open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Liga Komunista Iraultzailea

A **Liga Komunista Iraultzailea** (**LKI**, en galego *Liga Comunista Revolucionaria*) foi un partido político vasco xurdido na década dos 70 e que desapareceu (tras unirse a Movemento Comunista de Euskadi) a principios dos 90 para dar orixe a Zutik e Batzarre. O partido era de ideoloxía comunista e estaba integrado na organización española Liga Comunista Revolucionaria, de filiación trotskista e irmá da LCR francesa.
Xeración de antre dous séculos

A **Xeración de antre dous séculos** foi nomeada por Xosé Luís Méndez Ferrín e comprendía a tódolos escritores galegos nados entre 1869 e 1879. Estes escritores serían os protagonistas da transición da Literatura galega do século XIX ó século XX.

O nome foi tomado dunha obra de Xerardo Álvarez Limeses que xunto con Antonio Noriega Varela e Ramón Cabanillas, entre outros, formarían parte desta xeración.

## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 

### Outros artigos 
* Literatura galega do período intersecular
Moravia

**Moravia** (*Morava* en checo e eslovaco) é unha das tres partes que conforman a República Checa, xunto con Bohemia e a Silesia checa. Limita ó O con Bohemia, ó S con Austria (estado de Baixa Austria), ó SL, L e NL coas rexións eslovacas de Trnava, Trenčín e Žilina respectivamente, ó NL e N coa Silesia checa, e ó N coa Silesia polaca.

O seu nome vén do río Morava, preto do cal se estableceu un grupo de eslavos pouco antes do ano 600. Os habitantes de Moravia falan diversos dialectos do checo.

Actualmente Moravia está dividida nas rexións de Moravia Meridional, Zlín, e parte das rexións de Moravia-Silesia, Olomouc, Pardubice, Vysoc(ina e Bohemia Meridional. A súa capital e principal cidade é Brno.

## Historia 
Poboada polos moravos, un pobo eslavo, dende o século V. A finais do século VI foi invadida polos ávaros, que estableceron un imperio entre o Elba e o Dniéper.Tras varios intentos de se desembarazar do xugo ávaro, estes son finalmente derrotados por Carlomagno a fins do século VII, e Moravia pasa a ser tributaria do Imperio Franco. A principios do século IX Mojmir crea o Reino de Moravia, que se converterá, baixo os seus sucesores Rotislav e Svatopluk (rei entre 870-894), no Grande Imperio Moravo ou *Gran Moravia*, incluíndo a Moravia, Bohemia, Eslovaquia, o sur de Polonia e o oeste de Hungría. Nese período prodúcese a conversión ó cristianismo do territorio. No 863 arriban os monxes Cirilo e Metodio, enviados polo emperador de Bizancio, quen adaptan a liturxia da Igrexa ortodoxa grega ó idioma eslavo e fan oficial o alfabeto cirílico en todo o reino.

Tras ser derrotado polos maxiares no ano 906, os reinos veciños disputáronse Moravia. A partir do século XI, Moravia uniuse a Bohemia e en 1526 ambas quedaron baixo o dominio dos Habsburgo, introduciuse unha minoría de lingua alemá que no século XIX constituía o 29% da poboación.

## Notas
Codex Euricianus

O ***Codex Euricianus*** ou **Código de Eurico** foi un código de leis promulgadas polo rei visigodo Eurico cara ao 476 ou 483 en Tolosa ou ben en Arles é a colección existente máis antiga de leis escritas dunha poboación bárbara.

Realizouse para que servise de norma aos visigodos e regulase ás súas relacións con Roma. A obra de compilación foi obra de León de Narbona, un xurisconsulto romano e conselleiro do rei quen no seu contido, no que incluíu 350 cláusulas, está constituído non só por material xurídico xermánico senón que se reelaboran con apartados do dereito romano.

O códice Euriciano non só serviu de base para as codificacións posteriores dos reis visigodos, senón que tamén influíu na lei das liñaxes francas, burgundias, alamanas e bávaras, desempeñando un papel importante como mediador entre a lei vulgar romana e o mundo xermánico da Alta Idade Media.

## Notas
Ficobilina

miniatura|dereita|250px|A ficocianobilina é un exemplo de ficobilina.
As **ficobilinas** son uns pigmentos fotosintéticos que se atopan en cianobacterias e nos cloroplastos de algas vermellas, glaucófitas e algunhas criptomónadas. É un cromóforo tetrapirrólico aberto que se adoita unir covalentemente a proteínas hidrosolubles, formando unha ficobiliproteína.
 
A ficobilina absorbe ben baixas lonxitudes de onda do espectro visíbel: vermello, laranxa, amarelo e verde (que non absorbe ben a clorofila *a*). Isto explica a súa cor azulada. As ficobiliproteínas pasan despois a enerxía da luz absorbida ás clorofilas durante a fotosíntese.
Os organismos que viven en augas pouco profundas tenden a presentar ficobilinas que captan a luz amarelo/vermella, e os que viven en zonas máis profundas adoitan ter máis ficobilinas que captan a luz verde, que é relativamente máis abondosa alí.

As ficobilinas teñen fluorescencia a unha lonxitude de onda particular, polo que se usan con frecuencia en investigación como etiquetas químicas, por exemplo, unir ficobiliproteínas a anticorpos forma parte das técnicas da inmunofluorescencia.

## Estrutura química 
Quimicamente é un bilano que consta de 4 pirrois unidos mediante enlaces cis de xeito lineal.

## Tipos 
Hai catro tipos de ficobilinas:
# Ficoeritrobilina, que é vermella e forma parte da ficoeritrina.
# Ficourobilina, que é laranxa, que tamén forma parte da ficoeritrina.
# Ficoviolobilina (tamén chamada ficobiliviolina), que forma parte da ficoeritrocianina.
# Ficocianobilina (tamén chamada ficobiliverdina), que é azul e forma parte da ficocianina.

Poden atoparse en diferentes combinacións unidas a a proteínas formando ficobiliproteínas que lles confiren especiais propiedades espectroscópicas.

## Notas 
*
Fotosistema

Os **fotosistemas** son grandes complexos macromoleculares formados por proteínas e pigmentos (clorofilas, carotenoides) encargados de captar a enerxía electromagnética da luz e ceder electróns, procedentes da clorofila, aos transportadores de electróns da cadea tilacoidal. Son macromoléculas ancoradas na membrana do tilacoide e intimamente asociados a aceptores de electróns da membrana tilacoidal.

Nas plantas hai dous fotosistemas, fotosistema I e fotosistema II. O fotosistema II está asociado co complexo liberador de osíxeno, onde ten lugar a fotólise da auga que dá inicio á fase luminosa ou clara da fotosíntese, e ademais cede electróns. O fotosistema I só cede electróns.

Os fotosistemas constan dun **complexo antena**, onde están os pigmentos que captan a luz, vanse pasando a excitación uns a outros sen perderen electróns e canalizan a enerxía cara ao **centro de reacción**, que é a segunda parte do fotosistema, onde hai un dímero de clorofilas especial que perde electróns.

## Excitación e transferencia de enerxía
# Atrápase un fotón no complexo antena, e o electrón promove de orbital
# Transfírese por resonancia, esta enerxía, promovendo, coma unha onda do mar, os electróns cara ao centro de reacción
# No CdR, a clorofila pasa o seu electrón a un aceptor que se reduce, quedando ela empobrecida electronicamente, é dicir oxidada. Prodúcese unha reacción redox. O aceptor de electróns é a feofitina
# No fotosistema II prodúcese a fotólise da molécula de auga, os electróns sobrantes reducirán a molécula de clorofila oxidada no paso 3
Noah Gordon

**Noah Gordon**, nado en Worcester (Massachusetts) o 11 de novembro de 1926 e finado o 22 de novembro de 2021, foi un novelista estadounidense.

## Traxectoria 
Algún dos temas tratados nas súas novelas son a medicina a través da historia, a ética médica e nos últimos anos, a inquisición e a historia da cultura xudía.

## Obras 
**Rabbi* (1965)
**The Death Committee* (1969)
**The Jerusalem Diamond* (1979)
**The Physician* (1986)
**Shaman* (1992)
**Matters of Choice* (1996)
**The Last Jew* (2000)
* *The Winemaker* (2012)

## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Sitio web oficial do escritor.
Glicosa

A **glicosa**, **glucosa** ou **dextrosa** é unha forma de azucre que se atopa nas froitas e no mel. É un monosacárido coa mesma fórmula empírica que a frutosa pero con diferente estrutura. É unha hexosa (6 átomos de carbono) do tipo aldosa (presenta e grupo carbonílico de tipo aldehido), mentres que a frutosa é do tipo cetosa (presenta o grupo carbonílico de tipo cetona).

Todas as froitas naturais teñen unha certa cantidade de glicosa (a miúdo con frutosa), que pode ser extraída e concentrada para preparar un azucre alternativo. Pero a nivel industrial tanto a glicosa líquida (xarope de glicosa) como a dextrosa (glicosa en po) obtéñense a partir da hidrólise enzimática do amidón procedente de cereais (xeralmente trigo ou millo).

A molécula (C6H12O6) é unha aldohexosa (aldehido pentahidroxilado) de tipo monosacárido. A glicosa é o segundo composto orgánico máis abundante na natureza, despois da celulosa. É a principal fonte de enerxía das células, mediante a degradación catabólica, e constitúe o compoñente principal de polímeros estruturais, como a celulosa, e de reserva enerxética, como o amidón.

Na súa forma (D-Glicosa) sofre unha ciclación cara a súa forma hemiacetálica para lograr as súas formas furano e pirano (D-glucofuranosa e D-glucopiranosa) que á súa vez presentan anómeros Alpha e Beta. Estes anómeros non presentan diferenzas de composición estrutural, pero si difiren polas súas características físicas e químicas. A D-(+)-glicosa é un dos compostos máis importantes para os seres vivos, incluíndo os humanos.

Na súa forma ß-D-glucopiranosa, unha molécula de glicosa únese a outra grazas ós -OH dos seus carbonos 1-4 para formar Celobiosa[1-4] a través dun enlace ß, e ó unirse varias destas moléculas, forma a celulosa.

## Glicemia 
A glicemia indícanos a taxa de glicosa no sangue. A glicemia normal establécese entre 0,8 e 1,1 gramos/litro. Esta taxa vén regulada polo fígado e polo páncreas. A glicosa almacénase no fígado en forma de glicóxeno e, cando o índice de glicemia baixa, un enzima encárgase de transformar o glicóxeno en glicosa e liberala no torrente sanguíneo. Pola contra, cando os niveis de glicemia son altos, unha hormona, a insulina, segregada polo páncreas axuda a que as células capten glicosa. No momento da contracción muscular, os músculos esixen glicosa e o fígado libéraa no torrente sanguíneo para que chegue ás células musculares.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Glícido
* Hipoglicemia
* Glicemia
* Glicosa 1-fosfato
* Glicosa 6-fosfato
Puntillismo

O **puntillismo** é un estilo pictórico no que se empregan pequenos puntos de cores primarias creando a impresión dunha ampla gama de diversos contrastes de cores. A técnica recala na habilidade do ollo e da mente do espectador para mestura-las cores vendo así cores secundarias. A técnica está relacionada co Divisionismo, unha variante máis desenvolvida. É un estilo con poucos pero importantes seguidores como Seurat, Signac, e Cross.

O termo foi creado por críticos de arte de finais da década de 1880 para critica-los traballos destes pintores. Hoxe en día emprégase sen matiz despectivo.
Amoxicilina

miniatura|Amoxicillin BP.
A **amoxicilina** é un antibiótico con anel beta-lactámico que impide ás bacterias a incorporación de peptidoglicano ás paredes bacterianas na fase de transpeptidación.

Por ser un antibiótico que actúa a nivel de parede bacteriana é de uso idóneo en humanos.

Coñécese comercial e popularmente (entre outros nomes) como *Clamoxyl* (R).

## Contraindicacións
Parece ser que o alcol reacciona coa amoxicilina modificando a súa estrutura química, e deixa de actuar como análogo na transpeptidación, perdendo así o seu efecto.
Las Riberas del Eo

***Las Riberas del Eo*** foi un periódico editado en Ribadeo entre 1881 e 1971.

## Historia e características 
Subtitulado *Periódico semanal de intereses generales, noticias y anuncios*, apareceu o 3 de xaneiro de 1881, sucedendo ao bisemanario *El Eo*. A partir de 1894 cambiou o seu subtítulo por *Periódico de información galaico-asturiana. Decano de la prensa provincial* e posteriormente por *Periódico Semanal Defensor de los Intereses Morales y Materiales de la Zona Oriental de Galicia y Occidental de Asturias*. O seu fundador, propietario e director foi José María Páez Cancio ata o seu falecemento en 1916. Despois dirixiuno Antonio Pérez Martínez e a partir de 1921 José María Puebla Pumariño que tamén era o seu impresor, redactor e vendedor. Incluíu noticias locais, traballos históricos e colaboracións de destacados personaxes da vila, ademais de artigos dos seus correspondentes en Buenos Aires e na Habana. A partir da guerra civil, tivo que adaptarse ás novas circunstancias políticas, polo que eliminou as colaboracións en galego. Entre os seus colaboradores figurou Federico Mediante Noceda. Cesou a súa publicación o 30 de xaneiro de 1971.

## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 

* 
### Outros artigos 
* Lista de publicacións impresas da provincia de Lugo
Heraldo de Vivero

***Heraldo de Vivero*** é unha publicación periódica que se edita en Viveiro dende 1912.

## Historia e características 
O seu primeiro número apareceu o 17 de febreiro de 1912 editado polo liberal Benigno López Muñoz. Estaba dirixido por Pedro Pérez Barreiro, que finou en 1912, sucedeuno Esteban Fernández Temprano e despois Antonio Vale, continuou Francisco García ata 1923, cando Benigno López lle traspasou a Ramón Canosa a responsabilidade de dirixir e imprentar o periódico. A finais dos anos vinte foi director Salvador Pérez-Labarta Pillado. Por mor da Guerra Civil española tivo que deixar de publicarse en 1937, volveu saír brevemente de 1963 a 1966. En 1966 unha aplicación estrita da Lei Fraga obrigou a pechar o periódico durante un ano. En 1968 dirixido por Xosé Trapero Pardo volveu á rúa con periodicidade semanal. O seu actual director é Juan Carlos Neira Brochs, fillo de Luis Neira, que foi impresor, redactor e director durante décadas.

## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* 
* 
* Mandiá, Diana (28/2/2012), "El semanario local más veterano cumple un siglo" *El País* .
* 

### Outros artigos 
* Lista de publicacións impresas da provincia de Lugo
### Ligazóns externas 
* Heraldo de Vivero cumple un siglo de vida número especial do periódico do 17 de febreiro de 2012.
Alfons Mucha

**Alfons Maria Mucha**, nado en Ivančice (Moravia) o 24 de xullo de 1860 e finado en Praga o 14 de xullo de 1939, foi un pintor e artista decorativo checo, amplamente recoñecido por ser un dos máximos expoñentes da Art Nouveau.

## Traxectoria 
As súas habilidades para o canto permitíronlle continuar a súa educación secundaria en Brno, capital de Moravia; con todo desde neno sentiuse principalmente atraído polo debuxo. Traballou en empregos de pintura decorativa en Moravia, principalmente para postas teatrais. En 1879 mudouse a Viena para traballar cunha compañía vienesa de deseño teatral logrando informalmente completar a súa educación artística. Cando en 1881 un incendio destruíu o negocio dos seus empregadores, regresou a Moravia, traballando de xeito independente, facendo pinturas decorativas e retratos. O Conde Kart Khuen de Mikulov contratouno para decorar con murales o Castelo de Hrusovany Emmahof, e quedou tan gratamente impresionado que acordou apadriñar a aprendizaxe formal de Mucha na Academia de Belas Artes de Múnic.

## Galería 

Ficheiro:Alfons Mucha - 1896 - Spring.jpg|*Primavera* (1896)
Ficheiro:Alfons Mucha - 1896 - Summer.jpg|*Verán* (1896)
Ficheiro:Alfons Mucha - 1896 - Autumn.jpg|*Outono* (1896)
Ficheiro:Alfons Mucha - 1896 - Winter.jpg|*Inverno* (1896)
Ficheiro:Alfons Mucha - 1896 - Biscuits Lefèvre-Utile.jpg|Cartaz publicitario: *Biscuits Lefèvre-Utile* (1896) 
Ficheiro:Alfons Mucha - F. Champenois Imprimeur-Éditeur.jpg|Cartaz publicitario: *F. Champenois Imprimeur-Éditeur* (1897) 
Ficheiro:Alfons Mucha - 1896 - Salammbô.jpg|*Salammbó* (1896)
Ficheiro:Savonnerie de bagnolet Alfons Mucha.jpg|Cartaz publicitario: *Savonnerie de Bagnolet* (1897) 
Ficheiro:Alfons Mucha - 1897 - Bières de la Meuse.jpg|Cartaz publicitário: *Bières de la Meuse* (1897) 
Ficheiro:Alfons Mucha - 1898 - Dance.jpg|*Danza* (1898)
Ficheiro:Mucha-Moët & Chandon Crémant Impérial-1899.jpg|Cartaz publicitario: *Moët & Chandon Crémant Impérial* (1899) 
Ficheiro:Mucha, Alfons - Prinzessin Hyazinthe - 1911.jpg|*Princesse Hyacinthe* (1911)
Ficheiro:Vitrail Mucha - Cathédrale Saint Guy - Prague.JPG|Vitral (Catedral de San Vito, Praga)
Ficheiro:Alfons Mucha model 006.jpg|Fotografía
Ficheiro:Pasteur and rabid dog by Alfons Mucha.jpg|Pasteur e o can rabioso 
Ficheiro:AlfonsSelf.jpg|Auto-retrato (pintura), 1899

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Art Nouveau
* Modernismo
Diario de Galicia (Vigo)

***Diario de Galicia*** foi un diario galego publicado en Vigo de 1988 a 1989.

## Historia e características 
O primeiro número apareceu o 12 de marzo de 1988 e desapareceu o 4 de febreiro de 1989. Camilo Prado Freire era o presidente do Consello de Administración. O que inicialmente ía ser o seu director, Segundo Mariño, foi substituído por Xosé Antón Gaciño, que ao cabo de seis meses deu paso a Antonio Ojea. Malia a súa curta vida tivo unha forte repercusión na escenario da prensa galega, e aínda que maioritariamente en castelán o uso do galego era bastante maior que no resto dos diarios galegos. No xornal colaboraban figuras da cultura galega como Manuel Rivas (subdirector), Xavier López Rodríguez, Delmi Álvarez, Carlos Lema ou Pepe Carreiro.

## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
* 
* 
* 

### Outros artigos 
* *Diario 16 de Galicia*
* Lista de publicacións impresas da provincia de Pontevedra
### Ligazóns externas 
* , Marcos (19/2/2012). "A clave do peche do Diario de Galicia estivo nos erros internos de xestión" *Praza.gal*.
Faro de Vigo

***Faro de Vigo*** é un diario que se publica en Vigo fundado por Ángel de Lema y Marina e que pertenceu á súa familia ata 1986 cando o mercou o empresario canario Javier Moll. Ten a súa redacción en Chapela (Redondela), e é o decano da prensa galega e española. O primeiro número é do 3 de novembro de 1853 e tiña carácter bisemanal ata que en 1879 se converteu en diario. Na actualidade mantén seis edicións: Pontevedra, Vilagarcía de Arousa, Ourense, O Morrazo e Deza-Tabeirós-Montes alén da dixital. No ano 2005, a súa tiraxe era de 49.800 exemplares segundo a OJD.

## Directores 
* José Carvajal Pereira (1853-1861)
* Ángel de Lema Marina (1861-1881)
* Eladio de Lema Martín (1881-1928)
* Ángel de Lema Rubido (1928-1929)
* Manuel Otero Bárcena (1929-1944)
* Blas Agra Mancebo (1944-1949)
* Francisco Leal Insua (1949-1961)
* Manuel González Cerezales (1961-1964)
* Álvaro Cunqueiro (1964-1970)
* Manuel Santaella Pérez (1970-1975)
* Xosé A. Landeira Yrago (1975-1978)
* Xosé Armesto Faginas (1978-1986)
* Ceferino de Blas (1986-1994)
* Julio Puente (1994-2000)
* Pedro Pablo Alonso (2000-2006)
* Juan Carlos Da Silva (2006-2019)
* Rogelio Garrido García (dende 2019)

## Imaxes de portadas significativas 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
* 
* 
* 
* "Faro de Vigo" (pp.&nbsp;183–186) en: Vilavedra, Dolores (coord.): *Diccionario da literatura galega* II (*Publicacións periódicas*), Galaxia, Vigo, 1997, ISBN 84-8288-137-X.
### Outros artigos 
* Fernando Quesada
* Gogue
* Luís Davila
### Ligazóns externas 
* *Faro de Vigo*
* Editorial Prensa Ibérica
El Correo Gallego

***El Correo Gallego*** é un xornal galego que se edita en Santiago de Compostela. Fundouno José Mariano Abizanda na cidade de Ferrol en 1878.

## Historia 
esquerda|miniatura|Nave do Grupo Correo Gallego no Polígono Industrial Costavella de Santiago de Compostela.
O primeiro número saíu o 1 de agosto de 1878. O seu primeiro director foi Victorino Novo García. Dende 1912 e durante vinte e seis anos, a familia Barcón xestionou o xornal.

Entre os seus directores estiveron Manuel Comellas, Ceferino Doce, Fernando Pérez Barreiro, José Lapique Adrio (1912-1913), Alfonso de Cal, Eladio Fernández Diéguez, Roberto Blanco Torres (1920-1921), Ramón Villar Ponte (1921), José Barberá Armelles (1940-1950), Lisardo Barreiro e Xerardo González Martín.

En outubro de 1938 trasladouse a Santiago e fusionouse con *El Eco de Santiago*, pasando a denominarse *El Correo Gallego y El Eco de Santiago*. En 1967, fusionouse con *La Noche* pasando a denominarse *El Correo Gallego, diario de La Noche* e converténdose en vespertino. Esta unión só durou ata o 27 de decembro de 1968, cando volveu reaparecer ***El Correo Gallego*** como diario matutino.

Feliciano Barrera foi o seu propietario, ata o seu pasamento en 2012.

En xuño de 2022 o xulgado declarou o concurso voluntario de acredores de Editorial Compostela S.A., a empresa editora do xornal, que tiña unha débeda de 17 millóns de euros. En novembro de 2022 Editorial Compostela pasou a formar parte do grupo Prensa Ibérica.

## Notas
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
* 
* 
* 

### Outros artigos 
* Biblioteca 114
* Editorial Compostela
* Lista de publicacións impresas da provincia da Coruña
### Ligazóns externas 
* El Correo Gallego
Galicia Hoxe

miniatura|Logo do web do Correo en 1999.
***Galicia Hoxe*** era un xornal dixital galego que, primeiramente en papel, se publicou en Santiago de Compostela editado pola Editorial Compostela, a mesma que edita *El Correo Gallego*.

## Descrición 
Foi o primeiro diario en lingua galega, apareceu o 6 de xaneiro de 1994 coa cabeceira ***O Correo Galego*** e cunha tiraxe inicial de 10&nbsp;000 exemplares.

En maio de 2003 cambiou para o seu nome definitivo. O derradeiro número en papel saíu o 28 de xuño de 2011. As razóns do peche da edición en papel hai que buscalas, segundo o propio medio, no recorte de axudas económicas que habitualmente recibía da Xunta de Galicia. Durante uns anos mantivo a súa cabeceira como diario dixital.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
### Outros artigos 
* Lista de publicacións impresas da provincia da Coruña
### Ligazóns externas 
* O diario en Internet 
*
La Voz de Ortigueira

***La Voz de Ortigueira*** é un semanario galego en castelán que se publica en Ortigueira dende o 4 de xuño de 1916.

## Historia e características 
O primeiro número saíu o 4 de xuño de 1916. O fundador e propietario foi o impresor David Fojo Díaz, propietario dunha imprenta en Ortigueira, e que xa imprimira outros periódicos. O director desde o primeiro número foi foi Jesús Fojo Díaz, fillo do propietario; nos anos 40 fíxose cargo do xornal David Fojo Salgueiro, neto do fundador e sae regularmente os venres con 4 páxinas. Inclúe tanto artigos de actualidade local como artigos de fondo referidos a temas alleos a Ortigueira e a súa comarca. Xa non se imprime na imprenta Fojo, pois está sen actividade, senón na imprenta Neira, de Viveiro, editora da publicación irmá *Heraldo de Vivero*.

Varios dos seus colaboradores utilizan pseudónimos.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
* 
* 
*

### Outros artigos 
* Lista de publicacións impresas da provincia da Coruña
CFRO-FM

**CFRO** (102.7 FM) é unha emisora de radio comunitaria financiada polos propios oíntes de Vancouver (Canadá), coñecida como **Co-Op Radio**. A emisora apareceu en 1975 establecida por unha coalición de diversos grupos de activistas sociais da cidade e mantén unha programación alternativa focalizada nos colectivos que normalmente non aparecen nas emisoras comerciais, un 20% da súa programación é en linguas diferentes do inglés. Ten 4 empregados e 400 voluntarios.
KPFA

**KPFA** (94.1 FM) é unha emisora de radio de Berkeley (California, Estados Unidos). Apareceu en 1949, a súa primeira emisión foi o 15 de abril, establecida pola Pacific Foundation do pacifista Lewis Hill, converténdose na primeira das emisoras da cadena Pacifica Radio e a primeira emisora financiada polo oínte dos Estados Unidos. A emisora ten unha ideoloxía esquerdista e nos anos cincuenta recibiu acusacións de estar controlada polo Partido Comunista. Na emisora ademais dos traballadores contratados traballa persoal voluntario.
A Peneira

***A Peneira*** foi unha publicación periódica quincenal en galego editada en Ponteareas desde o ano 1984 até comezos de 2011, a cargo de Edicións A Peneira. Conxuntamente co xornal repartíase o suplemento cultural *Kalaikia*. Dende 2016, está presente nunha edición dixital e troca o nome a *Novas do Eixo Atlántico.*

## Traxectoria 
miniatura|Cabeceira do 1.º número.|esquerda
O primeiro número foi editado en marzo do 1984 baixo a iniciativa do director Guillermo Rodríguez Fernández. Os principios que rexían a súa liña editorial son a independencia de grupos políticos e económicos, a total transparencia informativa e a defensa da personalidade de Galicia, da súa lingua, da súa cultura e da súa entidade nacional económica e política. O seu lema é “informar formando”. É un dos xornais históricos escritos en lingua galega. Nunha primeira etapa as noticias estaban centradas na zona sur da Provincia de Pontevedra pero co tempo ampliouse a súa zona xeográfica abranguendo o Salnés, o Morrazo e con apartados especiais dedicados ás comarcas galegas. 

A distribución no ano 2007 era duns 10.000 exemplares repartidos polas catro provincias con maior presenza na de Pontevedra.

En xaneiro de 2011 o xornal pechou a súa versión en papel na etapa negra do xornalismo galego onde se sucederon as desaparición de proxectos históricos de comunicación en galego como Vieiros, A Nosa Terra e Galicia Hoxe, xunto con outros de difusión máis reducida entre os que se atopou A Peneira e GZ Nación.

miniatura|A Nova Peneira.
En 2012, o proxecto segue a súa actividade exclusivamente en formato electrónico baixo o nome de *A Peneira Dixital*. Logo de 2016 pasa a chamarse *Novas do Eixo Atlántico.*

## Organigrama 
* Director: Guillermo Rodríguez
* Redactor Xefe: Antón Fernández
* Redacción: Ramón Couñago, María Díaz, Manrique Fernández, Diego Giráldez, Amparo Rodríguez.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
* 
* 
* 
* 
### Outros artigos 
* Lista de publicacións impresas da provincia de Pontevedra
### Ligazóns externas 
* A Peneira dixital
* Sitio web de Novas do Eixo Atlántico
Xoán II de Portugal

**Xoán II**, nado en Lisboa o 3 de maio de 1455 e morto en Alvor o 25 de outubro de 1495, foi un rei de Portugal. Alcumado *O Príncipe Perfeito*. Fillo do rei Afonso V de Portugal e de Isabel de Coímbra. Recibiu unha coidada instrución civil e militar.

Subiu ao trono no ano 1481. Durante o seu reinado produciuse unha das etapas de maior desenvolvemento da exploración portuguesa. Foi un dos asinantes do Tratado de Tordesillas, o 7 de xuño de 1497 entre Castela e Portugal.

Foi home de espírito tolerante que acolleu no seu país aos xudeus expulsados de España. Casou con Lionor de Viseu e con Lionor de Lancaster.

O seu corpo descansa no Mosteiro de Santa Maria da Vitória, na Batalha. Morreu sen herdeiros lexítimos escollendo a Manuel de Viseu, *Duque de Beja*, o seu primo e cuñado, como sucesor.
Heinkel He 111

O **Heinkel He 111** foi o principal bombardeiro alemán da *Luftwaffe* durante os primeiros anos da segunda guerra mundial, destacando a súa participación na batalla de Inglaterra. Foi tamén un dos protagonistas da guerra civil española. Usouse en todas as frontes durante a contenda mundial e realizou tamén labores de guía de formacións (equipado con equipos de radio especiais) e ataques contra barcos.

Na guerra civil española enviouse un He 111B para a súa avaliación por parte da Lexión Cóndor, e a partir de febreiro de 1937 uns 50 He 111B-1/2 chegarían a España. A partir de marzo de 1938 enviaríanse outros 45 He 111E-1, con maior carga de bombas, e os He 111B-1/2 pasaron a mans dos nacionalistas.
Dornier Do 17

O **Dornier Do 17** foi un bombardeiro medio alemán usado durante a segunda guerra mundial. Era o bombardeiro medio alemán máis difundido cando comezou a guerra, e a Luftwaffe usouno a grande escala nas batallas de Francia e de Inglaterra. A finais de 1940 o seu deseño empezaba a quedar desfasado polo que foi dado de baixa como bombardeiro e comezou a realizar outro tipo de funcións.

Tratábase dun bombardeiro bimotor de á alta, con catro tripulantes concentrados na proa. A súa versión normalizada foi a Do 17Z-2.

## Especificacións 
* **Tipo**: Bombardeiro medio bimotor Dornier Do 17Z-2
* **Planta motriz**: dous motores radiais Bramo 326P
* **Envergadura**: 18,0 m
* **Lonxitude**: 15,79 m
* **Altura**: 4,55 m
* **Superficie alar**: 55,0 m²
* **Peso na engalaxe**: 8.590 Kg
* **Velocidade máxima**: 345 Km/h
* **Teito**: 8.200 m
* **Alcance**: 1.160 Km
* **Armamento**: oito metralladoras de 7,92&nbsp;mm e ata 1.000 Kg de bombas
Junkers Ju 87

O **Junkers Ju 87** ou **Stuka** (de ***Stu**rz**ka**mpfflugzeug*, bombardeiro en picado en alemán) foi un bombardeiro en picado e avión de ataque ao chan da Luftwaffe durante a segunda guerra mundial. É famoso por ser un dos protagonistas da *Blitzkrieg* de Hitler. Fixo a súa aparición en combate na guerra civil española e participou en todas as frontes durante a segunda guerra mundial. O Ju 87 era moi preciso en ataques contra barcos, aeroportos e fábricas, pero vulnerable aos ataques de cazas.

O avión é doadamente recoñecible polas súas ás de gaivota invertidas e o seu tren de aterraxe fixo. Sobre os bordos de ataque do carenado do tren de aterraxe principal levaba montadas sirenas coñecidas como as *trompetas de* *Xericó*, convertidas nun símbolo da propaganda do poder aéreo alemán e das vitorias da chamada *Blitzkrieg* de 1939-1942, además de proporcionar aos seus pilotos información audible sobre a velocidade. O deseño do Stuka incluía varias innovacións, incluídos freos de picado automáticos baixo as dúas ás para asegurar que o avión se recuperase do seu picado incluso cando o piloto perdía o coñecemento debido ás altas forzas g.

Durante a guerra civil española os alemáns enviaron en novembro de 1936 un exemplar de preprodución Ju 87A-0 para avalialo, e a finais de 1937 chegaron 5 Ju 87A-1 que empregaría a Lexión Cóndor. A Lexión Cóndor mantivo en segredo as actividades deste avión, e só se sabe que en febreiro de 1937 o Ju 87A-0 de preprodución estivo en Vitoria durante os preparativos da ofensiva de Bilbao. Estes serían substituídos en outubro de 1938 por outros 5 Ju 87B-1, cun motor máis potente, mellor armamento ofensivo e estrutura revisada.

Estímase que Alemaña fabricou uns 6 000 Ju 87 de todas as versións entre 1936 e agosto de 1944.

## Desenvolvemento 
### Primeiro deseño 
O principal deseñador do Ju 87, Hermann Pohlmann, opinaba que calquera deseño de bombardeiro en picado debía ser sinxelo e robusto. Isto levou a moitas innovacións técnicas, como que o tren de aterraxe retráctil fose descartado en favor dunha das características distintivas do Stuka, o seu tren fixo "con polainas". Pohlmann continuou desenvolvendo e engadindo as súas ideas e as do enxeñeiro Karl Plauth (Plauth morreu nun accidente de voo en novembro de 1927), e produciu o Ju A 48, que foi sometido a probas o 29 de setembro de 1928. A versión militar do Ju A 48 foi designada como Ju K 47. Despois da morte de Plauth, Pohlmann continuou o desenvolvemento do bombardeiro en picado de Junkers. O Ju A 48 con rexistro D-ITOR foi equipado orixinalmente cun motor BMW 132, producindo 600 cabalos. O aparello tamén foi equipado con freo de picado para probas de picado. O avión recibiu unha boa valoración e "exhibía moi boas características de voo". O xefe da Oficina de Mando da *Luftwaffe* Walther Wever, e o secretario de Estado de Aviación Erhard Milch, temían que tales nervios e habilidades de alto nivel non se podían esperar dos "pilotos medios" da *Luftwaffe*. Porén, o desenvolvemento continuou en Junkers. 

## Notas 
## Bibliografía 
*
Heinkel He 177

O **Heinkel He 177** ***Greif*** (grifón) foi un bombardeiro pesado alemán da segunda guerra mundial. Este problemático avión foi un intento tardío da *Luftwaffe* de conseguir un bombardeiro estratéxico e as súas primeiras unidades foron entregadas a mediados de 1942. Debido á súa grande bodega o He 177A podía levar unha carga considerable de bombas, pero debido a problemas mecánicos e estruturais rara vez realizou bombardeos estratéxicos, empregándose sobre todo en ataques contra barcos. A finais da guerra un He 177 foi modificado para levar a bomba atómica alemá.
Pepe Domingo Castaño

**Pepe Domingo Castaño Solar**, nado en Lestrobe (Dodro) o 8 de outubro de 1942 e finado en Madrid o 17 de setembro de 2023, foi un cantante e xornalista galego. Durante moitos anos presentou distintos programas deportivos (especialmente de fútbol masculino) en diversas cadeas españolas, como SER (*Carrusel deportivo*) ou Cope (*Tiempo de juego*).

## Traxectoria 
Fillo con moitos irmáns, comezou sendo contable nunha empresa de curtidos da súa vila en 1964. Cando se decatou de que quería ser locutor de radio presentouse a unhas probas convocadas por Radio Galicia que supuxeron a súa primeira oportunidade en Santiago de Compostela.

### Radio
Dous anos despois tomou a decisión de probar sorte en Madrid, onde logo dun intento marrado,, situado en Aravaca, distrito municipal do oeste de Madrid, logo dunha breve enfermidade na gorxa.

Foi tío da actriz Cristina Castaño e do actor Nacho Castaño.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
*www.radiofonistas.org
Iparretarrak

**Iparretarrak** foi unha organización terrorista abertzale que loitaba pola autodeterminación do País Vasco francés.

Iparretarrak significa "os do norte" en éuscaro, aínda que tamén se emprega como acrónimo da expresión *Iparraldeko Abertzaleak*, "Patriotas de Iparralde", abreviándose nas siglas **IK**.

Realizou a súa presentación como organización no mercado de gando Urepele no ano 1972 e cometeu a súa primeira acción armada o once de decembro do ano seguinte. En 1974 comezou a publicar a revista *Ildo* (camiño). A organización foi declarada ilegal polas autoridades francesas en 1978.

Iparretarrak adquiriu notoriedade especialmente durante o xuízo a Jean Claude Marguirault, *Xan* en 1980. Nese mesmo ano dous terroristas da organización morreron ó explotarlles unha bomba que pretendían colocar baixo o coche da muller do subprefecto do departamento.

En 1982 - o seu ano de maior actividade con 34 atentados- asasinaron a un policía CRS, os seus atentados teñen consistido xeralmente en ataques con bomba contra instalacións turísticas, intereses de empresas inmobiliarias e dependencias da administración francesa. O seu ámbito de actuación é o País Vasco francés.

En vésperas da visita do presidente francés Françoise Miterrand a Lapurdi en 1984 atentan contra o aeroporto de Biarritz, emitindo un comunicado no que acusaban a dito dirixente de non respectar a cultura e os dereitos nacionais do pobo vasco.

O seu fundador e máximo dirixente, o ex-seminarista Filipe Bidart, foi arrestado pola policía francesa en Boucau o 20 de febreiro de 1988, sendo condenado algúns anos despois pola sala XVI do Tribunal Correccional de París a dúas cadeas perpetuas polo asasinato de tres membros da policía francesa (dous axentes antidisturbios e un xendarme).

Se ben pretenden a independencia de País Vasco, en 1993 apoiaron o borrador a favor dun departamento vasco como primeiro paso dentro da estrutura estatal francesa como instrumento de promoción do éuscaro e a cultura vasca.

En 1998, trala firma dos acordos de Lizarra declararon unha tregua para non entorpecer o proceso.

## Relacións con ETA
Aínda que houbo algún intento de fusionarse con ETA, finalmente non terminou xa que moitos dos seus membros vían a ETA con receo por pretender a súa absorción. Acusábase a ETA de ter unha actitude preponderante.

Tamén influíu en que non se unisen o feito de que daquela aínda existía o "santuario francés" para ETA, cousa que remataría de colaborar con IK.

## Notas
Itinerario de Antonino

miniatura|300px|Vías hispánicas recollidas no *Itinerario de Antonino*O denominado ***Itinerario Antonino*** ou ***Itinerario de Antonino*** ou ***Itinerario de Antonino Augusto Caracalla*** (en latín: *Itinerarium Provinciarum Antonini Augusti)* é unha recompilación de rutas do Imperio Romano. Deste itinerario soamente se conserva a copia procedente da época do emperador Diocleciano (século IV), mais suponse que foi redactado polo  século III ou, segundo outros autores, a mediados do século IV.

En cada ruta identificábanse *mansio* (paradas de postas) coas súas correspondentes millas (sinaladas por un ou varios miliarios). Nun principio pensouse que era unha especie de guía de viaxes, mais polas súas características, semella ser feito co fin de facilitar a localización das mansións con fins recadatorios ou, quizais, con finalidade cultural ou literaria.

## Copias e datación 
Aínda que o seu título alude a un dos emperadores da dinastía antonina (138-222) e foi atribuído regularmente a Antonino Pío ou Caracalla sen probas concluíntes, as reavaliacións máis recentes sitúan a composición do documento, que abrangue un período de 75 anos, cara a finais do século III ou mesmo mediados do século IV xa que varios topónimos suxiren que non pode remontarse a antes das reformas administrativas de Diocleciano na década de 280. 

Malia os numerosos erros que conteñen as copias, sobre todo nos números, que dificultan o seu uso,

## As vías romanas na Gallaecia 
A Gallaecia estaba atravesada por catro vías romanas que comunicaban Bracara Augusta (Braga) e Asturica Augusta (Astorga) por varios itinerarios: a vía XVII (por Chaves), a vía XVIII ou vía Nova (por Sandiás), a vía XIX (por Caldas de Reis) e a vía XX (por *Brigantium*). Grazas ó itinerario localizáronse gran cantidade de mansións desaparecidas.

## Galería 

Ficheiro:Miliario de Zadagós a.jpg|Miliario de Zadagós, en Sandiás.
Ficheiro:Miliario de Redondela.jpg|Miliario de Redondela.
Ficheiro:Miliarios en Portela do home.jpg|Miliarios en Portela do Home.
Ficheiro:Miliarios en Ponte Nova. Río Caldo. Lobios. Galiza 7.jpg|Miliarios en Ponte Nova, Lobios.
Ficheiro:Miliario de Petín e ponte da Cigarrosa.jpg|Miliario de Petín e ponte da Cigarrosa.
Ficheiro:Miliario da Xeria - A Esculqueira 1.jpg|Miliario da Xeria.
Ficheiro:MiliariosvilarB1o1.jpg|Miliarios de Vilariño das Poldras (Sandiás).

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

### Outros artigos 
* Táboa de Peutinger
* Vía XVIII
* Vía XIX
* Vía XX
### Ligazóns externas 
* Presentación das rutas hispánicas do Itinerario de Antonino*(en español),* arquivado dende o orixinal o 4 de decembro de 2012
* , en Internet Archive.
* Itinerario de Antonino (copia dixital a cor, dun manuscrito do século XIX, que recolle o referido á península). Biblioteca dixital de Andalucía.
Junkers Ju 188

O **Junkers Ju 188** foi un bombardeiro medio alemán da segunda guerra mundial. Foi desenvolvido directamente a partir do Ju 88, agrandándolle as ás, a deriva vertical e colocándolle motores máis potentes. Foi introducido na Luftwaffe no verán de 1943 como bombardeiro nocturno resultando un aparato moi eficaz debido á súa maior capacidade de bombas (3.000&nbsp;kg) e ao mellor armamento defensivo que o seu predecesor. Foi producido en cantidades limitadas, tanto debido á aparición de versións melloradas do Ju-88, como a deterioración das condicións da guerra, centrándose os alemáns na fabricación de cazas.
Clasificación das linguas romances

*Linguas indoeuropeas
** Linguas itálicas
*** Linguas románicas
**** Linguas románicas occidentais
***** **Linguas iberorrománicas**
****** **Asturleonés:** 
******* Asturiano 
******* Leonés 
******* Mirandés
******* Falas de transición entre o castelán e o asturleonés:  
******** Estremeño ou eltoeetremeño 
******** Cántabro ou Montañés
****** **Galaico-portugués**
******* Galego
******* Fala
******* Portugués
****** **Castelán**
******* Castelán estándar
******* Sefardí
****** **Aragonés**
***** **Mozárabe** (†)
***** **Linguas occitanorrománicas**
****** Occitano
****** Catalán
***** **Linguas galorrománicas**
****** **Francoprovenzal**
****** **Lingua de oïl** 
******* Galó
******* Valón
******* Francés estándar
******* Normando
******* Picardo
******* Lorenés
******* Champañés
******* Poitevin-Santongés
******* Borgoñés
******* Berrichón
******* Franco-Comtés
******* Angevin-Mayenés
******* Entre máis variedades
***** **Linguas retorrománicas**
****** Friulano
****** Romanche
****** Ladino
***** **Linguas cisalpinas**
****** Linguas galoitálicas
******* Lígur
******* Piemontés
******* Lombardo
******* Emiliano-Romañol 
****** Véneto
****** Istriota
***** **Linguas insulares**
****** Sardo
**** Linguas románicas orientais
***** **Linguas italorrománicas**
****** Napolitano
****** Siciliano
****** Romanesco e variedades centrais.
****** **Toscano**
******* Italiano estándar
******* Corso
******** Sassarés
******** Gallurés
***** **Dálmata** (†) 
***** **Linguas balcorrománicas**
****** Romanés
****** Istrorromanés 
****** Arromanés
****** Meglenorromanés
Insulina

miniatura|dereita|220px|Insulina.
A **insulina** é unha hormona de 51 aminoácidos organizados en dúas cadeas unidas por dúas pontes químicas que contén xofre. A súa misión máis importante é activar o transporte de glicosa cara ao interior das células para que se utilice como combustíbel ou se almacene, permitindo así o aproveitamento da glicosa proveniente da dieta ou da reserva endóxena do fígado ou do músculo. Regula os valores da glicemia, manténdoos entre marxes moi estreitas de 50 a 115&nbsp;mg/dl en xexún e 140 após as comidas.

Sintetízase nos illotes de Langerhans do páncreas, onde se almacena nunha forma molecular de maior tamaño chamada proinsulina, cunha terceira cadea, ou péptido C, que une as outras dúas cadeas. Libérase ao torrente sanguíneo en forma de pequenos pulsos e aumenta notabelmente cando se inxiren alimentos, especialmente hidratos de carbono. A glicosa é o estímulo máis importante para que se libere insulina.

Cando non hai insulina dabondo, a glicosa non pode penetrar nas células e permanece no sangue e se activa a utilización de graxas e proteínas para a obtención de enerxía. Se o déficit de insulina é grave, a utilización do tecido adiposo produce corpos cetónicos.

Os fenómenos de resistencia á insulina e o seu déficit son a base da aparición da diabetes mellitus. No caso da diabetes mellitus tipo 1, prodúcese a destrución total do illote de Langerhans por mecanismos autoinmunes; mentres que no caso da diabetes mellitus tipo II, prodúcese un incremento da resistencia periférica á insulina, de carácter progresivo, que finalmente causa a destrución crónica do illote.
Junkers Ju 288

O **Junkers Ju 288** foi un bombardeiro medio alemán da segunda guerra mundial. Desenvolvido como substituto do Ju 88, o Ju 288 era un deseño totalmente novo. Cando en 1943 se cancelaron moitos bombardeiros alemáns o proxecto do Ju 288 tamén foi abandonado e non chegou a producirse en serie.

A pesar de que o 288 nunca chegou ao estado de produción, e moito menos a ser operativo oficialmente, o avión tivo limitadas misións de combate. En 1944, despois da cancelación do programa, os prototipos das series A e C superviventes equipáronse apresuradamente con armamento defensivo e fixeron labores de recoñecemento na fronte leste. Realizaron moi poucas misións debido á falta de pezas de reposto. Crese que os 288 estiveron na mesma unidade que os poucos Ju 388 de recoñecemento que entraron en servizo.
Dornier Do 317

O **Dornier Do 317** foi un bombardeiro alemán desenvolvido durante a segunda guerra mundial que nunca chegou a ser producido en serie. O Do 317 foi o último derivado do Do 17, despois do Dornier Do 217, e deseñouse como un bombardeiro pesado de alta cota, con capacidade para alcanzar calquera punto de Gran Bretaña dende bases francesas. Construíuse un prototipo presurizado, o Do 317V1, pero o proxecto foi temporalmente abandonado en 1940. Posteriormente fabricáronse outros cinco prototipos non presurizados, denominados Do 21R, que foron usados a finais de 1944.
Bronquite

A **bronquite** é a inflamación da mucosa que recobre interiormente os bronquios. Hai dous tipos de bronquite: aguda e crónica.

## Bronquite aguda 
Unha bronquite aguda aparece como consecuencia dunha infección respiratoria, como un arrefriado ou unha farinxite, cando os mesmos virus estenden a infección cara aos condutos aéreos dos pulmóns (bronquios e bronquíolos). Esta inflamación resólvese nuns poucos días.

## Bronquite crónica 
Na bronquite crónica a inflamación bronquial é persistente, o que provoca unha deterioración progresiva da función pulmonar. É consecuencia de infeccións repetidas dos bronquios e bronquíolos ou de, por exemplo, o fume do tabaco. Vaise alterando a cuberta mucosa dos tubos, que se estreitan e obstrúen por un aumento de secreción de moco e unha contracción excesiva dos músculos da parede bronquial.

O primeiro síntoma é unha tose lixeira matutina da que habitualmente se culpa ao tabaco. Considérase que evolucionou cara a unha bronquite crónica cando o doente expectora a maioría dos días durante tres meses consecutivos en máis de dous anos sucesivos. Débense excluír outras causas, como a tuberculose pulmonar ou a existencia de bronquiectasias.

Na **bronquite crónica simple** o esputo é de aspecto mucoso (escumoso e abrancazado) e na **bronquite crónica sobreinfectada** o esputo é purulento (espeso e amarelo-verdoso).

A bronquite crónica pódese confundir co enfisema primario (tose e expectoración escasas, mais dispnea forte), coa asma crónica (respiración sibilante) ou con bronquiectasias.
Bulimia nerviosa

A **bulimia** é un trastorno alimentario consistente nun apetito esaxerado, cunha ansia compulsiva de comer grandes cantidades de comida, unida a unha sensación de que este tipo de alimentación é anormal. Aparece sensación de culpa e medo a non poder deter esas ansias imparábeis de comer xunto con temor á obesidade; estes episodios danse moitas veces en quen está a sufrir anorexia nerviosa, que alternan períodos de privación de alimentos con períodos de bulimia.
É unha enfermidade mental, xa que o temor a engordar e a falta de autocontrol sobre a alimentación, fai que os sentimentos e pensamentos determinen un estado anímico e mental que acaba en procesos depresivos.

Unha influencia moi importante son os medios de comunicación, especialmente a televisión, que venden a idea que estar delgado vai asociado á felicidade, éxito laboral, éxito nas relacións sociais, beleza, mocidade e a unha mellor calidade de vida.

Os enfermos de bulimia poden chegar a comer até 3 ou 4 quilos nunha soa comida, sen mastigalos apenas. Moitas veces, o acto compulsivo de comer vai seguido da indución do vómito. O ataque de fame dura unha hora e pódense inxerir 3.500 calorías durante unha comida. O tipo de comida preferida nestes casos son os hidratos de carbono, como os xeados, as conservas, as pastas e as bebidas edulcoradas.

Quen padece bulimia mais non anorexia nerviosa presenta un peso normal ou un sobrepeso lixeiro.É máis propenso a sufrila quen foi obeso na adolescencia. É característica a flutuación de peso con ganancias e perdas cíclicas. Nun terzo das mulleres pérdese a menstruación (amenorrea).

Os vómitos ocasionan alteracións no sangue: perda de potasio e alcalose metabólica debida ao uso de laxantes, que é habitual que se usen para contribuír a evitar o aumento de peso. Tamén se deteriora o esmalte dos dentes. Poden provocar pneumonías por aspiración do vómito ou alteracións gástricas, con dilatacións e mesmo rotura do esófago, así como alteracións no páncreas (pancreatite) e arritmias fatais e asistolia.

O mellor tratamento é a farmacoterapia e a psicoterapia, dentro dun programa de modificación da conduta.

Aparece unha tendencia ao suicidio que duplica á dos que padecen anorexia nerviosa.

## Notas