Exiptoloxía

[miniatura|[Gran Pirámide de Gizeh|Pirámide de Queops.|300x300px]]

A **exiptoloxía** é o estudo do Antigo Exipto e das antigüidades exipcias. A exiptoloxía estuda a lingua, historia, relixión, arte e economía da cultura exipcia antiga desde o V milenio a. C. até o fin do goberno romano no século IV. O descoñecemento desta cultura fomentou no pasado un culto a supostos coñecementos ocultos e máxicos que caen dentro do terreo do esotérico.

## O primeiro coñecemento de Exipto 
A primeira publicación sobre Exipto foi obra de Hecateo de Mileto, no século VI a.C. pero esta obra está perdida. Unha vez extinguida a antiga civilización exipcia perdeuse o coñecemento sobre ela e só ficaron visíbeis as súas grandes creacións arquitectónicas. Para os gregos e romanos, Exipto era unha terra de sabios na que se gardaban segredos ancestrais, e lugar ao que había que acudir para formarse. Moitos dos grandes personaxes do mundo grego visitáronno e estudaron alí, como Licurgo, Solón, Esopo, Anaxágoras, Demócrito, Tales de Mileto, Pitágoras e Platón. Os capítulos máis extensos dos xeógrafos clásicos, como Heródoto (século V a.C. e Diodoro Sículo ou Estrabón (século I) dedicábanselle a Exipto.

Occidente perdeu esta relación cando Exipto entrou no mundo islámico. Os peregrinos medievais que viaxaban á Terra Santa, ou os cruzados, visitaban ás veces Exipto e os lugares asociados coa vida de Xesús Cristo; pero as pirámides, por exemplo, eran consideradas graneiros, como os descritos na historia de Xosé.

No século XV publicáronse en Europa os *Hieroglyphica* de Horapollo, unha obra do século IV de pretendida orixe exipcia con explicacións simbólicas duns douscentos xeróglifos. Tamén se publicou o *Corpus Hermeticum*, colección de tratados filosóficos dos primeiros séculos cristiáns con ideas exipcias mesturadas con neoplatónicas. Ambos os dous textos confirmaban a crenza dos gregos na superior sabedoría dos exipcios.

No século XVI, os anticuarios comezaronse a interesar polos obxectos exipcios, moitos dos cales foran importados para o culto popular de Isis desde os comezos do Imperio Romano, e apareceron xa nas primeiras publicacións de antigüidades, xunto cos obeliscos. A finais deste século iniciáronse as visitas na procura de antigüidades, como as de Pietro della Valle. Trouxéronse momias exipcias, manuscritos coptos etc. As viaxes fixéronse máis frecuentes, dada a maior apertura o Imperio Otomán, e realizábannas moitas veces relixiosos (capuchinos, dominicos e xesuítas).

## Viaxes de investigación 
O astrónomo inglés John Greaves (1602-1652) publicou unha obra seria que contiña medicións exhaustivas das pirámides, análise de escritos sobre elas e incorporando fontes árabes. O xesuíta francés Claude Sicard (1677-1726), que foi comisionado para investigar monumentos antigos e identificar a localización exacta de Tebas, atribuíu correctamente os colosos de Memmon e o Val dos Reis. Outros estudosos contribuíron con debuxos, compilacións e a obtención de numerosos obxectos para as coleccións. As obras de Georg Zoëga (1755-1809), un tratado sobre obeliscos e un catálogo de manuscritos coptos, marcan a culminación dos estudos exipcios antes da expedición napoleónica de 1798.

## Desciframento da escrita xeroglífica 
Foi precisamente con esta expedición cando se pode considerar que naceu a **exiptoloxía**. A campaña napoleónica foi acompañada dun equipo de eruditos que atoparon, por exemplo, a Pedra de Rosetta e, sobre todo, publicaron a *Descrición de Exipto*, unha obra fundamental que chegou aos vinte e catro volumes en gran formato e se publicou por vez primeira entre 1809 e 1913. Jean-François Champollion (1790-1832) viaxou con Ippolito Rosellini a Exipto na década de 1820; a el débese o desciframento da escrita xeroglífica, que logrou axudándose da versión trilíngüe do texto da Pedra de Rosetta.

Durante esta época numerosos viaxeiros recorreron Exipto e a Baixa Nubia saqueando as antigüidades fundamentalmente, e contribuíndo ao mellor coñecemento da civilización exipcia. As súas coleccións serviron para crear seccións específicas no Museo Británico, no Museo do Louvre, no Rijksmuseum van Oudheden ou o Museo Exipcio de Turín. Porén, no Cairo non houbo museo expicio até finais da década de 1850.

## Desenvolvemento da exiptoloxía 
Na década de 1840 xa desaparecera a primeira xeración de exiptólogos. En 1837 publicáronse os volumes coas copias de numerosísimas inscricións exipcias realizadas por J. G. Wilkinson, que hoxe en día son o único rexistro de como eran un bo número de relevos que hoxe en día se atopan irreparabelmente danados. Outra obra capital foi *Denkmäler aus Äegypten und Äthyiopien* (1849-1859), de Carl Richard Lepsius, que contiña unha ampla selección dos monumentos exipcios. Outros exiptólogos notábeis foron Lepsius, Heinrich Brugsch e Auguste Mariette (1821-1881), que fundou o Museo Exipcio do Cairo, actualmente o máis rico do mundo, e o Servizo de Antigüidades de Exipto. Até a revolución exipcia de 1952, todos os directores deste foron europeos e deles o máis afamado foi Gaston Maspero (1846-1916), sucesor de Mariette.

O escocés Alexander Rhind (1833-1863) estableceu os principios que habían de guiar as escavacións científicas. Nelas destaca W. M. F. Petrie (1853-1942), que publicou practicamente un volume cada ano cos resultados obtidos na campaña do inverno anterior. A súa obra estableceu o marco xeral das áreas e períodos históricos de Exipto.

## A partir de 1880 
As escavacións científicas foron moi intensas a partir das dúas últimas décadas do século XIX: escavouse moito en Nubia ao construírse e logo ampliarse o encoro de Asuán, por exemplo, e en moitas outras ocasións nas que o obxectivo foi o salvamento; o Val dos Reis, en Tebas e as momias dos reis do Imperio Novo en Deir el-Bahri; a tumba de Tutankhamon (1922, Howard Carter, ao servizo de Lord Carnavon), ou a tumba de Heteferes (1925, G. A. Reisner, en Gizeh); El-Amarna,...

A comezos do século XX, F.L. Griffith e Wilhelm Spiegelberg realizaron os avances máis grandes na compresión das escritas demótica, cursiva e na lingua dos Períodos tardío e grecorromano; Adolf Erman estudou as fases máis antigas da lingua exipcia; En 1927, sir Alan Gardiner publicou unha gramática do exipcio do Imperio Medio que aínda hoxe é a referencia. En 1944, H. J. Polotsky publicou un estudo revolucionario dalgúns aspectos da gramática exipcia e copta; o dicionario de Adolf Erlman e Hermann Grapow, en once volumes (1926-1953), é tamén a obra de referencia.

Fundáronse numerosas institucións estranxeiras dedicadas aos estudos exiptolóxicos, como o Fondo para a Exploración de Exipto, o Instituto Francés de Arqueoloxía Oriental de Cairo ou o Instituto Arqueolóxico Alemán, así como centros de estudo específicos en Bruxelas, Chicago, Turín etc.

O Servizo de Antigüidades de Exipto, ou Consello Supremo das Antigüidades de Exipto, fundado por Auguste Mariette, tivo como primeiro funcionario exipcio a Ahmed Kamal (1849-1932), que traballou no Museo do Cairo e realizou numerosas escavacións. Desde 1952 ambos os dous organismos están en mans exipcias. O Servizo ten escavado máis que ningunha outra institución. O responsábel actual é Zahi Hawass.

## Véxase tamén 
### Outros artigos
* Antigo Exipto
* Historia antiga de Exipto
* Xeróglifo exipcio
* Lingua exipcia
* Lingua copta