Astiaxes

**Astiaxes**, finado no ano 550 a.C., foi o último rei de Media, fillo de Ciaxares, destronado no 550 a.C. polo persa Ciro II o Grande.

## Traxectoria 
### Contexto
A maior información acerca de **Astiaxes** (en acadio *Ištum egu*) proporciónaa o historiador grego Heródoto de Halicarnaso, quen viviu no século -V, cen anos despois do reinado de Astiaxes. Porén, é practicamente a nosa única fonte, e é inevitábel seguilo e tratar de verificalo cando for posíbel.

Non hai razón para dubidar de Heródoto cando afirma que Astiaxes era o fillo do rei medo Ciaxares. Sabemos por un texto cuneiforme que o último aínda reinaba no -614, cando destruíu o centro relixioso asirio: Assur. Ciaxares aínda vivía no verán do -585, cando asinou un tratado de paz cos lidios, con quen estivera loitando durante cinco anos. Celebrouse entón un matrimonio diplomático para selar o acordo: Arienis, filla do rei lidio Aliates e irmá do futuro rei Creso, casou co príncipe da coroa meda Astiaxes.

Arienis non era a primeira esposa de Astiaxes. A súa filla Mandane estaba casada co rei persa Cambises I, rei de Anshan e Susa, desde antes do -576, cando o futuro rei Ciro II o Grande naceu, polo que Mandane tivo que nacer antes, digamos sobre o -590. Parece pois inevitábel asumir que Astiaxes tiña outra muller.

Existe outro argumento para explicar que Arienis non era a primeira muller de Astiaxes. O seu pai empezou a reinar antes do -614. Se asumimos que iniciara o seu reinado aos trinta, o cal non é improbábel, e que o seu fillo nacera cando el tiña uns 25 anos, o que é posíbel, temos que asumir que Astiaxes casou con Arienis á idade de polo menos 34, o que é moi improbábel.

O historiador babilonio Beroso (século -III) cóntanos que após a caída de Assur, unha alianza entre medos e babilonios foi alicerzada con outro matrimonio real: o príncipe á coroa babilonia Nabucodonosor II casou con Amitis, a filla de Astiaxes. Isto é imposíbel, porque suxire que Astiaxes tería ao menos cen anos cando foi destronado.

### Astiaxes, rei 
Non está claro cando foi escollido Astiaxes rei dos medos. Heródoto dinos que reinara durante 35 anos cando foi feito preso por Ciro. Por un texto cuneiforme coñecido pola "*Crónica de Nabónido*", sabemos que isto aconteceu no ano 6 do reinado do rei babilonio Nabónido, período que se sitúa entre o 10 de marzo do -550 e o 28 de marzo do -549. Contando para atrás, chegamos ao -585 como o ano da ascensión ao trono por parte de Astiaxes. Isto non é imposíbel, aínda que debemos asumir que o pai de Astiaxes, Ciaxares, seguía vivo no -585, cando, como se explicou anteriormente, concluíu un tratado cos lidios.

No entanto, os anos de reinado dos reis medos mencionados por Heródoto son un pouco sospeitosos: os 4 reis reinan exactamente 150 anos, por parellas de 75 anos. É obvio que debemos ser cautos, pero até o de agora, non existe nada que contradiga a Heródoto no sentido que Astiaxes reinou a partir do -585 até o -550, mentres que seu pai o fixo a partir do -625 até o -585 (malia que existe unha inscrición que di que Astiaxes foi destronado no -554).

### A historia de Ciro 
Segundo Heródoto, Astiaxes tivo un soño acerca do seu neto Ciro, fillo de Mandane e Cambises I. Astiaxes tomou este soño como unha diabólica profecía, así que ordenou ao seu cortesán Harpago asasinar ao xove Ciro. Harpago, temendo manchar o seu nome con este infanticidio, secretamente delegou a encarga a un pastor chamado Mitradates. Mais este, que perdera había pouco o seu propio fillo, decidiu quedar con el como seu. Para iso vestiu ao seu verdadeiro fillo morto coas roupaxes do príncipe e expuxo o corpo ás feras do bosque tal e como se lle ordenara facer co mozo Ciro. O engano funcionou e Ciro criouse co pastor.

Pero cando o mozo acadou os dez anos de idade, fíxose xa evidente que non era o fillo dun pastor. O seu comportamento era demasiado nobre, segundo Heródoto. Por unha casualidade Astiaxes puido entrevistarse co neno, e inmediatamente sospeitou o que podía ter pasado ao se decatar que o suposto fillo de pastor se lle asemellaba. Ordenou a Harpago relatar o que acontecera realmente, o cal confesou que non matara o neto do rei malia que se lle ordenara facelo. Ciro recibiu un trato favorábel e mesmo lle foi permitido volver cos seus verdadeiros pais. Harpago, en troques, recibiu un cruel castigo polo seu comportamento. Astiaxes convidouno a un banquete no que, entre o xantar, estaba agochada a carne do seu propio fillo, facéndollo saber no momento oportuno.

### A vinganza de Harpago 
Segundo Heródoto, Harpago estivo procurando a ocasión para se vingar da atrocidade cometida por Astiaxes. Cando Ciro acadara xa certa idade, Harpago deu feito para convencelo de que os medos estaban a piques de se rebelar contra o seu rei, do que dicían que se convertera nun déspota. Ciro organizou unha alianza de dez tribos persas e rebelouse. En resposta Astiaxes armou aos medos, e cegado pola divina providencia, elixiu a Harpago para ser o comandante do seu exército. Desde logo, Harpago non dubidou en cambiar de aliados en canto puido. Durante a batalla, que foi librada segundo unha fonte máis tardía, Estrabón de Amasia, en Pasargada, os medos aliñáronse cos persas. O exército unificado marchou á capital Ecbatana e tomou a Astiaxes, quen foi feito preso por Ciro.

Probabelmente a primeira parte da historia de Ciro é un conto inventado para explicar a realidade histórica que é a segunda parte: Astiaxes foi traizoado. Podemos atopar o mesmo desenlace na Crónica de Nabónido, onde se relata que Ciro tomou ouro, prata e todo o botín que puido levándoo para Anshan.

É posíbel que, no fondo, a causa máis forte que provocou a rebelión fose a insatisfacción coa política de Astiaxes. No século -VI, as tribos iranianas foron asentándose cada vez máis, e os seus líderes xa non eran xefes tribais "primeiros entre iguais", senón que empezaron a comportarse como reis auténticos. Cando Astiaxes empezou a castigar a algún dos outros xefes tribais, a revolta foi inevitábel.

A caída de Astiaxes non significou o final da guerra xa que os seus antigos aliados estaban preparados para axudalo. No -547, Creso lanzou unha expedición para vingar o seu xenro, mais foi derrotado, co que Ciro engadía Lidia aos seus dominios.

O historiador grego Ctesias, citado polo erudito bizantino Focio, chama a Astiaxes *Astuïgas*, o que é máis semellante á tradución babilonia do seu nome iraniano *Ištum egu*. A variante Astiaxes significa "saqueador de cidades" en grego.

## Véxase tamén
### Ligazóns externas 
* Astiaxes en livius.org