Cruz de termo

[miniatura|180px|Cruz de termo de [Forès (Conca de Barberà, Tarragona)]]
[miniatura|180px|Cruz de termo do antigo camiño [Elx-Alacant.]]

Unha **cruz de termo** (en lingua catalá: *Creu de terme*, *pedró* ou *peiró*; en lingua aragonesa: *cruz de suelo* ou *cruz de sól*) é un tipo de cruz monumental, un fito ou marco chantado noutrora á entrada das vilas e cidades coma mostra de piedade do pobo e para o seu fomento entre os viaxantes. Atópase nalgunhas vilas de Cataluña, Aragón e Comunidade Valenciana.

Consiste nunha cruz monumental, habitualmente de pedra, moi semellante aos cruceiros galegos sobre uns chanzos de planta circular ou poligonal sobre as que se ergue o fuste rematado en nó, broche ou chapitel, que sustenta a cruz de pedra labrada en cantaría. Pode ter por unha das caras da cruz a imaxe de Xesús Cristo crucificado e polo outro a da Virxe María ou santo algún.

Malia seren moi semellantes aos cruceiros galegos e bretóns, as cruces de termo erguíanse con outra finalidade, ás entradas das vilas e non para protexer as encrucilladas de demos e forzas escuras coma no caso dos galegos e portugueses. Foi antigo costume no Reino de Aragón erguer estas cruces en conmemoración de datas ou acontecementos, ou como simples testemuñas de piedade cristiá, xeralmente á beira dos camiños para fomentar a piedade dos viaxeiros, e ás veces fronte a mosteiros e ermidas coma no Mosteiro de Poblet, ou o de Montserrat etc. En principio foron sinxelos monumentos da Reconquista, mais remataron por seren verdadeiras obras de arte gótica e renacentista que inmortalizaron os nomes de mestres canteiros.

De entre as cruces de termo máis antigas que se poden admirar hoxe en día salientan a *Creu Verda* de Montblanc (que data do século XII) ou as cruces de Sant Guim de Freixenet (s. XII - XII), de Bellver d'Ossó (do s. XIII), de Begues (s. XIV), ou a do Mosteiro de Sant Cugat, de Sant Cugat del Vallès entre moitas outras. Con todo non son tan numerosas coma os cruceiros galegos e portugueses.

## Cruces cubertas 
A partir do século XV, comezouse a abeirar as cruces de termo cunha especie de alpendre, normalmente a catro augas, sostido por catro piares e chamado de *creu coberta*. Trátase de pezas maiormente góticas e renacentistas, aínda que tamén atopamos exemplos barrocos.

Construídas ao longo do século XV, consta a existencia de cruces cubertas en Valencia, Vic, Gandesa, a Selva del Camp, Vallfogona de Ripollès, Torà de Riubregós, Corbera de Llobregat, Zorita del Maestrazgo (Creu de la Balma), Barcelona e Xàtiva, algunhas das cales aínda existen hoxe en día.

Tamén existen exemplos en Galicia e Norte de Portugal de cruceiros cubertos.

Ficheiro:Creu_Coberta_La_Selva.jpg|A Cruz Cuberta de la Selva del Camp, Tarragona.
Ficheiro:Cruceiro da Santísima Trinidade, Baiona (4).JPG|Cruceiro da Santísima Trindade, Baiona (Pontevedra).
Ficheiro:Guimarāes-Padrão da batalha de Salado-Cruzeiro-20140912.jpg|Cruceiro cuberto en Guimarães (Portugal) (Monumento á Batalla do Salado ou de Nosa Señora da Vitoria).

## Cruces monumentais semellantes 
### *Wayside crosses* 
*Wayside cross* é o termo empregado en inglés para se referir ás cruces de pedra nas encrucilladas, como os cruceiros galegos, portugueses e bretóns, as cruces de termo aragonesas e os cruceiros alemáns e dos Alpes. Defínenos coma cruces nas interseccións de camiños, carreiros ou estradas (pero que tamén aparecen en campos e bosques) que poden estar feitos en madeira, pedra ou metal e que adoitan ter a finalidade de protexer aos camiñantes e peregrinos de *lugares perigosos* (coma os cruceiros galegos). Tamén inclúe as *cruces de conciliación* ou (*stone crosses*), chantadas onde ocorreu unha desgraza, comúns de Centroeuropa, en Alemaña, Polonia e a República Checa.

Ficheiro:WEGKREUZ.jpg|Cruceiro en Bonn, Alemaña.
Ficheiro:Beinwil Grod.JPG|Cruceiro preto de Grod, Beinwil, Freiamt, Suíza.
Ficheiro:Krzyż pokutny kijowice.JPG|*Cruz de conciliación* en Polonia.
Ficheiro:Flurkreuz-2.jpg|Cruz de pedra no Alto Palatinado, Alemaña.
Ficheiro:Wegekreuz zwischen Marburg-Bauerbach und Marburg-Schröck an der K35.JPG|*Wayside cross* entre Marburg-Bauerbach e Marburg-Schröck.
Ficheiro:Wegkreuz - Salten - South Tyrol.jpg|Cruz *Wayside cross* en Tschögglberg, Salten.

### *High crosses* 
É o termo inglés para definir os cruceiros das Illas Británicas. Son cruces cristiás feitas de pedra e normalmente moi decoradas que se chantaban en encrucilladas ou leiras. Moitas delas teñen forma de cruz celta cos típicos nós.

Ficheiro:Muiredach s Cross.jpg|Cruz de Muiredach (en Monasterboice, Irlanda).
Ficheiro:Cadover Cross (portrait).JPG|Cruceiro de Cadover, unha das cruces de Dartmoor (Dartmoor, Inglaterra)
Ficheiro:Dysert_cross.jpg|Cruceiro de Saint Tola (Mosteiro de Dysert O Dea, Irlanda)
Ficheiro:Aberlemno.jpg|Pedra Kirkyard, Aberlemno, Escocia
Ficheiro:Detail Kilkieran High Crosses, Kilkenny.jpg|Cruceiro de Kilkieran 

### Cruceiros 
Os cruceiros (*cruzeiros* en portugués) son cruces grandes de pedra, lisas ou con figuras esculpidas, sobre longas columnas asentadas nunha plataforma, que se sitúan principalmente nas encrucilladas, á beira dos camiños, nos límites das parroquias e nos adros das igrexas, moi comúns en Galicia, Norte de Portugal e a Bretaña francesa.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Cruz monumental
* Cruceiro
* *High cross*