William Caxton

[miniatura|250px|Caxton amosando a súa primeira impresión ao rei [Eduardo IV de Inglaterra|Eduardo IV e raíña Sabela en Westminster.]]

**William Caxton**, nado en Kent entre 1415 e 1422 e finado cara a marzo de 1492, foi un mercador, diplomático, impresor e escritor inglés. Caxton introduciu a primeira imprenta en Inglaterra, e foi o primeiro impresor do país, así como o primeiro vendedor de libros inglés (os seus compañeiros en Londres eran alemáns, neerlandeses ou franceses). Imprimiu e editou máis de cen libros, a maioría traducións de obras francesas. Algunhas das máis importantes obras impresas por Caxton foron *A morte de Arturo*, de Thomas Malory, e os *Contos de Canterbury*, de Geoffrey Chaucer.

## Traxectoria
[miniatura|200px|[Divisa de William Caxton.]]
Sábese que Caxton naceu na campiña de Kent entre 1415 e 1422, e foi a Londres a traballar. En 1438 sitúaselle como aprendiz de comerciante de teas, no obradoiro de Robert Large, quen sería alcalde de Londres ao ano seguinte. Large morreu en 1441, e en 1446 Caxton marchou a Bruxas, centro principal do comercio europeo do téxtil. En Bruxas, Caxton progresou no comercio téxtil e destacou entre os seus compatriotas afincados no continente. Obtivo en 1463 o cargo de *Gobernador do gremio inglés de comerciantes pacotilleros* nos Países Baixos. Cara 1470, Caxton atópase ao servizo de Margarida de York, duquesa de Borgoña e irmá do rei de Inglaterra Eduardo IV. É probable que Caxton fose o asesor financeiro da duquesa.

### Como impresor
Caxton comezou a interesarse na literatura a finais da década de 1460. En marzo de 1469, Caxton comezou a traducir o libro *Recuyell of the Historyes of Troye*, de Raoul Le Fèvre. Caxton abandonou a tarefa, desanimado polo seu pobre dominio do francés; pero renovouna a petición da duquesa Margarida, rematando a tradución en 1471.
 
### En Bruxas 
miniatura|200px|esquerda|Facsímile da primeira páxina de *Godefrey of Boloyne*, impresa por Caxton en Londres, 1481. O prólogo, ao comezo da páxina, di *Here begynneth the boke Intituled Eracles, and also Godefrey of Boloyne, the whiche speketh of the Conquest of the holy lande of Jherusalem.* O espazo baleiro foi pola inserción manual dunha letra T iluminada.
Caxton mudou de residencia varias veces entre Flandres, os Países Baixos e Alemaña. Cando residía en Colonia, entre 1470 e 1472, Caxton entrou en contacto coa nacente industria da impresión, e aprendeu a arte de imprimir. Segundo o propio Caxton, decidiuse por aprender a imprimir para evitar o cansazo que sufrían os seus ollos e a súa man co arduo traballo da tradución.

Axiña mercou unha imprenta con dous xogos de tipos móbiles, e en 1474 volveu a Bruxas a establecer un taller de impresión. Alí, asociouse con Colard Mansion, un soado copista e ilustrador de códices. O primeiro libro impreso por Caxton, ao ano seguinte, foi a tradución que el mesmo realizou, do libro *Recuyell of the Historyes of Troye*. Na mesma cidade, Caxton publicou outro cinco libros, incluíndo a mesma obra de Le Fèvre en francés. Dos cinco, soamente un deles era en inglés, *The game and playe of the chesse*, publicado o 31 de marzo de 1475. Este libro era unha tradución de dúas versións francesas de *De ludo scaccorum*, obra do dominico Xacobe de Cessolis, de ao redor do ano 1300.

### En Londres 
Ao volver ao seu país en 1476, Caxton estableceu unha imprenta nos terreos da Abadía de Westminster. A partir de entón, a súa única ocupación foi a de imprimir e editar libros, moitas veces escribindo os prólogos ou epílogos dos mesmos. A súa primeira impresión en Inglaterra foi, aparentemente, unha *Indulxencia* outorgada polo abade de Abingdon.

A impresión está datada o 13 de decembro de 1476. Ao ano seguinte, Caxton publicou *Dites or Sayengis of the Philosophres* (*Ditos dos filósofos*, o 18 de novembro), escrito polo cuñado do rei, Anthony Woodville, Conde de Rivers; quen fixera a tradución do francés de Guilliaugme de Tignonville. Os *Ditos dos filósofos* pasaron por ser o primeiro documento impreso por Caxton en Inglaterra, até o descubrimento da *Indulxencia* de 1476. Ese mesmo ano, Caxton imprimiu tamén unha tradución do francés *Histoire de Jason*, de Raoul Le Fèvre.

A primeira edición de Caxton de *Os contos de Canterbury*, apareceu en 1478. A edición representaba o traballo máis extenso de Caxton até o momento, pois constaba de 374 folios. Cinco anos máis tarde, reeditaría a obra, engadíndolle máis de vinte xilografías e cun texto revisado. Aínda en 1478, Caxton imprimiu outra obra de Chaucer, a versión deste último de *Deconsolatione philosophiae*, de Boecio.

O libro máis voluminoso que Caxton editou foi *A lenda dourada*, en 1483. O libro, de 600.000 palabras e 448 folios impresos a dobre columna; era unha tradución que o propio Caxton fixo do texto de Xacobe de Vórtice. A tradución foi feita a partir dunha versión francesa de Jean de Vignay, tomándose Caxto a liberdade de engadir as vidas de 25 santos que non estaban incluídas na devandita versión. A obra está xenerosamente ilustrada, 19 das súas xilografías ocupan unha páxina enteira.

*A morte de Arturo* foi publicada por Caxton o derradeiro día de xullo de 1485. O autor, Sir Thomas Malory, morrera catorce anos antes, e Caxton organizou a voluminosa obra da maneira que mellor lle pareceu, dividíndoa en 21 Libros e 507 capítulos. Ademais, Caxton fixo unha revisión completa do texto, engadindo rúbricas que describían a acción, ao principio e final de cada capítulo.

Na súa imprenta, Caxton produciu romances cabaleirescos, traballos de autores clásicos, e historias romanas e inglesas. Os libros que Caxton imprimía eran favorecidos polas clases altas do reino, polo cal o apoio financeiro que Caxton recibía da aristocracia e a nobreza era importante, aínda que non era indispensable.

Caxton morreu en 1492, un ano despois cá súa dona Maude. Foi soterrado en St. Margaret, en Westminster. No ano 2002, a compañía dos medios BBC incluíuno na lista dos 100 máis grandes cidadáns británicos de todos os tempos.

## Caxton e a lingua inglesa 
Catro quintas partes do material que Caxton imprimiu, están en idioma inglés. Con todo, este idioma estaba nun proceso importante de transformación na época de Caxton; e moitos dos textos que Caxton recibía para impresión, estaban escritos nunha ampla variedade de estilos e dialectos. Como Caxton non era un escritor propiamente dito, senón máis ben un técnico, a miúdo enfrontouse a dilemas de homoxeneización da linguaxe nos libros que imprimiu. O alsaciano Wynkyn de Worde, o seu sucesor na imprenta, tivo que enfrontar os mesmos problemas.

Polo traballo realizado con estes textos, atribúeselle a William Caxton gran parte do crédito por ter estandarizado a lingua inglesa; pois Caxton homoxeneizou os textos que orixinalmente estaban escritos nos moitos dialectos rexionais, e contribuíu á expansión do vocabulario a través da impresión. Caxton comparte este crédito co seu compañeiro contemporáneo Richard Pynson, quen era un estilista máis completo e tivo un maior impacto na homoxeneización da linguaxe.

## Edicións selectas 
* *Game and playe of the chesse*, de Xacobe de Cessolis, impreso en 1475 e 1482
* *Canterbury tales*, de Geoffrey Chaucer, impreso en 1478 e 1483
* *The mirror of the world*, tradución de Caxton do orixinal *Speculum majuas* de Vincent de Beauvais, impreso en 1481
* *De senectute*, *De amicitia*, de Cicerón, impreso en 1481 (versión inglesa de John Tiptoft)
* *Polycronicon*, de Ranulph Higden, impreso en 1482 (tradución de John Trevisa)
* *The golden legend*, de Xacobe de Vórtice. Tradución de Caxton a partir dunha versión francesa de Jean de Vignay, impreso en 1483
* *Confessio amantis*, de John Gower, impreso en 1483
* *Booke of the subtle storyes and fables of Aesop*, de Esopo, impreso en 1484 (tradución de Caxton do texto francés de Julien Macho)
* *The booke of the order of chivalry*, de Ramon Llull, impreso en 1484 (tradución de Caxton a partir dunha versión francesa)
* ''La mort d'Arthur*, de Sir Thomas Malory, impreso en 1485
* *Faytes of arms and chivalry*, de Cristina de Pizán, impreso en 1489
* *The booke of Eneydos*, adaptación da obra de Virxilio, impreso en 1490

## Notas 
## Véxase tamén
### Bibliografía
* Cuenca, Luis Alberto de. *William Caxton, el impresor de Malory*. Epílogo a *La muerte de Arturo*, Ed. Siruela, Madrid, 1999. ISBN 84-7844-485-8.
* Gómez Soliño, José S. *William Caxton y la estandarización de la lengua inglesa en el siglo XV*. Revista canaria de estudos ingleses, **10**, 1985, pp.&nbsp;95–118. ISSN 0211-5913.
* Lienhard, John H. *How Invention Begins: Echoes of Old Voices in the Rise of New Machines*. Oxford University Press, Oxford, 2006. ISBN 0-19-530599-X pp.&nbsp;165–168
* Ward, A., *et al.* (eds.). *The Cambridge History of English and American Literature''. Putnam's and Sons, Nova York, 1907-1921. Vol II, Capítulo 14. ISBN 1-58734-073-9 (en inglés).

### Ligazóns externas
* *Canterbury tales*, reprodución en liña pola Biblioteca Británica, con imaxes da edición de Caxton .
* *The game and playe of the chesse*, transcrición da primeira edición .