Helianthus tuberosus

miniatura|Aspecto xeral da planta.
***Helianthus tuberosus*** é unha especie de planta asterácea do mesmo xénero que o xirasol, nativa do leste de Norteamérica, que se encontra no leste do Canadá e Maine e cara ao oeste chega ata Dacota do Norte e cara ao sur ao norte de Florida e Texas. Cultívase moito na zona temperada, xa que o seu tubérculo é comestible.

## Descrición 
*Helianthus tuberosus* é unha planta perenne herbácea que crece ata os 1,5-3m de alto con follas opostas na parte superior do talo pero alternadas na parte inferior. As follas teñen unha textura pelosa e áspera. As follas máis longas da parte inferior do talo son ovoides agudas e anchas e poden chegar aos 30&nbsp;cm de longo. As follas da parte alta da planta son menores e máis estreitas.

## Uso na alimentación 
Antes da chegada dos europeos a América, os nativos americanos cultivaban *Helianthus tuberosus* como recurso alimenticio. Os tubérculos consérvanse durante anos despois de ser plantados, polo que a especie espallou a súa área de distribución desde o centro de Norteamérica ás rexións do leste e oeste. Os primeiros colonizadores europeos comprenderon isto e enviaron tubérculos a Europa, onde se converteu nunha colleita popular e naturalizouse alí. Despois caeu pouco a pouco en desuso en Norteamérica, pero fixéronse intentos de comercializala con certo éxito a finais do século XX e inicio do XXI.

O consumo destes tubérculos tamén foi promovido como unha alternativa saudable na alimentación dos diabéticos de tipo 2, porque a frutosa que conteñen é doadamente tolerada por esas persoas.

miniatura|Flores de *H. tuberosus*

## Historia 
A planta cultivárona primeiro os indíxenas americanos moito antes da chegada dos europeos; este amplo cultivo dificulta saber cal era o rango nativo exacto da especie. Entón trouxo a planta a Francia. Posteriormente, Petrus Hondius, un botánico holandés plantou un tubérculo reseco desta planta no seu xardín de Terneuzen e a planta conseguiu crecer.

## Cultivo e uso 
miniatura|Plantas novas de *H. tuberosus* nun xardín.
miniatura|Tubérculos.

A diferenza da maioría dos tubérculos, pero igual que a maioría das asteráceas (incluíndo a alcachofa), os tubérculos almacenan os carbohidratos en forma de inulina en vez de como amidón. Por esta razón, os seus tubérculos son unha importante fonte de inulina utilizada como fibra alimentaria na fabricación de alimentos.

O rendemento das colleitas é alto, normalmente de 16 a 20 toneladas/ha de tubérculos, e de 18 a 28 toneladas/ha de peso de follaxe. A planta ten tamén un potencial para a produción de etanol como combustible, usando cepas de lévedos adaptadas á inulina para a fermentación. Teñen unha consistencia similar e na súa forma crúa teñen unha textura similar, pero máis doces, con olor máis a noz; crúas e cortadas finas, son axeitadas para ensaladas. A súa inulina fai que os tubérculos teñan tendencia a poñerse brandos ao cocelos, pero manteñen mellor a súa textura cando se fan ao vapor. A inulina non pode ser degradada polo sistema dixestivo humano pero é metabolizado polas bacterias do colon. Isto pode causar flatulencia e, nalgúns casos, dor gástrica.

A planta contén 650&nbsp;mg de potasio por cada 150 g. Tamén contén moito ferro e fibra alimentaria, así como niacina, tiamina, fósforo e cobre (ver táboa).

Pode utilizarse como alimento animal, pero debe lavarse antes para alimentación da maioría dos animais. Porén, os porcos poden comela con seguridade directamente do chan. Os talos e follas poden colleitarse e usarse como forraxe, aínda que cortar moito a parte aérea da planta reduce moito a colleita de tubérculos.

### Produtos fermentados 
En Baden-Württemberg, Alemaña, un 90% da colleita desta planta utilízase para producir un licor chamado "Topinambur" (un dos nomes que se lle dá a planta en varios idiomas) ou tamén "Topi" ou "Rossler".
A finais do xéculo XIX, esta planta xe se usaba en Baden para facer un brandy ou licor con diversos nomes.

Este brandy ten un cheiro afrutado e un lixeiro aroma a noz doce. Caracterízase por unha nota térrea pracenteira e intensa. Os tubérculos son primeiro lavados e secados nun forno antes de seren fermentados e destilados. Poden despois refinarse máis para facer o "Rossler Vermello" engadíndolle a planta *Potentilla erecta* e outros ingredientes como certas bagas, para producir unha decocción adstrinxente e algo amarga. Utilízase como dixestivo e como remedio para a diarrea ou dor abdominal.

## Esquema piramidal agrícola 
Na década de 1980 esta planta tivo certa notoriedade cando os granxeiros do mediooeste norteamenricano plantaron as súas sementes no que despois se viu que era un esquema económico piramidal, que resultou ser unha estafa. Había pouco mercado para este tubérculo nos Estados Unidos daquela, pero aos granxeiros aseguráronlles que axiña aparecería no mercado de bens de consumo. Os únicos que lle tiraron proveito foron os distribuidores iniciais e algúns dos primeiros niveis de agricultores (que venderon as súas sementes aos seguintes niveis de agricultores deste esquema piramidal, os cales perderon cartos). Como resultado moitas granxas que plantaron grandes cantidades deste cultivo arruináronse.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* *Helianthus tuberosus*  – Plantas para unha futura base de datos
* Jerusalem artichoke – Ohio Perennial & Biennial Weed Guide
* NutritionData, información nutricional completa
* Purdue University Alternative Field Crops Manual: Jerusalem Artichoke