Constitución española de 1978

A **Constitución española de 1978** é a norma suprema ou máxima do ordenamento xurídico español, consecuencia dun proceso histórico denominado Transición española que converteu o réxime franquista de 1975 nunha monarquía parlamentaria.

## Historia 
[miniatura|Exemplar da Constitución española de 1978 no que se mostra o [Escudo de España entre 1977 e 1981.]]
Como parte da Transición española cara á democracia, a morte do ditador Xeneral Francisco Franco, o 20 de novembro de 1975, supuxo a proclamación como rei de Xoán Carlos I, e pouco despois (en xullo de 1976) a formación dun Goberno presidido por Adolfo Suárez, e designado segundo a lexislación vixente. O Goberno enviou, en outubro de 1976, ás Cortes un proxecto de Lei para a Reforma política, que foi aprobado polas Cortes, e, posteriormente, e segundo todos os requisitos esixidos polas Leis Fundamentais (sinaladamente a Lei de Sucesión) sometido a referendo.

Esta Lei para a Reforma Política viña supoñer unha notable alteración das leis fundamentais, sen introducir ela mesma un sistema democrático-constitucional pero facendo posible a creación deste. A Lei inseríase formalmente no ordenamento vixente (a súa disposición final definíaa expresamente como «Lei fundamental») pero difería radicalmente no seu espírito dese ordenamento, xa que:

* recoñecía os dereitos fundamentais da persoa como inviolables (artigo 1)
* confería a potestade lexislativa en exclusiva á representación popular (artigo 2)
* prevía un sistema electoral inspirado en principios democráticos e de representación proporcional.
* Posteriormente o Real Decreto Lei 20/1977, de 18 de marzo, regulou o procedemento para a elección das Cortes, elección que se levou a cabo o 15 de xuño de 1977, nas primeiras eleccións libres desde febreiro de 1936.

Unha das tarefas prioritarias das Cortes foi a redacción dunha Constitución. A Lei de Reforma Política ofrecía a posibilidade de que a iniciativa da reforma constitucional correspondese ao Goberno ou ao Congreso dos Deputados, elixíndose esta última opción.

A Comisión de Asuntos Constitucionais e Liberdades Públicas do Congreso dos Deputados designou un Relatorio de sete deputados, que elaborou un anteproxecto de Constitución. Estas sete persoas, coñecidas como os *Pais da Constitución* foron:

* Gabriel Cisneros (UCD)
* José Pedro Pérez Llorca (UCD)
* Miguel Herrero e Rodríguez de Miñón (UCD)
* Miquel Roca i Junyent (CDC)
* Manuel Fraga Iribarne (AP)
* Gregorio Peces-Barba (PSOE)
* Jordi Solé Tura (PCE)

O anteproxecto discutiuse na Comisión e, posteriormente foi discutido e aprobado polo Congreso dos Deputados. A continuación, procedeuse ao exame do texto do Congreso pola Comisión Constitucional do Senado, e o Pleno do mesmo órgano.

A discrepancia entre o texto aprobado polo Congreso e o aprobado polo Senado fixeron necesaria a intervención dunha Comisión Mixta Congreso-Senado, que elaborou un texto definitivo. Este foi votado e aprobado polas dúas Cámaras. Sometido a referendo, foi ratificado o día 6 de decembro de 1978 co 87% dos votos ao seu favor, sancionado o día 27 do mesmo mes polo Rei, e publicado no BOE o 29 de decembro (evitouse o día 28 por coincidir co día dos Santos Inocentes, tradicionalmente dedicado ás bromas). Desde entón, cada 6 de decembro é festa nacional en España, celebrándose o Día da Constitución.

## Estrutura 
A Constitución é a Norma Fundamental do Estado, á que están suxeitos os poderes públicos e os cidadáns. Toda disposición ou acto contrario á Constitución carece de validez e será convenientemente expulsado do ordenamento xurídico ou sancionado con arranxo ás normas sobre xustiza constitucional e outras disposicións constitucionais e legais.

Seguindo a liña das constitucións modernas, a Constitución Española de 1978 estrutúrase en dúas partes claramente diferenciadas en canto ao seu contido: a parte dogmática e a parte orgánica.

### Parte dogmática 
Nesta parte da norma xurídica faise unha declaración de principios que indican e recollen os valores imperantes na sociedade que a promulga. Na Constitución Española a parte dogmática está constituída polas seguintes partes:
* Preámbulo
* Título preliminar (artigos 1 a 9).
* Título I, denominado «*Dos dereitos e deberes fundamentais*» (artigos 10 a 55).

Na parte dogmática aparecen os principais dereitos constitucionais dos cidadáns españois. Á súa vez, o Título preliminar contén os Principios constitucionais que determinan a configuración do Estado e os seus acenos de identidade.

A soberanía nacional faise residir no pobo español, pero a polémica redacción do artigo 2, que inclúe o *dereito á autonomía das nacionalidades e rexións* que integran a nación española sempre foi destacado pola ambigüidade da súa redacción que, aínda que permitiu o consenso para a súa aprobación, tamén deu lugar a múltiples interpretacións.

### Parte orgánica 
Deséñase a estrutura do Estado regulando os órganos básicos que exercen os poderes estatais. O sistema español conserva o deseño tripartito de división de poderes de Montesquieu, entre Poder executivo, Poder lexislativo e Poder xudicial. Os apartados correspondentes na Constitución Española son os seguintes:
* Título II, «*Da Coroa*» (artigos 56 a 65)
* Título III, «*Das Cortes Xerais*» (artigos 66 a 96)
* Título IV, «*Do Goberno e da Administración*» (artigos 97 a 107)
* Título V, «*Das relacións entre o Goberno e as Cortes Xerais*» (artigos 108 a 116)
* Título VI, «*Do poder xudicial*» (artigos 117 a 127)
* Título VII, «*Economía e Facenda*» (artigos 128 a 136)
* Título VIII, «*Da organización territorial do Estado*» (artigos 137 a 158)
* Título IX, «*Do Tribunal Constitucional*» (artigos 159 a 165)
* Título X, «*Da reforma constitucional*» (artigos 166 a 169)

A Constitución finaliza coas 4 Disposicións Adicionais, 9 Transitorias, 1 Derrogatoria e 1 Final.

## Preámbulo ou limiar 
A redacción do limiar da Constitución era considerada un honor e unha habilidade literaria. A persoa elixida para este propósito foi Enrique Tierno Galván, a continuación móstrase o texto íntegro do limiar

## Título preliminar
É un breve título de só 9 artigos que establece algunhas das bases do estado: desde a súa definición ata símbolos ou lingua.
Artigo 1.

1. España constitúese nun Estado social e democrático de Dereito, que propugna como valores superiores de seu ordenamento xurídico a liberdade, a xustiza, a igualdade e o pluralismo político.

2. A soberanía nacional reside no pobo español, do que emanan os poderes do Estado.

3. A forma política do Estado español é a Monarquía parlamentaria.
Artigo 2.
A Constitución fundaméntase na Indisoluble unidade da Nación española, patria común e indivisible de tódolos españois, e recoñece e garantiza o dereito á autonomía das nacionalidades e rexións que a integran e a solidariedade entre todas elas.

Artigo 3.
1. O castelán é a lingua española oficial do Estado. Tódolos españois teñen o deber de coñecela e o dereito a úsala.

2. As outras linguas españolas serán tamén oficiáis nas respectivas Comunidades Autónomas de acordo cos seus Estatutos.

3. A riqueza das distintas modalidades lingüísticas de España é un patrimonio cultural que será obxecto de especial respeto e protección.

Artigo 4.
1. A bandeira de España está formada por tres franxas horizontais, vermella, marela e vermella; a. marela é dobre de ancha do que cada unha das vermellas.

2. Os Estatutos poderán recoñecer bandeiras e mais enseñas propias das Comunidades Autónomas. Estas utilizaranse xunto á bandeira de España nos seus edificios públicos e nos seus actos oficiáis.

Posteriormente e mediante a Lei 33/1981, de 5 de outubro, do Escudo de España regulouse tamén o Escudo de España
Artigo 5.
A capital do Estado é a vila de Madrid.

So destacar o dato anecdótico de que, a pesar de ser a entidade de poboación meirande de España, a capital do estado é legalmente unha vila, non unha cidade.
Artigo 6. Os partidos políticos expresan o pluralismo político, concorren á formación e manifestación da vontade popular e son instrumento fundamental para a participación política. A súa creación e o exercicio da súa actividade son libres dentro do respeto a Constitución e mais á lei. A súa estrutura interna e funcionamiento deberán ser democráticos.

Artigo 7.

Os sindicatos de traballadores e as asociacións empresariais contribúen á defensa e promoción dos intereses económicos e sociais que lles son propios. A súa creación e o exercicio da súa actividade son libres dentro do respeto á Constitución e á lei. A súa estructura interna e funcionamiento deberán ser democráticos.

Artigo 8. 1. As. Forzas Armadas, constituidas polo Exército de Terra, a Armada e o Exército do Aire, teñen como misión gárantiza-la soberanía e a independencia de España, defende-la súa integridade territorial e o ordenamiento constitucional.

2. Unha lei orgánica regulará as bases da organización militar de acordo cos principios da presente Constitución.

Artigo 9.
1. Os cidadáns e os poderes públicos están suxeitos á Constitución e ao resto do ordenamiento xurídico.

2. Corresponde aos poderes públicos promoveren as condicións para que a liberdade e a igualdade do individuo e mais dos grupos en que se integra sexan reais e efectivas; removeren os atrancos que impidan ou dificulten a súa plenitude e facilitaren a participación de tódolos cidadáns na vida política, económica, cultural e social.

3. A Constitución garantiza o principio da legalidade, a xerarquía normativa, a publicidade das normas, a irretroactividade das disposicións sancionadoras non favorables ou restritivas de dereitos individuáis, a seguridade xurídica, a responsabilidade e maila interdición da arbitrariedade dos poderes públicos.

Debullando estes principios que garante o número 3 deste artigo 9, temos:
* Principio de legalidade: segundo o dereito constitucional, defínese como o principio que garante a primacía da Lei, superioridade ou xerarquía da mesma con respecto de calquera outra clase de norma. No caso do dereito penal, fai referencia ao principio xurídico segundo o que non pode castigarse unha acción ou omisión se non está codificada como delito na Lei.
* Publicidade das normas: Principio exixido pola seguridade xurídica, que permite aos cidadáns coñecer as normas que estean obrigados a cumprir. A publicidade das normas é un dos piares do Estado de Dereito, de feito as normas non entran en vigor ata a súa publicación. Na práctica, a publicación das normas no BOE e nos demais diarios oficiais das Comunidades Autonónomas garante este principio

## Título I. Dos dereitos e deberes fundamentais 
Recolleuse unha ampla declaración de dereitos individuais, sen restricións. Incluíronse dereitos xurídicos, políticos, sociais (dereito ao traballo, á vivenda, á educación, á sanidade) e económicos, tamén se apuntan os dereitos ecolóxicos.

O título estrutúrase en cinco capítulos, o segundo deles con tres seccións. O primeiro funciona como marco para todo o título, o segundo, xunto co terceiro enumera e xerarquiza os dereitos. O cuarto expón os mecanismos legais de defensa dese dereitos e o quinto fala da súa suspensión.

Comeza co artigo 10, que serve de limiar a todo o título. Este ten dous parágrafos claramente diferenciados. O primeiro é unha declaración xeral que afirma que o respecto pola dignidade humana é base de toda orde social. O segundo aporta unha clave de lectura de todo o título: hai que interpretalo segundo a Declaración Universal dos Dereitos Humanos e outros acordos ou tratados internacionais, por exemplo, Declaración dos Dereitos do Neno.

### Capítulo I. Dos españois e os estranxeiros
### Capítulo II. Dereitos e liberdades
O capítulo comeza co artigo 14 que ten unha función similar ao artigo 10 para todo o título. Serve como limiar e marco dos dereitos que se van detallar a continuación.
Os españois son iguais ante la lei, sen que poida prevalecer discriminación algunha por razón de nacemento, raza, sexo, relixión, opinión o calquera outra condición ou circunstancia persoal ou social.
#### Sección 1ª. Dos dereitos fundamentais e das liberdades públicas
A sección primeira recolle os dereitos chave e que, polo tanto, van gozar de meirande protección. Case todos son dereitos dos chamados xurídicos e políticos aínda que tamén imos atopar algúns sociais. A estrutura dos artigo nos que se van enumerando os dereitos adoita ser a seguinte: o primeiro parágrafo é unha proclamación xeral do dereito e os parágrafos seguintes concretan, limitan ou aplican ese dereito a diferentes campos concretos.

Entre estes dereitos están:

* Á integridade física e moral e a abolición da pena de morte.
* Á liberdade de culto e a aconfesionalidade do estado.
* Á liberdade e a seguridade persoal.  
* Á honra, a intimidade, o secreto nas telecomunicacións ou a inviolabilidade do domicilio. 
* Á libre circulación e a escoller o lugar de residencia dentro do territorio español.
* Á liberdade de expresión, de prensa e de cátedra.
* De reunión, asociación, sindicación, participación na xestión pública e acceso a cargos públicos.
* Á educación.

#### Sección 2ª. Dos dereitos e deberes dos cidadáns
### Capítulo III. Dos principios reitores da política social e económica
Co menor nivel de obrigatoriedade e, polo tanto, de protección recóllense unha serie de dereitos sociais e económicos.

### Capítulo IV. Das garantías das liberdades e dereitos fundamentais
Este capítulo ocupa dous artigos, 53  e 54.

O artigo 53 establece dous niveis de defensa dos dereitos, segundo a importancia que a Constitución lles atribúe:
* Para os dereito de primeiro nivel, artigo 14 e obxección de conciencia do capítulo 30. Calquera persoa pode invocalos e pedir amparo directamente ante un tribunal, e permiten recurso diante do Tribunal Constitucional.
* O recoñecemento dos dereitos do capítulo terceiro, principios reitores da política social e económica, só poden ser alegados segundo as leis que os desenvolvan. O dereito pode ser máis ou menos amplo segundo a lei que estea en vigor en cada momento.

Para rematar, o artigo 54 establece a figura do Defensor do pobo. Designado polas Cortes para a defensa dos dereitos deste título, pode supervisar a actividade da Administración pública e ten que informar ás propias Cortes.

### Capítulo V. Da suspensión dos dereitos e liberdades
O artigo 55, último artigo deste título, trata sobre as condicións e circunstancias en que poden suspenderse algúns dos dereito numerados en todo o título. O artigo e moi breve e apenas sinala os dereitos que poden ser suspendidos. Este artigo complétase co 116, no título dedicado ás relacións entre o Goberno e as Cortes, que establece procedementos e prazos para a súa declaración.

Estes artigos foron desenvolvidos pola Lei Orgánica 4/1981, de 1 de xuño.

Esta lei, consonte coa Constitución, establece tres castes de de suspensión de dereitos: estado de alarma, estado de excepción e estado de sitio.

**Estado de alarma**
miniatura|Rúas de Santiago baleiras durante a corentena pola COVID-19.
O estado de alarma declárase co obxectivo de asegurar o restabelecemento da normalidade da vida cotiá ante perturbacións como catástrofes, crises sanitarias ou episodios de desabastecemento de produtos básicos.

**Estado de excepción**

Pódense suspender os dereitos recollidos nos artigos:
*17.1 e 2: Detención sen gardar os previsto na lei. Detención preventiva sen límite de tempo.
*18: suspensión dos dereito relacionados coa intimidade. A policía pode entrar en calquera domicilio, por calquera causa e sen orde xudicial. Suspensión do segredo das comunicacións de calquera tipo: postal, telefónica, informática.
*19: suspensión do dereito á libre circulación, tanto por España como para entrar ou saír do país.
*20, apartados 1, a) e d), e 5: suspensión do dereito de expresión e uso da censura nos medios de comunicación, secuestro e peche de medios de comunicación, sen necesidade de sentenza xudicial.
*21: suspensión do dereito de reunión.
*28, apartado 2: suspensión do dereito de folga.
*37, apartado 2: completa o anterior, suspensión do dereito a medidas de conflito colectivo no ámbito laboral.

**Estado de sitio**

Suspéndense os mesmos dereitos que no estado de excepción, máis:
*17, apartado 3: suspéndense o dereito a ser informado das causas da detención, o dereito a non declarar e o dereito a ser asistido por un avogado.

Até hoxe en día nunca se aplicaron nin os estados de excepción nin o de sitio. Só se aplicou o estado de alarma en dúas ocasións:
* Durante a folga de controladores aéreos do ano 2010.
*Durante a pandemia de COVID de 2020, neste caso a declaración prorrogouse en varias ocasións, adaptando o contido a cada momento.

## Título II: Da Coroa
Esta título ocupa do artigo 56 ata o 65.
### Definición e funcións
O título empeza cunha declaración xeral como definición da institución:
O Rei é o Xefe do Estado, símbolo da súa unidade e permanencia, arbitra e modera o funcionamento regular das institucións, asume a máis alta representación do Estado Español nas relacións internacionais, especialmente coas nacións da súa comunidade histórica, e exerce as funcións que lle atribúen expresamente a Constitución e mailas leis.
**Funcións**

Funcións que exixen refrendo:

* A sanción e a promulgación das leis.

* A convocatoria e disolución das Cortes Xerais e a convocatoria de eleccións.

* Convocar a referendo.

* Propoñer candidato a Presidente do Goberno e, no seu caso, nomealo.

* Nomear e separar aos membros do Goberno, a proposta do seu Presidente.

* Expedi-los decretos acordados no Consello de Ministros, conferi-los empregos civís e militares e a concesión de honores e distincións.

* Ser informado dos asuntos de Estado e presidir, a estes efectos, as sesións do Consello de Ministros, cando o estime oportuno, a petición do Presidente do Goberno.

* O mando supremo das Forzas Armadas.

* O exercicio do dereito de graza de acordo coa lei, que non poderá autorizar indultos xerais.

* O Alto Padroado das Reais Academias.

* Acreditar aos embaixadores e a outros representantes diplomáticos.

* Manifestación do consentimento do Estado para se obrigar internacionalmente por medio de tratados.

* Previa autorización das Cortes Xerais, declarar a guerra e facer a paz.

Funcións que non exixen refrendo:

* O Rei recibe dos Presupostos do Estado unha cantidade global para sustento da súa Familia e Casa, e distribúe libremente a mesma.

* O Rei nomea e releva libremente aos membros civís e militares da súa Casa.

El-Rei é inviolable e non está suxeito a responsabilidade. E dicir, non pode ser xulgado nin polo que diga nin polo que faga. Co tempo, e conforme se foron coñecendo actos cometidos polo Rei, esta inviolabilidade foi cada vez máis posta en cuestión.

### Sucesión
O segundo tema que trata é o da sucesión. Os titulares da coroa son El-Rei Xoán Carlos I de España e os seus descendentes. Dando prioridade ao home sobre a muller. Isto di, por exemplo, Sabino Fernández Campo, que foi secretario xeral e xefe da Casa Real:"Pero lo que parece aconsejable, refiriéndonos al tema concreto de la sucesión, y dentro de este proceso de acomodación [da Constitución] a una realidad actual, es situar en igualdad de condiciones al hombre y a la mujer en lo que se refiere a la sucesión a la Corona y evitar la actual postergación que con respecto a la última se produce hoy en día, contradiciendo el espíritu general que inspira el artículo 14 de la Constitución"

## Título V: Do Goberno e da Administración
Cláusula de salvagarda, que evita que a situación de goberno interino se alongue sen límites, como pode suceder noutros países.

## O sistema político e as autonomías 
### O sistema político 
miniatura|Monumento á Constitución Española en Vilagarcía de Arousa (2003): Artigo 1.2: *A soberanía nacional reside no pobo español, do que emanan os poderes do Estado*.
A ideoloxía liberal impregna a Constitución e o sistema político. A monarquía constitucional é a forma de Estado, cun rei, Xoán Carlos I de Borbón, herdeiro lexítimo dos dereitos dinásticos de Afonso XIII, traspasados pola abdicación de Xoán de Borbón en maio de 1977. Os poderes do monarca están limitados e enumerados na Constitución.

A división de poderes (lexislativo, executivo e xudicial), idea fundamental no pensamento liberal, é o eixe do sistema político. Na base, a soberanía nacional permite a elección, por sufraxio universal (homes e mulleres maiores de 18 anos), dos representantes do pobo soberano nas Cortes. Exercen o poder lexislativo entre as dúas cámaras, o Congreso dos Deputados e o Senado, elixen o Presidente do Goberno e controlan a acción do poder executivo.

O Presidente do Goberno desempeña o poder executivo coa axuda do seu consello de ministros.

O poder xudicial recae nos xuíces, cargo ao que se accede mediante oposición pública, e no xurado popular, formado por cidadáns elixidos por sorteo en cada xuízo. O Tribunal Constitucional controla que as leis e as actuacións da administración pública se axusten á Carta Magna.

### As autonomías 
[miniatura|Monumento á Constitución en [Campolongo, Pontevedra|Campolongo (Pontevedra), co texto do preámbulo.]]
A Constitución de 1978 rompe unha tradición centralista iniciada en 1700 por Filipe V. Como intento de solución para o problema rexional e as reivindicacións dos grupos nacionalistas vasco e catalán, sen esquecer as minorías nacionalistas galegas, valencianas, canarias e andaluzas, créase un novo modelo de Estado descentralizado, no cal cada rexión convértese nunha comunidade autónoma con autogoberno, parlamento autonómico, tribunais de ámbito rexional e un Estatuto de autonomía, que establece o modelo e as competencias que pode asumir.

A Carta Magna establecía dúas posibilidades de autonomía. As nacionalidades históricas, Cataluña, País Vasco e Galicia, seguirían unha vía rápida e con maiores competencias (aplicación do artigo 151). Andalucía tamén conseguiu o título de nacionalidade histórica, grazas a que así o solicitaron a maioría dos seus concellos e foi ratificado en referendo o 28 de febreiro de 1980.

O resto de rexións rexeríase polo artigo 143, agás Navarra (que se constituía en Comunidade foral respectando a súa peculiar tradición foralista). A concesión da autonomía demorouse máis no tempo e a transferencia de competencias foi máis lenta.

Entre o 18 de decembro de 1979, cando se aprobaron os primeiros Estatutos de Autonomía de Cataluña e do País Vasco, e febreiro de 1983, todas as rexións constituíronse en Comunidades Autónomas. Os dous últimos Estatutos de Autonomía foron os de Ceuta e Melilla (1995), establecéndose como Cidades Autónomas.

De forma paulatina, durante os últimos vinte anos, o Estado transferiu competencias ás Comunidades Autónomas. Dúas das últimas materias que se transferiron foron sanidade e educación. Hoxe en día, cada unha das Comunidades Autónomas pode lexislar en cuestións sanitarias e educativas de xeito diferente ao resto de España.

## Título X. Da reforma constitucional 
A Constitución, finalmente, establece o seu propio procedemento de reforma. Concretamente establécense dous procedementos distintos segundo sexa o tipo de reforma ou a parte da Constitución que se vaia reformar.

A iniciativa da reforma corresponde ao Goberno, o Congreso ou o Senado. Tamén as asembleas lexislativas autonómicas poden solicitar aos tres anteriores a adopción dun proxecto ou proposición de lei.

Para a reforma constitucional non se admite a iniciativa lexislativa popular.
### Procedemento agravado
**Ámbito de aplicación:**
*Reforma da Constitución enteira.
*Reforma da sección 1ª do capítulo II do Título I: dereitos fundamentais e liberdades públicas.
*Reforma do capítulo II: da Coroa.
**Procedemento**

A reforma ten que seguir un procedemento bastante longo no que ten que superar obrigatoriamente unha serie de pasos:
*Aprobación do principio de reforma: as dúas cámaras aproban que se inicie unha reforma constitucional.
*Disolución das Cortes e convocatoria de eleccións.
*As novas Cortes repiten o primeiro paso, volven a aprobar o principio de reforma.
*Aprobación do novo texto reformado.
*Referendo de ratificación.

### Procedemento ordinario
Os proxectos de reforma parcial da Constitución que non afecten a ningunha dos títulos ou capítulos antes mencionados seguen o seguinte procedemento:
*Aprobación das propostas por unha maioría de 3/5 das dúas Cámaras.
*Se non se conseguen estas maiorías nomearase unha comisión paritaria Congreso-Senado que presentará un texto para a súa aprobación.
*Se tampouco se aproba ábrese outra vía, aprobación por maioría absoluta do Senado e por 2/3 do Congreso.
*Unha vez aprobada pode ser sometida a referendo de ratificación se no prazo de 15 días o solicita 1/10 parte dos membros de calquera das Cámaras.

### Reformas 
A Constitución española foi modificada tres veces e, en ningún dos casos, se propiciou por iniciativa dos partidos senón doutras instancias.
*A primeira, *Artigo 13.2*, para estender aos cidadáns da Unión Europea, consonte co Tratado de Maastricht o sufraxio ou dereito a voto activo que xa existía (ser electores), e o pasivo, que é o que se introduce agora (ser elixibles como candidatos nos comicios locais). Esta reforma constitucional entrou en vigor o 28 de agosto de 1992.

*A segunda, *Artigo 135*, redactado polo artigo único da Reforma da Constitución Española de 27 de setembro de 2011 («B.O.E.» 27 setembro). O que se buscaba era garantir a estabilidade presupuestaria de tal xeito que ningunha administración pública (local, autonómica, centrar) gastase máis do que ingresa. Foi unha demanda imposta dende Bruxelas para evitar a intervención das contas españolas durante a crise económica posterior a 2008. Vixencia: 27 de setembro de 2011.
miniatura|O presidente Zapatero asinando a reforma constitucional de 2011.

* A terceira. *Artigo 49*.A reforma consistiu, básicamente, en mudar a expresión "diminuídos" por "persoas con discapacidade". A modificación xa se intentara en 2018 mediante unha comisión do Congreso mais quedara en suspenso por mor do adiantamento electoral de 2019. Propúxose, de novo, no Congreso en setembro de 2021, mais o PP e Vox, votaron en contra. Finalmente, nunha proposición donxunta do presidente Pedro Sánchez e de Alberto Núñez Feijoo como novo líder do PP, a finais de 2023, se levou a cabo a modificación.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Constitución

### Ligazóns externas 
* BOE n. 311 de 29/12/1978  
* Constitución española de 1978 (texto consolidado).
* Constitución española de 1978 (texto en galego)