Aparello (construción)

miniatura|300px|Aparello irregular.

En arquitectura e construción o **aparello**, de aparellar, e este do latín *appariculare*, de *apparare*, "preparar", "dispoñer", (tamén orixinariamente denominado *opus* na arquitectura romana), é a forma, estrutura ou disposición construtiva dun muro.

O aparello dun edificio ou dun muro pode clasificarse segundo o material empregado na súa construción e na disposición das pezas que o compoñen.

O **aparellador** (hoxe denominado en España **arquitecto técnico**) é o principal encargado da cantaría dun edificio. É quen traza os planos e quen dirixe a instalación das pezas, ademais de ocuparse de funcións moi diversas que van desde a redacción de informes até labores relacionados coa seguridade e a saúde, a xestión do proceso construtivo, a redacción de proxectos de intervencións menores e o asesoramento técnico.

## Aparellos de pedra 
[miniatura|A [Muralla de Lugo, construída con laxas de lousa e bloques de granito. As lousas forman o armazón exterior da muralla e os bloques de granito foron empregados sobre todo para reforzar as torres que franqueaban as portas. O núcleo da estrutura é un morteiro fabricado con terra, pedras soltas e cantos, e cementado con auga.]]
[miniatura|Pedra dos doce ángulos, no muro dun palacio inca en [Cuzco (Perú).]]
[miniatura|Aparello regular, Estación Piedra Sola, [Uruguai, pódese observar o *aparello maior e menor*.]]

* *Regular*, o que consta de pezas escuadradas.
* *Irregular*

Dáselle o nome de *despeze* á descomposición teórica dunha construción nas pezas que o forman, e esta pode ser horizontal, radial, irregular, regular etc. As pedras talladas a escuadra chámanse perpiaños, e a obra realizada con elas denomínase de *perpiaño* ou de *cantaría*.

O aparello regular divídese pola dimensión dos perpiaños en:
* *grande*
* *mediano*
* *pequeno*

Para os antigos romanos, a medida era de aproximadamente un metro de altura para as fileiras do aparello grande, de medio para as fileiras do aparello mediano e de dez centímetros para as fileiras do aparello pequeno.

Segundo a disposición dos perpiaños, o aparello recibe diferentes denominacións:
* *Aparello isódomo* (o *opus isodomon* dos romanos), cando todas as fileiras de perpiaños teñen a mesma altura.
* *Aprello pseudoisódomo*, cundo non a teñen.
* *Aparello oblicuo*, se os perpiaños tenen forma de rombo.
* *Aparello reticulado*, se ofrecen o paramento como unha táboa a modo de rede.
* *Aparello de follas de fieito* (o *opus spicatum* dos romanos), se presenta fileiras cuxos perpiaños (ou ladrillos) de encima toman unha posición oblicua respecto aos de abaixo.
* *Aparello almofadado*, se as liñas de unión entre os perpiaños aparecen como afundidas, resaltando o paramento de perpiaño na súa parte central. Ao tratarse dunha forma decorativa dos perpiaños, o almofadado préstase a moitas variacións como a de en chafrán (que é a máis corrente), a de en punta de diamante, o almofadado rústico, o vermiculado etc.

Se o aparello é irregular e de pedras pequenas que se van colocando a man, recibe o nome de **cachotaría**, que é o *opus incertum* dos romanos, e denomínase recheo (o *emplecton* dos gregos) cando ofrece o muro un paramento exterior regular, estando por dentro os materiais a granel ou en formigón compacto. A cachotaría recibe diferentes denominacións segundo os materiais utilizados na súa construción:
* *ordinaria*, cando é de cal e canto
* *seca*, se non ten cal ou cemento
* *concertada*, cando se axustan ben as pedras e ofrece unha imaxe agradábel
* *poligonal*, é como se se chama o aparello irregular cuxas pedras ofrecen o paramento en forma de polígonos contiguos
* *ciclópeo*, se a figura é arredondada ou esquinada, sen que se axusten as superficies dunhas coas outras; porén, este nome  adoita reservarse para cando se trata de grandes pedras.
* *careada*, cando os elementos da cachoterías son irregulares, pero a cara do muro está máis ou menos achairada.

Na esquina do muro dispóñense perpiaños verticalmente de modo que por un lado se presentan ao longo e, polo outro, ao ancho, o que se denomina *aparello de maior e menor*. Nos aparellos de ladrillo (o *opus lateritium* dos romanos) e nos de cachotaría adoitan colocarse para maior solidez fileiras verticais de perpiaño, formando o que se denomina **cadeas**. Chámase **muro escarpado** o que toma unha posición oblicua e serve de muro de contención de terrapléns. O chamado *aparello toledano*, ao contrario, ten encadeados horizontais e verticais de ladrillo e plementos recheos de cachotaría.

Hai unha especie de cachotaría chamada *de formigón*, a formada por un encaixado onde se poñen pedras miúdas e barro ou 
cemento. Se só contén barro e escasas pedras chámase *tapial*. Este ten que apoiarse sobre cimentos ou zócolos de pedra e adoita levar de treito en treito algunhas fileiras de ladrillo.

## Aparellos de ladrillo 
Os ladrillos, xeralmente cerámicos, teñen unhas medidas e un formato determinados e están deseñados especificamente para unirse dunha maneira determinada para formaren un muro; por iso, a lei de disposición dos ladrillos nun muro, estipulando desde as dimensións do muro até os encontros, é especialmente ríxida.

Algúns tipos de aparello de ladrillo son os seguintes:

* *Aparello a media hasta*: os costados do muro fórmanse con ladrillos que teñen un espesor de medio pé (o chamado en castelán *tizón*) e é moi utilizado para fachadas de ladrillo visto. Están colocados na mesma dirección que o muro.
* *Aparello a tizóns* ou *á española*: neste caso os *tizóns* forman os costados do muro e o seu espesor é de 1 pé (a chamada en castelán *soga*). Moi utilizado en muros que soportan cargas estruturais (portantes). Os ladrillos presentan na fachada unha das súas caras menores.
* *Aparello a soga e tizón*: alterna a forma de construír de *a soga* e *a tizón*.
* *Aparello inglés*: neste caso altérnanse fileiras en *sogas* e en *tizóns*, dando un espesor de 1 pé (a *soga*). Emprégase moito para muros portantes en fachadas de ladrillo visto. 
* *Aparello en panderete*: é o empregado para a execución de tabiques, o seu espesor é o do grosor da peza e non está preparado para absorber cargas excepto o seu propio peso.
* *Aparello aberto* (ou en castelán, *palomero*): é como o aparello *en panderete* pero deixando ocos entre as pezas horizontais. Emprégase naqueles tabiques provisionais que deben deixar ventilar a estancia e nun determinado tipo de estruturas de cubertas.
* *Aparellos holandés, belga, ou flamengo*: son outros tipos de aparello de ladrillo máis complexos, combinacións dos de *soga*, *tizón*, *soga e tizón*, por fileiras (liñas horizontais de ladrillo) combinadas de modo regular con algúns dos tipos citados; son moi usados a cara vista polo seu bo aspecto.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Paniagua, José Ramón (1990): "Aparejo", en *Vocabulario básico de arquitectura*. Madrid: Cátedra. ISBN 84-3760-134-7, pp.&nbsp;46–48.

### Outros artigos 
* Cantería
* Ladrillo

### Ligazóns externas 
* Paredes de Tijolo .
* Joshi, A. & Ryan, D. (20 de xuño de 2013). Bricks: A Light Foundation .