Pardo de Cela

**Pedro Pardo de Cela Aguiar e Ribadeneira**, coñecido como don **Pedro Pardo de Cela**, nado en Betanzos cara ao 1425 e executado en Mondoñedo o 3 de outubro de 1483, foi un mariscal galego medieval, decapitado diante da catedral mindoniense por mandato do gobernador do reino nomeado polos Reis Católicos.

## Traxectoria 
[miniatura|250px|Torre do [castelo de Castro de Ouro, e ruínas das murallas ao fondo.]]
Segundo fillo de Xoán Nunes Pardo de Cela, *o Vello*, comendeiro do bispado de Mondoñedo, e de Teresa (ou Violante) Rodríguez de Aguiar, ao falecer o seu irmán herdou as propiedades e privilexios da familia. A súa posición mellora ao casar coa filla do Conde de Lemos, Sabela Pérez Osorio, que viñera co seu tío, Pedro Enrique de Castro, bispo de Mondoñedo (1426-1445) á cidade episcopal, onde Pardo de Cela era meiriño, en representación da Casa de Lemos. O bispo deulle en dote de voda todas as rendas do bispado, agás as que necesitaba para o seu sustento. Falecido o bispo en 1445, Pedro Pardo trasládase a Viveiro, onde chega a ser alcalde (a mención máis antiga que se ten del é unha sentenza de 1464 en que se titula alcalde de Viveiro e comendeiro do bispado) e en 1474 xa ten o título de Mariscal. Merca a "casa do Carballo de Galdo", cabeza do seu morgado. Adquiriu moitos beneficios por herdanza, matrimonio e concesión real.

Foi pai de Costanza de Castro e de Beatriz:

### A revolta irmandiña 
A pesar de que a historiografía galeguista chega ao extremo de facer del un irmandiño, o certo é que foi un dos seus máis acérrimos inimigos e tivo que fuxir de Galiza até a restauración nobiliaria. Da súa ferocidade dá conta a famosa frase referida por Pedro Paxariño no preito Tabera - Fonseca, onde Pardo de Cela lle di ao Conde de Lemos que aforque todos os seus servos:

Ao finalizar a revolta co restablecemento da nobreza e da Santa Irmandade, aínda ficaron preitos pendentes, en 1467 a Condesa de Santa Marta queixábase á Irmandade:

En 1469 o Concello de Viveiro envía unha relación ao rei, na que se queixan da violencia dos nobres: 

### A guerra de sucesión 
[miniatura|A raíña [Isabel I de Castela|Sabela era curmá de Isabel de Castro, a muller de Pedro Pardo.]]
Á morte de Henrique IV de Castela, a maioría da nobreza castelá apoiou a causa de Isabel de Castela, acusando á filla do rei, Xoana, de ser filla ilexítima de Beltrán de la Cueva e alcumándoa *la Beltraneja*. A nobreza galega en xeral apoiou á herdeira máis lexítima que ademais supoñía a unión dos reinos de Castela e Portugal fronte á unión con Aragón. Pardo de Cela, xunto coa súa familia política e o bispo Alonso I de Fonseca, puxéronse da parte de Isabel, e parece que o mariscal chegou a combater en Zamora. Participou tamén xunto a Fonseca no cerco a Pontevedra de 1476.

### O enfrontamento coa coroa 
O seu apoio a Isabel a Católica contra a pretendente lexítima Xoana de Castela foi axiña recompensado pola nova raíña ratificando todos os seus privilexios e sendo confirmado no seu cargo de alcalde de Viveiro. Pero o mariscal non ía acomodarse á política de control da nobreza dos novos reis e logo entrou en conflito con eles. No 1476 é destituído da alcaldía polos Reis Católicos e o posto de alcalde pasa a ser para Xoán de Viveiro, quen xa fora alcalde antes de que Henrique IV nomease a Pardo de Cela. A muller de Xoán de Viveiro era María de Acuña, a madriña do casamento dos Reis Católicos. Pedro Pardo tiña o poder do Señorío de Viveiro, xa que o rei Henrique IV o recompensara polo seu apoio. Pero cando este morreu, Pardo de Cela xa non tiña un valedor, polo que o Señorío volveu ás mans de Xoán de Viveiro. Isto condicionou moito a relación de Pedro Pardo cos Reis Católicos. O 10 de xuño de 1478 os reis comínano a satisfacer as súas débedas coa coroa inmediatamente e o 26 dese mes Fernando de Aragón prohíbelle construír fortalezas, utilizar portos e entrar en Viveiro e na súa comarca, baixo pena de confiscación. Ese mesmo ano os Reis Católicos escriben aos concellos de Santa Marta de Ortigueira e Mondoñedo para que non o deixen entrar nos seus lindes. É neste clima de enfrontamento cos cidadáns e coa coroa que chega a Galiza en 1480 Fernando de Acuña con ordes claras de pacificar o reino e restabelecer os dereitos usurpados, como lle escribiu a raíña ese mesmo ano:

Asustado ante o perigo que corre a súa vida, pide unha carta de "seguro e amparo" aos Reis e refúxiase na Fortaleza da Frouseira, onde se fai forte e derrota decote as tropas castelás e as "hermandades", comandadas por Acuña e Luis de Mudarra. A raíña confirma en carta a Fernando de Acuña o 4 de novembro de 1480 a fidelidade do seu vasalo:

Así a todo, a súa persecución continúa. En 1483 cae a fortaleza da Frouseira e o 7 de decembro é detido na casa de Fonsa Yáñez no Castro de Ouro (no actual concello de Alfoz, Lugo) e lévano preso a Mondoñedo, onde dez días despois lle cortan a cabeza "por cruel e poderoso", segundo palabras do Poder Real.
 
[miniatura|300px|Mapa dos reinos e territorios gobernados polos Reis Católicos arredor do ano 1500. A dúas cores os reinos que foron sometidos ou anexados no seu mandato; [reino de Galicia|Galicia, Navarra e Granada.]]
A causa da súa morte non fica clara. A tradicional atribución a unha vontade explícita dos reis non está documentada, o que levou a algúns estudosos a atribuíla a enfrontamentos coa nobreza local que naquel momento apoiaba a Acuña (e que tiña moitos asuntos pendentes co mariscal). Xa as crónicas da época insinúan a situación de Acuña aínda que sen deixar claro quen apoiaba a quen:
 Isto apoia a teoría de que Acuña, incapaz de controlar o territorio aproveitou un momento de debilidade dos seus opoñentes coa morte do Conde de Lemos para dar un golpe de forza e intentar subxugar a nobreza rebelde. Isto concorda co feito de que Fernando de Acuña foi deposto do seu cargo a comezos do ano seguinte, aínda que non perdeu a confianza dos reis e acabaría os seus días como vicerrei en Sicilia.

miniatura|190px|A Mariscala, cadea que a tradición di que mantivo preso a Pardo de Cela.
A figura do mariscal é unha das máis mitificadas da historia de Galicia. Moitas veces foi usada como símbolo de resistencia da nobreza galega fronte á castelá, visión que a historiografía deu como simplificada por demais. Da mesma forma, tamén o é a intención de facer do mariscal un criminal sen escrúpulos. Pardo de Cela era un personaxe normal no seu contorno. A nobreza galega da época dubidaba entre a unión con Portugal ou con Castela e intentaba extorsionar aos servos de tal forma que deu lugar ás revoltas irmandiñas.

## A lenda 
Segundo a lenda, os mandatarios reais tramaron a traizón da Frouseira ante a imposibilidade de poder conquistala. A Pardo de Cela teríano vendido os 23 criados que defendían a fortaleza. Os "cantares" din que o traidor foi Roi Cofano do Valadouro. A rexa loita durante tres anos na Frouseira, a traizón dos criados e a degolación, coas semellanzas á morte de Xesús, convérteno axiña en mito e comeza a ser trobado en feiras e mercados.

### A ponte do Pasatempo 
[miniatura|A [ponte do Pasatempo en Mondoñedo.]]
Non obstante, a lenda máis tradicionalmente asentada verbo da execución do Mariscal di que a súa dona traía consigo o perdón real cando foi entretida polas xentes do bispo de Mondoñedo, inimigo do Mariscal, na ponte desde entón coñecida como "do Pasatempo". Entrementres, a execución xa se estaría a consumar, e a cabeza do mariscal, xa desprendida do corpo, estaría a rodar polos banzos do cadafalso, mentres os seus beizos pronunciaban as verbas "*credo, credo, credo*".

Actualmente, a ponte do Pasatempo é un lugar moi visitado de Mondoñedo, e sobre a lenda arredor da morte do Mariscal teñen corrido ríos de tinta en forma de poemas, cancións, novelas, ensaios histórico-lendarios e análises científico-históricas destinados a esclarecer que parte podería ter de verdade.

## A tumba do mariscal 
O único que se sabe dos últimos meses do Mariscal é grazas á chamada "Relazón da carta executoria" (da cal existen tres versións, dúas en galego e unha en castelán). Unha *Relazón* foi atopada no pazo dos Taboi, concello de Outeiro de Rei, e escrita con case toda seguridade por un membro da familia dos Saavedra, aló polo ano 1515.

Nese texto, exprésase a propósito do seu soterramento:

[miniatura|250px|Pero Pardo foi degolado publicamente na praza de [Mondoñedo fronte á catedral.]]
Parece que foi exactamente así como di a "Relazón" pois, ao facer unhas obras na catedral mindoniense o día 16 de marzo de 1965, quedou ao descuberto unha sepultura co escudo de armas do Mariscal e coa inscrición *Pardo de Cela arno de Viveiro* no mesmo sitio que sinala o documento. Levantada a lápida, apareceron tres cranios cos ósos correspondentes e, debaixo deles, os restos do citado arcediago [= *arno*], Xoán Pardo de Cela, que morrera no 1613.

Enrique Cal Pardo, no prólogo do libro *Mito do Mariscal*, sinala a evidente relación familiar dos restos do Mariscal e do seu fillo coa tumba do arcediago. Ademais, o doutor D. F. Mayán, presente durante a apertura da tumba, indicou que se atopou unha moeda coa efixie de Henrique IV, que non podía ser do arcediago.

Co gallo destas obras trasladouse a lápida do mariscal fronte á capela da Virxe Inglesa. Durante este traslado deteriorouse a lápida: aínda hoxe ten cemento enriba e na actualidade é ilexible. A colocación orixinal da tumba era xunto ao *Pulpito do Evangeo, e porta da Capela mor da Catedral* segundo a familia Saavedra.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* : "Mitos da historiografía galeguista", publicado en versión reducida en "Mitos de la historiografía galleguista", *Manuscrits. Revista d’història moderna* 12, Barcelona, 1994, pp.&nbsp;245–266.
* :.
*  (2004): *O mito do Mariscal Pardo de Cela: historia, lendas e literatura*, Asociación Cultural O Mundo de Galea. ISBN 84-609-1128-4.
*  (1981) *El Mariscal Pardo de Cela y la Galicia de fines del siglo XV*, Editorial Alvarellos, Lugo, 196 pp., ISBN 84-85311-39-6.
*  (1986) “Documentos medievales de Betanzos (I). Los Pardo de Cela del siglo XV”, Anuario Brigantino 9, pp.&nbsp;23–30.
*  (1993) "El mariscal Pardo de Cela. Apuntes para una recapitulación necesaria", en *Conclusións das primeiras xornadas históricas e arqueolóxicas da Mariña Lucense. Foz: A Frouxeira e o Mariscal Pardo de Cela*, Lugo, pp.&nbsp;118–136.
*  (2005): "Pardo de Cela, Mariscal", artigo en *Gran Enciclopedia Galega Silverio Cañada*.
*  (2005): "El mariscal Pardo de Cela. Una injusticia ejemplar", Torre de los Lujanes: Boletín de la Real Sociedad Económica Matritense de Amigos del País, 55 , pp.&nbsp;83–108.
*  (2006) "El mariscal Pardo de Cela. Leyenda, mito y realidad", pp.&nbsp;1–63 en *O Mariscal Pardo de Cela e o seu tempo, I xornadas de historia medieval*, Deputación provincial de Lugo, ISBN 84-8192-344-3.
*  (2013): "El testamento del Mariscal Pardo de Cela. Noticia del hallazgo y edición del documento", Cuadernos de Estudios Gallegos, LX, núm. 126 , pp.&nbsp;171–223.
* : "Ecos románticos en «El Mariscal Pedro Pardo», drama inédito de Emilia Pardo Bazán" 
* 

### Outros artigos 
* Castelo da Frouxeira
* Casa do Carballo de Galdo
* Castelo do Castro de Ouro
* *Lamento da Frouseira*

* *O Mariscal*

### Ligazóns externas 
* Britonia
* "El mariscal Pedro Pardo de Cela" celtiberia.net, 19/8/2005 .
* "Atopan o testamento do mariscal Pardo de Cela" *Telexornal Mediodía*, TVG, 22/1/2013.
* 20px "Capítulo 13: Nación de Breogán" de *Historias de Galicia*, 4/11/2007, TVG.