Manuel Lekuona

**Manuel Alejandro Lekuona Etxabeguren**, nado en Oiartzun o 9 de febreiro de 1894 e finado en Oiartzun o 30 de xullo de 1987, foi un lingüista, escritor e académico da lingua éuscara, director da Euskaltzaindia e estudoso da literatura oral e popular en éuscaro. Era tío de Juan Mari Lekuona.

## Infancia e xuventude 
Naceu no casarío *Etxetxiki* (*casa pequena*) de Oiartzun (Guipúscoa) o 9 de febreiro de 1894. Era sobriño de Miguel Antonio Iñarra Mitxelena (1864-1898), sacerdote, escritor en lingua éuscara e lingüista que colaborou con Resurrección María de Azkue na revista *Euskaltzale*, feitos que influíron na súa decisión de tomar o hábito no seminario de Lekuona e comezar os seus escritos. Estudou a bertsolaritza, a fala dialectal e o patrimonio oral e etnolóxico local.

## Estudos e primeiros traballos 
Estudou con José Miguel de Barandiarán dende 1904 e en 1914 foi para o seminario, onde escribiu coa colaboración do seu irmán Martín a obra de teatro *Eun Duka*, que se lanzaría no círculo Xuventude Integrista de Donostia, que máis tarde, en 1921 sería publicada na revista *Antzerti*. Traballou no campo da poesía e en 1915 foi nomeado profesor da materia en éuscaro para a diocese.

## Seminario de Vitoria e guerra civil española 
A partir de 1916 a 1936 foi profesor de lingua e literatura vasca no Seminario de Vitoria, colaborou na Eusko Folklore como un membro da Eusko Ikaskuntza, e en 1933 publicou *Gabon Kantak*. En 1930, no Quinto Congreso de Estudos Vascos presentou o relatorio *Poesía popular vasca*, destacando como investigador no campo das cancións populares. En 1935, publica *Literatura oral euskérica* na colección Zabalkundea e traduce ó dialecto de Guipúscoa obras orixinais en laborano de Barbier e Larzabal Akillomendi.

Ó estalar en 1936 a guerra civil española, dous dos seus irmáns foron fusilados, e el foi perseguido, pero o sacerdote das Brígidas de Lasarte, Antonio Abauntz agochouno na súa casa, onde permanecería refuxiado ata 1941. Durante este período, investiga a historia eclesiástica de Lasarte, escribe tres monográficos sobre este convento, a igrexa parroquial do concello do Oiartzun antigo.

## Exilio 
En 1941 foi exiliado a Calahorra, onde permanecerá ata 1955. En 1948, aparece o seu traballo *Iesu Aurraren bizitza*, que será publicada máis tarde na revista da Euskaltzaindia. Da súa estadía en Calahorra destacan as seguintes obras: 
* *La catedral de Calahorra* 
* *La parroquia de Santiago de Calahorra*
* *Naturaleza de los Santos Mártires de Calahorra*
En 1950, foi nomeado académico de número da Euskaltzaindia e pronuncia o seu discurso ''Gorotzika'tik Gurutzeaga'ra* en Pamplona. A mesma Euskaltzaindia encárgalle a cuarta reedición de *Gero* de Pedro de Axular que prologou (1954). Colaborou na revista Egan con poemas como:
* I. Belenen
* II. Bizia Maite-irria
* III. Tanzlied

## O retorno ao País Vasco 
En 1956, regresa a Andoain, onde é recibido polos xesuítas e onde permanecería até 1975. Son os seus anos máis activos, pulando pola difusión da cultura vasca e o estudo de historia eclesiástica. O Concilio Vaticano II deulle máis tarefas, porque admitiuse o uso das linguas vernáculas na liturxia e é nomeado Director do equipo de tradutores de Textos Litúrxicos en éuscaro. El publicou dous traballos metodolóxicos de grande importancia na investigación:
* *Escollos de nuestra historiografía*
* *Euskalerria Historiaren sarreran*
Colabora a través da publicación de artigos no Boletín da Real Sociedade Bascongada de Amigos do País, na revista Egan publica *Jesusen jaiotza edertian*, *Romanikoa Gipuzkoan* e *Orixeren Euskaltzaindia sartzea*. Tamén publicou estudos e artigos sobre a historia e folclore en *Euzko Gogoa, Gure Herria, Revista Internacional de Estudios Vasco, Euskalarriaren Alde, Eusko-Folclore, Euskera, El Bidasoa, Rioja, Oiarso, Príncipe de Viana, Berceo, Anuario del Seminario de Filología Vasca "Julio de Urquijo", Munibe, Kardaberaz Bazkuna, Jaunaren Dixo, Aránzazu, Estudios de Deusto, Fontes Linguae Vasconum, Cuadernos de Etnología y Etnografía de Navarra, Cuadernos de Sección "Hizkuntza eta Literatura"* , e *Artes Plásticas y Monumentales'' de Eusko Ikaskuntza.

## Notas