Xosé I de España

**Xosé Bonaparte**, coñecido tamén como **Xosé I Bonaparte** ou **Xosé Napoleón I**, nado o 7 de xaneiro de 1768 en Corte (Córsega, daquela na República de Xénova) e finado o 28 de xullo de 1844 en Florencia (Gran Ducado de Toscana), foi un político, diplomático e avogado francés, irmán máis vello de Napoleón Bonaparte, deputado por Córsega no Consello dos Cincocentos (1797-1799) e secretario do mesmo, e novamente no Corpo Lexislativo (1799-1800), ministro plenipotenciario e membro do Consello de Estado (1800-1804), Príncipe e Gran Elector do Primeiro Imperio Francés (1804-1806), rei de Nápoles e Siclia entre o 30 de marzo de 1806 e o 5 de xullo de 1808 co nome de Xosé I e rei de España e das Indias entre o 6 de xuño de 1808 e o 11 de decembro de 1813 co nome de Xosé I, e tenente xeneral do Imperio francés (1814).

En España, a súa proclamación como monarca foi precipitada polo incremento da violencia que seguiu ao episodio do Levantamento do 2 de maio e culminou nun período de convulsións e intrigas políticas instigadas pola estratexia do emperador Napoleón I para obter a abdicación do trono da dinastía reinante de Carlos IV de España asegurando a influencia e a primacía do Primeiro Imperio Francés e incrementando a dependencia española para cos intereses políticos, económicos e militares bonapartistas, en detrimento das súas nacións inimigas, principalmente Portugal e Gran Bretaña. Porén, lonxe de obter unha lexitimación ante a maioría da opinión pública e de frear a dinámica do enfrontamento armado, esta proclamación foi rexeitada polos órganos de poder autóctonos como o Consello de Castela e a Xunta Suprema Central e, máis adiante, polas Cortes reunidas en Cádiz, decidindo a xeneralización do conflito da guerra da Independencia española. Neste contexto, o goberno de Xosé I Bonaparte, que debía distinguirse polo seu carácter reformista xurdido da Carta de Baiona, só puido exercerse nas zonas baixo o control militar do Exército imperial e, aínda que a maior parte das súas accións non puideron concretarse ante a continua hostilidade, ou foron derrogadas durante o reinado de Fernando VII de España, outras perduraron, como as melloras do urbanismo en varias cidades.

Xosé Bonaparte fundou a Gran Loxa Nacional de España e foi Gran Mestre do Grande Oriente de Francia, e do Grande Oriente de Italia..

Foi distinguido coa Grande Aguia da Lexión de Honor.

En España foi alcumado despectivamente como *Pepe Botella* e *Pepe Plazuelas*.

## Primeiros anos 
[miniatura|230px|esquerda|Retrato de Xosé, por [Jean Baptiste Joseph Wicar|Wicar.]]

Xosé Bonaparte naceu en Corte, na illa de Córsega, o 7 de xaneiro de 1768, sendo bautizado co nome de Giuseppe Napoleone Buonaparte.

Era fillo de Carlo Buonaparte e María Letizia Ramolino e irmán máis vello do futuro emperador Napoleón Bonaparte. Estudou leis en Pisa (Italia).

Xosé Bonaparte coñeceu á que sería a súa esposa, Xulia Clary, grazas á princesa Desideria, irmá máis nova de Xulia. Desideria era a noiva do futuro emperador, chegando incluso a comprometerse en 1795, pero coa que Napoleón rompeu o compromiso para casar con Xosefina de Beauharnais.

Xulia e Xosé casaron o 1 de agosto de 1794 na localidade de Cuges-les-Pins, no departamento de Bocas do Ródano.

Tras o casamento a parella instalouse en Xénova, onde Xosé Bonaparte, xurista de profesión, traballou como avogado. A súa vida tranquila en Italia, que tanto agradaba a Xulia, sería breve, xa que Napoleón se apoiaría no seu irmán para a realización das súas ambicións políticas. Durante as Guerras napoleónicas a responsabilidade de Xosé Bonaparte acrecentouse. En 1796 tomou parte na campaña de Napoleón en Italia. Ao ano seguinte, durante a Primeira República francesa, actuou como diplomático, primeiro na corte de Parma e despois en Roma. Foi membro do Consello dos Cincocentos, o órgano lexislativo inferior na época do Directorio, en 1798.

Mentres que a carreira política de Xosé alcanzaba cotas cada vez máis altas, Xulia esforzábase en crear unha familia afastada do poder e da política internacional. En 1796 nacería a primeira filla do matrimonio, Xulia, que falecería aos poucos meses do parto. Cinco anos despois, en 1801, naceu a súa segunda filla, Zenaida, que chegaría a ser infanta de España e incluso, segundo algúns historiadores, princesa de Asturias, ao ser a filla máis vella dos reis. En 1802 Xulia Clary daría a luz a súa terceira e última filla, Carlota, que chegaría a ser, aínda que por pouco tempo, raíña de Holanda, xa que casou co seu primo o príncipe Napoleón Lois Bonaparte, fillo de Lois Bonaparte.

Durante as Guerras Napoleónicas actuou como enviado do seu irmán e firmou tratados cos Estados Unidos, Austria, Gran Bretaña e os Estados Pontificios. Desde 1806 até 1808, Xosé Bonaparte gobernou o reino de Nápoles por nomeamento do seu irmán.

## Reinado en Nápoles 
Napoleón nomeou a Xosé en 1806 rei de Nápoles (reino daquela denominado de Nápoles e Sicilia), función que desempeñaría durante dous anos,

O pobo de Madrid tamén o alcumou como *Pepe plazuelas*, xa que abriu moitas prazas na capital, principalmente derribando igrexas e conventos. A máis importante foi a plaza de Oriente, diante do Palacio Real.

### Derrota 
Xosé tivo que fuxir ante a derrota das tropas francesas na batalla de Bailén. A intervención do propio emperador Bonaparte, xunto co groso do seu exército, conseguiu que puidera establecer o seu goberno na capital. Pero a situación en España chegou a ser insostíbel. Finalmente, en 1813, tras a derrota na batalla de Arapiles, o 22 de xullo de 1812, Xosé abandonou Madrid para fuxir a Francia. Ao seu paso por Vitoria, foi alcanzado polas tropas do duque de Wellington que derrotaron ao seu exército. Saíu definitivamente de España o 13 de xuño de 1813 sen o seu valioso "equipaxe", que consistía nas xoias da coroa española e obras de arte, para refuxiarse en Francia, onde permaneceu até a caída de Napoleón. A derrota de Arapiles forzou a Napoleón a devolver a coroa do país a Fernando VII, mediante o tratado de Valençay, finalizando así a guerra da Independencia española.

### Vida privada 
miniatura|250px|Caricatura alusiva ao alcume de *Pepe Botella*. Abaixo pódese apreciar: *Cada qual tiene su suerte, la tuya es de borracho hasta la muerte.*

Durante a súa primeira fuxida da capital volve a encontrarse en Vitoria con María del Pilar Acedo y Sarriá, condesa del Vado e de Echauz, esposa do marqués de Montehermoso, Ortuño Aguirre del Corral, un nobre afrancesado que formou parte dos deputados que aprobaron a constitución de Baiona. Xosé fai ao marqués Grande de España, xentilhome de cámara e lle outorga a Real Orde de España. Ademais cómpralle por 300.000 reais o Palacio de Montehermoso en Vitoria, que converte no seu momentáneo Palacio Real.

Ambos acompáñano na súa viaxe a París en 1811 para o bautizo de Napoleón II de Francia, pero Ortuño falece en París. María del Pilar permanecerá ao lado de Xosé até a súa fuxida definitiva Francia onde, perdido o trono, perdido o interese.

Ademais mantivo relacións coa condesa de Jaruco, un romance que lle custou cinco millóns de reais. María Teresa Montalvo y O'Farril casara moi nova con entón hombre máis rico de Cuba, aínda que o seu marido se arruinou na corte de Carlos IV. O seu tío materno era Ministro da Guerra de Xosé I. Ao falecer, encapricharíase da súa filla María de las Mercedes, esposa do Capitán Xeneral da súa Guardia, Christophe-Antoine Merlin. Xosé I noméao conde de Merlin en 1810, e manteno constantemente en misións fóra de Madrid. Referente a isto corría a copla popular:

A cantante italiana de ópera Fineschi, a francesa Nancy Derjeux (cuxo marido fixo pingües negocios de subministración ás tropas francesas en España) e a baronesa Burke, esposa do embaixador de Dinamarca, completan as conquistas amorosas de Xosé.

## Últimos anos: o exilio americano (1813-1844) 
miniatura|210px|O castelo de Prangins.
miniatura|210px|Fachada da Basílica da Santa Cruz de Florencia.
miniatura|210px|Tumba de Xosé I Bonaparte nos Inválidos.

Tras a súa saída de España, Xosé Bonaparte trasladouse aos Estados Unidos onde, grazas á venda das xoias da coroa española, construíu unha mansión en Point Breeze (Filadelfia) luxosamente amoblada e cunha impresionante colección de libros raros e obras de arte; rodeouna ademais dun gran parque cun estanque artificial. Alí tratou con personalidades como o senador e xurista Joseph Hopkinson, que vivía tamén en Bordentown e representaba no Congreso a Pensilvania; o banquiero Nicholas Biddle, cuxa propiedade, *Andalusia*, estaba xusto ao outro lado do río Delaware; a escritora Frances Wright, o banqueiro e filántropo de orixe francesa Stephen Girard, durante algún tempo a maior fortuna estadounidense; o presidente John Quincy Adams e o seu Secretario de Estado Henry Clay; o político Daniel Webster ou o marqués de La Fayette.

Nos Estados Unidos, Bonaparte residiu sen a compaña da súa muller, que coidaba das súas fillas en Europa. Xulia, durante a guerra da Independencia española, deu refuxio á súa irmá Desideria Clary que, polo seu matrimonio co príncipe Carlos, herdeiro de Suecia, que era en realidade un cidadán enimigo, así como á súa cuñada Catarina de Württemberg, na súa casa de Mortefontaine e, cando as tropas aliadas tomaron París en 1814, Xulia refuxiouse na casa de Desideria nesa cidade.

Os restos de Xulia aínda están na Basílica da Santa Cruz, ao lado dos da súa filla, Carlota, que morreu de parto en Lucca o 3 de marzo de 1839, aos 37 anos de idade.

## Descendencia 
Xosé Bonaparte e Xulia Clary tiveron tres fillas:
* Xulia Xosefina Bonaparte (marzo de 1796).
* Zenaide Leticia Xulia Bonaparte (París, 8 de xullo de 1801 - Nápoles, 8 de agosto de 1854). Casou co seu primo o príncipe Carlos Luciano Buonaparte, fillo de Luciano Bonaparte. 
* Carlota Napoleona Bonaparte (París, 31 de outubro de 1802 - Sarzana, Liguria, Italia, 2 de marzo de 1839). Casou co seu primo o príncipe Napoleón Lois Bonaparte, fillo de Lois Bonaparte, que foi rei de Holanda en 1810.

Adenais, Xosé Bonaparte tivo varios fillos extramatrimoniais coas súas diferentes amantes: 
* Con Giula Colonna, condesa de Stigliano: 
** Giulo (1807)
** Teresa (1808), ambos mortos de pouca idade. 
* Con Annette Savage, nada en Filadelfia dunha familia de cuáqueros descendentes da princesa indienne Pocahontas: 
** Dúas fillas, entre elas Caroline (1822). Annette casou con Charles Lafolie, que recoñecereu a Caroline. Caroline Lafolie casou co coronel Zébulon Howell Benton.
* Con Émilie Hémart: 
** Félix-Joseph-François Lacoste (1825) 
** Émilie Hémart.

## Na ficción 
### Novelas 
* O rei Xosé I é o personaxe principal da novela de Benito Pérez Galdós *El equipaje del rey José*. Episodios Nacionales, 1ª serie, nº 11, publicada en 1875. Hai varias reimpresións recentes, entre elas a publicada en 1976 por Alianza Editorial. ISBN 978-84-206-5011-0.
* Tamén aparece en dúas novelas do escritor Juan Antonio Vallejo-Nágera:
***Yo, el rey* (1985). Barcelona: Editorial Planeta. ISBN 978-84-0801-184-2. (Premio Planeta, 1985).
** *Yo, el intruso* (1991). Barcelona: Editorial Planeta. ISBN 978-84-3205-597-3.
* A trama romántica entre Xosé Bonaparte, Napoleón, Jean-Baptiste Bernadotte, Xulia Clary e Désirée Clary é o tema da novela *Désirée*, publicada en 1951 por Annemarie Selinko.

### Filmografía 
Xosé Bonaparte aparece en varias películas:
* *Napoleón* (1927), de Abel Gance, interpretado por Georges Lampin.
* *Napoleón* (2002), de Yves Simoneau, interpretado por Ennio Fantastichini.
* *Los fantasmas de Goya* (2006), de Miloš Forman, interpretado por Julian Wadham.
* A novela anteriormente citada, *Désirée*, foi filmada co mesmo título en 1954, dirixida por Henry Koster, con Marlon Brando no papel de Napoleón, Jean Simmons, como Désirée, e Cameron Mitchell como Xosé Bonaparte.
* Xosé I aparece tamén na serie de televisión hispano-francesa de TVE *Los desastres de la guerra*, centrada na crise de 1808-1814, onde é interpretado por Philippe Roleau.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Almén, Johannes (1983): *Ätten Bernadotte: biografiska anteckningar*. Estocolmo: C. & E. Gernandts förlag.
* Mansel, Philip (2015): *The Eagle in Splendour*. Londres: I.B. Tauris. ISBN 978-1-7845-3175-1.
* Schom, Alan (1997): *Napoleon Bonaparte: A Life*. Nova York: Harper Collins. ISBN 978-0-0609-2958-9.
* Stroud, Patricia Tyson (2005): ''The Man who had been King: The American Exile of Napoleon's Brother Joseph''. Filadelfia: University of Pennsylvania Press. ISBN 978-0-8122-9042-4.

### Outros artigos 
* Xulia Clary

### Ligazóns externas 
* Juicio de Napoleón Bonaparte sobre [[s:es:José Bonaparte (Juicios)|]] Wikisource 
* Biografía de José Bonaparte ofrecida pola Biblioteca M. Cervantes 
* Estatuto de Baiona
* Constitucións e textos vertebradores de España
* José I Bonaparte en Antiguo Régimen 
* Joseph Bonaparte at Point Breeze en flatrock.org.nz 
* Joseph Bonaparte and the Jersey Devil en americanfolklore.net