Alfabeto vietnamita

O **(chữ) quốc ngữ** («escritura da lingua nacional») é unha romanización da lingua vietnamita que goza do estatuto de ortografía oficial. É un alfabeto latino aumentado con numerosos diacríticos que serven para notar tanto o valor fonético dalgunhas letras como os tons da lingua.

## Orixes 
O quốc ngữ non é a máis antiga escritura do Vietnam. En efecto, esta desprazou antigas escrituras locais, como o chữ nôm, sistema de ideo-fonogramas formados a partir dos sinogramas e empregado entre o século – II e o século XX, así como o chữ Hán, «escritura chinesa», (ou chữ nho, «escritura culta»), que é simplemente chinés clásico; a lingua chinesa, en efecto, foi a lingua da administración e do poder durante a dominación chinesa (de -111 a 939 e durante a dinastía dos Nguyên que subiu ao poder en 1804, tras o golpe de estado liderado polo que ía converterse no emperador Gia Long, e foi abandonada oficialmente en 1954, data da abdicación de Bao Dai).

Desde 1527, xesuítas portugueses en misión e evanxelización no Vietnam empezaron a utilizar o alfabeto latino (de feito principalmente na súa versión portuguesa) para escribir a lingua local. É o xesuíta nado en Aviñón, Alexandre de Rhodes (1591-1660), o que compilou, mellorou e sistematizou os sistemas de transcrición dos seus predecesores misioneiros, especialmente Francisco de Pina, entre 1624 e 1644. A súa primeira obra imprimida na escritura latinizada actual é un dicionario vietnamita-portugués-latín aparecido en 1651, continuación dun dicionario portugués-vietnamita de Gaspar Do Amaral e António Barbosa.

Esta transcrición, que se volveu moi popular, conseguiu o estatuto de ortografía oficial da lingua en 1918 no sistema escolar francés destinado aos indíxenas (en competencia ata entón coas dúas outras escrituras) baixo a presión dos colonos franceses que desexaban:

* cortar de raíz os movementos independentistas ligados á intelligentsia que escribía en caracteres chineses;
* obter rapidamente intérpretes, relevo da acción dos colonizadores.

O quốc ngữ foi unha ferramenta de democratización da educación, xa que é máis doado de aprender que a escritura vietnamita tradicional que reclama unha aprendizaxe previa do chinés. É a escritura oficial das administracións vietnamitas desde 1954. O chinés foi conservado no seu estatuto de lingua oficial da 'administración imperial polos colonizadores.

## Orde alfabética 
Cóntanse 37 grafemas (29 letras e 8 dígrafos)

A/a, Ă/ă, Â/â, B/b, C/c, Ch/ch, D/d, Đ/đ, E/e, Ê/ê, G/g, Gi/gi, H/h, I/i, K/k, Kh/kh, L/l, M/m, N/n, Ng/ng, Nh/nh, O/o, Ô/ô, Ơ/ơ, P/p, Ph/ph, Q/q, R/r, S/s, T/t, Th/th, Tr/tr, U/u, Ư/ư, V/v, X/x, Y/y

## Estrutura 
O quốc ngữ segue os mesmos principios có pinyin: a transcrición é fonolóxica e non fonética; a notación alfabética dunha lingua illante como o vietnamita disimula algúns feitos inherentes á estrutura silábica da lingua: os fonemas, en efecto, non están en distribución libre; cada elemento da sílaba, ataque, núcleo e coda, só pode ser ocupado por certos fonemas. A presentación do quốc ngữ de maneira alfabética precisa, pois, indicar que posición pode representar cada fonema. Para máis detalles, consultar o artigo «pronunciación do vietnamita».

## Letras 
Cando un dígrafo se escribe sobre a mesma liña que unha letra simple, só se trata dun alógrafo contextual, que non ten o estatuto de carácter independente (á maneira do dígrafo do francés *ge* en *geôle*, que só representa «g suave» ante *a*, *o* e *u*). Os valores fonéticos indícanse en API. Cando se dan dous valores, o primeiro é o do vietnamita do norte, o segundo o do sur; como hai numerosas variacións dialectais, estes valores son os que se admiten máis comunmente.

## Diacríticos 
### Fundamentos 
Os diacríticos utilizados, á parte da barra inscrita do *đ* (letra que non hai que confundir cun *edh* *ð* xermánico), atinxen principalmente ás vogais:

* o circunflexo sobre *â*, *ê* e *ô* marca o carácter semipechado. É unha influencia directa da ortografía portuguesa;
* o corno sobre *ơ* e *ư* o carácter non redondeado;
* a breve só se atopa sobre *ă*.

### Diacríticos para os tons 
O vietnamita estándar posúe seis tons, que se notan na escritura por medio de cinco diacríticos (non se representa o ton medio plano), o acento grave, o gancho inverso, o til, o acento agudo e o punto subscrito. Estes diacríticos engádense aos que levan, no seu caso, as vogais.

Os tons do vietnamita son descritos en detalle no artigo **Pronunciación do vietnamita**.

## Ortografía 
Os costumes das linguas románicas, particularmente os do portugués, atópanse na ortografía (os traballos de Alexandre de Rhodes, en efecto, retomaban os dos misioneiros portugueses):

*  escríbese *q* ante *u* para formar o dígrafo *qu* [kw], *k* ante as vogais anteriores *e*, *ê* e *i*, *c* doutro xeito;
*  escríbese *g* ante as vogais posteriores, pero *gh * ante as anteriores;
*  segue os mesmos principios: *ng* / *ngh* ; 
*  escríbese á portuguesa, *nh*.

A influencia portuguesa (e non «hispánica») na ortografía constátase facilmente:

* *nh* para  (contra *ñ* hispánico);
* a utilización do til sobre vogais (que porén non notan a nasalización), procedemento  que non coñecen as ortografías hispánicas;
* a utilización de *x* e *s* para  e  (no sur), fonemas que remontan, segundo Nguyễn Ðình-Hoà (artigo «Vietnamese» da sección 59, «Adaptations of the Roman Alphabet», de ''The World's Writing Systems* de Peter Daniels e William Bright), a  (/s/ laminal, que se parece a un ) e  antigos, que os misioneiros notaron simplemente á portuguesa por *x* e *s*. A evolución fonética, con todo, fai que a ortografía sexa agora inversa con relación ao portugués;
* a utilización do acento circunflexo para marcar o carácter semi-pechado das vogais. Lembremos que en portugués *â* = , *ê*  e *ô* , exactamente como en quốc ngữ, e que as linguas hispánicas ignoran o acento circunflexo.

## Representación informática 
O VISCII (*Vietnamese Standard Code for Information Interchange*), e nunha menor medida o CP1258, son páxinas de código concibidas para representar os caracteres do quôc ngu.

Cando só se dispón de caracteres ASCII, utilízase a convención *Vietnamese Quoted-Readable'' (VIQR).

### Outros artigos
* Lingua vietnamita
* Romanización

## Ligazóns externas 
* VietPad, un editor Unicode de vietnamita para Apple MacOS X 10.2.3 e superior.
* UniKey , para Windows e Linux.
* VDict: Dicionarios online de vietnamita
* Vietnamese Writing System: Un esbozo sobre a escrita vietnamita.
* Teclado vietnamita en liña