Diocese católica latina de Tui-Vigo

A **diocese de Tui-Vigo** (en ) é unha sé territorial galega da Igrexa católica latina sufragánea da arquidiocese de Santiago de Compostela. O seu patrón é san Telmo e actualmente está presidida polo bispo Antonio José Valín Valdés.

## Territorio 
Despois do esgazamento da metade sur do seu territorio no século XV, a diocese comprende boa parte das comarcas sur-occidentais de Galicia, concretamente as parroquias existentes entre o río Verdugo, na ría de Vigo, e o río Miño.

A orixinaria sé episcopal é a cidade de Tui, na que se acha a catedral de Santa María, pero desde o ano 1959 comparte a capitalidade eclesiástica coa cidade de Vigo, motivo polo que a diocese pasou a chamarse *de Tui-Vigo*.

O seu territorio abrangue uns 1.721,4&nbsp;km² e está subdividido en 276 parroquias, agrupadas en 14 arciprestados; logo da reestruturación do ano 2016, que fusionou os arciprestados de Tui e Entenza (Tui-Entenza), Tea e Salvaterra (Tea-Condado), e Vigo-Travesas e Vigo-Polígono (Vigo-Fragoso): A Guarda-Tebra, A Louriña, Miñor, Montes-Mondariz, Redondela-Oitavén, San Martiño, Tea-Condado, Tui-Entenza, Vigo-Casabranca, Vigo-Centro, Vigo-Fragoso, Vigo-Lavadores, Vigo-Santo André e Vigo-Teis.

## Historia 
[miniatura|esquerda|Mapa da diocese de Tui de [1766 realizado por Rosendo Amoedo.]]
Segundo a tradición cristiá, a comezos do século I o apóstolo Santiago evanxelizou a cidade de Tui, fundando así a primeira comunidade cristiá que daría pé á diocese e nomeando a santo Epitacio como o seu primeiro bispo. Con todo, ata mediados do século VI non se ten certeza documental plena da existencia da diocese nin dos seus bispos.

A creación da diocese de Tui respondeu posiblemente ao proceso de implantación do cristianismo que a partir do edicto de Milán do ano 313 estaba a se desenvolver no Imperio Romano. As grandes e medianas cidades do Imperio convertéronse axiña en centros que irradiaban as novas crenzas relixiosas e onde se asentaban as primeiras estruturas administrativas eclesiásticas. É deste contexto histórico de onde xorde probablemente a verdadeira creación dun centro eclesiástico administrativo na antiga cidade galaico-romana de *Tude*, e que finalmente suporá a fundación desta diocese nalgún momento entre os séculos IV e VI.

A primeira nova da existencia da diocese é do no Segundo Concilio de Braga (ano 572) auspiciado polo rei galaico-suevo Miro, onde o primeiro bispo tudense coñecido, Anila, subscribe as actas como *Anila Tudensis ecclesiae episcopus his gestis subscripsi*. Neste marco histórico oficialízase a demarcación territorial da diocese, que entre os séculos VI e XIV comprendeu os territorios comprendidos entre a ría de Vigo e o río Limia e dende as costas oceánicas ata a serra do Leboreiro.

A causa das vagas normandas e dos conflitos militares co emirato de Córdoba os prelados tudenses víronse obrigados a residiren en Iria Flavia, Labruge (Portugal) e Ribas de Sil. Consta que o rei Ordoño II restaurou a diocese en 915 e aínda foi agregada a Santiago en 1024. Rematada a destrución da sé, o rei García fixo en 1071 a restauración definitiva.

A independencia do condado de Portugal do reino de Galiza a comezos do século XII suporá a división da diocese entre ambos reinos polo río Miño. Finalmente no século XIV prodúcese a esgazadura final da metade sur da diocese debido a que os cóengos e vigairos con xurisdición en Portugal eran favorables á lexitimidade de Urbano VI, mentres que o bispo de Tui, D. Xoán Fernández de Soutomaior, e os capitulares ao norte do río Miño apoiaron a Clemente VII, o papa de Aviñón. No ano 1452, consumouse a ruptura, pois a colexiata de Valença foi adscrita á diocese de Ceuta e, posteriormente, en 1514, á diocese de Braga, perdendo Tui a zona comprendida entre o río Miño e o Limia.

A cultura liberal e ilustrada, que invadiu Europa no século XIX, tamén tivo a súa repercusión na diocese tudense. E, así, cando en 1813 foron abolidos os señoríos xurisdicionais, o bispo e o cabido víronse obrigados a unha maior concentración na súa misión relixiosa. Tamén a desamortización de Mendizábal (1836) produciu o abandono na diocese de importantes mosteiros, coma o de Santa María de Oia e o de Melón, e a perda de patrimonio artístico e documental.

En 1959 o papa Xoán XXIII pola bula *Quemadmodum impiger* concédelle a dobre titularidade *Tudensis-Vicensis* á diocese, elevando a rango de concatedral o templo de Santa María de Vigo e trasladando a esta cidade a sé do bispo e máis a do cabido.

## Episcopoloxio 
As seguintes persoas foron bispos da diocese:
[miniatura|Santo Epitacio, o primeiro bispo de Tui, representado na parte superior da portada setentrional da [catedral de Tui|catedral.]]
[miniatura|300px|page=10|Íntegro, en [pdf: *Antigvedad de la civdad, y iglesia cathedral de tvy, y de los obispos qve se save aya auido en ella*, escrito polo bispo Frei Prudencio de Sandoval en 1610.]]
[miniatura|Escudo de Juan Manuel Rodríguez Castañón en [San Lourenzo de Oliveira|S. Lourenzo de Oliveira.]]
miniatura|Arcebispo Manuel Lago González.
miniatura|José Delicado Baeza.
miniatura|José Cerviño.
miniatura|Luís Quinteiro Fiúza
* Santo Epitacio (mencionado en 57)
* Santo Evasio (mencionado en 82)
Destes dous primeiros bispos non hai constancia documental ningunha, as noticias que se conservan deles son de moitos séculos posteriores e nin por datas nin pola evolución histórica da igrexa en Galicia teñen lugar histórico na mesma, canto máis que despois deles hai un salto de 500 anos ata o seguinte bispo.

Colocar un bispo no primeiro século do cristianismo e facelo aparecer como discípulo de algún apóstolo, no caso de Epitacio sería discípulo de Santiago, aumentaba o prestixio da diocese posto que lle permitía remontarse a tempos apostólicos. Algo similar sucede na diocese de Lugo ou na de Braga.

A partir do seguinte, Anila, xa hai continuidade episcopal e constancia documental da súa existencia.
* Anila (ca. 568 bis ca. 576)
* Neufila (ca. 576–589)
* Gardingo (ca. 585 até ca. 600)
* Anastasio (ca. 628–643)
* Adimiro (ca. 643 até ca. 650)
* Beato (ca. 650 até ca. 656)
* Xenetivo (ca. 665 até ca. 681)
* Oppas (ca. 681 até ca. 686)
* Adelfio (ca. 686 até ca. 700)
Invadida polos musulmáns a cidade de Tui, os seus bispos –de quen se descoñecen os nomes– residiron na diocese de Iria ata o ano 882, ou quizais ata 914.
* Diego (ca. 882 até ca. 906)
* Branderico (ca. 882 até ca. 906)
* Santo Hermoixio (918-925)
* Naustio (ca. 926 até ca. 932)
* Oveco, Eneco ou Diego (ca. 932–936)
* Vímara ou Vimarasio (936 até ca. 948)
* Baltario (ca. 948–951)
* Viliúlfo (952–1003, ordenado ca. 970)
* Paio de Tui
* Afonso I (ca. 1022)
A causa da invasión dos normandos, encargouse da diocese
* Suero Bermúdez (1022–1024) (bispo de Dumio)
Debido á situación creada polas devanditas invasións, esta diocese de Tui foi anexionada o 29 de outubro de 1024 á arquidiocese de Santiago de Compostela, ata 1069.
* Gregorio (1069–1072)
* Aderico ou Auderico (1072 até ca. 1098)
* Afonso II ou Alonso (1100–1130)
* Paio Menéndez (1130/31–1155/56)
* Isidoro (1156–1167)
* Xoán I (1168–1173)
* Beltrán ou Bertrando (1173/74–1187)
* Pedro (1188–1205)
* Sueiro ou Suario (1206–1215)
* Xoán Pérez (1215–1217)
* Esteban Egea (1218–1239)
* Lucas Tudense (1239–1249)
* Xil Pérez de Cerveira (1250–1274)
* Nuno Pérez (1274–1276/77)
* Fernando Arias (1276/78–1285)
* Xoán Fernández de Soutomaior I (1286–1323)
* Bernardo Guido (1323–1324)
* Simón (1324–1326/27)
* Rodrigo Ibáñez (1326/28–1335)
* García (1337–1348)
* Gómez Prego (1349–1351)
* Joán de Castro (1351–1385)
* Diego Anaia e Maldonado (1385–1390)
* Xoán Ramírez de Guzmán (1391–1394)
* Xoán Fernández de Soutomaior II (1394/95–1423)
* Rodrigo de Torres (1427–1430)
* Henrique Cardenal Guillelmo (1430)
* Xoán de Fernández (1430–1438)
* García Martínez de Vahamonde II (1439–1441)
* Pedro de Silva
* Rodrigo de Vergara (1446–1472)
* Diego de Muros (1471/72–1487)
* Pedro Beltrán (1488–1505)
Entre 1505 e 1515, houbo unha longa e confusa vacante, provocada pola negativa dos Reis Católicos a conceder o plácet rexio a Juan de Sepúlveda (nomeado para Tui polo papa Xulio II, pero non aceptado polos monarcas). Logo duns anos de forcexo e interditos, Juan de Sepúlveda foi nomeado en 1514 bispo de Malta; e ocupou a sede de Tui Martín Zurbano, máis coñecido como Martín de Azpeitia. Por iso, os nomes e datas dos catro bispos que van a continuación reflicten a confusión do tempo en que se prolongou a crise. A variación nas datas pode obedecer a que unhas aluden á data de nomeamento e outras á toma de posesión.
* Xoán Manso
* Xoán de Sepúlveda (1505–1514) (tamén bispo de Malta)
* Martín Zurbano de Azpeitia (1514–1516)
* Luís Martiano (1517–1521)
* Pedro Gómez Sarmiento de Villandrando (1523–1524) (cardeal, tamén bispo de Badaxoz, Palencia e arcebispo de Santiago de Compostela)
* Pedro González Manso (1524–1525) (tamén bispo de Badaxoz)
* Diego de Avellaneda (1525–1538)
* Sebastián Ramírez de Arellano (1538–1539) (tamén bispo de León)
* Miguel Muñoz (1540–1547) (tamén bispo de Cuenca)
* Juan de San Millán (1547–1564) (tamén bispo de León)
* Diego de Torquemada (1564–1582)
* Bartolomé Molina (1583–1589)
* Bartolomé de la Plaza (1589–1596) (tamén bispo de Valladolid)
* Francisco de Tolosa, O.F.M. (1597–1600)
* Francisco Terrones del Caño (1601–1608) (tamén bispo de León)
* Prudencio Sandoval, O.S.B. (1608–1612) (tamén bispo de Pamplona)
* Juan García Valdemora (1612–1620)
* Juan Martínez de Peralta, O.S.H. (1621–1622) (tamén bispo de Zamora)
* Pedro Herrera Suárez, O.P. (1622–1630) (tamén bispo de Tarazona)
* Pedro Moya Arjona (10-II-1631 até 14-X-1631)
* Diego Vela Becerril (1632–1635) (tamén bispo de Lugo)
* Diego Arce Reinoso (1635–1638) (tamén bispo de Ávila)
* Diego Rueda Rico (1639–1639)
* Antonio Guzmán Cornejo (1640–1642)
* Diego Martínez Zarzosa (1643–1649) (tamén bispo de Cartagena)
* Juan López de Vega (1649–1656)
* Miguel Ferrer (1657/58–1659)
* Juan de Villamar (1660–1666)
* Antonio Fernández del Campo y Angulo (1666–1668)
* Bernardino Lón de la Rocha ou Roca (1668–1673)
* Simón García Pedrejón (1674–1682)
* Alfonso Galaz Torrero (1682–1688)
* Anselmo Gómez de la Torre (1690–1721)
* Fernando Ignacio Arango Queipo, O.S.A. (1721–1745)
* José Larumbe Mallí (1745–1751)
* Juan Manuel Rodríguez Castañón (1752–1769)
* Antonio Fernández Tobar (12-III-1770 até 20-VIII-1770)
* Lucas Ramírez Galán, O.F.M. (1770–1774)
* Domingo Ramón Fernández Angulo (1775–1796)
* Juan García Benito (1797–1822) (nomeado arcebispo de Santiago de Compostela, renunciou)
* Francisco Javier García Casarrubios y Melgar, O. Cist. (1825–1855)
* Telmo Maceira (1855–1864)
* Ramón García Antón, O.S.H. (1865–1876)
* Juan María Valero y Nacarino (1876–1882) (tamén bispo de Cuenca)
* Fernando Hüe y Gutiérrez (1882–1894)
* Valeriano Menéndez-Conde Álvarez (1894–1914) (tamén bispo de València)
* Leopoldo Eijo Garay (1914–1917) (tamén bispo de Vitoria)
* Manuel Lago González (1917–1923) (tamén arcebispo de Santiago de Compostela)
* Manuel María Vidal Boullón (1923–1929)
* Antonio García y García (1930–1938) (tamén bispo de Valladolid)
;Bispos de Tui-Vigo
* José López Ortiz, O.S.A. (10 de xullo de 1944 – 18 de febreiro de 1969, nomeado arcebispo castrense; durante o seu episcopado o nome da diocese cambiou a Tui-Vigo)
* José Delicado Baeza (4 de agosto de 1969 – 18 de abril de 1975, nomeado arcebispo de Valladolid)
* José Cerviño (8 de novembro de 1976 – 7 de xuño de 1996, retirado)
* Xosé Diéguez Reboredo (7 de xuño de 1996 –  28 de xaneiro de 2010, retirado)
* Luís Quinteiro Fiúza (28 de xaneiro de 2010 ata 25 de maio de 2024, retirado)
*Antonio José Valín Valdés (dende o 25 de maio de 2024)

[miniatura|"Episcopológio tudense" publicado por *[Galicia Diplomática* en 1892.]]

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
* 
* "Díctica de los obispos de la Santa Iglesia de Tuy"  en *Galicia Diplomática*, 1892.
* 

### Ligazóns externas 
*Diocese de Tui-Vigo