open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Locución verbal

As **locucións verbais** caracterízanse por ser un conxunto de palabras das que como mínimo unha é un verbo, o resto das palabras está tan estreitamente unido ó verbo que sintacticamente o conxunto non é segmentable, de xeito que o núcleo verbal do predicado correspondente é todo o conxunto.
As diferenzas máis evidentes entre a perífrase verbal e a locución verbal baséanse na imposibilidade nas locucións de 
* segmentalas en dúas unidades.
* trocar o segundo elemento verbal se o hai por outro pertencente á mesma clase pero con distinto significado léxico.
* basearse o significado global no segundo elemento verbal (se o hai)

Exemplos de locucións verbais: *Dar por sentado*, *dar por suposto*, *botarse de ver*, *botar a perder*, *dar a coñecer*, *dar a entender*, *dar que falar*.

## Véxase tamén 
### Outros artigos
*Locución

*Perífrase verbal

### Ligazóns externas
Os Picapedra

miniatura|dereita|Vilma e Pedro Picapedra.
***Os Picapedra*** (en ), foi unha serie animada de Hanna-Barbera. Trátase dunha das series máis exitosas de tódolos tempos nos Estados Unidos. Estreouse o 30 de setembro de 1960 e estivo en antena en horario de máxima audiencia ata 1966, emitida pola canle de televisión norteamericana ABC. En Galicia a serie puido ser vista primeiro coa dobraxe hispanoamericana en TVE; e posteriormente, xa nos anos 90, na TVG coa dobraxe galega.

## Datos 
A historia tiña lugar nunha vila chamada Pedradura, na Idade de Pedra pero cunha sociedade moi semellante á estadounidense a mediados do século pasado.

Estaba ambientada nun mundo de fantasía onde os dinosauros, mamuts e outros animais xa extinguidos convivían cos humanos, que empregaban tecnoloxía semellante á do século XX pero con animais que realizaban as súas funcións. As personaxes conducían automóbiles feitos de rochas e peles de animais.

As principais personaxes da serie eran os Picapedra, parella formada por Pedro e Vilma, e os Mármore, matrimonio formado por Paulo e Betty. Na etapa final da serie incorporáronse os seus fillos: Pebbles Picapedra e Bam-bam Mármore.

## Historia 
Orixinalmente, a serie estaba dirixida a un público adulto, o que se apreciaba por estar patrocinada pola marca de tabaco Winston. Nalgúns dos seus anuncios aparecían as personaxes da serie. Os Picapedra mantivo o seu récord como a serie animada máis longa ata 1997, ano no que dito récord pasou a ser doutra serie, *The Simpsons*.

Fixéronse dúas adaptacións ao cinema con actores reais, en 1994 e 2000.

## Dobraxe ó galego 
* **Estudio:** Songasa (Vigo) / Sonor (A Coruña)
* **Repartimento:**

:

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* *Xabarín Club*

### Ligazóns externas 
* *Os Picapedra* en IMDb
* Os Piapedra en TV.com
Museo Benaki

O **Museo Benaki** é un museo grego fundado en 1931 por un ateniense rico, Antonios Benakis, en honra a seu pai Emmanuel Benakis. Alberga unha suntuosa colección de arte, desde obras micénicas até iconas gregas.

## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
*Museo Benaki
NBC (homónimos)

O acrónimo **NBC** pode referirse a:

* National Broadcasting Company, unha cadea de radio e televisión nos Estados Unidos.
* Namibian Broadcasting Corporation, cadea pública de radio e televisión de Namibia.
* Nation Broadcasting Corporation, cadea de radio de Filipinas.
Shōjo

**Shōjo** (kanji: 少女, hiragana: しょうじょ) é un tipo de manga e de anime dirixido realmente a mozas (de feito, a palabra literalmente significa "mociña"), aínda que pode interesarlle tamén ós mozos.

Tradicionalmente, o shōjo céntrase nas historias de amor e nun forte protagonismo feminino, aínda que algunhas combinan elementos doutros xéneros para atraer a grupos máis variados de persoas, este tipo coñécese como Mahō shōjo, exemplo do cal é *Sailor Moon*.
Shōnen

***Shōnen*** (kanji: 少年, hiragana: しょうねん) significa literalmente "mozo" (home), tamén se escribe "shonen", "shônen" ou incluso "shounen" (esta última forma é a transcrición individual de cada carácter hiragana, pero pode dar lugar a confusión respecto á pronunciación da palabra). Pero *shōnen* tamén pode empregarse para categorizar series de manga e anime que teñen como público obxectivo a varóns en idade adolescente. Esta categorización adoita realizarse en función da revista de manga na que se publique a obra e non do contido particular de cada serie.

As obras denominadas *shōnen* adoitan tratar temáticas de acción, aventura, deportes, comedia ou ciencia ficción. Os protagonistas deste tipo de obras, habitualmente un rapaz ou rapaces, comenzan a historia sendo débiles ou pouco habilidosos e van progresando ao largo da historia a través da experiencia e o sacrificio para cumprir os seus soños. Algúns exemplos de *shōnen* típicos e populares son *Dragon Ball*, *Inuyasha*, *Haikyuu!!* ou *Naruto*. Pero categorizar unha obra como *shōnen* non implica que a obra deba seguir o estándar demográfico. Así pois, é posible encontrar obras de romance ou horror, con personaxes femininos e historias máis adultas como *The Promised Neverland* ou *Act-Age*.

## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* *Shōjo*, manga ou anime con público obxectivo feminino e adolescente.
* *Seinen*, manga ou anime con público obxectivo masculino e adulto.
* *Josei*, manga ou anime con público obxectivo feminino e adulto.
Xirasol

O **xirasol** (pl. xirasoles) (***Helianthus annuus***) é unha planta herbácea cuxa flor ten unha cabeza tipicamente grande que roda para mirar o sol. Algunhas variedades desenvolvidas recentemente teñen cabezas decaídas. Estas variedades son menos atractivas para os xardineiros que crían as flores como ornamentos, mais atractivos para os granxeiros, porque poden reducir os danos producidos polos paxaros e as perdas por enfermidades vexetais. En galego tamén recibe os nomes de **mirasol**, **catasol** e **tornasol**.

As cabezas, que son na actualidade flores compostas, crecen habitualmente nun talo que pode ser de varios metros e que ten poucas follas. Os pétalos poden ser amarelos, marróns, laranxas e doutras cores.

O xirasol é nativo de América, e foi cultivado cara ao 1000 a. C. Desde aí, os españois exportárono a Europa ao principio do século XVI.

O xirasol contén até un 58% de aceite no seu froito ou aquenio. O aceite de xirasol utilízase para cociñar, aínda que non ten as características cardiosaludábeis do aceite de oliva. Tamén serve para producir biodiésel. As cascas e demais restos que quedan unha vez que se procesaron as sementes para o aceite, utilízanse nalgunhas ocasións como alimento para a gandaría.

As propias sementes véndense normalmente como aperitivo e como alimento para os paxaros.

## Cultivo 
miniatura|200px|esquerda|Campo de xirasoles.
A época de sementeira para o cultivo de sequeiro é a comprendida entre o 15 de xuño e o 20 de xullo. A sementeira débese realizar en filas separadas a 0,70 m, cunha densidade de sementeira de catro plantas por metro linear.

É un cultivo pouco exixente no tipo de solo, aínda que prefire os arxilo-areosos e ricos en materia orgánica, mais é esencial que o solo teña unha boa drenaxe e a capa freática se encontre a pouca profundidade.

A xerminación das sementes de xirasol depende da temperatura e da humidade do solo, sendo a temperatura media de 5&nbsp;°C durante 24 horas.

A profundidade de sementeiras realízase en función da temperatura, humidade e tipo de solo.
* En zonas húmidas con primaveras cálidas con solos pesados e húmidos, a profundidade de sementeiras é de 5 a 6 centímetros.
* En zonas con primaveras secas con solos lixeiros e pouca humidade, a profundidade de sementeira é de 7 a 9 centímetros.
* Se o terreo é lixeiro e brando a profundidade da sementeira é maior, ao contrario do que ocorre se o solo é pesado

As plantas que proceden de sementeiras superficiais xermolan e florecen antes que as procedentes de sementeiras profundas.

thumb|250px|Aspecto xeral.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
*Semente de xirasol
### Ligazóns externas 
* Cultivo do xirasol.
Economía de Suráfrica

[miniatura|left|[Johannesburg.]]
Suráfrica é unha economía de mercado emerxente, con abundantes recursos naturais, con sectores legais, de comunicación, enerxía e transportes ben desenvolvidos, ademais dunha Bolsa de Valores que é a 16a máis grande do mundo. A pesar da moderna infraestrutura do país soportar unha distribución eficiente de bens para os grandes centros, o fornecemento irregular de electricidade dificulta o crecemento económico. O país é un dos maiores produtores mundiais de ouro e diamantes. Existen grandes diferenzas entre a poboación de ascendencia europea, máis rica, e a poboación de orixe africana, máis pobre.

## Agricultura 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Rand surafricano
* Casa da Moeda de Suráfrica
MSN

**MSN** ou **Microsoft Network** é un provedor de servizos por Internet e un portal creado pola empresa Microsoft o día 24 de agosto de 1995, coincidindo co lanzamento mundial do sistema operativo Windows 95.

## Características
MSN distribúe servizos como contas de correo en Hotmail, posibilidades de mensaxería instantánea (co protocolo .NET Messenger Service) a través do programa MSN Messenger, un servizo de blogs (MSN Spaces) ou un motor de buscas, MSN Search.

Nos Estados Unidos, MSN é o segundo ISP con máis de 9 millóns de clientes, America Online é o líder con algo máis de 26 millóns. A páxina web de MSN é tamén a segunda máis visitada de Internet, por detrás de Yahoo!.

## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* MSN.com, portal oficial. 
* MSN.es , portal para España.
Antonio Casares Rodríguez

**Antonio Jacobo Casares Rodríguez**, nado en Monforte de Lemos o 28 de abril de 1812 e finado en Santiago de Compostela o 12 de abril de 1888, foi un químico galego.

## Traxectoria 
Seu pai fora o boticario do convento dos xesuítas e será alí levou a cabo os primeiros estudos de primaria. Estudou a secundaria nos xesuítas de Valladolid.

Licenciouse en Filosofía e Farmacia. Gañou a primeira Cátedra de Química Aplicada ás Artes da Real Sociedade Económica de Amigos do País de Santiago. Foi o primeiro titular da Cátedra de Química na Universidade de Santiago de Compostela; ocupouna a raíz da súa creación polo plan de estudos de 1845, e ata a súa morte no 1888. Foi decano da Facultade de Filosofía (1846), da Facultade de Farmacia (1857) e o primeiro decano da Facultade de Ciencias (1859), e foi reitor dende 1871.

Desenvolveu a súa intensa vida científica e académica en Galicia, cara ao ben común da súa terra. Realizou investigación aplicada á industria, a agricultura e a medicina e estudo dos métodos de análise, do que é un dos iniciadores en España. Asemade, foi un dos iniciadores da espectroscopía peninsular. No 1866 aparece o seu *Tratado práctico de análisis químico de las aguas minerales y potables*.

## Vida persoal 
Casou con Juana Teijeiro Fernández (irmá de Maximino Teijeiro Fernández), e foi pai de Cándida (nai de Fermín Bescansa Casares) e mais de Fermín Casares Teijeiro.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
* 
* 
* 
* 

### Ligazóns externas 
* Suay-Matallana, Ignacio (2014). "Los públicos del Tratado y el Manual de Química General de Antonio Casares (1812-1888)" 
* Na Universidade de Santiago de Compostela .
* "El gran científico Antonio Casares nació en Monforte hace 190 años" *La Voz de Galicia* .
* "Monforte conmemorará con numerosas actividades el bicentenario del científico Antonio Casares" *La Voz de Galicia* .
* "La Real Academia Galega de Ciencias homenajeará al químico Antonio Casares en el Día do Científico Galego" .
José Casares Gil

**José Casares Gil**, nado en Santiago de Compostela o 10 de marzo de 1866 e finado o 21 de marzo de 1961, foi un farmacéutico galego. Foi o precursor do desenvolvemento actual da Química en España.

## Traxectoria 
Pertencente a unha familia de profesores universitarios, licenciouse en farmacia en 1884 pola USC. En 1888 logrou a primeira cátedra de Análise Química e Técnica Física da Facultade de Farmacia de Barcelona, da que pasou á de Madrid en 1905. Estudou tamén ciencias, e organizou as ensinanzas básicas da carreira.

En 1896 foi a Múnic en viaxe de estudos, traballando baixo a dirección do profesor Adolph Baeyer. Alí puido coñecer as técnicas da investigación química, que tanto esplendor tiñan naquel entón en Alemaña. Foi condiscípulo entre outros de Richard Martin Willstätter, Heinrich Otto Wieland, cos que mantivo amizade e vencello toda a súa vida.

Estivo en París completando a súa formación con Henri Moissan, o descubridor do flúor e autor de técnicas de investigación en baixas e altas temperaturas. En 1899 viaxou a Nova York, onde traballou con Alexander Smidt na separación de metais nobres e terras raras.

De regreso á Universidade de Barcelona, pronunciou un célebre discurso de apertura do curso 1900-01, expoñendo o atraso das universidades do estado español, nas que, malia haber excelentes conferenciantes, non se producían achegas orixinais a unha ciencia que camiñaba a pasos axigantados.

Foi elixido académico da Real Academia de Ciencias Exactas, Físicas e Naturais o 6 de decembro de 1911, ingresando o 15 de xuño de 1913 cun discurso sobre a valencia química. Foi designado presidente o 24 de xaneiro de 1940, renunciando o 11 de xuño de 1958. En función deste posto, foi procurador en Cortes.

Na actualidade existe a Fundación José Casares Gil de amigos de la Real Academia Nacional de Farmacia.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* , Román (1987). *Recuerdos de una vida: José Casares Gil*, Madrid (Monografías Beecham n.° 34).
* 
* 

### Ligazóns externas 
* Real Academia de Ciencias Exactas, Físicas y Naturales de España .
* Traxectoria na páxina de Biografias y Vida .
Cantagallo, Colombia

**Cantagallo** é un concello colombiano, localizado no departamento de Bolívar. Ten 869&nbsp;km² de superficie e segundo o censo de 2018, ten unha poboación de 8.234 habitantes.

Antigamente era un correxemento do municipio de San Pablo. O río Magdalena ou Yuma é a principal vía de comunicación do concello.

## Notas
Alioli

O **alioli** é unha salsa de sabor forte orixinaria do mediterráneo occidental. Na súa versión orixinal consistía en allos machacados e aceite de oliva (*allioli* significa allo e aceite en catalán-valenciano) ligados até formar unha crema. Incluso hai morteiros cerámicos especiais para tal fin.

Na actualidade é máis frecuente elaborar o alioli a a partir dunha maionesa á que se lle engade allo, pois o sabor do orixinal resulta agresivo para o padal moderno.

## Notas
Firmware

[miniatura|Memoria [ROM que contén a BIOS dunha vella tarxeta mai.]]

**Firmware** é un bloque de instrucións de programa para propósitos específicos, gravado nunha memoria tipo ROM, que estabelece a lóxica de máis baixo nivel que controla os circuítos electrónicos dun dispositivo de calquera tipo. Ao estar integrado na electrónica do dispositivo é en parte hardware, mais tamén é software, xa que proporciona lóxica e disponse nalgún tipo de linguaxe de programación.
Funcionalmente, o firmware é o intermediario (interface) entre as ordes externas que recibe o dispositivo e a súa electrónica, xa que é o encargado de controlar a esta última para executar correctamente ditas ordes externas.

Encontramos *firmware* en memorias ROM dos sistemas de diversos dispositivos periféricos, como en monitores de vídeo, unidades de disco, impresoras etc., mais tamén nos propios microprocesadores, chips de memoria principal e en xeral en calquera circuíto integrado.

Moitos dos firmwares almacenados en ROM están protexidos por dereitos de autor.

O programa BIOS dun ordenador é un firmware cuxo propósito é activar unha máquina desde o seu acendido e preparar o contorno para a instalación dun Sistema Operativo complexo, así como responder a outros eventos externos (botóns de pulsación humana) e ao intercambio de ordes entre distintos compoñentes do ordenador.

Nun microprocesador o firmware é o que recibe as instrucións dos programas e as executa na complexa circuitaría do mesmo, emitindo ordes a outros dispositivos do sistema.

## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Downgrade
Cronoloxía da Grecia antiga

Esta é unha **cronoloxía da Grecia antiga**, que comprende importantes eventos, cambios legais e territoriais ademais de acontecementos políticos, sociais e económicos na Grecia antiga e nos seus estados predecesores; tamén eventos internacionais que tiveron relevancia para a historia antiga de Grecia.

**Séculos**: século -IX século -VIII século -VII século -VI século -V século -IV século -III século -II século -I século I século II século III século IV

## Prehistoria 
## Século -IX 
## Século -VIII 
## Século -VII 
## Século -VI 
## Século -V 
## Século -IV 
## Século -III 
## Século -II 
## Século -I 
## Século I 
## Século II 
## Século III 
## Século IV 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Grecia antiga
* Historia antiga de Grecia
Brno

**Brno** é unha cidade do sueste da República Checa, situada na rexión de Moravia Meridional, na unión dos ríos Svitava e Svratka, a 40&nbsp;km de Austria e 60&nbsp;km de Eslovaquia. No ano 2019 tiña 406.878 habitantes, sendo a segunda cidade máis poboada do país despois da capital, Praga.

## Historia 
Aínda que os asentamentos na conca de Brno remontan ós tempos prehistóricos, a data oficial de fundación é 1243, cando o rei de Bohemia outorga privilexios a esta aldea, permitindo o seu desenvolvemento. Na segunda metade do século XIII chegan alemáns, flamengos e valóns, e despois xudeus.

A inicios do século XVI integrase ao imperio austríaco. A mediados deste século inclínase pola reforma (protestantismo). Para contrarrestar instálanse na cidade varias ordes relixiosas, entre elas os Xesuítas e os Capuchinos.

Como praza forte, Brno destacou con éxito na súa resistencia contra os suecos en 1643 e 1645, e contra os prusianos en 1742.

No século XVIII Brno alberga industria téxtil e de enxeñaría. Chega o primeiro tren en 1839. Ós poucos perde as súas fortificacións e en 1850 deciden formar parte da cidade 32 municipios limítrofes. Convértese nun dos principais centros industriais de Austria cara ao final do século XIX.

O problema dos nacionalismos alemáns e checos agudízase a inicios do século XX. A maioría alemá no concello finaliza en 1919. Ao disolverse o imperio austro-húngaro, como consecuencia da primeira guerra mundial, Brno queda en Checoslovaquia. En 1992, cando se divide o estado, Brno permanece na República Checa. A anexión de parte de Checoslovaquia por Alemaña e as accións da segunda guerra mundial provocan a expulsión dos habitantes alemáns da cidade en 1945.

## Patrimonio 
Aínda conserva Brno factorías do comezo da revolución industrial, o que lle val o sobrenome de *Manchester checo*. Outro interese turístico é a *Vila Tugendhat*, obra de Ludwig Mies van der Rohe, mostra sobranceira de arquitectura contemporánea, construída nos anos 1920 por encargo da familia dun importante empresario da vila, e declarada Patrimonio da Humanidade pola UNESCO en 2002.

## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
*Páxina web oficial
Desexo

**Desexo** pode referirse a:
* **Desexo** ou atracción sexual.
* En filosofía, **desexo** como tensión cara a un fin considerado como fonte de satisfacción. 
* En psicoloxía, o **desexo** relaciónase co complexo de Edipo.
Área metropolitana de Bucaramanga

**Metropolitana** é o nome dunha provincia colombiana, localizada no departamento de Santander. Foi creada en 2005 como escisión da antiga provincia de Soto, agrupando os concellos situados ao redor de Bucaramanga.

## Concellos 
Intégrana os concellos de:
*Bucaramanga
*Floridablanca
*San Juan de Girón
*Piedecuesta
*Lebrija
*Los Santos
*Santa Bárbara
*Rionegro (só na súa metade meridional)
Cebola

**Cebola** () ou **ceboleira** é o nome vulgar da planta cuxo nome científico é ***Allium cepa***, L..É orixinaria de Asia Central. Durante a Idade Media empregábase tanto gastronomía como na farmacopea. En sistemas taxonómicos máis antigos pertencía á familia das Liliáceas e subfamilia das Alioídeas, mais os taxonomistas máis recentes inclúena na familia das *Alliaceae*. O termo refírese tamén ao seu bulbo, constituído por follas escamiformes, en capas. As súas flores están dispostas en forma de quitasol. As plantas novas, co bulbo pouco desenvolvido e sen flor, chámanse tamén co nome de cebolo ou ceboliño.

Para o seu cultivo precisa de solos ricos en materia orgánica, sans, profundos, soltos e non calcarios. É unha planta que prefire climas temperados non húmidos.

O principal produtor de cebola é México. Cultívase principalmente nos países europeos do mediterráneo e tamén nos países árabes. **Ceboliño**: existen dous tipos dos chamados ceboliños: *Allium fistulosun* e *Allium schoenoprasun* diferentes da *Allium cepa*.

## Galería de imaxes 

Ficheiro:Cebolas.Galicia.jpg|Cebolas galegas á venda
Ficheiro:Cebolas.JPG|Cebolas galegas
Ficheiro:Talo e flor da cebola.JPG|Talo e flor dunha cebola
Ficheiro:Flor de cebola 1.jpg|Flor antes de abrir
Ficheiro:Flor de cebola 3.jpg|Flora da cebola en Galiza
Ficheiro:Cebolas Santiso, Santiso, Coruña.jpg|Plantación de cebolas en Santiso

## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Ceboliño
* Chalota
* Allo porro
* Cebola do mar (*Pancratium maritimum*) ou cebola das gaivotas

### Ligazóns externas 
* Cebola
* Criar e plantar
* Ceboliña
* Química na Cociña presenta: As Cebolas
Lingua navagho

O **navagho**, **navaho** ou **navajo** (*Diné bizaad*) é unha lingua amerindia falada nos Estados Unidos de América por 175.000 indios navaghos (2015). Pertence á subfamilia linguas atapascanas meridionais, á familia atapascana e ó filo na-dené. O navagho está clasificado como "vulnerable" polo Libro Vermello das Linguas Ameazadas da UNESCO.

Fálase nos estados de Arizona, Novo México, Utah, Colorado, California e Nevada; e unha pequena minoría de 37 persoas nos estados mexicanos de Chihuahua, Sonora e Baixa California.

Na segunda guerra mundial, os americanos empregaron os navaghos para mandárense mensaxes codificadas. Nestas mensaxes, os navaghos empregaban curiosas palabras para referirse ao instrumental bélico, poñéndolle distintos nomes de paxaros a distintos avións, por exemplo.

## Nomenclatura 
"Navagho" é un exónimo. Procede da palabra tewa "navahu" (gran campo), que combina as raíces "nava" (campo) e "hu" (val). O castelán tomou o termo para referirse á área noroeste do actual estado de Novo México e, posteriormente, pasou ao inglés, xa como apelativo para o pobo navagho e a súa lingua.

Os navagho refírense a si mesmos como "diné" (o pobo), e á súa lingua como "diné bizaad" (a lingua do pobo).

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 

### Outros artigos 
* Wikipedia en navagho
* *Ádahooníłígíí*
* Linguas na-dené
* Linguas atapascanas

### Ligazóns externas 
**Dicionario Castelán - navagho*
*Rela de páxinas sobre o idioma navagho (en inglés)
*Fontes navagho (en inglés)
*Oficina gobernamental de lingua e cultura navagho (en inglés)
Dena, Meaño

**Santa Eulalia de Dena** é unha parroquia do concello pontevedrés de Meaño. Ten 12 aldeas, nas que vivían 2.214 persoas (1.139 mulleres e 1.075 homes), segundo datos do padrón municipal de habitantes de 2016, o que representa un descenso respecto ós anos 2010, cando tiña 2.252 veciños, e 2005, cando eran 2.222.

## Xeografía 
Limita ó norte coas parroquias de Castrelo (Cambados), Padrenda e Xil, ó oeste coas de Vilalonga (Sanxenxo) e a ría de Arousa, ó leste coas de Xil, Meaño e Lores, e ó sur coa de Nantes (Sanxenxo).

Situada na parte baixa do concello, a parroquia de Dena é a de maior extensión e a única en contacto co mar. Os seus principais accidentes costeiros son as praias de Fianteira, Seixiño e A Chanca, esta última onde desemboca o río co mesmo nome dando lugar á ría de Dena. O accidente xeográfico de maior altura é o Monte Penaguda, con 156 m de altitude.

O paso da estrada comarcal C-550 permitiu un importante desenvolvemento socioeconómico da parroquia, especialmente do núcleo urbano, que está situado no paso da estrada pola rúa de Galicia (metade sur do lugar de Coirón e lugar de Dena), pola rúa Ponte Dena e polo lugar da Chanca. Neste núcleo é onde se congregan algunhas das máis importantes empresas da zona, así como un cada vez máis crecente sector de servizos.

## Festas 
O 19 de marzo celébrase San Xosé, o día do pai, sendo a primeira das festas do ano na parroquia. Antigamente celebrábase Santo Antón en xuño.

En xullo celébrase a festa de San Cristovo, sendo esta a festa de asistencia mais multitudinaria, coa súa tradicional procesión de automóbiles. Logo desta ofrécese aos asistentes sardiñas, chourizos, pan de millo e viño.

O 11 de decembro celébrase a festividade de Santa Eulalia, patroa da parroquia, e o día 13 do mesmo mes Santa Lucía, avogosa da vista. Pola proximidade de dúas parroquias que celebran Santa Eulalia (Xil e Nantes), a festividade de Santa Lucía ten mais importancia que a da propia patroa.

## Galería de imaxes 

Ficheiro:Muiño do Remanso en Dena, Meaño.jpg|Muíño do Remanso.
Ficheiro:Mapa da jurisdiçom da Lançada.jpg|Dena no mapa da xurisdición da Lanzada incluído no Catastro de Ensenada, 1752.

## Lugares e parroquias 
### Lugares de Dena 
### Parroquias de Meaño 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Lugares de Meaño
Vogal nasal

Unha **vogal nasal** ou **vogal oronasal** é unha vogal producida baixando o veo do padal, facendo que o ar saia pola canle bucal e asemade pola nasal. En xeral, na emisión das vogais o ar sae exclusivamente pola boca, xa que o veo do padal está pegado á parede da farinxe e isto impide que pase ás cavidades nasais (pronunciando deste xeito as vogais orais).

En galego, calquera vogal pode realizarse máis ou menos nasalizada por contacto cunha consoante nasal. Así e todo, o trazo da nasalidade non é fonoloxicamente pertinente nesa lingua, pois a substitución dunha vogal oral por outra oronasal non provoca variación ningunha no plano do significado.

Achamos vogais nasais en poucas linguas, amais do portugués, o francés, o polonés, o ioruba, o navagho e o caxubio.

## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Vogais da lingua galega
Luís Freire

**Luís Freire García**, nado na Coruña en 1914 e finado en Vigo o 13 de decembro de  1997, foi un botánico e micólogo galego.
## Traxectoria 
### Familia 
Os seus avós paternos foron Juan Freire Bolaño, traballador de *La Voz de Galicia* e Bruna Eiroa Pérez, natural de Pravio (Cambre). Sobreviviron tres fillos: Ramón, seu pai, José Andrés (Pepe) e Juan. Tivo dous irmáns, Óscar e Carlos, mais outros 3 por parte de nai, do seu primeiro matrimonio. Seu medio irmán Octavio foi "paseado" a comezos do golpe de Estado do 18 de xullo de 1936 por estar vinculado á CNT.

Criouse entre os 3 e os 12 anos en Vilalba, en casa dos seus avós maternos, volvendo despois á Coruña. Estudou por libre o bacharelato elemental en só dous anos, despois fixo a reválida e o bacharelato superior. Exerceu de practicante. Posteriormente desenvolveu a afección polo estudo dos insectos, arañas e plantas.

Codirixiu cinco teses de licenciatura sobre flora e micoloxía de Galicia mentres preparaba a súa de doutoramento, ás que hai que engadir outras oito posteriormente. Publicou máis de 40 artigos, 4 libros e dirixiu dúas teses de doutoramento de temática micolóxica.

Foi membro fundador da Sociedade Galega de Historia Natural —que presidiu desde 1980 a 1986—, do Grupo Botánico Galego, do Grupo Micolóxico Galego e da Asociación de Amigos da Casa das Ciencias.

## Recoñecementos 
Ten unha rúa dedicada co seu nome na Coruña, situada na urbanización Breogán. A petición foi feita pola súa familia e avalada sendo alcalde Javier Losada.

Desde 1999 os Museos Científicos Coruñeses, en colaboración coa Asociación de Amigos da Casa das Ciencias, organizan o Premio Luis Freire de Investigación Científica para Escolares. Este certame ten como obxectivo promover entre os estudantes galegos valores como a creatividade e a imaxinación científicas, a constancia ou o espírito crítico.

## Abreviatura 
A abreviatura **L. Freire** emprégase para recoñecelo como autoridade na descrición e taxonomía en botánica (en sentido amplo).

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Castro, Marisa (2000): *Guía dos cogomelos comúns de Galicia*. Vigo: Edicións Xerais de Galicia. ISBN  84-83-02-542-6.

### Ligazóns externas 
* Asociación de Amigos da Casa das Ciencias 
* Premio Luis Freire de Investigación Científica para Escolares
Medellín

**Medellín** é unha cidade situada ó noroeste de Colombia, no centro do val de Aburrá e á beira do río Medellín. É a capital do departamento de Antioquia. Segundo o censo de 2005, tiña 2&nbsp;223&nbsp;078 habitantes, sendo a segunda cidade máis poboada do país. A súa área metropolitana, conformada por outros 9 municipios, ten unha poboación de 3&nbsp;312&nbsp;165 habitantes, sendo a segunda aglomeración urbana de Colombia.
                   
É un dos principais centros culturais de Colombia. É sede de importantes festivais de ampla traxectoria e recoñecemento, tanto local, nacional e internacional. Tamén destaca a súa actividade académica e científica, xa que algunhas das universidades colombianas máis importantes teñen a súa sede na cidade.

## Toponimia 
[miniatura|dereita|120px|[Mariana de Austria]]
Debe o seu nome a que Pedro Portocarrero y Luna, presidente do consello de Indias de España, solicitou dar o nome da súa vila, Medellín (en Badaxoz), a unha localidade de nova fundación en ultramar. O 22 de novembro de 1674 a raíña rexente Mariana de Austria (en representación do seu fillo, Carlos II de España, menor de idade), outorgou a cédula real que confirmaba a fundación da **Villa de Nuestra Señora de la Candelaria de Medellín**. A proclamación oficial da fundación realizouna o gobernador Miguel Aguinaga y Mendiogoitia o 2 de novembro de 1675.

Ademais, a raíña outorgou o escudo de armas do Medellín estremeño ó americano, a petición do Cabido da Vila, o 24 de xuño de 1676.

## Historia 
O val de Aburrá xa era percorrido hai 10.500 anos por tribos nómades de cazadores e recolectores. Ó chegaren os conquistadores españois xa había asentada unha poboación nativa numerosa, que opuxo pouca resistencia. Eran aburraes, iamesíes, peques, ebéicos, noriscos e maníes, que posiblemente estaban alí desde o século V a.C. Tiñan grandes cultivos de millo e feixón, criaban curíes e cans mudos, tecían mantas de algodón e comercializaban sal. Coñecían a ourivaría. Baixo o dominio español foron repartidos en encomendas e desprazados das súas terras. A deserción, o maltrato, as enfermidades e o duro traballo intensivo na terra e as minas, decimaron o número de habitantes en poucos anos.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Páxina oficial
El Barbero Municipal

***El Barbero Municipal*** foi un semanario fundado por Ramón Rey Baltar que se editou en Rianxo de 1910 a 1914 como órgano do Partido Conservador local e de liña maurista. Caracterizouse pola crítica á política do home forte da zona, o liberal Manuel Viturro Posse, secretario da Deputación Provincial da Coruña e do seu cacique local, o alcalde Manuel Pérez.

## Historia e características 
O primeiro número apareceu o 17 de xullo de 1910. O xornal cubría o partido xudicial de Padrón, que comprendía os concellos de Dodro, Padrón, Rianxo, Rois e Teo. O seu director era Xosé Arcos Moldes e no xornal colaborou amplamente Castelao -na práctica, cofundador- con portadas, caricaturas e con distintos textos. Publicábase maioritariamente en castelán pero cómpre destaca-la sección "Faladurías", escrita por Castelao e o propio Rey Baltar, integramente en galego. Trátanse dos primeiros textos en galego que escribiu Castelao. Eduardo Dieste era o seu director literario e Ramón Rey Baltar colaborou co pseudónimo de *Verduguillo*. Mantivo polémica con *Buenas Noches*. Rematou a súa edición co número 191, o 7 de marzo de 1914. Foi continuado por *La Justicia*.

## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
* 

* 

### Outros artigos 
* Lista de publicacións impresas da provincia da Coruña
### Ligazóns externas 
* Facsímiles: Volume 1 Volume 2. Ediciós do Castro. ISBN 84-7492-970-9.
Catana

A **catana** (en ) é un longo sabre xaponés (*daitō*), aínda que a palabra é usada xenericamente para denominar todos os sabres no Xapón. "**Katana**" é o *kunyomi* (Lectura xaponesa) do kanji 刀; o *oniomi* (Lectura chinesa) é "tō" (pronunciado [to:]). Refírese a un tipo particular, un sabre dun único gume, curvada, tradicionalmente utilizada polos samurai. A vaíña da catana chámase *saya*, o gardamáns Tsuba.

A catana úsase principalmente para cortar e considérase frecuentemente unha guillotina de man. Desenvaíñase levando o gume cara enriba e pódese brandir cunha ou dúas mans (sendo esta última modalidade a máis común). Aínda que a arte de utilizar a espada segundo o seu propósito orixinal quedou na actualidade case obsoleto, o kenjutsu converteuse en gendai budō - unha arte marcial moderna. A arte de brandir a catana denomínase iaidō, e kendō é a arte de esgrimir unha espada de bambú coñecida como shinai utilizando como protección unha máscara e unha armadura. As vellas escolas de espadas koryū aínda existen: Kashima Shintō Ryū, Kashima Shin Ryū, Katori Shintō Ryū.

Este tipo de sabre ten folla curva, pois dese xeito maximízase a forza do golpe ao ir montando a cabalo.

## Métodos de produción 
300px|miniatura|Catana.
As espadas xaponesas e outras armas cortantes fabricábanse mediante un elaborado método de quecemento reiterado, pregando e martelando o metal. Esta práctica orixinouse do uso de metais altamente impuros, e estando aínda ao roxo vivo arrefriábanse, requentábanse e logo trenzábanse. Ao acabar, cortábase a trenza en cachos, con cada un dos cales se volvía a fundir unha variña que se pasaba por carbón. O proceso repetíase varias  veces, e en cada unha delas ía aumentando a porcentaxe de carbono até obter aceiro. Tras a última das trenzadas martelábase até aplanar. Ao ter unha estrutura organizada en varas, a espada posuía grande elasticidade, polo que non rompía tan facilmente.

A curvatura distintiva da catana débese, en parte, ao trato diferencial durante o quecemento ao que se somete. Ao contrario da gran parte das espadas producidas noutros lugares, os ferreiros xaponeses non endurecen o sabre completo, soamente o lado que posúe gume. O proceso de endurecemento fai que a punta do sabre se contraia menos que o aceiro sen tratar cando arrefría, algo que axuda ao ferreiro para establecer a curvatura do sabre. A combinación dun lado duro e un lado mol da catana e doutros sabres xaponeses é a causa da súa resistencia a pesar de reter un bo lado cortante.

## Mitos 
Hai moitos mitos ao redor das espadas xaponesas, o máis coñecido é que as espadas dobran un gran número de veces, obtendo propiedades máxicas. Hai que subliñar que con cada dobramento feito polo fabricante, redóbrase cada capa interna, e por isto o número total de capas nunha catana é dous elevado ao número de dobramentos realizados.

## Galería de imaxes

Ficheiro:Katana blades.jpg|Follas de catanas.
Ficheiro:KatanaSwordGuard.jpg|Tsuba.
Ficheiro:Antique Japanese (samurai) katana tsuka.JPG|Catana tsuka.

## Notas 
## Véxase tamén
Tarántula

miniatura|200px|dereita|*Brachypelma* sp., unha das arañas chamadas tarántulas en América.

As **tarántulas** son as arañas máis grandes da familia licósidos (*Lycosidae*), especialmente membros do xénero *Lycosa* como *L. tarantula*. Os colonizadores do Novo Mundo pasaron a chamar *tarántulas* ás arañas moito máis grandes, das familias americanas *Theraphosidae* e *Dipluridae*. Na lingua inglesa a palabra *tarantula* reférese só a estas últimas e aos licósidos chámanlles *wolf spiders* (arañas lobo).

## Características 
miniatura|dereita|200px|Un gran licósido, denominado tarántula en Europa.
As da familia Theraphosidae caracterízanse por teren patas longas que acaban en poutas, e o corpo revestido de pilosidade. Habitan rexións temperadas e tropicais de América, Asia, África e Oriente Medio. Cando aínda están a medrar, pasan por unha fase na que mudan a pel (ecdise). Contrariamente a outros arácnidos, as tarántulas non producen veleno, se ben os pelos das súas costas e abdome segregan substancias urticantes se se senten ameazadas. O seu tamaño medio está entre 15 e 25 centímetros (coas patas estendidas), pero existen especies que poden acadar maiores dimensións, como a *Teraphosa blondi*, que vive na América do Sur.

O nome procede do italiano *tarantola* e alude á cidade de Taranto, na Puglia, rexión italiana meridional que posúe un clima mediterráneo seco que permite que sexan abundantes estas arañas. A súa popularidade ten que ver co efecto supostamente mortal da súa picadura, que en realidade non é tan grave coma a dun par de arañas máis pequenas, *Loxosceis rufescens* e *Latrodectus tredecimguttatus* (viúva negra), que tamén se encontran na rexión. Supúñase que unha axitación constante como a que produce a picadura (tarantismo) era a forma apropiada de combater os seus efectos e deuse en chamar tarantela a certa danza que ten un ritmo veloz semellante a eses movementos. Atribuíase a Pirro, rei do Epiro, importar a araña desde o seu país de orixe (no norte de Grecia) como unha forma de guerra biolóxica na súa contenda cos romanos.
Leituga

A **leituga** (*Lactuca sativa*) é unha planta anual, propia das rexións temperadas, que se cultiva para alimentación. Debido ás moitas variedades que existen, pódese consumir durante todo o ano. Normalmente tómase crúa, como ingrediente de ensaladas e outros pratos; certas variedades, de orixe chinesa sobre todo, posúen unha textura máis robusta e empréganse cocidas.

## Planta 
A planta ten un talo curto, do cal nacen as follas dispostas en roseta de cor verde máis ou menos intenso, segundo a variedade. Ao florecer, o talo alóngase e ramifica, producindo moitas cabezas florais parecidas ao dente de león (*Taraxacum officinale*) mais máis pequenas. Se a leituga se destina ao consumo humano, a colleita realízase antes da floración.
A mesma pertence á familia das crucíferas (Pola súa flor en forma de cruz) e destaca por ter os seus cotiledóns (Primeiras follas) en forma de bolboreta.

## Variedades 
[miniatura|esquerda|leituga no Corpiño. [Lalín]]
Entre as variedades de leituga destacan as seguintes:
* **Iceberg**: de rebentos apertados e densos, semellantes á col; carece case por completo de sabor, mais goza de amplo uso pola renxente textura e a facilidade para cortala finamente. É a variedade máis habitual nas rexións onde non se dá naturalmente a leituga, xa que pode cultivarse en tanques hidropónicos;
* **Romana**: de rebento longo, con follas aproximadamente lanceoladas, menos grosas que as *iceberg*, pero grosas e renxentes; as follas átanse para provocar o branqueado.
* **Francesa**: de rebento redondo, follas finas e textura manteigosa; ten un sabor delicado e intenso. Tamén se lle chama *Boston*;
* **Batavia**: similar á francesa, de rebento solto, follas rizas e textura manteigosa;

A chamada leituga *folla de carballo*, de follas rizas e rebento solto, distintiva pola cor morada das súas follas, non é unha variedade de *L. sativa*, senón unha especie á parte, *Chicorium intybus*.

## Nutrición 
A leituga ten moi pouco valor nutritivo, cun alto contido de auga (90-95%), é rica en antioxidantes, como a vitamina A, C, E, B1, B2 e B3, minerais: fósforo, ferro, calcio, potasio e aminoácidos. As follas exteriores máis verdes son as que teñen maior contido en vitamina C e ferro.

Naqueles países en que a hixiene das augas de regadío é deficiente, ou incluso se regan os cultivos con augas servidas, a leituga representa unha importante fonte de infección de enfermidades gastrointestinais como a febre tifoide, o cólera, a salmonelose, polo que é recomendábel consumilas moi ben lavadas con auga potábel e desinfectadas cunha solución microbicida.

## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Leituga de mar (especie de alga)
Barbosa, Santander

**Barbosa** é un concello colombiano, situado no departamento de Santander, e dentro deste á provincia de Vélez. A cidade foi fundada en 1940. Ten unha extensión de 46,43&nbsp;km².

## División político administrativa 
Ademais da súa cabeceira municipal, Barbosa ten baixo a súa xurisdición os seguintes centros poboados:
* Buenavista
* Cite
* Cristales
* Francisco de Paula

## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Páxina oficial
Cantón, China

**Cantón** (chinés simplificado: 广州, chinés tradicional: 廣州, pinyin: Guǎngzhōu, forma tradicional: **Kwangchow**) é a capital da provincia de Guangdong no sur da República Popular China. Ten unha poboación de 12,1 millóns de habitantes na área urbana (2019), e se se conta xunto á área metropolitana aos suburbios do delta do río das Perlas, acada unha poboación de 46,9 millóns de habitantes, formando a maior conurbanación do mundo.

Situada no río das Perlas, é a cidade máis importante do sur da China. A súa posición estratéxica, moi preto de Hong Kong, permitiu que a cidade se desenvolvese con rapidez. Foi o principal punto de saída dos emigrantes chineses durante os séculos XIX e principios do XX.

## Historia 
miniatura|dereita|150px|Pagode das Flores na cidade de Guangzhou.
A cidade foi fundada pola dinastía Qin hai algo máis de 2000 anos e recibiu o nome de “Yancheng” ou “cidade das cabras”. Foi a capital do reino Yue do sur.

Converteuse nun dos principais portos de Asia durante a dinastía Tang. Foi tamén o porto de entrada dos primeiros misioneiros españois e portugueses que chegaron á China no século XVI.

A cidade dispón dun aeroporto internacional. Está comunicada coa veciña Hong Kong (a unha distancia de 182&nbsp;km) mediante trens, autobuses e un servizo de transbordador.

## Lugares de interese 
miniatura|dereita|Casa da familia Chen
* **Templo dos seis banianos**: Construído no ano 537, este templo quedou completamente destruído no século X por culpa dun incendio. Reconstruíuse entre o ano 989 e o 990. No seu interior encóntrase a **pagode das flores**, dunha altura total de 57 metros.
* **Casa da familia Chen**: O máis rechamante desta casa son os seus tellados, cheos de esculturas e de colorido. O edificio foi rematado no ano 1894.
* **Guangxiao Si**: Trátase dun templo budista construído no século IV e reconstruído no século XVII.

## Cidades irmandadas 
miniatura|250px|Visión nocturna do río das Perlas, Guangzhou.
Guangzhou está irmandada coas seguintes cidades:

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Historia de Cantón

### Ligazóns externas 
* Páxina oficial
Cimitarra

Co termo **cimitarra** podemos referirnos a:
*unha cimitarra, arma de gume de orixe oriental
*en aeronáutica, a cimitarra é un tipo de á.
*Cimitarra, un concello colombiano
Chihuahua (can)

O **chihuahua** é un can de compañía orixinario de México. É quizabes un dos cans de compañía máis famosos do mundo, dado o seu pequeno tamaño e escasas necesidades. Tamén é considerado como un excelente can de garda e alerta, xa que está sempre vixiante e ladra ao menor ruído.

## Orixe 
Nun inicio pensouse que fora introducido en América polos conquistadores europeos. Mesmo houbo quen expresou que proviña da China. Foron os achados de relevos de pequenos cans, en templos toltecas e de esqueletos diminutos atopados nas escavacións os que permitiron considerar que os actuais chihuahuas son descendentes dos pequenos cans sacros dos aztecas e toltecas.

## Descrición 
Ao Chihuahua coñéceselle como o can máis pequeno do mundo. É un can inquedo e moi valente, de corpo compacto. A súa lonxitude é lixeiramente maior cá altura á cruz. Ten a cabeza redondeada, en forma de mazá. A depresión fronto-nasal ben marcada afundida e ancha, a consecuencia da fronte empenada sobre a inserción do curto fociño. As súas orellas son grandes, erectas e despregadas; anchas na súa base, redúcense gradualmente ata terminar lixeiramente redondeadas na punta. A cola é bastante longa, de implantación alta, ancha na súa base reducíndose gradualmente cara á punta. O corpo longo, o seu peso non debe superar os tres quilos.

miniatura|Chihuahua de pelo longo

## Variedades 
Existen dúas variedades nesta raza.
* Variedade de pelo curto.
* Variedade de pelo longo.miniatura|Chihuahua de pelo curto|centro
Petrópolis

**Petrópolis** é unha cidade brasileira situada no Estado do Río de Xaneiro, nas montañas da *Serra dos Órgãos*. Ten unha área de 774,606&nbsp;km² e unha poboación estimada de 302.477 habitantes para o ano de 2004. Sitúase a uns 68&nbsp;km da capital do estado, Río de Xaneiro pola estrada BR-040 e a 463&nbsp;km da cidade de São Paulo.

## Historia
Foi a primeira cidade proxectada do Brasil. Antes de ser construída, a rexión era coñecida como Fazenda do Córrego Seco, e servía como pasaxe do Río de Xaneiro ao estado de Minas Gerais. Chámase Petrópolis (ou sexa, *a cidade de Pedro*) en homenaxe ao seu fundador, o emperador Pedro II. O clima agradable da rexión atraiu a Familia Real brasileira, que alí construíu a súa estancia de verán. Para acoller a corte foron construídos moitos palacios e construcións luxosas. Ademais, foron "importadas" 600 familias de inmigrantes alemáns no século XIX para colonizar a área.

miniatura|Museo Imperial de Petrópolis, na antiga vivenda de verán do Emperador Pedro II
Aínda hoxe os descendentes da familia real teñen terras na rexión.

### Economía
O seu agradable clima, as súas construcións históricas, e a abundante vexetación da *Serra dos Órgãos* e as súas montañas serven como grandes atractivos turísticos. Ademais, a cidade posúe un activo comercio e servizos e tamén produción agropecuaria (na que destacan as plantacións de froitas de clima temperado) e industrias.

#### Turismo
miniatura|Palacio de Cristal. Construído como unha estufa para exposicións de plantas
*Museo Imperial
*Palacio de Cristal
*Palacio *Quitandinha*
*Casa de Santos Dumont
*Palacio Río Negro
*Casa da Princesa Isabel
*Catedral de San Pedro de Alcántara
*Palacio Amarelo
*Palacio Grão Pará
*Trono de Fátima
*Casa de Joaquim Nabuco
*Florália
*Morro Açu (Parque Nacional da Serra dos Órgãos)

## Notas 
## Véxase tamén
### Ligazóns externas
*Prefeitura de Petrópolis (páxina oficial)
Chihuahua

**Chihuahua** é unha cidade de México, capital do Estado de Chihuahua, situada no norte do país. É a segunda cidade máis poboada do estado, tras Ciudad Juárez, e a décima cuarta zona metropolitana do país. No 2005 tiña unha poboación de 804.882 habitantes.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Páxina oficial de Chihuahua
Voadores de Papantla

miniatura|250px|Voadores durante unha representación.
Os **Voadores de Papantla**, tradición mexicana, representaba para algúns antigos pobos indíxenas como os olmecas e tototnacas un ritual sagrado cun grande significado astronómico e relixioso. 

## Cerimonia 
Consiste en que catro persoas (simbolizando os catro puntos cardinais) se aten a un tronco alto e xiren arredor del 13 veces cada un, sumando, en total, 52 voltas, que eran os anos que duraba un século astronómico para os indíxenas.

## Patrimonio Inmaterial da Humanidade 
Esta tradición foi recoñecida como patrimonio cultural inmaterial da humanidade da UNESCO en 2009, pero só a mexicana, como os voadores de Papantla, xa que foi unha candidatura inscrita en solitario só polos Estados Unidos de México.

## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Danza dos voadores
* Papantla de Olarte