Bordetella

***Bordetella*** é un xénero de bacterias de pequeno tamaño (non chegan a 1 µm) gramnegativas pertencentes ao filo Proteobacteria. Son cocobacilos de difícil cultivo e, coa excepción de *B. petrii*, son aerobios obrigados. Tres especies son patóxenos humanos, *B. pertussis*, *B. parapertussis* e *B. bronchiseptica*; unha das cales (*B. bronchiseptica*) é tamén móbil.

O xénero *Bordetella* recibe o seu nome polo do médico belga Jules Bordet, que descubriu a *B. pertussis* e elaborou unha vacina contra ela.

*B. pertussis* e ocasionalmente *B. parapertussis* causan tose ferina, que causa unha tose convulsiva e é contaxiosa en humanos e algunhas cepas de *B. parapertussis* poden colonizar as ovellas. A *B. bronchiseptica* raramente infecta a humanos sans, aínda que hai informes de enfermidades en persoas inmunodeficientes. *B. bronchiseptica* causa doenzas noutros animais, como traqueobronquite e rinite atrófica en cans e porcos, respectivamente. Outros membros do xénero causan enfermidades similares noutros mamíferos e en aves (*B. hinzii*, *B. avium*).

## Características 
As *Bordetella* son bacterias aerobia obrigadas e sobreviven pouco tempo no medio exterior, que se instalan preferentemente nas vías respiratorias, aínda que son flora saprófita de certos animais. Son bacterias cocobacilares, é dicir, son microorganismos con forma intermedia entre a do bacilo e a do coco. Non son esporulantes, teñen flaxelos peritricos, aínda que algúns son inmóbiles. Varían en tamaño entre 0,5&nbsp;µm e 1&nbsp;µm de longo e 0,2 a 0,4&nbsp;µm de largo. O seu metabolismo usa a respiración aerobia para catabolizar carbohidratos e producir enerxía a partir de aminoácidos.

En cultivo, son microorganismos bastante esixentes, polo que o illamento de *Bordetella* require medios de cultivo enriquecidos con ácidos graxos saturados e sangue, preparación chamada ágar de Bordet-Gengou. A temperatura de cultivo óptima está comprendida entre 35 e 37&nbsp;°C. Os cultivos necesitan a presenza de nicotinamida e de derivados sulfurados, como a cisteína e factores X e V. A porcentaxe C:G varía entre 60 e 70%.

Actualmente, o medio Bordet-Gengou empezou a substituírse polo medio con carbón de Regan-Lowe, incubado en aerobiose a 35&nbsp;°C e en cámara húmida. Porén, menos da metade dos pacientes infectados obtén resultados positivos nos cultivos, polo que se recomenda realizar probas de amplificación de ácidos nucléicos como a PCR, que é a proba diagnóstica máis sensible para a tose ferina.

## Patoxénese 
As especies de *Bordetella* máis estudadas son *B. bronchiseptica*, *B. pertussis* e *B. parapertussis*, especialmente pola súa patoloxía respiratoria. A transmisión ocorre por contacto directo ou por pinguiñas de aerosol. A bacteria adhire inicialmente ao epitelio ciliado da nasofarinxe e esta interacción coas células epiteliais está mediada por unha serie de proteínas adhesinas como a hemaglutinina filamentosa, pertactina, fimbrias e a toxina pertusis (esta última exclusiva da *B. pertussis*).

A fase catarral inicial da infección produce síntomas similares aos dun arrefriado común e, durante este período, pódense recoller grandes cantidades da bacteria da farinxe. De alí en adiante, as bacterias proliferan e espállanse polas vías respiratorias, onde a secreción de toxinas causa estase ciliar e facilita a entrada do microorganismo nas células ciliadas da traquea e bronquios. Unha das primeiras toxinas expresadas é a *citotoxina traqueal*, un disacárido-tetrapéptido derivado do peptidoglicano. A diferenza das outras toxinas da *Bordetella*, a citotoxina traqueal exprésase constitutivamente, é dicir, é un produto normal do metabolismo da parede celular da bacteria. Outras bacterias reciclan esta molécula, que volve ao citoplasma, pero no caso das *Bordetella* e de *Neisseria gonorrhoeae*, a toxina libérase ao exterior. A citotoxina traqueal por si mesma pode producir parálise do músculo elevador ciliar, inhibición da síntese de ADN nas células epiteliais e, finalmente mata a célula. Unha das toxinas reguladas de maior importancia é a toxina da adenilato ciclase, a cal axuda a eludir a inmunidade innata do hóspede. A toxina é introducida nas células fagocíticas do sistema inmune en canto entran en contacto. As funcións inmunes quedan inhibidas, en parte como resultado da acumulación de adenosín monofosfato cíclico. Actividades da toxina da adenilato ciclase descubertas recentemente, como a formación de poros na membrana plasmática e a estimulación dun fluxo de calcio, poden contribuír á intoxicación dos fagocitos.

## Virulencia 
A virulencia das *Bordetella* depende da expresión das súas toxinas e adhesinas. A expresión de moitas das adhesinas e toxinas das *Bordetella* está controlada por un sistema regulador compartimentalizado chamado *BvgAS*.

A maioría das toxinas e adhesinas baixo o control de BvgAS exprésanse en condicións Bvg+ (altas concentracións de BvgA-Pi: fosforiladas). Porén, hai tamén xenes expresados só no estado Bvg-, en especial o xene da flaxelina *flaA*. A regulación dos xenes inhibidos de Bvh é mediada polo produto dun marco aberto de lectura de 640 pares de bases situado augas abaixo do bvgA, que se chama proteína represora activada por Bvg ou BvgR. Esta proteína represora (BvgR) únese a unha secuencia consenso presente dentro da secuencia codificante de polo menos algúns dos xenes reprimidos por Bvg. Esta inhibición pola unión de BvgR ocorre ao reducir a transcrición dos xenes implicados.

Non se sabe que sinais fisiolóxicos hai para a BvgS, pero *in vitro* BvgAS pode ser inactivada por concentracións milimolares de sulfato de magnesio ou ácido nicotínico, ou pola redución da temperatura de incubación a ≤ 26&nbsp;°C.

A identificación dun punto de mutación específico no xene BvgS que mantén a *B. bronchiseptica* nunha fase de Bvg intermedia revelou un tipo de xenes regulados por BvgAS que se transcriben exclusivamente en concentracións intermedias de BvgA-Pi. Este fenotipo intermedio (Bvgi) pode reproducirse no tipo salvaxe de *B. bronchiseptica* cultivando a bacteria nun medio que conteña concentracións intermedias do modulador da BvgAS, o ácido nicotínico. Nestas condicións, exprésanse algúns, pero non todos os factores de virulencia asociados coa fase Bvg+, o que suxire que estes dous compoñentes do sistema regulador poden dar lugar a un continuo de estados fenotípicos en resposta ao ambiente.

## Notas 
### Ligazóns externas