Ripifóridos

[miniatura|upright|Un ripifórido [triungulino sobre unha á de avespa bracónida]]
Os **ripifóridos** ou **Ripiphoridae** (antes escrito **Rhipiphoridae**) son unha familia cosmopolita de que comprende unhas 450 especies descritas de escaravellos. Os ripifóridos son peculiares entre os escaravellos porque moitas especies son parasitoides hipermetamórficos, un atributo que comparten cos meloidos. Os membros da familia difiren na súa elección de hóspede, pero a maioría ataca diversas especies de abellas ou avespas, mentres que outros atacan a cascudas ou a outros escaravellos. Moitas especies de Ripiphoridae teñen élitros curtos e antenas flabeladas (con forma de abano) ou pectinadas (con forma de peite).

## Bioloxía 
A subfamilia Ripiphorinae parasita abellas e avespas (Hymenoptera), mentres que a Ripidiinae parasita cascudas (Blattodea) e a Pelecotominae parasita larvas de escaravellos que perforan a madeira (Coleoptera).

As especies que atacan as abellas tipicamente poñen ovos en flores. Alí eclosionan os ovos case inmediatamente orixinando pequenas larvas tipo planidio e descansan ali agardando a que veña un hóspede visitante. O planidio móntase sobre unha abella visitante e viaxa sobre ela ata a colmea. Alí baixa da abella e busca unha cela ocupada por unha larva do hóspede. O planidio entra despois no corpo do hóspede. Cambia de pel e de forma, despois permanece máis ou menos dormente ata que a larva hóspede pupa. Despois emerxe da pupa da abella e empeza a alimentarse. Come a pupa enteira, despois é ela a que pupa e completa a súa metamorfose antes de saír da colmea para aparearse e poñer ovos.

En especies que parasitan cascudas, os machos son alados, mentres que as femias carecen delas e son larviformes. Ambos os sexos no adulto non poden alimentarse debido a que teñen unhas pezas bucais reducidas. As femias adultas atraen os machos usando feromonas para atraer parellas, despois aparéanse e poñen os ovos no mesmo lugar. Os ovos eclosionan formando larvas que atacan as ninfas de cascudas. Na madureza, a larva de ripifórido sae dos últimos segmentos abdominais dos seus hóspedes e pupa preto de alí.

En especies que atacan a escaravellos perforadores da madeira, os adultos aparecen en árbores mortas ou nas partes mortas de árbores vivas. Aparéanse e despois as femias poñen ovos na madeira utilizando un ovopositor longo, ríxido e con forma de agulla. As larvas eclosionan e buscan activamente unha larva de escaravello que lle sirva de hóspede, e poden sobrevivir polo menos durante 10 días se non encontran hóspede. Cando encontra un hóspede, a larva de ripifórido perfórao coa axuda dunha substancia narcotizante que inxecta. Aliméntase dentro do hóspede, despois sae do hóspede e continúa alimentándose como un ectoparasitoide. Cando completa o seu desenvolvemento, a larva actúa ela mesma como perforadora da madeira, creando unha galería de emerxencia e pupando no extremo apical desta galería.

## Evolución 
Describíronse especies fósiles dos xéneros *Paleoripiphorus*, *Macrosiagon*, *Cretaceoripidius*, *Flabellotoma*, *Burmitoma*, *Plesiotoma* e *Amberocula* do Cretáceo medio e inferior atopados en ámbar de xacementos de Francia, Alemaña e Myanmar.

## Xéneros 
* *Alloclinops* Broun, 1921 g
* *Ancholaemus* Gerstaecker, 1855 g
* *Blattivorus* Chobaut, 1891 g
* *Clinopalpus* Batelka, 2009 g
* *Clinops* Gerstaecker, 1855 g
* *Elytroxystrotus* Manfrini de Brewer, 1963
* *Euctenia* Gerstaecker, 1855
* *Falsorhipidius* Pic, 1947
* *Geoscopus* Gerstaecker, 1855 g
* *Hemirhipidius* Heller, 1920
* *Heteromeroxylon* Pic, 1939
* *Ivierhipidius* Barclay, 2015
* *Macrosiagon* Hentz, 1830 i c g b
* *Metoecus* Dejean, 1834 g
* *Micholaemus* Viana, 1971 g
* *Micropelecotoides* Pic, 1910
* *Neonephrites* Riek, 1955
* *Neopauroripidius* Falin & Engel, 2014 g
* *Neorhipidius* Riek, 1955
* *Neorrhipidius* Viana, 1958 g
* *Nephrites* Shuckard, 1838
* *Paranephrites* Riek, 1955
* *Pelecotoma* Fischer, 1809 i c g b
* *Pirhidius* Besuchet, 1957 b
* *Pseudorhipidius* Chobaut, 1894
* *Pterydrias* Reitter, 1895
* *Ptilophorus* Dejean, 1834 i c g b
* *Quasipirhidius* Zaragoza, 1992
* *Quasirhipidius* Zaragoza, 1992 g
* *Rhipidioides* Riek, 1955
* *Rhipidocyrtus* Falin & Engel, 2014 g
* *Rhipistena* Sharp, 1878 g
* *Riekella* Selander, 1957
* *Ripidius* Thunberg, 1806 i c g
* *Ripiphorus* Bosc, 1791 i c g b
* *Scotoscopus* Reitter, 1884 g
* *Sharpides* Kirkaldy, 1910
* *Sitarida* White, 1846
* *Trigonodera* Dejean, 1834 i c g b
* *Zapotecotoma* Engel, Falin, & Batelka, 2019 i c g b

Fontes de datos: i = ITIS, c = Catalogue of Life, g = GBIF, b = Bugguide.net

### Xéneros extinguidos 
* Subfamilia Pelecotominae
** †*Burmitoma* Batelka et al., 2018, ámbar birmano, Myanmar, Cenomaniano
** †*Flabellotoma* Batelka et al., 2016, ámbar birmano, Myanmar, Cenomaniano
** †*Plesiotoma* Batelka et al., 2018, ámbar birmano, Myanmar, Cenomaniano
** †*Samlandotoma* Alekseev, 2019, ámbar báltico, Rusia, Eoceno
** †*Spinotoma* Hsiao & Huang, 2017, ámbar birmano, Myanmar, Cenomaniano
* Subfamilia Ripidiinae
** †*Olemehliella* Batelka, 2017, ámbar báltico, Rusia, Eoceno
** †*Pauroripidius* Kaupp & Nagel, 2001, ámbar báltico, Rusia, Eoceno
** Tribo Ripidiini
*** †*Amberocula* Batelka et al., 2018, ámbar birmano, Myanmar, Cenomaniano
*** †*Cretaceoripidius* Falin & Engel, 2010, ámbar birmano, Myanmar, Cenomaniano
*** †*Paleoripiphorus* Perrichot et al., 2004, ámbar de Charentes, Francia, Cenomaniano, ámbar birmano, Myanmar, Cenomaniano
*** †*Protoripidius* Cai et al., 2018, ámbar birmano, Myanmar, Cenomaniano

## Notas 
### Ligazóns externas