Diacrítico

Un **(signo) diacrítico** (do grego διακριτικός *diacritikós*, «que distingue») é un signo situado sobre (*diacrítico superescrito*), debaixo (*diacrítico subscrito*), en ou a través (*diacrítico inscrito*), despois (*diacrítico adscrito*), diante (*diacrítico preescrito*) ou ao redor (*diacrítico circunscrito*) dun grafema para modificar o seu valor fonético, permitir unha lectura máis precisa ou evitar unha ambigüidade entre homógrafos.

## Características 
Do mesmo xeito que as ligaduras e que as letras suplementarias inventadas, a adición de diacríticos amplía o número de grafemas dunha escritura. En moitos casos, a letra con diacrítico non se considera como un grafema independente senón como un alógrafo, é dicir, outra versión escrita da letra simple. A letra con diacrítico non intervén xa que logo, na clasificación alfabética.

Como exemplo, o acento agudo do francés modifica o valor fonético dun *e*, pronunciado xeralmente [ǝ] (e mudo): *é* sona [e]. O acento grave sobre un *a*, non obstante, só permite distinguir homógrafos: *la* (artigo) ~ *là* (adverbio de lugar), soando os dous [la]. Porén non se consideran *é* e *à* como letras independentes de *e* e *a*. O francés non coñece diacrítico ningún que sirva para afinar a lectura: todos son obrigatorios.

Ese tipo existe en árabe, onde as vogais non se escriben; nas obras didácticas ou relixiosas pódense notalas en forma de diacríticos. A *fatḥa*, un trazo lixeiramente oblicuo subscrito, serve para indicar a presenza dunha vogal [a]: a palabra عدل lese *ʿadl (‘adl)* pero translitérase *ʿdl*. Para precisar a súa lectura, pódeselle engadir unha *fatḥa*: عَدل.

Existen tamén letras diacríticas, mudas e por forza escritas ao lado da letra que modifican. Accesoriamente, puideron converterse en signo diacrítico, como ocorreu co *umlaut* e a diérese.

Cada escritura puido desenvolver os seus propios diacríticos, como no alfabeto latino (e variantes, coma o alfabeto vietnamita), o alfabeto grego, o cirílico, o árabe, o hebreo, os silabarios xaponeses ou o alfabeto tibetano.

### Desafíos na informática 
A chegada da informática e a ampla distribución de textos codificados en computador entre varias culturas trouxo o desafío da representación dixital dos sinais diacríticos. Un dos resultados é o problema coñecido como Mojibake, creado (entre outras situacións) cando non hai suficiente coherencia entre os métodos de codificación de diacríticos empregados nun conxunto de programas de computador.

A popularización da World Wide Web aumentou moito a demanda da correcta representación de sinais diacríticos entre computadores das máis variadas nacionalidades. Por ese motivo a linguaxe HTML, moi usada para textos na WWW, inclúe un conxunto bastante completo de códigos estandarizados para representación de diacríticos, como é o Unicode.

## Tipos de diacríticos 
Algúns dos signos diacríticos máis habituais en distintas linguas e alfabetos son:
* punto
** (** • **) punto medio
** (** ˙ **) *anunaasika*, punto superior
** (** . **) *anusvaara* punto inferior, usado en sánscrito
* (** ¸ **) *cedilla*
* (** ˛ **) *ogonek* o "gancho polonés"
* (** ° **) *kroužek* ou anel; usado por exemplo no símbolo do ángstrom
* (** ˘ **) breve, é parte da letra en esperanto
* (** ˇ **) caron ou *haiček* ("ganchiño" en checo). En eslovaco chámase *mäkčeň* ("suavizador" ou "marca de palatalización"), en esloveno *strešica* ("teitiño").
* (** ¯ **) macron
* (** ¨ **) trema ou diérese.
* acento
** (** ` **) acento grave
** (** ´ **) acento agudo
** (** ˝ **) acento agudo dobre
** (** ^ **) acento circunflexo, parte da letra en esperanto, en eslovaco sobre "o" chámase *vokáň* 
* *spiritus asper*
* *spiritus lenis*
* (**&nbsp;҃ **) titlo, indica abreviación no alfabeto cirílico antigo
* (** ~ **) til

Hai tamén signos que teñen outros usos pero aparecen como diacríticos en certos alfabetos, como son a barra (** | **), a vírgula (** , **), o apóstrofo (''' ' **), os dous puntos (** : **), usado para ligar sufixos a palabras estranxeiras, ou o guión ou trazo (** - '*), usado para quebrar palabras e resolver ambigüidades de pronuncia.

## Usos 
Na análise das linguas que usan o alfabeto latino, pódese observar que as vogais son as letras máis suxeitas a diacríticos no conxunto dos idiomas. No caso das consoantes, C, S, Z presentan diacríticos en gran cantidade de idiomas; W en galés, H en maltés, J en esperanto, e P e Q en aimará presentan diacríticos específicos; a letra G presenta, considerando diversos idiomas, 6 tipos diferentes de diacríticos; N e S presentan, cada, 5 tipos; 4 son os diacríticos para o L; hai menos usos de diacríticos para D, T, R, K e aínda menos para B, M, V, X.

As linguas eslavas son as que máis presentan casos de letras con diferentes diacríticos. Así, o checo usa agudo, caron e anel.

A lingua Inglesa non presenta diacríticos, excepto para pouquísimos casos de palabras oriúndas doutros idiomas. Outra lingua xermánica coma o neerlandés usa o trema. Por exemplo en *ruïne* indica que o *u* e o *i* son pronunciados separadamente das súas formas normais. Entón funciona comp sinal de separación e non como unha indicación dunha versión alternativa do *i*. Os diacríticos poden usarse para dar énfase (*érg koud* para *moito* frío) ou para desambiguación entre os numeral *un* e o artigo *un* (*één* appel, *unha* [numeral] mazá; *een* appel, *unha* [artigo] mazá). Os acentos grave e agudo úsanse nun un pequeno número de palabras, a maioría palabras emprestadas doutros idiomas.

Atópanse moitos diacríticos, porén en menor escala do que nas eslavas nas linguas escandinavas e bálticas. Por exemplo, no estoniano empréganse carons no *š* ou *ž*, que poden aparecer só en nomes propios estranxeiros e en palabras emprestadas doutros idiomas, mais poden ser tamén substituídas por *sh* ou *zh* nalgúns textos. O apóstrofo pode usarse na declinación dalgúns nomes estranxeiros para separar a raíz de calquera declinación final, como en *Monet' * ou *Monet'se* para os casos xenitivo e ilativo, respectivamente, para o famoso pintor Monet.

Nas linguas románicas son habituais os acentos ademais doutros signos: o catalán usa grave, agudo, cedilla e diérese; o francés usa grave, agudo, circunflexo, cedilla e diérese; o italiano usa agudo e grave e o portugués usa agudo, grave, circunflexo, til, cedilla e trema (no Brasil).

Varias romanizacións da lingua chinesa usan a trema, mais só no *u* (*ü''). No Pinyin, os catros tons do mandarín márcanse polo macron, acento agudo, caron e acento grave.

O aimará usa corno sobre P, T, K, Q, Ch

## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Letra diacrítica
* Letras suplementarias
* Escritura 
* Ligadura
* Tipografía