Francisco Xosé Fernández Naval

**Francisco Xosé Fernández Naval**, "Chisco", nado en Ourense o 26 de abril de 1956, é un narrador e poeta galego.

## Traxectoria 
Licenciado en Filosofía e Ciencias da Educación. Funcionario da administración pública ata a súa xubilación en 2019, reside desde 1982 na Coruña. Comparte a vida coa fotógrafa Maribel Longueira, e teñen un fillo nado en 1986, chamado Daniel.

Desde 1980, coa publicación do seu primeiro poemario, *A fonte abagañada*, desenvolveu unha carreira literaria onde cultiva tanto a ficción (poesía, novela, relato e narrativa infanto-xuvenil) como outras modalidades (ensaio, guías de viaxe e artigos en revistas galegas, españolas e americanas).

Na súa produción narrativa destacan, entre outros temas, o seu achegamento á guerra civil española, o despoboamento do mundo rural e, en xeral, o tratamento da memoria como elemento esencial de identidade individual e colectiva. Na súa obra poética ten como temas recorrentes o compromiso social, o paso do tempo, a memoria e o tratamento da paisaxe, mentres que na súa obra ensaística, destaca a súa análise sobre a figura de Julio Cortázar e a súa relación con Galicia, xunto a un interese especial pola cultura marítima.

Tamén escribiu guións para series da Televisión de Galicia, produtoras do sector audiovisual e institucións culturais. Colaborou en diversos medios de comunicación, así como ten participado en numerosos recitais e conferencias.

Participou na creación das compañías teatrais *Rúa Viva* e *Caritel*, e o seu monólogo *Non se che faga tarde* foi representado pola actriz María Inés Cuadrado en salas de España e América. Implicado desde novo nos movementos asociativos culturais, asiste regularmente a encontros, congresos e a festivais poéticos en Europa e América.

A súa obra foi traducida a varias linguas, entre elas: portugués, castelán, éuscaro, catalán, francés, italiano, inglés, ruso e árabe.

Entre 2002 e 2003 formou parte, como vogal, do Consello Directivo da AELG, substituíndo a Luísa Villalta.

Dende o mes de outubro de 2022 forma parte da Comisión de pensamento do Consello da Cultura Galega.

## Obra en galego 
### Narrativa 
* *O bosque das antas*, 1988, Xerais (novela). Traducida ao portugués co mesmo título por José Braga-Amaral, e ao castelán co título *El bosque de las antas*, publicadas por Bubok Editorial.
* *Tempo de crepúsculo*, 1993, Xerais (novela).
* *Sombras no labirinto*, 1997, Sotelo Blanco (novela). Traducida ao castelán como *Sombras en el laberinto* no 2012, publicado en Trifolium.
* *Sete noites e un amancer*, 2003, Biblos Clube de Lectores (relatos).
* *Unha cita co aire*, 2005, Galaxia (novela).
* *Para seguir bailando*, 2009, Xerais (relatos).
* *A noite branca*, 2012, Xerais (novela). Traducida ao ruso en 2014, publicada por Nestor Book.
* *Alma e o mar*, 2017, Galaxia (novela).

### Literatura xuvenil 
* *Historias roubadas*, 1998, Everest Galicia.
* *Lendas de onte, soños de mañá*, 2001, Everest Galicia.
* *No corazón da fraga*, 2001, Everest Galicia. Traducido ao castelán: *El espíritu del bosque*, 2003, Everest.
* *Suso Espada. O misterio do Grial*, 2003, Everest Galicia. Traducido ao castelán: *Suso Espada. El misterio del Grial*, 2009, Everest.
* *Suso Espada. Istambul e o cabaliño de ouro*, 2008, Everest Galicia. Traducido ao castelán: *Suso Espada: Estambul y el caballito de oro*, 2008, Everest; ao éuscaro: *Suso Espada: Istambul eta urrezko zalditxoa*, 2009, Aizkorri; e catalán: ''Suso Espada: Istanbul y el cavallet d'or*, 2009, Cadí.
* *Suso Espada. "Nota Roja"*, 2010, Everest Galicia.
* *Do A ao Z con Uxío Novoneyra*, 2010, Everest Galicia.
* *Os contos da avoa Pepa*, 2018, Kalandraka, con ilustracións de Manolo Figueiras. Incluído na lista de honra de CLIJ 2019, *Os 100 mellores libros do ano*.

### Poesía 
* *A fonte abagañada*, 1980. Limbo.
* *Pabellón habitado*, 1987, Sociedad de Cultura Valle-Inclán.
* *Ara Solis*, 1996, Raíña Lupa. Edición bilingüe galego-francés.
* *Días de cera*, 1999, Espiral Maior.
* *Mar de Lira*, 2005, A Nosa Terra. En 2015 editouse o disco *Música de Mar de Lira*, patrocinado polo Concello de Ourense, con temas compostos por José Luis Fernández Carnicero a partir de poemas deste libro, interpretados por Victoria Álvarez Acón (soprano) e Xosé Manuel Yáñez (piano).
* *Miño*, 2008, Espiral Maior.
* *Bater de sombras*, 2010, Espiral Maior. Publicado en castelán: *Golpear de sombras*, 2011, Huerga y Fierro. Traducido por Teresa Seara, e como *plaquette* pola editorial Homo Scriptum, de Nova York, en 2012.
* *Suite Dublín*, 2011, Micielo ediciones. Cidade de México (edición bilingüe galego-castelán), publicado en galego en 2012 en Follas Novas Edicións como *Suite Dublín e outros poemas*.
* *Memoria de abril*, 2014, Artepoética (antoloxía poética en edición bilingüe galego-castelán). Texto introdutorio, selección e tradución de Teresa Seara.
* *Nova York: ceo e mazá. Nueva York: cielo y manzana. New York: Sky and apple*, 2017, Artepoética Press. Edición trilingüe en galego, castelán e inglés (esta última feita por Craig Patterson).

### Ensaio 
; Ensaio literario
* *O mundo da pesca na literatura galega*, 1999, Concello de Oleiros.
* *Respirar polo idioma: (os galegos e Julio Cortázar)*, 2006, Linteo. Publicado en castelán: *Respirar por el idioma: (los gallegos y Julio Cortázar)*, 2007, Corregidor, Buenos Aires.
* *O soño galego de Julio Cortázar*, 2014, Linteo.

; Guías e literatura de viaxes
* *A Coruña monumental e turística*, 2002, Everest. Edición en castelán, galego e inglés.
* *Guía do Pereiro de Aguiar e a Ribeira Sacra de Ourense*, 2008, Everest.
* *Guía da cidade de Ourense*, 2010, Everest. Edicións en galego e castelán.

; Ensaio sobre natureza
* *As crebas. Outro xeito de andar ao mar*, 2014, Baía. Con Maribel Longueira.
* *Ser cetáceo. O fascinante inverno do animal de fondo*, 2023, Editorial Bululú.

; Memoria histórica
* *Manuel Rodríguez Louro: Do Monte Pindo a Mauthausen*, 2020, Asociación para a Recuperación da Memoria Histórica /ARMH. Deputación da Coruña.
* *Julio Martínez Arias: Da Porta de Aires da Coruña ao aire de Mauthausen*, 2024, Asociación para a Recuperación da Memoria Histórica /ARMH. Deputación da Coruña.

### Guións 
* *Un mundo de historias*, 2002, Pórtico Produccións, capítulo para a serie de televisión dirixida por Antón Dobao.
* *Pataghorobí*, 2005, Ficción Produccións. Adaptación do relato do mesmo título de Xosé Cid Cabido, dirixida por Ricardo Llovo.
* *Domingos de Andrade, excelencia do Barroco*, 2012, para o Museo do Pobo Galego.
* *A memoria da represión*, 2021, ABA FILMS, para o Museo do Pobo Galego.

### Traducións 
* *O diaño tamén sorri*, de José Braga Amaral, 2009, Toxosoutos.
* *A ruptura*, de Elena Poniatowska, incluído no volume *A filla do filósofo*, 2009, Galaxia.
* *Infinito presente*, de Ludwig Zeller, 2010, Espiral Maior.
* *A autoestrada do Sur*, de Julio Cortázar, 2014, Trifolium.
* *Buen camino, Bom Caminho, Bo Camiño*, de Astrid Lander, 2014, Editorial Areté.

### Obras colectivas 
* *Escolma de poesía galega (1976-1984)*, 1984, Sotelo Blanco.
* *Caderno de viaxe*, 1989, Xerais.
* *Polos camiños da literatura. Escritores galegos do PEN*, 1993.
* *Berra liberdade*, 1996, Galaxia.
* *Guía patrimonial da provincia da Coruña*, 1996, Caixanova.
* *Unha liña no ceo (58 narradores galegos 1979-1996)*, 1996, Xerais.
* *Narradores de cine*, 1996, Xerais.
* *Guía patrimonial da provincia de Ourense*, 1997, Caixanova.
* *Alguén agarda que volva alí*, 1998.
* *Intervención poética*, 1999, Galería Sargadelos.
* *A poesía é o gran milagre do mundo*, 2001, PEN Clube de Galicia.
* *Rutas con sabor: Galicia*, 2002, El País-Aguilar.
* *Alma de beiramar*, 2003, Asociación de Escritores en Lingua Galega.
* *A gamela de Cabo de Cruz*, 2003.
* *Homenaxe a Antón Avilés de Taramancos*, 2003, La Voz de Galicia.
* *Intifada. Ofrenda dos poetas galegos a Palestina. II*, 2003, Fundación Araguaney.
* *Narradio. 56 historias no ar*, 2003, Xerais.
* *Negra sombra. Intervención poética contra a marea negra*, 2003, Espiral Maior.
* *Un libro a maior aventura. Campaña de fomento de lectura entre os maiores*, 2003, Xunta de Galicia.
* *As pegadas do Camiño*, 2004, Cultura Solidaria Galega.
* *As aforas do soño*, 2005, Casa da Gramática, Porta Azul, Noia.
* *Escrita contemporánea. Homenaxe a Ánxel Casal*, 2005, Asociación de Escritores en Lingua Galega.
* *Do máis fondo do silencio saen voces*, 2006, Asociación Cultural Panda de Relacións Laborais, A Coruña.
* *Volverlles a palabra. Homenaxe aos represaliados do franquismo*, 2006, Difusora.
* *Bonifacio Borreiros na memoria de Galicia*, 2007.
* *Tropel de marmolubios*, 2007, Galix, Xunta de Galicia.
* *A Coruña á luz das letras*, 2008, Trifolium.
* *O petroglifo do Filladuiro*, 2008, Toxosoutos.
* *Poetas con Rosalía*, 2008, Fundación Rosalía de Castro.
* *Marcos Valcárcel. O valor da xenerosidade*, 2009, Difusora.
* *O 'Volter', fragmentos para a memoria*, 2009, Xunta de Galicia. Recompilación documental e gráfica de J. Alberto Almeida Rebollo.
* *En defensa do Poleiro. A voz dos escritores galegos en Celanova*, 2010, Toxosoutos.
* *Níxer*, 2010, Xerais.
* *Dezaoito*, 2011, Círculo Poético Aberto.
* *Homenaxe a Fernando Pérez-Barreiro Nolla*, 2011, Cadernos Ramón Piñeiro.
* *Tamén navegar*, 2011, Toxosoutos.
* *A cidade na poesía galega do século XXI*, 2012, Toxosoutos.
* *Versos no Olimpo. O Monte Pindo na poesía galega*, 2013, Toxosoutos.
* *Versus cianuro. Poemas contra a mina de ouro de Corcoesto*, 2013, A. C. Caldeirón.
* *Multilingual Anthology. The Americas Poetry Festival of New York*, 2014, Artepoética press, Nova York.
* *Nimbos: cáliz fervendo!*, 2014, Cadernos Ramón Piñeiro (XXIX).
* *150 Cantares para Rosalía de Castro* (2015, libro electrónico).
* *6 poemas 6. Homenaxe a Federico García Lorca*, 2015, Biblos Clube de Lectores. Poesía.
* *Os aforismos do riso futurista*, 2016, Xerais. Aforismos.
* *A esperanza é lentura. Unha lectura de Paisaxes do baleiro*, en *Fraxilidade consistente. Palabras para Eva Veiga*, 2020, Medulia Editorial. 
* *Poetas na Cociña*, 2020, Medulia Editorial e La Cocina Económica de La Coruña.
* *Luísa Villalta: onde nace e se deita o sol de dentro*, 2021, en *Cidade de mulleres. Veciñas ilustres da Coruña*, Volume 1. Colección Noroeste 2, Asociación da Prensa da Coruña/Fundación Wenceslao Fernández Flórez.
* *Dialéctica*, 2021, no libro *Crebas*, de Francesc Torres, Centro Galego de Arte Contemporánea.
* *Fisterras Atlánticas, Finisterres Atlánticos, Atlantic Finisterres*, 2021, Medulia Editorial. Selección de Antonio Raúl de Toro Santos e José Miguel Alonso Giráldez.
* *El Camino dels Estels, El Camino de las Estrellas, O Camiño das Estrelas*, 2021, Lastura Ediciones. Inclúe 4 poemas inéditos escritos con Eva Veiga.
* *Antoloxía do confinamento. Poetas galegos e portugueses*, 2021, Concello de Pontevedra.
* *Ara do mar. Poesía a Fisterra*, 2021, Editorial Eneida. Selección de Alexandre Nerium.
* *Antologia di Poesia Contemporánea Internazionali: Universalia*, 2021, Edizioni Universum. Trento, Italia.
* *Poetas na cociña II. Alimento para o corpo e para a alma*, 2021, Medulia Editorial.
* *Irmandade poética e artística Galaico-Lusa. Poetas do Reencontro II. Colleita de poesía Galaico-Lusa 2019-2021*, 2021, Punto Rojo Libros.
* *Fisterra. Relato Curto en Galicia*, 2021, Editorial Linteo. Relato *A fonte do Rei*.
* *Poetas na cociña III*, 2022, Medulia Editorial e Cociña Económica da Coruña.

### Obras con Maribel Longueira 
* *Guía Patrimonial da Provincia da Coruña*, 1996, Caixanova.
* *Alguén agarda que volva alí*, 1998, Editorial Venus.
* *Unha viaxe á procura do solpor. Do Tambre á fin da terra*, 2000, A Nosa Terra.
* *Muros ronsel de pedra, espiral de mar*, 2003, Deputación da Coruña.
* *Entremiradas I. Galicia - Bos Aires*, 2009.
* *Entremiradas II. Galicia - Cuba*, 2009.
* *Carnota: Mar, Territorio e Memoria*, 2018, ACEP de Carnota. Traducida ao castelán como *Carnota: Mar, Territorio y Memoria*, e ao inglés, *Carnota: Sea, Land and Memory*.

## Obra en castelán 
### Literatura infanto-xuvenil 
* *Suleimán y Salúa*, 2013, Trifolium. Con Ali Ali. Edición en castelán e en árabe.

### Obras colectivas 
* *Los gallegos y Julio Cortázar, un juego de miradas*, 2008, Revista Casa de las Américas, 250.
* *XIII Encuentro Internacional de Poetas*, 2008, Editorial Cat. Zamora, Michoacán, México.
* *XIV Encuentro Internacional de Poetas*, 2010, Editorial Cat. Zamora.
* *Guía viva de ortodoxos y heterodoxos en la poesía contemporánea gallega. Apuntes para no disolverse en la común semilla del tiempo*, 2012, Endymion.
* *Los mejores poemas de amor*, 2013, Pigmalión.

## Premios 
* Premio Cidade de Ourense no 1980, por *A fonte abagañada*.
* Premio Xerais de 1988, por *O bosque das antas*.
* Premio de poesía Cidade de Ourense no 2007, por *Miño*.
* Premio de poesía Fiz Vergara Vilariño no 2010, por *Bater de sombras*.
* Premio Irmandade do Libro ao mellor libro do 2012, por *A noite branca*.
* Premio *Ánxel Casal* da Asociación Galega de Editores ao mellor libro de non ficción de 2014, por *O soño galego de Julio Cortázar*.
* Premio á mellor obra infantil de 2018 na IV Gala do Libro Galego, por *Os contos da avoa Pepa*.
* Premio *Proxecto Máscaras de Boas Prácticas Cidadás* 2020, polo activismo cultural e social.
* *Dixeches*, escollido por votación popular como 2º mellor poema galego publicado no ano 2020, na convocatoria de aRi[t]mar, promovida pola Escola de Idiomas De Santiago de Compostela, en colaboración con institucións de Galicia e Portugal.
* Diploma de *Poetae Insignis* da Comissioni di Lettura Internazionale, Trento, Italia.

* Premio Follas Novas do Libro Galego de ensaio e investigación do ano 2023 por *Ser Cetáceo. O fascinante inverno do animal de fondo*.

## Obras de teatro representadas 
* *Non se che faga tarde*. Monólogo representado pola actriz María Inés Cuadrado e dirixido pola directora de cine uruguaia Manane Rodríguez.
## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Blog do autor
* [http://bvg.udc.es/ficha_autor.jsp?id=FraFern%E1&alias=Francisco+X.+Fern%E1ndez+Naval&solapa=biografia ] na Biblioteca Virtual Galega.
* Perfil en *As escollas electivas''