Prata

A **prata** é un elemento químico de número atómico 47 situado no grupo 11 da táboa periódica dos elementos. O seu símbolo é **Ag** (do latín *argentum* 'prata', derivado do protoindoeuropeo h₂erǵ 'brillante, branco'). É un metal de transición brando, branco e brillante que presenta a condutividade eléctrica, a condutividade térmica e a reflectividade máis elevadas de todos os metais. Este metal atópase na codia terrestre en forma elemental pura e libre ("prata nativa"), como aliaxe con ouro e outros metais, e en minerais como a arxentita e a clorarxirita.  A maior parte da prata prodúcese como subproduto da refinación do cobre, ouro, chumbo e cinc.

Desde hai moito tempo, a prata considérase un metal precioso. O metal prateado utilízase en moitas moedas de inversión, ás veces xunto co ouro.: Aínda que é máis abundante que o ouro, é moito menos abundante como metal nativo. A súa pureza adoita medirse en por mil; unha aliaxe cun 94% de pureza descríbese como "0,940 fina". Como un dos sete metais da antigüidade, a prata desempeñou un papel perdurable na maioría das culturas humanas.

Ademais de en moeda e como medio de investimento (moedas e lingotes), a prata utilízase en paneis solares, filtración de auga, xoias, adornos, vaixelas e utensilios de gran valor (de aí o termo "cubertos"), en contactos e condutores eléctricos, en espellos especializados, revestimentos de xanelas, na catálise de reaccións químicas, como colorante en vidreiras e en repostería especializada. Os seus compostos utilízanse en películas fotográficas e de raios X. As solucións diluídas de nitrato de prata e outros compostos de prata utilízanse como desinfectantes e microbiocidas (efecto oligodinámico), e engádense a vendaxes, apósitos, catéteres e outros instrumentos médicos.

## Etimoloxía 
O seu nome é unha evolución do termo latino *platus* que significaba orixinariamente *plano* e posteriormente *lámina metálica*.

O nome do símbolo provén do latín *argentum* e do grego *ἄργυρος*, nomes do metal nesas linguas (derivados dunha raíz indo-europea que significa *brillante*).
## Características
miniatura|esquerda|upright|A prata é extremadamente dúctil e pode estirarse ata formar un arame dun átomo de ancho.
A prata é similar nas súas propiedades físicas e químicas aos seus dous veciños verticais no grupo 11 da táboa periódica: o cobre e o ouro. Os seus 47 electróns están dispostos na configuración [Kr]4d105s1, semellante a do cobre ([Ar]3d104s1) e a do ouro ([Xe]4f145d106s1); O grupo 11 é un dos poucos grupos do bloque d que ten un conxunto completamente consistente de configuracións electrónicas. A diferenza dos metais con capa electrónica *d* incompletas, as ligazóns metálicas da prata carecen de carácter covalente e son relativamente débiles. Esta observación explica a baixa dureza e alta ductilidade dos monocristais de prata.

A prata ten un lustre metálico, branco e brillante que se pode puír, e que é tan característico que o propio nome do metal converteuse no nome da cor prata. A prata puída ten maior reflectividade óptica que o aluminio en todas as lonxitudes de onda superiores a ~450&nbsp;nm. En lonxitudes de onda inferiores a 450&nbsp;nm, a reflectividade da prata é inferior á do aluminio e redúcese a cero preto dos 310&nbsp;nm.

Os elementos do grupo 11 teñen en común unha condutividade eléctrica e térmica moi elevada, porque o seu único electrón *s* está libre e non interactúa coa subcapa electrónica *d* subchea, xa que tales interaccións (que se producen nos metais de transición precedentes) reducen a mobilidade dos electróns. A condutividade térmica da prata atópase entre as máis altas de todos os materiais, aínda que a condutividade térmica do carbono (no diamante alótropo) e do helio-4 superfluido son superiores. A condutividade eléctrica da prata é a máis alta de todos os metais, maior mesmo que a do cobre. A prata tamén ten a resistencia de contacto máis baixa de todos os metais.

A prata forma facilmente aliaxes co cobre, co ouro e co cinc. As aliaxes de cinc e prata cunha baixa concentración de cinc poden considerarse solucións sólidas cúbicas centradas na cara de cinc en prata, xa que a estrutura da prata permanece practicamente inalterada mentres que a concentración de electróns aumenta a medida que se engade máis cinc. O aumento da concentración de electróns conduce ás fases cúbicas centrada no corpo (concentración de electróns 1,5), cúbico complexo (1,615) e hexagonal (1,75). este valor é moi importante debido á importancia dos compostos de prata, en particular os haluros, na análise gravimétrica. 

Caracterizáronse vinte e oito radioisótopos dos cales os máis estables son a 105Ag, 111Ag e 112Ag, con períodos de semidesintegración de 41,29 días, 7,45 días e 3,13 horas respectivamente. Os demais isótopos teñen períodos de semidesintegración máis curtos que unha hora, e a maioría menores que tres minutos. Identificáronse numerosos estados metaestables entre os cales os máis estables son 108mAg (418 anos), 110mAg (249,79 días) e 107mAg (8,28 días).

Os isótopos da prata teñen pesos atómicos que varían entre as 93,943 uma da 94Ag e as 123,929 uma da 124Ag. O modo de desintegración principal dos isótopos máis lixeiros que o estable máis abundante é a captura electrónica resultando isótopos de paladio, mentres que os isótopos máis pesados que o estable máis abundante desintegranse sobre todo mediante emisión beta dando lugar a isótopos de cadmio.

O isótopo 107Pd desintegrase mediante emisión beta producindo 107Ag e cun período de semidesintegración de 6,5 millóns de anos. Os meteoritos férreos son os únicos obxectos coñecidos cunha razón Pd/Ag suficientemente alta para producir variacións medibles na abundancia natural do isótopo 107Ag. O 107Ag radioxenética descubriuse no meteorito de Santa Clara (Estado de Durango) en 1978. As correlacións 107Pd–107Ag observadas en corpos claramente fundidos desde a acreción do sistema solar deben reflectir a presenza de nucleidos inestables no sistema solar primitivo.
## Quimíca
A prata é un metal pouco reactivo. Isto débese a que a súa capa *4d* subchea non é moi eficaz á hora de protexer as forzas electrostáticas de atracción desde o núcleo ata o electrón *5s* máis externo, polo que a prata atópase preto do fondo da serie electroquímica (*E*0(Ag+/Ag) = +0.799&nbsp;V). A diferenza do cobre, para o que a maior enerxía de hidratación de  Cu2+ en comparación con Cu+ é a razón pola que o primeiro é máis estable en solucións acuosas e sólidos a pesar de carecer da subcáscara estable *d* subchea do segundo, mentres que na prata este efecto vese anulado pola súa maior enerxía de segunda ionización. Así pois, Ag+ é a especie estable en solución acuosa e sólidos, sendo Ag2+ moito menos estable xa que oxida a auga.1176 Debido á súa subcáscara *d* completa, a prata no seu estado de oxidación principal +1 presenta relativamente poucas propiedades dos metais de transición propios dos grupos 4 a 10, formando compostos organometálicos bastante inestables, formando complexos lineais que mostran números de coordinación moi baixos como o 2, e formando un óxido anfótero
 así como fases de Zintl o igual que os metais post-transición A diferenza dos metais de transición anteriores, o estado de oxidación +1 da prata é estable mesmo en ausencia de retrodonación π.

As tres formas principais de deterioración dos artefactos históricos de prata son o deslustre, a formación de cloruro de prata debido á inmersión prolongada en auga salgada, así como a reacción con ións nitrato ou osíxeno. O cloruro de prata fresco é de cor amarela pálida, volvéndose violáceo coa exposición á luz; sobresae lixeiramente da superficie do artefacto ou moeda. A precipitación do cobre na prata antiga pode utilizarse para datar artefactos, xa que o cobre é case sempre un compoñente das aliaxes da prata.

A prata metálica é atacada por oxidantes fortes como o permanganato de potasio () e o dicromato potásico (), e en presenza de bromuro de potasio (). Estes compostos utilízanse en fotografía para branquear imaxes de prata, converténdoas en bromuro de prata que pode fixarse con tiosulfato ou revelarse de novo para intensificar a imaxe orixinal. A prata forma complexos de cianuro (cianuro de prata) que son solubles en auga en presenza dun exceso de ións de cianuro. As solucións de cianuro de prata utilízanse en galvanoplastia de prata.

Os estados de oxidación comúns da prata son (por orde de frecuencia): +1 (o estado máis estable; por exemplo, nitrato de prata, AgNO3); +2 (altamente oxidante; por exemplo, o fluoruro de prata (II), AgF2); e mesmo moi raramente +3 (oxidante extremo; por exemplo, tetrafluoroargentato(III) de potasio, KAgF4). Para alcanzar o estado +3 necesítanse axentes oxidantes moi fortes, como o flúor ou o peroxodisulfato, e algúns compostos de prata(III) reaccionan coa humidade atmosférica e atacan ao vidro. De feito, o fluoruro de prata(III) adoita obterse facendo reaccionar prata ou monofluoruro de prata co axente oxidante máis potente coñecido, o difluoruro de criptón.
## Compostos
### Óxidos e calcoxenuros
thumb|right|Sulfuro de prata(I)
A prata e o ouro teñen unha afinidade química polo osíxeno bastante baixa, inferior á do cobre, polo que se espera que os óxidos de prata sexan termicamente bastante inestables. Os sales de prata(I) solubles precipitan óxido de prata(I), Ag2O, de cor marrón escuro ao engadir álcali. (O hidróxido AgOH só existe en solución; pola contra, descomponse espontaneamente no óxido). O óxido de prata(I) redúcese moi facilmente a prata metálica e descomponse en prata e osíxeno por encima de 160&nbsp;°C. Este e outros compostos de prata(I) poden ser oxidados polo axente oxidante forte peroxodisulfato a AgO negro, un óxido de prata(I,III) mixto de fórmula AgIAgIIIO2. Tamén se coñecen outros óxidos mixtos con prata en estados de oxidación non integrais, concretamente Ag2O3 e Ag3O4, así como Ag3O, que se comporta como un condutor metálico.

Pola contra, coñécense catro haluros de prata(I). O fluoruro, o cloruro e o bromuro teñen a estrutura do cloruro de sodio, pero o ioduro ten tres formas estables coñecidas a diferentes temperaturas; a que se coñece a temperatura ambiente é a estrutura cúbica blenda de zinc. Todos eles poden obterse por reacción directa dos seus respectivos elementos. Os catro son fotosensibles (aínda que o monofluoruro só o é á luz ultravioleta), especialmente o bromuro e o ioduro, que se fotodescompoñen en prata metálica, polo que se utilizaban na fotografía tradicional.
:X− + *hν* → X + e− (excitación do ion haluro, que cede o seu electrón extra á banda de condución)
:Ag+ + e− → Ag (liberación dun ion de prata, que gana un electrón para converterse nun átomo de prata).

O proceso non é reversible porque o átomo de prata liberado atópase normalmente nun defecto cristalino ou nun lugar de impurezas, de modo que a enerxía do electrón diminúe o suficiente como para que quede «atrapado». A miúdo utilízase para análises gravimétricas, aproveitando a insolubilidade dos haluros de prata máis pesados dos que é un precursor común.

O carbonato de prata amarelo, Ag2CO3 pode prepararse facilmente facendo reaccionar solucións acuosas de carbonato sódico cunha deficiencia de nitrato de prata. O seu uso principal é a produción de po de prata para o seu uso en microelectrónica. Redúcese con formaldehido, producindo prata libre de metais alcalinos:
:Ag2CO3 + CH2O → 2 Ag + 2 CO2 + H2

O carbonato de prata tamén se utiliza como reactivo en sínteses orgánicas como a reacción de Koenigs-Knorr. Na oxidación de Fétizon, o carbonato de prata sobre diatomita actúa como axente oxidante para formar lactonas a partir de dioles. Tamén se emprega para converter bromuros alquílicos en alcois. e acetiluro de prata, Ag2C2, que se forma cando a prata reacciona co gas acetileno nunha solución de amoníaco.

: 2  (s) → 3  (g) + 2 Ag (s)
### Compostos de coordinación
[[Ficheiro:Diamminesilver(I)-3D-balls.png|miniatura|upright|Estrutura do complexo de diamminaprata(I), [Ag(NH3)2]+]]
Os complexos de prata tenden a ser similares aos do seu homólogo máis lixeiro, o cobre. Os complexos de prata (III) adoitan ser pouco frecuentes e redúcense moi facilmente a estados de oxidación inferiores máis estables, aínda que son lixeiramente máis estables que os do cobre (III). Por exemplo, os complexos periodato [Ag(IO5OH)2]5− e telurato [Ag{Teo4(OH)2}2]5− poden prepararse oxidando prata (I) con peroxodisulfato alcalino. O diamagnético amarelo [AgF4]− é moito menos estable, evaporase en aire húmido e reacciona co vidro.

Os complexos de prata (II) son máis comúns. Do mesmo xeito que os complexos de cobre (II) isoelectrónicos de valencia, adoitan ser planos cadrados e paramagnéticos, o que se ve incrementado pola maior división do campo para os electróns 4d que para os electróns 3d. A Ag2+ acuosa, producida pola oxidación da Ag+ polo ozono, é un axente oxidante moi forte, mesmo en solucións acedas: estabilízase no ácido fosfórico debido á formación de complexos. A oxidación con peroxodisulfato adoita ser necesaria para obter complexos máis estables con aminas heterocíclicas, como [Ag(py)4]2+ e [Ag(bipy)2]2+: estes son estables sempre que a contraión non poida reducir a prata de novo ao estado de oxidación +1. O [AgF4]2− tamén se coñece na súa sal de bario violeta, do mesmo xeito que algúns complexos de prata (II) con ligandos doantes de "N" ou "O", como os carboxilatos de piridina.

O estado de oxidación máis importante para a prata nos complexos é, con diferenza, +1. O catión Ag+ é diamagnético, do mesmo xeito que os seus homólogos Cu+ e Au+, xa que o tres teñen configuracións electrónicas de capa pecha sen electróns non apareados: os seus complexos son incoloros sempre que os ligandos non se polaricen con demasiada facilidade, como o I−. A Ag+ forma sales coa maioría dos aniones, pero é remiso a coordinarse co osíxeno, polo que a maioría destes sales son insolubles en auga: as excepcións son o nitrato, o perclorato e o fluoruro. Coñécese o ion acuoso tetraédrico tetracoordinado [Ag(H2O)4]+, pero a xeometría característica do catión Ag+ é lineal de 2 coordinacións. Por exemplo, o cloruro de prata disólvese facilmente en exceso de @amoníaco acuoso para formar [Ag(NH3)2]+; os sales de prata disólvense en fotografía debido á formación do complexo tiosulfato [Ag(S2O3)2]3−; e a extracción con cianuro para a prata (e o ouro) funciona mediante a formación do complexo [Ag(CN)2]−. O cianuro de prata forma o polímero lineal {Ag–C≡N→Ag–C≡N→}; o tiocianato de prata ten unha estrutura similar, pero forma un zigzag debido ao átomo de xofre sp3-hibridado. Os ligandos quelantes son incapaces de formar complexos lineais e, por tanto, os complexos de prata (I) con eles tenden a formar polímeros; existen algunhas excepcións, como os complexos case tetraédricos de difosfano e diarsina [Ag(L–L)2]+.

## Historia 
A prata empregouse desde a antigüidade para a elaboración de armas de guerra e logo na elaboración de utensilios e ornamentos, de onde se estendeu ao comercio ao cuñarse as primeiras moedas de prata, chegando a constituír a base do sistema monetario de numerosos países.

En 1516 Juan Díaz de Solís descubriu en Suramérica o *mar Doce* que posteriormente Sebastián Caboto denominou Río da Prata, crendo que alí abundaba o metal, e de onde tomará o nome Arxentina. Anos máis tarde, o achado de grandes reservas de prata no Novo Mundo en Zacatecas e Potosí e a súa importación cara Europa provocou un longo período de inflación no continente europeo.

## Propiedades 
A prata é un metal moi empregado na cuñaxe de moedas xa que é moi dúctil e maleable, aínda que presenta maior dureza que o ouro. Ten un brillo branco metálico susceptible ao puimento, que se mantén na auga e no aire, aínda que a súa superficie se empana en presenza de ozono, sulfuro de hidróxeno ou aire que conteña xofre.

## Abundancia e obtención 
A prata atópase na natureza combinada con xofre (arxentita, Ag2S), arsénico, antimonio ou cloro (AgCl). Obtense principalmente de minas de cobre, cobre-níquel, ouro, chumbo e chumbo-cinc no Canadá, México, o Perú e os Estados Unidos.

### Principais produtores 
miniatura|Prata na súa matriz
A produción mundial de prata durante o 2011 acadou un total de 23.800 toneladas métricas de prata. Os principais países produtores de prata son México e o Perú que representan por si sós 1/3 da produción mundial de prata.

|-
| align="center" style="font-size:8pt;" | Fonte: United States Geological Survey (USGS) - 2011 
|}

### Reservas 
De acordo coa información entregada no informe anual do United States Geological Survey (USGS), as estimacións sinalan que as reservas coñecidas de prata no 2011 a nivel mundial acadarían 530.000 toneladas métricas de prata fina. Segundo as estimacións de USGS, no Perú existirían arredor de 120.000 toneladas métricas economicamente explotables, equivalentes ó 23% do total de reservas mundiais do mineral; seguido de Polonia con 85.000 toneladas métricas economicamente explotables, equivalentes ó 16% do total de reservas mundiais do mineral.

|-
| align="center" | Fonte: United States Geological Survey (USGS) - 2011 
|}

## Aplicacións 
Do total da produción mundial de prata, aproximadamente o 70% emprégase con fins monetarios, mentres que a outra parte emprégase na ourivaría, e en menores cantidades na fotografía, química e electricidade.
### Exemplos de uso 
* Fabricación de armas brancas, coma espadas, lanzas ou puntas de frecha.
* Na fotografía pola súa sensibilidade á luz (especialmente o bromuro, o ioduro e o fosfato).
* En contactos de xeradores eléctricos de locomotoras de ferrocarril diésel eléctricas.
* Nos contactos de circuítos integrados e teclados de ordenador.
* Fabricación de espellos de gran reflectividade da luz visible.
* Fabricación de moedas desde o 700aC, inicialmente con electrum, aliaxe natural de ouro e prata, e máis tarde de prata pura.
* Na xoiería emprégase para fabricar gran variedade de artigos ornamentais e artigos de bixutería.
* En aliaxes para pezas dentais.
* Coma catalizador en reaccións de oxidación, coma por exemplo a produción de formaldehido a partir de metanol e aire.
* Aliaxes para soldadura, contactos eléctricos e baterías eléctricas de prata-cinc e prata-cadmio de alta capacidade.
* Na maioría de competicións deportivas entrégase unha medalla de prata ao subcampión da competición.

## Precaucións 
A prata non é tóxica pero a maioría das súas sales son velenosas. Os compostos que conteñen prata poden entrar ao corpo humano polo sistema circulatorio e depositarse en diversos tecidos provocando arxiria, unha afección que provoca a coloración agrisada da pel e as mucosas.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Metais e aliaxes de cuñaxe

### Bibliografía 
* 
* 
* 
* 
* 

### Ligazóns externas 
* ATSDR - ToxFAQs™: Prata 
* EnvironmentalChemistry.com – Prata 
* Instituto Nacional de Seguridad e Higiene en el Trabajo de España: Ficha internacional de seguridade química da prata.