Carmen de Burgos

**Carmen de Burgos y Seguí** —tamén coñecida polos pseudónimos Colombine, Gabriel Luna, Perico el de los Palotes, Raquel, Honorine e Marianela— , nada en Níjar, Almería, o 10 de decembro de 1867 e finada en Madrid o 9 de outubro de 1932, foi unha xornalista, escritora, tradutora e activista dos dereitos da muller española. Considérase a primeira xornalista profesional en España e en lingua castelá, pola súa condición de redactora do madrileño *Diario Universal* en 1906, xornal que dirixía Augusto Figueroa. 

## Biografía 
Carmen de Burgos viviu no barrio de Rodalquilar, no concello de Níjar, onde o seu pai, vicecónsul de Portugal en Almería, posuía terras, minas e o casal "La Unión". Aos dezaseis anos casa con Arturo Álvarez Bustos, con quen tivo un fillo e unha filla. Álvarez Bustos era un xornalista doce anos maior ca ela, fillo do gobernador civil de Almería, quen ademais tiña en propiedade a imprenta da que saía o principal xornal da capital, o cal lle permitiu a Carmen familiarizarse co mundo da prensa desde moi cedo.

En xuño de 1895 obtivo en Madrid a titulación de mestra de Ensino Elemental Primario e en 1898 a de Ensino Superior. En 1901 obtivo praza mediante oposición na Escola Normal de Mestras de Guadalaxara. Ese ano morreu o seu fillo e decidiu abandonar un marido infiel e vividor para comezar unha nova vida independente coa súa filla.

A partir de 1902 colaborou co xornal *El Globo,* onde escribía unha columna titulada *Notas femeninas* na que analizaba asuntos como "A muller e o sufraxio" ou "A inspección das fábricas obreiras". En 1903, Augusto Suárez de Figueroa fundou o *Diario Universal* e contratouna para manter unha columna diaria titulada *Lecturas para la mujer*, baixo o pseudónimo de "Colombine", suxerido polo propio editor. Era a primeira vez en España que unha muller se recoñecía como xornalista profesional. Na súa columna, Carmen de Burgos trataba de modas e costumes pero introducía ideas que xa se estaban a popularizar noutros países europeos. Fixo campaña para a legalización do divorcio, o que lle valeu a admiración de Giner de los Ríos e Blasco Ibáñez, pero ataques por parte da Igrexa e dos sectores conservadores, que buscaron desacreditala. En 1905 conseguiu unha bolsa do Ministerio de Instrución Pública para estudar os sistemas de ensino doutros países, e viaxou durante case un ano por Francia, Italia e Mónaco.
miniatura|Retrato de Carmen de Burgos de 1917 feito polo seu amigo Juio Romero de Torres.
A finais de 1906 retomou o seu labor docente e xornalístico e lanzou unha campaña no *Heraldo de Madrid* a favor do sufraxio feminino cunha columna titulada *El voto de la mujer.* Ao ano seguinte, coa chegada ao Goberno do conservador Antonio Maura, o ministro de Instrución Pública Rodríguez-San Pedro destinouna a Toledo para a afastar de Madrid, aínda que eguía volvendo a Madrid todas as fins de semana para animar o faladoiro literario que creara ao seu regreso de Francia: "La tertulia modernista". Aquela reunión semanal de escritores, xornalistas, músicos, artistas plásticos, poetas e artistas estranxeiros de paso por Madrid mantívose varios anos e estivo na orixe da *Revista crítica.* Alí coñeceu a Ramón Gómez de la Serna, daquela un descoñecido estudante de dezaoito anos, con quen mantivo unha intensa relación amorosa e literaria durante vinte anos.

Tras o desastre do Rif en 1909, Carmen de Burgos decidiu achegarse ás tropas españolas que loitaban arredor de Melilla. Alí exerceu de correspondente de guerra do diario *El Heraldo* de Málaga. Xa de volta a Madrid, publicou o artigo *Guerra a la guerra!*, no que defendía os pioneiros da obxección de conciencia.

Coa proclamación da Segunda República en 1931, a nova constitución recoñeceu o matrimonio civil, o divorcio e o voto feminino, colmando así as aspiracións de Carmen de Burgos. Afiliouse ao *Partido Republicano Radical Socialista* e foi nomeada presidenta da *Cruzada de Mulleres Españolas *e da *Liga Internacional de Mulleres Ibéricas e Iberoamericanas*. Foi tamén elixida vicepresidenta primeira da *Esquerda Republicana Anticlerical*, e en novembro de 1931 ingresou na Masonaría, onde fundou a loxa Amor, da que era Gran Mestre.

O 8 de outubro de 1932, mentres participaba nunha mesa redonda sobre educación sexual no *Círculo Radical Socialista*, Carmen de Burgos empezou a sentirse mal e foi trasladada ao seu domicilio, onde a atenderon tres médicos, entre os cales estaba o seu amigo Gregorio Marañón, pero sen éxito. Faleceu ás dúas da madrugada do día 9 e foi enterrada no cemiterio civil de Madrid en presenza dos principais políticos e intelectuais da época. Clara Campoamor, xunto con varios intelectuais, pediu que se lle dese o seu nome a unha rúa de Madrid. Tras a Guerra Civil e a vitoria do réxime franquista, o seu nome foi incluído na lista de autores prohibidos e os seus libros desapareceron das bibliotecas e as librarías.

Relacionouse, entre outros, con Galdós, Blasco Ibáñez, Juan Ramón Jiménez, Julio Romero de Torres, Sorolla, etc. Considérase unha das primeiras defensoras do papel social e cultural da muller. Defendeu así mesmo a liberdade e o goce de existir. Decididamente independente, creu nun mundo mellor e foi unha temperá feminista, aínda que ela odiaba ese termo. Na súa obra *La mujer moderna y sus derechos* (1927) definía a súa postura como un feminismo conciliador ao explicar: "Non é a loita de sexos, nin a inimizade co home, senón que a muller desexa colaborar con el e traballar a carón del".

Desenvolveu unha estreita amizade coa escritora portuguesa Ana de Castro Osório.

## Obra 
miniatura|Os colaboradores do xornal *El Heraldo* en 1906, entre os que está Carmen de Burgos.
Traballou en *El Universal*, *El Globo*, *La Correspondencia de España, El Heraldo de Madrid *e *ABC*, diario do que foi a primeira redactora. Cubriu diferentes episodios da Guerra de Melilla en 1909 e foi unha das primeiras mulleres correspondentes de guerra da historia de España. Ademais da súa intensa obra xornalística son salientables as súas conferencias no ámbito do movemento feminista; por exemplo: *La misión social de la mujer* (1911) e *La mujer en España.* Non foi moi ben considerada por un importante sector dos críticos e escritores contemporáneos, que en moitas ocasións colocaron o seu labor e a súa obra relegados e reducidos á condición de amante de Ramón Gómez da Serna.

En 1904 traduciu ao castelán a autobiografía de Hellen Keller. 

Entre as súas novelas máis populares pódese citar *Puñal de claveles*, escrita ao final da súa vida e baseada no suceso coñecido como o "crime de Níjar", que tivo lugar en 1928 en Níjar e que foi unha das inspiracións con que contou Federico García Lorca para as súas *Bodas de sangre*.

### Ensaio e outros escritos 
* *Ensayos literarios*, 1900.
* *Álbum artístico literario del siglo XX*, 1901.
* *Notas del alma*, 1901.
* *El divorcio en España*, 1904.
* *La mujer en España*, 1906.
* *Por Europa*, 1906
* *La voz de los muertos*, 1911
* *Leopardi*, 1911
* *Misión social de la mujer*, 1911
* *Cartas sin destinatario*, 1912
* *Al balcón*, 1913
* *Impresiones de Argentina*, 1914
* *Confidencias de artistas*, 1916
* *Peregrinaciones*, 1917
* *Mis viajes por Europa*, 1917
* *Fígaro*, 1919
* *La Emperatriz Eugenia*, 1920
* *Hablando con los descendientes*, 1929
* *Gloriosa vida y desdichada muerte de D. Rafael del Riego*, 1931.
* *¿Quiere v. comer bien?*, 1931
* *Amadís de Gaula*, s.a.

### Novela 
* *Los inadaptados*, 1909
* *La rampa*, 1917
* *El último contrabandista*, 1918
* *Loss anticuarios*, 1919
* *El retorno*, 1922
* *La malcasada*, 1923.
* *Los espirituados*, 1923.
* *La mujer fantástica*, 1924.
* *El tío de todos*, 1925.
* *Quiero vivir mi vida*, 1931.
* *Los anticuarios.*

### Novela curta 
* *Ensayos literarios*, 1900.
* *Alucinación*, 1905. 
* *El anhelo.* 
* *El avogado.* 
* *El artículo 438.*
* Cuentos: El tesoro del castillo.
* *Couetos de Colombine.*
* *En la guerra.*
* *Honor de familia.*

### Tradución 
* His*toria de mi vida (muda, sorda y ciega),* 1904
* *La guerra ruso-japonesa, 1904.*
* *La inferioridad mental de la mujer,* 1904*.*
* *Loca por razón de Estado,* 1904*.*
* *Los Evangelios y la segunda generación cristiana,* 1904
* *La Iglesia cristiana,* 1905
* *Diez y seis años en Siberia,* 1906*.*
* *En el mundo de las mujeres,* 1906*.*
* *El rey sin corona,* 1908*.*
* *La conquista de un Imperio,* 1911*.*
* *Los misterios de la india,* 1911*.*
* *La corona de olivo silvestre,* 1911-1913*.*
* *Fisiología del placer,* 1913*.*
* *Las mañanas en Florencia,* 1913
* *Las piedras de Venecia,* 1913*.*
* *Las siete lámparas de la arquitectura,* 1913*.*
* *Los pintores modernos. El paisaje,* 1913*.*
* *Cuentos a Maxa,* 1914*.*
* *El reposo de San Marcos. Historia de Venecia,* 1915*.*
* *La Biblia de Amiens,* 1916*.*
* *La decisión,* 1917*.*
* *Una idea de parisiense por página,* 1917*.*
* *La perseverancia, 1919.*
* *Defnis y Cloe, 1910.*
* *Los últimos filibusteros, 1913.*
* *La princesa muda, s.a.*
* *El tío Geromo (Crainqueville).*
* *Cuentistas italianos.*

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Núñez Rey, Concepción (2014). "Un puente entre España y Portugal: Carmen de Burgos y su amistad con Ana de Castro Osório". En *ARBOR. Ciencia, Pensamiento y Cultura*, 190. ISSN 0210-1963 
* Utrera, Federico. *Memorias de Colombine, la primera periodista*. Hijos de Muley-Rubio. Madrid, 1998. ISBN 84-923433-1-1
* Bravo Cela, B. *Carmen de Burgos Colombine contra el silencio*. Espasa Biografías. Madrid, 2003. ISBN 84-670-1266-8
* , Carmen (2000). 
### Outros artigos 
* Clara Campoamor
* Feminismo
* Sufraxio feminino