Círculo cromático

O **círculo cromático** ou **roda de cores** é unha representación ordenada e circular das cores segundo o seu matiz ou ton, onde se representan as cores primarias e os seus derivados. O seu uso é compatible tanto con modelos de cores subtractivos (artísticos, pictóricos, de pigmento) como modelos aditivos (lumínicos).
miniatura|250x250px|Círculo cromático natural degradado.
Os círculos cromáticos poden representarse graduados (escalonados) ou en degradé (como na imaxe). Os escalonados poden ter calquera cantidade de cores segundo o autor, polo xeral son 12, 24, 48 ou mesmo máis. O denominado hexagrama, por exemplo, é unha estrela que se coloca no centro do círculo cromático, onde a cantidade de picos corresponde a cada cor e pódense mostrar os opostos ou complementarios.
En poucas palabras, é a representación das cores nun círculo ou outra figura xeométrica.

## Roda de cores tradicional 
dereita|miniatura|300x300px|Rodas de 7 e 12 cores de 1708.
As rodas de cores son antigas, Alberti na súa *De Pictura* (1436), usando a roda de cores, pero tamén o rectángulo e o rombo, representou o sistema de catro cores primarias da súa época: amarelo, verde, azul e vermello.

O modelo tradicional de cor coas tres cores primarias vermello, amarelo e azul descubriuse no século XVII e desde entón elaboráronse moitos traballos, como o de Moses Harris que en 1766 elaborou un círculo cromático de 18 cores baseándose neste modelo e incluíndo unha gama máis ampla de cores engadindo os derivados claros e escuros.
dereita|miniatura|Círculo cromático de Schiffermüller, 1772.
Este modelo tradicional, tamén chamado RYB (*red-yellow-blue*, en inglés), popularizouse co libro de Goethe, *Teoría das cores* de 1810, o cal elaborou un círculo cromático con seis cores: amarelo, laranxa, vermello, violeta, azul e verde, o cal segue ensinándose nas artes plásticas e artes gráficas, a pesar de que o seu uso empírico pode presentar serios inconvenientes ou imprecisións na composición de cor.

Segundo o modelo tradicional, as cores pigmento opostas son:

* O azul é a cor oposta ao laranxa.
* O vermello é a cor oposta ao verde.
* O amarelo é a cor oposta ao violeta.

E así sucesivamente con todas as cores, como podería ser o azul verdoso (verde mar, augamariña ou turquesa) ou o vermello laranxa.

As cores cálidas como o vermello, roxo, laranxa etc., adoitan situarse no lado dereito da roda de cores, mentres que as cores frías (azul, verde, verde azulado etc.) adoitan situarse no lado esquerdo do círculo.

## Círculo cromático natural 
miniatura|150x150px|Círculo cromático graduado de 6 cores.
miniatura|170x170px|Círculo de 12 cores.
miniatura|180x180px|Círculo de 24 cores.
Denomínase círculo cromático natural ao resultante de distribuír ao redor dun círculo as cores que conforman o segmento da luz natural, polo que a maior parte dos seus compoñentes son cores espectrais. Un modelo máis exacto xurdiu tras a aparición da fotografía en cor e baseado nos estudos de Newton sobre a luz, que se utiliza na produción industrial de cor, con maior precisión na representación cromática, e do que se derivan os modelos RGB e CMYK, no que as cores son: amarelo, vermello, maxenta, azul, ciano e verde. A mestura máis común destas cores está representada nun círculo de 12 cores, pero pódese realizar calquera número de mesturas e crear un círculo cromático con miles de cores.

Segundo o modelo de cor aditivo, as cores luz opostas na roda de cores  As seguintes imaxes son dodecagramas cos que se pode facer unha comparación entre os principais modelos:

As denominacións das cores primarias e os seus derivados son aproximadamente as seguintes:

**Coloración tradicional (RYB)**

* Primarios: vermello, amarelo e azul.
* Secundarios: laranxa, verde e púrpura ou morado.
* Terciarios: vermello laranxa, ámbar ou amarelo laranxa, verde amarelo ou chartreuse, azul verde ou azul turquesa, azul púrpura ou azul púrpura ou violeta e vermello púrpura.

**Modelo subtractivo CMYK**

* Primarios: amarelo, ciano e maxenta.
* Secundarios: vermello, verde e azul.
* Terciarios: laranxa, verde amarelo, azul verde, azul ultramar, púrpura e carmesí.

**Modelo aditivo RGB**

* Primarios: vermello, verde e azul.
* Secundarios: amarelo, ciano e maxenta.
* Terciarios: laranxa, lima, verde ciano ou esmeralda claro, cerúleo ou azur, violeta e fucsia.

## Harmonías de cor 
miniatura|180x180px|Hexaedro cromático, cara harmónica do cubo RGB.
A roda de cores úsase moi a miúdo para montar ou determinar as harmonías de cor que se van empregar nunha determinada obra artística. Neste sentido, hai varios tipos de harmonías de cores, incluíndo os seguintes:

### Harmonía de cores en tríade-equidistante 
Ocorre cando se trata dunha composición de cores usando aqueles matices do círculo cromático que están dispostos en forma de triángulo equilátero, equidistantes entre si e con respecto ao centro do círculo como, por exemplo, Amarelo-Ciano-Maxenta ou a tríade Verde-Vermello-Azul.

### Harmonía básico-terciaria 
En primeiro lugar, escollemos tres cores básicas (primarias ou secundarias indistintamente) para a nosa paleta e despois engadímoslle dúas ou tres cores resultantes de mesturar de dúas en dúas, a primaria e a secundaria do círculo cromático non se escollen en primeiro lugar. En total obteremos cinco ou seis cores para pintar un cadro en perfecta harmonía cromática.

### A pintura segundo Matisse 
Como outros pintores da súa época, Matisse empregou a cor e as formas para expresar emocións e sentimentos. Neste extracto dunha entrevista radiofónica, realizada en 1942, expresou a súa opinión:

### A cor pode utilizarse simbolicamente 
Á cor, como ás palabras, pódeselle dar un significado simbólico. Moitas veces estes símbolos son típicos dunha cultura. Isto significa que poden ser interpretados por quen os coñece. Na cultura occidental, o loito está simbolizado pola cor negra. Nalgunhas culturas orientais, por outra banda, a cor do loito é branca. Para os hindús, a cor laranxa é a cor mística, mentres que en Occidente sorprendería ver un sacerdote que levase unha sotana laranxa.

### A cor e a comunicación 
Na vida diaria percibimos a realidade "en cor", é dicir, que a cor nos brinda información acerca dos obxectos e situacións que nos rodean. Compréndese entón que nos pareza, en principio, que nas imaxes a cor posúe unha descrición naturalista e documental. Pero a cor ten tamén unha dimensión estética: hai un alto grao de subxectivismo na súa utilización.

A cor posúe, ademais, valores simbólicos: significados culturalmente admitidos que amplían e modifican o valor da imaxe. Certas cores parécennos máis apropiadas que outras para alcanzar determinados fins comunicacionais. Por todo iso, o uso consciente da cor nas imaxes amplía e enriquece o abanico de recursos creadores.

## Crear un círculo cromático 
miniatura|Cores primarias e secundarias nun círculo cromatico.
Pode estar composto por calquera número de cores, só hai que ter en conta que o número de cores ten que ser divisible por 6, de xeito que as cores secundarias estean sempre no medio de dúas cores primarias, de tal xeito que o número de cores (n) dividido por 3 (as cores primarias) dános as cores ou lugares que debe haber separación entre as cores primarias (x) e x dividido por 2 dános o punto medio entre dúas cores primarias que son secundarias, todas as outras son cores terciarias.

n/3=x   ; ***Lugar das cores primarias***

x/2=   ***Punto medio***

## Galería 

Ficheiro:Newton's colour circle.png|Círculo espectral de Newton, 1704
Ficheiro:Goethe, Farbenkreis zur Symbolisierung des menschlichen Geistes- und Seelenlebens, 1809.jpg|Roda de cores de Goethe, 1810
Ficheiro:RJB Mérimée 1830.png|Roda de R.J.B. Mérimée, 1830
Ficheiro:Bezold Farbentafel 1874.jpg|W. von Bezhold, 1874, con derivados claros e escuros
Ficheiro:RYB color circle 1904.png|Roda de Froehlich & Snow, 1904
Ficheiro:RGV color wheel 1908.png|Círculo de Hatt, 1908, de 24 cores que introduce cian e maxenta
Ficheiro:MunsellColorWheel.svg|Roda do sistema de cor de Munsell, 1915
Ficheiro:Farbkreis Itten 1961.svg|Roda RYB de Johannes Itten, 1961
Ficheiro:KüppersFarbenSonne.png|Dodecagrama RGB de Küppers, con claro-escuros graduados
Ficheiro:Farbkreis mit CMYK-Werten.png|Roda RYB con valores CMYK para 108 cores
Ficheiro:HSV cone.gif|Recreación do modelo aditivo de cor HSV

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Cor
* Teoría da cor