open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Voo 629 de United Airlines

O **voo 629 de United Airlines** foi un Douglas DC-6B, con rexistro N37559 e bautizado como *Mainliner Denver*, que foi voado cunha bomba de dinamita situada na equipaxe facturada o día 1 de novembro de 1955. O estoupido ocorreu sobre Longmont, Colorado ao redor das 7:03 p.m. hora local, mentres o aparello estaba en ruta dende Denver, Colorado, cara Portland, Oregón, e Seattle, Washington. Os 39 pasaxeiros e 5 tripulantes a bordo morreron no estoupido e accidente.

Os investigadores determinaron que Jack Gilbert Graham foi o responsable de poñer a bomba para matar a súa nai como vinganza pola súa infancia e para cobrar un suculento seguro de vida. Tras 15 meses, Graham, que xa tiña un amplo historial criminal, foi xulgado, condenado e executado polo crime.

## Avión e tripulación 
O aparello implicado era un Douglas DC-6B con rexistro N37559. Tiña acumuladas un total de 11 949 horas de voo no momento do accidente e estaba equipado con catro motores Pratt & Whitney CB-16 R-2800.

A tripulación estaba formada polo capitán Lee H. Hall (de 41 anos), o primeiro oficial Donald A. White (26), o enxeñeiro de voo Samuel F. Arthur (38) e dúas asistentes de voo. O capitán Hall era un piloto moi experimentado, acumulando 10 086 horas de voo, das cales 703 eran no DC-6B. O primeiro oficial White tiña 3 578 horas de voo, 1 062 delas no DC-6B. O enxeñeiro de voo voara 1 995 horas, sendo 336 no DC-6B.

## Notas
Voo 409 de United Airlines

O **voo 409 de United Airlines** era un servizo regular entre Nova York e San Francisco, con escalas en Chicago, Denver e Salt Lake City. O día 6 de outubro de 1955 o Douglas DC-4 que operaba a ruta, con rexistro N30062, esnafrouse no Medicine Bow Peak, preto de Laramie (Wyoming), matando as 66 persoas a bordo (63 pasaxeiros e 3 tripulantes). Entre as vítimas había cinco mulleres membros do Mormon Tabernacle Choir e persoal militar. Na época foi o accidente aéreo con máis vítimas mortais na historia da aviación comercial estadounidense. A principios dese ano, o 22 de marzo, perdéranse outras 66 vidas en Hawai no accidente dun transporte militar Douglas R6D-1 Liftmaster da Armada, e tamén morreron outras 66 persoas na colisión no aire de dous Fairchild C-119 Flying Boxcar da Forza Aérea dos Estados Unidos na República Federal Alemá o 11 de agosto, sendo os tres peores accidentes de aviación do ano 1955.

## Notas
Donatella Di Pietrantonio

**Donatella Di Pietrantonio**, nada en Arsita (provincia de Teramo) o 5 de xaneiro de 1962, é unha escritora italiana.
## Traxectoria 
Estudou Odontoloxía na Università degli studi dell'Aquila, onde se licenciou en 1986. Despois exerceu como dentista pedriática en Penne, na provincia de Pescara.

En 2011 publicou a súa primeira novela, *Mia madre è un fiume*, ambientada na súa terra natal. Tamén nese ano publicou o relato *Lo sfregio* na revista *Granta Italia* de Rizzoli. En 2013 publicou a súa segunda novela, *Bella mia*. Ambientada en L'Aquila

En 2017 publicou a súa terceira novela, ''L'Arminuta* ("A Retornada" no dialecto abruzo.
* Premio Brancati 2014 por *Bella mia*.
* Premio Campiello 2017 per *L'Arminuta'' .

## Notas
L'Arminuta

'''''L'Arminuta''''' ("A Retornada" no dialecto abruzo) é unha novela en lingua italiana da escritora Donatella Di Pietrantonio, publicada en 2017 por Giulio Einaudi Editore. Foi vencedora do Premio Campiello nese mesmo ano.

## Trama 
O título refírese á protagonista, unha rapaza de trece anos sen saber o motivo, volve vivir coa súa familia biolóxica despois de estar toda a súa infancia cunha familia diferente que tomara pola propia. Enfróntase a unha vida dura nun contorno pobre, alleo e hostil. Só establece contacto coa irmá Adriana, pouco faladora, o irmán máis vello Vincenzo e o bebé Giuseppe. Especialmente difícil é o trato coa nai.

Ao cabo dun tempo sabe que fora adoptada por Adalgisa porque esta non fora nai. Máis tarde Adalgisa fica embarazada con outra persoa, e ante a chegada dun bebé, a nena marcha da cidade costeira á aldea coa nai biolóxica.

Ao tempo, a rapaza prosegue os seus estudos na escola, onde destaca polas súas competencias.

## Narración
A obra está narrada en primeira persoa, seguindo unha orde cronolóxica en capítulos curtos. A linguaxe é sinxela e expresiva.
## Notas 
## Véxase tamén
### Bibliografía
*
Campionato Portugués de Rugby 2008-2009

A **tempada 2008-2009 do Campionato Nacional** foi a edición número 51 da máxima competición de clubs do rugby en Portugal.

## Primeira Fase
* 

## Eliminatorias polo título
;Semifinais ida
::CDUL 9-9 Agronomia
::Belenenses 3-9 Direito
;Semifinais volta
::Direito 18-10 Belenenses
::Agronomia 19-3 CDUL
;3º-4º posto
::Belenenses 41-41 CDUL
;Final

* 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Páxina web da Federación Portuguesa de Rugby 
### Outros artigos 
* Selección de rugby de Portugal
Voo 1 de American Airlines

O **voo 1 de American Airlines** era un servizo regular doméstico de pasaxeiros entre o aeroporto Idlewild en Nova York e o aeroporto dos Ánxeles. O día 1 de marzo de 1962 o Boeing 707 deuse a volta e esnafrouse na Jamaica Bay dous minutos despois da engalaxe, matando os 87 pasaxeiros e 8 tripulantes a bordo. Unha investigación da Xunta de Aeronáutica Civil (CAB) determinou que un defecto de fabricación no sistema do piloto automático levou a unha entrada no sistema de control do temón non comandada, causando o accidente, no que morreron bastantes personalidades notables. Foi o quinto accidente fatal dun Boeing 707 e, no seu momento, o que máis vítimas tivo.

## Avión 
O aparello era un Boeing 707-123B con rexistro N7506A. Fora entregado a American Airlines o 12 de febreiro de 1959. No momento do accidente o avión acumulaba 8 147 horas de voo. A súa derradeira inspección periódica fora o 18 de xaneiro, con 7 922 horas de voo.

## Notas
Achatinella apexfulva

***Achatinella apexfulva*** é unha especie extinta de caracol pulmonado e arborícola da familia Achatinellidae da orde dos Stylommatophora, que outrora viviu na illa de Oahu, en Hawai. *A. apexfulva* era a especie tipo do xénero *Achatinella*. O nome específico, "*apexfulva*", quere dicir "punta amarela", en referencia á punta amarela da cuncha do caracol.

esquerda|miniatura|Cunchas de *Achatinella apexfulva*.

## Distribución 
A especie era endémica das selvas da illa de Oahu no arquipélago hawaiano, nos Estados Unidos, mais está extinta en liberdade. En abril de 2011, confirmouse que a especie quedara reducida a un único exemplar en catividade. A principal causa do esmorecemento da poboación foi a depredación doutro caracol da especie *Euglandina rosea*, unha especie orixinaria de América Central que foi introducida en Hawai na década de 1950 para controlar as pragas agrícolas.

En xaneiro de 2019, confirmouse a morte do derradeiro membro da especie, un exemplar de 14 anos chamado George. Malia que en xaneiro de 2019 o status de conservación da IUCN aínda mantiña a consideración de en perigo crítico, está considerado extinto.

## Notas 
## Véxase tamén
Voo 153 de Caledonian Airways

O **voo 153 de Caledonian Airways** era un servizo chárter multi-traxecto de pasaxeiros dende Luxemburgo, con paradas en Khartún, Lourenço Marques (hoxe Maputo), Douala e Lisboa, antes de regresar a Luxemburgo. O día 4 de marzo de 1962 o Douglas DC-7C que operaba a ruta, con rexistro G-ARUD, esnafrouse pouco despois de engalar do aeroporto de Douala, no Camerún, nun pantano na beira dunha selva a 2,4 quilómetros do aeroporto. Trátase do peor accidente dun DC-7.

## Avión 
O avión fora alugado a Sabena en novembro de 1961 e fora bautizado como *Star of Robbie Burns*. O aparello tiña máis de 14 000 horas de voo antes do accidente.

## Notas
Hartola

**Hartola** (en sueco *Gustav Adolfs*) é un municipio de Finlandia situada na rexión de Päijänne Tavastia. En 2018 a súa poboación era de 2&nbsp;855&nbsp;habitantes. A superficie do termo municipal é de 675,38&nbsp;km2, dos cales 132,67&nbsp;km2 son auga. O concello ten unha  densidade de poboación de 5,26&nbsp;hab./km².

Limita cos concellos de Heinola e Sysmä pertencentes á súa mesma rexión, Joutsa e Luhanka na rexión veciña de Finlandia Central, e Pertunmaa, pertencente á rexión de Savonia do Sur.

O concello é unilingüe en finés.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Sitio web de Hartola
Lamadarcos, Verín

**Santa María de Lamadarcos**, tamén coñecida coma **Lama de Arcos**, foi unha parroquia galega de 5,25 km² que se localizaba no sur do concello de Verín, na Raia con Portugal. Eclesiasticamente pertencía á diocese de Ourense.

Estaba formada por un único lugar homónimo, que era considerado ―canda Cambedo e Souteliño― unha das tres *aldeas promiscuas*, por estar situado na propia fronteira, entre Galiza e Portugal, pertencendo a parte portuguesa á freguesía tamén homónima. Foi anexada a Portugal en 1868 coa entrada en vigor do Tratado de Lisboa de 1864 e absorbida pola freguesía homónima portuguesa.

Lamadarcos era a única parroquia constituída en Galiza a partir dunha das *aldeas promiscuas*. En Portugal, ademais da outra Lamadarcos, formaba freguesía de seu Souteliño da Raia, mentres Cambedo só era un lugar ós dous lados da fronteira.

[miniatura|Lamadarcos, [Feces de Cima, Verín|Feces de Cima e Feces de Abaixo no Catastro de Ensenada (1753).]]
[miniatura|Lamadarcos no *[Diccionario geográfico-estadístico-histórico de España y sus posesiones de Ultramar* de Pascual Madoz (1847). A primeira referencia coñecida desta situación áchase nun documento de 1526, aínda que se ignora a súa orixe.

En 1864, España e Portugal, após anos de negociacións, asinaron o Tratado de Límites de Lisboa, polo cal Lamadarcos, xuntamente con Cambedo e Souteliño, sería anexado a Portugal. En troques das denominadas *aldeas promiscuas*, o Couto Mixto, un microestado independente entre Galiza e Portugal, sería incorporado a España, e polo tanto, a Galiza. Este tratado xustificado para dificultar o contrabando tiña como albo a «anomalía» do Couto Mixto, un territorio soberano desligado da autoridade de ámbolos estados e cuxa desaparición era de interese común para eles.

Deste xeito, o 28 de xuño de 1868 realizouse en Lamadarcos o acto oficial de entrega a Portugal. Igualmente se fixo en Cambedo e, xa o día anterior, en Souteliño. Algunhas autoridades aínda se mantiveron algún tempo, polo que tras dunha queixa do goberno portugués, o 9 de abril do ano seguinte, o Gobernador de Ourense tivo que ordenar ás «autoridades españolas» que ficaban alí que abandonasen os lugares.

Por outra banda, a parroquia eclesiástica pertencía á Dignidade de Baroncelle da diocese de Ourense. A mudanza dos límites administrativos en 1868 non modificou os eclesiásticos, polo que seguiu a pertencer ó bispado ourensán até 1882. Ese ano, co obxectivo de facer coincidir os límites civís cos relixiosos, executouse unha bula do ano anterior pola cal foi incorporada á arquidiocese de Braga. En 1922, Lamadarcos pasou a formar parte da nova diocese de Vila Real, igual cás demais freguesías do distrito homónimo.

## Demografía 
No reconto de 1571, levado a cabo para o repartimento pola Coroa de Castela dos mouriscos expulsados de Granada, consta que tiña 26 veciños. No *Censo dos Bispos* de 1587, a parroquia figura con 30 veciños, mentres no *Censo do Sal* de 1631 aparece con 8.

## Galería de imaxes 
## Lugares e parroquias 
### Lugares de Lamadarcos 
### Parroquias de Verín 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
*

### Outros artigos 
* Lugares de Verín
Hilemorfismo

O **hilemorfismo**  (do grego ὕλη ‘materia’, μορφή ‘forma’, e -ismo) é a teoría filosófica ideada por Aristóteles e seguida pola maioría dos escolásticos, segundo a cal todo corpo está constituído por dous principios esenciais, que son a materia e a forma. Como calquera obxecto material ten unha forma, a materia prima é o substrato básico de toda a realidade. No mundo material, a materia non pode darse sen forma e a forma non pode darse sen materia. Mentres que a materia pura non ten máis que unha existencia teórica, a forma pura existe realmente: é a divindade, o primeiro motor inmóbil. 
   Materia: Aquilo do que a cousa está feita.
 Ex: Cadeira de madeira---> a madeira é a materia.

   Forma: O que fai que unha cousa sexa o que é.
 Ex: O que fai que a cadeira sexa cadeira e non mesa.

## Ligazóns externas 
* J. Cruz Cruz, Hilemorfismo[1]http://www.leynatural.es/2012/11/05/origen-y-sentido-del-hilemorfismo/
* Educalingo, dicionario etimológico en liña
* Aristóteles  no Portal Galego de Filosofía da Aula Castelao
Xosé Luís Torrado

**Xosé Luís Torrado Casal** ou **José Luis Torrado**, chamado **O Bruxo**, nado en Mugardos en 1935 e finado en Pontevedra o 15 de xullo de 2023, foi un masaxista, preparador físico e curandeiro galego.

## Traxectoria
Pasou parte da infancia en Lugo, por causa do traslado profesional do pai, que era contable, e despois marchou a Pontevedra porque quería practicar o atletismo. Sen formación en medicina, o seu primeiro contacto con técnicas terapéuticas tívoo co pai, que padecía unha enfermidade que o tiña inmobilizado.

Vinculado por afección ao atletismo, proclamouse campión de España de 400 metros lisos en 1957. Ademais proclamouse cinco veces campión de Galicia, catro delas en 400 metros (1954, 1957, 1958 e 1960), e unha en 200 m (1958). Comezou a gañar sona como masaxista e recuperador deportivo nesta actividade. De feito, Torrado foi recuperador deportivo da selección española de atletismo nos Xogos Olímpicos de México 1968, e despois en catro citas olímpicas máis: Múnic 72, Seúl 88, Barcelona 92 e Atlanta en 1996.

Tamén foi recuperador deportivo da selección española de baloncesto, onde coincidiu con Antonio Díaz-Miguel, e mais da de boxeo. En clubs, traballou como recuperador deportivo en distintas entidades de baloncesto nos anos oitenta e noventa, como o OAR de Ferrol, o CAI Zaragoza, o Clesa de Vilagarcía e mailo Breogán de Lugo. Tamén foi o masaxista do triatleta Iván Raña.

Na súa consulta persoal de Pontevedra tratou outras personalidades, e foi o masaxista do presidente da Xunta Manuel Fraga durante quince anos.

## Notas
Marco Lucchesi

**Marco Lucchesi**, nado en Río de Xaneiro o 9 de decembro de 1963, é un poeta, novelista, ensaísta, editor e tradutor. Gañou o Premio Jabuti, a Pantera d'Ouro da cidade de Lucca e o Premio George Bacovia de Bucarest en Romanía. É o actual presidente da Academia Brasileira de Letras.

## Obras publicadas
Publicou, entre outras obras:

* *Teatro alquímico* (1999)
* *Sphera* (2004)
* *A memória de Ulisses* (2006)
* *Meridiano celeste & bestiário* (2006)
* *Ficções de um gabinete ocidental* (2009)
* *O dom do crime* (2010)
* *Nove cartas sobre a divina comédia* (2013)
* *A sombra do amado* (2000)
* *A Ciência Nova* (1999)
* *Poemas à Noite*
* *Saudades do Paraíso* (1997)
* *O sorriso do caos.* (1997)
* *Bizâncio* (1998)
* *A Ilha do dia anterior* (1995)
* *Baudolino* (2000)
* *O bibliotecário do imperador* (2013)
* *A flauta e a lua (Poemas de Rûmî)* (2016)
* *O carteiro imaterial* (ensaios, 2016)
* *Rudimentos da língua laputar* (lingua artificial) (2016)
* "Catálogo da biblioteca do excelentíssimo senhor Marquês Umbelino Frisão" (pseudobiblia) (2017)
* *Rebis* (2017)

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* "Marco Lucchesi é eleito o mais jovem presidente da ABL dos últimos 70 anos" Globoplay 9/12/2017 .
Nieves Delgado

**Nieves Delgado**, nada en Ferrol o 5 de agosto de 1968, é unha escritora galega de ciencia ficción gañadora dun Premio Ignotus polo seu relato curto *Casas Rojas.* Escribiu dúas novelas curtas, multitude de relatos e varios artigos. É editora das Visións 2018 (AEFCFT, 2018). Ademais, compaxina a súa faceta de escritora coa de profesora de física en educación secundaria.

## Traxectoria 
Estudou Física na Universidade de Santiago de Compostela para especializarse máis tarde en Astrofísica na Universidade de La Laguna, Tenerife.

Os seus coñecementos de ciencia unidos á súa paixón polos xéneros de ciencia ficción e terror fixeron que a súa obra vire cara á tecnoloxía e a intelixencia artificial, case sempre cun claro compoñente de reflexión filosófica. Empezou a publicar no ano 2012 (*La condena*) e en breve recibiu o seu primeiro nomeamento ós Premios Ignotus polo seu relato *Dariya* (2014).&nbsp;O&nbsp;ano seguinte, volveu estar nomeada polo seu relato *Casas Rojas* e esta vez si que obtivo a vitoria na categoría de mellor conto.

En 2016, presenta a súa colección de relatos *Dieciocho engranajes*. *Relatos de futuro* (Adaliz Edicións, 2016) e en 2017 a súa primeira novela curta *36* (Editorial Cerbero, marzo de 2017).

En 2018 recibiu dous nomeamentos ós Premios Ignotus: Premio Ignotus á Mellor novela curta por *36* (Editorial Cérbero, 2017) e Premio Ignotus ó mellor artigo pola segunda división da literatura, en Editorial Cerbero (xullo de 2017). A súa última novela até o momento é *UNO* (Editorial Cerbero, xaneiro 2018).

## Notas
Águeda Gómez Suárez

**Águeda Gómez Suárez**, nada no Rosal o 10 de outubro de 1971, é unha socióloga, escritora e profesora galega especializada na diversidade, a etnicidade e na prostitución.

## Traxectoria 
Águeda Gómez licenciouse en Socioloxía en 1994 pola Universidade Complutense de Madrid e doutorouse en Socioloxía pola Universidade de Santiago de Compostela en 2001 coa tese *Indigenismo y mobilización política en América Latina: los Tawahka*, pobo orixinario da selva centroamericana da Mosquitia hondureña.

É profesora titular na facultade de Ciencias da Educación da Universidade de Vigo.

Gran parte das súas investigacións desenvolvéronse en América Latina en temas como a igualdade de xénero en distintos grupos étnicos do mundo, a prostitución ou os movementos étnicos en Centroamérica.

A prostitución tamén centrou as súas investigacións e en 2008 publicou o monográfico *Perfil sociológico de los clientes de prostitución en Galicia*, en Edicións Xerais.

En 2015 publicou *El putero español: quiénes son y qué buscan los clientes de prostitución en España*, unha investigación sobre as motivacións que levan ós homes a pagar por sexo, un estudo realizado xunto á profesora Rosa María Verdugo e a investigadora Silvia Pérez.

Dende  2018 dirixe a Unidade de Igualdade da Universidade de Vigo.

## Notas
Yballa

**Yballa** foi unha aborixe gomera, amante do señor territorial da Gomera Hernán Peraza *o Mozo*, e unha das protagonistas do episodio histórico coñecido como «rebelión dos gomeros» de 1488, durante o cal os aborixes dan morte a Peraza.

O termo Yballa, de procedencia guanche, foi traducido por diferentes autores como 'amante', aludindo o filólogo Ignacio Reyes a que se trataba dun apelativo máis que dun nome propio. Outros relaciónano co termo tuareg *bela* ou *ibella* aplicado entre os pobos bérberes ós escravos que viven libremente sen ser horros. Tamén aparece modernamente coa grafía Iballa.

## Traxectoria 
Yballa pertencía ó bando aborixe de Ipalan, un dos catro en que se dividía a illa da Gomera, sendo de clase social nobre e tendo a súa residencia nas covas de Guahedun. Algúns autores considérana unha especie de sacerdotisa aborixe.

Debido á súa beleza atraeu a atención de Hernán Peraza, quen a tomou como amante. Porén, en base ó denominado «pacto de Guahedun» que forxara Peraza cos xefes cantonais da illa, ambos convertéronse en «irmáns». Este feito foi utilizado por tres dos catro xefes aborixes para dar comezo á coñecida como rebelión dos gomeros en 1488.

Estando Peraza con Yballa na cova habitación da rapaza, é atacado polos gomeros rebeldes. A tradición histórica conservou a frase que en lingua guanche dirixiu Yballa a Peraza neste momento: *Ajeliles juxaques aventamares*, e que é traducida como 'Foxe, estes veñen por ti'. Porén, Peraza cae morto á entrada da cova asasinado dun lanzazo polo guerreiro Hautacuperche, curmán de Yballa. Os gomeros cercaron logo ós casteláns na torre de San Sebastián, alzándose despois en rebeldía nos cumes da illa. A rebelión sería aplacada máis tarde polo gobernador de Gran Canaria Pedro de Vera, que acudira en auxilio da viúva de Peraza Beatriz de Bobadilla.

Esta intervención de Vera na Gomera está considerada polos historiadores como a conquista efectiva e definitiva da illa.

## Notas
Juan José García Cota

**Juan José García Cota**, nado na Estrada o 16 de xuño de 1966, é un médico galego, especializado en medicina deportiva.

## Traxectoria
Fillo dun garda civil, licenciouse en Medicina e Cirurxía e posteriormente especializouse en medicina deportiva. Traballa como traumatólogo na medicina privada.

Ademais é médico do Celta de Vigo e foino da selección española masculina de fútbol durante vinte e tres anos. Foino primeiro nas categorías inferiores, e logo desde os Mundiais de Suráfrica en 2010 da selección absoluta, cando o combinado español se proclamou campión do mundo. Continuou a selo de maneira continuada durante outras competicións internacionais, incluíndo os mundiais de Brasil 2014, Rusia 2018 e Qatar 2022. Ao pouco de rematar o mundial de Qatar, e despois da destitución do seleccionador Luis Enrique, a finais de decembro Cota tamén foi apartado das responsabilidades como médico da selección masculina.

## Notas
María de Jesús de León y Delgado

**María de León y Delgado**, nada en El Sauzal o 23 de marzo de 1643 e finada en San Cristóbal de La Laguna o 15 de febreiro de 1731, foi unha irmá leiga e mística pertencente á Orde de Predicadores (dominicos) e popularmente coñecida nas Illas Canarias como "La Siervita" e "Sor María de Jesús", nome este último que adoptou cando recibiu os hábitos.

A súa vida relixiosa foi austera, sinxela e chea de milagres, de feito, é un dos maiores casos de portentos sobrenaturais e milagrosos arredor dunha persoa, onde salientan xa non só a incorruptibilidade do seu corpo, senón todos os prodixios e milagres que rodearon a súa vida, entre os que destacan: estigmas, éxtases, levitación, hipertermia, clarividencia e bilocación, entre outros.

Esta relixiosa morreu en cheiro a santidade, aínda que esta fama devocional tívoa mesmo dende antes da súa morte. Hoxe en día, é unha das figuras históricas de orixe canaria máis veneradas do arquipélago, conxuntamente con Pedro de Betancur e José de Anchieta. Igualmente a devoción cara a "La* Siervita*" é unha das máis importantes da illa de Tenerife en particular e das Illas Canarias en xeral. Actualmente estase tramitando o proceso para a súa beatificación.

## Notas
Hautacuperche

**Hautacuperche** foi un guerreiro aborixe gomero, protagonista da coñecida como «rebelión dos gomeros» de 1488, así como executor de Hernán Peraza *o Mozo*, señor territorial da illa.

Bautizado como Pedro Hautacuperche, o seu nome aborixe foi traducido por diversos autores como 'o que leva consigo a felicidade', 'nado con bo presaxio', 'o ditoso' ou 'o afortunado'.

## Traxectoria 
Hautacuperche era parente próximo da aborixe Yballa, amante de Hernán Peraza. Así, en 1488 os gomeros deciden acabar co seu señor ó entender que este violara o pacto que fixera con eles mantendo relacións con Yballa. Chegados os rebeldes preto da cova onde se atopaba Peraza no termo de Guahedun acháronse a Hautacuperche coidando dos seus gandos, e este únese a eles axiña que coñece as súas intencións. Cando Peraza saíu da cova ó encontro dos gomeros, Hautacuperche atravesouno cunha lanza, matándoo. Os gomeros mataron así mesmo ao paxe que acompañaba a Peraza, e iniciaron a persecución do seu escudeiro até a torre de San Sebastián, que cercaron, dándose así inicio á **rebelión dos gomeros**.

Até tres veces asaltaron os rebeldes a torre dirixidos por Hautacuperche sen conseguir romper as súas defensas. Nas refregas o guerreiro gomero facía alarde da súa axilidade, pois collía ao voo as saetas e pedras que lle lanzaban dende a torre e devolvíaas. Apercibidos os casteláns, Antonio da Pena amagou un disparo contra Hautacuperche para distraelo mentres Alonso de Ocampo lle disparaba coa súa bésta dende a seteira da torre, acabando así co caudillo rebelde.

A morte de Hautacuperche debilitou o ánimo dos rebeldes, que deixaron o sitio e se alzaron nos cumes da illa.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Conquista das Illas Canarias
### Bibliografía 
* Abreu y Galindo, J. de, *Historia de la conquista de las siete islas de Canarias*, en A. Cioranescu (ed) Goya ediciones, Tenerife, 1977 
* Bethencourt Alfonso, J: *Historia del Pueblo Guanche II* Lemus editor, La Laguna, 1997.
* Mora Morales, M.: *Iballa* Editorial Globo, Santa Cruz de Tenerife, 1986.
Eva León

**Eva León** é unha violinista española nada nas Palmas e radicada en Nova York.

## Traxectoria 
Eva León naceu e criouse nas Palmas de Gran Canaria, Illas Canarias, España. Asistiu ó seu primeiro concerto con tres anos e comezou a tocar o violín con oito.

Ós trece anos mudouse soa a Barcelona para continuar cos seus estudos de violín baixo a tutela de Xavier Turull. Tamén estudou cos mestres Ruggiero Ricci (Salzburgo), José Luís García Asensio (Londres), e Oleg Krysa (EEUU). Foi bolseira para ampliar os seus estudos pola Fundación Güell, Fundación Musical La Caixa e a Asociación Sofía Puche. No ano 2000 instalouse na cidade de Nova York para proseguir a súa educación con Neil Weintrob e obter un mestrado en Interpretación Musical na Manhattan School of Music (Escola de Música de Manhattan).

### Discografía 
O seu primeiro CD, con obras de Grieg, Sarasate, Turull e Toldra, foi gravado en 1996 baixo o selo Moraleda Records. En 2009 editou o primeiro CD para a discográfica Naxos con música de Joaquín Turina, o que a converteu na primeira violinista española en gravar repertorio de violín para este selo.

En 2011, León colaborou no CD de Klassic Cat Records coa obra de Consuelo Colomer.

## Notas
Olga Cerpa

**Olga Cerpa García**, coñecida como **Olga Cerpa**, nada nas Palmas de Gran Canaria, é unha intérprete musical canaria, voz solista do grupo de música popular Mestisay. Foi nomeada ó Grammy Latino ó Mellor álbum folclórico.

## Traxectoria 
En 1986, entra a formar parte de Mestisay, converténdose na súa voz solista e editando en 1988 o seu primeiro álbum co grupo baixo o título *Canciones de las dos orillas.* A este séguenlle *Más al Sur* (1989) e *El cantar viene de viejo* (1992), todos eles con claras influencias canarias.

A finais da década dos 80 ten unha experiencia televisiva como presentadora dun programa sobre a música de raíz das súas illas natais titulado *Redivivo*, emitido por TVE Canarias.

En 1995, xunto a Mestisay estrea *Querido Néstor I*, que se converte no maior éxito da historia teatral nas Canarias.

Os seguintes álbums *La Rosa de los Vientos* (1996), *Viento de la Isla* (1998) e *Mestisay* (2000) supoñen un gran salto na proxección nacional e internacional do grupo.

## Notas
Marta Tejedor

**Marta Tejedor Munuera**, nada nas Palmas de Gran Canaria o 28 de decembro de 1968, é unha exfutbolista e adestradora de fútbol española. Entre 2007 e 2011 foi adestradora da selección feminina de fútbol de Chile. Tamén dirixiu a selección feminina de fútbol do Perú,&nbsp;e no presente forma parte da dirección do equipo de fútbol feminino español CD Tacón.

## Traxectoria 
Comezou a practicar o fútbol a temperá idade. Aos 17 anos realizou o seu último curso no Pomona High School en Denver, Estados Unidos, escola onde integrou a selección feminina de fútbol. Ó seu regreso a España estudou Educación Física na Universidade Politécnica de Madrid, ó mesmo tempo que realizou a preparación para ser adestradora, da que egresou en 2000 como a mellor da súa promoción.

Dirixiu o Club Atlético de Madrid Feminino nas tempadas 2002-2003 e 2003-2004. O 14 de xuño de 2007 foi presentada como adestradora da Selección feminina de fútbol de Chile polo presidente da Asociación Nacional de Fútbol Profesional Harold Mayne-Nicholls. Tralos Xogos Panamericanos de 2011, onde a selección foi eliminada na fase de grupos, Tejedor foi sacada do cargo pola ANFP.

Posteriormente, e na súa calidade de instrutora de fútbol feminino pola FIFA foi asesora en países como Guinea Ecuatorial, Rusia e Israel.

## Notas
Iris Junio

**Iris Junio Mbulito**, nada o 26 de marzo de 1999 nas Palmas de Gran Canaria, é unha xogadora de baloncesto española.

## Traxectoria 
Con 1,82 metros de estatura, xoga na posición de base. É filla da exbaloncestista ecuatoguineana Purificación Mbulito. O 10 de outubro do ano 2013 fixo o seu debut na liga Feminina de Baloncesto de España, converténdose na baloncestista máis nova da historia en xogar un partido profesional de calquera competición de baloncesto.

## Notas
Marta Moll de Alba

**Marta Moll de Alba**, nada nas Palmas de Gran Canaria (Gran Canaria), é unha pianista española.

## Traxectoria 
Obtén o Título Superior de Piano en España e trasládase a Alemaña. Obtén o Künstlerische Ausbildung na Staatliche Hochschule für Musik Köln. Bolseira pola Alexander von Humboldt Stiftung e pola Staatliche Hochschule Köln. Tamén estudou na Rubinstein Akademie.

Especialízase no repertorio español comezando no ano 2003 un mestrado de Música Española dirixido por Alicia de Larrocha. Estudou piano con Margarita Guerra, Cecilio Tieles, Tibor Szasz Leontina Margulis.

Actuou como solista en España, Portugal, Italia, Francia, Israel, Exipto, Xordania, o Canadá, Marrocos e Suramérica. Foi gañadora de concursos de piano en Barcelona, Porto, Bilbao e Mannheim. A Real Sociedade Económica do País de Gran Canaria outórgoulle o *Premio Gran Canaria 2006*.

Desde o ano 2000 forma o Dúo Cassadó co violoncelista Damián Martínez Marco. Tamén desenvolve unha actividade tanto de solista como en música de cámara. Colabora como pianista na Escola Superior de Música de Cataluña, na Academia Superior do Liceo e é profesora en Musikene, Escola Superior de Música do País Vasco.
Guacimara

**Guacimara** é o nome dunha muller guanche, filla do rei ou *mencey* de Anaga á chegada dos conquistadores europeos a finais do século xv.

Aparece por primeira vez como personaxe do poema épico *Antigüedades de las Islas Afortunadas* de Antonio de Viana, publicado en 1604, de quen o copian autores posteriores como Tomás Arias Marín de Cubas ou José de Viera y Clavijo, polo que a súa existencia histórica non está confirmada.

Polo que respecta ó nome Guacimara, os historiadores modernos opinan que é outra das invencións de Viana para nomear ós seus personaxes aborixes. Porén, tamén indican que o termo si podería ser de procedencia guanche, sendo traducido por algúns autores como 'o forte, poderoso, capaz'.

## Notas
Guajara

**Guajara** ou **Guaxara** é o nome dunha muller guanche, personaxe do poema épico *Antigüedades de las Islas Afortunadas* de Antonio de Viana.

## Traxectoria 
A única referencia da existencia deste personaxe débeselle ó poeta tinerfeño Antonio de Viana, quen publica a súa obra en 1604. Neste relato, Guajara é retratada ao principio como amante de Tinguaro, irmán do rei ou *mencey* Bencomo de Taoro, e como unha das amigas da infanta Dácil. Así mesmo, o autor indica que Guajara posúe dereitos á herdanza do reino de Anaga.

Á chegada dos conquistadores casteláns en 1494 ó mando do capitán Alonso Fernández de Lugo, o *mencey* de Anaga Beneharo promete a Tinguaro a man da súa filla Guacimara e a herdanza do seu reino se sae vitorioso na batalla. Celosa polo interese de Tinguaro en alcanzar a recompensa, Guajara manipula a Ruymán, sobriño de Tinguaro e amante de Guacimara, para que evite o matrimonio prometido. Finalmente, despois da fuxida de Ruymán e Guacimara, Bencomo obriga a Tinguaro a casar con Guajara, entregándolles tamén o goberno de Anaga. Porén, Tinguaro morre pouco despois na batalla de La Laguna, deixando á súa muller desconsolada.

Autores posteriores complementan a lenda de Guajara facéndoa tolear pola perda do seu amante ou por crelo en brazos de Guacimara, e optando por vagar pola illa ata que decide acabar coa súa vida botándose dende o alto dunha montaña, que por ela tomou o nome. Porén, os historiadores modernos consideran que foi ao revés, sendo Viana quen utilizou o topónimo dunha das montañas da contorna das Cañadas do Teide —Montaña Guajara— para nomear ó seu personaxe.

Para o médico-historiador Juan Bethencourt Alfonso, Guajara e Tinguaro tiveron cinco fillos que ó bautizarse tomaron os nomes de Ana Hernández Pérez, Pedro Hernández, Francisca Pérez, Inés Pérez e Juana Pérez.

## Notas
Dácil

**Dácil** ou **Dacila**  é o nome dunha aborixe guanche da illa de Tenerife, filla do rei ou *mencey* Bencomo durante a conquista europea das illas Canarias no século XX.

Trátase dunha das protagonistas do poema épico *Antigüedades de las Islas Afortunadas* de Antonio de Viana, publicado en 1604, estando considerada por algúns historiadores modernos como unha personaxe ficticia.

Segundo outros investigadores a personaxe existiu pero a lenda é falsa, xa que Dácil, filla de Bencomo e bautizada como Dona Mencia Bencomo, casaría con Adjoña, antigo mencey de Abona bautizado como Gaspar Hernández. Mentres que a outra filla de Bencomo casou con Juan Doramas, fillo do heroe de Gran Canaria Doramas.

Algúns autores traducen o nome de Dácil como 'pegada, paso'.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Conquista das Illas Canarias
Alonso Fernández de Lugo

**Alonso Fernández de Lugo**, nado en Sanlúcar de Barrameda, c. 1456 e finado en San Cristóbal de la Laguna o 20 de maio de 1525, foi un fidalgo e conquistador castelán-andaluz responsable da incorporación definitiva das Illas Canarias á Coroa de Castela no século XV.

Participou na conquista de Gran Canaria e capitaneou as da Palma e Tenerife, das que sería gobernador. Tamén foi nomeado polos Reis Católicos capitán xeneral de Berbería «dende o cabo de Aguer até o de Bojador» e Adiantado das illas Canarias.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Conquista das Illas Canarias
Antonio de Viana

**Antonio de Viana**, nada en La Laguna, Tenerife en 1578 e finado en 1650?, foi un historiador, médico e poeta canario. Estudou en Sevilla a Licenciatura de Medicina, que rematou en 1606. É posiblemente nesta cidade onde coñeceu a Lope de Vega.

## Traxectoria 
Dende 1607 prestou os seus servizos ó Cabido de Tenerife para levar a cabo a atención dos doentes do hospital. Tamén en Sevilla ocupou a praza de médico cirurxián do Hospital do Cardeal. En 1630, ante o notable aumento da súa fama, os seus contemporáneos tinerfeños conseguiron convencelo e levalo novamente á illa, co seu antigo cargo. En 1633, trasladouse ás Palmas, onde exerceu gran parte da súa profesión. Foi médico do bispo Charangas, elevando aínda máis a súa reputación entre membros de tribunais e altas personalidades doutros órganos que daquela residían na cidade grancanaria.

En canto á súa faceta de historiador e poeta achácaselle que nos seus escritos inventara parte dos nomes guanches que aparecen. Viera y Clavijo tamén se baseou nalgúns dos escritos do poeta Viana para parte da *Historia de Canarias*, co consecuente erro na denominación dos nomes aborixes que perduraron até o noso tempo.

## Obras 
* *Antigüedades de las Islas Afortunadas*(1604), poesía de gran valor que achega unha importante información sobre costumes, etnografía e linguas. 
* *Conquista de Tenerife*. 
* *Aparecimiento de la imagen de la Candelaria*. 
* *Discurso en la herida que sufrió Juan Bautista Silman* (1637).

## Notas
Hipertricose

A **hipertricose**, ou **síndrome do lobishome**, é unha doenza moi pouco frecuente, que salienta pola existencia dun exceso de peluxe en todo o corpo. As persoas que a padecen están cubertas completamente, fóra das palmas das mans e dos pés, por unha peluxe longa, que pode chegar até os 25 centímetros.

## Orixe 
[miniatura|esquerda|250px|O de [Petrus Gonsalvus foi o caso de hipertricose máis antigo dos que se describiron en Europa.]]
O lanugo é o cabelo esbrancuxado e fino, parecido á pelusa, que aparece nos acabados de nacer, e que desaparece nos primeiros meses de vida. Porén, nos que padecen esta doenza o lanugo continúa, e medra durante toda a súa vida.

Sábese que esta doenza se debe a unha mutación xenética, e a maioría das veces adquírese por herdanza familiar, polo que moitos membros dunha familia poden ter esta síndrome.
A causa xenética da hipertricose varía segundo o seu tipo: Se é hipertricose universal conxénita, é autosómico dominante, pero cando é hipertricose xeneralizada conxénita é autosómico dominante ou recesivo e ligado ó cromosoma X.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* The Hairy Family of Burma
Voo 739 de Flying Tiger Line

O **voo 739 de Flying Tiger Line** foi un Lockheed L-1049 Super Constellation fretado polos militares dos Estados Unidos que desapareceu o día 16 de marzo de 1962 sobre o océano Pacífico occidental. O avión transportaba 93 soldados estadounidenses e 3 survietnamitas dende a base da forza aérea de Travis, en California, ata Saigón. Despois de recargar na base da forza aérea de Andersen, en Guam, o Super Constellation atopábase en ruta cara á base aérea de Clark en Filipinas cando desapareceu. Os 107 ocupantes foron declarados desaparecidos e supostamente mortos.

A desaparición do avión provocou unha das maiores buscas aéreas e marítimas na historia do Pacífico. Avións e barcos das catro ramas das forzas armadas estadounidenses buscaron en máis de 520&nbsp;000 km² durante oito días. Un petroleiro civil observou o que podería ser un estoupido no aire que se cre que podería ser o desaparecido Super Constellation, aínda que non se recuperou ningún anaco do avión. A Xunta de Aeronáutica Civil (CAB) determinou que, baseándose nas observacións do petroleiro, o voo 739 probablemente estoupou no aire, aínda que non se puido determinar unha causa exacta sen examinar os restos do aparello. Ata a data é o peor accidente dun Lockheed Constellation.

## Voo 
O avión era un Lockheed L-1049H Super Constellation de 5 anos de idade con 17&nbsp;224 horas de voo. Levaba 11 tripulantes estadounidenses e 96 pasaxeiros militares. O voo estaba operado por Flying Tiger Line como un servizo de transporte aéreo militar chárter. As súas ordes eran relevar a soldados en Saigón que estiveran adestrando tropas vietnamitas para loitar contra a guerrilla do Viet Cong. A bordo tamén había tres membros do exército vietnamita. A tripulación estaba formada por once civís baseados en California.

O voo orixinouse na base da forza aérea de Travis, California, e dirixíase cara a Saigón. Na ruta había catro paradas para recargar: Honolulu, Hawai; Illa Wake; Guam; e base aérea de Clark, Filipinas. O voo chegou a Guam ás 11:14 GMT despois de atrasarse para realizar traballos menores de mantemento nos motores 1 e 3 en Honolulu, e despois na Illa Wake. O avión engalou de Guam ás 12:57 GMT estimándose a súa chegada a Filipinas ás 19:16 GMT.

Os esforzos de busca incluíron avións de Guam, do aeródromo de Clark Field, da 7ª Frota, e da Forza Aérea en Okinawa. Ademais tamén contribuíron numerosos barcos e avións de distintas bases estadounidenses do Pacífico occidental.

## Notas
Umo Diallo Dieng

**Umo Diallo Dieng**, nada en Lanzarote o 12 de xaneiro de 1998, é unha xogadora profesional de baloncesto, que xoga en Liga Feminina no club Araski AES.

## Traxectoria 
Umo Diallo Dieng naceu en Arrecife (Lanzarote) en 1998. Tras descubrir o baloncesto ós 12 anos e xogar en varios equipos locais, ós 14 anos comezou a xogar no Segle XXI en cadete. Na tempada 2015-2016 alcanzou a final da liga Feminina 2 con Femení Sant Adrià. Na tempada 2016-2017 estivo en Logroño co Club Promete e na tempada 2017-2018 no club Araski AES de Vitoria-Gasteiz.

## Selección nacional 
Disputou diferentes campionatos de España de seleccións e de clubs e foi xogadora das categorías inferiores da selección española en varias competicións.

## Notas
Sandra Hernández Rodríguez

**Sandra Hernández Rodríguez**, nada na Palma, Santa Cruz de Tenerife, Canarias o 25 de maio de 1997, é unha futbolista española. Xoga como centrocampista e o seu equipo actual é a Valencia Féminas CF da Primeira División Feminina de España.

## Clubs 
## Palmarés 
### Campionatos nacionais 
## Notas
Andrea Sánchez Falcón

**Andrea Sánchez Falcón**, nada en Arucas, As Palmas o 28 de febreiro de 1997, é unha futbolista española. Xoga como extremo e o seu equipo actual é o Atlético de Madrid da Primeira División Feminina de España.

## Clubs 
## Notas
Voo 117 de Air France

O **voo 117 de Air France** era un servizo regular multitraxecto dende o aeroporto de París-Orly ata Santiago de Chile, con escalas en Lisboa, os Azores, Pointe-à-Pitre, Caracas e Lima, que se esnafrou o día 22 de xuño de 1962. O Boeing 707-328 implicado no accidente tiña tan só catro meses de idade.

O voo foi normal ata a aproximación a Pointe-à-Pitre. O aeroporto está rodeado por montañas e precisa un descenso abrupto. O tempo era malo, había violentas tormentas e nubes baixas. A baliza de navegación VOR estaba fóra de servizo. A tripulación informou estar sobre a baliza non direccional a 5&nbsp;000 pés (1 524 m) e virou cara ao leste para iniciar a aproximación final. Debido a lecturas incorrectas do buscador automático de dirección (ADF) causadas pola tormenta, o avión desviouse 15&nbsp;km ao oeste da senda de planeo. O avión esnafrouse nun bosque nun outeiro chamado Dos D'Ane, a uns 427&nbsp;m e estoupou. Non houbo superviventes. Entre os mortos estaba o político da Güiana Francesa e heroe de guerra Justin Catayée e o poeta e activista negro Paul Niger.

Os investigadores non puideron determinar a razón exacta do accidente, pero sospeitaron da información meteorolóxica insuficiente proporcionada á tripulación, do fallo no equipamento de terra, e os efectos atmosféricos no indicador ADF. Despois do accidente os pilotos de Air France criticaron os aeroportos subdesenvolvidos con pobres instalacións para operar reactores, como o aeroporto de Guadalupe. Este foi o segundo accidente en menos de tres semanas dun Boeing 707 de Air France despois do voo 007 o 3 de xuño. Tex Johnston, piloto xefe de probas de Boeing Aircraft Co. escribiu na súa autobiografía sobre os eventos que levaron ao accidente. "As tripulacións de Air France adoitaban chegar tarde (para a formación da tripulación por Boeing), e ás veces o avión non estaba disposto para o servizo. ... Después de moito tempo extra, e na miña opinión, adestramento de voo excesivo, o piloto xefe suspendeu a cualificación". Johnston informou o director de Air France escribindo "Non creo que o capitán sexa capaz de cualificarse no 707". Despois "... un instructor de Air France cualificou o piloto xefe. No seu segundo voo como capitán, fallou nunha aproximación con mal tempo... e esnafrouse contra unha montaña".

Algúns restos aínda están no lugar, onde se situou un monumento memorial en 2002 para celebrar o 40 aniversario do accidente. A estrada que leva ao sitio é chamada Route du Boeing en memoria do sinistro.

No presente Air France usa ese número de voo na ruta entre Shanghai-Pudong e París-Charles de Gaulle operado por un Boeing 777.

## Notas
Alexandra Rodríguez Long

**Alexandra Rodríguez Long**, nada o 30 de xaneiro de 1997 nas Palmas de Gran Canaria, é unha deportista española que compite en patinaxe artística sobre xeo na modalidade de patinaxe en parella, xunto con Aritz Maestu. Foron os Campións de España na tempada 2012-13.

## Traxectoria 
Alexandra pertence á Federación de Aragón de deportes de inverno e adestra co CETDI (Centro especializado en Tecnificación de Deportes de Inverno) para o Aramón Club Xeo Jaca. Os seus adestradores son Miguel Alegre e Emmaly Baxter e as súas coreografías prepáraas Emmaly Baxter.

Participou no Campionato Mundial Júnior, e dúas competicións do Grand Prix Júnior organizados pola Unión Internacional de Patinaxe sobre Xeo na categoría de Parellas Libre Júnior.

Na tempada 2011-12 foron vixesimo sétimos na Clasificación Mundial Júnior. En abril de 2012 sufriu un grave accidente ó caer de cabeza sobre a pista. Tras iso, o seu compañeiro Arizt Maeztu decidiu cambiar de parella.

## Notas
Julia Domínguez

**Julia Domínguez**, nada nas Palmas de Gran Canaria o  4 de xullo de 1995, é unha deportista española que compite nas dúas modalidades de grappling. Tivo como adestradores a Juan Francisco Espino e Cristian García, do club Jet Canarias.

## Traxectoria 
Foi medalla de ouro (na categoría de 53 Kg) na modalidade de grappling gi e non gi, no Campionato Mundial de Grappling 2014, celebrado en Moscova. Conseguiu o dobrete (medalla de bronce) no Campionato Europeo de Grappling de 2015, celebrado na localidade de Sassari (Sardeña), Italia.

En febreiro de 2014 —no Campionato de España de Grappling, celebrado en Madrid—, conseguiu as medallas de ouro en ambas as modalidades de grappling. En xuño dese mesmo ano, na Copa de España Sénior de Grappling - Grappling Gi, obtivo a medalla de prata e ouro, respectivamente. En 2015, no Campionato de España de Grappling, alzouse coa medalla de prata na modalidade de grappling gi e coa medalla de ouro na modalidade de grappling non gi. En abril dese mesmo ano conseguiu tamén a medalla de ouro na Copa de España de Grappling.

## Notas
Leticia Romero

**Leticia Romero González**, nada en Agüimes o 28 de maio de 1995, é unha xogadora de baloncesto española, que xoga na posición de base. É internacional coa selección absoluta española coa cal obtivo medalla de prata no Mundial 2014 e nos Xogos Olímpicos de Río de Xaneiro 2016 e a de Bronce no Eurobasket 2015, ademais de numerosas medallas e recoñecementos nas categorías inferiores.

## Traxectoria 
Con 15 anos, 4 meses e 21 días, debutou en Liga Feminina co seu equipo, o C.B. Islas Canarias. Tras tres tempadas en España en 2013 é recrutada pola Universidade de Kansas State. Tras un primeiro ano en Kansas solicita o "tranfer exception" para marchar aos Seminoles da Universidade Estatal de Florida, onde pasa tres anos de éxitos.

En abril de 2017 foi elixida no posto 16 na segunda rolda do Draft da WNBA por Connecticut Sun. Aínda que rexeitou xogar na WNBA por centrarse na selección e ficha polo ZVVZ USK Praha, tras conseguir o ouro no Eurobasket 2017 disputado na República Checa.

Tras unha tempada en Praga, incorpórase á WNBA fichando polos Dallas Wings.

## Notas
Michelle Alonso Morales

**Michelle Alonso Morales**, nada en Santa Cruz de Tenerife o 29 de marzo de 1994, é unha deportista con discapacidade que compite en natación adaptada. Gañou dúas medallas de ouro nos Xogos Paralímpicos de Verán nos anos 2012, 2016 e 2020.

## Condecoracións 
* 19x19px Medalla de ouro da Real Orde do Mérito Deportivo, outorgada polo Consello Superior de Deportes (2013).

## Notas
María Bonet

**María Bonet**, nada en Reus, Tarragona o 1 de maio de 1985, é unha actriz e modelo catalá.

## Traxectoria 
No eido publicitario, interveu nos anuncios de La Casera, Telefónica e Repsol -neste último xunto ó piloto italiano de moto GP Max Biaggi-. En televisión, participou nun dos capítulos da serie de TV3 *Temps de silenci.* Porén, a súa consagración na pequena pantalla chegou da man do seu papel de Helena, nunha das series máis importantes da década de 2000 en España; *Los Serrano* de Telecinco.

En febreiro de 2006, foi portada da revista *FHM*.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
*
Ana Matnadze

**Ana Matnadze** (en ), nada en Telavi, Xeorxia o 20 de febreiro de 1983, é unha xogadora de xadrez xeorxiana que representa a España. Alcanzou a categoría de mestra internacional e Gran Mestra.

## Traxectoria 
A súa nai ensinoulle a xogar ós catro anos e empezou a viaxar ós seis; pouco despois xa tiña como adestradora á ex-campioa do mundo Nona Gaprindashvili, unha das grandes ídolos dos xeorxianos. Sufriu entón un adestramento intensivo de dez horas diarias. Xogou o Mundial sub 10 en Bratislava (Checoslovaquia) e gañouno. Seguiron outros éxitos: pentacampiona de Europa (dous sub 12, un sub 14, dous sub 16) e campioa do mundo sub 14. Xa na adolescencia empezou a desenvolver outra das súas paixóns, a aviación. Matnadze converteuse en Mestra Internacional Feminina (WIM) en 1999, en Gran Mestra Feminina (WGM) en 2002, e en Mestra Internacional (IM) en 2006. Empezou a frecuentar España e xogaba a liga Catalá os fins de semanas durante tres meses combinándoa con outros torneos ata que, en 2004, decidiu vivir en Barcelona. Licenciada en filoloxía xermánica en Tiblisi, domina a linguas castelá, xeorxiana, rusa, alemá, inglesa, portuguesa e catalá. Participou en numerosas sociedades e actividades benéficas e, fascinada polos vampiros, é a personaxe protagonista dun libro de Miguel Álvarez Morales, *AnnA La Vampiresa* (2012).

## Notas