open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Fernando Hoyos

**Fernando Hoyos**, nado en Vigo en 1943 e finado en Guatemala o 13 de xullo de 1982, foi un xesuíta que predicou e loitou en Guatemala seguindo a Teoloxía da liberación.

## Traxectoria 
Ordenouse xesuíta en 1960 e realizou estudos de Humanidades, Filosofía e Teoloxía en universidades de Salamanca, Múnic, Lovaina e Comillas (Madrid).

### Labor en Guatemala 
Xa formado na Teoloxía da liberación, chegou a Guatemala a comezos dos anos 70 e implicouse decididamente na solidariedade cun pobo privado de dereitos, masacrado polo Exército e en medio dunha pobreza e desigualdade extremas. O seu labor social e educativo deixou unha fonda pegada no país centroamericano. Acabou por se integrar no Exército Guerrilleiro dos Pobres (EGP) e morreu nun enfrontamento armado o 13 de xullo de 1982 sen que o seu corpo aparecese até o día de hoxe.

## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
*
François Fillon

**Francois Fillon**, nado o 4 de marzo de 1954, é un político francés que dende o 17 de maio de 2007 ata o 15 de maio de 2012 ocupou o cargo de Primeiro Ministro de Francia durante a presidencia de Nicolas Sarkozy, formando tres gobernos. O 10 de maio de 2012, tralas eleccións presidencias de 2012, dimitiu. É membro do partido Unión por un Movemento Popular. 

## Traxectoria 
Fillon naceu o 4 de marzo de 1954 en Le Mans, no departamento de Sarthe, da rexión dos País do Loira. Provén dunha familia acomodada e gaullista; o seu pai é notario, e a súa nai é unha historiadora de renome de orixe vasca. O seu irmán máis novo é pianista. 

Estudou no colexio privado "Saint-Michel-des-Perrais", e no liceo Notre-Dame de Sainte-Croix en Le Mans; e en 1972 graduouse no Bacharelato de Filosofía. Logo continuou os seus estudos na **Université du Maine ** (Universidade de Maine), situada tamén en Lle Mans; obtendo alí unha Mestría en Dereito Público en 1976. Ao ano seguinte obtivo un **D.E.A.** (Diploma de Estudos Avanzados) en Dereito Público na **Université René Descartes** (tamén coñecida como **Université Paris V**) de París; e outro D.E.A. en Ciencias Políticas na **Fundación Nacional de Ciencias Políticas**.

## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Oficina do Primeiro Ministro 
* Blog de François Fillon 
* Biografía en castelán na Fundación CIDOB  
* [Entrevista en Le Figaro(https://gl.wikipedia.org/wiki/Le_Figaro).]
Owen Willans Richardson

[miniatura|dereita|Owen Willans Richardson (sentado), [Niels Bohr (de pé), en 1927]]
Sir **Owen Willans Richardson**, nado en Dewsbury, Yorkshire o 26 de abril de 1879 e finado en Alton, Hampshire o 15 de febreiro de 1959, foi un físico inglés.

## Traxectoria 
Estudou na Universidade de Cambridge, graduándose no Trinity College en 1900.

Dn 1906 a 1914 foi profesor de física na Universidade de Princeton, regresando a Inglaterra en devandito ano, onde foi catedrático de física na Universidade de Londres entre 1914 e 1924. Foi tamén director do Laboratorio de Física, así como profesor de investigacións en Yarrow para a Royal Society. En 1920 foi galardoado coa medalla Hughes da Royal Society (da que xa era membro), polos seus traballos en termoiónica, base do tubo sen carga.

Estableceu as bases da termoiónica, como resultado das investigacións que realizou sobre a perda de electróns polos corpos quentes no baleiro. Foron tamén importantes as investigacións que realizón nos campos da espectroscopia, a radioloxía e da emisión fotoeléctrica. Unha das súas achegas é a lei de Richardson ou ecuación de Richardson-Dushmann (1901).

Foi galardoado en 1928 co premio Nobel de Física polos seus estudos sobre os fenómenos termoiónicos e especialmente polo descubrimento da lei que leva o seu nome.

Entre os seus escritos figuran *The Electron Theory of Matter* (1914), *The Emission of Electricity from Hot Bodies* (1916) e *Molecular Hydrogen and Its Spectrum* (1934).

## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Biografía oficial (en inglés)
Primeiro ministro de Francia

O **primeiro ministro de Francia** é o xefe de goberno da Quinta República. Esta función sucede á de presidente do Consello.

## Competencias 
O primeiro ministro é nomeado polo Presidente da República de acordo coas maiorías da Asemblea Nacional. Isto pode facer que o primeiro ministro sexa dun partido político que non apoiase ao presidente da república, unha situación chamada "cohabitación". 

Segundo o título III da constitución da V República Francesa, correspóndelle dirixir a acción do goberno, é o responsable da defensa nacional e garate a execución das leis. As súas decisións deben ser refrendas polo ministro resposable desa política.

A residencia oficial do primeiro ministro é Hôtel Mantignon, no VIIº distrito de París. Por metonimia, o termo Mantignon é amplamente usado na presa e política francesa para referirse ao primeiro ministro. 

## Lista de primeiros ministros 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Presidente de Francia

### Ligazóns externas 
* Páxina web oficial do primeiro ministro de Francia (en francés)

* Lista dos primeiros ministros de Francia (en francés)
Igrexa de San Martiño de Rebordelo

A **igrexa de San Martiño de Rebordelo** é a igrexa parroquial de Rebordelo, parroquia do concello pontevedrés de Cerdedo-Cotobade.

## Arquitectura 
A igrexa actual é de feitura moderna agás a ábsida da construción románica primitiva, que na actualidade se atopa pegada ao muro oriental do templo e utilízase como sancristía.

Esta ábsida románica non presenta cara ao exterior contrafortes nin conserva a cornixa. O muro testeiro ábrese unha seteira e no muro piñón conserva unha representación escultórica dun enorme lagarto e sobre el unha cruz moderna.

Ábrese o muro setentrional cunha moderna porta alintelada.

No interior ábrese por medio dun arco trunfal lixeiramente apuntado e que se apoia sobre un par de columnas (das que só se conserva a meridional). Só conserva un capitel que presenta decoración vexetal e ábaco con bolas na nacela.

A tipoloxía decorativa fai pensar que se trata dunha obra de principios do século XIII, xunto cos restos do carneiro místico que é moi similar ao da igrexa de Santa María de Sacos.

En outubro de 2010 un raio provocou o desprendemento de varias das pedras da cúpula do campanario.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Arquitectura románica
Queiroás, Allariz

**San Breixo de Queiroás** é unha parroquia situada no oeste do concello de Allariz. Limita coas parroquias allaricenses de Folgoso, Allariz (Santiago), San Martiño de Pazó, San Trocado e Santa Baia de Urrós e cos concellos de Taboadela e A Merca.

## Poboación 
Segundo o IGE, en 2015 tiña 265 habitantes (128 homes e 137 mulleres). Os seus núcleos máis poboados son Gundiás e Queiroás da Igrexa, con 106 e 101 habitantes respectivamente.

## Galería de imaxes 

Ficheiro:Parroquias de Allariz.png|As dezaseis parroquias que conforman o concello de Allariz.

## Lugares e parroquias 
### Lugares de Queiroás 
### Parroquias de Allariz 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Lugares de Allariz
Rouzós, Amoeiro

**San Cibrao de Rouzós** é un parroquia do concello ourensán de Amoeiro. Segundo o IGE, en 2022 tiña 320 habitantes (173 homes e 147 mulleres).

## Lugares e parroquias
### Lugares de Rouzós
### Parroquias de Amoeiro
## Notas
## Véxase tamén
### Outros artigos
*Lugares de Amoeiro
Requeixo de Valverde, Allariz

**Requeixo de Valverde** é unha parroquia situada no leste do concello de Allariz. Limita coas parroquias allaricenses de Meire e Allariz (Santo Estevo), e co concello de Xunqueira de Ambía.

## Poboación 
Segundo o IGE, en 2015 tiña 137 habitantes (95 homes e 42 mulleres). O seu núcleo máis poboado é Valverde, con 97 habitantes.

## Xeografía e relevo 
A altitude desta parroquia baixa ata situarse por debaixo dos 450 m na ribeira do Río Arnoia e ascende ata preto dos 800 m nos Montes da Padela, que conforman o seu bordo oriental.
 
Os principais accidentes xeográficos son:

Río Arnoia: principal curso de auga da parroquia que constitúe o límite natural desta e das parroquias de Armariz (Xunqueira de Ambía) durante un pequeno treito e de Meire (Allariz).

O Regato da Padela: afluente do río Arnoia que nace preto da poboación de Casnaloba (Xunqueira de Ambía) ao redor do cal se constitúe un souto de gran relevancia dentro da Reserva da Biosfera da Área de Allariz.

Montes do Val, a Porqueira, o Castro, A Padela e as Lombas de Carnaloba: conxunto de elevacións de entre 650 e 780 metros do leste da parroquia que forman unha cadea montañosa que se estende dende o pobo de Paciños ata Casnaloba (A Graña, Xunqueira de Ambía); servindo dende o Monte do Val ata O Castro de límite da vertente de Gorda-Gorda e do Regato da Padela, mentres que dende o Castro ata as Lombas separan o Val da Padela da parroquia da A Graña (xa na Alta Limia).

Regato de Gorda-Gorda: afluente do río Arnoia que no seu curso baixo constitúe o límite da parroquia coa de Xunqueira de Ambía (Santa María a Real)

Os Montes da Portela: conxunto de outeiros picudos situados no oeste da parroquia que acadan preto dos 700 m e que a separan da veciña Santo Estevo de Allariz.

## Ecoespazo do Rexo 
No termo desta parroquia está o Ecoespazo do Rexo, un proxecto de recuperación de zonas rurais, que consta dunha explotación de ovellas que inclúe granxa escola e fábrica de queixo, un Centro de Educación Ambiental, unha minicentral hidroeléctrica e unha interesante intervención artística sobre rochas e árbores obra do escultor vasco Agustín Ibarrola, todo á beira do río Arnoia.

## Comunicacións 
A parroquia está atravesada pola estrada local OU-0108 que vai dende o cruzamento de Allariz a Maceda, ademais da N-525 e da A-52 entre o viaduto do Arnoia e a saída 202 a Sandiás.

## Galería de imaxes 

Ficheiro:Parroquias de Allariz.png|As dezaseis parroquias que conforman o concello de Allariz.

## Lugares e parroquias 
### Lugares de Requeixo de Valverde 
### Parroquias de Allariz 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Lugares de Allariz
Var

**Var** pode referirse á:

* **Var**, a abreviatura de variable.
* **Var**, un río de Francia.
* **Departamento de Var**, un departamento de Francia.
* **Var**, un ser da mitoloxía nórdica.
* **VAR**, árbitro asistente de vídeo no fútbol.
San Vitoiro da Mezquita

**San Vitoiro da Mezquita** é unha parroquia eclesiástica galega pertencente ao arciprestado de Allariz da diocese de Ourense. A maior parte do seu territorio pertence ao concello de Allariz, sete dos oito lugares que a compoñen están neste concello: Celeiros, Condes, A Coruxeira, As Cruces, A Pedreira, San Vitoiro e As Tabernas; mentres que só un lugar, Celeiros, pertence ao concello da Merca, que na realidade forma un único núcleo co lugar homónimo de Allariz.

## Xeografía 
Limita coa parroquia allarizá de San Mamede de Urrós ao sur e coa da Mezquita, na Merca ao oeste. Ao norte e ao leste, limita co concello de Taboadela.

É unha parroquia bastante chá, lindada ao oeste por un río pequeno que vai afluír ao Arnoia. Ao leste da parroquia, xusto polo bordo co concello de Taboadela, decorre a autovía A-52 que une Ourense coa Meseta.

## Poboación 
Segundo o IGE, só estarían habitados catro dos oito lugares da parroquia: Celeiros (A Merca) (3), A Coruxeira (17), San Vitoiro (119) e A Pedreira (9), o que fai un total de 148 habitantes (69 homes e 79 mulleres). Isto supón un descenso con respecto ao ano 2006, cando tiña 159.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* San Vitoiro da Mezquita, Allariz
* San Vitoiro da Mezquita, A Merca
San Trocado, Allariz

**San Trocado** é unha parroquia situada no oeste do concello de Allariz. Limita coas parroquias allaricenses de Queiroás, San Martiño de Pazó e Seoane, e co concello da Merca.

## Poboación 
Segundo o IGE, en 2015 tiña 59 habitantes (22 homes e 37 mulleres). O seu núcleo máis poboado é As Quintas de San Trocado, con 30 habitantes.

## Galería de imaxes 

Ficheiro:Parroquias de Allariz.png|As dezaseis parroquias que conforman o concello de Allariz

## Lugares e parroquias 
### Lugares de San Trocado 
### Parroquias de Allariz 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
*Lugares de Allariz
Santa Baia de Urrós, Allariz

**Santa Baia de Urrós** é unha parroquia situada no noroeste do concello de Allariz. Limita coas parroquias allarizás de San Mamede de Urrós e Queiroás e cos concellos de Taboadela e A Merca.

## Poboación 
Segundo o IGE, en 2015 tiña 88 habitantes (44 homes e 44 mulleres). O seu núcleo máis poboado é Santa Baia, con 48 habitantes.

## Galería de imaxes 

Ficheiro:Igrexa de Santa Baia de Urrós, Allariz, Galiza 3.jpg|Igrexa de Santa Baia de Urrós.
Ficheiro:Igrexa de Santa Baia de Urrós, Allariz, Galiza 2.jpg|Igrexa de Santa Baia de Urrós.
Ficheiro:Parroquias de Allariz.png|As dezaseis parroquias que conforman o concello de Allariz.

## Lugares e parroquias 
### Lugares de Santa Baia de Urrós 
### Parroquias de Allariz 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Lugares de Allariz
Seoane, Allariz

**San Xoán de Seoane** é unha parroquia situada no suroeste do concello de Allariz. Segundo o IGE, en 2015 tiña 100 habitantes (46 homes e 54 mulleres). O seu núcleo máis poboado é Pumares, con 35 habitantes.

Limita coas parroquias allaricenses de San Trocado, San Martiño de Pazó, Allariz (Santiago) e Torneiros, e cos concellos de Rairiz de Veiga, A Bola e A Merca.

Tradicionalmente a zona de Seoane é tamén coñecida como Terra do Millo e os habitantes como *da mafúa* ou *mafueiros*.

## Toponimia 
O topónimo deriva do latín , San Xoán.

## Galería de imaxes 

Ficheiro:Parroquias de Allariz.png|As dezaseis parroquias que conforman o concello de Allariz

## Lugares e parroquias 
### Lugares de Seoane 
### Parroquias de Allariz 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Lugares de Allariz
-288

## Acontecementos 
* Unha compañía de mercenarios italianos que loitara por Siracusa contra Cartago, os mamertinos, atacou a cidade de Messina, ata entón en poder de Siracusa, matando todos os homes e facendo das mulleres as súas esposas.
* Repartición da Macedonia entre Pirro e Lisímaco.

## Nacementos 
*

## Mortes 
*

## Véxase tamén 
Historia ano a ano
-314

## Acontecementos 
* Capua (a antiga Volturnus etrusca) sublévase contra o dominio romano, en medio da Segunda Guerra Samnita.

## Nacementos 
*

## Mortes 
*Xenócrates de Calcedonia, filósofo e matemático grego (n. -396).

## Véxase tamén 
Historia ano a ano
-143

## Acontecementos 
* Viriato volta a derrotar os romanos, empurrándoos para Córdoba.

## Nacementos 
*

## Mortes 
*

## Véxase tamén 
Historia ano a ano
-491

## Acontecementos 
* Intervención espartana en Exina. 
* Emisarios de Darío I aos estados gregos para pedir a súa submisión. 
* Principio das hostilidades entre Atenas e Exina. 
* Morte de Hipócrates. 
* Xelón convértese en tirano de Xela. 
* Expulsión dos aristócratas de Siracusa.

## Nacementos 
*

## Mortes 
*

## Véxase tamén 
Historia ano a ano
-142

## Acontecementos 
* Fabio Máximo Serviliano é nomeado cónsul de Roma.

## Nacementos 
*

## Mortes 
*

## Véxase tamén 
Historia ano a ano
-98

## Acontecementos 
* O senado romano prohibe os sacrificios humanos.

## Nacementos 
*

## Mortes 
* Kaika - emperador do Xapón.

## Véxase tamén 
Historia ano a ano
San Martiño de Pazó, Allariz

**San Martiño de Pazó** é unha parroquia situada no oeste do concello de Allariz. Está rodeada polas parroquias allaricenses de Allariz (Santiago), Seoane, San Trocado e Queiroás. Segundo o IGE, en 2022 tiña 100 habitantes (57 homes e 43 mulleres). O seu núcleo máis poboado é Amiadoso, con 58 habitantes.

## Historia
En San Martiño de Pazó atopouse unha pilastra decorada, depositada no Museo Arqueolóxico de Ourense. O bloque presenta decoración en tódalas caras, feita en diferentes momentos, desde o século II (período galaicorromano) ata os séculos IX-X, na Idade Media.

Ao comezo da Idade Media existía un convento dedicado a Martiño de Dumio, homónimo da vila, que se refire ao "Pazo das Donas". Unha disputa entre a abadesa de Pazó Guntroda, parente do poderoso magnate Rodrigo Velázquez, con Muniadona e o seu fillo Gonzalo Menendiz levou a unha breve guerra civil galega a mediados do século X, culminándose coa Batalla de Aguioncha. Guntroda foi sucedida pola súa parente Ilduara.

A igrexa de San Martiño de Pazó conserva un arco de ferradura na porta sur.
## Galería de imaxes

Ficheiro:Portada sur igrexa de San Martiño de Pazó, Allariz.jpg|Portada sur da igrexa de San Martiño de Pazó.
Ficheiro:Parroquias de Allariz.png|As dezaseis parroquias que conforman o concello de Allariz.

## Lugares e parroquias
### Lugares de San Martiño de Pazó
### Parroquias de Allariz
## Notas 
## Véxase tamén
### Outros artigos
*Lugares de Allariz
Torneiros, Allariz

**San Miguel de Torneiros** é unha parroquia situada no sueste do concello de Allariz. Limita coas parroquias allaricenses de Allariz (Santiago), Allariz (Santo Estevo), Coedo e Seoane, e cos concellos de Sandiás, Vilar de Santos e Rairiz de Veiga.

## Poboación 
Segundo o IGE en 2015 tiña 150 habitantes (79 homes e 71 mulleres), 25 menos ca en 2005. Os seus núcleos máis poboados son Torneiros, San Miguel e Penaflor, con 39, 38 e 32 habitantes respectivamente.

## Galería de imaxes 

Ficheiro:Casa en Torneiros, Allariz.jpg|Casa a carón da igrexa
Ficheiro:Tractor John Deere en Torneiros, Allariz.jpg|Tractor a carón da igrexa
Ficheiro:Parroquias de Allariz.png|As dezaseis parroquias que conforman o concello de Allariz

## Lugares e parroquias 
### Lugares de Torneiros 
### Parroquias de Allariz 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Lugares de Allariz
Isabel Gemio

**Isabel Gemio Cardoso**, nada en Alburquerque (Badaxoz) o 15 de xaneiro de 1961, é unha xornalista e presentadora española.

## Traxectoria 
Comezou a traballar en *Radio Extremadura*, máis tarde en *Radio Barcelona* como *Isabel Garbí*. En 1983 empeza na televisión co concurso infantil *Los Sabios* de TVE.

## Premios 
* TP de Ouro (1994) á Mellor Presentadora, *Lo que necesitas es amor*.
* TP de Ouro (1996) á Mellor Presentadora, *Sorpresa ¡Sorpresa!*.
* Garbanzo de Prata (1996)
* Micrófono de Prata (2005), *Te doy mi palabra*.
* Antena de Ouro (2006), *Te doy mi palabra*.

## Televisión 
* *Los Sabios* (1983-1984) TVE.
* *Tal Cual (TVE)* (1989) TVE.
* *3X4* (1989-1990) TVE.
* *Arco de Triunfo* (1991) TVE.
* *Juegos sin fronteras* (1991) TVE.
* *Acompáñame* (1992) TVE.
* *Lo que necesitas es amor* (1993-1994) Antena 3.
* *Esta noche, sexo* (1995) Antena 3.
* *Hoy por ti* (1996) Antena 3.
* *Sorpresa ¡Sorpresa!* (1996-1998) Antena 3.
* *Hablemos claro* (1999-2000) Canal Sur.
* *Noche y día* (2001) Antena 3.
* *De buena mañana* (2002) Antena 3.
* *Hay una carta para ti* (2002-2004) Antena 3.
* *Sorpresa ¡Sorpresa!* (2007) Antena 3.
* *Cuéntaselo a Isabel* (2008-2009) Canal Extremadura TV.
* *Todos somos raros, todos somos únicos* (2014) TVE.

## Radio 
* Radio Extremadura
* Radio Barcelona: *La chica de la radio*, *Cita a las cinco*, *El Diván*...
* Cadena Rato
* Radio Nacional de España

## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Isabel Gemio in IMDb
Perdiz rubia

A **perdiz rubia**, comunmente **perdiz**, (*Alectoris rufa*) é unha ave da orde dos galiformes e familia dos fasiánidos e subfamilia dos perdicinos, pertencente ao xénero *Alectoris*, orixinaria do suroeste de Europa.

## Descrición 
Son aves gordechas e de ás arredondadas. A plumaxe dos individuos adultos é castaña area pola parte superior, ante rosada no ventre e gris pálida no peito. 
A coroa e a parte superior da caluga dos adultos son de cor castaña rosada, a parte frontal e os lados da coroa son gris azuladas, e teñen unha liña superciliar estreita abrancazada que lles vai ata os lados da parte inferior da caluga. A zona entre o bico e o ollo ten unha barra de plumaxe negra e unha área espida de pel vermella. A barra negra continua ata detrás do ollo, onde se fai máis ancha e espállase cara a abaixo ó redor da mancha da gorxa ata chegar ó colar negro. Na zona dos oídos hai unha mancha parda.
A barbadela e a parte superior da gorxa son de cor branca de crema, rodeadas por un colar negro amplo. O negro do colar continúa na parte inferior da gorxa na forma de pinceladas negras sobre fondo gris area. Liñas tamén negras, pero máis estreitas, están tamén presentes na parte superior dos lados do pescozo, que son gris azulados. A parte inferior dos laterais do pescozo son castañas rosadas. O peito ten a plumaxe gris azulada, e a barriga é rosada. Os lados están marcados con barras castañas brillantes, en xeral entre 8 e 10, cada unha delas cunha beira negra estreita, sobre unha cor de fondo abrancazada diante das barras e gris pálida por detrás.

O bico e vermello brillante, igual que o anel ocular. O iris é castaño e as patas vermellas rosadas.

## Distribución e hábitat 
As perdices viven hoxe, ademais de na Península Ibérica, sur de Francia e noroeste de Italia, nos Azores, Gran Canaria, Madeira, illas Baleares e Córsega. En Gran Bretaña foron introducidas como aves de caza ó redor de 1770. As soltas de perdiz chucar provocaron a hibridación das dúas especies en Inglaterra. Ata ó século XVI as perdices vivían máis ó norte, por exemplo nos vales do Neckar, o Rin e o Aar, de onde desapareceron a consecuencia da baixada das temperaturas. 
As perdices viven no sur da súa distribución ata os 2000 metros de altitude, pero prefiren chairas ou terras onduladas con solos soltos.

## Costumes 
Son aves sedentarias de hábitos terrestres, que forman bandos fora da estación de cría. Se son molestadas prefiren voar que correr, pero se é necesario voan tamén distancias curtas.
Poñen os ovos, entre 8 e 13, no chan. A femia encárgase da incubación, que dura unhas tres semanas.
Aliméntanse principalmente de sementes, pero, sobre todo os polos, comen tamén, insectos.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Penas Patiño, Xose M., Carlos Pedreira López e Calros Silvar (1991): *Guía das aves de Galicia*. A Coruña: Bahia Edicións. ISBN 84-8767-406-2.

### Ligazóns externas 
* Ficha da especie (PDF), por Javier Blasco-Zumeta 
* A perdiz na "Lista vermella de especies ameazadas" da
Euskal Telebista

**Euskal Telebista** (**ETB**, en galego: *Televisión Vasca*) é o ente televisivo autonómico do País Vasco, que forma parte de Euskal Irrati Telebista (*Radio Televisión Vasca*), consorcio dependente do Goberno Vasco. Ten a figura xurídica de Sociedade Anónima.

## Canles 
*ETB 1, integramente en éuscaro.
*ETB 2 en castelán.
*Canal Vasco, que se emite vía satélite para América, nalgúns países logo distribúese por cable.
*ETB Sat para o resto de España e Europa, vía satélite. 
*ETB 3
*ETB 4, que substituíu o ETBK Sat.
*ETB HD, en alta definición.
*ETB 1 HD
*ETB 2 HD

## Sede 
Consta dun centro de emisión e produción de informativos situado na sede do Grupo EITB en Bilbao e dun centro de produción de programas en Donostia. Mantén corresponsalías en Vitoria, Baiona, Pamplona, Barcelona, Madrid, París, Londres, Berlín, Nova York, Xerusalén, Bruxelas e Pequín.

## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
*Sitio web de EITB
-132

## Acontecementos 
*

### Ciencia e tecnoloxía 
* Construción da vía Popilia por parte do cónsul Publio Popilio Lenate. A vía une Rímini con Adria seguindo o litoral.

## Nacementos 
* Mitrídates VI, rei do Ponto (m. -63)

## Mortes 
*

## Véxase tamén 
Historia ano a ano
Colexiata de Santa María a Real do Sar

A **colexiata de Santa María a Real do Sar** é un templo románico con casa de cóengos anexa fundado como mosteiro da regra de Santo Agostiño a carón do río Sar, en Santiago de Compostela.

## Historia 
Foi fundado por Munio Afonso, bispo dimisionario da diocese de Mondoñedo e antigo colaborador de Diego Xelmírez, quen rematou a obra trala morte de Munio en 1136. A construción comezou pola cabeceira, ao mesmo tempo que se traballaba tamén nos muros do perímetro.
Porén, o proceso foi lento e complexo e precisou de importantes modificacións e reconstrucións nos séculos XVI, XVIII e XX.
miniatura|Capela maior da igrexa.

A función do cenobio era a de servir de lugar no que os vellos cóengos puidesen retirarse, e para iso concedíanselle xenerosos privilexios e doazóns que fixeron que a institución funcionase ata o século XVII. A partir de entón comezou un lento proceso de declive ata transformarse en templo parroquial no ano 1867.

## Descrición 
O trazo máis sobranceiro deste edificio e o que o fai singular entre todos os de Galicia é a fortuíta e pronunciada inclinación dos seus muros e piares. Paralelo ao muro sur do templo consérvase parte dun dos lados do claustro medieval, destacado exemplo do románico compostelán de tempos do arcebispo Xoán Arias. Na igrexa e no claustro consérvase unha importante colección de sarcófagos, dos que o máis antigo é o do arcebispo Bernardo, que, retirado en Sar, morreu no ano 1240.
miniatura|Interior.
No interior do templo atópase o Museo de Arte Sacra de Santa María a Real de Sar, con pezas que amosan a vida desta comunidade monástica ao longo dos séculos.

## Galería de imaxes 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 

### Outros artigos 
* Mosteiros e conventos de Galicia
### Ligazóns externas 
* Páxina web da Colexiata
-134

## Acontecementos 
* Xoán Hircano I convértese en sumo sacerdote e rei de Xudea, logo do asasinato de seu pai Simón Macabeo.

### Ciencia e tecnoloxía 
* O astrónomo grego Hiparco de Rodas crea a súa escala de magnitude aparente de luminosidade das estrelas visibles. Descobre así a precesión dos equinoccios.

## Nacementos 
* Publio Servilio Vatia Isáurico, estadista romano (m. -44)

## Mortes 
*

## Véxase tamén 
Historia ano a ano
-129

## Acontecementos 
*

## Nacementos 
*

## Mortes 
* Antíoco VII - en loita contra os partos.

## Véxase tamén 
Historia ano a ano
-130

## Acontecementos 
* Pilemenes II sucede a Pilemenes I no reino de Paflagonia.

## Nacementos 
*

## Mortes 
*

## Véxase tamén 
Historia ano a ano
-131

## Acontecementos 
* Lucio Valerio Flaco e Publio Licinio Craso Dives Muciano convértense en cónsules da República Romana.
* Cleopatra II expulsa o seu irmán Tolomeo VIII de Alexandría.

## Nacementos 
*

## Mortes 
*

## Véxase tamén 
Historia ano a ano
-128

## Acontecementos 
* Remata a rebelión de Aristónico en Pérgamo que comezara en -133.

## Nacementos 
*

## Mortes 
*

## Véxase tamén 
Historia ano a ano
-123

## Acontecementos 
* O cónsul romano Sextio Calvino funda a cidade de Aquae Sextiae, a actual Aix-en-Provence, sobre unha antiga cidade celta.
* O cónsul romano Metelo conquista as Illas Baleares, fundando as cidades de *Palma* e *Pollentia*.
* Os Yuezhi conquistan a Bactriana, ao norte do actual Afganistán.

## Nacementos 
* Data aproximada - Quinto Sertorio, político e xeneral romano (m. -72).

## Mortes 
*

## Véxase tamén 
Historia ano a ano
-126

## Acontecementos 
* Destrución dos Xardíns Colgantes de Babilonia, debido a invasión dos partos.

## Nacementos 
*

## Mortes 
*

## Véxase tamén 
Historia ano a ano
-108

## Acontecementos 
* Marco Aurelio Escauro, elixido *suffectus consul* en Roma.
* Quinto (ou Lucio) Hortensio é elixido cónsul de Roma.
* Remata a última campaña do imperio Han da China no norte de Corea.

## Nacementos 
* Lucio Serxio Catilina. Político romano.

## Mortes 
*

## Véxase tamén 
Historia ano a ano
-105

## Acontecementos 
* O romano Mario captura a Iugurta de Numidia.

## Nacementos 
*

## Mortes 
*

## Véxase tamén 
Historia ano a ano
-104

## Acontecementos 
* O historiador chinés Sima Qian comeza a redacción da súa obra.

## Nacementos 
*

## Mortes 
* Iugurta, ex-rei de Numidia, executado en Roma (n. -160)

## Véxase tamén 
Historia ano a ano
-102

## Acontecementos 
* Mario vence a cimbros e teutóns na batalla de Aquae Sextiae (preto da actual Aix-en-Provence).
* Hispania: Marco Mario funda a cidade de Colenda con celtiberos aliados nas guerras contra os lusitanos.

## Véxase tamén 
Historia ano a ano
-101

## Acontecementos 
* O xeneral romano Caio Mario vence aos cimbros preto da actual Vercelli.

## Nacementos 
* Ariovisto - Xefe suevo-galo (m. -54). (data aproximada).

## Mortes 
*

## Véxase tamén 
Historia ano a ano
-100

## Acontecementos 
* Rebelión das masas plebeas contra o dominio do patriciado, en Roma.
* Hispania: novo levantamento dos celtiberos contra a dominación romana.

### Ciencia e tecnoloxía 
* O filósofo grego Posidonio mide a profundidade do mar preto da illa de Sardeña. Afírmase que descobre unha profundidade duns 1 800 m.

## Nacementos 
* 12 ou 13 de xullo - Xulio César, político e xeneral romano (m. -44).

## Véxase tamén 
Historia ano a ano
-125

## Acontecementos 
### Asia 
* China: Iníciase sistema de exames confucianos para acceder ao funcionariado.

### Mundo Mediterráneo 
* Pisidia é entregada ao reino de Capadocia.
* Marco Fulvio Flaco e Marco Plaucio Hipseo son cónsules.

## Nacementos 
*

## Mortes 
* Seleuco V Filométor (asasinado).
* Demetrio II Nicátor - rei do Imperio Seléucida.

## Véxase tamén 
Historia ano a ano
Bengalí vermello

O **bengalí vermello** (*Amandava amandava*) é un paxaro do tamaño dun pardal da familia dos begalís (Estrildidae). Os bengalís son aves de gaiola populares, grazas á plumaxe rechamante dos machos reprodutores. O seu nome específico *amandava* ten á súa orixe na cidade india de Ahmedabad, no Guxarat, de onde eran exportados para o comercio de mascotas.

## Descrición 
Os bengalís miden uns 9&nbsp;cm. de lonxitude e amosan un marcado dimorfismo sexual na época reprodutora. As femias son castañas agrisadas, amareladas na parte inferior do corpo. A plumaxe nupcial dos machos é predominantemente vermella. No peito, nos flancos, e nas plumas cobertoiras de ás e cola teñen puntos brancos. Os machos, nos primeiros anos, cambian, acabada a época reprodutora, a plumaxe vermella noutra semellante á das femias.

## Distribución e hábitat 
Os bengalís vermellos están espallados dende a India e Indochina , ata Xava e as illas pequenas da Sunda. Hai tamén poboacións en Exipto. Dentro desta área de distribución distínguense tres subespecies:
* *Amandava amandava amandava*, da India.
* *A.a. punicea*, ou **bengalí da China** , da illa chinesa de Hainan, Vietnam, Camboxa, leste de Tailandia, Xava e Balí.
* *A.a. flavidiventris*, ou **bengalí de barriga amarela**, que aparece dende Birmania ata o suroeste da China e nas illas de Timor, Flores, Sumba e Lombok.
Dende os anos 1980 bandos de bengalís móvense tamén na rexión italiana da Toscana, onde as poboacións existentes teñen a súa orixe en exemplares domésticos fuxidos. Hai tamén poboacións introducidas en España, Brunei, Fiji, Malaisia, Portugal, Porto Rico, Singapur e Hawai.

Os bengalís viven en áreas de herbáceas ou xunqueiras e no mato preto dos camiños ou das beiras dos bosques ademais de en xardíns.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Horst Bielfeld; *Das Prachtfinkenbuch - Sämtliche Arten, ihre Haltung, Pflege und Zucht*, Eugen Ulmer Verlag Stuttgart 1996, ISBN 3-8001-7327-1

### Ligazóns externas 
* BirdLife Species Factsheet 
*O bengalí vermello na lista vermella da
Xardín Botánico Ría do Burgo

O **Xardín Botánico Ría do Burgo e Aula da Natureza Juan Lembeye**, é un xardín botánico duns 50.000 m² de extensión, pertencente ó concello de Culleredo.

## Localización 
Atópase no paseo marítimo do Burgo en Culleredo, á beira da ría do Burgo, na provincia da Coruña.

## Coleccións 
No Xardín Botánico atópanse unha gran variedade de especies autóctonas e tamén se recrea un xardín ó estilo dos pazos galegos. Noutras parcelas proxectáronse pequenos xardíns tradicionais de distintas partes do mundo. Dispón tamén dun invernadoiro, un pequeno parque infantil e unha pequena lagoa que se enche coa subida da marea xa que está conectada á ría.

No seu interior está a Aula da Natureza que é utilizada para diferentes actividades como exposicións, concertos, diferentes cursos de temática medioambiental etc.

## Galería de imaxes 

Ficheiro:P1090449 Cruceiro-Xardín Botánico Ría do Burgo-Culleredo.JPG|Cruceiro no xardín botánico.
Ficheiro:P1090451 Xardín Botánico Ría do Burgo-Culleredo.JPG|Lateral do edificio do xardín botánico.
Ficheiro:P1090452 olivas-Xardín Botánico Ría do Burgo-Culleredo.JPG|Olivas no xardín botánico.
Ficheiro:P1090453 Xardín Botánico Ría do Burgo-Culleredo.JPG
Ficheiro:P1090454 Xardín Botánico Ría do Burgo-Culleredo.JPG|Regato no xardín botánico.

## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Xardín botánico na web do concello de Culleredo
-133

## Acontecementos 
* Rematan as guerras celtibéricas entre os celtiberos e os romanos, que comezaran no -154. O suceso final foi a caída da cidade de Numancia.
* A cidade panfilia de Perge declárase independente.
* Comeza a rebelión de Aristónico en Pérgamo que ha rematar en -128.
* Declaración da provincia romana de Asia.

## Nacementos 
*

## Mortes 
* Tiberio Sempronio Graco, asasinado (n. ca. -168).
* Atalo III Filométor, rei de Pérgamo, quen lega o seu reino a Roma (n. -171).
* Retóxenes Caraunio, guerreiro celtibero da cidade de Numancia.

## Véxase tamén 
Historia ano a ano
El secreto de la tierra

***El secreto de la tierra*** é unha recompilación en castelán dos relatos de Manuel Rivas contidos nas obras *Un millón de vacas* (1989) e *Os comedores de patacas* (1991), publicado no ano 1999 pola Editorial Alfaguara e traducido ao castelán por Basilio Losada, sendo un dos poucos casos das obras de Manuel Rivas non traducidas por el mesmo.

Como o propio Rivas sinala no prólogo do libro: 

En moitos dos relatos que aparecen en calquera dos dous libros pódense atopar personaxes que rachan os estereotipos costumistas, de seres en continuo movemento e conflito, algúns incluso poderían ser cualificados como personaxes marxinais, destacando de maneira especial a nostalxia pola nenez, a ironía e unha visión máxica e épica do cotián.

A obra *Un millón de vacas* foi finalista do Premio Nacional de Narrativa e obtivo o Premio da Crítica Española.

## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Sinopse do libro en Lecturalia.com
Castro de Zoñán

O **Castro de Zoñán** ou A Croa de Zoñán é un castro situado na parroquia dos Remedios, no concello de Mondoñedo, na provincia de Lugo.

As datas de ocupación do mesmo, segundo a cultura material atopada, móvense entre os séculos II e IV d. C., pero segundo os resultados das análises de carbono-14 os inicios do mesmo situaríanse en datas antes de Cristo.

Lévase escavando dende o ano 2002 e téñense recuperado diversas vivendas e restos de cultura material. No ano 2004 colocáronse dúas mesas interpretativas para poder facer unha visita libre ao castro. No ano 2007 o Concello de Mondoñedo editou o libro *O Castro de Zoñán (Mondoñedo, Lugo) Campañas 2002-2004*, que recolle os traballos e conclusións das tres primeiras campañas: 2002, 2003 e 2004.

## Véxase tamén 
### Bibliografía
*
### Outros artigos 
* Cultura castrexa
* Castros de Galicia
### Ligazóns externas
*
-586

## Acontecementos 
* Volven celebrarse en Delfos os Xogos Píticos que se han disputar cada catro anos deste ano en adiante, contra unha vez cada oito ou nove anos ata o de agora. Co fin de lanzar eficazmente esta gran cita deportiva grega, os campións desta primeira edición dos novos píticos reciben recompensas considerábeis.
* Xerusalén, co seu Primeiro templo, é destruída por Nabucodonosor II. Unha parte da poboación —unha cuarta parte segundo o que permiten estimar as escavacións— é enviada ao exilio a Babilonia.

## Nacementos 
* Anaxímenes, filósofo grego (data aproximada de nacemento; m. -525)
## Mortes 
*

## Outros 
*

Historia ano a ano
-525

## Acontecementos 
* Psamético III convértese no novo faraón expicio tras a morte de Amasis.
* Batalla de Pelusium: o xército persa derrota as tropas exipcias, reforzadas con mercenarios gregos.
* Xuño - Cambises II, xa de Persia, conquista Exipto ao tomar a cidade de Menfis. O faraón Psamético III é despoxado do seu trono, pero o xa perdóalle a vida.

### Ciencia e tecnoloxía 
* O grego Pitágoras de Samos suxire que a Terra ten forma esférica (data aproximada).

## Nacementos 
miniatura|esquerda|150px|Busto de Esquilo, Museos do Capitolio, Roma
* Esquilo, dramaturgo grego (m. ca. -455).

## Mortes 
* Amasis, faraón de Exipto, da dinastía XXVI, desde -568.
* Anaxímenes, filósofo grego (data aproximada de pasamento; n. ca. -586).

Historia ano a ano
-510

## Acontecementos 
### Mediterráneo Oriental 
* Clístenes de Atenas derroca o tirano Hipias en Atenas, iniciando unha reforma democrática (até o 508 a.C.).

### Mediterráneo Occidental 
* Os etruscos toman a cidade helénica de Sybaris, Italia.
* Finda o reinado de Lucio Tarquinio o Soberbio, último dos reis de Roma.
** Iníciase o período republicano en Roma.
* Tratado púnico-romano: recoñecemento da supremacía cartaxinesa no Mediterráneo occidental por parte de Roma, en tanto Cartago comprométese a non atacar os aliados romanos.
* Datación máis antiga do castro de Borneiro na Gallaecia (data por radiocarbono).

### Arte e cultura 
miniatura|esquerda|175px|Templo de Ceres, Paestum, foto ca. 1860
* Construción do templo de Ceres (en realidade de Atenea) en Paestum, Magna Grecia.
* Estela de Aristión, relevo funerario do escultor Aristocles (hoxe no Museo Nacional de Atenas).

## Nacementos 
* Cimón, fillo de Milcíades, estratego ateniense.

## Mortes 
* Annei, emperador do Xapón (n. ~577).

## Outros 
*

## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Historia ano a ano
Galería de imaxes de Bande

**Galería de imaxes** do concello de Bande na provincia de Ourense.

## Bande 

Ficheiro:Bande Concello 26075033.jpg|Casa do concello.
Ficheiro:Bande Panorama 1.jpg|A vila de Bande.
Ficheiro:Escudo de Bande.svg|Escudo oficial.
Ficheiro:Centro de Saúde de Bande.jpg|Centro de Saúde.
Ficheiro:Xulgados de Bande.jpg|Xulgados.
Ficheiro:Biblioteca Municipal de Bande.jpg|Biblioteca Municipal.

## Parroquias 
### Santa Comba 

Ficheiro:Salto das Conchas, Bande.jpg|Encoro das Conchas.

#### Igrexa de Santa Comba de Bande 

Ficheiro:Trocadobande.jpg|Exterior
Ficheiro:SantaCombaBandeExterior1.jpg|Exterior.
Ficheiro:SantaCombaBandeExterior2.jpg|Exterior.
Ficheiro:SantaCombaBandeInterior1.jpg|Interior.
Ficheiro:SantaCombaBandeCabeceira.jpg|Cabeceira.
Ficheiro:SantaCombaBandePinturas1.jpg|Pinturas.
Ficheiro:SantaCombaBandePinturas2.jpg|Pinturas.
Ficheiro:SCBande.jpg

## Aquis Querquennis 

Ficheiro:Campamento romano Aquis Querquennis.JPG
Ficheiro:Aquis Querquennis.jpg|Aquis Querquennis, campamento romano, preto da actual vila de Bande.
Ficheiro:Querquennis.jpg
Ficheiro:Querquennis2.jpg

## Cabeza de guerreiro de Rubiás 

Ficheiro:Cabeza de Rubiás fronte.JPG|Cabeza de Rubiás
Ficheiro:Cabeza de Rubiás lateral.JPG|Cabeza de Rubiás

## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Galería de imaxes de Galicia
* Lugares de Bande
* Eleccións municipais en Bande
* Galería de imaxes da comarca da Baixa Limia
-522

## Acontecementos 
* A capital persa trasládase para a cidade de Susa, en Elam.

## Nacementos 
*
## Mortes 
* Cambises II, rei de Persia desde -529.
* Polícrates, tirano de Samos, Grecia desde -533, executado polos persas.

## Outros 
*

Historia ano a ano
-520

## Acontecementos 
*

## Nacementos 
* Cratino, comediógrafo grego (m. -423).
* Pāṇini, gramático indio (m. -460).

## Mortes 
* Exekias, pintor de cerámicas, grego (n. ca. -550).

## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Historia ano a ano
-519

## Acontecementos 
* As polis gregas de Atenas e Platea asinan unha alianza contra Tebas.

## Nacementos 
* Xerxes I, xa de Persia (m. -465).

## Mortes 
*

## Véxase tamén 
* Historia ano a ano
Ásatrú

**Ásatrú** (Asa-Trú. Literalmente, Fiel ou Lealdade aos Deuses) é a recreación moderna da antiga relixión precristiana do Centro e Norte de Europa. Esta relixión tamén é coñecida como Norsk Sede (Tradición Nórdica), Forn Sede (Antiga Tradición), Vanatrú (o culto a deuses Vanir), Vor Sidr (A nosa tradición), Teodish (Fe Anglosaxoa),ou Odinismo. Formas clásicas destes cultos foron practicadas en Galicia en tempos dos Suevos, sendo a expresión relixiosa pagá da que máis información se conserva das practicadas no norte peninsular.

Ásatrú é un movemento espiritual orixinado o 16 de maio de 1973 en Islandia polo poeta Sveinbjörn Beiteinsson. Este fundou o grupo Ásatrúarmenn ('Os homes que confían nos deuses'), actualmente chamada Ásatrúarfélagið ('Asociación dos que confían nos deuses'). Esta corrente espiritual busca de recuperar as tradicións e relixión de pobos nórdicos.

Esta tradición pagá baséase no culto aos Deuses Æssir e Vanir, os Elfos, Disar e os Devanceiros familiares. As cerimonias practicadas son coñecidas como Blót, unha libación comunitaria en honra dos deuses. Entre o credo relixioso inclúese elementos do folclore dedicado aos cambios e estacións da Natureza, tradicións populares, poesía tradicional, elementos espirituais e algúns de carácter máxico (Maxia Rúnica e xamanismo nórdico coñecido como Seidr).

Entre os seus Deuses máis coñecidos podemos destacar: Odín (O Altísimo), Freyja, Frigga, Loki, Thor e Balder ou Baldr, e a lista pode continuar.

Esta relixión ten diferentes modelos de reconstrución segundo a súa diferentes tendencias. A base adoita ser a partir do modelo viquingo xa que é o que contén máis información. Algúns grupos reconstruíron a partir de antigas tribos como visigodos, anglosaxóns, teutóns, lombardos, burgundios etc.

Un dos termos para chamar a un Ásatrú é Ásatrúarmadr, pero hai un termo xenérico, Heathens (Pagáns). Durante a Cristianización do Norte de Europa, os misioneiros chamaron aos practicantes desta antiga relixión «salvaxes» (inglés moderno: Heathen / inglés medio: Hethen / inglés antigo: Hæthen / antigo alto alemán: Heidan), debido a que os últimos redutos da antiga relixión foron, precisamente, as zonas «non civilizadas», é dicir os brezales ou terras salvaxes.

O termo Ásatrú é un neoloxismo acuñado no contexto do romanticismo nacionalista do século XIX, utilizado por primeira vez por Edvard Grieg na súa ópera Olaf Trygvason, de 1870, a práctica relixiosa en si é unha reconstrución do culto ancestral dos pobos xermánicos.

## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Neopaganismo
-429

## Acontecementos 
* Guerra do Peloponeso (-431- -404)
** Os atenienses toman Potidea, en Tracia, éxito contrapesado pola batalla de Calcis, na que son derrotados.
** Atenas sofre unha epidemia de peste (posibelmente de tifo).
** Cleón asume a dirección política da polis de Atenas, tras a morte de Pericles.

## Nacementos 
*

## Mortes 
* Pericles, gobernante (*demagogo*) de Atenas (n. -495).

## Outros 
*

Historia ano a ano
-405

## Acontecementos 
### Grecia 
* Batalla de Egospótamos: os atenienses son vencidos polos espartanos, mandados por Lisandro. A vitoria permitirá no ano seguinte que os espartanos poñan cerco a Atenas.

### Magna Grecia 
* Os cartaxineses toman a cidade siciliana de Agrigento.
* Comeza o goberno de Dionisio I de Siracusa (até -367), que rexe unha alianza das cidades helénicas de Sicilia fronte Cartago, que domina, porén, as polis meridionais da illa, obrigadas a pagaren tributo aos púnicos.

### Exipto 
* Amirtaios libera Exipto do dominio persa.

### Arte e cultura 
* Estrea da obra teatral "*As rás*" do comediógrafo grego Aristófanes.

## Nacementos 
* Dionisio I o Antigo, tirano de Siracusa, Sicilia (m. -368).

## Mortes 
## Outros 
*

Historia ano a ano
-120

## Acontecementos 
* Laodice convértese en raíña do Ponto xunto con Mitrídates VI Eupátor.

## Nacementos 
*

## Mortes 
* Polibio - Historiador grego.
* Mitrídates V Everxetes - rei do Ponto.
* Hiparco de Nicea, matemático, fundador da trigonometría (n. -190).

## Véxase tamén 
Historia ano a ano
-119

## Acontecementos 
### China 
* O imperio Han enche agora as súas arcas ao nacionalizar as industrias do ferro e do sal e impoñendo taxas sobre os barcos e as carruaxes.
* Os chineses conducidos polo emperador-soldado Wudi ampliaron grandemente o seu territorio en Asia central.
* Segunda expedición de Zhang Qian a Asia central contra os Wusun, rivais dos Xiongnu.
* Os Xiongnu, inimigos desde había tempo da China, que formaran o primeiro imperio turco de Mongolia un século antes, son rexeitados máis alá do deserto de Gobi por Wei Qing (Wei Ts'ing) e Huo Qubing (Houo K'iu-ping), un heroe de vinte anos, á fronte de 50 000 xinetes.

### Mundo romano 
* En Roma, consulado de Lucio Aurelio Cota, L. Cecilio Metelo Dalmático.
* Mario convértese en xefe do partido popular (*populares*). Fai que o elixan tribuno da plebe.
* Fundación de Narbona.

## Nacementos 
*

## Mortes 
*

## Véxase tamén 
Historia ano a ano
-121

## Acontecementos 
#### Roma 
* O Senado romano aproba a moción *senatus consultum ultimum*, que o cónsul Lucio Opimio interpreta no sentido de que lle dá un poder ilimitado para conservar a República. Reúne unha forza armada de senadores e as súas partidarios para enfrontarse a Caio Graco. Lóitase unha pechada batalla no interior de Roma, o que dá como resultado a morte de Graco e moitos dos seus seguidores.
* Un tribunal créase en Roma que executa a 3 000 seguidores de Graco.
* O cónsul Quinto Fabio Máximo, aliado cos eduos, derrotan aos arvernos e os alóbroges na Galia Transalpina, establecendo deste xeito a provincia para Roma.

#### Asia 
* Guiados polo xeneral Ho Chu-ping, os chineses derrotan aos Hsiung-nu.

## Nacementos 
* Publio Sulpicio Rufo tribuno romano.
* Quinto Sertorio político e militar.

## Mortes 
* Cleopatra Tea
* Marco Fulvio Flaco
* Caio Sempronio Graco

## Véxase tamén 
Historia ano a ano
-114

## Acontecementos 
* En Hispania comezan conflitos entre celtiberos e romanos. Tamén entre lusitanos e romanos.

## Nacementos 
*

## Mortes 
* Zhang Qian, explorador chinés (m. -195).

## Véxase tamén 
Historia ano a ano
-421

## Acontecementos 
### Grecia 
* Guerra do Peloponeso (-431 - -404):
** Paz de Nicias: Atenas e Esparta acordan asinar unha tregua por un período de 50 anos.

### Italia 
### Arte e cultura 
* Comezan as obras de construción do Erecteion, na Acrópole de Atenas (até -409 / -405)
* Representación de "*A Paz*", obra de Aristófanes.

## Nacementos 
*

## Mortes 
*

## Outros 
*

Historia ano a ano
-115

## Acontecementos 
* Laodice finaliza o seu reinado como raíña do reino do Ponto.
*Marco Emilio Escauro e Marco Cecilio Metelo, convértense en cónsules da República romana.

## Nacementos 
*

## Mortes 
* Artavasdes I rei de Armenia.

## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Historia ano a ano
-116

## Acontecementos 
* Finaliza o reinado de Tolomeo VIII en Exipto.

## Nacementos 
* Marco Terencio Varrón - Polígrafo romano (m. -27).

## Véxase tamén 
Historia ano a ano
-117

## Acontecementos 
*

## Nacementos 
* Lúculo, xeneral e político romano, prototipo de home licencioso (m. -56) (data aproximada).

## Mortes 
*

## Véxase tamén 
Historia ano a ano
-118

## Acontecementos 
* Adérbal e Hiempsal herdan o trono de Numidia, como sucesores de seu pai, Micipsa.

## Nacementos 
*

## Mortes 
* Micipsa, rei de Numidia (desde -148).

## Véxase tamén 
Historia ano a ano