Hiperoartios

Os **hiperoartios** (***Hyperoartia***) son unha clase de ágnatos ou *peixes sen mandíbulas*, coñecidos vulgarmente co nome de **lampreas**.

Son moi primitivos, semellantes externamente ás anguías, aínda que moi afastados filoxeneticamente con elas, con corpo, cilíndrico, sen escamas e moi esvaradío.

A pesar de compartiren moitas características cos peixes, taxonomicamente non se inclúen neste grupo, senón que forman un grupo independente. Xunto aos mixinos forman o grupo parafilético dos ciclóstomos.

## Características 
As lampreas teñen unha boca circular, formando unha ventosa para fixarse ás presas das que se alimentan, con varios círculos concéntricos de dentes córneos, ademais dunha lingua, tamén córnea, usada para raspar os tecidos.

Estas características permítenlles raspar a carne e absorber o sangue de animais tan diversos como os tiburóns, salmóns, bacallaus e mamíferos mariños.

A lingua funciona como un émbolo: despois de facer o baleiro sobre o ventre dunha presa, dentro da súa boca, succiona o sangue ao recuar.

## Hábitat 
miniatura|Boca de lamprea na que se observan os distintos círculos concéntricos de dentes e a lingua.
A lamprea común nace nos ríos, onde permanece durante 4 ou 5 anos en estado larval, até chegar a medir 20&nbsp;cm de lonxitude, momento no que se converte en adulto e descende cara ao mar onde vivirá, entre os 200 e os 500 m de profundidade, até chegar á madurez sexual.

É entón cando, cunha lonxitude de entre 80 e 100&nbsp;cm e un peso de até 1&nbsp;kg, en viaxe migratorio, remonta o río onde nacera para desovar. A desova ten lugar en primavera e verán, en lugares pouco profundos, onde constrúe un niño de pedras que transporta coa súa boca de ventosa. O número de ovos varía entre 50 000 e 200 000. Durante a posta o macho fíxase á femia coa súa boca e permanece enroscado a ela; a femia, do mesmo modo, fíxase a unha pedra do fondo.

Despois da desova, as lampreas morren.

En 2008 descubriuse que nun encoro de Galicia a lamprea adaptouse a vivir nun medio unicamente fluvial. Este proceso de adaptación aínda está en proceso de estudo pero, segundo parece, a lamprea conseguiu reproducirse sen problemas, e os novos exemplares adaptáronse ás condicións do río, polo que quedaría interrompido o ciclo mixto de auga doce e auga salgada. 

## Taxonomía 
Dentro dos hiperoartios inclúense as lampreas modernas e os seus máis inmediatos antepasados; todas as especies actuais, unhas 40, pertencen á orde dos **petromizontiformes** (*Petromyzontiformes*) e á familia dos **petromizóntidos** (*Petromyzontidae*):

miniatura|*Geotria australis*.
miniatura|*Petromyzon marinus*.
miniatura|*Ichthyomyzon greeleyi*.
miniatura|*Ichthyomyzon unicuspis*.
miniatura|*Eudontomyzon danfordi*.
miniatura|*Eudontomyzon mariae*.
miniatura|*Lampetra fluviatilis*.
miniatura|*Lampetra tridentata*.

* Xéneros basais
:* ? *Haikouichthys* †
:* ? *Legendrelepis* †
* Orde Petromyzontiformes
:* ? *Hardistiella* †
:* *Mayomyzon* †
:* ? *Pipiscius* †
:* *Priscomyzon* †
:* *Mesomyzon* †
::* Familia Petromyzontidae
::* Subfamilia Geotriinae
:::* Xénero *Geotria*
::::* *Geotria australis* (J. E. Gray,1851)
::* Subfamilia Mordaciinae
:::* Xénero *Mordacia*
::::* *Mordacia lapicida* (J. E. Gray, 1851) (Lamprea chilena)
::::* *Mordacia mordax* (J. Richardson, 1846) (Lamprea australiana)
::::* *Mordacia praecox* (Potter, 1968) 
::* Subfamilia Petromyzontinae
:::* Xénero *Petromyzon*
::::* *Petromyzon marinus* Linnaeus, 1758 (Lamprea común, lamprea mariña)
:::* Xénero *Ichthyomyzon*
::::* *Ichthyomyzon bdellium* (D. S. Jordan, 1885) (Lamprea de Ohío)
::::* *Ichthyomyzon castaneus* Girard, 1858 
::::* *Ichthyomyzon fossor* Reighard & Cummins, 1916 (Lamprea de río boreal)
::::* *Ichthyomyzon gagei* Hubbs & Trautman, 1937 (Lamprea de río austral)
::::* *Ichthyomyzon greeleyi* Hubbs & Trautman, 1937 (Lamprea de río de montaña)
::::* *Ichthyomyzon unicuspis* Hubbs & Trautman, 1937 (Lamprea de prata)
:::* Xénero *Caspiomyzon*
::::* *Caspiomyzon graecus* (Renaud & Economidis, 2010) 
::::* *Caspiomyzon hellenicus* (Vladykov, Renaud, Kott & Economidis, 1982) 
::::* *Caspiomyzon wagneri* (Kessler, 1870) (Lamprea do Caspio)
:::* Xénero *Tetrapleurodon*
::::* *Tetrapleurodon geminis* Álvarez, 1964  (Laprea mexicana dos regatos)
::::* *Tetrapleurodon spadiceus* (T. H. Bean, 1887) (Lamprea mexicana)
:::* Xénero *Entosphenus*
::::* *Entosphenus folletti*  Vladykov & Kott, 1976 
::::* *Entosphenus hubbsi* Vladykov & Kott, 1976 
::::* *Entosphenus macrostomus* (Beamish, 1982) ) (Lamprea de Vancouver)
::::* *Entosphenus minimus* (C. E. Bond & T. T. Kan, 1973) (Lamprea do lago Miller)
::::* *Entosphenus similis* Vladykov & Kott, 1979  (Lamprea do río Klamath)
:::* Xénero *Lethenteron*
::::* *Lethenteron camtschaticum* (Tilesius, 1811) (Lamprea do Ártico)
::::* *Lethenteron kessleri* (Anikin, 1905) (Lamprea de río siberiana)
::::* *Lethenteron matsubarai* (Vladykov & Kott, 1978)
::::* *Lethenteron ninae* Naseka, Tuniyev & Renaud, 2009
::::* *Lethenteron reissneri* (Dybowski, 1869) 
:::* Xénero *Eudontomyzon*
::::* *Eudontomyzon danfordi* Regan, 1911 (Lamprea dos Cárpatos)
::::* *Eudontomyzon lanceolata* (Kux & Steiner, 1972) (Lamprea de río turca)
::::* *Eudontomyzon mariae* (Berg, 1931) (Lamprea de río ucraína)
::::* *Eudontomyzon stankokaramani* M. Karaman, 1974 
::::* *Eudontomyzon vladykovi* Oliva & Zanandrea, 1959 (Lamprea de río do Danubio)
:::* Xénero *Lampetra*
::::* *Lampetra aepyptera* (Abbott, 1860) 
::::* *Lampetra alaskensis* (Vladykov & Kott, 1978) (Lamprea de río de Alasca)
::::* *Lampetra appendix* (DeKay, 1842) (Lamprea de río americana)
::::* *Lampetra ayresii* (Günther, 1870)
::::* *Lampetra fluviatilis* (Linnaeus, 1758) (Lamprea de río común)
::::* *Lampetra folletti* (Vladykov & Kott, 1976) 
::::* *Lampetra hubbsi* (Vladykov & Kott, 1976) 
::::* *Lampetra lamottei* (Lesueur, 1827) 
::::* *Lampetra lethophaga* (Hubbs, 1971) 
::::* *Lampetra morii* Berg, 1931 (Lamprea coreana)
::::* *Lampetra planeri* (Bloch, 1784) (Lamprea de río europea)
::::* *Lampetra richardsoni* (Vladykov & Follett, 1965) 
::::* *Lampetra tridentata* (J. Richardson , 1836) (Lamprea do Pacífico)
::::* *Lampetra zanandreai* (Vladykov, 1955) (Lamprea do Po)

## Pesca 
[miniatura|*Arroz de lampreia*, [Portugal.]]
miniatura|Lamprea á bordalesa, servida con arroz fervido e picatostes.

As lampreas péscanse nos ríos, con arpón ou "fisga" ou, mellor, para evitar a súa morte e a conseguinte perda de sangue en lugares acondicionados como as *pesqueiras* utilizadas no Baixo Miño, situadas a ambos os lados do río Miño, que son construcións paralelepipédicas de pedra que penetran no curso fluvial desde as dúas ribeiras e cuxa función é a de capturar distintas especies piscícolas, entre elas a lamprea. O conxunto construtivo componse de varios corpos, chamados *poios*, que deixan entre eles unhas canles estreitas nas que se colocan unhas redes cónicas tipo nasa ou *butróns*. Das pesqueiras ou pescos fálase xa en documentos do século XII, aínda que, probabelmente, moitas delas se remontan á época romana.

## Usos 
A carne da lamprea, aínda que dura, é moi prezada en Galicia (os romanos xa a consideraban verdadeiramente exquisita). Con ela fanse empanadas (famosas as de Padrón e Pontecesures), ou degústase guisada no seu propio sangue como prato típico da cociña de Galicia, denominado lamprea á bordalesa, e tamén se pode cociñar despois de ser curada unha vez aberta, afumada e seca para a súa conservación fóra da temporada de pesca.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Fisher (1994): *Fishes of the World*. Terceira edición. John Wiley and Sons. ISBN 0-471-54713-1
* Lehman, H. Eugène (1983): *Chordate Development*. Winston-Salem, North Carolina: Hunter.
* Joseph S. (2006): *Fishes of the World.* Nova York: John Wiley & Sons. ISBN 0-471-25031-7
* Prados, Juan, e Jaume Rodón (2009): *Biografía de la lamprea*. Ediciones Trea. ISBN 978-84-9704-455-4
* Taverny, Catherine e Pierre Élie (2010): ''Les lamproies en Europe de l'Ouest: écophases, espèces et habitats''. Versailles: Quae. ISBN 978-2-7592-0378-9

### Outros artigos 
* Lamprea

### Ligazóns externas 
* Lista de especies da familia dos petromizóntidos