Casto Méndez Núñez

**Casto Méndez Núñez**, nado en Vigo o 1 de xullo de 1824 e finado en Pontevedra o 21 de agosto de 1869, foi un mariño e militar, contraalmirante da Real Armada Española e heroe da Primeira Guerra do Pacífico. A cuarta fragata da serie F-100 da Armada Española, en servizo desde marzo de 2006, leva o seu nome e no Museo Provincial de Pontevedra pódese visitar unha recreación do seu camarote.

## Traxectoria 
### Formación 
miniatura|200px|Placa na casa natal en Vigo.

O 3 de marzo de 1840 logrou praza de gardamariña na compañía do Departamento de Ferrol. No mesmo ano ordenóuselle embarcar no bergantín *Nervión*. En 1842, embarcado como gardamariña, realizou unha viaxe á illa de Fernando Poo, a actual Illa de Bioko (Guinea Ecuatorial), distinguíndose tanto polo seu bo facer que por orde superior se lle rebaixou nun ano a súa permanencia nese posto, polo que en 1844 foi ascendido ó grao de alférez de navío. Trasbordado ó bergantín *Volador* polos grandes méritos que atesouraba, nomeóuselle encargado dos gardamariñas.
miniatura|esquerda|200px|Busto en Ferrol.
### A expedición ós Estados Pontificios 
Por aquel tempo, os disturbios producidos en Italia polos intentos de unificación e a proclamación da República Romana, despoxaran o Papa dos seus bens temporais. Narváez, por entón Presidente do Consello de Ministros, ordenou a formación dun exército e despachou unha expedición a Roma, acordando previamente o apoio das principais potencias católicas: Austria, Francia e máis as Dúas Sicilias.

Era a primeira vez en moitos anos que España afrontaba un desprazamento de homes e buques sen apoio directo da península, o que non deixaba de ser un reto importante. A expedición estaba formada polos vapores de rodas *Isabel II*, *Vulcano*, *Lepanto*, *Piles*, *Castilla* e *Blasco de Garay*, a fragata *Cortés* e as corvetas *Villa de Bilbao* e *Mazarredo*, ó mando do brigadier José María de Bustillo. Transportaban a un exército de cinco mil homes ó mando do xeneral Fernando Fernández de Córdova, marqués de Mendigorría.
[miniatura|250px|Méndez Núñez por [Agustí Querol (1890) na Alameda da Praza de Compostela de Vigo.]]
Despois dunha travesía un pouco molesta polos malos ventos e un temporal chegaron a Gaeta, e o Papa Pío IX pasou revista ás forzas, ás que bendiciu. Puxéronse, pois, en marcha, tomando posicións en Terracina, sen encontraren unha resistencia seria ó seu paso. Ó pouco, e xa co campo despexado, entrou o xeneral francés Nicolas Oudinot en Roma, á fronte de trinta mil homes, polo que se restableceron os Estados Pontificios e a forza expedicionaria española regresou á Península desilusionada. A Méndez Núñez concedéuselle (ó igual que a tódolos integrantes desta expedición) a Cruz de Pío IX concedida polo Papa, máis o recoñecemento polos seus distinguidos servizos, recibindo as Grazas por Real Orde.

### Servizo en Ultramar 
En 1850 foi ascendido a tenente de navío, outorgándolle o mando da goleta *Cruz*, do porte de sete canóns. Con este buque realizou, pola urxencia de trasladar uns pregos á Habana, unha viaxe de dificultade extrema, pois a goleta estaba a punto de entrar en carena, pero a premura e a escaseza de buques obrigouno a levalo a cabo. En tan malas condicións ía o buque e os tempos foron tan malos, que durante a viaxe non puideron prender o lume nin un só día, e só a pericia de Méndez Núñez conseguiu que recalase naquel porto sen sufrir graves avarías, facéndose a viaxe moi arriscada e esgotadora, tanto para o mando como para a dotación. Posteriormente, foi transbordando dun buque a outro, todos baixo o seu mando, entre eles o vapor de rodas *Narváez*, a fragata de hélice *Berenguela* e a urca *Niña*.

No ano 1855, ó terminar esta progresión de mandos e polas súas dotes xa demostradas, foi chamado ó Ministerio de Mariña. Como o seu carácter era inquedo, neste posto pouco podía facer, polo que se adicou a aprender procedementos técnicos, por medio da lectura e o estudo, levándoo a traducir do inglés un *Tratado de Artilaría Naval*, que foi presentado á Raíña, recibindo por isto as Grazas por Real Orde.

Ese mesmo ano recibiu a orde de presentarse nas illas Filipinas, polo que embarcou no vapor de rodas *Narváez*. Á súa chegada outorgóuselle o mando do vapor de rodas *Jorge Juan*, que pertencía ás forzas navais do Apostadero de Manila. Nunha das derrotas, que eran rutina, en estado de vixilancia e protección da navegación, fronte á costa de Basilán, enfrontouse a tres “barotos”, un tipo de embarcación case insomerxible, máis dúas *bancas* piratas xoloanas, que levaban derrota ás illas Visaias e ó mando do príncipe indíxena Datto, Pau-Li-Ma. No enfrontamento tódolos buques piratas fóronse a pique malia que o *Jorge Juan* só contaba con trinta homes e un único canón en colisa, polo que era moi inferior en número e armamento ós seus inimigos.

En 1861 ascendérono a capitán de fragata e recibiu o mando da goleta *Constancia* e con ela anexas tódalas forzas sutís do Sur do arquipélago de Filipinas.

Coñecendo que o raxá de Buaián (en Mindanao) se fixera forte na costa de Pagalungán, á beira do Gran Río, nunha fortaleza que se supuña inexpugnable; estaba rodeada dunha muralla de sete metros de altura e seis de espesor, circundada e protexida por un foxo de quince metros de anchura e artillada con canóns de curto alcance, ademais de moi ben gornecida e abasteciada. Malia todo isto decidiu atacar, mandando a aquel lugar a toda a súa división, formada polas goletas *Constancia* e *Valiente* e as canoneiras *Arayat*, *Pampanga*, *Luzón* e *Toal*. Ordenou o desembarco das dúas compañías do exército que transportaban, que intentaron avanzar protexidas polo fogo das goletas, pero o terreo cenagoso impedía un avance rápido, e vendo que así o único que se conseguía era ter baixas innecesarias, ordenou a retirada.
miniatura|275px|*"Más vale honra sin buques que buques sin honra"*.
Após unha noite de recuperación de forzas, ó amencer volveu atacar, sendo os xefes o tenente de navío Malcampo e o alférez de navío Pascual Cervera, que ía como segundo da forza. No desembarco foron apoiados polos canoneiros *Arayat* e *Pampanga*, e co seu apoio artilleiro lograron alcanzar un terreo moito mellor, pero a unha distancia maior da fortaleza; así mesmo, aínda que con dificultade, lograron situar varias pezas de artillaría de desembarco; malia todo a tenaz resistencia dos xoloianos non permitía achegarse máis á Cota; foi cando Méndez Núñez decidiu dar o golpe final. Ordenou sondar algunhas zonas con botes e baixo o fogo inimigo, e ó comunicárselle a profundidade decidiu tomar á abordaxe a Fortaleza como se dun buque se tratase. Elixido o lugar lanzou á súa goleta contra a fortaleza, manobrando con mestría, atinxiu que os seus homes asaltasen a pertinaz Cota, asemade que as forzas desembarcadas se lanzaban sobre a muralla, aínda que no ataque caeu ferido Malcampo, cun balazo que lle atravesou o peito, saíndolle a bala polas costas. A Cota caeu en mans dos españois mercé á decidida e arriscada decisión do seu comandante en xefe.

#### De Filipinas ao Callao 
O 30 de xaneiro de 1862 o goberno ascendeuno a capitán de navío, o que o obrigou a deixar as illas Filipinas e regresar a España. Ó pouco da súa chegada outorgáronlle o mando do vapor de rodas *Isabel II*, participando con este buque en diversas comisións, que unha vez máis porían o seu nome como o dos de máis méritos; ó estoupar a insurrección en Venezuela, dirixiuse alí, negouse a recoñecer o bloqueo que practicaban os insurxentes, e con arranxo ó dereito internacional, penetrou en Puerto Cabello e protexeu os bens e vidas dos estranxeiros.

Estando carboneando o seu buque no fondeadoiro de Santiago de Cuba chegáronlle novas do levantamento en Puerto Plata, na illa de Santo Domingo; apresurou o labor que se efectuaba no buque e ordenou o embarco de seiscentos cincuenta homes do exército cunha batería de artillaría de montaña, facéndose ó mar. Aproveitando que era unha noite sen lúa, penetrou no porto sorteando as augas pouco profundas e logrou desembarcar as súas forzas tan sixilosamente que estas lograron chegar ó único forte que aínda quedaba en mans dos españois, sen que os rebeldes atinxisen apercibirse do reforzo chegado. 
[miniatura|175px|En [Santiago de Compostela.]]
Ó seu regreso á península outorgóuselle o mando da fragata *Princesa de Asturias*, coa que participou no bloqueo de Manzanillo e de Monte Cristi, aínda que non por moito tempo, pois sendo ben coñecido dos seus superiores, asignóuselle o mando no Ministerio da Mariña como xefe de persoal.

Durante a guerra entre Bolivia, Chile, Ecuador e o Perú contra España (1864-1866), foi ascendido a vicealmirante e comandante en xefe da escuadra española tras o suicidio de José Manuel Pareja o 28 de novembro de 1865, a bordo da fragata Numancia, procedeu a realizar un bloqueo naval á cidade de Valparaíso pero por falta de buques só foi efectivo no porto. O 31 de marzo de 1866 bombardeou a cidade e o porto de Valparaíso, logo dun ultimato presentado o 24 de marzo,; a continuación dirixiuse a El Callao, chegando o 25 de abril e tras un bloqueo atacou as fortificacións do porto de Callao o 2 de maio de 1866. A férrea defensa do Callao e a chegada de máis navíos chilenos fixo que retirase as súas forzas, con dous dos seus cinco buques avariados e ferido no seu camarote. Porén, deu orde de *que cese o fogo, suba a xente ás enxarcias e se dean os tres vivas de ordenanza antes de nos retirar* ó entender que cumprira o seu propósito. Foi aquí onde pronunciou a súa famosa frase de:

En 1868 o goberno provisorio ascendeuno a tenente xeneral e vicepresidente da Xunta de Goberno da Armada, pero en carta ao ministro da Mariña, Juan Bautista Topete, rexeitou o nomeamento.

O seu falecemento, aos 45 anos, achacouse ás secuelas das feridas recibidas na batalla de Callao, se ben houbo ruxerruxes relativos a un posible envelenamento, mais as súas irmás non autorizaron a realización dunha autopsia.. Foi soterrado en Pontevedra, e cinco anos despois os seus restos leváronse á capela do pazo do Real, no Con (Tirán, Moaña). O rei Afonso XII visitou os seus restos o 2 de agosto de 1877 e decretou o seu traslado ao Panteón de Mariños Ilustres de San Fernando, onde foi levado o 9 de xuño de 1883 pola fragata *Lealtad*, uníndose aos honores a escuadra británica ao mando do almirante William Dowell, que estaba fondeada no peirao de Vigo.

Catro buques da Armada Española levaron o seu nome. Unha fragata blindada, un cruceiro lixeiro, un destrutor e a fragata F-104.

## Galería de imaxes 

Ficheiro:Mendez.jpg|Fragata blindada Méndez Núñez, foi baixa en 1888.
Ficheiro:Méndez Núñez (1924).jpg|Cruceiro Méndez Núñez(1924-1963).
Ficheiro:Spanish destroyer Méndez Núñez (D63) underway in Chesapeake Bay, in 1973.jpg|D-63 Destrutor Méndez Núñez(1973-1992).
Ficheiro:Fragata Mendez-Nuñez (F-104).jpg|F-104 Méndez Núñez,en servizo dende 2006.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Anónimo. *Casto Méndez Núñez, Héroe del Callao, 1824-1924. Libro Homenaje al glorioso marino vigués editado por “La Mundial”*. Vigo 1924. (*El producto de venta del presente libro se destinará íntegramente a engrosar la suscripción para la bandera de combate, que el pueblo de Vigo regalara al crucero >*). 
* Anónimo. *Glorias de España. Combate de El Callao, dos de mayo de 1866*. Xunta de Galicia, 2000 (Madrid. Maio de 1898). 
* Cervera y Jácome, Juan. *El Panteón de Marinos Ilustres*. Ministerio de Marina. Madrid. 1926. 
* Concas y Palau, Víctor Mª. *El Combate naval del Papudo*. Ministerio de Marina. Madrid. 1896. 
* Fernández Duro, Cesáreo. *Disquisiciones Náuticas*. Madrid 1996. volumen III. 
* Filgueíra Valverde, José. *Día de la Hispanidad. En el centenario de Méndez Núñez*. Pontevedra. 1969. 
* García Martínez, José Ramón. *El Combate del 2 de Mayo de 1866 en el Callao (Resultados y conclusiones tácticas y técnicas)*. Editorial Naval. Madrid, 1994. 
* García Martínez, José Ramón. *Méndez Núñez (1824-1869) y La Campaña del Pacifico (1862-1869)*. Xunta de Galicia, 2000. 
* González de Canales, Fernando. *Catálogo de Pinturas del Museo Naval*. Tomo II. Ministerio de Defensa. Madrid, 2000. 
* Iriondo, Eduardo. *Impresiones del Viaje de Circunnavegación en la fragata blindada Numancia*. Madrid, 1868. 
* Lledo Calabuig, José. *Buques de vapor de la Armada Española, del vapor de ruedas a la fragata acorazada, 1834-1885*. Aqualarga, 1998. 
* Mendivil, Manuel de. *Méndez Núñez o el honor*. Madrid, 1930. 
* Mendivil, Manuel de. *Méndez Núñez, su Marina y la Marina de hoy*. Ministerio de Marina. Madrid, 1924. 
* Novo Colson, Pedro de. *Historia de la Guerra de España en el Pacífico*. Madrid, 1882. 
* Rodríguez González, Agustín Ramón. *La Armada Española, La Campaña del Pacífico, 1862-1871; España frente a Chile y Perú*. 
* Santa Pola, Conde de. *La Vuelta al Mundo en la Numancia y el Ataque del Callao (Apuntes para una biografía del Almirante Antequera)*. Editorial Naval. Madrid, 1993. 
* VV.AA. *Méndez Núñez, El Marino y sus buques (1840-1869)*. (Recompilados e editados por José Lledo Calabuig).