Cidade Libre de Danzig

A **Cidade Libre de Danzig** (en alemán: *Free Stadt Danzig*, en polaco: *Wolne Miasto Gdańsk*) foi unha Cidade-estado portuaria semiautónoma que existiu entre 1920 e 1939, estabelecida o 10 de xuño de 1920, na actual cidade polaca de Gdansk e cerca de 200 vilas nos arrededores (en alemán Danzig; este territorio de 1772 a 1920 formou parte de Prusia), de acordo coa Parte III, sección IX, do Tratado de Versalles.

Danzig deixaba de formar parte de Alemaña (República de Weimar) e quedaba baixo a tutela da Sociedade de Nacións, concedendo a Polonia privilexios diplomáticos e económicos (Polonia exercía un protectorado sobre a cidade).

A cidade perdeu a súa condición de cidade libre tras ser recuperada polo III Reich o 2 de setembro de 1939 e posteriormente transferida a Polonia, tras o final da segunda guerra mundial.

## Orixe 
esquerda|miniatura|Cidade Libre de Danzig/Gdańsk1920-1939.
[miniatura|esquerda|Mapa de [Polonia (II República de Polonia).]]

A cidade obtivo a condición de Estado semiautónomo con Napoleón I, en 1807 (República de Danzig).

Despois do Congreso de Viena, en 1815, a cidade volveu ser integrada en Prusia.

En 1920, tras o Tratado de Versalles, Danzig recuperou a súa antiga autonomía, aínda que baixo o control de Polonia e da Sociedade de Nacións.

De acordo coa convención entre Danzig e Polonia, celebrada en 1920:

*De conformidade coas disposicións da Convención, Polonia será a nación responsábel da dirección dos asuntos estranxeiros e de protexer os intereses dos cidadáns da Cidade Libre de Dánzig no estranxeiro, celebrar acordos internacionais en nome da Cidade Libre, e acordar as obrigas externas de préstamos pola cidade libre, e un rexistro dos buques que enarboraran pavillón de Danzig*.

O territorio da cidade libre pertencía á Segunda República de Polonia para o control aduaneiro, que se levou a cabo por funcionarios de aduanas polacos na fronteira Polonia-Danzig, na de Alemaña-Danzig, e na aduana do mar. Polonia asegurábase o dereito de exportación directa e importación de mercadorías polo porto de Danzig, mantendo o seu propio servizo Postal, de Teléfonos e Telégrafos. Polonia era dona do ferrocarril na cidade libre (excepto os tranvías). e o resto eran maioritariamente caxubios ou polacos. De acordo con E. Cieślak, os rexistros da poboación da cidade libre amosan que en 1929 a poboación polaca estimábase en 35.000 individuos, un 9,5 % da poboación.

Henryk Stępniak estima que en 1929 a poboación polaca era de ao redor de 22.000 persoas, sobre o 6 % da poboación, incrementándose até ao redor do 13 % nos anos 1930. Baseandose en estimacións de voto (de acordo con Stępniak moitos polacos votaton ao católico *Zentrumspartei* alemán e non a partidos polacos), Stępniak estima o número de polacos na cidade entre o 25 e o 30 % dos católicos que vivían nela, ao redor do 30 ou 36 mil persoas. Porén, Stefan Samerski estima que ao redor do 10 % dos 130.000 católicos eran polacos. Andrzej Drzycimski estima que a poboación polaca a finais dos anos 30 alcanzaba o 20 % (incluíndo os polacos que chegaron despois da guerra).

miniatura|Concatedral Basílica da Asunción da Boaventurada Virxe María en Danzig, coñecida como a Igrexa de Santa María.
miniatura|200px|Gran Sinagoga de Danzig.

O Tratado de Versalles requiría que o novo Estado tivera a súa cidadanía, baseada na residencia. Os habitantes alemáns perderon a súa cidadanía cos creación da Cidade Libre, pero conseguiron o dereito a recuperala ao cabo de dous anos de existencia do Estado. Ningún alemán que non renunciara á cidadanía alemá foi privado das súas propiedades nin obrigado a vivir fóra da Cidade Libre de Danzig. A comunidade xudía creceu desde 2.717 individuos en 1910 a 7.282 en 1927, e 10.448 en 1929, a maioría emigrantes de Polonia e Rusia, onde a discriminación era intensa e onde se viron sometidos a pogroms.

## Política 
### Altos Comisionados da Sociedade de Nacións 
A diferenza dos Mandatos, que foron confiados aos países membros, a Cidade Libre de Danzig (como o Territorio do Sarre) permaneceu directamente baixo a autoridade da Sociedade de Nacións. Representantes de diversos países asumiron o papel de Alto Comisionado:

A Sociedade de Nacións negouse a permitir que a Cidade-estado utilizara o termo de *cidade hanseática* como parte do seu nome oficial; esta pretensión refírese a que a cidade fora durante moitísimos anos membro da Liga Hanseática.

### Goberno 
miniatura|Bandeira do Senado de Danzig.

A cidade libre foi gobernada polo *Senado da Cidad Libre de Danzig*, que era elixido pol Parlamento (*Volkstag*) para unha lexislatura de catro anos. O idioma oficial era o alemán, aínda que o uso do polaco foi garantido pola lei. Os partidos políticos na cidade libre correspondíanse cos partidos políticos na Alemaña de Weimar; os partidos máis influentes na década de 1920 foron o conservador Partido Nacional-Popular Alemán (DNVP), o partido Sociademócrata da Cidade Libre de Danzig e o católico Partido do Centro (*Zentrum*). Un partido comunista foi fundado en 1921 coas súas orixes na Liga Espartaquista e o partido comunista de Prusia oriental (provincia da que a cidade de Danzig era a capital). Varios partidos liberais e asociacións de votantes libres tamén existiron, e corncorreron ás eleccións con éxito variábel. Un partido polaco representou á minoría polaca e recibira entre o 3 % (1933) e o 6 % (1920) dos votos (en total, 4.358 votos en 1933 e 9.321 votos en 1920).[31]

## Fin da autonomía 
[miniatura|280px|Mapa de [Alemaña en 1925.]]
A "crise de Danzig" precedeu inmediatamente á segunda guerra mundial. Foi a última reivindicación irredentista que Adolf Hitler exixiu tras conseguir a remilitarización de Renania e a anexión de Austria (*Anschluss*) e os Sudetes de Checoslovaquia. A crise comeza en abril de 1939, momento elixido polo *Führer* para pronunciar un discurso no Reichstag no que exixía a restitución da soberanía alemá sobre Danzig, así como un ferrocarril e unha estrada extraterritoriais que cruzaran o chamado *corredor polaco* (que separaba a Prusia oriental do resto do territorio alemán desde o final da primeira guerra mundial como consecuencia do Tratado de Versalles).

Na madrugada do 1 de setembro de 1939, tras a negativa do goberno polaco de atender as demandas de Alemaña e da poboación alemá de Danzig, o acoirazado alemán *SMS Schleswig-Holstein* deu inicio á segunda guerra mundial bombardeando o forte polaco de Westerplatte nas costas do mar Báltico. Un día despois, o goberno de Danzig pediu a súa anexión á Alemaña nazi baixo o lema hitleriano *Danzig ist eine Deutsche Stadt und will zu Deutschland gehören* (Danzig é unha cidade alemá e quere pertencer a Alemaña). Uns 10.000 polacos foron asasinados na primeira semana de ocupación.

Contra o final da guerra, en 1945, un 90 % da cidade quedara destruída polos combates. O Exército vermello entrou en Danzig o 30 de marzo de 1945. Daquela, cerca do 90 % da poboación fuxira ou morrera, sendo digna de recordar a traxedia do transatlántico *Wilhelm Gustloff*.

A cidade foi cedida definitivamente a Polonia tras a Conferencia de Potsdam.

En 1947, uns 126.472 alemáns foron expulsados de Gdaṅsk e 101.873 polacos da Polonia Central e outros 26.629 da Polonia Oriental, obrigados a trasladarse á cidade polos soviéticos, que anexionaran estes territorios á URSS..

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Mason, John Brown (1946): *The Danzig Dilemma: a study in peacemaking by compromise*. Stanford, California (USA): Stanford University Press. ISBN 978-0-8047-2444-9. Lectura parcial

### Outros artigos 
* República de Cracovia

### Ligazóns externas 
* Dánzig Online