Miño

**Miño** é un concello da provincia da Coruña, pertence á comarca de Betanzos. Segundo o IGE a súa poboación no 2018 era de 6.056 habitantes. O seu xentilicio (véxase no Galizionario) é «miñés».

## Xeografía 
### Situación 
O concello, de 32,97 km² , abrangue oito parroquias que son Bemantes, Callobre, Carantoña, Leiro, Castro, Miño, Perbes e Vilanova. Limita ao norte con Pontedeume, ao leste con Vilarmaior, ao sur con Paderne e Irixoa, e ao oeste coa ría de Betanzos. Está situado a 25&nbsp;km da capital da provincia, e a 72&nbsp;km de Santiago de Compostela.

O concello está atravesado pola Vía inglesa do Camiño de Santiago.

### Hidrografía 
Polo municipio pasan o río Lambre, que tras cruzar a ponte do Porco forma a praia da Alameda, o río Xarío, que atravesa as parroquias de Vilanova e Perbes e desauga a carón da praia Grande, e o río Baxoi, que tamén desauga na praia Grande e recibe este nome polo seu paso pola Ponte Baxoi. Alí se atopa na súa beira unha fonte gótica e un merendeiro para o descanso dos peregrinos que se dirixen a Compostela.
### Demografía 

Colors=
 id:a value:gray(0.9)
 id:b value:gray(0.7)
 id:c value:rgb(1,1,1)
 id:d value:rgb(0.6,0.7,0.8)

ImageSize = width:450 height:250
PlotArea = left:50 bottom:30 top:30 right:30
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:6500
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:b increment:750 start:0
ScaleMinor = gridcolor:a increment:150 start:0
BackgroundColors = canvas:c

PlotData=
 color:d width:25 align:left

 bar:1857 from:0 till: 4058
 bar:1877 from:0 till: 4504
 bar:1897 from:0 till: 4818
 bar:1910 from:0 till: 4862
 bar:1930 from:0 till: 5326
 bar:1950 from:0 till: 5823
 bar:1970 from:0 till: 4964
 bar:1991 from:0 till: 5074
 bar:2004 from:0 till: 5089
 bar:2014 from:0 till: 5838
 bar:2018 from:0 till: 6056

PlotData=

 bar:1857 at: 4058 fontsize:s text: 4.058 shift:(-10,5)
 bar:1877 at: 4504 fontsize:s text: 4.504 shift:(-10,5)
 bar:1897 at: 4818 fontsize:s text: 4.818 shift:(-10,5)
 bar:1910 at: 4862 fontsize:s text: 4.862 shift:(-10,5)
 bar:1930 at: 5326 fontsize:s text: 5.326 shift:(-10,5)
 bar:1950 at: 5823 fontsize:s text: 5.823 shift:(-10,5)
 bar:1970 at: 4964 fontsize:s text: 4.964 shift:(-10,5)
 bar:1991 at: 5074 fontsize:s text: 5.074 shift:(-10,5)
 bar:2004 at: 5089 fontsize:s text: 5.089 shift:(-10,5)
 bar:2014 at: 5838 fontsize:s text: 5.838 shift:(-10,5)
 bar:2018 at: 6056 fontsize:s text: 6.056 shift:(-10,5)

Fonte: Instituto Nacional de Estadística INE, 1857-2011

## Historia 
Os vestixios máis antigos atopados en Miño corresponden á era castrexa e aos restos dun porto romano. En 1916 atopáronse na parroquia de Perbes 1500 moedas romanas, o tesouro de Algara.

O concello constituíuse en 1836 como Castro, nome dunha das parroquias do Antigo Réxime que conformaron o municipio, dependentes das xurisdicións de Pontedeume, Callobre, Vilachá, Leiro e mais Perbes, que pertencían á provincia de Betanzos. En 1919, trasladouse o consistorio á parroquia de Miño e con el mudou tamén o nome do concello. Na actualidade segue tendo a sede na mesma parroquia, no núcleo chamado A Carreira.

Nos rexistros medievais en latín e en galego, o topónimo Miño xa ten a forma actual, mais con direrentes grafías. Nos séculos XIII e XIV predomina Myno (ás veces Mino): *villa de Myno* [...] *casal q chaman de Ragel*, 1287; *sancta Maria de Mino*, 1354; *santa Maria de Myno*, 1388; Myno, 1431. Xa a partir do século XV, a forma predominante é Myño: *friglia de santa Maria de Myño*, 1434; *Alfonso da Vila morador en Myño*, 1450. Para Gonzalo Navaza, non existe abonda documentación que permita confirmar que a etimoloxía do río Miño e do concello de Miño son a mesma. Para o río admítese unha orixe prerromana e significado hidronímico, derivado da raíz indoeuropea **mei-* ‘camiñar, ir, fluír’, presente no nome doutros ríos de Europa. De teren a mesma orixe, o topónimo da parroquia de Miño viría motivado pola súa situación, na confluencia dos ríos Lambre e Baxoi coa ría de Betanzos.

Máis recentemente alá polo 2002 promoveuse unha gran urbanización Costa Anácara/Costa Miño Golf no concello pola inmobiliaria Fadesa e posteriormente Martinsa a cal consistiría en 1200 vivendas e un campo de golf, o goberno municipal de Juan Antonio Maceiras do PPdeG deulle un apoio cego ao proxecto, co tempo coñeceríase que a adquisición dos terreos por parte do concello foi ilegal recibindo este unha sentenza do Tribunal Supremo que lle condenaba a pagar 25 millóns de euros aos 500 veciños afectados pola expropiación, por consecuencia a débeda total do concello de Miño era de 22 millóns de euros. 

O concello baixo o mandato de Manuel Vázquez Faraldo chegou a un acordo cos veciños para pagar os xuros de 7 millóns de euros antes do 31 de maio de 2020 mediante un préstamo (que se sumaba aos outros 15 millóns de euros recibidos polo Goberno central) en consecuencia os veciños aceptarían a liquidación de créditos contra a entidade local (recarga de xuros de 8 millóns de euros), con isto evitábase que a débeda crecese, Miño con 6&nbsp;000 habitantes tratábase do cuarto concello galego con máis débeda.

## Cultura 
### Patrimonio 
#### Patrimonio arqueolóxico 
Da cultura castrexa consérvase o castro de Loios, castro de Ombre, Centroña, Insua, Santa María de Castro, Carantoña e Leiro

#### Patrimonio arquitectónico 
A igrexa de San Xoán de Vilanova é de orixe románica. Comezou a construírse no ano 1040, sendo a portada reconstruída no século XVIII. A súa ábsida semicircular foi restaurada. A igrexa de Santa María de Castro é do século XVI.

Sobre os ríos Lambre e Vixoi (hoxe río Baxoi), hai dúas pontes do século XV, mandadas construír por Fernán Peres de Andrade o Boo, señor de Pontedeume. A que cruza o río Lambre, cun só arco de estilo oxival, é coñecida como Ponte do Porco, por ter esculpido un xabaril, símbolo da casa de Andrade. En Bañobre está o pazo dos Condes de Vigo, que conserva na fachada elementos orixinais do século XVIII.

### Etnografía 
#### Festas e celebracións 
*Santa María de Miño*
* **27 ou 29 de xuño**: Festas en honra a San Pedro. Parte da poboación miñense cre que San Pedro é o patrón, mais en realidade a parroquia de Miño é Sta. María, polo que non ten patrón, senón patroa: a Virxe da Asunción. A festividade de San Pedro débese a unha decisión estratéxica pola condición de municipio turístico de Miño que depende da tempada estival, dado que a festividade da Virxe da Asunción coincide con festas locais noutras vilas (15 de agosto), optouse por festexar San Pedro ao ser o 29 de xuño unha data máis propicia para atraer visitantes no verán. 
* **16 de xullo**: Festa da Virxe do Carme, a patroa dos mariñeiros. Nesta festividade unha procesión coa imaxe da Virxe parte da igrexa parroquial de Santa María, baixando ata o porto, lugar onde se oficia unha misa cantada, polo xeral, a cargo da Rondalla e Coral da ACRD O´Castro. O alcalde e un membro da confraría de pescadores botan á auga unha gran coroa de loureiro, en memoria dos mariñeiros mortos no mar. Finalizada a cerimonia, a imaxe da Virxe do Carme regresa de novo en procesión ata a igrexa.
* **31 de agosto**: Romaría de San Ramón no lugar de Bra.
* **23 de xuño**: Festa da noite de San Xoán.
* **Primeiro fin de semana de agosto**: Feira da Cebola chata de Miño.
*Ponte do Porco*
* **25 de xullo**: Festa de Santiago Apóstolo
*Bemantes*
* **Decembro**: Festa de Santo Tomé
* **Xuño**: Festa do Corpus Christi
* **Domingo seguinte ó 16 de agosto**: Festa de San Roque
*Callobre*
* **Primeiro domingo despois do 16 de xullo**: Festa da Virxe do Carme.
* **24 de xuño**: Festa de San Xoán
*Carantoña*
* **Primeiro domingo de xuño**: Festa de Santa Isabel
*Leiro*
* **6 de agosto**: Festa do Divino Salvador
* **Terceiro domingo de setembro** e **último venres de Coresma**: Festa de Nosa Sra. das Dores
* **25 de novembro**: Santa Catalina de Alexandría
*Bañobre*
* **24 de agosto**: Romaría de San Paio
*Castro*
* **16, 17 e 18 de xaneiro**: Festa en honra a San Sebastián
*Viadeiro*
* **20 de xaneiro**: Festa de San Sebastián
*Perbes*
* **xuño**: Festa do Corpus Christi
* **Principios de agosto**: Festa do Turista
*San Xoán de Vilanova*
* **24 de xuño**: Festa de San Xoán

## Economía 
### Infraestruturas de transporte 
O concello está comunicado a través da estrada nacional N-651 que vai de Betanzos a Ferrol e pola autoestrada AP-9 con acceso directo, que conecta coas cidades da franxa atlántica. Está atravesado pola liña de ferrocarril Ferrol-Betanzos Infesta que liga coa que vai da Coruña a Lugo, conta coa estación de Miño e coa estación de Perbes.

## Deporte 
No concello teñen a súa sede os seguintes clubs deportivos:
* Club Ciclista Miñotauros
* Asociación Deportiva Miño
* Bemantes CF
* Club de Fútbol Sala Alameda-Xarío 
* Sociedad Deportiva Miño 
* Club Deportivo Comarca Lambre-Mandeo
* Club Deportivo Náutico de Miño
* Judo Club Bemantes

## Asociacións 
No concello teñen a súa sede as seguintes asociacións:
* ACRD O Castro
* Asociación Cultural Ardóbriga
* Asociación Cultural Arruallo
* Asociación A Irmandade 
* Asociación de Amas de Casa, Consumidores e Usuarios de Miño
* Asociación Camiño
* A.VV. Xarío
* A.VV. San Xulián de Carantoña
* A.VV. Anduriña de Callobre
* A.VV. Santa María de Castro
* Asociación de Mulleres Rurais Divino Salvador de Leiro
* Asociación Cultural A Inmaculada de Bañobre
* Asociación Cultural Mulleres de Bemantes

## Miño na literatura popular 
*Pasei a ponte do Porco,paseille a man polo lombo, meu divino San Andrés o voso camiño é longo* .

## Galería de imaxes 

Ficheiro:Miño dende Sada - Galiza.jpg|Miño dende Sada.
Ficheiro:Playa de Sumiño, Miño.jpg|Praia da Ribeira.
Ficheiro:Praia Grande de Miño.JPG|Praia Grande.
Ficheiro:Praia de Perbes.JPG|Praia de Perbes.
Ficheiro:Igrexa de San Xoán de Vilanova, Miño.jpg|Igrexa de San Xoán de Vilanova.
Ficheiro:Ponte Baxoi.JPG|Camiño inglés de Santiago.
Ficheiro:Muiño de vento de Boucelo.JPG|Muíño de vento de Boucelo.
Ficheiro:Cruceiro de Callobre, Miño.JPG|Cruceiro de Callobre.
Ficheiro:Igrexa de Carantoña Retablo.JPG|Retablo da igrexa de Carantoña.
Ficheiro:Escudo de armas dos Condes de Vigo.JPG|Escudo de armas na igrexa de Castro.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* *PXOM Memoria Xeral*. 44 páx. 8 de agosto de 2002, Concello de Miño.

### Outros artigos 
* Lugares de Miño.
* Eleccións municipais en Miño