Willie Colón

**William Anthony Colón Román**, coñecido artisticamente coma **Willie Colón** ou polo alcume *El Malo del Bronx*, nado na parte sur do Bronx (Nova York) o 28 de abril de 1950 e finado na mesma cidade o 21 de febreiro de 2026, foi un cantante, compositor e trombonista estadounidense de orixe portorriqueña. Está casado e ten catro fillos. Está recoñecido coma un dos pioneiros da salsa, movemento musical aparecido na década dos 70.

## Traxectoria
### Primeiros pasos musicais
Tivo os seus primeiros contactos co mundo da música á idade de 11 anos, primeiro coa frauta, máis tarde co clarín, a trompeta e, ao cabo, co trombón, instrumento que o habería afianzar como un referente da Salsa. Con soamente 16 anos, en 1966, gravou o seu primeiro disco para Fania All Stars, na compaña de Héctor Lavoe, titulado *El malo*. Sería a primeira colaboración dunha longa restra entre os dous artistas, profundos coñecedores ambos do ambiente cultural latino de xacando.

### Binomio con Héctor Lavoe e faceta de Produtor
A sociedade Colón-Lavoe prolongouse durante seis anos, nos que amais de "El Malo", gravaron *The Hustler* (1968), *Guisando* (1969), *Cosa nuestra* (1970), *Asalto navideño* (1971), *La gran fuga* (1971), *Crime Pays* (1972), *El juicio* (1972), *Lo mato* (1973), e *The Good - The Bad - The Ugly* (1975) e así até 14 discos. Estas producións fixeron fincapé nas liortas dos barrios baixos de Nova York, poñendo especial énfase nas cuestións da integración, a marxinalidade, as *pandillas*, o perigo, as armas brancas, é dicir, o estilo de vida do Guetto. Temas como *Lo mato*, *Calle Luna, calle Sol*, *El día de mi suerte*, *Te Conozco, Bacalao*, *Barrunto*, *Piraña* ou *Todo tiene su final* dan boa proba disto. Similares inquietudes, anos máis tarde, serían asociadas a outros xéneros como o rap ou o punk.

En 1973 Willie Colón muda as tarefas de trombonista e cantante polas de produtor. Porén, volvería traballar con Lavoe, desta vez encargándose da produción, para sacar ao mercado *Vigilante* en 1983, onde dous dos temas acadaron un éxito sen precedentes no xénero. Estamos a falar de *Triste y Vacía* e *Juanito Alimaña*.

Sen saírmonos da súa faceta de produtor, Colón, que produciu máis de 40 proxectos, traballou con moitos outros persoeiros da Salsa. Con Rubén Blades, por exemplo, compartiu éxitos como *Tiburón*, *Pedro Navaja*, *Plástico* ou *Ligia Elena* (*Siembra*, tamén con Blades, aínda hoxe é o disco de maiores vendas no xénero. Así e todo as relacións entre ambos artistas víronse recentemente truncadas por mor dos cartos). Con Celia Cruz (que foi amais a súa madriña de voda), *Usted Abusó*, *Mi Caso*, *Apaga la Luz* e *Dos Jueyes*. Con Ismael Miranda, *Doble energía*.

### Derradeira achega musical
Con 58 anos de idade, oito despois de ter sacado o seu último álbum *Guerrero de corazón*, Colón volveu no 2008 cun tributo aos seus comezos, "El Malo 2".

### Outras facetas
Despois de incontábeis homenaxes e tributos (ten 11 nomeamentos aos Grammy Latinos, quince discos de ouro e cinco de platino), Willie Colón deixaría a música para participar activamente da vida política estadounidense co partido demócrata. Malia esta retirada de música acaecida a mediados do 2006, no 2008 volveu deixar pegada cun novo álbum titulado *El malo 2*.

Willie Colón foi ademais presidente da *Asociación de Artes Hispanas*, presidente da *Coalición para unha Nova York mellor*, membro da xunta directiva do *Instituto Caucus Congresional Hispano*, membro da xunta directiva da *Comisión Latina Contra a SIDA*, membro fundador da xunta de *Asuntos Hispanos da cidade de Nova Rochelle*, membro fundador do *Comité Sistema Xudicial da cidade de Nova Rochelle*, membro da *Fundación Pro Inmigrantes da ONU*, voceiro da *Organización de Axuda e Desenvolvemento Internacional CARE*.

Aló por 1995 Colón entrou na Historia ao ser o primeiro latino en formar parte da directiva nacional da *ASCAP* (*Sociedade Americana de Compositores, Autores e Editores*). Máis tarde, en 1999 foi investido *Doutor honoris causa* polo Trinity College, no estado de Connecticut, algo que volvería a repetirse en 2004, desta vez a proposta do departamento de Humanidades da Universidade Lehman, en Nova York.

## Características, estilo e singularidades
miniatura|dereita|250px|Música salsa na rúa
Como músico, Willie Colón foi sempre un entusiasta da fusión de ritmos que levaron a algúns a cualificar a súa música como áspera e agresiva; isto é notorio xa desde o primeiro disco e segue tendo absoluta vixencia no último, *Demasiado Corazón*, da discográfica *Azteca Music*. Na derradeira etapa, desbota totalmente os convencionalismos salseiros ao presentarse con novos sons tomados de tubas, chelos e frautas. Con todo, non deixa de ser con el con quen nace a salsa, unha música ideal para lle botar o dente aos temas das clases marxinadas, que sofren con Colón dunha asimilación moi persoal dos ritmos caribeños tal que o son, o mambo, a guaracha, o cha-cha-cha, o son montuno, a guajira, a cumbia colombiana, o joropo venezolano e a rumba. Tamén está moi ligada a súa música ao denominado Jazz Latino Moderno. Estas mudanzas estilísticas experimentadas ao longo da súa carreira semellan certamente acaídas se temos en conta que o artista leva vendidos máis de 30 millóns de discos en todo o mundo.

## Discografía
Ten unha extensa discografía que inclúe 43 álbums ao longo de 33 anos. Velaquí unha listaxe cronolóxica:

## Filmografía 
Colón ten participado en catro filmes e dúas telenovelas.
* *Vigilante* (1983)
* *The Last Fight* (1983)
* *It Could Happen to You* (1994)
* *Demasiado Corazón* (1998)
* *La Intrusa* (1986) (telenovela)
* *Corazón Partido* (2005) (telenovela)

## Notas
## Véxase tamén
### Outros artigos
*Salsa
*Música caribeña

### Ligazóns externas
*Páxina Oficial de Willie Colón 
*Biografía de Willie Colón 
**Elmalo Inc.* Produtora discográfica de Willie Colón 
**El Malo del Bronx asaltó España*. Artigo de Évelyn Viana (2008) e mais unha Entrevista exclusiva a cargo de Nelson Valdés 
**Willie Colón. La leyenda que no duerme*. Artigo de Erwin Pérez 
*Colaboracións de Willie Colón e Rubén Blades 
*Completo resumo de cada un dos discos de Colón e Blades 
*Investidura de Willie Colón como Doctor Honoris Causa pola Universidade Lehman 
*Portadas dos discos e datos