Xeomorfoloxía

[miniatura|dereita|Cono de Arita, [Provincia de Salta (Arxentina).]]
A **xeomorfoloxía** é unha rama da xeografía que estuda a relevo da Terra. Para iso, tende a identificar, describir e analizar tales xeitos, entendidos aquí como relevos, así como todos os seus aspectos xenéticos, morfolóxicos, morfométricos e dinámicos, tanto pretéritos como actuais e naturais ou antropoxénicos. O termo ven do grego: Γηος, *geos* (Terra), μορφή, *morfo* (forma) e λόγος, *logos* (estudo, coñecemento).

## Historia e características 
A xeomorfoloxía céntrase no estudo das formas da paisaxe, senón porque estes son o resultado da dinámica da litosfera no seu conxunto, integra o coñecemento, en primeiro lugar  doutras ramas da xeografía como a climatoloxía, hidrografía, pedoloxía, glacioloxía, paleoxeografía e, do outro lado, tamén integra contribucións doutras ciencias, para incluír o impacto dos fenómenos biolóxicos, xeolóxicos e antrópicos no relevo.

Este ramo da ciencia integra-se tanto na xeografía física, como na xeografía humana, debido aos desastres naturais e as relacións home-medio ambiente, e tamén na xeografía matemática, en relación á topografía. A xeomorfoloxía toma forma a finais do século XIX polas mans de William Morris Davis, que tamén é considerado o pai da xeografía americana. Nese tempo, a idea prevalentes sobre a creación do relevo era do catastrofismo como causa principal. Davis e outros xeógrafos comezaron a demostrar que outras causas foron responsables da modelaxe da superficie da Terra. Davis desenvolveu unha teoría da creación e destrución da paisaxe, a que chamou de "ciclo xeográfico". Obras como "The Rivers and Valleys of Pennsylvania", "The Geographical Cycle" e "Elementary Physical Geography", deron un forte impulso inicial, seguido por outros estudosos como Mark Jefferson, Isaiah Bowman ou Curtis Marbut que foron consolidando a disciplina.

### Ramas
De descritiva e clasificatoria na súa orixe, a xeomorfoloxía evolucionou, como calquera outra ciencia, para o estudo das causas e interrelacións entre procesos e formas. Esta visión, coñecida como a **xeomorfoloxía dinámica**, ten beneficiado moito dos avances tecnolóxicos, da redución de custos en equipamento de medida e do aumento exponencial do poder de procesamento das computadoras. A xeomorfoloxía dinámica é fundamental no estudo dos procesos de erosión e transporte de sedimentos.

A **xeomorfoloxía climática** estuda a influencia do clima sobre a evolución do relevo. O clima é responsable dos ventos e precipitacións, que actúan na modelaxe continua da superficie da Terra. A diversidade climática implica velocidades distintas na evolución do ciclo: en climas áridos, o ritmo evolutivo é máis lento, mentres que climas moi húmidos presentan maiores taxas de evolución. A modelaxe climático depende aínda dos factores predominantes en cada rexión: xeo, vento, ríos ou outros. Este coñecemento é resumido no que se chama "dominios morfoclimáticos".

A **xeomorfoloxía fluvial** é a rama especializado da xeomorfoloxía que trata sobre o estudo das formas e estruturas provocadas pola dinámica dos ríos. Este subcampo é moitas veces confundido co campo da hidrografía.

A **xeomorfoloxía de costas** é a que estuda os fenómenos producidos ao pé das montañas, os movementos de masa, estabilización de ladeiras e outros. Ten grande importancia para o estudo dos riscos naturais.

A **xeomorfoloxía eólica** estuda os procesos e formas provocados polo vento, especialmente en ámbitos morfoclimáticos onde o vento é predominante, por exemplo, nas zonas costeiras, desertos quentes e fríos e rexións polares.

A **xeomorfoloxía glaciar** estuda as formacións e os procesos causados ​​polas glaciares e alivio periglacial. Este sector é estreitamente ligado á glacioloxía.

A **xeomorfoloxía estrutural**, pon a énfase na influencia dos procesos xeolóxicos no desenvolvemento do relevo. Este curso é importante en áreas con forte actividade xeolóxica, onde fallos e pregos poden predeterminado a existencia de picos ou vales, ou a existencia de baías e promontorios, ou outros afloramentos rochosos máis ou menos resistentes á erosión.

O éxito da capacidade preditiva dalgúns modelos e as súas aplicacións potenciais nas áreas de planificación urbana, enxeñaría civil, estratexia militar, desenvolvemento costeiro, entre outros, forxou nas últimas décadas a **xeomorfoloxía aplicada**, máis destacada na xeografía francesa grazas ao Instituto de Xeografía Aplicada, fundado por Jean Tricart. Esta aplicación concéntrase principalmente na interacción entre as actividades humanas e as formas de terra, con énfase na xestión dos riscos causados ​​polos cambios na superficie terrestre (natural ou inducida), coñecidos como "xeorriscos". Eses estudos inclúen movementos de masa, erosión das praias, atenuación das inundacións, maremotos e outros.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía
*AAVV. *Xeomorfoloxía do litoral galego e formacións costeiras*, Ir Indo, 2007, ISBN 978-84-7680-611-1