Sorgo

O **sorgo** é o nome común de calquera planta do xénero ***Sorghum*** spp. Un xénero dunhas 20 especies de gramíneas orixinarias das rexións tropicais e subtropicais de África oriental. Ten a súa orixe en África do leste e procede das variedades salvaxes en Etiopía hai 5.000 anos. Cultívanse na súa zona de orixe, Europa, América e Asia como cereal para consumo humano, animal, na produción de forraxes, e para a elaboración de bebidas alcólicas e vasoiras. A súa resistencia á seca e á calor faino un cultivo importante en rexións áridas, e é un dos cultivos alimentarios máis importantes do mundo.

É a quinta colleita de cereal no mundo, canto á súa produción (470&nbsp;000&nbsp;km², recollido en 1996). O produtor máis grande é Estados Unidos.

O sorgo coñécese con varios nomes: *millo grande* e *millo de Guinea* en África occidental, *kafir* en África austral, *duro* no Sudán, *mtama* en África oriental, *iowar* na India e *kaoliang* na China (Purseglove, 1972).

As moitas subespecies divídense en catro grupos: sorgos do gran, sorgos da herba (para o pasto e o feo), sorgos doces (xaropes do sorgo), e millo tipo vasoira (para as vasoiras e os cepillos).

Ao se tratar dun alimento carente de glute, representa unha opción nutritiva para as persoas celíacas. Posúe propiedades antidiarreicas, ou adstrinxentes, e homeostáticas.

O sorgo común (*Sorghum vulgare* ou *Sorghum bicolor*) é a especie máis estendida, cuxas sementes se utilizan para facer fariña e a planta como forraxe.

## Etimoloxía 
A verba galega *sorgo* é tomada do italiano e este do latín moderno *sorghum*, que moi probabelmente provén do latín vulgar *syricum*; é dicir, proveniente de Siria. Rexión onde os romanos seica coñeceron esta graminea. O nome xenérico *Sorghum* imposto por Moench foi conservado oficialmente desde 1794 , de xeito que *Sorgum* L. non é válido.

## Descrición 
O xénero *Sorghum* caracterízase por pequenas espigas que nacen a pares. O sorgo cultívase como planta anual, aínda que é herba perenne e nos trópicos pode recollerse varias veces no ano.

O sorgo ten unha altura de 1 a 2 m. Ten inflorescencias tipo mazaroca e sementes de 3&nbsp;mm, esféricas e oblongas, de cor negra, avermellada e amarelenta. Ten un sistema radicular que pode chegar en terreos permeábeis a 2 m de profundidade. As flores teñen estames e pistilos.

O valor enerxético do gran de sorgo é un pouco inferior ao do millo. Pódese estimar como media 1,08 UF/kg. Comparándoo co gran de millo, o do sorgo é xeralmente un pouco máis rico en proteínas, porén máis pobre en materia graxa; como as do millo, son dun valor biolóxico bastante feble; son particularmente deficitarias en lisina.

## Cultivo e usos 
Unha das especies, *Sorghum bicolor*, orixinaria de África con moitas formas cultivadas agora, é un cultivo importante en todo o mundo, usado para a alimentación (como grans e en xarope de sorgo ou "melaza de sorgo"), forraxe animal, produción de bebidas alcohólicas e biocombustibles. O cultivo do sorgo estivo ligado segundo investigacións arqueolóxicas ao antigo Sudán hai uns 6000-7000 anos.

Todos os sorgos conteñen ácidos fenólicos e a maioría conteñen flavonoides. Os grans de sorgo son unha das fontes de alimento máis altas da proantocianidina flavonoide. O contido total de fenol (tanto en ácidos fenólicos como en flavonoides) está correlacionado coa actividade antioxidante. As receitas para estalar sorgo no microondas ou nunha pota están dispoñibles en liña. e son especialmente importantes nas rexións áridas, onde o gran é un dos elementos básicos para as persoas pobres e do campo. Estas variedades forman compoñentes importantes da forraxe en moitas rexións tropicais. *S. bicolor* é un importante cultivo alimentario en África, América Central e Asia do Sur, e é o quinto cultivo de cereais máis importante no mundo.

Nas primeiras fases do crecemento das plantas, algunhas especies de sorgo poden conter niveis de cianuro de hidróxeno, hordenina e nitratos, que son letais para os animais que pastan. Cando están estresadas pola seca ou a calor, as plantas tamén poden conter niveis tóxicos de cianuro e nitratos en fases posteriores do crecemento.

## Especies 
* *Sorghum almum* 
* *Sorghum amplum* 
* *Sorghum angustum* 
* *Sorghum arundinaceum* 
* *Sorghum bicolor* (principal especie cultivada)
* *Sorghum brachypodum* 
* *Sorghum bulbosum* 
* *Sorghum burmahicum* 
* *Sorghum controversum* 
* *Sorghum drummondii* 
* *Sorghum ecarinatum* 
* *Sorghum exstans* 
* *Sorghum grande* 
* *Sorghum halepense* 
* *Sorghum interjectum* 
* *Sorghum intrans* 
* *Sorghum laxiflorum* 
* *Sorghum leiocladum* 
* *Sorghum macrospermum* 
* *Sorghum matarankense* 
* *Sorghum miliaceum* 
* *Sorghum nigrum* 
* *Sorghum nitidum* 
* *Sorghum plumosum* 
* *Sorghum propinquum* 
* *Sorghum purpureosericeum* 
* *Sorghum stipoideum* 
* *Sorghum timorense* 
* *Sorghum trichocladum* 
* *Sorghum versicolor* 
* *Sorghum virgatum*
* *Sorghum vulgare*

## Produción 
Os datos da FAO sobre os maiores produtores de sorgo refírense ao conxunto das especies, aínda que se presupón que a meirande parte corresponde á especie *Sorghum bicolor*.

## Enfermidades 
### Insectos 
* *Heliothis sp.*. É un lepidóptero que tamén afecta a outros cultivos.
* *Spodoptera frugiperda*. Aliméntase das partes tenras das follas, dana a panícula antes de que emerxa e despois do gran en desenvolvemento.
* *Spodoptera exigua*. Os ovos deste insecto deposítanse nas follas e ao nacer as larvas aliméntanse desta dende o bordo, deixando so o nervio central, tamén se poden alimentar do gran en proceso de maduración.
* *Tetranychus urticae*. É un pequeno ácaro apenas visíbel a simple vista
* *Contarinia sorghicola*. É unha mosca que ataca durante a floración, podendo chegar a causar perdas do 100%. Pon os ovos nas flores e as súas larvas aliméntanse do gran en formación impedindo o seu desenvolvemento.
* *Elasmopalpus lignoselus* ou *furador do talo*. As bolboretas poñen os ovos no envés da folla e as larvas aliméntanse primeiro do tecido destas, furandoo despois o talo e introducíndose no seu interior e facendo galerías.

### Patóxenos 
* *Puccinia sorghi* ou ferruxe do sorgo.
* *Gloeocercospora sorghi*
* *Cercospora sorghi*
* *Colletotrichum graminícola*

## Taxonomía 
O xénero foi descrito por Conrad Moench e publicado en *Methodus Plantas Horti Botanici et Agri Marburgensis : a staminum situ describendi* 207. 1794. A especie tipo é: *Sorghum bicolor* (L.) Moench.

### Citoloxía 
Ten un número de cromosomas de: x = 5. 2n = 10, 20, e 40 (e aneuploides - 26, 33, 38–39 etc.). Cromosomas ‘pequenos’.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Sorgo común
* Características das poáceas
### Ligazóns externas 
* http://www.cyberspaceag.com/sorghumhistory.html 
* ITIS 42106 (22.09.2002)
* Pragas do sorgo en infoagro.com