León

O **león** (***Panthera leo***) é un mamífero carnívoro da familia dos félidos e unha das 5 especies do xénero *Panthera*. Algúns machos, excepcionalmente grandes, chegan a pesar ata 250&nbsp;kg, o que os converte no segundo félido vivente máis grande despois do tigre. Os leóns salvaxes viven na África subsahariana e Asia, cunha poboación en perigo crítico ao noroeste da India, tendo desaparecido do norte de África, de Oriente Próximo e do oeste de Asia en tempos históricos. Ata finais do Plistoceno, hai aproximadamente 10&nbsp;000&nbsp;anos, o león era o máis estendido dos grandes mamíferos terrestres, tralos seres humanos. A súa distribución cubría a maior parte de África, gran parte de Eurasia, desde o oeste de Europa ata a India, e en América, desde o río Yukón ata o sur de México.

Se sobreviven ás dificultades da infancia, as leoas que viven nun hábitat seguro, por exemplo no Parque nacional Kruger, a miúdo poden chegar á idade de 12-14 anos, mentres que os leóns raramente viven máis de oito anos. Con todo, coñécense casos de leoas que viviron ata vinte anos en estado salvaxe. En cativerio, tanto os machos como as femias poden vivir máis de vinte anos. Adoitan vivir en sabanas e pradarías, aínda cando poden entrar en zonas arbustivas e boscosas. Os leóns son animais especialmente sociais en comparación con outros félidos. Unha manda de leóns componse de femias que teñen unha relación familiar, as súas crías e un número reducido de machos adultos. Os grupos de leoas adoitan cazar xuntas, atacando principalmente a grandes ungulados. O león é un superdepredador e unha especie chave, pese a que pode ter un comportamento preeiro se ten a oportunidade. Aínda cando os leóns, normalmente, non cazan humanos de xeito selectivo, algúns deles poden converterse en antropófagos e buscar presas humanas.

O león é unha especie vulnerable e, no seu ámbito de distribución africano, ao longo das dúas últimas décadas sufriu un declive das poboacións, posiblemente irreversible, de entre un 30% e un 50%; as poboacións non son viables fóra das reservas delimitadas e os parques nacionais. Aínda que a causa deste declive non é completamente comprendida, a perda do hábitat e os conflitos con humanos son hoxe en día os motivos de preocupación máis importantes. Tivéronse leóns en catividade desde os tempos da antiga Roma e desde finais do século XVIII foron unha especie moi buscada e exhibida en zoolóxicos por todo o mundo. Os propios zoolóxicos están colaborando en programas de reprodución para protexer a ameazada subespecie asiática.

Os machos son moi fáciles de distinguir grazas á súa melena, que fai da súa cabeza un dos símbolos animais máis amplamente coñecidos da cultura humana. Aparece moi a miúdo na literatura, a escultura, a pintura, en bandeiras nacionais e en películas e literatura contemporáneas.
## Nome e etimoloxía 
O nome do león, que é similar en moitas linguas romances, deriva do latín *leo*; relacionado co grego antigo *λέων* (*léōn*). A palabra hebrea *lavi* (לָבִיא) tamén podería estar relacionada, así como a exipcia antiga *rw*. O león foi unha das moitas especies descritas orixinalmente, como *Felis leo*, por Carl von Linné na súa obra do século XVIII *Systema Naturae*. Suponse a miúdo que o compoñente xenérico do seu nome científico, *Panthera*, deriva do grego *pan-* ("todo") e *ther* ("besta"), pero podería tratarse dunha etimoloxía popular. Aínda que chegou ao galego a través das linguas clásicas, *panthera* é probablemente de orixe asiática oriental, co significado de "animal amarelado" ou "amarelo esbrancuxado".

## Morfoloxía 
O león é o segundo felino vivente máis grande despois do tigre. Cunhas extremidades potentes, unha forte mandíbula e uns dentes caninos de oito centímetros, o león pode matar grandes presas. A coloración dos leóns vai desde un  beixe claro ata un marrón amarelado, avermellado ou ocre escuro. As partes inferiores adoitan ser máis claras e o pelo do extremo final da cola é negro. As crías de león posúen un debuxo manchado que se vai perdendo coa idade, aínda que ás veces pode apreciarse nas patas e o ventre, sobre todo das leoas.

Os leóns son os únicos félidos que presentan un dimorfismo sexual evidente; é dicir, os machos e as femias teñen un aspecto notablemente diferente como consecuencia dos roles especializados que desempeñan dentro do grupo. Por exemplo, a leoa, como cazadora, carece da densa melena do macho, que prexudicaría a súa capacidade de camuflarse ao preparar emboscadas. A cor da melena vai do louro ao negro e adoita escurecerse a medida que o león envellece.

220px|miniatura|dereita|León branco macho
miniatura|dereita|220px|Vista comparativa entre un ser humano e un león, 1860

Chegando á idade de madurez sexual os machos novos optan por viviren sós ou disputaren o liderado da manda. O seu peso pode oscilar entre os 160 e os 230&nbsp;kg, mentres que en cativerio decote existen exemplares con máis de 20 anos. Estes felinos prefiren habitar en lugares cálidos. Polo xeral, os machos acostuman ter un ton de pelaxe unha miga máis claro có das femias.

A cola acostuma medir entre 75&nbsp;cm e un metro. Todos os leóns posúen un penacho de pelo na punta da cola, máis grande no león asiático que nas subespecies africanas. A función deste penacho aínda se descoñece, aínda que se cre que é para escorrentar as moscas. O penacho está ausente no momento do nacemento, pero desenvólvese a partir dos 165 días de vida e xa é facilmente observable aos 7&nbsp;meses.

### Melenas 
A melena do león macho, única entre os félidos, é un dos trazos máis característicos da especie. O macho adulto é facilmente recoñecíbel pola súa melena (aínda que en Angola existe unha subespecie case extinta cuxos individuos carecen de melena. Namentres son cachorros, os machos e as femias teñen a mesma aparencia, mais conforme van medrando os machos adquiren a melena.

[miniatura|Imaxe [termografía|termográfica dun león, mostrando o efecto illante da melena.]]

A melena fai que o león pareza máis grande, causando unha excelente intimidación, o que o axuda nos combates contra outros leóns e contra a principal especie competidora dos leóns en África, a hiena manchada.

Nun principio, os científicos pensaban que a forma e espesura da melena tiña que ver coa subespecie de león de que se trate. Dado que a presenza, ausencia, cor e tamaño da melena están asociadas coas condicións xenéticas, a madurez sexual, o clima e a produción de testosterona, como regra xeral, canto máis escura e densa sexa a melena, máis san é o león. Investigacións en Tanzania tamén suxiren que a lonxitude da melena indica éxito nos combates entre machos emparentados. Os exemplares cunha melena máis escura poden ter unha vida reprodutiva máis longa e unha maior proporción de supervivencia das crías, aínda que sofren máis nos meses máis calorosos do ano. Nos grupos dominados por unha coalición de dous ou tres machos, é posible que as leoas tendan a querer aparearse máis cos leóns que teñen unha melena máis densa.

O león adoitaba ser común na Eurasia setentrional e na América a finais do plistoceno, pero extinguiuse ao final da última glaciación, hai aproximadamente 10 000 anos.

### Subespecies 
O león presenta innumerables subespecies, algunha delas extintas.

[miniatura|dereita|250px|Leoa asiática (*Panthera leo persica*) de nome MOTI, naceu no parque zoolóxico de [Helsinqui (Finlandia) en outubro de 1994, chegou ao parque zoolóxico de Bristol (Inglaterra) en xaneiro de 1996. O Bosque de Gir, na India é o fogar do león asiático salvaxe, pero este exemplar vive en cativerio.]]
[miniatura|250px|León masculino mostra os seus dentes á xente antes de ser alimentado no parque zoolóxico de [Melbourne.]]

A principal diferenza entre as subespecies do león é a súa localización xeográfica. A evidencia xenética indica que os leóns actuais posiblemente se orixinaron dun mesmo antepasado en común hai só 55 000 anos. As diferenzas entre os leóns africanos son escasas, o que podería suxerir que os leóns da África subsahariana podían ser considerados como unha soa subespecie.

As seguintes son as subespecies máis recoñecidas por algúns científicos.
* *Panthera leo atrox*: León americano, extinto no Plistocénico, orixinouse hai aproximadamente 35 000 anos, e extinguiuse hai uns 10 000 anos, morou na América do Norte.
* *Panthera leo bleyenberghi*: León de Katanga. Habita en Angola, Botswana, República Democrática do Congo, Namibia, Zambia e Zimbabwe.
* *Panthera leo europea*: León europeo, non se comprobou a autenticidade desta subespecie (probablemente tratouse en realidade de leóns asiáticos), pero crese que habitou na península dos Balcáns, foi moi cazado por romanos, gregos e macedonios. Encóntrase extinto dende hai pouco máis de 2 000 anos.
* *Panthera leo spelaea*: León das cavernas (extinto)
* *Panthera leo fossilis*: León primitivo (extinto).
* *Panthera leo krugeri*: León de Transvaal ou surafricano, habita en cinco países do Sur de África.
* *Panthera leo hollisteri*: León congolés, habita na República do Congo.
* *Panthera leo nubica*: León nubio, habita no leste africano.
* *Panthera leo roosevelti*: León etíope, habita en Abisinia.
* *Panthera leo somaliensis*: León somaliano, habita en Somalia.
* *Panthera leo verneyi*: León do suroeste de África, habita no Kalahari.
* *Panthera leo leo*: León de Berberia ou do Atlas, extinto en estado salvaxe dende 1922. Este león era o terceiro en tamaño, despois do león das cavernas e o americano.
* *Panthera leo massaicus*: León do Masai, habita no leste do continente africano.
* *Panthera leo melanochaitus*: León do Cabo, encóntrase extinto dende 1865.
* *Panthera leo persica*: León asiático, antigamente espallado dende Turquía ata a India central, e dende o Cáucaso ata o Iemen, estando hoxe restrinxido ao Bosque de Gir no noroeste da India, onde quedan non máis de 300 exemplares.
* *Panthera leo senegalensis*: León do oeste de África, habita dende Senegal ata a República Centroafricana.
* *Panthera leo spelaea*: León das cavernas, extinto no Plistocénico, morou en Eurasia. Apareceu hai aproximadamente 300 000 anos, e desapareceu despois da última glaciación, hai uns 10 000 anos.
* *Panthera leo vereshchagini*: León do leste de Siberia.
* *Panthera leo youngi*: León do Nordeste da China, apareceu hai 350 000 anos.

O *marozi*, un león manchado, crese en ocasións que puido ser unha subespecie distinta do león; pero puido ser un león adulto que conservou o seu patrón de manchas característico das crías. Atópase extinto desde 1931. Outra hipótese menos probable é que fose un híbrido entre un leopardo e un león, coñecido comunmente como leopon.

## Variacións 
A maioría destas variacións danse con animais en cativerio, con todo, en estado salvaxe tamén se deron algunhas destas particularidades:

* León branco: están practicamente extintos en estado salvaxe e son exclusivos da reserva de Timbavati, Suráfrica. A súa cor tan inusitada é debido a un alelo recesivo. Os leóns brancos teñen a desvantaxe de que pola súa cor son vistos facilmente polas súas presas durante o día, o que lles presenta serias dificultades para poderen cazar.
* Ligre: é o cruzamento entre un león macho e unha tigresa. Posúe características físicas e do comportamento de ambos os pais. Con todo, adoitan crecer moito máis que calquera dos dous pais. Os ligres machos son estériles, pero os ligres femias xeralmente son fértiles.
* Tigrón: o tigrón é menos coñecido, e é o resultado do cruzamento entre un tigre macho e unha leoa. Os tigróns adoitan ser relativamente pequenos, pois os machos pesan ao redor de 150&nbsp;kg, aproximadamente un 20% máis pequenos que un león masculino de tamaño medio. Ao igual que os ligres, os tigróns teñen características físicas e de comportamento de ambas as especies; os machos son estériles.

### León na cultura popular 
[miniatura|- León fronte ao [Palacio Real de Madrid - "Meu Deus, en ti me refuxiei. Sálvame de todos os que me perseguen, e líbrame, para que ninguén esnaquice a miña alma como o fai un **león**, arrebatándo[me] cando non hai libertador" Salmos 7:1,2]]

### Simboloxía na arte románica 
Suponse ao león como depositario sagrado do coñecemento e outras veces como grande inimigo ao que hai que esmagar, por iso a súa representación na arte románica ten case sempre unha dobre lectura.

O león representa a Cristo; unhas veces perdoa e outras esmaga.

No Camiño de Santiago, polo tramo de Castela e León, é habitual ver nos capiteis a presenza case constante do simbolismo do león, que representa sobre todo ao Sol. O león é como o Sol, que destrúe coa súa gran potencia; pero o ser humano que sexa capaz de vencelo apoderarase desa potencia. A simboloxía do león que está atacando a un ser humano, conta como o pon en contacto coas entrañas para que así poida coñecer a súa sabedoría e os segredos máis profundos.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
* 
* 
* 

### Outros artigos 
* León de Nemea