Qian Xuesen

, nado en Shanghai o 11 de decembro de 1911 e finado en Pequín o 31 de outubro de 2009, foi un matemático, ciberneticista, enxeñeiro aeroespacial e físico chinés que realizou significativas contribucións no campo da aerodinámica e sentou as bases da enxeñaría cibernética. Recrutado polo MIT, uniuse ao grupo de Theodore von Kármán no Caltech, e durante a segunda guerra mundial estivo involucrado no Proxecto Manhattan, que finalmente levou ao desenvolvemento con éxito da primeira bomba atómica nos Estados Unidos.

Durante a época do macartismo, na década de 1950, o goberno federal dos Estados Unidos acusouno de simpatías comunistas. En 1950, a pesar das protestas dos seus compañeiros, retiráronlle o visado. Decidiu regresar á China, pero foi detido na Illa Terminal, preto dos Ánxeles. Despois de pasar cinco anos baixo arresto domiciliario, foi liberado en 1955 nun intercambio por pilotos estadounidenses que foran capturados durante a Guerra de Corea. Saíu dos Estados Unidos en setembro de 1955, chegando á China a través de Hong Kong.

Ao seu regreso no seu país natal, axudou a liderar o programa chinés de armas nucleares. Este esforzo levou finalmente á primeira proba de bomba atómica e de hidróxeno exitosa da China, convertendo ao país no quinto con armas nucleares e logrando o desenvolvemento de fisión a fusión máis rápido da historia. Ademais, o traballo de Qian levou ao desenvolvemento do mísil balístico Dongfeng e do programa espacial chinés. Polas súas contribucións, foi coñecido como o "Pai do Foguetismo Chinés", e recibiu o alcume de "Rei dos Foguetes". É recoñecido como un dos pais fundadores do proxecto Dúas bombas, un satélite.

En 1957 foi elixido académico da Academia Chinesa de Ciencias. Foi vicepresidente do Comité Nacional da Conferencia Consultiva Política do Pobo Chinés de 1987 a 1998.

Era curmán do enxeñeiro mecánico Hsue-Chu Tsien, que estivo involucrado nas industrias aeroespaciais da China e dos Estados Unidos; e foi tío de Roger Y. Tsien, gañador do Premio Nobel de Química en 2008.

## Traxectoria 
### Infancia e educación 
Naceu en Shanghai e tiña raíces familiares en Hangzhou. Graduouse na escola secundaria afiliada á Universidade Normal de Pequín, onde tivo como compañeiro de clase a Lu Shijia, e asistiu á Universidade Nacional de Chiao Tung (hoxe chamada Universidade Jiao Tong de Shanghai) en 1934. Alí, licenciouse en enxeñaría mecánica con énfase na administración ferroviaria, e logo ingresou na Base Aérea de Nanchang.

En agosto de 1935 saíu da China cunha bolsa para estudar enxeñería mecánica no Instituto de Tecnoloxía de Massachusetts (MIT), onde realizou un mestrado en ciencias. Mentres estaba no MIT era chamado Hsue-Shen Tsien. Alí foi influenciado polos métodos educativos da enxeñería estadounidense, especialmente enfocados na experimentación. Isto contrastaba co enfoque contemporáneo practicado por moitos científicos chineses, que facía fincapé nos elementos teóricos en lugar da experiencia "práctica". Os experimentos de Tsien incluíron o trazado das presións de Pitot usando manómetros cheos de mercurio.

En 1936 coñeceu a Theodore von Kármán, que quedou impresionado pola súa intelixencia. Este propúxolle ingresar no Instituto Tecnolóxico de California (Caltech) e Qian aceptou.

### Carreira nos Estados Unidos 
Pouco despois de chegar ao Caltech en 1936 quedou fascinado coas ideas de foguetes de Frank Malina, doutros estudantes de von Kármán e dos seus asociados, incluído Jack Parsons. Xunto cos seus compañeiros, participou en experimentos relacionados con foguetes no Guggenheim Aeronautical Laboratory, pertencente ao Caltech. Ao redor da universidade, a natureza perigosa e explosiva do seu traballo valeulles o alcume de "Suicide Squad" (equipo suicida). Doutorouse no Caltech en 1939.

Durante a Segunda guerra mundial traballou no Proxecto Manhattan, que levou aos Estados Unidos a desenvolver con éxito a primeira bomba atómica. En 1943, Qian e outros dous membros do seu grupo de foguetes redactaron o primeiro documento que usou o nome de Laboratorio de Propulsión a Chorro (JPL), que en principio era unha proposta ao Exército para desenvolver mísiles en resposta ao foguete V-2 de Alemaña. Isto deu lugar ao Private A, que voou en 1944, e máis tarde ao Corporal, o WAC Corporal e outros deseños.

En 1945, como coronel do Exército con autorización de seguridade, foi enviado a Alemaña para investigar laboratorios e interrogar a científicos alemáns, entre eles a Wernher von Braun, e "para recrutar científicos alemáns para o programa de mísiles estadounidense". Von Kármán escribiu sobre Qian: "Aos seus 36 anos, era un xenio indiscutible cuxo traballo estaba a dar un enorme impulso aos avances na aerodinámica de alta velocidade e na propulsión a chorro". Durante este tempo, traballou no deseño dun avión espacial intercontinental, que máis tarde inspiraría o X-20 Dyna-Soar, precursor do transbordador espacial estadounidense.

Qian casou con Jiang Ying, unha famosa cantante de ópera, filla de Jiang Baili e da súa esposa, a enfermeira xaponesa Satô Yato. Jiang era un estratego militar e conselleiro do líder do Kuomintang Chiang Kai-shek. Os Qian casaron o 14 de setembro de 1947 en Shanghai e tiveron dous fillos. O seu fillo Qian Yonggang tamén coñecido como Yucon Qian, naceu en Boston o 13 de outubro de 1948, mentres que a súa filla Qian Yongzhen naceu a principios de 1950, cando familia residía en Pasadena, California.

Pouco despois da súa voda, Qian regresou aos Estados Unidos para ocupar un posto de profesor no MIT. Jiang Ying uniuse a el en decembro de 1947. En 1949, coa recomendación de Von Kármán, Qian converteuse en profesor do Caltech. En 1947 recibiu un permiso de residencia permanente.

### Detención 
[miniatura|250x250px| De esquerda a dereita: [Ludwig Prandtl (científico alemán), Qian Xuesen e Theodore von Kármán. Prandtl serviu a Alemaña durante a Segunda Guerra Mundial, von Kármán e Qian serviron aos Estados Unidos e despois de 1956, Qian serviu á China. O gorro de Qian mostra o seu rango temporal de coronel do exército dos Estados Unidos. Prandtl foi o conselleiro de doutoramento de von Kármán e este á súa vez foino de Qian.]]
A principios da década de 1940, a Intelixencia do Exército dos Estados Unidos e o Ku Klux Klan xa tiñan coñecemento das acusacións de que Qian era comunista, pero a súa autorización de seguridade non se suspendeu ata antes da Guerra de Corea. De súpeto, o 6 de xuño de 1950, a súa autorización de seguridade foi revogada e Qian foi interrogado polo FBI. Dúas semanas despois, Qian anunciou que renunciaba ao Caltech e que regresaba á China continental, que para entón estaba gobernada polo Partido Comunista da China liderado por Mao Zedong.

### Regreso á China 
Qian converteuse en obxecto de cinco anos de diplomacia secreta e negociacións entre os Estados Unidos e a China. Durante este tempo viviu baixo vixilancia constante con permiso para ensinar sen ningunha tarefa de investigación clasificada. Qian chegou a Hong Kong o 8 de outubro de 1955 e entrou ese mesmo día na China a través do ferrocarril Kowloon–Canton.

O subsecretario Kimball, que durante varios anos intentou manter a Qian nos Estados Unidos, comentou o trato que recibiu o físico: "Foi a cousa máis estúpida que fixo este país. Non era máis comunista ca min, e obrigámolo a marchar." Estivo moi implicado no establecemento da Universidade de Ciencia e Tecnoloxía da China en 1958 e exerceu como presidente do Departamento de Mecánica Moderna da universidade durante varios anos.

En 1969 formou parte dun grupo de científicos que falou co xornalista australiano Francis James, describindo os primeiros sete ensaios nucleares da China e os detalles dunha planta de difusión gasosa preto de Lanzhou.

Á parte do campo dos foguetes, Qian traballou en numerosas áreas científicas. Foi un dos creadores da sistemática, e fixo contribucións aos sistemas de ciencia e tecnoloxía, á ciencia somática, á ciencia da enxeñaría, á ciencia militar, ás ciencias sociais, ás ciencias naturais, á xeografía, á filosofía, á literatura, á arte e á educación. Os seus avances nos conceptos, teorías e métodos do campo da ciencia dos sistemas inclúen o estudo do sistema xigante complexo aberto. Ademais, axudou a establecer a escola chinesa da ciencia da complexidade.

### Medicina alternativa 
A partir da década de 1980 defendeu a investigación científica da medicina tradicional chinesa, o qigong e o concepto pseudocientífico das "funcións especiais do corpo humano". En particular, animou aos científicos a acumular datos de observación sobre o qigong para que "poder establecer no futuro teorías científicas".

### Últimos anos 
[miniatura|250x250px| Biblioteca Qian Xuesen, na Universidade de Xi'an Jiaotong en [Xi'an.]]
Retirouse en 1991 e levou unha vida tranquila en Pequín. Trala normalización das relación sino-estadounidenses, foi invitado polo Instituto Americano de Aeronáutica e Astronáutica a visitar os Estados Unidos, pero rexeitou a invitación, xa que quería unha desculpa formal do goberno estadounidense pola súa detención.

O goberno chinés lanzou o seu programa espacial tripulado en 1992. As investigacións de Qian utilizáronse como base para o foguete Longa Marcha, que lanzou con éxito a misión Shenzhou 5 en outubro de 2003. Qian, xa ancián, puido ver a primeira misión espacial tripulada da China na televisión desde a súa cama do hospital.

En 2008 foi nomeado Persoa do Ano da Semana da Aviación e da Tecnoloxía Espacial. O recoñecemento non pretendía ser unha honra, senón que se outorga á persoa que se xulga que tivo o maior impacto na aviación no último ano. Ademais, ese ano a China Central Television nomeou a Qian como unha das once persoas máis inspiradoras da China.

O 31 de outubro de 2009 morreu aos 98 anos en Pequín por mor dunha enfermidade pulmonar.

## Na cultura popular 
O escritor de ciencia ficción Arthur C. Clarke, na súa novela de 1982 *2010: Odyssey Two,* púxolle o nome de Qian Xuesen a unha nave espacial chinesa. A serie de novelas de ciencia ficción *The Expanse* de James SA Corey tamén lle deu o seu nome a unha nave espacial marciana (MCRN Xuesen). Na novela de 1981 *Noble House* de James Clavell, o científico chinés-estadounidense que desertou á China comunista e axudou a desenvolver a primeira bomba atómica para a China, o doutor Joseph Yu, é unha versión ficticia do doutor Qian Xuesen. A súa deportación menciónase (co nome de Dr. Hsue-shen Tsie) en *Last Night at the Telegraph Club*, unha novela de 2021 de Malinda Lo.

Foi interpretado polo actor Chen Kun na produción cinematográfica chinesa, *Hsue-shen Tsien*, dirixida por Zhang Jianya e centrada na súa vida.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
* 

### Outros artigos 
* Aeronáutica
* Laboratorio de Propulsión a Chorro
* Theodore von Kármán
* Chien-Shiung Wu
* Macartismo
* Longa Marcha (foguete)

### Ligazóns externas 
* Qian Xuesen  no Instituto Tecnolóxico de California .
* Timeline: China's space quest  .
* China na *encyclopedia astronautica* . Arquivado dende o orixinal o 2 de maio de 2006.