Cártamo

O **cártamo**, ***Carthamus tinctorius***, é unha planta herbácea de talo abrancazado, follas coriáceas, lanceoladas e espiñentas, flores avermelladas en capítulos e sementes ovadas de cor branca, da que se utilizan as flores desecadas como colorante alimentario e as sementes para a obtención de aceite. En Galicia aparece cultivada, sendo o cártamo silvestre (*Carthamus lanatus*) a única especie brava de igual xénero (*Carthamus*).

[miniatura|*Carthamus tinctorius* en [Johann Georg Sturm, *Deutschlands Flora*, fig. 21, 1796.]] 
[miniatura|Capítulos, un en flor e outro en pre-[antese. ]]
miniatura|Cártamo (*Carthamus tinctorius*).

## Descrición 
As plantas acadan os 30 a 150&nbsp;cm de altura con capítulos florais globulares e comunmente, de cores brillantes amarela, laranxa ou vermella, floreando en pleno verán. Cada póla trae dun a cinco capítulos con cadansúas 15 a 20 sementes. Son moi resistentes á seca e bastante susceptíbeis ás xeadas.

## Usos 
Tradicionalmente, o cultivo destinábase á industria do colorante (amarelo e vermello), de especias, especialmente antes do abaratamento e dispoñibilidade da anilina, e en medicinas. Desde 1950, a planta cultívase para aceite vexetal extraído das súas sementes. Os países con maior produción de aceite de cártamo no mundo son México, India e Estados Unidos. A seguir Etiopía, Kazakhstán, China, Arxentina e Australia.

En nutrición é semellante ao aceite de xirasol. Moi usado como aceite de cociñar, en ensaladas, e para producir margarinas. Consómese tamén coma suplemento nutricional. Na Nomenclatura INCI es *Carthamus tinctorius*.

As flores de cártamo úsanse ocasionalmente na gastronomía coma un substituto barato do sasafrán (*Crocus sativus*), referíndose logo coma "sasafrán bastardo". Tamén as súas sementens úsanse comunmente como alternativa ás sementess de xirasol (*Helianthus annuus*) na alimentación de aves e mamíferos xa que os esquíos non gustan del. O cártamo denomínase *kardi* en lingua hindi (India).

Hai dous tipos de cártamo que producen diferentes tipos de aceite: un alto en ácido graxo monoinsaturado (ácido oleico) e outro alto en ácido graxo poliinsaturado (ácido linoleico). O mercado do aceite acepta os baixos en saturados e máis altos en monoinsaturados que o aceite de oliva, por exemplo.

O aceite de cártamo úsase en pinturas no canto do aceite de liñaza, particularmente co branco, xa que non dá a tintura amarela que posúe a liñaza.

## Propiedades 
Estudos recentes demostraron que o cártamo mellora a glucemia, a inflamación e os lípidos sanguíneos en pacientes obesos.

O aceite de cártamo posúe propiedades laxantes e hipolipemiantes; as poliínas exercen unha acción nematicida e coma antifúnxico; o arctiósido é aperitivo e eupéptico. Os aquenios presentan unha acción purgante. Na India utilízase, a xeito de fretas, coma analxésico.

Indicado para hiperlipidemias, hipercolesterolemias, ateroesclerose, prevención de tromboembolismos. Estrinximento. Parasitose intestinal. En uso tópico: dermatomicose.

Na Medicina tradicional chinesa: fígado e corazón. Para a dor por mor da estase do sangue, coma a menstrual, abdominal, de costado ou de peito. Non usar durante a gravidez.

### Valor nutricional 
Cártamo (sementes enxugadas )
* kJ= 2165
* proteínas= 16.18 g
* graxas= 38.45 g
* glícidos= 34.29 g
* fibra = 
* azucres =
* auga = 5.62 g
* calcio_mg= 78
* ferro_mg= 4.90
* magnesio_mg= 353
* fósforo_mg= 644
* potasio_mg= 687
* sodio_mg= 3
* cinc_mg= 5.05
* manganeso_mg= 
* vitA_ug= 3
* betacaroteno_ug =
* vitC_mg= 0
* vitB1_mg= 1.163
* vitB2_mg= 0.415
* vitB3_mg= 2.284
* vitB5_mg= 
* vitB6_mg= 1.170
* vitB9_mg= 160
* vitE_mg=
* vitK_ug= 
* fonte_usda= 12021-

## Historia 
O cártamo é unha das culturas máis vellas da humanidade. As análises químicas de tecidos do Exipto Antigo datados na dinastía XII identificaron as tinturas de cártamo, e acháronse grilandas confeccionadas coa planta na tumba do faraón Tutankhamon. Era un cultivo menor en 2007, con 630.000 t producidas comercialmente en máis de sesenta países.

## Ecoloxía 
A especie é o principal alimento das larvas da avelaíña *Eublemma rivula*.

## Taxonomía 
*Carthamus tinctorius* foi descrita por Carl von Linné e publicado en *Species Plantarum* 2: 830. 1753.
;Etimoloxía:
O nome cártamo, e o derivado latinizado de Linné *Carthamus*, provén, a través do árabe «Kârtum», dunha raíz semítica significando «tintura», en alusión ás cualidades da planta.

***tinctorius***: epíteto latíno que significa "tintorio".
;Sinonimia:
* *Calcitrapa tinctoria*	
* *Carduus tinctorius* Ehrh.	
* *Carduus tinctorius* (L.) Falk	
* *Carthamus glaber* Burm.f.	
* *Carthamus tinctorius* var. *albus* Alef.	
* *Carthamus tinctorius* var. *croceus* Alef.	
* *Carthamus tinctorius* var. *flavus* Alef.	
* *Carthamus tinctorius* var. *spinosus* Kitam.	
* *Centaurea carthamus* E.H.L.Krause

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Sasafrán - O cártamo emprégase ás veces coma substituto do sasafrán.
* Descrición das asteráceas
### Bibliografía 
# Flora of China Editorial Committee. 2011. Fl. China 20–21: 1–992. Science Press & Missouri Botanical Garden Press, Beijing e San Luís.
# Flora of North America Editorial Committee, e. 2006. Magnoliophyta: Asteridae, part 6: Asteraceae, part 1. 19: i–xxiv. In Fl. N. Amer.. Oxford University Press, Nova York.
# Great Plains Flora Association. 1986. Fl. Great Plains i–vii, 1–1392. University Press of Kansas, Lawrence.
# Hickman, J. C. 1993. Jepson Man.: Higher Pl. Calif. i–xvii, 1–1400. University of California Press, Berkeley.
# Li, H., T. Liu, T. Huang, T. Koyama & C. E. DeVol. 1979. Vascular Plants. Volume 6: 665 pp.&nbsp;In Fl. Taiwan. Epoch Publishing Co., Ltd., Taipei.
# Marticorena, C. & M. Quezada. 1985. Catálogo de la Flora Vascular de Chile. Gayana, Bot. 42: 1–157.
# Moss, E. H. 1983. Fl. Alberta (ed. 2) i–xii, 1–687. University of Toronto Press, Toronto.
# Munz, P. A. 1974. Fl. S. Calif. 1–1086. University of California Press, Berkeley.
# Munz, P. A. & D. D. Keck. 1959. Cal. Fl. 1–1681. University of California Press, Berkeley.
# Pérez, A., M. Sousa Sánchez, A. M. Hanan-Alipi, F. Chiang Cabrera & P. Tenorio L. 2005. Vegetación terrestre. 65–110. In Biodivers. Tabasco. CONABIO-UNAM, México.
# Pruski, J. F. & G. Sancho. 2004. Asteraceae or Compositae (Aster or Sunflower Family). 33–39. In N. Smith & et al. (eds.) Fl. Pl. Neotrop.. Princeton University Press, Princeton.
### Ligazóns externas 
* Produción de cártamo nos EUA  
* Manual de cultivo do cártamo 
* Estatísticas de produción de cártamo pola FAO 
* Globe and Mail: "Calgary firm turns safflower into insulin" (A firma Calgary transforma cártamo en insulina) 
* http://books.google.es/books?id=HO4u7xa22c4C&printsec=frontcover&hl=es&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false - Cártamo - *Carthamus tinctorius* L.