open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Linguas ibero-occidentais

As **linguas ibero-occidentais** son unha póla das linguas iberorrománicas, que inclúe o castelán (español, sefardí, estremeño e catelán de Latinoamérica), o subgrupo asturleonés (asturiano, leonés, mirandés e montañés), e os descendentes do galego-portugués (portugués, galego, eonaviego, fala e xudeoportugués).

## Clasificación 
Dentro das linguas iberorrománicas occidentais distínguense tres grandes bloques:

* Asturleonés
:* **Asturiano**
:* **Leonés**
:* **Mirandés**
:* **Cántabro**
:* **Estremeño**
* Castelán
:* **Castelán**
:** **Canario**
:** **Andaluz**
:** **Castelán churro**
:** **Murciano**
:** **Castúo**
:* **Sefardí** (tamén chamado **ladino**)
* Galaico-portugués
:* **Galego-portugués** † foi a orixe deste subgrupo.
:* **Xudeoportugués**
:* **Galego**
:* **Portugués**
:* **Eonaviego**
:* **Fala**

## Notas
Carles Grau Tallada

**Carles Grau Tallada**, nado en Lloret de Mar o 10 de marzo de 1990, é un farmacéutico e xogador de hóckey a patíns español, que xoga de porteiro no FC Barcelona.

É irmán máis vello de Marc, Álex e Lluis Grau, todos eles xogadores da OK Liga.

## Traxectoria 
Tras probar no judo, comezou a xogar ao hóckey a patíns, deporte ao que se acabarían dedicando tamén os seus irmáns máis novos, Álex, Lluis e Marc. e en marzo de 2015 conquistou a Copa do Rei, tras derrotar na final ao FC Barcelona, e sendo elixindo mellor xogador do torneo. En 2016 marchou para Portugal para xogar no FC Porto. Nas súas tres tempadas no club luso gañou dúas ligas portuguesas, dúas Copas, dúas Supercopas e foi dúas veces subcampión de Europa, tras perder as finais de 2017/18 e 2018/19 fronte a FC Barcelona e Sporting CP respectivamente.

En 2019 fichou polo HC Liceo, xunto a seu irmán Marc, pasando a xogar por primeira vez no mesmo equipo. Xunto a eles chegaron á Coruña outro par de irmáns, os xemelgos Bruno e Roberto Di Benedetto. Na súa primeira tempada no club galego acabou subcampión da OK Liga, despois de que os play-offs foran cancelados por mor da pandemia por coronavirus, subcampionato que repetiu na tempada seguinte, na que gañou a Copa do Rei. Na campaña 2021/22 proclamouse campión de liga, despois de derrotar na final ao Reus, e foi elixido mellor porteiro do campionato. Ao remate da competición deixou A Coruña para regresar despois de máis dunha década ao FC Barcelona, pasando a ocupar o oco deixado polo histórico Aitor Egurrola.

### Selección española 
Conquistou coa selección española dúas Copas Latinas en 2010 e 2012, e en 2013 o Campionato do Mundo celebrado en Angola. Foi ademais subcampión do mundo en 2015 e obtivo o bronce europeo en 2016.

## Palmarés 
;FC Barcelona
* **Copa Intercontinental (1)**: 2008.
* **Copa de Europa (1)**: 2009/10.
* **Copa Continental (1)**: 2007/08.
* **OK Liga (2)**: 2008/09, 2009/10.
* **Copa do Rei (1)**: 2023.
***Supercopa de España (2)**: 2008/09, 2022/23.

;CP Vic
* **Copa do Rei (1)**: 2014/15.

;FC Porto
* **Liga Portuguesa (2)**: 2016/17, 2018/19.
* **Copa de Portugal (2)**: 2016/17, 2017/18.
* **Supercopa de Portugal (3)**: 2017, 2018, 2019.

;Liceo da Coruña
* **OK Liga (1)**: 2021/22.
* **Copa do Rei (1)**: 2021.
* **Supercopa de España (1)**: 2021/22.

;Selección española
* **Campionato do Mundo (1)**: 2013.
* **Copa Latina (2)**: 2010, 2012.

;Individual
* **Mellor porteiro da OK Liga (1)**: 2021/22.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Ficha do xogador en ceroacero.es
Linguas galoibéricas

miniatura|300px|Clasificación das linguas románicas de acordo con Koryakov Y.B., o grupo occidental de Koryakov é semellante ao grupo galoibérico de *Ethnologue*.

As **linguas galoibéricas** constitúen unha das agrupacións en que *Ethnologue* clasifica as linguas románicas, aínda que outros autores discrepan de que constitúan unha unidade filoxenética válida. En particular, as linguas galorrománicas parecen máis distantemente relacionadas con outras linguas galoibéricas doutras linguas non galoibéricas excluídas do grupo. En lingüística histórica é notoriamente coñecido que a clasificación dos grupos de alto nivel dunha familia lingüística é máis complicada que a identificación dos grupos de máis baixo nivel (cuxo parentesco é máis evidente). Por esa razón a **agrupación galoibérica** debe contemplarse como unha conxectura ou proposta de clasificación, dentro das linguas románicas. Porén, algúns dos grupos que conforman este conxunto son claramente unidades filoxenéticas entre elas, as linguas iberorrománicas, as linguas occitanorrománicas, as linguas galorrománicas, as linguas galoitalianas e as linguas retorrománicas.

## Notas
Linguas de oïl

As **linguas de oïl**, tamén coñecidas como as **linguas francesas**, son un continuo dialectal que inclúe o francés estándar e os seus parentes autóctonos máis achegados historicamente, os cales son falados na metade norte de Francia, no sur de Bélxica e nas Illas da Canle. Pertencen á categoría de linguas galorrománicas, as cales tamén inclúen as linguas históricas do centro-leste de Francia e oeste de Suíza, Occitania, o norte de Italia e a Península Ibérica.

Os lingüistas dividen as linguas románicas de Francia, e en especial, da Francia medieval, en dous subgrupos xeográficos, as linguas de oïl do norte, e as linguas de oc do sur de Francia (ámbolos dous grupos son chamadas así pola palabra que empregan para dicir "si").

## Véxase tamén 
### Bibliografía 
*''Paroles d'Oïl'', Défense et promotion des Langues d'Oïl, Mougon 1994, 
**Les langues régionales*, Jean Sibille, 2000,
Navarroaragonés

O **navarroaragonés** foi unha lingua románica falada nunha parte grande da bacía do río Ebro durante a Idade Media. É a lingua da cal descende directamente a actual lingua aragonesa e da que quedan trazos en diverso grao, principalmente no castelán falado en Rioxa, Aragón e Navarra.

Ten a súa orixe no latín vulgar, cun posible substrato vasco. A lingua recibe, para o seu período medieval, a denominación entre os lingüistas actuais de navarroaragonés, por abranguer as linguas románicas relacionadas co aragonés medieval e co romance navarro, así como o rioxano precastelán. Ás veces, esta lingua é clasificada no grupo pirenaico-mozárabe.

## Véxase tamén 
### Bibliografía 
*
Castelán santandereano

[miniatura|250px|Dialectos do castelán en [Colombia. O santandereano aparece en azul claro.]]
O **castelán santandereano** (nome que recibe en Colombia) tamén coñecido como **tachirense** ou **castelán gocho** (nomes que recibe en Venezuela), é o dialecto ou xeolecto do castelán falado entre a rexión dos Santanderes, situada no nordeste de Colombia, e no Estado Táchira e gran parte da rexión dos Andes, no oeste de Venezuela.

## Orixe 
O castelán santandereano forma parte da influencia sociocultural histórica de europeos e indíxenas na rexión; principalmente de españois (na súa maioría orixinarios do norte e centro de España, que habitaron o territorio durante séculos). Os pobos indíxenas da rexión, como os guanes, os yariguís, os agataes, os chitareros, os chipataes, os laches e os yukpa, tamén definiron a maneira de falar, o carácter xenérico e a idiosincrasia do pobo santandereano.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Castelán colombiano
### Bibliografía 
*
*
Moeda-nariz de formiga

miniatura|279x279px|Moedas-nariz de formiga achadas en Xiaogan, provincia de Hubei (Museo Provincial de Hubei).
As **moedas-nariz de formiga** (en chinés: 蚁鼻钱; pinyin: *yǐ bí qián*, "moeda como o nariz dunha formiga"), coñecidas tamén como **moedas yi-bi**, eran unhas pequenas moedas chinesas fundidas en bronce e emitidas no Estado de Chu durante o período dos Reinos Combatentes (475-221 a. de C.). 

En lingua chinesa coñécense tamén como 鬼脸钱 (*guǐ liǎn qián*; "moeda coa cara do diaño").

Canto ás inscricións, coñécense oito variantes, das que só catro foron descifradas e as outras catro son obxecto de debate entre os investigadores.

A denominación de "moeda-nariz de formiga" foilles dada polos seus descubridores, que nalgúns casos tamén as denominaron como "moedas-cara de fantasma", baseándose na confusa aparencia das moedas.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Walker, T. "The Oft-Misunderstood Ant-Nose Coinageof Ancient China". *Coincomunity.com*

### Outros artigos 
* Formas das moedas
* Espada-moeda
* Moeda-machada
* Moeda-coitelo
* Moeda-pa
Razón y Fe (revista)

***Razón e Fe*** é unha revista de tipo cultural da Compañía de Jesús. Foi fundada en 1901, polo que é a revista de cultura máis antiga de España. Publicouse ininterrompidamente desde entón, incluíndo os períodos da expulsión da Compañía de Jesús e da Guerra civil española.  

## Traxectoria 
Dende a súa fundación tratou de concordar os dous elementos que compoñen o seu título, facilitando o diálogo entre a fe cristiá e as diferentes formas nas que se manifesta a cultura. 

Durante o franquismo, apoio o bando máis propiamente católico, monárquico e tradicional, fronte ao propiamente falanxista. 

A estrutura é sinxela contando con editoriais, artigos e comentarios de libros. É unha revista de divulgación que  toca todo tipo de temas. O seu actual director é o P. Jaime Tatay, SJ. Publica dez números ao ano.

Outras revistas culturais que a Compañía de Jesús publica en Europa son:

* *Étvdes*, en Francia.
* *La Civiltà Cattolica*, en Italia.
* *Stimmen der Zeit*, en Alemaña.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 

### Ligazóns externas 
* Sitio oficial da revista
Castelán costarriqueño

O **castelán costarriqueño** é a variedade da lingua castelá ou **español** que é falado en Costa Rica. De maneira histórica, o país non foi unha colonia americana que espertase un profundo afán de poboamento, e mesmo durante o vicerreinado, foi a provincia máis setentrional de Nova España, polo que tivo unha influencia instrutiva case nula da coroa, o que incidiu directamente no particular desenvolvemento do seu xeolecto vernáculo. É falado por 5 millóns de persoas (2018).

Malia o seu pequeno tamaño territorial, cada provincia do país conta con trazos distintivos na maneira de falar, acento e fonética. A provincia de Guanacaste ten moita influencia do veciño Nicaragua, o Val Central mantén unha liña en común, mais aínda así os ditos, expresións e fonética varían de provincia en provincia e mudan segundo a educación e clase social do locutor. A provincia do Caribe costarriqueño, Limón, amosa trazos totalmente propios na súa fala e cultura, influenciadas polo inglés crioulo e a inmigración xamaicana que se deu en devandita provincia. En Puntarenas consérvanse trazos do Val Central e Guanacaste, sendo ademais onde máis se rexistra o emprego do tuteo no país, ao sur preto da fronteira con Panamá.

## Notas
Marc Grau Tallada

**Marc Grau Tallada**, nado en Lloret de Mar o 28 de decembro de 1995, é un xogador de hóckey a patíns español, que xoga de dianteiro no FC Barcelona.

É irmán de Carles, Álex e Lluis Grau, todos eles xogadores da OK Liga.

## Traxectoria 
Iniciouse no hóckey a patíns seguindo os pasos de seu irmán máis vello Carles. Formouse no CH Lloret, co que debutou na OK Liga e co que xogou varias tempadas na máxima categoría, compartindo equipo cos seus outros dous irmáns, Álex e Lluis. En maio de 2018, despois de ser o máximo goleador do equipo na tempada, fichou polo CE Noia, onde militou durante un ano.

En 2019 fichou polo HC Liceo, xunto a seu irmán Carles, compartindo equipo por primeira vez. Xunto a eles chegaron á Coruña outro par de irmáns, os xemelgos Bruno e Roberto Di Benedetto. Na súa primeira tempada no club galego acabou subcampión da OK Liga, despois de que os play-offs foran cancelados por mor da pandemia por coronavirus, subcampionato que repetiu na tempada seguinte, na que gañou a Copa do Rei. Na campaña 2021/22 proclamouse campión de liga, despois de derrotar na final ao Reus, contribuíndo con 19 goles.

No verán de 2022 tanto el como seu irmán ficharon polo FC Barcelona, comezando a tempada co título da Supercopa de España.

## Palmarés 
;Liceo da Coruña
* **OK Liga (1)**: 2021/22.
* **Copa do Rei (1)**: 2021.
* **Supercopa de España (1)**: 2021/22.

;FC Barcelona
**OK Liga (2)**: 2022/23. 2023/24
* **Copa do Rei (2)**: 2023. 2024
* **Supercopa de España (3)**: 2022/23. 2023/24. 2024/25

## Notas 
## Véxase tamén
### Ligazóns externas
* Datos do xogador en ceroacero.es
Dialectos do castelán

miniatura|dereita|Dialectos principais do castelán.
O castelán ten moitas variedades rexionais ou **dialectos**, que poden ser bastante diverxentes uns dos outros, especialmente no tocante á pronunciación e ao vocabulario, mais non tanto en canto á gramática. Malia que tódolos dialectos do castelán se adhiren ao mesmo estándar escrito, tódalas variedades faladas difiren da versión escrita en diferentes graos. Existen diferenzas entre os castelán peninsular e o castelán de América, ao mesmo tempo que existen diversas áreas dialectais tanto en España como en América Latina. 

As principais diferenzas de pronunciación entre os dialectos do castelán inclúen:
# O mantemento ou perda de diferenciación entre os fonemas  e  (*distinción* vs. *seseo* e *ceceo*);
# O mantemento ou perda de diferenciación entre os fonemas representados graficamente por *ll* e *y* (*yeísmo*);
# O mantemento do  ao final de sílba vs. o seu debilitamento en  (chamado aspiración, ou de maneira máis precisa debucalización), ou a súa perda; e
# A tendencia, en áreas de México central e das terras altas andinas, á neutralización (especialmente silenciando), ou a perda, de vogais sen acentuar, especialmente cando están en contacto con consoantes xordas.

Entre os trazos gramaticais, a variación máis salientable entre os dialectos é o uso da segunda persoa dos pronomes. En América Latina, a única forma do pronome de segunda persoa plural, tanto no rexistro formal como no informal, é "ustedes", mentres que en España, o pronome informal de segunda persoa plural é "vosotros", sendo "ustedes" usado soamente no tratamento formal. Para o pronome de segunda persoa en singular, algúns dialectos de América Latina empregan "tú", mentres que outros empregan a forma "vos".

Existen diferenzas significativas no vocabulario entre as diferentes variedades do castelán, en especial nos termos referidos a comida, obxectos do día a día e roupa. Moitas variedades de América Latina teñen unha considerable influencia léxica das linguas indíxenas de América.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
Castelán de América

miniatura|300px|Falantes de castelán en América.
As diferentes variedades da **lingua castelá** falada en **América** difiren daquelas variedades faladas na Península Ibérica, coñecidas colectivamente como castelán peninsular, así como do castelán falado noutros lugares como África e Asia. O castelán fálase no continente americano dende a invasión dos españois a finais do século XV e comezos do século XVI até o presente. O castelán de América representa o 90% do castelán falado no mundo. A pronuncia difire dependendo do país e da rexión. En termos xerais, a fala de América amosa moitos trazos comúns ás variedades do sur de España, especialmente ao oeste de Andalucía (Sevilla, Cádiz) e as Illas Canarias. A lingua vernácula nas costas de case toda América Latina amosa semellanzas particularmente fortes cos patróns do dialecto andaluz, mentres que as rexións do interior de México e dos países andinos non son especialmente semellantes a ningún dialecto particular en España. Existen moitas particularidades rexionais e expresións idiomáticas dentro do castelán.

## Variedades locais 
### América do Norte 
* Castelán mexicano
* Castelán nos Estados Unidos de América
**Castelán neomexicano

#### América Central 
* Castelán belizense
* Castelán costarriqueño
* Castelán guatemalteco
* Castelán hondureño
* Castelán nicaraguano
* Castelán panameño
* Castelán salvadoreño

### O Caribe
* Castelán cubano
* Castelán dominicano
* Castelán portorriqueño

### América do Sur 
* Castelán amazónico
* Castelán andino
* Castelán boliviano
* Castelán chileno
** Castelán chilote
* Castelán colombiano
* Castelán ecuatoriano
* Castelán paraguaio
* Castelán peruano
**Castelán costeiro peruano
* Castelán riopratense (falado no Uruguai e na maioría da Arxentina)
* Castelán venezolano
**Castelán marabino

## Notas
Max Bernhart

**Max Bernhart**, nado o 12 de outubro de 1883 en Krumbach, Suabia, e finado o 1 de outubro de 1952 en Türkheim, foi un numismático alemán.

## Traxectoria 
Max Bernhart cursou ós seus estudos superiores na Universidade de Múnic, onde se graduou e onde, en 1910, acadou o seu doutoramento cunha tese sobre os achados de moeda romana ao sur de Baviera.

Logo da súa graduación, en 1908 comezou a traballar na Colección Estatal de Moedas de Múnic (*Staatliche Münzsammlung München*), que naquel momento estaba dirixido por Georg Habich. Logo do falecemento de Habich en 1932, Bernhart sucedeuno a dirección dese gabinete numismático, ata a súa xubilación en 1949. Este traballo publicouse nunha época de rápido avance no coñecemento da numismática romana, polo que axiña quedou desactualizado nalgúns aspectos; porén, Bernhart amosouse conservador con respecto a estes avances, postura que defendeu no congreso de invastigadores numismáticos celebrado en Múnic en 1950.

## Publicacións 
Estes son os estudos monográficos máis salientables dos publicados por Max Bernhart ao longo da súa carreira:

* (1910). *Zwei römische Münzfunde aus Südbayern*. Straub, Múnic.
* (1912). *Antike Münzbilder im humanistischen Unterricht*. Deschler, Múnic.
* (1917). *Die Münchener Medaillenkunst der Gegenwart*. De Gruyter, Oldenbourg [reimpresa en 2019. ISBN 978-3980213448].
* (1919). *Die Bildnismedaillen Karls des Fünften*. Múnic.
* (1920). *Medaillen und Plaketten*. Schmidt, Berlín [2ª ed. en 1966 e 3ª ed. en 1984].
* (1922). *Münzkunde der römischen Kaiserzeit*. Ars Classica, Xenebra.
* (1923). *Die Münzen und Medaillen der Stadt Kaufbeuren nebst einer münzgeschichtlichen Einleitung*. Riechmann, Halle.
* (1926). *Die Münzen der Reichsstadt Kempten*. Riechmann, Halle.
* (1926). *Handbuch zur münzkunde der römischen kaiserzeit*. Riechmann, Halle.
* (1936). *Die olympischen Spiele, 776 v. Chr. bis 393 n. Chr. im Spiegel antiker Münzen*. Riechmann, Halle.
* (1936). *Aphrodite auf griechischen Münzen; eine numismatische Materialsammlung*. Kress & Hornung, Múnic.
* (1938). *Selbstbildnisse deutscher Medailleure*. Riechmann, Halle.
* (1949). *Dionysos und seine Familie auf griechischen Münzen : numismatische Beiträge zur Ikonographie des Dionysos*. Pflaum, Múnic.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Cahn, H. A. (1953). "Max Bernhart". En *Schweizer Münzblätter* 1-3. Páxinas 67-68.
Castelán cubano

O **castelán cubano** é a variedade da lingua castelá ou **español** que é falado en Cuba. É unha variedade caribeña e comparte moitos trazos semellantes con outras varidades da rexión, como a elinación da coda, o seseo e a debucalización do  ("aspiración"). É falado por 11,4 millóns de persoas (2018).

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 25, 465-497.
*
*
*
Castelán centroamericano

O **castelán centroamericano** é o nome xeral dos dialectos da lingua castelá falados en América Central. Máis polo miúdo, o termo refírese á lingua castelá falada en Costa Rica, O Salvador, Guatemala, Honduras e Nicaragua. Malia que Panamá forma parte de América Central, o castelán panameño clasifícase como unha variedade do castelán caribeño.

En moitos casos, as variedades de castelán centroamericano amosan trazos intermedios entre as variantes conservadoras (chamadas "das terras altas") e as radicais do continente (chamadas "das terras baixas"). O principal punto de cohesión do castelán falado en América Central é o voseo.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Carvajal, N.; Gordillo, J. M. (2001). *La propagación de bienes culturales latinoamericanos en los albores del siglo XXI. Tiempos de globalización y nuevos paradigmas de políticas culturales*.
* D’Introno, Francesco et al. (1995). *Fonética y fonología actual del español*. Madrid. Cátedra.
* Alvar, Manuel (Ed.) (1996). *Manual de dialectología hispánica. El español de América*. Barcelona. Ariel.
* Quesada Pacheco, Miguel Ángel (2000). *El español de América*. Cartago. Editorial Tecnológica.
* Quilis, Antonio (1997). *Principios de fonología y fonética españolas*. Madrid. Arco/Libros
* Tejera, María Josefina; en Perl, Mathias; Pörtl, Klaus (eds.) (1999). *Identidad cultural y lingüística en Colombia, Venezuela y en el Caribe hispánico*. Actas del Segundo Congreso Internacional del Centro de Estudios Latinoamericanos (CELA) de la Universidad de Maguncia en Germersheim, 1997.
* Vaquero de Ramírez, M. (1996). *El español de América I. Pronunciación*. Madrid. Arco/Libros.
* Zamora Munné, Juan; Guitart, Jorge M. (1988). *Dialectología hispanoamericana*. Salamanca. Publicaciones del Colegio de España.
* 
* Canfield, De los Lincoln. (1988). *El español de América, fonética*. Barcelona. Crítica.
Game Boy Light

A **Game Boy Light** (en xaponés: ゲームボーイライト, *Gēmu Bōi Raito*) é unha videoconsola portátil de Nintendo que saíu á venda unicamente no Xapón en abril de 1998. Ao igual que a Game Boy Pocket, a consola tiña un prezo de 6.800 iens. É case do mesmo tamaño que a Pocket e ten unha luz de fondo parcialmente azulada para condicións de pouca luz. Utiliza dúas pilas AA, que lle dan aproximadamente 20 horas de autonomía coa luz apagada e 10 cando está acesa.

A Game Boy Light é a máis rara da saga Game Boy, podéndose comprar case unicamente por importación dende o Xapón durante 1998. Foi a única consola de Nintendo producida con pantalla alumada ata a saída da Game Boy Advance SP en 2003.

## Especificacións técnicas 
## Edicións especiais 
Os primeiros dous modelos que saíron á venda foron as versións dourada e prateada. Un pouco máis tarde saíron seis edicións especiais e limitadas, que son:

* Game Boy Light Clear Red: Tezuka Osamu World Shop.
* Game Boy Light Astro Boy: Tezuka Osamu World Shop.
* Game Boy Light Pikachu Yellow: Pokémon Center Tokio. Como o seu propio nome indica, esta versión vendeuse só na única tenda Pokémon Center que había por aquel entón, en Tokyo.
* Game Boy Light Clear Yellow: Toy's 'R' Us.
* Game Boy Light Famitsu Skeleton. Existen dúas versións, aínda que a consola é exactamente a mesma nas dúas. Por unha banda está a edición de encarga e por outra a edición de evento. A primeira conseguíase comprándoa por correo e a segunda nun evento especial realizado no barrio xaponés de Akihabara.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Game Boy Color
* Game Boy Advance
* Game Boy Micro
Ciclo solar 24

alt=Julio 2016 Ciclo solar 24|miniatura|Xulio 2016 Ciclo solar 24
O **Ciclo Solar 24** leva ese número como ciclo solar ó comezar a contar os ciclos dende 1755, cando comezou o rexistro sistemático da actividade de manchas solares. Acordouse como data do seu comezo o 4 de xaneiro de 2008, aínda que o Sol tivo actividade mínima ata comezos de 2010, cun retardo de 15 meses en relación ó calculado. O seu remate tivo lugar en decembro de 2019.

É o primeiro ciclo solar observado dende o comezo por aparellos en órbita, situados no observatorio SOHO.

## Notas
Charles Gounod

**Charles-François Gounod**, nado en París o 17 de xuño de 1818 e finado en Saint-Cloud o 18 de outubro de 1893, foi un compositor francés famoso sobre todo polas súas óperas e música relixiosa.

## Traxectoria 
Gounod era fillo dun pintor e dunha pianista. Moi novo, entrou no Conservatorio de París, onde foi alumno de Jacques Fromental Halévy e Lesueur. En 1839, compuxo unha cantata (*Ferdinand*) e gañou o *Prix de Rome*, un recoñecido premio para compositores novos, que daba dereito a unha bolsa de estudos en Italia.

Gounod foi a Roma, onde ficou por tres anos, e entrou en contacto coa música polifónica do século XVI, en especial coa música do compositor renacentista italiano Giovanni Pierluigi da Palestrina. Tomado por ideas místicas (que nunca o abandonaron completamente), pensou en entrar no sacerdocio e comezou a compor música relixiosa.

Terminados os seus estudos en Italia, regresou a Francia, mais non sen antes pasar por Viena, e asumiu o cargo de organista na Igrexa das Misións Estranxeiras en París, que ocupou durante tres anos. Por volta desa época, coñeceu dúas mulleres que tiveron grande influencia na súa vida: unha foi a cantante Pauline Viardot, que o introduciu no mundo da ópera, e a outra foi Fanny Hensel, que presentou a Gounod o seu irmán, o célebre compositor Felix Mendelssohn. A través de Mendelssohn, Gounod entrou en contacto coa música de Bach, entón pouco coñecida. 

A primeira ópera de Gounod, *Sappho*, estreouse en 1851. Seguírona varias óperas, mais as máis importantes foron *Faust* (1859), *Mireille* (1864), *Roméo et Juliette* (1867), as tres entre as máis populares do repertorio de ópera francés.

En 1852, Gounod converteuse no rexente da Orphéon Choral Society de París, para o que escribiu varias pezas de música coral, incluídas dúas misas.

Nos últimos anos da súa vida, Gounod só compuxo música relixiosa.

## Obras 
### Óperas 
* 1851: *Sappho*
* 1854: *La nonne sanglante*
* 1858: *Le médecin malgré lui*
* 1859: *Faust*
* 1860: *Philémon et Baucis*
* 1860: *La colombe*
* 1862: *La Reine de Saba*
* 1864: *Mireille*
* 1867: *Roméo et Juliette*
* 1877: *Cinq-mars*
* 1878: *Polyeucte*
* 1881: *Le tribut de Zamora*

### Oratorios 
* 1866: *Tobie*
* 1871: *Gallia*
* 1878: *Jésus sur le lac de Tibériade*
* 1882: *La rédemption*
* 1883: *Christus factus est*
* 1884: *Mors et vita*

### Música sinfónica 
* *Sinfonía n.º 1*
* *Sinfonía n.º 2*

### Música de cámara 
* *Cuarteto para cordas en la menor*
* *Cuarteto para cordas n.º 1, en dó menor «Le petit quatuor»*
* *Cuarteto para cordas n.º 2, en la maior*
* *Cuarteto para cordas n.º 3, en fa maior*
* 1885: *Petite symphonie para nove instrumentos de vento* (unha ou dúas frautas, dous óboes, dous clarinetes, dúas trompas e dous fagots)

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
* 
* 
### Ligazóns externas 
*Charles Gounod recordings en Discography of American Historical Recordings.
Castelán canario

O **castelán canario** ou **fala canaria** é a modalidade do castelán propia e convencional das illas Canarias, empregada polos arredor de dous millóns de falantes que habitan o devandito arquipélago atlántico. Trátase dunha variedade dialectal encadrada dentro do que se chamou «modalidade atlántica», semellante ás da América castelanfalante, e tamén ás do sur da Península Ibérica, especialmente Andalucía occidental.

A situación xeográfica das Canarias, que converteu ao arquipélago nun histórico lugar de paso e ponte entre culturas, motivou a presenza de termos de orixe inglesa, francés ou árabe, así como de procedencia americana. Tamén os aborixes canarios que poboaron as illas con anterioridade á súa conquista deixaron a súa pegada no vocabulario insular.

O dialecto máis semellante ao canario, dado o vínculo histórico entre ámbalas dúas zonas, é o dialecto caribeño, falado en Cuba, Porto Rico, a República Dominicana e a costa do mar Caribe (Venezuela, o norte de Colombia e Panamá). Ademais, lexicamente, o dialecto canario está amplamente influenciado polo portugués, do que deriva certa parte do seu léxico.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Castelán caribeño
### Bibliografía 
* *Lengua Española 1* (páx.54), varios autores, Ed. Alhambra (ISBN 84-205-17766-6).
* *Lengua Española de COU* (páx.32), Simón Valcárcel Martínez, Ed. Tambre, S.L. (ISBN 84-88681-19-4).
* *El español de Canarias hoy*, varios autores, Ed. Iberoamericana (ISBN 84-88906-54-4).
* *Estudios sobre el español de Canarias*, Edita: Academia Canaria de la Lengua (ISBN 84-96059-10-3).
* *El español de canarias en su dimensión atlántica: aspectos históricos y lingüísticos*, Javier Medina López, Ed. Librería Tirant lo Blanch, S.L. (ISBN 84-8002-950-1).
* *Tesoro lexicográfico del español de Canarias*, varios autores, Edita: Viceconsejería de Cultura y Deportes (ISBN 84-7947-080-1).
* *Diccionario de canarismos*, varios autores; Edita: Francisco Lemus Editor (ISBN 84-87973-08-6).
* *Gran diccionario del habla canaria*, Alfonso Oshanahan Roca, Edita: Centro de la Cultura Popular Canaria (ISBN 84-7926-169-2).
* *Diccionario histórico-etimológico del habla canaria*, Marcial Morera Pérez, Edita: Viceconsejería de Cultura y Deportes (ISBN 84-7947-282-0).
* *Lengua y colonia en Canarias*, Marcial Morera Pérez, Edita: Globo (ISBN 84-404-6280-8).
* *En defensa del habla canaria*, Marcial Morera Pérez, Edita: Anroart Ediciones (ISBN 84-96577-34-3).
* Hualde, José Ignacio (2005): *The sounds of Spanish*, Cambridge University Press, 2005.
Academia Colombiana da Lingua

A **Academia Colombiana da Lingua** (en ) é unha asociación de académicos e expertos no uso da lingua castelá en Colombia. Ten a súa sede en Bogotá, a capital de Colombia, e é un membro da Asociación de Academias da Lingua Española.

## Historia 
A academia foi fundada o 10 de maio de 1871, e é a máis antiga de tódalas Academias da Lingua Castelá en América Latina, sendo a primeira academia oficial fundada fóra de España.

## Biblioteca 
A biblioteca da academia foi organizada polo académico Manuel José Forero. Está dividida en coleccións en base ao doante que cotribuíu cos materiais ou en base á persoa á cal pertenceron orixinalmente.miniatura|Sede da Academia Colombiana da Lingua, en Bogotá.|centro
## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Asociación de Academias de la Lengua Española
### Ligazóns externas 
* Páxina oficial
Vendée Globe

[alt=Esquema da ruta seguida, tentando aproveitar as correntes no Atlántico.|miniatura|404x404px|Esquema da ruta seguida, tentando aproveitar as [Corrente oceánica|correntes no Atlántico.]]
A **Vendée Globe** é unha regata de veleiros que parte da vila francesa de Les Sables-d’Olonne (Vendée, na costa atlántica francesa, de aí o seu nome) para dar a volta á Terra. Caracterízase por ser sen escalas e en solitario. O percorrido é duns 45 000 km, polo Atlántico, dobrando o cabo de Boa Esperanza, circunnavegando a Antártida polo océano Antártico e pasando de novo ó Atlántico polo cabo de Fornos. 

En 2020, a saída tivo lugar o 8 de novembro, participando 33 embarcacións. A edición será facilitada pola vixilancia da constelación de satélites Copérnico sobre os iceberg no océano Antártico.

## Notas
Martín Rodríguez Garaboa

**Martín Rodríguez Garaboa**, nado na Coruña o 17 de agosto de 1994, é un xogador de hóckey a patíns galego, que xoga de porteiro no Liceo, da OK Liga.

## Traxectoria 
Formouse na canteira do HC Liceo, e cando era xuvenil marchou ao CP Cerceda con Juan Copa e outros xogadores do Liceo. Co Cerceda debutou en Primeira Nacional e logo na OK Liga, tras o ascenso da tempada 2012/13. Coincidindo coa desaparición do Cerceda, no verán de 2016 fichou polo CP Alcobendas. Despois dunha tempada no club madrileño volveu ao Liceo en 2017.

No equipo coruñés foi o segundo porteiro por detrás de Xavier Malián primeiro e Carles Grau despois, acabando subcampión da OK Liga tres tempadas seguidas e gañando a Supercopa de España 2018-19. En 2021 proclamouse campión da Copa do Rei e na seguinte tempada gañou a OK Liga, a oitava na historia do club. 

No verán de 2022 deixou A Coruña para instalarse en Francia, fichando polo Noisy-le-Grand.

## Palmarés 
### HC Liceo 
* **OK Liga (1):** 2021/22.
* **Copa do Rei (2):** 2021, 2026.
* **Supercopa de España (2)**: 2018/19, 2021/22.

## Notas 
## Véxase tamén
### Ligazóns externas
* Ficha do xogador en ceroacero.es
Franco Platero

**Franco Emanuel Platero Figueroa**, nado en San Juan o 22 de xullo de 1992, é un xogador de hóckey a patíns arxentino, que xoga de defensa-medio no Oliveirense da Liga portuguesa.

É irmán de Matías Platero, xogador do Sporting de Portugal e curmán de Mario Rodríguez, do CP Grosseto.

## Traxectoria 
Tras deixar a súa Arxentina natal recalou en Italia, onde debutou co Amatori Lodi na liga italiana na tempada 2013/14. Tras gañar a Copa de Italia na tempada 2015/16, a Supercopa e a liga na tempada seguinte, fichou polo Hockey Breganze para a tempada 2017/18. Xogou unha soa tempada no club do Véneto, xogando as semifinais da Copa CERS, onde o equipo caeu eliminado fronte ao Lleida de Bruno e Roberto Di Benedetto. En 2018 fichou polo Forte dei Marmi, co que conquistou unha nova liga italiana. 

Ao ano seguinte instalouse en Galicia para xogar no Deportivo Liceo. Co equipo de Juan Copa acabou subcampión da OK Liga nas tempadas 2019/20 e 2020/21, nos dous casos por detrás do FC Barcelona, e conquistou a Copa do Rei de 2021, despois de derrotar ao equipo catalán na final. Uns días despois da final da Copa anunciouse a súa marcha do equipo coruñés para fichar polo Oliveirense portugués.

## Palmarés 
### Amatori Lodi 
* **Liga italiana (1)**: 2016/17.
* **Copa de Italia (1)**: 2015/16.
* **Supercopa de Italia (1)**: 2016.

### Forte dei Marmi 
* **Liga italiana (1)**: 2018/19.

### HC Liceo 
* **Copa do Rei (1)**: 2021.

## Notas 
## Véxase tamén
### Ligazóns externas
* Datos do xogador en ceroacero.es
Azores Airlines

**Azores Airlines**, antes coñecida como **SATA Internacional**, é unha aeroliña portuguesa baseada no municipio de Ponta Delgada, na illa de São Miguel nos Azores. É unha filial de SATA Air Açores que opera os voos internacionais da compañía, conectando o arquipélago con Europa e América do Norte dende o seu centro de conexións no aeroporto João Paulo II.

## Frota 
En novembro de 2020 Azores Airlines operaba unha frota formada completamente por avións Airbus:

Os avións máis pequenos están operados pola compañía nai SATA Air Açores co seu propio certificado de operador aéreo, mentres que os máis grandes están alugados (*wet-lease*) a Hi Fly de forma estacional.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Páxina web
Orbest

**Orbest** é unha aeroliña portuguesa con sede en Lisboa e baseada no aeroporto de Lisboa que opera voos regulares e chárter de curto e longo alcance, principalmente fóra de Portugal en nome de touroperadores pero tamén fóra de España no nome da súa compañía irmá Evelop Airlines.

## Frota
En novembro de 2020 a frota de Orbest estaba formada polos seguintes avións:

 

 

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
Páxina web
Crioulo de Agalega

O **crioulo de Agalega** é unha lingua crioula baseada no francés que é falada nas illas de Agalega, pertencentes a Mauricio. As illas atópanse no océano Índico, e contan cunha poboación duns 300 habitantes. O crioulo de Agalega foi fortemente influenciado tanto polo crioulo mauriciano e polo crioulo das Seychelles, así como pola lingua malgaxe.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Crioulo das Seychelles
Paula Dapena

**Paula Dapena Sánchez**, nada en Pontevedra o 26 de novembro de 1996, é unha futbolista galega. Xoga de centrocampista.

## Traxectoria 
Técnica en actividades físico deportivas, estudou Ciencias da Actividade Física e do Deporte na Universidade de Vigo. Comezou a xogar en 2012 no Atlético Arousana. En 2014 fichou polo Sárdoma CF, e en 2016 polo Umia FC. No ano 2020 fichou polo Viajes Interrías FF, de Portonovo (Sanxenxo), que xoga no grupo 1A da Primeira Nacional.

En novembro de 2020, nun partido amigable entre o seu equipo e o Deportivo da Coruña en Abegondo, negouse a homenaxear a Diego Armando Maradona, que falecera esa mesma semana. A orixe da súa negativa foi a consideración de que o chamamento á homenaxe se facía a un futbolista con comportamentos machistas e que, como tal, non debía recibir as homenaxes que non obtiveran as vítimas do machismo.
## Recoñecementos
Foi galardoada co Premio Cidade de Pontevedra 2020

## Notas
Andrew Boylan

**Andrew Boylan**, C.SS.R., nado o 1 de agosto de 1842 no condado de Cavan (Irlanda) e finado o 27 de marzo de 1910, foi un relixioso redentorista católico latino irlandés, bispo de Kilmore dende 1907 até o seu pasamento.

## Traxectoria 
Naceu o 1 de agosto de 1842 en Tonylion ou en Kilnalec, localidades da parroquia de Crosserlough, ou na parroquia de Kilmore; as dúas parroquias no condado de Cavan. O 31 de marzo de 1867 foi ordenado sacerdote diocesano, e durante algúns anos foi ecónomo do seminario de Maynooth. O 15 de outubro de 1888 profesou como membro da Congregación do Santísimo Redentor en Dundalk. 

En 1898 foi nomeado primeiro superior da nova provincia de Irlanda dos redentoristas. En 1906 dirixiu a fundación da primeira casa dos redentoristas en Filipinas, na cidade de Opon.

En 1907 foi nomeado bispo de Kilmore. Recibiu a consagración episcopal o 19 de maio do mesmo ano, de mans do cardeal e arcebispo de Armagh Michael Logue, e tendo como co-consagradores principais ao bispo de Ardagh Joseph Hoare e ao bispo de Down e Connor Henry Henry. Finou no cargo o 25 de marzo de 1910.

## Notas
Sean Singletary

**Sean Michael-Eli Singletary**, nado en Filadelfia, Pensilvania o 6 de setembro de 1985, é un ex xogador de baloncesto profesional estadounidense.

## Traxectoria profesional 
Singletary foi seleccionado na 42ª posición do Draft da NBA de 2008 polos Sacramento Kings. En agosto de 2008 foi traspasado ós Houston Rockets xunto a Patrick Ewing, Jr. e Ron Artest, e posteriormente ós Phoenix Suns a cambio de D. J. Strawberry.

O 10 de decembro de 2008, Singletary foi traspasado xunto a Boris Diaw e Raja Bell ós Charlotte Bobcats a cambio de Jason Richardson e Jared Dudley. O 9 de marzo de 2009, foi asignado ós Sioux Falls Skyforce da NBA D-League.

En setembro de 2008, Singletary asinou cos Philadelphia 76ers, pero foi cortado no mes de outubro.

O 10 de novembro de 2009, Singletary asinou co Saski Baskonia da Liga ACB.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Estatísticas en Basketball-Reference.com
Tumas Miram

**Tumas Miram** (en ; en ), nado o 6 de agosto de 1943 en Tal Kaif (Reino de Iraq), é un eclesiástico católico caldeo, dende 1983 arcebispo de Urmia e bispo de Salmas. 

## Traxectoria 
Naceu o 6 de agosto de 1943 en Tal Kaif, no Reino de Iraq, e parte da arquieparquía de Mosul dos caldeos. O 11 de xuño de 1967 foi ordenado sacerdote,

Foi elixido arcebispo de Urmia e bispo de Salmas polo sínodo da Igrexa caldea o 30 de novembro de 1983.

As relacións do arcebispo co réxime iraniano teñen variado ao longo dos anos. En 1993 foi expulsado do país, xunto co bispo Hana Sura. Por outra parte, en 2008 afirmaba poder practicar a fe cristiá sen problemas, e desfrutaba dunha boa relación coas autoridades;

Participou no Primeiro Sínodo da Familia en outubro de 2014. En 2018 alcanzou a súa idade de xubilación (75 anos), permanecendo no cargo en espera do nomeamento dun sucesor. En agosto de 2021 foi nomeado administrador patriarcal da arquidiocese de Teherán.

## Notas
Sakura (árbore)

thumb|Prunus sp. no parque Takaoka Kojo.
[thumb|Vista de varias flores dunha árbore de cerdeira en [Fukushima, Xapón.]]
A  ou **cerdeira en flor xaponesa**, é un dos símbolos máis coñecidos da cultura xaponesa. Tamén se nomea sakura a tres especies de plantas do xénero *Prunus*.

A cerdeira florece durante a primavera. No Xapón realízase o festival do  na súa honra debido a que é a súa flor máis significativa (pero non a oficial, que é o crisantemo); durante este os familiares e amigos reúnense nos parques con cerdeiras baixo a sombra das mesmas e, a modo de pícnic, comparten alimentos mentres celebran a aparición das flores. O curso académico do Xapón empeza xusto despois do final da festividade.

Durante o ano as árbores de cerdeira permanecen unicamente forradas de follas, e están espidas no inverno, mais cara ao inicio da primavera florecen, decorando os parques coa súa aparencia de nubes rosadas e brancas.

As sakuras son un elemento simbólico común na cultura popular do Xapón, onde teñen múltiples significados relacionados. A imaxe dos pétalos destas flores caídos en masa ao principio da primavera, especialmente en abril, simboliza a beleza da natureza e o valor que a fugacidade da existencia outorga á vida.

## Variedades 
#  é o tipo de sakura que se atopa unicamente no parque  Kenroku.
Francis Kalabat

**Fransis Qalabat** (en ), nado en Kuwait o 13 de maio de 1970, é un eclesiástico católico caldeo, máis coñecido como **Francis Kalabat**. Dende 2014 bispo de San Tomé Apóstolo de Detroit.

## Traxectoria 
Naceu en Kuwait o 13 de maio de 1970, mais medrou en San Diego. O 5 de xullo de 1995 foi ordenado sacerdote polo bispo de San Tomé Apóstolo de Detroit Ibrahim Namu Ibrahim.

## Notas
Maxi Oruste

**Maximiliano "Maxi" Oruste Salva**, nado o 5 de xaneiro de 1994 en San Juan, é un xogador de hóckey a patins arxentino, que xoga de dianteiro no Vercelli da liga italiana.

## Traxectoria 
Comezou no hóckey a patíns aos 3 anos no Club Loma Negra Hockey de Rivadavia (provincia de San Juan). Aos 8 anos pasou ao Club Banco Hispano, pasando por todas as categorías inferiores do club, sendo campión en todas elas, e debutando co primeiro equipo en 2012, aos 16 anos. 

Chegou a Europa en 2013, incorporándose á canteira do FC Barcelona. Pasou logo por Italia, onde xogou unha tempada no Valdagno e dúas no GSH Trissino. Volveu a España na tempada 2017/18, fichando polo PAS Alcoi, onde xogou un ano, antes de fichar polo Lleida. Militou unha soa tempada no club ilerdense, gañando a Copa CERS e sendo o segundo máximo goleador da OK Liga con 27 goles en 30 partidos, só superado por Roberto di Benedetto. Na seguinte tempada repetiu subcampionato de liga e proclamouse campión da Copa do Rei, vencendo na final ao Barcelona. Na campaña 2021/22 gañou a Supercopa de España e participou na conquista do oitavo título de liga da historia do club, aínda que perdeu a parte final da tempada por unha lesión de pube.

No verán de 2022 deixou A Coruña para regresar a Italia, onde asinou co Vercelli.

### Selección arxentina 
En 2011 disputou coa selección arxentina sub-20 o Campionato do Mundo Júnior en Barcelos, caendo en semifinais contra Portugal, na quenda de penaltis. Repetiu convocatoria na seguinte edición do Mundial júnior en Cartaxena de Indias, caendo de novo en semifinais, esta vez contra España, e acabando no terceiro posto final.

## Palmarés 
### Lleida 
* **Copa CERS (1)**: 2017/18.

### Liceo 
* **OK Liga (1):** 2021/22.
* **Copa do Rei (1):** 2021.
* **Supercopa de España (1):** 2021/22.

## Notas 
## Véxase tamén
### Ligazóns externas
* Datos do xogador en ceroacero.es
Miriam Pena Villanueva

**Miriam Pena Villanueva,** nada en Bueu (Pontevedra), é unha enxeñeira informática. A finais do 2017 foi elixida como unha das enxeñeiras máis inspiradoras do 2018.

## Traxectoria 
Interesouse polos computadores dende moi nova, na casa do seu tío había un ordenador e sempre estaba alí xogando co famoso Paint. Estudou Enxeñaría en Informática na Universidade da Coruña. Viviu en 5 países: Exipto, España, Estados Unidos de América, Suecia e Irlanda. En todos estes países traballou como consultora especializada en Erlang. É unha especialista nesa linguaxe, que manexa hoxe o 90% dos datos en Internet.*"Cando teñas unha peza de traballo feito faina visible. Fai ruído. Twitea, escribe blog posts, publica, fala en congresos. Non sintas que o teu traballo ten pouco valor e que non tes nada que compartir nin teñas medo as críticas. Publicar virache xenial porque te axudará a conectar con outra xente que fai o mesmo que ti e compartir as túas ideas, aprender deles e abrirate oportunidades profesionais."* Miriam é a organizadora do Meetup Erlang & Elixir en San Francisco e forma parte do comité organizador das conferencias Code Beam SF e Code Beam Stockholm. 

Tamén é fundadora e membro do consello de administración de The Erlang Ecosystem Foundation.

## Premios e recoñecementos 
* Mencionada na lista das 12 mulleres máis inspiradoras do 2018.
* Premio Ada Byron polo Colegio de Enxeñería Informática de Galiza.
*Forma parte das protagonistas do cuarto volume de *Cuentos de buenas noches para nuestras niñas rebeldes*

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* *Cuentos de buenas noches para nuestras niñas rebeldes.* Editorial Destino, 2021. ISBN: 9788408241676

### Ligazóns externas 
* Biografía de Miriam Pena no proxecto 365 días-365 mulleres da Deputación de Pontevedra (15 de xuño)
Jesús Iglesias Vázquez

**Jesús Iglesias Vázquez**, coñecido como **Pichel** e **Muros**, nado en Viveiro cara a 1914, foi un carpinteiro e guerrilleiro antifranquista galego.

## Traxectoria 
Carpinteiro aveciñado en Galdo. Co golpe de Estado do 18 de xullo de 1936 foi detido e ingresou no Depósito de Viveiro o 20 de agosto. Trasladado ao Cárcere de Lugo, foi xulgado en consello de guerra na causa 353/37 por auxilio á rebelión e condenado a 15 anos de prisión. Saíu en liberdade condicional o 23 de agosto de 1940. Uniuse ao Grupo Neira. Morreu no monte.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 

### Ligazóns externas 
* Ficha en Represión franquista en Lugo
Castelán portorriqueño

O **castelán portorriqueño** é a variedade da lingua castelá ou **español** falado en Porto Rico, así como polos descendentes de portorriqueños fóra da illa, principalmente nos Estados Unidos de América. Pertence ao grupo do castelán caribeño, e como tal, deriva en gran medida do castelán canario e do andaluz. Fóra de Porto Rico, o castelán portorriqueño é a variedade falada polos migrantes que habitan en cidades como Orlando, Nova York, Filadelfia, Miami, Tampa, Boston, Cleveland ou Chicago. Porén, non tódolos portorriqueños fóra da illa coñecen o castelán, xa que ao contrario que os insulares, falan principalmente inglés. É falado por 3,3 millóns de persoas (2018).

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
*
Raúl Fernández

O nome **Raúl Fernández** pode referirse a:

* **Raúl Fernández Robert**, baloncestista mexicano (1905-1982);

* **Raúl Fernández Longe**, político chileno (1915-1991);
***Raúl Fernández Fernández**, político galego (1955-2019).

* **Raúl Fernández Calleja**, historietista e ilustrador español (n. 1960);

* **Raúl Fernández de Pablo**, actor español (n. 1975);
* **Raül Fernández (Refree)**, músico catalán coñecido artisticamente como **Refree** (n. 1976);
* **Raúl Fernández Pavón**, atleta español (n. 1978);
* **Raúl Fernández Valverde**, futbolista peruano (n. 1985);
* **Raúl Fernández-Cavada Mateos**, futbolista español (n. 1988);
* **Raúl Fernández González**, piloto de motociclismo español (n. 2000).
Castelán dominicano

O **castelán dominicano** é a variedade da lingua castelá ou **español** falado na República Dominicana. Ao igual que o resto de variedades do castelán caribeño, distínguese por unha fonética moi semellante á do dialecto andaluz. Este ten certas distincións segundo os grupos socioculturais do país.  

Caracterízase principalmente polo uso dalgúns elementos antigos e o apego ás formas tradicionais, o cal maniféstase na conservación de palabras pouco empregadas noutros lugares, como bravo (‘anoxado’), dilatarse (‘demorarse’), bregar (‘traballar’), musaraña (‘xesticulación burlesca’), prieto (‘negro, de cor escura’). Asemade é unha tendencia a redución fonética

O castelán dominicano ten as súas raíces principais nos dialectos das rexións españolas de Andalucía e as Canarias. Aínda que posúe influencia africana e indíxena no seu vocabulario a presenza africana no léxico é menor á indíxena e esta á súa vez é insignificante na pronuncia e nas estruturas morfosintácticas. 

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* *Diccionario del español dominicano* - Academia Dominicana de la Lengua (Santo Domingo, Editora Judicial, 2013) 
**El español en la República Dominicana* - Alvar Gómez, Manuel (Universidade de Alcalá de Henares. Servizo de Publicacións) . .
* El español de la República Dominicana
* "La influencia del inglés en la República Dominicana. Valoración de una encuesta oral", by Manuel Alvar 
* "Zonas lingüísticas americanas", by Sergio Zamora
* Culture of Dominican Republic
José Fernández Formoso

**José Fernández Formoso**, nado en Ortigueira cara a 1908 e finado en Chavín o 8 de febreiro de 1943, foi un guerrilleiro antifranquista galego.

## Traxectoria 
Labrego aveciñado no Couce Mosquento (Devesos). Co golpe de Estado do 18 de xullo de 1936 fuxiu ao monte e uniuse ao Grupo Neira. O 8 de febreiro de 1943, cando participaba no asalto ao veciño de Rúa (Cervo) Manuel Otero Mon con outros tres guerrilleiros, foron denunciados á Garda Civil de Cervo por outro veciño. Perseguidos pola benemérita, refuxiáronse nunha casa de Castro en Chavín. Descubertos, iniciouse un tiroteo e José Fernández resultou morto. O resto dos compoñentes do grupo lograron fuxir. Na acción tamén morreu o garda civil Amando Díaz Montero.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 

### Ligazóns externas 
* Ficha en Represión franquista en Lugo