varios dos cales eran padriños dos seus numerosos irmáns - era o máis vello dun fato de nove.

Antes de se mudar para a cidade do Porto, Nasoni viviu en Siena, Roma e, máis tarde, en Malta, onde deu os primeiros pasos en arquitectura. Foi nesta illa onde asinou e pintou un teito no pazo da Valeta, en 1724, obra dirixida a frei D. Antonio Manuel de Villena, Gran Mestre da Orde de Malta.

Non é coñecida de certo a data exacta na que este arquitecto chega á cidade do Porto. Sábese apenas que en novembro de 1725 iniciou un traballo de pinturas na Sé do Porto.

O 31 de xullo de 1729 casa nesta cidade cunha fidalga napolitana, Dª. Isabel Castriotto Rixaral, que morrerá un ano despois (1730), moi probabelmente debido a complicacións no parto do seu único fillo, de nome Xosé, nacido algúns días antes, o 8 de xuño. O padriño de Xosé, un fidalgo portuense, empregou a Nasoni na obra da casa e xardín da Quinta da Prelada.

Por influencia deste mesmo fidalgo, en 1731 é solicitado para deseñar a igrexa dos Clérigos, que lle deu traballo para máis de 30 anos e o inmortalizou.

Aínda en 1731 Nasoni volta a casar, desta vez cunha portuguesa, Antonia Mascarenhas Malafaia, coa cal tivo 5 fillos.

Un pouco no espírito do Renacemento italiano, Nasoni dedicouse a traballos artísticos abondo, desde pintura a ourivaría, especialidade tradicional no Porto. Tornouse unha especie de Michelangelo para esta cidade, que en pouco tempo lle soubo recoñecer o debido valor.

A partir de aí, realizou innúmeros traballos no Porto e Norte de Portugal, dos cales se destacan o pazo do Freixo (Porto), a igrexa do Bo Xesús (Matosiños), o pazo de S. Xoán Novo (Porto), o corpo central do pazo de Mateus (Vila Real) e, obviamente, a Torre dos Clérigos (Porto).

A obra onde Nicolau Nasoni se evidencia máis como escultor está na Quinta de S. Gens, na Señora da Hora (concello de Matosiños). Entre 1725 e 1738, surde entón a casa señorial, co seu corpo rectangular, un torreón central recuado, grande patio fronteiro á casa, escaliras exteriores, e pasaxe central sobre o patamal das escaleiras, polo que se accede á planta baixa.

Vindo para a cidade como pintor, sobresairá aquí sobre todo como arquitecto, mais tamén como deseñador de esculturas, revelando un notábel sentido de integración paisaxística das obras arquitectónicas.

Morreu inexplicabelmente na pobreza a 30 de agosto de 1773. Foi sepultado precisamente na igrexa dos Clérigos, non se coñecendo, porén, o lugar exacto onde se encontra a súa sepultura.

Non sobreviviu ningún retrato deste artista que tanto fixo polo Porto.

## Véxase tamén
Republic P-47 Thunderbolt

O **Republic P-47 Thunderbolt** foi un caza estadounidense usado durante a segunda guerra mundial. Desenvolveuse a partir do P-43 e o seu prototipo voou por primeira vez o 6 de maio de 1941. Usouse fundamentalmente como caza, pero tamén foi un bo avión de ataque ó chan empregándose nestas tarefas especialmente tras o desembarco de Normandía. Tiña oito metralladoras de 12,7&nbsp;mm, catro en cadansúa á, e completamente cargado podía superar as 8 toneladas de peso. Construíronse 15 686 unidades entre todas as súas versións.

O Thunderbolt foi efectivo como caza de escolta de curto-medio alcance en combates a grande altitude, e como avión de ataque a terra tanto en Europa coma no Pacífico. O P-47 deseñouse tomando como base o potente motor radial Pratt & Whitney R-2800 Double Wasp de 18 cilindros que tamén equipaba dous cazas da Armada/Marines, o Grumman F6F Hellcat e o Vought F4U Corsair. Un avanzado sistema turbocompresor aseguraba o seu dominio a grande altitude, á vez que influíu no seu tamaño e no seu deseño.

O P-47 foi un dos principais cazas das Forzas Aéreas do Exército dos Estados Unidos (USAAF) na segunda guerra mundial, e tamén serviu noutras forzas aéreas aliadas, incluídas as de Francia, o Reino Unido e mais a Unión Soviética. Escuadróns de México e o Brasil equipados co P-47 tamén loitaron a carón da USAAF.

A carlinga blindada era relativamente espazosa e cómoda, e a cúpula en forma de burbulla introducida no P-47D ofrecía unha boa visibilidade. Alcumado "Jug" (xerra), o P-47 destacou pola súa potencia de fogo, así como pola súa habilidade para resistir danos e ficar en voo.

## Especificacións 
* **Tipo**: monopraza de caza e cazabombardeo Republic P-47D-25 Thunderbolt.
* **Planta motriz**: un Pratt & Whitney R-2800-59 de 2.535&nbsp;hp de potencia.
* **Envergadura**: 12,43 m.
* **Lonxitude**: 11,01 m.
* **Peso máximo de engalaxe**: 8.800 Kg.
* **Velocidade máxima**: 428 millas/h a 30.000 pés.
* **Alcance operacional**: 475 millas.
* **Armamento**: oito metralladoras de 12,7&nbsp;mm e capacidade para 1.134&nbsp;kg de bombas ou dez foguetas de 127&nbsp;mm baixo a fuselaxe ou as ás.
Alalá

O **alalá** é un canto individual, pausado e de carácter melancólico, característico da tradición popular galega.

## Características
miniatura|dereita|Alalá das Mariñas
O alalá está composto por coplas octosilábicas dispostas en estrofas de tres ou catro versos que finalizan coa repetición cantada da sílaba "la": a*ilalá*, *ailalá*. Esta pensado para o canto en solitario, se ben en tempos recentes engadíronselle frases instrumentais de gaita ou zanfona. As letras adoitan ser de temática seria e a interpretación é un valor de suma importancia que, ao seren de ritmo libre, favorece a improvisación e a presenza de melismas.

O alalá é considerado pola maioría dos autores como a forma de música tradicional galega máis antiga e característica. A súa orixe non está totalmente clara, pero a teoría máis aceptada é que están relacionados co canto gregoriano. Os alalás utilizábanse para alixeirar as tarefas, para harmonizar o ritmo do traballo ou para anunciala presenza dos traballadores ambulantes, polo que están na orixe doutros xéneros como os cantos de arrieiro, cantos de oficios ou os cantos de andar o camiño. Ao igual que no caso das regueifas, chegaron a celebrarse competicións de alalás, o que dá idea da súa importancia na cultura popular.

Perfecto Feijoo (1858-1935), fundador do primeiro coro galego "Aires da Terra", foi un gran compilador e intérprete de alalás. Tamén o zanfonista ourensán Faustino Santalices recuperou, e gravou en disco, moitos cantos que poderían terse perdido.

## Notas 
## Véxase tamén
### Ligazóns externas 
* Alalás na folkoteca galega.
**Alalá do Cebreiro*, con zanfoña
* *Alalá para Lois, con gaita*
Lavochkin La-5

O **Lavochkin La-5** foi un caza soviético da segunda guerra mundial. Tratábase dun LaGG-3 remotorizado cun motor radial. O seu prototipo voou por primeira vez en marzo de 1942 e resultou ser máis rápido que o Bf 109F a baixa cota. Ordenouse a súa produción coa denominación La-5 e entrou en servizo no verán de 1942. Construíronse preto dos 10.000 exemplares.
Marco Vitruvio

[miniatura|[Home de Vitruvio, de Leonardo da Vinci.]]
**Marco Vitruvio** (*Marcus Vitruvius Pollio*) foi un arquitecto romano que viviu no século I a.C. Non se coñece con exactitude cando existiu, mais tense calculado o seu nacemento arredor do 90 a.C, e o pasamento sobre o ano 20 d.C.

Logo de ter sido soldado na Galia, en Hispania e en Grecia , foi tamén construtor de aparellos bélicos. Fíxose arquitecto en Roma. Conta de si mesmo que non é alto e que lamenta os estragos da idade. A súa prosa, á vez técnica e imaxinativa, implica esencialmente o uso de frases curtas, con vocabulario que semella ter sido o dos artesáns.

Vitruvio foi a un tempo un vulgarizador e un compilador; ténselle atribuído a invención do *módulo quinario* da construción de acuedutos; porén non é senón o depositario dunha tradición xa antiga.

## *De Architectura* 
Foi autor dun célebre tratado de arquitectura, *De Architectura* (*Sobre a Arquitectura*, ás veces citado como *Os dez libros da arquitectura*), probablemente escrito na etapa final da súa vida, que dedica ao emperador Augusto. Este libro é presentado como unha enciclopedia das técnicas da Antigüidade romana, no que fai a loa, para o seu egrexio destinatario, da función de *architectus*, intermediario entre o arquitecto grego e o enxeñeiro militar romano; louvanza moi necesaria, porque parece que en Roma, ese oficio non estaba máis considerado que o dun simple artesán. Ora ben, segundo Vitruvio, a arquitectura é *ciencia que se adquire pola práctica e a teoría*. O Arquitecto debe posuír numerosos coñecementos de xeometría, deseño, historia, matemáticas e óptica.

É o único escrito de arquitectura que nos chegou da Antigüidade, e os arquitectos do Renacemento como os italianos Sebastiano Serlio e Andrea Palladio inspiráranse nel dabondo; mesmo usouse ata nos períodos clasicistas e barroco, cando Claude Perrault (1613-1688) comeza a reducir o asunto á interpretación dos seus principios.

A Idade Media descoñece a Vitruvio a pesar da existencia de varios manuscritos da súa obra. Débese ao erudito Leon Battista Alberti a recuperación da importancia de *De Architectura*, na década de 1420. Para fixar o texto da primeira edición impresa (Roma, 1486, impr. G. Herolt, 2 volumes in-folio), Sulpizio da Veroli viuse obrigado a escolmar varios manuscritos xa que ningún contiña o texto completo, aínda que manexou especialmente o manuscrito do Escorial (datado no século XI). A primeira versión en castelán realizouna Miguel de Urrea, aparecendo en Alcalá de Henares en 1582.

## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* John Summerson, *El lenguaje clásico de la arquitectura: de L.B. Alberti a Le Corbusier*. Barcelona. 1978 (trad. de The Classical Language of Architecture) - ISBN 84-252-0806-8
* Philippe Fleury, *La Mécanique de Vitruve*. Caen. 1993 - ISBN 2-905461-78-0
* José Luis González Moreno-Navarro, *El legado oculto de Vitruvio: saber constructivo y teoría arquitectónica*. Madrid. 1993 - ISBN 84-206-7116-9

### Outros artigos 
* Andrea Palladio 
* O home de Vitruvio
* Serlio
* Xerra acústica
Gloster Gladiator

O **Gloster Gladiator** foi un caza biplano británico usado durante a segunda guerra mundial. Foi o derradeiro caza biplano producido no Reino Unido e foi a espiña dorsal do mando de caza británico antes da guerra. Voou por primeira vez en 1934 como unha evolución do Gloster Gauntlet cun motor máis potente e a cabina pechada. Entrou en servizo en 1937 e fabricáronse 768 exemplares ata a primavera de 1940. 

Durante a guerra serviu en todos os teatros e nun gran número de forzas aéreas distintas, algunhas delas do Eixo. A RAF usouno en Francia, Noruega, Grecia, na defensa de Malta, Oriente Medio, e na breve guerra anglo-iraquí (durante a cal a Real Forza Aérea de Iraq estaba equipada de forma similar). Outros países despregaron o Gladiator, incluídos China contra o Xapón, a partir de 1938; Finlandia (xunto cos voluntarios suecos) contra a Unión Soviética na guerra de Inverno e na guerra de Continuación; Suecia como non combatente neutral (aínda que os voluntarios suecos loitaron por Finlandia contra a URSS como se dixo anteriormente); e Noruega, Bélxica, e Grecia resistindo a invasión do Eixo dos seus respectivos países.

## Especificacións
***Tipo**: monopraza de caza Gloster Gladiator Mk I.
***Planta motriz**: un motor radial Bristol Mercury IX de 840&nbsp;hp.
***Envergadura**: 9,38 m.
***Lonxitude**: 8,36 m.
***Peso máximo na engalexe**: 2.083 Kg.
***Velocidade máxima**: 253 millas/h a 14.500 pés.
***Alcance**: 428 millas.
***Armamento**: catro metralladoras de 7,7&nbsp;mm.