Politeísmo

[miniatura|Os deuses [Horus, Osiris e Isis da relixión exipcia.]]
O **politeísmo** (do grego πολύς "moito" e θεός "deus") consiste en crer e/ou adorar moitos deuses e divindades. Segundo a Oxford Reference (en), non é doado contar os deuses, e polo tanto non sempre é obvio se unha relixión aparentemente politeísta, como as relixións populares chinesas, o é realmente, ou se os diferentes obxectos de adoración aparentemente deben considerarse como manifestacións dunha divindade singular.  Politeísmo é toda aquela doutrina relixiosa que cre na existencia de múltiples deuses ou divindades organizadas nunha xerarquía ou panteón máis ou menos independentes.

O politeísmo, pois, é unha construción relixiosa e un tipo de teísmo que contrasta co monoteísmo, a crenza nun deus singular. Os politeístas non sempre renden culto a todos os deuses por igual, pois poden ser henoteísta, que se especializan na adoración dunha deidade en particular. Outros poden ser politeístas kathenoteistas, que poden adorar deidades diferentes en momentos diferentes. Algúns cultos henoteísta terminaron sendo monoteístas co paso do tempo. Os deuses principais de cada panteón adoitan estar emparentados con relacións de parentesco.

A gran maioría das relixións son politeístas, aínda que o total de adherentes das tres grandes relixións monoteístas -chamadas *abrahámicas*: islam, cristianismo e xudaísmo -, as que afirman que só hai un só Deus, no presente supera o daquelas debido á forte expansión das relixións monoteístas, mediante o proselitismo e en bastantes ocasións a violencia, especialmente durante a Idade media. As divindades politeístas adoitan ter unha vinculación moi directa coa natureza, as actividades da vida cotiá ou os ciclos vitais (xeralmente as divindades relacionadas coa morte, o máis aló ou os defuntos teñen unha gran relevancia), que contrastan coa dimensión eminentemente trascendente do monoteísmo. o vodú, a relixión popular chinesa, o druidismo, o taoísmo, o candomblé, thelema e a ásatrú. O budismo, o hinduísmo, e algunhas relixións neopagás son politeístas na medida que se trata dunha filosofía teolóxica que mantén a adoración de diversos aspectos da divindade. Algúns estudosos xudeus e islámicos ven a doutrina cristiá da trindade relacionada co politeísmo, un concepto que os cristiáns, en xeral, rexeitan enerxicamente.
## Terminoloxía 
[miniatura|500px|Procesión dos deuses diante do sarcófago de [Prometeo, c.&nbsp;240 a.C., no Museo do Louvre]]
O termo foi acuñado polo filósofo xudeu Filón de Alexandría no século  d.C., aínda que designa unha realidade moito máis antiga, que o quería utilizar nas súas discusións cos gregos. Durante a época na que o cristianismo se estaba estendendo por Europa e o Mediterráneo, os non cristiáns eran chamados xentís (un termo que na súa orixe era utilizado polos xudeus para referirse aos non xudeus), pagáns ou idólatras, este último, máis pexorativo. O uso da palabra no seu sentido actual orixínase no francés, polo autor Jean Bodin en 1580, seguido polo uso que fai Samuel Purchas en inglés en 1614.
## Brando contra duro
Unha división importante nas prácticas politeístas modernas é a que existe entre o chamado politeísmo brando e o politeísmo duro.

O politeísmo "brando" é a crenza de que os diferentes deuses poden ser arquetipos psicolóxicos, personificacións de forzas naturais ou un único deus esencial interpretado a través do prisma de diferentes culturas (por exemplo, Odín, Zeus e Indra, todos eles o mesmo deus interpretado polos pobos xermánico, grego e indio, respectivamente), o que se coñece como omnitheísmo (en). Desta maneira, os deuses poden ser intercambiables entre si en diferentes culturas. aínda que as historias que as culturas contan sobre os seus deuses deben distinguirse do seu culto ou práctica relixiosa. Por exemplo, as deidades representadas en conflito na mitoloxía a miúdo eran veneradas xuntas, o que ilustraba a distinción dentro da relixión entre a crenza e a práctica. Académicos como Jaan Puhvel (en), J. P. Mallory e Douglas Q. Adams reconstruíron aspectos da antiga relixión protoindoeuropea da que se cre que derivan as relixións dos diversos pobos indoeuropeos, que se cre que era unha relixión esencialmente naturalista numenista. Un exemplo dunha noción relixiosa deste pasado compartido é o concepto de **dyēus*, que se testemuña en varios sistemas relixiosos dos pobos de fala indoeuropea.
## Relixións antigas e históricas
[miniatura|upright|[Deuses exipcios no Museo Carnegie de Historia Natural]]
Entre os panteóns politeístas históricos máis coñecidos atópanse os deuses sumerios, os deuses exipcios, o panteón testemuñado na antigüidade clásica (na relixión grega antiga e a relixión romana), os nórdicos Æsir e Vanir, os orishas da mitoloxía ioruba e os deuses aztecas.

En moitas civilizacións, os panteóns tendían a crecer co tempo. As deidades que inicialmente eran veneradas como patroas de cidades ou outros lugares acababan reuníndose a medida que os imperios se estendían por territorios máis amplos. As conquistas podían levar á subordinación do panteón dunha cultura ao dos invasores, como na Titanomaquia grega e, posiblemente, tamén na guerra entre os Æsir e os Vanir da mitoloxía nórdica. O intercambio cultural podía levar a que «a mesma» deidade fose venerada en dous lugares con nomes diferentes, como se ve nos gregos, os etruscos e os romanos, e tamén á transmisión cultural de elementos dunha relixión allea, como no caso da deidade do antigo Exipto Osiris, que máis tarde foi venerada na Grecia antiga.

A maioría dos sistemas de crenzas antigas sostiñan que os deuses influían na vida dos seres humanos. Con todo, o filósofo grego Epicuro sostiña que os deuses eran seres incorruptibles pero materiais e ditosos que habitaban os espazos baleiros entre os mundos e non se preocupaban polos asuntos dos mortais, pero que podían ser percibidos pola mente, especialmente durante o soño.
### Antiga Grecia 
250px|miniatura|Fragmento dun relevo helenístico (século I&nbsp;a.C.– século I d.C.) representando ós doce olímpicos portando os seus atributos en procesión; de esquerda a dereita, Hestia (maza), Hermes (gorro alado e bastón), Afrodita (cun veo), Ares (casco e lanza), Deméter (cetro e presa de trigo), Hefesto (bastón), Hera (maza), Poseidón (tridente), Atenea (bufo e casco), Zeus (raio e bastón), Ártemis (arco) e Apolo (lira).
O esquema clásico na antiga Grecia dos doce olímpicos (os Doce Canónicos da arte e a poesía) foron: Zeus, Hera, Poseidón, Athena, Ares, Deméter, Apolo, Ártemis, Hefesto, Afrodita, Hermes, e Hestia. Aínda que se suxire que Hestia renunciou cando Dioniso foi invitado ao Olimpo, este é un tema de controversia. Robert Graves, en *The Greek Myths* (*Os mitos gregos*) cita dúas fontes nas que obviamente Hestia non cedeu o seu lugar, aínda que se suxire que o fixo. Hades a miúdo era excluído porque habitaba no inframundo. Todos os deuses tiñan un poder. Houbo, con todo, unha gran cantidade de fluidez en canto a quen foi contado entre eles na antigüidade. 	
Diferentes cidades a miúdo adoraban as mesmas deidades, ás veces con epítetos que os distinguían e especificaban a súa natureza local.

O politeísmo helénico estendeuse máis aló da Grecia continental, até as illas e costas da Xonia na Asia Menor, até Magna Grecia (Sicilia e o sur de Italia) e até as colonias gregas dispersas no Mediterráneo occidental, como Massalia (Marsella). A relixión grega moderou o culto e as crenzas etruscas para formar gran parte da posterior relixión romana. Durante a era helenística, escolas filosóficas como o Epicureísmo desenvolveron teoloxías distintas. O helenismo céntrase, na práctica, principalmente no culto politeísta e animista.
## Relixiosidade popular
[miniatura|upright|As estatuas [Bulul serven como avatares das deidades do arroz nas crenzas anitistas do ifugao en Filipinas.]]
A maioría das chamadas "relixións populares" que existen hoxe en día no mundo (a diferenza das relixións étnicas tradicionais) atópanse na rexión de Asia-Pacífico. Este feito concorda coa tendencia de que a maioría das relixións politeístas se atopen fóra do mundo occidental.

As relixións populares adoitan estar estreitamente vinculadas ao animismo. As crenzas animistas atópanse tanto en culturas históricas como modernas. As crenzas populares adoitan tacharse de supersticións cando están presentes en sociedades monoteístas. As relixións populares a miúdo carecen de autoridades organizadas, tamén coñecidas como sacerdocio, ou de textos sacros formais. A miúdo coinciden tamén con outras relixións. As relixións monoteístas abrahámicas, que dominan o mundo occidental, non adoitan aprobar a práctica de partes de múltiples relixións, pero as relixións populares a miúdo se superponen con outras.
Unha práctica budista común é o tantra: o uso de rituais para alcanzar a iluminación. O tantra céntrase en verse a un mesmo como unha deidade e no uso das deidades como símbolos, en lugar de como axentes sobrenaturais.
O budismo alíñase máis estreitamente co politeísmo cando se vincula con outras relixións, a miúdo relixións populares. Por exemplo, a relixión xaponesa xintoísmo, na que se veneran deidades chamadas kami, ás veces sincretizanse co budismo.
### Cristianismo
[miniatura|170px|Ás veces afírmase que o cristianismo non é verdadeiramente monoteísta debido á súa idea da [Santa Trindade|Trindade.]]
Aínda que o cristianismo adoita describirse como monoteísta, ás veces afírmase que a doutrina da Trindade, defendida pola maioría das tradicións cristiás desde a antigüidade tardía, impide o monoteísmo puro. A doutrina postula que Deus está composto por o Pai, o Fillo e o Espírito Santo. Debido a que a deidade está composta por tres persoas distintas, algúns cren que o cristianismo debería considerarse unha forma de triteísmo, unha forma de politeísmo. O cristianismo sostén que "un só Deus existe en tres persoas e unha soa substancia" pero que a deidade non pode ser unha persoa unitaria cunha identidade individual. O cristianismo herdou a idea de "un só Deus" do xudaísmo e sostén que a súa doutrina monoteísta é fundamental para a fe.

Jordan Paper, un erudito occidental que se autodenomina politeísta, considera que o politeísmo é o estado normal da cultura humana. Argumenta que «mesmo a Igrexa católica mostra aspectos politeístas coa «veneración» dos santos». Doutra banda, afirma que os misioneiros e eruditos monoteístas estaban ansiosos por ver un protomonoteísmo ou, polo menos, un henoteísmo nas relixións politeístas, por exemplo, cando tomaban só unha parte do par chinés do Ceo e a Terra e chamábana «Rei do Ceo», como fixo Matteo Ricci. En 1508, un lollardo londiniense chamado William Pottier foi acusado de crer en seis deuses.

## Relación coa idolatría 
[miniatura|dereita|220px|Adoración do [Becerro de ouro, un exemplo de idolatría na tradición xudeocristiá.]] 
O politeísmo é visto por moitos monoteístas como unha forma de idolatría. Os monoteístas afirman que todo o poder provén dun único Deus e non doutras entidades ou axentes. Aínda que algúns politeístas chegaron a aceptar unha visión xerárquica na que había unha gran divindade que estaba por encima dos demais, isto implicaba a idea de que o poder do Deus supremo era pouco ou moi limitado pola presenza dalgunha entidade divina por separado, e así, ata podía ser máis potente, é como un rei entre os homes, aínda que dotado dun poder absoluto. Dado que os monoteístas cren nun Deus, xeralmente consideran pecaminoso aprobar o politeísmo.

Con todo, algunhas relixións monoteístas teñen unha xerarquía de seres divinos, como os anxos, que son os "axudantes" de Deus. Isto non é moi diferente da noción dun deus supremo cunha xerarquía de seres divinos ou axudantes, que veñen aceptando os politeístas. A diferenza entre as criaturas anxelicais da tradición xudeocristiana e os deuses que acompañan a Zeus no politeísmo grecorromano, é a súa natureza non antropomórfica e non antropocéntrica; só son espíritos que viven eternamente, sen peso e sen o material constitutivo dun corpo humano, sen a necesidade do corpo do que se deriva. A diferenza dos deuses, non teñen un campo no que actuar -a guerra, o amor, o mar ou o sol-, pero todos poden actuar en calquera campo, sempre en dependencia directa da vontade de Deus. Non existe un número exacto de seres, que poidan aumentar ou diminuír segundo o momento, e algúns teñen unha autonomía de decisión, xa que tamén poden optar a converterse en seguidores de Deus ou traizoalo e converterse en demos.

## Politeísmo histórico 
[miniatura|200px|[Deuses exipcios no Museo Carnegie de Historia Natural]]
[miniatura|200px|Isis-Perséfone, o sincretismo entre a relixión romana e as relixións que ía absorbendo o [Imperio Romano|Imperio fíxose presente en esculturas como esta, que aglutina a Isis (deusa exipcia) e Perséfone (deusa grega).]]
Algúns coñecidos panteóns politeístas históricos inclúen a sumeria os deuses exipcios, e o panteón clásico que inclúe o antiga relixión grega e a relixión romana. Relixións politeístas posclásicas inclúen a mitoloxía nórdica dos Æsir e os Vanir, os Ioruba, os deuses da mitoloxía asteca, e moitas outras. Hoxe en día, as relixións politeístas históricas son referidas pexorativamente como "mitoloxía", aínda que as historias culturais que falan dos seus deuses deben distinguirse do seu culto ou práctica relixiosa. Por exemplo, as deidades representadas nos conflitos da mitoloxía aínda se veneraban ás veces no mesmo lado do templo do outro, o que ilustra a distinción na mente dos devotos entre o mito e a realidade. Debido á gran similitude e relacións entre as antigas relixións europeas especulase, na relixión comparada, que houbo unha relixión protoindoeuropea, da que as relixións dos diferentes pobos indoeuropeos se derivan e que esta relixión foi unha relixión naturista esencialmente numenistica. Un exemplo dunha noción relixiosa deste pasado común é o concepto de * Dieus *, que se documenta en diversos sistemas relixiosos diferentes.

Como se dixo máis arriba, os panteóns de moitas civilizacións tenden a crecer co tempo. Deidades primeiro adoradas como patróns de cidades ou lugares xuntanronse cando os imperios se estenderón por territorios máis grandes. As conquistas podían dar lugar á subordinación do panteón da cultura maior a unha máis nova, como no caso grego da Titanomaquia, e posiblemente tamén nos casos dos Æsir, Vanir, mitos nórdicos. O intercambio cultural podía conducir a que "a mesma" deidade estivese recoñecida en dous lugares baixo diferentes nomes, como os gregos, etruscos e romanos, e tamén á introdución de elementos dunha relixión "estranxeira" nun culto local , como o deus de Exipto Osiris, adorado nos tempos na antiga Grecia.

Sistemas de crenzas máis antigas sostiñan que os deuses influenciaban nas vidas humanas. Con todo, o filósofo grego Epicuro sostivo que os deuses vivían incorruptibles, seres felices que non se molestan en si mesmos cos asuntos dos mortais, pero que poden ser percibidos pola mente, sobre todo durante o soño. Epicuro cría que os deuses eran materiais, similares aos humanos, e que habitan os espazos baleiros entre os mundos.

A relixión helenística aínda pode considerarse como politeísta, pero con fortes compoñentes monotetistas, e o monoteísmo finalmente xurdirá das tradicións helenísticas na Antigüidade tardía en forma de neoplatonismo e na teoloxía cristiá.
;Era Neolítico
* Relixión serer

;Idade de Bronce a Antigüidade clásica
* Relixións do Medio Oriente antigo
** Relixión do Antigo Exipto
** Relixión semita antiga
* Relixión histórica védica
* Relixión da Grecia antiga
* Relixión na Antiga Roma
* Politeísmo celta

;Antigüidade tardía a Plenitude da Idade Media
* Paganismo xermánico
* Paganismo eslavo
* Paganismo baltico
* Paganismo finés

## Politeísmo occidental 
Dentro da cultura occidental é tamén posible atopar casos actuais de politeísmo. Un deles é a doutrina da pluralidade de deuses da Igrexa de Xesucristo dos Santos dos Últimos Días, quen afirman que Deus foi unha vez home e que cada ser humano está destinado a ser unha divindade. Así, cada home debe aprender o concernente ao tema durante a súa vida terreal e selarse nun templo mormón xunto a unha muller desta seita relixiosa, para formar xuntos un novo mundo e ser parte dunha divindade.

## Neopaganismo 
### Reconstrucionismo 
Os reconstrucionistas son neopagáns que aplican disciplinas académicas como a historia, a etimoloxía, a arqueoloxía, a lingüística e outras a unha relixión extinta, como o paganismo xermánico, o helenismo ou o politeísmo celta. Despois de investigar a súa traxectoria, un reconstrucionista aplica os costumes, a moral e a cosmovisión daquela aos tempos modernos, dando lugar ao etenismo (neopaganismo xermánico), ao dodecateísmo (neopaganismo helénico) ou ao neopaganismo celta, entre outros. Despois de investigar a súa carreira, un reconstrucionista aplica os costumes, a moralidade e a cosmovisión dos tempos modernos. Aínda que moitos se describen como politeístas "duros", outros afirman que esta non é só a teoloxía politeísta historicamente exacta.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
* 
* 
* 
* 
* Hillman, James; Miller, David L. Il Nuovo Politeismo (en italino). Edizioni Comunità.
* Assmann, Jan, 'Monotheism and Polytheism' in: Sarah Iles Johnston (ed.), *Religions of the Ancient World: A Guide*, Harvard University Press (2004), ISBN 0-674-01517-7, pp.&nbsp;17–31.
* Burkert, Walter, *Greek Religion: Archaic and Classical*, Blackwell (1985), ISBN 0-631-15624-0.
* Greer, John Michael; *A World Full of Gods: An Inquiry Into Polytheism*, ADF Publishing (2005), ISBN 0-9765681-0-1
* Iles Johnston, Sarah; *Ancient Religions*, Belknap Press (15 de setembro de 2007), ISBN 0-674-02548-2
* Marbaniang, Domenic *Epistemics of Divine Reality* Google Books (See Chapter 3 Empirical Epistemics of Divine Reality for philosophical analysis of polytheism)
* Paper, Jordan; *The Deities are Many: A Polytheistic Theology*, State University of New York Press (3 de marzo de 2005), ISBN 978-0-7914-6387-1
* Penchansky, David, *Twilight of the Gods: Polytheism in the Hebrew Bible* (2005), ISBN 0-664-22885-2.

### Outros artigos 
* Panteísmo
* Mormonismo
* Vodú

### Ligazóns externas 
* Association of Polytheist Traditions 
* Ano internacional do politeísmo