open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Provincia de Toledo

A **provincia de Toledo** é unha provincia española, sita na parte occidental de Castela-A Mancha. A súa capital é a cidade de Toledo. Limita coas provincias de Madrid, Cuenca, Cidade Real, Badaxoz, Cáceres, e Ávila. O xentilicio que designa os seus habitantes é *toledano*.

A provincia conta cunha poboación de 615.618 habitantes (INE 2006), repartidos en 204 concellos, dos cales Talavera de la Reina é o máis poboado con 83.756 hab., o segundo municipio é Toledo (77.601 hab.), mentres que o menos populoso é Illán de Vacas, que, con 6 habitantes, tamén é o de menor poboación de España. A superficie provincial atinxe 15.370&nbsp;km², sendo a 8ª máis extensa de España. A provincia comparte o Parque Nacional de Cabañeros coa de Cidade Real.

O río Texo é o máis importante da provincia e crúzaa de leste a oeste; pasa polas cidades de Talavera de la Reina e Toledo.

## Comarcas 
* Comarca de Torrijos
* La Campana de Oropesa
* La Jara
* La Sagra
* Los Montes de Toledo
* Serra de San Vicente
* Comarca de Toledo
* Mesa de Ocaña
* A Mancha

## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Lista de concellos de Toledo
* Provincias de España
### Ligazóns externas 
* Deputación de Toledo
Provincia de Granada

A **provincia de Granada** é unha provincia española que forma parte de Andalucía, a súa capital é a cidade homónima de Granada. O xentilicio que designa aos seus habitantes é *granadino*.

## Localización e características 
Limita, polo oeste, coas provincias de Málaga e de Córdoba; polo norte con Xaén, polo nordés con Albacete e máis Murcia; polo leste con Almería e polo sur linda co mar Mediterráneo.

Ocupa unha superficie de 12.635&nbsp;km², cunha poboación de 854.419 habitantes (2005), dos que aproximadamente un 30% viven na capital. A densidade de poboación é de 68,18 hab/km². Está dividida en 172 concellos.

Os principais núcleos de poboación son Granada, a capital, e as localidades de Motril, Guadix, Baza e Loja.

A provincia está cruzada pola serra Penibética, onde salienta a montaña máis alta da Península Ibérica, o Mulhacén, cunha altura de 3.482 metros sobre o nivel do mar. Comparte coa provincia de Almería o Parque Nacional de Serra Nevada.

## Comarcas 
* Comarca de Alhama
* Alpujarra de Granada
* Comarca de Baza
* Costa Tropical
* Comarca de Guadix
* Comarca de Huéscar
* Comarca de Loja
* Los Montes
* Val de Lecrín
* Vega de Granada

## Véxase tamén 
* Rexión de Granada
Noreña

**Noreña** é un concello e unha parroquia de Asturias, cunha superficie de apenas 6&nbsp;km² (o de menor extensión no Principado) e unha poboación de 4.600 habitantes (2004), soportando unha elevadísima densidade de máis de 767 hab./km².

Noreña é así mesmo unha entidade de poboación, ao tempo capital do concello, na que vive máis do 90 % da poboación do municipio.

## Xeografía
Noreña é un enclave no concello de Siero. Linda en todas as direccións con parroquias de Siero: ao norte coa de Anes; polo sur coa de Hevia; polo leste con La Carrera e polo oeste coa de Argüelles.

A súa situación é moi próxima aos núcleos maiores do Principado.

Ten tres parroquias: Celles, Noreña e Santamarina.

## Historia
Desde finais do século XIV, Noreña foi unha xurisdición dos bispos de Oviedo, que ostentaban o título de condes de Noreña. Esta situación mudou coa chegada do liberalismo, converténdose nun concello independente a partir de 1835.

## Economía
Noreña desfruta da renda per cápita máis alta de Asturias.  A economía noreñense apóiase nunha importante industria de embutidos e no sector servizos. Noreña véndese como capital gastronómica do Principado.

## Festas
*24 de abril, San Marcos, patrón dos carniceiros. É festa moi popular polo seu entronque coa actividade produtiva máis coñecida do municipio.
*14 a 21 de setembro, *Ecce Homo*, é, porén, a festa máis populosa da localidade. Ten dous fermosas procesións, unha de baixada do Ecce-Homo dende a Capela da Soidade ata a igrexa de Santa María, nocturna. E outra, o día grande, ás 12:30, de subida de novo á capela, na que Noreña adoita ter ata 6.000 hab. (cando a súa poboación non chega ós 5.000).

## Lugares de interese
*Pazo de Miraflores, séculos XVI-XVII.
*Pazo de El Rebollín, séculos XVI-XVII.
Billar

miniatura|dereita|250px|Mesa de billar.

O **billar** é un deporte que se practica nunha mesa con taboleiro de lousa tapizada, sobre o cal pode rodar un número variable de bólas, confinadas sobre a súa superficie mediante taboleiros perimetrais recubertos na parte de contacto coas bólas por bandas de material elástico. Tivo a carta olímpica para as olimpíadas do 2004, aínda que non chegou a ser incluído nelas.

## Antecedentes históricos
O billar, que dende comezos do século XVI constitúe un verdadeiro e luxoso moble destinado ao entretemento doméstico, derívase dos diferentes xogos de bólas que estiveron en uso dende tempos remotos. Parece ser de invención francesa, xa usado, aínda que de xeito primitivo, nos  últimos séculos da Idade Media. En canto ao valor artístico da mesa de billar, foi evolucionando, seguindo as variantes de estilo dende o Renacemento e os caprichos do gusto, ao igual que calquera moble de salón ou gabinete. O nome venlle dos tacos ou punteiros que serven para empurrar as bolas de marfil, os cales se chamaban *billard* en Francia. Deles, pasou o nome a todo o xogo e de aquí á mesa que serve para o mesmo, que sempre ten que ser robusta e pesada para evitar que se curve ou perda o equilibrio.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Snooker

### Ligazóns externas 
* "The Illustrated Principles of Pool and Billiards", polo profesor David G. Alciatore.
Física médica

[frame|dereita|un scanner [MRI]]
A **física médica** é unha rama da física aplicada relativa á aplicación da Física á Medicina. Adoita estar relacionada á imaxe médica e á radioterapia, aínda que un **físico médico** poida traballar tamén noutras áreas do coidado da saúde. Un departamento de física médica pode ter a súa base nun hospital ou nunha universidade, e o seu traballo acostuma incluír investigación, desenvolvemento técnico e saúde clínica.

## Imaxe médica 
* Radioloxía diagnóstica, incluíndo raios X, fluoroscopía, mamografía, Absorciometría dual de raios X, anxiografía e tomografía computadorizada.
* Ultrasóns, incluíndo ultrasóns intravasculares
* Radiacións non ionizantes (Láser, Ultravioleta etc.)
* Medicina nuclear, incluíndo SPECT e tomografía por emisión de positróns (PET)
* Imaxe de resonancia magnética (MRI), incluíndo inaxe de resonancia magnética funcional (fMRI) e outros métodos de neuroimaxe funcional do cerebro.
** Por exemplo, a resonancia magnética nuclear usa o fenómeno da resonancia nuclear para tomar imaxes do corpo humano.
* Magnetoencefalografía
* Tomografía de impedancia eléctrica
* Imaxe óptica difusa
* Tomografía de coherencia óptica

## Tratamento de enfermidades 
* Desfibrilación
* Ultrasóns de alta intensidade focalizada
* radioloxía interventiva
* radiación non ionizante Láser, Ultravioleta etc. incluíndo terapia fotodinámica e LASIK
* Medicina nuclear, incluíndo radioterapia de fonte non selada
* Photomedicina, o uso da luz para tratar e diagnosticar enfermidades
* Radioterapia
* Radioterapia de fonte selada
* Radiación de terahercios
Galería de imaxes de Cambre

**Galería de imaxes** do concello de Cambre na provincia da Coruña.

## Cambre 

Ficheiro:Cambre Galiza 070330 01.jpg|Ponte da ría do Burgo
Ficheiro:Cambre_Galicia_070330_10.jpg|Ponte da ría do Burgo
Ficheiro:Cambre_Galicia_070330_12.jpg
Ficheiro:Cambre_Galicia_070330_14.jpg|O paraugas do Cambre|Temple.
Ficheiro:Cambre_Galicia_070330_13.jpg
Ficheiro:Cambre_Galicia_070330_05.jpg
Ficheiro:Cambre_Galicia_070330_07.jpg
Ficheiro:Muller mariscadora.jpg|Muller mariscadora de Xabier Correa Corredoira, ría do Burgo, no Temple.

### Igrexa de Santa María de Cambre

Ficheiro:Santa_María_de_Cambre_(30508734395).jpg|Panorámica da igrexa.
Ficheiro:Igrexa de Santa María en Cambre. Galiza.jpg|Ábsidas da Igrexa parroquial de Santa María de Cambre.
Ficheiro:FachadaIgrexaStaMaríadeCambre.jpg|Fachada Igrexa de Santa María de Cambre.
Ficheiro:Igrexa_Santa_María_de_Cambre_(7318976984).jpg
Ficheiro:DetalledafachadadeStaMaríadeCambre 1.jpg|Tímpano da portada principal de Santa María de Cambre.
Ficheiro:DetalledafachadadeStaMaríadeCambre.jpg|Detalle da fachada de Santa María de Cambre.
Ficheiro:Santa_María_de_Cambre_(30508553445).jpg
Ficheiro:Santa_María_de_Cambre_(7318850446).jpg
Ficheiro:Santa María de Cambre (7318975478).jpg

### Vila romana de Cambre

Ficheiro:MuseodeCambre1.jpg|Balneum e letrinae da Vila romana de Cambre
Ficheiro:ReproduciónenescalanomuseodeCambre.jpg|Maqueta que reproduce o Balneum e as Letrinae na Vila romana de Cambre
Ficheiro:RestosdecubriciónmuseoCambre.jpg|Restos de cubrición (tégulas) na vila romana de Cambre
Ficheiro:RestosdomosaicomuseoCambre.jpg|Restos das pinturas da vila romana de Cambre

### Casas de Bailly

Ficheiro:Casas de Bailly.Cambre. A Coruña.jpg
Ficheiro:Casa_Bailly._O_Temple._Cambre.jpg
Ficheiro:Graffiti nas casas de Bailly, Cambre. Galiza.jpg
Ficheiro:Entrada das casas de Bailly, Cambre, Galiza.jpg

## Véxase tamén 
### Outros artigos 
*Galería de imaxes de Galicia
*Lugares de Cambre
*Eleccións municipais en Cambre
Galería de imaxes de Oroso

**Galería de imaxes** do concello de Oroso na provincia da Coruña.

## Oroso 

Ficheiro:Sigueiro Oroso Galiza 1.jpg|Casa do concello
Ficheiro:Oroso.N-550 Galiza 06.JPG|N-550 entre o concello de Santiago de Compostela e o de Oroso, o río Tambre (véxase a ponte) marca a fronteira
Ficheiro:Sigueiro.N-550 Galiza 07.JPG|N-550, Sigüeiro, Oroso
Ficheiro:Beán Oroso.jpg|Beán
Ficheiro:Oroso. Entrada.jpg|Acceso a Oroso
Ficheiro:Oroso Maseira.jpg|Maseira convertida en bebedoiro
Ficheiro:Oroso hórreo.jpg|Hórreo
Ficheiro:Oroso hórreo 2.jpg|Hórreo

## Parroquias 
### Vilarromarís 

Ficheiro:Vilarromaris Oroso 36.JPG
Ficheiro:Vilarromaris Oroso 37.JPG
Ficheiro:Vilarromaris Oroso 38.JPG
Ficheiro:Bosque de eucaliptos e piñeiros en Vilarromarís (Oroso).jpg|Bosque de eucaliptos e piñeiros
Ficheiro:Leña Viarromarís Oroso Galiza.jpg

#### Igrexa de San Tomé de Vilarromarís 

Ficheiro:Vilarromaris.Galicia.jpg|Igrexa de San Tomé de Vilarromarís
Ficheiro:Vilarromarís, Oroso 1.JPG
Ficheiro:Vilarromaris Oroso 34.JPG
Ficheiro:Vilarromaris Oroso 35.JPG
Ficheiro:Vilarromaris Oroso.jpg

#### Fauna e flora de Vilarromarís 

Ficheiro:Vacaloura.Vilarromaris.Galicia.070701 1.jpg|Vacaloura
Ficheiro:Vacaloura.Vilarromaris.Galicia.070701 2.jpg|Vacaloura
Ficheiro:Chinche Vilarromarís, Oroso Galiza 2.JPG|Chinche
Ficheiro:Chinche Vilarromarís, Oroso Galiza.JPG|Chinche
Ficheiro:Cucurbita pepo Vilarromaris Oroso Galiza 2.jpg|*Cucurbita pepo* (cabaciña)
Ficheiro:Cucurbita pepo Vilarromaris Oroso Galiza 3.jpg|*Cucurbita pepo*
Ficheiro:Cucurbita pepo Vilarromaris Oroso Galiza 1.jpg|cabaciña
Ficheiro:Millo Vilarromaris Oroso Galiza.jpg
Ficheiro:Wild strawberry-Amorodos.jpg|Amorodos

## Festas 
### Festas do 1 de xullo de 2007 en Vilarromarís 

Ficheiro:Oroso. La Bambola, orquestra en Vilarromaris 070701 b.jpg|Orquestra *La Bámbola*
Ficheiro:La Bambola, orquestra en Vilarromaris 070701.jpg|Orquestra *La Bámbola*
Ficheiro:Oroso.Vilarromaris.Galicia.Festas.070701 2.jpg
Ficheiro:Oroso.Vilarromaris.Galicia.Festas.070701 1.jpg
Ficheiro:Oroso.Vilarromaris.Galicia.Festas.070701_5.jpg

## Véxase tamén 
### Outros artigos 
*Galería de imaxes de Galicia
*Lugares de Oroso
*Eleccións municipais en Oroso
Pandeiromus

**Pandeiromus** é un grupo de pandereiteiros-cantareiros galegos. No seu primeiro disco, chamado *En conserva!!*, interpretan temas de recollida maioritariamente interpretados por canto e pandeireta.

## Discografía 
*Pandeiromus en conserva!!*
# "Tocalata de Mangüeiro". Recollida en Avión.
# "Agarrado de Lebozán". Recollida en Lalín.
# "Canto e Jota de Vilacerío". Recollida en Negreira.
# "Muiñeira de Dozón". Recollida en Dozón.
# "Canto de Taberna". Recollida en Corme.
# "Historia Cantada polo Cego de Barrio".
# "A Muller do Ferreiro". Recollida en Antas de Ulla.
# "Mandamentos do Amor de Laro". Recollida en Silleda.
# "Madama dos Panxoleiros de Trazo". Recollida en Trazo.
# "Muiñeira e Jota de Bazar". Recollida en Santa Comba.
# "Maneo de Bertua". Recollida en Carballo.
# "O Liño". Recollida en Carreira de Zas.
# "Xogo de Lebozán". Recollida en Lalín.
# "Ronda dos Mozos". Recollida en Melide.
## Véxase tamén
### Ligazóns externas 
* Pandeiromus - TVG (Alalá nº 18 - 2006)
*Anacos de cancións e algunha letra 
* Vídeo: Brincadeira
Lista de nomes en galego

A **lista de nomes en galego** pode referirse a:

* Lista de nomes femininos en galego.
* Lista de nomes masculinos en galego.
George Sand

**George Sand** ([ʒɔʁʒ sɑ̃d]), pseudónimo de **Amantine Aurore Lucile Dupin de Francueil**, de casada, **baronne Dudevant**, nada o 1 de xullo de 1804 en París e finada o 8 de xuño de 1876 en Nohant-Vic, foi unha escritora, xornalista, crítica literaria e dramaturga francesa. Sand é recoñecida coma unha das escritoras máis notábeis do Romanticismo, concretamente do Romanticismo francés, amais de ser considerada coma unha das autoras máis célebres do século XIX.

## Traxectoria 
Foi unha autora feminista, escribiu novelas, novelas curtas, contos, pezas de teatro, críticas literarias, textos políticos... Comprometeuse na política e dise que participou dalgún xeito no goberno provisorio do 1848 en París.

Foi parella do escritor Alfred de Musset e do músico Frédéric Chopin, e amiga de Jules Verne, de quen se afirma que nomeou o protagonista de *Un capitan de quince anos* na súa honra.

## Obra 
Algunhas das principais obras da autora son:

* *Indiana*
* *Lélia*
* *Mauprat*
* *Consuelo*
* *La Mare au diable*
* *La Petite Fadette*
* *Les Maîtres sonneurs*
* ''Le Meunier d'Angibault*
* *Un hiver à Majorque*
* *Histoire de ma vie*
* *As damas verdes (Les Dames vertes)'', Hugin e Munin, traducido ao galego por Xavier Senín, ISBN 978-84-945403-6-3

## Notas 
## Véxase tamén
Deutsche Bank Park

O **Deutsche Bank Park**, usualmente coñecido polo seu nome orixinal, **Waldstadion**, é un estadio de fútbol da cidade de Frankfurt, en Alemaña. Pertence ó club Eintracht Frankfurt, que xoga a Bundesliga. O primeiro Waldstadion foi inaugurado en 1925 e durante a segunda guerra mundial foi empregado en eventos políticos. En 1974, xogáronse tres partidos do mundial de 1974.

Ten capacidade para 52.000 espectadores. Unha das súas características principais é un monitor central e o teito retráctil, para protección nos días de chuvia (que fallou na final entre o Brasil e a Arxentina da Copa de Confederacións de Fútbol de 2005) ou nos días de moita calor (como no encontro Corea do Sur e Togo, do mundial de 2006). Entre 2005 e 2020 o estadio chamouse Commerzbank-Arena após un contrato de patrocinio co dito banco, pasando posteriormente a adquirir o seu actual nome. Neste estadio xogáronse encontros do Mundial de Fútbol de 1974 e de . Nesa última edición a súa capacidade foi reducida a 48.132 prazas.

## Encontros do Mundial de Fútbol Alemaña 1974 
No antigo **Waldstadion**:
* 13 de xuño: Grupo 2  0 - 0 
* 18 de xuño: Grupo 2  0 - 0 
* 22 de xuño: Grupo 2  1 - 1 

## Encontros do Mundial de Fútbol Alemaña 2006 
* 10 de xuño: Grupo B  1 - 0 
* 13 de xuño: Grupo G  2 - 1 
* 17 de xuño: Grupo D  2 - 1 
* 21 de xuño: Grupo C  0 - 0 
* 1 de xullo: Cuartos de Final  0 - 1 

## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Commerzbank-Arena
Celso Fernández Sanmartín

**Celso Fernández Sanmartín**, coñecido como **Celsiño**, nado en Lalín o 8 de setembro de 1969, é un poeta e contacontos galego.

## Traxectoria 
Licenciado en Filosofía pola Universidade de Santiago de Compostela, traballou dez anos na residencia da terceira idade de Lalín. É contacontos, recolledor e reinventor de historias, contos e memorias ligadas á tradición oral galega e tamén á europea. Participou durante un tempo no *Luar* da TVG e colaborou en *Grial*.
É promotor de FoCuCu (Foro de Cultivos Culturais).
## Obra 
### Poesía 
* *Divagacións iú* (1991). Edición de autor. ISBN 978-84-404-8538-0.
* *O tigre das cenorias* (1994). Edición de autor.
* *(sen título)* (1995). Edición de autor.
* *Propiamente son captivo* (1997). Letras de Cal. ISBN 978-84-922620-0-7.
* *Fucsia, talladas, estampados, boca* (2001). Imprenta Librería Alvarellos. ISBN 978-84-607-3464-2.
* *Gratas e boas novas* (2011). I. Alvarellos. ISBN 978-84-15045-05-2.
* *Ten* (2011). Alvarellos. 11 páxs. ISBN 978-84-15045-08-3.
* *Dúas caras atentas* (2013). Alvarellos. ISBN 978-84-15045-14-4.
* *A cama do meu avó Manuel Sanmartín Méndez* (2018). Apiario. ISBN 978-84-947389-3-7.
* *A cousa eterna* (2023). Apiario. ISBN 978-84-124530-5-8.
### Obras colectivas 
* *I Certame Mundanal de Contos Ultralixeiros* (Além-Parte, 1999). Relatos.
* *Novas voces da poesía galega: recital* (Consello da Cultura Galega, 2000). Poesía.
* *9ª Xuntanza Obradoiro Internacional das Artes Plásticas "A Solaina de Piloño"*, 2008, Xunta de Galicia. Coeditor.
* *Letras novas* (Asociación de Escritores en Lingua Galega, 2008). Poesía.
* *Arroz en branco con corazós cocidos*, 2010, Amastra-N-Gallar. Poesía.
* *Actas das IV Xornadas de Literatura de Tradición Oral. Lendas urbanas: mitos e ritos dos tempos modernos* (Asociación de Escritores en Lingua Galega, 2011).
* *Cociñando ao pé da letra* (Galaxia, 2011). Colaboración con varios autores sobre poesía e cociña.
* *Poesía Hexágono. Ollada e Experiencia. Proposta e resposta nas aulas* (Apiario, 2014).
* *De Cantares Hoxe. Os Cantares Gallegos de Rosalía de Castro no século XXI* (Fundación Rosalía de Castro/Radio Galega, 2015).
* *E de súpeto o inverno* (Agalir, 2017).

## Recoñecementos e premios 
* En 2019 foi nomeado Lalinense do ano.
* Premio Rebulir da Cultura Galega 2022 na categoría de artes escénicas por "preservar e difundir a tradición oral galega desde o respecto e levar os contos do rural a diferentes escenarios, pondo en valor a creatividade propia".

* Premio San Martiño de normalización lingüística 2024.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
 
### Ligazóns externas 
* Análise da súa obra.

* Celso F. Sanmartín, ‘Celsiño’: O oficio de contar.
Egeria (planta)

***Egeria*** é un xénero botánico pertencente á familia hydrocharitaceae. A especie tipo *Egeria densa* foi descrita por Planch.

## Especies 
* *Egeria chilensis*
* *Egeria densa*
* *Egeria heterostemon*
* *Egeria matthewsii*
* *Egeria najas*

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* https://web.archive.org/web/20061215150426/http://www.ppws.vt.edu/scott/weed_id/eldde.htm
Exeria

**Exeria** pódese referir a:

***Exeria**, na mitoloxía romana a deusa das fontes e dos partos;
***(13) Exeria**, asteroide número 13 da serie;
****Egeria***, xénero de plantas acuáticas;
***Exeria**, viaxeira e escritora da Gallaecia do século IV.
***Exeria**, aplicación para unha linguaxe non-sexista.
Tennessee

**Tennessee** é un estado dos Estados Unidos de América, localizado na rexión Sur do país. En 1796, converteuse no décimo sexto estado que se adheriu á Unión. É denominado o "Volunteer State" (o estado dos voluntarios), porque durante a Guerra de 1812, soldados voluntarios procedentes dese estado, tiveron un papel salientábel durante a batalla de Nova Orleáns. A capital de Tennessee é Nashville, e a cidade máis poboada é Memphis.

## Xeografía 
Tennessee limita con oito estados: ao norte con Kentucky e Virxinia, ao sur con Xeorxia, Alabama e Mississippi, ao leste con Carolina do Norte, e ao oeste con Arcansas e Missouri a través do río Mississippi. O estado está cortado polo homónimo río Tennessee. O punto máis elevado no estado é o pico Clingsman Dome con 2.025 m (6,643 pés), sito no bordo oriental. O punto máis baixo está no río Mississippi, na liña do linde co estado de Mississippi. O centro xeográfico do estado localízase en Murfreesboro on Old Lascassas Pike (xusto embaixo da estrada da Middle Tennessee State University) e está marcado por un monumento ao lado da estrada.

Tennessee está dividido, xeográfica e constitucionalmente, en tres grandes divisións: East Tennessee (Tennessee oriental), Middle Tennessee (Tennessee central) e West Tennessee (Tennessee Occidental).

O estado mostra seis rexións físicas principais: o Blue Ridge, o Appalachian Ridge e Valley Region, o Cumberland Plateau, o Highland Rim, a Nashville Basin, e máis a Gulf Coastal Plain.

## Notas
Fosforescencia

A **fosforescencia** é o fenómeno no cal certas substancias teñen a propiedade de absorber enerxía e almacenala, para emitila posteriormente en forma de luz.

## Descrición
O mecanismo físico que rexe este comportamento é o mesmo que para a fluorescencia, no entanto a principal diferenza con esta é que hai un atraso temporal entre a absorción e a reemisión dos fotóns de enerxía. Na fosforescencia, as substancias continúan emitindo luz durante un tempo moito máis prolongado, aínda despois do corte do estímulo que a provoca, xa que a enerxía absorbida libérase lenta (ata moitas horas despois) e continuamente.

## Aplicacións
Este fenómeno é aproveitado en aplicacións tales como a pintura das agullas dos reloxos ou en determinados xoguetes que se iluminan na escuridade.

## Minerais fosforescentes
Igual que no caso da fluorescencia existen certos minerais que tamén teñen propiedades fosforescentes. Estes son minerais moi estraños e escasos, e que ademais de fosforescencia teñen tamén fluorescencia. A súa luminiscencia vén dada, en xeral, pola presenza de ións de elementos das terras raras na súa estrutura. Cabe destacar, por exemplo, a willemita, cuxa fosforescencia é verde e vén dada pola presenza de arsénico na súa estrutura. A presenza do arsénico é moi pequena e iso fai que se considere como unha impureza. Con todo, non todas as willemitas teñen fosforescencia, pois segundo a súa zona de formación, se esta non é rica en arsénico non contería este elemento como impureza e non posuiría fosforescencia.miniatura|Exemplo dunha figura fosforescente.|centro
## Notas 
## Véxase tamén 
* Elemento fosforescente 
* Fluorescencia
Jan Brueghel o Novo

miniatura|dereita|*A Sagrada Familia con San Xoán*
**Jan Brueghel o Novo**, nado en 1601 e finado en 1678, foi un pintor flamengo.

## Traxectoria 
Era fillo de Jan Brueghel o Vello, neto de Pieter Brueghel o Vello e sobriño de Pieter Brueghel o Novo. O seu segundo fillo foi o pintor Abraham Bruegel (1631-1690).

Formado con seu pai, Jan trasladouse aínda novo a Milán para encontrarse con Federico Borromeo, mecenas do proxenitor. Logo dunha viaxe por Italia que o levou a Roma, Nápoles e Palermo (en Sicilia estivo en compaña do seu amigo Anton van Dyck), Jan retornou a Anveres en 1625, onde traballou para numerosos comitentes prestixiosos, como a Casa Real francesa. Viaxou tamén por Francia, en data imprecisa do sexto decenio do século XVII.

As súas pinturas lembran abondo o estilo miniaturístico do seu pai; como el, traballou con frecuencia con outros artistas como o célebre mestre barroco celebre Peter Paul Rubens.
República Soviética Independiente de Galicia

A **República Soviética Independiente de Galicia** foi proclamada en Ourense en 1932 e tan só durou unhas horas.

## Historia
Os feitos producíronse en Ourense, no contexto dunha folga de traballadores das obras do ferrocarril entre Zamora e A Coruña, que protestaban ante a decisión do goberno republicano de paralizar os traballos de construción da liña. A madrugada do 22 de marzo de 1932, os obreiros ocuparon a sede do goberno civil en Ourense e pecharon ó gobernador nun cuarto. Alí, o doutor comunista Antonio Fernández Carnicero e outros cinco compañeiros, retiraron a bandeira republicana e izaron unha cunha fouce e un martelo que dicía en letras douradas: *República Soviética Independiente de Galicia*. A revolta levou a que varios concellos da Seabra pedisen a súa adhesión a Galicia, e sendo retiradas nos indicadores da comarca as referencias á provincia de Zamora, que foron substituídas polas da provincia de Ourense.

Ás poucas horas a bandeira foi retirada, segundo conta Luís Soto no seu libro *Castelao, a U.P.G. e outras memorias*. Con todo, a mobilización conseguiu o obxectivo inicial de que o goberno retomase as obras do ferrocarril.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* *Castelao, a U.P.G. e outras memorias*, Luís Soto.

### Outros artigos 
* Primeira República Galega

### Ligazóns externas 
*
Autómata finito

Un **autómata finito** ou **máquina de estados finita** é un modelo matemático que representa unha linguaxe.

## Conceptos 
Introduciranse a continuación unha serie de conceptos para definir formalmente un autómata finito:

* Chámase alfabeto, e denotarase *A*, a un conxunto de símbolos.
* Chámase palabra a unha sucesión de símbolos, xeralmente dun alfabeto dado.
* Chámase linguaxe a un conxunto de palabras formadas por símbolos dun alfabeto dado.

Cada autómata finito representa unha linguaxe e é quen de recoñecer as palabras desta. Así mesmo, pódese usar un autómata finito para xerar palabras dunha linguaxe. Tanto para recoñecer palabras como para xeralas os autómatas sérvense dun conxunto de estados e dunha función de transición que permite moverse dun estado a outro en función do símbolo do alfabeto que se recibe.

A seguinte figura mostra un **exemplo**:
miniatura|centro

## Definición formal 
Defínese **formalmente** un autómata finito mediante unha 5-tupla

M = (S, A, T, s ,F), onde:
* *S* é un conxunto de estados.
* *A* é un alfabeto.
* *T* é unha función de transición, definida como T: S x A -> S.
* *s* elementoDe *S* é o estado inicial.
* *F* subconxuntoDe *S* é o conxunto de estados de aceptación ou finais.

Defínese a linguaxe que recoñece un autómata finito como:

L (M) = { x elementoDe A*| T(s,x) elementoDe F}

### Exemplo 
Un exemplo de autómata finito sería:
:*M = (S, A, T, q0, F)*, onde
::*S = {q0, q1, q2}*
:::*A = {a, b}*

:::*T* vén dada por:
::::*T (q0, a) = q1*, *T (q0, b) = q2*
::::*T (q1, a) = q1*, *T (q1, b) = q2*
::::*T (q2, a) = q1*, *T (q2, b) = q0*
::::*s = q0*
::::*F = {q1}*

O autómata finito do exemplo recoñece cadeas rematadas en b.

Os autómatas finitos poden ser **representados**, ademais de pola súa definición formal, mediante unha táboa de transicións, mediante un diagrama de transicións ou mediante un grafo. Neste último caso os estados corresponderanse cos nodos do grafo e a función de transición representaríase mediante os enlaces, sendo a etiqueta do enlace o símbolo que recibe a función de transición.

Os autómatas finitos poden ser deterministas ou non deterministas.
Gómez Pérez das Mariñas e Ribadeneira

**Gómez Pérez das Mariñas e Ribadeneira**, nado en Viveiro en 1539 e finado no mar de Célebes o 19 de outubro de 1593, foi un político, diplomático e militar galego do século XVI. Foi gobernador de Filipinas, onde fundou a cidade de Dasmariñas.

## Traxectoria 
Fillo de Fernán Díaz de Ribadeneira e de Berenguela das Mariñas, Gómez Pérez foi nomeado gobernador de León o 30 de xaneiro de 1579. No seu recordo pódese atopar unha inscrición na Casa das Carnicerías da capital leonesa, que reza: *Hízose este edificio, más las fuentes y calzadas de la ciudad, siendo Gobernador el muy ilustre Gómez Pérez das Mariñas. Año de 1581, el cual gobernó bien.* O éxito no seu labor redunda no seu nomeamento, polo rei Filipe II, como corrixidor das cidades de Cartagena, Lorca e Murcia, o 27 de setembro de 1584, cargo que ocupa ata o 1 de xaneiro de 1587.

## Gobernador de Filipinas 
No ano 1589, e en compensación aos seus servizos, recibe do Rei o hábito da Orde de Santiago e o nomeamento como Capitán xeneral das Illas Filipinas, a onde non chegará ata maio de 1590. Á súa xestión como Gobernador débense a construción das murallas de Manila, a reconstrución do Forte Santiago e o inicio das obras da catedral da cidade. Igualmente, fundou a poboación de Dasmariñas, a 24 quilómetros da capital, na provincia de Cavite (Calabarzón), e que na actualidade conta con preto de 400.000 habitantes.

Destacou tamén no seu labor diplomático, sendo o primeiro gobernador español en establecer contactos co Xapón, e potenciando as relacións comerciais coa China. No entanto, falecería asasinado a bordo do navío "La Capitana", ao mando do cal se dirixía cara á conquista das illas Molucas. Sucederíao no cargo o seu fillo Luís.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Donapetry Iribarnegaray, Juan (2003). *Historia de Vivero y su Concejo*. ISBN 84-86824-00-1.
* *Gómez Pérez das Mariñas, Capitán General de Murcia en el último tercio del siglo XVI*. José Raimundo Núñez-Varela y Lendoiro (2001). 
* A.Lage-Seara. "Viveiro un pueblo clave en la conquista del Pacífico". Mundiario, 2021. 
### Ligazóns externas 
* Ficha en sologenealogia.com
Amianto

O **amianto**, tamén chamado **asbesto**, é un grupo de mineral rochas metamórficas fibrosos. Están compostos de silicatos de cadea dobre.

## Características 
Asbesto é o nome que se lle da a un grupo de seis materiais fibrosos diferentes (amosita, crisótilo, crocidolita e as formas fibrosas de tremolita, actinolita e antofilita) que aparecen de forma natural no ambiente.

Os minerais de amianto teñen fibras longas e resistentes que se poden separar e son suficientemente flexíbeis como para ser entrelazadas e tamén resisten altas temperaturas. Debido a estas características, o amianto empregouse para unha gran variedade de produtos manufacturados, especialmente na construción (tellas para tellados, baldosas e azulexos, produtos de papel e produtos de cemento con amianto), produtos de fricción (embragues de automóbiles, freos, compoñentes de transmisión), materiais téxtiles termorresistentes, envases e revestimentos. Algúns produtos de vermiculita e de talco poden conter amianto.

## Impacto na saúde 
Segundo a OMS, o amianto ten graves e duradeiros efectos na saúde humana.  As doenzas profesionais causadas polo amianto teñen un longo período de latencia, algunhas delas de até 40 anos, o que significa que os efectos na saúde da exposición poden non manifestarse inmediatamente.

Na Unión Europea, estímase que o amianto é responsable da morte de arredor de 90.000 persoas ao ano debido a enfermidades relacionadas coa súa exposición. En 2019, rexistráronse 90.730 mortes relacionadas co amianto na UE. Aínda que o amianto foi prohibido na UE desde 2005, as enfermidades pulmonares e os mesoteliomas derivados da súa exposición continúan sendo unha ameaza para a saúde. O Parlamento Europeo recoñeceu a necesidade de avogar por unha redución da exposición ao amianto debido ás altas taxas de mortalidade entre os traballadores expostos.

## Notas 
## Véxase tamén 
* Fibra 
* Fibrocemento
Valenciennes

**Valenciennes** é un concello (commune) francés, situado no departamento do Norte (fr: Nord) e na rexión Norte-Paso de Calais, atravesado polo Escalda (en francés Escaut) na súa confluencia co río Rhônelle. É sub-prefectura desde 1824.

En 2006 tiña unha poboación de 43.198 habitantes.
Fibrocemento

miniatura|200px|Tellado de pranchas de Fibrocemento
O **fibrocemento** é un material empregado na construción, constituído por unha mestura de cemento e fibras. O fibrocemento emprégase na fabricación de:
* Placas lixeiras e ríxidas.
* Tubos para auga a presión (rego ou abastecemento de auga potábel).
* Tubos para drenaxe ou sumidoiros por gravidade.
* Depósitos de almacenamento de pequeno tamaño.
* Chemineas.

As placas de fibrocemento son impermeábeis e fáciles de cortar e perforar. Empréganse principalmente como material de acabado de cubertas e para o recubrimento de paramentos exteriores que deban protexerse da chuvia, tubos, baixantes etc.

É un material relativamente económico, polo que se emprega amplamente na construción de alpendres, naves industriais e instalacións provisionais. As placas constituídas por este material preséntanse lisas ou onduladas en distintas lonxitudes, ademais fabrícanse pezas especiais das máis variadas formas.

Para a fabricación do fibrocemento, orixinalmente empregábase o amianto como fibra, pero unha vez que se fixeron os patentes os problemas de asbestose que este provocaba, foise abandonando paulatinamente nos distintos países, empezando polos Estados Unidos de América. En Galiza abandonouse a partir dos anos 1990. Intentouse substituír o amianto por outros tipos de fibras na fabricación de fibrocemento, como fibras de celulosa ou fibra de vidro, pero esta substitución só tivo un éxito parcial: logrouse a fabricación de placas de características homologábeis ás antigas fabricadas con amianto, xa que as placas fabrícanse por un procedemento de prensado; porén, os tubos de todo tipo, que se fabrican mediante centrifugado do material, non lograron ser reproducidos con celulosa, polo que se abandonou o seu uso.
Lois XVIII de Francia

**Lois XVIII** ou **Luís XVIII** foi un rei de Francia (Versalles, 17 de novembro de 1755 — París, 16 de setembro de 1824), rei titular dende 1795 e de feito entre 1814 e 1824, a excepción do breve período do Imperio dos Cen Días. Coñecido polo seu título de *conde de Provenza*, era irmán de Lois XVI. Durante o reinado deste adoptou unha postura avanzada, próxima ao pensamento da Ilustración, e ata aceptou a Revolución de 1789.

Máis tarde, con todo, a evolución da Francia revolucionaria decidiulle a fuxir do país en 1791 (o mesmo día que o rei era detido en Varennes cando intentaba escapar por outro camiño); reuniuse co seu outro irmán (o futuro Carlos X) e empezou a encabezar as intrigas dos emigrados contra o réxime revolucionario, dirixindo unha rede de espías e mantendo contacto cos insurxentes contrarrevolucionarios do interior.

Trala execución de Lois XVI en 1793, proclamouse rexente no exilio, e logo rei pola morte do delfín Lois XVII (1795). Con todo, a causa da restauración dos Borbóns pasou por horas baixas durante o período de Napoleón, que premeu aos restantes Estados europeos para entorpecer as actividades do pretendente.

Logo de peregrinar por varios países, as derrotas de Napoleón en 1813-14 abríronlle novas perspectivas: co apoio de Gran Bretaña e de Talleyrand abriuse paso a idea de poñer a Luís no Trono cando se consumase a vitoria aliada sobre Francia. Desembarcou en Calais e prometeu aos franceses establecer unha monarquía constitucional, que plasmou na *Carta outorgada de 1814*, onde a autoridade do rei quedaba limitada por un Parlamento bicameral e pola garantía dos dereitos individuais dos súbditos.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Restauración Francesa
MG

[miniatura|MGB Roadster en [Vigo.]]
**MG** é unha marca de automóbiles, creada polo fabricante británico de coches deportivos do mesmo nome, fundada en 1924. Na primavera do 2005 a produción MG cesou cando os propietarios da marca, MG Rover, caeu na bancarrota. A principios do 2007, os novos propietarios da marca, Nanjing Automobile Group, retomaron a produción dos MGs na planta de Longbridge, que tamén adquiriran cando absorberan a MG Rover, e noutra planta na China.

[miniatura|MG TF no Chococlásico 2015, na XXIX [Festa do Choco de Redondela.]]
MG son as siglas correspondentes a *"Morris Garages"*, un vendedor dos coches Morris en Oxford quen comezou a producir as súas propias versións personalizadas a partir dos deseños de Cecil Kimber, quen se uniu á compañía como xefe de vendas en 1921, ascendendo a Director Xeral en 1922. Kimber seguiu sendo Director Xeral ata 1941, a causa das súas diferenzas con Lord Nuffield acerca da busca de traballo en tempos de guerra. Kimber morreu no ano 1945 nun estraño accidente ferroviario. En 1952, coa fusión con BMC, o que fora director de mantemento durante moito tempo, John Thornley, pasou a ser Director Xeral, guiando a compañía a través dos seus mellores anos ata a súa xubilación en 1969.

## Galería de imaxes 

Ficheiro:MG 18 80 Mk 1 Speed Model 1930.jpg|M.G. 18/80 Mk 1. Modelo de carreiras, 1930.
Ficheiro:MG L2 Magna 1933.jpg|M.G. L2 Magna, deportivo bipraza, 1933.
Ficheiro:MG NA Magnette 4-Seater 1934 2.jpg|M.G. NA Magnette Tourer 4 prazas, 1934.
Ficheiro:1953.mg.tf.arp.jpg|MG TF, 1953.
Ficheiro:MG MGA.jpg|M.G. MGA, deportivo bipraza.
Ficheiro:mgb.bristol.750pix.jpg|MG B, 1966.
Ficheiro:1976 mg midget arp.jpg|MG Midget, 1976.
Ficheiro:MG ZS180.2004.XPower Gray.jpg|MG ZS 180 Saloon, 2004.

## Véxase tamén
Documento

Un **documento** contén información. A miúdo refírese a un produto real de escritura ou gravación e normalmente úsase para comunicar ou almacenar coleccións de datos. Os documentos son frecuentemente un foco de preocupación para as administracións empresariais e as administracións do goberno. A palabra é tamén usada como verbo na forma "documentar", describindo o proceso de facer un documento. O termo documento pode ser aplicado a calquera representación de significado, pero normalmente refírese a algo físico como un documento impreso en papel, ou a un documento virtual con formato electrónico.

## Etimoloxía 
A palabra "documento" vén do latín *documentum*, que significa "lección" ou "ensino". Orixinalmente, o termo referíase a un medio de instrución, pero hoxe en día ten un sentido máis amplo que inclúe calquera rexistro de información.

## Tipos de documentos 
Dependendo do seu propósito, os documentos poden ser de natureza moi diversa. Por exemplo:

* Documentos legais: Como contratos ou testamentos, son usados para confirmar acordos ou transaccións.
* Documentos científicos ou de investigación: Como artigos ou informes, son usados para divulgar descubrimentos ou hipóteses.
* Documentos de identidade: Como os pasaportes ou as cartas de conducir, son usados para verificar a identidade dun individuo. 

## Xestión de documentos 
Dada a súa importancia, a creación e manexo de documentos requiren prácticas adecuadas de xestión documental, que aseguren a súa accesibilidade, seguridade e preservación a longo prazo. A xestión documental pode implicar diversas tarefas, como a clasificación, o almacenamento, a recuperación e a eliminación de documentos, entre outras.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Arquivo 
* *Big data*
* Certificado
* Certificado dixital
* Dato
* Diplomática (o estudo da autenticidade dos documentos)
* Documental
* Documento confidencial
* Documento da cuña
* Documento electrónico
* Documento oficial
* Documento histórico
* Era da información
* Información
* Información delicada
* Manuscrito
* Microficha
* Microfilme
* Paleografía (o estudo de escrituras antigas)
* Transcrición
* *Zettelkasten*
166

## Acontecementos 
* Unha expedición comercial de Antonino Pío chega a China.
* Lucio Vero termina a campaña militar contra o Imperio Parto polo control de Armenia.
* Sotero sucede a Aniceto como papa.

## Nacementos 
## Mortes 
* Aniceto, undécimo papa.

## Outros 
* Historia ano a ano
Vello continente

**Vello continente** é o nome co que se designa o continente europeo, en contraposición a América, que era denominada como o Novo Mundo. A expresión data da época dos descubrimentos e da colonización(séculos XV, XVI e XVII).

## Véxase tamén
*Novo Mundo
*Europa
*América
ATC Código A06

Unha sección do Sistema de Clasificación Química Anatómico-Terapéutica.

A SISTEMA DIXESTIVO E METABOLISMO

## A06A Laxantess
### A06AA Suavizantes, Emolientes
:A06AA01 Parafina líquida
:A06AA02 Docusato de sodio
:A06AA51 Parafina líquida, combinacións
### A06AB Laxantes de contacto
:A06AB01 Oxifenisatina
:A06AB02 Bisacodil
:A06AB03 Dantron
:A06AB04 Fenolftaleina
:A06AB05 Aceite de rícino
:A06AB06 Glicosidos do Sena
:A06AB07 Cascara
:A06AB08 Picosulfato de sodio
:A06AB09 Bisoxatin
:A06AB20 Laxantes de contacto en combinación
:A06AB30 Laxantes de contacto en combinación con alcaloides da belladona
:A06AB52 Bisacodil, combinacións
:A06AB53 Dantron, combinacións
:A06AB56 Glicosidos do sena, combinacións
:A06AB57 Cascara, combinacións
:A06AB58 Picosulfato de sodio, combinacións

### A06AC Formadores de volume
:A06AC01 Ispagula (sementes de psylla)
:A06AC02 Etulosa
:A06AC03 Esterculia
:A06AC05 Sementes de liño
:A06AC06 Metilcelulosa
:A06AC07 Triticum (fibra)
:A06AC08 Policarbofil calcio
:A06AC51 Ispagula, combinacións
:A06AC53 Esterculia, combinacións
:A06AC55 Sementes de liño, combinacións

### A06AD Laxantes osmóticos
:A06AD01 Carbonato de magnesio
:A06AD02 Óxido de Magnesio
:A06AD03 Peróxido de Magnesio
:A06AD04 Sulfato de Magnesio
:A06AD10 Sales minerais en combinaicións
:A06AD11 Lactulosa
:A06AD12 Lactitol
:A06AD13 Sulfato de sodio
:A06AD14 Pentaeritritil
:A06AD15 Macrogol
:A06AD16 Manitol
:A06AD17 Fosfato de sodio
:A06AD18 Sorbitol
:A06AD19 Citrato de magnesio
:A06AD21 Tartarato de sodio
:A06AD61 Lactulosa, combinacións
:A06AD65 Macrogol, combinacións

### A06AG Enemas
:A06AG01 Fosfato de sodio
:A06AG02 Bisacodil
:A06AG03 Dantron, incluíndo combinacións
:A06AG04 Glicerol
:A06AG06 Aceite
:A06AG07 Sorbitol
:A06AG10 Docusato sódico, incluíndo combinacións
:A06AG11 Laurilsulfato, incluíndo combinacións
:A06AG20 Combinacións

### A06AX Outros laxantes
:A06AX01 Glicerol
:A06AX02 Médicamentos producidos de Dióxido de carbono
Julio Maldonado

**Julio Maldonado**, popularmente coñecido como ***Maldini***, nado en Madrid en 1967, é un xornalista español especializado en fútbol internacional que traballa para os medios do Grupo PRISA. Está casado coa atleta Maite Zúñiga, e ambos os dous residen en Madrid.

## Traxectoria 
Cursou estudos de Xornalismo na Universidade Complutense de Madrid. Empezou en Canal + xa desde a súa creación en 1989, e comezou a colaborar na Cadena SER en 1995.

É Redactor de Sogecable, onde dirixe a área de fútbol internacional. Realiza retransmisións de partidos das ligas inglesa e italiana nas canles de deportes de Canal +, ademais de colaborar co diario deportivo As e Carrusel Deportivo na Cadena SER, entre outros espazos de Prisa. Así mesmo presenta o programa *Fiebre Maldini* os luns ás 20:00 en Canal +, e realiza prognósticos deportivos para a web especializada *Soloapuestas*.

O seu labor é tal que, en opinión de moitos afeccionados, é o maior experto en fútbol internacional dos medios de comunicación españois e aínda europeos. A súa rutina diaria inclúe o visionado de varios partidos de fútbol de todo o mundo, cuxas emisións recibe a través das antenas instaladas no seu domicilio. Afirma ser dos primeiros en ver a moitas das estrelas estranxeiras de hoxe en día, e ata debido a isto, equipos españois ou ata o Ajax de Amsterdam contaron cos seus servizos. En maio do 2006 publicou un libro titulado *De la naranja mecánica a la mano de Dios*, que tivo un grande éxito de vendas.

## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* *De la naranja mecánica a la mano de Dios*. Julio Maldonado, 2006. ISBN 84-08-06708-7

### Ligazóns externas 
* La parabólica - blog de Julio Maldonado 
* Soloapuestas - Las predicciones y pronósticos de fútbol de Julio Maldonado
As Pontes

Como topónimo **As Pontes** pode referirse a:

;En Galiza
***As Pontes de García Rodríguez**, concello da comarca do Eume;
****As Pontes de García Rodríguez**, parroquia de dito concello;
*****As Pontes de García Rodríguez**, lugar de dita parroquia;
***As Pontes**, lugar da parroquia de Donís, no concello de Cervantes;
***As Pontes**, lugar da parroquia de Posmarcos, no concello da Pobra do Caramiñal;
***As Pontes**, lugar da parroquia de Bora, no concello de Pontevedra;
***As Pontes**, lugar da parroquia de Gorgullos, no concello de Tordoia;
***As Pontes de Gatín**, lugar da parroquia de Liber, no concello de Becerreá;
***As Pontes do Viso**, lugar da parroquia de Sar, no concello de Santiago de Compostela.

## Véxase tamén
### Outros artigos
***Pontes**, lugar da parroquia de Magalofes, no concello de Fene.
Bernart de Ventadorn

miniatura|dereita|200px|Bernard de Ventadorn nun debuxo medieval

**Bernart de Ventadorn**, nado cara a 1130-1145 e finado cara a 1190-1200, tamén coñecido como **Bernard de Ventadour**, foi un popular trobador, compositor e poeta provenzal.

## Traxectoria
Segundo o trobador Uc de Santo Circ (1217?-1253?), Bernart foi posibelmente fillo dun panadeiro no castelo de Ventadour (Ventadorn) en Corrèze, no Lemosín francés. Outra fonte, un poema satírico escrito por un contemporáneo máis novo, Peire d'Alvernha, indica que era fillo dun criado, un soldado ou un panadeiro, e súa mai tamén era criada ou panadeira. Segundo o seu poema xuvenil *Lo temps vai e ven e vire* moi probabelmente aprendeu a arte de cantar e de escribir do seu protector, o vizconde Eble III de Ventadorn. Compuxo os seus primeiros poemas á esposa do seu patrón, Margarida de Turenne.

Forzado a deixar Ventadour despois de se namorar de Margarida, viaxou a Montluçon e a Tolosa, e seguiu eventualmente a Aliénor de Aquitania a Inglaterra e á corte dos Plantagenet; a evidencia para esta asociación e estes percorridos vén principalmente dos seus propios poemas. Posteriormente Bernart volveu a Tolosa, onde Raimundo de Tolosa lle deu traballo; despois foi a Dordogne, onde entrou no mosteiro cisterciense de Dalon. Moi probabelmente morreu neste mosteiro.

## Legado 
Bernart é un caso único entre os compositores seculares do século XII pola cantidade da súa música que sobreviviu: das súas 45 composicións, 18 teñen a súa música intacta, unha circunstancia infrecuente para un trobador (a música dos trobadores en lingua de oil tivo unha probabilidade máis alta de sobrevivir, atribuída xeralmente a que eles sobreviviron á cruzada albixense, que dispersou os trobadores en lingua de oc e destruíu moitas das súas fontes). A súa obra data probablemente entre 1147 e 1180 e escribiu en provenzal. Bernart considérase con frecuencia a influencia máis importante no desenvolvemento da tradición dos trobadores no norte de Francia, porque alí o coñecían ben, as súas melodías circularon extensamente e os primeiros compositores en lingua de oil imitárono. A maioría dos seus poemas son amorosos.

Diferénciase doutros autores da época pola maneira máis persoal de mostrar os seus sentimentos. O recoñecemento á súa obra chegou no romanticismo.

## Extracto 
''Lo tems vai e ven e vire
Per jorns, per mes e per ans,
Et eu, las no.n sai que dire,
C'ades es us mos talans.
Ades es us e no.s muda,
C'una.n volh e.n ai volguda,
Don anc non aic jauzimen.*

*Pois ela no.n pert lo rire,
E me.n ven e dols e dans,
C'a tal joc m'a faih assire
Don ai lo peyor dos tans,
- C'aitals amors es perduda
Qu'es d'una part mantenguda -
Tro que fai acordamen...''

## Véxase tamén
### Ligazóns externas
* Obras completas
* Música editada
Serra do Farelo

A **serra do Farelo** é unha serra galega que se localiza no límite dos concellos de Agolada e Antas de Ulla.

## Características
As rochas compóñense principalmente de granitos e pigmatitas. Monte Farelo, con 956 metros, é o cume máis alto. Outras elevacións son o Farelo Pequeno (806 m), Pico Longo (764 m), Pena Picota (732 m) e Monte Queimado (602 m).

Na serra teñen a súa nacenza moitos regatos que desembocan no río Ulla directamente ou a través do río Arnego.

## Véxase tamén
### Bibliografía
**As montañas de Galiza*. A Nosa Terra, 2006. ISBN 84-8341-126-1
Anaptixe

A **anaptixe** é un trazo fonético-fonolóxico consistente en engadir unha vogal de apoio entre dúas consoantes.

Exemplo: "b**i**risca" (o estándar é *brisca*).
Neste exemplo o "i" é unha vogal anaptítica.
Complexo de Polícrates

O **complexo de Polícrates** é un termo psicolóxico referido ó desexo de ser castigado.

## Orixe
O complexo recibe o nome de Polícrates, tirano de Samos, que, desoíndo os consellos da súa filla, foi visitar a Oretes baixo a promesa de axuda económica, pero foi asasinado.

## Uso común
O termo adoita ser usado polos criminólogos psicanalistas para explicar certos crimes. Entre os catro e os seis anos (a etapa fálica), un neno sofre o complexo de Edipo, consistente en querer matar ó pai e manter relacións incestuosas coa nai. Este desexo é causado polo sentimento inconsciente de culpa que provoca que o neno queira ser castigado para provocar a catarse. Así, o acto criminal neste contexto é considerado como un medio para acadar a meta do castigo.

## Notas