Evolución dos dinosauros

miniatura|450px|Evolución dos dinosauros

Os dinosauros evolucionaron a partir dunha única liñaxe de arcosauros hai  entre 243 e 233&nbsp;Ma (millóns de anos) a partir das idades Anisiana a Carniana, da parte final do Triásico. O dos Dinosauria é un clado ben fundamentado, presente nun 98% dos *bootstraps* filoxenéticos (análises que xulgan o grao de robustez dun clado nas árbores filoxenéticas). É diagnosticado por moitas características como a perda do óso posfrontal do cranio e unha crista deltopectoral alongada sobre o úmero.

En marzo de 2017 informouse dunha nova forma de clasificar a árbore familiar dos dinosauros, baseándose en novas e maiores evidencias que as que estaban dispoñibles anteriormente. De acordo con esta nova clasificación, os dinosauros orixinais, que se orixinaron hai 200 millóns de anos, eran animais pequenos, bípedes e omnívoros con grandes mans para agarrar. Os descendentes (dos dinosauros non aviarios) duraron ata hai 66 millóns de anos.

## Orixe entre os arcosauros 
O proceso que orixinou os Dinosauromorpha e os primeiros dinosauros verdadeiros pode seguirse a través dos fósiles dos primeiros Archosauria como os Proterosuchidae *Erythrosuchidae* e *Euparkeria*, cuxos fósiles datan de hai 250&nbsp;Ma, a través dos arcosauros do Triásico medio, como *Ticinosuchus* de hai 232-236&nbsp;Ma. Os crocodilos son tamén descendentes de arcosauros do Triásico medio. Os Sauropodomorpha divídense en Prosauropoda e Sauropoda. Os camiños evolutivos que seguiron os Theropoda son moi complicados. O libro *The Dinosauria* (2004), unha obra de referencia importante sobre dinosauros, As evidencias fósiles da China suxiren que os primeiros dinosauros emplumados apareceron entre os primitivos Coelurosauria. Os máis primitivos deles, por exemplo, o tiranosauroideo *Dilong*, tiñan plumas que eran simplemente fibras co interior oco que serían útiles para o illamento térmico pero inútiles para voar.

Ósos ocasionais e análises cladísticas apuntan a unha ramificación temperán dos Tyrannosauroidea a partir dos outros Theropoda, ocorrida no Xurásico medio, aínda que non aparecen esqueletos case completos antes de *Eotyrannus* desde hai 121-127&nbsp;Ma, e os moitos parentes estreitos do propio *Tyrannosaurus* non aparecen ata hai 84&nbsp;Ma, preto do final do Cretáceo tardío.

Os fósiles de Ornithomimosauria coñécense desde hai 127 a 65&nbsp;Ma. A rama máis temperán saída da liña dos Ornithomimosauria crese que foi a de *Harpymimus*.

Os Therizinosauroidea son terópodos pouco comúns porque case todos son vexetarianos. Coñécense Therizinosauroidea fósiles desde hai 127 a 65&nbsp;Ma.

Os manirraptores inclúen os Oviraptorosauria, Deinonychosaurs e birds. Caracterízanse por ter unha ulna cunha diáfise curva.

Os fósiles de ovirraptosaurios coñécense desde hai 127 a 65&nbsp;Ma. Teñen un cranio sen dentes que está extremadamente modificado. O esqueleto ten unha cola moito máis curta do normal.

Os deinonicosauros, denominados así pola súa segunda deda do pé moi alongada e con forma de media lúa, están estreitamente relacionados coas aves. Comprenden dúas familias, Troodontidae e Dromaeosauridae. Coñécense fósiles de troodóntidos desde hai 127 a 65&nbsp;Ma. Teñen un corpo de constitución máis lixeira e extremidades máis longas. O primeiro fósil de troodóntido coñecido noemado é *Sinornithoides*. Os dromeosáuridos fósiles coñécense desde hai uns 127 a 65&nbsp;Ma coa excepción de *Utahraptor*. Os restos esqueléticos de *Utahraptor* son de hai uns 127-144&nbsp;Ma. Isto é interesante porque de acordo cunha análise estatística recente, *Lesothosaurus* separouse moi cedo, pero o cranio de *Lesothosaurus* xa mostra esas adaptacións, é de proporcións amplas, ten unha mandíbula superior menos flexible e unha conexión máis móbil da mandíbula inferior.

Os Heterodontosauridae son o grupo máis basal de Ornithischia. Os heterodontosáuridos son moi pequenos (lonxitude corporal < 1&nbsp;m) e viviron desde o Triásico tardío ao Cretáceo temperán. Excepto *Abrictosaurus* todos teñen un canino superior curto e un canino inferior máis longo. As extremidades anteriores dos fósiles coñecidos son relativamente longos.

Os principais clados estaban xa establecidos a inicios do Xurásico. Os ornitisquios dividíronse en tireóforos con armadura e ornitópodos e marxinocéfalos sen armadura.

### Tireóforos 
A armadura da superficie corporal (escudos) é a característica máis salientable dos tireóforos. A evolución dunha postura cuadrúpede ocorreu catro veces, entre os antepasados dos Euornithopoda, Thyreophora, Ceratopsia e Sauropodomorpha.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Clasificación dos dinosauros
* Orixe das aves

### Bibliografía 
* Sampson, S. D., 2001, Speculations on the socioecology of Ceratopsid dinosaurs (Orinthischia: Neoceratopsia): In: Mesozoic Vertebrate Life, edited by Tanke, D. H., and Carpenter, K., Indiana University Press, pp.&nbsp;263–276.
* Paul C. Sereno (1999) *The evolution of dinosaurs*, Science, Vol 284, pp.&nbsp;2137–2146 http://www.sciencemag.org/cgi/content/abstract/284/5423/2137

### Ligazóns externas