Claudio Abbado

**Claudio Abbado**, nado en Milán o 26 de xuño de 1933 e finado en Boloña o 20 de xaneiro de 2014, foi un director de orquestra italiano. En 2013 foi nomeado senador vitalicio no Senado de Italia. Abbado estivo á fronte de catro das institucións máis importantes da música europea, o Teatro alla Scala de Milán, a London Symphony Orchestra, a Wiener Staatsoper, e a Berliner Philharmoniker. O seu interese por formar e achegar a música clásica á xente nova materializouse en proxectos como a European Union Youth Orchestra en 1978 ou a Gustav Mahler Jugendorchester en 1986. Abbado destacou tamén pola difusión da música contemporánea, especialmente do compositor italiano Luigi Nono, de quen estreou varias obras.

Abbado foi considerado por moitos, xunto con Riccardo Muti, un dos sucesores da tradición italiana encarnada por Arturo Toscanini e Victor de Sabata.

## Traxectoria 
### Primeiros anos 
Claudio Abbado naceu en Milán en 1933 no seo dunha familia de músicos. Seu pai, Michelangelo Abbado, era mestre de violín no prestixioso Conservatorio "Giuseppe Verdi" da capital lombarda, e posteriormente director adxunto desta institución; súa nai, Maria Carmela Savagnone, era pianista e escritora infantil; seu irmán máis vello, Marcello Abbado, é pianista e compositor, e foi director do conservatorio milanés entre 1973 e 1996. Abbado tiña outros dous irmáns: Luciana Abbado Pestalozza, fundadora do Festival MilanoMusica, e Gabriele Abbado, arquitecto.

A súa vocación musical chegou a unha idade moi curta, como lembraba nunha entrevista a *La Symphonie des chefs*:

De pequeno presenciou a moitos grandes músicos do seu tempo, e lembraba como odiaba ver a Toscanini nos ensaios: "Era horrible para as súas orquestras, todos eses berros". O propio Claudio escribiu nunha parede dun edificio público "Viva Bartók", o que motivou que a Gestapo fose na busca do "partidario de Bartók". Durante o tempo de estudos no conservatorio milanés, Abbado comezou a tocar o órgano en varias igrexas para gañar algúns cartos, como posteriormente lembraba: Posteriormente trasladouse a Siena, onde continuou a súa formación como director nos prestixiosos cursos de verán da Accademia Musicale Chigiana, onde coñecería ao director indio Zubin Mehta, que estudaba dirección en Viena e que se convertería nun grande amigo seu. Outra influencia moi destacable na formación de Abbado como director foi a asistencia aos ensaios dos grandes directores da época, nos que se coaba xunto con Mehta.

Tras gañar a Serge Koussevitzky Competition no Tanglewood Music Festival (Estados Unidos) por diante de Zubin Mehta en 1958, xurdíronlle numerosos compromisos para dirixir óperas en Italia, debutando como director en Trieste. Despois declararía:

miniatura|Claudio Abbado en 1965.
Dende ese momento o éxito da súa carreira, tanto como director sinfónico como operístico, foise incrementando, se ben ao seu regreso a Europa ensinou música de cámara en Parma. Nestes inicios como director comezou dirixindo diversas orquestras na súa Italia natal, antes de aceptar invitacións de orquestras estranxeiras na segunda metade dos anos 60. Non foi ata 1960 cando Abbado debutou na súa cidade natal, Milán, no emblemático Teatro alla Scala con motivo do tricentenario do nacemento de Alessandro Scarlatti.

En 1963, despois de dous anos como profesor, gañou en Nova York o Dimitri Mitropoulos Prize para directores, o que lle permitiu traballar durante cinco meses como axudante de Leonard Bernstein na New York Philharmonic. Porén, a oportunidade de Abbado non chegou ata 1965, cando tras escoitalo dirixir á Radio-Symphonie-Orchester Berlin, debutaba coa Wiener Philharmoniker nun concerto do Festival de Salzburgo por invitación de Herbert von Karajan. e ao ano seguinte facíao á fronte da Berliner Philharmoniker.

### La Scala 
[miniatura|esquerda|300px|O [Teatro alla Scala de Milán.]]
En 1968, despois dunha nova aparición no Festival de Salzburgo dirixindo a produción de Jean-Pierre Ponelle de *Il barbiere di Siviglia*, Abbado era designado director permanente do Teatro alla Scala de Milán, un posto difícil e esgotador que poría de manifesto, non só o seu valor como director senón a súa capacidade para forxar orquestras de primeira categoría. Posteriormente ocuparía consecutivamente os cargos de director musical (1971), e director artístico e musical (entre 1977 e 1979).

Chegou daquela, con 35 anos, o seu primeiro contrato como director permanente, antes de ser nomeado director musical en 1971. Os seus vínculos políticos e locais eran valiosos en Milán, onde os sindicatos eran omnipresentes e onde seu irmán Marcello dirixía o Conservatorio. A xubilación do antigo superintendente Antonio Ghiringhelli deixou o camiño aberto á toma de posesión con outros dous "radicais": Paolo Grassi (intendente) e Massimo Bogianckino (director artístico). Chegaba deste xeito o momento para o cambio: modificou profundamente a organización dos programas, ampliando o repertorio aos compositores do século XX (concertos *Musica del nostro tempo*), alongando a tempada, e baixando os prezos das entradas. Abriu o teatro durante as seis semanas de peche anual para presentar de xeito gratuíto óperas filmadas aos obreiros, estudantes, escolares que descubriron a ópera, e mesturando de forma natural a Beethoven coa música contemporánea, e permitindo o acceso ao teatro a un público totalmente novo, grazas tamén á adopción dunha política de entradas baratas. Coa orquestra, ofreceu concertos en fábricas, universidades, escolas superiores, tanto en Milán como noutras cidades como Reggio Emilia (talleres *Musica/realtà*).

En 1977, despois da marcha de Grassi á RAI, Abbado foi nomeado director artístico e musical, sendo Grassi substituído por Carlo Maria Badini. deixando o seu posto ao napolitano Riccardo Muti. Deixaba deste xeito o teatro milanés logo de ter conseguido musicalmente a mellora da súa orquestra e a inclusión do repertorio sinfónico, así como a ampliación do repertorio operístico do teatro, engadindo aos títulos máis destacados do século XX obras contemporáneas como *Le Grand Macabre* de György Ligeti, *Paradise Lost* de Krzysztof Penderecki, *Donnerstag aus Licht* de Karlheinz Stockhausen, ou a ópera de Luigi Nono ''Al gran sole carico d'amore*, encargada especialmente para La Scala. Ademais, durante o seu período no coliseo milanés fundaría tres institucións para promover a música entre a xente nova e impulsar a súa formación: a European Community Youth Orchestra (1978), a Chamber Orchestra of Europe (1981) e a Gustav Mahler Jungendorchester (1986).

### Milán, Londres e Viena 
En 1979 convertíase no 12º director principal da London Symphony Orchestra (LSO), sucedendo no cargo ao alemán André Previn, e compaxinando este posto co que xa tiña. Anteriormente Abbado xa estivera vinculado á orquestra británica, onde ostentou o cargo de Principal Director Convidado entre 1975 e 1979. Do mesmo xeito que fixera no coliseo italiano, durante os anos que permaneceu no cargo de director musical da ópera vienesa, Abbado ampliou e deu un xiro ao repertorio, salientando a estrea tardía da ópera *Fierrabras* de Franz Scubert coa Chamber Orchestra of Europe, da cal era director artístico. Un ano despois de chegar a Viena foi nomeado director musical xeral da capital austríaca, o que o puxo non só á fronte da Wiener Staatsoper, senón tamén da Wiener Philharmoniker, e en 1988 puxo en marcha o Festival Wien Modern, adicado aos clásicos do século XX e a compositores contemporáneos.

Durante o tempo no que Abbado estivo no cargo de director musical da Wiener Staatsoper coincidiu con Klaus Helmut Drese, dimitindo do cargo despois de que este fose substituído por Ioan Holländer en 1991. Aínda así, Abbado mantivo unha constante relación con Austria, e de feito en 1994 lle ofreceron o cargo de director artístico do Festival de Pascua de Salzburgo, fundado en 1967 por Herbert von Karajan, posto que aceptou.

### Etapa na Berliner Philharmoniker 
[miniatura|dereita|300px|O [Berliner Philharmonie, casa da Berliner Philharmoniker.]]
O ano 1989 non comezou ben para Abbado ao sufrir un revés debido á conquista da sucesión de Georg Solti á fronte da Chicago Symphony Orchestra por parte de Daniel Barenboim. Por outra banda, a renovación do seu contrato coa Wiener Staatsoper foi negociado nunhas condicións menos favorables que o anterior. converténdose no segundo director non austríaco ou alemán despois do romanés Sergiu Celibidache (director da orquestra entre 1945 e 1952). A véspera da votación en Berlín, Abbado encontrábase no medio de negociacións coa New York Philharmonic. Antes dirixira a orquestra por primeira vez o 20 de decembro de 1966 e un total de 36 concertos. Algo máis dun mes máis tarde chegaba o primeiro concerto de Abbado como director principal da orquestra berlinesa, foi o 16 de decembro dese mesmo ano, cun programa no que se interpretaron a *Sinfonía Nº 8 en Si menor "Inacabada"* de Franz Schubert, *Dämmerung* de Wolfgang Rihm, a *Sinfonía nº 1 en Re Maior "Titan"* de Gustav Mahler.

Con Abbado á fronte celebrábase o 1 de maio de 1991, no Smetana Hall do Obecní dům de Praga, o primeiro Concerto Europeo para conmemorar a fundación da orquestra ese mesmo día no ano 1882. O concerto, que foi gravado pola televisión, foi retransmitido en directo para moitos países, e contou coa soprano estadounidense Cheryl Studer e o pianista italiano Bruno Canino. Ao mes seguinte dirixía por primeira vez a orquestra berlinesa no Concerto de Waldbühne coa soprano galesa Margaret Price, nun programa no que se escoitaron a *Sinfonía Nº 4 en Sol Maior* de Gustav Mahler e a Suite de *L'oiseau de feu* de Igor Stravinskii. Ese mesmo ano, o director italiano dirixía por segunda e última vez na súa vida o Concerto de Aninovo da Wiener Philharmoniker, logo de telo dirixido en 1988.

O 26 de abril de 1992, Abbado dirixía a Berliner Philharmoniker na reapertura da súa casa, o Berliner Philharmonie, despois de máis dun ano pechado a causa dunha profunda remodelación. Nesta gala a orquestra berlinesa interpretaría o *Gurrelieder* de Arnold Schönberg coa soprano Cheryl Studer, a mezzosoprano Marjana Lipovšek, os tenores Siegfried Jerusalem e Philip Langridge, o baixo Hartmut Welker, a actriz Barbara Sukowa na narración e xunto cos coros Ernst Senff, o Philharmonic e o Coro da Radio de Berlín.

Na Noitevella de 1996 a Berliner Philharmoniker celebraba un concerto con Abbado á fronte nun programa formado integramente por obras de Johannes Brahms, Hector Berlioz e Maurice Ravel xunto coa mezzosoprano Cecilia Bartoli, o violinista Maxim Vengerov, e o Coro da Radio de Suecia. Meses máis tarde, o 3 de abril de 1997, Abbado dirixía á fronte da Berliner Philharmoniker o concerto homenaxe a Brahms co gallo do centenario da súa morte, interpretando *Ein deutsches Requiem* no Musikverein de Viena.

Con motivo do 10º aniversario da morte de Herbert von Karajan, o 16 de xullo de 1999, a Berliner Philharmoniker ofrece un concerto homenaxe ao director austríaco baixo a batuta de Claudio Abbado no que se interpretou o *Réquiem* de Mozart na Catedral de Salzburgo (cidade natal de Karajan) coa soprano Karita Mattila, a mezzosoprano Sara Mingardo, o tenor Michael Schade, o baixo-barítono Bryn Terfel, e o coro da Radio de Suecia.

No ano 2000 diagnosticóuselle un cancro de estómago, o que o obrigou a someterse a unha operación na que se lle estirpou a metade do seu sistema dixestivo, dende aquela os seus problemas de saúde tornáronse máis frecuentes e tivo que manter un estrito réxime vital e alimenticio.

O 3 de marzo de 2002, dous días despois de dirixir o 12º Concerto Europeo en Palermo, a Berliner Philharmoniker e Claudio Abbado embarcábanse nunha xira de despedida do director italiano que duraría dez días e os levaría a Nápoles, Florencia, Ferrara, Brescia, Turín e Viena. Logo desta xira, Abbado finalizaba o seu contrato e deixaba a orquestra despois de tras case 13 anos, sendo substituído polo británico Simon Rattle, quen xa fora nomeado como o seu substituto o 23 de xuño de 1999. Abbado abandonaba deste xeito a orquestra berlinesa despois de ter realizado nela unha renovación que a levou a visitar por primeira vez na súa historia Israel (en 1990), os escenarios de Suramérica e a tocar coa banda rock alemá Scorpions na Exposición Universal de Hannover (estes dous últimos acontecementos no ano 2000).

### Lucerna e Boloña 
[miniatura|esquerda|Abbado en Waldbühne (Berlín) en [2008.]]
En 2003, tras recuperarse do cáncer, Abbado refundou a Lucerne Festival Orchestra, Se ben a refundación da orquestra tivo lugar en 2003, a relación de Abbado co festival suízo remóntase ata 1966, cando o director italiano debutou en Lucerna coa Swiss Festival Orchestra. Porén foi a refundación da orquestra do festival o punto de inflexión que levou o festival suízo a un nivel artístico que poucos festivais puideron experimentar. Á fronte deste proxecto, Abbado mostrou a súa comprensión distintiva da música de cámara como o aspecto da creación musical, o seu amor polo conxunto, de xeito que en lugar dunha gran masa musical, a orquestra era un colectivo que comprendía grupos máis pequenos que tocaban xuntos, este era un dos ideais nos que máis firmemente cría Abbado, de feito el mesmo comezara a súa carreira musical na música de cámara.

Foi tamén director musical e artístico da Orchestra Mozart de Boloña (Italia) dende a súa fundación en 2004 ata a súa morte.

En setembro de 2007, Abbado anunciaba que cancelaría os seus compromisos futuros como director por consello dos seus médicos, mais dous meses despois retomou a súa axenda cun compromiso en Boloña. En xullo de 2011 manifestou que se encontraba nun bo estado de saúde. Foi un dos promotores do proxecto anunciado ese mesmo ano para a construción dun grande Auditorio en Boloña deseñado por Renzo Piano na área da Manifattura delle Arti; o complexo de cerca de 1.800 asentos converteríase na sede estable da Orchestra Mozart, cunha acústica "próxima á perfección", estudada polo grande acústico xaponés Yasuhisa Toyota.

O 30 de agosto de 2013 era nomeado senador vitalicio polo Senado de Italia polo presidente Giorgio Napolitano, ao mesmo tempo que Carlo Rubbia, Renzo Piano e Elena Cattaneo. Catro días antes, o 26 de agosto de 2013, Abbado concluía o seu traballo artístico en Lucerna nun concerto no que se puideron escoitar as notas da Novena Sinfonía de Anton Bruckner, nun concerto que se sentiu como o que posiblemente fora o seu último concerto. A capela ardente, situada na Basílica de Santo Stefano de Boloña, abriuse na tarde do 21 de xaneiro e pechou na medianoite do día seguinte. Centenares de boloñeses e admiradores acudiron a darlle a súa despedida ao *maestro* durante eses dous días. Despois da medianoite, celebrouse unha cerimonia privada para bendicir o seu corpo, que durante esa noite foi incinerado nas proximidades de Boloña.
miniatura|Tumba de Claudio Abbado.

O 27 de xaneiro de 2014, ás 18 horas, o Teatro alla Scala lembrouno coa interpretación, dirixida por Daniel Barenboim, da *Marcia funebre (Adagio assai)'' da terceira Sinfonía ("Eroica") de Ludwig van Beethoven. Nun teatro simbolicamente baleiro e coa porta aberta, a Sinfonía fluíu cara á praza ateigada con 8.000 persoas e pechada ao tráfico para a ocasión. O evento foi retransmitido en directo para todo o mundo por Rai 5, e sen xeoprotección polo sitio web do Teatro, na páxina de YouTube e no sitio da RAI. Ese mesmo día, a modo de reivindicación, o sindicato do Teatro alla Scala levou á Piazza della Scala unha pequena oliveira en recordo á demanda de 90.000 árbores que o director italiano fixera para volver dirixir no teatro lombardo. Nese acto o sindicato fixo a seguinte petición:

Os restos mortais de Abbado foron incinerados e unha urna con parte das súas cinzas foi enterrada no cemiterio da capela do século XV de Fex-Crasta no Val Fex. É unha parte do municipio de Sils-Maria, unha aldea do cantón suízo dos Grisóns onde Abbado tiña unha casa de vacacións.

## Vida persoal 
O fillo do primeiro matrimonio de Claudio Abbado coa cantante Giovanna Cavazzoni, é o director operístico Daniele Abbado. Os dous tiveron tamén unha filla, Alessandra. Do seu segundo matrimonio con Gabriella Cantalupi naceu o seu fillo Sebastiano. Abbado tamén mantivo unha relación coa violinista rusa Viktoria Mullova, e foi o pai do seu fillo máis vello, Misha. O seu sobriño, Roberto Abbado (o fillo do seu irmán Marcello, nado en 1926, que é compositor e pianista), é tamén director de orquestra.

## Labor social 
Claudio Abbado foi un ávido defensor dos novos talentos. Froito deste interese polos novos músicos europeos fundou en 1978 a European Community Youth Orchestra, en 1981 a Chamber Orchestra of Europe, e en 1986 en Viena a Gustav Mahler Jungendorchester, tres orquestras que reuniron a músicos de toda Europa e das que posteriormente xurdiu a Mahler Chamber Orchestra.

Abbado foi chamado "revolucionario" na súa Italia natal por levar a cabo iniciativas de difusión da música clásica para que esta puidese chegar a todo o mundo, levándoa aos cárceres e ás seccións de pediatría dos hospitais, ao considerar que "a educación musical é, en realidade, a educación do home".

En 2013, logo de ser nomeado senador vitalicio, decidiu doar o seu soldo como senador á escola de música de Fiesole, unha pequena localidade italiana situada na Toscana. Para Abbado os principais atributos dun director debían ser:

* Coñecer realmente ben a obra interpretada (incluíndo a vida e obra do compositor).
* Tocar un instrumento, estudado composición e ter un bo sentido do ritmo e bo oído.
* Saber tratar coa xente, entender e respectar a outros músicos.

Abbado confería unha especial importancia ao trato cos solistas, o que seguramente explique o feito de que conseguira establecer longas e gratificantes relacións con solistas de alto nivel como o pianista italiano Maurizio Pollini, a quen coñeceu durante a súa época de estudante e co que traballou dende 1961 e con quen interpretou boa parte dos concertos do repertorio pianístico.

## Discografía 
O traballo discográfico de Abbado abrangue todo o gran repertorio, tanto sinfónico como operístico, dos séculos XIX e XX.
* Premio Ehrenring de Viena en 1973.
* Medalla de Oro Nicolai de Viena en 1986.
* Praemium Imperiale ás Artes do Xapón en 2003.

## Notas 
## Véxase tamén 
125px|dereita
### Bibliografía 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

### Ligazóns externas 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 20px