Historia do Ido

O **Ido** foi creado a principios do século XX. Houbo varios proxectos de linguas construídas que precederon á creación do Ido. Entre os precursores do dominio: Galien, Blaise Pascal, René Descartes, Gottfried Wilhelm von Leibniz, pero sobre todo Johann Martin Schleyer, inventor do volapük e L. L. Zamenhof, pai do esperanto. Houbo igualmente numerosos proxectos que seguiron á creación do ido como o italico, latin-ido, weltdeutsch...

## Historia 
### A Delegación para a adopción dunha lingua auxiliar internacional 
Ao principio do século XX, a necesidade dunha lingua internacional estaba sendo considerada por numerosas personalidades, notablemente os científicos e os filósofos. Este período corresponde ao dun florecemento de novos proxectos de lingua internacional. A partir da iniciativa do matemático Léopold Leau, creouse desde o 17 de xaneiro de 1901, unha Delegación para a adopción dunha lingua auxiliar internacional co apoio de numerosos científicos. En 1906, a Delegación recibira o apoio de máis de 1.200 membros de academias e universidades de diferentes países e de máis de 300 sociedades científicas.

En maio de 1907, a delegación enviou a pregunta da Asociación internacional das Academias de Viena, que se declarou incompetente, por 12 votos contra 8 e unha abstención. En consecuencia, a delegación formou un comité de traballo cuxos membros foron elixidos por 242 votos sobre un total de 253. Este Comité abarcaba a científicos de renome, tales como o lingüista Jespersen, Schuchardt e Baudouin de Courtenay ou ata o químico Ostwald. Por cooptación, outras personalidades foron admitidas, como o matemático italiano Peano e Léopold Leau e Louis Couturat foron os secretarios do Comité.

O comité reuniuse no Collège de France durante o mes de outubro de 1907 e examinou numerosos proxectos de lingua internacional, presentados a maior parte do tempo polos seus autores. O comité chegou rapidamente á conclusión de que só existían dous proxectos de lingua internacional dignos de interese. O primeiro era o esperanto, inmutable despois do seu aparición en 1887; o segundo era o Idiom Neutral, desenvolvido pola antiga Academia do Volapük. A delegación decidiu finalmente elixir o esperanto, pero aplicándolles reformas definidas polo proxecto do "Ido".

Este proxecto, de autor anónimo no momento da súa presentación, era unha sorte de síntese entre o esperanto e o Idiom Neutral. Como indica o informe do lingüista danés Otto Jespersen, membro do comité da delegación:

É pouco probable que Wilhelm Ostwald quedase satisfeito co ido, porque se retirou da presidencia da comisión e creou en 1916 unha lingua construída: o *Weltdeutsch*. O 29 de setembro de 1926 no diario *Vossische Zeitung*, explicou a necesidade de crear unha nova lingua internacional para substituír o ido.
[miniatura|Retrato de Louis de Beaufront en *[La Progreso, 1935*]]

### Unha paternidade controvertida 
A paternidade do proxecto Ido é controvertida. Con todo, o testemuño do lingüista Otto Jespersen, que era membro do comité de traballo, logo da comisión permanente, estableceu claramente que se trataba de Louis de Beaufront. O filósofo francés Louis Couturat coñecía probablemente a identidade do autor do proxecto. Como o proxecto Ido tomaba o nome das súas teses de derivación, a idea de que el era o autor se estendeu.

Segundo Otto Jespersen, o proxecto Ido foi presentado á asemblea durante a última sesión por Couturat en lugar do autor. Ninguén entre os membros do comité sabía nada sobre o autor, se era Couturat, ou Leau ou algún outro membro do propio comité.

#### Beaufront e as relacións co mundo do esperanto 
A relación entre Beaufront e o esperanto é complexa. Inicialmente, Beaufront foi favorable ao esperanto pois foi un pioneiros do esperanto en Francia e, tamén, fora recoñecido como representante de Zamenhof, que dixo:

##### O asunto Hachette 
miniatura|Zamenhof en 1908
En 1901, Zamenhof, fixo que Beaufront o representase perante a editorial Hachette para publicar obras en esperanto. Con todo, resentiuse cando Carlo Bourlet e Théophile avisaran a Zamenhof contra as facultades, demasiado amplas, que Beaufront concedera a Hachette pois Zamenhof quedaría definitivamente vinculado a Hachette, mentres que Beaufront, xunto co editor, terían un dereito absoluto sobre tódolos en esperanto ou relacionados, independentemente dos seus autores. Ao facer descarrilar este asunto, Cart e Bourlet destituíron a Beaufront do seu papel protagonista e evitaron que a edición en esperanto se convertese nun monopolio de Hachette.

##### Beaufront e o mundo do ido 
Beaufront foi considerado como un traidor polos esperantistas debido a que se supoñía que el era o representante do esperanto cando, o derradeiro día, presentou o ido. Jespersen converteuse en presidente da Academia do Ido e, na revista *Progreso*, participou activamente nas discusións que pedían unha mellora constante da lingua. Pero despois duns anos, a súa actividade cesou subitamente, en parte porque non estaba contento da forma coa que Couturat e os demais querían facer evolucionar ao ido, pero sobre todo porque sospeitaba que Couturat - cuxo intrigante papel durante o período do comité non quedou claro ata despois - explotou a súa autoridade indecentemente e só era considerado unha marioneta.

### Elaboración 
O comité da delegación decidiu nomear, o 24 de outubro de 1907, unha *Comisión permanente* encargada "de estudar e de fixar os detalles da lingua que será adoptada". Os membros desta comisión foron Louis Couturat, Wilhelm Ostwald, Otto Jespersen, Baudouin de Courtenay e Léopold Leau. Louis de Beaufront foi ulteriormente cooptado "en razón da súa competencia especial".

A seguir, fundouse a *Uniono dei a Amiki dei a Linguo Internaciona* (en galego, Unión de Amigos da Lingua Internacional), que comprendía unha Academia e un Comité Directivo. Igualmente, creouse unha revista mensual, *Progreso*, que foi lanzada en 1908 para publicar as discusións lingüísticas e as decisións da Academia do Ido. Foron os traballos da comisión permanente os que desenvolverán a lingua que tomou o nome de "Ido" despois de que Zamenhof rexeitase tódalas denominacións que empregaban o nome "esperanto".

Para o esencial, a elaboración da lingua rematouse en 1910 coa publicación dos primeiros manuais e dicionarios de ido "conforme ás decisións tomada polo Comité e pola Comisión", tal e como o testemuña a declaración da Comisión asinada por tódolos seus membros. Acabada a súa misión, a delegación disolveuse o 31 de xullo de 1910 ,logo de fundar a *Uniono pola linguo internaciona*.

As principais modificacións achegadas ao esperanto na elaboración do ido son as seguintes (tal e como foron enunciadas polo Comité da Delegación):

# Supresión das letras acentuadas, permitindo imprimir os textos desta lingua, conservando a ortografía fonética e restablecendo a ortografía internacional;
# Supresión dalgúns trazos morfosintácticos (acusativos, acordo entre o nome e o adxectivo);
# Regularización da derivación, único xeito de previr a invasión dos modismos, e proporcionar unha base sólida para o desenvolvemento do vocabulario científico e técnico, esencial para a difusión da lingua internacional no mundo científico;
# Enriquecemento do vocabulario a través da adopción de novas raíces coidadosamente seleccionados de acordo co principio da máxima internacionalidade.

### Entre estabilidade e cambio 
Os idistas atopáronse rapidamente enfrontado a un grave dilema: para algúns, a continuación dos traballos lingüísticos mellorou a calidade da lingua pero, ao mesmo tempo, deu lugar a continuos cambios que  dificultaban o seu espallamento entre o prúblico en xeral. Un debate opuxo aos partidarios da estabilidade para difundir a lingua e aqueles que desexaban primeiro acabar o traballo lingüístico. É neste contexto no cal Louis Couturat defendeu na revista *Progreso* unha vía intermedia:

Finalmente, logo de moitos anos de traballo intenso decidiuse, en 1914, un período de estabilidade de dez anos para dar a coñecer a lingua.

### O revés da segunda guerra mundial 
Foi en pleno crecemento cando o movemento idista foi duramente golpeado por dous tráxicos sucesos. O 3 de agosto de 1914, Louís Couturat morreu nun accidente de coche, o mesmo día en que Alemaña lle declarou a guerra a Francia. A desaparición do defensor máis activo do ido seguido por unha explosión do nacionalismo e a destrución do primeiro conflito mundial asestou un duro golpe ao ido e a idea mesma dunha lingua internacional. O movemento idista sobreviviu realmente en países neutrais como Suíza (incluíndo a actividade de Friedrich Schneeberger, Secretario da *Uniono Pola Linguo Internaciona Ido*), e Suecia (con Per Ahlberg, editor da revista idista *Mondo*). A revista *Progreso*, da que Couturat foi o editor e o redactor, deixou de publicarse en 1914.

### O renacemento dos anos 20 
Logo da guerra, o movemento idista se reconstituíu lentamente. En 1918, o lingüista francés Antoine Meillet, profesor no Collège de France, eloxiou o ido e a idea dunha lingua internacional, no seu libro ''Les Langues dans l'Europe nouvelle*:[thumb|Congreso internacional idista en [Dessau-Roßlau, en Alemaña, 1922.]]

En 1920, Schneeberger, presidente da Academia do Ido, anunciou a reanudación dos traballos da Academia. que dende o ano 2009, é mantida pola asociación *Juste & Co*. e moitas listas de discusión en ido ou sobre o ido están activas e, mesmo existe unha versión da Wikipedia en ido. As revistas idistas *Progreso*, *Kuriero Internaciona* e *Ido-Saluto'' aparecen regularmente. Os reencontros idistas teñen lugar cada ano. É, xunto con Interlingua, a segunda lingua auxiliar máis falada.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 

### Ligazóns externas 
* Wikipedia en ido