Edición xenómica

[miniatura|481x481px|As diferentes xeracións de [nucleases usadas para a edición do xenoma e as vías de reparación do ADN usadas para modificar o ADN diana.]]
A **edición do xenoma** (*genome editing*), **edición de xenes** ou **enxeñaría xenómica** é un tipo de enxeñaría xenética na cal o ADN se insire, elimina, modifica ou substitúe no xenoma dun organismo vivo. A diferenza das primeiras técnicas de enxeñaría xenética nas que se insería aleatoriamente material xenético no xenoma do hóspede, a edición do xenoma dirixe as insercións a localizacións específicas de sitio. O mecanismo básico implicado nas manipulacións xenéticas realizadas por medio de nucleases programables é o recoñecemento de loci xenéticos diana e a unión de endonucleases de restrición (FokI e Cas) a roturas de dobre febra (DSBs) do ADN diana, e a reparación de roturas de dobre febra por recombinación dirixida por homoloxía (HDR) ou unión de extremos non homólogos (NHEJ).

## Historia 
A edición do xenoma empezou na década de 1990, antes da aparición das actuais plataformas comúns de edición de xenes baseadas nas nucleases; porén, o seu uso estaba limitado pola baixa eficiencia da edición. A edición xenómica con nucleases preparadas por enxeñaría, é dicir, as tres grandes clases de encimas nucleases de dedo de cinc (ZFNs), nucleases efectoras similares a activadores da transcrición (TALENs) e meganucleases modificadas por enxeñaría, foi seleccionada pola revista Nature Methods como o Método do ano 2011. O sistema CRISPR-Cas foi seleccionado pola revista Science como Logro do ano 2015.

En 2015 utilizábanse catro familias de nucleases de enxeñaría: meganucleases, nucleases de dedo de cinc (ZFNs), nucleases efectoras similares a factores de transcrición (TALEN) e o sistema de repeticións palindrómicas curtas interespazadas regularmente agrupadas (CRISPR/Cas9). En 2017 dispoñíase de nove editores xenómicos.

En 2018 os métodos comúns para a edición utilizaban nucleases preparadas por enxeñaría ou "tesoiras moleculares". Estas nucleases crean roturas de dobre febra (DSBs) específicas de sitio nos lugares desexados do xenoma. As roturas de dobre febra inducidas son reparadas por unión de extremos non homólogos (NHEJ) ou recombinación homóloga (HR), o que orixina mutacións nos lugares diana ("edicións").

En maio de 2019 avogados da China informaron, á luz da suposta creación polo científico chinés He Jiankui dos primeiros xenes humanos editados, do borrador dunhas regulacións legais que estipulaban que calquera que manipulase o xenoma humano coas técnicas de edición de xenes, como CRISPR, sería responsable das consecuencias adversas que se puidesen producir. Recentemente abriuse unha discusión advertindo sobre os posibles puntos cegos e riscos do uso de CRISPR e biotecnoloxías relacionadas, enfocándose na natureza aleatoria dos procesos de control celular.

O Instituto Roslin da Universidade de Edimburgo preparou porcos modificados por enxeñaría resistentes a un virus que causa a síndrome respiratoria e reprodutiva porcina, que costa anualmente 2.600 millóns de dólares en perdas aos granxeiros de porcino europeos e norteamericanos.

En febreiro de 2020 un ensaio en EUA mostrou a seguridade do uso da edición de xenes con CRISPR en 3 pacientes de cancro. En 2020 a variedade de tomate Sicilian Rouge High GABA, que produce máis cantidade dun aminoácido que se di promove a relaxación, foi aprobada para a súa venda no Xapón.

## Introdución 
A enxeñaría xenética leva utilizándose desde a década de 1970 como método de introdución de novos elementos xenéticos en organismos. Unha desvantaxe desta tecnoloxía foi a natureza aleatoria coa cal o ADN se insire no xenoma do hóspede, que pode afectar ou alterar outros xenes do organismo. Porén, descubríronse varios métodos que dirixen os xenes inseridos a sitios específicos do xenoma. Ao crear construtos de ADN que conteñan un molde que se corresponda coa secuencia diana do xenoma é posible que os procesos de recombinación homóloga dentro da célula insiran o construto na localización desexada. O uso deste método en células nai embrionais levou ao desenvolvemento de ratos transxénicos nos que se aplicara knockout nos xenes diana. Tamén foi posible facer un knock-in de xenes ou alterar os padróns de expresión xénica. Mario Capecchi, Martin Evans e Oliver Smithies recibiron en 2007 o Premio Nobel de Medicina en recoñecemento polo seu descubrimento de como se pode usar a recombinación homóloga para introducir as modificacións xenéticas en ratos por medio de células nai embrionais.

#### Targeting condicional 
Se un xene vital é sometido a knockout isto pode ser mortal para o organismo. Para estudar a función destes xenes utilizáronse recombinases específicas de sitio (SSR). Os dous tipos máis comúns son os sistemas Cre-LoxP e Flp-FRT. A recombinase Cre é un encima que elimina ADN por recombinación homóloga entre secuencias de unión coñecidas como sitios Lox-P. O sistema Flip-FRT funciona de xeito similar, co recoñecemento de secuencias FRT pola recombinase Flip. Cruzando un organismo que conteña os sitios de recombinase que flanquean o xene de interese cun organismo que expresa a recombinase específica de sitio baixo o control de promotores específicos de tecido, é posible causar un knockout ou interrupción en xenes de certas células. Estas técnicas tamén se utilizaron para eliminar marcadores de xenes de animais transxénicos. Outras modificacións destes sistemas permiten inducir a recombinación só baixo certas condicións, permitindo que os xenes sexan sometidos a knockout ou expresados en momentos desexados ou etapas do desenvolvemento.

### Nucleases de enxeñaría 
A clave da edición do xenoma é crear unha rotura de dobre febra nun punto específico do xenoma. Os encimas de restrición usados comunmente son efectivos para cortar o ADN, pero xeralmente recoñecen e cortan en múltiples sitios. Para superar este cambio e crear roturas de dobre febra específicas de sitio, descubríronse e preparáronse por bioenxeñaría ata agora tres clases de nucleases. Estas son as nucleases de dedo de cinc (ZFNs), as nucleases efectoras similares a activadores de transcrición (TALEN), as meganucleases e o sistema de repeticións palindrómicas curtas intespazadas regularmente agrupadas (CRISPR/Cas9).

#### Meganucleases 
As meganucleases, descubertas a finais da década de 1980, son encimas da familia das endonucleases que se caracterizan pola súa capacidade de recoñecer e cortar grandes secuencias de ADN (de 14 a 40 pares de bases). As meganucleases mellor coñecidas e espalladas son as proteínas da familia LAGLIDADG, que deben o seu nome a unha secuencia de aminoácidos conservada.

As meganucleases encóntranse comunmente en todas as especies microbianas e teñen a propiedade exclusiva de ter secuencias de recoñecemento moi longas (>14bp) o que as fai naturalmente moi específicas. Porén, non hai virtualmente ningunha oportunidade de encontrar a meganuclease exacta necesaria para actuar sobre unhas secuencias de ADN específicas escollidas. Para superar este reto, utilizáronse os métodos da mutaxénese e o cribado de alto rendemento para crear variantes da meganuclease que recoñecen secuencias únicas. Outros conseguiron fusionar varias meganucleases e crearon encimas híbridos que recoñecen unha nova secuencia. Outros intentaron alterar os aminoácidos que interaccionan co ADN da meganuclease para deseñar meganucleases específicas de secuencia cun método que produce as chamadas meganucleases deseñadas racionalmente. Finalmente, outra estratexia é o uso de modelos computacionais para tratar de predicir tan exactamente como sexa posible a actividade de meganucleases modificadas e a especificidade da secuencia de ácido nucleico recoñecida.

Creouse un gran banco que contiña varias decenas de miles de unidades de proteínas. Estas unidades poden combinarse para obter meganucleases quiméricas que recoñecen o sitio diana, proporcionando así as ferramentas de investigación e desenvolvemento que serven para unha ampla variedade de necesidades (investigación fundamental, saúde, agricultura, industria, enerxía, etc.). Entre estas está a produción  escala industrial de dúas meganucleases capaces de cortar o xene humano XPC; as mutacións neste xene orixinan xeroderma pigmentosum, un trastorno monoxénico grave que predispón aos pacientes ao cancro de pel e queimaduras cando a súa pel se expón aos raios UV.

As meganucleases teñen a vantaxe de causar menos toxicidade nas células que métodos como a da nuclease de dedo de cinc (ZFN), probablemente debido ao recoñecemento máis estrito da secuencia de ADN; O primeiro paso para isto era atopar unha endonuclease cuxo sitio de recoñecemento do ADN e sitio de corte estivesen separados, unha situación que non é a máis común entre os encimas de restrición. É tamén posible fusionar unha proteína construída deste modo cun dominio catalítico dunha endonuclease para inducir unha rotura de ADN dirixida a un punto, e así usar estas proteínas como ferramentas de enxeñaría do xenoma.

O método que xeralmente se adopta para isto implica asociar dúas proteínas de unión ao ADN, cada unha das cales contén de 3 a 6 dedos de cinc elixidos especificamente, cun dominio catalítico da endonuclease FokI que necesita dimerizarse para cortar o ADN de dobre febra. As dúas proteínas recoñecen dúas secuencias ADN que están afastados uns poucos nucleótidos. A ligazón de dúas proteínas de dedo de cinc ás súas respectivas secuencias pon os dous dominios FokI fisicamente xuntos. A FokI necesita dimerización para ter actividade de nuclease e isto significa que a especificidade se incrementa drasticamente a medida que a nuclease asociada recoñece unha secuencia de ADN única. Para mellorar este efecto, preparáronse por enxeñaría xenética nucleases FokI para que só poidan funcionar como heterodímeros.

Utilízanse varias estratexias para deseñar nucleases de dedo de cinc específicas para as secuencias escollidas. As máis estendidas implican combinar as unidades de dedo de cinc con especificidades coñecidas (ensamblaxe modular). Desenvolvéronse varias técnicas de selección, usando bacterias, lévedos ou células de mamífero para identificar as combinacións que ofrecen a mellor especificidade e a mellor tolerancia celular. Aínda que non se informou da caracterización en todo o xenoma directa da actividade de nuclease de dedo de cinc, un ensaio que mide o número total de roturas de dobre febra do ADN en células atopou que só ocorrían unha ou dúas desas roturas por riba das de fondo en células tratadas con nucleases de dedo de cinc cun sitio de recoñecemento composto de 24 bp e dominios de nuclease FokI heterodímeros obrigados. Os linfocitos T modificados están actualmente en ensaios clínicos en fase I para tratar un tipo de tumor cerebral (glioblastoma) e na loita conta a SIDA. Os dominios de unión ao ADN, que se poden deseñar para unirse a calquera secuencia de ADN deseñada, proceden de efectores TAL, proteínas que se unen ao ADN excretadas pola planta patóxena *Xanthomanos spp.* Os efectores TAL constan de dominios repetidos, cada un dos cales contén unha secuencia altamente observada de 34 aminoácidos, e recoñece un só nucleótido do ADN dentro do sitio diana. A nuclease pode crear roturas de dobre febra no sitio diana que poden ser reparadas por unión de extremos non homólogos (NHEJ) tendente ao erro, o que ten como resultado alteracións de xenes pola introdución de pequenas insercións ou delecións. Cada repetición está conservada, coa excepción da chamada RVDs (do inglés *repeat variable di-residues*) nas posicións dos aminoácidos 12 e 13. A RVDs determina a secuencia de ADN á cal se unirá o TALE. Esta correspondencia simple un a un entre as repeticións TALE e a secuencia de ADN correspondente fai que sexa doado o proceso de ensamblar conxuntos de repeticións para recoñecer novas secuencias de ADN. Estes TALEs poden ser fusionados ao dominio catalítico da nuclease do ADN FokI, para xerar unha nuclease efectora similar a activadores de transcrición (TALEN). Os construtos TALEN resultantes combinan especificidade e actividade, xerando nucleases específicas de secuencia de enxeñaría que se unen e cortan secuencias de ADN só en sitios preseleccionados. O sistema de recoñecemento da diana das TALEN está baseado nun código doado de predicir. As nucleases TAL son específicas da súa diana debido en parte á lonxitude do seu sitio de unión de 30+ pares de bases. TALEN pode realizarse dentro dun rango de 6 pares de bases arredor de calquera nucleótido determinado de todo o xenoma.

Os construtos TALEN utilízanse de maneira similar ás nucleases de dedo de cinc deseñadas, e teñen tres vantaxes na mutaxénese dirixida: (1) a especificidade de unión ao ADN é maior, (2) os efectos fóra da diana son menores, e (3) a construción dos dominios de unión ao ADN é máis doada.

#### CRISPR
As CRISPRs (do inglés *Clustered Regularly Interspaced Short Palindromic Repeats*, Repeticións Palindrómicas Curtas Interespazadas Regularmente Agrupadas) son elementos xenéticos que usan as bacterias como un tipo de inmunidade adquirida para protexerse dos virus. Consisten en secuencias curtas que se orixinaron a partir dos xenomas virais e foron incorporados ao xenoma da bacteria. As Cas (proteínas asociadas a CRISPR) procesan estas secuencias e cortan as secuencias virais que se corresponden. Ao introducir plásmidos que conteñen xenes Cas e CRISPRs construídos especificamente en células eucariotas, o xenoma eucariota pode cortarse nas posicións deseñadas.

### Edición por modificación de nucleobases (edición de bases) 
Un dos primeiros métodos para editar eficazmente ácidos nucleicos emprega encimas que modifican as nucleobases dirixidos por secuencias guía de ácidos nucleicos describiuse na década de 1990 e o seu uso rexurdiu máis recentemente. Este método ten a vantaxe de que non require a rotura das febras do ADN xenómico e así evita as insercións e delecións aleatorias asociadas coa rotura de febras de ADN. Só é apropiado para unha edición precisa que requira cambios dun só nucleótido e demostrou ser moi eficiente para este tipo de edición.

### ARCUT 
ARCUT significa cortador de ADN de restrición artificial, técnica desenvolvida por Komiyama. Este método usa ácidos nucleicos peptídicos pseudocomplementarios (ANPpc ou, en inglés, pcPNA) para identificar o sitio de corte no cromosoma. Unha vez que o ácido nucleico peptídico pseudocomplementario especifica o sitio, a excisión é levada a cabo polas tesoiras moleculares cerium (CE) e EDTA (mestura química), que realizan a función de empalme.

## Precisión e eficiencia das nucleases de enxeñaría 
O método das meganucleases de edición de xenes é o menos eficiente de todos os mencionados. Debido á natureza do seu elemento de unión ao ADN e do elemento cortador (ou de clivaxe), está limitado a recoñecer unha posible diana cada mil nucleótidos.

Como a actividade fóra da diana dunha nuclease activa tería consecuencias potencialmente perigosas a nivel xenético e de organismo, a precisión das meganucleases, as ZFNs, a CRISPR e as fusións baseadas en TALEN foron unha área moi activa de investigación. Aínda que se informou de cifras variables, as ZFNs adoitan ter máis citotoxicidade que os métodos TALEN ou as nucleases guiadas por ARN, mentres que as estratexias que usan TALEN e guiado por ARN adoitan ter a maior eficacia e menores efectos fóra da diana. Baseándose na máxima distancia teórica entre a actividade de nuclease e a de unión ao ADN, a estratexia TALEN é a que ten maior precisión. Por tanto, os investigadores do Instituto Wyss da Universidade de Harvard deseñaron a MAGE (do inglés *Multiplex Automated Genomic Engineering*, enxeñaría xenómica automatizada múltiple), unha poderosa tecnoloxía que mellora o proceso de edición do xenoma in vivo. Permite manipulacións rápidas e eficientes dun xenoma, que ocorren todas nunha máquina pequena que se podería poñer sobre unha mesa de cociña pequena. Estas mutacións combínanse coa variación que ocorre naturalmente durante a mitose da célula, creando miles de millóns de mutacións.

Un ADN monocatenario sintético e un conxunto de oligonucleótidos combinados quimicamente introdúcense nas áreas diana da célula creando así modificacións xenéticas. O proceso cíclico implica a transformación con ADN monocatenario (por electroporación) seguida dun período durante o cal proteínas de recombinación homólogas ás de bacteriófagos fan de mediadoras do *annealing* dos ADN monocatenarios coas súas dianas xenómicas. Nos experimentos que se dirixen a marcadores fenotípicos selectivos faise un cribado e identificación sementando as células en medios diferenciais. Cada ciclo tarda en procesarse 2,5 horas, máis un tempo adicional necesario para que crezan os cultivos isoxénicos e para caracterizar as mutacións. Ao introducir iterativamente bibliotecas de ADN monocatenario mutaxénico dirixido a múltiples sitios, o MAGE pode xerar diversidade xenética combinatoria nunha poboación celular. Pode haber ata 50 edicións xenómicas, desde un só par de bases nucleotídicas a un xenoma completo ou redes de xenes simultaneamente con resultados que se obteñen en cuestión de días. A xeración recente de mutantes creados con ZFN de ratas, peixe cebra, millo e tabaco e as melloras nas estratexias baseadas en TALEN testemuñan a importancia destes métodos, e a lista está ampliándose rapidamente. A edición do xenoma con nucleases de enxeñaría probablemente contribuirá positivamente en moitos eidos das ciencias da vida, desde estudar as funcións dos xenes en plantas e animais á terapia xénica en humanos. Por exemplo, o campo da bioloxía sintética, que trata de preparar células e organismos por enxeñaría para que realicen novas funcións, probablemente se beneficiará da capacidade das nucleases de enxeñaría de engadir ou eliminar elementos xenómicos e, por tanto, crear sistemas complexos.

Ademais, a edición de xenes pode aplicarse a certos tipos de peixes en acuicultura como o salmón do Atlántico. A edición de xenes en peixes é actualmente experimental, pero as posibilidades inclúen o crecemento, resistencia a enfermidades, esterilidade, reprodución controlada e cor. Seleccionar estes caracteres pode permitir un ambiente máis sostible e un maior benestar dos peixes.

O salmón AquAdvantage é un salmón do Atlántico modificado xeneticamente desenvolvido por AquaBounty Technologies. O xene regulador da hormona do crecemento do salmón do Atlántico é substituído por ese mesmo xene do salmón do Pacífico *Oncorhynchus tshawytscha* e unha secuencia promotora do peixe zoárcido *Zoarces americanus*

Grazas ao desenvolvemento paralelo de transcriptómica dunha soa célula, a edición do xenoma e novos modelos de células nai estamos entrando agora nun período cientificametne excitante no que a xenética funcional xa non está restrinxida a modelos animais pero pode ser realizado directamente en mostras humanas. A análise de expresión de xenes nunha soa célula resolveu un mapa transcricional do desenvolvemento humano a partir do cal están identificándose xenes candidatos claves para estudos funcionais. Usando datos de transcriptómica global para guiar a experimentación, a ferramenta de edición do xenoma baseada en CRISPR fixo factible alterar ou eliminar xenes clave para dilucidar a función en humanos.

### Modificacións de xenes dirixidas a diana en plantas 
A edición do xenoma usando meganucleases, ZFNs e TALEN proporciona unha nova estratexia para a manipulación xenética en plantas e é probable que axuden na obtención por enxeñaría de caracteres desexados de plantas modificando xenes endóxenos. Por exemplo, a adición de xenes específica de sitio nas principais especies agrícolas pode utilizarse para o "empillamento de xenes" (*"trait stacking"*), na que varios e ligan caracteres desexados fisicamente para asegurar a súa cosegregación durante o proceso de reprodución. e *Zea mays*. En *Arabidopsis thaliana*, usando gene targeting asistido por ZFN, foron introducidos dous xenes resistentes a herbicidas (acetolactato sintase SuRA e SuRB do tabaco) no locus SuR cunha alta porcentaxe de ata o 2% de células transformadas con mutacións. Tales modificacións xenómicas observadas en plantas rexeneradas é herdable e foi transmitida á seguinte xeración.

Ademais, a enxeñaría do xenoma baseada en TALEN foi amplamente testada e optimizada para o seu uso en plantas. As fusións TALEN tamén foron utilizadas por unha compañía estadounidense de ingredientes alimentarios, Calyxt, para mellorar a calidade dos produtos do aceite de soia e para incrementar o potencial de almacenamento e procesamento das patacas.

Aínda haberá que facer varias optimizacións para mellorar a edición de xenomas de plantas usando o método do ZFN. Hai unha necesidade para o deseño fiable e o subseguinte test das nucleases, a ausencia de toxicidade das nucleases, a elección axeitada do tecido diana da planta, as rutas e indución da actividade encimática, a falta de mutaxénese fóra de diana, e unha detección fiable dos casos mutados. O ADN-T introdúcese directamente no xenoma da planta por un mecanismo T4SS. O Cas9 e os casetes de expresión baseados en ARN guía son colocados en plásmidos Ti, que son transformados en *Agrobacterium* para aplicacións en plantas. A expresión dos xenes substituídos parcialmente é tamén máis consistente coa bioloxía celular normal que a de xenes completos portados por vectores virais.

O primeiro uso clínico de edición xenómica baseada en TALEN foi para o tratamento da leucemia linfoblástica aguda CD19+ nun neno de 11 meses en 2015. Preparáronse por enxeñaría células T dun doante modificadas para atacar as células da leucemia, para que fosen resistentes ao Alemtuzumab, e que se evadisen da detección polo sistema inmunitario do hóspede unha vez introducidas.

Realizáronse amplas investigacións en células e animais usando CRISPR-Cas9 para intentar corrixir mutacións xenéticas que causan enfermidades xenéticas como a síndrome de Down, espiña bífida, anencefalia e síndromes de Turner e Klinefelter.

En febreiro de 2019, científicos de Sangamo Therapeutics, en Richmond, California, anunciaron a primeira terapia de edición de xenes humanos "no corpo" para alterar permanentemente o ADN, realizada nun paciente de síndrome de Hunter. Os ensaios clínicos de Sangamo nos que se aplica a edición de xenes usando nucleases de dedo de cinc (ZFN) están en marcha.

### Erradicación de enfermidades 
Utilizouse xenética dirixida con CRISPR-Cas9 para modificar xenes asociados coa esterilidade en *Anopheles gambiae*, o mosquito vector da malaria. Esta técnica pode utilizarse para erradicar outros vectores portadores de enfermidades, como os da febre amarela, dengue e Zika.

O sistema CRISPR-Cas9 pode programarse para modular a poboación de calquera especie bacteriana tomando como diana xenotipos clínicos ou illamentos epidemiolóxicos. Pode permitir favorecer selectivamente a especies bacterianas beneficiosas sobre as daniñas, eliminando o patóxeno, o cal é unha vantaxe comparado cos antibióticos de amplo espectro.

En xaneiro de 2019 científicos chineses informaron da creación de cinco monos clónicos idénticos por edición de xenes, usando a mesma técnica de clonación utilizada anteriormente cos primeiros monos clonados Zhong Zhong e Hua Hua e coa ovella Dolly, e coa mesma técnica de edición de xenes de CRISPR-Cas9 empregada por He Jiankui coas xemelgas humanas Lulu e Nana. Cos monos clónicos pretendíase estudar varias enfermidades médicas.

## Perspectivas e limitacións 
No futuro un importante obxectivo da investigación en edición do xenoma con nucleases de enxeñaría debe ser a mellora da seguridade e especificidade de acción das nucleases. Por exemplo, mellorar a capacidade de detectar os eventos fóra de diana aumentará a nosa capacidade de aprender sobre as maneiras de previla. Ademais, os dedos de cinc usados nas ZFNs raramente son completamente específicos e algunhas veces poden causar unha reacción tóxica. Porén, a toxicidade redúcese por modificacións feitas no dominio de corte da ZFN. Usando o sistema CRISPR-Cas9, a proteína Cas9 programada e o ARN de guía única (sgRNA) poden introducirse directamente en cigotos fecundados para conseguir as modificacións xénicas desexadas cando se crean modelos transxénicos en roedores. Isto permite sortear a habitual etapa de tomar como diana unha célula na xeración de liñas transxénicas e, como resultado, isto reduce o tempo de xeración nun 90%.

### Potenciamento humano 
Moitos transhumanistas ven a edición do xenoma como unha ferramenta potencial para o potenciamento humano. O biólogo australiano e profesor de Xenética David Andrew Sinclair sinalou que "as novas tecnoloxías con edición do xenoma permitirán usala en individuos (...) para que teñan (...) fillos máis sans" (bebés deseñados). Segundo un informe de setembro de 2016 do Nuffield Council on Bioethics, no futuro poderían potenciarse as persoas con xenes doutros organismos ou xenes completamente sintéticos para, por exemplo, mellorar a visión nocturna e o sentido do olfacto. George Church compilou unha lista de posibles modificacións xenéticas de caracteres vantaxosos como unha menor necesidade de durmir, cambios relacionados coa cognición que protexen contra a enfermidade de Alzheimer, resistencia a enfermidades e  capacidades de aprendizaxe melloradas xunto con algúns dos estudos asociados e efectos negativos potenciais.

A Academia Nacional de Ciencias e a Academia Nacional de Medicina estadounidenses sacaron un informe en febreiro de 2017 dando un apoio cualificado á edición xenómica en humanos. Recomendaron que os ensaios clínicos para a edición do xenoma poderían permitirse algún día unha vez que se atopen respostas aos problemas de seguridade e eficiencia "pero só para condicións graves baixo estrita supervisión".

## Riscos 
Na declaración da *Avaliación de Ameazas Mundiais da Comunidade de Intelixencia dos EUA* de 2016 o director da Intelixencia Nacional dos EUA James R. Clapper, denominou a edición do xenoma como unha potenciall arma de destrución masiva, afirmando que a edición do xenoma realizada por países con estándares regulaorios ou éticos "diferentes dos de países occidentais" probablemente incrementa o risco da creación de axentes ou produtos biolóxicos daniños. Segundo a declaración, a ampla distribución, baixo custo e ritmo acelerado de desenvolvemento desta tecnoloxía, o seu mal uso a mantenta ou sen intención podería levar a consecuencias económicas e de seguridade nacional de longo alcance. Por exemplo, tecnoloxias como CRISPR poderían utilizarse para producir "mosquitos asasinos" que causasen pragas que barrerían os cultivos básicos para a alimentación. Ademais, hai preocupacións adicionais sobre os riscos ecolóxicos de liberar xenes nas poboacións silvestres.

## Premio Nobel 
En 2007 o Premio Nobel de Medicina foille concedido a Mario Capecchi, Martin Evans e Oliver Smithies "polos seus descubrimentos dos principios para introducir modificacións a xenes específicos en ratos co uso de células nai embrionais."

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* CRISPR/Cpf1
* Edición do ARN
* Edición do epixenoma
* Prime editing
* Os transposóns como ferramenta xenética
* Tecnoloxía de elección xerminal
* NgAgo, unha endonuclease Argonauta guiada por ADN bicatenario

### Bibliografía 
*
*
*
*
*