Paradoxo de Lucas

O **paradoxo de Lucas**, tamén chamado quebra-cabezas de Lucas, é a observación de que o capital non flúe dende os países desenvolvidos cara aos países en desenvolvemento a pesar de que estes últimos presentan niveis máis baixos de capital por traballador.

A economía clásica predí que o capital debería desprazarse dende os países ricos cara aos pobres debido ao efecto dos rendementos decrecentes do capital. Os países pobres teñen menos capital por traballador —o que explica, en parte, a súa pobreza—, e a súa escaseza relativa fronte ao factor traballo debería facer que os rendementos dun aumento do capital fosen maiores ca nos países desenvolvidos. En consecuencia, os aforradores dos países ricos deberían ver nos países pobres lugares atractivos e rendibles para investir. Porén, na práctica obsérvase que a cantidade de capital que se transfire é sorprendentemente pequena. Este fenómeno, analizado por primeira vez por Robert Lucas nun artigo de 1990, coñécese como o «paradoxo de Lucas».

As explicacións teóricas agrúpanse en dúas categorías principais:
# Diferenzas nos fundamentos que afectan á produción económica, como diferenzas tecnolóxicas, ausencia de certos factores de produción, políticas gobernamentais ou a calidade das institucións.
# Imperfeccións nos mercados internacionais de capital, sobre todo risco soberano (como o risco de nacionalización) e información asimétrica. Aínda que o rendemento esperado do investimento poida ser alto en moitos países en desenvolvemento, o nivel de incerteza arredor deses rendementos esperados pode desincentivar o fluxo de capital.

## Exemplo: desenvolvemento dos países do Terceiro Mundo 
O artigo pioneiro de Lucas foi unha resposta ás tendencias observadas no desenvolvemento internacional durante o século XX. Rexións empobrecidas como o sur de Asia e África recibiron especial atención pola falta de investimento prevista pola súa análise. Países africanos, cunha poboación pobre pero ricos en recursos naturais, encaixarían nas previsións da teoría neoclásica como receptores de elevados rendementos do capital. Porén, o pouco capital estranxeiro que reciben —fóra da axuda ao desenvolvemento e das actividades dalgunhas multinacionais— revela ata que punto a descrición de Lucas reflectía a realidade dos fluxos de capital contemporáneos.

Estudos posteriores centraron a explicación na primeira das categorías propostas por Lucas: a calidade dos fundamentos produtivos, especialmente as institucións. Demostrouse que a cantidade de investimento directo estranxeiro que recibe un país está fortemente correlacionada coa calidade das súas infraestruturas e coa estabilidade do seu goberno.

En Armenia, por exemplo, o paradoxo de Lucas tamén se verifica: a aplicación ineficaz dos mecanismos legais e lexislativos, o baixo nivel de desenvolvemento do sector financeiro e a mala asignación do capital humano de alta calidade contribúen á escasa entrada de capital estranxeiro.

## Contraexemplo: desenvolvemento económico dos Estados Unidos 
Aínda que a hipótese orixinal de Lucas describe ben a economía contemporánea, o paradoxo non se aprecia con claridade antes do século XX. Durante a era colonial, os fluxos de capital eran abundantes. O sistema imperial favorecía as condicións para que o capital se movese segundo o previsto pola teoría clásica: o Reino Unido podía deseñar e controlar as institucións das colonias para aproveitar os altos rendementos do capital no Novo Mundo.

O economista Jeffrey Williamson analizou este comportamento inverso ao paradoxo no contexto colonial. Aínda que Lucas non o destacou, Williamson argumenta que a migración laboral libre é unha vía indirecta para transferir capital ás persoas dos países en desenvolvemento. O imperio británico facilitou migracións internacionais a baixo custo, o que contribuíu á converxencia salarial dentro do imperio. No século XVII e XVIII, Inglaterra incentivou a emigración cara ás Américas, con escaseza de man de obra, recorrendo á servidume por contrato para abaratar o traslado.

Despois da independencia, os Estados Unidos mantiveron un fluxo constante de capital británico grazas á súa Constitución, que protexía os dereitos de propiedade, as liberdades individuais e un sólido dereito contractual. Así, o desenvolvemento económico temperán dos Estados Unidos mostra que, baixo certas condicións institucionais e legais, o paradoxo de Lucas pode invertirse. Mesmo cando a renda media estadounidense superou a británica, a herdanza institucional do período colonial e o marco legal posterior favoreceron o investimento europeo no país.

## Notas