Moeda de 3 peniques británicos de latón

A **moeda de 3 peniques de latón** foi unha moeda británica de forma dodecagonal con valor equivalente a 1/80 dunha libra esterlina. Cuñada entre 1937 e 1967, cunha derradeira emisión para coleccionistas datada en 1970, foi a primeira moeda británica de forma non redonda.

A mediados da década de 1930, o gran peso da moeda de bronce dun penique e as súas fraccións convertérase nun problema para empresas como as de transporte, que as manexaban en grandes cantidades, e a daquela existente moeda de tres peniques de prata non era moi popular en Inglaterra por mor do seu pequeno tamaño. A Real Casa da Moeda de Londres decidiu daquela cuñar unha moeda nunha aliaxe de cobre e níquel e con doce caras, para que resultase doada de distinguir doutras moedas polo seu tamaño, a súa forma e a súa cor. O deseño inicial do reverso, obra da artista Frances Madge Kitchener, que representaba unha herba de namorar, foi modificado por Percy Metcalfe por orde da Casa da Moeda sen o coñecemento de Kitchener, pero a ameaza desta de emprender accións legais resolveuse cunha declaración conxunta á prensa.

A nova moeda tardou en circular cando se puxo en circulación en 1937, pero finalmente gañou o bo acollemento do público, ata tal punto que a moeda de tres peniques de prata deixou de cuñarse en 1945 e foi substituída por ela.

En 1953 instituíuse un novo deseño, cunha reixa coroada, para a primeira emisión de Isabel II (1952-2022). A moeda seguiu en circulación ata a decimalización da libra en 1971, logo do cal desapareceu axiña da circulación e perdeu a súa condición de moeda de curso legal despois do 31 de agosto de 1971.

## Inicio 
Aínda que na década de 1930 circulaba unha moeda de tres peniques de prata, esta non era moi popular en Inglaterra, e sinaladamente en Londres. O penique e as súas fraccións estaban feitos de bronce e eran moi pesados. A compañía *London Transport* manexaba, como parte dos seus ingresos por tránsito, 600 toneladas de moedas de bronce ao ano. A solución obvia, reducir o tamaño e o peso das moedas de bronce, resultaba pouco práctica por mor do gran número de máquinas automáticas que funcionaban con peniques e porque cumpriría a cuñaxe de máis de 3.000 millóns de pezas. A *Royal Mint* substituíra xa as antigas moedas de cobre, máis pesadas, a partir de 1860, pero esta sería unha tarefa moito maior, xa que as moedas resultantes terían un poder adquisitivo moito menor que tres cuartos de século antes.

Se a moeda de tres peniques de prata tivese resultado máis popular, podería ter aliviado algo da carga que supuñan as moedas de bronce, pero unicamente serviu para cambiar as tres moedas dun penique que pesaban demasiado nos petos ou nos moedeiros por unha moeda pequena que adoito se lles escapaba. A moeda de tres peniques de prata era demasiado delgada e dobrábase con facilidade, o que aumentaba o rexeitamento da poboación. Así e todo, si que resultou máis popular en Escocia e en Gales, e a súa moeda equivalente para as colonias non achou hostilidade en dominios como Australia e Suráfrica. No entanto, a *Royal Mint* concluíu que non era quen de popularizar a moeda de tres peniques de prata en Inglaterra e procurou unha solución para o problema.

En febreiro de 1936, a *London Transport* propuxo a emisión dunha moeda de tres peniques máis práctica, o que coincidía coa opinión da Real Casa da Moeda ao respecto. Logo de estudar a proposta, a *Royal Mint* decantouse pola emisión dunha moeda de tres peniques meirande, cunhas dimensións intermedias entre o pequeno tamaño da moeda de tres peniques de prata e o gran peso de tres moedas dun penique. A outra restrición para a nova moeda era que non se confundise doadamente con ningunha das moedas existentes, nin por parte das persoas nin polas máquinas automáticas. Xa que logo, debíase distinguir dun xeito doado mesmo por un canfurneiro bébedo na escuridade. Tras considerar unha moeda de metal branco de tamaño intermedio entre o penique e o medio penique, a Real Casa da Moeda decidiuse por unha peza de doce lados de metal amarelo e de tamaño intermedio entre os seis peniques e o xilin. A ceca londiniense rexeitou a idea de *London Transport* de pór un furado no centro da nova moeda, xa que a devandita peza non podería levar daquela o retrato do monarca, mais considerou favorablemente darlle unha forma distintiva. Ata ese momento, todas as moedas británicas foran redondas.

A aliaxe de latón utilizada para a nova moeda de tres peniques era de 79 % cobre, 20 % cinc e 1 % níquel. Xa se utilizaba unha aliaxe similar, con estaño no canto de níquel, para cuñar moedas coloniais, pero engadiuse níquel para aumentar a dureza, e a aliaxe para as emisións coloniais modificouse tamén de camiño. O uso de 12 lados permitía utilizar discos redondos e darlles forma mediante a maquinaria de cuñaxe durante o proceso de cuñaxe da moeda. A Casa da Moeda considerara tamén a posibilidade dunha moeda co canto festonado, mais esa idea foi rexeitada polo seu Comité Permanente Asesor sobre Moedas, Medallas e Condecoracións por considerala «inestable», e adoptouse a forma de doce lados logo de consultar con casas de moeda estranxeiras que producían moedas que non eran redondas, e tras recibir garantías de *London Transport* de que unha moeda de doce lados podería utilizarse en máquinas automáticas.

O feito de que a nova moeda tivese doce lados permitiría distinguila ao tacto. Logo de cuñar as primeiras pezas de proba para a súa distribución e o seu ensaio por parte das partes interesadas, a Casa da Moeda recibiu a noticia de que a moeda proposta podía activar algunhas máquinas no canto das moedas de seis peniques ou dun xilin, e como solución a ese problema fíxose máis grosa, demasiado como para pasar pola fenda das outras moedas nas devanditas máquinas. Mesmo co aumento, unha das novas moedas de tres peniques pesaba menos dunha cuarta parte do peso de tres moedas dun penique. Cando o rei abdicou inesperadamente en decembro de 1936, moitos dos deseños do reverso das novas moedas estaban moi avanzados, e Paget puido completar unha nova efixie do novo rei, Xurxo VI (1936-1952). Eduardo esixira aparecer ollando cara á esquerda nas súas moedas, do mesmo xeito que o seu pai e predecesor, Xurxo V, infrinxindo así o costume de que os sucesivos monarcas británicos ollasen en direccións opostas nas súas moedas.

Para o reverso desta primeira versión da moeda de tres peniques de latón seleccionouse un deseño de Frances Madge Kitchener, sobriña dun coñecido xeneral da primeira guerra mundial. Foi unha das primeiras mulleres artistas en chamar a atención da Real Casa da Moeda de Londres, a través do concurso para deseñar unha placa-medalla para a Exposición do Imperio Británico de 1924. O seu deseño, que estaba previsto inicialmente para a moeda de tres peniques de prata, presentouse en xuño de 1936 —a moeda estaba a redeseñarse para as emisións coa efixie do rei Eduardo— e representaba unha herba de namorar.

O deseño de Kitchener foi modificado por Percy Metcalfe, deseñador da moeda irlandesa de 1928, cunha representación máis sinxela e heráldica, na que as follas da planta estaban máis claramente estilizadas e cun toque *art déco*. Segundo o Museo da *Royal Mint*, «o momento de triunfo de Kitchener foille arrebatado polo daquela director (*Deputy Master*) da Real Casa da Moeda (Robert A. Johnson), quen, ás súas costas, lle encargou a outro artista que reelaborase o deseño. Claramente afectada polo incidente, Kitchener desapareceu da escena artística, pero merece máis recoñecemento do que se lle deu ata agora».

Pedíuselle ao Comité Permanente que elixise entre as dúas versións, e votou por 7 a 4 a favor da de Metcalfe. Así e todo, aínda que se lle enviou a Kitchener un cheque por valor de 50 libras por correo, non se lle informou de que o seu deseño fora modificado, e cando viu que se lle atribuía a Metcalfe o mérito do novo tres peniques na prensa, ameazou á Real Casa da Moeda con emprender accións legais. Esta disputa resolveuse, logo da emisión da moeda, cunha declaración nos xornais; Johnson e Kitchener atribuíron o cambio de deseño a consideracións técnicas relacionadas coa necesidade de facer a moeda máis grosa, algo que non se estaba previsto nun principio.

Coa ascensión ao trono de Isabel II en 1952, levouse a cabo un redeseño da moeda, e a partir de 1953 a moeda de tres peniques de latón pasou a levar un retrato da raíña realizado por Mary Gillick, cun deseño no reverso que representaba unha reixa levadiza dos Tudor, creado por William Maving Gardner. A proclamación do 25 de novembro de 1952, que convertía as novas moedas en pezas de curso legal, describía o reverso como «unha reixa con cadeas, coroada cunha coroa real, que é o escudo do noso predecesor real, o rei Henrique VII». O escudo da reixa tamén fora adoptado polas cámaras do Parlamento. O novo deseño do reverso, totalmente diferente ao deseño floral curvo da moeda de tres peniques de Xurxo VI, era angular, en consonancia co canto angular da moeda.

## Produción 
### Eduardo VIII (1936) 
Unha das grandes rarezas da numismática británica é a existencia duns 18 exemplares da moeda de tres peniques de latón a nome de Eduardo VIII. Cuñadas a modo de proba, estes foron distribuídos pola *Royal Mint* para que os fabricantes de máquinas expendedoras as probasen, mais non foron devoltas. A *Royal Mint* estaba a agardar pola aprobación definitiva das novas moedas para comezar a produción a gran escala, cando o rei Eduardo abdicou, polo que tal produción non chegou a se producir e, xa que logo, a moeda non chegou a entrar en circulación.

Na súa etapa posterior como duque de Windsor, Eduardo non logrou facerse con ningunha das series de moedas que se deseñaron para el e que aínda se conservan.

### Xurxo VI (1936-1952) 
Mediante unha proclamación datada o 18 de marzo de 1937, a moeda de tres peniques de latón pasou a ser de curso legal ata o valor total de dous xilins. Na devandita proclamación tamén se especificaban os deseños da nova moeda. Púxose en circulación por primeira vez cando se utilizou como parte da distribución real do Xoves Santo —a cerimonia do *Royal Maundy*— o 25 de marzo. A finais de xullo cuñáranse unhas 20.000.000 pezas, aínda que como as primeiras tendían a se conservar como recordo pola súa novidade, resultaban escasas en circulación. A moeda de tres peniques de prata seguiuse emitindo e distribuíndo nas zonas onde era popular.

Segundo Richard Farmer, no seu artigo sobre a introdución da moeda de tres peniques de latón, o público deulle «no mellor dos casos, un acollemento morno». O xornal *Manchester Guardian* suxeriu que a moeda parecía fabricada no Xapón, ao que un lector que escribiu a *The Observer* se opuxo, afirmando que, na súa opinión, parecía chinesa. As reaccións positivas da prensa centráronse na súa utilidade, non no seu aspecto.

A Real Casa da Moeda intentou aumentar a circulación da nova moeda. Os esforzos de *London Transport* por dala como cambio víronse frustrados inicialmente polos condutores dos autobuses, que preferían dar tres peniques pesados como cambio e quedar eles coa moeda de tres peniques, máis lixeira, pero déronse instrucións especiais para que se dese a moeda como volta. En abril de 1938, tamén se pediu a Correos que promovese o uso da moeda de tres peniques de latón, aínda que tivo dificultades para obter existencias suficientes dos bancos locais. Máis eficaces foron as solicitudes a outros departamentos gobernamentais para que incluísen a moeda de tres peniques de latón nas nóminas. De feito, en novembro de 1938, o Almirantado pagaba 35.000 novas moedas de tres peniques de latón á semana. A súa popularidade tamén se viu favorecida pola escaseza de moedas dun penique a principios da década de 1940.

A poboación tardou en aceptar a nova moeda, e é posible que fosen os apagamentos da segunda guerra mundial os que a fixesen popular, grazas á súa forma distintiva. A facilidade coa que se podía achar nunha manchea de moedas axudou a superar a desconfianza inicial coa que fora recibida pola poboación e contribuíu a convertela nunha das moedas máis queridas de Gran Bretaña. A moeda de tres peniques de prata deixou de se cuñar despois de 1945, unha vez que a de latón foi amplamente aceptada, e as cuñadas despois de 1941 destináronse principalmente á circulación nas Indias Occidentais.

As prensas de colar utilizadas para dar forma á moeda de tres peniques de latón fabricábanse inicialmente con esquinas afiadas, pero isto provocaba a fatiga do metal nos colares e, dada a escaseza de aceiro durante a guerra, utilizáronse esquinas arredondadas no seu lugar. Despois da guerra, ao haber máis dispoñibilidade de aceiro, restablecéronse as esquinas afiadas. Parte da produción de cada ano entre 1941 e 1949 cuñouse con colares arredondados. A partir de 1948, omitiuse a inscrición IND IMP, que significa «emperador da India», no anverso.

A moeda de tres peniques de latón cuñouse cada ano desde 1937 ata 1952, agás en 1947. Naquel ano, a demanda desta moeda foi moi escasa, polo que a *Royal Mint* a subministrou a partir das existencias dispoñibles e, xa que logo, non se cuñou ningunha con esa data.

### Isabel II (1952-2022) e cancelación 
As novas moedas cuñadas a nome de Isabel II comezaron a distribuírse por primeira vez en 1952 formando parte dun estoxo de presentación que contiña todas as novas moedas en circulación a un prezo lixeiramente superior ao seu valor nominal. Pola súa banda, tanto as moedas de tres peniques para a circulación ordinaria como as emitidas cun acabamento especial para coleccionistas —con fondo espello e relevo mate— comezaron a distribuírse máis tarde, xa en 1953. e desapareceron de camiño da circulación. A finais de marzo, só o 3 % dos comercios retallistas as utilizaban para dar cambio. Desapareceu tan axiña que se reduciu o período de transición previsto de 18 meses, e deixou de ser de curso legal despois do 31 de agosto de 1971, aínda que os bancos seguiron a aceptala como depósito durante un período de seis meses, especialmente de organizacións benéficas, que tiveran dificultades para liquidar todas as caixas antes da data límite do 31 de agosto. Na derradeira reunión da Xunta da Moeda Decimal, celebrada o 27 de setembro, anunciouse que dos 11 millóns de libras esterlinas en moedas de tres peniques que se sabía que estaban en circulación, só se ingresaran nos bancos 8.570.000 libras esterlinas. O xornal *Evening Standard* gabou a moeda de tres peniques como «sen dúbida unha das moedas máis estrañas que xamais circularan».

## Coleccionismo 
Das moedas de tres peniques de latón emitidas para a súa circulación, poucas teñen un valor económico especial hoxe en día no mercado numismático. Das emisións de Xurxo VI, as de 1946 e 1949 teñen un valor engadido, e as de 1939, un menor. Canto ás emisións de Isabel II, o catálogo ''Spink's Coins of England and the Unitede Kingdom* só dá valores para moedas en perfecto estado de conservación, e asígnanlle o maior valor á de 1958, con 15 libras esterlinas en estado perfecto sen circular, en tanto que o menor valor llo outorga a calquera data en circulación posterior a 1960.

En 1970 emitiuse unha tiraxe da moeda cun acabamento especial como parte da emisión final de moedas predecimais, para coleccionistas.

## Tiraxes anuais 
Achéganse na seguinte listaxe as tiraxes anuais coñecidas desta moeda, incluídas tanto as emisións para a súa circulación regular como as destinadas ao coleccionismo, cuñadas con acabamento especial.
### Xurxo VI 
* 1937: 45.734304
* 1938: 14.532.300
* 1939: 5.603.000
* 1940: 12.636.000
* 1941: 60.239.400
* 1942: 103.214.400
* 1943: 101.702.400
* 1944: 69.760.000
* 1945: 33.942.400
* 1946: 620.700
* 1947: 4.230.400
* 1949: 464.000
* 1950: 1.617.500
* 1951: 1.204.004
* 1952: 25.494.400

**Vitoria**

* 1953: 31.958.004
* 1954: 41.720.000
* 1955: 41.075.200
* 1956: 36.801.600
* 1957: 24.294.400
* 1958: 20.504.000
* 1959: 28.499.200
* 1960: 83.078.400
* 1961: 41.102.400
* 1962: 51.545.600
* 1963: 35.280.000
* 1964: 44.867.200
* 1965: 27.160.000
* 1966: 53.760.000
* 1967: 151.780.800
* 1970: 750.400

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Craig, John (1950). *Seventy-eighth Annual Report of the Deputy Master and Comptroller of the Royal Mint 1947''.  His Majesty's Stationery Office, Londres.
* Craig, J. (2010) [1953]. *The Mint. a History of the London Mint from A.D. 287 to 1948*. Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-17077-2
* Dyer, G. P.; Gaspar, P. P. (1992). "Reform, the New Technology and Tower Hill". En Challis, C. E. (ed.). *A New History of the Royal Mint.* Cambridge University Press. Páxinas 398-606, ISBN 978-0-521-24026-0
* Farmer, R. (2017). "'That Alien, New-fangled, Thick, Intractable Dodecagon': The Design and Introduction of the 1937 British Threepenny Coin". En *History Workshop Journal.* Nº 83. Páxinas 194-216.
* Johnson, R. (1937). *Sixty-sixth and Sixty-seventh Annual Reports of the Deputy Master and Comptroller of the Royal Mint 1935 and 1936*. His Majesty's Stationery Office, Londres.
* Josset, C. R. (1962). *Money in Britain. A history of the currencies of the British Isles*. Frederick Warne and Co., Londres.
* Levi, L. (1880). *The History of British Commerce and of the Economic Progress of the British Nation, 1763-1878* (2ª ed.). John Murray.
* Linecar, H. W. A. (1977). *British Coin Designs and Designers*. G. Bell & Sons, Londres. ISBN 978-0-7135-1931-0
* Lobel, R. (1999) [1995]. ''Coincraft's Standard Catalogue English & UK Coins 1066 to Date* (5ª ed.). Sandard Catalogue Publishers, Londres. ISBN 978-0-9526228-8-8
* Lobel, R. (2015). "Enigmatic Edward VIII Coins". En *The Numismatist*. Decembro. Páxinas 14-15.
* Peck, C. W. (1960). *English Copper, Tin and Bronze Coins in the British Museum 1558–1958*. British Museum, Londres.
* Schwager, D. (2015). "Missing monarch found: The coinage of King Edward VIII". En *The Numismatist*. Outubro. Páxinas 52-59.
* Seaby, P. (1985). *The Story of British Coinage*. B. A. Seaby, Londres. ISBN 978-0-900652-74-5
* Spink (2016). *Coins of England and the United Kingdom* (52ª ed.). Spink, Londres. ISBN 978-1-907427-98-5
* Spink (2022). *Coins of England and the United Kingdom, Decimal Issues* (9ª ed.). Spink, Londres. ISBN 978-1-912667-93-2

### Outros artigos 
* Libra esterlina
* *Royal Mint''
* Moeda de 3 peniques neozelandeses

### Ligazóns externas 
* Coins of England and Great Britain: Three Pence
* Pictures of Coins of the UK: Nickel-Brass Threepence
* Threepence: Coin Type