Herba de Santiago

A **herba de Santiago** ou **herba do sapo** (***Senecio jacobaea***) é unha planta de flor brava moi común da familia *Asteraceae* que se atopa distribuída por toda Europa, normalmente en espazos abertos e en terreos con certo grao de humidade, ben drenados. É común en Galiza en prados e lameiros, floreando de maio a agosto. Caracterízase polo seu recendo lixeiro.

## Descrición 
É unha planta herbácea bianual ou perenne. Os vástagos son ergueitos, rectos, teñen uns poucos pelos, e acadan unha altura de 0,3 a 2 metros. 
As follas son lobuladas pinnadas e o lóbulo do extremo está embotado. En inglés ten moitos nomes que inclúen a verba *fart* (que fede), por mor do fedor das súas follas. En galego tamén recibe o nome de herba do sapo. As flores son capítulos hermafroditas dun diámetro de 1,5 a 2,5 centímetros, rematado plano e se presentan en acios mestos, os floretes (falsos pétalos) son de cor amarela brillante. Ten un período de floración longo dende xuño a novembro.

A polinización fana as abellas, moscas e lepidópteros (avelaíñas e bolboretas). Nunha estación, unha planta pode producir 2000 a 2500 flores amarelas en 20 a 60 capítulos, de remate plano corimbos. Con estas cifras, as cantidades de sementes que se producen pode ser tan grande como de 75.000 a 200.000, aínda que moi poucas destas dan lugar a plantas novas e a investigación demostrou que as sementes non viaxan a gran distancia da planta proxenitora.

## Taxonomía 
Acéptanse dúas subespecies:
* *Senecio jacobaea ssp. jacobaea* - a planta típica, cos floretes (falsos pétalos) radiantes na inflorescencia.
* *Senecio jacobaea ssp. dunensis* - sen os floretes radiantes da inflorescencia.
miniatura|dereita|250px|Herba de Santiago
miniatura|250px|Herba de Santiago

## Hábitat e distribución 
Pódese atopar ao longo dos beirados dos camiños, en barbeitos, e medra en todas a zonas frescas e de precipitacións relativamente abundantes. En Galiza aparece en lamazais e carreiros.

É nativa do continente eurasiático. En Europa desenvólvese extensamente, dende Escandinavia ao Mediterráneo. En Gran Bretaña considérase mala herba. Nos Estados Unidos introduciuse, achándose principalmente nos estados do norte e do oeste: California, Idaho, Illinois, Maine, Massachusetts, Míchigan, Montana, Nova Jersey, Nova York, Oregón, Pennsylvania e Washington.

En América do Sur naturalizouse na Arxentina. Tamén aparece no norte de África, no continente asiático na India e en Siberia. Amplamente distribuída como mala herba en Nova Zelandia e Australia.

## Ecoloxía 
É o alimento das larvas de *Cochylis atricapitana, Phycitodes maritima*, e *Phycitodes saxicolais*. É ben coñecida por ser o alimento das eirugas da avelaíña: *Tyria jacobaeae*.

As larvas absorben os alcaloides da planta que chegan a ser desagradábeis para os depredadores, un feito anunciado polas cores amonestadoras negras e amarelas. O vermello e o negro, cores da avelaíña adulta de actividade diúrna son tamén cores desagradábeis para moitos dos seus depredadores potenciais.

É a planta hóspede para o coleóptero *Longitarsus ganglbafueri*.

## Efectos velenosos 
É unha planta herbácea, coñecida dende hai tempo polas súas propiedades tóxicas, especialmente no gando.

## Usos populares 
Úsase coma hipoglucemiante, venotónico, emenagogo, anteidismenorréico. Está indicada en problemas circulatorios (como en varices), que ademais acelera a aparición da menstruación e que por último combate as molestias ocasionadas polo ciclo menstrual. Cómpre non esquecer que a planta é tóxica: así, sábese que no gando produce importantes lesións hepáticas e que así mesmo estas afeccións pódeas provocar no home. Utilizouse en época medieval até mediados do século XX en inflamacións dos ollos, para dores e úlceras cancerosas, reuma, ciática e gota, para os casos dolorosos.

## Cultivo 
Non se ten información de ningún cultivo nin cultivar existente desta planta.

## Sinonimia 
* *Senecio foliosus* Salzm.
* *Senecio jacobaeoides* Willk.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Páxina sobre a *herba de Santiago* (en castelán) 
* Uso coma menciña popular da planta (en castelán) 
* The Merck Veterinary Manual introduction to pyrrolizidine alkaloidosis (en inglés)