Golpe de Estado

[miniatura|dereita|250px|Tras dun golpe de Estado a mans do xeneral [Francisco Franco|Franco e outros militares e despois de case tres anos de guerra civil, o estado español viviría preto de 4 décadas de ditadura.]]
Un **golpe de Estado** (do francés ''coup d'État*,) ou **putsch** (do alemán) é a usurpación do poder vixente, violando e vulnerando a legalidade institucional nun Estado por parte dun grupo de persoas, xeralmente forzas armadas sublevadas ou sectores da sociedade non conformes co sistema de goberno ou co goberno mesmo.

## Características e metodoloxía 
O golpe de Estado en moitas ocasións termina co establecemento dunha ditadura, aínda que isto non sempre é así. O golpe de Estado por definición prodúcese contra calquera goberno, autoritario ou non, e pode buscar instaurar calquera outro diferente, normalmente tamén autoritario. Con todo, o sentido despectivo fai que se utilice na maior parte das ocasións a referirse a intentos de instauración de ditaduras.

Este ataque á legalidade e soberanía dun país implica a retención dos organismos depositarios daquelas. Estes órganos poderían ser o Goberno ou o Parlamento, no caso de países democráticos, ou o rei ou ditador noutros sistemas de goberno distintos. Tamén é habitual o control dos medios de comunicación, a prohibición de calquera tipo de oposición e a suspensión do Estado de dereito, polo menos temporalmente.

Algúns diferencian o golpe de Estado do pronunciamento militar baseándose en que este último procura cambiar o Goberno, pero sen levar a cabo unha usurpación nin derrocar o sistema vixente.

## Algúns golpes de Estado do século XX 
Os golpes de Estado foron moi frecuentes durante os séculos XIX e XX ao longo de todo o mundo.

Na sección seguinte relaciónanse algúns dos golpes máis importantes do século XX e XXI.

* 1913: Golpe de Estado de Victoriano Huerta en México.
* 1913: Golpe de Estado dos Mozos Turcos no Imperio Otomán.
* 1914: Golpe militar no Perú. Oscar R. Benavides derroca a Guillermo Billinghurst.
* 1919: Golpe de Estado no Perú. Augusto B. Leguía e Salcedo derroca a José Pardo e Barreda.
* 1923: Errado golpe de Estado de Adolf Hitler en Alemaña.
* 1923: Golpe de Estado de Primo de Rivera en España.
* 1926: Golpe de Estado de Jozef Pilsudski en Polonia.
* 1930: Golpe de Estado na Arxentina. Derrocamento do goberno de Hipólito Yrigoyen (primeiro golpe de Estado exitoso no país).
* 1932: Errado golpe militar en España, protagonizado polo xeneral Sanjurjo, denominado «*sanjurjada''».
* 1932: Golpe militar en Chile. Implantándose a República Socialista de Chile.
* 1933: Golpe de Estado de Gabriel Terra na República Oriental do Uruguai.
* 1935: Golpe de Estado en Grecia.
* 1936: Golpe militar en España en contra do Goberno republicano, que deu inicio á guerra civil española. O bando sublevado, conducido por Francisco Franco, asumiu o control do país tras vencer no conflito en 1939.
* 1943: Golpe militar na Arxentina, encabezado por Arturo Rawson. Derrocamento do goberno de Ramón Castelo.
* 1944: Bulgaria co apoio do réxime soviético.
* 1947: Golpe de Estado en Tailandia.
* 1948: Golpe militar no Perú. Manuel A. Odría derroca a José Luís Bustamante e Rivero.
* 1952: Golpe militar en Exipto.
* 1952: Golpe de Estado en Cuba.
* 1953: Golpe militar en Colombia. Asume o xeneral Gustavo Rojas Pinilla quen será derrocado en 1957.
* 1954: Golpe militar en Paraguai. Asume o ditador Alfredo Stroessner quen se manterá no poder ata 1989.
* 1955: Golpe de Estado na Arxentina. Derrocamento do goberno de Juan Domingo Perón.
* 1959: Golpe de Estado en Cuba. Derrocamento da ditadura de Fulgencio Batista por tropas guerrilleiras dirixidas por Fidel Castro.
* 1960: Golpe militar en Turquía.
* 1961: Golpe do 16 de maio en Corea do Sur. Park Chung Hee asume como presidente.
* 1962: Golpe militar na Arxentina. Derrocamento do goberno de Arturo Frondizi
* 1962: Golpe militar no Perú. Ricardo Pérez Godoy derroca a Manuel Prado Ugarteche.
* 1963: Golpe militar en Vietnam do Sur. Derrocamento do goberno de Ngo Dinh Diem.
* 1963: Golpe militar en Ecuador.
* 1963: Golpe militar en Siria.
* 1963: Golpe de Estado en Iraq, seguido por un segundo golpe.
* 1964: Golpe militar no Brasil. Derrocamento do goberno de Joao Goulart. Iníciase unha ditadura que durará ata 1985.
* 1964: Golpe militar en Vietnam do Sur. Derrocamento do goberno de Duong Van Minh.
* 1965: Golpe militar na República Democrática do Congo (Zaire), liderada por Mobutu Sese Seko
* 1966: Golpe militar en Ghana.
* 1966: Golpe militar na Arxentina. Derrocamento do goberno de Arturo Umberto Illia.
* 1967: Golpe militar en Grecia.
* 1968: Golpe de Estado en Iraq. Establece o control do Partido Ba'ath.
* 1968: Golpe militar no Perú. Juan Velasco Alvarado derroca a Fernando Belaúnde Terry.
* 1968: Golpe militar en Panamá. O alto mando da Garda Nacional derroca a Arnulfo Arias.
* 1969: Golpe de Estado en Libia. Muammar Al-Gadafi derroca o réxime monárquico.
* 1970: Golpe de Estado en Bolivia, seguido rapidamente por un contragolpe dos izquierdistas.
* 1971: Errado golpe de Estado en Marrocos (matanza de Sjirat )o 10 de xullo. Golpe militar en Turquía.
* 1973: Golpe de Estado no Uruguai. Juan María Bordaberry disolve a Asemblea Xeral co apoio das Forzas Armadas. Iníciase unha ditadura que durará ata o 1 de marzo de 1985.
* 1973: Golpe de Estado en Chile. Derrocamento do goberno de Salvador Allende e inicio do réxime militar.
* 1974: Golpe militar en Portugal.
* 1975: Golpe militar no Perú. Francisco Morais Bermúdez derroca a Juan Velasco Alvarado.
* 1976: Golpe militar en Ecuador.
* 1976: Golpe militar na Arxentina. Derrocamento do goberno de María Ronsel Martínez de Perón.
* 1979: Outubro, golpe de Estado no Salvador.
* 1979: Golpe do 12 de decembro en Corea do Sur. Chun Doo-hwan asume a presidencia.
* 1980: Golpe militar en Turquía.
* 1980: Golpe de Estado en Bolivia.
* 1981: Errado golpe de Estado en España, máis coñecido polo 23-F.
* 1991: Errado golpe de Estado na Unión Soviética, contra Mikhaíl Gorbachov.
* 1992: Auto-golpe no Perú. Alberto Fujimori disolve o Congreso da República.
* 1992: Errado golpe de Estado no Perú, de Jaime Salinas Sedó en contra de Alberto Fujimori.
* 1992: Errado golpe de Estado en Venezuela, de Hugo Chávez en contra de Carlos Andrés Pérez.
* 1997: Errado golpe de Estado en Zambia.
* 1999: Golpe militar en Paquistán.
* 2000: Golpe militar en Fiji.
* 2000: Errado golpe militar no Perú, de Ollanta Humala en contra de Alberto Fujimori.

## Algúns golpes de Estado do século XXI 
* 2002: Errado golpe de Estado en Venezuela contra Hugo Chávez.
* 2002: Errado golpe de Estado en Costa do Marfil.
* 2002: Golpe militar en República Centroafricana.
* 2003: Golpe de Estado en Mauritania.
* 2003: Golpe militar en San Tomé e Príncipe.
* 2003: Golpe militar en Guinea-Bissau.
* 2004: Golpe militar en Haití contra Jean-Bertrand Aristide.
* 2005: Errado golpe de Estado no Perú, de Antauro Humala en contra de Alejandro Toledo Manrique.
* 2005: Golpe de Estado en Mauritania.
* 2006: Errado golpe militar en Filipinas, contra de Gloria Macapagal-Arroio.
* 2006: Golpe de Estado en Tailandia, levado a cabo polo Exército Tailandés contra o goberno do primeiro ministro Thaksin Shinawatra.
* 2006: Golpe de Estado en Fiji.
* 2009: Golpe de Estado en Honduras.
* 2014: Golpe de Estado en Tailandia contra o goberno do primeiro ministro Niwatthamrong Boonsongpaisan.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Malaparte, C. (1964): ''Technique du coup d'État'' 1ª edición en 1931. París, Éd. 10/18 .