Didélfidos

A dos **didélfidos** (*Didelphidae*) é unha familia de mamíferos marsupiais, a única con especies vivas na actualidade dentro da orde dos didelfimorfos.

Apareceron no Cretáceo superior, e a familia comprende especies nativas de toda América, pero especialmente de América Central e do Sur, coñecidas como **sarigüeias** ou **sarigüés**.

## Características 
As sarigüeias son animais que, polo xeral, son de tamaño mediano e de hábitos tanto terrestres como arborícolas.

Distínguense polo seu longo fociño, o seu cranio oblongo, unha crista ósea que percorre lonxitudinalmente o centro do mesmo e uns dentes pouco especializados.

Excepcionalmente, entre os mamíferos que non son primates, posúen un dedo opoñíbel nas patas traseiras provisto dunha uña (non unha garra). Teñen ademais unha cola prénsil que os axuda a desprazárense nas ramas das árbores, e que é utilizada polos exemplares xuveníes para aferrárense ao corpo da nai.

Colonizan a maior parte dos ecosistemas da rexión neotropical, desde praderías e zonas arbustivas até a selva tropical, e desde o nivel do mar até os 3.000 m de altitude. Por regra xeral son polo menos parcialmente arborícolas, coa excepción da especie *Chironectes minimus*, de hábitos basicamente acuáticos.

## Taxonomía 
### Descrición 
A familia foi descrita en 1821 polo naturalista británico John Edward Gray, en *London Med. Repos*., **15**: 308.

### Etimoloxía 
O nome científico *Didelphidae* está formado, como é norma, pola unión á raíz do nome do xénero tipo da familia, *Didelphis*, co elemento do latín científico *-ĭdae*, propio dos nomes das familias de animais.

Pola súa parte *Didelphis* está formado polo elemento *di-*, calco do grego δι- 'dous' e o termo do grego antigo δελφύς *‎delphýs* 'útero'.

### Sinónimos 
Ademais de polo nome que lle deu Gray, e actualmente válido, a familia coñeceuse polo sinónimo *Didelphidia*.
** Subfamilia *Caluromyinae* Kirsch, 1977 
*** Xénero *Caluromys* J. A. Allen, 1900 
** Subfamilia *Didelphinae* Gray, 1821
*** Xénero *Chironectes* Illiger, 1811 	 
*** Xénero *Didelphis* Linnaeus, 1758 
*** Xénero *Gracilinanus* Gardner & Creighton, 1989 	 
*** Xénero *Hyladelphys* Voss, Lunde & Simmons, 2001 	 
*** Xénero *Lestodelphys* Tate, 1934
*** Xénero *Lutreolina* Thomas, 1910 	 
*** Xénero *Marmosa* Gray, 1821 
*** Xénero *Marmosops* Matschie, 1916	 
*** Xénero *Metachirus* Burmeister, 1854 	 	 
*** Xénero *Micoureus* Lesson, 1842	 
*** Xénero *Monodelphis* Burnett, 1830	 	 
*** Xénero *Philander* Brisson, 1762 
*** Xénero *Thylamys* Gray, 1843 	 	 
*** Xénero *Tlacuatzin* Voss & Jansa, 2003 
 	
Como vemos, entre elas só hai unhas pequenas diferenzas na subfamilia dos *Caluromyinae*
 
#### Clasificación de Voss e Jansa 
No ano 2009, Robert S. Voss e Sharon A. Jansa reclasificaron a familia, que dividiron en 4 subfamilias, e que comprenden os seguintes xéneros:

* Subfamilia *Glironiinae* Voss & Jansa, 2009
** Xénero *Glironia* Thomas, 1912 (1 especie)
* Subfamilia *Caluromyinae* Kirsch & Reig, 1977
** Xénero *Caluromys* J. A. Allen, 1900 (3 especies)
** Xénero *Caluromysiops* Sanborn, 1951 (1 especie)
* Subfamilia *Hyladelphinae* Voss & Jansa, 2009
** Xénero *Hyladelphys* Voss, Lunde & Simmons, 2001 (1 especie)
* Subfamilia *Didelphinae* Gray, 1821
** Tribo *Marmosini* Hershkovitz, 1992
*** Xénero *Marmosa* Gray, 1821 (15 especies)
*** Xénero *Monodelphis* Burnett, 1830 (22 especies)
*** Xénero *Tlacuatzin* Voss & Jansa, 2003 (1 especie)
** Tribo *Metachirini* Hershkovitz, 1992
*** Xénero *Metachirus* Burmeister, 1834 (1 especie)
** Tribo *Didelphini* Gray, 1821
*** Xénero *Chironectes* Illiger, 1811 (1 especie)
*** Xénero *Didelphis* Linnaeus, 1758 (6 especies)
*** Xénero *Lutreolina* Thomas, 1910 (1 especie)
*** Xénero *Philander* Brisson, 1762 (7 especies)
** Tribo *Thylamyini* Hershkovitz, 1992
*** Xénero *Chacodelphys* Voss, Jansa & Gardner, 2004 (1 especie)
*** Xénero *Cryptonanus* Voss, Lunde & Jansa, 2005 (5 especies)
*** Xénero *Gracilinanus* Gardner & Creighton, 1989 (6 especies)
*** Xénero *Lestodelphys* Tate, 1934 (1 especie)
*** Xénero *Marmosops* Matschie, 1916 (15 especies)
*** Xénero *Thylamys* Gray, 1843 (10 especies)

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Gould, Edwin; McKay, George & Kirshner, David (1988): *Encyclopedia of mammals*. San Diego, CA, USA: Academic Press. ISBN 978-0-1229-3670-1.
* Grzimek, B.; Schlager, N. e Olendorf, D. (2003): ''Grzimek's Animal Life Encyclopedia*. Detroit: Thomson Gale.
* Kemp, T. S. (2005): *The Origin & Evolution of Mammals*. Oxford: Oxford University Press. ISBN 978-0-19-850761-5.
* Kowalski, Kazimierz (1981): *Mamíferos. Manual de teriología*. Madrid: H. Blume Ediciones. ISBN 84-7214-229-9.
* McKenna, M. C. e Bell, S. K. (1997): *Classification of Mammals Above the Species Level*. Nova York: Columbia University Press. ISBN 978-0-231-11013-8.
* Rodríguez de la Fuente, F. (1970): "Diminutos gigantes de la expansión ocológica", en *Enciclopedia Salvat de la fauna*. Tomo 8. Suramérica (Región Neotropical). Pamplona: Salvat, S. A. de Ediciones, pp.&nbsp;67–77.
* Wilson, D. E. & Reeder, D. M., eds. (2005): *Mammal Species of the World - A Taxonomic and Geographic Reference*. Third edition. Baltimore, Maryland, USA: The Johns Hopkins University Press, 2 vols. ISBN 978-0-8018-8221-4.

### Outros artigos 
* Marsupiais
* Ameridelfos

### Ligazóns externas 
* Family Didelphidae Gray 1821  en Fossilworks.
* *Didelphidae* na ADW. Con abundantísima información, imaxes e abundante bibliografía .
* *Didelphidae'' na EOL. Con abundantísima información, imaxes e abundante bibliografía .
* American opossums. Didelphidae en BioKIDS Critter Catalog. Con abundante información e bibliografía .