Época arcaica

A **época arcaica** é unha etapa da historia da Grecia antiga, que abrangue aproximadamente entre os anos 750 e 500 ane. Nela opéranse grandes transformacións que poñen os alicerces da civilización grega. Comezan a cobrar conciencia da súa raíz común, e se dan o nome de helenos, chega ao alfabeto definitivo, aínda que as diferenzas dialectais eran moi grandes.

[miniatura|Guerreiros gregos nun fragmento de [cerámica de figuras negras atribuído ao Mestre do Dípiylon. Sobre o 760 a.C.|esquerda]]Este é o nome con que a historiografía distingue a etapa na que a Hélade saíu do período anterior (a Época Escura, caracterizada pola distribución do espazo helénico entre tribos indoeuropeas que falaban distintas variantes da futura lingua grega -aqueos, xonios, dorios, eolios, arcadios, superpostos sobre os prehelénicos pelásxicos-, que introduciron a Idade de Ferro no medio dunha total ausencia de fontes escritas e unha drástica ruptura cultural fronte á civilización micénica, cuxo fin segue sendo obxecto de debate) e conformáronse os trazos da civilización grega, que quedará plenamente cristalizada na posterior Época Clásica. Entre os séculos -VIII e -VI desenvolvéronse as cidades estado gregas ou *polis* (en grego, singular *polis* -πολις- e plural *poleis* -πόλεις-), que mesmo se expandiron por todo o Mediterráneo mediante a colonización. A pesar da súa gran fragmentación política, os gregos foron construíndo unha identidade común fronte a outros pobos da Antigüidade, da que adquiriron unha conciencia vigorosa, evidenciada nas súas manifestacións culturais e artísticas e nunha peculiar cosmovisión que se interpretou como tensión entre o apolíneo e o dionisíaco.[miniatura|*[Ánfora|Amphoreús* (αμφορεύς -"para ser transportadas en ambos lados do barco"-, de onde provén a palabra galega "ánfora") de cerámica de figuras negras que representa unha carreira dos Xogos Panatenaicos. Sobre o -530.|esquerda]]Convencionalmente o inicio da época arcaica establécese na primeira Olimpíada (Ὀλυμπιάς, cómputo do tempo en períodos de catro anos que comezan coa celebración os primeiros Xogos Olímpicos, -776); mentres que o final o marca a Revolta de Xonia (-499), cando os gregos da costa de Asia Menor pediron a axuda das cidades de Grecia continental para frear a expansión do Imperio persa, o que desembocou nas Guerras Médicas (-492 - -490 e -480 - -479).

Antes da Época Arcaica os gregos habitaban en pequenas comunidades agropecuarias illadas polo accidentado do seu medio físico: callado de vales no interior, e cun litoral recortado, atestado de cabos, golfos e illas. A pesar da pobreza do chan e da aridez, déronse crecementos demográficos e progresos socioeconómicos que impulsaron ás pequenas aldeas orixinarias a se uniren en entidades de maior tamaño. Este proceso, chamado *synoikismos* (συνοικισμóς -"cohabitación", "compartir o *oikos*", a "casa"-), deu lugar ao nacemento das polis. Ao mesmo tempo, establecíanse lugares de culto relixioso, compartidos por comunidades moito máis afastadas entre si, mediante *anfictionía* (αμφικτιονία -"construír xuntos"-); o que foi conformando prácticas políticas para todo tipo de relacións, pacíficas e hostís, como a *simmachia* (συμμαχια -"loitar xuntos"-), a *koinón* (κοινόν -"común"-, traducido habitualmente como "liga"), a *hexemonía* (ἡγεμονία), o equilibrio de potencias, a política de bloques etc.

Paralelamente, a presión demográfica e a prosperidade económica mal repartida provocaron unha conflitividade social que tivo, basicamente, dúas válvulas de escape: a colonización do Mediterráneo e as reformas socio-políticas internas protagonizadas por lexisladores e tiranos.[miniatura|Esculturas do período arcaico (entre elas o *[Moscóforo*) atopadas durante as escavacións da Acrópole de Atenas (fotografía de 1886).|esquerda]]

Tras séculos de esquecemento da escritura lineal micénica, os gregos volveron ser un pobo histórico ao adoptar o alfabeto fenicio e adaptalo ao seu idioma co alfabeto grego, cuxos primeiros testemuños aparecen cara ao -740 (*Copa de Néstor*, *Inscrición do Dipilon*). A partir de poesía oral que ten as súas raíces en séculos anteriores, nesta época compuxéronse por escrito as principais creacións da literatura grega: os dous poemas homéricos, a *Ilíada* e a *Odisea* (cuxa autoría e situación temporal foron obxecto de debate dende a Antigüidade, e aínda o seguen a ser), que fixaron os mitos ancestrais dos heroes da Idade de Bronce, en textos que non se remataron de canonizar ata o século -VI (probabelmente por iniciativa de Pisístrato) e cuxa difusión foi crucial para a conformación da civilización grega no seu conxunto, e para a pervivencia desta na civilización occidental.

## A colonización do Mediterráneo 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Perry Anderson, *Transiciones de la Antigüedad al feudalismo* [1974], Madrid: Siglo XXI, 1986, ISBN 84-323-0355-0
* John Beazley, *The development of Attic black-figure*, University of California Press, 1986, ISBN 0520055934 [edición orixinal, 1951]
:* *Attic Black-Figure Vase-Painters*, Oxford 1956
* John Boardman, Griffin Jaspers e Oswin Murray, *Grecia* en *Historia Oxford del mundo clásico*, Madrid: Alianza, 1988, ISBN 8420652938
* Jacques Brunschwig e Geoffrey Lloyd, *Diccionario del saber griego*, Akal, 2000, ISBN 8446012456
* Paul Cartledge, *Los espartanos*, Ariel, 2009, ISBN 84-344-8793-4
* Georges Duby, *Atlas histórico mundial* [Larouse, 1987], Barcelona: Debate, 1989, ISBN 84-7444-349-0 [edición orixinal, *Atlas Historique*, París: Larousse, 1987]
* Fernando Echeverría Rey, *Ciudadanos, campesinos y soldados: el nacimiento de la pólis griega y la teoría de la revolución hoplita*, Anejos de *Gladius*, CSIC, 2008, ISBN 8400087186
* Luis García Iglesias, *Los orígenes del pueblo griego*, Madrid: Síntesis, 2000, ISBN 84-7738-820-3
* Francisco Javier Gómez Espelosín, *Historia de Grecia Antigua*, Madrid: Akal, 2001, ISBN 8446014289
* W. G. Forrest, *Los Orígenes de la democracia griega: la teoría política griega entre el 800 y el 400&nbsp;a.&nbsp;C.*, Akal, 1988, ISBN 8476003307
* Hermann Kinder e Werner Hilgemann, *Atlas histórico mundial*, Madrid: Istmo, 1980, ISBN 84-7090-105-2 [10ª edición, 1ª ed. en castelán, 1970 -ed. orixinal, *DTV - Atlas zur Weltgeschichte*, Múnic: Deutscher Taschenbuch Verlag; edición máis recente, Akal, 2007]
* José Lorite Mena, *Jenófanes y la crisis de la objetividad griega*, Universidad de Murcia. Editum, 2003, ISBN 8483714264
* Ángel Montenegro e outros, *La Grecia Arcaica*, en *Gran Historia Universal*, vol. 3, Barcelona: Nájera, 1986, ISBN 84-7461-660-3
* Francisco Rodríguez Adrados, *Líricos griegos. Elegíacos y yambógrafos arcaicos*, Barcelona: Alma Mater, 1959
* Juan Signes Codoñer, *Escritura y literatura en la Grecia arcaica*, Madrid: Akal, 2004, ISBN 8446017482
* Chester Starr, *Historia del mundo antiguo* [1965], Madrid: Akal, 1974, ISBN 84-7333-032-6
* Jean Pierre Vernant, *Mito y religión en la Grecia antigua*, Ariel, 1991
:* *Mito y tragedia en la Grecia antigua*, Paidos, 2002
* VV. AA. *Diccionario Akal de Historia del Mundo Antiguo*, Madrid: Akal, 1999, ISBN 84-460-1033-X
* VV. AA. *Los primeros griegos*, en *Historia Universal*, vol. 3, Madrid: Salvat, 2004 ISBN 84-345-6232-4
* VV. AA. *Grecia, cuna de Occidente*, Madrid: Folio, 1992, ISBN 84-7838-163-5
* VV. AA. Catálogo da exposición *El color de los dioses*, Museo Arqueológico Regional / Stiftung Archäeologie, Alcalá de Henares, 2009-2010, sen ISBN.

### Ligazóns externas 
* *La época arcaica*, en Artehistoria .
* *Época Arcaica* , en Recursos CNICE .
* *Antiqua* Jornadas sobre la Antigüedad, Departamento de Cultura, Juventud y Deporte, Deputación Foral de Guipúscoa, 2007 .
* Thomas R. Martin: *An Overview of Classical Greek History from Mycenae to Alexander*. Apartado *The Arcaic Age*, con índice electrónico, Proxecto Perseus .