open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Áiax o Menor

**Áiax** (en grego Αίας), era o fillo de Oileo rei de Lócrida, coñecido como **o Menor** para diferencialo de Áiax I, fillo de Telamón quen era recoñecido pola súa descomunal estatura.

Liderou o destacamento de Locri durante a guerra de Troia, na que tivo un papel importante.

Foi un dos guerreiros que penetraron na cidade escondidos dentro do Cabalo de Troia. Nesta última batalla, xunto con Neoptolemo, fillo de Aquiles, intérnase no pazo real, onde o primeiro asasinou o rei Príamo, mentres que Áiax encontrou á princesa Casandra refuxiada baixo un altar dedicado a Atenea. E aínda que esta pediu piedade por respecto á deusa, Áiax, no frenesí do saqueo non a escoitou e a violou alí mesmo.

Isto provocou a ira de Atenea, que coa axuda de Poseidón fixo que a nave de Áiax naufragara durante a fatídica tempestade que dispersou a frota grega no seu regreso á patria.

De aí que da súa morte existen dúas versións. A máis difundida é que pereceu afogado cando o seu barco se afundiu ó estrelarse contra un promontorio chamado "As rochas Xiras" no mar Exeo. A outra sostén que a auga o deixou sobre unha desas pedras mentres estaba inconsciente. Unha vez que a tormenta escampou e Áiax espertou, sabendo que a tormenta era obra de Poseidón para castigalo polos seus pecados, comezou a burlarse do Deus dicindo que por máis esmero que puxera non conseguira matalo. Para a súa desgraza, como se dunha resposta se tratase, unha man sostendo un tridente emerxeu das augas e guindoullo. A arma atravesou o peito de Áiax e o ensartou á rocha, matándoo ó instante. Dise que tan pronto como a súa alma o abandonou, o tridente e o seu corpo se transformaron en pedra e alí quedaron, como unha rocha alta que sobresae das augas do mar Exeo.

## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
### Outros artigos 
* Grecia antiga
* Literatura grega  
* Mitoloxía grega
Áiax o Grande

**Áiax I** (en grego antigo Αἴας *Aías*, ‘da terra’) fillo de Telamón (Τελαμώνιος *Telamốnios*), rei de Salamina, é un lendario heroe da mitoloxía grega. Para distinguilo de Áiax, fillo de Oileo, era coñecido como **Áiax o Grande**, **Gran Áiax** ou **Telamonio Áiax**. Valoroso guerreiro, o máis forte despois do seu curmán Aquiles, embarcouse á mítica Guerra de Troia ó mando de doce navíos salamitos, acompañado do seu irmán Teucro. Fillos seus foron Eurísaces e Fileo, o primeiro devanceiro da familia ateniense dos Filaidas.

## Traxectoria 
Pelexou na guerra con coraxe e destreza e suicidouse logo de tolear porque os gregos lle negaron as armas do seu querido curmán, Aquiles.

Na *Ilíada* de Homero é descrito como un guerreiro de gran estatura e forza colosal, teimudo e de inmenso escudo que por si mesmo é un antemural das falanxes. Non foi ferido en ningunha das batallas relatadas na *Ilíada*, e é o único personaxe de importancia na obra que non recibiu axuda por parte de ningún dos deuses gregos. Ó igual que Aquiles foi soterrado polo centauro Quirón. Áiax foi un dos reis máis importantes no campo de batalla, pero non tan sabio como Néstor, Idomeneo ou Menesteo, nin tan hábil como Diomedes, Odiseo ou Palamedes. Mandaba o seu exército levando unha gran hacha de guerra e un enorme escudo, acompañado sempre polo seu irmán Teucro.

Durante a guerra de Troia loitou contra Heitor en dúas ocasións. A primeira foi nun duelo que durou todo un día sen que houbese vencedor. A segunda foi durante unha incursión dos troianos no campamento dos aqueos, onde ambos pelexaron nos barcos gregos. Áiax case matou a Héctor arrebolándolle unha pedra meirande que o propio príncipe troiano. Ámbolos dous encontros tiveron lugar cando Aquiles abandonara o campo de batalla debido ó seu enfado con Agamenón.miniatura|Áiax preparando o seu suicidio.|esquerdaCando Patroclo morreu a mans de Heitor, os troianos intentaron facerse co seu corpo e alimentar con el ós cans, pero Áiax loitou contra eles protexendo o cadáver e devolvéndoo ó campamento grego e a Aquiles.
Algo máis tarde na historia, cando Aquiles morre tras ser alcanzado por unha frecha de Paris, Áiax e Odiseo pelexan por recuperar o corpo do heroe grego e soterralo xunto ó do seu amigo Patroclo. Tralo funeral, ámbolos dous heroes gregos reclaman a armadura de Aquiles como recompensa polos seus esforzos. Tras unha disputa de enxeño ou talvez porque Agamenón aborrecía a casta de Éaco, Odiseo recibiu a armadura e Áiax furioso caeu ó chan exhausto. Ó erguerse, faino tolo de furia e no seu delirio confunde un rabaño de ovellas cos líderes aqueos, Odiseo e Agamenón, e matou tódolos animais. Ó espertar da súa loucura vese rodeado de sangue e decide quitarse a vida antes que vivir na vergoña e a deshonra. Para facelo utiliza a espada de Heitor, quen lla concedera como un regalo de honra tralo seu primeiro duelo (*A Odisea*, xi. 541).

## Véxase tamén
Órgano de Corti

O **órgano de Corti** ou **órgano espiral** é un órgano do oído interno dos mamíferos. Atópase na cóclea e componse de células sensoriais auditivas coñecidas como células ciliadas, que reaccionan a sons provocando vibracións de fibras nerviosas e enviando ao cerebro un impulso de determinada frecuencia. O órgano de Corti descansa sobre dúas fibras ou cordas da membrana basilar e consta fundamentalmente de dous piares que se unen formando un arco chamado *arcada de Corti*.

As células ciliadas non teñen capacidade de rexeneración e cando se lesionan se perde a audición, alén máis coa idade baixa a agudeza auditiva.

O seu nome débese ao anatomista italiano Alfonso Corti que, polas súas investigacións, conseguiu distinguir os diferentes compoñentes do oído a mediados do século XIX.miniatura|Corte da cóclea no que se ve o órgano de Corti en rosa.|centro
## Véxase tamén
* Oído interno
* Endolinfa
* Célula de Boettcher
* Célula de Claudius
Néstor (mitoloxía)

miniatura|A loita de Néstor cos centauros forma parte da mitoloxía grega.

**Néstor** (en grego antigo Νέστωρ *Néstôr*) era o fillo de Neleo e Cloris, e rei de Pilos. Converteuse en rei logo de que Heracles matara ó seu pai e a tódolos seus irmáns. Casou con Eurídice ou Anaxibia, e entre os seus fillos cóntanse Perseo, Pisístrato, Trasimedes, Pisídice, Policaste, Estrático, Áreto, Equefrón e Antíloco.

## Mito 
Néstor foi un argonauta, loitou contra os centauros e participou na caza do xabaril de Calidón. El e os seus fillos Antíloco e Trasimedes loitaron xunto cos aqueos na Guerra de Troia. Aínda que Néstor xa era ancián cando a guerra comezou, contando presuntamente con 110 anos, destacou pola súa bravura e as súas habilidades dialécticas. Na *Ilíada* aconsella acotío ós guerreiros máis novos, e recomenda a Agamenón e Aquiles que se reconcilien. Sendo demasiado vello para participar nas batallas, dirixiu ás tropas de Pilos, conducindo o seu carro, sendo un dos seus cabalos morto alcanzado por unha frecha de Paris. Tamén era dono dun sólido escudo de ouro. Homero refírese a el frecuentemente co epíteto «cabaleiro xerenio». Nos xogos funerarios de Patroclo, Néstor aconsellou a Antíloco sobre como gañar na carreira de carros.

Aínda que Homero intenta claramente que os seus lectores vexan a Néstor como unha figura de ancián estadista digno de respecto, hai ocasionais momentos de humor á súa costa na *Ilíada*, pois calquera consello que dá ós demais combatentes adoita servir de escusa para soltar ós seus oíntes un locuaz e prolixo relato dos seus antigos momentos de gloria en circunstancias parecidas. Homero nunca chega a cualificalo de pesado, pero o lector queda coa impresión de que así o considera malia todo.

Na *Odisea* Néstor regresa san e salvo a Pilos, e Telémaco, o fillo de Odiseo, viaxa ata alí para preguntar polo destino do seu pai. Néstor recíbeo amablemente e o agasalla profusamente como hóspede, pero é incapaz de darlle información algunha sobre o asunto. Eurídice, a súa esposa, e os seus fillos superviventes tamén aparecen na *Odisea*: Equefrón, Estrático, Perseo, Áreto, Trasimedes e Pisístrato. De novo, a admiración de Homero cara a el vese suavizada por un pouco de humor á súa costa, cando Telémaco, ó regresar a casa de Néstor tras visitar a Helena e Menelao, urxe a Pisístrato para que lle permita embarcar inmediatamente para regresar ó seu fogar no canto de sufrir unha nova dose do sentido da hospitalidade de Néstor.

A finais do século XX, nunhas escavacións en Pilos, descubriuse unha bodega presuntamente pertencente ó rei Néstor. Estímase que tiña unha capacidade duns 4.750 litros. Tamén se atoparon varios restos de *pithoi*, grandes vasillas gregas.

O Museo Arqueolóxico Nacional de Atenas exhibe unha copa de viño con dúas asas completamente feita de ouro, coñecida como copa de Néstor.

## Fontes 
* Homero: *A Ilíada* i.248, ii.370, iv.293; *A Odisea* iii.157, 343
* William Shakespeare: ''O mercador de Venecia, i.1.55
Campeche

**Campeche** é un dos 31 estados mexicanos. Atópase no sueste da Federación, no oeste da península do Iucatán. Limita cos estados do Iucatán polo nordeste, Quintana Roo polo leste, Tabasco polo suroeste, e máis con Guatemala polo sur e Belize polo sueste. Polo oeste ten o golfo de México. A súa área é de 57.924&nbsp;km², e a súa poboación de 822.441 habitantes (2010). A capital do estado é a cidade de San Francisco de Campeche, sendo tamén a máis grande. Dende o punto de vista físico, Campeche atópase nunha posición de transición entre a selva tropical do Petén guatemalteco e a selva baixa caducifolia do extremo norte da península do Iucatán.

## Toponimia 
Existen diversas teorías acerca da orixe da palabra Campeche, por exemplo que podería vir do maia iucateca *can pech*, "cobra e carracha".

Outros indican que Campeche deriva das palabras *kin* que significa "sol" e *pech*, como xa se indicou, "carracha". Algúns supoñen que a este nome (*kin pech*) se lle pode agregar o prefixo *ah* que quere dicir "lugar" e en conxunto significaría "lugar do señor sol carracha".

## Notas
Estado de Hidalgo

O **estado de Hidalgo** é un dos 31 estados de México. Localízase na rexión centro-oriental de México. Limita polo norte cos estados San Luis Potosí e Veracruz, polo leste co de Puebla, polo sur cos estados de Tlaxcala e México, e polo oeste co de Querétaro. A súa área é de 20.813&nbsp;km², ocupando o posto 26º dos estados por extensión, e a súa poboación, no 2015, era duns 2&nbsp;858&nbsp;359 habitantes. A capital do estado é a cidade de Pachuca de Soto.
Ten 84 concellos.

## Topónimo 
O estado debe o seu nome a Miguel Hidalgo, un persoeiro da independencia mexicana.

## Xeografía 
O estado atópase no centro do país, e a súa área é de 20,813 km².

## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Goberno do Estado de Hidalgo
Galicia es una mierda

***Galicia es una mierda*** é o segundo disco do grupo Ataque Escampe, publicado no 2008. Ademais de estar dispoñible en formato CD, pódese descargar en mp3 de balde na páxina do selo. O título foi decidido nunha votación aberta no seu blog. As outras opcións eran *Arredor da cuestión nacional*, *A banda desdenhada* e *Siempre en Murcia*.

## Músicos 
Ademais dos cinco membros da banda no momento da gravación (Roi Vidal: percusións, kazoo, labios, lixas, harmónica, coros e recitados; Marco Gelpi: acordeón, cuncas tibetanas, trompeta, guitarra acústica, trombón de serie B e coros; Samuel Solleiro: violín, guitarras, teclas, coros, asubíos e recitados; Miguel Mosqueira: guitarras acústicas, baixo, teclas, tubulares, xilófono, coros e voz; e Álex Charlón: voz), tamén participaron outros músicos: Xoel Méndez (banjo e cuatro), Paku Granja (voces), Juan José Carbonell (bongós), Iván Pantín (tuba), Xosé Lois García (piano, caixa e xilófono), Borxa Ínsua (serrucho), Andrea Zayas, da banda Sacha na Horta, (voz), Brais Ríos, tamén de Sacha na Horta, (acordeón), e Xoán Xosé Cruz, de Qronopios, (clarinete).

O disco rematouse de gravar o 31 de decembro de 2007. O técnico de son foi Yago Pico, e foi masterizado por Noel Feáns.

## Lista de cancións 
# "Akira Toriyama"
# "A granxa de Alexandre"
# "Nadina"
# "A banda desdenhada (entre o Leo e o mamoneo)"
# "Serafín"
# "I´m not your man"
# "Canción para pechar o Ruta"
# "Quero ser o malo da película"
# "Vista Alegre"
# "Arredor da cuestión nacional"
# "Galicia es una mierda"
# "O longo adeus"
# "Tres cantos a Lenin"
# "Invención da pólvora" (Bonus track)

## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* videoclip de "Serafín" dirixido por Ramiro Ledo Cordeiro
Ossip Bernstein

**Ossip Samoilovitch Bernstein**, nado o 20 de setembro de 1882 en Zhitomir (Ucraína) e finado o 30 de novembro de 1962 nos Pireneos Franceses, foi un dos máis grandes xadrecistas da historia, que se mantivo nos primeiros dez postos da clasificación mundial desde 1903 ata 1914.

## Traxectoria 
### Como empresario 
Nado na Rusia imperial no seo dunha familia de orixe xudía, creceu na atmosfera antisemita da Rusia prerrevolucionaria. Obtivo un doutoramento en Dereito en Heidelberg en 1906 e converteuse nun avogado financeiro.

Foi un destacado home de negocios. A súa fortuna inicial perdeuse na Revolución Bolxevique, pero recuperouse ao pouco tempo, acumulando un importante capital que se reduciu a nada durante a Gran Depresión. Amasou unha terceira fortuna, que volveu perder tras a invasión nazi a Francia.

### Como xadrecista 
Durante a primeira guerra mundial deixou o país para radicarse en Francia e abandonou o xadrez ata mediados da década de 1930. Porén o prolongado da súa inactividade, empezou a xogar habilmente e ata chegou a facer táboas co entón campión mundial e tamén emigrante Alexander Alekhine (+1 -1 =2). Cando a FIDE introduciu o sistema de títulos oficiais en 1950, Bernstein foi acreditado co de Gran Mestre Internacional.

Bernstein posúe paridade de puntuacións con xogadores excepcionais, como o segundo campión mundial Emanuel Lasker (+2 -2 =1), Akiba Rubinstein (+1 -1 =7), Aron Nimzovitsch (+1 -1 =4), Mijail Chigorin (+1 -1 =0) e Salgo Flohr (=3). Con todo, pareceu estar feito a medida para o terceiro campión mundial José Raúl Capablanca, quen o bateu en tres brillantes partidas e a quen só puido empatar nunha oportunidade en todas as veces que se enfrontaron, entre 1911 e 1914.
Richard Réti

**Richard Réti**, nado en Pezinok (Eslovaquia, daquela Hungría) o 28 de maio de 1889 e finado en Praga o 6 de xuño de 1929, foi un xogador de xadrez checoslovaco.

## Traxectoria 
Naceu no seo dunha acomodada familia xudía húngara, pero el considerábase vienés. Foi un dos máis grandes xogadores do mundo durante os anos de 1910 e os anos de 1920. Réti comezou a súa carreira como xogador clásico ferozmente combinativo, favorecendo aperturas tales como o *Gambito de rei* (1. e4 e5 2. f4). Con todo despois do final da primeira Guerra Mundial, o seu estilo experimentou un cambio radical, e converteuse nun dos autores principais do hipermodernismo, xunto con Aron Nimzowitsch e outros. De feito, coa excepción notable do aclamado libro de Nimzowitsch *Mein System*, é considerado como o maior contribuínte literario do movemento. Os seus escritos son considerados como clásicos no mundo do xadrez: *Die neuen Ideen im Schachspiel* (1922) e *Die Meister des Schachbretts* (1930) aínda se estudan hoxe en día.

A Apertura Réti (1. ♘f3 d5 2. c4), coa cal derrotou ao entón campión do mundo José Raúl Capablanca en Nova York en 1924 é nomeada na súa honra. Tartakower denominou a esta apertura como "a apertura dolos porvir".

Era tamén un compositor notable na parte final do xogo. En 1925 Réti logrou a marca mundial para a variedade de xadrez ás cegas con 29 xogos simultáneos. Incriblemente, gañou vinte e un destes, empatou seis e perdeu soamente dous.

## Publicacións 
* *Die neuen Ideen im Schachspiel* (1922)
* *Die Meister des Schachbretts* (1930)
Bibiana Aído

**Bibiana Aído Almagro**, nada en Alcalá de los Gazules (Cádiz), o 2 de febreiro de 1977, é unha política española, ministra de Igualdade entre os anos 2008 e 2010.

## Traxectoria profesional
Militante de Juventudes Socialistas dende os dezaseis anos, o vencellamento co PSOE chégalle tamén por parte da familia, posto que o seu pai é xefe de gabinete da deputación gaditana.

É licenciada en administración e dirección de empresas pola Universidade de Cádiz e ten un mestrado de administración empresarial pola Universidade de Northumbria. Fixo diversas prácticas en empresas e, en 2003 obtivo o seu primeiro traballo, con 26 anos, como delegada provincial da consellería de cultura da Xunta de Andalucía en Cádiz.

En xullo de 2006 foi nomeada directora dunha axencia autonómica para o desenvolvemento do flamenco, que tamén dependía da consellería, ata que como resultado das eleccións autonómicas andaluzas de 2008 foi elixida parlamentaria nesa cámara pola provincia gaditana. En abril de 2008 converteuse en ministra de Igualdade e na ministra máis nova da historia de España, ao acceder ao cargo con trinta anos. Durante o seu mandato como ministra aprobouse a *Ley de Salud Reproductiva*, coñecida popularmente como *lei do aborto*, que, con limitacións, establecía por primeira vez unha lei de prazos para a interrupción voluntaria do embarazo.

Cesou no seu cargo en outubro de 2010, ao suprimirse a carteira. Pasou entón a ser Secretaria de Estado de Igualdade, dentro da estrutura do Ministerio de Sanidade.

Ao deixar o posto, converteuse en asesora executiva no proxecto ONU-Mulleres, con sede en Nova York que dirixía a expresidenta de Chile Michelle Bachelet.

## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Blog persoal da ministra (sen actualizar desde o ano 2010)
Escala timpánica

325px|miniatura|Localización da scala tympani dentro da cóclea humana
A **escala timpánica** ou **rampla timpánica** (*scala tympani*) é unha cavidade da cóclea e xunto coa escala vestibular contén perilinfa. A membrana basilar sepáraa da terceira cavidade, a escala media.

O propósito da escala timpánica, e tamén da *escala vestibular* é transmitir o movemento do aire, que provocan o tímpano e a cadea osicular ao vibraren, ao líquido que causa que a membrana basilar atinxa un pico de amplitude nun lugar específico. Este movemento transmítese ao órgano de Corti, xa na escala media.

## Nota
Escala vestibular

miniatura|325px|Localización da scala vestibuli
A **escala vestibular** ou **rampla vestibular** (*scala vestibuli*) é unha cavidade da cóclea, xunto coa escala timpánica contén perilinfa. Está separada da escala media pola membrana de Reissner. A helicotrema é o punto no que a escala vestibular conecta con escala timpánica.

## Nota
Estaleiro

[miniatura|Vista da [ría de Ferrol cos estaleiros en primeiro plano.]]
Un **estaleiro** é o lugar onde se constrúen e reparan buques. Pode tratarse de iates, buques militares, barcos comerciais e outro tipo de barcos para transporte de mercancías, pasaxeiros e artefactos navais flotantes ou submarinos.

## Historia e características 
miniatura|Estaleiro en Polonia.
Entre os países que constrúen máis barcos destacan Inglaterra, Italia, o Xapón, Polonia e principalmente Corea do Sur, que co estaleiro de Hyundai Heavy Industries ten un gran potencial. A industria da construción naval tende a estar máis fragmentada en Europa ca en Asia. Nos países europeos as compañías son menores, e de orixe estatal, comparadas coas poucas compañías asiáticas.

Os estaleiros constrúense preto do mar ou de ríos navegables, para permitir o acceso dos barcos. Por exemplo, no Reino Unido construíronse nas beiras do río Támese (O rei Henrique VIII fundou estaleiros no Woolwich e Deptford en 1512 e 1513 respectivamente) e noutros ríos. Aínda que as empresas auxiliares ou que constrúen parte dos buques poden estar afastadas da costa ou do lugar onde se está a construír o buque.

## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* ASTANO
* IZAR
* Bazán
*Carpintaría de ribeira
Fundación Mozilla

A **Fundación Mozilla** é unha fundación sen fins lucrativos dedicada á creación de software libre para Internet a través do proxecto de código aberto Mozilla Application Suite. A sede legal da Fundación está en Mountain View, en California. Mozilla Corporation é a empresa subsidiaria da Fundación que desde 2005 desenvolve os seus programas e os seus beneficios invístense no proxecto Mozilla.

A Fundación Mozilla matén relacións de colaboración con Mozilla Europa, Mozilla Xapón e Mozilla China aínda que son organizacións independentes da propia Fundación.

Os produtos máis coñecidos do proxecto Mozilla son o navegador web Mozilla Firefox e o cliente de correo Mozilla Thunderbird

## Orixe 
O 23 de febreiro de 1998, Netscape creou a organización Mozilla para coordinar o desenvolvemento da Mozilla Application Suite. Consistía maioritariamente en empregados da propia Netscape, mais traballando en teoría independentemente de Netscape, que desenvolveron o navegador Mozilla para probas non para uso común, o que levou á creación da suite Beonex Communicator, baseada no código de Mozilla, para o usuarios finais.

Cando America Online (AOL, a propietaria de Netscape) reduciu drasticamente a súa participación na Mozilla Organization, estableceuse a Fundación Mozilla o 15 de xullo de 2003 para asegurar a supervivencia de Mozilla sen Netscape. AOL axudou na creación da Fundación, transferindo hardware e a propiedade intelectual á nova organización e pagando un equipo de tres persoas durante os primeiros tres meses para axudar coa transición e prometeu doar dous millóns de dólares á fundación nos dous anos seguintes.

## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Mozilla Firefox
* Mozilla Thunderbird
Ed Wood e a invasión dos paraugas asasinos

***Ed Wood e a invasión dos paraugas asasinos*** é o primeiro disco do grupo Ataque Escampe, publicado no 2007. Está dispoñible en formato mp3, descargable de balde na páxina do selo.

Inclúe cinco temas gravados en estudio en decembro de 2006 (cara A), con Benxamín Otero como técnico de son.

A cara B consta de tres temas gravados ao vivo na sala Uf de Vigo, o 2 de xuño de 2006 en mini-disc, con arranxos de Benxamín Otero.

Os temas están interpretados por Roi Vidal, Miguel Mosqueira, Samuel Solleiro e Alex Charlón, coa colaboración de Iago Mouriño (piano e hammond).

As composicións son do grupo, agás o tema "Mira" (sobre un poema de Chus Pato) e "Rock de serie B" (versión da canción «Hey Hey, My My (Into the Black)» de Neil Young).

## Lista de cancións 
* Cara A
# "Ourizo"
# "Tango do sintasol"
# "Móbel-bar"
# "Afganistán canto"
# "Ana e o caracol"
* Serie B (ao vivo no Café Uf, Vigo)
# "Verdadeiro muro de Berlín"
# "Mira"
# "Rock de serie B"

## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* A Regueifa Plataforma
Fuellas

'''''Fuellas d'informazión d'o Consello d'a Fabla Aragonesa*** ou ***Fuellas'''* (*follas* en aragonés) é a primeira e máis antiga revista realizada completamente en aragonés. É a publicación periódica non diaria máis antiga de Aragón, pois se edita desde 1978. É de publicación bimestral, con aproximadamente entre 20 e 32 páxinas por número. Céntrase na información de actualidade sobre o aragonés e a cultura realizada en aragonés: literatura, mostras, publicacións, política lingüística, textos populares, actividades etc. Admite recensións doutras publicacións, textos curtos de creación literaria e algúns traballos de investigación que se centren no léxico, a gramática ou outros aspectos do aragonés. O seu director é o filólogo Francho Nagore.

## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Revista *Fuellas''
A Ponte, Santalla de Rei, A Pobra do Brollón

**A Ponte** é unha entidade de poboación da parroquia de Santalla de Rei, no concello da Pobra do Brollón.

Contaba en 2007 con 9 dos 39 habitantes da parroquia.
Escala media

miniatura|dereita|Corte da cóclea na que se ve a posición da scala media.
A **escala media** ou **rampla media** (*scala media*) ou **conduto coclear** é unha cavidade da cóclea que contén endolinfa, localízase entre a escala timpánica e a escala vestibular separada pola membrana basilar e a membrana de Reissner respectivamente. Na escala media está o órgano de Corti.

## Notas
Xoana de Castro

**Xoana de Castro**, finada en Monforte de Lemos o 21 de agosto de 1374, foi unha raíña consorte de Castela polo seu matrimonio con Pedro I de Castela.

## Orixes familiares 
Foi filla de Pedro Fernández de Castro, señor de Lemos, Monforte e Sarria, e de Isabel Ponce de León. Por parte paterna foron os seus avós Fernando Rodríguez de Castro, señor de Lemos e Sarria, e Violante Sánchez de Castela, filla ilexítima de Sancho IV de Castela. E por parte materna era neta de Pedro Ponce de León, señor de Cangas e Tinéu, e Sancha Gil de Chacim. Foi irmá de Fernán Ruiz de Castro e de Inés de Castro.

## Traxectoria 
Casou en 1354 co rei Pedro I, que a abandonou poucos días despois de verificado o matrimonio. Para que este se puidese celebrar, os bispos de Ávila e Salamanca declararon nulo que o rei contraera con Branca de Borbón. Dese matrimonio naceu Xoán de Castela e Castro, designado no testamento do seu pai como herdeiro da coroa, en caso de falecemento dos fillos que tivera con María de Padilla.

Aínda que se asegura que Pedro I non volveu a ver a Xoana, non debeu estar tan pouco tempo reunido con ela, xa que o Pontífice o amoestou seriamente, chegando á excomuñón por non obedecer ó seu mandato e se comprende ben que estas dilixencias non se puideron practicar en poucos días. Tamén se di que o rei se separou de Xoana a consecuencia da excomuñón do Pontífice, o que, porén, se omite na crónica de López de Ayala, aínda que se asegura nos fragmentos da crónica do bispo de Xaén.

Cando o rei Pedro I de Castela abandonou a Xoana fíxolle doazón do señorío de Dueñas, onde ela viviu sen deixar nunca de titularse raíña de Castela. Adoita cualifícanse de aduladores e débiles ós bispos de Ávila e Salamanca por declarar nulo o matrimonio de Pedro I con Branca de Borbóna; pero non falta quen expón razóns de gran peso para xustificar a nulidade daquel enlace, e por outra parte, é fama que os citados bispos foron homes piadosos, doctos e cheos de virtude. Consta ademais que non se retractaron, e se ben marcharon a Roma, acudindo ó chamamento do Papa Inocencio VI para responder da súa conduta, non deberon saír desairados cando nada di do resultado da audiencia o cronista Ayala, decidido partidario de Henrique de Trastamara.

O seu sartego está na catedral de Santiago de Compostela.

## Matrimonios e descendencia 
Froito do seu matrimonio con Diego Fernández de Haro tivo un fillo:
* Pedro Díaz de Haro (morto cara 1370) 
E do seu matrimonio co rei Pedro I de Castela naceu tamén un fillo: 
* Xoán de Castela (1355-1405), designado no testamento do seu pai como herdeiro da coroa, en caso de falecemento dos fillos que tivera con María de Padilla. Contraeu matrimonio con Elvira de Eril e Falces e está sepultado na Catedral de Sevilla.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
*
Laro

O termo **Laro** pode referirse a:

***Laro o Cántabro**, guerreiro do pobo dos cántabros que loitou como mercenario con Cartago durante a segunda guerra púnica;
***Pobo laro**, grupo étnico do Sudán;
***Lingua laro**, falada por dito pobo, da familia das linguas níxer-congo.

Como topónimo, pode referirse a:

;En Galiza
***Larouco**, concello da comarca de Valdeorras;
****Larouco**, parroquia de dito concello;
*****Larouco**, lugar de dita parroquia;
***Laro**, parroquia do concello de Silleda;
****Laro**, lugar de dita parroquia;
***Laroá**, parroquia do concello de Xinzo de Limia;
****Laroá**, lugar de dita parroquia;
***San Pedro de Laroá**, parroquia do concello de Xinzo de Limia;
***Larouce**, lugar da parroquia de Lobás, no concello do Carballiño.

## Véxase tamén
### Outros artigos
Santeri Siimes

**Santeri Siimes** (nado en 1981 en Helsinqui) é un compositor e organista finlandés.

Estudou o órgano e o piano na Academia Sibelius, na súa cidade natal, con Harri Viitanen, Meri Louhos e Carlos Juris entre os seus profesores, e afondou os seus estudos de órgano asistindo a unha master class de Naji Hakim en 1999. Malia o seu repertorio abarcar estilos moi variados, coma intérprete dedicouse sobre todo á música organística da escola francesa dos séculos XIX e XX.

Coma compositor, é autodidacta. A súa obra abrangue música de órgano (p.ex. doce sinfonías), de piano, de cámara, orquestral e mais vocal.

Ademais da súa carreira musical, Santeri Siimes é lingüista. Formouse en filoloxía románica na Universidade de Helsinqui e traballou coma profesor de varias linguas románicas. Dende 2003 ensina lingua e literatura galega na Facultade de Letras da Universidade de Helsinqui.
Coalición Democrática

**Coalición Democrática** (CD) foi unha coalición electoral española formada en 1979 para concorrer ás eleccións xerais, trala aprobación da Constitución en decembro do ano anterior. Nun primeiro momento adoptou o nome de **Confederación Democrática Española**.
A coalición agrupaba a diversos partidos de centro dereita: Alianza Popular, de Manuel Fraga, Acción Ciudadana Liberal, de José María de Areilza e Alfonso Osorio, Partido Demócrata Progresista, Renovación Española e Partido Popular de Cataluña, de Luis Montal. Alfonso Osorio e José María de Areilza foran ministros nos gobernos da UCD, dos que saíran por discrepancias co presidente Suárez. O candidato á presidencia do goberno era Manuel Fraga.

Acadou 9 escanos no Congreso, case a metade dos que a súa predecesora, Alianza Popular, acadara nas do 1977. Diante dos pésimos resultados, Fraga presentou a súa dimisión como líder da coalición e proseguiu en solitario á fronte de Alianza Popular. En 1982, Alianza Popular formou con outros partidos unha ampla coalición, Coalición Popular.

## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Índice de instituciones del Archivo Linz de la Transición Española.
Tenor

miniatura|265px|Teclado de piano indicando a tesitura de tenor.
Chámase **tenor** o cantante que ten o rexistro agudo da voz masculina.
Diferénciase do barítono (de voz lixeiramente mais grave) polo seu timbre claro e brillante.

A verba tenor vén do latín *tenere:* ‘sustentar’, debido a que na música eclesiástica do renacemento, o tenor sostiña notas largas mentres que outras voces cantaban melismas vocais.

## Rexistro 
Segundo o *New Harvard Dictionary of Music*, o rexistro (rango de tódalas notas que poden cantar con voz potente) dun tenor vai
dende un *si2*
ata un *sol4*
(o *sol* da segunda liña do pentagrama en clave de sol).

Segundo o libro *El maestro de canto* de Sergio Tulián,
O tenor lixeiro pode cantar dende un *do3* ata un *la#4*,
O tenor lírico pode cantar dende un *do3* ata un *re5*, e
o tenor dramático dende un *si2* ata un *do5*.
Nilo Peçanha

**Nilo Procópio Peçanha**, nado en Campos dos Goytacazes o 2 de outubro de 1867 e finado en Río de Xaneiro o 31 de marzo de 1924, foi un avogado e político brasileiro, presidente do Brasil. Asumiu o goberno despois da morte de Afonso Pena e gobernou ata o 15 de novembro de 1910.
## Traxectoria 
Terminou os estudos preliminares na súa cidade. Estudou na Facultade de Dereito de San Paulo e despois na de Recife, onde se formou. Iniciou a súa vida política elixíndose senador e despois gobernador do estado do Río de Xaneiro. Permaneceu nese último cargo ata o 1906 cando elixiuse vicepresidente de Afonso Pena. Coa morte deste, tornouse presidente.
Eleccións municipais de 1983 en Galicia

As eleccións municipais de 1983 foron celebradas o 8 de maio de 1983.

## Resultados Totais
|}

## A
* Abadín - José María López Rancaño - Coalición Popular (AP-PDP-UL)
:Máis información en: Eleccións municipais en Abadín

* Abegondo - Miguel Patiño Vázquez - AdeV
:Máis información en: Eleccións municipais en Abegondo

* Agolada - Manuel Costa Casares - CIG
:Máis información en: Eleccións municipais en Agolada

* Alfoz - Antonio Gómez Rigueira - CG
:Máis información en: Eleccións municipais en Alfoz

* Allariz - *pendente*  
:Máis información en: Eleccións municipais en Allariz

* Ames - José Astray Lorenzo - Coalición Popular (AP-PDP-UL)
:Máis información en: Eleccións municipais en Aranga

* Arbo - *pendente* 
:Máis información en: Eleccións municipais en Arbo

* Ares - Rosa Miguélez Ramos - PSdeG-PSOE
:Máis información en: Eleccións municipais en Arteixo

* Arzúa - Jesús García Vázquez - Independente
:Máis información en: Eleccións municipais na Baña

* Baños de Molgas - *pendente* 
:Máis información en: Eleccións municipais en Baños de Molgas

* Baralla - Emilio Fole Otero - PSdeG-PSOE
:Máis información en: Eleccións municipais en Baralla

* Barbadás - Ángel Durán Álvarez - CG
:Máis información en: Eleccións municipais en Barbadás

* O Barco de Valdeorras - Antonio Hervella Martínez - AP
:Máis información en: Eleccións municipais no Barco de Valdeorras

* Barreiros - *pendente* 
:Máis información en: Eleccións municipais en Barreiros

* Barro - José Antonio Landín Eirín - 
:Máis información en: Eleccións municipais en Barro

* Beade - Senén Pousa Soto - 
:Máis información en: Eleccións municipais en Beade

* Beariz -  Manuel Prado López - Coalición Popular (AP-PDP-UL).
:Máis información en: Eleccións municipais en Beariz

* Becerreá - Antonio Fernández Pombo - Coalición Popular (AP-PDP-UL). 
:Máis información en: Eleccións municipais en Becerreá

* Begonte - José Pena Rábade - CG.  
:Máis información en: Eleccións municipais en Begonte

* Bergondo - José Carabel Balsa - Coalición Popular (AP-PDP-UL)
:Máis información en: Eleccións municipais en Betanzos

* Os Blancos - *pendente* 
:Máis información en: Eleccións municipais nos Blancos

* Boborás - *pendente*  
:Máis información en:Eleccións municipais en Boborás

* Boimorto - Luis Verea Taboada - Coalición Popular (AP-PDP-UL)
:Máis información en: Eleccións municipais en Zas

## Clave de siglas
***AP**: Alianza Popular
***AV**: Alternativa dos Veciños
***BNG**: Bloque Nacionalista Galego
***CDS**: Centro Democrático y Social
***EU-IU**: Esquerda Unida - Izquierda Unida
***PDP-PL-CG**: Coalición Progresista Galega
***PSdeG-PSOE**: Partido Socialista de Galicia - Partido Socialista Obrero Español
***PSG-EG**:Partido Socialista Galego - Esquerda Galega

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 

### Outros artigos 
*Eleccións xerais en Galicia
Teucro (rei)

**Teucro** ou **Teucer** (grego antigo Τεῦκρος, *Teũkros*) foi o primeiro rei mítico da Tróade. Era fillo do deus-río Escamandro e da ninfa Ida.

## Traxectoria 
Segundo Pseudo-Apolodoro, reinou na Tróade antes da fundación de Troia. Considérase a Teucro como o pai do pobo troiano e, de feito, na *Ilíada* o poeta Homero designa ós troianos como "teucros". Na *Eneida* de Virxilio, Anquises (descendente de Teucro) di que foi un guerreiro de orixe cretense que se instalou en Frixia.

A súa reputación de home sabio chegou ata os oídos de Escamandro, rei de Troia. Escamandro convenceu a Teucro para que casase coa súa filla, herdando así o trono de Troia. Acolleu na súa corte a Dárdano, que fuxira a Samotracia trala morte do seu irmán Iasión. Deulle á súa filla Batía como esposa e unha parte do seu reino.
Refoxos

Como topónimo **Refoxos** pode referirse a:

;En Galiza
***Refoxos**, parroquia do concello de Cortegada;
****Refoxos**, lugar de dita parroquia;
****Casares de Refoxos**, lugar de dita parroquia;
***Refoxos**, parroquia do concello de Silleda;
***Refoxos**, lugar da parroquia de Corvillón, no concello de Cambados.
***Refoxos**, lugar da parroquia de Loureza, no concello de Oia.

## Véxase tamén
### Outros artigos
Fontihoyuelo

**Fontihoyuelo** é un municipio localizado na bisbarra de Tierra de Campos, no norte da provincia de Valladolid, a 78&nbsp;km da súa capital, na comunidade autónoma española de Castela e León.

Está atravesado polo Camiño de Santiago de Madrid.

## Toponimia 
Provén do termo *Fonte Foyolo* que en antigo leonés significaría 'fonte no burato', polo que se trataría dunha mestura entre hidrotopónimo e ortotopónimo que faría referencia a unha descrición física, posto que a vila atópase nunha vagoada e ten varias fontes naturais.

Ó longo da súa historia o termo foi evolucionando, atopándonos en escrituras de distintas épocas con *Fuent - Fuyuelo*, *Ontiyuelo*, *Ontioyuelo*, *Ontigüelo*, *Fonte Ôyuelo*, *Fontefoyuelo*, *Fuentehoyuelo*, *Fuentihoyuelo*, *Fontihoyuelos* ata chegar no século XIX ó actual *Fontihoyuelo*. Nalgúns textos aparece seguido por *de Campos* facendo referencia a súa bisbarra.

No título Marqués de Fuentehoyuelo conservouse unha forma arcaica do topónimo.

É moi probable que teñan a súa orixe neste topónimo os apelidos de Hontiyuelo e Ontiyuelo.

## Historia 
A súa orixe data coma mínimo do século XI, momento no cal atópanse as primeiras referencias sobre a vila en códices do Arquivo da catedral de León, tales coma que na primeira metade do século XI foron doados os lugares de Fontihoyuelo e Gordaliza de la Loma polo rei Fernando I de ós irmáns Gutier e Munio Alfonso. Este último casou en segundas nupcias coa condesa Mumadonna, cedéndolle a cuarta parte da vila de Fontihoyuelo, pero ela en 1066 doouna á diocese de León xunto coa vila de Penilla.

Na Idade Media pertenceu á merindade de Carrión e foi lugar soarego da familia Cabeza de Vaca.

Nos anos 60 sufriu unha forte emigración, como toda a súa bisbarra principalmente ó País Vasco, Madrid, Valladolid e Asturias.

## Xeografía 
Localízase na bisbarra de Terra de Campos, no norte da Valladolid, pertence ó partido xudicial de Medina de Rioseco, na comunidade autónoma de Castela e León.

No seu termo municipal nace un afluente do río Valderaduei chamado río Navajos.

No 2010 tiña censados 36 habitantes aínda que o número de persoas residentes durante todo o ano é inferior, de igual xeito, esta cifra aumenta considerablemente no verán.

## Monumentos 
* Igrexa barroca do Salvador. 
* Ruínas da igrexa de San Xoán.
* Fonte de varios séculos de antigüidade.
* Pombais que son unha mostra da arquitectura popular desta bisbarra.

## Festas 
O 18 de xullo celébrase a festa patronal en honra de Santa Mariña e báilase a tradicional *redondilla* en torno á igrexa.
A mediados de agosto faise un voto a San Roque por libera-la vila da peste na Idade Media.

## Economía 
É unha vila eminentemente agrícola con 1630 Ha de terreo cultivable e tamén gandeira cunha explotación de bovino de leite e outra de ovino.
Tamén ten unha casa rural chamada "El Braserillo".
Endolinfa

miniatura|dereita|Situación da endolinfa na escala media do oído interno.
A **endolinfa** é o líquido transparente que está presente no labirinto membranoso da *scala media* na cóclea, prodúcese na *stria vascularis* e quizais no utrículo e o sáculo. O líquido presenta un alto contido en potasio e ten unha alta carga positiva (80-120 mV).[miniatura|Localización da endolinfa no [oído medio|centro]]
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Perilinfa
Jaroslav Heyrovský

**Jaroslav Heyrovský**, nado en Praga o 20 de decembro de 1890 e finado na mesma cidade o 27 de marzo de 1967, foi un químico e inventor checo, que recibiu o Premio Nobel de Química de 1959 polos seus traballos en química electroanalítica.

## Traxectoria 
Naceu na cidade de Praga, cidade que naqueles momentos formaba parte do Imperio Austrohúngaro pero que hoxe en día é a capital da República Checa. Iniciou os seus estudis de física, química e matemáticas na Universidade de Praga, traslandándose en 1910 á Universidade de Londres, onde se licenciou en 1913 baixo a supervisión de William Ramsay.

Durante a primeira guerra mundial realizou o servizo militar nun hospital militar como radiólogo e á súa finalización realizou o doutoramento en Praga en 1918 e un máster posterior en Londres en 1921, ambos sobre electroquímica.

En 1926 Heyrovský casou con Marie Koranová, e tiveron dous fillos: Judith e Michael.

Heyrovský morreu o 27 de marzo de 1967 na súa residencia de Praga, naqueles momentos capital de Checoslovaquia, e enterrouse no cemiterio Vyšehrad na súa Praga natal.

## Investigacións científicas 
En 1920 foi invitado polo profesor B. Kucera a estudar as anomalías das curvas electrocapilares determinadas polo método do peso da pinga de mercurio. As investigacións realizadas sobre as curvas de intensidade de corrente-tensión permitíronlle entrever moi pronto un novo e prometedor método de análise analítica. En 1925 deu a coñecer un aparello automático para o rexistro destas curvas, ideado en colaboración co xaponés Masuzo Shikata, ao que bautizou como polarógrafo e co cal reducíase a duración de moitas análises electroquímicas.

En 1959 foi galardoado co Premio Nobel de Química *polo descubrimento e desenvolvemento do método analítico de polarografía*.

## Recoñecementos 
Na súa honra bautizouse o cráter Heyrovský sobre a superficie da Lúa.

## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Páxina web do Instituto Nobel, Premio Nobel de Química 1959 
* Biografía na páxina do Instituto Nobel 
* Páxina coa súa biogafia
Helicotrema

300px|miniatura|Posición da helicotrema
A **helicotrema** é un orificio que se atopa no interior da cóclea, en concreto no vértice a partir do cal comenza a desenvolverse en espiral e onde conflúen a *scala tympani* e a *scala media*. A súa función é permitir que as vibracións da fiestra oval se transmitan ao interior da cóclea a movan a linfa, que á súa vez fai vibrar as membranas que a forman, a membrana basilar e a membrana de Reissner. É a área que mellor detecta os sons de baixa frecuencia.
Manuel Prado López

**Manuel Prado López**, nado en Boborás o 5 de xuño de 1958, é un político galego do Partido Popular de Galicia (PPdeG).

## Traxectoria 
Mestre de Formación Profesional. Accedeu á alcaldía de Beariz tras as eleccións municipais de 1983, ó presentarse coa Coalición Popular. Nesa lexislatura acadou cinco concelleiros, o que lle deu a maioría absoluta, que repetiu en 1987 coa coalición AP-CdeG, coa particularidade de obter todos os concelleiros en xogo, acontecemento que logrou nos sucesivos comicios ata a actualidade. En 1990 ocupou o escano de Vitorino Núñez no Congreso dos Deputados. En 1996 e 2000 foi elixido membro do Senado pola provincia de Ourense. Tamén é vogal da directiva provincial do PPdeG de Ourense

Tamén foi presidente da Mancomunidade de Municipios do Carballiño e vogal na Fundación Terras de Beariz.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Lista de senadores galegos desde a Transición
* Eleccións municipais en Beariz
### Ligazóns externas 
* Ficha no sitio web do Congreso dos Deputados
* Ficha no Senado
Pedro Amigo

[miniatura|page=29|[Cancioneiro Colocci-Brancuti]]
**Pedro Amigo de Sevilha** ou '''Pedr'Amigo'* foi un trobador galego, activo durante a segunda metade do século XIII na Corte do rei castelán Afonso X *O Sabio'', en Sevilla.

## Traxectoria 
Crese que era natural de Betanzos, estando rexistrada a súa condición de canónico nas catedrais de Oviedo e Salamanca. O último documento no que aparece citado é de 1308, polo que se cre que falecese nesa época. Compuxo trinta e seis cantigas que figuran no Cancioneiro da Ajuda, o Cancioneiro Colocci-Brancuti e no Cancioneiro da Biblioteca Vaticana. Neles atópanse catro cantigas de amor, 10 cantigas de amigo, 18 cantigas de escarnio, tres tenzóns e unha pastorela.

## Bibliografía 
* Vicente Beltrán, «Pedr'Amigo de Sevilha», *Dicionário da Literatura Medieval Galega e Portuguesa*. Org. e coord. de Giulia Lanciani e Giuseppe Tavani, 2.ª ed., Lisboa, Editorial Caminho, 2000, pp.&nbsp;519–520.
Membrana de Reissner

miniatura|300px|Localización da membrana de Reissner
A **membrana de Reissner** ou **membrana vestibular** é unha membrana situada dentro da cóclea, no oído interno. Separa a *scala media* da *scala vestibuli* e xunto coa membrana basilar crea un compartimento dentro da cóclea que contén endolinfa, a cal é importante para o órgano de Corti funcionar. A súa función principal é separar a perilinfa e a endolinfa pero permitindo que os nutrientes pasen da perilinfa á endolinfa do labirinto membranoso. A membrana debe o seu nome ao anatomista alemán Ernst Reissner (1824-1878).
Fluorescencia

miniatura

A **fluorescencia** é a propiedade dunha substancia para emitir luz cando se expón a radiacións do tipo ultravioleta, raios catódicos ou raios X. As radiacións absorbidas (invisíbeis para o ollo humano), son transformadas en luz visíbel, é dicir, dunha lonxitude de onda maior á incidente.

No proceso, unha molécula absorbe un fotón de alta enerxía, o cal é emitido como un fotón de baixa enerxía (maior lonxitude de onda). A diferenza de enerxía entre a absorción e a emisión, é disipada como calor (vibracións moleculares). Todo o proceso é moi curto (millonésimas de segundo) e este tempo é a principal diferenza co outro coñecido fenómeno luminoso, a fosforescencia.

As substancias que producen este tipo de radiación denomínanse **fluoritas**, mentres que o fenómeno en si mesmo, débese á presenza de materia orgánica ou de ións de terras raras.

Porén, nunha mostra de minerais que posúen propiedades fluorescentes, non todos eles, incluso os que se extraeron dun mesmo lugar, presentan a característica luminiscencia. Por outra banda existe unha ampla variedade de cores, dependendo da lonxitude de onda emitida.

## Véxase tamén
### Ligazóns externas
* Principios de base da espectroscopía de fluorescencia
Xadrez rápido

O **xadrez rápido** é unha modalidade de xadrez, onde cada xogador dispón dunha hora, ou menos, de tempo total (acordada de antemán) para executar *todos* os seus movementos. O cómputo de devandito tempo levase a cabo mediante un reloxo de xadrez especialmente deseñado. O xadrez rápido é moi popular en moitos sitios de Internet dedicados ao tema.

Existe unha certa ambigüidade sobre o termo **xadrez rápido**, xa que pode referirse a diferentes ritmos de xogo. A FIDE recoñece nas súas leis do xadrez dúas modalidades: xadrez rápido e xadrez lóstrego.

## Xadrez rápido 
Segundo as leis de xadrez, aceptadas pola FEDA, son partidas rápidas as que teñen unha duración total entre 10 e 60 minutos por xogador (entendéndose unha duración de 60 xogadas por partida nos ritmos de xogo con incremento de tempo por xogada). Esta denominación oficial provén da tradución do termo inglés *rapid*, presente no regulamento orixinal da FIDE. Con todo, esta modalidade de xogo é máis comunmente coñecida como **xadrez activo** ou partidas **semi-rápidas**.

En partidas oficiais deste tipo, existe unha serie de normas especiais, descritas no apéndice B das leis do xadrez, relacionadas coa conduta do árbitro ante as irregularidades ou a non obrigatoriedade de anotar a partida.

## Xadrez lóstrego 
Inclúense nesta categoría as partidas dunha duración menor de 10 minutos (sendo común a duración de 5 minutos por xogador). A denominación oficial en inglés para esta modalidade é **blitz game**, como tradución do termo orixinal en alemán **Blitz**, aínda que no argot do xadrez, cando se fala de partidas rápidas refírese a xadrez lóstrego.

No apéndice C das leis do xadrez recóllense normas especiais para esta modalidade, como a perda automática da partida tras completar unha xogada ilegal reclamada polo adversario, ou a imposibilidade de rectificar unha posición na que se produciu unha xogada ilegal non reclamada.

## Características do xadrez rápido 
O breve tempo de xogo naturalmente reduce a cantidade de variacións posibles que poden analizarse para cada movemento, e resulta en partidas frenéticas, especialmente cando o tempo empeza a esgotarse. Cando termina o tempo total para algún dos xogadores, o outro gaña automaticamente o xogo, a menos que non teña suficientes pezas como para gañar o partido, nese caso o resultado é táboas.
Como co xadrez normal, un xaque mate tamén gañará o xogo.

No xadrez rápido, moitas veces son utilizadas aperturas agresivas pero refutadas para partidas lentas. Outras veces involúcrase un ataque rápido contra a casa **f7** ou **f2** (véxase notación alxébrica), ou outros motivos tácticos.

## Notas 
* Kidder, Harvey. *Illustrated Chess for Children*. Doubleday, 1960. ISBN 0-385-05764-4.

## Ligazóns externas 
* As Leis do Xadrez FIDE (17 de febreiro de 2014)
*FIDE Rapid and Blitz Rating Regulations (desde xul  lo de 2018)
*
* Exemplo de xadrez lóstrego por dous Grandes Mestres