Bedřich Smetana

:*Este artigo trata sobre o compositor checo, para a crema aceda véxase **Smetana (lácteo)**.*
**Bedřich Smetana** (pronunciado ), nado o 2 de marzo de 1824 en Litomyšl (daquela pertencente ao Imperio austríaco e actualmente na República Checa) e finado o 12 de maio de 1884 en Praga (daquela pertencente ao Imperio Austrohúngaro e actualmente na República Checa), foi un compositor checo. Foi pioneiro no desenvolvemento dun estilo musical que quedou intimamente ligado ás aspiracións independentistas do seu país. É por iso que é recoñecido no seu país como o pai da música checa. Internacionalmente é coñecido pola súa ópera *A noiva vendida* e polo ciclo de poemas sinfónicos *Má vlast* («*A miña patria*») que representan a historia, lendas e paisaxes da patria natal do compositor.

Smetana posuía talento natural para o piano e deu o seu primeiro recital aos seis anos. Logo de recibir unha educación convencional na escola, estudou música con Josef Proksch en Praga. Escribiu a súa primeira composición nacionalista durante o levantamento de Praga de 1848, no que participou por pouco tempo. Ante a imposibilidade de iniciar a súa carreira en Praga, dirixiuse a Suecia, onde se estableceu como profesor e director de coro en Gotemburgo e comezou a escribir obras orquestrais a grande escala. Durante este período da súa vida, Smetana casou dúas veces e tivo seis fillos, dos cales tres faleceron durante a súa infancia.

A principios da década de 1860, un clima político máis liberal en Bohemia alentou a Smetana a regresar permanentemente a Praga. Entregouse á vida musical da cidade, principalmente como defensor do novo xénero da ópera checa. En 1866 as súas dúas primeiras óperas, *Braniboři v Čechách* (*Os brandeburgueses en Bohemia*) e *Prodaná nevěsta* (*A noiva vendida*), foron estreadas no novo Teatro Provisional de Praga, alcanzando esta última unha gran popularidade. Ese mesmo ano, Smetana chegou ser o director principal do teatro, mais os anos da súa dirección estiveron marcados pola polémica. As faccións encargadas da creación musical da cidade consideraban que a súa identificación coas ideas progresistas de Franz Liszt e Richard Wagner eran hostís ao desenvolvemento dun estilo de ópera checa distintivo. Esta oposición interferiu co seu traballo creativo e puido acelerar a degradación da súa saúde, precipitando a súa dimisión do teatro en 1874.

A finais de 1874, aos 50 anos, Smetana volveuse completamente xordo, mais, liberado das súas funcións no teatro e a polémica que causaba, comezou un período de composición constante que se prolongou durante case todo o resto da súa vida. As súas achegas á música checa ían sendo cada vez máis recoñecidas e respectadas, mais un colapso mental a principios de 1884 conduciu ao seu internamento nun asilo e o seu posterior falecemento. A reputación de Smetana como pai fundador da música checa fortaleceuse no seu país natal, onde os seus defensores o converteron nunha icona por riba dos seus contemporáneos e sucesores. Con todo, relativamente poucas das obras de Smetana se encontran no repertorio internacional e a maioría dos expertos estranxeiros tenden a considerar a Antonín Dvořák como o compositor checo máis importante.

Smetana ten sido considerado no seu país natal como o pai da música checa.

## Traxectoria 
### Orixe familiar e infancia 
Bedřich Smetana naceu o 2 de marzo de 1824, en Litomyšl, ao leste de Praga, preto da antiga fronteira entre Bohemia e Moravia, daquela provincias do Imperio Austríaco. Foi o terceiro fillo e único varón de František Smetana e a súa terceira esposa Barbora Lynková. František era pai de oito fillos de dous matrimonios anteriores, só cinco fillas sobreviviron a infancia, e con Barbora tivo dez fillos máis, dos cales sete acadaron a idade adulta. Nese momento, baixo o dominio da casa de Habsburgo, o alemán era o idioma oficial de Bohemia. František sabía falar checo, mais para os negocios e eventos sociais rara vez o empregaba e os seus fillos nunca o aprenderon ata acadar idades máis avanzadas.
[miniatura|esquerda|200px|O pai, František Smetana (1832). Retrato de [Antonín Machek.]]
A familia de Smetana procedía de Hradec Králové, unha rexión de Bohemia. František inicialmente aprendera o oficio de cervexeiro e tería adquirido unha riqueza moderada durante as Guerras Napoleónicas mediante a subministración de roupa e provisións para o exército francés. Posteriormente, rexentou varias cervexarías antes de trasladarse a Litomyšl en 1823 como fabricante de cervexa do conde Waldstein, cuxo castelo renacentista domina a cidade.

O pai de Smetana, malia carecer de educación algunha, tiña un don natural para a música e foi un violinista competente que tocaba nun cuarteto de corda. Bedřich introduciuse no mundo da música grazas a seu pai e en outubro de 1830, aos seis anos, deu a súa primeira actuación en público. Nun concerto celebrado na Academia de Filosofía de Litomyšl interpretou un arranxo para piano da abertura de *La muette de Portici* de Auber, tendo unha recepción entusiasta. En 1831 a familia trasladouse a Jindřichův Hradec, ao sur de Bohemia; a rexión na que, unha xeración máis tarde, Gustav Mahler crecería. Aquí, Smetana asistiu á escola primaria local e máis tarde ao *Gymnasium*. Tamén estudou violín e piano, descubrindo as obras de Mozart e Beethoven, e comezou a compoñer pezas sinxelas, das cales unha danza (*Kvapiček* ou *Pequeño galope*) sobrevive en forma de bosquexo.

En 1835, František retirouse a unha granxa na rexión suroriental de Bohemia. Ao non ter unha escola local axeitada, Smetana foi enviado ao liceo de Jihlava, onde se sentía nostálxico sendo incapaz de estudar. Logo trasladouse á escola premonstratense de Německý Brod, onde foi feliz e fixo grandes progresos. Entre os amigos que fixo aquí encontrábase o futuro poeta revolucionario checo Karel Havlíček, cuxa partida a Praga en 1838 puido influír no propio desexo de Smetana de experimentar a vida na capital. O ano seguinte, coa aprobación de František, matriculouse na Escola Académica de Gramática de Praga baixo as ensinanzas de Josef Jungmann, un distinguido poeta e lingüista, que ademais era unha figura principal no movemento de renacemento nacional checo.

### Músico aprendiz 
#### Primeiros pasos 
Smetana chegou a Praga no outono de 1839. Axiña comezou a faltar a clase debido á súa pouca adaptación á escola de Jungmann (os seus compañeiros mofábanse del polo seu comportamento vilego). Asistía a concertos, visitaba a ópera, escoitaba bandas militares e uniuse a un cuarteto de corda afeccionado para o cal compuxo pezas sinxelas. Despois de que Liszt dera varios recitais de piano na cidade, convenceuse de que só ía achar satisfacción seguindo unha carreira musical. Segundo lle confiaba ao seu diario, «quería ser como Mozart en composición e como Liszt na técnica». Con todo, todo rematou cando František descubriu o absentismo escolar do seu fillo, sacándoo da cidade. Nese momento František consideraba que a música era un pasatempo co que entreterse, non unha elección de carreira. Temporalmente deixaron a Smetana ao coidado do seu tío en Nové Město, onde gozou dun breve romance coa súa curmá Louisa. O compositor conmemorou a súa paixón en *Louisen-Polka*, a composición completa máis antiga de Smetana que chegou aos nosos días.

O seu curmán maior, Josef Smetana, profesor da escola premonstratense en Plzeň, ofreceuse posteriormente para supervisar a ensinanza que lle quedaba por completar ao neno, e no verán de 1840 Smetana partiu para devandita cidade. Este estímulo foi o comezo dunha amizade de gran valor para Smetana na súa carreira posterior. Pese a que Liszt non lle proporcionou apoio financeiro, Smetana foi quen de fundar un instituto de piano a finais de agosto de 1848, con doce alumnos. Tras un período de apuros, o instituto comezou a florecer e púxose un pouco de moda, especialmente entre os partidarios do nacionalismo checo, para quen Smetana estaba creándose unha reputación. Proksch escribiu acerca do apoio de Smetana para a causa do seu pobo e dixo que «ben podería converterse no transformador das miñas ideas no idioma checo». En 1849 o instituto trasladouse á casa dos pais de Katerina e comezou a atraer a visitantes distinguidos; Liszt asistía con regularidade e o ex emperador Fernando, que se establecera en Praga, acudía aos concertos de tarde da escola. As actuacións de Smetana nestes concertos convertéronse nunha característica recoñecida da vida musical de Praga. Nesta época de relativa estabilidade financeira, Bedřich casou con Kateřina o 27 de agosto de 1849. Catro fillas naceron froito da parella entre 1851 e 1855.

### Anos de viaxes 
#### Gotemburgo 
Smetana inicialmente foi a Gotemburgo sen Kateřina. Escribindo a Liszt, dixo que a xente de aló tiña pouca sofisticación musical, mais viu isto como unha oportunidade «para alcanzar un impacto que nunca podería lograr en Praga». Tamén comezou a compoñer nunha escala máis ampla. En 1858 completou o poema sinfónico *Richard III*, a súa primeira composición orquestral importante dende a *Sinfonía Triunfal*. A esta seguíronlle *Valdštýnův tábor* (traducible como *O campamento de Wallenstein*), inspirada na triloxía do *drama de Wallenstein* de Friedrich Schiller e comezou un terceiro poema sinfónico titulado *Hakon Jarl*, baseado no drama tráxico do poeta dinamarqués Adam Oehlenschläger. Tamén escribiu dúas obras para piano a grande escala: *Macbeth a čarodějnice* (traducible como *Macbeth e as bruxas*) e un *Estudo en dó no estilo de Liszt*.

#### Duelo, matrimonio e regreso a Praga 
A saúde de Kateřina empeorou gradualmente e na primavera de 1859 fallou por completo. De regreso a casa, morreu en Dresde o 19 de abril de 1859. Smetana escribiu que morrera «con suavidade, sen nós saber nada ata que o silencio me chamou a atención cara a ela». Logo de deixar a Žofie baixo o coidado da nai de Katerina, Smetana pasou un tempo con Liszt en Weimar, onde lle foi presentada a música da ópera cómica *Der Barbier von Bagdad* do alumno de Liszt, Peter Cornelius. Esta obra influiría na carreira posterior de Smetana como compositor de ópera. Máis tarde ese ano quedou co seu irmán máis novo Karel e namorouse da cuñada deste, Barbora (Bettina) Ferdinandiová, dezaseis anos menor ca el. Propúxolle matrimonio e asegurouse a súa promesa ao regresar a Gotemburgo para o inverno de 1859-60. Para superar estas deficiencias lingüísticas estudou gramática checa, ata o punto de escribir e falar en checo por norma diariamente. Chegou a ser o director do coro da sociedade coral dos nacionalistas Hlahol pouco despois do seu regreso de Suecia, e como a súa fluidez coa lingua checa mellorara, compuxo coros patrióticos para a sociedade; *Tři jezdci* (traducible como *Os tres xinetes*) e *Odrodilec* (traducible como *O Renegado*) foron interpretados en concertos a comezos de 1863. En marzo dese ano, Smetana foi elixido presidente da sección de música de Umělecká Beseda, unha sociedade de artistas checos. Ese ano, o ofrecemento de Smetana para ser o Director do Conservatorio de Praga non tivera éxito. Smetana puxera grandes esperanzas nese nomeamento: «Os meus amigos están tratando de convencerme de que este posto puido crearse especialmente para min», escribiulle a un amigo sueco. As súas esperanzas víronse frustradas unha vez máis pola súa afiliación con Liszt, ao que percibían como radical, polo que o comité nomeou o conservador patriota Josef Krejčí para o posto. Case tres anos pasaron antes de que Smetana fora declarado gañador do concurso de ópera de Harrach. Antes diso, o 5 de xaneiro de 1866, *Braniboři v Čechách* interpretárase cunha entusiasta acollida no Teatro Provisional, por riba da forte oposición de Mayr, quen se negara a ensaiar ou dirixir a obra. A linguaxe era demasiado avanzada para o gusto de Mayr mais a ópera foi finalmente posta en escena baixo a dirección do propio compositor. «Chamáronme ao escenario nove veces», escribiu Smetana, subliñando que se venderan todas as entradas e os críticos enchérono de eloxios. A historiadora da música Rosa Newmarch considera que, aínda que *Braniboři v Čechách* non resistiu a proba do tempo, contén todos os xermolos da arte operística de Smetana.

#### Mestre de ópera 
En xullo de 1863, Sabina entregáralle o libreto para unha segunda ópera, unha comedia lixeira titulada *Prodaná nevěsta* (traducible como *A noiva vendida*), a cal Smetana compuxo durante os seguintes tres anos. Debido ao éxito de *Braniboři v Čechách*, a xestión do Teatro Provisional accedeu a representar a nova ópera, que se estreou o 30 de maio de 1866, na súa versión orixinal en dous actos con diálogo falado. Isto permitiu a Smetana buscar tratamento médico no estranxeiro, pero non tivo éxito. Aínda que pensaron no divorcio, a parella seguiu unida, mais foron infelices.

#### Florecemento tardío 
A pesar do empeoramento da súa saúde, Smetana continuou compoñendo. En xuño de 1876, Bettina e as súas dúas fillas abandonaron Praga para ir a Jabkenice, á casa da súa filla máis vella Žofie, onde, contando cun contorno tranquilo, Smetana foi quen de traballar sen ser molestado. Antes de deixar Praga, comezara un ciclo de seis poemas sinfónicos, chamado *Má vlast* (traducible como *«A miña patria»*), completando as dúas primeiras pezas, chamadas *Vyšehrad* e *Vltava*, que foron interpretadas en Praga en 1875. En Jabkenice, Smetana compuxo os catro movementos restantes e o ciclo estreouse o 5 de novembro de 1882 baixo a batuta de Adolf Čech.

miniatura|esquerda|O Teatro Nacional de Praga, inaugurado en 1881, foi destruído por un incendio e reconstruído en 1883.
A estrea da ópera de Smetana *Libuše*, atrasada durante longo tempo, finalmente chegou cando o Teatro Nacional foi inaugurado o 11 de xuño de 1881. Non lle deran entradas para a estrea, mais no último momento foi convidado a acudir ao palco do director do teatro. O público recibiu a obra con entusiasmo e solicitaron a presenza de Smetana no escenario en varias ocasións. Pouco despois desta representación, o novo teatro foi destruído polo lume e, a pesar das súas enfermidades, Smetana axudou a recadar fondos para a reconstrución.

O funeral de Smetana tivo lugar o 15 de maio na igrexa de Nosa Señora de Týn, no Barrio Vello de Praga. A procesión posterior ao cemiterio Vyšehrad foi conducida polos membros da Hlahol, portando fachos, e seguida por unha gran multitude. A tumba máis tarde converteuse nun lugar de peregrinación para os amantes da música que visitaban Praga. Na tarde do funeral, no Teatro Nacional, a interpretación de *Prodaná nevěsta* proseguiu tal e como estaba programada, mais o escenario estivo cuberto cun pano negro como sinal de loito.

Smetana deixou trala súa morte a Bettina, as súas fillas Zdeňka e Božena e a Žofie. Ningunha delas tivo un papel significativo na vida musical de Smetana. Bettina viviu ata 1908; Žofie, quen casara con Josef Schwarz en 1874, faleceu antes que a súa nai, en 1902. As fillas menores acabaron casando, vivindo as súas vidas lonxe da mirada pública. Un memorial permanente á vida de Smetana e a súa obra é o Museo Bedřich Smetana en Praga, fundado en 1926 no Instituto de Musicoloxía da Universidade de Carlos. En 1936 o museo trasladouse ao edificio antigo de abastecemento de auga na beira do Moldava, e dende 1976 ten formado parte do Museo Checo da Música.

### Obras para piano 
Todas, agás unhas poucas composicións realizadas con anterioridade á partida de Smetana a Gotemburgo, foran obras para piano. Algunhas destas primeiras pezas teñen sido cualificadas polo historiador da música de Harold Schonberg como «retórica grandilocuente e virtuosa derivada de Liszt». Baixo as directrices de Proksch, con todo, Smetana foi capaz de puír máis as súas obras, tal e como se revela en obras como a *Sonata en sol menor* de 1846 e a *Polca en mi bemol* do mesmo ano. O conxunto de *Seis pezas características* de 1848 foi adicado a Liszt, quen o describiu como «as pezas máis destacadas, de sentimento delicado e fino acabado que observei recentemente». Neste período, Smetana planeou un ciclo de «álbumes de follas», pezas curtas en todas as tonalidades maiores e menores, ao xeito dos *Preludios* de Chopin. O proxecto volveuse un tanto desorganizado, nas pezas terminadas hai tonalidades repetidas, mentres que outras non están representadas. Despois do seu regreso definitivo de Gotemburgo, cando se comprometeu principalmente ao desenvolvemento da ópera checa, non escribiu nada para o piano durante 13 anos. O *Trío para piano en sol menor* de 1855 foi composto despois da morte da súa filla Bedriska; o seu estilo é similar ao de Robert Schumann, con toques de Liszt e o ton xeral é elexíaco. Despois de vinte anos regresou ao xénero de cámara co seu primeiro *Cuarteto de corda*. Esta obra en *mi* menor, subtitulada *Z mého života* (traducible como *Da miña vida*), foi de carácter autobiográfico, o que demostra o entusiasmo xuvenil do compositor para a súa arte, as súas amizades e amores, e nunha mudanza do estado de ánimo, o comezo da súa xordeira é representado por un longo harmónico en *mi* no movemento final por riba do sinistro trémolo nas cordas. 

miniatura|center|300px|**Última páxina do manuscrito do primeiro cuarteto.**

O *Segundo cuarteto de corda*, en *re* menor, escrito en 1882-83, desafiando as ordes do seu médico de que se abstivera de toda actividade musical, foi composto por tempadas, «un remuíño de música dunha persoa que perdeu o seu sentido do oído». Representa as frustracións de Smetana coa vida, mais non é totalmente sombrío e inclúe unha polca brillante. Foi unha das súas composicións finais; entre os dous cuartetos escribiu un dúo para violín e piano *Z domoviny* (traducible como *Dende a patria*), unha mestura de melancolía e felicidade con grande afinidade aos temas populares checos.

miniatura|center|300px|**Primeira páxina do manuscrito do segundo cuarteto.**

### Orquestra 
Insatisfeito coa súa primeira obra orquestral a grande escala, a *Abertura en re maior* de 1848, Smetana estudou pasaxes de Beethoven, Mendelssohn, Weber e Berlioz antes de producir a súa *Sinfonía Triunfal* de 1853. Aínda que esta é considerada por Rosa Newmarch «como un epitalamio para un príncipe dos Habsburgo», o biógrafo de Smetana, Brian Large, sitúaa máis ben na parte que caracteriza as obras máis maduras do compositor. A pesar do rexeitamento da Orquestra Sinfónica da Corte e a morna recepción da súa estrea, Smetana non repudiou a obra. Foi ben recibida en Gotemburgo en 1860, e unha versión revisada realizouse en Praga en 1882, sen a etiqueta de «Triunfal», segundo afirma Adolf Čech. Baseouse nas tradicións europeas existentes, especialmente a eslava e francesa, e a Londres en 1895, a obra axiña se converteu en parte do repertorio de compañías operísticas de todo o mundo. Newmarch afirma que *Prodaná nevěsta*, aínda que non é unha «xoia de primeira orde», é con todo «unha pedra perfectamente tallada e pulida no seu xénero». A súa abertura distintiva, que Newmarch asegura «fainos despegar os pés, coa súa vivacidade aloucada», foi composta nunha versión para piano antes de que Smetana recibira o libreto do proxecto. Clapham considera que ten poucos precedentes en toda a historia da ópera. O mesmo Smetana máis tarde tendeu a menosprezar o seu logro: «*Prodaná nevěsta* non era máis que un xogo de nenos, composta directamente dun tirón». En opinión do crítico alemán William Ritter, os poderes creativos de Smetana chegaron ao seu cénit coa súa terceira ópera *Dalibor*.

### Recepción 
Mesmo na súa propia patria, o público en xeral tardou en recoñecer o artista. Como xove compositor e pianista era ben visto nos círculos musicais de Praga e contaba coa aprobación de Liszt, Proksch e outros, mais a falta de recoñecemento público foi un factor principal a raíz do seu autoimposto exilio en Suecia. Logo do seu regreso, non foi tomado especialmente en serio e foi moi difícil conseguir audiencias para as súas novas obras, de aí a súa denominación de «profeta sen honor» despois da sala case baleira e a recepción indiferente de *Richard III * e *Valdštýnův tábor* na illa Žofín en xaneiro de 1862.

O primeiro éxito público notable de Smetana foi a súa primeira ópera *Braniboři v Čechách*, en 1866, cando xa tiña 42 anos. A súa segunda ópera, *Prodaná nevěsta*, sobreviviu ao desafortunado contratempo da noite da súa estrea e converteuse nun triunfo popular permanente. O estilo diferente da súa terceira ópera *Dalibor*, que non era tan próximo ao drama musical de Wagner, foi facilmente comprendido polo público e condenado polos críticos que consideraban que a ópera checa debía estar baseada na canción popular. Desapareceu do repertorio logo de recibir tan só un par de representacións. A partir de entón as maquinacións que acompañaron a carreira de Smetana como director provisional do teatro restrinxiron a súa produción creativa ata 1874.

Na última década, a máis frutífera da súa carreira compositiva a pesar da súa xordeira e o aumento da mala saúde, Smetana recibiría o recoñecemento nacional de xeito tardío. As súas últimas óperas, *Dvě vdovy* e *Tajemství*, foron moi ben recibidas, mentres que *Hubička* foi recibida cunha «abafadora ovación».

## Notas 
;Referencias

## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
* 
* 
* 
*  (require subscrición)
* 
* 
*  (require subscrición)
* 
* 
* 
* 
* (require subscrición)
* (require subscrición)

### Ligazóns externas 
* Biografía do compositor