Porco formigueiro

O **porco formigueiro**, ou **oricteropo**, *Orycteropus afer* (Pallas, 1766), é un mamífero de tamaño medio, propio da África subsahariana, onde vive en sabanas, pradarías e zonas boscosas. Este animal, solitario e de hábitos nocturnos, é a única especie vivente do xénero *Orycteropus*, da familia dos oricteropódidos (*Orycteropodidae*) que, á súa vez, é a única da orde dos tubulidentados (*Tubulidentata*). En consecuencia, está considerado como un fósil vivente, que conserva trazos primitivos que perderon euterios máis avanzados como, por exemplo, a presenza de dez cromosomas.

O aspecto do porco formigueiro semella mesturar orellas de coello, un fociño de porco e unha cola de canguro. Como os osos formigueiros e os pangolíns, o porco formigueiro desenvolveu adaptacións notábeis no seu xeito de alimentación. Ataca directamente niños de formigas e térmites, cunha lingua moi longa e uns dentes especialmente modificados. Utiliza as súas grandes poutas en forma de pá para escavar buratos onde refuxiarse, que despois son empregads por unha multitude de animais unha vez o porco formigueiro os abandona.

Malia que a UICN considera que o status do porco formigueiro é *LC* (pouco preocupante), e que as poboacións desta especie son máis ou menos estábeis, resulta difícil avaliar o seu estado con gran precisión. Podería ser que estivese esmorecendo por mor do crecemento da presenza humana e conseguinte urbanización, a destrución e conversión do seu hábitat en campos de cultivo ou a caza de subsistencia.

## Taxonomía 
### Orde 
A orde dos ***Tubulidentata*** foi descrita en 1872 polo biólogo británico Thomas Henry Huxley.

### Familia 
A familia ***Orycteropodidae*** descibiuna en 1821 o naturalista inglés John Edward Gray, en *London Med. Repos*., **15**: 305.

### Xénero 
A descrición do xénero ***Orycteropus*** débese ao naturalista francés Georges Cuvier, que o fixo en 1798,

### Especie 
Finalmente, a especie ***Orycteropus afer*** describiuna en 1766 o médico e zoólogo alemán Peter Simon Pallas, baixo o nome de *Myrmecophaga afra*.

* *O. a. afer*
* *O. a. adametzi*
* *O. a. aethiopicus*
* *O. a. angolensis*
* *O. a. erikssoni*
* *O. a. faradjius*
* *O. a. haussanus*
* *O. a. kordofanicus*
* *O. a. lademanni*
* *O. a. leptodon*
* *O. a. matschiei*
* *O. a. observandus*
* *O. a. ruvanensis*
* *O. a. senegalensis*
* *O. a. somalicus*
* *O. a. wardi*
* *O. a. wertheri*

### Clasificación dos tubulidentados 
Na actualidade recoñécense, dentro da orde, unha soa familia, con 4 xéneros, tres deles extintos.
* '*Orde *Tubulidentata'''* Huxley, 1872 
** Familia *Orycteropodidae* Gray, 1821
*** Xénero *Orycteropus*  G. Cuvier, 1798
**** *Orycteropus afer* (Pallas, 1766) - porco formigueiro
**** † *Orycteropus crassidens* MacInnes, 1956
**** † *Orycteropus djourabensis* Lehmann, Vignaud, Mackaye & Brunet, 2004
*** Xénero † *Amphiorycteropus* Lehmann, 2009
**** † *Amphiorycteropus abundulafus* (Lehmann, Vignaud, Likius & Brunet, 2005)
**** † *Amphiorycteropus browni* (Colbert 1933)
**** † *Amphiorycteropus depereti* (Helbing, 1933)
**** † *Amphiorycteropus gaudryi* (Forsyth-major, 1888)
**** † *Amphiorycteropus mauritanicus* (Arambourg, 1959)
*** Xénero † *Leptorycteropus* , 1976
**** † *Leptorycteropus guilielmi* Patterson 1976
*** Xénero † *Myorycteropus* MacInnes, 1956
**** † *Myorycteropus africanus* MacInnes, 1956

### Etimoloxías 
O nome da orde, *Tubulidentata*, está composto polo elemento do latín científico *tubuli-*, do xenitivo de *tubulus, i*, diminutivo do latín clásico *tubus*, "tubo", e *dentata*, nominativo plural do adxectivo latino *dentātus, -a, -um*, "dentado", "con dentes". Literalmente: "os que teñen dentes con tubiños".

O da familia, *Orycteropodidae*, constrúese coa adición á raíz *Oryctopod-*, do nome do xénero (*Oriycteropus*) da desinencia *´-idae*, propia dos nomes das familias de animais.

O xenérico, *Oriycteropus*, está formado polo elemento do latín científico *Oryctero-*, tirado do grego antigo ορυκτόσ, -ή -óυ *oryktós, -'ē, -ou*, "escavado", participio do verbo ορύσσω *orýsso*, "escavar", e o elemento do latín científico *-pus*, derivado do grego antigo πούς *poús*, "pé", "pata". Literalmente: "o que escava coas patas".

Finalmente, o nome específico, *afer*, está tomado do adxectivo do latín clásico *Afer, -fra, -frum*, "africano", "africana".

## Características 
### Tamaño e forma corporal 
[miniatura|*Orycteropus afer* [taxidermia|taxidermizado. Museo de Historia natural de Berlín.]]
miniatura|250px|Ilustración dun oricteropo nunha enciclopedioa de 1897.
miniatura|250px|Debuxo dunha sección do maxilar inferior, mostrando os dentes.

O corpo do único representate actual do grupo, o porco formigueiro (*Oryteropus afer*), non responde aos cánones de beleza establecidos para os animais polo home occidental do noso tempo. A súa longa e cilíndrica cabeza, os seus enormes pavillóns auditivos, a súa pel case espida, as fortes uñas das súas patas, os seus desproporcionados cuartos traseiros, e a súa cola como a dun canguro, compoñen a imaxe mesma do grotesco. Pero o seu aire torpe e o seu aspecto desamañado transfórmanse en beleza funcional cando o animal comeza a escavar as súas galerías. Apoiado sobre a cola e as extremidades posteriores, rasca con rapidez e sorprendente rendemento o duro solo africano cos membros anteriores e proxecta con forza, coas posteriores e a cola, a terra removida, operacións todas elas que realiza cunha velocidade tal, que antepón a fuxida á construición dun tobo onde ocultarse cando un repentino perigo o sorprende lonxe do seu refuxio habitual.

É un animal inconfindíbel, do tamaño dun porco, que alcanza unha lonxitude de até os 2 m (incluíndo a cola),

### Aparello dixestivo e alimentación 
; Aparello dixestivio
O porco formigueiro presenta dentes deciduos só no embrión, consistentes en incisivos, caninos e premolares. Na dentición permanen te os pequenos caninos e premolares son rudimentarios e non se utilizan. Os dentes iugais (de catro a sete, normalmente cinco por serie) están en constante crecemento, e caracterízanse por unha estrutura peculiar. Os dentes anteriores teñen forma ovalada. Os posteriores teñen unha forma similar á do número 8. Consisten en numerosos túbulos de paredes de dentina, co centro formado pola cavidade alveolar. 
; Reprodución

Despois dun período de xestación de sete meses nace unha soa cría, en ocasións dúas. Os partos prodúcense de outubro a novembro na África central, e de maio a agosto na África meridional. As crías, de cor carne, nacen co ollos abertos e permanecen dúas semanas no tobo; despois xa seguen á nai cando esta vai en busca de comida. As crías comezan a comer os primeiros alimentos sólidos aos 3 meses, pero son amamentadas durante 4 meses. Aos 6 meses xa poden facer vida independente, pero os xuvenís quedan coa nai até que nace a seguinte camada.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Dorst, J. & Dandelot, P. (1973): *Guía de campo de los mamíferos salvajes de África*. Barcelona: Ediciones Omega, S. A.
* Haltenorth, T. & Diller, H. (1986): *A Field Guide of the Mammals of Africa including Madagascar*. Londres: William Collins Sons & Co Ltd. ISBN 0-00-219778-2.
* Kowalski, Kazimierz (1981): *Mamíferos. Manual de teriología*. Madrid: H. Blume Ediciones. ISBN 84-7214-229-9.
* Lehmann, Thomas (2009): "Phylogeny and systematics of the Orycteropodidae (Mammalia, Tubulidentata)". *Zoological Journal of the Linnean Society* **155**: 649–702.
* Rodríguez de la Fuente, F. (1970): "Los cazadores de insectos" en *Enciclopedia Salvat de la fauna. Tomo 2. África (Región etiópica)*. Pamplona: Salvat, S. A. de Ediciones, pp.&nbsp;217–231. 
* Wilson, D. E. & D. M. Reeder, editors (2005): *Mammal species of the world: A taxonomic and geographic reference*. Third edition. Baltimore, Maryland, USA: The Johns Hopkins University Press. ISBN 0-8018-8221-4.

### Outros artigos 
* Mamíferos
* Euterios

### Ligazóns externas 
* *Tubulidentata* na ADW .
* *Tubulidentata* na EOL .
* *Orycteropodidae* na ADW .
* *Orycteropodidae* na EOL .
* *Orycteropus* na ADW.
* *Orycteropus* na EOL.
* *Orycteropus afer* na ADW. 
* *Orycteropus afer'' na EOL. 
* The biology of the aardvark .