Navalla (instrumento)

[miniatura|Mangos de navallas romanas encontradas nas escavacións da vila romana da Olmeda (Pedrosa de la Vega, [Provincia de Palencia|Palencia).]]

Unha **navalla** é un coitelo cuxa folla pivota sobre un eixe que a une ao mango ou cabo para que o fío ou cota quede gardado nunha fendedela feita a propósito.

A navalla ten unha orixe antiga, e o seu uso era común na época do Imperio romano, pero a xeneralización do seu uso xorde en España a finais do século XVI tras a prohibición promulgada por Carlos V de portar armas de folla longa (sobre todo espadas) a xente allea á nobreza. A navalla permitía ocultar a folla, ademais de ser pequena, manexábel e moito máis barata que unha espada.

Desde España exportouse até o resto de Europa con moita rapidez, xa que foi unha arma moi popular.

## Tipos de navalla segundo o seu uso 
* **Navalla multiusos:** navalla que ten incorporados varios dispositivos útiles, tales como sacarrollas, abridor, garfo etc. Unha das máis coñecidas á a navalla suíza.
* **Navalla de barbear:** navalla feita de aceiro moi temperado e de fío agudísimo, empregada para barbear.
* **Canivete:** pequena navalla que antigamente tiña as cachas do mango de cana de óso ou madeira. Na actualidade denomínanse canivetes as navallas pequenas, normalmente sen sistema de bloqueo.
* **Faca:** navalla de tamaño considerábel, co cabo de corno e a cota recta ou algo curvada cara a abaixo.

Ficheiro:Swiss army knife closed 20050612.jpg|Navalla suíza.
Ficheiro:Navaja tren.jpg|Pequeno *canivete-chaveiro*.
Ficheiro:No name straight razor.JPG|Navalla de barbear.
Ficheiro:Roman_pocket_knife_Roman_Gellep_Germany.jpg|Navalla de época romana encontrada en Gellep-Stratum (Alemaña), e reconstrución.
Ficheiro:Canivetes.jpg|Canivetes.

## Tipos de navalla segundo o seu sistema de apertura 
* **Navalla de apertura manual:** navalla que se abre movendo manualmente a folla. Nalgunhas a folla dispón dun saínte ou dun burato que permite a apertura cunha soa man mediante un movemento do polgar.
* **Navalla automática:** navalla que se abre mediante a acción dun resorte que se activa mediante un mando (pulsador, panca etc.) situado no mango.
* **Navalla de apertura asistida** ou **semiautomática:** navalla en que a apertura se inicia manualmente (normalmente mediante unha soa man), pero un resorte a termina de abrir cando a folla xa xirou un certo ángulo (usualmente entre 20 e 45º).
* **Navalla de gravidade:** navalla cuxa folla se desliza lonxitudinalmente ao longo do mango con moi pouco rozamento. Un sistema de bloqueo inmobiliza a folla tanto na posición aberta como na pechada. A apertura desta navalla realízase movendo a mesma para que a folla (que está na posición pechada) quede cara a abaixo, soltando o bloqueo da folla para que esta esvare polo mango debido á acción do seu peso e bloqueando a folla de novo, agora na posición aberta.
* **Navalla de bolboreta** ou **de abano:** navalla na que o mango está dividido en dúas partes que poden pivotar a ambos os lados da base da folla. A súa apertura pódese realizar por inercia mediante un movemento circular e rápido da man que terma a navalla.
* **Navalla de carraca:** navalla na que a parte da folla que conecta co mango leva unhas mmarcas que, ao abrila, faina soar como unha carraca, vulgarmente coñecida como *navalla de sete estalos*.

## A navalla na cultura popular 
* Entre as cancións hai unha, *"Die Moritat von Mackie Messer"* ("A balada de Mackie o Navalla") da obra *Die Dreigroschenoper* (*A ópera dos tres reás*), con libreto de Bertolt Brecht e música de Kurt Weill, que se fixo moi popular co título inglés de *Mackie the Knife*, que foi interpretada, entre outros, polo polifacético Luís Tosar.
* Unha navalla de barbear aparece na portada de *British Steel*, gravación de Judas Priest.
* No excursionismo, escultismo e, en xeral, en campamentos, unha navalla é considerada como unha ferramenta case imprescindíbel.
* Da unión entre a coitelaría e o acervo cultural da cidade española de Albacete vén o dito de que "*la navaja de Albacete no se regala, se vende al amigo a un precio simbólico, para que no se corte la amistad*".
* Nas películas da serie de televisión *Curro Jiménez* o protagonista, interpretado por Sancho Gracia, exibe en ocasións unha navalla tipo *carraca* de tamaño considerábel.
* Nos videoxogos *Team Fortress Classic* e *Team Fortress 2* hai unha clase chamada *espía* que posúe unha navalla coa que unha puñalada polas costas é mortal.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Arma
* Coitelo