Lingua suaba

385px|miniatura|Os dialectos suabos (n° 3) dentro do grupo alemán superior
A **lingua suaba** fálase no centro e leste de Baden-Württemberg e parte occidental de Baviera, área denominada Suabia. Clasifícase como parte do conxunto alemánico xunto coas linguas de Suíza, Baden-Württemberg, Alsacia e Lorena entre outros.

Os dialectos do suabo (falados no mapa na zona verde n°3) posúen notables diferenzas entre si. Especialmente característica é a diferenza entre as formas do participio perfecto de "ser" (en alemán *gewesen*): *gwä* e *gsai* (= foi en galego). O grupo "gsi" atópase máis próximo ao alemánico de Suíza, oeste de Austria e norte de Italia (no mapa a zona vermella n° 6), polo que se podería dicir que é cambiante de norte a sur.

## Características
Características notables do suabo son entre outras:
* as vogais modificadas *ö* e *ü* do alemán que tamén poden ser escritas *oe* e *ue* son pronunciadas como *e* e *i* en suabo. (A pronuncia de *ö* e *ü* é ás veces restituída por mor da influencia do alemán).
* a ditongación das vogais longas î e û do alto alemán medio foi realizado (ao contrario doutros dialectos alemánicos). Con todo, os ditongos creados /ei/ e /ou/ non se funden cos antigos ditongos /oe/ e /ao/, senón que se distinguen claramente. É dicir, no suabo existen pares mínimos como "weis" / "woes" e "d toube" / "dr taobe", que en alemán pronúncianse de forma idéntica (*weiß* (branco)/*weiß* (sabe), *die Taube* (a pomba)/*der Taube* (o xordo)) 
* a pronuncia de "en" como vocal *â*, que se atopa entre [] e [] segundo a zona 
* a terminación "-âd" de todos os plurais de verbos en presente (verbo facer: *mir machâd* (galego; nós facemos), *ihr machâd* (vós facedes), *se machâd* (eles fan). Estas palabras tamén son así no baixo alemánico. 
* a pronuncia de "st" e "sp" como "scht" ([]) e "schp" ([]) (por exemplo *Fest* (festa), pronúnciase *Fescht*) ou como "schb" ([]) e "schd" ([]) a comezo de palabra (por exemplo *Stein* (pedra) como *Schdoe(n)*). Para simplificar, a sch do suabo equivale á x galega, por exemplo, en galego xa é "scho" en suabo (naturalmente pronunciado coma se o escribísemos en galego xo). 
* as consoantes xordas do alemán pronúncianse sonoras se se atopan a metade de palabra (por exemplo *schicken* en alemán (enviar) é como *schiggâ* en suabo). 
* os diminutivos en "-le" (pronunciados de forma moi curta, por exemplo *Haus* (casa), *Heisle*) ou en "-lâ" en plural (por exemplo *Spätzlâ*, un tipo de pasta típico da rexión) 
* o uso do perfecto como substituto do imperfecto e do perfecto dobre (*i hân gmacht ghet*) en lugar do pluscuamperfecto 
* uso xeneralizado da "s" xorda en lugares nos que hai "s" sonora en alemán.

## Usos diferenciados do vocabulario
Existe un vocabulario propio bastante amplo, pero destacan algunhas palabras que poden producir confusión no seu uso en alemán e o suabo: 
* partes do corpo: *Fuß* (pé) refírese a toda a perna ata a canela; *Rücken* (costas) inclúe o cu. 
* animais: a mosca chámase *Mugg*, fíxense que as dúas *gg* do suabo sonse como as dous *cc* en italiano e como a "q" en galego, para recordar despois que as moscas sempre están encima e na contorna das vacas, en italiano á vaca tamén se lle chama **mucca**, (alemán *Stubenfliege*); un mosquito *Schnôk* (alemán *Stechmücke*; a palabra do alemán emparentada *Schnake* (despois no inglés usouse *snake* para a serpe) emprégase para nomear as típulas); 
* verbos de movemento: 
** *gângâ* (alemán *gehen* andar; véxase que "gegangen" é andou ou foi en galego, segundo a frase que se aplique) emprégase para indicar o cambio de lugar, "irse" - o "andarse", como un tipo de movemento, dise *laufen*, que no alemán significa correr; correr dise *springen*, que no alemán significa saltar; saltar dise *hopfâ*/*hopsâ* (no alemán *hüpfen*) ou *juckâ* (no alemán *jucken* significa picar ou aformigar); picar ou aformigar dise *beißâ* (no alemán *beißen* significa morder); correr rápido dise *sauâ*, cuxo imperativo *sau* tamén significa porco (no alemán *sau* é porca o mesmo animal en feminino, o masculino en alemán é *Schwein*).
** aguantar (coller e aguantar) dise *heben* (*hebâ*) que no alemán significa erguer; erguer dise *lupfen* (*lupfâ*)
miniatura|200px|dereita| Pancarta publicitaria do goberno rexional Baden-Württemberg 
* nós dise *mir*, que no alemán significa "a min". Un exemplo é *Mir kennât älles, außer Hochdeitsch* (*Nós podemos todo, agás falar alemán*), como dicindo; "falamos o alemán pero é contra a nosa natureza, non queremos", lema do goberno rexional de Baden-Württemberg.

*Hochdeutsch* equivale a alemán. Para despexar dúbidas, en alemán *kennen* é coñecer, *können* é poder, ou sexa, ter capacidade de facer. Véxase que na pancarta o lema está escrito en alemán, non en suabo.

## Dialectos
miniatura|As linguas alemánicas

Os dialectos divídense en dous segundo as formas do participio perfecto de "ser", sido: 
*Grupo *gwä* 
**Baixo suabo no val medio do río Neckar e as rexións lindeiras. 
**Alto suabo en Württemberg ao sur do Danubio e na rexión administrativa de Suabia en Baviera (zona de transición ao grupo *gsi*, aínda que aquí como *gsei*, "tede en conta que a *ei* leeríase en galego como ai"). 
**Suabo oriental na rexión oriental de Wurtemberg e na comarca bávara de Danubio-Ries (aproximadamente entre Ulm, Donauwörth, Ellwangen (Jagst) e Schwäbisch Gmünd); pódese considerar como baixo suabo de transición ao alto suabo. 
***Suabo do Ries, é un dialecto con claras resonancias do baixo suabo, pero que se diferenza de forma clara: así, dise *do dranna* e non *do hanna* para dicir alí. 
*Grupo *gsi* 
**Dialecto de Algoia (*Allgäuerisch*) na zona baixa e oriental do Allgäu; tamén se usa en zonas fronteirizas do Tirol (Lechtal, Außerfern) e Alta Baviera (Lechrain); distínguese claramente dos dialectos baixo alemánicos (zona alta e occidental do Allgäu) pola *liña Wiib-Weib* (alemá *Weib* muller)

## Individualización local
Lingüistas expertos poden rastrexar a procedencia dunha persoa da cordilleira de Schwäbische Alb grazas ao seu dialecto cunha sorprendente exactitude. Para iso é importante a pronuncia da palabra "non" (alemán *nicht*) como "nedd", "nedda", "edd", "edda", "nitt", "idd", "idda", "itt" ou "itta". Desgraciadamente estas diferenzas están desaparecendo nas xeracións máis novas. A diferenza destes dialectos tamén se mostran en que un falante de Stuttgart apenas entende a alguén proveniente da Schwäbische Alb se este acelérase un pouco. O suabo da cordilleira, o *Albschwäbisch* caracterízase por unha entonación ou cantilena propia.

Tamén é interesante a diferenciación do suabo falado segundo a relixión do falante. Nos lugares predominantemente protestantes (luteranos) a pronuncia dalgunhas palabras é distinta que en lugares católicos. Thaddäus Troll achacábao ao estilo das prédicas dos diferentes sacerdotes e predicadores. Exemplos: 

## Literatura en suabo
*Sebastian Sailer (1714-1777)
*August Lämmle (1876-1962)
*Sebastian Blau (1901-1986)
*Oscar Heiler (1906-1995)
*Sissi Kicherer
*Willy Reichert (1896-1973)
*Peter Schlack (*1943)
*Thaddäus Troll (1914-1980)

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
*[news:alt.aeffle.und.pferdle alt.aeffle.und.pferdle] - novidades suabas 
*Schwobifying Proxy  da universidade de Heidelberg, traduce páxinas web ao suabo; de momento só se poden traducir pequenos textos.