Lingua belarusa

O **belaruso** ou **bielorruso** (*беларуская мова*, *biełaruskaja mova*) é unha lingua eslava oriental e lingua oficial de Belarús xunto co ruso. Durante breves períodos da historia contemporánea de Belarús foi a única lingua oficial, 1918-1919 e de 1990 a 1995 foi a única lingua oficial. Era coñecido antigamente como *rutenio branco* ou *ruso branco*. O belaruso está clasificado como "vulnerable" polo Libro Vermello das Linguas Ameazadas da UNESCO.

Etnicamente, os belarusos son descendentes das antigas tribos eslavas -os *dregovici*, os *radimici* e os *krivici*- que habitaban o territorio entre os ríos Pripet e Dwina Occidental na marxe setentrional do Dniéper e ao largo do Soz.

miniatura|dereita|250px|Lingua belarusa

## Historia 
* **Fase antiga**: durante os séculos XII e XIII existía na Belarús unha lingua escrita, a eslava eclesiástica, utilizada nos centros culturais tales como Polach e Turau. Sen dúbida, unha antiga forma de belaruso usouse como lingua oficial polo goberno entre os séculos XIV e XVI no Gran Ducado da Lituania, que incluía a actual Belarús, a Lituania e a Ucraína. Durante este período normativizáronse as regras gramaticais do antigo belaruso, a pesar da tendencia a preservar as formas tradicionais do eslavo eclesiástico.
* **Fase media**: é a fase de esplendor, onde o belaruso alcanza o seu apoxeo no século XVI, coa introdución do alfabeto latino, coñecido como Lacinka, cando foi utilizado por Franciszak Skaryna (1485-1551) como base para as súas traducións de moitos libros da Biblia (publicada en Praga e Vilna en belaruso). Foi esta forma de belaruso a que se utilizou para as grandes polémicas relixiosas da época, así como para as tres versións dos códigos legais do Gran Ducado da Lituania (en 1529, 1566 e 1588). A influencia do polonés tanto na gramática como no vocabulario, comeza a se tornar común despois da Unión de Lublin en 1569. En 1696, o polonés declarouse o único idioma oficial da comunidade polaco-lituana. As clases sociais máis elevadas escolleron a lingua e a cultura polonesas. O belaruso practicamente desapareceu da literatura.
* **Fase de decadencia**: ata o final do século XVI, despois da Unión de Brest (1596), comeza un declive gradual do uso do belaruso en favor do latín, Debido a tentativa de unificar as igrexas católica e ortodoxa, e despois en favor do polonés a partir do século XVII, ata chegar ao punto de se tornar prohibido o seu uso en documentos oficiais en 1697, prohibición que marca o punto de inflexión máis baixo na historia desta lingua. Durante o século XVIII o belaruso escrito mantívose vivo grazas ao seu uso en pezas teatrais escolares realizadas en festas relixiosas e outras festas públicas. Despois da división polaco-lituana (1792-1795) a Belarús pasa a integrar o Imperio Ruso, de forma que as autoridades czaristas trataron o país como unha provincia da Rusia e a súa lingua como un dialecto do ruso, prohibindo o uso do belaruso nas escolas , como tamén textos en belaruso en calquera xornal, o que non se anulou ata 1905. No comezo do século XX o belaruso non posuía un alfabeto codificado nin normas ortográficas e gramaticais. Despois de 1914, establécense os alfabetos padróns, latino e cirílico, para deseguida conformar normas gramaticais e ortográficas.
* **Fase de rexurdimento**: a división da comunidade polaca constituíu de certa forma o motivo do renacemento da lingua no século XIX. Todo o territorio belaruso pasou a formar parte do Imperio Ruso. Estudosos rusos e poloneses comezaron, principalmente por cuestións políticas, a estudar a maioritaria poboación rural dos territorios recentemente adquiridos, coa intención de demostrar que esa xente era *rusa* ou *polonesa*. No decorrer desas investigacións, ficou en evidencia a riqueza da súa cultura e do seu folclore, alén de se percibir unha lingua claramente independente: o belaruso. Cando o Imperio Ruso caeu e os comunistas asumiron o poder en Moscova, favorecendo estes a difusión do ruso por toda a Unión Soviética, de forma que o seu uso está hoxe en día amplamente difundido na educación e na vida pública da Belarús.

## Datos estatísticos 
Cerca de 3/4 da poboación da Belarús (10&nbsp;350&nbsp;000 hab. en 2002) consideran o belaruso a súa lingua nativa. Hai unha minoría considerábel (cerca de 230.000 hab) na rexión de Białystok, no leste da Polonia que ten como primeira lingua o belaruso.

É tamén falado por emigrantes no Canadá, Estados Unidos e países da antiga Unión Soviética

## Dialectos 
miniatura|Dialectos do belaruso.
O belaruso forma unha ponte entre o ucraíno e o ruso e os seus dialectos gradualmente mestúranse cos dialectos rusos e ucraínos nas súas fronteiras.

Os dialectos do belaruso divídense en dous ou tres grandes grupos; ambas clasificacións consideran os grupos nororientais e suroccidentais, habendo un terceiro que percorre o país de leste a oeste nunha faixa central. E é este último grupo que se considera como a base da lingua literaria moderna e do belaruso normativo. No extremo suroccidental hai un dialecto especial, o grupo palesio, da rexión da Palesia, que divide certas partes co ucraíno, existindo varias tentativas de elevalo a lingua baixo o nome de palesiano.
* Dialectos norteorientais:
** Grupo Polonés.
** Grupo Vicebsk-Mahilëu.
* Dialecto Central:
* Dialectos sur-occidentais.
** Grupo Occidental.
** Grupo Palesio.
** Grupo Sluck-Babrujsk-Mazyr.

## Escrita 
Ata o século XVI o belaruso utilizou só o alfabeto cirílico, mais a partir de entón foi introducido o alfabeto latino nunha variante modificada da ortografía polonesa, tamén coñecida como Lacinka. O primeiro xornal publicado, o *Nasza Niwa* ("O noso trigal"), que comezou a ser impreso en 1906, traía os textos nas dúas formas de escrita: cirílica e latina, reflectindo a división do pobo belaruso entre ortodoxos e católicos. Ocasionalmente, o alfabeto árabe tamén foi usado polos tártaros belarusos para escribir partes do Corán.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Wikipedia en belaruso
* Taraškievica

### Ligazóns externas 
* Proel
* Ethnologue
* Brlaruso