Roberto Bolaño

**Roberto Bolaño Ávalos** (), nado en Santiago de Chile o 28 de abril de 1953 e finado en Barcelona o 15 de xullo de 2003, foi un escritor e poeta chileno vinculado tamén a México e Cataluña. Autor de máis dunha vintena de libros, entre os cales salientan as súas novelas *Los detectives salvajes*, gañadora do Premio Herralde en 1998 e o Premio Rómulo Gallegos en 1999, e a póstuma *2666*.

Após a súa morte converteuse nun dos escritores máis influentes en lingua castelá, como o demostran as numerosas publicacións consagradas á súa obra e o feito de que tres novelas —ademais das devanditas *Los detectives salvajes* e *2666*, a breve *Estrella distante*— figuran nos 15 primeiros lugares da lista confeccionada en 2007 por 81 escritores e críticos latinoamericanos e españois, cos mellores 100 libros en lingua castelá dos últimos 25 anos.

A súa obra foi traducida a numerosas linguas, entre elas inglés, francés, alemán, italiano e neerlandés, tendo no intre da súa morte 37 contratos de publicación en dez países, e postumamente estendéndose a outros máis, entre eles os Estados Unidos, ascendendo a 50 contratos e 49 traducións en doce países, todos eles previos á publicación de *2666*, a súa novela máis ambiciosa. Ademais, o autor goza de boas críticas tanto de escritores como da crítica literaria contemporánea, sendo considerado un dos grandes autores hispanoamericanos do século XX, a carón doutros escritores do talle de Jorge Luis Borges e Julio Cortázar, con quen adoita ser comparado.

## Traxectoria 
### Primeiros anos 
Roberto Bolaño naceu en Santiago de Chile en 1953 e pasou a súa infancia en cidades como Los Ángeles, Valparaíso, Quilpué, Viña del Mar e Cauquenes. Aos 13 anos, Bolaño trasladouse coa súa familia a México. Viviu a súa adolescencia concentrado na lectura, encerrado durante horas nunha biblioteca pública de Cidade de México.

### Regreso a Chile 
En 1973 decidiu volver a Chile co propósito de apoiar o proceso de reformas socialistas de Salvador Allende. Tras unha longa viaxe en autobús, autostop e barco (atravesando practicamente toda América Latina) chega a Chile poucos días despois do golpe de estado protagonizado por Augusto Pinochet, polo que decidiu unirse á resistencia contra a nova orde ditatorial. Ao pouco tempo foi detido preto de Concepción e liberado logo de oito días grazas á axuda dun antigo compañeiro de estudos en Cauquenes que se atopaba entre os policías que debían custodialo e que quizais, se atope na orixe do seu conto *Detectives* publicado en *Chamadas telefónicas* (Narrativas Hispánicas, 1997).

## O *infrarrealismo* 
Meses despois regresa a México, onde xunto ao poeta Mario Santiago Papasquiaro (quen serviría de modelo para Ulises Lima en *Os detectives salvaxes*) fundou o movemento poético infrarrealista, que, xurdido a partir de reunións e faladoiros no Café La Habana da rúa Bucarelli, opúxose radicalmente aos poderes dominantes na poesía mexicana e ao *establishment* literario mexicano (o cal tiña a Octavio Paz como a súa figura preponderante). O movemento infrarrealista tivo como guías a ruptura co oficial e establecerse como vangarda. Aínda que se agruparon baixo o apelativo de infrarrealistas ao redor de quince poetas, Roberto Bolaño e Mario Santiago Papasquiaro foron os expoñentes estilisticamente máis sólidos, destacando ambos por unha poesía cotiá, disonante e con varios elementos dadaístas, xénero que Santiago cultivou ata o final da súa vida pero que Bolaño foi abandonando aos poucos pola prosa (aínda que o mesmo Bolaño nunca deixou de recoñecerse a si mesmo como poeta).

O movemento infrarrealista buscou, polas súas propias características fundacionais e polo seu espírito contestatario, inimigos e detractores que o mantiveron e ségueno mantendo marxinado e sen ningún tipo de recoñecemento, aínda que influíu decisivamente nunha xeración de creadores -que, cabe mencionar, tamén gardaron silencio sobre devandita influencia-. A popularidade alcanzada por Bolaño fixo que dita marxinalidade se vaia diluíndo lentamente. "Poderíase soster que o infrarrealismo determinouno como escritor da mesma forma que o afastamento da corrente permitiulle iniciar a súa carreira como novelista. México para el foi central, porque o determinou como escritor (...) o México nocturno, o México das rúas, da fala cotiá, dun destino crebado e ás veces tráxico e o humor cativárono. Non é casualidade que as súas dúas máis grandes novelas centrounas en México, Os detectives salvaxes e 2666", comentou Juan Villoro en referencia a Bolaño.

Logo emigrou a España, concretamente a Cataluña, onde xa vivía a súa nai. Alí desempeñou diversos oficios -vendimador no verán, vixilante nocturno dun cámping en Castelldefels, vendedor nun almacén de barrio- antes de poder dedicarse por completo á literatura. Bolaño faleceu o martes 14 de xullo de 2003 no hospital Vall d'Hebrón de Barcelona tras pasar dez días en coma como consecuencia dunha insuficiencia hepática. Deixou inconclusa a novela *2666*, na cal levou ao extremo a súa capacidade fabuladora, esta vez ao redor dun personaxe que retoma a figura do escritor desaparecido, neste caso, Benno von Archimboldi.

En 1998 gañou Premio Herralde de novela grazas a súa obra *Os detectives salvaxes*, pola que tamén obtivo o Premio Rómulo Gallegos en 1999. En 2004, un ano logo da súa morte, obtivo o premio Salambó á mellor novela escrita en castelán, por *2666*. O xurado do premio destacou o nivel e diversidade dos cinco finalistas, todos eles *«libros nobres, respectábeis e moi notábeis»*. E referiuse á novela gañadora, como *«o resumo dunha obra de moito peso, onde se decanta o mellor da narrativa de Roberto Bolaño»*. Unha novela que *«contén moita literatura, que supón un gran risco e leva ao extremo a linguaxe literaria do seu autor»*.

Bolaño preséntase nalgunhas das súas obras (como *Os detectives salvaxes*, *Amuleto*, *Estrela distante* ou o borrador de *2666*) como o seu *alter ego*, Arturo Belano. Tamén aparece retratado nas novelas *Soldados de Salamina* de Javier Cercas e en *Mantra* de Rodrigo Fresán.

## Obras 
A obra de Roberto Bolaño inclúe poesía, novelas, contos, ensaios e discursos literarios, publicados na súa maioría en Barcelona. Varias destas obras foron publicadas após a súa morte. A totalidade dos seus libros de contos, e case todas as súas novelas —agás *Consejos de un discípulo...*, reeditada pola Editorial Acantilado— foron publicadas por Anagrama, a través do seu amigo e principal editor Jorge Herralde, onde publicou entre 1996 e 2003 cando menos un libro por ano. A primeira edición de *La pista de hielo* foi publicada nun comezo pola Editorial Planeta, *La literatura nazi en América* por Seix Barral, e *Una novelita lumpen* pola editorial Mondadori. Os seus primeiros traballos narrativos foron ademais publicados inicialmente en pequenas edicións mediante a obtención de premios españois de provincia.
* 1976 - *Reinventar el amor*
* 1992 - *Fragmentos de la Universidad Desconocida* (Colección Melibea, Talavera de la Reina)
* 1993 - *Los perros románticos*
* 1995 - *El último salvaje* (Al Este del Paraíso, México, D. F.)
* 2000 - *Tres*

; Edicións póstumas
* 2007 - *La Universidad Desconocida*

### Novelas 
* 1984 - *Consejos de un discípulo de Morrison a un fanático de Joyce* (con A. G. Porta; reeditada en 2006 xunto co conto *Diario de bar*)
* 1984 - *La senda de los elefantes* (reeditada en 1999 como *Monsieur Pain*)
* 1993 - *La pista de hielo*
* 1996 - *La literatura nazi en América*
* 1996 - *Estrella distante*
* 1998 - *Los detectives salvajes*
* 1999 - *Amuleto*
* 2000 - *Nocturno de Chile*
* 2002 - *Amberes*
* 2002 - *Una novelita lumpen*
; Ediciones póstumas
* 2004 - *2666*
* 2010 - *El Tercer Reich*
* 2011 - *Los sinsabores del verdadero policía*

### Contos 
* 1997 - *Llamadas telefónicas*
* 2001 - *Putas asesinas*
; Edicións póstumas
* 2003 - *El gaucho insufrible*
* 2006 - *Diario de bar* (con A. G. Porta; adxunto na reedición de *Consejos de un discípulo de Morrison a un fanático de Joyce*)
* 2007 - *El secreto del mal*

### Ensaios e entrevistas 
* 2004 - *Entre paréntesis*
* 2011 - *Bolaño por sí mismo: entrevistas escogidas*

## Sobre a obra de Roberto Bolaño 
* Karim Benmiloud, Raphaël Estève (coord.). *Les astres noirs de Roberto Bolaño*. Bordeaux, Presses Universitaires de Bordeaux, 2007.
* Patricia Espinosa H. *Territorios en fuga: estudios criticos sobre la obra de Roberto Bolaño*. Providencia (Santiago), Ed. Frasis, 2003.
* Celina Manzoni. *Roberto Bolaño, la literatura como tauromaquia*. Buenos Aires, Corregidor, 2002.
* Celina Manzoni, Dunia Gras, Roberto Brodsky. *Jornadas homenaje Roberto Bolaño (1953-2003): simposio internacional*. Barcelona, ICCI Casa Amèrica a Catalunya, 2005.
* Fernando Moreno. *Roberto Bolaño: una literatura infinita*. Poitiers, Université de Poitiers / CNRS, 2005.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Roberto Bolaño. Páxina Oficial
* Roberto Bolaño—Photos by Mathieu Bourgois.
* Roberto Bolaño
* sololiteratura.com: Roberto Bolaño
* Página del Movimiento Infrarrealista de Poesía
* Deriva.org:Monográfico Roberto Bolaño.