Xarda

A **xarda** (*Scomber scombrus*), tamén denominada **cabala**, **correolo**, **escombro** ou **rincha**, é un peixe azul (graxo), moi apreciado, pertencente á familia dos escómbridos, a mesma cos túnidos, pero ten un tamaño moito máis pequeno que estes.

## Características 
O seu corpo é fusiforme, alongado e relativamente estreito, de cor azul verdosa escura no lombo, con numerosas barras ou liñas sinuosas verticais mouras que non superan a liña lateral; e de cor branca prateada no ventre, sen marcas; parte superior da cabeza negruzca. As escamas son diminutas, case inapreciables. A cabeza é afiada, coa boca e ollos relativamente grandes. Pode acada-los 60&nbsp;cm de lonxitude e pesos de ata 3,4&nbsp;kg , pero normalmente mide entre 25 e 45&nbsp;cm, con pesos duns 250-500 gramos. Carece de vexiga natatoria.

Posúe dúas aletas dorsais separadas e a aleta ventral á mesma altura cá dorsal posterior. Presenta, como tódalas especies desta familia, unha serie de pequenas aletas ou *pínnulas*, por detrás da segunda aleta dorsal e da ventral, así como unha crista a cada lado da zona caudal. A aleta caudal é marcadamente escotada.

## Bioloxía 
miniatura|250px|Xarda.
Alcanza a madurez sexual ós 2-3 anos e a época de reprodución é entre maio e xullo. A femia pode chegar a poñer ata 200.000 a 400.000 ovos. Alcanza idades de ata 17-20 anos.

Aliméntase doutros peixes de menor tamaño (sardiñas, bocartes), pero tamén de pequenos crustáceos e moluscos. Á súa vez, é presa de cetáceos e atúns, así como obxecto de pesca industrial.

## Hábitat 
A xarda é abundante no océano Atlántico (desde a península escandinava ata o norte de África) e o mar Mediterráneo, e tamén está presente no Pacífico. É unha especie migratoria, que vive normalmente en augas profundas, ata os 200 metros de profundidade, pero a finais da primavera entra nas rías formando bancos moi numerosos e nada a medias augas, para regresar no inverno á zonas profundas. Péscase con artes de cerco e, ás veces, con redes de arrastre ou con liña (corricán). O talle mínimo é de 20&nbsp;cm.

## Consumo 
miniatura|Lata de conserva de filetes de xarda en salsa de tomate

É un peixe azul, é dicir, rico en graxa: achega de 120 a 180 kcal por 100 g, segundo a época do ano. A súa carne é consistente e de cor arrubiada, e consómese tanto en fresco como, sobre todo, en conserva, pola similitude da súa carne coa do atún. Tamén resulta frecuente preparala afumada.

Cómpre sinala-la súa riqueza en vitaminas A e B12 e ácidos graxos omega-3, que axudan a regula-lo colesterol.

A xarda resulta moito máis apreciada nos países do norte de Europa que en España (agás en Galicia), onde o seu sabor forte faina pouco agradable para moitos consumidores, e de aí os baixos prezos que alcanza no mercado. No Xapón forma parte frecuentemente do suxi. En calquera caso, a sobreexplotación á que é sometida está reducindo as poboacións europeas, sobre todo as do mar do Norte; aínda así, a IUCN non a considera en perigo.

No momento da compra, recoméndase escolle-los exemplares pequenos, considerados de maior calidade. Igualmente, aconséllase consumilos coa maior brevidade posible xa que a descomposición comeza ás poucas horas da captura. En fresco admite as mesmas preparacións que a sardiña: fritida, á prancha, asada ou en escabeche.

## Outras especies similares 
Baixo o nome común de ***xarda*** ou ***cabala*** comercialízanse tamén outras especies semellantes do mesmo xénero:
* **cabalón** (*Scomber japonicus* ou, antes, *S. colias*): de aspecto similar á xarda común pero máis grande (ata 1&nbsp;kg). Presenta unhas manchas puntiformes escuras ó longo da liña lateral, por baixo das franxas verticais típicas. Entre os pescadores corre a crenza de que esta especie é o macho e a cabala común a femia (a mesma diferenza que noutros sitios queren establecer entre *rincha* –a femia- e *rinchón* –o macho-. En castelán recibe o nome de *estornino*; en inglés, *Chub mackerel*.
* **cabala pinta** (*Scomber australasicus*): de menor valor comercial.

### Galería de imaxes da xarda e outras especies semellantes 

Ficheiro:Maquereaux etal.jpg|Xardas expostas á venda.
Ficheiro:Scsco u0.gif|Xarda ou cabala (*Scomber scombrus*)
Ficheiro:Xarda (Scomber spp) 1.jpg|Xarda ou cabala (*Scomber scombrus*, superior e inferior; e *S. japonicus*, no centro)
Ficheiro:Scjap u0.gif|Cabalón (*Scomber japonicus*)
Ficheiro:Scaus u0.gif| Cabala pinta (*Scomber australasicus*)

## Sinonimia 
miniatura|Lombos de xarda listos para cociñar.
Ademais das denominacións citadas anteriormente, en Galicia tamén se denomina *carriolo*, *correolo*, *curriolo*, *macareu* (probablemente relacionado coas formas inglesa e francesa) e *perrilla*. O nome de *rincha* (e ás veces, *pífana* ou *torno*, por probable contaminación do castelán *estornino*) aplícase ós exemplares xuvenís, de menor tamaño, pero hai portos nos que este nome se usa como sinónimo de xarda, reservando o de *rinchón* para os exemplares grandes.

* Castelán: *caballa*, *verdel* (para algunhas fontes, *verdel* é o nome vasco) 
* Catalán: *verat*
* Portugués: *cavala*
* Inglés: *Atlantic Mackerel* (tamén *Boston Mackerel*)
* Francés: *Maquereau*, *Maquereau bleu*

En Andalucía existe desde o 2003 a denominación de orixe *Caballa de Andalucía*, que ampara as conservas de filetes de xarda da especie *Scomber japonicus*. Na costa norte, tamén existe o proxecto de establecer unha denominación *Pescados del Cantábrico* para diferentes especies de peixes, entre elas a xarda, capturados en Cantabria, Asturias e no País Vasco.

Para rematar, cómpre lembrar que a **xilbarbeira** ou **xilbarda** (*Ruscus aculeatus*) tamén designa unha planta arbustiva de falsas follas espiñentas, que recibe os nomes comúns de *xarda* e *cabala* (Eladio Rodríguez, Sarmiento).

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* *Scomber scombrus* en FishBase 
* *Scomber japonicus* en FishBase

* Fichas de diferenciación e recoñecemento de especies pesqueiras do mercado galego Xunta de Galicia.
* 
* Blue Ocean Institute 
**Caballa de Andalucía *