Sarandós, Abegondo

**Santa María de Sarandós** é unha parroquia que se localiza no oeste do concello de Abegondo na comarca da Coruña. Segundo o IGE en 2016 tiña 525 habitantes (267 mulleres e 258 homes) distribuídos en 13 entidades de poboación, o que supón unha diminución en relación ao ano 1999 cando tiña 630 habitantes. Linda coa parroquia de Figueiroa ao leste, ao norte e oeste con Carral e Herves e ao sur con Montouto, Abegondo.

## Etimoloxía 
**Sarandós** procede probablemente dun antropónimo xermánico composto de dous elementos: "*sa*" e "*rand*". Xorde entre o século VII e X.

## Patrimonio 
miniatura|375px|Mapa xeográfico de Sarandós.
### Castro de Xeixade e de Bordelle 
Consérvanse restos de dous poboados castrexos:

O Castro de Xeixade é un posible casto da idade de ferro-romana e que está moi destruído, polo que non se pode asegurar a súa existencia. A súa posible forma sería ovalada e estaría no lugar da Agra dos Castros..

O Castro de Bordelle está moi derruído e non conservado. A súa morfoloxía é complexo reconstruíla. Sería un castro da idade de ferro-romana de 100 por 58 metros e ovalado, que aproveita a forte pendente, polo norte e oeste, como defensa natural. Polo sur e leste podería haber restos dun pequeno parapeto cortado pola pista da concentración·

Segundo a lenda das cen doncelas aquí eran recluídas as mozas cristiás destinadas aos haréns dos musulmáns ata que eran embarcadas cara ao seu destino. Por iso o coñecido como o *Tributo das cen doncelas* tamén se lle chamou *Peito Bordel*. Así ata que cinco fidalgos da liñaxe *Figueroa* e seguramente residentes ou ligados ao marquesado da lindeira parroquia de Figueroa, fartos de semellante aldraxe e armados só con ramas de figueira, puxeron en fuxida aos mouros de Abderramán. Sobre un arco de medio punto que dá acceso á edificación, hai un escudo cadrado coas armas dos Figueroa e os Andrade e, debaixo, a cabeza dunha muller.

Eladio Rodríguez  considera que esta lenda é pura fantasía e que o nome de *bordel* lle vén do verbo *bordelar*, que significa solear, poñer unha segunda xugada á que vai turrando do carro para axudar a subir costas ou levar grandes pesos. Este tipo de axuda era moi común na Galicia rural e puido utilizarse para levantar a torre, polo que recibiu o nome de *peito bordel*. Igualmente, rexeita, pola mesma razón, que o nome teña nada que ver co significado de *bordel*, casa de prostitución. Todo isto non obsta para que noutro lugar do seu *Dicionario* pareza aceptar a tradición das cen doncelas e o seu glorioso rescate: 

### Igrexa de Santa María de Sarandós 
A igrexa parroquial de Santa María de Sarandós é de estilo barroco, do século XVIII, e dunha tipoloxía rural moi frecuente na comarca. Ten unha planta rectangular, con tres naves separadas por arcos. Destaca pola súa fachada principal, con dúas cruces e unha escultura da imaxe da Santa María, sobre da ventá do coro. É espadada dobre e cuberta a dúas augas coa estrutura de cercas e tella curva. Aos pés da igrexa está situada a fonte dos remedios, a chamada *Fonte santa* ou *Fonte dos Remedios*, e que é unha parada obrigada para os que acoden á romaría dos Remedios, que se celebra tódolos anos.

### Casa de Filipe II 
miniatura|Casa de Filipe II
A Casa de Filipe II, tamén denominada Pazo de Barral, foi construída na primeira metade do século XVI e sitúase na Calle. Tal e como se indica nun dos seus escudos da fachada, nela fixo noite o Rei Filipe II de España, para embarcar dende a Coruña cara a Inglaterra e contraer nupcias coa súa tía, a Raíña María Tudor. A un e outro lado das armas reais, na fachada lese: "FELIPE II ESTUBO EN ESTA CASA ANO 1554". O edificio, que forma parte dese rueiro, está composto por dúas plantas, e ademais de escudos, nas súas fachadas ten arcos conopuais e linteis decorados. As portas están adornadas con arcos e resaltan a porta central con bolas. Un dos escudos na fachada é o da familia de Fernando González de Barral e Soutomaior, quen posuíu o terreo, e o outro é un escudo da realeza española, ao que non lle falta o cáliz heráldico do Reino de Galicia.

### Convento de Sarandós 
Construído no século XIX, preto da igrexa parroquial. Foi un antigo hospital. A denominación procede por un edificio anterior ao actual que servira de convento e que se achaba no mesmo lugar. Ese antigo priorado de Sarandós era un dos que, segundo Ramón Villares, no século XVIII achegaba ingresos ao mosteiro de San Martiño Pinario, en Santiago de Compostela. Do arquivo particular dos donos da casa, despréndese que o fundador do vínculo de Sarandós foi Gómez de Barral, rexedor de Santiago no ano 1547, e que estivo en mans eclesiásticas ata o 1836 . Na parede do muro que linda coa estrada que vai cara a Bordelle, hai un reloxo de sol e mostra dous escudos de Figueroa.

Nas terras deste convento hai unha fonte de dimensións considerables. Está situada no lateral norte da leira e foi feita con cachotería. A súa planta é circular, ten pouca altura.

### Casa reitoral de Santa María de Sarandós 
No Rueiro está a casa reitoral da parroquia. Foi levantada no século XVII e reformada no XVIII, dándolle un estilo máis relevante barroco. É unha casa grande nobre rural, de planta rectangular e barroca e dun estilo propio mariñán. A fábrica é de cantería e cachotería revocada e pintada en branco. A cuberta é de tres augas e tellada. No balcón central, con galería de madeira, loce o escudo dos Figueroa.

### Casa das Veigas 
Nas Veigas hai unha vivenda que destaca polo seu estilo americano de construción. Posúe unha planta rectangular de tres alturas, muros de ladrillo enfuscado e dúas augas de tella árabe. A fachada principal ten vans de madeira. Na leira hai cortes e un amplo pombal. A casa estivo vinculada a propiedades do marqués de Figueroa.

### Lavadoiro dos Remedios 
Ao pé da estrada e do regato de Gueixadiña está este lavadoiro. Está pechado por unha tapia de cachotería. Ten un remate en penal que consta dunha pía de formigón limitada por un muro baixo de cachotería con remate de penal.

## Galería de imaxes 

Ficheiro:Abegondo_Parroquias.svg|As dezanove parroquias que conforman o concello de Abegondo

## Lugares e parroquias 
### Lugares de Sarandós 
### Parroquias de Abegondo 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Lugares de Abegondo