Rodrigo Vélaz

**Rodrigo Vélaz**, de Sarria, finado o 22 de xuño de 1144, foi un conde galego que ostentou Sarria ademais outras tenencias, segundo a case contemporánea *Chronica Adefonsi Imperatoris*. Durante a súa longa traxectoria pública foi a figura dominante na montaña oriental galega mentres que a Casa de Traba dominaba a súa costa occidental. Serviu ao mando de tres monarcas: Afonso VI, Urraca e Afonso VII, e foi leal a todos eles, xamais se levantou en rebeldía.

## Traxectoria 
Era fillo do conde Vela Ovéquiz e de Aldonza Muñoz, filla do conde Muño Fernández e de Elvira. En 1120 un tal Paio Garciaz consta como meiriño servindo á raíña e a Rodrigo en Sarria:*eiusdem regine et comitis Roderici eo tempore maiorinus in Sarria* Non hai constancia de Rodrigo despois do 5 de outubro de 1143 e quizais se tivese demasiado enfermo ou demasiado débil para participar nos asuntos públicos. Daquela xa era bastante vello. A súa morte menciónase nun documento do 22 de xuño de 1144 como se ocorrese nese momento.*in tempore morte comiti Roderico, et suo filio Alvaro Rodriguiz qui tenebat honore de Suprati* O 18 de xullo de 1126 Afonso VII concedeu terras en Seixón a Pedro Ovéquiz e á súa muller María Fernández por intervención de Rodrigo, un bo indicador da súa influencia na corte. En 1140 Rodrigo aliouse con Fernán Pérez de Traba, entón amante de Tareixa, condesa de Portugal, á que gobernaba de facto como consorte dela. Os dous foron derrotados na batalla de Cernesa, un lugar sen identificar na Limia, polas forzas do fillo e herdeiro de Tareixa, Afonso Henriques, que se sentira incómodo co poder compartido da súa nai, e invadira Galicia, acampando preto da Limia. O autor anónimo da *Chronica Adefonsi imperatoris*, quizais Arnaldo de Astorga, atribúe a derrota dos condes aos seus pecados. Rodrigo foi capturado durante a fuxida, pero dous dos seus escudeiros liberárono por "algunha estrataxema intelixente" e conseguiu unirse ao resto do exército para refuxiarse en Galicia. A crónica sinala que "antes disto, o monarca portugués viñera a Galicia varias veces, pero sempre fora expulsado por Fernán Pérez, Rodrigo Vélaz e outros dirixentes galegos. Moitas veces viuse obrigado a regresar a Portugal deshonrado".

Un poeta anónimo, escribindo pouco despois da conquista de Almería en 1147, admite o prestixio militar de Rodrigo, pero, aclara, que o do seu sogro foi maior:
*Aí chega Álvaro, o fillo do poderoso Rodrigo. É el quen levou a morte a moitos e gobernou Toledo. O pai é honrado a través do fillo, e o fillo é exaltado polas súas propias accións. Forte era Rodrigo, e non é indigno da gloria do seu fillo. Este último foi famoso a través do seu pai, pero é aínda máis distinguido a través do seu avó Álvaro. É el que é coñecido por todos e non menos importante polos seus inimigos.*

— Poema de Almería, vv. 204–209

### Relación coa Igrexa 
[miniatura|O antigo [mosteiro de San Salvador de Lourenzá, raro caso de igrexa coa que Rodrigo mantiña boas relacións.]]
O 27 de maio de 1112 a raíña Urraca doou unhas leiras que foran ilegalmente usurpadas por unha tal Ermesinda Núñez e outorgadas á Diocese de Mondoñedo a Rodrigo e ao mosteiro beneditino de Lourenzá. Despois, o 13 de xuño, Rodrigo fixo unha nova doazón a Lourenzá. O seu pai perdera un proceso presentado ante o rei contra a Diocese de Lugo en 1078 e Rodrigo parece que albergaba algunha mala vontade cara á sé. En 1113 dise que "acosou" á igrexa de Lugo por xurisdicións. Segundo a *Historia compostellana*, Rodrigo visitou o Reino de Xerusalén ao redor de 1121. Despois tivo unha disputa co bispo de Mondoñedo, Nuño Alfonso, sobre as súas respectivas xurisdicións. Resolveuse mediante un acordo o 20 de xuño de 1128. A resolución parece que lles foi obrigada por Afonso VII cando estaba a xulgar en Palencia.

## Notas