Narmer

dereita|miniatura|180px|*Paleta de Narmer*, reprodución do Museo Real de Ontario
**Narmer** ou **Menes** foi o primeiro faraón do Antigo Exipto e fundador da Dinastía I c. 3050 a. C.

Denominado **Meni** na Lista Real de Abidos e o Canon de Turín, **Men** ou **Min** por Herodoto e **Menes** de Tis por Manetón nos seus epítomes, escritos por Xulio Africano, Eusebio de Cesarea e o monxe Sincelo.

Menes reinou 62 anos segundo Xulio Africano, ou 60 anos segundo Herodoto e Sincelo. Aínda que a versión armenia de Eusebio de Cesarea asígnalle 30 anos.

Menes era rei do Alto Exipto, posible sucesor de *Hr skr*, Horus Escorpión. Conquistou o Baixo Exipto (delta do Nilo) e instaurou a súa capital en *Ineb Hedy* "Muralla branca", a futura Menfis. Avanzou co seu exército máis aló das fronteiras do seu reino (Eusebio de Cesarea). Pereceu atacado por un hipopótamo (Xulio Africano).

O triunfo da primeira unificación do Antigo Exipto quedou rexistrado alegoricamente na denominada Paleta de Narmer (Gardiner).

## Biografía 
Narmer era orixinario de Tinis, a capital do Alto Exipto, e estaba casado con Neithotep, orixinaria de Naqada, o que parece indicar que este matrimonio selou a alianza entre ambas as cidades.

Foi o primeiro gran faraón e unificou os territorios exipcios, baixo o seu mando, segundo reflicten os relevos da súa *Paleta* e recoñeceron os seus sucesores. A fundación de Menfis, por centos de quilómetros ao norte de Tinis, foi unha demostración de poder sobre o Baixo Exipto, ao que, segundo se desprénde da Paleta, vía como pobo conquistado. Menfis tiña unha situación ideal para controlar todo o delta así como as importantes rutas comerciais ao Sinaí e Canaán.

Ao escritor grego Herodoto —a quen se considera fundador da historia como disciplina científica—, os sacerdotes exipcios contáronlle que para construír a cidade, Menes ordenou desviar a canle do río Nilo, e levantar un dique de contención:

dereita|miniatura|180px|Maza cerimonial de Narmer

O nome de Narmer aparece en fragmentos de cerámica na rexión do delta, e ata en Palestina, sendo proba evidente do comercio entre estas zonas. A riqueza agrícola do Delta, en minerais do Alto Exipto e a confluencia de diversas rutas comerciais axudaron a levantar un grande imperio.

A tradición de dividir a historia exipcia en trinta dinastías iníciase con Manetón, historiador exipcio do século III a. C., que durante o reinado de Tolomeo II compuxo en grego a *Aegyptiaka*, obra desgraciadamente perdida pero transmitida e comentada parcialmente por Flavio Josefo, Xulio Africano, Eusebio de Cesarea e o monxe Sincelo.
dereita|miniatura|180px|*Estatua do mandril*, co nome de Narmer inscrito na base. Altes Museum, Berlin

## Construcións da súa época 
Ademais de ordenar construír un dique, para desecar as zonas pantanosas de Menfis e desviar a canle de Nilo cara a un lago, e da construción da cidade, erixiu un grandioso templo a Vulcano "Ptah" (Herodoto).

Atribúese a Narmer a tumba B17-18, na necrópole de Umm o-Qaab, en Abidos, escavada por Flinders Petrie, situada á beira da tumba de Aha. Tamén é posible que fose enterrado en Saqqara, ou na necrópole de *Tarjan*, aínda que podería tratarse de cenotafios (tumbas simbólicas).

## Datos arqueolóxicos 
Atopouse o nome de Narmer inscrito en xeroglíficos en:
* A *maza cerimonial* de Narmer, en *Nejen* (Hieracómpolis).
* A chamada Paleta de Narmer, do templo de Horus en *Nejen*.
* A *estatua do mandril*, custodiada no Altes Museum de Berlín.
* Serej de Narmer nun fragmento de cerámica dunha vasilla de viño, en *Tell Ibrahim Auad*.
* Selos cilíndricos, en Naqada, delta oriental do Nilo e no sur de Palestina.
Tamén o seu nome se atopou en moitos lugares do Alto e Baixo Exipto:
:no val de Nilo, no Delta, nos desertos occidentais e orientais,
:e no sur de Palestina *(Rafiah, En Besor, Arade, Tell Erani)*.

## Sucesores de Narmer 
Varios eruditos consideraban que Narmer era o último rei do Período Protodinástico de Exipto, diferente do faraón Menes, e outros o asociaban con Aha, pero despois do descubrimento de Dreyer (1985-95) de varias marcas de selos atopadas nas tumbas de Dean e Qaa en Umm o-Qaab, Abidos, pódese determinar con seguridade que é exacta a sucesión dinástica: Narmer, Aha, Dyer, Dyet, Merneith, Dean, Adjib, Semerhet, Qaa.

## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* *The Narmer Catalog*