open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Cánabo

O **cánabo** é o nome de varias plantas da familia Cannabaceae que se corresponde coas especies *Cannabis rudelaris*, *Cannabis indica* e *Cannabis sativa*. Este artigo trata da *Cannabis rudelaris*.

Non confundir coa marihuana, na que o contido de Tetrahidrocannabinol (THC) é superior ao do cánabo, a pesar da similitude da especie.

É tamén o nome dun tecido obtido a partir das fibras desta planta. Alén de roupas, é utilizado na fabricación de papel e como forraxe animal.

## Cultivo 
Moi cultivado en varias partes do mundo, inclusive en Europa, onde a Unión Europea o legalizou e autorizou en 1998, e mesmo subsidiou ao liño de cánabo.

Hai limitacións canto ao seu cultivo: permítese só en terreos de máis dunha hectárea, segundo normas da comisión agrícola europea.

## Utilización 
A planta é integralmente utilizada para diversos fins, mais destaca especialmente a súa fibra, tamén chamada *filaza*, moi usada na industria da pel, pois unha hectárea de cánabo produce o mesmo que catro hectáreas de eucaliptos, nun período de vinte anos.

A industria téxtil tamén é un bo mercado para o cánabo, por este ser cinco veces máis resistente que o algodón, e cos seus longos feixes de ata 4,5 m é usado para fabricar cordas e amarras de navíos pois son bastante resistentes.

Da semente extráese un Aceite moi usado na industrias de cosméticos como base para cremas, xampús, aceites hidratantes etc; na industria mecánica para vernices, lubrificantes, combustíbeis, tinturas e outros usos, así como para a alimentación humana en aceites, margarina, flocos de cereais, petiscos e outros.

## Produtores 
Actualmente os maiores produtores son:

* A China, considerada o maior exportador mundial de téxtiles e papel de cánabo;
* Francia, que en 1994 recolleu máis de dez mil toneladas, con crecente aumento da produción.

No que se refire a ampliación de sementeira agrícola, no ano 1999 pódese observar o crecemento na área de cultivo nalguns países como:

* Romanía, que nese ano sementou 15.000 hectáreas 
* Canadá, 12.000 hectáreas 
* Reino Unido, con apenas 1.500 hectáreas , mais con moi boas perspectivas de crecemento para os anos seguintes.

Os valores en 2005 permanecen case constantes.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* https://web.archive.org/web/20051030113810/http://www.anmp.pt/ue/cdr00/cdr992000.doc Documento do Goberno Portugués, que iniciou a legalización do cánabo en Europa pola Unión Europea
Ramen

O  é a versión xaponesa da sopa de fideos chinesa *la mian* (拉麵).

Basicamente son fideos fervidos en auga, servidos nun prato de sopa, para ser despois cubertos con algunha variedade de *Gu* (具). Moi distinto ao que se cre, era o prato orixinal chinés, *la mian*, que se parecía algo máis ao spaghetti e se servía só con mollo. O *ramen* integrouse con tal forza na gastronomía xaponesa que en Taiwán é considerado un produto netamente xaponés.

Acostúmase consumir en establecementos de comida rápida, en postos ambulantes ou na casa, sendo un dos alimentos máis baratos que se poden atopar.

Os ingredientes máis importantes do *ramen* son: *men* (麺) (fideo), sopa e *Gu* (具).

## Fideo 
O fideo faise basicamente con fariña de trigo, auga, sal e *kansui*. O *kansui* é auga que contén altas concentracións de carbonato de potasio, carbonato de sodio e unha lixeira cantidade de ácido fosfórico. É o que lle dá ao *ramen* a súa característica cor amarela. Por veces utilizase ovo no canto de *kansui*.

## Sopa 
Aínda cando moitos consideran que o máis importante do *ramen* é o tipo de fideo, o modo máis doado de diferenciar as variantes é pola sopa na que a pasta se deposita. As máis características descríbense a continuación.

* *Shōyu* (醤油)　(lit: Salsa de soia): Considerado a máis xaponesa. Componse de pito, ao que se lle engade un par de culleradas de espesa salsa de soia no intre de servirse. Tradicionalmente engádeselle despois *rayu* (ラー油) (extracto de pemento vermello con óleo de sésamo) ao gosto.
* *Tonkotsu* (豚骨) (lit: ósos de porco): A sopa está principalmente baseada en porco, ten bastante corpo e contido graxo. O caldo xeralmente é de cor branca. Orixinario de norte Kyūshū.
* *Miso* (味噌): Creado en Sapporo en 1955. Prepárase xeralmente a base de pito, e mestúrase con algunha variedade de miso ao ser servida. En Kanto é común engadirlle unha cullerada de manteiga.
* *Shio* (塩) (lit: sal) : A máis simple de todas as variedades, e na que se sente a maior influencia chinesa. É moi popular en Hokkaido. A sopa é transparente e o seu sabor é máis directo.

Destas despréndese unha variedade maior, aínda que xeralmente a única diferenza é o que se utiliza como *Gu*.

## Gu (具) 
En realidade, case calquera cousa pode servir como complemento, e a maioría das veces déixase á discreción do cliente.

As opcións máis comúns son ovos fervidos, *menma* ou *shinachiku* (支那竹) (encurtido de tronco de bambú moi novo), *nori*, *wakame*, rebadas de porco rostrido *yakibuta*(焼豚) ou chaashuu (叉焼), *negi* (cebolín), *naruto* kamaboko e ultimamente *kimuchi* e verduras fervidas.

## Notas
Subdivisións de Corea do Sur

miniatura|dereita|280px|Subdivisións de Corea do Sur
**Corea do Sur** consta dunha Cidade especial (*Teukbyeolsi*; 특별시; 特別市), 6 Cidades metropolitanas (*Gwangyeoksi*, singular e plural; 광역시; 廣域市), e 9 Provincias (*do*, singular e plural; 도; 道). Os nomes dánse en galego (coreano romanizado), Hangul, e mais Hanja.

### Cidade especial 
* Seúl Cidade especial (*Seul Teukbyeolsi;* 서울 특별시; 서울特別市)

### Cidades metropolitanas 
* Busan Cidade metropolitana (*Busan Gwangyeoksi;* 부산 광역시; 釜山廣域市)
* Daegu Cidade metropolitana (*Daegu Gwangyeoksi;* 대구 광역시; 大邱廣域市)
* Incheon Cidade metropolitana (*Incheon Gwangyeoksi;* 인천 광역시; 仁川廣域市)
* Gwangju Cidade metropolitana (*Gwangju Gwangyeoksi;* 광주 광역시; 光州廣域市)
* Daejeon Cidade metropolitana (*Daejeon Gwangyeoksi;* 대전 광역시; 大田廣域市)
* Ulsan Cidade metropolitana (*Ulsan Gwangyeoksi;* 울산 광역시; 蔚山廣域市)

### Provincias 
* Provincia de Gyeonggi (*Gyeonggi-do;* 경기도; 京畿道)
* Provincia de Gangwon (*Gangwon-do;* 강원도; &#27743;原道)
* Provincia de Chungcheong norte (*Chungcheongbuk-do;* 충청 북도; 忠清北道)
* Provincia de Chungcheong sur (*Chungcheongnam-do;* 충청 남도; 忠清南道)
* Provincia de Jeolla norte (*Jeollabuk-do;* 전라 북도; 全羅北道)
* Provincia de Jeolla sur (*Jeollanam-do;* 전라 남도; 全羅南道)
* Provincia de Gyeongsang norte (*Gyeongsangbuk-do;* 경상 북도; 慶尚北道)
* Provincia de Gyeongsang sur (*Gyeongsangnam-do;* 경상 남도; 慶尚南道)
* Provincia de Jeju (*Jeju-do;* 제주도; 濟州道)
Estreito

miniatura|Canal da Mancha (Estreito de Dover)
miniatura|Estreito de Xibraltar
miniatura|Estreito de Magalláns
En Xeografía, un **estreito** é unha canle de auga que une dous corpos acuosos (océanos, mares) e separa dúas masas de terra. Os estreitos fan por veces parte de rotas comerciais importantes e por iso teñen relevancia estratéxica, desde un punto de vista económico e militar.

Un estreito pode ser visto como o oposto dun istmo, a ligazón entre dúas masas de terra, e é análogo dunha canle (enxeñería), aínda que esta expresión poida ter outros significados.

### Estreitos
*Estreito de Bass
*Estreito de Bering
*Bósforo
*Estreito de Cook
*Dardanelos
*Estreito de Dover
*Estreito da Florida
*Estreito de Xibraltar
*Estreito de Kerch
*Estreito de Magalláns
*Estreito de Messina
*Estreito de Ormuz
*Estreito de Palk
*Estreito de Sunda
*Estreito de Taiwán
*Estreito de Torres
*Öresund
*Skagerrak
Estreito de Messina

miniatura|dereita|Mapa histórico do estreito de Messina.
O **estreito de Messina** (*Stretto di Messina* en italiano) é un estreito no mar Mediterráneo que separa a península italiana da illa de Sicilia e que liga o mar Xónico ao mar Tirreno. A súa menor largura é de 3,3&nbsp;km.

Un transbordador conecta Messina (Sicilia) co continente en Villa San Giovanni, na Calabria.

No ano 2005 aprobouse un proxecto de construción dunha ponte que ligaría a illa de Sicilia á terra firme. Será a maior ponte con arco simple do mundo, cunha envergadura de 3300 m. O proxecto abandonouse en 2013 e retomouse en 2023.

## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Páxina web do proxecto da ponte
Skagerrak

O **Skagerrak** (*Skagerack*, *Skagerak*) é un estreito entre o sur da Noruega, o Bohuslän sueco e o noroeste da Xutlandia dinamarquesa. Une o Kattegat e o mar do Norte dunha banda e o mar Báltico, pasando por Öresund, da outra.

Cunha superficie de aproximadamente 32 000&nbsp;km², forma un rectángulo de 240&nbsp;km de lonxitude por 130–145&nbsp;km de largura, delimitado
* ao oeste pola liña Lindesnes (Noruega) — Hanstholn (Dinamarca) e
* ao leste pola liña Pater-Nosterskären (Suecia) — Grenen (cabo setentrional de Dinamarca).

A súa profundidade máxima é de cerca de 700 metros preto das costas norueguesas, sendo que a súa profundidade media é de 210 metros (23 metros no Kattegat).

O seu nome deriva do nome da cidade de Skagen, a máis setentrional de Dinamarca.

O estreito ten un tránsito intenso, pois constitúe a única pasaxe (co canal de Kiel) ligando o mar do Norte ao mar Báltico.

En ambas as guerras mundiais, o Skagerrak foi estratexicamente moi importante para a Alemaña. Unha das maiores batallas marítimas da primeira guerra mundial, a batalla de Xutlandia, tamén coñecida como a **batalla do Skagerrak**, aconteceu aquí do 31 de maio ao 1 de xuño de 1916. A importancia do control desa pasaxe, o único acceso ao Báltico, foron motivos para as invasións de Dinamarca e de Noruega pola Alemaña durante a segunda guerra mundial.

## Véxase tamén
### Ligazóns externas
* SKAGERRAK STRAIT SHIP TRAFFIC TRACKER
Subdivisións de Turquía

Turquía é un estado unitario que se divide administrativamente en 81 provincias (*il*, *iller*), que se dividen en distritos (*ilçe*, *ilçeler*).

Á fronte de cada provincia, que antes se chamaba "gobernación" (*vilayet*) atópanse un gobernador (*vali*) e un vice-gobernador (*kaymakam*) designados polo goberno central. Os alcaldes e pedáneos (*belediye başkanı* e *muhtar*) escóllense mediante sufraxio universal. Nalgunhas cidades grandes existe un nivel administrativo supra-municipal, a "metrópole" (*büyükşehir*).

Cada provincia conta cunha zona gobernamental (*il merkezi*) no distrito central (*merkez ilçe*) e pode incluír outros distritos. A zona gobernamental normalmente recibe o mesmo nome que a provincia, a excepción de Hatay (capital Antioquía), Kocaeli (capital İzmit) e Sakarya (capital Adapazarı).
Babel

**Babel** é o nome do lugar ("unha chaira na terra de Sinar"), onde, de acordo coa Biblia (Xénese 11:1-9), se levou a cabo un intento infrutuoso de erixir unha torre de altura suficiente para alcanzar o ceo: a Torre de Babel.

Deus confundiu os idiomas daqueles que estaban traballando na súa construción, razón pola cal non foron capaces de entenderse os uns aos outros, e o proxecto fracasou. Non se explicita que Deus destruíra directamente os esforzos dos construtores; aparentemente, a construción caeu no abandono.

Este lugar identificouse con Babilonia, pero hai diferentes hipóteses sobre a súa localización precisa.

O substantivo deriva de dúas raíces: "bab" (porta) e "el" (Deus), "a porta cara Deus"; mais na lingua hebrea hai unha palabra similar, "balal", que significa "confusión".

## Véxase tamén 
* Wikipedia:Babel
Öresund

**Öresund** () ou **Øresund** () é un estreito entre Dinamarca e mais Suecia, máis precisamente entre a illa dinamarquesa de Selandia e a provincia sueca de Escania.

## Xeografía 
O estreito liga o mar Báltico (ao sur) ao estreito de Kattegat (ao norte), en dirección ao mar do Norte, estendéndose por preto de 118 km nun eixo sur-sueste/nor-noroeste, cunha anchura de 3&nbsp;km a 48&nbsp;km. Separa, ao sur, as cidades portuarias de Copenhaguen (Dinamarca) e Malmö (Suecia) e, ao norte, as cidades de Elseneur (Dinamarca) e de Helsingborg (Suecia).

Os relevos submarinos e a pouca profundidade de Øresund contribúen a limitar as trocas de auga entre o mar do Norte e o mar Báltico.

## Historia 
O estreito de Øresund foi palco de numerosos naufraxios. Os principais factores son a súa baixa profundidade, ás veces inferior a 10 metros, e a súa forte frecuentación.

## A ponte 
Desde o 1 de xullo de 2000, a Ponte de Øresund liga Copenhaguen a Malmö.
[miniatura|centro|500px|Vista do norte a [ponte de Øresund sobre o estreito de Øresund, coa Suecia á esquerda e Dinamarca á dereita]]

## Illas 
* Sjælland, a grande illa de Copenhaguen
* Amager, co aeroporto de Copenhaguen Tastrup
* Saltholm
* Peberholm, chegada da ponte de Øresund
* Ven

## Notas
## Véxase tamén
### Ligazóns externas
* Páxina oficial da Ponte de Øresund
* Øresunddirekt – Sitio oficial de información pública para os habitantes da rexión Øresund
* Øresund Trends – Un sitio oficial de información pública con información actualizada sobre a rexión, dispoñible en inglés
* Øresundstid – A historia da Rexión de Øresund
Josep Piera

**Josep Piera**, nado en Beniopa (Safor, provincia de Valencia) o 30 de maio de 1947, é un escritor valenciano, membro da *Generació dels 70*.

## Traxectoria 
Comezou a súa obra con poemarios en castelán, inseridos nunha poesía que procura de camiños novos, como *Ave Fénix* (1971), *Qasida* (1972) e *Natanael* (1973). En 1974 publica os seus primeiros poemas en catalán na antoloxía *Carn fresca* que deu orixe á nova poesía valenciana. En 1976 aparece o seu primeiro poemario catalán, *Renou: la pluja ascla els estels*. En 1978 publica a súa primeira novela *Rondalla del retorn*.

## Obra 
### Poesía 
* ''Presoners d'un parèntesi*, 1978.
* *Crits baden la tarda melodiosa*, 1979.
* *El somriure de l'herba*, 1980.
* *Esborranys de la música*, 1980.
* *Mel-o-drama. Barcelona*, 1981.
* *Brutícia*, 1981.
* *Poemes de l'orient d'Al-Andalu*s, 1983.
* *Maremar*, 1985.
* *Dictats d'amors (poesia 1971-1991)*, 1991,
* *En blau*, 1993.
* *En el nom de la mar*, 1999.
* *Cants i Encants*, 2004.

### Narrativa 
* *Rondalla del retorn*, 1978.
* *El cingle verd*, 1982.
* *Estiu grec*, 1985.
* *Un bellíssim cadàver barroc*, 1987.
* *Ací s'acaba tot*, 1993.
* *Seduccions de Marràqueix*, 1996.
* *El jardí llunyà*, 2000.
* *Jo sóc aquest que em dic Ausiàs March*, 2001.
* *El temps feliç*, 2001.
* *Arran del precipici*, 2003.
* *A Jerusalem*, 2005.
* *Els fantàstics setanta 1969-1974''. 2020.
Champiñón

miniatura|Champiñóns
Os **champiñóns** (do francés *champignon*, procedente do latín vulgar *campiniolus*, derivado de *campania* ‘do campo’) chamados formalmente **agáricos** e tamén chamados **cogordas** son fungos do xénero ***Agaricus***. O máis coñecido é o champiñón común *Agaricus bisporus*.

Trátase dun cogomelo de cor branca, co sombreiro redondo, que cando chega á súa madurez esténdese, pero sempre co bordo cara a dentro. As láminas son brancas en principio, pasando a rosadas e despois marróns. É comestíbel, e se ten as láminas de cor marrón, é mellor quitarllas.

## Especies (selección) 
En Galiza existen varias especies bravas coma o fungo dos lameiros ou fungo pequeno das febras (*Agaricus campestris*), a bóla de neve (*Agaricus arvensis*) ou a bóla de neve dos bosques (*Agaricus silvicola*).
A maioría dos champiñóns son comestíbeis. Especies tóxicas como *Agaricus xanthoderma* caracterízanse por un cambio de cor en amarelo cromo cando se cortan. Algunhas especies salientábeis deste xénero son:

* **Sección**: *Agaricus*
** *Agaricus campestris* (fungo dos lameiros)
** *Agaricus bisporus* (champiñón común)
** *Agaricus bitorquis* (cogomelo das rapadoiras)
* **Sección**: *Sanguinolenti*
** *Agaricus silvaticus* (fungo das febras)
** *Agaricus langei*
* **Sección**: *Minores*
** *Agaricus semotus* 
** *Agaricus comtulus* 
* **Sección**: *Arvenses*
** *Agaricus arvensis* (bóla de neve)
** *Agaricus silvicola* (bóla de neve dos bosques)
** *Agaricus augustus* 
* **Sección**: *Xanthodermatei* (champiñón fedorento)
** * Agaricus xanthoderma* 
** *Agaricus placomyces*

## Notas
Martí Genís i Aguilar

**Martí Genís i Aguilar**, nado en Vic en 1847 e finado en 1932, foi un escritor catalán que pertence a Renaixença catalá.

## Traxectoria 
Fillo dunha familia burguesa, estuda no seminario de Vic e seguindo a tradición familiar farmacia en Barcelona, e logo de licenciarse e facer a súa tese doutoral regresou a Vic en 1875 para exercer de farmacéutico e profesor do instituto local en 1877, intégrase plenamente na vida cultural da cidade, da que presidirá o seu Círculo literario (1884-1885), e en 1890 foi o mantedor dos Xogos Florais de Barcelona. En 1893 preside os Xogos Florais de Manlleu. Foi elixido concelleiro de Vic en 1905.

Estaba familiarizado coa literatura grega e romana desde os seus anos de seminario, complementados con lecturas dos principais escritores románticos europeos.
Colaborador da prensa local, en 1865 escribiu o seu primeiro artigo, e ao longo dos anos escribiu para *Diario de Vic*, *La Renaixença*, *La Veu de Catalunya* ou *La Il.lustració catalana*.

En 1867 publicou os seus primeiros poemas na escolma de poetas locais *La garba muntanyesa*, cunha poesía tipicamente romántica. En 1868 escribiu o drama *Lo paquetaire*, e nunha época no que a novela catalá estaba aínda por desenvolver publica *Julita* (escrita en 1869, publicouse en 1874 en *La Renaixença*), novela romántica, á que seguen *Sota un tarot* (1876), *La Merce de Bellamata* (1878), ''De la batalla de Vic a l'acció de Roda* (1881), *Novel.les* (1882),* Passavents* (1887), *La Reineta de Cadí'' (1892).

Co comezo do século XX diminúe a súa contribución ás letras cataláns, centrándose sobre todo en escribir contos, dos que publicará varias escolmas.
Lago Erie

[miniatura|Lago Erie cerca de [Leamington, Ontario]]
[miniatura|Lago Erie conxelado en [Cleveland, Ohio|Cleveland]]
O **lago Erie** é un dos Grandes Lagos. Cunha área de 24,000&nbsp;km², o Lago Erie é o 13º maior lago do mundo (contandose o Mar Caspio e o Mar de Aral). Está localizado entre a provincia canadense de Ontario, e os estados americanos de Nova York, Ohio e Pensilvania. É o máis raso dos cinco Grandes Lagos, cunha profundidade media de 19 metros.

Grandes cidades localizadas á beira do Lago Erie son:
* Buffalo - Nova York, EUA
* Cleveland - Ohio, EUA
* Erie - Pensilvania, EUA
* Toledo - Ohio, EUA
Lago Balaton

dereita|miniatura|150 px|Lago Balaton - Foto do satélite Landsat
dereita|miniatura|150 px|Vista do lago Balatón
O **lago Balaton** (húngaro *Balaton*; alemán *Plattensee*; Eslovaco *Blatenské jazero*, significando "lago barrento", probábel orixe do nome), localizado en Hungría, é o maior lago da Europa Central, cunha superficie de 592 km&sup2;. O seu longo é de 77&nbsp;km e a súa anchura varía de 4 a 14&nbsp;km. A superficie do lago sitúase a 104&nbsp;m por riba do nivel do mar, e a súa profundidade chega a 11&nbsp;m (profundidade media 3,2 m). Como Hungría non ten costa marítima, o lago Balaton é ás veces chamado "Lago Húngaro". O río Zala fornece a maior cantidade de auga ao lago, e o canal Sió prové a saída de auga cando é necesario.

## Información turística 
A alta estación vai de xuño até o final de agosto. A temperatura media durante o verán é de 23° C. Outras atraccións turísticas son a navegación, a pesca e outros deportes acuáticos, así como a visita da rexión — viñas na marxe norte e vida nocturna no sur. A península Tihany é un distrito histórico.

As cidades principais inclúen Keszthely, Balatongyörök, Badacsony, Balatonrendes, Révfülöp, Balatonakali, Tihany, Balatonfüred, Balatonalmádi, Balatonkenese, Balatonvilágos, Siófok, Zamárdi, Balatonföldvár, Balatonlelle, Balatonboglár, Fonyód, Balatonmáriafürdő, e Balatonberény.

## Véxase tamén 
### Outros artigos
* Principado de Balaton

### Ligazóns externas 
* Páxina de informacións do Balaton (en Húngaro, Alemán e Inglés)
Lago Huron

O **lago Huron** é un dos cinco Grandes Lagos, localizado entre o estado norteamericano de Míchigan e a provincia canadense de Ontario. Cunha área de 59.600 quilómetros cadrados, o Lago Huron é o segundo maior dos cinco Grandes Lagos, e un dos maiores lagos do mundo. A súa superficie está localizada a 176 metros por enriba do nivel do mar e a súa profundidade máxima é de 230 metros. Como o Lago Superior, o Lago Huron está pouco densamente habitado, cando se compara ambos co Lago Ontario ou o Lago Michigan.

## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Hidrografía
Grandes Lagos

**Grandes Lagos** pode ser:

* Grandes Lagos, grupo de cinco lagos na América do Norte.
* Grandes lagos africanos, grupo de lagos en África.
* **Rexión dos Grandes Lagos**, rexión no noroeste do estado de São Paulo
Renaixença

A **Renaixença** foi un movemento rexurdimento cultural e literario catalán que atinxe o período comprendido entre comezos do século XIX e 1890. O seu nome nace da vontade de facer renacer o catalán como lingua de literatura e de cultura, despois de séculos de diglosia co respecto ao castelán.
Considérase, tradicionalmente, o poema *La pátria* (1833) de Bonaventura Carles Aribau como o comezo deste movemento e a restauración dos Jocs Florals, a imitación dos occitanos, en 1859 foi un factor importante na difusión do movemento.

O romanticismo europeo coa súa defensa da identidade nacional dos pobos baseada na historia e nos sentimentos, constitúe unha xermolo decisivo na aparición do movemento, e na súa orientación na valorización do pasado medieval catalán e na recuperación da cultura popular e tradicional, depositaria da pureza do catalán, que para a Renaixença convértese no símbolo da identidade nacional.
A Renaixença non só se limitou a Cataluña, aínda que con menor intensidade espallouse por todos os territorios de lingua catalá. En Valencia a Renaixença entrou a través da revista *El Mole*. Nas Baleares van ser sobre todo mallorquinos que fixeran estudos en Barcelona os que a introducen.

Autores destacados deste movemento foron Joan Maragall e Jacint Verdaguer en poesía, Àngel Guimerá en teatro e Narcís Oller e Martí Genís i Aguilar en narrativa.
Monte Chimborazo

O **monte Chimborazo** é o volcán máis alto de Ecuador. Está situado nos Andes centrais, 150&nbsp;km ao suroeste de Quito.

En 1802 o barón Alexander von Humboldt, acompañado de Aimé Bonpland e o ecuatoriano Carlos Montufar, trataba de subir até o cume, pero tivo que volver a 5875 m a causa do "soroche" (malestar que se sente nas alturas por enrarecemento do ar).

O primeiro home que chegou ao cume foi Edward Whymper cos irmáns Louis e Jean-Antoine Carrel en 1880. Como houbo moitas persoas que dubidaban deste éxito, Whymper subiu outra vez, por un camiño diferente o mesmo ano que subiron dous ecuatorianos chamados David Beltrán e Francisco Campaña.

O Glaciar do Chimborazo é fonte de auga para a poboación das provincias ecuatorianas de Bolívar e Chimborazo. A capital de Bolívar, Guaranda (25.000 habitantes) é regada por vertentes provenientes do alto páramo (planicies áridas situadas por encima dos 4000 msnm) a uns 25&nbsp;km da cidade.

Se ben é certo que o monte Everest é o máis alto da Terra con 8.848 metros sobre o nivel do mar; o Chimborazo con 6.310 m con relación ao nivel do mar; é co cumio máis afastado do centro da Terra.

A pesar da distancia entre Guayaquil e o volcán, en raras ocasións se adoita avistar, xeralmente en época invernal (decembro ~ abril). Pódese apreciar na foto á dereita, que foi tomada dende o norte de Guayaquil, xunto á pista do Aeroporto José Joaquín de Olmedo en febreiro de 2008.

Chimborazo é tamén o nome dunha provincia de Ecuador.

Simón Bolívar escribiu un poema inspirado polo volcán, chamado *Mi delirio sobre el Chimborazo*.

## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Chimborazo, viaxe 2003  .
Gdynia

**Gdynia** (en lingua caxubia **Gdiniô**) unha cidade portuaria polonesa sitúada no litoral do Mar Báltico. Fai parte dunha conurbación coas cidades de Gdansk e Sopot, e cos suburbios veciños que forman unha area metropolitana chamada *Tres cidades* (en polaco: *Trójmiasto*) a cal ten unha poboación que supera 1 millón de habitantes.

A cidade, xunto con Gdansk, foi ocupada polos alemáns en 1939 e rebautizada *Gotenhafen* e foi destruída parcialmente coa súa retirada en 1945. En 28 de marzo de 1945 foi capturada polos soviéticos e devolvida á Polonia.
Lucasfilm Games

**Lucasfilm Games**, compañía de videoxogos que tivo a súa orixe en maio de 1982 como a división de xogos de Lucasfilm Ltd., a produtora cinematográfica de George Lucas. Lucas quería que a súa compañía traballara noutras áreas de entretemento, polo que cooperou con Atari para producir videoxogos. Os primeiros resultados desta colaboración foron xogos de acción coma *Ballblazer* e *Rescue on Fractalus*.

En 1990 recibiu un cambio de nome, para pasar a chamarse LucasArts Entertainment Company.
Arao

O **arao** é o nome de varias aves palmípedes de plumaxe branca e negra:

*arao dos cons;
*arao papagaio;
*Arao piro;
*arao romeiro;

*Arao, cidade xaponesa situada na Prefectura de Kumamoto.
Faro de illa Pancha

O vello **faro de illa Pancha** atópase na illa Pancha, na parte máis occidental da ría de Ribadeo. Foi comezado a construír en 1857. Comparte illa co novo faro, o único en funcionamento como tal dende 1983.

Pertence ó Dominio Público Portuario do servizo de sinalización marítima. Dende 1993 depende da Autoridade Portuaria de Ferrol-San Cibrao.

## Historia 
Planeado como unha luz de terceira orde destinada a alumear a entrada á ría e ao porto de Ribadeo, e contratado o 31 de maio de 1857 data na que entrou en funcionamento o novo faro.

O proxecto do enxeñeiro Marcelo Sánchez Movellán, cun orzamento de 47&nbsp;500 reais, ideou unha luz simétrica, elevada 9 m sobre o terreo (24 m sobre o nivel do mar), coa torre cadrada de 3,5 m de lado e 6,7 m de altura encaixada no centro dun edificio de planta cadrada e 128 m² de superficie

miniatura|Os dous faros, no 2012.
No último terzo do século XX foi construído un segundo faro na illa, o único que funciona dende 1983, se ben o vello faro aínda mantén montada a lente de Fresnel. O novo faro ten unha torre illada con lanterna de montantes inclinados, acadando a súa luz as 21 millas náuticas. É un dos 187 do patrimonio administrado por Portos do Estado (dependente do Ministerio de Fomento).

Coa adopción do faro no 1993 pola Autoridade Portuaria de Ferrol - San Cibrao instalouse un sistema de alimentación de reserva composto por baterías encargadas de subministrar a corrente continúa en caso de fallo da rede eléctrica. Tamén foi monitorizado o faro na súa totalidade para ser supervisado dende o centro de control situado no porto de Ferrol.

En 2002 realizáronse actuacións na illa para mellorar a contorna dos faros antigo e novo. No ano 2004 reforzouse a ponte de acceso á illa. No ano 2006 substituíuse o equipo luminoso de reflectores por unha lanterna de óptica xiratoria con paneis de Fresnel e con cambiador de lámpada principal e outra de reserva de 70 W.

No ano 2014 comezou o proceso para que o vello faro sexa usado coma hotel no marco da iniciativa 'Faros de España', contando con oposición veciñal. En abril de 2017 comezou a actividade como apartamentos turísticos con dúas habitacións.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
### Outros artigos 
* Lista de faros de Galicia
### Ligazóns externas 
* Mapa dos faros e balizas da Autoridade Portuaria de Ferrol
* Listaxe de faros en Galicia
Ron Gilbert

**Ron Gilbert** é un deseñador, programador e produtor de videoxogos, coñecido sobre todo polo seu traballo en varias aventuras gráficas clásicas de LucasArts, incluíndo *Maniac Mansion* e os dous primeiros xogos da saga *Monkey Island*.

## Traxectoria 
Gilbert medrou nunha pequena vila de Oregón, sendo fillo dun profesor de física dun colexio. Mentres estaba na escola secundaria, Gilbert aprendeu pola súa conta a programar en linguaxe ensambladora e adicou moito do seu tempo ó desenvolvemento do seu talento como programador. Comezou a súa carreira profesional en 1983, sendo aínda estudante, escribindo un programa chamado *Graphics Basic* con Tom McFarlane. Eles vendérono a unha compañía da baía de San Francisco chamada HESware (Human Engineered Software). Impresionados co seu traballo, HESware ofreceulle traballo a Gilbert. Pasou alí medio ano, programando xogos de plataformas para o Commodore 64 (C64). Ningún deles chegou a ser publicado, pola quebra da compañía. Pouco despois, Gilbert uniuse a Lucasfilm Games, que máis tarde converteríase en LucasArts. Alí gañou a vida facendo conversións para o C64 dos xogos de Lucasfilm para o Atari 800.

En 1985 tivo a oportunidade de desenvolver o seu propio xogo sobre unha escura mansión vitoriana habitada por un científico tolo, a súa lixeiramente atrasada proxenie e estraños extraterrestres. Ron Gilbert e o artista de Lucasfilm Games Gary Winnick tiveron esta idea durante varias conversacións, que logo presentaron á dirección.

Gilbert programou unha linguaxe de script, que recibiu nome polo proxecto para o que fora escrita, Script Creation Utility for Maniac Mansion, máis coñecido como SCUMM.

*Maniac Mansion* foi lanzado en 1986 (máis tarde para a NES) e tivo un éxito incrible. SCUMM demostrou ser unha base técnica perfecta para aventuras gráficas. Gilbert creou máis xogos para LucasArts usando o seu motor, incluíndo o clásico *The Secret of Monkey Island*, ata que deixou a compañía para fundar Humongous Entertainment con Shelley Day, tamén de LucasArts.

En Humongous Entertainment, Gilbert foi o responsable de xogos como Putt-Putt, Freddi Fish, Pajama Sam e a serie Backyard Sports. Gilbert tamén foi fundador de Cavedog Entertainment e produtor de *Total Annihilation*.

## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* GrumpyGamer.com, blog de Ron Gilbert
* Biografía de Ron Gilbert en MobyGames
Atol das Rocas

O **Atol das Rocas** é un atol no océano Atlántico que pertence ao Brasil, facendo parte do estado do Río Grande do Norte, estando a 245&nbsp;km da cidade de Natal, e a 146&nbsp;km do arquipélago de Fernando de Noronha.

## Historia e características 
Ten unha forma oval, con 3,7&nbsp;km por 2,5&nbsp;km, e unha superficie total de 7,5&nbsp;km², dos cales apenas uns 360 000 m² son terra firme e o resto é a lagoa interior do atol. Foi descuberto en 1503. O océano próximo ao atol non é moi profundo, tornándose perigoso para a navegación.

As súas augas próximas son un santuario para diversas especies de aves, peixes, quenllass, tartarugas e cangrexos, e forman a primeira reserva biolóxica mariña creada no Brasil. En 2001 a UNESCO declarouno patrimonio da humanidade. O atol consiste principalmente de coral e algas vermellas. O anel de coral está case fechado e ten dúas canles naturais, unha de 200 m no norte e outra moito máis estreita no oeste.

## Véxase tamén 
### Ligazóns externas
*Sigep - Comissão Brasileira de Sítios Geológicos e Paleobiológicos. Descrición detallada, con mapas e fotografías
*UNESCO - Illas Atlánticas Brasileiras: Reservas de Fernando de Noronha e Atol das Rocas (en inglés)
Mercado

O **mercado**, en economía, é calquera conxunto de transaccións, acordos ou intercambios de mercadorías (bens e/ou servizos) entre compradores e vendedores. En contraposición cunha simple venda, o mercado implica a existencia dun comercio regular e regulado, dándose unha certa competencia entre os participantes. [miniatura|200x200px|Mercado tradicional, [Guatemala.|esquerda]][miniatura|esquerda|200x200px|Cestos nun mercado [Vigo|vigués]]O mercado xorde desde o intre en que se unen grupos de vendedores e compradores (concorrencia), e permite que se articule o mecanismo da oferta e da procura; de feito, mercado é tamén o lugar onde se compran e venden bens. Os primeiros mercados da historia funcionaban mediante o troque. Tras a aparición do diñeiro, empezáronse a desenvolver códigos de comercio que, finalmente, deron lugar ás modernas empresas nacionais e internacionais. Á medida que a produción aumentaba, as comunicacións e os intermediarios empezaron a desempeñar un papel máis importante nos mercados.

Entre as distintas clases de mercados podemos distinguir os mercados polo miúdo ou retallistas, os mercados por xunto ou distribuidores, os mercados de produtos intermedios, de materias primas e os mercados de accións (bolsas de valores).

O termo mercado tamén se emprega para se referir á demanda de consumo potencial ou estimada.

O concepto clásico de mercado de libre competencia, define un tipo de mercado ideal, no cal é tal a cantidade de axentes económicos interrelacionados, tanto compradores como vendedores, que ningún deles é quen de interferir no prezo final do ben ou servizo intercambiado. Polo tanto existen tensións neste sistema cando se dan casos de monopolios ou oligopolios

## Mercado, en mercadotecnia 
miniatura|Mercado en Singapur.
En mercadotecnia, mercado é o conxunto de persoas ou empresas dispostas a gastar o seu diñeiro en satisfacer as súas necesidades, requirimentos e desexos.

É importante salientar que esta definición non se corresponde coa definición de economía. En palabras sinxelas, mentres na mercadotecnia o mercado é só o grupo de "compradores", e o grupo de "vendedores" é a industria, en economía ambos os grupos son o mercado.

## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Mercado libre
* Lei da oferta e da procura

### Ligazóns externas 
* Market Plotforum
Natal

*Natal* en portugués significa o **Nadal**, festa cristá para celebrar o nacemento de Xesús.

O topónimo **Natal** pode referirse a:

* a provincia surafricana de **KwaZulu-Natal**;
* a cidade brasileira de Natal, capital do estado de Rio Grande do Norte;
* a República de Natal, antiga república bóer
* a Colonia de Natal, antiga colonia británica
* a Provincia de Natal, antiga provincia de Suráfrica;
Río Arenteiro

O **río Arenteiro** é un curso fluvial galego, afluente do río Avia. Nace a unha altura de 840 m na Pena de Francia. Tamén recibe as súas primeiras augas desde riba da aldea da Cabana (no concello de San Cristovo de Cea), un pouco máis abaixo da Pena Bico. Pouco despois para pola aldea de Arenteiriño.

Tras recibir pola banda esquerda o río Oseira baña a vila do Carballiño. Ao final, desemboca no Avia, na parroquia de Pazos de Arenteiro, Boborás, tras percorrer 33&nbsp;km en dirección NL-SO.
Segundo Edelmiro Bascuas, o hidrónimo Arenteiro procede de , facendo referencia á prata atopada no curso fluvial.

## Notas
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Fotografías do Arenteiro
Natal, Río Grande do Norte

A cidade de **Natal** é a capital do estado brasileiro do Río Grande do Norte. É tamén a capital de estado brasileira máis próxima de Europa e de África, razón pola que tivo un papel estratéxico na segunda guerra mundial. Hoxe, ademais de ser un importante porto e cidade comercial, ten grande importancia turística, tanto coa visita de brasileiros como a de estranxeiros (principalmente portugueses e italianos).

A cidade sitúase a 2.507&nbsp;km de Brasilia, a capital do Brasil, por estrada.

miniatura|centro|255px|Praia de Ponta Negra, e Morro do Careca.
miniatura|centro|550px|Vista da cidade de Natal, cos barrios de *Praia do Meio* e *Santos Reis*.

## Notas 
## Véxase tamén
Río Arnoia

[260px|miniatura|Pontella sobre o río Arnoia ([Requeixo de Valverde, Allariz|Requeixo de Valverde, Allariz)]]
O **río Arnoia** é un afluente do Miño pola banda esquerda. A súa lonxitude é de 84,5 quilómetros, o que o converte no río máis longo da provincia de Ourense. Un seu homónimo é o portugués río Arnoia, de feito o nome de Arnoia é un hidronímico común en Europa, en linguas prerromanas.

## Toponimia 
Coa mesma raíz que o río Arnego, procede dunha raíz hidronímica celto-indoeuropea *er-*, *or-* co significado de excitar, pór en movemento.

## Curso 
### Fontes 
Nace no concello de Vilar de Barrio, a partir da confluencia de varios regos da serra de San Mamede.

### Percorrido 
Baña os concellos de Vilar de Barrio, Baños de Molgas, Xunqueira de Ambía, Allariz, A Merca e Celanova. Logo segue marcando o límite entre os concellos de Ramirás e Gomesende (no norte) e Cartelle e Cortegada (no sur) a través dun canón que antes de chegar ó concello da Arnoia forma un canón cunha pendente de 300 metros durante sete quilómetros, entre penedías e fragas. Finalmente, chega ao concello da Arnoia onde desemboca no Río Miño no lugar de Portocarreiro fronte a un pequeno illote granítico. No concello da Arnoia o río conforma dous vales unidos, o val de San Vicente (O Rial, O Outeiro, Remuiño, O Pomar, A Ponte, Carnós) e o val de San Amaro (Os Chaos, A Laxa, Quinteiros, A Paixón, Bacelo e Outeiro Cruz).

### Afluentes 
Os principais tributarios do Arnoia son o Maceda, o Ambía e o Ourille e outros pequenos regatos ao longo do camiño.

## Galería de imaxes 

Ficheiro:AceaAllariz.jpg|Acea en Allariz
Ficheiro:Allariz rio Arnoia 03.JPG|Río Arnoia ó seu paso por Allariz
Ficheiro:Allariz rio Arnoia 02.JPG
Ficheiro:Arnoia river in Allariz, Ourense, Galicia.jpg|Río Arnoia ó seu paso por Allariz

## Notas
Cultura de Malaisia

A **cultura da Malaisia** é moi rica, pois a súa sociedade é multicultural, con malaios, chineses e indios a compartir o país. Os malaios son a maior comunidade, atinxindo o 60% da poboación. Son musulmáns, falan malaio (Bahasa Melayu) e son en gran parte responsábeis da orientación política do país.

## Cultura por orixe 
Os chineses forman cerca dun cuarto da poboación. Son principalmente budistas (Mahayana), taoistas ou cristiáns, falan os dialectos hokkien/fukien, cantonés, hakka e teochew e teñen unha historia de dominio dos negocios do país.

Os indios forman preto de 10% da poboación. Son na maioría támiles e telugu hindús do sur da India, falando támil, telugu, malaiala e algún hindi, e viven principalmente nas grandes cidades da costa occidental da península. Tamén existe unha comunidade sikh de razoábel tamaño.

O resto da poboación está composta por eurasiáticos, camboxanos, vietnamitas e tribos indíxenas. A maioría dos eurasiáticos é cristiá. Os eurasiáticos, de ascendencia mestiza, portuguesa e malaia, falan un crioulo portugués chamado papia kristang. Outros eurasiáticos, de ascendencia mestiza, malaia e española, descendentes de emigrantes vidos de Filipinas, que viven principalmente en Sabah, falan o único crioulo español asiático, o chavacano.

Os camboxanos e os vietnamitas son principalmente budistas (os camboxanos da seita Theravada e os vietnamitas da seita Mahayana). O malaio é a lingua oficial do país, mais o inglés é moi falado.

A maior tribo indíxena en número son os iban de Sarawak, cuxo número sobe a máis de 600.000. Os iban que aínda viven en aldeas tradicionais na selva viven en casas longas ao longo dos ríos Rajang e Lupar e dos seus afluentes. Os Bidayuh (170 000) concéntranse na parte suroeste de Sarawak. A maior tribo indíxena de Sabah é a dos kadazan. Son principalmente agricultores de subsistencia cristiáns. Os Orang Asli (140 000), ou pobos aborixes, inclúen varias comunidades étnicas diferentes que viven na Malaisia Peninsular. Tradicionalmente cazadores-recolectores e agricultores nómades, moitos foron sedentarizados e parcialmente absorbidos pola Malaisia moderna. A pesar diso, continúan a ser o grupo máis pobre do país.

## Música 
.]]
A música tradicional malaia é fortemente influenciada por formas chinesas e islámicas. A música baséase grandemente no *xendang* (tambor), mais inclui instrumentos de percusión (algúns feitos de conchas), o *rebab* (un instrumento de cordas con arco), o *serunai* (un instrumento de dupla palleta, semellante a un oboé), frautas e trompetas. O país ten unha forte tradición de danza e de tambores de danza, algunhas de orixe tailandesa, indiana e portuguesa. Outras formas artísticas inclúen o *wayang kulit* (fantoches de sombras), o *silat* (unha arte marcial estilizada) e artesanato como o *batik*, a tecelaxe, e traballos en prata e latón.
KwaZulu-Natal

**KwaZulu-Natal** (tamén coñecida como **KZN**; e anteriormente chamada **Natal**) é unha provincia de Suráfrica localizada na súa costa oriental, tendo como fronteiras: ó norte, Mozambique, Eswatini e a provincia de Mpumalanga; ó oeste, o Lesotho e a provincia do Estado Libre; e, ó sur, a provincia do Cabo Oriental. Ten unha área de 86.967&nbsp;km2 e unha poboación de 8&nbsp;713&nbsp;000 habitantes (estimativa de 1995).

Como capital histórica tivo a Ulundi, corte real dos zulús, antiga capital do bantustán de Kwazulu; mais actualmente a capital administrativa da provincia é Pietermaritzburg. En Durban habita a maior parte da xente, polo que se considera a capital económica.

A cidade de Durban é unha área con gran crecemento, con máis de tres millóns de habitantes, sendo a segunda maior cidade do estado. Posúe o maior porto de África, e un dos maiores do Índico, comunicada por ferrocarril ao resto do territorio. A principal industria é e do refinado do azucre. Tamén posúen gado ovino, vacún, leite, cítricos, maínzo, sorgo, algodón e plátanos. Nos arrabaldes de Durban prodúcese téxtil, caucho, fertilizantes, papel, procesado de alimentos e refinarías de petróleo.

Áchanse plantas de procesado de aluminio en Richards Bay, na costa central. Ademais posúe importantes depósitos de carbón e madeira.

Durante o apartheid, a poboación negra viuse obrigada a vivir nunha economía gandeira de subsistencia.

O turismo representa un importante sector da economía de KZN, especialmente o turismo costeiro estival.

Segundo un censo do 2001, o 23% da poboación de 20 anos ou máis non recibira ningún tipo de educación escolar, cun 5% de universitarios. Existe a Universidade de KwaZulu-Natal
Río Grande do Norte

**Río Grande do Norte** é un estado brasileiro localizado na Rexión Nordeste. Limita ao norte e leste co océano Atlántico, ao sur con Paraíba e ao oeste con Ceará. Ocupa unha superficie de 53.306,80&nbsp;km². A súa capital é Natal. A súa superficie total é un pouco maior que as da Costa Rica e da Croacia.

## Xeografía 
Máis de 80% do seu territorio presenta unha altitude menor que 300 metros. O seu clima é tropical, pero cunha distinción: na franxa litoral leste é máis chuvioso, e no interior, despois do Planalto da Borborema, é semiárido. Moitos ríos do estado non son perennes, e desaparecen cando dos meses máis secos. Os ríos principais do estado son: Mossoró, Apodi, Assu, Piranhas e Potengi. A capital do estado, Natal, está situada xunto á foz do río Potengi.

## Economía 
Os principais produtos do estado son o petróleo (é o segundo estado brasileiro en produción total) e o sal mariño. Na agropecuaria, destácase a fruticultura irrigada na rexión da *Chapada do Apodi*, principalmente para exportación. Xa a gandería abastece parcialmente o consumo local.

Na industria, destácase o parque téxtil e a extracción de petróleo cru e gas natural (o estado non ten refinerías). Ata recentemente, pola súa proximidade coa Liña do Ecuador, o estado ten sido peza importante no Programa Espacial Brasileiro. Alí está a base de lanzamento de foguetes meteorolóxicos da *Barreira do Inferno*, que xa lanzou máis de 2 mil foguetes e globos sonda dende 1965.

### Turismo 
O turismo é unha fonte de renda importante principalmente para a capital do estado, pero tamén para outros municipios do litoral, como São Miguel do Gostoso. O bo tempo atrae turistas brasileiros e estranxeiros ás súas praias. Os paseos de *bugre* (un automóbil feito co chasis e motor do VW *escarabello*, rodas largas e sen teito) nas dunas de Genipabú xa son coñecidos ata mesmo fóra do Brasil.

Pero todo isto non é suficiente para garantir a mellora da renda nos municipios máis pobres do interior do estado, que sofren coas secas periódicas, que duran meses seguidos e provocan éxodo rural.

## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Brasil
* Estados do Brasil

### Ligazóns externas 
* Sitio web oficial
Lei de Ohm

A **lei de Ohm**, que recibe o nome do físico alemán Georg Simon Ohm, establece a proporcionalidade, a temperatura constante, entre a caída de potencial (V) entre os extremos dun condutor e a corrente eléctrica (I) que circula ao seu través, isto é

:
\frac{V}{I} = R

**R** é unha constante de proporcionalidade que vai depender da temperatura, e das características do condutor (material e dimensións). Recibe o nome de resistencia, e para comprender o seu significado pódese dicir que dá conta da dificultade que opón un condutor determinado ao paso das cargas (a corrente) para unha diferenza de potencial dada.

## Descrición 
Esta lei cúmprese nas denominadas resistencias óhmicas, ou tamén resistencias ideais. A maior parte dos materiais condutores en condicións non extremas exhiben un comportamento aproximadamente óhmico que permite o emprego desta lei sen maiores problemas. Un exemplo de que non se cumpre a lei atópase na deterioración do material que pode provocar un paso de corrente, repercutindo nunha variación da resistencia que rompe esta proporcionalidade.

## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* "Medida de resistencia a 4 hilos "Método Kelvin"" .
Barbotina

[miniatura|dereita|300px|Fragmento de xarra feita con decoracións de molde á barbotina. [Susa, século XI.]]
A **barbotina** (do francés *barbotine*, *barboter*, onomatopea de "chapuzar") é unha pasta cerámica líquida que pode aplicarse con pincel ou cunha forma para crear decoracións en relevo sobre pezas de olaría.

A barbotina faise coa mesma arxila que o resto da peza, aínda que máis diluída. Utilízase tamén para colar na vasilla pedazos de terra aínda húmida.
Robert Ludlum

**Robert Ludlum**, nado en Nova York en 1927 e finado en Maples, Florida, en 2001, foi un escritor nortemericano. É autor de 29 novelas de suspense que venderon máis de 210 millóns de exemplares en 32 linguas.

## Traxectoria
Medrou en Nova Jersey e durante a segunda guerra mundial ingresa nos Marines. Logo do remate da guerra estuda na Universidade de Wesleyan e logo de licenciarse comeza unha carreira de actor de teatro. En 1971 publica a súa primeira novela, *The Scarlatti Inheritance*, que se converte nun éxito de vendas.

As súas novelas máis coñecidas forman a triloxía de Bourne, e a pesar do éxito comercial das súas novelas, nunca tivo o favor da crítica. Xunto con Gayle Lynds creou a serie *Covert-One*, que inclúen *The Hades Factor*, *The Paris Option* e *The Altman Code*, protagonizadas por Jon Smith, médico e oficial da armada norteamericana que acepta traballar para unha axencia ultrasecreta chamada Covert-One.

Algunhas das súas novelas leváronse ao cine como *The Osterman Weekend*, *The Holcroft Covenant*, *Apocalypse Watch*, *The Bourne Identity* e *The Bourne Supremacy*, as máis famosas foron as da serie Bourne protagonizadas por Matt Damon

## Obras
* *The Prometheus Deception* (2000)
* *The Matarese Countdown*
* *The Apocalypse Watch* (1995)
* *The Matlock Paper* (1993)
* *The Scorpio Illusion*(1993)
* *The Road To Omaha*  (1992)
* *The Bourne Ultimatum* (1990)
* *The Holcroft Covenant* (1989)
* *Trevayne* (1989)
* *The Icarus Agenda* (1988)
* *The Bourne Supremacy* (1986)
* *The Aquitaine Progression*(1984)
* *The Parsifal Mosaic* (1982)
* *The Bourne Identity* (1980)
* *The Matarese Circle* (1979)
* *The Gemini Contenders* (1979)
* *The Chancellor Manuscript* (1977)
* *The Road to Gandolfo* (1975)
* *The Rhinemann Exchange* (1974)
* *The Cry of the Halidon* (1974)
* *The Osterman Weekend* (1972)
* *The Scarlatti Inheritance* (1971)
Volume (libro)

[miniatura|Varios volumes da [Gran Enciclopedia Galega Silverio Cañada.]]
O **volume** é unha banda -normalmente de papiro- que se enrola naturalmente.

A lonxitude dun rolo pode ser de varios metros mentres que a anchura ou altura é de 30 a 40&nbsp;centímetros.
Se a escritura é vertical, o lector sostén a parte do rolo que corresponde ao inicio do texto na man esquerda, o final na man dereita.
Se a escritura é horizontal, o principio está no rolo superior, o final no rolo inferior.
Como o Val do Nilo era a fonte case única da cana que produce o papiro, esta fonte secouse para Europa coa invasión dos árabes no século VIII, despois de trinta séculos de uso do volume.

En paralelo existían, desde a invención da escritura, as taboíñas de arxila ou de madeira encerada sobre as que se escribía coa axuda dun cálamo ou dun estilo.

Sobre o século III, o códice de pergameo comeza a substituír o volume que tiña como inconveniente que obrigaba a unha lectura secuencial dos distintos textos situados uns despois dos outros. O códice tiña a vantaxe de permitir o acceso doado ás páxinas do medio. Cando se fixo facilmente reproducible grazas á impresión do papel sobre madeira e sobre metal, converteuse no libro impreso que, no final do século XV, dá volta á economía do saber e da súa transmisión.

O modo de lectura do volume coñece unha reinterpretación inopinada no modo de 'páxina continua' propia para a lectura nas pantallas asociadas aos ordenadores a partir de 1960.

Actualmente enténdese o termo volume como un libro que pode incluír varias obras ou só unha, ou pode ser unha parte dunha obra que estea constituída por varios volumes.

## Notas