Muíño de man

miniatura| Gran e pedra de muíño manual
miniatura| Pedra de moer, pedra de fregar
[miniatura| Escravo/servidor con pedra de moer, [Antigo Exipto.]]
[miniatura|Muíño rotativo manual no [Tíbet.]]
O **muíño de man,** tamén coñecido como **pedra de moer**, é un dispositivo para converter grans, principalmente de varios tipos de cereais, en fariña. As pedras de moer tamén se usaban para triturar mineral ou esmagar materiais colorantes como o ocre. Faise unha distinción entre os muíños de sela máis antigos, que se moven cara a atrás e cara a atrás, e os muíños rotativos máis novos. Un conxunto de moas está formada por un corredor (moa superior en movemento, pu bola de fricción) e unha pedra de rodamento (moa inferior, estática).

A palabra para moer, do latín *molina* ou *molere* é de orixe preindoeuropea, así que unha palabra para os muíños de man debería ter acompañado aos europeos, africanos e asiáticos durante miles de anos. 

## Historia 
### Epipaleolítico 
A pedra de moer máis antiga (uns 27.000 anos) procede do sitio de Cuddie Springs, no sueste de Australia. As escavacións arqueolóxicas pretenden demostrar que o cultivo de grans primitivos tamén se produciu nesta zona, pero esta afirmación é moi controvertida, xa que o gran silvestre non era orixinario de Australia.

Usando residuos de amidón de ferramentas de moer de pedra de Rusia, Italia e a República Checa, Anna Revedin demostrou que a fariña se moía a partir de herbas silvestres, aparentemente de canas e raíces de fentos, hai uns 30.000 anos.

Nunha lareira de 14.400 anos no asentamento de Natufien de Shubayqa 1, no nordeste de Xordania, os científicos daneses descubriron os restos máis antigos de pan feito a base de cebada silvestre, avea e algas mariñas. Isto demostrou que a cocción do pan e, polo tanto, tamén a moenda de sementes se desenvolveu antes da aparición do cultivo de grans.

### Neolítico 
As primeiras pedras de moer aparecen a finais do Epipaleolítico no Levante mediterráneo (Ohalo II). Non hai evidencias de cultivo xeneralizado da terra neste momento. Como sinala o biólogo israelí Lev Yadun, os grans salvaxes que foron domesticados por primeira vez estaban restrinxidos a unha zona do norte de Siria e do sueste de Anatolia a finais da Idade do Xeo. O gran silvestre moíase nas moas. Os científicos analizaron os gránulos de amidón conservados nunha moa descuberta en Israel. Pódense asignar a especies vexetais específicas: cebada silvestre ou trigo silvestre. Non había indicacións sobre a pedra de moer para o procesamento de raíces ou tubérculos. 

Os morteiros que apareceron ao mesmo tempo foron utilizados no Levante para bater substancias colorantes.

### Idade de Bronce 
No asentamento da Idade do Bronce Temperá de Goldkuppe preto de Diesbar-Seusslitz en Saxonia, atopouse un depósito de tres pedras de moer completas e sen usar feitas de pórfiro de cuarzo de Zehren. 
[miniatura| "Sombreiro Napoleón" feito de lava basáltica de [Eifel]]

### Idade do Ferro 
A principios do período La Tène, usáronse os chamados *sombreiros de Napoleón* feitos de lava basáltica de Eifel. O muíño rotativo manual é coñecido en Europa Central desde mediados do período La Tène. Atopáronse unha variedade de pedras de roza na cidade celto-romana de Numancia. As pedras de moer feitas con lava basáltica maia xa se facían na antigüidade romana a partir de lava basáltica do pozo de Mayen.

## Bens funerarios 
Hai máis de 20.000 anos colocouse unha pedra de moer baixo a cabeza dos mortos de Ohalo no Levante Mediterráneo. Tamén nalgúns enterramentos de cerámica de bandas, as pedras de moer estaban debaixo das cabezas dos mortos. Por este motivo, algúns investigadores consideran que son os precursores da lápida, aínda que é pouco probábel.

## Da fariña ao muiñeiro 
Orixinalmente, cada familia moía o seu propio gran en fariña segundo fose necesario; Non se adoitaban acumular cantidades de fariña. A profesión de muiñeiro existía como moi tarde no 1º século a.C. no Imperio Romano, onde se descubriron os primeiros muíños que volvían a moa coa axuda da forza da auga; o desenvolvemento dos muíños de vento é moi probabelmente posterior.

## Na Biblia 
Segundo a Tora, as pedras de muíño non se podían peñar porque estaban entre os imprescindíbeis da vida: *“Non hai que tomar como garantía o muíño de man nin a moa superior; pois entón un toma a vida mesma como unha prenda.“* (  Moisés 24 :6&nbsp;) . O de abaixo considerábase especialmente duro: ( *"O seu corazón é firme coma a pedra, firme coma a pedra de muíño de embaixo"*. O evanxelista Mateu refírese ao parecer a un muíño rotativo máis grande, como o que xurdiu na época helenística: *“E de dúas mulleres que moen no mesmo muíño, unha é tomada e outra queda."*

## Arquitectura 
É ben sabido que os antigos exipcios, descoñecidos coas ferramentas de ferro, alisaban as superficies das pedras coa axuda de pedras de fregar; algo semellante asúmese para o case perfecto procesamento da pedra da civilización inca no Perú.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Muíño
* Muíño de vento
* Muíño de marés
* Metate
* Molcaxete

### Bibliografía 
* Nicole Kegler-Graiewski: *Grinding and grinding stones, artigo no 69*, páxs 779-790: en Harald Floss: [ed. ] Artefactos de pedra - Do Antigo Paleolítico á Era Moderna, Kerns Verlag, Tübingen, 2013, 2. edición
* Simcha Lev-Yadun, Avi Gopher, Shahal Abbo: *O berce da agricultura.* En: *Ciencia.* Vol. 288, núm. 5471, 2000, páxinas 1602-1603,    .

### Ligazóns externas 
* Travesía da sela de pedra da imaxe de Abingdon-on-Thames
* Os primeiros muíños | (osbatans.gal)