Pazo de Lourizán

O **Pazo de Lourizán** é unha casa señorial situada no lugar de Herbalonga da parroquia de Santo André de Lourizán do concello de Pontevedra. En 2025 foi declarado Ben de Interese Cultural.

## Historia 
No século XV este predio foi habilitado como "granxa" e pertencía á familia Montenegro. Desta época conserva o pombal ameado de planta circular. Na leira construíuse unha casa-torre fortificada na que Luis de Góngora pasou unha tempada en 1609 e escribiu unha parte do seu libro *Soledades*.  

No século XVII, a propiedade, coñecida como Granxa da Serra, era propiedade do Marquesado da Serra. Posteriormente tivo diferentes propietarios, comerciantes e empresarios.  No século XIX, o pazo pertencía a Buenaventura Marcó del Pont Bori, tras compralo aos herdeiros de Francisco Genaro Anxo, irmán da súa esposa.

Máis tarde converteuse en casa residencial e lugar de veraneo, cando residiu nela Eugenio Montero Ríos. En outubro de 1876 Montero Ríos alugou a propiedade e adquiriuna o 16 de maio de 1879. Nos seus salóns asinouse o Tratado de París tras a guerra cos Estados Unidos en 1898, na que España perdeu Cuba, Porto Rico, Filipinas e Guam.

Sendo ao final do século XIX os salóns sociais dos pazos e mansións as principais galerías de arte en Pontevedra, o pazo de Lourizán, serviu tamén en 1898 de escenario á obra do pintor Ovidio Murguía.

Eugenio Montero Ríos encargou ao arquitecto Jenaro de la Fuente Domínguez a completa remodelación do pazo a principios do século XX. O obxectivo foi converter o pazo nun gran palacete residencial imitando e superando en tamaño a tipoloxía dos *hôtels particuliers* á moda do estilo Segundo Imperio Francés. e terminaron en 1912. Na súa orixe as estatuas de mármore da grande escalinata central de acceso ao pazo conformaban a denominada avenida das estatuas, pero con esta gran reforma do edificio terminaron recolocándose na escalinata. Nese mesmo ano cedeullo ao Ministerio de Educación para o seu uso como Centro Rexional de Ensinanzas, Investigacións e Experiencias Forestais. En 1946 converteuse en Escola Técnica Superior de Montes. Desde 1991 está integrado na estrutura do Centro de Desenvolvemento Sustentábel da Consellería de Medio Ambiente. O Centro de Investigacións Ambientais e Forestais de Lourizán ten por obxectivos principais a protección, conservación e mellora do patrimonio forestal de Galiza.

O 19 de maio de 2023 o pazo pasou a ser propiedade da Xunta de Galicia, que o declarou Ben de Interese Cultural en abril de 2025.

## Descrición 
### O edificio 
O edificio do pazo é de aire romántico e foi obra de Jenaro de la Fuente Domínguez. É un edificio ecléctico con influencias da Art Nouveau, o clasicismo e a arquitectura francesa do Segundo Imperio. no lugar do escudo que locen os pazos galegos. 

Diante deste corpo central, adiantado con respecto aos laterais, hai unha gran escaleira de corte imperial de pedra de dous tramos, custodiada por estatuas neoclásicas de mármore branco que personifican a xustiza e a prudencia O invernadoiro destaca pola súa estrutura ampla e lixeira de planta rectangular. O seu punto máis alto é de 7 metros no espazo central, no que se cultivan as especies de máis tamaño, quedando os espazos laterais para plantas de menor envergadura.

A illa de Tambo formou parte do territorio do pazo.

## Galería de imaxes 

File:Pontevedra-Pazo de Lourizán00 (4447407972).jpg|O pazo diante do gran cedro.
Ficheiro:Pontevedra, Pazo de Lourizán 46.jpg|Fonte dos Tres Canos.
File:Pontevedra-Pazo de Lourizán-Pasillo (6794452218).jpg|Corredor no interior do pazo.
Ficheiro:Pontevedra, Pazo de Lourizán 2.jpg|As cristaleiras do pazo ao fondo entre o arboredo.
Ficheiro:Pontevedra-Pazo de Lourizán32 (4526492971).jpg|Lateral da fachada con escaleira e porta.
Ficheiro:Pontevedra-El invernadero de Lourizán (16340779512).jpg|Invernadoiro de cristal no xardín do pazo.
Ficheiro:Pontevedra-Pazo de Lourizán08 (4447410228).jpg|Detalle da fachada con solainas.
Ficheiro:Pontevedra-Pazo de Lourizán20 (4523690496).jpg|Escalinatas e camelias.
Ficheiro:Pontevedra-Pazo de Lourizán03 (4453657140).jpg|Vista da fachada principal dende as escalinatas.
Ficheiro:Pontevedra-Pazo de Lourizán10 (4466686294).jpg|Escultura no xardín.
Ficheiro:Pontevedra-Pazo de Lourizán15 (4470309346).jpg|Xardíns con azaleas e palmeiras.
Ficheiro:Pontevedra-Pazo de Lourizán26 (4463624248).jpg|Magnolia.
Ficheiro:Pontevedra-Pazo de Lourizán14 (4462845859).jpg|Covas no xardín.
Ficheiro:Pontevedra-Pazo de Lourizán28 (4475914110).jpg|Paseo de camelias.
Ficheiro:Pontevedra-Pazo de Lourizán30 (4473697610).jpg|Mesa de granito no xardín baixo a pérgola. Disque a pedra procede dun penedo da Illa de Tambo.
Ficheiro:Pontevedra, Galiza. Pazo de Lourizán.jpg|Fachada.
Ficheiro:Pontevedra-Pazo de Lourizán06.jpg|Detalle das escalinatas.
Ficheiro:Palacio lourizan.jpg|Parterre de buxos e flores.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
*Aganzo, Carlos (2010). Pontevedra. Ciudades con encanto (en castelán). Madrid: El País-Aguilar. pp. 114–115. ISBN 978-8403509344.
*Arcay Barral, Ángel; Barrecheguren Fernández, Jorge; Martínez Soto, Eloy; Piñeira Edreira, Santiago; Vázquez-Rey Farto, Ernesto; (2017), *Relatorio para a protección do Pazo de Lourizán*. Asociación de Amigos do Museo de Pontevedra.
*Fernández de Ana Magán, Francisco Javier (e outros) (1994). Lourizán: de pazo solariego a Centro de Investigaciones Forestales (en castelán). Pontevedra: Artes Gráficas Portela.
*Fontoira Surís, Rafael (2009). Pontevedra monumental. Pontevedra: Diputación Provincial de Pontevedra. pp. 466–469. ISBN 978-84-8457-327-2.
*Riveiro Tobío, Elvira (2008). Descubrir Pontevedra (en castelán). Pontevedra: Edicións do Cumio. pp. 86–87. ISBN 9788482890852.

### Outros artigos 
* Pazos de Galicia
* Xardín botánico de Lourizán
* Pazo da Deputación de Pontevedra

### Ligazóns externas 
* O pazo de Lourizán na páxina Visit-Pontevedra
* na páxina Turismo de Galicia
* na páxina Turismo Rías Baixas 
* *O pazo das árbores* na páxina da Deputación de Pontevedra .