Don Juan (personaxe)

[miniatura|200px|Don Juan desenvaiñando a espada na ópera *Don Giovanni* de [Mozart; cadro de Max Slevogt: ''Francisco d'Andrade como Don Giovanni*, 1912.]]

**Don Juan** é un personaxe arquetípico literario creado por Tirso de Molina, configurado na literatura española e con longa descendencia na literaria europea.

## Características 
Tamén chamado **burlador** ou **libertino**, trátase dun sedutor valente e afoutado até a temeridade que non respecta lei algunha, nin divina nin humana. Nalgunhas obras arrepíntese ao final dos seus días, pero noutras non. O personaxe podería ter raíces históricas, e enlazar con Miguel de Mañara, un gran pecador arrepentido. Deu pé á aparición do personaxe Giacomo Casanova, da literatura italiana.

Ten a súa orixe na obra *El burlador de Sevilla y convidado de piedra*, de Tirso de Molina (1630). Con todo, hai autores que defenden que esta obra é unha refundición doutra, coñecida como *Tan largo me lo fiáis*, atribuída a Andrés de Claramonte. En calquera caso, hai no teatro do Século de Ouro e anterior da literatura en castelán certos antecedentes do tipo do sedutor falabarato, e nos romances, do tema do convidado de pedra, que despreza aos mortos e acepta temerariamente a invitación dun deles.

O personaxe e a súa actitud vital, denominada xenericamente **donxoanismo**, inspirou a numerosos ensaístas como Ramón Pérez de Ayala, Víctor Said Armesto, Arturo Farinelli, Ramiro de Maeztu, Américo Castro ou Ortega y Gasset, que ven na figura do sedutor desde un inmaturo patolóxico e efeminado (próximo ao narcisismo e á homosexualidade, segundo Gregorio Marañón), a unha figura satánica e rebelde tipicamente romántica, ou o arquetipo universal do sedutor insatisfeito.

## Existencia real 
Desde o século XVII deuse crédito á idea de que Don Juan Tenorio existiu realmente e que foi un cabaleiro malagueño. Tal idea foi recollida polo hispanista Louis Viardot no século XIX, e posteriormente por Gregorio Marañón, que recolle a existencia dos Tenorio e da calidade de sedutor dalgún deles, pois un tal Cristóbal Tenorio tivo amoríos coa filla de Lope de Vega e incluso se bateu con el, feríndoo.

Especulouse que a razón da elección de tal apelido por Tirso de Molina puido ser pola similitude co verbo castelán *tener* (que induce a relacionalo co feito da posesión) e co substantivo *tenor* (que o relaciona coa voz masculina).

Na súa obra *Don Juan*, Torrente Ballester emparéntao coa familia nobre procedente de Tenorio e descendente de Alonso Jofre Tenorio, a quen o rei Afonso X concedeu terras en Sevilla trala reconquista castelá.

## Obras inspiradas no personaxe 
* *El burlador de Sevilla y convidado de piedra* (Tirso de Molina, (Gabriel Téllez) o Andrés de Claramonte, 1625).
* *No hay cosa como callar* (Pedro Calderón de la Barca, 1639).
* *Promontorium Malae Spei* (Paolo Zehentner, 1643).
* *Il convitato di pietra* (Giacinto Andrea Cicognini, 1650).
* *Le Festin de Pierre, ou le Fils Criminel* (Dorimon (Nicolas Drouin, 1658).
* *Le Festin de Pierre ou le Fils criminel* (Jean Deschamps "Villiers", 1659). 
* *Dom Juan ou Le Festin de Pierre* (Molière, 1665).
* *Festin de Pierre, ou l’Athée Foudroyé* (Rosimon, 1669).
* *The Libertine* (Thomas Shadwell, 1676).
* *No hay plazo que no se cumpla ni deuda que no se pague o Convidado de piedra* (Antonio de Zamora, 1714?).
* *Don Giovanni Tenorio ossia Il Dissoluto* (Carlo Goldoni, 1736).
* *Don Juan* (Christoph Willibald Gluck e Gasparo Angiolini, 1761, ballet).
* *Don Giovanni* (ópera de Giuseppe Gazzaniga, libreto de Giovanni Bertati, 1787).
* *Don Giovanni* (ópera de Mozart, libreto de Lorenzo da Ponte, 1787).
* "Don Juan" (E.T.A. Hoffmann, 1813, incluído na novela *Fantasiestücke in Callots Manier*).
* *Don Juan* (Lord Byron, 1821, poema épico).
* *Don Juan und Faust* ( Christian Dietrich Grabbe, 1829, teatro).
* *Каменный гость* (*Kamenny Gost'', 'O convidado de pedra'; Pushkin, 1830).
* *El estudiante de Salamanca* (José de Espronceda, 1840, poema).
* *Don Juan Tenorio* (José Zorrilla, 1844, teatro).
* *Don Juan aux enfers* (Charles Baudelaire, 1861, poema).
* *A morte de D. João* (Guerra Junqueiro, 1874, poema).
* *The Finding of Don Juan by Haidee* (Ford Madox Brown, 1878, pintura).
* *Don Juans Ende* (Paul Heyse, 1883).
* *Man and Superman* (George Bernard Shaw, 1903, teatro).
* *Las sonatas* (Ramón María del Valle-Inclán, 1905).
* ''Les exploits d'un jeune Don Juan* (Guillaume Apollinaire, 1907, novela).
* *Le Fantôme de l'Opéra* (Gastón Leroux, 1910, novela; inclúe a ópera *Don Juan Triumphant*).
* *Don Juan de Mañara* (Antonioo e Manuel Machado, 1927, teatro).
* *The Private Life of Don Juan* (Douglas Fairbanks, 1934, película). 
* *Le Burlador* (Suzanne Lilar, 1946. Romance que reinterpreta o mito de Don Juan desde a perspectiva feminina, cunha gran profundidade na análise psicolóxica).
* *Adventures of Don Juan* (película protagonizada por Errol Flynn, 1949).
* *Djävulens öga'' ('O ollo do diaño', Ingmar Bergman, 1960, película).
* *Don Juan* (Gonzalo Torrente Ballester, 1963, novela).
* *Don Juan ou Si Don Juan était une femme...* (1973, película protagonizada por Brigitte Bardot).
* *Don Giovanni ou O Dissoluto Absolvido* (José Saramago, 2005).

Outros autores foron Azorín, Christian Grabbe, Alexandre Dumas, Carlo Goldoni, Edmond Rostand e, máis recentemente, Max Frisch. En España foi tradición representar a obra de Antonio de Zamora (e despois a de Zorrilla), na festividade de Todos os Santos.

## Notas 
## Véxase tamén
### Bibliografía 
* Armand E. Singer: *The Don Juan theme. An annotated bibliography of versions, analogues uses and adaptions*. West Virginia University Press, Morgantown, W. Va. 1993, ISBN 0-937058-32-7
* Armand E. Singer: *A Bibliography of the Don Juan Theme 1954 - 2003 *