Avelino Díaz

**Avelino Díaz Díaz**, nado na Órrea (Riotorto), o 14 de novembro de 1897 e finado en Buenos Aires o 29 de marzo de 1971, foi un poeta e xornalista galego. No seu libro monográfico de 2003, Marivel Freire identifícao como "unha voz comprometida na Galicia emigrante". A súa outra faceta poética, máis lírica e sensible, foi escrita toda na Arxentina, onde viviu case toda a vida. É caracterizada polo sinal da perspectiva existencial da diáspora.

## Traxectoria 
Naceu no lugar da Travesa, na parroquia de Santa Comba da Órrea, onde foi bautizado ós poucos días. Foi fillo de Antonia Díaz Díaz e do poeta Manuel María García Castro, quen nunca o recoñeceu legalmente. Criouse coa nai e os avós maternos na Travesa ata que ós dez anos a familia mudouse a Meira. En 1910, con tan só doce anos, emigrou cun irmán de súa nai a Buenos Aires. 

Volveu a Galicia en 1916 sen cartos, mais coa educación que conseguiu adquirir na maior cidade da América hispana. De volta en Meira, residiu no barrio da Pena e exerceu, sen título oficial, de mestre en tres escolas das aldeas veciñas. O que recibía en troco era tan pouco que se viu compelido, segundo confesou anos máis tarde, a ir ás segas de Castela, das que cinco décadas antes se queixara Rosalía. 

Ante as escasas expectativas de progreso, e probablemente para evitar ser recrutado para as campañas de Marrocos, en 1920 decidiu emigrar de novo, esta vez a Cuba. O traballo era tan inclemente que deixou a illa en breve. En 1921, un ano despois, viaxou de novo a Buenos Aires, onde se estableceu de forma definitiva. Pasou alí o resto da súa vida, agás por viaxes esporádicas de traballo a Montevideo.

Os primeiros anos na segunda estadía bonaerense foron de penuria económica. Desempeñou os máis humildes traballos, pero cun afinco e honradez louvados por quen o coñeceron. Conseguiu finalmente estabilidade como contable e inspector de control de calidade da central leiteira bonaerense La Martona, en que se xubilou en 1965.

Segundo deixou escrito, comezou a escribir de moi novo, en castelán. Non se interesou por empregar o galego ata que Ramón Suárez Picallo llo suxeriu contra 1925 e comezou a frecuentar os "Céltigos". Os primeiros textos poéticos que se coñecen del publicáronse, de feito, en *Céltiga*, "revista galega de arte, crítica, literatura e actualidade" en 1926. En 1927 comezou a colaborar en *El Despertar Gallego*, voceiro da Federación de Sociedades Gallegas Agrarias y Culturales. O ano seguinte foi membro da súa comisión de prensa. 

O seu activismo social e cultural xirou en torno da súa implicación persoal na Federación de Sociedades Gallegas Agrarias y Culturales, creada a principios da década de 1920 coa integración de varias decenas de sociedades agrarias e culturais.  Unha das entidades que se incorporou á Federación foi, precisamente, a Sociedade do Concello de Meira, fundada en 1924 e animada por el mesmo e varios meiregos emigrados, entre eles, José Benito Abraira. A actividade recreativa e cultural que despregou con esta asociación deulle o sobrenome con que foi coñecido no ámbito,: "**o poeta de Meira**".

Chegou a acadar unha respectable posición no campo literario da diáspora galega grazas ás colaboracións regulares en prosa e verso nos moitos xornais e revistas das comunidades galegas, como *Céltiga*, *El Despertar Gallego*, *Galicia*, *Lugo*, *Orzán*, *Alborada*, *Opinión Gallega*, *Lar*, *Aquí*, *Galicia Emigrante*, *Aturuxo*, *Lérez*, *Vieiros* ou *Correo de Galicia*. Tivo unha participación activa na vida cultural da colectividade galegoporteña: fixo recitais, deu conferencias, traduciu ós amigos, creou pezas para teatro, colaborou con músicos e coros e axudou en audicións de radio.

miniatura|dereita|Panteón do Centro Gallego no cemiterio de La Chacarita.
A súa devoción pola poesía estendeuse ó longo de catro décadas de oficio continuado. Publicou un considerable número de poemas de diversa índole, fundamentalmente na prensa. Amais, autoeditou tres libros de poemas:
* *Flor de retama*, en castelán, 1947.
* *Debezos*, en galego, 1947.
* *Pallaregas*, en galego, 1963.
O seu libro póstumo, *11 poemas a Castelao* (1975), é unha homenaxe dupla do Centro Lucense ó labor dos dous galeguistas no 25 aniversario do pasamento do primeiro presidente do Consello de Galiza. Varias pequenas obras teatrais e polo menos 6 poemarios, deixados dispostos en cartafoles, permanecen inéditos.

O activismo político aparece vencellado ó social e cultural. Era un convencido patriota galego, republicano e progresista. En 1930 estaba no grupo que constituíra a sección arxentina da ORGA. Cultivou a compañía e amizade de Ramón Suárez Picallo, Antón Alonso Ríos, Rodolfo Prada, Francisco Regueira e Campos Couceiro. Chegou a dirixir o *Galicia* da Federación, sucesor de *El Despertar Gallego*, e un dos máis importantes periódicos da colectividade galegoporteña. En varias ocasións, estivo á fronte de *Lugo* e de *Opinión Gallega*. Participou nos consellos de redacción dos tres xornais e doutras publicacións máis esporádicas coma *Verba*, subtitulada *revista oral e mural en galego*.

dereita|miniatura|CEIP Poeta Avelino Díaz, Meira.
Tralo estalido da guerra civil española formou parte dos Comités de Axuda á España leal e militou dentro da Unión Gallega (1938-1946) no Centro Galego. Derrotada a República, mantívose sempre fiel ós ideais que afianzara desde a súa volta á capital arxentina. Contribuíu de maneira moi destacada ós proxectos do galeguismo da Irmandade Galega de Bos Aires. Formou parte da xunta directiva de *A Nosa Terra*, refundada en 1942, e da comisión de Cultura do Consello de Galiza creada en 1944. Formou parte de varios xurados literarios e musicais do Centro Galego e do Centro Ourensán.

Foi membro do Consello de Galiza e do Centro Gallego de Buenos Aires e académico correspondente da Real Academia Galega. O seu nomeamento en 1951 efectuouse por intermediación dos Carré, cos que mantiña correspondencia e lazos de amizade. Envioulle á Real Academia os tres libros autoeditados. 

No I Congreso da Emigración Galega, celebrado na capital arxentina en 1956, desempeñou o cargo de secretario.

Case cego, viviu con Alzhéimer os últimos anos da súa vida, sempre ó coidado da súa muller e da familia do seu fillo, Alfredo. Morreu o 29 de marzo de 1971 no sanatorio do Centro Galego.

Foi soterrado no panteón do Centro Gallego, moi cerca de Castelao, a quen o unía un afecto mutuo, e de Ramón Suárez Picallo, quen o animara a escribir en galego. *A Nosa Terra* e a prensa da colectividade da época fixéronse eco do seu pasamento e do respecto e agarimo merecidamente gañado no seu seo. En Galicia, con Franco aínda vivo, os xornais *La Voz de Galicia* e *El Progreso* só recolleron unhas breves liñas do poeta e xornalista.

## Obra 
### Poesía 
* *Debezos*, 1947. Buenos Aires: Imprenta de José Rosenbaum. (66 poemas).
* *Pallaregas*, 1963. Buenos Aires: Imprenta de Cabrera y Rey. (36 poemas)
* *11 poemas a Castelao*, póstuma, 1975. Buenos Aires: Centro Lucense. 
* *Carta pr-á Terra*, 1945. Inédito. (1 único poemario de 1110 versos)
* *Adunia*, 1947. Inédito. (1 poemario de 2172 versos)
* *Rolanza*, 1948. Inédito. (33 poemas).
* *Fidelidade*, 1950. Inédito. (22 poemas).
* *Zoar*, 1953. Inédito. (10 poemas).
* *Novas*, 1959. Carpeta con 62 poemas inéditos.
* *Boas*, c.1960. Carpeta con 39 poemas inéditos.
### Teatro 
* *Cuestión de sorte.* 1931. Inédita. Estreada en Buenos Aires polo Conxunto Artístico Concepción Arenal.
### En castelán 
* *Flor de retama*, 1947. Buenos Aires: Establecimiento Gráfico Tasca y Cia. (58 poemas).

## Vida persoal 
Casou con Felisa Iduriaga, de orixe navarra, e tiveron catro fillos, Avelino (1927-1975), Armando (1932), Alfredo (1936) e Alberto (1940), nun fogar do que sempre se sentiu orgulloso. Felisa, a súa dona, finou en 1984.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Alonso Montero, X. (2017). "Avelino Díaz, poeta reivindicado", *La Voz de Galicia*, 1 de decembro de 2017.
* 
* Camoira Vega, C. (2016). “Avelino Díaz y Díaz, un home ó servizo da causa galeguista. Algunhas pautas interpretativas”. *Lucensia*, vol. 26, nº 52, pp. 91-110.
* Enciclopedia Gallega Universal.(1999). “Díaz, Avelino”. Vol. 7, p. 286. Vigo: Ir Indo Edicións.
* Díaz, H. (2007). “Avelino Díaz”, *Historia de la Federación de Sociedades Gallegas. Identidades políticas y prácticas militantes*, p. 225. Buenos Aires: Sotelo Blanco, Biblos.
*Filgueira Valverde, F. (2008) (Ed.). "Avelino Díaz". *Os poetas galegos (1936). Antoloxía consultada*. (Eds. Ana Acuña, & Xesús Alonso Montero). Pontevedra: Museo de Pontevedra / Sociedad Estatal de Conmemoraciones Estatales. pp. 179-190.
* Fernández Salgado, B.(2015). “Rimando en galego en Bos Aires: Identidade na poesía de Avelino Díaz (1897-1971)”. *Madrygal. Revista de estudios gallegos*, nº 18, pp. 81-93.
* Fernández Salgado, B. (2017) (Ed.). *Avelino Díaz. 14 Poemas. Edición crítica e traducións ó alemán, español, francés e inglés.* (Trads. Tina Poethe, Fina de Penalba, Edmond Ferly & John Rutherford). Berlín / Santiago: 3D1T0R4.
* Fernández Salgado, B.(2019). “Ensaio biobibliográfico sobre Avelino Díaz”. In X.A. Fernández Salgado & A.S. Alonso Núñez (Eds). *Non haberá illa, pro hai o nome. Homenaxe a Antón Palacio*, pp. 187-222. Vigo: Universidade de Vigo.
* Freire Freire, M. (2002). *Avelino Díaz: Unha voz comprometida na Galicia emigrante*. Lugo: Brigadas en Defensa do Patrimonio Chairego.
* Freire Freire, M. (1999). "Avelino Díaz e Castelao". In X.L. Axeitos & Ch. Portela Yañez (Eds.). *Sesenta anos despois. Os escritores do exilio republicano*. Sada: Ediciós do Castro. pp.&nbsp;339–359.
* Lanza Álvarez, F. (1953). "Díaz (Avelino)", *Dos mil nombres gallegos*. Buenos Aires: Ediciones Galicia.
* López Fernández, X. (1999). "Avelino Díaz". *Poesía de Galicia. Poemas á nai*, pp. 170-171. Santiago de Compostela  
* Mosquera Calvo, I. (2019). *Estudo da Actividade Tradutora de Avelino Díaz.* Traballo de Fin de Mestrado (MiLA). Vigo: Facultade de Filoloxía e Tradución, Universidade de Vigo.
* Neira Vilas, X. (1963). “Don Avelino y Cuba”. *España Republicana*, 15 de marzo de 1963. Habana.
* Poethe, T. & Fernández Salgado, B. (2019) (Eds.). *Non me deas diñeiro/ polo que che dou. Tributo académico a Avelino Díaz (1897-1971).* (2 vols.: vol. 1 Poesía; vol. 2 Xornalismo). Santiago/Berlín: Editora 3D1T0R4.
* Veiga, C. (2016). “Avelino Díaz, un galego de ben”. *Artesonado*, nº 23, pp. 37-40.
* Vilanova Rodríguez, A. (1974). “Díaz, Avelino”, Gran Enciclopedia Gallega, vol. 9, p. 71. Gijón: Silverio Cañada.
* 
* Vilavedra, D. (1995). “Díaz, Avelino”. In D. Vilavedra (coord.), I. Cochón et al. *Diccionario da literatura galega*. Vigo: Galaxia.

### Outros artigos 
* Manuel María García Castro (pai)
### Ligazóns externas 
* Asociación Cultural "Avelino Díaz"