Mulleres na física

Esta é unha **cronoloxía das mulleres en física**, desde o século XVII até o século XXI. Os eventos cronolóxicos amosados na liña do tempo están relacionados coas achegas científicas  e coa igualdade de xénero na física. 

## Galardoadas co Premio Nobel  
* 1903  Marie Curie
* 1963 Maria Goeppert Mayer
*2018 Donna Strickland
*2020 Andrea Ghez
*2023 Anne L'Huillierminiatura|Marie Curie

Só cinco  mulleres gañaron o Nobel de Física, outorgado anualmente desde 1901 pola Real Academia das Ciencias de Suecia. Pero puideron ser máis, entre elas Lise Meitner, Maria Goeppert Mayer foi a segunda muller en gañar o premio en 1963, polas súas súas contribucións a entender a estrutura nuclear. Donna Strickland foi a terceira muller en gañar o premio en 2018 con Gérard Mourou.

Outras mulleres que fixeron importantes contribucións ao campo de física aparecen nos seguintes apartados.

## Séculos XVII e XVIII 
* 1668: Despois de separarse do  seu marido, a francesa Marguerite de la Sablière estableceu un salón popular en París. Os científicos e os eruditos de diferentes países visitaron o salón regularmente para falar de ideas e compartir coñecementos. Sablière estudou física, astronomía e historia natural cos seus invitados.

* 1732: A física italiana Laura Bassi converteuse na primeiro muller membro da Academia de Ciencias de Boloña. Un mes máis tarde, defendeu a súa tese doutoral publicamente. Bassi foi a primeira muller profesora de física  no mundo.

* 1738:  Émilie du Châtelet foi a primeira muller en publicar un traballo na Academia de París.

* 1740: Émilie du Châtelet publicou *Institucións de Physique*, proporcionando un fundamento metafísico para a física de Newton.

* 1751: A física italiana Cristina Roccati recibiu o seu doutoramento pola Universidade de Bologna.

* 1776: Na Universidade de Boloña, a física italiana Laura Bassi foi a primeira muller nomeada catedrática de física.

## Século XIX 
* 1816:  A física e matemática francesa Sophie Germain foi a primeira muller en gañar un premio da Academia de París de Ciencias polo  seu traballo en elasticidade.

* 1897: A física americana Isabelle Stone foi a primeira muller en obter un doutoramento en física nos Estados Unidos.

* 1898: A física danesa Kirstine Meyer foi galardoada  coa medalla de ouro da Academia danesa Real de Ciencias e Letras.

* 1899: A física irlandesa Edith Anne Stoney foi nomeada  profesora universitario de física no Colexio de Medicina para Mulleres de Londres. Máis tarde foi unha figura pioneira no uso de máquinas de raios X nas liñas da fronte da primeira guerra mundial.

* 1899: As físicas americanas Marcia Keith e Isabelle Stone foron as primeiras mulleres membros da Sociedade Americana de Física.

## Século XX 
#### Década de 1900 
* 1903: Marie Curie  recibiu o  Premio Nobel de Física xunto co seu marido, Pierre Curie, e  Henri Becquerel, pola descuberta da radioactividade e os dous elementos radioactivos: o radio e o polonio.

* 1909: A física danesa Kirstine Meyer foi a primeira muller danesa en recibir un doutoramento en ciencias naturais. Escribiu a súa disertación sobre "o desenvolvemento do concepto de temperatura" dentro da historia de física.

#### Década de 1910 
* 1911:  Marie Curie gañou o  Premio Nobel en Química.

#### Década de 1920 
* 1919: A física Hendrika Johanna van Leeuwen,  obtivo o seu doutoramento . Na súa disertación explicou por que o magnetismo é esencialmente un efecto mecánico cuántico,  hoxe coñecido como teorema de Bohr-van Leeuwen.

* 1925: A astrónoma e astrofísica Cecilia Payne-Gaposchkin estableceu que o hidróxeno é o elemento máis común nas estrelas, e o elemento máis abundante no universo.
* 1925: Jane Dewey foi a única muller da chamada xeración afortunada de físicos estadounidenses.

* 1926: Felisa Martín Bravo convertese na primeira doutora en Física en España.
*1926: Katharine Burr Blodgett foi a primeira muller en obter un doutoramento en física na Universidade de Cambridge.

#### Década de 1930 
* 1934: Antonia Ferrín Moreiras comezou a traballar, en 1934, como profesora axudante de Física e Matemáticas na USC. En 1963 presentou a primeira tese de Astronomía realizada por unha muller en España.
*1936: A sismóloga e xeofísica danesa Inge Lehmann  descubriu que a Terra ten un núcleo interior sólido dentro dun núcleo externo fluído.

* 1937: Marietta Blau e a súa estudante Hertha Wambacher, ambas as dúas físicas austríacas, recibiron o  Premio Lieben da Academia austríaca de Ciencias polo seu traballo en observacións de raios cósmicos cunha técnica de emulsión fotográfica.

* 1939: Lise Meitner  liderou o pequeno grupo  de científicos que  descubriron a  fisión nuclear do uranio.

* 1939: A física francesa Marguerite Perey descubriu o francio.

#### Década de 1940 
* 1941: Ruby Payne-Scott uniuse o Laboratorio de Física do Radio de CSIRO do  Goberno de Australia; foi a primeira muller radio astrónoma.

* 1945: As matemáticas e físicas americanas Frances Spence, Ruth Teitelbaum, Marlyn Meltzer, Betty Holberton, Jean Bartik e Kathleen Antonelli programaron o computador ENIAC, converténdose nas primeiras programadoras do mundo.

* 1947: Berta Karlik,  física austríaca, recibiu o Premio Haitinger  da Academia Austríaca de Ciencias por descubrir os isótopos do ástato, e da existencia deste na natureza como produto de procesos de decaemento naturais.

* 1948: Maria Telkes deseñou o primeiro sistema de calefacción solar para a Casa Solar de Dover, deseñada por Eleanor Raymond.

* 1956: A física Chien-Shiung Wu dirixiu un experimento de física nuclear. O experimento, chamado experimento Wu,  contradice a hipotética lei de conservación da paridade. Este descubrimento deu como resultado que os seus colegas Tsung-Dao Lee e Chen-Ning Yang gañasen o premio Nobel de física en 1957.
miniatura|**Maria Goeppert Mayer**
#### Década de 1960 
* 1960: A física e médica americana Rosalyn Yalow recibiu o Nobel Premio en Fisioloxía ou Medicina xunto con Roger Guillemin e Andrew V. Schally Quen .
* 1960: A física María Luisa Canut trasladouse á Universidade do Sur de Illinois, para continuar a súa investigación e alí  involucrouse na loita pola igualdade salarial. 

* 1962: A física francesa Marguerite Perey foi a primeira muller en ser admitida na Académie des Ciencias.

* 1963: Maria Goeppert Mayer converteuse na primeira muller americana en recibir un  Premio Nobel de Física; compartiu o premio con J. Hans D. Jensen  e Eugene Paul Wigner. 

* 1964: Chien-Shiung Wu falou no MIT sobre a  discriminación de xénero.

* 1967: A astrofísica Jocelyn Bell Burnell descubriu o primeiro radiosinal dun púlsar xunto ao seu titor de tese, Antony Hewish. En 1974 Hewish foi galardoado co Premio Nobel de Física por este descubrimento, un premio no que se obviou o nome de Jocelyn Bell.

#### Década de 1970 
* 1970: Vera Rubin obtivo a evidencia máis forte até ese intre da existencia da materia escura.
*1971: María Josefa Yzuel converteuse na  primeira muller con praza permanente de profesora universitaria no campo da Física en España.
*1972: Willie Hobbs Moore foi a primeira muller afroamericana en recibir un doutaramento en física.

* 1972: Sandra Faber converteuse na primeira muller en formar parte do persoal do Observatorio Lamber a Universidade de California, Santa Cruz.

* 1973: A física americana Anna Coble foi a primeira muller afroamericana en recibir un doutoramento en biofísica, completando a súa disertación na Universidade de Illinois.

* 1974: A física Mary K. Gaillard realizou a predición da masa do quark encantado con anterioridade ao seu descubrimento (con B. W. Le).
*1978: Chien-Shiung Wu recibiu o Premio Wolf en Física pola súa contribución ao desenvolvemento do Modelo Estándar.

* 1980: A xeofísica nixeriana Deborah Ajakaiye converteuse na primeira muller africana nomeada profesora de física. Foi a primeiro muller elixida na Academia Nixeriana de Ciencia, e a primeiro muller decana de ciencia en Nixeria.

* 1983: Inmaculada Paz-Andrade converteuse na primeira catedrática de Física na USC. En 1992 foi a primeira muller galardoada coa Medalla de Ouro da Real Sociedade Española de Física (RSEF).
*1983: A física e astronauta Sally Ride converteuse na primeira muller estadounidense en viaxar ao espazo.
*1992: Crease o  *Daphne Jackson Trust* co legado da física británica Daphne Jackson, co fin de axudar as persoas talentosas a regresar as súas carreiras STEM.

## Século XXI 
#### Década de 2000 
* 2000: Mildred Dresselhaus converteuse en  directora da Oficina de Ciencia no Departamento de Enerxía dos Estados Unidos.
* 2000: Claudine Hermann cofundou a plataforma *Femme & Sciences* con Huguette Delavault.
* 2000: A astrofísica venezolana Kathy Vivas presentou o seu mapa de estrelas RR Lyrae, proporcionando idea á estrutura e historia da galaxia de Vía Láctea.

* 2001: Lene Hau e o seu equipo lograron deter un raio de luz completamente.

* 2002: Creación do Grupo Especializado de Mujeres en Física seguindo as recomendacións da IUPAP (International Union of Pure and Applied Physics) e da Comisión Europea, cos obxectivos de aumentar a presenza de mulleres en física, visibilizar os seus logros e defender os intereses e a igualdade de dereitos e oportunidades das físicas.
*2002-2004: Jocelyn Bell Burnell foi presidenta da Real Sociedade Astronómica.

* 2003: A xeofísica americana  Claudia Alexander foi responsable das etapas finais de Proxecto Galileo, unha misión de exploración espacial que acabou no planeta Xúpiter.

* 2003: Deborah S. Jin  e o seu equipo foron os primeiros en condensar pares de átomos fermiónicos.

* 2005: A galega Mar Capeáns foi a primeira muller española en formar parte do persoal do CERN.
*2006 María Ángeles López Agüera é elixida decana da Facultade de Física da USC, e convértese na primeira muller en ocupar este cargo nunha facultade de ciencias na USC.
*2007: A física Ibtesam Badhrees foi a primeira muller de Arabia Saudita na Organización Europea para a Investigación Nuclear (CERN).
miniatura|Donna Strickland
#### Década de 2010 
* 2011: A astrofísica americana e de orixe taiwanés Ma Chung-Pei  liderou un equipo de científicos que descubriron varios dos  buratos negros máis grandes coñecidos de 2011 a 2016.
* 2013: Nashwa Eassa fundou a ONG Mulleres sudanesas en Ciencias.
*2013: Marcia Barbosa recibiu o Premio L'Oréal-UNESCO a Mulleres en Ciencia.
* 2014: A física teórica americana Shirley Anne Jackson recibiu a Medalla Nacional de Ciencia. Jackson foi a primeira muller afroamericana en recibir un doutoramento no Instituto de Tecnoloxía de Massachusetts (MIT), e a primeira muller en presidir a Comisión Nuclear Reguladora dos EE.UU.
* 2015: Rabia Salihu Sa'id recibiu o Premio da Fundación Elsevier para  científicas novas no mundo en desenvolvemento.
* miniatura|Andrea Ghez2016: Fabiola Gianotti converteuse na primeira Directora do CERN.
*2016: Gabriela González foi unha dos catro científicos de LIGO que anunciaron a primeira observación ondulatoria gravitacional. Foi elixida pola revista *Nature* como unha das 10 figuras máis importantes no mundo da ciencia.
*2016: A  misión espacial Gaia, na que participan as astrofísicas galegas Ana Ulla da Uvigo e Minia Manteiga da UDC, obtén a imaxe máis completa da Vía Láctea.
*2017: A profesora da USC  Dolores Cortina foi elixida coordinadora do experimento R3B**,** dedicado ao estudo da estrutura nuclear e o funcionamento das estrelas.
*2017: A astrofísica galega Begoña Vila foi galardoada co Premio María Josefa Wonenburger Planells.
* 2018: As astrofísicas británicas Hiranya Peiris e Joanna Dunkley e a cosmóloga Licia Verde formaron parte do equipo que recibiu  o  Premio Breakthrough en Física Fundamental polas súas contribucións a "mapas detallados do universo temperán que  mellorou o noso coñecemento da evolución do cosmos e as flutuacións que sementaron a formación de galaxias".
* 2018: A física galega Montse Calleja recoñecida como unha das científicas españolas máis importantes, dentro da chamada Selección Española da Ciencia.
*2018: A astrofísica Jocelyn Bell Burnell recibiu o premio especial *Breaktrough* en Física Fundamental, polos seus logros científicos e polo seu liderado inspirador. Cos cartos do premio, Bell Burnell creou unhas bolsas para contrarrestar o "nesgo inconsciente" na comunidade da física.

* 2018: A física canadense Donna Strickland recibiu o Premio Nobel en Física; compartiuno con Arthur Ashkin e Gérard Mourou.
* 2018: Por primeira vez na historia, dúas mulleres recibiron o Premio Nobel de Química e o Premio Nobel de Física no mesmo ano.
* 2018: A física alemá Petra Rudolf  foi nomeada Presidenta da Sociedade Europea de Física (EPS).
*2018: Emma Chapman  recibiu o Premio Athena da Royal Society polo seu traballo para terminar co acoso sexual e o acoso escolar  no mundo académico.
*2018: Jess Wade, a física que escribe artigos na Wikipedia dedicados a mulleres e minorías na ciencia foi elixida pola revista *Nature* como unha das dez persoas máis influentes na ciencia.
*2019: A profesora da USC Elena G. Ferreiro foi nomeada presidenta da xunta directiva do novo proxecto europeo dos estudos sobre a interacción forte STRONG-2020.
*2019: A física Susana Marcos recibe o Premio Nacional de Investigación 2019.
*2019: A física Sonia Contera publica o libro  *Nano Comes to Life: How nanotechnology is transforming Medicine and the Future of Biology* 
*miniatura|Anne L´Huillier2019: A matemática Karen Uhlenbeck converteuse na primeira muller en gañar o Premio Abel  polo seu traballo en ecuacións en derivadas parciais, de grande impacto en análise, xeometría e física matemática.
**Década de 2020**
*2020: A catedrática de astrofísica  Minia Manteiga é nomeada membro da Real Academia Galega de Ciencias.
*2020: A profesora da USC Maite Flores, recoñecida co Premio de Transferencia de Tecnoloxía en Galicia en 2019, é nomeada secretaria da Sociedad Europea de Óptica.
*2020: A galega Leticia Cunqueiro acadou unha bolsa Consolidator Grant do Consello Europeo de Investigación.
*2022:  A física galega Montse Calleja recibe o premio Rei Jaume I de novas Tecnoloxías.
*2023: Anne L'huillier, foi galardoada, xunto con Pierre Agostini e Ferenc Krausz, co Premio Nobel de Física.
*2023: Eva Nogales recibiu o premio Shaw
*2024: A ribadense María Vieites foi nomeada coordinadora adxunta no experimento LHCb do CERN.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Cronoloxía das mulleres na ciencia