Odontoblasto

miniatura|dereita|Dente en desenvolvemento con odontoblastos.
[miniatura|dereita|Área da [asa cervical (*cervical loop*), onde se orixina o esmalte dun dente en formación): (1) células do folículo dental, (2) mesénquima dental, (3) odontoblastos, (4) dentina, (5) retículo estrelado, (6) epitelio do esmalte externo, (7) epitelio do esmalte interno, (8) ameloblastos, (9) esmalte.]]
miniatura|dereita|Esquema dun odontoblasto de incisivo de rata.

Nos vertebrados denomínanse **odontoblastos** as células orixinadas na crista neural embrionaria que forman parte da superficie externa da polpa dental, e que teñen como misión a formación da dentina do dente ou dentinoxénese, que está debaixo do esmalte. Os odontoblastos son grandes células columnares dispostas nunha capa epitelioide ao longo do límite entre a dentina e a polpa, que chega ata o ápice da raíz dental.

Os dentes da rádula dos moluscos tamén se orixinan por células denominadas "odontoblastos", aínda que non teñen as mesmas características.

## Características histolóxicas 
Os fibroblastos presentan variacións morfolóxicas. Son células columnares altas na coroa do dente e de tipo columnar baixo na metade da raíz. Na porción radicular do dente, os odontoblastos son máis curtos e máis ou menos cuboidais. Cara ao ápice son máis aplanados e parecen fibroblastos. Na rexión coronal da polpa, os odontoblastos son máis columnares, elaboran dentina primaria ou común con túbulos normais. Na zona media, o número de túbulos é menor e son menos regulares. Na rexión apical os odontoblastos están menos diferenciados e elaboran dentina menos tubular e máis amorfa.

En cortes tisulares a aparencia dos odontoblastos varía, dependendo, en parte, da fixación, tinguidura e do plano de corte.

Vistos con microscopio electrónico os odontoblastos son células cilíndricas altas de 3-4x8-10 microns, coa base cara á polpa e o seu extremo apical afiado e rodeado de predentina. No extremo apical teñen longas prolongacións delgadas (prolongacións odontoblásticas), que se continúan polos túbulos de dentina. O núcleo é basal e por riba del presentan un retículo endoplasmático rugoso moi desenvolvido e un gran aparato de Golgi, do cal saen numerosas vesículas cheas de procoláxeno, que son liberadas no extremo apical da célula por exocitose. A secreción está claramente polarizada en dirección apical.

## Orixe e secreción de dentina 
Os odontoblastos aparecen nos sitios onde vai ter lugar o desenvolvemento dos dentes ás 17–18 semanas de desenvolvemento embrionario no útero e permanecen ata a morte a non ser que sexan matados por unha infección bacteriana ou ataque químico, ou indirectamente por outros medios (por exemplo, ser aspirados en operacións odontolóxicas). Os odontoblastos segregan a dentina durante toda a vida (é a dentina secundaria, formada unha vez que a formación do dente é completa), o cal é un xeito de compensar o desgaste natural do esmalte do dente.

Os odontoblastos segregan tamén dentina terciaria cando se irritan. A produción desta dentina terciaria débese a miúdo a ataques químicos, causados por substancias químicas que difunden a través da dentina e irritan aos odontoblastos, ou por difusión de metabolitos tóxicos bacterianos nos túbulos dentinais en casos de carie. Esta dentina terciaria denomínase dentina reactiva (formada como reacción ante un dano). É un intento de facer máis lento o progreso da carie para que non chegue á polpa. En caso de que unha infección se abra paso pola dentina ata chegar á polpa ou preto da polpa, ou no caso da morte dos odontoblastos debido a outro tipo de ataques (por exemplo, químicos ou físicos), as células nai polpares poden diferenciarse en células similares a odontoblastos, as cales segregan a outra forma de dentina terciaria, a dentina reparativa, debaixo do lugar do ataque. Isto non só fai máis lento o progreso do ataque, senón que tamén impide a difusión das bacterias e dos seus metabolitos na polpa, reducindo a probabilidade de necrose parcial da polpa.

A distinción entre os dous tipos de dentina terciaria é importante, porque son secretadas por diferentes células e por diferentes razóns. A dentina reactiva segrégase a distintas velocidades, dependendo da velocidade con que progrese a carie no tecido de enriba. Histoloxicamente, é doadamente distinguible pola súa estrutura desordenada dos tubos, a súa secreción de local (que causa que faga protrusión na cavidade polpar) e o seu grao de mineralización algo menor do normal. O dente pode xeralmente salvarse pola simple reparación. A dentina reparativa segrégase cando a integridade do dente está moi comprometida. Os odontoblastos morren, forzando a diferenciación das células nai polpares en células similares a odontoblastos, que tratan de evitar a infección polpar.

## Mecanismo 
O abundante retículo endoplasmático e aparato de Golgi que teñen, especialmente durante a formación da dentina primaria, o que lles dá unha gran capacidade secretora (primeiramente de matriz coláxena para formar a predentina, despois de mineral para formar a dentina completa). Os odontoblastos segregan tamén a proteína reelina da matriz extracelular . O seu núcleo sitúase lonxe da dentina, co seu aparato de Golgi e retículo endoplasmático sobre el en dirección á dentina, o que reflicte a súa secreción unidireccional. Na formación da dentina inicial o odontoblasto móvese en dirección á polpa, afastándose do límite primitivo entre o epitelio do esmalte interno e a unión dental papilar, formando detrás del unha prolongación celular chamada *proceso odontoblástico*. A forma bicuda do proceso mantense con fibras do citoesqueleto, principalmente filamentos intermedios. Unha fibra nerviosa A-delta polpar queda envolta na base deste proceso, ou atravesa un pequeno tramo do túbulo dentinal (máximo ~0,1&nbsp;mm). O proceso crea e mineraliza a matriz na que está inmerso, formando un túbulo de dentina ou túbulo dentinal. Nun dente completo, este proceso raramente se estende alén de 1/3 do grosor da dentina, o que fai que a teoría da transdución dos odontoblastos para explicar a sensibilidade dental sexa improbable.

As funcións do *proceso odontoblástico* son as seguintes:

1. Axudar á secreción de dentina tubular (dentina que rodea un túbulo), que despois se organiza e fortalece a dentina como tecido.

2. Mantemento xeral do túbulo dentinal e do fluído dentinal (contido de ión/proteínas etc.).

3. Segregar dentina esclerótica nas zonas con carie para bloquear o túbulo dentinal, ralentizando o progreso da carie.

4. Canalizar sinais do ataque da carie ao corpo celular do odontoblasto, iniciando neste a secreción de dentina reactiva.

5. Canalizar as forzas hidrocinéticas do movemento de auga ás fibras nerviosas A-delta que rodean a súa base, mantendo a sensibilidade da dentina.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Cementoblasto
* Ameloblasto