Lagarto arnal

O **lagarto arnal**, ou **lagarto ferreño**,

É un lagarto endémico da Europa suroccidental. Vive tamén en Galicia, onde é un dos lagartos de maior tamaño, xunto co lagarto das silvas. Pode chegar aos 70&nbsp;cm ou máis de lonxitude total incluíndo a cola. A coloración de fondo no dorso adoita ser verde, pero ás veces pode ser gris o apardazada, especialmente na cabeza e na cola, e presenta dúas bandas de pintas ( ocelos) azuis interconectadas.

Durante décadas, e até hai pouco foi considerado como pertencente ao xénero *Lacerta*, sendo denominado daquela *Lacerta lepida*.

## Taxonomía 
### Descrición 
### Etimoloxías 
### Sinónimos 
### Subespecies 
### Variacións taxonómicas 
### Características 
O lagarto arnal é un dos principais membros da familia Lacertidae, e o lacértido máis grande de Europa. O adulto mide de 30 a 60&nbsp;cm de longo contando o rabo e pode alcanzar ata 90&nbsp;cm (cabeza e corpo de 24&nbsp;cm como media), cun peso máximo de máis de 0,5&nbsp;kg (de 130 a 350 g xeralmente). Os neonatos miden de 4 a 5&nbsp;cm de longo, excluído o rabo.
[miniatura|esquerda|Parella de *Timon lepidus* en [Serra Nevada.]]
É un lagarto robusto. O macho ten a cabeza larga, meirande que a das femias, con placas cefálicas grosas e duras, con patas grosas e fortes, e uñas longas e curvadas. A cor dorsal é xeralmente verde, pero ás veces pode ser gris ou marrón, especialmente na cabeza e o rabo. A isto superponse un punteado negro. A parte inferior é de cor amarelada ou verdosa. O macho é máis brillante que a femia e ten manchas azuis nos seus flancos. Os individuos novos son de cor verde, gris ou marrón, con partes amareladas ou brancas con manchas por todas partes.

## Hábitat e distribución 
### Hábitat 
### Distribución 
## Bioloxía 
miniatura|Macho

O lagarto arnal é unha especie característica do suroeste de Europa, asociada aos ecosistemas mediterráneos. Encontrámolo distribuído na Península Ibérica, sur de Francia, noroeste de Italia e noroeste de África. Na Península só está ausente na parte máis ao norte de Galicia e algunha comarca fría do interor (pero si aparece no resto de Galicia, incluídas as illas atlánticas), na vertente norte da Cornixa Cantábrica, País Vasco e norte de Navarra. Dentro do hábitat mediterráneo parece non depender demasiado dos factores climáticos e pódese encontrar en condicións moi diferentes, pero non se atopou en zonas por debaixo dos 6&nbsp;°C de temperatura media anual.
miniatura|dereita|Detalle da testa.

É unha especie ubicua, que ocupa toda clase de biótopos, agás aqueles completamente humanizados; encóntrase en terreos con toda clase de cultivos e bosques mediterráneos e de montaña. En xeral, o lagarto arnal é unha especie que prefire áreas con cobertura vexetal non moi elevada, posto que así ten espazos abertos onde poder tomar o sol e refuxios para poderse agochar. En Galicia atopámolo en moi diversos hábitats: claros en bosques, cultivos, dunas, serras, cantís costeiros, pero sempre prefire zonas abrigadas e cálidas. En Galicia está activo de marzo a outubro e despois en inverno agóchase entre pedras ou en galerías ou *furas*.

Os machos adultos son agresivos e territoriais e o seu período de celo comeza en abril. Os machos loitan ferozmente entre eles e trábanse coas súas fortes mandíbulas. Aparéase coa femia agarrándoa mordéndoa nas costas entre abril e xuño. A femia deposita de 6 a 22 ovos (moi variable) baixo pedras ou en galerías, que tardan en eclosionar de 66 a 88 días (a 25-30&nbsp;°C) e eclosionan en setembro ou outubro.

En Galicia, aliméntase de coleópteros, himenópteros e outros insectos e caracois, e esporadicamente lagartas ou mesmo ratos, e consome tamén froitos (amoras, uvas etc.). Os seus depredadores son cobras e aves. Nalgunhas partes de España, como Estremadura, cómese, pero nunca en Galicia.

### Distribución 
miniatura|dereita|*T. lepidus* xuvenil.
É orixinario de Europa suroccidental. Encóntrase en toda a Península Ibérica (España e Portugal), e distribúese irregularmente no sur de Francia e no extremo noroeste de Italia. Está dividido en subespecies, que teñen a seguinte distribución:

* *Timon lepidus ibericus* - noroeste da Península Ibérica (España e Portugal). É a subespecie que se atopa na parte occidental de Galicia e en parte da provincia de Ourense.
* *Timon lepidus lepidus* - por toda a Península Ibérica. En Galicia aparece en zonas do interior de Lugo e Ourense.
* *Timon lepidus nevadensis* - sueste de España. Non se atopa en Galicia.
* *Timon lepidus oteroorum* - en Galicia na illa de Sálvora.

## Ameazas 
## Estado de conservación 
## Gastronomía 
O lagarto arnal (*ocelado*, en castelán) formou parte da cociña tradicional de 
Estremadura. Nesta rexión, o lagarto preparábase normalmente en guisado, elaborado fritindo toros do lagarto en aceite de oliva, que despois eran guisadas a lume lento.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Asensi Cabirta, Moisés (2006): *Guía dos anfibios e réptiles de Galicia*. A Coruña: Baía Edicións. ISBN 84-9652-629-1.
* Galán Regalado, Pedro e Gustavo Fernández Arias (1993): *Anfibios e réptiles de Galicia*. Vigo: Edicións Xerais de Galicia. ISBN 84-7507-722-6, pp. 288-294.
* Mateo Miras, José Antonio (1988): *Estudio sistemático y zoogeográfico de los lagastos ocelados. Lacerta lepida Daudin, 1802 y Lacerta pater (Latste, 1880) (Sauia, Lacertidae)*. Tese de doutoramento. Universidad de Sevilla. ISBN 978-84-6935-912-9.

### Outros artigos 
* Catálogo galego de especies ameazadas
* Lacertilios
* Escincomorfos
* Lacértidos
* Lacertinos
* *Timon*
* Lagarto das silvas
* *Lacerta bilineata*
* *Lacerta viridis*
* Lista de réptiles de Galicia