Bartolomeu Colón

**Bartolomeu Colón** (cuxo nome en italiano é *Bartolomeo Colombo*), nado en Xénova o 13 de setembro de 1460, e finado en Concepción, na illa da Española o 11 de decembro de 1514, foi un navegante e cartógrafo xenovés, irmán de Cristovo e Diego Colón, primeiro adiantado e segundo gobernador xeral das Indias, ademais de colaborador do seu irmán máis vello nas súas viaxes.

## Traxectoria 
### Orixe familiar e primeiros anos 
Fillo de Domenico Colombo e Susanna Fontanarossa, é o irmán máis novo do coñecido Cristovo Colón. Coma no caso do seu irmán máis vello, o lugar do seu nacemento foi obxecto de debate. Das súas declaracións nos «preitos colombianos» despréndese que puido nacer contra o ano 1462. 

En 1480, mudouse con Cristovo a Portugal. Traballou como cartógrafo en Lisboa, un dos principais centros de coñecementos náuticos e cartográficos da época, xunto co seu irmán Cristovo, co que compartía a chamada «empresa das Indias», un plan para abrir unha vía alternativa ao comercio das especias procedentes das Indias orientais, mediante a navegación polo oeste até chegar a Asia. 

É posible que participase na expedición de Bartolomeu Dias ao cabo de Boa Esperanza entre 1487 e 1488. Ao seu regreso marchou a Inglaterra e Francia, mentres Cristovo se estabelecía en España, co obxectivo de intentar persuadir os respectivos monarcas de iniciar esta empresa.

### Adiantado e gobernador xeneral das Indias 
Traballaba como cartógrafo ao servizo de Ana de Francia cando a mediados de 1493 recibiu unha carta do seu irmán informándoo do seu descubrimento e chamándoo para reunirse con el en Barcelona. Cando Bartolomeu chegou a Barcelona, ​​Cristovo xa marchara para a súa segunda viaxe.

Financiado pola Coroa de Castela, que puxo ao seu mando unha pequena frota, puido viaxar á illa da Española, onde chegou o 24 de xuño de 1494. Na illa permaneceu seis anos e medio, dende 1494 até 1500), quedando como gobernador xeneral co título de adiantado durante a ausencia do seu irmán, que en xuño de 1496 regresou a España despois da segunda viaxe.

Entre 1496 e 1498, explorou a desembocadura do río Ozama, na costa sur da illa e fundou a cidade de Nueva Isabela, na beira leste do río Ozama, devastada por un ciclón e refundada en 1502 na beira oposta polo novo gobernador Nicolás de Ovando, quen a bautizou co nome de Santo Domingo de Guzmán, a actual Santo Domingo, capital da República Dominicana. 

En 1497, en ausencia do seu irmán, estourou a revolta encabezada por Francisco Roldán á fronte dun grupo de descontentos por non ter percibido as súas pagas. Tras intentar facerse coa única carabela que se atopaba no porto, Roldán e os seus refuxiáronse no interior da illa, cometendo todo xénero de abusos. De volta en Santo Domingo en agosto de 1498, Cristovo Colón pactou un acordo con Roldán, enviando ámbolos dous os seus propios informes á Coroa. Colón reclamou tamén o envío de funcionarios reais. Porén, producíronse novos enfrontamentos nos que Roldán volveu ser protagonista. Bartolomeu Colón tiña dezaseis alborotadores encerrados nun pozo. Nestas circunstancias, Francisco de Bobadilla chegou á illa o 23 de agosto de 1500, co cargo de xuíz instrutor e gobernador da Española.

### Prisión e confiscación dos bens 
Ao chegar Bobadilla a Santo Domingo unicamente se atopaba alí o seu outro irmán Diego Colón. Dous días máis tarde fixo ler na igrexa o seu nomeamento, esixindo a Diego a liberación dos presos. Como este se negou a recoñecer a súa autoridade, alegando que o título de almirante de seu irmán estaba por enriba, Bobadilla ordenou a súa prisión e a confiscación dos bens dos irmáns.

Logo de tomar posesión da fortaleza, Bobadilla liberou os presos e iniciou unha investigación secreta na que participaron todos os inimigos dos Colón. Nas súas investigacións Bobadilla interrogou veinte e dúas testemuñas sobre se os Colón intentaran sublevarse contra el, se impedían o bautismo dos indíxenas e sobre a maneira de impartir xustiza.

### Indulto real e confirmación como adiantado 
O 25 de novembro chegaron á península, permanecendo presos até que os reis tiveron coñecemento diso e ordenaron a súa liberdade e que se lles fixese entrega de dous mil ducados.

Tralo indulto real, Bartolomeu acompañou de novo ao seu irmán Cristovo na última das súas catro viaxes (1502-1504). En 1506, dirixiuse a Roma para solicitar o apoio da orde dos Xerónimos e o do propio papa Xulio II, ao que levou unha copia da carta que o seu irmán lle escribira ao rei Fernando en 1503 dándolle conta das súas últimas exploracións. A operación tivo certo éxito porque o papa escribiulle ao monarca aragonés e ao cardeal Cisneros senllas cartas eloxiosas coa familia Colón. Ao cardeal, que daquela era rexente de Castela, exhortouno a que respectase as capitulacións e privilexios do novo almirante, Diego Colón.

Ao falecer Pedro de Estopiñán o 3 de setembro de 1505 antes de pasar ao Novo Mundo, sendo o segundo adiantado e quinto gobernador xeneral das Indias, Nicolás de Ovando permaneceu até 1509 como cuarto gobernador xeneral e Bartolomeu Colón seguiría empregando o título de primeiro adiantado con confirmación real até o seu pasamento.

### Posesión da illa de Mona e pasamento 
En 1509 viaxou de novo ás Antillas en compaña do seu sobriño Diego, máis non tardou en retornar a Castela, onde o rexente do reino, o soberano Fernando II de Aragón, lle confirmou a posesión da illa de Mona, próxima a Porto Rico. 

Finalmente o adiantado Bartolomeu Colón faleceu o 11 de decembro de 1514 na cidade de Concepción da illa A Española, deixando como único herdeiro o seu sobriño Diego Colón. Foi soterrado no convento de San Francisco de Santo Domingo, primeiro mosteiro que esta orde tivo na illa. 

A sepultura foi mencionada polo segundo almirante Diego Colón no seu segundo testamento do 9 de setembro de 1523. Diego Colón Muñiz apoderou ao seu tío Diego Colón xunto ao tesoureiro Sancho de Matienzo, para que tomaran posesión, no seu nome, dos bens que deixou Bartolomeu. E así, o almirante dirixiulle unha carta a Matienzo na cal di:

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* , Augusto, *O Português. Cristóvão Colombo Agente Secreto do Rei Dom João II*, ed. Referendo, Lisboa, 1988. English: The Portuguese Columbus: secret agent of King John II, Palgrave Macmillan, ISBN 0-333-56315-8
* , Consuelo, *La caída de Cristóbal Colón. El juicio de Bobadilla*, Editorial Marcial Pons, Madrid, 2006, ISBN 84-96467-28-7