open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Pedro de Quevedo y Quintano

**Pedro Benito Antonio Quevedo e Quintano**, nado en Villanueva del Fresno, Badaxoz, o 12 de xaneiro de 1736 e finado en Ourense o 28 de marzo de 1818, foi un eclesiástico e político español.

## Traxectoria 
De familia fidalga, un dos seus bisavós foi o militar galego Pedro Mariño de Camba Sotomayor y Ulloa. Cursou os seus primeiros estudos cos xesuítas de Badaxoz. Licenciouse en Teoloxía no Seminario Diocesano de Ávila e doutorouse na Universidade de Salamanca (1766).

Nomeado bispo en 1776, foi fundador do Seminario de Ourense en 1803, e un dos cinco elixidos para participar no Consello de Rexencia que fixo as funcións da Xunta Suprema Central durante a Guerra da Independencia. Foi nomeado Inquisidor xeneral ata a disolución do Santo Oficio polas Cortes de Cádiz, onde se mostrou reticente a recoñecer que a soberanía nacional recaese nas propias Cortes, negándose a xurar a Constitución de 1812 polo que foi desterrado. En 1816 o Papa Pío VII nomeouno cardeal.

O seu sepulcro na Catedral de Ourense foi realizado polo escultor Antoni Solà.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* , Manuel (1908). *El obispo de Orense D. Pedro Quevedo y Quintano como patriota y como político*.
* , Vicente. "Pedro Benito Antonio de Quevedo y Quintano" *Diccionario Biográfico Español*. RAH . 
* 
* 
* 

### Ligazóns externas 
* 
* [Retrato de Pedro de Quevedo e Quintano](https://es.wikisource.org/wiki/es:Pedro%20de%20Quevedo%20y%20Quintano%20(Retrato)) en *Retratos de Españoles ilustres*, 1791 .
* "Fundación y Establecimiento del Seminario Conciliar de San Fernando" Bispado de Ourense .
17ª edición dos Premios Mestre Mateo

[250px|miniatura|[Palacio da Ópera da Coruña.]]
A **17ª edición dos Premios Mestre Mateo** galardoou as producións audiovisuais de Galicia de 2018 e celebrouse o 2 de marzo de 2019. Durante a cerimonia, a Academia Galega do Audiovisual presentou os Premios Mestre Mateo en 25 categorías. A cerimonia celebrouse no Palacio da Ópera da Coruña. Os nomeados foron anunciados o 7 de febreiro de 2019.

*A sombra da lei* estaba nomeado en quince categorías e gañou dez premios, incluíndo mellor filme, mellor director, mellor dirección de arte, mellor actor. O seguinte filme con maior número de premios foi *Trote* de Xacio Baño, con cinco galardóns.

## Premios 
[miniatura|dereita|150px|[Luís Tosar, Mellor actor.]]
[miniatura|dereita|150px|[María Vázquez, Mellor actriz.]]
[miniatura|dereita|150px|[Melania Cruz, Mellor actriz secundaria.]]
[miniatura|dereita|150px|[Federico Pérez, Mellor actor secundario.]]
Os gañadores son os que aparecen en primeiro lugar e destacados en letra grosa.

## Premios especiais 
### Premio de Honra Fernando Rey 
* Mela Casal

### Premio Especial José Sellier 
* Federación de Cineclubes de Galicia

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Gañadores na Web da Academia Galega do Audiovisual
* Nomeados na Web da Academia Galega do Audiovisual
Suonenjoki

**Suonenjoki** é unha cidade de Finlandia situada na rexión de Savonia do Norte. En 2018 a súa poboación era de 7&nbsp;149&nbsp;habitantes. A superficie do termo municipal é de 862,34&nbsp;km2, dos cales 148,80&nbsp;km2 son auga. O concello ten unha densidade de poboación de 10,02 &nbsp;hab./km².

Limita cos concellos de Kuopio, Leppävirta, Rautalampi, Tervo e Pieksämäki, este último na rexión veciña de Savonia do Sur.

O concello é unilingüe en finés.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Sitio web de Suonenjoki
Andrés Iglesias Garrote

**Andrés Iglesias Garrote**, nado en Cariño e finado en Ferrol o 18 de agosto de 1936, foi un militar e político galego.

## Traxectoria 
Militar retirado. Secretario da sociedade Agraria La Necesaria da UGT en 1931. Militante do PSOE, foi concelleiro de Fene durante a República, alcalde en 1934 e en 1936 era o segundo tenente alcalde. Co golpe de Estado do 18 de xullo de 1936 foi detido pola Garda Civil o 1 de agosto con Ramón Souto González, Juan Sánchez Crespo, e os irmáns Eduardo e Francisco Barcia Rodríguez. Foi paseado en Canido con Guillermo Cedrón Gómez, Mario Rico Cobas, Felipe Hermida González, Carlos Pérez Fachal, Manuel González Díaz, Venancio Pérez Blanco, José Rico Torrente, Antonio Fernández Mourente e Ramón Hermo Miranda.
## Notas
José Pita Cortés

**José Pita Cortés**, nado en Villarcayo de Merindad de Castilla la Vieja (provincia de Burgos) en 1865 e finado na Coruña en 1942, foi un carpinteiro e político galego.

## Traxectoria
Membro da Sociedad de Carpinteros y Ebanistas de Ferrol da que foi presidente en 1898. Estaba afiliado á Agrupación Socialista de Ferrol da que foi membro do seu Comité Directivo en 1902. Foi concelleiro e tenente alcalde do concello de Ferrol entre 1909 e 1915. Na Segunda República Española foi alcalde do concello de Fene, posto do que dimitiu en xuño de 1936 por razóns de idade e saúde.
Venancio Pérez Blanco

**Venancio Pérez Blanco**, nado en Cariño cara a 1913 e finado en Ferrol o 18 de agosto de 1936, foi un político galego.

## Traxectoria 
Antigo cabo de artillaría que foi expulsado da Armada. Empregado de banca. Secretario das Juventudes Socialistas Unificadas de Ferrol. Era representante do Socorro Vermello Internacional. Co golpe de Estado do 18 de xullo de 1936 foi detido e estivo preso na Escollera do Arsenal. Ese mesmo día foi paseado en Canido con Guillermo Cedrón Gómez, Mario Rico Cobas, Felipe Hermida González, Carlos Pérez Fachal, Manuel González Díaz, Andrés Iglesias Garrote, José Rico Torrente, Antonio Fernández Mourente e Ramón Hermo Miranda.
## Notas
José Comesaña Barreiro

**José Comesaña Barreiro**, finado en Fene o 22 de marzo de 1972, foi un industrial e político galego.

## Traxectoria 
Co golpe de Estado do 18 de xullo de 1936 foi nomeado alcalde de Fene en febreiro de 1938. Foi director xerente de José Comesaña, Hermano y Compañía.

## Notas
Prunélidos

Os **prunélidos** (**Prunellidae**) son unha pequena familia de aves, que comprende un só xénero, ***Prunella***, que é a única familia endémica do Paleártico, que reciben o nome común de **azulentas**. En Galicia viven as especies *Prunella collaris* (azulenta alpina) e *Prunella modularis* (azulenta común). Case todas as especies habitan en rexións montañosas de Europa e Asia, menos *P. modularis* e *P. rubida* do Xapón, que poden vivir tamén en terras baixas, igual que fai *P. montanella* no alto norte de Siberia. Estas aves non son moi migratorias, mais abandonan as partes frías da súa área de distribución en inverno e fan movementos altitudinais.

## Descrición 
Son especies pequenas, pouco rechamantes, superficialmente similares a pardais, pero non relacionadas con eles; xeralmente considérase que están reacionadas cos túrdidos. Teñen de 14 a 18&nbsp;cm de lonxitude e pesan entre 25 e 35&nbsp;g. Porén, teñen peteiros agudos, o que reflicte a súa dieta de insectos que viven no chan en verán, acrecentada con sementes e bagas en inverno.  Poden tamén tragar pedriñas e grava para axudar a que os seus estómagos esmoan as sementes.

A maioría das especies viven formando bandadas. A azulenta común (*P. modularis*) é unha excepción, xa que prefire a vida solitaria excepto cando se alimenta. O nome científico antigo da azulenta alpina era *Accentor collaris*, o que explica que nalgúns idiomas se lles chame a estes paxaros acentores, que vén do latín e significa 'cantar con outros' (ad + cantor).

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns extrernas 
*Vídeos de azulentas  en the Internet Bird Collection
Trote

***Trote*** é un filme galego de 2018 dirixido por Xacio Baño, sendo a súa primeira longametraxe. O filme conta o rol da muller como coidadora que non atopa o xeito de saír dun ambiente opresivo.

Estreouse no Festival Internacional de Cinema de Locarno o 8 de agosto de 2018.

## Sinopse 
A acción transcorre durante a fin de semana da rapa das bestas, mentres a aldea comeza a preparar os festexos. Carme é unha muller da aldea que vive a carón do seu pai, Ramón, e da súa nai doente. A comunicación co seu pai é case inexistente. O seu traballo, nunha panadaría, e a súa vida nun ambiente afogador fan que medre a necesidade de fuxir, mais as súas circunstancias nunca llo permitiron. Por outra banda, o seu irmán máis vello Luís volve a casa por uns días na compaña da súa parella María.

## Personaxes 
* María Vázquez como Carme
* Celso Bugallo como Ramón
* Tamara Canosa como María
* Diego Anido como Luís
* Melania Cruz como Marta
* Federico Pérez como Fran
*Susana Dans como Lola
*Tatán como Celso
*Lois Soaxe como Home líder
*Alfredo Rodríguez como Ferrador
*Celso Parada como Marmoreiro

## Galardóns e nomeamentos 
Recibiu 14 nomeamentos en 13 categorías nos Premios Mestre Mateo de 2018, gañando finalmente cinco.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Lista de filmes en galego con maior recadación
### Ligazóns externas 
* 
* Páxina oficial en FridaFilms
Premio Lhotka

O **premio Lhotka** (en inglés: *Lhotka Memorial Price*) é un recoñecemento do ámbito da numismática outorgado anualmente pola *Royal Numismatic Society*, de Londres, ao autor dunha publicación que sexa considerada polo xurado como particularmente útil aos estudantes que se inicien na numismática.

## Historia 
O premio Lhotka foi establecido e dotado economicamente en 1962 polo profesor J. F. Lhotka, da Universidade de Oklahoma, que era socio honorario da Real Sociedade Numismática, en memoria do seu pai, tamén chamado J. F. Lhotka.

O premio outórgase ao autor dun libro ou dun artigo en inglés considerado como de maior utilidade para os estudantes elementais de numismática, coa condición de que fose publicado durante os dous anos anteriores á concesión do premio.

### Galardoados co premio Lhotka 
Os numismáticos que foron merecedores do premio desde a súa primeira entrega, en 1963, son os seguintes:

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
*Royal Numismatic Society
*Medalla da Royal Numismatic Society
Juan Fernández Vizoso

**Juan Fernández Vizoso**, finado en Maniños (Fene) o 8 de xullo de 2002, foi un político galego.

## Traxectoria
No franquismo foi nomeado alcalde de Fene en 1958, logo do falecemento de Gerardo Díaz Pereira, tomando posesión o 21 de setembro, e continuou no posto nos anos sesenta. Finou en Maniños aos 81 anos.

## Vida persoal 
Casou con Fina López Galego.

## Notas
Gumersindo Galego Veiga

**Gumersindo Galego Veiga**, nado en 1926 e finado en Magalofes (Fene) o 6 de decembro de 2007, foi un político galego.

## Traxectoria
No franquismo foi nomeado alcalde de Fene nos anos sesenta. Cesou no cargo en abril de 1973. Finou aos 81 anos.

## Vida persoal 
Casou con Josefa Feal Feal e foi pai de Gumersindo Galego Feal.

## Notas
Carádridos

Os **carádridos** (**Charadriidae**) son unha familia de aves da orde Charadriiformes que comprende de 64 a 66 especies, das cales en Galicia viven seis especies do xénero *Charadrius* (píllaras), catro do xénero *Pluvialis* (píldoras) e unha do xénero *Vanellus* (avefrías).

## Taxonomía 
A familia Charadriidae foi introducida polo zoólogo inglés William Elford Leach nunha guía dos contidos do Museo Británico publicada en 1820. A familia divídese en dúas subfamilias: os caradrinos (Charadrinae), que inclúen as píllaras e píldoras, e os vanelinos (Vanellinae), que inclúen as avefrías.

## Descrición 
Son aves pequenas ou de medio tamaño con corpos compactos, curtos, pescozos grosos e ás longas e xeralmente bicudas, pero a maioría das especies de vanelinos adoitan ter ás arredondadas. Os seus peteiros son xeralmente rectos (excepto no caso do *Anarhynchus frontalis* de Nova Zelandia) e curtos, as dedas curtas, e a deda traseira pode estar reducida ou ausente, dependendo das especies. A maioría dos Charadriidae teñen tamén colas relativamente curtas, pero o *Charadrius vociferus* é unha excepción. Na maior parte dos xéneros, os sexos son similares, e só hai un pequeno dimorfismo sexual. En tamaño van desde o *Charadrius collaris*, de 26&nbsp;g e 14&nbsp;cm, ao *Vanellus miles*, de 368&nbsp;g e 35&nbsp;cm.

## Distribución e hábitat 
Viven nois campos abertos de todo o mundo, principalmente en hábitats próximos á auga, aínda que hai algunhas excepcións: o *Peltohyas australis*, por exemplo, prefire terreos pedregosos dos desertos de Australia central e occidental.

## Comportamento e ecoloxía 
Cazan utilizando a vista en lugar de sentir a presenza das presas cos peteiros como fan os limícolas de peteiros longos como os escolopácidos. Os alimentos que comen son invertebrados acuáticos e terrestres como insectos, vermes, moluscos e crustáceos dependendo do hábitat, e captúranos normalmente usando unha técnica de correr e parar, en vez de permanecer quedos sondando como fan outros grupos limícolas. Tamén comen materia vexetal.

### Reprodución 
A gran maioría dos carádridos son monógamos. Algúns, como *Vanellus vanellus* (avefría), son políxinos, outros, como o *Charadrius moontanus* ten un sistema de múltiples postas rápidas que pode ir acompañado de poliandria secuencial. En *Charadrius morinellus*, as femias compiten polos machos e os machos proporcionan todos os coidados parentais ás crías. Cando están reproducíndose, defenden os seus territorios con exhibicións aéreas visibles.

Son aves que protexen moito os seus ovos e crías. Os proxenitores protexen os pitos emitindo unha chamada de alarma, realizando unha exhibición de distración e mesmo poden atacar o predador ou intruso. Os pitos son precoces e non son alimentados polos pais.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
*Vídeos de Charadriidae en the Internet Bird Collection
*Vídeos de Charadriidae incubando en Incubating shorebirds
*Sons de Charadriidae en xeno-canto.org
Centro de Documentación e Recursos Feministas de Vigo

O **Centro de Documentación e Recursos Feministas de Vigo** alberga unha das coleccións máis amplas de libros de temas feministas en España. Creouse en 2010, está localizado no segundo andar da Biblioteca Pública de Vigo Juan Compañel. Depende da Concellaría de Igualdade do Concello de Vigo.

## Historia 
esquerda|miniatura|Obradoiro de edición en Wikipedia, 2019Foi inaugurado o 25 de marzo de 2010 e creouse a partir dos 8.500 títulos, 150 revistas e 930 pezas audiovisuais recompilados durante 25 anos polo Grupo de Estudios sobre a Condición da Muller Alecrín. A este material que data desde os anos 80 súmase o fondo documental da Concellaría de Igualdade do Concello de Vigo.
## Actividades 
O centro de documentación, situado na Biblioteca Pública Central de Vigo é un servizo de xestión de información, documentación e materiais de traballo sobre muller, xénero e igualdade dirixido ao público en xeral ou ao persoal especializado.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos
* Rede de Centros de Documentación e Bibliotecas de Mulleres
He Zhen

O antropónimo chinés **He Zhen** pode referirse a:
***He Zhen**, artista chinesa da dinastía Ming (1541–1606);
***He Zhen**, anarquista e feminista chinesa (1884–1920).
Tervo

**Tervo** é un municipio de Finlandia situado na rexión de Savonia do Norte. En 2018 a súa poboación era de 1&nbsp;567&nbsp;habitantes. A superficie do termo municipal é de 494,30&nbsp;km2, dos cales 146,55&nbsp;km2 son auga. O concello ten unha densidade de poboación de 4,51&nbsp;hab./km².

Limita cos concellos de Keitele, Kuopio,  Pielavesi, Rautalampi, Suonenjoki e Vesanto.

O concello é unilingüe en finés.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Sitio web de Tervo
Upupidae

Os **upúpidos** (***Upupidae***) son un clado de aves bucerotiformes propias do Vello Mundo**.** En Galicia vive a especie *Upupa epops*, a bubela.

'*Xénero *Upupa*:*'

* *Upupa epops* Linnaeus, 1758 - Europa, Asia e África
* *U. epops africana* Bechstein, 1811 - África (algúns recoñécena como especie plena)
* *Upupa marginata* Cabanis & Heine, 1860 - Madagascar

Ademais, coñécese unha especie de upúpido xigante, *Upupa antaios*, que vivía na Illa Santa Elena e extinguiuse hai moito tempo.

## Notas
Remizidae

Os **Remizidae** son unha pequena familia de aves paseriformes. Os seus membros esténdense por Eurasia, África e unha delas en Norteamérica. En Galicia vive a especie *Remiz pendulinus* (ferreiriño de cara negra ou ferreiriño careto ). Todas as súas especies, excepto a única americana *Auriparus flaviceps*, fan niños en forma de bolsa colgantes das ramas das árbores, xeralmente sobre auga. Son insectívoros.

Anteriormente estas aves eran incluídas como subfamilia **Remizinae** dentro de Paridae. Que estas familias están estreitamente relacionadas é algo ben establecido por agora.

## Filoxénia 
miniatura|*Auriparus flaviceps*
A familia contén 11 especies distribuídas en 3 xéneros:

* Xénero *Remiz* Jarocki, 1819
** *Remiz pendulinus* 
** *Remiz macronyx* 
** *Remiz coronatus* 
** *Remiz consobrinus* 
* Xénero *Anthoscopus* Cabanis, 1850
** *Anthoscopus punctifrons* 
** *Anthoscopus parvulus* 
** *Anthoscopus musculus* 
** *Anthoscopus flavifrons* 
** *Anthoscopus caroli* 
** *Anthoscopus minutus* 
* Xénero *Auriparus* Baird, SF, 1864
** *Auriparus flaviceps*

## Notas 

## Véxase tamén
### Bibliografía 
*Gill, Frank B.; Slikas, Beth & Sheldon, Frederick H. (2005): Phylogeny of titmice (Paridae): II. Species relationships based on sequences of the mitochondrial cytochrome-*b* gene. *Auk* **122**: 121-143. DOI: 10.1642/0004-8038(2005)122[0121:POTPIS]2.0.CO;2 HTML abstract
* Harrap, Simon & Quinn, David (1996): *Tits, Nuthatches & Treecreepers*. Christopher Helm, Londres. ISBN 0-7136-3964-4
* Jønsson, Knud A. & Fjeldså, Jon (2006): Determining biogeographical patterns of dispersal and diversification in oscine passerine birds in Australia, Southeast Asia and Africa. *J. Biogeogr.* **33**(7): 1155–1165.  (HTML abstract)

### Ligazóns externas 
* Vídeos de Remizidae en *Internet Bird Collection*.
Phalacrocoracidae

Os **corvos mariños** (*Phalacrocoracidae*) son unha familia de aves acuáticas. Aliméntanse dos peixes que capturan baixo a auga. Impúlsanse principalmente coas patas; poden mergullarse durante máis dun minuto, e alcanzan unha profundidade de aproximadamente 10 m. 
A diferenza das plumas da maioría das aves acuáticas, as plumas dos corvos mariños non son completamente impermeables, o que lles permite afundirse e mergullar con facilidade. Unha vez en terra, estenden as ás para secalas. Ademais, regulan o volume dos seus sacos aéreos.

Existen unhas 30 especies de corvos mariños, e é seguramente o *corvo mariño grande* o máis estendido. Vive en lagos e estuarios, así como nas costas e constrúe o seu niño en cantís ou en árbores. Ten un tamaño de até 90 cm de longo e pódese atopar en augas doces e costas de todo o mundo.

## Pesca con corvo mariño 
En certas localidades da China, como en Guilin, nas beiras do río Li ou no lago Erhai, utilízase o corvo mariño para a pesca. Átaselle un cordel na parte inferior do pescozo de forma que poida capturar un peixe, pero non tragalo. O pescador, unha vez que o corvo mariño capturou o peixe, extráello (xa que quedou aprisionado no pescozo), e dispono para efectuar novas capturas.

## Taxonomía 
A familia componse de tres xéneros:

* *Microcarbo*
* *Phalacrocorax*
* *Leucocarbo*
* *Gulosus*

## Notas 

## Véxase tamén
### Ligazóns externas 
* Vídeos de corvos mariños en *Internet Bird Collection*.
O Mesón do Vento, Ardemil, Ordes

dereita|miniatura|Capela de Santo André
**O Mesón do Vento** é unha vila da parroquia de Ardemil no concello coruñés de Ordes. Segundo o IGE en 2018 tiña 298 habitantes (145 homes e 153 mulleres).

## Situación
A vila está situada a carón da estrada N-550 entre A Coruña e Santiago de Compostela, e nos empalmes desta coa AC-523 (cara a Cerceda) e a AC-542 (cara a Betanzos). 

## Cultura
### Toponimia 
Suxeriuse que o topónimo fai referencia a un lugar onde bate o vento. Con todo, existe outra hipótese, non contrastada, que o explica como deturpación do antropónimo *Bento*, suposto dono do antigo mesón que daría nome ao lugar. A esta etimoloxía popular remítese o nome do equipo local Mesón do Bento Club de Fútbol. Canto ao primeiro elemento do topónimo, Cabeza Quiles receou da súa relación cunha casa de comidas ou pousada e vinculouno cun orónimo que fai referencia a un lugar chan e elevado. Isto cadra co perfil topográfico deste e dalgúns outros lugares galegos chamados Mesón.

### Festas
Desde 1999 celébrase en febreiro na vila a festa do lacón con grelos do Mesón do Vento, arredor do lacón con grelos.

## Lugares e parroquias 
### Lugares de Ardemil 
### Parroquias de Ordes 
## Notas
Eliza Turck

[miniatura|[Xílgaro, *Familiar Wild Birds* (1883).]]
**Eliza Turck**, nada en 1832 e finada en 1891, foi unha retratista inglesa (incluíndo miniaturas), pintora de xénero, paxaros e paisaxes, ilustradora e escritora.

## Traxectoria 
Turck naceu en Islington, Londres, filla de Herman Jochim Christian Turck, banqueiro (nado en 1792 en Bailiwick de Guernsey) e Anne Louisa Tielkens (nada en 1800 en Londres). Eliza mostrou unha aptitude temperá para a arte e recibiu leccións da súa nai que era unha talentosa artista afeccionada. Foi educada inicialmente en Alemaña e no seu regreso a Inglaterra, en 1848, estudou 6 meses na escola de Arte de Cary en Londres. Despois, tomou leccións en pintura ó óleo de William Vendaval, e, en 1852, entrou na Escola Feminina de Arte na rúa Gower durante un ano máis. Estudou durante 14 meses, desde 1859 a 1860, na Real Academia de Finas Artes en Anveres, Bélxica, e tivo algunha instrución de Nicaise de Keyser, o director.

Turck exhibiu na Royal Academy desde 1854, e tamén na British Institution, na rúa Suffolk e noutros lugares. O seu traballo incluía pinturas de xénero, obxectos literarios, escenas mariñas, arquitectura, paxaros e miniaturas, pintados ó óleo ou acuarela. Os seus traballos na Royal Academy incluíron *Rus in Urbe*, 1858, *Lady Dorothy in Breton Costume*, 1880 e *In St. Mark’s, Venice*, 1885. O seu cadro da Royal Academy de 1856 *Cinderella* foi un dos corenta cadros seleccionados por John Ruskin para crítica nas súas Notas de Academia: “Moi bonito, e ben estudado, mais Cinderella non parece a rapaza do conto de fada. Estou bastante intrigado en saber como a súa relación coa súa notable madriña podería indicarse mellor para deixar a unha señorita moi real nunha cociña real. Pero estou contento de ver este tratamento extremadamente realista, en todo caso'. Tamén escribiu *A practical handbook to marqueterie wood-staining and kindred arts* (pub. L. Upcott Gill, 1899).

## Notas 
## Véxase tamén
### Ligazóns externas 
* Eliza Turck en Artnet
Unidade de Igualdade da Universidade de Vigo

A **Unidade de Igualdade da Universidade de Vigo** é un organismo que puxo en funcionamento a Universidade de Vigo en 2006 para acadar a igualdade entre mulleres e homes no seu ámbito. Estivo dirixida por Coral del Río, Anabel Penín e dende xuño de 2018 a directora é Águeda Gómez Suárez.

En 2021 a Universidade de Vigo converteuse na primeira universidade española na que as mulleres poden acceder de xeito gratuíto a produtos de hixiene feminina, a  Unidade de Igualdade impulsou esta medida pioneira  para facer fronte á pobreza  menstrual.

## Publicacións 
* *Informe diagnose da igualdade*, 2009
* *Plan de igualdade entre mulleres e homes* na Uvigo.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns 
* Plan de igualdade UVigo.
Latipedia

**Latipedia** é o nome dun buscador nas Wikipedias que están en linguas románicas: francés, italiano, castelán, portugués, catalán, romanés, galego, latín, occitano, piamontés, asturiano, aragonés, lombardo, siciliano, napolitano, e arromanés e que procura, á vez, en inglés.

Foi desenvolvido polo Seminario de Lingüística Informática da Universidade de Vigo.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns 
*Web da Latipedia
O Camareiro, Cumbraos, Sobrado

**O Camareiro** é un lugar da parroquia de Cumbraos, no concello coruñés de Sobrado na comarca da Terra de Melide. Segundo o IGE, en 2018 tiña 5 habitantes (3 homes e 2 mulleres).

## Lugares e parroquias 
### Lugares de Cumbraos 
### Parroquias de Sobrado 
## Notas
Collins Bird Guide

O ***Collins Bird Guide*** é unha guía de campo de paxaros do Occidente Paleártico.

Os seus autores son Lars Svensson, Killian Mullarney, Dan Zetterström e Peter J. Grant, e está ilustrado por Killian Mullarney e Dan Zetterström (con dous debuxos de paseriformes norteamericanas proporcionados por Larry McQueen). Foi descrito como "indiscutiblemente a guía de campo de maior calidade nunca producida", e "o último gran libro de paxaros do século XX".

Foi publicado orixinalmente en sueco e danés en 1999, e en inglés en tapa dura no mesmo ano, e máis tarde en tapa branda. Tamén foi producida unha edición inglesa en gran formato, así como unha edición alemá e holandesa. A primeira edición foi traducida a 14 linguas europeas, incluíndo español, portugués, francés, holandés e alemán. Unha segunda edición, revisada e ampliada, foi publicada en xaneiro de 2010. Unha serie de actualizacións e correccións foron feitas en 2015, sen cambio no número de edición.

A cuberta da primeira edición, en tódolos formatos, amosa unha curuxa común. Na segunda edición foi substituído por un carrán ártico.

Once páxinas de material introdutorio está seguido do contido principal do libro: 366 páxinas de texto e debuxos a cor. O texto para cada especie dá notas breves do estado, seguidas dunha sección detallando a identificación, e conclúe cunha sección sobre o canto. Acompañando á maioría das fichas de especies hai un pequeno mapa a cor amosando as zonas de cría, invernada e gama migradora.

A guía tamén está dispoñíbel como aplicación de pago, para dispositivos iPhone e Android. A aplicación inclúe todo do texto e imaxes da edición impresa, así como rexistros de son. Poden mercarse paquetes de datos adicionais por separado; o primeiro paquete é un conxunto de mapas de distribución para 271 especies, do *Bird Atlas 2007–11* da British Trust for Ornithology.

Tódalas versións cobren Europa, as illas do Atlántico Norte, gran parte do Norte de África e o Oriente Medio.

A maioría das especies cubertas na parte principal da guía teñen cría regular, invernada ou migración na súa área de cobertura, a pesar de que tamén se incluíu algunha especie accidental. Hai  seccións adicionais dando información breve de (a) especies accidentais e (b) especies de crianza introducidas e especies citadas só como escapadas.

## Notas 

## Véxase tamén
### Ligazóns externas 
* Sitio web oficial
* Sitio web da aplicación
National League East

A **National League East** ou **Liga Nacional Leste** é unha das tres divisións da Liga Nacional da Major League Baseball (MLB). A división foi creada cando a Liga Nacional, xunto coa Liga Americana, aceptou dous novos equipos de expansión, dividíndose en dúas divisións: a Leste e a Oeste. Até a creación dunha terceira división en 1993, os Philadelphia Phillies e os Pittsburgh Pirates foron os equipos máis existosos da mesma. Con todo, o equipo con máis títulos desta división son os Atlanta Braves, os cales gañaron a maior parte dos seus títulos durante unha xeira de catorce aparicións consecutivas nos playoffs.

## Equipos 
### Equipos actuais 
*Atlanta Braves – Uniuse en 1994; antes na NL West.
*Miami Marlins – Uniuse en 1993 como equipo de expansión (orixinariamente co nome de Florida Marlins).
*New York Mets – Membro fundador
*Philadelphia Phillies – Membro fundador
*Washington Nationals – Membro fundador (orixinariamente co nome de Montreal Expos en 1969)

### Antigos equipos 
*Chicago Cubs –  Membro fundador, trasladado á NL Central en 1994.
*Pittsburgh Pirates –  Membro fundador, trasladado á NL Central en 1994.
*St. Louis Cardinals –  Membro fundador, trasladado á NL Central en 1994.

## Evolución dos equipos 
:*Sitúe o cursor sobre un ano para coñecer o equipo campión da división ou participante nas Series Mundiais.*

: Os Florida Marlins entran na división debido á expansión de 1993.
: Os Atlanta Braves chegan desde a NL West. Os Chicago Cubs, Pittsburgh Pirates e St. Louis Cardinals son trasladados á nova NL Central.
: Os Montreal Expos traslándanse a Washington, D.C., converténdose así nos Washington Nationals.
: Os Florida Marlins traslándanse desde Miami Gardens até Miami, converténdose así nos Miami Marlins.

## Campións 
† – Debido á folga de xogadores, a temporada foi dividida en dous. Os Montreal Expos gañaron o segunda parte e derrotaron ao campión da primeira parte, Philadelphia Phillies (59–48), na postemporada.
 – Debido ao paro de xogadores iniciado o 12 de agosto, esta temporada non houbo ningún campión oficial. Antes do comezo da folga, os Montreal Expos eran os líderes da división.

## Equipos wild card 
A "wild card" (equipos invitados a xogar os Playoffs sen seren campións de división) é outorgada ao mellor equipo da cada liga que non conseguiu ser campión dunha das tres divisións, permitíndolle disputar os playoffs. Desde a temporada 2012, cada liga posúe dous equipos wild-card. Os dous equipos xogan unha eliminatoria a partido único para determinar quen se enfrontará ao cabeza de serie das Series Divisionais da Liga Nacional.

 – Derrotou aos Cincinnati Reds nunha eliminatoria a partido único pola Wild Card (5–0).

## Títulos por equipo 
† Xa non pertence á división

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* American League East
* American League Central
* American League West
* National League Central
* National League West

### Ligazóns externas 
* MLB Final Standings By Year
Fatshe leno la rona

***Fatshe leno la rona*** (en tswana: 'Esta é a nosa terra' ou "Bendita sexa esta nobre terra") é o himno nacional de Botswana. Foi escrito e composto por Kgalemang Tumedisco Motsete, e adoptado tras a independencia deste país, en 1966.

## Letra orixinal en tswana 
Fatshe leno la rona,
Ke mpho ya Modimo,
Ke boswa jwa borraetsho;
A le nne ka kagiso.

Tsogang, tsogang! banna, tsogang!
Emang, basadi, emang, tlhagafalang!
Re kopaneleng go direla
Lefatshe la rona.

Ina lentle la tumo
La chaba ya Botswana,
Ka kutlwano le kagisano,
E bopagantswe mmogo.

Tsogang, tsogang! banna, tsogang!
Emang, basadi, emang, tlhagafalang!
Re kopaneleng go direla
Lefatshe la rona.

## Notas
Liga de Campións da UEFA 2018-19

A **Liga de Campións da UEFA 2018–19** foi a 64.ª edición da Liga de Campións da UEFA, a máxima competición europea de fútbol a nivel de clubs organizada pola UEFA.

A final xogouse no Wanda Metropolitano de Madrid, España.

## Rolda previa 
|-
!colspan=4|Semifinais

|-
!colspan=4|Final

|}

## Roldas de clasificación 
### Primeira rolda 
|}

### Segunda rolda 
|+Ruta de campións

|}

|+Ruta de non campións

|}

### Terceira rolda 
|+Ruta de campións

|}

|+Ruta de non campións

|}

## Rolda de playoff 
|+Ruta de campións

|}

|+Ruta de non campións

|}

## Fase de grupos 
### Grupo A 
### Grupo B 
### Grupo C 
### Grupo D 
### Grupo E 
### Grupo F 
### Grupo G 
### Grupo H 
## Eliminatorias 
### Cadro 
### Oitavos de final 
Os partidos de ida xogáronse o 12, 13, 19 e 20 de febreiro, e os de volta o 5, 6, 12 e 13 de marzo de 2019.

|}

### Cuartos de final 
Os partidos de ida xogáronse o 9 e 10 de abril, e os de volta o 16 e 17 de abril de 2019.

|}

### Semifinais 
Os partidos de ida xogáronse o 30 de abril e 1 de maio, e os de volta o 7 e 8 de maio de 2019.

|}

### Final 
|
|vhalign="top"|300px|link=
|valign="top" width="50%"|

|}

## Estatísticas 
Nas estatísticas non se teñen en conta as roldas previas.

### Máximos goleadores 
### Equipo da tempada 
O 2 de xuño de 2019, a UEFA elixiu os 20 xogadores que conformaron o mellor equipo do campionato.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Liga de Campións da UEFA
* UEFA

### Ligazóns externas 
* Páxina oficial da UEFA
Tuusniemi

**Tuusniemi** é un municipio de Finlandia situado na rexión de Savonia do Norte. En 2018 a súa poboación era de 2&nbsp;555&nbsp;habitantes. A superficie do termo municipal é de 699,43&nbsp;km2, dos cales 156,27&nbsp;km2 son auga. O concello ten unha densidade de poboación de 4,70&nbsp;hab./km².

Limita cos concellos de Kaavi, Kuopio, Leppävirta, Heinävesi e Outokumpu, estes dous últimos pertencentes ás rexións veciñas de Savonia do Sur e Carelia do Norte respectivamente.

O concello é unilingüe en finés.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Sitio web de Tuusniemi
Solar wind Magnetosphere Ionosphere Link Explorer

O proxecto Smile, 'Explorador da realción entre o vento solar e a ionosfera' é un proxecto conxunto entre a ESA e China para explorar a conexión Sol-Terra. En concreto, estudará o vento solar e a súa interacción co campo magnético terrestre.

Smile é a segunda colaboración ESA - China, despois da primeira, a misión Double Star. Para preparar o a proxecto houbo dúas xuntanzas previas, unha en Europa e outra na China. O proxecto contempla un vehículo de 2200&nbsp;kg lanzado por unha lanzadeira Vega-C ou Ariane 6-2 (ambos, modelos da ESA) no 2023, e que será situada nunha órbita elíptica moi inclinada arredor da Terra, cun semieixe maior de 127 000&nbsp;km e semieixe menor de 11 000&nbsp;km, executando unha volta cada 51 horas. descargará datos cara ás estacións terrestres da ESA na Antártida e da Academia China de Ciencias en Sanya, China.

A carga científica consiste en catro instrumentos: europeo (o construtor de imaxes de campo amplo de raios X débiles -wide-field Soft X-ray Imager, SXI-), canadense (construtor de imaxes Ultra-Violet -UVI-) e dous chineses (analizador de luz e ións -Light Ion Analyser, LIA e magnetómetro -MAG-).

O Centro Nacional de Ciencia Espacial Chinés (National Space Science Center -NSSC/CAS-) é o reponsable da plataforma de lanzamento, o testeo da nave e operacións de misión e ciencia. A plataforma será construída en Shanghai pola Academia de Innovación en Microsatélites (IAMC/CAS).

## Notas
Kirsty Coventry

**Kirsty Coventry**, nada o 16 de setembro de 1983 en Harare, é unha nadadora de Zimbabwe gañadora de sete medallas olímpicas, incluídas dúas de ouro, entre os Xogos de Atenas 2004 e Pequín 2008 Desde xuño de 2025 presidirá o Comité Olímpico Internacional.

## Traxectoria 
Vive nos Estados Unidos, onde estuda e compite pola Universidade de Auburn, en Alabama, coa que gañou varios campionatos universitarios. Mide 1'73 m e pesa 61&nbsp;kg.

No ano 2000, sendo aínda estudante de secundaria, participou nos Xogos Olímpicos de Sydney, onde chegou a semifinais nos 100 metros costas. Isto valeulle ser nomeada como deportista do ano en Zimbabwe.

Nos Xogos Olímpicos de Atenas 2004 conseguiu a medalla de ouro dos 200 m. costas (2:09,19), a prata dos 100 m. costas (1:00,50) e o bronce nos 200 m. estilos (2:12,72). Son as primeiras medallas olímpicas na historia de Zimbabwe logo de 24 anos, e foi recibida como unha heroína á súa volta.

Nos Campionatos do Mundo de Montreal 2005 gañou dúas medallas de ouro, en 100 e 200 m. costas (1:00,24 e 2:08,52) e dúas medallas de prata, en 200 e 400 m. estilos (2:10,41 e 4:36,07). Estes triunfos colocaron a Zimbabwe no terceiro lugar do medalleiro en devanditos campionatos, malia que Kirsty era a única representante dese país. Ela foi a nadadora máis laureada da competición.

Nos Xogos Olímpicos de Pequín 2008 gañou 1 ouro e tres medallas de prata (400 m individual, 100 m costas, e 200 m individual) e nas tres probas bateu as marcas mundiais. En 400 m individuais obtivo 4:29.89 (a marca era de 4:31.12), pero foi derrotada pola australiana Stephanie Rice. Na semifinal dos 100 m costas impuxo unha nova marca mundial de 58,77 segundos, pero na final foi vencida por Natalie Coughlin, dos Estados Unidos. En 200 m individual obtivo 2:08.59, superando os 2:08.92 da marca mundial, pero a mellor marca foi de Stephanie Rice.

## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Páxina oficial
Río Okavango

O **río Okavango** é un longo río africano, que nace na meseta de Bié, en Angola, nunha zona bastante chuviosa, e que tras un percorrido duns 1.600&nbsp;km penetra nunha conca endorreica, xa en Botswana, onde formou unha extensa rexión aluvial impropiamente denominada e coñecida en todo o mundo como o delta do Okavango. Como desemboca nunha zona cun clima moi árido, trátase dun río alóctono, como é o caso do río Nilo, en Exipto, ou o río Níxer en Malí. A súa conca drena unha superficie de 721.277&nbsp;km².

## Clima 
[alt=|esquerda|miniatura|Río Okavango dende o espazo (fotografía da [NASA).]]
A estación das choivas no delta cadra coa de Angola, que ten lugar entre outubro e abril e produce a crecida do río Okavango, que empeza a notarse en decembro e tarda nove meses en completarse debido á escasa pendente do río, uns 60 m en 450&nbsp;km. As choivas son máis abundantes no norte e menores no sur, onde o río se interna no deserto do Kalahari.

Na cidade de Maun, a porta sur do delta do Okavango, o contraste entre o día e a noite é moi grande no inverno, cunha media das mínimas de 6&nbsp;°C e unha media das máximas de 23&nbsp;°C. Non son raras as xeadas durante as ondas de frío. No verán, a calor é moi forte pero pola noite segue refrescando, cunha media das mínimas de 19&nbsp;°C en novembro e decembro e unha media das máximas de 35&nbsp;°C en outubro, antes das choivas. A humidade mantense entre o 55 e o 70%.

As choivas son nulas en xullo, agosto e setembro e practicamente nulas en maio e xuño, con 5 e 3&nbsp;mm de media. En outubro, a media é de 23&nbsp;mm; en novembro, de 56&nbsp;mm; en decembro, de 86&nbsp;mm; en xaneiro, o mes máis húmido, de 107&nbsp;mm; en febreiro, de 71&nbsp;mm; en marzo, de 71&nbsp;mm, e en abril, de 18&nbsp;mm; logo acábanse, pero as augas seguen subindo moitas veces até xullo.

## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Okavango River: the Flow of a Lifeline
* Safari in the Delta
* Map of the Okavango River basin at Water Resources eAtlas
Pobo tswana

Os **tswana** (en ) son un grupo étnico bantú que falan a lingua tswana e son orixinarios do sur do continente africano. Habitan en Suráfrica e en Botswana, e neste último representan o 85% da poboación, segundo datos do 2011.

## Notas
Relixións tradicionais africanas

As **relixións tradicionais africanas**, ou as prácticas e crenzas tradicionais dos pobos africanos, son un conxunto crenzas moi diversas que inclúen varias relixións étnicas. Polo xeral, estas tradicións son orais máis que escritas, inclúen a crenza dun creador supremo, crenza nos espíritos, culto ós devanceiros, uso da maxia e medicina tradicional. Polo xeral, o papel da humanidade é visto como un harmonizador da natureza co sobrenatural.

## Extensión 
[miniatura|dereita|Un curandeiro [Pobo igbo|igbo de Nixeria, en África Occidental.]]
Os practicantes das relixións tradicionais na África subsahariana distribúense en 43 países e estímase que o seu número rolda os 100 millóns.

Malia que a maioría dos africanos son practicantes de cristianismo ou islam, os pobos africanos a miúdo combinan a prácticas das súas crenzas tradicionais coa prácticas das relixións abrahámicas. As dúas relixións abrahámicas están amplamente difundidas ó londo de África. Substituíron as relixións indíxenas africanas, pero a miúdo son unha adaptación do contexto cultural e do sistema de crenzas.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
*Information presented here was gleaned from *World Eras Encyclopaedia*, Volume 10, edited by Pierre-Damien Mvuyekure (Nova York: Thomson-Gale, 2003), in particular pp.&nbsp;275–314.
*Baldick, J (1997) *Black God: The Afroasiatic Roots of the Jewish, Christian, and Muslim Religions*. Nova York: Syracuse University Press.
*Doumbia, A. & Doumbia, N (2004) *The Way of the Elders: West African Spirituality & Tradition*. Saint Paul, MN: Llewellyn Publications.
*Ehret, Christopher, (2002) *The Civilizations of Africa: a History to 1800*. Charlottesville: University Press of Virginia.
*Ehret, Christopher, *An African Classical Age: Eastern and Southern Africa in World History, 1000 B.C. to A.D. 400*, page 159, University of Virginia Press, 
*Karade, B (1994) *The Handbook of Yoruba Religious Concepts*. York Beach, MA: Samuel Weiser Inc.
*P'Bitek, Okot. *African Religions and Western Scholarship*. Kampala: East African Literature Bureau, 1970.
*Princeton Online, *History of Africa*
*Wiredu, Kwasi *Toward Decolonizing African Philosophy And Religion* in *African Studies Quarterly, The Online Journal for African Studies*, Volume 1, Issue 4, 1998
Lingua kgalagadi

O **kgalagadi** é unha das linguas bantús faladas en Botswana, nunha área preto da fronteira con Suráfrica. É falado por unhas 65.000 persoas (2015).

O autoglotónimo da lingua é *shekgalagari*.

## Clasificación 
O kgalagadi (tamén escrito como *kgalagari, kgalagarhi, kgalagari, khalagari, khalakadi, kxhalaxadi, qhalaxarzi, shekgalagadi, shekgalagari*) está estreitamente relacionado co tswana, e até hai pouco era clasificado como un dialecto.

Os dialectos do kgalagadi inclúen o *shengologa, sheshaga, shebolaongwe, shelala, shekhena, sheritjhauba* e o *shekgwatheng.*

## Notas
Varkaus

**Varkaus** é unha cidade de Finlandia situada na rexión de Savonia do Norte. En 2018 a súa poboación era de 20&nbsp;840&nbsp;habitantes. A superficie do termo municipal é de 524,48&nbsp;km2, dos cales 138,85&nbsp;km2 son auga. O concello ten unha densidade de poboación de 54,04 &nbsp;hab./km².

Limita cos concellos de Heinävesi, Joroinen, Leppävirta, Rantasalmi e Savonlinna, todos eles pertencentes á rexión veciña de Savonia do Sur agás Leppävirta.

O concello é unilingüe en finés.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Sitio web de Varkaus
Búa

O termo **Búa** pode referirse a:

Como topónimo, pode referirse a:

;En Galiza
***Búa**, lugar da parroquia de Barro, no concello de Barro.

Amais, como apelido, pode referirse a:

***Xosé Núñez Búa** (Tenorio (Cerdedo-Cotobade), 1897 - La Plata, 1981), foi un político, xurista, mestre, escritor e intelectual galego no exilio, sobriño de Joaquín Núñez de Couto
***Juan Carlos Búa Carballo**, filólogo galego e investigador de historia da lingua e toponimia
***Francisco Búa Carou**, (Caldas de Reis, 1885 - Pamplona, 1940), funcionario e político galego, fillo de José Búa Pintos
***Xosé Búa González** (A Coruña, 1958), mestre galego especialista en medios audiovisuais
***José Búa Laredo** (Cambados - Estribela (Lourizán, Pontevedra), 1936) político galego
***Ramón Búa Otero** (Illa de Arousa, 1933 - Vigo, 2012), eclesiástico católico galego, bispo de Tarazona
***Fernando Lago Búa** (Pontevedra - Vigo, 1937), foi un funcionario de prisións galego
***Marcos Nine Bua** (Illa de Arousa, 1977), director de cine, produtor e guionista galego

## Véxase tamén
### Outros artigos
***Buía**, lugar da parroquia do Araño, no concello de Rianxo.
Bua

O termo **Bua** pode referirse a:

Como topónimo, pode referirse a:

;Fóra de Galiza

;En Tailandia
***Provincia de Nong Bua Lamphu**, provincia de Tailandia.

Amais, como apelido, pode referirse a:

***Kevin Bua** (n. 1993), futbolista profesional suízo de ascendencia galega no FC Basel.

## Véxase tamén
### Outros artigos
Mina de Jwaneng

miniatura|Mina de Jwaneng.
A **mina de Jwaneng** é a mina de diamantes máis rica do mundo e atópase no centro sur de Botswana a uns 120&nbsp;km ó oeste da cidade de Gaborone, no val do río Naledi do Kalahari. Jwaneng, que quere dicir "lugar de pequenas pedras", é propiedade de Debswana, unha sociedade empresarial entre a compañía inglesa De Beers e o goberno de Botswana. É a segunda mina máis nova das catro operadas pola compañía, comezando as súas operacións en 1982.

Jwaneng é unha mina a ceo aberto. Cada ano, produce 9,3 millón de toneladas de mena e 37 millóns de toneladas de rochas. A mina atópase na converxencia de tres chemineas de kimberlita, cubrindo 520&nbsp;000 metros cadrados de superficie. No presente, a mina produce preto de 11 millóns de quilates (2&nbsp;200&nbsp;kg) de diamantes. A mena aproveitable da mina supón 1,25 quilates por tonelada (250&nbsp;mg/t). No 2005, as reservas da mina permiten manter a produción durante 27 anos. A alta proporción de extracción de diamantes, combinada coa súa alta calidade fan da mina de Jwaneng a máis rica do mundo en función do valor dos diamantes recuperados.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
*Debswana Jwanneng operations
Pobo kalanga

Os **kalanga** ou **bakaLanga** son un grupo étnico bantú que habita principalmente en Matabeleland, en Zimbabwe, con pequenos grupos no nordeste de Botswana, na provincia de Gaza en Mozambique, e na provincia de Limpopo en Suráfrica.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
*David N. Beach: The Shona and Zimbabwe 900–1850. Heinemann, Londres 1980 und Mambo Press, Gwelo 1980, 
*Catharina Van Waarden: *Butua and the end of an era: The effect of the collapse of the Kalanga State on ordinary citizens. An analysis of behaviour under stress.*  2012. Cambridge Monographs in African Archaeology 82. Oxford: Archaeopress.
### Ligazóns externas 
*Asociación de Desenvolvemento Cultural e da Lingua Kalanga
Salares de Makgadikgadi

Os **salares de Makgadikgadi** é unha extensión xeográfica situada na sabana seca do nordés de Botswana, ó sur de África. Son un dos maiores do mundo, sendo os restos do outrora enorme lago Makgadikgadi. No pasado, este cubriu unha área maior que Suíza, mais secou hai miles de anos. Forman parte do deserto do Kalahari.

## Localización e descrición 
dereita|miniatura|Mapa
Lindando ó sueste co delta do Okavango e rodeado polo deserto de Kalahari, Makgadikgadi non é, tecnicamente, un único salar, senón moitas concas con area do deserto no medio, sendo os maiores Sua (Sowa), Ntwetwe e Nxai Pans.

O salar individual máis grande ten uns 4.900&nbsp;km².  En comparación, o salar de Uyuni, en Bolivia, é un salar dun só piso duns 10.600&nbsp;km², de cando en cando ten moita auga, e xeralmente menciónase como o máis grande do mundo.  Aínda que son unha costra de lama salgada seca a maior parte do ano, os leitos están estacionalmente cubertos con auga e pasto, e son entón un refuxio para as aves e os animais nesta zona tan árida do mundo. O clima é cálido e seco, pero con choivas anuais regulares.

A principal fonte de auga é o río Nata, chamado en Cimbabue Amanzanyama, onde nace en Sandown, a uns 60&nbsp;km de Bulawayo. Dende o delta do Okavango, a través do río Boteti, tamén lles chega unha cantidade de auga menor.

Estes salares cobren 16.000&nbsp;km² na conca do Kalahari e forman o leito do antigo lago Makgadikgadi, que se evaporou hai moitos milenios. As escavacións arqueolóxicas en Makgadikgadi revelaron a presenza do home prehistórico, manifestada con abondosos achados de ferramentas de pedra; algunhas destas ferramentas foron datadas en tempos moi antigos, antes da era do *Homo sapiens.* Os pastores conducían os seus rabaños aquí cando antes a auga era moito máis abundante, no Holoceno.

O lugar máis baixo da conca é o salar de Sua, cunha elevación de 890 m.

## Galería de imaxes 

Salar del parque nacional Makgadikgadi Pans, Botsuana, 2018-07-30, DD 37.jpg|Vista do salar.
Suricatos (Suricata suricatta), parque nacional Makgadikgadi Pans, Botsuana, 2018-07-30, DD 31.jpg|Colonia de suricatas (*Suricata suricatta*).
Suricatos (Suricata suricatta), parque nacional Makgadikgadi Pans, Botsuana, 2018-07-30, DD 27.jpg|Suricatas.
Cálaos de pico rojo del sur (Tockus rufirostris), parque nacional Makgadikgadi Pans, Botsuana, 2018-07-30, DD 13.jpg|*Tockus rufirostris*.
Avestruces (Struthio camelus), salar del parque nacional Makgadikgadi Pans, Botsuana, 2018-07-30, DD 51.jpg|Avestruces (*Struthio camelus*) no salar.
Ardilla terrestre de El Cabo (Xerus inauris), parque nacional Makgadikgadi Pans, Botsuana, 2018-07-30, DD 15.jpg|Esquía terrestre do Cabo (*Xerus inauris*).
Baobab (Adansonia digitata), parque nacional Makgadikgadi Pans, Botsuana, 2018-07-30, DD 03-08 PAN.jpg|Baobab (*Adansonia digitata*).

## Notas