Vocabulario ortográfico da lingua galega

O ***Vocabulario ortográfico da lingua galega*** (**VOLG**, habitualmente pronunciado /bolga/) é a aplicación das prescricións indicadas nas Normas Ortográficas e Morfolóxicas do Idioma Galego, redactadas pola Real Academia Galega e o Instituto da Lingua Galega, e asumidas por lei. Malia circular en copias privadas durante anos, no ano 2004 por fin apareceu publicado oficialmente en papel por estas dúas institucións baixo a coordinación de Manuel González González e de Antón Santamarina Fernández, co cal se creou a base normativa *de facto* (non *de iure*) para calquera obra lexicográfica xeral do galego.

## Correccións ó VOLG 
Debido a que o **VOLG** é simplemente un listaxe ortográfico coa categoría gramatical, convén aclarar as formas flexionadas, derivadas e conxugadas que presenten dúbidas.

### Aclaracións necesarias na aplicación das NOMIG e do VOLG 
As NOMIG e a súa reforma de 2003, das cales o VOLG non é máis ca unha plasmación práctica, son un paso importante para a normalización do galego, pero:
* 1: hai que ter en conta que existen outras orientacións normativas para o galego (lusistas, reintegracionista etc.), aínda que as NOMIG e o VOLG son as que se ensinan maioritariamente no ensino formal e as esixibles por parte da administración autonómica e estatal;
* 2: considerando que o VOLG é unha extensión práctica no eido da ortografía das NOMIG, e que estas (como indica o seu título) son normas no campo da ortografía e da morfoloxía, dedúcese que:
:* 2.1: tanto un coma a outra non son prescritivas no campo da fala nin do nivel fónico, e polo tanto da fonética e fonoloxía, e xa que logo en rigor non proscriben ningún fenómeno lingüístico diatópico, diafásico ou diastrático do galego (ieísmo, gheada, seseo, metafonía, despalatalización etc.);
::* 2.1a: a prescrición do VOLG respecto á fala si se dá para:
:::* o que nas regras de acentuación se estableza para as sílabas tónicas e a cantidade total delas;
:::* o que no uso dos diacríticos se estableza para o grao de abertura das vogais medias;
:::* o que no uso da diérese se promulgue para os encontros tautosilábicos ou heterosilábicos na conxugación de determinados verbos (*ï* para o copretérito de verbos rematados en *aer, oer, air* e *oir*);
:::* o que no uso práctico das normas (é dicir, na súa aplicación, que é o VOLG) se estableza para a divisións silábica dos encontros vocálicos átonos das semiesdrúxulas ou esdrúxulas;
:* 2.2: no relativo concretamente á pronuncia da contracción *ao*, as NOMIG especifican explicitamente que a súa pronuncia será de vogal velar semiaberta;
:* 2.3: outro tanto pódese aplicar á norma léxica: que unha palabra non apareza no VOLG non indica que sexa incorrecta, simplemente non está recollida (esta idea está moi estendida, tanto no que respecta á normativa do galego coma verbo do dicionario da RAE);
* 3: cando as NOMIG e o VOLG dan dúas posibilidades e unha delas coma prefente hai que tomalo coma tal: pódense usar as dúas alternativas pero dáse unha preferencia oficial (se se quere, recomendación) por unha delas. Nalgúns casos a preferencia da normativa anterior á reforma era a inversa da posterior, probablemente coma método de integración de innovacións á normativa e sistema de transición gradual a unha normativa futura diferente da anterior;

## Fe de erros: os erros do VOLG 
* *conserxe*: no orixinal consta coma substantivo masculino, cando debería ser substantivo de dobre xénero;
* *cha* e *cho*: nas súas notas (non presentes na edición publicada) consta coma contracción de preposición + artigo, cando é contracción de pronome + pronome

## Orde segundo a característica anotada 
### Cuestións de ortografía 
#### Conxugación verbal e simplificación de grupos consonánticos 
Nos verbos que, nalgunhas das súas formas ao longo da conxugación, poidan presentar ocasionalmente unha combinación que debería simplificarse, o grupo consonántico mantense por analoxía coa grafía do resto das formas da conxugación. Exemplo disto sería:
* reflectir, que nas persoas do tempo presente é *reflicto, reflictes, reflicte, ...*;
Cando unha palabra composta é separada por guión, cada unha das súas partes recibe o til gráfico independentemente, e en coherencia con isto:
* non levan acento gráfico os adverbios rematados en mente, mesmo se están cortados dentro dunha enumeración de varios: *drastica e definitivamente* (non **drástica e definitivamente*);
* no uso da segunda forma do artigo, consignarase se lle corresponde a cada palabra por separado: *remat***a***ra-lo leite* pero *rematará-lo leite*;
Un caso especial da primeira regra citada é o seguinte:
* *ye-yé* (...), **pl.** *ye-yés*
O acento gráfico poderíase considerar anormal pero non diacrítico, pois consígnase coa única función de obrigar á pronuncia oxítona do composto. Isto vén dado pola lóxica de que na ausencia de acentuación gráfica podería haber dúas pronuncias posibles e normativas. Outros dous casos de acento gráfico con comportamento anormal menciónanse máis adiante (os non prescritos -*tén* ou *vén*- e os non extrapolados ó plural -de *ás* e *cós*-)

Esta última circunstancia non se dá no caso do encontro de vogais vogais débiles e fortes en posición átona. A ortografía do galego (e de moitas linguas románicas, aínda que non do romanés) distingue co acento agudo (no romanés con outro grafema) o número de sílabas átonas, por exemplo, distinguindo a palabra *...* (trisílaba: *--*) da palabra *cambio* (que debe ser *cam-bio*). A estas últimas, as que presentan un ditongo crecente postónico, adóitaselles chamar semiesdrúxulas, e no portugués son indistinguibles das anteriores. Debido a que no VOLG se consignan como semiesdrúxulas a maioría destas combinacións, pero en realidade os galegos na fala foxen de realizar ditongos crecentes rompéndoos coma hiatos, a ortografía non sempre está axustada ao que a xente di: aínda así, neste caso si existe unha prescrición fónica coma excepción do punto **2.1** das *Aclaracións iniciais*.

A pesar de que non consta explicitamente nas NOMIG, existen certos acentos gráficos que se poden consignar diacriticamente para distinguir o grao das vogais en dúas palabras que do contrario serían homógrafas, sempre marcando con acento agudo na palabra con vogal semiaberta:
* *tén* (3ª de indicativo) cf. *ten* (2ª de imperativo)
* *tés* (verbo *ter*) cf. *tes* (plural de *(letra) T (ou coa súa forma)*)
* *vén* (3ª de indicativo) cf. *ven* (2ª de imperativo)
* *vés* (verbo *vir*) cf. *ves* (verbo *ver*)

#### Outras simplificacións consonánticas 
As NOMIG prescriben que os grupos consonánticos simplifícanse sempre que non dea lugar a ambivalencias. Os casos nos que se dá esta son:
* adición ('suma'), adicción ('necesidade, vicio')

### Cuestións de número 
#### Plurais regulares 
* *tutti* (s.m.), **pl.** *tuttis* (infrecuente)
* *nosopai* (s.m.), **pl.** *nosopais*

Compostos coa partícula *non-*:
* *non-aliñado* (...), **pl.** *non-aliñado* (infrecuente)
* *non-adhesión* (...), **pl.** *non-adhesión* (infrecuente)
* *non-intervención* (...), **pl.** *non-intervencións* (infrecuente)

Compostos e estranxeirismos
* *fox-trot* (s.m.), **pl.** *fox-trots*
* *walkie-talkie* (s.m.), **pl.** *walkie-talkies*
* *wáter-polo* (s.m.), **pl.** *wáter-pólos* (infrecuente)
* *ye-yé* (...), **pl.** *ye-yés*

#### Plurais irregulares de palabras compostas 
Compostos de pé:
* *cempés* (s.m.), **pl.** *cempés*
* *repousapés* (s.m.), **pl.** *repousapés*
* *trespés* (s.m.), **pl.** *trespés*
Compostos de cú:
* *lavacús* (s.m.), **pl.** *lavacús*
* *rapacús* (s.m.), **pl.** *rapacús*
* *tapacús* (s.m.), **pl.** *tapacús*
Tamén é o caso de:
* *matacandís* (s.m.), **pl.** *matacandís*
* *chascarraschás* (s.m.), **pl.** *chascarraschás* (infrecuente)

#### Plurais especiais 
* *ás* (s.m.), **pl.** *ases* (sen acento diacrítico)
* *cós* (s.m.), **pl.** *coses* (sen acento diacrítico)

### Cuestións de xénero 
* *xesuíta*
* *anacoreta*

### Cuestións de categoría gramatical 
* *daca* (contr., de dá + acá): é paroxítona e amalgámase co pronome átono nunha soa palabra: dácame
* *celibato, -a*
* *K.O.*
* *S.O.S* [sic]
* *TNT*
* *homónimo*
* *milenario*

### Pendente de solución 
* *cuscús* (s.m.), **pl.** *?* (infrecuente por incontable)
* *K.O.* coma adxectivo

## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* NOMIG
### Ligazóns externas 
* Web de descarga do VOLGa