Kiwis

Os **kiwis** (xénero ***Apteryx***, que en grego significa "sen ás") son un clado de aves paelognatas, da familia dos **apteríxídos** (***Apterygidae***), composto por 5 especies endémicas da illa de Nova Zelandia. Pertence á orde **Apterygiformes**, pero antes estaba clasificado na orde Struthioniformes (sensu lato). Son aves non voadoras pequenas, aproximadamente do tamaño dunha galiña. Antes da chegada dos humanos ao redor do ano 1300, en Nova Zelandia os únicos mamíferos que había eran morcegos, e os nichos ecolóxicos que noutras partes do mundo eran ocupados por animais tan diversos como cabalos, lobos e ratos foron desempeñados por paxaros (e en menor proporción por certas especies de réptiles).

A denominación *kiwi* é maorí, idioma do pobo homónimo de liñaxe malaiopolinesia que colonizou Nova Zelandia antes da chegada dos europeos.

## Morfoloxía 
A súa adaptación á vida terrestre é extensiva: como todas as ratites, non teñen quilla no esterno para ancorar os músculos das ás, e case nin ás sequera: os vestixios son tan pequenos que son invisibles baixo a súa plumaxe que carece de plumas. Esta plumaxe é típica da ave en cuestión. Diríase que, por razóns evolutivas e de adaptación ao ecosistema, os plumóns non chegaron á etapa de verdadeiras plumas, adoptando o característico aspecto de suaves cerdas que ten a plumaxe do kiwi. Mentres que xeralmente os paxaros teñen ósos ocos para aforrar peso e facer o voo máis práctico, o kiwi ten medula, do mesmo xeito que os mamíferos.

## Bioloxía 
Os kiwis son criaturas tímidas e nocturnas cun sentido do olfacto moi desenvolvido mercé á existencia de verdadeiros bigotes en torno ao bico, tales bigotes son eficacísimos órganos olfactivos. Outro trazo xeralmente infrecuente nunha ave é a presenza de fosas nasais na punta do seu longo e filoso bico. Son omnívoros; para alimentarse fenden o peteiro no chan en busca de miñocas, insectos e outros invertebrados. Tamén comen froita e, se a oportunidade se presenta, pequenos cangrexos de río, anfibios e anguías.

Os machos encárganse de chocar os ovos (ovos que son os máis grandes en relación ás proporcións do animal adulto), efectuándose a posta durante dez semanas en niños soterrados semellantes a tobos, con todo ningún dos proxenitores adícase a alimentar ás crías as cales son nidífugas (apenas teñen o suficientemente desenvolvido o corpo saen do niño para alimentarse por conta propia).

## Sistemática e evolución 
Mentres que a visión tradicional das relacións filoxenéticas dos kiwis con respecto aos outros paleognatos establéceos máis próximos ás moas, os estudos moleculares sitúanos como o grupo irmán dun clado formado polos casuarios e os emúes. Por outra banda, as últimas análises morfolóxicas agrúpanos como o grupo irmán do resto das ratites.

Cladograma baseado en Baker *et al.* (1995) e Burbidge *et al* (2003).

## Notas 
## Bibliografía 
* Calder, W. A. (1979) Kiwi and egg design - evolution as a package deal. *Bioscience* 29:461-467.
* Cooper, A. *et al.* (2001) Complete mitochondrial genome sequences of two extinct moas clarify ratite evolution. *Nature* 409:704-707.
* McLennan, J. A. (1988) Breeding of North Island brown kiwi, *Apteryx australis mantelli*, in Hawke's Bay, New Zealand. *New Zealand Journal of Ecology* 11:89-97.
* McLennan, J. A. *et al.* (1996) Role of predation in the decline of kiwi, *Apteryx spp.*, in New Zealand. *New Zealand Journal of Ecology* 20:27-35.
* Potter, M. & McLennan, J. (1992) Kiwi's egg size and moa. *Nature* 358:548.
* Sales, J. (2005) The endangered kiwi: a review. *Folia Zoologica* 54:1-20.
* Taborsky, B. & Taborsky, M. (1999) The mating system and stability of pairs in kiwi *Apteryx spp*. *Journal of Avian Biology* 30:143-151.

## Ligazóns externas 
* Vídeos de Apteryx en Internet Bird Collection