Antón Abade

[miniatura|Santo Antón Abade, patrón dos animais, na [igrexa de San Bieito de Fefiñáns (Cambados)]]
**Antón Abade**, nado en Come, Exipto, cara ao 260 e finado cara ao 365, en Tebas, foi un eremita exipcio, un dos precursores do monacato cristián.

## Traxectoria 
### Fontes 
As principais fontes para trazar a súa vida son as súas cartas, a biografía mitificada e idealizada *Vida de Antón* de Atanasio de Alexandría, crónicas e lendas coptas, a *Historia Eclesiástica* de Sozomeno, a crónica de Xerome e un escrito do Serapión de Thmuis.

### Vocación 
Nado no seo dunha familia rica, refugou unha educación letrada e, unha vez que lle morreron os pais, ocupouse do coidado da súa irmá. Cando oíu nunha igrexa a frase de Xesús de Nazaret no Evanxeo de Mateu: *vende todo o que tes, repárteo entre os pobres, ven e sígueme*, entendeu que ese dito se dirixía a el e así o fixo, deixando só unha parte para a súa irmá.

Con posterioridade, impactoulle o consello de Xesús: *non vos preocupedes polo mañá*, polo que deixando a súa irmá a coidado dunhas amigas cristiás, comezou unha vida de ascese e abandono. Convertido da súa condición de nobre, empezou a traballar coas súas mans seguindo o mandato de Paulo de Tarso *quen non traballe, que non coma*. Co froito do seu traballo compraba algo de pan para el e o resto entregábao entre os necesitados.

Comezou a visitar a homes con sona de santidade:

### Ascese 
Primeiro viviu dentro dunha tumba ás aforas da cidade ata os 35 anos. Máis tarde foise a habitar a unha fortaleza abandonada no deserto, levando a ela pan para seis meses e encerrándose alí para non ser amolado. Viviu unhas duras batallas espirituais; segundo as crónicas míticas, o demo facíalle aparecer moedas de ouro para provocarlle cobiza, mulleres sensuais para excitar a súa luxuria, feras monstruosas para facerlle caer no pecado do medo. A súa sona de santidade foise espallando e moitos tentaron forzar a entrada do seu refuxio:

## Carisma 
Comezou a ter sona de taumaturgo e tamén de mestre:

Predicaba que non había que temer os demos e consideraba os eremitas como un escudo contra eles:

Contra os demos había, segundo el, que estar vixilantes pero non temorosos e teimaba na necesidade de discernir entre espíritos bos e os diaños:

Pola contra, os espíritos malignos distínguense porque

O carisma de Antón provocou que moitos imitasen á súa vida e se retirasen ao deserto, creando as primeiras comunidades monásticas do cristianismo dun xeito significativo, se ben estas non tiñan unha regra como a que posteriormente redactaron Basilio o Grande en Oriente ou Bieito de Nursia en Occidente. Atanasio describe estas comunidades de xeito idealizado:

### Vida pública 
[miniatura|Antón Ábade nunha representación no [lago Bled, outubro de 2024 ]]

No ano 311, coa persecución dos cristiáns polo Emperador Maximino, volveu a Alexandría para confortar os prisioneiros nos cárceres e as minas e, en moitos casos, para acompañalos na morte. Moitos monxes seguiron o seu exemplo ata o punto que o perfecto ordenou que non se achegasen á cidade. Antón desafiou a orde.

Pasado este episodio, intensificou a súa ascese e afastouse máis no corazón do deserto, no que chamou a súa *montaña interior*. Alí, segundo as crónicas, as feras do campo vivían en paz con el e mesmo o protexían.

Regularmente, acudía ao monte Pispir, a súa *montaña exterior*, para atender aos que a el acudían, xentes de toda clase e condición, incluídos xuíces cos seus condenados. Aos xuíces lembráballes que co mesmo xuízo que eles aplicasen serían xulgados.

Facía cestos para gañar o pan, curaba enfermos e repartía esmolas. O seu carisma ía en aumento, pero el procuraba ser exemplo de sinxeleza:

O emperador Constantino e os seus fillos Constancio e Constante mandáronlle cartas que el, ao principio, refugou contestar. Ante a insistencia dos monxes, que lle lembraban que agora os emperadores eran cristiáns, acordou responder, lembrándolles que o único Rei de reis era Cristo, e *pedíalles que amasen os homes, e que se preocupasen pola xustiza e polos pobres*.

No ano 337 volveu á cidade a predicar contra o arianismo na defensa da fe definida no Concilio de Nicea, nun momento en que aquela corrente tiña o apoio das autoridades. Púxose de parte do bispo Atanasio que foi desterrado múltiples veces e acusado de varios delitos. Considerou que na Igrexa o altar estaba *corrompido* e o goberno en mans de *bestas*.

Mantivo polémicas con sabios pagáns e platónicos que se burlaban del por consideraren ridícula a crenza na encarnación e nun Deus crucificado. Atanasio reprochaba aos pagáns esquecérense do Creador e creren en fábulas e aos platónicos acusábaos de sosteren que a caída das almas fora provocada pola Mente Suprema ao tempo que consideraban aquelas imaxes desta. Con isto incorrían en blasfemia contra o Pai da Mente Suprema que era Deus.

### Final e reliquias 
Finalmente, adiviñando a súa morte, pediu aos discípulos que non o enterrasen como os exipcios, que gardaban os cadáveres nas casas, senón que o soterrasen nun lugar secreto para que o seu corpo non fose venerado. Porén no ano 561 afirmouse que o seu corpo fora atopado e trasladouse a Alexandría. No ano 635 levouse a Constantinopla. Dende 1491 atópase na Igrexa de St. Julien en Arlés (Francia).

## Significación 
A *Vida de Antón* foi un dos libros máis lidos na Cristiandade tardorromana, provocou unha explosión de eremitismo e a súa influencia permaneceu ao longo da Idade Media. Antón Abade é moi venerado na Igrexa Ortodoxa Copta. A Igrexa Católica celebra a súa festa o 17 de xaneiro. Está considerado patrón dos porcos e en xeral dos animais domésticos, así como dos cesteiros, os pasteleiros e os teceláns.

Para o monacato do cristianismo oriental foi case un paradigma e un prototipo, os ditos dos chamados pais do deserto din beber da súa ensinanza. Representaba un ideal de monxe que todos os ascetas arelaban imitar:

## Santo Antón na cultura popular galega 
[miniatura|O *Porco de Santo Antón*, en [Espasante, Ortigueira|Espasante (Ortigueira).]]
Santo Antón é invocado polos pastores como protector do gando contra os ataques do lobo e das aves rapaces. Contan por terras de Monforte que unha vez andaba un pastor coas cabras no monte pero veu o lobo e colleulle a mellor cabra do rabaño. Axiña caeu de xeonllos e púxose a rezar o responso a Santo Antón sen que a cabra regresase. Entón quitou a saca que levaba na cabeza para protexerse da choiva e seguiu rezando e, desta vez, o lobo ceibou a cabra. Ó ver que agora eran atendidos os seus rezos exclamou: ''Válgate Dios o Santo, qu'eres ben caprichoso*. E nese instante, o lobo deu volta e volveu coller a cabra.

En Maderne recolleuse un ensalmo para protexer o gando das aves rapaces: *Aigue maldita, que en el cielo estás escrita con papel y agua bendita, abre as pernas, cerra a cancela, déixame eso que levas que hei rezar a San Antoñín meu que non comas tu nin eu*.

Na obra *Terra de Melide* do Seminario de Estudos Galegos (Editorial Nós, 1933) sinálase que o santo Antón era avogoso dos obxectos perdidos. Tamén existía o costume en Galicia de manter un porco da parroquia en ofrenda ao santo que non se sacrificaba nin consumía.

## O porco de santo Antón 
Espasante conserva a tradición do *porquiño de san Antón*,, tradición centenaria ligada á orde Antoniana (Irmáns Hospitalarios de Santo Antonio). Consiste en que a parroquia cría un porquiño que anda ceibe polas rúas e é alimentado polos veciños, sen que ninguén o moleste. Posteriormente é poxado. 

De aquí naceron expresións como "Andar coma o porco de San Antonio", co significado de vivir das esmolas que se poidan conseguir, ou "Andar/ser coma o porquiño de Santo Antón", co significado de comer nas casas alleas (*de gorra*) ou comer de todo, que todo lle senta ben a un.

Relacionado con este costume, Benito Losada escribiu o conto *O porco de San Antón* :

*Criou dous cochos Ramón,*
*Cando casou con Tomasa*
*Un pra comeren na casa*
*E o outro pra San Antón.*
*Morreu un, gordo coma un bocho,*
*E Simón sinteuno tanto*
*Que dixo: "O burro do Santo*
*Deixou morrel-o seu cocho"'' 

### Refraneiro 
* Cando era pobriño, todos chamábanme Toniño, agora que teño abondo, pra todos son don Antonio.
* Dazasete de xaneiro, santo Antón lacoeiro.
*Dezasete de xaneiro é o santo Antón verdadeiro, que o do trece de san Xoán é o santo Antón mentirán.
*Santo Antón verdadeiro, dezasete de xaneiro, aínda que a festa lla fan o día trece do san Xoán.
* O porco que é pra o lobo, non hai santo Antón que o garde.
* Polo santo Antón toda galiña pon. Pola Candelaria, a boa e a mala.
* Porco que se está cebando, non hai santo Antón que poida gardalo.
* Santo Antón a san Roque meteulle preito porque o seu porquiño traboullo o cadelo.
* Se o deixasen, vendía o porco de santo Antón.

### Cantigueiro 
* San Antón, gárdame o gado/e mais o meu becerriño,/que está na corte bruando/pola nai: que é pequeniño.
* San Antón o de Padua,/en Portugal leterado,/do perdido fai achado,/ampárame o meu gado,/até que o sol sexa nado.
* San Antoniño garda o gando,/San Xoán garda as ovellas,/Santa Lucía as costureiriñas/que andan polas casas alleas .
* San Antoniño pequeno/anda no monte co gado,/descalciño pola neve,/chovendo e sarabiando.
* San Antoniño pequeno/no monte gardou o gado/todo cuberto de neve,/vestido de colorado.
* San Antonio e o seu porco/iban por un caminiño/íballe o porco dicindo:/dáme unha pinga de viño.
* San Antonio garde o gando/e mais a vaca marela,/e mais a filla máis nova/se non quer gardar a vella.
* San Antonio garde o gando/e mais o meu becerriño/que está na corte bruando/pola nai que é pequeniño.
* San Antonio garde o gando/e máis o meu tesouriño,/que está na corte coa nai/porque é moi pequeniño.
* San Antonio garde o gando e san Xoán as ovellas, e mais as costureiriñas que andan polas casas alleas.
* San Antoño garde as cabras/e san Ramón as ovellas,/tamén garde as costureiras/que andan por portas alleas.
* San Antoño garde os porcos,/san Ramón garde as ovellas,/san Roque os cas de palleiro, santa Rita as costureiras

## Notas 
## Véxase tamén
### Outros artigos 
* Antonio de Padua