Balea vasca

miniatura|250px|Debuxo duna balea vasca.
miniatura|250px|O característico *sopro* en "V" da balea vasca.
miniatura|250px|Fotografía aérea duna femia de balea vasca co seu baleato.
A **balea vasca**, tamén coñecida como **balea franca setentrional**, ou **balea franca do Atlántico**. *Eubalaena glacialis* Müller, 1776, é unha especie de cetáceo misticeto da familia dos balénidos.

É unha das tres especies do xénero *Eubalaena*, as coñecidas como baleas francas, que anteriormente foron clasificadas como unha soa especie, e que son denominadas así (*baleas francas = baleas fáciles de cazar*) porque nadan lentamente, son moi confiadas e, cando morren, flotan na auga, o que facilita moito os labores dos baleeiros que as cazaban.

Debido á excesiva caza á que foi sometida a especie desde a Idade Media e, sobre todo, desde o inicio da súa caza industrial a finais do século XIX, con barcos modernos de casco metálico e, sobre todo, desde a invención do canón lanza arpóns, e dos arpóns explosivos, a especie quedou, a finais do século XX, en serio perigo de extinción.

Na actualidade encóntrase entre as baleas máis ameazadas do planeta.

## Características 
É a especie máis pequena da familia dos balénidos, cunha lonxitude total de entre os 11 e os 18 m,

O aspecto xeral do corpo é cilíndrico, desde o ollo até á metade do dorso. A cabeza é grande, representando un cuarto da lonxitude total do corpo (pero proporcionalmente máis pequena que na balea de Groenlandia, que supón un terzo da lonxitude total), e leva dorsalmente, cerca do extremo da mandíbula superior, unha excrecencia córnea, frecuentemente infestada de parasitos; outras similares, máis pequenas, encóntranse con frecuencia detrás desta principal. Como as demais especies do xénero, carece de aleta dorsal, e as pectorais son anchas, cos bordos arredondados, e a aleta caudal é de grande envergadura, cunha fendedura central ben marcada no bordo posterior, separando os dous lobos. A mandíbula superior é estreita, moi arqueada, e cunha concavidade que aloxa o *labio* inferior, que é moi alto e co bordo superior convexo. Non presenta dobras gulares.

A subpoboación do Atlántico oriental é moito menor. Antano estendíase desde as costas de Islandia e Noruega até as do mar Cantábrico (incluídas as galegas), pasando polas de Irlanda, as occidentais da Gran Bretaña, as francesas desde a Bretaña até o golfo de Biscaia,
 
### Reprodución 
Pouco se sabe da reprodución desta especie. Emparéllanse a finais do inverno. A xestación dura un ano, e o período de lactación probabelmente de 6 a 7 meses.

O ano seguinte produciuse o primeiro intento de crear unha *Conferencia Internacional Baleeira*, pero só asistiron dous dos membros convocados, Gran Bretaña e Noruega. Alemaña enviou un observador coa misión de deixar en claro que quería "completa liberdade de acción, pois era o principal consumidor mundial de aceite de balea". celebrada en Estocolmo aprobou unha proposta que recomendaba unha moratoria de dez anos na caza comercial de cetáceos para permitir que as poboacións destes animais puideran recuperarse.

En 1982 a CBI determinou o fin da caza comercial, a través dunha moratoria internacional sobre a caza de baleas, que se fixo efectiva na campaña 1985-1986 (e que se coñece como *a moratoria de 1986*).

### Ameazas actuais 
As principais ameazas que actualmente pesan sobre a especie son:
miniatura|Restos dunha balea vasca despois chocar coa hélice dun barco.
[miniatura|220px|Balea vasca de 2 anos de idade varada en [St Augustine Beach (San Agustín, Florida) á que se lle fixo unha autopsia.]]

* Colisións con buques: o 7 % dos animais teñen marcas de feridas producidas por hélices de buques e en torno ao 20 % da mortalidade débese a colisións con barcos.De 45 casos de mortes rexistrados no período 1970-1999, o 35,5 % debéronse a colisións con barcos.A gran flotabilidade desta especie fai difícil a inmersión como resposta ao acercamento dun buque. Ademais, a súa capacidade de manobra durante o ascenso á superficie é limitado. 
* Tamaño reducido da poboación: mediante análises de ADN comprobouse que a variabilidade xenética á moi reducida, o que suxire que hai menores taxas de fertilidade, fecundidade e supervivencia das crías. 
* Produtividade do hábitat: un estudo suxeriu que a poboación actual pode representar a capacidade de carga do hábitat hoxe en día, o cal parece improbábel, xa que non hai evidencia de cambios oceanográficos.
* Contaminación: encontráronse niveis altos de PCB, seguido en importancia por DDT. Porén, aínda que as concentracións de PCB aumentan coa idade nos machos, a acumulación de contaminantes na graxa mostra variacións que se deben á inxestión de alimento en distintos sitios e á eliminación dalgúns contaminantes durante a diminución de lípidos no inverno.

## Estado de conservación 
Nos últimos tempos a situació do status da poboación de *Eubalaenas glacialis* foi cualificada:
* 1994 – En perigo (Groombridge 1994) 
* 1990 – Vulnerábel (IUCN 1990) 
* 1990 – En perigo (*IUCN* 1990) 
* 1988 – En perigo (*IUCN Conservation Monitoring Centre* 1988) 
* 1986 – En perigo (*IUCN Conservation Monitoring Centre* 1986) 
Na actualidade a IUCN, tendo en conta que a diminución da poboación desta especie foi moi importante desde hai tres xeracións, e que se determinou que o número de femias reprodutivamente activas era de 70 animais en 1998, e que, incluso admitindo a posibilidade de que algunhas baleas nais foran omitidas no catálogo de identificación, isto significa que o número total de individuos maduros (é dicir, reprodutivamente activos) está moi por debaixo do límite de perigo, seguiu considerando a especie *en perigo de extinción*.

A UICN estima que a subpoboación do Atlántico occidental é neste momento duns 250 individuos, e a do oriental, se é que existe, debe ser seguramente moi pequena (menos de 50 individuos maduros). Se esta subpoboación europea se avaliase separadamente, sería clasificada como *en perigo crítico* ("CR"), ou posibelmente como *extinta* ("EX").

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Carwardine, Mark (1995): *Ballenas, delfines y marsopas*. Barcelona: Ediciones Omega. ISBN 84-282-1037-3.
* Díaz d'a Silva, J. I. e Cartelle, Y. (2007): *Guía dos mamíferos de Galicia*. A Coruña: Baía Edicións. ISBN 978-84-96893-20-7.
* Duguy, R. e Robineau, D. (1987): *Guía de los mamíferos marinos de Europa*. Barcelona: Ediciones Omega. ISBN 84-282-0811-5, pp.&nbsp;140–142.
* Hoare, Philip (2010): *Leviatán o la ballena*. Ático De Los Libros. ISBN 978-84-937809-4-4.
* Lahuerta Mouriño, Fernando e Francisco X. Vázquez Álvarez (2000): *Vocabulario multilingüe de organismos acuáticos*. Santiago: Xunta de Galicia. ISBN 84-453-2913-8. 
* Penas Patiño, X. M. e Piñeiro Seage, A. (1989): *Cetáceos, focas e tartarugas mariñas das costas ibéricas*. Santiago: Xunta de Galicia. Consellería de Pesca, Dirección Xeral de Formación e Promoción Social Pesqueira. ISBN 84-453-0072-5. 
* Pérez Alberti, A. (dir.) (1982): *Xeografía de Galicia. Tomo I. O medio*. A Coruña: Edicións Sálvora. ISBN 84-85779-12-6.
* Perrin, William F., Bernd Würsig & J. G. M. Thewissen (eds.) (2002): *Encyclopedia of Marine Mammals*. 2ª ed. San Diego: Academic Press. ISBN 978-0-12-373553-9
* Schokkenbroek, Joost C. A. (2008): *Trying-out: An Anatomy of Dutch Whaling and Sealing in the Nineteenth Century, 1815-1885.* Amsterdam: Aksant Academic Publishers. ISBN 978-90-5260-283-7.
* Tobío Fernández, L. (1927): "Aportazón ó estudo da historia da pesca da balea nas costas da Galiza", en *Arquivos do Seminario de Estudos Galegos* I, 1927, 89-93.
* Tönnesen, J. N. & Arne Odd Johnsen (1982): *The history of modern Whaling.* Londres: C. Hurst & Co. ISBN 978-0-905838-23-6; Canberra: Australian National University Press. ISBN 978-0-7081-0749-2; Berleley: University of California Press. ISBN 0-520-03973-4.
* Valdés Hansen, F. (2010): *Los balleneros en Galicia (siglos XIII al XX)*. A Coruña: Fundación Barrié de la Maza. ISBN 978-84-95892-78-2.
* Wilson, D. E. & Reeder, D. M. (eds.) (2005): *Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference*. Third edition. ISBN 0-8018-8221-4.

### Outros artigos 
* Cetáceos
* Misticetos
* Balénidos
* Baleas francas
* Caza de baleas
* Caza de baleas en Galicia

### Ligazóns externas 
* Ballena de los vascos - *Eubalaena gacialis* (Müller 1776) Museo de Ciencias Naturales. CSIC. Enciclopedia virtual de los vertebrados españoles. 
* *Eubalaena glacialis* en ADW.