Catéter venoso central

miniatura|Agulla de agarre (*gripperniddle*) inseri,da na membrana dun **catéter Port-A-Cath**.
En medicina, un **catéter venoso central** é un pequeno aparello médico que se instala debaixo da pel. Un catéter (tubo de plástico) conecta o **porto** cunha vea. Debaixo da pel, ten un septo (unha membrana de silicona) a través do cal se poden inxectar fármacos e extraer mostras de sangue moitas veces, normalmente con menos molestias para o paciente que unha "picada de agulla" máis típica.

## Terminoloxía 
miniatura|Radiografía de tórax con porto de catéter venoso en paciente con cancro
Un **catéter venoso central** coñécese máis correctamente como "**dispositivo de acceso venoso totalmente implantábel**". Tamén se coñecen comunmente como **porto** (do inglés *port*), ***catéter Portacath*** ou ***catéter de Portacath*** (polo nome comercial da marca máis común, que remite a *porto-catéter*). As marcas inclúen, alén de Port-a-Cath: Eco Port, Clip-a-Port, SmartPort, Microport, Bardport, PowerPort, Passport, Infuse-a-Port, Medi-Port e Bioflo.

## Estrutura 
[miniatura|O **catéter** vai dende o **porto** e insírese cirurxicamente nunha [vea (xeralmente a vea xugular, a vea subclavia ou a vea cava superior). Idealmente, o catéter remata na vea cava superior, arriba da aurícula dereita. Esta posición permite que os axentes infundidos se estendan por todo o corpo de forma rápida e eficiente.]]
Os catéteres venosos centrais úsanse principalmente para tratar pacientes de hematoloxía e oncoloxía. Os portos foron adaptados previamente para o seu uso en pacientes en hemodiálise, pero descubriuse que estaban asociados a un aumento da taxa de infeccións e xa non están dispoñibles nalgúns países, por exemplo nos Estados Unidos de América.

O catéter adoita ser inserido na parte superior do peito, xusto debaixo da clavícula, co catéter inserido na vea xugular.

Un catéter venoso central consiste nun compartimento de depósito que ten unha burbulla de silicona para a inserción da agulla (o *septum*), cun tubo de plástico conectado (o catéter). O dispositivo insírese cirurxicamente debaixo da pel na parte superior do peito ou no brazo e aparece como unha protuberancia baixo a pel. Non require ningún mantemento especial que non sexa un lavado ocasional para manterse limpo. É completamente interno polo que nadar e bañarse non son un problema. O catéter vai dende o portal e insírese cirurxicamente nunha vea (xeralmente a vea xugular ou, de forma menos óptima, a vea subclavia). Idealmente, o catéter remata na vea cava superior ou na aurícula dereita. Esta posición permite que os axentes infundidos se estendan por todo o corpo de forma rápida e eficiente.

O septo está feito dunha silicona autoselante especial; pódese perforar centos de veces antes de que se debilite significativamente. Para administrar o tratamento ou para extraer sangue, un profesional da saúde localizará primeiro o porto e desinfectará a zona e, a continuación, accederá ao porto perforando a pel superior cunha agulla de **punta Huber** (non perforante). Debido ao seu deseño, hai un risco de infección moi baixo, xa que a violación da integridade da pel nunca é maior que o calibre da agulla. Isto dálle unha vantaxe sobre outras liñas habituais como a liña Hickman. A presión negativa créase para retirar o sangue na agulla aspirada, para comprobar o retorno de sangue e ver se o porto funciona normalmente. A continuación, o porto é lavado cunha solución salina. A continuación, comeza o tratamento.

## Usos 
O catéter venoso central pode ter moitos usos:

* Para administrar quimioterapia a pacientes con cancro que deben someterse a tratamento con frecuencia. A quimioterapia adoita ser tóxica e pode danar a pel e o tecido muscular, polo que non se debe administrar a través destes tecidos. Os portos proporcionan unha solución, entregando medicamentos de forma rápida e eficiente por todo o corpo a través do sistema circulatorio.
* Para administrar factores de coagulación en pacientes con hemofilia grave.
* Para extraer (e/ou devolver) sangue ao corpo en pacientes que requiren análises de sangue frecuentes e en pacientes en hemodiálise.
* Para administrar antibióticos a pacientes que os requiran durante moito tempo ou con frecuencia, como aqueles con fibrose quística e bronquiectasias.
* Entrega de medicamentos a pacientes con trastornos inmunitarios.
* Para tratar a deficiencia de alfa 1-antitripsina con terapia de substitución.
* Para administrar axentes de contraste radiopacos, que melloran o contraste na TC.
* Para encher ou extraer líquido do *Lap-Band* ou realizar bandas gástricas utilizadas en cirurxías bariátricas.
* Para administrar analxésicos a pacientes con dor crónica, como pacientes con cancro, ou con anemia falciforme.

## Contraindicacións 
A instalación dun porto está absolutamente contraindicada cando un paciente ten bacteremia ou septicemia. Naqueles pacientes con alerxia ao contraste, ou alerxia a alimentos ou a medicamentos, o procedemento aínda se pode realizar con cobertura de prednisolona.

Outras contraindicacións relativas inclúen coagulopatía (coagulación anormal) ou reconto de plaquetas inferior a 50x10 9 /L. Non obstante, se o catéter venoso central é necesario con urxencia, pódese realizar unha transfusión de plaquetas mentres o procedemento está en curso.

## Inserción 
[miniatura|[Radiografía de tórax de seguimento tras a inserción dun porto, cunha punta mal situada na vea ácigos. A partir da data de carga, permaneceu funcional para terapia durante 9 meses, aínda que houbo problemas ocasionais ao aspirar.]]
[miniatura|[Tomografía computadorizada|TAC que confirma unha punta na vea ácigos.]]
Un porto é máis comunmente inserido como un procedemento de cirurxía ambulatoria nun hospital ou clínica por un radiólogo ou cirurxián baixo sedación moderada. A implantación é cada vez máis realizada polos radiólogos intervencionais debido aos avances nas técnicas e ao seu fácil uso das tecnoloxías de imaxe. Cando xa non sexa necesario, o porto pódese retirar na sala de radioloxía intervencionista ou nun quirófano. A fluoroscopia é útil para guiar a inserción de portos.

### Radioloxía intervencionista 
A vea xugular interna dereita (VXI; en inglés IJV, *internal jugular vein,* ) é frecuentemente escollida como o punto de acceso. Emprégase unha agulla de punzón de 19G para obter acceso á vea baixo guía de ultrasóns. A agulla debería apuntar lonxe da arteria carótide común (ACC), xa que a ACC xace xusto medialmente á VXI. Se hai dificultades na punzón, pode empregarse un set de micropunzón para perforar a vea e logo cambiar a un sistema de acceso maior. Se ambas as VXIs están trombosadas, entón escóllese a vea xugular externa dereita como o sitio de punzón. O lugar de punzón non debería ser o mesmo lado que o sitio patolóxico, como o lugar do cancro de mama ou unha área que se escolla como o sitio potencial para a terapia de radiación.

Despois de perforar o punto de entrada con ultrasóns, insírese un guía metálico coa punta do guía chegando á vea cava inferior. O extremo proximal do guía é asegurado para evitar o desprazamento. Entón, créase un "peto" ou cavidade para o porto na rexión deltopeitoral a 2,5 cm por debaixo do nivel da clavícula usando un bisturí. Bupivacaína con adrenalina (0,25%) é usada como anestésico local para reducir a formación de hematoma e prolongar o efecto anestésico. Despois de crear o peto, empregase un "trocar" para inserir un catéter de silicona dende o peto cara ao punto de punzón da vea xugular interna. A continuación, insírese unha funda pelable (*peel-away sheath*) para facilitar a inserción do catéter de silicona na unión cavoatrial. A inserción do catéter de silicona debe realizarse durante unha pausa na inspiración. A funda debe ser apertada para evitar a embolia de aire. O extremo proximal do catéter é conectado ao porto dentro do peto de pele despois de irrigar o peto con solución salina normal.

Un seguimento dunha radiografía de tórax pode detectar inmediatamente complicacións asociadas ao procedemento, como neumotórax, hemotórax e malposicións do catéter. Non obstante, a radiografía de tórax de rutina non é necesaria debido ás baixas taxas de complicacións asociadas ao procedemento. A radiografía de tórax só se realiza se hai sospeita clínica dunha complicación.

O lado do tórax dos pacientes no que se implanta o porto xeralmente elixirase para evitar danos no porto e nas veas polo cinto de seguridade en caso de accidente cando estea sentado como condutor. Así, existe un potencial conflito pola circulación pola esquerda e pola dereita como regra da estrada. 

Os portos pódense poñer na parte superior do peito ou no brazo. O propio posicionamento exacto é variable xa que se pode inserir para evitar a visibilidade cando se usan camisas de corte escotado, e para evitar o exceso de contacto por mor dunha mochila ou unha correa do suxeitador. A colocación máis común é na parte superior dereita do tórax, co catéter que atravesa a vea xugular dereita e baixa cara ao corazón do paciente.

## Modelos 
Hai moitos modelos diferentes, e a selección baséase nas condicións médicas específicas do paciente:

* poden ser feitos de plástico, aceiro inoxidable ou titanio
* poden ser de cámara única ou de dobre cámara
* varían en altura, ancho e forma.

**Catéter**:

* pode estar feito de poliuretano ou silicona biocompatible de grao médico
* pode variar en lonxitude e diámetro

Para aplicacións como a tomografía computarizada, necesítanse portos de infusión de alta presión. 

### Fabricantes 
Os principais fabricantes de portos son AngioDynamics, B. Braun Medical, Bard Access Systems, Cook Medical, MedComp, Navilyst Medical, Norfolk Medical Products e Smiths Medical.

A arteria carótide común pode lesionarse durante a punción da vea xugular interna xa que a arteria está preto da vea. Isto debido sobre todo ao exceso de agulla na arteria en lugar da incapacidade de recoñecer a vea e a arteria baixo a guía de ultrasóns. O risco de punción aumenta cando a arteria queda superficial á vea e para aqueles con pescozo curto e persoas obesas. Non obstante, estes casos pódense controlar facilmente mediante a compresión e non deixa un hematoma no lugar da punción.

O mal posicionamento do catéter ocorre no 0,1 ao 5,6% do tempo. Isto pode deberse a unha mala posición dentro ou fóra da vea cava superior. As causas inclúen: ramas inesperadas das veas, angulacións dos vasos, estenose venosa ou tortuosidade venosa.

## Na cultura popular 
Na novela ciberpunk *Neuromancer* (William Gibson, 1984), un personaxe secundario, Peter Riviera, ten un porto médico colocado no brazo para facilitar o seu uso recreativo de drogas.

## Historia 
Niederhuber et al. informou por primeira vez do uso do sistema de porto venoso central totalmente implantable (en inglés *totally implantable central venous port system, TICVPS*) en 1982.

## Notas 

## Véxase tamén 
* Catéter central insertado perifericamente ou "PICC"
* Liña Groshong
* Catéter Hickman

### Bibliografía 
* Mallon WK (marzo de 2001)  *The Western Journal of Medicine*

### Ligazóns externas 
* www.breastcancer.org: Ports for Chemo (en inglés)
* Unha foto-ensaio sobre o que é ter un porto
* Unha visión xeral dos catéteres de quimioterapia/Portacaths