Abelleira escura

A **abelleira escura**, ***Ophrys sphegodes***, é unha especie do xénero *Ophrys*. Son orquídeas monopodiais e terrestres. É unha especie moi variable que pode presentar pequenas alteracións ou subespecies.
miniatura|Detalle flor

## Descrición 
Durante o verán estas orquídeas están dormentes como un bulbo subterráneo tubérculo, que serve como unha reserva de comida. Ao final do verán-outono desenvolve unha roseta de follas. Tamén un novo tubérculo empeza a desenvolverse e madura até a seguinte primavera, o vello tubérculo morre lentamente. Na próxima primavera o talo floral empeza a desenvolverse, e durante a floración as follas xa comezan a murcharse.

A maioría das especies dependen dun fungo simbionte, debido a isto desenvolven só un par de pequenas  follas alternas. Non poden ser transplantadas debido a esta simbiose. As pequenas follas basais forman unha roseta pegada a nivel do chan. Son oblongo lanceoladas redondeadas sen identacións e teñen unha cor verde azulada. Desenvólvense no outono e poden sobrevivir as xeadas do inverno.

É unha orquídea terrestre que ten tubérculo subterráneo, globular, e pequeno do cal sae o talo floral erecto sinxelo e sen ramificacións duns 30 cm . As flores posúen un labelo de gran tamaño.  O labelo é trilobulado marrón escuro, con lóbulo central aveludado, triangular, alargado e bombeado. O labelo de cor parda aveludada duns 13 a 18 mm de lonxitude ten tres lóbulos cos dous laterais triangulares  que están voltados lixeiramente cara a adiante cuns pelos finos e sedosos imitando élitros de insecto. O lóbulo intermedio é glabro e máis grande que os laterais no que o espéculo é de cor aceiro ou algo purpúreo, con forma de H ou de letra "pi" grega. Esta variedade ten dous sépalos laterais iguais en tamaño, o terceiro vólvese un pouco cara a adiante. O tres sépalos duns 7 mm de lonxitude e unha cor uniforme  verde avermellada ou verde. Os pétalos máis internos son bastante máis pequenos que os sépalos, estreitos e  afiados (imitan as antenas dun insecto), pero da mesma cor verde que os sépalos, e fan un gran contraste cos tons escuros do labelo. De dúas a dez flores desenvólvense no talo floral con follas basais. As flores son únicas, non só pola súa infrecuente beleza, gradación de cor e formas excepcionais, senón tamén pola inxenuidade coa que atraen aos insectos. O seu labelo imita neste caso ao abdome dunha araña. Esta especie é moi variable nos seus debuxos e gradación de cor. Florecen de mediados de marzo a abril.

Esta suxestión visual serve como reclamo íntimo. Esta polinización mímica está acrecentada ao producir ademais a fragrancia da femia do insecto en celo. Estas feromonas fan que o insecto se achegue a investigar. Isto ocorre soamente no período determinado no que os machos están en celo e as femias aínda non copularon. O insecto está tan excitado que empeza a copular coa flor. Isto denomínase "pseudocopulación", a firmeza, a suavidade, e os pelos aveludados do labelo, son os maiores incentivos, para que o insecto se introduza na flor. Os polinia adhírense á cabeza ou ao abdome do insecto. Cando volve visitar outra flor os polinia golpean o estigma. Os filamentos dos polinia durante o transporte cambian de posición de tal maneira que os céreos grans de pole poidan golpear ao estigma, tal é o grao de refinamento da reprodución. Se os filamentos non toman a nova posición os polinia poderían non fecundar a nova orquídea.

Cada orquídea ten o seu propio insecto polinizador e depende completamente desta especie polinizadora para a súa supervivencia. Aínda máis, os machos engaiolados é probable que non volvan ou mesmo que ignoren plantas da mesma especie. Por todo isto soamente cerca do 10&nbsp;% da poboación de *Ophrys* chega a ser polinizada. Isto é suficiente para preservar a poboación de *Ophrys*, dado que cada flor fertilizada  produce 12.000 diminutas sementes.

## Hábitat 
Esta especie de hábitos terrestres  monopodiais distribúese polo Mediterráneo (España, sur de Francia, e Córsega), en xeral en toda Europa. En prados, garrigas, arbustos e bosques. Alcanzan unha altura de 25 a 30 cm.

## Etimoloxía 
O seu nome *Ophrys* deriva da palabra grega: "*ophrys*" = "cella" referíndose á alta consideración que se ten cara a este xénero.
Do grego *sphegodes* = "Semellante a unha avespa" referíndose ó seu *labelo*.
*Ophrys* menciónase por vez primeira no libro *Historia Natural* de Plinio o Vello (23-79 AD).

## Sinonimia 
: **Por orde alfabética:**

## Subespecies de *Ophrys sphegodes* 
* *Ophrys sphegodes* ssp. *sphegodes* Mill. 1768
* *Ophrys sphegodes* nothossp. *jeanpertii* (E.G.Camus) Del Prete & Conte 1980
* *Ophrys sphegodes* ssp. *aesculapii* (Renz) Soó ex J.J.Wood 1980
* *Ophrys sphegodes* ssp. *aveyronensis* J.J.Wood 1983
* *Ophrys sphegodes* ssp. *helenae* (Renz) Soó & D.M.Moore 1978
* *Ophrys sphegodes* ssp. *panormitana* (Tod.) Kreutz 2004
* *Ophrys sphegodes* ssp. *praecox* Corrías 1983

## Híbridos naturais de *Ophrys sphegodes* 
* *Ophrys × baumanniana* (*O. cretica* × *O. sphegodes*) (Creta)
* *Ophrys × benoitiana* (*O. incubacea* × *O. sphegodes* ssp. *lunulata*) (Sicilia)
* *Ophrys × bilineata* (*O. bertolonii* × *O. sphegodes*) (Europa)
* *Ophrys × boscoquartensis* (*O. biscutella* × *O. sphegodes*) (Italia)
* *Ophrys × burneriana* (*O. sphegodes* ssp. *cretensis* × *O. spruneri*) (Creta)
* *Ophrys × epidavrensis* (*O. argolica* × *O. sphegodes* ssp. *aesculapii*) (Grecia)
* *Ophrys × extorris* (*O. holosericea* × *O. insectifera* × *O. sphegodes*) (Austria)
* *Ophrys × flahaultii* (*O. apifera* var. ? *apifera* × *O. sphegodes*) (Francia)
* *Ophrys × hoeppneri* (*O. bombyliflora* × *O. sphegodes*) (Italia)
* *Ophrys × hybrida* (*O. insectifera* × *O. sphegodes*)  (Francia)
* *Ophrys × jarigei* (*O. fusca ssp. minima* × *O. sphegodes*)) (Francia)
* *Ophrys × jeanpertii* (*O. araneola* × *O. sphegodes*) (Francia)
* *Ophrys × macchiatii* (*O. sphegodes* × *O. vernixia* ssp. *ciliata*) (Sardeña)
* *Ophrys × philippei* (*O. scolopax* × *O. sphegodes*) (S. Europa)
* *Ophrys × rauschertii* (*O. apifera* × *O. insectifera* × *O. sphegodes*) (Europa)
* *Ophrys × vogatsica* (*O. reinholdii* × *O. sphegodes*) (Grecia)

## Notas
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Leroy-Terquem, Gerald e Jean Parisot.  Orchids: Care and Cultivation. Londres: Cassel Publishers Ltd., 1991.
* Schoser, Gustav.  *Orchid Growing Basics*.  Nova York: Sterling