Métrica grecolatina

A métrica nas linguas grega e latina é cuantitativa, isto é, fúndase na repetición dun determinado patrón de sílabas de duración longa (habitualmente transcritas en **métrica** co signo de raia longa baixa ou __) ou ben breve (transcrito co signo U) denominado **pé**. Cada sílaba longa equivalía en duración a dúas breves.

O verso grego, como o latino e o do sánscrito, baséase na cantidade; a súa métrica fúndase na oposición de duración de sílabas longas e sílabas breves. «*Longa*m esse duorum temporum brevem unius etiam pueri sciunt», «Até os nenos saben que unha longa vale dous tempos, unha breve, un», di Quintiliano na súa *Institutio oratoria* (IX, 4, 47).

## Clases de pés 
O pé é a unidade métrica máis pequena da poesía grecolatina. Existen os seguintes tipos:
* **Troqueo** ou **Coreo**: –∪
* **Iambo**: ∪– 
* **Anfíbraco**: ∪–∪ 
* **Pírrico**: ∪∪ 
* **Tríbraco**: ∪∪∪
* **Proceleusmático**: ∪∪∪∪
* **Dáctilo**: –∪∪ 
* **Espondeo**: – –
* **Anapesto**: ∪∪–
* **Crético**: –∪–
* **Baquio**: ∪––
* **Peonio** (1): – ∪∪∪
* **Peonio** (2): ∪∪∪–
* **Xónico maior**: ––∪∪
* **Xónico menor**: ∪∪––
* **Coriambo**: –∪∪–
* **Moloso**: –––

## Licenzas métricas 
* O encontro dunha vogal final coa inicial da palabra seguinte produce a elisión da primeira: *atque ego* = *atqu ego*.
* Se unha palabra termina en *-m* e a seguinte comeza en vogal prodúcese sinalefa: *Illum oratorem* = ''Ill'oratorem*.
* Sílaba *anceps*: toda sílaba final de verso é indiferentemente longa ou breve (*anceps'' 'indiferente').
* O verso grecolatino fúndase en:
** Un número fixo de tempos marcados.
** As leis das cesuras ou pausas obrigatorias no interior dun verso.
** A cantidade indiferente da sílaba final.
Os gregos e latinos declamaban os versos indicando a medida co pé. De alí o nome de **pés** con que se designan as divisións do verso. O pé comprende dúas partes: unha correspondente ao tempo marcado (ou forte) sinalado co acento de intensidade ou *ictus*, e a outra que coincidía co tempo débil da medida.

O pé, para indicar a medida, baixaba para sinalar o tempo marcado e elevábase na parte débil. O retorno do tempo marcado era sensible ao oído polo golpe (*ictus*) do pé ou dun bastón no chan.

## Clases de versos 
Segundo o tipo de pé predominante no verso, o ritmo pode ser **trocaico**, se nel se empregan troqueos; **iámbico**, se nel se empregan iambos; **dactílico**, se dáctilos; **anapéstico**,se anapestos, xónicos, etc.

Polo número de pés de que se compón, este pode ser **trímetro** ou tripodia (tres pés), **tetrámetro** ou tetrapodia (catro pés), **pentámetro** ou pentapodia (cinco pés), etc. Un verso de seis pés dactílicos é un hexámetro dactílico, un de seis pés iámbicos, un senario iámbico.

Os versos da poesía lírica adoitan denominarse segundo os nomes dos poetas que os crearon ou os difundiron: **sáficos** (Safo); **alcaicos** (Alceo); **falecios** (Faleco).

Os **versos catalécticos** son aqueles nos que o pé final sufriu un acurtamento (*katalexis* (κατάλεξις) 'terminación brusca') e comprenden unha soa sílaba no canto de dúas ou tres.

## A cesura 
O verso comporta obrigatoriamente no seu interior unha separación das palabras ou pausa nun lugar determinado: é a **cesura**, que divide o verso en dous membros ou hemistiquios. En xeral, a cesura cae no interior dun pé. Algúns versos teñen dous e mesmo tres cesuras, por exemplo, o hexámetro. En principio, a cesura é independente do sentido, e xustamente porque non sempre coincide con el,contribúe a pór de relevo termos que a sintaxe non desligaría.

## O hexámetro 
Ennio tomou dos gregos o hexámetro para o seu poema épico *Annales*, achegando unha innovación de gran transcendencia para a poesía latina. Despois del, escribiron en hexámetros, Lucilio, Lucrecio, Catulo, Virxilio, Ovidio e gran número de poetas durante a época imperial.

O hexámetro holodactílico consta só de dáctilos, salvo o pé final; o holoespondaico só de espondeos salvo a cláusula final de dous pés; o hexámetro latino baséase na alternancia de pés dáctilos e espondeos, aínda que a cláusula final é sempre a mesma: __UU / __U. O ideal para o poeta é incluír o máximo número de dáctilos e o mínimo de espondeos, pero como é practicamente imposíbel soster un ritmo continuo de hexámetros holodactílicos e o ritmo sería moi monótono, a convención admite a substitución de dúas breves por unha longa para formar un espondeo salvo na cláusula final.

O esquema do hexámetro é, por tanto, o seguinte:

__(UU ou __) / __(UU *ou* __) / __(UU *ou* __) /__(UU *ou* __) /__UU / __U
* A **cesura pentemímera** localízase despois do quinto semipé, e con ela soa o hexámetro xa está correcto: __UU __ __ __ || __ __ UU __UU __ U *Nos patriae fines* || *et dulcia linquimus arva*.
* Denomínase **cesura heptemímera** á que cae despois do sétimo semipé.
* É **cesura trocaica** é a que cae entre as dúas breves do terceiro dáctilo.

Estas dúas últimas cesuras han de aparecer xuntas ou o hexámetro non está correcto. Existen outras combinacións de cesuras pero aparecen moi raramente.

Os gramáticos antigos como Servio no seu *De centum metris* clasificaban tamén outras formas de hexámetro que non se tratan de métrica como se entende agora. Por exemplo, os seguintes versos *rhopalicos* de Ausonio:

En cada verso, cada palabra crécese dunha sílaba. Na mesma maneira, o verso áureo (vid. *golden line*) trátase das partes da oración, especificamente como os adxectivos, nomes, e verbos atópanse dentro do hexámetro.

### O hexámetro noutras literaturas 
A métrica das distintas literaturas europeas tentou imitar a andaina do hexámetro grecolatino con desigual sorte; tentárono sobre todo os poetas alemáns; na literatura en español, Rubén Darío compuxo un famoso hexámetro holodactílico: «Ínclitas razas ubérrimas, sangue de Hispania fecunda» e Agustín García Calvo reproduciu na súa tradución parcial do *De rerum natura* de Lucrecio o ritmo do hexámetro procurando tan só imitar a cláusula final co ritmo acentual.

## Dístico elexíaco 
Chámase dístico elegíaco á combinación entre un hexámetro e un pentámetro da seguinte forma:

__(UU ou __) / __(UU ou __) / __(UU ou __) / __(UU ou __) /__UU / __U

__(UU ou __) / __(UU ou __) / __ || __UU / __UU / __

Cada dístico elegíaco debe formar unha unidade de sentido completo. Un exemplo de Catulo:

## Prosa métrica 
Na prosa tamén se practicaba un certo tipo de métrica, con fundamento nas sílabas tónicas contadas a partir do final do período.
* O *cursus planus* acentuábase na 2.ª e na 5.ª sílabas (contando desde o final).
* O *cursus dispondaicus* tiña acentos na 2.ª e 6.ª sílabas.
* O *cursus velox* contaba como tónicas a 2.ª e 7.ª sílabas.
* O *cursus tardus* acentuaba na 3.ª e 6.ª sílabas, contando desde o final.
Esta técnica, aínda que xa fose de uso corrente, foi explicada no século XII por Alberto Morra, quen viría ser o Papa Gregorio VIII, nunha obra titulada *Forma dictandi quam Rome notarios instituit magister Albertus qui et Gregorius VIII, papa*.

## Métrica grega 
## Evolución da métrica latina 
O máis antigo verso latino é o saturnio, de orixe moi escura. Livio Andrónico usou o saturnio como verso épico, é dicir, narrativo. A métrica de Plauto, caracterizada por unha rica polimetría, é de orixe popular e remóntase á tradición itálica e etrusca, pero pódese dicir sen equivocarse moito que a excepción do saturnio os latinos tomaron dos gregos todos os versos que empregaron, adaptándoos levemente á súa lingua, máis pobre en sílabas breves. Os esquemas métricos gregos naturalizáronse con rapidez e xa Ennio utilizou o hexámetro como verso épico. O hexámetro foi máis tarde perfeccionado por Lucrecio no século I a. C. e os poetas neotéricos (Catulo, Cinna etc.) terminaron de puílo imitando á escola alexandrina e engadindo o cultivo do dístico elexíaco (hexámetro + pentámetro) dos poetas helenísticos. Horacio codificou esta métrica de forma definitiva. Durante o reinado de Adriano (117–138), o gusto arcaizante liberalizou aínda máis a métrica e esta volveuse máis caprichosa. Por fin, durante o reinado de Comodiano (século III), comparece por primeira vez a primeira métrica acentual, que aos poucos irá suplantando á cuantitativa.

Na Idade Media a métrica clásica caeu no esquecemento e foi redescuberta polos humanistas.