Estraperlo

O termo **estraperlo** é usado en España para se referir a un comercio ilegal de bens sometidos a algún tipo de imposto ou taxa polo Estado. Por extensión, é unha actividade irregular ou intriga dalgún tipo e úsase, de xeito coloquial, como sinónimo de mercado negro poidendo ser de pouca relevancia ou "menudeo" ou de gran tamaño. A partir do escándalo na década de 1930, a palabra estraperlo quedou como sinónimo de chanchullo, intriga ou negocio fraudulento. Así, por extensión, denominouse tamén estraperlo, durante a posguerra española, ao comercio ilegal (mercado negro) dos artigos intervidos polo Estado ou suxeitos a racionamento (decretado polo réxime de Franco desde 1936 até 1952), recibindo o apelativo de «estraperlistas» os que se dedicaban a tal comercio.

A orixe da palabra reside no acrónimo dos nomes dos empresarios socios que tentaron introducir un xogo de ruleta eléctrica nun momento, na Segunda República española, no que o xogo estaba prohibido. Inicialmente, conseguiron unha primeira licenza a cambio duns pagamentos ilegais ou subornos a membros do Partido Radical, pero os problemas posteriores provocaron unha denuncia que fixo estourar un escándalo político que afundiu ao Partido Radical e levou a unha convocatoria de eleccións que gañaría a Fronte Popular.

## O "escándalo do estraperlo" 
O **escándalo do estraperlo,** foi un escándalo político sucedido na Segunda República Española, como consecuencia da introdución dun xogo de ruleta eléctrica de marca «Stra-Perlo», acrónimo derivado dos apelidos dos socios no negocio. 

### A orixe do nome 
Os xogos de azar –especialmente a ruleta– estaban prohibidos en España, así como na maioría de países europeos. Con todo, na década dos 30, popularizáronse numerosos modelos de pseudorruletas, que funcionaban alegremente nos grandes casinos de todo o continente. Daquela, dous empresarios de orixe nerlandesa (outros autores, como Townson, opinan que alemá) 

Non hai un acordo total sobre a orixe do nome pois mentres hai autores como Coromines que defende a teoría de que o nome de Estraperlo provén das letras dos apelidos dos socios dependendo da participación no capital da empresa e así estaría formado por *Stra* (de Strauss), *per* (de Perlowitz), *lo* (de Lowann, o apelido da muller de Strauss), e que Lowann era un terceiro socio; porén, hoxe en día, a opinión maioritaria está con Preston que defende que se formaría da suma dos apelidos dos dous primeiros socios exclusivamente, opinión apoiada por varios autores ao se referir a unha estafa con ruleta eléctrica con trampa, inventada polos socios Strauss e Perl, a «Stra-Perl»®.
[miniatura|Vista parcial do [Palacio de Congresos e Auditorio Kursaal|Casino Gran Kursaal de Donostia, cara 1944, onde se permitira a introdución do "Stra-Perlo".]]

### O escándalo 
Os dous socios intentaron introduci-la ruleta en varios lugares comezando pola Haia (polo que foron expulsados dos Países Baixos) e fracasaron tamén nos casinos de Ostende e Niza polo que volveron a súa atención cara a España. Intentárono no casino de Sitges, pero no consguiron o permiso da Generalitat. Trala crise de goberno que se produciu a mediados de setembro en que Lerroux renunciou a seguir encabezándoo (segundo o historiador Gabriel Jackson porque Alcalá Zamora obrigouno a dimitir ao coñecer o informe de Strauss) o presidente da República a comezos de outubro trasladou a denuncia ao novo goberno radical-cedista presidido por Joaquín Chapaprieta, no que Lerroux era ministro, e obrigou a que o caso fose debatido nas Cortes, onde se formou unha comisión parlamentaria. O ditame da mesma sinalou que existiran actuacións «que non se axustaron á austeridade e á ética que na xestión dos negocios públicos suponse». O 28 de outubro de 1935 as Cortes votaron a culpabilidade dos acusados pola comisión (agás Salazar Alonso, exministro da Gobernación que foi quen asinou o permiso), todos eles destacados membros do Partido Radical: Emiliano Iglesias, Joan Pich i Pon, Sigfrido Blasco-Ibáñez, Aurelio Lerroux e Eduardo Benzo (subsecretario do Ministerio da Gobernación que xestionara o permiso). 

Ao día seguinte, Alejandro Lerroux tivo que abandona-lo goberno porque aínda que, en palabras de Gil Pecharromán, "o escándalo (era) pouco importante en si mesmo, puxo de relevo a existencia dun certo grao de corrupción entre os cadros do Partido Republicano Radical". Porén, Townson, mantén que este caso de corrupción, xunto co que estalou pouco despois, o denominado escándalo Nombela (que el prefire chamar "escándalo Tayá"), supuxo a caída do Partido Radical e a convocatoria das eleccións xerais de febreiro de 1936, que puxeron fin ao denominado «bienio conservador» ao seren gañada pola Fronte Popular.

## Xeneralización do termo 
A partir deste escándalo a palabra "estraperlo" quedou como sinónimo de extorsión, intriga ou negocio fraudulento. Así, por extensión, na posguerra española, o comercio ilegal (mercado negro) de artigos incautados polo Estado ou suxeitos a racionamento (decretado polo franquismo de 1936 a 1952) foi tamén denominado mercado negro, recibindo o nome de "estraperlistas" os que se dedicaban a ese comercio.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
* 
* 
* 
* 
*
*
*
* 

### Outros artigos 
* Alejandro Lerrroux