open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Vicente de Zaragoza

**San Vicente de Zaragoza**, tamén coñecido como **San Vicente de Huesca** ou **San Vicente Mártir,** e tamén coas variantes **Vicenzo** e **Vicencio** Durante a persecución de Diocleciano, Valerio, bispo de Zaragoza, e Vicente foron prendidos no ano 303 por orde do prefecto Publio Daciano, e trasladados a Valencia. Valerio foi condenado ao desterro, mentres que Vicente sufriu o martirio. A súa morte produciuse en data imprecisa —a tradición asígnalle o 22 de xaneiro— no ano 304 ou 305. De acordo á lenda, antes de morrer, fixo converterse ao cristinianismo o seu verdugo.

## Martirio de Vicente 
[miniatura|263x263px|Imaxe de San Vicenzo, en [Vimianzo, Vimianzo|Vimianzo, representado cun corvo ao seu carón.]]
Vicente foi colocado nun ecúleo. Rompéronlle os brazos e as pernas, azoutárono, e abríronlle as carnes con uñas de garfos de aceiro. Mais, sen conseguir os seus propósitos, Daciano ordenou que fose desollado e colocado nunha grella sobre brasas quentes e sal. Foi guindado máis tarde a un alxube, onde morreu. O seu corpo foi abandonado nun vertedoiro (onde se levantaría unha ermida, hoxe parroquia de San Vicente Mártir en Benimámet), onde foi defendido por un corvo fronte á ameaza dun lobo. Daciano ordenou lanzar o seu cadáver ao mar cunha pedra de muíño, pero o corpo foi devolto á beira. Este foi recolleito e escondido pola comunidade cristiá.

## Iconografía e culto 
Adoita aparecer en pintura coas vestimentas do seu rango, acompañado por un corvo ou suxeito a unha moa de muíño ou unha grella. Estes símbolos fan referencia ao seu longo e atroz martirio.

É patrón de 31 parroquias galegas coa variante **San Vicenzo** e de 67 coa variante **San Vicente**.

## Cultura popular en Galicia 
En Galicia, adoitábase invocar para a bendición da masa e do pan e, por tal motivo, era considerado patrón dos panadeiros. Algunhas das frases empregadas son:

* *San Vicente te acrecente*
* *San Vicente, meu parente, que me puxo a man na frente*

## Véxase tamén 
* Parroquias de Galicia baixo a advocación de san Vicente
* Parroquias de Galicia baixo a advocación de san Vicenzo

## Notas
Jaden Michael

**Jaden Michael**, nado o 5 de outubro de 2003 en Nova York, é un actor e modelo estadounidense. É coñecido por interpretar ao mozo Colin Kaepernick na serie web *sobre a maioría de idade* *Colin in Black & White* (2021), que segue os primeiros anos de Kaepernick.

## Traxectoria 
Michael naceu dunha nai solteira, a ex-financeira de orixe dominicana Clara Caminero, e maior parte da súa infancia pasouna en Nova Jersey e Harlem. Matriculouse na Dwight Global Online School para o seu diploma de ensino medio.

### Filmografía 
#### Como actor 
#### Como actor de dobraxe 
## Notas 
## Véxase tamén
Bernabeu, apóstolo

**Bernabeu,** tamén coñecido polas variantes **Bernabel** e **Bernabé**, () foi un dos primeiros cristiáns mencionados no Novo Testamento. Aquí preséntase como un apóstolo orixinario de Chipre, membro da tribo de Leví. Viviu durante o século I. 

## Orixes 
O seu nome orixinal era Xosé, o Levita, e os apóstolos cambiárono por Bernabeu (Feitos 4:36), que significa *Fillo da Consolación*.

Os Feitos dos Apóstolos afirman, no capítulo 4 versículos 34 a 37, que Bernabeu vendeu a leira que tiña. O que obtivo desta venda entregoullo aos apóstolos para distribuír entre os pobres. 

Foi un gran colaborador de San Paulo. Bernabeu apoiouno perante o resto da comunidade de apóstolos, ao seu regreso a Xerusalén tres anos despois da seu conversión (Feitos 9:27).

A realidade é que todo o que se sabe con seguridade sobre Bernabeu, son os escasos datos que se nos dá sobre el no Novo Testamento.

## Galicia 
É titular de seis parroquias galegas. 

Tamén está presente na tradición oral, pois o seu día adoita considerarse idóneo para a sega do centeo:

* *Día de San Bernabeu, está o sol no máis alto do ceu.*
* *Día de San Bernabel, nin na terra nin no fardel.*
* *O día de San Bernabé creba o centeo polo pé.*

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Parroquias de Galicia baixo a advocación de san Bernabeu
* Parroquias de Galicia baixo a advocación de san Bernabé
Palmitoleoilación

[miniatura|300px|right|Na palmitoleoilación, engádese un grupo palmitoleoíl (derivado do [ácido palmitoleico, na imaxe).]]
A **palmitoleoilación** é un tipo de lipidación de proteínas na que se une covalentemente unha molécula do ácido graxo saturado ácido palmitoleico a un residuo de serina ou treonina dunha proteína.

A palmitoleoilación parece exercer un papel significativo no tráfico, direccionamento (*targeting*) e funcionamento das proteínas Wnt.

A *O*-palmitoleoilación de proteínas Wnt é catalizada por PORCN. A reacción inversa faina NOTUM.

## Notas
Thanetiano

O **Thanetiano** ou **Tanetiano** é, na escala temporal xeolóxica, a idade e piso máis recente dos tres que forman o Paleoceno. Esténdese no tempo entre os 59,2 e os 56 millóns de anos desde o presente. O Thanetiano está precedido polo Selandiano e é seguido polo Ypresiano.

## Definición estratigráfica 
[miniatura|[Mapa xeolóxico da rexión ao redor da canle da Mancha mostrando a conca de Londres e o sueste de Inglaterra, no seu contexto rexional.]]
O Thanetiano foi establecido polo xeólogo suízo Eugène Renevier en 1873. O Thanetiano debe o seu nome á zona de Kent (sur de Inglaterra), coñecido como Illa de Thanet. Comparte este nome coa formación Thanet Sand, depósito máis antigo do Cenozoico da Conca de Londres.

A base do piso Thanetiano colócase na base da cronozona magnética C26n. O perfil das referencias (Sección e punto de estratotipo de límite global) atópase na sección Zumaia (43° 18' N, 2° 16' W) na praia de Itzurun, País Vasco.

A parte superior do piso Rupeliano (e inferior da etapa Ypresiana) vén definida por unha forte anomalía nos valores climáticos no Máximo térmico do Paleoceno-Eoceno.

O Rupeliano é coetáneo con unidades utilizadas rexionalmente para as zonas de Mamíferos do Paleóxeno entre a zona MP 6 e parte das zonas MP 1 a MP 5.

* Norteamérica: Tiffaniano e Clarkforkiano.
* Suramérica: Riochiciano e Itaboraiano.
* Asia: parte alta do Nongshaniano e Gashatano.
* Australia: Wangerripiano medio.
** California: alto Yneziano e baixo Zemorriano.
** Superponse tamén ás etapas rexionais obsoletas de Bélxica: Landenianano e Heersiano.

## Paleontoloxía 
[miniatura|Fósil de folla de *[Cissus* *primavea*, dos travertinos thanetianos de Sézanne (Francia).]]
A *flora de Sézanne* é unha asociación paleoflorística conservada nos travertinos de Sézanne (Francia), depósitos de calcarias continentais de auga doce formados durante a idade Thanetiana, cando Europa gozou dun clima tropical. Nos lagerstätte preserváronse fósiles moi detallados de follas, flores e sementes enteiras. 

Ademais aparece *Eritherium*, primeiro representante da familia Proboscidea.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
*  (2007): «Closing the Mid-Palaeocene gap: Toward a complete astronomically tuned Palaeocene Epoch and Selandian and Thanetian GSSPs at Zumaia (Basque Basin, W. Pyrenees)», *Earth and Planetary Science Letters*, **262**: 450–467.
* ; (2004): *A Geologic Time Scale 2004*, Cambridge University Press.
* ; (1873): «Tableau des terrains sédimentaires formés pendant les époques de la phase organique du globe terrestre», *Bulletin de la Société Vaudoise des Sciences Naturelles* (Lausana), **12**: 218–252.

### Ligazóns externas
* GeoWhen Database - Thanetian
* Paleogene timescale, at the website of the subcommission for stratigraphic information of the ICS
* Stratigraphic chart of the Paleogene, at the website of Norges Network of offshore records of geology and stratigraphy
Ximo Navarro

'''Joaquín 'Ximo' Navarro Jiménez**, nado en Guadahortuna, Granada, o 23 de xaneiro de 1990, é un futbolista español que xoga como lateral dereito no Deportivo da Coruña, da Segunda División.

## Traxectoria 
Aínda que naceu en Guadahortuna, na provincia de Granada, criouse en Mallorca e formouse como futbolista no Patronato e no San Francisco, antes de ingresar na canteira do RCD Mallorca. Na tempada 2008/09 debutou co filial do club, o Mallorca B, na Terceira División, logrando o ascenso nesa mesma campaña. categoría na que debutou na segunda xornada, nunha derrota por 1-0 ante o Deportivo da Coruña en Riazor. Despois de xogar 12 partidos co decano do fútbol español, todos como titular, no mercado invernal cambiou de equipo, sendo cedido ao Córdoba, da mesma categoría, co que disputou 19 encontros, incluída a promoción de ascenso á Primeira División.

A continuación regresou ás Illas Baleares para a tempada 2012/13, xa como xogador do primeiro equipo. Debutou na Primeira División na xornada inaugural do campionato, saíndo de titular ante o Espanyol en Son Moix (vitoria por 2-1). Disputou un total 16 partidos na súa primeira campaña na elite, ás ordes de Caparrós primeiro e Manzano despois, pero o equipo acabou perdendo a categoría. Na seguinte campaña fíxose dono absoluto da banda dereita do Mallorca, disputando 39 partidos, todos como titular.

Regresou á máxima categoría no verán de 2014, asinando co Almería un contrato por tres anos. pero volveu descender ao remate da tempada, despois de ser titular na maioría de partidos. 

En 2018 iniciou unha etapa de catro anos no País Vasco, nas filas do Deportivo Alavés. Coa camiseta do "Glorioso", marcou o seu primeiro gol na categoría, nunha ampla vitoria por 1-5 sobre o Rayo Vallecano. Xogou un total de 104 partidos co club vitoriano, nos que marcou tres goles. 

Ao remate do seu contrato, que coincidiu co descenso do equipo a Segunda, meditou nunha posible retirada pero acabou marchando aos Países Baixos, onde fichou polo Fortuna Sittard, equipo adestrado polo salmantino Julio Velázquez, o seu último técnico no Alavés. Debutou na Eredivisie o 2 de outubro, na vitoria por 2-0 sobre o FC Volendam, e xogou un total de 16 partidos co club. 

O 1 de agosto de 2023 anunciouse a súa fichaxe polo Deportivo da Coruña, da Primeira Federación. A súa primeira campaña no club galego estivo marcada por varias lesións que lle fixeron perder varios treitos de competición, especialmente na primeira metade da liga. Con todo, contribuíu con 24 partidos (21 deles como titular) a que o equipo se proclamase campión da categoría, logrando así o ascenso á Segunda División. Na tempada 2024/25, con menos problemas físicos, foi un dos mellores futbolistas do equipo, aportando seguridade na defensa e creando perigo en ataque, e sumou catro goles e dúas asistencias en 30 partidos.

## Palmarés 
;Deportivo da Coruña
* **Primeira Federación (1):''' 2023/24.

## Estatísticas 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Datos do xogador en LaPreferente.com .
Bieito de Palermo

**Benito Manasseri**, nado en San Fratello (Messina) en 1526 e finado en Palermo o 4 de abril de 1589, 

## Traxectoria 
De orixe africana, era fillo de escravos. Crese que os seus pais puideron traballar nunha plantación próxima a Messina onde foran traídos como escravos de Etiopía. Recibiu a liberdade dos seus amos tras o seu nacemento e nos seus primeiros anos gañouse a vida como pastor. Sufriu discriminación pola súa condición.
## Galicia 
En Galicia venérase en Santa Cristina de Covas (Meaño), onde se introduciu a principios do século XIX. Alí celébrase o martes de Pascua. É avogoso das dores de cabeza, dos ollos, dos peitos e do cancro.

## Notas
Boloria selene

***Boloria selene*** é un lepidóptero ropalócero da familia Nymphalidae.

## Distribución 
Distribúese por Europa, Rusia, Mongolia, illa de Sakhalin, península de Corea e norte de América. Na Península Ibérica atópase nas principais serras do centro e norte.

## Hábitat 
Claros de bosque normalmente húmidos, prados en bosques de ribeira, áreas pantanosas preto de lagos. A eiruga aliméntase de plantas do xénero *Viola*.

## Período de voo e hibernación 
Unha xeración a elevadas altitudes ao sur, entre mediados de maio e xullo; no resto pode ser bivoltina coa primeira xeración entre principios de maio e finais de xuño e a segunda entre medios de xullo e principios de setembro. Hiberna como eiruga en estadios intermedios.

## Notas 
## Véxase tamén
### Ligazóns externas 
* [Biodiversidad Virtual](http://www.biodiversidadvirtual.org/insectarium/Boloria-selene-(Denis-y-Schiffermuller-1775).-cat5298.html)
* UK Butterflies 
* Asturnatura
MYCL

A **proteína protooncoxénica L-myc-1** é unha proteína que nos humanos está codificada no xene ***MYCL*** (tamén **MYCL1** ou **L-Myc**) do cromosoma 1.

Esta proteína é un factor de transcrición bHLH (hélice básica-bucle-hélice) implicado no cancro de pulmón.

## Interaccións 
Esta proteína presenta interaccións con MAX.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

### Ligazóns externas 
*
Dorna Sports

**Dorna Sports, S.L.** é unha empresa española fundada en 1988, que organiza o Campionato do Mundo de Motociclismo celebrado baixo a marca MotoGP, da que posúe os dereitos de explotación comercial desde 1992.

## Historia 
Foi fundada en 1988 por catro persoas (os empresarios coruñeses Manuel e Carlos García Pardo, José Luis Peña e José Ramón Guimarans), orixinalmente co nome de **Dorna Promoción del Deporte**/ **Dorna Promotion of Sports**, dedicándose nos seus inicios á representación de futbolistas. Recibiu o seu nome en referencia á embarcación do mesmo nome típica das Rías Baixas. En 1988 o 50% da compañía foi vendida ao Banco Banesto, daquela dirixido polo tamén galego Mario Conde, e en 1996 o banco comprou tamén a metade restante.

A empresa foi vendida a CVC Capital Partners (Citibank) en 1998 e pasou a denominarse **Dorna Sports**. O custo aproximado da compra foi de 80 millóns de dólares, dos cales a metade foi destinada a saldar a débeda da compañía. Hardy McLain, un dos fundadores de CVC e antigo director de Citibank nomeou presidente de Dorna a Carmelo Ezpeleta. Ten sede en Madrid e conta con oficinas e filiais en Barcelona, Ámsterdam, Londres e Roma. Desde 2006, o accionista maioritario é o fondo de investimento Bridgepoint Capital.

Desde 2001 tamén posúe os dereitos comerciais e televisivos do Campionato do mundo de Supercross GP e, desde 2013, do Campionato do mundo de Superbikes. A compañía tamén participa na administración e promoción doutros eventos como o Campionato do Mundo de Trial Indoor e Outdoor Trial.

#### Venda 
En 2005, CVC Capitals Partners anunciou a súa intención de investir na Fórmula 1. Para iso, adquiriu parte do accionariado de SLEC Holdings, titular dos dereitos comerciais da Fórmula 1, en concreto o 25% das accións que Bambino Holdings posuía en SLEC, o 48% das de Bayerische Landesbank e as de JP Morgan Chase en SLEC, un 14,1%, reunindo así unha porcentaxe total de participacións de arredor do 86% da participación de SLEC. Eses convenios foron aprobados pola Comisión Europea en 2006, pero suxeitos á venda de Dorna Sports para evitar xerar problemas de libre competencia. En palabras da propia comisaria de Competencia, Neelie Kroes: *“Cando as dúas competicións de motor máis importantes da Unión Europea, a Fórmula 1 e MotoGP, acaban en mans do mesmo propietario, existe o risco de que suban os prezos dos dereitos televisivos de ditos eventos, así como reducir as posibilidades de elección para o consumidor final.* 

O 28 de marzo de 2006, CVC vendeu a súa participación do 71% en Dorna Sports por un total de 400 millóns de libras (uns 525 millóns de euros) a **Dorna Sports Management**.
### Prácticas cuestionables 
En 2005, co crecemento de Internet, Dorna decidiu esixir o pago das acreditacións de prensa dos medios en liña, algo que xerou polémica. A tarifa oscilaba entre os 100 e os 1000 euros. A maioría das publicacións relevantes deron as costas a esta imposición por parte do organizador dos actos.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Sitio web oficial
Linguas oghuz

As **linguas oghuz** son un subgrupo da familia de linguas turcas, faladas por arredor de 108 millóns de persoas. As tres linguas co número máis grande de falantes son o turco, o azerí eo turcomán, as cales, combinadas, representan máis do 95% dos falantes.

O estudoso Mahmud al-Kashgari de Kara-Khanid, que viviu no século XI, afirmou que a lingua oghuz era a máis sinxela de todas as linguas turcas.

O turcólogo e lingüista sueco Lars Johanson sinala que as linguas oghuz forman un bloque claramente discernible e estreitamente relacionado dentro da familia das linguas turcas, xa que a historia cultural e política dos falantes das linguas oghuz vinculounas máis estreitamente coa idade moderna. As linguas oghuz occidentais son altamente intelixibles entre si e coa lingua tártara de Crimea.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
*
*
Potos flavus

***Potos flavus***, tamén coñecido como **quincajú**, é un mamífero de selva tropical tropical da familia dos prociónidos. É o único membro do xénero ***Potos***. *Potos flavus* é unha especie arborícola, un estilo de vida que evolucionaron de forma independente; non están estreitamente relacionados con ningún outro grupo de mamíferos arbóreos (como os primates ou os mustélidos).

Nativos de México, América Central e dos Sur, este mamífero case exclusivamente fruxívora non é unha especie ameazada, aínda que poucas veces é visto pola xente debido aos seus estritos hábitos de nocturno. Porén, é cazado para o comercio de mascotas, pola súa pel (para facer carteiras e selas de cabalos) e pola súa carne. A especie foi incluída no Apéndice III da CITES por Honduras, o que significa que as exportacións de Honduras requiren un permiso de especial, e as exportacións doutros países requiren un certificado de orixe ou de reexportación. Poden vivir ata 40 anos en catividade.

## Notas
Melitaea didyma

A ***Melitaea didyma*** é unha especie de insecto lepidóptero da familia Nymphalidae.

## Descrición 
### Subespecies 
* *Melitaea didyma didyma* (Esper 1778)
* *Melitaea didyma ambra* Higgins, 1941
* *Melitaea didyma elavar* Fruhstorfer, 1917
* *Melitaea didyma kirgisica* Bryk, 1940
* *Melitaea didyma neera* Fischer de Waldheim, 1840
* *Melitaea didyma occidentalis* Staudinger, 1861
* *Melitaea didyma turkestanica* Sheljuzhko, 1929

## Distribución 
Está amplamente estendida, atopándose no nornoroeste de África (Marrocos, Gran Atlas, Atlas medio, Alxeria e Tunisia), a maior parte do sur e centro de Europa (até Letonia e algunhas illas mediterráneas, Sicilia e algunhas illas Gregas; ausente nas illas británicas, Holanda, norte de Polonia, Estonia e resto de Escandinavia), Oriente Medio, Asia Central, China e Mongolia.

## Hábitat 
Gusta dun hábitat diverso, zonas áridas con flores, maleza, prados e claros de bosque, barrancos, áreas de cultivo abandonadas.

## Notas 
## Véxase tamén
Melitaea phoebe

A ***Melitaea phoebe*** é un lepidóptero ropalócero da familia Nymphalidae.

## Descrición 
Melitaea phoebe MHNT CUT 2013 29 Flotte male dorsal.jpg|♂
Melitaea phoebe MHNT CUT 2013 29 Flotte male ventral.jpg|♂ △
Melitaea phoebe MHNT CUT 2013 3 29 Les Vigneaux female dorsal.jpg|♀
Melitaea phoebe MHNT CUT 2013 3 29 Les Vigneaux female ventral.jpg|♀ △

## Distribución 
Norte de África, Europa, Turquía, Oriente Medio, centro de Asia, Mongolia e norte da China. Presente a toda a Península Ibérica.

## Período de voo e hibernación 
Normalmente bivoltina coa primeira xeración entre mediados de abril e mediados de xuño e a segunda entre finais de xuño e comezos de setembro, voltinismo incerto a grande altitude. 

Hiberna como larva en niños de seda.

## Notas 
## Véxase tamén
### Ligazóns externas 
* [Biodiversidad Virtual](http://www.biodiversidadvirtual.org/insectarium/Melitaea-phoebe-(Denis-y-Schiffermuller-1775).-cat5315.html)
* European Butterflies (inglés)
* Lepidoptera and their ecology (inglés)
Melitaea cinxia

A ***Melitaea cinxia*** é un lepidóptero ropalócero da familia Nymphalidae.

## Descrición 
## Distribución 
Esténdese por Marrocos, oeste de Alxeria, Europa, Turquía, Líbano, Rusia, norte de Kazakhstán e Mongolia. Na Península Ibérica atópase en serras da metade norte e do suroeste.

## Hábitat 
Diverso: zonas herbosas con flores, marxes de cultivo, claros de bosque, ladeiras abertas. 

A eiruga aliméntase de varias especies de *Plantago*, *Centaurea* e *Veronica teucrium*.

## Período de voo e hibernación 
Univoltina en África unha xeración entre finais de abril e xuño. Ao norte, centro e oeste de Europa tamén unha soa xeración entre principios de maio e medios de xullo; ao sueste de Europa unha xeración entre finais de abril e comezos de agosto, mentres que en zonas máis cálidas hai dúas, (bivoltina) a primeira en maio e xuño e a segunda en agosto e setembro.  Hiberna como eiruga, en grupos.

## Notas 
## Véxase tamén
### Ligazóns externas 
* [Biodiversidad Virtual](http://www.biodiversidadvirtual.org/insectarium/Melitaea-cinxia-(Linnaeus-1758).-cat5310.html) (castelán)
* UK Butterflies (inglés)
Tyler Rake 2

***Tyler Rake 2*** (en ) é un filme estadounidense de 2023 dirixido por Sam Hargrave e escrito por Joe Russo. Baséase na novela gráfica *Ciudad* de Ande Parks, Joe Russo, Anthony Russo, Fernando León González e Eric Skillman. É unha secuela do filme de 2020 *Extraction*, e está protagonizado por Chris Hemsworth, Golshifteh Farahani e Adam Bessa, que retoman os papeis do primeiro filme, xunto con Tornike Gogrichiani, Tinatin Dalakishvili, Daniel Bernhardt, Olga Kurylenko e Idris Elba. No filme, Tyler Rake (Hemsworth) é contratado para rescatar unha familia dunha prisión xeorxiana.

Logo do éxito do primeiro filme, Netflix anunciou unha secuela en maio de 2020 con Joe Russo de novo como guionista, Hargrave como director e Hemsworth como protagonista. En decembro, Joe e o seu irmán irmán Anthony esperaban que a secuela desenvolvese os personaxes abondo para comezar un universo cinematográfico. A rodaxe estaba programada para comezar en Sydney en setembro de 2021, mais foi atrasada pola pandemia de COVID-19 e finalmente comezou en Praga en novembro, antes de concluír en Viena en abril de 2022. Ademais do regreso de Russo, Hargrave e Hemsworth, Henry Jackman e Alex Belcher volveron para compoñer a partitura.

*Tyler Rake 2* estreouse o 16 de xuño de 2023 a través de Netflix, onde conta con versión subtitulada en galego.

## Personaxes 
* Chris Hemsworth como Tyler Rake
* Golshifteh Farahani como Nik Khan
* Adam Bessa como Yaz Khan
* Tornike Gogrichiani como Zurab Radiani
* Tornike Bziava como Davit Radiani
* Tinatin Dalakishvili como Ketevan Radiani
* Andro Japaridze como Sandro Radiani
* Miriam and Marta Kovziashvili como Nina Radiani
* Dato Bakhtadze como Avtandil
* Daniel Bernhardt como Konstantine
* Irakli Kvirikadze como Ivayne
* Levan Saginashvili como Vakhtang
* George Lasha como Sergo
* Olga Kurylenko como Mia
* Idris Elba como estraño sen nome

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Lista de títulos con versión en galego nas plataformas de streaming
Nimona

***Nimona*** é un filme de animación estadounidense de 2023 dirixido por Nick Bruno e Troy Quane. Baséase na novela gráfica homónima de 2015 de ND Stevenson. Ambientada nun mundo de ciencia ficción fantástico influenciado pola Idade Media, o filme conta coas voces de Chloë Grace Moretz como personaxe principal e Riz Ahmed como Ballister, con Eugene Lee Yang e Frances Conroy interpretando papeis secundarios. 

Nimona tivo a súa estrea mundial no Festival Internacional de Cine de Animación de Annecy o 14 de xuño de 2023, estreouse en cinemas seleccionados o 23 de xuño de 2023 e debutou en streaming o 30 de xuño de 2023 en Netflix, onde conta con versión dobrada e subtitulada ao galego. A película recibiu críticas moi positivas da crítica, que eloxiou a súa animación, a temática, o humor, as personaxes, a música e as interpretacións de dobraxe (particularmente a de Moretz e Ahmed).

## Dobraxe 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Lista de títulos con versión en galego nas plataformas de streaming

### Ligazóns externas 
*Avance do filme en galego
Ángel Santos Vila

**Ángel Santos Vila**, nado en Lugo o 9 de xullo de 1891 e finado en Sacramento (California) o 4 de xaneiro de 1965, foi un mestre e activista galeguista. e, en 1930, xa formaba parte da Irmandade da Fala de Ribadeo, a carón de Francisco Lanza.

Como 'mestre nazonal' defendeu o uso do galego no ensino, e o uso por riba das guerras normativas do momento. Foi Premio extraordinario de maxisterio no 1933. Tras a súa morte, en 1966, a súa viúva creou unha fundación que capitalizou con 323 981,02 pesetas e seguiu nutrindo, pero non se sabe que chegase a desenvolver actividade.

## Notas
O fillo (filme de 2022)

***O fillo*** (en ) é un filme británico-franco-estadounidense de 2022 dirixido por Florian Zeller a partir dun guión escrito por el e Christopher Hampton. Baséase na obra teatral homónima de Zeller de 2018. Está protagonizado por Hugh Jackman, Laura Dern, Vanessa Kirby, Zen McGrath e Hugh Quarshie. Anthony Hopkins ten unha pequena aparición neste filme, interpretando o personaxe do pai do protagonista (porén é diferente do pai do anterior filme de Zeller, *The Father*).

*O fillo* estreouse a través de Amazon Prime Video o 14 de xuño de 2023, onde conta con dobraxe e subtitulado en galego. A dobraxe foi dirixida por Julio Lorenzo.

## Personaxes 
* Hugh Jackman como Peter Miller
* Laura Dern como Kate Miller
* Vanessa Kirby como Beth
* Zen McGrath como Nicholas Miller
** George Cobell como Nicholas Miller de mozo
* Hugh Quarshie como Dr. Harris
* Anthony Hopkins como Anthony Miller

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Lista de títulos con versión en galego nas plataformas de streaming
Alberto Sánchez Vivas

**Alberto Sánchez Vivas**, nado en Plasencia o 26 de marzo de 2001, é un futbolista español que xoga como porteiro no Ourense CF, da Primeira Federación.

## Traxectoria 
Fillo dun soldador e neto dun directivo do Plasencia, formouse como futbolista na canteira do propio club estremeño. Con só 15 anos debutou co primeiro equipo na Terceira División, nun partido ante o Extremadura en Almendralexo, e disputou 4 partidos durante a campaña 2016/17. As súas calidades, que o levaron á selección española sub-16, así como a súa precocidade, espertaron o interese de varios equipos europeos. Con todo, despois de se adestrar co Atlético de Madrid e co Salzburgo, elixiu a canteira do Deportivo da Coruña, na que ingresou no verán de 2017.

Durante a súa primeira tempada alternou o equipo xuvenil do Deportivo co xuvenil do Laracha. Na tempada 2018/19 xogou en Terceira co primeiro equipo do Laracha, segundo filial do Deportivo durante aquela campaña, e debutou co Fabril na Segunda División B. Tras rematar a súa etapa xuvenil en 2020, continuou no Fabril, co que disputou un total de 39 partidos nos seguintes anos. Durante a tempada 2021/22 alternou titularidades con Brais Suárez, ao tempo que exercía como terceiro gardameta do primeiro equipo, por detrás de Ian Mackay e Pablo Brea. A continuación disputou os seguintes catro partidos do equipo salmantino, rematando a tempada con cinco encontros totais.

Para a tempada 2023/24 pasou a formar parte do primeiro equipo do Deportivo da Coruña, como terceiro porteiro xunto a Mackay e Germán Parreño. Debutou na penúltima xornada de liga, co equipo xa coroado como campión e con Parreño lesionado. Foi contra a Real Sociedad B en Donostia, nun encontro que rematou con empate a un gol. 

Para a tempada 2024/25 o club anunciou que xogaría co Fabril na Segunda Federación. Foi o gardameta titular na primeira metade da tempada, na que tivo como adestradores a Óscar Gilsanz primeiro e a Manuel Pablo máis tarde. Ocupou a portería fabrilista en 18 dos 19 primeiros partidos de liga, encaixando menos dun gol por encontro, ata que en xaneiro de 2025 foi subido ao primeiro equipo para ocupar o oco producido pola cesión de Eric Puerto ao Marbella. Foi ata o remate da tempada o terceiro porteiro do equipo, por detrás de Helton Leite e Germán Parreño, sen chegar a xogar ningún encontro.

En xullo de 2025 anunciouse o seu traspaso ao Ourense CF, da Primeira Federación.

### Selección española sub-16 
Despois de debutar co primeiro equipo do Plasencia na Terceira División con 15 anos, foi convocado por Santi Denia para a selección española sub-16,

## Palmarés 
;Deportivo da Coruña
* **Primeira Federación (1):** 2023/24.

## Estatísticas 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Datos do xogador en LaPreferente .
Que vén Valdez

***Que vén Valdez*** (en ) é un filme estadounidense de 1971 dirixido por Edwin Sherin e protagonizado por Burt Lancaster, Susan Clark, Richard Jordan e Jon Cypher. Baseáse na novela homónima de Elmore Leonard.

Estreouse en galego o 15 de xullo de 1993 a través da TVG.

## Personaxes 
* Burt Lancaster como Constable Bob Valdez
* Susan Clark como Gay Erin
* Jon Cypher como Frank Tanner
* Frank Silvera como Diego
* Héctor Elizondo como Mexican Rider 
* Phil Brown como Malson
* Richard Jordan como R.L. Davis
* Barton Heyman como "El Segundo" 
* Ralph Brown como Beaudry
* Werner Hasselmann como Sheriff
* Lex Monson como Rincon
* Sylvia Poggioli como moza de Segundo
* José García García como Carlos
* María Montez como Anita
* Juanita Penaloza como muller india

## Notas
Romaría do San Vitoiro

[250px|thumb|O [río Saa xunto á capela do San Vitoiro.]]
A **Romaría do San Vitoiro** celébrase anualmente no concello da Pobra do Brollón o 27 de agosto, día festivo local. Ten lugar xunto a unha pequena capela situada nun val entre montañas, xunto ao río Saa, a uns 8 km da capitalidade municipal.

San Vitoiro é o patrón de sete lugares do concello, situadas nesa zona montañosa, que son Forgas, na parroquia de Ferreiros, e mais O Busto, Covadelas, Lebrón, Penadexo, Pradelas e Teixeira, todos eles na parroquia de Saa.

Segundo a lenda, San Vitoiro apareceu nesa zona e por iso se construíu a capela a mediados do século XIX.

As festas duran dous días, o 27 e o 28, e no programa festivo destacan os actos relixiosos e as festas e verbenas con grupos musicais. É habitual que as familias do concello pasen o día na zona, comendo xunto ao río Saa.

## Notas 
## Véxase tamén
### Outros artigos 
*Saa
Martín Ochoa

**Martín Ochoa Ruiz**, nado en Logroño o 20 de decembro de 2004, é un futbolista español que xoga como dianteiro centro no Ourense CF, da Primeira Federación, cedido polo Deportivo da Coruña.

## Traxectoria 
### Categorías inferiores 
Nacido en Logroño, comezou a destacar na Escola de Fútbol de Logroño, ingresando a continuación na canteira da UD Logroñés. No seu primeiro ano de cadete marcou 51 goles, o que espertou o interese do Deportivo da Coruña, que o fichou ao remate desa mesma campaña, xunto ao seu compañeiro Mario Nájera. Na súa primeira tempada co cadete do Deportivo, foi o segundo máximo goleador da División de Honra Galega, con 29 goles en 24 partidos, superado só polo céltico Compa.  Na seguinte campaña pasou ao equipo xuvenil, e xogando coa escuadra B foi o máximo anotador da seu grupo da Liga Nacional, con 23 dianas en 20 encontros. Xogou ademais dous partidos co Xuvenil A, que esa campaña conseguiu os títulos da División de Honra e da Copa de Campións. 

Tras sufrir unha lesión que o afastou durante meses dos terreos de xogo reapareceu en outubro de 2021 e disputou o histórico partido da Liga Xuvenil da UEFA ante o Dynamo de Kíiv que congregou a máis de 20.000 seareiros no estadio de Riazor. Na quenda de penaltis conseguiu anotar o seu lanzamento, pero o equipo de Manuel Pablo caeu eliminado. No campionato da División de Honra marcou 22 goles, sendo o terceiro máximo goleador do Grupo 1, superado só por Mario Fuente e Neco Celorio.

### Fabril 
Na tempada 2022/23 contaba aínda con ficha xuvenil, pero xogou principalmente co Fabril de Óscar Gilsanz na Terceira División RFEF. Co filial deportivista proclamouse campión da categoría, conseguindo así o ascenso, e foi ademais o máximo goleador do Grupo I, con 16 tantos. 

### Deportivo 
O 26 de agosto de 2023 debutou co primeiro equipo do Deportivo da Coruña, na primeira xornada da tempada 2023/24 da Primeira Federación ante o Rayo Majadahonda, substituíndo nos minutos finais a Barbero. Disputou un total de 12 partidos co primeiro equipo e anotou un importante gol ante o Sabadell, co que o Deportivo sumou unha vitoria de cara ao ascenso que finalmente conseguiu.

### Lugo 
Para a tempada 2024/25 saíu cedido ao Lugo, da Primeira Federación. No club lucense alternou titularidades con suplencias e contabilizou 30 partidos (13 saíndo dende o once inicial), sumando un gol en liga e outro na Copa Federación.

### Arenteiro 
Na seguinte tempada volveu saír cedido a un club galego da Primeira Federación, desta vez ao Arenteiro. Militou menos de cinco meses no club verde, disputando 18 partidos, 7 deles como titular, e marcando un gol ante o Bilbao Athletic. En xaneiro de 2026 deixou O Carballiño e foi cedido a outro club da mesma provincia e categoría, o Ourense CF.

### Selección española 
O 26 de abril de 2022 debutou coa selección española sub-18, nun partido ante a sub-20 de Marrocos en Rabat.

## Palmarés 
;Fabril
* **Terceira División RFEF (1):** 2022/23.

;Deportivo da Coruña
* **Primeira Federación (1):** 2023/24.

## Estatísticas 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Datos do xogador en LaPreferente .
Hugo Bueno

**Hugo Bueno López**, nado en Gondomar o 18 de setembro de 2002, é un futbolista galego que xoga como lateral esquerdo no Wolverhampton Wanderers, da Premier League. É irmán xemelgo de Guille Bueno, xogador do Borussia Dortmund II.

## Traxectoria 
Comezou a xogar ao fútbol xunto ao seu irmán xemelgo Guille no Gondomar do seu concello natal. Axiña comezou a destacar e en idade alevín foi seleccionado para representar á selección viguesa sub-12 no Campionato Galego de Seleccións. En idade cadete pasou xunto a Guille á canteira do Areosa, no que xogaron nos seguintes anos coa excepción dun intervalo no ED Val Miñor. Durante a tempada 2018/19 compaxinou o equipo xuvenil do Areosa, da Liga Nacional, co xuvenil do Comesaña, na Liga Galega. 

En 2019 deixou Galicia e ingresou na canteira do Wolverhampton Wanderers inglés. Separouse así por primeira vez de seu irmán, que continuou un ano máis no Areosa antes de fichar polo Deportivo da Coruña Xuvenil. En Wolverhampton, Hugo xogou nos equipos sub-18 e sub-23 do club durante tres anos, coincidindo cos tamén galegos Jonny Otto e Erik Bugarín. 

O 15 de outubro de 2022, debutou co primeiro equipo na Premier League, substituíndo ao franco-alxeriano Rayan Aït-Nouri no tempo de desconto da vitoria por 1-0 sobre o Nottingham Forest no Molineux. Saíu de titular na seguinte xornada e continuou na titularidade durante varias xornadas. Finalizou a súa primeira campaña na Premier con 21 partidos disputados, aos que sumou un na FA Cup e outro na EFL Cup. Na tempada 2023/24 xogou outros 21 partidos de liga e catro máis nas competicións de copa.

Para a tempada 2024/25 saíu cedido ao Feyenoord, da Eredivisie dos Países Baixos. No club neerlandés competiu polo posto con Gijs Smal e Quilindschy Hartman e comezou a ser un habitual na titularidade a partir de outubro. O 18 de febreiro de 2025 contou con protagonismo na Liga de Campións, cando un centro seu en San Siro foi rematado a gol por Julián Carranza, significando a eliminación do Milan e a clasificación do Feyenoord a oitavos de final despois de 50 anos sen conseguilo. Finalmente, o equipo caeu eliminado na seguinte rolda ante o Inter de Milán de Simone Inzaghi. Pechou o seu paso polo Feyenoord cun total de 30 partidos e catro asistencias.

### Selección española 
O 26 de febreiro de 2020, debutou coa selección española sub-18, na vitoria por 2-1 contra Dinamarca. En setembro de 2023 recibiu a súa primeira convocatoria coa selección sub-21, debutando con esta nun partido ante Escocia no Nuevo Estadio de la Victoria de Xaén. En 2025 disputou en Eslovaquia a Eurocopa sub-21, na que xogou tres partidos, antes de caer nos cuartos de final contra Inglaterra.

### Selección galega 
Foi convocado pola selección galega para o partido contra Panamá disputado no Estadio de Balaídos o 31 de maio de 2024, que finalizou con derrota (0–2).

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Datos do xogador en LaPreferente .
Faro do castelo de Santo Antón

O **faro do Castelo de Santo Antón** é un faro situado dentro dos muros do Castelo de Santo Antón, nunha illa do porto da Coruña, na provincia da Coruña, en Galicia. Está xestionado pola autoridade portuaria da Coruña.

## Historia 
O Castelo de Santo Antón data do século XVI e formou parte dun conxunto de castelos e baterías de defensa costeira da cidade da Coruña. Desde 1994 o xacemento está clasificado como Ben de Interese Cultural de Galicia e alberga o *Museo Arqueolóxico e Histórico Castelo de Santo Antón*.

Trátase dunha torre hexagonal de pedra marrón de 7 m. de altura, cunha lanterna cuxa cúpula está pintada de verde. O faro está situado preto do extremo oriental da fortaleza, que agora está unida á cidade por unha calzada do paseo marítimo. O sitio da fortaleza está aberto todos os días. É unha luz de porto verde que emite 2 lampos cada 7 segundos nun plano focal de 17 m.

## Galería 
## Notas
;Referencias

## Véxase tamén
### Bibliografía
### Outros artigos
* Museo Arqueolóxico e Histórico Castelo de Santo Antón
* Castelo de Santo Antón
* Illa de Santo Antón
### Ligazóns externas
* Lighthouses of Spain: Northern Galicia (Lugo e Coruña) 
* *Libro de Faros y Señales de Niebla* 
* - Sitio da autoridade portuaria en España 
* Faro do Castelo de Santo Antón
Salut Borràs i Saperas

**Salut Borràs i Saperas**, nada en Barcelona en xaneiro de 1878 e finada en París o 11 de agosto de 1954, foi unha militante anarquista española.

## Traxectoria 
Era a filla máis vella da parella anarquista formada polo internacionalista Martín Borrás Jover e por Francesca Saperas i Miró. A finais dos anos 1880 e comezos dos 1890 participou coa nai na distribución a domicilio das subscricións ao periódico *Tierra y Libertad*, fundado polo seu pai. Foi compañeira de Lluís Mas Gasió desde 1895. Tras o atentado da rúa dels Canvis Nous en Barcelona en 1896, o seu compañeiro foi detido. O 4 de maio de 1897, dúas horas antes da execución de Mas, foron obrigados a casar baixo ameaza de internar nun convento o fillo que esperaban. Tamén foi detida xunto coa súa nai e encarcerada un ano antes de ser expulsada a Francia. Alí instalouse en Marsella.

A súa tarefa no movemento anarquista consistía, entre outros, en facer de correo cos presos, estabelecer contactos cos comités nos tempos de clandestinidade, enterrar en segredo os seus mortos e solidarizarse cos perseguidos.

A partir de 1908 foi compañeira de Octave Jahn, en México, onde el participou na revolución canda Emiliano Zapata. En 1911 regresou a Barcelona e en 1913 estabeleceuse co seu fillo en París. Alí traballou como modista e viaxou de xeito constante entre Francia, Cataluña e México. En 1930 volveu a Barcelona e instalouse nunha pequena casa da rúa de Robador, no Raval. 

Tras o triunfo do franquismo exiliouse en Francia. Nunha saída campestre o seu fillo foi asasinado. Borrás morreu o 11 de agosto de 1954 no Hospital de la Pitié-Salpetrière de París, onde vivía recollida. Unha parte do seu arquivo (correspondencia e documentación sobre as revolucións mexicana e española) atópase fotocopiado no *Internationaal Instituut voor Sociale Geschiedenis* (Instituto Internacional de Historia Social) de Ámsterdam.

## Notas
Fenois

[miniatura|173x173px| O [fenol é o máis simple dos fenois]]
Os **fenois**, en química orgánica, son compostos que consisten nun ou máis grupos hidroxilo unidos a un anel aromático, o máis sinxelo dos cales é o fenol. 

## Formulación 
A fórmula básica consiste nun anel de benceno (C₆H₆) máis un grupo -OH. Por exemplo C₆H₅OH (fenol básico); neste caso, cando un hidroxilo (-OH) se une ao anel de benceno, substitúe un dos hidróxenos do benceno.

## Características 
Son velenosos e cáusticos, e adoitan presentarse como un sólido cristalino cun cheiro acre característico. Na natureza, os **fenois** agrúpanse en monofenois e polifenois. Son en grande parte responsábeis da cor das flores e pódense obter industrialmente a partir do alcatrán, do carbón ou da madeira. 

A capsaicina é o compoñente activo das pementas picantes, responsábel da súa punxencia. Aínda que ten unha estrutura similar ao fenol, non é considerada un fenol e non ten un **grupo fenol** (OH) no anel.

Sinteticamente proceden da fusión de sales de ácidos arilsulfónicos, da hidrólise de sales aromáticas de diazonio e tamén doutras substancias.

## Véxase tamén 
* Carvacrol
* Fenol
* Polifenol
* Totarol
Faro de Punta da Barca

O **Faro da Punta da Barca** é un faro situado no promontorio da *Punta de la Barca*, preto do concello e porto de Muxía, na provincia da Coruña (Galicia).

Está xestionado pola Autoridade Portuaria da Coruña.

## Historia 
Trátase dunha pequena torre cilíndrica de 11 m de altura, con dobre galería. Esta luz é unha luz oculta que emite un lampo branco cada 4 segundos que marca a entrada sur da Ría de Camariñas. Atópase preto do Santuario da Virxe da Barca no lado norte de Muxía.

## Galería 
## Notas
;Referencias

## Véxase tamén
### Bibliografía
### Outros artigos
* Faros de Galicia
### Ligazóns externas
* Lighthouses of Spain: Western Galicia (Lugo e Coruña) 
* Punta de la Barca Light - Lighthouse Explorer 
* *Libro de Faros y Señales de Niebla*  
* - Sitio da autoridade portuaria en España 
* Faro de Punta A Barca - Autoridade portuaria da Coruña
Produto derivado do petróleo

Un **produto derivado do petróleo** é un composto orgánico feito nas refinerías de petróleo. Resultan do *refino* (transformación) do petróleo cru en produtos máis útiles.

Os produtos petrolíferos coñecidos inclúen:

* Combustibles
** Gasolina
** Combustible diésel
** Gas Licuado de Petróleo (GLP, polas siglas en inglés LPG)
** Fuelóleo 
** Queroseno
* Asfalto (utilizado principalmente en formigón asfáltico )
* Cera de parafina
* Alcatrán

Ademais, as refinarías de petróleo tamén producen outras cousas que proceden do proceso de refino, sobre todo

* Propano e outros gases
* Xofre e ácido sulfúrico
* Lubricantes para máquinas con pezas móbiles
* Diferentes tipos de ceras industriais

Algúns produtos petroquímicos, incluídos os plásticos, están feitos de produtos petrolíferos.

## Véxase tamén 
* Derivado (química)
Melitaea ignasiti

A ***Melitaea ignasiti*** é unha especie de lepidóptero da familia Nymphalidae, ás veces considerada unha subespecie de *Melitaea trivia*. Atópase no suroeste de Europa.

## Sistemática 
Este taxon foi descrito en 1926 por Ignasi de Sagarra, como unha raza catalá da especie *Melitaea trivia.*  Considerada durante moito tempo unha subespecie (polo tanto, baixo o nome de *Melitaea trivia ignasiti*), foi elevada ao rango de especie en 2014, debido a que os seus xenitais son diferentes aos da *Melitaea trivia* nominal. Porén, hai individuos en Italia con xenitais intermedios, o que suxire hibridación. 

## Descrición 
A imago de *Melitaea ignasiti* ten unha parte superior de cor alaranxada con bordos negros e decorada con varias filas de manchas negras e chevróns. A parte inferior das ás traseiras ten un fondo branco cremoso con dúas bandas transversais laranxas e varias filas de puntos e trazos negros.

### Especies semellantes 
*M. ignasiti* difire de *Melitaea trivia* só pola estrutura dos seus xenitais e a súa distribución xeográfica. Tamén se asemella moito *a Melitaea didyma*, coa que pode convivir, pero hai diferenzas morfolóxicas externas: as citadas máis frecuentemente son, na parte inferior da á traseira, os puntos submarxinais negros de forma triangular en *ignasiti* (redondos en *didyma*), e a presenza en *ignasiti* dunha pequena vea discocelular.
## Distribución 
A especie está presente na Península Ibérica ( España, Portugal e Andorra ) e no nordeste de Italia  . Foi descuberta con certeza en Francia en 2015, nos Pireneos Orientais.Fora mencionada anteriormente no Var e nos Alpes Marítimos, pero a orixe destes datos non está clara.

## Biotopos e fenoloxía 
Na Península Ibérica, *Melitaea ignasiti* frecuenta zonas abertas secas, principalmente entre os 500 e os 1&nbsp;500&nbsp;  de altitude. Voa alí en dúas xeracións anuais, en maio-xuño e logo en xullo-agosto.

## Bioloxía 
As plantas hóspedes da eiruga son do xénero *Verbascum*.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Lepidópteros
* Nymphalidae
* *Melitaea trivia*

### Ligazóns externas 
* (fr) INPN&nbsp;: Melitaea ignasiti Sagarra, 1926 (TAXREF ) 
* Lépi'Net
*  Lepiforum
Horace Greeley

**Horace Greeley**, nado o 3 de febreiro de 1811 e finado o 29 de novembro de 1872, foi un xornalista estadounidense, fundador do *New-York Tribune* e cofundador do Partido Republicano.

## Traxectoria 
Foi un acérrimo crítico da escravitude e un dos maiores nomes do abolicionismo nos Estados Unidos, membro do Partido Whig entre 1847 e 1854, após a promulgación da Lei Kansas-Nebraska que fomentaba a expansión da escravitude ao Vello Oeste e á entrada de novos "estados escravos", el, en resposta, uniuse cos antigos líderes do Partido Whig como Abraham Lincoln, e xuntos fundaron un novo partido, o Partido Republicano como forma de resposta a esta lei, esta partido opúxose á escravitude. Greeley foi tamén un vexetariano convencido desde os 24 anos de idade.

Ademais da súa firme postura contra a escravitude, tamén animou á mocidade a explorar as oportunidades do Vello Oeste, popularizando (talvez non inventando) a frase **Go West, young man, go West** (*Vai ao Oeste, mozo, vai ao Oeste*'). Esta declaración reflectía a visión do Oeste como unha terra de novas posibilidades e un escape das restricións do Leste, promovendo a idea de aventura, autonomía e autoxestión nun país en plena expansión. 

En 1860, o Partido Republicano lanzou a candidatura de Abraham Lincoln que foi elixido presidente nunhas eleccións moi estreitas e convulsas, que foi unha das eleccións máis turbulentas da historia americana. A candidatura de Lincoln foi fortemente apoiada por Greeley, e tras a súa investidura, constantemente animou a Lincoln a abolir a escravitude e mesmo lle presentou a Frederick Douglass. En 1862, co obxectivo de debilitar aos confederados, Lincoln aprobou a Slave Emancipation Act, que aboliu definitivamente a escravitude en todos os estados dos Estados Unidos. Tras este logro Greeley mostrouse moi feliz, eloxiouno dende o editorial do seu xornal, e en 1864 apoiou a reelección de Lincoln. 

### Candidatura á Casa Branca e pasamento 
Foi candidato á presidencia en 1872 pola á esquerdista, chamada "liberal" do Partido Republicano contra os "republicanos radicais" apoiados por Grant. Esta foi a única vez que un candidato morreu ás poucas semanas dunhas eleccións nos Estados Unidos. 

Tivo un funeral sinxelo e foi enterrado no cemiterio de Green-Wood.

## Notas 

## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Abolicionismo
* Escravitude 
* *New York Tribune*
* Partido Demócrata
* Partido Republicano

### Ligazóns externas 
* Biografía na páxina do *Directorio biográfico do Congreso dos Estados Unidos*
* International Vegetarian Union: History of Vegetarianism - USA: 19th Century
Leticia Barbadillo

**Leticia Barbadillo Vázquez**, nada na Coruña en 1983, é unha mestra e escritora galega.

## Traxectoria 
Licenciada en Comunicación Audiovisual, é mestra de Educación Infantil na escola pública. Participou nos blogs colectivos *Se o vello Simbad tivese fillos* e *Sobre as cousas*.

En 2023 gañou o Premio Merlín de Literatura Infantil da Editorial Xerais.

En 2024 gañou o Premio Follas Novas do Libro Galego á mellor obra infantil.

## Obra 
* *A botella de lentellas* (2023). Vigo: Xerais. 200 páxs. ISBN 9788411104098. Ilustracións de Xiana Teimoy.
* *Timbrol e a pega (e os demais)* (2026). Vigo: Xerais. 80 páxs. ISBN 978-84-1110-802-7. ePub: ISBN 978-84-1110-813-3. Ilustracións de Iria Fafián.
* *Timbrol e a pega (e os demais)* (2026). Vigo: Xerais. Ilustracións de Iria Fafián. 80 páxs. ISBN 978-84-1110-802-7. ePub: ISBN 978-84-1110-813-3.

## Premios 
* 2023: Premio Merlín de Literatura 2023, por *A botella de lentellas*.
* 2024: Premio Follas Novas do Libro Galego 2024 á obra infantil, por *A botella de lentellas*.
## Notas
Sen rastro

***Sen rastro*** (en ; tamén titulado *Hour of Lead*) é un filme estadounidense de 2020 escrito e dirixido por Peter Facinelli. Está protagonizado por Thomas Jane, Anne Heche, Jason Patric e Facinelli e conta a historia dunha parella que busca a súa filla desaparecida durante a súa viaxe de cámping.

Estreouse en galego o 14 de setembro de 2023 a través da TVG.

## Personaxes 
* Thomas Jane como Paul Michaelson
* Anne Heche como Wendy Michaelson
* Jason Patric como Sheriff Baker
* Peter Facinelli como Deputy Rakes
* Aleksei Archer como Miranda
* Kristopher Wente como Eric
* Sadie e K.K. Heim como Taylor
* John D. Hickman como Tom
* Alex Haydon como Justin

## Notas