Cordados

Os **cordados** (**Chordata**, do latín *chordata*, pl. de *chordatum* "cordado", "con corda"; de *chorda*, "corda"; literalmente "os que teñen corda") son un filo do reino animal caracterizado por presentar cinco sinapomorfias, a máis destacada das cales é a presenza dunha corda dorsal ou notocorda de células turxentes (e dun tubo neural) polo menos nalgunha fase do seu desenvolvemento.

Coñécense preto de 65 000 especies actuais, a maioría pertencentes ao subfilo dos vertebrados, e case a metade das cales son peixes.

Os cordados son un grupo con gran diversidade, adaptados a un gran número de nichos ecolóxicos e que demostraron ao longo da súa historia evolutiva notábeis adaptacións, sobre todo ao medio terrestre e os seus ambientes, aínda que tamén ao acuático ou o anfibio, nos cales moitos deles constitúen os últimos elos tróficos dos seus ecosistemas.

Nos cordados destaca a capacidade de autorregulación e organización interna; algúns, como as aves e os mamíferos, poden elevaren e manteren constante a temperatura do corpo. Estes e outros factores engadiron complexidade a este grupo de animais, permitindo un maior control sobre as reaccións metabólicas e o desenvolvemento dun complexo sistema nervioso.

## Características xerais 
Son animais deuteróstomos, de simetría bilateral, corpo segmentado, triploblásticos (é dicir, con tres capas xerminativas no embrión), celoma ben desenvolvido (que, porén, se perde nalgúns grupos).

Entre as características propias do filo encóntranse: 
# Notocorda: eixe semirríxido de sostemento que se sitúa dorsalmente, por riba do tubo dixestivo. Está formada por células vacuolizadas que dan certa rixidez ao corpo, e está recuberta dunha vaíña fibrosa. Esténdese ao longo de todo o corpo, e nalgúns grupos persiste durante toda a vida, mentres que na maioría dos craniados é substituída durante o desenvolvemento pola columna vertebral (vertebrados).
# Cordón nervioso oco, tubular e dorsal (tubo neural, por riba do tubo dixestivo (epineuros). A partir do extremo anterior deste cordón, desenvólvese, nos animais máis complexos, o encéfalo e a medula espiñal. Este cordón oco fórmase no embrión pola invaxinación de células ectodérmicas da zona dorsal do corpo, sobre a notocorda. Nos vertebrados, o cordón nervioso está protexido polos arcos neurais das vértebras; o cerebro está rodeado por un cranio óseo ou cartilaxinoso.
# Faringotremia, nalgunha etapa do desenvolvemento presentan sacos ou fendeduras ao longo da farinxe. As fendeduras farínxeas comunican a cavidade farínxea co exterior, e se forman por invaxinación do ectoderma (sucos farínxeos) e por evaxinación do endoderma (sacos farínxeos) que limitan a farinxe. Ambos os dous únense cando se constitúen as fendeduras branquiais nos vertebrados acuáticos: peixes e larvas de anfibios. Nos amniotas nunca chegan a abrirse, e dan lugar a outras estruturas. Ademais das branquias, as fendeduras farínxeas forman nos vertebrados distintas glándulas: o timo e as amígdalas. Tamén dan lugar a estruturas como a trompa de Eustaquio ou a cavidade do oído medio. Nos protocordados, a farinxe perforada xurdiu como un sistema de alimentación por filtración.
# Endóstilo, en (urocordados e cefalocordados), ou o seu homólogo (glándula tiroide), en vertebrados.
# Cola ou rabo postanal nalgunha parte do desenvolvemento.
# Segmentación muscular nun tronco non segmentado.
# Corazón ventral, con vasos sanguíneos dorsais e ventrais. Sistema circulatorio pechado.
# Aparello dixestivo completo, con boca e ano.

## Clasificación 
O filo dos cordados subdivídense en tres subfilos: urocordados, cefalocordados e vertebrados. A clasificación dos dous primeiros subfilos baséase na posición da notocorda no corpo do animal: os urocordados presentan o notocordio na cola, e soamente na fase larval; nos cefalocordados esténdese por todo o corpo, persistindo até a fase adulta. Ambos os dous subfilos están considerados como animais invertebrados. Os vertebrados caracterízanse pola presenza de vértebras e polo desenvolvemento do cranio.

As interrelacións entre os tres subfilos aínda é incerta. Tradicionalmente, os cefalocordados foron considerados como os parentes vivos máis próximos dos vertebrados, cos tunicados representando a liñaxe primitiva dos cordados.

### Taxonomía 
O esquema seguinte segue a terceira edición da *Vertebrate Palaeontology* de Benton. A clasificación das clases dos cordados invertebrados está tirada de *Fishes of the World* de Nelson.
Aínda que estea estruturado para reflectir as relacións evolutivas (semellante a un cladograma), tamén observa os niveis tradicionais usados na taxonomía linneana.

* '*Filo *Chordata***
** **Subfilo *Tunicata'''* (ou *Urochordata*) — (tunicados; 3 000 especies)
*** Clase *Ascidiacea* (ascidias)
*** Clase *Thaliacea* (salpas)
*** Clase *Appendicularia* (larváceos)
** *'Subfilo *Cephalochordata*** — (anfioxos; 30 especies)
** **Subfilo *Vertebrata*'* - (vertebrados, animais con columna vertebral; 57 674 especies)
*** Clase *Agnatha* (parafilético) — (vertebrados sen mandíbulas; máis de 100 especies)
**** Subclase *Myxinoidea* (mixinos; 65 especies)
**** Subclase *Petromyzontida* (lampreas; unhas 40 especies)
**** Subclase *Conodonta* †
**** Subclase *Pteraspidomorphi* † (peixes sen mandíbula do paleozoico)
***** Orde *Anaspida* † 
***** Orde *Thelodonti* † (peixes sen mandíbula do paleozoico)
*** Infrafilo *Gnathostomata* (vertebrados con mandíbulas)
**** Clase *Placodermi* † (peixes acoirazados do paleozoico)
**** Clase *Chondrichthyes* (peixes cartilaxinosos; máis de 900 especies)
**** Clase *Acanthodii* † ("tiburóns espiñentos" do paleozoico)
**** Clase *Osteichthyes* (peixes óseos; máis de 30 000 especies)
***** Subclase *Actinopterygii* (peixes con aletas con raios; cerca de 30 000 especies)
***** Subclase *Sarcopterygii* (peixes con aletas lobadas)
**** Superclase *Tetrapoda* (vertebrados de catro patas; máis de 28 000 especies)
***** Clase *Amphibia* (anfibios; 6 000 especies)
***** Serie *Amniota* (con ovos amnióticos)
****** Clase *Reptilia* (réptiles; máis de 8 225 especies)
******* Subclase *Anapsida* ("protoréptiles" † e, posibelmente tartarugas)
******* Subclase *Synapsida* † ("réptiles mamiferoides"; máis de 4 500 especies, dos que derivaron os mamíferos)
******* Subclase *Diapsida* (a maioría dos réptiles, entre eles os antepasados das aves)
****** Clase *Aves* (aves: de 8 800 a 10 000 especies)
****** Clase *Mammalia* (mamíferos; 5 800 especies)

### Filoxenia 
; Cladograma do filo cordados. 
As liñas mostran as probábeis relacións evolutivas, incluíndo *taxa* extintos, que están indicados por unha †. Algúns son invertebrados. As posicións (relacións) dos clados dos anfioxos, tunicados e craniados están como foron expostos por Ptuman *et al.* na revista *Naturte*.

{{Clade
|style=font-size:95%;line-height:95%
|1={{clade
   |label1=&nbsp;*Cephalochordata*
   |1=
   |label2=&nbsp;
   |2={{clade
      |label1=*Tunicata*&nbsp;
      |1=
      |label2=&nbsp;*Craniata*&nbsp;
      |2={{clade
         |1=*Myxini*
         |label2=&nbsp;*Vertebrata*&nbsp;
         |2=
         }}
      }}
   }}
}}

As relacións filoxenéticas entre o filo dos cordados e os destes con outros deuteróstomos son, segundo Hickman, as seguintes:

## Historia evolutiva 
O cordado fósil máis antigo, *Yunnanozoon lividum*, procede do cámbrico inferior da China e ten unha idade aproximada de 525 millóns de anos; está probabelmente máis relacionado cos cefalocordados que cos urocordados.

Ao longo do Devoniano apareceron e diversificáronse os ágnatos (*peixes* sen mandíbulas), sendo os primeiros vertebrados coñecidos. Contra a final deste período (hai uns 360 millóns de anos) existían xa as principais liñaxes de peixes e apareceron os primeiros tetrápodos (anfibios). Os réptiles apareceron durante o Carbonífero, os mamíferos á final do Permiano (hai máis de 200 millóns de anos), e as aves á final do Xurásico (hai uns 145 millóns de anos).

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Benton, M. J. (2000): *Vertebrate Palaeontology: Biology and Evolution*. Blackwell Publishing. ISBN 0-632-05614-2. http://books.google.com/?id=PQuKO7xqjNQC&dq=vertebrate&printsec=frontcover.
* Nelson, J. S. (2006): *Fishes of the World*. 4th ed. Nova York: John Wiley and Sons, Inc. ISBN 0-471-25031-7.
* Rychel, A. L., Smith, S. E., Shimamoto, H. T. e Swalla, B. J. (2006): "Evolution and Development of the Chordates: Collagen and Pharyngeal Cartilage". *Molecular Biology and Evolution* **23** (3): 541–549.
* Valentine, J. W. (2004): *On the Origin of Phyla''. Chicago: University Of Chicago Press. ISBN 0-226-84548-6.

### Outros artigos 
* Ágnatos
* Vertebrados

### Ligazóns externas 
* Chordate node at Tree Of Life