A Cañiza

**A Cañiza** (á espera da oficialización da forma **A Caniza**) é un concello da provincia de Pontevedra, pertencente á comarca da Paradanta. Segundo o IGE no 2020 tiña 5122 habitantes (6719 en 2003). O xentilicio é (véxase no Galizionario)  de Galicia aínda vixente e que así consta no *Nomenclátor de Galicia*. Desta forma deriva o xentilicio (véxase no Galizionario) . A Comisión de Toponimia da Xunta de Galicia estableceu que o nome correcto e orixinal era **A Caniza**, forma aínda viva entre algúns habitantes das parroquias do concello. Non obstante, aínda non se executou a aprobación por parte do Consello da Xunta da dita modificación.

O topónimo orixinal fai referencia ás primeiras construcións na zona: casetas e ergueitas polos veciños de Valeixe.

## Poboación 

Colors=
  id:lightgrey value:gray(0.8)
  id:darkgrey  value:gray(0.6)
  id:bar       value:rgb(1,0.75,0.4)

ImageSize = width:500 height:300
PlotArea = left:50 bottom:20 top:20 right:30
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:9000
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:1000 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:200 start:0
BackgroundColors = canvas:white

PlotData=
  color:bar width:20 align:left
  bar:1900 from:0 till:7923
  bar:1910 from:0 till:7970
  bar:1920 from:0 till:7764
  bar:1930 from:0 till:7655
  bar:1940 from:0 till:8743
  bar:1950 from:0 till:8186
  bar:1960 from:0 till:8221
  bar:1970 from:0 till:7477
  bar:1981 from:0 till:7810
  bar:1991 from:0 till:7387
  bar:2001 from:0 till:7022
  bar:2011 from:0 till:6461
  bar:2021 from:0 till:5115

PlotData=
  bar:1900 at: 7923 fontsize:S text:7923 shift:(-10,5)
  bar:1910 at: 7970 fontsize:S text:7970 shift:(-10,5)
  bar:1920 at: 7764 fontsize:S text:7764 shift:(-10,5)
  bar:1930 at: 7655 fontsize:S text:7655 shift:(-10,5)
  bar:1940 at: 8743 fontsize:S text:8743 shift:(-10,5)
  bar:1950 at: 8186 fontsize:S text:8186 shift:(-10,5)
  bar:1960 at: 8221 fontsize:S text:8221 shift:(-10,5)
  bar:1970 at: 7477 fontsize:S text:7477 shift:(-10,5)
  bar:1981 at: 7810 fontsize:S text:7810 shift:(-10,5)
  bar:1991 at: 7387 fontsize:S text:7387 shift:(-10,5)
  bar:2001 at: 7022 fontsize:S text:7022 shift:(-10,5)
  bar:2011 at: 6461 fontsize:S text:6461 shift:(-10,5)
  bar:2021 at: 5115 fontsize:S text:5115 shift:(-10,5)

## Xeografía 
Limita ao norte cos concellos de Covelo e Melón (leste da provincia de Ourense), ao sur con Crecente, Arbo e As Neves, e ao oeste con Salvaterra de Miño, Mondariz e Covelo.

O seu relevo é accidentado, pois está situado entre unha zona de monte baixo da serra do Faro de Avión (situada ao nordeste) e o val do río Deva (ao sur). A maior altitude acádase no Alto da Cruz (1095 m).

A súa rede hidrográfica está formada polos ríos Uma (afluente do Tea), Ribadil e Deva (afluentes do Miño).

Climatoloxicamente está situada en transición entre o clima oceánico e o mediterráneo, segundo a zona.

## Historia 
Na zona habitou a tribo dos oestrimnios, que foron expulsados polos celtas. Da cultura megalítica quedan diversos restos, como os complexos rupestres de Laxiña das Cruces, Coto da Regueira do Valiño e Casiñas dos Mouros, os complexos megalíticos con gravados de Tomada de Estremadoiro e Coto da Vella, e os complexos megalíticos de Guntín, Aráns, Casiñas dos Mouros e A Cañiza.

Durante a Idade de Ferro o lugar estivo posiblemente habitado polos grovios. Daquela época quedan o castro de Grades, o castro de Monte Coto do Castro, o castro de Coto das Cavadas e o castro de Barreiros.

Logo da romanización as terras do concello foron enmarcadas no *conventus Bracarensis*. Na Idade Antiga, tralo I Concilio de Braga, as terras quedaron adscritas á diocese de Tui. O mosteiro da Franqueira posiblemente teña a súa orixe nunha ermida do século VI, da época de Martiño de Dumio.

No século IX, durante o reinado de Afonso II de Asturias, as terras do castelo de Sobroso, ao que pertencía o val de Achas, foron incluídas no reino de Galicia.

En 1056 Fernando I dá un privilexio do mosteiro da Franqueira, as súas terras e moradores ao abade Alvito e os monxes beneditinos. En 1147 Afonso VII outorga ao abade Odoario e aos monxes o dereito de coto. En 1293 a orde do Císter constrúe a igrexa de Santa María. Paio de Soutomaior, señor de Salvaterra, doou as terras dos cotos da Franqueira, O Cebreiro, Uma, Sendín e Pintelos, doazón que confirmaron Xoán I e Henrique III. O mosteiro desapareceu como tal en 1835, trala desamortización de Mendizábal.

A vila da Cañiza aparece documentada por primeira vez en 1583. As primeiras edificacións foron canastros (que nesta zona reciben o nome de **canizos**) feitas polos veciños de Valeixe para atender os cultivos da zona. Logo de construírse a capela do Doce Nome de Xesús, en 1790 o bispo de Tui, Domingo Fernández Angulo, erixiu A Cañiza como parroquia adxunta á de Valeixe, separándose definitivamente en 1815.
miniatura|Bosquexo da Vila de Sta. Teresa da Cañiza 1838
No ministerio de Defensa consérvase un bosquexo da vila en 1838 por Fernando de Castro

Na Cañiza editáronse os periódicos *Nueva Cañiza* (1927-1933) e *La Cañiza* (1932-1934).

## Símbolos 
O escudo heráldico oficial do concello da Cañiza foi aprobado mediante decreto en 2007, e ten o seguinte brasonamento:

Ademais, na mesma data aprobouse tamén a bandeira do concello, *pano de verde cunha franxa vertical de branco no terzo do centro e, nesta, un carballo de verde follado e froitado de nove landras de vermello.*

## A Cañiza na literatura popular 
* *Batalláns xa chega / coa súa santiña, / e cara a Franqueira / connosco camiña*.
* *Vinme triste en Ponteareas, / e da Cañiza a Melón, / mais cheguei a Ribadavia / e ensanchouse o corazón*.

## Galería de imaxes 

Ficheiro:Mosteiro de Santa María da Franqueira - A Cañiza - Pontevedra.jpg|Mosteiro de Santa María da Franqueira
Ficheiro:Escribana de torgo, A Cañiza, Pontevedra, Galicia (Espagne).jpg
Ficheiro:Fonte de San Luís na Cañiza.jpg|Fonte de San Luís
image:San_Luis_y_Djoudj_003.jpg|Vista aérea.
image:Pazo na Cañiza.jpg|Pazo.
image:Xamón da Cañiza.jpg|Xamón, típico da Cañiza.
image:Muíño na Cañiza.jpg|Muíño tradicional.
image:Muíño na Cañiza 2.jpg|Muíño.
image:Capela dos Arredores na Cañiza.jpg|Capela dos arredores.

## Parroquias 
## Lugares da Cañiza 
Para unha lista completa de todos os lugares do concello da Cañiza vexa: Lugares da Cañiza.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Rodríguez Gómez, G. (coord.) (2002). *A Cañiza*. Pontevedra: Deputación de Pontevedra. ISBN 84-8457-123-8.

### Outros artigos 
* Eleccións municipais na Cañiza