Cangrexo común

O **cangrexo común**, ou **cangrexo verde**, ou simplemente **cangrexo**, *Carcinus maenas* (Linnaeus, 1758), é unha especie de crustáceo decápodo braquiúro da familia dos portúnidos.

Esta especie, nativa das costas da zona nordeste do océano Atlántico (desde Islandia e Noruega até Mauritania) e o mar Báltico, colonizou hábitats semellantes en Australia, Suráfrica, Suramérica e as costas atlánticas e do océano Pacífico de Norteamérica, estando catalogada entre as 100 especies invasoras máis daniñas.

## Taxonomía 
A especie foi descrita en 1758 por Linneo, baixo o nome de *Cancer maenas*.

Ao longo da historia foi coñecida polo sinónimos seguintes: os nomes de:

* ***cangrexo*** en 18 localidades,
* ***canghrexo*** en 11 máis,
* ***cancrexo*** en 8 portos (totalizando así 37 lugares para *cangrexo*).

Outros nomes recollidos por Ríos Panisse en diversos lugares son (entre parénteses, nº de citas): *anacra* (2), *cancarexa* (1), *candrexa* (2), *candrexo* (1), *cangrexo da pedra* (1), *canghrexa* (1), *canghrexo do rei* (1), *canghrexo ghallegho* (1), *carangueixo* (1), *caranguexo* (7), *caranquexa* (1), *caranquexo* (2), *cranghexo* (1), *ghabato* (1), *ghaiba* (2), *lánguicho* (1), *nácara* (1), *nacra* (2), *vaca mona* (1), *xacra* (1) e *zampeña* (1).

Rosa Ramonell, na súa *Guía e mariscos de Galicia*,
* Corpo groso provisto de patas robustas. 
* Casca (cacho) de forma hexagonal e superficie finamente granular, duns 6&nbsp;cm de longo e 9&nbsp;cm de largo, porén pode ser máis grande fóra da súa área natural de dispersión, chegando até 10,1&nbsp;cm de anchura na Columbia Británica. e coas diversas rexións ben delimitadas mediante sucos suaves, e sen estría transversais.
* A fronte aparece algo proxectada cara a adiante, superando os ángulos orbitarios externos, e está provista de tres dentes romos entre os ollos; o bordo orbitario ten unha fisura na súa parte superior, e outra na inferior, pouco marcada.
* As marxes anterolaterais do cacho son máis curtas que as posterolaterais, e están divididas en cinco dentes ben desenvolvidos, máis ben obtusos (incluíndo o orbitario externo), moderadamente anchos e dirixidos cara á adiante.
* As marxes posterolaterais son case rectas, converxentes.
* O artello basal das antenas son fixos; as anténulas repréganse transversalmente. 
* Os quelípodos son algo desiguais. A superficie dorsal do carpo presenta unha quilla pouco notoria en forma de V invertido. 
* A cara dorsal do propodio ten dúas quillas lonxitudinais (a máis externa rematada usualmente nunha espiña curta e roma), mentres que a cara externa é lisa.
* Os pereiópodos do segundo ao quinto par son lisos e moderadamente grosos; os do terceiro e o cuarto par son os máis longos; o quinto par presenta o propodio aplanado e o dáctilo máis ou menos estiliforme e coas marxes sedosas.
* O abdome do macho ten os segmentos 3º, 4º e 5º soldados, mentres que son libres na femia.
* O primeiro pleópodo do macho é ancho ma metade proximal, e a distal é moito máis estreita e arqueada.

miniatura|200px|Un exemplar novo mostrando a súa cor máis común: a verde.

### Coloración 
A coloración de *Carcinus maenas* varía enormemente, desde unha cor maxenta até unha verde abrancazada. Esta variación ten unha compoñente xenética, pero débese en gran parte a factores ambientais locais.

## Hábitat e ecoloxía 
*Carcinus maenas* pode vivir sobre todo tipo de estratos: rochosos, areosos, lamacentos, tanto abrigados como batidos polas ondas, en zonas tipicamente mariñas ou en estuarios, e mesmo, temporalmente, en ambientes hipersalinos. Soporta, por tanto, grandes variacións de salinidade, e tamén condicións estresantes debidas a contaminación por efluentes industriais e urbanos.

* migracións de marea: individuos grandes, especialmente os machos, cara á parte superior da preamar seguindo a marea. Descenden cara á baixamar coa marea. O xuvenís, as femias e algúns machos non participan ou participan pouco nestes movementos.
* migracións estacionais: en inverno os individuos grandes adoitan refuxiarse baixo o nivel do mar na baixamar. Regresan á zona intermareal en primavera e durante o verán.
* migración ligada á reprodución: nos estuarios as femias ovadas migran cara ao mar.

Outros movementos poden estar ligados á muda, á idade etc. Na zona infralitoral, *Carcinus amenas* acantóase a profundidades de menos de 10 m, aínda que se poden encontrar en fondos de até 200 m.

O cangrexos "verdes" presentan unha resistencia superior á dos "vermellos" ante as variacións dos parámetros do medio (especialmente á salinidade) e da contaminación. Así, encóntranse adoito en estuarios, mentres que os cangrexos vermellos son específicos de ambientes máis francamente mariños..

A pesar do seu pequeno tamaño e ao seu débil medio de locomoción, as larvas e as poslarvas (megalopas) realizan desprazamentos de grande amplitude en mar aberto. Logran situarse en diferentes alturas na columna de auga e así aproveitar as correntes que as afastan da costa ou as acercan. Estes cambios no nivel (migracións verticais) requiren soamente desprazamentos duns poucos metros.

As larvas zoea I efectúan unha migración vertical ascendente na columna de auga durante a marea (marea descendente) e deste xeito afástanse da costa e dispérsanse. Pola contra, as megalopas (poslarvas) son abundantes na superficie cerca da orela, no momento do abalo (subida da marea), particularmente na noite. Ademais estas megalopas están daquela na fase final do seu estadio. Poden entón instalarse no fondo, nas partes altas da preamar, e mudar rapidamente ao estado de xuvenís (estadio cangrexo I). Estes comportamentos das zoeas e megalopas favorecen os intercambios xenéticos entre poboacións, reducen as "perdas" de larvas e permiten a instalación de xuvenís en lugares compatíbeis coa vida dos adultos.

Os cangrexos xuvenís ocupan as partes altas zona intermareal que no son cubertas en todas as mareas. Nas súas mudas, nas cales os animais deben absorber auga para estirar a súa nova cutícula, efectúanse principalmente nos momentos de preamar e máis particularmente nas mareas vivas, é dicir, cando teñen máis probabilidade de ser cubertos pola auga.

## Alimentación, predadores e parasitos 
O cangrexo común é esencialmente carnívoro, e ataca a unha gran variedade de presas (cnidarios, anélidos, crustáceos, moluscos, equinodermos, peixes etc.). Tamén pode ser ocasionalmente caníbal e preeiro. Pola súa parte, é a presa de numerosas especies no curso do seu ciclo vital (animais filtradores, comedores de plancto, xibas e luras, numerosos peixes, aves mariñas e mesmo o home). Esta especie, debido á súa abundancia e á súa ampla distribución nas costas, desempeña un papel importante na ecoloxía de ambientes costeiros. Pola contra, a perda dunha pinza, especialmente a máis grande, é un hándicap.

O desenvolvemento da cópula pode resumirse así:

Os espermatozoides poden conservarse nas espermatecas das femias durante varios meses antes de que se produza a fecundación dos óvulos e a desova. No momento da desova, os ovos (moitos, acercándose aos 200.000 nas femias grandes), constitúen unha masa de cor amarela ou alaranxada, fixada aos pleópodos; gradualmente van tornándose grises, en parte debido ao desenvolvemento dos ollos negros do embrión.

[miniatura|[Larva *zoea* (1º estadio).]]

A eclosión libera unha larva denominada *prezoea*, que muda despois de poucos minutos para dar lugar á primeira *zoea* (zoea I) á que seguen tres estadios do mesmo tipo: zoea II, zoea III e zoea IV. As larvas zoea, planctónicas, nadan grazas aos movementos da rama externa dos dous primeiros pares de maxilípedos.

A zoea IV muda para dar lugar a unha larva *megalopa* (tamén chamada *poslarva*) que se parece, a grandes trazos, a un cangrexo, pero que nada grazas aos seus pleópodos. A megalopa, inicialmente planctónica, transfórmase despois doutra muda nun pequeno cangrexo, o chamado estadio xuvenil I, no que a anchura do cefalotórax é duns 5&nbsp;mm, e que xa é bentónico.

A totalidade do desenvolvemento larval, desde a eclosión até o estadio xuvenil I, dura ao redor de 60 días á temperatura de 12&nbsp;°C.

No canal da Mancha e zonas veciñas pódense encontrar individuos reprodutores todo o ano, pero as cópulas teñen lugar sobre todo á fin do verán, e as femias ovíxeras obsérvanse sobre todo en inverno e na primavera.

Os xuvenís aparecen en zonas lodosas principalmente de xuño a setembro, no mar de Wadden.

## Utilización 
O cangrexo común é unha especie comestíbel, pero de baixa calidade. En Galicia non se comercializa.

## Galería 

Ficheiro:Carcinus maenas. Précopulation.JPG|Precópula. O macho monta á femia, que aínda non mudou.
Ficheiro:Carcinus maenas. Copulation 1.JPG|Cópula. O macho, vermello, e a femia, que acaba de mudar, acóplanse pola cara ventral.
Ficheiro:Carcinus 4.JPG|Femia provista dunha posta recente. 
Ficheiro:Carcinus 6.jpg|Exuvia (exoesqueleto despois nunha muda). 
Ficheiro:Carcinus 2.JPG|Abdome dun macho. 
Ficheiro:Carcinus 1.JPG|Abdome dunha femia, en librea vermella.
Ficheiro:Carcinus vert.JPG|Macho con librea verde. Cara ventral. O animal mudou recentemente.
Ficheiro:Carcinus rouge.JPG|Macho con librea vermella, vista ventral.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* González Gurriarán, Eduardo e Matilde Méndez G. (1985): *Crustáceos decápodos das costas de Galicia. I. Brachyura*. Publicacións do Seminario de Estudos Galegos. Sada (A Coruña): Ediciós do Castro. ISBN 84-7492-242-9.
* Lahuerta, F. e Vázquez, F. X. (2000): *Vocabulario multilingüe de organismos acuáticos*. Santiago: Xunta de Galicia. ISBN 84-453-2913-8.
* Ramonell, R. (1985): *Guía dos mariscos de Galicia*. Vigo: Editorial Galaxia. ISBN 84-7154-506-3.
* Ríos Panisse, Mª C. (1977): *Nomenclatura de la flora y la fauna marítimas de Galicia. I. Invertebrados y peces*. Verba, Anejo 7. Santiago de Compostela: Universidad de Santiago de Compostela. ISBN 84-7191-008-X.

### Outros artigos 
* 100 das especies exóticas invasoras máis daniñas do mundo
* Marisco

### Ligazóns externas 
* Perfil da especie cangrexo verde (*Carcinus maenas*) , National Invasive Species Information Center, United States National Agricultural Library. Posúe información xeral e outras fontes de datos sobre o cangrexo verde europeo.
* Ficha en pescaderiascorunases.es .
* Cangrexo *Carcinus maenas* (Linné, 1758) en confrariasgalicia.com
* Common shore crab (*Carcinus maenas*) en ARKive  Descrición e numerosas fotos e vídeos. Consultada o 19 de agosto de 2014.
* *Carcinus maenas*  en Global Invasive Species Database . Consultada o 19 de agosto de 2014.
* *Carcinus maenas* (European Green crab) e Conservation. Washington Department of Fish & Wildlife  Ampla información, fotos e debuxos. Consultada o 20 de agosto de 2014.
* *Carcinus maenas* Linnaeus, 1758 en Thew Exotic Guides  Ampla información e numerosas fotos. Consultada o 20 de agosto de 2014.
* *Carcinus maenas* Linnaeus 1758 en USGS