Decreto de Graciano

miniatura|O *Decreto de Graciano*, obra de dereito canónico do monxe xurista e profesor de teoloxía Graciano.
O **Decreto de Graciano** (en latín *Decretum Gratiani* ou *Concordia discordantium canonum*,é unha obra pertencente ao dereito canónico que, como indica o seu título, trata de conciliar a totalidade das normas canónicas existentes desde séculos anteriores, moitas delas opostas entre si. O seu autor foi o monxe xurista Graciano que o redactou entre 1140 e 1142 e constitúe a primeira parte da colección de seis obras xurídicas canónicas coñecida como *Corpus Iuris Canonici.*

O Decreto de Graciano representa un paso importante para a consolidación do Dereito da Igrexa católica na Alta e Baixa Idade Media. A obra, monumental na súa extensión, constitúe unha achega á unificación xurídica e trátase, por tanto, do froito da actividade doutrinal dun canonista e non dunha política lexislativa pontificia, camiño que viña sendo o máis utilizado ata entón para tal fin. Ao parecer serviuse da axuda dos seus discípulos no mosteiro de San Félix —especialmente de Paucapalea—, que continuaron a súa obra, engadíndolle incluso as chamadas *Paleae.*  Os seus logros no campo do Dereito canónico convertérono nunha eminencia na época e xunto ao prestixio de Irnerioen o campo do Dereito Civil converteron a Boloña no centro do estudo do Dereito por excelencia. Grazas a ambos, tras a proliferación de universidades por toda Europa o Dereito convértese nunha ciencia xurídica independente da Retórica e difúndese por todo o continente, sendo o epicentro de devandita revolución a mesma Universidade de Boloña.

A data, causa e o lugar da súa morte tamén se descoñecen. Probablemente sobreviñéselle antes do III Concilio de Letrán (1179), xa que segundo as crónicas, "sente a ausencia do Mestre", como o chamaban entón. Tamén se descoñece o lugar onde está enterrado aínda que Boloña reivindica a devandita honra e edificou un monumento funerario a Graciano na basílica de San Petronio.

A súa biografía está suxeita a discusión xa que se puido demostrar que a biografía tradicional que nos chegou é falsa no seu maior parte, chegando mesmo a dubidarse de que fose monxe (nas crónicas de Richard Howlett sobre Roberto de Torigni revélase que este afirmaba que Graciano era o bispo de Chiusi) e outros cronistas sitúano como conselleiro do papa Inocencio II (1130-1143) ou de Eugenio II (1145-1163), aínda que o seu estado de monxe está apoiado pola maioría da doutrina. Pola contra si se sabe con total certeza que foi o autor da *Concordia discordantium canonum*.
miniatura|Exemplar do manuscrito orixinal

### Distincións 
A primeira, *Distincións*, divídese en 101 apartados:
* Definicións sobre dereito divino e de costumes, dereito positivo e natural.
* Unha exposición sobre as diferentes fontes utilizadas sobre dereito canónico: dereito escrito, decretos conciliares, decretales papais e dereito romano.
* Unha exposición sobre o clero (regular e secular): oficios, dereitos e deberes e condicións de acceso.
* Unha exposición sobre os bispos.

### *Causae* 
A segunda parte, *Causae*, divídese en 36 apartados e aborda os grandes temas do dereito canónico da época: a simonía, o nomeamento e derrogación de bispos, a duración dos cargos dos membros do clero e a súa derrogación, a herejía e a excomuñón, etc. Para iso formula as *Quaestiones* en forma de subapartados. As *cáusae* revelan supostos de Dereito que se desenvolven mediante o método *Sic et non* elaborando preguntas e respostas. Isto outorga un gran carácter didáctico á obra asemellando cada *cáusae* a un exemplo que dita un profesor aos seus alumnos::
* A primeira versión foi redactada entre 1140 e 1142. É un traballo máis coherente e analítico, cun carácter máis doctrinal, e por iso máis extenso. Pénsase, segundo as crónicas manuscritas de Roberto de Torigny, que esta versión orixinal non contiña as *consecratione*.
* A segunda versión data de 1150 e tómase como unha revisión da primeira. Pon unha énfase moita maior na primacía papal en sintonía coa corrente unificadora do momento que se desenvolvía no contexto do dereito canónico altomedieval. Ademais incluía extractos de dereito romano, mentres que o primeiro non garda relación con esta xurisprudencia.
Anders Winroth establece tamén unha doutrina segundo a cal a segunda versión do texto corresponde a outro autor, que el denomina "Gratiani II" (*Graciano II*), con todo a súa teoría non é compartida de maneira extensa entre os historiadores especialistas e investigadores.

## Fontes 
miniatura|Fragmentos da *concordia discordantium canonum*
miniatura|Fragmentos da *concordia discordantium canonum*
As fontes da *Concordia discordantium canonum* foron a Biblia, as bulas papais, a patrística e os canons pertencentes a concilios e sínodos tanto ecuménicos como nacionais e provinciais, xa fose europeos, africanos ou asiáticos.

### Fontes xerais 
* *Gregorio de Polycarpus* (de Gregorio de San Grisogono) ao redor do ano 1111.
* A *Colección en tres libros* (ou *Tripartita*) e o *Parnomia*, de Yves de Chartres, compostos entre 1111 e 1150, aínda que algúns especialistas dátano en 1123.
* A *Glossa ordinaria* da Vulgata.
* Canons apócrifos.
* Decretos dos concilios xerais e particulares desde o século IV até o Concilio de Letrán II (Segundo Concilio Lateranense).
* Decretales papais desde Dámaso I (366–384) até Inocencio II (1130-1143) (incluídas as Falsas Decretales de Isidoro Mercator).
* Penitenciales.
* Libros litúrxicos: As Sacras Escrituras e a Patrística.
* Costumes e xerarquías episcopais e clericales.
* Os escritos dos Pais da Igrexa.
* *A Colección canónica* de San Anselmo II de Lucca (o Mozo) compilada orixinalmente entre 1036 e 1083. Landau demostrou que Graciano empregou manuscritos na segunda versión.
* Fontes de xuristas romanos (na súa segunda versión).

### Outras fontes dalgúns fragmentos específicos 
* As *Etimologías* de San Isidoro de Sevilla para a DD. 1-9.
* O *Liber de Misericordia et Iustitia* de Algers de Lüttich para a C.1.
* As *Sententiae magistri* para De penitentia e outras seccións.

### Outras supostas fontes 
Segundo Anders Winroth:

O fin último deste traballo foi lograr a unificación xurídica que a Igrexa se propuxo a partir do final da Alta Idade Media, co obxectivo de unificar e deixar atrás o particularismo das Igrexas nacionais creando un poder único e centralizado dentro do dereito canónico. Este movemento denominado reforma gregoriana adoitábase levar a cabo mediante a política lexislativa pontificia, polo que foi novidade o paso importante de consolidacíón motivado pola actividade doctrinal dun canonista. En espera dunha mellor análise aínda se atopan arquivados nesta biblioteca. A súa incidencia nos coñecementos actuais sobre Graciano aínda crean controversia.

## Historiadores e estudosos 
Os historiadores e estudosos de Graciano máis recoñecidos son:
[miniatura|Actualmente consérvanse en [España ao redor de cincuenta manuscritos, dos cales 10 son do século XII ou principios do século XIII.]]
* Anders Winroth: o estudoso máis importante. Autor da obra ''The Making of Gratian's Decretum*, esencial dentro do campo de estudo. Profesor no departamento de Historia da Universidade de Yale.
* Peter Landau: profesor de Dereito, especialista en historia lexislativa alemá e bávara na Universidade de Julius Maximilian de Múnic. O seu traballo sobre as fontes do Decreto de Graciano foi unha das achegas máis relevantes ao tema.
* Manlio Bellomo: profesor de Historia do Dereito italiano da Universidade de Catania, en Sicilia, experto en Dereito común europeo.
* Stephan Kuttner: creador do Instituto de Dereito Canónico Medieval e estudoso desde hai máis de 50 anos da obra de Graciano (especialmente, dos seus comentarios).
* Kenneth Pennington: profesor de Historia eclesiástica e lexislativa na Universidade Católica de América, en Washington. Especialista no período histórico durante o que Graciano desenvolveu a súa obra.
* Robert Somerville: profesor de Relixión e Historia na Universidade de Colombia, Nova York. O profesor Somerville é un experto en altos consellos medievais, cartas papais e, en xeral, en Dereito canónico. 
* Bruce Brasington: especialista en Ivo de Chartres, cuxa obra, Panormia, foi unha importante influencia para Graciano.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Gacto Fernández, Enrique, Juan Antonio Alejandre García e José María García Marín, "Manual Básico de Historia do Dereito: Temas e Antoloxía de Textos", pp.&nbsp;166–167. Lasex, 2006. ISBN 84-922890-0-7
* Landau, Peter, "Gratians Arbeitsplan" (*Plan de Traballo de Graciano*) en "Derecho canónico promovendo". Publicación polo 65 aniversario de Heribert Schmitz. Páxinas. 691-707, 1994. [ISBN 3791715488]
* Landau, Peter, "Neue Forschungen zu vorgratianischen Kanonessammlungen und dean Quellen des gratianischen Dekrets" (*Novas Investigacións a Coleccións de Canons e as Fontes do Decreto de Graciano*), 1984.
* Landau, Peter, "Neue Forschungen zu vorgratianischen Kanonessammlungen und dean Quellen des gratianischen Dekrets" (*Novas Investigacións a Coleccións de Canons e as Fontes do Decreto de Graciano*), 1984.
* Landau, Peter, "Kanones und Dekretalen" (*Canons e* *Decretales*) pp.&nbsp;177–205 e 207-224. ISBN 3-465-01574-6
* Larrainzar González-Peón, Carlos, "A Firma Boloñesa do Decreto de Graciano, *2004*.
* Lenh*e*rr, Titus, "Die Exkommunik*a*tions- und Depositionsgewalt der Häretiker bei Gratian und dean Dekretisten bis zur Glossa ordinaria des Johannes Teutonicus" (A *Excomunión* e *Deposición* *dos* *Herejes* *con* *Graciano* *e o Decreto até Lingua Ordinaria de* *Johannes Teutonicus*), 1987. ISBN 3-88096-342-8
* Munier, Charles, "Lles Sources Patristiques du Droit de L’église du VIIIe au XIIIe Siècle" (*As Fontes* *Patrísticas* do *Dereito eclesiástico* *do* *século VIII* *ao* *século XIII*) *Mulhouse*, *1957*.
* Noonan, John T., "Gratian Slept Here" (*Graciano* *Durmiu Aquí*), un estudo sobre a crónica de Carlo Mesini que redacta unha biografía do Magister Gratianus, pai do *diritto canonico*, pp.&nbsp;35, 145-172), 1979.
* Vello Ximénez, José Miguel, "A Composición do Decreto de Graciano", 2005.
* Winroth, Anders, "The Making of Gratian’s Decretum" (*A Elaboración do Decreto de* *Graciano*), *New York.* *Publicado pola Universidade de Cambridge, 2000. ISBN 0-521-63264-1.''