Burela

**Burela** é un concello da provincia de Lugo, pertencente á Comarca da Mariña Central. En 2015 tiña 9.580 habitantes. O xentilicio é ,  ou .
É o segundo concello máis poboado da comarca despois de Foz. Está bañado polo mar Cantábrico polo norte e leste. Limita polo oeste co concello de Cervo, e polo sur co de Foz. O seu porto é un dos máis importantes da costa galega, cunha gran frota pesqueira. A poboación creceu considerablemente nos últimos anos do século XX, pasando dos 7.834 habitantes de 1995 aos 9.660 que ten en 2014. A súa economía baséase principalmente na pesca, destacando a pesca da pescada e do bonito. Como consecuencia desta actividade desenvolveuse tamén a industria conserveira de gran calidade. Ademais disto conta tamén con cerámicas, estaleiros, serradoiros e un hospital comarcal.

Ata 1994, cando se segrega, formaba parte de Cervo. Debido á gran demanda de persoal para traballar no mar, Burela é un concello multicultural, xa que actualmente residen nel comunidades de caboverdianos (establecidos desde hai anos) e recentemente incrementouse a chegada de suramericanos e filipinos.

## Xeografía 
miniatura|esquerda|Amencer en Burela.
O concello de Burela atópase na chamada Mariña Luguesa e no bordo norte da chaira lucense. En Burela comeza a rasa cantábrica, superficie chá situada entre o mar e os contrafortes montañosos, orixinando un tipo de costa lineal de longas praias formadas aos pés dos cantís e separadas a miúdo por farallóns.

Burela fai fronteira polo noroeste co concello de Cervo, polo norte co Mar Cantábrico, polo sueste co concello de Foz, e polo leste co Mar Cantábrico. A poboación de Burela distribúese tan só nunha única parroquia chamada Santa María de Burela.

## Historia 
A historia de Burela remóntase aos tempos prerromanos. Os restos máis antigos de poboacións achados na zona corresponden ao Castro de Burela situado na parte extrema do cabo. Foron os habitantes destes castros, a poboación castrexa, a que deixou un dos emblemas do concello, o *Torque de Burela* -que actualmente se atopa no museo Provincial de Lugo-, e que forma parte do escudo de Burela.

Cerca do porto de Burela, durante a construción da lonxa nova, atopáronse restos dun hipocausto romano, datado inicialmente entre os séculos II e III, cerca do porto de Burela en fase de escavación.

Preto dos restos castrexos atópase un *vilaris* e unha vila romana. Este pequeno asentamento vai dar orixe a unha freguesía rural que se erixe en parroquia baixo a protección de Santa María no 1250, e pertencendo á diocese de San Martiño de Mondoñedo.

Burela estivo baixo xurisdición da igrexa ata que en 1593 Filipe II incorpora á Coroa Real a xurisdición do coto redondo de Santa María de Burela e concede unha carta privilexio a favor do bispo de Mondoñedo.

Coa Constitución das Cortes de Cádiz (1812) termináronse as antigas xurisdicións e señorías e xurdiron os novos concellos. Nunha lista de novos concellos publicados en 1835 aparecen os concellos de San Cibrao e o de Nois, pertencendo a parroquia de Burela a este último. Estes dous concellos tan só duraron 5 anos.

En 1840 produciuse unha reforma da división xudicial e municipal da provincia de Lugo que estableceu o concello de Cervo, ao que pasou a pertencer a parroquia de Burela. A capital do concello quedou establecida en Cervo.

Tramitouse varias veces o expediente para cambiar o nome do concello de Cervo polo Concello de Burela, sen resultado. Finalmente, en 1994 a localidade de Burela separouse de Cervo, constituíndose en concello.

## Demografía 
miniatura|300px|Vista de Burela desde O Castelo
Cunha poboación de 9580 habitantes en 2015, Burela supera por primeira vez na década do 2000 na súa historia os 9000 habitantes, e sitúase como o segundo maior concello da comarca despois de Foz e o oitavo da provincia.

O concello posúe unha superficie de 7,3&nbsp;km² e unha densidade de poboación de 1256,30 hab./km², feito que o converte no primeiro concello da provincia de Lugo en densidade, e o cuarto concello galego con maior densidade, tan só despois das cidades da Coruña, Vigo e Ourense. Burela constitúe un dos concellos máis novos de Galicia, xa que a súa historia como concello independente remóntase ao ano 1994 cando se segregou do veciño Cervo.

Cunha idade media ao redor dos 41 anos, e unha poboación moza que supera amplamente aos maiores de 65 anos, o concello de Burela é un dos concellos máis novos de Galicia e o de menor idade media da súa provincia. Así mesmo, Burela é un dos concellos galegos cunha maior tradición de acollida de estranxeiros, 1193 do total de habitantes, e onde estes se atopan máis integrados na sociedade, como exemplo cómpre resaltar a súa comunidade caboverdiana que mora no concello dende hai décadas. A esta comunidade uníuselle máis recentemente inmigrantes procedentes de países latinoamericanos, principalmente do Perú e de Indonesia para traballar na pesca.
 

 

Colors= 
  id:AA  value:blue
  id:AE  value:red
  id:AI  value:green
  id:lightgrey value:gray(0.9)
  id:darkgrey  value:gray(0.8)
  id:sfondo value:rgb(0.95,0.95,0.95)
  id:barra value:rgb(0.6,0.7,0.8)

ImageSize = width:800 height:500
PlotArea = width:650 height:400 left:60 bottom:45

DateFormat = yyyy
Period = from:0 till:10000

TimeAxis = orientation:vertical
ScaleMajor = unit:year increment:1000 start:0

TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:1000 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:500 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo

PlotData=
  width:30 mark:(line,white) align:left fontsize:12

  bar:1995      from:0 till:7834 color:AA  
  bar:1996      from:0 till:7925 color:AA
  bar:1999      from:0 till:7939 color:AA
  bar:2000      from:0 till:8045 color:AA
  bar:2001      from:0 till:8105 color:AA
  bar:2002      from:0 till:8176 color:AA
  bar:2003      from:0 till:8380 color:AA
  bar:2004      from:0 till:8348 color:AA
  bar:2005      from:0 till:8621 color:AA
  bar:2006      from:0 till:8755 color:AA
  bar:2007      from:0 till:8873 color:AA
  bar:2008      from:0 till:9171 color:AA
  bar:2010      from:0 till: 9536 color:AE
  bar:2014      from:0 till: 9660 color:AI

PlotData=

  bar:1995 at:7834 fontsize:XM text: 7834 shift:(-17,5)
  bar:1996 at:7925 fontsize:XM text: 7925 shift:(-17,5) 
  bar:1999 at:7939 fontsize:XM text: 7939 shift:(-17,5)
  bar:2000 at:8045 fontsize:XM text: 8045 shift:(-17,5) 
  bar:2001 at:8105 fontsize:XM text: 8105 shift:(-17,5)
  bar:2002 at:8176 fontsize:XM text: 8176 shift:(-17,5)
  bar:2003 at:8380 fontsize:XM text: 8380 shift:(-17,5)
  bar:2004 at:8348 fontsize:XM text: 8348 shift:(-17,5)
  bar:2005 at:8621 fontsize:XM text: 8621 shift:(-17,5)
  bar:2006 at:8755 fontsize:XM text: 8755 shift:(-17,5)
  bar:2007 at:8873 fontsize:XM text: 8873 shift:(-17,5)
  bar:2008 at:9171 fontsize:XM text: 9171 shift:(-17,5)
  bar:2010 at:9536 fontsize:XM text: 9536 shift:(-17,5)
  bar:2014 at:9660 fontsize:XL text: 9660 shift:(- 30,5)

TextData=
  pos:(100,430) text: Evolución da poboación en Burela dende o ano 1995

## Economía 
300px|miniatura|esquerda|Porto pesqueiro de Burela.

O sector pesqueiro ten o seu máximo expoñente no porto de Burela, o máis importante de todo o Mar Cantábrico. As especies máis importantes neste porto son: a pescada, que supón o 50 % da facturación da lonxa, o bonito, sendo Burela o porto boniteiro máis importante do Cantábrico e, en menor medida, outras especies do cerco ou arrastre como a xarda, xurelo, sardiña etc. Ao amparo da pesca xeráronse ao redor de 4.476 postos de traballo cunha frota diversificada en palangre, artesanal, arrastre litoral e boniteira.

O sector secundario atópase representado polas industrias de transformación da madeira, as cerámicas, as fábricas de xeo, os talleres gráficos e mecánicos, os estaleiros e os postos relacionados coa próxima Alúmina-Aluminio de San Cibrao, ademais do crecemento do subsector construtivo, en auxe polo desenvolvemento económico e turístico en todo o municipio.

O sector terciario, en auxe nos últimos anos, alcanzou un gran desenvolvemento como consecuencia do "boom" demográfico, económico e turístico. É destacábel a existencia do Hospital da Costa, xa que xera un gran número de empregos e presta un servizo básico para A Mariña.

## Alcaldes 
## Comunicacións 
### Estradas 
A principal estrada do concello é a N-642, coñecida como a *Estrada da Mariña* que vai de Ferrol a Foz. Actualmente bordea a vila de Burela en dirección noroeste-sueste, pois hai varios anos fíxose esta circunvalación que suprimía o paso da estrada polo centro da vila, pola Avenida Arcadio Pardiñas.

### Ferrocarril 
Polo concello de Burela pasa a liña de ferrocarril de vía estreita que vai de Ferrol a Oviedo, pertencente a FEVE. No centro da vila está situada a estación de ferrocarril de Burela.

Hai catro trens diarios procedentes de Oviedo e Ribadeo con destino a Ferrol, e outros catro en sentido contrario, dous a Ribadeo e os outros dous a Oviedo.

### Comunicacións aéreas 
O aeroporto da Coruña é o aeroporto máis próximo a Burela, situado a 132&nbsp;km. Dende este aeroporto hai voos directos a diversas cidades españolas e tamén a europeas.

O aeroporto de Santiago de Compostela está pouco máis lonxe que o da Coruña, a 159&nbsp;km. Hai voos directos a varias cidades españolas peninsulares e insulares, e tamén a cidades europeas e americanas.

O Aeroporto de Asturias está a 136&nbsp;km pola estrada N-642. Hai voos directos a varias cidades españolas peninsulares e insulares, e tamén a París e Bruxelas.

## Lugares de interese 
Cova na zona do Cantiño|miniatura|250px
* **Barrio do Cantiño**. Zona residencial que conta coas praias do *Cantiño*, *Areoura* e a praia dos *Alemás*, un paseo marítimo cunha zona de lecer (parque, zona de grelladas...).
* **A Marosa** (bandeira azul). Conta coa praia da *Marosa*, as instalacións deportivas da S.D. Burela e un paseo marítimo.
* **O Portelo** (bandeira azul). Praia artificial en pleno centro urbano da poboación. Unida coa *Marosa* polo paseo marítimo anterior. Está pegada a unha pequena cala chamada *O Cabaliño*. Entre *A Marosa* e *O Cabaliño* sitúase outra pequena cala chamada *Praia de Ril* (bandeira azul).
* **O Castelo**. Zona de recreo situada na cima do monte *O Castelo*. Conta cun campo de tiro, unha ermida e un miradoiro con magníficas vistas.
* **Igrexa de Vila do Medio,** con pinturas murais que datan da Idade Media.
* **Porto pesqueiro**. Un dos máis importantes de Galicia.
* **Castro de Burela** denominado **Chao do Castro**, próximo ao paseo marítimo que une as praias da *Marosa* e *O Portelo*.
* **Hipocausto romano** datado inicialmente entre os séculos II e III, cerca do porto de Burela, descuberto no ano 2004 e en certo estado de degradación.
* **Zona xeolóxica do Perdouro**, considerado xeoloxicamente como un dos espazos máis interesantes da Península, xa que neste punto conflúe a rasa cantábrica -cuarzitas- e o batolito de San Cibrao -granito-
* **Barco Museo Boniteiro "Reina del Carmen"**

## Festividades 
* **Festas Patronais** na honra a Virxe do Carme e San Xoán Bautista, no mes de xuño. Dentro desta celebración hai que destacar as súas procesións, a primeira a do sábado pola noite, é a procesión que acompaña á patroa dos mariñeiros, a Virxe do Carme, desde a igrexa parroquial ao porto, a través de fermosas alfombras florais, para despedir e bendicir aos seus mariñeiros próximos a partir.
* **Romaría e Subida ao Monte Castelo**, en xullo.
* **Feira do bonito**, o primeiro domingo de agosto, coincidente coa feira de artesanía e ecoloxía Produart.
* **Expomar**, feira monográfica náutico-pesqueira celebrada en maio.

## Galería de imaxes 

File:Entrada.001 - Burela.jpg|Letreiro á entrada
File:Burela, Galiza.jpg|Vista de Burela
Ficheiro:Alfombras burela fiestas.jpg|Alfombras florais nas festas patronais
Ficheiro:Burela e o mar.png|Dende A Marosa (esq.) ó porto (der.)
Ficheiro:Casa concello Burela.JPG|Casa do concello.
Ficheiro:Placa altimétrica Burela.JPG|Placa altimétrica.

## Lugares de Burela 
Para unha lista completa de todos os lugares do concello de Burela vexa: Lugares de Burela.

## Parroquias 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Torque de Burela
* Castro de Burela
* Sociedade Deportiva Burela
* Club Deportivo Burela Fútbol Sala
* Eleccións municipais en Burela

### Ligazóns externas 
* Sitio web do concello
* Web da Xunta de Galicia sobre o Torque
* Orixe do topónimo de Burela, no programa Ben Falado
* Toponimia de Burela