open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Josep Palomero

**Josep Palomero Almela**, nado en Borriana (Castelló) en 1953, é un escritor valenciano, vicepresidente da Acadèmia Valenciana de la Llengua.

## Traxectoria
A súa primeira obra apareceu en 1972, *Una untada de mostaza*, un poemario en castelán. Pouco despois adopta o catalán como a súa lingua literaria. En 1975 publica a súa primeira obra narrativa, *David*, xa en catalán.

## Obras
**El colec.cionista* (1979) narrativa
**Innocents de pagana decadència* (1978) poemario
**Crònica carnal* (1980) poemario 
**El cas 2187/76* (1980) narrativa
**El pardalet sabut i el rei descregut* (1981) narrativa infantil
**Mans de Lavanda* (1983) narrativa
**El pianista de jazz*(1983) narrativa
**Cuadern de Bitácula* (1986) poemario
Lucas de Tui

**Lucas de Tui**, chamado **o Tudense**, nado en León na segunda metade do século XII e finado en 1249, foi cóengo de Santo Isidoro de León, bispo da diocese de Tui, escritor e cronista.

## Traxectoria 
Sendo cóengo en León (1221-1239), Lucas tivo que defender a causa de Isidoro de Sevilla (*De Miraculis Sancti Isidori*). Viaxou por Roma, Constantinopla, Chipre, Xerusalén, Armenia e Francia. Afirmou ver os supostos catro cravos da crucifixión de Xesús Cristo: un en Francia, outro en Nazaret, outro en Tarso e o cuarto en Constantinopla. En 1233 ou 1234 pasou a Pascua en Roma e desde 1239 até a súa morte foi bispo de Tui.

En *De altera vita fideique controversiis adversus Albigensium errores* 1234 combate a herexía albixense inspirándose en Isidoro de Sevilla e Xerome de Estridón. A petición da raíña Berenguela redactou en 1236 o *Chronicon mundi*, a súa mellor obra. Abarca desde as orixes do mundo até 1236 e presenta un dobre marco, universal e da Península Ibérica. Divídese en catro partes e as fontes principais son Isidoro de Sevilla, o Biclarense, Hidacio, Paulo Orosio, Afonso III o Silense e Sampiro. Pretendía ser unha réplica castelá ás grandes historias universais que tan populares eran na Europa do momento, ao tempo que actualizaba o labor histórico de Isidoro de Sevilla. Ten importancia tamén para coñecer a épica medieval. É a fonte máis antiga da xura de Santa Gadea, supostamente acontecida un século e medio antes.

## Notas
Historia de Sinuhé

A ***Historia de Sinuhé*** é unha narrativa do Imperio Medio do Antigo Exipto sobre as vicisitudes dun alto personaxe da corte de Amenemhet I á morte deste.

Considerada a obra cume da narrativa exipcia antiga, a historia chegounos en varios papiros e era moi famosa en época faraónica. As descricións son moi vivas e o estilo elegante. O público posibelmente coñecía moitos detalles relacionados coa morte de Amenemhet e as circunstancias da entronización de Sesostris que non nos son coñecidas hoxe en día.

A *Historia de Sinuhé* conta en primeira persoa como o protagonista sente temor (non se sabe por que) após a misteriosa morte do faraón Amenemhet I (XII dinastía, 2000 - 1970 a. C.) e se exila no país de Retenu (Siria). Alí convértese no xefe dunha tribo, rico, amado e respectado. Xa vello, invádelle a morriña, o desexo de conquistar o favor do novo soberano (Sesostris I, fillo e sucesor de Amenemhet I) e de ser enterrado como un exipcio. O faraón recíbeo con honras e el retorna ao palacio que deixara había anos. Escribe a súa historia agardando serenamente a morte.

Con este argumento, o escritor finlandés, Mika Waltari publicou en 1945 un best-séller da novela histórica: *Sinuhe egyptiläinen*.
Fábula praetexta

No teatro romano antigo, a **fábula praetexta** ou **praetextata** era un drama serio sobre temas de historia nacional que tiña como protagonistas a herois e dirixentes romanos que vestían a praetexta, a toga solemne bordada en púrpura dos altos maxistrados.

O xénero foi inventado por Nevio no século II a.C. Nevio é o autor de *Clastidium* e de *Romulus*. Outros autores de *fabula praetexta* foron Pacuvio e Accio. A única *praetexta* conservada é a *Octavia*, atribuída a Séneca e que trata do divorcio de Nerón da princesa Octavia, filla de Claudio e Valeria Messalina e o seu posterior matrimonio con Poppaea Sabina.
Instituto da Lingua Galega

miniatura|Placa na sede da institución.
O **Instituto da Lingua Galega** (ILG) é un instituto universitario pertencente á Universidade de Santiago de Compostela creado en 1971 para promover o uso e normalización da lingua galega e estudala sincrónica e diacronicamente. Ten a súa sede en Santiago de Compostela, no número 4 da Praza da Universidade, edificio cuxa construción data de 1640.

## Historia 
O seu primeiro director foi Constantino García González, estando á fronte da sección de lexicografía Antón Santamarina Fernández, quen o substituíu no cargo (1991-2005). Sucedéronos Rosario Álvarez (desde finais do 2005 a marzo de 2013), Ernesto González (marzo de 2013-xuño de 2018), Xosé Luís Regueira (2018-maio 2023) e Elisa Fernández Rei, desde o 30 de maio de 2023.

Tivo un papel destacado na elaboración das normas da lingua galega de 1982 de forma conxunta coa Real Academia Galega, como nas reformas de 1995 e 2004 aprobadas pola RAG . Ademais, leva a cabo diferentes traballos coas novas tecnoloxías da información, coma o Tesouro Medieval Informatizado da Lingua Galega (TMILG, en colaboración co Centro Ramón Piñeiro para a Investigación en Humanidades) ou o Tesouro Informatizado da Lingua Galega (TILG).

Acolle no seu seo conferencias, congresos, simposios, xuntanzas e encontros sobre diferentes temas relacionados coa lingua e literatura galegas (normalización lingüística, historia da lingua galega, ensino, sociolingüística etc.)

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Normas Ortográficas e Morfolóxicas do Idioma Galego
* Normativa oficial do galego
* Real Academia Galega
* Recursos Integrados da Lingua Galega
Liber pontificalis

O ***Libro dos papas*** ou ***Liber pontificalis*** é unha compilación de biografías dos primeiros papas, desde Pedro até Estevo V (891).

O núcleo do libro é unha serie de entradas biográficas breves dos papas até o século IX dispostas cronoloxicamente. Cada unha delas consiste basicamente no número de anos de servizo (de onde se deducen as datas de reinado), lugar de nacemento, parentesco, emperadores correspondentes, construcións de edificios (especialmente igrexas), ordenacións, pronunciamentos principais, lugar de enterramento e tempo transcorrido até a consagración do seguinte papa electo.

O propio proceso de redacción desbota o *Liber pontificalis* como fonte histórica fiábel, posto que a obra tivo dúas fontes principais: o *Catalogus Liberianus* (354) e un *Index*, listaxe de papas transmitida e completada por diversos autores a partir do antipapa Hipólito (235). A este núcleo fundamental engadíronselle outros materiais: enumeración das construcións realizadas polos papas, listaxes de doazóns etc. Nos séculos VI e VII foise actualizando con novas biografías, de extensión cada vez maior. Aproximadamente entre o pontificado de Honorio I e o de Hadrián II as entradas son contemporáneas, redactadas pouco despois da morte de cada papa. En 1479, Bartolomeo Platina redactouno todo de novo en estilo humanista e completouno, chegando até Paulo II (1464-1471).
Jean-Baptiste Dumas

**Jean Baptiste André Dumas**, nado en 1800 e finado en 1884, foi un químico francés, coñecido polos seus traballos de análise e síntese orgánica, ademais da determinación do peso atómico por medio da medición das densidades de vapor.

## Traxectoria 
Naceu en Alès (Gard). En 1816 trasladouse a Xenebra, onde acudiu ás clases de M.A. Pictet de física, C.G. de la Rive de química e Augustin Pyrame de Candolle de botánica, traballou con Pierre Prévost nos problemas de química fisiolóxica e mesmo de embrioloxía. En 1822 marchou a París, onde actuou como conselleiro de Alexander von Humboldt e foi profesor de química, inicialmente no Lyceum e máis tarde (1835) na École polytechnique .

En 1826 Dumas demostrou que a masa molecular de certos compostos orgánicos é directamente proporcional á densidade do vapor do composto e a partir diso estableceu novos valores de masa atómica de 30 elementos, establecendo o valor para o hidróxeno en 1.

En 1833 desenvolveu un método para calcular a cantidade de nitróxeno das substancias orgánicas, iniciando os métodos modernos de análise. En 1839 estableceu a teoría da substitución que afirma que en química orgánica as propiedades de certos compostos non cambian mesmo cando o seu hidróxeneo se substitúe cunha cantidade equivalente de halóxenos.

Elixido deputado en 1848. Entre 1850 e 1851 foi ministro de agricultura e comercio. Posteriormente foi senador e presidente do concello municipal de París.
Ernesto Caballero Bellido

**Ernesto Caballero Bellido**, nado en Salamanca o 5 de agosto de 1858 e finado en Pontevedra o 20 de febreiro de 1935, foi un micrógrafo español.

## Traxectoria 
Comezou coa práctica fotográfica ós 12 anos. Aos 21 obtivo a cátedra de Física e Química, comezando como catedrático no instituto de Xixón (Asturias). Foi en Xixón onde entrou en contacto con Alfredo Truán y Luard, fabricante de lentes e iniciador do estudo das diatomeas en España. No 1881 ocupa a cátedra no instituto de Pontevedra, onde foi director 22 anos. Nesta vila colaborou coa instalación eléctrica, dirixiu a fábrica da luz, o laboratorio municipal, a estación meteorolóxica etc. No 1892 volveu á micrografía, tendo, debido ás súas moitas ocupacións, unha actividade irregular cos traballos sobre diatomeas, comezados a metade do século.

Foi alcalde de Pontevedra durante de xullo a setembro de 1899. Foi Director do Instituto de Pontevedra de 1900 a 1921. Xubilouse en outubro de 1921 debido a unha xordeira que lle impedía totalmente a audición.

Mantivo relación con Baltasar Merino e López Seoane, que lle proporcionaron exemplares, ocupándose el dos aspectos técnicos (non da clasificación). De xeito parello colaborou coa elite da ciencia en España naquel momento, traballando para as institucións máis sobresaíntes e impartindo cursos de formación nas súas técnicas.

As súas fotos sobre diatomeas fósiles de Morón constituíron un álbum con 331 figuras de 171 especies baixo a denominación de 'Atlas'. Asemade, as súas fotos foron usadas na afamada obra *Diatomología española en los comienzos del siglo XX*, de Florentino Azpeitia.

Doou parte do seu patrimonio científico ó Museo Nacional de Ciencias Naturales.

## Publicacións 
* "La fotomicrografía", na revista *La naturaleza* (1893). Inclúe a primeira foto de diatomeas publicada en Galiza.
* "Técnicas de las preparaciones microscópicas sistemáticas", nos *Anales de la Sociedad Española de Historia Natural* (1925). Inclúe a comunicación dun sistema inventado por el.
* Artigo sobre unha instalación para fotomicrografiar co microscopio en calquera posición, principalmente inclinada, aparecido en *Anales de la Sociedad Española de Física y Química* (1925).

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas
Herodes Ático

miniatura|200px|Herodes Ático
**Tiberio Claudio Herodes Ático**, en lingua grega Ἡρώδης ὁ&nbsp;Ἀττικός, nado en Maratón no ano 101 e finado en Atenas no 177, foi un político e orador grego.

## Traxectoria 
Herodes Ático sobresaíu como retórico e sofista. Ensinou retórica en Atenas, onde empregou a súa enorme fortuna para a construción de edificios: recubriu de mármore o estadio de Atenas, construíu piscinas de mármore nas Termópilas, un ninfeo en Olimpia, o estadio de Delfos, o teatro Odeón etc. Dicíase que o seu pai achara o tesouro que os persas agocharan en Maratón. Foi procónsul en Asia, pontífice das Panateneas en Atenas, cónsul en Roma (143) e senador.

O Odeón construíuno no 161 en memoria da súa muller, Apia Annia Regila, á morte da cal mandou pintar de negro mesmo a casa. Disque en certa ocasión o seu amigo sofista Lucio, vendo un servo que pelaba ravos, burlouse de que cometese "unha inxustiza contra a memoria de Regilla comendo ravos brancos nunha casa completamente negra".

Herodes Ático foi un aticista rigoroso, gabado polos seus contemporáneos e axiña considerado un clásico. Foi mestre do emperador romano Marco Aurelio. Produciu unha obra extensa composta de diatribas, diarios literarios e efemérides, mais só sobreviviron unha declamación (*Tratado de Herodes sobre o estado*) e a tradución latina dunha fábula.
Mecenas

**Caius Cilnius Maecenas** nado en Arezzo, probablemente o 15 de abril do 69 a. C. e finado probablemente no ano 8 antes da nosa era, foi un estadista romano e patrono das letras.

Mecenas descendía dunha familia etrusca antiga e nobre. Foi conselleiro, colaborador e amigo de Octavio Augusto, a quen mesmo substituíu durante as súas ausencias de Italia. Posteriormente a relación arrefriou, posibelmente porque Augusto tivo un *affaire* coa muller de Mecenas, Terencia, mais no seu testamento designouno único herdeiro. Actuou como mediador nos tratados de Brindisi (40 a. C.) e Taranto (37 a. C.).

Mecenas foi unha figura chave na vida literaria da época augusta. Animou a súa política cultural, ao protexer e dirixir os creadores de máis prestixio, como Virxilio (quen lle dedicou as *Xeórxicas*), Horacio (a quen lle regalou Vila Sabina), Propercio, Varius Rufus, Plotius Tucca, Valgius Rufus ou Domitius Marsus.

É autor de obras en prosa (*Prometeo*, *Simposio*, *In Octaviam*, *De cultu suo*) e en verso, das que se conservan uns vinte fragmentos.

## Legado 
O seu nome é símbolo do padroado rico e xeneroso das artes. Os termos galegos *mecenas* e *mecenado* proveñen do seu nome.
Tabari

'''Abu Ja'far Muhammad ibn Jarir al-Tabari''' (en , en ), nado en 839 e finado en 923, foi historiador e teólogo sunnita iraniano, naceu en Amol, Tabaristán (ao sur do Mar Caspio) e estudou en Ray, Bagdad, Siria e Exipto. "Tabari" significa "de Tabaristán". Morreu en Bagdad.

## Traxectoria 
Antes dos sete anos xa aprendera o Corán de memoria, e nos dous anos seguintes rematou os estudos das recollas clásicas dos hadiths. Deixou o seu domicilio familiar aos doce anos para ir estudar e antes dos dezasete chegou a Bagdad. Alí contaba con coñecer a Ahmedben Hanbal, mais chegou pouco despois da morte deste. Após un ano en Bagdad, viaxou até o sur de Iraq, estudando en Kufa e Basra. Retornou a Bagdad e permaneceu nela oito anos. Partiu de novo de viaxe á Siria, a Palestina e a Exipto. Cara 870 volveu a Bagdad, onde decorreron os cincuenta e tres anos restantes da súa vida ensinando a tradición e a lei, ben que visitou o Tabaristán varias veces e peregrinou á Meca. A súa vida foi simple e digna e caracterizouse pola dilixencia extrema. Dise que rexeitaba os regalos de valor.

As súas orixes iranianas non impediron que se encadrase na tradición suní, pasase a maior parte da súa vida en Bagdad e escribise todas as súas obras en árabe. Inscribíase na tradición shafi'ita da lei e reclamaba o dereito a criticar todas as escolas. Rematou por fundar a súa propia, na que chegou a provocar a ira violenta dos hanbalitas.

Tabari escribiu sobre case todos os temas da vida musulmá: historia, exexese do Corán, recolla de hadiths, comentarios 
sobre dereito etc. Interesouse tamén pola medicina. As súas obras non son numerosas, mais dúas delas son bastante extensas.

*Historia dos profetas e os reis* (*Tārikh ur-Rusul wal-Mulūk*, تاريخ الرسل والملوك), coñecida como os *Anais*, é unha historia desde a Creación até 915.

Os seus comentarios sobre o Corán son tan detallados como os *Anais*. O tamaño da obra e a independencia de xuízo teñen dificultado a súa popularización, mais si é utilizada.

Tabari albergou un terceiro proxecto sobre as tradicións dos compañeiros de Mahoma.
Motete

dereita|miniatura|250px
Na poesía italiana, un **motete** () é unha composición popular breve que inclúe un lema, unha sentenza ou algo semellante. Non ten un esquema regular, mais xeralmente está formado por sete ou oito versos, case sempre hendecasílabos e heptasílabos.

Na música italiana, é unha composición musical polifónica vocal ou vocal e instrumental. Como forma musical, naceu no século XIII como elaboración a dúas ou tres voces sobre unha melodía preexistente (normalmente himnos gregorianos) e que xustapuña textos diversos, de maneira que se puidesen articular as palabras como mellor se adaptasen ao ritmo e á memorización. Dous séculos máis tarde, o papel de parte melódica principal pasou do tenor á soprano, permitindo a libre invención dos compositores. En consecuencia, as voces secundarias acabaron realizándose en versións instrumentais. O motete decaíu coa aparición do oratorio. Entre os autores célebres de *mottetti* destacan Palestrina, Monteverdi, Bach, Brahms e d'Indy.

## Notas
Dominique Aury

**Dominique Aury**, nada en Rochefort-sur-Mer (Charente-Maritime) o 23 de setembro de 1907 e finada en Corbeil-Essonnes o 27 de abril de 1998, foi unha escritora francesa, coñecida tamén co pseudónimo de **Anne Desclos**.

## Traxectoria
Naceu nunha familia bilingüe francés-inglés e viviu a súa infancia na Bretaña coa súa avoa. Estudou na Sorbona e traballou como xornalista ata 1946, cando entra como tradutora na editorial Gallimard, onde traduciu ao francés autores como Algernon Charles Swinburne, Evelyn Waugh, Virginia Woolf, T. S. Eliot ou F. Scott Fitzgerald e participa como xurado en numerosos premios literarios.

En 1943 coñecera a Jean Paulhan, director da prestixiosa *La Nouvelle Revue Française* que se converte no seu amante e logo de afirmar el que as mulleres son incapaces de escribir unha novela erótica ela escribe ''Histoire d'O* (1954), unha novela sadomasoquista que a súa editorial se negou a publicar; tivo que publicala nunha pequena editorial, pero  converteuse nun grande éxito comercial. En 1967 publicou *Retour à Roissy*.

Non foi ata 1994 nunha entrevista ao *New Yorker'' que ela admitiu ser a autora da novela.
Roraima

**Roraima** (que en pemón, unha das linguas indíxenas do Brasil, significa *monte verde*) é un estado do Brasil situado na Rexión Norte. A máis setentrional das unidades da federación brasileira ten como límites Venezuela ao norte e noroeste, Güiana ao leste, Pará ao sueste e o Estado do Amazonas ao sur e ao oeste. Ocupa unha área de 225.116,1&nbsp;km² e a súa capital é Boa Vista.

## Historia 
[miniatura|esquerda|200px|Parque na cidade de [Boa Vista, Roraima|Boa Vista, capital de Roraima.]]
O territorio disputárono os luso-brasileiros, holandeses, españois e ingleses, pero o poboamento por parte dos brancos só comezou realizarse no século XVIII, despois da morte de moitos indíxenas.

A creación da freguesía de Nossa Senhora do Carmo, en 1858, transformada en municipio de Boa Vista en 1890, consolidou a organización local. A disputa polas terras con Inglaterra na fronteira güianesa só terminou definitivamente en 1904, despois da arbitraxe do rei Vitor Manuel II de Italia, que deixou fóra do Brasil partes do territorio do Pirara, incorporado á Güiana Inglesa.

En 1943 creouse o *Territorio Federal de Rio Branco*, que, en 1962, pasou a denominarse *Roraima*. Coa constitución brasileira de 1988 converteuse en estado. Actualmente, empeza a destacar a produción de soia.

## Xeografía 
O clima do estado é ecuatorial (N, S e O) e tropical (E). Gran parte do estado está cuberta pola selva amazónica, cunha pequena superficie de sabana ao leste. O punto máis alto do estado é o Monte Roraima, con 2.875 metros de altitude.

## Economía 
A economía do Estado ten por base a agricultura, a gandería e a extracción de (madeira, ouro, diamantes e minas de estaño). Roraima ten poucas industrias, e o turismo tamén ten pouca importancia. O principal centro de comercio e servizos do estado é a súa capital, Boa Vista.

## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Brasil
* Estados do Brasil

### Ligazóns externas 
* Sitio web oficial
Peter Benchley

**Peter Bradford Benchley**, nado en Nova York o 8 de maio de 1940 e finado en Princeton, Nova Jersey o 12 de febreiro de 2006, foi un escritor norteamericano.

## Traxectoria 
Procedía dunha familia de escritores, fillo de Nathaniel Benchley e neto de Robert Benchley. Estudou na Phillips Exeter Academy e en Harvard. Traballou en *The Washington Post* e foi editor de *Newsweek* e escritor de discursos da Casa Branca. En 1974 publicou a novela *Jaws* e foi o coautor do guión do filme que realizou Steven Spielberg baseado na súa novela.

## Obra 
**Ficción**
:1974 *Jaws*
:1976 *he Deep*
:1979 *The Island*
:1982 *The Girl of the Sea of Cortez*
:1986 *Q Clearance*
:1989 *Rummies*
:1991 *Beast*
:1994 *White Shark*
:1997 ''Peter Benchley's Creature*

**Non ficción**
:1994 *Ocean Planet: Writings and Images of the Sea*
:2001 *Shark Trouble: True Stories About Sharks and the Sea*
:2002 *Shark!: True Stories and Lessons from the Deep*
:2005 *Shark Life: True Stories About Sharks and the Sea'' (con Karen Wojtyla)
Suetonio

**Suetonio** (**Gaius Suetonius Tranquillus** en latín) (75 – 160) foi un escritor romano.

Naceu no seo dunha familia da orde ecuestre, seguramente en Hipona. Marchou a Roma e dedicouse ao estudo das letras, traballando como avogado e profesor. Foi amigo de Plinio o Novo quen o recomendou ao emperador Traxano como superintendente das bibliotecas públicas e responsable dos arquivos. Con Hadriano foi o encargado da correspondencia oficial do goberno. Acusado de falta de respecto á emperatriz Sabina, perdeu o seu traballo no 122.

Escribiu en latín e en grego. Entre as súas obras destacan *De viris illustribus*, biografías de escritores e *De vita Caesarum*, a biografía dos doce primeiros emperadores de Roma; consta de oito libros que se conservan na súa case totalidade, é fonte para moitos traballos sobre historia romana e está considerada unha das historias máis imparciais da antigüidade, con moito gusto polo detalle e escrito nunha linguaxe sinxela.
Urano (homónimos)

**Urano** pode referirse a:

*o planeta **Urano**, o sétimo do sistema solar.
*na mitoloxía grega, **Urano** é o deus do ceo.
*a película *Uranus* (1990), protagonizada por Gérard Depardieu.
* *Urano, o feiticeiro* é un movemento da suite *Os planetas* de Gustav Holst.
Amapá

O **Amapá** é un estado brasileiro situado na Rexión Norte. Ten como límites ó leste o océano Atlántico, ó sueste, sur e suroeste o estado do Pará, ó oeste o Suriname e a noroeste a Güiana Francesa. Non é un estado moi montañoso: en xeral as altitudes son inferiores ós 300 m.

Ata 1988 era un territorio do Brasil, co poucos representantes no Congreso Nacional, e que non elixía o seu gobernador. En 5 de outubro daquel ano, coa entrada en vigor da actual constitución brasileira, tornouse estado.

## Economía 
A súa economía é incipiente, co pouca participación no PIB nacional. Ten como principais produtos a castaña do brasil, a madeira e o minerio de manganeso. O estado compra a maior parte dos xéneros que consome do veciño estado do Pará.

## Véxase tamén
Economía do Brasil

A economía do Brasil é a 8ª do mundo.

## Comercio exterior 
Os principais socios comerciais do Brasil son: Unión Europea, Estados Unidos, Arxentina e a República Popular da China.

Ver os principais produtos importados e exportados en 2006.

O Brasil é a 6ª economía mundial en tamaño segundo o Banco Mundial, máis grande que Rusia, pero en Índice de Desenvolvemento Humano (IDH) está só en 72° lugar.

O primeiro produto económico do Brasil foi o azucre durante o período colonial. Coa independencia, un novo ciclo económico xurdiu, agora co café. Ese momento foi fundamental para o desenvolvemento do estado de São Paulo, que acabou por converterse o máis rico do país.

A pesar de ter, ao longo da década dos 90, unha mellora na produción de bens agrícolas, o que converteu ao Brasil no líder mundial en diversos produtos, coa reformas introducidas polo goberno federal, as exportacións brasileiras diversificáronse, cunha enorme inclusión de bens de alto valor agregado, como xoias, avións, automóbiles e pezas de roupa.

Actualmente o país está entre os 20 principais exportadores do mundo, co US$ 96 mil millóns vendidos, entre produtos e servizos, a outros países en 2004. En poucos anos esperase que o Brasil estea entre as principais plataformas de exportación do mundo.

## Moeda
As primeiras moedas cuñadas no Brasil entraron en circulación nos anos de 1645, 1646 e 1654. Os neerlandeses, que controlaban Pernambuco, fixeron as moedas para o pagamento dos seus soldados .

A Casa da Moeda do Brasil produce unha media de 2400 millóns de billetes e 1500 millóns de moedas por ano . A primeira sede da institución estaba na Praza da República, no centro do Río de Xaneiro. Actualmente, a fábrica da Casa da Moeda fica no barrio de Santa Cruz, tamén no Río.

## Notas
Placa base

miniatura|Placa base ATX.
A **placa base** (en ) é un unha placa de circuíto impreso que conecta os diferentes elementos que contén e que é o compoñente principal do ordenador, sobre ela van conectados a maioría dos dispositivos do ordenador e das súas características derívanse as prestacións e o rendemento do ordenador. Ás veces chámase tamén *placa nai*.
Aínda que as placa base poden ser de diferentes formas, tipos e tamaños a estrutura xeral e os elementos que a integran son semellantes nos diferentes modelos, entre os máis comúns están o microprocesador, a memoria RAM, a memoria caché, a BIOS, a batería, o reloxo, reguladores de voltaxe, conectores internos e externos e unha serie de chips ou circuítos integrados encargados de tarefas específicas.

Deseñase basicamente para realizar tarefas específicas vitais para o funcionamento da computadora, como por exemplo as de:

* Conexión física.
* Administración, control e distribución de enerxía eléctrica.
* Comunicación de datos.
* Temporización.
* Sincronismo.
* Control e monitoreo.

Para que a placa base cumpra co seu cometido, leva instalado un software moi básico denominado BIOS.

## Modelos principais 
* PC/XT - foi a placa base creada por IBM para o primeiro ordenador persoal, o IBM-PC
* AT - foi a primeira placa base en conseguir ampla aceptación, moi usada durante a era dos 386
* Baby AT - desenvolvida por IBM como sucesora da AT, da que se diferenciaba polo seu menor tamaño.(8.5" × 10"–13" ó 216&nbsp;mm × 254–330&nbsp;mm)
* ATX - actualmente a máis popular.(Intel 1996; 12" × 9.6" ó 305&nbsp;mm × 244&nbsp;mm)
* XT (8.5 × 11" ó 216 × 279&nbsp;mm)
* AT (12 × 11"–13" ó 305 × 279–330&nbsp;mm)
* EATX (12" × 13" ó 305mm × 330&nbsp;mm)
* Mini-ATX (11.2" × 8.2" ó 284&nbsp;mm × 208&nbsp;mm)
* microATX (1996; 9.6" × 9.6" ó 244&nbsp;mm × 244&nbsp;mm)
* LPX (9" × 11"–13" ó 229&nbsp;mm × 279–330&nbsp;mm)
* Mini-LPX (8"–9" × 10"–11" ó 203–229&nbsp;mm × 254–279&nbsp;mm)
* NLX (Intel 1999; 8"–9" × 10"-13.6" ó 203–229&nbsp;mm × 254–345&nbsp;mm)
* FlexATX (Intel 1999; 9.6" × 9.6" ó 244 × 244&nbsp;mm max.)
* Mini-ITX (VIA Technologies 2003; 6.7" × 6.7" ó 170&nbsp;mm × 170&nbsp;mm max.; 100W max.)
* Nano-ITX (VIA Technologies 2004; 120&nbsp;mm × 120&nbsp;mm max.)
* BTX (Intel 2004; 12.8" × 10.5" ó 325&nbsp;mm × 267&nbsp;mm max.)
* MicroBTX (Intel 2004; 10.4" × 10.5" ó 264&nbsp;mm × 267&nbsp;mm max.)
* PicoBTX (Intel 2004; 8.0" × 10.5" ó 203&nbsp;mm × 267&nbsp;mm max.)
* WTX (Intel 1998; 14" × 16.75" ó 355.6&nbsp;mm × 425.4&nbsp;mm)
* ETX e PC/104, utilizados en sistemas embebidos.
Janwillem van de Wetering

**Janwillem van de Wetering**, nado en Rotterdam o 12 de febreiro de 1931 e finado en Blue Hill, Maine o 4 de xullo de 2008, foi un escritor neerlandés.

## Traxectoria 
Van de Wetering naceu e educouse en Rotterdam, pero posteriormente viviu en Suráfrica (1950-1956), o Xapón, Londres, Colombia, o Perú, Australia e antes da súa morte residía en Surry, Maine. Pasou un tempo nun mosteiro budista zen (1958-1959) e foi policía auxiliar en Ámsterdan en substitución do servizo militar, aínda que despois continuou durante sete anos.

Coñecido como autor de novelas policiais que escribía en neerlandés, as cales el mesmo traduce ao inglés, en xeral con grandes diferenzas coa versión orixinal. As súas novelas máis populares son as potagonizadas por Grijpstra e de Gier, unha parella de policías de Ámsterdan, amantes da esmorga, que levan ao lector aos barrios marxinais da cidade.

## Obra 
### Grijstra & De Gier 
* 1975 *Het lijk in de Haarlemmer Houttuinen*
* 1976 *Buitelkruid*
* 1976 *De Gelaarsde Kater* 
* 1977 *De dood van een marktkoopman* 
* 1977 *Een dode uit het Oosten*
* 1978 *De blonde baviaan*
* 1979 *Het Werkbezoek*
* 1983 *Moord zonder lijk, lijk zonder moord* 
* 1982 *De straatvogel*
* 1984 *De ratelrat*
* 1985 *De zaak IJsbreker*
* 1993 *Drijflijk*
* 1994 *Een toevalstreffer*
* 1996 *Een ventje van veertig*
* 1996 *Tango in Amsterdam en andere verhalen*
Kavafis

**Konstantinos Petrou Kavafis** (en grego **Κωνσταντίνος Π. Καβάφης**), nado en Alexandría o 29 de abril de 1863 e finado na mesma cidade o 29 de abril de 1933, foi un poeta grego que figura entre os autores máis relevantes do século XX. Traballou tamén como xornalista e funcionario.

## Traxectoria
O seu pai era un importador e exportador acomodado. Ao morrer o pai en 1870, a familia trasladouse a Liverpool, aínda que retornaría a Alexandría en 1882. Por mor dos disturbios de 1885, a familia fuxiu a Constantinopla temporalmente. Kavafis permaneceu en Alexandría para o resto da vida, se ben visitou Grecia en tres ocasións (1901, 1903 e 1932) como para demostrar que era e se sentía grego: aprendera grego durante a adolescencia e esta foi a súa única lingua poética. Comezou traballando de xornalista, mais logo obtivo un posto no ministerio exipcio de Obras Públicas, onde permaneceu trinta anos.

Entre 1891 e 1904 publicou a súa poesía en panfletos que facía circular entre os amigos achegados e recibiu pouco recoñecemento durante a vida, se ben a isto contribuíu o seu modo de vida recluído. Os versos que compuxo durante a súa primeira época empregan unha lingua culta e depurada. Posteriormente virou cara ao demótico, a lingua grega falada, enriquecida con formas dialectais de Constantinopla e con vocábulos tirados da tradición clásica. Os poemas completos foron publicados en 1935 como *Poemas de C.P. Kavafis* (*Ποιήματα*, *Piimata*).

O mundo que Kavafis presenta é decadente, mais non o fai á moda da poesía europea da época, senón inspirándose no mundo pagán-cristián que esmorecía en Alexandría para mistificar ou sublimar as súas emocións persoais. Os seus poemas son retratos concisos mais íntimos de sociedades e personaxes, reais ou literarios. A homosexualidade e a saudade figuran entre os seus temas característicos: o amor homosexual, cantado ás veces con acentos violentamente sensuais ou con nostalxia e tristura, a imposibilidade de reter a beleza, a historia como terreo de enfrontamento entre o home e o destino, e a evocación mítica con tons de austeridade estoica.

Logo da morte de Kavafis, a súa reputación non deixou de medrar, e actualmente está considerado como un dos mellores poetas gregos modernos.

### Traducións ao galego 
Yolanda Vilarchao traduciu a súa poesía ao galego co título de *Poemas canónicos* que publicou en 2007 a Editorial Rinoceronte.

A Editorial Aira publicou en 2022 "Poesía completa anotada", traducida por Miguel A. Areses Martín.

## Notas 
## Véxase tamén
### Ligazóns externas
*Sitio completo sobre Kavafis 
*Museo de Kavafis en Alexandría
Hipótese do período crítico

En lingüística cognitiva, a **hipótese do período crítico** postula que no desenvolvemento infantil existe un período durante o que a linguaxe pode ser adquirida máis doadamente que en calquera outro momento.

Segundo o lingüista e psicólogo Eric Lenneberg, o **período crítico** dura até a puberdade (arredor dos 12 ou 13 anos) e débese ao propio desenvolvemento biolóxico. Lenneberg suxire que a aprendizaxe da linguaxe pode ser máis difícil logo da puberdade porque o cerebro perde a capacidade de adaptación. Isto débese a que as funcións lingüísticas do cerebro xa se estableceron nunha parte específica do cerebro, ou sexa, porque xa se produciu a lateralización.

As súas ideas foron recollidas por Noam Chomsky e están na base das teorías innatistas de adquisición da linguaxe.
Bolívar

**Bolívar** pode referirse a:

***Simón Bolívar**, líder político suramericano, libertador de países de colonización española na América do Sur (1783-1830);
***Bolívar**, un dos estados de Venezuela;
****Ciudad Bolívar**, capital de dito estado;
***Bolívar, Colombia**, departamento de Colombia;
***Bolívar, Cauca**, concello do departamento do Cauca, en Colombia;
***Bolívar Venezolano**, moeda de Venezuela.
Coñecemento procedemental

En psicoloxía cognitiva, o **coñecemento procedemental** é unha das dúas maneiras en que se almacena a información na memoria a longo prazo. O coñecemento procedemental é o coñecemento relacionado con cousas que sabemos facer pero que non conscientemente, como por exemplo "montar en bici" ou "falar a nosa lingua".

O coñecemento procedemental adquírese gradualmente a través da práctica e é o alicerce da aprendizaxe das destrezas.

## Véxase tamén
* Coñecemento declarativo
Coñecemento declarativo

En psicoloxía cognitiva, o **coñecemento declarativo** ou **coñecemento de feitos** é unha das dúas maneiras en que se almacena a información na memoria a longo prazo. O coñecemento declarativo é información consitente en feitos, conceptos ou ideas coñecidos conscientemente e que se poden almacenar como proposicións.

Por exemplo, o sistema verbal en galego pódese presentar como un conxunto de datos (formas verbais), regras etc., que se poden aprender como coñecemento declarativo.

## Véxase tamén 
* Coñecemento procedemental
Eric Lenneberg

**Eric Heinz Lenneberg**, nado en Düsseldorf en 1921 e finado en 1975, foi un lingüista alemán que introduciu algúns temas no estudo da adquisición da linguaxe e da psicoloxía cognitiva, e máis en xeral sobre o innatismo.

## Traxectoria 
Fuxiu aos Estados Unidos durante a época nazi, pois era xudeu. Foi profesor de psicoloxía e traballou na Facultade de Mecidina da Universidade Harvard e na Universidade de Míchigan en Ann Arbor.

O seu artigo *A capacidade da adquisición da linguaxe* (1964) introduce os argumentos seminais recollidos máis tarde por Noam Chomsky e popularizados por Steven Pinker no seu libro *O instinto da linguaxe*.

Lenneberg presenta catro argumentos para o innatismo biolóxico das capacidades psicolóxicas construídos en paralelo a argumentos biolóxicos a favor do innatismo dos riscos físicos:

# A aparición universal dun risco nun momento único en toda unha especie, que é un risco "típico da especie".
# Aparición universal no tempo para un grupo: non simplemente un artefacto de historia cultural, o que é, de novo, unha característica diagnosticada como "típica da especie".
# Non é posíbel aprender o risco.
# O desenvolvemento individual dun risco segue rixidamente un padrón dado, independentemente da experiencia particular do organismo.
Parágrafo

miniatura|Parágrafos identados amosados na Constitución dos Estados Unidos de América.
Na escrita, un **parágrafo** é unha unidade organizativa do texto que serve para indicar como se agrupan as ideas principais.
## Características
En lingüística textual, os parágrafos trátanse como indicadores da macro-estrutura dun texto. Agrupan oracións que van xuntas, normalmente porque tratan do mesmo tema. Así, un parágrafo novo indica unha mudanza de tema ou sub-tema.

En tipografía, un parágrafo é un bloque de texto. Os parágrafos sepáranse entre si mediante unha liña en branco e a súa primeira liña vai normalmente indentada (máis separada da marxe). Esta última convención non é frecuente nas páxinas web. Os símbolos de parágrafo son **§** e **¶**. Estes símbolos utilizábanse na Idade Media para separar temas cando aínda non se establecera a convención de separalos en parágrafos.
## Notas
## Véxase tamén 
### Outros artigos
* Esquema (discurso)
* Lingüística textual
* Análise do discurso
Acto de fala

En pragmática, un **acto de fala** é unha locución como unidade funcional da comunicación, isto é, a maneira en que o falante intervén sobre o seu contorno mediante o uso das palabras: para informar, incitar, preguntar, convencer etc.

As locucións teñen dous tipos de significado:
;significado locutivo ou significado proposicional: Significado literal básico transmitido polas palabras e estruturas concretas contidas na locución.
;significado ilocutivo ou forza ilocutiva: Efecto que o dito ou lido ten sobre o ouvinte ou lector.

Por exemplo, se alguén di *Vai frío*, o significado locutivo é que a persoa que fala ten sensación de frío. A forza ilocutiva é o efecto que o falante quer teña que o que dixo sobre quen o escoitou. Pode ser fechar unha xanela ou botar unha manta. Un acto de fala é unha locución que ten tanto significado proposicional como forza ilocutiva.

## Clasificación dos actos de fala 
O filósofo norteamericano John Searle estableceu a seguinte clasificación dos actos de fala:
;comisivo: Compromete ao falante a cumprir algo no futuro, como unha promesa ou unha ameaza:
:*Come e cala ou non ves a televisión*
:*Devólvocho para a semana que ven*
;declarativo ou perlocutivo: Muda o estado das cousas:
:(nunha voda:) *Eu vos declaro marido e muller*
;directivo: Ten a función de facer que o ouvinte faga algo, como unha suxestión, unha petición ou unha orde:
:*Senta*
:*Quéresme dicir o que che pasa?*
;expresivo: O falante expresa sentimentos e actitudes cara algo, como desculpas, queixas, grazas, felicitacións:
:*A comida estaba deliciosa*
;representativo: Describe estados ou acontecementos, como afirmacións ou informes:
:*A Lúa dá voltas arredor da Terra*

Durante a maior parte da historia da lingüística e a filosofía da linguaxe, víase a linguaxe fundamentalmente como un medio de realizar afirmacións e ignorábanse os demais usos. O fenomenoloxista Adolf Reinach a comezos do século XX e o lingüista Roman Jakobson nos anos 60 do mesmo introduciron o concepto de funcións da linguaxe. O traballo máis influente foi o dos filósofos J. L. Austin e o seu alumno John Searle.

Austin distinguiu entre tres tipos de acto relacionados con ou causados pola realización dunha oración:

Un **acto locutivo** consiste en dicir algo que ten un significado e é comprensíbel. Por exemplo, *Vai frío* consta de dúas palabras, comprensíbeis as dúas e que expresan que a temperatura onde está quen fala é incomodamente baixa.

Un **acto ilocutivo** consiste en utilizar unha oración para levar a cabo unha función. Por exemplo, *Vai frío* pode ser unha petición, como se ilustrou antes.

Un **acto perlocutivo** é o resultado ou efecto producido por ter dito algo. Por exemplo, fechar unha xanela ou achegar unha manta.
Páramo

O termo **Páramo** pode referirse a:

***Páramo**, grande extensión de terreo ermo e plano situado a certa altitude;
***Páramo**, ecosistema alpino neotropical situado nos Andes.

Como topónimo, pode referirse a:

;En Galicia
***O Páramo**, concello da comarca de Sarria;
***Páramo**, parroquia do concello de Castroverde;
****Páramo**, lugar de dita parroquia.

;Fóra de Galicia

;En Asturias
***Páramo** parroquia do concello asturiano de Teberga.

;En Castela e León
***Páramo de Boedo**, concello da provincia de Palencia;
***Páramo de Masa**, comarca da provincia de Burgos;
***Páramo del Arroyo**, localidade do concello de Alfoz de Quintanadueñas, na provincia de Burgos;
***Páramo del Sil**, concello da provincia de León;
***Páramo Leonés**, comarca da provincia de León.
***Roperuelos del Páramo**, concello da provincia de León;
***Bercianos del Páramo**, concello da provincia de León.

;Na Comunidade de Madrid
***Páramo de la Alcarria**, páramo calcario na comarca da Alcarria.

;En Colombia
***Páramo**, concello do departamento de Santander, en Colombia.

;En Italia
***Páramo**, rexión de Italia.

## Véxase tamén
### Outros artigos
***Os Páramos**, lugar da parroquia de Castiñeiras, no concello de Ribeira;
***Paramá**, lugar da parroquia de Santo André de Vea, no concello da Estrada;
****Pedro Páramo***, novela de Juan Rulfo (1955).
Linguas paleohispánicas

Chámanse **linguas paleohispánicas** ou **prerromanas** as linguas indíxenas faladas na Península Ibérica antes da chegada dos romanos.

## Historia e características 
É controvertido o uso do termo "indíxenas" posto que non se coñece a orixe dalgunhas destas linguas e outras son indoeuropeas, pero delimita o grupo de linguas tratado fronte ao fenicio, ao grego e naturalmente fronte a latín.

A maioría das linguas faladas na península antes dos romanos son practicamente descoñecidas. Das que nos son coñecidas, só dispoñemos das noticias deixadas por fenicios, gregos e romanos e unha serie de inscricións. É o que se chama *linguas en ruínas* ou *residuais* (en alemán *Restsprachen* ou *Trümmersprachen*) e que as coloca na mesma categoría có etrusco, o paleosardo, o lígur e o rético entre outras.

As linguas paleohispánicas das que se coñecen textos escritos son:

*A lingua ibérica.
*A lingua celtibérica.
*A lingua galaica.
*A lingua aquitana.
*A lingua tartesa.
*A lingua lusitana.

Na figura non se marcaron as áreas dos pobos respectivos, senón só as áreas nas que se atoparon inscricións. Desde o -600 ata a desaparición destas linguas, a distribución dos pobos, sobre todo dos celtas, variou considerablemente.

### Outras linguas prerromanas da Península Ibérica
O antigo europeo tamén se falou na Península Ibérica como o demostran os nomes de diversos topónimos como Almar, Almonte, Almería, Jarama, Jaramillo, Sella, Jalón, Salamanca, Xálima, Aranzuelo, Arlanza e Arlanzón.

## Véxase tamén
### Bibliografía
*Villar, Francisco, *Los indoeuropeos y los orígenes de Europa*, Madrid, 1991, ISBN 84-249-1471-6.
*Albertos Firmat, María Lourdes, "Lenguas primitivas de la Península Ibérica" en *Boletín de la institución “Sancho el Sabio“*, tomo XVII, 1973.
*Blázquez, José María; Francisco Presedo; Francisco Javier Lomas; Javier Fernández Nieto, "Protohistoria" en *Historia de España antigua*, tomo I, 1997, ISBN 84-376-0232-7.
*Pellón, José R., *Diccionario Espasa Íberos*, Madrid, 2001, ISBN 84-239-2290-1.
*Eslava Galán, Juan, *Los íberos*, Madrid, 2004, ISBN 84-270-2996-9.
**Palaeohispanica* (revista sobre lengua y culturas de la Hispania antigua), tomo 1, Zaragoza, 2001, ISSN 1578-5386.
* Caridad Arias, Joaquín, *Toponimia céltica de Galicia*, Deputación de Lugo, 2006, ISBN 84-8192-343-5.

### Outros artigos 
*Historia de España.
*Historia de Portugal.
*Linguas celtas.
*Linguas indoeuropeas.
*Éuscaro.
*Lingüística.
*Roma.
*Escrituras paleohispánicas.

### Ligazóns externas
*Epigrafía ibérica por Jesús Rodríguez Ramos. 
*Lenguas de Iberiaen 
*Moeda ibérica
Boyacá

**Boyacá** é un departamento andino colombiano, a capital é Tunja. Atópase na rexión natural andina. Outras cidades principais son Duitama, Puerto Boyacá, Villa de Leyva e Moniquirá.

## Demografía 
### Composición étnica 
* Mestizos e brancos (98,86%) 
* Afrocolombianos (1,12%)
* Indíxenas (0,48%)

## Notas 
## Véxase tamén
### Ligazóns externas 
* Páxina oficial
1811

## Acontecementos 
### América 
* 17 de xaneiro: batalla de Calderón, o exército realista español derrota os insurxentes independentistas mexicanos.
* 25 de abril: vitoria dos independentistas uruguaios na batalla de San José.
* 15 de maio: Independencia de Paraguai
* 18 de maio: vitoria dos indépendentistas uruguaios na batalla de Las Piedras.
* 5 de xullo: Venezuela declara a súa independencia.
* 5 de novembro: proclámase a independencia na cidade centroamericana de San Salvador.
[miniatura|*[El Sensato*.]]
### Europa 
* Maio: Nace *Diario de Operaciones del Sexto Cuerpo del Ejército*, primeiro periódico da cidade e da provincia de Lugo.

#### Guerra de Independencia española 
* 11 de outubro: O xeneral Mina chega a Ayerbe para sitiar e atacar á numerosa guarnición francesa, que estaba fortificada no palacio do marqués de Ayerbe.

## Nacementos 
* 2 de febreiro - Delia Bacon escritora de obras de teatro e contos norteamericana. (m.1859)
* 15 de febreiro: Domingo Faustino Sarmiento, escritor, político e presidente da Arxentina
* 20 de marzo: Napoleón II de Francia, fillo de Napoleón Bonaparte.
* 30 de agosto: Théophile Gautier, escritor francés.
* 11 de setembro: Nicomedes Pastor Díaz Corvelle, político e escritor galego (m. 1863).
* 22 de outubro: Franz Liszt, compositor húngaro.
* 16 de decembro: Xoán Manuel Pintos, escritor galego.

## Mortes 
* 22 de agosto: Juan de Villanueva, arquitecto español (n. 1739).
* 27 de novembro: Gaspar Melchor de Jovellanos, político e escritor español (n. 1744).
* 30 de xullo: Miguel Hidalgo, sacerdote e independentista mexicano, afusilado (n. 1753).
* 24 de decembro: Hermenegildo Amoedo Carballo, xesuíta, poeta galego, no cárcere en Mantua (n. 1747).

## Outros 
Historia ano a ano
1812

## Acontecementos 
* 5 de febreiro - publícase na *Gazeta Marcial y Política de Santiago* o primeiro texto en galego inserido nunha publicación periódica. 
* 19 de marzo - promúlgase en Cádiz a Constitución española de 1812.
* 26 de marzo - un terremoto destrúe a cidade de Caracas.

### Arte e cultura 
* Goya pinta *O Coloso*, actualmente exposto no Museo do Prado.

### Ciencia e tecnoloxía 
* O científico francés Benjamin Delessert obtén azucre refinado a partir de remolacha, podendo industrializar a súa obtención.

## Nacementos 
* 15 de xaneiro - Peter Christen Asbjørnsen, poeta e naturalista noruegués (m. 1885).
* 7 de febreiro - Charles Dickens, escritor británico (m. 1870).
* 14 de febreiro - Pedro Sanjurjo Pérez, xurista e político galego (m. 1879).
* 19 de marzo - Joaquín Avendaño Bernárdez, pedagogo galego (m. 1886).
* 23 de abril - Alejandro de Castro Casal, político e diplomático galego (m. 1881).
* 28 de abril - Antonio Casares Rodríguez, químico galego (m. 1888).
* 30 de abril - Kaspar Hauser, *O orfo de Europa* (m. 1833).
* 7 de maio - Robert Browning, poeta e dramaturgo inglés (m. 1889).
* 12 de maio - Edward Lear, escritor, ilustrador e artista inglés (m. 1888).
* 2 de xuño - Domingo Díaz de Robles, militar e escritor galego (m. 1867).
* 18 de xuño - Iván Goncharov, novelista ruso.
* 21 de xuño - Moshé Hess, filósofo alemán, inspirador do sionismo (m. 1875).
* 6 de xullo - Iván Goncharov, escritor ruso (m. 1891)
* 9 de outubro - Francisco Añón Paz, poeta galego.
* 4 de novembro - Aleardo Aleardi, poeta e patriota italiano.
* 14 de decembro - Carlos Martínez de Irujo, diplomático e político español (m. 1885).
* 31 de decembro - Benito Plá Cancela, avogado, escritor e político galego (m. 1874).

## Mortes 
* 22 de xaneiro - Gregorio Ferro Requeijo, pintor neoclasicista galego (n. 1742).
* 24 de febreiro - Étienne Louis Malus, físico, matemático e enxeñeiro militar francés (n. 1775).
* 10 de xullo - Carl Ludwig Willdenow, botánico, pteridólogo, micólogo e farmacéutico alemán (n. 1765).
* 26 de decembro - Joel Barlow, poeta e político americano (n. 1754).
* Benito Pardo de Figueroa, militar galego (n. 1755).

## Outros 
* Juan Pujol, mallorquí, estabelece en Lugo a primeira imprenta da cidade.

Historia ano a ano