Canon (arte)

[miniatura|O [O home de Vitruvio|Home de Vitruvio é un canon leonardino]]
miniatura|Unha das diversas copias do Doríforo de Policleto, no Museo Pushkin en Rusia
miniatura|Corte de Xustiza de Chandigarh, proxectada por Le Corbusier en base ao seu canon Le Modulor
O **canon**, palabra que provén do grego *κανών*, regra, é un concepto que fixa normas nun contexto cultural, que se estenden ás condutas e accións; ademais, refírese ás proporcións perfectas ou ideais do corpo humano e alude ás relacións harmónicas entre as distintas partes dunha figura.

## Historia 
Sen desenvolver o concepto en tratados escritos, xa que os exipcios utilizaron na práctica o canon para a representación escultórica da figura humana, pero en lugar de tomar a cabeza como módulo, fixérono co puño, de forma que os corpos tiñan de alto 18 veces o tamaño do puño, distribuído proporcionalmente en distintas partes do corpo (2 para o rostro, 10 desde os ombreiros aos xeonllos e 6 desde estas até os pés). A partir do século VII a.&nbsp;C. o canon de 18 puños é substituído polo de 21, alongando máis as figuras.

A plasmación literaria desta idea foi explicitada na Grecia clásica por Policleto, escultor do século V a.C., nun libro técnico titulado *Canon*, no que era importante o concepto de *symmetría* como unhas regras da proporcionalidade que debía ter a figura humana nas obras de arte para conseguir que tivesen beleza. Aínda que o texto non se conservou, diversas fontes indican que foi exemplificado polo artista nunha escultura (Winckelmann interpretou que esa escultura era o *Doríforo*).

Parece evidente a influencia de Pitágoras en Policleto. Nas súas esculturas, aínda que só chegaron até nós as varias copias romanas, comeza pola primeira falanxe do dedo mainiño e establece como módulo básico a unidade que determina o resto de proporcións. A partir del, multiplica pola raíz cuadrada de 2, para obter a distancia das segundas falanxes e multiplica de novo pola mesma raíz para obter as terceiras falanxes, a palma da man, o brazo etc. até completar a figura coa proporción de 7,5 cabezas.

No século seguinte, as figuras aparecen máis esveltas, como no *Apoxiomeno* de Lisipo, ou en obras de Praxíteles (*Hermes de Olimpia*, *Apolo Sauróctono*), que corresponden a unha proporción na que a altura total chega até as 8 cabezas. Para Plinio o Vello, esta diferenza respondía a un criterio estético esencialmente distinto: os artistas do século V a.C. (Mirón, Fidias, Policleto) representaron o home tal como é; mentres que os do século IV&nbsp;a.C. (Praxíteles, Escopas, Lisipo) o representaron tal como o ollo o ve, é dicir, superaron o canon racional mediante unha fantasía que permite maior expresividade e refinamiento óptico. Vitruvio deixou asentados estes conceptos, ampliados a outras proporcións entre distintas partes do corpo humano, que foron reelaborados polos artistas do Renacemento, especialmente por Albrecht Dürer e por Leonardo da Vinci (home de Vitruvio).

Previo ao Quattrocento houbo sucesivos *renacementos medievais* nos que aínda que non se fale propiamente de canons, hai un vaivén estilístico que vai desde as proporcións próximas a certo primitivismo dalgunhas iconas e esculturas góticas e románicas (corpos con medida 5 cabezas) até un naturalismo coma o do Pórtico da Gloria, ou as proporcións clásicas do Adán de Notre-Damme.

Posteriormente ao Renacemento, a expresividade e dinamismo do Barroco leva a que as proporcións se diversifiquen e cada artista dispoña do seu propio canon; así El Greco estiliza as figuras pasando do canon clásico de 7,5 na súa etapa veneciana até as 11 ou máis da etapa toledana, e Bernini que empeza respectando fielmente os canons clásicos evoluciona nos catro *grupos Borghesianos* flexibilizando as proporcións, sen perder un naturalismo virtuoso e extremadamente realista.

O período neoclásico volve inspirarse nos canons estéticos grecorromanos de equilibrio na forma e moderación na dinámica e harmonía, e recupera as proporcións das 7,5 cabezas.

A finais do século XIX o matemático Adolf Zeising fixo pescudas sobre as proporcións na natureza e na arte, investigando a proporción áurea na disposición de cristais, nos vexetais, en esqueletos animais e as ramificacións das veas e nervios etc. e finalmente estudou as proporcións humanas no seu libro *Neue lehre von den proportionen des menschlichen körpers* (en galego, *Nova teoría das proporcións do corpo humano*) onde afirma que unha lei morfolóxica básica está presente en toda a natureza e na arte.

No século XX, o arquitecto suízo Le Corbusier, coñecedor dos escritos de Zeising e de Gustav Fechner creou un novo canon de proporcións humanas ao que denominou *modulor* (2,26 metros de altura), para aplicar tanto na construción de edificios como no deseño de mobiliario e obxectos comúns.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
* 

### Outros artigos 
* Canon de beleza
* Beleza
* Canon de perfil
* Número áureo