División celular

miniatura|300px|dereita|Os tres tipos principais de división celular.
miniatura|280px|División de células durante 42 horas. As células foron observadas directamente no recipiente de cultivo celular, usando microscopía de constraste de fase cuantitativa con exposición prolongada e non invasiva.

A **división celular** é o proceso por medio do cal unha célula orixina dúas ou máis células fillas. A división celular nos seres pluricelulares é necesaria durante a embrioxénese, o crecemento, e para substituír as células que morren nos tecidos, e o ritmo de división varía moito dun tecido a outro. Un ser humano ao longo da súa vida realiza miles de millóns de divisións celulares no seu corpo , pero as divisións dunha célula individual están limitadas debido ao acurtamento dos telómeros dos cromosomas, e no ser humano o número máximo de divisións é 52 (límite de Hayflick) . As células canceríxenas crecen sen parar porque teñen grandes cantidades dun encima, a telomerase, que repara os telómeros .
Nos seres unicelulares a división celular completa equivale á reprodución do organismo.

## Principais tipos de división celular 
Os principais tipos de división celular son tres: mitose, meiose e fisión binaria bacteriana.

* **Mitose**. A mitose é a forma máis común de división, típica das células somáticas do organismo. A célula nai divídese formando dúas células fillas xeneticamente iguais. Os cromosomas duplícanse antes de iniciarse a mitose (na interfase), polo que están formados por dúas cromátides, que se separarán durante a mitose, proporcionando unha dotación xenética completa a cada célula filla. Durante a mitose unha formación constituída por microtúbulos chamada fuso acromático arrastra as cromátides aos polos da célula, e despois esta divídese pola metade. 
* **Meiose**. A meiose é a forma de división utilizada para a formación de células reprodutoras, tales como gametos, que realizarán a reprodución sexual, e certas esporas (meiosporas) asexuais. Pero hai casos en que os gametos se producen por mitose, como sucede, por exemplo, nos gametófitos de briófitas (carrizas) e pteridófitas (fentos), que son xa haploides e forman os gametos, tamén haploides, por mitose. A meiose consta de dúas divisións seguidas, 1ª e 2ª división meióticas, que acaban orixinando catro células fillas coa metade de cromosomas ca a célula inicial. Ademais, as células fillas da meiose non son todas iguais entre si nin iguais á célula inicial, porque se produce unha recombinación xenética entre cromosomas homólogos durante a 1ª división meiótica. Na meiose tamén actúa o fuso acromático. Xeralmente as células fillas son do mesmo tamaño, pero unha excepción é a ovoxénese na que se forman tres corpúsculos polares de pequenas dimensións e un óvulo, que queda con case todo o citoplasma e é moito maior. 
* **Fisión binaria bacteriana**. A fisión binaria é o modo de división típico das bacterias. A bacteria duplica o seu ADN, este sepárase, e fórmase unha parede divisoria que orixinará as dúas células fillas, xeneticamente iguais. O mecanismo da fisión binaria é sinxelo e non se forma o fuso acromático de microtúbulos, típico da mitose e meiose.

## Outros tipos de división 
A forma de división máis común orixina dúas células fillas iguais, polo que se di que é unha bipartición ou división binaria. Pero existen variacións que afectan xeralmente ao modo de división do citoplasma (citocinese) ou ao modo de duplicación e repartición dos cromosomas (amitose). Danse, principalmente, en seres unicelulares, onde a reprodución celular equivale á reprodución do organismo. Salientaremos os seguintes tipos:
* **Pluripartición ou división múltiple**. A pluripartición dáse en células que dividen moitas veces o seu núcleo sen dividir inicialmente o seu citoplasma, polo que se orixinan células plurinucleadas. Máis tarde prodúcese a división citoplasmática ou citocinese, que orixina varias células fillas, cada unha co seu núcleo. É típica dalgúns protozoos.
miniatura|dereita|Xemación no lévedo *Saccharomyces*.
* **Xemación**. Na xemación a célula filla orixínase a partir dun pequeno avultamento ou xema na superficie da célula nai á que se dirixe o núcleo, que se divide e se separa da célula nai por unha membrana que rodea o núcleo e o citoplasma da xema, á vez que a célula filla crece. É típico de lévedos como *Saccharomyces cerevisiae*, nos cales as células fillas quedan pegadas á célula nai durante un tempo, e poden formar cadeas se o proceso se repite (micelios de xemación). Cando a célula se desprende deixa unha marca ou cicatriz de xemación na célula nai, na cal se poden observar decenas de marcas.
:Tamén se denomina xemación á reprodución asexual de certos animais, como o cnidarios, esponxas e briozoos, nos que unha xema que aparece no corpo do individuo inicial, crece formando un individuo novo; pero isto é un modo de reprodución asexual do animal máis que un tipo de división celular.
* **Esporulación**. A esporulación dáse nalgúns protozoos, nos que en determinados momentos do seu ciclo vital a célula nai se rodea dunha cuberta resistente que a illa do exterior. Despois o núcleo divídese varias veces e orixina no interior da célula nai varias células fillas. Cando rompe a cuberta da célula nai saen as células fillas ou esporas, que, en condicións favorables, desenquístanse e orixinan células vexetativas normais.
:Tamén se denomina esporulación á formación de esporas das plantas pteridófitas, briófitas e dos fungos. Neste caso trátase dun tipo de reprodución asexual de todo o organismo por medio da liberación e posterior xerminación de esporas. As bacterias tamén poden formar endósporas de resistencia, que é unha forma de enquistamento e non de división.
* **Amitose**. A amitose é un tipo de división diferente da mitose. Na amitose o núcleo divídese por constrición, sen que se observe condensación da cromatina en cromosomas nin ningunha das fases ou cambios morfoxenéticos típicas da mitose. A repartición de cromosomas nas células parece ser aleatorio, polo que non aseguraría que as células fillas leven o mesmo número de cromosomas. Dáse tipicamente en protozoos ciliados con macronúcleo poliploide con funcións vexetativas e micronúcleo diploide con funcións reprodutoras, como parte do seu ciclo de vida. No micronúcleo a división é por mitose e a repartición de cromosomas entre as células fillas é exacto, pero no macronúcleo a división faise por amitose.
:Tamén se fala de amitose na reprodución anormal de certas células patolóxicas no home e outros mamíferos . Pero observáronse amitoses tamén en células normais, como as adrenais e outras. Nos piñeiros irradiados de Chenobil (Ucraína) tamén se observaron casos de amitose.

## Notas 
## Notas 
# Morgan DO. (2007) "The Cell Cycle: Principles of Control" Londres: New Science Press.
# J.M.Turner *Fetus into Man* (1978, 1989). Harvard University Press. ISBN 0-674-30692-9
# Cell division: binary fission and mitosis

## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Ciclo celular
* Mitose
* Meiose
* Fisión binaria

### Ligazóns externas 
* Como se dividen as células: Mitose e Meiose
* Mitosis and Cell Cycle Control Section  *Landmark Papers in Cell Biology*  (Gall JG, McIntosh JR, eds.) contén comentarios e ligazóns a publicacións de investigacións sonbre a mitose e a división celular. Publicado na Rede en Image & Video Library  of The American Society for Cell Biology
* Image & Video Library  of The American Society for Cell Biology contén moitos vídeos sobre a división celular.
* Vídeos das primeiras divisións celulares de embrións do anfibio *Xenopus laevis* (side view e top view), acquired by MRI (DOI of paper)
* Images : *Calanthe discolor* Lindl. - Flavon's Secret Flower Garden
* Tyson's model of cell division e Description en BioModels Database