Actinistios

*Esta páxina trata da subclase dos actinistios ou celacantomorfos (os peixes con forma de celacanto); para o **celacanto** propiamente dito, véxase Latimeria chalumnae*.

A dos **actinistios** (*Actinistia*), tamén chamados **celacantimorfos** (*Coelacanthimorpha*), é unha subclase de vertebrados da clase dos sarcopterixios, que son peixes, coñecidos como **celacantos**, caracterizados, entre outras cousas, por presentaren aletas lobuladas carnosas, e que se crían extintos desde o período cretáceo ata que, en 1938, un exemplar vivo foi capturado na costa oriental de Suráfrica. Outra especie localizouse en augas das illas Célebes (Indonesia) en 1998.

Estes peixes evolucionaron morfoloxicamente moi pouco desde hai 350 millóns de anos, e se asemellan aos antepasados acuáticos dos vertebrados terrestres. Teñen unha vexiga natatoria non funcional, coas paredes grosas e chea de graxa, que é realmente un vextixio dun pulmón ancestral, utilizado cando vivían non nas profundidades, senón na superficie, tanto en augas mariñas como nas doces. A esta característica, así como a forma e o movemento das súas aletas, valéronlle o nome de *fósiles viventes* como moitas veces se cualifican (erroneamente, por certo, desde o punto de vista científico). 
### Celacantiformes, celacatimorfos, celacanto 
A palabra **celacanto** é a adaptación do latín científico *Coelacanthus* ("de espiñas ocas"), tirada do grego antigo κοῖλος *koîlos*, "oco" e ἄκανθα *ákantha*,"espiña"), en referencia aos raios ocos da aleta caudal do primeiro espécime fósil, É o nome dun xénero extinto da liña máis antiga dos sarcopterixios,

Os termos *Coelacanthiformes* e *Coelacantimorpha* están formados, respectivamente, sobre a raíz do xénero *Coelacanthus* e as desinencias do latín científico *-iformes*, "en forma de", e *-morpha*, con igual significado.

### *Latimeriidae* 
O nome da familia está formado, como é usual, sobre a base do nome do seu xénero tipo, neste caso *Latimeria*. engadíndolle a desinencia *-idae*, propia dos nomes das familias de animais.

### *Latimeria* 
O nome do xénero *Latimeria* commemora a Marjorie Courtenay-Latimer, directora do *East London Museum*, de East London, provicia do Cabo Oriental, Suráfrica que, no verán de 1938, recibiu unha chamada telefónica de Hendrik Goosen, patrón dun pesqueiro, na que lle comunicou que, cerca da desembocadura do río Chalumna, preto de East London, capturara un estraño peixe azul nunca antes visto, polo que se considera a descubridora destre peixe.

## Descrición xeral 
[miniatura|270px|Reconstrución do [celacanto das Comores (*Latimeria chalumnae*).]]
[miniatura|270px|Modelo de celacanto do [Devoniano. Museo de Ciencias Naturais de Houston.]]
Os actinistios forman parte do clado (ou clase) dos sarcopterixios, ou peixes de aletas carnosas (ou lobuladas). Externamente, varias características distínguenos doutros peixes de aletas carnosas. Teñen unha aleta caudal trilobulada, na que unha cola secundaria esténdése máis alá da cola principal, separando as metades superior e inferior da aleta caudal. As grosas escamas cosmoides actúan como unha armadura para protexer o exterior do peixe. Así mesmo, diversas características internas tamén distinguen aos celacantos doutros peixes de aletas carnosas. Na parte posterior do cranio, os celacantos posúen unha bisagra ou gonzo, unha articulación intracraniana que lles permite a estes peixes abrir a súa boca moi amplamente. Os celacantos tamén conservan unha notocorda oca, chea de aceite a presión, tubo que foi substituído pola columna vertebral moi cedo no desenvolvemento embrionario na maioría dos vertebrados. O corazón dos actinistios é de forma diferente ao dos peixes máis modernos, coas súas cámaras dispostas nun tubo recto. O neurocranio dos celacantos está nun 98,5 % cheo de graxa, e só o 1,5 % do seu espazo contén tecido nervioso. As meixelas dos celacantiformes son únicas porque o óso opercular é moi pequeno e ten unha aleta opercular grande de tecidos brandos. Unha cámara espiracular está presente, pero o espiráculo está pechado e non se abre durante o desenvolvemento. Os celacantos así mesmo posúen un órgano rostral único dentro do espazo da rexión etmoidea. Debido ao tamaño do órgano graxo, asúmese que é o responsábel da recolocación infrecuente do ril. Os dous riles, que están fundidos nun só, encóntranse situados ventralmente na cavidade abdominal, posteriormente á cloaca.

## Descrición especial das especies viventes 
[miniatura|270px|*[Latimeria chalumnae* capturado o 21 de xaneiro de 1965 cerca de Mutsamudu. Anjouan, (Illas Comores).]]
[miniatura|270px|[Aleta|Aleta pectoral dun celacanto das Comores (*Latimeria chalumnae*).]]
*Latimeria chalumnae*, o celacanto propiamente dito, ou celacanto das Comores, e *L.&nbsp;menadoensis*, o celacanto indonesio ou celacanto de Manado son as dúas únicas especies actualmente viventes de celacantos. Os celacantos son peixes grandes, repoludos, con aletas carnosas lobuladas que poden chegar a medir até máis de 2 m e a pesar até cae os 100&nbsp;kg. Estímase que poden vivir até os 60 anos ou máis. Están considerados hoxe en día como os peixes fósiles máis grandes.

Son depredadores nocturnos que cazan ao axexo peixes e cefalópodos. O seu corpo está cuberto de escamas cosmoides que actúan como unha armadura. Teñen oito aletas: dúas dorsais, dúas pectorais, dúas pelvianas, unha anal e unha caudal. A cola está formada por dous lobos case iguais e está dividida por un penacho terminal de raios que conforman o seu lóbulo caudal. Os ollos son moi grandes, e están adaptados para veren en condicións de iluminación escasa mediante bastonetes que absorben principalmente as lonxitudes de onda máis curtas. A visión dos celacantos evolucionou para captar especialmente a luz azul. A boca é pequena (aínda que se pode abrir amplamente pola articulación dos ósos cranias, como quedou dito). Ósos pseudomaxilars rodean a boca e substitúen aos maxilares, unha estrutura ausente nos celacantos. Dous orificios nasais, xunto con outras catro aberturas externas, aparecen entre o premaxilar e os ósos rostrais laterais. As fosas nasais asemállanse ás de moitos outros peixees e conteñen un orificio nasal interno. Un órgano rostral contido dentro da rexión etmoidal do neurocranio, ten tres aberturas sen protección ao medio ambiente e utilízase como parte do sistema de laterosensorial.

A locomoción dos celacantos é única. Para moverse aproveitan as corrntes e a deriva. As súas aletas pares estabilizan o seu movemento na auga. Porén, no fondo oceánico, non utilizan as aletas pares para calquera tipo de movemento. Empuxan coa aleta caudal para arranques rápidos. Debido ao gran número de aletas, teñes alta manobrabilidade e poden orientar o seu corpo en case calquera dirección na auga. Téñense visto facendo complicados movementos, como natadando co ventre cara a arriba. Pénsase que o órgano rostral axuda a electropercecón dests peixes, que axuda nos movementos ao redor de obstáculos. 
*** Xénero *Holophagus* †
*** Xénero *Undina* †
*** Xénero *Libys* †
*** Xénero *Macropoma* †
*** Xénero *Macropomoides* †
*** Xénero *Megacoelacanthus* †
*** Xénero *Latimeria* Smith, 1939
**** *L. chalumnae* Smith, 1939 - o celacanto
**** *L. menadoensis* Pouyaud, Wirjoatmodjo, Rachmatika, Tjakrawidjaja, Hadiaty & Hadie, 1999 - o celacanto indonesio

## Filoxenia 
[miniatura|245px|**A**. *[Miguashaia bureaui*, Shultze, 1973, Devoniano superior, Migausha, Canadá; **B**. *Diplocercides heiligostockiensis*, Jessen (1966), Devoniano superior, Bergisch-Gladbach, Alemaña; **C**. *Serenicthys kowiensis* *gen. et sp. nov*., Devoniano superior, Grahamstown, Suráfrica; **D**. *Allenypterus montanus* Melton 1969, carbonífero inferior, Montana, USA; **E**. *Rhabdodema elegans*, (Newberry, 1856), crbonífero superior, Linton, Ohio, USA; **F**. *Latimeria chalumnae* Smith, 1939, recente, costas do sueste de África.]]

Os seguintes cladogramas están baseados en múltiples fontes.

{{clade
|*Rhipidistia*
|label2=***Actinistia***
|{{clade
 |label1=*Miguashaiidae*
 |
 |
 }}
}}

* Orde *Lepidosireniformes*
[miniatura|450px|No [Devoniano superior a especiación dos vertebrados descendentes de peixes de aletas lobuladas peláxicos (como *Eusthenopteron*) mostra a seguinte secuencia de adaptacións:* *Panderichthys*, coloniza baixos lamacentos.* *Tiktaalik*, con aletas semellantes a patas que podían arrastralo atá a terra. Primeiros tetrápodos, en zonas pantanosas colmatadas por vexetación:* *Acanthostega*, con patas de oito dedos.* *Ichthyostega* con patas. Entre os descendentes cóntanse tamén formas peláxicas como os celacantos.]]

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Eschmeyer, William N., ed. (1998): *Catalog of Fishes: Genera, Species, References*. Special Publication of the Center for Biodiversity Research and Information, núm. 1, vol. 1-3. San Francisco (California, Estados Unidos): California Academy of Sciences. ISBN 978-0-940228-47-5.
* Forey, Peter (1997): *History of the Coelacanth Fishes* Londres: Chapman & Hall. ISBN 978-0-412-78480-4.
* Forey, Peter (2009): *Coelacanth: portrait of a living fossil*. Cardigan, Ceridion, Wales, UK: Forrest Text. ISBN 978-0-9550740-9-7. 
* Nelson, Joseph S. (2006): *Fishes of the World*. Nova York, NY, USA: John Wiley & Sons. ISBN 978-0-471-25031-7.

### Outros artigos 
* Sarcopterixios
* Latimeríidos
* *Latimeria chalumnae*
* *Latimeria menadoensis*

### Ligazóns externas 
* *Coelacanthiformes* na ADW.
* *Coelacanthiformes* na EOL.
* Coelacanths, Coelacanth Pictures, Coelacanth Facts - National Geographic. *National Geographic*.