open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ruth Vokl Cardoso

**Ruth Vokl Cardoso**, nada en Salvador o 9 de febreiro de 1934 e finada na mesma cidade o 11 de febreiro de 2000, foi unha xadrecista brasileira que ostentaba o título de Mestra Internacional Feminina.

## Títulos conquistados 
* Campioa brasileira sete veces (1963, 1965, 1966, 1967, 1968, 1972 e 1977)
* Campioa suramericana tres veces (1966, 1969 e 1972)

## Participación en Olimpíadas 
Ruth Cardoso representou ao Brasil en cinco edicións da Olimpíada de Xadrez. Gañou a medalla de prata individual no 1º taboleiro en 1972.

## Notas
Nieves García Vicente

**Nieves García Vicente**, nada en Madrid o 23 de xullo de 1955, é unha Mestra Internacional Feminina de xadrez española.

## Competicións nacionais 
Foi 11 veces campioa de España: 1975, 1977, 1978, 1981, 1982, 1984, 1992, 1993, 1996, 1998 e 2003. Resultou subcampioa en 6 ocasións: 1976, 1986, 1988, 1990, 2000 e 2007.

## Competicións internacionais 
Participou representando a España nas Olimpíadas de xadrez en 15 ocasións: 1974, 1976, 1978, 1980, 1982, 1984, 1986, 1988, 1990, 1992, 1994, 1996, 1998, 2000 e 2004. En 1976 gañou en Haifa a medalla de bronce por equipos e a medalla de prata individual no segundo taboleiro. Participou tamén no Campionato de Europa de xadrez por equipos en catro ocasións: 1992, 1999, 2001 e 2003. Este último ano obtivo en Plovdiv a medalla de bronce individual no taboleiro reserva.

Clasificouse dúas veces para os torneos interzonais, preliminares para o Mundial de xadrez feminino. En 1979 en Alacant acabou 9/18, e en 1982 en Tbilisi acabou 8/15.

## Libros 
* *Enseñanzas básicas de ajedrez* (2000). Madrid: La casa del ajedrez, ISBN 9788492361243

## Notas
Tiroidite de Hashimoto

A **tiroidite de Hashimato** ou **tiroidite** **linfocítica crónica** é unha enfermidade autoinmune.

## Historia 
Esta enfermidade foi a primeira enfermidade que se describiu como autoinmune. Foi descrita por primeira vez polo especialista xaponés Hakaru Hashimato en Alemaña en 1912.

## Desenvolvemento da doenza 
A causa da tiroidite de Hashimoto é que o corpo comeza a producir anticorpos contra o tecido tiroide normal.

## Notas 
## Véxase tamén
Copa Galicia de fútbol 1957/58

A **Copa Galicia 1957/58** foi unha competición de fútbol organizada pola Federación Galega de Fútbol na que participaron dezaseis equipos galegos de Terceira División e Serie A. O torneo foi disputado en forma de eliminatorias a dous partidos. Comezou en maio de 1958 e rematou en xuño dese mesmo ano.

Os equipos participantes foron o Gran Peña Fútbol Club, a Unión Deportiva Guardesa, a Sociedad Deportiva Club Órdenes, o Club Arenal, o Alondras Club de Fútbol, o Arosa Sociedad Cultural, o Club Deportivo Cambados, o Coruxo Fútbol Club, o Club Santiago, o Club Deportivo Lugo, o Zeltia Deportiva Porriño, o Tuy Racing Club, a Sociedad Deportiva Juvenil de Ponteareas, a Sociedad Deportiva Louriña, o Club Lemos e a Agrupación Deportiva Couto. Proclamouse campión o Gran Peña.

## Calendario 
### Oitavos de final 
### Cuartos de final 
### Semifinais 
### Final
#### Desempate 
## Notas
Morte de Keenan Anderson

**Keenan Anderson** foi un mozo afroamericano que sufriu un ataque cardíaco e morreu o 3 de xaneiro de 2023 despois de que o detivesen policías do Departamento de Policía dos Ánxeles (LAPD) e lle desen cunha arma de electrochoque cinco veces. A Anderson detivérano logo dun accidente de circulación. Aínda que inicialmente Anderson colaborou coa policía, aparentemente despois quixo fuxir e prendérono. Morreu en custodia policial. Segundo unha análise toxicolóxica, tomara cocaína e marihuana. 

## Traxectoria 
Keenan Darnell Anderson tiña 31 anos cando morreu, e era mestre de lingua nun instituto da Digital Pioneers Academy en Washington, D.C. Estaba a visitar a familia que tiña nos Ánxeles durante unhas vacacións escolares de inverno. e tamén era o curmán de Patrisse Cullors, que foi cofundadora do movemento Black Lives Matter.

## Arresto e morte 
Na tarde do 3 de xaneiro de 2023 produciuse un accidente de tráfico na gallada entre os bulevares Venice e Lincoln, á entrada do distrito de Venice, na zona costeira da cidade dos Ánxeles. Chegoulle aviso á policía do accidente arredor das 3:35 da tarde, hora local, segundo o Departamento de Policía dos Ánxeles.

Nas imaxes da cámara corporal da policía vese como Keenan Anderson vai a correr polo medio da estrada e como lle pide a un policía en motocicleta que o axude. Cando o axente foi no camiño sinalado por Anderson, atopou unhas persoas que sinalaban a Anderson

Ao redor de sete minutos despois, e segundo a policía,

A policía entón alxemou as mans de Anderson e atárono polas pernas. Mentres tanto, Anderson dicía "isto é unha farsa.. non son policías", e despois "cren que matei a C Lo... Están tentando sedarme... Sei demasiado... Sedáronme".

Despois da detención, a Anderson levárono a un hospital local onde, segundo a policía, morreu dunha parada cardíaca aproximadamente catro horas e media despois.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Morte de George Floyd
### Ligazóns externas 
* As imaxes da cámara corporal aparecen no vídeo de YouTube. Pacific Area ICD 1/3/2023 (NRF002-23) do Departamento de Policía dos Ánxeles o 12 de xaneiro de 2023.
Metro de Sofía

O **Metro de Sofía** (en búlgaro: *Софийското метро*) é o primeiro e único sistema Metro en Bulgaria, situado na cidade de Sofía. Comezou a operar o 28 de xaneiro de 1998 e ten 43 estacións e catro liñas cunha lonxitude aproximada de 48 km (agosto de 2020). A primeira liña vai dende o barrio de *Obelya* até o bulevar *Tsarigrasko Shose* e ten unha lonxitude de 24,96 km e 20 estacións. A segunda liña con 11 km e 11 estacións comezou a operar o 31 de agosto de 2012 dende o barrio de *Lozenets* até *Lomsko Shose*. As dúas liñas atópanse na estación central de *Serdika*.

As primeiras 8 estacións da liña 3 inauguráronse o 26 de agosto de 2020. Outras 4 estacións foron inauguradas a primeiros do ano 2021. Con todas as ampliacións e segundo o planificado, o metro de Sofía terá 65 km.

## Historia 
A construción do metro comezan no "metrodiámetro" máis cargado, onde se forman as correntes de viaxeiros máis importantes da cidade, cuns valores máximos en hora punta de 40,000 pasaxeiros. Coa construción do Palacio Nacional de Cultura en 1982 créanse as bases de dúas estacións e os túneles entre elas no segundo diámetro.

O 28 de xaneiro de 1998 comézase a explorar o primeiro tramo do primeiro diámetro do metro con 5 estacións e unha lonxitude de 6,5 km, dende a *Avenida Slivnitsa* atravesando o barrio de *Lyulin* ata a *Avenida de K.Velichkov*.

O 17 de setembro de 1999 comeza a explotación da estación de *Opalchenska*. O 31 de outubro do 2000 comeza a explotación da estación *Serdika* na praza de *Sveta Nadelya* (Santo Domingo), sendo a lonxitude total do traxecto do primeiro metroradio 8,1 km contando con 7 estacións.

En abril de 2003 os tramos xa existentes únense ao barrio de *Obelia* cun novo de 1,8 km.

En 2004 comeza a preparación e en 2005 a construción da continuación do metrodiámetro a través do centro da cidade dende a praza de *Sveta Nedelya* até *Joliot-Curie* no barrio *Iztok*, cun tramo novo de 4,8 km e 3 estacións.

## Liñas de Metro 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Páxina web oficial
Estigma social da obesidade

miniatura|Representación do estigma social da obesidade nun anuncio publicitario brasileiro de 1942.
O **estigma social da obesidade** ou **gordofobia** é unha opresión estrutural que provoca rexeitamento, prexuízos e discriminación cara ás persoas gordas. É consecuencia da mitificación dos corpos delgados, así como dos discursos que estigmatizan os corpos gordos. A gordofobia presume que todas as persoas poden controlar o peso e culpa ás persoas gordas dos seus corpos.

A biomedicina moderna contribúe á estigma social ao considerar os corpos cun índice de masa corporal superior a 25 como desviados ou doentes e que necesitan acción externa. A gordofobia exércese culturalmente a través de estereotipos que vinculan ás persoas gordas coa preguiza, a sucidade e o desleixo, tamén coa indesexabilidade dos corpos gordos. A discriminación social e institucional exclúe dereitos como a saúde e o traballo, e xera acoso, agresións e exclusión das relacións afectivas sexuais. A gordofobia estivo relacionada co prexuízo racial e a discriminación de xénero.

## Notas
Eurostopodus

[miniatura|240px|*[Eurostopodus mystacalis*]]
***Eurostopodus*** é un xénero de aves da orde dos caprimulxiformes, familia dos caprimúlxidos, un dos dous integrados na subfamilia dos eurostopodinos, da que é o seu xénero tipo.

## Taxonomía 
### Descrición 
O xénero foi descito en 1838 polo naturalista e ornitólogo inglés John Gould,

### Sinónimos 
Ademais de polo seu nome actualmente válido, o xénero foi coñecido tamén polos sinónimos:

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Cleere, Nigel & Nurney, David (1998): *Nightjars: A Guide to the Nightjars, Frogmouths, Potoos, Oilbird and Owlet-nightjars of the World*. Londres: Christopher Helm. ISBN 1-8734-0348-8.
* Sibley, C. G., Ahlquist, J. E. & Monroe, B. L., Jr (1988): "A classification of living birds of the world based on DNA-DNA hybridization studies". *Auk * **105**: 409-423. (Texto completo).

### Outros artigos 
*Caprimulxiformes
*Caprimulxinos
Tenebrionini

**Tenebrionini** é unha tribo de escaravellos da familia Tenebrionidae. Hai polo menos 20 xéneros incluídos en Tenebrionini.

## Xéneros 
Estes xéneros pertencen á tribo Tenebrionini:

* *Ariarathus* Fairmaire, 1891  (Paleártico e rexión indomalaia)
* *Athrodactyla* Klug, 1833  (África tropical)
* *Bius* Dejean, 1834  (Norteamérica e Paleártico)
* *Bouchardandrus* Steiner, 2016  (Norteamérica)
* *Bremerus* Ferrer, 2004  (África tropical)
* *Cedrosius* Fairmaire, 1902  (África tropical)
* *Falsocalcar* Pic, 1925  (África tropical)
* *Gridellia* Kammerer, 2006  (África tropical)
* *Hipalmus* Bates, 1870  (Neotrópico)
* *Idiobates* Casey, 1891  (Norteamérica)
* *Microzophobas* Pic, 1944  (Neotrópico)
* *Neatus* Leconte, 1862  (Norteamérica e Paleártico)
* *Neozophobas* Ferrer, 2006  (Neotrópico)
* *Paratoxicum* Champion, 1894  (Australasia)
* *Phanerops* Solier, 1851  (Neotrópico)
* *Rhinandrus* Leconte, 1866  (Norteamérica e Neotrópico)
* *Satanocalcar* Pic, 1925  (África tropical)
* *Tenebrio* Linnaeus, 1758 (escaravellos da fariña)  (Norteamérica, Paleártico, rexión indomalaia, Australasia e Oceanía)
* *Trichotenebrio* Ardoin, 1962  (África tropical)
* *Zophobas* Dejean, 1834  (Norteamérica, Neotrópico e África tropical)

## Notas 
### Bibliografía 
* 
*
Tenebrio

***Tenebrio*** é un xénero de escaravellos da familia dos tenebriónidos.

## Especies 
O xénero contén as seguintes especies vivas:

* *Tenebrio culinaris* 
* *Tenebrio guineensis* 
* *Tenebrio giganteus* 
* *Tenebrio grandicollis* 
* *Tenebrio molitor*  
* *Tenebrio obscurus*  
* *Tenebrio opacus* 
* *Tenebrio patrizii* 
* *Tenebrio punctipennis* 
* *Tenebrio zairensis* 

Atopáronse ademias catro especies fósiles en Alemaña e o Canadá:
* *Tenebrio calculensis*  - (Plistoceno, Lousas de Leda, Canadá)
* *Tenebrio effossus*  - (Oligoceno, formación Rott, Alemaña)
* *Tenebrio primigenius*  - (Ypresiano, formación Allenby, Canadá)
* *Tenebrio senex*  - (Oligoceno, formación Rott, Alemaña)

## Galería 

Ficheiro:Tenebrio molitor Linné, 1758 (32842137535).png|*Tenebrio molitor*
Ficheiro:Tenebrio giganteus (Gmelin, 1790) (28872264321).png|*Tenebrio giganteus*
Ficheiro:Tenebrio opacus.jpg|*Tenebrio opacus*

## Notas
Tribolium (escaravello)

***Tribolium*** é un xénero de escaravellos da familia Tenebrionidae. Contén escaravellos da fariña moi coñecidos como *Tribolium castaneum* e *Tribolium confusum* (outros escaravellos da fariña son do xénero *Tenebrio*).

## Descrición 
Os *Tribolium* adultos son escaravellos de 3 a 6&nbsp;mm de lonxitude e de cores que van do marrón avermellado ao negro. O clípeo é alongado e ten unhas xenas formando unhas proxeccións como estantes que se estenden arredor dos lados, dividindo parcialmente os ollos. As antenas son de 11 segmentos e son rectas ata os extremos ou teñen mazas terminais. O protórax é case cadrado e redondeado polos lados. Os élitros son estriados. Posúen ás ben desenvolvidas, pero polo menos unha especie (*T. confusum*) é incapaz de usalas para voar. Ambos os sexos teñen unha aparencia externa similar, é dicir, non hai dimorfismo sexual.

Aliméntanse de trigo, millo, fariña, amidón, chícharos, feixóns, noces e outros froitos secos, especias e espécimes de herbario e produtos alimenticios feitos con eles como pan e pasteis.

A avespa parasitoide *Holepyris sylvanidis* aliméntase de larvas e pupas de *Tribolium* e pon os seus ovos sobre as larvas.

O lictocórido *Xylocoris cursitans* (un hemíptero) crese que se alimenta das larvas. Os ratos son outros predadores ocasionais dos escaravellos.
* *Tribolium alcinae* Hinton, 1948
* *Tribolium anaphe* Hinton, 1948
* *Tribolium antennatum* Hinton, 1948
* *Tribolium apiculum* Neboiss, 1962
* *Tribolium arndti* Grimm, 2001
* *Tribolium audax* Halstead 1969
* *Tribolium beccarii* Gridelli, 1950
* *Tribolium bremeri* Grimm, 2001
* *Tribolium castaneum* (Herbst, 1797)
* *Tribolium ceto* Hinton, 1948
* *Tribolium confusum* Jaquelin Du Val, 1868
* *Tribolium cylindricum* Hinton, 1948
* *Tribolium destructor* Uyttenboogaart, 1934
* *Tribolium downesi* Hinton, 1948
* *Tribolium ferreri* Grimm, 2001
* *Tribolium ferrugineum* (Fabricius, 1781)
* *Tribolium freemani* Hinton 1948 
* *Tribolium giganteum* Hinton, 1948
* *Tribolium indicum* Blair, 1930
* *Tribolium madens* (Charpentier 1825) 
* *Tribolium myrmecophilum* Lea, 1904
* *Tribolium namibiensis* Grimm, 2008 
* *Tribolium parki* Hinton, 1948
* *Tribolium politum* Hinton, 1948
* *Tribolium quadricollis* (Fairmaire, 1902)
* *Tribolium semele* Hinton, 1948
* *Tribolium semicostatum* (Gebien, 1910)
* *Tribolium sulmo* Hinton, 1948
* *Tribolium thusa* Hinton, 1948
* *Tribolium waterhousei* Hinton, 1948

Para *T. brevicornis*, *T. carinatum*, *T. gebieni*, *T. parallelus*, *T. linsleyi*, *T. setosum* e *T. uezumii*, ver *Aphanotus*.

## Notas
Tribolium (planta)

***Tribolium *** é un xénero de plantas africanas da familia das Poaceae, nativa de Suráfrica e países veciños.

; Especies
* *Tribolium acutiflorum* 
* *Tribolium alternans*
* *Tribolium amplexum* 
* *Tribolium angustifolium* 
* *Tribolium brachystachyum* 
* *Tribolium capensis* 
* *Tribolium ciliare*
* *Tribolium curvum* 
* *Tribolium echinatum*
* *Tribolium hispidum*
* *Tribolium obliterum*
* *Tribolium obtusifolium*
* *Tribolium pleuropogon* 
* *Tribolium purpureum*
* *Tribolium pusillum* 
* *Tribolium tenellum*
* *Tribolium uniolae*
* *Tribolium utriculosum*

## Notas
Tribolium

***Tribolium*** é o nome científico de dous xéneros de organismos e pode referirse a:

**Tribolium* (escaravello), un xénero de escaravellos da familia Tenebrionidae.
**Tribolium* (planta), un xénero de plantas da familia Poaceae.
O ouro de Mackenna

***O ouro de Mackenna*** (en ) é un filme estadounidense de 1969 dirixido por J. Lee Thompson e protagonizado por Gregory Peck, Omar Sharif, Telly Savalas, Ted Cassidy, Camilla Sparv e Julie Newmar. Foi rodado en Super Panavision 70 e Technicolor por Joseph MacDonald, e a banda sonora é obra de Quincy Jones.

## Personaxes 
* Gregory Peck como Marshal Sam MacKenna
* Omar Sharif como John Colorado
* Telly Savalas como Sarxento Tibbs
* Camilla Sparv como Inga Bergemann
* Keenan Wynn como Sanchez
* Julie Newmar como Hesh-Ke
* Ted Cassidy como Hachita
* Lee J. Cobb como The Editor
* Raymond Massey como The Preacher
* Burgess Meredith como The Storekeeper
* Anthony Quayle como Older Englishman
* Edward G. Robinson como Old Adams
* Eli Wallach como Ben Baker
* Eduardo Ciannelli como Prairie Dog
* Dick Peabody como Avila
* Rudy Diaz como Besh
* Robert Phillips como Monkey
* Shelley Morrison como Pima Squaw
* Trevor Bardette como xuíz Bergeman
* Victor Jory como o narrador

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Baxter, John. *Mythmaker: The Life and Work of George Lucas*. New York: William Morrow, 1999. .
* Calic, Marie-Janine, Dietmar Neutatz and Julia Obertreis. *The Crisis of Socialist Modernity: The Soviet Union and Yugoslavia in the 1970s*. Göttingen, Germany: Vandenhoeck & Ruprecht, 2011. .
* *Indiana Jones and the Temple of Doom* (DVD). Paramount Pictures Home Video. 2008.
* *Indiana Jones and the Last Crusade* (DVD). So Paramount Pictures Home Video. 2008.
* Kline, Sally. *George Lucas: Interviews* (Conversations with Filmmakers Series). Jackson, Mississippi: University of Mississippi Press, 1999. .
* ''Mackenna's Gold* (DVD). Sony Pictures Home Video. 2000.
* *Raiders of the Lost Ark* (VHS). Paramount Pictures Home Video. 1999.
* Salewicz, Chris. *George Lucas: Close Up – The Making of His Movies''. New York: Da Capo Press 1999. .
Emilio Rey Sánchez

**Emilio Rey Sánchez-Somoza**, nado na vila de Arzúa en 1876 e finado en Madrid o 7 de outubro de 1951, foi un farmacéutico e empresario galego.

## Traxectoria 
Fillo de Cayetano Rey García, que foi alcalde de Arzúa, e Elvira Sánchez Somoza. Marchou a Buenos Aires con trece anos, de onde retornou dous anos despois. Licenciado en Farmacia pola Universidade de Santiago de Compostela. Fundou os Laboratorios Yer que crearon os prestixiosos Sello e Purgante e os xaropes, crecepelo e xices de Menta. Tamén foi dono dos cines Saboy e Colón na Coruña e do Cine Saboy de Madrid. Finou en Madrid o 7 de outubro de 1951.

## Vida persoal 
Casou con Melania Romero e foi pai de Emilio, Luciano e José Rey Romero. Enviuvou e casou en segundas nupcias con Claudia de Roa, e foi pai de Claudia, Jaime e Soledad Rey de Roa.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
*
Alfred L. Kroeber

**Alfred Louis Kroeber**, nado en Hoboken (Nova Jersey) o 11 de xuño de 1876 e finado en París o 5 de outubro de 1960 foi un antropólogo cultural estadounidense.

## Traxectoria 
Obtivo o seu doutoramento na Universidade Columbia en 1901. O antropólogo Franz Boas supervisou os seus estudos. Foi o primeiro profesor do Departamento de Antropoloxía da Universidade de California, Berkeley. Dirixiu o Museo de Antropoloxía Phoebe A. Hearst de Berkeley entre 1909 e 1947.

Kroeber estudou un home chamado Ishi, o último membro supervivente do pobo Yahi. Estudou tamén, entre outros, os pobos miwok.

## Vida persoal
Casou coa antropóloga Theodora Kroeber e foi pai da novelista, poeta e escritora de contos Ursula K. Le Guin.

## Notas
Brontispa longissima

***Brontispa longissima*** é unha especie de escaravello crisomélido que se alimenta das follas novas e dana as plántulas e cocos maduros das Arecaceae (coqueiros), polo que se lle adoita chamar escaravello do coqueiro. Estase convertendo nun problema cada vez máis grave como praga dos coqueiros en varias rexións do Pacífico e Índico, especialmente nas últimas  décadas. 

## Características 
Os ovos están inseridos entre as follas, miden 1,4 mm de longo ou menos e fan eclosión en 2-4 días. A fase larval dura 36 días e as larvas chegan a medrar ata os 8-10 mm e aliméntanse das follas causando danos. A pupa aparece nas partes secas das follas e mide 9-10 mm de longo e en 6 días dela emerxe o adulto. O adulto pode vivir ata 90 días e mide ata 10 mm de longo ; pode realizar curtos voos que serven para que a especie se espalle. Tanto a larva coma o adulto son destrutivos e causan danos na superficie das follas novas, facilitando ademais a entrada de patóxenos.

En setembro de 2007 a Manila metropolitana e 26 provincias das Filipinas foron postas en corentena debido a ser infestadas con esta praga, para así tentar salvar a industria dos coqueiros das Filipinas, que produce 800 millóns de dólares ao ano.

As medidas de control aplicadas inclúen o uso de pesticidas e axentes de control biolóxicos como as avespas parasitas, como por exemplo, *Asecodes hispinarum*.

Hai outro escaravello que é unha praga similar e que pertence a un xénero relacionado, o *Plesispa reichei*, ao que tamén se lle chama ás veces escaravello do coqueiro e como é moi parecido distínguese con dificultade de *B. longissima*; a principal distinción é que ten un corpo máis ancho e unha puntuación de pintas máis forte, con diferenzas tamén en antenas e padrón dos élitros.

## Notas
Theodora Kroeber

**Theodora Covel Kracaw Kroeber Quinn** , máis coñecida como **Theodora Kroeber** , nada o 24 de marzo de 1897 e finada o 4 de xullo de 1979, foi unha autora e antropóloga estadounidense, coñecida polos seus relatos sobre varias culturas nativas de California. 

## Traxectoria 
Nacda en Denver, Colorado, EUA, Kroeber creceu na cidade mineira de Telluride, antes de matricularse na Universidade de California en Berkeley para realizar estudos de posgrao. Casada unha vez en 1921 e viúva en 1923, en 1926 casou co antropólogo Alfred Louis Kroeber. Tivo dous fillos con Kroeber e dous máis do seu primeiro matrimonio. Os Kroeber viaxaron xuntos a moitos dos sitios de campo de Alfred, incluíndo unha escavación arqueolóxica no Perú. Nove anos despois da morte de Alfred en 1960, Theodora Kroeber casou co artista John Quinn.

Kroeber comezou a escribir profesionalmente ao final da súa vida, despois de que os seus fillos creceran. En 1959 publicou unha colección de narrativas tradicionais nativas americanas traducidas, e en 1961 publicou *Ishi in Two Worlds*, un relato de Ishi, o último membro do pobo Yahi do norte de California, co que Alfred Kroeber fixo amizade e estudou entre 1911 e 1916. Este volume vendeuse moito e recibiu eloxios dos comentaristas pola súa escrita. Kroeber publicou outros traballos nos seus últimos anos, incluíndo unha colaboración coa súa filla Ursula K. Le Guin e varios textos antropolóxicos. Traballou como rexente na Universidade de California durante un ano antes da súa morte en 1979.

## Obras publicadas 
* *The Inland Whale* (en inglés). 1959. Indiana University Press, Bloomington.
* *Ishi in Two Worlds: a biography of the last wild Indian in North America* (en inglés). 1961. Berkley Books.
* *Ishi, Last of His Tribe* (en inglés). Illus. Ruth Robbins. 1964. Parnassus Press, Berkeley, California.
* *Almost Ancestors: The First Californians* (en inglés). Kroeber e Robert F. Heizer. 1968. Sierra Club Books, San Francisco.
* *Alfred Kroeber: A Personal Configuration* (en inglés). 1970. University of California Press, Berkeley.
* *Drawn from Life: California Indians in Pen and Brush* (en inglés). Recompilado por Kroeber, Robert F. Heizer e Albert B. Elsasser. 1976. Ballena Press, Socorro, Novo México.
* *Ishi, the Last Yahi: A Documentary History* (en inglés). Kroeber e Robert F. Heizer. 1979. University of California Press, Berkeley.

## Notas 

## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 

### Ligazóns externas 
* *Ishi in Two Worlds*, conferencia na UC Berkeley (gravación de audio en liña )
* Guía dos papeis de Theodora Kroeber na Biblioteca Bancroft
* «Theodora Kroeber» (en inglés), no catálogo de Autoridades da Biblioteca do Congreso, con 13 entradas
Chan do Cerqueiro

O **Chan do Cerqueiro** foi un asentamento da época calcolítica, habitado no terceiro milenio a.C.,
Nel localizouse numerosa industria lítica relacionada coa elaboración de puntas de frecha, o que levou aos investigadores a considerar que o lugar estivera especializado na elaboración destes obxectos.

## Notas
Agatha Christie e a verdade do crime

***Agatha Christie e a verdade do crime*** (en ) é un filme británico de 2018 dirixido por Terry Loane. Conta a historia da escritora Agatha Christie que se ve envolta nun caso de asasinato na vida real durante a súa desaparición de 11 días en 1926. Escrito por Tom Dalton, representa a Christie investigando o asasinato da afillada de Florence Nightingale, Florence Nightingale Shore, que se basea en persoas e acontecementos reais, e como a súa implicación neste caso influíu na súa escritura posterior.

O filme estreouse en Channel 5 no Reino Unido o 23 de decembro de 2018, converténdose no programa máis popular da cadea durante o período de Nadal e no segundo programa de ficción mellor valorado do ano. Estreouse en galego o 6 de xaneiro de 2023 a través da TVG.

## Personaxes 
* Dean Andrews como Wade Miller
* Ruth Bradley como Agatha Christie
* Bebe Cave como Daphne Miller
* Amelia Rose Dell como Rosalind
* Richard Doubleday como Postmaster Wilson
* Derek Halligan como Mr Todd
* Blake Harrison como Travis Pickford
* Pippa Haywood como Mabel Rogers
* Stacha Hicks como Florence Nightingale Shore
* Ralph Ineson como Detective Inspector Dicks
* Brian McCardie como Sir Hugh Persimmion
* Michael McElhatton como Sir Arthur Conan Doyle
* Tim McInnerny como Randolph
* Clare McMahon como Carlo
* Liam McMahon como Archibald Christie
* Seamus O'Hara como PC Spencer
* Luke Pierre como Zaki Hanachi
* Joshua Silver como Franklin Rose
* Samantha Spiro como Pamela Rose

## Notas
Edu Lavandeira

**Edu Lavandeira**, nado en Vigo en 1981, é un director, realizador e creativo audiovisual.
## Traxectoria 
Licenciado en Publicidade e Relacións Públicas pola Universidade de Vigo. Director da serie documental *Buscadores de naufraxios*​ da Televisión de Galicia, gañadora do Premio Mestre Mateo ao Mellor Programa no 2019​. Creador da serie documental *Maestros del pan* sobre os mestres panadeiros españois (Canal Cocina e El Gourmet​) e *Bomberos cocineros* sobre os pratos que cociñan os bombeiros durante as gardas de traballo (2022).​ Coñecido como *@opelouro* nas redes sociais nas que comparte información sobre a elaboración de pan caseiro, especialmente pan galego.

## Obra 
*Pan galego. Receitas e historias do mellor pan do mundo* (2024). Vigo: Xerais. 256 páxs. ISBN 978-84-1110-502-6. ePub: ISBN 978-84-1110-509-5. 

## Notas
Eurostopodus argus

***Eurostopodus argus***  é unha especie de ave da orde dos caprimulxiformes, familia dos caprimúlxidos, subfamilia dos eurostopodinos, unha das cinco integradas no xénero *Eurostopodus*.

## Taxonomía 
### Descrición 
A especie foi descrita en 1892 polo zoólogo alemán especializado en ornitoloxía Ernst Hartert.

### Sinónimos 
Ademais de polo seu nome actualmente válido, a especie coñeceuse tamén polos sinónimos:

Na ave adulta en voo é posíbel observar grandes manchas brancas en catro das plumas primarias exteriores. 

## Distribución e hábitat 
*Eurostopodus argus* encóntrase en gran parte de Australia, salvo na costa leste, e pasa o inverno nas illas menores da Sonda e as illas Aru (Indonesia).

Os seus hábitats naturais son os bosques abertos, zonas de arbustos e matogueiras, sabana e mangleirais.

## Estado de conservación 
Segundo a Unión Internacional para a Conservación da Natureza e dos Recursos Naturais *Eurostopodus argus* ten unha área de distribución moi grande e, polo tanto, non se acerca aos limiares de vulnerábel segundo o criterio do tamaño da área de distribución, e a tendencia da súa poboación parece ser estábel e, polo tanto, a especie non se acerca aos limiares de vulnerábel de acordo co criterio de tendencia da poboación e, aínda que se cuantificou o tamaño da poboación, non se cre que se acerque aos limiares de vulnerábel segundo o criterio do tamaño da poboación. Por estas razóns, o status da especie se avalíase como de *LC* (pouco preocupante).

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Cleere, Nigel & Nurney, David (1998): *Nightjars: A Guide to the Nightjars, Frogmouths, Potoos, Oilbird and Owlet-nightjars of the World*. Londres: Christopher Helm. ISBN 1-8734-0348-8.
* Sibley, C. G., Ahlquist, J. E. & Monroe, B. L., Jr (1988): "A classification of living birds of the world based on DNA-DNA hybridization studies". *Auk * **105**: 409-423. (Texto completo).

### Outros artigos 
*Caprimulxiformes
*Eurostopodinos
**Eurostopodus*
Endopterigotos

Os **endopterigotos** ou **Endopterygota** (do grego antigo *endon* 'interno' + *pterón* 'á' + o neolatín *-ota* 'que ten'), tamén coñecidos como **holometábolos** (**Holometabola**), é unha superorde de insectos dentro da infraclase Neoptera que pasan por fases distintivas larval, pupal e adulta. Sofren unha metamorfose radical, coas fases de larva e adulto moi diferentes en estrutura e comportamento. Isto chámase holometabolismo ou matamorfismo completo.

## Evolución 
Os Endopterygota constitúen a superorde de insectos máis diversa, cun millón de especies vivas divididas en 11 ordes, que conteñen insectos como as bolboretas, moscas, pulgas, abellas, formigas e escaravellos.

O fósil de endopterigoto máis antigo data do Carbonífero.

Os Endopterygota son por veces divididos en tres ensamblaxes: Neuropterida (Neuroptera, Megaloptera, Raphidioptera, Strepsiptera e Coleoptera), Hymenopteroida (Hymenoptera), e Panorpida (Siphonaptera, Diptera, Trichoptera, Lepidoptera e Mecoptera). 

As análises moleculares aclararon a filoxenia do grupo, como se mostra no seguinte cladograma.

## Descrición 
[miniatura|90px|Estadios do [holometabolismo en Hymenoptera]]
Os Endopterygota distínguense dos Exopterygota polo modo en que se lles desenvolven as ás. Os Endopterygota (literalmente "formas aladas internas") desenvolven as ás dentro do corpo e sofren unha elaborada metamorfose na que hai un estadio pupal. Os Exopterygota ("formas aladas externas") desenvolven a ás no exterior dos seus corpos e non pasan por un estadio de pupa. Porén, a última característica é plesiomórfica, xa que se encontra tamén en grupos como os Odonata (libélulas e cabalos do demo), que non son Neoptera, senón máis basais entre os insectos.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
*Morfoloxía dos insectos
*Holometabolismo
Alfredo García Caramés

**Alfredo García Caramés**, nado en Cabanelas (Liripio, A Estrada) o 20 de decembro de 1915 e finado no mesmo lugar o 7 de marzo de 2006, foi un albanel e militar galego.

## Traxectoria 
Na República marchou traballar de albanel a Madrid e afiliouse á CNT. O golpe de Estado do 18 de xullo de 1936 pillouno en Madrid e alistouse nas milicias gallegas. Foi membro do Batallón de Milicias Populares Galegas e escolta e chofer de Enrique Líster. Coa caída da República pasou a Francia e estivo internado nos campos de Argelès-sur-Mer, Vernet d'Ariège e Bacarès. Marchou a México, arribando a Nuevo Laredo o 29 de febreiro de 1940. Traballou nun almacén de cereais. Permaneceu en México ata 1956, cando volveu a Galicia. Marchou novamente ao ano seguinte, e volveu en varias ocasións, para regresar definitivamente en 1962. Estableceuse primeiro na Coruña e dedicouse á construción, despois instalouse en Marín, para finalmente retornar a Cabanelas. Finou en Cabanelas o 7 de marzo de 2006.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
* 
* 

### Ligazóns externas 
* Ficha en PARES
Illa Amami-Ōshima, Illa Tokunoshima, parte norte da Illa Okinawa e Illa Iriomote

é unha serie de sitios Patrimonio da Humanidade da UNESCO composto por cinco partes compoñentes en catro illas xaponesas da cadea Ryukyu das Illas Nansei. O sitio seleccionouse en termos de biodiversidade (Criterios de Patrimonio Mundial X) por ter un ecosistema diverso de especies vexetais e animais que son exclusivos da rexión.

## Historia
Seleccionado por primeira vez como sitio candidato en 2003, o nomeamento orixinal engadiuse á Lista provisional en 2016, despois da avaliación inicial da UICN, en 2018 a candidatura retirouse para a súa revisión, antes de volver a presentarse ao ano seguinte, tras unha avaliación posterior, en 2021 a UICN recomendou a inscrición en xullo do nomeamento revisado. A UNESCO votou a súa inclusión como Patrimonio da Humanidade en 2021.

### Disputa de nomeamento
Na longa historia da campaña de rexistro, este sitio candidato foi renomeado polo menos dúas veces. Cando un panel de científicos naturais o engadiu formalmente á lista tentativa de nomeamento do Xapón, recibiu o nome de *Ryūkyū Shotō*. Isto seguiu unha convención de ciencias naturais pero é incompatible coa definición oficial proporcionada polo goberno xaponés, que exclúe as illas Amami do *Ryūkyū Shotō*. Ademais, as illas Amami e a prefectura de Kagoshima no seu conxunto manifestaron unha forte oposición a que se impoña a etiqueta *Ryūkyū*. A finais de 2015, o comité da UNESCO recomendou ao Xapón "desde unha perspectiva técnica" que utilizase unha designación precisa das áreas obxecto de nomeamento. Como resposta, o sitio candidato foi renomeado de novo ao nome actual e altamente descritivo en 2016.

## Compoñentes
O Patrimonio da Humanidade en serie comprende cinco compoñentes en catro illas:

## Biodiversidade
Dentro da superficie total de 426,98 km² atópanse unhas 1.819 plantas vasculares, 21 mamíferos terrestres, 394 aves, 21 anfibios, 36 réptiles terrestres e 267 peixes do interior, incluíndo endémicos como o coello Amami, Rail de Okinawa e Gato Iriomote. Das anteriores, 189 especies de plantas vasculares son endémicas (aprox. 10% das número total de especies atopadas), así como 13 mamíferos terrestres (62%), 5 aves, 18 anfibios (86%), 23 réptiles (64%) e 14 peixes continentais. Das 6.153 especies de insectos, 1.607 son endémicas.

## Notas
;Referencias

## Véxase tamén
### Bibliografía
### Outros artigos
* Patrimonio da Humanidade no Xapón
### Ligazóns externas
* Nomination of Amami-Oshima Island, Tokunoshima Island, the northern part of Okinawa Island, and Iriomote Island  (Ministry of the Environment)
* Amami-Oshima Island, Tokunoshima Island, the northern part of Okinawa Island and Iriomote Island (UNESCO Tentative List entry)
Sitios prehistóricos de Jōmon no norte do Xapón

é un Patrimonio da Humanidade da UNESCO en serie que consta de 17 xacementos arqueolóxicos do Período Jōmon en Hokkaidō e no norte de Tōhoku, Xapón. O período Jōmon durou máis de 10.000 anos, representando "formas de vida pre-agrícolas sedentarias e unha complexa cultura espiritual das persoas prehistóricas". 

Apareceu por primeira vez na Lista indicativa do Patrimonio Mundial en 2009. En xullo de 2021, ICOMOS recomendou a inscrición do nomeamento en serie revisado de dezasete sitios baixo os criterios III e V. Logo inscribiuse oficialmente na Lista do Patrimonio Mundial o 27 de xullo de 2021.

## Sitios
Todos os sitios compoñentes foron designados para a súa protección baixo a Lei para a protección dos bens culturais, como Lugares Históricos ou *Lugares Históricos Especiais ("ACA" columna abaixo'').

## Notas
;Referencias

## Véxase tamén
### Bibliografía
### Outros artigos
* Patrimonio da Humanidade no Xapón
### Ligazóns externas
* Jōmon Prehistoric Sites in Northern Japan
Scydosella

***Scydosella*** é un xénero de escaravellos que consta dunha soa especie (taxon monotípico) chamada ***Scydosella musawasensis***. A especie considérase o insecto de vida libre máis pequeno que existe, e, por tanto, o escaravello de menor tamaño. Pertence aos Ptiliidae, que teñen ás cunhas espiñas parecidas a plumas. Descubriuse en Nicaragua, e describiuno en 1999 Wesley Eugene Hall do Museo do Estado da Universidade de Nebraska. O descubrimento inicial constaba de moi poucos espécimes e as súas medidas exactas non eran concluíntes. Debido ao seu diminuto tamaño, eran difíciles de observar baixo o microscopio despois da conservación. O tamaño xeralmente aceptado era de 0,300&nbsp;mm de lonxitude. O 8 de febreiro de 2015, Alexey Polilov da Universidade do Estado de Moscova Lomonosov recolleu 85 espécimes no parque nacional de Chicaque, Colombia. Foron descubertos sobre unha capa de fungos dos cales se alimentan. Deses espécimes puido facerse unha medida exacta e encontrouse que o individuo máis pequeno era de só 0,325&nbsp;mm de longo. O individuo máis grande era de 0,352&nbsp;mm de longo e a lonxitude media de todos os espécimes era de 0,338&nbsp;mm. O corpo é alongado e de forma oval, de cor marrón amarelada e as antenas están divididas en 10 segmentos.

## Notas 
### Ligazóns externas 
*Taxonomía en Global Biodiversity Information Facility
*Posición sistemática en Insectoid
Dragon (foguete sonda)

**Dragon** foi o nome dunha serie de foguetes sonda franceses de dúas etapas que estiveron en servizo entre 1962 e 1973.

## Características 
Os foguetes Dragon estaban formados por dúas etapas: unha primeira Stromboli e unha segunda Belier nalgunha das súas variantes. Así, o Dragon 1 usaba unha Belier I como segunda etapa, o Dragon 2 unha Belier II e o Dragon 3 unha Belier III.

Podían chegar a alturas de ata 560 km e foron usados para o estudo da atmosfera superior e da ionosfera, así como para a observación do Sol en raios X e ultravioleta

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
*Stromboli (foguete)
*Belier
Dermatofitose

As **dermatofitoses** ou **tiña** son infeccións fúnxicas da pel. As descricións da doenza remóntanse á Idade Antiga.

## Sintomas 
Normalmente producen pel vermella e escamosa, proído e erupcións circulares. A perda de cabelo pode ocorrer na zona afectada. Os síntomas comezan entre 4 e 14 días despois da exposición ao fungo. A condición pode afectar varias áreas da pel ao mesmo tempo.

## Causas 
esquerda|miniatura|Fungo dermatófito
A dermatofitose pode ser causada por preto de 40 fungos diferentes. Os máis comúns son os dos xéneros *Trichophyton*, *Microsporum* ou *Epidermophyton*. 

## Prevención 
A prevención consiste en manter a pel seca, non andar descalzo en lugares públicos e non compartir obxectos persoais.

## Prevalencia 
En todo o mundo, cerca do 20% da poboación está infectada con dermatofitose nun momento dado. As infeccións da ingua son máis comúns nos homes, mentres que as infeccións do corpo e do coiro cabeludo afectan a ambos os sexos por igual. As infeccións do coiro cabeludo son máis comúns en nenos, mentres que as infeccións da ingua son máis comúns entre os anciáns. 

## Notas 

## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Dermatofitoses no Manual Merck
* **Tiña ** no dicionario galego de termos médicos (páxinas 761 e 762)
O pacto dos estudantes

***O pacto dos estudantes*** (en ) é un filme español de 2018 dirixido por Juan Miguel del Castillo. O guión foi escrito por Sergio Crespo, Alejandro Torres e Juan Miguel del Castillo. Os actores principais deste filme son Kandido Uranga, Vicky Peña, Ernesto Alterio, Marina Salas Rodríguez, Alba Messa, Alberto Amarilla Bermejo, Alejandro Albarracín e Víctor Clavijo.

Estreouse en galego o 5 de xaneiro de 2023 a través da TVG.

## Sinopse 
O filme conta a historia de tres mozos estudantes que son contratados como procurar un filme que supostamente rodaron xuntos Buñuel, Lorca e Dalí.

## Notas
Réquiem por un asasino

***Réquiem por un asasino*** (en ) é un filme de 2017 dirixido por Jonathan Mostow, e baseado na novela de 2004 *For the Dogs*, escrita por Kevin Wignall. É unha coprodución entre os Estados Unidos, Alemaña e España. O filme conta a historia dun sicario en conflito que axuda a unha muller nova a vingar a morte da súa familia. Está protagonizado por Sam Worthington, Odeya Rush, Allen Leech e Amy Landecker. A rodaxe comezou o 12 de agosto de 2014 en Yorkshire, Inglaterra.

Estreouse en galego o 18 de xaneiro de 2023 a través da TVG.

## Personaxes 
* Sam Worthington como Stephen Lucas
* Odeya Rush como Ella Hatto
* Allen Leech como Richard Addison
* Amy Landecker como Gina Banks
* Martin Compston como Metzger
* Verónica Echegui como Dani
* Gabrielle Mostow como Jillian 
* Shayne Drummond como Teresa

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Entrevista co autor Kevin Wignall
Marc Birkigt

**Marc Birkigt**, nado en Xenebra o 8 de marzo de 1878 e finado en Versoix o 15 de marzo de 1953, foi un enxeñeiro suízo en mecánica, pioneiro do automóbil e da aviación, e un dos fundadores da marca Hispano-Suiza en 1904.

## Traxectoria 
Marc Birkigt naceu en Xenebra, no barrio de Rousseau.

O 14 de xuño de 1904, Francisco Seix, Damián Mateu e Marc Birkigt crearon La Hispano-Suiza, Fábrica de Automóviles, S.A., e Birkigt comezou a traballar na empresa como director técnico. En 1911, tras a creación da sucursal de Hispano-Suiza en Francia, Birkigt e a súa familia fóronse a vivir a París, onde comezou a dirixir a nova fábrica situada en Levallois-Perret. En 1913, finalizou o contrato de arrendamento dos locais que ocupaba a fábrica de Francia, e Birkigt tivo que encargarse de coordinar o traslado a outra nova fábrica, situada en Bois-Colombes.
[miniatura|Maison de Maître (tamén coñecida como Rive Bleu) en Versoix no [Lago Léman|lago Lemán, por encargo de Birkigt.]]
Tras o comezo da primeira guerra mundial en 1914, Marc Birkigt e a súa familia regresaron outra vez a Barcelona, e na fábrica española de Hispano-Suiza Birkigt empezou a traballar en motores de aviación, para ser montados en avións que despois serían entregados ás tropas aliadas na guerra. Birkigt chegou a desenvolver un motor lixeiro de avión con 8 cilindros en V a 90°, e cunha potencia de 150 CV. Despois de que finalizase a primeira guerra mundial, Birkigt e a súa familia volveron a París, onde Birkigt ocupou o cargo de vicepresidente da Societé Française Hispano Suiza, a antiga sucursal francesa de Hispano-Suiza, que en 1922 converteuse nunha empresa. Asemade, Birkigt traballou tamén como inventor e director técnico da empresa española e a empresa francesa.

Durante os anos 1930 asociouse con Michelin para crear o ferrobús Micheline. En 1936 e despois de construír máis de 2.500 chasis, a Hispano-Suiza francesa foi nacionalizada polo Estado francés, e Marc Birkigt consagrouse á fabricación de motores de aviación e á construción de armas automáticas.
miniatura|A tumba de Birkigt e da súa muller no cemiterio de Versoix.
En 1938 foise a Xenebra para facerse cargo co seu fillo, Louis Birkigt, da Hispano-Suiza (Suisse), S.A. Dous anos despois, en 1940, volveu a Barcelona co seu fillo, para traballar na Hispano-Suiza española no desenvolvemento do motor Tipo 66 para camións, de máquinas-ferramenta e do proxecto do canón Hispano-Suiza HS.404, que foi usado polos aliados na segunda guerra mundial.

Anos máis tarde, Birkigt foise a Suíza para traballar na Hispano-Suiza (Suisse), S.A, onde se comezarían a fabricar máquinas-ferramenta.

Marc Birkigt viviu os seus derradeiros anos en Rive-Bleue, en Versoix, e morreu o 15 de marzo de 1953, por mor dun cancro de pulmón. Está soterrado xunto á súa esposa Eugénie no cemiterio de Versoix.

## Recoñecementos 
Marc Birkigt recibiu as seguintes condecoracións:

* 1908: Cabaleiro de Isabel a Católica.
* 1930: Comandante e despois Grande Oficial en 1939 da Lexión de Honra.
* 1923 e 1949: laureado do Aéro-Club de France.
* 1945: Doutor honoris causa da Escola Politécnica Federal de Zúric.

## Notas
Eduardo Pazo Álvarez

**Eduardo Pazo Álvarez**, nado na Estrada o 25 de maio de 1904 e finado en Cidade de México o 23 de outubro de 1971, foi un mestre galego.

## Traxectoria 
Nado na Estrada en 1904, fillo da mestra Emilia Alvarez Silva e de Pelayo Pazo Alvarez. Foi mestre do Salto (Rodeiro) e dende 1928 da Somoza (A Estrada). Foi elixido presidente da Asociación de Mestres da Estrada en 1933.

Co golpe de Estado do 18 de xullo de 1936 agochouse auxiliado pola familia ata que logrou saír por Portugal rumbo a Cuba, onde se exiliou. O xuíz militar de Pontevedra emitiu unha requisitoria para a súa presentación xunto con Manuel Coto Chan, Higinio Carracedo Ruzo, José Vila Carbón, Manuel Sanmartín Constela, Manuel Campos Vázquez, José Torres Bermejo, Luciano Louzao e Manuel Pérez Carracedo o 27 de agosto. Foi destituído a finais de agosto de 1936, sufriu expediente de depuración e foi suspendido de emprego e soldo.

Na Universidade da Habana acadou a licenciatura en Pedagoxía e foi mestre en Santiago de Cuba. Coa caída de Batista en 1959, embarcou para México. Residiu en Cidade de México e volveu ser mestre. Finou en México en 1971.

## Vida persoal 
Casou na Estrada con María Concepción López Parapar en agosto de 1930, e foi pai de Adela Pazo López.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
*
Protocoleópteros

Os **protocoleópteros** (**Protocoleoptera**) son un grupo parafilético de escaravellos extintos, que contén as primeiras e máis primitvas liñaxes de escaravellos. Representan o grupo dominante de escaravellos do Permiano, pero foron en gran medida substituídos polos escaravellos modernos durante o período seguinte, o Triásico. Os protocoleópteros posúen caracteristicamente cabezas prognatas (horizontais), uns élitros distintivos con punteaduras regulares, cutículas con tubérculos ou escalas, así como un padrón primitivo de escleritos ventrais, similar ao das modernas familias de arcostematos Ommatidae e Cupedidae. Pénsase que eran xilófagos e perforaban a madeira. Debido a isto, Cai *et al.* (2022) propuxeron recentemente un cambio do nome polo de Alphacoleoptera  (alfacoleópteros). En Kirejtshuk (2020), os escaravellos extintos incluídos en Protocoleoptera  foron situados dentro da suborde Archostemata.

## Taxonomía 
Sobre o esquema taxonómico dos grupos dos primeiros coleópteros non hai aínda consenso, existindo varios esquemas de clasificación propostos para os clados de maior nivel dentro do grupo troncal. Xeralmente hai acordo en que os Tshekardocoleidae son o primeiro grupo que diverxeu entre as principais familias.

* Coleoptera
** †*Coleopsis* Kirejtshuk et al., 2014
** †Tshekardocoleidae   (Permiano temperán)
** †Permocupedidae  (Permiano temperán-Triásico medio)
** †Taldycupedidae  (Permiano temperán-Permiano medio)
** †Ademosynidae 
** †Permosynidae 
** †Rhombocoleidae 
** †Triadocupedidae 
** †Asiocoleidae 
** †Peltosynidae 

## Notas
Lyncornis

***Lyncornis*** é un xénero de aves da orde dos caprimulxiformes, familia dos caprimúlxidos, un dos dous integrados na subfamilia dos eurostopodinos.

## Taxonomía 
### Descrición 
O xénero foi descito en 1838 polo naturalista e ornitólogo inglés John Gould, 

Litertalmente "ave-lince". 

### Especies 
O xénero comprenende dúas especies:

### Nota taxonómica 
Anteriormente ambas as especies clasificáronse no xénero *Eurostopodus*. Pero foron trasladadas ao xénero *Lyncornis* en base aos resultados dun estudo de filoxenética molecular publicado en 2010 que atopou grandes diferenzas xenéticas entre estas dúas especiese as de *Eurostopodus*.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Cleere, Nigel & Nurney, David (1998): *Nightjars: A Guide to the Nightjars, Frogmouths, Potoos, Oilbird and Owlet-nightjars of the World*. Londres: Christopher Helm. ISBN 1-8734-0348-8.
* Sibley, C. G., Ahlquist, J. E. & Monroe, B. L., Jr (1988): "A classification of living birds of the world based on DNA-DNA hybridization studies". *Auk * **105**: 409-423. (Texto completo).

### Outros artigos 
*Caprimulxiformes
*Caprimulxinos
*Eurostopodinos
José André Lôpez Gonçâlez

**José André Lôpez Gonçâles**, ou **André da Ponte**, nado en 5 de outubro de 1955 no lugar da Ponte, Os Vilares (Guitiriz) é un tradutor e escritor galego.

## Traxectoria 
Emigrado de novo ao País Vasco, alí estudou Ciencias da Información e traballou durante 30 anos como delegado de vendas nunha empresa siderúrxica. Militante desde 1975 da Unión do Povo Galego, participou na fundación do Bloque Nacional-Popular Galego e do Bloque Nacionalista Galego en Euskal Herria. Seguidor da norma reintegracionista do galego, ten publicado diversas obras poéticas e impulsado múltiples traducións, publicacións e revistas de pensamento marxista. 

No 31 de decembro de 2006 publicou no Portal Galego da Língua o artigo *O Apalpador: Personagem mítico do Natal galego a regaste.* Este traballo de investigación iniciou a recuperación da figura do Apalpador, unha personaxe lendaria do Nadal galego conservada só nas montañas orientais galegas. Posteriormente, no 2011 participou na obra colectiva editada pola A.C Gentalha do Pichel: “*Teoría de inverno, Os presentes do Apalpador*”. 

Na actualidade reside en Madrid. 

## Obra 
* *Onde o vento leva un sonho de carpaças*. A.C. Rosalía de Castro. Bilbao. (1990).
* *O Cemitério Marinho* (tradución ao galego-portugués). Obra orixinal de Paul Valéry. (2015).
* *Rimas de Frei Bento do Santo Nome de Santo Alberte*. A.C Xermolos. Guitiriz. (2016).
* *José María Chao Ledo. Obra completa en galego* (2018).
* *Sonata dum Quebrado Violino* (2019).
* *Vladimir Ilich Lenine* (tradución ao galego-portugués) (2019).
* *No fulgor das sombras* (2020).

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* *O Apalpador: personagem mítico do natal galego a resgate*. Portal Galego da Língua (2008).