Fabada

miniatura|Fabada asturiana acabada de facer.

A **fabada** ou tamén **fabada asturiana** é un prato tradicional do principado de Asturias, en España, que consiste nunha potaxe de fabas con touciño, chourizo, morcilla, e ás veces outros ingredientes. Téñase en conta que o termo *faba* pode referirse tanto aos feixóns (*Phaseolus vulgaris*), cos que se prepara este prato (brancos secos), como tamén aos chamados faballóns (*Vicia faba*). En Asturias estes legumes coñécense co nome de *fabes* (en galego fabas ou feixóns).

Os feixóns póñense a remollo na véspera da preparación. Cocíñanse a pouco lume durante dúas a tres horas, cunha cebola enteira, que se retira pouco despois do inicio da cocedura. O tempero inclúe pemento en po, azafrán e aceite. Finalmente bótanse diversas carnes de porco afumadas e crúas que, no seu conxunto, se coñecen coma *compango*. O *compango* está normalmente constituído por touciño, chourizo, morcilla, orella e rabo. O caldo debe ficar no seu punto, presentando unha tonalidade alaranxada.

De acordo coa tradición popular, é un prato que sabe mellor no día seguinte de ser preparado. Sérvese normalmente nun prato ou nunha cazola de barro, coa carne servidas á parte.

Aínda que a receita como tal é tipicamente asturiana, en todas as rexións do norte e centro da península prepáranse pratos semellantes, como en Galicia. É un prato tan popular que é posíbel encontrar versións enlatadas na maior parte dos supermercados españois. É considerado un prato de inverno e consómese polo xantar, xa que é farto e pesado.

## Historia 
miniatura|Compango: as carnes da fabada asturiana.
O consumo de "fabes" remóntase en Asturias ao século XVI, no que se sabe con certeza que se plantaba no territorio e algunhas delas se consumían. A variedade que se emprega na fabada é a que se denomina "de la Granja", unha variedade suave e manteigosa axeitada para este prato. O cultivo desta variedade ocupa en Asturias arredor de 2.500 hectáreas.

A receita da fabada revela unha orixe humilde pois os ingredientes así o amosan. Os estudosos mencionan que a fabada puido nacer xa no século XVIII aínda que non hai evidencias que apoien esta afirmación, hai que considerar que malia que as fabas son un ingrediente puramente rural, tense a crenza de que a fabada nace nas vilas. Non existen referencias escritas literarias sobre as fabas en ningunha das obras; unha das máis coñecidas: La Regenta, non a menciona malia facer unha descrición exhaustiva dos costumes da rexión. Outros autores mencionan a súa semellanza coa *cassoulet* do Languedoc procedente da cociña francesa que puidera chegar a Asturias grazas ao camiño de Santiago vía a ruta francesa na época da Idade Media.

Curiosamente a primeira referencia escrita da fabada aparece nun diario asturiano de Xixón denominado "El Comercio" o ano 1884 pero non menciona a receita. As aparicións posteriores na literatura culinaria asturiana relacionan o prato co pote asturiano, e autores como Armando Palacio Valdés ao describir as características dos pastores asturianos na súa obra "Sinfonía Pastoral" (1931) non menciona o prato. Segundo as pescudas de diferentes expertos a fabada nace nun período non determinado entre o século XIX e XX. Algúns autores inclínanse máis polo século XX. Hoxe en día é, porén, xa un prato moi coñecido, non só en Asturias senón en todo o territorio español. Aparecen receitas na literatura de comezos de século. En lingua galega as primeiras referencias aparecen en 1934 na obra de Vicente Risco: ''Mitteleuropa, impresiós d'unha viaxe*: 
:*Xa se pode comprender o que pasou , e coma, namentras ceábamos unha fabada asturián e bebíamos viño, fun eu quen tivo que falar de com ' iban as cousas...*
Tamén aparece mencionada na obra de Bernardo Acevedo y Huelves e Marcelino Fernández y Fernández: *Vocabulario del bable de occidente* (galego oriental).

Os emigrantes asturianos polo mundo espallaron a receita do prato por onde foron. Deste xeito aparecen en lugares arredados variantes deste prato, como nas áreas achegadas á cidade estadounidense de Tampa.

Gozan xa de tradición as chamadas *Jornadas Gastronómicas de la Fabada, Fabes y Verdinas* en Llanes e as *Jornadas de su Excelencia la Fabada* en La Felguera.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* *Cassoulet* (*Caçolet*) (Francia, Languedoc)
* *Baked beans* (feixóns no forno) (Estados Unidos)
* Fabas con longaínza (*Fasole cu cârnaţi*) (Romanía)
* Feixoada (*Feijoada*) (Brasil e Portugal)
* Fabas con ameixas (*Fabes con amasueles'') (Asturias)

### Ligazóns externas 
*  .