Cartago

**Cartago** (do fenicio *Kart-Hadasht*, ou *Qrthdst*, isto é «Nova Cidade», en árabe قرطاج (*Qartax* ''*) é unha antiga cidade, orixinariamente unha colonia fenicia no norte en Tunisia, situada ao leste do Lago de Tunes, preto do centro de Tunes. Foi unha potencia do mundo antigo, disputando con Roma o control do mar Mediterráneo. Desa disputa orixináronse as tres guerras púnicas, despois das cales Cartago foi destruída. Cartago foi un dos centros comerciais máis importantes do Mediterráneo antigo e unha das cidades máis prósperas do mundo clásico. Converteuse na capital da civilización da Cartago antiga e máis tarde da Cartago romana.

A cidade desenvolveuse desde unha colonia fenicia ata a capital do imperio púnico que dominou gran parte do suroeste do Mediterráneo durante o primeiro milenio a.C. A lendaria raíña Elissa, Alyssa ou Dido, orixinaria de Tiro, é considerada a fundadora da cidade, aínda que a súa historicidade foi cuestionada. No mito, Dido pediu terras a unha tribo local, que lle dixo que podía obter tanta terra como puidese cubrir unha pel de boi. Cortou a pel de boi en tiras e deseñou o perímetro da nova cidade. A medida que Cartago prosperaba no seu país, o sistema político enviaba colonos ao estranxeiro, así como maxistrados para gobernar as colonias.

A antiga cidade foi destruída durante o cerco de Cartago, que durou case tres anos, pola República Romana durante a Terceira guerra púnica no ano 146 a.C. Reconstruíuse un século despois como a Cartago romana, que se converteu na cidade principal do Imperio Romano na provincia de África. A cuestión do declive e a desaparición de Cartago seguiu sendo tema de debates literarios, políticos, artísticos e filosóficos tanto na historia antiga como na moderna.

Na antigüidade tardía e a Idade Media Cartago continuou a desempeñar un importante papel cultural e económico no período bizantino. A cidade foi saqueada e destruída polas forzas omeias despois da Batalla de Cartago no 698 para evitar que fose reconquistada polo Imperio Bizantino. Permaneceu ocupada durante o período musulmán e foi utilizada como forte polos musulmáns ata o período háfsida, cando foi tomada polos cruzados e os seus habitantes foron masacrados durante a Oitava Cruzada. Os háfsidas decidiron destruír as súas defensas para que non puidese ser utilizada como base por unha potencia hostil de novo. Tamén continuou a funcionar como unha sé episcopal.

O poder rexional desprazouse a Kairuan e á Medina de Tunes no período medieval, ata principios do século XX, cando comezou a desenvolverse como un suburbio costeiro de Tunes, incorporado como municipio de Cartago en 1919. O sitio arqueolóxico examinouse por primeira vez en 1830 polo cónsul danés Christian Tuxen Falbe. As escavacións realizáronse na segunda metade do século XIX por Charles Ernest Beulé e por Alfred Louis Delattre. O Museo Nacional de Cartago fundouno en 1875 o Cardeal Charles Lavigerie. As escavacións realizadas por arqueólogos franceses na década de 1920 chamaron a atención por primeira vez polas probas que produciron para o sacrificio de nenos. Houbo un desacordo considerable entre os estudosos sobre se o sacrificio de nenos se practicaba na antiga Cartago. O Museo Paleocristián de Cartago ao aire libre ten exposicións escavadas baixo os auspicios da UNESCO desde 1975 ata 1984. O sitio das ruínas é Patrimonio da Humanidade da UNESCO.
thumb|right|Reconstrución de Cartago, capital dos cartaxineses

## Fundación 
Existen numerosas datacións propostas polos historiadores clásicos sobre a data de fundación de Cartago. A lenda clásica sobre a fundación de Cartago di que foi a princesa Dido quen a fundou no ano 814 a. C. Mentres o consenso actual é afirmar que a cidade foi fundada entre o 825 e o 820 a. de C. co nome de *Qart Hadašt* ‘cidade nova’.

## Topografía
thumb|Mapa arqueolóxio
thumb|Lugar arqueolóxico de Cartago
thumb|Lugar arqueolóxico de Cartago
thumb|Vista de dúas columnas en Cartago

Cartago construíuse nun promontorio bañado polo mar ao norte e ao sur. A situación da cidade fíxoa dominar o comercio marítimo do Mediterráneo. Todos os buques que cruzaban o mar debían pasar entre Sicilia e as costas de Tunisia, onde se construíu Cartago, dándolle gran poder e influencia. Dentro da cidade construíronse dous grandes portos artificiais, un para albergar a gran armada da cidade de 220 buques de guerra e outro para o comercio mercantil. Unha torre amurallada dominaba os dous portos. A cidade tiña enormes muros macizos de 37 km. de lonxitude, máis longos que os muros de cidades comparables. A maioría das murallas situáronse na costa, polo que poderían ser menos impresionante, xa que o control cartaxinés do mar facía difícil un ataque desde esa dirección. Os 4 a 4´8 km. do muro do istmo ao oeste foi verdadeiramente macizos e nunca foi asaltado. A cidade tiña unha enorme necrópole ou cemiterio, área relixiosa, mercados, casa consistorial, torres e un teatro, e dividiuse en catro áreas residenciais de igual tamaño co mesmo esquema. No medio da cidade atopábase unha cidadela elevada chamada Byrsa.

Cartago foi unha das cidades máis grandes do período helenístico e foi unha das cidades máis grandes da historia preindustrial. Mentres que no ano 14 d.C. Roma tiña polo menos 750.000 habitantes e no século seguinte alcanzou 1 millón, as cidades de Alexandría e Antioquía non tiñan máis que uns poucos centos de miles ou menos. Segundo a historia non sempre fiable de Herodiano Cartago rivalizou con Alexandría polo segundo lugar do Imperio Romano.

thumb | right | Ruínas púnicas en Byrsa
Na cima do outeiro de Byrsa, no foro romano, escavouse unha zona residencial do último século de existencia (principios do século II a.C.) da cidade púnica polo arqueólogo francés Serge Lancel. O barrio, coas súas casas, tendas e espazos privados, é importante polo que revela sobre a vida cotiá alí hai máis de 2100 anos. 

Os restos conserváronse baixo terrapléns, as subestructuras do posterior foro romano, cuxos pilotes de cimentación salpican o distrito. Os bloques de viviendas están separados por unha cuadrícula de rúas rectas ao redor de 6 m. de ancho, cunha calzada composta de arxila, escaleiras in situ compensan a pendente do outeiro. Este tipo de construción presupón organización e vontade política, e inspirou o nome do barrio, "distrito de Haníbal", referíndose ao lendario xeneral púnico ou sufete (cónsul) no inicio do século II a.C.

O hábitat é típico, incluso estereotipado. A rúa era usada frecuentemente como escaparate/tenda, instaláronse cisternas nos sotos para recoller auga para uso doméstico, e un longo corredor no lado dereito de cada residencia conducía a un patio que contén un sumidoiro, ao redor do cal poden atoparse outros elementos. Nalgúns lugares, o chan está cuberto de mosaicos denominados pavimento de punica, ás veces usando un morteiro vermello característico.

O porto mercante de Cartago desenvolveuse, despois do asentamento da veciña cidade púnica de Útica, en Tunisia. Finalmente, os territorios circundantes puxéronse na órbita dos centros urbanos púnicos, primeiro comercialmente, despois politicamente. Seguiu a xestión directa sobre o cultivo das terras veciñas por propietarios púnicos. Un traballo de 28 volumes sobre a agricultura escrito en Púnico por Magón, un xeneral do exército xubilado (c. 300), traduciuse ao latín e máis tarde ao grego. Perdeuse o orixinal e as dúas traducións, con todo, algúns dos textos de Magón sobreviviron noutras obras en latín. Oliveiras (por exemplo, enxerto), árbores froiteiras (granada, amendoeiras, figueiras, palmeiras), viticultura, abellas, gando, ovellas, aves, implementos e agronomía estaban entre os temas antigos que discutiu Magón. Tamén, Magón aborda a arte do vinicultor (aquí hai un tipo de xerez.

Os problemas relacionados coa xestión do territorio rural tamén revelan as características subxacentes da sociedade púnica, a súa estrutura e a estratificación social. Os traballadores contratados poderían ser considerados "proletariado rural", extraídos dos bérberes locais. Non se sabe se os propietarios bérberes permaneceron xunto ás explotacións púnicas. Algúns bérberes convertéronse en aparceiros. Os escravos adquiridos para o traballo agrícola eran a miúdo prisioneiros de guerra. Nas terras situadas fóra do control político púnico, os bérberes independentes cultivaban grans e criaban cabalos nas súas terras. No entanto, dentro do dominio púnico que rodeaba a cidade-estado de Cartago, había divisións étnicas ademais das habituais distincións case feudais entre señor e campesiño, ou mestre e servo. Esta inestabilidade inherente no campo chamou a atención non desexada dos potenciais invasores. Con todo, durante longos períodos, Cartago conseguiu manexar estas dificultades sociais. 

As moitas anforas con marcas púnicas posteriormente atopadas sobre os antigos asentamentos costeiros mediterráneos testemuñan o comercio cartaxinés de aceite de oliva e viño feitos localmente.. A produción agrícola de Cartago era altamente apreciada polos antigos, e rivalizou coa de Roma, xa que eran competidores, por exemplo, nas súas colleitas de olivas. Baixo o dominio romano, con todo, a produción de gran (trigo e cebada) para exportación aumentou drasticamente en "África", con todo, estes máis tarde caeron coa subida das exportacións de grans do Exipto romano. Posteriormente, os oliveiros e os viñedos foron restablecidos en torno a Cartago. Visitantes das varias rexións que rodearon a cidade escribiron admirando os exuberantes xardíns verdes, hortas, campos, canles de irrigación, sebes (como límites), así como as moitas prósperas cidades agrícolas situadas en toda a paisaxe rural. 

A *paisaxe urbana* de Cartago é coñecida en parte polos autores antigos, aumentado por escavacións e enquisas realizados por arqueólogos. O "primeiro núcleo urbano" que data do século -VII, na área de aproximadamente 10 hectáreas, aparentemente estaba situada en terras baixas ao longo da costa (ao norte dos portos posteriores). Como se confirmou nas escavacións arqueolóxicas, Cartago foi unha "creación *ex nihilo''", construída sobre unha terra "virxe" e situada no que era entón o final dunha península. Aquí entre os "muros de ladrillo de barro e os pisos de barro batidos" (recentemente descubertos) tamén se atoparon extensos cemiterios, nas que apareceron restos como máscaras de barro. "Grazas a esta arqueoloxía sepulcral sabemos máis sobre o Cartago arcaico que sobre calquera outra cidade contemporánea do Mediterráneo occidental". Xa no século -VIII, establecéronse operacións de tinguido, evidentes a partir de cunchas esmagadas de murex (de onde se derivou a 'púrpura fenicia'). Non obstante, só se pode conxeturar unha "escasa imaxe" da vida cultural dos primeiros pioneiros da cidade, e non moito sobre vivendas, monumentos ou defensas. O poeta romano Virxilio (70–19 a.C.) imaxinou a Cartago no inicio, cando o seu lendario personaxe Eneas chegou alí:

thumb|Cidade-estado amurallada de Cartago, antes da súa ardente caída no 146 a.C.

"Eneas atopou, onde últimamente quedaran cabanas, edificios marabillosos, pasarelas, camiños empedrados, e ruído de carros. Alí os Tirios estaban traballando duro: cursos de colocación de muros, arrastre de pedras para construír a cidadela, outros escolleron os sitios de construción e araron
un suco limítrofe. Se estaban promulgando leis, elexian maxistrados e un senado sagrado. Aquí os homes dragaban portos, establecéron
as profundas bases dun teatro, e montaron enormes columnas ... "." 

Os dous portos internos (chamados en púnico 'cothon') estaban localizados no sueste; un comercial e outro militar. As súas funcións reais non se coñecen de todo, probablemente para a construción, o equipamento ou a reparación de buques, quizais tamén para cargar e descargar mercancías. Existían grandes fondeadieros ao norte e ao sur da cidade. Ao norte e oeste dos *cothon* atopáronse varias áreas industriais, por exemplo, metalurxia e cerámica (por exemplo, para fabricar ánforas), que poderían servir tanto á cidade como aos buques ancorados ao sur da cidade.

O noso coñecemento sobre a zona Byrsa, a cidadela cara ao norte, considerando a súa importancia, é escaso. As súas prominentes alturas foron o escenario dun combate feroz durante a destrución da cidade no 146 a.C. O Byrsa foi o sitio do Templo de Eshmun (o deus sanador), na parte superior dunha escaleira de sesenta pasos. Probablemente un templo de Tanit (a deusa raíña da cidade) estaba situado na costa de "Byrsa menor", cara ao leste, baixando cara ao mar. Tamén estaban en Byrsa as casas máis luxosas.

Ao sur da cidadela, preto do cothon (os portos interiores) atopábase o *tophet*, un cemiterio especial e moi antigo, que cando comezou estaba fóra dos límites da cidade. Aquí atopábase o "Salammbô", o "Santuario de Tanit", non un templo senón un recinto para colocar estelas de pedra. Estas eran na súa maioría curtas e rectas, talladas para fins funerarios. A presenza aquí de esqueletos infantís pode indicar sacrificios infantís, como se afirma na Biblia, aínda que hai dúbidas considerables entre os arqueólogos sobre esta interpretación e moitos o consideran simplemente un cemiterio dedicado aos bebés. 

Entre a zona mariñeira "cothon" adicada ao o transporte marítimo e as alturas de Byrsa situábase a *ágora* (en grego, "mercado"), o mercado central da cidade-estado para os negocios e o comercio. A *ágora* tamén era unha zona de prazas e prazas públicas, onde a xente podía reunirse oficialmente ou reunirse para facer festas. Foi o sitio de santuarios relixiosos, e a localización de calquera que fosen os principais edificios municipais de Cartago. Aquí latexaba o corazón da vida cívica. Neste distrito de Cartago, probablemente, residian os gobernantes e o consello de anciáns, se reunia o tribunal dos 104 e impartíase xustiza en xuízos ao aire libre. 

Os primeiros barrios residenciais desenvolvéronse arredor de Byrsa desde o sur ao nordés. As casas normalmente estaban encaladas en branco na rúa, pero dentro os patios estaban a ceo aberto. Neses barrios a construción en varios pisos converteuse en algo común, algunhas ata de seis pisos de altura segundo un antigo autor grego. Varios planos de arquitectura de vivendas saíron á luz en recentes escavacións, así como o deseño xeral de varios bloques urbanos. Colocáron escaleiras de pedra nas rúas, e planificouse o drenaxe, por exemplo, en forma de baleirado en lixiviación no solo areoso. Ao longo da vertente sur de Byrsa situáronse non só boas casas antigas, senón tamén moitos dos primeiros enterramentos, xustapostos en pequenas áreas, intercaladas coa vida cotiá. 

Os talleres dos artesánss situáronse na cidade ao norte e oeste dos portos. A localización de tres talleres metalúrxicos (deducido a partir da escoura de ferro e outros vestixios desta actividade) atopáronse adxacentes aos portos navais e comerciais e outros dous subindo ao outeiro cara á cidadela de Byrsa. Identificáronse fornos de cerámica, entre a *agora* e os portos, e máis ao norte. As pezas de louza a miúdo usaban modelos gregos. Unha tenda de fuller para preparar tecidos de la (para reducir e engrosar) estivo claramente situada máis ao oeste e ao sur, polo bordo da cidade. Cartago tamén produciu obxectos de raro refinamento. Durante os séculos IV e III, as esculturas dos sarcófagos convertéronse en obras de arte. "O grabado en bronce e a escultura en pedra alcanzaron o seu cénit." 

Rodeando a cidade de Cartago, había murallas "de gran fortaleza" que en certos lugares se elevaban por encima dos 13 m, con preto de 10 metros de grosor, segundo autores antigos. Ao oeste, construíronse tres muros paralelos. As murallas en total tiñan preto de 33 km para rodear a cidade. As alturas de Byrsa foron adicionalmente fortificadas e, esta área, foi a última en sucumbir aos romanos no 146 a. C. Orixinalmente os romanos desembarcaron o seu exército na franxa de terra que se estendía cara ao sur da cidade.

## Historia 
A cidade desenvolveuse a partir dunha colonia fenicia ata ser a capital do Imperio Púnico que dominou o Mediterráneo durante o primeiro milenio a. C. A lendaria raíña Dido é considerada como a fundadora da cidade, aínda que a súa historicidade foi cuestionada. Segundo as contas de Timeo de Taormina, comprou a unha tribo local a cantidade de terra que podería ser cuberta pola pel dun boi. Cortando a pel en tiras, estableceu a súa reclamación e fundou un imperio que se convertería, a través das Guerras púnicas, na única ameaza existencial para o Imperio Romano ata a chegada dos Vándalos varios séculos despois.

A antiga cidade foi destruída pola República Romana na Terceira guerra púnica no 146 a. de C. e posteriormente volveuse a desenvolver como Cartago romana, que se converteu na cidade máis grande do Imperio Romano na provincia de África. A cidade romana foi novamente ocupada pola conquista musulmá do Magreb no 698. O lugar permaneceu deshabitado, a potencia rexional cambiou á Medina de Tunes no período medieval, ata o inicio do século XX, cando comezou a desenvolverse como un suburbio costeiro de Tunes, incorporado como municipio de Cartago en 1919.

O sitio arqueolóxico foi estudado en 1830 polo cónsul danés Christian Tuxen Falbe. As escavacións realizáronse na segunda metade do século XIX por Charles Ernest Beulé e por Alfred Louis Delattre. O Museo Nacional de Cartago fundouno en 1875 o Cardeal Charles Lavigerie.

As escavacións realizadas polos arqueólogos franceses na década de 1920 atraeron unha atención extraordinaria debido ás probas que presentaron de sacrificios de nenos. Aínda existe un gran desacordo entre os estudosos sobre a práctica do sacrificio de nenos na antiga Cartago, Pescudas recentes indican que si se practicaba o sacrificio de nenos. O Museo Paleocristián de Cartago exhibiu as escavacións baixo os auspicios da UNESCO desde 1975 ata 1984.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Guerras púnicas
*Moeda cartaxinesa
* Haníbal