open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Municipio de Valka

O **municipio de Valka** (en letón, *Valkas novads*) é un dos 36 municipios de Letonia. Os 36 municipios son resultado da última reorganización do territorio aprobada o 1 de xuño de 2021, que fusionou a cidade de Valka e cinco parroquias do antigo municipio de Valka: parroquia de Ārħemes, parroquia de Kārķu, parroquia de Valka, parroquia de Vijciema e a parroquia de Zvārtavas. Limita co municipio de Valmiera ao oeste, co municipio de Smiltene polo sur e co condado de Valga polo leste. O centro do condado está na propia cidade de Valka.. 

O municipio forma parte da nación histórica, recoñecida pola Constitución letoa, de Vidzeme.

## Historia 
Na antigüidade, as tribos bálticas e ugro-finlandesas convivían nas terras de Valka, no século XII e principios do século XIII, a maior parte do territorio estaba suxeito a Tālava, reino latgalián fundado no século X, a parte noroeste probablemente pertencía ao estoniano Condado de Sakala.

Despois da división de Livonia conquistada polos cruzados, case toda a rexión pasou baixo o control da Orde de Livonia, unha pequena parte no sueste foi entregada ao arcebispado de Riga.

Como resultado da guerra de Livonia, o condado quedou baixo o control da Mancomunidade de Polonia e Lituania
como parte do ducado de Livonia de Pardaugava. Despois dunha longa guerra en 1629, Suecia confirmou os seus dereitos sobre Vidzeme que conquistara cun tratado de paz.

Despois da Gran Guerra do Norte en 1721, o condado quedou baixo o control do Imperio Ruso e foi incluído no distrito de Valka da gobernación de Vidzeme.

## Irmandades 
A cidade de Valka está oficialmente irmandada á vila pontevedresa de Valga, a que enviou ao seu alcalde José María Bello Maneiro, á concelleira Carmen Gómez e ao técnico municipal Santiago Chenlo ás celebracións do 440 aniversario da cidade, e polo mimetismo coa cidade estoniana de Valga.. 

## Notas 
## Véxase tamén
### Outros artigos 
*Organización territorial de Letonia
*Rexións de Letonia
Carlos Gómez-Reino

**Carlos Gómez-Reino Carnota**, nado en Pontevedra en 1946 e finado o 25 de xullo de 2012, foi un físico e profesor universitario galego, catedrático de óptica e vicerreitor da Universidade de Santiago de Compostela.

## Traxectoria 
En 1968 licenciouse en Física pola Universidade Complutense de Madrid e obtivo as titulacións de mestrado e doutoramento en 1970 e 1975, respectivamente. Nos seus anos de estudante participou activamente da loita contra o franquismo. Entre 1969 e 1979 exerceu como profesor axudante de Óptica na UCM, colaborando con outro físico-óptico galego, o profesor Armando Durán Miranda. 

En 1979 trasladouse á USC xunto coa súa esposa, a profesora María Victoria Pérez Martín, onde estableceron o primeiro laboratorio de óptica para estudantes e desenvolveron un laboratorio de investigación de alto nivel. En 1989 foi nomeado director da Escola Profesional de Óptica Oftálmica e Acústica Audiométrica da USC, liderando a súa transformación. Entre 1994 e 1998 desempeñou o cargo de vicerreitor na USC, durante o reitorado de Darío Villanueva.

### Investigación e legado 
As súas principais áreas de investigación incluíron a óptica integrada, óptica de índice de gradiente (GRIN), placas de zona, óptica fisiolóxica, dualidade espazo-tempo, propagación de pulsos en medios dispersivos e ablación láser.

Foi autor de máis de 170 artigos en revistas científicas e coautor do libro *Gradient-Index Optics: Fundamentals and Applications*, publicado por Springer-Verlag en 2002.

## Distincións
En 1998 foi nomeado membro da Optical Society of America (OSA). 

No ano 2021 dedicóuselle o VI Día da Ciencia en Galego xunto a Isidro Parga Pondal.

## Vida persoal
Foi irmán de Enrique e Juan Gómez-Reino, catedráticos universitarios de Dereito e Medicina

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Día da Ciencia en Galego
* Día da Ciencia en Galiza
Scorpaena

***Scorpaena*** é un xénero zoolóxico de peixes mariños.
[thumb|250px|right|*[Scorpaena notata* en Cartaxena.]]

## Especies 
* *Scorpaena afuerae*
* *Scorpaena agassizii*
* *Scorpaena albifimbria*
* *Scorpaena angolensis*
* *Scorpaena annobonae*	
* *Scorpaena ascensionis*	
* *Scorpaena azorica*	
* *Scorpaena bergii*
* *Scorpaena brachyptera*
* *Scorpaena brasiliensis*
* *Scorpaena calcarata*
* *Scorpaena canariensis*	
* *Scorpaena cardinalis*
* *Scorpaena cocosensis*	
* *Scorpaena colorata*	
* *Scorpaena cookii*	
* *Scorpaena dispar*
* *Scorpaena elachys*
* *Scorpaena elongata*
* *Scorpaena fernandeziana*
* *Scorpaena gasta*	
* *Scorpaena gibbifrons*	
* *Scorpaena grandicornis*
* *Scorpaena grandisquamis*
* *Scorpaena grattanica*
* *Scorpaena guttata*
* *Scorpaena hatizyoensis*	
* *Scorpaena hemilepidota*	
* *Scorpaena histrio*
* *Scorpaena inermis*

* *Scorpaena isthmensis*
* *Scorpaena izensis*	
* *Scorpaena laevis*
* *Scorpaena loppei*
* *Scorpaena maderensis*
* *Scorpaena melasma*	
* *Scorpaena mellissii*
* *Scorpaena miostoma*	
* *Scorpaena moultoni*	
* *Scorpaena mystes*
* *Scorpaena neglecta*	
* *Scorpaena normani*
* *Scorpaena notata*
* *Scorpaena onaria*
* *Scorpaena orgila*	
* *Scorpaena papillosa*
* *Scorpaena pascuensis*	
* *Scorpaena pele*
* *Scorpaena pepo*
* *Scorpaena petricola*	
* *Scorpaena plumieri*
* *Scorpaena porcus*
* *Scorpaena russula*
* *Scorpaena scrofa*
* *Scorpaena sonorae*
* *Scorpaena stephanica*
* *Scorpaena sumptuosa*
* *Scorpaena thomsoni*
* *Scorpaena tierrae*
* *Scorpaena uncinata*

## Véxase tamén
### Ligazóns externas
*
Romeu (nome)

miniatura|Segunda edición de *Romeu e Xulieta*, de William Shakespeare
**Romeu** é un nome propio masculino galego. Esta forma escrita tamén é común co aragonés, co catalán e co portugués. Provén do baixo latín *romaeus*, que na Idade Media pasou a significar 'romeiro'. 

## Romeu noutras linguas
* Alemán: Romeo
* Aragonés: Romeu
* Castelán: Romeo
* Catalán: Romeu
* Francés: Roméo
* Inglés: Romeo
* Italiano: Romeo
* Portugués: Romeu
* Romanés: Romeo

## Personaxes
*Romeu, santo carmelita do século XIV.
*Romeu, personaxe da obra *Romeu e Xulieta*.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
*Lista de nomes masculinos en galego
*Lista de nomes masculinos galegos máis comúns
### Ligazóns externas 
* Guía de nomes galegos. Nomes masculinos Real Academia Galega
Día Internacional para a Prevención da Explotación do Medio Ambiente na Guerra e os Conflitos Armados

O **Día Internacional para a Prevención da Explotación do Medio Ambiente na Guerra e nos Conflitos Armados** é un día internacional que se celebra anualmente o 6 de novembro.  O Día Internacional para a Prevención da Explotación do Medio Ambiente na Guerra e nos Conflitos Armados foi creado o 5 de novembro de 2001 pola Asemblea Xeral das Nacións Unidas, durante o mandato de Kofi Annan como Secretario xeral.

Respecto desta observancia, o Secretario xeral Ban Ki-moon escribiu posteriormente:

 “*Debemos utilizar todas as ferramentas ao noso alcance, dende o diálogo e a mediación até a diplomacia preventiva, para evitar que a explotación insostible dos recursos naturais alimente e financie conflitos armados e desestabilizar os fráxiles fundamentos da paz*".

## Outros días dedicados aos conflitos e á paz 
### Días internacionais da ONU 
* O 8 de marzo é o Día das Nacións Unidas para os Dereitos da Muller e a Paz Internacional, ademais do Día Internacional da Muller.
* O 16 de maio é o Día Internacional da Convivencia en Paz.
* O 19 de xuño é o Día Internacional para a Eliminación da Violencia Sexual nos Conflitos.
* O 21 de setembro é o Día Internacional da Paz.
* O 10 de novembro é o Día Mundial da Ciencia para a Paz e o Desenvolvemento.

### Outros días similares non promovidos pola ONU 
* O 1 de xaneiro é o Día Universal da Fraternidade, establecido en 1935 por Getúlio Vargas)
* Tamén o 1 de xaneiro, establecido en 1967 polo Papa Paulo VI, é o Día Mundial da Paz.

## Outros días internacionais dedicados ao Ambiente 
* O 3 de marzo é o Día Mundial da Vida Salvaxe
* O 21 de marzo é o Día Internacional dos Bosques
* O 22 de marzo é o Día Mundial da Auga
* O 5 de xuño é o Día Mundial do Medio Ambiente
* O 8 de xuño é o Día Mundial dos Océanos
* O 17 de xuño é o Día Mundial de Loita contra a Desertización e a Seca
* O 26 de xullo é o Día Internacional da Conservación do Ecosistema de Mangleiros.
* O 16 de setembro é o Día Internacional da Preservación da Capa de Ozono
* O 13 de outubro é o Día Internacional para a Redución dos Desastres

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Lista de días internacionais segundo a ONU

### Ligazóns externas 
*
Ngā Wai Hono i te Pō

**Ngā Wai Hono i te Pō**, nada o 13 de xaneiro de 1997, é a raíña dos maorís. Ascendeu ao trono o 5 de setembro de 2024, sendo elixida para suceder o seu pai Kīngi Tūheitia. O seu nome completo e título é **Te Arikinui Kuīni Ngā Wai Hono i te Pō**.

Ngā Wai Hono i te Pō naceu na familia real Kīngitanga durante o reinado da súa avoa paterna Te Arikinui Dame Te Atairangikaahu. É a filla máis nova de Kīngi Tūheitia Pōtatau Te Wherowhero VII e da Makau Ariki Atawhai Paki. Os seus primeiros anos de vida estiveron marcados polas prácticas culturais e espirituais do pobo maorí, con especial atención ás tradicións do movemento Kīngitanga.

En 2024, logo da morte do seu pai, Ngā Wai Hono i te Pō foi escollida como raíña dos maorís por un *wānanga* (foro) de líderes tribais que foi convocado polo Tekau-mā-rua. A súa coroación tivo lugar en Tūrangawaewae Marae, a sede do Kīngitanga, nunha cerimonia á que asistiron líderes e dignatarios de todo o país e do Pacífico. A súa coroación foi vista como unha continuación da misión do Kīngitanga de unificar o pobo maorí e protexer os seus dereitos.

## Notas
The Whitefield Brothers

**The Whitefield Brothers** é un dúo musical alemán composto polos irmáns Jan e Max Weissenfeldt, orixinarios de Múnic, foron un referente da nova escena da música funk internacional desde principios dos anos 90.

## Historia
Baixo o nome de **Poets Of Rhythm**, levaron ao escenario un funk en bruto con referencia ao funk producido ao redor de 1970. Da década dos noventa son as gravación que realizaron dun pequeno sinxelo de 45 polgadas en vinilos. Estes discos, que daquela se prensaban en pequenas edicións, agora repórtanse cun valor de prezos moi elevados no panorama do coleccionismo de funk pola prensa especializada.. 

En 2001 Jan e Max gravaron o seu primeiro LP en Nova York baixo o nome de The Whitefield Brothers. O disco *In the raw* considérase pioneiro na popularización do afrobeat mesturado con sons funks de Nova Orleáns, con referencias recoñecidas pola banda ao grupo The Meters e a banda nixeriana Blo.

## Discografía
* *In the raw* (Now-again Records, 2009)

* *Earthology* (Now-again Records, 2010)
## Notas 
## Véxase tamén
### Ligazóns externas 
* Gift, The Whitefield Brothers en youtube
Kinra

***Kinra*** (estreado comercialmente como ***Kinra, el viaje de Atoqcha***) é un filme peruano de 2023 escrito e dirixido por Marco Panatonic, no seu debut como director. Conta a historia dun home de Cuzco que quere estudar para ser un enxeñeiro, mais non quere deixar a súa nai e irmá, así que loitará para definir o seu futuro e identidade.

*Kinra* estreouse na 38ª edición do Festival Internacional de Cinema de Mar del Plata o 6 de novembro de 2023, onde gañou o Astor de Ouro. Foi escollido como candidato do Perú ó Óscar ó mellor filme internacional na 98ª edición dos premios, mais finalmente non foi nomeado.

## Sinopse 
Atoqcha viaxa entre a súa casa nas montañas onde vive a súa nai e a cidade de Cuzco, buscando un lugar onde vivir e traballar, buscando un futuro como estudante de enxeñaría civil. Ao longo da súa viaxe, atopará un amigo que o acollerá como á familia. Porén, non pode esquecer á súa nai nin á súa irmá, que tamén buscan o seu propio camiño, nin a terra onde se criou. Volver é o seu camiño, a pesar de comezar de novo, porque o seu corazón estará sempre dividido, igual que o seu país.

## Personaxes 
O elenco de actores está composto por:

* Raul Challa Casquina como Atoqcha
* Yuri Choa Tunquipa como Richar
* Tomasa Sivincha Huamani como nai de Atoqcha
* Marcosa Huamani Gonzales como Mamagrande
* Jorge Gonzales como pai de Atoqcha
* Lizbeth Cabrera como irmá de Atoqcha
* Aurelio Quispe Cusihuaman como Julián
* Dorotea Noa Ch’ecca como nai de Richar
* Soledad Secca Noa como irmá de Richar
* Celso Aro Quispe como enxeñeiro

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Filmes do Perú propostos ó Óscar ó mellor filme internacional
* Filmes propostos ó mellor filme internacional na 98ª edición dos Óscar
Municipio de Kurzeme Meridional

O **municipio de Kurzeme Meridional** (en letón, *Dienvidkurzemes novads*) é un dos 36 municipios de Letonia. Os 36 municipios son resultado da última reorganización do territorio aprobada o 1 de xuño de 2021, que uniu na maior fusión de extintos concellos o municipio de Aizpute, o municipio de Durbe, o municipio de Grobiņa, o municipio de Nīcas, o municipio de Pāvilosta, o municipio de Priekule, o municipio de Rucava e o municipio de Vaiņode. Limita ao oeste coa cidade estatal de Liepāja e o mar Báltico, ao norte co municipio de Ventspils, ao leste cos municipios de Kuldīgas e Saldus, así como ao sur cos condados de Klaipėda e Telši de Lituania. O centro comarcal está situado na cidade de Grobiņa.

En 2021 a Saeima tomou a decisión de que en 2029 a rexión de Kurzeme Sur se fusionase coa cidade de Liepāja, nun intento dun maior incremento dos aforros estatais centralizando servizos, o que erixe oposición política con críticas ao detrimento dos mesmos servizos nas vilas fusionadas.

## Historia 
Dende o II milenio a.C. antepasados ​​das pobos bálticos viviron no condado, dende o I milenio a.C. ata principios do século XIII, o territorio incluía as terras de Bandava, Piemare e Duvzare. No século XIII tiveron lugar moitas batallas na rexión entre os cruzados e lituanos, incluída a batalla de Durbe en 1260. En 1253, o territorio foi dividido entre a Orde de Livonia e o bispado de Kurzeme. O distrito parroquial de Aizpute, unha terceira parte de todo o municipio actual, pasou baixo o dominio de Dinamarca en 1559, Polonia en 1585, en 1617 foi incluído no distrito de Piltene baixo a administración directa do rei polaco, desde 1656 foi comprado polo duque Jacob dentro do distrito parroquial de Grobiņa, rexión administrativa existente entre o 1560-1609, suxeita a vasalaxe a Prusia desde 1562, as outras dúas partes do territorio foron incluídas no establecido Ducado de Kurzeme e Zemgale. En 1795 o ducado foi incluído no Imperio Ruso.

## Cidades 
As cinco cidades do municipio son Grobiņa, Aizpute, Priekule, Pāvilosta e Durbe.

## Notas 
## Véxase tamén
### Outros artigos 
*Organización territorial de Letonia

*Rexións de Letonia
Imperio Galo

O **Imperio Galo**, **Imperio Gálico** (en latín: *Imperium Galliarum* ou *Imperium Gallicum*) ou **Imperio Galorromano** son nomes utilizados na historiografía moderna para unha parte disidente do Imperio Romano que funcionou *de facto* como un estado separado dende 260 ata 274. Orixinouse durante a crise do século III, cando unha serie de xefes militares e aristócratas romanos se declararon emperadores e tomaron o control da Galia e das provincias adxacentes sen tentar conquistar Italia ou apoderarse doutro xeito do aparato administrativo central romano. 

O Imperio Galo foi establecido por Póstumo no ano 260 a raíz das invasións bárbaras e da inestabilidade en Roma, e no seu apoxeo incluíu os territorios de Xermania, Galia, Britania e (durante un tempo) Hispania. Despois do asasinato de Póstumo en 269 perdeu gran parte do seu territorio, pero continuou baixo unha serie de emperadores e usurpadores. Foi retomada polo emperador romano Aureliano despois da batalla dos Campos Cataláunicos en 274.

## Notas
Matriz de uns

En matemáticas, unha **matriz de uns** é unha matriz onde cada entrada é igual a un.  Por exemplo:

: J_2 = \begin{bmatrix}
1 & 1 \\
1 & 1 
\end{bmatrix},\quad
J_3 = \begin{bmatrix}
1 & 1 & 1 \\
1 & 1 & 1 \\
1 & 1 & 1
\end{bmatrix},\quad
J_{2,5} = \begin{bmatrix}
1 & 1 & 1 & 1 & 1 \\
1 & 1 & 1 & 1 & 1 
\end{bmatrix},\quad
J_{1,2} = \begin{bmatrix}
1 & 1 
\end{bmatrix}.\quad

Un **vector de uns**  é unha matriz de uns que teñen forma de fila ou columna; non se debe confundir cos *vectores unitarios*.

## Propiedades 
Para unha matriz  de uns *J*, temos as seguintes propiedades:

* A trazo de *J* é igual a *n*,  e o determinante é igual a 0 para *n* ≥ 2, pero é igual a 1 se *n* = 1.
* O polinomio característico de *J* é (x - n)x^{n-1} .
* O polinomio mínimo de *J* é x^2-nx .
* O rango de *J* é 1 e os valores propios son *n* con multiplicidade 1 e 0 con multiplicidade .
*  J^k = n^{k-1} J para k = 1,2,\ldots . 
* *J* é o elemento neutro do produto de Hadamard. 

Cando *J* se considera unha matriz sobre os números reais, danse as seguintes propiedades adicionais:

* *J* é unha matriz semidefinida positiva.
* A matriz \tfrac1n J é idempotente.
* A matriz exponencial de *J* é \exp(\mu J)=I+\frac{e^{\mu n}-1}{n}J

## Aplicacións 
A matriz de uns xorde no campo matemático da combinatoria, que inclúe particularmente a aplicación de métodos alxébricos á teoría de grafos. Por exemplo, se *A* é a matriz de adxacencia dun grafo non dirixido *de n* vértices *G* e *J* é a matriz de todos  uns da mesma dimensión, entón *G* é un grafo regular se e só se *AJ*&nbsp;=&nbsp;*JA*. Como segundo exemplo, a matriz aparece nalgunhas demostracións alxébricas lineares da fórmula de Cayley, que dá o número de árbores de expansión dun grafo completo, utilizando o teorema da árbore matricial.

As raíces cadradas lóxicas dunha matriz de uns, matrices lóxicas cuxo cadrado é unha matriz de unidades, pódense usar para caracterizar os grupoides centrais. Os grupoides centrais son estruturas alxébricas que obedecen á identidade (a\cdot b)\cdot (b\cdot c)=b. Os grupoides centrais finitos teñen un número cadrado de elementos, e as matrices lóxicas correspondentes só existen para esas dimensións.
## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Matriz identidade.
### Ligazóns externas 
*
Frank Carter & The Rattlesnakes

**Frank Carter & The Rattlesnakes** é unha banda inglesa de punk rock formada en 2015 polo líder Frank Carter xunto ao guitarrista Dean Richardson. Famosa polos seus estrepitosos concertos en directo, a banda lanzou o seu álbum debut *Blossom* en 2015, e os seguintes *Modern Ruin* en 2017 e *End of Suffering* en 2019. O seu cuarto álbum, *Sticky*, foi lanzado en outubro de 2021. Un quinto, *Dark Rainbow*, foi lanzado en xaneiro de 2024.
[esquerda|miniatura|Frank Carter & The Rattlesnakes na sala Pelícano na [A Coruña|Coruña o 10 de outubro de 2024.]]

## Notas
Illa de San Vicente (homónimos)

**Illa de San Vicente**, **San Vicenzo** ou **São Vicente** (*ilha de São Vicente*) pode referirse a 

* **Illa de San Vicente** ou San Vicenzo — illa galega na Ría de Ortigueira.

* **Illa de San Vicente** — (en inglés *Saint Vincent,* para os indios caribe *Youloumain*) illa que xunto ás Granadinas conforma San Vicente e as Granadinas, no Caribe.
* **Illa de São Vicente, Brasil** — illa fronte á costa do Estado de São Paulo.
* **Illa de São Vicente, Cabo Verde** — illa da Macaronesia do grupo de Barlavento, Cabo Verde.

## Notas 
## Véxase tamén 
* San Vicente
* San Vicenzo
* São Vicente
Día Mundial de Concienciación sobre os Tsunamis

O **Día Mundial de Concienciación sobre os Tsunamis** é un evento anual que se celebra o **5 de novembro** para concienciar sobre a preparación e a alerta temperá e os perigosos efectos dos tsunamis.    Foi establecido por primeira vez en 2015 pola Resolución 70/23 da Asemblea Xeral das Nacións Unidas.  

Neste día celébranse eventos en varios países e anímase á xente a difundir a conciencia nas redes sociais. A concienciación sobre os tsunamis é moi importante xa que nos últimos cen anos producíronse un total de 58 tsunamis cun total de vítimas mortais de máis de 260.000 persoas.  Entre 1998 e 2018, perdéronse 200.000 millóns de dólares debido aos tsunamis. Existe a posibilidade de que o número de mortes por tsunamis aumente no futuro debido aos efectos combinados do crecemento da poboación nas zonas costeiras e do aumento do nivel do mar. O lema oficial do Día Mundial de Concienciación sobre o Tsunami 2022 foi "#GetToHighGround", que anima á xente a practicar plans de evacuación do tsunami, con actividades como camiñadas organizadas en Portugal, Mauricio etc.

## Historia 
O Día Mundial de Concienciación sobre os Tsunamis foi creado pola Resolución 70/23 da Asemblea Xeral das Nacións Unidas o 22 de decembro de 2015. Ese día concreto foi solicitado expresamente pola delegación xaponesa, xa que era o día do tradicional conto xaponés “O lume dos feixes de arroz”, que lembra as accións de Hamaguchi Goryō. Hamaguchi Goryō protexeu a súa aldea de Hiro dun tsunami que seguiu ao terremoto da fosa de Nankai de 1854 que afectou a illa de Honshu, queimou o seu campo de arroz para avisar e guiar aos veciños a un lugar seguro. 

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Lista de días internacionais segundo a ONU 

### Ligazóns externas 
*  (*en inglés*)
*  (*en inglés*)
Mutase

Unha **mutase** é un encima da clase das isomerases que catliza o movemento dun grupo funcional dunha posición a outra dentro da mesma molécula. Noutras palabras, as mutases catalizan transferencias intramoleculares de grupos químicos. Exemplos de mutases son a bisfosfoglicerato mutase, que se encontra dentro dos glóbulos vermellos do sangue e a fosfoglicerato mutase, que é un encima integral da glicólise. Na glicólise este encima cambia o 3-fosfoglicerato a 2-fosfoglicerato ao mover un só grupo fosfato dentro da mesma molécula.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Fosfoglicomutase
* Metilmalonil-CoA mutase
* Fosfoglicerato mutase
David Oelhoffen

**David Oelhoffen**, nado en 1968 en Ferrol, é un director de cine e guionista francés.

## Traxectoria 
A súa primeira longametraxe *In Your Wake* estreouse na Semana Internacional da Crítica do Festival de Cannes de 2007. A súa seguinte película foi *Far from Men* de 2014, baseada no relato "*The Guest"* de Albert Camus e protagonizada por Viggo Mortensen e Reda Kateb. Presentouse en competición na 71ª edición do Festival Internacional de Cinema de Venecia onde gañou tres premios.

## Filmografía 
* *Le Mur* (1996) – curtametraxe
* *Big Bang* (1997) - curtametraxe
* *En mon absence* (2001) – *featurette*
* *Sous le bleu* (2004) – curtametraxe
* *In Your Wake* (*Nos retrouvailles*) (2007)
* *Far from Men* (*Loin des hommes* ) (2014)
* *In the Forests of Siberia* (*Dans les forêts de Sibérie*) (2016)
* *Close Enemies* (2018)

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas
Lema do apertón de mans

miniatura|250x250px| Neste grafo, un número par de vértices (os catro vértices numerados 2, 4, 5 e 6) teñen graos impares. A suma dos graos dos vértices é 2&nbsp;+&nbsp;3&nbsp;+&nbsp;2&nbsp;+&nbsp;3&nbsp;+&nbsp;3&nbsp;+&nbsp;1&nbsp;=&nbsp;14, o duplo do número de arestas.
Na teoría de grafos, unha rama das matemáticas, o **lema do apertón de mans** é a afirmación de que todo grafo finito non dirixido ten un número par de vértices de grao impar. Máis trivialmente, nunha xuntanza de varias persoas, nas que algunhas delas danse a man, un número par de persoas terá que estreitar a man a outras persoas un número impar de veces.

## Descrición 
Considere un grafo non dirixido (V, E) onde V é o conxunto de vértices  e E é o conxunto de arestas. O lema do apertón de mans é unha consecuencia da **fórmula da suma de graos** (que ás veces se chama **lema do apertón de mans** ),

: \sum_{v\in V} \deg(v) = 2|E|

Este resultado foi probado por Leonhard Euler no seu famoso artigo de 1736 sobre o problema das sete pontes de Königsberg, un texto fundacional no estudo da teoría de grafos.

Nun grafo, os vértices de grao impar chámanse ás veces **nodos impares** ou **vértices impares**; baixo esta terminoloxía, o lema do apertón de mans pódese reformular como: cada grafo finito ten un número par de nodos impares.

## Demostración 
Demostrar a fórmula da suma de graos é un exemplo de demostración por dupla contaxe: contamos o número de extremos das arestas de dúas formas diferentes :

* isto é o duplo do número de arestas, tendo cada aresta dous extremos;
* tamén é a suma dos graos de cada vértice.

Sendo o número de extremos das arestas par segundo o primeiro punto, deducimos que as contribucións impares na suma do segundo punto son pares, porque ao total par se restamos as pares o resultado de par menos par é un número par.

## Grafos infinitos 
miniatura| Grafo infinito en "unha dirección". O lema do apertón de mans non aplica.
O lema de apertón de mans non aplica nos grafos infinitos, aínda que teñan un número finito de arestas de grao impar. Por exemplo, un grafo de cadea infinita cun só extremo *(figura)* ten exactamente un vértice de grao impar (o do final), e 1 é un número impar.

## Caso dos grafos regulares 
[miniatura| O [grafo de Petersen é un grafo 3-regula con 15 arestas. 15 é divisíbel por 3.]]
A fórmula para a suma de graos implica que calquera grafo regular de grao r con n vértices ten \frac{r n}{2} arestas. Unha consecuencia é que se o grao r é impar, entón o número de arestas é divisible por r.
## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
### Outros artigos 
* Teoría de grafos.
Premio Sempre en Galiza

O **Premio Sempre en Galiza de Investigación** foi un certame instituído polo Concello de Pontevedra en 2001 para premiar ensaios en lingua galega. Estaba patrocinado pola Fundación Caixa Galicia.

## Edicións
*2001: *As imaxes de Carlos Velo* de Miguel Anxo Fernández Fernández.

*2002: *A construción nacional no discurso literario de Ramón Otero Pedrayo* de Carme Fernández Pérez-Sanjulián.

## Notas
Enmerkar

**Enmerkar** (en sumerio: 𒂗𒈨𒅕𒃸; romanizado.: EN.me.er.kar2), foi, segundo a Lista de reis sumerios, o segundo rei da Primeira Dinastía de Uruk en Sumeria. Atribúeselle un reinado de 420 anos.

## Historia 
Aparece na lista despois de Mesh-ki-ang-gasher, rei de Eanna, fillo de Utu, un personaxe descoñecido que desapareceu no mar. Podería ser o seu fillo, e debeu reinar sobre Eanna. Uniu a cidade veciña de Kullaba con Eanna, onde había un gran templo dedicado á deusa Inanna, para formar a gran cidade de Unung ou Uruk. A lenda atribúellee a el a invención da escrita en táboas de barro. 

Enmerkar e o seu sucesor Lugalbanda realizaron expedicións bélicas a territorios inimigos descritos como "o vasto bosque de cedros" e "o centro do país montañoso".

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 

### Ligazóns externas 
* ETCSL — *Enmerkar and the lord of Aratta*
Referendo sobre o status político de Porto Rico de 2017

O 11 de xuño de 2017 celebrouse un **referendo sobre o status político** de Porto Rico. O referendo tiña tres opcións: converterse nun novo estado dos Estados Unidos, a independencia/libre asociación, ou manter o mesmo status político. O 97% dos votantes elixiu a condición de estado dos Estados Unidos. Esta cifra atribúese a un boicot liderado polo partido pro-status quo PPD, que motivou unha baixa cifra de participación, do 22,93%.

Con anterioridade, celebráronse catro referendos para decidir o status político da illa, sendo o inmediatamente anterior o celebrado en 2012. Porto Rico é un territorio non incorporado dos Estados Unidos dende a conclusión da guerra hispano-estadounidense en 1898, e aos seus residentes foilles concedida a cidadanía estadounidense en 1917.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Referendo de independencia
* Referendo sobre o status político de Porto Rico de 2012
* Referendo sobre o status político de Porto Rico de 2020
* Referendo sobre o status político de Porto Rico de 2024
José Saavedra García

**José Saavedra García**, nado en Bealo (Boiro), foi un mineiro e sindicalista galego.

## Traxectoria 
Tralo golpe de Estado do 18 de xullo de 1936 e de acordo coas instrucións do Goberno, o gobernador civil da Coruña, Francisco Pérez Carballo, responsable de organizar a defensa da República na provincia, promoveu a formación dos comités de defensa nos concellos, constituídos principalmente nas casas consistoriais e integrados polos responsables políticos e sindicais de máis relevancia. Deste xeito, Severino Iglesias Siso, alcalde de Noia por Izquierda Republicana e delegado gobernamental do partido xudicial, ordenou crear o comité de defensa de Boiro, composto por membros da comisión xestora, nomeada o 10 de marzo, e polos líderes dos partidos da esquerda e das organizacións sindicais, entre outros colaboradores. José Saavedra foi integrante do comité de defensa como membro do sindicato mineiro de Lousame, pertencente á CNT, contando coa participación de moitos afiliados traballadores das minas de San Fins, tanto do propio concello como da contorna, armados e provistos de explosivos, declarándose polas autoridades unha folga xeral.

José Martínez Virel, alcalde en funcións por Izquierda Republicana, máximo responsable do comité de defensa de Boiro, encomendoulle ós distintos líderes sindicais a vixilancia das parroquias, asignándolle as de Cespón e Bealo a José Saavedra e ós mineiros veciños desas parroquias. Participou nos rexistros da casa reitoral de Abanqueiro (Boiro) e liderou a partida responsable da voadura da ponte do río Beluso, para dificultar a chegada do exercito sublevado.
[miniatura|Voadura da ponte do río [Río Beluso|Beluso (1936).]]

José Saavedra foi un dos fuxidos que se botou ó monte trala toma do exercito o día 27 de xullo de 1936 de Boiro. Foi xulgado en Santiago de Compostela por rebelión.

## Notas 
;Referencias

## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
* 
*
Ninan Auassat: Nous, les enfants

***Ninan Auassat: Nous, les enfants*** é un filme documental canadense dirixido por Kim O'Bomsawin estreado en 2024. O filme céntrase en tres grupos de mozos das Primeiras Nacións dos pobos atikamekw, cree e innu, que comparten as súas perspectivas sobre as súas vidas.

O filme estreouse no Festival Internacional de Cinema de Vancouver, onde gañou o premio ao mellor documental canadense. Tamén foi o filme de peche do Festival Internacional de Documentais de Montreal de 2024.

## Notas
Torres do Himalaia

[miniatura| Torres no distrito de Danba, en [Sichuan]]
[miniatura| Torres do período dos [Xia do Oeste]]
As **torres do Himalaia** son altas torres de pedra erixidas na rexión de Kham (noroeste de Sichuan e suroeste de Qinghai), habitada polos tibetanos, así como nos territorios poboados polos qiang en Sichuan e no Tíbet. Estas torres, construídas polas minorías étnicas do lugar, poden ser de distintas plantas (cadradas, hexagonais, octogonais, en estrela ou en cruz).

Algunhas das torres, situadas en lugares estratéxicos, funcionaban como torres de defensa ou vixilancia. Outras, próximas a vilas agrícolas situadas en rutas comerciais, poderían ser almacéns de alimentos. Nas rexións de Kongpo e Danba, as torres parecen destinadas a amosar o prestixio dunha familia no seo da comunidade. Outra teoría suxire que o seu uso era gardar o té nas zonas de Yunnan e Sichuan, onde a herba adoitaba trocarse por cabalos do Tíbet.

## Nome 
En chinés, reciben o seu nome segundo a etnia correspondente. No caso das torres tibetanas, chámanse *zàngmín gāodiāo* (en ; lit. "Altas torres de pedra dos tibetanos"); as dos qiang, son *qiāngzú diāolóu* (en ; lit. "Casas de pedra dos qiang") ou, abreviadamente, *qiāngdiāo* (en ). Máis en xeral, este tipo de construcións son denominadas *diāofáng* (en ) ou *diāolóu* (en ), termos con connotacións defensivas.

## Historia 
Cara ao final da dinastía Ming (1368-1644), os eruditos chineses describiron algunhas destas torres en varios reinos hoxe desaparecidos. No século XVIII, as torres de pedra e as fortificacións da antiga rexión de Gyalong (nas actuais prefecturas de Ngaba e Kardzé, en Sichuan) xogaron un papel importante na defensa dos dous reinos tibetanos de Rabden e Tsanlha contra as forzas imperiais dos Qing.

A primeira fonte occidental en mencionalas foi a exploradora Isabella Bird, a finais do século XIX. Frank Kingdon-Ward tamén as mencionou en 1935. O francés Michel Peissel afirmou descubrilas en 1982, e foron "redescubertas" por Mathieu Col en 1994.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
*
Referendo sobre o status político de Porto Rico de 2020

O 3 de novembro de 2020 celebrouse un **referendo sobre o status político** de Porto Rico. O referendo foi anunciado pola gobernadora de Porto Rico Wanda Vázquez Garced o 16 de maio de 2020. Foi o sexto referendo sobre o status político da illa, sendo o inmediatamente anterior o de 2017. Este foi o primeiro referendo cunha pregunta sinxela de si ou non, onde os votantes tiveron a opción de votar a prol ou en contra de converterse nun estado dos Estados Unidos. O Partido Novo Progresista (PNP), do cal Vázquez é membro, apoiou a estadidade, mentres que a oposición do Partido Popular Democrático (PDP) e o Partido Independentista Portorriqueño (PIP) se opuxeron.

O referendo non foi vinculante, xa que o poder de admitir un novo estado pertence ao Congreso dos Estados Unidos. O referendo non foi aprobado polo Departamento de Xustiza baixo a administración de Donald Trump. As plataformas do partido tanto do Partido Republicano como do Partido Demócrata afirmaron durante décadas o dereito de Porto Rico á autodeterminación ou a ser admitido como estado, polo menos en teoría, mais os lexisladores republicanos mostráronse individualmente máis escépticos. Por exemplo, o daquela líder da maioría republicana do Senado Mitch McConnell en 2019 rexeitou permitir un voto de estado no Senado e chamou a estadidade de Porto Rico como "exceso do goberno".

A opción a prol da estadidade gañou o referendo 52,52% a 47,48%.

Catro anos despois, celebrouse un referendo sobre o status político da illa.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Referendo sobre o status político de Porto Rico de 2012
* Referendo sobre o status político de Porto Rico de 2017
* Referendo sobre o status político de Porto Rico de 2024
Mortalla

Unha **mortalla** ou **sudario** é a vestidura que se pon a un cadáver iñantes de ser soterrado.

## Historia 
### Antigüidade 
Na antigüidade, os romanos xa amortallaban os seus mortos con vestidos brancos. Aos maxistrados púñanlles a toga pretexta; aos censores vestíanos de púrpura. Os gregos usaron tamén mortallas de cor branca cos mortos.

### Uso en Inglaterra 
En Inglaterra por unha lei do país debíanse soterrar os mortos cunha tea de la, que chaman flanela, sen que fose permitido empregar unha febra de fío. Esta tea era sempre branca e vendíanse as mortallas feitas de todos os prezos e de diversos tamaños nas tendas dos lenceiros. Lavaban ben o corpo e se era home, rasurábanlle a barba que lle houbera crecido na enfermidade. Embalsamaban ás persoas de distinción.

### Uso no xudaísmo 
Os hebreos envolvíanos nunha saba branca e ligaban cunhas faixas, e cubríanlles a cabeza cun lenzo chamado sudario distinto da saba. Os modernos púñanlles unha camisa e calzóns engadindo algúns unha especie de roquete de lenzo fino, o seu taled, que é unha capa cadrada con cordóns que colgan dela e cubrían a cabeza cun gorro branco. Así lle puñan no cadaleito feito expresamente para isto cun lenzo debaixo e outro enriba.

Se é persoa de distinción entre eles levaba o cadaleito afiado e se é rabino ou Mestre da Lei, puñan sobre o corpo cantidade de libros, cubríanlle despois de negro e púñanlle fóra da casa para que xuntándose os veciños ao redor do féretro, lle chorasen. O costume de lanzar na rúa toda a auga que se atopa na casa e nas dos veciños, foi particular aos xudeus modernos: non se le que a practicasen os antigos. A intención que teñen nisto é advertir que hai naquel barrio un morto para que lle choren e isto é o que se acha na antigüidade.

### Uso na igrexa católica 
As mortallas máis comúns entre os católicos reducíanse a envolver ao defunto nunha saba branca. Isto era práctica antiga en España pois lese que o corpo de San Isidro, visitado por Don Gómez Tello en 1565, achouse envolvido nunha saba de seda branca con outra de liño sobre a primeira. Moitas persoas deixan no seu testamento ordenado que se lles enterre con hábito dalgunha orde relixiosa por devoción. Aos eclesiásticos entérraselles coas vestiduras da Igrexa; aos regulares co hábito da súa orde; aos Cabaleiros das Ordes Militares co manto capitular, esporas e daga. Ademais dos ornamentos sacros púñase noutro tempo ou o manual ou o libro dos Evanxeos sobre o corpo. O ritual antigo do Mosteiro de Silos, tomado na substancia do que se usou en tempo dos godos, di: Se o defunto foi da Orde Sacerdotal, poráselle sobre o peito o libro manual; e se foi Diácono, o libro dos Evanxeos.

## Referencias 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
**Tratado de los funerales y de las sepulturas*. Miguel de Acero y Aldovera, 1736 (en castelán).
Referendo sobre o status político de Porto Rico de 2024

O 5 de novembro de 2024 celebrouse un **referendo sobre o status político** de Porto Rico. Este plebiscito celebrouse ao mesmo tempo cas eleccións xerais de Porto Rico e as dos Estados Unidos de 2024. Este referendo non vinculante presentou tres opcións sobre o status político de Porto Rico: converterse nun estado da unión, a independencia e a libre asociación. De acordo cos resultados finais, 540.635 persoas (57%) votaron por converterse nun estado, 293.224 persoas (31%) votaron pola libre asociación e 116.834 (12%) pola libre independencia. O status político de Porto Rico segue a ser un debate aberto.

## Pregunta 
O referendo contou con tres opcións na seguinte orde: independencia con libre asociación, converterse nun estado e independencia. Foi a primeira vez que manter o estado actual da illa como territorio estadounidense non era unha das opcións. Téñase en conta que a libre asociación tamén foi unha opción nalgúns referendos máis antigos, e a estrutura das opcións de votación variou ao longo do tempo.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Referendo de independencia
* Referendo sobre o status político de Porto Rico de 2012
* Referendo sobre o status político de Porto Rico de 2017
* Referendo sobre o status político de Porto Rico de 2020
Kuessipan

***Kuessipan*** é un filme canadense de 2019 dirixido por Myriam Verreault. É unha adaptación da novela homónima de Naomi Fontaine, e o guión foi escrito por Fontaine e Verreault. Conta a historia de Mikuan (Sharon Fontaine-Ishpatao) e Shaniss (Yamie Grégoire), dúas mozas innu de Uashat-Maliotenam, cuxa amizade se tensa cando Mikuan se namora dun home branco (Étienne Galloy) e pensa en mudarse.

O filme estreouse no Festival Internacional de Cinema de Toronto de 2019 e foi un éxito da crítica, obtendo eloxios polo seu elenco e a súa representación das vidas indíxenas. Estreouse nos cinemas do Canadá o 4 de outubro de 2019.

## Personaxes 
* Sharon Fontaine-Ishpatao como Mikuan
* Yamie Grégoire como Shaniss
* Étienne Galloy como Francis
* Douglas Grégoire como Greg
* Brigitte Poupart como Enseignante

## Notas
Referendo sobre o status político de Santo Eustaquio de 2014

O 17 de decembro de 2014 celebrouse un **referendo sobre o status político** de Santo Eustaquio. Santo Eustaquio converteuse nun organismo público logo da disolución das Antillas Neerlandesas en 2010, aínda que Santo Eustaquio votou a prol de manterse nas Antillas Neerlandesas, polo que se apoiou o referendo de 2014 como vía para resolvelo. Aínda que a maioría dos votantes optou por aumentar a autonomía dentro do Reino dos Países Baixos, a participación electoral estivo moi por debaixo do 60% necesario para que o referendo fose vinculante.

## Contexto 
A decisión de celebrar un referendo foi aprobada polo Consello Insular o 8 de outubro e apoiada polo Partido Popular Unido, o deputado independente do Movemento de Acción Liberal de Statia, Reuben Merkman. O 25 de outubro a data foi fixada para o 17 de decembro, ao cal só se opuxo o Partido Democrático. 

## Pregunta 
Os votantes puideron elixir entre catro opcións:
#Manterse como "organismo público" (concello especial)
#Independencia
#Autonomía dentro do Reino dos Países Baixos
#Integración nos Países Baixos

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Referendo de independencia
* Referendo sobre o status político de Santo Eustaquio de 2005
Glicosa 1,6-bisfosfato

A **glicosa 1,6-bisfosfato** é un derivado da glicosa 1-fosfato. Na ruta metabólica da glicoxenoxénese a glicosa 1,6-bisfosfato é un intermediario na conversión da glicosa 6-fosfato en glicosa 1-fosfato que fai o encima glicosa-1,6-bisfosfato sintase.

## Notas
Glicoxenoxénese

A **glucoxenoxénese**, tamén chamada **glicoxénese**, é a ruta anabólica por medio da cal se produce a biosíntese do polisacárido glicóxeno a partir dun precursor máis simple, a glicosa-6-fosfato. Lévase a cabo principalmente no fígado, e en menor medida no músculo. É activada pola insulina en resposta aos altos niveis de glicosa, que poden ser, por exemplo, posteriores á inxestión de alimentos con carbohidratos.

Fórmase pola incorporación repetida de unidades de glicosa, que chega en forma de UDP-glicosa a unha proteína chamada glicoxenina, formada por 2 cadeas polipetídicas, que ao autoglicosilarse pode unir a cada unha das súas cadeas un octámero de glicosas, que funcionará como cebador inicial a partir do que crecerá a molécula de glicóxeno pola acción doutros encimas. Para que a glicosa-6-fosfato poida unirse ao UDP cómpre a participación de dous encimas; o primeiro, a fosfoglicomutase, modifica a posición do fosfato xerando glicosa-1-fosfato.

A glicosa 1-fosfato é o precursor directo para a síntese de glicóxeno, pero tamén é o produto da súa degradación (glicoxenólise). 

A síntese de glicóxeno require unha achega de enerxía. O doante de glicosa para a síntese de glicóxeno é a UDP-glicosa onde o residuo glicosilo está activado para a súa transferencia debido á súa combinación cun composto de alta enerxía como o UTP.

## Pasos 
* A glicosa convértese en glicosa 6-fosfato por medio dunha reacción irreversible catalizada pola glicoquinase ou a hexoquinase, dependendo do tecido en cuestión.
::*glicosa + ATP → glicosa 6-P + ADP*
* A glicosa 6-fosfato convértese en glicosa 1-fosfato pola acción da fosfoglicomutase, por medio da formación obrigada dun composto intermediario, glicosa 1,6-bisfosfato.
::*glicosa 6-P ←→ glicosa 1-P*
* A glicosa 1-fosfato convértese en UDP-glicosa pola acción da UDP-glicosa pirofosforilase (chamada tamén uridil transferase).
::*glicosa 1-P + UTP → UDP-glicosa + PPi*
* As moléculas de glicosa son acopladas en cadea pola glicóxeno sintase. Este paso debe realizarse sobre un *cebador* preexistente de glicóxeno, é dicir, a glicóxeno sintase actúa alongando liñalmente ramas preexistentes, creando só enlaces α1-4 permitindo a unión de glicosa ao glicóxeno preexistente.
* As ramificacións prodúceas o encima ramificador do glicóxeno (amilo (1,4 → 1,6)-transglicosidase), a cal transfire un fragmento de 6 a 8 unidades do extremo non redutor e úneo a unha glicosa por un enlace α-1,6. Isto fai posible que ambas as cadeas poidan continuar alongándose con glicosas por enlaces α-1,4 ata poder producir novas ramificacións.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Hepatocito
* Glicoxenólise

### Ligazóns externas 
* The chemical logic behind glycogen synthesis (en inglés)
Referendos sobre o status político de Donetsk e Luhansk de 2014

Os referendos sobre o status políticos dos oblast’s de Donetsk e Luhansk, partes da rexión do Donbás, en Ucraína, celebráronse o 11 de maio de 2014 en varias vilas baixo o control de Rusia nas repúblicas de Donetsk e Luhansk. Estes referendos pretenderon lexitimar o estabelecemento das chamadas "repúblicas", no contexto da invasión rusa de Crimea e os protestas prorrusas tras a revolución ucraína de 2014.

Os observadores independentes informaron de moitas irregularidades e os resultados dos referendos separatistas non foron recoñecidos oficialmente por ningún goberno, incluídos os de Ucraína, os Estados Unidos e os países da Unión Europea. O goberno ucraíno dixo que o referendo era ilegal, e unha serie de nacións, como Alemaña, Estados Unidos, Francia e o Reino Unido, dixeron que o referendo era inconstitucional e carecía de lexitimidade. O goberno ruso expresou "respecto" polos resultados e instou a unha implementación "civilizada" e, posteriormente, anunciou o recoñecemento das repúblicas o 21 de febreiro de 2022, converténdose no primeiro estado membro da ONU en facelo.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Referendo de independencia
Referendo sobre o status político de Porto Rico de 2012

O 6 de novembro de 2012 celebrouse un referendo sobre o status político de Porto Rico. Foi o cuarto referendo sobre este tema celebrado en Porto Rico. Porto Rico é un territorio non incorporado dos Estados Unidos dende a guerra hispano-estadounidense en 1898.

Aos electores portorriqueños formuláronselles dúas preguntas: en primeiro lugar se aceptaban continuar co status territorial de Porto Rico e, en segundo lugar, indicar o status político que preferían entre tres posibilidades: converterse en estado da unión, a independencia ou unha nación soberana en libre asociación cos Estados Unidos. 970.910 (53,97%) votaron "Non" na primeira pregunta, manifestándose en contra de manter o actual status político, e 828.077 (46,03%) votaron "Si", para manter o actual status político. Dos que responderon á segunda pregunta, 834.191 (61,16%) elixiron converterse en estado, 454.768 (33,34%) optaron pola libre asociación e 74.895 (5,49%) optaron pola independencia.

O gobernador electo Alejandro García Padilla do Partido Popular Democrático (PPD) e varios outros dirixentes que favorecen a situación actual recomendaran votar "Si" á primeira pregunta, e deixar a segunda en branco como protesta polo que dixeron que era "un proceso antidemocrático" e "unha trampa".

O Comisionado Residente sen voto de Porto Rico, Pedro Pierluisi, dixo que "defenderá a decisión do pobo" en Washington, D.C. El planea introducir lexislación no Congreso para que Porto Rico sexa admitido na Unión. Aínda que García Padilla cuestionou a validez dos resultados, afirmou que pensaba seguir adiante co que suxerira o presidente Barack Obama, e convocar unha asemblea constituínte para resolver o problema do status. Tal asemblea non se celebrou finalmente baixo a gobernación de García Padilla.

Anteriormente celebráronse referendos na illa para decidir o status político de Porto Rico, sendo o inmediantamente anterior o de 1998.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Referendo de independencia
* Referendo sobre o status político de Porto Rico de 2017
* Referendo sobre o status político de Porto Rico de 2020
* Referendo sobre o status político de Porto Rico de 2024
Natalia Álvarez Lata

**Natalia Álvarez Lata**, é unha académica e xurista galega, especializada en Dereito Civil.

## Traxectoria 
Natalia Álvarez Lata doutorouse en Dereito pola Universidade da Coruña en 1997, cunha tese titulada *Las cláusulas restrictivas de la responsabilidad civil*, dirixida por José María Pena López, que mereceu o premio extraordinario.

Desde 2020 é catedrática na área de Dereito Civil na Universidade da Coruña. 

Entre 2012 e 2016 foi vicerreitora de Relacións Internacionais e Cooperación, formando parte do equipo de goberno de Xosé Luís Armesto.
Foi vicedecana de Estudantes e Ordenación Académica na Facultade de Dereito da Coruña entre maio e novembro de 2021. En 2024 foi nomeada coordinadora de mestrado en Dereito Dixital e da Intelixencia Artificial que se imparte no mesmo centro.

## Notas