Mongolia

A **República de Mongolia** (en ) é un país de Asia, encravado entre Rusia e mais a China. A súa capital é Ulán Bátor (*Ulaanbaatar*), a lingua oficial é o khalkha e a moeda o tugrik. Posúe unha extensión de 1.565.000&nbsp;km² e unha poboación estimada no 2021 de 3.409.939 habitantes. Forma parte da rexión de Mongolia.

## Historia 
No século XIII, Xenxis Khan unifica as tribos mongois e crea un imperio, obra seguida polos seus sucesores Ögödei, Güyük, Mönkh e Khubilai. Este imperio comeza a recuar no 1386, coa perda da China. No século XV, baixo o reino de Altan Khan, os mongois convértense ao budismo tibetano. Un século máis tarde, caen baixo a dominación dos manchús, que conquistan tamén a China. O seu país foi transformado en dúas provincias chinesas, a Mongolia interior e a Mongolia exterior. A independencia de Mongolia exterior foi declarada no 1921 á calor dunha revolución liderada por Sukhbaatar; mais tivo goberno independente ata 1924, cando se declarou a República popular mongol co sostén da URSS.

Durante a segunda guerra mundial, os aliados soviéticos defenden Mongolia fronte ao Xapón. O 20 de outubro de 1945, por referendo, os mongois votan pola independencia da China (97,8 % de *si*; 98,4 % de participación).

A República popular mongol foi recoñecida á vez pola República da China e maila República Popular da China. O país achégase porén aos soviéticos no 1958 e ten numerosas bases soviéticas durante a Guerra fría. Mongolia entra na ONU no 1961.

En 1990, o partido comunista relaxa o seu control sobre o goberno. No 1992, a República Popular é substituída por un estado mixto, entre sistema parlamentario e sistema presidencial.

## Xeografía 
A meirande parte do país está constituída por estepas. Porén, o deserto do Gobi recobre unha parte do sur do país, mentres que ao norte e ao oeste, atópanse as rexións montañosas de bosques frondosos.

O clima presenta unha acusada oscilación térmica estacional, con moita calor en verán e extremadamente frío no inverno, con temperaturas baixando ata os -30&nbsp;°C.

## Política 
O partido dominante en Mongolia é o *Partido revolucionario do pobo mongol* formado polos antigos comunistas mongois despois da Guerra Fría. O principal partido de oposición é o *Partido democrático* que controlou unha coalición no poder entre o 1996 e 2000. Esta coalición non logrou nin manter a súa cohesión, nin arranxar os problemas económicos do país, polo que foi moi fortemente sancionada polos electores no 2000, que deron a vitoria ao *PRPM* cunha esmagadora maioría. Durante as eleccións lexislativas do 2004, o *PRPM* e o partido Democrático obtiveron un número igual de escanos. A fin de que o desenvolvemento da Mongolia non sexa trabado por crises políticas, decidiron elaborar un programa común e formar un goberno de unión nacional.

Este Estado ten un executivo bicéfalo, á cabeza do Estado hai un presidente elixido e á cabeza do goberno un primeiro ministro. O parlamento chámase o Gran Hural, unha cámara composta de 76 asentos.

Nas eleccións de 22 de maio de 2005, o antigo primeiro ministro Nambaryn Enkhbayar, candidato do *PRPM*, foi elixido presidente da República co 53,4 % dos sufraxios. O seu principal adversario, Mandsaikhanin Enkhsaikhan, candidato do Partido Demócrata, obtivo o 20 %. Enkhbayar comezou o seu mandato á fin do mes de xuño do 2005 e substitúe ao presidente Natsagiyn Bagabandi, tamén do *PRPM*.

## División territorial 
300px|miniatura|Mapa de Mongolia por provincias.

Mongolia está dividida en 21 provincias (aimags), que están á súa vez divididas en 329 distritos (sumas). A capital, Ulaanbaatar non pertence a ningunha provincia. As *aimags* son:
:

## Demografía 
[miniatura|600px|centro|Evolución da demografía entre 1961 e 2003 (cifra da [Organización das Nacións Unidas para a Alimentación e a Agricultura|FAO, 2005). Poboación en milleiros de habitantes.]]
### Linguas 
A lingua oficial de Mongolia é o mongol, que fala arredor do 95% da poboación. En Mongolia escríbese desde 1946 oficialmente co alfabeto cirílico; porén tradicionalmente se escribiu usando o alfabeto mongol como aínda se escribe o mongol na China. En Mongolia intentouse reintroducir en 1994 pero finalmente non se realizou polas dificultades que tiñan amplos sectores da poboación en comprendelo, aínda que se introduce devagar no sistema educativo..

Fálanse tamén dialectos doutras linguas mongólicas, no oeste do oirat e no norte do buriato. No oeste fálanse dúas linguas túrquicas, o kazako e o tuva. A principal lingua da comunidade xorda é a lingua de signos mongol.

O ruso é a lingua estranxeira máis coñecida, foi obrigatorio no ensino secundario ata 1990 e de novo desde 2007, considerándose que Mongolia é o país onde o ruso está máis difundido fóra dos países que formaron parte da Unión Soviética. A segunda lingua estranxeira é o inglés, que gradualmente ve aumentar a súa difusión. O coreano gañou popularidade polos milleiros de emigrantes en Corea do Sur.

## Economía 
A economía mongol está esencialmente centrada no petróleo, o carbón e o cobre. Atópase tamén un débil tecido de pequenas industrias do molibdeno, do tungsteno, e minas de fosfato. Despois de anos de economía de estado, o país ten encamiñado unha difícil transición cara á economía de mercado. A maior parte das empresas sitúanse nas cidades: fóra delas, a maior parte dos Mongois son nómades.

Mongolia entrou na Organización Mundial do Comercio no 1997. Exporta caxemira, la e alimentos a Rusia, á China, ao Xapón e a outros países.

## Cultura 
O canto difónico é propio da zona. Require do cantor que xere dúas notas á vez, unha máis alta ca outra.

## Mapas e imaxes 
## Notas 
## Véxase tamén