Leonardo da Vinci

**Leonardo da Vinci** (), nado en Anchiano, Toscana (República de Florencia), preto de Vinci, o 15 de abril de 1452 e finado en Amboise (Francia) o 2 de maio de 1519, foi un artista florentino e destacado polímata en diferentes eidos: foi pintor, arquitecto, enxeñeiro, científico, escultor, inventor, urbanista, matemático, escritor e músico, icona do Renacemento italiano.
[miniatura|Estatua de Leonardo da Vinci na [Galería Uffizi.]]
Frecuentemente descrito como un arquetipo e símbolo do home do Renacemento, xenio universal, ademais de filósofo humanista cuxa curiosidade infinita só pode ser equiparable á súa capacidade inventiva, Leonardo da Vinci é considerado como un dos máis grandes pintores de tódolos tempos e, probablemente, é a persoa co maior número de coñecemento en múltiples disciplinas que xamais existiu.

É máis coñecido como pintor e dúas das súas obras máis soadas son a *Mona Lisa*, tamén coñecida como *A Gioconda*, e *A Última Cea*, copiadas e parodiadas en múltiples ocasións, do mesmo xeito que o seu debuxo do *Home de Vitruvio*, que chegaría a ser retomado en numerosos traballos derivados. Porén, só se coñecen unha vintena das súas obras, debido principalmente aos seus constantes (e ás veces desastrosos) experimentos con novas técnicas e á súa inconstancia crónica. Este reducido número de creacións, xunto cos seus cadernos que conteñen debuxos, diagramas científicos e reflexións sobre a natureza da pintura, constitúen un legado para as sucesivas xeracións de artistas, só igualado, salvando as distancias, unicamente por Michelangelo.

A pegada de Leonardo na historia da arte europea é bastante profunda. Algunhas técnicas desenvolvidas por el, destacadamente o *sfumato* e o *clarescuro*, tornáronse unha regra para a pintura dos séculos vindeiros.

Como enxeñeiro e inventor, Leonardo desenvolveu ideas moi adiantadas ao seu tempo, tales como o helicóptero, o carro de combate, o submarino e o automóbil. Moi poucos dos seus proxectos chegaron a construírse (entre eles a máquina para medir o límite elástico dun cable), xa que a maioría aínda non eran realizables nesa época. Como científico, Leonardo da Vinci fixo progresar moito o coñecemento nas áreas da anatomía, a enxeñaría civil, a óptica e a hidrodinámica.

No ano 2008 foi elixido, nunha enquisa elaborada co motivo da celebración do Día de Europa en 50 países europeos, o personaxe máis influente na sociedade europea actual. Nun estudo realizado en 1926 o seu cociente intelectual (CI) foi estimado en cerca de 180.

## Traxectoria 
### Infancia 
miniatura|upright=0.8|Casa natal de Leonardo.
miniatura|upright=0.8|A pía bautismal onde foi bautizado Leonardo da Vinci.
Leonardo da Vinci naceu o sábado , «na terceira hora da noite», é dicir, tres horas despois do Avemaría, o que sería ás 22:30, no castelo de Vinci, preto de Florencia, produto dunha relación amorosa ilexítima entre o seu pai, Messer Piero Fruosino di Antonio da Vinci (1427 – 1504), notario, chanceler e embaixador da República de Florencia e descendente dunha rica familia de notables italianos, e da súa nai, Caterina (1427 circa – 1495 circa), unha humilde rapaza cuxa familia campesiña habitaba na pequena localidade toscana de Anchiano, situada a dous quilómetros de Vinci, no territorio da provincia de Florencia, en Italia. Un estudo de 2006 indica que é probable que Caterina fose unha escrava orixinaria de Oriente Medio.

Leonardo, ou Lionardo segundo o seu nome de bautizo, Pouco se sabe sobre os primeiros anos da vida de Leonardo. Pasou os primeiros cinco anos na aldea de Anchiano na casa da súa nai, ata que en 1457 ela casou con Antonio di Piero Buti del Vacca da Vinci, un campesiño da localidade co que tivo cinco fillos, Neste lugar, Leonardo recibiu instrución, aprendeu a ler e escribir, e adquiriu coñecementos de aritmética. Con todo, practicamente non aprendeu latín, base do ensino tradicional. O feito de que tivese unha ortografía caótica mostra que a súa instrución non estivo exenta de lagoas; en todo caso non foi a dun universitario.

Entre tanto, en 1452, o pai casou cunha moza de dezaseis anos proveniente dunha familia rica de Florencia, Albiera degli Amadori.]]
Naquela época, as convencións modernas nos nomes de persoas non se desenvolveran aínda en Europa, polo que unicamente as grandes familias facían uso do apelido patronímico. A xente da vila adoitaba ser designada polo seu nome, ao que se lle engadían todo tipo de precisións útiles: o nome do pai, o lugar de orixe, un alcume, o nome do mestre no caso dos artesáns etc. Por conseguinte, o nome do artista foi «Leonardo di ser Piero Da Vinci», cuxo significado é «Leonardo, fillo do mestre Piero De Vinci»; con todo, o termo «Da» leva unha maiúscula para denotar que se trata dun apelido., que crecen na contorna do regato Vincio e que eran utilizadas polos artesáns toscanos.

Giorgio Vasari, biógrafo do século XVI dos pintores do Renacemento, conta en *Le Vite* (1568), a historia dun campesiño local que pediu a *ser* Piero que o seu talentoso fillo lle pintase unha imaxe sobre unha placa. Leonardo pintou entón unha representación dun dragón chuspindo lume, tan ben realizada que ser Piero vendeuna a un mercador de arte florentino, quen á súa vez a revendeu ao duque de Milán. Logo de conseguir un beneficio, *ser* Piero comprou unha placa decorada cun corazón atravesado por unha frecha e entregoulla ao campesiño. Esta historia, así e todo, ten que ser tomada con cautela porque, como Paul Barolsky di, moitas historias de *Le Vite* son meras invencións poéticas.

### Formación no taller de Verrocchio 
[miniatura|300px|*[Paisaxe do Val do Arno (Leonardo)|Paisaxe do val do Arno*. Este debuxo a pluma, o máis antigo que se conserva de Leonardo, está datado da súa propia man empregando escritura especular: «O día da nosa Señora das Neves, 5 de agosto de 1473». En efecto, a finais de 1468, aínda que Leonardo estaba empadroado como residente do municipio de Vinci, viaxaba moi a miúdo a Florencia, onde traballaba o seu pai. e moi ecléctico. De formación era ourive e ferreiro, Leonardo traballou tamén con Antonio Pollaiuolo, que tiña o seu taller moi preto do de Verrocchio, onde fixo os seus primeiros estudos no campo da anatomía e talvez no latín e o grego.

Logo dun ano dedicado á limpeza dos pinceis e outras pequenas actividades propias dun aprendiz, Verrocchio iniciou a Leonardo nas numerosas técnicas que se practicaban nun obradoiro tradicional. Así, neste contexto, Leonardo tivo a oportunidade de aprender as bases da química, da metalurxia, do traballo do coiro e do xeso, da mecánica e da carpintería, así como de diversas técnicas artísticas coma o debuxo, a pintura e a escultura sobre mármore e bronce. Igualmente, recibiu formación en habilidades como a preparación das cores, o gravado e a pintura de frescos. Ao se decatar do talento excepcional que tiña Leonardo, Verrocchio decidiu confiarlle ao seu alumno terminar algúns dos seus traballos.

miniatura|esquerda|220px|*Bautismo de Cristo*. Óleo sobre madeira de Verrocchio (1470-1480). Leonardo traballou de xeito particular nos anxos do lado esquerdo.
A formación recibida durante a súa aprendizaxe no taller de Verrocchio vai máis aló e esténdese a outros ámbitos culturais. Estudou cálculo algorítmico e mostrou o bo coñecemento que tiña citando aos dous abaquistas florentinos máis relevantes, Paolo dal Pozzo Toscanelli e Leonardoo Chernionese. Foi así como comezou a súa carreira de pintor con obras xa destacables coma *A Anunciación* (1472-1475), e mellorou a técnica do *sfumato* ata un punto de refinamento nunca conseguido antes del.

No ano 1476 sempre aparece mencionado como axudante de Verrocchio, xa que, mesmo despois de que o seu pai lle axudase a ter o seu propio obradoiro, el continuou colaborando con Verrocchio debido a que lle profesaba un grande afecto. –foron acusados dun caso de sodomía, práctica que naquela época en Florencia era ilegal, cun modelo de 17 anos, Xacobe Saltarelli–. A acusación non foi adiante, e todos foron absoltos por falta de probas; os acusados tiveron que soportar durante un tempo a vixilancia dos "serenos", unha especie de policía "anti-vicio" renacentista. Este documento, que partía dunha acusación anónima, non permite afirmar categoricamente que Leonardo fose homosexual. aínda que se acostuma pensar que Leonardo estivese no seu taller, en Florencia, entre 1476 e 1481.]]
En 1481 o mosteiro de San Donato encargoulle a *Adoración dos magos*, pero Leonardo nunca acabou este cadro, probablemente decepcionado ou humillado por non ser elixido polo papa Sisto IV para decorar a capela Sistina do Vaticano, en Roma, onde había unha forte competencia entre varios pintores (como Michelangelo). O neoplatonismo, que naquel tempo estaba de moda en Florencia, puido desempeñar tamén un importante papel na decisión da súa marcha a unha cidade máis aberta, académica e pragmática coma Milán. que non se resolveu ata que houbo decisións xudiciais e a intervención dalgúns amigos, terminando con dúas versións da obra. Hoxe en día unha versión atópase na National Gallery de Londres e a outra no Museo do Louvre en París.

En Florencia o traballo de Leonardo non pasou inadvertido. Lourenzo de Medici decatouse de que Leonardo creara unha lira de prata en forma de cabeza de cabalo, e impresionado pola calidade do seu traballo, enviou a Leonardo con ela a Milán como emisario florentino, e tamén para que traballase para o mecenas e duque de Milán, Ludovico Sforza. O obxectivo desta manobra era manter boas relacións con este importante rival. Probablemente foi acompañado polo músico Atalante Migliorotti. Por iso a principal ocupación de Leonardo a partir de entón foi a de enxeñeiro, seguindo a tradición dos enxeñeiros que o precederon. Leonardo aparecía na lista dos enxeñeiros dos Sforza e cando foi enviado a Pavia, o 21 de xuño de 1493, fíxoo co título de "ingeniarius ducalis" (enxeñeiro ducal). Sforza encargoulle a realización de diversas tarefas, dándolle o mítico título de "Apeles florentino", recoñecemento reservado unicamente para os grandes pintores.

Contra 1490 creou unha academia que levaba o seu nome, na que durante uns anos ensinou os seus coñecementos, anotando todas as súas investigacións en pequenos tratados. Pintou o fresco da *Última cea* (1494-1498) para o convento dominico de Santa Maria delle Grazie. O 6 de outubro entrou na cidade Lois XII e reivindicou os seus dereitos á sucesión dos Visconti. O rei Lois XII considerou a posibilidade de cortar o muro onde se atopaba *A última cea* para levala a Francia, coma tamén o pensou Napoleón Bonaparte séculos máis tarde. fixera xurdir asentouse sobre cimentos máis sólidos. Dende ese momento foi considerado sen discusión un dos primeiros mestres de Italia, se non o primeiro. Os artistas acudían desde moi lonxe ao refectorio do convento de Santa Maria delle Grazie, miraban a pintura con detemento, copiábana e discutían. Durante a súa realización tecéronse innumerables lendas arredor do mestre e á súa obra. Os relatos de Bandello e Giraldi, dedicados polo demais a temas radicalmente distintos, recollen tamén a xénese d'*A Última Cea*. Realizou unha breve estancia en Roma, na Vila Adriana, en Tívoli. e a pintura de Leonardo coñécese a partir de esbozos preparatorios e de varias copias da sección central, das que sen dúbida a máis destacada é a de Rubens. O seu pai morreu o 9 de xullo e Leonardo foi apartado da herdanza debido á súa ilexitimidade; así e todo, máis tarde o seu tío nomearíao o seu herdeiro universal. A partir de entón, observacións, experiencias e reconstrucións sucedéronse con moita intensidade. pero logo marchou e foi vivir a Milán, a *Porta Orientale*, na parroquia de Santa Babila. En novembro do mesmo ano, Leonardo deseñou un novo proxecto sobre a disposición do barrio de Medici en Florencia. O 19 de decembro, estivo presente na reunión entre Francisco I e o papa León X que se celebrou en Boloña. Francisco I encargoulle a Leonardo un león mecánico que puidese andar e co detalle de que o peito se abrise para amosar unha flor de lis.

En 1516 marchou a Francia xunto co seu axudante, o pintor Francesco Melzi, e quizais tamén con Salai;
Nesa época, a corte estaba instalada no castelo de Saint-Germain-en-Laye, onde, o 31 de marzo, a raíña Claudia de Francia deu a luz a Henrique; e o diario de Francisco I non indica ningunha viaxe do rei ata o mes de xullo. Doutra banda, Francesco Melzi, o discípulo de Leonardo, que herdou os seus libros e os seus pinceis e que foi depositario do seu testamento, escribiulle unha carta ao irmán de Leonardo onde conta a morte do seu amo, e nela non fai ningunha alusión á circunstancia mencionada, nin á presenza do rei.
Segundo a súa última vontade, sesenta esmoleiros seguiron o seu cortexo fúnebre e foi enterrado na capela de Saint-Hubert, no recinto do castelo de Amboise.

Leonardo non casou nunca e non tivo esposa nin fillos; legou o conxunto das súas obras para que fosen publicadas ao seu discípulo preferido, Francesco Melzi, alumno desde os dez anos. Deulle sobre todo os seus manuscritos, cadernos pequenos, documentos e instrumentos. Francesco, logo de acompañalo durante a súa estancia en Francia, quedou con Leonardo ata a súa morte, e administrou a súa herdanza durante os cincuenta anos posteriores á morte do seu mestre. Con todo, non publicou nada das obras de Leonardo nin vendeu ningunha das numerosas pinturas, por exemplo *A Gioconda*, que se atopaba aínda no seu taller. Os viñedos de Leonardo foron divididos entre Gian Giacomo Caprotti da Oreno, outro alumno e discípulo moi prezado por Leonardo que entrara ao seu servizo á idade de quince anos, e o seu servente Battista di Vilussis. O terreo foi legado aos irmáns de Leonardo e a súa serventa recibiu un bonito abrigo negro.

A morte de Leonardo é tamén o comezo da dispersión e a perda de dous terzos dos cincuenta mil documentos orixinais multidisciplinarios redactados en toscano antigo e codificados por el. Cada caderno, manuscrito, páxina, esbozo, debuxo, texto e nota foi considerado plenamente como unha obra de arte. Non quedaron máis que uns trece mil documentos, dos cales a maioría consérvanse no arquivo da Cidade do Vaticano.

Vinte anos despois da morte de Leonardo, Francisco I confesoulle ao escultor Benvenuto Cellini:

## Relacións e influencias 
### Leonardo en Florencia: mestres e contemporáneos 
miniatura|200px|*As Portas do Paraíso* de Lorenzo Ghiberti (1425-1452), orgullo dos artistas florentinos, e na que algúns máis participaron.

En 1466, cando Leonardo comezaba a súa aprendizaxe con Andrea del Verrocchio, morreu o grande escultor Donatello, á súa vez mestre de Verrocchio. O pintor Paolo Uccello –que experimentara coa perspectiva e influíu no desenvolvemento da pintura de paisaxes– xa era moi vello, e os pintores Piero della Francesca e Fra Filippo Lippi, o escultor Luca della Robbia e o arquitecto e escritor Leon Battista Alberti tiñan uns 60 anos. Os artistas máis famosos da xeración seguinte foron Andrea del Verrocchio, Antonio Pollaiuolo e o escultor Mino da Fiesole.

A mocidade de Leonardo desenvolveuse nunha casa de Florencia en cuxas paredes colgaban obras deses artistas e dos contemporáneos de Donatello, Masaccio (cuxos frescos figurativos e realistas están impregnados de emoción) e Lorenzo Ghiberti (cuxas *Portas do Paraíso* amosan unha gran complexidade compositiva, axuntando o traballo como arquitecto co esmero nos detalles). Piero della Francesca fixera un estudo detallado da perspectiva, e foi o primeiro pintor en levar a cabo un estudo científico da luz. Os seus traballos, así como os tratados de Leon Battista Alberti deberon ter un profundo efecto nos novos artistas, e en particular no observador Leonardo e nas súas obras.

A representación do espido de Masaccio na *Expulsión de Adán e Eva do Paraíso terreal*, cun Adán cuxos órganos xenitais non estaban cubertos cunha folla de parra, crea unha imaxe moi expresiva das formas humanas que tería unha grande influencia na pintura, sobre todo por estar representados en tres dimensións grazas a un novo emprego da luz e a sombra, que Leonardo desenvolvera nas súas propias obras. O humanismo do Renacemento e a súa influencia a través do *David* de Donatello pode ser apreciado nas pinturas máis tardías de Leonardo, en particular, no seu *San Xoán Bautista*. Leonardo escribiu máis tarde unha nota marxinal no seu diario: «Os Medici creáronme, os Medici destruíronme»; o significado dese comentario é aínda motivo de controversia. chamado *«il Salaino»* (o diabiño) ou Salai, foi descrito por Giorgio Vasari como «un simpático e belo mociño de cabelos finos e crechos, que encantaba a Leonardo». Con todo, as anotacións de Leonardo dos primeiros anos da súa relación co mozo conteñen numerosas imaxes do adolescente. Salai foi o seu servente e asistente oficial, durante os trinta anos seguintes.

Salai executou un certo número de cadros baixo o nome de Andrea Salai, pero aínda que Giorgio Vasari afirmou que Leonardo lle ensinara moitas cousas sobre pintura, Á súa morte en 1525, a *Gioconda* propiedade de Salai foi taxada en 105 liras, o que supón un valor excepcionalmente elevado para un retrato de tamaño pequeno.

As relacións máis íntimas de Leonardo foron cos seus alumnos Salai e Francesco Melzi. Melzi deixou escrito que os sentimentos de Leonardo eran unha mestura de amor e de paixón. Despois do século XVI describíronse esas relacións como eróticas. A partir de entón escribiuse moito sobre esa presunta homosexualidade e sobre o papel desta na súa arte, en particular na impresión andróxina que se manifesta no seu *Baco*, e máis concretamente nalgún dos seus debuxos.

Leonardo foi un apaixonado admirador da natureza e os animais, ata o punto de converterse en vexetariano, e de comprar aves engaioladas para logo poñelas en liberdade. Foi tamén un excelente músico. É ben coñecido que Leonardo era zurdo, o que explicaría a utilización que facía da escritura especular.

As súas pinturas son soadas. Por unha banda, foron copiadas e imitadas polos estudantes, e por outra foron o centro de debate e controversia entre os especialistas. Entre as calidades, cabe destacar as técnicas pictóricas innovadoras que empregou, o sentido da composición e o uso sutil dos *sfumatos* de cores, o coñecemento profundo da anatomía humana e animal, da botánica e a xeoloxía, a utilización que facía da luz, o interese pola fisionomía, a capacidade de reflectir a forma en que os humanos utilizan o rexistro das emocións e as expresións xestuais. Dominaba sobre todo a técnica do *sfumato* e a combinación de sombras e luces. Todas estas calidades aparecen reunidas en obras como *A Gioconda*, hoxe en día no museo do Louvre de París, *A última cea*, outro dos cadros emblemáticos de Leonardo, fresco en parede que foi mutilado pola apertura dunha porta no refectorio onde está situado, e *A Virxe das rochas*, actualmente na National Gallery de Londres.

Leonardo realizou numerosos retratos de mulleres, pero tan só se lle coñece un retrato de home, *Retrato dun músico*. Tamén debuxou esbozos caricaturescos dos seus contemporáneos na moda da arte grotesca.

Nos seus debuxos e pinturas introduce unha concepción innovadora en relación á perspectiva. El consideraba que as artes pictóricas forman parte dunha ciencia e tiña moito interese polos fundamentos científicos e o control racional da pintura. Pero a utilización, a miúdo suposta, do número de ouro na súa obra non foi verificada. O seu traballo sobre as proporcións no debuxo do *Home de Vitruvio*, limítase ao uso de fraccións de enteiros. Atribuíselle a miúdo a frase «O personaxe máis digno de eloxios é o que, polo seu movemento, traduce mellor as paixóns da alma», que explica ben o seu pensamento de pintor.

Leonardo era un pintor compulsivo que decote esbozaba grandes obras pictóricas para deixalas, ao cabo, sen rematar.
#### Primeiras obras 
miniatura|250px|esquerda|*Anunciación* (Leonardo, Uffizi).
O primeiro traballo de Leonardo que se coñece é unha parte do *Bautismo de Cristo* de Verrocchio e os seus alumnos. Outras pinturas que parecen datar deste período son dúas *Anunciacións*. Unha delas é pequena, 59 centímetros de longo e 14 de alto; trátase dunha "predela" para ir na base dunha composición máis grande, neste caso un cadro de Lorenzo di Credi do cal foi separada. A outra é un traballo moito máis grande, de 217 centímetros de longo. Entre 1478 e 1482, pintou a *Madonna Benois*, unha obra que lle é atribuída pero cuxa data de execución é moi debatida.

#### Década de 1480 
[miniatura|esquerda|200px|*A dama do armiño*. Museo Czartoryski, [Cracovia (Polonia).]]
Na década de 1480, Leonardo recibiu dous grandes encargos e comezou a traballar para outra obra que foi igualmente de grande importancia en termos de composición. Desgraciadamente, dúas delas nunca foron terminadas, e a terceira foi sometida a un proceso de negociación para a finalización e o pago. Un destes cadros foi o de *San Xerónimo*. Liana Bortolon, asocia este cadro a un período difícil da vida de Leonardo; os signos da melancolía pódense ler no seu diario: «Pensaba que aprendía a vivir; aprendía só a morrer».

Entre 1488 e 1490 pintou *A dama do armiño*, óleo sobre táboa de 54,8&nbsp;cm de alto e 40,3 de ancho, que se cre que representa a Cecilia Gallerani, amante de Ludovico Sforza, de 17 anos.

#### Década de 1490 
Entre 1495 e 1498 Leonardo realizou *A Última Cea*, que representa a última comida compartida por Xesús cos seus discípulos; foi executada directamente sobre un muro do convento de Santa Maria delle Grazie en Milán. Leonardo traballaba do alba ao crepúsculo sen deterse para comer, e deixaba de traballar os tres ou catro días seguintes, e logo dun tempo xa foi descrita por unha testemuña como unha obra «totalmente danada».

Entre 1499 e 1500, Leonardo pintou unha representación de *Santa Ana, a Virxe, o Neno e san Xoaniño*, tamén chamada *Cartón de Burlington House*, realizada con xiz negro, albaialde e esfumino sobre oito follas de papel pegadas.

#### Década de 1500 
Entre 1503 e 1506 traballou nun pequeno retrato, *A Gioconda*, probablemente o cadro máis famoso da pintura occidental. A obra representa probablemente a Lisa Gherardini, esposa de Francesco del Giocondo, un mercador de teas de Florencia. Foi un cadro moi querido por Leonardo e que tivo con el ata a súa morte. É salientable o seu bo estado de conservación e o feito de que non teña ningún signo visible de reparacións, sobrecapa ou sobrepintados, feito moi raro nunha pintura desta época. O seu primeiro debuxo datado é a *Paisaxe do val do Arno* de 1473, onde se pode observar o río, as montañas, o castelo Montelupo e, no fondo, as explotacións agrícolas feitas con gran detalle.

### Escultura 
Non chegou aos nosos días ningunha das súas esculturas. O proxecto escultórico de Leonardo do que máis se sabe é o dunha estatua ecuestre que representaba a Francisco Sforza, pai de Ludovico o Mouro. Excedía en tamaño as outras dúas estatuas ecuestres de bronce feitas no Renacemento: Gattamelata de Donatello en Padua e Bartolomeo Colleoni de Verrocchio en Venecia. Leonardo executou en arxila o modelo, coñecido como o "Gran Cabalo". Estaba previsto que fose unha escultura en bronce, de 8 metros de altura, e alzaríase en Milán. Preparáronse 70 toneladas de metal para moldeala, mais o monumento quedou sen acabar durante varios anos, o que non era infrecuente en Leonardo.

## Leonardo como observador, científico e inventor 
### Libros de notas 
As súas elucubracións sobre temas técnicos e científicos rexistrábaas Leonardo con minuciosidade e nelas combinábase perfectamente a arte coa ciencia para representar do mellor xeito posible a materialización das súas ideas.
[miniatura|esquerda|300px|*Codex do voo das aves*, redactado con [escritura especular, 1485-1490.]]
O humanismo renacentista non ve polaridades mutuamente excluíntes entre a ciencia e as artes. Os estudos de Leonardo en ciencias e enxeñería son tan impresionantes e innovadores coma a súa obra artística, e foron rexistrados nos seus diarios e cadernos de notas, que comprenden 13.000 páxinas de texto e debuxos, asociando arte e filosofía natural (precedente da ciencia moderna). Tales notas foron realizadas e postas ao día de xeito cotián ao longo de toda a vida e viaxes de Leonardo. De xeito constante esforzábase por facer observacións do mundo que o rodeaba,

Os diarios de Leonardo parecen estar destinados á súa publicación, dado que moitas follas teñen unha forma e unha orde que facilitan a edición. En moitos casos, un só tema, por exemplo, o corazón ou o feto humano, están tratados en detalle, tanto no texto coma nos debuxos, nunha soa folla. Este modo de organización minimiza igualmente as perdas das follas que foron distribuídas posteriormente. A razón pola que non foron publicadas en vida de Leonardo é aínda descoñecida,

### Estudos científicos 
miniatura|200px|esquerda|Estudo sobre as turbulencias.
Dotado dunha aguda capacidade de observación, a súa aproximación á ciencia nunca destacou polas súas explicacións teóricas nin por recorrer a experimentos; en cambio, para comprender os fenómenos que lle interesaban describíaos e debuxábaos ata os seus últimos detalles, pensando en realizar unha grande enciclopedia baseada en detallados debuxos de todo o coñecido. Os seus estudos sobre o voo dos paxaros ou o movemento da auga son sen dúbida moi destacables. Como lle faltaba formación básica en latín e en matemáticas, os investigadores contemporáneos ignoraron ao sabio Leonardo; con todo, o seu sorprendente autodidactismo levouno a aprender latín el só.

Na década de 1490, estudou matemáticas con Luca Pacioli e realizou unha serie de debuxos de sólidos regulares nunha forma esquelética para que formasen parte do libro *Divina Proportione* (1509). Así, eliminaba o módulo elástico e o momento de forza ao que aludira Jordanus Nemorarius. Como artista, pronto foi un mestre da anatomía topográfica e realizou numerosos estudos sobre músculos, tendóns e outras características anatómicas visibles.

Puxo as bases da anatomía científica, disecando os cadáveres dos criminais baixo estrita discreción, para evitar a actuación da Inquisición. As condicións de traballo foron particularmente penosas debido aos problemas de hixiene e conservación dos corpos. Como artista recoñecido, recibiu a autorización para disecar cadáveres humanos no hospital de Santa María Nuova de Florencia e, máis tarde, nos hospitais de Milán e de Roma. De 1510 a 1511, colaborou co médico Marcantonio della Torre e, xuntos, compilaron un conxunto de investigacións sobre anatomía con máis de douscentos debuxos feitos por Leonardo que foron publicados baixo o título enganoso de *Tratado de pintura*, en 1632 en Francia. Así e todo postulouse igualmente que algúns erros específicos nos deseños puideron ser realizados intencionalmente por Leonardo co obxectivo de evitar a construción viable dos seus artefactos por outras persoas.

Leonardo chamaba a guerra «pazzia bestialissima» (tolemia salvaxe), o submarino, varios autómatas, o carro de combate, o automóbil, flotadores para «camiñar sobre a auga», a concentración de enerxía solar, a calculadora, o escafandro con casco, o casco dobre para barcos e os rodamentos de bólas. Tocante á bicicleta, a súa paternidade non está clara.

Aínda así, un exame coidadoso dos bosquexos indica que varias destas tecnoloxías foron, ou ben tomadas prestadas de predecesores inmediatos –a turbina hidráulica de Francesco dei Giorgi Martini, a cadea de transmisión articulada de Taccola...–, ou ben a herdanza dunha tradición máis antiga –o martelo hidráulico coñecíase no século XIII, os sifóns e os acuedutos xa eran visibles na obra do romano Frontino, os autómatas recreativos xa foran descritos na época helenística(...)–

Durante a maior parte da súa vida, Leonardo estivo fascinado polo voo. Produciu numerosos estudos sobre o voo dos paxaros así como planos de varios aparellos voadores, como un helicóptero primitivo denominado o "parafuso aéreo", un paracaídas e unha á delta de bambú. así como crear unha torre-lanterna para a catedral de Milán.

No 2004 o nome de Leonardo, nunca lonxe da opinión pública, recibiu un pouco máis de atención que a habitual debido á publicación da novela *O código Da Vinci*, de Dan Brown, unha obra de ficción controvertida polo seu tratamento do *Opus Dei* e na que a figura de Da Vinci ten un papel importante.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
**En castelán**

*
*
*
*
*

**En francés**
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*

**En inglés**
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*

**En italiano**

*
*
*
*
*
*

**Documentais**
* *Léonard de Vinci*, en dúas partes de 60 minutos: ''L'homme qui voulait tout savoir* e *Liaisons dangereuses*, Reino Unido, 2003.
* *Léonard de Vinci*: La biographie, Nacarat, 2006.
* *Leonardo's dream machines*, probas nunha reprodución a escala dun debuxo dunha máquina voadora de Leonardo, 2005.
**Libros**
* Dan Brown, *The Da Vinci Code*, edición orixinal, ed. Doubleday, 2003. (ISBN 0-385-50420-9); Da Vinci Code. (ISBN 2-7096-2493-1) e edición ilustrada (ISBN 2-7096-2693-4) traducido ao galego en 2004.
* Christian Combaz, *Lion ardent ou la confession de Léonard de Vinci'', Fayard, 2003 (Le Livre de Poche, 2004).

### Outros artigos 
* Un recordo infantil de Leonardo da Vinci
### Ligazóns externas 
* Biografía en bigrafiasyvida.com
* As marabillosas invencións
* Directorio
* Manuscritos de Leonardo da Vinci.