Ernestina de Champourcín

**Ernestina de Champourcín Morán de Loredo**, nada en Vitoria o 10 de xullo de 1905 e finada en Madrid o 27 de marzo de 1999, foi unha das poetas españolas máis importantes da Xeración do 27. Formou parte do grupo de mulleres pensadoras e artistas españolas coñecidas como "Las Sinsombrero".

## Traxectoria vital e literaria 
Ernestina de Champourcin Morán de Loredo, nada na rúa do Paseo de San Francisco en Vitoria na casa coñecida como "La casa de las jaquecas". Pertenceu a unha familia católica e tradicionalista, que lle ofreceu unha esmerada educación, xunto aos seus irmáns (na que se reforza o coñecemento e uso de diferentes linguas) nun ambiente familiar, culto e aristocrático. Pola súa banda, Ernestina Morán de Loredo Casteláns, como se chamaba a súa nai, naceu en Montevideo, e era a única filla dun militar, asturiano de ascendencia, con quen viaxou frecuentemente a Europa.

Ao redor dos dez anos, Ernestina trasladouse, xunto co resto da familia, a Madrid. Comezou os seus estudos no Colexio do Sagrado Corazón, e compaxinou os seus estudos coa preparación por profesores particulares. Examinouse como alumna libre de bacharelato no Instituto Cardenal Cisneros. O seu desexo de estudar na Universidade viuse truncado debido en parte á oposición do seu pai, pese ao apoio da súa nai, disposta a acompañala ás clases, para cumprir coa norma existente para as mulleres menores de idade. É así como entrou en contacto con algúns dos integrantes da Xeración do 27: Rafael Alberti, Federico García Lorca, Luís Cernuda, Jorge Guillén, Pedro Salinas ou Vicente Aleixandre. Debe tamén ao seu mentor o coñecemento da poesía inglesa clásica e moderna: John Keats, Percy Bysshe Shelley, William Blake, Yeats.

Mantivo unha intensa correspondencia coa poeta Carmen Conde, practicamente ininterrompida dende xaneiro de 1928 até 1930. A partir dese ano, as cartas fóronse distanciando, aínda que a mantiveron até os anos oitenta. Con todo, por circunstancias diversas, consérvanse sobre todo as cartas de Champourcín a Conde, recollidas no libro de Rosa Fernández Urtasun, *Ernestina de Champourcin y Carmen Conde. Epistolario (1927-1995)*.

En 1930, mentres realiza actividades no Lyceum Feminino, do mesmo xeito que outras intelectuais da República, coñece a Juan José Domenchina, poeta e secretario persoal de Manuel Azaña, con quen contraerá matrimonio o 6 de novembro de  1936.

### Guerra civil e exilio 
Durante a Guerra Civil, Juan Ramón e a súa esposa, Zenobia, preocupados polos nenos orfos ou abandonados, fundaron unha especie de comité denominado "Protección de Menores". Ernestina uníuselles en calidade de enfermeira, pero debido a certos problemas con algúns milicianos tivo que deixalo e entrar como auxiliar de enfermeira no hospital rexentado por Dores Azaña.

A pesar de que nun primeiro momento Ernestina escribiu numerosos versos para revistas como *Romance* e *Rueca*, a súa actividade creativa reduciuse ante as necesidades económicas que lle fixeron centrar a súa actividade no seu traballo de tradutora para o Fondo de Cultura Económica e de intérprete para a Asociación de Persoal Técnico de Conferencias Internacionais.

A súa etapa en México é unha das máis fecundas; publicou *Presencia a oscuras* (1952), *Cárcel de los sentidos* (1960) e *El nombre que me diste* (1960). É neste momento cando a relixiosidade vivida durante a súa nenez agudízase, dando á súa obra un misticismo descoñecido até o momento. Publica *Hai-kais espirituales* (1967), *Cartas cerradas* (1968) e *Poemas del ser y del estar* (1972).

### Regreso e "segundo exilio" 
En 1972 Ernestina regresou a España. A volta non foi fácil e tivo que vivir un novo período de adaptación ao seu propio país, experiencia que fixo xurdir nela sentimentos que mostra en obras como *Primer exilio* (1978). Os sentimentos de soidade e de vellez, e unha invasión de recordos dos lugares nos que estivera e as persoas coas que vivira, foron impregnando cada un dos seus posteriores poemarios: *La pared transparente* (1984), *Huyeron todas las islas* (1988), *Los encuentros frustrados* (1991), *Del vacío y sus dones* (1993) e *Presencia del pasado*.

Ernestina morreu en Madrid o 27 de marzo de 1999.

## Análise da súa obra 
A poesía de Ernestina de Champourcín é profunda e á vez lixeira, suave e contundente: melodiosa. Os versos de Ernestina, son de fácil e agradable lectura, e neles soubo expresar certeramente a intensa fondura da súa alma. Isto fai que a súa temática sexa moi distinta á dalgúns dos seus contemporáneos.

#### Segunda etapa: poesía do amor divino 
Esta etapa, que se separaría da anterior por un período de nula produción poética nos primeiros momentos do exilio en México, debidos á necesidade de manter unha actividade remunerada economicamente, podería denominarse a da poesía do amor divino (1936-1974). Iníciase con *Presencia a oscuras*  (1952) obra que supón un novo tempo na súa poesía. A temática pasa a centrarse do amor humano ao amor divino. Pódese ver que a protagonista de obras como *El nombre que me diste...*(1960), *Cárcel de los sentidos*(1964), *Hai-kais espirituales* (1967), *Cartas cerradas* (1968) e *Poemas del ser y del estar* (1972), ten unha profunda inquietude relixiosa.

Podería cualificarse a Ernestina de Champourcín como feminista, entendendo como tal, a persoa que vive unha constante preocupación por que se recoñecese o valor da muller no mundo cultural e intelectual. É por iso polo que o seu labor a favor do feminismo así entendido foi constante desde moi novo e até o final das súas forzas.

## Catálogo das súas obras 
### Poesía 
**En silencio*. Madrid, Espasa-Calpe, 1926.
**Ahora*. Madrid, Imprenta Brass, 1928.
**La voz en el viento*. Madrid, Compañía Ibero-Americana de Publicaciones, 1931.
**Cántico inútil*. Madrid, Aguilar, 1936.
**Presencia a oscuras*. Madrid, Rialp, 1952.
**El nombre que me diste...*. México, Finisterre, 1960.
**Cárcel de los sentidos*. México, Finisterre, 1964.
**Hai-kais espirituales*. México, Finisterre, 1967.
**Cartas cerradas*. México, Finisterre, 1968.
**Poemas del ser y del estar*. Madrid: Alfaguara, 1972.
**Primer exilio*. Madrid, Rialp, 1978.
**Poemillas navideños*. México, 1983.
**La pared transparente*. Madrid, Los Libros de Fausto, 1984.
**Huyeron todas las islas*. Madrid, Caballo Griego para la Poesía, 1988.
**Antología poética*, (prólogo de Luz María Jiménez Faro). Madrid, Torremozas, 1988.
**Ernestina de Champourcín*. Málaga, Centro Cultural de la Generación del 27, 1991.
**Los encuentros frustrados*. Málaga, El Manatí Dorado, 1991.
**Poesía a través del tiempo*. Barcelona, Anthropos, 1991.
**Del vacío y sus dones*. Madrid, Torremozas, 1993.
**Presencia del pasado (1994-1995)* . Málaga, Poesía circulante, núm. 7, 1996.
**Cántico inútil*, *Cartas cerradas*, *Primer exilio*, *Huyeron todas las islas*. Málaga, Centro Cultural de la Generación del 27, 1997.
**Poesía esencial* (2008). Fundación Banco Santander. Colección Obra Fundamental. ISBN 978-89913-90-5

### Novelas 
**La casa de enfrente* (1936). Edición de Carmen Urioste-Azcorra co título de *La casa de enfrente seguido de dos capítulos de la novela Mientras allí se muere*. Sevilla: Renacimiento Biblioteca de Rescate, 2013. ISBN 977-8-84847-283-3-7
**María de Magdala* (1943). 2ª ed. 2015. Ariccia: Aracne editrice. Edición a cargo de Magdalena Aguinaga Alfonso. ISBN 978-88-548-7767-2.

### Outros 
* Epistolario (1927-1995) (2007). Correspondencia con Carmen Conde. Edición a cargo de Rosa Fernández Urtasun. ISBN 978-84-9740-235-4.

### Traducións 
*(*Sonetos del portugués*, de 1942) de Elizabeth Barrett Browning
**El dios escorpión: Tres novelas cortas* (1973) de William Golding.
**Obra escogida* de Emily Dickinson (1946)
**Cuentos* de Edgar Allan Poe (1971)
**Diario V: 1947-1955* (1985), de Anaïs Nin
**El aire y los sueños* (1943) de Gaston Bachelard
**El chamanismo y las técnicas arcaicas del éxtasis* (1951) de Mircea Eliade

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
*Acillona, Mercedes, “Poesía mística y oracional en Ernestina de Champourcin”, *Letras de Deusto*, 48 (1991).
* Arizmendi, Milagros, ed. e prólogo, *Ernestina de Champourcin, Poemas de exilio, de soledad y de oración.* Encuentro ediciones y Universidad de Navarra. 2004. ISBN 84-7490-742-X
* Ascunce, José Ángel, ed. e prólogo, *Ernestina de Champourcin, Poesía a través del tiempo*, Barcelona: Anthropos, Memoria Rota. Exilios y Heterodoxias, (1991).
* Balló. *Las Sinsombrero*. Barcelona: Espasa. ISBN&nbsp;978-84-670-4603-8.
* Checa, Edith, “Entrevista. Ernestina de Champourcin olvidada entre los equívocos linderos de la Generación del 27”, *Espéculo*, 9 (1998).
* Ciplijauskaite, Birute, “Escribir entre dos exilios: las voces femeninas de la Generación del 27”, en *Homenaje al Profesor Antonio Vilanova*, II, eds. A. Sotelo Vázquez e M. C.
* Comella, Beatriz, *Ernestina de Champourcin, del exilio a Dios*, Rialp, Madrid (2002), ISBN 84-321-3422-8
* Cuesta Tudela, Dolores, “Una lectura de la obra poética de Ernestina de Champourcin en el exilio: de Presencia a oscuras a Poemas del ser y del estar”, en *L’exili cultural de 1939*, II, Valencia (2001).
* Fernández Urtasun, Rosa e Ascunce, José Ángel (eds.), *Ernestina de Champourcin: mujer y cultura en el siglo XX*, Biblioteca Nueva, Madrid (2006), ISBN 84-9742-601-0
* Jiménez Faro, Luzmaría, “Ernestina de Champourcin: un camino hacia la luz”, *Ínsula* 557.
* Lacarra Lanz, Eukene, *Estrategias discursivas y el yo agenérico en la poesía religiosa de Ernestina de Champourcin*, Universidad del País Vasco.
* Landeira, Joy. "Ernestina de Champourcin: Vida y literatura." Ferrol: Sociedad de cultura Valle-Inclan, 2005.
* Landeira, Joy. "Una rosa para Ernestina: Ensayos en conmemoración del centenario de Ernestina de Champourcin." Ferrol: Sociedad de cultura Valle-Inclan, 2006.
* Mabrey, María Cristina C., *Ernestina de Champourcin, poeta de la Generación del 27 en la oculta senda de la tradición poética femenina*, Ediciones Torremozas, 413 pp., Madrid (2007), ISBN 978-84-7839-396-1
* Milán Malo, Gabriela, “Ernestina de Champourcin, poetisa de la Generación del 27”, *Istmo* (1999), México D.F.
* Miró, Emilio, “Carmen Conde y Ernestina de Champourcin”, *Insula* 390 (1979).
**Mujeres del 27*, Madrid, Ínsula, 557, 1993.
* Perlado, José Julio, “Entrevista a Ernestina de Champourcin en 1986”, *Espéculo*, 8, Madrid, 1998.
*Rey Baliña, Paula Antía (2018). *La obra poética de Ernestina de Champourcin (1926-1936): una mujer del Lyceum club.*
* Sanz Hermida, Rosa, *El silencio creador de Ernestina de Champourcin*, Tesis doctoral, Universidad de Oviedo, 1991.
* Siles, Jaime, "Ernestina de Champourcin casi desdibujada", en *Poesía esencia*l, Madrid, Fundación BSCH, 2008, pp. LXIV. Madrid (2008), ISBN 978-84-89913-90-5.
* Villar, Arturo del, “Ernestina de Champourcin”, *La Estafeta Literaria*, 556 (1975).
**Jeanne Marie, Los caminos del alma / Les Chemins de l’âme - memoria viva de los poetas del 27’ mémoire vive des poètes de la Génération de 1927*, éditions Paradigme Orléans.

### Ligazóns externas 
* Posiblemente a última entrevista realizada a Ernestina, pola xornalista e escritora Edith Checa, 1996 .
* Ernestina de Champourcin na webdoc de rtve: as sinsombrero .
* Rosa Fernández Urtasun Conferencia sobre Ernestina de Champourcin  impartida, dentro da X Xornadas Europeas de Raíces de Europa . 
* Poemas de Ernestina de Champourcín .
* Antoloxía de Ernestina de Champourcín .
* Estudo sobre a lírica de Ernestina de Champourcín .
* Rosa Fernández Urtasun. Retrato literario de Ernestina de Champourcín .
* Rosa Fernández Urtasun. Ernestina de Champourcin: una voz diferente en la Generación del 27 *Hipertexto* .

* "Premio Ernestina de Champourcin a estudios sobre la mujer"  .
* Páxina web Las sinsombrero