Oxalis

***Oxalis*** é un xénero de plantas da familia *Oxalidaceae*. Con entre 700 e 800 especies, distribúese case por todo o mundo. Ás veces confúndese con xéneros de trevo e especies da familia das leguminosas (Fabaceae). En castelán existe o termo *alazán* ou *alazán de madera* para algúns trevos roxos, pero en galego só está recollido coas acepcións cromáticas ou referidas ao cabelo. 

## Descrición 
### Aparencia e follas 
As especies de oxalis crecen como plantas herbáceas anuais ou perennes, con talos erectos ou rastreiros ou sen talos, máis raramente subarbustos ou arbustos. Prosperan como helófitas, mesófitas ou xerófitas. Segundo a especie, forman rizomas, órganos bulbosos ou tuberosos que perduran.

As follas están dispostas en rosetas basais ou alternas e distribúense en espiral ao longo do eixe do talo (filotaxis) e divídense en pecíolo e lámina foliar. As láminas das follas son principalmente palmadas en tres ou catro, ás veces en varias partes. As superficies das follas son pinnadas. Algunhas especies teñen almofadas articulares coas que se poden dobrar os folletos pola noite ou cando está seco. Estípulas están ausentes ou son moi pequenas.
[miniatura| Flores de *Oxalis magnifica* de [Simetría radial|simetría radial quíntuple]]

### Inflorescencias e flores 
As flores están en talos inflorescencias laterais, máis ou menos longos, cada unha con dúas pequenas brácteas, individualmente ou en inflorescencias umbeladas, ás veces compostas.

As flores sempre hermafroditas son de simetría radial e quintuplicadas cun dobre perianto. Os cinco sépalos duradeiros están dispostos de forma imbricada. Os cinco pétalos, que están fusionados como máximo na súa base, son brancos, amarelos, vermellos ou rosados a morados. Pode haber un disco . Hai dous círculos, cada un con cinco estames, que adoitan estar na súa base pero non fusionados cos pétalos; todos poden ser iguais ou na súa maioría moi diferentes. Cinco carpelos son un ovario superior de cinco cámaras fusionados aos cinco estilos con cicatrices capitadas ou bilobuladas. Cada cámara do ovario contén de 2 a 15 óvulos pendentes, anátropos ou hemianátropos. A heterostilia (máis comunmente tristilia) está presente. Raramente son cleistogámicas.
[miniatura| Froito da cápsula de sorrel (*Oxalis stricta*), os [Sépalo|sépalos duradeiros tamén son recoñecibles]]

### Froitos e sementes 
Os froitos da cápsula loculicida rompen de forma explosiva con cinco válvulas cando están maduros. Os froitos teñen un eixe carnoso que se encolle ao secar; isto fai que as sementes sexan lanzadas de forma explosiva fóra do froito (ballochory). As sementes adoitan conter moito endospermo oleaxinoso.

## Compoñentes 
As plantas conteñen sal de trevo (oxalato de hidróxeno potásico) e ácido oxálico, que provocan o sabor ácido, así como derivados da antraquinona nos rizomas e aceites graxos nas sementes.

## Distribución 
A biodiversidade do xénero é moi grande, cunhas 700 a 800 especies, está nos trópicos e subtrópicos nos hemisferios norte e sur. Describíronse máis de 200 especies só do sur de África (Capensis). O xénero tamén está moi estendido nas zonas temperadas. Porén, orixinalmente está ausente de Australia e das rexións polares. En Europa existen algunhas especies silvestres comestíbeis.

## Sistemática 
O xénero *Oxalis* foi establecido en 1753 por Carl von Linné en *Species Plantarum*, 2, p. 433. Como lectotipo, 1907 por Small en *N. Amer* , páx 25 *Oxalis acetosella*. Sinónimos de *Oxalis*&nbsp;son: ***Acetosella***, ***Bolboxalis***, ***Hesperoxalis***, ***Ionoxalis***, ***Lotoxalis***, ***Otoxalis***, ***Oxys***, ***Pseudoxalis***, ***Xanthoxalis***. 

O nome do xénero botánico *Oxalis* provén do antigo nome da aceda (*Rumex acetosa*) "oxalis", do grego *oxaleios* que significa acedo, ácido, polo sabor das follas.

O complexo sistema de clasificación de xéneros de TM Salter (1944) debe considerarse provisional, xa que só tivo en conta unha pequena parte das especies na súa elaboración. Aínda está pendente unha revisión exhaustiva do xénero mediante análises de ADN, pero están dispoñibles filoxenias para os grupos de especies de *Oxalis* de Suráfrica e América do Sur (véxase **Bibliografía**).

### Tipos (selección) 
[miniatura| [Aleluia acedeira (*Oxalis acetosella* )]]
miniatura| Flor e follas de *Oxalis enneaphylla*
miniatura| *Oxalis gigantea*, unha especie leñosa
miniatura| Acedeira (*Oxalis pes-caprae* ), Habitus
Hai unhas 700-800 especies de *Oxalis* (selección)
* Aleluia (*Oxalis acetosella*, Syn.: *Oxalis montana*) está en Europa central atópanse habitualmente nos bosques. A súa distribución vai desde Europa e Asia até América do Norte.
* *Oxalis articulata*, Orixe: Suramérica
* *Oxalis barrelieri*: É orixinaria de América Central e do Sur e das illas do Caribe e neófita en moitos outros países de Asia e África.
* *Oxalis bowiei* &nbsp;(Syn.: *Oxalis bowieana* &nbsp; nom. nud., *Oxalis bowiei*), Orixe: Suráfrica
* *Oxalis bulbocastanum*, Orixe: Norte de Chile.
* *Oxalis cinerea* &nbsp;(Syn.: *Oxalis lineata* &nbsp;& Arn.): Orixe: Arxentina e Chile.

## Véxase tamén 
* Leslie Watson: *Flora de Australia Occidental.* 2008: *Oxalis* -En liña.  (Descrición da sección)
* Liu Quanru, Mark Watson: *Oxalidaceae.* En: *Flora of China.* Tomo 11, 2008, páx 2: *Oxalis*
* Walter Erhardt e outros: *The big zander.* *Enciclopedia dos nomes de plantas* . Volume 2, Verlag Eugen Ulmer, Stuttgart 2008, ISBN 978-3-8001-5406-7 .
* Werner Greuter, HM Burdet, G. Long: *Lista de verificación médica.* *Dicotiledonas (Lauraceae-Rhamnaceae)* . Volume 4, Conservatoire et jardin botaniques de la Ville de Genève 1989, ISBN 2-8277-0154-5, pp. 265–266.

### Bibliografía 
** K. Reiche: *Zur Kenntnis der chilenischen Arten der Gattung Oxalis.* In: *Bot. Jahrb. Syst.* 18, 1894, p. 259–305 escaneado de *biodiversitylibrary.org*.
** Terence Macleane Salter: *The genus Oxalis in South Africa. A taxonomic revision.* In: *J. South Afr. Bot. Suppl.* c. 1, 1944, p. 355 f.
** C. Heibl, S. S. Renner: *Distribution models and a dated phylogeny for Chilean* Oxalis *species reveal occupation of new habitats by different lineages, not rapid adaptive radiation.* en: *Systematic Biology.* 2012. .
** K. C. Oberlander, E. Emshwiller, D. U. Bellstedt, L. L. Dreyer: *A model of bulb evolution in the eudicot genus Oxalis (Oxalidaceae).* In: *Mol. Phyl. Evol.* Band 51, 2009, S. 54–63.
** G. E. Marks: *Chromosome numbers in the genus Oxalis.* en: *New Phytologist.* c. 55, Nº. 1, 1956, p. 120–129.
** Stephen G. Weller, Melinda F. Denton: *Cytogeographic Evidence for the Evolution of Distyly from Tristyly in the North American Species of Oxalis Section Ionoxalis.* In: *American Journal of Botany.* Band 63, Nº. 1, 1976, p. 120–125.
** Marina Welham: *Oxalis (Wood Sorrel).* In: ''The Amateur's Digest.* c. 9, Nº. 2, 1997, páx. 29–30.
** D. de Azkue: *Chromosome diversity of South African Oxalis.* en: *Bot. J. Linn. Soc.* c, 132, 2000, p. 143–152.

### Ligazóns externas 
* Fotos e información educativa sobre *Oxalis* .
* Características do xénero.  (*en inglés*)
* *Oxalis* en Suráfrica. (*en inglés'')