Montaña

[miniatura|dereita|250px|Montaña en [Alasca.]]
Unha **montaña** é un accidente xeográfico, unha elevación sobre o terreo lindeiro formada normalmente a partir de sinclinais e erosión. A unha secuencia de montañas chámase cordilleira. Unha montaña ten unha altitude bastante superior a un outeiro, aínda que non exista unha altitude específica para esa diferenciación. Así, cada autoridade no asunto asume valores convenientes, aínda que a montaña sexa tipicamente escarpada, de grande inclinación e con superposición de relevos.

## Día Internacional das Montañas 
O 20 de decembro de 2002, a Asemblea Xeral da ONU declarou o 11 de decembro como *Día Internacional das Montañas* . 

Entre outras razóns para esta declaración cítanse as seguintes: a superficie do planeta Terra é nun 27% montañosa; o 10% da poboación mundial vive en terreo montañoso. Todos os ríos nacen en montañas, o que torna máis de metade da humanidade dependente das montañas por seren responsábeis da auga fluvial. A cuarta parte dos animais e plantas da Terra medran nas montañas.

## Xeografía 
### Topografía 
A proporción de terras emerxidas situadas a máis de 1000&nbsp;m sobre o nivel do mar é de aproximadamente unha cuarta parte do total, á que se pode agregar outro 10% de terras, cunha altitude inferior, mais que presentan unha forte pendente segundo os criterios do UN Environment World Conservation Monitoring Centre (UNEP-WCMC).
[miniatura|Vista das [agullas de Chamonix, relevo típico dunha cadea de colisión nunha contorna glaciar]]
Nun macizo montañoso, os cumios están conectados por cristas e quedan separados entre eles por collados ou por pasos, que son os puntos máis baixos da área de cristas, e por vales para os máis largos, que en xeral separan os macizos. Un cumio pode ter unha cima principal e varias cimas máis secundarias.

A xeomorfoloxía das montañas depende de varios factores: do seu proceso de formación (orexénese), da velocidade de deformación (movementos verticais e horizontais das rochas), da propia natureza das rochas (as rochas suaves da relevos máis suaves que as duras) e do clima.

Nas cadeas de colisión novas, e nas cadeas anciás considerablemente anovadas, os cumios adoitan chamarse picos cando teñen forma cónica e agullas cando están particularmente afiados nunha crista, ou mesmo dente cando se separan do relevo.

O relevo de pregamento tradúcese nunha xeomorfoloxía específica. A cima dun anticlinal forma un monte. Nun relevo conforme, de tipo xurásico, o fondo dun sinclinal constitúe un val. Unha depresión na cima dun monte é unha combe. As cornixas rochosas no bordo do val ou da combe chámanse crêts. As cluses son depresións que atravesan as anticlíneas transversalmente. Nun relevo invertido, de tipo prealpino, as sinclinais atópanse nos puntos altos por erosión diferencial e dise que están encaramadas. O relevo dos Apalaches é un tipo particular de relevo de pregamento que xa fora moi aplanado e que despois foi novamente elevado, o que provocou a reanudación da erosión. Neste caso, as anticlinais e as sinclinais denomínanse respectivamente barras e sucos.
miniatura|Diagrama que representa un relevo de tipo Jura e as terminoloxías asociadas 
Nun dominio extensivo, o bordo dun horst forma xeralmente un largo escarpe de falla. A erosión axuda a crear cumios individualizados.

Os relevos volcánicos son de dous grandes tipos:
* os volcáns explosivos preséntanse en xeral en forma de estratovolcáns de aparencia cónica ou de domos de lava. Os estratovolcáns poden soportar domos de lava e conos de escoura secundarios A maioría dos volcáns submarinos son volcáns en escudo.

Os estratovolcáns e os volcáns en escudo adoitan ter cráteres no seu cumio e ás veces cando se baleira a cámara magmática, unha gran caldeira.

Ficheiro:Damavand in winter.jpg|Vista do monte Damavand en inverno, estratovolcán durmido e punto máis alto de Irán
Ficheiro:FujiSunriseKawaguchiko2025WP.jpg|Vista do monte Fuji, estratovolcán activo e punto culminante do Xapón
Ficheiro:Mauna_Kea_from_the_ocean.jpg|Vista desde o mar do Mauna Loa, volcán en escudo de Hawai
Ficheiro:Skjaldbreiður 1.JPG|Vista do Skjaldbreiður, volcán en escudo en Islandia
Ficheiro:Herðubreið-Iceland-2.jpg|Vista do Herðubreið, unha tuya en Islandia

[miniatura|Cantís do [monte Roraima, un tepuy en Venezuela]]

Nas concas sedimentarias, a erosión diferencial tamén pode alterar os relevos. Se as capas sedimentarias son monoclinais, é dicir, están inclinadas mais non pregadas, ten o mesmo buzamento, cunha alternancia de rochas duras arriba e brandas debaixo, a erosión forma no bordo da conca unha costa, cunha fronte ríxida e un lombo lixeiramente inclinado; se o fragmento rochoso está totalmente illado, constitúe un cerro testigo. Se as capas non están inclinadas ou son febles, a erosión pode causar a aparición dun relevo tabular chamado mesa cando constitúe unha meseta, butte se as súas dimensións son máis pequenas, planèze se a orixe é un relevo volcánico invertido, ou tepuy, nun ambiente tropical.

Entre as diferentes formas de inselberg (do alemán, montaña-illa, un relevo illado que domina unha chaira ou unha meseta) están o hardhardt e o kopje, que son respectivamente un monólito natural inclusivo e unha morea de rochas, ou mesmo o morne, nun ambiente tropical, o monadnock en zona temperada, Os outros planetas telúricos tamén presentan formacións montañosas:
* En Venus, os Maxwell Montes de orixe tectónico culminan no Skadi Mons, a 10.7&nbsp;km de altitude por 6.4&nbsp;km de longo
* En Mercurio, os Caloris Montes, que se elevan a menos de 3&nbsp;km de altura como resultado dun impacto.

O mesmo ocorre en moitos satélites e planetoides. Así, en (4) Vesta, o pico central de Rheasilvia elévase uns 22&nbsp;km sobre o fondo dun cráter de impacto, unha altura comparable á do Olympus Mons, mais con moito a máis alta do Sistema Solar en relación co diámetro do seu astro. A crista ecuatorial de Xapeto, de orixe incerta, ten uns 20&nbsp;km de altura. O punto culminante de Ío está mos Boösaule Montes, de orixe tectónica, que teñen uns 18&nbsp;km de altura. En Mimas, o cráter de impacto Herschel tamén ten un pico central que alcanza os 7&nbsp;km de altura. O cumio máis alto da Lúa, o Mons Huygens, nos Montes Apenninus, ten 5.5&nbsp;km. 

Varios astros no Sistema Solar teñen formacións co aspecto de montañas, mais que están constituídas de xeo, chamadas criovolcáns, ausentes na Terra. Entre os candidatos a este proceso están o Ahuna Mons, en Ceres, o Doom Mons en Titán e posiblemente algúns relevos de Plutón.

Ficheiro:OlympusMons MaunaKea Everest diagram-fr.svg|Diagrama de dimensións comparativas do Olympus Mons coas montañas máis altas da Terra: o Mauna Kea e o Everest
Ficheiro:PIA15667 Vesta south pole oblique.jpg|Imaxe de síntese en vista oblicua de Rheasilvia, en (4) Vesta
Ficheiro:PIA21919-Ceres-DwarfPlanet-AhunaMons-20180314.jpg|Vista do Ahuna Mons, en Ceres
Ficheiro:Ishtar terra topo.jpg|Imaxe xerada por computadora de Ishtar Terra, cos Maxwell Montes preto do centro, en Venus
Ficheiro:Iapetus equatorial ridge.jpg|Vista de primeiro plano da crista ecuatorial de Xapeto

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
* 
* 
*  
### Outros artigos 
* Lista de montañas da Terra
* Lista de montañas da Lúa
* Lista de montañas da Marte