Dereito á vivenda

[dereita|miniatura|300x300px|O Dereito á vivenda aparece recollido no artigo 25 da [Declaración Universal dos Dereitos Humanos de 1948. Algunhas constitucións nacionais tamén o recollen. O dereito a unha vivenda digna e adecuada é un dos dereitos económicos, sociais e culturais que afectan de maneira decisiva ás condicións de igualdade social.]]
O **dereito á vivenda**, digna e adecuada, como un dos dereitos humanos, aparece recollido na Declaración Universal dos Dereitos Humanos no seu artigo 25, apartado 1 e no artigo 11 do Pacto Internacional de Dereitos Económicos, Sociais e Culturais (PIDESC):
  

## Aspectos xerais 
Aínda que *non é un documento obrigatorio ou vinculante* para os Estados, serviu como base para a creación das dúas convencións internacionais da ONU, o Pacto Internacional de Dereitos Civís e Políticos e o Pacto Internacional de Dereitos Económicos, Sociais e Culturais, pactos que foron adoptados pola Asemblea Xeral de Nacións Unidas na súa resolución 2200 A (XXI), de 16 de decembro de 1966.
miniatura|300x300px|Vista exterior do edificio da Asemblea Xeral da ONU.
De conformidade co parágrafo 1 do artigo 11 do Pacto Internacional de Dereitos Económicos, Sociais e Culturais, o Comité de Dereitos Sociais de Nacións Unidas di que os Estados adheridos "recoñecen o dereito de toda persoa a un nivel de vida adecuado para el e a súa familia, incluíndo alimentación, vestido e vivenda adecuados, e a unha mellora continua das condicións de existencia". Recoñecido deste xeito, o dereito humano a unha vivenda adecuada ten unha importancia fundamental para o goce de todos os dereitos económicos, sociais e culturais.

Nalgúns Estados, o dereito á vivenda adecuada está consagrado na Constitución Nacional, noutros, en cambio, realizáronse leis específicas. En calquera dos casos é importante verificar a posibilidade de que os cidadáns poidan esixir xuridicamente e ante os tribunais pertinentes, o cumprimento destes dereitos por parte das administracións. O dereito á vivenda cando non se recolle de maneira específica pode deducirse directamente do cumprimento dos dereitos humanos recoñecidos en tratados internacionais e por tanto de condicións de vida digna.

Existen proxectos de investigación internacionais, tales como TENLAW por exemplo, que ofrecen a oportunidade de realizar investigacións internacionais sobre o dereito á vivenda, así como establecer redes internacionais de investigación tales como a European Network for Housing Research, que une a máis de 500 investigadores de 41 países diferentes de todo o mundo.

## Dereitos de terceira xeración. Tres xeracións de dereitos humanos 
As tres xeracións de dereitos humanos é unha proposta efectuada polo xurista checo Karel Vasak en 1979 para clasificar os dereitos humanos.Cada xeración asóciase a un dos grandes valores proclamados na Revolución francesa: liberdade, igualdade e fraternidade. Os dereitos de primeira xeración son os dereitos civís, vinculados co principio de liberdade. Xeralmente considéranse dereitos de defensa ou negativos, que esixen dos poderes públicos a súa inhibición e non inxerencia na esfera privada. Os dereitos de segunda xeración son os dereitos económicos, sociais e culturais, que están vinculados co principio de igualdade. 

O dereito a unha vivenda enmárcase na  terceira xeración de dereitos, xurdida na doutrina de 1980, vincúlase coa solidariedade para incentivar o progreso social e elevar o nivel de vida de todos os pobos. Os temas relacionados son:

* A solución dos problemas alimenticios, demográficos, educativos e ecolóxicos.
* O ambiente.
* Os dereitos do consumidor.
* O desenvolvemento que permita unha vida digna.
* O libre desenvolvemento da personalidade.

## Marco lexislativo 
[miniatura|O **dereito á vivenda** xa era invocado no ano 1912. Na imaxe portada de suplemento ilustrado do *Petit Journal*, 11 de febreiro de 1912, [Francia.]]

### Tratados internacionais 
O dereito á vivenda recóllese como un dos dereitos humanos na Declaración Universal dos Dereitos Humanos no seu artigo 25, apartado 1 e no artigo 11 do Pacto Internacional de Dereitos Económicos, Sociais e Culturais (PIDESC). A consagración do dereito a unha cidade digna: construción colectiva e políticas públicas. O dereito a unha cidade viva e digna está recoñecido no Art. 31, que establece que *as persoas teñen dereito ao goce pleno da cidade e dos seus espazos públicos, baixo os principios de sustentabilidade, xustiza social, respecto ás diferentes culturas urbanas e equilibrio entre o urbano e o rural*.

* **España**: A Constitución Española establece no seu artigo 47 o dereito ao goce dunha vivenda digna e adecuada, sendo os poderes públicos os responsables de promover as condicións necesarias e de establecer as normas adecuadas para facer efectivo este dereito. Así mesmo, o Estatuto de Autonomía para Andalucía recoñece no seu artigo 25 *a obrigación dos poderes públicos de favorecer o acceso en condicións de igualdade a unha vivenda digna e adecuada, establecendo as medidas necesarias a tal fin*. Un informe de 2014 da organización Human Rights Watch sinala que a Burbulla inmobiliaria en España provocou unha crise de vivenda que pon en risco os dereitos humanos. A crise da vivenda comezou coa subida do prezo da vivenda en España durante a burbulla e acentuouse coa crise económica española de 2008-2014 que aumentou considerablemente o desemprego en España e provocou o aumento do número de desafiuzamentos. Segundo Human Rights Watch o goberno español non tomaría medidas para mitigar o impacto da crise de vivenda e de débeda que encaran os grupos de cidadáns máis vulnerables en España.

* **Venezuela**: A Constitución da República Bolivariana de Venezuela establece no seu Artigo 82 *Toda persoa ten dereito a unha vivenda adecuada, segura, cómoda, hixiénica, con servizos básicos esenciais que inclúan un hábitat que humanice as relacións familiares, veciñais e comunitarias*.

### Leis específicas 
Mesmo nos países cuxa Constitución proclama o dereito á vivenda dos seus cidadáns, este adoita ser un dereito de configuración legal. Así que, máis aló de cal sexa a eficacia directa do precepto constitucional, para que o dereito sexa efectivo adoita precisar un desenvolvemento lexislativo que determine os seus beneficiarios, o seu contido e as súas garantías. As Leis específicas sobre o Dereito á Vivenda son as que poden garantir o seu cumprimento e posibilitar que as persoas que reúnan os requisitos establecidos na Lei poidan esixir ás Administracións que creen as condicións favorables para o exercicio do dereito a unha vivenda digna e adecuada. Dito doutra maneira, poderán demandar ás Administracións cando non cumpran cos obxectivos, contidos, disposicións para que as persoas poidan esixir ante os tribunais dos seus países o cumprimento da Lei.

Este tema é fundamental no exercicio deste dereito, e permite a protección xurisdiccional dos dereitos ás persoas que lexitimamente lle corresponda. Como exemplo, pode citarse en Francia a *Loi n° 2007-290 du 5 mars 2007 instituant lle droit au logement opposable et portant diverses mesures en faveur da cohésion sociale*, máis coñecida como Loi DALO. En España, a Lei reguladora do Dereito á vivenda en Andalucía explicitamente no seu articulado detalla que "... *os cidadáns poderán esixir das Administracións Públicas o cumprimento das obrigacións derivadas do dereito a unha vivenda digna e adecuada*..". Por este motivo, a aprobación por parte dos Estados de leis específicas que determinen o dereito á vivenda é a mellor maneira de cumprir con todos os Tratados internacionais existentes a nivel mundial.

## Vivenda digna e adecuada 
miniatura|Persoa sen teito en São Paulo.
O Comité de Dereitos Urbanos de Nacións Unidas na súa Observación Xeral n.º 4, define e aclara o concepto do dereito a unha vivenda digna e adecuada, xa que o dereito a unha vivenda non se debe interpretar nun sentido restritivo simplemente de acubillo senón, que debe considerarse máis ben como o dereito a vivir en seguridade, paz e dignidade.

### ONU - Condicións dunha vivenda digna e adecuada 
A ONU considera que as condicións que debe ter unha vivenda digna e adecuada son:

* 1.- A seguridade da tenencia: a vivenda non é adecuada se os seus ocupantes non contan con certa medida de seguridade da tenencia que lles garanta protección xurídica contra o desafiuzamento desaloxo forzoso, a fustrigación e outras ameazas.
* 2.- Dispoñibilidade de servizos, materiais, instalacións e infraestrutura: a vivenda non é adecuada se os seus ocupantes non teñen auga potable, instalacións sanitarias adecuadas, enerxía para a cocción, a calefacción e a iluminación, e conservación de alimentos ou eliminación de residuos.
* 3.- Asequibilidade da vivenda (tanto en alugueiro como en compra): a vivenda non é adecuada se o seu custo pon en perigo ou dificulta o goce doutros dereitos humanos polos seus ocupantes. O custo non debe superar o 30% dos ingresos.
* 4.- Habitabilidade: a vivenda non é adecuada se non garante seguridade física ou non proporciona espazo suficiente, así como protección contra o frío, a humidade, a calor, a choiva, o vento ou outros riscos para a saúde e perigos estruturais.
* 5.- Accesibilidade: a vivenda non é adecuada se non se toman en consideración as necesidades específicas dos grupos desfavorecidos e marxinados.
* 6.- Localización: a vivenda non é adecuada se non ofrece acceso a oportunidades de emprego, servizos de saúde, escolas, gardarías e outros servizos e instalacións sociais, ou se está situada en zonas contaminadas ou perigosas.
* 7.- Adecuación cultural: a vivenda non é adecuada se non toma en conta e respecta a expresión da identidade cultural.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* ONU (1948) “Declaración Universal dos Dereitos Humanos” .
* Comité de Derechos Sociales de Naciones Unidas. (1991) “Observación general nº 4”.
* Comité de Derechos Sociales de Naciones Unidas. (1997) “Observación general nº 7”.
* Parlamento Europeo. (2000) “Carta de Niza. Carta de Derechos Fundamentales de la UE. Carta de Niza”. Niza. Artº 43.3.
* Conferencia Europea Ciudades por los Derechos Humanos (2000) “Carta Europea Salvaguarda de los Derechos Humanos en la Ciudad”. Saint Denis. Artº 16
* Reunión Informal Ministros de la UE sobre Desarrollo Urbano y Cohesión Territorial. (2007). “Carta de Leipzig sobre Ciudades Europeas Sostenibles”. Leipzig.
* Parlamento Español. (1978). “Constitución Española”. Artº 47.
* Constitución da Nación Arxentina de 1994. Artº 14 bis
* Parlamento de Andalucía. (2007) “Estatuto de Autonomía de Andalucía” Artº 25.
* Ley reguladora del Derecho a la Vivienda en Andalucía

### Outros artigos
* Dereitos económicos, sociais e culturais
* Pacto Internacional de Dereitos Económicos, Sociais e Culturais
* Consello de Dereitos Humanos das Nacións Unidas
* Dereitos constitucionais
* Dereitos humanos
* Carta Internacional de Dereitos Humanos
* Lei reguladora do Dereitos á vivenda en Andalucía
* Prezo da vivenda - Prezo da vivenda en España

* Convención Internacional sobre os Dereitos das Persoas con Discapacidade
* Dación en pago - Dación en pago en España
* Declaración dos Dereitos do Home e do Cicadán
* Discriminación por vivenda
* Observatorio DESC
* Plataforma de Afectados pola Hipoteca de España
* Primeiro e Segundo Protocolos Facultativos do Pacto Internacional de Dereitos Civís e Políticos
* Protocolo Facultativo do Pacto Internacional de Dereitos Económicos, Sociais e Culturais

### Ligazóns externas 
* Declaración Universal dos Dereitos Humanos (ONU)
* A Declaración Universal dos Dereitos Humanos en diferentes linguas
* Táboa normativa e de concordancias da Declaración Universal dos Dereitos Humanos. Fundación Acción Pro Derechos Humanos
* Derechos Humanos Emergentes (IDHC)
* Naciones Unidas: ¿qué son los derechos humanos?
* Diccionario de Acción Humanitaria y Cooperación al Desarrollo: Declaración Universal de los Derechos Humanos