José Ernesto Díaz Noriega

**José Ernesto Díaz Noriega**, nado en Barcelona en 1912 e finado en Madrid o 21 de febreiro de 2002, foi un director de cinema afeccionado, coñecido principalmente por *El cine amater* (1965).

Viviu e filmou en Madrid, nos anos 1930, e vinte anos despois en Galicia. Adoitaba asinar os seus filmes como JEDN ou Díaz-Noriega. Na película *Os Suevos* (1974) asina como Xosé E. Díaz-Noriega, e como X. E. Díaz-Noriega nos créditos de *Illa* (1976), na que aparece como actor.

A finais da década de 1980, xa xubilado, mudouse a Madrid.

## Traxectoria 
Casado con Julia Villalva Aguirre, durante a guerra civil española combateu co exército franquista, logo de que o seu sogro Federico Villalva, habilitado do Congreso dos Deputados, fose asasinado xunto ao seu fillo Bernardo, o 7 de xuño de 1936 nos arredores de Madrid.

Traballou como enxeñeiro agrícola en Valencia, Madrid e na Coruña, onde chegou a principios de 1960,  Foi membro fundador, en 1963, do Club de Cine Amateur da Coruña, dependente da Asociación fotográfica de educación e descanso. Tamén foi o primeiro presidente da Asociación de cine de Galicia. Dirixiu o Certame de Cine de Humor da Coruña e foi xurado de moitos festivais. *Banderas victoriosas* (1939), tamén coñecida como *Trailer*, é unha parodia ou "caricatura" do desfile da vitoria franquista.

*Sever Odnum*, ou *El mundo al revés* (1964), é unha aparente obra vangardista que na realidade está parodiando "os filmes pretensiosos", cheos de "simbolismos de patacón", presentados por Font e Pruna no II festival de Cine de Humor da Coruña. Os nomes destes cineastas cataláns repítense burlonamente na banda sonora.

As súas películas e sonorizacións teñen unha forte compoñente política. O seu filme *Os Suevos* (1974), que naceu como encargo familiar, foi incautada en 1974 polo gobernador civil durante as Xornadas de cinema de Ourense, polas súas referencias políticas e irreverencia relixiosa.

*Al-nasr al-tair* (1969) foi un encargo institucional do concello de Carballo con motivo dunha homenaxe a Eduardo Pardo, xeneral de aviación. Díaz Noriega remontou as imaxes da cerimonia con irreverente humor, rompendo a sincronización de imaxe e son. O concello negouse a pagar pola película, polo que acabou nos tribunais, onde Díaz Noriega foi recoñecido como autor da montaxe e por tanto do significado da película, por moito que as imaxes en sí non estiveran rodadas por el.  O título *Al-nasr al-tair*, que Díaz Noriega tirou dun artigo de Álvaro Cunqueiro na revista Destino, é o nome árabe da estrela Altair (Alpha Aquilae) e significa "aguia voadora".

## Sonorizacións 
Díaz Noriega sonorizou películas mudas (de Buster Keaton, Charles Chaplin, Ernst Lubitsch, Murnau, Fritz Lang, Eisenstein), desde unha óptica humorística e política. Nalgunhas destas sonorización simplemente actualiza o argumento, pero a outras lles aplica un proceso de "deturpación" ou *détournement* (ao estilo das películas de René Viénet) que cambian e subverten por completo o seu significado. A súa adaptación de *Nosferatu* (Murnau, 1922), titulada *Manuscrito encontrado en Zarazwela o Nos fera tu la pugnete* (1977), é unha sátira política dos anos da Transición española. A súa *Metrópolis* (sonorización da obra de Fritz Lang de 1926) introduce a diglosia existente en Galicia, ademais da dicotomía de clase, ao facer falar galego ás clases traballadoras do submundo e español ás clases dominantes. Esta utilización do galego é similar á empregada nas sonorizacións de *Alexander Nevski* (Eisenstein), na que emprega o galego cando falan os tártaros, e na de *The Iron Horse* (John Ford), na que os nativos americanos falan galego.

En *Sangre y arena* (sonorización de *Blood and Sand*, Fred Niblo, 1922), "nova versión musical falada en andaluz, con subtítulos en inglés", que inclúe a *Carmen* de Bizet e cancións de Antonio Machín, Sara Montiel, "La banda está borracha" e "Son tus perjúmenes mujer". Tanto polo seu activismo cinematográfico como pola súa filmoteca persoal, así como pola súa destreza técnica, Díaz Noriega converteuse nunha "especie de pai espiritual" ou "padriño" dun grupo de xoves cineastas (Carlos L. Piñeiro, Xavier Villaverde, Manuel Abad, Enrique Baixeras) que darían pé á fundación dos colectivos Imaxe, Lupa ou Enroba.

## Filmografía 
* *Las ninfas de la charca* (1935, 8mm)
* *El viejo parque del Oeste* (1936)
* *Revista 8. Apuntes del 36 al 39* (1939)
* *Un frente en calma* (1939)
* *Banderas victoriosas* (1939)
* *Pastizales* (1962)
* *Los viernes de moda* (1963)
* *El martes pasado en Marined* (1963)
* *Nuestros montes, nuestros pinos* (1963)
* *Dos versiones del mar* (1964)
* *Marinona marinera* (1964)
* *Sever Odnum (Mundo al revés)* (1964) (codirixida por Rafael Luca de Tena)
* *El cine amater* (1965)
* *El Jurado* (1965)
* *Bosques de Galicia* (1966) (realizado con Guillermo Camarero) Pero Díaz Noriega estaba especialmente orgulloso do Premio Tesoiras de Prata Delmiro de Caralt concedido polo Festival de Cinema Amateur de Barcelona. *Dos versiones del mar* obtivo o primeiro premio no Certame Internacional de Cine do Mar de Santander, e *El jurado* gañou o primeiro premio do Festival de Oviedo.

En 2003 a súa obra foi depositada na Filmoteca Española.

En 2006 Marcos Nine rodou a mediametraxe biográfica *Pensando en Soledad* e a curtametraxe *J.E.D.N.*, versión reducida da anterior.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Consello da Cultura Galega (2004), *Libro branco de cinematografía e artes visuais en Galicia*, Santiago de Compostela, ISBN 84-95415-96-8
* Contel, Agustín (1966). "Galería de cineístas. José E. Díaz Noriega". Otro Cine, Año XV, Nº 80, setembro-outubro 1955, p. 24.
* Cuesta, Xoán; Folgar, Xosé Mª (1983, abril-maio-xuño). "JEDN. José Ernesto Díaz Noriega". Grial, Tomo XXXI. Galaxia, pp. 142-154.
* Cuesta Pastor, Juan (2020). "José Ernesto Díaz-Noriega, cineasta amateur. Un cineasta adelantado a su tiempo"
* Gómez Viñas, Xan (2015). *Do amateur ao militante: Implicacións políticas e estéticas do cinema en formato non profisional na Galiza dos anos 70*, USC (tese de doutoramento).
* Gómez Viñas, Xan (2018). "O Cine en Galiza, un relato discontinuo", en Ledo Andión, Margarita (ed.), *Para unha historia do cinema en lingua galega. [1] Marcas na paisaxe*. Galaxia, ISBN 978-84-9151-172-4
* Martín, José Manuel; Navarro, Alejandro (2020). "José Ernesto Díaz-Noriega, cineasta amateur. JEDN. Pasen y vean". *Flores en la sombra*, Filmoteca española.
* Menchón, Manuel (2020). "José Ernesto Díaz-Noriega, cineasta amateur. Juego y magia"
* Pagán, Alberte (2020). "Illas descoñecidas", en Ledo Andión, Margarita (ed.), *Para unha historia do cinema en lingua galega. [3] De illas e sereas*. Galaxia, ISBN 978-84-9151-488-6
* Tenreiro Uzal, Cibrán (2020). "Entre illas. Reciclaxe e arquivo no cinema galego", en Ledo Andión, Margarita (ed.), *Para unha historia do cinema en lingua galega. [3] De illas e sereas*. Galaxia, ISBN 978-84-9151-488-6
### Ligazóns externas 
* Sever Odnum en YouTube
* El cine amater en Vimeo
* Una idea, un esfuerzo, una realidad en Vimeo
* Los vampiros de la Transición, por Enrique Piñuel, en *El Salto Diario* (23/03/2019)
* Illa (Carlos L. Piñeiro, 1976) en YouTube
* JEDN (Marcos Nine, 2006) en YouTube