Lingua ladina

O **ladino** (en ladino: *ladin*, en italiano: *ladino*, en alemán: *Ladinisch*) é unha lingua que pertence á familia lingüística romance estreitamente relacionada co romanche e o friulano. É falada polo pobo ladino na rexión histórica de Ladinia nos Alpes Dolomitas que administrativamente abrangue parte das provincias de Tirol do Sur, Trento e Belluno rodeados de territorio de lingua tradicional alemá, conservando a súa lingua, a cal agora ten recoñecemento social como lingua independente, aínda que carece dunha forma estándar común pese a que existen tentativas para creala, existindo formas escritas dos diferentes dialectos desde o século XIX. Está recoñecida como lingua minoritaria en 54 concellos  e segundo o censo de 2011 contaba con 18.550 falantes en Trento  e 20.548 no Tirol do Sur, non existindo datos para o número de falantes en Belluno. O ladino está clasificado como definitivamente en perigo polo Libro Vermello das Linguas Ameazadas da UNESCO.

## Extensión territorial 
O *ladino* fálase en:
* na provincia de Bolzano (onde se fala tamén alemán e italiano)
* en sete concellos da provincia de Trento:
** Canazei
** Campitello
** Mazzin
** Pozza di Fassa
** Vigo di Fassa
** Soraga
** Moena
* na provincia de Belluno

O ladino falado no Val de Fassa está subdividido en polo menos dúas ramas, o *Cazét* que se fala ao norte do val e o *Brach* que se fala ao sur.

## Usos históricos e actuais 
miniatura|esquerda|100px|Bandeira do pobo ladino
O ladino está recoñecido en Italia, onde conta con algúns dereitos de oficialidade na rexión de Trentino-Tirol do Sur, mentres que non ten ningún status oficial á provincia de Belluno. A lealdade dos falantes de ladino dolomita foi no pasado cara a Austria máis que cara a Italia, e durante a segunda guerra mundial decantáronse por Alemaña. Con todo, tras a guerra a rexión seguiu sendo italiana, aínda que cun certo grao de autonomía.

Actualmente, a rexión vive do turismo. A lingua ensínase nas escolas primarias, aínda que nunha versión diferente en cada val, sen que haxa intentos de unificar as variedades. O número total de falantes é duns 40.000, practicamente bilingües na súa totalidade co italiano (Trento e Belluno) ou co alemán (Bolzano), ou trilingües con ambas as linguas. Disponse dun bo número de libros de texto de introdución ao ladino. Tamén existen moitas e boas gramáticas descritivas, dicionarios e análises lingüísticas da lingua.

Hai dous diarios, *Die Dolomiten*, en alemán, e o *Alto Adige*, en italiano, os cales inclúen unha páxina escrita en calquera das variedades do ladino. Tamén hai dúas publicacións, as cales actúan como fontes de información sobre aspectos académicos, actividades políticas e asuntos sociais: trátase de *Mondo Ladino* maioritariamente en italiano e *Ladinia*, maioritariamente en alemán. *La USC di ladins* é unha publicación periódica integramente en ladino.
## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Wikipedia en ladino
### Ligazóns externas 
* Sitio oficial de Planificación do Ladino
* Portal de noval en ladino
* Ficha de Ethnologue sobre o ladino
* *La Usc di Ladins*, a Voz dos Ladinos, xornal nas diferentes variedades do ladino
* Atlas lingüístico