Mosteiro de San Cibrán de Cálago

miniatura|dereita|Escudo do Concello de Vilanova.
O **mosteiro de San Cibrán de Cálago** foi un mosteiro da Alta Idade Media, derruído e reconstruído en diversos momentos históricos ata rematar desaparecendo a principios do século XX. Hoxe, o único resto que se conserva in situ  é unha parte do campanario, que dá nome ó lugar: *Campanario*. Esta torre está situada no lugar de Cálago, hoxe incluído no centro urbano de Vilanova de Arousa, e aparece representada no escudo do concello, como símbolo de identidade da vila.

## Historia 
O mosteiro foi fundado no século VII por San Froitoso  no contexto da expansión do cristianismo na Idade Media . Nun documento do ano 846 descríbese como xa existente, pois nesa data dóase o mosteiro ó abade Viliato e 16 monxes que obedecían alí a regra de San Bieito. 

No ano 884 foi arrasado durante os ataques na costa galega dos viquingos normandos, e consta que foi reconstruído. Nun documento do ano 929, Afonso IV de León e Galiza, o *Monxe*, fai doazón ó abade André e ós monxes do mosteiro dos beneficios dunhas salinas próximas. Foi arrasado de novo no ano 997 polas tropas de Almanzor, na mesma expedición na que chegou a saquear a cidade de Santiago de Compostela e a Basílica construída por Afonso II o Casto no 899.

No ano 1114 está documentada na *Historia compostellana* a doazón que fai Ramiro Muñiz á Catedral compostelá da vila e igrexa de Caleiro (hoxe, unha das parroquias de Vilanova) e do mosteiro de Cálago, así como outras propiedades na actual Comarca do Salnés, o que implica que se tratara dun edificio de nova construción pero mantendo a advocación. Posteriormente, o mosteiro pasou a pertencer á Catedral compostelá e logo a San Martiño Pinario, como priorado.

A igrexa mantívose como igrexa parroquial de Vilanova, que aínda hoxe segue tendo a San Cibrán como o seu patrón, ata esmorecer e arruinarse ó longo dos séculos XIX e XX. Cara a 1810 a igrexa parroquial foi trasladada á igrexa da Pastoriza (que se construíu aproveitando pedras do mosteiro de Cálago ) e o vello mosteiro rematou por desaparecer. En Vilanova afírmase que moitas casas se levantaron coas pedras do mosteiro. Pode supoñerse que a conservación da torre obedeceu a constituír un posible punto de vixilancia e defensa costeira ante posibles inimigos que se achegasen á costa, dada a súa proximidade á ría, ou ben para facer sinais de advertencia á outras torres de vixilancia próximas (como as Torres de Oeste, en Catoira, ou a torre que aínda no século XVIII existía na Illa de Arousa). O Padre Sarmiento, na súa *Viaxe a Galicia de 1745*, cita esta torre da Illa como derruída había pouco. Cómpre sinalar que na descrición da viaxe que fai Sarmiento cita brevemente o seu paso por Vilanova (px. 60) pero non fai mención do mosteiro de Cálago.

Antonio López Ferreiro (1837-1910) escribe que no seu tempo aínda se conservaban en pé algunhas partes da igrexa. O Museo de Pontevedra conserva nos seus fondos dous debuxos de Ramón Fontenla, datados en 1905, dunhas pezas que había na entrada ó cemiterio e da ábsida da igrexa; así como unha fotografía de Francisco Zagala (datada en 1906) da ábsida, xa en ruínas. 

Suponse que a igrexa se situaba no terreo que hoxe ocupa o cemiterio municipal (a pouco máis de 100 metros ó norte da Torre de Cálago), constando nos rexistros parroquiais canto tiñan que satisfacer os veciños para ser enterrados no interior ou no adro da igrexa. O terreo comprendido entre o cemiterio e a Torre segue baleiro nos primeiros anos do século XXI.

## Recuperación 
miniatura|dereita|Relevo procedente -probablemente- do mosteiro de Cálago, hoxe na parede dunha vivenda de Vilanova.
Desde o ano 2017 a Xunta de Galicia e o Concello de Vilanova están realizando sucesivas campañas de escavación na base da Torre e nese espazo baleiro comprendido entre a Torre e o cemiterio, no chamado *Castro de Cálago*; posteriormente, as áreas de prospección estendéronse tamén cara ao sur. O devandito castro, recollido no Catálogo do Patrimonio Cultural de Galicia, dátase na Idade de Ferro, e ocupaba a croa do outeiro sobre o que se levanta a Torre ou Campanario de Cálago. Suponse que toma unha forma elíptica e que posúe unhas dimensións de 105 por 80 metros, aínda que resulta probable que se estenda polo socalco que descende ó norte cara ao cemiterio. O arqueólogo que dirixiu as escavacións calcula que o castro estivo habitado desde o século IV a.C. ata o século IV d.C.

A tarefas de prospección xeofísica, con xeorradar, e as catas realizadas ata agora puxeron en evidencia a presenza a escasa profundidade de restos castrexos (unha vivenda de 6 metros de diámetro), algunhas pezas de bronce (entre os que se conta o que parece ser unha pulsera) e restos de cerámica tardorromana, con exemplos procedentes de fóra de Galicia, o que indicaría a práctica de comercio marítimo. Así mesmo, en 2020 atopouse na zona sur unha tumba de inhumación de cronoloxía altomedieval, entre os séculos V e VI d.C.. Baixo a tumba atopáronse estruturas arqueolóxicas e un cuncheiro.

Polo de agora -ata maio de 2022-, estas prospeccións non evidenciaron ningún vestixio do mosteiro.

## Variante Espiritual do Camiño Portugués
miniatura|dereita|Vilanova como parte integrante do Camiño de Santiago.
En 2012 a Mancomunidade do Salnés deseñou a Variante Espiritual do Camiño Portugués, unha vía alternativa ó Camiño de Santiago Portugués que une Pontevedra con Vilanova de Arousa, pasando polos mosteiros –e de aí o nome de *Variante Espiritual*- de Poio, A Armenteira (en Meis) e o de Cálago, en Vilanova. Desde aquí pode retomarse o itinerario tradicional do Camiño Portugués en Pontecesures, ben a pé por Vilagarcía de Arousa e Catoira, ou ben en barco dentro da chamada Ruta do Mar de Arousa, que une por mar os diferentes concellos de ámbalas dúas beiras da ría de Arousa con Pontecesures.

## Ruta do Padre Sarmiento
Do mesmo xeito, a Ruta do Padre Sarmiento atravesa Vilanova e pasa a carón das ruínas da Torre de Cálago. Trátase tamén dun itinerario alternativo do Camiño Portugués desde Pontevedra ata Pontecesures, bordeando pola costa todo o Salnés (Poio, Sanxenxo, O Grove, Meaño, Cambados, A Illa, Vilanova e Vilagarcía). Pretende reproducir o itinerario da peregrinación que realizou o Padre Martín Sarmiento en 1745 desde Pontevedra a Santiago na súa *Viaxe a Galicia*, á vez que potenciar o turismo polos concellos do Salnés.

## Notas
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* *Gran Enciclopedia Galega*, Lugo 2003, s.v. *Calogo, Mosteiro de* e *Vilanova de Arousa*
* Martín Sarmiento: *Viaje a Galicia de 1745*. Edición e estudo por José Luis Pensado. Museo de Pontevedra e Universidad de Salamanca, 1975.

### Ligazóns externas 
* Variante Espiritual 
* 
* Xunta de Galicia: Comeza a prospección xeofísica do Castro de Cálago
* Cálago arqueolóxico