open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Forte Al Mirani

[miniatura|Forte Al Mirani en [agosto de 2024]]
**Forte Al Mirani** ()  ou Forte Almirante, cando foi construído polos portugueses no período do Omán Portugués, é unha fortaleza histórica de cinco séculos de antigüidade situada no banco oeste do porto da capital de Omán, Mascate. É un dos dous fortes da cidades vella de Mascate, xunto co Forte Al Jalali. 

## Historia e Estrutura
O Forte do Almirante, que recibiu o seu nome polo feito de incluír a casa do almirante (ou capitán), do mimetismo derivou o nome árabe Al Mirani, é un conxunto irregular, certamente ditado polo propio accidente costeiro. As súas formas adáptanse ao relevo existente coroándoo e impoñéndoo á paisaxe. As descricións das crónicas lusas contan como houbo unha sucesión de “postos de garda” e ravelins, equipados con canóns, que se situaban en diferentes niveis, interconectados por escaleiras. Era un conxunto de plataformas, que se orientaron seguindo o perfil do monte, conseguindo repartirse entre todos os laterais  e obtendo posicións privilexiadas para observar o porto e os seus arredores.

A súa obra foi executada por Belchior Calaça e remata no ano 1587, asemade Belchior seguiu os plans do enxeñeiro e xefe militar italiano Giovanni Battista Cairati, como se indica en lápidas aínda hoxe existentes. A estrutura defensiva tamén incluía un patio con cisterna e unha capela, aínda hoxe en bo estado. Ten unha xeometría circular de pequena escala, dotado de cúpula e portal de pedra calcaria, composto por elementos que lembran un gusto manuelino. Durante a ocupación portuguesa o forte consagrou unha capela nunha das salas do forte, o que xogou un papel preponderante durante a promoción do cristianismo en Omán. Monxes e misioneiros foron invitados desde Lisboa a organizar liturxias no Al Mirani. 

O forte ergueuse sobre as ruínas dunha torre defensiva omaní. Tras a construción portuguesa o imán Ahmed bin Sa'id expandíuna durante o seu reinado no século dezaoito. A comezos do dezanove, Said bin Sultán de Omán introduciu melloras nas defensas da parede do forte.

## Museo aberto ao público 
O Forte Al Mirani está aberto ao público agás os venres. Inclúe unha visita ao interior do edificio onde se poden visitar estancias Musabbeh (habitación sinxelas de gandeiros que abandoaran o campo para emigrar á cidade), estancias Maijlis (habitacións máis refinadas ao estilo dos anos 1960/1970 omaní), estancias adicadas a proxeccións e arte e fotografía modernos e, finalmente, unha cafetaría no último piso, para o que se instalou un ascensor de acceso. 

## Galería de imaxes 

Ficheiro:Al Mirani Patio.jpg|Escadas interiores a unha saída restrinxida ao público.
Ficheiro:Torre Al Mirani.jpg|Vista desde a torre esquerda á entrada por mar á cidade.

## Notas
## Véxase tamén
Marc Vales

**Marc Vales González**, nado en Les Escaldes, Andorra, o 4 de abril de 1990 é un futbolista andorrano de orixe galega, que xoga como defensa central ou centrocampista defensivo no CE Europa, da Segunda Federación de España. Foi 103 veces internacional coa selección andorrana, coa que marcou 5 goles, sendo o quinto xogador con máis internacionalidades na historia do país.

## Traxectoria 
Naceu en Les Escaldes, na parroquia andorrana de Escaldes-Engordany, sendo fillo de dous emigrantes galegos, naturais ambos do concello de Lalín (o pai de Noceda e a nai de Méixome).

Comezou a xogar ao fútbol no Sant Julià andorrano e máis tarde pasou polas filas do FC Andorra (no que xogou en dúas etapas diferentes), Sabadell B, Eivissa-Ibiza B, Binéfar e Atlético Monzón.

No verán de 2011 fichou polo Atlético Baleares, co que debutou na Segunda División B nun partido ante o Olímpic de Xàtiva, marcando o único gol do encontro. Pasou a gran maioría dos seguintes anos na mesma categoría, a excepción duns meses na Terceira División co FC Andorra. Así, xogou sucesivamente no Real Madrid C, Zaragoza B e Hospitalet.

O 5 de agosto de 2016 asinou co SJK finlandés ata o final da tempada. O 9 de novembro de 2016, o SJK anunciou a firma dun novo contrato de dous anos co xogador. O 25 de xullo de 2018, trasladouse á Eliteserien norueguesa, fichando polo Sandefjord.

En xaneiro de 2022 asinou polo Kedah Darul Aman malaisiano. Regresou a España en febreiro de 2023, fichando polo Real Unión, da Primeira Federación. No verán do mesmo ano volveu cambiar de equipo, asinando co Europa, da Segunda Federación.

### Selección nacional 
Internacional con Andorra en categorías inferiores, debutou coa selección andorrana absoluta o 26 de marzo de 2008, con 17 anos, nun amigable na casa ante Letonia, que rematou en derrota por 0-3. Marcou o seu primeiro gol coa selección o 11 de outubro de 2019, na vitoria por 1-0 sobre Moldova en partido correspondente á clasificación para a Eurocopa de 2020.

Foi máis de 90 veces internacional.

## Notas
Primo sexy

Na teoría dos números, **os primos sexys** son números primos que difiren entre si en . Por exemplo, os números  e  son números primos sexys, porque ambos os dous son primos e 11 - 5 = 6.

O termo "primo sexy" é un xogo de palabras derivado das palabra inglesas para seis e sexo: six e .

Se  ou  (onde  é o primo inferior) tamén é primo, entón o primo sexy é parte dunha terna prima. En agosto de 2014, o grupo Polymath, que procuraba a demostración da conxectura dos primos xemelgos, demostrou que se se proba a conxectura xeneralizada de Elliott-Halberstam, pódese demostrar a existencia de infinitos pares de primos consecutivos que difiren como máximo en 6 e como tal son primos xemelgos, primos curmáns ou primos sexys.

Os primos sexys ( e ) por debaixo de 500 son:

:(5,11), (7,13), (11,17), (13,19), (17,23), (23,29), (31,37), (37,43), (41,47), (47,53), (53,59), (61,67), (67,73), (73,79), (83,89), (97,103), (101,107), (103,109), (107,113), (131,137), (151,157), (157,163), (167,173), (173,179), (191,197), (193,199), (223,229), (227,233), (233,239), (251,257), (257,263), (263,269), (271,277), (277,283), (307,313), (311,317), (331,337), (347,353), (353,359), (367,373), (373,379), (383,389), (433,439), (443,449), (457,463), (461,467).

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Primo xemelgo.
* Intervalo entre primos.
### Ligazóns externas 
* 
*
Primo curmán

En teoría de números, **os primos curmáns** son números primos que difieren en catro unidades. Dentro das diferenzas pequenas pertence ao grupo dos números primos xemelgos, pares de números primos que difiren en dous, e os números primos sexys, pares de números primos que difiren en seis.

Os primos curmáns (secuencias OEIS : A023200 e OEIS : A046132 en OEIS ) por debaixo de 1000 son:

: (3, 7), (7, 11), (13, 17), (19, 23), (37, 41), (43, 47), (67, 71), (79, 83), (97), 101), (103, 107), (109, 113), (127, 131), (163, 167), (193, 197), (223, 227), (229, 233), (277, 281) ), (307, 311), (313, 317), (349, 353), (379, 383), (397, 401), (439, 443), (457, 461), (463,467), (487), 491), (499, 503), (613, 617), (643, 647), (673, 677), (739, 743), (757, 761), (769, 773), (823, 827) ), (853, 857), (859, 863), (877, 881), (883, 887), (907, 911), (937, 941), (967, 971)

## Propiedades 
O único primo pertencente a dous pares de primos curmáns é 7. Un dos números  sempre será divisíbel por 3, polo que  é o único caso no que os tres son primos.

Un exemplo dun par primo comprobado grande é  para

: p = 4111286921397 \times 2^{66420} + 1

que ten 20008 díxitos. De feito forma parte dunha terna prima xa que  tamén é un primo xemelgo (porque  tamén é un primo comprobado).

En abril de 2022, o par de primos curmáns máis grandes coñecidos foi atopado por S.&nbsp;Batalov e ten 51,934&nbsp;díxitos. Os primos son:

: p = 29055814795 \times (2^{172486} - 2^{86243}) + 2^{86245} - 3
: p+4 = 29055814795 \times (2^{172486} - 2^{86243}) + 2^{86245} + 1

Se se cumpre a primeira conxectura de Hardy-Littlewood, entón os primos curmáns teñen a mesma densidade asintótica que os primos xemelgos. Un análogo da constante de Brun para primos xemelgos pódese definir para os primos curmáns, chamada **constante de Brun para os primos curmáns**, co termo inicial (3, 7) omitido, pola suma converxente:

: B_4 = \left(\frac{1}{7} + \frac{1}{11}\right) + \left(\frac{1}{13} + \frac{1}{17}\right) + \left(\frac{1}{19} + \frac{1}{23}\right) + \cdots.

Usando primos curmáns ata 242, o valor de  foi estimado por Marek Wolf en 1996 como

: B_4 \approx 1.1970449 

Esta constante non debe confundirse coa constante de Brun para primos cuádruplos, que tamén se denota .

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
* 
*.
* 
### Outros artigos 
* Primo xemelgo.
* Intervalo entre primos.
Skylarking

***Skylarking*** é o noveno álbum de estudio da banda inglesa de rock XTC, publicado o 27 de outubro de 1986 a través do selo Virgin Records. Producido polo músico estadounidense Todd Rundgren, é un álbum conceptual sobre un ciclo inespecífico, como un día, un ano, as estacións ou unha vida. O título refírese a un tipo de ave (laverca), así como ao termo da Royal Navy "skylarking", que significa "facer o parvo". Converteuse nun dos álbums máis coñecidos de XTC e é xeralmente considerado como o seu mellor traballo.

## Listaxe de cancións 
## Notas
Hounds of Love

***Hounds of Love*** é o quinto álbum de estudio da músico inglesa Kate Bush, publicado o 16 de setembro de 1985 a través do selo EMI Records. Foi un éxito comercial e supuxo un regreso ao público para Bush despois das relativamente baixas vendas do seu álbum anterior, *The Dreaming* (1982). O sinxelo principal do álbum, "Running Up That Hill (A Deal with God)", converteuse nun dos maiores éxitos de Bush, odándolle o seu segundo sinxelo número un do Reino Unido en xuño de 2022. A primeira cara do álbum produciu outros tres sinxelos, "Cloudbusting", "Hounds of Love" e "The Big Sky". A segunda cara, subtitulada *The Ninth Wave*, forma unha suite conceptual sobre unha muller frotando soa no mar pola noite.

*Hounds of Love* recibiu aclamación da crítica tanto en críticas contemporáneas como retrospectivas. É considerado por moitos fans e críticos musicais o mellor álbum de Bush, e foi votado regularmente como un dos mellores discos de todos os tempos. Foi o segundo álbum de Bush en encabezar a lista de álbums do Reino Unido, e nos Estados Unidos alcanzou o top 40 da *Billboard 200*. *Hounds of Love* é o álbum de estudio máis vendido de Bush, xa que foi certificado dobre platino por 600 000 vendas no Reino Unido, e en 1998 vendera 1,1 millóns de copias en todo o mundo. O álbum foi nomeado nos Brit Awards de 1986 ao premio ao Mellor Álbum Británico, nos que Bush tamén foi nomeada ao premios de Mellor Británica Feminina e ao de Mellor Sinxelo Británico por "Running Up That Hill". En 2022 o álbum volveu entrar en varias listas, incluíndo o número un no *Billboard Top Alternative Albums*, debido á aparición de "Running Up That Hill" na serie de Netflix *Stranger Things*.

## Listaxe de cancións 
## Notas
Orosomucoide

A **orosomucoide** (**ORM**) ou **alfa-1-glicoproteína ácida** (*α1AGp*, Os seus niveis no plasma vense afectados polo embarazo, queimaduras, certos fármacos e determinadas doenzas, especialmente a infección por VIH. O envellecemento causa un pequeno decrecemento nos niveis de albumina no plasma; se acaso, hai un pequeno incremento da orosomucoide (alfa-1-glicoproteína ácida). O efecto destes cambios sobre a unión a proteínas de fármacos e a entrega de fármacos no seu destino corporal; porén, este parece ser mínimo. A ORM mostra unha interacción complexa coa homeostase da tiroide: observouse que a ORM (ou AGP) en baixas concentracións estimula o receptor da tirotropina (TSH) e a acumulación intracelular de AMP cíclico. Porén, as altas concentracións de ORM inhibían a sinalización de TSH.

A orosomucoide foi identificada como un dos catro biomarcadores circulantes potencialmente útiles para estimar o risco en cinco anos da mortalidade por todas as causas (os outros tres son a albumina sérica, o tamaño de partícula da lipoproteína de moi baixa densidade, e o citrato).

A orosomucoide incrementa a súa cantidade na ictericia obstrutiva, diminúe na ictericia hepatocelular e en infeccións intestinais.

## Véxase tamén 
### Outros artigos 
*Deficiencia de alfa-1 antitripsina
*Alfa-1 antitripsina

## Notas 
### Ligazóns externas 
*
Esfalerita

[miniatura|268x268px|Exemplo de esfalerita, mina de Iron Cap en [Graham, Arizona|Graham, Arizona]]
A **esfalerita**, **esfalerite** ou **blenda** ((Zn, Fe)S) é un mineral composto por sulfuro de cinc. O seu nome provén do alemán *blender*, enganar, xa que se confunde con galena pola súa aparencia semellante. Tamén se chama **esfalerita**, que procede do grego *sphaleros*, "enganoso", xa que non ten o aspecto común aos sulfuros. 

## Terminoloxía 
Non se recomenda o nome *blenda* porque tamén se usa para outros minerais. Por exemplo en alemán nomeáronse *Pechblende*, 'blenda de pez', *Hornblende*, 'blenda córnea' etc. 

## Propiedades 
A esfalerita ten unha dureza de 3,5 a 4,0 na escala de Mohs e densidade de 3,50 a 4,20 g/cm³. 

### Cristalización 
Cristaliza no sistema isométrico. A esfalerita adoita cristalizar en tetraedros, ás veces en dodecaedros, rombododecaedro {110} e tamén triaquistetraedros positivo {311} e negativo {3-11}. miniatura|99x99px|Estrutura da esfalerita.|esquerda
### Cores 
Pode ser branca, marrón, negra, amarela, marrón verdosa, marrón amarelada ou avermellada. Ten unha raia marrón clara a amarela, brillo resinoso a adamantino, unha escisión dodecaédrica perfecta e moi fráxil. 

### Composición e uso 
É moi común, aparece xeralmente coa galena en depósitos de orixe hidrotermal.

É o principal mineral de zinc, utilízase para obter outros elementos e tamén como xema ou xoia.

## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Branco, Pércio de Moraes, 2008, *Dicionário de Mineralogia e Gemologia*, São Paulo, Oficina de Textos, 608 p. il
Soledad Torres Guijarro

**Soledad Torres Guijarro**,  é enxeñeira de Telecomunicación e profesora na Universidade de Vigo (Uvigo).  

## Traxectoria 
É Enxeñeira de Telecomunicación dende 1992 e Doutora Enxeñeira de Telecomunicación pola Universidade Politécnica de Madrid, especializada en Tratamento Dixital de Sinais. Na actualidade é profesora na Escola de Enxeñaría de Telecomunicación da Universidade de Vigo. Anteriormente, foi profesora na Universidade Carlos III de Madrid, Universidade de Valladolid e Universidade Europea de Madrid, e investigadora na Universidade Politécnica de Madrid e no Laboratorio Oficial de Metroloxía de Galicia. 

Os seus intereses como investigadora inclúen o Procesado Dixital de Sinais de son e acústicas e a acústica submarina. Tamén a promoción das vocacións científico-técnicas femininas, e a incorporación da perspectiva de xénero na investigación. 

Forma parte do Comité de Sabias da Cátedra de Feminismos 4.0 da Universidade de Vigo.

## Notas
Nieves Lorenzo González

**Nieves Lorenzo González,** nada en 1971, é Física e catedrática de Física  na Universidade de Vigo (Uvigo).  

## Traxectoria 
Estudou Física na Universidade de Santiago de Compostela, onde realizou o seu doutoramento.

Os seus intereses como investigadora inclúen  os estudos de: Dinámica Atmosférica, Oceanografía Física, Interacción atmosfera-océano, modelos numéricos, cambio climático, Biometeoroloxía, Agrometeoroloxía e Sistemas non lineais.

Promove a participación das mulleres na ciencia e a tecnoloxía, con iniciativas como Exxperimenta en feminino, unha actividade divulgativa na que se presentan talleres científicos e tecnolóxicos guiados por mulleres do Campus de Ourense nos que pode participar o estudiantado non universitario.

Dende decembro de 2023 é a directora da Escola de Enxeñaría Aeronáutica e do Espazo.

## Notas
Paralelepípedo

[miniatura|Paralelepípedo mostrando os nomes das súas [Lonxitude|medidas.]]
[miniatura|Paralelepípedo oblícuo. [Vector|Vectores e volume.]]
Un **paralelepípedo** é un poliedro de seis caras, en que cada unha delas é un paralelogramo, que son paralelos e iguais dous a dous.

## Tipos de paralelepípedos 
* Un **paralelepípedo oblicuo** é o que ningunha das súas arestas é perpendicular ás caras.
* Un **paralelepípedo recto** é aquel que ten algunha das arestas perpendiculares a un par de caras. É tamén un prisma, no que as súas bases son paralelogramos.

## Casos particulares 
* Un **paralelepípedo** no que todas as súas bases son rectángulos, e por iso todas as súas caras son perpendiculares a unha a outra, é un **ortoedro**. É un tipo particular de paralelepípedo recto.
* Un **paralelepípedo** no que todas as súas caras son rombos denomínase **romboedro**.
* Un **paralelepípedo** no que todas as súas bases son cadradas é un **hexaedro regular** ou **cubo**.

## Paralelótopo  
Coxeter chamou **paralelótopo** á xeneralización dun paralelepípedo en dimensións máis altas. Na literatura moderna, o termo paralelepípedo utilízase a miúdo tamén en dimensións superiores (ou finitas arbitrarias).

Concretamente no espazo n-dimensional chámase paralelótopo n-dimensional, ou simplemente -paralelótopo (ou -paralelepípedo). Así, un paralelogramo é un 2-paralelótopo e un paralelepípedo é un 3-paralelótopo.

As diagonais dun *n*-paralelótopo córtanse nun punto e están cortadas por este punto. A Inversión neste punto deixa o *n*-paralelótopo sen mudanzas. Vexa tamén *Puntos fixos de grupos de isometría no espazo euclidiano*.
## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Terminoloxía matemática do SNL da Universidade da Coruña
Kitsch

[miniatura|*A Friend in Need*, pintura de 1903 da serie *[Cans xogando ao póker*, de Cassius Marcellus Coolidge, exemplo común do *kitsch* moderno.]]
***Kitsch*** (/kɪtʃ/ préstamo do alemán) é un termo aplicado á arte e ao deseño que se percibe como unha imitación inxenua, excesivamente excéntrica, gratuíta ou de gusto banal.

A vangarda moderna opúxose tradicionalmente ao *kitsch* polas súas tendencias melodramáticas, a súa relación superficial coa condición humana e os seus estándares naturalistas de beleza. Na primeira metade do século XX, o *kitsch* foi usado en referencia aos produtos de produción en masa da cultura popular que carecían da profundidade conceptual da arte. Non obstante, desde a aparición do Pop Art na década de 1950, o *kitsch* adquiriu un novo atractivo, a miúdo exercido de xeito consciente, irónico, humorístico ou serio.

Marcar a arte visual como "*kitsch*" adoita ser aínda pexorativo, aínda que non exclusivamente. A arte considerada *kitsch* pódese gozar dun xeito totalmente positivo e sincero. Por exemplo, ten a capacidade de ser pintoresco ou "estrafalario" sen ser ofensivo na superficie, como nas pinturas *Cans xogando ao póker*.

Xunto coa arte visual, a calidade do *kitsch* pódese utilizar para describir obras de música, literatura ou calquera outro medio creativo. O *kitsch* está relacionado co *camp*, xa que ambos incorporan ironía e extravagancia.

## Historia 
miniatura|Exemplos de *kitsch* na arquitectura
Como termo descritivo, o kitsch orixinouse nos mercados da arte de Múnic, Alemaña, nas décadas de 1860 e 1870, para describir imaxes e bosquexos baratos, populares e comercializables. En *Das Buch vom Kitsch* ("O libro do *kitsch*"), publicado en 1936, Hans Reimann definíao como unha expresión profesional "nacida no obradoiro dun pintor".

O estudo do *kitsch* realizouse case exclusivamente en Alemaña ata a década de 1970, sendo Walter Benjamin un importante estudoso na materia.

O *kitsch* é considerado un fenómeno moderno, que coincide cos cambios sociais dos últimos séculos como a revolución industrial, a urbanización, a produción en masa, os materiais e medios modernos como os plásticos, a radio e a televisión, o auxe da clase media e o ensino público, que teñen en conta unha percepción de sobresaturación da arte producida para o gusto popular.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliography 
* 
### Ligazóns externas 
* "Kitsch" . In John Walker's *Glossary of art, architecture & design since 1945*.
* Avant-Garde and Kitsch  – essay by Clement Greenberg
Mónica Bello

**Mónica Bello Bugallo**, nada en Santiago de Compostela en 1973, é unha comisaria e historiadora de arte española.

## Traxectoria 
Licenciada en Historia da Arte pola Universidade de Santiago de Compostela,

En 2004 comisariou a primeira mostra de bioarte titulada *Organismos* e que visitou La Casa Encendida (Madrid) e o Espai Cultural Caixa Madrid en Barcelona.

## Notas
Jakob Frímann Magnússon

**Jakob Frímann Magnússon** nado en Copenhague o 4 de maio de 1953, é un músico e político islandés.

## Traxectoria
Nado en Dinamarca fillo de islandeses, foi célebre na escena pop rock californiana da década de 1970. Durante as súas viaxes de mocidade nos Estados Unidos entre 1977 e 1980 iniciou a súa propia banda con Carlos Rios (guitarra), Steve Anderson (baixo) e David Logeman (batería), e lanzou varios álbums de pop rock con influencia de jazz. Nestes álbums tamén aparecen músicos como Bill Champlin, Vinnie Coaliuta, Neil Stubenhaus, Abe Laboriel, Ernie Watts e Tom Scott que finalmente adquiriron relevancia na escena de fusión americana. O seu álbum *Jack Magnet* destaca na crítica polo talento das liñas de teclado de Frímann e o seu uso dos arranxos co piano Rhodes en paralelo a sintetizadores. 

Membro do Partido Popular Europeo e parlamentario islandés polo Partido Popular Islandés (), acadou notoriedade no ano 2011 polas súas posicións reaccionarias contra a libre inmigración no país.

## Discografía 
* *Special Treatment* (1979)
* *Jack Magnet* (1981)
* *Tvær systur / Time Zone* (1982)
* "Ragga & the Jack Magic Orchestra" 1997
* "Human Body Orchestra" 1998
* "Made in Reykjavik" (2002)
* "Piano" (2005)
* "Jack Magnet Quintet live" (2012)
* "Global Warming" (2016)
* "High North" (2020)

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* From Now on, do álbum Jack Magnet
Abattoir Blues / The Lyre of Orpheus

***Abattoir Blues / The Lyre of Orpheus*** é o décimo terceiro álbum de estudio da banda australiana de rock alternativo Nick Cave and the Bad Seeds, publicado o 20 de setembro de 2004 a través do selo Mute Records. Trátase dun dobre disco con 17 cancións.

## Listaxe de cancións 
## Notas
Feast of Wire

***Feast of Wire*** é o cuarto álbum de estudio da banda estadounidense de indie rock Calexico, publicado o 18 de febreiro de 2003 a través do selo Quarterstick Records.

## Listaxe de cancións 
## Notas
The "Chirping" Crickets

***The "Chirping" Crickets*** é o primeiro álbum de estudio da banda estadounidense de rock and roll The Crickets, liderada por Buddy Holly, publicado o 27 de novembro de 1957 a través do selo Brunswick Records. Foi o único álbum editado polo grupo con Holly en vida. En 2012 puxérono no posto 420 da lista dos *500 mellores álbums de todos os tempos* da revista *Rolling Stone*. Tamén aparece no libro *1001 Albums You Must Hear Before You Die*.

No Reino Unido o disco foi lanzado en 1958. Foi reeditado por Coral Records en 1962 como *Buddy Holly and the Crickets*. Tras estar descatalogado durante moitos anos, foi remasterizado e reeditado en CD en 2004 con cancións extra.

En xullo de 2019, o álbum foi o tema do documental da BBC Four ''Classic Albums: The Crickets: The 'Chirping' Crickets''.

## Listaxe de cancións 
## Notas
John Ross

**John Ross**, nado en Turkeytown (Nación Cherokee, na actualidade en Alabama) o 3 de outubro de 1790 e finado en Washington, D.C. o 1 de agosto de 1866, tamén coñecido polo seu nome cherokee, **Kooweskoowe** ("A garza"), foi un xefe cherokee.

## Traxectoria 
Loitou na guerra de 1812 cos colonos e participou na batalla de Horseshoe Bend contra os Creeks. Formou parte do Consello Nacional Cherokee desde 1817 e foi un dos inspiradores da Constitución Cherokee de 1827.

Intentou opoñerse á expulsión da súa tribo da zona por medios legais pero non o conseguiu. O presidente Andrew Jackson obrigouno a abandonar Oklahoma en 1838. Foi un dos organizadores da Nación Cherokee en Oklahoma, onde continuou como presidente, pero non puido evitar as loitas internas.

Durante a Guerra Civil apoiou aos Estados Confederados xunto aos Creeks, pero en 1862 foron derrotados e invadidos polas tropas federais. Ross rendeuse e foi feito prisioneiro, aínda que foi liberado pouco despois. Permaneceu como presidente Cherokee ata a súa morte.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Deportación dos indios dos Estados Unidos de América
TiungSat-1

**TiungSat-1**, tamén coñecido como **Mysat**, é un satélite artificial de Malaisia lanzado o 26 de setembro de 2000 a bordo dun foguete Dnepr desde o cosmódromo de Baikonur.

## Características 
TiungSat-1 é o primeiro satélite malaisiano. Foi construído por SSTL no Centro Espacial de Surrey baixo un contrato de transferencia de coñecementos entre Reino Unido e Malaisia. Os obxectivos do satélite son facer observacións da superficie terrestre, probar comunicacións cun sistema de almacenamento e envío, probar un sistema de transferencia dixital de datos, probar un receptor GPS e levar a cabo un experimento de detección de raios cósmicos.

TiungSat-1 usa frecuencias de radioafeccionado, polo que as imaxes que obtén da Terra poden ser accesibles desde equipos de radioafeccionado en terra. A alimentación eléctrica a proporcionan células solares que cobren os catro lados do satélite, xerando ata 35 W de potencia.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
*Dnepr (foguete)
The Beach Boys Today!

***The Beach Boys Today!*** é o oitavo álbum de estudio da banda estadounidense de rock The Beach Boys, publicado o 8 de marzo de 1965 a través do selo Capitol Records. Marcou un afastamento dos seus discos anteriores co seu son orquestral, a temática íntima e o abandono das cancións de coches ou surf. A primeira cara presenta un son acelerado, mentres que a segunda consiste principalmente en baladas introspectivas. Apoiado por este enfoque temático, o disco estableceu ao grupo como artistas de álbums e non só como unha banda de sinxelos. Dende entón, foi considerado como un dos mellores álbums de todos os tempos.

## Listaxe de cancións 
## Notas
Tusi Sandoval

**Tusi Sandoval**, nada en Pontevedra en 1954, é unha artista  galega.

## Traxectoria 
Tusi Sandoval ten formación autodidacta. Pinta con peles, a medias entre a *patchwork* e a colaxe, intentando que as peles falen.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Catálogo Outras Historias Posibles na páxina web da Cidade da Cultura.
Distraeli Gears

***Distraeli Gears*** é o segundo álbum de estudio da banda británica de rock Cream, publicado o 2 de novembro de 1967 a través do selo Reaction Records. O disco acadou o número 5 da lista británica de álbums, e o 1 nas listas suecas e finesas. O álbum tamén foi númer 1 durante dúas semanas en Australia e foi listado como mellor álbum de 1968 pola revista *Cash Box* na súa lista de álbums de fin de ano. O disco ten os sinxelos "Strange Brew" e  "Sunshine of Your Love", así como as súas respectivas caras b "Tales of Brave Ulysses" e "SWLABR".

O álbum orixinal de 11 cancións foi remasterizado en 1998, e posteriormente lanzouse como unha edición de luxo de dous discos en 2004.

## Listaxe de cancións 
## Notas
Geert Lovink

**Geert Lovink**, nado en Amsterdam en 1959, é profesor de investigación de medios interactivos na Higher School of Amsterdam (HvA), profesor de teoría de medios na European Graduate School e profesor asociado de novos medios na Universidade de Amsterdam.

## Traxectoria
Geert Lovink é fundador e director do Instituto de Culturas en Rede, que ten como obxectivo explorar, documentar e fomentar o potencial dos novos medios para provocar cambios sociais, económicos e culturais.

## Obra
**Zero Comments: Blogging and Critical Internet Culture* (Routledge, 2007)

**Networks Without a Cause: A Critique of Social Media* (Polity, 2011).

**Dark Fiber: trazando la cultura crítica de Internet* (Tecnos, 2004) 

**Sad by design: social networks as ideology* (Consonni, 2019).

## Notas
McKenzie Wark

**McKenzie Wark**, nada en Newcastle en 1961, é unha escritora e académica australiana. 

## Traxectoria 
É coñecida polos seus escritos sobre a teoría dos medios, a teoría crítica, os novos medios e a Internacional Situacionista. Os seus traballos máis recoñecidos son *A Hacker Manifesto*, *Gamer Theory* e *Capitalism is Dead*. É profesora de Medios e Estudos Culturais na New School de Nova York.

A nivel teórico, a súa escrita pódese ver no contexto de tres correntes: os estudos culturais británicos, a teoría crítica alemá e o posestruturalismo francés. Os seus traballos anteriores combinaron influencias británicas e francesas para ampliar os estudos culturais australianos para abarcar cuestións da globalización e da tecnoloxía dos novos medios. Os seus traballos posteriores están inspirados máis na Teoría Crítica e gran parte do marxismo revisado. A través da súa experimentación con formas de novos medios, comezando con listas como nettime.org e máis tarde con interfaces web como a desenvolvida para Gamer Theory, os seus traballos crúzanse con outros teóricos dos novos medios como Geert Lovink e Mark Amerika.

## Notas
Shohini Ghose

**Shohini Ghose** é unha física cuántica e profesora de Física e Informática na Universidade Wilfrid Laurier.

## Traxectoria 
Foi presidenta da Canadian Association of Physicists (2019-2020),  coeditora xefa do Canadian Journal of Physics,  e directora do Centro Laurier para as Mulleres na Ciencia. e Fellow Senior de TED en 2018. En 2019 apareceu no programa de televisión *Star TV TED Talks India Nayi Baat* presentado por Shah Rukh Khan. En 2017 foi elixida membro do College of New Scholars, Artists and Scientists da Royal Society of Canada. O seu libro *Clues to the Cosmos* publicouse na India en decembro de 2019. En 2020, foi seleccionada como Cátedra NSERC de Mulleres en Ciencia e Enxeñaría.

É a autora de *Her Space, Her Time: How trailblazing women scientists decoded the hidden universe* onde "explora temas como o tempo, a exploración espacial e as partículas subatómicas e destaca as contribucións de mulleres como Henrietta Leavitt, Margaret Burbidge, Mary Golda Ross, Marietta Blau, Hertha Wambacher e Bibha Chowdhuri en descubrimentos que van desde o big-bang e o calendario cósmico ata os fundamentos do universo, incluíndo a chegada a Lúa".

## Notas
Hertha Wambacher

**Hertha Wambacher**, nada en  Viena o 9 de marzo de 1903 e finada na mesma cidade o 25 de abril de 1950,  foi unha física austríaca. Foi nomeada ao Premio Nobel de Física en 1950, xunto con Marietta Blau, de Erwin Schrödinger . 

## Traxectoria 
Hertha estudou química e despois física na Universidade de Viena. A súa tese dirixiuna Marietta Blau, con quen Wambacher continuou colaborando pouco despois de doutorarse en 1932. A súa cooperación levou a un método fiable de identificación e detección de partículas ionizantes. Polo seu traballo con Marietta, ambos recibiron o Premio Lieben da Academia de Ciencias de Viena en 1937. As dúas publicaron varios artigos nese campo. Dise que regresou a Austria en 1946. A pesar do seu cancro, continuou traballando en Viena nun laboratorio.

## Notas
Bibha Chowdhuri

**Bibha Chowdhuri**, nada en Calcuta o 3 de xullo de 1913 e finada o 2 de xuño de 1991, foi unha física de partículas india coñecida polas súas investigacións sobre raios cósmicos.

## Traxectoria 
Traballando con D. M. Bose utilizou fotográfica nuclear con emulsión para ser a primeira en detectar e identificar mesóns. O IAU nomeou o HD de estrela 86081 Bibha na súa honra.
Foi descrita por *The Statesman* como unha lenda esquecida.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
*
Elisa Frota Pessoa

**Elisa Frota Pessoa**, nada co nome de **Elisa Esther Habbema de Maia** no Río de Xaneiro o 17 de xaneiro de 1921 e finada na mesma cidade o 28 de decembro de 2018, foi unha física experimental brasileira.

## Traxectoria 
Pioneira da ciencia no Brasil, foi unha das fundadoras do Centro Brasileiro de Investigacións Físicas (CBPF). Pessoa tamén foi a segunda muller en licenciarse en física no Brasil, en 1942. Destacou polos seus estudos de radioactividade con emulsións nucleares, reaccións e desintegracións dos mesóns K e π en emulsións nucleares e reaccións de protóns e deuteróns con núcleos de masa media.

## Notas
Sonja Ashauer

**Sonja Ashauer**, nada en São Paulo o 9 de abril de 1923 e finada na mesma cidade o 21 de agosto de 1948, foi a primeira brasileira en doutorarse  física e a segunda muller en licenciarse en física no Brasil, xunto con Elisa Frota Pessoa, graduada no o mesmo ano da Universidade do Brasil.

## Traxectoria 
Sonja foi alumna do famoso físico británico Paul Dirac na Universidade de Cambridge e unha destacada física teórica.

## Notas
Fetch the Bolt Cutters

***Fetch the Bolt Cutters*** é o quinto álbum de estudio da cantautora estadounidense Fiona Apple, publicado o 17 de abril de 2020 a través do selo Epic Records. Trátase do primeiro lanzamento de Apple dende o álbum *The Idler Wheel...* en 2012. O traballo gravouse entre 2015 e 2020, principalmente na casa de Apple en Venice Beach. Foi producido e interpretado por Apple xunto con Amy Aileen Wood, Sebastian Steinberg e Davíd Garza; a gravación consistía en tomas longas, moitas veces improvisadas, con sons de percusión non convencionais. Utilizouse GarageBand durante gran parte desta gravación, e Fiona Apple atribuíu a voz inédita e as longas tomas do álbum á súa falta de experiencia co programa.

## Listaxe de cancións 
Todos os temas por Fiona Apple, agás onde se indique.
Marc Vidal

O nome **Marc Vidal** pode referirse a:
* **Marc Vidal**, futbolista español (n. 2002);
* **Marc Vidal**, actor pornográfico checo;
* **Marc Vidal**, futbolista francés (n.1991).
Marc Vicente Vidal Girona

**Marc Vicente Vidal Girona**, nado en Vila-real o 14 de febreiro de 2002, máis coñecido como **Marc Vidal**, é un porteiro español que milita no Celta de Vigo Fortuna.

## Traxectoria
Marc Vidal é canteirán do Villarreal CF, club da vila onde naceu, e realizou alí toda a súa formación como xogador, pasando por todas as categorías inferiores.

O 10 de xuño de 2021 foi traspasado ao Betis Deportivo da Primeira División RFEF.​ Na súa única tempada no club, xogou 15 partidos e o filial bético descendeu de categoría,​ abandonando o club a final de tempada. Tras abandonar o Betis Deportivo, o 9 de xullo de 2022 firmou polo FC Andorra da Segunda División de España. A tempada seguinte incorporouse ao Barça Atlètic da Primeira Federación en calidade de cedido por unha tempada. Finalmente, a tempada 2024-2025 foi traspasado ao Celta Fortuna, equipo polo que firmou durante catro anos. , Adoita entrar nas convocatorias do Real Club Celta de Vigo como terceiro porteiro despois de Guaita e Iván Villar

## Notas
August Amthor

**Carl Ernst August Amthor**, nado en Gotha o 20 de outubro de 1845 e finado en Hannover en agosto de 1916, foi un matemático, astrónomo e profesor de secundaria alemán.

## Traxectoria 
Despois de asistir á escola no instituto Gymnasiums Ernestinum de Gotha ata a Pascua de 1864, estudou matemáticas e astronomía na Universidade de Leipzig.  Alí doutorouse en 1868. O tema da súa tese foi *Sobre o movemento dun corpo nunha superficie curva, no que se refire á frición por deslizamento*. Desde o 1 de xuño de 1869 Amthor foi o terceiro profesor de matemáticas e ciencias naturais na Kreuzschule de Dresde, onde chegou a ser profesor de secundaria e recibiu o título de profesor.

Foi membro da Sociedade de Ciencias Naturais Isis en Dresde e, máis recentemente, matemático do Servizo Militar Alemán e do Instituto de Seguros de Vida en Hannover.

## Artigos (selección) e aportacións 
* *Sobre o movemento dun corpo sobre unha superficie curva, no que se refire ao rozamento por deslizamento* . Teubner, Leipzig 1873. (*Ueber die Bewegung eines Körpers auf einer krummen Fläche, mit Rücksicht auf gleitende Reibung*. Teubner)
* *Sobre algúns tipos de seguro de enxoval, especialmente o seguro do servizo militar*. Dresde 1882. (*Über einige Arten der Aussteuerversicherung, insbesondere die Militärdienstversicherung)*
* *Teoría do aparello de rotación de Fessel con respecto ao movemento da terra. (Theorie des Fessel’schen Rotationsapparats mit Rücksicht auf die Bewegung der Erde)*
* Foi o primeiro en atopar unha solución xeral ao problema bovino de Arquímedes en 1880.  

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Wilhelm Haan: Carl Ernst August Amthor. In: Sächsisches Schriftsteller-Lexicon. Robert Schaefer’s Verlag, Leipzig 1875, S. 5.

### Outros artigos 
* Problema bovino de Arquímedes
### Ligazóns externas 
* Mathematics Genealogy Project
Paetongtarn Shinawatra

**Paetongtarn Shinawatra**, en , nada o 21 de agosto de 1986 en Bangkok é unha política e empresaria tailandesa. Desde 2024 é a 31ª Primeira ministra de Tailandia e líder do partido Pheu Thai desde 2023. 

Shinawatra é a persoa máis nova na historia de Tailandia en converterse en primeira ministra e a segunda muller en ocupar o cargo.

## Traxectoria 
### Familia e formación 
É a filla menor de Potjaman Na Pombejra e de Thaksin Shinawatra (primeiro ministro do 2001 ao 2006) e sobriña de Yingluck Shinawatra (primeira ministra do 2011 ao 2014). 

Graduouse en Ciencias Políticas, Socioloxía e Antropoloxía pola Facultade de Ciencias Políticas da Universidade Chulalongkorn en 2008 e continuou os seus estudos en Surrey, Inglaterra.

### Carreira política 
Tras a destitución do Primeiro ministro Srettha Thavisin polo Tribunal Constitucional de Tailandia o 14 de agosto de 2024, Paetongtarn foi nomeada polo Pheu Thai para substituílo. O seu nomeamento foi aprobado polo parlamento o 16 de agosto. Converténdose así na persoa máis nova e na segunda muller en ser Primeira ministra de Tailandia.

### Vida persoal 
Shinawatra casou co empresario Pitaka Suksawat en 2019. Teñen dous fillos.

## Notas 
## Véxase tamén 
* Thaksin Shinawatra 
* Yingluck Shinawatra
Razón (matemáticas)

En matemáticas, a **razón** ou **ratio** é unha relación binaria entre magnitudes (é dicir, obxectos, persoas, estudantes, unidades do SI, etc.), normalmente expresada como *"a* é a *b"* ou *a:b ou "a en relación a b"*. No caso dos números, calquera razón pode expresarse como unha fracción e eventualmente como un decimal.

## Progresións 
Ás veces fálase de **razón aritmética** e **razón xeométrica** no contexto de progresións aritméticas e progresións xeométricas, respectivamente. En ambos os casos, a razón enténdese como a relación entre dous termos consecutivos da secuencia. En xeral, enténdese por razón o cociente adimensional entre dous números, e é neste sentido no que falamos, por exemplo, da relación de aspecto nunha imaxe.

Neste contexto existe unha confusión terminolóxica porque se pode falar de razón aritmética á cantidade que suma para cada termo da progresión, no entanto a razón de dous termos consecutivos sería a súa división. Co termo "ratio" non existe tal confusión pois a ratio é sempre un cociente.

## Razón xeométrica 
[miniatura| "4 é a 3" é a relación entre o ancho e a altura dun [monitor|monitor de ordenador típico.]]
A **razón xeométrica** é a comparación de dúas cantidades polo seu cociente, onde vemos cantas veces unha contén a outra. 

### Exemplo 
18/6 representa a proporción de 18 a 6, que é igual a 3 (18 ten tres veces 6), daquela 18 é 3 veces maior que 6. A súa razón xeométrica é 3. 

20/7 representa a relación de 20 a 7, que é igual a 2.85 (20 ten 2.85 veces 7), por tanto 20 está moi próximo a ser 3 veces maior que 7.

### Exemplos de progresións xeométricas 
* A progresión **1, 2, 4, 8, 16** é unha progresión xeométrica cuxa razón é 2, igual que **5, 10, 20, 40** .
* A proporción non ten que ser necesariamente un número enteiro. Así, **12, 3, 0,75, 0,1875** é unha progresión xeométrica cunha relación de 1/4.

## Proporcionalidade 
Unha "proporción xeométrica" é unha expresión da relación de igualdade entre 2 razóns. As proporcións xeométricas pódense representar de dúas formas diferentes:

: a / b  =  c / d  ou  a : b  = c : d

e lense "a é a b como c é a d".

Daquela, a proporción 10:5 = 8:4, están na mesma proporción.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
*"Ratio and Proportion" *Fundamentals of practical mathematics*, George Wentworth, David Eugene Smith, Herbert Druery Harper (1922) Ginn and Co. pp. 55ff
*
*D.E. Smith, *History of Mathematics, vol 2* Ginn and Company (1925) pp.&nbsp;477ff.  Reprinted 1958 by Dover Publications.
### Outros artigos 
* Razón áurea.
* Proporcionalidade (matemátias).

### Ligazóns externas 
* Razones y proporciones
The Band (álbum)

***The Band*** é o segundo álbum de estudio da banda de rock The Band, publicado o 22 de setembro de 1969 a través do selo Capitol Records. O disco tamén é coñecido como ***The Brown Album***. Segundo as notas de Rob Bowman para a reedición de 2000, *The Band* foi visto como un álbum conceptual, coas cancións centrándose en persoas, lugares e tradicións asociadas a unha versión máis antiga de Americana. Así, as cancións deste disco botan man de temas históricos en "The Night They Drove Old Dixie Down", "King Harvest (Has Surely Come)" e "Jawbone" (que foi composta co infrecuente compás de 6/4).

## Listaxe de cancións 
## Notas
Baz Luhrmann

**Mark Anthony Luhrmann**, nado en Sydney o 17 de setembro de 1962, é un actor, director, guionista e produtor de cinema australiano, coñecido como **Baz Luhrmann**. É amplamente considerado un dos máis destacados directores de cinema e un exemplo contemporáneo dun autor polo seu estilo e fonda participación na escritura, dirección, deseño e compoñentes musicais de todas as súas obras. É o director australiano con máis éxito comercial, con catro dos seus filmes entre os dez australianos con máis público de todos os tempos.

## Traxectoria 
Luhrmann naceu en Nova Gales do Sur en 1962, fillo dunha mestra de danza e de Leonard Luhrmann, dono dunha gasolineira e dun cine., ran a petrol station and a movie theatre. Luhrmann asistiu ao St. Joseph's Hasting Regional School, ao Port Macquarie de 1975 a 1978 e ao Sydney Grammar School. O seu alcume "Baz" recibiuno polo seu parecido con monicreque Basil Brush.

Tras unha discreta carreira como actor comezada na década de 1970, acadou sona internacional con producións de Hollywood na década de 1990. O seu primeiro éxito de público foi *Strictly Ballroom* (1993), con Paul Mercurio, Tara Morice e Bill Hinter. Tres anos máis tarde adaptou de forma novidosa e moderna con éxito de crítica e público a William Shakespeare en *Romeo + Juliet* (1996), con Leonardo DiCaprio e Claire Danes. O seu seguinte filme, de maior éxito, foi *Moulin Rouge!* (2001) con Nicole Kidman e Ewan McGregor, un orixinal musical con cancións de The Beatles, Madonna, Elton John, Nirvana e Queen, entre outros. Tamén realizou montaxes de ópera como *La Bohème*, así como anuncios publicitarios, sendo o máis coñecido o realizado para o perfume Chanel N° 5 xunto a Nicole Kidman.

En 2016 realizou a serie *The Get Down* para Netflix xunto ao guionista Shawn Ryan. A serie ambientábase no Bronx da década dos setenta e mostraba unha Nova York chea de mafias, música disco e grafitis. Asemade, aborda o nacemento do hip hop como resposta ao tortuoso estilo de vida ao que se vían sometidos as personaxes. En agosto de 2016 estreáronse os seis primeiros capítulos, mais en maio de 2017 anunciouse a fin da serie sen dar motivos para a cancelación.

## Vida persoal 
Luhrman é bo amigo dos actores australianos Hugh Jackman e Nicole Kidman e do escritor e actor Craig Pearce con quen traballou en *Moulin Rouge!*, *Romeo + Juliet* e *Strictly Ballroom*.

O 26 de xaneiro de 1997 casou con Catherine Martin, que foi a deseñadora de produción de todos os seus filmes. O 10 de outubro de 2003 naceu a súa filla Lillian "Lilly" Amanda Luhrmann e o 8 de xuño de 2005 o seu fillo William Alexander Luhrmann.

## Filmografía 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Páxina oficial
* 'Baz the Great!' - Baz Luhrmann
* Baz Luhrmann - TV.com
* Baz Luhrmann from Australia - at Film.com
* Baz Luhrmann Biography, Info
* Charlie Rose: Guests - Baz Lurhmann
* Baz Luhrmann
* Romeo and Juliet (1996)
* Baz Luhrmann and wife Catherine Martin Picture
* Baz Luhrmann with his childrens Lillian and William Luhrmann Picture
* Baz Luhrmann Picture
Forma pechada

En matemáticas, dise que unha expresión é unha expresión en **forma pechada** (ou **forma fechada**, en inglés **closed-form**) se e só se pode expresar analiticamente en termos dun número limitado de  funcións coñecidas. Normalmente, estas funcións coñecidas defínense como funcións elementais: constantes, unha variábel *x*, operacións elementais de aritmética (+ – × ÷ –), raíces *n-ésimas*, exponenciais e logaritmos (que tamén inclúen funcións trigonométricas e funcións trigonométricas inversas).

Máis extensamente podemos tamén referirnos a **expresión en forma pechada**. Tamén pode denominarse **fórmula explícita**.

A condición importante é que sexa calculábel directamente a través da fórmula dada, non serían válidas por exemplo recorrencias, series, resultados asintóticos ou solucións mediante algoritmos.

## Exemplos e contraexemplos 
Para o termo  da secuencia de Fibonacci temos as solucións:
* **Forma non pechada**:  F_n = F_{n-1} + F_{n-2} . 
* **Forma pechada**:  F_n = \dfrac{\alpha^n - \beta^n}{\sqrt{5}}  , onde \alpha= \dfrac{1+\sqrt{5}}{2}; \  \beta= \dfrac{1-\sqrt(5)}{2}; .

Valor da función zeta de Riemann:
* **Forma non pechada**: \zeta(s)=\sum_{n=0}^{\infty}\dfrac{1}{n^s} . Non está descuberta unha fórmula explícita para valores impares do argumento s.
* **Forma pechada** para o argumento s=2: \zeta(2)=\dfrac{\pi^2}{6}.
## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
* 

### Ligazóns externas 
* Weisstein, Eric W.,
Pregamento de histona

Un **pregamento de histona** ou dobramento de histona, é un motivo estrutural conservado que se atopa preto do extremo C-terminal na secuencia de todas as histonas do  octámero de histonas, e é responsable da unión das histonas en heterodímeros.

O pregamento de histonas como media comprende unha secuencia duns 70 aminoácidos e consta de tres hélices alfa conectadas por dous bucles curtos sen estrutura. Cando non están en presenza de ADN, as histonas do nucleosoma ensámblanse formando intermediarios cabeza con cola (a H3 e a H4 ensámblanse primeiro orixinando heterodímeros, despois fusiónanse dous heterodímeros para formar un tetrámero, mentres que a H2A e a  H2B forman dous heterodímeros) por medio de extensas interaccións hidofóbicas entre cada dominio de pregamento de histona nun "motivo de aperta de mans" (*handshake*). Ademais, o pregamento de histonas atopouse primeiramente nos factores asociados a proteínas que se unen á caixa TATA, os cales son un compoñente principal na transcrición.

A evolución do pregamento de histona pode observarse en diferentes combinacións de conxuntos ancestrais de péptidos que constitúen un motivo de hélice-febra-hélice que procede dos tres pregamentos dos fragmentos ancestrais. Estas cadeas peptídicas poden atoparse nas histonas arqueanas, que  son similares ao tetrámero H3-H4 eucariota. As bacterias teñen proteínas no seu nucleoide con propiedades parecidas ás histonas, pero non son histonas. Porén, as histonas de cadea simple arqueanas tamén se atopan na bacteria *Aquifex aeolicus*. Isto suxire que o pregamento de histonas se orixinou no devanceiro común de eucariotas e arqueas e espallouse a algunhas bacterias por transferencia lateral de xenes. Isto acabou orixinando o endoesqueleto proteico articulado como octámero para facilitar a compactación do ADN. Neste endoesqueleto hai un segmento central que se prega para a dimerización das histonas. Os segmentos finais do pregamento teñan propiedades de contactos dímero-dímero que tamén protexen a superhélice da proteína no octámero.

En *Drosophila* atópanse en proteínas non histonas, como as subunidades do factor de iniciación da transcrición TFIID secuencias de aminoácidos específicas que teñen características parecidas aos pregamentos de histona.

H4 e H2A poden formar contactos internucleosomais que poden ser acetilados para poderen realizar interaccións iónicas entre dous péptidos, o cal á súa vez podería cambiar os contactos internucleosomais que os rodean, o que pode servir para a apertura da cromatina.

## Notas