Panonia

miniatura|dereita|250px

**Panonia** foi unha provincia do Imperio romano, que limitaba ao norte e ao leste co Danubio, ao oeste co Nórico e a Italia romana superior e ao sur con Dalmacia e Mesia superior. Panonia estaba situada en Europa central, no territorio actual de Hungría, leste de Austria, norte de Croacia, noroeste de Serbia, norte de Eslovenia, oeste de Eslovaquia e norte de Bosnia e Hercegovina.

## Nome 
Julius Pokorny cría que o nome "Panonia" deriva do ilirio, da raíz  proto-indoeuropea, **pen-*, "pantano, auga, mollado" (cf. inglés *fen*, "pantano"; hindi *pani*, "auga").

Outros cren que o nome está relacionado co deus da natureza, cabras e pastores **Pan** e/ou **pan*, a palabra protoeslava /protoindoeuropea para "señor"/"mestre", que podería significar *Terra de Pan* ou *Terra dos mestres*, o que é máis probable debido ao feito de que a frota de Xonia forneceu Panonia a través do mar Negro e do río Danubio e [...] as festividades do Panionium tamén eran ben coñecidas na rexión polos seus habitantes celtas, vénetos e escitas.

## Historia 
### Antes da conquista romana 
Os primeiros habitantes desta zona coñecidos pola historia foron os *Pannonii* (panonios), un grupo de tribos indoeuropeas semellantes aos ilirios. Desde o século IV a.C. foi invadida por varias tribos celtas. Pouco se escoita de Panonia ata o 35 a.C., cando os seus habitantes, aliados dos dálmatas, foron atacados por Augusto, que conquistou e ocupou Siscia (Sisak). Non obstante, os romanos non ocuparon definitivamente o país ata o 9 a.C., cando foi incorporado ao Illyricum, cuxa fronteira se estendeu ata o Danubio.

### Baixo dominio romano 
miniatura|Seuso e a súa esposa en Lacus Pelso (hoxe Lago Balaton)
[miniatura|right|250px|O imperio romano na época de Adriano (gobernou 117-138 d.C.), mostrando no medio o [río Danubio, as provincias imperiais de **Panonia Superior** e **Panonia Inferior** e as dúas lexións romanas despregadas no 125]]
[250px|right|miniatura|Mapa que mostra as conquistas de [Constantino I o Grande|Constantino I de áreas da actual Hungría oriental, oeste de Romanía e norte de Serbia, nas primeiras décadas do século IV (cor rosa).]]

No ano 6 d.C., os panonios, cos dálmatas e outras tribos ilirias, iniciaron a chamada "Revolta iliria", e foron vencidos por Tiberio e Xermánico, logo de duros combates, a campaña durou tres anos. Despois de que a rebelión foi esmagada no ano 9 d.C., a provincia de Iliria disolveuse e as súas terras dividíronse entre as novas provincias de Panonia no norte e Dalmacia no sur. A data da división é descoñecida, certamente despois do ano 20 d.C. pero antes do 50 d.C.. A proximidade de perigosas tribos bárbaras (*quadi*, *marcomanni*) requiriron a presenza dun gran número de tropas (sete lexións en tempos posteriores), e construíronse numerosas fortalezas na beira do Danubio.

Nalgún momento entre os anos 102 e 107, entre a primeira e segunda guerras dacias, Traxano dividiu a provincia romana en Panonia Superior (parte occidental coa capital en Carnuntum), e Panonia Inferior (parte oriental coas capitais en Aquincum e Sirmium). Segundo Ptolomeo, estas divisións separáronse por unha liña trazada desde Arrabona no norte ata Servitium no sur, máis tarde, a fronteira púxose máis ao leste. O país enteiro era ás veces chamado Panonias (*Pannoniae*).

Panonia Superior estaba baixo o legado consular, que antes administrara a provincia única e tiña tres lexións baixo o seu mando. A Panonia Inferior estaba inicialmente baixo un legado pretoriano cunha soa lexión como guarnición; logo de Marco Aurelio, quedou baixo un legado consular, pero aínda con só unha lexión. A fronteira do Danubio estaba protexida polo establecemento das dúas colonias por Hadriano, Aelia Mursia e Aelia Aquincum.

Baixo Diocleciano, fíxose unha división cuádrupla do país:
* Panonia Prima no noroeste, coa súa capital en Savaria / Sabaria, incluía Panonia Superior e a maior parte da Panonia Central entre o Raba e Drava.
* Panonia Valeria no nordés, coa súa capital en Sopianae, comprendía o resto da Panonia Central entre o Raba, o Drava e o Danubio.
* Panonia Savia no suroeste coa súa capital en Siscia.
* Panonia Secunda no sueste, coa súa capital en Sirmium.

Diocleciano tamén trasladou partes da actual Eslovenia fóra de Panonia e incorporounas en Nórico. No 324, Constantino I ampliou as fronteiras da Panonia romana cara ao leste, anexionando as chairas do que agora é o leste de Hungría, o norte de Serbia e oeste de Romanía ata os limes que creou, Diques do demo.

No século IV-VI, unha das diocese do Imperio romano era coñecida como a diocese de Panonia. Tivo a súa capital en Sirmium e incluía as catro provincias que se formaron a partir da Panonia histórica, así como as provincias de Dalmacia, Noricum Mediterraneum e Noricum Ripense.

Ficheiro:Pannonia01.png|Panonia no século I
Ficheiro:Pannonia02.png|Panonia no século II
Ficheiro:Pannonia03 en.png|Panonia no século IV
Ficheiro:Limes4-en.png|Panonia co limes de Constantino I no 330 d.C

### Despois de Roma
[miniatura|250px|right|[Gerulata- un campamento militar romano situado preto da actual Rusovce, Eslovaquia.]]

Durante o período das grandes migracións no século V, algunhas partes de Panonia foron cedidas aos hunos no 433 por Flavio ​​Aecio, o *magister militum* do Imperio Romano de Occidente. Despois do colapso do imperio huno en 454, Marciano asentou un gran número de ostrogodos na provincia como *foederati*. O Imperio romano de Oriente controlouno durante un tempo no século VI, e restaurouse temporalmente unha provincia bizantina de Panonia con capital en Sirmium, pero só incluía unha pequena parte do sueste da Panonia histórica.

Posteriormente, foi invadido de novo polos ávaros no 560, polos eslavos, que se asentaron *circa* 480 pero independizáronse só a partir do século VII, e os francos, que declararon unha marca fronteiriza (a marca de Panonia) a finais do século VIII. O termo Panonia tamén se usou para un ducado eslavo que era vasalo dos francos.

Entre os séculos V e X, a poboación romanizada de Panonia desenvolveu unha lingua románica panonia, principalmente ao redor do lago Balaton, no actual oeste de Hungría, onde existía a Cultura de Keszthely. Esta lingua e a cultura relacionada extinguíronse coa invasión maxiar de Panonia.

## Cidades e fortes auxiliares 
miniatura|dereita|Fotografía aérea: Gorsium - Tác - Hungría
miniatura|dereita|Aquincum, Hungría
miniatura|dereita|Ruínas do palacio imperial en Sirmium
Os asentamentos nativos consistían en *pagi* (cantóns) que contiñan varios *vici* (aldeas), a maioría das grandes cidades eran de orixe romana. As cidades e vilas de Panonia foron:

**Agora en Austria:**
* Carnuntum (Petronell, Bad Deutsch-Altenburg)
* Vindobona (Viena)

**Agora en Bosnia e Hercegovina:**
* Saldae (Brčko)
* Serbinum ou Servitium (Gradiška)

**Agora en Croacia:**
* Ad Novas (Zmajevac)
* Andautonia (Ščitarjevo)
* Aqua Viva (Petrijanec)
* Aquae Balisae (Daruvar)
* Certissa (Đakovo)
* Cibalae (Vinkovci)
* Cornacum (Sotin)
* Cuccium (Ilok)
* Iovia ou Iovia Botivo (Ludbreg)
* Marsonia (Slavonski Brod)
* Mursa (Osijek)
* Siscia (Sisak)
* Teutoburgium (Dalj)

**Agora en Hungría:**
* Ad Flexum (Mosonmagyaróvár)
* Ad Mures (Ács)
* Ad Statuas (Vaspuszta)
* Ad Statuas (Várdomb)
* Alisca (Szekszárd)
* Alta Ripa (Tolna)
* Aquincum (Buda, Budapest)
* Arrabona (Győr)
* Brigetio (Szőny)
* Caesariana (Baláca)
* Campona (Nagytétény)
* Cirpi (Dunabogdány)
* Contra-Aquincum (Budapest)
* Contra Constantiam (Dunakeszi)
* Gorsium-Herculia (Tác)
* Intercisa (Dunaújváros)
* Iovia (Szakcs)
* Lugio (Dunaszekcső)
* Lussonium (Dunakömlőd)
* Matrica (Százhalombatta)
* Morgentianae (Tüskevár (?))
* Mursella (Mórichida)
* Quadrata (Lébény)
* Sala (Zalalövő)
* Savaria ou Sabaria (Szombathely)
* Scarbantia (Sopron)
* Solva (Esztergom)
* Sopianae (Pécs)
* Ulcisia Castra (Szentendre)
* Valcum (Fenékpuszta)

**Agora en Serbia:**
* Acumincum (Stari Slankamen)
* Ad Herculae (Čortanovci)
* Bassianae (Donji Petrovci)
* Bononia (Banoštor)
* Burgenae (Novi Banovci)
* Cusum (Petrovaradin)
* Graio (Sremska Rača)
* Onagrinum (Begeč)
* Rittium (Surduk)
* Sirmium (Sremska Mitrovica)
* Taurunum (Zemun)

**Agora en Eslovaquia:**
* Gerulata (Rusovce)

**Agora en Eslovenia:**
* Celeia (Celje)
* Neviodunum (Drnovo)
* Poetovio (Ptuj)

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
*  
* 
* Pannonia map
* Pannonia map
* Aerial photography: Gorsium - Tác - Hungary
* Aerial photography: Aquincum - Budapest - Hungary