Adiguesia

[miniatura|Mesquita en [Maikop.]]
[miniatura|O [río Kubán en Jatukái, nordeste da república.]]
[miniatura|O [encoro de Krasnodar, cos pobos de Pshikuijabl (esquerda) e Tauijabl (dereita).]]
A **República de Adiguesia** (en , *"Adygeia"*; en ) é un suxeito federal (unidade administrativa) da Federación Rusa, unha república enclavada dentro do krai de Krasnodar.

A República de Adiguesia está situada nas montañas do norte do Cáucaso, descendendo cara á fértil chaira do Kuban. A súa extensión é de 7.800 km² e a súa poboación é de 440.327 habitantes (2011). Os principais grupos étnicos na actualidade son o adigueo e o ruso. A república está organizada en 2 cidades, 7 distritos, 5 comunidades urbanas e 55 distritos rurais. A capital da república é Maikop e as principais cidades ou asentamentos de tipo urbano son Adygueisk, Enem e Yablonovski. Os ríos Kuban, Laba, Belaya e o conxunto de Adiguesia forman parte importante da tradición histórica da república que formaba parte da Gran ruta da seda cara a Asia, durante a Idade Media. A cultura de Maikop, estudada polos arqueólogos, representa o legado prehistórico da zona.

Os adigueos, que lle dan o nome á república, son os habitantes máis antigos do nordeste do Cáucaso e foron coñecidos en Europa como os circasianos a partir do século XIII. O circasiano (occidental) é idioma oficial da república (canda o ruso), e forma parte do grupo abkhazo-adigueo das linguas do Cáucaso.

## Xeografía 
A república de Adiguesia está no sueste de Europa, nas vertentes setentrionais do Gran Cáucaso, que cruzan a república polo sur, e nas chairas aluviais do Kuban. O 40 % do seu territorio está cuberto de bosque temperado de caducifolios (faia, carballo, carpe, pradairo).
miniatura|Topografía de Adiguesia (en ruso).
O territorio encóntrase sucado de ríos da cunca do Kuban, río que debuxa co seu curso parte da fronteira setentrional da república co veciño krai de Krasnodar. Entre eles cabe destacar:
* O río Belaya.
* O río Chojrak.
* O río Daj.
* O río Fars.
* O río Jodz.
* O río Kisha.
* O río Laba (que forma parte da fronteira oriental da república).
* O río Psekups.
* O río Pshish.
* O río Sajrai.
* O río Kurdzhips.

Non existen na república lagos de importancia, aínda que si que existen varios encoros a destacar: o encoro de Krasnodar (a parte que queda semiillada antes da desembocadura do Belaya chámase *Tshiski*, era un encoro previo), o encoro Shapsug, o encoro de Oktiabrski e o de Shendzhi.

A república é atravesada na súa zona meridional polo Gran Cáucaso, polo que se encontran nesta zona varios picos de importancia: o monte Chugush (3.238 m.), o monte Fisht (2.868 m.), o monte Oshten, o monte Pseashjo e o monte Shepsi.

### División administrativa 
[miniatura|200px|División administrativa de Adiguesia:
1.Cidade de [Maikop.2.Cidade de Adygeisk.3.Raión de Guiaguinskaya.4.Raión de Koshejabl5.Raión de Krasnogvardeiskoye6.Raión de Maikop7.Raión de Tajtamukai8.Raión de Teuchezh9.Raión de Shovgenovski.]]

Divídese en 2 ókrug urbanos (Maikop e Adygeisk) e 7 raións:
* Raión de Guiaguinskaya
* Raión de Koshejabl
* Raión de Krasnogvardeiskoye
* Raión de Maikop
* Raión de Tajtamukai
* Raión de Teuchezh
* Raión de Shovguenovski

### Principais localidades (2010) 
* Maikop: 144.249 hab.
* Yablonovski: 25.500 hab.
* Enem: 18.200 hab.
* Guiaguinskaya: 15.000 hab. (2008)
* Adygeisk: 12.200 hab.
* Janskaya: 11.100 hab. (2008)
* Tulski: 10.600 hab.
* Krasnogvardeiskoye: 9.000 hab. (2008)
* Koshejabl: 7.700 hab. (2008)
* Kamennomostski: 7.500 hab.
* Dondukovskaya: 6.500 hab. (2008)
* Krasnooktiabrski: 5.400 hab. (2008)
* Tajtamukai: 5.200 hab. (2008)

## Historia 
O territorio formaba parte da antiga Circasia até que foi incorporado a Rusia en 1864. Isto provocou emigración cara ao Imperio Otomán de numerosos circasianos e a colonización por parte de poboación rusa. Os que quedaron asentáronse nas chairas da beira esquerda do Kubán.

En maio de 1917 ambas etnias uníronse na "Alianza do Cáucaso Setentrional e Daguestán", reuníndose un Comité Central en Vladikavkaz. Non obstante, o país sería campo de batalla entre os menxeviques xeorxianos, os rusos brancos de Aleksandr Kolchak e os bolxeviques. O 15 de decembro constituíse en república laica e en maio de 1918 proclamouse independente.

En 1919-1920, os kabardinos e algúns adigueos uníronse á revolta de Uzun Hadji, pero os cosacos do Terek deron apoio a Anton Denikin, que asolou o país. Os exiliados apoiaron a Unión de Repúblicas do Cáucaso, creada en París o 10 de xuño de 1921, pero Iosif Stalin creou no interior, en agosto de 1921, a Federación de Repúblicas do Cáucaso ou *Gorskaya ASSR*, da que formarían parte os kabardinos e os "circasianos do alto Kuban", mentres que os do baixo Kubán pasaron a territorio de Krasnodar.

O 27 de xullo de 1922 foi creado a óblast autónoma Cherquesa dentro da República Socialista Federativa Soviética de Rusia, nos territorios da óblast de Kuban-Mar Negro. O 24 de agosto o seu nome mudou a Óblast Autónoma Adiguea Cherquesa. O 17 de outubro de 1924 foi transferida ao recentemente creado krai do Cáucaso Norte.

Foi renomeado como Óblast Autónoma Adiguea en xullo de 1928. O 10 de xaneiro de 1934 foi separada do krai do Cáucaso Norte ao crearse o krai de Azov-Mar Negro, no que se incluíu. En 1936, Maikop foi declarada centro administrativo da óblast autónoma, co que se ampliou o seu territorio. En 1962 incluíuse o actual raión de Maikop. A óblast foi incluído na krai de Krasnodar ao crearse este o 13 de setembro de 1937.

O 3 de xullo de 1991 foille concedido o status de república socialista soviética e a partir do 24 de marzo de 1992 converteuse na República de Adiguesia.

## Política 
Adiguesia converteuse nunha república da Federación Rusa en 1991. O seu primeiro presidente foi Aslan Alievich Dzharimov. A constitución da república foi adoptada en maio de 1995 e está baseada en principios fundamentais de pertenza voluntaria á Federación Rusa, a preservación da unidade e integridade do país, a defensa dos intereses dos diferentes grupos de poboación da república, e a paz e a harmonía das diferentes etnias de Adiguesia.

O xefe de goberno en Adiguesia é o Xefe (chamado Presidente até maio de 2011), quen é nomeado para un período de cinco anos. O dominio da lingua adiguea é un requisito previo para o candidato.

O Xefe en 2011, Aslan Tjakushinov (desde o 13 de xaneiro de 2007), sucedeu a Hazret Sovmen, nomeado por Vladimir Putin, aínda que unicamente lograra o 2% dos votos en 2002. Non obstante, existe tamén un Consello de Estado (*Jase*) elixido directamente. A república envía tres representantes ao parlamento da Federación Rusa, un á Duma Estatal e dous ao Consello da Federación.

## Composición étnica (2002) 
A poboación da república está composta polos seguintes grupos étnicos:
* rusos: 64,5 %
* adigueos: 24,2 %
* armenios: 3,4 %
* ucraínos: 2 %
* O 5,9 % restante está composto principalmente por kurdos, tártaros, belarusos, xitanos, gregos, azerís, alemáns, chechenos etc.

## Relixión 
A maioría da poboación é cristiá ortodoxa, arredor do 70 %. O 25 % son musulmáns, entre eles a maioría dos adigueos, que son sunnitas.

## Educación e cultura 
[miniatura|[Shendzhi, localidade do noroeste da república.]]
[miniatura|Estación de ferrocarril de [Maikop.]]
O adigueo (*Adyghabze*) é un dos membros do grupo das linguas caucásicas do noroeste. É idioma oficial da república canda o ruso.

Hai 8 museos estatais e 23 públicos na república. O maior deles é o Museo Nacional da República de Adiguesia en Maikop.

A Universidade Estatal Adiguea e a Universidade Tecnolóxica Estatal Adiguea, ambas en Maikop, son as dúas entidades de educación máis importantes de Adiguesia.

## Economía 
[miniatura|[Meseta Lago-Naki, no suroeste da república.]]
[miniatura|[Guzeripl, no sur da república.]]
A agricultura é o principal recurso económico (xirasol e tabaco), ademais do sector das manufacturas. Maikop é un centro industrial, destaca a industria alimentaria, principalmente, muíños de gran e aceite. Non obstante, as principais industrias da rexión atópanse no veciño Krasnodar (ferramentas, instrumentos de precisión, compresores e refinaría de petróleo). En canto aos recursos naturais, cabe destacar as súas reservas de petróleo e gas natural. Tamén son importantes os depósitos de ouro, prata, ferro e tungsteno.

## Transporte 
A rede ferroviaria entre Armavir e Sochi pasa ao norte de Maikop. Á altura de Belorechensk, no veciño krai de Krasnodar, nace un ramal que se dirixe a Maikop e Kamennomostski (estación *Jadzhoj*). A liña que une Krasnodar e Crimea atravesa a sección noroeste da república por Yablonovski e Enem.

Hai un pequeno aeroporto en Maikop (código ICAO: UKRM) e un en Enem (URKS).

## Personalidades 
* Kirimize Jadzhemusovich Zhane (1919-1983), novelista e poeta adigué e soviético.
* Tembot Magometovich Kerashov, escritor adigué, galardoado co Premio Estatal da URSS.
* Asia Aslanovna Yeutyj (1962-), ourive.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Páxina da República de Adiguesia 
* Estatísticas demográficas de Adiguesia 
* Páxina do Museo Nacional de Adiguesia. 
* Natureza de Adiguesia 
* Sitio web de noticias sobre Adiguesia