Xoán Montes

**Xoán Hermenegildo Montes Capón**, coñecido simplemente como **Xoán Montes** nado en Lugo o 13 de abril de 1840 e finado o 24 de xuño de 1899, foi un compositor, organista e director de música galego, famoso especialmente por ser o autor da versión musical do poema "Negra Sombra" de Rosalía de Castro.

Xoán Montes foi o primeiro director da Banda Municipal de Lugo en 1876 e fundou o Orfeón Lucense en 1879.

## Traxectoria 
miniatura|300px|esquerda|Placa na praza de Santo Domingo, onde estaba a casa na que viviu e morreu.
Se ben a familia de Xoán Montes procedía de San Fiz de Paz (Outeiro de Rei), Bautizado co nome Juan Hermenegildo o mesmo día do seu nacemento, logo de saír do Seminario empregou tan só o primeiro dos dous nomes. O 1 de marzo de 1850, pouco antes de que cumprira dez anos morreu seu pai, e aos poucos meses, en setembro dese mesmo ano ingresou no Seminario Conciliar de Lugo, onde estuda a carreira sacerdotal (Latinidade e Humanidade, Filosofía e Teoloxía, obtendo as máximas cualificacións), compaxinando os seus estudos con clases de música na cátedra de solfexo coa que contaba o Seminario. Foi un músico eminentemente autodidacta, xa desde a adolescencia, cando a supresión no Seminario da cátedra de solfexo o obriga a realizar pola súa conta os estudos de música, que compaxinou cos relixiosos co consentimento dos seus profesores. O vicerreitor encoméndalle a creación dun coro de seminaristas, e empeza a compoñer as súas primeiras pezas: glosas, pregarias, himnos, motetes; entre eles *Las siete palabras de Cristo en la Cruz*, da que posteriormente (1889) fará un preludio instrumental.

Oposita á praza de organista da Catedral de Mondoñedo (1862), aínda que, ao non ter a idade requirida, só pode concursar *a merito*, isto é, sen dereito a praza.

Remata os estudos eclesiásticos no 1863 e renuncia á vida espiritual para dedicarse enteiramente á música, como pianista, compositor ou director, sendo con certeza un caso único en toda a historia da música galega, tanto pola cantidade como pola calidade e variedade dos seus traballos.

Foi mestre de capela interino e organista da Catedral de Lugo, director da Escola de Música do concello, e, tras reorganizala, da banda municipal da cidade, coa que deu infinidade de concertos, divulgando a música sinfónica, a de cámara e a coral.
miniatura|300px|IES Xoán Montes de Lugo.
Fundou en 1879 o *Orfeón Lucense*, posteriormente chamado *Orfeón Galego*, co que acadou grandes éxitos dentro e fóra de Galiza interpretando obras compostas por el mesmo sobre textos de poetas galegos como Rosalía de Castro, Curros Enríquez ou Eduardo Pondal, e que dirixiu até a súa morte.

En 1886 foille concedida a condecoración de Cabaleiro da Orde de Isabel a Católica, distinción que recusou con humildade. No final da súa vida aínda levou a termo a organización por encomenda do bispo da *Schola Cantorum* do Seminario.

Faleceu na cidade de Lugo dunha hemorraxia cerebral na madrugada do 24 de xuño de 1899.

## Obra 
### Música sacra 
* Marcha fúnebre, 1892

* Misa, 1892
* Letrillas a San Francisco, 1893

### Coro e orquestra 
* Gozos a s. Ramón Nonato, 1859, a 6 v. e orquestra.

* Gozos a sta. Tomás de Aquino, (I) 1860, a 5 v., orquestra e órgano.
* O salutaris hostia, 1860 para 2 tenores e baixo solistas, coro a 4 v., coro de baixos, orquestra e órgano.
* Gozos a sta. Tomás de Aquino, (II) 1862, coro, orquestra e órgano.
* Gozos a la Trinidad (I), 1862, coro, orquestra e órgano.
* Gozos a la Trinidad (II), 1863, coro a 3 v., orquestra e órgano.
* Las siete palabras, 1ª versión, 1864, para coro, orquestra e órgano. 2ª versión para coro e orquestra, cun Preludio orquestral de 1899.
* Te Deum, 1887, para coro, orquestra e órgano.
* Beatus vir, 1887, para coro a 3 v., orquestra e órgano.
* Oficio de difuntos y Misa de requiem, 1891. Para coro mixto a 3 v., orquestra e redución para órgano.
* Miserere, para coro a 5 v., orquestra e órgano.
* Misa en honor del Apóstol Santiago. Para solos, coro e orquestra.

### Música escénica 
* Entre gente de manteo, 1879
### Orquestra 
* Fantasía para orquesta, 1892
### Banda 
* Negra sombra.

* Alborada gallega, 1887.
* Marcha de procesión sobre el "Ave maris stella", 1889.
* Sonata gallega descritiva, 1890.
* Pasodoble sobre aires populares gallegos.

### Cuarteto 
* Sonata gallega descritiva, 1890.

* Balada gallega y muiñeira, 1895, versión para sexteto e piano.

### Coro 
* Salve Regina, 1857, para coro a 4 v.

* Glosa al Sacramento, 1857, para coro a 4 v. e órgano
* Quem terra, pontus, sidera, 1857, para coro a 3 v.
* Stabat Mater, 1857, a 2 v. de soprano
* "Em belém há muita festa", vilancico ao Nacemento de N. S. X. 1857, para coro dobre, 1º a 2 v., 2º a 4 v., orquestra e órgano.
* Gozos a s. Lorenzo de Brindis, 1859, a 3 v. e órgano.
* A la Inmaculada, 1859, a 3 v. e órgano.
* Veni, Creator Spiritus, 1860, a 3 v. brancas e órgano.
* Gozos a la Concepción, 1861, a 3 v. e órgano.
* Letrilla a la Virgen, 1861, a 4 v. e órgano.
* Plegaria a la Santísima Virgen, 1890, para orfeón e  órgano (ad libitum)
* "El piélago del mundo", Plegaria a la Virgen, 1890, para orfeón.
* Ego sum panis vivus, para coro.
* O salutaris hostia, 1896, para orfeón.
* Genitori, para orfeón a 3 vb.
* Magnificat, para coro duplo, a 3 v. cada un e órgano.
* Himno a Gutenberg, para orfeón.
* "Todo en silencio yace", Nocturno, para orfeón.
* Adiós, para orfeón.
* "Llega la noche en alas". Barcarola, para orfeón.
* "Ya la rosada luz de la aurora", 1878, Serenata para orfeón.
* "Viento en popa", 1892, Barcarola para orfeón.
* "Ai!, Marujinha, por Deus dá-me um beijo". Muiñeira para orfeón.
* "Rapazinha, se quiseres", Muiñeira, 1892, para orfeón.
* Negra sombra, versión para orfeón a 4 v.
* Lonxe da terriña, versión para orfeón.
* As lixeiras andoriñas, 1890. Balada, versión para orfeón.

### Voz e piano 
* *6 baladas galegas*: "As lixeiras andoriñas"; "Doce sono"; "Negra sombra"; "Lonxe da terriña"; "Unha noite na eira do trigo"; "O pensar do labrego"

* Sonata gallega descritiva, 1890
* "Ven, bella mía", Danza
* "Hermosa niña", Danza
* "Duerme la gota trémula", Romanza, 1892
* Y a mí qué me cuenta Ud. Habanera
* "Como el rocío". Vals
* "Aquí va la Venatoria", Vals a la Venatoria, 1888

### Voz e órgano 
* Lamentación "Cogitavit Dominus", 1865, para unha voz e órgano.
* Ego sum panis vivus, a 2 v. e órgano.
* Miserere, a 2 v. e harmonio.
* Este confesor, para orfeón a 2 v. e órgano.
* Letrillas a la Santísima Virgen, a 2 v. e órgano.
* "Yo soy feliz", Letrillas al Ssmo. Sacramento, a 3 v. e órgano.
* "En Belén hai muita festa", vilancico ao Nacemento de N. S. X. 1857, para 2 v. e órgano.
* Marcha de procesión sobre el "Ave maris stella", 1889, versión para 2 v. e órgano.
* Jaculatoria a la Santísima Virgen, a 1, 2 o 3 v. e órgano.

### Órgano 
* Marcha de procesión sobre el "Ave maris stella", 1889
### Piano 
* Melodía para a man esquerda.

* Andante sentimental.
* Mazurca.
* Gavota improvisada.
* Bailados para orquestra: 3 Cuadrillas, 4 Mazurcas, 3 Valses, 4 Habaneras (a 4ª para 2 v. e piano), Polca.

### Piano a 4 mans 
* Vals.
* Mazurca.
* Bailados: Mazurca, Vals, Polca.
* Habanera, a 6 mans.
* Balada, para piano e harmonio.
* Aires gallegos, para piano e harmonio.

### Harmonio 
* Scherzo
* Aires gallegos: Muiñeira, Alborada, Muiñeira
* Muiñeira
* Danzas: Vals, Mazurca, Polca
* Jota
* Balada gallega y Muiñeira, 1895

## Notas 
;Referencias

## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Cañada, Silverio (ed.) *Gran Enciclopedia Galega*.

* LASTRA MAGADÁN, Teresa. *Xoán Montes*. Lugo: Ed. El Progreso de Lugo, S.L., 2002
* LÓPEZ-CALO, José. *Juan Montes, seminarista de Lugo: Obras musicales*. Lugo: Ed. Deputación Provincial de Lugo, 2001
* LÓPEZ-CALO, José. «Juan Montes. El hombre, el músico». *Cuadernos de música iberoamericana*. Vol. 7 (1999)
* LÓPEZ-CALO, José: Obras musicales de Juan Montes. 11 volúmenes. Xunta de Galicia. 1992-
* LÓPEZ-CALO, José: Juan Montes, seminarista de Lugo. Obras musicales. Deputación Provincial de Lugo, 2001
* TRILLO, Joám: Juan Montes: Obras para piano. Agadic, Dos Acordes, 2016
* TRILLO, Joám: Juan Montes: Obras para piano a 4 y seis manos. Agadic, Dos Acordes, 2016
* VARELA DE VEGA, Juan Bautista. *Xoán Montes, o músico de Lugo*. Lugo: Ed. Excmo Concello de Lugo, Padroado de Cultura, 1999
* VARELA DE VEGA, Juan Bautista. *El músico Juan Montes y los poetas gallegos*. Valladolid: Imprime Gráf. Andrés Martín S.L., 2001
* VARELA DE VEGA, Juan Bautista. *Juan Montes, un músico gallego*. A Coruña: Ed. Deputación da Coruña, 1990
* Varela de Vega, Juan Bautista. *Cinco séculos de música na Catedral de Lugo*.
* VVAA. *Congreso sobre Juan Montes*. Santiago de Compostela: Xunta de Galicia, difusión cultural, Consellería de Cultura, Comunicación social e Turismo, Dirección Xeral de Promoción Cultural, 
* *Diccionario de la música española e hispanoamericana*. Sociedad cultural de autores y editores.

### Ligazóns externas 
* "Negra sombra", *No bico un cantar*, TVG.
* Radio 2. Sinfonía de la mañana. Relato Sobre Juan Montes Capón