Afonso II de Aragón

**Afonso II de Aragón** alcumado *o Casto* e *o Trobador*, nado en Huesca o 1 ou o 25 de marzo de 1157, e finado en Perpiñán o 25 de abril de 1196),  foi conde de Barcelona (condado que incluía case todos os outros condados cataláns) desde 1162, e rei de Aragón (que incluía o Condados de Sobrarbe e de Ribagorza) desde o 18 de xullo de 1164, reunindo así os dous dominios nun único Estato, coñecido como a Coroa de Aragón, asumindo o nome de Afonso II, e reinando até 1196.

Tras o falecemento de seu pai Ramón Berenguer IV a comezos de agosto de 1162, Afonso II recibira a potestade rexia, pero non foi até 1164 cando a súa nai a raíña Petronila fixo a doazón do Reino no seu favor.

Foi tamén o conde **Afonso I** da Provenza, de 1166 a 1196,​ e o conde **Alfonso I** do Rosellón, de 1172 a 1196.

## Nome 
Fillo primoxénito de Ramón Berenguer IV o Santo, conde de Barcelona desde 1131 e, desde 1137 tamén príncipe de Aragón, e de Petronila I, raíña titular de Aragón, reinou co nome de Afonso en honor a Afonso I o Batallador, irmán do seu avó. A documentación da época confirma que desde o seu nacemento foi designado indistintamente cos nomes de Afonso e Ramón (co que fora bautizado).

Tanto no pacto de Haxama (1158) como no seu testamento sacramental (1162), o conde de Barcelona Ramón Berenguer IV chamaba Ramón ao seu primoxénito. Á súz vez, no testamento da raíña Petronila de Aragón, a súa nai chama ao seu herdeiro Afonso, e sinala que o seu marido o chamaba Ramón. Nos dous diplomas que se coñecen asinados persoalmente polo futuro Afonso II en vida de seu pai Ramón Berenguer IV, usou «Afonso» como o seu nome; unha vez que foi rei, todos os documentos asinounos co nome de Afonso, e non se documentou ningún caso en que asinara como Ramón. 

Os nomes dos dous fillos do matrimonio foron os que utilizaría a liñaxe da Casa de Aragón: Afonso e Pedro.

## Reinado 
Afonso II gobernou como rei de Aragón, conde de Barcelona e marqués da Provenza. Iglesias Costa sinala que xa se omitía o título correspondiente aos Condados de Sobrarbe e de Ribagorza. Estes eran antigos condados unidos ao Reino de Aragón en tempos de Ramiro I. Tamén se omitían xa os condados que levaban varias xeraciónes unidos ao condado de Barcelona, como os de Girona, Osona e Besalú. No século XII, as absorcións mencionadas dos condados de Cerdaña-Berga, Besalú, Rosellón e Pallars Jussá non alongan a titulación do conde, porque encaixan nun sentido hiperbólico na denominación do condado de Barcelona. Así corroborábase a obsolescencia do modelo condal, que xa só se empregaría para designar as unidades que mantiveran a súa singularidade xurisdicional respecto da casa barcelonesa, é dicir, Empúries, Urgell e Pallars Sobirá.

[miniatura|esquerda|Afonso II e a súa esposa Sancha de Castela presidindo o Consello Real. (Miniatura de finais do [século XII).]]

Incorporou ao seu reino as terras occitanas da Provenza, o Condado do Rosellón e o de Pallars Jussá.

Asinou con seu cuñado, o rei castelán Afonso VIII, o tratado de Cazola en 1179. Pero anos máis tarde e mediante o tratado de Huesca (1191), aliouse cos monarcas de León, Portugal e Navarra contra a hexemonía castelá.

Afonso foi moi apreciado pola súa fe católica, que se concretou en moitas ofrendas ás igrexas e mosteiros, facilitou a incorporación dos monxes cistercienses no val do Ebro e, nun seu acordo máis querido, en 1202, doa ao Real Monasterio de Nuestra Señora de Rueda de Sástago, na Ribera Baja del Ebro, que sería o primeiro complexo de técnica hidráulica da Península Ibérica. Rematou a construción do Mosteirio de Santa Maria de Poblet (onde acabaría sendo enterrado). Loitou contra os mouros, acabando a reconquista de todo Aragón. E fixo vasalo seu ao rei musumlmán de Valencia.

Por outra parte, mantivo unhas moi boas relacións con Ricardo Corazón de León e, entre 1182 e 1183, durante a guerra na que Ricardo se opuxo ao seu irmán máis vello Henrique o Mozo, co-rei de Inglaterra con Henrique II, por Aquitania, Afonso II combateu ao lado de Ricardo.

### Incorporación do Rosellón 
Xerardo II do Rosellón (1164-1172), enfermo e sen fillos, deixou o Condado en herdanza a Afonso II de Aragón, decisión tomada, segundo manifestara o conde, de acordo co consello dos seus súbditos. No seu testamento Xerardo II estableceu que o Rosellón «todo integramente o dou ao meu señor o rei dos aragoneses» pola fe depositada no seu soberano Afonso II, que foi inmediatamente recoñecido como rei en Perpiñán.

Nos círculos políticos roselloneses, ante a extinción da liñaxe condal parece que se xulgou máis conveniente unirse ao dominio real aragonés, cuxos monarcas eran descendentes directos de Vifredo o Viloso, en lugar de considerar os dereitos de Hugo III de Empúries sobre o Rosellón, pola descendencia das dinastías condais empordanesa e rosellonesa dun tronco común, o dos antigos condes de Empúries-Rosellón dos séculos IX e X, Suñer II (862-915), Gausberto (915-931) e Gausfredo I (931-991); á morte deste último, os seus fillos, Hugo I de Empúries (991-1040) e Guislaberto I do Rosellón (991-1014), repartiran o dominio recoñecéndose, porén, certos dereitos comúns sobre a totalidade do antigo patrimonio.

Contando, pois, co apoio da aristocracia local, en 1173, despois de morto Xerardo II, Afonso o Casto convocou unha asemblea de nobres roselloneses en Perpiñán, na que estableceu uns *estatutos de paz e tregua* válidos para todo o Condado do Rosellón e a diocese de Elna.

## Labor cultural 
Afonso II amparou as artes e as *normas do amor cortés*, e el mesmo exercitouse na poesía, e foi un poeta coñecido. Tiña fama de acoller xenerosamente aos trobadores na súa Corte e de fomentar a súa arte, e mantivo relacións con outros poetas e trobadores, da súa época, como Guilhem de Saint-Leidier, Raimbaut d'Orange, Dalfi d'Alvernha, Azalais de Porcairagues e, sobre todo, con Giraut de Bornelh, con quen compuxo un tenzón.

Consérvanse dúas pezas que se lle atribúen: unha *cançó* (canción trobadoresca) e un *partiment* (catalán), *partimen* en occitano) ou *joc partit* ("xogo partido", un dos xéneros dialogados da lírica trobadoresca), con Giraut de Bornelh. A *vida trovadoresca* que figura nos *Cançoners*, di o seguinte:

### Composicións 
As dúas composicións que se lle atribúen son:
* (23,1) ''Per mantas guizas m'es datz*.
* (23,1a = 242,22) *Be me plairia, senh'En Reis* (tenzón con Giraut de Bornelh).

## Matrimonio e descendencia 
[[Ficheiro:Testimonio documental del nacimiento de Alfonso II de Aragón en Huesca.jpg|miniatura|400px|Testimonio documental do nacemento de Afonso II de Aragón en Huesca. No lugar da datación sinálase que está escrita «o ano cando doña reina [Petronila de Aragón] pariu ao seu fillo Afonso na cidade de Huesca». Transcrición do parágrafo sombreado: «*Facta carta era Mª. Cª. LXXXXª. VIª., regnante Raimundo Berengario in Aragone et in Superarbio* [Sobrarbe] *et in Ripacurcia* [Ribagorza] *et in Barchinona, ipso anno quando dompna regina peperit filium suum Adefonsum in civitate Oscha*». ]]
 
Afonso casou, o 18 de xaneiro de 1174, na Catedral do Salvador de Zaragoza, con Sancha de Castela (tía de Afonso VIII de Castela), á idade de 16 anos, á que, segundo o Dereito Canónico daquela, un home casado alcanzaba a maioría de idade.
 
Ademais, con iso foi armado cabaleiro e puido actuar á fronte do seu reino sen a titoría dos magnates que a exerceran desde 1162.

Deste matrimonio naceron oito fillos: (ou nove, segundo outras fontes).

* Pedro (1178-1213), que herdou ao seu pai como rei de Aragón, reinando co nome de Pedro II de Aragón, alcumado *o Católico*, e como conde de Barcelona, Condado no que reinou como **Pedro I**.
* Costanza (1179-1222), que casou en 1198 con Emerico I de Hungría, e en 1210 con Frederico II Hohenstaufen, Sacro Emperador Romano-Xermánico, e rei de Sicilia e de Xerusalén.
* Alfonso (1180-1209), que herdou o condado da Provenza, mo que reinou co nome de **Afonso II**.
* Lionor (1182-1226), casada en 1202 con Ramón VI de Tolosa.
* Sancha (1186-1241), casada en 1211 con Ramón VII de Tolosa.
* Sancho, morto xove.
* Ramón Berenguer, morto xove.
* Fernando (1190-1249), que entrou como monxe cisterciense no Mosteiro de Poblet e, en 1205, foi sacado de Poblet para se converter en abade de Montearagón.
* Dulce (1192-?), entrou como monxa no Mosteiro de Sijena, chegando a ser comendadora da Orde de San Xoán. 
  
### Enterro en Poblet 
Tendo que escoller entre ser enterrado no mausoleo paterno do Mosteiro de Ripoll, ou ser sepultado no mausoleo conxugal (a fonte di "materno" pero a súa nai, Petronila, foi enterrada na Catedral de Barcelona do Mosteiro de Sigena), escolleu o Mosteirio de Poblet para non levantar suspicacias.

No seu testamento especificou que, no caso de conquistar Valencia en vida, debería ser enterrado en El Puig (Valencia), lugar que xa fora doado ao Mosteiro de Poblet en febreiro de 1176, desexo expresado tamén polo seu fillo Pedro II de Aragón e morto tamén sen cumprilo.

Varios dos condes de Barcelona desde Vifredo o Viloso foran enterrados en Ripoll, mentres que outros foron sepultados noutros lugares, entre eles o Mosteiro de San Pablo del Campo e nas catedrais de Barcelona e Girona.

O rei Afonso II foi enterrado no muro do presbiterio, unha caixa. Tras a reforma dos Sepulcros Reais do Mosteiro de Poblet impulsada por Pedro IV de Aragón, *o Cerimonioso*, o sepulcro quedou instalado no primeiro arco do conxunto escultórico.
 
## Sucesión 
No seu testamento, Afonso II dispuxo que, á súa morte, os seus territorios se repartiran entre os seus dous fillos: Pedro, rei de Aragón e conde de Barcelona (1196-1213), e Afonso, conde da Provenza, Milhau e Gavaldá (1196-1209).

Con esta disposición testamentaria, ademais de dotar dun dominio ao seu fillo máis novo, o rei sancionou a necesidade de que a Provenza  dispuxera dun gobernador propio. En 1185, Afonso II nomeara xa conde da Provenza ao seu fillo Afonso, que era aínda menor de idade; por iso, o rei encargou o goberno provenzal a procuradores, como Roger Bernat de Foix (1185-1188), Barral de Marsella (1188-1192) e Lope Jiménez.

## Antepasados de Afonso II de Aragón 

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
*  
*
* 
* 

#### Bibliografía en relación coa súa actividade literaria 
* Riquer, Martí de (1983): *Los trovadores. Historia literaria y textos *. Barcelona: Ariel, vol. 1, pp.&nbsp;566–573.

### Outros artigos 
* Casa de Aragón
* Petronila de Aragón
* Ramón Berenguer IV

### Ligazóns externas 
* La vertebració de Catalunya .
* Alfons I de Catalunya. Alfons II d’Aragó, Alfons I de Provença, el Cast, el Trobador na *Gran enciclopèdia catalana'' .