open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Yavanna

**Yavanna Kementári** é un personaxe ficticio do *legendarium* de J. R. R. Tolkien, que aparece na súa obra O Silmarillion. O seu nome significa "Doadora de froitos", e o seu sobrenome *Kementári*, "Raíña da Terra". Tamén é coñecida como *Palúrien*.

## Personaxe 
Yavanna é unha dos Valar, os seres anxelicais que custodian e gobernan Arda (o mundo no universo de Tolkien). É a esposa de Aulë e a encargada da *Olvar* (flora) e *Kelvar* (fauna) do mundo. As súas forma visíbeis son unha muller alta vestida de verde ou unha grande árbore que verte orballo dourado sobre a terra. A súa morada son os Pasteiros de Yavanna, situados ao sur de Valinor.

Cando Eru Ilúvatar (a versión de Deus de Tolkien) permite que as creacións de Aulë, os Ananos, sobrevivan, Yavanna teme que estes acaben tallando todas as árbores da Terra Media. Eru responde á súa pregaria creando aos Ents para protexeren as árbores. As Aguias tamén teñen a súa orixe na canción de Yavanna e Manwë. Tanto os Ents como as Aguias deben a súa existencia aos "espíritos vidos de lonxe" invocados pola mente de Yavanna para habitaren entre a fauna e a flora de Arda.

As Dúas Lámpadas son creadas por Aulë a petición de Yavanna, e a súa luz fai xermolar as sementes plantadas por ela. Logo de que Melkor, o Vala maligno, destruíse as Dúas Lámpadas e de que os Valar se retirasen ao afastado Oeste para fundar o reino de Valinor, Yavanna crea por medio do seu canto as Dúas Árbores de Valinor que iluminan a terra dos Valar.

Yavanna é unha dos poucos Valar que nunca abandonaron completamente a Terra Media, pois continuou viaxando a ela para arranxar os danos que Melkor, o Vala maligno, inflixía sobre as súas creacións. Por este motivo, tamén instou continuamente aos demais Valar a combater abertamente a Melkor, prevendo unha guerra que sería inevitábel antes da chegada dos Primeiros Nados (Elfos)

## Notas
Mar de Ross

O **mar de Ross** é unha baía profunda entre o Océano Glacial Antártico e a Antártida entre a Terra de Vitoria e a Terra de Marie Byrd, ao sur de Nova Zelandia. Foi descuberto por James Clark Ross en 1841. No oeste do mar de Ross atópanse a Illa Ross e o monte Erebus, famoso volcán e no oeste a Illa Roosevelt. A parte meridional está cuberta por unha plataforma xeada: a Barreira de xeo de Ross. Roald Amundsen comezou a súa expedición ao Polo Sur en 1911 desde a Baía das Baleas, que se atopa na placa de xeo. Na parte occidental do mar de Ross, o estreito de McMurdo é un porto normalmente libre dos xeos durante o verán. A zona máis ao sur do mar de Ross é a costa de Gould, a uns trescentos quilómetros do Polo Sur Xeográfico.

Case todas as terras emerxidas a beiras do mar de Ross están baixo reclamación de Nova Zelandia, segundo a cal estarían baixo a xurisdición da Dependencia Ross. A maior parte dos países que non pertencen á *Commonwealth* non aceptan esta reivindicación, que se atopa conxelada polo Tratado Antártico.

## Notas
## Véxase tamén
### Ligazóns externas 
* Antarctic Physical Geography (en inglés).
* Geology of the Ross Sea area (en inglés).
Xemoloxía

miniatura|dereita|250px|Xemas
A **Xemoloxía** é a ciencia, arte e profesión de identificar e avaliar xemas. Pode ser considerada unha rama da xeoloxía. Algúns xoieiros son xemólogos e así son cualificados para identificar e valorar xemas. Existen escolas profesionais, asociacións de xemólogos e programas de certificación.

Algúns xemólogos especialízanse en diamantes ou perlas, que son áreas especialmente difíciles. A demanda polo servizo de xemoloxía creceu como resultado da aparición cada vez maior de xemas sintéticas.

Non habemos de confundir, brillante con diamante, brillante é unha das tallas máis utilizadas
xa que achega un maior grao de reflexión da luz.

O xemólogo é o profesional que pode determinar que unha xema é a que é, a través de exploracións de laboratorio e da súa experiencia tanto de estudos como do seu labor diario.

É o único que pode certificar unha xema e o xemólogo especialista en diamantes, esta última.

Os estudos de Xemología na Universidade de Barcelona, constan de dous anos onde accedes á
titulación e podes escoller a especialización que dura un ano, ben como especialista en diamantes , como en xema sintética, xa que cada vez existen máis imitacións, con dobretes e tripletes de cuarzo ou vidro.
Tunes

**Tunes** (en grafía árabe تونس ; en francés *Tunis*) é a principal cidade da Tunisia. Capital ininterrompida do país desde o 20 de setembro de 1159 (5 de ramadán de 554, consonte ao calendario musulmán), por decisión dos almohades, status que confirmou a dinastía dos Hafsidas en 1228. É así mesmo a capital da gobernación do mesmo nome, creada en 1956.
O santo patrón, islámico, de Tunes é Sidi Mahrez que dá o seu nome a unha mesquita da cidade.

## Xeografía 
Situada ao norte do país, ao fondo do golfo de Tunes, do que a separa o lago de Tunes, a cidade sesténdese pola chaira litoral e polos outeiros próximos. Está poboada por 728.453 habitantes (2004), denominados tunesinos, pero enmárcase dentro dunha aglomeración metropolitana moito máis extensa (até 30&nbsp;km, alcanzando os suburbios setentrionais de La Marsa), na que moran arredor de 2.300.000 de habitantes (2006), e comprende 4 gobernacións, que conforman o Gran Tunes, a saber: Tunes, Ben Arus, a Ariana e a Manuba.

## Clima 
A cidade ten un clima mediterráneo meridional, con 18&nbsp;°C de temperatura media anual (que oscila entre os 11&nbsp;°C de xaneiro e os 27&nbsp;°C de agosto). Nun período de 30 anos de rexistros a máxima absoluta atinxiu 46&nbsp;°Cº e a mínima -1&nbsp;°C. A pluviosidade total anual é de 440 litros, sen precipitacións durante os meses de xullo e agosto, mentres que durante o outono e o inverno concentra o 78% das chuvias.

## Monumentos 
### A medina
A medina, ou cidade antiga, de Tunes foi declarada Patrimonio Mundial da UNESCO en 1979. A medina contén sobre 700 monumentos, incluíndo palacios, mesquitas, mausoleos, madrasas e fontes, que se remontan, en ocasión ao período almohade e a dinastía hafsida. Entre eses antigos edificios salientan:
* A *Gran Mezquita* (que engloba a *Universidade Islámica* e a biblioteca)
* A Mezquita Ez-Zitouna ("Mezquita da oliveira"), erguida en 723 por Ubaid Allah Ibn-al-Habhab para celebrar a nova capitalidade.
* *Dar-al-Bey*, ou Palacio do Bey, que comprende construcións e obras de diferentes estilos e períodos, do que se coida que se levanta sobre os restos do teatro romano e do palacio do século X de Ziadib-Allah II al Aghlab.

### Outros monumentos
* O Museo do Bardo, contén coleccións provenientes do período romano-africano, así como da Grecia Antiga e dos diferentes períodos da historia de Tunisia. O edificio foi, en orixe, un palacio hafsida do século XIII. 
* Nas proximidades xacen as ruínas de Cartago, na costa nordeste.

## Notas 
## Véxase tamén
### Ligazóns externas
*Páxina oficial de Tunes  
*Galegos no Mundo, Tunes, programa da TVG.
Carlos Paião

**Carlos Manuel de Marques Paião**, nado en Coímbra o 1 de novembro de 1957 e finado en Rio Maior o 26 de agosto de 1988, foi un cantante e compositor portugués.

## Traxectoria 
Licenciado en Medicina pola Universidade de Lisboa en 1983, dedicouse unicamente á música. Carlos Paião era un compositor prolífico e en 1978 tiña xa escritas máis de duascentas cancións, todas elas sen editar. En 1981 decide enviar algunhas delas ao Festival RTP da Canção, e gañouno co tema *Play-Back*. A canción, unha crítica divertida mais contundente, aos artistas que cantan en play-back, ficou en penúltimo lugar no Festival de Eurovisión de 1981, que se realizou nese ano en Dublín. Carlos Paião nese ano editou outro sinxelo de éxito, *Pó de Arroz*, e tamén *Marcha do Pião das Nicas*.

*Algarismos* (1982) foi o seu primeiro LP, que non obtivo o recoñecemento desexado. Comezou daquela a súa participación televisiva en *Foguete*, con António Sala e Luís Arriaga, e logo en *Hermanias* (1984), onde compuxo a totalidade das músicas e letras de *Serafim Saudade*, unha caricatura creada por Herman José.

En 1983, cantou ao lado de Cândida Branca Flor o tema *Vinho do Porto, Vinho de Portugal*, que ficou en 3º lugar no Festival RTP da Canção. En 1985, concorreu e foi seleccionado no Festival Mundial de Música Popular de Tokyo. A casa discográfica EMI - Valentim de Carvalho encomendoulle a Paião compor temas para outros artistas, coma o propio Herman José ( *A Canção do Beijinho*) ou coma Amália Rodrigues (*O Senhor Extra-Terrestre*, de 1982).

Falece cando ía a un espectáculo en Leiría nun accidente de automóbil, na antiga estrada EN1, actual IC2. Nesas datas estaba a preparar un novo álbum titulado *Intervalo*, que acabou por editarse en setembro dese ano. Compositor, intérprete e instrumentista, Carlos Paião produciu máis de cincocentas cancións, e foi homenaxeado en 2003 cun CD conmemorativo dos 15 anos da súa desaparición, *Carlos Paião: Letra e Música - 15 anos depois* (Valentim de Carvalho).

## Discografía 
* *Algarismos* - LP (EMI, 1982)
* *O Melhor de Carlos Paião* - Compilación (EMI, 1985)
* *Intervalo* - LP (EMI, 1988)
* *O Melhor de Carlos Paião* - Compilación 2CD (EMI, 1991) 
* *Os Singles* - Compilación (EMI, 1993)
* *Pó de Arroz* - Compilación (EMI, 1996)
* *Cinderela* - Compilación (EMI, 1997) 
* *Letra e Música: 15 anos depois* - Compilación (EMI, 2003)
* *Play-Back* - Compilación (EMI, 2004)

### Sinxelos 
* *Souvenir de Portugal* / *Eu Não Sou Poeta* (EMI, 1981)
* *Play Back* (EMI, 1981)
* *Pó de Arroz* / *Gá-gago* (EMI, 1981)
* *Marcha do Pião das Nicas* / *Telefonia Nas Ondas do Ar* (EMI, 1982)
* *Zero a Zero* / *Meia Dúzia* (EMI, 1982)/
* *Vinho do Porto, Vinho de Portugal* - con Cândida Branca Flor (1983)
* *O Foguete* (1983)
* *Versos de Amor* (EMI, 1985)
* *Arco Íris* (EMI, 12/1985)
* *Discoteca* (EMI, 198?)
* *Cinderela* (EMI, 198?)
* *Cegonha* (EMI, 12/1986)
* *Quando as Nuvens Chorarem* (EMI, 1988)

## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Web con cancións do músico (con son das músicas na íntegra)
* Biografía e Discografía
* Carlos Paião no Youtube
Mar de Davis

O **mar de Davis** é unha área do océano Antártico ao longo da costa da Antártida entre a Barreira de Xeo West e a Barreira de Xeo Shackleton, no sector reclamado por Australia (Territorio Antártico Australiano). Descuberta pola Expedición Antártica Australiana (1911-1914) desde o barco *Aurora*, foi bautizada en homenaxe a Douglas Mawson polo Capitán J.K. Davis, ao mando do *Aurora* e segundo ao mando da expedición.

O Mar de Davis baña a Costa do Rei Leopoldo e da Raíña Astrid, as costas da Terra de Guillerme II e da Terra da Raíña María. Neste mar atópase a Illa Drygalski e nas súas costas está a base rusa Mirny.
## Véxase tamén
Astipalea

**Astipalea** grego: **Αστυπάλαια**; italiano: *Stampalia*; turco: *Istanbulya*)), é unha illa do mar Exeo, tamén chamada Astropalea e coñecida polo seu nome medieval de Estampalia. Ten uns 1.300 habitantes, 18&nbsp;km de longo, 13&nbsp;km de ancho e unha superficie de 95&nbsp;km². É unha das doce illas principais do grupo do Dodecaneso. A cidade principal é **Astipalea** na parte oeste da baía do sur. Ten un pequeno aeroporto. A cidade ten moitas igrexas e capelas e consérvanse as ruínas de antigos templos, así como columnas e outros restos.

Astipalea ten conexións por ferri co Pireo e outras illas do Dodecaneso e conexións aéreas con Atenas.

A illa está formada por dúas masas de roca unidas no centro por un istmo. 
Antigamente foi posesión de Caria e chamábase Pirra, e máis tarde Pilea.

Na mitoloxía grega, Astipalea foi unha muller seducida por Poseidón na forma dun leopardo mariño alado con cola.

Foi unha colonia de Mégara e Ovidio menciónaa como unha das illas suxeitas a Minos (Creta). No -105 asinou unha alianza coas illas seguramente por mor dos seus bos portos e a súa posición central. Durante o Imperio Romano foi unha cidade libre. Os romanos utilizaron a illa como base estratéxica contra os piratas.

No 1207 foi cedida a Venecia polo emperador latino e dada en feudo á familia Querini. A rama que gobernou a illa foron coñecidos como os Querini-Estampalia. No 1522 os otománs ocuparon Rodas e uns anos despois (1537) foi ocupada a illa de Astipalea. Desde o 1646 ao 1668, durante a guerra de Creta ou Candia, a illa volveu baixo influencia veneciana, pero ao final permaneceu en mans dos otománs. Baixo os turcos gozou de grande autonomía baixo dependencia do Pacha de Rodas, e pagando un pequeno tributo anual de 9.500 piastras.

Desde 1821 a 1828 uniuse aos insurxentes durante a guerra de independencia de Grecia.

En 1912 foi cedida a Italia e formou o territorio do Dodecaneso. En 1947, logo da segunda guerra mundial, foi transferida a Grecia xunto co resto das illas do grupo.

## Véxase tamén
### Ligazóns externas 
* Web oficial
Caxambu

**Caxambu** é unha cidade do estado brasileiro de Minas Xerais. A súa poboación en 2006 era de 24&nbsp;079 habitantes. A súa superficie total é 100,2&nbsp;km².

A súa principal actividade económica é o turismo, grazas ás súas fontes de auga mineral.

miniatura|257px|esquerda|A cidade de Caxambu.

miniatura|esquerda|257px|Fonte *Dom Pedro I* de auga mineral.
Paradigma de programación

Un **paradigma de programación** representa un enfoque particular ou filosofía para a construción do software. Non é mellor un que outro senón que cada un ten vantaxes e desvantaxes. Tamén hai situacións onde un paradigma resulta máis apropiado que outro.

**Algúns exemplos de paradigmas de programación**:

* O paradigma imperativo ou por procedementos é considerado o máis común e está representado, por exemplo, polo C ou por BASIC.
* O paradigma funcional está representado pola familia de linguaxes LISP (en particular Scheme), ML ou Haskell.
* O paradigma lóxico, un exemplo é PROLOG.
* O paradigma orientado a obxectos. Unha linguaxe completamente orientada a obxectos é Smalltalk.
A representación orientada a obxectos mellora a estrutura dos datos e, polo tanto, aplicouse a diferentes paradigmas como redes de Petri, imperativo secuencial, lóxica de predicados, funcional etc. Porén, a manipulación non queda fundamentalmente afectada e, polo tanto, o paradigma inicial tampouco, a pesar de ser reorientado a obxectos.

Aínda que pode seleccionarse a forma pura destes paradigmas no momento de programar, na práctica é habitual que se mesturen, dando lugar á programación multiparadigma.

Actualmente o paradigma de programación máis usado debido a múltiples vantaxes respecto aos seus anteriores é a programación orientada a obxectos.

## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Programación imperativa
* Programación funcional
* Programación lóxica
* Programación estruturada
* Programación dirixida por eventos
* Programación modular
* Programación orientada a aspectos
* Programación orientada a obxectos
* Programación con restricións
* Programación por capas
* Programación a nivel funcional (John Backus)
* Programación a nivel de valores (John Backus)
Programación funcional

A **Programación funcional** é un paradigma de programación declarativa baseado na utilización de funcións matemáticas.

## Historia
As súas orixes remóntanse ao cálculo lambda (ou \lambda-cálculo), unha teoría matemática elaborada por Alonzo Church como apoio aos seus estudos sobre computabilidade. Un linguaxe funcional é, a grandes liñas, un sintax sugar do Cálculo Lambda.

## Utilidade
O obxectivo é conseguir linguaxes expresivas e *matematicamente elegantes*, nos que non sexa necesario baixar ao nivel da máquina para describir o proceso levado a cabo polo programa, e evitando o concepto de *estado* do cómputo.  A secuencia de computaciones levadas a cabo polo programa rexeríase única e exclusivamente pola *reescritura* de definicións máis amplas a outras cada vez máis concretas e definidas, usando o que se denominan "definicións dirixidas".

## Características
Os programas escritos nunha linguaxe funcional están constituídos unicamente por definicións de funcións, entendendo estas non como subprogramas clásicos dunha linguaxe imperativa, senón como funcións puramente matemáticas, nas que se verifican certas propiedades como a *transparencia referencial* (o significado dunha expresión depende unicamente do significado dos seus subexpresións), e xa que logo, a carencia total de *efectos laterais*.

Outras características propias destas linguaxes son a non existencia de asignacións de variables e a falta de construcións estruturadas como a secuencia ou a iteración (o que obriga na práctica a que todas as repeticións de instrucións sexan  levadas a cabo por medio de funcións recursivas).

Existen dúas grandes categorías de linguaxes funcionais: as funcionais *puras* e as *híbridas*. A diferenza entre ambos estriba en que as linguaxes funcionais híbridas son menos dogmáticas que as puras, ao admitir conceptos tomados das linguaxes imperativas, como as secuencias de instrucións ou a asignación de variables. En contraste, as linguaxes funcionais puras teñen unha maior potencia expresiva, conservando á vez a súa transparencia referencial, algo que non se cumpre sempre cunha linguaxe funcional híbrida.

Entre as linguaxes funcionais puras, cabe destacar a Haskell e Miranda. As linguaxes funcionais híbridas máis coñecidas son Scala, Lisp, Scheme, Ocaml  e Standard ML (estas dúas últimas, descendentes da linguaxe ML).

## Véxase tamén
### Outros artigos
* Linguaxe de programación
* Cálculo Lambda
* Teoría de categorías
John Backus

**John Backus**, nado en Filadelfia o 3 de decembro de 1924 e finado en Oregón o 17 de marzo de 2007, foi un informático estadounidense, gañador do Premio Turing en 1977 polos seus traballos en sistemas de programación de alto nivel, en especial polo seu traballo con FORTRAN.

## Traxectoria 
Para evitar as dificultades de programación das calculadoras da súa época, en 1954 Backus encargouse da dirección dun equipo de investigación da IBM que tiña como misión crear unha linguaxe de programación máis próximo á notación matemática normal. Dese proxecto xurdiu a linguaxe FORTRAN, a primeira das linguaxes de programación de alto nivel que tivo un impacto importante, ata comercial, na emerxente comunidade informática.

Tras a realización de FORTRAN, Backus foi un membro moi activo do comité internacional que se encargou do proxecto de linguaxe ALGOL. Nese contexto propuxo unha notación para a representación das gramáticas usadas na definición dunha linguaxe de programación (as chamadas gramáticas libres de contexto). Tal notación coñécese como BNF, ou Forma Naur-Backus (Backus-Naur Form), unindo o seu nome co de Peter Naur, un informático europeo do comité ALGOL que contribuíu á súa definición.

Nos anos 1970, Backus interesouse sobre todo pola Programación funcional, e proxectou a linguaxe de programación FP, descrita no texto que lle serviu para gañar o premio Turing, "Can Programming be Liberated from the Von Neumann Style?". Trátase dunha linguaxe de uso fundamentalmente académica, que con todo animou un gran número de investigacións. O proxecto FP, transformado en FL, terminouse cando Backus se xubilou da IBM, en 1991.

John Backus faleceu o sábado 17 de marzo de 2007, á idade de 82 anos na súa casa en Ashland, Oregón por causas naturais, de acordo coa declaración da súa familia.

## Notas
Programación dirixida por eventos

A **programación dirixida por eventos** é un paradigma de programación no que tanto a estrutura como a execución dos programas van determinados polos sucesos que ocorran no sistema ou que eles mesmos provoquen.

Para entender a programación dirixida por eventos, podemos opola ao que non é: mentres na programación secuencial (ou estruturada) é o programador o que define cal vai ser o fluxo do programa, na programación dirixida por eventos será o propio usuario—ou o que sexa que estea accionando o programa—o que dirixa o fluxo do programa. Aínda que na programación secuencial pode haber intervención dun axente externo ao programa, estas intervencións ocorrerán cando o programador determinouno, e non en calquera momento como pode ser no caso da programación dirixida por eventos.

O creador dun programa dirixido por eventos debe definir os eventos que manexará o seu programa e as accións que se realizarán ao producirse cada un deles, o que se coñece como o manejador de evento. Os eventos soportados estarán determinados polo linguaxe de programación utilizado, polo sistema operativo e ata por eventos creados polo mesmo programador.

Na programación dirixida por eventos, ao comezar a execución do programa levarán a cabo as inicializacións e demais código inicial e a continuación o programa quedará bloqueado ata que se produza algún evento. Cando algún dos eventos esperados polo programa teña lugar, o programa pasará a executar o código do correspondente manexador de evento. Por exemplo, se o evento consiste en que o usuario fixo clic no botón de play dun reprodutor de películas, executarase o código do manexador de evento, que será o que faga que a película móstrese por pantalla.

Un exemplo claro témolo nos sistemas de programación Lexico e Visual Basic, nos que a cada elemento do programa (obxectos, controis etcétera) asígnanselle unha serie de eventos que xerará devandito elemento, como a pulsación dun botón do rato sobre el ou o redebuxado do control.

A programación dirixida por eventos é a base do que chamamos interface de usuario, aínda que pode empregarse para desenvolver interfaces entre compoñentes de Software como módulos do núcleo tamén.

## Véxase tamén 
* Programación estruturada
* Paradigma de programación
* Programación lóxica

## Ligazóns externas 
* programación orientada a eventos
Programación a nivel funcional

A **programación a nivel funcional** é uns dos dous paradigmas contrastantes identificados por John Backus no seu traballo sobre os programas como obxectos matemáticos; o outro é a programación a nivel de valores.

No seu discurso de aceptación do Premio Turing en 1977, Backus describiu o que considera como a necesidade dun cambio a unha filosofía diferente en deseño de linguaxes de programación:

:"*Parecese existir un problema no deseño das linguaxes de programación. Cada nova linguaxe incorpora, logo de algo de limpeza, todas as características das linguaxes anteriores mais algunhas outras. [...] Cada nova linguaxe presenta novas características de moda... pero o feito é que poucas linguaxes fan que a tarefa de programar sexa máis económica, ou máis segura como para xustificar o custo de producila e aprender a utilizala*."

A linguaxe de programación FP foi a primeira linguaxe deseñada especificamente para dar soporte ao estilo de programación a nivel funcional.

Un programa de nivel funcional non necesita a noción de variable, dado que as variables, que son elemento esencial nas definicións a nivel de valores non fan falta no nivel funcional.

No estilo de programación de nivel funcional os programas escríbense como combinación doutros programas coa axuda dos operacións de construción de programas ou funcionais.

Baixo este enfoque os programas, cos funcionais como #operador\\\, forman un espazo matemático.

Outra vantaxe potencial deste enfoque é a posibilidade de restrinxirse unicamente ás funcións estritas e asociarlles un mecanismo de avaliación por valor, que é o máis sinxelo de implementar. Outra vantaxe é a existencia de definicións de nivel funcional que non son simplemente o correspondente dunha definición de nivel de valores. Estas definicións, ás veces un pouco crípticas polo concisas, representan un estilo de programación moi poderoso.

Aínda que a proposta de Backus data dos anos 70, foi pouco adoptada pola comunidade de programación funcional, que preferiu basear os seus traballos no cálculo Lambda.

A programación a nivel funcional no estilo de FP ten unha forte relación coa lóxica combinatoria de Haskell Curry, coas linguaxes de combinadores, antecesores de Miranda e Haskell, así como coas categorías cartesianas pechadas, teoría que deu orixe á linguaxe CAML (*Categorical Abstract Machine Languaje*) antecesora da linguaxe Ocaml.

## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Programación a nivel de valores
* Programación funcional
* Paradigma de programación
Programación dinámica

Segundo o contexto, **Programación dinámica** pode referirse a:

*Un procedemento que intenta resolver problemas diminuíndo o seu custo computacional aumentando o custo espacial. Programación dinámica (computación)
*Un procedemento que intenta optimizar unha función obxectivo, en problemas non lineais, discretizables, e secuenciais. Programación dinámica (investigación operativa)
Lindóia

**Lindóia** é unha cidade do estado brasileiro de São Paulo. Tiña 6.300 habitantes o 2006. A súa superficie total é 48,6&nbsp;km².

É unha pequena estancia de augas minerais sitúada entre Serra Negra, Águas de Lindóia e Socorro.
José Rubinos Ramos

**José Rubinos Ramos**, nado na Coruña o 3 de abril de 1898 e finado en Miami o 3 de decembro de 1963, foi relixioso e escritor galego.

## Traxectoria 
Ingresou na Compañía de Xesús e trasladouse a Bogotá onde estudou Filosofía e Ciencias. Fixo o doutoramento en Teoloxía en Quito. En 1927 volveu a Bogotá onde impartiu clases. Dende alí viaxou a España..

## Obras 
Publicou, entre outras obras, as seguintes (todas en América agás a primeira):
* *O poema da Cruña* (1933), Nós, Santiago de Compostela.
* *Lope de Vega como poeta religioso: estudio crítico de sus obras épicas y líricas religiosas* (1935)
* *Covadonga: epopeya en XV gestas* (1950)
* *A xesta de cómo a América nasceu da melodía* (1953)
* *Gabanza da Cruña* (1954).
* *Dial poético da viaxe du galego pol-os Estados Unidos* (1958)
* *Cervantes y Menéndez Pelayo: algunas semejanzas* (1958)
* *Cantigas de novo xeito vello* (1959)
* *Cuentos de color del siglo* (1959)
* *Fábulas galegas pra os nenos grandes e pequenos: texto gallego y versión castellana* (1960).

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
* 
* 
* 
* 
*
Ubatuba

**Ubatuba** é unha cidade do estado brasileiro de São Paulo.

miniatura|esquerda|260px|Praia en Ubatuba.
Río Gambia

O **río Gambia** é un dos máis importantes ríos de África Occidental, cun curso de 1.120&nbsp;km, que atravesa tres países, Guinea, o Senegal e Gambia. Este último debe o seu nome ao río mesmo, pois báñao na metade da súa lonxitude.

## Percorrido 
O Gambia nace no planalto do Fouta Djalon, preto da cidade de Labé, no norte de Guinea), na mesma zona onde xorden os ríos Senegal e Nixer. Corre logo ao noroeste pola provincia de Tambacunda no Senegal e despois, máis amplo, atravesa o Parque Nacional Niokolo-Koba, nese mesmo país. Axúntanselle, máis adiante, os ríos Nieri Ko e o Koulountou, abandonando en Barrakunda o planalto, para entrar na ancha e chaira zona costeira.

Alcanza o territorio nacional de Gambia en Fatoto, percorrendo o país de leste a oeste. Desauga no océano Atlántico en Banjul, a capital de Gambia, onde forma un amplo esteiro de 22&nbsp;km de ancho, entre o Cabo Saint Mary (Gambia) e Jinnak Creek (Senegal). Esta ampla foz fai que a influencia oceánica penetre profundamente no río, onde os derradeiros 200&nbsp;km de curso son de auga salgada.

### Illas 
* Hai varias illas no río, entre as que cómpre citar a de MacCarthy, que contén a cidade de Janjanbureh, e a de Baboon, onde habitan babuínos. Nesta illa atópanse aínda algúns hipopótamos e tamén crocodilos.

## Navegabilidade 
O río é navegábel desde a desembocadura até a poboación de Kuntaur, 248&nbsp;km río arriba, para barcos grandes. Embarcación menores poden remontar as augas até 447&nbsp;km, a contar desde o estuario, podendo alcanzar a localidade de Fatoto, xusto onde o río penetra no territorio de Gambia.

## Afluentes 
* Pola esquerda: Bintang Bolong, 130&nbsp;km de lonxitude.
* Pola dereita: Bao Bolong, 100&nbsp;km de lonxitude.

A ter en conta que *bolongo* en lingua mandinka ou mandinga, significa "río", na que o mesmo Gambia é denominado *Kambya bolongo*.
## Véxase tamén
Sobrán

O topónimo **Sobrán** pode referirse a:

;En Galiza
***San Martiño de Sobrán**, parroquia do concello de Vilagarcía de Arousa;
***San Martiño de Fóra de Sobrán**, parroquia do concello de Vilagarcía de Arousa.

## Véxase tamén
### Outros artigos
***As Sobráns**, lugar da parroquia de Guizán, no concello de Mos.
Morro de Moco

O **Morro de Moco**, ou simplemente **Moco**, ou aínda **Serra do Moco**, é unha montaña na rexión montuosa do Bié, que con 2.619 m sobre o nivel do mar é a maior altura de Angola, en África. Sitúase na provincia de Huambo, ao noroeste da cidade de Huambo.
Torre de Fírbeda

A **Torre de Fírbeda**, tamén coñecida como **Torre da Forxa** ou **Torre de Porqueira**, son os restos dun castelo medieval construído no século XII no concello ourensán de Porqueira. Nel, segundo conta a tradición, foi durante un tempo confinado o rei García II de Galicia.

## Historia
No ano 1157 pasou a formar parte do patrimonio do bispado de Ourense pola cesión feita polo rei Afonso VII, confirmada por Afonso IX, que en maio de 1204, en Troncoso, vendeu ó bispo Afonso por dous mil cincocentos soldos canto tiña e lle correspondía en Porqueira.

Na primavera do ano 1387 o castelo foi ocupado por pouco tempo polo Duque de Lancaster con motivo da guerra pola sucesión da coroa entre Pedro I de Castela e Henrique de Trastámara. Na segunda metade do século XV, cando xa pertencía á casa de Monterrei, sufriu o ataque dos Irmandiños que non chegaron a destruíla. Despois da creación en 1837 do concello de Porqueira pasou a ser a casa consistorial, e posteriormente pasou a mans particulares.

## Descrición
O castelo sitúase no val, lugar elixido para unha maior eficacia no control da fronteira co veciño Portugal. Da antiga fortaleza só queda en pé esta torre, de austera e robusta construción en perpiaños de granito dispostos en fiadas regulares. Accédese ao seu interior a través dunha porta a maior altura do chan á que se chega por medio dunha escalinata de vinte tramos.

Non presenta case aberturas: a porta románica, as ventás seteiras que defenden a entrada na súa vertical e unhas pequenas ventás, hoxe en día cubertas con cristais. Modillóns simples sosteñen o seu matacán saínte. Non se conservan as ameas.

## Situación patrimonial
Atópase protexido baixo a declaración xenérica do Decreto do 22 de abril de 1949 sobre o Patrimonio histórico español. Posteriormente pasou a ter a declaración de Ben de Interese Cultural.

Na actualidade acolle un centro de interpretación da Vía Nova XVIII do Itinerario de Antonino ao seu paso pola Limia.

## Notas
## Véxase tamén
### Bibliografía
*
O Espiño, Filgueira, Lalín

**O Espiño** é un lugar da parroquia de Filgueira, concello de Lalín, situado ás marxes da estrada N-525 no tramo comprendido entre a capital municipal e o polígono industrial Lalín 2000. Segundo o Instituto Galego de Estatística, en 2024 tiña 62 habitantes (28 homes e 34 mulleres).

No lugar permanecen aínda os restos dunha importante fábrica de curtidos que funcionou ata ben entrado o século XX. O lugar de Espiño conta tamén cunha capela de nova construción dedicada ao culto da virxe de Fátima.

## Notas 
## Lugares e parroquias 
### Lugares de Filgueira 
### Parroquias de Lalín
Club Natación Avilés

O **Club Natación Avilés** é un equipo de natación e wáter-polo de Avilés (Asturias).
Fundouse en xaneiro do ano 2006 e comezou a participar na Liga Galega de Waterpolo na tempada 2007/2008. Este feito foi histórico, xa que endexamais antes un equipo que non fose de Galicia participara nesta competición.

O antecesor deste equipo foi a Atlética Avilesina, que ata 1934 adestraba e xogaba os seus partidos na ría de Avilés.
O seu presidente é Luis Miguel Álvarez e Alfredo Fernández Cuesta o adestrador.

## Véxase tamén
*Liga Galega de Waterpolo
Marc Bolan

miniatura|dereita
**Marc Feld**, coñecido polo pseudónimo **Marc Bolan**, nado o 30 setembro de 1947 e finado o 16 de setembro de 1977, foi un músico e cantante de rock británico.

## Traxectoria 
Xunto ao percusionista Steve Took fundou en 1967 a banda Tyrannosaurus Rex, despois chamada T. Rex. Baixo ese primeiro nome gravaron tres álbums:My people were fair and Had Sky in their hair but now they're content to wear stars on their brows (1968), Prophets, seers and sages, the angels of the ages (1968) e Unicorn (1969).

A comezos dos anos 70 a formación orixinal separouse e Bolan uniuse a Mickey Finn para formar T. Rex. Os seus éxitos máis lembrados son cancións con *Children of the revolution*, *Ride White Swan*, *Hot Love* e *Get it on*, todas elas números un no Reino Unido. A mediados dos anos setenta, a popularidade de Marc Bolan descendeu pese a que T. Rex continuou sancando discos á venda. Faleceu nun accidente de coche en Londres, cando tiña 29 anos. T. Rex desapareceu en 1978 sen publicar ningún disco máis.
John Peel

**John Robert Parker Ravenscroft**, nado o 30 de agosto de 1939 e finado o 25 de outubro de 2004), coñecido profesionalmente como **John Peel**, foi un DJ, radiodifusor e xornalista inglés.

DJ da BBC Radio 1 dende 1967 ata a súa morte en 2004, foi un dos primeiros en incluír reggae e punk nos programas de radio británica. Coñecido polo seu gusto musical ecléctico influíu significativamente no rock alternativo, no pop, no hip hop e no dance británico

Morreu aos 65 anos, durante unha viaxe en Cuzco (Perú), a causa dun paro cardíaco. Fora nomeado oficial do Imperio Británico.

## O legado: Peel Sessions 
John Peel fixo sesións de radio con artistas recoñecidos, traballando con gran parte deles. Estas gravacións son coñecidas como as Peel Sessions, que consistían xeralmente en 4 cancións pre-gravadas nos estudios da BBC, co estilo das *demos*. Hai moitos álbums chamados The Peel Sessions ou The John Peel Sessions, con autoría de moitos artistas.

Moitas das clásicas Peel Sessions foron editadas en álbum, xeralmente polo selo discográfico independente Strange Fruit que fundara o mesmo Peel en 1986.

## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Keeping It Peel Web da BBC dedicada a John Peel e ao seu traballo, con datos das súas gravacións, artistas, homenaxes etc. (en inglés)
T. Rex

**T. Rex** (orixinalmente chamada **Tyrannosaurus Rex**) foi unha banda de rock inglesa fundada en Londres nos anos 1960 que tivo éxito como grupo de glam rok nos anos 1970.

## Tyrannosaurus Rex 
A banda fundouna Marc Bolan en 1967 e tocou só unha vez como quinteto en The Roundhouse antes de separarse. Logo continuou, reducida a dúo, formado por Marc Bolan e Steve Took, editando tres álbums producidos por Tony Visconti.

O son era unha especie de folk rock dunha terra imaxinaria, con guitarras acústicas e diferentes e exóticas percusións. As letras falaban de seres estraños, elfos, fadas, magos e trasnos. Tiveron unha notable aceptación entre os hippies londinienses de finais dos sesenta. Nesta época foron moi apoiados polo famoso xornalista musical John Peel. Pero o auténtico desexo de Marc Bolan era ser unha verdadeira estrela e, tras unha decepcionante xira polos Estados Unidos, despediu a Steve e recrutou un novo percusionista, Mickey Finn, con quen gravou un cuarto álbum aínda baixo o nome de Tyrannosaurus Rex.

## T. Rex 
Co álbum *T. Rex*, de 1970, a banda non só recortou definitivamente o seu nome, senón que ademais pasou aos instrumentos eléctricos. A partir de entón obtiveron os seus maiores éxitos comerciais.

A banda acabou os seus días cando Marc Bolan morreu nun accidente de tráfico en 1977, antes de cumprir os 30 anos.

## Discografía 
### Álbums 
;Como **Tyrannosaurus Rex**

;Como **T. Rex**

;Compilacións

### Sinxelos 
;Como **Tyrannosaurus Rex**

;Como T. Rex
Antíoco de Ascalón

**Antíoco de Ascalón**, nado en Ascalón en -150 e finado en Siria en -68, foi o último filósofo da Terceira Academia (Platón), que ensinou primeiro en Atenas e marchou despois a Alexandría.

## Traxectoria 
Ao parecer naceu en Ascalón, antiga cidade de Oriente Medio que continúa existindo na actualidade en Israel. Non se coñecen as datas exactas do seu nacemento e morte, aínda puido vivir entre o -150 e o -68 aproximadamente. Foi discípulo do estoico Mnesarco, de Marco Terencio Varrón e de Filón de Lárisa (o cal tivo un pensamento distinto a Antíoco) e mestre de Cicerón. Sucedeu a Filón como escolarca da Academia Nova. Estivo interesado en revitalizar a doutrina de Platón superando o escepticismo. Influenciado por distintas correntes filosóficas, chegou a unha postura puramente ecléctica, que algúns consideran eclecticismo dogmático. Intentou conciliar a filosofía de Platón coa de Aristóteles e o estoicismo, buscando un núcleo de verdade na coincidencia de opinións dos grandes filósofos. Mantivo unha postura próxima a Panecio de Rodas e Posidonio do estoicismo medio.

Antíoco foi ensinar primeiro en Alexandría e máis tarde a Siria onde morreu.

## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* [Perseus Digital Library, A maior base de textos gregos e latinos(https://gl.wikipedia.org/wiki/Perseus_Project)]
* [Lista de Autores e Obras do Diccionario Griego-Español(https://gl.wikipedia.org/wiki/Diccionario_Griego-Espa%C3%B1ol)]
* L´Année Philologique, a enciclopedia bibliográfica do mundo clásico que recolle todo o publicado cada ano
* Suidas, a enciclopedia bizantina en liña do século XI
Matchbox Twenty

**Matchbox Twenty** (Orixinalmente chamada **Matchbox 20** e actualmente **matchbox twenty** todo en minúscula, como adoita aparecer na maior parte do *merchandising* e álbums oficiais) é unha banda de rock alternativo estadounidense orixinaria de Orlando (fFlorida). Vendeu máis de 39 millóns de discos en todo o mundo cos lanzamentos de *Yourself Or Someone Like You*, *Mad Season*, e *More Than You Think You Are*. O seu último disco editado en estudio é *Exaile on Mainstream*, lanzado o 2 de outubro de 2007. Os actuais membros da banda son Rob Thomas, Paul Doucette, Kyle Cook e Brian Yale. Adam Gaynor (Guitarra rítmica) deixou a banda en 2005, despois de tocar nos primeiros tres álbums de estudio. Rob Thomas é o principal escritor de cancións e cantante líder, e creou a súa propia carreira solista ben establecida por el mesmo, despois de lanzar o seu álbum *Something to be*.

## Integrantes 
* Rob Thomas – voces e piano
* Kyle Cook – guitarra e voces
* Brian Yale – baixo 
* Paul Doucette – (1996-2007) tambores, percusión e voces (2007-presente) guitarra, piano e voces 
* Ryan MacMillan - tambores (2007-presente)

Ex integrante: Adam Gaynor - guitarra e voces (1996-2005)

## Discografía 
### Álbums 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Sitio oficial (en inglés)
Eclecticismo

**Eclecticismo** (do grego εκλεκτός, «escoller»), é en Filosofía a escola de pensamento que se caracteriza por escoller (sen principios determinados) concepcións filosóficas, puntos de vista, ideas e valoracións entre as outras escolas que se asume poden chegar a ser compatibles de forma coherente, combinándoas e mesturándoas aínda que o resultado poida ser a miúdo contraposto sen chegar a formar un todo orgánico.

## Historia e desenvolvemento 
O eclecticismo desenvolveuse en Grecia a partir do século II a. C. como unha maneira de sintetizar os grandes achados intelectuais da filosofía clásica anterior dos presocráticos, Platón e Aristóteles. Por exemplo, Antíoco de Ascalón compaxinou o estoicismo e o escepticismo, e Panecio de Rodas baseou o seu pensamento no platonismo e no estoicismo.

Os pensadores romanos, que nunca desenvolveron un sistema filosófico propio, inclináronse por este tipo de pensamento: Cicerón, por exemplo, que asimilou teorías do estoicismo, do escepticismo e dos peripatéticos, sen considerar a súa desunión esencial.

Entre os cristiáns, Clemente de Alexandría e Oríxenes combinaron a metafísica grega e as ideas xudeocristiás das Santas Escrituras. Xa a finais da Idade Media, o mestre da Devotio moderna Eckhart formulou un sistema de filosofía cristiá baseado en Aristóteles, os seus comentaristas árabes medievais, o neoplatonismo e a Cábala ou mística hebrea.

## Eclecticismo en Europa 
En España, o Eclecticismo desenvolveuse no seo da Ilustración do século XVIII como única escola alternativa á escolástica dominante sen suscitar os receos da Inquisición e nese senso destacan pensadores como Benito Xerónimo Feijoo ou o médico e lóxico aragonés Andrés Piquer..

No século XIX rebrotou aínda o eclecticismo en Francia a través da obra do filósofo Victor Cousin, que tratou de xuntar o idealismo de Immanuel Kant, a filosofía do sentido común e as doutrinas indutivas de René Descartes.
Gambia (homónimos)

O topónimo **Gambia** podes referirse:
*ó estado de Gambia, na África occidental;
*ó río Gambia, que decorre este estado africano no seu treito final;
*á extinta unión de Senegambia, á que chegaron os estados do Senegal e Gambia.
Mandos

**Námo Mandos** é un personaxe ficticio do *legendarium* de J. R. R. Tolkien, que aparece na súa obra O Silmarillion. É un dos Valar, os seres anxelicais que custodian e gobernan Arda (o mundo no universo de Tolkien).

## Personaxe 
O verdadeiro nome de Mandos era en realidade ***Námo*** (*Xuíz*) mais recibiu este novo apelativo en honor ás *Estancias de Mandos* que presidía, ás cales van parar os espíritos dos Elfos asasinados. A súa esposa é Vairë a Tecelá, e é irmán de Irmo e máis Nienna.

De Mandos dise que é severo e imparcial, e que non esquece nunca nada. Foi o Vala que maldiciu os Noldor que abandonaron Aman, e manifestou a súa firme oposición a que se lles permitise volver. Pero á diferenza de Melkor, as súas maldicións non son crueis nin vingativas polos seus propios designios; son sinxelamente a vontade de Eru, e el non as pronuncia a menos que llo ordene Manwë. Só amosou compaixón unha vez, cando Lúthien cantou acerca dos pesares que ela e máis o seu amante Beren sufriran en Beleriand. Entón, co consentimento de Manwë, deixounos ir.

Na obra *The Book of Lost Tales* Mandos chamábase Vefantur, e as súas estancias Ve. A súa esposa era Fui, á que se podería comparar con Nienna e que aquí non ara irmá súa. El era o xuíz dos elfos, e Fui a xuíza dos homes.

## Profecías 
Mandos pronunciou dúas profecías:

A *Primeira Profecía*, coñecida tamén como a *Maldición de Mandos*, a *Maldición dos Noldor* e a *Profecía do Norte*, vaticinaba as calamidades que agardaban aos Elfos que levaron a cabo a Matanza de Alqualondë.

A *Segunda Profecía* é a Dagor Dagorath, a *Batalla de Batallas* ou *Batalla Final*, na que Morgoth achará a súa derrota definitiva, e que suporá a fin do mundo tal e como existe.
  
## Notas
Coresma

A **coresma** (da expresión latina *quadragesima dies* 'día cuadraxésimo') son os corenta días de tempo litúrxico que observan a maioría das igrexas cristiás, antes da Pascua. Os corenta días representan o tempo que Xesús pasou no deserto, onde, segundo a Biblia, resistiu a tentación de Satanás; o obxectivo que se procura é establecer un período de reflexión e penitencia para que os cristiáns poidan preparase para a celebración pascual.

Nos primeiros anos do cristianismo, a duración da Coresma variaba, arredor do século IV estableceuse a súa duración en 40 días. Nos séculos VI e VII o xaxún adquiriu grande importancia como práctica coresmal, como os domingos non se podía facer xaxún por ser día de festa no século VII engadíronse catro días máis á coresma, antes do primeiro domingo, para imitar o xaxún de Cristo no deserto, polo tanto o comezo da Coresma quedou establecido no Mércores de Cinsa na igrexa occidental mentres na oriental comezaba un luns. Na actualidade o mantemento da práctica do xaxún relaxouse en moitas igrexas cristiáns, así na Igrexa Católica de rito latino só é obrigatoria a abstinencia o venres de coresma, pero na Idade Media era común a prohibición de comer carne e ovos e manter relacións sexuais; nas igrexas ortodoxas e na maioría das católicas de rito oriental a práctica da abstinencia mantense con máis forza.[miniatura|Representación da Coresma nunha festa de [Entroido.|centro]]
## Notas
Njesuthi

miniatura|dereita|275px|O Njesuthi sitúase nos límites con Lesotho
O **Njesuthi** é a maior altura da República Surafricana, con 3.408 msnm. A montaña pertence á cadea do Drakenberg e está situada na fronteira con Lesotho.
Encomenda do Cocido

A **Encomenda do Cocido** é unha sociedade gastronómica promovida polo concello de Lalín.

É unha sociedade gastronómica sen ánimo de lucro, nada no ano 2000 por iniciativa do Concello de Lalín coa finalidade de promover o cocido desta vila, e de grande importancia neste concello e, en xeral, de toda a comarca do Deza.

Acada a súa máxima expresión durante a celebración da Feira do cocido de Lalín (festa gastronómica celebrada dende o ano 1969 o domingo antes do entroido).

Entre os ilustres comendadores atópanse, por exemplo, o maxistrado Baltasar Garzón, o cantante Julio Iglesias, o presidente do Goberno Mariano Rajoy, o humorista Moncho Borrajo, a cociñeira Toñi Vicente ou o ex xogador do Deportivo e do Real Madrid Amancio Amaro.

## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Web da Encomenda do Cocido
Monte Nimba

O **Monte Nimba** é a máxima elevación de Costa do Marfil e de Guinea, con 1.752 m de altitude. Está situado na fronteira entre ambos os dous países, a só 9,4&nbsp;km do límite con Liberia. O nome que ostenta foille dado aínda en decembro de 1929, cando a expedición de Sempere, Sattler e Michelis.

Nas proximidades do monte sitúanse as cidades de Lola (a 24&nbsp;km) e Nzérékoré (a 48&nbsp;km), en Guinea, e Yekepa (a 14&nbsp;km) en Liberia.

## Protección medioambiental 
Prominente sobre a sabana circundante, o Monte Nimba é unha zona de grande riqueza ecolóxica. As ladeiras están cubertas de bosques espesos e a cimas de pasteiros de gramíneas, que teñen chamado a atención dos naturalistas. Para protexer a zona foi creada a Reserva Natural Integral do Monte Nimba, clasificada, desde 1981, como Reserva da Biosfera e sitio do Patrimonio da Humanidade da UNESCO.

Como de lado liberiano, especialmente, sufriu unha intensa explotación das súas ricas reservas de ferro, e había perspectivas de volver á minería, a zona foi incluída na lista de Patrimonio en Perigo.
Guarujá

**Guarujá** é unha cidade do estado brasileiro de São Paulo. A súa poboación o 2006 era de 305.171 habitantes. A súa superficie total é 142,6&nbsp;km².
Imprenta

miniatura|Composición con caracteres móbiles metálicos.
A **imprenta** é un conxunto de tecnoloxías que permiten reproducir textos escritos e ilustracións en grandes cantidades sobre soportes planos, xeralmente papel, permitindo a difusión a grande escala. Coa denominación de imprenta referímonos ás distintas técnicas para a produción de impresos, e que abranguen dende a composición dos textos, ata a encadernación, pasando pola propia impresión.

## Historia
Desde que a humanidade desenvolveu medios de comunicación (pinturas rupestres, escritura…) buscou darlle persistencia e difusión ás súas obras.

Desde os escribas exipcios, ata os monxes copistas medievais, que pasaban os seus días copiando a man obras (relixiosas na súa maioría), a humanidade buscou desde cedo automatizar os seus medios de copia.

### En Europa
Os primeiros pasos cara a reprodución en serie de escritos e imaxes danse coa madeira: é a xilografía. Tamén se emprega a pedra como soporte: é a litografía.

Pero preséntase un problema considerable: un só erro obriga a refacer todo o gravado.

Johannes Gensfleisch, máis coñecido polo nome de Gutenberg, ten cara ao 1440 a idea de utilizar un procedemento análogo: o uso de caracteres móbiles en chumbo. Atribúese a Gutenberg o nacemento da tipografía moderna, aínda que esta última xa existía en Corea. Segundo a época produciranse dous tipos de obras: os incunables, os primeiros exemplares producidos entre 1450 e 1500, e os libros modernos, producidos pola tipografía e o resto das técnicas máis modernas como a impresión offset ou o rotogravado.

A innovación de Gutenberg en Europa reduciu considerablemente o número de hora-home necesarias para a produción do libro, e polo tanto o custo, permitindo aumentar amplamente a difusión.

### En Galiza
A imprenta de Monterrei foi a primeira en imprimir no Reino de Galicia. O 3 de febreiro de 1494, a finais do século XV, remátase de imprimir o *Misal auriense* por Juan de Porras. Nesta impresión hai dous socios: Gonzalo Rodríguez de la Pasera e o xa mencionado Juan Porras. O bibliógrafo F.J. Norton opina que o verdadeiro impresor foi de la Pasera, xa que o papel do segundo foi máis o de editor.

Este misal está composto por 280 follas e está organizado da seguinte maneira:
# Calendario (10 follas).
# Dominicla (172 follas).
# Ordinario da Misa  (10 follas).
# Santoral (40 follas).
# Común dos Santos (20 follas).
# Misas votivas (18 follas).
Outra imprenta foi a de Mondoñedo na que en 1550 se publicou *Descripcion del Reyno de Galizia y de las cosas notables del* redactado en castelán. O autor desta obra é Juan de Molina, Francisco de Molina, Luis de Molina, Bartolomé Francisco de Molina ou Bartolomé Sagrario de Molina, máis coñecido como Licenciado Molina.