Aranga

**Aranga** é un concello da provincia da Coruña, pertencente á comarca de Betanzos. Segundo o IGE, o 1 de xaneiro de 2014 tiña 2033 habitantes, 1023 homes e 1010 mulleres (2.072 no 2012, 2113 no 2011, 2126 no 2010). O seu xentilicio (véxase no Galizionario) é «».
## Topónimo
A orixe do topónimo "Aranga" deriva, segundo todos os estudos, da forma preindoeuropea "ara-". Esta partícula define un relevo caracterizado por un val encaixado polo que discorre un curso fluvial. Sen dúbida, refírese ao val que forma o río Mandeo ao seu paso pola parroquia de San Paio de Aranga.
## Xeografía 
miniatura|esquerda|300px|Mapa de Aranga coas súas parroquias.
### Situación 
Ten unha superficie de 119,6&nbsp;km². Limita cos concellos de Guitiriz (da provincia de Lugo), Curtis, Oza-Cesuras, Coirós, Irixoa e Monfero. O concello está atravesado polo río Mandeo. Está situado a 40&nbsp;km ao sueste da capital da provincia. Ten unha altitude media de 262 m sobre o nivel do mar.

### Demografía 
É un dos dous únicos concellos da provincia da Coruña que se considera concello rural marxinal (a poboación agraria supera o 70 % do total de poboación activa).

Colors=
  id:lightgrey value:gray(0.8)
  id:darkgrey  value:gray(0.6)
  id:bar       value:rgb(1,0.75,0.4)

ImageSize  = width:500 height:300
PlotArea   = left:50 bottom:20 top:20 right:30
DateFormat = x.y
Period     = from:0 till:6000
TimeAxis   = orientation:vertical
AlignBars  = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:1000 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:200 start:0
BackgroundColors = canvas:white

PlotData=
  color:bar width:20 align:left
  bar:1900 from:0 till:4710
  bar:1910 from:0 till:4512
  bar:1920 from:0 till:4673
  bar:1930 from:0 till:4980
  bar:1940 from:0 till:5005
  bar:1950 from:0 till:4618
  bar:1960 from:0 till:4072
  bar:1970 from:0 till:3187
  bar:1981 from:0 till:2685
  bar:1991 from:0 till:2490
  bar:2001 from:0 till:2414
  bar:2009 from:0 till:2142
  bar:2014 from:0 till:2033
  bar:2019 from:0 till:1849
  bar:2024 from:0 till:1799

PlotData=
  bar:1900 at: 4710 fontsize:S text:4710 shift:(-10,5)
  bar:1910 at: 4512 fontsize:S text:4512 shift:(-10,5)
  bar:1920 at: 4673 fontsize:S text:4673 shift:(-10,5)
  bar:1930 at: 4980 fontsize:S text:4980 shift:(-10,5)
  bar:1940 at: 5005 fontsize:S text:5005 shift:(-10,5)
  bar:1950 at: 4618 fontsize:S text:4618 shift:(-10,5)
  bar:1960 at: 4072 fontsize:S text:4072 shift:(-10,5)
  bar:1970 at: 3187 fontsize:S text:3187 shift:(-10,5)
  bar:1981 at: 2685 fontsize:S text:2685 shift:(-10,5)
  bar:1991 at: 2490 fontsize:S text:2490 shift:(-10,5)
  bar:2001 at: 2414 fontsize:S text:2414 shift:(-10,5)
  bar:2009 at: 2142 fontsize:S text:2142 shift:(-10,5)
  bar:2014 at: 2014 fontsize:S text:2014 shift:(-10,5)
  bar:2019 at: 2019 fontsize:S text:1849 shift:(-10,5)
  bar:2024 at: 2024 fontsize:S text:1799 shift:(-10,5)

## Patrimonio 
[miniatura|Aranga no *[Diccionario geográfico-estadístico-histórico de España y sus posesiones de Ultramar* de Pascual Madoz (1845).]]
### Patrimonio arqueolóxico 
Consérvanse restos prehistóricos. Xunto á ermida de San Vitorio hai varios campos de dolmens e un castro. Na Costa do Sal hai varios petróglifos, mámoas e outros restos.

En Fervenzas existen tres castros: Castro do Valló, nos Casarellos e o castro das Cotorras. Apréciase ben toda a súa estrutura, as murallas e o antecastro. Na parroquia atopáronse outros restos arqueolóxicos, como pequenos utensilios, machados, puntas de frechas, e restos de enterramentos, especialmente nos arredores do Mato.

En Muniferral hai un castro, no que se aprecia ben toda a súa estrutura. En Feás está documentada a existencia dun castro denominado Castro de Flores, no lugar coñecido como Flores ou A Feira. Nas inmediacións do mesmo produciuse o achado dun torque, actualmente depositado no Museo Arqueolóxico Nacional, en Madrid, e que aparece catalogado como torque de Ois (o lugar de Flores, e o propio castro, sitúanse da cabalo dos concellos de Coirós, parroquia de Santa María de Ois, e Aranga, parroquia de Feás), pero que tamén é coñecido como torque de Flores.

### Arquitectura relixiosa 
A igrexa de Muniferral é un templo románico, do século XII. A igrexa de San Paio é barroca, do século XVII. Na capela do Cristo consérvase a Santa Cruz, de latón do século X.

Son numerosos os cruceiros existentes nas distintas parroquias do concello. O cruceiro de San Vicente de Fervenzas está datado entre finais do século XV e principios do XVI. A capela de San Salvador de Fervenzas aparece citada no Catastro de Ensenada.

### Arquitectura civil 
A ponte sobre o río Mandeo en Ponte Aranga, data do século XVII. A Ponte Vella, na Castellana, tamén sobre o río Mandeo, data do século XVI, sendo posteriormente reformada. Por esta ponte pasaba o camiño real da Coruña a Lugo.

Existen varias pazos ou casas grandes de interese, como é o caso da casa do Vinculeiro, no lugar da Lagoa, na parroquia de Feás, hoxe en deficiente estado de conservación, e que presenta un interesante portalón de pedra.

## Aranga na cultura popular 
A lenda conta que hai séculos ían unhas mulleres camiñando preto da igrexa e escoitaron soar unha campaíña. Contáronllo ó cura e este mandou cavar no lugar, ata que atoparon unha cruz de ferro e unha coroa de prata. Cando sacaron estes obxectos comezou a abrollar auga, que deu lugar á actual fonte; ó seu pé hai unha cruz gravada na pedra. Co tempo levantouse unha ermida a carón da fonte.

A Santa Cruz e a fonte de Aranga teñen propiedades curativas, ó dicir dos veciños. Para curar dalgunha enfermidade, o doente debe lavarse coa auga que se vai acumulando na cruz de pedra. Do mesmo xeito, para conseguir ter fillos, os interesados deben lavar as súas partes con esta auga, e disque tamén é eficaz para protexer as colleitas das diferentes pragas .

### Cantigueiro 
* *A verdadeira Cruz de Aranga / queda sentada na porta / mirando para os romeiros / como lle soben a costa*.
* *Pasei a ponte de Aranga, / non a pasei por ladrón, / paseina por bo mozo, / porque tamén eu son*.
* *Verdadeira cruz de Aranga/ que has de dar ós teus romeiros/ auguiña da túa fonte,/ sombra dos teus castiñeiros*.

## Política 
### Eleccións municipais de 2019 
*Pasaron dos 11 escanos aos 9 escanos.*

### Eleccións municipais de 2015 
### Eleccións municipais de 2011 
### Eleccións municipais de 2007 
## Galería de imaxes 

Ficheiro:Fonte de Santa Cruz. Aranga. Galiza.jpg|Fonte de Santa Cruz.
Ficheiro:Aranga, Galiza.jpg|Pico montañoso.
Ficheiro:Reflexos no río Mandeo. Aranga. Galicia.jpg|Reflexos no río Mandeo.
Ficheiro:Pisada de Roldan, Cambás, Aranga.jpg|Pisada de Roldán.

## Parroquias 
## Lugares de Aranga 
Para unha lista completa de todos os lugares do concello de Aranga vexa: Lugares de Aranga.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
* 
* 
* 

### Outros artigos 
* Eleccións municipais en Aranga

### Ligazóns externas