Concilio de Basilea-Ferrara-Florencia-Roma

O décimo sétimo&nbsp;concilio ecuménico&nbsp;da&nbsp;Igrexa católica&nbsp;comezou en&nbsp;Basilea&nbsp;o&nbsp;23 de xullo&nbsp;de&nbsp;1431. Trasladado por&nbsp;Uxío IV&nbsp;a&nbsp;Ferrara&nbsp;en 1437&nbsp;após a&nbsp;Florencia&nbsp;en 1439, terminose en&nbsp;Roma&nbsp;en 1441.

## Basilea 
thumb|Basilea polo ano 1490.
O&nbsp;concilio de Constanza&nbsp;(1414-1418) resolveu a crise do&nbsp;Gran Cisma de Occidente. O&nbsp;seu decreto&nbsp;*Frequens* do&nbsp;9 de outubro de&nbsp;1417&nbsp;declarouno&nbsp;institución permanente da Igrexa, polo que se debía reunir periodicamente e tiña a función de controlar o papado. O&nbsp;concilio de Pavia-Siena, aberto en 1423, revelouse infrutuoso e disolveuse axiña a primeiros do ano seguinte. O asunto da&nbsp;reforma volveuse enviar ao concilio xeral que se debía realizar sete anos despois, e para o cal o papa&nbsp;Martiño V designou a cidade de Basilea.

A apertura do concilio de Basilea preveuse para o&nbsp;3 de marzo&nbsp;de&nbsp;1431 ; Martiño V morrera pouco antes, Gabriele Condulmer foi elixido papa ese mesmo día e adoptou o nome de Uxío IV. Giuliano Cesarini, cardeal de Sant'Angelo e legado en Alemaña tivo que presidir o concilio, mais ningún prelado arribara aínda a Basilea e o concilio abriuno Xoán de Palomar, capelán do papa, e Xoán de Ragusa, procurador xeral dos dominicanos, delegados polo cardeal Cesarini o 23 de xullo.

### Primeiro conflito co papa 
O 14 de decembro o&nbsp;concilio declarouse superior ao papa&nbsp;e confirmou o decreto&nbsp;*Frequens*&nbsp;emitido en&nbsp;Constanza. O&nbsp;18 de decembro, Uxío IV, so pretexto dunha escasa participación, disolveu o concilio de Basilea e transferíuno a&nbsp;Boloña, mais co apoio do emperador Sexismundo&nbsp;I, as sesións continuaron. O 13 de xullo de 1433 o concilio retirou ao papa o dereito de conferir es altas dignidades eclesiásticas e deulle sesenta días para retractarse. O 29 de xullo, o papa declarou nulo e improcedente canto decidese o concilio en contra del.

O&nbsp;15 de decembro de&nbsp;1433, Uxío IV debeu recoñecer a nulidade da súa decisión e a lexitimidade do concilio mediante a bula&nbsp;*Dudum Sacrum*. O&nbsp;26 de xuño&nbsp;de&nbsp;1434&nbsp;o concilio reafirmou solemnemente a súa superioridade respecto do papa.

### Os&nbsp;*Compacta*: acordo cos husitas moderados 
En Bohemia, a nova&nbsp;cruzada contra os husitas convocada polo papa&nbsp;Martiño V estalou en agosto de 1431. O concilio de Basilea mostrouse pronto a negociar o&nbsp;15 de outubro, o que lle deu á curia romana un motivo de oposición contra o concilio, que volvera revisar a condena dos husitas en Constanza.

O&nbsp;6 de xaneiro&nbsp;de&nbsp;1433&nbsp;a delegación&nbsp;husita&nbsp;chegou a Basilea e o 16 introduciu a discusión sobre a&nbsp;*Declaración dos Catro Artigos*. As negociacións non deron resultado e decidiuse proseguilas en Praga. Os utraquistas e os máis moderados dos&nbsp;taboritas reformularon os *Catro Artigos*&nbsp;que os limitaran só á comuñón das dúas especies. O 30 de novembro, unha delegación do concilio asinou en Praga uns&nbsp;*Compacta* (acordos) negociados coa delegación&nbsp;husita&nbsp;(predicación libre, utraquismo, corrección pública dos pecados, aceptación das secularizacións xa efectuadas), mentres que o papa refusou ratificalos.

### O cisma e a crise conciliar 
[left|thumb|O papa Uxío IV,&nbsp;contornado de prelados, entre eles&nbsp;[Pío II, papa|Enea Silvio Piccolomini, secretario do antipapa&nbsp;Fiz V, reunido con Uxío IV en 1445, fresco de Pinturicchio.]]
As catorce primeiras sesións do concilio de Basilea desenvolvéronse do 15 de febreiro de 1432 ao 14 de novembro de 1433. A partir da sesión dezaseis&nbsp;(5 de febreiro&nbsp;de&nbsp;1434), após a reconciliación co papa, o concilio deveu verdadeiramente canónico. Mais a partir da sesión trinta e sete, do&nbsp;25 de xuño&nbsp;de&nbsp;1439,&nbsp;o concilio deveu&nbsp;cismático.

O&nbsp;18 de setembro de&nbsp;1437, o papa Uxío IV, argüíndo a necesidade de ter un concilio de unión cos ortodoxos, transferiu o concilio de Basilea a&nbsp;Ferrara. Só&nbsp;quedaron en Basilea os extremistas, que&nbsp;suspenderon Uxío IV e&nbsp;designaron como novo papa o conde de Savoia, Amadeo VIII. Os padres conciliares de Basilea separáronse na sesión 45, o&nbsp;16 de maio&nbsp;de&nbsp;1443, prevendo a celebración dun novo concilio xeral en Lión tres anos despois.

O&nbsp;4 de xullo&nbsp;de&nbsp;1448, os padres conciliares deixaron Basilea rumbo a&nbsp;Lausana. O&nbsp;antipapa, ante a insistencia de Francia, acabou por abdicar o&nbsp;7 de abril&nbsp;de&nbsp;1449. Na&nbsp;súa segunda sesión, o 16 de abril, o concilio de Lausana levantou todas as sentenzas pronunciadas polo concilio de Basilea contra os que sostiveron Uxío IV. Como el morreu o&nbsp;23 de febreiro de&nbsp;1447, os padres conciliares recoñeceron o seu sucesor&nbsp;Nicolao V&nbsp;a cambio de que ratificase todos os decretos de Basilea e de Lausana (bula do&nbsp;18 de xuño&nbsp;de&nbsp;1449). O concilio de Lausana reuniuse por derradeira vez o 25 de abril.

## Ferrara-Florencia 
O&nbsp;8 de xaneiro&nbsp;de&nbsp;1438&nbsp;abriuse o concilio de Ferrara, oposto ao de Basilea. Declarou&nbsp;nulas todas as decisións tomadas polo Concilio de Basilea. Este supendera o papa e tomara nas súas mans o goberno da Igrexa o&nbsp;24 de xaneiro. Uxío IV&nbsp;excomungou os padres do Concilio de Basilea o 15 de febreiro. Estes&nbsp;replicaron o&nbsp;25 de xuño de&nbsp;1439 e declararon herético Uxío IV&nbsp;e depuxérono.

### A Unión das Igrexas 
thumb|Florencia polo ano 1490.
Unha das razóns do traslado a Ferrara foi unha petición dos orientais: A Igrexa oriental, que buscaba apoio para afrontar a ameaza turca, aceptou participar nun concilio ecuménico -non participara nas sesións do Concilio de Basilea- sempre que se situase á beira do Mar Adriático, a fin de que, en caso de ataque turco, os orientais puidesen rapidamente regresar ao seu país. Nicolao de Cusa&nbsp;foi enviado nunha misión para Constantinopla a fin de convencer os gregos a participar do Concilio.

O 27 de novembro&nbsp;de&nbsp;1437&nbsp;a delegación grega enviada ao Concilio de Ferrara e conducida polo *basileos *(emperador)&nbsp;&nbsp;Xoán VIII Paleólogo partiu de Constantinopla para Venecia. O emperador foi acompañado por vinte e un metropolitas e bispos, o patriarca de Constantinopla Xosé II, un conxunto de archimandritas e ata preto de setecentos membros do clero. Marcos, metropolita de Éfeso, Isidoro, metropolita de Kíiv, Basilio Besarión, metropolita de Nicea e Andrés, arcebispo de Rodas, son as personalidades máis coñecidas.

Chegaron a Venecia en febreiro e a Ferrara en marzo. Besarión foi designado, xunto co metroplita de Efeso Marcos Eugenikós, para defender a posición da Igrexa grega. Pronunciou o discurso o 8 de outubro de 1438. Se, ao principio, persistiu en condenar que a Igrexa latina engadira o *Filioque* no credo niceno, a súa posición evolucionou ante os argumentos do dominicano Xoán de Montenero, e finalmente suplicou pola reconciliación das Igrexas perante a delegación grega en abril de 1439.&nbsp; O metropolita Marcos de Éfeso, pola súa banda, desaprobou a reconciliación católica-ortodoxa. Malia as presións do *basileos*&nbsp;Xoán Paleologo, foi o único bispo que non asinou o texto (*Laetentur coeli*) do Concilio.

Na sesión dezaseis, o 10 de xaneiro de 1439, o papa propuxo aos gregos trasladar o Concilio a Florencia, pois en Ferrara declárarase a&nbsp;peste. O Concilio recomezou en Florencia día 16. O texto grego tivo trita e tres asinantes&nbsp;entre eles o emperador&nbsp;Xoán VIII Paleólogo, o futuro&nbsp;patriarca de Constantinopla, Xurxo Escolario, Basilio Besarión, Isidoro de Kíiv. Con todo, exercéronse presións sobre a delegación grega e o bispo Antonio de Heracléa&nbsp;declararía após o concilio que «fixe mal asinando a unión», mais que fora forzado.

O 6 de xullo&nbsp;de&nbsp;1439, Besarión, metropolita de Nicea, liu a versión grega do decreto de Unión das Igrexas en&nbsp;Santa Maria del Fiore. A versión latina líuna o cardeal Giuliano Cesarini.

A delegación grega embarcouse en Venecia o&nbsp;19 de outubro&nbsp;de&nbsp;1439. O metropolita de Kíiv, Isidoro, adheriu á unión das Igrexas en nome da Igrexa rusa. De volta en&nbsp;Moscova&nbsp;en 1441&nbsp;fracasou en&nbsp;impór a Unión. O príncipe&nbsp;Basilio II&nbsp;fíxono encerrar nun mosteiro e liberou a Igrexa rusa da tutela dos bizantinos. Pola súa banda, Xoán VIII Paleólogo e&nbsp;Besarión, ante a oposición popular mobilizada por Marcos de Éfeso, fracasou en impór a unión en Constantinopla. A masa do pobo bizantino estivo en contra da Unión das Igrexas e a súa proclamación en Constantinopla debeuse adiar ata o&nbsp;12 de decembro&nbsp;de&nbsp;1452.

Os emisarios de Gregorio IX Musabēkeanc, *catholicós*&nbsp;da Igrexa apostólica armenia&nbsp;cuxa sé estaba en&nbsp;Sis&nbsp;(actual Kozán) en Cilicia&nbsp;aceptaron igualmente a reunficación coa Igrexa romana&nbsp;polo decreto «*Exsultate Deo*» do&nbsp;22 de novembro&nbsp;de&nbsp;1439.

O&nbsp;4 de febreiro&nbsp;de&nbsp;1442&nbsp;asinouse o decreto&nbsp;*Cantate Domino* de reunificacion entre Roma e a&nbsp;Igrexa xacobita&nbsp;de Alexandría e de Xerusalén.

O&nbsp;26 de abril&nbsp;de&nbsp;1441, o Concilio trasládase de Florencia a&nbsp;Roma. Realizanse dúas sesións durante as cales publícanse&nbsp;decretos sobre a reunificación dos xacobitas de Siria (Decreto&nbsp;*Multa et admirabilia* do 30 de setembro de 1444), dos caldeos&nbsp;e dos maronitas&nbsp;(Decreto&nbsp;*Benedictus* do 7 de agosto de 1445).

## Notas e referencias