Crespi d'Adda

'''Crespi d'Adda'* é unha vila do norte de Italia e unha aldea (*frazione'') de Capriate San Gervasio, un concello da provincia de Bérgamo, Lombardía. É un asentamento histórico e un exemplo destacado das "cidades empresarias" dos séculos XIX e principios do XX construídas en Europa e América do Norte por industriais ilustrados para satisfacer as necesidades dos traballadores. O sitio aínda está intacto e úsase en parte con fins industriais, aínda que as condicións económicas e sociais cambiantes ameazan agora a súa supervivencia. Desde 1995 está na lista da UNESCO de Patrimonio da Humanidade.

## Historia
### Século XIX
miniatura|esquerda|O Castelo de Crespi
En 1869 Cristoforo Benigno Crespi, un fabricante téxtil de Busto Arsizio Varese, comprou o val de 1&nbsp;km entre os ríos Brembo e Adda, ao sur de Capriate, coa intención de instalar unha fábrica de algodón nas beiras do Adda.

Cristoforo Crespi introduciu os máis modernos procesos de fiado, tecido e acabado na súa fábrica de Algodón. A central hidroeléctrica de Trezzo, no río Adda uns poucos quilómetros máis arriba, construíuse arredor de 1906 para o fabricante Cristoforo Benigno Crespi. O asentamento que se construíu en 1878 a carón da fábrica de algodón había unha aldea, unha zona residencial provista de servizos sociais como unha clínica, un edificio escolar, un teatro, un cemiterio, un lavadoiro e unha igrexa.

Tanto a cidade como a fábrica foron iluminadas grazas á luz eléctrica. A aldea de Crespi d'Adda foi a primeira aldea de Italia en ter unha iluminación pública moderna. As casas dos traballadores, de inspiración Inglesa, están aliñados en orde ao longo de estradas paralelas ao leste da fábrica. Toda a arquitectura e urbanismo (agás o primeiro departamento de fiadura, creado polo enxeñeiro Angelo Colla), entregáronse ao arquitecto Ernesto Pirovano. Durante uns cincuenta anos, Pirovano, axudado polo enxeñeiro Pietro Brunati, dirixiu a construción da aldea.

## Xeografía
A aldea está situada na beira oriental do río Adda, xunto ás fronteiras provinciais da provincia de Bérgamo con Milán, ao sur de Capriato San Gervasio. Outros asentamentos máis próximos son Trezzo sull'Adda, Brembate, Vaprio d'Adda e Canonica d'Adda. Atópase a 19&nbsp;km de Bérgamo e do seu aeroporto, a 30&nbsp;km de Monza e a 47&nbsp;km de Milán. A saída da autoestrada máis próxima, "Capriate", está a 2&nbsp;km ao norte e forma parte da Autoestrada A4 Turín-Trieste.

## Monumentos e lugares de interese 
### Arquitectura relixiosa 
miniatura|Igrexa parroquial
A igrexa parroquial construíuse a partir de 1891 baixo a dirección do enxeñeiro Pietro Brunati e inaugurouse en novembro de 1893 coa inauguración polo bispo Gaetano Camillo Guindani. A igrexa é a reconstrución do santuario mariano en Busto Arsizio. A igrexa adicouse a Sta. María dell'Aiuto que data de 1517. O deseñador é descoñecido, pero nela traballaron algúns arquitectos e escultores importantes, como Lonati e Tommaso Rodari.

A igrexa parroquial de Crespi d'Adda ten planta cadrada cunha base formada plor Adda e remata cunha gran cúpula octogonal rodeada externamente por unha falería de mármore branco.

O pazo era a residencia de verán da familia. Con Silvio Crespi produciuse unha ampliación da fábrica, grazas ao proxecto feito por Pietro. Brunati, e houbo unha nova inauguración en 1894 coa presenza da Raíña Margarida. As novas liñas produtivas comezaron a funcionar de forma sistemática en 1896. Esta fábrica era o centro da vila e alí traballaban todos os habitantes. A fábrica era o núcleo obreiro da vila e a vida dos traballadores dependía da produción fabril. Cada persoa da vila tiña a súa casa e todas eran iguais, agás as dos encargados, o médico e o cura que tiñan outras máis luxosas. Inicialmente, no proxecto de Cristoforo Crespi, non existía a idea dunha xerarquía, senón que a situación desenvolvíase porque o ambiente social da época mudou e mostraba diferentes niveis de riqueza.

Hoxe a fábrica é un museo ao aire libre de arqueoloxía industrial.
miniatura|Casas dos traballadores

## Galería
## Notas
;Referencias

## Véxase tamén
### Ligazóns externas
*Crespi d'Adda website 
*Villaggio Crespi (Crespi Workers' Village)
*Crespi d'Adda UNESCO - The official website
*Official Unesco Photo gallery