Tarsius dentatus

***Tarsius dentatus*** é unha especie de mamífero primate haplorrino tarsiiforme da familia dos tarsíidos e xénero *Tarsius*, coñecido na bibliografía internacional como **tarsio dentado** ou **tarsio de Dian**, endémica das selvas da illa Célebes.

## Taxonomía
### Descrición
A especie foi descrita orixinariamente en 1921 polos zoólogos estadounidenses Gerrit Smith Miller, Jr e Ned Hollister, en *Proc. Biol. Soc. Wash*., **34**: 103.

A súa fórmula dentaria é 2/1:1:3:3. Os incisivos superiores e inferiores son grandes e afiados (ao que alude o seu nome), e os caninos superiores son pequenos.

## Bioloxía
### Hábitat e distribución
O tarsio de Dian vive nos bosques húmidos primarios e secundarios sobre todo na provincia de Sulawesi central (Célebres Centro), Indonesia. A súa presenza está determinada en gran parte polas súas vocalizacións. A maioría dos espécimes viven na Reserva da Natureza de Morowali e no Parque Nacional de Lore Lindu. Estudos de campo revelan que a densidade de poboación da especie varía de 129 a 136 individuos por quilómetro cadrado.

A altitudes de 500 a 1000 m, a densidade da poboación estímase en 180 individuos/km2, mentres que de 1000 a 1500 m, observáronse só 57 individuos/km2. A poboación tamén é aproximadamente dez veces máis densa nos bosques secundarios que nos primarios.

### Costumes
Vive en grupos de menos de 8 individuos compostos por un macho adulto e dunha a 3 femias adultas e as súas crías. De hábitos nocturnos, pasan o día durmindo nun agocho en lugares con follaxe denso, troncos caídos e cavidades de árbores, e pola noite saen a cazar e a comer. Antes do amencer, os tarsios adultos e subadultos realizan duetos vocais para fortaleceren a unión do grupo e sinalar os seus territorios.

### Nutrición
Aliméntase, como os outros tarsios, de insectos e outros pequenos animais. Porén, os hábitos alimentarios específicos de *Tarsius dentatus* aínda non foron ben estudados.

### Reprodución
Aínda que se cría que os tarsios eran monógamos, algúns estudos demostraron que os de Sulawesi exhiben facultativamente comportamentos de polixinia (unión dun macho con varias femias), e forman fortes lazos entre o macho e as femias. Os machos son máis territoriais que as femias, e teñen territorios máis amplos.

Non se estudou aínda o comportamento reprodutivo de *Tarsius dentatus*. En xeral, as femias dos tarsios paren unha cría por ano tras un longo período de xestación. O ritmo de desenvolvemento fetal e posnatal dos tarsios é un dos máis lentos de todos os mamíferos. As crías son tamén proporcionalmente as máis grandes de todas as dos primates non antropoideos. A maior parte da súa masa componse da do cerebro, ollos e cranio. Esta achega de recursos para o cerebro conduce á rápida evolución dos comportamentos locomotores e de forraxeo.

## Estado de conservación
A Unión Internacional para a Conservación da Natureza e dos Recursos Naturais (UICN) cualifica o status de *Tarsius dentatus* como *VU* (vulnerable) debido á perda de polo menos un 30 % do seu hábitat nos últimos 20 anos (aproximadamente, 3 xeracións). Desde 1990 até o 2000, do 15 ao 26 % dos hábitats boscosos da illa convertéronse en terreos agrícolas, e desde entón perdeuse polo menos un 10 % adicional.

Todo iso a pesar dos hábitos nocturnos da especie, da súa capacidade para adaptarse a hábitats modificados e a que viven en amplas zonas  protexidas. Pero pese aos esforzos por preservar eses parques, a especie aínda está ameazada por destrución do hábitat e a caza polos seres humanos. Moitas comunidades agrarias cazan dentro do Parque Nacional de Lore Lindu e doutras áreas protexidas, e utilizan a madeira e as rozas como fonte de ingresos.

## Notas
## Véxase tamén
### Bibliografía 
* Brandon-Jones, D.; A. A. Eudey, T. Geissmann, C. P. Groves, D. J. Melnick, J. C. Morales, M. Shekelle & C. B. Stewart (2004):
"Asian Primates Classification" *International Journal of Primatology* **25** (1): 97-164. Resumo.
* Chiarelli, A. B. (1972): *Taxonomic Atlas of Living Primates*. Londres, Reino Unido e Nova York, USA: Academic Press. ISBN 0-1217-2550-2.
* Groves, Colin P. (2001): *Primate Taxonomy*. Washington, USA e Londres, Reino Unido: Smithsonian Institution Press. ISBN 1-5609-8872-X.
* Kowalski, Kazimierz (1981): "Suborden Tarsioidea", en: *Mamíferos. Manual de teriología*. Madrid: H. Blume Ediciones. ISBN 84-7214-229-9, pp.&nbsp;320–321.
* Niemitz, C.; A. Nietsch; S. Warter & Y. Rumpler (1991): "Tarsius dentatus: A New Primate Species from Central Sulawesi (Indonesia)". *Folia Primatologica*, **56** (2): 105-116. 
* Nowak, Ronald M. (1999): ''Walker's Primates of the World*. Baltimore, Maryland, USA: The Johns Hopkins University Press. ISBN 0-8018-6251-5.
* Parker, Sybil P. (1990): *Grzimek's Encyclopedia of Mammals. Volume 2*. Nova York, NY, USA: McGraw-Hill Publishing Company. ISBN 0-0790-9508-9.
* Vaughan, T. A. (1986): *Mammalogy*. Third Edition. Fort Worth, Texas, USA: Saunders College Publishing.
* VV. AA. (1968): "Tarsioideos" en: *Enciclopedia Salvat de las ciencias. Tomo 6. Animales vertebrados*. Pamplona: Salvat, S. A. de Ediciones, pp.&nbsp;290–292.
* Walker, Ernest P. (1975): *Mammals of the World*, Third Edition, Volumes I & II. Baltimore, Maryland, USA: The Johns Hopkins University Press. ISBN 0-8018-1657-2.
* Wilson, D. E. & Reeder, D. M., eds. (2005): *Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference*, 3ª ed. Baltimore, Maryland, USA: The Johns Hopkins University Press. ISBN 0-8018-8221-4.
* Wright, P. (2003): "Are Tarsiers Silently Leaping into Extinction?". pp.&nbsp;296–308 en P. Wright, E. Simons & S. Gursky, eds. *Tarsiers: The Past, Present, and Future*. New Brunswick, New Jersey, USA: Rutgers University Press.

### Outros artigos 
* Primates
* Haplorrinos
* Tarsiiformes

### Ligazóns externas 
* Dian’s tarsier (*Tarsius dentatus*) en ARKive. Con información, imaxes e bibliografía .
* *Tarsius dentatus'' Dian's tarsier na ADW. Con abundantísima información e bibliografía .
* *Tarsius dianae* na EOL.