open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Edward Emerson Barnard

**Edward Emerson Barnard**, nado en Nashville o 16 de decembro de 1857 e finado o 6 de febreiro de 1923, foi un astrónomo estadounidense.

## Traxectoria 
O seu pai morreu antes do seu nacemento e non recibiu educación formal. Aos nove anos converteuse en axudante dun fotógrafo. Desenvolveu interese pola astronomía e en 1881 descubriu o seu primeiro cometa, seguiu descubrindo máis cometas nos anos seguintes e os astrónomos afeccionados de Nashville recolleron fondos para que puidera estudar na Universidade de Vanderbilt, graduouse en 1887 e entrou a traballar no observatorio de Lick.

En 1892 observou unha nova e foi o primeiro en observar as emisións gasosas, deducindo que era unha explosión estelar. Nese ano descubriu Amaltea, o quinto satélite de Xúpiter.
1878

## Acontecementos 
*

### Arte e cultura 
* Publicación de *O primo Basílio*, novela do portugués José Maria Eça de Queirós (1845-1900).

## Nacementos 
* 3 de febreiro - Ramón María Aller Ulloa astrónomo galego.
* 23 de febreiro - Kasimir Malevich, pintor ruso.
* 24 de marzo - Gonzalo López Abente, escritor galego.
* 1 de abril - Sarah Lorenzana, mestra e escritora galega (m. 1954).
* 8 de abril - Dionizy Kajetanowicz, presbítero católico armenio-polaco.
* 10 de maio - Gustav Stresemann, político alemán, premio Nobel da Paz en 1926.
* 5 de xuño - Pancho Villa, líder revolucionario mexicano.
* 21 de xuño - Eloy Luís André, filósofo e psicólogo galego.
* 28 de xullo - Emiliano Iglesias, político galego.
* 10 de agosto - Alfred Döblin, escritor alemán.
* 17 de agosto - Paul Ludwig Troost, arquitecto alemán.
* 28 de agosto - George Hoyt Whipple, médico estadounidense, premio Nobel de Medicina en 1934.
* 29 de agosto - Jesús Rey Alvite, xornalista e escritor galego (n. 1941).
* 1 de novembro - Carlos Saavedra Lamas, político arxentino, Premio Nobel da Paz en 1936.
* 17 de novembro - José María Blanco Gerpe, sacerdote e antropólogo galego (m. 1957).
* 21 de decembro - Iosif Stalin, político soviético, segundo líder da Revolución Rusa.
* 31 de decembro - Horacio Quiroga, escritor uruguaio.
* H. C. Bailey - escritor británico de novela negra (m. 1961).

## Mortes 
* 9 de xaneiro - Vítor Manuel II, primeiro rei de Italia.
* 7 de febreiro - Papa Pío IX.
* 11 de abril - Julián Pellón Rodríguez, enxeñeiro e político galego.
* 20 de abril - Francisco Añón Paz, poeta do Rexurdimento galego.
* 28 de maio - Benito Vicetto, escritor e historiador galego.
* 23 de xuño - George Back navegante e explorador británico. (n. 1796).
* 2 de xullo - François Bazin, compositor francés (n. 1816).
* 17 de xullo - Aleardo Aleardi, poeta e patriota italiano.
* 22 de agosto - María Cristina de Borbón, rexente de España.

## Outros 
* 1 de agosto - Sae ao público, en Ferrol, o xornal *El Correo Gallego*, impulsado por Francisco Barcón de Quevedo.

Historia ano a ano
Thomas Barlow

**Thomas Barlow**, nado en 1845 e finado en 10 de xaneiro 1945, foi un médico inglés.

## Traxectoria 
Fillo dun fabricante de algodón de Lancashire, estudou en Manchester e Londres. Gradouse en medicina en 1873 e logo de se doutorar en 1874 entrou no Great Ormond Street Hospital. Entre 1895 e 1907 foi profesor na University College London.

Foi médico real da raíña Vitoria, a quen atendeu na súa morte, e tamén de Duarte VIII e Xurxo V. Describiu a que se denomina enfermidade de Barlow, un tipo de escorbuto infantil que afecta aos nenos alimentados artificialmente.
Mato Groso do Sur

**Mato Groso do Sur** (en portugués, *Mato Grosso do Sul*) é un estado brasileiro localizado ó sur da rexión Centro-Oeste. Ten como límites: Mato Groso ó norte, Goiás ó nordeste, Minas Xerais e São Paulo ó leste, Paraná ó sueste, o Paraguai ó sur e suroeste, e Bolivia ao oeste. Ocupa unha superficie de 358.158,7&nbsp;km². A capital é a cidade de Campo Grande. Outras cidades importantes son: Dourados, Corumbá e Três Lagoas.

O ecosistema do Pantanal ocupa o extremo oeste do Estado; as planicies ocupan o noroeste; e as mesetas con escarpados das Serra da Bodoquena, o leste. Os ríos Paraguai, río Paraná, Paranaíba, Miranda, Aquidauana, Taquiri, Negro, Apa e Correntes son os ríos principais.

## Economía 
A súa economía baséase na agricultura (soia, millo, algodón, arroz, cana de azucre); na gandería; na minería (ferro, manganeso, pedra calcaria); e na industria alimenticia, de cimento e mineira.

O turismo ten grande potencial no estado, grazas ás paisaxes naturais do Pantanal e da cidade de Bonito.

## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Brasil
* Estados do Brasil

### Ligazóns externas 
* Sitio web oficial
Festa da filloa de Lestedo

A **Festa da filloa de Lestedo** é unha festa gastronómica celebrada desde 1984 na parroquia de Lestedo, no concello coruñés de Boqueixón. En 2008, coincidindo coa 25ª edición, foi declarada Festa de interese turístico de Galicia.

## Historia
Naceu a partir da decisión dos veciños da parroquia de recuperar unha tradición da comarca da Ulla e prolongar os actos do entroido, caracterizado polos Altos Xenerais e Correos. Celébrase o domingo seguinte ao Martes de carnaval, tamén chamado *domingo de piñata*.

A gran calidade das filloas débese ao bo facer dos artesáns para manter a temperatura indicada das pedras onde se friten. Este produto gastronómico pódese degustar só, con mel, envolveitas etc. Na festa tamén son frecuentes outros produtos do país como a orella, o chourizo, o churrasco, o mel etc.

Desde 2004 o grande atractivo desta festa foi unha "máquina de facer filloas", capaz de producir ata 1.600 unidades por hora, sen alterar nin a receita nin o método de produción da filloa, o que permitiu popularizar aínda máis a degustación.

No ano 1995 completáronse as celebracións deste día festivo coa "Gran Baixada de carrilanas da República da Filloa".
Oestrimnios

Os **oestrimnios** (en , quere dicir extremo oeste) eran un pobo que, segundo Avieno, constituía a poboación indíxena do occidente peninsular á chegada dos *saefes*. *Oestremni* significaría " extremo occidente". O seu territorio estendíase dende Galicia ata o Algarve actual.

A primeira invasión, segundo a tradicional teoría das invasións, documentada ocorreu moito antes do nacemento de Cristo, cando os *ofis* e outras tribos irromperon na Península Ibérica e colonizaron as terras fértiles dos *oestrimnios*, en torno ós ríos Douro e Texo.

Florentino López Cuevillas preséntaos, na súa obra *Os Oestrimnios e os Saefes e a Ofilatría na Galiza*, como o substrato autóctono fronte aos invasores célticos, os *saefes*. Estas teorías están baseadas na historiografía romana e hoxe en día foron case totalmente abandonadas.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Lista de tribos celtas
Aturuxo (folclore)

[miniatura|Folión no desfile de [entroido de Viana do Bolo.]]
Un **aturuxo**, **agrúo**, **aturulo**, **grixido** ou **ufido** é un berro agudo e prolongado característico do folclore galego. 

Consérvase na actualidade como un berro de alegría emitido polo público, ou os intérpretes, no decurso dunha peza musical. É moi típico de seráns, romarías, foliadas, e prolifera o seu uso a medida que se quenta o ambiente, podéndose tomar a súa frecuencia e intensidade como indicador do espírito festeiro dos presentes.

Antigamente, dependendo dos lugares e momentos, podía empregarse tamén para dar avisos, facer chamadas, ou como provocación. Un exemplo deste último tipo existiu na Ribeira Sacra até comezos do século XX. Alí era habitual que durante a vendima os veciños das dúas beiras do Miño, *papeiros* (cristiáns) de Chantada e *rabudos* (xudeus) do Saviñao, se intercambiasen aturuxos de desafío.  

O aturuxo é común a outras culturas do norte peninsular como a asturiana, onde se denomina ixuxú, ou a vasca onde se coñece como irrintzi.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
*
Río Miñor

O **Miñor** é un río pequeno, de 16&nbsp;km de lonxitude, que morre na estrema común dos concellos de Nigrán e Baiona, entre as parroquias de Santa Cristina da Ramallosa e San Pedro da Ramallosa.

En Ramallosa ten unha importante ponte do románico tardío que une os concellos de Baiona e Nigrán. Augas arriba está a ponte de Mañufe.

## Percorrido
Nace na serra do Galiñeiro, a 400 m de altitude. Decorre polo val do seu mesmo nome: o Val Miñor, que ademais dos concellos mencionados comprende o de Gondomar, en cuxo territorio ten o nacente este río. O seu principal afluente é o río de Zamáns.

A súa desembocadura é unha marisma, A Ramallosa, que está dentro da rede Natura 2000, polo seu alto valor ecolóxico, debido especialmente á variedade ornitolóxica que presenta.

## Galería de imaxes

Ficheiro:Borreiros, Gondomar.jpg|Borreiros.
Ficheiro:Esteiro do río Miñor, A Ramallosa, Nigrán.jpg|Esteiro do río Miñor.
Ficheiro:Estuario del Río Miñor.jpg|Esteiro do río Miñor.

## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
* 

### Outros artigos 
* Arciprestado de Miñor
Río Tamuxe

[miniatura|260px|Ponte sobre o Tamuxe en [Loureza, Oia.]]
O **río Tamuxe**, tamén coñecido como **río Carballo** ou **río Carballas**, é un afluente pola dereita do río Miño no seu treito final, morrendo neste a poucos quilómetros da súa desembocadura no mar. Nace no concello de Oia, rega o val do Rosal e desemboca en Pías, no concello do Rosal.

É un río curto, duns 14 quilómetros, pero que chega a ter un caudal abondoso. Posúe numerosos muíños e pesqueiras que ademais da pesca deportiva ofrecen a posibilidade de se bañar con zonas amplas de profundidades maiores dos dous metros no verán.

Na súa cabeceira atópanse as pozas de Loureza, no lugar do mesmo nome dentro do concello de Oia. Nelas é posible nadar, tirarse á auga desde diferentes alturas e tomar o sol; ademais é habitual a práctica do nudismo.

## Etimoloxía
O nome do río é prerromano, dunha raíz indoeuropea **tam-* "de cor escura", que aparece noutros hidrónimos galegos: Tambre, Támoga, Támega, e tamén noutros países europeos, baste lembrar o británico Támese, en inglés *Thames*.

## Galería de imaxes

Ficheiro:Río Tamuxe ao seu paso por Oia.jpg|O Tamuxe ao seu paso por Oia.
Ficheiro:Río Tamuxe, o Rosal.jpg|No Rosal.
Ficheiro:Muiño das Aceñas, río Tamuxe.jpg|Muíño das Aceñas.
Ficheiro:Muiño das Aceñas, río Tamuxe 2.jpg|Ídem.

## Notas 
## Véxase tamén
### Bibliografía
**Gran Enciclopedia Galega Silverio Cañada* en DVD, 2005.
Rapa das bestas

[miniatura|A [rapa das bestas de Sabucedo.]]
A **rapa das bestas** é o nome da operación que consiste en cortar a crina dos cabalos que se realiza nos curros celebrados en varias localidades do territorio galego.

A máis coñecida é a rapa das bestas de Sabucedo, no concello da Estrada, que dura tres días: o primeiro sábado, domingo e luns de xullo. De feito, dálle nome á celebración e así fálase da rapa das bestas de Sabucedo, mentres que na maioría dos lugares fálase de curro -o nome do recinto pechado no que se recollen os cabalos.

## Principais rapas das bestas 
## Galería de imaxes 

Ficheiro:Rapa das bestas. Galiza.jpg|Rapa das bestas
Ficheiro:Rapa_das_bestas_sabucedo_1_jpereira.jpg|Tentando suxeitar ó cabalo
Ficheiro:Rapa_das_bestas_sabucedo_5_jpereira.jpg|Momento da rapa
Ficheiro:Rapa_das_bestas_sabucedo_9_jpereira.jpg|Momento da rapa

## Véxase tamén
Speed metal

O **Speed metal** é un estilo musical, subxénero do Heavy Metal, caracterizado pola elevada velocidade rítmica (do inglés, *speed*, rápido). A velocidade típica supera as 190 *pulsacións* por minuto (p.p.m.), en compases 4x4 con patróns típicos de semicorcheas.

## Orixe
A súa orixe remóntase ós anos oitenta, logo do auxe do Metal Británico, cando este estende a súa popularidade a Europa. Momento cumio no auxe deste estilo constitúeo a publicación do L.P. *The Walls of Jerico* de **Helloween** en 1985.

## Características
A estrutura da maioría dos temas de *Speed Metal* é bastante simple: dúas estrofas (normalmente de catro a seis versos), unha estrofa que serve de *ponte* rítmica entre as estrofas e o retrouso (normalmente de dous ou tres versos), un retrouso (que acostuma constar de catro versos e que normalmente se repite dúas ou catro veces) con patróns rítmicos de brancas ou redondas; logo unha estrofa, unha estrofa *ponte* (que pode ser repetición da estrofa *ponte* anterior) e o retrouso; de seguido, un solo de guitarra, e finalízase coa estrofa *ponte* e o retrouso, o cal se repite varias veces ata o remate. É común tamén que entre o primeiro retrouso e a estrofa seguinte se intercale un fragmento de solo.

Non obstante, os grupos de *Speed Metal* raramente se dedican a este estilo en exclusiva, senón que adoitan combinalos con outros estilos e elementos moi diversos para producir os seus temas. Exemplos notables constitúenos entre outros Blind Guardian ou Gamma Ray. Isto provocou unha especie de evolución dentro do subxénero, que comezou a denominarse *Power Metal*. Actualmente, son poucos os grupos considerados como *grupos de Speed Metal*, aínda que en ocasións os integrantes dun grupo se definan así a si mesmos.

A fronteira entre Metal Melódico, Speed Metal, Power Metal, Metal Épico, e Metal Neoclásico é moi difusa. A vertixe rítmica do *Speed Metal* conséguese co uso masivo de figuras de semicorcheas executadas con técnica de Apagado nas guitarras (é habitual emprego da técnica denominada *Encabalgamento*) e executando dobre bombo nas baterías, de maneira que o ritmo de címbalos se fai cun brazo e só queda outro para as caixas ou timbais. Os solos de guitarra son rapidísimos, combinando patróns de semicorcheas con fusas e incluso semifusas mediante todo tipo de técnicas, e acostuman a supor aproximadamente a cuarta parte da duración total do tema en execución, para unha duración típica ó redor dos catro minutos e medio. Ocasionalmente, a guitarra rítmica acompaña á guitarra solista, pero con máis frecuencia executa tamén certos fragmentos do solo, e incluso executa o propio solo noutra tonalidade, harmonizando o solo da guitarra solista.

## Notas
Ramón Sampedro

**Ramón Sampedro Cameán**, nado na parroquia de Xuño o 5 de xaneiro de 1943 e finado en Boiro o 12 de xaneiro de 1998, foi un mariñeiro, escritor galego e defensor da eutanasia.

## Traxectoria 
[miniatura|dereita|As furnas, [Praia das Furnas, Xuño, Porto do Son.]]
Con 19 anos enrolouse na mariña mercante como mécanico co obxectivo de coñecer mundo. Aos 25 anos, o 23 de agosto de 1968 un accidente na praia das Furnas, en Porto do Son, déixao tetrapléxico, sen poderse mover de pescozo para abaixo. Decidido a morrer, pero impedido fisicamente para suicidarse, emprende unha loita legal polo dereito a exercer a eutanasia. Co código penal español, a eutanasia activa, é dicir, a axuda a morrer a unha persoa que ten vontade de facelo pero que non pode facelo en por si, está castigada pola lei e considerada homicidio.

Esta loita legal non deu os froitos agardados, malia a repercusión dos medios do caso, pois chegou tanto á xustiza española como a unha comisión europea en Estrasburgo. O seu caso apareceu nos xornais de todo o mundo.

En xaneiro de 1998, e logo de vinte e nove anos sen poder moverse, leva a cabo un plan para acabar coa súa vida, coa axuda de diversas persoas. Envelénase con cianuro potásico e filma os seus últimos momentos e a súa morte cunha cámara de vídeo, para exculpar esas persoas. A xornalista Ramona Maneiro foi acusada de achegarlle o vaso co veleno, pero foi absolta por falta de probas. Anos máis tarde, cando o delito xa prescribira, Maneiro recoñeceu que fora ela quen o asistira no suicidio.

## Obra 
Escribiu dous libros: *Cartas desde el infierno* (1996) onde agrupou os seus escritos ata ese momento e, xa postumamente, o poemario *Cando eu caia* (1998). Traducida ao castelán.

* *Cartas desde el infierno* (Planeta, 1996)
* *Cando eu caia* (Edicións Xerais, 1998)

## Cine 
* *Condenado a vivir* é un telefilme realizado para a TVG en 1999 que leva á ficción a historia de Ramón Sampedro. O actor encargado de dar vida ó tetrapléxico coruñés é Ernesto Chao.
* No 2004, Alejandro Amenábar levou as súas vicisitudes ao cine con *Mar adentro*, filme que recibiu gran cantidade de premios, entre os que destacou un Óscar ó mellor filme en lingua non inglesa. O papel de Ramón Sampedro interpretouno Javier Bardem.
## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* *Live and Let Die*, na revista TIME.
Barnaul

**Barnaul** (**Барнау́л** en ruso) é unha cidade de 635&nbsp;765 habitantes (2004), centro administrativo do krai de Altai. Localízase nas beiras do río Obi, no suroeste do Distrito Federal de Siberia.

## Historia
Barnaul é unha das cidades máis antigas de Siberia. Fundouse en 1739, en 1771 conseguiu a categoría de cidade, e a comezos do século XX medrou ata converterse no maior centro comercial e cultural da rexión, especialmente logo da construción do ferrocaril Turkestán-Siberia.
## Véxase tamén
### Ligazóns externas 
* Páxina oficial de Barnaul (en ruso)
* Barnaul
George Grey Barnard

**George Grey Barnard**, nado en Bellefonte, Pensilvania o 24 de maio de 1863 e finado en Nova York o 24 de abril de 1938, foi un escultor norteamericano.
## Traxectoria 
Pasou a súa infancia en Kankakee, Illinois. Estudou na Escola de Artes de Chicago e entre 1883 e 1887 traballou no obradoiro de P. T. Cavelier en París mentres estudaba na École des Beaux-Arts. A súa primeira exposición realizouna en 1894 e constituíu un grande éxito. En 1896 volveu aos Estados Unidos.
Nas súas primeiras obras a influencia de Rodin faise evidente, as súas principais esculturas son *The Boy* (1885), Cain (1886), posteriormente destruída, *Brotherly Love* (1887), *Two Natures* (1894), *The Hewer* (1902), *Great God Pan*.
En 1912 realizou numerosas figuras para o novo capitolio estatal en Harrisburg, Penilvania. Unha estatua colosal de Abraham Lincoln que realizou en 1917 foi controvertida no seu tempo pola súa feitura.
Real Casa da Moeda de Xuvia

: *Para outros artigos con títulos relacionados, véxase a páxina de homónimos **Real Casa da Moeda***

miniatura|dereita|200px|Desembocadura do río Grande de Xuvia, á esquerda o muíño e á dereita Galicia Textil.

A **Real Casa da Moeda de Xuvia** situada en Neda foi unha ceca que fabricou moeda de cobre entre 1812 e 1868. Construíuse xunto coa Presa do Rei ás beiras do río Grande de Xuvia.

Estableceuse por orde de 1790 no lugar de Xuvia, parroquia de Santa María de Neda, Neda co nome de **Fábrica Nacional de Cobrería**, como fundición de cobre coa finalidade de forrar os barcos construídos no estaleiro de Ferrol, pero non comezou a produción ata 1803.

## Historia
[miniatura|8 [marabedís de Fernando VII de 1817 cuñados en Xuvia.]]
Por mor da guerra contra dos franceses converteuse en ceca en 1811. En 1812 cuñáronse as primeiras moedas, concretamente era moedas de 8 marabedís. En anos posteriores tamén se cuñaron moedas de 2, 4 e en 1824 de 1 marabedí.

En 1815 a fábrica de moeda de Segovia comeza a cuñar moedas en nome de Fernando VII e Xuvia comezou a perder importancia, en 1819 vólvese a fabricar pranchas para os navíos da armada. Entre 1827 e 1835 deixouse de fabricar moeda, centrándose na fabricación de follas de lata.

En 1850 realizouse a primeira moeda do sistema monetario decimal, que se establecera oficialmente en 1848.

O 28 de agosto de 1850 deuse a orde de finalizar a fabricación de moedas en Xuvia, as últimas saíron da fábrica en setembro dese ano.

Desde o 1866 cuñou moedas de medio, un, dous e medio e cinco céntimos de escudo. Xuvia só fabricaba pezas de cobre, ao igual que a fabrica de moeda de Segovia, motivo polo cal as dúas mantiñan un conflito permanente polas asignacións de traballo. No 1868 o escritor ferrolán Benito Vicetto foi nomeado superintendente da fábrica, ese mesmo ano foi pechada xunto coa súa competidora a ceca segoviana. O terreo foi poxado no ano 1873 converténdose nunha fábrica de tecidos. Actualmente as súas instalacións pertencen á empresa Galicia Textil S.A.

## Véxase tamén
### Bibliografía
* 
* 
* 
* 
* 
### Outros artigos
* Moeda cuñada en Galicia
* Historia da moeda en Galicia
* Ceca de Lucus Augusti
* Ceca de Santiago de Compostela
* Real Casa da Moeda da Coruña

### Ligazóns externas
* Subasta de la Casa de la Moneda de Xubia en 1870, en Real Ingenio de la Moneda de Segovia 
* Casa de Moneda de Xubia (A Coruña) 
* La cuestión del cese temporal en la acuñación de la Real Fábrica de Moneda de Jubia entre 1827 y 1835
Homógrafo

Os **homógrafos** son palabras que se escriben igual pero teñen significados diferentes, como por exemplo *mango* (froita) e *mango* ("rabo"), que teñen sentidos diferentes, etimoloxías diferentes e a mesma representación gráfica e a mesma pronuncia.

Fálase tamén de **homógrafos** para os casos de polisemia, ou sexa, cando unha mesma forma representa dous sentidos claramente diferenciados, como *orde*, "disciplina" ou "secuencia".

Dous homógrafos poden ter tamén pronuncias diferentes, como *bóla* ("esfera") e *bola* ("peza de pan"). En moitos casos, como neste mesmo exemplo, utilízase un acento diacrítico.

A este fenómeno lingüístico chámaselle **homografía**.

Na Galipedia, utilízase homónimo en certas páxinas especiais para casos que poden ser tamén de homografía.
Fundamental

* A **magnitude fundamental**, que con varias delas dáse unha magnitude derivada.
* O **son fundamental** é un concepto acústico ou fonético.
* En música, a **fundamental** é a frecuencia máis baixa nunha serie harmónica
* ***Fundamental*** é o título dun álbum dos Pet Shop Boys.
Harmónico

En acústica, o **harmónico** ou **ton parcial** é o son producido nunha vibración complexa por unha das partes do corpo vibrante. As frecuencias dos harmónicos son múltiplos  enteiros da frecuencia do ton fundamental.

Na fonación, por exemplo, as vogais prodúcense por un reforzo de certos harmónicos ou por un reforzo do ton fundamental da vibración larínxea a través das cavidades vocais da mesma frecuencia. Ese reforzo torna audíbeis as ondas sonoras producidas na larinxe e determina o timbre particular de cada son.
Coeficiente de Poisson

O **coeficiente de Poisson** en física defínese, para un corpo sobre o que se aplica unha carga (forza), como a razón entre a deformación unitaria na dirección na que se aplica a forza e a producida na dirección perpendicular. Recibe o seu nome por Simeon Poisson.

: \sigma = -\frac {\Delta d/d} {\Delta l/l}.

O estirar un corpo sólido nunha dirección, provoca en xeral un adelgazamento do mesmo nas dúas direccións perpendiculares. Facendo cálculos sinxelos chégase á seguinte expresión que relaciona a variación relativa do volume do corpo co coeficiente de Poisson:

: \frac {\Delta V} {V} = (1-2\sigma)\frac {\Delta l} {l}.

Así para un material incompresíbel, teríase unha razón de Poisson de exactamente 0.5.

## Exemplos de valores de \sigma 
* Aluminio: 0,33
* Aceiro: 0,2-0,33
* Formigón: 0,2
* Chumbo: 0.45
* Latón: 0,37
* Vidro: 0,23
* SiC: 0,17
* Si_3N_4: 0,25
Módulo de Young

O **módulo de Young** ou **módulo de elasticidade** é un parámetro mecánico que proporciona unha medida da rixidez dun material sólido.

Obtense da razón entre a tensión (ou presión) exercida e a deformación unitaria sufrida polo material. Isto é,

: \ E = \frac{\text{Tensión}}{\text{Deformación}} = \frac{F/A}{x/l} = \frac{F l} {A x} 

onde (en unidades do SI):

*E* é o módulo de Young, medido en pascal.

*F* é a forza medida en newton.

*A* é a sección a través da cal é exercida a tensión, e mídese en metros cadrados.

*x* é a extensión, o incremento na lonxitude, medido en metros.

*l* é a longura natural medida en metros.
Power chord

Un ***power chord*** (do inglés "acorde forte") é un acorde constituído por dúas notas: a tónica e a quinta xusta, ás que se lles pode engadir a oitava. O seu uso máis frecuente dase na guitarra eléctrica con distorsión. Na guitarra, os *Power Chords* interprétanse con dúas ou tres cordas (normalmente as graves), usando a forma ("postura") dos acordes pechados. Ao non teren terceira non son considerados acordes na harmonía tradicional, pois non teñen efecto de movemento harmónico, mais esa é precisamente a razón do seu uso na música rock: teñen un son forte, pesado e percusivo que dá lugar a riffs moi potentes. O nome (en inglés, normalmente traducido como *Acordes de Potencia*), fai referencia a ese efecto.
Historia do azucre

A **historia do cultivo da cana de azucre** en Occidente está vencellado ao xurdimento das potencias económicas en Europa nos séculos XVI, XVII e XVIII.

## A cana de azucre no Brasil 
A cana de azucre foi levada ao Brasil polos portugueses, que lla vendían aos neerlandeses, e estes redistribuíana no norte da Europa facendo un lucrativo comercio. Coa morte do herdeiro do trono portugués en 1578 e o posterior anexamento de Portugal á España do 1580, os Países Baixos, inimigos de España, decidiu ocupar a rexión do Pernambuco, principal produtora de cana de azucre no Brasil (entón baixo dominio de España, despois da unificación das coroas portuguesa e española). Os neerlandeses pasaron a financiar a compra de máquinas para os enxeños de produción de azucre e para os produtores brasileiros, así mesmo tamén a vender directamente o azucre de Pernambuco no resto da Europa. Feito isto, aumentaron os seus lucros.

Despois de que Portugal recuperara a súa independencia, no 1640, decidiu retomar as súas antigas colonias que foran ocupadas polos neerlandeses. Conseguírono en 1654 cando retomaron Pernambuco. Os neerlandeses fuxiron para as Antillas, pero levaron plantas de cana de azucre para comezar o cultivo nos seus novos territorios. Con isto, a produción brasileira pasou a ter concorrentes, e perdeu a lucratividade que o monopolio comercial representara para Portugal no século XVI.

O cultivo de cana de azucre no Brasil volveu a ter grande importancia no século XX, coa implantación en longa escala dun programa para utilizar o alcol como substituto da gasolina en motores de automóbiles. Na actualidade máis da metade dos automóbiles brasileiros funcionan con motores adaptados a un carburante que leva etanol (obtido da cana de azucre) até un 95 % e un 5 % de derivados do petróleo.
Interlingua

O termo **interlingua** pode facer referencia a diferentes conceptos:
***Interlingua**, lingua internacional;
***Latino sine flexione**, lingua artificial ás veces coñecida tamén como interlingua;
*En tradutoloxía, unha **interlingua** é unha lingua intermedia na tradución;
*Na adquisición da linguaxe, a **interlingua** é a lingua que se vai creando ao aproximarse á lingua que se está a aprender.
Cesare Baronius

**Cesare Baronius**, nado en Sora en 1538 e finado en Roma en 1607, foi un cardeal e historiador eclesiástico italiano. 

## Traxectoria
Estudou en Veroli e Nápoles. En Roma ingresou na Congregación do Oratorio en 1557, encargado por San Filipe Neri de responder aos ataques protestantes escribiu en 12 volumes os *Annales ecclesiastici* (1588-1607), escribe a historia en estrita orde cronolóxica, e foi nesta obra onde se fala por vez primeira dos anos escuros para describir o estado da civilización europea entre o 500 e o 1100. En 1593 sucedeu a San Felipe Neri como xeneral do Oratorio. Foi confesor do papa Clemente VIII, quen en 1596 o fixo cardeal e bibliotecario do Vaticano.
Interlingua (tradutoloxía)

:*Esta páxina trata sobre o concepto de *interlingua* tal e como se usa en tradutoloxía. .*

----

En tradutoloxía, chámaselle **interlingua** a aquela que serve de intermediaria na tradución e máis habitualmente na interpretación: cando as traducións dende chinés de poemas se fixeron a través das versións portuguesas de Fernando Pessoa, converteuse a lingua portuguesa nunha interlingua. É habitual cando as dúas linguas finais teñen poucos contactos culturais: será máis habitual o uso dunha interlingua entre bengalí e caxubio ca entre galego e francés (o exemplo está moi buscado a propósito: o bengalí é unha das linguas máis faladas do mundo).
Jean-Louis Barrault

**Jean-Louis Barrault**, nado en Le Vésinet en 1910 e finado en París en 1994, foi un mimo, actor e director de teatro e cinema francés.

## Traxectoria 
Estudou co mimo francés Etienne Decroux e debutou no Théâtre de l'Atelier en 1931. En 1935 fundou a súa propia compañía. Actou en filmes como *Les beaux jours* (1935), *Jenny* (1936), ''Sous les Yeux d'occident* (1936) ou *Farinet ou l'or dans la montagne* (1938).

En 1940 casou coa actriz Madeleine Renaud, coa que en 1944 tivo unha filla, a tamén actriz Marie-Christine Barrault. En 1947 fundou a *Compagnie Renauld-Barrault* que actuaba no *Théâtre Marigny* e coa que realizou xiras por América do Sur. En 1959 asumiu a dirección do estatal *Théâtre de France''
43

## Acontecementos 
* Comeza a conquista romana de Gran Bretaña coa batalla de Medway.
* Os romanos fundan Londinium e Durobrivae.

## Nacementos 
* Marcial, poeta romano.

## Mortes 
* Xulia Drusa, neta do emperador Tiberio.

## Outros 
* Historia ano a ano
Fosilización

Na adquisición dunha segunda lingua, a **fosilización** é o proceso que acontece ás veces segundo o que certas características lingüísticas incorrectas tórnanse nunha parte permanente da maneira de falar ou escribir unha persoa ou colectivo. Entón, algúns aspectos da pronuncia, do uso do vocabulario ou da gramática non melloran e fican fixos ou "fosilizados" na aprendizaxe da lingua estranxeira ou segunda. Algúns trazos fosilizados de pronuncia son os que caracterizan o "acento estranxeiro". Cando acontece en colectivos, poden confundirse con trazos relícticos, e á fosilizáción neste caso adóitaselle chamar gramaticalización.

## Véxase tamén
* Interlingua
* gramaticalización
Niklaus Wirth

**Niklaus Wirth Winterthur**, nado en Winterthur a 15 de febreiro de 1934 e finado en Zürich o 1 de xaneiro de 2024, foi un científico da computación suízo.

## Traxectoria 
En 1949 obtén a carreira de Enxeñeiro en Electrónica no Instituto Federal Suízo de Tecnoloxía (ETH) en Suíza. En 1960 gañou un M.Sc. da Universidade de Laval, Canadá. En 1963 obtén un doutoramento en Filosofía (Ph.D.) na Universidade de California, Berkeley.

De 1963 a 1967 serviu coma mestre auxiliar de Informática na Universidade de Stanford e de novo na Universidade de Suíza. A partir de 1968 converteuse en mestre de Informática na ETH en Suíza, tomándose dous anos sabáticos na Xerox PARC de California.

miniatura|Niklaus Wirth
Wirth foi o xefe de deseño das linguaxes de programación Algol W, Pascal, Modula, Modula-2 e Oberon. Tamén ocupou gran parte do seu tempo no equipo de deseño e introdución de sistemas operativos Lilith e Oberon para o Lola no deseño de hardware dixital e o sistema de simulación.

O seu artigo de desenvolvemento dun programa por refinamento sucesivo ("program development by stepwise refinement") é considerado un texto clásico na enxeniería do software, así como o seu libro *Algoritmos + Estruturas de datos = Programas*, que recibiu un amplo recoñecemento, e que aínda hoxe é útil na ensinanza da programación. Recibiu o Premio Turing polo desenvolvemento destas linguaxes de programación en 1983. Xubilouse en 1999.
John Fowles

**John Robert Fowles**, nado en Leigh-on-Sea, Essex, en 1926 e finado en Dorset o 5 de novembro de 2005, foi un escritor inglés.

## Traxectoria
Era fillo dun mercador de tabaco e dunha mestra. Estudou francés nas universidades de Edimburgo e de Oxford e logo de licenciarse en 1950 ensinou en Francia e Grecia. Neste país comezou a escribir poesía. En 1954 regresou a Inglaterra para ensinar nun instituto de Londres. A súa primeira novela, *O coleccionista* (*The Collector*, 1963), converteuse nun éxito internacional que fixo que Fowles deixase o ensino para dedicarse en exclusiva a escribir.

Asentouse en Dorset, contorno que utilizou para *A muller do tenente francés* (''The French Lieutenant's Woman*, 1969). No mesmo ano adaptou *O Mago* (*The Magus*), baseada nas súas experiencias en Grecia, para o cinema, aínda que sen éxito. Si que o tivo a adaptación d*'A muller do tenente francés*, en 1981 - neste caso con guión de Harold Pinter e cun nomeamento ao Óscar. *O Aristos*, unha colectánea de reflexións filosóficas, é a súa obra máis coñecida non de ficción.

John Fowles recorre á ironía para interpolar alusións a teorías científicas e artísticas da época na que se ambienta a narración (Darwin, Marx, os prerrafaelitas), parodiando así determinada tradición narrativa vitoriana. É por isto que algúns críticos considéranno un precursor do posmodernismo.

## Obras
*(1963) *O coleccionista* (*The Collector*)
*(1964) *O Aristos* (*The Aristos* )
*(1965) *O mago* (*The Magus* )
*(1969) *A muller do tenente francés (''The French Lieutenant's Woman*)
*(1974) *A torre de ébano* (*The Ebony Tower*)
*(1977) *Daniel Martin*
*(1979) *A Árbore* (*The Tree*)
*(1982) *Mantissa*
*(1985) *Un verme* (*A Maggot]*)
*(1998) *Furados de verme - Ensaios e escritos ocasionais* (*Wormholes - Essays and Occasional Writings*)
*(2003) *Os diarios* (*The Journals - Volume 1'')
Interlingua (adquisición da linguaxe)

O termo **interlingua** (*interlanguage* en inglés) foi cuñado por Selinker en 1969 para referirse ás gramáticas provisionais que ían construíndo os estudantes dunha lingua estranxeira conforme se aproximaban á lingua que pretendían aprender. Este termo desprazou outros parecidos como **sistema aproximativo** ou **competencia transicional**.

## Significado
En termos xerais, o termo interlingua significa dúas cousas:
# o sistema lingüístico do estudante nun punto dado do tempo e
# o rango de sistemas entrelazados que caracterizan o desenvolvemento dos estudantes no tempo. Este sistema vai evolucionando conforme se van aprendendo novas estratexias lingüísticas para comprender a linguaxe recibida e controlar a produción propia.

## Desenvolvemento
Selinker estima que o desenvolvemento da interlingua é diferente do proceso de desenvolvemento da lingua materna (L1) dada a probabilidade de fosilización da lingua estranxeira (L2). A fosilización consiste, precisamente, en cesar de elaborar a interlingua en certo aspecto. Así, moitos emigrantes poden pasar décadas inmersos noutra cultura e lograr un vocabulario amplo e unha gramática variada pero, por exemplo, reter o acento da súa lingua materna.

Tense analizado a interlingua de estudantes con linguas maternas diferentes e descuberto que existe certa sistematicidade no seu desenvolvemento.
Einar Már Guðmundsson

**Einar Már Guðmundsson**, nado en Reiquiavik en 1954, é un escritor islandés, o autor en lingua islandesa contemporáneo máis traducido.

## Traxectoria 
Estudou na Universidade de Reiquiavik literatura comparada e historia, completou os seus estudos na Universidade de Copenhaguen, cidade na que viviu durante seis anos. Comezou a escribir en 1980. Acadou sona internacional pola novela *Anxos do universo*, (traducida ao galego) que foi Premio de Literatura do Consello Nórdico en 1995.

## Obra 
* *Sendisveinninn er einmana* (1980).
* *Er nokkur í kórónafötum hér inni?* (1980).
* *Róbinson Krúsó snýr aftur* (1981).
* *Riddarar hringstigans* (1982).
* *Vængjasláttur í þakrennum* (1983).
* *Eftirmáli regndropanna* (1986).
* *Leitin að dýragarðinum* (1988).
* *Rauðir dagar* (1990).
* *Klettur í hafi* (1991).
* *Fólkið í steininum* (1992).
* *Hundakexið* (1993).
* *Englar alheimsins* (1993, traducido ó galego como *Anxos do universo*, por Elías Portela).
* *Í augu óreiðunnar : ljóð eða eitthvað í þá áttina* (1995).
* *Ljóð 1980-1981* (1995).
* *Fótspor á himnum* (1997).
* *Draumar á jörðu* (2000).
* *Kannski er pósturinn svangur* (2001).
* *Ljóð 1980-1995* (2002).
* *Nafnlausir vegir* (2002).
* *Bítlaávarpið* (2004).
Power metal

O **Power metal** é un subxénero do Heavy Metal derivado do Speed Metal. Podería traducirse como *Metal Enérxico* ou *Metal Potente*. Esta *etiqueta* acuñouse para designar un amplo espectro de variedades do Speed Metal. Pode aglutinar ó Speed Metal, ó Metal Melódico, ó Metal Británico, ó Metal Épico, ó Metal Neoclásico, e incorporar elementos de folk (o que se denomina Folk-Metal), Trash Metal, ou incluso Black Metal. Exemplo desta diversidade son grupos tan dispares que acostuman *etiquetarse* como *Power Metal*: Gamma Ray, Sarasvatï, Stratovarius, Rhapsody, Blind Guardian, Edguy, e moitos outros.

A diferenza deste, as estruturas dos temas musicais son moi variables, aínda que manteñan unha certa semellanza: varias estrofas, estrofa *ponte*, retrouso, estrofas (facendo un total de menos versos que nas estrofas iniciais), estrofa *ponte* (que habitualmente é unha variación da anterior), retrouso, só e retrousos finais. En moitos casos, o tema remata cunha serie de versos a modo de epílogo.

Tamén é moi notable a variabilidade de figuras, patróns rítmicos e tempos, sendo moi comúns os continuos cambios de tempo na mesma canción. Con frecuencia, os retrousos e as estrofas *ponte* son moito máis corais que no Speed Metal, e acostuman ir precedidas dun brusco cambio de tempo e incluso de tonalidade. Ademais, é moito máis intenso o uso de *Power Chords*, tanto en seccións rítmicas como nos retrousos.

Os temas musicais acostuman ter unha duración media duns cinco minutos, aínda que son moi frecuentes os temas de seis ou máis. Como moitos dos subxéneros do Heavy Metal, son frecuentes os L.P. que inclúen temas de entre oito e catorce minutos. Estes temas longos, que constitúen o elemento principal do L.P., adoitan ir ó final, aínda que algúns grupos o sitúan en primeiro lugar.
Mar adentro

***Mar adentro*** é un filme español biográfico-dramático de 2004 coescrito e dirixido por Alejandro Amenábar e protagonizado por Javier Bardem, Belén Rueda e Lola Dueñas. Rodado en Galicia, baséase na historia real de Ramón Sampedro, un escritor e ex-mariñeiro que quedou tetrapléxico logo dun accidente ocorrido durante a súa xuventude. Permanece prostrado nunha cama durante case 30 anos, situación pola que desexa morrer mediante a aplicación da eutanasia. O filme relata a loita de Sampedro para lograr que a lei recoñeza o seu dereito a morrer.

Resultou gañadora do Óscar ó mellor filme en lingua non inglesa na 77ª edición dos premios, entre outros numerosos premios.

## Personaxes 
* Javier Bardem como Ramón Sampedro
* Belén Rueda como Julia
* Lola Dueñas como Rosa
* Mabel Rivera como Manuela
* Celso Bugallo como José Sampedro
* Clara Segura como Gené
* Joan Dalmau como Joaquín
* Alberto Jiménez como Germán
* Tamar Novas como Javi
* Francesc Garrido como Marc
* José María Pou como Padre Francisco
* Alberto Amarilla como Hermano Andrés
* Andrea Occhipinti como Santiago
* Federico Pérez Rey como condutor
* Nicolás Fernández Luna como Cristian
* Raúl Lavisier como Samuel
* Xosé Manuel Olveira "Pico" como xuíz 1
* César Cambeiro como xuíz 2
* Xosé Manuel Esperante como xornalista 1
* Yolanda Muíños como xornalista 2
* Adolfo Obregón como executivo
* José Luis Rodríguez como presentador
* Julio Jordán como encuadernador
* Juan Manuel Vidal como amigo de Ramón

## Produción 
O filme é unha produción de Sogecine e Himenóptero, en coprodución con UGC Images (Francia) e Eyescreen (Italia), coa colaboración de TVE, Canal+, TVG, Filmanova e o apoio de Eurimages/ICAA. A distribución internacional correu a cargo de Sogepaq.

O equipo é o mesmo que participou en *The Others*, coa incorporación de Jo Allen na maquillaxe, na cal investiron cinco horas diarias para o cambio físico de Javier Bardem. O filme rodouse durante doce semanas en Galicia, Cataluña e Madrid, cun orzamento de dez millóns de euros. A música foi composta por Amenábar, interpretada pola London Session Orchestra e contou coa colaboración do músico galego Carlos Núñez.

## Galardóns 
#### Oscars 
#### Globos de Ouro 
#### Independent Spirit Awards 
#### Critics Choice Awards 
### Premios do cine europeo 
### Goya 2004 
### Festival de Venecia 
### Medallas do Círculo de Escritores Cinematográficos 2004 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Filmes de España propostos ó Óscar ó mellor filme internacional
* Filmes propostos ó mellor filme internacional na 77ª edición dos Óscar
* Dereito a morrer
Quintas (música)

As **quintas baleiras** son os acordes formados só pola tónica e a quinta xusta, é dicir, sen a terceira. Estes acordes non son por si mesmos nin maiores nin menores. No cifrado anglosaxón indícase coma C5, no latino coma C (no 3).

Usábanse moito na música do renacemento e no barroco para pechar a composición.

Renaceron coa música rock, particularmente na música con guitarra eléctrica, por mor dun feito físico: ao executar un acorde de tríade nunha guitarra eléctrica cun efecto de distorsión, os harmónicos da  terceira provoca interferencias coas demais notas. Para solucionar este problema, omítese esta nota.

Aínda que moitos dos guitarristas de blues e de rock se limitan a *tapar* a corda que se corresponda coa terceira, bloqueándoa coa man que forma o acorde e impedíndolle así soar, moitos outros guitarristas atoparon máis cómodo e simple eliminar todas as notas redundantes (en particular, cando o sinal da guitarra se satura moito), quedando a figura do acorde formada por unicamente dúas cordas (tónica e quinta) ou tres (tónica, quinta e tónica unha oitava superior). Isto permite tocar con maior fluidez e rapidez, ademais de ser moito máis doado de aprender.
1862

## Acontecementos 
* 17 de setembro, Guerra Civil Americana: Tropas da Unión derrotan tropas Confederadas na Batalla de Antietam, no día máis sanguinolento da guerra: case 20 mil mortos, sumados os dous lados.
* 22 de setembro - Otto von Bismarck, primeiro ministro de Prusia

## Nacementos 
* 7 de xaneiro - Lisardo Barreiro, xornalista e escritor galego (m. 1943).
* 23 de xaneiro - David Hilbert, matemático alemán.
* 24 de xaneiro - Edith Wharton, escritora estadounidense (m. 1937).
* 27 de xaneiro - Cesare De Titta, poeta italiano (m. 1933).
* 13 de febreiro - Francisco Suárez Salgado, sacerdote e xornalista galego (m. 1910).
* 28 de marzo - Aristide Briand, político francés, Premio Nobel da Paz en 1926 (m. 1932).
* 2 de abril - Nicholas Murray Butler, pedagogo e filósofo estadounidense, premio Nobel da Paz en 1931 (m. 1947).
* 29 de abril - Constante Amor Neveiro, sacerdote e xornalista galego (m. 1935).
* 5 de xuño - Allvar Gullstrand, oftalmólogo sueco, premio Nobel de Medicina en 1911 (m. 1930).
* 7 de xuño - Philipp Lenard, físico alemán, premio Nobel de Física en 1905 (m. 1947).
* 10 de xuño - Manuel Pérez Pérez, xornalista e escritor galego.
* 2 de xullo - Sir William Henry Bragg, físico británico, premio Nobel de Física en 1915 (m. 1942)
* 14 de xullo - Gustav Klimt, pintor austríaco.
* 22 de agosto - Emilio Salgari, escritor italiano.
* 22 de agosto - Claude Debussy, compositor francés (m. 1918).
* 29 de agosto - Maurice Maeterlinck, escritor belga, premio Nobel de Literatura en 1911.
* 15 de novembro - Gerhart Hauptmann, dramaturgo alemán, premio Nobel de Literatura en 1912.
* 6 de decembro - Paul Adam, escritor francés (m. 1920).

## Mortes 
* 7 de febreiro - Prosper Meniere, científico francés.
* 3 de marzo - Andreas Gottlob Rudelbach, teólogo protestante alemán (n. 1792).
* 6 de abril - Fitz James O'Brien, escritor irlandés.
* 6 de maio - Henry David Thoreau, escritor estadounidense (n. 1817).
* 27 de maio - Alexandre-François Caminade, pintor francés (n. 1783).
* 17 de xullo - Étienne Bouhot, pintor francés.
* 24 de xullo - Martin Van Buren, presidente dos Estados Unidos (n. 1782).

## Outros 
* Prosegue a Guerra Civil Americana (1861 - 1865)
* Francisco Solano López tórnase ditador de Paraguai (descoñécese a data precisa)

----
Véxase tamén: Historia ano a ano
Velabrum

miniatura|250 px|Mapa *Velabrum*
miniatura|250px|dereita|Arco di Giano e san Giorgio Velabrum

En Roma, o **Velabro** (**Velabrum** en latín) era a zona que constituía a saída do foro entre os outeiros Capitolino e o Palatino e que levaba ao *Forum Boarium*.

Cruzábanna dúas rúas principais, o *vicus tuscus*, ao sul, e o *vicus iugarius* ao norte. Constaba de dúas partes e por iso algúns autores chamábanna **Velabra**. Hoxe en día fican o arco dos Cambistas e o arco de *Ianus quadrifons*.

O **Velabrum Minus** era outra zona distinta. Estaba situada entre Celio, Aventino e Palatino, era pantanosa e nela se ergueu o coliseo ou anfiteatro Flavio.
Cangas, Foz

**San Pedro de Cangas** é unha parroquia do concello de Foz, na provincia de Lugo, cunha superficie de 9,25&nbsp;km². Segundo o Instituto Galego de Estatística en 2017 tiña 813 habitantes (411 mulleres e 402 homes) distribuídos en 7 entidades de poboación, o que supón unha diminución en relación ao ano 1999 cando tiña 877 habitantes.

## Xeografía 
**Cangas** está situada no extremo noroccidental do concello de Foz, nunha zona limitada ao Sur pola parroquia de Cordido deste mesmo concello, ao leste pola parroquia de Nois (concello de Foz), ao Norte polo mar Cantábrico e ao oeste polo concello de Burela.

O territorio parroquial sitúase no val inferior do río Moucide, que cruza a parroquia en sentido norte-sur até a súa desembocadura no Cantábrico na zona denominada Riosmar. As maiores altitudes acádanse na zona occidental, no límite con Burela, onde se acadan alturas de até 460 m no denominado Pico do Pelobrinco, nunha zona onde os montes do Buio acadan a zona costeira á altura da praia da Areoura.

## Economía 
Aínda que situada no concello de Foz, a vida socioeconómica da súa poboación está moi ligada á vila de Burela, no concello homónimo, da que dista ao redor 3 quilómetros (8&nbsp;km da capital municipal de Foz). As tradicionais ocupacións agrogandeiras deron paso nos últimos anos a unha base económica máis diversificada, estando moitos dos seus habitantes empregados no sector terciario (basicamente no comercio e nos equipamentos administrativos existentes nas próximas poboacións de Burela e Foz) ou no sector industrial, principalmente na fábrica de alumina e aluminio que a multinacional Alcoa ten en San Cibrao. Tamén é importante, aínda que cada vez menor, o número dos seus habitantes que está enrolado nos barcos pesqueiros con base no porto de Burela.

## Patrimonio 
* Pazo do Lagar, pazo do século XVI no lugar da Ribela.
* Pazo de Vilachá, pazo do século XVII da familia Almuíña, no lugar de Vilachá.
*Co código 125A, no Catálogo de Árbores senlleiras de Galicia aparece a Moreira negra de Cangas de Foz.

## Galería de imaxes 

Ficheiro:Fotos Galicia II 046.jpg|Parroquia de Cangas.
Ficheiro:Portiño de San Pedro (Cangas-Foz).jpg|Portiño de San Pedro.
Ficheiro:Praia das Polas.JPG|Praia das Polas
Ficheiro:Pena Orxal.JPG|Pena Orxal
Ficheiro:Cangas-Foz.jpg|Cangas desde o Coto do Faro.

## Lugares e parroquias 
### Lugares de Cangas 
### Parroquias de Foz 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Lugares de Foz
Vicus

Na Roma Antiga, un ***vicus*** era un barrio ou rúa normal, como o *Vicus Tuscus*, que atravesaba o Velabro e no que habitaban artesáns etruscos, o *Vicus Iugarius*, na beira do Capitolio, o *Vicus Patricius*, o *Vicus Sandalarius* etc.

***Vicus*** é a orixe etimolóxica de numerosas poboacións chamadas Vigo, Vic, Norwich, Wyck, Wijk etc.
Desinencia

En morfoloxía, **desinencia** é un afixo que se coloca a continuación dunha raíz (e, ás veces, dun elemento temático), para constituír unha forma flexionada. Hai dous tipos de desinencias:

;desinencias casuais: Van no final dun substantivo, dun pronome ou dun adxectivo.
:Por exemplo, en latín, a forma *dominus* (en caso nominativo) está constituída da raíz *domin-*, da vogal temática *-u* (realmente *o*) e da desinencia casual de nominativo *-s*.

;desinencias persoais: Van no final dun verbo.
:Por exemplo, en galego, a forma *cantemos* está formada da raíz *cant-*, da vogal modal *-e-* e da desinencia persoal *-mos*.

## Véxase tamén 
### Outros artigos
*Conxugación
*Declinación
Glote

miniatura|Cartilaxe aritenoides.
A **glote** é un órgano da larinxe formado polas cordas vocais e a abertura existente entre elas (abertura glótica). Ten forma triangular, un tamaño duns 16&nbsp;mm e pódese abrir 12&nbsp;mm. A súa abertura ou fechamento total ou parcial prodúcese mediante o afastamento ou achegamento das cordas vocais, arrastradas polos aritenoides e os músculos que as controlan.

Durante a respiración normal e durante a articulación das consoantes aspiradas, a glote fica aberta. Para articular as vogais e a maioría das consoantes sonoras, féchase a glote e só se abre periodicamente baixo a presión do aire. Esas aberturas e fechamentos sucesivos provocan unhas ondas que producen o murmurio larínxeo chamado voz. Cando se fala en voz baixa, a glote fica medio fechada.

## Véxase tamén
### Outros artigos
*Fonética
*Aparello fonador