open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Sikorsky S-70

O **Sikorsky S-70** é unha familia de helicópteros medios de transporte e utilitarios estadounidenses fabricados por Sikorsky Aircraft. Desenvolveuse para o exército dos Estados Unidos nos anos 70, gañando unha competición para ser designado o UH-60 Black Hawk e creando unha gran familia para as forzas armadas do país. Dende entón desenvolvéronse versións novas e melloradas do UH-60. Versións civís e algunhas militares continúan fabricándose baixo algunhas designación do modelo S-70.

## Desenvolvemento 
A familia S-70 desenvolveuse para satisfacer un requirimento do exército dos Estados Unidos para substituír a familia UH-1 Iroquois de helicópteros utilitarios medios en 1972. Construíronse tres prototipos do YUH-60A, voando o primeiro en outubro de 1974. O modelo competía contra o Boeing-Vertol YUH-61A e finalmente foi seleccionado para ser producido, entrando en servizo como o UH-60A Black Hawk en 1979.

Tras entrar en servizo o helicóptero foi modificado para novas misións e roles, como a colocación de minas e a evacuación médica. A variante EH-60 desenvolveuse para a guerra electrónica e a MH-60 para o apoio de misións de operacións especiais. A finais dos anos 80 o modelo actualizouse á versión UH-60L, que tiña máis potencia coa instalación da variante -701C do motor GE T700. O mellorado UH-60M desenvolveuse a principios dos 2000,

O S-70A Firehawk é unha versión do S-70 deseñado para a loita contra incendios, o rescate, a evacuación médica, e a e elevación externa de carga e equipos voluminosos. A Garda Nacional de Oregón foi a primeira organización militar do mundo en engadir o Firehawk ao seu inventario; o departamento de bombeiros do condado dos Ánxeles foi a primeira organización municipal en usalo.

O exército estadounidense opera modelos de evacuación médica configurados como suites médicas con ás rotativas. Tamén usa o S-70 para operacións especiais no 160th Special Operations Aviation Regiment ("Night Stalkers") en Fort Campbell, Kentucky, designado como MH-60K.

O *Maple Hawk* foi unha variante ofrecido á forzas armadas do Canadá nun concurso en 1996 para substituír os seus helicópteros de busca e rescate.

## Notas 
## Bibliografía 
*
Tomás Luis de Victoria

**Tomás Luis de Victoria**, nado en Sanchidrián (Ávila) arredor de 1548 e finado en Madrid o 27 de agosto de 1611, foi un sacerdote católico, mestre de capela e famoso compositor polifonista do Renacemento español. Foi considerado un dos compositores máis importantes e avanzados do seu tempo, cun novo estilo que anunciaba o inminente barroco. A súa influencia chegou ata o século XX, cando foi tomado como modelo polos compositores do cecilianismo.
miniatura|357x357px|«Missa alma redemptoris», en Misas, magníficat, motetes, salmos e outras varias composicións, Madrid, tipografía rexia, 1600.
Kaón

alt=Estrutura en quark do Kaón positivo (K+).|miniatura|Estrutura en quark do Kaón positivo (K+).
O **kaón** é unha partícula subatómica descuberta en 1947 por Clifford Charles Butler e George Rochester nunha cámara de burbullas na Universidade de Manchester. A súa descuberta foi publicada en *Nature*. 

## Características
Forma parte das partículas 'estrañas', interactuando por medio da interacción forte e desintegrándose mediante a interacción débil, podendo incumprir dese xeito a conservación da estrañeza. A súa descuberta levou asemade á descuberta do incumprimento da simetría C-P (carga-paridade).

## Notas
Castelán ecuatoguineano

O **castelán ecuatoguineano** é a variedade do castelán que se fala en Guinea Ecuatorial. na zona de África Central. De acordo co Instituto Cervantes, en 2006-2007, o 13,7% da poboación tiña un dominio nativo ou case-nativo e o 74% falábao ben, sumando un 87,7% da poboación total do país, sempre como segunda lingua. O castelán ecuatoguineano está regulado pola Academia Ecuatoguineana da Lingua Española.

O castelán é oficial en Guinea Ecuatorial dende a súa independencia, xunto co francés (dende 1998), e máis recentemente xunto co portugués (dende 2007), mais o castelán é a lingua máis falada.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Penny, Ralph (2002) [1991]. *A History Of The Spanish Language* (2 ed.).
* John M. Lipski. "The Spanish of Equatorial Guinea: research on la hispanidad's best-kept secret" (PDF) . Personal.psu.edu. Consultado 2015-05-20.
Castelán saharauí

O **castelán saharauí** é a variedade da lingua castelá falada no Sáhara Occidental e en rexións adxacentes, como no exilio en Alxeria como segunda lingua, con recoñecemento oficial, mais non como lingua nativa.

## Características 
A lingua castelá falada como segunda lingua polos saharauís está influenciada por dialectos árabes, sobre todo do árabe hassanía. Tamén o falan na alxeriana provincia de Tinduf nos campos de refuxiados saharauís, debido a que o Sáhara Occidental foi unha provincia marítima española até a súa retirada en 1976. Na RASD estúdase tamén o castelán como lingua cooficial nas escolas e o goberno saharuí emprégao na administración (especialmente na área da saúde e emitindo todos os comunicados en ámbalas linguas), formando un caso de *bilingüismo social* xa que tamén é falado de xeito cotián por gran parte da poboación e é aprendida de maneira oral. O castelán tamén é usado nos medios de comunicación locais. No eido da saúde utilízase o castelán xa que os materiais de consulta médicos que se usan proveñen de Cuba e España. As moedas da peseta saharauí teñen inscricións en castelán.

## Notas
Castelán filipino

O **castelán filipino** foi a lingua oficial de Filipinas dende o comezo do dominio español a finais do século XVI, até o remate da guerra hispano-estadounidense en 1898, cando se fixo cooficial xunto co inglés. Ademais de oficial, o castelán chegou a ser a lingua común e vehicular do país entre finais do século XIX e comezos do XX. En 1863, creouse un sistema de educación pública que impulsou considerablemente o coñecemento do castelán no país. O heroe nacional José Rizal escribiu a maioría das súas obras en castelán, ao igual que a maioría de escritores e pensadores do século XIX. A Revolución filipina articulouse en lingua castelá, e a Primeira República Filipina fundada en 1899 estabeleceu o castelán como idioma oficial. A primeira Constitución de Filipinas, ao igual que o himno nacional filipino, foron escirtos en castelán. Na primeira metade do século XX, o castelán estaba moi difundido nas grandes cidades. Era a lingua da prensa, da cultura, o comercio e, até certo punto, da política filipina. O castelán mantivo o seu status oficial (xunto co inglés e o tagalo) até 1973, status que tiña dende 1571. A Proclamación Presidencial núm. 155 do 15 de marzo de devandito ano 1973, aínda en vigor, ordena que o castelán continuará a ser a lingua oficicial en Filipinas para todos aqueles documentos oficiais da época colonial que non foron traducidos á lingua nacional.

Despois da eliminación como lingua oficial en 1973, o castelán tamén foi eliminado como materia obrigatoria na universidade en 1987.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* .
### Ligazóns externas 
* Instituto Cervantes de Manila 
* Academia Filipina de la Lengua Española
Castelán medio

O **castelán medio** é a variante de castelán falado entre finais do século XV e finais do século XVII, marcado por unha serie de cambios fonolóxicos e gramaticais que transformaron o castelán medieval no castelán moderno. Entre os principais cambios poden salientarse o reaxuste das sibilantes, a perda das sibilantes sonoras, a fixación da posición dos pronomes clíticos ou a equiparación das formas compostas dos verbos inergativos e inacusativos.

Os falantes de castelán que chegaron a América falaban variantes de castelán medio e, polo tanto, tódalas formas do castelán actual son descendentes do castelán medio. O sefardí conserva algúns arcaísmos do castelán medieval que desapareceron do resto das variantes, como a presenza de sibilantes sonoras ou o mantemento dos fonemas /š/ (=AFI ʃ) e /ž/ (=AFI ʒ).

## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Alvar, Manuel (director), *Manual de dialectología hispánica. El Español de España*, Ariel Lingüística, Barcelona, 1996 & 2007.
* Cano, Rafael (coord.): *Historia de la lengua española*, Ariel Lingüística, Barcelona, 2005.
* Hualde, José Ignacio (2005): *The sounds of Spanish*, Cambridge University Press, 2005.
* Penny, Ralph (1993): *Gramática histórica del español*, Ariel, Barcelona, ISBN 84-344-8265-7.
Castelán nos Estados Unidos de América

Nos **Estados Unidos** hai 41 millóns de persoas que falan **castelán** como primeira lingua (2016), o que fai deste idioma a segunda lingua máis falada dos Estados Unidos. O castelán é a lingua máis estudada, despois do inglés, nos Estados Unidos, con arredor de seis millóns de estudantes. Con máis de 50 millóns de falantes nativos e como segunda lingua, os Estados Unidos é o segundo país con maior poboación de falantes de castelán do mundo, só por detrás de México, aínda que non é lingua oficial do país. Arredor de tódolos falantes de castelán nos Estados Unidos declararon dominar o inglés "moi ben" de acordo co censo de 2000. Ese dato incrementou ao 57% na enquisa American Community de 2013–2017. Os Estados Unidos de América contan coa súa propia academia da lingua, Academia Norteamericana da Lingua Española.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Escobar, Anna Maria, e Kim Potowski. 2015. *El Español de los Estados Unidos*. Cambridge University Press.
* Fuller, Janet M. e Leeman, Jennifer. 2020. *Speaking Spanish in the US: The Sociopolitics of Language*. Multilingual Matters.
* Lipski, John M. 2008. *Varieties of Spanish in the United States*. Georgetown University Press.
* Lozano, Rosina. 2018. *An American Language: The History of Spanish in the United States*. University of California Press.
Castelán medieval

O **castelán medieval**, tamén coñecido como **castelán antigo** ou **romance castelán**, refírese ás variantes do castelán faladas na Península Ibérica entre o século IX até entrado o século XV aproximadamente; máis especificamente, antes de que ocorrese o reaxuste consonántico que daría orixe ao castelán contemporáneo. A primeira obra extensa da literatura en castelán medieval é o *Cantar de mio Cid* ou *Poema de mio Cid*, creado a finais do século XII ou comezos do século XIII por autor anónimo.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
*
*
*
*
Rabadilla

[miniatura|Rabadilla branca de *[Apus caffer*.]]
Nas aves denomínase **rabadilla** á parte do corpo inmediatamente anterior á cara superior da cola. 

En moitas ocasións a rabadilla adoita ser unha zona de cor contrastado co resto da plumaxe, polo que é unha característica moi útil para diferenciarmos as especies, o distinguirmos entre os sexos dunha mesma especie. Hai que ter en conta, porén, que moitas veces, coas ás pregadas, esta zona queda oculta.

Evolutivamente, a aparición da rabadilla está unida á do pigóstilo e as plumas rectrices.

Por outra parte, en todos os vertebrados, tamén se denomina rabadilla ao extremo óseo da columna vertebral que comprende o cóccix e parte do sacro. 

## Notas
Angèle

**Angèle Joséphine Aimée Van Laeken**, nada o 3 de decembro de 1995 en Uccle, é unha cantante, compositora, pianista, produtora e actriz belga máis coñecida polo seu nome artístico **Angèle**.

## Traxectoria 
En 2018 foi unha das maiores irrupcións no panorama pop francés e belga, rompendo o récord de semanas de Stromae no máis alto das listas belgas co seu sinxelo "Tout oublier", no que participou o seu irmán Roméo Elvis.

## Discografía 
### Álbums de estudio 
**Outros lanzamentos**
**Brol la suite* (2019) (Peak:SNEP #191) 

## Notas 
## Véxase tamén
Valentín Fernández González

**Valentín Fernández González**, coñecido como **Víctor**, nado en Lugo en 1912 e finado en Filgueira de Barranca (Oza-Cesuras) o 28 de febreiro de 1951, foi un militar e político galego.

## Traxectoria 
Albanel en Lugo. Militante comunista dende 1936. Logo do golpe de Estado do 18 de xullo de 1936 foi comandante da Brigada 100 da 11ª división e formou parte do batallón de Milicias Populares Galegas durante a guerra civil española. Coa derrota da República foi internado no campo de refuxiados francés de Barcarès. Despois marchou á Unión Soviética e traballou como obreiro cualificado en Mitichi, Kokand, e torneiro na fábrica Krasni Proletari de Moscova. Foi voluntario no Exército Vermello durante a segunda guerra mundial.

Volveu a Galicia en 1949 enviado polo PCE e formou parte do Comité Rexional dirixido por José Sevil como responsable do traballo no Exército e na Mariña. Morreu nun enfrontamento coa Garda Civil en Filgueira de Barranca o 28 de febreiro de 1951 xunto con Manuel Paradela Barros; Valentín Fernández levaba documentación falsa a nome de **José García Castelo**. Foron soterrados no cemiterio de Filgueira de Barranca.

## Vida persoal 
Casou coa asturiana Josefina Álvarez Suárez.
## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
* 

### Ligazóns externas 
* Ficha no Repertorio biobibliográfico do exilio galego
Ilyushin

A sociedade anónima pública **Ilyushin Aviation Complex**, que opera como "Ilyushin" (en ruso: Илью́шин) ou como "Ilyushin Design Bureau", é un fabricante ruso de aeronaves e oficina de deseño fundado en 1933 por Sergey Vladimirovich Ilyushin. A nomenclatura soviética/rusa identifica os avións de Ilyushin co prefixo "Il-" (en ruso: Ил-). Ilyushin ten a súa sede no distrito de Aeroport, en Moscova.

## Produtos 
### Cazas 
* I-21 - 1936.
* Il-1 - prototipo, 1944.

### Ataque ao chan 
* Il-2 *Sturmovik* - avión militar máis fabricado da historia, 1939.
* Il-8 - prototipo, 1943.
* Il-10 - 1944.
* Il-16 - prototipo desenvolvido a partir do Il-10, 1945.
* Il-20 (1948)  - prototipo, 1948.
* Il-40 "Brawny" prototipo a reacción, 1953.
* Il-102 - reactor experimental, 1982.
* M Sh - proxecto, 1942

### Bombardeiros 
* DB-3 - bombardeiro de longo alcance, 1935.
* Il-4 "Bob" bombardeiro/torpedeiro desenvolvido a partir do DB-3, 1939.
* DB-4 - bombardeiro de longo alcance, 1940.
* Il-6 - prototipo de bombardeiro de longo alcance desenvolvido a partir do Il-4, 1942.
* Il-22 - prototipo cuadrimotor a reacción, 1947.
* Il-28 "Beagle" e "Mascot" - bombardeiro medio, primeiro bimotor con posqueimador, 1948.
* Il-30 - prototipo de bombardeiro táctico con á en frecha desenvolvido a partir do Il-28, 1951.
* Il-46 - prototipo de bombardeiro a reacción desenvolvido a partir do Il-30, 1952.
* Il-54 "Blowlamp" - prototipo de bombardeiro supersónico, 1955.

### Transporte 
* Il-12 "Coach" - transporte/cargueiro bimotor, 1945.
* Il-32 - prototipo de cargueiro planeador, 1948.
* Il-34 - variante motorizada do Il-32.
* Il-76 "Candid", avión de transporte estratéxico, o máis producido da súa clase, 1971.
** Il-78 "Midas" - variante de abastecemento en voo do Il-76, 1982.
** Il-82 - posto de mando aerotransportado desenvolvido a partir do Il-76.
* Il-106 - proposta de transporte militar pesado.
* Il-112 - prototipo de transporte militar lixeiro, 2019.
* Il-276 - transporte militar medio, antes designado Il-214.
* Il-476 - designación interna para o Il-76MD-90A.

### Pasaxeiros 
* Il-14 "Crate" - transporte bimotor desenvolvido a partir do Il-12, 1950.
* Il-18 "Clam" (1946) - prototipo cuadrimotor, 1946.
* Il-18 "Coot" - avión de pasaxeiros turbohélice, un dos principais transportes do mundo durante décadas, 1957.
* Il-62 "Classic" - reactor de longo alcance, o avión de pasaxeiros máis grande no seu momento e o primeiro da súa categorñia en ser fabricado en masa, 1963.
* Il-86 "Camber" - reactor de fuselaxe ancha de alcance medio, 1976.
** Il-80 "Maxdome" - posto de mando aerotransportado desenvolvido a partir do Il-86, 1985.
** Il-87 "Aimak" - control aerotransportado baseado no Il-86.
* Il-96 - avión de fuselaxe ancha de longo alcance desenvolvido a partir do Il-86, 1988.
** Il-98 - variante de abastecemento aéreo do Il-96.
* Il-100 - avión lixeiro multipropósito.
* Il-108 - prototipo de reactor executivo, 1990.
* Il-114 - avión rexional, 1990.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas
José Cuba

**José Cuba Vázquez**, nado o 15 de abril de 1981 en Berna, pero criado en Vilalba, é un loitador galego.

## Traxectoria 
Fillo de emigrantes galegos en Suíza, volveu coa súa familia á parroquia vilalbesa de San Simón da Costa cando aínda era un neno. Pertence á federación galega de loita e ao Club de Loita Vilalba. En 2009 ficou no décimo primeiro posto no Campionato do Mundo de loita. En 2018 acadou o seu décimo cuarto título como Campión de España de loita olímpica na categoría de -125 kg e sétimo no Campionato de Europa dese mesmo ano.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
*Perfil de José Cuba na páxina do Comité Olímpico Español 
*Perfil de José Cuba na páxina de iat.uni-leipzig.de
Falaise, Calvados

**Falaise** é unha comuna francesa e unha vila do departamento de Calvados, na rexión de Normandía.

## Xeografía
Situada a unha altitude de entre os 89 e os 188 msnm, ocupa unha extensión de 11,84 km2. Segundo o censo de 2017 tiña unha poboación de 8 186 habitantes, 2,7 % menos ca no censo de 2012). A densidade de poboación en 2017 era de 691 hab./km2.

## Historia
O castelo de Falaise foi o lugar de nacemento de Guillerme o Conquistador, duque de Normandía e rei de Inglaterra. 

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas
* Páxina web oficial .
Anders Sparrman

**Anders Erikson Sparrman**, nado o 27 de febreiro de 1748 en Tensta (Condado de Uppsala), e finado o 9 de agosto de 1820 en Estocolmo, foi un naturalista, botánico e abolicionista sueco, un dos dezasete apóstolos de Linneo, que describiu numerosas especies novas para a ciencia. 

## Traxectoria 
Anders Sparrman era fillo dun clérigo. Aos nove anos entrou na Universidade de Uppsala, onde comezou os seus estudos de Medicina, e aos catorce converteuse nun dos pupilos máis destacados de Linneo. 

En 1765 fixo unha viaxe a China como cirurxián a abordo, regresando dous anos máis tarde despois de realizar a descrición dos animais e plantas que encontrara.

En xaneiro de 1772 viaxou até o Cabo da Boa Esperanza, para ocupar un posto como titor. Cando máis tarde dese mesmo ano James Cook chegou alí ao comezo do seu segundo viaxe, Sparrman uniuse á expedición como naturalista axudante de Johann e Georg Forster. Despois da viaxe volveu á Cidade do Cabo en xullo de 1775, dedicándose a exercer de médico, conseguindo suficiente diñeiro para financiar unha viaxe ao interior do continente.

En 1776 volveu a Suecia, onde se premiara cun doutoramento honorario na súa ausencia. Foi elixido, ademais, como membro da Real Academia das Ciencias de Suecia. En 1780 foi o conservador das coleccións de historia natural de dita Academia, e en 1781 profesor de historia natural e farmacoloxía, e asesor do *Collegium Medicum* en 1790.

## Obras 
Sparrman publicou numerosos traballos, o máis coñecido deles é o relación das súas viaxes en Suráfrica e con Cook, publicadas en 1789 co título de *A voyage to the Cape of Good Hope, towards the Antarctic polar circle, and round the world: But chiefly into the country of the Hottentots and Caffres, from the year 1772 to 1776* (Unha viaxe ao Cabo da Boa Esperanza, cara ao círculo polar antártico, e ao redor do mundo: pero sobre todo cara ao país dos Hotentotes e Cafres, dos anos 1772 a 1776). 

Tamén publicou, entre 1786 e 1789 o *Catálogo do Museo Carlsonianum*, no que describiu moitos dos espécimes que  recollera en Suráfrica e no Pacífico Sur, algúns dos cales eran novos para a ciencia. 

Así mesmo, publicou en 1806, unha *Ornitoloxía de Suecia*.

## Abreviaturas 
A abreviatura **Sparr.** emprégase para recoñecer a  como autoridade na descrición e clasificación científica en botánica.

A abreviatura **Sparrman** emprégase para recoñecer a  como autoridade na descrición e taxonomía en zooloxía.
Tensta

O topónimo sueco **Tensta** pode referirse a:
* **Tensta**, parroquia de Uppsala;

* **Tensta**, barrio de Estocolmo;
* **Tensta**, estación do metro de Estocolmo.
Tensta, Estocolmo

miniatura|dereita|Unha rúa de Tensta

**Tensta** é un suburbio ao norte da cidade de Estocolmo, Suecia, no distrito de Spånga-Tensta. 
## Demografía
A súa poboación, a 31 de decembro de 2011, era de 18 393 habitantes, dos cales un 86,7 % ten orixe estranxeira. O 95 % dos nenos das escolas locais son estranxeiros. 

A taxa de desemprego en 2012 era do 8,9 %, e un 40,2 % da poboación beneficiábase economicamente de axudas sociais.
## Comunicación
Conta cunha estación da liña azul do metro de Estocolmo, cunha galería comercial, xunto a estación do metro, e cun pequeno mercado de froitas. 
## Cultura
A galería de arte "Tensta Konsthall" tamén está situada cerca do centro de Tensta e conseguiu facerse cun nome entre as mellores galerías de Estocolmo.

## Galería de imaxes 

Tenstastråket 2017.jpg|Edificios rehabilitados en Tenstastråket
Radhus-Tensta.jpg|Casas acaroadas en Tensta
Tensta.jpg|A galería comercial
Tensta metro 20170902 06.jpg|Estación do metro

## Notas
Tensta (metro de Estocolmo)

miniatura|dereita|Entrada da estación 

**Tensta** é unha estación do metro de Estocolmo, na liña T10 (liña azul), situada no distrito de Tensa da cidade de Estocolmo. A estación entrou en servizo en 1975, e ten un tránsito anual duns 6 000 viaxeiros por día.

## Situación 
Situada a uns 22 m por debaixo do solo, a estación Tensta encóntrase na liña T10 do metro de Estocolmo, entre as estacións Hjulsta (a derradeira da liña) e Rinkeby.

## Historia 
A estación Tensta púxose en servizo o 31 de agosto de 1975. A decoración artística da estación foi realizada por Helga Henschen sobre o tema "Unha rosa para os inmigrantes" ("En ros till invandrarna" en sueco). Este tema ten a irmandade como consigna. Pintáronse 18 cadros e cada lenzo está titulado nun idioma diferente.

## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Metro de Estocolmo
Hayabusa2

alt=Instrumental de Hayabusa2|miniatura|Instrumental de Hayabusa2
Tras o fracaso da misión Hayabusa, a axencia xaponesa de exploración aerospacial, JAXA, lanzou en 2014 unha segunda misión, **Hayabusa2** co mesmo obxectivo, a recolección de mostras de asteroides, regresando con éxito o 5 de decembro de 2020 con mostras do asteroide Ryugu.

A cápsula descendeu en paracaídas no deserto de Woomera, Australia, ó igual que o fixera a súa predecesora.
alt=Fotografía da totalidade de 162173 Ryugu, tomada por ONC-T (Optical Navigation Camera – Telescopic) a unha distancia de 12 km.|miniatura|Fotografía da totalidade de 162173 Ryugu, tomada por ONC-T (Optical Navigation Camera – Telescopic) a unha distancia de 12 km.
A recollida de mostras fíxose en dúas ocasións, en febreiro de 2019, ó descender sobre o asteroide, e en xullo de 2019 ó lanzar un impacto explosivo (o Small Carry-on Impactor, SCI) para chegar a capas máis profundas. SCI, un proxectil de cobre de 2,5 kg, impactou na superficie do asteroirde Ryugu, de 900 m de diámetro, a uns 2 km/s.

## Notas
Ryugu

**162173 Ryugu** é un asteroide de Tipo  C de 900 m de diámetro de órbita próxima á Terra. Foi visitado en 2019 por Hayabusa2, cápsula espacial xaponesa (da JAXA) que recolleu mostras da súa superficie, amosando que non está cohesionada.

162173 Ryugu é o vixésimo terceiro planeta menor estudado por unha nave espacial in situ, e a segunda misión retornada na procura de mostras*.*

## Características 
### Órbita 
Ryugu orbita ó Sol a unha distancia variable entre 0,96 e 1,41 ua cun período de 16 meses (474 días). O seu semieixo maior ten 1,19 ua. A excentricidade da órbita é 0,19, e a súa inclinación é de 6º en relación á eclíptica. Ten un mínimo de distancia á Terra a 95 400 km (0,000638 ua), equivalente a 0,23 distancias Terra-Lúa.

### Características físicas 
A aceleración gravitacional no ecuador foi avaliada nuns 0,11 mm/s2, e nuns 0,15 mm/s2 nos polos. A súa masa está estimada nunhas  4,5*108 toneladas. Ten un volume de 0,377 ± 0,005 km3 é unha densidade de 1,19 ± 0.03 g/cm3 (baseada no modelo de forma).

### Outros datos 
Barállase, en base ós datos recollidos por Hayabusa2, observando a súa catalogación como asteroide de tipo C, observación na súa superficie de sales alcalinas e a súa afinidade cos meteoritos de tipo CI, que provén da destrución dun planeta con océanos de auga salgada,

## Notas
Adreian Payne

**Adreian DeAngleo Payne**, nado en Dayton, Ohio, o 19 de febreiro de 1991 e finado en Orlando (Florida) o 9 de maio de 2022, foi un xogador estadounidense de baloncesto profesional.

## Traxectoria profesional 
O 26 de xuño de 2014, Payne foi seleccionado na 15ª posición do Draft da NBA de 2014 polos Atlanta Hawks. O 25 de xullo de 2014, asinou o seu contrato de rookie cos Hawks tras acadar 12.5 puntos e 7.0 rebotes por encontro na Liga de Verán da NBA de 2014.

O 10 de febreiro de 2015, Payne foi traspasado ós Minnesota Timberwolves a cambio dunha futura elección da primeira rolda do Draft.

O 21 de agosto de 2017, Payne asinou cos Orlando Magic. O 26 de xaneiro de 2018, foi cortado polos Magic.

Na mañá do 9 de maio de 2022, recibiu un disparo e faleceu en Orlando, Florida.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Estatísticas en Basketball-Reference.com
Tensta, Uppsala

miniatura|dereita|Igrexa de Tensta
**Tensta** é unha parroquia eclesiástica da diocese de Uppsala. A parroquia está situada no municipio de Uppsala no condado do mesmo nome.

## Xeografía e poboación 
A superficie da parroquia é de 10 476 hectáreas. No censo do 31 de decembro de 2018 tiña 1 368 fregueses, dos 1 871 habitantes da parroquia civil (un 73 %). 

### Demografía 
## Historia administrativa 
A parroquia ten orixes medievais. Até o 1 de maio de 1925 a parroquia constituíu o seu propio *pastorado* e despois, até 1962 foi a parroquia nai do pastorado de Tensta, Lena e Viksta. E desde 1962 é a parroquia nai do pastorado de Tensta, Lena e Ärentuna. As parroquias do pastorado formaron a comunidade eclesiástica de Vattholma en 1975 e o pastorado pasou a chamarse pastorado de Vattholma.

## Notas
Rally Mariña Lucense de 2020

O **Rally Mariña Lucense de 2020** foi a segunda edición de dito rally e a terceira e derradeira proba da tempada 2020 do Campionato de Galicia de Rally. Celebrouse na Mariña de Lugo o 12 de decembro de 2020 e o vencedor foi o ruso Nikolay Gryazin a bordo dun Volkswagen Polo GTI R5.

## Antecedentes e inscricións 
Trala suspensión da maioría de rallys por mor da pandemia por coronavirus, o Rally Mariña Lucense quedou como a terceira e derradeira proba do campionato. O rally chegou con polémica, debido a que o regulamento do campionato establece que se deben descartar dous resultados para obter a puntuación final, e, ao disputárense só tres probas, o vencedor do último rally sería o campión final independentemente do que sucedese nos dous rallys anteriores, debido ao maior coeficiente da proba lucense. A negativa a modificar o regulamento, a pesar de que estaba permitido facelo "por causas de forza maior", provocou o malestar de varios pilotos, entre eles os dous primeiros clasificados do certame, Víctor Senra e Alberto Otero, que anunciaron que non disputarían o rally.

Finalmente Senra acabou por inscribirse no rally, xunto a outros 74 pilotos, entre os que destacan as presenzas do ruso Nikolay Gryazin, piloto do Campionato do Mundo, cun Volkswagen Polo R5, Alberto Meira, Iago Caamaño ou o asturiano Daniel Alonso.

## Itinerario 
## Clasificación 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Rally Mariña Lucense 2019 en ewrc.com .
Frédéric de Lafresnaye

O barón **Nöel Frédéric Armand André de Lafresnaye**, nado o 24 de xullo de 1783 en Falaise (departamento de Calvados, na antiga rexión da Baixa Normandía), e finado o 14 de xullo de 1861 na mesma localidade, foi un ornitólogo e coleccionista francés.

## Traxectoria 
Lafresnaye era dunha familia aristocrática que residía no Castelo de La Fresnaye, en Falaise. Mostrou un interese temperán pola historia natural, particularmente pola entomoloxía. Despois de adquirir unha colección de paxaros europeos, centrou a súa atención cara á ornitoloxía. Lafresnaye describiu varias novas especies de aves, algunhas con Alcide d'Orbigny. Logrou reunir unha colección de máis de 8 000 aves na súa casa.

Foi membro da Academia das Ciencias de Turín. Despois da súa morte esta colección comprouna o recolledor estadounidense Henry Bryant, que a doou á Sociedade de Historia Natural de Boston.

## Epónimos 
Algunhas especies dedicadas a Lafresnaye son:
* *Lafresnaya lafresnayi* (Boissonneau, 1840)
* *Picumnus lafresnayi* Malherbe, 1862
* *Gallirallus lafresnayanus* Verreaux et DesMurs, 1860

Algunhas das descritas por este autor son:
* *Malacoptila panamensis* en 1847
* *Xenopirostris xenopirostris* en 1850
* *Forpus conspicillatus* en 1848

Así mesmo, foi o descritor do xénero *Acanthisitta*, en  1842.

## Abreviatura 
A abreviatura **Lafresnaye** emprégase para recolñecer a  como autoridade na descrición e taxonomía en zooloxía.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Thomas Edward Penard (1945): "Lafresnaye". *The Auk* **62**: 227-233.
* Auguste Ménégaux & Carl Eduard Hellmayr (1906): "The Supposed Types in the Lafresnaye Collection". *The Auk* **23** (4):  480-483.
* Erwin Stresemann (1951): *Die Entwicklung der Ornithologie. Von Aristoteles bis zur Gegenwart*. Aachen: Limberg Hans oHG Lesezirkel-Verlag. 
* Barbara Mearns & Richard Mearns (1998): *The Bird Collectors*. Academic Press. ISBN 0-1248-7440-1.
* Barbara Mearns & Richard Mearns (2003): *Audubon to Xantus: The Lives of Those Commemorated in North American Bird Names*, Bertrams. ISBN 978-0-1248-7423-7.
* Valérie Chansignaud (2009): *The History of Ornithology*. New Holland. ISBN 978-1-8477-3433-4.
* Paul Lawrence Farber (1996): *Discovering Birds: The Emergence of Ornithology as a Scientific Discipline, 1760-1850*. Johns Hopkins University Press. ISBN 978-0-8018-5537-5.
* Jules Verreaux (1863): *Catalogue des oiseaux de la collection de feu Mr. le Baron de Lafresnaye de Falaise*.

### Notas
Affi

**Affi** é unha localidade e *comune* italiana de 2.265 habitantes da provincia de Verona, na rexión do Véneto. Esténdese por unha área de 9,85 km², tendo unha densidade de poboación de 216 hab/km². Ten límites con Bardolino, Cavaion Veronese, Costermano, Rivoli Veronese.

## Demografía 
## Notas
Angiari

**Angiari** é unha localidade e *comune* italiana de 2.100 habitantes, situada na provincia de Verona, na rexión do Véneto. Esténdese por unha área de 13,47 km², tendo unha densidade de poboación de 142 hab/km². Fai fronteira con Bonavigo, Cerea, Legnago, Roverchiara, San Pietro di Morubio.

## Demografía 
## Notas
Hahn

O apelido **Hahn** pode estar referido a:

* **Joe Hahn** (nado en 1977), DJ estadounidense;
* **Otto Hahn** (1879-1968), químico alemán galardoado co Premio Nobel;
* **Wolfgang Hahn** (nado en 1945), numismático austríaco;

### Véxase tamén 
* Aeroporto de Frankfurt-Hahn
Arcole

**Arcole** é unha localidade e *comune* italiana de 6.015 habitantes, situada na provincia de Verona, unha das sete provincias da rexión do Véneto. 

## Demografía 
## Notas
Agusta

**Agusta** foi un fabricante de helicópteros italiano. Estaba baseada en Samarate, na provincia de Varese. A compañía fundouna o conde Giovanni Agusta en 1923, que voara o seu primeiro avión en 1907. O fabricante de motocicletas MV Agusta naceu como filial da compañía de aviación ao final da segunda guerra mundial como xeito de salvar os traballos dos empregados de Agusta.

En xullo de 2000 Agusta fusionouse con Westland Helicopters para formar AgustaWestland S.p.A., unha compañía multinacional de deseño e fabricación de helicópteros pertencente na súa totalidade a Finmeccanica.

## Produtos 
### Aeronaves 
* A.101 - prototipo de helicóptero de transporte
* A.103 - prototipo de helicóptero lixeiro monopraza
* A.104 Helicar - prototipo de helicóptero lixeiro
* A.105 - prototipo de helicóptero lixeiro
* A.106 - helicóptero lixeiro de guerra antisubmarina
* A109/AW109 - helicóptero multipropósito
* A.115 - prototipo de helicóptero lixeiro
* AW119 Koala - helicóptero utilitario
* A129 Mangusta - helicóptero de ataque
* AZ8-L - prototipo de avión de pasaxeiros
* EMA 124 - prototipo de helicóptero utilitario lixeiro
* CP-110 - prototipo de avión lixeiro

; Empresas conxuntas
:

* AgustaBell AB139
* Bell/Agusta BA609 (50% de participación)
* EHI Industries EH101
* NH90 (32% de participación)

; Fabricados baixo licenza
:

* AB 47
* AB102
* AB204
* AB205
* AB206 Jet Ranger
* AB212
* AB412
* AS-61
** AS-61R

### Motores 
* Agusta GA.40
* Agusta GA.70

## Notas
Castúo

O **castúo** ou **castelán estremeño** é o nome xenérico para os dialectos de castelán falados na comunidade autónoma de Estremadura, en España. Non debe ser confundido co estremeño, de raíces asturleonesas, ou coa fala, de raíces galego-portuguesas.

## Características 
O castelán de Estremadura é unha fala meridional de tránsito co estremeño e caracterízase por compartir trazos como algunhas lexicalizacións de conservación do grupo -mb- latino, algunhas expresións de xenitivo partitivo do estilo *unos pocos de*, o diminutivo en *-ino* (que non *-inu*) e sobre todo os trazos comúns coa fala urbana andaluza occidental distinguidora (nin ceceante nin seseante), incluíndo a aspiración de -s- e -z- implosivo, a elisión do -d- intervocálico, a aspiración do efe inicial latino e certos cambios de xénero nalgunhas palabras (*la caló*). A neutralización do -r- e -l- en posición implosiva, se existe, tende ao -r- nunhas falas e ao -l- noutras. O erre e o ele finais habitualmente omítense (como no andaluz occidental ou como na fala altoestremeña de boa parte de Las Hurdes: *superió*, *comé*, *fatá*, *papé*). Existe certo léxico particular característico, que tende a perderse nalgúns casos entre as novas xeracións. Por exemplo, segue sendo adoito o uso da palabra *guarro* referida ao porco ou a expresión *una mijina* (un poquito), que pode reforzarse converténdose en *una mijinina* ou *una mijirrinina*. Os trazos propios do castelán de Estremadura póñeno en relación coa lingua estremeña, que constitúe o seu substrato lingüístico (atopamos termos como *barruntar* no senso de percibir un ruído, *privá* por bosta, *afechar* para pechar con chave, etcétera). O seseo só aparece nalgunhas localidades achegadas a Portugal e en Fuente del Maestre, igualmente por influencia das falas estremeñas tradicionais. Existen pequenos illotes de uso esporádico do artigo co posesivo (*la mi cama*) tamén na provincia de Badaxoz, mesmo en lugares do estremo sur desta, aínda que xa en decadencia.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Lingua estremeña
La Galatea

***La Galatea*** é unha novela de Miguel de Cervantes publicada en 1585 en Alcalá de Henares co título de *Primera parte de La Galatea, dividida en seis libros*. Ascanio Colonna é o dedicatario da Galatea, quen na década de 1580 atopábase completando os seus estudos en dúas universidades castelás: a Universidade de Alcalá e a Universidade de Salamanca.

## Historia 
A novela empezou probablemente a redactarse cando Cervantes volveu do seu cativerio en Alxer (decembro de 1580). Tivo pouco éxito nas librarías, sobre todo, se se compara co enorme da Diana de Montemayor e o grandísimo da *Diana* namorada de Gil Polo. Cervantes tivo durante toda a súa vida un altísimo concepto da súa novela e a intención de publicar a segunda parte, pero morreu sen facelo.
miniatura|A Galatea nunha ilustración de Cecilio Pla.|centro

## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* La Barrera, Cayetano A de, ed. 1863. *Obras completas de Cervantes: Tomo II: Libros V y VI de*La Galatea, Relación de fiestas de Valladolid en 1605, Carta a don Diego de Astudillo. Madrid: Rivadeneyra.
* Fitzmaurice Kelly, James, ed. 1903. *Complete Works of Miguel de Cervantes Saavedra Volume II*. Gowans & Gray. 
* Schevill, Rodolfo e Adolfo Bonilla, ed. 1914. *La Galatea*. De Miguel de Cervantes. 2 vol. Madrid: Imprenta de Bernardo Rodríguez.
* Avalle-Arce, Juan Bautista, ed. 1961. *La Galatea*. De Miguel de Cervantes. Madrid: Espasa-Calpe.
* López Estrada, Mª Teresa López García Berdoy, ed. 1995. *La Galatea*. Madrid: Cátedra.
* Montero, Juan, Francisco J. Escobar, Flavia Gherardi, ed. 2014. *La Galatea*. Madrid: Real Academia Española.
Castelán murciano

O **castelán murciano** é unha variedade do castelán falado na comunidade autónoma da Rexión de Murcia e nas comarcas adxacentes de Vega Baja del Segura e Alt Vinalopó na provincia de Alacant (Valencia) e o corredor de Almansa en Albacete (Castela-A Mancha). Nunha extensión máis grande, tamén pode incluír algunhas áreas que formaron parte do antigo Reino de Murcia, como o sueste de Albacete (agora parte de Castela A-Mancha) e partes de Xaén e Almería (agora parte de Andalucía).

O murciano considérase un dos dialectos do castelán meridional. As modalidades lingüísticas coas que o murciano ten máis semellanzas son o andaluz oriental e o castelán estremeño, así como coa lingua aragonesa e co valenciano alicantino. Historicamente foi considerado unha fala de transición entre o castelán meridional e as falas aragonesas. O murciano posúe unha tradición literaria que se remonta como mínimo até o século XIX, con autores como Vicente Medina, José Martínez Tornel ou Frutos Baeza. 

## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Aguilar Gil, Pedro: *Raíces, habla y costumbres de los huertanos* (A.A.V.V. Torrealta. Molina. 1999).
* Álvar López, Manuel: *Estudios sobre las hablas meridionales*(Universidad de Granada. Granada. 2004).
* Álvar López, Manuel: *Las hablas meridionales de España y su interés para la lingüística comparada* (Atlas Lingüístico de Andalucía, Tomo 1, nº. 2. Universidade de Granada. Granada. 1956).
Castelán ecuatorial

miniatura|250px|Castelán ecuatorial ou "chocoano" de Colombia.
[miniatura|250px|En amarelo o castelán ecuatorial de [Ecuador e o Perú.]]
O **castelán ecuatorial**, tamén chamado **castelán chocoano** en Colombia ou **colombiano-ecuatoriano**, é unha variedade do castelán falado nas rexións litorais de Ecuador, do norte do Perú e da costa pacífica de Colombia. É considerado unha fala de transición entre os dialectos caribeños e as variedades da costa peruana.

Dende o punto de vista tonal-acentual, este dialecto rexe o *foco de transición fonemático* do castelán americano que se estende xeograficamente dende a entonación semigrave do Caribe e Centroaméricana polo norte, cara a intensa agudeza localizadas ao sur, propia das tonalidades peruanas, chilenas e arxentinas. 

O centro urbano principal da rexión é a cidade portuaria de Guayaquil, en Ecuador. Hai importantes comunidades de raza negra principalmente na costa pacífica, como o departamento colombiano de Chocó, a provincia ecuatoriana de Esmeraldas, ou o departamento peruano de Tumbes que lle dan un toque "africano" ao acento desta rexión.

## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Castelán ecuatoriano
* Castelán colombiano
* Castelán peruano
### Bibliografía 
*Zamora Munné, Juan e Guitart, Jorge: *Dialectología Hispanoamericana.* Teoría-Descripción-Historia, Salamanca, Ediciones Almar, 1982.
*Instituto Caro y Cuervo: *Atlas lingüístico-etnográfico de Colombia-ALEC-*, Bogotá, 1981-1983.
Castelán amazónico

O **castelán amazónico** ou **castelán da selva** é unha variedade do castelán falado no Amazonas. Influenciado polas linguas amazónicas, está especialmente estendido nos departamentos da Amazonia peruana como Loreto e Ucayali. O castelán amazónico é falado tamén nalgunhas áreas do Brasil adxacente a Loreto e Ucayali, no departamento de Amazonas de Colombia, e nos estados Bolívar e Amazonas de Venezuela. Tamén ten sub-variadades como o acento falado na cidade de Iquitos.

## Clasificación 
O castelán amazónico é, ás veces, clasificado como unha lingua separada do castelán estándar, por exemplo polo Ethnologue. A lingua tamén ten o seu propio código ISO 639-3: spq. Porén, os traballos de investigación desta variedade son escasos.

## Notas
Castelán paisa

O **castelán paisa** é a variedade do castelán falado na Rexión Paisa de Colombia, que abrangue a maior parte dos departamentos de Antioquia, Caldas, Risaralda e Quindío, así como no leste e norte de Valle del Cauca e noroeste de Tolima. É facilmente recoñecible polo seu distintivo vocabulario, a súa entonación e a pronuncia apicoalveolar do /s/.

## Historia 
O castelán paisa tivo a súa orixe na época colonial, xa que gran parte dos colonos de Antioquia proveñen de rexións de España onde se fala un castelán semellante e cun indiscutible compoñente sefardí, como Estremadura, Asturias, Cantabria, Navarra, Aragón e o País Vasco. O feito de que a Rexión Paisa estea nunha das zonas máis montañosas de América do Sur, cruzada polas cordilleiras Central e Occidental dos Andes colombianos, contribuíu a crear unha barreira de illamento natural que derivou en que a sociedade rural conservadora continuara falando un castelán moi achegado ao dos conquistadores do século XVI.

O castelán da rexión paisa caracterízase polo voseo, que mantén a súa conexión co sefardí, e pola intensa pronunciación do "s", emitido como /s/ cóncava ([s̺] apicoalveolar que lembra ao son *sh*). Ademais, o castelán paisa caracterízase por moitos colombianismos únicos desta rexión.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Castelán colombiano
Castelán boliviano

O **castelán boliviano** é a variedade do castelán falado en Bolivia pola maior parte da poboación, ora como lingua nai ora como segunda lingua. Na maneira de falar o castelán os bolivianos amosan diferentes acentos e modismos. Nas rexións lindeiras con outros países comparten os mesmos trazos, como tamén pode haber voces ou palabras diferentes. 

Na rexión oriental de Bolivia, que abrangue territorios cálidos, o uso do castelán tende a ser maior ca nos departamentos da rexión occidental, onde as linguas orixinarias como o quechua e o aimará contan cunha maior cantidade de falantes maternos có castelán.

## Véxase tamén 
### Bibliografía 
*
*
*
Castelán paraguaio

O **castelán paraguaio** é o conxunto de dialectos da lingua castelá falada en Paraguai. Ademais, o castelán paraguaio ten influencia nas provincias arxentinas de Misiones, Corrientes e Formosa, e en menor medida no Chaco. O castelán paraguaio posúe características marcadas do castelán falado anteriormente no norte de España, xa que a maioría dos colonos eran de Castela a Vella e o País Vasco; ademais de presentar fortes influencias guaraníticas no léxico, fonoloxía e morfoloxía, sendo un país coa maioría da poboación bilingüe.

A lingua guaraní é cooficial xunto co castelán en Paraguai, e a maioría dos paraguaios falan as dúas linguas. O guaraní é a lingua dos fogares de máis da metade da poboación do país, coas meirandes proporcións nas áreas rurais, mentres que os que falan máis castelán son das áreas urbanas. Ademais da forte influencia do guaraní, o castelán paraguaio tamén está influenciado polo castelán riopratense debido á proximidade xeográfica, histórica e cultural, así como polo trazo común do voseo. O castelán paraguaio salienta pola falta de "yeismo", o cal quere dicir que os fonemas /ʎ/ (escrito ) e /ʝ/ (escrito ) son distiguidos.

## Notas
Wolfgang Hahn

**Wolfgang Reinhard Otto Hahn** nado o 12 de marzo de 1945 no distrito bávaro de Tirschenreuth, é un numismático austríaco, profesor xubilado de numismática da Universidade de Viena. Hahn mantivo este posto ata a súa xubilación en 2010; o seu sucesor foi Reinhard Wolters.

Ademais da numismática bizantina, as súas investigacións centráronse principalmente na historia monetaria dos séculos VIII a XII na zona da Gran Baviera, así como nas cuñaxes do Reino de Axum.

Hahn foi desde 1983 membro correspondente da *American Numismatic Society*.

## Recoñecementos 
* 1996: Eligiuspreis, da Sociedade Numismática Alemá.
* 2001: Jeton de Vermeil, da *Société française de numismatique*, de París.
* 2007: Medalla da *Royal Numismatic Society*, de Londres.
* 2021: Medalla Eckhel, da Sociedade Numismática Austríaca, de Viena.

### Medalla Wolfgang Hahn 
Na honra de Wolfgang Hahn, a Universidade de Viena creou a Medalla Wolfgang Hahn, outorgada polos servizos especiais ao Instituto de Numismática e Historia Monetaria.

Estes son os investigadores galardoados coa medalla Wolfgang Hahn desde a súa creación en 2010:

* 2010: Wolfgang Hahn.
* 2011: Theodore V. Buttrey.
* 2012: Wolfgang Szaivert.
* 2014: Bernhard Prokisch.
* 2016: Helmut Haydn.
* 2019: Michael Alram.

## Publicacións 
Esta é unha escolma dos traballos monográficos máis salientables da traxectoria académica de Wolfgang Hahn:

* (1971). *Typenkatalog der Münzen der bayerischen Herzöge und Kurfürsten. 1506-1805.* Klinkhardt & Biermann, Braunschweig.
* (1976). *Die Fundmünzen der römischen Zeit in Österreich. Abteilung III:* *Niederösterreich. Band 1:* *Carnuntum.*  Österreichischen Akademie der Wissenschaften, Viena. ISBN 3-7001-0127-9
* (1973-1981). *Moneta Imperii Byzantini. Rekonstruktion des Prägeaufbaues auf synoptisch-tabellarischer Grundlage*. Österreichischen Akademie der Wissenschaften, Viena [publicada en tres volumes].
** (1973): *I.* *Von Anastasius I. bis Justinianus I. (491–565). Einschließlich der ostgotischen und vandalischen Prägungen.* ISBN 3-7001-0005-1
** (1975): *II.* *Von Justinus II. bis Phocas (565–610). Einschließlich der Prägungen der Heraclius-Revolte und mit Nachträgen zum 1. Band.* ISBN 3-7001-0096-5
** (1981): *III.* *Von Heraclius bis Leo III., Alleinregierung (610–720). Mit Nachträgen zum 1. und 2. Band.* ISBN 3-7001-0400-6
* (1973). *Moneta Radasponensis. Bayerns Münzprägung im 9., 10. und 11. Jahrhundert.* Klinkhardt & Biermann, Braunschweig. ISBN 3-7814-0194-4
* (1988). *Studies in early byzantine gold coinage* (con W. E. Metcalf). American Numismatic Society, Nova York.
* (1999). *Die Ostprägung des römischen Reiches im 5. Jahrhundert. (408-491).* Österreichischen Akademie der Wissenschaften, Viena. ISBN 3-7001-1537-7

## Notas
Media lengua

miniatura|Gravación dunha falante de media lengua en Pijal, Imbabura, Ecuador.
**Media lengua** ou **chaupi-shimi** (tamén chamado **quichuañol**) é unha lingua mixta entre o castelán e o kichwa. En termos de vocabulario, case tódolos lexemas (arredor do 89%), incluíndo o vocabulario principal, teñen orixe castelá adaptada á fonotáctica kiwcha. Media lengua é un dos poucos exemplos coñecidos dunha "lingua mixta bilingüe" pola súa división entre as raíces e os sufixos. Unha división tan extrema e sistemática é moi pouco frecuente e media lengua non é descrita polo xeral como unha variedade do kichwa ou do castelán. Arends et al., clasifica dúas linguas baixo o nome *media lengua*: Media lengua de Salcedo e Media lengua de Saraguro. A variedade setentrional de media lengua, na provincia de Imbabura, é descrita como media lengua de Imbabura e máis especificamente, as variedades dialectais da provincia son coñecidas como media lengua pijal e angla.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Lingua kichwa
Castelán belizense

O **castelán belizense** é a variedade da lingua castelá falada en Belize. É semellante ao castelán caribeño, andaluz e canario. Malia que o inglés é a única lingua oficial de Belize, o castelán é a lingua común da maioría da poboación (62,8%), e 174&nbsp;000 persoas (43% dos belizenses) falan algunha variedade de castelán como lingua nai. É falado por 209&nbsp;250 persoas (68,8% da poboación).

## Historia 
A presenza da lingua castelá en Belize data do período do vicerreinado. A guerra de castas do Iucatán ofreceu a primeira poboación castelanfalante en Belize. Dos seis distritos que conforman a nación, tres son castelanfalantes por excelencia: Cayo, Corozal e Orange Walk. Tanto corozalenses como orangewalkenses descenden deses iucatecos que atoparon refuxio en chan belicense, mentres que os cayenenses descenden de guatemaltecos e salvadoreños, principalmente. O resto dos distritos posúen poboación castelanfalante tamén, aínda que en menor proporción. Este país formaba parte de España, que autorizou o estabelecemento de colonos do Reino Unido de Gran Bretaña, quen o incorporou como colonia cando os territorios centroamericanos se independizaron de España.

## Notas