Beleza

[miniatura|dereita|250px|A cidade de [Venecia nunha pintura de Canaletto, considerada, un exemplo de beleza segundo os cánones pictóricos imperantes]]
A **beleza**, definida como o conxunto de características dunha persoa, animal, lugar, obxecto ou idea que proporcionan unha experiencia de percepción de pracer ou satisfacción, é unha noción abstracta vinculada a numerosos aspectos da existencia humana. A beleza, a arte e o gusto son os principais temas da estética , un dos campos de estudo da filosofía. Este concepto é estudado principalmente pola disciplina filosófica da estética, mais esténdese, se ben en distintos graos, noutros terreos tal que a historia, a socioloxía ou a psicoloxía. Como valor estético positivo, contrasta coa fealdade como a súa contraparte negativa. 

A experiencia da "beleza" a miúdo implica unha interpretación dalgunha entidade que está en equilibrio e harmonía coa natureza , o que pode conducir a sentimentos de atracción e benestar emocional. Debido a que esta pode ser unha experiencia subxectiva, a miúdo dise que "a beleza está no ollo do espectador.

Hai probas de que a percepción da beleza determínase evolutivamente, que as cousas, os aspectos da xente e as paisaxes consideradas fermosos atópanse típicamente en situacións que poidan dar unha maior supervivencia dos xenes da percepción humana.

Así mesmo, trátase dun concepto variábel segundo a época e a sociedade e mesmo dentro dunha mesma sociedade os cánones de beleza non teñen por que seren forzosamente os mesmos, mudando dun a outro individuo sen maior problema. Especial relevancia cobra o concepto de beleza dentro das artes, onde, ao igual que no resto de disciplinas, tamén foi mudando a súa concepción co correr do tempo.
## Etimoloxía 
En grego clásico "belo" chamábase *κάλλος*, *kallos* e o adxectivo era καλός, *kalos*. En cambio, na koiné grega era ὡραῖος, *hōraios*, que desde o punto de vista etimolóxico provén da palabra ὥρα, *hora*, xa que a beleza estaba relacionada co momento de chegar a madurar o froito, ou da sazón da terra. Considerábase, por este motivo, como unha condición para posuír a beleza que unha persoa non quixese aparentar nada menos que a idade cronolóxica que tivese.
## Visión xeral 
A beleza adoita clasificarse como unha propiedade estética, xunto con outras propiedades como a graza, a elegancia ou o sublime. A beleza adoita figurar como un dos tres conceptos fundamentais do entendemento humano, xunto coa verdade e a bondade.

Os obxetivistas ou realistas consideran a beleza como unha característica obxectiva ou independente da mente das cousas belas, o cal é negado polos *subxectivistas*. David Hume, por exemplo, suxire que esta facultade pode adestrarse e que os veredictos dos expertos coinciden a longo prazo.
[miniatura|upright|Un [rosetón de estilo gótico radiante ("rayonnant") en Notre-Dame de París. Na arquitectura gótica, a luz considerábase "a fonte e a esencia mesma de todo o belo".]]
A beleza discútese principalmente en relación con *obxectos concretos* accesibles á percepción sensorial. Suxeriuse que a beleza dunha cousa acontece ás características sensoriais desta cousa. A beleza desempeña un papel fundamental nas obras de arte e na natureza. e *beleza libre* (*pulchritudo vaga*). Unha cousa ten beleza inherente se a súa beleza depende da concepción ou función de devandita cousa, a diferenza da beleza libre ou absoluta. ou unha fotografía que é bonita porque mostra un edificio bonito, pero que carece de beleza en xeral debido á súa baixa calidade.
## Obxectivismo e subxectivismo 
Os xuízos sobre a beleza parecen ocupar unha posición intermedia entre os xuízos obxectivos, por exemplo, sobre o peso e a forma dun pomelo, e os gustos subxectivos, por exemplo, sobre si o pomelo sabe ben. O lado subxectivo, doutra banda, exprésase en refráns como "a beleza está nos ollos do que mira". O subxectivismo, doutra banda, nega a existencia independente da mente da beleza. Unha articulación influente desta posición provén de Tomé de Aquino, que trata a beleza como "o que agrada na propia aprehensión diso".  Immanuel Kant explica este pracer a través dunha interacción armoniosa entre as facultades de entendemento e imaxinación. Pero beleza pode implicar pracer mixto, por exemplo, no caso dunha historia belamente tráxica, razón pola cal o pracer mixto adoita estar permitido nas concepcións hedonistas de beleza. Os funcionalistas poden seguir a Charles Darwin, por exemplo, ao explicar a beleza segundo o seu papel na selección sexual.
[200px|miniatura|Proporcións ideais do corpo humano esquematizadas no [O home de Vitruvio|Home de Vitruvio, de Leonardo da Vinci.]]
O canon sobre as proporcións humanas máis antigo que se coñece atopouse nas pirámides de Menfis cara ao 3000 a.C.. Desde entón houbo varios canons coñecidos: o dos faraóns, o de Policleto de Argos, o de Tolomeo (90 - 160 d. C.), o de Vitruvio (século I a. C.), o de Durero (1471 - 1528), o do home de Vitruvio de Leonardo da Vinci (1452 - 1519), e, máis recentemente o de Adolf Zeising e o de Le Corbusier (1887 - 1965 ).

Esta percepción da beleza seguiuse mantendo na idade media. Como consecuencia do auxe do cristianismo daquela época, a beleza dependía da intervención de Deus. De modo que, se se consideraba bela algo, é porque fora unha creación divina. Seguindo as teses platónicas, había unha equivalencia entre o belo e o ben.

A beleza material era externa, física ou sensible. Esta calidade múrchase co tempo. En cambio, a beleza espiritual non se murcha co tempo, senón que permanecía no interior do individuo. Son calidades como a bondade, o amor, a simpatía etc. Co paso do tempo chegou outra nova etapa na historia da beleza, o Renacemento. Moitos autores están de acordo en que o concepto de beleza volveu ser o da antigüidade clásica, porque se empezaron a tomar valores daquela época que xa se perderon na Idade Media. Un destes valores foi a concepción máis naturalista da beleza, que serviu de inspiración aos artistas da época.

Na modernidade desaparece esta visión obxectiva da beleza e empézase subxectivizar. No século XVIII xa se percibe a beleza de algo non por como é o obxecto por si mesmo, senón polo que este esperta na persoa. Esta concepción tíñana moi clara os empiristas e ilustrados da época.

Con Alexander Gottlieb Baumgarten xorde a teoría específica da estética que analiza conceptos co gusto persoal, ou facultade que permite xulgar algo como belo. O gusto relaciónase coa intuición e non só coa razón (Benedetto Croce), aínda que parte de xuízos argumentados que buscan a máxima xeneralización posible.

## Orixe da beleza 
[miniatura|300px|[Yangshuo, República Popular da China.]]
Podería remontarse á propia existencia do home como unha das súas cualidades mentais. A beleza atópase en traballos de filósofos gregos, como Pitágoras, a partir do período presocrático. A escola pitagórica observou unha forte conexión entre as matemáticas e a beleza. En particular, decatáronse que os obxectos que posuían simetría son máis vistosos. A arquitectura grega clásica está baseada nesta imaxe de simetría e proporción. A investigación moderna tamén suxire que as persoas cuns trazos faciais máis simétricos e que teñen as proporcións máis equilibradas, son máis atractivas.

A beleza, xeralmente, estivo asociada co ben. Do mesmo xeito, o atributo contrario á beleza é a fealdade e a miúdo se asocia coa maldade. As meigas, por exemplo, acotío son representadas con trazos físicos desagradables e personalidades maliciosas. Este contraste personificouse en historias clásicas como *A bela dormente*. Do mesmo xeito, Johann Wolfgang von Goethe, na súa obra *Les afinitats electives* (1809), manifesta que a beleza é "un convidado que sempre é benvido". Goethe declarou que a "beleza humana" actúa con moita máis forza sobre os sentidos interiores que sobre os externos, de forma que o que a contempla está exento do mal e séntese en harmonía con ela e co mundo.

A simetría é importante porque dá a impresión que a persoa puido medrar con saúde, sen defectos visibles. Na percepción da xente bela danse certas concordancias: ollos grandes e pel clara, por exemplo, son considerados fermosos tanto en homes como en mulleres de moitas culturas. Algúns investigadores suxeriron que trazos neonatais son intrinsecamente atractivos. A xuventude en xeral asóciase coa beleza.

Hai pistas que fan intuír un rostro belo no desenvolvemento infantil, e que as normas de atractivo son semellantes en culturas diferentes. A media, a simetría, e o dimorfismo sexual poden ter unha base evolutiva para determinar a beleza. As metanálises da investigación empírica indican que os trazos son atractivos tanto en caras masculinas como femininas e a través dunha variedade de culturas. O atractivo facial pode ser unha adaptación para a escolla de compañeiro porque a simetría e a ausencia de defectos sinalan os aspectos importantes de calidade de compañeiro, como a saúde. É posible que estas preferencias sexan simplemente instintos.

Os artistas gregos e romanos tamén tiñan o stándar de beleza masculina na civilización occidental. O romano ideal definiuse como alto, muscular, de pernas longas, coa testa con cabelo groso, unha alta e ampla fronte, un sinal de intelixencia, ollos amplos, un fociño forte e perfil perfecto, boca pequena, e un bico pronunciado. Esta combinación de factores produciría unha mirada de bela masculinidade. Coas excepcións do peso e os estilos da moda, as normas de beleza son bastante constantes no tempo.

## Clases de beleza 
Dentro da primeira clasificación podemos atopar dúas clases de beleza, a que provocan os obxectos naturais, ou beleza natural e a que nos suscitan as creacións artificiais, ou beleza artística.

Ó longo da historia, a relación entre ámbolos tipos de beleza foi irregular, xa que a beleza artística pasou de ter unha relación de dependencia coa beleza natural, a independizarse dela, a medida que avanzaba o curso da historia.

Kant distingue dous tipos de beleza:
* **Beleza libre**: é a que se percibe sen que se saiba nada do obxecto a contemplar. É unha beleza pura, non sen ten ningún tipo de idea que nos faga cuestionar a súa beleza.
* **Beleza adherente**: é a que depende do concepto que se teña sobre o obxecto que se analiza.
## Beleza na filosofía 
### Tradición grecorromana
 menciona a Helena de Troia (esquerda) como a muller máis bela.]]
O substantivo grego clásico que mellor se traduce ás palabras "beleza" ou "fermoso" era , «kallos», e o adxectivo era καλός, «kalos». Este tamén se traduce como "bo" ou "de boa calidade" e, por tanto, ten un significado máis amplo que a mera beleza física ou material. Do mesmo xeito, «kallos» utilizábase de forma diferente á palabra galega "beleza", xa que se aplicaba principalmente aos seres humanos e tiña unha connotación erótica. A palabra do grego koiné para «fermoso» era ὡραῖος, *hōraios*. Un adxectivo que etimoloxicamente provén da palabra ὥρα, *hōra*, que significa "hora". En grego koiné, a beleza asociábase así con "ser da súa hora". Por tanto, unha froita madura (no seu momento) considerábase fermosa, mentres que unha muller nova que tentaba parecer maior ou unha muller maior que tentaba parecer máis nova non se consideraban fermosas. En grego ático, *hōraios* tiña moitos significados, entre eles "xuvenil" e "vellez madura".

Para os pensadores antigos, a beleza existía tanto na forma, que é o mundo material tal e como é, como no espírito, que é o mundo das formacións mentais. A arquitectura da Grecia antiga baséase nesta visión da simetría e a proporción.

## Notas 
;Referencias

## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
* 
* 
* Liebelt, C. (2022), Beauty: What Makes Us Dream, What Haunts Us. Feminist Anthropology.
### Outros artigos 
* Arte
* Cosméticos
* Estética
* Fealdade

### Ligazóns externas 
* *Dictionary of the History of Ideas*: Teorías da beleza ata mediados do século XIX
* "Is Beauty the Making One of Opposites?" de Eli Siegel