Paspallás migrador

miniatura|240px|Ovos de paspallás.
O **paspallás migrador**, comunmente **paspallás**, **codorna** e **codorniz**, (*Coturnix coturnix*) é unha especie de ave da orde das galiformes, familia dos fasiánidos e subfamilia dos perdicinos, unha das que integran hoxe en día o xénero *Coturnix*.

É unha ave de pequeno tamaño, unha das poucas galiformes que son migratorias, que é moi apreciada gastronomicamente pola súa carne e os seus ovos.

## Taxonomía 
### Descrición 
A especie foi descrita en 1758 por Linneo na 10ª edición do seu *Systema Naturae*, na  páxina 161, co nome de *Tetrao coturnix*.

Posteriormente foi reclasificada dentro do xénero *Coturnix* cando este foi creado en 1764 polo botánico e zoólogo francés François Alexandre Pierre de Garsault, ou en 1791 polo naturalista, tamén francés, Pierre Joseph Bonnaterre, segundo os autores. 

### Etimoloxía 
O nome do xénero (e o da especie) está tomado do latín clásico *cōturnīx, -īcis*, 'codorniz', nome derivado do latín preclásico **quocturnix*, relacionado coa onomatopea do grito desta ave.

### Subespecies 
O número de subespecies descitas varía segundo os ornitólogos entre 4 e 8. Os técnicos do ITIS recoñcen estas cinco:

As femias son semellantes en forma e tamaño, pero o debuxo da cabeza é menos marcado, a cor de fondo da plumaxe é do tonalidade areosaa, e toda a súa coloración é máis esvaída.

## Bioloxía 
### Hábitat e distribución 
#### Hábitat 
Crían en zonas de clima temperado de Europa, Asia e o norte de África. Pasan o inverno en África e nos países do sur de Asia.

O seu hábitat preferido na época de cría son as chairas cultivadas. En xeral, evitan zonas moi montañosas, pantanosas ou moi húmidas.

En Europa encóntrase en hábitats abertos, incluídas as tierras agrícolas, onde prefire os campos de trevos, trigo e outros cereais de inverno, así como o feo, pasteiros ásperoe e barbeito. prefirindo áreas conha capa densa de herbas de menos de 1 m de altura.

#### Distribución 
Véxase a distribución das subespecies. 

### Costumes 
É unha especie terrestre, notoriamente difícil de ver, xa que se mantén oculta entre os cultivos, e é reticente a voar, prefirindo afastarse do lugar en caso de perigo. A miúdo, a única indicación da súa presenza é a súa voz característica, repetitiva, que se escoita principalmente no luscofusco, ao amencer e ao anoitecer e, ás veces, pola noite.

É unha ave migratoria, a diferenza da maioría das aves de caza. O seu voo é rápido e, fóra da viaxe migratoria, baixo e pouco prolongado.
A súa migración amosa aspectos característicos que a diferencian doutras aves. Algúns exemplares atópanse xa, por exemplo, en Exipto a finais de agosto. A estes únense un número meirande de aves en setembro, mentres que outros exemplares están aínda a críar no centro de Europa. O corpo principal dos migradores parte en setembro, pero a viaxe prosegue en outubro e certos individuos agardan mesmo a novembro antes de marcharen cara ao sur. Non se reagrupan para comezar a viaxe. Os bandos vanse formando polo camiño, e as grandes agrupacións fórmanse cando van emprender as grandes travesías marítimas. No regreso ao norte non sempre seguen o mesmo camiño da ida.

### Alimentación 
Aliméntase de sementes e insectos, que apaña no solo.

### Reprodución 
Ao alcanzaren unha idade de 6 a 8 semanas, comenzan a reproducirse. Os machos loitan entre eles para conseguir unha femia. Fan un niño nunha pequena depresión do chan, no que as femias adoitan poñer entre 8 e 13 ovos. Os polos rompen a casca despois duns 16-18 días de incubación, e permanecen coa nai entre 11 e 19 días. A reprodución efectúae en terras de cultivo e pasteiros abertos na maior parte de Europa e Asia.

### Lonxevidade 
[miniatura|140px|[Xeroglífico exipcio representando un paspallás. Museo do Louvre.]]
Vive até os tres anos na natureza e até cinco en catividade.

## O paspallás e o home 
A mitoloxía grega conta que Asteria, filla dos titáns Ceo e Hebe, perseguida por Zeus, decidiu botarse ó mar convertida en paspallás. Así croeu unha illa errante chamada, na súa honra, *Asteria* que posteriormente sería coñecida como Delos. Outra lenda di que nesa illa naceu Apolo, de Leto, outra amante de Zeus; Hera, a esposa de Zeus, perseguiu a Leto e prohibiu que ningún lugar a acollera no momento do parto, e por iso Delos foi recompensada por Zeus e fixada ó fondo do mar mediante unhas columnas .

O Éxodo 16: 1-13 relata como os israelitas emigrantes pedíronlle carne a Deus, que lles subministrou unha multitud masiva de paspallases migratorias (aínda que esta tradución do hebreo é cuestionábel). 

A carne do paspallás fíxoo obxecto de caza masiva dende tempos remotos, e aínda hoxe é moi buscado como caza no seu paso pola área mediterránea. A caza masiva, xunto coa perda dos seus hábitats e o uso masivo de pesticidas, causou unha forte diminución das súas poboacións. 

Como ave de granxa utilízase pola súa carne e os seus ovos. Sobre todo en Francia e no Xapón críase en grandes cantidades e os produtos derivados son comúns nos supermercados. Nalgúns países, ademais do seu uso como ave de granxa, úsase como ave de gaiola, curiosamente polo seu canto. Nalgunhas áreas de Asia central ten uso como ave de loita. Afaise ben á domesticidade, e pode chegar a ser confiado cando se lle amosa a atención necesaria.

No antigo Exipto usábase a súa imaxe nos xeroglíficos, que datan de ao redor do ano 5000 a.C., para representar os sons *v* e *u*.

## En Galicia 
En Galicia a única subespecie presente é a eurasiática, *Coturnix coturnix coturnix*. Foi común en tempos pasados, pero hoxe está en regresión. Ocupa trigais, pasteiros, outros cultivos e lugares abertos, especialmente en chairas, como na Limia, a Terra Chá e a meseta de Mazaricos e mesmo en zonas de alta montaña, até os 1 500 m de altitude. Na actualidade o seu status en Galicia pode cualificarse de "pouco común ", xa que se esta a producir un lento peo progresivo descenso das súas poboacións desde hai varias décadas, situación que non debe ser atribuída á súa caza, xa que en Galicia esta especie non posúe o atractivo que ten noutros lugares de Europa, e mesmo da Península Ibérica, senón máis ben á destrución de numerosos niños cando a colleita de cereais e de herba para ensilar, así como —probabelmente— á moderna introdución de insecticidas e herbicidas na súa cadea trófica.

## Na gastronomía 
miniatura|190px|Ovos de *Coturnix japonica*.
Desde tempos antigos os paspallases son obxecto de caza en todos os países onde habitan e, nos tempos modernos, tamén se crían en granxas para aproveitar a súa carne e os seus pequenos oviños. Por exemplo, na Península Ibérica, desde a Idade Media, a especie do país, *Coturnix coturnix*, foi a protagonista de receitas de alta cociña. Este paspallás posúe unha carne moi delicada, fina, suave e tenra, en especial o espécimes salvaxes, xa que presenta texturas algo máis compactas e sabedeiras que as variedades de granxa, que usualmente son da especie *Coturnix japonica*, que foi domesticada hai máis de 600 anos, e da que se obtiveron, por mutacións, multitude de variedades. Hoxe a súa cría é industrial, tanto para a carne como para os ovos. A femia comeza a poñer á idade de 40 días, e produce o seu propio peso en ovos en 10 días; pode poñeer máis de 200 ovos ao ano. O paspallás xaponés tamén se introduciu, para a caza, nos Estados Unidos e en Europa, o que ocasionou, neste último caso, non poucos problemas pola hibridación con *Coturnix coturnix*.

## Ameazas 
En Europa, a intensificación da agricultura provocou a perda de pastos e de terra sen cultivar, e un aumento no uso de herbicidas e insecticidas, o que supuxo unha redución na dispoñibilidade de sementes e insectos. Por outra parte, a hibridación con papallases xaponeses (*Coturnix japonica*) é un grave perigo no sur de Europa. Outras ameazas potenciais que impulsan a diminución das poboacións da especie en Europa son a caza, as flutuacións climáticas a longo prazo e a seca nas zonas de invernada subsaharianas.

## Imaxes 

Ficheiro:Coturnix coturnix eggs.jpg|Ovos de paspallás comparados cos de galiña.
Ficheiro:Wachteleier.JPG|Ovos de paspallás en presentación comercial.
File:Weibliche Wachtel (Coturnix coturnix).jpg|Femia.
File:A common quail in Lebanon.jpg|Cabeza de *C. coturnix* do Líbano.
File:Head of Coturnix coturnix - Herbert Goodchild.jpg|Cabeza de *Coturnix coturnix coturnix* (a subespecie nominal).
File:Head of Coturnix capensis - Herbert Goodchild.jpg|Cabeza de *Coturnix coturnix africana*.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* del Hoyo, J.; Collar, N. J.; Christie, D. A.; Elliott, A. e Fishpool, L. D. C. (2014): *HBW and BirdLife International Illustrated Checklist of the Birds of the World. Volume 1: Non-passerines*. Barcelona: Lynx Edicions / Cambridge, UK: BirdLife International. ISBN  978-84-9655-394-1.
* Hennache, A. & Ottaviani, M. (2011): *Cailles, Perdrix et Francolins de l’Ancien Monde*. Clères, Seine-Maritime: Éditions W.P.A. France. ISBN  978-2-9512-4673-7. 
* McGowan, P. J. K.; de Juana, E. e Boesman, P. (2013): "Common Quail (*Coturnix coturnix*). En: del Hoyo, J.; Elliott, A.; Sargatal, J. e Christie, D. A., eds. *Handbook of the Birds of the World Alive*. Barcelona: Lynx Edicions. ISBN  978-84-9655-388-0.
* Johnsgard, P. A. (1999): The Pheasants of the World. 2nd ed. Oxford, UK: Oxford University Press. ISBN 978-1-5609-8839-7.
* Johnsgard, P. A. (1988): The Quails, Partridges, and Francolins of the World. Oxford, UK: Oxford University Press. ISBN 978-0-1985-7193-3.
* Penas Patiño, Xosé M., Carlos Pedreira López e Carlos Rodríguez Silvar (1991): *Guía das aves de Galicia*. A Coruña: Bahia Edicións. ISBN 84-8767-406-2.
* Penas Patiño, X. M. (1995): "*Coturnix coturnix* (Linn.) Paspallás". En: VV. AA. *Atlas de vertebrados de Galicia. Tomo II, Aves*. Santiago de Compostela: SGHN / CCG. ISBN 84-8717-289-X.

### Outros artigos 
* Galiformes
* Fasiánidos
* Perdicinos
* *Coturnix*
 
### Ligazóns externas 
* *Coturnix coturnix*. Common quail na ADW. Inclúe abundantísima información .
* Common Quail *Coturnix coturnix* (Linnaeus 1758) na EOL.

* Crianza de paspallases para ovos e carne .