Paporrubio

O **paporrubio**, tamén coñecido como **paporroibo**, **paifoco** (*Erithacus rubecula*) é un pequeno paxaro insectívoro e paseriforme da familia dos muscicápidos, que outrora foi clasificado dentro da familia dos túrdidos. Cun tamaño de 12,5–14,0&nbsp;cm de lonxitude, o macho e a femia son semellantes en coloración, cun papo laranxa e rostro revestido de capas grises, marróns e unha barriga branca. Está presente en Europa, oeste de Siberia e África do Norte; é sedentario na maioría dos seus hábitats agás nas rexións máis setentrionais.

O termo *paporroibo* tamén é aplicado a outro paxaro doutra familia con papo alaranxado ou vermello. Trátase do paporroibo real (*Pyrrhula pyrrhula*), que é unha especie eurasiática da familia dos frinxílidos.

## Taxonomía e sistemática 
esquerda|miniatura|A subespecie *E. r. melophilus* caracterízase pola rechamante cor do seu papo.
O paporroibo foi descrito por Carl von Linné en 1758 na décima edición de *Systema Naturae* baixo o nome binomial *Motacilla rubecula*. O seu epíteto específico *rubecula* é un diminutivo derivado do latín *ruber* 'vermello'. O xénero *Erithacus* foi introducido polo naturalista francés Georges Cuvier en 1800, dándolle ó paxaro o seu actual nome binomial *E. rubecula*. O nome do xénero, *Erithacus*, provén do grego antigo e fai referencia a un paxaro descoñecido, agora identificado como paporroibo.

Previamente, o xénero tamén incluía as especies *Larvivora akahige* e *Larvivora komadori*. Porén, segundo os estudos de filoxenia molecular, estas especies orientais son máis semellantes a outros grupos de aves asiáticas que ó paporroibo. Nunha reorganización do xénero, *Larvivora akahige* e *Larvivora komadori* foron trasladados ó recuperado xénero *Larvivora*, deixando o paporroibo como o único membro de *Erithacus*. As análises filoxenéticas situaron *Erithacus* na subfamilia Erithacinae, que antes contiña só especies africanas, pero a súa posición exacta respecto dos outros xéneros non foi resolta.

O paporroibo pertence ó grupo de paxaros principalmente insectívoros que foron chamados de forma distinta como tordos ou "papamoscas", dependendo de en cal dos grupos foron clasificados taxonomicamaente. Eventualmente, o conxunto de aves "papamoscas" foi re-analizado e o xénero *Erithacus* foi asignado ó grupo de papamoscas semellantes a tordos, a tribo Saxicolini, que tamén inclúe o rousinol.

### Subespecies 
[dereita|miniatura|250px|Adulto en [Tolosa, Francia|Tolosa, Francia.]]
Na súa ampla distribución eurasiática, os paporroibos varían lixeiramente mais non tódalas rexións forman poboacións discretas que poidan ser consideradas subespecies. As subespecies de paporroibo distínguense principalmente por seren poboacións residentes en illas e áreas montañosas. O paporroibo das illas Británicas e o do oeste de Europa, *Erithacus rubecula melophilus*, tamén é común en rexións adxacentes. *E. r. witherbyi* do noroeste de África, Córsega e Sardeña parécese moito a *melophilus* mais cunha lonxitude de ás máis curta. As aves setentrionais son meirandes e de cores máis esvaecidas, coñecidas como *E. r. tataricus*. Na zona sueste da súa distribución salientan a *E. r. valens* da península de Crimea, a *E. r. caucasicus* do Cáucaso e *E. r. hyrcanus* cara ó sur en Irán, e son polo xeral aceptadas como significativamente diferentes.

A secuencia do citocromo *b* e as súas vocalizacións sinalan que os paparroibos de Gran Canaria e Tenerife son bastante distintos e probablemente derivan dunha colonización dende o continente hai 2 millóns de anos.

Christian Dietzen, Hans-Hinrich Witt e Michael Wink publicaron en 2003 en "Avian Science" un estudo chamado "The phylogeographic differentiation of the European robin Erithacus rubecula on the Canary Islands revealed by mitochondrial DNA sequence data and morphometrics: evidence for a new robin taxon on Gran Canaria?".

Unha comparación completa entre *marionae* e *superbus* está pendente de confirmar que a primeira é efectivamente unha subespecie diferente. Os resultados iniciais suxiren que os paxaros de Gran Canaria teñen ás un 10% máis curtas que os de Tenerife.

## Distribución e hábitat 
O paporroibo habita en Eurasia e no oeste de Siberia, no sur de Alxeria e nas illas do Atlántico chegando até os Azores e Madeira. É esporádico en Islandia. No suroeste, chega até o Cáucaso. Os paporroibos de Irlanda e Gran Bretaña son residentes todo o ano mais existe unha pequena minoría, polo xeral femias, que migran cara ó sur de Europa durante o inverno, chegando até a Península Ibérica. Os paporroibos de Escandinavia e Rusia migran cara a Gran Bretaña e o oeste de Europa para fuxir dos duros invernos. Estas aves migratorias poden ser recoñecidas polo ton máis agrisado da súa parte superior e por ter un papo laranxa máis opaco. O paporroibo prefire os bosques de abetos no norte de Europa, mentres que os de Irlanda e Gran Bretaña prefiren as zonas de parques e xardíns.

Os intentos de introducir o paporroibo en Australia e Nova Zelandia a finais do século XIX non foron exitosos. As aves foron liberadas arredor de Melbourne, Auckland, Christchurch, Wellington e Dunedin por diversas sociedades de aclimatación, mais non conseguiron estabelecer ningunha poboación. Houbo intentos semellantes en América do Norte mais ningún deles conseguiu o seu obxectivo despois de liberacións en Long Island, Nova York en 1852, Oregón en 1889–1892, e a península de Saanich na Columbia Británica en 1908–1910.

## Comportamento e ecoloxía 
[dereita|200px|miniatura|Paporroibo cun verme no [bico.]]
O paporoibo é diúrno, malia que tamén existen rexistros de que é un cazador activo de insectos en noites de lúa ou preto de luces artificiais durante a noite.

Por mor da alta mortalidade no primeiro ano de vida, os paporroibos teñen unha esperanza de vida de 1,1&nbsp;anos; porén, unha vez pasado o seu primeiro ano pode chegar a vivir máis e tense rexistrado un paporroibo que alcanzou os 19 anos de idade. Unha tempada de temperaturas moi baixas en inverno tamén pode resultar nunha mortalidade significativa. Esta especie é parasitada pola pulga *Dasypsyllus gallinulae*.

### Reprodución 
miniatura|esquerda|Pito de paporroibo.
miniatura|dereita|Niñada de paporroibo.
thumb| *Cuculus canorus* + *Erithacus rubecula*
Os paporroibos poden escoller unha gran variedade de lugares para construír os seus niños. De feito, calquera cousa que poida ofrecer algún acubillo, como unha fenda ou un burato poden ser axeitados. Ademais das fendeduras habituais, ou bancos protexidos, tamén poden servirlles obxectos habituais como pezas de maquinaria, grellas, guiadores de bicicleta, vasoiras voltas cara a arriba, regadeiras, testos e até sombreiros. O niño componse de carriza, follas e herba fina, xunto con pelos e plumas para forralo. Na tempada de reprodución poñen niñadas de 5 a 6 ovos, comezando esta tempada en marzo en Gran Bretaña e Irlanda. Os ovos son de cor crema, marrón ou branca moteados ou manchados cunha cor marrón avermellada, a miúdo máis densamente no extremo máis grande. Cando os exemplares xuvenís abandonan o niño teñen manchas marróns por todo o corpo. Despois de dous ou tres meses fóra do niño, ás aves médranlles algunhas plumas laranxas debaixo no papo e durante un período semellante, esta mancha de cor esténdese gradualmente para completar a aparencia adulta.

### Vocalizacións 
miniatura|Paporroibo chiando.
esquerda|200px|miniatura|Canto 1
esquerda|200px|miniatura|Canto 2.
esquerda|200px|miniatura|Chamadas.
O paporroibo produce un  característico durante a época de cría. Tanto o macho coma a femia chían durante o inverno, cando teñen territorios separados, e a canción soa máis apesarada que a versión de verán. Tamén é posible o canto nocturno, especialmente en áreas urbanas que son iluminadas artificialmente durante a noite. Tamén realizan gran variedade de chíos e chamadas durante todo o ano, incluída unha nota específica que indica ansiedade ou unha leve alarma.

### Magnetorrecepción 
O compás magnético do paporroibo foi amplamente investigado e sábese que emprega visión baseada na magnetorrecepción, segundo a cal a capacidade do paporroibo para detectar o campo magnético da Terra para a navegación está influenciada pola luz que entra no ollo do paxaro. O mecanismo físico do sentido magnético do paporroibo non está completamente entendido, pero pode implicar o entrelazamento cuántico de spins de electróns.

## Representacións culturais 
[esquerda|miniatura|180px|Gravado de 'paporroibo' por [Benjamin Fawcett (1853).]]

O paporroibo xoga un papel importante no folclore das Illas Británicas, así como no noroeste de Francia, mais non así noutras partes de Europa. Considerouse que era un paxaro de nubes de treboada e sagrado para Thor, o deus do trono na mitoloxía nórdica. e ós carteiros, aparecen en selos, serven de alcume para equipos deportivos e mesmo gaña votacións como paxaro máis popular. 

### Na cultura popular galega 
Existen lendas que intentan explicar a orixe do distintivo peito do paporroibo. Unha delas conta que nun principio era un paxaro de cor parda todo el, pero que cando veu a Xesús que estaba a morrer na cruz, un paporroibo voou até el e cantoulle no oído para confortalo na súa dor, ou ben intentou sacarlle as espiñas da coroa. En calquera caso, o sangue das súas feridas manchou o peito do paporroibo e dende entón estes paxaros levan o sinal do sangue de Xesús con eles .

Outra lenda alternativa di que o seu peito chamoscou cando buscaba auga para as almas no purgatorio. O resto das aves quixeron regalarlle unha das súas plumas, excepto a curuxa e por ese xesto de egoísmo, as outras aves prohibíronlle voar de día.

; Cantigueiro
O paporroibo aparece na obra de Xaquín Lorenzo *Cantigueiro popular da Limia Baixa*, publicado pola Editorial Galaxia en 1973.
* *O pisco e maila carriza/ trataron unha beillada,/ cando o pisco daba voltas/ a carriza punteaba*.

Tamén aparece nunha cántiga de tipo popular e temática costumista no único libro escrito por Manuel Leiras Pulpeiro, *Cantares gallegos* (1911).
* *Quen fora reichiño ruibo/ pra cantar na túa figueira,/ pra non saír do teu horto/ e aniñar na túa silveira!*

## Galería de imaxes 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* VAQUEIRO, Vítor: *Mitoloxía de Galiza. Lendas, tradicións, maxias, santos e milagres*, ed. Galaxia, Vigo 2011, s. v. *paporrubio*.

### Ligazóns externas 
* Science and Nature: The Robin, Britain's national bird. Fotos e canto, gravado o 30 do novembro de 2006 .
* Canto do paporroibo.
* paporroibo cantando en www.vogelstimmen-wehr.de 
* Paporroibo, canto e foto