Joaquín Rodrigo

**Joaquín Rodrigo Vidre**, I marqués dos Xardíns de Aranxuez, nado en Sagunt (Valencia) o 22 de novembro de 1901 e finado en Madrid o 6 de xullo de 1999, foi un compositor español.

## Traxectoria 
### Primeiros anos e estudos 
Rodrigo naceu o día da patroa dos músicos, Santa Icía. Aos tres anos de idade quedou practicamente cego por mor dunha infección de difteria. Segundo el, a perda parcial da vista púxoo no camiño da música.

Iniciou os seus estudos musicais con nove anos, estudando solfexo, violín e piano. Con 16 anos estudou harmonía e composición con profesores do Conservatorio de Valencia. As súas primeiras composicións (*Suite para piano*, *Dous esbozos*, *suite para piano e violín* e *Siciliana*, para violoncello) datan de 1923. A súa primeira obra para orquestra foi *Juglares*, de 1924, que foi premiada en Valencia e Madrid. Tamén obtivo un diploma nun concurso nacional pola obra *Cinco pezas infantís*, que máis tarde foi premiada tamén en París. Dende o principio da súa carreira, Rodrigo escribía os seus traballos en braille, que posteriormente eran transcritos por un escribente.

### Estudos en París 
En 1927, seguindo o exemplo dos seus antecesores Isaac Albéniz, Manuel de Falla, Enrique Granados e Joaquín Turina, Rodrigo trasladouse a París para inscribirse na École Normale de Musique, onde estudou durante cinco anos, con Paul Dukas. Alí trabou amizade con Maurice Ravel, Darius Milhaud, Arthur Honegger, Igor Stravinskii e Manuel de Falla. En París coñeceu tamén a súa futura muller, a pianista turca Vitoria Kamhi, coa que casou o 19 de xaneiro de 1933. Kamhi era profesora diplomada no Conservatorio de París e alumna de Jerzy Lalewicz en Viena, e de Lazare Lévy e Ricardo Viñes en París. Rodrigo escribiu *Sonata de adiós*, para piano, en memoria do seu mestre Dukas trala súa morte en 1935. Continuou os seus estudos de música en Francia no Conservatorio da Sorbona, traballando tamén en Alemaña, Austria e Suíza, antes de volver a España en 1939 e instalarse definitivamente en Madrid.

### Regreso a España 
Despois dunha difícil tempada en Francia por mor de problemas persoais (falta de traballo e penuria económica, así como a perda dun fillo a piques de nacer en 1939) no medio da inestabilidade por mor da guerra civil en España e o ambiente prebélico da segunda guerra mundial en Europa, os Rodrigo cruzaron a fronteira francoespañola con apenas unhas maletas nas súas mans, mais tamén co manuscrito da súa obra máis universal, o *Concerto de Aranxuez*.

En 1940 tivo lugar en Barcelona a estrea mundial do *Concerto de Aranxuez* para guitarra e orquestra, un exemplo definitivo da súa personalidade musical e unha obra que lle trouxo sona universal. Dende ese momento, emprendeu numerosas actividades artísticas, creativas e académicas. En 1943 foi galardoado co Premio Nacional de Composición polo seu *Concerto heroico para piano e orquestra*, obra extenuante para o solista pola dificultade da súa parte e polo denso armazón orquestral. En 1996, foi revisado por Joaquín Achúcarro, alixeirando a carga solista.

En 1948 gañou o primeiro premio no Concurso de conmemoración do nacemento de Cervantes, outorgado polo xurado composto por Pérez Casas, Guridi e Toldrá.

Cultivou especialmente a canción, entre as que se contan *Cántico de la esposa* ou *Cuatro madrigales amatorios*.

Hai que destacar ademais a achega definitiva de Joaquín Rodrigo ao repertorio para guitarra, coa que logrou a súa dignificación e a súa consagración internacional como instrumento de concerto, cunha mención especial para a súa obra *Fantasía para un gentilhombre*, composta en 1954 sobre temas do compositor barroco Gaspar Sanz.

Faleceu en Madrid o 6 de xullo de 1999, dous anos despois do falecemento da súa esposa. Vitoria Kamhi, que fora a súa compañeira inseparable e a colaboradora máis importante en todos os aspectos do seu traballo como compositor. Ambos descansan no panteón familiar do cemiterio de Aranxuez xunto a unha guitarra cubista *Homenaxe a Joaquín Rodrigo* do escultor Pablo Serrano.

## Recoñecementos 
En 1983 foi galardoado co Premio Nacional de Música de España e foi ennobrecido en 1991 polo rei Xoán Carlos I co título de marqués dos Xardíns de Aranxuez. En 1996 foille concedido o Premio Príncipe de Asturias, outorgado «pola súa extraordinaria contribución á música española á que achegou novos impulsos para unha proxección universal». Ese mesmo ano recibiu a Medalla de Ouro de Sagunt, a Gran Cruz da Orde Civil da Solidariedade Social, e a Estrela de Ouro da Comunidade de Madrid. 

En 1996, recibiu o Premio Princesa de Asturias das Artes.

En 1998 o goberno francés honrouno co título de Commandeur des Arts et des Lettres, e pouco despois, recibiu o Premio ao Mellor Autor de Música Clásica da Sociedade Xeral de Autores e Editores. Tamén en 1998 se lle concedeu a Medalla de Honra da Universidade Internacional Menéndez Pelayo, e ao ano seguinte, a Medalla de Ouro do Festival de Granada. O Palau da Música de Valencia nomeou a sala de cámara ou "sala B" co seu nome. O conservatorio superior de Valencia chámase tamén Joaquín Rodrigo.

Co principal obxectivo de asegurar a preservación e a difusión da música de Joaquín Rodrigo, a súa filla Cecilia, fundou a editorial Ediciones Joaquín Rodrigo en 1989, e creou a Victoria and Joaquín Rodrigo Foundation en 1999.

## Obras 
### Orquestrais 
* *Juglares* (1923)
* *Cinco piezas infantiles* (1924)
* *Tres viejos aires de danza* (1926, 1929)
* *Zarabanda lejana y Villancico* (1927-1930)
* *Per la flor del lliri blau* (1934)
* Dos piezas caballerescas (1945)
* *Soleriana* (1953)
* *Música para un jardín* (1957)
* *Adagio Para Orquesta de Instrumentos de Viento* (1966)
* *A la busca del más allá* (1976)
* *Palillos y panderetas* (1982)
### Concertos 
* *Cançoneta para violín y orquesta de cuerda* (1923)
* *Concierto de Aranjuez* (1939)
* *Concierto heroico* (1943)
* *Concierto de estío (1944)
* *Concierto en modo galante* (1949)
* *Fantasía para un gentilhombre* (1954)
* *Concierto serenata* (1954)
* *Sones en la Giralda (Fantasía sevillana)* (1963)
* *Concierto Andaluz* (1967)
* *Concierto madrigal* (1968)
* *Concierto pastoral* (1978)
* *Concierto como un divertimento* (1981)
* *Concierto para una fiesta* (1982)
### Instrumental 
* Guitarra
** *Invocación y danza* (1961)
** *Three Spanish Pieces [Tres Piezas Españolas - Fandango, Passacaglia, Zapateado] (1954)* 
** *Elogio de la guitarra* (1971)
** *Dos preludios*
** *En los trigales* (1938)
** *Junto al Generalife*
** *Sonata Giocosa*
** *Toccata* (1933, estreada en 2006)
** *Tonadilla (2 guitarras)*
** *Sonata a la española*
** *Zarabanda lejana* (1926)
** *Tres pequeñas piezas (Ya se van los pastores- Por los caminos de Santiago- Pequeña Sevillana)*

* Piano
** *Suite para piano*
** *Sonata de adiós*
** *Sonatas de Castilla*
** *Serenata española*
** *Marcha de los subsecretarios*
** *Preludio al Gallo mañanero* 
** *Tres evocaciones*
** *Cinco danzas de España*
** *A l'ombre de Torre Bermeja (Homenaje a Ricardo Viñes)*

* Violín
** *Capriccio*

* Violonchelo
** *Como una fantasía* (1980)

* Música de cámara
** *Dos esbozos* para violín e piano
** *Sonata pimpante* para violín e piano
** *Rumaniana* para violín e piano
** *Set cançons valencianes* para violín e piano
** *Siciliana* para violoncello e piano
** *Sonata a la breve* para violonchelo e piano
** *Aria antigua* para frauta e piano

### Música vocal 
* *Cántico de la esposa* (1934)
* *Tríptic de Mossèn Cinto* (1934-1946)
* *Cuatro canciones en lengua catalana* (1935)
* *Cuatro madrigales amatorios* (1947)
* *Romance del comendador de Ocaña* (1947).
* *Ausencias de Dulcinea* (1948)
* *Cuatro canciones sefardíes* (1965) 
* *Cantos de amor y de guerra* (1968)
* *Rosaliana* (1965)

### Música coral 
* *Retablo de Navidad* (1952)
* *Música para un códice salmantino*, sobre un texto de Miguel de Unamuno, escrita para a celebración del VII Centenario da Universidade de Salamanca (1954)
* *Himnos de los neófitos de Qumran* (1965, 1974)
* *Cántico de San Francisco de Asís* (1982)

### Música de escena 
* Ballets : *Pavana Real*, *Juana y los caldereros*, *La bella durmiente*
* Zarzuela : *El Hijo Fingido*
* Oratorio : *La Azucena de Quito* (inacabada)

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
*
*
### Ligazóns externas 
* Premio Príncipe de Asturias de las Artes 1996
* Victoria y Joaquín Rodrigo
* Entrevistas: Carlos Saura, Joaquín Rodrigo e Gregorio Prieto na edición do 6 de febreiro de 1976 do programa de TVE *A fondo*, con Joaquín Soler Serrano; a actuación de Joaquín Rodrigo e a entrevista, a partir de 47 min 19 s
* *Joaquín Rodrigo*: 20px ediciones del programa de Radio Clásica *La guitarra''.
** 1: 6 de outubro de 2019; 2: 24 de novembro de 2019; 3: 15 de maio de 2020; 4: 17 de maio de 2020; 5: 28 de xuño de 2020