open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Filmes propostos ó mellor filme internacional na 97ª edición dos Óscar

[miniatura|[Walter Salles, director de *Ainda Estou Aqui*, filme gañador do premio na 97ª edición.]]
Esta é unha lista dos filmes propostos na 97ª edición dos Óscar para o **mellor filme internacional**. A Academia das Artes e das Ciencias Cinematográficas (AMPAS) convidou ás industrias cinematográficas de varios países a presentar o seu mellor filme para o Óscar ó mellor filme internacional cada ano dende que o premio foi creado na edición de 1956. O premio é presentado anualmente pola Academia para un filme producido fóra dos Estados Unidos cun diálogo maioritariamente en lingua non inglesa. O Comité do Premio Internacional de Longametraxes supervisa o proceso e revisa todos os filmes enviados.

Para a 97ª edición dos Óscar, os filmes presentados deberon estrearse nos seus respectivos países entre o 1 de novembro de 2023 e o 30 de setembro de 2024. A data límite para a entrega á Academia foi o 2 de outubro de 2024. 89 países presentaron filmes e 85 foron consideradas elixibles pola AMPAS e proxectadas para os votantes.

## Propostas 
## Cambios e outras situacións 
* A China seleccionou *Li Si Ben wan chen mo* de Fang Li, mais foi descualificado pola Academia porque máis do 50% do diálogo era en inglés.
* O proceso de selección de Grecia foi moi controvertido, O ministerio negou que os membros fosen escollidos oficialmente e culpou un empregado demasiado entusisasta pola confusión. Como protesta todos os vinte filmes enviados para a súa consideración agás un foron retirados polos seus autores e varios membros do novo comité resignaron. O Ministerio de Cultura dixo que a pesar das dimisións conseguírase quorum na votación e que *Fonissa*, o único filme non retirado era o candidato grego. O cineasta Mohammad Rasoulof estaba entre os afectados, escapando dunha sentenza de prisión en Irán a principios de 2024 para vivir no exilio en Alemaña. O seu filme ambientado en Irán ''Dāne-ye anjīr-e ma'ābed* foi escollido como candidato alemán aos Óscar. A Academia informou de que o filme era inelixíbel porque se exhibira nunha plataforma de *streaming* antes da súa estrea en salas de cinema. No seu lugar enviou *Vuelve a la vida* de Luis Carlos Hueck e Alfredo Hueck.
* Xordania inicialmente seleccionou *My Sweet Land'' de Sareen Hairabedian, mais posteriormente retirouno por presións diplomáticas de Azerbaidján.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Páxina oficial dos Premios da Academia
Liberalismo clásico

O **liberalismo clásico**, tamén referido como **liberalismo tradicional**, '*liberalismo *laissez-faire*** ou **liberalismo de mercado*', é un tipo de liberalismo, unha ideoloxía e filosofía política e unha crenza ou doutrina económica cuxa principal característica é a defensa da liberdade individual, coa limitación do poder do Estado polo imperio da lei (ou pola *rule of law* anglosaxoa), a igualdade de todos perante a lei, o dereito de propiedade, e, en política económica, prega a libre iniciativa.

## Bases ideolóxicas 
Os liberais clásicos cren nun goberno pequeno, e cren que a xente será gobernada principalmente pola lei natural. Cren que as persoas teñen dereitos inalienables, é dicir, dereitos que non se poden quitar. Tamén cren nun mercado libre e nos dereitos de propiedade.

Moitas das crenzas do liberalismo clásico son similares ás do libertarismo, ademais dalgunhas formas de conservadurismo.

## Liberais clásicos 
Algúns pensadores que desenvolveron o liberalismo clásico durante os séculos XVIII e XIX foron Adam Smith, Thomas Malthus e Thomas Jefferson. Máis recentemente, a mediados do século XX, Ludwig von Mises, Friedrich Hayek e Milton Friedman estaban a favor. 

## Notas 
## Véxase tamén
Copa da Raíña (hóckey sobre xeo)

A **Copa da Raíña** de hóckey sobre xeo, coñecida por motivos de patrocinio como **Copa SM la Reina - Iberdrola**, é unha competición entre clubs de hóckey sobre xeo de España. Foi creada pola Real Federación Española de Deportes de Xeo na tempada 2008-09 xunto coa liga feminina e dispútana anualmente os mesmos equipos que participan na liga. O equipo máis laureado da competición é o SAD Majadahonda, cun total de 11 títulos.
## Palmarés 
### Campionatos por equipo 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Sitio web da Real Federación Española de Deportes de Xeo
Nacho Varela

**Ignacio Andrés Arroyo Varela**, coñecido como **Nacho Arroyo** ou **Nacho Varela**, nado en Osorno, Chile o 24 de xaneiro de 2000, é un xogador de baloncesto internacional chileno. Xoga na posición de base e actualmente é membro do Obradoiro Club de Amigos do Baloncesto da LEB Ouro (1ª FEB).

## Traxectoria 
Comezou a súa carreira combinando formación académica e deportiva na Diego Catholic High school en Draper, Utah, EUA. 

En 2018 uniuse á canteira do CB Estudiantes cun contrato de cinco anos. En 2019 debutou co primeiro equipo na Liga ACB e en 2020 renovou o seu contrato por catro tempadas máis. En 2021 xogou co Estudiantes na 1ª FEB.

En 2022 foi cedido ao Hestia Menorca da LEB Prata e en 2023 asinou polo Força Lleida CE da LEB Ouro. 

En 2024 fichou polo Obradoiro CAB.

### Selección nacional 
Participou coa selección de Chile no FIBA Américas U18 en 2018, destacando ante equipos como Arxentina e os Estados Unidos, e debutou co equipo sénior da selección en febreiro de 2019.

### Palmarés 
*  Medalla de bronce no Suramericano Sub-15, en Barquisimeto, Venezuela (2014).
*  Bronce no Suramericano Sub-17, en Resistencia, Arxentina (2015).
*  Medalla de ouro no Suramericano Sub-17, en Lima, Perú (2017).
*  Bronce no Suramericano Sub-21 en Tunja, Colombia (2019).

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos
* Selección masculina de baloncesto de Chile
Premio Mestre Mateo á mellor dirección

O **Premio Mestre Mateo á mellor dirección** é un dos premios entregados anualmente pola Academia Galega do Audiovisual ós directores de cinema da industria galega. En cada cerimonia, entregouse un Premio Mestre Mateo á mellor dirección, agás na 5ª edición dos premios, cando recaeu sobre dous directores, Carlos Iglesias Serrano por *Un franco, 14 pesetas*, e Miguelanxo Prado por *De profundis*.

## Gañadores e nomeados 
### Década de 2000 
### Década de 2010 
### Década de 2020 
## Notas
Álvaro Carrillo Alacid

**Álvaro Carrillo Alacid**, nado en Murcia o 6 de abril de 2002, é un futbolista español que xoga como defensa central no Eibar, da  Segunda División.

## Traxectoria 
Comezou a xogar ao fútbol na Escola de Fútbol Murcia Promesas, antes de pasar polas canteiras do Real Murcia e do Real Madrid.

Na tempada 2019/20 conquistou co equipo xuvenil do club branco a Liga Xuvenil da UEFA, tras derrotar na final ao Benfica.

Para a tempada 2020/21 subiu ao Real Madrid Castilla, co que debutou na Segunda División B o 25 de novembro de 2020, nun encontro fronte ao Atlético Baleares. 

Nas seguintes tempadas afianzouse nas filas do filial na Primeira Federación, alternando as posicións de ambos os laterais e a defensa central. O 6 de xaneiro de 2024 debutou co primeiro equipo do Real Madrid, saíndo como titular nun encontro da Copa do Rei contra a Arandina no estadio El Montecillo.

En xullo de 2024 fichou polo Eibar, da Segunda División.

## Notas
José Antonio Sánchez Villalobos

**José Antonio Sánchez Villalobos**, nado en El Ejido o 6 de xullo de 1991, é un árbitro de fútbol español, que milita na Segunda División.

## Traxectoria 
Despois de arbitrar en categorías inferiores, en 2014 conseguiu o ascenso á Segunda División B, na que militou durante sete tempadas consecutivas. En 2021 pasou a arbitrar na nova Primeira Federación, na que traballou durante tres anos, ata que en 2023 obtivo o ascenso á Segunda División.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Datos do árbitro en BDFutbol .
Referendo de independencia do Véneto de 2014

O **referendo de independencia do Véneto de 2014** foi unha enquisa en liña non oficial e non vinculante organizada en privado entre os residentes do Véneto, unha das 20 rexións de Italia, entre o 16 e o 21 de marzo de 2014. A votación, tamén coñecida como "plebiscito dixital" ou "Plebiscito.eu", foi promovido por Plebiscite 2013, unha organización nacionalista véneta liderada por Gianluca Busato.

## Participación e resultados 
Segundo o persoal de *Plebiscito.eu*, no referendo en liña participaron 2,36 millóns de venecianos (o 63,2% de todos os electores) e o 89,1% deles (é dicir, o 56,6% de todos os electores) votou "si" á independencia. P2013 proclamou a independencia do Véneto de Italia en Treviso a noite do 21 de marzo.

Na enquisa elixíronse dez "delegados pola independencia": Busato foi o candidato preferente con 135.306 votos, seguido de Stefano Vescovi (48.320), Selena Veronese (46.947), Silvia Gandin (43.025), Lodovico Pizzati (25,73). ), Gianfranco Favaro (16.670), Raffaele Serafini (16.627), Manuel Carraro (16.627), Gianluca Panto (16.321) e Paolo Bernardini (16.299).

Finalmente, solicitouse aos votantes que expresasen a súa opinión sobre tres "cuestións de política exterior", se o Véneto se independizase: a adopción do euro (apoiada polo 51,4% dos votantes), a adhesión á Unión Europea (apoiada polo 55,7% dos votantes) e adhesión á OTAN (apoiada polo 64,5% dos votantes); porén, a participación foi moito menor para estas tres preguntas (24,6%, 22,3% e 19,8%, respectivamente).

Porén, segundo unha enquisa de opinión de Demos&Pi de Ilvo Diamanti para *La Repubblica* realizada entre o 20 e o 21 de marzo, o 48% dos venecianos votou ou tivo intención de votar no referendo en liña, o 49% non votou e o 3% non contestou. Entre os votantes, o 78% favoreceu a independencia. Ademais, Diamanti descubriu que o 55% de todos os votantes con dereito a voto favorecía a independencia, á que se opuxo o 39%. Outras enquisas, entre elas Ixè e Istituto Piepoli, ofreceron datos comparables.

*Plebiscito.eu*, pola súa banda, anunciou o 29 de marzo que proximamente se presentaría un pequeno informe sobre o referendo dun comité de observadores internacionais. O presidente do comité, antigo embaixador de Xeorxia en Italia, Beglar Davit Tavartkiladze, anticipou que o 100% dos votantes que foran contactados confirmaron que votaron.

En 2014 e 2015, os organizadores de *Plebiscito.eu* aseguraron que o resultado do referendo era lexítimo e que a comisión do referendo *Plebiscito.eu* tiña dereito a "estabrlecer calquera forma de relación cos estados e organizacións intergobernamentais para recoñecer os resultados do referendo e, polo tanto, a plena independencia da República do Véneto".

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Nacionalismo véneto
* Referendo de independencia
Selección masculina de baloncesto dos Estados Unidos de América

A **selección masculina de baloncesto dos Estados Unidos** representa os Estados Unidos nas competicións internacionais de baloncesto masculino. Gañou 20 medallas (17 de ouro) nos Xogos Olímpicos, 12 medallas (5 de ouro) no Campionato do Mundo e 9 medallas (7 de ouro) no Campionato americano.

## Historia 
O equipo masculino é un dos equipos máis dominantes nos Xogos Olímpicos, xa que conseguiu medalla en todas as edicións nas que participou. Ademais, até 1989 a Federación Internacional de Baloncesto non permitiu que os xogadores profesionais participasen nos Xogos, logo de que en Seúl 88 só conseguisen a medalla de bronce. 
esquerda|miniatura|EUA contra Arxentina nos Panamericanos de 1951.
O primeiro equipo integrado por profesionais estadounidenses nos Xogos foi o "Dream Team" (o 'equipo do soño'), clasificado para Barcelona 92, liderado por Michael Jordan, Magic Johnson e Larry Bird, continuado polos equipo gañadores do ouro nos Xogos de Atlanta 1996 e de Sidney 2000. Despois doutra medalla de bronce, desta vez en Atenas 2004, formaron outro equipo cos mellores xogadores da NBA liderados por LeBron James e Kobe Bryant, chamado "Redeem Team" (o 'equipo da redención') nun xogo de palabras para lembrar o Dream Team do 92 e gañar o ouro en Beijing 2008.

Carmelo Anthony, con 31 partidos disputados, é o xogador con máis aparicións internacionais vestindo a camisola da selección nacional nos Xogos Olímpicos, mentres que Kevin Durant, con 518 puntos, é o máximo anotador de toda a historia olímpica da selección.

## Historia 
### Xogos Olímpicos 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos
* Dream Team
* Redeem Team
* Estados Unidos de América nos Xogos Olímpicos
Juan Luis Rodríguez Cudeiro

**Juan Luis Rodríguez Cudeiro**, nado na Coruña en 1967, é un xornalista deportivo, escritor e adestrador de fútbol sala galego. Cunha ampla experiencia na prensa deportiva galega, traballou en xornais como *La Voz de Galicia*, *La Opinión A Coruña*, *El Periódico de Catalunya* ou *El País*. Dende 2024 é o director de *DxT Campeón*.

## Traxectoria 
Tras un breve paso por *La Voz de Galicia* e despois dun ano e medio como responsable da sección de Nacional e Internacional de *La Voz de Baleares*, en outubro de 1998 incorporouse á antiga redacción de *DxT Campeón* en Pocomaco, onde cubriu o día a día do Deportivo da Coruña no seu camiño cara a conquista da liga de Primeira División. No outono do ano 2000 entrou en *La Opinión A Coruña* e traballou nas seccións de Sociedade e Cultura antes de reincorporarse á información deportiva. Neste diario puxo en marcha o suplemento *Campeones*, centrado no deporte base coruñés. Actuando como presidente e adestrador, guiou o equipo ata o ascenso á Preferente.

## Notas
Karen Barad

**Karen Michelle Barad** ou **Karen Barad**, nada o 29 de abril de 1956, é unha filósofa feminista dos Estados Unidos. Ensina estudos feministas, filosofía e historia da conciencia na Universidade de California, Santa Cruz. Desenvolveu o concepto de realismo axencial.

## Traxectoria 
Karen Barad recibiu o seu doutoramento en Física Teórica pola Universidade de Stony Brook en Nova York. As súas áreas de estudo e interese inclúen estudos da ciencia feminista, materialismo,  deconstrución, posestruturalismo, poshumanismo, física, epistemoloxía, ontoloxía, feminismo, teoría feminista, teoría queer, física, epistemoloxía, ontoloxía, estudos culturais da ciencia, ciencia e tecnoloxía. e Estudos de Xénero. 

Entre as súas influencias figuran Donna Haraway, Niels Bohr e Samuel Devons.

## Notas
Obelisco (bioloxía)

En bioloxía, un **obelisco** é un elemento "similar a un viroide" descrito por primeira vez en xaneiro de 2024 nun artigo prepublicado na revista *Nature*, cuxos autores dicen que os  "obeliscos forman o seu propio grupo filoxenético separado", xa que as súas secuencias de ARN, descubertas por metatranscriptómica asistida por computador, non son homólogas coas secuencias xenómicas de ningunha outra forma de vida. 

Como as súas realacións con outros organismos son descoñecidas, son un exemplo de *incertae sedis* ou "taxons enigmáticos".

## Distribución e patoloxía 
[miniatura|[Tinguidura de Gram de *Streptococcus sanguinis* a 4000 aumentos.]]

Os obeliscos atopáronse en mostras de feces humanas, e dentro de espécimes da bacteria *Streptococcus sanguinis*, unha especie de bacterias, que se encontra na boca humana. Sábese que algunhas persoas albergaron obeliscos por máis de 300 días. O estudo inicial mostrou a presenza de obeliscos nun 7 % das mostras fecais, e nun 50 % das mostras de saliva, de individuos que vivían en todos os continentes.

O efecto dos obeliscos sobre a saúde humana, se é que producen algún, está aínda por determinar, igual que os seus ciclos vitais e os factores dos que depende a súa replicación.

## Xenética e bioquímica 
Entre as características dos obeliscos están: teñen ensamblaxes de xenomas de ARN circular con arredor de 1000 pares de bases, e estruturas secundarias con forma de barra ou bacilar que comprenden todo o xenoma. A diferenza dos viroides, o seu ARN é traducido a proteínas, chamadas provisoriamente "**oblinas**" na prepublicación. As dúas proteínas mencionadas alí chamáronse oblina-1 e oblina-2.

As primeiras predicións estruturais dicen que a oblina-1 pode unirse a ións metálicos e así podería estar implicada na sinalización celular. A oblina-2 presenta un sitio de unión que é típico dos complexos proteicos, e podería, polo tanto, unirse a encimas da célula hóspede.

## Nome 
A prepublicación di: "debido a unha estrutura secundaria fortemente predita como similar á bacilar [de barra], denominamos este grupo de ARNs obelisco-alfa."... "Con 1164 nt de lonxitude, a estrutura secundaria similar á bacilar era sorprendente..." (secundaria con respecto á estrutura da ensamblaxe circular.)

## Notas
Honquenia

A **honquenia** (***Honckenya peploides***) é unha planta perenne da familia *Caryophyllaceae* e a única especie do xénero monotípico ***Honckenya***.
thumb|Ilustración
thumb|Detalle das follas
thumb|Detalle da flor
## Descrición 
É unha planta herbácea perenne que alcanza os 10-25 cm de altura. Os talos son prostrados, radiais e ramosos. As follas son opostas, sésiles, sen estípulas, de 5-20 cm de lonxitude e 3-10 cm de ancho, ovadas a oblongo-elípticas. As súas follas grosas e carnosas e o seu recubrimento exterior firme protéxena ben contra os golpes da area nas ventadas e a abundancia de sal; son opostas; miden de 5 a 20 por 3 a 10 cm e teñen forma ovada a elíptica, agudas, con nervio e marxe hialina ou ondulada. Mide entre 10 e 25 cm de altura. Ten talos ramosos prostrados. As flores hermafroditas preséntanse solitarias e axilares ou en cimas até con 6 terminais, con pétalos enteiros (ás veces dentados ou escotados) de 4 por 3 mm e cor branca ou verdosa. O froito é unha cápsula carnosa de 6 a 10 mm de diámetro con 3 a 8 sementes e dehiscente por uns 4 dentes. As sementes son de cor castaña escura e piriformes. As plantas forman verdadeiras comunidades ao longo de liñas costeiras bañadas pola auga salgada, formando as típicas asociacións estudadas pola fitosocioloxía.
## Distribución e hábitat
Encóntrase en dunas e pedregais costeiros en Islandia, Irlanda, Gran Bretaña, norte de Europa e Norteamérica.
## Uso 
Os rebentos recollidos entre xuño e agosto, antes da floración, son consumidos crus ou cociñados; son ricos en vitaminas A e C. As follas ferméntanse para usarse como *chucrut*. En Islandia a planta ferméntase en soro avinagrado e obtense un licor. As sementes úsanse como condimento en po para engadir a fariñas.
## Taxonomía 
O xénero foi descrito por  (L.) Ehrh. e publicado en *Neues Magazin fur Aerzte* 5: 206. 1783.
;Sinonimia:
* *Alsine peploides*  (L.) Crantz
* *Ammodenia peploides* (L.) Rupr.
* *Arenaria littoralis* Salisb.
* *Arenaria peploides* L. basónimo
* *Arenaria portulacacea* Lam.
* *Halianthus peploides* (L.) Fr.
* *Ammodenia peploides var. diffusa* (Hornem.) Porsild	
* *Ammonalia peploides* (L.) Desv.	
* *Arenaria diffusa* (Hornem.) Wormsk.
* *Arenaria peploides var. diffusa* Hornem.	
* *Arenaria portulacea* Lam.	
* *Arenaria sitchensis* D.Dietr.
* *Cerastium succulentum* Crantz	
* *Holosteum succulentum* L.	
* *Honckenya diffusa* (Hornem.) Á. Löve & D. Löve	
* *Honckenya frigida* Pobed.	
* *Honckenya peploides subsp. diffusa* (Hornem.) Hultén ex V.V.Petrovsky	
* *Honckenya peploides var. diffusa* (Hornem.) Ostenf.	
* *Merckia peploides* G.Don	
* *Minuartia peploides* (L.) Hiern

## Notas
Municipio de Ādaži

O **municipio de Ādaži** (en letón, *Ādažu novads*) é un dos 36 municipios de Letonia. Os 36 municipios son resultado da última reorganización do territorio aprobada o 1 de xuño de 2021, que fusionou o vello municipio de Ādažu e o municipio de Carnikava. Limita coa cidade de Riga ao suroeste, Ropaž ao sur, Sigulda ao leste e ao norte co distrito de Saulkrasti. O bordo noroeste do condado de Ādaži linda co golfo de Riga no mar Báltico. O centro comarcal está situado na propia vila de Ādaži.

### Censo 
A poboación censada no municipio leva en aumento desde o ano 2000, cun padrón lixeiramente superior aos 20.000 habitantes.

## Historia 
A primeira referencia a Adaži en arquivo é a do etnógrafo Johann Christoph Broce, debuxando un mapa da parroquia de Neuermühlen en 1786, deixara a referencia *Ahdaischi* diante do nome do castelo de Neuermühlen e do nome do pazo de Aahof. Naquela época, a mansión de Aahof era coñecida como mansión Ādaži.
En 1930, a área da parroquia de Ādaži preto de Riga era de 402 km2 e tiña unha poboación de 3300 habitantes. En 1945 estableceuse na parroquia o autogoberno das aldeas de Adaži, Bergi, Carnikova e Garkalne, e en 1949 a parroquia a nival administrativo foi liquidada. A aldea de Ādaži estivo nos distritos de Saulismalis (1949-1956) e Riga (1956). En 1954 a illa Carnikova foi asignada a Ādaži. En 1974, o territorio da granxa colectiva da aldea de Mangaļi engadiuse tamén a  Ādaži. En 1977, asignáronse parte da illa de Bergi e parte do territorio de Garkalne e Vangaži. En 2006 a parroquia pasou a ter consideración de municipio.

## Notas 
## Véxase tamén
### Outros artigos 
*Organización territorial de Letonia
*Rexións de Letonia
Irmáns Somoza Piñeiro

Os irmáns **José e Maximino Somoza Piñeiro**, nados en Escarabote, Lampón (Boiro) e finados na Burata, Taragoña (Rianxo) o 8 de outubro de 1936, foron dous mariñeiros galegos, que xunto co seu irmán máis vello, **Juan Somoza Piñeiro**, nado en Boiro c. 1910, tamén mariñeiro, foron un grupo de irmáns represaliados polo bando sublevado.

## Traxectoria 
José e Maximino pertencian ás Juventudes Socialistas. Tralo golpe de Estado do 18 de xullo de 1936  foron prendidos e torturados no cárcere en Boiro. O día 8 de outubro de 1936 introducíronos nun coche, e acompañados por varios falanxistas e algún Garda Civil, marcharon de Boiro con dirección a Taragoña, Rianxo. Unha vez que chegaron á altura da Burata, Rianxo, fixéronos baixar e foron paseados. Están soterrados no camposanto de Taragoña.

## Recoñecementos 
José e Maximino Somoza Piñeiro foron homenaxeados polo Concello de Boiro no Día da Galiza Mártir de 2017.

## Vida persoal 
José e Maximino estaban solteiros, vivían en Escarabote (Boiro) con súa nai, viúva, que andaba ó xornal, e dous irmáns máis novos, de 13 e 16 anos.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
* 

### Ligazóns externas 
*
Daniel Monzón

**Daniel Monzón Jerez**, nado en Palma de Mallorca o 24 de agosto de 1968, é un director, guionista e actor español. Recibiu o premio Goya ao mellor director en 2010 polo filme *Cela 211*.

## Traxectoria 
Naceu en Palma de Mallorca en 1968. Foi xornalista e crítico de cinema nas revista *Fotogramas* e nos programas de radio *Dos horas de nada* de Andrés Aberasturi e *La radio de Julia*, de Julia Otero. Foi subdirector do programa de Televisión Española *Días de cine*. 

Participou como coguionista de *Shortcut to Paradise*, 1994, un thriller en inglés de Gerardo Herrero, protagonizado por Charles Dance. 

En 1999 escribiu o guión e dirixiu a súa primeira longametraxe, *El corazón del guerrero*, protagonizada por Fernando Ramallo, Joel Joan e Neus Asensi. Con este filme obtivo dous premios do Festival de Cinema Fantástico de Ámsterdam, o Premio ao Mellor filme Internacional no Festival de Cine Fant–Asia de Montreal, no Canadá e o Premio ao Mellor filme Fantástico en Fantasporto, no Porto, Portugal.

O seu segundo filme foi a comedia *El robo más grande jamás contado* (2002), coas actuacións de Antonio Resines e Neus Asensi.

En 2006 dirixiu *La caja Kovak*, coprodución española e estadounidense, rodada en inglés coas actuacións de Lucía Jiménez e Timothy Hutton. Conta a historia dun escritor estadounidense de ciencia ficción que visita Palma de Mallorca para dar unha conferencia e atópase cunha serie de misteriosos suicidios, dos que trata de descubrir o seu sentido. Obtivo o Premio do Público no Festival de Cinema Fantástico de Lund, Suecia.

En 2009 dirixiu *Cela 211*, coas actuacións de Luís Tosar, Alberto Ammann, Antonio Resines e Marta Etura, e guión de Jorge Guerricaechevarría baseado na novela homónima de Francisco Pérez Gandul, que narra o enfrontamento dun funcionario de prisións a un motín carcelario no seu primeiro día de traballo. O filme gañou oito premios Goya, incluíndo os de mellor filme, mellor director e mellor guión adaptado.

En 2014, estreou o filme de suspense *El Niño*, protagonizada por Luís Tosar e Jesús Castro e que recibiu 16 nomeamentos aos premios Goya. Xa en 2018, estreou a comedia *Yucatán*, con Tosar e Rodrigo de la Serna como protagonistas.

En 2021, trala elección como filme de clausura do Festival Internacional de Cinema de Donostia, estreou *Las leyes de la frontera*, adaptación da novela homónima de Javier Cercas cun elenco encabezado por Marcos Ruiz, Chechu Salgado e Begoña Vargas que obtén 6 nomeamentos aos premios Goya.

## Filmografía 
* *El corazón del guerrero* (1999)
* *El robo más grande jamás contado* (2002)
* *La caja Kovak* (2007)
* *Cela 211* (2010)
* *El Niño* (2014)
* *Yucatán* (2018)
* *Las leyes de la frontera* (2021)

## Notas
Parque provincial Algonquin

O **parque provincial Algonquin** é un parque provincial de Ontario situado entre a baía Xeorxiana e o río Ottawa, principalmente dentro da parte do distrito non organizado de Nipissing do Sur. Estabelecido en 1893, é o parque provincial máis antigo do Canadá. Diversas ampliacións desde a súa creación aumentaron o parque ata o seu tamaño actual duns 7&nbsp;653 km². O parque é contiguo a varios parques provinciais máis pequenos e separados administrativamente que protexen ríos importantes da zona, o que resulta nunha área protexida total máis grande.

O seu tamaño, combinado coa súa proximidade aos principais centros urbanos de Toronto e Ottawa, fai de Algonquin un dos parques provinciais máis populares da provincia e do país. Dentro do parque atópanse máis de 2&nbsp;400 lagos e 1&nbsp;200 quilómetros de regatos e ríos. Algúns exemplos notables inclúen o lago Canoe e os ríos Petawawa, Nipissing, Amable du Fond, Madawaska e Tim. Estes formáronse polo retroceso dos glaciares durante a última idade de xeo.

## Flora e fauna 
Dentro dos límites do parque, sábese que viven o seguinte número de especies: 53 especies de mamíferos, 272 especies de aves, 31 especies de réptiles e anfibios, 54 especies de peixes, preto de 7&nbsp;000 especies de insectos, máis de 1&nbsp;000 especies de plantas e máis de 1&nbsp;000 especies de fungos. Entre os animais que habitan o parque destacan os alces, osos negros, cervos virxinianos, gaios do Canadá, castores, raposos comúns, mouchos grises e lobos.

Os bosques de pradairo azucreiro, abeto e bidueiro amarelo son comúns no parque Algonquin. Os investigadores deron con árbores dos bosques primarios de Algonquin de ata 430 anos utilizando o reconto de aneis e ata 610 anos usando técnicas de estimación. Algúns dos bosques primarios do parque Algonquin atópanse na zona de uso recreativo e están dispoñibles para a explotación forestal.

Ficheiro:Cornus canadensis in Algonquin Park.jpg|*Cornus canadensis*.
Ficheiro:Trillium undulatum.jpg|*Trillium undulatum*.
Ficheiro:Amanita flavoconia3.jpg|Cogomelo no parque Algonquin.
Ficheiro:Fungus4.jpg|Fungos no parque Algonquin.
Ficheiro:Butterfly in Algonquin Park.jpg|*Vanessa virginiensis*.
Ficheiro:Cyanocitta-cristata-004.jpg|*Cyanocitta cristata*.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
*Páxina oficial do parque
Parque do Cincuentenario

O **parque do Cincuentenario** (en ) ou o **parque do Xubileu** (en ) é un gran parque urbano público de 30 hectáreas, na parte máis oriental do Barrio Europeo de Bruxelas, en Bélxica.

## Características 
A maioría dos edificios do complexo en forma de U que dominan o parque foron encargados polo goberno belga baixo o patrocinio do rei Leopoldo II para a *Exposición Nacional* de 1880 que conmemora o 50 aniversario da Revolución Belga. Durante as sucesivas exposicións, engadíronse máis estruturas ao recinto. O arco conmemorativo da peza central, coñecido como Arco do Cincuentenario (en francés: *Arc du Cinquantenaire*, en neerlandés: *Triomfboog van het Jubelpark*), foi erixido en 1905, substituíndo unha versión temporal anterior do arcade de Gédéon Bordiau. A explanada do parque de 30 ha circundante estaba chea de xardíns pintorescos, lagoas e fervenzas. Acolleu varias feiras, exposicións e festivais a principios do século XX. En 1930, o goberno decidiu reservar o Cincuentenario para o seu uso como parque de lecer.

O Real Museo das Forzas Armadas e da Historia Militar é o único edificio da metade norte do complexo desde 1880. A metade sur está ocupada polo Museo de Arte e Historia (antigo Museo do Cincuentenario) desde 1889 e o museo de automóbiles antigos Autoworld desde 1986. O Templo das paixóns humanas de Victor Horta de 1896, o Monumento aos pioneiros belgas no Congo de 1921 e a Gran Mesquita de Bruxelas de 1978, están situados na esquina noroeste do parque (ver plano abaixo).

Por debaixo do parque pasan as liñas 1 e 5 do metro de Bruxelas.

## Plano 
[miniatura|Unha [maqueta do complexo do Cincuentenario.]]

## Notas 
## Véxase tamén
Antonio Costa Gómez

**Antonio Costa Gómez**, nado en Barcelona o 12 de xaneiro de 1956, é un profesor e escritor español.

## Traxectoria 
Naceu en Barcelona pero criouse en Galicia porque a súa familia estaba moi ligada a Chantada, o seu pai é o tamén escritor Xavier Costa Clavell e o seu irmán Xosé María Costa. Reside en Salamanca.

Estudou Filoloxía Hispánica e Historia da Arte na Universidade de Santiago de Compostela. Foi profesor  de Lingua e Literatura Española na educación secundaria.

Publicou artigos en *La Voz de Galicia, El Progreso, El Correo Gallego, ABC, Córdoba, La Estafeta Literaria, El coloquio de los perros, Cuadernos Hispanoamericanos, Barcarola, Ideal de Granada, Diario 16, Visor, Entretanto Magazine, El Malpensant* etc.

## Obras 
### Galego 
* *O delirio do lume* (1985). Algalia Ed. Narrativa

### Castelán 
* *Revelación* (1981). Con prólogo de *Ernesto Sábato*. Cartas.
* *El tamarindo. 50 relatos eróticos* (2001). Neptuno Comunicación. 111 paxs. ISBN 8460737292.
* *Las campanas* (2003). De La Luna Libros. 197 páxs. ISBN 84-932748-5-2
* *La reina secreta* (2004). Editorial de La Luna Libros. 112 páxs. ISBN 84-931474-9-4.
* *La seda y la niebla* (2006). Ed. Cultiva. 185 páxs. ISBN 849350890X.
* *Las fuentes del delirio* (2009).
* *La calma apasionada: los últimos días del Emperador Adriano* (2009). Cultiva Libros. S.L. 128 páxs. ISBN 9788493642907. Foi traducida ao francés e ao romanés.
* *Mateo, el maestro de Compostela* (2010). Ediciones Nowtilus. 272 páxs. ISBN 9788497639866.
* *El fuego y el sueño. Ensayos sobre la noche* (2014). Editorial Quadrivium. ISBN 978-84-92604-86-9.
* *El huevo* (2018). Ediciones Camelot. 136 páxs. ISBN 978-84-949233-3-3.
* *El misterio del cine* (2019). Editorial Quadrivium. 164 páxs. ISBN 978-84-92604-98-2.
* *La casa que se tragó el otoño* (2019). Europa Ediciones. 182 páxs. ISBN 9788855083973.
* *El cuarto de Dylan Thomas: contra el diseño moderno y pijo* (2023). Ed. Irrecuperables. 218 páxs. ISBN 9788485209460.
* *¿Por qué no besé a Chavela Vargas?: Pasión contra cursilería* (2024). Ed. Pablo Villaverde Pérez. 156 páxs. ISBN 9788409602384.

#### Obras colectivas 
* *Florilegium, Poesía española última* (1982). De Elena de Jongh Rossel, Elena. Selecciones Austral. ISBN 8423920984.
* *Elogio de la diferencia: antología consultada de poetas no clónicos* (1997). Publicaciones Obra Social y Cultural Cajasur.

## Premios e recoñecementos 
* 1976: Estafeta Literaria.
* 1981: Ministerio de Cultura en Madrid.
* 1984: Accésit Arcebispo San Clemente de Santiago.
* 1985: Amantes de Teruel.
* 1990: Finalista no Casino de Mieres.
* 1994: Finalista no Premio Nadal por *Las campanas*.
* 2016: Finalista Ciudad de Sevilla 
* 2012: Día de la Poesía en Segovia
* 2014: Finalista do Premio Herralde por *El misterio del cine*.
* 2018: Finalista do Premio Azorín por *El saber apasionado*.

## Notas
Guieiro

O termo **Guieiro** pode referirse a:

****Guieiro***, revista de tendencia galeguista editada en Ourense a partir de 1935 pola Federación de Mocedades Galeguistas;
****Guieiro***, publicación editada en Montevideo de 1965 a 1968.http://archivomunicipal.betanzos.net/AMB%20FONDO%20ALVAJAR%20web/Hemeroteca%20Xeral%20do%20Fondo%20Alvajar/1965-Guieiro,%20Organo%20do%20Patronato%20da%20Cultura%20Galega/1965%2004_Guieiro_organo_do_Patronato_da_Cultura_Galega_arquivo_municipal_de_betanzos_fondo_alvajar.pdf Subtitulada  “Órgao do Patronato da Cultura Galega". Tivo unha segunda época a partir de 1984;
****Guieiro***, periódico de tendencia nacionalista editado a partir de decembro de 1977. Exerceu como voceiro da Unión da Mocidade Galega.

## Véxase tamén
### Outros artigos
***O Gumieiro**, lugar da parroquia de Vilarello, no concello de Cervantes.
Castelao (Biografía de un ilustre gallego)

***Castelao (Biografía de un ilustre gallego)*** é un filme documental arxentino dirixido por Jorge Prelorán e estreado en 1980. Con guión de Antonio Pérez Prado, está centrado na figura do intelectual galego Castelao.

## Produción e sinopse 
A idea do documental partiu do emigrante galego Valentín Fernández, membro do Centro Gallego de Buenos Aires, que pretendía rodar un filme sobre a vida do intelectual, político, escritor, pintor, médico, debuxante e pai do nacionalismo galego Castelao. 

Antonio Pérez Prado recomendou ao cineasta Jorge Prelorán como director, a pesar de que este non tiña ningunha relación con Galicia, e o propio Pérez Prado comezou a escribir o guión en colaboración co director na primeira metade da década de 1970. Decidiron que a historia fose contada polo propio Castelao, polo que Pérez Prado construíu o documental con frases tiradas de libros, discursos, artigos, cartas particulares e diarios íntimos que traduciu do galego. Pola contra, en 1992 a TVG emitiu a versión censurada polo Centro Gallego.

## Elenco 
* Luis Medina Castro. Voz en off.
* Alfredo Baltar. Voz de Castelao.

## Documental de Antón Reixa 
En 2007 estreouse o documental *Filmando a Castelao*, dirixido por Antón Reixa. Neste traballo repásase o proceso de produción do documental arxentino, relatado polos propios Jorge Prelorán e Antonio Pérez Prado.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
* 

### Ligazóns externas 
* Ficha en cinenacional.com
Iván Marcos

**Iván Marcos**, nado en 1980, é un actor galego. É recoñecido polo seu traballo en televisión para series como *Fariña* (2018), *45 revoluciones* (2019) ou *Jaguar* (2021). En 2018 foi galardoado cun Mestre Mateo ao mellor actor principal na 16ª edición dos premios pola súa interpretación en *Dhogs*.

## Traxectoria 
Iván Marcos naceu en 1980 en Galicia, e formouse en interpretación na escola École Philippe Gaulier do Reino Unido.

Obtivo o seu primeiro papel importante no ano 2011 coa serie *Matalobos*, emitida na TVG, onde interpretou a Méndez a partir da terceira tempada. Máis adiante, participou no filme *Todo é silencio* (2012) de José Luis Cuerda e despois en *Las altas presiones* (2014) e *Un trabajo inesperado* (*Un petit boulot*, 2016) de Pascal Chaumeil.

En 2017 obtivo recoñecemento logo de protagonizar o filme *Dhogs*, dirixido por Andrés Goteira, papel co que gañou o Premio Mestre Mateo á mellor interpretación masculina protagonista. Posteriormente, regresou á televisión, desta volta para participar na serie *Fariña* co papel de Braulio Montes, ademais de interpretar a Curro na serie orixinal de Netflix *Las chicas del cable* durante tres episodios, ambas en 2018. Un ano despois foi o protagonista da serie *45 revoluciones*, xunto a Carlos Cuevas e Guiomar Puerta, emitida en Antena 3.

A comezos de 2020 foi un dos protagonistas do filme de terror *Malasaña 32*, co papel de Manolo, o pai dunha familia que se instala nun edificio onde ocorren fenómenos paranormais. Ademais, tivo unha pequena participación na serie de Televisión Española *Cuéntame cómo pasó*. Ese mesmo ano protagonizou xunto a Blanca Suárez a serie orixinal de Netflix *Jaguar*, co papel de Lucena, que se estreou mundialmente en setembro de 2021. Antes da estrea da serie, en xuño de 2021, anunciouse a súa incorporación á serie de Atresmedia *Heridas*, adaptación da telenovela turca *Anne*.

## Filmografía 
### Cinema 
### Televisión 
## Galardóns e nomeamentos 
## Notas
Daniel Freire

**Daniel Freire**, nado en Buenos Aires o 29 de decembro de 1961, é un actor arxentino coñecido principalmente polo seu papel na serie de televisión *Doctor Mateo*, onde interpretaba a Tom, o dono da taberna de San Martín del Sella, localidade ficticia onde transcorre a historia. Tamén é coñecido polo seu papel de Aquilino, na serie de televisión *Amar es para siempre*.

## Traxectoria 
O seu debut no cinema produciuse por primeira vez no ano 1993, cun papel no filme arxentino *Un muro de silencio*. No ano 1999 decidiu viaxar até Madrid, onde comezou a residir permanentemente. A partir de entón, obtivo diversos papeis en numerosos filmes, series e curtametraxes, entre eles *Las Aventuras de Diós* (2000) onde interpretaba a Xesucristo; ou *Lucía y el sexo*, dirixido por Julio Médem. En canto a series de televisión, salientan dous importantes papeis: no ano 2005 interpretou a Daniel Canalda en *Motivos personales* e en 2011 pasou a formar parte do elenco de *Doctor Mateo*, onde obtivo o papel do roqueiro taberneiro de San Martín del Sella, Tom Pellegrini.

## Notas
Pavelló de Gel de Puigcerdà

O **Pavelló de Gel de Puigcerdà** é un pavillón adicado á práctica de deportes de xeo na vila de Puigcerdà, na provincia de Xirona (España). Nel xogan os seus partidos como locais os equipos de hóckey sobre xeo do Club Gel Puigcerdà.

O edificio foi inaugurado en 1983. A pista de xeo ten unhas dimensións de 56×26&nbsp;metros e as bancadas teñen capacidade para unhas 1&nbsp;400&nbsp;persoas.

En 2018 renovouse todo o sistema de arrefriamento da pista e en 2021 o concello e o Club Poliesportiu Puigcerdà acordaron realizar obras para substituír a cuberta da pista cun orzamento de 400&nbsp;000&nbsp;euros, a metade deles achegados por ambas entidades, aínda que tamén contou con financiamento da Generalitat de Catalunya. As últimas obras de mellora foron realizadas na primavera de 2023, cando se substituíu o valo do perímetro da pista, duns corenta anos e que supuña un risco para as persoas que practicaran hóckey sobre xeo, que corrían perigo de sufrir lesións ante o impacto co valo, sendo substituída por unha estrutura metálica con revestimento sintético.

## Notas
Pool xénico

En xenética de poboacións, o '''*pool* xénico'* ou xenético (do inglés *gene pool*, literalmente **poza xénica** ou xenética), tamén chamado **acervo xénico** ou xenético, ou **patrimonio xenético**, dunha especie ou poboación é o conxunto completo de alelos únicos presentes no material xenético da totalidade dos individuos existentes en dita especie ou poboación. Un acervo xenético amplo asóciase a unha variabilidade xenética ampla, que se asocia con poboacións robustas, é dicir, con maior adaptabilidade a diversas circunstancias, e con capacidade de sobreviviren a intensos eventos de selección. Ao contrario, unha baixa variabilidade xenética (colo de botella ou consanguinidade) supón unha superior especialización ao medio e unha menor adaptabilidade a circunstancias non previstas, o cal aumenta a posibilidade de extinción en contextos novos.

Cando existen varios alelos para un xene ou locus dado, dise que a poboación é polimórfica con respecto a ese xene ou locus. Cando dita variación non existe dise que é monomórfica.

O concepto de "*pool* de xenes" ou "acervo xenético" serve como ferramenta para conceptualizar a habilidade das poboacións de plantas de cruzarse con outras poboacóns non específicas e con poboacións doutras especies, xeralmente dentro do mesmo xénero. O *pool* de xenes "primario" consiste en poboacións interfértiles, xeralmente asignadas a unha mesma especie, e pode haber poboacións asignadas a outras especies se son completamente compatibles no cruzamento. O *pool* de xenes "secundario" está representado por todas as demais poboacións que poden cruzarse con ese cultivo. O fluxo de xenes é posible, pero unha consecuencia é a redución da fertilidade das xeracións híbridas. As especies do *pool'' de xenes "terciario" xa non poden cruzarse coa especie cultivada, a non ser por medio de biotecnoloxía avanzada, porque os híbridos resultantes moitas veces expresan anormalidades e adoitan ser letais ou completamente estériles.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Portal de Análises de Baleiros (**Gap Analysis**) dos Parentes Silvestres dos Cultivos
Cova de Ceza

A **cova de Ceza** é unha cova natural situada en Noceda (Folgoso do Courel), preto do límite co concello de Pedrafita do Cebreiro. Ten un percorrido de 840 metros polo que corre un pequeno regato que xorde dunha lagoa subterránea. 

## Historia 
A cova explorouse en varias ocasións dende a década de 1980 e no seu interior atopáronse fósiles de fauna da Era cuaternaria pertencentes a osos das cavernas. Desde 2015 precísase permiso da Xunta de Galicia para visitar esta cova. Forma parte do Xeoparque do Courel.

## Notas
Darío Grandinetti

**Darío Alejandro Grandinetti**, nado en Rosario o 5 de marzo de 1959, é un actor arxentino. É recoñecido polos seus numerosos papeis en cinema, teatro e televisión, participando en filmes de directores como Alejandro Doria, Pedro Almodóvar e Damián Szifron.

## Traxectoria 
Naceu na cidade de Rosario, na provincia de Santa Fe. O seu pai traballaba na Junta Nacional de Granos (na rúa Mendoza y Sarmiento). Cando Darío tiña 17 anos mudáronse coa súa familia á pequena vila de Las Rosas, onde viviron só un ano e regresaron a Rosario. En Rosario xogou nos equipos inferiores do club de fútbol Newells Old Boys.

## Notas
Premio Mestre Mateo á mellor interpretación masculina protagonista

[miniatura|dereita|150px|[Luís Tosar, mellor interpretación masculina protagonista en oito ocasións.]]
O **Premio Mestre Mateo á mellor interpretación masculina protagonista** é un dos premios entregados anualmente pola Academia Galega do Audiovisual ós actores de cinema e televisión da industria galega.

## Gañadores e nomeados 
### Década de 2000 
### Década de 2010 
### Década de 2020 
## Notas
Comarca de La Campiña

[thumb|Paisaxe da Campiña del Henares preto de [Malaguilla con La Alcarria, máis elevada, ao fondo.]]
A **Campiña del Henares**, ou simplemente **La Campiña**, é unha comarca española situada entre o leste da Comunidade de Madrid e o oeste da provincia de Guadalaxara, tendo como límites a beira esquerda do río Jarama e a dereita do río Henares. Tamén aparece ás veces nomeada como **Campiña entre o Henares e o Jarama**.

## Topografía 
miniatura|La Campiña de Guadalaxara
miniatura|Mapa da Comunidade de Villa e Tierra de Alcalá de Henares, coas súas dúas subcomarcas, Alcarria (en azul) e Campiña (en verde), máis o resto de concellos pertencentes á Diocese (en laranxa).
Caracterízase por ser unha zona de anchas terrazas fluviais cun terreo suavemente ondulado e chans ricos nos que tradicionalmente practicouse de forma predominante a agricultura de secaño, sobre todo o cereal, salvo nalgunhas veigas onde subsiste escasamente o regadío, nunha altura media duns 650 m s. n. m.

A industrialización de Madrid e o paso polo sur da comarca da estrada radial N-II (hoxe A-2) e da liña de ferrocarril Madrid-Barcelona produciu a mediados do século XX a chegada e expansión da industria ao chamado Corredor del Henares converténdose no principal motor económico da comarca.

Os principais núcleos de poboación son Alcalá de Henares, Torrejón de Ardoz, Guadalaxara e Azuqueca de Henares, cidades amplamente industrializadas e ben provistas de servizos. Nas súas veigas asíntanse outras localidades en ampla expansión que crecen ben como cidades dormitorio de Madrid, ben pola máis tardía industrialización, destacando Ajalvir, Algete, Camarma de Esteruelas, Cobeña, Daganzo de Arriba, Fuente el Saz de Jarama ou Talamanca de Jarama, no lado de Madrid, onde o crecemento chegou antes, e Alovera, Yunquera de Henares, Marchamalo, Cabanillas del Campo, El Casar, Humanes, Torrejón del Rey, Galápagos, Uceda ou Villanueva de la Torre, no lado de Guadalaxara, que empezou a crecer en poboación sobre todo a finais dos anos 90.

Divídese en dous partes, que á súa vez adoitan ser denominadas tamén comarcas, divididas polo límite entre a Comunidade de Madrid ao oeste e Castela-A Mancha ao leste:
* **Campiña de Alcalá**
* Campiña de Guadalaxara

O termo "veiga" non é estritamente sinónimo de "" (no DRAE "veiga" defínese como *parte de terra baixa, chaira e fértil*, e adoita referirse aos prados inundables próximos a un río). Co nome de **Vega del Henares** tamén ten uso institucional, e en estudos faunísticos.

## Véxase tamén 
* Corredor del Henares
* Cuenca del Henares
* Rutas por Alcalá de Henares
* Fauna e flora de Alcalá de Henares

## Referencias 
## Bibliografía 
* Herrera Casado A. La Campiña del Henares. Guadalajara: Aache Ediciones; 2008. ISBN 978-84-96885-33-2 (en lingua castelán)

## Ligazóns externas 
* Roteiros pola Campiña del Henares. Folleto para senderistas editado pola Comunidad de Madrid. (en lingua castelán)
Rosario Montes Estrada

**Rosario Montes Estrada**, nada en Los Barreros (Llaviana) cara a 1898 e finada en Vindoria (Langreu) o 26 de novembro de 1937, coñecida como **«Rosario la del prau nuevu»**, foi unha española represaliada polo franquismo durante a guerra civil.

## Traxectoria 
Montes naceu en Los Barreros (Llaviana) a finais do século XIX. Casou con Ramón Suárez, labrador e transportista de madeira e carbón, e tiveron 6 fillos.

Tras a caída de Asturias durante a guerra civil, foi detida e levada ao cuartel de Los Barreros e ao cárcere de La Pontona (Llaviana). Foi violada e brutalmente torturada estando embarazada de 8 meses. O vehículo detívose na paraxe de Vindoria, entre Ciañu e L'Entregu, onde Morán foi fusilada xunto con outros 7 detidos, tres homes e catro mulleres.
## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos
* Violencia sexual na España franquista e da transición

### Bibliografía 
*
Julia Morán Sánchez

**Julia Morán Sánchez**, nada en Blimea (Samartín del Rei Aurelio) en 1896 e finada en Vindoria (Langreu) o 26 de novembro de 1937, coñecida como **Julia Rico**, foi unha militante socialista e activista pola liberdade e igualdade española, vítima da represión franquista.

## Traxectoria 
Morán naceu na localidade asturiana de Blimea (Samartín del Rei Aurelio) en 1896. Era coñecida como **Julia Rico**. En maio de 1937 presidiu o pleno no Centro Obreiro de Xixón.  Segundo o relato dos veciños, houbo outras execucións en Vindoria e en San Isteba. Cada 26 de novembro o grupo socialista rende unha homenaxe aos fusilados na Costa Vindoria.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
*
Salta!

***Salta!*** (en ) é un filme de comedia e fantasía de 2023 dirixido por Olga Osorio e protagonizado por Tamar Novas, Marta Nieto, Mário Santos e Rubén Fulgencio. Estreouse nos cinemas o 1 de setembro de 2023. Na 22ª edición dos Premios Mestre Mateo estivo nomeado en 9 categorías, mais finalmente só gañou o premio á mellor interpretación masculina protagonista para Tamar Novas, quen xa gañara o mesmo premio na edición anterior.

Rodado orixinalmente en lingua castelá, estreouse dobrado ao galego en Amazon Prime Video o 5 de decembro de 2023.

## Personaxes 
* Tamar Novas como Óscar
* Marta Nieto como Elena
* Mário Santos como Teo
* Rubén Fulgencio como Óscar de 13 anos
* Irene Jiménez como Alba
* Saúl Esgueva como Pablo
* Mabel Rivera como Avoa
* Manuel Manquiña como Manuel
* Lara Morgalo como Elena de 12 anos
* Machi Salgado como o guerrilleiro

## Produción 
O guión foi escrito por Olga Osorio xunto con Araceli Gonda. Nun principio, o título do filme era *Un pasado por delante*. A rodaxe fíxose no Barrio das Flores da Coruña.

## Estrea 
Distribuído por A Contracorriente Films,

Salvador Llopart de *La Vanguardia* deulle 3 de 5 estrelas, considerando que se trata de "unha historia entrañable, divertida e nostálxica ao mesmo tempo", aínda que sinalou que "non lle viría mal un pouco de atrevemento narrativo".

## Galardóns e nomeamentos 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Lista de títulos con versión en galego nas plataformas de streaming