Latitude

miniatura|dereita|Deseño da Terra amosando as latitudes en graos.

**Latitude** é un termo usado na xeografía e cartografía. No globo terrestre, é o ángulo que establece, co plano do ecuador terrestre, un raio que vaia dun determinado observador ou lugar ao centro da Terra. Na Liña do Ecuador a latitude é de 0º, no polo Norte é 90º (indicado 90º N) e no polo Sur é -90º (indicado 90ºS). Así, as latitudes positivas, 'por riba' do ecuador, corresponden ó hemisferio norte (chamado tamén hemisferio boreal), e as negativas, 'por baixo' do ecuador, ó hemisferio sur (ou austral).
## A latitude e o clima 
A **latitude** é medida en graos, e corresponde ó ángulo formado pola liña que une calquera punto situado sobre un paralelo e o centro da Terra co plano do ecuador. Así pois, calquera punto dun paralelo ten a mesma latitude.
 
Os **paralelos** son liñas imaxinarias que cortan a Terra en *franxas horizontais* paralelas á liña do Ecuador. Os paralelos máis coñecidos son o Trópico de Capricornio, Trópico de Cáncer, Círculo Polar Ártico, Círculo Polar Antártico, e a propia Liña do Ecuador.

O que determina o lugar da Terra por onde pasan esas liñas é a medida do ángulo de incidencia dos raios de Sol na superficie. Así, cando o raio de Sol incide na superficie da Terra co seu maior ángulo de inclinación teremos a marca dun trópico. O nome do trópico vén dado pola constelación que estea detrás do Sol nesa época (Cáncer ou Capricornio).

O raio de Sol son enerxía en forma luminosa. Así, un raio que incida en ángulo recto (90 graos) terá unha área de incidencia pequena, ou sexa, a dispersión desa enerxía no chan estará máis concentrada. Cando un raio de Sol incide na superficie da Terra nun ángulo menor (aproximadamente 23 graos, que é a mesma medida dos Trópicos), terá unha área de incidencia moito maior para distribuír a súa enerxía, e por este motivo transfire menos calor por centímetro cadrado de chan.

Desta forma, no Ecuador, onde o raio de sol chega ó chan máis concentrado, o clima é máis quente. Nos trópicos, onde o raio de Sol chega ao chan máis espallado, o clima é menos quente. Nos polos, onde o raio de Sol chega moito máis espallado, o clima é moito menos quente. Así e todo, os puntos máis fríos da superficie terrestre non son os polos, senón a estación científica sobre o Lago Vostok, na Antártida, e a aldea de Oymyakon, en Siberia (á latitude de 63º 15').

## Lonxitude dun grao de latitude 
Nos textos de referencia   

: \delta m (\phi) = M (\phi) \, \delta \phi = a \left (1 - e ^ 2 \right) \left (1 - e ^ 2 \sin ^ 2 \phi \right) ^ {- \frac {3} {2}} \, \delta \phi 

Cando a diferenza entre latitudes é de 1 grao, correspondente a \frac {\pi} {180} radianes, a distancia do arco é de aproximadamente
:  \Delta ^ 1_ \text {lat} = \frac {\pi a \left (1 - e ^ 2 \right)} {180 ^ \circ \left (1 - e ^ 2 \sin ^ 2 \phi \right) ^ \frac {3} {2}} 

A distancia en metros (redondeada a 0,01 metros) entre as latitudes phi&nbsp;-&nbsp;0,5 graos e phi &nbsp;+&nbsp;0,5 graos no esferoide WGS84 é
:  \Delta ^ 1_ \text {lat} = 111 \, 132.954 - 559.822 \cos 2 \phi + 1.175 \cos 4 \phi 

A variación desta distancia coa latitude (en WGS84) achégase na táboa xunto coa distancia dun grao de lonxitude (distancia leste-oeste):
:  \Delta ^ 1_ \text {long} = \frac {\pi a \cos \phi} {180 ^ \circ \sqrt {1 - e ^ 2 \sin ^ 2 \phi}} \, 

Unha calculadora de calquera latitude está dispoñible na web da NGA (*National Geospatial-Intelligence Agency*) .

O seguinte gráfico ilustra as variacións dun grao de latitude e dun grao de lonxitude en función da latitude.
center | thumb | 500px | Definición de latitude xeodésica (φ) e latitude xeocéntrica (θ)

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Coordenadas xeográficas

* Lonxitude