Moeda de carta

[miniatura|350x350px|[Baralla de cartas|Carta de baralla utilizada como moeda (1714), empregada na colonia do Canadá en tempos de escaseza de moeda metálica (Museo do Banco de Canadá).]]
A **moeda de carta** é un tipo de diñeiro fiduciario de necesidade impreso en cartón liso e en cartas da baralla, que se utilizou nalgúns momentos para a actividade comercial en varios países e territorios coloniais, como o Canadá, a Guiana Neerlandesa, Nova Francia, a Luisiana Francesa e a propia Francia metropolitana, desde o século XVII ata principios do século XIX. 

Nos lugares onde se introduciu, adoita ir seguida de altas taxas de inflación. Este instrumento financeiro considérase o primeiro intento de moeda fiduciaria en Francia e en América do Norte.

## Orixes 
Na Nova Francia, a finais do século XVII, deuse unha grave escaseza de moedas, sinaladamente no inverno, xa que os barcos non podían navegar polo río San Lourenzo por mor do espeso xeo, o que impedía o abastecemento de mercadorías. Malia esta situación, en 1674, o rei francés ordenou que todas as contas, as compras e diversos pagamentos nas súas colonias se saldasen en efectivo. E para empeorar as cousas, en 1684 enviou soldados a aqueles territorios e ordenou que se lles proporcionase dotación e mantemento, aínda que non proveu fondos para sufragar estas operacións. Nesta conxuntura, Jacques de Meulles, intendente de xustiza, policía e finanzas no Canadá, en Acadia, en Terranova e noutros territorios franceses, ao non dispor de fondos para lles pagar nin aos funcionarios coloniais nin ás tropas, decidiu en xuño de 1685 emitir un novo tipo de billete de crédito.

Naquel tempo aínda non existía imprenta ningunha na colonia e, por outra banda, como poucos habitantes sabían escribir, o papel tampouco abundaba. Pero durante as longas noites de inverno, os xogos de cartas eran o pasatempo favorito da poboación e, como resultado, había unha provisión considerable de barallas.

Ante esa escaseza de papel, Jacques de Meulles requisou as cartas de xogo da colonia e, engadíndolles o seu selo e a súa sinatura, emitiu­nas dotándoas de diversos valores faciais como moeda ou diñeiro en efectivo. Mediante unha orde, estas cartas foron recoñecidas como medio legal de pagamento, e os comerciantes foron obrigados a aceptalas. De Meulles escribiu desde a cidade de Quebec, o 24 de setembro de 1685, ao ministro secretario de Estado do Departamento da Mariña: —citado por Alfred Sandham en *The Coins, Medals and Tokens of the Dominion of Canada* ("As moedas, medallas e fichas do Dominio do Canadá; Montreal, 1869), di que cada carta levaba o selo das armas de Francia gravado en cera, así como o seu valor facial e as sinaturas do tesoureiro, do gobernador xeral e do intendente. Semella difícil crer que tantas inscricións puidesen aparecer nunha superficie tan pequena como a dun cuarto dunha carta de baralla, e o eminente historiador estadounidense Francis Parkman, en *The Old Regime in Canada* ("O Vello Réxime no Canadá"; Boston, 1910), ao se referir a un memorando dirixido ao rexente en 1715 para a descrición destas cartas, non se decatou de que o autor indica valores distintos aos da emisión orixinal e semella referirse a unha emisión posterior. Hai todos os motivos para crer que as cartas de de Meulles só levaban o selo dunha flor de lis coroada en cera de lacre, o seu valor e as sinaturas do secretario do tesoureiro e do intendente.

Este diñeiro de emerxencia foi trocado por diñeiro en efectivo tan pronto como puido obterse, e despois as tarxetas foron canceladas e destruíronse no lume.

## Tipoloxía das moedas-carta 
[miniatura|Moeda de carta emitida en [1729. Ademais das sinaturas e marcas manuscritas, leva un selo de cera cunha flor de lis (Departamento de Arquivos do Banco de Montreal).]]
### No Canadá 
Uns anos despois da experiencia inicial, emitíronse novas moedas de carta en outubro de 1711. A primeira serie retirouse da circulación e seguiron outras emisións en 1714 e 1717; con esta última ordenouse a retirada completa das cartas antigas".
[miniatura|Emisión de moeda de carta de [1757, con valor de 15 soldos, asinada na parte superior.]]
Esta moeda de carta foi moi popular no país ata a declaración do Rei do 5 de xullo de 1717, que ordenaba que o diñeiro de cartón deixase de ter curso legal no Canadá, agás pola metade do valor escrito nas cartas. A declaración tamén aboliu a moeda do país e introduciu a moeda francesa. Mentres tanto, o diñeiro de cartón perdera valor por mor da súa excesiva emisión. Con todo, as cartas ficaron en circulación por necesidade ata 1719. "En 1720, todas estas cartas foron recompradas polo Goberno". pero estas non foron ben recibidas polos comerciantes. Os particulares tamén emitían billetes baseados na súa propia solvencia como medio de pagamento, unha práctica que existía antes da retirada do diñeiro de cartas e que se utilizou de xeito periódico durante o resto do século XVIII e gran parte do século XIX...".miniatura|Declaración do rei de Francia en 1717 pola que se reducía o valor do diñeiro de papel.O 2 de marzo de 1729, unha nova ordenanza autorizou a produción dun total de 400.000 libras en cartas de 24 libras, 12 libras, 6 libras, 1 libra, 20 soldos, 15 soldos, e 7 soldos e 6 diñeiros. Ao contrario das cartas de baralla postas en circulación entre 1685 e 1714, as deste novo período foron impresas en cartón branco liso, sen ilustracións, e as súas dimensións variaban segundo o seu valor facial. Esta foi, xa que logo, unha forma de moeda fiduciaria, sen dúbida inspirada na desastrosa experiencia da *Banque Générale*.
Segundo William Henry Atherton, "este sistema continuou ata a época do Intendente Bigot e a caída da Nova Francia. O inventario de Montreal de Jacques Le Ber, datado o 7 de xuño de 1735, inclúe 84 libras, oito soldos e tres diñeiros en moedas, e un valor de 2.833 libras en cartas, demostrando a predominancia da moeda de cartas".

A guerra que estalou no Canadá provocou un fondo rebumbio nas finanzas da metrópole, xa castigadas polos gastos da Guerra dos Sete Anos. O pagamento dos gastos da colonia foi suspendido por unha orde do 15 de outubro de 1759, e as letras de cambio libradas contra a Tesouraría ficaron sen pagar. O Canadá, abandonado pola metrópole e cos seus cativos recursos, viu axiña como o seu diñeiro de papel caía en completo desprestixio e perdía todo o seu valor comercial. Logo da promulgación da paz, o Consello de Estado, por un decreto do 29 de xuño de 1764, decidiu abolir e liquidar a moeda de carta, que durara oitenta anos.

Non se conservan ata hoxe cartas dos anos 1685-1714.

Phares O. Sigler relata que "apareceron algunhas falsificacións de moeda de cartón en tanto que ían póndose en circulación as diferentes emisións e con diversos valores faciais, ano a ano. As cartas en circulación estaban ás veces tan gastadas e deterioradas que mesmo os falsificadores sen talento tiñan a tentación de as copiar. Ao principio, esta ameaza preocupaba pouco ás autoridades locais porque, como se sinalou, a maioría dos nativos non eran o suficientemente astutos para seren bos falsificadores, polo que calquera intento de falsificación de cartas era detectado de camiño e os infractores eran levados ante a xustiza. A facilidade coa que este diñeiro podía ser imitado foi unha das principais obxeccións do rei, e o 5 de setembro de 1685, as autoridades locais acabaron por admitir que algunhas destas cartas foran falsificadas".

O 7 de marzo de 1690, un cirurxián foi castigado e acabou na cadea:Posteriormente, as autoridades locais solicitaron clemencia para o irlandés John la Haye e para o inglés John Joublin, porque as súas falsificacións estaban tan mal feitas que se consideraban doadamente detectables.

Outro exemplo é o de Nicolas Payet, coñecido como Jolibois, soldado na compañía do Señor de Lacorne, de 29 anos e orixinario de París, que foi declarado culpable de falsificar cartas e sentenciado a que lle cortasen o pulso e logo a ser colgado; conseguiu fuxir da prisión na cidade de Quebec antes da súa execución.

### Na Luisiana 
[miniatura|Moedas de carta ([Luisiana (Nova Francia)|colonia da Luisiana).|300x300px]]
En 1717, John Law creou en París a *Banque Générale*, cuxos activos se baseaban nos ingresos potenciais da Luisiana a través da Compañía do Mississippi. A creba desta compañía en 1720 provocou unha escaseza de moeda que durou case dous anos. Como vía para paliar esta escaseza, en xullo de 1722 comezaron a circular cartas de xogo como moeda, así como bonos que tiñan valor en efectivo.

Ademais, como o comercio coa metrópole estaba en déficit, as moedas metálicas distribuídas polo Estado na súa colonia da Luisiana regresaban inmediatamente a Francia. Por iso, París autorizou dúas emisións de moedas de carta en 1736 e en 1737, por un valor total de 200.000 libras. Tratábase da repetición dunha fórmula que xa tivera éxito no Canadá. Segundo Guy Frégault:

En 1746, o ministro de Estado Jean-Frédéric Phélypeaux, conde de Maurepas, ordenou unha bancarrota legalizada por unha declaración do rei: todo o diñeiro de papel foi reconvertido en letras de cambio ao 60 % do seu valor nominal.

En 1758, o comisario xeral da Mariña, Vincent-Gaspard de Rochemore, administrador da Luisiana, emitiu un decreto polo que se ordenaba a suspensión da produción de moeda de carta, aínda que sen éxito. A práctica continuou ata a década de 1760.

#### País dos Illinois (Alta Luisiana) 
Na década de 1740, o persoal militar francés do Forte de Chartres no País dos Illinois, na Alta Luisiana, comezou a usar moedas de carta sen a aprobación de París. Inspirado na experiencia canadense, esta emisión coñeceuse como "pagamento de tropa" e utilizábase para pagar os salarios dos soldados acuartelados no forte, aínda que a lei exixía expresamente o pagamento en moeda metálica. Mesmo despois da captura do forte por parte dos británicos en 1763, as cartas continuaron a usarse como moeda.

### Na Guiana neerlandesa 
[miniatura|Moeda de carta cun valor dun [Florín neerlandés|florín, de Guiana Neerlandesa (1801).|300x300px]]
A partir de 1761, o gobernador colonial da Guiana neerlandesa converteu as cartas de xogo nun instrumento monetario. Estas cartas cortáronse inicialmente nunha forma circular cun diámetro de 38 mm, e posteriormente prevaleceu o formato rectangular, aínda que algunhas cartas tiñan rebaixos ou mesmo unha forma hexagonal. Levaban un selo en seco co escudo real, unha sinatura, un número de serie e o valor. O valor nominal foi inicialmente de 1, 2,5 ou 10 floríns (*guilder*), pero máis tarde aumentouse a 100 guilder por mor da inflación, xa que as cartas perdían o 75 % do seu valor cando se enviaban de volta aos Países Baixos para seren cambiadas por diñeiro en efectivo. A moeda de carta utilizouse na Guiana Neerlandesa ata 1828, e desapareceu cando se introduciron os primeiros billetes regulares impresos polas autoridades neerlandesas.

### En Francia (1790-1793) 
[miniatura|Dous billetes de carta de Saint-Maixent, na [Nova Aquitania. O sete de corazóns (á esquerda) ten un valor facial de 3 soldos, e a raíña de diamantes ten un valor de 15 soldos.]]
Cando se creou o papel moeda coñecido como "asignado" en 1790, máis de 1.500 municipios franceses decidiron combater a escaseza de moeda imprimindo as palabras "*Bon de confiance*" ("Vale de confianza") sobre cartas de baralla. Esta moeda de emerxencia coexistiu con moitos outros métodos de pagamento de emerxencia —fichas de bronce, cartón, porcelana etc.—, ata que as institucións monetarias revolucionarias puideron producir asignados en cantidades suficientes. Os valores eran moi baixos —menos dunha libra tornesa— e, xa que logo, empregábanse unicamente nas pequenas transaccións cotiás. O economista francés Florin Aftalion hipotetiza que a produción se suspendeu por mor da falsificación e da sobreprodución. Ademais, o principal emisor, a *Maison de Secours* de París revelou axiña un déficit de máis de dous millóns de libras. 

Estas notas foron retiradas da circulación a mediados de 1793 e o seu uso foi prohibido baixo pena de morte.

## Unha creación senlleira 
A idea da moeda de papel e da moeda de carta foi analizada por varios especialistas; algunhas das afirmacións feitas están a ser cuestionadas desde a perspectiva actual.

## Emisións conmemorativas da Real Casa da Moeda do Canadá 
En 2008 e 2009, a Real casa da Moeda do Canadá emitiu unha serie de catro moedas de prata de 925 milésimas con valor facial de 15 dólares en lembranza das emisións de moedas de carta en Nova Francia no século XVIII. A súa forma non é a circular habitual, senón que reproduce a dunha carta da baralla, cunhas dimensións de 49,8 × 28,6 mm, un grosor de 2,4 mm e un peso de 31,56 gramos.

Susanna Blunt foi a deseñadora dos seus anversos, que presentan unha efixie da raíña Isabel II cara á dereita coas lendas CANADA / ELIZABETH II D·G·REGINA e a data da emisión. Pola súa parte, do deseño dos reversos ocupouse Henri Beau, que escolleu como motivos catro cartas diferentes da baralla francesa (iota de corazóns, raíña de picas, dez de picas e raíña de corazóns), tal e como se amosan en diversas moedas de carta e coas súas cores orixinais.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Atherton, W. H. (1914). *.* S. J. Clarke Pub., Montreal. 
* Breton, P. N. (1894). "". *Illustrated History of Coins and Tokens Relating to Canada*. Páxinas 10-23.
* Masse, M. (2006). "North America's First Experience with Paper Money: Card Money in the New France". En *Le Québécois Libre*. N1 171. 19 de marzo.
* McLachlan, R. W. (1961). "". En *Selections from the numismatist*. American Numismatic Association / Whitman Pub. Páxinas 20-25.
* Powell, J. (2005). "La Nouvelle-France (vers 1600-1770)". En *Le Dollar canadien: une perspective historique*. Banque du Canada. Páxinas 4-11. ISBN 0-660-97104-6
* Sandham, A. (1869). ''*. Daniel Rose, Montreal. 
* Sigler, P. O. (1961). "". En *Selections from the numismatist*. American Numismatic Association / Whitman Pub. Páxinas 9-19. 
* Wigington, H. G. 1984). "The Illinois Country Currency". En *Paper Money*. Vol. XXIII. Nº 1. Páxinas 3-11. Society of Paper Money Collectors. 
* Zay, E. (1889). **. Société française de numismatique, París.

### Ligazóns externas 
* Vídeo: *La monnaie de carte au Canada, une histoire de cœur''