Psicoloxía

A **psicoloxía** (literalmente «estudo ou tratado da alma»; do grego clásico ψυχή, transliterado *psykhé*, «psique», «alma», «actividade mental», e λογία, *loxía*, «tratado» ou «estudo») é unha profesión, unha disciplina académica e unha ciencia que trata o estudo e a análise da conduta e dos procesos mentais dos individuos e de grupos humanos en distintas situacións, cuxo eido de estudo abrangue tódolos aspectos da experiencia humana e faino con fins tanto de investigación como docentes e laborais, entre outros. Existen diversas perspectivas psicolóxicas, cada unha coas súas propias teorías e metodoloxías, e en comparanza poden coincidir, influírse, superpoñerse ou mesmo ser contraditorias e incompatibles; esta variedade dá pé a múltiples acepcións e abordaxes. Algúns enfoques —como no humanismo— consideran que o método científico non é axeitado para investigar a conduta; outros tales como o condutismo emprégano só para comportamentos observables que poden ser obxectivamente medidos. mentres que -λογία *(-loxía)* describe a «fala» ou o «discurso», «tratado», «doutrina»etc.; polo tanto, psicoloxía significa literalmente «estudo da alma» e denota o «estudo da mente».

A palabra *psicoloxía* foi empregada por primeira vez en lingua latina polo poeta e humanista cristián Marko Marulić, no seu libro *Psichiologia de ratione animae humanae* a finais do século XV ou a comezos do XVI, e tamén se cita a obra dun autor alemán, Rudolf Göckel, que publicou o texto *Psychologia hoc est de hominis perfectione, anima, ortu* (Marburg, 1590). O termo difundiuse a través da Reforma protestante en Alemaña e os escritos de Philippe Melanchthon, e tamén se encontra o termo en francés, por exemplo no texto ''Psichologie ou traicté de l'apparition des esprits*, de Noël Taillepied (1588). En canto á lingua inglesa, a primeira referencia coñecida de *psychology* apareceu na obra de Steven Blankaart, en 1694.

O termo non gañou popularidade no eido ilustrado senón até o uso do mesmo a cargo do filósofo alemán Christian Wolff, quen o empregou nas súas obras *Psychologia empirica* (1732) e *Psychologia rationalis* (1734). Os historiadores sinalan que os filósofos gregos, incluíndo Tales de Mileto, Platón e Aristóteles (especialmente no seu tratado *De Anima*), abordou o funcionamento da mente. Xa no século IV a.C., o médico grego Hipócrates teorizou que os trastornos mentais tiñan causas físicas máis que sobrenaturais. No ano 387 a. C., Platón suxeriu que é no cerebro onde teñen lugar os procesos mentais, e no 335 a. C. Aristóteles suxeriu que era o corazón.

Na China, a comprensión psicolóxica creceu a partir das obras filosóficas de Laozi e Confucio, e máis tarde das doutrinas do budismo. Este conxunto de coñecementos inclúe ideas extraídas da introspección e da observación, así como técnicas para pensar e actuar centrados. Enmarca o universo en termos dunha división da realidade física e da realidade mental, así como da interacción entre o físico e o mental. A filosofía chinesa tamén fixo fincapé na purificación da mente para aumentar a virtude e o poder. Un antigo texto coñecido como *O clásico de medicina interna do Emperador Amarelo* identifica o cerebro como o nexo da sabedoría e a sensación, inclúe teorías da personalidade baseadas no equilibrio yin-yang e analiza os trastornos mentais en termos de desequilibrios fisiolóxicos e sociais. A erudición chinesa centrada no cerebro avanzou durante a dinastía Qing co traballo de Fang Yizhi, educado en Occidente A erudición chinesa centrada no cerebro avanzou durante a dinastía Qing co traballo de Fang Yizhi (1611&ndash;1671), Liu Zhi (1660&ndash;1730), e Wang Qingren (1768&ndash;1831), educados en Occidente. Wang Qingren destacou a importancia do cerebro como centro do sistema nervioso, relacionou os trastornos mentais coas enfermidades cerebrais, investigou as causas dos soños e o insomnio, e avanzou unha teoría da lateralización hemisférica na función cerebral.

Influenciada polo hinduísmo, a filosofía india explorou as distincións nos tipos de conciencia. Unha idea central dos *Upanishads* e outros textos do Védico que formaron os cimentos do hinduísmo foi a distinción entre o eu mundano transitorio dunha persoa e a súa alma eterna e inmutable. As doutrinas hindús diverxentes e o budismo desafiaron esta xerarquía de eus, pero todos enfatizaron a importancia de alcanzar unha maior conciencia. O Ioga abarca unha serie de técnicas utilizadas para conseguir este obxectivo. A teosofía, doutrina establecida pola filósofa ruso-estadounidense Helena Blavatsky, inspirouse nestas doutrinas durante a súa estancia na India británica.

A psicoloxía interesou aos pensadores europeos do século das luces. En Alemaña, Gottfried Wilhelm Leibniz (1646&ndash;1716) aplicou os seus principios de cálculo da mente, argumentando que a actividade mental tiña lugar nun continuo indivisible. Suxeriu que a diferenza entre a conciencia consciente e a inconsciente é só unha cuestión de grao. Christian Wolff identificou a psicoloxía como a súa propia ciencia, escribindo *Psychologia Empirica* en 1732 e *Psychologia Rationalis* en 1734. Immanuel Kant avanzou a idea da antropoloxía como disciplina, sendo a psicoloxía unha subdivisión importante. Kant, porén, rexeitou explicitamente a idea dunha psicoloxía experimental, escribindo que "a doutrina empírica da alma tampouco pode achegarse nunca á química nin sequera como unha arte sistemática de análise ou doutrina experimental, pois nela a variedade da observación interior, só pode separarse pola mera división do pensamento, e entón non pode ser mantido separado e recombinado a vontade (pero menos aínda outro suxeito pensante deixa que sexa experimentado para adaptarse ao noso propósito), e mesmo a observación por si mesma xa cambia e despraza o estado do obxecto observado". En 1783, Ferdinand Ueberwasser (1752&ndash;1812) designouse a si mesmo *Profesor de Psicoloxía Empírica e Lóxica* e deu conferencias sobre psicoloxía científica, aínda que estes desenvolvementos foron pronto eclipsados polas guerras napoleónicas. A finais da época napoleónica, as autoridades prusianas suprimiron a Antiga Universidade de Münster. En Inglaterra, a primeira psicoloxía centrouse na frenoloxía e a resposta a problemas sociais como o alcoholismo, a violencia e os manicomios abarrotado do país.
### Comezos da psicoloxía experimental 
[miniatura|[Wilhelm Wundt (sentado) con colegas no seu laboratorio psicolóxico, o primeiro deste tipo.]]

O filósofo John Stuart Mill cría que a mente humana estaba aberta á investigación científica, aínda que a ciencia sexa nalgúns aspectos inexacta. Mill propuxo unha "química mental" na que os pensamentos elementais podían combinarse en ideas de maior complexidade. Paul Flechsig e Emil Kraepelin pronto crearon outro influente laboratorio en Leipzig, relacionado coa psicoloxía, que se centraba máis ben na psiquiatría experimental. A principios do século XX, Wolfgang Kohler, Max Wertheimer e Kurt Koffka cofundaron a escola de psicoloxía da Gestalt (non debe confundirse coa terapia Gestalt). de Fritz Perls). O enfoque da psicoloxía da Gestalt baséase na idea de que os individuos experimentan as cousas como totalidades unificadas. No canto de reducir pensamentos e comportamentos en elementos compoñentes máis pequenos, como no estruturalismo, os gestaltistas sostiñan que o conxunto da experiencia é importante, e difire da suma das súas partes.

Psicólogos de Alemaña, Dinamarca, Austria, Inglaterra e os Estados Unidos pronto seguiron a Wundt na creación de laboratorios. G. Stanley Hall,  O estadounidense G. Stanley Hall, que estudou con Wundt, fundou un laboratorio de psicoloxía na Universidade Johns Hopkins que chegou a ter influencia internacional. Hall, á súa vez, formou a Yujiro Motora, que levou a psicoloxía experimental, facendo fincapé na psicofísica, á Universidade Imperial de Tokyo. O asistente de Wundt, Hugo Münsterberg, ensinou psicoloxía en Harvard a estudantes como Narendra Nath Sen Gupta, quen, en 1905, fundou un departamento e laboratorio de psicoloxía na Universidade de Calcuta. William James, John Dewey e Harvey Carr avanzaron a idea do funcionalismo, un enfoque expansivo da psicoloxía que subliñaba a idea darwiniana da utilidade dun comportamento para o individuo. En 1890, James escribiu un influente libro, *The Principles of Psychology* (*Os principios da psicoloxía*), que ampliaba o estructuralismo. Describiu de xeito memorable "o fluxo da conciencia". As ideas de James interesaron a moitos estudantes estadounidenses nesta disciplina emerxente.   Dewey integrou a psicoloxía coas preocupacións sociais, sobre todo promovendo a educación progresista, inculcando valores morais os nenos e asimilando os inmigrantes.
[miniatura|Un dos cans utilizados no experimento de Pavlov cunha [cánula implantada cirurxicamente para medir a salivación. Conservado no Museo Pavlov en Ryazan, Rusia]]

Unha corrente diferente de experimentalismo, cunha maior conexión coa fisioloxía, xurdiu en Suramérica, na Universidade de Buenos Aires, baixo o liderado de Horacio G. Piñero. En Rusia, tamén, os investigadores fixeron maior énfase na base biolóxica da psicoloxía, comezando polo ensaio de Ivan Sechenov de 1873, "Quen debe desenvolver a psicoloxía e como?" Sechenov avanzou a idea dos reflexos cerebrais e promoveu agresivamente unha visión determinista do comportamento humano. O fisiólogo ruso-soviético Ivan Pavlov descubriu nos cans un proceso de aprendizaxe que máis tarde se denominou "condicionamento clásico" e aplicouno aos seres humanos.

### Consolidación e financiamento da psicoloxía 
Unha das primeiras sociedades de psicoloxía foi *La Société de Psychologie Physiologique* en Francia, que durou de 1885 a 1893. A primeira reunión do congreso internacional de Psicoloxía patrocinado pola Unión Internacional de Ciencias Psicolóxicas tivo lugar en París, en agosto de 1889, no medio da Exposición Universal que celebra o centenario da Revolución Francesa. William James foi un dos tres estadounidenses entre os 400 asistentes. A American Psychological Association (APA) foi fundada pouco despois, en 1892. O congreso internacional continuou celebrándose en diferentes lugares de Europa e cunha ampla participación internacional. O sexto congreso, celebrado en Xenebra en 1909, incluíu presentacións en ruso, chinés e xaponés, así como en esperanto. Despois dun parón durante a primeira guerra mundial, o sétimo congreso reuniuse en Oxford, cunha participación substancialmente maior dos angloamericanos vencedores da guerra. En 1929, o congreso tivo lugar na Universidade Yale en New Haven, Connecticut, no que participaron centos de membros da APA. A Universidade Imperial de Toquio liderou a introdución da nova psicoloxía en Oriente. As novas ideas sobre psicoloxía difundíronse do Xapón á China. Posteriormente, a familia Rockefeller, a través do Social Science Research Council, comezou a proporcionar financiamento para a investigación do comportamento. As organizacións benéficas de Rockefeller financiaron o Comité Nacional de Hixiene Mental, que difundiu o concepto de enfermidade mental e meteu presión para que se aplicasen ideas da psicoloxía á crianza dos nenos. En 1941, o traballo pioneiro, nos Estados Unidos, sobre sexualidade de Alfred Kinsey gañara o respaldo financeiro do Consello Nacional de Investigación, financiado nese momento pola Fundación Rockefeller. Baixo a influencia da Oficina de Rexistro da Euxénese (financiada polo Instituto Carnegie), o Fondo Pioneiro (financiado por Draper) e outras institucións, o movemento euxenético tamén influíu na psicoloxía estadounidense. Nas décadas de 1910 e 1920, a euxénese converteuse nun tema habitual nas clases de psicoloxía. En contraste cos Estados Unidos, no Reino Unido a psicoloxía atopouse co antagonismo dos establecementos científicos e médicos, e ata 1939 só había seis cátedras de psicoloxía nas universidades de Inglaterra.

Durante a segunda guerra mundial e a guerra fría, as axencias militares e de intelixencia estadounidenses establecéronse como principais financiadores da psicoloxía a través das forzas armadas e da nova axencia de intelixencia a Oficina de Servizos Estratéxicos (Office of Strategic Services). O psicólogo Dorwin Cartwright, da Universidade de Míchigan, informou de que os investigadores universitarios comezaron a investigar a propaganda a grande escala en 1939-1941. Observou que "os últimos meses da guerra viron a un psicólogo social converterse no principal responsable de determinar a política de propaganda semana a semana para o Goberno dos Estados Unidos." Cartwright tamén escribiu que os psicólogos tiñan un papel importante na xestión da economía domestica. O Exército lanzou a súa nova proba de clasificación xeral para avaliar a capacidade de millóns de soldados. O Exército tamén se dedicou a unha investigación psicolóxica a grande escala sobre a moral das tropas e a saúde mental. Na década de 1950, as fundacións Rockefeller e Ford colaboraron coa Central Intelligence Agency (CIA) para financiar a investigación sobre a guerra psicolóxica. En 1965, unha controversia pública chamou a atención sobre o Proxecto Camelot do exército, o "Proxecto Manhattan" das ciencias sociais, un esforzo que recrutou a psicólogos e antropólogos para analizar os plans e políticas de países estranxeiros con fins estratéxicos.

En Alemaña, tras a primeira guerra mundial, a psicoloxía mantivo o poder institucional a través do exército, que posteriormente se ampliou xunto co resto do exército durante a Alemaña nazi. O Instituto Göring estivo ben financiado durante toda a guerra co mandato de crear unha "Nova Psicoterapia Alemá". Esta psicoterapia pretendía aliñar aos alemáns aptos cos obxectivos xerais do Reich. Como describiu un médico: "A pesar da importancia da análise, a guía espiritual e a cooperación activa do paciente representan a mellor forma de superar os problemas mentais individuais e subordinalos aos requisitos do *Volk* e a *Gemeinschaft*". Os psicólogos debían proporcionar *Seelenführung* [lit., guía da alma], o liderado da mente, para integrar á xente na nova visión dunha comunidade alemá. Harald Schultz-Hencke fusionou a psicoloxía coa teoría nazi da bioloxía e as orixes raciais, criticando a psicanálise como un estudo dos débiles e deformes. Johannes Heinrich Schultz, psicólogo alemán recoñecido por desenvolver a técnica do adestramento autógeno, avogou de forma destacada pola esterilización e a eutanasia dos homes considerados xeneticamente indesexables, e ideou técnicas para facilitar este proceso.

Despois da guerra creáronse novas institucións aínda que algúns psicólogos, pola súa filiación nazi, quedaron desacreditados. Alexander Mitscherlich fundou unha destacada revista de psicanálise aplicada chamada Psyche. Co financiamento da Fundación Rockefeller, Mitscherlich estableceu a primeira división clínica de medicina psicosomática na Universidade de Heidelberg. En 1970, a psicoloxía integrouse nos estudos obrigatorios dos estudantes de medicina.

Tras a revolución rusa, os bolxeviques promoveron a psicoloxía como unha forma de deseñar o "Home Novo" do socialismo. En consecuencia, os departamentos universitarios de psicoloxía formaron a un gran número de estudantes de psicoloxía. Ao finalizar a formación, ofrecíanse postos para eses estudantes en escolas, lugares de traballo, institucións culturais e no exército. O Estado ruso fixo fincapé na pedoloxía e o estudo do desenvolvemento infantil. Lev Vigotski destacou no campo do desenvolvemento infantil.

Aínda que a pedoloxía e as probas de intelixencia caeron en desgraza en 1936, a psicoloxía mantivo a súa posición privilexiada como instrumento da Unión Soviética. Os académicos soviéticos experimentaron unha certa liberalización durante o desxeo de Khrushchev. Os temas da cibernética, a lingüística e a xenética volveron ser aceptables. Xurdiu o novo campo da psicoloxía da enxeñería. Este campo dedicábase ao estudo dos aspectos mentais de traballos complexos (como piloto e cosmonauta). Os estudos interdisciplinarios fixéronse populares e estudosos como Georgy Shchedrovitsky desenvolveron enfoques de teoría de sistemas para o comportamento humano.

A psicoloxía chinesa do século XX inspirouse nun principio na psicoloxía estadounidense, con traducións de autores norteamericanos como William James, a creación de departamentos e revistas universitarias de psicoloxía e o establecemento de grupos como a Asociación Chinesa de Probas Psicolóxicas (1930) e a Sociedade Psicolóxica China (1937). Animouse aos psicólogos chineses a centrarse na educación e a aprendizaxe de idiomas. Os psicólogos chineses sentironse atraídos pola idea de que a educación permitiría a modernización. John Dewey, que deu conferencias ante o público chinés entre 1919 e 1921, exerceu unha influencia significativa sobre a psicoloxía na China. O filósofo e político Cai Yuanpei presentouno na Universidade de Pequín como un pensador maior que Confucio. Zing-Yang Kuo que se doutorou na Universidade de California, Berkeley, chegou a ser presidente da Universidade de Zhejiang e popularizou o condutismo.

O ensino da psicoloxía estaba centralizada na Academia Chinesa de Ciencias, supervisada polo Consello de Estado. En 1951, a academia creou unha Oficina de Investigación en Psicoloxía, que en 1956 converteuse no Instituto de Psicoloxía. Dado que a maioría dos psicólogos máis destacados formáronse nos Estados Unidos, a primeira preocupación da academia foi a reeducación destes psicólogos nas doutrinas soviéticas. A psicoloxía infantil e a pedagoxía co propósito dunha educación nacional cohesionada seguiron sendo un obxectivo central da disciplina.

## Organización disciplinaria 
### Institucións 
En 1920, Édouard Claparède e Pierre Bovet crearon unha nova organización de psicoloxía aplicada chamada Congreso Internacional de Psicotecnia Aplicada á Orientación Profesional, máis tarde chamado Congreso Internacional de Psicotecnia e despois Asociación Internacional de Psicoloxía Aplicada (IAAP). Na actualidade, polo menos 65 grupos internacionais ocúpanse de aspectos especializados da psicoloxía. Desde entón, os departamentos de psicoloxía proliferaron en todo o mundo, baseándose principalmente no modelo euroamericano. A APA inclúe 54 divisións, que desde 1960 proliferaron constantemente para incluír máis especialidades. Algunhas destas divisións, como a Society for the Psychological Study of Social Issues e a American Psychology-Law Society, comezaron como grupos autónomos. A APA define ao psicólogo como unha persoa cun doutoramento en psicoloxía.
### Límites 
Os primeiros practicantes da psicoloxía experimental distinguíronse da parapsicoloxía, que a finais do século XIX gozaba de gran popularidade (incluído o interese de estudosos como William James). Algunhas persoas consideraban que a parapsicoloxía formaba parte da "psicoloxía". A parapsicoloxía, o hipnotismo e o psicismo foron temas importantes nos primeiros congresos internacionais. Pero os estudantes destes campos acabaron sendo marxinados e, en maior ou menor medida, expulsados do congreso entre 1900 e 1905. Dado que algunhas áreas da psicoloxía baséanse en métodos de investigación como os autoinformes (en) en enquisas e cuestionarios, os críticos afirman que a psicoloxía non é unha ciencia obxectiva. Os escépticos suxiren que a personalidade, o pensamento e as emocións non se poden medir directamente e que a miúdo se deducen a partir de autoinformes subxectivos, o que pode ser problemático. Os psicólogos experimentais idearon diversas formas de medir indirectamente estas entidades fenomenolóxicas difíciles de definir.

Aínda existen divisións dentro do campo, con algúns psicólogos máis orientados cara ás experiencias únicas dos seres humanos individuais, que non poden entenderse só como puntos de datos dentro dunha poboación máis ampla. Os críticos dentro e fóra do campo argumentaron que a psicoloxía convencional viuse cada vez máis dominada por un "culto ao empirismo", que limita o alcance da investigación porque os investigadores se restrinxen a métodos derivados das ciencias físicas.

## Principais escolas de pensamento 
### Biolóxica 
[miniatura|Representacións en falsa cor das vías da [substancia branca|fibra cerebral afectadas, segundo Van Horn et al.]]
Os psicólogos adoitan considerar a bioloxía como a base do pensamento e os sentimentos e, por tanto, como un importante campo de estudo. A neurociencia conductual, tamén coñecida como psicoloxía biolóxica, consiste na aplicación de principios biolóxicos ao estudo dos mecanismos fisiolóxicos e xenéticos que subxacen ao comportamento dos seres humanos e outros animais. O campo afín da psicoloxía comparada é o estudo científico do comportamento e os procesos mentais dos animais non humanos. Unha pregunta clave na neurociencia conductual foi se as funcións mentais están localizadas no cerebro e, en caso afirmativo, como. Desde Phineas Gage ata Henry Molaison (H. M.) e Clive Wearing, persoas con déficits mentais atribuíbles a danos físicos no cerebro inspiraron novos descubrimentos neste campo. Poderíase dicir que a neurociencia conductual moderna ten a súa orixe na década de 1870, cando en Francia Paul Broca relacionou a produción da fala co xiro frontal esquerdo, demostrando así tamén a lateralización hemisférica da función cerebral. Pouco despois, Carl Wernicke identificou unha área relacionada necesaria para a comprensión da fala.

O campo contemporáneo da neurociencia do comportamento céntrase na base física do comportamento. Os neurocientíficos do comportamento utilizan modelos animais, a miúdo ratas, para estudar os mecanismos neuronais, xenéticos e celulares que subxacen aos comportamentos relacionados coa aprendizaxe, a memoria e as respostas ao medo.  Os neurocientíficos cognitivos, mediante o uso de ferramentas de imaxe neural, investigan os correlatos neuronais dos procesos psicolóxicos nos seres humanos. Os neuropsicólogos realizan avaliacións psicolóxicas para determinar como o comportamento e a cognición dun individuo están relacionados co cerebro. O modelo biopsicosocial é un modelo holístico interdisciplinar que se ocupa das formas en que as interrelacións entre os factores biolóxicos, psicolóxicos e socioambientais afectan á saúde e ao comportamento.

A psicoloxía evolucionista aborda o pensamento e o comportamento desde unha perspectiva evolutiva moderna. Esta perspectiva suxire que as adaptacións psicolóxicas evolucionaron para resolver problemas recorrentes nas contornas ancestrais humanas. Os psicólogos evolutivos tentan descubrir como os trazos psicolóxicos humanos son adaptacións evolucionadas, resultado da selección natural ou a selección sexual ao longo da evolución humana.

A historia dos fundamentos biolóxicos da psicoloxía inclúe exemplos de racismo. A idea da supremacía branca e, de feito, o propio concepto moderno de raza xurdiron durante o proceso de conquista mundial por parte dos europeos.A clasificación dos seres humanos en catro tipos, elaborada por Carl von Linné, describe aos europeos como intelixentes e severos, aos americanos como satisfeitos e libres, aos asiáticos como ritualistas e aos africanos como preguizosos e caprichosos. A raza tamén se utilizou para xustificar a creación de trastornos mentais específicos de cada grupo social, como a *drapetomanía* e a *disestesia etíope*, é dicir, o comportamento dos escravos africanos que se negaban a cooperar. Tras o xurdimento da psicoloxía experimental, a "psicoloxía étnica" converteuse nunha subdisciplina, baseada na hipótese de que o estudo das razas primitivas proporcionaría un elo importante entre o comportamento animal e a psicoloxía dos seres humanos máis evolucionados.

## Métodos 
Desde a súa xénese como disciplina, a Psicoloxía viuse na necesidade de axustarse á metodoloxía indutiva empírico-analítica, imperante dende o século XVI. Recordemos que antes dese século a ciencia tíñase desenvolto dentro dunha tradición eminentemente dedutiva, onde os fenómenos explicábanse a partir do seu axuste interpretativo coas concepcións filosóficas ou relixiosas do momento.

Se ben é certo que a adscrición da Psicoloxía ó método científico representou un avance significativo, especialmente no concernente ó estudo dos procesos psicofisiolóxicos asociados á percepción, tamén é certo que a descomposición analítica dos fenómenos psíquicos superiores en feitos positivos fai case imposible a súa reestruturación ulterior para a súa cabal comprensión.

O desenvolvemento da ciencia no século XX desmontou a mistificación que tiña creado ó redor do obxecto, pois a teoría da relatividade amosa a interdependencia entre a materia e o movemento, o obxecto e a acción. Con todo, observando a esencia dos diferentes métodos de investigación, atopamos que todas as escolas de Psicoloxía usan o esquema estímulo-resposta, independentemente do enfoque que teñan e da aplicación práctica que fagan del; en realidade, as discrepancias xorden a partir da interpretación teórica que os investigadores asignan ós distintos contornos e ás consecuencias.

Vygotski, Wallon e Piaget coinciden no propósito de superar o feito estático que pretende falar por si mesmo e recoñecen que os mesmos fenómenos poden adquirir significacións diferenciadas, segundo sexa a estrutura que os engloba. Ó respecto, Vygotski convoca unha visión xenética da mente, mentres Piaget propón o método Clínico Experimental e Wallon rexeita calquera método que intente introducir modificacións substanciais na natureza das persoas estudadas.

## Notas 
;Referencias

## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Baker, David B. (ed.). *The Oxford Handbook of the History of Psychology*. Oxford University Press (*Oxford Library of Psychology*), 2012. 
* Brock, Adrian C. (ed.). *Internationalizing the History of Psychology*. New York University Press, 2006. 
* Cina, Carol. "Social Science for Whom? A Structural History of Social Psychology." Doctoral dissertation, accepted by the State University of New York at Stony Brook, 1981.
* Cocks, Geoffrey. *Psychotherapy in the Third Reich: The Göring Institute*, second edition. New Brunswick, NJ: Transaction Publishers, 1997. 
* Forgas, Joseph P., Kipling D. Williams, & Simon M. Laham. *Social Motivation: Conscious and Unconscious Processes*. Cambridge University Press, 2005. 
* Guthrie, Robert. *Even the Rat was White: A Historical View of Psychology*. Second edition. Boston, Allyn and Bacon (Viacon), 1998. 
* Herman, Ellen. "Psychology as Politics: How Psychological Experts Transformed Public Life in the United States 1940–1970." Doctoral dissertation accepted by Brandeis University, 1993.
* Hock, Roger R. *Forty Studies That Changed Psychology: Explorations Into the History of Psychological Research*. Fourth edition. Upper Saddle River, NJ: Prentice Hall, 2002. 

* Morgan, Robert D., Tara L. Kuther, & Corey J. Habben. *Life After Graduate School in Psychology: Insider's Advice from New Psychologists*. New York: Psychology Press (Taylor & Francis Group), 2005. 
* Severin, Frank T. (ed.). *Humanistic Viewpoints in Psychology*: A Book of Readings. New York: McGraw Hill, 1965. ISBN
* Shah, James Y., and Wendi L. Gardner. *Handbook of Motivation Science*. New York: The Guilford Press, 2008. 
* Wallace, Edwin R., IV, & John Gach (eds.), *History of Psychiatry and Medical Psychology*; New York: Springer, 2008; 
* Weiner, Bernard. *Human Motivation*. Hoboken, NJ: Taylor and Francis, 2013. 
* Weiner, Irving B. *Handbook of Psychology*. Hoboken, NJ: John Wiley & Sons, 2003. 
** Volume 1: *History of Psychology*. Donald K. Freedheim, ed. 
** Volume 2: *Research Methods in Psychology*. John A. Schinka & Wayne F. Velicer, eds. 
** Volume 3: *Biological Psychology*. Michela Gallagher & Randy J. Nelson, eds. 
** Volume 4: *Experimental Psychology*. Alice F. Healy & Robert W. Proctor, eds. 
** Volume 8: *Clinical Psychology''. George Stricker, Thomas A. Widiger, eds. 

### Ligazóns externas 
* Colexio Oficial de Psicoloxía de Galicia
* Colegio General de la Psicología de España
* Conselho Federal de Psicologia (Brasil)
* American Psychological Associtation