Ellen Terry

**Ellen Terry** GBE, nada en Coventry o 27 de febreiro de 1847 e finada en Small Hythe o 21 de xullo de 1928, foi unha actriz teatral inglesa. Terry chegou a ser a actriz líder entre as intérpretes británicas de Shakespeare.

## Traxectoria 
Alice Ellen Terry naceu en Coventry, Inglaterra, no seo dunha familia do teatro. Os seus pais, Benjamin e Sarah Ballard, foron actores dunha compañía de xiras con sede en Portsmouth, e tiveron once fillos, dos que polo menos cinco foron actores: Florence, Fred, Kate e Marion. Outros dous irmáns, George e Charles, dedicáronse á dirección teatral. Kate foi unha actriz de éxito ata o seu matrimonio e retiro da escena en 1867. Tivo un fillo lexítimo co arquitecto Edward Godwin, quen seguramente foi o seu descendente máis recoñecido, o actor, director escenógrafo Gordon Craig.

### Inicios 
A primeira actuación teatral de Terry foi aos oito anos de idade, xunto con Charles Kean no papel de Mamillius na obra de Shakespeare *Conto de invierno*, representada no Teatro Princess de Londres en 1856. Tamén interpretou os papeis xuvenís de príncipe Arthur en *O rei Xoán* e Puck en *Soño dunha noite de San Xoán*; seguiu actuando no Princess ata o retiro de Kean en 1859. Nos seguintes dous anos, Terry e Kate viaxaron representando obras e escenas, acompañados polos seus pais e por un músico.

En 1867, Terry actuou en varias pezas de John Taylor, incluíndo ''A Sheep in Wolf's Clothing* no Teatro Adelphi, *The Antipodes* no Teatro Royal de Drury Lane e *Still Waters Run Deep* no Queen. Ese mesmo ano traballou xunto a Henry Irving en *Katherine and Petruchio*, a versión nun acto de *Taming of the Shrew'' escrita por David Garrick, e representada no Queen's Theatre. En 1868, Terry iniciou unha relación co arquitecto e deseñador Edward William Godwin, a quen ela coñecera uns anos antes, e co cal se foi vivir nunha casa chamada Pigeonwick, en Harpenden, Hertfordshire, retirándose da interpretación durante seis anos. Non chegaron a casar, xa que Terry aínda estaba casada con Watts e non se divorciaron ata 1877, o cal motivou unha situación escandalosa para a época. Con Godwin tivo unha filla, Edith Craig, en decembro de 1869, e un fillo, Edward Gordon Craig, en xaneiro de 1872.

Nun ambiente de dificultades económicas, a relación con Godwin arrefriou en 1874, e Terry volveu á súa carreira interpretativa, separándose de Goodwin en 1875. En 1874, Terry actuou en diferentes obras de Charles Reade, incluíndo o papel de Philippa Chester en *The Wandering Heir*, o de Susan Merton en ''It's Never Too Late to Mend*, e o de Helen Rolleston en *Our Seamen*. O mesmo ano traballou en  The Crystal Palace con Charles Wyndham interpretando a Volante en *The Honeymoon*, obra de John Tobin, e a Kate Hardcastle en *She Stoops to Conquer*, de Oliver Goldsmith.

#### Shakespeare, Irving e o Lyceum 
[miniatura|esquerda|200px|Como [Lady Macbeth, por John Singer Sargent, 1889]]
[miniatura|200px|[Catarina de Aragón|Catarina. *Henrique VIII*.]]
[miniatura|200px|Xinebra. Vestiario: [Edward Burne-Jones|Burne-Jones.]]
En 1875, Terry tivo unha aplaudida actuación como Portia en *O mercador de Venecia*, representada no Teatro Prince of Wales. Oscar Wilde escribiu un soneto tras vela no papel:

Posteriormente retomou o papel moitas veces na súa carreira, ata a derradeira delas no Teatro Old Vic de Londres en 1917. En 1876 foi Lady Teazle en *The School for Scandal* e actuou na obra de William Gorman Wills *Olivia*, entre outras interpretacións. Terry casou de novo en novembro de 1877, con Charles Clavering Wardell Kelly, actor e xornalista, mais separáronse antes da morte del en 1885.

En 1878, con 30 anos de idade, Terry uniuse á compañía de Henry Irving no Teatro Lyceum de Londres como primeira actriz, comezando as súas actuacións co papel de Ofelia fronte ao Hamlet de Irving. Axiña, Terry foi recoñecida como a primeira intérprete de Shakespeare en Gran Bretaña, e xunto a Irving, reinou durante máis de vinte anos ata deixar o Lyceum en 1902. A súa produción en 1879 de *O mercador de Venecia* mantívose en cartel 250 noches, algo pouco habitual, e a iso seguiron outros éxitos, tanto con Shakespeare como con outras obras de primeira fila. así como Pauline en *The Lady of Lyons*, obra de Edward Bulwer-Lytton (1878). Outros papeis foron os de Xulieta, Cordelia en *O rei Lear*, Jeanette en *The Lyons Mail* (obra de Charles Reade, 1883), Margaret en *Fausto* (de William Gorman Wills, 1885), Lady Macbeth en *Macbeth* (1888), a raíña Catarina en *Henrique VIII* (1892), Rosamund de Clifford en *Becket* (de Alfred Tennyson, 1893), Xinebra en *King Arthur* (de J. Comyns Carr, con música incidental de Sir Arthur Sullivan, 1895), Imogena en *Cymbeline* (1896), e a personaxe principal na obra de Victorien Sardou e Émile Moreau *Madame Sans-Gêne* (1897).

Terry debutou nos Estados Unidos en 1883, co papel da raíña Henrietta fronte a Irving en *Charles I*. Entre os outros papeis que ensaiou nesta xira e noutras con Irving figuran os de Jeanette en *The Lyons Mail*, Ofelia, Beatriz, Viola, e a súa personaxe máis famosa, Portia.

### Shaw, Ibsen e Barrie 
En 1903, Terry iniciou unha nova aventura, tomando a dirección do Teatro Imperial co seu fillo, despois de que o seu socio, Irving, finalizase o seu compromiso co Lyceum en 1902. Aquí tiña un control artístico total e podía escoller os traballos en que ía actuar, como Irving fixera no Lyceum. A nova empresa enfocouse nas obras de George Bernard Shaw e de Henrik Ibsen, incluíndo deste último a peza *Os guerreros de Helgeland*, representada en 1903 con Terry como Hiordis. Durante este tempo Terry trabou amizade e unha famosa correspondencia con Shaw. Foi Nance Oldfield en *Pageant of Famous Women*, escrita en 1909 por C. Hamilton e a súa filla, Edith. En 1910 viaxou de novo polos Estados Unidos con grande éxito, actuando, dando recitais e conferencias sobre as heroínas de Shakespeare.

De volta a Inglaterra, realizou papeis como o de Nell Gwynne en *The First Actress*, de Christopher St. John (Christabel Marshall; 1911). Tamén en 1911, gravou escenas de cinco papeis de Shakespeare para a Victor Talking Machine Company En 1914, viaxou por Australia e os Estados Unidos, de novo recitando e dando conferencias sobre heroínas de Shakespeare. En 1916, foi Darling na peza de Barrie *The Admirable Crichton* (1916). Durante a primeira guerra mundial actuou en actos benéficos relacionados coa contenda.

### Cinema e últimos anos 
miniatura|250px|Smallhythe, domicilio de Ellen Terry en 1900-28.
En 1916, actuou no seu primeiro filme, *Her Greatest Performance*, no papel de Julia Lovelace, aínda que continuou actuando en Londres e en xiras. Rodou varios filmes máis ata 1922, incluíndo *The Invasion of Britain* (1918), *Pillars of Society* (1918), *Victory and Peace*, *Potter's Clay* (1922) e *The Bohemian Girl*, na que interpretaba a neneira Buda, xunto a Ivor Novello e Gladys Cooper (1922). Continuou a dar conferencias sobre Shakespeare por Inglaterra, os Estados Unidos e o Canadá. O seu derradeiro papel no teatro foi como a nutriz en *Romeu e Xulieta*, no Teatro Lyric en 1919. En 1920 retirouse da escena, e en 1922 do cinema.

En 1925 Terry foi nomeada dama gran cruz da Orde do Imperio Británico. Nos seus últimos anos, perdeu gradualmente a vista e sufriu demencia senil. Faleceu no seu domicilio preto de Tenterden, Kent, Inglaterra, aos 81 anos de edad. Foi incinerada e as súas cinsas descansan nunha urna de prata na igrexa St. Paul, en Covent Garden, Londres, igrexa coñecida como dos actores.

Entre os seus descendentes figuran o actor sir John Gielgud e a cantante Helen Terry.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Auerbach, Nina. *Ellen Terry: Player in Her Time* (1987) W. W. Norton; (1997) University of Pennsylvania Press ISBN 978-0-8122-1613-4
* Scott, Clement.  *Ellen Terry'' (1900) Frederick A. Stokes, Nova York
* "Drama: This Week." The Athenæum. 19 de xaneiro de 1895, páx. 93.
* Goodman, Jennifer R. "The Last of Avalon: Henry Irving's King Arthur of 1895." Harvard Library Bulletin, 32.3 (verán de 1984) páx. 239-55.
* Hartnoll, Phyllis e Peter Found, *The Concise Oxford Companion to the Theatre*. (1992) Oxford University Press ISBN 0-19-866136-3
* Manvell, Roger. *Ellen Terry*. Nova York: G. P. Putnam's Sons, 1968.
* Prideaux, Tom.  *Love or Nothing: The Life and Times of Ellen Terry* (1976) Scribner.
* Scott, Clement. *Ellen Terry*. Nova York: Frederick A. Stokes Company, 1900.
* Shearer, Moira.  *Ellen Terry* (1998) Sutton.

;Autobiografías e correspondencia:
* *The Story of My Life: Recollections and Reflections* (1908) Londres: Hutchinson & Co.; (1982) Schocken Books
* *The Heart of Ellen Terry* (1928) Ed. Stephen Coleridge [anon.] Londres; Mills & Boon, ltd.
* *Ellen Terry and Bernard Shaw: A Correspondence; and The Shaw-Terry Letters: A Romantic Correspondence* (Christopher St. John, Editor)

### Ligazóns externas 
* Ellen Terry en Family Records Centre
* Find a Grave
* Traballos de Terry con fotos
* Perfil e fotos de Terry 
* Bibliografía sobre Terry
* Material sobre Terry
* Fotos de Terry e do seu funeral 
* Pinturas e outras imaxes de Terry 
* Debuxo de Terry como Portia 
* Debuxo de Terry e de Irving como Ofelia e Hamlet, e información da web People Play
* Fotos