open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Benigno Ledo

**Benigno Ledo González** coñecido como **O cura das abellas**, nado na Chanca (Adá, Chantada) o 20 de xullo de 1867 e finado e na casa reitoral de Argozón segundo unhas fontes e no lugar da Chanca segundo outras

## Traxectoria 
Foi cura párroco de Argozón (Chantada) e propagandista da apicultura. Colaborou en *El Lucense*, *La Voz de la Verdad*, *El Norte de Galicia*, *El Ideal Gallego* e *El Cultivador Moderno*. Unha das súas achegas máis salientables foi a introdución en 1880 do modelo de colmea coñecido como colmea *Layens* dende Francia. Este modelo fora creado en 1874 por Georges de Layens, modificando unha colmea de cadro móbil. Benigno Ledo  introduciuna no seu lugar natal, A Chanca, converténdose no primeiro apicultor español en introducir este modelo en España.

Benigno Ledo foi o creador dun novo modelo de colmea denominada "Ledoargozón" Tamén simplificou os procesos de extracción do mel das colmeas modernas. Foi nomeado profesor de apicultura da Deputación de Lugo o 10 de decembro de 1927, cargo que ocupou ata a súa xubilación en 1948.  Dirixiu a aula de Apicultura que estivo situada, en vida de Benigno Ledo, nos xardíns da rúa San Marcos en Lugo, á beira do pazo provincial. Tamén instalou colmeas modelo nos xardíns do Seminario diocesano de Lugo, onde tamén exercía labores docentes nesta área. Cunha segunda edición corrixida baixo o mesmo título en 1938.
* *Curso práctico de apicultura*. Terceira edición da mesma obra, aumentada e corrixida. Lugo: Deputación provincial, 1946.  e 1982.

## Premios e recoñecementos 
* Concedéuselle a Cruz de Beneficencia de Primeira Clase polos servizos prestados durante a epidemia de gripe.
* Pola súa faceta divulgadora estaba en posesión da Encomenda do Mérito Agrícola.
* O seu sobriño e continuador do seu labor, Jaime Fernández Ledo, erixiulle unha estatua no seu lugar natal.
* Unha rúa de Lugo, situada no recinto do Campus da Universidade de Santiago de Compostela, á beira da Escola Politécnica Superior, leva o seu nome.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
* 
* 
*
Lingua mocho’

O **mocho’** ou **mototzintleco** é unha lingua maia falada no leste do estado de Chiapas, México.  É unha lingua da póla occidental maia. Os falantes de mocho' refírense á súa propia lingua como *qatô:k*, que quere dicir 'a nosa lingua'. e non existe traspaso xeracional da lingua ás novas xeracións. A maioría dos falantes son bilingües co castelá, que está a subtituír ó mocho' no sur de México. O mocho está clasificado como en perigo crítico polo Libro Vermello das Linguas Ameazadas da UNESCO.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
*Kaufman, T. (1969). ''Preliminary mocho' vocabulary* (Working Paper 5). Berkeley, CA: University of California.
*Campbell, L. (1988). *The linguistics of southeast chiapas, mexico'' (Vol. 50). Provo, UT: Brigham Young University Press.
*Martin, L. (1998). Irrealis constructions in mocho' (mayan). *Anthropological Linguistics* (2), 198-213.
Mercedes Tella

**Mercedes Tella Comas**, nada na Coruña en 1868 e finada en Vilafranca do Bierzo o 30 de xaneiro de 1934, foi unha pedagoga e escritora galega.

## Traxectoria 
Irmá de Alfredo Tella. Estudou Maxisterio na Coruña e marchou a Madrid onde fixo o grao normal. En 1896 foi nomeada profesora auxiliar da Escola Normal de Madrid, e en 1909 profesora supernumeraria da sección de Ciencias da mesma escola. En 1901 obtivo a praza de profesora da Normal da Coruña. Estudou Pedagoxía na Facultade de Filosofía e Letras. Presentou comunicación e interveu nos debates do IX Congreso Internacional de Hixiene e Demografía (1898). Participou na Asemblea dos Amigos de la Enseñanza de Madrid e presentou unha memoria ao Congreso de Medicina de Madrid. Foi redactora da *Gaceta de Instrucción Pública*. En 1907 foi nomeada directora da Escola Normal da Coruña, permanecendo no cargo até 1911. En 1914 volveu ser nomeada directora, permanecendo no cargo até a súa xubilación. Pronunciou conferencias e escribiu artigos científicos, literarios e pedagóxicos en periódicos e revistas.

Foi membro correspondente da Real Academia Galega.

## Obras 
* *Aritmética elemental*, 1896 (en colaboración con María Encarnación de la Rigada).
* *Los juegos en la escuela*, 1904.

## Recoñecementos 
En 1929 recibiu a Cruz de Afonso XII.

## Vida persoal 
Era irmá do escritor Alfredo Tella e casou con Mario Sánchez Belorado.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
* 
* 
* 
*
Lingua q’anjob’al

O **q’anjob’al**, tamén coñecido como **kanjobal**, é unha lingua maia falada principalmente en Guatemala e en parte de México. Segundo as estimación de 1998, tiña arredor de 77&nbsp;700 falantes nativos, principalmente no departamento de Huehuetenango. Os principais concellos nos que se fala o q'anjob'al son San Juan Ixcoy (''Yich K'ox*), San Pedro Soloma (*Tz'uluma' *), Santa Eulalia (*Jolom Konob' *), Santa Cruz Barillas (*Yalmotx''), San Rafael La Independencia e San Miguel Acatán (Pedro Mateo Pedro 2010). O q'anjob'al é ensinado nos colexios públicos dentro do sistema bilingüe de educación intercultural de Guatemala. O q’anjob’al está clasificado como "vulnerable" polo Libro Vermello das Linguas Ameazadas da UNESCO.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Mateo Pedro, Pedro (2010). ''The acquisition of verb inflection in Q'anjob'al Maya: a longitudinal study''. Ph.D. dissertation, University of Kansas.
Lingua jacalteca

O **jacalteco**, tamén coñecido como **popti’**, é unha lingua maia falada principalmente en Guatemala e en parte de México. É falada por máis de 9&nbsp;000 membros do pobo jacalteco do departamento guatemalteco de Huehuetenango, e por outros 500 máis na zona adxacente de Chiapas, en México. O nome popti' para a lingua é empregado pola "Academia de Linguas Maias de Guatemala" e polo Congreso de Guatemala. O jacalteca está clasificado como definitivamente en perigo polo Libro Vermello das Linguas Ameazadas da UNESCO.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
*Jacalteco en Ethnologue
Lingua poqomchiʼ

O **poqomchiʼ** é unha lingua maia falado polo pobo poqomchiʼ en Baja Verapaz, Guatemala (lingua nacional). Está estreitamente relacionada coa lingua poqomam e ten dous dialectos principais, oriental e occidental, falados por máis de 90&nbsp;000 persoas no ano 2000. É a lingua predominante do concello de Chicamán (El Quiché) que limita con Baja Verapaz. O poqomchiʼ está clasificado como "vulnerable" polo Libro Vermello das Linguas Ameazadas da UNESCO.

## Notas
Lingua achi

O **achi** é unha lingua maia estreitamente relacionada co quiché. É falada polo pobo achi, principalmente no departamento de Baja Verapaz, en Guatemala, onde é lingua nacional. Existen dous dialectos do achi, o achi de Rabinal e o de Cubulco. O achi está clasificado como "vulnerable" polo Libro Vermello das Linguas Ameazadas da UNESCO.

Unha das obras mestras da literatura precolombiana é *Rabinal Achí*, unha obra de teatro escrita en lingua achi.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
*Pronunciación do alfabeto maia achi
Lingua tz’utujil

O **tz’utujil** é unha lingua maia falada polo pobo tz’utujil na rexión do sur do lago de Atitlán, en Guatemala (lingua nacional). O tz'utujil está está estreitamente relacionado coas linguas veciñas kaqchikel e quiché. Segundo o censo de 2002, máis de 60&nbsp;000 persoas falan tz'utujil como a súa lingua nai. Ten dous dialectos, o oriental e o occidental. O tz’utujil está clasificado como definitivamente en perigo polo Libro Vermello das Linguas Ameazadas da UNESCO

A maioría do pobo tz’utujil ten o castelán como segunda lingua, aínda que moita da poboación máis vella non é quen de falalo. Moitos nenos non aprenden o castelán até que van á escola, ós cinco anos. No ano 2012, a Biblioteca Comunitaria Rija'tzuul Na'ooj de San Juan La Laguna ten actividades de contacontos para nenos en tz'utujil, e existen edicións de libros nesa lingua.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
*
Lingua sipacapense

O **sipacapense** ou **sipakapa** é unha lingua maia estreitamente relacionada coa lingua quiché. É falada polo pobo sipacapenses, que habita no concello guatemalteco de Sipacapa, no departamento de San Marcos, en Guatemala (lingua nacional). O sipacapense está clasificado como definitivamente en perigo polo Libro Vermello das Linguas Ameazadas da UNESCO

## Notas
Lingua sacapulteca

[miniatura|Falantes de sacapulteco para a [Academia de Linguas Maias de Guatemala.]]
O **sacapulteco** é unha lingua maia falada por máis de 15&nbsp;000 persoas en Sacapulas, El Quiché, e na Cidade de Guatemala (lingua nacional). Está estreitamente relacionada coa lingua quiché. O sacapulteco está clasificado como definitivamente en perigo polo Libro Vermello das Linguas Ameazadas da UNESCO.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
*''Guatemala multicultural . Uk'iyal Uwachil Ri Paxil'', Prensa Libre, 15 de xuño de 2007
Lingua quiché clásica

O **quiché clásico** foi unha forma ancestral da lingua moderna quiché, que foi falada nas terras altas de Guatemala no século XVI, no tempo da conquista española de Guatemala. O quiché clásico foi preservado nun número de documentos históricos mesoamericanos, historias de liñaxe, dicionarios e textos de misioneiros, e é a lingua na cal se escribiu a obra *Popol Vuh* (ou *Popol Wuj* na ortografía moderna).

## Fonoloxía 
A fonoloxía do quiché clásico non se coñece polo miúdo, xa que o seu sistema de escritura, baseado no castelán, non está ben adaptado para a súa expresión; polo tanto, é necesario recorrer aos dialectos actuais máis arcaicos para poder reconstruír a pronuncia máis probable do idioma. En base a estes datos, o seu inventario fonético podería ser o seguinte:

Débese notar que a meirande parte das paradas glotais son exectivas, mais a consonante labial é implosiva.

Unha das características herdadas do quiché é a lonxitude vogal fonémica; porén, na actualidade algúns dialectos non a conserva, e a ortografía do Popol Vuh non a reflicte.

O acento é sempre na derradeira sílaba da palabra.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
*   
* 
* 
* 

### Ligazóns externas 
*Einführung in das kolonialzeitliche K’iche’ (Quiché) por Michael Dürr 
*Morphologie, Syntax und Textstrukturen des Maya-Quiche des Popol Vuh by Michael Dürr - a description of the grammar of the Classical K'iche' of Popol Vuh,  (en Internet Archive).
Lingua uspanteca

O **uspanteco** é unha lingua maia falada por máis de 2&nbsp;000 persoas nos concellos guatemaltecos de Uspantán e Playa Grande Ixcán, no departamento de El Quiché. Está estreitamente relacioando coa lingua quiché. O uspanteco está clasificado como "vulnerable" polo Libro Vermello das Linguas Ameazadas da UNESCO É lingua nacional de Guatemala.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
*Can Pixabaj, Telma Angelina, et al. 2007. *Gramática uspanteka [Jkemiik yoloj li uspanteko]*. Guatemala: Cholsamaj.
*Tuyuc Sucuc, Cecilio. 2001. ''Vocabulario uspanteko [Cholyool Tz'unun Kaab']*. Guatemala: Academia de Lenguas Mayas de Guatemala, Comunidad Lingüística Uspanteka.
*Vicente Méndez, Miguel Angel. 2007. *Diccionario bilingüe uspanteko-español [Cholaj tzijb'al li Uspanteko]''. Guatemala: Cholsamaj.
Xosé I Absi

**Xosé I Absi** (en ), nado en Damasco (Siria) o 20 de xuño de 1946, é o Patriarca de Antioquía e todo Oriente, de Alexandría e de Xerusalén da Igrexa Católica Greco-Melquita e bispo de Damasco dende o 21 de xuño de 2017.;

## Traxectoria 
Absi naceu en Damasco, Siria, o 20 de xuño de 1946. O 6 de maio de 1973 foi ordenado sacerdote da Orde dos Misioneiros de San Paulo, de quen foi tamén superior entre 2001 e 2006

O 21 de xuño de 2017 foi elixido patriarca de Antioquía e bispo de Damasco. O papa Francisco concedeulle o 22 de xuño de 2017 a comuñón eclesiástica.

## Notas
Lingua protomaia

dereita|miniatura|300px|Xenealoxía das linguas maias.
O **protomaia** é o devanceiro hipotético das linguas maias, tanto das que aínda se falan hoxe, como das xa extintas, incluíndo o maia clásico documentado nas inscricións xeroglíficas maias.

## Fonoloxía 
O protomaia ten as seguintes sons, de acordo coa reconstrución feita por Campbell e Kaufman (1985).

Cinco vogais: ***a***, ***e***, ***i***, ***o*** e ***u***. Cada unha delas ten unha versión curta e unha longa versión: ***aa***, ***ee***, ***ii***, ***oo*** e ***uu***.

### Regras sonoras 
O seguinte conxunto de cambios no protomaia para as linguas modernas emprégase como base da clasificación das linguas maias. Cada cambio de son pode ser compartido por moitas linguas, un fondo agrisado sinala que non goubo ningún cambio.

## Notas
Gabino Díaz de Herrera

**Gabino Díaz de Herrera Iglesias**, coñecido como **Mauro do Sil**, nado no Barco de Valdeorras o 22 de novembro de 1906 e finado na Coruña o 12 de febreiro de 1983, foi un escritor galego.

## Traxectoria 
Fillo de Antonio Díaz de Herrera, capitán de Infantaría, e Brenda Lucrecia Iglesias, dunha rica familia de viñateiros. Estudou o bacharelato na Coruña. Estudou os primeiros cursos de Filosofía e Letras na Universidade de Santiago de Compostela e frecuentou os parladoiros do Café Español. Marchou a Madrid en 1925, onde rematou a carreira. Publicou poemas en *Galicia Gráfica*, *Vida Gallega*, *Almanaque Gallego* e *Cristal*. En 1927 publicou o poemario *Abril* e ao ano seguinte apareceu a súa tradución ao castelán de *El Teniente azul* de Colette-Willy. En 1933 obtivo o premio de poesía no concurso da Asociación da Prensa de León e o premio do certame de poesía do Concello de Lugo. Despois da guerra civil publicou poemas en *Cartel*. Desde os anos corenta traballou como arquiveiro na Biblioteca Nacional de Madrid. Ao morrer a súa muller trasladouse ao Arquivo do Reino de Galicia da Coruña. Finou na Coruña o 12 de febreiro de 1983.

## Obras 
* *Abril*, 1927.
* *Azar marinero. Persuasión de amor y gallardetes amistosos*, 2007.

## Vida persoal 
Casou con María Guitián Barreiro.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
*
Lingua poqomam

O **poqoman** é unha lingua maia que se fala en Alta Verapaz, Guatemala (lingua nacional). Está estreitamente relacionada coa lingua poqomchi' e segundo o censo do ano 2002, a lingua tiña uns 11&nbsp;273 falantes. O poqoman está clasificado como definitivamente en perigo polo Libro Vermello das Linguas Ameazadas da UNESCO.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
*Vocabulario de la lengua Pocomam de Mita, inclúe o pokonchi de San Cristóbal Cajcaj
Ribeiro en Común

**Ribeiro en Común** é un colectivo cidadán e veciñal que xorde do manifesto homónimo para presentarse nas eleccións municipais de 2015 no concello de Ribadavia, con Brais Fidalgo Martínez como cabeza de lista. En ditas eleccións conseguiu entrar na corporación municipal cun concelleiro e o 11,37% dos votos. Nas eleccións do 26 de maio de 2019 soben a 3 escanos obtendo o 21,77% dos votos, sendo chave de goberno para un novo mandato do PSdeG na vila. Porén, ao non chegar a un acordo de goberno co socialista Ignacio Gómez supuxo que o PPdeG lograse a alcaldía como lista máis votada. En febreiro de 2021 presentaron xunto co PSdeG unha moción de censura que fixo alcaldesa á concelleira socialista Noelia Rodríguez, pasando a gobernalos socialistas e ReC en coalición, sendo o líder da formación, Brais Fidalgo, portavoz do goberno. Nas eleccións municipais de maio de 2023 a formación sufriu unha caída dos seus apoios, logrando un 7,53% dos votos, volvendo a ter un concelleiro, o seu líder Brais Fidalgo. Isto, sumado á debacle do PSdeG, que baixa a 3 concelleiros, mesmo quedando Ignacio Gómez sen acta, e a obtención da maioría absoluta por parte do PPdeG, imposibilita  un novo goberno de esquerdas, e supuxo que a formación pasase á oposición.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
*Eleccións municipais en Ribadavia
### Ligazóns externas 
*Páxina oficial
Manuel Buhigas Novo

**Manuel Buhigas Novo**, nado en Vilagarcía de Arousa e finado no Mesón do Vento (Ordes) en 1936, foi un político galego.

## Traxectoria 
Fillo de Ulpiano Buhigas Abad. En 1924 foi nomeado axente de seguros do Real Automóbil Club de España. Na ditadura de Primo de Rivera foi cabo do Somatén de Vilagarcía e Cambados. Foi contratado como actor e caricato en 1927, chegando a facer unha xira por América. Asentouse en Cabanas. Aprobou en 1934 os exames para mecánico maquinista da mariña civil co número un. Militante do PSOE, participou en mitins da Fonte Popular para as eleccións de febreiro de 1936. Logo do triunfo da Fronte Popular foi nomeado concelleiro de Cabanas en febreiro, e elixido primeiro tenente alcalde na corporación que presidiu Álvaro Puentes Antón.

Co golpe de Estado do 18 de xullo de 1936 foi detido. Preso no cárcere da Coruña, foi entregado a “forza armada” o 11 de agosto e paseado no Mesón do Vento (Ordes), sen que chegase a atoparse o seu cadáver. O xuíz de instrución de Pontedeume abriulle expediente de responsabilidades políticas en marzo de 1943.
## Vida persoal 
Casou en Pontedeume con María Manuela Rodríguez Anca en xaneiro de 1931.
## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Concelleiros das corporacións republicanas
Verderolo da serra

O **verderolo da serra**  (antes ***Serinus citrinella*** e agora ***Carduelis citrinella***) é unha especie de ave paseriforme da familia dos frinxílidos (Fringillidae), que se distribúe polas montañas da Europa central e meridional. Está presente en Galicia, mais lixeiramente ameazada pola destrución do seu hábitat e a súa recolección e a súa poboación mundial cífrase entre 475.000 e 600.000 exemplares.

## Taxonomía 
Inicialmente atribuído ao xénero *Serinus* porén posteriormente propúxose o seu traslado, sobre a base de estudos de filoxenia molecular, a *Carduelis.* Aínda os diferentes autores non están de acordo sobre en que xénero debe situarse. *Serinus corsicanus* ou *Carduelis corsicana*, que se distribúe por Córsega e Sardeña era antes considerada parte desta especie.

## Descrición 
O macho no verán, de cor verde amarelado no peito, posúe  un dorso verde de tonalidade máis apagada. O seu tamaño, pequeno, é de aproximadamente 12&nbsp;cm de lonxitude, 19 de envergadura e pesa ao redor de 14 g.

Trátase dunha ave gregaria, que aparece frecuentemente no chan ou en árbores, alimentándose de sementes. O seu voo, lixeiro e rápido, posúe ondulacións vigorosas. Aniña de maio a xullo pondo 4 ovos nunha ou dúas niñadas. O niño está tapizado de herba e peluxe vexetal. A súa distribución é europea (norte de España, sur de Francia e Alpes). Amosa preferencia polos bosques de montaña, especialmente de faias, piñeiros e abetos.

## Notas 
## Ligazóns externas
Lanterna Verde (filme)

***Lanterna Verde*** (en ) é un filme estadounidense de superheroes baseado na personaxe de DC Comics Green Lantern que foi dirixido por Martin Campbell. Está protagonizado por Ryan Reynolds, Blake Lively, Peter Sarsgaard, Mark Strong, Angela Bassett e Tim Robbins. Foi orixinalmente escrito por Michael Green e Marc Guggenheim, e posteriormente foi reescrito por Michael Goldenberg. O filme conta a historia de Hal Jordan, un piloto de aviación que é escollido para converterse no primeiro en ser membro de Green Lantern Corps. Hal recibe un anel que lle proporciona superpoderes para combater a Parallax, que ameaza con rachar co equilibrio de poder no universo.

Estreouse en galego na TVG o 18 de setembro de 2016.

## Personaxes 
* Ryan Reynolds como Hal Jordan / Green Lantern
** Gattlin Griffith como Hal Jordan de neno
* Blake Lively como Carol Ferris
** Jena Craig como Carol Ferris de nena
* Peter Sarsgaard como Dr. Hector Hammond
** Kennon Kepper como Hector Hammond de neno
* Mark Strong como Thaal Sinestro / Green Lantern
* Angela Bassett como Dr. Amanda Waller
* Tim Robbins como Robert Hammond
* Temuera Morrison como Abin Sur / Green Lantern
* Geoffrey Rush como Tomar-Re / Green Lantern
* Michael Clarke Duncan como Kilowog / Green Lantern
* Taika Waititi como Thomas Kalmaku
* Clancy Brown como Parallax

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* *Green Lantern*
### Ligazóns externas 
* 
* Ficha en BoxOfficeMojo 
* Ficha en RottenTomatoes
Lingua acateca

O **acateco** é unha lingua maia falada principalmente en Guatemala e en parte de México. É falada polo pobo acateco que habita no departamento de Huehuetenango, en Guatemala, e nos concellos de Concepción Huista, Nentón, San Miguel Acatán, San Rafael La Independencia e San Sebastián Coatán. Un grupo de falantes tamén vive no estado de Chiapas, México. No ano 1998 contaba con máis de 58&nbsp;600 falantes, dos cales 48&nbsp;500 vivían en Guatemala e o resto en México. O acateco está estreitamente relacionado coas linguas q’anjob’al e jacalteca. As tres linguas forman a sub-póla q'anjob'al-jacalteca. Crese que o grupo q'anjob'al–jacalteco diviuse nas tres linguas hai 1&nbsp;500 anos.

O acateco estaba considerado como un dialecto da lingua q’anjob’al até a década de 1970, cando os lingüistas se decataron das diferenzas gramaticais con respecto do q'anjob'al. O acateco está clasificado como "vulnerable" polo Libro Vermello das Linguas Ameazadas da UNESCO.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
*Acateco en Ethnologue
Galicia (1932)

***Galicia*** foi unha publicación editada en Madrid entre 1932 e 1935.

## Historia e características 
Subtitulada *Revista mensual ilustrada*, apareceu en 1932. Estaba dirixida por Luís Conde de Rivera con José Boullón como director xerente. Entre os escritores asiduos da primeira época estiveron Félix Estrada Catoyra, Juan Rof Codina, Heliodoro Gallego Armesto, Ángel del Castillo e Eduardo Lence-Santar.

En 1934 José Boullón pasou a ser o director e Manuel Casado Nieto era o redactor xefe. En 1935 cambiou o subtítulo por *Revista gráfica mensual*.

## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
* 

* 

### Outros artigos 
* Publicacións impresas da diáspora galega
Lingua kabiye

A **lingua kabiye** é unha lingua níxer-congo falada principalmente no norte de Togo. Ó longo do século XX, produciuse unha gran migración ó centro e ó sur de Togo e tamén a Ghana e Benín. Segundo a oficina de estatística de Lomé, os falantes de kabiye representaban o 23% da poboación de Togo en 1999.

O kabiye é unha das dúas linguas nacionais de Togo (xunto co ewe). No contexto togolés, "lingua nacional" implica que a lingua é promovida nos medios de comunicación nacionais e na educación.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Wikipedia en kabiye
### Ligazóns externas 
*Entrada de Kabiye en Ethnologue
Rupia

[300px|miniatura|**Morado**: Países que empregan a rupia como a súa moeda oficial  [Rupia india|India, Indonesia, Maldives, Mauricio, o Nepal, Paquistán, Seychelles, Sri Lanka   **Laranxa**: Países onde unha rupia estranxeira é de curso legal  Rupia india: Bután, o Nepal, Zimbabwe    Rupia indonesia: Timor Leste ]]

A **rupia** (en hindi e urdú: रुपया, transl. *rupayā*, do sánscrito rúpya, *rūpyakam*, "moeda de prata") é o nome común das moedas oficiais da India, Paquistán, Sri Lanka, o Nepal, Mauricio, Seychelles, Indonesia e as Maldivas.

Divídese en cen unidades, denominadas *centavos* nas illas Seychelles, Mauricio e Sri Lanka; paise (singular: *paisa*) na India, Paquistán e o Nepal; *sen* en Indonesia; *laaris* nas Maldivas. O símbolo xenérico é ₨ ou Rs, con variacións nacionais. Para diferenciar das demais rupias, a india introduciu o símbolo ligazón=|alt=INR|10x10pxen 2011.

A rupia tamén foi usada pola Nintendo como moeda en forma de xemas na serie de xogos: The Legend of Zelda

## Etimoloxía 
A orixe da palabra "rupia" é o termo sánscrito *rūp* ou *rūpā* ("prata"), da cal deriva *rúpya* ("prata amoedada") e *rūpyakam* (devanágari: रूप्यकम्), "moeda de prata". O seu primeiro rexistro en portugués é de 1608.

## Historia 
A variante *Rūpaya* foi usada para a moeda creada no século XVI por Sher Shah Suri, un afgán que reinou por un breve período (1540 a 1545) en Delhi. A *Rūpaya* orixinal era unha moeda de prata cuxo peso correspondía a 178 grans ou 11,5344 gramos. A moeda circulou dende entón, até mesmo durante o período da India Británica, con 11,66 gramos e 91,7% de contido de prata por peso (isto é, prata no valor de cerca de US$ 4 en prezos actuais). Ó final do século XIX, a taxa de cambio usual era de 1 rupia para 1 xilin e 4 peniques británicos, ou 1/15 da libra esterlina.

O uso da prata como padrón tivo consecuencias serias no século XIX, cando as maiores economías do mundo adoptaban o padrón ouro. O descubrimento de grandes cantidades de prata nos Estados Unidos e en colonias europeas resultou no declive do valor da prata en relación ó ouro. Por este motivo, a moeda-padrón da India perdeu valor en relación ó resto do mundo.

## Notas
Alfar (1945)

***Alfar*** foi unha revista de periodicidade mensual editada na Coruña entre 1945 e 1947 pola Sociedad Gallega de Publicaciones vinculada á Delegación Nacional de Prensa. Sacou á rúa un total de nove números.

## Historia e características 
Subtitulada ***Revista Gráfica de Galicia***, apareceu a finais de decembro de 1945. Publicación mensual, estaba dirixida por Luís Conde Rivera. Contiña reportaxes, fotografías de actualidade, curiosidades e pasatempos. Cesou a súa publicación en 1947.

Entre os seus colaboradores estaban Luis Villardefrancos, Enrique Larios, Luis Cano, Juan F. Piñeiro, Carlos René e Enrique Mariñas.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
### Outros artigos 
* Lista de publicacións impresas da provincia da Coruña
### Ligazóns externas 
* Ficha  na hemeroteca da Deputación de Pontevedra.
Jean-Amand Lamaze

**Jean-Amand Lamaze, S.M.**, nado o 28 de marzo de 1833 en Saint-Michel-sur-Meurthe (Vosgos, Francia) e finado o 9 de setembro de 1906 en Maofaga (Tongatapu, Tonga) foi un misioneiro católico francés, bispo e vigairo apostólico de Oceanía Central dende 1879 até o seu pasamento.

## Traxectoria 
Naceu o 28 de marzo de 1833 en Saint-Michel-sur-Meurthe, un concello do departamento dos Vosgos, no Reino de Francia. O 1 de maio de 1857, con 24 anos, foi ordenado sacerdote, e cinco anos máis tarde, o 24 de setembro de 1862 profesou como padre marista.

O 23 de maio de 1879 foi nomeado vigairo apostólico de Oceanía Central, bispo titular de *Olympus*, e administrador apostólico da vigairía apostólica das Navegadores. Recibiu a consagración episcopal de mans do cardeal Louis-Marie Caverot o 21 de decembro do mesmo ano.

En 1896, co nomeamento de Pierre-Jean Broyer, deixou de administrar o arquipélago das Navegadores. Continuou a exercer como vigairo apostólico de Oceanía Central até o seu pasamento o 9 de setembro de 1906 en Tongatapu.
Camilo Pereira Freijenedo

**Camilo Pereira Freijenedo**, finado en Vigo a principios de setembro de 1931, foi un avogado e político galego.

## Traxectoria 
Fillo de Hipólito Pereira e María Freigenedo, oriundos de Seoane de Arcos (O Carballiño). Licenciado en Dereito pola Universidade de Santiago de Compostela, instalouse na Estrada a finais da década de 1860 como procurador dos tribunais. Adscrito ao Partido Liberal, foi concelleiro da Estrada e deputado provincial (1888-1900). Foi secretario do xulgado municipal da Estrada. Foi tamén presidente da empresa Automóviles Gallegos. En 1926 concedéronlle a medalla do Traballo, sendo o primeiro galego en conseguila.

## Vida persoal 
Casou en 1873 con Peregrina Renda López e foi pai de Sara Pereira Renda (que casou con Alfredo Pérez Viondi en 1897) e Virxinia Pereira Renda (que casou con Castelao).

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
*
Eucalipto nitens

O **eucalipto nitens** (***Eucalyptus nitens***), coñecido en inglés coma *"shining gum"*, é unha especie nativa de Victoria e o leste de Nova Gales do Sur en Australia. Medra en bosques húmidos tépedos e nas súas marxes, en solos fértiles de áreas de clima fresco. Atópase naturalizado en Galicia, aínda que en menor medida ca o eucalipto azul. Atura mellor as xeadas ca este último.

## Descrición 
*Eucalyptus nitens* é un árbore grande que medra até 60 m de altura, en Victoria ocasionalmente acada os 90 m de alto. A casca é persistente na parte baixa do toro, cinsenta a café agrisada, fibrosa-escamosa, lisa na parte exterior, branca, cinsenta ou amarela, mudándoa en longos listóns. As follas son opostas, ovadas a elípticas, cordadas, glaucas, e as follas adultas son estreitas-lanceoladas ou lanceoladas, 15–25&nbsp;cm de longo, 1,5–2,5&nbsp;cm de largo, verdes, de brillo e coloradas. A inflorescencia é de 7 flores, o pedúnculo estreitamente chan ou angular, 6–15&nbsp;mm de longo. Os casulos son sésiles, ovoides ou cilíndricos, 5–7&nbsp;mm long, 3–4&nbsp;mm de diámetro, a cicatriz do anel é causada pola muda do opérculo exterior; a caliptra é cónica, aguda ou obtusa, máis curta ou tan larga como hipantio. O froito é cilíndrico ovoide, 4–7&nbsp;mm de longo, 4–6&nbsp;mm de diámetro; o disco é deprimido e as valvas encerradas ou ao nivel do aro.

## Usos 
En Tasmania *Eucalyptus nitens* é unha das especies máis importantes madeireiras usadas en plantacións xunto con *Eucalyptus globulus* (eucalipto azul de Tasmania) e *Pinus radiata* (piñeiro insigne).

## Taxonomía 
*Eucalyptus nitens* foi descrita por H.Deane & Maiden e publicado en *A critical revision of the genus Eucalyptus* 2: 273. 1913.
; Etimoloxía
***Eucalyptus***: nome xenérico que provén do grego antigo: *eû* = "ben, xustamente" e *kalyptós* = "cuberto, que recobre". En *Eucalyptus* L'Hér., os pétalos, soldados entre si e ás veces tamén con sépalos, forman parte do opérculo, perfectamente axustado ao hipanto, que se desprende á hora da floración.

***nitens***: epíteto latíno 
; Sinonimia
* *Eucalyptus goniocalyx var. nitens* H.Deane & Maiden, Proc. Linn. Soc. New South Wales 24: 462 (1899).

## Biometría 
* Modelo de afusamento para Eucalyptus nitens

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Eucalipto
* Historia da Botánica
Naoko Takeuchi

, nada na cidade de Kofu, na prefectura de Yamanashi, o 15 de marzo de 1967, é unha artista xaponesa de manga. É coñecida polas series manga *Codename: Sailor V* (1991–1997) e *Sailor Moon* (1991–1997).

Gañou o segundo premio de Banda Deseñada Nakayoshi de Newcomers por *Yume ja Nai no Ne* (1985) e o premio de Novo Artista por *Love Call* (1986). O seu seguinte manga *Sailor Moon*, converteuse nun dos manga máis exitosos e populares do mundo, con máis de 35 millóns de copias vendidas internacionalmente. En 1993, gañou o premio de Manga Kodansha pola serie. Fóra do Xapón, as adaptacións anime de *Sailor Moon* foron máis exitosas que o manga e considéranse que axudaron a popularizar a animación xaponesa no mundo occidental.

## Traxectoria 
### Primeiros anos 
Takeuchi naceu en Kofu, Yamanashi, filla de Kenji e Ikuko Takeuchi. Ten un irmán máis novo, Shingo. Takeuchi usou os nomes dos seus familiares para as personaxes da súa obra *Sailor Moon*. Estudou a secundaria en Kofu; no instituto, levaba un uniforme *sailor*, e uniuse aos clubs de astronomía e manga. Estas experiencias influenciaron tamén *Sailor Moon*, así como outras das súas obras, como *Love Call* ou *Rain Kiss*. Foi nesta época que decidiu ser *mangaka*; porén, a presión do seu pai por atopar un traballo máis estable levouna a estudar Química na universidade. Tras graduarse, fíxose farmacéutica licenciada.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
*
Lingua yankunytjatjara

A **lingua yankunytjatjara**  (tamén chamada **yankuntatjara**, **jangkundjara**, **kulpantja**) é unha lingua pama-nyungana. É unha das linguas wati, e é unha das moitas variedades das linguas do deserto occidental, todas as cales son mutuamente intelixibles. O yankunytjatjara está clasificado como definitivamente en perigo polo Libro Vermello das Linguas Ameazadas da UNESCO.

O yankunytjatjara é falado no noroeste da Australia Meridional e é unha das máis orientais das linguas do deserto occidental, que son faladas polas comunidades de mimili, indulkana e fregon e ó longo de Oodnadatta e Coober Pedy (malia que este último non está no territorio tradicional yankunytjatjara).

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
### Outros artigos 
* Lista de linguas aborixes de Australia
### Bibliografía 
* 
*
Lingua kaurna

A **lingua kaurna** é unha lingua pama-nyungana falada historicamente polo pobo kaurna que habita nas chairas de Adelaide, en Australia Meridional. O pobo das chairas de Adelaide é coñecido como pobo kaurna no presente, pero este está composto por varios grupos tribais, cada un co seu propio distrito *parnkarra* e coa súa propia forma dialectal da lingua. Estes dialectos foron falados nas áreas de Crystal Brook e Clare no norte, cabo Jervis no sur, e arredor do monte Lofty. Deixou de falarse como lingua habitual no século XIX, pero a partir da década de 1990, estase reclamando o seu ensino e reintrodución. O kaurna está clasificado como en perigo crítico polo Libro Vermello das Linguas Ameazadas da UNESCO.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Amery, Rob (2000) '*Warrabarna Kaurna! Reclaiming an Australian Language.* Swets & Zeitlinger, Lisse, The Netherlands. ISBN 90-265-1633-9
* Amery, Rob (compiler) (2003) *Warra Kaurna. A Resource for Kaurna Language Programs.* Kaurna Warra Pintyandi, Adelaide. ISBN 0-9751834-0-0
* Amery, Rob (2002) 'Weeding out Spurious Etymologies: Toponyms on the Adelaide Plains.' In Luise Hercus, Flavia Hodges & Jane Simpson (eds) *The Land is a Map: Placenames of Indigenous Origin in Australia*, 165-180.
### Outros artigos 
* Lista de linguas aborixes de Australia
### Ligazóns externas 
*A lingua kaurna en Ethnologue.com
Reggie White

**Reginald Howard White**, nado o 19 de decembro de 1961 en Chattanooga (Tennessee) e finado o 26 de decembro de 2004, foi un xogador profesional de fútbol americano estadounidense que se desenvolvíaa na posición de Defensive end. A maior parte da súa carreira xogou para os Philadelphia Eagles e os Green Bay Packers da National Football League (NFL), aínda que tamén formou parte durante unha temporada dos Carolina Panthers. Co equipo de Green Bay conseguiu gañar a súa única Super Bowl (XXXI).

A nivel universitario formouse na Universidade de Tennessee, onde foi recoñecido como All-American. Despois de xogar dúas temporadas como profesional para os Memphis Showboats da United States Football League (USFL), foi seleccionado na primeira rolda do Draft suplementario da NFL de 1984. Tras unha carreira de 15 temporadas, converteuse nun dos xogadores máis premiados na historia da competición. Durante a súa carreira profesional foi tamén coñecido por ser ordenado ministro evanxélico, o que levou a que fose coñecido co alcume de "the Minister of Defense" (do inglés: *o Ministro de Defensa*).

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Reggie White en Find a Grave
Praia de Traba

A **praia de Traba** é un areal situado no lugar de Boaño, na parroquia de Traba, no concello coruñés de Laxe; atópase delimitada pola Punta Arnao (sur) e pola Punta Traba (norte). Conta cunha lonxitude de 2.650 m. A **Lagoa de Traba** atópase na parte posterior do sistema dunar.

Por esta praia pasa a 4ª etapa da ruta de sendeirismo do Camiño dos Faros.

## Ecoloxía 
O lugar onde se atopa a praia é de grande interese ecolóxico e atópase catalogado como espazo natural protexido por resolución 10/01/1990 da Consellería de Ordenación do Territorio e Obras Públicas da Xunta de Galicia co nome de **Espazo natural da Lagoa e Dunas de Traba**.

A lagoa formouse pola formación dunha barreira de dunas entre o mar e os regatos que nel abocaban. Entre a fauna da lagoa salientan garzas, parrulos, gaivotas. A mesma atópase arrodeada dun mesto canival, mais posúe un observatorio de aves.

Os fortes ventos da zona fan avanzar o sistema dunar cara a lagoa, polo que esta vaise reducindo.
 
## Historia 
Existiu no lugar unha poderosa familia nobre, os Traba, que tomou o nome dun castelo, hoxe non localizado, na parroquia homónima. Desta familia descenden moitas das soadas liñaxes da nobreza galega, coma os Moscoso, os Andrade, os Mariñas ou os Montaos.

Os Condes de Traba, con Froila Vermúdez coma primeiro membro da liñaxe, controlaron parte da costa de Galiza na Alta Idade Media. Pedro Froilaz, seu fillo, foi o primeiro personaxe en asinar coma Conde de Galiza.

A orixe do topónimo podería estar no substantivo latino *tabula* (táboa, referido neste caso á chaira cadrada onde se atopa a vila).

No ano 2000 ocorreu en Galicia a catástrofe do Prestige, onde se verteron ao mar toneladas de combustíbel. A praia de Traba foi unha das máis afectadas polo chapapote.

O val onde se atopa a praia e mais a lagoa cércase por varios outeiros coma o da Torre da Moa (241 m.), onde hai un castro e restos romanos e medievais. Coma ocorre en practicamente todos os castros galegos, abundan as lendas dos mouros.

## Galería de imaxes
## Notas 
## Véxase tamén
### Outros artigos
* Camiño dos Faros
* Praia dos Cristais
* Praias da provincia da Coruña
* Casa de Traba

### Ligazóns externas 
* Praia en Guía de viaxe  .
* Praia nas Guías Masmar .
Corymbia ficifolia

O ***Corymbia ficifolia***, previamente *Eucalyptus ficifolia*,  é unha  árbore da familia Myrtaceae (a mesma familia na que se inclúen os eucaliptos verdadeiros). Emprégase coma ornamental en Galicia.
 
miniatura|360x360px|Vista da planta
miniatura|250x250px|Botóns florais.

## Distribución e hábitat 
É nativo dunha área pequena das costas do sur de Australia Occidental (dunhas ducias de quilómetros) ao leste da localidade de Walpole (430&nbsp;km ao sueste de Perth), porén non é considerada vulnerábel en estado salvaxe.

En Australia denomínana "*Red Flowering Gum*" (eucalipto de flor vermella) 

Prefire solos infértiles e areentos, mais adáptase de xeito doado a unha gran diversidade de condicións tépedas. Non atura as xeadas severas ou o exceso de humidade tropical.

Úsase coma ornamental coma árbore de beirarrúa: algo resistente ao frío, de moderado crecemento, non adoita requirir poda.

Non se reproduce por esgallos, pero faino ben de semente, tarda ao redor de 7 anos antes de que floreza por vez primeira e 15-20 anos para acadar o seu tamaño final que é de entre 2–8 m como máximo.

## Taxonomía 
*Corymbia ficifolia* foi descrita por (F.Muell.) K.D.Hill & L.A.S.Johnson e publicado en *Telopea* 6: 245. 1995.
; Sinonimia
* *Eucalyptus ficifolia* F.Muell.	
* *Eucalyptus ficifolia var. alba* Guilf.	
* *Eucalyptus ficifolia var. bakeri* Guilf.	
* *Eucalyptus ficifolia var. carmina* Blakely	
* *Eucalyptus ficifolia var. rosea* Guilf.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Historia da Botánica
* Características das mirtáceas
### Bibliografía 
# Hill, K.D. & Johnson, L.A.S., (1995) Systematic studies in the eucalypts. 7. A revision of the bloodwoods, genus Corymbia (Myrtaceae). Telopea 6(2-3).: 245   [comb. nov.]
# Wheeler, J.R., Marchant, N.G. & Lewington, M.(2002) Flora of the South West 2.: 698
# Taplin, R.L. & Symon, D.E., (2008) Remnant horticultural plants at the site of the former Newman's Nursery, 1854-1932. Journal of the Adelaide Botanic Gardens 22.: 84
José María García de la Villa

**José María García de la Villa Merchán**, nado en 1945 en Vigo e finado o 2 de agosto de 2014, foi un psiquiatra e arqueólogo afeccionado galego.

## Traxectoria
Licenciado en Medicina pola Universidade de Salamanca, especializouse en Psiquiatría e Neuroloxía no Hospital psiquiátrico de Toén traballando cun dos eminentes psiquiatras galegos Manuel Cabaleiro Goás.

Como psiquiatra traballou en tres hospitais en Galicia, o xa mencionado de Toén, pero tamén en Conxo e no Rebullón, onde chegou a ser subdirector. Tamén dirixiu durante uns anos o Hospital Provincial de Pontevedra. Tamén foi presidente fundador da Asociación Galega de Saúde Mental.

Ao longo da súa traxectoria persoal e profesional, en Salamanca, Toén e no Baixo Miño foi apañando e catalogando restos arqueolóxicos, ata un conxunto de 594 pezas procedentes de xacementos paleolíticos e mesolíticos tan importantes como Cerro del Berrueco, Castro de Trelle ou o xacemento da Piteira. En 2017, tres anos despois do falecemento de García de la Villa, este tesouro foi atopado nuns colectores de cascallo e doados ao Museo Quiñones de León de Vigo.
A Nosa Casa de Galicia en París

**A Nosa Casa de Galicia en París** é unha asociación de galegos residentes en París creada en 1997.

## Traxectoria 
Esta sociedade naceu o 22 de maio de 1997 da man dun grupo de galegos residentes en París, amantes da cultura galega e motivados pola desaparición da antiga *Casa de Galicia* fundada en 1976 e que desaparecera en 1978. Unhas setenta persoas asistiron a unha reunión nos locais do grupo folclórico da antiga *Casa de Galicia*, coa intención de crear outra asociación galega en París. Así, fundouse *A nosa Casa de Galicia. Asociación Cultural y Deportiva*. Nomearon unha directiva de transición e interpuxeron unha denuncia contra a antiga directiva da *Casa de Galicia* pola súa mala xestión (que levou á desaparición da sociedade), nun intento de dar certa credibilidade á nova asociación, deixando claro que non tiñan nada que ver coa anterior. Nunha carta de presentación da nova sociedade dirixida pola directiva aos “galegos da diáspora” poñen de manifesto as súas intencións:

Os socios fundacionais da nova asociación foron:
* Presidente: Vicente Alonso
* Vicepresidente: Celso Romero
* Secretario: Xavier Pena
* Vicesecretario: Antonio Rodríguez
* Tesoureiro: Manuel López
* Vocais: Manuel Martínez, Celso Acevedo, Mercedes Adega, Antonio Álvarez, Alfonso Fernández, Máximo Fernández, Saúl Pernas, Luz Seijo, Mercedes Vázquez e Manuel Vilas.
O presidente en 2017 era Senén Fente Díaz.

## Obxectivos da asociación 
O propósito da asociación é o de reunir ós galegos residentes en Francia, exaltar os valores galegos, difundir a cultura galega, favorecer as manifestacións artísticas e literarias referidas a Galicia e motivar o deporte (sobre todo o fútbol). (art. 2 dos Estatutos).

A asociación organiza actividades culturais como cursos de galego, conferencias, mesas redondas, exposicións etc. Tamén dispón dunha biblioteca (con obras de referencia da literatura galega que xa existían na antiga Casa de Galicia) e dun grupo de baile galego que recibe o mesmo nome que a asociación. No centro, pódese atopar un bar e un restaurante nos que gozar de pratos da gastronomía española e galega.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Galegos en Francia
### Ligazóns externas 
*Páxina web da Casa de Galicia en París
*
*
Premio Realia de Tradución Literaria

miniatura|Pazo de Raxoi, casa do concello de Santiago de Compostela.

O **premio Realia de Tradución Literaria** é un galardón literario organizado pola Editorial Hugin e Munin en colaboración co Concello de Santiago de Compostela.

## Historia e características 
A primeira edición do premio celebrouse en 2017. Ten por obxecto distinguir unha obra narrativa traducida ao galego dende calquera lingua estranxeira e fomentar e visibilizar o traballo dos profesionais da tradución. Ten carácter bienal e está remunerado: inicialmente con 1.200 € e, dende 2021, con 1.500 €. Outra das características do premio era que, pasado un ano dende a publicación en papel da obra, esta se publicaba de balde na Biblioteca Virtual de Literatura Universal en Galego, a biblioteca virtual que xestionou a Asociación de Tradutores Galegos até a desaparición da asociación en 2021.

## Edicións 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Premio Plácido Castro de Tradución
* Premio Lois Tobío ao Libro Traducido
* Premio Ramón Cabanillas de Tradución
* Premio Xela Arias
Premio Agustín Fernández Paz de narrativa infantil e xuvenil pola Igualdade

[miniatura|dereita|Acto de entrega do premio en febreiro de 2019 á escritora Rosa Aneiros (gañadora da segunda edición) no auditorio municipal de [Vilalba.]]
O **Premio Agustín Fernández Paz de narrativa infantil e xuvenil pola Igualdade** é un galardón creado en homenaxe a figura do escritor Agustín Fernández Paz. Está organizado polo Concello de Vilalba, o Instituto de Estudos Chairegos e Edicións Xerais de Galicia. A primeira edición data de 2017.

Ten unha dotación económica de 3.000 euros. Os textos presentados enmárcanse dentro da literatura infantil e xuvenil, e a súa temática está relacionada co compromiso pola igualdade de xénero, raza, nacionalidade etc.

## Obra galardoada 
* *Fóra do normal*, de María Reimóndez (2017)
* *Tres bichiconas, dúas illas e unha serea*, de Rosa Aneiros (2018)
**Plan de rescate*, de Antía Yáñez (2019)
**A cidade do Átomo*, de Iria Misa (2020)
**A gruta da torre*, de Lois Pérez Díaz (2021)
**Ringo. Memorias dun coello fedello*, de Pablo Nogueira Campo (2022)
**Quen precisa unha avoa?*, de Andrea Barreira Freije (2023)
**Onde caben catro*, de Eva Mejuto (2024).
**O Muro*, de Francisco Fernández Davila (2025).

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Bases do premio .
Parque Nacional Natural Tayrona

O **Parque Nacional Natural Tayrona** é unha área protexida na rexión colombiana do norte do Caribe, dentro da xurisdición do departamento de Magdalena e a 34 quilómetros da cidade de Santa Marta. O parque presenta unha biodiversidade endémica da área da Serra Nevada de Santa Marta, presentando unha variedade de climas e relevo que varía dende o nivel do mar a 900 metros de altitude. O parque cobre aproximadamente 30 quilómetros cadrados de área marítima no mar do Caribe e aproximadamente 150 quilómetros cadrados de terra.

Xuntamente con outros parques nacionais da Colombia, o Parque Natural Nacional de Tayrona foi declarado parte integrante da rede internacional de Reservas da Biosfera pola UNESCO. Foi o segundo parque nacional máis visitado na Colombia en 2013, con 237.246 visitantes. O parque máis visitado foi o Parque Nacional Natural Islas Corales del Rosario y San Bernardo.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Pobo tairona
Pobo mentawai

Os **mentawai** (tamén chamados **mentawei** e **mentawi**) son un pobo nativo das Illas Mentawai, na provincia de Sumatra Occidental, Indonesia. O seu xeito de vida é semi-nómade e cazador-colleiteiro. Habitan nas zonas costeiras e selváticas das illas. A súa poboación estímase en arredor de 64&nbsp;000 persoas. A lingua mentawai pertence á familia austronesia. Este pobo caracterízase pola súa espiritualidade, a súa arte corporal e a tendencia a limar os dentes, unha práctica que eles consideran estética e embelecedora.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
*
Lingua mentawai

A **lingua mentawai** é unha lingua austronesia, falada polos mentawai que habitan nas illas Mentawai, na provincia de Sumatra Occidental, en Indonesia.

## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Syamsir Arifin; Nasroel Malano; Yuslina Kasim. 1992. *Fonologi bahasa Mentawai*. Jakarta: Pusat Pembinaan dan Pengembangan Bahasa, Departemen Pendidikan dan Kebudayaa.
Uaxaclajuun Ub'aah K'awiil

'''Uaxaclajuun Ub'aah K'awiil** (tamén coñecido polo apelativo **"Dezaoito Coello"'*), foi o décimo terceiro ajaw ou gobernante da poderosa cidade-estado maia de Copán, na actual Honduras (o seu nome maia cásico era probablemente *Oxwitik''). Gobernou dende o 2 de xaneiro de 695 até o 3 de maio de 738.

## Historia 
Uaxaclajuun Ub'aah K'awiil ascendeu ó trono de Copán despois da morte de décimo segundo gobernante, Chan Imix K'awiil, en 695. Comezou o seu reinado coa construción da Estrutura de Esmeralda co obxectivo de enterrar os restos de Chan Imix K'awiil. Isto terminou ritualmente o antigo templo adxacente de Papagayo construído 250 anos antes polo segundo gobernante K'inich Popol Hol, fillo de K'inich Yax K'uk' Mo'. Posteriormente, construíu as escaleiras xeroglíficas do lado leste da Estrutura Esmeralda. Unha pasaxe na escaleira conmemora a súa construción 15 anos despois da morte de Chan Imix K'awiil.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
*