open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
SMS Königsberg

O ***SMS Königsberg*** foi un cruceiro lixeiro construído en 1905 para a mariña imperial alemá. Tiña tres chemineas e estaba armado con dez canóns e dous tubos lanzatorpedos, contaba cunha tripulación de 322 homes que chegou á África Oriental Alemá o 6 de xuño de 1914, un pouco antes do comezo da primeira guerra mundial co seu comandante Max Loof baixo ordes directas do xeneral Paul Erich von Lettow-Vorbeck, ao mando de todas as tropas alemás no territorio.

## Conflito 
Os británicos perante a posibilidade de que estoupase un conflito enviaron varios navíos preto da costa de Dar es Salam con ordes de afundilo de se iniciar. Cando o 5 de agosto comezou a guerra, o Königsberg preparouse para cumprir as ordes de interceptar os convois e navios inimigos. Inglaterra suspendeu os transportes pola costa oriental africana e enviou tres navíos, pero dous víronse obrigados a regresar á súa base en Suráfrica e o Königsberg afundiu o 19 de setembro ao que quedaba, o HMS Pegasus que estaba no peirao de Zanzíbar, ao tempo que minaba o porto. Problemas nas caldeiras impedíronlle regresar a Alemaña como pretendía e buscou refuxio no río Rufiji mentres se facía a reparación. En outubro e novembro os cruceiros da mariña inglesa Chatham, Dartmouth e Weymouth achegáronse e destruíron o barco que o fornecía de carbón, ao tempo que os británicos afundían un navío na foz do río para evitar que o Königsberg puidera escapar e virábanse as baterías da costa. Empregouse un hidroavión Curtiss civil, e máis tarde empregáronse dous aeroplanos Sopwith da Royal Navy para localizalo.

Tentáronse usar dous grandes canóns dun vello navío, o HMS Goliath, para afundir o cruceiro, aínda que non funcionou. Os torpedeiros HMS Mersey e HMS Severn traídos dende o Reino Unido danaron seriamente ao Königsberg o 6 de xullo de 1915. O 11 de xullo produciuse o segundo ataque, combinado de forzas aéreas e navais. Os alemáns decidiron abandonalo no delta do Rufiji despois de retirar o armamento que podía ser usado na campaña de terra. Morreron 32 mariños alemáns e foron 65 os feridos graves. O resto chegaron a Dar es Salam para participar na defensa da cidade.
Windows Server 2003

O **Windows Server 2003** é un sistema operativo creado por Microsoft para os servidores (ordenadores en xeral das empresas para o almacenamento de datos), este sistema está preparado para xestionar ata catro procesadores e unha capacidade moi alta de memoria RAM, tamén se diferenza de Windows XP en que ten características especiais de xestión de usuarios.
Windows 98

**Windows 98** é un sistema operativo que Microsoft lanzou ao mercado o 25 de xuño de 1998. Basicamente era unha revisión de Windows 95, e como el era híbrido entre os 16 bit e os 32 bit pero máis grande e lento. A primeira versión tivo problemas de compatibilidade e de estabilidade que se traducían en que o ordenador quedábase bloqueado e aparecese unha pantalla azul para indicar un fallo. Tiña soporte para AGT, USB e podíase conectar a múltiples monitores.

O 10 de xuño de 1999 saíu Windows 98 Second Edition que solucionaba moitos dos pequenos fallos da primeira versión.
Windows Me

O sistema operativo **Windows ME** foi posto no mercado xeral o 14 de setembro do ano 2000, e foi o último de Microsoft baseado en MS-DOS. Era un sistema operativo que seguía a ter problemas de estabilidade e, ademais, na mesma data apareceu o Windows 2000, que era máis estable, xa que usa o sistema de ficheiros NTFS en lugar do FAT -que xa estaba anticuado-. Basicamente non introducía melloras moi significativas con respecto ao Windows 98 SE, talvez maior número de drivers e maior compatibilidade con dispositivos multimedia.

## Notas
Salamá

**Salamá** é unha cidade de Guatemala, no departamento de Baja Verapaz. É a capital do departamento.

Localízase no val de Urrán. Nel conviven dous grupos étnicos: achi'es e ladinos.

As súas principais fontes de economía son a agricultura, crianza de gado vacún, cabalar, porcino etc
Cultívase millo, fríxol, manía, tomate e cana.

A súa festa principal celébrase por San Mateo, do 17 ao 24 de setembro.

Os centros arqueolóxicos encontrados no lugar son Las Figuras, Pachalum, San Jacinto e Tzalcam.
Entre os seus atractivos naturais son importantes os ríos Salamá, Chilascó, San Isidro e as Flautas. Coa unión destes dous últimos confórmase a catarata Zacualpa, de aproximadamente 220m de altura.
Windows 2000

O **Windows 2000** (coñecido tamén como **Windows NT 5.0**) foi un sistema operativo de Microsoft dirixido a empresas na mesma liña que Windows NT, saíu ao mercado o 17 de febreiro de 2000, en catro versións: Professional, Server, Advanced Server e Datacenter Server. No ano 2001 apareceu Windows 2000 Advanced Server- Limited Edition que podía correr en microprocesadores Intel Itanium de 64 bit.

Unha importante característica é a total compatibilidade con versións anteriores do Windows 95 e Windows 98, e xunto coa súa estabilidade (non superior a do GNU Linux) fixo quedar en segundo plano a Windows ME

## Versións 
* **Windows 2000 Professional**, a versión básica de Windows 2000, contorno gráfica para oficinas, pequenos negocios e usuarios particulares que precisaban corren aplicacións de alto rendemento como tratamento de imaxes dixitais ou deseño gráfico, soporta ata 2 microprocesadores.
* **Windows 2000 Server**, servidor de pequenas empresas, soporta ata 4 microprocesadores.
* **Windows 2000 Advanced Server**, servidor de grandes empresas, soporta ata 8 microprocesadores.
* **Windows 2000 Datacenter Server**, servidor para empresas moi grandes, que o tiñan que solicitar expresamente, soporta ata 32 microprocesadores
Revolta Maji Maji

miniatura|300px
A **revolta Maji Maji** foi unha rebelión das tribos africanas nativas na África Oriental Alemá contra as autoridades coloniais, que tivo lugar entre 1905 e 1907.

## Antecedentes 
Como resultado da repartición de África na Conferencia de Berlín entre as potencias europeas, Alemaña quedara con algunhas colonias esparexidas polo continente, entre elas a actual Tanzania, agás Zanzíbar chamada entón a África Oriental Alemá, a presenza alemá no interior da colonia era escaso, as autoridades alemás empregaban a forza para manter o control e asegurar o pagamento das taxas ou obrigar ao traballo forzado para construír estradas. Segundo o goberno da colonia o suroeste da colonia constituía un terreo ideal para o cultivo do algodón, así que o goberno deu concesións a uns poucos alemáns para cultivalo, aos nativos confiscáronselles as terras e obrigóuselles a traballar no cultivo do algodón a cambio dun salario escaso, a situación era desesperada en moitas comunidades.

En 1904 nunha pequena aldea, o feiticeiro Kinjikitile Ngwale afirmou estar posuído polo espírito dunha serpe chamada Hongo. Ngwale comeza a denominarse Bokero e a desenvolver a crenza que o pobo da África Oriental alemá estaba chamado a eliminar os alemáns, e deu aos seus seguidores unha poción de guerra: auga (maji en Suahili) mesturada con aceite de rícino e grans de millo miúdo. Os peregrinos chegan por centos á aldea ao correrse a voz da chegada dun profeta

## A revolta 
A revolta estoupa en xullo de 1905, os guerreiros do maji maji queiman plantacións e granxas, matando aos seus ocupantes. Os seguidores do movemento de Bokero estaban pobremente armados, pero eran numerosos, e dende a orixe do rebelión nas montañas Matumbi no sur do que agora é Tanzania atacaron as gornicións alemáns. No sur da colonia os alemáns contaban con 458 soldados europeos e 588 nativos, pero estaban ben armados, polo que deciden fortificarse á espera da chegada de reforzos.

En agosto de 1905 varios milleiros de rebeldes Maji, dirixidos por outro feiticeiro, atacaron a gornición local de Mahenge defendida polo tenente von Hassen con 60 nativos e unha metralladora.

Os ngoni decidiron unirse á revolta con 5.000 guerreiros e atacaron Mahenge o 21 de outubro, pero foron igualmente rexeitados.

O káiser Guillerme enviou dous cruceiros coa súa dotación como reforzo, e cando en outubro chegaron de Alemaña 1.000 soldados, o conde Adolf von Götzen, o gobernador decidiu marchar ao sur para restaurar a orde, no seu avance os alemáns destruíron aldeas, gando e campos e reservas de alimentos utilizados polos rebeldes. En abril de 1906 o suroeste quedou pacificado.

No sueste a resistencia continuou en forma de guerrilla, pero os alemáns mesmo prohibiron cultivar para rendelos por fame e non foi ata agosto de 1907 no que se pacificou definitivamente o territorio.

Por causa da revolta morreron algúns miles centos de alemáns e 75.000 nativos e a colonia permaneceu en calma ata a primeira guerra mundial.
O Alto de Xestoso, Monfero

**Santa María do Alto de Xestoso** é unha parroquia que se localiza no leste do concello de Monfero. Segundo o IGE en 2018 tiña 243 habitantes (119 homes e 124 mulleres) distribuídos en 40 entidades de poboación, o que supón unha diminución en relación ao ano 1999 cando tiña 385 habitantes.

## Historia 
Até 1897 só existía a parroquia de Xestoso, mais nese ano ficou dividida en dúas: o propio Alto de Xestoso e mailo Val de Xestoso.

## Galería de imaxes 

Ficheiro:Porta acceso ao adro de Santa María do Alto de Xestoso.JPG|Porta de acceso ao adro da igrexa.
Ficheiro:Sta-maria-xestoso-monfero-fachada.jpg|Fachada da igrexa parroquial.

## Lugares e parroquias 
### Lugares do Alto de Xestoso 
### Parroquias de Monfero 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 

### Outros artigos 
* Lugares de Monfero
A Leireta, O Alto de Xestoso, Monfero

**A Leireta** é unha aldea situada na parroquia do Alto de Xestoso, no concello coruñés de Monfero. No ano 2007 tiña 15 habitantes (5 homes e 10 mulleres). Tres anos despois en 2010 tiña 9 habitantes (4 homes e 5 mulleres), o cal supón un descenso de 6 habitantes.

## Situación
A Leireta está situada a igual distancia da Coruña como de Lugo. A vila máis próxima é As Pontes de García Rodríguez.

## Lugares e parroquias
### Lugares do Alto de Xestoso
### Parroquias de Monfero
AMD

**AMD** (**Advanced Micro Devices, Inc**) é unha empresa coñecida mundialmente pola fabricación de microprocesadores tanto para uso doméstico como para grandes servidores. Nun principio AMD fabricaba "copias" dos procesadores de Intel, pero a fins dos 90 cambiou de estratexia e coa aparición dos denominados K-6 comparables cos Pentium II de Intel, comezou unha nova época na que aínda melloraría os procesadores de Intel. Así, na actualidade e coa aparición dos procesadores de dobre núcleo coñecido como "Dual Core", os procesadores AMD superan en tódalas probas, incluídas as multimedia (que son as que máis se lle resisten), aos procesadores Intel.

## Historia 
miniatura|Microprocesador AMD 8080 de 1977
Jerry Sanders e sete amigos crearon AMD o 1 de maio de 1969, nese ano comezou a producir circuítos lóxicos. En 1975 entrou no mercado dos chips de RAM co Am9102, nese ano tamén desenvolveron grazas á enxeñería inversa, un circuíto clon do Intel 8080, o AMD 8080.

## Véxase tamén
Ben Roy Mottelson

**Ben Roy Mottelson**, nado en Chicago, Illinois (EUA) o 9 de xullo de 1926 e finado o 13 de maio de 2022, foi un físico danés, de orixe estadounidense, galardoado co Premio Nobel de Física do ano 1975.

## Traxectoria 
Estudou física na Universidade de Purdue en 1947 e doutorouse na Universidade Harvard en 1950.

En 1948 iniciou as súas colaboracións no Instituto Niels Bohr de Dinamarca, á beira de Aage Niels Bohr e Leo James Rainwater, ao redor da estrutura do núcleo atómico cousa que lles permitiu describir a mecánica cuántica do nucleón. En 1971 conseguiu a cidadanía danesa, e en 1975 foi galardoado co prestixioso Premio Nobel de Física, xunto cos seus colaboradores, "pola súa procura na descrición cuántica dos nucleóns".

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Biografía
Enya

**Enya**, pseudónimo de **Eithne Pádraigín Ní Bhraonáin**, nada o 17 de maio de 1961 no condado de Donegal (''Dún na n'Gall*), é unha cantante irlandesa.

## Traxectoria 
Iniciouse na carreira musical cun grupo de música celta chamado Clannad, que significa "Familia". Pertencente a unha familia de músicos, en 1982 uniuse a Nicky e Roma Ryan coa intención de compor bandas sonoras para películas: a primeira encarga importante foi para o documental británico *The Celts*; aínda que o éxito chegou da man de *Watermark*, que sentou o esquema xeral que ían seguir todos os seus discos. Dende 1987, a cantante compón e produce as súas propias obras.

Xunto a algúns temas instrumentais, acostuman ter un oco as cancións na súa lingua materna, o irlandés, e ás veces en latín. Así mesmo, ten cancións en galés, español, as linguas imaxinarias de O Señor dos Aneis ou o xaponés. Mais a lingua maioritaria é o inglés.

Nos seus discos podemos encontrar música con piano ou melodías atomizadas. As súas gravacións son a base de superposición de voces modificadas con sintetizadores.

## Discografía 
* *The Frog Prince* (1985)
* *Enya* (1987)
* *Watermark* (1988)
* *Shepherd Moons* (1991)
* *The Celts* (1992, reedición de *Enya*)
* *The Memory of Trees* (1995)
* *Paint the sky with stars: The best of Enya* (1997)
* *A Day Without Rain* (2000)
* The Lord of The Rings (Part I): as cancións "The Fellowship of the Ring" e "May It Be" (2001).
* *Amarantine* (21 de novembro de 2005) 
* *And Winter Came...* (2008)
**Dark Sky Island'' (2015)

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas
Lagarto (homónimos)

O termo **Lagarto** é o nome común de numerosas especies de réptiles da familia dos lacértidos:

***Lagarto arnal**, especie da familia dos lacértidos (*Timon lepidus*);
***Lagarto das silvas**, especie da familia dos lacértidos (*Lacerta schreiberi*).

Como topónimo, pode referirse a:

;En Galiza
***O Lagarto**, lugar da parroquia de Luneda, no concello da Cañiza;
***O Lagarto**, lugar da parroquia de Baroña, no concello de Porto do Son;
***O Lagarto**, lugar da parroquia de Aguiño, no concello de Ribeira.

;Fóra de Galiza

;En Castela e León
***Lagartos**, concello español da provincia de Palencia.

;No Brasil
***Lagarto**, municipio do Brasil.

## Véxase tamén
### Outros artigos
***Lagarto**, constelación do hemisferio norte, máis coñecida polo seu nome científico de **Lacerta**.
Lagarta

O grupo das **lagartas** pertence á familia de réptiles escamosos dos lagartos. As lagartas son orixinarias da África, e encóntranse espalladas en todas as zonas temperadas e quentes do mundo. Son importantes nos ecosistemas porque, como insectívoros, funcionan como "controladores" de pragas domésticas.

As lagartas poden subir paredes, mesmo de vidro, e até andar sobre teitos grazas ás forzas de van der Waals estabelecidas polas cerdas existentes nas súas patas. Algunhas especies presentan capacidade de camuflaxe similar á do camaleón. Outras especies de lagartas comunícanse entre si a través de ruídos -o que non é moi común entre lagartos-.

A lagarta posúe respiración estritamente pulmonar, a súa circulación é fechada, dupla e completa, posúe pel seca e recuberta por escamas. É pecilotérmico e o sistema dixestivo é completo.

Unha característica interesante nas lagartas é a capacidade de rexenerar o seu rabo. Cando se sente en perigo, a lagarta desprende a cauda, que non perde o movemento durante algúns minutos, o que eventualmente desorienta os seus predadores. A rexeneración completa do rabo ocorre en dúas semanas.

## Lagartas presentes en Galiza 
* Lagarta das brañas (n.c. *Zootoca vivipara*, antes *Lacerta vivipara*)
* Lagarta da serra (n.c. *Iberolacerta monticola*)
* Lagarta galega (n.c. *Podarcis bocagei*)
* Lagarta dos penedos (n.c. *Podarcis hispanica*)
* Lagarta dos muros (n.c. *Podarcis muralis*)
* Lagarta rabuda (n.c. *Psammodromus algirus*)
* Lagarta cinsenta (n.c. *Psammodromus hispanicus*)

## Galería de imaxes 

Ficheiro:Lagartixa 058eue.jpg|Lagarta.
Ficheiro:Lagartixa (Podarcis bocagei), A Coruña.jpg|*Podarcis bocagei*, A Coruña
Ficheiro:Xirimbao.Teo.Galiza.10-02-2008_Lagarta.jpg|Lagarta en Teo.
Ficheiro:Xirimbao.Teo.Galiza.Lagarta_2.jpg|Lagarta no Xirimbao (Teo).

## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Galán Regalado, P. E Fernández Arias, G.: *Anfibios e réptiles de Galicia*, Colección Montes e Fontes, Ed. Xerais, Vigo, 1993.

### Outros artigos 
* Lagarto
Xosé Caveda y Nava

**Xosé Caveda y Nava**, nado en Villaviciosa en 1796 e finado en Xixón en 1882, foi un escritor asturiano, un dos iniciadores da escrita en lingua asturiana.

## Traxectoria 
Fillo de Francisco de Paula Caveda y Solares, amigo de Gaspar Melchor de Jovellanos. Membro da Xunta Xeral do Principado de Asturias en 1834, cando desaparece substituída pola deputación provincial). Militou no Partido Moderado e foi deputado en Cortes en 1837.

Escribiu unha *Memoria histórica sobre la Junta General del Principado* (1834) e *Colección de poesías en dialecto asturiano* (1839) que foi o primeiro libro impreso en asturiano, unha escolma de poesía, con algunhas propias que se vai converter no modelo literario para os escritores en asturiano do século XIX, e a imaxe rural que reflectiu nas súas obras converteuse nun tópico, a súa visión do asturiano como unha forma de castelán antigo que non evolucionara.
Tostão

**Eduardo Gonçalves de Andrade** (25 de xaneiro de 1947, Belo Horizonte), coñecido mundialmente como **Tostão**, é un futbolista brasileiro.

Como a maioría de xogadores brasileiros, tivo un alcume dende case o comezo da súa carreira. Este foi Tostão, a pequena moeda. Intelixentísimo no seu xogo e letal encarando ós gardametas, é o máximo goleador da historia do Cruzeiro, pese á súa retirada con só 26 anos. No Mundial de Fútbol México 1970, formou un equipo letal con Pelé. Nese campionato alzouse co título mundial e formou parte do considerado mellor equipo da historia, con xenios como o propio Tostão, Pelé, Jairzinho, Gérson ou Rivelino.

Xusto antes dese torneo sufriu un desprendemento de retina por mor dun balonazo. A súa participación foi dúbida ata última hora, mais conseguiu recuperarse a tempo. Esta mesma mancadura provocou o seu retiro do fútbol pouco despois, á idade de 26 anos.

Abandonou totalmente o fútbol, rexeitando invitacións para comentar encontros ou mesmo adestrar, dedicándose por completo á súa profesión de médico. Ó fin, a mediados dos anos 90, volveu á escena pública como xornalista de deportes.
Daniel Defoe

miniatura|Daniel Defoe

**Daniel Defoe**, nado en Stoke Newington (Londres), en 1659 ou 1660 e finado en Bunhill Fields o 24 de abril de 1731, foi un espía, escritor e xornalista inglés, famoso pola súa novela *Robinson Crusoe*, iniciadora da novela inglesa.

## Traxectoria 
Nado como **Daniel Foe**, fillo dun comerciante presbiteriano, máis tarde engadiu un De aristocrático como o seu pseudónimo. Despois de rematar os seus estudos e coa oposición do seu pai que quería que entrase na carreira eclesiástica, tentou varios negocios que foron un fracaso ata que casa cunha rica herdeira en 1684, pero en 1692 entra en prisión por bancarrota, pero consegue recuperarse e en 1696 dirixía unha factoría de lousas.

Tras escribir o panfleto *The Shortest Way with Dissenters*, no que satirizaba a política dos conservadores ingleses contra os disidentes foi arrestado o 31 de xullo de 1703 e exposto na picota durante tres días, logo do que acabou na prisión de Newgate. Robert Harley, o primeiro ministro, ofreceulle a liberdade a cambio da súa colaboración como axente da intelixencia, fundou o xornal *A Review of the Affairs of France* en 1704 e apoiou o ministerio de Harley, cando Harley perdeu o poder en 1713 continuou escribindo en apoio de Godolphin, e de novo apoiou a Harley no ministerio tory de 1710 a 1714. Trala morte da raíña Ana e a entrada no goberno dos liberais, seguiu a facer traballo de intelixencia para eles. En 1706 estivo en Edimburgo como axente secreto para facer todo o posible para que se asinara o Tratado de Unión de 1707 con Escocia.

*Robinson Crusoe* (1719) é a novela máis coñecida de Defoe, conta a historia dun náufrago nunha illa deserta e as súas aventuras, o relato baséase na historia real de Alexander Selkirk na illa de Juan Fernández. *Moll Flanders* (1722) é unha novela picaresca, que conta a caída e redención dunha muller inglesa no século XVIII.

En total atribuíronse á súa autoría 545 títulos, entre panfletos, poemas satíricos e obras literarias

## Obras 
* *The Family Instructor*, 1715
* *Robinson Crusoe*, 1719 
* *The Political History of the Devil*
* *Captain Singleton*, 1720
* *Memoirs of a Cavalier*, 1720
* *Moll Flanders*, 1722
* *Roxana*, 1724
* *The Storm*
* *A journal of the plague year*, 1722. Traducida ao galego.

## Notas
Bergen-Belsen

miniatura|Fosa común.
**Bergen-Belsen** foi un campo de concentración nazi, tamén chamado **Stalag 311**, situado preto de Celle (Hannover), no estado da Baixa Saxonia en Alemaña. O nome de Bergen-Belsen deuselle pola próxima vila de Belsen, que logo da segunda guerra mundial mudou o seu nome polo de Hohne.

## Historia 
Posto en funcionamento no ano 1940, ao comezo Bergen-Belsen foi un campo de prisioneiros belgas e franceses baixo o mando da Wehrmacht. En 1941 levaron alí 20000 prisioneiros rusos. En 1943 por decisión de Heinrich Himmler foi requisado polas SS e transformado nun campo de exterminio ao levar alí 10&nbsp;000 xudeus coa intención de seren cambiados por prisioneiros de guerra alemáns.

Dende 1944 ata a súa liberación en 1945, as condicións de vida no campo empeoraron terriblemente, a decisión de levar alí prisioneiros enfermos doutros campos marcou o destino dos prisioneiros de Bergen-Belsen, durante ese período de tempo sucedéronse varias epidemias que acabaron coa vida de milleiros de prisioneiros. O nomeamento de Josef Kramer (procedente de Auschwitz) como comandante do campo o 2 de setembro de 1944 empeorou aínda máis as cousas. Kramer introduciu novas medidas para aumenta-lo sufrimento dos prisioneiros: eliminou os vestixios de autoadministración xudía, privou os prisioneiros de comida durante varios días e retirou aos prisioneiros de intercambio dos seus últimos privilexios. A ración de comida foi reducida a unha cunca de sopa e a unha rabada de pan. A terrible fame deu lugar a varios casos de canibalismo.
miniatura|Prisioneiros de Bergen-Belsen, exhaustos, sacando mortos do cuartel para enterralos.
### Liberación 
O 15 de abril de 1945 tropas británicas liberaron o campo tras un alto o fogo acordado polas dúas partes que non desexaban que as enfermidades se espallaran. As SS tentaron borra-las probas dos seus crimes, obrigando aos prisioneiros a enterra-los cadáveres nas fosas comúns antes de que chegaran os aliados. Pero aínda así, cando os británicos entraron atoparon uns 10&nbsp;000 cadáveres aínda sen enterrar. As SS foron obrigadas a enterralos. Foron necesarios bulldozers para arrastrar os corpos ata as fosas e impedir máis epidemias.

A xente que vivía preto afirmou non saber nada do que se facía no campo e foi levada dentro para que foran testemuñas do que os nazis chamaban a Solución final.

A evacuación do campo comezou o 24 de abril pero ata mediados de maio non foi posible terminala. Trala evacuación Bergen-Belsen foi incendiado.

## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Anne Frank
### Ligazóns externas 
* Bergen-Belsen Memorial
El Libredón

***El Libredón*** foi un diario católico-tradicionalista que se publicou en Santiago de Compostela entre 1875 e 1887.

## Historia e características 
Subtitulado *Periódico católico, político e literario*, veu substituír a *El Porvenir*. Fundado por Andrés Rey Varela e polo editor José María Paredes, en cuxos obradoiros tipográficos se imprimiu na primeira etapa. Axiña pasou a ser o seu propietario e director Antonio Toledo Quintela ata a súa morte en abril de 1885. Na primeira etapa tivo como redactores a Juan Barcia Caballero, Manuel Barja Cerdeira, Santiago López Mosquera e Alfredo Brañas.

### Segunda época 
Subtitulado *Periódico católico*, converteuse nun periódico clerical, no que só aparecían noticias relacionadas coa Igrexa. Editábase na imprenta do Seminario. Cesou en 1883.

### Terceira época 
Reapareceu en 1885, coa dirección de Alfredo Brañas ata o 1 de xaneiro de 1887. Os redactores eran Constante Amor e Hermenegildo Calvelo e entre os colaboradores estiveron Juan Barcia Caballero, Salvador Cabeza de León, Antonio López Ferreiro e Ramón Segade Campoamor. Durante o tempo en que Brañas foi director, o xornal sumouse a posicións claramente rexionalistas. O último director foi Hermenegildo Calvelo. Cesou o 20 de marzo de 1887 por dificultades económicas. Foi substituído por *El Pensamiento Gallego*, xa de carácter claramente carlista.

## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
* 

* 

### Outros artigos 
* Libredón
* Lista de publicacións impresas da provincia da Coruña
El Regional

***El Regional*** foi un xornal editado en Lugo entre 1884 e 1931.

## Historia e características 
Subtitulado *Diario de Lugo* (que despois variou por *Diario ilustrado de Lugo*), apareceu en outubro de 1884. Fundado por José Fernández Carballo, era un periódico rexionalista vencellado ao Partido Republicano Federal que fundou Aureliano Pereira. Definiuse como o primeiro xornal rexionalista galego e continuador de *El Diario de Lugo*. Aureliano Pereira foi o seu director ata 1893. Posteriormente foi dirixido por Manuel Amor Meilán, Benigno Varela Pérez e José Vega Blanco. Publicáronse en *El Regional* novelas, lendas e estudos históricos, ademais de colaboracións literarias e un folletín. O xornal mantívose ata 1931.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 

* 
### Outros artigos 
* Lista de publicacións impresas da provincia de Lugo
Los Monegros

**Os Monegros** (en castelán *Los Monegros*) é unha comarca aragonesa dividida entre as provincias de Zaragoza e Huesca. A súa capital é Sariñena. É coñecida polo seu clima semidesértico, que comporta secas crónicas.

## Xeografía
A serra de Alcubierre cruza a comarca de noroeste a sueste, alcanzando a súa maior altura no monte Oscuro, con 822 m. O clima é semiárido con escasa pluviosidade e altas temperaturas no verán. Hai moitas lagoas, salgadas e balsas, que forman o complexo endorreico máis importante de Europa. Destacan a lagoa de Sariñena e a da Praia.

Limita ao norte coa Hoya de Huesca, ao leste co Somontano de Barbastro, o Cinca Medio e o Bajo Cinca, ao oeste coa comarca de Zaragoza e ao sur coa Ribera Baja del Ebro e o Bajo Aragón-Caspe.

## Turismo 
Entre o seu patrimonio artístico destaca o Mosteiro de Sigena e a Cartuxa da Nosa Señora das Fontes.

En decembro de 2007 fíxose público que nos Monegros estaba previsto construír o macrocomplexo de lecer *Gran Scala* que, con varios parques temáticos e casinos, sería un dos principais centros de lecer de Europa, aínda que o proxecto non parece prosperar, senón que está en punto morto.

## Concellos 
## Notas
## Véxase tamén
### Ligazóns externas
*Sitio oficial 
* Comarcas de Aragón, Los Monegros 
* Comarcalización de Aragón, Los Monegros 
* Información turística sobre Monegros
La Región Gallega (Santiago de Compostela)

***La Región Gallega*** foi un xornal rexionalista liberal que se editou en Santiago de Compostela en 1886.

## Historia e características 
Subtitulado *Diario político independiente de intereses materiales y morales de Galicia*, tiña como lema *Todo por Galicia y para Galicia*. Apareceu o 1 de outubro de 1886. Fundado por Faustino Orantes, que era o seu propietario, esta dirixido por Manuel Murguía. Sostivo o ideario rexionalista; publicou unha serie de artigos de Murguía baixo o título "¿Qué es nación?". Mantivo polémicas con *El Correo Gallego* e *El Clamor del País*. Cesou a súa publicación a mediados de decembro de 1886.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
### Outros artigos 
* Lista de publicacións impresas da provincia da Coruña
Lagoa

[miniatura|dereita|250px|Lagoa de Vixán ([Ribeira).]]

Unha **lagoa** é unha masa de auga depositada nunha depresión ou vagoada do terreo de tamaño inferior a un lago.

En Galicia existiu ata o seu desecamento a partir do ano 1958 unha das lagoas de auga doce máis grandes da Península Ibérica: a lagoa de Antela.

## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* lago
* laga
* Lagoas de Galicia
Galicia Humorística

***Galicia Humorística*** foi un periódico rexionalista que se publicou en Santiago de Compostela en 1888.

## Historia e características 
Subtitulado *Revista quincenal de costumbres, cuentos, agudezas, anécdotas y tipos gallegos (...) y geroglíficos*, tiña unha periodicidade quincenal. O primeiro número apareceu o 15 de xaneiro de 1888. Estaba dirixido por Enrique Labarta Pose, e contou con colaboracións de Alfredo Brañas, Antonio de la Iglesia e Manuel Amor Meilán. Cesou a súa edición no mes de agosto de 1888. Foi continuado en 1890 por *La Pequeña Patria*.

## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
* 

* 

### Outros artigos 
* Lista de publicacións impresas da provincia da Coruña
### Ligazóns externas 
* Índices na Hemeroteca da Deputación de Pontevedra en Internet Archive.
El Estradense

:*Para a publicación mensual iniciada en Buenos Aires en 1980 véxase El Estradense (Buenos Aires)*.https://egu.xunta.gal/gl/termo/123320/estradense-el
***El Estradense*** foi un semanario que se publicou na Estrada de 1906 a 1909.

## Historia e características 
Subtitulado *Semanario agrícola-social*, apareceu o 15 de decembro de 1906 dirixido por Benigno Pío Losada. A partir do 13 de xuño de 1908 foi o seu director Manuel García Barros, que xa colaboraba co periódico dende o inicio e publicou nel moitos relatos curtos. Outros colaboradores do xornal foron Miguel Losada Losada, Laurentino Espinosa Valladares, Eduardo Cajide, Manuel Nodar Magán (que asinaba "León Armandú"), Manuel Muíños Graña (cos pseudónimos "Xan da Ulla" e "Farruc"), e Manuel Leyes e Camilo Pardo que se encargaban das seccións humorísticas e satíricas; a partir de 1907 tamén escribe Antón Losada Diéguez.

Saíu á luz para contrarrestar a influencia de *Voz del Pueblo*, que aparecera unhas semanas antes, aínda que os dous se declaraban riestristas, isto é partidarios do Marqués de Riestra quen dende había anos viña controlando politicamente a provincia de Pontevedra, *El Estradense* tiña unha ideoloxía tradicionalista de corte agrarista oposto a Faustino Ulloa Estévez, cacique liberal que controlaba o concello da Estrada. Ademais intentaba contrarrestar o agrarismo liberal-democrático e republicano que comezaba a coller pulo nas parroquias do concello. Tivo que suspender a súa edición en varias ocasións debido á censura política e o seu director Manuel García Barros sufriu prisión por este motivo. Cesou a súa publicación co número 108 o 9 de xaneiro de 1909.

### Segunda época 
Reapareceu en 1918 como portavoz antiriestrista. Estaba dirixido por Manuel García Barros e entre os colaboradores figuraba Antón Losada Diéguez.

### Terceira época 
Volveu reeditarse en marzo de 1935 en Santiago de Compostela co subtitulo *Periódico agrario* e vinculado con *El Emigrado*. En xullo de 1935 foi secuestrado polo alcalde da Estrada.

## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
* 
* 

### Outros artigos 
* Lista de publicacións impresas da provincia de Pontevedra
### Ligazóns externas 
* Exemplares
* Exemplares da segunda época
Tomate

O **tomate** () (do náhuatl *tomatl*) é a froita da **tomateira** (***Solanum lycopersicum***; Solanaceae), aínda que impropiamente tratado como *legume*, amplamente cultivada e consumida polos pobos da América do Sur e central precolombianas, e hoxe coñecida en todo o mundo.
 
## Orixe 
miniatura|100px|esquerda|Folla da tomateira.
A maioría dos botánicos atribúe a orixe do cultivo e consumo (e mesmo a selección xenética) do tomate como alimento á civilización inca do antigo Perú, o que deducen por aínda persistir naquela rexión unha gran variedade de tomates salvaxes e algunhas especies de domesticados (verdes) só alí coñecidas.

Crese que o tomate da variedade *Lycopersicum cerasiforme* é a ancestral da maioría das especies comerciais actuais, e que foi levada do Perú e introducida polos pobos antigos na América Central, posto que esta variedade foi amplamente cultivada en México.
 
Outros estudosos pensan que o tomate é orixinario do propio México, non só polo nome pertencer tipicamente á maioría dos dialectos locais (Náuatls), senón porque as cerámicas incas non rexistraron o uso do tomate nos utensilios domésticos, como era costume.

Os primeiros replican a esta obxección, argumentando que moitas outras froitas e alimentos dos incas tampouco foron representados nas cerámicas.

## Descuberta do tomate 
miniatura|150px|esquerda|Un tomate maduro.
É falsa a noción de que, polo longo uso nos mollos das pastas, o tomate teña orixe en Italia ou mesmo longo uso na cociña italiana.

O tomate xa se cultivaba 700 anos a.C. en México, e no antigo Perú, antes da formación do Imperio Inca. O tomate sempre se consumiu nas civilizacións incas, maias e aztecas e pertence a un extenso rol de alimentos da América precolombiana descoñecidos do Vello Mundo, do cal fan parte o millo, varios tipos de feixóns, patacas, froitas como o aguacate, e o cacao (de cuxas sementes se fai o chocolate), ademais de artigos de uso nativo que se difundiran, como a goma de mascar (seiba de Sapota (ou sapoti)) e tabaco.

Os españois levaron o tomate a Europa e parece que os primeiros tomates que se cultivaron en Italia eran de cor amarela. En 1554 foron descritos polo botánico italiano Piero Andrea Mattioli como "pomo d'oro", mazá dourada, de aí o nome de "pomodoro"; na Francia do século XVIII foron coñecidos como "pomme d'amour" (ou mazá de amor); hoxe os de cor vermella están máis estendidos.

Inicialmente o tomate considerábase velenoso polos europeos e cultivado só para efectos ornamentais. Soamente no século XIX o tomate pasou a ser consumido e cultivado en escala cada vez maior, inicialmente en Italia, despois en Francia e España.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Tomate de árbore
* Kétchup

### Ligazóns externas 
* 20.000 diferentes tipos de tomates do mundo, artigo en Ethno-Botanik.org.
Pesca con mosca

miniatura|dereita|A troita, unha das capturas máis común desta modalidade de pesca
A **pesca con mosca**  é unha modalidade de pesca na que a isca é unha mosca artificial realizada artesanalmente con plumas e que leva un anzol.

Consiste en arrebolar a mosca sen ningún tipo de chumbo cuns rápidos movementos cara a atrás e adiante, e ten que caer suavemente na superficie da auga, coma se fose un auténtico insecto que acaba de caer aínda vivo sen saber o que lle agarda debaixo da auga, presto a dar un chimpo ao aire e atrapalo entre a dentame. As capturas son normalmente troitas.

O máis semellante á pesca con mosca que se practicaba en Galicia pode ser o *Floreo*, posiblemente orixinario da Terra Cha. Se ben a modalidade da pesca con mosca vén importada de países como Inglaterra ou os EUA. O motivo do éxito entre os pescadores galegos é fundamentalmente a espectacularidade das picadas e as fermosas pelexas que se manteñen entre o pescador e o peixe.
Nasa

[miniatura|dereita|[Dorna portando nasas.]]
A **nasa** é unha arte de pesca na que se emprega unha armazón de forma cilíndrica ou troncocónica, de madeira ou metal, recuberta por un pano de rede, cunha boca en forma de funil pola que entra marisco ou peixes, que se deposita no mar para posteriormente recollela. Utilízase en Galiza e no Cantábrico.

As nasas somérxense prendidas dun cabo e cébanse con calquera tipo de carnada de peixe ou vísceras de animais. As nasas arríanse dúas veces ao día para retirar as posíbeis capturas. Os crustáceos máis pescados son a centola, o lumbrigante, a nécora, o santiaguiño e a lagosta. Úsase tamén para o polbo.

No Uruguai tamén se utilizan nasas para a pesca de peixes (ollomol). Teñen forma de campá con dúas bocas. Pola inferior entra a captura e pola superior retírase.

## Galería de imaxes 

Ficheiro:Nasas no porto de Muros.jpg|Nasas no porto de Muros
Ficheiro:NasasNaTerra.jpeg
Ficheiro:Nasas, Portonovo.jpg|Nasas no porto de Portonovo (Sanxenxo)
Ficheiro:Nasas, Vilagarcía de Arousa, Galiza.jpg|Vilagarcía de Arousa

## Notas
Ba (mitoloxía)

miniatura|200px|Ba.
[miniatura|200px|"Falsa porta" na tumba de *Rejmira*. [Dinastía XVIII de Exipto|Dinastía XVIII. Louvre.]]
**Ba** é un concepto da mitoloxía exipcia que designan os distintos compoñentes espirituais da alma humana ou aspectos da personalidade. Tradúcese frecuentemente como "alma". O *ba* está asociado á divindade e ao poder e os deuses teñen varios *bas*. Designa tamén a capacidade para tomar diferentes manifestacións, que son tamén, pola súa vez, *bas*, como o touro Apis de Ptah. O *ba* ten forma de ave con cabeza humana e o do defunto pódese mover libremente no mundo inferior e retornar á terra.

## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* ka
Monte Louro, Louro, Muros

**Monte Louro** é un lugar situado na parroquia de Louro, no concello coruñés de Muros. O monte está concretamente na parroquia sobre a banda norte da ría de Muros e Noia.

A estrada pasa entre o monte e a praia de Louro, situada entre as puntas Carreiro e Lens. Forma parte do zona especial de conservación (ZEC) Monte e lagoa de Louro e ten un interese xeolóxico especial por ser un inselberg granítico, ou monte que destaca nunha chaira, rodeado dunha plataforma de abrasión.
[miniatura|Monte Louro coa [Lagoa das Xerfas, a praia de Area Maior e o pinar de Ancoradoiro. Ao fondo, a ría de Muros e Noia. Esta paisaxe foi asolada por un incendio forestal en agosto de 2005]]
## Monte Louro na literatura popular 
* ''O Cristo de Finisterre/ ten unha pistola d'ouro/ pra matar aos do Son/ por riba de Monte Louro* .
* *Santo Cristo de Fisterra,/ ten unha pistola de ouro/ para matar os do Son/ por riba do Monte Louro* .
* *Si todo o mar fora leite/ e Monte Louro boroa,/ xa terían que comer/ os tramalleiros de Boa* .
**Monte Louro con touca, chuvia moita ou pouca.*

## Galería de imaxes 
500px|miniatura|Camiño cara ao Monte Louro.

Ficheiro:LouroBarbanza.jpeg|Louro e Monte Louro emerxendo da borraxeira, vistos desde o Barbanza
Ficheiro:Faro de Monte Louro, Louro, Muros.jpg|Faro de Monte Louro
Ficheiro:Monte Louro e praia de Area Maior.jpg|Monte Louro e a praia de Area Maior
Ficheiro:Cerca de la Laguna de Louro (Muros, A Coruña, Galicia, España) 03.JPG|Monte Louro.

## Lugares e parroquias 
### Lugares de Louro 
### Parroquias de Muros 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* *As montañas de Galiza''. A Nosa Terra, 2006. ISBN 84-8341-126-1
### Outros artigos 
* Montes de Galicia
Elspeth Huxley

**Elspeth Jouceline Huxley**, nada o 23 de xullo de 1907 en Londres e finada o 10 de xaneiro de 1997 en Tetbury (Gloucestershire), foi unha escritora, xornalista e oficial colonial británica.

## Traxectoria 
Nada en Londres, chegou en 1912 cos seus pais a Thika, na actual Kenya, para abrir unha plantación de café. En 1925 marcha a Inglaterra e aos Estados Unidos para estudar, aínda que retorna periodicamente cos seus pais. en 1929 converteuse en axudante da oficina de prensa de Empire Marketing Board, en 1932 deixa o seu traballo e viaxa por toda a zona, e publica os seus primeiros libros, entre eles *Lord Delamere and the making of Kenya*, unha biografía do famoso colono. Formou parte da Comisión para a revisión da Constitución da Federación de Rhodesia, e aínda que comezou avogando polo colonialismo, máis tarde apoiou a independencia dos países africanos.

Escribiu máis de 30 libros, entre eles descatan *The Flame Trees of Thika* e *The Mottled Lizard* nos que conta as súas experiencias nos seus primeiros anos en África.
Ka

Na relixión exipcia, o **ka** (*k3*) é o elemento incorpóreo da personalidade individual, unha especie de representación da enerxía vital conservadora e xeradora, posiblemente ligado en orixe á fertilidade sexual.

O *ka* constituía como un "dobre" da persoa viva, que a abandonaba no momento da morte. Podía entrar nela despois da morte cando a súa supervivencia estaba asegurada ao recibir as ofrendas funerarias. Pensaban que o *ka* creábao Chnum nunha roda de oleiro ou que pasaba de pais a fillos a través do seme. Crían tamén que o *ka* se sustentaba con comida e bebida, e por iso facíanlles ofrendas aos mortos. Desta comida, os mortos tomaban non o seu aspecto físico, senón o seu *kau*.

O *ka* representábase habitualmente como unha segunda imaxe do invididuo, o que motivou que os primeiros exiptólogos traducisen *ka* por "dobre".

## Véxase tamén 
* Ba
Villeneuve-d'Ascq

'''Villeneuve-d'Ascq'* é unha cidade (61&nbsp;920 hab. en 2015) situada no norte de Francia. Está na rexión administrativa francesa de Alta Francia e no departamento *(département)'' francés do Norte.

## Cidades irmás 
Villeneuve-d'Ascq está irmandada coas seguintes cidades:
*  Stirling
*  Tournai
*  Chaidari
*  Leverkusen
*  La Possession
*  Gatineau
*  Iaşi

## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Sitio web oficial
* Museo de Arte Moderna
* Forum des sciences (Centre François Mitterrand) 
* Oficina de turismo
Chalana

[miniatura|Tres chalanas na [A Pobra do Caramiñal|Pobra do Caramiñal.]]
A **chalana** é unha pequena embarcación, coa popa rectangular (en *espello*), a proa triangular e o fondo plano, sen quilla; ten capacidade para unha ou dúas persoas. Outra característica é a ausencia de temón. Adoita manexarse a remo, cos que se dirixe sen maior problema sempre que as condicións meteorolóxicas sexan boas (a falta de quilla fai que sexan pouco manobrables nun mar revolto).

A función da chalana é, principalmente, a de servir de embarcación auxiliar para acceder ó peirao desde o barco de pesca, ou a este desde o peirao. Permite o transporte da pesca, dos aparellos e dos propios mariñeiros nun e noutro sentido. Este recurso é necesario especialmente cando o calado do porto non permite achegarse directamente ós barcos de maior tamaño ou cando este debe permanecer, pola razón que sexa, a certa distancia do molle.

Pero tamén serven para auxiliar nas propias operacións de pesca, sobre todo no caso do cerco real. O barco de pesca transporta a chalana sobre a cuberta ata o punto onde se atopa o peixe. Localizado este, o barco queda ó pairo e arríase a chalana cun ou dous mariñeiros, suxeitando un dos extremos da rede. Agora, o barco comeza a estender o cerco mentres avanza en círculo ata volver a coincidir coa chalana, momento no que se pecha a rede se se iza a bordo. Como partir dese momento a chalana xa non é precisa para a pesca, ízase de novo a bordo.

Noutras ocasións, os mariñeiros utilizan a chalana para determinadas actividades pesqueiras, como a pesca con liña, con espello ou a recollida de nasas (se son poucas, claro), ou ben cando se pesca sobre fondos areosos e pouco profundos.

Excepcionalmente, cando se dedican a mover carga entre barco e porto, poden contar con motor.

Adoitan ser nomeadas co mesmo nome có barco ó que auxilian.

Constantino García recolle en Ares, Sada, Razo, Laxe, O Grove e Marín esta denominación para designar un tipo de embarcación similar pero coa proa e a popa chatas, cortadas verticalmente, que noutras localidades costeiras se denomina **gamela**.

## Galería de imaxes
## Notas
## Véxase tamén
### Bibliografía 
* Xulio X. Pardellas, artigo "CHALANA" da *Gran Enciclopedia Galega*.

### Outros artigos 
* Bote
* Gamela
Nilómetro

miniatura|esquerda|150 px|Nilómetro de Kom Ombo
miniatura|dereita|150 px|Escaleira do nilómetro de Kom Ombo
En Exipto, o **nilómetro** era un pozo ancho con escaleira que baixaba até a camada freática e permitía así observar as flutuacións no nivel da auga por riba do curso baixo do río Nilo. Cada templo tiña un, que lle servía para calcular a intensidade da inundación anual e, en consecuencia, os impostos debidos para ese ano.

Os nilómetros máis famosos foron o da illa Elefantina, en Asuán, e o da illa de Roda, no Cairo.
Piramidión

[miniatura|250px|Piramidión restaurado, orixinalmente situado na cúspide da [pirámide Vermella.]]
[miniatura|200px|dereita|Piramidión dourado na cúspide do obelisco da [Praza da Concordia en París.]]
O **piramidión** era a pedra de pequenas dimensións que servía de remate nos obeliscos ou tamén a última pedra que se colocaba na cúspide das pirámides. O piramidión estaba decorado e converteuse por dereito propio nun obxecto simbólico, empregandose como trazo máis impresionante das pequenas pirámides de ladrillo das tumbas privadas do Imperio Novo do Antigo Exipto (Deir el-Medina, Saqqara) e do Período Tardío (Abidos). Nestes casos, decorábanse con escenas de adoración ao sol ou referidos á súa viaxe na barca solar.

Por extensión, chámaselle tamén piramidión a calquera pirámide de base ancha e pouca altura que se aplica a modo de remate sobre algúns elementos arquitectónicos ou decorativos.
Mapalé

[miniatura|270px|Mapalé a [Cartaxena de Indias]]
O **mapalé** é unha danza de parellas que bailan con movementos frenéticos e eróticos. O baile baséase en saltos, caídas, persecucións e enfrontamentos entre a muller e o home. Mapalé é tamén o nome dun peixe e a lenda conta que os pescadores bailaban esta danza para celebrar a boa pesca e cos seus movementos estaban representando o movemento do peixe fóra da auga.

## Orixe do Mapalé
É unha danza típica que se baila en Colombia. Foi levada hai máis de catrocentos anos a Cartaxena de Indias polos escravos de Guinea.

Naceu como canto de pescadores de Mapalé ou Chigua, nas ribeiras do Río Magdalena. Obtivo o seu nome dese peixe famoso polo seu aceite, denominación que tamén se aplica  ao tambor de forma cilíndrica que marca o compás.

Mapalé é unha danza de orixe africana que se baila na costa atlántica e nas ribeiras do río Magdalena, de ritmo rápido, con palmas constantes dos participantes e de marcada tendencia lúdica.

### Motivo da denominación
* É unha palabra sinxela e sonora, suxestiva e que produce curiosidade. 
* A danza ten  unha forza incríbel e representa dalgunha maneira un estremecemento interno por un cambio, un desexo de querer expresar sentimentos, sensacións, experiencias e moito máis. 
* Aí é onde Mapalé representa a todos aqueles que a través das artes expresan a súa forza interior. 
* A danza mapalé forma parte do patrimonio ancestral dun país latinoamericano, pero á vez é descoñecida para a gran maioría.
* Ademais a súa mesma historia é o reflexo de como a cultura e as tradicións non morren senón que continúan e se enriquecen cando transmigran.

## O ritmo
É un dos ritmos máis primitivos do folclore atlántico, e no cal se reproducen con notábel fidelidade moitos aspectos dos bailes africanos.

É un ritmo rápido que se baila e canta con grande axitación, logrando unha aceleración constante e case frenética do corpo. Este baile sempre tivo unha carga sexual compaxinada con movementos pelvianos e incluso con contorsións.

## Instrumentos
Só son precisos dous tambores: "o chamador" e o "tambor maior ou macho" son suficientes para acompañar esta danza. Actualmente, incorpóranse a "tambora" e o guache.
Escuadro (constelación)

**Norma** ou **Escuadra** é unha constelación do hemisferio sur. O xenitivo, usado para formar nomes de estrelas, é **Normae**. Tamén é coñecida como **A Regra**, **A Regra do Carpinteiro**, **O Xogo de Regras** ou **O Nivel**, aínda que formalmente é coñecida en latín como *Norma et Regula*, que significa "Escuadra e Nivel" (ferramentas de carpintería).

As constelacións veciñas son Scorpius, Lupus, Circinus, Triangulum Australe e Ara.

## Notas
Monte Kenya

O **Monte Kenya** (en ) é a principal cadea montañosa de Kenya e a segunda de África, despois do Kilimanjaro. Os seus cumios máis altos son Batian (5.199 m), Nelion (5.188 m) e Lenana (4.985 m). A área arredor da montaña está protexida no Parque Nacional Monte Kenya.

A montaña é un volcán extinto, a última erupción data de entre hai 2,6 e 3,1 millóns de anos. As súas abas inclúen diferentes biomas, as partes máis baixas son bosques de clima cálido, cambiando a bosques de montaña de juniperus e podocarpaceae arredor dos 2.000 metros, cun cinto de bambú aos 2.500 m que cambia a un bosque de alta montaña de pequenas árbores cubertos de carriza. Hai 12 pequenos glaciares esparexidos entre o complexo de 7 cumios.

O pobo kikuyu cre que a súa deidade suprema, Ngai, vive no Monte Kenya.

O misioneiro Johann Ludwig Krapf foi o primeiro europeo en ver o Monte Kenya en 1849. A primeira ascensión da que temos noticias realizouna Halford Mackinder (con Ollier e Brocherel) o 13 de setembro de 1899.
Kon-tiki

[miniatura|200px|Monólito Kon-tiki de [Tiwanaku.]]
O monólito **Kon-tiki** (tamén escrito Kontiki ou Kon Tiki) ou **Barbado** é unha escultura antropomorfa de Tiwanaku, Bolivia, situada no templete semisubterráneo do recinto arqueolóxico.