Lingua estoniana

O **estoniano** (*eesti keel*, IPA: ) é a lingua oficial da Estonia, falada por preto de 1,1 millón de persoas. É unha lingua fino-ugria e intimamente ligada ao finés, falado do outro lado do Golfo de Finlandia (ambas as dúas linguas son mutuamente intelixíbeis), a lingua võro, e o saami, falado no norte da Finlandia. Máis afastadamente está relacionado coa lingua húngara. Por contra, o estoniano non ten relación co letón nin tampouco coa lingua rusa.

## Fonoloxía 
Hai en estoniano nove fonemas relativos ás vogais simple — **a e i o u** **õ** [] **ä** [æ] **ö** [ø] **ü** [y] — os cales presentan tres duracións distintas. Desas, a simple e a longa son segmentalmente fonémicas, sendo o terceiro nivel de duración só suprasegmentalmente fonémico, presentando tamén cun contorno tonal distintivo. A ortografía estoniana distingue só as vogais curtas e as longas (denotadas pola súa duplicación). Hai tamén 19 ditongos (Hint 1978); e tamén se atopan agrupamentos polisilábicos de vogais.

Hai unha serie de consoantes oclusivas xordas e non aspiradas, con tres duracións fonémicas, representadas **b d g**, **p t k** e **pp tt kk**. O resto das consoantes tamén presenta distinción na duración, mais na escrita só son distinguidas as consoantes curtas e longas. Como nas vogais, dous niveis de duración segmental son fonémicos, e o terceiro nivel é suprasegmentalmente fonémico. Por exemplo, para o fonema 'n': curto - 'n' en *lina* "pano das mans", longo 'n' en *linna* "da cidade" e extralongo 'n' en *linna* "para a cidade".

As fricativas son **s h**, alén de **f š ž z**, usadas en empréstitos. As demais consoantes son **j l m n r v**, alén das alofónicas velares nasais **nk** e **ng**. As consoantes poden palatalizarse, mais esa distinción non se marca na ortografía. A palatalización ocorre antes das vogais frontais. Cerca do 0,15% do léxico presenta total palatalización fonémica, cando ocorre sen unha vogal frontal.

A tonicidade das palabras recae na primeira sílaba. Con todo, os empréstitos internacionais e as consoantes extralongas alteran en parte ese padrón.

## Gramática 
Tipoloxicamente, o estoniano presenta características de linguas tanto aglutinatinantes como sintácticas. Ao longo da súa historia, a lingua alemá tivo unha forte influencia sobre o estoniano, tanto no vocabulario como na sintaxe.

#### Morfosintaxe 
En estoniano, non hai xénero gramatical, mais os substantivos e adxectivos declínanse en catorce casos. A maioría dos casos en estoniano denota relacións que outras linguas son expresas polo uso de preposicións.

Abaixo está un exemplo das declinacións da palabra *auto*, que significa coche:

Só tres dos casos enriba teñen función gramatical: o nominativo (o axente/suxeito da frase), o acusativo (o obxecto directo) e o partitivo (obxecto parcial).

#### Pronomes 
Hai dous tipos de pronome para cada persoa en estoniano. Un, máis longo, para cando o foco está no axente e outro máis curto para cando o foco está na acción. Son:

##### Singular 
##### Plural 
Como non hai xénero nese idioma, non hai diferenza entre "el" e "ela" ou "eles" e "elas".

#### Verbos 
O sistema de conxugación verbal non presenta distinción entre os tempos presente e futuro (a forma do presente utilízase en ambos contextos coa adición de marcadores de tempo), e hai formas especiais usadas para expresar unha acción iniciada por un suxeito indeterminado (o "impersoal").

O infinitivo dos verbos en estoniano é sempre terminado por *-ma*. A conxugación no presente se dá coa xunción dos seguintes morfemas na raíz do verbo:

Verbo *istuma* (sentar)

**mina** istu**n**
**sina** istu**d**
**tema** istu**b**

**meie** istu**me**
**teie** istu**te**
**nemad** istu**vad**

#### Negación 
A negación faise engadindo a palabra **ei** antes do verbo:

mina **ei** istu; sina **ei** istu etc

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Wikipedia en estoniano
* Traducións da Biblia ao estoniano
* Dialecto de Tartu
* Dialecto de Mulgi