Flamengo

O nome **flamengo** aplícase a varias especies de aves gregarias que forman por elas mesmas a orde das Phoenicopteriformes, familia **Phoenicopteridae** (fenicoptéridos), todas no único xénero actual ***Phoenicopterus***. Viven nos hemisferios oeste e leste, sendo máis numerosas neste último: das seis (segundo algúns ornitólogos cinco) especies da familia catro son americanas.
A cor máis ou menos rosada da plumaxe e o peteiro e a lingua altamente especializados son características distintivas de tódalas especies da familia. A beira do bico ten unha estrutura de láminas que forman coa lingua un aparato de filtrado que lles serve para atrapar o plancto que nada na auga.

## Sistematica 
### Especies 
Tradicionalmente, todas as especies estaban clasificadas no xénero *Phoenicopterus*, pero nas clasificacións máis modernas distínguense tres xéneros, como se pode ver no seguinte cladograma, que mostra as relacións filoxenéticas entre as seis especies existentes, baseado nun estudo de Roberto Frias-Soler e colaboradores publicado en 2022.

### Evolución 
[dereita|miniatura|Flamengos menores no cráter do [Ngorongoro.,
Tanzania]]
[dereita|miniatura|Flamengos dos
Andes na [Lagoa Colorada, Bolivia.]]
A familia, xa extinta, dos Palaelodidae formada por unha especie de flamengos nadadores,
considerouse a orixe dos actuais flamengos, teoría hoxe rexeitada, pola presenza dun fósil do
xénero *Elornis*, que sería xa a mostra da existencia de flamengos auténticos
(Phoenicopteridae), e que se remontaría ó Eoceno tardío, sendo anterior as mostras recollidas
da familia Palaelodidae. Hai unha gran variedade de especies fósiles do Cretáceo e
posteriores que se consideran en ocasións antecedentes dos flamengos:*Torotix*,
*Parascaniornis*, *Scaniornis*, *Gallornis*, *Agnopterus*,
*Tiliornis*, *Juncitarsus* e *Kashinia*; sendo ous dous últimos os únicos que
parecen ter unha relación clara coas especies actuais de flamengo.
Hai abundantes rexistros fósiles do xénero *Phoenicopterus*. A sistemática prehistórica do xénero, segundo os fósiles coñecidos, sería:

* **Descoñecido**
** *Phoeniconotius* (Etadunna Oligoceno/Mioceno Lago Pitikanta, Australia)
* **Palaelodidae**
** *Adelalopus* (Oligoceno en Hoogbutsel, Bélxica)
** *Palaelodus* ( Oligoceno medio -? Plistoceno medio)
** *Megapaloelodus* Oligoceno - Plioceno)
* **Phoenicopteridae**
** *Elornis* (Eoceno medio - Oligoceno) - inclúe *Actiornis*
** Phoenicopteridae gen. et sp. indet. (Camacho Mioceno?, de San José, Uruguai)
** Especies prehistóricas species de *Phoenicopterus*:
*** *Phoenicopterus croizeti* (Oligoceno medio - Mioceno medio, de Centroeuropa)
*** *Phoenicopterus floridanus* (Plioceno de Florida)
*** *Phoenicopterus stocki* (Plioceno medio, de Rincón, México)
*** *Phoenicopterus copei* (Plistoceno, do O. de Noreamérica México central)
*** *Phoenicopterus minutus* (Plistoceno de California)
*** *Phoenicopterus aethiopicus*

### Relacións con outras aves 
Tradicionalmente considerouse ós flamengos coma próximos as Ciconiformes, orde na que chegaron a ser incluídos. Os ibis eran considerados os seus parentes máis próximos. Tampouco se exclúe a súa relación coas Anseriformes, sobre todo a causa de que comparten un parasito común, o piollo das plumas, do xénero *Anaticola* (Johnson *et al.* 2006).
outros científicos colocaron ós flamengos dentro da orde das Caradriformes, considerándoos máis próximos a familia Recurvirostridae.

Os estudos moleculares e anatómicos realizados nos últimos anos deron resultados confusos: Sibley & Monroe colocáronos dentro dunha orde expandida das Ciconiformes. Por outro lado a hipótese sostida dende hai anos por outros investigadores, que sitúa os flamengos máis preto dos mergullóns (Podicipedidae) ca de calquera outro tipo de aves é obxecto de interese renovado.

## Fisioloxía 
dereita|miniatura|Flamengos menores voando.
### Dieta 
Os flamengos aliméntanse filtrando a auga. Os seus peteiros están adaptados para, usándoos de arriba a abaixo, separa-lo alimento da lama e os sedimentos. A filtraxe é facilitada polas lamelas, estruturas pilosas que están ó longo das mandíbulas, e a lingua grande e de superficie selagre. A cor rosada característica dos flamengos ten a súa orixe nos β-carotenos presentes na súa dieta. A fonte destes varía segundo as especies pero son en xeral os crustáceos e as algas verde-azuis. Os flamengos dos zoos reciben en ocasións aditivos coa comida (similares os utilizados na cría do salmón) para axudarlles a manteren o ton rosado.

## Cor 
Os flamengos novos son grises pero a cor dos adultos vai do rosa claro ó vermello. Á importancia xa citada da dieta na coloración hai que engadir o papel das bacterias que viven nas augas nas que se alimentan. A falta de cor ou a cor pálida nun exemplar adoitan indicar algún tipo de doenza ou falta de alimentación. Nos flamengos cativos, porén, as cores pálidas están relacionadas coa falta de beta carotenos na dieta.

### Cebo das crías 
Os flamengos, coma as pombas, producen un "leite" co que embican as crías. Esta substancia, máis rica en graxa e con menos proteínas cá das pombas, é segregada por unhas glándulas situadas na parte superior do tubo dixestivo. Os flamengos novos aliméntanse desta secreción, que contén tamén glóbulos vermellos e brancos, ata que teñen o bico desenvolvido dabondo como para alimentárense independentemente.

## Conservación, status 
A situación das diversas especies depende sobre todo dos cambios que están a sufrir os seus hábitats. Así, as poboacións de *Phoeniconaias minor* sofren a ameaza do desecamento do lago Natrón, unha das súas áreas de cría principais. As causas da morte de miles de flamengos nos lagos do val do Rift non están aínda aclaradas, relacionándose coa polución ou con algunha doenza aviar.

## Notas 
* **Fain**, Matthew G. & **Houde**, Peter (2004): Parallel radiations in the primary clades of birds. *Evolution* **58**(11): 2558-2573. texto íntegro en PDF (inglés)
* **Feduccia**, Alan (1976): Osteological evidence for shorebird affinities of the flamingos. *Auk* **93**(3): 587-601. texto íntegro en PDF (inglés)
* **Hilty**, Steven L. (2003): *Birds of Venezuela*. Christopher Helm, Londres. ISBN 0-7136-6418-5
* **Johnson**, Kevin P.; Kennedy, Martyn & McCracken, Kevin G. (2006): Reinterpreting the origins of flamingo lice: cospeciation or host-switching? *Biol. Lett.* **2**: 275–278. PDF fulltext
* **Sibley**, Charles G.; Corbin, Kendall W. & Haavie, Joan H. (1969): The Relationships of the Flamingos as Indicated by the Egg-White Proteins and Hemoglobins. *Condor* **71**(2): 155-179. PDF fulltext
* **Svensson**, Lars; Zetterström, Dan; Mullarney, Killian & Grant, P. J. (1999): *Collins bird guide*. HarperCollins, Londres. ISBN 0-00-219728-6
* **Ubilla**, M.; Perea, D.; Tambussi, C. & Tonni, E. (1990): Primer registro fósil de Phoenicopteridae (Aves: Charadriiformes) para el Uruguay (Mio-Plioceno). *Anais da Academia Brasileira de Ciências* **62**: 61-68.