open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Papona australiana

***Ligia australiensis***, a **papona australiana**, é un piollo da terra da familia Ligiidae.

## Distribución
Atópase abundantemente na costa sur de Australia, incluído Tasmania, agochándose nunha gran variedade de agochos. Non se encontra abundantemente na costa de Nova Gales do Sur, aínda que si é abundante en esteiros.

## Predación
*L. australienses* é un alimento común do cangrexo *Leptograpsodes octodentatus*, ocasionalmente do paxaro *Todiramphus sanctus*, e posiblemente do lagarto *Niveoscincus palfreymani*.

## Notas
## Véxase tamén
Asellus

***Asellus*** é un xénero de crustáceos isópodos da familia *Asellidae*, coñecidos os seus membros como **aselos**.

## Especies
*Asellus* subdivídese en tres subxéneros que conteñen as seguintes especies:

### Asellus Geoffroy, 1764
**Asellus alaskensis* Bowman & Holmquist, 1975
**Asellus amamiensis* Matsumoto, 1961
**Asellus aquaticus* (Linnaeus, 1758)
**Asellus balcanicus* Karaman, 1952
**Asellus birsteini* Levanidov, 1976
**Asellus crypticus* Collinge, 1945
**Asellus epimeralis* Birstein, 1947
**Asellus ezoensis* Matsumoto, 1962
**Asellus hilgendorfii* Bovallius, 1886
**Asellus hyugaensis* Matsumoto, 1960
**Asellus incisus* Van Name, 1936
**Asellus kumaensis* Matsumoto, 1960
**Asellus latifrons* Birstein, 1947
**Asellus levanidovorum* Henri & Magniez
**Asellus meridionalis* Racovitza, 1919	
**Asellus monticola* Birstein, 1932
**Asellus musashiensis* Matsumoto, 1961
**Asellus primoryensis* Henry & Magniez, 1993
**Asellus quicki* Collinge, 1947
**Asellus shikokuensis* Matsumoto, 1960
**Asellus tamaensis* Matsumoto, 1960

### Asellus (Mesoasellus) Birstein, 1939
**Asellus dybowskii* Semenkevich, 1924

### Asellus (Phreatoasellus) Matsumoto, 1962
**Asellus akyioshiensis* (Ueno, 1927)
**Asellus higoensis* Matsumoto, 1960
**Asellus iriei* Matsumoto, 1978 
**Asellus minatoi* (Matsumoto, 1978)
**Asellus miurai* Chappuis, 1955
**Asellus uenoi* (Matsumoto, 1978)
**Asellus yoshinoensis* Matsumoto, 1960

## Notas
Aselo común

***Asellus aquaticus*** é un crustáceo de auga doce semellante a un piollo da terra. É coñecido como **aselo común**.

## Ecoloxía 
*Asellus aquaticus* é común na zona temperada que inclúe Europa, Rusia e Norteamérica. Atópase en ríos, correntes e augas estancadas, particularmente onde hai abundancia de pedras baixo ás que se esconde, mais non onde a auga é moi ácida. É un detritívoro.

*Asellus aquaticus* é relativamente tolerante á contaminación e foi utilizado como un indicador de calidade da auga. A súa vida varía de xeito semellante: desde 9 meses en Suráfrica a 20 meses en Europa do Norte. As femias levan os ovos en bolsas debaixo do seu corpo.

## Acuarioloxía 
Os acuaristas de todo o mundo mostran interese cara a este aselo como mascota de acuario, así como limpador do mesmo. Mentres que é normalmente vendido como alimento para os peixes, algúns crían selectivamente o aselo para ser vendido como mascota.

## Conservación 
Algunhas subespecies considéranse en perigo, tales como:

* *Asellus aquaticus carniolicus*, endémica en Eslovenia.
* *Asellus aquaticus cavernicolus*, endémica de Italia e Eslovenia.
* *Asellus aquaticus cyclobranchialis*, endémica de Eslovenia.

## Notas
Asellidae

**Asellidae** é unha familia de crustáceos isópodos, unha das máis grandes de isópodos de auga doce. Viven en hábitats epixeos e hipoxeos en América do Norte e Europa.

## Taxonomía 
A familia inclúe os seguintes xéneros:

## Notas
Comunidade lingüística

[miniatura| [Nai falando co seu fillo, pertencen á mesma comunidade lingüística]]
Unha **comunidade lingüística** é, segundo a Declaración Universal dos Dereitos Lingüísticos  da UNESCO, unha *“sociedade humana que, historicamente asentada nun determinado espazo territorial, recoñecido ou non, se identifica como pobo e desenvolveu unha lingua común como medio de comunicación natural e cohesión cultural entre os seus membros”*. Esta definición tómase do artigo 1.1 do Título Preliminar, onde se especifican os conceptos empregados ao longo da citada Declaración.

## Vitalidade da comunidade lingüística 
Un dos indicadores fundamentais á hora de valorar a vitalidade dunha lingua é se se transmite dos pais (Ver tamén: *Lingua materna*) a fillos e fillas. Este indicador adoita chamarse índice ou taxa de transmisión da lingua familiar. Enténdese por lingua de transmisión familiar a lingua que o neno aprende de xeito informal no fogar, sen a influencia do colexio ou das institucións. Se unha lingua se transmite familiarmente, a supervivencia está garantida, mentres que corre risco cando os pais deixan de falala aos seus fillos. O feito de que unha lingua se transmita familiarmente é o que garante unha nova xeración de falantes que a teñan como lingua inicial. A morte dunha lingua é, xa que logo, un fenómeno que implica a tres xeracións: a que deixa de falarse aos nenos, aos nenos que xa non a aprenden na casa e que, polo tanto, xa non lla transmiten aos seus descendentes, os nenos que xa non a aprenden na casa, e estes últimos, que xa non a terán vivido no medio ou o terán como propia.

## Notas 
## Véxase tamén 
* Lusofonía
* PALOP
* Lingua minoritaria
* Lingua minorizada
* Mantemento da lingua
* Normalización (sociolingüística)
* Normalización lingüística
ARN 7SK

[miniatura|**Asociación reversible de P-TEFb co complexo 7SK snRNP. **P-TEFb é liberado do complexo 7SK snRNP por Brd4 ou HIV Tat. HEXIM é exectado e as dúas proteínas son substituídas por [hnRNPs. O inverso deste proceso require outros factores descoñecidos.]]

En bioloxía molecular o  **ARN 7SK** (ou **7SK RNA** ou, simplemente, **7SK**) é un ARN nuclear pequeno abundante que se encontra en metazoos. Desempeña un papel na regulación da transcrición ao controlar o factor de elongación da transcrición positivo P-TEFb. O ARN 7SK encóntrase formando parte dun complexo ribonucleoproteico nuclear pequeno chamado 7SK snRNP, xunto con varias proteínas que regulan a estabilidade e funcionamento do complexo.

## Estrutura 
Un estudo inicial indicou que o ARN 7SK está asociado nas células con varias proteínas e o exame da súa |estrutura secundaria suxeriu un modelo para o emparellamento de bases entre diferentes rexións deste ARN. Un gran logro para saber a función do complexo ribonucleoproteico 7SK snRNP produciuse co descubrimento de que o factor de elongación da transcrición positivo P-TEFb era un compoñente do complexo. O ARN 7SK asóciase con e inhibe a actividade quinase dependente de ciclina de P-TEFb por medio da acción das proteínas que se unen ao ARN HEXIM1 ou HEXIM2. O fosfato gamma situado no extremo 5' do ARN 7SK é metilado polo encima MEPCE, que é un compoñennte constitutivo do complexo da 7SK snRNP. A proteína LARP7 tamén está asociada con 7SK, posiblemente en parte pola súa interacción co extremo 3' do ARN. A redución de MEPCE ou de LARP7 feita por knockdown mediado por ARN interferentes pequenos leva á desestabilización do 7SK in vivo. Un subconxunto de complexos 7SK snRNPs carece de P-TEFb e HEXIM, pero contén no seu lugar hnRNPs. As hnRNPs estabilizan o complexo que carece de P-TEFb e HEXIM. Despois de que o P-TEFb funciona sobre xenes específicos é resecuestrado na 7SK snRNP por un mecanismo descoñecido. O complexo 7SK snRNP foi caracterizado en humanos e *Drosophila*. 
Velaquí unha revisión detallada:

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* 
*
O Batán, Ramil, Palas de Rei

**O Batán** é un lugar da parroquia de Ramil no concello lugués de Palas de Rei, na comarca da Ulloa. Segundo o Instituto Galego de Estatística, en 2021 tiña 6 habitantes, dos cales 5 eran homes e 1 era muller.

## Lugares e parroquias
### Lugares de Ramil
### Parroquias de Palas de Rei
## Notas
Lulo de Hersfeld

**Lulo** (*Lull* ou *Lul*), nado contra 710 en Wessex, e finado o 16 de outubro de 786 en Hersfeld, coñecido como **San Lulo de Hersfeld**, foi o primeiro arcebispo permanente de Maguncia, sucedendo a San Bonifacio, e o primeiro abade da abadía beneditina de Hersfeld.

## Traxectoria 
Lulo foi monxe do mosteiro beneditino de Malmesbury en Wiltshire. Durante unha peregrinación a Roma en 737 encontrouse con Bonifacio e decidiu que se uniría ao seu traballo misionero no norte de Alemaña. 

En 738 Lulo uniuse á orde beneditina e entrou no mosteiro de Fritzlar, fundado por Bonifacio en 732, onde o abade San Vigberto foi seu profesor. Diácono en 740, foi ordenado sacerdote por Bonifacio en 747. 

En 752 foi nomeado bispo auxiliar ao servizo de Bonifacio. O mordomo de palacio Pipino de Heristal confirmouno un ano despois como bispo auxiliar de Maguncia e, en 754, foi nomeado arcebispo pola renuncia de Bonifacio.

Lulo foi bispo de Maguncia e abade de Hersfeld desde 769 a 786 en unión persoal (e desde 782, arcebispo). En 775, Carlomagno elevou a Hersfeld a **abadía imperial**, dotándoa de doazóns de terreos. 

Lulo converteuse no primeiro arcebispo regular de Maguncia cando o papa Hadrián I garantizoulle o palio en 781.

O arcebispo Lulo fixo trasladar os ósos de san Vigberto de Fritzlar a Hersfeld en 780, co que o mosteiro converteuse nun centro de peregrinación. En 782 vivían na abadía 150 monxes e posuía ao rededor de 1 050 *hides* de terreo.

Desde 769 en adiante Lulo promoveu o establecemento do estilo carolinxio no mosteiroo da abadía de Hersfeld, que recibiu a protección de Carlomagno en 775.

O principal logro de Lulo foi a culminación da reforma de Bonifacio da igrexa dos francos e a conclusión con éxito da cristianización dos alemáns de Turinxia. 

Pero, mentres que Bonifacio buscara un vínculo estreito con Roma, Lulo buscou un mellor entendemento cos reies francos.

Lulo morreu o 16 de outubro de 786 na abadía de Hersfeld en Bad Hersfeld, en cuxa igrexa foi enterrado. A lista de bens do *Breviarium sancti Lulli* fai inventario das posesións da abadía en tempo de Lulo. A abadía de Hersfeld está en ruínas desde finais do século XVIII. Os alicerces da igrexa foron achados durante as escavacións levadas a cabo no século XX na ala sur do transepto das ruínas da abadía, pero mon se encotrou o nicho da tumba de Lulo.

Foi canonizado o 7 de abril de 852.

A *Lullusfest* celébrase en Hersfeld desde entón cada 16 de outubro, sendo a festividade local establecida máis antiga do mundo xermanófono.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* School of York .
Ulloa, San Breixo, Palas de Rei

**Ulloa** é un lugar da parroquia de San Breixo no concello lugués de Palas de Rei, na comarca da Ulloa. Segundo o Instituto Galego de Estatística, en 2021 tiña once habitantes (cinco homes e seis mulleres). Sitúase a carón de Ulloa (Curbián, Palas de Rei).

## Lugares e parroquias
### Lugares de San Breixo
### Parroquias de Palas de Rei
## Notas
O Carballal, San Mamede do Carballal, Palas de Rei

**O Carballal** é un lugar da parroquia de San Mamede do Carballal no concello lugués de Palas de Rei, na comarca da Ulloa.

## Lugares e parroquias
### Lugares de San Mamede do Carballal
### Parroquias de Palas de Rei
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Lugares de Palas de Rei
Cristina Romera Castillo

**Cristina Romera Castillo** , nada en  Xaén en1982,  é unha oceanógrafa española que traballa como científica no Instituto de Ciencias do Mar de Barcelona (ICM-CSIS)  onde estuda as consecuencias ambientais da presenza de plásticos no mar. Todos os seus descubrimentos arroxan luz sobre como os plásticos están alterando os organismos máis abundantes nos océanos. 

## Traxectoria 
Licenciada en Química pola Universidade de Xaén, traballou durante dous anos nas moléculas antioxidantes que contén a madeira de loureiro.  para realizar a súa tese de doutoramento.  Estuda o ciclo do carbono no océano vinculando análises químicas e microbiolóxicas . Participou en varias campañas oceanográficas no Pacífico, no Atlántico, no Ártico e no Mediterráneo.  Durante os seus anos no estranxeiro, aprendeu máis sobre a materia orgánica que se disolve no océano e nas zonas húmidas, como no Parque Nacional dos Everglades de Florida.

Os seus estudos lévana a preguntarse se o plástico que frota no mar podería engadir máis carbono ao que xa existe no océano e así perturbar o ciclo do carbono . Atopou resultados interesantes que tiveron unha importante repercusión, tanto no ámbito académico como nos medios de comunicación. 

## Premios e recoñecementos 
En 2017 recibiu o Young Research Award da Universidade de Viena (Austria).

En 2019, recibiu o Premio L'Oreal-UNESCO para a Muller na Ciencia.

En 2020, recibiu o premio Raymond L. Lindeman  polo seu traballo sobre o efecto do plástico no crecemento das bacterias mariñas, publicado na revista *Nature Communication* .

En 2020 gañou o premio Young International Talent da Fundación Internacional L'Oreal-UNESCO , sendo a sétima científica española que obtén este galardón desde a súa creación. 

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Mujeres en ciencia e Innovación  páxina web FECYT e UMYC
Atyidae

**Atyidae** é unha familia de camaróns, presente en todas as augas tropicais do mundo, así como na maioría das temperadas. Os adultos desta familia están case sempre restrinxidos a augas doces. É a única familia da superfamilia **Atyoidea**. cos seus subseguintes engadidos.

**Antecaridina* Edmondson, 1954
**Archaeatya* Villalobos, 1959
**Atya* Leach, 1816
**Atyaephyra* de Brito Capello, 1867
**Atydina* Cai, 2010
**Atyella* Calman, 1906
**Atyoida* Randall, 1840
**Atyopsis* Chace, 1983
**Australatya* Chace, 1983
**Caridella* Calman, 1906
**Caridina* H. Milne-Edwards, 1837
**Caridinides* Calman, 1926
**Caridinopsis* Bouvier, 1912
**Delclosia* Rabadà, 1993 †
**Dugastella* Bouvier, 1912
**Edoneus* Holthuis, 1978
**Elephantis* Castelin, Marquet & Klotz, 2013
**Gallocaris* Sket & Zakšek, 2009
**Halocaridina* Holthuis, 1963
**Halocaridinides* Fujino & Shokita, 1975
**Jolivetya* Cals, 1986
**Jonga* Hart, 1961
**Lancaris* Cai & Bahir, 2005
**Limnocaridella* Bouvier, 1913
**Limnocaridina* Calman, 1899
**Mancicaris* Liang, Z. L. Guo & Tang, 1999
**Marosina* Cai & Ng, 2005
**Micratya* Bouvier, 1913
**Monsamnis* Richard, De Grave & Clark, 2012
**Neocaridina* Kubo, 1938
**Palaemonias* Hay, 1902
**Paracaridina* Liang, Z. L. Guo & Tang, 1999
**Paratya* Miers, 1882
**Parisia* Holthuis, 1956
**Potimirim* Holthuis, 1954
**Puteonator* Gurney, 1987
**Pycneus* Holthuis, 1986
**Pycnisia* Bruce, 1992
**Sinodina* Liang & Cai, 1999
**Stygiocaris* Holthuis, 1960
**Syncaris* Holmes, 1900
**Troglocaris* Dormitzer, 1853
**Typhlatya* Creaser, 1936
**Typhlocaridina* Liang & Yan, 1981
**Typhlopatsa* Holthuis, 1956

## Notas
## Véxase tamén
Walter Herrmann

**Walter Herrmann Heinrich**, nado o 26 de xuño de 1979 en Venado Tuerto, Santa Fe, é un ex xogador profesional de baloncesto arxentino con pasaporte español. Como xogador ocupaba na pocisión de ala cunha altura de 2,05 m. Xogou durante catro temporadas da NBA, alén de destacar noutras ligas internacionais, como por exemplo en España, onde conseguiu ser MVP  e dmáximo anotador na temporada 2002−03. A nivel internacional gañou a medalla de ouro coa selección arxentina nos Xogos Olímpicos de 2004 en Atenas.

## Traxectoria 
### Clubs 
*  Olimpia de Venado Tuerto (LNB, 1996−2000)
*  Atenas de Córdoba (LNB, 2000−2002)
*  Jabones Pardo Fuenlabrada (ACB, 2002−2003)
*  Unicaja (ACB, 2003−2006)
*  Charlotte Bobcats (NBA, 2006−2007)
*  Detroit Pistons (NBA, 2007−2009)
*  Caja Laboral (ACB, 2009−2011)
*  UD Venado Tuerto (Liga local, 2011−2012)
*  Atenas de Córdoba (LNB, 2013)
*  Flamengo (NBB, 2014−2015)
*  San Lorenzo de Almagro (LNB, 2015−2016)
*  Obras Sanitarias (LNB, 2016−2018)
*  Atenas de Córdoba (LNB, 2018−2019)

## Palmarés 
### Colectivo 
* **Campión da Liga Arxentina (2)**: 2002, 2016
* **Campión da Liga Española (2)**: 2006, 2010
* **Campión da Liga Brasileira (1)**: 2015
* **Campión da Copa do Rei (1)**: 2005
* **Medalla de Ouro nos Xogos Olímpicos de 2004.**
* **Medalla de Ouro na Copa América da FIBA (1)**: 2001
* **Medalla de Ouro no Campionato Suramericano (1)**: 2001, 2004

### Individual 
* **MVP da Liga Arxentina (2)**: 2001, 2014
* **MVP da Final Liga Arxentina (2)**: 2002, 2016
* **MVP da ACB (1)**: 2003
* **Máximo anotador da ACB (1)**: 2003
* **Segundo quinteto rookie da NBA en 2007**

## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Perfil en ACB
* Perfil en NBA
* Perfil en Basketball Reference
Carles Marco

**Carles Marco Viñas**, nado o 23 de setembro de 1974 en Badalona, Cataluña, é un ex xogador e adestrador internacional profesional de baloncesto español. Como xogador, ocupaba a pocisión de base cunha altura de 1,80 m. Foi unha vez máximo asistente da Liga ACB (2003).

## Traxectoria 
### Xogador
*  Sant Josep Badalona (2ª División / EBA, 1994−1996)
*  Gijón Baloncesto (LEB, 1996−1998)
*  Fórum Valladolid (ACB, 1998−2002)
*  DKV Joventut (ACB, 2002−2005) 
*  Caja San Fernando (ACB, 2005−2007)
*  Grupo Begar León (ACB, 2007−2008)
*  Ricoh Manresa (ACB, 2008) 
*  CAI Zaragoza (ACB, 2008) 
*  Ford Burgos (LEB, 2009)

### Adestrador 
*  Oviedo (LEB, 2015−2018)
*  Chocolates Trapa Palencia (LEB, 2019−2020)
*  Bàsquet Girona (LEB, 2020−2021)

## Palmarés 
* **Medalla de Prata no Eurobasket 2003**
* **Máximo asistente da ACB (1)**: 2003

## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Perfil en acb.com
* Perfil en feb.es
* Estatísticas en basketball-reference.com
César Fernández Gil

**César Manuel Fernández Gil**, nado en Ribadavia en 1979, é un político galego do PPdeG.

## Traxectoria 
Licenciado en Filosofía. Nas municipais de 2011 concorreu como número 4 da candidatura do PPdeG en Ribadavia, sendo elixido concelleiro, pasando a ser portavoz municipal. En 2013 foi nomeado asesor de cultura da Deputación de Ourense. Nas eleccións municipais de 2015 encabezou a candidatura do PPdeG en Ribadavia, continuando como segunda forza política tralo PSdeG e como portavoz municipal. Nas Eleccións ao Parlamento de Galicia de 2016 foi elixido deputado. Nas municipais de 2019 encabezou de novo a candidatura do PPdeG e foi a forza máis votada, aínda que lonxe da maioría absoluta, sendo elixido alcalde ante a falta de acordo entre o PSdeG e Ribeiro en Común, renunciando por tanto como deputado autonómico. Foi designado deputado provincial. O 23 de febreiro de 2021 perdeu a alcaldía logo dunha moción de censura apoiada polo PSdeG-PSOE e Ribeiro en Común. Tras perdela alcaldía foi nomeado vicepresidente segundo da Deputación de Ourense. Nas municipais de 2023 recuperou a alcaldía con maioría absoluta, sendo a primeira vez que algúen a conseguía en Ribadavia. Foi novamente designado deputado provincial e continuou como vicepresidente segundo da Deputación.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Eleccións municipais en Ribadavia

### Ligazóns externas 
* Cesar Fernández: “Nada justifica ningún movimiento para quitarnos el gobierno"
Berriasiano

O **Berriasiano** é unha división da escala temporal xeolóxica, é a primeira idade ou piso do Cretáceo inferior. Esténdese desde 145,0 até 139,8 millóns de anos atrás, aproximadamente. A idade berriasiana sucede á titoniana (última do período Xurásico) e é anterior á valanxiniana. Nesta idade, dos saurópodos abundan os titanosauros, os dinosauros aviares diversifícanse rapidamente e moitos outros grupos de dinosauros agrándanse tales como os terópodos, ceratopsianos e ornitópodos.

## Notas
AstroTurf

e o St. Louis Cardinals]]

**AstroTurf** é unha marca de herba artificial. Aínda que o termo é unha marca patentada e rexistrada, ás veces úsase como descrición xenérica de calquera tipo de herba artificial, especialmente en lingua inglesa. O produto orixinal AstroTurf era un rolo de céspede curto sintético; os produtos actuais incorporan características modernas como protección antimicrobiana, recheo de caucho, sistemas de respaldo e fibras de nailon, fíos e plásticos diversos.

O principal motivo para incorporar céspede artificial nos terreos de xogo é reducir o custo da colocación de herba natural, especialmente nos deportes de sala.

## Historia 
AstroTurf foi co-inventado en 1965 por Donald L. Elbert, James M. Faria e Robert T. Wright, empregados de Monsanto. Foi patentado en 1967 e orixinalmente vendido co nome *de Chemgrass*. O seu nome foi cambiado por **AstroTurf** polo empregado John A. Wortmann despois do seu primeiro uso moi publicitado no Houston Astrodome en 1966. Na década de 1960 e posteriores foi moi usado en campos de béisbol e outros deportes.

En 1987, Monsanto consolidou a xestión, mercadotecnia e actividades técnicas de AstroTurf en Dalton, Xeorxia, como AstroTurf Industries, Inc. En 1988*,* Balsam AG adquiriu a totalidade do capital de AstroTurf Industries, Inc. En 1994, Southwest Recreational Industries, Inc. (SWRI) adquiriu a marca de céspede artificial. En 1996, SWRI foi adquirida por American Sports Products Group Inc. (ASPG). En 2001, SWRI lanzou un sistema de céspede chamado NexTurf. En 2003 SWRI cambiou o seu nome a SRI Sports e un ano despois quebra coa empresa matriz, ASPG, conservando os dereitos sobre o céspede artificial. En 2005, Textile Management and Associates (TMA) adquiriu AstroTurf de ASPG e os activos de propiedade intelectual e comezou a comercializar a marca AstroTurf baixo a empresa AstroTurf LLC. En 2006, General Sports Venue (GSV) converteuse en socio de TMA da marca AstroTurf para o mercado americano. AstroTurf LLC encárgase da comercialización de AstroTurf no resto do mundo.

## Termo en sociopolítica 
*Astroturfing* é unha estratexia de manipulación da opinión pública por parte de partidos e outras entidades simulando o apoio público espontáneo, por exemplo nas redes sociais, a unha idea. Úsase en contraposición a *Grassroots*, termo en lingua inglesa para designar os movementos de base, termo formado por herba (*grass*) e raíces (*roots*). A primeira vez en aparecer con ese significado foi en 1985 cando o senador do Partido Demócrata de Texas, Lloyd Bensten, comentaba numerosas cartas que recibira, de presuntos cidadáns, que defendían a mesma posición que as compañías de seguros mentres Lloyd estaba involucrado nun debate sobre as prestacións do seguro de vida; dixo que «un texano coñece a diferenza entre a *grassroots* ou herba natural e AstroTurf»

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Herba
* Céspede
* Grassroots
Hauteriviano

O **Hauteriviano** é unha división da escala temporal xeolóxica, a terceira idade ou piso do Cretáceo inferior. Esténdese desde 132,9 até 129,4 millóns de anos atrás, aproximadamente. O Hauteriviano sucede ao Valanxiniano e é anterior ao Barremiano.

## Notas
Barremiano

O **Barremiano**, é unha división da escala temporal xeolóxica, é a cuarta idade ou piso do Cretáceo inferior. Esténdese desde 129,4 até 125,0 millóns de anos atrás, aproximadamene. O Barremiano segue ao Hauteriviano e é anterior ao Aptiano.

O estrato tipo está en Barrême nos Alpes do Sur.

## Notas
Aptiano

O **Aptiano** é unha división da escala temporal xeolóxica, a quinta idade ou piso do Cretáceo inferior. Esténdese desde 125,0 até 113,0 millóns de anos atrás, aproximadamente. O Aptiano segue ao Barremiano e é anterior ao Albiano. 

## Notas
Masacre de Melilla

O **masacre de Melilla** foi a matanza de varias decenas de migrantes da África subsahariana perpetrada pola xendarmaría de Marrocos co apoio da Garda Civil española no 24 de xuño de 2022 no valado de Melilla, durante un salto masivo de entre 500 e 2.000 persoas na alborada do mesmo día para cruzar a fronteira con España. Na disputa do número de vítimas, segundo as fontes oficiais marroquís o balance foi de 23 migrantes e 2 xendarmes mortos e amais 76 migrantes e 140 xendarmes feridos. En troques, as organizacións non gobernamentais a prol dos dereitos humanos elevaron a cifra de migrantes mortos até 37 e esixiron investigacións contra a acción policial desproporcionada. O Presidente do Goberno de España daquela, Pedro Sánchez Pérez-Castejón (PSOE) xustificou a intervención e apuntou que «hai que recoñecer o extraordinario traballo que fixo o Goberno marroquí en coordinación coas forzas e corpos de seguridade do Estado de España para probar a evitar un asalto violento e ben resolto por parte de ambas as dúas forzas de seguridade», alén de recoñecer e agradecer «a importancia de termos unhas relacións cun socio estratéxico como é Marrocos» e culpar as mafias como as únicas culpábeis dos feitos.

Este episodio de matanza corresponde a unha serie histórica de acaecementos como a traxedia del Tarajal de 2014 en Ceuta, que sitúan Melilla e, por extensión, toda a fronteira entre España e Marrocos, como un símbolo da traxedia internacional en canto á política migratoria marrada da Unión Europea.

## Notas
Kimmeridxiano

O **Kimmeridxiano** é unha división da escala temporal xeolóxica, unha das últimas idades ou pisos do período Xurásico. Esténdese desde 155,7 até 150,8 millóns de anos atrás, aproximadamente. O Kimmeridxiano sucede ao Oxfordiano e precede ao Titoniano do Xurásico Superior.

Os dinosauros saurópodos, que se fixeron xigantes nestos tempos, proliferaron xunto cos terópodos, hipsilofodóntidos e estegosauros. Os pterosauros seguiron sendo pequenos, mentres que os plesiosauros e ictiosauros acadaron grandes tamaños chegando a dominar os océanos. Apareceron as primeiras aves, e os mamíferos aínda eran pequenos e comparativamente raros.

A idade toma o seu nome do val de Kimmeridge na costa de Dorset, Inglaterra, onde a exposición está no seu grao máis grande. A praia na baía de Kimmeridge é un bo lugar para atopar fósiles.

A formación da arxila de Kimmeridge é a razón de cerca do 95% do petróleo que hai no Mar do Norte.
Titoniano

O **Titoniano** é unha división da escala temporal xeolóxica, a última idade ou piso do período Xurásico. Esténdese desde 150,8 até 145,5 millóns de anos atrás, aproximadamente. O Titoniano sucede ao Kimmeridxiano e precede ao Berriasiano, do Cretáceo inferior.

Os dinosauros, plesiosauros e ictiosauros dominan o planeta.

O nome provén da mitoloxía grega. Titono foi o fillo de Laomedonte de Troia. Namorouse de Eos, a deusa grega do amencer e empregouse na estratigrafía porque esta etapa, o Titoniano, é o albor do Cretáceo.

É equivalente ao período Postlandiano de Inglaterra.

## Galería de imaxes 

Allosaurus-fossilized skull.jpg|Cranio de *Allosaurus*.
Fósil de coral (Gyrodendron lobatum), Nattheim, Alemania, 2021-01-18, DD 378-403 FS.jpg|Fósil de coral (*Gyrodendron lobatum*).
Oxfordiano

O **Oxfordiano** é unha división da escala temporal xeolóxica, a primeira idade ou piso do Xurásico Superior, terceira época do período Xurásico. Esta etapa esténdese de 161,2 até 155,7 millóns de anos atrás, aproximadamente. O Oxfordiano sucede ao Caloviano do Xurásico medio e precede ao Kimmeridxiano.

As margas negras de Oxford conforman o estrato tipo.
[thumb|left|200px|Debuxo do perfil dun [guanlong.]]
Natalia Barreiro Piñeiro

**Natalia Barreiro Piñeiro**, nada en Vedra é unha investigadora da Universidade de Santiago de Compostela. En 2021 foi galardoada co  Premio Talento Mozo Galicia pola excelente traxectoria investigadora no campo da viroloxía molecular. 

## Traxectoria 
Natalia Barreiro Piñeiro é licenciada en Bioloxía Molecular e Biotecnología e doutora en Medicina Molecular pola Universidade de Santiago de Compostela. Investigadora postdoutoral no Centro Singular de Investigación en Química Biolóxica e Materiais Moleculares.

A súa investigación céntrase no desenvolvemento dunha vacina contra o  SARS-CoV-2 empregando un sistema de etiquetaxe molecular (IC- Tagging).

## Recoñecementos 
Premio Talento Mozo Galicia nn 2021  pola excelente traxectoria investigadora no campo da viroloxía molecular.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Mujeres en ciencia e Innovación  páxina web FECYT e UMYC
Bathoniano

O **Bathoniano** é unha división da escala temporal xeolóxica, a terceira idade do Xurásico Medio, segunda época do período Xurásico. Esta etapa esténdese de 167,7 até 164,7 millóns de anos atrás, aproximadamente. O Bathoniano sucede o Baxociano e precede o Caloviano.[thumb|230px|*[Megalosaurus*.|esquerda]]

[thumb|left|200px|*[Shunosaurus*.]]
Reserva de Caza do Kalahari Central

A **Reserva de Caza do Kalahari Central** é un extenso parque nacional que se atopa no deserto do Kalahari de Botswana. Establecido no ano 1961, ten unha superficie de 52&nbsp;800 quilómetros cadrados. Isto é máis que a superficie dos Países Baixos e representa case o 10% da superficie total de Botswana, o que a converte na segunda reserva de caza meirande do mundo.

## Historia 
300px|miniatura|dereita|*Myrmecocichla formicivora*.
O pobo san habitou as terras da reserva dende hai miles de anos cun estilo de vida de cazadores nómades. Non obstante, dende mediados da década de 1990, o goberno de Botswana intentou expulsar o pobo san da reserva, afirmando que eran unha fuga de recursos financeiros a pesar dos ingresos do turismo. En 1997, tres cuartas partes de toda a poboación san foi trasladada da reserva e, en outubro de 2005, o goberno comezou novamente a movelos aos campos fóra do parque, deixando só uns 250 ocupantes permanentes.

A mediados de setembro de 2008, un enorme lume queimou arredor do 80% da reserva (principalmente matogueiras). Descoñécese a orixe dese lume. En 2014 abriuse unha mina de diamantes explotada por Gem Diamonds na parte sueste da reserva. A compañía estimou que a mina podería producir diamantes por valor de 4&nbsp;900 millóns de dólares.

## Fauna salvaxe 
Este parque é o fogar de numerosas especies animais como a xirafa, o elefante, o rinoceronte branco, o búfalo africano, a hiena pinta, a hiena parda, o ratel, a suricata, mangosta amarela, o Phacochoerus africanus, o guepardo, o caracal, o licaón, o raposo orelludo, o chacal de lombo negro, o raposo do Cabo, o leopardo, o león, o ñu azul, a cebra, o Taurotragus oryx, o Hippotragus niger, o Oryx gazella, a Antidorcas marsupialis, o Raphicerus campestris, o impala, o cudú maior, o porco formigueiro, o esquío terrestre do Cabo, a lebre do Cabo, porco espiño do Cabo, o Papio ursinus, o alcélafo caama e a avestruz. O terreo é maioritariamente chan e ondulado, cuberto de matogueiras e herbas que cobren as dunas de area e zonas de árbores máis grandes. Moitos dos vales dos ríos están fosilizados con salinas. Catro ríos discorren a través da reserva, incluíndo o Deception Valley, que comezou a formarse hai uns 16&nbsp;000 anys.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Williams A. Adams, John Hutton: *People, Parks and Poverty: Political Ecology and Biodiversity Conservation.* Conservation and Society, 2005.
* Manuela Zips-Mairitsch: *Lost Lands? (Land) Rights of the San in Botswana and the legal concept of indigeneity in Africa.* IWGIA/LIT, 2013, ISBN 978-87-92786-35-7.
Astroturfing

[miniatura| Céspede artificial producido por [AstroTurf, que inspirou o nome "astroturfing" para crear unha falsa impresión de apoio popular]]
***Astroturfing*** é un termo referido ás campañas de relacións públicas no ámbito da propaganda electoral e a publicidade comercial que buscan dar unha impresión de espontaneidade, como se nacese dunha forte relación co medio social. 

## Termo 
O nome provén dun dobre xogo de palabras en inglés, baseado no concepto de *grassroots*, termo en lingua inglesa para designar os movementos de base, formado por herba (*grass*) e raíces (*roots*). Este concepto serve para cualificar os movementos “con base social”, que xorden “de abaixo”, da interacción dos membros dunha comunidade. Por outra banda, AstroTurf é unha coñecida marca estadounidense de herba artificial, cuxos produtos están deseñados para parecer herba natural. Así, o *astroturfing* fai referencia a esa artificialidade, a esa falsa base social de determinadas campañas comerciais. 

### Orixe 
A primeira vez en aparecer con ese significado foi en 1985 cando o senador do Partido Demócrata de Texas, Lloyd Bensten, comentaba numerosas cartas que recibira, de presuntos cidadáns, que defendían a mesma posición que as compañías de seguros mentres Lloyd estaba involucrado nun debate sobre as prestacións do seguro de vida; dixo que «un texano coñece a diferenza entre a *grassroots* ou herba natural e AstroTurf»

## Procedemento e obxectivos 
*Astroturfing* é unha estratexia de manipulación da opinión pública por parte de partidos e outras entidades simulando o apoio público espontáneo, por exemplo nas redes sociais, a unha idea. O obxectivo dunha campaña deste estilo é disfrazar a actuación dunha entidade política ou comercial como a reacción pública espontánea e independente contra outra entidade, produto, servizo, etc.

Os *astroturfers* ou *astroturfistas* (intoxicadores) tentan orquestrar accións levadas a cabo por uns poucos individuos aparentemente diversos e distribuídos xeograficamente, tanto mediante accións explícitas como máis subliminais e mesmo ocultas, e que dan a impresión de entusiastas masivos dunha causa.

*O astroturfing* pode ser posto en marcha por unha persoa con interese persoal nun tema ou por grupos profesionais organizados e financiados por grandes empresas ou organizacións sen ánimo de lucro ou activistas.

## Notas 
## Véxase tamén 
* argumento ad hominem
* Guerra psicolóxica
* Falsa bandeira

### Ligazóns externas 
* Que é o astroturfing? Artigo sobre mercadotecnia e astroturfing (en castelán).
Valanxiniano

O **Valanxiniano** é unha división da escala temporal xeolóxica, a segunda idade uo piso do Cretáceo inferior. Esténdese desde 139,8 até 132,9 millóns de anos atrás, aproximadamente. O Valanxiniano sucede ao Berriasiano e é anterior ao Hauteriviano.

## Notas
Vassil Evtimov

**Vassil Illiev Evtimov** (en bulgaro: Васил Илиев Евтимов), alcumado **Vasco Evtimov**, nado o 30 de maio de 1977 en Sofía, é un ex xogador profesional internacional de baloncesto búlgaro con pasaporte francés. Desenvolvíase nas pocisións de ala-pivote e pivote cunha altura de 2,08 m. Foi o máximo reboteador da Liga ACB co Caja San Fernando na temporada 2003−04 con 10,8 rebotes por partido. A nivel internacional xogou tanto para a selección búlgara como para a francesa, sendo o único xogador en disputar un Eurobasket con dúas seleccións diferentes.

## Traxectoria 
### Clubs 
*  Pau-Orthez (LNB, 1997−1998)
*  Dafni Atenas (A2, 1999−2000)
*  Maroussi (A1, 2000−2001)
*  Fortitudo Bologna (Serie A, 2001−2002)
*  Ural Great Perm (PBL, 2002)
*  ASVEL Villeurbanne (LNB, 2002−2003)
*  Caja San Fernando (ACB, 2003−2005)
*  Virtus Roma (Serie A, 2005)
*  Union Olimpija (1. SKL, 2005)
*  Orlandina Basket (Serie A, 2006)
*  Fortitudo Bologna (Serie A, 2006−2007)
*  Grupo Capitol Valladolid (ACB, 2007−2008)
*  Levski Sofia (NBL, 2008)
*  Pallacanestro Reggiana (Legadue, 2008−2009)
*  BC Khimik (USL, 2009)
*  Panionios (A1, 2009−2010)
*  AEL Limassol (PKK, 2010)
*  Mitteldeutscher (BBL, 2010−2011)
*  Paris-Levallois (LNB, 2011)
*  Levski Sofia (NBL, 2011−2012)
*  Limoges CSP (LNB, 2012−2013)
*  Orchies (Pro B, 2012−2013)
*  Levski Sofia (NBL, 2015)

## Palmarés 
* **Máximo reborteador da ACB (1)**: 2004

## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Perfil en NBA
* Perfil en ACB
* Perfil en Basketball Reference
Lamparte, Vilar de Donas, Palas de Rei

**Lamparte** é un lugar da parroquia de Vilar de Donas no concello lugués de Palas de Rei, na comarca da Ulloa. Segundo o Instituto Galego de Estatística, en 2021 tiña 6 habitantes, dos cales 2 eran homes e 4 eran mulleres.

## Lugares e parroquias
### Lugares de Vilar de Donas
### Parroquias de Palas de Rei
## Notas
Amanda Jones

**Amanda Jones**, Amanda Theodocia ou Theodosia Jones,  nada no Estado de Nova York o 19 de outubro de 1835 e finada en  Brooklyn o 31 de marzo de 1914, foi unha poeta e inventora, profesora e activista polos dereitos das mulleres, coñecida pola invención dun método de envasado de alimentos ao baleiro, chamado proceso Jones.

## Traxectoria 
Jones era filla de Henry e Mary Alma (Mott) Jones.  Era a cuarta de doce irmáns.  Despois de deixar a escola aos quince anos, comezou a traballar como mestra.  e ao uso do aceite como combustible. 

### Fundación da empresa de conservas e conservas femininas - 1890 
Fermosa defensora dos dereitos e do sufraxio das mulleres, en 1890 fundou a Women's Canning and Preserving Company en Chicago, que empregaba só mulleres. Nun discurso ás súas empregadas, Jones dixo que "esta é unha industria feminina. Ningún home votará as nosas accións, realizará as nosas transaccións, levará os nosos libros, gobernará sobre os salarios das mulleres, supervisará as nosas fábricas. Dámoslles aos homes o traballo que conveña, pero manteñamos o poder do goberno. Esta é unha escola de formación empresarial para mulleres traballadoras, ti con todas as demais. Velaquí unha misión; que se cumpra”.  Cando esta empresa fracasou en 1893, deixou Chicago para Junction City, Kansas, onde vivían dúas das súas irmás.

Jones continuou traballando nos seus dous inventos, obtendo patentes sobre o proceso de conserva en 1903, 1905 e 1906, e outras patentes relacionadas co queimador de aceite en 1904, 1912 e 1914. Continuou publicando ocasionalmente obras literarias, como o *Rubaiyat de Salomón e outros poemas* en 1905.

Despois da guerra hispanoamericana, a Mariña dos Estados Unidos comezou a investigar os buques en transición do carbón ao petróleo.  En 1904 publicaron un informe de 489 páxinas no que se detallaba amplamente a comparación entre o carbón e o petróleo.  Pedíuselle a Jones que escribise unha revisión técnica do informe para *Engineer: With which is Incorporated Steam Engineering* . Segundo o seu obituario, pagáronlle moi ben pola súa contribución de catro artigos en 1904 e 1905. 

En 1910 publicou a súa autobiografía, *A Psychic Autobiography*, centrándose no seu interese polo espiritismo. Ao final da súa vida, trasladouse a Brooklyn, Nova York para facer negocios, onde morreu da gripe en 1914.   Foi incluída no ''Who's Who in America* de 1912 a 1913 e no *Woman's Who's Who in America* de 1914 a 1915. 

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Uve, Sandra (2018). *Supermujeres, superinventoras: Ideas brillantes que transformaron nuestra vida''. Madrid: Planeta S.A. ISBN 978-84-16890-97-2.

### Ligazóns externas 
* Conservando alimentos con Amanda Jones no blog Mujeres con ciencia
José Antonio Arán Trillo

**José Antonio Arán Trillo** nado o 1 de febreiro de 1936 en Santiago de Compostela e finado na mesma cidade o 16 de agosto de 2018, foi un médico e, por breve tempo, político galego.  

## Traxectoria 
### Formación 
Arán Trillo realizou os seus estudos primarios e secundarios primeiro na academia Zubeldía da Carreira do Conde e despois no colexio Sciencia, cursado a Licenciatura en Medicina na Universidade de Santiago de Compostela, etapa na que foi membro da tuna, onde fortaleceu a súa vocación musical, que cultivou posteriormente tocando o contrabaixo.

### Actividades na medicina 
Especializado en obstetricia e xinecoloxía abriu unha consulta particular en Santiago. Con ideas avanzadas da súa especialidade —mostrouse sempre partidario do control da natalidade e dos medios anticonceptivos—, contabilizou até inicios da década de 1990 todos os partos que atendera, vinte mil en máis de trinta anos de profesión. Tamén desempeñou cargos directivos no Colexio Médico a na Academia Médico Cirúrxica de Santiago, así como no Consello Xeral do Colexio Médico de España.

### Actividades na política 
Despois da morte de Franco foi un dos homes da máxima confianza de Adolfo Suárez en Galicia, primeiro a Unión de Centro Democrático, partido do que foi presidente en Santiago, e despois no Centro Democrático e Social, como máximo responsábel en Galicia. Na última etapa do CDS, coa figura política do expresidente do Goberno en decadencia e tras sucesivos reveses electorais que, segundo el mesmo recoñeceu, lle deixaran «un poso de decepción», Arán Trillo abandonou a política pese a ter ofertas para continuar en activo noutras formacións.

## Vida familiar 
José Antonio Arán Trillo estivo casado con Isabel Román García coa que tivo catro fillos: Eduardo (médico), Javier (biólogo), Jorge (piloto) e Sabela (actriz).

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
*Feliciano Barrea, ed. (2002): *Gallegos: quién es quien en la Galicia del siglo XXI*. Santiago de Compostela: Editorial Compostela. ISBN 84-8084-113-4.
Abdelkader Salhi

**Abdelkader Salhi**, nado en Chlef, vilaia de Chlef, o 19 de marzo de 1993, é un futbolista alxeriano que xoga de porteiro no Bergantiños. Foi 4 veces internacional coa selección de Alxeria.

## Traxectoria 
Comezou a súa carreira como futbolista no 2013 nas filas do ASO Chlef da súa cidade natal, e nos seguintes anos pasou polo CR Belouizdad, o JS Kabylie e o MC Alger, todos eles da máxima categoría alxeriana. No ano 2017 foi elixido mellor gardameta do campionato alxeriano.

En xuño de 2022 fichou polo Bergantiños, da Segunda División RFEF.

### Selección de Alxeria 
Foi internacional coa selección sub-23 de Alxeria, coa que disputou a Copa de África de Nacións Sub-23 de 2015, chegando á final e sendo elixido mellor porteiro do torneo. Ao ano seguinte formou parte do equipo alxeriano nos Xogos Olímpicos de Río, aínda que non chegou a xogar no torneo.

O 5 de setembro de 2017 debutou coa selección absoluta de Alxeria nunha derrota por 1-0 ante Zambia, nun partido de clasificación para o Mundial de 2018.

## Palmarés 
;CR Belouizdad
* **Copa de Alxeria (1):** 2016/17.

## Notas
Pliensbaquiano

O **Pliensbaquiano** é unha división da escala temporal xeolóxica que corresponde coa terceira idade do Xurásico Inferior, primeira época do período Xurásico. Esta etapa esténdese de 189,6 até 183 millóns de anos atrás, aproximadamente. O Pliensbaquiano sucede o Sinemuriano e precede o Toarciano.

O seu nome procede do da aldea de Pliensbach na comunidade de Zell unter Aichelberg no Xura suavo, a uns 30 km ao leste de Stuttgart en Alemaña. O nome foi introducido na literatura científica polo paleontólogo alemán Albert Oppel en 1858.

[thumb|left|170px|[Dilofosauro.]]
[center|thumb|*[Pleuroceras spinatum*]]
Toarciano

O **Toarciano** é unha división da escala temporal xeolóxica, a última idade ou piso do Xurásico Inferior, primeira época do período Xurásico. Esta idade esténdese de 182,7 ± 0,7 até 174,1 ± 1,0 millóns de anos atrás, aproximadamente. O Toarciano sucede o Pliensbaquiano e precede o Aaleniano do Xurásico Medio.

## Notas 
[thumb|left|300px|[Barapasauro.]]
Sinemuriano

O **Sinemuriano** é unha idade e un piso da escala temporal xeolóxica que corresponde coa época xeolóxica e a serie do Xurásico Inferior, primeira época do período Xurásico. Esta etapa esténdese entre os 199.3 ± 2 Ma e os 190.8 ± 1.5 Ma. Esta etapa esténdese desde 196,5 até 189,6 millóns de anos atrás, aproximadamente. O Sinemuriano sucede o Hettanxiano e precede o Pliensbaquiano.

## Notas
Hettanxiano

O **Hettanxiano** é unha división da escala temporal xeolóxica, é a primeira idade do Xurásico Inferior, primeira época do período Xurásico. Esta idade esténdese de 199,6 ± 0,6 até 196,5 ± 1,0 millóns de anos atrás, aproximadamente. O Hettanxiano sucede o Rhaetiano do Triásico Superior e precede o Sinemuriano.

O seu nome procede da cidade de Hettange-Grande no noroeste de Francia na fronteira con Luxemburgo e deullo o paleontólogo suízo Eugène Renevier en 1864.
 
[centrado|miniatura|250px|[Abrictosauro.]]
Retiano

O **Rhaetiano**, **Raetiano** ou **Retiano** é unha división da escala temporal xeolóxica, a última idade do Triásico Superior, terceira época do período Triásico. Esta etapa esténdese desde 208,5 até 201,3 millóns de anos atrás, aproximadamente. O Retiano sucede o Noriano e precede o Hettanxiano do Xurásico Inferior.

Nesta idade, Panxea empezou a dividirse, aínda que o océano Atlántico aínda non estaba formado.
Agatilo de Arcadia

**Agatilo de Arcadia** (en latín *Agathyllus*, en grego antigo *Ἀγάθυλλος* "Agáthyllos") foi un poeta elexíaco grego, ao que menciona Dionisio de Halicarnaso en referencia á historia de Eneas e á fundación de Roma. Dioniso conservou algúns dos seus versos.

## Notas
Noriano

O **Noriano** é unha división da escala temporal xeolóxica, é a segunda idade ou piso do Triásico Superior, terceira época do período Triásico. Esta etapa esténdese de 228 até 208,5 millóns de anos atrás, aproximadamente. O Noriano sucede o Carniano e precede o Rhaetiano.

[thumb|left|200px|*[Coelophysis*.]]
Alexandre o etolo

**Alexandre o etolo** (latín *Alexander Etolus*, grego antigo Ἀλέξανδρος ὁ Αἰτωλός) foi un poeta e escritor grego, o único representante coñecido da poesía etolia.

## Traxectoria 
Era fillo de Sátiro e Estratoclea, e naceu en Pleuron en Etolia, aínda que pasou gran parte da súa vida en Alexandría, onde foi considerado un dos sete poetas tráxicos que conformaron as Pléiade tráxica. Floreceu ao redor do -280, durante o reinado de Ptolomeo II Filadelfo. O rei encargoulle de recoller todas as traxedias e dramas satíricos existentes, e deulle un despacho na Biblioteca de Alexandría. Pasou un tempo con Antágoras de Rodas e Arato na corte de Antígono II Gonatas.

### Obras 
A pesar da súa distinción como poeta tráxico, parece que o consideraban mellor escritor de poemas épicos, elexías, epigramas e *cynaedi*. Entre os seus poemas épicos atopamos os títulos e algúns fragmentos de tres pezas: *O pescador* (ἁλιεὺς, Ateneo de Naucratis, 7.296), *Kirka* ou *Krika* (tamén citado por Ateneo, 7.283), que, porén, di que é dubidoso, e *Helena* (Bekker, Anecd. páx. 96.).

Das súas elexías aínda quedan algúns fermosos fragmentos, conservados por Ateneo (4.170, XI. páx. 496, xv. páx. 899), Estrabón (XII. páx. 556, XIV. páx. 681) Partenio de Nicea (*Erotica* 4 Xoán Tzetzes *Ad Lycophr.* 266). Os seus *Cynaedi*, ou Ἰωνικὰ ποιήματα ("ioniká poiémata" 'poemas xónicos'), son mencionados por Estrabón e Ateneo. Aulo Xelio conserva algúns versos anapestos en loanza de Eurípides.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía
* Meineke, *Analecta Alexandrina* (1843).
* Bergk, *Poetae Lyrici Graeci*
* Auguste Couat, *La Poésie alexandrine* (1882).  
*
Mary Engle Pennington

**Mary Engle Pennington**  nada en  Nashville, o 8 de outubro de 1872 e finada o 27 de decembro de 1952,  foi unha química bacteriolóxica e enxeñeira frigorífica estadounidense.

## Traxectoria 
Os seus pais eran Henry e Sarah B. (Malony) Pennington. Pouco despois do seu nacemento, os seus pais mudáronse a Filadelfia, Pensilvania, para estar máis preto dos parentes quáqueros de Sarah Pennington. Mary Pennington demostrou cedo o seu interese pola química.

### Asociación co Departamento de Agricultura dos Estados Unidos 
En 1905, Pennington comezou a traballar para o Departamento de Agricultura dos Estados Unidos. EUA como química bacteriolóxica. O seu director da Oficina de Química, Harvey W. Wiley, animouna a solicitar un posto como xefa do recentemente creado Laboratorio de Investigación de Alimentos, que fora establecido para facer cumprir a Lei de Alimentos e Medicamentos Puros de 1906. Ela aceptou o cargo en 1907. Un dos seus principais logros foi o desenvolvemento de normas para o procesamento seguro dos polos criados para o consumo humano. Tamén serviu como xefa de investigación no deseño de coches frigoríficos e en 1898 converteuse na primeira muller en servir como xefa dun laboratorio para a *Administración de Drogas e Alimentos dos Estados Unidos,* que foi responsable da regulación dos alimentos; tamén serviu na Administración de Alimentos de Guerra de Herbert Hoover durante a primeira guerra mundial.

## Notas 

## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Uve, Sandra (2018). *Supermujeres, superinventoras: Ideas brillantes que transformaron nuestra vida*. Madrid: Planeta S.A. ISBN 978-84-16890-97-2.

### Ligazóns externas 
* Mary Engle Pennington, *Ice Woman* no blog Mujeres con ciencia
Carniano

O **Carniano** é unha división da escala temporal xeolóxica, o primeiro piso e idade do Triásico Superior, que se estende desde 235 a 228 millóns de anos atrás, aproximadamente. É o sucesor do último piso do Triásico Medio (Ladiniano) e anterior ao segundo piso do Triásico Superior (Noriano). Nesta idade aparecen os primeiros dinosauros, diversifícanse os réptiles sinápsidos e «monstros mariños» como o *Cymbospondylus* e o *Tanystropheus*.

[thumb|center|200px|*[Eoraptor*.]]
Ladiniano

O **Ladiniano** é unha división da escala temporal xeolóxica, a última época do Triásico medio, segundo terzo do período Triásico. Esta etapa esténdese desde 237 até 228 millóns de anos atrás, aproximadamente. O Ladiniano sucede o Anisiano e precede o Carniano, a primeira época do Triásico superior.
Anisiano

O **Anisiano** é unha división da escala temporal xeolóxica, a primeira idade e piso do Triásico medio, segundo terzo do período e sistema Triásico. Esta idade esténdese desde 247,2 até 242 millóns de anos atrás, aproximadamente. O Anisiano sucede o Olenekiano, e última idade e piso do Triásico Inferior, e precede o Ladiniano.

Os primeiros fósiles de dinosauros están datados nesta idade.