open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Bandanaira

miniatura|dereita|Bandanaira en 1883-1889

**Bandanaira** é o principal asentamento das Illas Banda, localizadas na provincia de Maluku, Indonesia. A vila sitúase na illa central do grupo, Banda Neira. Ten aproximadamente 7&nbsp;000 habitantes.

## Historia 
A vila estabeleceuna a Compañía Holandesa das Indias Orientais que forzou ao exilio ou exterminou os nativos bandaneses para explotar o comercio das especias, en especial da noz moscada
Bandar Maharani

miniatura
**Bandar Maharani** é unha cidade de 110,000 habitantes do distrito de Muar, en Johor, Malaisia. Localizada no Estreito de Malaca, fundouse en 1884 e debe o seu nome á muller do sultán Abu Bakar de Johore.
Bandar Abbas

**Bandar Abbas** (en ) ou **Bandar-e ‘Abbās** () é unha cidade portuaria de 350&nbsp;000 habitantes localizada na costa sueste de Irán, no Golfo Pérsico. Capital da provincia de Hormozgan. Cidade exportadora de petróleo, ocupa unha posición estratéxica no estreito de Ormuz

## Historia 
No século XVI os portugueses fortificaron a cidade e déronlle o nome de **Gamru**. A cidade recibiu o actual nome logo que Abbas I de Persia a conquistase en 1615.
Lingua airoran

O **airoran** é unha lingua papu que se fala en Irian Jaya, Indonesia.

## Distribución xeográfica
Fálase en tres aldeas (Subu, Motobiak e Isirania) e oito pequenos asentamentos (Kabeso Marisi, Nivau, Tamajine, Waiter, Kwesar, Kwatarimi, Batangai e Nibaw) na costa norte do curso baixo do río Apauwer e na ribeira do río Mamberamo ao longo do lago Rombebai. A aldea de Subu, na costa, é un asentamento recente, os seus habitantes aínda buscan o sustento no interior.

## Dialectos
Os dialectos son mutuamente intelixibles.
*Subu
*Motobiak
*Isirania

## Véxase tamén 
### Ligazóns externas
* O airoran no Ethnologue
Matteo Bandello

**Matteo Bandello**, nado en Castelnuovo Scrivia en 1480 e finado en Agen en 1562, foi un escritor italiano.

## Traxectoria 
Estudou en Pavia e ao rematar os estudos entrou na orde dos dominicos, da que saíu en 1526. Viviu en Mantua durante moitos, ao cargo da educación de Lucrezia Gonzaga. A batalla de Pavia, na que Lombardía pasou ao emperador, obrigou a Bandello a marchar a Agen, Francia onde foi bispo dende 1550.

Bandello escribiu numerosos poemas, como un *Canzonieri* seguindo o estilo de Petrarca, pero debe a súa fama á súa colección de contos (214) que recolleu nun libro en 1554 e outros que apareceron postumamente en 1573, eses contos fixérono inmensamente popular, pertencen ao mesmo xénero que o *Decamerón* de Boccaccio ou o *Heptaméron* de Margarida de Navarra. Shakespeare baseouse en moitos dos seus contos para as súas obras, visible en especial en *Romeu e Xulieta*.
Banjarmasin

miniatura|dereita|Unha rúa en Banjarmasin

**Banjarmasin** é a capital de Kalimantan Meridional, Indonesia. Importante porto fluvial, cos seus 500&nbsp;000 habitantes é o centro comercial da bacía do río Barito. Hai unha refinaría de petróleo e unha universidade (Universitas Lambung Mangkurat, UNLAM).

## Historia 
No século XIV, Banjamarsin era parte do reino hindú de Majapahit, pero a fins do século XV pasou a mans musulmás. En 1606 permitíuselle o comercio aos holandeses, despois duns breves períodos de dominación británica, e converteuse en protectorado holandés en 1787.
Lugares de Muras

[miniatura|dereita|[Casa do concello de Muras.]]
Galicia → Parroquias de Galicia → Lugares de Galicia → **Lugares de Muras**

## Lugares de Muras
### Ambosores
### A Balsa
### O Burgo
### Irixoa
### Muras
### Silán
### O Sisto
### O Viveiró
## Parroquias de Muras
## Véxase tamén
### Outros artigos
*Eleccións municipais en Muras
*Galería de imaxes de Muras
*Galería de imaxes da comarca da Terra Chá
Baccio Bandinelli

miniatura|dereita|Baccio Bandinelli
**Baccio Bandinelli, **nado en** **1488 e finado en 1560, foi un escultor florentino.
## Traxectoria 
Fillo dun eminente ourive, amosou dende novo unha forte inclinación polas belas artes, discípulo do escultor Giovanfrancesco Rustici, amigo de Leonardo da Vinci, influído por Miguelanxo, do que se converte en imitador e rival.

Entre as súas obras destacan a estatua de *Ercole e Caco* da Piazza dei Signori, (1534), o baixorelevo do coro do Duomo de Florencia (1560), a copia do *Laocoonte* e as figuras de Cristo e Nicodemos da súa propia tumba.
Herman Bang

**Herman Joachim Bang**, nado en Asserballe (Schleswig) o 20 de abril de 1857 e finado en Ogden (Utah, Estados Unidos) o 29 de xaneiro de 1912, foi un escritor dinamarqués.

## Traxectoria 
Naceu no seo dunha familia nobre da illa de Selandia, xa aos vinte anos publicou dous volumes de ensarios literarios. En 1880 publicou a novela *Haabløse Slaegter* (Familias sen esperanza), que foi prohibido polo Tribunal Supremo dinamarqués por inmoral. Despois dunha viaxe por Noruega e Suecia, asentouse en Copenhaguen e escribiu novelas e libros de relatos que o fixeron un dos novelistas máis populares de Escandinavia. Entre os seus libros máis famosos están *Faedra* (1883) e *Tine* (1889). A súa novela *Mikaël* (1904) é a súa obra máis explicitamente homosexual.

## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Obras do autor
Leo Lionni

**Leo Lionni**, nado en Ámsterdam o 5 de maio de 1910 e finado na Toscana o 11 de outubro de 1999, foi un pintor e ilustrador de contos e libros infantís.

## Obras 
* *Pequeno azul e pequeno amarelo* (Kalandraka, ed. en galego, 2005)
* *Frederick* (Kalandraka, ed. en galego)
* *Swimmy* (Kalandraka, ed. en galego, 2007)
* *A casa máis grande do mundo* (Kalandraka, ed. en galego, 2008)
* *Tico and the Golden Wings*
* *A Color of His Own*
* *Between Worlds. The Autobiography of Leo Lionni*
**Entre mundos. Una autobiografía* (2021). Kalandraka. 416 páxs. ISBN 978-84-1343-076-8. Tradución ao castelán de Carlos Heras Martínez.

## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Perfil do autor en randomhouse.com .
Xanízaro

[230px|miniatura|dereita|Reunión de comandantes xanízaros co [Sheikh ul-Islam|Şeyhülislam do Imperio Otomán, de mediados do século XIX.]]
Os **xanízaros** (do turco *Yeniçeri*, "novo soldado") constituíron a elite do exército dos sultáns otománs. A forza, creada polo sultán Murad I cara 1365, formábana nenos cristiáns capturados en batalla, levados como escravos e convertidos ao islam.

## Formación 
Os rapaces eran educados na lei islámica e na lingua turca, ao tempo que eran instruídos nas artes militares. Os mozos medraban tendo o propio sultán como unha figura paterna, a quen estarían dispostos a defender até a morte mesmo contra seu propio pobo de orixe. A xustificación para a adopción dun corpo de soldados conversos no canto de turcos nativos era que estes debían lealdade ao seu pobo e ás súas familias, e poderíanse tornar rebeldes en caso dunha acción do sultán contra outros turcos. Os mozos cristiáns só debían lealdade ao sultán, e loitarían contra calquera inimigo por el.

A pesar de que o Imperio Otomán adoptara oficialmente o islamismo sunita, os xanízaros eran adeptos dunha orde dervixe chamada bektashi, en alusión ao seu creador, Hajji Bektash. Reunía elementos musulmáns e cristiáns, permitía o consumo de bebidas alcoólicas e a participación de mulleres sen veos. Cando entraban en servizo, no entanto, eran rigorosamente disciplinados e tiñan prohibido casar. Os xanízaros aínda tiñan o hábito de levar consigo símbolos ou citacións cristiás para a batalla, con consentimento dos seus superiores.

Así, tornouse unha práctica común nas campañas emprendidas polos otománs na Europa capturar mozos nas cidades conquistadas e levalos para os centros de adestramento turcos. Cando non estaban en guerra, os sultáns esixían dos seus estados vasalos cristiáns nos Balcáns unha remesa de mozos para compor o corpo de xanízaros.

A medida que crecían en número, os xanízaros eran separados en divisións distintas entre si por un símbolo tribal, como unha flor ou un peixe. Durante os acampamentos, cada división reuníase en torno dun caldeiro de cobre onde se preparaba o alimento, e curiosamente adoptaron unha forte simboloxía con base na comida. Chamaban aos seus coroneis "facedor de sopa chef"; os oficiais-intendentes eran "cociñeiros chef", e así. Os caldeiros levábanse ás batallas e, se se perdían, toda a unidade era dispensada e prohibíaselles integrar a mesma compañía.

Os xanízaros permaneceron por moito tempo como a elite do exército turco, entrando en batalla en momentos decisivos ou como último recurso para garantir a seguranza do sultán. Ao longo do século XIX perderon a súa forza, en parte porque o recrutamento de rapaces cristiáns tornábase cada vez máis difícil fronte á oposición de potencias igualmente fortes militarmente, como o Reino Unido e Francia, e tamén debido á progresiva retracción territorial do Imperio Otomán en Europa. Desde entón, até o final do Imperio, en 1922, os poucos xanízaros permaneceron como a simbólica garda persoal do sultán.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Mameluco
* Imperio Otomán
Lugares de Monforte de Lemos

[miniatura|dereita|[Casa do concello de Monforte de Lemos.]]
Galicia → Parroquias de Galicia → Lugares de Galicia → **Lugares de Monforte de Lemos**

## Lugares de Monforte de Lemos
### Baamorto
### Bascós
### Caneda
### O Chao do Fabeiro
### Chavaga
### Distriz
### Fiolleda
### Gullade
### Guntín
### Marcelle
### Monforte de Lemos
### Moreda
### As Nocedas
### A Parte
### A Penela
### Piñeira
### Reigada
### Ribas Altas
### Rozavales
### San Xillao de Tor
### Santa Mariña do Monte
### Seoane
### Sindrán
### Tor
### Valverde
### A Vide
### Vilamarín
## Parroquias de Monforte de Lemos
## Véxase tamén
### Outros artigos
*Eleccións municipais en Monforte de Lemos
*Galería de imaxes de Monforte de Lemos
*Galería de imaxes da comarca de Terra de Lemos
Banfora

**Banfora** é unha cidade de 50&nbsp;000 habitantes do suroeste de Burkina Faso, na rexión de Cascades, dentro da provincia de Comoé. A cidade medrou debido á industria do azucre de cana e a súa boa localización na liña férrea entre Abidjan e Uagadugu. É un dos principais destinos turísticos en Burkina Faso, pola súa proximidade ás fervenzas, ao lago de Tengrela e o pico de Sindou.

## Véxase tamén
Bangui

**Bangui** é a capital da República Centroafricana. No ano 2005 tiña 684&nbsp;190 habitantes. É sede da Universidade de Bangui. A cidade localízase na ribeira norte do río Ubangui, preto dunha serie de rápidos que limitan o transporte dos produtos comerciais, na outra beira do río está a cidade de Zongo, xa na República Democrática do Congo.

## Historia 
A cidade fundouse en 1889 como capital da colonia francesa de Ubangui-Chari.

## Véxase tamén
Bangka

**Bangka** é unha illa situada fronte á costa sueste de Sumatra, en Indonesia. Ten 11&nbsp;910&nbsp;km² e 789&nbsp;809 habitantes (2003), a maioría da poboación é chinesa, historicamente traballadores nas minas de estaño.

Hai unha pequena illa adicional chamada Pulau Bangka no norte das Célebes, Indonesia.

## Xeografía 
Separada de Sumatra polo estreito de Bangka, ao norte limita co Mar da China Meridional, ao leste coa illa de Belitung a través do estreito Gaspar e ao sur co Mar de Xava. A principal cidade da illa e capital da provincia de Bangka-Belitung é Pangkalpinang. Sungailiat é a segunda cidade máis grande da illa de Bangka. Muntok é o porto principal no oeste. A cidade máis importante na rexión meridional é Toboali, Koba un importante centro mineiro de estaño, tamén situada na parte sur da illa, e Belinyu unha cidade famosa polos seus produtos do mar. Hai 4 portos de mar en Bangka, Muntok no afastado oeste, Belinyu no extremo norte, Sadai no extremo sur, e Pangkal Balam é o máis próximo a Pangkal Pinang.

A maioría das zonas xeográficas da illa están formadas por chairas baixas, pantanos, pequenos outeiros, praias, campos de pementa branca e explotacións mineiras de estaño.

## Historia 
Bangka foi cedida ao Reino Unido polo sultán de Palembang en 1812, pero en 1814 intercambiouse cos Países Baixos por Cochin na India. A illa foi ocupada polo Xapón desde febreiro de 1942 até agosto de 1945. Converteuse en parte da Indonesia independente en 1949. A illa, xunto coa veciña Belitung, formaba parte da provincia de Sumatra do Sur (Sumatera Selatan), pero en 2000 as dúas illas convertéronse na nova provincia de Bangka-Belitung. Bangka é famosa por outros dous acontecementos, o masacre da illa de Bangka de enfermeiras australianas polos xaponese na segunda guerra mundial e como é tratada no libro "Lord Jim" de Joseph Conrad.

## Economía 
Desde 1710, Bangka foi un dos principais centros de produción do mundo de estaño. A produción de estaño é un monopolio do goberno de Indonesia, é a máis grande fundición de estaño en Muntok. A Pementa tamén se produce na illa.

## Demografía 
A maioría dos habitantes son malaios e chineses, na súa maioría Hakka. A poboación divídese entre aqueles que traballan nas minas de estaño, plantacións de aceite de palma, as plantacións de caucho, pescadores e aqueles que traballan nas granxas de pementa.

## Notas
## Véxase tamén
### Outros artigos
### Ligazóns externas
Bangassou

**Bangassou** é unha cidade do sueste da República Centroafricana, que se atopa na ribeira norte do río Ubangi. A rexión que arrodea a cidade é famosa pola súa vida salvaxe. É a capital de Mbomou, unha das 14 prefecturas dos país. Bangassou está unida á ribeira sur do río, xa parte da República Democrática do Congo, por transbordador.

Bangassou representa o principal centro comercial de Mbomou, contando con catro mercados e tendo a cobertura das principais redes de telefonía. Conta aínda co pequeno Aeroporto de Bangassou. A maior parte da poboación de Bangassou vive da agricultura de subsistencia.

No contexto da guerra civil na República Centroafricana, o 11 de marzo de 2013, elementos armados do grupo Séléka penetraron violentamente na rexión e apoderáronse da mesma, provocando a parálise dos servizos públicos e o corte das comunicacións por teléfono. Porén, a situación normalizouse a finais de abril.

## Historia 
Durante a ocupación colonial francesa do Estado Libre do Congo, foi estabelecida unha base militar francesa na rexión. En 1922, a Congregación do Espírito Santo estabeleceu unha misión católica na cidade. En 1931, a *société cotonnière Comouna* construíu un predio de procesamento de algodón en Bangassou, que se converteu en capital da prefectura de Mbomou en 1935.

## Galería de imaxes 

Ficheiro:Cathédrale Saint Pierre Claver Bangassou.JPG|Catedral de San Pedro Claver.
Ficheiro:Palacio Justicia Bangassou.JPG|Xulgados de Bangassou.
Ficheiro:Buen Samaritano Bangassou.JPG|Hospicio da SIDA.
Ficheiro:Sultan and his wives at Bangassou, 1906.png|Sultán e as súas mulleres en Bangassou, 1906.
Ficheiro:Near Bangassou, 1906.png|Preto de Bangassou, 1906.

## Notas
Joseph Banks

miniatura|dereita|Joseph Banks.

**Joseph Banks**, nado en Londres o 13 de febreiro de 1743 e finado na mesma cidade o 19 de xuño de 1820, foi un naturista e botánico inglés que participou na primeira viaxe de James Cook.

Nos seus anos de estudante en Oxford adquiriu paixón pola botánica. Publica as súas primeiras descrición, de especies de Terra Nova e Labrador, utilizando o sistema de Carl von Linné.

En 1768 embarcou a bordo do HMB Endeavour, acompañando a Cook na súa primeira expedición cara ao sur do océano Pacífico. No Brasil fixo a primeira descrición científica coñecida (*buganvílea*), e con Daniel Solander fixo a maior colección de flora australiana, describindo especies novas para a ciencia.

Arredor de 75 especies levan o nome de Banks e está considerado o introdutor en occidente do eucalipto, a acacia, a mimosa e o xénero coñecido como *Banksia*.

## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Sarah Sophia Banks
Tallulah Bankhead

miniatura|dereita|Tallulah Bankhead.
**Tallulah Brockman Bankhead**, nada en Huntsville (Alabama) en 1902 e finada en Nova York en 1968, foi unha actriz estadounidense.

## Traxectoria 
Filla do congresista William Brockman Bankhead, aos quince anos logo de gañar un concurso de beleza dunha revista cinematográfica convenceu á súa familia para se trasladar a a Nova York e en 1918 debutou no teatro cun pequeno papel en *The Squab Farm*. Logo de participar nalgúns filmes, en 1923 marchou a Londres onde actuou en doce obras nos seguintes oito anos con grande éxito.

Regresou en 1931 para se converter na Marlene Dietrich norteamericana, pero os filmes que protagonizou foron un fracaso. Malia iso David O. Selznick pensou nela para o papel de Scarlett O'Hara, pero aínda que as probas que fixo para *Foise co vento* foron boas, ao final non a elixiu pola súa idade. Tallulah regresou a Broadway pero non acadou o éxito ata 1939 coa obra *The Little Foxes*. En 1944 co papel da cínica xornalista Constance Porter no filme de Alfred Hitchcock, *Lifeboat* realizou a que se considera a súa mellor interpretación cinematográfica.

Nas décadas de 1950 e 1960 seguiu actuando en Broadway e en programas de radio e televisión, nas mediadas da década de 1950 a súa carreira comeza a declinar, en parte pola súa afección ao alcol.

## Filmografía 
## Véxase tamén
John Banim

**John Banim**, nado en Kilkenny o 3 de abril de 1798 e finado en Booterstown o 30 de agosto de 1842, foi un escritor irlandés.

## Traxectoria 
Estudou en Kilkenny e Dublín. Tras rematar os seus estudos volveu a Kilkenny, onde ensinou debuxo. Namorado dunha das súas alumnas, os pais dela conseguiron que tivese que marchar da cidade, pero a rapariga morreu, o que causou unha fonda impresión en Banim.

En 1820 asentouse en Dublín e alí publicou o seu primeiro libro de poemas, ''The Celt's Paradise*, e mais a traxedia *Damon and Pythias* (1821). En colaboración co seu irmán Michael escribiu unha serie de contos ilustrativos da vida irlandesa. John Banim marchou a Londres, onde sobreviviu escribindo en revistas.

En 1825 apareceu a primeira serie de *Tales of the O'Hara Family*, que conseguiu un rápido éxito. Ao ano seguinte apareceu a segunda serie, que incluía a novela *The Nowlands''. Debido á mala saúde de John a terceira serie foi obra unicamente do seu irmán.

En 1829 trasladouse a Francia por motivos de saúde. En 1835, xa inválido, asentouse preto de Kikenny, onde pasou o resto da súa vida.
Illa de Banks

A **Illa de Banks** é unha illa de 70.028&nbsp;km² e 114 habitantes (2001), pertence ao arquipélago ártico canadense, nos Territorios do Noroeste, Canadá. Situada ao oeste da Illa Victoria, polo sur o golfo de Amundsen separa a illa do continente, polo norte o estreito de McClure sepáraa das illas de Prince Patrick e de Melville. O único asentamento permanente, Sachs Harbour, localízase na costa suroeste.

## Historia 
O nome da illa foille dado en 1819 por sir William Parry na súa viaxe á procura do paso do Noroeste, en honra de sir Joseph Banks, que dirixía nese momento a Royal Society. Con todo, durante a exploración da zona por Robert McClure (1850-54) a illa aparecía nos mapas como «illa Baring» (*Baring Island*).

## Véxase tamén
### Outros artigos 
* Illas Árticas do Canadá
Campo de concentración de Monowitz

**Auschwitz III Monowitz** foi o maior dos campos de traballo auxiliares instalados no complexo de Auschwitz, estreitamente relacionados coa industria alemá, principalmente nas areas militar, metalúrxica e mineira. Iniciou as súas operacións en maio de 1942. A intervalos regulares facíanse revisións sanitarias por parte do persoal médico de Auschwitz II, co gallo de enviar enfermos e débiles ás cámaras de gas de Birkenau: para isto, os nazis construíron este terceiro campo de concentración, tamén coñecido como "Auschwitz III" ou "Auschwitz-Monowitz".

O complexo que funcionaba en torno de Auschwitz estaba composto por un grupo de campos de concentración, con diferentes graos de importancia, todos subordinados ao Campo Central de Auschwitz I, o principal, situado aproximadamente a 4 quilómetros da localidade de Auschwitz (Oswieciem en polaco, de aí a orixe do nome). Foi erguido e constantemente ampliado a partir dunha antiga instalación militar, nun punto xeográfico que, antes da primeira guerra mundial, marcaba os límites do Imperio Austro-Húngaro, da Rusia e da propia Alemaña: por esta razón era coñecido naqueles tempos como *esquina dos tres imperios*, traducindo ao pé da letra do alemán.

Baixo a xurisdición de Auschwitz I estaban Birkenau (Auschwitz II), **Monowitz** (Auschwitz III) e outros próximos, menores, como Gleiwitz, Katowice, Zator, por citar algúns. Destinado na súa orixe a presos políticos polacos, a localización central foi un dos motivos que o converteu en pouco tempo no principal e maior complexo de exterminio dos nazis. A estrutura de funcionamento de Auschwitz obedecía a criterios xerárquicos que, tanto do lado da SS e Gestapo, coma do lado das vítimas, contribuían para evitar calquera tipo de resistencia. Daban soporte e reforzaban o control total dos prisoneiros. Tadeusz describe a xerarquia que sustentaba aquel sistema, que tanto podía favorecer como diminuír as oportunidades de supervivencia cada un:

:"Tódolos prisoeiros eran divididos en grupos, os chamados "comandos", cuxas tarefas, en réxime de traballo escravo, ían dende a limpeza do campo até ao "Comando Especial", encargado dos traballos nas cámaras de gas e crematorios. Os grupos deste tipo eran chamados "Comandos Internos". Os outros grupos, denominados "Comandos Externos", facían traballos forzosos en numerosas empresas e fábricas establecidas e que foran instalarse na rexión, co obxectivo de emprega-la man de obra, ou en traballos de infraestrutura coma construción de rúas, estradas etc."

## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Auschwitz-Birkenau
* Holocausto
* Segunda guerra mundial
Lingua aproumu

O **aproumu** ou **aizi aproumu** é unha lingua níxer-congo do grupo kwa que se fala en Costa do Marfil.

## Falantes
6.500 (1999)

## Distribución xeográfica
Fálase en 6 aldeas (Attouto A (o barrio novo), Attouto B, Tefredji, Koko, Bapo-Allaba B e Taboth) situadas na ribeira da lagoa Ebrié, no departamento de Jacqueville e unha (Allaba) no departamento de Dabou.

## Véxase tamén
### Ligazóns externas
* O aproumu no Ethnologue
Lingua aiton

O **aiton** é unha lingua tai que se fala na India.

## Falantes
5.000 (1990) ou 1.500
## Distribución xeográfica
Fálano todos os grupos de idade no seu territorio tradicional,  8 aldeas da ribeira dos río Dhonsiri, nos distritos de Jorhat e Karbi en Assam

## Características
O aiton é moi semellante ao shan, difire sobre todo no uso máis frecuente da consoante w unida a outras consoantes. O vocabulario amosa influencias do assamés.

## Historia
Orixinarios de Mung Mau, na actual Myanmar.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Aiton en Ethnologue
Lingua mobumrin

O **mobumrin** ou **aizi mobumrin** é unha lingua níxer-congo do grupo kru que se fala en Costa do Marfil. Tiña arredor de 2.000 falantes en 1999.. Fálase en dúas aldeas (Abraco e Abraniamiambo) da ribeira norte da lágoa Ebrié no departamento de Jacqueville.

## Véxase tamén 
### Ligazóns externas
* O mobumrin no Ethonologue
Banská Bystrica

**Banská Bystrica** (**Besztercebánya** en húngaro e **Neusohl** en alemán) é unha cidade de 82&nbsp;100 habitantes, situada no centro de Eslovaquia, a rentes do río Hron.

## Historia 
A primeira mención da cidade data de 1255 xa que era un importante centro mineiro. A cidade medrou rapidamente e os privilexios dados polo rei Béla IV de Hungría atraeron a novos mineiros, en especial alemáns.

## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Web oficial da cidade (en eslovaco e inglés)
Eurasia

**Eurasia** () é a maior masa continental do planeta Terra que forma en conxunto a Europa e maila Asia. Pode ser considerada como un continente, ou mesmo un supercontinente composto polos continentes europeo e asiático, separados pola cordilleira dos Montes Urais. É común e correcto que se considere a Eurasia como un continente real dende o punto de vista fisioxeográfico e xeolóxico.

Eurasia localízase primordialmente no hemisferio norte e hemisferio oriental, e ten unha área aproximada de 52&nbsp;990&nbsp;000&nbsp;km², que é o de 10,6% da superficie da Terra e o 36,2 da área terrestre. Ten máis de 5.000 millóns de persoas, o que equivale ó 72,5% da poboación mundial.

A subdivisión tradicional entre Asia e Europa presenta límites non moi precisos; comunmente defínese unha liña divisoria ó longo dos montes Urais, o río Ural, o mar Caspio, os montes do Cáucaso, o mar Negro, os estreitos do Bósforo e o Dardanelos, e o mar Exeo.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Palaeoártico
* Laurasia, supercontinente teórico da Eurasia e América do Norte.
Cultura musteriense

[miniatura|200px|Un utensilio de comezos da *Musteriense*: núcleo de [sílex procedente do nível TD-11, en Atapuerca]]
A **cultura musteriense**, ou **período musteriano**, refírese a unha cultura arqueolóxica que se desenvolve no paleolítico medio. Debe o seu nome ao sitio arqueolóxico de Le Moustier, un acubillo rochoso na rexión de Dordoña en Francia descuberto en 1860 por Gabriel de Mortillet. Ferramentas de pedra similares atopáronse por toda a Europa subártica e tamén no Oriente Medio e norte da África.

## Características 
As ferramentas musterianas asócianse principalmente cos neandertais en datas comprendidas entre o 125.000 a. C. e  o 40 ou 30.000 a. C. A industria lítica realízase basicamente sobre lascas e caracterízase polo uso da técnica de talla Levallois, que permite realizar ferramentas máis especializadas.

Deste período aparecen os primeiros rituais funerarios e o canibalismo ritual.

O musteriano divídese en varios grupos:
* Musteriano de cultura acheulense tipo A
* Musteriano de cultura acheulense tipo B
* Musteriano típico
* Musteriano de tipo Quina-Farrasie
* Musteriano de denticulados
Rachel Carson

**Rachel Carson**, nada en Springdale (Pensilvania) o 27 de maio de 1907 e finada o 14 de abril de 1964, foi unha bióloga e escritora estadounidense.
## Traxectoria 
Iniciou o movemento ecoloxista nos Estados Unidos ao demostrar nos seus escritos os graves danos causados polo uso indiscriminado do DDT (insecticida). Morreu de cancro de mama.
O ecofeminismo reivindícaa como a súa primeira voz despois da publicación da súa obra mais popular, *Primavera silenciosa*.

## Obra
**Under the Sea-Wind* (1941)
**The Sea Around Us* ("O mar que nos rodea", 1951)
**O sentido do abraio* ("The Sense of Wonder", 1956; tradución ao galego de Patricia Buxán)
**Primavera silenciosa* ("Silent Spring", 1962; tradución ao galego de Juan Casares Long)
## Notas
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* E ti, que científicas coñeces?
* *Cuentos de buenas noches para nuestras niñas rebeldes.* Editorial Destino, 2021. ISBN: 9788408241676
Granville Bantock

**Granville Bantock**, nado en Londres en 1868 e finado na mesma cidade en 1946, foi un compositor británico de música clásica.

Íntimo amigo do compositor Havergal Brian, foi profesor de música na Universidade de Birmingham desde 1908 ata 1934, sucedendo no cargo a Edward Elgar. En 1934, foi elixido Presidente da Corporación do Trinity College of Music de Londres. Foi nomeado Cabaleiro en 1930.

A súa música estivo influenciada polas cancións folclóricas das Illas Hébridas (como queda patente, por exemplo, na *Hebridean Symphony* de 1915) e pola obra de Richard Wagner. Algunhas das súas composicións posúen un toque "exótico", por exemplo o oratorio *Omar Khayyám* (1906-09).

Entre os seus traballos máis coñecidos atópanse a abertura *The Pierrot of the Minute* (1908) e *Pagan Symphony* (Sinfonía Pagá, 1928).

Bantock foi fundamental na fundación da «Orquestra da Cidade de Birmingham» (máis tarde, Orquestra Sinfónica da Cidade de Birmingham), cuxa primeira interpretación, en setembro de 1920, foi a da súa abertura *Saul*.
Noé

[miniatura|245px|dereita|A *[Arca de Noé*, *Französischer Meister*, Magyar Szépművészeti Múzeum, Budapest. c.1675.]]
**Noé**, fillo de Lameque, neto de Metuxalén, é un personaxe da Biblia que recibiu ordes de Deus para a construción dunha arca, para salvar a Creación do Diluvio.

## Mitoloxía 
A historia de Noé atópase no libro da Xénese, sendo o seu nome mencionado por primeira vez en 5:29, ocorrendo a súa morte, no 9:29, con 950 anos. O relato conta que Noé era descendente da liñaxe de Sete, e viviu nunha época en que as outras liñaxes humanas (a partir dos descendentes de Caín e dos propios parentes de Noé, probabelmente) se amosaban corrompidas. Deus entón decidiu eliminar a poboación mundial provocando unha grande inundación, poupando, porén, a Noé e a súa familia, que se mostraron bos aos seus ollos. Entón Deus enviou un anxo a Noé, ordenándolle a construción dunha grande embarcación, onde reuniría todos os animais da terra durante os 40 días de Diluvio. Noé entón reuniu unha parella de cada especie e abrigou a súa familia no interior da arca. 40 días despois, cando a choiva cesou e a auga comezou a devalar, Noé soltou unha pomba, que lle trouxo unha folla de oliveira, indicando que a terra xa estaba seca. A arca ficaría encallada no alto dunha montaña, supostamente sobre o monte Ararat, en Armenia.

A Noé e os seus descendentes cóubolles a tarefa de poboaren a Terra. A fonte extra-bíblica de Flavio Xosefo detalla en pormenores a descendencia de Noé, e cales pobos de cada un dos seus fillos e netos darían orixe. A vida de Noé despois do Diluvio, no entanto, está curiosamente deturpada polo alcoholismo. En certa altura, embebedárase co viño producido da súa propia videira de tal xeito que se atopou nu na súa tenda. O seu fillo Cam viuno e chamou os seus irmáns para que o cubrisen. Cando recobrou a consciencia, Noé maldixo a Cam e mais a seu neto Canaá, así e todo, beiceu os seus outros fillos, Sem e Xafet.

A historia de Noé ten un forte significado simbólico sobre boa parte da historia de Israel, principalmente durante o período da conquista de Canaá narrada no libro de Xosué. A maldición de Noé certamente foi usada polos pobos semitas (ou sexa, descendentes de Sen, cuxos hebreos forman parte) como xustificativa para a conquista da terra de Canaán (ocupada polos cananeos, alegadamente descendentes de Canaá, neto maldito de Noé).
Monte Ararat

O **monte Ararat** (turco **Ağrı**; armenio **Արարատ**; persa **آرارات**; hebraico **אררט**, Hebraico standard **Ararat**, Hebraico Tiberiano **ʾĂrārāṭ**), a máis alta montaña da moderna Turquía, é un cono volcánico cuberto de neves eternas e localizado no extremo nordés de Turquía, a 16&nbsp;km a oeste do Irán e a 32&nbsp;km ao sur da Armenia. O Xénese identifica esta montaña como o lugar onde a Arca de Noé pousara en terra firme despois do Diluvio.

## Xeoloxía 
miniatura|275px|dereita|Monte Ararat.
miniatura|dereita|275px
Un cono un pouco menor (3.896 m), o *Pequeno Monte Ararat*, sitúase ao suroeste do pico principal. O leito de lava espállase entre os dous picos. Tecnicamente, o monte Ararat é un estratovulcán, formado de correntes de lava e exección piroclástica.

Nunca se rexistrou ningunha erupción no monte Ararat, mais suponse que teña habido erupcións nos últimos 10.000 anos. Distante de calquera placa continental, a causa do vulcanismo do monte Ararat non é ben comprendida polos científicos.

## Ascensión 
O monte Ararat foi escalado pola primeira vez o 27 de setembro de 1829, por Johann-Friedrich von Parrot xun., Reitor da Universidade Dorpat (Estonia), acompañado de catro estudantes.

## A Arca de Noé 
Na fin da década de 1950, causaron grande alborozo científico uns vestixios coa forma dunha embarcación en fotos aéreas do Ararat, ata que algunhas expedicións identificaron eses vestixios como efectos topográficos e lava.

## O Ararat e Armenia 
A pesar de estar localizado en Turquía, o Monte Ararat é o símbolo nacional de Armenia, onde ás veces se chama **Masis** (Մասիս), e aparece no centro do brasón de Armenia. A montaña é perfectamente visible desde varios puntos de Armenia, incluíndo a capital Iereván, e represéntase frecuentemente en obras de artistas.
Théodore de Banville

miniatura|dereita|Théodore de Banville
**Théodore Faullain de Banville**, nado en Moulins en 1823 e finado en París en 1891, foi un escritor francés.

## Traxectoria
Fillo dun mariño militar, estudou en París. En 1842 publicou o seu primeiro volume de poesía, *Les Cariatides* e en 1846 publicou *Les Stalactites*. Os libros recibiron críticas negativas pero recibiron a aprobación de Alfred de Vigny e Jules Janin. En 1857 publicou *Odes Funambulesques* (1857). Escribiu tamén comedias en verso para o Théâtre Francais.

Banville foi un dos fundadores do movemento poético coñecido como o parnasianismo, que profesa un amor exclusivo á beleza e oponse á nova poesía realista ou ao romanticismo.
Radler

O **Radler**, cilcista en alemán, (denominado tamén **Alster**, **Panaché**, **Panasch** ou **Wurstwasser** en alemán) é unha mestura moi popular de cervexa con limoada ou gasosa, moi típica nos estabelecementos hostaleiros de Alemaña. Dependendo da mestura recibe diferentes nomes: os máis populares son Colaweizen ou Diesel en caso de mesturarse con cola ou Bananenweizen con zume de banana, ambos con cervexa de trigo. Este tipo de cervexa mestúrase tamén con outras bebidas como Almdudler. Non obstante, a mestura por antonomasia é a de cervexa Hell e zume ou refresco de limón. Denomínase tamén **Gespritzt** en Austria.

## Historia
O Radler preparouse por primeira vez no ano 1922 por Franz Xaver Kugler, propietario dunha sorte de restaurante denominado Kugler Alm na comarca de Oberhaching, ao sur de Múnic. O lugar está moi frecuentado por ciclistas, que é o significado orixinal da palabra Radler en alemán.

Nun día sen precisar de xuño do 1922 unha grande afluencia de ciclistas ("Radler") apareceu no bar de Franz e ao ver que se ía esgotando a provisión de cervexa, este tomou a decisión de mesturala con limoada para conseguir que durase máis. A mestura gustou e pouco a pouco foi servíndose unha bebida denominada "*Radlermaß*", xa que un Maß é un vaso dun litro usado para servir cervexa, moi popular en Baviera, especialmente en festas como o Oktoberfest.

## Variantes noutros países
En España a mestura de cervexa con limoada recibe diferentes nomes: **clara** (ás veces chámase así o combinado de cervexa e gasosa), **lixivia**, **pica**, **xampú** e **shandy**.
Bar, Ucraína

**Bar** (**Бар** en ucraíno) é unha cidade de Ucraína, localízase na ribeira do río Rov na rexión histórica de Podolia. Ten 16&nbsp;600 habitantes (2004).

A orixe da cidade foi un pequeno posto comercial chamado Row. No século XVI a raíña Bona Sforza fundou unha fortaleza nun outeiro sobre o río e denominouno Bar, como homenaxe á súa cidade natal, Bari en Italia. En 1540 o rei Sexismundo I deulle á cidade dereitos de cidade. En 1648 os cosacos capturaron a fortaleza, e como consecuencia Bar quedou deshabitada. En 1672 pasou a poder do Imperio Otomán ata 1674 no que o rei Xoán III reconquistouna despois de catro días de asedio.

O 29 de febreiro de 1768 fundouse na fortaleza a Confederación de Bar formada por nobres polacos que se opuñan ao expansionismo ruso e aos reformistas polacos. Logo da Primeira Partición de Polonia a cidade pasou a poder de Rusia, e dende 1991 a Ucraína.

## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Páxina oficial de Bar
Bar, Montenegro

**Bar** (**Бар**) é unha cidade de Montenegro, localizada na costa do Mar Adriático. Ten 13.719 habitantes (40.037 en todo o concello) e é o principal porto do país. A maioría dos habitantes é de nacionalidade montenegrina ou serbia, os albaneses constitúen o 12 % dos habitantes do concello.

Os arredores da cidade son coñecidos a nivel nacional e europeo polas súas infraestruturas turísticas. *Sutomore*, unha pequena localidade de 3.000 habitantes moi preto da cidade, é un dos meirandes destinos turísticos da zona grazas ás súas praias. O centro histórico da cidade é tamén un gran reclamo para turistas de todo o mundo, entre outras cousas, pola existencia da que é considerada a oliveira máis antiga do mundo (2.500 anos).

## Historia 
Historicamente, estivo ligada a diferentes imperios e reinos da rexión, tales como o Imperio Romano, o Imperio Bizantino, Turquía, Venecia o o Imperio Austrohúngaro. A súa adhesión actual ó estado montenegrino tivo lugar en 1878 coa sinatura do *Tratado de Berlín*.

## Cidades irmandadas 
*  Bor, Serbia
*  Shkodër, Albania
*  Ulcinj, Montenegro
*  Bari, Italia

## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Páxina oficial
Aleksandr Baranov

**Aleksandr Andreevich Baranov** (en ), nado en Kargopol en 1746 e finado en Batavia en 1819, foi un explorador e comerciante ruso.

## Traxectoria 
Baranov escapou da casa aos quince anos e converteuse nun comerciante de éxito en Irkutsk. Interesado na Rusia americana (agora Alasca) polo aumento do comercio nesa rexión, estableceuse alí. Entre 1799 e 1818 foi o director da Compañía Ruso-Americana, favoreceu a expansión rusa no Pacífico, internándose por California.

Preocupado polos nativos abriu escolas, pero entrou en conflito cos misioneiros ortodoxos, que frecuentemente denunciaban a explotación dos nativos polos comerciantes de peles. Morreu durante a viaxe que o levaba de volta á Rusia.
Baranof

A illa de **Baranof**, tamén ás veces chamada Illa de **Baranov**, illa de Sitka, é unha illa no norte do Arquipélago de Alexander no mago de Alasca, en Alasca. O nome Baranof deullo en 1805 o capitán da mariña imperial rusa U. F. Lisianski para honrar a Alexander Andreyevich Baranov. Os nativos chamábana '''Sheet'-ká X'áat'l** (a miúdo expresado simplemente como **Shee'*) deletreado "Shi" na cita de Orth de Hodge.) polo pobo nativo Tlingit. É a máis pequena das illas ABC de Alasca.

## Historia social e económica 
O primeiro asentamento europeo na illa estableceuno en 1799 o ruso Alexander Baranov, director principal e primeiro gobernador da Compañía ruso-Americana por quen a illa e o Arquipélago reciben o seu nome. A illa foi o centro da actividade rusa en América do Norte durante o período de 1804 a 1867 e foi a sede dos intereses do comercio de peles ruso.

Ao redor de 1900, a Illa de Baranof estaba suxeita a moitas pequenas empresas mineiras, especialmente centradas en Sitka e no lado norte da illa ao redor da baía de Rodman. fábricas de conservas, factorías de caza de baleas, e granxas de raposos establecéronse na illa de Baranof e as illas máis pequenas ao redor dela, aínda que a maioría abandonáronse polo principio da segunda guerra mundial. Os restos destes postos avanzados aínda son evidentes, aínda que a maioría están en estado de ruína.

En febreiro de 1924, a Comisión Territorial do Xogo de Alasca contratou a Charlie Raatakainen para levar cabras monteses desde preto de Juneau a Bear Mountain. Raatakainen contratou a un grupo de finlandeses a bordo do seu barco o *Pelican'' para completar o traballo, aínda que un dos membros do grupo morreu no proceso.

O informe Slattery de 1939 sobre o desenvolvemento de Alasca identificou a illa como unha das áreas onde estableceríanse os novos asentamentos de inmigrantes. Este plan nunca foi levado a cabo.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Illas ABC, Alasca
### Ligazóns externas 
* Tlingit Geographical Place Names for the Sheet’Ka Kwaan &mdash; Sitka Tribe of Alaska, an interactive map of Sitka Area native place names.
Baranavičy

**Baranavičy** (en ; en , *"Baranovichi"*; en ) é unha cidade da rexión de Brest no oeste de Belarús. En 1995 tiña 173&nbsp;000 habitantes.

## Historia 
A primeira mención á cidade data de 1706 como propiedade privada da familia polaca Rozwadowski. No século XVIII como resultado da partición de Polonia pasa a Rusia. En 1870s Baranavičy aumenta a súa importancia ao se converter nunha importante empalme ferroviario. En 1883 chega aos 2&nbsp;000 habitantes e en 1897 aos 4&nbsp;600 (o 50% xudeus).

Os polacos conquistan a cidade durante a guerra polaco-soviética e en 1919 recibe dereitos de cidade. En 1921 tiña 11&nbsp;000 habitantes (67% xudeus) e en 1939 chega aos 30&nbsp;000 habitantes. Logo da Guerra Defensiva Polaca de 1939 a cidade foi ocupada pola Unión Soviética ata o 25 de xuño de 1941 en que a Wehrmacht conquistou a cidade, en agosto os creouse un gueto para os 12&nbsp;000 xudeus da cidade, onde viviron en condicións lamentables ata o 14 de decembro de 1942, cando foron enviados a varios campos de concentración, só 250 sobreviviron.

## Notas
Abancay

250px|miniatura|Vista de Abancay.

miniatura|250px|Praza central en Abancay

**Abancay** é unha cidade do Perú, capital da Rexión de Apurímac e situada no centro-sur do país ás beiras do Río Mariño. Ten 49&nbsp;513 habitantes segundo o censo do 2001.

É, ademais, centro comercial de produtos agrícolas. Nas súas inmediacións existen industrias de azucre e destilerías do alcohol.

## Historia 
Abancay xa era un centro poboado antes da chegada dos Incas. Ao comezo da colonia, os españois nomearon este sitio como *Amancay, Vila dos Reyes*.

En 1997, como consecuencia das torrenciais choivas, produciuse un desprendimento que sepultou a dous pobos situados entre Abancay e Tamburco, só se rescataron 42 cadáveres, de case 400 persoas sepultadas e ademais houbo 200 feridos.

## Lugares turísticos 
Abancay ten unha gran riqueza paisaxística, a mesma que se ve no Santuario Nacional de Ampay que se atopa ao norte da cidade. É berce de personaxes ilustres como David Samanez Ocampo.

## Educación 
Na cidade de Abancay atópase a primeira universidade tecnolóxica do Perú, a Universidad Tecnológica de los Andes http://www.utea.edu.pe a Universidad Nacional "Micaela Bastidas", a de recente creación, Universidad Nacional "José María Aguedas", con sede na cidade de Andahuaylas, e a Universidade Nacional San Antonio Abad.
Bar (homónimos)

O termo **Bar** pode referirse a:

***Bar**, local onde se serven bebidas;
***Bar**, unidade de presión.

Como topónimo, pode referirse a:

;En Galiza
***Bar**, lugar da parroquia de Branzá, no concello de Arzúa;
***Bar de Abaixo**, lugar da parroquia de San Paio, no concello de Santiago de Compostela;
***Bar de Arriba**, lugar da parroquia de San Paio, no concello de Santiago de Compostela.

;Fóra de Galiza

;En Francia
***Bar**, comuna francesa do departamento de Corrèze;
***Bar-le-Duc**, comuna francesa do departamento de Meuse;
***Bar-lès-Buzancy**, comuna francesa do departamento de Ardennes;
***Bar-sur-Seine**, comuna francesa do departamento de Aube;
***Río Bar**, río de Francia.

;En Montenegro
***Bar**, cidade de Montenegro.

;En Ucraína
***Bar**, cidade de Ucraína.

## Véxase tamén
### Outros artigos
***Bas**, lugar da parroquia de Goiáns, no concello de Carballo.
Lingua tiagbamrin

O **tiagbamrin** ou **aizi tiagbamrin** é unha lingua níxer-congo do grupo kru que se fala en Costa do Marfil.

## Distribución xeográfica
Fálase en 5 aldeas localizadas na ribeira da lágoa Ebrié (Tiagba, Nigui-Assoko, Nigui-Saff, Tiémié e Attoutou B) no departamento de Jacqueville

## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* O tiagbamrin no Ethnologue
Aja

**Aja** pode referirse á:
* **Aja**, lingua nilo-sahariana que se fala no Sudán
* **Aja**, lingua nixero-congolesa que se fala en Benín e Togo.
* **Aja**, unha localidade do municipio de Soba, en Cantabria.
Robert Bárány

**Robert Bárány**, nado en Viena o 22 de abril de 1876 e finado en Uppsala (Suecia) o 8 de abril de 1936, foi un médico austríaco de orixe húngara.

## Traxectoria 
Realizou tódolos seus estudos en Viena até graduarse na facultade de medicina vienesa en 1900. Realizou prácticas de medicina interna, neuroloxía e psiquiatría en Alemaña. En 1903 comeza a práctica cirúrxica co profesor Politzer na clínica de oído do Hospital Xeral de Viena, onde permaneceu os seguintes 10 anos.

Bárány definiu as respostas normais e anormais a diferentes estímulos térmicos aplicados ó órgano da audición, enfocándose principalmente á función de labirinto e ás canles semicirculares do oído. Mediante as súas investigacións, describiu signos e síndromes, e creou probas para o estudo da función vestibular e a súa relación co cerebelo.

Como cirurxián, describiu procedementos para tratar a otosclerose e serviu como cirurxián durante a primeira guerra mundial, sendo pioneiro no tratamento das feridas por armas de fogo no cerebro. Foi feito prisioneiro de guerra e continuou a súa práctica cirúrxica durante a súa reclusión.

En 1914 foi galardoado co Premio Nobel de Medicina polos seus traballos na fisioloxía e patoloxía do aparello vestibular sendo aínda prisioneiro.

Non foi liberado até 1916, mediante a intervención de institucións e corpos diplomáticos. Trala súa liberación foi acusado de plaxio e omisión científica, e foi absolto destes cargos polo Instituto Karolinska. Viviu o resto dos seus días en Uppsala, Suecia, como profesor e xefe do servizo de otoloxía da Universidade de Uppsala, até a súa morte o 8 de abril de 1936.

## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Biografía na páxina dos Premios Nobel
Lingua aja (níxero-congolesa)

O **aja** é unha lingua níxer-congo do grupo kwa que se fala en Benín e Togo.

## Distribución xeográfica 
* Benín, fálase no suroeste do país, na ribeira do río Mono nas subprefecturas de Aplahoué, Djakotomè, Dogbo, Klouékanmè, Lalo e Tovinklin da provincia de Couffo e nas subprefecturas de Athiémè, Comè e Houéyogbé do provincia de Mono. Fóra do seu territorio tradicional hai comunidades aja nas subprefecturas de Djidja e Agbangnizou, no provincia de Zou, pero viven en aldeas mesturados con falantes doutras linguas. Tamén hai falantes en Cotonou e outras cidades do sur de Benín.
* Togo, fálase ao norte e sur da selva de Togodo na prefectura de Moyen-Mono, e nas prefecturas dos Lagos e Yoto na rexión Marítima, e algúns falantes en Lomé.

## Dialectos 
Todos os dialectos aja son comprensibles entre si, as distincións entre dialectos débense fundamentalmente á pronuncia con poucas diferenzas no léxico. Segundo o Ethnologue os dialectos do aja son catro denominados dogbo, hwe ( ou ehoue, é o dialecto con maior número de falantes), tado, sikpi e tala.
Capo dividiu o aja en catro dialectos: dogbo, hwe, sikpi e tado e Tchitchi en tres: dogbo, hwe e sikpi
## Usos sociais 
Os aja utilizan a súa lingua en todos os dominios, agás a educación e a administración. En Benín o aja é dende comezo da década de 1990 unha das seis linguas nacionais, polo que se beneficia da súa utilización en certos actos formais e na educación para adultos, e mesmo hai plans para a introducir no ensino formal. Tamén se emprega na radio.

## Escrita 
En 1965 o sacerdote católico Raymond Harguindéguy e un grupo de catequistas escribiron por primeira vez na lingua na vila de Azovè, en 1966 crean un alfabeto propio baseado no latino, revisado en 1969, editou tamén un dicionario aja-francés, unha gramática e varios outros materiais para a aprendizaxe da lingua.
Nos anos 1970s un grupo de estudantes da Universidade de Lomé creou un círculo de cultura aja, Akɔmabu, que publicaba regularmente un boletín e calendarios.
En 1995 o lingüista aja Toussaint Yaovi Tchitchi publicou *Agbebodo*, un libro de poesía que constitúe a primeira mostra de literatura moderna na lingua e é o responsable da sección aja de *Ablɔde*, unha publicación trimestral da Universidade de Cotonou.
A pesar do interese dos aja por ter unha forma escrita, aínda non hai unha escrita normalizada e en Benín e Togo non se utiliza o mesmo alfabeto cando se escribe.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* O aja no Ethnologue
* Alfabetos adja utilizados en Benín e Togo 
* La langue aja du Bénin