Os nabos na cultura popular galega

miniatura|250px|Presas de grelos no mercado
Os nabos son un dos cultivos máis populares en Galicia polas condicións climáticas axeitadas para o seu crecemento , o que explica a súa presenza na **cultura popular galega**: no léxico xerado ó seu redor, no refraneiro e no cantigueiro.

O nabo seméntase entre xullo e agosto -tempo que xa recomendaba o refraneiro-, en secaño ou regadío, nas mesmas leiras que o millo, o centeo ou o trigo, e xusto cando se colleitan estes, previo arado e estercado; a semente chámase *nabiña*. Cómese, toda a planta, durante os meses de novembro a maio, tanto para alimento da xente como para o gando. As nabizas ou os grelos úsanse para facer o caldo, ou ben se cocen con patacas e lacón. A raíz, o nabo propiamente dito, empregábase en cachos para facer o caldo aínda que o máis usual é darllo ós porcos ou a outro gando, cocidos con fariña.

## Crenzas e supersticións 
No Salnés crese que o día de entroido se debe quentar o forno, cocer o pan e botar as cinzas na terra para ter unha boa colleita de nabos .

## Léxico 
A *nabiza* ou *rabiza* é o primeiro gromo do nabo, as primeiras follas, tenras, que algúns rexeitan por ser doces. Logo produce o *bertón* ou *xeno*, que son as follas xa meirandes . Finalmente, o *grelo*, *cimo* ou *cimón* é a verdura xa no final do ciclo, antes de botar a flor, *agrelar* ou *grelar*; o grelo cóllese xusto antes de florecer, que é cando máis amarga e dise que é o mellor momento, coincidindo do entroido, en febreiro .

miniatura|page=239|"ARRINCATE-NABO".
## Xogos infantís 
En Galicia xogábase ao *arríncate-nabo* ou *arrinca nabos*. A Real Academia Galega no seu *Diccionario gallego-castellano* de 1913-1928 di que é un xogo de mozos que consiste en sentar todos no chan, e entre as pernas de cada un, senta o que lle segue, ao que o anterior suxeita fortemente cos brazos polo van. Só un xogador queda en pé, e este puxa polo primeiro que está sentado intentando erguelo, cousa difícil, porque o suxeita o anterior, e a este o outro, e así os demais, e, ou se erguen todos ou ningún, rodando, regularmente, polo chan. O que puxa acompaña o esforzo con estas verbas: *Arríncate, nabo!* .

## Locucións 
* *Levar un nabo*: levar un chasco, unha decepción.

## Refraneiro 
miniatura|300px|Lacón con grelos
* *As rabizas piden unto e os grelos lacón ó punto* .
* *As rabizas queren unto, aceite e allos, todo xunto* .
* *Caldo de nabos, non o tires, que dun día para outro sirve* .
* *Cando pasan nabos, mercalos* .
* *Día de Santiago á mañá, nabiños a semear*.
* *Febreiro, bertoeiro*.
* *Habendo neboeira o día de San Pedro Fiel, castañas furadas e nabos ruís*.
* *Nabo, nabiza e grelo, trindade do galego*.
* *Nabos e coles, comer de señores* . 
miniatura|300px|*Néboa no san Pedro Cid, castañas furadas e nabos ruís*
* *Néboa no san Pedro Cid, castañas furadas e nabos ruís*.
* *O bo nabal comeza por Santiago e acaba con Nadal*. 
* *O que non ten que facer seus nabos sacha* .
* *O sol na eira, e a auga na nabeira* . 
* *Os nabos e os peixes no tempo da xiada crecen* .
* *Polo Pilar, nabos á terra e viño a envasar* . 
* ''Polo Pilar, os nabos na terra ' o viño a envasar* .
* *Polo Santiago seméntase o nabo*.
* *Polo tempo de tódolos Santos mira os nabos; se fosen bos, di que son malos* 
* *Quen queira nabos, vaia arrincalos* .
* *Se queres ter bos nabos, en San Xoán tes que sementalos* .
* *Viña, pereira e nabal, maos son de gardar* .

## Cantigueiro 
* *Adios, Torneiros do Val,/ despedida de Galicia;/ xa que rilláste-lo nabo/ rillai tamén a nabiza* .
* *Asubírame a unha cerdeira/ e farteime de pexegos bravos/ e veu o dono do cabaceiro/ vaite de aí que me arríca-los nabos* .
miniatura|300px|*... que quede o nabo chantado na terra*
* *Entrei nun nabal alleo,/ agarrei un nabo, metino no seo,/ anque me ceiben os cas ó rabo/ léveme o demo si ceibo o nabo; pro si polo nabo ha de vir a guerra/ que quede o nabo chantado na terra* .
* *Eu de onde estou ben vexo/ as rabizas en Teaio,/ tamén vexo os meus amores/ na arrechán de Araño* .
* *Miña nai deume unha tunda/ con troncho dunha nabiza;/ miña nai, teña vergoña,/ que vén xente da misa* .
* *Miña nai ten unto vello/ da cocha que ha de matar,/ mandóume coller rabizas/ ¡e o nabal por sementar!* .
* *No nabal do meu sogro/ acitáronme os cas/ e saíu a miña sogra/ cunha chanca na mau;/ coa chanquiña na mau/ i o zapato no pé;/ ela a min tenme rabia,/ eu ben sei por qué é* .
* *Non quero verzas con unto/ nin nabizas con aceite;/ non quero ter man da cabra/ e que outros mamen o leite* .
* *Non quero verzas con unto/ nin nabizas con aceite;/ pra min non hai cousa boa,/ hasta me fai mal o leite* .
* *Non quero verzas con unto/ nin nabizas con aceite;/ pra min non hai cousa boa,/ tamén me fai mal o leite* .
* *Pra nabos n’hai coma Lugo,/ pra canteiros, Pontevedra,/ pra rapaciñas bonitas/ hai que vir á nosa terra* .

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* ÁLVAREZ BLÁZQUEZ, Xosé María: *O libro do porco*. Colección *O Moucho* 26. Edicións Castrelos, Vigo 1972.
* ANÓNIMO: *Refraneiro do viño. 505 sentenzas recollidas do pobo*, Edicións Castrelos, Colección O Moucho, Vigo 1968.
* BOUZA BREY, Fermín: "Cantigas populares da Arousa", en *Arquivos do Seminario de Estudos Galegos* III, 1929, 153-204 [en facsímile II].
* LORENZO FERNÁNDEZ, Xaquín: "Etnografía. Cultura material", en Ramón Otero Pedrayo (dir.): *Historia de Galiza* II, 1962 (reed. Akal 1979).
* LORENZO FERNÁNDEZ, Xaquín: *Cantigueiro popular da Limia Baixa*, Galaxia, Vigo 1973.
* RAMÓN FERNÁNDEZ-OXEA, Xosé: "Cancionero y refranero de Corme", en *Revista de Dialectología y Tradiciones Populares*. Tomo VII, cuaderno 3º, 1951, px. 457-507.
* REAL ACADEMIA GALEGA: *Diccionario gallego-castellano*, 1913-1928.
* RIVAS QUINTAS, Elixio: *Frampas, contribución al diccionario gallego*, CEME, Salamanca 1978.
* RODRÍGUEZ GONZÁLEZ, Eladio: *Diccionario enciclopédico gallego-castellano*, Galaxia, Vigo 1958-1961.
* SOBREIRA, Juan: *Vegetables de Galicia* e *Justificativos de la nomenclatura botánica gallega* (1790), ed. de J. L. Pensado Tomé, Galaxia, Vigo, 1974.
* SOBREIRA, Juan: *Papeletas de un diccionario gallego* (1792-1797), ed. de J. L. Pensado Tomé, Instituto de Estudios Orensanos, Ourense 1979.
* VALLADARES NÚÑEZ, Marcial: *Diccionario gallego-castellano'', Santiago, Imp. Seminario Conciliar 1884.

### Outros artigos 
* Nabo
* Grelo