open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Aquifoliaceae

**Aquifoliaceae** son unha familia pertencente á orde Aquifoliales. Contén só dous xéneros de árbores e arbustos perennifolios ou caducifolios, ordinariamente dioicos. 

## Descrición 
O xénero máis coñecido e numeroso, *Ilex*, popularmente chamados acivros, consta de ao redor de 600 especies, das cales unhas 300 son propias de países tépedos e tropicais, sobre todo de América. Caracterízanse por ter follas simples e alternas con flores xeralmente unisexuais, actinomorfas, inconspicuas, a miúdo tetrámeras, de ovario súpero e dispostas frecuentemente en cimas. Os froitos son drupas. 

O outro xénero, *Nemopanthus*, unicamente contén unha especie, *Nemopanthus* *mucronatus*, que difire das de *Ilex* nas súas flores cun cáliz máis reducido e pétalos estreitos, ademais de ser tetraploides, en lugar de diploides.

## Taxonomía 
A familia foi descrita por Bercht. & J.Presl e publicada en *O Přirozenosti rostlin, aneb rostlinar* 2(110): 440, 438. 1825.

## Notas 
## Véxase tamén
### Bibliografía 
* Berendsohn, W.G., A. K. Gruber y J. A. Monterrosa Salomón. 2009. Nova silva cuscatlanica. Árboles nativos e introducidos de El Salvador. Parte 1: Angiospermae - Familias A a L. Englera 29(1): 1–438.
* Hahn. 2001. Aquifoliaceae. En: W.D. Stevens, C. Ulloa Ulloa, A. Pool y O.M. Montiel (eds.). Fl. Nicaragua. Monogr. Syst. Bot. Missouri Bot. Gard. 85(1): 133–136.
* Idárraga-Piedrahíta, A., R. D. C. Ortiz, R. Callejas Posada y M. Merello. (eds.) 2011. Fl. Antioquia: Cat. 2: 9–939. Universidade de Antioquia, Medellín.
* Jørgensen, P. M., M. H. Nee y S. G. Beck. (eds.) 2014. Cat. Pl. Vasc. Bolivia, Monogr. Syst. Bot. Missouri Bot. Gard. 127(1–2): i–viii, 1–1744. Missouri Botanical Garden Press, S. Luis.
* Jørgensen, P. M., M. H. Nee y S. G. Beck. (eds.) 2015 en adelante. Catálogo de las plantas vasculares de Bolivia (adiciones).
* Linares, J. L. 2003 [2005]. Listado comentado de los árboles nativos y cultivados en la república de El Salvador. Ceiba 44(2): 105–268.
* Nasir, E. y S. I. Ali (eds). 1980-2005. Fl. Pakistan. Univ. de Karachi, Karachi.
* Nelson, C. H. 2008. Cat. Pl. Vasc. Honduras 1–1576. Secretaría de Recursos Naturales y Ambiente, Tegucigalpa.
* Standley, P. C. y J. A. Steyermark. 1949. Aquifoliaceae. In Standley, P.C. y Steyermark, J.A. (Eds), Flora of Guatemala - Part VI. Fieldiana, Bot. 24(6): 196–201.  View in Biodiversity Heritage Library
* Stevens, W. D., C. Ulloa Ulloa, A. Pool y O. M. Montiel. 2001. Flora de Nicaragua. Monogr. Syst. Bot. Missouri Bot. Gard. 85: i–xlii,.
Rudolf Gramlich

**Rudolf "Rudi" Gramlich**, nado en Offenbach am Main o 6 de xuño de 1908 e finado en Frankfurt o 14 de marzo de 1988, foi un futbolista e militar alemán, oficial das SS. Desenvolveu case toda a súa carreira deportiva no Eintracht Frankfurt, club do que tamén foi presidente en dúas etapas, a primeira delas durante a Segunda guerra mundial. Ademais, foi 22 veces internacional coa selección alemá, coa que participou no Mundial de 1934 e nos Xogos Olímpicos de 1936.

Trala fin do conflito, foi detido e investigado por crimes de guerra en Polonia pero quedou en liberdade sen cargos. Máis tarde volveu presidir o Eintracht Frankfurt durante 15 anos, na época máis gloriosa da historia do club. En 2020 o Eintracht retiroulle todas súas honras debido ao seu pasado nazi.

## Traxectoria 
### Como futbolista 
Na Alemaña de entreguerras, militou no Eintracht Frankfurt, club co que disputou máis de 200 partidos en máis dunha década como xogador do equipo.

Foi 22 veces internacional coa selección alemá, coa que debutou o 27 de setembro de 1931, nun partido ante Dinamarca en Hannover. Foi un dos 22 homes seleccionados polo técnico Otto Nerz para disputar o Mundial de 1934 en Italia, no que xogou un só partido: a vitoria ante Suecia nos cuartos de final. Dous anos despois foi o capitán da selección alemá nos Xogos Olímpicos de Berlín.

De 1939 a 1942 foi presidente do Eintracht Frankfurt.

### Carreira militar 
Membro do Partido Nazi, uniuse ás SS en 1936 e en 1942 foi destinado como oficial de dito corpo paramilitar na Cracovia ocupada, onde tamén dirixiu unha sección de fútbol dentro das propias SS. En 1945 foi detido como sospeitoso de estar implicado en crimes de guerra e foi encerrado polas forzas estadounidenses en Frankfurt. Finalmente, a causa contra el foi arquivada porque foi exonerado por antigos membros das SS.

### Posguerra 
En 1955 accedeu por segunda vez á presidencia do Eintracht Frankfurt, equipo que dirixiu durante os seguintes 15 anos. En 1959, baixo o seu mandato, o Eintracht gañou o seu único campionato alemán e ao ano seguinte chegou á final da Copa de Europa, perdendo por 7-3 ante o Real Madrid de Santiago Bernabéu.

En 2020, o Eintracht Frankfurt desposuíu a Gramlich do seu título póstumo de presidente honorífico pola súa participación activa no Partido Nazi e nas SS.

## Notas
Airbus BelugaXL

O **Airbus BelugaXL** (**A330-743L**) é un gran avión de transporte baseado no A330-200F construído por Airbus para substituír so Airbus Beluga orixinal para mover compoñentes de avións de gran tamaño, como as ás. O aparello realizou o seu primeiro voo o 19 de xullo de 2018, e recibiu a súa certificación de tipo o 13 de novembro de 2019.

## Notas
Bugatti Type 251

O rexurdimento final da Bugatti orixinal foi o **Bugatti Tipo 251** de carreiras; foron fabricados dous exemplares en 1955 e 1956. Deseñado por Gioacchino Colombo de Ferrari, estaba propulsado por un novo motor de 2.5 L (2496 cc) e 8 cilindros en liña. Excepcionalmente, este motor estaba montado transversalmente, detrás do piloto. Por primeira vez nun Bugatti, utilizouse un motor sobrecadrado cun diámetro de 76 mm e unha carreira de 68,5 mm. Unha suspensión traseira de tubo de Dion tamén foi unha novidade para a compañía, aínda que estaba de moda na época. O Tipo 251 presentouse no Gran Premio de Francia de 1956, pilotado por Maurice Trintignant, pero non era competitivo e retirouse despois de 18 voltas.

## Galería 

Ficheiro:Bugatti Type 251 - Usine Bugatti de Molsheim.jpg|Fronte á fábrica de Bugatti en Molsheim
Ficheiro:Bugatti Type 251 - Maurice Trintignant et Roland Bugatti.jpg|co piloto Maurice Trintignant
Ficheiro:Bugatti GP Type 251.jpg|Lado dereito
Ficheiro:Bugatti 251 Cockpit.JPG|Cockpit
Ficheiro:Bugatti 251 1.JPG|Traseira
Ficheiro:Bugatti 251 2.JPG|Sen o capó frontal
Ficheiro:Bugatti 251 Motor.JPG|Motor
Ficheiro:1955 Bugatti GP 251, 8 cylinder, 230hp, 2421cm3, 260kmh, photo 2.JPG|Fronte

## Notas 
## Véxase tamén
Patxi Xabier Lezama Perier

**Patxi Xabier Lezama Perier**, nado en Zalla o 20 de xuño de 1967 é un escultor e escritor vasco, forma parte da nova xeración de escultores vascos A súa obra está motivada pola interrelación do simbólico e o mitolóxico

Na década de 1980, mudou á madeira e adoptou a temática do totemismo, e comezou a se interesar pola cultura vasca. En 1989, realizou *Zaldi*, unha obra surrealista, case totémica, na que mesturou a tradición mitolóxica vasca na que a divindade vasca, Zaldi, adopta a forma dun cabalo e aparece en múltiples lendas. Esta obra, converteuse nun símbolo do pacifismo ao mesmo tempo que lembraba o bombardeo da súa vila pola Lexión Cóndor alemá durante a Guerra civil española. No 2021, fixo doazón da escultura ao Museo das Encartaciónes, ao entender que se pechaba un círculo ao empregara como materia da obra, madeira procedente da restauración do edificio.

Tras esta primeira etapa, moi efémera, na década de 1990, evolucionou cara á abstracción e cambiou, de novo, a outros materiais que pasan a ser a pedra e, sobre todo, o ferro forxado, de ampla resoancia na cultura vasca, e cun estilo que foi evolucionando cara á abstracción. a súa primeira escultura abstracta e cuxo título "Nai Terra" está inspirado na mitoloxía vasca, así como a creación a partir do uso de aplicacións de intelixencia artificial*

## Obra escrita
* 2018, *Euskal Mitologia''. Traducido a castelán, inglés e alemán.

## Notas 
## Véxase tamén
### Bibliografía 
* 

### Ligazóns externas 
* Obra no Museo das Encartacións
* Museo de Las Encartaciones La ventana del Arte
Bugatti Type 2

**De Dietrich Bugatti** refírese coloquialmente a unha serie de deseños de automóbiles de Ettore Bugatti, coñecidos como os Tipos 2 ao 7. É importante destacar que o vehículo coñecido como Tipo 2 de 1901 deseñouno Bugatti antes de unirse ao fabricante de automóbiles Lorraine-Dietrich en Niederbronn, Alsacia, Alemaña despois da súa exitosa recepción. Os tipos 3-7 producíronse para De Dietrich entre 1902 e 1904.

## Tipo 2
Despois de que Ettore Bugatti deixase o fabricante de bicicletas e automóbiles Prinetti & Stucchi, coñeceu aos irmáns Gulinelli en setembro de 1900. O Tipo 2 foi un prototipo de automóbil deseñado e construído por Ettore Bugatti en 1901 co apoio financeiro do conde Gulinelli. Gañou un premio na Feira de Milán ese ano, A fabricación deste vehículo comezou en outubro de 1900. Non foi ata principios de 1901 cando Bugatti e os irmáns fundaron a empresa Bugatti & Gulinelli. O primeiro vehículo estaba listo en maio de 1901. Foi presentado e premiado nunha exposición en Milán este mes. A prensa describiu o coche como o "mellor coche italiano".

Unha fonte describe o vehículo como un coche lixeiro ou Voiturette porque só pesa 650&nbsp;kg.. Outra fonte clasifícao como Coche deportivo.

O coche tiña un catro cilindros- en liña. O calibre do cilindro e a de 120 mm dan como resultado desprazamento de 3054 cm³. Unha fonte menciona uns 12 cabalos de potencia. O motor instalado na parte dianteira do chasis impulsa o eixe traseiro mediante unha caixa de cambios de catro velocidades e unha cadea. O corpo aberto en forma de Faetón ofrece espazo para dúas persoas. A velocidade máxima estaba no intervalo de 60 km/h a 65 km/h.

Cando morreu un dos irmáns Gulinelli, a produción parouse. Foi 1901 ou 1902. Unha fonte afirma que se fabricaron polo menos dous vehículos. Outra fonte indica fabricáronse varios exemplares.

Ettore Bugatti chamara a atención do barón Adrien de Turckheim, director xerente da fábrica de automóbiles Lorraine-Dietrich en Niederbronn na entón Alsacia alemá. Foi contratado como deseñador xefe de De Dietrich en xuño de 1902.

## Tipo 3 e 4
thumb|Ettore Bugatti ao volante do coche Type 3 presentado no Salón do Automóbil de Viena
Os tipos 3-4 foron os traballos iniciais de Bugatti para De Dietrich.

## Tipo 5, 6 e 7
thumb|Réplica dun De Dietrich-Bugatti 5 de 1903
Os tipos 5-7 tamén foron deseñados por Bugatti mentres traballou con De Dietrich ata 1904. Aproximadamente 100 tipos 1-7 producíronse entre 1902 e 1904.

## Notas 
;Referencias

## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Bugatti

### Ligazóns externas
The Bothy Band

**The Bothy Band** foi un grupo de música tradicional irlandés.  A primeira formación chamouse ***Seachtar*** (a palabra en lingua irlandesa para sete, como o número de membros do grupo), pero rapidamente cambiou o seu nome a The Bothy Band após a partida de Tony MacMahon para traballar como produtor na BBC.

## Historia 
O grupo formouse a finais de 1974 a partir dun acto musical celebrado con motivo do vixésimo quinto aniversario do selo discográfico Gael Linn. A pesar da súa curta carreira musical, o grupo estableceuse como un referente para o desenvolvemento da música tradicional irlandesa nas décadas posteriores.
[miniatura|Paddy Keenan, gaiteiro de [Uilleann pipes e cofundador de **The Bothy Band**.|389x389px]]

### Membros 
A formación orixinal estaba formada por Paddy Glackin ao violín (*fiddle*) e Tony MacMahon ao acordeón, pero ningún dos dous estaba preparado para participar nunha carreira musical como a súa principal ocupación. O núcleo dos membros da banda até a súa desaparición consistiu en Matt Molloy, frauta e tin whistle; Paddy Keenan, gaitas irlandesas (*Uilleann*) e tin whistle; Dónal Lunny, bouzouki, guitarra, bodhrán e produción; Tríona Ní Dhomhnaill, clavicordio, clavinet e voz; e Mícheál Ó Domhnaill, guitarra e voz. Tommy Peoples substituíu a Paddy Glackin nun principio, só para ser substituído por Kevin Burke en maio de 1976.

### Traballos 
O seu primeiro álbum homónimo de 1975 (máis tarde reeditado como *1975: The First Album*) obtivo o grande éxito da crítica. O seu segundo traballo, *Old Hag You Have Killed Me* de 1976, axudou a aumentar o número de seguidores do grupo. Seguiulle *Out of the Wind, Into the Sun*, que foi a súa última gravación en estudo, aínda que seguiu un álbum en directo gravado en París, titulado *Afterhours*. Dous concertos inéditos, de 1976 e 1978, foron lanzados no mercado en 1994 baixo o título *BBC Radio One – The Bothy Band: Live in Concert*.

### Disolución 
Tras a disolución da banda, algúns dos membros asociáronse para dar lugar a algúns dos grupos máis influentes da música irlandesa das dúas décadas seguintes, como Relativity, Touchstone, Nightnoise, Moving Hearts ou Patrick Street. Outros membros uníronse a bandas xa existentes, como Matt Molloy, que se uniu a The Chieftains, ou Donal Lunny, que pasou máis tempo con Planxty, á que pertenceu ao mesmo tempo que The Bothy Band.

### Reencontro 
O membro da banda Mícheál Ó Domhnaill faleceu en 2006. O resto dos integrantes da antiga formación reuníronse nun concerto de homenaxe á súa memoria, "*A gig for Mícheál*" ("Un concerto para Mícheál"), o 24 de maio de 2007.

## Discografía 
* **1975** *The Bothy Band*
* **1976** *Old Hag You Killed Me*
* **1977** *Fóra do vento, ao sol*
* **1979** *After Hours (En directo en París)*
* **1983** *O mellor da banda dos dous*
* **1995** *The Bothy Band - Live in Concert*

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* The Bothy Band ao vivo retransmitido por TV [YouTube]
* Artigo en FolkWorld
NanoSail D

**NanoSail D**, coñecido tamén como **NanoSail D2**, foi un satélite artificial da NASA lanzado o 20 de novembro de 2010 mediante un foguete Minotaur 4 desde o Complexo do Espazoporto do Pacífico - Alasca.

## Características 
NanoSail D foi a segunda unidade de dúas idénticas, coa primeira fracasando en chegar a órbita debido ao fallo do seu foguete lanzador, un Falcon 1. Era un cubesat de tres unidades e 4 kg de masa que, unha vez en órbita, despregou unha vela solar de 10 m2. Inicialmente NanoSail D foi incapaz de desacoplarse do adaptador que debía liberalo. Acabou separándose espontaneamente máis dun mes despois de entrar en órbita e tres días conseguiu despregar a vela. Despois de cumprir a súa misión reentrou na atmosfera o 17 de setembro de 2011.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
*Minotaur 4
NASDA

**NASDA**, acrónimo de **National Space Development Agency of Japan** (宇宙開発事業団, Uchū Kaihatsu Jigyōdan, *Axencia Nacional de Xapón para o Desenvolvemento do Espazo*) foi unha axencia espacial do Xapón fusionada máis tarde co NAL e a ISAS para formar a JAXA.

## Historia 
A NASDA foi fundada o 1 de outubro de 1969 baixo a Lei da Axencia Nacional de Desenvolvemento do Espazo con propósitos pacíficos. Baseado no programa de desenvolvemento espacial promulgado polo Ministerio de Educación, Cultura, Deportes, Ciencia e Tecnoloxía, a NASDA foi responsable do desenvolvemento de satélites e vehículos de lanzamento, así como da súa operación.

Os primeiros foguetes da NASDA, como o N-1, o N-2 e o H-I, baseáronse polo menos parcialmente en tecnoloxía licenciada dos Estados Unidos, en particular dos foguetes Delta. O H-II foi o primeiro foguete de propelente líquido desenvolvido completamente no Xapón. Hideo Shima, enxeñeiro xefe do proxecto Shinkansen orixinal, foi xefe da NASDA entre 1969 e 1977.

O 1 de outubro de 2003 a NASDA fusionouse co ISAS e co NAL para formar a axencia JAXA. En 1992 a NASDA enviou ao primeiro astronauta xaponés que voou nunha misión do transbordador espacial (STS-47, do transbordador espacial Endeavour), Mamoru Mohri, para facer experimentos a bordo do Spacelab-J, un laboratorio colaboración do Xapón e os Estados Unidos.

A NASDA comezou tamén os traballos sobre o Japanese Experiment Module, acoplado á Estación Espacial Internacional, e HOPE-X, herdados por JAXA.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
*JAXA
Mulleres en Afganistán

Os dereitos das **mulleres en Afganistán** foron oscilando dependendo do período de tempo así como do réxime no poder. Despois dos intentos do rei Amanullah Khan de modernizar o país na década de 1920, as mulleres obtiveron oficialmente a igualdade baixo a Constitución de 1964. Porén, estes dereitos foron suprimidos na década de 1990 a través de diferentes gobernantes temporais como os muxahidin e o talibáns durante a guerra civil afgá. Durante o primeiro réxime talibán (1996–2001), as mulleres tiñan moi pouca ou ningunha liberdade, concretamente en termos de liberdades civís. Cando os talibáns foron derrocados polos Estados Unidos logo dos atentados do 11 de setembro de 2001, os dereitos das mulleres melloraron gradualmente baixo o goberno da República Islámica de Afganistán. As mulleres eran *de jure* iguais aos homes segundo a Constitución de 2004.

Logo de que os talibáns recuperasen o poder de novo en agosto de 2021, impuxéronse severas restricións ás mulleres. As mulleres non poden viaxar máis de 70 km sen un parente próximo varón e están obrigadas a levar a cara cuberta en público de forma que só sexan visibles os seus ollos. Non se lles permite traballar na maioría dos sectores fóra da saúde e a educación. Teñen prohibido estudar en escolas secundarias e universidades. As mulleres teñen severamente restrinxido o acceso a espazos públicos no país xa que poden acceder a parques e ximnasios, e os salóns de beleza do país, a maioría deles dirixidos por mulleres, tiveron que pechar por orde do goberno en xullo de 2023.

En xullo de 2022, Hibatullah Akhundzada, o líder dos talibáns, arremeteu contra as críticas e esixencias da comunidade internacional sobre as restricións aos dereitos humanos dos talibáns, rexeitando calquera negociación ou compromiso sobre o seu "sistema islámico" de goberno.

## Notas
Arum maculatum

***Arum maculatum*** é unha planta do xénero *Arum*.
miniatura|Espadice.
miniatura|Planta nova.
miniatura|Froitos.
miniatura|Ilustración de *Flora Batava.*

## Descrición 
O *Arum maculatum* é unha planta perenne, herbácea e rizomatosa de 25-40 cm, cun rizoma horizontal de 2 cm . As súas follas son acusadamente saxitadas de máis de 20 cm, asemellándose a lanzas, xa que os seus pecíolos chegan a medir até 25 cm.

As flores son bastante características, e aseméllanse a un acio pequeno de 1 cm aproximadamente, e atópanse nun espádice pardo-avermellado, rodeado dunha espata branca. Florece na primavera. Os froitos son bagas vermellas brillante agrupadas nun acio.

## Taxonomía 
*Arum maculatum* foi descrita por Carl von Linné e publicada en *Species Plantarum* 966. 1753.

; Etimoloxía
:

***Arum***: nome xenérico do grego *aron* que significa "calor" e refírese ao feito de que estas plantas cando están en plena floración emiten calor. (característica particular do xénero).

***maculatum***: epíteto latino que significa "con manchas".

; Variedades
:

* *Arum maculatum forma flavescens* Melzer ex Riedl
* *Arum maculatum forma flavescens* Riedl
* *Arum maculatum forma immaculatum* (Mutel) Atopa
* *Arum maculatum forma roseum* (Grembl. ex Engl.) Riedl
* *Arum maculatum forma scolopendriforme* Priszter ex Horvat
* *Arum maculatum forma spathulatum* Terpó
* *Arum maculatum forma tetrelii* (Corb.) Terpó
* *Arum maculatum subsp. pyrenaeum* (Dufour) Nyman
* *Arum maculatum var. flavescens* Melzer ex Janch.
* *Arum maculatum var. immaculatum* Mutel
* *Arum maculatum var. immaculatum* Rchb.
* *Arum maculatum var. karpatii* Terpó
* *Arum maculatum var. malyi* (Schott) Engl.
* *Arum maculatum var. pyrenaeum* (Dufour) Engl.
* *Arum maculatum var. roseum* Grembl. ex Engl.
* *Arum maculatum var. tetrelii* Corb.
* *Arum maculatum var. vulgare* (Lam.) Engl.
* *Arum maculatum var. zelebori* (Schott) Beck

; Sinonimia
:

* *Arisarum maculatum* (L.) Raf.
* *Arum gracile* Unverr. ex Schott
* *Arum heldreichii* Orph. ex Boiss.
* *Arum immaculatum* (Rchb.) Rchb.
* *Arum italicum var. amoenum* Engl.
* *Arum malyi* Schott
* *Arum orientale subsp. amoenum* (Engl.) R.R.Mill
* *Arum pyrenaeum* Dufour
* *Arum trapezuntinum* Schott ex Engl.
* *Arum vernale* Salisb.
* *Arum vulgare* Lam.
* *Arum zelebori* Schott

## Notas 
## Véxase tamén
### Bibliografía 
* *Plantas peligrosas, guía práctica.* Edmund Chessi.
* Bailey, L. H. & E. Z. Bailey. 1976. Hortus Third i–xiv, 1–1290. MacMillan, Nova York.
* Boyce. P. P. 1993. The Genus Arum. 212 pp.

### Ligazóns externas 
* Algunhas Plantas, Lianas e Arbustos dos Ríos Galegos: Xaro
* Botanical online: Aro
Tesouro de Imphy

O **tesouro de Imphy** é un conxunto dun centenar moedas carolinxias descuberto por casualidade en 1857 no municipio de Imphy, no departamento francés de Nièvre.

O conxunto, formado exclusivamente de diñeiros de prata, foi adquirido na súa totalidade por Gustave de Ponton d'Amécourt, e o seu estudo permitiu avanzar no el coñecemento das cuñaxes deste período.

## Descuberta 
Durante unhas escavacións para instalar tubaxes dun desaugadoiro, preto de Imphy, unha pequena localidade na beira dereita do Loira, coñecido pola súa industria metalúrxica, os obreiros descubriron a un metro de profundidade unha vasilla de cerámica que contiña un centenar de moedas. O achado foi comunicado debidamente ás autoridades e as moedas puideron ser estudadas inicialmente por Adrien Prévost de Longpérier, antes de que o lote fose adquirido por Gustave de Ponton d'Amécourt, fundador da Sociedade Francesa de Numismática.

En 1886, na venda das coleccións de Ponton d'Amécourt, un diñeiro de Carlomagno procedente do tesouro de Imphy foi adquirido polo Gabinete de Medallas da Biblioteca Nacional de Francia. adquirido polo Gabinete de Medallas da BNF.]]

No momento da súa descuberta, o tesouro estaba formado por 63 diñeiros cuñados a nome de Pipino o Breve, catro de Carlomán I e 32 de Carlomagno, todos eles en moi bo estado de conservación, así como outra moeda indescifrable. Estas pequenas moedas de prata teñen un diámetro de 18 milímetros e un peso de entre 1,2 e 1,3 gramos.

O interese do achado reside na variedade de deseños e a diversidade de cecas, xa que había 44 tipos principais, dos que 30 estaban representados por un único espécime. Ademais, cunha soa excepción, todas as moedas estaban fabricadas con cuños diferentes.
Ficheiro:Pépin le bref Trésor d'Imphy planche XII.jpg|alt=Moedas de Pipino o Breve.[12]|Moedas de Pipino o Breve.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Duplessy, J. (1985). *Les trésors médiévaux et modernes découverts en France. Tome I, 751-1223*. Bibliothèque Nationale de France, París. ISBN 9782717717181
* Prévost de Longpérier, A. (1858). "". En *Revue Numismatique*. Tomo III. París. Páxinas 202-262.
* Gariel, E. (1883). "Découverte d'Imphy". En *Les monedes royales de France sous la race carolingienne*. Fischbach, Estrasburgo. Páxinas 53-58.

### Outros artigos 
* Tesouro
Asclepiadaceae

**Asclepiadaceae** é un sinónimo de Apocynaceae e os seus xéneros transferidos á subfamilia Asclepiadoideae.
Arum italicum

***Arum italicum*** é unha especie fanerógama da familia Araceae.

## Descrición 
Planta vivaz, perenne, herbácea e rizomatosa de 25-40&nbsp;cm cun rizoma horizontal de 2&nbsp;cm. As súas follas son acusadamente saxitadas de máis de 20&nbsp;cm, semellantes a lanzas, xa que os seus pecíolos chegan a medir até 25&nbsp;cm. As flores aseméllanse a un acio pequeno de 1 cm e atópanse nun espádice que se diferenza do vermello-ocre do *Arum maculatum* en que é de cor amarela. Florece na primavera. Os froitos son bagas vermellas agrupadas nun acio.
miniatura|Follas.
miniatura|Inflorescencia
miniatura|Ilustración en *Flora Batava*

## Distribución e hábitat 
Orixinaria da Europa mediterránea até a Asia central, é moi frecuente en sebes, ribazos e alamedas.

## Taxonomía 
*Arum italicum*  foi descrita por Philip Miller e publicada en *The Gardeners Dictionary*:... oitava edición 8: 2. 1768.

; Etimoloxía
:

***Arum***: nome xenérico do grego *aron* que significa "calor" e refírese ao feito de que estas plantas cando están en plena floración emiten calor. (característica particular do xénero).

***italicum***: epíteto xeográfico que alude á súa localización en Italia.

; Variedades
:

* *Arum italicum forma majoricense* (Chodat) Mus, Pericás & Rosselló
* *Arum italicum forma purpurascens* Pamp.
* *Arum italicum subsp. gaibolens*e Mattei
* *Arum italicum subsp. majoricense* (Chodat) O.Bolòs, Masalles & Vigo
* *Arum italicum var. concolor* Beck
* *Arum italicum var. facchinii* (Porta ex Hruby) Engl.
* *Arum italicum var. hercegovinum* Beck
* *Arum italicum var. immaculatum* (DC.) Engl.
* *Arum italicum var. immaculatum* DC.
* *Arum italicum var. intermedium* Mutel
* *Arum italicum var. maculatum* Hoschede
* *Arum italicum var. parvulum* Borhidi
* *Arum italicum var. yvesii* Briq.

; Sinonimia
:

* *Arum divaricatum* Dulac
* *Arum facchinii* Porta ex Hruby
* *Arum foetidum* Salisb.
* *Arum maculatum forma parvulum* (Borhidi) Terpó
* *Arum majoricense* Chodat
* *Arum modicense* Sprenger
* *Arum numidicum* Schott
* *Arum ponticum* Schott
* *Arum provinciale* Sommier ex Hruby

## Notas 
## Véxase tamén
### Ligazóns externas 
* www.giftpflanzen.com *Arum italicum*
Vincetoxicum hirundinaria

miniatura|*Vincetoxicum hirundinaria.*
A ***Vincetoxicum hirundinaria*** é unha especies da familia das asclepiadáceas.
miniatura|334x334px

## Descrición 
Erecta, case glabra, a miúdo perenne retorta de até 120 cm. Follas amplamente ovadas a amplamente lanceoladas agudas, pelosas en nervios e marxes por baixo. Flores brancas ou amarelas, de 3-10 mm de diámetro, nunha inflorescencia laxa de parte superior bastante plana. Lóbulos corolinos 5, ovados, carnosos, con escamas membranosas 2/3 o longo dos lóbulos. O froito é un par de folículos fusiformes. Especie moi variable. Florece a final de primavera e no verán.

## Hábitat 
Bosques, malezas, ribeiras secas, noiros pedregosos, mellor en chans calcarios.

## Distribución 
Gran parte de Europa, excepto Islandia, Gran Bretaña e Irlanda.

## Propiedades 
### Principios activos 
Contén alcaloides, ácido cloroxénico e ácido sinápico, flavonoides e cetonas terpénicas. Heterósidos ésteres como a vincetoxina (parecida á condurangina). Tamén contén amidón.

### Medicina popular 
É diurética, sudorífica, expectorante e depurativa. Tomada en grandes cantidades é tóxica e provoca vómitos e diarreas.

## Taxonomía 
; Sinonimia
: 

* *Antitoxicum laxum*  (Bartl.) Pobed.
* *Antitoxicum officinale* Pobed.
* *Asclepias vincetoxicum* L.
* *Cynanchum laxum* Bartl.
* *Cynanchum luteum* (Miller) Steudel
* *Cynanchum vincetoxicum* var. *vincetoxicum*
* *Cynanchum vincetoxicum* (L.) Pers.
* *Vincetoxicum laxum* (Bartl.) C.Koch
* * Vincetoxicum   ruscinonense*   Timb.-Lagr.

## Notas
Vincetoxicum nigrum

A ***Vincetoxicum nigrum*** é unha especie da familia das asclepiadáceas. 

## Descrición 
Similar a *Vincetoxicum hirundinaria*, pero non tan alta, coa maioría de talos sarmentosos e as follas moi afiadas. Flores púrpura escura.

## Distribución e hábitat 
Portugal, centro e  sur de España, sur de Francia, Baleares e Italia. Habita en matogueiras e lugares rochosos. En bosques de cerquiños.

## Notas 
## Véxase tamén
Araujia sericifera

***Araujia sericifera*** Brot. é unha especie fanerógama pertencente á familia das apocináceas. Utilízase como planta ornamental.
miniatura|Flores.
miniatura|Ilustración
miniatura|Típico froito antes de esparexer sementes

## Distribución e hábitat 
miniatura|Oruga de bolboreta monarca en *Araujia*
Esta planta é nativa de América do Sur. É considerada unha mala herba nociva en moitos ámbitos fóra da súa zona de distribución natural. Na Arxentina é autóctona nas provincias de Buenos Aires, Santa Fe, Entre Ríos, Corrientes e Misiones, onde o seu cultivo non só é apropiado, senón recomendado por atraer á bolboreta monarca (*Danaus erippus*). Ten un rápido crecemento de rubideira que pode cubrir un dosel de árbores en dous ou tres anos, competindo con algunhas árbores pola luz, a auga e os nutrientes. É un compoñente habitual de talares bonaerenses, e a súa floración bela e abundante fana un exemplar digno de ser cultivado.

## Especie invasora 
Especie nativa de América do Sur, foi introducida en Europa e en moitas outras rexións como planta ornamental e actualmente é considerada daniña. A súa distribución actual esténdese máis aló da súa área orixinaria natural abarcando o sur de Europa, Suráfrica, América do Norte (California, Xeorxia), Australia e Nova Zelandia.

### España 
Debido ao seu potencial colonizador e constituír unha ameaza grave para as especies autóctonas, os hábitats ou os ecosistemas, esta especie foi incluída no Catálogo Español de Especies Exóticas Invasoras, regulado polo Real Decreto 630/2013, de 2 de agosto, estando prohibida en España a súa introdución no medio natural, posesión, transporte, tráfico e comercio.

## Taxonomía 
*Araujia sericifera* foi descrita por Félix de Avelar Brotero e publicada en *Transactions of the Linnean Society of London* 12: 62–70, pl. 4–5. 1818.

; Etimoloxía
:

***Araujia***: nome xenérico que foi outorgado en honra do botánico portugués António Araújo de Azevedo, 1º Conde de Barca (1754-1817).

***sericifera***: epíteto latino que significa que "leva seda" e refírese aos seus pelos sedosos que rodean as sementes.

; Sinonimia
:

* *Apocynum volubine* Vell.
* *Araujia albens* (Mart.) G.Don 1837.
* *Araujia calycina* Decne. 1844.
* *Araujia grandiflora* (Mart.) Morong Ann. 1893.
* *Araujia hortorum* E.Fourn. 1885.
* *Araujia sericifera* f. *calycina* (Decne.) Malme 1909.
* *Araujia sericifera* f. *hortorum* (E.Fourn.) Malme 1909.
* *Araujia sericifera* var. *hortorum* (E.Fourn.) Malme 1900.
* *Physianthus albens* Mart. 1824.

## Notas 
## Véxase tamén
### Ligazóns externas 
* Jepson Manual Treatment
* USDA Plants Profile
* Photo gallery
Dolors Prat Coll

**Dolors Prat i Coll**, nada en Ripoll (Xirona) o 8 de marzo de 1905 e finada en Tolosa (Francia) o 12 de setembro de 2001, foi unha líder anarcosindicalista catalá, coñecida co sobrenome de «La pequeña Montseny».

## Traxectoria 
Naceu en Ripoll (Xirona) nunha familia con poucos recursos. A súa nai, María, morreu cando ela tiña sete anos, e o seu pai, Josep, era carreteiro. Tiña catro irmáns: Joan, Pepet, Clara e Rita.

Aprendeu a coser nun colexio de monxas e máis tarde estudou un ano na escola municipal. Aos 8 anos fíxose cargo do coidado da familia, especialmente da súa irmá Clara, quen era xordomuda. Aos 15 anos comezou a traballar na empresa téxtil Agafallops (Ripoll) e pronto se uniu á Confederación Nacional do Traballo (CNT). Loitou de xeito destacado nas folgas polo dereito á xornada de oito horas.

Entre 1936 e 1939 obtivo o posto de secretaria da sección fabril do Sindicato da Industria Téxtil de Ripoll. Puxo en práctica os ideais feministas de igualdade entre homes e mulleres. Polo seu carácter era coñecida co alcume de «La indomable» e tamén como «La pequeña Montseny», en referencia á líder anarquista Federica Montseny, a primeira muller que logrou un Ministerio en España.

## Recoñecementos 
En 1986 as realizadoras estadounidenses Lisa Berger e Carol Mazer entrevistaron a Prat e a outras destacadas anarcosindicalistas no documental *De toda la vida*. O traballo mostra o día a día das mulleres traballadoras e libertarias na Guerra Civil e fala da organización *Mujeres* *libres*, referente do anarcofeminismo.

En 1997 Berger presentou en castelán, francés e inglés o documental *Camino de la libertad*, no cal participou Prat. Narra o éxodo cara a Francia de medio millón de persoas, os internamentos en campos improvisados á intemperie e as miserias de sobrevivir no exilio. Ese mesmo ano Prat tamén interveu no documental *Vivir la utopía* de Juan Gamero.

O fillo de Dolors, Progreso Marín, profesor de español, historiador e escritor, publicou en 2002 a biografía *Une vie pour a liberté* e *Exilés espagnols, a mémoire a vif*. Ambos libros foron presentados no Museo Memorial do Exilio de La Jonquera o 4 de outubro do 2008 por el e o historiador Jordi Guixé. Progreso Marín morreu o 5 de xullo de 2016.

O sindicato Comisións Obreiras (CCOO) conmemorou os trinta anos da constitución da Secretaría da Muller coa presentación do libro *La Dolors* e unha exposición de *Mulleres Sindicalistas*.

Desde 1996 un grupo de persoas realiza a pé anualmente o percorrido entre Ripoll e Prats de Molló en memoria de Prat.

## Notas
Lezama

**Lezama** pódese referir a:

## Topónimos
* **Lezama**, antigo concello até 1976 en que foi anexionado ao municipio de Amurrio, Áraba, País Vasco;
* **Lezama**, concello do municipio de Amurrio;
* **Lezama**, municipio do val de Asúa, en Biscaia, País Vasco;
* **Instalacións de Lezama**, campo de adestramento do Athletic Club de Bilbao, Biscaia
* **Lezama**, localidade da Arxentina;
* **Estación Lezama**, estación de ferrocarril en Lezama, Arxentina;
* **Parque Lezama**, espazo verde da cidade de Buenos Aires, Arxentina;
* **Partido de Lezama**, división administrativa da provincia de Buenos Aires, Arxentina;

## Persoas 
* **José Lezama Lima,** poeta, novelista, e ensaísta da Habana, Cuba.
* **Fran Lezama Perier**, pintor nado en Zalla (Biscaia) en 1964, irmán de Patxi Xabier Lezama.
* **Patxi Xabier Lezama Perier**, escultor nado en Zalla (Biscaia) en 1967, irmán do anterior.
Dryopteris expansa

***Dryopteris expansa*** é unha especie de fento nativo das rexións tépedas frías e subárticas do hemisferio norte, ao sur a gran altura nas montañas de España e Grecia no sur de Europa, a Xapón no leste de Asia, e ao centro de California en América do Norte. A especie foi descrita por primeira vez en Alemaña. Prefire bosques mixtos ou de folla perenne frescos e húmidos e gretas rochosas en ladeiras alpinas, a miúdo crece sobre troncos podrecidos e cepas de árbores e ladeiras rochosas. É característicamente de natureza ribeirega e está especialmente asociado coas beiras dos arroios.

## Descrición 
Ten un talo robusto, leñoso, rastreiro ou ascendente con frondas grandes de encaixe verde tipicamente de 10-60 cm e raramente de 90 cm de longo. As frondas deltadas son bipinnadas na base, pinnadas cara ao ápice. O rizoma é erecto ou ascendente, a miúdo producindo vástagos. Os soros aparecen centralmente na parte inferior das pinnas. A propagación é por esporas e vexetativamente por división do rizoma.

Confúndese facilmente co *Dryopteris dilatata* relacionado, que difire nas frondas xeralmente máis pequenas e en que as escamas de cor marrón pálida no talo da fronda son de cor máis uniforme e de cando en cando teñen unha franxa central escura. Tamén difire en citoloxía por ter 2n = 82 cromosomas (164 en *D. dilatata*). As follas de *D. expansa* son moi similares ás de *D. arguta*. 

O nome da especie deste fento, *expansa*, provén do latín *expando*, que significa "estenderse, separarse, expandirse".

## Notas 
## Véxase tamén
### Ligazóns externas 
* Flora Europaea. *Dryopteris expansa*
* Flora of North America  *Dryopteris expansa*
* Plants For A Future: *Dryopteris expansa*
*
Escada para peixes

[miniatura|348x348px|Escaleira de peixes nunha presa de [Alemaña.]]
Unha **escada para peixes**, **escaleira de peixes**, **escala de peixes** ou **paso para peixes** é un tipo de sistema de transferencia para peixes ante a existencia de obstáculos a distintas alturas, como presas. É unha canle con rugosidade artificialmente aumentada e altura progresiva que comunica o nivel do encoro augas arriba da presa co nivel do río augas abaixo da mesma.

Hai múltiples tipos de escaleiras, pero a construción debe permitir atravesar a presa aos peixes, de diferentes especies, que migran no río que foi cortado por ela. Ten unha función de carácter eminentemente ecolóxico.

## Galería multimedia 

Ficheiro:Escada de peixes de Couso (río Ulla).jpg|Escada para peixes de Couso (río Ulla)
Ficheiro:Comporta superior da escada de peixes de Couso (río Ulla).jpg|Comporta superior da escada para peixes de Couso (río Ulla)
Ficheiro:Escada de peixes de Couso (río Ulla).webm|Vídeo da escada para peixes de Couso (río Ulla)

## Ligazóns externas 
* As escadas para peixes nos encoros dos ríos galegos - Artigo en rios-galegos.com con exemplos de boas e malas prácticas na súa construción.
* Así regresa o salmón aos ríos galegos - Artigo de GCiencia publicado o 16/01/2018
Bugatti Type 5

**De Dietrich Bugatti** refírese coloquialmente a unha serie de deseños de automóbiles de Ettore Bugatti, coñecidos como os Tipos 2 ao 7. É importante destacar que o vehículo coñecido como Tipo 2 de 1901 foi deseñado por Bugatti antes de unirse ao fabricante de automóbiles Lorraine-Dietrich en Niederbronn, Alsacia, Alemaña despois da súa exitosa acollida. Os tipos 3-7 producíronse para De Dietrich entre 1902 e 1904.

## Tipo 2 
O Tipo 2 foi un prototipo de automóbil deseñado e construído por Ettore Bugatti en 1901 co apoio financeiro do conde Gulinelli. Gañou un premio na Feira de Milán ese ano, e gañou a atención do barón Adrien de Turckheim, director xerente da fábrica de automóbiles Lorraine-Dietrich en Niederbronn na entón alemá Alsacia.

## Tipo 3 e 4 
Os tipos 3-4 foron os traballos iniciais de Bugatti para De Dietrich.

## Tipo 5, 6 e 7 
Os tipos 5-7 tamén foron deseñados por Bugatti mentres estivo con De Dietrich ata 1904. Aproximadamente producíronse 100 tipos 1-7 entre 1902 e 1904.

## Notas 
;Referencias

## Véxase tamén 
### Bibliografía 
### Outros artigos 
* Bugatti

### Ligazóns externas
Bugatti Type 8

thumb|dereita|Bugatti Type 8
O **Tipo 8** e máis tarde o **Tipo 9** foron automóbiles deseñados por Ettore Bugatti para a Deutz Gasmotoren Fabrik en 1907. Estes utilizaban motores de catro cilindros de carreira longa.         

## Notas 
;Referencias

## Véxase tamén 
### Bibliografía 
### Outros artigos 
* Bugatti

### Ligazóns externas
Puelmapu

[dereita|miniatura|230x230px|Imaxe do *[Meli Witran Mapu*. Cara á dereita da imaxe esta o Puelmapu.]]
[miniatura|Mapa de **Puelmapu** nos séculos XVIII e XIX, territorio mapuche ao leste da [Andes|Cordilleira dos Andes xurdido da araucanización de devandito territorio e pobos que o habitaban. No mapa ademais móstranse as fronteiras nacionais actuais e os límites provinciais arxentinos.]]
**Puelmapu** (do mapuche: terra do leste) é a parte do Wallmapu ou territorio mapuche que está ao leste da cordilleira dos Andes. Na concepción tradicional mapuche, o mundo terreal ou *Nagmapu* («Terra de abaixo») está composto por catro partes (*Meli Witran Mapu*, as «catro esquinas da terra»), das cales unha é o Puelmapu. Puelmapu é o escenario do conflito mapuche na Arxentina.

## Descrición 
Ao conxunto de relacións espaciais e particularidades territoriais do mundo mapuche no plano do Nagmapu, denomínaselle Meli Witran Mapu. A maneira de entender a terra visible que habita o mapuche organizada a partir dos puntos cardinais, lados que definen particulares modos de vida a partir da maneira en que os mapuches se relacionan en cada un deles coa natureza e o medio que os rodea.

Na cordilleira dos Andes habitan os pehuenches, que posúen unha relación estreita cos piñeirais dos cumios. Ao leste destas montañas atópanse as Pampas e a Patagonia, que forman parte da Arxentina, e os seus habitantes mapuches son chamados polos demais mapuches *puelche* ("orientais", en sentido posicional, non histórico). Este territorio esténdese entre os ríos Cuarto e Diamante, polo norte, até os ríos Limay e Negro polo sur, sendo o seu límite leste o río Salado (Buenos Aires) (ou cara a 1750 a liña dos fortíns e vilas de San Nicolás de los Arroyos, San Antonio de Areco, Luján e Merlo) e o Ka Füta Lafken (océano Atlántico) e o oeste a cordilleira dos Andes.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Wallmapu
### Ligazóns externas 
* Az Mapu 
* Puelmapu: Las comunidades recuperan espacio 
* El Territorio y las Tierras Mapuche bajo la República
Dryopteris oreades

***Dryopteris oreades*** é unha especie de fento da familia Dryopteridaceae.

## Descrición 
Ten unhas frondes duns 25-60 cm que non se manteñen no inverno. O pecíolo é máis curto que a lámina, páleas lanceoladas abundantes, de cor castaña-clara a castaño-vermella. A lámina é lanceolada, herbácea, de cor verde-pálida.

## Distribución
É nativo de Córsega, Francia, Alemaña, Gran Bretaña, Irlanda, Italia, norte do Cáucaso, Portugal, Sardeña, España, Transcáucaso, Turquía e a antiga Iugoslavia.
* *Nephrodium filix-mas proles abbreviatum* Rouy en G.Rouy & J.Foucaud, Fl. France 14: 407 (1913)
* *Nephrodium filix-mas subsp. abbreviatum* P.Fourn. en Fl. Compl. Plaine Franç.: 594 (1928)
* *Polystichum filix-mas var. abbreviatum* P.Fourn. en Quatre Fl. France: 16 (1934)

## Notas 
## Véxase tamén
Mulleres en Albania

As **mulleres de Albania** son aquelas mulleres nadas, que viven ou proveñen de Albania. A primeira asociación de mulleres en Albania fundouse no ano 1909. As mulleres albanesas da rexión do norte de Gheg residían nun lugar conservador e nunha sociedade patriarcal. Nunha sociedade tan tradicional, as mulleres tiñan papeis subordinados nas comunidades gheg que cren no "predominio masculino". Isto mantívose malia a chegada da democracia e da adopción dunha economía de mercado libre en Albania, e despois do período baixo o Partido do Traballo de Albania. A cultura tradicional albanesa gheg estaba baseada no Kanun de Lekë Dukagjini, de 500 anos de antigüidade, un código de conduta tradicional gheg, onde o papel principal das mulleres era coidar dos nenos e tomar coidado do fogar.

## Matrimonio, fertilidade e vida familiar 
A taxa de fertilidade é de 1,5 fillos por muller (estimación de 2015), que está por debaixo da taxa de reposición de 2,1. A taxa de prevalencia de anticonceptivos é bastante alta: 69,3% (2008/09).

Nalgunhas zonas rurais de Albania, os matrimonios seguen sendo concertados, e a sociedade é fortemente patriarcal e tradicional, influenciada polo conxunto tradicional de valores do kanun. The urbanization of Albania is low compared to other European countries: 57.4% of the total population (2015).

O aborto en Albania foi totalmente legalizada o 7 de decembro de 1995. O aborto pódese realizar baixo demanda ata a 12ª semana de embarazo. As mulleres deben someterse a asesoramento durante unha semana antes do procedemento, e os hospitais que practican abortos non poden divulgar información ao público sobre as mulleres que atenden.

## Educación 
miniatura|Mozas estudantes albanesas en Tirana, Albania.
No ano 1946, preto do 85% da poboación de Albania era analfabeta, principalmente porque as escolas que usaban a lingua albanesa eran practicamente inexistentes no país antes de independizarse en 1912. Ata mediados do século XIX, os gobernantes do Imperio Otomán prohibiran o uso da lingua albanesa nas escolas. O réxime comunista deu unha alta prioridade á educación, que incluía a alfabetización da poboación, pero tamén a promoción da ideoloxía socialista nas escolas. A partir de 2015, a taxa de alfabetización das mulleres era só lixeiramente inferior á dos homes: 96,9% de mulleres fronte ao 98,4% de homes. e ratificouse a Convención de Istambul.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Association of Albanian Girls and Women (AAGW) 
* Women and Children in Albania, Double Dividend of Gender Equality  (PDF), Social Research Centre, INSTAT 2006 
* World Vision promotes the equality of women in Albania 
* The Women's Program , Open Society Foundation for Albania 
* OSCE Presence in Albania , osce.org
Convenio do Consello de Europa sobre a prevención e a loita contra a violencia contra as mulleres e a violencia doméstica

O **Convenio do Consello de Europa sobre a prevención e a loita contra a violencia contra as mulleres e a violencia doméstica**, tamén coñecido como **Convenio de Istanbul** ou **Convención de Istanbul**, é unha convención do Consello de Europa que ten por obxectivo a loita contra a violencia contra mulleres e a violencia doméstica. Presentouse en Istanbul en 2011 e está en vigor en Europa dende o 1 de agosto de 2014. En 2022, foi asinado por 45 países e ratificado por 37 países. Recoñece a violencia contra as mulleres como unha violación dos dereitos humanos e aborda a violencia contra as mulleres a través de medidas dirixidas á prevención da violencia, a protección ás vítimas e o axuizamento dos autores.

O Convenio contempla como delito todas as formas de violencia contra as mulleres: a violencia física, psicolóxica e sexual, incluída a violación; a mutilación xenital feminina, o matrimonio forzado, o acoso, o aborto forzado e a esterilización forzada. Isto implica que os estados deberán introducir nos seus sistemas xurídicos estes delitos.

## Adopción, sinatura e ratificación 
miniatura|esquerda|230x230px|
A convención foi adoptada polo Comité de Ministros do Consello de Europa o 7 de abril de 2011. Abriuse para a súa sinatura o 11 de maio de 2011, con ocasión da 121.ª Sesión do Comité de Ministros en Istanbul. Entrou en vigor con 10 ratificacións, oito das cales foron requiridas para ser estados membro do Consello de Europa.

### Países que ratificaron o Convenio 
O 12 de marzo de 2012, Turquía converteuse no primeiro país en ratificar a Convención, aínda que no 20 de marzo de 2021, co islamita conservador Tayyip Erdoğan como presidente de Turquía, abandonou a Convención de Istanbul.

Entre 2013 e 2015 foi rataficado por outros dezaoito países que asinaron: (Albania, Andorra, Austria, Bosnia e Hercegovina, Dinamarca, Eslovenia, España, Finlandia, Francia, Italia, Malta, Mónaco, Montenegro, os Países Baixos, Polonia, Portugal, Serbia e Suecia). O 11 de maio de 2017, o Consello decidiu a adhesión da Unión Europea considerando que esta adhesión garante a complementariedade entre o plano nacional e o plano da UE, e consolida a capacidade desta última para desempeñar un papel máis eficaz en foros internacionais como o Grupo de Expertos do Consello de Europa na loita contra a violencia contra as mulleres e a violencia doméstica (GREVIO).

En xullo de 2017, a convención estaba asinada por 46 estados, seguidos da ratificación do mínimo de oito vinte e catro membros do Consello de Europa.

## Notas
Disquerina

A **disquerina** ou **subunidade 4 do complexo ribonucleoproteico H/ACA** é unha proteína que nos humanos está codificada no xene ***DKC1*** do cromosoma X.

Este xene é membro da familia xénica das ribonucleoproteínas nucleolares pequenas (snoRNP) H/ACA. As ribonucleoproteínas nucleolares pequenas están implicadas en varios aspectos do procesamento e modificación do ARNr e foron clasificadas en dúas familias: C/D e H/ACA. As snoRNPs H/ACA tamén inclúen as proteínas NOLA1, 2 e 3. A proteína codificada por este xene e as tres proteínas NOLA localizadas en compoñentes fibrilares densos dos nucléolos e nos corpos de Cajal do núcleo. Tanto a produción de ARNr 18S coma a pseudouridilación do ARNr son impedidas se calquera das catro proteínas escasean. A proteína codificada por este xene está relacionada coas proteínas Cbf5p de *Saccharomyces cerevisiae* e  Nop60B de *Drosophila melanogaster*. O xene ten unha orientación cola-cola co xene da proteína de membrana do eritrocito palmitoilada (MPP1) e transcríbese nunha dirección de telómero a centrómero. Atopáronse polimorfismos de substitucións de nucleótidos e polirrepeticións de trinucleótidos simples neste xene. As mutacións neste xene causan a disqueratose conxénita ligada ao X.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*

### Ligazóns externas 
* GeneReviews/NCBI/NIH/UW entry on Dyskeratosis Congenita