Riotorto

**Riotorto** é un concello da provincia de Lugo, pertencente á comarca de Meira. Segundo o IGE en 2024 tiña 1.177 habitantes (1.364 no 2015, 1.634 no 2006, 1.669 no 2005, 1.726 no 2004, 1.762 no 2003). O xentilicio é «» ou «».

## Xeografía 
O concello limita ao norte con Mondoñedo e Lourenzá, ao sur con Meira, ao leste con Trabada e A Pontenova, e ao oeste coa Pastoriza. Pertence ao arciprestado de Miranda, da diocese de Mondoñedo-Ferrol.

## Historia 
Atopáronse restos fósiles do xurásico en diversos sitios. Os primeiros asentamentos humanos proceden da tribo dos albións, que se asentaron en torno ao río Eo, dominando até o río Navia.

Do período castrexo consérvase o castro da Coroa ou Croa, do que se conservan restos de muros e defensas. Nel atopouse o brazal de Riotorto, conservado no Museo Provincial de Lugo. É unha peza con enroscamento para axeitalo como enfeite de brazo datado entre os séculos III e I a. C.. Pesa 111,5 g, e ten un diámetro de 8,9&nbsp;cm.

Logo da romanización, a zona estivo vencellada á diocese de Britonia. Nos séculos IX, X e XI, penetraron os godos, fuxidos dos musulmáns, ocupando as terras ermas. Desta época consérvase unha pía bautismal na igrexa da Órrea, onde se emprazaba o mosteiro de Santa Comba de Órrea.

Durante a Idade Media a zona pertenceu á diocese de Mondoñedo e ao mosteiro de Meira. Consérvanse restos de tallas do século XII, como a Virxe románica da capela de San Bernabé e San Roque, en Espasande de Arriba, Santa Marta de Meilán), a de San Pedro da capela de San Pedro de Folgueirúa (Galegos), e século XIII, como a de Santa Ana da capela do Vilar de Santiago (A Muxueira). Pola parroquia de Órrea pasaba o camiño de Santiago procedente de Asturias.

Riotorto foi curato de presentación real ordinaria, pertencente á antiga Vigairía de Miranda. En xaneiro de 1203 Afonso IX dirimiu nun conflito entre o bispo de Mondoñedo e os fillos de Fernando Velaz polos coutos de Riotorto, Canedo e Vilameá. San Xillao de Ferreiravella aparece citado no testamento do bispo Martín de Mondoñedo, que gobernou a diocese entre 1219 e 1248.

En 1240 o abade Heimerico do convento de Meira concedeu a cen homes as herdades de Vilanova de Archai e de Albare para as poboaren, lindantes con varios lugares de Riotorto. O mosteiro de Meira tivo propiedades no concello entre os séculos XII e XVI. Os enfrontamentos do mosteiro e o bispo de Mondoñedo provocaron o saqueo das terras de Aldurfe, así como a destrución das súas colleitas e o ataque aos seus homes polos servos e vasalos do bispo.

No século XV o mosteiro da Órrea era coñecido coma o mosteiro de Donas, ó estar ocupado por monxas. O seu couto correspondía practicamente coas parroquias da Órrea e Galegos. As monxas cantaban na misa dos domingos, e segundo un documento de 1407 tiñan no convento dous cálices de prata e outro de chumbo. Os veciños, colonos e aforados, pagaban renda ao mosteiro.

Un documento de aforamento indica que en Galegos había un hospital.

Nos séculos XVI e XVII houbo fábricas de mazos e ferrerías, coa conseguinte actividade mineira, aparecendo contratos de saca de vea.

No século XVII introduciuse o cultivo do millo e da pataca na provincia de Mondoñedo, substituíndo a anterior agricultura pobre de centeo e nabos. No século XVIII, aínda no antigo réxime, con presenza de foros, había algúns fidalgos, destacando en Santa Marta de Meilán Pedro Trilles.

## Poboación 

Colors= 
  id:AA  value:green
  id:AE  value:red
  id:AI  value:orange
  id:lightgrey value:gray(0.9)
  id:darkgrey  value:gray(0.8)
  id:sfondo value:rgb(0.95,0.95,0.95)
  id:barra value:rgb(0.6,0.7,0.8)

ImageSize = width:450 height:350
PlotArea = width:320 height:280 left:60 bottom:45

DateFormat = yyyy
Period = from:0 till:3000

TimeAxis = orientation:vertical
ScaleMajor = unit:year increment:500 start:0

TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:1000 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:250 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo

PlotData=
  width:40 mark:(line,white) align:left fontsize:12

  bar:1991      from:0 till:2257 color:AA  
  bar:1996      from:0 till:2046 color:AA
  bar:2001      from:0 till:1799 color:AA
  bar:2004      from:0 till:1726 color:AA
  bar:2009      from:0 till:1522 color:AE
  bar:2014      from:0 till:1395 color:AI

PlotData=

  bar:1991 at:2257 fontsize:XM text: 2.257 shift:(-17,5)
  bar:1996 at:2046 fontsize:XM text: 2.046 shift:(-17,5) 
  bar:2001 at:1799 fontsize:XM text: 1.799 shift:(-17,5)
  bar:2004 at:1726 fontsize:XM text: 1.726 shift:(-17,5) 
  bar:2009 at:1522 fontsize:XM text: 1.522 shift:(-17,5)
  bar:2014 at:1395 fontsize:XL text: 1.395 shift:(-30,5)

TextData=
  pos:(120,310) text: Evolución da poboación en Riotorto dende o ano 1991

## Galería de imaxes 

Ficheiro:Busto de Luis Pérez González na Casa do concello de Riotorto.JPG|Busto de Luís Pérez González.
Ficheiro:Fachada da igrexa de San Pedro de Riotorto.JPG|Igrexa de San Pedro de Riotorto
Ficheiro:Riotorto, Galiza.JPG
Ficheiro:Postal de casa e hórreo nevados, Riotorto.jpg|Casa e hórreo nevados.

## Lugares de Riotorto 
Para unha lista completa de todos os lugares do concello de Riotorto vexa: Lugares de Riotorto.

## Parroquias 
## Notas 
## Véxase tamén