Pronunciamento de Sagunto

miniatura|Xeneral Arsenio Martínez Campos.
Coñécese como **Pronunciamento de Sagunto** ou **Pronunciamento de Martínez Campos** ao pronunciamento feito polo xeneral Arsenio Martínez Campos en Sagunto o 29 de decembro de 1874, que supuxo a Restauración borbónica en España e o fin do Sexenio Democrático (1868-1874) e da Primeira República Española (1873-1874).

## Historia 
O 27 de decembro de 1874, o xeneral Martínez Campos saíu de Madrid cara a Sagunto, requirido polos afonsinos valencianos para que se pronunciase, recibindo un telegrama co texto *Laranxas en condicións*, expresión en clave ideada polos conservadores valencianos, para que dirixise o movemento.

Ese mesmo día, o xeneral de brigada Luis Dabán, xefe da brigada de Segorbe (Castelló), trasladou parte da súa tropa (dous batallóns de infantaría, varios escuadróns e algunhas pezas de artillaría, en total uns 1.800 homes) até Sagunto.
[miniatura|Portada de [La Ilustración Española y Americana|*La Ilustración Española y Americana*, do 8 de xaneiro de 1875, representando a proclamación de El-Rei Afonso XII pola brigada Daban, baixo o mando do xeneral Martínez Campos, o 29 de decembro de 1874.]]
O 29 de decembro, Martínez Campos púxose á fronte da brigada e, cos soldados formando un cadro nun lugar chamado «As Alquerietas», preto de Sagunto, onde se inicia a estrada Sagunto-Burgos, arengou á tropa, demostrando a necesidade de efectuar a restauración borbónica na persoa do príncipe Afonso, fillo de Isabel II como Afonso XII, *Rei de España e Indias*. Afonso herdara os dereitos de sucesión da Coroa de España, ao abdicar Isabel II no exilio (1870). Finalmente, rematou co berro de *Viva don Afonso XII rei de España!*, sendo contestado por toda a tropa. Finalizado o pronunciamento, as tropas dirixíronse a Valencia. Ás 12 horas e 16 minutos da mañá, o goberno de Madrid recibe o seguinte telegrama:

Ás poucas horas o pronunciamento a favor do príncipe Afonso é comunicado aos xefes militares, ao líder do afonsismo Antonio Cánovas del Castillo e ao propio goberno, entón presidido polo líder do Partido Constitucional, Práxedes Mateo Sagasta. Este púxose en contacto por telégrafo co Presidente do Poder Executivo da República, o xeneral Serrano, que se atopaba en Tudela dirixindo as operacións militares na fronte do Norte en plena Terceira guerra carlista. Nesa conferencia telegráfica o xeneral Serrano rexeitou abandonar a fronte e volver a Madrid para se enfrontar aos militares que na capital se adheriran ao pronunciamento, «declinando toda resistencia».

Ese mesmo día 29 ás tres e media da tarde, o xeneral Jovellar, xefe do exército do centro, escribiu un telegrama ao Ministerio da Guerra, indicando que se unía ao pronunciamento. O mesmo 29, os xenerais De la Pezuela, Reyna, Gasset, San Román, Quesada, Macías, Larrocha e Moltó, reunidos na casa do primeiro, tamén acordaron apoia-lo movemento. O ministro da Guerra telegrafiou ao xeneral Serrano: «Isto non ten remedio». Como destacou Ramón Villares, «o goberno de Sagasta... nin quixo nin tampouco puido defenderse ante o feito consumado de Sagunto. A maioría dos oficiais militares que non estaban na fronte do Norte apoiouno de forma tácita ou expresa». 

Na mañá do 30 de decembro, o xeneral Fernando Primo de Rivera, capitán xeneral de Madrid, aceptou o pronunciamento e presentouse no Consello de Ministros convocado para analiza-la situación, mostrando a adhesión da tropa de Madrid. Os ministros protestaron pero aceptaron formalmente as consecuencias do pronunciamento e entregaron o poder ao xeral Primo de Rivera.

## Consecuencias 
[miniatura|Gravado que mostra a entrada do rei Afonso XII en Madrid ao seu paso baixo un arco de triunfo levantado na rúa de Alcalá o [14 de xaneiro de 1875.]]
Primo de Rivera constituíu un goberno provisional o 31 de decembro de 1874 baixo a dirección de Cánovas, que decreta a restauración da monarquía, pondo fin á Primeira República Española.

Cánovas del Castillo, que fora inicialmente detido, foi finalmente agasallado na sede do goberno civil de Madrid. Despois nomeou aos membros do Ministerio-Rexencia que asumiu o poder conferido por Primo de Rivera até a volta do exilio do príncipe Afonso, agora xa proclamado rei. No momento de producirse o pronunciamento este atopábase de viaxe a París, onde residía a súa nai a raíña Isabel II, dende a Academia de Sandhurst, en Inglaterra, e foi informado do ocorrido en España a última hora do día 30 mediante unha nota que dicía en francés: «Votre Majesté a été proclamei Roi hier soir par l'Armée espagnole» (en galego: *Vosa Maxestade foi proclamado Rei onte pola tarde polo Exército español*). Poucas horas despois Cánovas  enviaba un telegrama á raíña Isabel II no que lle comunicaba «este gran triunfo, alcanzado sen loita nin derramamento de sangue».

Daquela, organizouse rapidamente a viaxe de regreso a España do príncipe Afonso vía Marsella. Mentres tanto celebráronse Te Deums e repartiuse pan aos pobres nas principais cidades. O novo rei desembarcou en Barcelona, o 9 de xaneiro, onde foi recibido con gran xúbilo pola Deputación Provincial, moito maior que o que se dispensara ao rei Amadeu I catro anos antes. O 14 de xaneiro entraba en Madrid de forma «apoteósica» segundo as crónicas.

## Carta 
**Carta de Martínez Campos a Cánovas do 27 de decembro de 1874, xustificando o pronunciamento**

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
*
*

### Outros artigos 
*Manifesto de Sandhurst