open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Martin Kippenberger

**Martin Kippenberger**, nado en Dortmund o 25 de febreiro de 1953 e finado en Viena o 7 de marzo de 1997, foi un pintor, escultor e artista alemán.

## Traxectoria 
Kippenberger naceu en Dortmund en 1953, fillo único de cinco fillos, con dúas irmás maiores e dúas máis pequenas. O seu pai era director dunha mina de carbón e a súa nai era dermatóloga. A nai de Kippenberger morreu por un pallet que caía dun camión. Estudou na Hochschule für bildende Künste Hamburg, onde Sigmar Polke, aínda que non era o seu mestre, influíu nel. Despois dunha estancia en Florencia, onde fixo a súa primeira exposición individual en 1977, trasladouse a Berlín en 1978. Ese ano fundou Kippenberger's Office con Gisela Capitain, montando exposicións de arte propia e de amigos. Durante este período, converteuse en director comercial de SO36, un espazo de performance, cine e música, e fundou unha banda de punk chamada Grugas. Deixando Berlín, orixinalmente para unha visita prolongada a París, Kippenberger pasou a principios dos anos 80 como membro activo da escena artística de Colonia.

En Colonia, como noutros lugares, Kippenberger, vinculado á Galería Helzer, non se limitou a producir obras de arte; tamém traballou na forma en que se presentaba a arte. Segundo a artista Jutta Koether, Kippenberger "foi quen deu vida ao movemento para que se coñecese fóra de Colonia".

En 1984 converteuse nun membro fundador da Lord Jim Lodge. Despois de mudarse a Los Angeles a finais de 1989, comprou unha participación do 35% no restaurante italiano Capri en Los Ángeles. Kippenberger permaneceu en Sankt Georgen im Schwarzwald como convidado da familia Grässlin de 1980 a 1981, e máis tarde, de 1991 a 1994. Nos últimos anos da súa vida, ensinou na Städelschule e na Academia de Arte de Kassel.

Kippenberger morreu aos 44 anos de cancro de fígado no Hospital Xeral de Viena, Austria . 

## Obra 
Kippenberger foi coñecido pola súa produción prolífica nunha gran variedade de estilos e medios, así como pola súa provocadora personaxe pública. Segundo Roberta Smith, foi "amplamente considerado un dos artistas alemáns máis talentosos da súa xeración" (*New York Times)*. A súa xeración artística incluía nomes como Albert Oehlen, Georg Herold e Günther Förg. 

A negativa de Kippenberger a adoptar un estilo e un medio específicos para a súa obra deu lugar a un prolífico conxunto de traballos que inclúe pinturas, esculturas, obras en papel, fotografías, instalacións, gravados e arte efémera. Durante a década de 1980, a súa obra pasou por períodos de forte reflexión política.

## Notes
Aloito, bispo de Mondoñedo

**Aloito** ou, orixinalmente en , foi bispo de Mondoñedo entre 1038 e 1047. Sucedeu a Adulfo e foi sucedido por Suario II.

## Traxectoria 
A súa existencia consta en documentos datados polo menos entre os anos 1038 e 1047, nos que se titula alternativamente como bispo dumiense ou mindoniense, xa que a diocese de Mondoñedo foi a sucesora da de Dumio.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Diocese católica latina de Mondoñedo-Ferrol
### Bibliografía 
* *Episcopologio Mindoniense*. CAL PARDO, Enrique, 2003, .
### Ligazóns externas 
* Páxina oficial da Diocese Mondoñedo-Ferrol
Dogecoin

O **dogecoin** é unha moeda criptográfica (criptomoeda) descentralizada que se orixinou como brincadeira en decembro de 2013.

Creada polos enxeñeiros de software Billy Markus e Jackson Palmer, o dogecoin inspirouse no popular meme "Doge" que presenta un can Shiba Inu. A pesar dos seus inicios humorísticos, o dogecoin gañou unha gran popularidade debido á súa comunidade amiga e á súa ampla adopción para propinas e pequenas transaccións en liña.

O dogecoin opera nunha rede de bloques peer-to-peer e emprega un mecanismo de consenso de proba de traballo (*proof-of-work*), similar ao bitcoin, pero cun tempo de bloqueo máis rápido e un abastecemento ilimitado. Este modelo económico único diferénciao doutras criptomoedas, fomentando a accesibilidade e a facilidade de uso. 

A notoriedade da moeda aumentou en 2021, en parte debido aos apoios de alto perfil do empresario multimillonario Elon Musk. Musk fixo referencia frecuentemente ao dogecoin nas redes sociais, cualificándoo como "a criptografía da xente" e provocando aumentos masivos no seu prezo e volume de negociación. Os seus chíos e comentarios públicos contribuíron ao status de Dogecoin como un fenómeno cultural e impulsárono á concienciación dominante.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* DogeCoin.Com (en varias linguas)

### Outros artigos 
* Criptomoeda
Aluche

**Aluche** é un barrio da cidade de Madrid (España), situado no distrito de Latina. Toma o seu nome do arroio Luche, que discorría polo que actualmente é o barrio.

Situado xunto á Casa de Campo e a autovía do Suroeste, limita cos barrios de Campamento, Las Águilas, Lucero, Los Cármenes e co distrito de Carabanchel, aínda que en ocasións inclúese o barrio de Campamento dentro dos límites de Aluche.
Sabor acedo

[miniatura|200x200px| [Limoeiro|Limón, froita rica en ácido cítrico.]]
O **sabor acedo** describe un dos cinco gustos principais. Prodúcese por solucións ácidas, como a solución de ácido cítrico. Exemplos de alimentos acedos: limón, laranxa, ananás, ameixas.

En portugués a palabra "azedo" refírese a algo estragado, usando a palabra ácido para o sabor acedo. 

thumb|O diagrama representa a vía de transdución do sinal do sabor acedo ou salgado. O obxecto A é unha papila gustativa, o obxecto B é unha célula receptora do gusto dentro do obxecto A e o obxecto C é a neurona unida ao obxecto B.

I. A parte I é a recepción de ións hidróxeno ou ións sodio.

1. Se o sabor é ácido, os ións H+, procedentes de substancias ácidas, pasan polas canles H+. Prodúcese a despolarización

II. A parte II é a vía de transdución das moléculas de relé. 2. Ábrense canles de catión, como K+.

III. A parte III é a resposta da célula.

3. Actívase un influxo de ións Ca+.

4. O Ca+ activa os neurotransmisores.

5. Envíase un sinal á neurona unida á papila gustativa.

Este sabor detecta o nivel de acedume. A acedume das substancias calcúlase en relación co ácido clorhídrico diluído, que ten un índice de acidez de 1. En comparación, o ácido tartárico ten un índice de acidez de 0,7, o ácido cítrico un índice de 0,46, e o ácido carbónico un índice de 0,06.

## Ácidos na lingua 
O sabor acedo é detectado por un pequeno subconxunto de células que se distribúen en todas as papilas gustativas chamadas células receptoras do gusto tipo III. Os ións H+ (protóns) que son abundantes en substancias acedas poden entrar directamente nas células gustativas de tipo III a través dunha canle de protóns. Esta canle identificouse en 2018 como otopetrin 1 (OTOP1). A transferencia de carga positiva á célula en si mesma desencadea unha resposta eléctrica. Algúns ácidos febles, como o ácido acético, tamén poden penetrar nas células gustativas; Os ións de hidróxeno intracelulares inhiben as canles de potasio, que normalmente funcionan para hiperpolarizar a célula. Por unha combinación da inxestión directa de ións de hidróxeno a través das canles iónicas OTOP1 (que por si mesma despolariza a célula) e a inhibición da canle hiperpolarizante, a acidez fai que a célula gustativa dispare potenciais de acción e libere neurotransmisores.

Os alimentos máis comúns con acidez natural son froitas, como limón, lima, uva, laranxa, tamarindo e melón amargo. Os alimentos fermentados, como o viño, o vinagre ou o iogur, poden ter un sabor amargo. Os nenos amosan un maior goce dos sabores acedos que os adultos, e tamén son comúns os doces acedos que conteñen ácido cítrico ou ácido málico.
## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
### Outros artigos 
* Sabor umami.
* Sabor.
### Ligazóns externas 
* receita de limón.
Campamento, Madrid

**Campamento** é o nome que recibe na cidade de Madrid (España) o barrio nº 105, un dos sete que compoñen o distrito de Latina. O seu nome débese á presenza de cuarteis militares nel, actualmente en desuso e en proceso de recualificación como terreo urbanizable (*Operación Campamento*).

O barrio está urbanizado en menos do 50% e as súas barriadas esténdense de forma lineal nunha marxe da autovía do Suroeste.

Este barrio limita cos barrios de Aluche, Las Águilas e Cuatro Vientos ao sueste, separados del polo Paseo de Estremadura (A-5). Ao oeste limita co termo municipal de Alcorcón e ao norte co termo municipal de Pozuelo de Alarcón e o distrito de Moncloa-Aravaca.

Está dividido en barriadas como a Dehesa do Príncipe, a Colonia Gran Capitán, A colonia de Santa Mónica e a de Miradoiro Casa de Campo, que actualmente llas coñece como Colonia Xardín, está última é a barriada que creceu entre a A-5 e a estrada de Boadilla del Monte, a zona máis antiga.

O barrio áchase sobre uns terreos da era cuaternaria, que forman un gran chanzo sobre un estrato da era terciaria.

Discorre polo barrio o Arroyo Meaques, afluente do río Manzanares, que tras atravesar o barrio baña a Casa de Campo.
Las Águilas

**Las Águilas** é un barrio da cidade de Madrid (España), situado no distrito de Latina. Está delimitado, ao nordés, pola Avenida dos Poboados, ao leste, polo parque das Cruces, ao sur, pola Avenida da Aviación e, ao noroeste, polo Paseo de Estremadura.
Los Cármenes, Madrid

**Los Cármenes** é o nome que recibe na cidade de Madrid (España) o barrio n° 101, un dos sete que compoñen o distrito de Latina. 

Limita ao norte coas rúas Daimiel e Sepúlveda; ao leste, co río Manzanares; ao sur, coa rúa San Ambrosio, o Paseo da Ermida do Santo e a Vía Carpetana; e coas rúas Alhambra e a Nosa Señora de Valvanera ao oeste.
Lucero, Madrid

**Lucero** é o nome que recibe na cidade de Madrid (España) o barrio nº 103, un dos sete que compoñen o distrito de Latina.

O barrio limita ao norte coa Casa de Campo, ao leste cos barrios de Puerta del Ángel a través da rúa Huerta de Castañeda, e Los Cármenes a través das rúas Sepúlveda e Alhambra. Ao sur e ao oeste atópase co barrio de Aluche a través das rúas da Praza da Palla, Los Yébenes e Duquesa de Parcent.
Puerta del Ángel

**Puerta del Ángel** é o nome que recibe na cidade de Madrid (España) o barrio n° 102, un dos sete que compoñen o Latina. Está situado cruzando o Puente de Segovia, xunto a Madrid Río. Nos últimos anos, varios movementos referíronse a este barrio como «o Brooklyn madrileño» pola actividade cultural alternativa do barrio e a similitude co barrio neoyorkino (ambos os separados do centro das súas cidades por unha ponte).
Bitcoin Cash

O **Bitcoin Cash** é unha criptomoeda descentralizada que xurdiu en agosto de 2017 como resultado dunha bifurcación ("hard fork") da cadea de bloques de Bitcoin. O seu obxectivo principal é mellorar a escalabilidade e reducir as comisións por transaccións en comparación co Bitcoin orixinal. Para iso, incrementouse o límite do tamaño dos bloques da cadea, pasando de 1 MB a 8 MB inicialmente, e despois a 32 MB, o que permite procesar un maior número de transaccións nun menor tempo.

Bitcoin Cash busca ser unha moeda dixital de uso máis práctico para transaccións diarias, promovendo pagos rápidos, seguros e con baixos custos. A pesar de compartir moitas semellanzas técnicas co Bitcoin, as dúas redes son independentes, coas súas propias comunidades, políticas e desenvolvemento tecnolóxico.

Esta criptomoeda é compatible con carteiras dixitais e plataformas de intercambio de criptodivisas en todo o mundo, e ten un sistema descentralizado que non depende de ningunha autoridade central ou goberno. Bitcoin Cash, con todo, tamén foi obxecto de debates e controversias dentro da comunidade cripto, especialmente en relación á súa visión e diferenciación respecto ao Bitcoin.

## Notas 
## Véxase tamén 
* Criptomoeda

### Ligazóns externas 
* BitcoinCash.Org (en varias linguas)
Paula del Río

**Paula del Río Segura**, nada en Barcelona o 28 de febreiro de 2000, é unha actriz española de cinema e televisión que participou nas longametraxes *O descoñecido* (2015), *A sombra da lei* (2018) e *Cuerdas* (2019). Ademais, foi unha das protagonistas de *El internado: Las Cumbres* (2021-2022), serie reboot de *El internado*, en Amazon Prime Video, co papel de Paz Espinosa.

## Traxectoria 
Curmá da tamén actriz Andrea del Río, naceu en Barcelona no 2000 e tivo a súa primeira interpretación con 10 anos na curtametraxe *Levedad*. Nos seguintes anos continuou participando nalgunhas curtametraxes até que en 2015 deu o salto ao cinema co filme *O descoñecido*, dirixido por Dani de la Torre, xunto a Luís Tosar e Elvira Mínguez, entre outros. Este papel valeulle o Premio Mestre Mateo á mellor interpretación feminina protagonista na 14ª edición dos premios.

En 2018 volveu participar noutra longametraxe de Dani de la Torre *A sombra da lei*, interpretando a Elisa. En 2019 protagonizou a longametraxe *Cuerdas* de José Luis Montesinos, co papel de Elena, unha rapaza paralítica que queda pechada na casa do seu pai cun can rabioso.

En televisión participou en *Centro médico*, *Servir y proteger*, *Hospital Valle Norte* e *Bany Compartit*, onde interpretou unha das protagonistas. En 2021 uniuse ao elenco principal da serie reboot de *El internado*, *El internado: Las Cumbres*, onde interpreta o papel de Paz.

## Filmografía 
### Cinema 
### Televisión 
## Galardóns e nomeamentos 
## Notas
Mar libre

***Mar libre*** é un telefilme de televisión estreado en dúas partes en 2010, dirixido por Daniel de la Torre e protagonizado por William Miller, Miguel de Lira, Luis Zahera e María Vázquez. Na 9ª edición dos Premios Mestre Mateo gañou 3 premios, mellor filme para televisión, mellor interpretación feminina protagonista para María Vázquez e mellor deseño de vestiario.

## Sinopse 
Conta unha historia de amor e aventuras ambientada no século XVIII no contexto da industria de salgadura na costa galega. Anxo Estrada (William Miller), capitán da Mariña, regresa á súa vila natal logo de quince anos nas Américas, marcado pola recente morte do seu pai, un destacado líder sindical. Este loitador sacrificou a vida ao enfrontarse á explotación imposta polo capitalista catalán Amadeu Curt (José Ángel Egido). Determinado a continuar a loita do seu pai, Anxo contará cunha aliada inesperada: a filla do empresario, interpretada por María Vázquez. O capitán namorarase profundamente dela, malia que a moza xa está prometida con outro home, o Intendente Marcos (Xosé Barato).

## Personaxes 
* William Miller como Anxo e durou cinco semanas. Tivo como localizacións a illa de Sálvora, Redondela, Caldebarcos, Muros e Santiago de Compostela. gañando 3 premios, mellor filme para televisión, mellor interpretación feminina protagonista para María Vázquez e mellor deseño de vestiario.

En 2011, gañou o Premio Especial do Xurado no Festival Internacional de Cinema de Houston, e o Gold Plaque, o máximo galardón que se concede na categoría de miniseries de televisión na 47ª edición do Festival Internacional de Cinema de Chicago. Ademais, conseguiu o premio á mellor serie de televisión no Euro Filme Festival de Marbella.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* *Salgadura*, miniserie de 2013
### Ligazóns externas 
* Ficha en Cultura Galega.org
Argüelles

**Argüelles** é un barrio de Madrid (España) que atópase no distrito de Moncloa-Aravaca. Ten unha superficie de 75,47 hectáreas. Está delimitado polas rúas de Irún, Ferraz, paseo do Pintor Rosales, paseo Moret, rúa Princesa, pola praza de España e a costa de San Vicente.
Casa de Campo, Madrid

**Casa de Campo** é un barrio de Madrid (España) pertencente ao distrito de Moncloa-Aravaca. Limita ao norte coa avenida de Séneca e a Estrada de Castela (M-500), ao leste coa Avenida da Memoria, o Paseo de Moret, o Paseo do Pintor Rosales e as rúas Ferraz e Irún, ao sur coa Costa de San Vicente, a Avenida de Portugal, a rúa Villamanín e a vía da liña 10 de metro; e ao oeste co termo municipal de Pozuelo de Alarcón e a tapia da Casa de Campo.
Aravaca

**Aravaca**, é un barrio do municipio español de Madrid (España) que pertence ao distrito de Moncloa-Aravaca. Atópase situado ao oeste de Madrid, e incorpora o barrio Casa de Campo como parte tanto recreativa como forestal (de leste a oeste), sendo percorrido por múltiples arroios cuxo caudal é constante no de Antequina e Meaques, e intermitente segundo as precipitacións, sendo identificables as múltiples vaguadas que compoñen os seus leitos. 

Como consecuencia do golpe de estado de xullo de 1936 contra o Goberno da II República, Aravaca foi escenario, como o resto de Madrid, de cruentas batallas, e desde a propia Casa de Campo, o exército sublevado púidose abastecer para bombardear o centro de Madrid, especialmente a zona da actual Gran Vía, Fuencarral, (os madrileños bautizárona como a "rúa dos obuses") Hortaleza e contorna. Non se rexistraron bombardeos, con todo, no barrio de Salamanca, procedentes de Aravaca. 

Atópase moi ben comunicado por diversas liñas da Empresa Municipal de Transportes, Tranvía (Metro Lixeiro) e liñas interurbanas que, ou ben percorren o barrio e os municipios con espazo compartido, ou ben parten de Moncloa, encadrando as liñas de Renfe en zona tarifaria A, e as da Empresa Municipal de Transportes de Madrid, a diferenza do tranvía, que ao completar o seu percorrido a través de concellos contiguos, encádrase na zona tarifaría B1.
Ciudad Universitaria, Madrid

**Ciudad Universitaria** é un barrio da cidade de Madrid (España), situado no distrito de Moncloa-Aravaca. Alberga as instalacións de diversas universidades, de aí o seu nome.

Ten unha superficie de 1.425,09 hectáreas. Oficialmente os límites do barrio son: polo norte, a avenida da Ilustración e a tapia do Monte de El Pardo; polo leste, as rúas Juan José López Ibor, Nova Zelandia, Isla de Oza, Antonio Machado, Francos Rodríguez, Numancia, Doutor Federico Rubio e Gali, e a avenida Pablo Iglesias; polo sur, a avenida da Raíña Victoria, a avenida Moncloa, o paseo de Xoán XXIII, a rúa de Isaac Peral, a avenida da Memoria, a avenida de Séneca, e a estrada de Castela; e polo oeste, os valos do Hipódromo da Zarzuela e a tapia da Casa de Campo.

Neste barrio sitúase a maior parte das facultades e escolas superiores da Universidade Complutense de Madrid e da Universidade Politécnica de Madrid, así como máis dunha trintena de colexios maiores e instalacións da Universidade Nacional de Educación a Distancia. Nesta área de marcado ambiente universitario existen, ademais das facultades e reitorados, numerosas residencias de estudantes, colexios maiores, tres polideportivos, piscinas, un xardín botánico e extensas zonas verdes.

Por último, cabe destacar que dentro deste barrio atópase unha das zonas residenciais máis caras de Madrid, a Cidade Porta de Hierro.
Valdemarín

**Valdemarín** é un barrio do distrito de Moncloa-Aravaca de Madrid (España). Limita ao norte coa tapia do Monte de El Pardo e rúa Príncipe de Viana, ao leste cos valos do Hipódromo da Zarzuela, ao sur coa estrada A-6 e coa rúa Proción ao oeste.
El Plantío, Madrid

**El Plantío** é un barrio administrativo no distrito de Moncloa-Aravaca, en Madrid (España), situado a 40,46 graos de latitude e -3,83 de lonxitude. Este está formado por La Florida, Casaquemada e o propio Plantío. Cun alto poder adquisitivo, este barrio é un dos que conta con maior renda media anual por fogar da cidade de Madrid.

Situado ao oeste da capital de España e limitando coas poboacións de Majadahonda, Pozuelo de Alarcón e Las Rozas de Madrid; é unha estreita franxa de vivendas unifamiliares e pisos de 2 ou 3 alturas como máximo, situado entre a A-6 e o Monte do Pilar, percorrido longitudinalmente pola Avenida da Victoria, que se corresponde co antigo trazado da N-VI (Estrada da Coruña). O xentilicio deste barrio é planito/a. Historicamente xurdiu a partir da construción de numerosas vivendas unifamiliares de veraneo ("hotelitos") de residentes en Madrid, aproveitando a inmellorable contorna natural no que atopábase a localidade (estando o Monte de El Pardo ao norte e o Monte do Pilar ao sur). No seu maior parte, o barrio mantivo esta condición, aínda que os antigos chalés conviven na actualidade con promocións de chalés encostados e algunhas construcións en altura de 2 a 3 pisos, así como o centro comercial Sexta Avenida na confluencia da antiga Estrada da Coruña coa actual A-6.
Valdezarza

**Valdezarza** é un barrio da cidade de Madrid (España), situado no distrito de Moncloa-Aravaca. Limita ao norte coa rúa Valle de Mena, ao leste coas rúas Villaamil e Ofelia Nieto, ao sur coas rúas Francos Rodríguez, Antonio Machado e Isla de Oza e coa rúa Nova Zelandia ao oeste.
Queperí

O **queperí** (en guaraní: *keperi*) é un prato típico da gastronomía boliviana, máis concretamente do leste boliviano. O prato consiste esencialmente nun corte de carne, servido con diferentes guarnicións vexetais como acompañamento.

### Ingredientes 
O queperí consiste nunha ración de carne bovina, cocida ao forno ou frixida en aceite; acompañada de arroz con queixo, mandioca frixida e ensalada.

## Notas
Kronk's New Groove

'''''Kronk's New Groove*** (tamén coñecido como ***The Emperor's New Groove 2: Kronk's New Groove'''*) é un filme estadounidense de 2005 dirixido por Elliot M. Bour e Saul Andrew Blinkoff. Foi animado por Toon City Animation e distribuído por Walt Disney Home Entertainment a través de Walt Disney Pictures o 13 de decembro de 2005. O filme é unha secuela e spin-off do filme de 2000 *The Emperor's New Groove'', e conta coas voces de David Spade, John Goodman, Eartha Kitt, Patrick Warburton e Wendie Malick que retoman os seus papeis do filme anterior, xunto coas novas voces de John Mahoney e Tracey Ullman. Foi o derradeiro papel de voz de John Fiedler, quen morreu seis meses despois da estrea.

## Personaxes 
* Patrick Warburton como Kronk
* Tracey Ullman como Miss Birdwell
* Eartha Kitt como Yzma
* David Spade como Kuzco
* John Goodman como Pacha
* Wendie Malick como Chicha
* John Mahoney como Papi
* John Fiedler como Rudy
* Bob Bergen como Bucky
* Eli Russell Linnetz como Tipo
* Patti Deutsch como camareira
* Michaela Jill Murphy como Chaca
* Anthony Ghannam como Huayna
* Jeff Bennett como Skinny Old Man / Stout Old Man / Gollum-Rudy
* April Winchell como Hildy / Marge / Tina

## Notas
Sally Oldfield

**Sally Patricia Oldfield**, nada en Dublín o 3 de agosto de 1947, é unha cantante folk irlandesa. Irmá de Mike Oldfield e Terry Oldfield, o seu maior éxito como cantante foi a canción "Mirrors".

## Traxectoria 
Sally Oldfield naceu en Irlanda, pero pasou a súa infancia en Inglaterra, en Reading, Berkshire. Desde os catro anos estudou ballet e gañou numerosos concursos en diversos estilos de danza, incluíndo ballet clásico, claqué e baile moderno. Con once anos, gañou unha bolsa para a Royal Academy of Dancing de Londres, pero abandonou a danza aos trece anos. Estudou sete anos de piano durante os seus anos escolares, nos que se fixo amiga de Marianne Faithfull. 

Na Universidade de Bristol estudou Literatura Inglesa e Filosofía.

### Carreira musical 
A finais da década de 1960 Sally creou o dúo The Sallyangie co seu irmán Mike, e comezaron a adaptar música folk e celta ao seu repertorio.

En agosto de 1968 o dúo de irmáns gravou o disco *Children of the Sun*, cando Sally tiña 21 anos e Mike 15. Logo continuaron as súas carreiras por separado, mais Sally volveu colaborar en varios álbums de Mike.

Dez anos despois de formar o dúo, Sally debutou aos 31 anos como solista co álbum *Water Bearer* en 1978, que inclúe a canción "Mirrors", que acadou o posto 19 nas listas británicas.

## Discografía 
* *Water Bearer* (1978) 
* *Easy* (1979)
* *Celebration* (1980)
* *Playing in the Flame* (1981)
* *In Concert* (1982)
* *Strange Day in Berlin* (1983)
* *Femme* (1987)
* *Instincts* (1988)
* *Night Riding* (1990)
* *Natasha* (1990)
* *The Flame* (1992)
* *Three Rings* (1994)
* *Secret Songs* (1996)
* *Flaming Star* (2001)
* *Absolutely Chilled* (2003)

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Música de Irlanda
Moa (pedra)

As **moas** (do latín *mola*) son **pedras de muíño** que se usan nos muíños, para moer trigo, centeo ou outros grans.

As pedras de muíño veñen en pares: unha base estacionaria convexa coñecida como pedra de cama e unha pedra cóncava que xira. O movemento do corredor sobre a pedra crea unha acción de "tesoira" que esmaga os grans atrapados entre as pedras. As pedras de muíño están construídas para que a súa forma e configuración axuden a canalizar a fariña moída cara aos bordos exteriores do mecanismo de recollida.

## Características 
A superficie dunha moa está dividida por profundos sulcos en zonas planas separadas chamadas *terras*. Afastándose dos sulcos hai sulcos máis pequenos chamados *franxas* ou *fendas*. Os sulcos proporcionan unha aresta de corte e axudan a canalizar a fariña moída lonxe das pedras.

Os sulcos e as terras están dispostos en padróns repetidos. Unha moa típica terá seis, oito ou dez padróns repetitivos. O padrón repítese na cara de cada pedra, cando se colocan cara a cara os padróns entrelázanse nunha especie de movemento de "tesoira", creando a función de cortar ou moer das pedras. Cando se usan regularmente, as pedras deben ser *lixadas* periodicamente, é dicir, recortadas para manter afiadas as superficies de corte.

As pedras de moa deben estar uniformemente equilibradas e separalas correctamente é fundamental para producir fariña de boa calidade. O muiñeiro experimentado poderá axustar a súa separación con moita precisión.
## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
### Outros artigos 
* Muíño.
### Ligazóns externas 
* a-evolución histórica dos muíños.
* OS MUÍÑOS DOS RÍOS GALEGOS.
Moa (dente)

miniatura|200x200px| Imaxe dunha moa coas raíces cara abaixo.
miniatura|300x300px| Debuxo das pezas dentais.
A **moa** ou **molar** é o máis complexo dos dentes da maioría dos mamíferos. Está situado na parte posterior da mandíbula. A súa función primordial é a de esmagar os alimentos, o que lle dá o seu nome, que tamén se usa na "pedra de muíño". Como son dentes que teñen varios puntos na súa zona de contacto cos alimentos, dise que son multicúspides.

A maiores da súa función de moer, é un dos primeiros dentes permanentes en irrupción no arco dental (ao redor dos seis anos) determinando a clave de oclusión. Calquera persoa que perda este dente pronto experimentará algúns problemas no futuro. A oclusión fica fóra de axuste, afectando á mastigación e pode causar dor na articulación temporomandibular; o desgaste dental (debido a un desaxuste) aparece visibelmente e os dentes restantes tamén comezan a separarse, abrindo espazos. Nestes casos, o tratamento rehabilitador ofrece ao paciente condicións case normais. Polo xeral, é necesario contar con profesionais multidisciplinares que traballen como protésico, ortodoncista, implantólogo, entre outros. Normalmente hai doce molares e oito dentes premolares nun adulto.
## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
### Outros artigos 
* Canino (dente).
### Ligazóns externas 
* Dentes e moas na fraseoloxía galega Xesús Ferro Ruibal
Tempada 1917/18 do Deportivo Auténtico

Durante a **tempada 1917/18** o **Deportivo Auténtico** competiu no Campionato de Galicia, proclamándose subcampión.

## Resumo 
Foi a última tempada de existencia do Deportivo Auténtico, escisión do Deportivo da Coruña que competiu coas súas cores durante catro anos. Durante esta campaña disputou por segunda vez o Campionato de Galicia, saíndo vencedor do Grupo Norte, que constaba só do Deportivo Auténtico e do Real Club Coruña. Clasificouse así para a final, na que se enfrontou a dobre volta ao Fortuna de Vigo, empatando o primeiro encontro e caendo por 3-0 no segundo. A continuación disputou varios encontros amigables, case todos contra o Real Club Coruña.

En agosto de 2018 o Deportivo Auténtico volveu integrarse na estrutura do Deportivo da Coruña, conservando como nome o do club orixinal. A unión logrouse en boa parte grazas a Virgilio Rodríguez, que pouco despois converteuse no novo presidente do club unificado. 

## Persoal 
### Xogadores 
### Xunta directiva 
## Clasificación Grupo Norte 
## Partidos 
### Campionato de Galicia 
#### Grupo Norte 
#### Final 
### Amigables 
## Notas
Fontarrón

**Fontarrón** é un barrio do distrito de Moratalaz, en Madrid (España). Limita ao norte cos barrios de Media Legua e Vinateros, ao sur con Numancia e Portazgo do distrito de Puente de Vallecas, ao oeste con Estrella do distrito de Retiro e ao leste con Pavones. Está delimitado ao sur pola Avenida do Mediterráneo, ao leste por Fonte Carrantona, ao oeste pola Avenida de Paz e ao norte por Facenda de Pavones e a Avenida de Moratalaz.
Horcajo

**Horcajo** é un barrio da cidade española de Madrid (España), pertencente ao distrito de Moratalaz. Situado na zona leste do termo municipal madrileño, en maio de 2022 contaba cunha poboación de 6387 habitantes. Limita ao oeste co barrio de Marroquina e ao sur con Pavones.
Marroquina

**Marroquina** é un barrio administrativo de Madrid (España), situado no distrito de Moratalaz, ao leste do municipio. Ten unha superficie de 1,79 km² e un perímetro aproximado de 6747 metros.

Zona predominantemente residencial, conta con zonas verdes como o parque da Cuña Verde de O'Donnell (que separa as vivendas do barrio da M-23), o de Moratalaz ou os xardíns de Dionisio Ridruejo. En xaneiro de 2022 contaba cunha poboación de  habitantes. Limita ao oeste co barrio de Media Legua, ao leste con Horcajo e ao sur con Vinateros.

Marroquina, ao parecer un pequeno arroio que desembocaba no arroio da Media Legua, aparece sinalado como lugar no mapa do Instituto Xeográfico Nacional de 1862. A urbanización do barrio remóntase á década de 1960.
Media Legua

**Media Legua** é un barrio administrativo de Madrid (España), situado no distrito de Moratalaz. Limita ao leste co barrio de Marroquina e ao sur con Fontarrón.

Ten unha superficie de 0,999539 km² e un perímetro de 4,674 km. Limita polo oeste pola M-30, unha pasarela peonil atravesa dita vía e comunica o barrio co de Estrella do distrito de Retiro. En 2022 tiña unha poboación de  habitantes. Comunícase por Metro de Madrid mediante a liña 9, con dúas estacións no barrio: Estrella e Vinateros.
Pavones

**Pavones** é un barrio que ocupa a zona sueste do distrito de Moratalaz, na cidade de Madrid (España). 

Os seus límites confórmanos as rúas Luis de Hoyos Sáinz, Laponia, a autoestrada M-40 e as avenidas do Mediterráneo (A-3) e Fonte Carrantona.

O barrio acolle a Xunta Municipal de Distrito de Moratalaz, o Polideportivo de Moratalaz e o principal templo mormón de Europa, concluído por esta comunidade relixiosa o 15 de setembro de 1998.
Vinateros

**Vinateros** é un barrio do distrito de Moratalaz, en Madrid (España). Limita ao norte co barrio de Marroquina, ao sur con Fontarrón e ao leste con Pavones. Ten a forma trapezoidal delimitado pola avenida de Moratalaz, a Facenda de Pavones, Fonte Carrantona e pico de Artilleiros-Luis de Hoyos Sanz.
Larinxite

A **larinxite** é unha inflamación da larinxe. O síntoma máis común é voz rouca e tamén poden producirse con febre, tose, dor na parte frontal do pescozo e dificultade para tragar. Na maioría dos casos, os síntomas duran menos de dúas semanas. 

O mecanismo subxacente implica a irritación das cordas vocais.

## Tratamento 
A forma aguda adoita curar por si soa, co único consello que é descansar a voz e beber líquidos. 

Os antibióticos non parecen ter ningún beneficio na maioría dos casos agudos. 

## Prevalencia 
Aínda que a forma aguda é común, a forma crónica non o é.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* larinxe
* farinxe
* farinxite
* inflamación
* traquea
* traqueíte
* cordas vocais
* cordite tuberosa
Hispanoamérica, Madrid

**Hispanoamérica** é un barrio do distrito de Chamartín, situado na zona nordés da cidade de Madrid (España). Os seus límites son ao norte a avenida de Alberto Alcocer e avenida de Costa Rica, ao sur coa avenida de Concha Espiña; ao oeste co paseo da Castellana e ao leste coa avenida da Paz (M-30). No extremo suroccidental deste barrio sitúase o estadio Santiago Bernabéu.
Boana platanera

***Boana platanera*** é unha especie de ra arborícola da familia dos hílidos. O seu hábitat atópase en Venezuela, Colombia, Panamá e Trinidad e Tobago. *Boana platanera* foi descrita en 2021, xa que os individuos da especie eran anteriormente clasificados como *Boana crepitans* ou *Boana xerophylla*.

## Etimoloxía 
En Colombia e Venezuela, *Boana platanera* é, xunto con *Boana pugnax*, coñecida co nome popular en castelán *rana platanera*. O nome específico *platanera* foi tomado prestado deste nome coloquial. Isto refírese aos plátanos nos que se adoitan ver estas ras durante o día.

## Taxonomía 
*Boana platanera* é unha especie irmá de *Boana xerophylla*, da cal foi separada en 2021. Ámbalas dúas especies están presentes en Venezuela, mais *Boana platanera* vive ao norte do río Orinoco *Boana xerophylla* ao sur. Esta clasificación é bastante recente, xa que *Boana xerophylla* resucitou en 2017 e *Boana platanera* foi descrita en 2021. Rexistrouse dende o nivel do mar ata altitudes de 2450 metros. *Boana platanera* tamén pode vivir en moitos hábitats diferentes, incluíndo ambientes antrópicos.

## Notas
Venres negro

A expresión **venres negro** (en inglés *Black Friday*) ou **sexta feira negra** pode referirse a:
## Eventos 
### Días recorrentes 
* **Venres negro**, o día seguinte ao Día de Acción de Grazas nos Estados Unidos;
* **Venres Santo** ou **Venres Negro**, día de observancia cristiá en conmemoración da crucifixión de Xesús;
* **Venres negros**, protestas que teñen lugar cada venres desde maio de 2018, organizadas por persoal da CRTVG baixo o lema "Defende a Galega" para denunciar manipulación informativa e falta de independencia editorial nos medios públicos galegos. 

### Días únicos 
(entre outros)

*  Black Friday (1869), o escándalo Fisk-Gould, unha crise financeira estadounidense
*  Black Friday (1873), o colapso da Bolsa de Viena que rematou o *Gründerzeit* e precipitou o Pánico de 1873
*  Black Friday (1881), desastre de Eyemouth, Escocia no que morreron 189 pescadores
*Black Friday (1910), día da brutalidade policial contra as activistas do sufraxio feminino en Inglaterra
*  Black Friday (1916), 20 de outubro, o día en que unha "tormenta perfecta" golpeou o lago Erie afundindo catro barcos.
*  Black Friday (1919), batalla de George Square, un motín derivado dos disturbios industriais en Glasgow.
*  Black Friday (1945), operación militar aliada durante as campañas de Noruega na Segunda guerra mundial
* ***Black Friday*** (**1960**), protesta de San Francisco contra o Comité de Actividades Antiamericanas da Cámara
*  *Black Friday* (1978), en persa  جمعه سیاه / *Jome-ye Siaah,* masacre de manifestantes en Irán
* * Viernes Negro *(**1983**), a primeira gran desvalorización da moeda en Venezuela
* ***Black Friday*** (novembro de 2015) serie de atentados terroristas en Francia

## Audiovisual 
(entre outras)

### Películas 
*  **Black Friday**  (filme de 1916), longametraxe estadounidense protagonizada por Dorothy Davenport e Emory Johnson
*  **Black Friday**   (filme de 1940), película estadounidense protagonizada por Boris Karloff e Béla Lugosi
* "Incidente do Black Friday" (19 de novembro), a desastrosa proxección de *Toy Story* de 1993 para directivos de Disney que provocou un peche temporal da produción.
* ***Black Friday*** (filme de 2002), película de acción protagonizada por Gary Daniels
*  **Black Friday** (filme de 2004), película india sobre os atentados de Bombai de 1993 (tamén coñecidos como *Black Friday*)

### Televisión 
*"**Black Friday**", episodio de 2013 de *South Park*
* "**Black Friday**", episodio de 2015 de *Scream Queens*
Premio de Honra Fernando Rey

O **Premio de Honra Fernando Rey** é un recoñecemento especial dos Premios Mestre Mateo á traxectoria de profesionais pola súa relevancia para o sector audiovisual galego. Entrégase cunha periodicidade anual.

O premio leva o nome de Fernando Rey, actor da Coruña que tivo recoñecemento internacional polo seu traballo ás ordes de directores como Luis Buñuel, William Friedkin, Orson Welles ou Franco Zeffirelli.

## Gañadores 
* 2003: Víctor M. Ruppén
* 2004: Luís Álvarez Pousa
* 2005: Equipo Lupa
* 2006: Marcial Lens
* 2007: Pedro Amalio López
* 2008: Ernesto Chao
* 2009: Suso Montero
* 2010: Enrique Banet
* 2011: Luís Tosar
* 2012: Dolores Ben
* 2013: Xabarín Club
* 2014: Manuel González Álvarez
* 2015: Fely Manzano
* 2016: Xavier Villaverde
* 2017: Marta Villar
* 2018: María Bouzas
* 2019: Mela Casal
* 2020: José María Rodríguez Armada, "Chema"
* 2021: Manuel Lourenzo
* 2022: Margarita Ledo Andión
* 2023: Nani García
* 2024: Eva Veiga
* 2025: Encarna Alonso
* 2026: Rosa Moledo

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Premio de Honra Fernando Rey na páxina da Academia Galega do Audiovisual
Sorauren

**Sorauren** é unha localidade do municipio navarro de Ezcabarte, dentro da comarca de Ultzamaldea e o Meiriñado de Pamplona. A localidade atópase a 8,6&nbsp;km de Pamplona e en 2020 tiña 190 habitantes.

## Galería de imaxes 

Ficheiro:Sorauren 05.jpg|Igrexa.
Ficheiro:Sorauren 01.jpg|Forno colgado dentro da casa.
Ficheiro:Labe zintzilikatua.jpg|Grupo de casas da localidade.
Ficheiro:Sorauren 02.jpg|Ponte vella.
Ficheiro:Sorauren 03.jpg|Frontón e igrexa.
Ficheiro:Sorauren 04.jpg|Fiestra de pedra labrada
Ficheiro:Sorauren 06.jpg|Ruta fluvial.
Ficheiro:Battle of Sorauren map.jpg|Plano da batalla de Sorauren.
Premio Revelación Chano Piñeiro

O **Premio Revelación Chano Piñeiro** é un recoñecemento especial dos Premios Mestre Mateo ao potencial de profesionais ou iniciativas dentro do audiovisual galego. Dende a primeira edición dos Premios Mestre Mateo, entregouse en catro ocasións.

O premio leva o nome de Chano Piñeiro, director de *Sempre Xonxa*, o primeiro filme galego rodado en 35 mm.

## Gañadores 
* 2002: Celso Bugallo
* 2003: Ricky Morgade
* 2004: Chano Piñeiro
* 2010: Óliver Laxe

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Premio Revelación Chano Piñeiro na páxina da Academia Galega do Audiovisual
La Paz, Madrid

**La Paz** é un barrio do noroeste da cidade de Madrid (España), que pertence ao distrito de Fuencarral-El Pardo. Limita ao oeste co barrio de El Pilar, ao leste con Valverde e ao norte con Mirasierra.

Segundo os datos oficiais do Concello de Madrid o seu comezo constitúe desde a metade proporcional do monumento artístico "Os Arcos" na Avenida da Ilustración (M-30) ata Mirasierra (Cardeal Herrera Oria) cara ao norte e ata o Hospital Universitario La Paz (Paseo da Castellana) polo sur. Por tanto, limita ao norte coa Avenida Cardeal Herrera Oria e a M-607, ao leste, co Paseo da Castellana, ao sur, coa rúa Sinesio Delgado e ao oeste coa rúa Ginzo de Limia.
Donkey Xote

***Donkey Xote*** é unha película de animación en 3D hispano-italiana de 2007 dirixida por José Pozo e producida por Filmax Animation e Lumiq Studios. O guión da película baséase na segunda parte de *Don Quixote da Mancha*. Tamén foi a primeira película de animación española que contou cunha vinculación de videoxogos.

A película estreouse en España o 5 de decembro de 2007 e foi dobrada a catro linguas (castelán, catalán, galego e éuscaro).

## Sinopse 
O estraño grupo composto por Don Quixote, o seu escudeiro Sancho (en realidade é moi rico), o burro Rucio (que pretende ser un cabalo) e o verdadeiro cabalo, Rocinante, emprenden unha viaxe para se bateren en dó co "Cabaleiro da Lúa". Se Quixote o vence, o Cabaleiro revelaralle a verdadeira historia de Dulcinea.

## Elenco 
## Notas
Hana-Rawhiti Maipi-Clarke

**Hana-Rawhiti Kareariki Maipi-Clarke**, nada en 2002, é unha política maorí de Nova Zelandia, representando do Partido Maorí como parlamentaria dende as eleccións xerais de 2023. É a deputada máis nova da cámara dende James Stuart-Wortley, quen foi elixido nas eleccións de 1853 con 20 anos e 7 meses.

## Traxectoria 
Os devanceiros de Maipi-Clarke son Waikato, Ngāpuhi, Ngāti Porou, Te Āti Awa e Ngāi Tahu. O locutor Potaka Maipi é o seu pai. É a sobriña neta da activista pola lingua maorí Hana Te Hemara. Taitimu Maipi, cuxo activismo contribuíu á retirada da estatua do capitán Hamilton en 2020, é o seu avó.

Maipi-Clarke recibiu a súa educación en Te Wharekura o Rākaumangamanga, en Huntly. En 2023, deu un curso de adestramento aos New Zealand Warriors sobre *maramataka* e Matariki.

### Carreira política 
Durante Te Wiki o te Reo Māori en setembro de 2022, Maipi-Clarke pronunciou un discurso nas escaleiras da Casa do Parlamento. Varios partidos políticos achegáronse despois a Maipi-Clarke, pedíndolle que considerase incorporarse a eles. e foi seleccionada para participar nas eleccións xerais de 2023. Presentouse no cuarto posto das listas do partido. Durante a campaña, Maipi-Clarke foi vítima de múltiples invasións do seu domicilio, ás que o Partido Maorí considerou de motivación políticas. Un home ancián que presuntamente era un coñecido activista do Partido Nacional recibiu un aviso de intrusión pola policía.

Nas eleccións xerais de 2023 celebradas o 14 de outubro, Maipi-Clarke desbancou á deputada do Partido Laborista de Nova Zelandia, Nanaia Mahuta, por unha marxe de 2.911 votos. Elixida con 21 anos, Maipi-Clarke converteuse no segundo deputado máis novo do Parlamento de Nova Zelandia e na máis nova en 170 anos. É a segunda máis nova por detrás de James Stuart-Wortley, que foi elixido nas primeiras eleccións xerais do país en 1853 cando tiña 20 anos e 7 meses.

A mediados de decembro de 2023, Maipi-Clarke uniuse ao comité selecto de asuntos maorís do Parlamento. Tamén se converteu en voceira do desenvolvemento maorí de Te Pāti Māori, dos rangatahi (mozos), da lingua maorí, da soberanía kai (alimentaria), da agricultura, da conservación, dos deportes e recreación, bioseguridade e aduanas.

A mediados de setembro de 2024, Maipi-Clarke converteuse nun dos catro destinatarios do premio One Young World Politician of the Year 2024. A organización concedeulle o galardón sobre a base de que "a súa participación no eido político permitiu aos mozos maorís e á xeración máis nova ter voz dentro da democracia de Nova Zelandia".

O 14 de novembro de 2024, Maipi-Clarke protestou contra un proxecto de lei no parlamento de Nova Zelandia que reinterpretaría un tratado entre os maorís e a Coroa. Ela protestou partindo pola metade unha copia da Lei dos Principios do Tratado durante a súa primeira lectura no Parlamento, mentres dirixía o haka "Ka Mate". Despois diso, o voceiro do parlamento, Gerry Brownlee, suspendeu o pleno do Parlamento durante 20 minutos e suspendeu a Maipi-Clarke polas súas accións durante 24 horas.

## Notas
Premio Mestre Mateo á mellor interpretación masculina secundaria

[miniatura|250px|[Luis Zahera, gañador do premio en catro ocasións.]]
O **Premio Mestre Mateo á mellor interpretación masculina secundaria** é un dos premios entregados anualmente pola Academia Galega do Audiovisual ós actores de cinema e televisión da industria galega.

## Gañadores e nomeados 
### Década de 2000 
### Década de 2010 
### Década de 2020 
## Notas
Numancia, Madrid

**Numancia** é un barrio administrativo da cidade de Madrid (España), situado no distrito de Puente de Vallecas. É un dos seis barrios administrativos nos que está dividido o distrito de Puente de Vallecas, conta cunha superficie de 184,91 hectáreas. En 2016 tiña unha poboación de  habitantes.
Entrevías

**Entrevías** (anteriormente *Poblado Dirigido de Entrevías*) é un barrio da cidade de Madrid (España), situado no distrito de Puente de Vallecas. O nome do barrio débese a que este atópase en boa parte rodeado polas vías do tren, as cales constitúen os seus límites (se se percorren no sentido antihorario) desde o leste, pasando polo norte, ata o suroeste. Está habitado por 35.315 persoas (Padrón Municipal do Concello de Madrid, 2021).
Merchants of Doubt

***Merchants of Doubt*** ("*Mercadores da dúbida*", en galego) é un libro dos historiadores científicos norteamericanos Naomi Oreskes e Erik M. Conway, publicado en 2010.

## Características
O libro identifica similitudes entre os debates sobre o cambio climático e as máis recentes controversias sobre o consumo de tabaco, a choiva ácida e o buraco de ozono. Oreskes e Conway escriben que en cada caso "se mantivo viva a controversia" mediante a difusión da dúbida e a confusión despois de que se chegara a un consenso científico, e que esa foi a estratexia básica daquelas acciones contrarias. En particular, afirma que Fred Seits, Fred Singer e outros científicos opositores xuntaron forzas con think tanks conservadores e compañías privadas  para desafiar o consenso científico sobre moitos temas de actualidade.
## Notas
Portazgo

**Portazgo** é un barrio administrativo de Madrid (España) que se atopa ao norte do distrito de Puente de Vallecas.

Está delimitado polas seguintes vías:

* Avda. Pablo Neruda
* R/ Pío Felipe
* Avda. Buenos Aires
* Avda Mediterráneo
Palomeras Bajas

**Palomeras Bajas** é un barrio no distrito de Puente de Vallecas, na cidade española de Madrid (España). En 2017 contaba cunha poboación de 39.329 habitantes.

Delimítano: ao norte a Avenida da Albufera, ao leste a Avenida de Buenos Aires, ao sur o ferrocarril, e ao oeste as rúas Manuel Lagoa, Sierra Nevada, Martínez da Riva e Sierra Carboeira.

No barrio atópanse a sede da Asemblea de Madrid e o estadio de Vallecas.
Palomeras Sureste

**Palomeras Sureste** é un barrio no distrito de Puente de Vallecas, na cidade española de Madrid (España). Contaba cunha poboación de 42.296 habitantes en 2014.

Delimítano: ao norte a Autovía do Leste, ao leste a Avenida da Democracia, ao sur o ferrocarril, ao oeste a Avenida de Buenos Aires, e ao noroeste a Avenida Pablo Neruda. O barrio nútrese da ampla e extensa Avenida da Albufera, que conecta o barrio de Puente de Vallecas con Villa de Vallecas, albergando numerosas liñas de autobuses da Empresa Municipal de Transportes de Madrid.

A liña 1 do Metro de Madrid dá servizo ao barrio coa estación de Miguel Hernández.
Adelfas

**Adelfas** é un barrio do distrito madrileño (España) de Retiro. Atópase no extremo sur do distrito, polo que só delimita con 3 dos 5 barrios do distrito: Pacífico ao oeste, Niño Jesús ao leste e Estrella ao nordés. Trátase dun barrio de clase media, e ademais é o barrio do distrito coa máis nova arquitectura. Este barrio coñecíase antigamente como «Las Californias». Devandito nome atribúese á rúa homónima que vertebraba o barrio.
Estrella, Madrid

**Estrella** é un dos 6 barrios do distrito madrileño (España) de Retiro. Trátase dun barrio residencial, cun alto poder adquisitivo. Está situado no nordés do distrito, limitando con 4 dos 5 barrios restantes: Adelfas ao sur, Pacífico ao suroeste, Niño Jesús ao oeste e Ibiza ao nordés.
Buraco da capa de ozono

[miniatura|250x250px|Imaxe do buraco máis grande da capa de ozono na [Antártida, rexistrado en setembro de 2000. Datos obtidos polo instrumento Total Ozone Mapping Spectrometer (TOMS) a bordo dun satélite da NASA.]]
O **buraco da capa de ozono** é unha zona da atmosfera terrestre onde se producen reducións anormais da capa de ozono. É un fenómeno anual observado durante a primavera nas rexións polares e que é seguido dunha recuperación durante o verán. O contido en ozono mídese en unidades Dobson  (onde UD= 2,69 × 106 moléculas por cm2 ou 2,69 × 1020 moléculas por m2).

Nas medicións realizadas dende finais de 1970 descubríronse importantes reducións dás concentracións de ozono en dita capa, con especial incidencia na zona antártica. Este fenómeno atribuíuse ao aumento da concentración de cloro e bromo na estratosfera debido ás emisións antrópicas de compostos químicos, entre os que destacan vos compostos de clorofluorocarbono (CFC) utilizados como fluído refrixerante.

A redución da capa de ozono e o buraco na mesma xeraron unha preocupación mundial sobre o incremento no risco de cancro e outros efectos negativos. A capa de ozono impide que as lonxitudes de onda UVB de luz ultravioleta atravesen a atmosfera terrestre. Estas radiacións causan cancro de pel, queimaduras e cataratas, consecuencias que se calculou que incrementarían sensiblemente como resultado do adelgazamento do ozono, así como danos en plantas e animais. Estas preocupacións conduciron á adopción en 1987 do Protocolo de Montreal, no que os países asinantes comprometíanse a reducir á metade a produción de CFC nun período de 10 anos.

A prohibición entrou en vigor en 1989. Os niveis de ozono estabilizáronse a mediados da década de 1990 e comezaron a recuperarse nos anos 2000. Espérase que a recuperación continúe ao longo do século XXI e que o buraco de ozono alcanzará os niveis anteriores a 1980 ao redor de 2075. O Protocolo de Montreal é considerado o acordo ambiental internacional máis exitoso ata a data.

## Notas