Nariz

O **nariz** () é unha protuberancia que forma parte do sistema respiratorio nos vertebrados. Trátase dun órgano do olfacto, sendo a entrada do tracto respiratorio. De conformación moi diversa pódese indicar que consta basicamente de dúas bolsas ou cavidades, unha no caso dos ciclóstomos, situadas na parte anterior da cabeza e abertas ao exterior por un número de orificios que oscila entre os dous pares por cavidade, no caso dos peixes e un nos outros vertebrados.

Nos seres humanos, o nariz está situado centralmente na cara; na maioría dos outros mamíferos atópase na parte superior do fociño. A forma do nariz humano está determinada polo óso etmoide e polo tabique nasal.

## Partes 
O nariz divídese en dous compartimentos separados polo tabique nasal, os cales teñen dous buracos de saída. Por outra banda, as fosas nasais rematan nunhas aberturas que comunican coa farinxe.

Nas paredes laterais das fosas nasais atópanse uns ósos esponxosos que se encargan de quentar e limpar o aire que vai cara aos pulmóns. Debaixo de cada un destes existen uns espazos denominados *meatos*, que son os que comunican o nariz cos seos paranasais.

A armazón ósea do nariz está constituída por ósos, cartilaxes duras e cartilaxes brandas. Os ósos duros forman a parte superior e os laterais da ponte, as cartilaxes forman os laterais das fosas nasais e o propio tabique nasal.

As paredes das fosas nasais están revestidas por mucosas que teñen como función esencial o acondicionamento do aire inhalado. Ademais, a mucosa atrapa o po e os xermes do aire, cando este se introduce polo nariz.

### Peixes 
Nos peixes ágnatos (sen mandíbulas) hai unha estraña fosa nasal situada na liña media da cabeza. Esta fosa comunícase a través dun conduto cunha dilatación en forma de saco onde se atopa o epitelio sensorial olfactivo que, á súa vez, está conectado por medio de dous nervios co cerebro anterior.

Os peixes gnatóstomos xa presentan fosas bilaterais, polo que os condrocitos presentan, a ambos os dous lados da cabeza, dúas fosas olfactivas, iguais á dos agnatos, ao estaren cubertas de epitelio sensorial e comunicadas co saco olfactivo, tamén presentan outra abertura posterior que permite a saída do caudal acuoso. Nos osteoctios a fosa nasal é xa unha canle completa cunha abertura anterior e posterior.

Os dipnoos ou peixes pulmonados teñen a capacidade de respirar osíxeno a través dun pulmón rudimentario; as súas fosas nasais presentan unha abertura anterior preto do beizo superior e unha canle olfactiva que atravesa o padal, presentando un burato posterior no fondo da cavidade oral, formando unha primitiva coana. En tempos de desecamento, a abertura anterior permanece pechada pola mucosidade que rodea o peixe, polo que estas fosas seguen a ser un órgano puramente olfactivo.

### Anfibios 
Nos anfibios, a cavidade nasal comunícase coa farinxe e, polo tanto, co sistema respiratorio. As coanas están presentes e con elas a función ventilatoria do órgano nasal. O aparello olfactivo gaña en profundidade, presentando aberturas externas, canles olfactivas e un fondo con epitelio sensorial que se conecta co telencéfalo. As glándulas mucosas parecen humidificar o aire e a parte anterior da fosa desemboca na canle lacrimal, actuando como complemento humidificador. Ao adquirir función respiratoria, a anatomía nasal complícase, xa que obriga á aparición de estruturas para condicionar o aire, aumentando a súa complexidade e superficie e, de rebote, diminúe a importancia dos elementos olfactivos.

### Diferenzas entre mamíferos 
miniatura|Trompa dun elefante
Nos cetáceos, o nariz reduciuse aos orificios nasais e moveuse cara á parte de arriba da cabeza, co que obtiveron unha forma do corpo máis hidrodinámica e a posibilidade de respirar nun medio en que están sempre somerxidos. Polo contrario, o nariz do elefante, denominada  trompa, desenvolveuse facéndose longa e musculosa, até o punto de converterse nun órgano manipulador.

## Percepción da dirección 
O nariz húmido dos cans resúltalles útil para percibir a dirección. Os sensibles receptores de frío da pel detectan o punto en que o nariz se arrefría máis, mostrando ao can a dirección de onde provén o olor que acaba de percibir.

## Enfermidades do nariz 
* Sinusite. Inflamación da mucosa que recobre os seos paranasais, producida principalmente pola obstrución dos condutos que chegan ás fosas nasais.
* Rinite. Inflamación da mucosa das fosas nasais, xeralmente producida por arrefriado común o por alerxias.
* Epistaxe. Sangrado das fosas nasais, pode producirse por unha gran variedade de causas, entre as que destaca a hipertensión, a inflamación da mucosa ou os traumatismos dixitais.
* Furúnculo nasal. Absceso cutáneo producido pola infección bacteriana do folículo piloso.
* Hiposmia. Trastorno do sentido do olfacto que resulta na redución parcial da capacidade de percibir olores.
* Síndrome do nariz baleiro, en inglés *empty nose syndrome*(ENS). Termo médico cuñado polo doutor Kern en 1994 para denominar unha grave afección nasal de orixe iatroxénico que ten lugar cando o nariz se dana debido a unha excesiva resección ou redución dos  cornetes nasais inferiores.

## Rinoplastia 
[miniatura|Un paciente de rinoplastia tres días despois da operación. Os procedementos incluíron a redución do óso dorsal e o restablecemento e perfeccionamento da [cartilaxe da punta nasal. A coloración típica orbital tamén está presente a causa dun trauma e os trastornos dos vasos sanguíneos arredor dos ollos. Tamén hai unha férula]]
Xa antigamente eran coñecidas as intervencións de rinoplastia (cirurxía nasal): na India e Exipto xa se realizaban operacións de nariz contra o 2500 a.C., se ben eran de orde reparadora, debido, principalmente ao costume de amputar este órgano a inimigos e malfeitores. A finais do século XX multiplicáronse exponencialmente as intervencións de rinoplastia nun sentido estético, converténdoa nunha das operacións máis realizadas neste aspecto. Dende a década de 1980 as técnicas de rinoplastia evolucionaron enormemente: a rinoplastia aberta permite unha exposición e visualización completa do esqueleto nasal, o que permite que a corrección sexa moito máis precisa.

A rinoplastia secundaria ou rinoplastia revisional é aquela que se realiza en pacientes que tiveron cirurxía nasal previa e deben someterse a unha nova intervención para resolveren problemas que non se solucionaron na primeira cirurxía ou complicacións da mesma.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Esquema de la estructura de la nariz 
* Anatomía de la nariz