Andrés Guardado

**José Andrés Guardado Hernández**, nado en Guadalaxara (Xalisco) o 28 de setembro de 1986, é un exfutbolista mexicano, que xogaba de centrocampista. Amplamente considerado un dos mellores futbolistas mexicanos de todos os tempos, é o xogador con máis partidos disputados na historia da selección mexicana (180), cuxa camiseta vestiu durante 19 anos. É tamén o futbolista con máis encontros de todas as seleccións da CONCACAF e o segundo de toda América, só por detrás de Leo Messi, e un dos únicos seis futbolistas que xogaron en cinco edicións da Copas do Mundo (2006, 2010, 2014, 2018 e 2022). Conquistou tres veces a Copa Ouro da CONCACAF (2011, 2015, 2019), as dúas últimas como capitán da *Tri*.

A nivel de clubs debutou na Primeira División de México nas filas do Atlas de Guadalajara, antes de poñer rumbo ao fútbol europeo, onde desenvolveu a maior parte da súa carreira deportiva. Destacou especialmente no Deportivo da Coruña, no PSV Eindhoven e no Real Betis, e puxo fin á súa carreira no Club León.

## Traxectoria 
### Atlas de Guadalajara 
Naceu na cidade mexicana de Guadalaxara, sendo fillo de Andrés Manuel Guardado e Teresa Hernández. Comezou a xogar ao fútbol seguindo os pasos de seu irmán maior, Alejandro. Aos 7 anos ingresou nas categorías inferiores do Atlas de Guadalajara, onde tamén militaba seu irmán e onde foi ascendendo de divisións até chegar á Primeira División de México.

A chamada Regra 20/11 imposta pola Federación Mexicana de Fútbol de aliñar a menores de 20 anos e 10 meses durante 765 minutos durante o torneo, deulle a oportunidade de debutar co primeiro equipo do Atlas, da man do adestrador Daniel Guzmán Castañeda nun partido contra o Pachuca CF o 20 de agosto de 2005. Tres xornadas despois instalouse nunha titularidade no lateral esquerdo que xa non deixaría durante os seguintes 24 partidos, nos cales só foi substituído en dúas ocasións. Logrou o seu primeiro gol na máxima categoría nun partido contra Tigres de la UANL no Estadio Universitario de Nuevo León, o 15 de outubro de 2005. 

Rapidamente comezou a destacar e ao remate do Apertura 2005 foi elixido mellor novato do torneo,

Convertido nun dos mellores xogadores da liga e sendo un dos xogadores máis queridos pola bancada do Atlas, recibiu ofertas de varios clubs europeos, sendo finalmente o Deportivo da Coruña o que conseguiu a súa fichaxe por unha suma oficial de 7 millóns de euros e un contrato de cinco anos.

O seu último partido cos *raposos* do Atlas foi un amigábel de despedida fronte ao club arxentino San Lorenzo, partido no que xogou só 15 minutos, como solicitara o seu novo club. Ao rematar o primeiro tempo, a directiva vermellonegra entregoulle un trofeo conmemorativo. Pechou o seu paso polo Atlas cun total de 64 partidos oficiais e 6 goles.

Debutou co Deportivo na Primeira División, na xornada inaugural da tempada 2007/08 ante o Almería en Riazor. Reconvertido como interior esquerdo, formou no centro do campo titular xunto a Cristian, Sergio e De Guzmán, e foi o xogador máis destacado do seu equipo, que caeu derrotado por 0-3. Nese partido converteuse ademais no segundo futbolista mexicano en vestir a camiseta do Deportivo da Coruña, máis de 60 anos despois de que o fixera José Luis Borbolla.

Marcou o seu primeiro gol no fútbol europeo na terceira xornada, ante o Real Betis, aproveitando unha indecisión da defensa andaluza nun saque de banda de Claudio Barragán, que Guardado rematou de xeito acrobático e que valeu o primeiro triunfo da tempada.

Titular indiscutible nas aliñacións de Lotina, foi o xogador máis destacado do equipo, ata que na xornada 22 sufriu unha rotura fibrilar no bíceps da perna dereita nun partido contra o Betis, lesión que o deixou fóra dos terreos de xogo durante 6 semanas. Reapareceu nun partido contra o Real Madrid, pero pouco despois de xogar un partido amigábel coa súa selección en Londres, sufriu unha nova rotura fibrilar que practicamente acabou coa súa tempada. Con todo, foi elixido polos seareiros do club como o mellor xogador da campaña.

Na seguinte tempada debutou na Copa da UEFA nun partido contra o Hajduk Split, e marcou o seu primeiro gol en competición europea, ante o Feyenoord, ademais de coincidir no equipo co seu compatriota Omar Bravo. Foi un fixo no once inicial do equipo coruñés durante os seguintes anos, progresión que só se viu cortada polas numerosas lesións sufridas polo xogador. Estas lesións impedíronlle disputar máis de 20 encontros na tempada 2010/11, na que o club galego consumou o seu descenso á Segunda División despois de 20 anos na elite.

Continuou no Deportivo tralo descenso e liderou xunto a Colotto o equipo de Oltra no seu regreso á Primeira División, completando a súa mellor tempada en Galicia. Xogando como mediapunta zurdo de tendencia asociativa no 4-2-3-1 de Oltra, Sumou 11 goles, a mellor cifra da súa carreira, e 10 asistencias, superando neste apartado ao seu compañeiro e lenda do club, Juan Carlos Valerón. 

Disputou o seu derradeiro partido co Deportivo na penúltima xornada da 2011/12, fronte ao Huesca en Riazor, partido no que o club galego selou o ascenso grazas a un gol de Xisco. Pechou o seu paso pola Coruña cun total de 149 partidos e 25 goles.

### Valencia 
O 28 de maio de 2012 anunciouse a súa fichaxe polo Valencia para os seguintes catro anos. Debutou co conxunto valenciano o 19 de agosto contra o Real Madrid, dous días antes de recibir a cidadanía española. En setembro disputou o seu primeiro encontro na Liga de Campións nunha derrota por 1-2 ante o Bayern de Múnic, club que se acabou proclamando campión da competición. Na súa primeira tempada no Valencia xogou habitualmente como lateral esquerdo, posición na que o colocou Valverde para cubrir a saída de Jordi Alba e a lesión de Jérémy Mathie.

A pesar de que en ano e medio co Valencia disputou 66 encontros, 54 deles como titular, non rematou de callar no club, sendo o máis lembrado o seu duelo con Lucas Moura nos oitavos de final da Liga de Campións contra o Paris Saint-Germain.

#### Cesión ao Bayer Leverkusen 
O seu paso polo fútbol alemán estivo marcado por unha baixa forma física, problemas musculares e poucos minutos de xogo. Debutou na sorprendente derrota en Copa contra o Kaiserslautern, da segunda división, e foi o lateral esquerdo titular nos dous partidos de oitavos de final da Liga de Campións, onde o seu equipo caeu eliminado ante o PSG francés. Con todo, no campionato de liga o adestrador Sami Hyypiä deixouno no banco de suplentes durante seis xornadas consecutivas e non debutou ata o 23 de marzo, nunha derrota ante o Hoffenheim. Pechou o seu paso por Renania do Norte-Westfalia cun total de 7 partidos entre as tres competicións.

### PSV 
Para a tempada 2014/15 o Valencia volveu ceder o xogador, desta vez ao PSV neerlandés, club que xa intentara a súa fichaxe sete anos antes. Debutou na Eredivisie o 31 de agosto de 2014, nun partido contra o Vitesse Arnhem no Philips Stadion de Eindhoven, e foi titular na gran maioría de partidos da tempada, recuperando da man de Phillip Cocu a regularidade e o protagonismo que perdera nas tempadas anteriores. O 7 de marzo de 2015 marcou o seu primeiro gol nos Países Baixos, nunha vitoria por 3-0 sobre o Go Ahead Eagles.

O 15 de marzo de 2015, nos prolegómenos dun partido ante o Groningen e no medio de ruxerruxes sobre un posible traspaso do xogador ao Ajax, os seareiros do PSV formaron un enorme tifo representando a bandeira de México  e despregaron un cartel cunha mensaxe en español que dicía: "Andrés Guardado, a nosa aguia de ouro mexicana. Ten que estar no PSV Eindhoven. A nosa casa é a túa casa, Andrés". Menos de dúas semanas despois, o PSV anunciou que chegara a un acordo co Valencia para asinar ao xogador en propiedade por tres anos. Chegou a portar o brazalete de capitán en varios partidos ao longo da súa primeira tempada en Eindhoven, que culminou co título de liga para o seu equipo. Ademais foi elixido polas revistas *Algemeen Dagblad* e *Voetbal International* como o mellor xogador do campionato de liga.

Na seguinte campaña o equipo de Cocu conquistou a Supercopa dos Países Baixos e revalidou o título de liga, contribuíndo Guardado con 25 partidos de liga, 1 gol e 11 asistencias, sendo de novo un dos xogadores máis destacados do campionato. Ademais tivo un papel destacado na Liga de Campións, na que o PSV conseguiu o pase a oitavos de final despois de case unha década de ausencia. Durante esa campaña incorporouse ao equipo outro mexicano, o seu compañeiro de selección Héctor Moreno. En xullo de 2016 Guardado gañou a súa segunda Supercopa, tras derrotar ao Feyenoord no Amsterdam Arena. Pechou os seus tres anos no PSV cun total de 102 partidos, 4 goles e 22 asistencias.

### Betis 
No medio dos rumores que o colocaban nalgún club da Major League Soccer, o 27 de xullo de 2017 o Real Betis anunciou a fichaxe de Guardado para os seguintes tres anos por uns 2,3 millóns de euros. Elixido polos seus compañeiros como un dos catro capitáns do equipo, debutou coa camiseta do Betis o 20 de agosto no Camp Nou, nunha derrota por 2-0 ante o Barcelona na primeira xornada de liga, e marcou o seu primeiro gol na 13ª xornada, cun lanzamento de falta nun empate a dous goles fronte o Girona.

Titular dende a súa chegada ao equipo de Quique Setién, callou grandes actuacións, entre elas a da histórica vitoria por 3-5 no derbi contra o Sevilla no Sánchez Pizjuán na noite de Reis de 2018. Contribuíu con dous goles e oito asistencias a que o conxunto bético acadase o sexto posto na liga, o seu mellor resultado en 13 anos. Na tempada 2018/19 disputou a Europa League, caendo nos 1/16 de final contra o Rennes. 

En xullo de 2020 disputou o seu partido número 100 co Betis, capitaneando o seu equipo contra o Celta de Vigo, e converteuse así no primeiro e único futbolista mexicano en acadar os 100 partidos con tres clubs europeos diferentes (Deportivo, PSV e Betis). Nos seguintes anos continuou batendo varios récords, converténdose no estranxeiro con máis partidos na historia do Betis superando a Denílson e no futbolista mexicano con máis tempadas e partidos no fútbol europeo, superando en ambos casos a Hugo Sánchez.

En abril de 2022 conquistou a Copa do Rei, derrotando na final a un dos seus anteriores clubs, o Valencia. Saltou ao terreo de xogo na prórroga, substituíndo ao portugués William Carvalho, e anotou o terceiro lanzamento do seu equipo na quenda de penaltis, contribuíndo así ao primeiro título do club bético en 17 anos. Trala retirada de Joaquín herdou a capitanía do equipo, no que militou ata xaneiro de 2024, momento no que decidiu regresar a México. Deixou o Betis con status de lenda, despois de seis anos e medio no club e 218 partidos oficiais.

### León 
O mesmo día do anuncio da súa saída do Betis asinou como novo xogador do Club León. Debutou o 27 de xaneiro, portando o brazalete de capitán nun partido ante o  Santos Laguna, volvendo así a disputar un encontro da Primeira División de México case 17 anos despois. Disputou un total de 23 partidos co club de Guanajuato, marcando un gol ante o Querétaro, ata que o 7 de novembro de 2024 anunciou a súa retirada. Con todo, en xaneiro de 2025 decidiu saír do seu retiro e volver ao León para disputar o Torneo Clausura. Xogou 12 partidos durante a fase regular do torneo, aos que sumou dous máis nas eliminatorias finais polo título, nas que o seu equipo caeu en cuartos de final contra o Cruz Azul. Puxo fin ao seu paso polo Club León cun balante total de 38 partidos e 2 goles.

### Selección nacional 
Guardado é o futbolista con máis partidos disputados na historia da selección mexicana (180), cuxa camiseta vestiu durante 19 anos. Debutou co combinado nacional o 14 de decembro de 2005, da man do seleccionador por Ricardo La Volpe, só catro meses despois de realizar a súa estrea co primeiro equipo do Atlas. Foi nun partido amigable contra Hungría no Chase Field de Phoenix, no que saltou ao terreo de xogo na segunda parte como substituto de José Antonio Olvera, portando o dorsal número 18, o habitual ao longo da súa carreira. Convocado de xeito habitual dende entón, dispuxo da súa primeira titularidade en marzo de 2006, nun amigable contra Paraguai.

#### Mundial de 2006 
Con 19 anos e despois de disputar sete partidos coa selección, foi un dos 23 xogadores seleccionados por La Volpe para o Mundial de 2006, que se celebrou en Alemaña. Non disputou ningún minuto na primeira fase do torneo, na que a súa posición na banda esquerda foi ocupada por Gonzalo Pineda. Con todo, para os oitavos de final contra a Arxentina, La Volpe deulle a titularidade a Guardado, que disputou 66 minutos ata que caeu lesionado, co marcador sinalando un empate a un gol. Substituído por Pineda, un erro deste no tempo extra propiciou un espectacular gol de volea de Maxi Rodríguez e a eliminación da selección mexicana.

#### Copa de Ouro da CONCACAF 2007 
En xuño de 2007, tras consolidarse como titular coa súa selección, foi convocado por Hugo Sánchez para a Copa Ouro da CONCACAF. Xogou como titular todos os partidos, acadando a final, na que o seu rival foi Estados Unidos. No minuto 43 da final, disputada no Soldier Field de Chicago, Guardado rematou un pase da morte de Nery Castillo, sen que o gardameta Tim Howard puidese facer nada para evitar o gol que poñía en vantaxe a México. Sorprendentemente, o equipo das *barras e as estrelas* remontou o marcador no segundo tempo, e con tantos de Landon Donovan no 66, e Benny Feilhaber no 73, proclamouse campión do torneo. As boas actuacións de Guardado valéronlle unha mención honorífica como un dos mellores centrocampistas do torneo.

#### Mundial de 2010 
A chegada de Javier Aguirre ao banco da *Tri* supuxo unha revolución no cadro de xogadores, coa intención de emendar os malos resultados obtidos por Sven-Göran Eriksson. O novo técnico deixou fóra a varios "pesos pesados" da selección, como Cuauhtémoc Blanco, Pável Pardo, Oswaldo Sánchez ou Guillermo Franco, e deulle descanso a Andrés Guardado de cara á Copa Ouro de 2009. Trala súa ausencia en dito torneo regresou á selección, pero perdeu o seu status de titular indiscutible e durante o seguinte ano xogou habitualmente saíndo dende o banco de suplentes. 

Iniciou a súa andadura no Mundial de 2010 entrando como suplente no primeiro partido contra a anfitrioa, Suráfrica, no que lle deu unha asistencia a Rafa Márquez, e quedou sen xogar no segundo encontro ante Francia. Na terceira xornada contra o Uruguai, Aguirre deulle a titularidade como interior, lonxe da liña de banda, posición na que se acabaría asentando nos seguintes anos. Foi titular tamén nos oitavos de final, onde o seu equipo foi eliminado igual que catro anos antes pola selección arxentina, dirixida esta vez por Maradona.

#### Copa Ouro de 2011 
Con José Manuel de la Torre como novo seleccionador, Guardado volveu ser un fixo no once inicial do combinado nacional. Na Copa Ouro de 2011 repartiu senllas asistencias nos dous primeiros partidos do torneo e marcou dous goles no terceiro encontro, ante Costa Rica, un deles de especial beleza ao enganchar unha volea dende a esquina da área que se superou a Keylor Navas. Tras eliminar a Guatemala e Honduras, o equipo mexicano meteuse na final, na que se enfrontou de novo aos Estados Unidos. O equipo estadounidense adiantouse con dous goles de Bradley e Donovan, pero Barrera e o propio Guardado igualaron o encontro antes do descanso. Na segunda metade, Guardado meteulle un pase a Barrera que este converteu no terceiro gol mexicano, antes de que Giovani dos Santos conseguise o cuarto e definitivo gol, culminando así unha remontada histórica e o triunfo mexicano no torneo.

Tras non participar na Copa América de 2011, foi convocado para a Copa Confederacións de 2013. Disputou como titular os tres partidos do seu equipo, pero non conseguiu pasar da primeira fase.

#### Mundial de 2014 
Chegou ao Mundial de 2014 no peor momento da súa carreira deportiva, despois dunha mala tempada no Valencia e no Bayer Leverkusen. A pesar das críticas, o seleccionador Miguel Herrera converteu a Guardado nun dos piares do equipo, colocándoo como interior zurdo titular, e o xogador tapatío realizou o mellor Mundial da súa carreira.

#### Copa Ouro de 2015 
Tralo Mundial portou por primeira vez o brazalete de capitán da selección, aproveitando a ausencia de Rafa Márquez nun partido amigable contra Chile. A Copa Ouro de 2015 foi o seu primeiro torneo como capitán e guiou o conxunto mexicano a un novo título. Titular en todos os partidos do torneo, marcou de cabeza no primeiro encontro ante Cuba e bateu cun potente disparo dende fóra da área ao gardameta de Trinidad e Tobago na última xornada da primeira fase. Nos cuartos de final contra Costa Rica volveu ser protagonista, ao marcar de penalti o único gol do partido no minuto 124. Nas semifinais contra Panamá foi o autor dos dous goles de penalti cos que México remontou o gol inicial de Román Torres e conseguiu a clasificación para a final.

Capitaneou o equipo mexicano na final contra Xamaica no Lincoln Financial Field de Pasadena e el mesmo se encargou de abrir o marcador cunha volea pola escuadra da portería de Ryan Thompson, converténdose así no primeiro xogador en marcar en tres finais da Copa Ouro. O encontro acabou 3-1 para a selección mexicana, que conquistou así a súa sétima Copa Ouro, e Andrés Guardado foi elixido mellor xogador do torneo. Foi ademais o segundo máximo goleador da competición, con 6 goles, só un menos que os do estadounidense Clint Dempsey. Ese mesmo ano conquistou tamén a Copa Concacaf, tras derrotar por 3-2 aos Estados Unidos no estadio Rose Bowl, tamén en Pasadena.

#### Copa América Centenario 
En 2016 foi convocado polo colombiano Juan Carlos Osorio para a Copa América Centenario. Foi titular na vitoria por 3-1 sobre o Uruguai na primeira xornada, pero acabou expulsado por dobre cartón amarelo. Reapareceu no último partido da primeira fase contra Venezuela e nos oitavos de final sufriu a histórica goleada por 7-0 que Chile lle inflixiu á selección norteamericana.

#### Copa Confederacións 2017 
Ao ano seguinte acudiu a Rusia para participar na derradeira edición da hoxe extinta Copa Confederacións. Foi titular no primeiro e no terceiro partido, contra Portugal e Rusia, recibindo un cartón amarelo en cada un dos partidos, polo que non puido disputar as semifinais ante Alemaña. Na súa ausencia os mexicanos caeron ante o equipo europeo, que se acabou proclamando último campión do torneo. Regresou ao once para o partido polo terceiro posto ante os lusos, perdendo por 2-1 na prórroga.

#### Mundial de 2018 
Despois de se recuperar dunha lesión que requiriu unha operación cirúrxica, conseguiu entrar na lista de convocados por Osorio para o Mundial de 2018 en Rusia. Portou o brazalete de capitán e foi titular en todos os partidos de México no torneo. O equipo venceu a Alemaña e Corea do Sur na primeira fase, clasificándose así para os oitavos de final ante o Brasil. Guardado xogou os 90 minutos completos de dito partido no Cosmos Arena de Samara, pero non puido evitar a elminación do seu equipo a mans dos brasileiros, por medio de dous goles de Neymar e Firmino. Trala derrota, a prensa mexicana afirmou que Guardado disputara o torneo con infiltracións musculares debido á lesión que padecía.

#### Copa Ouro de 2019 
En 2019 foi convocado por Gerardo Martino para disputar a súa cuarta Copa Ouro. Tras ser titular no primeiro encontro, comezou dende o banco o segundo partido contra o Canadá, pero tivo que saltar ao terreo de xogo no minuto 37 para substituír ao lesionado Érick Gutiérrez. No minuto 53 marcou un espectacular gol cun zapatazo dende fóra da área, e pouco despois fixo o terceiro e definitivo tanto do seu equipo (3-1) para asegurar a vitoria e a clasificación para a fase eliminatoria. Ademais foi elixido mellor xogador do partido.

Foi titular no resto de encontros e tras eliminar a Costa Rica e Haití acadou a súa cuarta final en catro participacións no torneo. O partido disputouse entre México e os Estados Unidos no Soldier Field de Chicago, do mesmo xeito que na edición de 2007, pero desta vez saíron vencedores os mexicanos, grazas a un solitario gol de Jonathan dos Santos. Foi o cuarto título da Copa Ouro para Guardado, o segundo como capitán. Incluído no once ideal do torneo, converteuse ademais no futbolista mexicano con máis partidos nas Copas Ouro (21) e no único mexicano en marcar en catro edicións diferentes.

#### Mundial de 2022 
En xuño de 2021 disputou en Denver a fase final da primeira edición da Liga das Nacións da CONCACAF. Foi titular nas semifinais contra a Costa Rica de Bryan Ruiz e Celso Borges (dous dos seus rivais máis habituais), á que eliminaron na quenda de penaltis, e participou tamén na final contra os Estados Unidos, ingresando ao terreo de xogo na prórroga. O encontro decantouse a favor dos estadounidenses por 3-2, grazas a un gol de Christian Pulisic nos minutos finais.

En novembro de 2022 foi incluído na lista de 26 homes de Tata Martino para o Mundial de 2022 en Qatar. Uns días antes do inicio do torneo disputou un amigable contra Suecia no estadio de Montilivi en Xirona, converténdose no futbolista mexicano con máis partidos como internacional, superando os 177 encontros de Claudio Suárez. A continuación viaxou co equipo a Qatar e despois de quedar no banco no primeiro partido contra Polonia, xogou como titular na segunda xornada ante a Arxentina. A pesar da súa prematura substitución por problemas musculares e da derrota do seu equipo, con este encontro Andrés Guardado entrou na historia como un dos únicos seis futbolistas que xogaron en cinco edicións da Copas do Mundo, un selecto grupo que completan Lothar Matthäus, Leo Messi, Cristiano Ronaldo e os seus compatriotas Antonio Carbajal e Rafa Márquez.

O 16 de maio de 2023 anunciou a súa retirada como internacional para ese mesmo ano. Disputou o seu 180º e derradeiro encontro coa selección mexicana o 15 de outubro de 2024, nun amigable contra os Estados Unidos no estadio Akron do seu Xalisco natal. Xogou como titular e foi substituído tralo minuto 18, recibindo unha ovación dos seareiros presentes no estadio.

## Vida persoal 
Casou en decembro de 2006 coa tamén tapatía Briana Morales, da que se divorciou cinco anos despois. Máis tarde casou con Sandra de la Vega, coa que tivo dous fillos: Máximo e Catalina.

## Estatísticas
### Clubs 
### Selección nacional 
#### Partidos e goles por ano 
#### Participacións en fases finais 
#### Lista de goles como internacional 
## Palmarés 
;Deportivo da Coruña
* **Segunda División (1):** 2011/12.

;PSV
* **Eredivisie (2):** 2014/15, 2015/16.
* **Johan Cruyff Shield (2):** 2015, 2016.

;Betis
* **Copa do Rei (1):** 2021/22.

;Selección mexicana
* **Copa Ouro da CONCACAF (3):** 2011, 2015, 2019.
* **Copa da CONCACAF (1):** 2015.

;Individual
* **Mellor novato da Primeira División de México (1):** Apertura 2005.
* **Mellor lateral da Primeira División de México (2):** Apertura 2006, Clausura 2007.
* **Xogador do Mes da Eredivisie (1):** Novembro de 2024.
* **Once Ideal da CONCACAF (3):** 2015, 2016, 2018.
* **Balón de Ouro da Copa Ouro da CONCACAF (1):** 2015.
* **Once Ideal da Copa Ouro da CONCACAF (1):** 2019.
* **Once Ideal da CONCACAF de Todos os Tempos Segundo a IFFHS (1):** 2021.
* **Once Ideal da CONCACAF da Década Segundo a IFFHS (1):** 2011–2020.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Biografía de Andrés Guardado
* Fotos, vídeos e novas de Andrés Guardado