open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Antonio Blanco Freijeiro

**Antonio Blanco Freijeiro**, nado en Marín o 6 de setembro de 1923 e finado en Madrid o 6 de xaneiro de 1991, foi un arqueólogo e numismático galego.

## Traxectoria 
Fillo de Antonio Blanco Porto. Estudou filosofía e letras na Universidade de Santiago de Compostela e despois en Madrid, onde tamén se licenciou en filoloxía clásica. Especializouse en arqueoloxía clásica con Antonio García Bellido, e completou a súa formación nas universidades de Oxford e Heidelberg. Traballou no Consello Superior de Investigacións Científicas (CSIC) e foi catedrático de arqueoloxía, epigrafía e numismática na Universidade de Sevilla e de arqueoloxía na Universidade Complutense de Madrid. Dirixiu as escavacións de Ceal e La Guardia (Xaén). Colaborou na prensa especializada e en *Cuadernos de Estudios Gallegos*. Foi membro da Real Academia da Historia e da Real Academia de Belas Artes de San Fernando. En 1983 obtivo o Premio Nacional Fray Luis de León de Linguas Xermánicas pola súa tradución de *Historia de la Edad de Piedra* (1982), de H. Müller-Karpe. Logo de padecer algúns problemas cardíacos, finou repentinamente na madrugada do 6 de xaneiro de 1991, sendo soterrado no panteón familiar de Marín.

## Obras 
* *Musa Alemá*, 1961 (con Celso Emilio Ferreiro).
* *Excavaciones en el Cerro Salomón*, 1970.
* *Cerámica ibérica de Andalucia y Levante*, 1976, Cuadernos del seminario de estudios cerámicos de Sargadelos 14.
* *Historia de Sevilla: la ciudad antigua, de la prehistoria a los visigodos*, 1984.

## Vida persoal 
Casou con Pilar López-Brea Osorio e foi pai de Mercedes Blanco López-Brea de Morel.
## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
* 
### Ligazóns externas 
* Juan Manuel Abascal Antonio Blanco Freijeiro. Bibliografía completa *El Anaquel de Spantamicus*.
* "Los guerreros de Riace", artigo de A. Blanco en *Revista de Arqueología*.
Cousas de tolos

***Cousas de tolos*** (en xaponés: *Osomatsu-kun*) é unha serie xaponesa dirixida por Akira Shigino, que comezou a se emitir en Galicia o 15 de outubro do 2007, no programa infantil *Xabarín Club* da TVG.

## Sinopse 
A serie narra a vida cotiá de dúas familias antagónicas: a familia Tontobón, integrada por un fillo e un pai parvos e unha nai e outro fillo listos, e os Osomatsu, unha familia de seis membros que volven tolos ao barrio coas súas falcatruadas.

## Personaxes 
* **Os sextoxemelgos (Muttsuko):** Son seis irmáns xemelgos, *Osomatsu*, *Karamatsu*, *Choromatsu*, *Ichimatsu*, *Joshimatsu* e *Todomatsu*, son os protagonistas principais.
* **Koneho (Iyami):** Koneho vén de Francia, unha personaxe pérfida e retorcido, é moi pobre e quere facerse rica pasándo por estar morto, robar á xente para despois vender o roubado etc. É o curmán de Chibita e o inimigo dos irmáns Osomatsu. Cando va a algún restaurante lisca sempre sen pagar.
* **Tetoko Metoko (Totoko):** Unha meniña tan doce coma petulante. Case que todos namoran dela, Koneho, Chibita, Hatabo etc. Ademais, é a única rapaza que sae na serie.
* **Chibita:** É o pequeno da serie, e o máis sensíbel. Artella plans malvados para Osomatsu e os seus irmáns, canda Koneho.
* **Matsuzo**
* **Matsuyo**
* **Hatabo Metenabo (Hatabo Dajoo):** Un rapaz moi amigo de Chibita. Está namorado de Tetoko.
* **Dekapan:** O inventor da serie. Tamén sae nalgúns capítulos facéndose pasar por outras persoas, por exemplo, Deus, o tío dos irmáns Osomatsu etc.
* **Dayon:** (o seu nome vén da palabra xaponesa "Dayo" que significa "así", pero terminada en "n" nasal, é algo semellante a que nós dixeramos "asín")
* **Avoo (Noojisan)**
* **Chikako**
* **Señor Honkan:** Policía; gústalle disparar ao tolo sen parar.
* **O can nocturno**
* **Jajako**
* **Kemunpasu**
* **Beshi**
* **O avó de Rerere**
* **Nyarome**
* **Zukiko:** É rapaza máis popular do barrio despois da rapaza snob Totoko.

## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Ficha técnica da serie en AVG
Sergio Peñamaría de Llano

[miniatura|Tumba de Peñamaría de Llano no [cemiterio de Santo Amaro da Coruña.]]
**Sergio Peñamaría de Llano**, nado na Fonsagrada o 5 de marzo de 1914 e finado na Coruña o 29 de decembro de 2004, foi un avogado, militar e político galego.

## Traxectoria 
Durante a guerra civil serviu en unidades da Lexión. Foi un dos tenentes ao mando da columna da 3ª Bandeira da Lexión que se encargou da represión dos fuxidos na zona do Barco de Valdeorras en outubro de 1939. Posteriormente integrouse no corpo xurídico militar, chegando a coronel. Foi nomeado alcalde da Coruña o 19 de maio de 1959. Impulsou as obras do aeroporto de Alvedro e cuñou a frase "A Coruña, cidade en que ninguén é forasteiro". Foi procurador en Cortes como alcalde de capital de provincia (1959-1963). Finou na Coruña o 29 de decembro de 2004.

## Vida persoal 
Sobriño de Armando Peñamaría Álvarez. Casou con Rosario Suárez Quiroga, filla de Marcelino Suárez González.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
### Ligazóns externas 
*
Jaime Hervada

**Jaime Hervada Fernández-España**, nado na Coruña o 21 de setembro de 1926 e finado o 30 de marzo de 2018, foi un militar e político galego.

## Traxectoria 
miniatura|Rúa Alcalde Jaime Hervada, A Coruña
Estudou Dereito na Universidade de Santiago de Compostela. Foi coronel auditor do Corpo Xurídico-Militar de Terra e presidente da compañía de Tranvías da Coruña. Foi nomeado alcalde da Coruña o 2 de febreiro de 1974 e cesou no posto o 15 de xaneiro de 1976. Nos dous anos que estivo de alcalde xestionou a construción do encoro de Cecebre.
## Vida persoal 
Casou con María del Carmen Echevarría Rodríguez en 1954.
## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
)

### Ligazóns externas 
* «Mi tiempo en María Pita»: cinco ex alcaldes viven para contarlo en *La Voz de Galicia*
Stephanie Gilmore

**Stephanie Louise Gilmore**, nada en Murwillumbah (Nova Gales do Sur) o 29 de xaneiro de 1988, é unha surfista profesional australiana, seis veces campioa do mundo femenina do ASP World Tour (2007, 2008, 2009, 2010, 2012 e 2014). Actualmente reside en Tweed Heads, Nova Gales do Sur.

## Traxectoria
Iniciouse coma surfista aos 10 anos, cando practicaba bodyboard. Con 17 anos comezou a participar en eventos do tour mundial como convidada, obtendo unha vitoria no Roxy Pro Gold Coast 2005.

Na tempada seguinte gañou outro evento, o Havaianas Beachley Classic 2006. O éxito de Gilmore no WQS (World Qualifying Series) tour clasificouna para disputar no 2007 o ASP World Tour feminino e non decepcionou, gañou catro dos oito eventos nos que participou e conseguiu o Título Mundial ese mesmo ano. Repetiu éxito nos anos 2008, 2009, 2010, 2012 e 2014.

Gilmore tamén gañou a primeira edición da Swatch Girls Pro France no 2010. Ese mesmo ano foi incluída no Salón da Fama do Surf e gañou o Premio Laureus á Mellor deportista de deportes alternativos do ano.

Apareceu espida no ESPN's 2011 *Body Issue*.

Gilmore tamén está na xunta de asesores (the Ocean Advocacy Advisory Board) da organización de conservación mariña Sea Shepherd Conservation Society.

## Título Mundial 2007 
Aínda que a tempada de 2007 foi o ano de debut de Gilmore, acadou o Título Mundial Foster's ASP feminino. Gañou tres eventos ese ano entrando no evento final, o *Billabong Pro Maui*, gañandoo tamén.

O título fíxoa chegar ó evento final da tempada, o *Billabong Pro Maui*. Ela gañou tres eventos no 2007 para entrar no Billabong Pro Maui, e incluso ocupou o primeiro posto na final, por diante da ex-campioa do mundo Sofia Mulanovich e Silvana Lima.
Metro por segundo ao cadrado

O **metro por segundo ao cadrado** ou **m/s2** é unha unidade derivada do Sistema Internacional de Unidades (SI) para medir a aceleración dun corpo. Mide o incremento da velocidade (en metros por segundos) conseguido en cada segundo.
O símbolo desta unidade tamén pode verse escrito como m·s−2, ou simplemente m&nbsp;s−2.

Un metro por segundo ao cadrado equivale a 3,2808399 pés por segundo ao cadrado.

A aceleración dun corpo influenciado pola gravidade na superficie terrestre equivale a aproximadamente 9.80665&nbsp;m/s².

## Notas 
## Véxase tamén 
* Gal (unidade)
José Manuel Liaño Flores

**José Manuel Liaño Flores**, nado en Monforte de Lemos o 15 de novembro de 1921 e finado na Coruña o 5 de maio de 2022, foi un avogado e político galego.

## Traxectoria 
Liaño estudou o bacharelato no Instituto Eusebio da Guarda da Coruña de 1931 a 1938. Cursou a licenciatura en Dereito na Universidade de Santiago de Compostela de 1939 a 1942, na que tamén acadou o título de Graduado Social en 1951. Ingresou por oposición na carreira xudicial en 1946, desempeñando o cargo de xuíz en varios partidos xudiciais ata pedir a excedencia voluntaria en 1953. Desde o 10 de setembro de 1945, con apenas 24 anos de idade é avogado exercente do Colexio de Avogados da Coruña.

Iniciou a súa carreira política en 1946 cando entrou como concelleiro da Corporación municipal da Coruña. Volveu ser nomeado concelleiro en 1964, permanecendo no cargo ata que foi nomeado alcalde da Coruña o 1 de febreiro de 1976. Cesou como alcalde o 30 de decembro de 1978. Como alcalde remodelou o parque de Santa Margarida, inaugurou a presa de Cecebre, iniciou as obras do cemiterio de Feáns, creou o Museo do Reloxo (con reloxos do seu propio tío político Antonio Ríos Mosquera), e o Plan parcial de Durmideiras. Foi procurador en Cortes como representante da Familia (1967 e 1971). Foi membro do Consello Social da Universidade da Coruña desde 2003 a 2011. Pertence ás Asociacións de Dereito do Traballo e de Dereito Agrario. Publicou artigos xurídicos e literarios en revistas especializadas e na prensa ordinaria. Acadou o Premio "Pérez Lugín" da Asociación da Prensa da Coruña. Pronunciou conferencias sobre distintas materias xurídicas e literarias,

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
*Alcaldes da Coruña

### Ligazóns externas 
*Alcalde Liaño Flores: El alcalde de la transición coruñesa
* Entrevista.
Salamandrinos

A dos **salamandrinos** (*Salamandrinae*) é unha das dúas subfamilias de anfibios urodelos que integran a famillia dos salamándridos (*Salamandridadae*).

As especies dos seus catro xéneros encóntranse en Europa, África do Norte e o Oriente Medio.

## Lista de xéneros 
Os catro xéneros da subfamilia son, segundo *Amphìbian Species of the World* (12 de novembro de 2010):

* *Chioglossa* Bocage, 1864
* *Lyciasalamandra* Veith & Steinfartz, 2004
* *Mertensiella* Wolterstorff, 1925
* *Salamandra* Garsault, 1764

A subfamilia foi establecida por Georg August Goldfuss en 1820, o mesmo ano en que dito autor creou a familia.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Anfibios
* Urodelos
* Salamándridos
* Tritón (anfibio)

### Ligazóns externas 
* Sitio oficial de *Amphìbian Species of the World*  Consultada o 7/10/2012.
* Sitio oficial do *American Museum of Natural History*  Consultada o 7/10/2012.
Ancylomenes pedersoni

***Ancylomenes pedersoni***, tamén chamado **Camarón Pedersoni**, é unha especie de camarón aspirador. Forma parte do xénero *Ancylomenes* e foi descrito en 1958 por Fenner A. Chace, Jr. como *Periclimenes pedersoni*. *Ancylomenes pedersoni* atópase na costa do Caribe, asociado á anemone de mar, en profundidades de 1 a 15 metros. Pódense atopar nos arrecifes das Bermudas.

## Descrición 
O camarón Pedersoni é un camarón pequeno e transparente con marcas azuis e violetas polo corpo e as súas antenas son brancas e longas. Dentro do seu territorio é pouco probable que se semelle con outras especies.

## Ecoloxía 
O camarón Pedersoni vive asociado a unha anemone mariña, *Bartholomea annulata* ou *Condylactis gigantea*, vivindo entre os tentáculos con impunidade. Antes de poder facelo precisa aclimatarse á anemone progresivamente, presionando o seu corpo e apéndices contra os tentáculos por períodos crecentes de tempo. Despois diso, é capaz de moverse entre os tentáculos sen ser picado, pero se é separado do seu hóspede por uns días, será necesario repetir o procedemento de *inmunización*. Ata 26 camaróns se atoparon asociados a unha anemone do mar, pero xeralmente hai só un ou dous. O camarón ofrece servizos de limpeza para os peixes. Os peixes visitan a estación de limpeza e permanecen inmóbiles mentres os seus parasitos externos son quitados e comidos polo camarón, que mesmo limpa dentro da boca. Os investigadores demostraron que os peixes recoñecen a anemone do mar *Bartholomea annulata* como un lugar no que os servizos dos camaróns son susceptibles de estar dispoñibles. Canto maior sexa a anemone, os peixes son máis propensos a visitala.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*
Salamandra

***Salamandra*** é un xénero de anfibios urodelos da familia dos salamándridos (*Salamandridae*).

As sete especies deste xénero áchanse en Europa central e meridional, África do Norte e Oriente Medio.

## Lista das especies 
As especies do xénero *Salamandra* son, segundo *Amphibian Species of the World* (16 de maio de 2011):

* *Salamandra algira* Bedriaga, 1883 
* *Salamandra atra* Laurenti, 1768 
* *Salamandra corsica* Savi, 1838
* *Salamandra infraimmaculata* (Martens, 1885)
* *Salamandra lanzai* Nascetti, Andreone, Capula, & Bullini, 1988 
* *Salamandra longirostris* Joger & Steinfartz, 1994
* *Salamandra salamandra* (Linnaeus, 1758)

e as especies fósiles 
* *Salamandra sansaniensis* Lartet, 1851
* *Salamandra goussardiana* Lartet 1851

## Descrición 
As salamandras deste xénero, denominadas polos herpetólogos "salamandras do grupo alpino", distínguense doutras especies pola tintura de negro dos individuos (fenómeno denominado *melanismo*, coa excepción da subespecie "Salamandra atra aurorae" achado no *Bosco del Dosso* nos Alpes, que amosa diferentes graos de pigmentación amarelada na cabeza e o tronco) e a súa particular estratexia reprodutiva: as femias dan a luz a individuos adultos completamente formados e non a larvas como outras especies de salamandras (viviparidade completa, contra a ovoviviparidade para o grupo das denominadas "salamandras de fogo" (do inglés *fire salamanders*).

## Taxonomía 
O xenenro *Salamandra* foi atribuído durante moito tempo a Laurenti, 1768, pero Garsault xa o creara en 1764.

Tradicionalmente dividíanse en dous grupos: as "salamandras de fogo", coas especies *Salamandra salamandra*, *Salamandra algira*, *Salamandra corsica* e *Salamandra infraimmaculata*, e as "salamandras alpinas", con *Salamandra atra* e *Salamandra lanzai*.

Esta distinción non ten hoxe valor taxonómico, e os dous grupos considéranse agora como de orixe non monofilética. A separación nestes dous grupos, porén, mantén un carácter práctico e pedagóxico para presentar o xénero *Salamandra*.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Anfibios
* Urodelos
* Salamándridos

### Ligazóns externas 
* ASW *Salamandra* Garsault, 1764  Consultada o 7/10/2012.
* Amphibiaweb xénero *Salamandra*  Consultada o 7/10/2012.
* Aimal Diversity Web *Salamandra*  Consultada o 7/10/2012.
* Catalogue of Life *Salamandra*   Consultada o 7/10/2012. 
* Fauna Europaea *Salamandra* 
* SITI *Salamandra* Laurenti, 1768. TSN 208238   Consultada o 10/09/2018.
* NCBI *Salamandra*  Consultada o 7/10/2012.
* Tree of Life *Salamandra*  Consultada o 7/10/2012.
Castle Combe

**Castle Combe** é unha pequena vila de Wiltshire, Inglaterra, cunha poboación de 350 persoas. É famosa polo seu atractivo e a súa tranquilidade, e polos seus fermosos edificios, incluíndo a súa igrexa medieval. O seu mercado do século XIV, levantado cando se concedeu o privilexio de manter un mercado semanal en Castle Combe, está situado no lugar onde converxen as tres rúas principais. Algúns pequenos chanzos de pedra están situados cerca do cruzamento para que os cabaleiros montasen e desmontasen, e moi preto están os restos do "buttercross" ou "cruce de manteiga", lugar no que se vendía este produto durante os mercados. Esta vila foi a anfitrioa dúas veces do evento Domingo Combe, de música extravante que trouxo 4.000 visitantes á vila en 2006.

O hotel de 4 estrelas Manor House Hotel da vila, foi construído no século XIV. Este ten 48 habitacións e 365 acres (1,5&nbsp;km²) de xardíns.

A vila prosperou durante o século XV cando pertencía a Millicent, a muller de Sir Stephen Le Scrope e despois a Sir John Fastolf (1380–1459), un cabaleiro Norfolk quen foi o máis efectivo señor feudal durante 50 anos. El promoveu a industria da lá, subministrando as súas propias tropas e as doutros para a guerra de Henrique V en Francia.

Castle Combe é a sede dun encontro de automobilismo deportivo, o Circuíto de Castle Combe, situado no abandonado aeródromo da Real Forza Aérea. Este foi tamén utilizado para a rodaxe do filme musical "Doctor Dolittle" , pero son frecuentes as chuvias de verán neste clima, e a irritación dos residentes cara ás arbitrarias modificacións dos produtores da área de filmaxe, que foron suficientes para incitar un intento de sabotaxe, frustrando a prodcción. Raymond Austin director/escritor puxo en acción o seu libro "Atópame un espía, Cólleme un traidor", na vila e no distrito. Outras producións inclúen "O asasinato de Roger Ckroyd" un episodio de "Poirot de Agatha Christie", o filme "Stardust", "O home lobo" , e en 1967 a versión fílmica de Doutor Dolittle. Durante setembro de 2010 a vila usouse como lugar de filmación clave para a produción de Steven Spielberg de "Cabalo de Guerra"

A igrexa de St. Andrew é a sede do Reloxo de Castle Combe, un dos moi poucos reloxos medievais ingleses aínda en uso.

Esta vila está cerca das vilas de Grittleton, Ford, Nettleton, Tiddleywink,  e a cidade de Chippenham.

Castle Combe está representada no parlamento por James Gray, e no Consello de Wiltshire por Jane Scott, ambos conservadores.
## Galería de imaxes

Ficheiro:castle.combe.cross.arp.jpg|A praza do mercado do século XIV.
Ficheiro:castle.combe.hotel.arp.jpg|O Manor House Hotel
File:Old_rectory_tea_room.jpg|A vella casa reitoral, salón do té.
Ficheiro:Castle Combe St Andrews.JPG|A igrexa de St. Andrew.

## Véxase tamén
### Bibliografía
*Stephen Cooper, *The Real Falstaff, Sir John Fastolf and the Hundred Years War*,  (Pen & Sword, 2010)
### Ligazóns externas 
*Castle Combe páxina para visitantes de Wiltshire
Eddie Daniels

**Eddie Daniels**, nado o 19 de outubro de 1941 en Nova York, é un músico e compositor norteamericano. A súa faceta máis coñecida é a de clarinetista de jazz, porén tamén toca o saxofón soprano, alto e tenor. Así como compaxina o jazz coa música clásica.

## Traxectoria
Daniels naceu no seo dunha familia xudía, sendo a súa nai orixinaria de Romanía. Creceu no barrio Brighton Beach de Brooklyn.

De adolescente comezou a interesarse no jazz cando veu a músicos que acompañaban a cantantes como Frank Sinatra, nas súas gravacións. O primeiro instrumento que tocou Eddie foi o saxofón alto e, a idade de 15 anos, xa tocara no concurso xuvenil *Newport Jazz Festival*.

Na facultade foi cando comezou a tocar o clarinete.

Daniel fixo varias xiras e gravacións con diferenes bandas, pequenos grupos e orquestras, aparecendo en televisión nalgunha ocasión.

A partir do ano 1980 céntrase principalmente no clarinete. Nesta década, 1989, gañou o Grammy por tocar *Memos fron Paradise* de Roger Kellaway.

Eddie Daniels tamén tocou con Thad Jones e recentemente foi o artista convidado na *Big Path Band* de Gordon Goodwin para participar no álbum ''Swingin' for the fences*, o primeiro da banda. Participou no arranxo de Goodwin da *40 Sinfónica en sol menor* de Mozart no álbum *XXL* e no álbum da Big Path Band *The Path Pack* a canción *Under the wire*.

No ano 2009o compositor e saxofonista suízo Daniel Schnyder compuxo o *Concerto para clarinete e orquestra MATRIX 21* adicado a Eddie Daniels. Este concerto foi encargado pola *Orchestre de Chambre de Lausana* (Suíza) e polo que foi premiada e mundialmente recoñecida en xaneiro de 2010 en Lausana baixo a dirección de Christian Zacharias. En Estados Unidos estreouse o 18 de xullo de 2010 baixo a batuta de Jens Georg Bachmann.

## Discografía 
* Con George Benson e Joe Farrell.
***Benson & Farrell* (CTI, 1976)
* Con Yusef Lateef.
***10 Years Hence* (Atlantic, 1974)
* Con Airto Moreira.
***Virgin Land'' (Salvation, 1974)

## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
Páxina oficial
Neil Costa

**Neil Francis Costa** é un *barrister* e deputado de Xibraltar, membro do Partido Liberal de Xibraltar (GLP). En decembro de 2011, foi elixido para o Parlamento de Xibraltar e nomeado ministro de Turismo, transporte público, relacións comerciais e do Porto.

## Biografía 
Nacido en Xibraltar, procedente dunha familia de clase obreira, Costa foi creado nun apartamento gobernamental en *Laguna Estate*, que seus pais compartían cos seus avós e estudou na ''St. Anne's Middle School*. O seu pai era albanel e súa nai unha caixeira do supermercado *Safeway''. Destacouse ao conseguir tres Advanced Levels na Bayside Comprehensive School. A continuación, el foi estudar dereito e castelán na Universidade de Gales, Cardiff, onde se graduou con distinción. El completou os seus estudos de dereito no Inns of Court School of Law en Londres e foi admitido na Orde dos Avogados en Londres en novembro de 2002, e en Xibraltar en xaneiro de 2003.

Costa estivo involucrado na política en Xibraltar desde os seus días de estudante, e xuntouse ao Partido Liberal de Xibraltar en 1999. En 2007 foi elixido para o Parlamento e converteuse en ministro na sombra de Servizos de Saúde e Social. En 2011, xunto co Dr. Joseph Garcia e Steven Linares, formou o grupo de candidatos do GLP en colaboración co Partido Socialista Laborista de Xibraltar (GSLP) para participar nas eleccións xerais de 2011.

Re-elixido para o Parlamento, esta vez para o goberno, Costa foi nomeado polo ministro xefe Fabian Picardo, como o ministro de Turismo, transporte público, relacións comerciais e do Porto.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Neil Costa - Páxina web oficial
Fernando II de Habsburgo

**Fernando II**, nado en Graz o 9 de xullo de 1578 e finado en Viena o 15 de febreiro de 1637, foi un emperador do Sacro Imperio Romano (1619–1637) da casa de Habsburgo, así como rei de Bohemia (1617–1619, 1620–1637) e rei de Hungría (1618–1625).

## Notas
Intoxicación

:*Para outros usos deste termo, véxase Desinformación*.

A **intoxicación** consite nunha serie de síntomas que se producen por exposición, inxestión, incección ou inhalación dunha substancia tóxica.

As intoxicacións accidentais ou as voluntarias debidas ao consumo de medicamentos son as máis frecuentes. Pero practicamente calquera substancia inxerida en grandes cantidades pode ser tóxica. Porén, entre os máis de 12 millóns de produtos químicos coñecidos, menos de 3 000 causan a maior parte das intoxicacións. Os tóxicos máis frecuentes son os produtos industriais, os de uso doméstico, de xardinaría, as drogas, o monóxido de carbono e o alcohol nun uso excesivo.

Os sintomas da intoxicación dependen do produto, da cantidade inxerida e de certas características físicas da persoa que o inxeriu. Algunhas substancias que non teñen toxicidade excesiva poden producir intoxicación por exposición continua. Pero outros, máis tóxicos, basta con que unha gota se deposite sobre a pel para causaren problemas graves.

A gravidade da intoxicación depende da toxicidade do produto, do modo de introdución, da dose inxerida e da idade da vítima. As persoas de idade avanzada e os nenos son particularmente vulnerábeis á intoxicación accidental.

## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Caso do metílico
* Intoxicación alimentaria
* Intoxicación etílica
* Intoxicación por aceite de colza desnaturalizado
* Intoxicación por cogomelos velenosos
* Intoxicación por histamina
* Intoxicación por monóxido de carbono
Otakar II

**Otakar II** pode referirse a:

***Otakar II de Bohemia** (c. 1230–1278), chamado o rei de aceiro e ouro.
***Otakar II, Margrave de Estiria** (finado en 1122)
Otakar II de Bohemia

**Otakar II** (en checo **Přemysl Otakar II.**), nado en Městec Králové contra o ano 1233 e finado en Dünrnkrut o 26 de agosto de 1278, tamén chamado o **Rei de Aceiro e Ouro**, foi o rei de Bohemia entre 1253 e 1278. Otakar II tamén ostentou os títulos de duque de Austria (1251–1276), duque de Estiria (1260–1276), duque de Carintia (1269–1276), duque de Carniola (1269–1276), e señor de Pordenone.
Agrelo, Noal, Porto do Son

**Agrelo** é un lugar da parroquia de Noal no concello coruñés de Porto do Son, na comarca de Noia. Segundo o padrón municipal (INE 2020) ten 47 habitantes (26 homes e 21 mulleres).

## Lugares e parroquias 
### Lugares de Noal 
### Parroquias de Porto do Son
Shinya Yamanaka

**Shinya Yamanaka**（山中 伸弥, nado en Higashiōsaka o 4 de setembro de 1962, é un médico e investigador xaponés. Gañou o Premio Nobel de Fisioloxía ou Medicina no ano 2012 polas súas investigacións con células nai.

## Traxectoria 
Licenciouse na Universidade de Kobe en 1987 e realizou o seu doutoramento na Universidade da Cidade de Osaca en 1993. Yamanaka é actualmente profesor do *Institute for Frontier Medical Science*, e Director do *Center for iPS Cell Research and Application (CiRA)*, o *Institute for Integrated Cell-Material Sciences (iCeMS)*, na Universidade de Kyoto. Foi científico visitante no Instituto Gladstone da Universidade de California, en 2007.

## Notas
Eduardo Ozores Arráiz

**Eduardo Ozores Arráiz**, nado na Coruña en 1903 e finado na mesma cidade o 6 de xaneiro de 1994, foi un enxeñeiro industrial, militar e político galego.

## Traxectoria 
Enxeñeiro industrial, xeneral honorario de Artillaría. Foi nomeado alcalde da Coruña o 6 de febreiro de 1946. Durante o seu mandato creouse o Trofeo Teresa Herrera e constituíuse a Xunta Municipal de Beneficencia. Foi procurador en Cortes como alcalde de capital de provincia (1946-1947).

## Notas
Dominio bZIP

:*Para o algoritmo de compresión ver Bzip2*
[miniatura|dereita|CREB, un factor de transcrición con dominio bZIP. CREB (arriba) é un [factor de transcrición que pode unirse ao ADN por medio do seu dominio bZIP (abaixo) e regular así a expresión xénica.]]

En bioloxía o **dominio cremalleira de leucina básica** (**dominio bZIP**) encóntrase en moitas proteínas eucariotas que se unen ao ADN. Unha parte do dominio contén unha rexión que media propiedades de unión ao ADN específicas de secuencia e a cremalleira de leucina que se require para manter xuntas (dimerizadas) as dúas rexións de unión ao ADN. A rexión de unión ao ADN comprende varios aminoácidos básicos como a arxinina e a lisina. As proteínas que conteñen este dominio son factores de transcrición.

## Factores de transcrición bZIP 
Os factores de transcrición bZIP encóntranse en todos os organismos. Un estudo evolutivo recente revelou que había 4 xenes bZIP no xenoma do antepasado común máis recente de todas as plantas. As interaccións entre os factores de transcrición bZIP xogan un importante papel no desenvolvemento do cancro  nos tecidos epiteliais, na síntese de hormonas esteroides polos tecidos endócrinos, nos factores que afectan ás funcións reprodutivas, e noutros fenómenos que afectan á saúde humana.

## Principais proteínas que conteñen o dominio bZIP 
* AP-1 fos/jun heterodímero que forma un factor de transcrición
* Jun-B (factor de transcrición)
* CREB, elemento de resposta ao AMPc de factor de transcrición
* OPAQUE2 (O2). Factor de transcrición do xene zein 22-kD que codifica unha clase de proteínas de almacenamento no endosperma dos grans de millo (*Zea Mays*).

## Proteínas humanas que conteñen este dominio 
ATF1; ATF2; ATF4; ATF5; ATF6; ATF7; BACH1; BACH2;
BATF; BATF2; CREB1; CREB3; CREB3L1; CREB3L2; CREB3L3; CREB3L4;
CREB5; CREBL1; CREM; E4BP4; FOSL1; FOSL2; JUN; JUNB; JUND; MAFA; MAFB;
NFE2; NFE2L2; NFE2L3; SNFT; CREM

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* bZIP domain entry na base de datos SMART
* Factores de transcrición bZIP de plantas
Enuma Elish

O **Enuma Elish** é un poema babilónico que relata a creación do mundo. Consta de sete taboíñas que conteñen cada unha delas entre 115 e 170 liñas de escrita cuneiforme en lingua acadia escritas cara ao 1.200 a. C. Foron achadas entre as ruínas da biblioteca do rei Asurbanipal en Nínive (669 a. C. - 627 a. C.).

## Contido 
*Enuma elish* son as dúas primeiras palabras coas que dá comezo o poema e que en acadio significan *cando no alto*. Reflicte a loita entre a Orde, personificada no deus Marduk e o Caos, representada na deusa Tiamat, narrando o nacemento dos deuses e a creación do universo, así coma os inicios dos humanos na Terra. Cómpre enmarcar o poema no contexto da relevancia adquirida por Marduk como deus principal de Babilonia, constituíndo o poema unha exaltación da figura deste deus levada a cabo por escribas babilonios.

Describe como a deusa das augas salgadas, Tiamat, e o deus da auga dóce, Apsu, deron lugar a unha familia de deuses ao mesturaren as súas augas. Estes novos deuses amolaron a Apsu, que decidiu matalos, mais un daqueles, Ea, logrou anticiparse e deu morte ao seu pai. Ea procreou a Marduk, quen deberá combater a Tiamat, decidida a vingar a morte de Apsu. Finalmente, Marduk derrota a Tiamat e co sangue de Kingu, o segundo esposo de Tiamat, Ea crea a Humanidade.

Na honra de Marduk edificouse en Babilonia o *Etenemanki*, cigurat de sete pisos de altura do que só se conserva a localización e que quizais se corresponda coa soada Torre de Babel.

## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* *Enuma elish* , blog da Doutora en Historia Ana María Vázquez Hoys .
* O Enuma Elish na *Ancient Enciclopedia History* .
Anna Chlumsky

**Anna Chlumsky**, nada o 3 de decembro de 1980 en Chicago, Illinois, é unha actriz coñecida por interpretar a Vada Sultenfuss no filme de 1991 *My Girl* e na secuela de 1994 *My Girl 2*, así como polo seu papel protagonista na serie da HBO *Veep*.

## Filmografía 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
*
L'Arroseur arrosé

'''''L'Arroseur arrosé''''' é un filme francés, mudo en branco e negro dirixido e producido por Louis Lumière e protagonizado por François Clerc e Benoît Duval. Foi estreado por primeira vez o 10 de xuño de 1895.

Trátase da máis temperá mostra de comedia coñecida no cine, así como o primeiro en representar unha historia ficticia. O filme foi orixinalmente coñecido como "Le Jardinier" (O xardineiro) ou "Le Jardinier et le petit espiègle" (O xardineiro e o pequeno pícaro).

## Sinopse 
Rodado en Lión na primavera de 1895, o filme amosa unha sinxela broma na que un xardineiro é amolado por un rapaz que pisa a mangueira que o xardineiro está a empregar para rega-las plantas, cortando dese xeito o fluxo de auga. Cando o regador olla no furado para inspeccionar que é o que detén a auga, o mozo ergue o pé, facendo que o xardineiro molle a cara. O xardineiro está atordado e o seu chapeu está no chan, pero axiña se decata. Prodúcese entón unha persecución, tanto dentro como fóra da pantalla (a cámara nunca se move da súa posición orixinal) ata que o home atrapa ó rapaz e dálle unha tunda.

## Personaxes 
Louis Lumière usou ó seu propio xardineiro, François Clerc, para interpretar o papel principal. Para o rapaz fedello, Lumière usou un aprendiz da factoría Lumière, que aparece nos créditos como Daniel Duval e Benoît Duval. Mais parece que foi Léon Trotobas quen primeiro interpretou o papel en La Ciotat.

* François Clerc como Xardineiro
* Léon Trotobas, logo Benoît Duval como Rapaz

## Notas 
## Véxase tamén
La Sortie de l'usine Lumière à Lyon

'''''La Sortie de l'usine Lumière à Lyon'''* é un filme francés mudo en branco e negro dirixido e producido por Louis Lumière que se estreou o 22 de marzo de 1895. A miúdo é referido como o primeiro filme da historia, a pesar de que *Roundhay Garden Scene'' de Louis Le Prince é sete anos anterior, é dicir de 1888.

## Sinopse 
O filme consiste nunha única escena na que os traballadores abandonan a fábrica dos Lumière. Os traballadores son na súa maioría mulleres que saen do edificio grande 25 rue St. Victor, Montplaisir nas arrabaldes de Lión, Francia, como se acabasen de rematar un día de traballo.

Existen tres versións distintas do filme, e hai numerosas diferenzas entre elas, como por exemplo o estilo de roupas que levan cambia, o cal é unha proba das diferentes estacións nas que foron rodadas. As versións son comunmente referidas como "un cabalo", "dous cabalos" e "sen cabalos", o cal fai referencia ó carro de cabalos que aparece nas dúas primeiras versións (tirado por un cabalo na orixinal e dous na segunda versión).

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* As tres versións en YouTube
* Ficha na IMDb
Le Repas de bébé

***Le Repas de bébé*** é un filme francés mudo en branco e negro dirixido e producido por Louis Lumière que se estreou en 1895.

O filme formou parte da primeira presentación comercial do Lumière Cinématographe o 28 de decembro de 1895 no Salon Indien, Grand Café, 14 Boulevard des Capucines, París.

## Sinopse 
O filme consiste nunha curta de Auguste Lumière, a súa muller e o seu bebé tomando o almorzo.

## Personaxes 
* Andrée Lumière como El mesmo, "bébé"
* Auguste Lumière como El mesmo, Auguste Lumière
* Mrs. Auguste Lumière como Ela mesma, Marguerite Lumière

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Filme en YouTube
* Ficha na IMDb
Río Clare

miniatura|260px|Vista do río Clare.
O **río Clare** (en irlandés *Abhainn an Chláir*) é un río de Irlanda. Nace ó norte da vila de Ballyhaunis, no condado de Mayo e pasa a carón de Dunmore, xa no condado de Galway. Despois continúa pasando por varias vilas como Tuam e Claregalway ata que verte as súas augas no lago Corrib. De alí, segue o seu curso ata desembocar na Baía de Galway mais baixo o nome de río Corrib.
Canle de Bristol

A **canle de Bristol** (*en inglés: Bristol Channel*) é a maior enseada da illa de Gran Bretaña. Separa o sur do País de Gales de Devon e Somerset no suroeste de Inglaterra e esténdese desde a parte inferior do estuario do río Severn até o Atlántico Norte.

Leva o nome da cidade inglesa de Bristol e ten máis de 50&nbsp;km de largo no seu punto de maior amplitude.
Glabro

miniatura|A parte interna da man está recuberta de pel glabra.

**Glabro** (do latín, *glaber*, pelado) é unha denominación dada a organismos, ou ás súas partes, que non presentan pelos, tricomas ou estruturas semellantes na súa superficie externa.

## En botánica 
En botánica e micoloxía, glabro é un adxectivo usado para describir unha característica morfolóxica coma liso, brillante ou lustroso, non tendo pelo ningún ou glauco (véxase tamén o indumento). É unha das claves dicotómicas de identificación dos vexetais.

## Na pel humana 
No corpo humano, a pel glabra é a pel sen pelo. Atópase nos dedos e dedas, nas palmas das mans e nas plantas dos pés, os beizos, nas pregaduras carnosas menores da vulva e no pene.

A *Tinea corporis* é unha micose que produce pel glabra nos individuos brancos.

Hai catro tipos principais de mecanoreceptores na piel glabra dos seres humanos; Corpúsculos de Pacini, corpúsculos de Meissner, discos de Merkel, e corpúsculos de Ruffini.

O termo **Acomoclitismo** (do grego κομη = pelo, prefixo negativo α-, e κλιτικος = tendo unha preferencia, do κλινειν = inclinarse, κλιτυς = unha costa) é o termo técnico para unha preferencia por órganos xenitais sen pelo. O adxectivo relacionado para describir a alguén con esta preferencia é o de **acomoclítico**.

Os atletas poden depilarse como resalte das súas capacidades. Por exemplo, os nadadores competitivos tanto varóns coma mulleres, tiran o pelo do corpo mailo pelo pubiano para axudar a adquirir aos seus corpos unha liña aerodinámica e permitir que os traxes de baño fiquen máis axustados ao corpo. Os ciclistas tamén quitan o pelo das pernas para facilitar a limpeza das feridas en caso de lesións. Ademais outros moitos deportistas, doutras disciplinas, depílanse para facilitar o labor do masaxista trala práctica deportiva, xa que as técnicas de masaxe se aplican máis facilmente sobre a pel depilada. Noutros moitos casos a depilación é só unha cuestión estética.

## Referencias 
## Véxase tamén
* Information about Pubic Hair Removal - *Palo Alto Medical Foundation*
* SCN - UK Website for Smooth Naturists
Declinación (astronomía)

[dereita|miniatura|Declinación e [ascensión recta.]]
A **declinación ou latitude celeste** é a coordenada da esfera celeste, equivalente á latitude sobre a Terra. Míde a distancia angular dun astro respecto ó ecuador celeste e vale entre 0º e ±90º. É positiva se vai cara ao Polo Norte, e negativa na dirección do Polo Sur celeste. A declinación xunto coa ascensión recta son as dúas coordenadas por medio das cales se determina e coñece a posición dun astro no ceo. Unha vez obtida a declinación, o valor obtido será a declinación aparente e se se desexa coñecer a declinación real é preciso ter en conta as correccións debidas á paralaxe e aberración anual, á precesión e á nutación. Ademais, se o astro pertence ao Sistema Solar haberá que ter en consideración o valor da paralaxe diúrna. Represéntase por Dec ou **δ**.
Tricoma

[miniatura|right|300px|Botón e pecíolo dunha especie de *[Stylidium*, amosando tricomas que poden capturar e matar insectos. Observación feita ao microscopio electrónico.]]

Os **tricomas** son apéndices da epiderme presentes en diversos órganos das plantas, constituíndo o seu indumento. Poden ser estruturas unicelulares, ou formadas por células en serie, ou estruturas complexas con células especializadas, simples ou ramificadas. Poden ter orixe no mesofilo ou na epiderme. De xeito xeral son vistos como "pelos" ou pequenas "escamas" na superficie das follas e caules.

## Función 
Os tricomas poden ter función de protección contra predadores (dificultando o acceso de pequenos ácaros e insectos aos tecidos macíos das follas ou causando unha sensación desagradábel ao tacto nos labios e na lingua de herbívoros de maior porte); poden estar asociados á secreción de substancias diversas (como nas ortigas e nas plantas carnívoras); poden auxiliar na regulación de humidade e calor (como moitas plantas alpinas) ou até absorber directamente auga nas follas (coma nas bromeláceas); os pelos radiculares aumentan a superficie de absorción de auga da raíz; poden axudar na dispersión das sementes (algodón).

A súa estrutura está asociada a cada unha destas funcións, e hai decenas de variacións na súa forma. A súa presenza, densidade e morfoloxía son características útiles na identificación de moitas especies.

## Tipos de tricoma 
Existem varios tipos de tricomas:

* Glandulares: segregan aceites, esencias, enzimas, substancias urticantes e acumulan nutrientes (laranxa).
* Secretores de sal: eliminao o exceso de sal do organismo (exemplo: avicennia).
* Pelos radiculares: tricomas da raíz que aumentan a súa superficie de absorción.
* Coléteres: segregan mucilaxe no ápice dalgúns caules.
* Hidatodos: segregan solucións acuosas de ácidos orgánicos.

No tocante á súa presenza e densidade, as plantas ou os seus órganos poden ser clasificados coma:

* Glabros: sen presenza ningunha de tricomas;
* Pubescentes: tricomas espallados e curtos, conferindo, cando moito, unha sensación de leve aveludado e un certo reflexo brillante baixo a luz;
* Pilosos: tricomas curtos, porén densamente distribuídos na superficie, conferindo incluso coloracións diferentes ás follas;
* Hirsutos: tricomas longos e densos, practicamente ocultan a superficie da planta, determinando efectivamente a súa coloración.

## Notas
Alelopatía

[miniatura|Fotografía do chan debaixo dun bosque de [piñeiro de Australia mostrando alelopatía.]]
En botánica chámase **alelopatía** ao fenómeno de interferencia química que consiste na liberación de substancias químicas por parte dunha planta que son daniñas para outras plantas competidoras.

O mesmo concepto esténdese ás relacións de competencia bioquímica entre os outros seres vivos.

O termo alelopatía creouse no ano 1937 polo científico Hans Molisch baseándose nas verbas gregas que significan *dano mutuo*.

A incompatibilidade que é apreciada entre algunhas é por mor da liberación de substancias volátiles, xeralmente por parte das follas, ou pola excreción de toxinas a través das raíces.

As interferencias alelopáticas acostuman ser provocadas pola combinación de diversas substancias.

As funcións prexudicadas máis frecuentes son a asimilación de nutrientes, o crecemento, a fotosíntese, a respiración, a síntese de proteínas, a permeabilidade da membrana celular e mais a actividade encimática.

En moitos casos a acción inhibidora vai a cargo de compostos fenólicos coma por exemplo os que fan que o xirasol dificulte o crecemento da soia ou que as follas do piñeiro interfiran no crecemento doutras plantas .

No chamado *cansazo* ou *esgotamento dos solos* despois de anos de monocultivo estaría implicado, entro outros factores, o fenómeno alelopático.

É moi soadaen Galicia a alelopatía que producen os compostos das follas do eucalipto, que dificultan a xermolación de moitas outras especies no subsolo dos eucaliptais.
Ferrocarrils de la Generalitat Valenciana

250px|miniatura|Tren-Tram 4100 de FGV ao seu paso por Venta Lanuza.
**Ferrocarrils de la Generalitat Valenciana** (**FGV**) é unha empresa pública dependente da Generalitat Valenciana (segundo o artigo 20 do Estatuto de Autonomía da Comunidade Valenciana) que xestiona as liñas férreas de ancho métrico que se estenden exclusivamente pola Comunidade Valenciana e que estaban anteriormente rexidas por Ferrocarriles Españoles de Vía Estrecha (FEVE).

FGV posúe dúas grandes redes nas cidades de Valencia (MetroValencia) e Alacant (TRAM).

## Rede de MetroValencia 
### Liñas 
[miniatura|400px|Esquema das liñas de [MetroValencia.]]

#### Liñas en proxecto ou construción 
### Material móbil 

Ficheiro:Ut 3609 vsud mrtne.jpg|FGV UT 3600
Ficheiro:FGV 37002.JPG|FGV UTA 3700
Ficheiro:3900 FGV.JPG|FGV UTA 3900
Ficheiro:4300 FGV.JPG|FGV 4300
Ficheiro:Tram3811Empalme.jpg|FGV 3800
Ficheiro:Bombardier Flexity Outlook Cityrunner Valencia in Krefeld.jpg|Bombardier 4200

## Rede de TRAM Alacant 
### Liñas 
miniatura|300px|Esquema das liñas do TRAM.

#### Liñas en proxecto ou construción 
### Material móbil 

Ficheiro:TRAM Alicante MARQ-C.jpg|Tren-tram (serie 4100)
Ficheiro:TranviaBombardier.JPG|Bombardier 4200
Ficheiro:Automotor.JPG|Automotor MAN (serie 2500)
Ficheiro:MAN 2300 Alicante.jpg|Automotor Man (serie 2300)
Ficheiro:Limón-Exprés Alicante.jpg|Limón-Exprés (en desuso)

## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Ferrocarrils de la Generalitat Valenciana  
* MetroValencia  
* TRAM Metropolità d'Alacant
Beji Caid el Sebsi

**Beji Caid el Sebsi**, nado en Sidi Bou Said, Tunisia, o 29 de novembro de 1926 e finado en Tunes o 25 de xullo de 2019, foi un político e avogado tunisiano, que foi presidente de Tunisia de 2014 ata a súa morte en 2019. 

Ocupou o posto de primeiro ministro desde o 27 de febreiro de 2011, trala dimisión de Mohamed Ghannouchi como consecuencia dunha forte presión popular, no contexto da revolución que expulsou do poder ao presidente Zine el-Abidine Ben Ali. Foi sucedido o 24 de decembro de 2011 por Hamadi Jebali, logo de celebrarse eleccións.

Máis tarde fundou o partido Nidaa Tounes, co que se presentou ás eleccións presidenciais de 2014, resultando vencedor en segunda volta.

Foi decano do Colexio de Avogados da Tunisia e ministro das relacións exteriores durante o goberno de Habib Bourguiba.

## Notas
Bohuslav Martinů

**Bohuslav Martinů**, nado o 8 de decembro de 1890 na localidade bohemia de Polička (daquela no Imperio Austrohúngaro) e finado o 28 de agosto de 1959 en Liestal (Suíza), foi un compositor checo.

## Traxectoria 
Bohuslav Martinů naceu na torre da Igrexa de San Xaime, na localidade de Polička (actual República Checa) o 8 de decembro de 1959, fillo de Ferdinand Martinů (zapateiro e vixía da torre) e Karolina Martinů. Aos sete anos comeza a asistir a clase na escola de Polička, onde nunca se graduaría; ese mesmo ano comeza a recibir clases de violín da man do sastre local e profesor de música Josef Cernovsky.

## Obra 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Sitio web da Fundación Bohuslav Martinů  
* Sitio web do Centrum Bohuslava Martinů
SimCity 2000

***SimCity 2000***, abreviado ***SC2K***, é un videoxogo de construción de cidades. Foi a secuela do *SimCity* orixinal, e o segundo da serie SimCity. Maxis publicouno no ano 1993 para ordenadores Mac OS X e MS-DOS. Posteriormente, publicárono tamén para Amiga (1994), Microsoft Windows (1995), SNES (1995), Sega Saturn (1995), PlayStation (1996), Nintendo 64 (1998), Pocket PC (1999) e Game Boy Advance (2003).

En 1995, *SimCity 2000* recibiu o galardón de "Mellor Xogo de Estratexia".

## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Ficha de SimCity 2000
Lingua fula

A **lingua fula** (tamén chamada **peul**, **fulani**, **pulaar**, **fulbe**, **fulfulde**) é unha lingua de África Occidental, especialmente da África subsahariana máis próxima ao Sahel, falada pola etnia fula, que abrangue dende Senegal até o Camerún e o Sudán. É falada por unhas 10-16 millóns de persoas e ten un status de lingua oficial en Mauritania, Senegal, Malí, Guinea, Burkina Faso, Níxer, Nixeria e mais no Camerún. O fula está clasificado como "en estado seguro" polo Libro Vermello das Linguas Ameazadas da UNESCO.

## Fonoloxía 
O inventario de consoantes do fula é o seguinte:

Nalgúns dialectos do fula non existe a serie de implosivas. Polo demais o inventario anterior é moi semellante á da lingua wólof, coa excepción de que nesa outra lingua atlántica non existe nin serie de implosivas nin a oclusiva glotal.

## Xeitos de escritura 
### alfabeto latino 
Cando se escribe úsase o alfabeto latino, con algúns caracteres adicionais para representais fonemas ou sons específicos  (ex. *implosiva B, implosiva D, velar N [sons coma o grafo "nh" galego en "unha" por exemplo], palatal N, exectiva Y*). O apóstrofo () úsase coma unha pausa glotal. En Nixeria  substitúe , e no Senegal ñ úsase no canto de .

#### Alfabeto fula 
**a, aa, b, mb, ɓ, c, d, nd, ɗ, e, ee, f, g, ng, h, i, ii, j, nj, k, l, m, n, ŋ, ny **(ou **ñ** ou **ɲ**)**, o, oo, p, r, s, t, u, uu, w, y, ƴ**

As letras **q, x, z** só se empregan nalgúns casos en estranxeirismos. No pular de Guinea atopamos unha letra adicional: **ɠ**.

### Escritura árabe 
O fula tamén se escribiu no pasado con caracteres árabes ou *Ajami* pero foi antes da colonización. Nalgunhas zonas de Guinea aínda os usan.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Wikipedia en fula
### Bibliografía 
* M. Orozco e F. Roca (2006): *El Fula i el Wòlof:Estudi comparatiu entre les gramàtiques del Fula i el Wòlof*, Barcelona, ISBN 84-393-7034-2.
José González Marquina

dereita|miniatura|Placa en homenaxe a José González Marquina en Pontedeva.
**José González Marquina**, nado en Pontedeva o 8 de decembro de 1929 e finado o 20 de febreiro de 2022, foi un político galego do PPdeG.

## Traxectoria 
Foi nomeado alcalde de Pontedeva en 1970. Nas primeiras eleccións democráticas presentouse á alcaldía de Pontedeva pola UCD, sendo elixido alcalde. Nas municipais de 1983 presentouse por Coalición Galega, volvendo ser elixido con maioría absoluta. Volveu ser elixido en 1987 por CPG e en 1991 por Centristas de Galicia. En 1995 presentouse polo PPdeG e foi reelixido con maioría absoluta, o mesmo que en 1999. Nas municipais de 2003 foi elixido alcalde grazas ao apoio dos independentes (un grupo escindido do PPdG). En 2007 deixou a alcaldía.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
### Ligazóns externas 
*Relación de Alcaldes dende 1901 ó 2010 Concello de Pontedeva.
### Outros artigos 
*Eleccións municipais en Pontedeva
Río Corrib

O **río Corrib** (en irlandés *Abhainn na Gaillimhe*) é un río de Irlanda. Nace no Lago Corrib, atravesa a cidade de Galway e desemboca na Baía de Galway. Ten a peculiaridade de ser un dos ríos máis curtos de Europa, con só seis quilómetros de lonxitude dende o lago ata o Atlántico. O río é moi popular entre os caiaquistas debido ás boas condicións que ofrece para a práctica deste deporte.

## Galería de imaxes 

Ficheiro:LowerCorrib3.jpg|O río Corrib atravesando Galway.
Ficheiro:GalwayCorrib gobeirne.jpg|Vista do Corrib.
Ficheiro:Corrib2Dec2006.jpg|Caiaquista tomando as ondas do río o pé da ponte O'Briens.
Ficheiro:Corrib1Dec2006.jpg|Caiaquistas tomando ondas no curso inferior.