Metafonía

dereita|miniatura|300px|Vocalismo tónico da lingua galega.

A **metafonía** é un fenómeno fonético e fonolóxico que consiste na alteración do timbre dunha vogal tónica por influencia das vogais próximas. Este é un fenómeno propio do galego-portugués tamén presente noutras linguas romances como o Italiano e en zonas do asturleonés. A metafonía propia do galego e do portugués é a apertura da vogal tónica media por causa de vogal final aberta ou o feche de vogal media por vogal final fechada ou semipechada.

## Características
O fenómeno chámase tamén *metafonía nominal* porque en galego e portugués non afecta a formas verbais senón só a nomes (substantivos e adxectivos). O caso máis común de metafonía é cando o -o final fixo que as dúas vogais tónicas /ε/ /ɔ/, abertas etimoloxicamente, pasasen a pechadas /e/ /o/ nunha parte do territorio galego.
  
A evolución do latín, sería:

* *mĕtum* > /'mεdo/ Pero a metafonía fixo que se pronuncie: /'medo/
** ŏculum* > /'ɔλo/ Mais as zonas con metafonía pronuncian: /'oλo/

As palabras afectadas pola metafonía non ocupan áreas totalmente idénticas, senón que varían segundo a palabra. Pero pódese dicir que ocupan sempre a parte occidental de Galicia, expandíndose cara ao sector central e sendo o oriental o que máis se resiste.

No caso de /'mεdo/ as únicas zonas sen metafonía son as do galego máis oriental e tamén o galego exterior. Hai un claro dominio de /'medo/ no resto do territorio galego.

Non pasa o mesmo en *ollo*, que se pronuncia sen metafonía /'ɔλo/ na totalidade da provincia de Ourense, no galego exterior, en Lugo (aínda que nalgúns sitios hai algo de metafonía coma no Ortegal), e tamén concellos fronteirizos entre Pontevedra e Ourense. Manuel Ferreiro refire que nalgúns caso a metafonía serve para diferenciar significados como entre ollo da cara e ollo dun obxecto. A metafonía provocada por -a final é moito menos común en Galiza.

Nos dialectos portugueses centro-meridionais o sistema é lixeiramente diferente, pois alí diferénciase entre o singular con metafonía e o plural sen ela. Williams di que isto se debe a que o **-s** final fixo máis lenta a evolución da pronuncia do **o** postónico a **-u** e polo tanto detivo a metafonía.

A metafonía en xeral non está condenada no estándar, senón que permite unha dobre posibilidade de pronunciación, con metafonía ou sen ela. Porén, no caso de *medo*, coma as zonas afectadas pola metafonía ocupan unha maioría abafadora prefírese a pronuncia do e pechado. 
A metafonía na escrita non ten repercusión algunha, polo que non se pode analizar a súa aceptación na literatura. Tampouco é visible a súa aprobación/rexeitamento ou identificación con distintos sectores da sociedade ou zonas de Galiza.

A metafonía chámase tradicionalmente en castelán e francés *inflexión*. Algúns autores influenciados por ese uso chaman inflexión ao proceso aquí descrito e metafonía á alteración do timbre por causa do i semivogal.

## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* *Gramática Histórica Galega*. Volume I. *Fonética e Morfosintaxe*, 1995, Santiago de Compostela, Edicións Laiovento (442 pp.) ISBN 84-87847-67-6 (marzo de 1996, 2ª ed.; setembro de 1996, 3ª ed.; 1999, 4ª ed. ISBN 84-89896-43-7).
* Edwin B. Williams, *From Latin to Portuguese. Historical Phonology and Morphology of the Portuguese Language* 1938, Trad. port. de Antônio Houaiss: *Do Latim ao Português. Fonologia e Morfologia Históricas da Língua Portuguesa*. Río de Xaneiro, Tempo Brasileiro, 1975 (3ª ed.)