A Ciadella, Sobrado

**Santa María da Ciadella**, antigamente **Santa María da Ciadella de Curtis** (en latín: *sanctae Mariae Cidadelie de Curtis*), é unha parroquia que se localiza no norte do concello de Sobrado. Está situada entre as dúas actuais parroquias de Curtis: Curtis, pertencente ó concello de Curtis, e San Vicenzo de Curtis, pertencente ó de Vilasantar. Segundo o IGE en 2009 tiña 83 habitantes (43 mulleres e 40 homes) distribuídos en 11 entidades de poboación, o que supón unha diminución en relación ao ano 1999 cando tiña 94 habitantes.

Por outra banda, a parroquia eclesiástica da Ciadella está integrada na de Armental (Vilasantar) do arciprestado de Sobrado, xa que foi suprimida en 1867.

[miniatura|A Ciadella (Ciudadela) no [Catastro de Ensenada (1752).]]
[miniatura|A Ciadella (Ciudadela) no *[Diccionario geográfico-estadístico-histórico de España y sus posesiones de Ultramar* de Pascual Madoz (1847). Mais tamén antigamente facíase referencia á Ciadella coma *Cidadelie de Curtis*. Outra teoría máis improbábel é que procedese do oficio de curtidor de peles, presente antigamente por todo o territorio de Curtis. Adicionalmente, existen outras dúas parroquias con igual topónimo curtense e que se achan contiguas á Ciadella: Curtis e San Vicenzo de Curtis.

## Xeografía
A parroquia da Ciadella ten unha superficie de 7,50 km² pola que se espallan 12 núcleos de poboación.

### Situación
Está situada no noroeste do concello de Sobrado, entre as parroquias de Curtis (do concello homónimo) e San Vicenzo de Curtis (do concello de Vilasantar), limitando ó norte e leste coa primeira e ó oeste coa segunda e converxendo as tres no monte Enxameado. Confina tamén, de sueste a sur, coas parroquias de Foxado (Curtis), Grixalba, Cumbraos e Vilariño (Vilasantar).

## Historia 
[miniatura|150px|[Campamento romano da Ciadella.]]
Na antigüidade, as actuais terras da parroquia da Ciadella ―xunto coas de Curtis e de San Vicenzo de Curtis― formarían parte do *Territorium Cohortis*, isto é, o territorio xestionado directamente pola Cohors I Celtiberorum asentada no campamento romano da Ciadella. Segundo algúns autores, sería neste campamento onde estaría situada a mansión Brigantium da calzada romana do Itinerario de Antonino denominada vía XX ou *per loca maritima*. A configuración desta terra ou territorio de Curtis perduraría na Alta Idade Media.

Na reforma parroquial de 1867, levada a cabo persoalmente por García Cuesta, arcebispo de Santiago de Compostela, suprimiuse a parroquia eclesiástica da Ciadella, sendo agregada á de Armental e pasando a igrexa parroquial á da Laxe.

## Demografía 
### Século XVIII 
### Século XIX 
### Século XX 
### Século XXI 

## Patrimonio 
* Campamento romano da Ciadella
* Medorra de Fanegas

## Camiño de Santiago 
miniatura|Cruceiro da Corda.
A Ciadella é unha parroquia pola que pasa o Camiño de Santiago, máis especificamente unha das variantes do Camiño do Norte ou Ruta da Costa.

O Camiño, após gallar no lugar de Toar en San Breixo de Parga (Guitiriz), chega á Ciadella polas Cruces tras pasar polas parroquias guitiricenses de Parga, Vilar e As Negradas e polas sobradesas de Grixalba e Cumbraos. Unha vez na Ciadella, no monte da Corda, diríxese por Vilariño (Vilasantar) cara a Boimil (Boimorto), onde se une coa outra variante procedente de Toar que pasa por Sobrado.

Antigamente no monte da Corda existía un hospital de peregrinos xunto a unha capela baixo a advocación de San Roque. Esta capela foi trasladada primeiro ó inmediato lugar da Torre e despois, contra 1990 e polo párroco de Cumbraos, ás Cruces. No entanto, aínda se conserva un cruceiro denominado Cruceiro da Corda. Por outra banda, un dos obxectivos dos peregrinos de antano que empregaban esta ruta era visitar o santuario de San Pedro de Mezonzo.

Adicionalmente, existe outra variante proposta e sinalizada polo concello de Curtis, a cal procede de Santa Mariña de Lagostelle (Guitiriz) e atravesa o municipio curtense pasando por Paradela, O Castelo, Gorxá, Recareo, Santaia e A Penencia antes de chegar á Ciadella. Prosegue cara a Sobrado onde tamén entronca coa que vén de Toar. Alén desta variante, un ancestral camiño conectaba A Ciadella con Gorxá polo monte da Corda. O feito de se distribuíren mámoas á beira de todo o seu percorrido, denota unha grande antigüidade.

## Galería de imaxes 

Ficheiro:Campamento romano da Ciadella, Sobrado dos Monxes.jpg|Campamento romano da Ciadella.
Ficheiro:Campamento Romano da Cidadela.png|
Ficheiro:A Ciadella.JPG|
Ficheiro:Campamento romano da Ciadella (PNOA 2010). © Instituto Geográfico Nacional.jpg|Ortofotografía aérea do campamento (2010).
Ficheiro:Ara á deusa fortuna (7326047156).jpg|Ara adicada á deusa fortuna atopada no campamento.
Ficheiro:Ara ofrecida por un Signífero (7326048482).jpg|Ara ofrecida por un signífero atopada no campamento.

## Lugares e parroquias 
### Lugares da Ciadella 
### Parroquias de Sobrado 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
* 
* 

### Outros artigos 
* Lugares de Sobrado
* Curtis (homónimos)