José Manuel Losada

**José Manuel Losada**, nado en Zamora en 1962, é catedrático da Universidade Complutense de Madrid e teórico literario especializado nos campos de mitocrítica e literatura comparada, sobre os cales escribiu e editou numerosos libros e artigos en español, francés e inglés.

## Traxectoria 
### Carreira académica 
Doutor pola Universidade da Sorbona (1990) e habilitado como Director de Investigación (HDR) pola Universidade de Nancy II (1999), José Manuel Losada foi Profesor Adxunto na Universidade de Navarra, e foi profesor visitante na Universidade de Harvard, na Universidade de Montreal e na Universidade de Oxford, e investigador no St John's College (Oxford) e na Universidade de Durham e na Universidade de Sofía. 

Tamén impartiu seminarios de máster e doutoramento nas universidades de Xerusalén, Montpellier, Münster, Múnic (LMU), Valencia, Guadalaxara (México) e Tunes, Islandia, Sofía, Versalles e Atenas. Desde 2000, exerce a súa docencia na Universidade Complutense de Madrid, onde imparte clases de Literatura francesa, Literatura comparada e Ciencias das Relixións.

J.M. Losada foi fundador e editor, dende 2008, de *Amaltea, revista de mitocrítica**,* unha prestixiosa revista enfocada á análise da recepción dos mitos antigos, medievais e modernos na literatura e as artes contemporáneas. Tamén foi fundador e presidente de *Asteria, asociación internacional de mitocrítica*, unha asociación cultural sen ánimo de lucro enfocada á promoción da investigación sobre os mitos na literatura e as artes contemporáneas. Ademais, Losada fundou e dirixiu *Acis, grupo de investigación de mitocrítica*, que agrupa a numerosos profesores e doutorandos interesados pola análise dos mitos na actualidade dende unha óptica interdisciplinar. Como investigador principal de varios proxectos I+D de investigación en mitocrítica, Losada coordinou numerosos congresos internacionais, actividades de divulgación (“Paseos mitolóxicos” durante a Semana da Ciencia de Madrid) e certames de creación plástica e mitoloxía.

Entre a súa produción académica inclúense unha vintena de libros e douscentos artigos publicados en libros e revistas especializadas.

## Mitocrítica cultural 
Losada define o mito como “unha narrativa funcional, simbólica e temática de un ou varios eventos extraordinarios cun referente transcendente, sobrenatural sagrado aos que lles faltan, nun principio, un testimuño histórico e que se refiren a un individuo ou colectivo e remitentes a unha cosmogonía ou escatoloxía pero sempre absolutas”.

A mitocrítica (termo acuñado por Gilbert Durand) é o estudo dos mitos; a maior aportación de Losada á teoría literaria consiste na actualización da hermenéutica e da metodoloxía destes estudos na mitocrítica cultural. 

A mitocrítica cultural fai particular fincapé na transcendencia sobrenatural sagrada do mito. Losada expón en numerábeis textos as diferenzas entre esta transcendencia e a transcendencia que opera noutros correlatos do imaxinario (fantasía, ciencia ficción e esoterismo). Desmárcase plenamente tamén dos acercamentos parciais e texiversadores do mito (manifestación de complexos psicanalíticos ou deformacións sociais: Freud, Barthes, etc.). Segundo Losada, só hai mito cando, nunha obra de ficción, dúas personaxes, unha do mundo sobrenatural sagrado e outra dun mundo similar ao do mundo natural, entran en contacto. 

Esta hermenéutica (“o mito coma obxecto”, o “valor” na cultura e na interpretación textual) permite ao investigador evitar acercamentos reductores do mito. En efecto, Losada considera que á aplicación indiscriminada dunha serie de factores configuradores da sociedade occidental contemporánea (a globalización social e técnica, a “dóxa” do relativismo democrático e consumista, e a lóxica da inmanencia vital e reflexiva) pode desorientar aos críticos que se achegan ao mito. Consciente e “amante” do mundo actual, Losada propón ter en conta estes factores coma punto de referencia e contraste para un estudo autenticamente académico do mito. Sen perder de vista os avances do pasado e rexeitando todo servilismo respecto a outras disciplinas (antropoloxía, socioloxía, psicoanálisis), esta novedosa mitocrítica desenvolve unha epistemoloxía encamiñada a explicar unha realidade imaxinaria e global, así coma comprender a auténtica mensaxe dos mitos no contexto cultural contemporáneo. Esta disciplina resulta das principais premisas hermenéuticas asumidas por J.M. Losada:

1. A definición de mito e exposición da súa estrutura a base de mitemas. A mitocrítoca esixe a asunción previa dunha definición do mito válida para todos os casos (doutro modo, adaptar a definición a cada caso implica “xogar coas cartas marcadas”). O mitema é a unidade temática e mitolóxica mínima cuxa indispensábel dimensión transcendente ou sobreatural capacítao para interactuar con outros mitemas na formación dun mito.

2. A propiedade terminolóxica conducente a distinguir: 

# O mito doutras ferramentas alleas: símbolo, tema, arquetipo, prototipo, heroe, etc.
# O mito doutros correlatos do imaxinario: esoterismo, fantasía, ciencia ficción.
# O mito de pseudomitos, é dicir, de personaxes históricos mitificados ou sublimaciones sociais e políticas.

A mitocrítcica cultural demostrouse particularmente apta para a análise dos mitos na nosa época, cuxo estudo difire considerabelmente do realizado ata a actualidade. Moitos investigadores seguiron estes principios metodolóxicos para abordar unha análise e unha síntese novedosas dos relatos míticos.

## Obras destacadas 
### Libros 
* 1993: *Tirso, Molière, Pouchkine, Lenau. Analyses et synthèses sur un mythe littéraire*. Editado con Pierre Brunel, París, Klincksieck. .
* 1997: *Bibliography of the Myth of Don Juan in Literary History*, José Manuel Losada ed. Lexington (NY): Edwin Mellen. .
* 1999: *Bibliographie critique de la littérature espagnole en France au XVIIe siècle. Présence et influence*, Ginebra (Suiza): Droz. .
* 2010: *Métamorphoses du roman français. Avatars d’un genre dévorateur*, José Manuel Losada ed. Lovaina (Bélgica): Peeters. .
* 2010: *Mito y mundo contemporáneo. La recepción de los mitos antiguos, medievales y modernos en la literatura contemporánea*. Bari (Italia): Levante Editori. .
* 2012: *Myth and Subversion in the Contemporary Novel*. Newcastle upon Tyne: Cambridge Scholars Publishing. Editado con Marta Guirao. .
* 2013: *Mito e interdisciplinariedad. Los mitos antiguos, medievales y modernos en la literatura y las artes contemporáneas*. Bari (Italia): Levante Editori. Editado con Antonella Lipscomb. .
* 2014: *Abordajes. Mitos y reflexiones sobre el mar*. José Manuel Losada ed., Madrid: Instituto Español de Oceanografía. .
* 2014: *Victor Hugo et l’Espagne. L’imaginaire hispanique dans l’œuvre poétique*. Con la colaboración de André Labertit, París, Honoré Champion. .
* 2015: *Myths in Crisis: The Crisis of Myth*. Newcastle upon Tyne: Cambridge Scholars Publishing. Editado con Antonella Lipscomb. .
* 2015: *Nuevas formas del mito*, José Manuel Losada ed. Berlín: Logos Verlag. .
* 2016: *Mitos de hoy. Ensayos de mitocrítica cultural*, José Manuel Losada ed., Berlín, Logos Verlag. .
* 2017: *Myth and Emotions*, Newcastle Upon Tyne: Cambridge Scholars Publishing. Editado con Antonella Lipscomb. .
* 2019: *Myth and Audiovisual Creation*, Berlín: Logos Verlag. Editado con Antonella Lipscomb. .
* 2021: *Mito y ciencia ficción*, Madrid: Sial Pigmalión. Editado con Antonella Lipscomb. .
* 2022: *El Jardín de las Hespérides: del mito a la belleza*, José Manuel Losada ed. Madrid: Ediciones Complutense. .
* 2022: *Mitocrítica cultural. Una definición del mito*, Madrid: Akal. .
* 2024: *Mito: teorías de un concepto controvertido*, José Manuel Losada y Antonella Lipscomb (eds.), Madrid, Sial Pigmalión , 131 pp. .
* 2024: *Mythical Narratives in Comparative European Literature / Le récit mythique dans la littérature européenne comparée*, CompLit. Journal of European Literature, Arts and Society, Asun López-Varela y José Manuel Losada (dir.), 7, París, Classiques Garnier, 236 p. ISSN 27802523. .

### Artigos 
* 1989. “Calderón de la Barca: *El laurel de Apolo*”. *Revista de Literatura* (Madrid), 51: 485-494. ISSN 0034-849X.
* 2004: “The Myth of the Fallen Angel. Its Theosophy in Scandinavian, English, and French Literature”. *Nonfictional Romantic Prose*. Expanding Borders, Steven P. Sondrup & Virgil Nemoianu eds. Ámsterdam / Philadelphia (PA): John Benjamins: 433-457. DOI: 10.1075/chlel.xviii.34los. ISBN 9027234515
* 2008: “Victor Hugo et le mythe de Don Juan”, *Don Juans insolites*, Pierre Brunel ed. París : Presses de l’Université Paris-Sorbonne: 79-86. ISBN 9782840505679
* 2009: “La nature mythique du Graal dans *Le Conte du Graal* de Chrétien de Troyes”. Cahiers de Civilisation Médiévale (Poitiers), 52,1 (2009): 3-20. ISSN 0007-9731.
* 2014: “Myth and Extraordinary Event”. *International Journal of Language and Literature*. New York: pp. 31 – 55. Enlace
* 2015: “Myth and Origins: Men Want to Know”, *Journal of Literature and Art Studies*. New York, vol. 5, n.º 10, pp. 930-945. ISSN 2159-5836 (impreso) ISSN 2159-5844 (online). Enlace
* 2016: “El mundo de la fantasía y el mundo del mito. Los cuentos de hadas”, *Çédille*, “Monografías”, 6: 69-100. ISSN 1699-4949. Enlace
* 2017: “El «mito» de Don Quijote (2ª parte): ¿con o sin comillas? En busca de criterios pertinentes del mito”, *Cervantès, quatre siècles après: nouveaux objets, nouvelles approches*, Emmanuel Marigno et al. eds., Binges (Francia): Éditions Orbis Tertius: 11-32. ISBN 9782367830957
* 2018: “Le personnage mythique”, *Degrés. Revue de synthèse à orientation sémiologique* (Bruselas), 45: c1-c18. ISSN 0770-8378.
* 2019: “Preface: The Myth of the Eternal Return”, *Journal of Comparative Literature and Aesthetics*, 40.2: 7-10. ISSN 0252-8169. Enlace
* 2020: “Mito y antropogonía en la literatura hispanoamericana: Hombres de maíz, de Miguel Ángel Asturias”, Rassegna iberistica (Venezia), 43, 113, Giugno (2020), 41-56. e-ISSN: 2037-6588. ISSN 0392-4777. Enlace
* 2020: “Cultural Myth Criticism and Today’s Challenges to Myth”, Explaining, Interpreting, and Theorizing Religion and Myth: Contributions in Honor of Robert A. Segal, Nickolas B. Roubekas and Thomas Ryba (eds.), Leiden, Koninklijke Brill NV, 2020, pp. 355-370. ISBN 9789004435025 Enlace
* 2021: “La trascendencia de la ciencia ficción”, Mito y ciencia ficción, José Manuel Losada & Antonella Lipscomb (eds.), Madrid, Grupo Editorial Sial Pigmalión, pp. 39-46. ISBN 9788418888120
* 2024: “The Referential Function of Myth”, Mythical Narratives in Comparative European Literature, Paris, Classiques Garnier.
* 2025: “Mitos femeninos en la temprana modernidad: una reflexión sobre su ausencia”, Hipogrifo, 13.2 (2025), pp. 27-37. ISSN: 2328-1308.
* 2025: “Mito y símbolo”, A Presença do Mito na Atualidade: Contribuições Contemporâneas, Rogério de Almeida e Alberto Filipe Araújo (coords.), FEUSP, São Paulo (SP), 2025, pp. 126-174. ISBN 978-65-87047-99-7
* 2025: “Correlatos del imaginario sobrenatural: mito y fantasía”, Fantasía, aventura y sociedad, José María Mesa-Villar, Mariano Urraco Solanilla, Mario Ramos Vera y Benoît Filhol (eds.), Madrid, Los Libros de la Catarata, 2025, pp. 13-28. ISBN 978-84-1067-261-1
* 2025: “Cultural Myth Criticism: Theory and Methodology”, Antiquity in Progress: Intermedial Presences of Ancient Mediterranean Cultures in the Modern World, Markus Stachon, Antonella Lipscomb, and Penelope Kolovou (eds.), Heidelberg, Propylaeum, 2025, pp. 217-228. ISBN 978-3-96929-345-4.

## Notas