Cidade vella de Salamanca

**Cidade Vella de Salamanca** é o nome que recibe o conxunto patrimonial situado no casco vello da cidade española homónima que está protexida para o título de Patrimonio da Humanidade, conferido pola Organización das Nacións Unidas para a Educación, a Ciencia e a Cultura en 1988.

## Lugares de interese 
Os principais lugares de interese da cidade, clasificados como Patrimonio da Humanidade, moitos deles dentro do "casco vello", son:

## Prazas e espazos públicos 
* A Praza Maior: de estilo barroco, proxectada polos arquitectos Alberto e Nicolás Churriguera, é o espazo público máis importante. e corazón da cidade. (*ver tamén*: Historia da Praza Maior de Salamanca).
* Campo de San Francisco: Primeiro xardín público da cidade nos terreos do antigo convento de San Francisco el Real .
* Xardín de Calixto e Melibea: xardín próximo ás catedrais, onde, segundo algúns, está ambientada a trama da novela *La Celestina* de Fernando de Rojas. Ao seu carón atópanse restos da muralla do Imperio Romano.
* Praza do Corrillo: pequena praza anexa á Praza Maior. Á esquerda atópase a románica igrexa de San Martín e á dereita unha serie de casas con soportais formadas por columnas de pedra rematadas en zapatas que representan os días da semana (unha lúa para o luns, un Marte para o martes etc.).

## Edificios relixiosos 
* Capela da Vera Cruz: Templo barroco de fachada renacentista, sede da quincuenta Confraría da Vera Cruz de Salamanca. Alberga innumerables obras de arte.
*[miniatura|A Torre do Gallo, cúpula da [Catedral Vella de Salamanca|Catedral Vella.|alt=]]Catedrais: Salamanca ten dúas catedrais, a Catedral Vella, do século XII e de estilo románico, e a moito máis grande Catedral Nova, iniciada no século XVI en estilo gótico e rematado no século XVIII. O lugar onde ambos se atopan é coñecido como Patio Chico e é un dos recunchos con máis encanto da cidade.
* [miniatura|[Fachada de La Clerecía.]]La Clerecía: actualmente sede da Universidade Pontificia. A construción comezou no ano 1617 e completouse 150 anos despois como Real Colexio do Espírito Santo, da Compañía de Xesús. É de estilo barroco. Diferénciase o colexio, cun interesante claustro, e a igrexa, cunha impresionante fachada de tres partes, dúas torres xemelgas de 50 metros de altura e unha enorme cúpula. O nome de Clerecía débese a que pertenceu á Real Clerecía de San Marcos tras a expulsión dos xesuítas.
* Colexio de Calatrava: construído no século XVIII, por iniciativa da Orde de Calatrava, actualmente alberga a Casa da Igrexa.
* Convento das Agustinas e Igrexa da Purísima: na igrexa hai un cadro da Purísima Concepción pintado por José de Ribera. É a única construción totalmente italiana de espazo e decoración en España.
* Convento das Dueñas (século XV): destaca o claustro renacentista de planta irregular.
* Convento das Isabeles
* Convento de San Antonio o Real (1736): de estilo barroco, os seus restos están repartidos entre o Teatro Liceo e unha tenda onde se pode visita.[thumbnail|[Convento de San Esteban (Salamanca)|Convento de San Esteban.]]
* Convento de San Esteban, dos pais dominicos (século XVI): a fachada plateresca, coa súa forma de arco triunfal, é unha auténtica xoia do Renacemento de Salamanca. Impresionante retablo barroco de José Benito Churriguera. Destaca tamén o Claustro dos Reis, renacentista.
* Convento da Anunciación (chamado Las Úrsulas): fundado polo arcebispo Fonseca en 1512. Destaca a ábsida exterior de estilo gótico. No seu interior, o retablo barroco e a tumba do fundador, renacentista, obra de Diego de Siloé.
* Convento da Trindade: Antigo Pazo de Montellano adaptado no s. XVI para acoller un convento trinitario.
* Ermida da Nosa Señora da Misericordia (séculos XVI–XVII): pequeno templo barroco que comezou a construírse en 1389 na Praza de San Cristóbal. Actualmente moi deteriorado, é unha imprenta, mentres que a súa espadana decora a igrexa do barrio de Pizarrales.
* Igrexa Vella das Bernardas obra de Rodrigo Gil de Hontañón. Prototipo dos templos de Salamanca do século XVI. Destaca a cabeceira en forma de cuncha. Hoxe atópase no interior do colexio de San José de Calasanz.
* Igrexa do Carmen de Abaixo: Capela da Orde Terceira do Carme integrada no Convento de San Andrés. É o único resto que queda do citado convento desaparecido no s. XIX.
* Igrexa de San Benito: Igrexa gótica construída baixo o patrocinio de Alonso II de Fonseca, panteón da familia Maldonado.
* Igrexa de San Xulián: Igrexa románica reformada posteriormente.
* Igrexa de San Marcos: igrexa románica próxima ao percorrido polo que percorría a muralla norte da cidade. No exterior ten planta circular con tres naves e ábsidas no interior.
* Igrexa de San Martín: Igrexa románica con reformas góticas, renacentistas e barrocas, anexa á Praza Maior.
* Igrexa de San Pablo: Templo barroco pertencente ao antigo convento dos Trinitarios, alberga a imaxe da Xesús Rescatado, moi venerado na cidade. É a sede da Parroquia, rexida pola Confraría de Sacerdotes Traballadores Diocesanos.
* Igrexa de Santa María de los Caballeros: Igrexa renacentista cunha fiestra de fornelo barroca que da a rúa Bordadores.
* Igrexa de Santiago do Arrabal: Restos da igrexa (reconstrución moderna) de estilo románico-mudéxar.
* Igrexa de Santo Tomás Cantuariense: Igrexa románica fundada en honra de Santo Tomás, arcebispo de Canterbury en 1175, só cinco anos despois da súa morte e dous despois da súa canonización. Consta de tres ábsidas e unha nave con cuberta de madeira. Forma unha parroquia xunto a San Pablo, rexida pola Confraría de Sacerdotes Obreiros Diocesanos.

## Edificios universitarios 
* Universidade: conxunto de edificios que conformaban a antiga Universidade de Salamanca, entre elas as Escolas Maiores, coa famosa portada plateresca do Estudo, as Escolas Menores e o Hospital do Estudo (actual reitorado). Estes edificios sitúanse arredor da praza denominada Patio de Escolas. Nesta mesma praza atópase a casa do doutor Álvarez Abarca ou dos Doutores da Raíña (século XV), cuxa fachada é gótica con detalles renacentistas e que hoxe é o Museo de Salamanca.
* Casa-Museo de Unamuno (s. XVIII): antiga casa dos reitores da Universidade. Consérvase tal e como o tiña Miguel de Unamuno cando ocupaba este cargo.
* Colexio Maior de Santiago el Zebedeo, tamén chamado "Arcebispo Fonseca" ou "dos Irlandeses" (século XVI)
*[miniatura|Colexio de San Ambrosio, hoxe [Arquivo Xeral da Guerra Civil Española.]]Colexio de San Ambrosio (1719): actualmente é o Arquivo Xeral da Guerra Civil Española. Alberga documentos e obxectos incautados polas tropas franquistas e os seus aliados durante e ao final da Guerra Civil Española. Aínda que durante toda a posguerra o seu obxectivo básico foi conservar a información relacionada con organizacións e persoas potencialmente contrarias ao franquismo e, en consecuencia, utilizar esta información con fins represivos, dende a volta da democracia este edificio pasaría a ser un dos os arquivos máis importantes que existiron en España para investigar o período histórico da II República. Moitos dos documentos e obxectos que aínda permanecen no arquivo están relacionados coa Masonería, incluíndo varios mobles cos que se reconstruíu unha loia masónica.
* Escola Trilingüe: fundada en 1554 para o ensino do latín, do grego e do hebreo. Proxectado por Rodrigo Gil de Hontañón, consérvase parte do patio orixinal, reconstruído a partir de 1829, na Facultade de Física.
* Palacio de Anaya que foi a última sede do Colexio Miyor de San Bartolomé ou Colexio Maior de San Bartolomé, ou Colexio de Anaya fundado no século XV por don Diego de Anaya, desaparecido a principios do século XIX. Actualmente é a Facultade de Filoloxía. Xunto ao edificio atópase a igrexa de San Sebastián, antiga capela do colexio, e a Hospedería, obra de Joaquín de Churriguera.
* Colexio Santa Cruz de Cañizares (século XVI): Conservatorio Profesional de Música. Só quedan restos da antiga capela, hoxe incorporada ao salón de actos do conservatorio, e da fachada principal, de estilo plateresco.
* Colexio San Pelayo: fundado a mediados do século XVI. Dende 1990 e tras unha ampla restauración, alberga a Facultade de Xeografía e Historia.

## Pazos e casas palaciais 
*[miniatura|[Casa das Conchas.]]Casa dos Cunchas: Construíuse a finais do século XV. De estilo civil gótico, a súa fachada está decorada cunhas 350 vieiras, selo distintivo da orde de Santiago. As rexas góticas das fiestras tamén son importantes. Na actualidade alberga unha biblioteca pública.
* Casa de Don Diego Maldonado: pazo plateresco do século XVI. Alberga a Fundación Cultural Hispano-Brasileira e o Centro de Estudos Brasileiros da Universidade de Salamanca.
* Casa de Doña María a Brava: edificio gótico do século XV, prototipo das mansións fidalgas da época. A súa propietaria, María de Monroy, era a xefa dunha das dúas faccións nas que se dividía a cidade no século XV. Cortoulle as cabezas aos asasinos dos seus fillos. Atópase na Praza dos Bandos.
* Casa Lis: pequena mansión modernista de 1905 con fachada de ferro. Construída sobre a muralla. Alberga coleccións *art nouveau* e *art déco* doadas por Manuel Ramos Andrade.
* Casa das Mortes (principios do século XVI): construída por Juan de Álava, e recibe o nome das caveiras que decoran a fachada.
* Casa do Rexidor Ovalle (século XVIII): alí morreu Miguel de Unamuno.
* Casa de Santa Teresa (século XVI): a santa quedou aquí cando visitou Salamanca en 1570 para fundar un convento e aquí escribiu o poema *Vivo sen vivir en min*.
* Casa da Terra (século XV): portada con arco de medio punto, ventá con trazaría gótica. Sede da Cámara de Comercio e Industria de Salamanca.
* Casa das Vellas (século XVII): antigo asilo de pobres, actualmente sede da Filmoteca Rexional de Castela e León. Exposición permanente de aparellos relacionados co cine e a súa historia, propiedade do cineasta salmantino Basilio Martín Patino.
* Fonda Veracruz: patio con galerías de madeira en forma de rúa sen saída. Actualmente escola de hostalería.
* Pazo de Arias Corvelle (século XV): fachada esgrafiada moi semellante á de San Boal. Alberga a Escola de Nobres e Belas Artes de San Eloy.
* Palacio de Castellanos (séculos XV–XVI): O Palacio dos Marqueses de Castellanos comezou a construírse a finais do século XV, aínda que a súa fachada data de finais do século XIX, polo que combina estilos gótico e neoclásico. Cun poderoso patio interior gótico, este edificio funciona actualmente como hotel.
* Palacio de Garci Grande (século XVI): Portada renacentista e fiestras achaflanadas na esquina únicas na cidade. Sede da Caixa de Aforros (Caja Duero).
*[miniatura|Vista nocturna do [Palacio de Monterrey (Salamanca)|pazo de Monterrei.]]Palacio de Monterrei: construíuse no século XVI e é de estilo plateresco. Pertence á casa de Alba e destacan as súas torres e chemineas, só se construíu un dos catro bloques que conformarían o conxunto inicialmente proxectado.
* Palacio de Orellana (século XVI): edificio de arquitectura clasicista con influencias manierista. Destaca o patio en L e a escaleira.
* Palacio Rodríguez de Figueroa (1545): Presenta interesantes fachadas que dan ás rúas Concejo e Zamora e un patio interior. Hoxe Casino de Salamanca.
* Palacio de la Salina (1546): Renacemento, obra de Rodrigo Gil de Hontañón. Desde 1884 é a sede da Deputación Provincial.
* Palacio de San Boal (século XV): fachada decorada con esgrafiados. Foi Escola de Comercio e máis tarde escola de negocios. Desde 1999 alberga o Centro Cultural Hispano-Xaponés da Universidade de Salamanca. Na mesma praza atópase a Igrexa de San Boal (século XVII).
* Palacio de Solís (século XV): neste pazo celebrouse a voda entre Filipe II e María Manuela de Portugal en 1543. No lugar, José María de la Vega Samper proxectou un edificio neoplateresco como sede da Telefónica, que foi inaugurado en 1930 e que incluía os restos da fachada e o balcón do pazo, que foron os únicos que se conservaron.
* Torre do Aire: é o único que queda do pazo dos duques de Fermoselle, construído no século XV. Ten fermosas fiestras góticas. Actualmente é unha residencia de estudantes.
* Torre do Clavero (século XV): restos dun pazo, construído ao parecer por Francisco de Sotomayor, Clavero Maior da Orde de Alcántara, arredor de 1470. O tramo inferior é cuadrangular, mentres que o superior é octogonal adornado con oito torretas cilíndricas.
* Torreón dos Anaya (século XV): antiga casa señorial de estilo civil gótica, na que destaca a fiestra con parteluces e o patio de tres lados. Durante anos foi a sede do Instituto de Estudos Latinoamericanos e Portugueses da Universidade de Salamanca, tamén coñecido como Palacio de Abrantes.

### Museos 
*[miniatura|Exterior do Museo Art Nouveau e Art Déco. [Casa Lis.]]Museo de Art Nouveau e Art Déco: situado na Casa Lis, alberga unha colección de mobles e obxectos representativos das artes decorativas. Inaugurouse na primavera de 1995 con fondos procedentes da doazón que o recadador Manuel Ramos Andrade fixo á cidade. É un dos edificios máis emblemáticos e o museo máis destacado da cidade.
*Museo do Comercio de Salamanca: dedicado a recuperar e preservar a memoria da actividade económica, industrial e comercial, especialmente da cidade e da súa provincia. Construído nas antigas cisternas de alicerces e bóvedas de ladrillo macizo que foron coidadosamente restaurados para albergar inventos e innovacións que no seu día resolveron os problemas de fabricantes, vendedores e consumidores.

*[miniatura|[Casa Museo Unamuno.]]Casa Museo Unamuno: casa situada no centro histórico da cidade, pertencente á Universidade. Foi construído no século XVIII e adicado á Casa Rectoral, é coñecido por ser o lugar onde viviu Miguel de Unamuno cando era reitor da Universidade de Salamanca, dende os anos cincuenta é un museo dedicado á súa vida e á estancia do escritor en Salamanca (1900-1914).[miniatura|Coche exposto no [Museo de Historia do Automóbil de Salamanca|Museo de Historia do Automóbil.]]
* Museo de Historia do Automóbil de Salamanca: é o primeiro museo público de España dedicado ao motor. Inaugurado a finais de setembro de 2002 polos rei e raíña de España, os seus fondos inclúen máis de 200 coches históricos, algúns deles únicos, así como miles de accesorios relacionados co coche. Atópase nun edificio que foi a primeira planta de produción de enerxía eléctrica de Salamanca.
* Museo de arte moderna DA2 Domus Artium 2002: un centro de arte contemporánea, inaugurado en abril de 2002, con motivo da Capital Europea da Cultura, que se celebrou durante todo o ano en Salamanca. Está construído sobre o que foi a antiga prisión provincial, un edificio construído en 1930, conservando elementos orixinais como as portas das celas e a reixa de ferro orixinal.

* Museo de Salamanca: creado en 1835 e, desde 1947, ten a súa sede na Casa dos Abarca, un antigo pazo salamantino construído a finais do século XV. A entrada ao museo, que está formada por unha sección de arqueoloxía e outra de Belas Artes, é dende o Patio de Escolas, aínda que a fachada nobre da Casa dos Abarca está situada na rúa Serranos.

* Museo Catedralicio: denominado oficialmente Museo Diocesano de Salamanca, está situado nas salas capitulares da Catedral Vella de Salamanca inaugurouse en 1953. Exhibe algunhas das obras pertencentes ao tesouro da catedral de Salamanca.
* Museo do Convento de San Esteban: situado na saída do coro, no claustro superior. Mostra valiosas pezas de marfil, esculturas, vestimenta litúrxica, ourivería, himnarios e lenzos. Atópase no que antigamente foi a biblioteca do convento. Contou con 6.000 volumes que foron trasladados á biblioteca universitaria.
*miniatura|Antiga Biblioteca Universitaria.Museo Universitario - Biblioteca Universitaria: conta con máis de 2.800 manuscritos e 60.000 incunables, así como os que datan do século XVI ata 1830. A súa principal tarefa é preservar e transmitir o seu inmenso patrimonio bibliográfico. Atópase no edificio das Escolas Maiores e supón un fito, ao igual que a súa universidade, xa que está considerada unha das primeiras bibliotecas universitarias de Europa. Entre as súas instalacións destacan a librería antiga e a sala de manuscritos.

* Museo Taurino: alberga numerosos traxes e pezas relacionadas co mundo taurino de Salamanca. Recorre a historia da gandería nos pastos da provincia de Salamanca así como as feiras, prazas e colexios que ten, con referencias a grandes toureiros salamantinos.

*[miniatura|Santa Cea, [Venancio Blanco. Xardíns da Santo Domingo.]]Sala de Exposicións de Santo Domingo de la Cruz: antiga universidade, sede da Fundación Venancio Blanco, acolle exposicións coa obra do artista.
*Colección Convento Las Úrsulas: este pequeno museo está protexido por dous artesoados do século XV e do século XVI. A peza máis espectacular é unha rinconeira de Morales titulada 'El Divino', xunto con outros paneis atribuídos a Juan de Borgoña.
*Museo de Pintura Medieval de Santa Clara: Xestionado por As idades do Home tras a saída das monxas do Convento de Santa Clara, alberga numerosas reliquias de arte relixiosa, ademais dunha colección de pinturas murais dende o século XIII ata o século XVI, medallóns en relevo, artesoados e imaxes e lenzos de diferentes épocas. Casa Museo Zacarías González: casa e estudio onde residiu o pintor Zacarías González na rúa Alarcón. Remodelada en 2005 tras a doazón da familia do pintor á Fundación Caja Duero, pretendíase respectar coidadosamente os cuartos familiares do pintor, combinando o sentido testemuñal da casa do artista co concepto museístico. Aínda que e a favor da propia exposición-difusión da obra, non todos os espazos se mantiveron cos usos que tiñan orixinalmente como vivenda.
*Ieronimus. As torres medievais da Catedral: o seu nome fai alusión a Don Jerónimo de Perigueux, famoso bispo español de orixe francesa encargado da Diocese de Salamanca desde 1102, que encargou a construción da igrexa de Santa María. Este foi o feito que marcou a orixe dos 900 anos de Arte e Historia das Catedrais de Salamanca. Neste percorrido pódense admirar espazos verdadeiramente sorprendentes como o que ofrece o miradoiro a carón da Torre do Gallo, o Patio Chico ou a Terraza Anaya. O circuíto expositivo comeza na Sala do Alcaide, continuando pola Sala da Torre Mocha, a Estancia do Andén Superior e a Sala da Bóveda. Accédese desde a última torre, a situada xunto á porta de Santa Lucía (que dá acceso á antiga catedral). En tres das salas que se visitan están expostos planos, documentos e obxectos relixiosos relacionados coas catedrais, e sobre todo coa súa construción pódese apreciar tanto o interior de ambas as dúas catedrais como o exterior. Desde a "Sala do Alcaide" pódese gozar dunha espléndida panorámica da nave central e do retablo da antiga catedral, e dende a plataforma superior situada sobre ela pódese contemplar con precisión a Torre do Gallo, así como vistas á Tormes e os barrios transtormesinos. Tamén se pode gozar de vistas ás bóvedas da Catedral Nova, e, de novo no exterior, vistas á Praza Anaya, a torre do reloxo, a Rúa Maior e todo o centro histórico.
*Monumenta Salmanticae: Centro de Interpretación do Patrimonio Arquitectónico e Urbano da Cidade de Salamanca. Aínda que foi unha das primeiras igrexas románicas de Salamanca, só se conserva a ábsida do edificio orixinal. Os últimos ocupantes do edificio foron os Servos de María que o utilizaban para atender aos enfermos.

### Outros 
* Alcázar de Salamanca: antiga fortaleza militar urbana situada na esquina suroeste da zona amurallada medieval da cidade de Salamanca. Actualmente, os seus restos arqueolóxicos abandonados pódense ver na Vaguada de La Palma, no extremo occidental da Peña Celestina, núcleo orixinario da cidade durante a repoboación de Estremadura Leonesa no século XI.
*[miniatura|[Cova de Salamanca.|alt=]]Cova de Salamanca: situada na ladeira de Carvajal, onde se di que o demo ensinaba maxia negra. Por iso, nunha parte da América española, unha *salamanca* é unha cova de meigas. O que hoxe se coñece como Cova de Salamanca, en realidade forma parte da sancristía da desaparecida igrexa de San Cebrián. Aquí, segundo a lenda, Satanás disfrazado de sancristán impartiu clases de ciencias ocultas a sete estudantes durante sete anos, ao remate dos cales un deles permanecería ao seu servizo, o máis coñecido dos cales era o marqués de Villena. Segundo a lenda, o marqués de Villena quedou atrapado na cova como discípulo de Lucifer, pero conseguiu escapar agochándose nunha tinaxa. Cando chegou o demo e descubriu que o seu discípulo non estaba na súa cova, foi a buscalo, deixando a porta aberta. Nese momento, o marqués aproveitou para saír do agocho e refuxiarse na igrexa de San Cebrián ata a celebración da Eucaristía, onde se mesturou cos fieis. Suponse que é un dos principais accesos aos subsolos de Salamanca.
* Mercado de Abastos (1899-1909): situado na antiga Praza da Verdura. Construído en ferro, proxectouno o arquitecto xerezano Joaquín de Vargas y Aguirre (tamén autor de Casa Lis para Miguel Lis) a principios do século XX. No seu interior póñense á venda os ingredientes típicos da gastronomía da provincia de Salamanca.
*[miniatura|A [Muralla de Salamanca vista desde a Horta de Calixto e Melibea.|alt=]]Muros medievais: Actualmente hai sinais visibles da muralla nas proximidades do Xardín de Calixto e Melibea xunto ao río Tormes. As murallas conforman dous recintos amurallados da cidade, o primeiro e o máis antigo que ten o seu centro na Praza de Azogue Vello situada preto da Catedral. A segunda data do século XII que ten o seu centro na Praza Maior.
* Parque Arqueolóxico do Cerro de San Vicente: xacemento arqueolóxico que conserva restos do primeiro núcleo de poboación da cidade na Idade de Ferro e do posterior mosteiro beneditino de San Vicente.
* Pozo das Neves (século XVI): remodelado e aberto ao público en 2017, xunto con parte do que foi o convento de San Andrés.
* Ponte Romana: dos seus arcos, quince son romanos do século I d.C., o resto tivo que ser reconstruído en 1627 tras a enchente de San Policarpo. Preto está o touro de pedra que se menciona no *Lazarillo de Tormes*.

## Notas 
;Referencias

## Véxase tamén 
### Outros artigos 
*Salamanca

### Ligazóns externas