Sergei Koroliov

**Serguei Pávlovich Koroliov** (en ruso: Серге́й Па́влович Королёв, ás veces transcrito como **Koroliev**; en , **Serhí Pávlovich Koroliov**), nado en Zhitómir o 30 de decembro de 1906 (calendario xuliano) e finado en Moscova o 14 de xaneiro de 1966, foi un enxeñeiro soviético de orixe ucraína, considerado o pai da cosmonáutica soviética.

Comezou a traballar co equipo de Andréi Túpolev deseñando avións de combate a partir de 1940. Durante a segunda guerra mundial tamén traballou no desenvolvemento do lanzafoguetes "Katiuixa". Os aspectos relacionados co programa espacial soviético durante a Guerra fría eran considerados segredo de Estado. Deste xeito, Koroliov foi un personaxe descoñecido até a súa morte, malia ser unha peza importante deste programa. 

O foguete espacial R-7 foi deseñado no seu taller para uso militar, do que se fixo unha versión civil, o Semiorka. O 4 de outubro de 1957 lanzou o primeiro satélite artificial, Sputnik-1 (a palabra rusa "sputnik" ("спутник") aquí significa "satélite"). Este foguete foi o que permitiu que Iuri Gagarin se convertese na primeira persoa en chegar ao espazo dentro do programa Vostok. Pouco tempo despois este foguete lanzou a primeira nave Soiuz, moi semellante ás que aínda transportan astronautas á Estación Espacial Internacional (ISS).

Koroliov morreu tras unha operación cirúrxica e as súas cinzas foron espalladas polas paredes do Kremlin. O presidente Vladimir Putin rendeulle homenaxe o 12 de xaneiro de 2007, con motivo do centenario do seu nacemento.

## Traxectoria 
### Infancia e xuventude 
Koroliov naceu en Zhitómir, capital do óblast homónimo, entón parte do Imperio Ruso. Os seus pais, Pavel Yakovlevich Koroliov e Maria Nikolayevna Moskalenko (Balánina), casaron nun matrimonio concertado e a unión non foi feliz. Tres anos despois de nacer Sergei, a parella separouse por dificultades económicas. A súa nai díxolle que o seu pai morrera, pero máis tarde descubriu que Pável viviu até 1929. A parella non se volveu ver tras a ruptura, aínda que Pável escribíralle a María para solicitar un encontro co seu fillo.

Sergei creceu en Nizhin, unha cidade da rexión de Chernigov, baixo o coidado dos seus avós. A súa nai quería unha educación superior para o seu fillo, polo que Koroliov estaba a miúdo ausente para recibir clases en Kíiv. Creceu como un neno solitario con poucos amigos, mais demostrou ser un bo estudante, especialmente en matemáticas. En 1916 a súa nai casou con Grigori Mikhailovch Balanin, enxeñeiro eléctrico, quen foi unha boa influencia para Sergei. Grigori trasladouse coa súa familia a Odesa en 1917, despois de conseguir un traballo nos ferrocarrís. O ano 1918 foi tumultuoso para Rusia, co fin da Primeira guerra mundial e o inicio da Revolución Rusa. As loitas fratricidas continuaron até 1920, cando os soviéticos gañaron o poder. Durante este período pecháronse as escolas locais, co que Serguei continuou os seus estudos na casa. En 1919 Koroliov sufriu un ataque de tifo, agravado pola escaseza de alimentos.

### Educación 
Koroliov continuou a súa educación en Odesa na Escola de Construción Profesional (Stroiprofxkola No. 1), onde recibiu formación profesional en carpintaría. Con todo, o seu principal interese foi a aviación, quizais debido á influencia que tivo nel unha demostración aérea á que asistiu en 1913. Realizou un estudo independente da teoría do voo e tamén traballou nun club de planadores local. Un destacamento de hidroavións militares estaba estacionado en Odesa e Sergei interesouse polas súas operacións.

En 1923 uniuse á Sociedade de Aviación e Navegación Aérea de Ucraína e Crimea (OAVUK). Incorporouse ao escuadrón de hidroavións en Odesa e tivo a súa primeira experiencia de voo, sendo pasaxeiro en múltiples ocasións. En 1924 deseñou persoalmente o planador K-5, aceptado pola OAVUK como proxecto de construción. Decidiu matricularse no Instituto Politécnico de Kíiv, que daquela tiña unha rama de aviación. Alí viviu co seu tío Iuri e gañou diñeiro para os seus estudos en diferentes traballos. O seu currículo incluía clases de enxeñaría, física e matemáticas. Foi aceptado nun grupo limitado de construtores de planadores en 1925. Isto permitiulle voar no planador de adestramento que creara, pero acabou con dúas costelas rotas. Completou o  seu segundo ano en 1926 e en xullo foi aceptado na Universidade Técnica de Moscova (MVTU).

Até 1929 Koroliov estudou materias relacionadas coa aviación na escola. Vivía coa súa familia, que se mudara a Moscova. Ademais dos seus estudos, Koroliov tivo máis oportunidades de voar planadores e avións motorizados. Puido deseñar un planador en 1928, que voou nunha competición o ano seguinte. En 1929 o Partido Comunista decretou que se acelerase a formación en enxeñaría para resolver as necesidades urxentes do país. Koroliov puido obter un diploma para realizar o deseño dunha aeronave funcional, o cal foi aprobado a finais dese ano. O seu conselleiro foi Andréi Túpolev.

### Carreira profesional 
[esquerda|miniatura|Koroliov aos mandos dun avión na [década de 1930]]
Despois da súa graduación, Koroliov comezou a traballar na oficina de deseño aeronáutico OPO-4 (4a Sección Experimental) dirixida por Paul Richard, un fabricante de avións francés que emigrou á URSS na década de 1920. O proxecto incluíu varios dos mellores deseñadores rusos. Non destacou neste grupo, pero mentres tanto traballou nun par de deseños de seu. Un deles foi o dunha planadora capaz de realizar acrobacias. Antes de 1930 converteuse no enxeñeiro xefe do bombardeiro pesado de Tupolev, o TB-3.

Koroliov obtivo a licenza de piloto en 1930. O ano seguinte casou con Ksénia Vintsentini, a quen estivo cortexando desde 1924. El propuxéralle matrimonio, pero ela rexeitouno para continuar os seus estudos superiores. Durante a década de 1930 interesouse polas posibilidades dos motores de foguetes de propelente líquido. En 1931, xunto con Friedrich Zander, entusiasta da exploración espacial, participou na creación do *Jet Propulsion Research Group* (GIRD), un centro subvencionado polo Estado para o desenvolvemento de foguetes na URSS. En maio de 1932 Koroliov foi nomeado xefe do grupo. Durante os anos seguintes o GIRD desenvolveu tres sistemas de propulsión diferentes, cada un máis exitoso que o anterior. En 1932 o exército comezou a interesarse polos esforzos do grupo e a proporcionar parte do financiamento. O grupo logrou en 1933 o primeiro lanzamento dun foguete de combustible líquido, o GIRD-09. Isto foi só sete anos despois do primeiro lanzamento publicado por Robert Goddard en 1926. En 1934 Koroliov publicou a súa obra *Rocket Flight in the Stratosphere*.

Co crecente interese militar por esta nova tecnoloxía, o goberno decidiu en 1933 unir a organización GIRD co *Laboratorio de Dinámica de Gases* (GDL) en Leningrado. Este sindicato creou o *Jet Propulsion Research Institute* (RNII), dirixido polo enxeñeiro militar Ivan Kleimiónov. O grupo combinado incluía unha serie de entusiastas da exploración espacial, entre eles Valentin Glushko. Koroliov converteuse en subdirector do Instituto e dirixiu o desenvolvemento de mísiles de cruceiro e un planador propulsado por foguetes.

O 10 de abril de 1935 a muller de Serguei deu a luz unha filla, Natalia. En 1936 mudáronse da casa dos pais de Koroliov ao seu propio apartamento. Tanto a súa muller como el traballaban, e Koroliov pasou moito tempo na súa oficina de deseño. Daquela era o enxeñeiro xefe do RNII.

O equipo do Instituto continuou o seu traballo no desenvolvemento de foguetes, especialmente na área de estabilidade e control. Creou sistemas de estabilización automática mediante xiroscopios que permitían un voo estable durante unha traxectoria programada. Koroliov foi un líder carismático e actuou principalmente como xestor de proxectos. Era esixente, traballador e tiña un estilo disciplinario. Supervisou persoalmente todas as etapas clave dos programas e prestoulle especial atención aos detalles.

### Gulag 
O 22 de xuño de 1938, durante a Gran Purga, a NKVD arrestouno no seu apartamento. Foi acusado de subversión, ao parecer polo seu desexo de traballar en avións propulsados por foguetes de combustible líquido en lugar de foguetes de combustible sólido. Disque gastara demasiados fondos nun proxecto non prioritario para a RNII. Koroliov non tivo un xuízo, pero foi golpeado polos seus captores até obteren unha "confesión", e foi condenado a dez anos de cárcere. Máis tarde descubriría que fora denunciado por Valentin Glushko, o que provocou a inimizade entre ambos, así como a constante sospeita de Koroliov dos outros deseñadores xefes. Tras meses de viaxes e abusos Serguei chegou por fin ao gulag de Kolyma en Siberia. As condicións no campamento eran duras, con pouca comida e falta de roupa adecuada contra o tempo. O campo era coñecido pola súa taxa de morte de 10.000 persoas ao ano, case o 30 % da poboación reclusa anual.

O programa caeu durante anos e quedou moi atrás dos rápidos avances que se fixeron en Alemaña. As purgas de Stalin deixaron o poder militar sen líderes e un exército débil xusto antes da invasión alemá en 1941.

Sergei sobreviviu ao gulag, pero tivo secuelas como perda de dentes e enfermidades cardíacas. Levaba cinco meses no campo, realizando traballos forzados nunha mina de ouro. En Moscova, con todo, decidiron reabrir o seu caso. Como resultado foi levado de volta nun tren, onde sufriu escorbuto, o que case lle custa a vida. Despois da nova investigación, a condena de Koroliov reduciuse a oito anos. Nese momento un número importante de rusos intercedeu no seu favor, o que lle permitiu non volver ao gulag. En cambio, foi enviado a unha *sharashka*, unha especie de prisión para intelectuais (especialmente da ciencia e a enxeñaría), para traballar en proxectos asignados pola dirección do partido comunista.

A Oficina Central de Deseño 29 (KB-29, ЦКБ-29) do NKVD funcionou como un lugar de reclusión para os enxeñeiros de Tupolev, onde Koroliov traballou co seu antigo mentor. Durante a segunda guerra mundial o KB-29 deseñou os bombardeiros Túpolev Tu-2 e o caza Iliuxin Il-2. O grupo moveuse varias veces durante a guerra, a primeira para evitar ser capturado polas forzas alemás. En 1942 Koroliov foi trasladado a outro tsarashka, como subordinado do enxeñeiro de foguetes Gluishkó. Alí deseñaron elementos para motores a reacción de avións. Koroliov estivo neste lugar illado da súa familia ata 1944, co medo constante de ser asasinado por mor dos segredos militares que coñecía e fondamente afectado pola experiencia no gulag. Así, o seu carácter volveuse reservado e cauteloso.

O 27 de xuño de 1944, xunto con Tupolev, Gluishkó e outros, Koroliov foi liberado mediante un decreto especial do goberno, e os seus cargos anteriores foron despedidos. A oficina de deseño foi transferida do NKVD á comisión da industria aeronáutica do goberno. Koroliov continuou traballando na oficina un ano máis, baixo o mando de Gluishkó, estudando deseños de foguetes.

### Vida privada 
O emigrado soviético Leonid Vladimirov conta a seguinte descrición de Koroliov realizada por Gluishkó neste momento:A súa frase máis famosa foi:Koroliov raramente bebía vodka ou outras bebidas alcohólicas e tiña un estilo de vida austero. Contra 1946 o matrimonio de Serguei e Ksénia comezou a romper. Ksenia estivo profundamente implicada na súa vida profesional, e nese momento Serguei estaba nunha relación con outra muller máis nova, Nina Ivanovna Kotenkova. Ksénia, enfadada pola infidelidade, divorciouse en 1948. Sergei e Nina casaron en 1949, pero Koroliov tamén tivo outros romances despois do seu casamento con Nina.

## Fitos profesionais 
### Mísiles balísticos 
miniatura| O foguete Vostok, deseño no que participou Koroliov
En 1945 Koroliov recibiu a Medalla de Honra, a súa primeira condecoración, polo seu traballo no desenvolvemento de motores de foguetes para avións militares. Ese ano foi ascendido ao Exército Vermello co grao de coronel. Xunto con outros expertos en foguetes, viaxou a Alemaña para obter información sobre o foguete alemán V-2. Os soviéticos consideraban prioritario conseguir a maior cantidade de documentación do V-2, polo que estudaron moitos dos compoñentes recuperados polas súas tropas. En 1946 o goberno soviético decidiu levar a Rusia 5.000 traballadores das fábricas de foguetes alemás.

Stalin decidiu que a fabricación dun mísil era unha prioridade nacional, polo que asignou todo o material procedente de Alemaña ao novo instituto de investigación NII-88. O desenvolvemento do mísil balístico quedou en mans dun militar, Dmitri Ustinov, con Koroliov como deseñador xefe.

Coa documentación acadada e grazas, en parte, aos compoñentes do V-2, o equipo de Koroliov conseguiu producir unha réplica deste, o R-1, en outubro de 1947. Lanzáronse un total de 11 R-1, cun comportamento similar ao do V-2 alemán. Os expertos alemáns continuaron deseñando foguetes rusos até 1952.

En 1947 o NII-88, baixo a dirección de Koroliov, construíu o foguete R-2. Duplicaba o seu radio de acción en comparación co do V-2 e tamén aumentara a súa carga útil. Posteriormente deseñouse o foguete R-3, cun radio de acción de 3.000 km, con motores foguetes fabricados por Valentin Glushko.

En 1952 o foguete R-5 (chamado "SS-3 Shyster" pola OTAN) foi construído cun alcance modesto de 1.200 km. En 1957 desenvolveuse o primeiro ICBM, o R-7 (chamado "SS-6 Sapwood" pola OTAN). Este foguete de dúas etapas podía transportar un máximo de 5,4 toneladas, suficientes para levar unha bomba nuclear a 7.000 km de distancia.

### Programa espacial soviético 
Malia o progreso soviético na tecnoloxía balística, Koroliov interesouse polo uso de foguetes para as viaxes espaciais. En 1953 propuxo usar o deseño R-7 para lanzar un satélite en órbita. Impulsou as súas ideas coa Academia de Ciencias de Rusia, incluíndo un proxecto para enviar un can ao espazo. Tamén tivo que vencer a resistencia dos militares e do partido.

En 1957, durante o Ano Xeofísico Internacional, a idea de lanzar un satélite comezou a aparecer na prensa estadounidense. O goberno dos Estados Unidos non estaba disposto a gastar millóns de dólares nesta idea e deixou o proxecto conxelado por un tempo. Porén, o grupo de Koroliov seguiu os pasos da prensa occidental, pois pensaban que poderían superar aos EUA. Finalmente recibiu o apoio do goberno tras o enfrontamento mantido cos Estados Unidos, ao suxerir que a Unión Soviética debería ser a primeira en lanzar un satélite.

O desenvolvemento do programa Sputnik levoulles menos dun mes. O satélite tiña un deseño moi sinxelo, composto por unha bola de metal puído, un transmisor, instrumentos para medir temperaturas e pilas. Koroliov dirixiu persoalmente a montaxe e o traballo foi moi axitado. Finalmente, o 4 de outubro de 1957 o foguete foi lanzado e o satélite foi posto en órbita. O lanzamento tivo un efecto electrizante, con moitas ramificacións políticas. Nikita Khrushchev, satisfeito co éxito, decidiu que debería haber un novo logro para o 40° aniversario da Revolución de Outubro. Iso sería o 3 de novembro, menos dun mes de preparación para o Sputnik 2.

Esta nova nave, seis veces máis pesada có Sputnik 1, incluiría como carga ao can Laika. O vehículo deseñouse completamente en catro semanas, sen tempo para probas, e foi lanzado con éxito o 3 de novembro. Laika sobreviviu ao lanzamento, aínda que morreu pouco despois de esgotamento pola calor.

Tras estes éxitos, o Sputnik 3 foi botado o 15 de maio de 1958. Non obstante, debido a un fallo no rexistrador de datos, non puido detectar e recoller información dos cintos de Van Allen. Estes foron capturados pola sonda estadounidense Explorer 3 en xullo do ano seguinte, o que confirmou as primeiras probas da súa existencia. polo satélite Explorer I. O Sputnik 3 confirmou a capacidade balística da URSS.

### A Lúa 
Koroliov puxo a súa atención en chegar á Lúa. Para iso utilizarían unha versión modificada do R-7 como vehículo de lanzamento, cunha nova etapa superior. O motor desta fase final foi o primeiro deseñado para operar no espazo exterior. As tres primeiras sondas enviadas en 1958 fallaron. A misión da sonda Luna E-1 en 1959 tentou impactar a superficie lunar pero fallou uns 6000 km. Luna 2 foi o primeiro en impactar na Lúa. O Luna 3, lanzado só dous anos despois do Sputnik 1, foi a primeira nave que fotografou o lado oculto do satélite, co que os soviéticos reclamaron o dereito de nomear os novos accidentes xeolóxicos descubertos. O grupo de Koroliov tamén traballou en programas ambiciosos para misións a Marte e Venus. Puxeron un home en órbita, lanzaron satélites de comunicacións e meteorolóxicos e espías, e realizaron unha aterraxe suave na Lúa.

### Voo tripulado 
O plan de Koroliov para unha misión tripulada comezara en 1958, cando se realizaron estudos de deseño para a futura nave Vostok. Acollería un só pasaxeiro cun traxe espacial e sería totalmente automático. A cápsula tería un mecanismo de escape para problemas previos ao lanzamento e un sistema de aterraxe e expulsión suave durante a recuperación.

O 15 de maio de 1960 un prototipo non tripulado fixo 64 órbitas terrestres, pero non volveu. Enviáronse catro probas con cans dentro, as dúas últimas con éxito total. Tras obter a aprobación do goberno, utilizouse unha versión modificada do R-7 para enviar a Iuri Gagarin á órbita o 12 de abril de 1961, o primeiro home no espazo. Gagarin volveu á Terra saltando en paracaídas desde a cápsula e deixándoa a unha altitude de 7 km. Despois disto seguiron outros voos, que culminaron coas 81 órbitas completadas co Vostok 5 e o lanzamento da primeira muller cosmonauta, Valentina Tereshkova, no Vostok 6.

Despois do programa Vostok, Koroliov quixo continuar co deseño da nave Soiuz que permitise conectarse con outra nave en órbita para intercambiar tripulacións. Con todo, Khrushchev instouno a producir máis logros para o programa tripulado. Koroliov tentou resistir esta idea, ao non ter un foguete suficientemente capaz de enviar unha cápsula con tres tripulantes ao espazo. Khrushchev non estaba interesado nas cuestións técnicas e fixo saber a Koroliov que, de non lograr resultados, deixaría o programa en mans do seu rival Vladimir Chelomei.

### Voskhod 
O seu grupo deseñou entón o Voskhod, unha mellora substancial do Vostok. Unha das dificultades no deseño da nova nave foi a necesidade de aterrar con paracaídas, necesario para a nave chegar á superficie con seguridade. En consecuencia, desposuiuse a nave de calquera exceso de peso innecesario. Mesmo a tripulación tiña unha dieta especial para vixiar o seu peso. A cápsula foi lanzada ao espazo cunha masa próxima á máxima permitida polo foguete, e requiriu o consumo total de combustible para acadar a velocidade orbital.

Tras unha proba non tripulada, o 12 de outubro de 1964 foi lanzada ao espazo unha tripulación de tres astronautas, facendo 16 órbitas. A nave foi deseñada para unha aterraxe suave, o que permitiu eliminar o sistema de expulsión. Por outra banda, non tiña un sistema de escape durante a engalaxe.

Cos EUA planeando unha andaina espacial no seu Programa Gemini, a URSS decidiu superalos de novo cunha andaina espacial no segundo Voskhod. Unha vez engadida rapidamente unha cabina de descompresión, o Voskhod 2 lanzouse o 18 de marzo de 1965 e Aleksei Leonov realizou a primeira camiñada espacial. O voo case rematou nun desastre e os plans para outras misións Voskhod foron arquivados. Nese momento, o cambio de liderado na URSS coa caída de Khrushchev fixo que Koroliov recuperase a idea de gañar aos Estados Unidos na carreira por levar un home á Lúa. Para iso deseñou o enorme foguete N1. Tamén traballou no deseño da nave Soiuz, así como dos vehículos de aterraxe suave Luna e misións non tripuladas a Marte e Venus. Porén, finou de forma inesperada antes de que puidese ver o éxito dos seus plans.

### Morte e recoñecemento 
[miniatura|Sergei Koroliov nun selo de [República Socialista Soviética de Kazakhstán.]]
O 30 de decembro de 1960 Koroliov sufriu un primeiro ataque cardíaco. Durante a convalecencia tamén se lle descubriron trastornos renais que padecía desde a súa detención nos campos de traballo. Advertíuselle que se seguía traballando a ese ritmo non viviría moito tempo. Porén, Koroliov razoou que se a URSS perdesen a carreira espacial, Khrushchev talvez cortase o financiamento dos seus programas. Esa idea levouno a traballar con maior intensidade.

Contra 1962 os problemas de saúde de Koroliov comezaron a acumularse e sufriu numerosas enfermidades. Tivo un ataque de hemorraxia intestinal que o levou ao hospital. En 1964 diagnosticóuselle unha arritmia cardíaca. En febreiro pasou dez días no hospital tras un problema cardíaco e pouco despois sufriu unha inflamación na vesícula biliar. Tamén quedou xordo, quizais debido ao ruído das probas de motores de foguetes.

As circunstancias reais da súa morte son incertas. En decembro de 1965 supostamente diagnosticáronlle un pólipo sangrante no intestino groso. Ingresou no hospital o 5 de xaneiro de 1966 para unha operación de rutina, máis finou nove días despois, ao parecer por unha operación errada. O goberno indicou que morreu dun gran tumor canceroso no abdome. Pero Glushko revelou máis tarde que realmente morreu por un erro nunha operación de hemorroides, agravada polo débil estado do seu corazón. Segundo algunhas fontes, Boris Petrovski, cirurxián e ministro de Sanidade soviético, decidiu operalo malia non ser experto nas súas doenzas. Durante a intervención descubriu tumores no intestino, pero continuou sen axuda, equipos axeitados ou suplementos sanguíneos. A operación de cinco horas de duración causou a morte de Koroliov.  

Baixo a política iniciada por Stalin e continuada polos seus sucesores, a identidade de Koroliov non foi revelada até a súa morte. O motivo foi a súa protección dos axentes estranxeiros dos EUA. Como resultado, o pobo soviético non tivo coñecemento do seu traballo até a data da súa morte. O seu obituario, publicado no Pravda o 16 de xaneiro, mostraba unha fotografía de Koroliov con todas as súas medallas. Foi enterrado con honras estatais na Necrópole do Muro do Kremlin.

Koroliov foi comparado con Wernher von Braun como o principal arquitecto da carreira espacial. A diferenza de von Braun, Koroliov tivo que competir continuamente con rivais como Vladímir Chelomei, quen tiña os seus propios plans para os voos á Lúa. Tamén traballou con tecnoloxía menos avanzada que a dos Estados Unidos. O seu sucesor no programa espacial soviético, Vassili Mishin, era un enxeñeiro altamente competente que serviu como delegado e man dereita de Koroliov. Despois da súa morte, Mishin foi o Deseñador Xefe e herdou o que resultou ser un programa marrado, o N-1. En 1972 foi despedido e substituído polo seu rival Valentin Glushko tras fallaren os catro lanzamentos da N-1. Nese momento os EUA chegaran á Lúa e o programa foi cancelado por Leonid Brezhnev.

## Distincións 
Entre as súas distincións, Koroliov recibiu dúas veces o título de Heroe do Traballo Socialista, en 1956 e 1961. Tamén recibiu o Premio Lenin en 1971 e recibiu a Orde de Lenin en 3 ocasións, o Premio Lenin (1957) e a Orde da Insignia de Honra. En 1958 entrou na Academia de Ciencias da URSS.

## Recoñecementos 
Na antiga Unión Soviética hai unha rúa co seu nome na maioría das cidades. A antiga cidade de Kaliningrado, preto de Moscova, foi renomeada como Koroliov.

En 1969 e 1986 o servizo postal da URSS emitiu un selo de 10 cópecs na súa honra.

Amais, levan o seu nome dous cráteres no lado escuro da Lúa e en Marte, así como o asteroide 1855 Koroliov.

### Museo 
En Zhitómir (actual Ucraína), a súa cidade natal, fundouse en 1970 o Museo de Cosmonáutica "Serguei Pavlovich Koroliov", centrado no seu labor.

## Aparición nos medios 
A primeira aparición de Koroliov no cine soviético foi na película de 1972 *Taming of the Fire*, interpretado por Kiril Lavrov.

Koroliov apareceu brevemente en imaxes de arquivo durante unha reunión co presidente Dwight D. Eisenhower na película de 1983 *The Right Stuff*.

En 2005 a BBC fixo o docudrama *Space Race*, centrado no traballo de Koroliov sobre foguetes e o programa espacial, así como en Wernher von Braun.

## Notas 

## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
*  
* 
* 
* 
* 
* "Rockets and people" – B. E. Chertok, M: "mechanical engineering", 1999. .
* Georgiy Stepanovich Vetrov, *S. P. Korolyov and space. First steps*. — 1994 M. Nauka, .
* "Testing of rocket and space technology - the business of my life" Events and facts - A.I. Ostashev, Korolev, 2001
* "Red Moon Rising: Sputnik and the Hidden Rivalries that Ignited the Space Age", - Matthew Brzezinski, Henry Holt and Company, 2008 г. ;
* Arkady Ostashev, *Sergey Pavlovich Korolyov - The Genius of the 20th Century* — 2010 M. de Public Educational Institution of Higher Professional Training MGUL .
* *Bank of the Universe* - edited by Boltenko A. C., Kíev, 2014., publishing house "Phoenix", 
* *S. P. Korolev. Encyclopedia of life and creativity* – editado por C. A. Lopota, RSC Energia. S. P. Korolev, 2014 

### Ligazóns externas 
* Biografía en Encyclopedia Astronautica 
* Sergey Koroliov - vídeo
* Sergey Koroliov 
* Biografía de Koroliov na NASA