open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Samoa alemá

miniatura|300px|Mapa de Samoa contra 1890.
A **Samoa alemá** (en alemán *Deutsch-Samoa*) foi un protectorado do Imperio alemán no océano Pacífico entre 1900 e 1914, formado polas illas de Upolu, Savaii, Apolima e Manono.

Samoa foi a última adquisición colonial alemá no Pacífico, recibida tras a Convención Tripartita asinada en Washington o 2 de decembro de 1899 co intercambio de ratificacións o 16 de febreiro de 1900.

Foi a única colonia alemá no Pacífico, á parte da concesión de Kiau Chau na China, e que se administrou por separado da Nova Guinea alemá.

Despois de estar baixo dominio británico emancipouse finalmente co nome de Samoa Occidental.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Davidson, J. W. *Samoa mo Samoa* [Samoa for the Samoans], *The Emergence of the Independent State of Western Samoa*. Melbourne: Oxford University Press. 1967. OCLC 222445762
* Deutsche Kolonialgesellschaft. *Kleiner Deutscher Kolonialatlas*. Berlin: Verlag Dietrich Reimer. 1899. OCLC 37420819
* Gerlach, Hans-Henning & Birken, Andreas. *Die Südsee und die deutsche Seepost, deutsche Kolonien und deutsche Kolonialpolitik*. Volume 4. Königsbronn. 2001. ISBN 3-931753-26-3 OCLC 49909546
* Graudenz, Karlheinz & Schindler, Hanns-Michael. *Die deutschen Kolonien*. Augsburg: Weltbildverlag. 1994. ISBN 3-89350-701-9
* Lewthwaite, Gordon R. “Life, Land and Agriculture to Mid-Century,” in *Western Samoa*. Editado por James W. Fox e Kenneth Brailey Cumberland. Christchurch, New Zealand: Whitcomb & Tombs Ltd. 1962. OCLC 512636
* McKay, Cyril Gilbert Reeves. *Samoana, A Personal Story of the Samoan Islands*. Wellington e Auckland: A.H. & A.W. Reed. 1968. OCLC 32790
* Schultz-Naumann, Joachim. *Unter Kaisers Flagge, Deutschlands Schutzgebiete im Pazifik und in China einst und heute* [Under the Kaiser’s Flag, Germany’s Protectorates in the Pacific and in China then and today]. Múnic: Universitas Verlag. 1985. ISBN 3-8004-1094-X OCLC 14130501 
* Ryden, George Herbert. *The Foreign Policy of the United States in Relation to Samoa*. Nova York: Octagon Books, 1975. (Reprint, originally published at New Haven: Yale University Press, 1928.) OCLC 185595285
* Spoehr, Florence Mann. *White Falcon, The House of J.C. Godeffroy and its Commercial and Scientific Role in the Pacific*. Palo Alto: Pacific Books. 1963. OCLC 3149438

### Ligazóns externas 
* Deutsche Kolonien  .
* Deutsches Koloniallexikon  .
Metro de Milán

O **Metro de Milán** (en italiano: *Metropolitana di Milano*) é un sistema de transporte ferroviario urbano que serve á área metropolitana de Milán. Conta con catro liñas e 113 estacións, sendo a rede de metro máis extensa de Italia e unha das máis importantes da Unión Europea.

## Liñas 
O Metro de Milán conta con catro liñas, indicadas polos números 1, 2, 3 e 5 (a liña 4 está en construción) e polas cores vermella (*rossa*, liña 1), verde (liña 2), amarela (*gialla*, liña 3), azul (*blu*, liña 4) e lila (*lilla*, liña 5).

## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Páxina web oficial do Metro de Milán
Lonxe da Terriña (Ponteareas)

***Lonxe da Terriña*** foi unha revista editada en Ponteareas entre 1960 e 1994.

## Historia e características 
Subtitulada *Hoja informativa y orientadora dedicada por la parroquia de Ponteareas a sus hijos emigrantes con ocasión del Día de las Migraciones*, apareceu en 1960. Revista anual, aparecía o primeiro domingo de advento. Publicado pola parroquia de San Miguel de Ponteareas. Fundada e editada por Enrique Rodríguez Troncoso (párroco de Ponteareas). Incluíu historia, biografías, movemento parroquial e entrevistas. Entre os seus colaboradores figurou Clodio González Pérez e Manuel Barros Arbones. Cesou a súa publicación en 1994. No momento do peche a distribución alcanzaba a 1.500 emigrantes.
## Notas 
## Véxaswe tamén 
### Bibliografía 
*
Enrique Rodríguez Troncoso

**Enrique Rodríguez Troncoso**, nado cara 1914 e finado no Porriño o 4 de agosto de 1999, foi un sacerdote e xornalista galego.

## Traxectoria 
Foi párroco de Ponteareas e Angoares. Fundou e editou o periódico *Lonxe da Terriña* de Ponteareas. Finou no Porriño aos 85 anos.

## Recoñecementos 
O concello de Ponteareas dedicoulle unha rúa en 2011.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Ponteareas rinde homenaje a Enrique Rodríguez Troncoso, párroco durante casi 50 años
Darius Miller

**Darius Tiyon Miller**, nado o 21 de marzo de 1990 en Maysville, Kentucky, é un xogador estadounidense de baloncesto profesional.

## Traxectoria profesional 
Miller foi elixido na 46ª posición do Draft da NBA de 2012 polos New Orleans Hornets. O 22 de agosto de 2012, asinou o seu contrato de rookie cos Hornets.

O 25 de xullo de 2014, Miller asinou un novo contrato cos Pelicans. O 30 de novembro de 2014, foi cortado polos Pelicans.

O 24 de febreiro de 2015, Miller asinou unha tempada co Brose Bamberg da Basketball Bundesliga. O 28 de xullo de 2015, asinou un ano máis co equipo alemán.

O 27 de xullo de 2017, Miller volveu á NBA e asinou de novo cos New Orleans Pelicans.

O 24 de novembro de 2020, Miller foi traspasado ós Oklahoma City Thunder nun traspaso entre catro equipos.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Perfil en NBA.com 
* Estatísticas en Basketball-Reference.com
Dálmata (homónimos)

**Dálmata** pode referirse a:
****Dálmata***, raza canina.
* ***Dálmata (tribo)***, tribo de orixe iliria que ocupou os territorios da actual Dalmacia.
* ***Lingua dálmata***, lingua romance extinta, falada na rexión croata de Dalmacia
Mitrobuzanes de Capadocia

**Mitrobuzanes** (en grego: Μιθροβουζάνης), finado no 334 a.C., foi un gobernador persa (sátrapa) de Capadocia do sur no século IV a.C., durante o reinado de Darío III. Era probabelmente un fillo de Ariarates I, que gobernaba na Capadocia do norte. 

Como comandante militar persa morreu durante a batalla do río Gránico, no 334 a.C., loitando contra Alexandre o Grande,que nomeou a Abistamenes no seu sitio para substituílo.
## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
*
*

### Outros artigos 
* Lista de gobernantes de Capadocia

### Ligazóns externas 
* Texto orixinal da Anábase de Alexandro, 
* Anábase de Alexandre,
Luz (A Coruña)

***Luz*** foi unha revista editada na Coruña en 1922.

## Historia e características 
Subtitulada *Revista semanal ilustrada*, apareceu o 9 de xullo de 1922. Logo de desaparecer *Vida* algúns dos seus redactores crearon esta revista. Dirixida por Juan Marín Felipe, o redactor xefe era G. de Leferente. Entre os seus colaboradores figuraron Julio José Casal, Ángel Ferrant, Luís Huici, Francisco Miguel, Manuel Méndez, Ramón Núñez Carnicer e Manuel Barros Arbones. O último número coñecido é o 4 con data 30 de xullo de 1922. Foi continuada por *Marineda*.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
* 

### Outros artigos 
* Lista de publicacións impresas da provincia da Coruña
### Ligazóns externas 
* Exemplares na Hemeroteca da RAG
Manuel Barros Arbones

**Manuel Barros Arbones**, nado en Ponteareas en 18 de xullo de1898 e finado en Burgos o 17 de decembro de 1982, foi un escritor e xornalista galego.

## Traxectoria 
Fillo de Manuel Barros Vázquez e María de la Concepción Arbones Carballido. Funcionario de Facenda, traballou na delegación de Facenda da Coruña, e na de Lugo dende 1924. En 1932 trasladouse á delegación de Facenda de León, en 1940 á de Ferrol como depositario, e despois á de Burgos como secretario. 

Colaborou en *El Tea*, *La Provincia*, *Faro de Vigo*, *Luz* e *Lonxe da Terriña*.

## Obras 
* *Esceas da terra. Todo o mal é comenzar ...!*, 1919.
* *Ley y Reglamento sobre el Régimen obligatorio de subsidios familiares*, 1938.
* *Manuales sobre arbitrios municipales. El repartimiento general de utilidades*, 1940.

## Vida persoal 
Casou en Mondoñedo con Granada Gómez del Real en 1926, e foi pai de Teresa, Manuel, Justo, Mª Lurdes, Alicia, Mª Remedios e Amelia Barros Gómez.

## Notas
Luz (homónimos)

O termo **Luz** pode referirse a:

***Luz**, radiación electromagnética visible polo ollo humano responsable do sentido da vista;
***Luz**, cavidade interna de certos órganos ou partes da célula, xeralmente denominado lume (do latín lumen), ou diámetro interno dun tubo;
***Luz**, na enxeñaría e na arquitectura, sinónimo de "van";
****Luz***, revista editada en Ferrol en 1905;
****Luz***, revista editada na Coruña en 1922;
****Luz***, periódico editado en Vilalba en 1931.

## Véxase tamén
### Outros artigos
***Liz**, lugar da parroquia de Gomelle, no concello de Guntín.
Illa Gough e Illa Inaccesible

As **Illas Gough e Inaccesible** son Patrimonio da Humanidade da UNESCO no arquipélago de Tristan da Cunha no océano Atlántico sur. Consiste na Illa Gough  e Illa Inaccesible. 

As illas están deshabitadas agás do persoal dunha estación meteorolóxica. Son áreas importantes para a conservación das aves e sitios da alianza para a extinción cero.

Crese que a procellaria conspicillata anida só na Illa Inaccesible.

miniatura|upright=1.5|none|Arquipélago de Tristan da Cunha

## Historia 
A illa Gough foi inscrita como Patrimonio da Humanidade en 1995. En 2004 ampliouse o sitio. A zona mariña da illa Gough estendeuse de 3 a 12 millas e incluíuse a Illa Inaccesible coa zona mariña circundante estendéndose a 12 millas. O sitio pasou a chamarse *Illas Gough e Inaccesible*.

Os criterios de selección para o sitio non inclúen o seu interese xeomórfico. Non obstante, houbo discusións sobre se debía incluirse as illas Gough e Inaccessible nun posible "nomeamento trans-límite" para a dorsal mesoatlántica, que incluiría outros sitios volcánicos no Atlántico.

## Galería 

Gough and Inaccessible Islands-113070.jpg|Illas Gough e Inaccesible.
Gough and Inaccessible Islands-113067.jpg|Vista dos cantís
Gough and Inaccessible Islands-113073.jpg|Vista dos cantís
Gough and Inaccessible Islands-113079.jpg|Vista dos cantís
Gough and Inaccessible Islands-113063.jpg|Pingüin

## Notas
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Illa Inaccesible
Odete Semedo

**Maria Odete da Costa Soares Semedo**, nada en Bissau o 7 de novembro de 1959, é unha escritora, política e profesora universitaria de Guinea-Bissau. Traballa como investigadora na capital guineana no Instituto Nacional de Estudos e Pescuda, nas áreas de Educación e Formación.

En 2022 foi Premio Rosalía de Castro do PEN Club.

## Traxectoria
Naceu na por entón Guinea Portuguesa. Logo de facer os estudos secundarios no Liceu Nacional Kwame N'Krumah, licenciouse en Linguas e Literaturas Modernas pola Facultade de Ciencias Sociais e Humanas da Universidade Nova de Lisboa no curso 1989/90.

En 1990 regresou ao seu país, e asumiu a coordenación nacional do proxecto de Lingua Portuguesa no Ensino Secundario, financiada pola Fundación Calouste Gulbenkian. Neste mesmo período foi nomeada directora da Escola Normal Superior Tchico-Té, onde tamén foi docente.

En 1995 foi nomeada directora xeral do Ensino da Guinéa-Bissau. Logo de ser presidente da comisión nacional para a UNESCO-Bissau, foi Ministra de Educación Nacional entre xuño de 1997 e febreiro de 1999, e Ministra de Saúde de marzo de 2004 a novembro de 2005.

Participou na edición da obra ''Anthologie de Literatures Francophones de l'Afrique de l'Ouest* (1994) e, en 1996 fundou a *Revista de Letras, Artes e Cultura Tcholona*. Traduciu ao crioulo o guión do filme *Olhos Azuis de Yonta* da cineasta Flora Gomes e participou na rodaxe do filme como asistente de realización.

En 2006 mudouse ao Brasil para realizar o seu doutoramento en Letras. Na Pontificia Universidade Católica de Minas Xerais, en 2010, defendeu a tese de doutoramento *As mandjuandadi – cantigas de mulher na Guiné-Bissau: da tradição oral à literatura*.

O 8 de xaneiro de 2013 asumiu o cargo de reitora da Universidade Amílcar Cabral, a convite de Rui Duarte de Barros e Manuel Serifo Nhamadjo, logo da reestruturación da institución. Ocupou o cargo até que foi substituída por Zaida Correia o 20 de setembro de 2014.

## Obra 
* *Entre o Ser e o Amar* (1996);
* *Histórias e passadas que ouvi contar* (2003);
* *No Fundo Do Canto* (2007);
* *Guiné-Bissau - História, Culturas, Sociedade e Literatura* (2010)
* *Literaturas da Guiné-Bissau - Cantando os escritos da história* (2011)
En 2013 foi unha das fundadoras da Associação de Escritores da Guiné-Bissau, amais de primeira secretaria xeral.
## Recoñecementos
En 2003 recibiu o premio, na categoría de escritora, de personalidade que contribuíu ao desenvolvemento global de Guinea-Bissau.

## Notas
## Véxase tamén
### Bibliografía
*  Campato Jr, João Adalberto (2012): *A Poesia da Guiné-Bissau: História e Crítica''. São Paulo: Editora Arte & Ciência.
When They See Us

***When They See Us*** é unha miniserie estadounidense de 2019 creada, coescrita e dirixida por Ava DuVernay para Netflix, a cal foi estreada en catro partes o 31 de maio de 2019. Éstá baseada nos acontecementos do caso da corredora de Central Park de 1989, na cidade de Nova York, e explora as vidas e as familias dos cinco sospeitosos que foron xulgados pola violación e agresión da muller. A serie conta cun elenco composto por Jharrel Jerome, Asante Blackk, Jovan Adepo, Michael K. Williams, Logan Marshall-Green, Joshua Jackson, Blair Underwood, Vera Farmiga, John Leguizamo, Felicity Huffman, Niecy Nash, Aunjanue Ellis, Marsha Stephanie Blake e Kylie Bunbury.

*When They See Us* recibiu aclamación da crítica polas interpretacións e o elenco. Nos Premios Primetime Emmy, recibiu 11 nomeamentos, incluíndo as categorías de mellor miniserie e mellores actuacións para Jerome, Ellis, Nash, Blackk, Leguizamo, Williams, Blake e Farmiga.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Páxina oficial
*
Gráfica (A Coruña)

***Gráfica*** foi unha revista editada na Coruña en 1922.

## Historia e características 
Subtitulada *Revista quincenal ilustrada*, apareceu o 23 de agosto de 1922. Dirixida por Ricardo Camino, o administrador era Manuel Peña. Entre os seus colaboradores figuraron Lois Peña Novo, Eugenio Carré Aldao, Leandro Carré Alvarellos, José Soto-Picos, José García Acuña, Alfonso de Cal, Jesús Carracedo e na parte gráfica Castelao,  Álvaro Cebreiro, Camilo Díaz Baliño e Manuel Crestar. Rematou a súa edición co número 3 aparecido o 1 de outubro de 1922.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
* 
* 

### Ligazóns externas
Centrophryne spinulosa

O ***Centrophryne spinulosa*** é unha especie, única do seu xénero e da súa familia ***Centrophrynidae***, distribuído por todo o fondo abisal do océano Atlántico e do océano Pacífico. O nome da familia procede do grego: *kentron* (aguillón ou pica) + *phrynos* (sapo).

## Anatomía 
A pel está recuberta de numerosas espiñas pequenas; os exemplares novos presentan pequenas barbas baixo a cabeza.

## Notas
Phengaris alcon

A ***Phengaris alcon*** é unha especie de bolboreta da familia dos licénidos que habita en Europa e Asia setentrional. Pode ser vista durante o verán. Como outras especies de Lycaenidae, no seu estadio larval (eiruga) depende do apoio de certas formigas; como tal é designada como unha especie mirmecófila, un exemplo de coevolución.

## Ciclo de vida 
esquerda|miniatura|250px|Ovos de *Phengaris alcon* en *Gentiana pneumonanthe*
Esta bolboreta deposita os seus ovos na *Gentiana pneumonanthe*; (na rexión dos Alpes son ás veces atopados na *Gentiana asclepiadea*). As eirugas non comen outras plantas.

As larvas abandonan a planta despois de medrar abondo (4º estadio) e agardan no chan até ser atopadas por determinadas formigas. As larvas emiten químicos superficiais (alomonas) moi semellantes ás das larvas das formigas, o que induce ás formigas a transportar as larvas da bolboreta ó interior dos seus formigueiros, colocándoas a carón das súas larvas; alí son alimentadas polas formigas obreiras mentres que a formigueira devora as larvas das formigas.

Cando a larva da bolboreta está totalmente desenvolvida transfórmase en pupa. Cando o adulto emerxe ten que emprender a fuga do niño de formigas. Estas recoñecen a bolboreta como un intruso, pero cando tratan de atacala coas súas mandíbulas non conseguen agarrala pois a bolboreta posúe unha capa espesa de escamas que se soltan facilmente.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* David Nash pages on *Maculinea alcon*
Melibea Obono

**Trifonia Melibea Obono Ntutumu**, nada en Afaetom (Evinayong) o 27 de novembro de 1982, é unha xornalista e politicóloga, escritora, docente e investigadora ecuatoguineana, coñecida como **Melibea Obono**. As súas investigacións céntranse en temas de muller e xénero en África.

## Traxectoria
Trifonia Melibea Obono Ntutumu Obono é Licenciada en Ciencias Políticas e Xornalismo pola Universidade de Murcia, onde realizou un mestrado en Cooperación Internacional e Desenvolvemento.

É docente na Facultade de Letras e Ciencias Sociais da Universidade Nacional de Guinea Ecuatorial en Malabo.

## Obra
En 2015 o seu relato "La negra" foi incluído na antoloxía *Voces femeninas de Guinea Ecuatorial. Una antología* editada por Remei Sipi.

En 2016 publicou a súa primeira novela, *Herencia de bindendee*.

Tamén en 2016 publicou *La bastarda*, a historia de Okomo, a filla adolescente dunha nai solteira fang, que vivía co avó Osá o Descalzo e as súas dúas esposas, unha delas a súa avoa Adà, primeira esposa de Osá e responsable da súa educación. Okomo non é aceptada na comunidade fang pola súa condición de bastarda. O problema é o dote que debeu entregar o seu pai ao seu avó. Pero esta novela trata tamén da identidade de xénero e a orientación sexual: ser *fam e mina* como o seu tío, ou ser lesbiana como a protagonista. É a primeira obra escrita por unha autora ecuatoguineana na que se abordan estes temas.

En 2017 publicou *La albina del dinero*, onde conta a historia dunha moza albina que é fonte de riqueza para a súa familia pola súa característica única. En 2018 publicou un libro de relatos centrados na sociedade fang e o papel das mulleres.

Todas as súas obras están realizadas desde unha perspectiva feminista, facendo visibles as desigualdades e inxustizas que sofren as mulleres e en especial as mulleres africanas e as lesbianas. Escribe para dar resposta a esas cuestións que sempre se formulou, malia as dificultades que sorteou pola súa procedencia para lograr publicar.

## Recoñecementos
* Premio Internacional de Literaturas Africanas Justo Bolekia Boleká 2018 por *Las mujeres hablan mucho y mal*.
* Premio GLLI 2019 (Global Literature in Libraries Initiative) por *La bastarda*.

## Notas 
## Véxase tamén
### Ligazóns externas
* La mujer fang tiene precio
* "10 mitos sobre mujeres que aman a otras mujeres en Guinea Ecuatorial", *El País*, 17 de decembro de 2017.
* V Seminario Internacional del CEAH: 50 años de independencia de Guinea Ecuatorial: "La calle es mi madre. La calle es mi padre. Penalización cultural de la diversidad sexual en Guinea Ecuatorial"
Wonder (filme)

***Wonder*** é un filme estadounidense de 2017 dirixido por Stephen Chbosky e protagonizado por Julia Roberts, Owen Wilson, Jacob Tremblay, Izabela Vidovic, Mandy Patinkin e Daveed Diggs. Escrito por Jack Thorne, Steven Conrad e Chbosky, baséase na novela homónima de R. J. Palacio.

O filme, que conta a historia dun neno con Treacher Collins syndrome, foi estreado nos Estados Unidos o 17 de novembro de 2017 por Lionsgate. Recibiu valoracións positivas por parte da crítica e da audiencia, e recadou 305 millóns de dólares en todo mundo sobre un orzamento de 20 millóns de dólares. Na 90ª edición dos Oscar, o filme foi nomeado ó Oscar á mellor maquillaxe.

## Personaxes 
* Julia Roberts como Isabel Pullman
* Owen Wilson como Nate Pullman
* Jacob Tremblay como August "Auggie" Matthew Pullman
* Izabela Vidovic como Olivia "Via" Pullman
** Maccie Margaret Chbosky como Via de pequena
* Mandy Patinkin como Mr. Tushman
* Daveed Diggs como Mr. Browne
* Sonia Braga como Grans
* Danielle Rose Russell como Miranda
* Nadji Jeter como Justin
* Noah Jupe como Jack Will
* Bryce Gheisar como Julian Albans
* Elle McKinnon como Charlotte Cody
* Millie Davis como Summer
* Rukiya Bernard como enfermeira
* Ali Liebert como Ms. Petosa
* Nicole Oliver como Mrs. Will
* Crystal Lowe como Mrs. Albans
* Steve Bacic como Mr. Albans
* Jason Tremblay como Camp Counselor
* Emma Tremblay como Michelle
* Gidget como Daisy

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* 
* Ficha en AllMovie 
* Ficha en BoxOfficeMojo 
* Ficha en MetaCritic 
* Ficha en RottenTomatoes
Txentxo Jiménez

**Txentxo Jiménez Hervás**, nado en Solera, Xaén o 3 de xuño de 1957, é un político español de ideoloxía independentista vasca, parlamentario navarro por Aralar dende 2003 até 2015

## Traxectoria 
Nado en Solera (Xaén) o 3 de xuño de 1957, con dez anos emigrou cos seus pais a Navarra. Casado e con dous fillos, a día de hoxe reside en Berriozar. Traballou como metalúrxico e editor, ademais de ocupar diversos cargos políticos e de representación institucional.

## Traxectoria política 
De 1979 a 1995 militou en Herri Batasuna, formación coa que foi concelleiro de Berriozar durante trece anos.

No V Congreso de Aralar, celebrado en setembro de 2011, foi elixido membro da Executiva de Hegoalde.

En novembro de 2014, durante o VI Congreso de Aralar foron aprobados uns novos estatutos que avogaban por unha maior unidade dentro de EH Bildu, en contra do criterio de Txentxo Jiménez que consideraba que restaban capacidade de decisión á organización en Navarra. O 30 de marzo de 2015 deuse de baixa de Aralar.

## Notas
José Soto Picos

**José Soto Picos**, nado na Coruña en 1896 e finado na mesma cidade o 4 de abril de 1937, foi un avogado, xuíz e escritor galego.

## Traxectoria 
Avogado na Coruña. Foi nomeado xuíz municipal do distrito da Audiencia da Coruña en 1927. Foi profesor do Centro de Enseñanza María Pita. Foi candidato a compromisario para a elección do presidente da República polo Partido Republicano Conservador en abril de 1936. Crónicas e relatos seus apareceron en *El Noroeste*, *El Orzán*, *El Diario de Pontevedra*, *El Regional*, *El Norte de Galicia*, *El Progreso*, *El Ideal Gallego*, *La Voz de Galicia*, *Gráfica*, *El Progreso de Sada*, *Mariñana* e *Radio Coruña*.

## Notas
Asun Fernández de Garaialde

**Asun Fernández de Garaialde y Lazkano Sala**, nada en Altsasu, Navarra, 1969, é unha médica e política vasca de ideoloxía independentista, parlamentaria navarra por Aralar dende o ano 2007.

## Traxectoria política 
Membro de Aralar dende o ano 2002. Tralas eleccións municipais do ano 2003, converteuse en alcaldesa de Altsasu por esa mesma formación, permanecendo no cargo até 2007.

Nas eleccións ó Parlamento de Navarra de 2007 foi elixida parlamentaria navarra pola coalición Nafarroa Bai e como compoñente de Aralar nas súas listas.

Nas eleccións municipais e forais de 2011 foi reelixida como parlamentaria navarra e elixida concelleira de Altsasu de novo pola coalición Nafarroa Bai e como compoñente de Aralar nas súas listas.

Tralo V Congreso de Aralar, o 17 de decembro de 2011 tivo lugar a Conferencia Política de Aralar en Navarra, onde foi elixida coordinadora de Aralar en Navarra polo 92,85% dos asistentes, tomando así a substitución ó anterior coordinador Txentxo Jiménez.

## Notas
Satrapía de Capadocia

miniatura|Satrapía de Capadocia no imperio aqueménida
**Capadocia** (do antigo persa *Katpatuka*) foi unha satrapía (provincia) do Imperio Aqueménida para administra-las rexións máis aló das montañas Tauro e o río Éufrates.

## A satrapía 
A satrapía pertenceu ao terceiro distrito de imposto e pagaba un estimado 360 talentos cada ano de tributo. O primeiro sátrapa (gobernador) de nome coñecido foi Ariaramnes, quen gobernou ao principio do reinado de Darío o Grande. Os seus sucesores son descoñecidos, a pesar de que Gobryas, un irmán de Xerxes I, gobernou o territorio polo 480 a.C.

Durante o reinado de Artaxerxes II, Capadocia foi dividida: entre Paflagonia e a Capadocia propiamente. Nesta última, Datames (denominación abreviada de Datamitra) converteuse no seu sátrapa; participou con outros sátrapas nunha revolta contra Artaxerxes II, mais foi asasinado no 362 a.C. Tralo asasinato de Datames (no 362 a.C.), posiblemente durante o ascenso de Artaxerxes III (358-338 a.C.), e como resposta ao poder que Datames acumulara durante o seu goberno e para mellorar a eficacia da administración, Capadocia foi dividida en dúas satrapías, unha a parte costeira do norte, que chegará a ser incorporada ao reino do Ponto, e a Capadocia do sur.

O derradeiro sátrapa da Capadocia do sur no imperio aqueménida foi Mitrobuzanes que morreu no 334 a.C., loitando contra o invasor Alexandre o Grande, na batalla do río Gránico. Este, nomeou a Abistamenes (chamado Sabictas para os gregos) no seu sitio para substituílo pero non puido establecer a súa autoridade sobre este novo territorio conquistado e desapareceu, posteriormente, na escuridade.

A Capadocia do norte, seguiu a ser un punto importante da resistencia aqueménida e tamén foi usada como proba para unha campaña para conseguir conquistar Anatolia occidental

## Sátrapas de Capadocia (c. 380–331 a.C.) 
*Ariaramnes, c.500 a.C.
*Datames, c. 380–362 a.C.
*Ariamnes I, 362–350 a.C.
* Mitrobuzanes (morto 334 a.C. )
* Ariarates I, 350–331 a.C.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
* 

### Outros artigos 
*Lista de gobernantes de Capadocia
*Reino de Capadocia
*Capadocia
José Antonio Urbiola

**José Antonio Urbiola Machinandiarena**, nado en Agoitz o 13 de setembro de 1937 e finado en Pamplona o 4 de abril de 2019, foi un político vasco de ideoloxía nacionalista. Membro da executiva do Partido Nacionalista Vasco (*Euskadi Buru Batzar*) e presidente do consello rexional de devandito partido en Navarra (*Napar Buru Batzar*) entre 1992 e maio de 2004. Tamén foi membro de Herri Batasuna, formación coa que chegou a ser vicepresidente do Parlamento Foral de Navarra en 1980.

## Traxectoria política 
Licenciado en Dereito en 1962, un ano antes xa era membro da executiva navarra do PNV e en 1964 formou parte do EBB, máximo órgano dese partido. En 1973 foi detido polo seu labor como avogado, sendo o último avogado que sufriu detención polo seu labor durante o franquismo, tras o que se exiliou, primeiro no País Vasco francés, de onde foi expulsado polas autoridades francesas en febreiro de 1974, e posteriormente en Venezuela, país no que permaneceu até 1976, para despois regresar á actividade política tras a reinstauración democrática ocupando postos dirixentes en Herri Batasuna.

As gravacións á emisora da policía que realizou como radioafeccionado dos tráxicos sucesos dos Sanfermines de 1978 nas que se ouvía as ordes da policía de "ir matar si é necesario" constitúen unha das probas fundamentais de devanditos feitos e foron recollidas en diversos documentais.

En 1980 foi elixido vicepresidente do primeiro Parlamento Foral de Navarra, cargo que ocupou até 1981 e no exercicio do cal foi detido por unhas presuntas manifestacións realizadas no seo dunha comisión parlamentaria, sen que se chegase a iniciar proceso algún contra el.

Voz disidente dentro de Herri Batasuna logo de manifestarse publicamente contra ETA en 1983, foi ameazado e partiu por segunda vez ó exilio, non regresando até 1988. Tralo seu regreso ingresou de novo no PNV e en 1992 foi elixido presidente de devandito partido en Navarra. Urbiola ocupou este cargo até maio de 2004, cando foi substituído por José Ángel Aguirrebengoa.

## Notas
Don Winslow

**Don Winslow**, nado en Nova York o 31 de outubro de 1953, é un escritor estadounidense recoñecido polas súas novelas negras e de crime e misterio.

## Traxectoria 
Estudou xornalismo e historia africana na Universidade de Nebraska. En Suráfrica traballou como xornalista e investigador na Universidade de Cidade do Cabo e despois comezou a residir en Julian, California. Foi detective privado e guionista de cine e televisión, e dúas das súas obras foron levadas ao cine.

En entrevistas realizadas en 2010, mantén o criterio segundo o cal só a legalización das drogas pode reducir o narcotráfico, e os Estados Unidos actúa en México contra a droga coa mentalidade coa que loitou en Vietnam.

En 2015 obtivo o IX Premio RBA de Novela Policial pola súa obra *The Cartel*, continuación da súa aclamada novela de 2005 *The Power of the Dog*.

## Obras 
### Novelas 
*1991: *A Cool Breeze on the Underground* (Neal Carey Mysteries)
*1992: ''The Trail to Buddha's Mirror* (Neal Carey Mysteries)
*1993: *Way Down on the High Lonely* (Neal Carey Mysteries)
*1994: *A Long Walk Up the Water Slide* (Neal Carey Mysteries)
*1996: *While Drowning in the Desert* (Neal Carey Mysteries)
*1996: *Isle of Joy* (*A Winter Spy* under the pseudonym MacDonald Lloyd)
*1997: *The Death and Life of Bobby Z* 
*1999: *California Fire and Life*
*2005: *The Power of the Dog* (The Cartel Series)
*2006: *The Winter of Frankie Machine*
*2008: *The Dawn Patrol* (Boone Daniels Series)
*2009: *The Gentlemen's Hour* (Boone Daniels Series)
*2010: *Savages* (Savages Series)
*2011: *Satori*
*2012: *The Kings of Cool* (Savages Series)
*2015: *The Cartel* (The Cartel Series)
*2017: *The Force*
*2019: *The Border*  (The Cartel Series)

### Non ficción 
*2004: *Looking for a Hero* (con Peter Maslowski), 

### Guións 
**Alexander Hamilton: In Worlds Unknown'' (guión e filme; New York Historical Society)

## Notas
Iñaki Aldekoa

**Iñaki Aldekoa Azarloza**, nado en Amorebieta (Biscaia) en 1940 e finado o 8 de abril de 2021, foi un enxeñeiro químico e político vasco de ideoloxía independentista. Foi elixido parlamentario foral de Navarra nas eleccións de 1979 e 1983 por Herri Batasuna, de cuxa Mesa Nacional formou parte. Tamén foi elixido nas eleccións xerais españolas de 1986 como o primeiro parlamentario navarro no Congreso dos Deputados representando a devandita coalición.

## Traxectoria política 
A súa traxectoria política iniciouse na clandestinidade, cando se afiliou ás mocidades nacionalistas de EGI. Como consecuencia desa militancia, pasou un ano na prisión de Larrínaga (Bilbao). Baixo a influencia das lecturas de José Ramón Recalde, membro da Fronte de Liberación Popular (máis coñecido por *FELIPE*), e desconforme coas actuacións de Euskadi Ta Askatasuna (ETA), pasou a ETA Berri, organización da que se desvinculou axiña ó considerala *españolista*.

Posteriormente ingresou en ELA-Movemento Socialista de Euskadi, onde desenvolveu toda a súa militancia até a transición política española, trala morte de Franco.

En 1977, foi elixido secretario xeral do novo Partido Socialista Vasco (ESB-PSV), formado a partir dunha escisión do sindicato ELA-STV e que sería un dos catro partidos que formaron a coalición Herri Batasuna (HB).

Foi parlamentario foral de Navarra en 1979 por HB, de cuxa Mesa Nacional formou parte, resultando reelixido nas eleccións do 8 de maio de 1983. En marzo de 1982 foi xulgado por asistencia á banda terrorista ETA, permanecendo no cárcere de Alcalá de Henares durante tres anos (1983-1985). En 1986 foi elixido deputado no Congreso español, o único escano obtido por HB en Navarra.

Participou nas frustradas conversacións de Alxer entre o Goberno español e ETA (1986-1989) e pasou a residir en Chile, onde acolleu con desánimo a nova do fin do alto ao fogo de ETA xa que consideraba «inviable calquera proceso de liberación dun país por vía armada» e que había que acoller «as vías claramente políticas e en consonancia co contexto xurídico e legal internacional».

Este enfoque crítico con ETA levouno a ingresar no partido político Aralar, de cuxa Comisión Executiva Nacional e Comisión Executiva de Áraba foi membro, ademais de representante electo nas Xuntas Xerais de Áraba.

## Notas
Bixente Serrano Izko

**Rufino Vicente Serrano Izco**, máis coñecido como **Bixente Serrano Izko**, nado en Sarasa, Iza, Navarra o 22 de xaneiro de 1948 e finado o 4 de xuño de 2020, foi un historiador e político relacionado co nacionalismo vasco.

En 1974, foi condenado a prisión polos tribunais militares franquistas por un delito de secuestro actuando como membro de ETA. Finalizada a ditadura a súa condena foi extinguida en virtude da amnistía de 1977 e incorporouse á actividade política democrática participando en diversas formacións como Euskadiko Ezkerra e Auzolan en Navarra. En 2015 foi deputado no Congreso español por Geroa Bai.

## Traxectoria 
### Durante a ditadura 
Debido ás súas conviccións políticas, foi deportado durante o estado de excepción de 1969 e a comezos dos anos 1970 comezou a contactar con ETA. Licenciouse en Historia pola Universidade de Navarra en 1972.

Foi acusado de participar no secuestro do industrial navarro Felipe Huarte por parte de ETA a comezos de 1973, polo que pasou á clandestinidade e foi xulgado en rebeldía. En setembro dese ano foi detido en Tolosa, sendo xulgado por un Consello de Guerra franquista que lo condenou a 42 anos e 6 meses de prisión en xullo de 1974. Foi un dos organizadores da masiva fuga de Segovia (29 presos, na súa maioría de ETA) o 5 de abril de 1976, aínda que foi detido pouco despois, co groso do grupo, en Auritz, preto da fronteira con Francia. Estivo internado nos cárceres de Martutene, Burgos, Soria, Segovia e Cartaxena.

Tralo fracaso electoral de Auzolan, abandonou a política e traballou como profesor de historia en éuscaro nun instituto de ensino medio de Pamplona até a súa xubilación, publicando libros e escribindo artigos sobre historia no diario *Egunkaria*. Tamén foi membro do Consello Social da Universidade Pública de Navarra.

Posteriormente, foi candidato ó Senado pola coalición Nafarroa Bai nas eleccións xerais de España de 2004 e 2008 e número dous das listas de Geroa Bai ó Congreso dos Deputados nas eleccións de 2011. Por este motivo, en xuño de 2015 substituíu a Uxue Barkos no Congreso cando esta abandonou o cargo para entrar no Parlamento de Navarra.

## Notas
Hilaria Mukapuli

**Hilaria Ndiiwana Mukapuli**, nada en Lüderitz, Namibia, o 4 de abril de 1969, é unha traballadora autónoma que, na actualidade, é a alcaldesa da súa cidade natal, representando ao seu partido político, a Organización do Pobo de África do Suroeste.

## Traxectoria 
Nada en Lüderitz, estudou na Diaz Primary School (Lüderitz), na Olunho Secondary School e na Nangolo Secondary School (todos estes nomes cambiaron desde entón).

É administradora da súa empresa familiar, asesora comunitaria e realizadora de *tests* rápidos do VIH para o Ministerio de Saúde, e traballadora social comunitaria para unha ONG onde ofrece apoio e asesoramento psicolóxico a moitas persoas, como nais VIH positivas, ademais de pagar as taxas escolares para nenos vulnerábeis.

## Notas
José Ángel Aguirrebengoa

**José Ángel Aguirrebengoa Imaz**, nado en Altsasu (Navarra) en 1952, é un político do Partido Nacionalista Vasco. Foi alcalde e concelleiro no concello desta localidade, e foi presidente do *Napar Buru Batzar*, que é o máximo órgano de dirección do PNV na Comunidade Foral e, como tal, membro do "Euskadi Buru Batzar" de devandito partido. Foi parlamentario foral por Nafarroa Bai.

## Actividade profesional 
Enxeñeiro técnico agrícola, traballou no sector agroalimentario dende 1976 até 1991, ano no que pasou a ser até o ano 2003 director de Promoción e Desenvolvemento Rural da sociedade pública Mendikoi, S. A., dependente do Departamento de Agricultura do Goberno Vasco. Socio fundador da Cooperativa Cunícola de Navarra.

## Actividade política 
Na súa localidade natal foi alcalde (1995-1999) cargo desde o que  impulsou, xunto diversos alcaldes arabeses e guipuscoanos, o desdobramento da estrada nacional N-1 ó seu paso por Etxegarate. Do ano 2000 ao 2007 ocupou o posto de concelleiro e de voceiro de concello de Altsasu en Cerderna-Garalur.

Foi, ademais, membro da Asemblea Permanente da coalición Nafarroa Bai (en representación do PNV), sendo elixido parlamentario por esta coalición nas eleccións de 2007.

## Ideoloxía 
Como máximo representante do PNV en Navarra realizou declaracións públicas nas que expresou a súa condena da violencia e defendeu o dereito dos navarros a decidir o seu futuro

Mostrouse moi crítico co "rexionalismo" de UPN e favorable ó "proceso de paz" de 2006. Por esta razón o PNV sufriu diversos ataques e ameazas en Navarra por parte de sectores da denominada esquerda *abertzale* radical. Tamén é favorable á oficialidade do éuscaro en toda Navarra e da súa normalización.

## Notas
O noso planeta

***O noso planeta*** (en ) é unha serie documental británica feita por Netflix. A serie está narrada por David Attenborough e producida por Silverback Filmes, liderado por Alastair Fothergill e Keith Scholey, quen tamén creou as series documentais da BBC *Planet Earth*, *Frozen Planet* e *The Blue Planet*, coa colaboración do Fondo Mundial para a Natureza.

A serie aborda cuestións de conservación da natureza ó tempo que animais singulares nos seus respectivos hábitats. A serie saliente polo seu especial enfoque ó impacto humano no medio ambiente en comparanza cos documentais tradicionais, centrándose en que grao o cambio climático afecta a vida de tódalas criaturas. Este foi o primeiro documental xamais feito por Netflix e tódolos episodios foron estreados o 5 de abril de 2019. Netflix que máis de 25 millóns de fogares viron a serie durante o primeiro mes logo da súa estrea. Máis tarde informouse de que 100 millóns de fogares viran a serie a partir de marzo de 2021.

A segunda tempada, *O noso planeta II*, estreouse o 14 de xuño de 2023 en Netflix, onde conta con versión en lingua galega.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Lista de títulos con versión en galego nas plataformas de streaming
### Ligazóns externas 
*
Ricardo Camino

**Ricardo Camino Calvo**, nado na Coruña en 1898 e finado en 1990, foi un pintor galego.

## Traxectoria 
[miniatura|150 px|Caricatura de [Álvaro Cebreiro.]]
Estudou na Escola de Artes e Oficios da Coruña. Foi pensionado en Madrid pola Deputación provincial, o Concello e a Caixa de Aforros. En 1922 dirixiu a revista *Gráfica*. Participou na Exposición de Arte Galego de 1923 no Pazo municipal da Coruña. Obtivo unha bolsa de viaxe na Exposición Nacional de 1934. Expuxo no Círculo das Artes de Lugo en 1934. Foi restaurador do Museo do Prado.

A súa relación con Galicia é practicamente nula. É sobre todo un paisaxista, que sen perde-las referencias formais abstrae considerablemente a realidade.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
* 
* 
* 

### Outros artigos 
* José María López Mezquita (mestre)
### Ligazóns externas 
*
José Villaverde Trillo

**José Villaverde Trillo**, nado en Noia cara 1900 e finado en Vigo o 27 de decembro de 1936, foi un político galego.

## Traxectoria 
Latoeiro de Vigo. Co golpe de Estado do 18 de xullo de 1936 foi detido. Foi paseado na praia de Canido o 27 de decembro de 1936.
Wangui wa Goro

**Wangui Wa Goro**, nada en 1961, é unha investigadora, tradutora, escritora, activista e académica kenyana, residente no Reino Unido. As súas investigacións e intereses céntranse no desenvolvemento das linguas e literaturas africanas, así como a promoción internacional das traducións destas literaturas.

## Traxectoria
Wangui wa Goro viviu e estudou en diversas partes do mundo, como o Reino Unido, os Estados Unidos, Alemaña e Suráfrica. Naceu en Kenya, pero deixou o país para estudar Linguas Modernas e Economía na Universidade de Leicester. Proseguiu os seus estudos de Educación na Universidade de Londres (actual University College of London), e doutorouse en Estudos de Tradución na Universidade de Middlesex.

Traballou co goberno local, así como de académica en Humanidades no Reino Unido, e en contextos de desenvolvemento internacional. Por mor do seu activismo nos dereitos humanos e a súa implicación pola democracia en Kenya, Wa Goro viviu exiliada en Inglaterra uns cantos anos. Apoiou diversos movementos pola xustiza e a liberdade, como o movemento anti-apartheid, e implicouse no movemento das mulleres como feminista, traballando no movemento feminista negro e africano no Reino Unido e en Europa.

Traduciu a obra de autores e autoras recoñecidas, como a sátira de Ngũgĩ wa Thiong'o *Matigari* e as súas obras infantil-xuvenís *Njamba Nene and the Flying Bus* (1986) e ''Njamba Nene's Pistol* (1990), da lingua kikuyu ao inglés, así como o libro de poesía de Véronique Tadjo *A vol d'oiseau* do francés.

A súa propia obra inclúe poesía, ensaio e relatos. O seu relato "Heaven and Earth" foi incluído no currículo escolar de Kenya. Como activista dos dereitos humanos, coeditou con Kelly Coate e Suki Ali o libro *Global Feminist Politics: Identities in a Changing World* (Routledge, 2001). e a antoloxía de 2006 *African Love Stories'', editada por Ama Ata Aidoo.

Participa de forma habitual no festival literario Africa Writes da Royal African Society, que entre outros eventos inclúe o simposio Africa in Translation, baixo a coordinación da organización internacional SIDENSi.. É membro fundadora de TRACALA (Translation Caucus of the African Literature Association).

Foi membro de organizacións como Women's Studies Network UK, British Centre for Literary Translation, Arts Council England, PEN International e African Literature Association. She Foi membro do consello de Caine Prize for African Writing, do que foi xurado en 2007.

## Notas
## Véxase tamén
### Ligazóns externas
* Wangui wa Goro, "Deconstructing culture in Africa" , *Pambazuka News*, nº 278, 16 de novembro de 2006.
* "Wangui wa Goro - Translation as fusion in global Igbo/African pasts and futures". Wangui wa Goro delivering the keynote lecture at the 5th Annual Igbo Conference on Igbo Fusions: Past, Present and Futures.
* "Interview: Peter Thompson and Wangui wa Goro on Translation", *Journal of the African Literature Association*, Volume 5, 2010 - Issue 1, pp.&nbsp;189–197.
Seleucidis melanoleucus

A ***Seleucidis melanoleucus*** é unha especie de ave paseriforme da familia Paradisaeidae e o único representante do xénero monotípico *Seleucidis*. Poboa as selvas de Salawati e Nova Guinea.

## Subespecies 
Recoñécense as seguintes subespecies:

* *S. m. melanoleucus* (Daudin, 1800)
* *S. m. auripennis* (Schluter, 1911)

## Características 
É o unico membro do xero monotipico Seleucidis, ten unha cabeza estreita, a primeira sección do cara dos machos non ten plumas, os seus peteiros son bastante alongados. Os macho posúen unha plumaxe amarela suave cubrindo as súas patas traseiras até a punta da súa cola e o resto do seu corpo é negro, tanto os machos como as femias posúen ollos de cor vermella alaranxada.

## Galería de imaxes 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* BirdLife Species Factsheet
Parotia sefilata

A ***Parotia sefilata*** é unha especie de ave paseriforme da familia Paradisaeidae endémica da rexión de Nova Guinea Occidental, en Indonesia.

Mide aproximadamente uns 33&nbsp;cm e a única diferenza entre machos e femias son as seis plumas que sobresaen da cabeza do macho. O seu corpo ten unha forma ovalada, case redonda. O raro desta especie e que diferenza ao resto das aves do paraíso é que o macho axuda á femia co niño e aliméntaa nel.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* BirdLife Species Factsheet
Thalasseus bernsteini

O ***Thalasseus bernsteini***, é unha especie de ave mariña da familia dos estérnidos, do xénero Thalasseus.

## Especie ameazada 
*Thalasseus bernsteini* é unha especie ameazada, atópase ó bordo da súa extinción. En 2007, estimouse que a especie extinguiríase en cinco anos se as autoridades non a protexían. BirdLife International de Cambridge, Inglaterra, declarou que unha investigación de expertos chineses estimou a poboación en 50 exemplares, a metade da poboación de 2004. Un equipo de investigación chinés liderado por Chen Shuihua declarou que a especie estaba "ó bordo da extinción".

Está ameazado pola colección ilegal de ovos, os tifóns e a pertutbación das colonias por parte dos pescadores. Tamén está ameazada pola hibridación coa especie *Thalasseus bergii*.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* BirdLife Species Factsheet  
* Matsu Islands information
Melga

A **melga** (*Squalus acanthias*) é unha especie de elasmobranquio escuálido da familia Squalidae. É unha pequena quenlla que alcanza 1,25 metros de lonxitude, ten corpo estilizado con espiñas velenosas e moi afiadas nas aletas dorsais. O aparello toxicóforo está diante de cada aleta dorsal, coa glándula toxicófora situada no asuco dorsal de devandito radio. Cando o tóxico se inxecta na pel produce unha intensa dor da zona, tumefacción e rubor.

## Notas
Tor putitora

O ***Tor putitora*** é unha especie de peixe da familia Cyprinidae da orde dos Cypriniformes. *Tor putitora* é o peixe nacional de Paquistán.

## Morfoloxía 
Os machos poden chegar ós 275&nbsp;cm de lonxitude total e os 54&nbsp;kg de peso.

## Hábitat 
É un peixe de auga doce.

## Distribución xeográfica 
Atópase en Afganistán, Paquistán, a India, o Nepal, Bangladesh e Myanmar .

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Eschmeyer, William N., ed. 1998. Catalog of Fishes. Special Publication of the Center for Biodiversity Research and Information, núm. 1, vol. 1-3. California Academy of Sciences. San Francisco, California, Estados Unidos. 2905. ISBN 0-940228-47-5.
* Fenner, Robert M.: *The Conscientious Marine Aquarist*. Neptune City, Nova Jersey, Estados Unidos : T.F.H. Publications, 2001.
* Helfman, G., B. Collette e D. Facey: *The diversity of fishes*. Blackwell Science, Malden, Massachusetts, Estados Unidos , 1997.
* Moyle, P. e J. Cech.: *Fishes: An Introduction to Ichthyology*, 4a. edición, Upper Saddle River, Nova Jersey, Estados Unidos: Prentice-Hall. Ano 2000.
* Nelson, J.: *Fishes of the World*, 3a. edición. Nova York, Estados Unidos: John Wiley and Sons. Ano 1994.
* Wheeler, A.: *The World Encyclopedia of Fishes*, 2a. edición, Londres: Macdonald. Ano 1985.
Malcocinado

**Malcocinado** é un municipio español, pertencente á provincia de Badaxoz (comunidade autónoma de Estremadura).

## Situación 
Está situado ao sueste da provincia de Badaxoz, ao pé da Serra Morena. Pertence á comarca de Campiña Sur e ao Partido Xudicial de Llerena. É o municipio máis austral do Campiña Sur e está practicamente enclavado na provincia da Sevilla, tanto que ata mediados do século XIX era unha vila independente de Guadalcanal.

## Historia 
O municipio xurdiu a partir dunhas vivendas de pastores na veciña vila de Guadalcanal, entón enmarcada en Badaxoz

Á caída do Antigo Réxime, a localidade converteuse nun municipio constitucional da rexión de Extremadura. Dende 1834 estivo integrado no Partido Xudicial de Llerena. No censo de 1842 chamouse **Villanueva de la Victoria**. Segregouse do municipio de Guadalcanal na provincia de Sevilla e foi transferido a esta provincia pola Real Orde do 12 de abril de 1842. No censo de 1857 tiña 208 fogares e 886 veciños.

## Patrimonio 
### Igrexa parroquial de San Antonio de Padua 
Igrexa parroquial católica baixo a advocación de San Antonio de Padua, na arquidiocese de Mérida-Badaxoz. O estilo corresponde á arquitectura tardía do século XVIII, aínda que as modificacións feitas no templo fan difícil a clasificación nun estilo específico. O templo ten unha soa nave con catro seccións. Están separados por arcos de ladrillo. Estas seccións están cubertas por bóvedas de aresta.

Os primeiros datos desta igrexa proceden da igrexa parroquial de Santa María la Mayor de Guadalcanal xa que, desde que Malcocinado pertencía a esta vila, a igrexa de San Antonio de Padua estaba adscrita á anterior. A igrexa de Malcocinado foi chamada durante o século XIX, ata 1862, "Igrexa parroquial da Purísima Concepción".

### Paraxes e restos etnográficos 
Tamén ten lugares importantes como o río Sotillo. Nas proximidades aínda se poden ver zonas de rego de grande antigüidade. Tamén se atopan restos dunha antiga lavandería, dúas noras e un muíño de aceite, todos eles de grande interese etnográfico. Tamén destacan a "Fonte da Machacona", cuxo afloramento de auga está baixo o chan, e tamén o chamado "Gran Pilar" que ten un gran bebedoiro adxunto.

## Personaxes ilustres 
Foi o berce de Valentín González González "El Campesino" (1909 - 1983), famoso militar comunista da guerra civil española .

## Notas 
## Véxase tamén
Pedro Huarte Iribarren

**Pedro Jesús Huarte Iribarren**, nado en Pamplona o 21 de decembro de 1972, é un político navarro, militante de Aralar. Foi alcalde de Zizur Nagusia (Navarra) entre 2007 e 2011 pola coalición Nafarroa Bai.

## Traxectoria 
Pedro Huarte presentouse polas listas de Nafarroa Bai en Zizur Nagusia nas eleccións municipais de 2007 e foi elixido candidato á alcaldía da localidade, na que conseguiría 5 dos 17 concelleiros que compoñen o concello, situándose como segunda forza política. Foi investido alcalde co apoio de Nafarroa Bai (5), PSN-PSOE (3) e IUN-NEB (1), substituíndo a Luis María Iriarte de UPN. Accedeu á alcaldía con 34 anos, sendo o terceiro  alcalde máis novo que tivo Zizur Nagusia, por detrás de Luis Ibero e Jon Gondán.