Olaría do aceite

miniatura|Alcuzas de metal (arriba) e garrafas para o aceite no Museo de Olaría de Marsella («*Musée du Terroir Marseillais*»)
**Olaría do aceite** é a denominación xenérica do conxunto de obxectos de cerámica, vidrada ou sen vidrar, que se utiliza para o transporte, almacenaxe e consumo de produtos oleosos e en especial **do** **aceite** de oliva e a súa cultura. Entre as pezas máis populares deste capítulo da *cacharrería* *de barro* están as aceiteiras e alcuzas, as cántaras, *cantarillas*, orzas, ánforas, xerras e tinallas ou vasos, no campo da alimentación; os ungüentarios e frascos na antiga farmacopea, e os candís e lucernas no apartado da iluminación.

## Historia 
[miniatura|256x256px|Ánfora [bética para o transporte de aceite de oliva, exemplar do século II. Xacemento submarino de Escombreras. Museo Nacional de Arqueoloxía Subacuática, Rexión de Murcia]]
O binomio olaría-aceite ten a súa orixe documentada no primitivo imperio asirio cara a finais do III milenio a. C., no conxunto de escavacións do palacio de Ebla, onde se atoparon miles de recipientes capaces de almacenar 120.000 kg de aceite. Así mesmo quedan rexistradas en escritura cuneiforme no arquivo de táboas de devandito palacio, repetidas mencións a impostos sobre o aceite e distincións de calidade.

Continuando quizais os esquemas da medicina hipocrática e a información de historiadores do mundo antigo como Plinio o Vello, un manuscrito conservado na Biblioteca Nacional de Francia, o " Tacuinum sanitatis " do médico árabe Ibn Butlan, recompilou no século XV un conxunto de remedios e fórmulas maxistrais en cuxa exposición se relata a esencial presenza de cerámica na cultura do aceite de oliva, tanto na comida como nos ungüentos e pomadas. Tamén hai noticias do protagonismo das chamadas *ánforas panatenaicas*, que se entregaban cheas de aceite aos gañadores en xogos e festas, como recipiente para bálsamos. Gregos, romanos e fenicios compartían a asociación cerámica-aceite como base do seu comercio. 

### Aceiteiras 
Recipientes para consumo doméstico e de morfoloxía variada que se poderían sintetizar en tres elementos característicos: prototipo de xerras ou pías (de corpo ovoidal), cunha ou dúas asas e un pescozo estreito. Para facilitar o envorcado do aceite, desenvolvéronse modelos con pico ocasionalmente fino e tubular.

Pola súa función e uso, a aceiteira pode relacionarse co *setrill* do oriente peninsular e o ''càntir d'oli catalán* (xarro para o aceite).

### Alcuzas 
Os investigadores parecen aceptar que a relación nominal coa tipoloxía das alcuzas depende máis da denominación tradicional que recibe o recipiente no seu lugar de fabricación e uso, que do seu aspecto e forma. En galego as alcuzas ou *xerriñas do aceite* acostuman ser de folla de lata máis do que cerámicas. En portugués, ademais de alcuza emprégase o sinónimo *almotolia'', tamén de orixe árabe.

### Ánforas 
Aparecen representados na iconografía do Antigo Exipto no contexto dos oleiros e da industria petroleira, e foron datados nas costas do Líbano e Siria, durante o século XV a.C. C. e no século XIV a. C. na zona de Micenas. O seu uso masivo no comercio do viño e do aceite deixou innumerables referencias arqueolóxicas, delas e de documentos escritos posteriores sábese que estes recipientes de base afiada e roma (concibidos así para que se mantiñan 'cravados' na area das praias no bulicio do seu transporte e arrastre) ateigaban os longos bancos dos buques de transporte. Para resistir as vicisitudes e inclemencias do traxecto tapábase cada recipiente cun disco de cerámica, para despois selar cunha pasta de cal. A maior, xa no período de expansión comercial romana, acadou unha capacidade duns 50 litros de aceite.

A *ánfora (ánphora)* é tamén unha antiga medida de capacidade para líquidos que contiña uns 38 litros. O Padre Sarmiento, ao tratar a correspondencia entre as medidas romanas e as galegas, di: ''"A ánphora tiña dúas 'urnas', e cada 'urna' era unha 'cántara' á que aínda en partes de Galicia se lle chama ola".*
### Frascos 
[miniatura|216x216px| Peruleira do [XVII no Museo do Pobo Galego.]]
Na familia dos frascos e *botijas* existen polo menos tres tipos de vasillas historicamente relacionadas co uso doméstico, almacenamento e transporte do aceite de oliva. Neste último capítulo destaca a *peruleira*, recipiente básico no comercio entre a Península Ibérica e o continente americano entre os  e . Outros dous envases de tipoloxía e traballo cerámico diversos segundo a cerámica de orixe, son o *botijo* e *botijón* sen apenas base de apoio e aspecto de ánfora.

Neste grupo tipolóxico tamén se pode incluír a pérula, que nalgunhas zonas de Andalucía se utiliza como xerra de aceite. Esta “pérula andaluza” adoita ser de pequeno tamaño e é unha peza tradicional da cerámica de Xaén.
[esquerda|miniatura|168x168px| Lámpada de óleo do [Califato de Córdoba|califato (séculos X e XI). Museo de Jaén.]]

### Lámpadas e candís 
Aparecendo case simultaneamente a finais do terceiro milenio antes de Cristo, as primeiras lámpadas de aceite localizáronse en Creta e nos territorios entre Siria e Palestina. A pequena cunca cunha cavidade para o aceite e un pico pinchado nun extremo que servía para colocar a mecha do liño, foi adoptada sucesivamente polos fenicios, gregos e romanos, sendo documentada arqueoloxicamente en xacementos de todo o Mediterráneo até a costa atlántica dende Marrocos, como en Lixus ou Mogador, do século VIII a.C.

### Tinalla 
A tinalla ou talla, irmá doutros grandes recipientes cerámicos como o «dolium» e o «pithos», é quizais o recipiente rei na cultura do aceite de oliva.  Vaso básico no proceso de almacenamento doméstico e industrial durante máis de vinte e cinco séculos,  no capítulo asociado ao comercio do aceite, o frasco complementábase coa ánfora (de estrutura morfolóxica similar). Na cerámica catalá para o aceite, había tinallas como o *tòfol solseró* ou as *solseres* de até cen litros de capacidade. En portugués unha *tinalha* é unha *tina pequena* ou *dorna* e tanto en galego como en portugués o termo refírese a diversos envases, non só de cerámica (por exemplo de madeira para tinguir tecidos). (de morfoloxía moi variada, dende a estilizada garrafiña de barro ou a **,   até o frasco esmaltado), empregados basicamente como recipientes balsámicos, conforman un rico catálogo de formas na olaría e na cerámica dende a civilización exipcia. Na vitrina grecorromana de envases para aceites, pomadas e ungüentos pódense diferenciar varios tipos: alabastron, aríbalo, askos, bombylios, epiquisis (unha especie de botella de aceite para as libacións), guttus (habitual, tanto na mesa do sacrificio como na palestra, e o estilizado e polimórfico lécito (en grego *lếkythos,''  λήκυθος)  

## Referencias 

### Notas 
## Véxase tamén 
* Aceite
* Cerámica
* Cerámica de auga
* Cerámica de viño
* Olaría

### Bibliografía 
* 
* 
* 
* 
* 
*