Pronunciamento

O termo **pronunciamento** ten a súa orixe na España do século XIX. Foi utilizado por primeira vez no levantamento do xeneral Riego en 1820 e é unha das expresións castelás que pasaron a formar parte do vocabulario universal. Trátase dunha sublevación ou rebeldía militar ou civil, a través da cal o xefe dunha tropa ou unha institución eríxense en portavoz dun sector social ou estado de opinión representativo da vontade nacional e busca o apoio das forzas políticas e a opinión pública para lograr un cambio na política do goberno, ou ata a conquista directa do poder. Trátase pois dun fenómeno político-militar moi habitual non só en España senón tamén nas recentes nacións independentes de Latinoamérica ao longo do século, onde seguiu aplicándose con bastante frecuencia tamén no século XX.

De feito, en España, en 1835, 1836 e 1840 son as institucións civís, como os concellos de 1840, as que se pronuncian para cambiar o rumbo do Goberno. Normalmente foron accións na maioría dos casos protagonizadas por militares que, implicados nunha conspiración política, sacaban as súas tropas á rúa e «*pronunciábanse*» por medio de arengas, bandos, proclamas ou manifestos onde explicaban as causas da súa actitude e ameazaban coa utilización da forza á vez que pedían a participación popular.

## Pronunciamento ou golpe de estado 
No momento presente, existe a tendencia a usar o concepto de **golpe de estado** ata nos casos en que o termo correcto sería **pronunciamento**, polo cal esta última expresión tendeu a quedar reservada principalmente para a específica definición historiográfica da gran maioría das actitudes militares contemporáneas españolas de carácter subversivo.

O levantamento do xeneral absolutista, Elío en 1814 foi máis ben un golpe militar contra a legalidade constitucional que precisamente obrigou a que as forzas sociais liberais tiveran que se apoiar en «pronunciamentos militares» para restablecer a lexitimidade do sistema aprobado nas Cortes de Cádiz.

Así, os primeiros pronunciamentos foron protagonizados por liberais revolucionarios, como os de Porlier (1815), Richart (1816), Lacy e Milans del Bosch (1817), Vidal (1819), Riego (1820), Valdés (1824), Capapé (1824) e Torrijos (1830). Con todo, os de Llauder e Quesada en 1834, e o motín dos sarxentos de *La Granja* en 1836 eran parte dunha cadea de pronunciamentos urbanos a favor da entrada dos liberais ao poder, así como o de Espartero en 1840, ratificando unha cadea de concellos pronunciados contra a lei moderada.

Outros feitos militares, a metade de camiño entre o pronunciamento do primeiro liberalismo e un golpismo de novo cuño, foron os de Diego de León (1841), Zurbano (1844), O'Donnell e Dulce (1854), Prim (1864), Pavía (1874), Martínez Campos (1874), Serafín Asensio (1883), Ferrándiz (1884), Casero (1885) e Villacampa (1886).

O caso de 1868 (Revolución gloriosa) consistiu nunha ampla conxunción de forzas sociais onde os militares foron expresión instrumental de partidos, como no caso de Serrano e Prim.

Tan gran número de pronunciamentos considerouse a proba do militarismo na vida política da España do século XIX. Con todo, sería máis axustado á realidade analizar como detrás de cada pronunciamento triunfante sempre houbo un extenso e sólido armazón de civís con intereses sociais ben precisos que eran os que empurraban a eses militares a forzar o cambio de goberno. Ademais, os militares, cando triunfaban, non militarizaban a vida política, e isto só empezou a ocorrer a partir do século XX, primeiro coa Lei de xurisdicións de 1906 e logo coa ditadura de Primo de Rivera (1923-1930) e de Franco (1936-1975) nas que o sector militar ocupou o Estado como tal.

## Pronuciamentos por períodos 
Na sección seguinte relaciónanse unhas táboas coa cronoloxía dos períodos de pronunciamentos en España nos séculos XIX ao XX, dende 1814 ata 1981. O primeiro período inclúen aos producidos durante o século XIX, dende o retorno de Fernando VII até o remate do século XIX. O segundo período, inclúe os habidos durante o século XX, comezando polo realizado por Primo de Rivera que dá lugar á súa Ditadura, até o producido durante o reinado Xoán Carlos I.

### Primeiro período (1814-1923) 
#### Reinado de Fernando VII, *O Desexado* (1814-1833) 
#### Rexencia de María Cristina (1834-1840) 
#### Rexencia do xeneral Espartero (1840-1843) 
#### Reinado de Isabel II (1843-1868) 
#### Primeira República (1873-1874) 
#### Restauración (1875-1923) 
### Segundo período (1923-1981) 
#### Ditadura de Primo de Rivera (1923-1930) 
#### Segunda República (1931-1936) 
#### Monarquía constitucional de Xoán Carlos I (1978-2014) 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 

* 

### Outros artigos 
* Golpe de Estado
* Rebelión
* Revolución