Adelphopoiesis

A ***adelphopoiesis***, ***fraternitas iurata*** ou ***ordo ad fratres faciendum*** é unha cerimonia practicada por varias igrexas cristiás durante a Idade Media e inicios da Idade Moderna en Europa para unir a dúas persoas do mesmo sexo (habitualmente homes).

## Etimoloxía
O termo *adelphopoiesis* (literalmente ‘facer irmáns’) provén do grego ἀδελφός (adelphós): ‘irmán’, e ποιῶ (poió): ‘eu fago’.

## O rito da adelphopoiesis
A primeira noticia moderna que se ten do rito da *adelphopoiesis* (en eslavo *pobratimstwo*) é de 1914, cando Pável Florenski cita os elementos clave da liturxia do rito:
# os irmáns, que están colocados na igrexa diante do atril, no cal se atopa a cruz e as escrituras; o maior dos dous colócase á dereita, mentres que o máis novo colócase á esquerda;
# realízanse oracións e ladaíñas que piden que os dous sexan unidos no amor e lémbraselles exemplos de amizade da historia da Igrexa;
# os dous son atados cun cinto, as súas mans colocadas nos evanxeos e unha candea ardendo é entregada a cada un;
# os versos de *Primeira carta aos corintios* 12:27 a 13:8 (Paulo de Tarso sobre o amor) e *Evanxeo de san Xoán* 17:18-26 (Xesús de Nazaret sobre a unidade) son lidos;
# lense máis oracións e ladaíñas como as indicadas no punto 2;
# lese o *Noso Pai*;
# os futuros irmáns reciben os agasallos santificados dunha copa común;
# condúceselles ao redor do atril mentres se dan a man e cántase o seguinte *troparion:* «Señor, mira dende o ceo e ve»;
# intercambian bicos; e
# os presentes cantan: «Oh, que bo, que doce habitar os irmáns todos xuntos!» (*Salmos* 133:1).

Unha das oracións, que se recitan durante a cerimonia, é a seguinte:

## Adelphopoiesis na igrexa occidental
Na Igrexa Católica, os sacerdotes de cando en cando participaban nos matrimonios até ben entrada a Época Moderna, xa que non foi introducida até o Concilio de Trento e a execución efectiva foi moito máis tardía nalgúns países. Isto e algúns outros feitos falan en contra de que o rito da *adelphopoiesis*, en latín *ordo ad fratres faciendum*, tivese unha grande implantación en Occidente. Con todo practícase, en parte, aínda na antiga Igrexa Católica.

Se non era no marco dunha misa e ante un sacerdote, os «irmáns» xuraban de todos os xeitos sobre un altar e anunciábano á comunidade na porta da igrexa. Pero máis que o xuramento, era o soterramento común o que daba unha vertente relixiosa ao «parentesco artificial». Da extensión desta práctica son testemuña os cemiterios ingleses e irlandeses, nos que se poden atopar numerosos enterramentos cos nomes de dous homes. As inscricións son a miúdo unha mostra do agarimo que se tiñan: «O amor uniunos na vida. Que a terra os una na morte».

Unha das fontes máis temperás que describe o rito no occidente latino é o escrito de propaganda anti irlandesa *Topographica Hibernica* de Giraldus Cambrensis (cara a 1146-1223). Trátase dunha esaxeración satírica que trata de imputarlles aos irlandeses a perversión do rito cristián con elementos pagáns:

Douscentos anos despois da polémica de Geraldus sobre os ritos de irmandamento irlandeses, atópase o seguinte texto nunha crónica oficial dos anos da guerra civil sobre o primeiro encontro de Eduardo II de Inglaterra e Piers Gaveston:

Ese tipo de descricións tiñan un modelo na Biblia, concretamente en David e o seu «irmán» Ionatán:

Tamén a literatura mundana elevou o amor entre dous irmáns de sangue ao ideal romántico. Isto demóstrano innumerables obras, que, en parte, contiñan relatos populares, como a historia de Horn e o seu irmán xurado Ayol, *Adam Bell*, o romance entre *Floris e Blancheflour*, *Guy of Warwick* ou a balada de *Bewick e Graham*.

Outro exemplo é a versión de *Amys e Amylion* realizada por un sacerdote en latín antes do século XIV. *Amys e Amylion*, sendo unha mestura de literatura relixiosa e secular, é unha saga popular que se atopou en diversas culturas dende a India até o Atlántico. Na súa versión cristianizada trata de dous irmáns de sangue que loitaron para Carlomagno e que tras a súa morte foron soterrados por separado. Pero no transcurso da noite os cadáveres movéronse cara ao outro e á mañá seguinte foron atopados deitados un á beira do outro. De forma semellante á inscrición funeraria mencionada enriba, a historia comenta «Así como Deus uníraos na vida a través da harmonía e o amor, así non quixo que estivesen separados na morte».

Debido á relativa uniformidade coa que foi empregada a fórmula, pódese supor que se trata dunha referencia ao *Evanxeo de Mateu*, onde Xesús Cristo funda a indivisibilidade do matrimonio coas palabras: «Pois ben, o que Deus uniu non o separe o home» (*Evanxeo de san Mateu*, capítulo 19).

### Adelphoiesis en Galicia
O documento máis antigo que acredita este tipo de unión en Galicia data de 1061. Este foi atopado no Tombo de Celanova, e actualmente atópase no Arquivo Histórico Nacional de Madrid. Neste documento estipúlase o irmandamento de Pedro Díaz e Muño Vandilaz, veciños da parroquia de Ordes (Rairiz de Veiga).

## Interpretación moderna
O rito do irmandamento ou *adelphopoiesis* gañou en relevancia entre os historiadores que se ocupan da historia da homosexualidade nos últimos anos, xa que modificou a imaxe que se tiña da Idade Media e o inicio da Idade Moderna. John Boswell tomou a institución como demostración de que o cristianismo non sempre foi homófobo no seu libro *Same-sex unions in premodern Europe* (unións homosexuais na Europa premoderna), tamén publicada como *The marriage of likeness* (O matrimonio de semellanza). Boswell dá o texto e a tradución dunha serie de versións desta cerimonia en grego e a tradución para unha serie de versións en eslavónico. Con todo, Boswell presupón unha acepción moderna da homosexualidade, que na Idade Media non tiña ningún sentido: a consideración do homosexual como unha tipoloxía de persoa.

O non menos coñecido historiador Alan Bray estudou a *adelphopoiesis* con máis detalle, tomando como base as fontes inglesas. Na súa obra póstuma *The friend* tenta reconstruír a institución desde o punto de vista e a sociedade medieval. Relacións de parentesco «artificiais», das que o irmandamento parece non ser máis que unha variante, tiñan unha función central no apontoamento horizontal da familia nos fogares premodernos. Non só se defendían coas armas o un ao outro, o que na sociedade feudal era un aspecto que non se pode sobrevalorar, senón que os irmandamentos unían familias completas, polo que tales amizades eran a miúdo fomentadas polos pais. Así, se un dos irmáns casaba máis tarde e tiña fillos, o irmandamento servía de elemento de seguridade: se un dos irmáns morría, o outro estaba obrigado a apoiar a familia do seu irmán de sangue cos medios que tivese dispoñibles. Semellante era a institución da *compaternitas* (padriño), pola que a responsabilidade dos fillos -que durante a súa mocidade vivían a miúdo en varios fogares- colectivizábase até certo punto.

Debe destacarse que a institución non foi concibida como alternativa ao matrimonio. O irmandamento non debe verse como unha institución exclusivamente romántica, senón que debe considerarse baixo os aspectos de seguridade material e persoal, a pesar do marco literario e litúrxico que resaltan o amor e a fidelidade.

Os teólogos cristiáns interésanse a miúdo pola cuestión de se tales unións foron «castas», sobre todo como consecuencia do traballo de Boswell, que interpretan a miúdo como un ataque ás súas doutrinas. A pregunta non se pode contestar de forma xeneralizada coas fontes existentes. Alan Bray dio da seguinte maneira:

## Notas
## Véxase tamén
### Bibliografía
* , John (1994). *Same-Sex Unions in Premodern Europa*. Nova York.
* , Alan (2003). *The friend*. Chicago e Londres.
* 

### Outros artigos
*Homosexualidade
*Matrimonio
*Matrimonio entre persoas do mesmo sexo

### Ligazóns externas
*IslaTernura.com (parellas gais medievais).
*Titipu.Demon.co.uk (cerimonias eclesiásticas para unir parellas do mesmo sexo; en inglés).