Tesouro de Cabul

O **tesouro de Cabul**, tamén coñecido como tesouro de **Chaman-e-Hozori**, é un tesouro monetario descuberto nos arredores de Cabul, Afganistán, en 1933. O depósito contiña arredor dun milleiro de pezas de prata, entre elas numerosos exemplares de moedas aqueménidas, así como moitas moedas gregas dos séculos V e IV a.C.

O depósito do tesouro dátase aproximadamente en torno ao 350 a.C., xa que esta é a data probable da moeda menos antiga datable que forma parte del (unha imitación do tetradracma do moucho ateniense).

Esta descuberta numismática resultou de grande importancia para o estudo e a datación da historia das emisións monetarias da India, xa que é un dos rarísimos casos en que as moedas punzonadas poden datarse, por mor da súa asociación con moedas gregas e aqueménidas no mesmo tesouro coñecidas e fielmente datadas. O tesouro demostra que as moedas punzonadas existían en 360 a.C., como tamén suxiren as probas literarias. Consonte o numismático Joe Cribb, isto leva a considerar que a cuñaxe de moedas e o uso de técnicas de punzonado se introduciron na India a partir do Imperio Aqueménida, durante o século IV a.C. Así e todo, numerosos estudosos indios consideran que o desenvolvemento da cuñaxe de moeda nas chairas do Ganxes foi unha evolución autóctona.

## Contexto histórico 
[miniatura|300x300px|Gandhara, no extremo [Nordés|nordeste do Imperio Aqueménida.]]

O val de Cabul e a rexión de Gandhara, ao oeste do río Indo, caeron baixo o dominio aqueménida durante o reinado de Ciro o Grande (600-530 a.C.). A rexión coñecíase tanto polo nome iraníano de Paruparaesanna como polo indio de Gandara. Ao principio foi administrada desde Bactriana, pero organizouse nunha satrapía separada cara a 508 a.C., con sede probablemente en Pushkalavati —preto da actual Charsadda, en Paquistán—. Foi unha rexión que pagou tributos ata a época de Artaxerxes I (424 a.C.), mais seguiu a formar parte da concepción real do imperio ata a conquista de Alexandre o Grande, cara a 323 a.C. En tempos de Alexandre, a rexión estaba gobernada por sátrapas —gobernantes por dereito propio, mais sometidos ao emperador—. A natureza da Administración local baixo o Imperio Aqueménida é incerta. Magee et al. sinalan que nin as fontes aqueménidas nin as clásicas mencionan a presenza de sátrapas en Gandhara. Emporiso, houbo personalidades oficiais coas que se toparon os acompañantes de Alexandre.]]

A cuñaxe de moedas foi desenvolvida polos gregos de Asia Menor, influídos polas emisións lidias no século VII a.C. Nos dous séculos seguintes, o uso da moeda estendeuse por todo o Mediterráneo. A conquista aqueménida de Asia Menor en 540 a.C. non supuxo un cambio inmediato na situación: a moeda grega continuou baixo o dominio aqueménida e o propio centro iraniano apenas utilizaba o diñeiro. Darío I introduciu novas moedas aqueménidas —dáricos de ouro e siclos de prata—, principalmente para substituír as moedas lidias en Asia Menor. As cidades gregas seguiron a cuñar as súas propias moedas de prata. Así, unha mestura destas moedas de prata gregas e os siclos aqueménidas comezaron a circular por todo o Imperio Aqueménida, aínda que xeralmente eran maioritarias as moedas gregas.

## Descuberta e almacenamento do tesouro 
miniatura|250x250px|O espazo aberto detrás do Estadio Ghazi é p Parque Chaman-e-Hozori, onde apareceu o tesouro.

O tesouro foi descuberto por un equipo de construción en 1933, cando se escavaban os alicerces dunha casa preto do parque Chaman-i Hozori, no centro da cidade de Cabul. Segundo o daquela director da Delegación Arqueolóxica Francesa en Afghanistan (DAFA), o tesouro contiña unhas 1.000 moedas e algunhas xoias. 127 moedas e pezas de xoiaría leváronse ao Museo de Cabul e outras foron parar a diversos museos da India británica e a outros lugares. Dúas décadas máis tarde, Daniel Schlumberger, da DAFA, publicou fotografías e detalles dos achados almacenados no Museo de Cabul nun libro titulado ''Trésors Monétaires d'Afghanistan* (1953).

As moedas de Chaman-i-Hozori permaneceron no Museo de Cabul ata 1992-1993, cando os muxahidins afgáns saquearon o museo. Todas as moedas desapareceron, do mesmo xeito que outros obxectos. Dous anos máis tarde, 14 moedas do tesouro apareceron nunha colección privada de Paquistán. Os investigadores Osmund Bopearachchi e Aman ur Rahman publicaron os seus detalles no libro *Pre-Kushana Coins in Pakistan* (1995). Os siclos aqueménidas representan unha pequena minoría, do mesmo xeito que nos tesouros doutras partes do imperio.

Daniel Schlumberger publicou descricións de 115 moedas das conservadas no Museo de Cabul. Entre elas había 30 moedas de diversas cidades gregas, unhas 33 moedas atenienses e unha imitación iraniana dunha moeda ateniense, nove moedas reais aqueménidas de prata (siclos), 29 moedas cuñadas localmente das que se dicía que eran dun "tipo novo" e 14 moedas punzonadas en forma de barriñas dobradas.]]

Acháronse varios exemplares de siclos no tesouro de Cabul como no do túmulo de Bhir, en Taxila (datado cara a 300 a.C.),

### Moedas gregas 
:Véxase tamén: *Moeda da Antiga Grecia*

[miniatura|250x250px|As moedas do inicio da Atenas clásica son, con diferenza, o tipo máis presente no tesouro de Cabul. Ca. [-454|454-404 a.C. ]]

As moedas gregas rexistradas no tesouro eran 30 exemplares procedentes de varias cidades gregas e unhas 34 de Atenas, xunto cunha imitación iraniana.

Ficheiro:ISLANDS off THRACE, Thasos. Circa 500-463 BC.jpg|1/8 de estatero arcaico de Thasos. Ca. 500-463 a.C.
Ficheiro:ISLANDS off IONIA, Chios. Circa 490-435 BCE.jpg|Estatero (didracma) arcaico de Quíos. Ca. 490-435 a.C.
Ficheiro:ISLANDS off ATTICA, Aegina. Circa 510-490 BC.jpg|Estatero arcaico de Exina do tipo da tartaruga. Ca. 510-490 a.C.

#### Primeiros exemplares da Grecia Clásica 
Ademais, había dous tetradracmas clásicos temperáns de Acanto, así como un estatero de Córcira. Tamén había moedas das cidades de Levante: Panfilia e Chipre. O numismático Jonathan Kagan afirma que estas moedas deberon chegar á zona de Cabul pouco despois de seren cuñadas.
Ficheiro:MACEDON, Akanthos. Circa 470-430 BC.jpg|Tetradracma de Acanto, Macedonia. Ca. 470-430 a.C.
Ficheiro:PAMPHYLIA, Aspendos. Circa 465-430 BC.jpg|Estatero de Aspendo, Panfilia. Ca. 465-430 a.C.
Ficheiro:KORKYRA, Korkyra. Circa 350-30-290-70 BC.jpg|Estatero de Córcira, Corfú. Ca. 350/330-290/270 a.C.
Ficheiro:CYPRUS, Paphos. Onasi(...). Mid 5th century BC.jpg|Estatero de Chipre. Ca 450 a.C.

Bopearachchi e Joe Cribb afirman que estas moedas "demostran de xeito tanxible a profundidade da penetración grega no século anterior á conquista das satrapías aqueménidas por Alexandre o Grande". Segundo Joe Cribb, estas primeiras moedas gregas foron a orixe das moedas indias punzonadas, as primeiras moedas desenvolvidas na India, que utilizaron tecnoloxía de cuñaxe derivada da cuñaxe grega.

### Moedas redondas punzonadas 
miniatura|250x250px|Moeda punzonada cuñada no val de Cabul baixo a administración aqueménida. Ca. 500-380 a.C., ou ca. 350 a.C.

Schlumberger cualificou 29 moedas redondas punzonadas atopadas no tesouro como "dun novo tipo", non achado ata a data en ningún outro lugar. Trátase de moedas redondas, elípticas ou en forma de copa, correspondentes ao padrón de peso aqueménida, cuñadas con un, dous ou varios punzóns. mais non en Taxila.

A súa dispersión en Cabul e Pushakalavati levou a Bopearachchi a postular que foron fabricadas localmente, mentres a rexión estaba baixo protección aqueménida, durante o século V a.C. No entanto, outros afirman que a Administración local era en gran medida autónoma e seguía unha política monetaria independente.

#### Evolución dos deseños 
[miniatura|143x143px|[Creseida de prata emitida por Creso de Lidia (561-545 a.C.).]]

Por último, as moedas redondas do tesouro de Cabul amosan unha marcada evolución no seu deseño: a serie comeza con moedas redondas sinxelas cuñadas no anverso e no reverso con motivos animais que lembran os "deseños occidentais" de Creso, ou motivos aqueménidas.. En particular, as moedas redondas, consideradas as máis antigas do tesouro, teñen un deseño no anverso que consiste nos bustos enfrontados de dous touros, evocador do deseño das moedas de Creso de mediados do século VI a.C. cos bustos enfrontados dun león e un touro, xeralmente consideradas como as primeiras moedas cuñadas. Outros deseños occidentais inclúen un cervo ou capiteis de columnas persas dobres. antes de chegar a unha fase en que as moedas redondas se cuñan con múltiples punzóns.

En resumo, estas moedas foron "as precursoras das moedas curvadas e punzonadas", e "o uso de punzóns independentes está na orixe da cuñaxe de moedas con múltiples punzóns indias".

### Barriñas con marca de punzón 
[miniatura|250x250px|Barriña dobrada e punzonada emitida baixo administración aqueménida, dun tipo moi frecuente no tesouro de Cabul. Crese que as barras dobradas derivan desa práctica, representando "un matrimonio entre a cuñaxe grega e a moeda iraniana en barra".

Bopearachchi atribúe aos *paropamisade* —nome que os gregos daban aos pobos da rexión de [Hindu Kush— as "barras curtas con marcas de punzón" (28 mm x 15 mm) descubertas en Chaman-e-Hozori, cuxo deseño utiliza dous símbolos circulares perforados en cada extremo dunha das faces da barra. Estas barriñas dobradas lembran claramente tipos indios posteriores con marcas de punzón, que utilizan varios dos deseños destas moedas "de novo cuño".

Ficheiro:Paropamisadae short punch-marked bent bars.jpg|Outro espécime de barriña dobrada e punzonada aqueménida.
Ficheiro:Mix of short punch-marked bent bars.jpg|Barriñas punzonadas do tipo atribuído aos *paropamisadae* baixo poder aqueménida.
Ficheiro:Paropamisadae short punch-marked bent bars and Mauryan coinage.jpg|Comparación entre barriñas con punzón *paropamisadae* e co habitual dos karshapana.

#### Evolución das moedas indias marcadas con punzón 
miniatura|250x250px|Conxunto de barriñas punzonadas de varios tamaños, moedas de Gandhara e moedas punzonadas do Imperio Maurya.

Non se coñece con certeza cando comezaron a cuñarse as moedas punzonadas na India, e hai propostas que van desde o ano 1000 a.C. ata o 500 a.C. No entanto, o estudo da cronoloxía relativa destas moedas estableceu con éxito que as primeiras moedas punzonadas inicialmente só tiñan un ou dous punzóns, e que a cantidade de punzóns foi aumentando co tempo. Isto é outro indicio de que as primeiras moedas punzonadas só datan de mediados do século IV a.C., e que seguían a ser a emisión estándar de referencia na época de principios do Imperio Maurya, a mediados do século III d.C.

## Achados relacionados 
En 2007 descubriuse un pequeno tesouro de moedas nun depósito achado na antiga Pushkalavati —tesouro de Shaikhan Dehri—, en Paquistán, que contiña un tetradracma cuñado en Atenas cara a 500/490-485 a.C., xunto con varios tipos locais e lingotes de prata fundida. A moeda ateniense é o exemplo máis antigo coñecido do seu tipo achado tan ao leste.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Alram, M. (2016). "The Coinage of the Persian Empire". En W. E. Metcalf (ed.). *The Oxford Handbook of Greek and Roma.C.inage*. Oxford University Press. Páxina 61 e seguintes. ISBN 9780199372188
* Bivar, A. D. H. (1971). "". En *IRAN: Journal of the British Institute of Persian Studies''. Vol. IX. Páxinas 97-111
* Bopearachchi, O. (2000). "Coin Production and Circulation in Central Asia and North-West India (Before and after Alexander's Conquest)". En *Indologica Taurinensia*, 25. International Association of Sanskrit Studies
* Bopearachchi, O. (2017). "Achaemenids and Mauryans: Emergence of Coins and Plastic Arts in India". En A. Patel; T. Daryaee (eds.). *India and Iran in the Longue Durée, UCI Jorda.C.nter for Persian Studies*. Páxinas 15-48. ISBN 978-0-9988632-0-7
* Bopearachchi, O.; Cribb, J. (1992). "Coins illustrating the History of the Crossroads of Asia". En E. Errington; J. Cribb; Claringbull, M. (eds.), *The Crossroads of Asia: transformation in image and symbol in the art of ancient Afghanistan and Pakistan, Ancient India and Iran Trust*. Páxinas 56-59, ISBN 978-0-9518399-1-1
* Cribb, J. (1983). "Investigating the introduction of coinage in India - A review of recent research". En *Journal of the Numismatic Society of India*. Páxinas 80-101.
* Cribb, J. (1985). "Dating India's Earliest Coins ". En J. Schotsmans; M. Taddei (eds.), ''South Asian Archaeology, 1983: Proceedings from the Seventh Internationa.C.nference of the Association of South Asian Archaeologistan in Westeren Europe Held in the Musees Royaux d'art et d'histoire*. Istituto Universario Orientale, Nápoles. Páxinas 535-554.
* Cribb, J. (2003). "The Origins of the Indian Coinage Tradition". En *South Asian Studies*. 19 (1). Páxinas 16-17.
* Curiel, R.; Schlumberger, D. (1953). *Trésors Monétaires d'Afghanistan*. Imprimerie nationale, París.
* Eggermont, P. H. L. (1975). *Alexander's Campaigns in Sind and Baluchistan and the Siege of the Brahmin Town of Harmatelia*. Peeters Pub. ISBN 978-90-6186-037-2
* Gates, C. (2013). *Ancient Cities: The Archaeology of Urban Life in the Ancient Near East and Egypt, Greece and Rome*. Routledge. ISBN 9781134676620
* Goyal, S. (1999). "The Origin and Antiquity of Coinage in India". En *Annals of the Bhandarkar Oriental Research Institute*, 80 (1/4). Páxinas 125-154.
* Graham, O. (2013). "Coinage". En N. Wilson (ed.), *Encyclopedia of Ancient Greece*. Routledge. ISBN 978-1-136-78800-0
* Kagan, J. (2009). "Archaic Greek Coins East of the Tigris: Evidence for Circulation". En *Proceedings of the XIVth International Numismatic Congress*. Glasgow. Páxinas 230-234. ISBN 978-1-907427-17-6
* Magee, P. et al. (2005), "The Achaemenid Empire in South Asia and Recent Excavations in Akra in Northwest Pakistan". En *American Journal of Archaeology*, 109 (4). Páxinas 711-741.
* Metcalf, W. E. (2012). *The Oxford Handbook of Greek and Roman Coinage*. OUP USA. ISBN 9780195305746
* Olmstead, A. T. (1948). *History of the Persian Empire*. University of Chicago Press. ISBN 978-0-226-62777-9

### Outros artigos 
* Tesouro
* Tesouro da Apadana
* Moeda aqueménida
* Moeda da Antiga Grecia

### Ligazóns externas 
* Inventario fotográfico do tesouro de Cabul no Museo Nacional de Cabul —hoxe desaparecido logo do saqueo de 1992-1994—. Fonte: Curiel, R.; Schlumberger, D. (1953). *Trésors Monétaires d'Afghanistan''. Imprimerie nationale, París.
** Moedas gregas.
** Moedas gregas e persas.
** Moedas locais (I)
** Moedas locais (II)
** Fragmentos diversos