Stanisława Walasiewicz

**Stanisława Walasiewicz**, nada en Wierzchownia o 3 de abril de 1911 e finada en Cleveland o 4 de decembro de 1980, tamén coñecida como **Stefania Walasiewicz**, e **Stella Walsh**, foi unha atleta polaca-estadounidense, campioa olímpica dos 100 metros. Nada en Polonia e criada nos Estados Unidos, converteuse en cidadá estadounidense en 1947. Trala súa morte, descubriuse que tiña cromosoma Y e era intersexual. A súa familia emigrou aos Estados Unidos cando ela tiña tres meses de idade. Os seus pais, Julian e Veronika Walasiewicz, establecéronse en Cleveland, Ohio, onde o seu pai atopou traballo nunha planta siderúrxica. A súa familia chamábaa *Stasia*, diminutivo común en Polonia, que posteriormente deu lugar á versión estadounidense do seu nome, Stella. Pola súa actuación no campionato interestatal, a cidade de Cleveland regaloulle un coche. En 1930, foi elixida a atleta polaca máis popular polos lectores de *Przegląd Sportowy*.

Nos Xogos Olímpicos de 1932, Walasiewicz representou a Polonia. Nos 100 metros lisos, Walasiewicz igualou o récord do mundo de 11,9 segundos e gañou a medalla de ouro. O mesmo día acabou sexta na proba de lanzamento de disco. Cando volveu a Polonia converteuse inmediatamente nunha celebridade. Recibírona multitudes no porto de Gdynia, e uns días despois, recibiu a Cruz do Mérito de Ouro polos seus méritos. Foi elixida de novo a personalidade do deporte máis popular de Polonia, título que mantivo tres anos. O 17 de setembro de 1933, en Poznań, bateu dous récords nun día: 7,4 segundos nos 60&nbsp;m e 11,8 segundos nos 100&nbsp;m. O seu éxito olímpico proporcionoulle unha bolsa no Instituto de Educación Física de Varsovia, onde coñeceu algúns dos atletas polacos máis destacados da época, incluídos Jadwiga Wajs, Feliksa Schabińska, Maria Kwaśniewska e Janusz Kusociński.

Nos Xogos Olímpicos de 1936 en Berlín, Walasiewicz intentou defender o título dos 100&nbsp;m, mais a estadounidense Helen Stephens bateuna por .02 segundos e Walasiewicz obtivo a prata. Ironicamente, Stephens foi acusada de ser un varón e foi forzada a presentarse a unha inspección xenital para confirmar o seu xénero.

Tralos xogos olímpicos, Walasiewicz mudouse aos Estados Unidos e volveu ao deporte afeccionado. Aínda que o matrimonio non durou moito, continuou a empregar o nome de Stella Walsh Olson o resto da súa vida. Gañou o seu último título estadounidense en 1951, con corenta anos, e foi incluída no U.S. Track and Field Hall of Fame en 1975.

### Carreira posterior 
Trala súa retirada continuou activa en moitas asociacións deportivas polacas nos Estados Unidos, onde organizou campionatos e axudou a atletas novos. Tamén estableceu vairos premios a deportistas polacos nos Estados Unidos. En 1974 foi incluída no National Polish-American Sports Hall of Fame. Stella Walsh foi concursante no episodio do 16 de xuño de 1954 no programa de radio *You Bet Your Life*, presentado por Groucho Marx.

### Falecemento e controversia 
Walsh foi asasinada durante un atraco nun aparcadoiro en Cleveland, o 4 de decembro de 1980. Estaba comprando cintas para unha cerimonia de benvida para uns xogadores de baloncesto polaco de visita. Unha autopsia mostrou que non tiña útero, tiña unha uretra anormal e un pene infradesenvolvido e non funcional, aínda que algunhas fontes suxiren que tiña tamén características femininas. A análise de cromosomas revelou que a maioría das súas células contiñan cromosomas normais X e Y, mais algunhas eran X0 (só con cromosoma X), resultando en disxenesia gonadal XY.

A controversia sobre o seu sexo biolóxico continúa sen resolver, e a situación é complicada, con moitos documentos temperáns, mesmo o seu certificado de nacemento, que afirman que era muller; o forense do condado de Cuyahoga, Samuel Gerber, afirmou que Walasiewicz era "social, cultural e legalmente" unha muller.

## Legado 
En Cleveland, en Broadway Avenue, hai un centro recreativo municipal bautizado como Stella Walsh. Está encostado ao Cleveland South High School. Está enterrada no cemiterio Calvary de Cleveland.

O caso de Walasiewicz foi tratado no programa de BBC Radio 4 *The Long View* en abril de 2019, que falaba de xénero no deporte feminino.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
*Stella Walsh: A Documentary 
*