Trullo

[miniatura|300px|Riña de trullos na rúa Monte Pertica en [Alberobello, Provincia de Bari ]]

Un **trullo** (plural, **trulli**) é unha cabana tradicional de Puglia construída en pedra seca cun teito cónico. O seu estilo de construción é específico do Val de Itria, na zona de Murge da rexión italiana de Puglia. Os trulli construíronse xeralmente como abrigos no campo e almacéns temporais ou como vivendas permanentes para pequenos propietarios ou traballadores agrícolas. Na cidade de Alberobello, na provincia de Bari, distritos enteiros conteñen densas concentracións de trulli. A época dourada dos trulli foi o século XIX, sobre todo as súas últimas décadas, que estiveron marcadas polo desenvolvemento da viticultura.

## Do *casedda* ao *trullo*
O termo italiano *trullo* (da palabra grega τρούλος, cúpula) refírese a unha casa cuxo espazo interior está cuberto por unha pedra seca en ménsula ou bóveda. *Trullo* é unha forma italiana do termo dialectal, *truddu*, usado nunha área específica da Península Salentina (é dicir, Lizzaio, Maruggio e Avetrana, noutras palabras, fóra do Murgia dei Trulli propiamente dita), onde é o nome da cabana agrícola local de pedra seca. *Trullo* substituíu o termo local *casedda* (pl. *casedde*) (en italiano *casetta*, pl. *casette*), que era usado polos veciños da Murgia para chamar a este tipo de vivendas.

Un canteiro especializado na construción de *trulli* é un *trullisto* ou *trullaro* en italiano. O termo dialectal correspondente é *caseddaro* (*caseddari* en plural), é dicir, construtor de *casedde*.

## Historia
Hai moitas teorías detrás da orixe do deseño. Unha das teorías máis populares é que debido aos altos impostos sobre a propiedade, os habitantes de Puglia construíron muros de pedra seca para que puidesen ser desmantelados rapidamente cando os inspectores de facenda estaban na zona.

Nos rexistros históricos dispoñibles desde mediados do século XIV ata finais do século XVI, a zona de Alberobello denomínase principalmente como *selva* ("bosque") e, ocasionalmente, como unha terra da que estaban excluídos os animais de pastoreo. Faltan probas sobre a existencia de vivendas na zona anteriores ao século XVII.

Un *Plano do Territorio de Mottala* debuxado por Donato Gallerano en 1704 revela a existencia dun núcleo de trulli no medio dun gran bosque, que compoñen o asentamento inicial de *Arbore bello* (*árbore fermoso*).

Nun mapa xeográfico debuxado por Giovanni Antonio Rizzi Zannoni en 1808, pódese ver a *selva* de Alberobello e, no medio dela, un claro cun patrón de asentamento de casas dispersas que garda un sorprendente parecido co actual patrón urbano.

Os trulli urbanos que aínda se conservan en Alberobello datan dos séculos XVIII, XIX e XX. Despois de ter sufrido un proceso de densificación nas primeiras décadas do século XX, os asentamentos de trulli comezaron a quedar desertos durante a segunda metade do século XX.

Os trulli rurais, en terreos máis baratos, deixaron de construírse cando o custo da man de obra comezou a subir no século XX. O gran gasto de manexar os centos de toneladas necesarias para unha soa casa converteuse en prohibitivo.

## Arquitectura
### Agrupación
Os trullos son esencialmente de tipo rural. Cos seus grosos muros e a súa incapacidade para formar estruturas de varios pisos, é un desperdicio de espazo terrestre e, en consecuencia, pouco axeitado para asentamentos de alta densidade. No entanto, ao estar construído con pedras pequenas, ten unha flexibilidade e adaptabilidade de forma facendo que o deseño sexa máis útil en situacións urbanas estreitas.

No campo, as cúpulas do trullo construíronse individualmente ou en grupos de ata cinco, ou ás veces, en grandes grupos de granxas dunha ducia ou dúas ducias, pero nunca para a ocupación de máis dunha familia rural.

### Materiais
[miniatura|Cachotaría  en [Pedra seca]]
Segundo a zona, o material de construción empregado pode ser pedra calcaria dura ou [[toba] calcária.

### Masonería
Tradicionalmente os trulli construíronse con cachotería en pedra seca, é dicir, sen ningún morteiro nin cemento. Este estilo de construción tamén prevalece no campo circundante, onde a maioría dos campos están separados por muros de pedra seca.

### Muros
En Alberobello, os muros estruturais dun trullo colócanse directamente sobre a rocha, despois de retirar a terra vexetal cando sexa necesario. O seu ancho varía de 0,80 metros a 2,70 metros (medida rexistrada no Trullo Sovrano). A súa altura (desde o nivel do chan ata onde comeza a bóveda) oscila entre 1,60 metros e 2 metros. O seu paramento exterior ten unha masa do 3 ao 5 %.

### Cisterna subterránea
As pedras necesarias para comezar a construír un trullo proporcionábanse cavando unha cisterna, unha necesidade absoluta nunha zona carente de auga. A cisterna estaba cuberta cunha bóveda de canón ou cúpula con morteiro de cal que, en moitos casos, soportaba o chan da casa.

### Teitos
miniatura|esquerda|Teito

Os tellados están construídos en dúas cubertas: unha cuberta interior de doelas de pedra calcaria, rematada por unha pedra de peche, e unha cuberta exterior de lousas de pedra calcaria que están lixeiramente inclinadas cara ao exterior, garantindo que a estrutura sexa estanca. As pedras do tellado poden retirarse sen comprometer a estabilidade do resto da edificación.

### Planos
Un trullo pode ter planta circular ou cadrada. O trullo circular é maioritariamente un refuxio temporal para animais e o seu forraxe, ou, para o propio labrego.

O trullo que forma parte dunha agrupación de tres, catro ou cinco segue un plano cadrado. Pode servir de cociña, dormitorio, refuxio de animais, almacén de alimentos ou ferramentas, forno ou cisterna, segundo o caso.

En Alberobello, as agrupacións non superaban os dous *trulli*, como demostran as escrituras notariais do século XIX.

### Pináculos
En Alberobello, enriba do cono dun trullo, normalmente hai un pináculo de gres (*pinácolo*), traballado a man, que pode ser un dos moitos deseños: disco, bola, cono, bol, poliedro ou unha combinación dos mesmos. que se supón que é a sinatura do canteiro que construíu o trullo.

### Símbolos encalados
[miniatura|Unha [cruz cristiá como símbolo encalado]]
Ademais, o cono pode ter un símbolo pintado (como se mostra na imaxe dos trulli en Alberobello). Tales símbolos poden incluír símbolos cristiáns como unha simple cruz, unha cruz nun corazón atravesado por unha frecha (que representa a *Santa Maria Addolorata* ("A Nosa Señora das Dores"), un círculo dividido en catro cuartos coas letras S, C, S, D (para *Sanctus Christus* e *Sanctus Dominus* segundo unha fonte, pero o máis probable é que as iniciais de *Santo Cosma* e *Santo Damiano*, os dous santos aos que está dedicada a basílica local) e bastantes outros.

Os símbolos agora visibles nunha fileira de trulli na vía Monte Pértica (cruz, corazón traspasado, hostia con raios que irradian dela, árbore, pomba que simboliza o Espírito Santo e media lúa cunha cruz) pintáronse a finais do século XX e a principios dos anos 2000 cando se renovaron os conos do tellado.

Os símbolos pintorescos que adornan os conos dos trulli dos bungalows do Hotel dei Trulli de Alberobello apareceron por primeira vez a finais dos anos 50, cando se construíu o complexo hoteleiro.

### Interiores
[miniatura|dereita|Maqueta que mostra a técnica de construción típica dun trullo de [Alberobello, a cavidade entre a cara interior do muro de perpiaño e o revestimento exterior de tellas de pedra ou *chiancharelle*, está chea de cascallos de pedra e a bóveda é de doelas de pedra.]]

A gran maioría dos trulli teñen unha habitación baixo cada tellado cónico, con espazos habituais adicionais en alcovas. Os nenos durmían en alcovas feitas na parede con cortinas colgadas para separalos da habitación central.

Unha casa de trullo de varias habitacións ten moitos conos, cada un representando unha habitación separada.

Xunto coa súa parede exterior, a sala interior dun trullo e a bóveda intradós a miúdo estaban revestidas con xeso de cal e encaladas para protección contra correntes de aire.

Os trulli que se usan como vivendas teñen todos unha lareira aberta completa cun conduto (oculto na cachotería) e unha cheminea construída en pedra (que se eleva sobre o tellado). Debido ao seu deseño, os trulli son difíciles de quentar: as paredes son moi grosas e o aire quente subirá polo cono interior. Unha solución alternativa de calefacción foi utilizar un braseiro central con brasas nel (pódese ver un exemplar no Museo do Territorio de Alberobello).

Os grosos muros de pedra e a cúpula do trullo que arrefrían agradablemente durante o verán, tenden a facerse desagradablemente fríos durante os meses de inverno, condensando a humidade que desprende a cocción e a respiración, dificultando a sensación de calor mesmo diante do lume. Os habitantes simplemente deixan as portas abertas durante o día para manter o interior seco, e viven máis ao aire libre que dentro.

Nos trulli que se usaban como cortes, aínda se poden ver os comedores dos que se alimentaban os animais.

### Fiestras
Debido á concentración de vivendas, os trulli teñen poucos ocos agás a súa portada e unha pequena abertura prevista no cono do tellado para a ventilación. Como resultado, pode estar bastante escuro por dentro.

### Fachadas
Algunhas casas de trullo teñen os seus muros perimetrais elevados substancialmente para que os seus conos poidan quedar escondidos á vista, facendo que os edificios semellan casas comúns.

Varias cubertas cónicas teñen unha parte superior truncada cun burato redondo cuberto por unha lousa circular móbil. O acceso ao burato realízase por unha escaleira exterior incorporada ao tellado. Estes trulli eran para almacenar grans, feo ou palla.

Trulli_2005.jpg|Dous trulli contiguos (Alberobello)
Normal_house_or_trullo%3F_(6145236754).jpg|Casa trullo con muro de fachada sobreelevada que oculta as dúas cubertas cónicas (Alberobello) 
Ficheiro:Alberobello Trullo Sovrano (3).jpg|Trullo Sovrano, construído en dous niveis con escaleira interior
Cime_trulli.JPG|Pináculos de pedra tallados sobre conos de trullo reformados (Alberobello)
Trullo_roof_(6144685861).jpg|Entrada a un trullo (Alberobello)

## Trulli como atracción turística
Hoxe en día, os trulli superviventes son populares entre os turistas británicos e alemáns e adoitan compralos e restauralos para uso xeral. Calquera persoa que desexe restaurar un trullo, porén, debe axustarse a moitas normativas, xa que os trulli están protexidos pola lei do patrimonio mundial da Organización das Nacións Unidas para a Educación, a Ciencia e a Cultura (UNESCO).

Desde comezos do século XXI, un gran número de trullos restauráronse e reconvertéronse en segundas residencias ou casas de campo. En 1999, a reconstrución dun tellado de trullo custaba uns tres millóns de liras (uns 1.500 euros) e en 2009, o custo ascendeu ata os 15.000 euros.

A finais do século XX, o barrio de Monti en Alberobello era en gran parte unha zona abandonada cando un artesán local, Guido Antionetta, comezou a comprar unhas ducias de trulli abandonados, instalou neles modernas cociñas co fin de alugalas como mini apartamentos para pasar a noite, menos que o custo das habitacións nos hoteis locais. Incluso pintou símbolos de boa sorte no tellado de cada trullo.

Na rexión de Alberobello, os residentes locais que aínda viven en trulli fano só porque non poden permitirse o luxo de mudarse ou porque proporcionan cama e comida aos turistas nos seus trulli..

## Notas
;Referencias

## Véxase tamén
### Bibliografía
### Outros artigos
### Ligazóns externas
*Entry for "The Trulli of Alberobello" on the UNESCO World Heritage Website
*The trullo and its history 
*History and construction techniques of Apulian trulli 
* The *trulli* or *casedde* of Alberobello, province of Bari, Italy, through old postcards and photos, II - Photos of the first half of the 20th century
*Trulli & Alberobello English Video
*Il trullo
*Apuliabase.com - a database of Trulli