Caiota

* *Este artigo trata sobre unha cabaza, para o froito da planta "Sechium edule" véxase o artigo: **caioteira**.*
* *Cómpre non confundir coa **cidreira caiota** ("Cucurbita ficifolia").*

[miniatura|250px|dereita|Calacú na noite de [Samaín nun bar de Galicia.]]
miniatura|250px|dereita|*Cucurbita maxima*.
A **caiota** ou **cabaceira confeiteira** (***Cucurbita maxima***) é unha cabaceira (planta herbácea anual espontánea) cultivada polo seu froito elipsoide duns sesenta centímetros de diámetro, que é empregado coma decorativo e co que se fai o cabelo de anxo, coñecida como **caiota, calacú** ou **cabaza**. Tamén se cultiva polas follas, flores e sementes.

## Descrición 
É unha planta anual, herbácea, vivaz e vistosa de talos flexíbeis e rubideiros. Ten follas cordiformes, pentalobuladas, de gran tamaño e nervaduras ben marcadas; presenta abundante vilosidade en follas e talo. As flores son amarelas ou alaranxadas, de pétalos carnosos, monoicas. O froito é un tipo de baga chamada pepónide; presenta gran variación (polimorfismo); pode ser alongado ou esférico, de cor verde opalescente a rubio intenso, pasando por un crisol do ámbito das cores amareladas. A polpa é de cor amarela-arrubiada, mesta, de textura firme e de sabor doce. O seu recendo é característico, particularmente rechamangueiro polo que se emprega culinariamente en gran medida.

Contén no seu interior numerosas carabuñas ovais, convexas, lisas, de 2 a 3&nbsp;cm de longo, que á súa vez conteñen unha polpa abrancazada e comestíbel; as chamadas pebidas de cabaza que se toman coma aperitivo.

## Hábitat e distribución 
É orixinaria das Américas, onde se desenvolve de xeito silvestre no Cono Sur e Mesoamérica. Os rexistros máis antigos do seu cultivo atópanse na cultura das Vegas, no Cantón Santa Elena, no Ecuador. Estes vestixios foron estudados nos anos setenta e oitenta do século XX pola arqueóloga estadounidense Karen Stother. Os restos máis antigos achados na costa do Perú datan de máis de 6000&nbsp;a.&nbsp;C. Hai dous mil anos xa era domesticada pola cultura moche, no Perú. Axiña foi introducida en Europa (finais do século XVI), onde pola semellanza de planta e froito confundiuse inicialmente coas cabazas de orzas *(Lagenaria siceraria)* (*Cucurbita* ten flores amarelas e *Lagenaria* brancas, os dous xéneros non hibridan). Hoxe cultívase extensamente en rexións temperadas e subtropicais de todo o mundo.

## Cultivo 
dereita|miniatura|230px|Caiota en Galicia.
A caiota medra de semente con facilidade. Cómpre coidar a selección da mesma, pois espontaneamente híbrida con outras especies de *Cucurbita*, e incluso con outros xéneros afíns. Depende en gran medida da polinización de abellas para dar froito. Prefire solos lixeiros, secos, aireados, silícicos, ben drenados, areentos e húmidos; non resiste xeadas nin secas aínda que atura moi ben temperaturas moi cálidas e frías. É unha planta bastante resistente pois é capaz de sobrevivir podas extremas substituíndo ao pouco tempo con gomos en pólas perdidas. Recóllese arredor de seis meses trala plantación.

## Usos 
A flor e mailo froito da caiota consómense coma verdura; o froito consérvase, en condicións axeitadas de luz, temperatura e humidade ou condicións normais de presión e temperatura, até seis meses en boas condicións. É rica en betacaroteno e glicosa. Tamén contén cantidades significativas de ácido hialurónico, ácido pteroil-L-glutámico, cianopramina, dihidrocodeína, fenilalanina, retinol e riboflavina (vitamina B2).

Pódese consumir en conserva ou en compota, mediante o engadido de relas, cubos ou un tixolo (dependendo da cantidade de compota a realizar) de sodio ou potasio para neutralizar os ácidos producidos polo proceso da compostura, logrando así un sabor doce suave, para nada acedo. Pódense tamén elaborar sopas ou cremas e zumes. Coa polpa elabórase o doce coñecido coma cabelo de anxo.

O froito contén numerosas sementes (pebidas de cabaza), as cales presentan polpa branca comestíbel que se consomen coma pebidas delouradas e torradas con sal sen que se queimen (chamadas *pepitas* en México e *pipas* en España). Tómanse coma aperitivo ou lambonada e outórganselle propiedades curativas e preventivas no ámbito da medicina natural.

As caiotas ou calacús empréganse coma decoración en varias festividades cristiás-pagás relacionadas, como o Samaín de Galicia e Irlanda, o Día dos Mortos de México ou o internacional Halloween estadounidense.

## Sinónimos 
* *Pepo maximus* (Duchesne) Peterm.
* *Cucurbita turbaniformis* M.Roem.
* *Cucurbita pileiformis* (Poir.) M.Roem.
* *Cucurbita andreana* Naudin
* *Cucumis rapallito* Carrière
* *Cucumis zapallito* Carrière
* *Cucurbita farinae* Mozz. ex Naudin
* *Cucurbita maxima* var. *triloba* Millán
* *Cucurbita maxima* var. *turgida* L.H.Bailey
* *Cucurbita maxima* var. *zapallito* (Carrière) Millán
* *Cucurbita maxima* var. *zipinka* Millán
* *Cucurbita zapallito* Carrière
* ?*Pileocalyx elegans* Gasp.

## Algunhas variedades 
* *Cucurbita maxima* var. *zapallito*, variedade cultivada.
* *Cucurbita maxima* var. *andreana*, = *Cucurbita andreana*, variedade brava.

## Galería de imaxes 

Ficheiro:Plant Cucurbita maxima subsp. andreana growing wild.jpg|Planta de *Cucurbita maxima* subsp. *andreana*, antergo bravo da forma cultivada a medrar na beira dun camiño.
Ficheiro:Pumpkins - flowers and fruit - geograph.org.uk - 538572.jpg|Flores e froito incipiente
Ficheiro:Pumpkin with stalk.jpg|*Cucurbita maxima*.
Ficheiro:zapallomuseolarco.jpg|Botella moche (amerindia) representando unha caoita. Museo Larco, en Lima (Perú).

## Notas 
## Véxase tamén