O coello na cultura popular galega

A seguir recóllese a pegada do **coello** na cultura popular galega, na etnografía e na literatura de transmisión oral.

miniatura|Coello común
En Cambados, para cura-la *decipla* (erisipela), untan a parte enferma con sangue de coello. Tamén se cre que se unha muller embarazada come carne de lebre ou de coello, o meniño dormirá despois cos ollos abertos.

## Léxico
* *Coello*: borracheira, en Verín (Constantino García González).
* *Conexo de mar*: denominación común de certo molusco gasterópodo coñecido como borrachas (*Aplysia punctata*); outras denominacións populares son as de *limacha do mar, meiga do mar, porco do mar, teta do mar* e, en castelán, *liebre de mar* .

## Locucións
* *Coello de dous tobares*: dise de quen sempre ten recursos, solucións ou saídas .
* *Parir como unha coella*: dise da muller que ten moitos fillos, e moi seguidos .

## Refraneiro
miniatura|250px|*O coello, por san Xoán, e a perdís por Navidá*.
* *A abellariza e o coello, no monte vello*.
* *Cada coello no seu tobo arránxase de calquera modo*.
* *Can alcuceiro, nunca bo coenlleiro* . 
* *Coello de dispensa, cazador e labrador, fame no comedor*.
* *Des que fuxiu o coello, viu o consello*.
* *Do tempo dos coellos non hai couselos* 
* *¡Inda o demo ten cara de coello!* 
* *Labrador cazador, coellos na despensa, e fame no comedor*.
* *Labrego cazador, coellos na cociña e fame no comedor*.
* *Labrego cazador, coellos na lacena e fame no comedor*.
* *Labrego e cazador, coello na cociña e fame no comedor*.
* *No tempo dos coellos non hai consellos*.
* *O coello, por san Xoán, e a perdís por Navidá*.
* *Ó abade vello, polos e coello*.
* *Ó axexo, un coello; á lusada, carallada*.
* *Ó coello e ó vilán, mételle man*.
* *Ó coello fuxido, consello vido*.
* *O demo ten cara de coello*.
* *Polo San Miguel xa o coenllo se ve ben* .
* *Polo Santiago esconde o coello o rabo, e por san Miguel vólveselle a ver*.
* *Por Santiago esconde o coello o rabo; e por San Miguel, vólveselle ver* .
* *Probe do coello que non ten máis que un tobo*.
* *Se os coellos morreran con palabras, cantos matabas*.
* *¡Vaia, que o demo ten cara de coello!*

## Cantigueiro
* *Cando a lebre diga misa/ e o coello seia abade,/ deixarei o meu querer/ por coller a túa amistade* . 
* *Catalán de Cataluña,/ barbas de coenllo manso,/ non lle quites ó galego/ dúas horas de descanso*.
* *Catalán de Cataluña,/ barbas de conexo manso,/ ¿por que non dás ó galego/ unha hora de descanso?* .
* *Ollos blancos, ollos negros,/ tenos a miña cadela/ para ir corre-los coellos/ nos montes de Paradela* .
* *Os mociños, os de agora,/ todos son escopeteiros;/ pensan que tiran aos coellos/ e tíranlle aos carballeiros* .

## Adiviñas
* *Redondo como un queixo/ e chirla coma un coello*.

## Notas
## Véxase tamén
### Bibliografía
* ÁLVAREZ BLÁZQUEZ, Xosé María: *O libro da caza*. Ed. Castrelos, Col. O Moucho, Vigo 1969.
* ÁLVAREZ GIMÉNEZ, Emilio: *Refranero agrícola y metereológico gallego*. Pontevedra 1904. 
* ANÓNIMO: *Saudade. Verba Galega nas Américas*, México 1942-1953. Ed. facsímile do Centro do Ramón Piñeiro 2008.
* GARCÍA GONZÁLEZ, Constantino: *Glosario de voces galegas de hoxe*. Universidade de Santiago (VERBA, anexo 27), Compostela 1985.
* LEIRO LOIS, Adela (dir.): *Cambados: a tradición oral*. Colexio Público Castrelo. Cambados 1986. 
* LIS QUIBÉN, Víctor: *La medicina popular en Galicia*. Ed. Akal, Pontevedra, 1980 (1ª ed. 1949).
* LORENZO FERNÁNDEZ, Xaquín: *Cantigueiro popular da Limia Baixa*, Galaxia, Vigo 1973.
* MOREIRAS SANTISO, Xosé: *Os mil e un refrás galegos do home*. Ed. do autor, Lugo 1977. 
* PÉREZ BALLESTEROS, José: *Cancionero popular gallego*. Akal, Madrid 1979, 3 tomos
* RÍOS PANISSE, M. do Carmo: *Nomenclatura de la flora y fauna marítimas de Galicia I. Invertebrados y peces*, Verba anexo 7, Universidade de Santiago 1977. 
* RISCO, Vicente: "Etnografía: cultura espritual", en *Historia de Galiza* I (dirixida por Ramón Otero Pedrayo). Editorial Nós, Buenos Aires 1962 (Reedición Akal, Madrid 1979).
* RODRÍGUEZ GONZÁLEZ, Eladio: *Diccionario enciclopédico gallego-castellano*. Galaxia, Vigo 1958-1961. 
* RODRÍGUEZ LÓPEZ, Jesús: *Supersticiones de Galicia y preocupaciones vulgares*. Ed. Celta, Lugo 1974 (1ª ed. 1895).
* RUBINOS CONDE, Miguel: "Da roda para a piola: refráns e frases do sur de Galicia", en *Cadernos de Fraseoloxía Galega* 15, 2013, 487-502.