Elena Garro

**Elena Garro**, nada en Puebla de Zaragoza o 11 de decembro de 1916 e finada en Cuernavaca Morelos o 22 de agosto de 1998, foi unha guionista, xornalista, dramaturga, contista e novelista mexicana, comunmente relacionada co "realismo máxico" ou renovadora da literatura fantástica, aínda que ela rexeitou esta identificación, por considerala unha etiqueta mercantilista. Algúns críticos consideran que a obra contista e novelística de Juan Rulfo e o tres primeiros libros de Elena Garro, *Un hogar sólido* (teatro,1958), *Los recuerdos del porvenir* (novela,1963) e *La semana de colores* (cuento, 1964), inician este movemento literario.

A pesar de ser case descoñecida fóra do seu país, Elena Garro é unha das figuras mais interesantes da actual dramaturxia mexicana. Participa plenamente do concepto do teatro como comunicación poética, ilóxica, e máis aló das diferenzas de técnicas e contidos, tamén sería posible colocala dentro do movemento chamado "teatro do absurdo". Non obstante a vigorosa variedade temática e técnica do seu labor, considérase que o teatro de Elena Garro mostra unha marcada preferencia polo tema das relacións entre diversos aspectos da realidade e aínda entre diversas realidades. Os seus personaxes oscilan entre realidade e ilusión; e este vaivén alucinado reflíctese no centelleante espello de ilusións polo que pasan. A base, frecuentemente, de elementos folclóricos, constrúe un mundo no cal desaparecen as fronteiras coa realidade tal e como a percibimos diariamente; dános así outro mundo, quizais ilusorio, pero seica tamén máis real no que toca á verdade anímica do individuo.

## Biografía 
Elena Garro nada en Poboa dos Anxos o 11 de decembro de 1916, era filla de pai español, de nome José Antonio Garro Melendreras, e de nai mexicana, orixinaria de Chihuahua, chamada Esperanza Navarro. Foi criada en Iguala, Guerreiro, sendo a terceira de cinco irmáns.

### Educación 
Na súa adolescencia, entre os 12 e 13 anos, regresou á Cidade de México para realizar os seus estudos primarios e secundarios. Posteriormente, estudou a preparatoria no Antigo Colexio de San Idelfonso da Universidade Nacional Autónoma de México. Máis adiante entrou á carreira Letras Españolas da mesma universidade pero a deixou  inconclusa ao contraer matrimonio.

Incursionó nas disciplinas de danza, coreografía e teatro, participou no Teatro Universitario na obra *Las Troyanas* dirixida por Julio  Bracho onde colaborou con Isabela Coroa, Deva Garro e Rodolfo Landa. Apareceu en obras de Rodolfo Usigli e na documental *Humanidade* de IMDb. Tempo despois realizou estudos de posgrao na Universidade de California en Berkeley e na Sorbona, Francia.

### Viaxe a España 
Durante a Guerra Civil Española (1936-1939) e á idade de 21 anos, Elena viaxou a España xunto co seu entón parella Octavio Paz ao II Congreso Internacional de Escritores Antifascistas para la Defensa de la Cultural en Valencia, España. O resultado desta viaxe foi o relato da súa experiencia en *Memorias de España 1937* publicado en 1992, onde describe de forma crítica e sensible as personalidades e actitudes dos intelectuais asistentes.

Dentro da súa carreira literaria as súas obras pódense bifurcar de forma cronolóxica: a primeira, corresponde cun volume de obras de teatro dun só acto, catalogadas de excelentes pola crítica, que son estudadas e postas na escena continuamente; a súa gran novela *Los Recuerdos del Porvenir* (1963) e logo, un libro de contos *La Semana de Colores* (1964). Tres anos máis tarde, *Felipe Ángeles*, unha peza teatral.

A súa obra foi interrompida por un silencio de máis de dez anos por mor do seu autoexilio en Europa, derivado das supostas acusacións, por parte da escritora, a intelectuais como instigadores durante o Movemento Estudantil de 1968. Algúns críticos considérana a segunda escritora mexicana máis importante, tras Sor Juana Inés da Cruz.

Jorge Luís Borges, Silvina Ocampo e Adolfo Bioy Casares, publicaron en 1967, na súa segunda edición da *Antología de la literatura fantástica*, unha breve obra de teatro da escritora: Un hogar sólido.

Con todo, numerosos autores sinalan a súa novela *Los recuerdos del porvenir* (1963) escrita catro anos antes que *Cien años de soledad* como o inicio deste movemento literario.

O crítico mexicano Sergio Callao sinalou as similitudes entre as protagonistas da súa novela *Los recuerdos del porvenir*, e a de *Pedro Páramo* de Juan Rulfo. En ambas hai unha denuncia do caciquismo e das *contas pendentes da revolución no medio rural*.
Estivo casada con Octavio Paz pero divorciouse del en 1959.

## Premios 
* Premio Xavier Villaurrutia (1963), por *Los recuerdos del porvenir*.
* Premio Grijalbo (1981), por Testimonios sobre Mariana.
* Premio Belas Artes de Narrativa Colima para Obra Publicada 1996
* Premio Sor Juana Inés da Cruz (1996).

## Publicacións 
### Teatro 
* "Un hogar sólido", *Mañana. La revista de México*, 3 de agosto de 1957, pp.&nbsp;36–41. Ese mesmo ano tamén se publicou en *Sur*, 251, marzo-abril de 1958, pp.&nbsp;30–39.
* "El rey mago", *Revista de la Universidad de México*, 7, marzo de 1958, pp.&nbsp;1–2 e 8-9.
* "La mudanza", *La palabra y el hombre*, 10, abril-xuño de 1959, pp.&nbsp;263–274.
* "La señora en su balcón", *La palabra y el hombre*, 11, xullo-setembro de 1959, pp.&nbsp;435–444; *Tercera antología de obras en un acto* (Wilberto Cantón, Elena Garro, Carlos Solórzano y Rodolfo Usigli), México, Colección teatro mexicano, 1960, pp.&nbsp;25–40 e en Plaza y Valdés-CONACULTA, Colección teatro breve, México, 1994, 55 pp. ISBN 968-856-379-X. Esta obra foi utilizada por Luis Sandi para unha ópera.
* "El árbol", *Revista mexicana de literatura*, 3-4, marzo-abril de 1963, pp.&nbsp;10–31 e *El árbol*, México, Colección Teatro de bolsillo, vol. XVIII, 1967.
* "La dama boba", *Revista de la Escuela de Arte Teatral*, 6, 1963, pp.&nbsp;77–126.
* "Los perros", *Revista de la Universidad de México*, marzo de 1965, pp.&nbsp;20–23.
* "Felipe Ángeles", Revista *Coatl*, 8, outono de 1967. A obra de teatro ocupa a totalidade deste número da revista.
* "Benito Fernández", *Casa del tiempo*, 6, febreiro de 1981, pp.&nbsp;5–19.
* "El rastro", *Tramoya*, 21-22, setembro-decembro de 1981, pp.&nbsp;55–67.
* "Parada San Ángel", *Tramoya*, 84, xullo-setembro de 2005, pp.&nbsp;5–41

### Conto 
* "El árbol o fragmento de un diario", *México en la cultura* (Suplemento de *Novedades*), 22 de xuño de 1958, pp.&nbsp;2 e 4.
* "Perfecto Luna", *Revista de la Universidad de México*, agosto de 1958, pp.&nbsp;7–9.
* "El día que fuimos perros", *Revista de la Universidad de México* XVII, decembro de 1962, pp.&nbsp;22–23.
* "Nuestras vidas son los ríos", *La palabra y el hombre* Núm. 25, xaneiro-marzo de 1963, pp.&nbsp;123–130.
* "La culpa es de los tlaxcaltecas", *Revista mexicana de literatura* Núm. 3-4, marzo-abril de 1964, pp.&nbsp;12–28.
* "La culpa es de los tlaxcaltecas", *La palabra y el hombre* Núm. 30, abril-xuño de 1964, pp.&nbsp;269–283.
* "El duende", *Revista de la Universidad de México*, Núm. 8, abril de 1964, pp.&nbsp;21–23.
* "El zapaterito de Guanajuato", *Cuadernos de Bellas Artes* Núm. 5, maio de 1964, pp.&nbsp;11–20.
* "¿Qué hora es?", *Diálogos* 1, novembro-decembro de 1964, pp.&nbsp;18–23.
* "Era Mercurio", *Coatl* 4, inverno 1965-1966, s.p.
* "El zapaterito de Guanajuato", *Sur* 312, maio-xuño de 1968, pp.&nbsp;37–46.

### Testemuño 
*Memorias de España 1937*. México, Siglo XXI, 1992. ISBN 968-23-1827-0

### Reportaxe 
* *Revolucionarios mexicanos*. México, Seix Barral, 1997. ISBN 968-6941-29-0

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Cabrera, Rafael: *Debo olvidar que existí. Retrato inédito de Elena Garro*, México, Debate, 2017. ISBN 978-607-315-231-0
* Rosas Lopátegui, Patricia: *Testimonios sobre Elena Garro*. Biografía exclusiva e autorizada de Elena Garro, Monterrey, México, Ediciones Castillo, 2002. ISBN 970-20-0285-0
* Rosas Lopátegui, Patricia: *El asesinato de Elena Garro. Periodismo a través de una perspectiva biográfica*, México, Porrúa, 2005. ISBN 970-07-6159-2
* *La doble memoria de la loca*. Sergio Callao en *Revista de Crítica Literaria Latinoamericana*. Lima-Hanover 2001
* Melgar, Lucía; Gabriela Mora: *Elena Garro: lectura múltiple de una personalidad compleja*. Puebla: Benemérita Univ. Autónoma de Puebla, 2002. ISBN 968-863-628-2
* *A different reality: Studies on the work of Elena Garro*, ed. by Anita K. Stoll. Lewisburg, Pa.: Bucknell Univ. Press, 1990. ISBN 0-8387-5166-0
* Rosas Lopátegui, Patricia: *Yo sólo soy memoria: biografía visual de Elena Garro*. México: Ed. Castillo, 2000. ISBN 970-20-0088-2
* Schmidhuber, Guillermo: *Cátedra de Damas: Sor Juana Inés de la Cruz y Elena Garro*. México: Universidad de Guadalajara, 2003. ISBN 970-27-0293-3.
* Schmidhuber, Guillermo: *En busca de un hogar sólido*, unha obra sobre Elena Garro, en *Elena Garro, lectura múltiple de una personalidad compleja*. Puebla: Benemérita Universidad Autónoma de Puebla, 2002. ISBN 968 863 628 2.
* Winkler, Julie A.: *Light into shadow: marginality and alienation in the work of Elena Garro*. Nova York; Vienna: Lang, 2001. (Currents in comparative Romance languages and literatures; 76 ) ISBN 0-8204-4071-X
* *En busca de un hogar sólido I y II*, obra de teatro de Guillermo Schmidhuber de la Mora (Universidad de Guadalajara, México). publicada en Colección Tinta Viva, Buenos Aires, Argentina, 2004, con Prólogo de Olga Martha Peña Doria. ISBN 987-21678-1-8. Esta peza foi montada no Palacio de Bellas Artes (Sala Ponce), na cidade de México, durante o primeiro Homenaxe Nacional a Elena Garro en 2007, baixo a dirección de Gonzalo Valdés Medellín. Unha produción anterior foi dirixida por Luis Martín, de Monterrey, Novo León, e viaxou por varias cidades mexicanas e, ademais, foi presentada no Teatro del Pueblo, Buenos Aires, o 1 e 2 de febreiro de 2004; tamén se presentou na Universidade de Perpignan, Francia.

### Ligazóns externas 
* Unha biografía de Elena Garro (Elena Poniatowska)
* Elena Garro en Grandes Infelices
* Elena Garro, unha partícula revoltosa (Claudia Bernáldez-Bazán) 
* As moitas fugas de Elena Garro  La Nación, Buenos Aires 2011
* "Elena Garro, la esposa, víctima y enemiga de Octavio Paz"
* https://www.educal.com.mx/elenagarro/index.html