Hijas de Galicia

**Hijas de Galicia** foi unha institución creada en Cuba en 1917 para protexer as mulleres emigrantes galegas dos abusos e discriminacións que sufrían. A asociación xestouse dentro doutra xa existente de emigrados galegos: *Solidaridad Pontevedresa*. En 1924, Hijas de Galicia abriu o Hospital Concepción Arenal e en 1938 construíu un gran balneario social para lecer e repouso. Hijas de Galicia converteuse na maior agrupación do mundo de emigradas galegas e descendentes, chegando a ter 58.000 asociadas en 1960. Aínda que a asociación xa non existe como tal, continúa o seu hospital, incautado polo réxime de Fidel Castro en 1959.

## Traxectoria 
### Antecedentes 
Na primeira grande onda migratoria, entre 1880 e 1930, fóronse a América medio millón de galegos. Ao principio, as mulleres supoñían apenas un 20 % do total pero, a partir da crise mundial do ano 1929, a porcentaxe subiu ata o 40 ou 45% e Cuba era o destino preferente. Un estudo do profesor cubano Julio César González Pagés cifra en 60.000 o número de mulleres galegas acollidas nese país. As galegas chegaban desprotexidas a Cuba. Moitas chegaron soas ou con nenos pequenos. Analfabetas en moitos casos e sen recursos, traballaban sobre todo como serventas e, a miúdo, eran captadas por intermediarios que as obrigaban a prostituírse,

As galegas sufrían discriminación por xénero, por etnia, por estranxeiras e porque as propias sociedades de emigrantes tíñanas en total abandono: o mesmo Centro Gallego só ofrecía servizos sanitarios aos homes. Ante esa situación, o 16 de xuño de 1912 fundouse *Solidariedade Pontevedresa* para denunciar a situación das súas paisanas e axudalas.  En 1914 decidiron reformar o regulamento desta sociedade para que fose quen establecese un sanatorio para a comunidade galega. Así xurdiu o proxecto que deu orixe á Institución *Hijas de Galicia*. 

### Constitución e regulamento 
Na Xunta Xeral do 18 de xaneiro de 1917, despois de discutir o proxecto de novos Estatutos, a Asociación *Solidaridad Pontevedresa* constituíuse na sociedade *Hijas de Galicia, sociedad sanitaria y de auxilio mutuo,* encamiñándose a traballar para aliviar a inseguridade que tiñan as mulleres galegas*.* O seu primeiro presidente foi Avelino Pérez Vilanova, a quen substituíu en 1919 Benito Rey Doce, que reformou o regulamento para dar entrada a mulleres nel. Foi a partir do 22 de decembro de 1919 que a asociación tivo por primeira vez na súa Xunta Directiva a mulleres ocupando a segunda vicepresidencia. A primeira elixida para este cargo (foino varias veces), foi a mestra mindoniense Andrea López Chao

O 15 de maio de 1927 foron aprobados uns novos Estatutos que darían unha nova estrutura á Sociedade, aínda que mantendo o espírito fundacional do artigo segundo: *"Proporcionar asistencia sanitaria, auxilio e amparo á muller, especialmente ás naturais da Rexión Galega. Concederá os mesmos beneficios ás doutras rexións españolas e aínda de diferente nacionalidade".*   

O Hospital Hijas de Galicia tiña 6 pavillóns de dúas plantas, 10 salas de especialidades e unha flotilla de 6 coches para traslados. Facía consultas a domicilio e traballaban nel 19 médicos, 9 enfermeiras, 26 axudantes e administrativos. Atendía a 206 asociadas e menores ao día e entregaba medicamentos gratis. En 1958, un ano antes de que fose confiscado polo castrismo, inaugurouse o pavillón de oito plantas que albergou a Maternidade e o Fogar-Albergue.con instalacións de repouso, lecer e esparexemento. Alí desenvolveu deportes como caiac, squash ou voleibol. O equipo de voleibol de Hijas de Galicia foi campión invicto de Cuba de 1956 a 1960.

O Balneario Hijas de Galicia foi intervido na primeira metade da década do 60 polo goberno de Fidel Castro e transformouse no Círculo Social Obreiro “José Luis Tassende".

## Prensa 
A prensa feminina en Cuba tivo un desenvolvemento sostido no século XX. Esta foi de tiradas reducidas e a súa distribución fundamental foi na Habana. Para a comunidade galega que chegou a contar con 71 publicacións, este tipo de prensa feminina fíxose de forma excepcional e dentro destas situáronse tres pertencentes a Hijas de Galicia

* *Faro gallego* foi un xornal de pequeno formato que sacou catro números en 1940*.* Foi o voceiro dunha agrupación opositora á directiva da Sociedade Hijas de Galicia, no que se criticou a administración e a súa orientación. Estivo dirixido por José Trillo Escagedo.
* *Cénit* foi unha publicación mensual que se mantivo de 1938 a 1960. Estivo dirixida por José Álvarez Núñez e José Antonio Clark. A súa dirección, a diferenza das outras revistas da asociación, tivo mulleres nela: como xefa de redacción a Amada Borges e como administradora a Rosa Artiles.

## Recoñecementos 
*A asociación Hijas de Galicia aparece na novela *Sándalo*, de María Xosé Porteiro, editada por Galaxia en 2019.
* O documental histórico *Hijas de Galicia, Macorinas,* estreado en 2020 e dirixido por Xosé Lois Santiago “Pello” e Fran Naveira, narra a historia da asociación.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* González Pagés, Julio César (2003). *Emigración de mujeres gallegas a Cuba: Las hijas de Galicia.* Departamento de Cultura, Ayuntamiento de Vigo

### Outros artigos 
* Hospital Hijas de Galicia
* Centro Gallego de La Habana
* Andrea López Chao

### Ligazóns externas 
* Vídeo: La emigración de mujeres gallegas a Cuba ¿Un sueño hecho realidad?. Elaborado pola *Red Iberoamericana de Masculinidades*. En You Tube