open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Changchun

**Chagchun** (en ) é unha cidade da China, a capital e maior centro da provincia de Jilin en Manchuria, ao nordeste do país. Á beira do río Yitong. A municipalidade, de 20.571&nbsp;km² ten unha poboación de 7&nbsp;120&nbsp;000 habitantes, dos que 2&nbsp;780&nbsp;000 pertencen á cidade propiamente dita.

## Historia 
A súa historia é recente. Foi en 1791 cando comezou a colonización polos chineses das terras manchús na área da actual cidade. A súa expansión foi rápida coma nó ferroviario. De 1932 a 1945 foi capital de Manchukuo, o estado monicreque do Imperio Xaponés. Trala segunda guerra mundial converteuse nun importante centro da fabricación de automóbiles e o máis importante da industria cinematográfica chinesa.

## Véxase tamén
Vila Franca de Xira

miniatura|dereita|Ponte en Vila Franca

**Vila Franca de Xira** é unha cidade portuguesa no Distrito de Lisboa, rexión de Lisboa e subrexión da Grande Lisboa, con cerca de 18.400 habitantes. Pertencía aínda á antiga provincia do Ribatejo, hoxe porén carente de ningún significado político-administrativo.

É sede dun concello de 293,88&nbsp;km² de área e 133.224 habitantes (2004), subdividido en 11 freguesías. O municipio está limitado ao Norte polos municipios de Alenquer e Azambuja, ao Leste por Benavente, ao Sur polo estuario do Texo, o Sur e Oeste por Loures e ao Noroeste por Arruda dos Vinhos.

## Notas
Rubí

O **rubí** (do latín *ruber*, vermello) é un mineral variedade do corindón da clase dos óxidos cuxa fórmula química é **Al2O3**, que contén tamén átomos de cromo e que é considerado unha das catro xemas preciosas xunto ó zafiro, a esmeralda e o diamante.

## Aspecto 
Dunha característica cor vermella, o rubí preséntase en forma de cristais tabulares hexagonais, rematados en certas ocasións en punta e noutras en forma de prisma. A súa cor pode ser rosada despois de ser puído.

Ficheiro:Cut Ruby.jpg|Rubí pulido

## Lugares onde se atopa 
O rubí atópase nas minas bauxíticas e nos ríos pouco profundos das zonas mesolíticas.

Encóntranse xacementos de rubí en Myanmar, Sri Lanka, India, Madagascar, Tailandia, China e Rusia. Ademais de atoparse en menor cantidade en Suráfrica, Australia, Groenlandia e Estados Unidos. Os da península de Málaca son moi valiosos, chegando a alcanzar en valor ós diamantes do mesmo tamaño.

## Usos do rubí 
Os seus usos restrínxense á xoiería e as aplicacións láser para crear os láseres de helio-rubí e os de rubí puro.

O seu valor depende da súa cor, tamaño, densidade e pureza.

### O rubí sintético 
O primeiro rubí sintético fabricouse por vez primeira en 1923, mesturando alume e pigmentos de cromo. Este método permite a produción de pedras moi similares química e fisicamente ás naturais, porén o rubí sintético úsase máis en reloxería que para a fabricación de xoias.

Prepárase da seguinte maneira:

Primeiro mestúrase óxido de aluminio (Al2O3) e óxido de cromo (CrO3) estequiometricamente nun crisol de platino, logo colócase nunha mufla a uns 2000 K e finalmente arrefríase deixando arrefecer o cristal no fondo do crisol.

A ley establece que os cristais sintéticos deben de ser marcados para non ser confundidos cos verdadeiros.

## Propiedades 
### Físicas 
O rubí é duro (dureza 9 na escala de Mohs) e a súa cor varía segundo a concentración de cromo na súa composición. O seu punto de fusión flutúa entre os 2000 K, dependendo tamén da concentración de cromo.

### Químicas 
O rubí é resistente á corrosión pois é estable cinética e termicamente. Non se pode disolver en ácidos haloxenuros pero si no ácido sulfúrico para formar co cromo ácido crómico e co óxido de aluminio un sulfato ácido de aluminio. Tamén é atacado polos ácidos perclórico, fluorhídrico e hexafluorosílicico.

## Outros óxidos 
Outros óxidos importantes son:

O rútilo, a magnetita e a casiterita.

## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Corindón
* Zafiro
Changsha

é a capital e cidade máis poboada da provincia de Hunan, no centro sur de China. Está situada na beira leste do río Xiang, afluente do Yangzé, que flúe cen quilómetros ao norte. A municipalidade ten 8&nbsp;154&nbsp;700 habitantes (2018) e unha superficie de 11.819 km2.

Antiga capital fortificada do estado de Chu, un dos Reinos combatentes (481-221 a.C.). Foi un importante centro comercial entre 750-1100 cando a súa poboación decuplicóuse. Cidade da primeira etapa na carreira de Mao Zedong, é hoxe un porto fluvial concorrido e nó de comunicacións así como centro industrial e cultural da rica rexión agrícola circundante.

## Ligazóns externas 
* Páxina web oficial da cidade
Almada

**Almada** é unha cidade portuguesa pertencente ao Distrito de Setúbal, rexión de Lisboa e subrexión da Península de Setúbal, con preto de 174&nbsp;030 habitantes (2011). É sede dun pequeno mais densamente poboado municipio con 70,21&nbsp;km² de área. O concello limita ó leste co municipio do Seixal, ao sur con Sesimbra, ó oeste co océano Atlántico, e ao norte e nordeste co estuario do Texo, fronte aos municipios de Lisboa e Oeiras.

O concello recibiu carta foral de Sancho I en 1190.

## Xeografía 
Atópase no distrito de Setúbal; o concello inclúe dúas cidades, Almada e Costa da Caparica, e está dividido en cinco freguesías:
* Almada, Cova da Piedade, Pragal e Cacilhas
* Caparica e Trafaria
* Charneca de Caparica e Sobreda
* Costa da Caparica
* Laranjeiro e Feijó

## Notas 
## Véxase tamén
### Ligazóns externas 
* Páxina oficial
Piragüismo

miniatura|200px|Proba de piragüismo
miniatura|Rapaces practicando o piragüismo
O **piragüismo** é un deporte acuático que se practica sobre unha embarcación lixeira, normalmente de madeira, fibra de vidro ou plástico (normalmente Polietileno PE), e propulsada por unha a catro persoas (pero non tres) mediante unha pa ou remo. As principais embarcacións utilizadas son o caiac propulsado por pa de 2 follas e a canoa propulsada por unha pa dunha folla.

Existen diferentes modalidades de piragüismo, dependendo do número de persoas que monten sobre a embarcación ou da superficie acuática sobre a que se desenvolva (mar, río, lago ou pista artificial). Segundo o número de persoas falamos de caiac (k1, k2 e k4) ou de canoa (c1, c2 e c4). As modalidades de piragüismo de augas tranquilas e de augas bravas son as que actualmente se manteñen como deporte olímpico. Tamén hai caiac polo que é igual ao wáter-polo pero en caiac.

## Notas
Cascais

**Cascais** é unha vila portuguesa no Distrito de Lisboa, na rexión de Lisboa e subrexión da Grande Lisboa, con cerca de 33.300 habitantes.

É sede dun pequeno municipio con 97,07&nbsp;km² de área e 206.479 habitantes (2011), subdividido en 6 freguesías. O concello limita ao Norte co municipio de Sintra, ao leste con Oeiras e ao sur e ao oeste co océano Atlántico.

## Freguesías 
As freguesías de Cascais son:
* Alcabideche
* Carcavelos
* Cascais
* Estoril
* Parede
* São Domingos de Rana

## Notas
Mostaza branca

miniatura|Planta de mostaza branca.
A **mostaza branca** (***Sinapis alba***) é unha planta anual da familia das Crucíferas. Ás veces é coñecida como *Brassica alba*, *Brassica hirta* ou **mostaza amarela**. Cultívase comercialmente en practicamente todo o mundo polo interese das súas sementes para a industria alimentaria, mais probablemente é orixinaria da rexión mediterránea.

As flores amarelas da planta deste tipo de mostaza producen un tipo de vaíñas (*sílicuas*) veludas que conteñen as sementes, nas que atoparemos aproximadamente media ducia de grans por vaíña. A colleita da semente da mostaza faise xusto antes de que as vaíñas maduren por completo e abran. As sementes desta especie de mostaza son redondas e de consistencia dura, de en torno ó milímetro ou 2&nbsp;mm. de diámetro, e dunha cor que pode ir do beixe ou o amarelo ó marrón claro.

## Uso da planta 
miniatura|esquerda|200px|Mostaza branca moída.
### Usos culinarios 
As sementes da mostaza branca poden usarse enteiras para condimentar encurtidos e vinagretas, ou tostadas para o seu uso en diferentes pratos. Con elas, prepárase o condimento que leva o mesmo nome xenérico da planta, a mostaza (condimento). Unha vez están as sementes moídas e mesturadas con outros ingredientes, obtense unha pasta que pode ser usada tal cal (o que sería a mostaza *"orixinal"*), ou incluso utilizala como base para outros condimentos menos finos (mostaza *"industrial"*).

### Outros usos 
Á parte do uso gastronómico, a **mostaza branca** é tamén utilizada como planta forraxeira.

Tamén é usada en ocasións para sementala como *captora de nitratos*, é dicir, que se usa como cultivo de barbeito, evitando así deixar os campos nus, limitando a perda dos nitratos solubles. Nese caso, e sementada por exemplo despois dun cereal, ten que ser arrincada antes de que produza as sementes, para evitar a súa reprodución descontrolada. Porén, ás veces está considerada tamén unha mala herba, fundamentalmente nos cultivos de colza.

## Propiedades 
As sementes son ricas en lípidos (en torno ó 35%) e conteñen *sinalbina*, que é o tioglicósido responsable do seu gusto agre e lixeiramente picante. Delas extráese tamén un aceite para uso industrial e alimentario. Da **mostaza branca** tamén se obtén un aceite esencial volátil cuxo compoñente principal (o *isociotianato*) é máis suave que o producido polas sementes da **mostaza negra** (*Brassica nigra*), o que lle confire tamén un aroma e sabor algo máis suaves.

## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Mostaza (condimento)
Igrexa de San Mamede de Carnota

A **igrexa de San Mamede de Carnota** é o templo parroquial de San Mamede, no concello de Carnota.

## Arquitectura
De estilo neoclásico, ten planta de cruz latina. Construíuse seguindo os planos do arquitecto Miguel Ferro Caaveiro no ano 1755.

No seu interior conserva interesantes retablos dos mestres composteláns Francisco Nogueira e Pablo de Rosende, pero destaca sobre todo o labrado polos escultores noieses Xosé Ferreiro e Xosé Gambino.

A entrada atópase rodeada de lápidas que, seguindo o costume popular, están orientadas cara ao altar.

Preto da igrexa está o hórreo de Carnota, un dos máis longos de Galicia.
Montañas Ródope

dereita|miniatura|Canón feito pola erosión do ríoAs **Montañas Ródope** (en serbio *Родопи* , *Rodopi* Родопите, *Rodopite* tamén chamadas *Родопа*, *Rodopa* ou *Родопа планина*, *Rodopa planina*; grego *Ροδόπη*, *Rodopi*, "Avermelladas") son unha cadea montañosa situada no sueste de Europa, co 83% da súa superficie en Bulgaria e o resto en Grecia. O seu cumio máis alto é, Golyam Perelik (2.191 m), constitúe o sétimo maior cumio de Bulgaria. A rexión destaca polas súas áreas cársticas, as súas fervenzas, os seus canóns feitos polo desgaste dos ríos, e as súas covas e cavernas feitas pola erosión da auga.

## Xeografía e clima 
As montasñas ródope 14.737&nbsp;km², dos cales 12.233&nbsp;km² se atopan en territorio búlgaro. As montalas teñen unha lonxitude de 220&nbsp;km e unha anchura de 100–120&nbsp;km, cunha altitude media de 785 m. Na rexión establecéronse 15 reservas naturas, algunhas delas protexidas pola UNESCO.

## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Fotografías panorámicas de Ródope: Yagodina, panorámica de Trigrad , río Trigrad , Vodni pad. ]
* Antiga cidade de Perperikon
* Fotografía dos Ródopes
* Fotografía dos Ródopes
Alpes Dináricos

Os **Alpes Dináricos** (*Alpi Dinariche*, en italiano; *Dinaridi* ou *Dinarsko gorje* en croata e serbio) son unha cordilleira situada na Europa meridional que abrange partes de Eslovenia, Croacia, Bosnia e Hercegovina, Serbia Montenegro e Albania.

A cordilleira esténdese ó longo de 645&nbsp;km pola costa do mar Adriático, no sentido noroeste-sueste, dende os Alpes Xulianos (noroeste) ata o macizo Šar-Korab, onde pasa ó sentido norte-sur. A maior elevación dos Alpes Dináricos é o monte Prokletije, na fronteira do Montenegro oriental coa Albania setentrional, co cume a 2.692 m, chamado Lago Cimo (Maja Jezerce en albanés, Jezerski vrh en serbio).

Os Alpes Dináricos constitúen a área máis accidentada e montañosa de Europa, exceptuando ós Alpes suízos. Están formados esencialmente de rocha sedimentaria, secundarias e terciarias de dolomita, calcario, arenito e conglomerados formados polos mares e lagos que cubrían a rexión no pasado.
Oeiras

**Oeiras** é unha vila situada na freguesía de Oeiras e São Julião da Barra, Distrito de Lisboa, en Portugal.

É sede dun pequeno municipio con 45,84&nbsp;km² de área e 162.128 habitantes (2001), subdividido en 10 freguesías. O concello limita polo Norte cos municipios de Sintra e Amadora, ao Leste con Lisboa, a Oeste con Cascais e ao para o Sur ten costa na zona da foz do río Texo, onde o estuario termina e comeza o océano Atlántico, situándose fronte a Almada.

## Freguesías 
Oeiras ten 10 freguesías

* Algés
* Barcarena
* Carnaxide
* Caxias
* Cruz Quebrada - Dafundo
* Linda-a-Velha
* Oeiras e São Julião da Barra
* Paço de Arcos
* Porto Salvo
* Queijas

## Notas
Trocado de Acci

dereita|miniatura|Sartego na igrexa de Santa Comba
**San Trocado** (do , que significa "retorcido") foi un cristián discípulo do apóstolo Santiago.

## Traxectoria 
A mediados do século VIII, compúxose un relato sobre a predicación evanxélica de sete homes enviados a evanxelizar Hispania dende Roma por san Pedro e san Paulo. Segundo este relato, Trocado converteuse no primeiro bispo de Acci (Guadix, Granada), o igual que fixeron os seus compañeiros noutras sés: Segundo, bispo de de Ábula (Abla, Almería), Indalecio, bispo de Urci (Almería, Almería), Tesifonte, bispo de Bergium *(*Berja, Almería), Eufrasio, bispo de Iliturgi (localidade desaparecida próxima a Mengíbar, Xaén), Cecilio, bispo de *Illiberis (Elvira*, hoxe Granada) e Hesiquio ou Esicio, bispo de Carcer. 

No século IX, a devoción por san Trocado extendeuse pola Hispania cristiá, xurdindo a tradición do traslado das súas reliquias á igrexa de Santa Comba de Bande, onde se conserva o seu sartego, que contivo as reliquias do santo ata que no século X foron trasladadas ao mosteiro de San Salvador de Celanova. En 1592, abriuse a súa tumba e repartíronse as súas reliquias por Ourense, Santiago, El Escorial e Guadix.

En Guadix festexan San Trocado o 15 de maio, data do seu suposto martirio, que segundo a tradición ocorreu no ano 66. 

San Trocado dálle nome ao monte de San Trocado (concellos de Cenlle, Miño e San Amaro), á parroquia de San Trocado (Allariz) e aos lugares de San Torcado (A Estrada) e San Trocado (Carballedo).

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
* 
* 
*
Economía de Eslovaquia

[miniatura|left|O Banco Central de Eslovaquia, en [Bratislava.]]
A Eslovaquia enfrontou moitas dificultades na transición dunha economía socialista para a economía de mercado. O goberno do primeiro ministro Mikuláš Dzurinda fixo grandes progresos entre os anos 2001 ata 2004 na estabilidade macroeconómica e nas reformas estruturais. Grandes privatizacións están case completas, o sector bancario está case todo en mans estranxeiras, e o goberno axudou ao crecemento dos investimentos estranxeiros, liberalizando o mercado. Foron realizadas reformas nos impostos e nos sectores de saúde, pensións, e no sistema de seguridade social, que axudaron ao país a consolidar o seu orzamento e atender os requisitos para adopción do Euro, o que aconteceu o 1 de xaneiro de 2009.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Casa da Moeda de Kremnica
Europa do norte

miniatura|dereita|280px|Europa do Norte
dereita|miniatura|280px|Mapa das rexións de Europa:

A **Europa do Norte** é a rexión setentrional do continente europeo. Ó longo do tempo foi definida de diversos xeitos, aínda que hoxe en día adoita definirse como o conxunto dos seguintes países e rexións:

* os países nórdicos, que inclúen Dinamarca, Finlandia, Noruega e Suecia, xunto coas illas Åland, as Feroe e a illa de Islandia, e ocasionalmente Karelia, a península de Kola, Groenlandia e o arquipélago das Svalbard;
* xeralmente adoitan incluír á República de Irlanda, ó Reino Unido, á illa de Man e as illas da Canle (estes países e rexións tamén son considerados parte da Europa occidental);
* xeralmente tamén se adoita incluír ós países bálticos, formandos por Estonia, Letonia e Lituania (tamén considerados parte da Europa occidental);
* ocasionalmente, outras áreas en contacto co mar Báltico e o mar do Norte, por exemplo, o noroeste de Rusia, o norte de Polonia, os Países Baixos,Bélxica, Luxemburgo e o norte de Alemaña.

Antes do século XIX, o termo “nórdico” adoitaba empregarse para definires ó relativo ó norte de Europa, o cal incluía ós países nórdicos, á parte europea de Rusia, ós países bálticos (que naquela época estaban formados por Livonia e Curlandia) xunto con Groenlandia.

En tempos máis antigos, cando o continente estaba dominado polas culturas do Mediterráneo (como o Imperio Romano), as áreas de Europa afastadas daquel mar xeralizábanse dentro do grupo do Norte de Europa, incluíndo o que posteriormente se convertería en Alemaña, nos Países Baixos e Austria. O termo de “Europa do norte” para referirse a dita rexión segue a empregarse hoxe en día nalgúns contextos. Na idade media, o termo Thule empregábase para designar un lugar semimítico no norte do continente.

No contexto da Unión Europea: Dinamarca, Suecia, Finlandia,  Estonia, Letonia, Lituania adoitan ser vistos como as nacións que conforman a rexión norte de Europa.

Danevirke e a Canle da Mancha adoitan ser consideradas liñas divisorias entre a Europa do norte e o resto do continente dende que, no oeste, a maior parte da área ó sur das mesmas foi gobernada algunha vez polos francos durante o reinado de Carlomagno, mentres que a maioría dos territorios atopados no norte pertenceron nalgún tempo ó Reino de Inglaterra durante o goberno de Canuto II.

## Aclaracións 
# Os estados bálticos inclúen por extensión a Alemaña, Polonia e Rusia.
# Os estados bálticos foron, durante a guerra fría e anteriormente no Imperio Ruso, considerados parte da Europa do leste; porén, a súa poboación non é eslava e comparten gran partes da súa historia cos países nórdicos.
# Escandinavia é unha denominación ambigua, xa que adoita referirse á totalidade dos países nórdicos como tamén a algúns deles exclusivamente.
Marinês

**Marinês**, nome artístico de **Inês Caetano de Oliveira**, nada en Pernambuco o 16 de novembro de 1935 e finada en Recife o 14 de maio de 2007, foi unha cantante brasileira de forró, baião e xaxado, entre outros ritmos.

## Traxectoria 
Comezou a súa carreira na banda *Patrulha de Choque do Rei do Baião*, presentándose na abertura dos espectáculos de Luiz Gonzaga.

Gravou o primeiro disco en 1956, xa á fronte do grupo *Marinês e sua Gente*, co cal se consagrou.

Marinês tivera un accidente vascular cerebral o 5 de maio, en Caruarú, e estaba recuperándose no Hospital Português en Recife, cando morreu.

## Discografía 
* *Quadrilha é bom/quero ver xaxar* (1957) Sinter 78
* *Peba na pimenta/Pisa na fulô* (1957) Sinter 78
* *Xaxado da Paraíba/O arraiá do Tibiri* (1957) Sinter 78
* *Aquarela nordestina/Saudade de Campina Grande* (1958) Sinter 78
* *Menina nova/Perigo de morte* (1958) Sinter 78
* *Marieta/Velho ditado* (1959) Sinter 78
* *Mais um pau-de-arara/Balanço da saudade* (1960) Sinter 78
* *Viúva nova/História de Lampeão* (1960) RCA Victor 78
* *Chegou São João/A banda do Zé* (1960) RCA Victor 78
* *Saudade do Nordeste/Depois da Asa Branca* (1960) RCA Victor 78
* *Nova geração/Lá choveu* (1960) RCA Victor 78
* *O Nordeste e seu ritmo* (1960) RCA LP
* *Gírias do Norte/Cadê o Peba* (1961) RCA Victor 78
* *No terreiro da Usina/Marinheiro* (1961) RCA Victor 78
* *Maria Chiquinha/Corina* (1961) RCA Victor 78
* *Outra vez Marinês* (1961) LP
* *Siriri, sirirá/Meu beija-flor* (1962) RCA Victor 78
* *Xote de Pipira/Gavião* (1962) RCA Victor 78
* *Marinês e sua gente* (1962) Camden LP
* *O balanceio da usina/Pisei no liro* (1963) RCA Victor
* *Xote melubico/Macaco véio* (1963) RCA Victor 78
* *Coisas do Norte* (1963) RCA LP
* *Siu, siu, siu* (1964) RCA LP
* *Maria Coisa* (1965) RCA LP
* *Meu benzim* (1966) RCA LP
* *Marinês* (1967) RCA LP
* *Mandacaru* (1968) RCA LP
* *Vamos rodar roda* (1969) RCA LP
* *Sonhando com meu bem* (1970) RCA LP
* *Na peneira do amor* (1971) RCA LP
* *Canção da fé* (1972) RCA LP
* *Só pra machucar* (1973) RCA LP
* *A dama do Nordeste* (1974) RCA LP
* *A volta da cangaceira* (1975) CBS LP
* *Nordeste valente* (1976) Entré LP
* *Cantando pra valer* (1978) Copacabana LP
* *Atendendo ao meu povo* (1979) CBS LP
* *Bate coração* (1980) CBS LP
* *Estaca nova* (1981) CBS LP
* *Desabafo* (1982) CBS LP
* *Só o amor ilumina* (1983) PolyGram LP
* *Tô chegando* (1986) RCA LP
* *Balaio de paixão* (1987) RCA Victor LP
* *Feito com amor* (1988) Continental LP
* *Marinês, cidadã do mundo* (1995) BMG CD
* *Marinês e sua Gente. Raízes do Nordeste* (1998) Copacabana/EMI
* *Marinês e sua Gente-50 anos de forró* (1998) BMG CD
* *Marinês* (2000) BMG CD
* *Cantando com o coração* (2003) Independente CD

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Biografía  
* Diário do Nordeste: "Morre Marinês
Zabumba

A **Zambumba** é un tambor confeccionado de pranchas de madeira coladas con veos alternados ou metal, no formato de caixas cilíndricas, tamén coñecido por **zambumba**, de medias e grandes dimensións e sonoridade grave, sendo tocado ou percutido por varetas, macetas ou baquetas, en superficie cunha ou dúas membranas estiradas nunha das bases, as cales, percutidas, producen sons indeterminados, moito usado para arcar o ritmo en determinados xéneros musicais.

A **zabumba** é un instrumento característico de ritmos nordestinos (do Brasil) como coco, xaxado, forró e xote. Co seu son grave marca o tempo forte da música. 
Marca tamén o contratempo debido á súa vareta chamada *bacallau*, que bate na pel inferior. 
O son grave funciona como unha especie de bombo de batería, en canto traballa o bacallau, que é unha especie de caixa.

A súa pel pode ser de coiro ou de nailon, sendo que este non presenta problemas coas afinacións provocadas pola temperatura.

O vocábulo "zabumba" é utilizado tamén co significado de azar, ou unha reviravolta negativa na vida de alguén.
Elbaíta

A **elbaíta** é un mineral da clase dos silicatos e que forma parte da serie isomorfa da turmalina cuxa fórmula química é **Na(Li,Al)3Al6(BO3)3Si6O18(OH,F)4** (contén 32-38% de SiO2, 20-40% de Al2O3 e 20% de H2O). É resistente á acción dos ácidos.

## Aspecto 
A elbaíta cristaliza en forma de cristais prismáticos tabulares ou aciculares. Tamén aparece de forma radiada e masiva.

### Variedades da elbaíta 
Segundo a súa cor pódese diferenciar dentro deste mineral diferentes variedades:

* **Acroíta**, de cor branca.
* **Indigolita**, de cor azul.
* **Rubelita**, de cor rosa ou vermella.
* **Verdelita**, de cor verde.

## Lugares onde se atopa 
Pódese atopar en granitos e gneises e, especialmente, nos filóns do tipo pegmatítico. Trátase dun mineral hidrotermal de altas temperaturas, procedente de fluídos profundos que escaparon ó final do proceso de cristalización.

Podemos atopar rubelita en Valdemierque (Salamanca) e indigolita en Laxe (A Coruña).

## Usos da elbaíta 
Polas súas propiedades piezoeléctricas a elbaíta utilízase para a fabricación de calibradores de presión.

É moi apreciada no coleccionismo e no mundo da xoiería.

## Outros silicatos 
Outros silicatos importantes son:

A olivina, o feldespato, o cuarzo e as micas.

## Véxase tamén 
### Outros artigos
* Turmalina
* Isomorfismo
Europa meridional

dereita|miniatura|230px|Os países sureños de Europa.

**Europa meridional** ou **Europa do sur** ás veces chamada a **Europa mediterránea** é unha subrexión do continente europeo. Actualmente non existe unha definición definitiva xa que hai moitos factores que inflúen coma a lingua, a relixión, a cultura, a historia e a xeografía. Xeralmente inclúense nesta definición a España, a Portugal, a Italia e a Grecia, xeralmente ós países mediterráneos do continente europeo. O sur de Francia e o 3% do territorio turco na Europa, adoitan incluírse nesta definición.

## Definición xeográfica 
Xeograficamente, o sur da Europa está constituído pola metade inferior do continente europeo. Esta definición considérase moi relativa xa que non inclúe límite ningún. Os Alpes e o macizo central europeo adoitan considerarse a barreira física entre Italia, Francia e o resto de Europa.

## Definición xeográfica das Nacións Unidas 
Para os seus traballos oficiais e publicacións, a Organización das Nacións Unidas clasifica ós seguintes países como parte da **Europa meridional** :
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Definición climática 
dereita|miniatura|230px|Mapa das zonas europeas con clima Mediterráneo.A definición climática do sur de Europa é moi semellante á das zonas con clima mediterráneo. O clima mediterráneo adoita definirse como definición da Europa meridional. Esta área é a zona tradicional de orixe dos principais produtos do sur da Europa coma o viño e máis o aceite de oliva.

A área mediterránea presenta en xeral paisaxes e hábitats semellantes.

A área climática mediterránea está composta por dous terzos de Portugal, o sur e a costa leste de España, a costa sueste de Francia (xunto coa illa de Córsega), todo o territorio de Italia agás a chaira do río Po e a rexión dos Alpes, as costa de Croacia, Bosnia e Hercegovina, Montenegro e Albania, xunto coa práctica totalidade de Grecia, Chipre e Malta.

## Definición lingüística e cultural 
[dereita|miniatura|230px|Mapa lingüístico da Europa [latín|latina en azul, os países da rexión balcánica aparecen en verde.]]Os países de linguas románicas adoitan asociarse co concepto de Europa meridional, Grecia e os países balcánicos adoitan estar relacionados co concepto da Europa do sueste.

## Países pertencentes á Europa do sur 
* Península Ibérica
** Portugal
*** Azores
*** Madeira
** España
*** Illas Baleares
** Andorra
** Xibraltar (Reino Unido)
* Península Itálica
** Italia
*** Sicilia
*** Sardeña
** Cidade do Vaticano
** San Marino
* Península balcánica
** Albania
** Bosnia e Hercegovina
** Bulgaria
** Croacia
** Grecia
*** Creta
** Montenegro
** Macedonia do Norte
** Romanía (38%: Valaquia e Dobruia)
** Serbia
** Eslovenia
** Turquía (3% do territorio)
* **Estados Mediterráneos**
** Chipre
** Malta

## Notas
Turmalina

A **turmalina** (da palabra cingalesa *turmali*, que significa pedra que atrae as cinzas) é un mineral da clase dos silicatos cuxa fórmula química é variable xa que forma unha serie isomorfa de minerais de diversa composición química.

## Aspecto 
A turmalina cristaliza en forma de cristais prismáticos hexagonais ou de crecemento radiado ou acicular. Tamén aparece de forma amorfa e masiva.

Ficheiro:Turmalin szerl,2 Madagaskar, zrost.jpg|Turmalina
Ficheiro:Rubelita - 2007.jpg|Turmalina rubelita
Ficheiro:Turmalin verdelit, Madagaskar1.jpg|Turmalina verdelita
Ficheiro:Cuarzo e turmalina.jpg|Cuarzo e turmalina

### Variedades da turmalina segundo a súa composición 
O grupo da turmalina está formado por unha serie isomorfa de diversos minerais. Son os seguintes:

* **Elbaíta**, con sodio, litio e aluminio.
* **Dravita**, con sodio, magnesio e aluminio.
* **Chorlo**, con sodio, ferro2+ e aluminio.
* **Buerxerita**, con sodio, ferro3+ e aluminio.
* **Uvita**, con calcio, magnesio e aluminio.
* **Liddicoatita**, con calcio, litio e aluminio.

### Variedades da turmalina segundo a súa cor 
Segundo sexa a súa cor. Podemos diferenciar entre:

* **Acroíta**, de cor branca.
* **Indigolita**, de cor azul.
* **Rubelita**, de cor rosa ou vermella.
* **Verdelita**, de cor verde.

Tamén podemos atopar turmalina incolora, amarela, parda e negra.

## Lugares onde se topa 
Pódese atopar en granitos e gneises e, especialmente, nos filóns do tipo pegmatítico. Trátase dun mineral hidrotermal de altas temperaturas, procedente de fluídos profundos que escaparon ó final do proceso de cristalización. Aparece frecuentemente en asociación con cuarzos, feldespatos, micas e berilos.

## Usos da turmalina 
Polas súas propiedades piezoeléctricas a turmalina utilízase para a fabricación de calibradores de presión.

É moi apreciada no coleccionismo e no mundo da xoiería.

## Propiedades 
A turmalina presenta propiedades piroeléctricas e piezoeléctricas. Nos seus extremos acumálanse cargas opostas tanto baixo presión como ó quentala. Estas cargas poden atraer pequenos obxectos.

## Outros silicatos 
Outros silicatos a destacar son o cuarzo, o feldespato, a mica e a olivina.

## Véxase tamén 
* Isomorfismo
Manuel Vieites

**Manuel Francisco Vieites García**, nado en Lorbé (Oleiros) en 1956, é un profesor e estudoso do teatro galego.

## Traxectoria 
É licenciado en Filoloxía Xermánica e doutor en Filosofía e Ciencias da Educación pola Universidade de Santiago de Compostela. Foi profesor de ensino secundario. A partir de 1980, iniciou actividades varias como animador teatral. Así, participou na creación do Taller de Teatro da Universidade Popular de Corcubión, da Aula de Teatro da Escola Universitaria de Formación de Profesorado de EXB de Pontevedra (1986-1989), e dos grupos de teatro infantil Katakrok e Kalandraka. Desempeñou o seu labor docente no Instituto Politécnico de Vigo, do que foi Secretario e Director, e entre 2010 e 2021 tamén foi profesor asociado na Facultade de Educación e Traballo Social da Universidade de Vigo. Formou parte dos consellos de redacción da *Revista Galega de Teatro* e da revista *ADE-Teatro*, dirixu as publicacións *Ensaio* e o *Anuario Galego de Estudos Teatrais* e participou na edición da Biblioteca de Teatro da Editorial Galaxia en 2004.

Dende 1996 forma parte da Asociación de Directores de Escena de España e na actualidade dirixe a revista *ADE/Teatro*.

## Obras 
Manuel F. Vieites é un destacado estudoso do teatro galego. Entre as súas obras máis salientábeis, figuran:
* *Manual e Escolma da Literatura Dramática Galega* (1996, Sotelo Blanco).
* *La Nueva Dramaturgia Gallega. Estudio y Antología* (1998, ADE, Madrid).
* *Do Novo Teatro á Nova Dramaturxia* (1998, Xerais).
* *Galicia e Residencia Teatral* (2001).
* *Crónica do Teatro Galego* (2003).
* *A Configuración do Sistema Teatral Galego (1882-1936)* (2003, Laiovento).
* *O Teatro* (2004).

### Traducións 
* *A ola de caldo. O gato e a lúa*, de William Butler Yeats (1996, Cadernos de Teatro).
* *Experiencia e educación*, de John Dewey (2020, Kalandraka)

### Obras colectivas 
* *Teoría e Técnica Teatral. Unha introducción* (1997, Laiovento).
* *A lagarada. O desengano do prioiro*, de Ramón Otero Pedrayo (1998, Galaxia).
* *Cento vinte e cinco anos de teatro en galego* (2007, Galaxia).
* *VI Encontro de Escritores Galegos. Literatura e proxección exterior* (2012, Deputación da Coruña).
Peneireiro cincento

thumb| *Elanus caeruleus*
O **peneireiro cincento** ou **peneireiro cinsento** (*Elanus caeruleus*) é unha ave Falconiforme de pequeno tamaño de familia Accipitridae.

## Descrición 
É unha ave de rapina pequena, duns 30 a 35&nbsp;cm de lonxitude e cunha envergadura de ás de entre 80 e 90&nbsp;cm. O corpo é na maior parte branco. A cabeza, relativamente grande, é branca cunha máscara negra. A parte superior do corpo ten cor gris azulada, con manchas negras nos ombreiros. As ás son estreitas coas puntas negras. A cola é moi curta. Ten os ollos vermellos brillantes e as patas de cor amarela alaranxada.

## Distribución e hábitat 
Áchase preferentemente na África subsahariana e na Asia tropical. No norte de África vive en Marrocos, Alxeria e Exipto. En Europa aparece só nunha pequena zona do sur da Península Ibérica. Son aves, en xeral, sedentarias, aínda que poden facer desprazamentos ocasionais.

En boa parte do sur de Asia encóntrase a subespecie *E. c. vociferus*. Nas illas surasiáticas hai diversas subespecies máis.

Viven en espazos abertos como estepas, sabanas e zonas semidesérticas ou mesmo campos cultivados, nos que haxa árbores illadas para espreitar e face-los niños.

## Alimentación 
Comen pequenos mamíferos, principalmente roedores, paxaros pequenos ou crías de ave de pequeno tamaño e réptiles, sobre todo lagartas e insectos. Localiza as presa voando lentamente ou espreitando dende unha árbore ou outro punto elevado.

## Reprodución 
A femia constrúe, con material achegado polo macho, un niño nunha árbore. Poñen tres ou catro ovos, pero en casos illados a cantidade varía entre dous e seis.

## Nome común noutras linguas 
* **Alemán**: Gleitaar
* **Danés**: Blå Glente
* **Inglés**: Black-winged Kite
* **Español**: Elanio azul
* **Finlandés**: Liitohaukka
* **Francés**: Élanion blanc
* **Italiano**: Nibbio bianco
* **Neerlandés**: Grijze wouw
* **Noruegués**: Svartvingeglente
* **Portugués**: Peneireiro-cinzento
* **Sueco**: Svartvingad glada
* **Turco**: Ak çaylak

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Benny Génsbol, Walther Thiede; *Greifvögel - Alle europäischen Arten, Bestimmungsmerkmale, Flugbilder, Biologie, Verbreitung, Gefährdung, Bestandsentwicklung*, BLV Verlag München, 1997, ISBN 3-405-14386-1 : "Manual sobre as aves de presa europeas".
* Theodor Mebs; *Greifvögel Europas - Biologie - Bestandsverhältnisse - Bestandsgefährdung* Franckh-Kosmos Verlag Stuttgart 2002, ISBN 3-440-06838-2 : "Estudo sobre as aves de presa europeas".
Bretoña, A Pastoriza

**Santa María de Bretoña** é unha parroquia do concello lugués da Pastoriza na comarca da Terra Chá. Segundo o IGE, en 2015 tiña 759 habitantes (390 homes e 369 mulleres). É a parroquia máis poboada do concello.

## Historia 
miniatura|Millo en Bretoña.
É coñecida por ser a máis ca probábel sé da diocese de Britonia de onde era orixinario o bispo Mailoc, asinante nos Concilios galaicos de Lugo (569) e Braga (572). O bispado bretón xorde coa chegada masiva ao norte de Galicia de refuxiados celto-britanos procedentes das Illas Británicas logo da invasión anglosaxoa. Esta diocese foi substituída pola de Mondoñedo na segunda metade do século IX.

## Demografía 
Evolución demográfica da parroquia de Bretoña

## Lugares e parroquias 
### Lugares de Bretoña 
### Parroquias da Pastoriza 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Lugares da Pastoriza
Economía de Mauricio

[miniatura|left|A cidade de [Port Louis á noite.]]
Dende a súa independencia o 1968, a **economía de Mauricio** - ata entón unha economía de baixa renda baseada na agricultura - tornouse diversificada, co crecemento dos sectores industriais, financeiros e turísticos. O crecemento anual en case todo o período foi de 5 a 6%. Esta realización notábel reflectiuse nunha distribución de renda máis xusta, no aumento da expectativa de vida, na caída da mortalidade infantil e nunha mellora da infraestrutura do país.

A plantación de cana de azucre ocupa 90% das terras cultivadas e corresponde a 15% do total de exportacións. A estratexia de desenvolvemento do goberno céntrase en expandir institucións financeiras locais na construción dun sistema de telecomunicacións interno. Actualmente o país é sede dunhas 32 mil empresas, a maioría con negocios con Suráfrica, a India e a República Popular da China.

Grazas á implantación dunha zona franca, Mauricio converteuse nun local de importación, beneficiamento e reexportación de produtos. O turismo é outra actividade económica destacada.

## Notas
Castelo de Dunnottar

[miniatura|300px|O castelo en [1900]]
O **castelo de Dunnottar** localízase a tres quilómetros ao sur de Stonehaven, na costa nordeste da Escocia.

Erguido en posición dominante sobre o mar, no cume dun cantil, a súa actual estrutura remonta ao século XIII. Sábese, entre tanto, que existiu un castelo mais antigo, no mesmo lugar, construído por tribos da Caledonia, por volta do ano 84.

O castelo de Dunnottar desempeñou un papel importante na historia da Escocia, na Idade Media, debido á súa localización estratéxica, permitindo unha vixilancia coidada da circulación de navíos naquel litoral, así como dos movementos terrestres.

Actualmente está en ruínas, e é propiedade privada. Encóntrase aberto ao público, sendo visitado por centenas de turistas todos os anos, sendo aínda apreciada a observación de gaivotas e outras aves, que o habitan en copioso número, facendo desta zona costeira da Escocia un santuario do norte da Europa, en termos de poboacións e diversidade de especies naturais.

## Características 
As ruínas están dispersas por unha área de cerca de tres acres, cercada por cantís escarpados, que se lanzan sobre o Mar do Norte, cincuenta metros abaixo.

O acceso ao castelo faise por un camiño estreito, que o une a terra e por unha escadaria de grande declive, que conduce a un portón macizo.
Alambique

[miniatura|125px|Alambique do [século XIX.]]
miniatura|Alambique
Un **alambique**, tamén chamado **alquitara** ou **destilador**, é un aparello utilizado para destilar líquidos, tradicionalmente aceiro ou cobre e na actualidade tamén de vidro, consta dunha caldeira onde se quenta o líquido e un serpentín refrixerado onde posteriormente arrefría. Desenvolvido polo alquimista árabe Jabir ibn Hayyan sobre o 800, emprégase para producir perfumes, medicinas e alcohol procedente de froitas fermentadas. En Galicia foi moi utilizado para destilar augardente.

## Galería de imaxes 

File:Alambique. Alquitara.jpg

## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
*Nomenclatura das partes do pote
Lista de puntos máis altos por país

miniatura|300px|Mapa temático de países polo punto máis alto no seu territorio

Esta é unha **lista de países** ordenada polo punto máis alto. A lista indica cal é a montaña máis alta de cada país. A lista inclúe os estados soberanos e tamén, *en itálica*, as colonias e territorios autónomos ou non independentes e que non son estados soberanos, e que habitualmente xorden individualizados nas listas de territorios.

Nalgúns casos, o punto máis alto dun país pode estar mesmo fóra da metrópole ou territorio principal (casos de Dinamarca, Reino dos Países Baixos ou Australia).

Para certas montañas, a medición rigorosa da altitude é extremamente difícil. Modernas técnicas como o GPS diferencial ou o recurso a datos da emisión SRTM permiten corrixir ou, polo menos, estimar, algúns dos erros máis comúns na avaliación das altitudes ortométricas.

## Notas 
# O territorio de Caxemira ao sur e oeste do K2 é administrado por Paquistán, mais reclamado pola India. 
# A localización do cume do Mont Blanc na fronteira entre Francia e Italia ou só en Francia é polémica. 
# Israel anexou e administra os Altos do Golán, incluíndo parte do Monte Hermon, territorio non recoñecido internacionalmente como integrante de Israel. 

## Véxase tamén 
### Outros artigos 
*Orografía
Jebel Toubkal

O **Jebel Toubkal** (tamén *Djebel Toubkal* ou * Macizo do Toubkal*) é a montaña máis elevada da cadea do Atlas en Marrocos. *Jebel* é unha palabra do árabe vulgar que significa "monte, montaña".

Con 4165 metros sobre o nivel do mar é tamén o punto máis elevado do Noroeste de África. Está situado a cerca de 60&nbsp;km ao Sur da cidade de Marrakesch, no hómonimo parque nacional do Toubkal.

A primeira ascensión ao Toubkal foi levada a cabo polo Marqués de Segonzac e máis V. Berger e H. Dolbeau.
Taco

Un **taco** pode ser:

* un **taco**, un prato típico de México.
* un **taco**, peza de coiro ou de goma que forma parte da sola do calzado.

* un **taco de billar**, o pau que se emprega para xogar ao billar.

* un taco de carpintaría.
Taco de billar

miniatura|dereita|150px|Partes dun taco de billar.
O **taco de billar** ou **pau de billar** é o instrumento co cal os xogadores de billar golpean as bólas para tratar de facer carambolas ou entronar as bólas, dependendo do xogo. Os tacos de mellor calidade adoitan ser desmontables en 2, 3 e ata 4 pezas. Sendo unha das pezas a *frecha* que é a metade superior do taco, cun peso lixeiro e que debe coidarse para producir a menor fricción posible coa man do xogador e así non realizar movementos inesperados.

A frecha á súa vez ten unha punta de cor branca, que ten un coiro, co cal golpéanse as bólas de marfil. Este debe ser utilizado con xiz, para evitar o deslizamiento, o coiro se necesita ter o suficiente rozamento para golpear a bóla sen cometer unha pifia ao tratar de realizar tiros con efecto, apuntando aos extremos da mesma.

As medidas do taco habitualmente roldan os 140-145 centímetros e a punta entre os 10-15 milímetros, dependendo se o xogo é o snooker, o bóla 8 ou o billar francés.
Herriko taberna

miniatura|Herriko taberna.
Unha **herriko taberna** ("taberna do pobo" en galego) é un bar ou centro social onde acostuman reunirse os simpatizantes da esquerda abertzale vasca. Moitas delas foron intervidas pola xustiza española por financiar as actividades do grupo terrorista ETA.
Tupamaros

Os **Tupamaros**, tamén coñecidos como MLN (Movimiento de Liberación Nacional) foi unha organización de guerrilla urbana no Uruguai nos anos 60 e 70 e que na actualidade actúa como partido político na Fronte Ampla. Toma o nome de Túpac Amaru II, líder dunha revolta contra os españois no século XVIII.

En 1960 apareceu no seo do Partido Socialista do Uruguai, partido que virara cara a esquerda sumándose ao terceiromundismo, un grupo que miraba cara ás loitas de liberación que se desenvolveran en Alxeria, a China e especialmente en Cuba e discutía a viabilidade dunha guerrilla rural no Uruguai, este grupo confluíu coa Unión de Traballadores Azucreiros de Artigas dirixida por Raúl Sendic, tamén membro do PSU e que estivera en Cuba varios meses tralo triunfo da revolución.

O 31 de xullo de 1963 realizan a primeira acción armada, o asalto ao Club de Tiro Suízo, apropíanse de varias armas e munición, Raúl Sendic idenficado pola policía como o ideólogo marchou ao exilio. Ao longo do ano foron incorporándose ao grupo inicial membros procedentes do anarquismo e o maoísmo, seguironlle máis accións armadas pero ningunha foi reivindicada ata que a partir de decembro de 1964 comezaron a asinar as súas accións co nome de Tupamaros, independizándose do PSU.

Tras ser practicamente desbaratado pola policía en 1966, o MLN-T recuperouse, cunha serie de accións que combinaban a recollida de fondos e materiais para a organización, o axustizamento dalgúns funcionarios policiais acusados de torturas e a propaganda política.

Contra 1970 a loita armada fíxose de maiores proporcións, realizando algunha das súas accións máis coñecidas, como o secuestro e axustizamento en agosto de 1970 do funcionario norteamericano Dan Mitrione, enviado polos Estados Unidos para asesorar á policía, ou a fuga do penal Punta Carretas en 1971.

En 1972 detívose á case toda a dirección da organización, mantidos como reféns tras o golpe de estado de 1973, os tupamaros deixaron de realizar accións armadas no Uruguai.

## Notas
Arisaig

miniatura|dereita|350px|Pequena praia nas proximidades de Arisaig
**Arisaig** (**Arasaig** en gaélico escocés) é unha pequena viliña escocesa, na costa occidental da Terra Alta.

Pertencente ao concello de Lochaber, é unha pequena vila de carácter turístico, con 253 habitantes (2000) e situada no camiño de dúas importantes rotas de visitantes: a estrada das Illas (A830) e o tren, que unen Fort William con Mallaig. Ten unhas pequenas praias e liñas de ferri que levan ás illas de Eigg, Muck e Rùm. Tamén é importante a pesca.

Emigrantes de Arisaig fundaron outra cidade de nome Arisaig no Canadá.

## Véxase tamén 
### Ligazóns externas
*Páxina de información turística en Undiscovered Scotland
Maxín Picallo

**Maxín Xulio Picallo Durán**, nado en San Ildefonso (Troáns, Cuntis) en 1940, é un escultor galego.

## Traxectoria 
Xa de neno era habelencioso coa talla de madeira. Para ampliar a súa vocación, marchou a Santiago de Compostela a estudar na Escola de Artes e Oficios, onde foi alumno de Francisco Asorey.

## Obra 
Entre outra.
* *Monumento ó poeta Feliciano Rolán*, A Guarda, 1972.
* *Busto de Antonio Palacios*, O Porriño, 1972.
* *Monumento alegórico a Tui*, Tui, 1985.
* *Monumento ó mariñeiro emigrante*, Moaña, 1988.
* *Monument al Gelador Artesà*, (1990). Ibi, Alacant. Monumento esculpido en granito negro homenaxea aos xeadeiros ibenses.
* *Encontro entre dous mundos*, (1993). Baiona. Monumento conmemorativo do quinto centenario da arribada da carabela *Pinta* de Colón a Baiona coa nova do descubrimento de América.
* *Monumento ó poeta Cabada*, A Estrada, 2001.
* *Monumento á Esperanza do Regreso do Emigrante*, Beariz, 2001. Obra feita xunto o seu fillo e asinada como "Os Picallos". 
* *O socorro*, Benidorm.
* *Monumento aos Canteiros de Cuntis*. Cuntis. Grupo escultórico que homenaxea o labor ancestral dos arxinas de Cuntis e arredores.
* *Monumento á Muller Labradora* en Forcarei, obra de 2003.
* *Monumento ó Mariñeiro Desaparecido*, (2003). Porto da Guarda.
* *Monumento ó Caudillo celta*, Castro de Santa Trega, 2004.

E tamén en Porto Rico, Arxentina, Brasil, Suíza, Canadá etc.

## Galería de imaxes 

Ficheiro:Forcarei 02-05.JPG|Monumento á muller labradora en Forcarei, obra de 2003.
Ficheiro:A Guarda, Ó mariñeiro desaparecido, Magín Picallo, 2003.JPG|*Ó mariñeiro desaparecido* na Guarda, ano 2003.
Ficheiro:Monumento ó Poeta Feliciano Rolán.JPG|*Monumento ó poeta Feliciano Rolán* na Guarda.
Ficheiro:Monumento ó Caudillo Celta.JPG|*Monumento ó Caudillo Celta* na Guarda.
Ficheiro:Baiona, Encontro entre dous mundos, 1993.JPG|*Monumento Encontro entre Dous Mundos* en Baiona.
Ficheiro:A Estrada. Estatua de Picallo dedicada a Cabada Vázquez.jpg|*Monumento ó poeta Cabada* na Estrada.

## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* GEG, *Picallo Durán, Magín Julio*.
### Ligazóns externas 
* EscultorPicallo.Blogspot.com.es
Redes de Bravais

En xeometría e cristalografía as **redes de Bravais** son unha disposición infinita de puntos discretos cuxa estrutura é invariante baixo translacións.
Abetouro bruón

O **abetouro bruón** ou **abetouro común** (*Botaurus stellaris*) e unha ave da familia das garzas (Ardeidae).

## Descrición 
Unha miga meirande ca un galo doméstico: ata 76&nbsp;cm de lonxitude e 1,35&nbsp;kg de peso. A envergadura das ás chega ós 130&nbsp;cm. Ten aspecto gordecho, co pescozo gordo e patas curtas. O peteiro, relativamente curto, é forte e de cor amarela agrisada. A plumaxe está finamente listada de negro, castaño e branco.
A plumaxe castaña e manchada sérvelle para mimetizarse moi ben nos canavais. Cando sente a proximidade dun intruso, fica quieto co bico apuntando cara a arriba e móvese coma unha planta abaneada polo vento. Nesta posición pode aguantar ata que o intruso está moi preto.
A chamada de cortexo dos machos, que recorda o abracar dun touro, pode escoitarse a quilómetros de distancia

## Distribución 
Cría dende Portugal ata Xapón e á illa de Sakhalin. No sur vive dende o noroeste de África ata Irán, Afganistán e ata a península de Corea.
No continente europeo aniña na Europa meridional e central. Na Península Ibérica aniña no centro e no sur, en Galiza actualmente pode considerarse como moi raro.

## Hábitat 
Vive en zonas acuáticas coma lagos, pantanos e estanques. Precisa vexetación con zonas de canavais e xunqueiras mestas, polas que se despraza axilmente, nas que fai o niño e onde atopa abeiro. Para alimentarse precisa zonas de vexetación baixa á beira da auga ou augas abertas

[300 px|esquerda|miniatura|Abetouro bruón no zoo de [Poznan]]
## Reprodución 
Os machos son polígamos e non se ocupan de chocar ou alimentar ós polos. Sábese de machos que se aparellan con ata sete femias reprodutoras. A época de face-lo niño varía mesmo entre as aves que viven na mesma área. Constrúeno en zonas de mato espeso, con canas e xuncos, e cóbreno con follas e herba seca. O diámetro é duns 50&nbsp;cm e a altura duns 30. Poñen entre 3 e 7 ovos, nun período de entre 2 e 3 días entre a primeira e a última posta. A femia comeza a chocar en poñendo o primeiro. Incuban ámbolos dous membros da parella, aínda que o macho o fai en poucas ocasións. Os pitos rompen a casca despois de 25 ou 26 días de incubación, e comezan a saír do niño dúas ou tres semanas despois, aínda que ata que teñen máis de dous meses non poden voar, momento no que a familia se separa.

## Status 
A súa poboación está en forte regresión en Europa a causa da desaparición das zonas húmidas. A drenaxe de moitas zonas de nidificación e a falta de vexetación palustre ameazan a súa supervivencia. A isto hai que sumarlle as molestias que lles causan as actividades lúdicas que teñen lugar nas súas áreas de cría (foxen deseguida das zonas frecuentadas) e, nalgunhas zonas, a caza. Entre 1970 e 1990 a poboación europea reduciuse nun 20%.

Por esta situación de perigo crítico, a SEO/BirdLife declarou o abetouro bruón como Ave do Ano 2024.

## Nome común noutras linguas 
* Danés: Rørdrum
* Alemán ; Rohrdommel
* Inglés: Great Bittern
* Español :Avetoro
* Francés: Butor étoilé
* Húngaro: Bölömbika
* Italiano: Tarabuso
* Neerlandés; Roerdomp
* Ruso: Bolxaia vyp’

## Notas
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Catálogo galego de especies ameazadas