João Abel Manta

**João Abel Carneiro de Moura Abrantes Manta,** nado en Lisboa o 29 de xaneiro de 1928) é un arquitecto, pintor, ilustrador e humorista gráfico portugués.

Autor dunha obra multifacetada, centrada sobre todo na arquitectura, debuxo e pintura, João Abel Manta afirmouse no panorama cultural portugués a partir do final da década de 1940. Nos anos seguintes tivo importante actividade no eido da arquitectura, que abandonaría progresivamente en favor das artes, destacándose como un dos maiores *cartoonistas* portugueses dos anos 60 e 70 do século XX. Os anos anteriores e posteriores ao 25 de Abril publicou regularmente, en xornais de grande tirada, traballos emblemáticos representativos da situación político-social nese período da Transição (paso da ditadura e ao réxime democrático). Na década de 1980 redireccionou unha vez máis a súa obra, centrándose prioritariamente na pintura.

## Traxectoria 
[miniatura|Panel de [Azulexo|azulexos deseñados por J. Abel Manta]]
João Abel Manta é fillo dos pintores Abel Manta e Maria Clementina Carneiro de Moura Manta. Está casado con Maria Alice Ribeiro, da que ten unha filla, Isabel Ribeiro Manta. Vive e traballa en Lisboa .

" *Fillo único,* [...] *medra nunha casa en Santo Amaro de Oeiras* [...] *convivindo con algúns dos intelectuais máis importantes da época que se fixeron amigos dos seus pais* " , como Manuel Mendes ou Aquilino Ribeiro; viaxa moito cos seus pais, sendo as viaxes a París e Italia especialmente marcantes.

Matricúlase no curso de arquitectura na Escola Superior de Belas Artes de Lisboa, que remata en 1951 e onde fai amizade con Sá Nogueira e José Dias Coelho, entre outros; intégrase cedo na intelectualidade de Lisboa ligada a movementos de esquerda que se opuxeron á ditadura fascista de Salazar e Marcelo Caetano ; participa no MUD xuvenil . Despois de se licenciar, traballou en asociación con Alberto Pessoa, mais abandonou progresivamente a arquitectura ao longo dos anos 60, expandindo a súa actividade por múltiples áreas, desde as artes visuais áescenografía, destacando especialmente como debuxante na década seguinte.

Gañou varios premios nacionais e estranxeiros; participou en numerosas exposicións colectivas, en Portugal e no estranxeiro; realizou múltiples exposicións individuais, incluíndo: Galeria Interior, Lisboa, 1971; Instituto de Artes Contemporáneas ( ICA ), Londres, 1976; Museo Rafael Bordalo Pinheiro, Lisboa, 1992; Palacio Galveias, Lisboa, 2009.

## Obra 
miniatura|Pavimento de lastra portuguesa, Praça dos Restauradores, Lisboa.
Foi responsable, xunto con Alberto Pessoa e Hernâni Gandra, dos proxectos para os bloques habitacionais da avenida Infante Santo (cos que gañou o Premio Municipal de Arquitectura en 1957) e da Associação Académica de Coimbra (1955-59).

Como artista plástico, ten obras nas áreas de pintura, debuxo ( ilustración, obra humorística), artes gráficas, cerámica, tapicería e mosaico. Fixo selos e carteis, libros ilustrados, incluído *A primilha do marialva*, de José Cardoso Pires. Foi o autor dos tapices do Salão Nobre na sede da Fundación Calouste Gunbenkian (c. 1969). Realizou os decorados de *A Relíquia*, de Eça de Queiroz (1970; posta en escena de Artur Ramos) e *O Proceso*, de Kafka (1970). No contexto da arte pública, destacan o pavimento da Praza dos Restauradores, Lisboa, e o panel de baldosas da Avenida Calouste Gulbenkian, Lisboa (concibido en 1970 e aplicado en 1982).

João Abel Manta destaca especialmente nas artes plásticas, especialmente no debuxo, onde se afirmou bastante cedo, con importantes obras que datan dos anos corenta. En 1961 gañou o Prémio de Desenho na *Exposição de Artes Plásticas da Fundação Calouste Gulbenkian*  con *O Ornitóptero*  . Dedicouse á pintura, fixo un amplo conxunto de collages, expuxo en exposicións colectivas e individuais. Pero a área na que máis se distinguiu foi a dos debuxos de humor, sendo considerada por moitos como *"o caso máis extraordinario de cartoonismo luso do noso século [s.XX] , só equiparábel ao proprio Bordalo Pinheiro "*  .

A súa actividade como humorista gráfico abrangue un período prolongado, de aproximadamente 1954 a 1991, intensificándose entre 1969 e 1976. Durante uns 7 anos, as súas obras publicáronse regularmente en xornais como Diário de Lisboa, Diário de Notícias e O Jornal, achegándose á realidade portuguesa dun xeito crítico e profundamente irónico; en 1981 publicou novas obras no Xornal de Letras, pero a partir de entón a súa actividade como debuxante de *cartoon* fíxose esporádica.

Cun grafismo único e meticuloso, os seus debuxos  (ver, por exemplo, *Turistas*, da serie *Reportagem Fotográfica*, 1972) marcaron a época anterior ao 25 de abril: *"Nenhum pintor daqui e de agora resumiu com tantas subtilezas a temperatura social e política do fascismo agonizante". Nesse "inventário doméstico" cabe praticamente tudo: "estão em causa os desastres e os grotescos duma burguesia, a nossa, com os seus emblemas e heróis". João Abel "aponta à História, ao monumento e em particular à procissão provinciana da nossa burguesia intelectual"*  .

A súa intervención pública intensificouse en 1974 e 1975, pouco despois da caída da ditadura, lanzándose " *á batalla con redobrado fervor, multiplicándose en caricaturas, pósters e cartaces cunha orientación marcadamente revolucionaria* ", e converténdose no " *máximo artista, quizais o único, que a revolución de abril provocou* ". Isto é o que vemos en debuxos como *"Un problema difícil"*, de 1975, onde un grupo de notables -de Marx e Lenin a Gandhi e Sartre- se cuestiona ante un pequeno mapa de Portugal. João Abel Manta "asociarase *dun xeito moi particular ao mellor e ao peor que vivimos en Portugal neses dous anos* "  .

A partir de 1976 " *o artista alistado João Abel eclipsa: os ventos son diferentes, o MFA* ( Movemento das Forzas Armadas ) *disolveuse* " e só en 1978 "*emerxe* *do silencio e lanza ao público un* [...] *novo álbum: Caricaturas dos anos de Salazar* " , onde "*narra uma história – a nossa história* […] *onde se encaixam, se alternam ou se encadeiam* […] *o ridículo e a tragédia da colonização e da guerra colonial, o miguelismo e o liberalismo* […] *a submissão popular e a sua revolta […] o folclore musical e o artesanato, o teatro, o cinema ou a pintura*"  .

O 3 de setembro de 1979 foi nomeado Comandante da ''Orde Militar Antiga, Nobilissima e Iluminada de Sant'Iago da Espada, de Mérito Científico, Literario e Artístico .* 

Os profesores da Universidade de VIgo Mercedes Portas e Félix Wangüemert incluírono de xeito destacado no seu estudo *Cartoon in Galician and Portuguese press (1870-2000).*

A partir de 1981, dedicouse case exclusivamente á pintura, nunha obra íntima que contrasta co carácter de intervención política e social do seu humorismo gráfico. En 2009 expón no Palácio Galveias: " *Nestas obras practico unha inocente pintura ao óleo sobre lenzo,* [...] *para explicar a quen interese o que penso do mundo e das cousas do pasado e do presente* "  .

"A *miña atracción* [...] *por algúns artistas do chamado impresionismo, deriva do xeito notábel en que empregan a técnica da pintura e quizais tamén da tranquilidade dos temas, curiosa tranquilidade nun tempo axitado e revolucionario: intimidade da vida burguesa, paisaxes repousantes, xente feliz, bailarinas* "  . Pero a súa aparente proximidade formal co impresionismo é enganosa e nas súas pinturas dos anos 80 a 2000 atopamos a miúdo un universo escuro do que saen " *figuras sen nome e terríbeis, produtos da alucinación*  . A visión perturbadora de João Abel Manta fusiona " *a vida cotiá e o fantástico, en paisaxes lisboetas invadidas de seres estraños* " , xunto cunha presenza recorrente de auto-figuras que fan referencia a un territorio autorreferencial até aí descoñecido na súa obra.

O 25 de abril de 2004 foi galardoado co título de Comandante da Ordem da Liberdade . 
### Algunhas obras 
 
Ficheiro:Conjunto Habitacional da Av Infante Santo Lisboa 4667.jpg|Conxunto Habitacional, Avenida Infante Santo
Ficheiro:Conjunto Habitacional da Av Infante Santo Lisboa 4657.jpg|Conxunto Habitacional, Avenida Infante Santo
Ficheiro:Manta, Joao Abel, painel de azulejos, Av Gulbenkian, Lisboa 4.jpg|Panel de azulexos, Avenida Gulbenkian
 
Ficheiro:João Abel Manta painel Associação Académica de Coimbra IMG 0514.JPG|Panel en pedra gravada, Associação Académica de Coímbra
Ficheiro:João Abel Manta painel Associação Académica de Coimbra IMG 0515.JPG|Panel en pedra gravada, Associação Académica de Coímbra
Ficheiro:Alberto Pessoa João Abel Manta Associação Académica de Coimbra IMG 0511.JPG| Associação Académica de Coímbra

## Algunhas exposicións e premios 
* 1947/53 – *Exposições Gerais de Artes Plásticas*, SNBA, Lisboa.
* 1953 – *20 Artistas Contemporâneos em Portugal*, Galeria de Março; II Bienal de S. Paulo.
* 1954/60 – *Blanco e Nero*, Lugano, Suíza.
* 1957 – *I Exposição de Artes Plásticas da Fundação Calouste Gulbenkian*, Lisboa.
* 1958/62 – *Salões de Arte Moderna, SNBA, Lisboa.*
* 1959 – *50 Artistas Independentes*, Lisboa.
* 1961 – *II Exposição de Artes Plásticas da Fundação Calouste Gulbenkian*, Lisboa – Prémio de Desenho.
* 1965 – *Exposição Internacional de Artes Gráficas de Leipzig*, Leipzig – Medalla de Prata.
* 1967 – Bienal de Toquio, Xapón
* 1969/71 – Expo do Grupo da Galeria Interior, Lisboa.
* 1969 – *Gravura Portuguesa Contemporânea*, París.
* 1971 – Exposición Individual – *João Abel Manta: Pintura*, Galeria Interior, Lisboa.
* 1971 – *Obras de Pintura Contemporânea*, SEIT e Fundação Calouste Gulbenkian, Lisboa.
* 1972 – Exposicións Itinerantes de Pintura Portuguesa, Fundação Calouste Gulbenkian.
* 1975 – *Artistas Portugueses*, Berlim.
* 1975 – *Exposición Internacional de Artes Gráficas de Leipzig*, Leipzig – Premio de Ilustración.
* 1976 – Exposición Individual – *João Abel Manta: Drawings*, Institute of Contemporary Arts, Londres.
* 1976 – *20 Anos de Gravura*, Fundação Calouste Gulbenkian.
* 1978 – *Arte Moderna Portuguesa 68-78*, Sociedade Nacional de Belas Artes, Lisboa.
* 1979 – *Arte Moderna Portuguesa*, Sociedade Nacional de Belas Artes, Lisboa.
* 1986 – *O Fantástico na Arte Portuguesa*, Centro de Arte Moderna, Fundação Calouste Gulbenkian, Lisboa.
* 1986 – *1ª e 2ª Exposições de Artes Plásticas da Fundação Calouste Gulbenkian*, Lisboa.
* 1987 – *Arte Contemporânea Portuguesa*, Museo Español de Arte Contemporánea, Madrid.
* 1988 – Recibe o Premio Stuart-Regisconta / 88
* 1991 – *Lisboa Século XX nas Artes Plásticas*, Museu da Cidade, Lisboa.
* 1992 – Exposición Individual – *João Abel Manta: Obra Gráfica*, Galeria Municipal da Amadora.
* 1992 – *Arte Portuguesa nos Anos 50*, Fundação Calouste Gulbenkian, Lisboa.
* 1992 – Exposición Individual – *João Abel Manta: Obra Gráfica*, Museu Rafael Bordalo Pinheiro, Lisboa.
* 1999 – Exposición Individual – *João Abel Manta*, Centro Cultural de Cascais.
* 2009 – Exposición Individual – *João Abel Manta: Pintura 1991-2009*, Câmara Municipal de Lisboa, Galeria Palácio Galveias, Lisboa.

## Algunhas publicacións 
* MANTA, João Abel - *João Abel Manta: debuxos animados* . Lisboa: Edicións O Jornal, 1975.
* MANTA, João Abel (org. Osvaldo de Sousa) - *João Abel Manta -gráfica* . Lisboa: Regisconta, 1988.
* MANTA, João Abel - *João Abel Manta: obra gráfica* . Lisboa: Museo Rafael Bordalo Pinheiro, 1992.
* MANTA, João Abel - *Caricaturas portuguesas dos anos de Salazar* (1978). Porto: Campo das Letras, 1998. 
* COTRIM, João Paulo - *João Abel Manta: Caprichos e desastres* . Lisboa: Assírio & Alvim, 2008. 
* MANTA, João Abel - *João Abel Manta, Pintura, 1991-2009* . Lisboa: Concello de Lisboa (Câmara Municipal), 2009. 
* LETRIA, José Jorge - *João Abel Manta: A cara dun home non está distorsionada* . Lisboa: Guerra e Paz, 2014. 

### Ilustración 
* BARROS, Leitão de - *Corvos* (ilustracións de João Abel Manta). Lisboa: Emp. Publicidade nacional, 1960.
* VIEIRA, Padre António - *Arte de furtar* (ilustracións de João Abel Manta). Lisboa: Estudos Cor, 1969.
* PIRES, José Cardoso -*Dinossauro excelentíssimo'' (ilustracións de João Abel Manta). Lisboa: Arcádia, 1972.

## Notas 
## Véxase tamén