Copa menstrual

A **copa menstrual** ou **copa vaxinal** é un recipiente que se insire na vaxina durante a menstruación para recoller o sangrado. O seu funcionamento consiste en xerar un selo que evita posíbeis filtracións. A diferenza doutros absorbentes internos, coma os tampóns, a copa non absorbe o fluído, senón que fica depositado até a súa extracción e baleirado. Está fabricada principalmente en látex ou silicona médica. Para garantir un correcto uso, cómpre hixienizar as mans ao introducila e retirala, non deixala colocada máis de doce horas continuas, e desinfectala ao principio e final do ciclo menstrual.

As primeiras patentes rexístranse dende 1867, mentres que os primeiros casos de comercialización déronse na década de 1930 nos Estados Unidos. Estes dispositivos comercializáronse de maneira intermitente durante o século XX até a década de 1980, co xurdimento da marca The Keeper. A copa menstrual pode adquirirse en máis de 99 países, malia que a taxa de uso segue sendo baixa. Con todo, poden aparecer síntomas coma dor, irritación da canle vaxinal e lesións leves. Non se probou unha relación co aumento de enfermidades ou patoloxías específicas, como a síndrome de shock tóxico ou a endometriose. Porén, si se observaron beneficios, como unha menor taxa de candidiase e vaxinose bacteriana. A nivel económico, ten unha vida útil de até dez anos, malia que a súa adquisición pode supoñer un obstáculo en determinados sectores socioeconómicos. Existen trazos culturais que dificultan ou mesmo evitan o acceso a este dispositivo, especialmente en contornas que manteñen un tabú sobre a virxindade e a sexualidade feminina, ou onde a educación sexual, a xestión da menstruación ou as infraestruturas de saneamento son deficientes.

Durante o século XIX seguiron a rexistrarse patentes de recolectores internos. En 1876, George E. Johnston inventou unha copa unida a un saco exterior en que se recollía o sangue. O distintivo era o sistema de dúas recámaras internas. Unha acumulaba o ar, o que permitiría que a copa se expandise dentro do corpo, e a outra, en contacto co cérvix, recollía a menstruación. Baixo a copa situábanse dous condutos: un, sen saída, para o ar, e outro para redirixir o fluído cara a un saco externo. O saco debía de atarse de xeito que resultase cómodo. En 1884, unha patente de Hiram G. Farr describía unha copa de metal, cun sistema de recámaras, unida a un apéndice oco e brando que levaría o fluxo cara a unha bolsa exterior. Un anuncio deste modelo apareceu na revista estadounidense *American Druggist* co nome de «soporte de útero». 

En 1892, Julius J. Wernier rexistrou un colector menstrual regulábel mediante tubos telescópicos, o que permitía ser adaptado conforme a profundidade da vaxina. A copa e os tubos aos que estaba unida eran flexíbeis, e levaban o líquido a un receptáculo de goma ou tea impermeabilizada que se podía baleirar cando estiver cheo. Tres anos despois, Philip W. Dautrich patentou un saco tubular de dobre entrada., Este, introducido na canle vaxinal, sostiña o cérvix cun extremo en forma de anel groso, o cal saía ao exterior. Para evitar que se derramase o fluxo menstrual, o outro extremo dispoñía dunha pinza que se podía abrir para evacuar o contido. O aparello estaba provisto dun sistema de cintos que percorrían a cadeira e a entreperna, e o saco podía situarse cara a adiante, atrás ou de lado. En 1898, Seth Beach propuxo un dispositivo con forma de globo, cun colo alongado e cónico e un anel no extremo que rodeaba a entrada do útero. O interior tiña fendas que creaban cámaras para acumular o fluído.

### Século xx 
Nas primeiras décadas do século XX, a maioría dos deseños centráronse en mellorar a estrutura interna. En 1903, Lee H. Mallaleiu describiu unha copa cun anel, un corpo flexíbel en forma de túnel e unha válvula cunha esfera para evitar derramamentos. En 1907 patentouse un pesario cun cabo firme como colector menstrual. Creado por Louise Nelson, describiuno como un tubo cunha capa externa de goma e unha interna de goma máis branda. No interior desta última coseríase unha esponxa para recoller o sangue. John Jorgenson propuxo en 1917 un modelo de metal con forma de cilindro oco e un extremo hemisférico pechado. Un ano despois, Lester E. Norquist patentou un aparello catamenial con forma de copa alargada, con aberturas laterais, que terminaba nun apéndice en forma de anel plano. Tamén recomendaba o uso dun material absorbente no interior do aparello, preferentemente unha esponxa. En 1928, Emil Spardel inscribiu unha copa encartábel unida a unha bolsa exterior mediante un cabo tubular. 

Lester J. Goddard rexistrou en 1932 un «receptáculo vaxinal». A diferenza dos seus antecesores, este deseño, sen orificios, estaba fabricado nunha soa peza de caucho sintético brando que non debería de entrar en contacto co cérvix. Ese mesmo ano Charles F. Emery Jr. licenciou un modelo de aparello sanitario cunha embocadura, un corpo en forma de bolsa que recollía o fluxo e un remate de pinza dobrada para evitar fugas.A patente de Arthur F. Hagedorn, de 1935, baseada no modelo de Goddard, incluía un patrón sobre a cara externa para facilitar a suxeición ás paredes vaxinais. Tamén tiña modificacións no deseño do aro co fin de mellorar a distribución da presión do ar na canle vaxinal. Un modelo de copa con cabo en forma de botón foi rexistrado ese ano por John Robert Manegold.

#### Primeiros modelos comerciais 
Durante a década de 1930 comezou a produción das primeiras marcas comerciais. Algunhas eran a Daintette Cup, fabricada por The Dainty Maid Inc. en Middlefield, Connecticut, e a Foldene Cup, por Foldene Inc. en Cleveland, Ohio. Ambas tiñan un molde moi similar, mais variaban en cor e tamaño. En 1937, a inventora e actriz estadounidense Leona Chalmers patentou un modelo que, a diferenza dos anteriores, era de caucho vulcanizado e presentaba pequenas aberturas baixo o aro para liberar  presión. Lanzou o seu produto baixo a marca Tass-ette, mais durante a segunda guerra mundial a carencia de caucho como materia prima prexudicou a súa produción. 

A barreira cultural sobre a sexualidade feminina impedía  incorporar métodos internos de xestión menstrual como as copas ou os tampóns, patentados e lanzados nesta década. Tamén existía preocupación sobre a seguridade destes dispositivos e a posibilidade de que «rompesen o hime, estimulasen sexualmente [a muller] e fomentasen a promiscuidade».  Outro modelo patentado na época foi o de Adele Gordon en 1952. Tratábase dunha «trampa catamenial», composta dunha copa de boca ampla e cónica que rodeaba o cérvix e o tramo superior da canle vaxinal. Deste xeito, recollía o fluxo menstrual nun saco.

Nesta época, Chalmers traballou co empresario Robert Oreck, quen fundou a compañía Tassette Inc. para comercializar o seu modelo de copa co nome de Tassette. A promoción do produto destacaba a sensación de «frescura» que brindaba e a súa forma «bonita». Publicitouse mediante anuncios na prensa, foi a primeira publicidade radiofónica dun produto menstrual nos EE. UU. con aval médico. Tamén se alugou un espazo en Times Square, co que se converteu no primeiro anuncio deste espazo neoiorquino dedicado a un artigo menstrual. A finais de 1963, Tasette Inc presentou dificultades económicas e retirou a súa copa reutilizábel do mercado.

En 1961, Warren E. Adams patentou un dispositivo catamenial descartábel con forma de saco fabricado en termoplástico flexíbel. O modelo, amais, incluía un aplicador en forma de tubo para facilitar a inserción. Un ano despois fíxoo Maurice E. Bakunin cun recipiente tubular, dobre recámara interna e un sistema de inflado. Entre os anos 1960 e 1970, o novo panorama social, relacionado coa revolución sexual e a aparición de anticonceptivos hormonais, forxou novos hábitos de consumo na xestión menstrual. Isto detectouse sobre todo na mocidade, que prefería os tampóns ás compresas. Entre 1965 e 1971, Barbara M. Waldron patentou dous deseños de copas baseados no de Chalmers, coa adición de catro nervaduras radiais para mellorar a suxeición. O primeiro era descartábel e incluía un aplicador, mentres que o segundo era reutilizábel. En 1974 patentouse un modelo que se podía empregar durante todo o período de xeito ininterrompido grazas ao seu sistema de válvula. 

En 1969 Oreck refundou a súa empresa baixo o nome de Tassaway Inc. e lanzou á venda a copa Tassaway, a cal, a diferenza da súa predecesora, era descartábel. Isto permitíalle, por unha banda, unha mellor acollida por un público reticente a reutilizar un dispositivo menstrual, ademais dunha maior influencia de vendas ao ser constantemente substituídas. En 1987, Lou Crawford comezou a fabricar a copa de látex The Keeper, en Cincinnati, Estados Unidos, que na actualidade segue no mercado. 

En 1989 a empresa australiana Chattan Australia Pty Ltd. desenvolveu Gynaeseal, un colector menstrual descartábel de látex con aplicador e colector de plástico chamado «tampón diafragma». O deseño era similar a un disco menstrual e estaba orientado a persoas que practicaban planificación familiar natural, o que permitía a penetración durante a menstruación.

O cambio do contexto social favoreceu a incorporación paulatina deste método de hixiene. Os factores principais foron o nacemento das redes sociais como espazos de debate, movementos como o *body positivity*, novos conceptos como xustiza ambiental e a demanda dun consumo de produtos máis «naturais». Existen arredor de 199 marcas en 99 países.  As dimensións medias son de 6 cm de longo e 4,2 cm de diámetro na súa parte máis ancha, cunha capacidade de almacenamento de entre 10 e 38 ml, aínda que tamén existen modelos de até 66 ml. Como regra xeral, os talles pequenos son para menores de trinta anos sen partos vaxinais, mentres que os grandes están indicados para maiores desta idade, con fluxo menstrual abundante ou que xa tiveron partos vaxinais. 

As copas menstruais adoitan ter forma de campá e poden atoparse con moldes asimétricos, con forma de bulbo, con válvula para a drenaxe ou con sistema antiderrames e plegables.

### Como utilizar a copa menstrual 
[miniatura|266x266px|A copa menstrual debe enxaugarse con [Auga potable|auga potábel e coas mans limpas cada vez que se retira do corpo.]]
Para inserir a copa, debe encartarse sobre si mesma, coas mans limpas. Pódese facilitar a inserción mollándoa con auga ou cun lubrificante a base de auga. Xa dentro da vaxina, pode ser virada para despregala por completo e cree o baleiro que impedirá as filtracións, a uns centímetros do cérvix. Para ser reutilizada debe limparse con auga potábel. Se se retirar nun baño público e non houber acceso a unha billa, pódese empregar papel hixiénico. en función do material e das instrucións do fabricante.

A copa podería adquirir un ton avermellado ou amarelado pola acumulación de ferro no sangue. Pódese destinguir cunha solución rebaixada de auga oxigenada durante unhas oito horas

### Condicións de uso 
Estímase que cómpren entre tres e seis ciclos menstruais para habituarse ao seu uso. Malia que a súa inserción non debería causar dor, é posíbel experimentar algunha molestia ou incomodidade. A copa ten similar porcentaxe de filtracións que outros métodos de xestión menstrual. Algúns factores que poden causar este problema son a necesidade dun talle maior, unha mala colocación ou un rebordo.
esquerda|miniatura|270x270px|No contido desta copa obsérvase a separación do plasma (na parte superior) dos demais compoñentes e tecidos da menstruación.
A copa pode utilizarse durante a noite e tamén mentres se realiza exercicio físico. O seu uso é seguro tamén na natación, xa que non absorbe a auga que poida entrar na vaxina. Ao tratarse dun obxecto hixiénico de uso persoal, non debe ser compartida.

Segundo a anatomía de cada persoa, tanto a copa coma os tampóns poden estirar o hime. Porén, isto non afecta en absoluto á virxindade, pois isto último está relacionado co primeiro coito e non con métodos de xestión menstrual.  

Non se aconsella o uso da copa menstrual no caso de prolapso uterino, ou se a distancia da canle vaxinal é menor a cinco centímetros. Tampouco pode ser utilizada por persoas que padecesen mutilación xenital feminina con infibulación . Algunhas patoloxías poden afectar o uso da copa, coma o vaxinismo, o mioma uterino, a endometriose ou algunhas variacións da posición uterina. Nestes casos é aconsellábel solicitar unha consulta de xinecoloxía.

É importante lembrar que a copa, como calquera outro artigo de hixiene feminina, non ten ningunha función anticonceptiva. Tampouco protexe de infeccións de transmisión sexual, mais pode utilizarse en conxunto con métodos de contracepción coma o anel vaginal ou o DIU. A copa pode empregarse para a recolección de menstruación destinada a estudos *in vitro* e con outros propósitos clínicos, como o manexo da fístula vesicovaxinal e enterovaxinal. Convén consultar cun ou cunha profesional da saúde se se quixer empregar para controlar o sangrado post parto ou post aborto, mais a recomendación habitual é evitar o seu uso nestes casos.

O produto require certa manipulación sen contacto visual directo, polo que utilizalas pode resultar traballoso para persoas con discapacidade motriz. Existen alternativas  para estes casos, como copas cun cabo flexíbel que rompe o baleiro cando se extrae do corpo. Robyn Steward, no seu libro *The Autism Friendly Guide to Periods*, revelou tras unha enquisa a cen persoas con autismo que estas prefiren xestionar o período mediante a copa, a roupa interior menstrual ou as compresas sanitarias de tea, especialmente en casos de hipersensibilidade sensorial.

## Seguridade 
### Estándar, regulación e certificación 
esquerda|miniatura|250x250px|Copa menstrual (centro) comparada con tampóns con e sen aplicador.
Non existe un estándar internacional para a fabricación de copas menstruais nin testeos específicos de calidade. Con todo, si hai certo consenso sobre utilizar materiais de calidade, como a silicona médica. Os estándares aplicábeis da Organización Internacional de Normalización (ISO) inclúen o ISO 10993-5 (citotoxicidade), o ISO 10993-10 (irritación intracutánea), o ISO 10993- 11 (toxicidade sistémica aguda) ou os ISO 13485 e ISO 14024 de etiquetaxe ambiental. 

Algunhas empresas e organizacións que avaliaron copas menstruais son o Instituto Federal de Avaliación de Riscos (BfR) de Alemaña, Farmacopea dos Estados Unidos, a Société Générale de Surveillance (SGS) en Suíza e as certificacións TÜV (Alemaña). A Organización Mundial da Propiedade Intelectual clasifícaas como dispositivos de clase dez, xunto con outros utilizados para menstruación, partos e anticoncepción.

A lexislación varía segundo o país ou a rexión. Os organismos reguladores nacionais poden catalogalas como produtos de uso médico, terapéutico, hixiénico ou produto de consumo, de acordo aos seus criterios.

### Estudos 
[miniatura|Copa menstrual visíbel nunha [radiografía.]]
A revista médica *The Lancet* publicou en 2019 unha revisión de bibliografía de 43 estudos da copa menstrual, e non atopou relación directa entre o seu uso e o desenvolvemento de enfermidades, infeccións ou alteracións da canle vaxinal e cérvix.De feito, ao non perturbar a calidade da microbiota vaxinal, non debería interferir cos niveis de humidade ou pH estables da mucosa, xa que recolle o fluxo sen absorbelo.

Sobre a posibilidade de expulsión ou movemento accidental do DIU, a recomendación xeral a modo de prevención é a de asegurarse de romper o baleiro da copa antes de retirala do corpo. 

Non existen probas da relación entre o uso de copa menstrual e a enfermidade pelviana inflamatoria (EPI) ou a endometriose.

### Contexto cultural e aceptación 
miniatura|300x300px|Unha nena ensina unha copa menstrual nunha aula. O acompañamento e a educación son necesarios para unha maior aceptación deste método de xestión menstrual.
A barreira cultural sobre conceptos de virxindade e sexualidade pode dificultar o acceso e a aceptación deste dispositivo por crenzas persoais, relixiosas ou culturais. Nalgúns países do sur de Asia a copa é considerada «inapropiada» ou «inaceptábel» pola asociación da inserción desta coa penetración. 

O uso de copa menstrual non esta moi difundido en culturas en que a virxindade da muller é un requirimento para o matrimonio. Témese que poida «romper» o hime Isto ten como consecuencia que a copa poida ser percibida como apta só para mulleres casadas. 

Outros preconceptos inclúen a posibilidade de non poder inserir o dispositivo, que este fique atoado na canle vaxinal, se perda ou se estrague dentro desta, ou mesmo poida afectar a fertilidade. Porén, esta mesma convivencia pode desalentar o uso da copa por carecer de espazos privados para cambio, hixiene e desinfección.

Non existe consenso respecto ao uso da copa en lugares e rexións con dificultades para o acceso á auga potábel. Estímase que non é un método adecuado para quen non teñan acceso a un baño en condicións sanitarias, tanto para persoas que viven en refuxios temporais como que manteñan traballos pouco convencionais. 

A copa introduciuse en poboacións de persoas refuxiadas e, a nivel estrutural, reducen o gasto de auga para a hixiene, un recurso escaso nestes asentamentos. En lugares cunha taxa baixa de educación en xestión menstrual, atópanse preconceptos erróneos, como que se trata dun método anticonceptivo ou que pode «danar o hime», o que fai que se prohiba o seu uso dentro das familias.

### Impacto social 
[miniatura|350x350px|Mulleres de Meru, [Kenya, examinando unha copa menstrual.]]
A copa menstrual utilizouse como parte de políticas públicas sobre saúde reprodutiva e sexual, e tamén para a prevención do absentismo escolar, particularmente en lugares en desenvolvemento. Tamén son artigos de interese de organizacións sociais dedicadas á promoción de saúde e benestar menstrual. debido a que a copa menstrual reduce a presenza de olores.

A copa ten especial interese en certas correntes do feminismo, especialmente no posfeminismo e no ecofeminismo. Este método de hixiene require coñecer a anatomía, o que se pode considerar como «unha forma de apoderamento». No ciberactivismo, as representacións gráficas de copas menstruais utilizáronse para promover mensaxes ecoloxistas e ecofeministas.

## Impacto ambiental 
miniatura|250x250px|Copa menstrual (arriba) xunto a outros métodos reutilizábeis: compresas sanitarias de tea (centro) e roupa interior absorbente (abaixo)
O uso da copa menstrual adoita estar relacionado cunha perspectiva ecoloxista. Penelope Phillips-Howard, autora líder do estudo publicado en *The Lancet*, sostén que «as copas menstruais contribuirán a reducir a contaminación por refugallos plásticos (procedentes) do uso de produtos sanitarios descartábeis».esquerda|miniatura|250x250px|A copa menstrual é reutilizábel, polo que non xera residuos inorgánicos durante a súa vida útil, a diferenza de métodos descartábeis como as compresas sanitarias e os tampóns.Outros métodos reutilizábeis de xestión menstrual inclúen as compresas sanitarias de tea, a roupa interior menstrual e os tampóns de esponxa mariña. Así mesmo, foi incluída en proxectos de leis de promoción de métodos de xestión menstrual respectuosos co medio ambiente e coa saúde.

Sobre o fin da súa vida útil, aínda non se estudou a biodegradabilidade da copa. Respecto ao consumo de auga, unha copa require de media dous litros por ciclo para a súa hixiene, fronte aos quince necesarios para lavar as compresas de tea. A diferenza das compresas sanitarias e os tampóns, a copa non afecta á corta de bosques para a súa fabricación.

Tense rexistrada a práctica de utilizar o fluxo menstrual como fertilizante de plantas, de maneira análoga á fariña de sangue (produto comercial fabricado con restos da industria cárnica). Debido á presenza de nitróxeno, fósforo e potasio na composición do sangue, ten un efecto beneficioso para o solo. Con todo, posto que a menstruación posúe tamén restos de tecidos e secrecións vaxinais, así como cantidades variábeis de calcio, ferro e sodio, é difícil prever o impacto na xardinaría. Isto podería converterse nun potencial risco biolóxico polas bacterias propias da microbiota vaginal e pola posibilidade de albergar virus como o VIH e os das hepatites B ou C. Para evitar o aumento da salinidade no solo, o procedemento habitual é rebaixar previamente a menstruación en auga.

## Notas 
### Lista de referencias 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
*
*
*
*