Francisco Tettamancy

**Francisco Tettamancy Gastón**, nado na Coruña o 10 de outubro de 1854 e finado na mesma vila o 15 de maio de 1921, foi un escritor en lingua galega e castelá.

## Traxectoria 
Orfo de pai, tivo que emigrar de moi novo á Arxentina, aínda que segundo Carré Aldao “*o cariño da nai e da terra*” enseguida o traerían de volta para o berce natal. Xa na Coruña entrou a traballar como administrativo ao servizo da Deputación provincial, en cuxos negociados se ocuparía o resto da súa vida, e en 1899 obtivo aínda o título de profesor mercantil na Escola Superior de Comercio da Coruña, cunha meritoria memoria de grao sobre a historia comercial da vila que estará na base dunha das súas obras máis celebrada.

Parente político e íntimo amigo de Uxío Carré Aldao, participou con regularidade nos célebres faladoiros da *Cova céltica*, que se desenvolvían polas tardes nos locais da *Libraría Rexional* de Carré, nucleados, desde o seu traslado á Coruña, arredor da figura de Manuel Murguía, e onde tantas iniciativas a prol do rexurdimento político e cultural de Galiza se idearon.

Fixo parte Tettamancy, así, da redacción do importante xornal rexionalista coruñés *Revista Gallega*, que dirixía Galo Salinas, e co seu propio nome ou so pseudónimo asinou artigos (tanto en prosa galega como castelá) e poesías (sempre en galego) en moitas publicacións da Coruña, de Galiza, de España e da emigración galega en América. Foi vogal da asociación rexionalista *Liga Gallega na Cruña*, e un destacado impulsor do monumento *Aos Mártires da Libertade* que por iniciativa desta organización se levantou en Carral. En 1904 constituíu, con outros 42 socios, a *Asociación de la Prensa *da Coruña, e foi membro fundador e numerario da primeira *Academia Gallega *(1905-1906), institución na que tamén se ocupou até á morte.
[miniatura|300px|Tettamancy (o adulto da dereita de todo) co consello de redacción da *[Revista Gallega*.]]
Na sede da xa denominada *Real Academia Gallega* é que terá lugar no 17-18 de maio de 1916 a reunión constituínte da *Hirmandá de Amigos da Fala* da Coruña, primeiro xerme das *Irmandades da Fala*, achándose entre os asistentes á mesma Antón e Ramón Villar Ponte, Uxío Carré Aldao, Florencio Vaamonde, Manuel Lugrís Freire, Luís Porteiro Garea, Manuel Banet, F. Tettamancy e máis outros. Como propagandista destas *Irmandades *Tettamancy participou, entre outras actividades, no histórico mitin galeguista celebrado en Lugo no 28 de xaneiro de 1917.

Para Vicente Risco, que en 1929 sentaba na cadeira do coruñés na RAG, Tettamancy merecería, por esta e outras razóns, a cualificación de *nacionalista galego*; Ricardo Carballo Calero, ao periodizar a literatura galega, incluíuno entre os *diádocos *autodidactas da* escola cruñesa*, e por idade tamén se adscribiu á *Xeración rexurdimentista de 1868*.

En lingua castelá deu ao prelo varias monografías moi ben documentadas relativas á historia de Galiza, todas elas referencia ineludíbel aínda hoxe nas súas respectivas áreas temáticas.

Entre outros méritos foi correspondente da Real Academia da Historia e da Real Academia de Bellas Artes de San Fernando, e condecorado por outras varias institucións.

Personaxe moi apreciado no ambiente cultural do seu tempo, o enterro de Francisco Tettamancy constituíu unha extraordinaria manifestación de dó cidadán, e en 1962 a cámara municipal coruñesa outorgaría o seu nome a unha rúa do popular barrio dos Mallos.

## Obras en lingua galega 
[miniatura|300px|De pé, de esquerda a dereita, [Uxío Carré Aldao, Florencio Vaamonde, Francisco Tettamancy e Eladio Rodríguez González. Sentados, José Ogea, Manuel Murguía, Manuel Curros Enríquez e Andrés Martínez Salazar, na Coruña, en outubro de 1904.]]
Ademais de artigos e poemas na prensa, Tettamancy publicou en galego varios libros de poesía e ensaio:
* *Enredadas. Poesías* (1902): Libreiría Rexional de Euxenio Carré, A Cruña.
* *O castro de Cañás; Diego de Samboulo (Leenda histórica). Poemetos* (1903): Libreiría Rexional de Euxenio Carré, A Cruña – Tipografía de Xan A. Menéndez, Lugo.
* *Boicentril. O druidismo e o celtismo gallegos. A Epopeya irlandesa* (1912): Imprensa e Fotograbado de Ferrer, A Cruña.
* *Víctor Said Armesto* (*Traballo leído na noite do 3 de agosto de 1917, con motivo do homenaxe consagrado pol-a “Irmandade da Fala” na Cruña para honral-a memoria de tan ilustre escritor. C’unha folla de Murguía, e un colofón de Carré Aldao*) (1917): Imprenta Obreira, A Cruña.
* *O castro de Cañás (Boicentril)* (1919): 2ª ed. corr. e aum., en *¡Terra a nosa!* Supremento de *El Noroeste* (20/2/1919), vol. 2, A Cruña.

## Obras en lingua castelá 
En español publicou, ademais de artigos xornalísticos, varias monografías históricas sobre temas galegos:
* *Apuntes para la historia comercial de La Coruña* (1900): Tipografía El Noroeste de J. Fdez. García – Librería Regional de E. Carré Aldao, A Coruña.
* *La revolución gallega de 1846* (1908): Librería Regional de E. Carré, A Coruña.
* *Britanos y galos (Páginas de la Guerra de la Independencia) 1808-1809* (1910): Imprenta y Fotograbado de Ferrer, A Coruña.
* *Batallón Literario de Santiago: Diario de campaña (años 1808 al 1812)* (1910): Imprenta y Fotograbado de Ferrer, A Coruña.
* *Los Mártires de Carral* (1912): Imprenta y Fotograbado de Ferrer, A Coruña.
* *La torre del homenaje del castillo de Villalba* (1913): Imprenta y Fotograbado de Ferrer, A Coruña.
* *La torre de Hércules. Impresiones acerca de este antiquísimo faro bajo su aspecto histórico y arqueológico* (1920): Litografía e Imprenta Roel, A Coruña.

Non chegou a publicar completa unha outra monografía, *Rianjo-Altamira*, da que adiantou varios capítulos en diferentes xornais.

## Galería 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

### Outros artigos 
* Cova Céltica

### Ligazóns externas 
* Artigos de Tettamancy  na hemeroteca virtual da RAG.