open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Necrófago (bioloxía)

200px|miniatura|Un voitre comendo carne dun animal morto
Un **necrófago** ou **preeiro** é un animal carnívoro que se alimenta parcial ou totalmente de cadáveres matados por outros animais, normalmente depredadores.

Etimoloxicamente, a palabra necrófago provén do grego νεκροφάγος *nekrophágos*, onde *nekro* significa "morto" e *phagos* "comer". No caso de nutrirse tamén de plantas mortas denomínase **saprófito**. Se o cadáver é da súa mesma especie, chámase **caníbal**.

## Bioloxía 
Os animais necrófagos teñen un sentido do olfacto moi desenvolvido e o seu corpo está preparado para tragar enormes cantidades de bacterias. Algunhas especies comezan a comer o cadáver cando este alcanzou un certo grao de descomposición.

## Importancia Ecolóxica 
Son moi importantes ecoloxicamente porque ó comer seres mortos limpan o ambiente de probables infeccións producidas pola materia orgánica morta e descomposta. Ademais, os restos deixados polos animais necrófagos son despois usados polos **descompoñedores**.

## Necrofaxia nos humanos 
Nos seres humanos, a necrofaxia é un tabú na maioría das sociedades. Porén, houbo moitos casos na historia, especialmente en tempos de guerra, na que a necrofaxia era un método de supervivencia. 
Comer carne humana, práctica coñecida como **antropofaxia** ou, máis comunmente, como canibalismo, está extremadamente prohibido en case todas as culturas.

## Exemplos 
* Exemplos de animais necrófagos son: os voitres, os cóndores, os armadillos e os chacais, ademais de numerosos insectos.
* Moitos dos grandes carnívoros que cazan con regularidade, como as hienas e os leóns, recollen carne morta se teñen a oportunidade.

## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Carnívoro.
* Herbívoro.
* Zooloxía.

### Ligazóns externas 
* O Goonch asiático: Un peixe gato necrófago. Con fotos
Barato, barato

***Barato, barato*** é unha novela negra escrita por Manuel Forcadela publicada en novembro de 1991 por Edicións do Cumio. É a segunda entrega das aventuras de Toni Barreiro.

## Trama 
A acción desenvólvese en Vigo. Toni Barreiro é un ex-lexionario e ex-boxeador (alcumado "O Touro do Calvario") que traballa para unha xestoría, encargándose de lograr que a xente pague débedas pendentes.

É verán, e Toni xa leva unhas semanas sen que lle encarguen choio algún. Un día coincide nun bar con Norberto, co que traballara anos atrás. Pouco despois, tras informar ó xefe de Toni de que corre perigo e pedirlle un favor, aparece morto con seis disparos.

A partir de aí, vaise desenmascarando o misterio, no que aparecen un concelleiro de urbanismo, dúas empresarias xemelgas, un coñecido escultor e outros maleantes. De novo coa axuda do seu compañeiro Elvis, resolve o tramado, no que aparece envolto o comisario Valiñas, que intentara dificultarlles a investigación.

Ó igual que en *Sangue sobre a neve*, faise un profundo retrato da cidade olívica. Desta volta ambientada en verán, os edificios grises e o tráfico contaminante volven ser personaxes propios xunto coa paisaxe urbana.

## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Ficha na páxina da editorial
Presidente de Armenia

[miniatura|dereita|120px|[Brasón de Armenia]]
O **presidente de Armenia** é o xefe de Estado dese país dende a súa independencia da Unión Soviética, ocorrida o 21 de setembro de 1991.

O título exacto do cargo é "Presidente da República de Armenia".

## Historia 
Armenia constituíuse nunha república independente por primeira vez entre 1918 e 1920, como República Democrática de Armenia. Durante este tempo, o seu xefe de estado foi Avetis Aharonyan, que gobernou entre o 30 de maio de 1918 e o 2 de decembro de 1920, cando se proclamou a República Socialista Soviética de Armenia, e o país pasou a formar parte da Unión Soviética.

### A República de Armenia (1991-presente)
En setembro de 1991 convocouse un plebiscito, no cal a maioría da poboación da Armenia votou pola independencia da Unión Soviética. No mes seguinte, convocouse a primeira elección presidencial, na cal Levon Ter-Petrosian foi elixido con 83% dos votos.

Segundo a constitución do país, o presidente é o xefe de estado de Armenia. É elixido directamente pola poboación para un mandato de 5 anos, sendo posíbel convocar unha segunda volta no caso de que ningún candidato obteña a maioría absoluta na primeira volta.

Esta é unha lista dos presidentes de Armenia despois de 1991.
José María Cuevas

**José María Cuevas**, nado en Madrid o 29 de xuño de 1935 e finado na mesma cidade o 27 de outubro de 2008, foi un empresario español, presidente da Confederación Española de Organizacións Empresariais entre 1984 e 2007.

## Traxectoria 
Foi fillo de comerciantes que, por problemas políticos, tiveron que abandonar en 1933 a súa vila de orixe, Barruelo de Santullán, na provincia de Palencia.

Licenciouse en Dereito na Universidade Complutense de Madrid e foi diplomado en Alta Dirección de Empresa polo Instituto de Estudos Superiores da Empresa da Universidade de Navarra.

Durante o seu período universitario viviu no Colexio Maior Santa María. Foi Secretario Xeral do Sindicato Español Universitario do Distrito Universitario de Madrid, con Rodolfo Martín Villa como xefe. Posteriormente ocupou o mesmo cargo na Xefatura Nacional do SEU. Estivo vinculado á Falange Española, solicitando o estado de excepción nos comezos da transición española e a retirada da autonomía ás "Provincias Vascongadas".

A súa actividade empresarial estivo vinculada co sector do papel. Pertenceu ó consello de administración de varias industrias papeleiras, como Pultex Ibérica ou Papelera del Mediterráneo, e dirixiu o Grupo Sarrió. Dentro do seu labor no sector do papel, implicouse en 1976 no nacemento da Organización de Fabricantes de Pastas de Papel. Ademais destes cargos, foi presidente da construtora Vallehermoso e do Consello Superior de Cámaras de Comercio.

Participou na xestación da CEOE, xunto co que sería o seu primeiro presidente, Carlos Ferrer Salat. Ocupou o posto de secretario xeral da CEOE en 1978 e foi elixido sucesor de Salat en 1984. Ocupou o cargo de presidente ata o 2007, cando foi substituído, con algunha polémica, por Gerardo Díaz Ferrán, o presidente da organización patronal madrileña e da Cámara de Comercio de Madrid. Para isto, Cuevas modificou os estatutos da organización meses antes da designación do seu substituto, establecendo que a sucesión na presidencia da organización a establecesen os vicepresidentes da CEOE, e non a asemblea xeral como se viña realizando ata entón.

En 1977 participou nos pactos da Moncloa en representación da patronal.

De ideoloxía liberal, mostrouse a prol do modelo económico estadounidense a mediados da década de 1990, e en contra da redución da xornada laboral.

En 1989 encabezou o proxecto presentado por Eurogalicia Forestal nas Pontes para crear unha fábrica de papel. O proxecto non se levou a cabo ó quebrar a empresa KIO, do seu socio Torras.

Morreu a causa dun edema pulmonar.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Biografía extensa 
* Entrevista de febreiro de 1998
Lobelle

Como topónimo **Lobelle** pode referirse a:

;En Galiza
***Lobelle**, parroquia do concello de Carballedo;
****Lobelle de Abaixo**, lugar de dita parroquia;
****Lobelle de Arriba**, lugar de dita parroquia.

Como apelido, pode referirse a:

***José Antonio Lobelle Quintillán**, empresario galego da automoción;

## Véxase tamén
### Outros artigos
***Santiago Futsal**, equipo compostelán de fútbol sala anteriormente coñecido como **Autos Lobelle**
Organismo

O termo **organismo** pode facer referencia:
*A un **ser vivo**, tamén chamado **organismo**, un conxunto de células e sistemas que forman unha estrutura organizada e complexa.
** Organismo unicelular, o constituído por unha soa célula.
** Organismo pluricelular, constituído por máis dunha célula e que posúe células diferenciadas que realizan funcións especializadas.
** Organismo modificado xeneticamente, aquel cuxo material xenético foi alterado usando técnicas de enxeñaría xenética.
*Ao conxunto de **órganos** que constitúen un ser vivo.
*Ás **organizacións** ou **institucións**, conxuntos organizados que teñen unha función determinada.
Búbal

Como topónimo **Búbal** pode referirse a:

;En Galiza
***San Salvador de Búbal**, parroquia do concello de Carballedo;
***Santa Baia de Búbal**, parroquia do concello de Carballedo.

;Ríos de Galiza
***Río Búbal**, afluente do Miño;
***Río Búbal**, afluente do Támega.

;Fóra de Galicia

;En Aragón
***Búbal**, aldea aragonesa do concello de Biescas, na provincia de Huesca.
Vianesa

A **vianesa** é unha raza de vacún autóctona de Galicia, cuxo nome se debe á capital da súa comarca de orixe "O Bolo", Viana do Bolo, ao sueste da provincia de Ourense. É unha raza típica da provincia de Ourense. A vianesa segundo Sánchez Belda (1984) é unha raza derivada do tronco Cántabro. 

Presenta tons máis escuros nos cabos e extremos, aínda que tamén se distribúen con intensidade polas diversas rexións corporais dando lugar a unha presentación de particularidades (caras afumadas, listón, lombardo, alabardo, aldinegro etc.). Son características desta raza as abundantes formacións pilosas caídas sobre a fronte, que dan lugar ao "floco", e sobre o pavillón auricular, "pendentes". 

## Orixe 
A orixe da raza é bastante antiga, posiblemente xurdiu a partir do cruzamento entre as razas rubias e vermellas autóctonas de Galicia e do gando vacún escuro introducido trala chegada dos árabes no século VIII. Actualmente a poboación é moi reducida, cuns 2&nbsp;958 exemplares (2022), aínda que dende a década de 1990 benefíciase dun programa de preservación do seu patrimonio xenético e reprodúcese na súa forma pura para manter os seus efectivos.

## Usos e sistemas de explotación 
De gran poder de tracción,, explotouse antigamente como animal de traballo

Dende época antiga as vacas de raza vianesa empréganse de forma ecléctica para usos de tracción e produción de carne e leite. A vacas son boas nais e producen un leite moi rico e nutritivo para o crecemento dos becerros. Habitualmente pastoréase cun sistema semiextensivo-extensivo, con estabulación no inverno, e pastoreo ó aire libre durante o resto do ano, alimentándose tanto en pastos abertos como en zonas frondosas. A raza está ben adaptada ó rudo clima montañés da súa zona de distribución e resulta adecuada para a produción de carne como outras razas próximas, como a rubia galega.

### Evolución da poboación 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Ficha da raza vianesa en PDF na Conselleria do Medio Rural da Xunta de Galicia 
* Ficha da raza vianesa  na *Sociedad Española para los Recursos Genéticos Animales* (SERGA)
John Michael Talbot

**John Michael Talbot**, nado o 8 de maio de 1954 en Oklahoma City, é un monxe católico, cantante, compositor, e guitarrista estadounidense.

## Traxectoria 
Goza de popularidade dentro da Igrexa católica. Tamén é o fundador da orde *The Brothers and Sisters of Charity* (Os Irmáns e Irmás da Caridade) en Eureka Springs, Arcansas.

## Discografía 
* 1. Reborn (1972) 
* 2. John Michael Talbot (1976)
* 3. The New Earth (1977)
* 4. The Lord's Supper (1979)
* 5. Beginnings / The Early Years (1980)
* 6. Come to the Quiet (1980)
* 7. The Painter (1980) 
* 8. For the Bride (1981)
* 9. Troubadour of the Great King (1981)
* 10. Light Eternal (1982)
* 11. Songs For Worship Vol. 1 (1982)
* 12. No Longer Strangers (1983) 
* 13. The God of Life (1984)
* 14. Songs For Worship Vol. 2 (1985)
* 15. The Quiet (1985)
* 16. Be Exalted (1986)
* 17. Empty Canvas (1986)
* 18. The Heart of the Shepherd (1987)
* 19. Quiet Reflections (1987)
* 20. The Regathering (1988)
* 21. Master Collection (1988)
* 22. The Lover and the Beloved (1989)
* 23. Come Worship the Lord Vol. 1 (1990)
* 24. Come Worship the Lord Vol. 2 (1990)
* 25. Hiding Place (1990)
* 26. The Birth of Jesus (1990)
* 27. The Master Musician (1992)
* 28. Meditations in the Spirit (1993)
* 29. Meditations from Solitude (1994)
* 30. Chant from the Hermitage (1995)
* 31. The John Michael Talbot Collection (1995)
* 32. The Talbot Brothers Collection (1995)
* 33. Brother to Brother (1996) 
* 34. Our Blessing Cup (1996)
* 35. Troubadour for the Lord (1996)
* 36. Table of Plenty (1997)
* 37. Hidden Pathways (1998)
* 38. Pathways of the Shepherd (1998)
* 39. Pathways to Solitude (1998)
* 40. Pathways to Wisdom (1998)
* 41. Quiet Pathways (1998)
* 42. Spirit Pathways (1998)
* 43. Cave of the Heart (1999)
* 44. Simple Heart (2000)
* 45. Wisdom (2001)
* 46. Signatures (2003)
* 47. City of God (2005)
* 48. Monk Rock (2005)
* 49. The Beautiful City (2006)
* 50. Living Water 50th (2007)
* 51. Troubadour Years (2008)

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Web oficial de John Michael Talbot 
* *The Brothers and Sisters of Charity*
Comunidade internacional

A expresión **comunidade internacional** pode referirse a:

* Todos os países representados na Organización das Nacións Unidas (ONU). 
* A xente do mundo. 
* Aqueles actores do sistema internacional que comparten unha ideoloxía. 
* A comunidade internacional regulada polas leis e tratados internacionais.

## Usos da expresión
O termo é moi ambiguo e impreciso debido ao seu uso retórico principalmente polos Estados Unidos e Gran Bretaña para lexitimar accións unilaterais tomadas por estas nacións no eido internacional para afirmar ou impoñer a súa autoridade, ou para reclamar valores morais superiores. Para este efecto tamén é empregado como referencia ás organizacións nas cales estas nacións desempeñan un papel dominante, independentemente da opinión doutras nacións. Por exemplo, a invasión do Iraq foi descrita como unha acción da comunidade internacional aínda que esta non recibiu o apoio das principais potencias, e nun principio tampouco da ONU.

Igualmente o termo "comunidade internacional" é empregado polos países occidentais (Estados Unidos, ademais da Europa Occidental), como representantes do mundo, mediante diversos organismos igualmente internacionais como a OTAN. Á súa vez, as accións da OTAN descríbense como accións da comunidade internacional malia que os seus membros apenas representan un 10% da poboación mundial.

Nun plano académico, a Sociedade Internacional é un concepto nado da disciplina "Relacións Internacionais" como ciencia política da análise internacional, este concepto de Sociedade Internacional abrangue non só aos actores básicos da esfera internacional, Estados e Organizacións Internacionais, senón todo un elenco de suxeitos do tráfico internacional como as empresas multinacionais, as frontes de liberación, grupos terroristas... Desta forma, a aproximación á análise e estudo da realidade internacional a través desta Sociedade Internacional é defendida polos politicólogos como superación do clásico concepto de Comunidade Internacional empregado polo Dereito no que se atopan unicamente os Estados e as Organizacións Internacionais como suxeitos plenos, visión rixidamente xurídica que non adoita reflectir a heteroxeneidade das Relacións Internacionais.

## Ligazóns externas
A Comunidade Internacional: documentos, artigos e prensa do mundo.
Secundino García Casal

miniatura
**Secundino García Casal**, nado en San Sadurniño en 1965, é un político galego do BNG.

## Traxectoria 
Traballador da industria madeireira local (Intasa). Encabezou a candidatura do BNG en San Sadurniño dende as eleccións municipais de 1991. Na primeira ocasión non acadou representación, pero posteriormente acadaría 1 concelleiro en 1995, 2 en 1999 (sendo a segunda forza) e 3 en 2003. Nas municipais de 2007 logrou 5 concelleiros e empatou co PPdeG, logrando que este perdese a maioría absoluta que ostentaba dende 1995, polo foi elixido alcalde logo de que acadase un pacto de gobernabilidade co único concelleiro electo do PSdeG-PSOE. En 2011 revalidou de novo a alcaldía, desta vez con maioría absoluta. Os mesmos resultados -BNG 7 concelleiros/as, PP 3 e PSdeG-PSOE 1- repetiríanse nos comicios de 2015, co que Secundino García volveu encabezar a formación de goberno en San Sadurniño. Nas eleccións municipais de 2019 acadou de novo a alcaldía con maioría absoluta, en novembro dese mesmo ano ocupa unha das vicepresidencias da FEGAMP.

En 2023 foi reelixido alcalde por quinta vez consecutiva.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
*Eleccións municipais en San Sadurniño
Himno de Riego

thumb|Gravación instrumental do himno
O **himno de Riego** é unha marcha militar de inspiración dos tradicionais himnos militares, de ton similar ao pasodobre e á "Marsellesa", referentes no século XIX. Composto por José Melchor Gomis e dedicado ao tenente coronel Rafael del Riego, foi o himno de España durante o trienio liberal de 1820-1823 e na Segunda República Española. Durante a primeira guerra carlista as tropas liberais entoábano, mais prohibiuse nos tempos de Fernando VII e en parte do goberno de Sabela II.

Rafael del Riego, símbolo do liberalismo español no século XIX e comezos do XX, ergueuse contra o goberno absolutista de Fernando VII en Las Cabezas de San Juan, Sevilla, o 1 de xaneiro de 1820. Intentaba instaurar un réxime constitucional, coa Constitución de Cádiz de 1812, coñecida como "La Pepa", como norma básica.

## Letra 

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Himno

### Ligazóns externas 
* Letra orixinal completa.
* Sitio web sobre o Himno de Riego.
* https://web.archive.org/web/20081227091122/http://www.izqrepublicana.es/documentacion/himno.htm
Felipe Tigrão

**Felipe de Oliveira Conceição**, máis coñecido como **Felipe Tigrão**, nado en Río de Xaneiro o 9 de xullo de 1979, é un Adestrador e ex futbolista brasileiro.

## Carreira 
Felipe apareceu como unha das maiores promesas do Botafogo a finais da década de 1990, pero varias lesións impediron o seguimento da súa carreira de dianteiro de alto nivel. Felipe acabou pasando por unha serie de pequenos clubs do estado do Río de Xaneiro, como a Portuguesa da Ilha e a Cabofriense.

En 2009 xogaba no Pontevedra CF, cedido polo Vitória Sport Clube.
Espello

miniatura|Esquema de inversión da imaxe.
miniatura|Esquema dun reflector.
Un **espello** é unha superficie puída na que ao incidir a luz, esta reflíctese seguindo as leis da reflexión.

O exemplo máis simple é o espello plano. Nel, un fai de raios de luz paralelos pode cambiar de dirección completamente como conxunto e continuar sendo un fai de raios paralelos, podendo producir así unha imaxe virtual dun obxecto co mesmo tamaño e forma que o real. Con todo, a imaxe resulta dereita, pero investida no eixe vertical.

Existen tamén espellos cóncavos e espellos convexos. Cando un espello é cóncavo e a curva é unha parábola, se un raio incide paralelo ao eixe do espello, reflíctese pasando polo foco (que é a metade do centro óptico da esfera á que pertence o espello), e se incide pasando polo foco, reflíctese paralelo ao eixe principal.

## Historia 
Os espellos como utensilios de toucador e obxecto manual foron moi usados nas civilizacións exipcia, grega, etrusca e romana. Elaborábanse sempre con metal bruñido, xeralmente cobre, prata ou bronce, a este proceso coñéceselle como plateo. Tiñan forma de placa redonda ou oval, decorada ordinariamente con gravados ou relevos mitolóxicos no reverso (os romanos carecen de gravados, pero non de relevos) e con mango tallado para asilos comodamente; deles, consérvanse aínda moitos exemplares nalgúns museos arqueolóxicos. Durante a alta Idade Media, apenas se fixo uso do espello, ata que no século XIII inventouse a fabricación dos de vidro e de cristal de rocha sobre lámina metálica (ou con amálgama de chumbo ou estaño que son os *espellos azogados*), sen deixar por isto de construírse os de só metal ata o século XVIII.

O espello, como moble de habitación, empeza co século XVI, pois aínda que durante os dous séculos anteriores cítanse algúns exemplares históricos apenas era coñecido e o seu uso era pouco corrente. En devandito século, preséntase con marco elegante e pé artístico e ocupa lugar distinguido no salón como obxecto movible e de dimensións reducidas. Cara a fins do século XVII as fábricas venecianas logran construír espellos de gran tamaño e desde entón serven como obxectos singularmente decorativos nos salóns, nos que ocupan un lugar destacado.

Os espellos modernos consisten dunha delgada capa de prata ou aluminio depositado sobre unha prancha de vidro, a cal protexe o metal e fai ao espello máis duradeiro.

## Galería de imaxes 

Ficheiro:Mirror.jpg|Vasilla reflectida.
Ficheiro:Egypte louvre 162.jpg|Espello exipcio no Louvre.
Chouzán

Como topónimo **Chouzán** pode referirse a:

;En Galiza
***Chouzán**, parroquia do concello de Carballedo;
****Chouzán**, lugar de dita parroquia.
Museo Nacional de Praga

O **Museo nacional** (en checo: *Národní muzeum*) é un dos principais museos de Praga. Ocupa un edificio neorrenacentista situado no alto da Praza de Venceslau, a principal da cidade. O seu vestíbulo central serve tamén de panteón dos grandes checos.

## Historia 
Fundouse en 1818 como Museo patriótico de Bohemia (*Vlastenecké muzeum v Čechách*). En 1848 toma o nome de Museo checo (*České muzeum*), de 1854 a 1919 o de Museo Real checo (*Muzeum Království českého*). O edificio ocupado polo museo é obra do Josef Schulz, o arquitecto do Teatro Nacional de Praga, construído na mesma época (1885-1890).

Desde hai 150 anos o museo domina a praza de Venceslau e é un símbolo ineludible da cultura e a nación checas. En agosto de 1968, trala Primavera de Praga, a súa fachada foi danada polos tiros dos tanques das unidades do Pacto de Varsovia que invadiran Praga e tomaban posición ao redor dos estudos da Radio Checoslovaca, situados non lonxe de alí.

## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Sitio del Museo nacional
Primeiro ministro de Timor Leste

miniatura|dereita|120px|Escudo de Timor Leste.

O **primeiro ministro de Timor Leste** é o xefe de goberno de Timor Leste. Entre as súas funcións, supervisiona o funcionamento do goberno e preside o Consello de Ministros.

Esta é unha lista dos primeiros ministros de Timor Leste despois de 2002.
Astano, Suíza

**Astano** é un antigo concello suízo do distrito de Lugano no cantón de Tesino en Suíza. O 6 de abril de 2025, os municipios anteriores de Astano, Bedigliora, Curio, Miglieglia e Novaggio fusionáronse para formar o novo concello de Lema.

## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Páxina oficial
Enxeñaría xenética

A **enxeñaría xenética** é un conxunto de técnicas, que forman parte da bioloxía molecular e teñen como obxecto a utilización dos coñecementos adquiridos en xenética para utilizar, reproducir, ou modificar o xenoma dos seres vivos. A miúdo ten por obxecto a modificación dos xenotipos, o que adoita producir a modificación dos fenotipos. A biotecnoloxía da manipulación xenética e transferencia de ADN dun organismo a outro, que posibilita a creación de novas variedades, a corrección de defectos xenéticos e a fabricación de numerosos compostos.

## Outras acepcións 
Na súa acepción máis ampla, a **manipulación xenética** significa calquera cambio realizado no material xenético.

Existen dous niveis de manipulación xenética. A primeira é a manipulación xenética de mellora, dedicada a crear individuos con mellores cualidades. Isto ten diversos riscos tanto socio-éticos (división da especie en mellorados e non mellorados) coma xenéticos (perda de diversidade xenética).

A segunda é a manipulación xenética con fins terapéuticos con enormes opcións e posibilidades para a sociedade actual.

## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Euxénese
Bab el-Mandeb

miniatura|280px|O estreito de Bab el-Mandeb segundo foto da NASA
**Bab-el-Mandeb** (transcrito ás veces *Mandab* ou *Mandib*, ou con artigo "el-" coa forma literaria "al-", con ou sen trazos), que significa en árabe "Porta das Bágoas" ou "Porta das Lamentacións" (باب المندب), é un estreito marítimo localizado entre o Iemen, Península arábiga e Djibuti, ao norte de Somalia, no denominado Corno de África, que conecta o Mar Vermello co Golfo de Aden.

## Orixe do nome 
O estreito deriva o seu nome dos perigos que agardan aos seus navegantes, ou, segundo unha lenda árabe, polas lágrimas vertidas a causa do sismo que separou Asia e África.

## Xeografía 
A distancia entre ambas as dúas beiras do estreito é de arredor de 20 millas (30&nbsp;km), a contar desde Ras Menheli, no Iemen, até Ras Siyan, en Xibouti. A illa de Perim divide o estreito en dúas canles, das cales a oriental, coñecida como Bab Iskender (*Porta de Alexandre*), ten un ancho de 2 millas (3&nbsp;km) e uns 30 m de profundidade; entanto a canle occidental ou Dact el-Mayun, posúe un ancho de sobre 16 millas (25&nbsp;km) e un calado de 310 m. Cerca da costa de Xibouti está situada un grupo de pequenas illotes coñecidos como os "Sete Irmáns". Existe unha corrente superficial cara ao mar Vermello na canle oriental, e por contra unha forte corrente de saída, en profundidade, na canle occidental.

O Bab el-Mandeb é unha ruta estratéxica entre o océano Índico e o mar Mediterráneo , vía mar Vermello e Canle de Suez. No 2006 estimábase que pasaron, en buques-tanques, uns 3,3 m3 de petróleo diarios a través deste estreito, sobre un total de 43 m3/día.

## Algúns datos históricos 
Consonte hipóteses recentes, o estreito de Bab el-Mandeb foi, posibelmente, testemuña das primeiras emigracións dos humanos modernos que abandonaron África, o que ocorreu hai uns 60&nbsp;000 anos Nesa época o nivel dos mares era moito máis baixo e o estreito era bastante menos profundo, o que facilitou a serie de emigracións que percorreron a costa sur desde Asia.

Segundo as tradicións da igrexa ortodoxa de Etiopía tewahedo, o Bab el-Mendeb veu pasar por el as migracións, cara a África, dos semitas falantes de ge'ez, que tiveron lugar arredor da mesma época que a do patriarca hebreo Xacob.

## Proxecto de ponte 
O 22 de febreiro de 2008, foi anunciado que a compañía propiedade de Tarek bin Laden está a proxectar construír unha ponte, denominada Ponte do Corno, que cruzaría o estreito, ligando Iemen con Djibuti. O comezo das obras sería para o ano 2009.

## Notas
A Eirexe, Brántega, Agolada

**A Eirexe** é un lugar da parroquia de Brántega, no concello de Agolada. Segundo o IGE, en 2015 tiña 15 habitantes (8 homes e 7 mulleres).

## Toponimia 
O topónimo **A Eirexe** (do latín , o lugar da igrexa) débese á presenza no lugar da igrexa parroquial de San Lourenzo de Brántega.

## Patrimonio
A carón da igrexa está o campo da festa.
## Lugares e parroquias 
### Lugares de Brántega 
### Parroquias de Agolada 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Lugares de Agolada
The Valley

**The Valley** é a capital de Anguila, no mar Caribe, e a maior localidade da illa. No censo de 2011 contaba cunha poboación de 1&nbsp;067 habitantes. Está situada na baía de Crocus Bay, no centro do litoral noroeste da illa.

## Lugares de interese 
A poboación ten escasos exemplos de arquitectura colonial, debido ao traslado da administración colonial de Anguila para Saint Kitts e Nevis en 1825. Fica como bo exemplo a Wallblake House, construída en 1787 e usada actualmente como dependencia da igrexa adxacente. En The Valley consérvase unha histórica prisión sita a menos de 100 m de altura sobre o nivel do mar.

A oficina turística de Anguila na localidade é unha antiga construción, que en tempos servía para almacenar o algodón, que logo era exportado para Inglaterra.

## Comunicacións 
The Valley posúe o Aeroporto Wall Blake, desde o cal se poden realizar algúns voos internacionais; hai voos diarios aos aeroportos internacionais de Antigua, Saint Martin, Saint Thomas e Porto Rico. As instalacións están sitas na parte sur da cidade, na zona denominada Long Ground.

## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Plano de The Valley  
* Fotos de edificios interesantes
Quintanilla de Onésimo

**Quintanilla de Onésimo**, anteriormente chamada **Quintanilla de Abajo**, é un concello de Castela e León, pertencente á provincia de Valladolid. Ten unha superficie de 55,20&nbsp;km² e unha poboación de 1139 habitantes, cunha densidade de 20,63 hab/km².
Recibiu durante o franquismo o nome de Quintanilla "de Onésimo" por ser o lugar de nacemento de Onésimo Redondo, o fundador do partido de ultradereita Juntas de Ofensiva Nacional-Sindicalista.

## Demografía
Fóra de xogo (libro)

***Fóra de xogo*** é unha novela negra escrita por Manuel Forcadela, publicada en 1993 por Edicións do Cumio. É a terceira entrega das aventuras de Toni Barreiro.

## Trama 
A trama desenvólvese en Vigo. Toni Barreiro é un ex-lexionario e ex-boxeador (alcumado "O Touro do Calvario") que traballa para unha xestoría, encargándose de lograr que a xente pague débedas pendentes.

É outono. Mentres nos Balcáns ten lugar a guerra dos Balcáns, chega a Vigo a última fichaxe do Real Club Celta, o dianteiro croata Lazslo Gzesler. Toni e o seu amigo Elvis son contratados para encargarse da súa seguridade, pero sen abafalo en exceso, simplemente observando e evitando que corra perigo. Pero ós poucos días de comezar, o futbolista sofre un intento de asasinato, e axiña comeza a trama a tomar acción.

Aparecen as personaxes de dous empresarios, un escritor e a irmá e a muller do futbolista. Todos eles atraídos por intereses económicos (tráfico ilegal de armas) e espirituais (pertencen a unha seita satánica), non dubidan en asasinar a quen sexa necesario, facer vodú, ou preparar as máis complexas redes para levar adiante os seus propósitos.

Ó igual que en *Sangue sobre a neve* e *Barato, barato*, faise un profundo retrato da cidade olívica. Doutra volta os edificios grises e o tráfico contaminante volven ser personaxes propios, xunto coa paisaxe urbana e as naves industriais do arrabalde.

## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Ficha na páxina da editorial
Manuel Costa Varela

**Manuel Costa Varela**, nado en Ramil (Agolada) o 24 de agosto de 1774 e finado en Ventosa o 10 de agosto de 1849, foi un militar e político galego.

## Traxectoria 
Estudou na Universidade de Santiago de Compostela e exercía de avogado na Real Audiencia de Galicia en xuño de 1808. Ao ano seguinte púxose á fronte dos paisanos da súa comarca para loitar contra os franceses e con eles marchou contra os invasores acampados en Melide, aos que fixo fuxir e perseguiu ata Lugo. O mesmo fixo con outros corpos de tropa en terras de Arzúa e Sobrado. Seguiu de comandante de alarma na comarca ata 1814.

Foi procurador das xurisdicións de Ventosa e Borraxeiros e anos despois participou en diferentes accións á fronte dos realistas. Tivo que fuxir da súa casa para evitar que o deportasen a Canarias. En 1822, ás ordes do comandante Feás, volveu loitar a carón dos absolutistas. Co triunfo destes, Costa foi nomeado corrixidor de Borraxeiros e da súa xurisdición e proposto para cargos nas Audiencias de Galicia e Cataluña.

## Véxase tamén 
### Bibliografía 
*
Oleiros (homónimos)

Como topónimo **Oleiros** fai referencia segundo o Padre Sarmiento. ás olas en que se celebraban antigamente os soterramentos Pode referirse a:

;En Galiza
***Oleiros**, concello da comarca da Coruña;
****Oleiros**, parroquia de dito concello;
*****A Cruz de Oleiros**, lugar de dita parroquia;
***Oleiros**, parroquia do concello de Carballedo;
****Oleiros**, lugar de dita parroquia;
***Oleiros**, parroquia do concello de Láncara;
****Oleiros**, lugar de dita parroquia;
***Oleiros**, parroquia do concello de Ribeira;
***Oleiros**, parroquia do concello de Salvaterra de Miño;
***Oleiros**, parroquia do concello de Silleda;
****Oleiros**, lugar de dita parroquia;
***Oleiros**, parroquia do concello de Vilalba;
***San Martiño de Oleiros**, parroquia do concello de Toques;
***Seoane de Oleiros**, parroquia do concello de Xinzo de Limia;
****Seoane de Oleiros**, lugar de dita parroquia;
***Oleiros**, lugar da parroquia de Sande do concello de Cartelle;
***Oleiros**, lugar da parroquia de Ponte Castrelo do concello de Castrelo de Miño;
***Oleiros**, lugar da parroquia de Desteriz do concello de Padrenda;
***Oleiros**, lugar da parroquia de Cabaleiros do concello de Tordoia;
***Os Oleiros**, lugar da parroquia de Barcia de Mera do concello de Covelo;
***Vilar de Oleiros**, lugar da parroquia de Vilamaior de Caldelas do concello de Castro Caldelas.

;Fóra de Galiza

;En Portugal
***Oleiros**, concello do distrito de Castelo Branco;
****Oleiros**, freguesía de dito concello;
***Oleiros**, freguesía do concello de Guimarães;
***Oleiros**, freguesía do concello de Ponte da Barca;
***Oleiros**, freguesía do concello de Vila Verde;
***São Paio de Oleiros**, freguesía do concello de Santa Maria da Feira.

;Olaría de Galiza

***Oleiros de Buño**, produción artesá da olaría en Buño;
***Oleiros de Niñodaguia**, un dos focos tradicionais da cerámica do noroeste da Península Ibérica un dos máis activos na comarca de Allariz-Maceda.

## Notas
## Véxase tamén
### Outros artigos
Rudolfinum

[miniatura|275px|dereita|Sala [Antonín Dvořák|Dvořák do Rudolfinum.]]

O **Rudolfinum** é un edificio neorrenacentista situado na praza Jan Palach de Praga. No seu interior hai unha gran sala de concertos (denominada Sala Dvořák en honor ao compositor checo e utilizada pola Orquestra Filharmónica Checa como sede da súa tempada musical) e unha sala de exposicións (a Galería Rudolfinum).

## Historia 
Tras un concurso arquitectónico internacional, o inmoble foi encargado aos arquitectos Josef Zítek e Josef Schulz, quen xa construíran en Praga o Teatro Nacional (1881). O Rudolfinum foi inaugurado o 8 de febreiro de 1885 como un complexo cultural cunha sala de exposicións e outra de concertos. Foi un agasallo da caixa de aforros Česká Spořitelna á cidade de Praga e á nación checa con ocasión do cincuenta aniversario da fundación de devandita institución bancaria. Recibiu o seu nome en honor do príncipe herdeiro do Imperio Austrohúngaro, o arquiduque Rodolfo de Habsburgo.

No período de entreguerras, o Rudolfinum serviu ao Parlamento checoslovaco (Sněmovna) como salón de plenos. O edificio foi restaurado entre 1990 e 1992.

## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Galería Rudolfinum , .
* Orquestra Filharmónica Checa , .
Fóra de xogo

A expresión **fóra de xogo** pode referirse a:

***Fóra de xogo**, penalización frecuente en distintos deportes, entre eles o fútbol, consistente nunha infracción de posición dos xogadores;
****Fóra de xogo***, novela negra de Manuel Forcadela (1993);
***Colección Fóra de Xogo**, colección literaria de Edicións Xerais de Galicia.
Olga Patiño Nogueira

**Olga María Patiño Nogueira** é unha actriz, poeta, tradutora, e directora de teatro nada na Coruña.

## Traxectoria 
Profesora de inglés no IES Fernando Wirtz Suárez da Coruña. Ten colaborado con artigos e entrevistas en xornais como *La Voz de Galicia* e *El Progreso*. Algúns dos seus poemas foron publicados en varias revistas literarias, tales como *Luzes de Galiza*, *Xanela*, *Anuario Brigantino* ou *Clave Orión*.

## Obras 
### Poesía 
* *Latexos fragmentados* (2002). GaliNova Editorial. Limiar de Luz Pozo Garza e ilustracións de Antón Sobral.
* *Atmósferas* (2007). Deputación da Coruña. Con gravados de José Valentín.
* *Tempo en desuso* (2008). Espiral Maior.
* *Silencio habitado* (2013). Sial.
* *Amaterasu* (2022). Arenas. Ilustracións de Isabel Pintado. 92 paxs. ISBN : 978-84-124929-2-7.

### Traducións 
* *A filla do mar*, de Rosalía de Castro (2001). Toxosoutos.
* *Os pazos de Ulloa*, de Emilia Pardo Bazán (2001). Toxosoutos.

### Edición/coordinación 
* *Poemas dos Caneiros*, con textos de Uxío Novoneyra e gravados de Jesús Núñez.

### Obras colectivas 
* *47 poetas de hoxe cantan a Curros Enríquez*.
* *O trazo aberto. Poesías e debuxos* (2002, Deputación de Pontevedra).
* *Alma de beiramar* (Espiral Maior, 2003).
* *Do máis fondo do silencio saen voces* (Asociación Cultural Panda de Relacións Laborais, A Coruña, 2006).
* *A Coruña á luz das letras* (Trifolium, 2008).
* *A volta a Curros en 9 etapas* (Concello da Coruña, 1984). Con Anxo Gómez.
* *En defensa do Poleiro. A voz dos escritores galegos en Celanova* (Toxosoutos, 2010).
* *Natureza haiku* (Libro de artista, 2010). Con Soledad Penalta e Isabel Pintado.
* *Sentimentalismo. Antoloxía de referencia. Etapa de Fundación* (Editorial Bubela, 2011).
* *Vivir un soño repetido. Homenaxe a Lois Pereiro* (Asociación de Escritores en Lingua Galega, 2011), libro electrónico.
* *A cidade na poesía galega do século XXI* (Toxosoutos, 2012).
* *Olimpo de mares vermellos. O Monte Pindo na poesía galega* (Toxosoutos, 2013).
* *Os aforismos do riso futurista* (Xerais, 2016).
## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Blog de Olga Patiño
Defenestracións de Praga

Coñécense como **defenestracións de Praga** tres incidentes acontecidos na historia de Bohemia e un máis na historia de Checoslovaquia.

## Historia 
O primeiro sucedeu en 1419 e o segundo en 1618, (este segundo é xeralmente coñecido como *a Defenestración de Praga*). Ambos os dous contribuíron a desencadear conflitos bélicos prolongados que afectaron á propia Bohemia e a países da súa contorna. (Unha defenestración é o acto de tirar a alguén pola fiestra)

### Cronoloxía 
* A primeira defenestración de Praga deu lugar á morte de sete membros do consello dunha cidade hostil por unha turba de checos husitas radicais, o 30 de xullo de 1419. As prolongadas Guerras Husitas sobreviron pouco despois, durando ata 1436.
* A segunda defenestración de Praga foi un evento central na iniciación da Guerra dos 30 anos en 1618. A aristocracia bohemia estaba en estado de rebelión desde a elección de Fernando II, duque de Estiria e católico convencido como Emperador do Sacro Imperio Romano Xermánico, o cal incluía a Bohemia. O 23 de maio de 1618 varios deles tomaron a dous gobernadores imperiais e a un escriba e guindáronos a través das fiestras do castelo. Caeron sobre unha chea de esterco e ningún deles sufriu lesións serias.
* Unha terceira defenestración sucedeu o 10 de marzo de 1948 cando o Ministro de Asuntos exteriores checoslovaco, Jan Masaryk, o único ministro non-socialista que quedaba no país, foi achado morto baixo a fiestra do cuarto de baño do Ministerio de Asuntos Exteriores, o que deu lugar ao establecemento dun goberno claramente dominado polos comunistas. Ata a data de hoxe aínda continúa a especulación sobre a causa da súa morte, pero non existe ningunha evidencia que poida incriminar ou exculpar ao réxime.

## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* *Descendants of those defenestrated*
Sexismundo, Sacro Emperador Romano-Xermánico

**Sexismundo de Luxemburgo**, nado en Núremberg o 15 de febreiro de 1368 e finado en Znaim o 9 de decembro de 1437, foi emperador do Sacro Imperio Romano Xermánico de 1410 a 1437 e rei de Hungría e Bohemia, e derradeiro monarca da dinastía Luxemburgo.

## Traxectoria 
Foi o segundo fillo do emperador Carlos IV. Foi marqués de Brandeburgo desde 1378, ao suceder ao seu pai, ata 1388 cando renunciou a favor do seu curmán Jobst de Moravia. Logo da morte deste, en 1411, Sexismundo volveu converterse en marqués de Brandeburgo ata 1415, cando agasallou co territorio desta marca a Frederico I de Núremberg, dando lugar a que a familia dos Hohenzollern pasase a ser a máis importante de Alemaña.

Grazas ao seu casamento con María I de Hungría, Sexismundo ocupou o trono húngaro dende 1386. En 1396 fixo fronte aos turcos de Beyazid I que trataran de atacar o sur de Hungría pero as súas forzas foron derrotadas na Batalla de Nicopolis (actual Bulgaria) e o propio Sexismundo estivo a piques de ser capturado.

Contraeu un segundo matrimonio en 1406, con Barbara de Celje.

No ano 1410, falecido o emperador Roberto e tras unha complicada elección, foi elixido emperador do Sacro Imperio Romano. Os seus opoñentes foron Venceslau de Bohemia, que non aceptou a súa deposición como emperador dez anos antes de Jobst de Moravia, que resultou seleccionado pero faleceu poucos meses despois. Venceslau renunciou a favor de Sexismundo, permitíndolle ser recoñecido emperador de xeito unánime.

Sexismundo reinou dende 1419 en Bohemia, ao suceder a Venceslau pero estivo enfrontado cos husitas durante quince anos, e non foi recoñecido pola maior parte das faccións checas ata o ano 1437.

Tivo unha filla con Barbara de Celje, Sabela (1409-1442) quen casou co emperador Alberte II, que puido suceder ao seu sogro nos tronos de Hungría e Bohemia.
Actor pornográfico

[miniatura|As actrices porno [Sophia Rossi, esquerda, e Jenna Jameson.]]
Un **actor pornográfico** ou **actor porno**, é un actor ou actriz de cine porno que actúa en películas de temática pornográfica.

## Industria 
A industria pornográfica dos Estados Unidos é a primeira en desenvolver *Star system*, especialmente por razóns comerciais. Noutros países, por exemplo Alemaña, non se atopa ese fenómeno debido a que a maioría son actores afeccionados; a industria actual e recente europea extraeu moitos dos seus grandes actores e actrices pornográficos de países do denominado bloque do leste (Romanía, República Checa, Eslovaquia, Hungría etc.). Entre as pornostars francesas pódese citar, a Katsuni ou a máis recente Yasmine. No caso de España, fixéronse famosos, nos últimos anos, pornostars tanto masculinos (Nacho Vidal) como femininos: Celia Blanco, e recentemente, Rebeca Linares ou Fayna Vergara.

## Historia 
miniatura|Cartel de *Deep Throat* con Linda Lovelace
A xeralmente recoñecida primeira estrela porno cun nome (escénico) específico e recoñecido foi Linda Lovelace dos Estados Unidos, a cal estelarizou a presentación de 1972 *Deep Throat*. O éxito desta película, a cal recadou centos de millóns de dólares mundialmente, e xerou unha avalancha doutras películas e estrelas pornográficas tales como Marilyn Chambers (*Detrás da porta verde*), Gloria Leonard (The Opening of Misty Beethoven), Georgina Spelvin (*O diaño e a Srta. Jones*), e Bambi Woods (*Debbie Does Dallas*).

Esta éra foi chamada por algúns como A Época de Ouro do Porno cando as películas porno eran proxectadas en salas cinematográficas públicas e, xa que logo aceptadas, para o seu consumo público ou polo menos toleradas como tales. Este período durou ata finais dos setenta, principios dos oitenta, mentres que estes filmes tiñan argumentos específicos e orzamentos promocionais e os seus intérpretes volvéronse notorios. Tales actores lendarios desa época inclúen a John Holmes, Ginger Lynn, Veronica Hart, Nina Hartley, Seka, e Amber Lynn, quen se volveron ben coñecidos entón.

A posibilidade de que a xente vexa películas para adultos na privacidade dos seus propios fogares, débese á popularidade do VHS (e logo o DVD) que crearon un novo mercado para adultos que excedeu o alcance da época previa, centrada en salas de exhibición. Adicionalmente, o predominio de Internet serviu como catalizador do incremento na venda de pornografía. A finais dos noventa, Jenna Jameson, Juli Ashton, Ashlyn Gere, Asia Carrera, Racquel Darrian, Tera Patrick, Briana Banks, Stacy Valentine, Jill Kelly, e Silvia Saint xurdiron como a nova onda de estrelas porno.

## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Sexo
* Cine porno
* Pornografía
Muhammad Ahmad ibn Abd Allah Al-Mahdi

**Muhammad Ahmad ibn Abd Allah Al-Mahdi** (12 de agosto de 1844 - 22 de xuño de 1885) é un xefe político relixioso que creou un vasto Imperio islámico que se estendía dende o Mar Vermello ao centro de África, e fundador dun movemento cuxa influencia perdura no Sudán.

Promulgando a súa misión divina de purifica-lo islam, pretende se-lo Mahdi (enviado) anunciado polo islam. O punto culminante do seu movemento foi a toma de Khartoum o 26 de xaneiro de 1885 a pesar da defensa de Charles George Gordon. Funda un estado teocrático no Sudán con capital Omdourman, onde se atopa a súa tumba.

O estado Mahdista sobrevivirá ao seu fundador, ata a súa destrución en 1898 pola armada británica comandada polo Lord Horatio Herbert Kitchener.
miniatura|esquerda|Tumba do Mahdi en Omdourman

## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* "Mahdi, al-." Encyclopædia Britannica. 2005. Encyclopædia Britannica Premium Service
Andrei Gromiko

**Andrei Gromyko**, nado en Starye Gromiki (Belarús) o 18 de xullo de 1909 e finado en Moscova o 2 de xullo de 1989, foi un político e diplomático soviético, ministro de asuntos exteriores da URSS durante máis de 25 anos, e despois presidente do præsidium do Soviet Supremo.

## Traxectoria 
En 1939 entrou no comisariado do pobo para asuntos estranxeiros como xefe do departamento de América. Enseguida comeza a ascender chanzos chegando a ser conselleiro na embaixada da URSS nos Estados Unidos de 1939 a 1943, despois embaixador nese mesmo estado de 1943 a 1946. Participou na maior parte das conferencias internacionais da época (Dumbarton Oaks, Ialta, Potsdam, Helsinqui etc.). De 1944 a 1975, salienta coma hábil negociador e proba que ten un grande talento para defender a política estranxeira do seu estado.

En 1946, pasa a ser embaixador da URSS no Consello de seguridade da ONU. Pasa a ser membro do comité central do partido comunista en 1956 e entra no Politburo en 1973. En 1983, é o primeiro vice-presidente que despois será designado presidente do praesidium do Soviet Supremo en 1985. Debe dimitir deste posto, e foi excluído do Politburo en 1988, porque representaba a facción conservadora do partido comunista.

Está soterrado no camposanto de Novodevitchi en Moscova.
-548

## Acontecementos 
*

### Arte e cultura 
* Un incendio destrúe o templo de Apolo en Delfos. A reconstrución non se iniciará até -513.
* Evágoras de Esparta vence nos Xogos Olímpicos na carreira de carros.

## Nacementos 
*
## Mortes 
## Outros 
*

Historia ano a ano
-435

## Acontecementos 
*

### Arte e cultura 
* Arredor desta data comeza a súa carreira artística Zeuxis (até ca. -390), xunto con Parrasio, os pintores máis célebres da súa época. Non subsiste nada da obra de ambos.

## Nacementos 
*Filoxeno de Citera, poeta grego (m. -380).

## Mortes 
## Outros 
*

Historia ano a ano
Carmen Luvana

**Carmen Luvana**, nada o 23 de agosto de 1981 en Nova York, é unha actriz porno estadounidense de orixe portorriqueña.

## Biografía 
Naceu no barrio neoiorquino de Brooklyn. Con apenas 5 anos os seus pais múdanse a Porto Rico de onde eran orixinarios. Permanece aí ata os 18 anos. A esa idade decide instalarse en Miami (Florida) para traballar como stripper en diversos clubs da cidade.

En 2001 debuta no cine porno con *More Dirty Debutantes 211*. Tras un ano de contrato con New Sensations convértese no buque insignia da produtora Adam & Eve, que a ficha no 2003. Nese ano realiza a súa primeira escena de sexo anal en *The Perfect Secretary*, experiencia que só repetiría posteriormente en *The Power of Submission* (2006).

A finais do 2007 anuncia a súa vontade de retirarse da industria do porno ao concluír o ano 2008. Foi portada de revistas como Hustler, Oui, Genesis magazines ou Maxim.

## Premios 
* 2002 Premio XRCO á Mellor actriz revelación
* 2003 Night Moves á Mellor actriz revelación
* 2003 Premio XRCO á Mellor escena lésbica (con Jenna Jameson)
* 2004 Premio KSEX 
* 2006 F.A.M.E. Award Mellor actriz realizando sexo oral

## Notas