Historia da literatura galega (Xerais)

A ***Historia da literatura galega*** é unha obra en catro tomos escrita por Xosé Ramón Pena e publicada por Edicións Xerais de Galicia en 2013, 2014, 2016 e 2019, respectivamente. O tomo IV chega ata 1975 e está prevista a continuación. A edición correu a cargo de Anaír Rodríguez. Os libros, que non levan ilustración interior ningunha, carecen, tamén, de índice onomástico, a diferenza dalgún dos outros títulos da mesma temática, que si o teñen. A obra recibiu un Premio Fervenzas Literarias (2014), un Premio da Crítica Galicia (2015) e un Premio Antón Losada Diéguez (2017).

## Contido dos catro volumes 
### *Historia da literatura galega I. Das orixes a 1853.* 
[miniatura|300px|Algúns exemplares da *Historia da literatura galega* nun expositor no [Culturgal de 2014.]]
2013, 433 páxs.

**Contidos**:

* A literatura da Idade Media.

# Literatura galego-portuguesa / literatura galega medieval.
# A Galiza medieval: as coordenadas históricas.
# A lírica trobadoresca profana (I): cronoloxía e ámbito social-xeográfico.
# A lírica trobadoresca profana (II): transmisión.
# A lírica trobadoresca profana (III): os xéneros líricos. A cantiga de amor.
# A lírica trobadoresca profana (IV): a cantiga de amigo.
# A lírica trobadoresca profana (V): a cantiga de escarnio e maldicir.
# A lírica trobadoresca profana (VI): os xéneros híbridos ou "menores".
# A lírica trobadoresca relixiosa: as *Cantigas de Santa María.*
# Os epígonos trobadorescos: a "escola galego-castelá" e o Cancioneiro Geral de García de Resende.
# A prosa medieval (I): o *roman* e a literatura novelesca.
# A prosa medieval (II): a haxiografía. *Os miragres de Santiago*.
# A prosa medieval (III): a historiografía. Textos xurídicos e didácticos.

* A literatura do galego medio.

# Galiza no Antigo Réxime: as coordenadas históricas.
# A literatura do galego medio.

### *Historia da literatura galega II. De 1853 a 1916. O Rexurdimento.* 
2014, 440 páxs.

**Contidos**:

* Galiza 1853-1880.

# O asentamento do estado liberal na sociedade galega.
# Unha economía de base agraria. A desindustrialización. As comunicacións.
# A emigración.

* As coordenadas lingüístico-culturais.

# Lingua e nación: do castelán ao español.
# O conflito lingüístico: a instauración da diglosia.

* O Rexurdimento: conceptualización. Provincialismo e renacenza cultural.

# Precursores e periodización do Rexurdimento.
# O labor da imprenta, a prensa e as sociedades culturais. Os Xogos Florais de 1861.
# O labor dos historiadores: na procura das orixes.
# O estudo do idioma: o proceso de gramaticalización.
# Renacenza e romantismo.

* Os Precursores.

# Xoán Manuel Pintos.
# Antonio Fernández Morales.
# Francisco Añón. Alberto Camino.
# Vicente Turnes. Antonio María de la Iglesia, Francisco María de la Iglesia, Marcial Valladares.

* Rosalía de Castro (I). *Cantares gallegos*. O "Conto Galego".

# Aproximación biográfica.
# *Cantares gallegos*.
# O "Conto galego".

* Galiza 1880-1916.

# A restauración.
# A crise finisecular. As transformacións do novecentos.
# Os inicios do movemento agrario.

* O Rexionalismo.

# Traxectoria: da Asociación Regionalista a Solidaridad Gallega.
# O legado ideolóxico do rexionalismo: Manuel Murguía.

* As coordenadas lingüístico-culturais do Rexurdimento pleno.
 
# O estudo do idioma: o proceso de gramaticalización (II): os Xogos Florais de Tui. A creación da Real Academia Galega.
# A Galiza de ultramar.

* A literatura do Rexurdimento Pleno.

# Rosalía de Castro (II): *Follas novas*.
# Os prólogos.
# Estrutura.
# Compromiso e sonoridade.
# A dor da existencia.
# A poética de *Follas novas*.
# Desde *Cantares gallegos* e *Follas novas* a *En las orillas del Sar* (e *Postrimerías*).

* Eduardo Pondal.

# Datos biobliográficos.
# O mundo poético pondaliano.
# *Os Eoas.*

* Manuel Curros Enríquez.

# Aproximación biográfica.
# Traxectorias na poesía de Curros.
# *O divino sainete*.

* A lírica "entre dous séculos".

# Popularismo: Valentín Lamas Carvajal, Benito Losada, Manuel Leiras Pulpeiro.
# Academicismo: Evaristo Martelo Paumán, Florencio Vaamonde Lores, Alberto García Ferreiro.

* A prosa anterior ás Irmandades.

# A "prehistoria" da narrativa galega.
# A novela católico-histórica: Antonio López Ferreiro.
# A narrativa cívico-popularista: Valentín Lamas Carvajal.
# O folletín: Xesús Rodríguez López.
# As narracións "híbridas": Xan da Masma, Luís Otero Pimentel.
# As novas propostas: Heraclio Pérez Placer, Francisco Álvaez de Nóvoa.

* O teatro rexionalista (1982-1916).

# A posta en escena: a Galiza emigrante. A "Escuela Regional Gallega de Declamación".
# Direccións temáticas: o melodrama popularista (Galo Salinas), o drama histórico, o teatro lírico-costumista, o drama social, a comedia (socio-)costumista.

### *Historia da literatura galega III. De 1916 a 1936.* 
2016, 520 páxs.

**Contidos**:

* A etapa das Irmandades da Fala.

# Galiza 1916-1936: as innovacións económicas.
# Os cambios sociais: a mobilización agraria.
# As transformacións políticas: a fin da restauración e a Segunda República.

* A mobilización galeguista: o nacionalismo de anteguerra.

# A traxectoria das Irmandades da Fala.
# O Partido Galeguista e a procura do Estatuto de Autonomía.

* As coordenadas lingüístico-culturais.

# O status legal do idioma. O galego no ensino.
# A difusión xornalística e editorial. Leandro Carré Alvarellos e Ánxel Casal.
# O Seminario de Estudos Galegos. A Asociación de Escritores.
# O afán de gramatización.

* Os "anos de prata" (1916-1936) (I). A lírica.

# Nacionalismo e modernidade: a procura dunha estética nacional.
# Tradición e modernidade: alternativas.

* A persistencia na tradición: Antonio Noriega Varela.

# Aproximación biográfica.
# De "poeta da montaña" a "irmán cantor do ermo".
# Outros poetas rexionalistas.

* Ramón Cabanillas: o poeta "arelado".

# Aproximación biográfica.
# "O sucesor de Curros"
# O poeta paisaxista-popularista. O poeta intimista.
# O "poeta da raza". *Na noite estrelecida*.
# Poeta (didáctico) relixioso: *Samos*.
# Outros poetas da *estética nacional.*

* A opción neotrobadoresca: Fermín Bouza Brey.

# Neotrobadorismo e neotrobadorismos.
# A poética de Fermín Bouza Brey.

* A irrupción das vangardas.

# As vangardas en Galiza.
# Os "novos" contra os "vellos"/"avellentados". *Máis alá*.
# A nova literatura e a prensa literaria.

* *A vangarda enxebre*: Luís Amado Carballo.

# A poesía de Luís Amado Carballo.
# A lírica hilozoísta.

* A vangarda plena: Manuel Antonio, Álvaro Cunqueiro, Federico García Lorca.

# Manuel Antonio e a vangarda.
# Álvaro Cunqueiro e os ismos.
# Seis poemas galegos de Federico García Lorca.

* Os "anos de prata" (1916-1936): a prosa.

# As coleccións de novela curta: "a narrativa de quiosco".
# Na procura dunha "prensa nacional": tendencias e direccións.

* A "renovación enxebre": os prosistas das Irmandades da Fala
* O relato simbólico-identitario (I): *Nós.*

# "Época Nós", "Xeración Nós" ou "Grupo Nós"
# O Grupo Nós*.*
# A revista *Nós**.*

* O relato simbólico-identitario (II): Vicente Risco e o *Novecentismo.*

# Biografía e pensamento.
# A prosa de ficción: *O porco de pé*.

* O relato simbólico-identitario (II): Ramón Otero Pedrayo.

# Aproximación biográfica.
# A narrativa de Otero Pedrayo.

* O relato neopopularista (I): Alfonso Daniel R. Castelao.

# Aproximación biográfica.
# A narrativa de Castelao.

* O relato neopopularista (II): Rafael Dieste.

# Datos biográficos.
# *Dos arquivos do trasno*.

* Os "anos de prata" (III): o teatro.

# A actividade escénica nos anos 20 e 30.
# Tendencias e direccións.

### *Historia da literatura galega IV. De 1936 a 1975. A «longa noite».* 
2019, 544 páxs.

**Contidos**:

* A longa noite de pedra.

# Galiza e a guerra civil.
# A literatura galega entre 1936-1939.

* Galiza 1936-1975 (I).

# A longa posguerra: o contexto socioeconómico.
# A oposición ao franquismo.
# Os intentos de reconstrución da mobilización galeguista.

* As coordenadas lingüístico-culturais.

# A actividade cultural na diáspora: o labor de Luís Seoane.
# Os inicios da recuperación no interior.
# O proxecto Galaxia: Fernández del Riego e Ramón Piñeiro.

* A literatura de posguerra (I). A lírica.

# O intimismo existencialista: Luís Pimentel, Aquilino Iglesia Alvariño, Eduardo Moreiras, Xosé María Díaz Castro, Uxío Novoneyra.
# O formalismo/clasicismo culturalista: Ricardo Carballo Calero (Ricardo Carvalho Calero), Álvaro Cunqueiro.
# A forma inmóbil.
# A lírica do *eu* angustiado*: A escola da tebra*.

* A literatura de posguerra (II). A prosa de ficción.

# O relato popular identitario: Ánxel Fole.
# O realismo mítico: Álvaro Cunqueiro.
# As novas narrativas.

* Galiza 1936-1975 (II).

# Galiza na xeira do “desarrollismo”.
# A *nova* oposición sociopolítica.

* A resistencia cultural.

# A actividade editorial.
# As asociacións culturais.
# A nova canción galega.

* As coordenadas lingüísticas.

# O galego no ensino
# O galego na administración, na igrexa e nos medios de comunicación.
# Os debates idiomáticos.
# O estudo do idioma. A gramaticalización.

* A lírica: 1962-1975.

# A poesía social e a *antipoesía:* Celso Emilio Ferreiro.
# Realismo social nacional-popular: Manuel María.
# A proxección da poesía social e política.
# Intimismo e lírica do “eu angustiado”: María Mariño, Xosé Luís Franco Grande, Antón Tovar.
# A “poesía da materia” de Bernardino Graña.
# A “poesía a contratempo” de Valentín Paz-Andrade.

* A prosa de ficción: 1962-1975.

# A renovación realista: Eduardo Blanco-Amor.
# O realismo social-identitario: Xosé Neira Vilas.
# A narrativa de transición: Xohana Torres.

* O teatro: 1932-1973.

# O teatro na diáspora.
# A xeira da *dramática silenciada*. Os inicios do *novo teatro*.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* *Historia da literatura galega contemporánea* (1975 [1963], Carballo Calero)
* *Historia da literatura galega* (1951, F. del Riego)
* *Historia da literatura galega* (5 vol,s. 1996-98, AS-PG)
* *Historia da literatura galega* (1999, Vilavedra)
* *Galicia#Literatura (2000-2003, Hércules de Ediciones)
* *Historia xeral da literatura galega* (2001, Gómez e Queixas)

### Ligazóns externas 
* *Historia da literatura galega'' online da AS-PG.