Antídoto

[miniatura|dereita|Cruz verde, símbolo dunha [farmacia.]]
Un **antídoto** é unha substancia capaz de contrarrestar ou reducir o efecto doutra substancia potencialmente tóxica mediante unha acción química relativamente específica. Os antídotos opóñense ó efecto tóxico actuando sobre o propio tóxico, inactivándoo. Por contra, os antagonistas son substancias que actúan opóndose á acción do tóxico, ben bloqueando o receptor antes de que o faga o tóxico ou mesmo desprazándoo se xa se uniu (*antíxeno específico*), ou ben actuando sobre outro receptor diferente ao do tóxico e producindo unha acción oposta á daquel (*antíxeno inespecífico*).

## Función 
Os antídotos realizan unha importante función no tratamento das intoxicacións. Con todo están considerados como unha opción terapéutica de segunda liña na meirande parte dos casos de intoxicacións e débese ter moi presente que nunca deben suplir as técnicas de soporte vital, senón que deben complementalas.

O uso destas substancias debe estar controlado por un especialista. As indicacións de uso requiren dun tratamento individualizado de cada intoxicación e deben facerse seguindo unha serie de principios:
* Especificidade de acción fronte ao tóxico.
* Estado clínico do paciente e/ou resultado da analítica toxicolóxica.
* Valoración do risco-beneficio, xa que algúns posúen toxicidade intrínseca (propia do antídoto).

A eficacia dos antídotos depende de factores tales como a rapidez á hora da súa administración ou da cantidade de tóxico á que se enfronten, xa que o efecto dos tóxicos non é o mesmo a diferentes concentracións nin cando actúan en diferentes lugares.

## Dispoñibilidade e efectos 
A dispoñibilidade dos antídotos adoita estar limitada, tanto por factores económicos como xeográficos e demográficos. Isto débese, entre outras cousas, ao elevado custo, á escasa demanda e a que a maioría teñen un prazo de conservación limitado. Tamén inflúe que algúns dos antídotos que existen non están comercializados e hai que recorrer a fórmulas maxistrais.

Existen, así mesmo, moi poucos antídotos específicos de eficacia probada; apenas hai unhas 30 substancias consideradas como antídotos. A isto cómpre engadir que, ao contrario do que moita xente pensa, estas substancias non están libres de efectos secundarios e reaccións adversas.

Durante e despois de ser administrado un antídoto o paciente debe estar monitorizado, pois a vida media dalgúns deles é máis curta ca a do tóxico, de aí o posíbel requirimento de doses adicionais.

## Principais antídotos 
Os chamados antídotos reanimadores teñen un papel principal na reanimación dalgunhas intoxicacións e son empregados tamén no diagnóstico diferencial do coma de orixe tóxico. Estes antídotos son:

* **Naloxona:** É un antídoto que reverte a parada respiratoria e o coma inducido por heroína, codeína, morfina, metadona e outros opiáceos sintéticos. Actúa competindo de xeito específico coas devanditas drogas a nivel dos receptores opiáceos. O seu uso non impide a aparición do edema pulmonar non cardioxénico co que pode cursar esta intoxicación. A dose adminístrase por vía intravenosa, intramuscular ou subcutánea e a posoloxía debe ser individualizada para cada paciente en particular. Na depresión por opiáceos, utilízase por vía intravenosa entre 0,1 e 0,2&nbsp;mg a intervalos de 2 a 3 minutos ata conseguir ventilación e estado de consciencia adecuados sen dor significativa. A dose máxima é de 10&nbsp;mg.
* **Flumazenilo:** Este antídoto reverte especificamente o coma causado por benzodiazepinas e confirma o diagnóstico. Adminístrase por vía intravenosa (bolus), e pódese repetir ata un máximo de 2–3&nbsp;mg. Se non hai resposta, débese descartar unha intoxicación benzodiazepínica, e se o coma reverte administrarase por perfusión continua durante 4 horas. Do mesmo xeito cós outros antídotos, o seu uso non debe ser indiscriminado e débese ter a certeza de que non haxa substancias convulsivantes implicadas no coma.
* **Osíxeno:** Ten menor capacidade de diferenciación diagnóstica cós anteriores antídotos pero a súa administración é máis doada. A máxima concentración posible acelera a recuperación dun coma carboxihemoglobínico (intoxicación por monóxido de carbono); tamén é útil para orientar o diagnóstico dunha metahemoglobinemia, xa que esta cursa cunha cianose que non se modifica con osixenoterapia.

### Outros antídotos e axentes terapéuticos 
* *Anticorpos antidixital*: Usados en intoxicacións por digoxina, digitoxina e derivados da digoxina, fármacos que se empregan para certas doenzas cardíacas. 
* *Atropina*: Úsase en intoxicacións por insecticidas anticolinesterásicos (carbamatos e organofosforados) e substancias con acción colinérxica. 
* *Azul de metileno*: Este antídoto é utilizado nas intoxicacións por metahemoglobinizantes, por exemplo: nitritos, nitratos, anilina etc. 
* *Bicarbonato*: Útil na intoxicación por antidepresivos, fenotiacinas e salicilatos. 
* *Desferroxamina*: Está indicado nas intoxicacións por ferro. 
* *Dimercaprol*: Indicado nas intoxicacións por arsénico, níquel, ouro, bismuto, mercurio, chumbo e antimonio. 
* *Edta cálcico-disódico*: Antídoto indicado en intoxicacións por chumbo, cadmio, cobalto e zinc. 
* *Etanol*: Indicado na intoxicación por metanol e etilenglicol. 
* *Fisostigmina*: Usada nas intoxicacións producidas por fármacos ou produtos de acción anticolinérxica.
* *Glicagón*: Usado na intoxicación por b-bloqueantes con bradicardia sinusal e/ou hipotensión de baixo gasto que non responden á administración de atropina e isoproterenol. 
* *Gluconato cálcico*: Úsase na intoxicación por ácido oxálico, fluoruros, ácido fluorhídrico, antagonistas del calcio e etilenglicol.
* *Glicosa*: Usada en intoxicacións por insulina ou hipoglucemiantes orais.
* *Heparina sódica*: Usada na intoxicación por ácido aminocaproico ou tranexámico.
* *Hidroxocobalamina (Vitamina B12)*: Intoxicación por cianuros e nitroprusiato.
* *N-acetilcisteina*: Úsase en intoxicacións por paracetamol ou tetracloruro de carbono. Pódese usar por vía oral ou endovenosa.
* *Nitroprusiato sódico*: Usado nas intoxicacións por ergotamina, metilsergida e clonidina. 
* *Penicilamina*: Úsase na intoxicación por cobre, ouro, mercurio, zinc e chumbo. 
* *Pralidoxima*: Usado na intoxicación por insecticidas organofosforados. 
* *Protamina*: Úsase nas intoxicacións por heparina. A dose dependerá da cantidade de heparina que deba ser neutralizada, que idealmente calcularase en base á capacidade de callado do sangue do paciente.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* *Toxicología fundamental*. 3ª edición (1997). Manuel Repetto. Editorial Díaz De Santos. Madrid.
* *Consideraciones acerca del tratamiento de las intoxicaciones agudas en Atención Primaria*. Medifam [online]. 2002, vol.12, n.4, pp.&nbsp;21–39. ISSN 1131-5768. Bugarín González, R.; Galego Feal, P.; Fernández Velo, J.L. e Marino Rozados, A.S.

### Outros artigos 
* Toxicidade

### Ligazóns externas 
* Toxicologianet 
* Áreas terapéuticas en Zambon.es 
* Antídotos