Moeda de pedra

miniatura|Exemplar dunha **moeda de pedra** ou **pedra rai** exposto no Museo Etnolóxico de Hamburgo.
A **moeda de pedra**, coñecida tamén coa denominación de **rai** (do yapés: *raay*) ou **pedra rai**, consiste nun disco circular de pedra calcaria, con diámetro de entre uns centímetros e catro metros, que se utilizou como moeda na illa de Yap, na Micronesia, entre os séculos XV e  XX d. de C. A palabra *rai* é homónima coa que significa "balea" en lingua yap, por mor do costume de esculpir as primeiras pedras coa forma deste cetáceo.

O peculiar sistema monetario de Yap baseábase nunha historia oral da propiedade. Debido a que estas pedras son demasiado grandes para as mover, a merca dun artigo cunha destas moedas implicaba simplemente acordar oralmente o cambio da titularidade da súa propiedade, sen se requirir o movemento físico da pedra.

## Historia 
[esquerda|miniatura|320x320px|Representación do traslado dunha **pedra rai** na inauguración dos [Estados Federados de Micronesia]]
Os habitantes de Yap extraeron as rochas de calcaria fundamentalmente das illas Palau e tamén nalgunha medida da de Guam, e leváronas a Yap en canoas e balsas para as usar alí como diñeiro. A lenda local di que os yapeses descubriron as rochas calcarias en Palau hai uns cincocentos ou seiscentos anos, cando unha expedición liderada por un home chamado Anagumang arribou á illa. Este tipo de rocha non existía en Yap, polo que resultaba moi prezada polos seus habitantes.

Primeiro, Anagumang tería ordenado aos sus homes a corta das pedras con forma de balea, aínda que se terminou por elixir unha forma circular, probablemente pola súa maior facilidade de transporte, para o que se colocaba un pau atravesado no furado central da pedra, a modo de eixe. Porén, as pedras de maior tamaño deberon requirir o esforzo de decenas de homes para o seu transporte. Os habitantes de Palau esixiron a cambio aos yapeses o pagamento de doas, cocos e copra, polo privilexio de explotaren as canteiras de calcaria.

En 1871, David O'Keefe naufragou preto de Yap e recibiu axuda dos nativos. Xa recuperado, axudou os insulares a adquiriren máis pedras rai, proporcionándolles utensilios de ferro, polo que recibiu como pagamento copra e carallotes, mercadorías moi valiosas nas exportacións do Extremo Oriente. Coa chegada das ferramentas, incrementouse de gran xeito o número das pedras extraídas, o que provocou un certo tipo de inflación e a conseguinte depreciación das pedras obtidas desta maneira, en comparación coas máis antigas. O libro titulado ''His Majesty O'Keefe*, de Laurence Kingman, céntrase na vida deste mariño en Yap, do mesmo xeito que a longametraxe homónima de 1954 (estreada en España co título de *Su majestad de los mares del sur*), dirixida por Byron Haskin e protagonizada por Burt Lancaster.

O comercio con pedras rai detívose a comezos do século XX, por mor das disputas comerciais entre os intereses dos españois e dos alemáns neses territorios, e as canteiras ficaron abandonadas. Cando o exército imperial xaponés chegou a Yap durante a segunda guerra mundial, usou unha gran cantidade de pedras rai para a construción de edificacións e de vías de comunicación, e mesmo para facer de áncoras.
[miniatura|[Placa da matrícula (automobilismo)|Placa de matrícula do Estado de Yap con lema e imaxe alusivos á **moeda de pedra** como símbolo nacional]]
O economista Milton Friedman comparou o papel monetario destas pedras coas reservas de ouro que os Estados Unidos manteñen en Fort Knox.

Aínda que a moeda de estilo occidental substituíu as pedras rai como moeda corrente, estas aínda manteñen valor entre os habitantes da illa, á parte de térense constituído nun símbolo nacional.

## Dimensións e valor 
[miniatura|**Moeda de pedra** da [Yap|illa Yap no Museo do Banco do Canadá en Ottawa]]
As pedras rai son discos circulares de calcaria cun grande furado no medio. O seu tamaño é moi variable; as máis grandes son de máis de tres metros de diámetro e de medio metro de grosor, cun peso de ata catro toneladas. Nos xardíns do Museo do Banco do Canadá en Ottawa, Ontario, amósase unha pedra rai de 2,13 metros de diámetro.

O valor extrínseco dunha pedra rai non só se baseaba no seu tamaño e na perfección da súa artesanía, senón tamén na propia historia da pedra. Se morrera moita xente durante o seu transporte, por exemplo, ou se fora algún navegante de sona o que a transportara, o seu valor incrementábase. E este valor cambiaba tamén en función da posición social do seu posuidor, de maneira que valía máis a rai dun nobre que a dun plebeo.

As pedras utilizábanse fundamentalmente en transaccións sociais vinculadas co matrimonio, herdanzas, pactos políticos; tamén como símbolo de alianza ou mesmo como simple pagamento a cambio de alimentos. Moitas delas atopáronse fronte a templos ou nos camiños máis importantes. Aínda que a propiedade dunha pedra podía cambiar, non era habitual que a pedra se movese do seu sitio, xa que os habitantes da zona coñecían o nome e as vicisitudes de todos os propietarios que esta tivera, mesmo no caso daquelas que durante o seu traslado terminaran no fondo do mar como resultado do naufraxio da balsa que a transportaba desde o seu lugar de orixe ata Yap. Era, xa que logo, suficiente unha simple declaración oral para que a súa propiedade ficase transferida. Estes cambios de titularidade quedaban rexistrados pola tradición oral, o que esixía que a transferencia fose amplamente publicitada.

## Galería de imaxes 

Ficheiro:Little world, Aichi prefecture - Stone Money of Yap, Micronesia.jpg|**Moeda de pedra** de Yap.
Ficheiro:Die Gartenlaube (1899) b 0419 2.jpg|Gravado da obra colectiva *Die Gartenlaube* (1899).
Ficheiro:Rai (status stone), Yap, quarried 1904 on Palau - National Museum of Natural History, United States - DSC00363.jpg|**Moeda de pedra** de Yai do Museo de Historia Natural dos EEUU.
Ficheiro:Community house of Yorlap (Yap Islands) with stone money made in Palau NOAA.jpg|**Pedras rai** ante unha casa en Yai.
Ficheiro:Yapese stone money 2007.jpg|Exemplar de **pedra rai** yapesa.
Ficheiro:Yap State Seal.jpg|Emblema oficial do Estado de Yap.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Bryan, M. F. (2004). "Island Money". *Federal Reserve Bank of Cleveland*. 1 de febreiro. ISSN 0428-1276
* Gillilland, C. L. C. (1975). "The Stone Money of Yap. A Numismatic Survey". En *Smithsonian Studies in History and Technology'' 23. Smithsonian Institution Press. Washington.
* Murphy, Geri (2011). "Yap's Amazing Stone Money ". En *Sport Diver*. 10 de novembro.
* Parsonson, G. S. (1962). "The Settlement of Oceania: An Examination of the Accidental Voyage Theory ". En *Journal of the Polynesian Society.* Auckland University.
* Patterson, C. B. et al. (1986). "At the Birth of Nations: In the Far Pacific". En *National Geographic Magazine*. Outubro.
* Pine, A. (1984). "Fixed Assets, or Why a Loan in Yap is Hard to Roll Over". En *The Wall Street Journal*. Reproducido en Mankiw, N. G. (2004) *Essentials of Economics*. 3ª ed. Cengage South-Western. ISBN 9780324269420. Páxinas 454-455.
* Poole, R. M. (2018). "The tiny island with human-sized money". En *BBC Travel*. 3 de maio.
* Powers, D. M. (2010). ''Tales of the Seven Seas: The Escapades of Captain Dynamite Johnny O'Brien*. Taylor Trade Publishing. ISBN 9781589794474
* Vicente Echagüe, J. R. (2022). "El dinero de piedra o fei de la isla Yap del Pacífico ". En *Numismático Digital*. 14 de outubro.

### Outros artigos 
* Formas das moedas

### Ligazóns externas 
* "Yapese Quary Sites".
* "The Road to Riches: Stone Money". *BBC''.