Bululú

O **bululú** era un solitario actor ou humorista que viaxaba a pé de cidade en vila realizando breves representacións, interpretando todos os personaxes que aparecían na loa, farsa ou entremés escollidos do seu variado repertorio (en palabras de Francisco de Quevedo), un *«bufo farandulero miserable»*). A súa orixe sitúase no Reino de Galicia cara a finais do século XVI, aínda que o espírito do personaxe debeu estar inspirado nos xograres italianos medievais e no teatro isabelino renacentista.

## Termo 
### Uso na literatura 
O **bululú** aparece citado en *El viaje entretenido*, de Agustín de Rojas Villandrando, en 1603, onde se recollen até oito tipos de compañías de teatro ambulante da época: *bululú, ñaque, gangarilla, cambaleo, garnacha, bojiganga, farándula* e *compañía*.

Na entretida descrición de Villandrando (presentada como un diálogo teatral), menciónase ao cura da vila como un 'empresario' improvisado e eficiente que preparará a representación do cómico forasteiro e organizará a recollida de moedas do público ocasional, na que segundo Rojas "non poderán faltar o barbeiro e o sacristán" (hipérbole de público diminuído). As loas e entremeses terían lugar nunha praza ou rúa da vila, e se for posible sobre un cofre ou obxecto similar que servise de escenario mínimo. A maior graza e destreza do humorista, que presentará cada un dos personaxes ao público, será darlle voz a todos, cambiando de rexistro tras os anuncios *"agora sae a dama"* ou *"o galán constéstalle".*

Aparece tamén en *Estebanillo González*, de 1646, e nas "Zahurdas" do seu libro dos *Soños*, Francisco de Quevedo escribía: *«Los bufones en racimo son los faranduleros miserables de bululú».*

### Variantes 
En dicionarios de castelán aparecen as variantes ***bululú***, ***bololó*** e ***boroló***  referido ao comediante que representaba obras el só, mudando a voz, e tamén, especialmente en América Latina, barullo, rebumbio ou escándalo, escrito para esta acepción en portugués ***bololô**.*

**Bululú** en *La vida y hechos de Estebanillo González* aparece como "tropa *representativa* de infantería" e coa grafía ***bolulu*** (noutras edicións posteriores aparece como ***bolulo***, ***bolula***, e no estudo sobre *La novela picaresca española* (1943), de Ángel Valbuena Prat, de novo como ***bolulu***. 

Nos *Sueños* de Quevedo aparece coa mesma grafía que dan os dicionarios de castelán da RAE a partir de 1822, a empregada por Rojas Villandrando.

### Uso contemporáneo 
A técnica elemental do bululú, dando vida camaleonicamente á súa narración e obrigando ao espectador a usar a súa imaxinación, foi recuperada séculos despois en montaxes populares actuais, como os dos cómicos televisivos ou os contacontos.

Foi un personaxe grotesco nunha das traxicomedias de Valle Inclán e un recurso habitual na obra de dramaturgos modernos como Dario Fo, e a finais dos anos 60 deu nome a un dos primeiros grupos de vangarda de teatro independente en Madrid.

Na Arxentina, durante a segunda metade do século XX, José María Vilches fíxose famoso baixo o nome artístico de *El Bululú*. 

Nos primeiros anos do século XXI, existiu en Francia unha compañía de orixe arxentina con este nome.

En Madrid hai unha sala teatral e unha escola de cine e teatro con ese nome e tamén se escribiron varias pezas co título "Bululú" ou "El bululú". 

En Valladolid unha compañía de Teatro chámase *Bololó Teatro.*

Barriga verde publicou, a mediados do século XX, a revista *Bululú. A revista dos Títeres.* 

Na Coruña hai unha editorial chamada Bululú que publica en galego e castelán.

O autor Cándido Pazó escribiu *O bululú do linier,* estreada en Compostela en 1999 con Josito Porto, foi traducida tamén ao castelán e incluída no volume colectivo *Al borde del área*.

A editorial pontevedresa Kalandraka publicou un libro infantil titulado *Bulubú*.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Entrada no "Proxecto TC/12 sobre Patrimonio Teatral Español Acceso o 15 de agosto de 2013
* Notas sobre bululú no tesauro do CVC Consultado o 1 de outubro de 2013