open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Epidemia

**Epidemia** (ou **andazo** cando é benigna) é a ocorrencia, nunha comunidade ou rexión xeográfica concreta, de casos de doenza, accidente, malformación conxénita, comportamento especificamente relacionado coa saúde ou outros acontecementos relacionados coa saúde, claramente en exceso con respecto ás cifras de referencia habituais. Cando a expansión da epidemia afecta a varias rexións xeográficas simultaneamente, fálase de pandemia.

Aínda que tradicionalmente se deu especial énfase ás doenzas infecciosas transmisibles na definición do termo, hoxe en día aplícase a calquera outro fenómeno que afecta negativamente á saúde, e así pode falarse de *epidemia de tabaquismo*, *epidemia de diabetes* ou outras.

Cando se trata dunha enfermidade que se distribúe dunha forma similar entre os animais, fálase dunha epizootia.

O número de casos indicativos da presenza dunha epidemia debida a un axente transmisible varía de acordo co axente, dimensión, tipo e estado inmunitario da poboación exposta, experiencia ou falta de experiencia previa co axente responsable e co tempo, lugar e forma de ocorrencia. Está, polo tanto, relacionada coa frecuencia relativa da doenza na mesma área e na mesma poboación, na mesma estación ou período do ano.

A ocorrencia dun único caso dunha doenza transmisible hai moitos anos ausente na poboación en causa ou o primeiro caso dunha doenza ata entón descoñecida na área requiren notificación inmediata e unha investigación completa. A ocorrencia de dous casos dunha tal doenza, asociadas no espazo e no tempo na poboación en cuestión, é considerada como proba suficiente para confirmar unha epidemia.

Este termo ten orixe no grego clásico: *epi* (sobre) + *demos* (pobo) e xa o utilizou Hipócrates no século VI a.C..
Karma

**Karma** (do sánscrito  कर्म *karmam*; en pali, *Kamma*) significa **acción**.  O termo ten uso relixioso dentro das doutrinas budista, hinduísta e xainista.  Foi posteriormente adoptado tamén pola Teosofía, polo Espiritismo e por un subgrupo significativo do movemento New Age.

Non obstante, débese notar que non hai moita consistencia de uso do termo ou de interpretación do seu significado. As relixións utilizan o termo karma para expresar un conxunto de accións dos homes e as súas consecuencias. Este termo, na física, é equivalente á lei: "Para toda acción existe unha reacción de forza e sentido contrario". Neste caso, para toda acción realizada polo ser humano, este pode esperar unha reacción. Se practicou o mal, entón recibirá de volta un mal en intensidade equivalente ao mal causado. Se practicou o ben, entón recibirá de volta un ben en intensidade equivalente ao ben causado. Dependendo da doutrina e dos dogmas da relixión discutida, este termo pode parecer diferente, porén a súa esencia focalízase sempre nas accións e nas súas consecuencias.

## Karma segundo o Budismo
No Budismo, *kamma* ou *karma* é a palabra para "acto" ou "acción", e nese sentido úsase a palabra en textos máis antigos para ilustrar a importancia de desenvolver actitudes e intencións correctas.  Considérase que por xerar karma os seres están presos ao Samsara, e polo tanto a meta última da práctica budista é extinguir o karma.

Non todas as ramas do Budismo lle dan importancia ao karma, como por exemplo a rama zen.

## Karma segundo o Esoterismo
Algúns movementos esotéricos adoitan falar do **karma** no sentido de "conxunto de deméritos acumulados" e en **dharma** como "conxunto de méritos acumulados" (polo tanto o contrario de karma).  Esa terminoloxía non é consistente co uso tradicional das relixións orientais, principalmente porque dharma significa **ensino** ou **verdade** en vez de **mérito** ou **virtude**.

## Véxase tamén
### Outros artigos 
* Karma yoga

### Ligazóns externas
#### Karma segundo o Budismo
*Kamma nos Ensinos do Buda
*Cinco preguntas sobre o Karma
*Karma

#### Karma (ou Carma) segundo o Espiritismo
*Carma, Destino e Libre-Arbítrio

#### Karma segundo o Hinduísmo
*https://web.archive.org/web/20040814134746/http://www.sivananda.org.br/hinduismo/hindu1.php#5
*https://web.archive.org/web/20070517215213/http://www.consciencial.org/artigos.html
Lingua pali

O **pali** é unha lingua indoeuropea, da rama índica, e prácrita. Pódese dicir que o Pali é unha forma simplificada do sánscrito. A súa fama provén de ser a lingua na cal se rexistraron as escrituras do budismo Theravada, coñecidas como o Canon Pali no Sri Lanka no século -I. A lingua tivo representación escrita nunha variedade de sistemas de escritura, do brahmi ao devanágari e outros sistemas índicos ata unha forma romanizada desenvolvida por T. W. Rhys Davids, da Pali Text Society.

Algúns budistas da escola Theravada consideran que o Pali foi a lingua falada por Buda. Porén, non está claro incluso se chegou a ser de feito unha lingua falada. Varios investigadores manteñen que era unha lingua puramente literaria creada a partir dalgúns dialectos hindús, sendo o magadhi (lingua do reino de Magada/Magadha) un dos máis probables devanceiros.

## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Wikipedia en pali
### Bibliografía 
* See entries for "Pali" (written by K. R. Norman of the Pali Text Society) and "India—Buddhism" in *The Concise Encyclopedia of Language and Religion* (Sawyer ed.), 
* 
* 
*
Theravada

miniatura|Monxe tailandés meditando.

O ***Theravada*** (en pali e sánscrito: *Sthaviravada*; lit. "Escola dos Anciáns"), é considerada a máis antiga de entre as escolas de budismo actualmente existentes. Os crentes desta póla, chamados *Theravādins*, preservaron a súa versión das ensinanzas de Gautama Buda no canon pali durante máis de dous milenios.

A escola *Theravada* é tamén a única que non considera canónicas as escrituras adoptadas polas escolas *Mahayana* e *Vaxrayana*. É unha das dezaoito (ou vinte) escolas *Nikāya*, que se formaron na India no século seguinte á morte de Buda. Máis concretamente provén do grupo *Vibhajjavāda* que xurdiu da antiga seita *Sthavira* no tempo do terceiro concilio budista (250 a. C.). Esta vertente do budismo perdeu adeptos na súa terra natal, a India, pero perviviu coma tradición viva nas zonas do sueste asiático.

Algunhas veces é indebidamente chamada *Hinayana*, que etimoloxicamente é un termo pexorativo (significa algo como *o vehículo cativo*) en contraposición ao *Mahayana* (o gran vehículo).

## Características 
A escola *Theravada* basea a súa doutrina exclusivamente no Canon Pali e os seus comentarios; cabe destacar entre estes últimos o Visuddhimagga (430 d. C.), do erudito Buddhaghosa. Logo de ser transmitidas oralmente durante séculos, as escrituras do Canon Pali foron escritas finalmente no século I antes de Cristo, en Sri Lanka, no que a propia tradición *Theravada* recoñece coma o cuarto concilio. A colección de textos *Sutta* e *Vinaya* do Canon Pali están xeralmente consideradas polos estudos contemporáneos coma as primeiras formas de literatura budista, e son consideradas xenuínas por todas as vertentes do budismo.

O *Theravada* (pali: *thera* "anciáns" + *vada* "palabra, doutrina" ), ten sido moitos séculos a relixión predominante no Sri Lanka, Birmania, Camboxa e Tailandia; actualmente o número de Budistas Theravada en todo o mundo excede os 100 millóns de persoas. En décadas recentes comezou a fincar as súas raíces no Occidente.

Na doutrina *Theravada* as persoas poden acordar do "soño da ignorancia" realizando, de xeito directo, a verdadeira natureza do seu ser; as persoas que acadan este estado son coñecidas coma *arahants* e, en ocasións, coma budas. Logo de varias vidas de busca espiritual chegan ao final do ciclo dos renacementos, e non se volven reencarnar coma humano, animal, pantasma, ou outra forma de vida. Os comentarios do Canon Pali clasifican estes "seres espertos" en tres categorías:

* ***Sammasambuddha***, ou simplemente buda; coñece a súa verdadeira natureza e ensina aos outros a acadar esta realización.
* ***Paccekabuddha***, que descobre a verdade por si mesmo pero non é apto para ensinar a outros.
* ***Savakabuddha***, que recibe a verdade directamente dun *Sammasambuddha.*

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos
* Budismo mahayana
* Budismo vaghrayana
* Zen

### Ligazóns externas 
* Nalanda .
* Acces to insight, páxina adicada en exclusiva ao budismo Theravada (en inglés).
* Visuddhimagga (texto completo en inglés).
* Mahayana vs Theravada - Unha Comparación Múltipla .
Australopithecus

***Austrolopithecus*** ou **australopiteco** é un xénero extinto de homínidos. Os fósiles máis antigos teñen unha antigüídade de 4,2 millóns de anos. O cerebro da maioría das especies de *Austrolopithecus* era un 35% do dos modernos humanos, entre 400 e 500&nbsp;cm³, e a altura variaba entre 1,3 e 1,6 m.

## Características 
Os *Austrolopithecus* foron os antecesores dos *Paranthropus* e do xénero *Homo*. Os *Austrolopithecus* asemellábanse aos chimpancés, coa importante diferenza de ser bípedes. Hai constancia de emprego de utensilios de óso, pero principalmente para escarvar, como tamén fan os propios chimpancés, e non hai probas que dominasen o lume. Nun principio as especies *aethiopicus*, *boisei* e *robustus* estiveron incluídas neste xénero, pero actualmente hai a tendencia a incluílas nun xénero diferente, o *Paranthropus*, as especies deste grupo son máis grandes e recias, e son morfoloxicamente diferentes dos *Austrolopithecus*.

## Principais especies 
* *Australopithecus afarensis* ("Lucy")
* *Australopithecus africanus*
* *Australopithecus anamensis*
* *Australopithecus garhi*

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Lucy (Australopithecus)
### Ligazóns externas 
* Por que razón deveu bípede o australopithecus  
* Metadata and Virtual Models of Australopithecus Fossils on NESPOS
Tronco

O termo **Tronco** pode referirse a:

***Tronco**, talo principal das árbores e arbustos;
***Tagma**, parte central do corpo de varios animais vertebrados (como o ser humano);
***Tronco**, rexión do corpo de numerosos invertebrados, situada a continuación da cabeza;
***Tronco**, rexión posterior do corpo dos enteropneustos, e terceira rexión do corpo dos pterobranquios;
***Tronco**, parte dun sólido (normalmente un cono ou pirámide) obtida ao cortar con dous planos paralelos;
***Tronco**, parte central do corpo de varios animais (incluíndo o ser humano), de onde se proxectan a cabeza e os membros (superiores e inferiores ou, nos cuadrúpedes, anteriores e posteriores).

Como topónimo, pode referirse a:

;En Galiza
***Tronco**, lugar da parroquia de Goiriz, no concello de Vilalba.

## Véxase tamén
### Outros artigos
Tronco (árbore)

[miniatura|dereita|Exemplo de troco vello dun [carballo común|carballo na Carballeira de Santa Susana, Santiago de Compostela.]]

O **tronco** ou **toro** é o talo principal das árbores e arbustos. Nas plantas, un **tronco** é un tipo de caule leñosa, resistente, cilíndrica ou cónica e tamén máis longa na base ca na cima, con ramificacións que se forman a partir de certa altura. 

Xusto debaixo da superficie do tronco (casca), a saiba da árbore, transporta os nutrientes minerais procedentes da terra. A árbore protexe esas canles mediante a casca; así e todo, plantas parasitas, insectos e fungos.

O tronco da maior parte das árbores adultas chega a aumentar uns 2,5 cm por ano (o das sequoias xigantes, 8 cm), e medra cara a fóra, de xeito que se cortamos un tronco é posíbel ver os aneis concéntricos que o conforman. Contando eses aneis, sábese a idade que tiña a árbore.

Chámase **toco** á parte do tronco ou do talo que queda pegado á raíz, despois de cortar unha planta ou unha árbore.
## Galería de imaxes

Ficheiro:Tronco castineiro.jpg|Castiñeiro (Centro de Interpretación da Natureza do Grove)
Ficheiro:Tronco eucalipto.jpg|Eucalipto (CING)
Ficheiro:Tronco freixo.jpg|Freixo (CING)

### Véxase tamén 
* Talo
* Cortiza
* Casca
Rexurdimento celta

[miniatura|[Cruz celta no Quebec.]]
Coñécese como **Rexurdimento celta** o revivir do interese pola cultura, os mitos, lendas e a literatura dos "pobos celtas" que se produciu en Europa na segunda metade do século XVIII e continuou durante o Romanticismo e parte do século XX.

## Historia 
O interese polas culturas gótica e celta apareceu a mediados do século XVIII coas obras de Thomas Gray, influenciadas pola colección de poesía galesa publicada por Ieuan Brydydd en 1764. Foron moi populares influentes tamén os poemas pseudo-ossiánicos escritos por James Macpherson.

No século XIX publicáronse moitas traducións de obras das literaturas celtas, especialmente, os *Mabinogion* (Charlotte Guest, 1838-1849), o *Barzaz Breiz* e *Os Bardos bretóns do século VI* (Hersart de la Villemarqué, 1839-1850). En 1854 Ernest Renan publicou *A Poesía das razas celtas*, un estudo moi influente e en 1865-6 Mathew Arnold pronunciou unha serie de conferencias sobre a literatura celta en Oxford que vinculaba todas as literaturas celtas e contribuíu a promover a creación da cátedra de Celta nesta universidade en 1877.

Durante o XIX moitos escritores ingleses empregaron a temática celta, como Thomas Love Peacock, Tennyson e Gerard Manley Hopkins. En Escocia destacaron William Black e William Sharp (este co pseudónimo de Fiona Macleod). O rexurdimento foi especialmente vigoroso na Irlanda con autores como W. B. Yeats, "AE" (pseudónimo de George William Russell, Oliver St John Gogarty, Sean O'Casey e James Stephens. En Irlanda recibiu o nome de "Lusco-fusco celta".

### Galicia 
[270px|miniatura|[Gaita galega|Gaiteiros galegos.]]
Galiza tamén tivo o seu propio rexurdimento celta, coñeceuse como "celtismo" e o seu maior representante foi Eduardo Pondal. Durante a ditadura de Francisco Franco, tódalas formas da cultura galega foron suprimidas en favor da *cultura española* que estaba fortemente baseada na cultura andaluza. Esta época de negación cultural durou até a morte de Franco, en 1975, cando foi restaurada a democracia e todas as culturas do estado puideron florecer unha vez máis. Destacados músicos e agrupacións celtas son Carlos Núñez, Luar na Lubre e Susana Seivane. Hoxe en día, o Movemento de Rexurdimento Galaico ten como obxectivo revivir a lingua galaica.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Instituto Galego de Estudos Célticos

### Bibliografía 
* Brown, Terence (ed.), *Celticism* (1996), ISBN 90-5183-998-7.
* Castle, Gregory. *Modernism and the Celtic Revival*. Cambridge: Cambridge University Press, 2001.
* Foster, R. F. (1997). *W. B. Yeats: A Life, Vol. I: The Apprentice Mage*. Nova York: Oxford UP. ISBN 0-19-288085-3.
* Foster, R. F. (2003). *W. B. Yeats: A Life, Vol. II: The Arch-Poet 1915–1939*. Nova York: Oxford UP. ISBN 0-19-818465-4.
* Gardiner, M. (2005). *Modern Scottish Culture*. Edinburgh: Edinburgh University Press. ISBN 0-7486-2027-3.
* MacDonald, M. (2000) *Scottish Art*. Londres: Thames and Hudson. ISBN 0-500-20333-4.
Pompeio

**Pompeio** pode referirse a:

* Cneo Pompeio Magno, político e militar romano, formou o Primeiro triunvirato xunto a Xulio César e Craso. 
* Sexto Pompeio, fillo do anterior.
Raíz

[miniatura|Árbore arrincada polo [furacán Gordon en Bastavales, Brión.]]A **raíz** é un órgano das plantas, carente de follas, que serve para fixar a planta ó chan, de onde absorbe as materias nutritivas para o seu crecemento. Amais de absorber auga e sales minerais, ten outras dúas funcións: fixar firmemente a planta ao solo e almacenar substancias de reservas.

É común pensar que ás árbores, en especial as grandes, teñen unhas raíces moi profundas; mais é falso. As raíces teñen un crecemento en dirección inversa ás das pólas. Se estas medran en vertical, as raíces fano en horizontal. As raíces dunha árbore de sesenta metros non profundan na terra máis de tres metros; en cambio, esténdense horizontalmente por un terreo semellante a un campo de fútbol.

A pesar de estaren normalmente as raíces soterradas, estas necesitan osíxeno (o que hai na terra) para sobrevivir. De aí que sexa moi pouco frecuente que haxa árbores que poidan vivir en terreos anegados (os mangleiros tropicais), pois a auga impide a presenza de osíxeno no solo. As árbores que son quen de medrar en terreos pantanosos teñen dous tipos de raíces:
* Unhas que descenden en arco desde o tronco e ancoran a árbore na lama.
* Outras, denominadas **pneumatophoros** ou raíces respiratorias, expostas ó aire para captar osíxeno.

No outono, nas zonas temperadas do planeta, dáse a caída da folla e, tamén, a morte de tódolos pelos das raíces.

## Estrutura interna 
A estrutura interna da raíz dunha planta está formada por varias capas concéntricas. 
* A epiderme é a capa que cobre a superficie das raíces novas, absorbe a auga e os sales minerais do solo e protexe os tecidos internos.
* O córtex ocupa a meirande parte da raíz e está formado por:
** O parénquima cortical contén células parenquimáticas con moitos espazos intercelulares entre elas que permiten a circulación de gases.
** O endoderma é a capa mái interna do parénquima cortical, formada por un único estrato de células sen espazos intercelulares entre elas. As súas células presentan un engrosamento de suberina, imperméabel á auga, nas súas paredes radial e transversal, denominada banda de Caspary. A existencia desta banda condiciona o paso da auga e dos sales disolvidos, que para atresar as células endodérmicas débeno facer a través da membrana plasmática.
* O periciclo atópase por dentro do endoderma, é unha capa única de células que dá orixe ás raíces laterais.
* O cilindro vascular está formado polos tecidos condutores: o floema e o xilema. O primeiro deles está constituído polos vasos liberianos, mentres que o segundo o compoñen os vasos leñosos.

## Tipos de raíces 
* Tuberosas
* Napiformes
* Aéreas
* Raíces zancos
* Espiñentas
* Respiratorias
* Escaladoras

## Notas 
## Véxase tamén 
* Árbore
Karl-Heinz Rummenigge

**Karl-Heinz Rummenigge**, nado o 2 de setembro de 1955 en Lippstadt, é un futbolista alemán retirado.

## Traxectoria 
Á idade de 18 anos abandona a súa vila natal e marcha cara Múnic, contratado por un dos equipos da cidade, o Bayern de Múnic. Alí ficaría ata 1984, sendo tres veces o máximo anotador da Bundesliga e ademais unha das estrelas do equipo. Nese tempo entre outros títulos gañou a Copa de Europa en 1976. Despois marcharía ó Inter de Milán, onde xogaría 3 tempadas, retirándose finalmente no Servette suízo en 1989.

Formou parte da selección alemá nos mundiais de Arxentina 78, España 82 e México 86. Nestes dous últimos torneos foi subcampión, e fixo nos tres unha actuación extraordinaria. Si conseguiu a vitoria, porén, na Eurocopa de 1980.

Actualmente traballa para o Bayern de Múnic.
Günter Netzer

**Günter Netzer**, nado en Mönchengladbach o 14 de setembro de 1944, é un futbolista alemán.

## Traxectoria 
Os seus inicios foron no Borussia Mönchengladbach, club no que estivo ata o ano 1973, cando fichou polo Real Madrid. Remataría a súa carreira como xogador no Grasshoppers Zurich no que estivo dende 1976 ata 1978.

Cun toque de balón extraordinario, abraiou ós seus rivales co seu dominio do esférico, enviando pases maxistrais a cada curruncho do terreo. Era coñecido como "O Karajan do Fútbol Europeo" en referencia ó famoso director austríaco.

Internacionalmente deixou a súa pegada sobre todo na Eurocopa de 1972, cando 
a selección xermana gañou o torneo. No mundial de 1974 só disputou 21 minutos, participando moi pouco na consecución do título. En total xogou 37 encontros internacionais en anotou 6 goles

Como adestrador, fíxose cargo do Hamburgo gañando 3 títulos da Bundesliga en 1979, 1982 e 1983.
Matto Congrio

**Matto Congrio** foi un grupo galego de música instrumental, creado en 1993. Matto Congrio publicou un disco gravado en Dublín (9 temas) e Madrid (2 temas), e contou coa participación de Paddy Moloney (gaiteiro de The Chieftains). Algúns dos compoñentes do grupo van formar posteriormente Berrogüetto.

O grupo estaba formado por:
* Carlos Núñez (gaita e frauta de pico)
* Santiago Cribeiro (acordeón, piano e teclados)
* Anxo Lois Pintos (violín, gaita e saxo soprano)
* Diego Bouzón (guitarra española e eléctrica)
* Isaac Palacín (batería e percusións)
* Pancho Álvarez (baixo, mandolina e guitarra acústica)

## Discografía 
* *Matto Congrio* (1993); inclúe as seguintes pezas:
# "Muiñeira de Inzenga"
# "Camiño de Santiago"
# "Gaseadas formas globulares"
# "Reel en su salsa"
# "Matt Molloy´s"
# "Canto de seitura"
# "Polka de Vilagarcía"
# "Crisol de insectos imposibles"
# "Music for a found harmonium"
# "Ladies and Jamesons"
# "Café Dublin"
Helmut Haller

**Helmut Haller**, nado en Augsburgo o 21 de xullo de 1939 e finado na mesma cidade o 11 de outubro de 2012, foi un futbolista alemán.

## Traxectoria 
Haller foi un dianteiro que fixo o seu debut internacional aos dezanove anos en 1958. Xogou en Chile, en Inglaterra e mais en México. Gañou 33 copas en total, marcando 13 goles.

Alemaña Occidental chegou á final da competición de 1966 e Haller marcou o primeiro gol do partido, pero os contrincantes Inglaterra gañaron 4-2. Á parte da súa medalla de prata, Haller tamén gardou a pelota do encontro, aínda que por máis de 30 anos despois el volvese a Inglaterra e lla regalase a Geoff Hurst, quen conseguira un hat-trick no encontro e, por ende, considerado o lexítimo propietario segundo a tradición.

Na historia do seu club, Haller xogou no Augsburg, logo mudou a Italia no Bologna e logo na Juventus. En 1973 regresou ó club da súa vila natal e retirouse en 1979.
Lingua ake

O **ake** é unha lingua níxer-congo que se fala en Nixeria.

## Distribución xeográfica
Fálase en tres aldeas da rexión de Lafia, no estado de Nasarawa

## Usos sociais
Nas dúas aldeas máis pequenas o ake fálao toda a poboación, pero na aldea máis grande o hausa está substituíndo á lingua.

## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* O ake no Ethnologue
Disco

A palabra **disco** pode referirse a:

* Disco, unha superficie chá de fronteira circular.
* Música disco
* Disco compacto
* Disco de DVD
* Disco duro
* Disco de vinilo
* Disco flexíbel
* Disco magneto-óptico
* Disco Zip
* Pequeno **disco** usado no Hóckey sobre xeo
* Disco (topoloxía) ou bóla sería un círculo na rama matemática da topoloxía.
Mago Xacobe

**Xacobe Sanz**, máis coñecido como **mago Xacobe**, nado en Santiago de Compostela o 14 de xullo de 1983, é un mago galego.

Iniciouse no mundo da maxia en 1994. A súa primeira intervención televisiva produciuse no programa *Pasarela de estrelas* en 1995 e, en 1999, acudiu ás *Tardes con Ana* (TVG).

Comezou a traballar profesionalmente na televisión en 2001, primeiro en Localia de Santiago de Compostela, onde conducía un programa semanal de maxia, e logo colaborando esporadicamente en espazos da TVG. Desde 2003 participa en producións de entretemento como *Supermartes* ou *Luar* combinando esta faceta coa interpretación en curtametraxes.

Realiza colaboracións con diferentes medios galegos, como *El Correo Gallego*, *La Voz de Galicia* e *Radio Obradoiro*. Comezou estudos de interpretación en Madrid no ano 2001, acudindo á escola Karpas Teatro, dirixida por Manuel Carcedo e Julio Pascual. Como mago realizou máis de 500 actuacións por toda España e, como actor, é protagonista de dúas curtametraxes.

## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
www.magoxacobe.com
Epinicio

Na Grecia Clásica, o **epinicio** (ἐπίνικοι / *epinikoi*, "sobre a vitoria") era un canto coral destinado á celebración dos vencedores en xogos deportivos. Era acompañado en xeral pola cítara e/ou polo aulos e era de extensión maior que as composicións de lírica monódica. Existían dous tipos:
;de ofrecemento:compúñao o poeta no lugar da vitoria, glorificaba ao vencedor e era curto;
;formal:Solicitáballo o vencedor ao poeta e cantábase certo tempo despois de rematada a competición. Era extenso e louvaba ao aristócrata ou tirano da cidade da que era orixinario o vencedor. Cantábase entre os seus concidadáns e tentaba reflectir a excelencia da súa .

A estrutura básica consistía en grupos de tres estrofas e as partes eran máis ou menos as seguintes:
* invocación dirixida a unha divindade ou á cidade do vencedor;
* eloxio do vencedor;
* relato mítico relacionado coa festa, coa familia ou coa cidade do vencedor, no que se proclama a raigame da súa liñaxe;
* "gnómica", comentarios e consellos morais de carácter xeral, frecuentemente inspirados polo mito e que reiteran a doutriña tradicional.

Segundo a tradición, o epinicio foi "inventado" por Simónides de Ceos. Os compositores máis célebres foron Píndaro e Baquílides. Eurípides compuxo un para Alcibiades.
Jean Renoir

[dereita|miniatura|220px|Jean Renoir con Gabrielle Renard (pintura de [Pierre-Auguste Renoir)]]
**Jean Renoir**, nado o 15 de setembro de 1894 en París e finado o 12 de febreiro de 1979 en Beverly Hills (California), foi un cineasta, produtor e actor francés.

## Traxectoria 
Jean Renoir foi o segundo fillo do pintor impresionista Pierre-Auguste Renoir e de Aline Victorine Charigot.

Os seus filmes, moito tempo incomprendidos e subestimados, aparecen hoxe como tendo marcado profundamente as mutacións do cinema francés entre 1930 e 1950, antes de abrir a porta para a Nouvelle Vague do cinema francés. François Truffaut foi particularmente influenciado por Jean Renoir.

## Filmografía 
* *Une vie sans joie* (1924, tamén actor)
* ''La Fille de l'eau* (1925)
* *Nana* (1926)
* *Sur un air de charleston* (1927)
* *Marquitta* (1927)
* *Tire-au-flanc* (1928)
* *Le Tournoi dans la cité* (1928)
* *La Petite Marchande d'allumettes* (1928)
* *Le Bled* (1929)
* *On purge Bébé* (1931)
* *La Chienne* (1931)
* *La Nuit du carrefour* (1932)
* *Boudu sauvé des eaux* (1932)
* *Chotard et Cie* (1932)
* *Madame Bovary* (1933)
* *Toni* (1935)
* *Le Crime de M. Lange* (1936)
* *Unha partida de campo* (1936, tamén actor)
* *La vie est à nous* (1936, actor)
* *Les Bas-fonds* (1936)
* *La Grande Illusion* (1037)
* *La Marseillaise* (19338)
* *A besta humana* (1938 tamén actor)
* *La Règle du jeu* (1939, tamén actor)
* *L'Étang tragique* (*Swamp Water*, 1941)
* *Esta terra é miña* (*This Land Is Mine*, 1943)
* *The Southerner* (1945)
* *Le Journal d'une femme de chambre* (*The Diary of a Chambermaid*, 1946)
* *Salut à la France* (*Salute to France*, 1946)
* *Unha muller na praia* (*The Woman on the Beach*, 1947)
* *Le Fleuve* (*The River*, 1951)
* *Le Carrosse d'or* (1953)
* *French Cancan* (1955)
* *Elena et les hommes* (1956)
* *Le Testament du docteur Cordelier* (1959)
* *Le Déjeuner sur l'herbe* (1959)
* *Le Caporal épinglé* (1962)
* *Le Petit Théâtre de Jean Renoir''  (1971, telefilme en catro episodios)
Laetoli

**Laetoli** é un sitio paleontolóxico que se localiza a 45&nbsp;km ao suroeste da garganta de Olduvai, en Tanzania, próximo ao Parque Nacional do Serengeti.

En 1978 Mary Leakey atopou pisadas de homínidos dunha antigüidade de 3,7 millóns de anos. Tres homínidos camiñaran cara ao norte, e deixaran cos seus pés pisadas moi ben definidas na cinsa volcánica, que por mor da chuvia se convertera en lama, procedente dunha das erupcións do volcán Sadiman, situado a vinte quilómetros. Dous homínidos ían por diante e outro seguíaos pisando nas súas pegadas, polo que ás veces se fai difícil seguir o seu trazado. As pisadas demostran que camiñaban erguidos habitualmente, de igual xeito a como o fai un humano moderno. O segundo homínido é moito máis pequeno, seguramente unha femia ou unha cría.

homínido 1
homínido 2
longo da pisada21,5&nbsp;cm18,5&nbsp;cm
largo da pisada10&nbsp;cm8,8&nbsp;cm
alancadas47,2&nbsp;cm28,7&nbsp;cm
reconstrución da altura1,34-1,56 m1,15-1,34 m

No mesmo sitio descubríronse restos de mandíbulas e dentes, presumiblemente de *Australopithecus afarensis*. Tamén se descubriron pisadas doutras vinte especies animais: hienas, babuínos, xabarís, xirafas, gacelas, rinocerontes etc.
Homo

***Homo*** é o xénero de homínidos que inclúe os humanos modernos. Estímase que ten unha antigüidade de entre 2,4 e 1,6 millóns de anos. Todas as especies, agás *Homo sapiens*, están extinguidas. A última das especies relacionadas en desaparecer foi *Homo neanderthalensis* hai 30.000 anos, aínda que descubrimentos recentes suxiren que o *Homo floresiensis* desapareceu hai 12.000 anos.

O termo úsase para designar os humanos desde que Carl von Linné llo asignara en 1758

En relación aos *Australopithecus*, xa as primeiras especies do xénero *Homo* foron moito máis omnívoras, con dentes máis pequenos e a cara menos prominente e asociados a eles nos rexistros fósiles atópanse restos de ósos e pedras traballados. Os machos *Homo* son entre un 15 e un 20% máis corpulentos que as femias, a diferenza dos *Australopithecus* nos que o dimorfismo sexual era moito máis acusado, o que podería indicar que os machos non tiñan que competir polas femias, senón que dentro do grupo había unha complexa rede de relacións sociais e de cooperación propios dunha sociedade de cazadores-colleitadores.

## Especies 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* AL 661-1
Venus (homónimos)

* Venus, deusa do amor na mitoloxía romana.
* Venus, segundo planeta do Sistema Solar.
* Venus, canción de Shocking Blue e versionada por Bananarama.
* *Venus*, xénero de moluscos bivalvos da familia dos venéridos. 
* Sailor Venus, nome en clave de Minako Aino, personaxe de Sailor Moon.
* Venus, Texas, cidade dos Estados Unidos.
* Venus Flytrap, planta carnívora.
* Venus de Milo, escultura antiga que simboliza o ideal feminino.
* As Venus paleolíticas, nome dunha serie de modelos e esculturas prehistóricas que representan figuras femininas: a Venus de Willendorf, a Venus hotentote, Venus de Predmost etc.
* Venus Williams, tenista profesional.
* *Venus* tamén chamada Angelica Costello, actriz erótica.
Guy de Maupassant

**Guy de Maupassant**, nado en Dieppe o 5 de agosto de 1850 e finado en París o 6 de xullo de 1893, foi un escritor francés con predilección para situacións psicolóxicas e de crítica social con técnica naturalista.

## Traxectoria 
A pesar de que proviña dunha familia de pequenos aristócratas librepensadores, recibiu unha educación relixiosa; en 1868 provocou a súa expulsión do seminario, onde ingresara aos trece anos, e ao ano seguinte iniciou en París os seus estudos de dereito, interrompidos pola guerra franco-prusiana e que retomou en 1871. En 1879 o seu pai logrou que ingresase no ministerio de Instrución Pública, que pronto abandonou para dedicarse á literatura, por consello do seu grande mestre e amigo Gustave Flaubert. Este introduciuno no círculo de escritores da época, como Émile Zola, Ivan Turgenev, Edmond Goncourt e Henry James.

Alén de novelas e pezas de teatro, Maupassant escribiu 300 contos, sendo todos obras de gran valor. Destacan, entre os mais famosos, *Bel Ami*, *Mademoiselle Fifi* e *Bóla de sebo*. "A Pensión Tellier" e "O Horlá" poden ser considerados os seus contos máis significativos. Faleceu no manicomio aos 39 anos após tentativa de suicidio por perturbacións causadas pola sífilis que o atormentou por máis dunha década.

Foi así mesmo prologuista dalgúns autores contemporáneos seus, como por exemplo Claude Godard d'Aucourt.

## Obra
Parte da súa narrativa está traducida ao galego:

* "¿Quen sabe?", en *O relato fantástico* (Ir Indo, 1995), en tradución de Ricardo Terco.
**Fantasía e Realidade* (Ir Indo, 2005), que traduciu María Isabel García Fernández e que contén "O horla," A morta", "Tolo", "O tic", "Aparición", "A man", "A noite (pesadelo)", "Unha vendeta", "A confesión", "O horrible", "A nai dos monstros" e "O adobio"
* *Contos*, en tradución de Antonio Pichel e Emma Lázare
**Bóla de sebo* (*Boule de suif*), en tradución de Emma Lázare Rodríguez. En 2018 Laiovento sacou unha versión lusista deste conto dentro do volume intitulado *Bola de sebo e outros contos*, en tradución de Claudio López Garrido.
* *Contos da arcea* (*Contes de la Bécasse et autres*), en tradución de Rodrigo Vizcaíno
* "O Horlá" (Le Horla), en tradución de Brenda Maure Noia.
* A novela curta *O doutor Héraclius Gloss* (*Le Docteur Héraclius Gloss*), en tradución de Marie Abraira (Editorial Hugin e Munin, 2015).
* A compilación *Contos do día e da noite* (*Contes du jour et de la nuit*), en tradución de Isabel Soto e publicada en 2013 na Biblioteca Virtual de Literatura Universal en Galego.

## Notas 
## Véxase tamén
Pergamiño

**Pergamiño** ou **pergameo** (do grego *pergaméne* e do latín *pergamina* ou *pergamena*) é o nome dado a unha pel de animal, xeralmente de cabra, carneiro, cordeiro ou ovella, preparada para escribir nela. Designa tamén o documento escrito nesa pel. Foi largamente utilizado na antigüidade occidental, en especial na Idade Media, até a difusión do papel, invención chinesa.

A orixe deste nome ven da cidade de Pérgamo, onde existía unha grande produtividade de elevada calidade do pergamiño, mais realmente a existencia deste material remóntase a dous milenios antes de Cristo (cando Pérgamo aínda non existía).

miniatura|232x232px|Pergamiño alemán, 1568|esquerda
## Proceso de fabricación 
A pel da res (ovella, xato ou cabra) somérxese nunha solución de cal para poder raspala e quitar a la adecuadamente. A continuación ráspase até que quede igualada por ambas as caras. Finalmente, e coa axuda de pos de pedra pómez, desgástase até que queda lista para o seu uso. Cando a pel se extrae dun animal vello, o resultado é un pergamiño de boa calidade pero máis basto. En cambio, se o animal é novo, obtense un pergamiño moito máis fino chamado vitela. O pergamiño máis basto acostúmase utilizar para facer tambores, pandeiretas e similares.

Existe un pergamiño fabricado na actualidade chamado ‘papel de pergamiño’, que se usa entre outras cosas para facer pantallas de lámpadas e manualidades. Fabrícase co papel ordinario, somerxido nunha solución de dúas partes de ácido sulfúrico concentrado por unha parte de auga. Despois duns segundos nesta solución, neutralízase o ácido.[miniatura|Mapa hidrográfico de Francia en dous pergamiños unidos. [Dieppe, 1627.|esquerda|266x266px]]
## Utilización do pergamiño 
Os pergamiños máis antigos proceden de Exipto e teñen 4.000 anos. Sábese que se utilizaba en Babilonia e Fenicia. Os xudeus debían utilizalo para copiar a Lei. Heródoto afirma que o seu uso en Grecia foi substituído polo papiro e en Roma hai moitas referencias á súa utilización.

O uso do pergamiño estendeuse desde fins do século I para a copia de libros cando estes pasaron a publicarse en forma de códices. O pergamiño existente máis antigo é de finais do século I e contén un fragmento de *De bellis macedonicis*. Os mosteiros cristiáns mantiñan bibliotecas de pergamiños no período medieval, onde monxes letrados se dedicaban á copia de manuscritos, debéndose a esa actividade a sobrevivencia e divulgación de textos clásicos da cultura grega e latina en Occidente.[miniatura|Documento legal inglés manuscrito con [Selo postal|selo de resina datado en 1638.|centro]]
## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Materiais de escrita
* Papel
* Papiro
* Idade Media
* Pergamiños do Mar Morto
Papiro

*Este artigo trata sobre o material de escritura, para a planta véxase o artigo: **Papiro (planta)**.*

**Papiro** (do latín *papyrus *, e este do grego *πάπυρος*) é o nome que recibe o soporte de escritura elaborado a partir dunha planta acuática, moi común no río Nilo, en Exipto, e nalgúns lugares da conca mediterránea, unha herba palustre da familia das ciperáceas, o ***Cyperus papyrus***.

O *Cyperus papyrus* é unha planta nativa de África da mesma familia da Tiririca (*Cyperus rotundus*), que é a planta daniña máis difundida do mundo, segundo o Libro Guiness. Na época antiga considerábase sagrada e fartamente encontrada no delta do Nilo. Era utilizada principalmente na produción de papel no Antigo Exipto.

O talo do papiro pode atinxir até 6 metros de comprimento. A flor da planta lembra os raios do sol e é por ter esta analoxía co sol, divindade máxima dese pobo, que o papiro era considerado sagrado. O miolo do talo utilizábase para facer papiros, e a casca, moi resistente despois de seca, na confección de cestos, camas e até barcos. miniatura|Papiro|esquerda|267x267px
## Confección do papiro 
Foi cara o 2200 a. C. que os exipcios desenvolveron a técnica de fabricación do papiro, unha especie de pergamiño e un dos máis vellos antepasados do papel. Para confeccionar o papiro, córtase o miolo abrancazado e poroso do talo en finas láminas. Despois de secas, estas láminas mergúllanse en auga con vinagre para permaneceren alí durante seis días, co propósito de eliminar o azucre. Outra vez secas, as láminas son colocadas en fileiras horizontais e verticais, sobrepostas unhas ás outras. A secuencia do proceso esixe que as láminas sexan colocadas entre dous pedazos de tecido de algodón, por riba e por baixo, e despois prensadas durante seis días. Co peso da prensa as finas láminas mestúranse homoxeneamente para formar un papel amarelado, listo para ser usado. O papel preparado era, entón, enrolado nunha vareta de madeira ou marfil para formar o rolo que sería usado na escrita.

## Legado do papiro 
Moito da historia de Exipto foi legada á posteridade grazas aos rolos de papiro encontrados nos túmulos de nobres e de faraóns.

Debido ao gran número de papiros encontrados, utilizáronse diversos esquemas de clasificación para poder identificalos:

* Pola persoa que posuía o manuscrito (por exemplo *Chester Beatty*)
* Polo lugar de orixe (por exemplo *Oxyrhynchus*)
* Pola biblioteca onde se conservan (por exemplo *Rylande Libr.*)

Aos papiros outórgaselles unha numeración para facilitar a súa identificación nos labores de referencia.[miniatura|Papiro [Antigo Exipto|exipcio propiedade do Museo Exipcio do Cairo que mostra ao deus Osiris pesando o corazón|centro]]

## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Materiais de escrita
* Papiro (planta)
Australopithecus afarensis

O ***Australopithecus afarensis*** foi unha especie homínida que viviu hai entre 4 e 2,9 millóns de anos. O 30 de novembro de 1974 (outras fontes dan a data do 24 de novembro), Donald Johanson e o seu equipo descubriu en Hadar, na Depresión afar (Etiopía), un esqueleto case completo dunha femia homínida de 3,18 millóns de anos, á que lle deron o nome de *Lucy* (AL 288-1), pola canción que escoitaban, *Lucy in the Sky with Diamonds* dos Beatles, no momento de celebrar a descuberta. En 1978 denominaron a especie *Australopithecus afarensis*. As pisadas de Laetoli, dunha antigüidade de 3,7 millóns de anos, realizáronas individuos desta especie.

Ata o momento descubríronse restos duns 300 individuos, todos na rexión do Gran Val do Rift. O seu cerebro era pequeno (430&nbsp;cm³), semellante ao dun chimpancé, pero claramente bípede e con molares e dentes pequenos. A especie presenta un claro dimorfismo sexual: as femias tiñan unha altura de 1,2 m e 30&nbsp;kg de peso e os machos 1,5 m e 45–50&nbsp;kg. As extremidades superiores eran máis longas cas inferiores, o que lle daba un aspecto simiesco e indica que podían gabear facilmente ás árbores. A súa alimentación era vexetariana.
Jamaica, Land We Love

***Jamaica, Land We Love*** é o himno nacional da Xamaica.
## Letra en inglés 
Eternal Father, Bless our Land,
Guide us with thy mighty hand,
Keep us free from evil powers,
Be our light through countless hours,
To our leaders, great defender,
Grant true wisdom from above,
Justice, truth be ours forever,
Jamaica, land we love,
Jamaica, Jamaica, Jamaica, land we love.

Teach us true respect for all,
Stir response to duty's call,
Strengthen us the weak to cherish,
Give us vision lest we perish,
Knowledge send us Heavenly Father,
Grant true wisdom from above,
Justice, truth be ours forever,
Jamaica, land we love,
Jamaica, Jamaica, Jamaica, land we love.

*Na versión orixinal, a palabra "Guide" era "Guard"*
Watt

(1736 – 1819).]]
O **watt,** ou tamén **vatio**, de símbolo **W**, é a unidade do SI para potencia. É equivalente a un joule por segundo−1 (1 J/s), ou en unidades eléctricas, 1 volt-ampere (1 V · A). Na industria adóitase utilizar o cabalo de vapor (1 CV = 735,49875 W).

: **Ecuacións** :

W=J \cdot s^{-1}=N \cdot m \cdot s^{-1}=kg \cdot m^2 \cdot s^{-3}

En electricidade; *W = V · I*   onde V é a voltaxe en voltios e I a intensidade en amperios

A unidade do watt recibiu o nome de James Watt polas súas contribucións ao desenvolvemento do motor a vapor, e foi adoptada polo II congreso da asociación británica para o avance da ciencia en 1889.

## En electricidade
s reactivos, VAr)
**Complexa** (*S*, en Voltamperes, VA)
**Aparente** (*abs(S)*, en voltamperes, VA)]]
En electricidade, un watt é a unidade de potencia dun sistema debida a unha intensidade de 1 amperio para unha tensión de 1 voltio. É o produto da tensión pola intensidade (Lei de Ohm):

: P(t) = U(t) \cdot I(t)

: P (t) : potencia en función de t (en vatios).
: U (t) : tensión eléctrica en función de t (en voltios).
: I (t) : corrente eléctrica en función de t (en amperios).

## En mecánica
En mecánica, o watt é a potencia desenvolvida por unha forza de 1 newton ao se desprazar unha distancia de 1 metro durante 1 segundo. Se o punto de aplicación dunha forza de 1 newton desprázase á velocidade de 1 metro por segundo (m/s), a potencia vale 1 watt:
:P = \frac{F \cdot d}{t} = \int F \cdot \mathrm{d}v = \frac{\mathrm{d}W}{\mathrm{d}t}

: F : forza (en newton).
: d : distancia (en metros).
: t : tempo (en segundos).
: v : velocidade (en m/s).
: W : traballo (en joule).

## Equivalencias
735,49875 W = 1 CV

## Notas
## Véxase tamén
### Outras unidades
*Cabalo de vapor

### Ligazóns externas
* Nelson, Robert A., "The International System of Units Its History and Use in Science and Industry". *Via Satellite*, febreiro de 2000.
Joule

O **joule** (de símbolo **J**) é a unidade de enerxía e traballo no SI, e é definida como 1 kg × m2 × s−2 = 1 N × m = 1 W × s. Toma o seu nome (pronunciado ['ʤul]) do físico James Prescott Joule.

## Características 
A unidade joule pode definirse como:

* a enerxía cinética (movemento) dun corpo cunha masa de dous quilogramos que se move a unha velocidade dun metro por segundo (m/s) no baleiro. E_c = \begin{matrix} \frac{1}{2} \end{matrix} mv^2 
* o traballo necesario para mover unha carga eléctrica dun culombio a través dunha tensión (diferenza de potencial) dun voltio. É dicir, un voltio-columbio (V·C).
* o traballo necesario para producir un vatio (watt) de potencia durante un segundo. É dicir, un vatio-segundo (W·s).

Pode utilizarse para medir calor, a cal é enerxía cinética (movemento en forma de vibracións) a escala atómica e molecular dun corpo.

Un joule é o traballo necesario para exercer a forza dun newton durante unha distancia dun metro. Esa mesma cantidade podería ser dita coma un newton metro. Porén, para evitarmos confusión, o newton metro é normalmente usado coma unidade de medida de torque, e non para enerxía. Outro exemplo do que é un joule sería o traballo necesario para levantar unha masa de 102 g (unha pequena mazá) á altura dun metro, baixo a gravidade terrestre.

Un joule é tamén o traballo feito para producir enerxía dun watt por un segundo, como cando alguén leva un segundo para erguer a pequena mazá do exemplo a un metro baixo a gravidade terrestre.

1 joule é equivalente a:

* 0,000000278 quilovatios hora
* 0,239 calorías
* 1 W.s (watt segundo)
* 1 N.m (newton metro)
* 10&nbsp;000&nbsp;000 erguios
## Notas
Caloría

En física, unha **caloría**, símbolo *cal*, é a cantidade de calor (enerxía) necesaria para elevar en 1 grao Celsius a temperatura de 1 gramo de auga (a calor específica da auga é 1).

Unha caloría é equivalente, polo tanto, a 4,18 Joule.

## Uso equívoco 
Cando se usa **caloría** para referirse ao valor enerxético dos alimentos, en realidade expresa a cantidade de calor necesaria para elevar en 1 grao Celsius a temperatura de 1 quilogramo (equivalente a 1 litro) de auga. O correcto neste caso sería utilizar *kcal* (quilocaloría), porén o uso constante en nutrición fixo que se modificase a medida. Así, cando se di que unha persoa precisa de 2.500 calorías, en verdade son 2&nbsp;500&nbsp;000 calorías.

A modo de exemplo, un gramo de glicosa proporciona 4 kcal (16,7 kJ).

## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Caloría baldeira
* Táboa de calorías
Homo rudolfensis

***Homo rudolfensis*** é unha especie fósil do xénero *Homo* descuberta por Bernard Ngeneo, membro do equipo dirixido por Richard Leakey e Meave Leakey en 1972 en Koobi Fora na beira leste do Lago Turkana, Kenya; o nome científico propúxoo en 1986  V. P. Alexeev.

O **KNM ER 1470** coñecido tamén como **cranio 1470** é un cranio fósil dun homínido, de corpo voluminoso e robusto e molares de gran tamaño e unha capacidade cranial de 752&nbsp;cm³, aínda que unha reconstrución realizada en marzo de 2007 polo equipo dirixido por Timothy Bromage reduciu esa capacidade e 526. Atopouno Richard Leakey na beira leste do lago Turkana en agosto de 1972. Moi moderno en aparencia déuselle ao primeiro unha antigüidade de 3 millóns de anos e incluíuse na especie *Homo habilis*, o que os creacionistas utilizaron para tentar desacreditar a teoría da evolución, pero medicións posteriores déronlle unha idade inferior a 2 millóns de anos. Posteriormente incluíuse na especie *Homo rudolfensis*, contemporáneo en todo caso do *Homo habilis*, diferenciándose deste por unha cara máis plana e ampla, uns dentes poscaninos máis amplos e unhas raíces e coroas máis complexas e esmalte máis groso.

## Notas
Volt

**Volt**, ou menos recomendable **voltio**, é a unidade do SI da tensión eléctrica, derivada a partir do ampere e mais do watt. O seu nome vénlle polo físico italiano Alessandro Volta, e o seu símbolo é **V**.

Volt, no sistema métrico decimal, é unha unidade de medida de diferenza de potencial eléctrico. Un volt é igual á diferenza de potencial existente entre dúas secións transversais dun condutor percorrido por unha corrente eléctrica variable de 1 A, cando a potencia disipada entre as dúas seccións é igual a 1 watt.
## Notas 
## Véxase tamén 
* electrón-volt (Enerxía)
Cranio humano

O **cranio** é o conxunto de ósos que forman a cabeza e rodean o encéfalo.

## Ósos 
miniatura|Vista frontal do cranio humano (lendas en castelán)|esquerdaminiatura|Vista lateral do cranio humano (lendas en castelán)|esquerdaÓsos que conforman o cranio: 
* Frontal 
* Temporal (2)
* Occipital 
* Parietal (2)
* Etmoide
* Esfenoide
* Vómer
* Óso lacrimal
* Cornete nasal
* Maxilar superior
* Maxilar inferior
* Cigomático ou Malar

Estes ósos forman unha serie de espazos destinados a aloxar e protexer as partes brandas da testa: sistema nervioso central, fosas nasais e cavidade oral.

A maior parte estará ocupada polo sistema nervioso central. Este espazo está delimitado polo occipital, temporal, esfenoide, frontal, parietal, etmoide. O sistema nervioso central continúase coa medula espiñal a través do *foramen magnum* do occipital. Superiormente, o espazo queda limitado pola superficie endocranial do occipital, parietais e frontal. Na parte anterior, o chan estará formado polo frontal, etmoide e esfenoide.

## Espazos do cranio humano 
* **Espazo cranial anterior**: 
** **Límites**: o límite anterior é a liña que separa as caras inferior e posterior do óso frontal. O límite posterior son as canles ópticas e a parte máis anterior das ás menores do esfenoide.
** **Contido**: parte inferior da crista frontal (este relevo forma a canle para o seo lonxidudinal superior, a *crista galli* do etmoide, o burato cego do frontal, fendidura etmoidal, burato etmoidal anterior, tracto olfactorio, lóbulos frontais do cerebro, fouce do cerebro e a sutura frontoetmoidal (articulación inmóbil e soldada entre frontal e etmoide).
* **Espazo cranial medio**:
** **Límites**: o límite anterior son as ás maiores do esfenoide. O límite posterior é o corpo do esfenoide e o *peñasco* do temporal.
** **Contido**: glándula hipófise e cadeira turca, poza de Gasser, fendedura esfenoidal, buratos redondo maior, menor e oval; burato de Arnold, hiato de Fallopio e accesorio, burato carotídeo, espiña supraauditiva, córtex temporal.
* **Espazo cranial posterior**:
** **Límites**: peñasco do temporal por diante e óso occipital por detrás.
** **Contido**: córtex occipital, cerebelo, tenda do cerebelo, troncoencéfalo, conduto auditivo interno, canles dos seos venosos, *foramen magnum*, buratos condiloides, acueduto do vestíbulo.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Lista de ósos no esqueleto humano
* Óso sutural, ósos "extra" que poden aparecer no cranio

### Ligazóns externas