Elam

O antigo **Imperio Elamita**, تمدن عیلام en fārsi, situábase ao leste de Sumeria e Acad, no actual suroeste de Irán. Os elamitas chamábanlle ao seu país *Haltamti* (en elamita tardío, *Atamti*), do cal os seus veciños acadios adaptaron como *Elam*. O alto Elam foi posteriormente cada vez máis identificado pola súa capital, Susa, e xeógrafos posteriores a Tolomeo chamaron a todo ese territorio *Susiana*. O nome de Elam en persa antigo era *Hujiyā*, o cal sobrevive no nome da provincia *Khuzestān Bakhtiari Lurs*. Khuzestān xunto con *Fārs* conteñen os restos do antigo Elam.

A lingua elamita non está relacionada cos grupos lingüísticos veciños: semita, sumerio e iraniano. Algúns expertos cren que a lingua está relacionada coas actuais linguas dravídicas do sur da India (ver linguas elamo-drávidas).

## Historia 
miniatura|dereita|Figuriña elamitaA historia elamita convencionalmente dividiuse en tres períodos. Non obstante, debe considerarse que os restos e artefactos das primeiras etapas continúan a ser descubertos no centro e sueste de Irán. Algúns expertos refírense a este período como *Proto-Elamita*.

* **Período Elamita Antigo** empeza cos reis elamitas testemuñados con maior antigüidade, aproximadamente -2700. Elam, designado por escribas sumerios simplemente como *NIM* "Terras montañosas", non fora unificado etnicamente ou culturalmente con anterioridade. Elam caeu baixo o control político de Acad no século –XXII por acción de Sargón de Acad, o cal mantivo as institucións locais. A dinastía Awan reafirmou a independencia de Elam. Shulgi de Ur (-2049 – -2047) conquistou Elam por un tempo. A mediados do século –XIX, o poder en Elam pasou á dinastía Epártida. Hammurabi de Babilonia atacou Elam no século –XVIII. O rei Kutir-Nahhunte I de Elam contraatacou e causou unha sería derrota ao fillo de Hammurabi.
* **Período Elamita Medio** empeza sobre o -1350, despois dun período de 200 anos do que se sabe pouco. Sobre -1160, baixo Shutruk-Nahhunte, Elam derrota aos casitas e establece o primeiro Imperio elamita, que durou pouco, o rei Nabucodonosor I de Babilonia conquistou Elam polo -1120, levando o imperio ao seu fin.
* Sobre o -750 Elam reafirmou a súa independencia, causando o renacemento cultural do **Período Neo-Elamita**. Elam foi conquistada polos Asirios no -645, conquista que provoca o fin de Elam como estado independente. Os medos conquistaron Elam aos asirios, e a dinastía Aqueménida, outra dinastía iraniana que gobernou a anterior terra elamita de Anshan, tomou Susa e conquistou o Imperio Medo, para establecer o primeiro Imperio Persa.

As historias tradicionais acabaron a historia elamita co seu sometemento aos Aqueménidas, pero as referencias gregas e latinas a "Elimeos" testemuñan unha supervivencia cultural, segundo Daniel Potts (ver refs.). Adicionalmente, o viaxeiro árabe do século X Istakhrī comentaba que a xente de Khuzestān falaba tres linguas, árabe, Fārsi e algo que eles chamaban *Khuzī*". Non está claro se esta lingua descendía do elamita ou simplemente era un dialecto local persa. A lingua elamita aínda non se deu relacionado con ningunha outra coñecida.

A lingua elamita foi unha das linguas oficiais do Imperio Persa en tempos antigos, e Susa unha das catro capitais do imperio. Susa tamén serviu como capital da Dinastía Sasánida a partir do -224 ata o 651. O último uso da escritura elamita data do século IV, e Elam é aínda coñecido como a actual provincia de Khuzestán, onde se basea a inmensa industria petroleira de Irán.

## Cronoloxía de gobernantes 
dereita|miniatura|380px|Mapa de Elam (en inglés)
**Dinastía Awan (datas precisas descoñecidas).**

* Peli, (-2500).
* Tata, (data precisa descoñecida).
* Ukku-Takhesh, (data precisa descoñecida).
* Khishur, (data precisa descoñecida).
* Shushun-Tarana, (data precisa descoñecida).
* Napil-Khush, (data precisa descoñecida).
* Kikku-Sive-Temti, (data precisa descoñecida).
* Lukh-Ishshan, (século -XIV).
* Khelu, (-2300).
* Khita, (-2275).
* Kutik-Inshushinnak, (-2240).

**Dinastía Simash (datas precisas descoñecidas).**

* Gir-Namme, (-2030).
* Enpi-Luhhan, (-2010).
* Khutran-Temtt, (data precisa descoñecida).
* Kindattu, (data precisa descoñecida).
* Indattu-Inshushinnak I, (data precisa descoñecida).
* Tan-Rukhurater, (data precisa descoñecida).
* Indattu-Inshushinnak II, (data precisa descoñecida).
* Indattu-Napir, (data precisa descoñecida).
* Indattu-Tempt, (data precisa descoñecida).

**Dinastía Epartida (datas precisas descoñecidas).**

* Eparti I, (data precisa descoñecida).
* Eparti II, (data precisa descoñecida).
* Eparti III, (-1850).
* Shilkhakha, (data precisa descoñecida).
* Attakhushu, (-1830).
* Sirukdukh, (-1792).
* Shimut-Wartash, (-1772 - -1770).

**Dinastía Babilónica (-1770 - -1500).**

* Siwe-Palar-Khuppak, (-1770 - -1745).
* Kuduzulush I, (-1745 - -1730).
* Kutir-Nahhunte I, (-1730 - -1700).
* Lila-Ir-Tash, (-1700 - -1698).
* Temti-Agun I, (-1698 - -1690).
* Tan-Uli, (-1690 - -1655).
* Temti-Khalki, (-1655 - -1650).
* Kuk-Nashur II, (-1650 - -1635).
* Kutir-Shilkhakha I, (-1635 - -1625).
* Temti-Raptash, (-1625 - -1605).
* Kuduzulush II, (-1605 - -1600).
* Tata, (-1600 - -1580).
* Atta-Merra-Khalki, (-1580 - -1570).
* Pa-Ishshan, (-1570 - -1545).
* Kuk-Kirwash, (-1545 - -1520).
* Kuk-Nahhunte, (-1520 - -1505).
* Kutir-Nahhunte II, (-1505 - ????).

**Dinastía Igehalkida (-1350 - -1200).**

* Ige-Halki, (-1350 - -1330).
* Pakhir-Ishshan, (-1330 - -1310).
* Attar-Kittakh, (-1310 - -1300).
* Khuman-Numena, (-1300 - -1275).
* Untash-Naprisha, (-1275 - -1240).
* Unpatar-Naprisha, (-1240 - -1235).
* Kiddin-Khutran, (-1235 - -1210).

**Dinastía Shutrukida (-1205 - -1100).**

* Khallutush-In-Shushinak, (-1205 - -1185).
* Shutruk-Nahhunte, (-1185 - -1155).
* Kutir-Nahhunte III, (-1155 - -1150).
* Shilkhak-In-Shushinak, (-1150 - -1120).
* Khutelutush-In-Shushinak, (-1120 - -1110).
* Shilhana-Hamru-Lagamar, (-1110 - ????).

**Última Dinastía Elamita (-743 - -644).**

* Khumbanigash I, (-743 - -717).
* Shuttir-Nakhkhunte (-717 - -699).
* Khallushu, (-699 - -693).
* Kutir-Nakhkhunte (-693 - -692).
* Khumma-Menanu (-692 - -689).
* Khumma-Khaldash I, (-689 - -681).
* Khumma-Khaldash II (-681 - -680).
* Khumma-Khaldash II e Shilhak-In-Shushinak (-680 - -676).
* Shilhak-In-Shushinak e Urtaku, (-676 - -664).
* Shilhak-In-Shushinak e Tempti-Khumma-In-Shushinak, (-664 - -653).
* Atta-Khumma-In-Shushinak e Khumbanigash II, (-653 - -651).
* Atta-Khumma-In-Shushinak e Tammaritu, (-651 - -649).
* Atta-Khumma-In-Shushinak e Indabigash, (-649 - -648).
* Indabigash, (-648 - -647).
* Khumma-Khaldash III, (-647 - -644).

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
*
*Khačikjan, Margaret: *The Elamite Language*, Documenta Asiana IV, Consiglio Nazionale delle Ricerche Istituto per gli Studi Micenei ed Egeo-Anatolici, 1998 ISBN 88-87345-01-5.
* Potts, Daniel T.: *The archaeology of Elam: formation and transformation of an ancient Iranian state,* Cambridge U., 1999 ISBN 0-521-56496-4 y ISBN 0-521-56358-5.
* Quintana Cifuentes, Enrique, *Historia de Elam el vecino mesopotámico*, Murcia, 1997. Estudios Orientales. IPOA-Murcia.
* Quintana Cifuentes, Enrique, *Textos y Fuentes para el estudio del Elam*, Murcia, 2000. Estudios Orientales. IPOA-Murcia.

### Ligazóns externas 
* Lengua e historia elamita, por Enrique Quintana (en español).
* https://web.archive.org/web/20160222154459/http://www.elamit.net/ (en italiano e inglés).