Aldfrith de Northumbria

**Aldfrith**, finado o 14 de decembro de 704 ou 705, ás veces chamado **Aldfrid**, **Aldfridus** (latín), ou **Flann Fína mac Ossu** (irlandés clásico) foi rei de Northumbria desde 685 até a súa morte.

## Traxectoria 
É descrito por escritores como Beda, Alcuíno e Estevo de Ripon como un home de gran sabedoría, pervivindo algúns dos seus traballos, así como cartas escritas a el. O seu reinado foi relativamente pacífico, embazado só polas disputas co bispo Wilfrid, figura importante na igrexa de Northumbria.

Aldfrith foi fillo de Oswiu de Northumbria e unha princesa irlandesa chamada Fín. A data do seu nacemento é descoñecida. Oswiu morreu en 670 e sucedeulle o seu fillo Ecgfrith. Como fillo máis novo, Aldfrith foi educado para seguir a carreira eclesiástica. Con todo, cando Ecgfrith morreu na batalla de Nechtansmere no 685, Aldfrith foi reclamado de novo en Northumbria, e proclamado rei.

Beda sinala que no seu reinado el "restaurou habilmente a esnaquizada fortuna do reino, aínda que de forma menor as fronteiras". No seu reinado creáronse obras da arte hiberno-saxoas como os Evanxeos de Lindisfarne e o *Codex Amiatinus*, e adóitase ver como o comezo da idade de ouro de Northumbria.

### Antecendentes e ascensión 
No ano 600, a maior parte do que agora se coñece como Inglaterra fora conquistada por invasores do continente: incluíndo anglos, saxóns, e xutos. Bernicia e Deira, os dous reinos anglosaxóns no norte de Inglaterra, uníronse primeiro sobre o 605 cando Aethelfrith, rei de Bernicia, estendeu o seu poder sobre Deira. Durante o século VII os dous reinos tiveron ás veces un único rei e ás veces estiveron separados. O reino combinado pasou a coñecerse como o reino de Northumbria: estendéndose desde o río Humber polo sur até o río Forth polo norte.
esquerda|miniatura|Pobos da Irlanda de Aldfrith.
No 616, Edwin, orixinario de Deira, sucedeu a Aethelfrith.  Edwin desterrou aos fillos de Aethelfrith: Oswald e Oswiu de Northumbria.  Os dous pasaron o seu exilio en Dalriada, reino que abarcaba partes do nordés de Irlanda e suroeste de Escocia. Oswiu era un neno cando chegou a Dalriada, e creceu no medio  irlandés. Aprendeu a falar de forma fluída o irlandés antigo e podería haberse casado cunha princesa da dinastía Uí Néill, probabelmente a filla ou a neta de Colmán Rímid. Aldfrith naceu desta unión, pero a data do seu nacemento é descoñecida. Probabelmente foi primo ou sobriño do destacado estudoso Cenn Fáelad mac Aillila, e quizais sobriño do bispo Finan de Lindisfarne. A relación entre os seus pais non foi considerada legal pola igrexa de Northumbria, por iso descríbeno como o fillo dunha concubina nas fontes da época. Algunhas fontes posteriores chegan mesmo a dubidar da súa paternidade, pero para as contemporáneas ben informadas non hai dúbida de que é o fillo de Oswiu.

Os dous irmáns retornaron a Northumbria tras a morte de Edwin en 633, e entre os dous reinaron durante máis da metade do século VII. O monxe e cronista do século VIII Beda atribúelles manter un imperio ou señorío sobre os demais reinos anglosaxóns. No caso de Oswiu, o seu dominio estendeuse máis aló cara aos pictos, os escotos de Dalriada e outros reinos de nativos máis descoñecidos que ocupaban o que é agora o nordés de Inglaterra e o sueste de Escocia. A supremacía de Oswiu terminou en 658 co ascenso de Wulfhere de Mercia, pero o seu reinado continuou até a súa morte en 670 cando Egfrith, un dos fillos que tivo coa súa segunda muller, Eanfleda de Deira, o sucedeu no trono. Ecgfrith non foi quen de recuperar a posición de Oswiu en Mercia e os reinos do sur, sendo derrotado polo irmán de Wulfhere Aethelred nunha batalla no río Trent en 679.

Ecgfrith enviou unha armada ás ordes do seu xeneral Bert a Irlanda en 684 onde arrasou Brega, destruíndo igrexas e tomando prisioneiros. Crese que a incursión pretendía evitar o apoio ante unha posíbel reclamación ao trono que puidese facer Aldfrith, aínda que é posíbel que subxacesen outros motivos.

Ningún dos dous matrimonios de Ecgfrith — o primeiro coa santa virxe Eteldreda de Ely, o segundo con Eormenburh — concibiron fillos. Por tanto a sucesión en Northumbria non estivo clara durante algúns anos tras a morte de Ecgfrith.

Ecgfrith morreu durante unha campaña contra o seu primo, o rei dos pictos Bridei map Beli, nunha batalla coñecida como Nechtansmere para os northumbrianos, aínda que se loitou preto de Forfar, no territorio dos pictos ao norte do Fiorde de Forth. Beda relata que a raíña Eormenburh e Cuthbert visitaron Carlisle ese día, e que Cuthbert tivo unha premonición da derrota. A morte de Ecgfrith ameazaba con romper a unión da herdanza de Aethelfrith en Northumbria, pero Aldfrith converteuse en rei nos tronos de Bernicia e Deira, manténdoos unidos.

Aínda que deben existir rivais que reclamaron o trono, non hai constancia de resistencia á ascensión de Aldfrith. Tamén se suxeriu que o ascenso de Aldfrith se logrou grazas ao apoio de Dalriada, os Uí Néill e os pictos, os cales preferirían un rei coa madurez e sabedoría de Aldfrith antes que un monarca máis guerreiro, como foran Oswiu ou Ecgfrith. O historiador Herman Moisl, por exemplo, escribiu que "Aldfrith estaba en Iona un ano antes da batalla de Nechtansmere; inmediatamente despois, el foi rei de Northumbria. É bastante obvio que el debe ser instalado no trono por unha alianza entre pictos e dalrianos". No seu reinado non se coñecen máis batallas.

### A Northumbria de Aldfrith 
Beda, parafraseando a Virxilio, escribiu o seguinte da morte de Ecgfrith, "as esperanzas e fortalezas do reino inglés comezaron a 'fraquear e escorregar cara a lugares cada vez máis baixos'. Northumbria nunca recuperou o dominio do centro da illa perdido en 679, ou do norte perdido en 685. Con todo, Northumbria seguiu sendo un dos estados máis poderosos de Bretaña e Irlanda até ben entrada a época viquinga.

Aldfrith tivo Bernicia e Deira baixo o seu reino, pero as dúas partes permaneceron diferenciadas, e serían divididas outra vez polos viquingos a finais do século IX. O centro de Bernicia situábase na rexión que rodea a posterior fronteira anglo-escocesa, con Lindisfarne, Hexham, Bamburgh, como Yeavering como importantes centros relixiosos e reais. Mesmo tras a morte de Ecgfrith, Bernicia incluía moito do actual sueste de Escocia, cun presumíbel centro real en Dunbar, e centros relixiosos en Coldingham  e Melrose. Os detalles dos comezos da baixa Idade Media no noroeste de Inglaterra e o suroeste de Escocia son máis escuros, pero coñécese un bispado Whithorn desde pouco despois do reinado de Aldfrith. York, Catterick, Ripon, e Whitby semellan ser lugares importantes en Deira.

A fronteira do sur con Mercia atravesaba Inglaterra, desde o Humber ao leste, seguindo o río Ouse e o río Don, até o Mersey ao oeste. As evidencias arqueolóxicas parecen mostrar que esa foi unha fronteira ben defendida.

### Relacións coa Igrexa 
Xunto co rei, a familia real e a nobreza, a Igrexa tiña unha forza importante en Northumbria. Os clérigos non só eran figuras con autoridade espiritual, senón que eran importantes señores de terras, que tamén controlaban o comercio, centrado nas principais igrexas e mosteiros nunha terra sen cidades. O bispado do  Lindisfarne foi ostentado por Cuthbert na ascensión de Aldfrith. A Cuthbert sucedeuno Eadberht, quen máis tarde sería abade de Iona e levaría a controversia da Pascua ao seu fin e posteriormente Eadfrith, creador dos Evanxeos de Lindisfarne. Os bispos de Lidisfarne ás veces ostentaron tamén o bispado de  Hexham, pero durante o reinado de Aldfrith ostentábaos Xoán de Beverley, un pupilo e protexido de Teodoro de Tarsus, Arcebispo de Canterbury. O bispado de York estaba en mans de Bosa no 685. Pasou a Wilfrid no 687 pero foille revogado no 691 tras a volta de Bosa a York.

Aldfrith parece ter o apoio dos líderes eclesiásticos, máis notabelmente da súa medio-irmá Ælfflæd e o altamente respectado bispo Cuthbert. Sábese que recibiu o sacramento da confirmación de mans de  Aldhelm, máis tarde Bispo de Sherborne no reino de Wessex. Aldhelm tamén recibira unha educación irlandesa, pero en Bretaña, en Malmesbury. A correspondencia entre os dous sobrevive, e Aldhelm enviou a Aldfrith o seu tratado de numeroloxía do número sete, a *Epistola ad Acircium.* Aldfrith tamén posuía o manuscrito de cosmografia, que (segundo Beda) adquiriu do Abade Ceolfrith a cambio dunha estatua. Aldfrith era un amigo próximo de Adomnán, Abade de Iona desde o 679, e podería estudar xunto a el. Na década do 680 reuniuse dúas veces con Adomnán, quen acudiu a pedir a liberdade dos irlandeses capturados na expedición de Berht do 684. Estes foron liberados e Adomnán recompensou a Aldfrith cunha copia do seu tratado *De Locis Sanctis*, unha descrición dos lugares de peregrinación en Terra Santa, Alexandría e Constantinopla. Beda informa que Aldfrith fixo circular o traballo de Adomnán para que fose lido.

Beda describiu a Aldfrith como un erudito, e o seu interese en aprender distíngueo dos anteriores reis guerreiros anglosaxóns como Penda. As fontes irlandesas descríbeno como un *sapiens*, un termo  latino para sabios que se refire a un erudito non asociado a unha igrexa particular. Isto implica un grao de aprendizaxe e sabedoría que levan a historiador Peter Hunter Blair a comparar a Aldfrith co ideal  platónico do filósofo-rei.

Con todo as relacións de Aldfrith coa Igrexa non foron sempre suaves. Herdou de Ecgfrith un problema relacionado con Wilfrid, unha importante figura eclesiástica da época. Wilfrid, bispo de York, fora exiliado por Ecgfrith polo seu papel persuadindo á muller de Ecgfrith, Æthelthryth, a permanecer santamente célibe. No 686, a instancias do arcebispo Teodoro, Aldfrith permitiu retornar a Wilfrid. As súas relacións foron tormentosas. A hostilidade entre os dous foi causada parcialmente polas lealdades de Aldfrith coa Igrexa celta, unha consecuencia da súa acollida no exilio. Pero unha causa máis significativa de conflitos foi a oposición de Wilfrid á división de Teodoro, no 677, da súa enorme diocese de Northumbria. Cando Wilfrid volveu do exilio a reconciliación con Aldfrith non incluíu o apoio deste ao intento de Wilfrid de recuperar a súa autoridade episcopal sobre todo o norte. Entre 691 e 692 as súas diferenzas eran irreconciliábeis.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía
*—. *The Annals of Ulster, volume 1*. CELT: Corpus of Electronic Texts. Consultado o 2 de febreiro de 2007.
*Alcock, Leslie. *Kings and warriors, craftsmen and priests in Northern Britain AD 550–850.* Edinburgh: Society of Antiquaries of Scotland, 2003. .
*Bailey, Richard N., "Bewcastle". *The Blackwell Encyclopedia of Anglo-Saxon England*. Ed. Michael Lapidge. Oxford: Blackwell, 1999. .
*Blair, Peter Hunter. *An Introduction to Anglo-Saxon England*. 2nd ed. Cambridge: Cambridge University Press, 1977. .
*Blair, Peter Hunter. *Northumbria in the Days of Bede*. Londres: Victor Gollancz, 1976. .
*Blair, Peter Hunter. *The World of Bede*. Cambridge: Cambridge University Press, 1990. .
*Brown, Michelle P. "Echternach Gospels". *The Blackwell Encyclopedia of Anglo-Saxon England*. Ed. Michael Lapidge. Oxford: Blackwell, 1999. .
*Brown, Michelle P. "Lindisfarne Gospels". *The Blackwell Encyclopedia of Anglo-Saxon England*. Ed. Michael Lapidge. Oxford: Blackwell, 1999. .
*Campbell, James. "Elements in the Background to the Life of Saint Cuthbert and his early cult". *The Anglo-Saxon State*. Londres: Hambledon, 2000. .
*Charles-Edwards, T. M. *Early Christian Ireland*. Cambridge: Cambridge University Press, 2000. .
*Coulstock, Patricia H. *Studies in the History of Medieval Religion 5: The Collegiate Church of Wimborne Minster*. Boydell & Brewer, 1993. .
*Cramp, Rosemary. "Aldfrith (d. 704/705)". *Oxford Dictionary of National Biography*. Oxford University Press, 2004. Consultado o 20 de agosto de 2007.
*Farmer, D. H. e J. H. Webb. *The Age of Bede*. Harmondsworth: Penguin, 1983. .
*Fraser, James. *The Pictish Conquest: The Battle of Dunnichen 685 & the birth of Scotland*. Stroud: Tempus, 2006. .
*Gannon, Anna. *The Iconography of Early Anglo-Saxon Coinage: Sixth to Eighth Centuries*. Oxford: Oxford University Press, 2003. .
*Grimmer, Martin. "The Exogamous Marriages of Oswiu of Northumbria". *The Heroic Age* 9 (2006). Consultado o 6 de abril de 2007.
*Hall, R. A. & E. Paterson, & C. Mortimer, with Niamh Whitfield. "The Ripon Jewel". ''Northumbria's Golden Age*. Eds Janes Hawkes & Susan Mills.  Stroud: Sutton, 1999. 
*Higham, N. J. *The Kingdom of Northumbria AD 350–1100*. Stroud: Sutton, 1993. .
*Holdsworth, Philip. "Northumbria". *The Blackwell Encyclopedia of Anglo-Saxon England*. Ed. Michael Lapidge. Oxford: Blackwell, 1999. .
*Holdsworth, Philip. "Oswiu". *The Blackwell Encyclopedia of Anglo-Saxon England*. Ed. Michael Lapidge. Oxford: Blackwell, 1999. .
*Ireland, C. A. https://web.archive.org/web/20090424045836/http://www.celt.dias.ie/publications/celtica/c22/c22-64.pdf. *Aldfrith of Northumbria and the Irish genealogies*. Celtica 22 (1991)
*Ireland, C. A. *Old Irish wisdom attributed to Aldfrith of Northumbria: An edition of Briathra Flainn Fhina maic Ossu*. Tempe, AZ: Arizona Center for Medieval and Renaissance Studies, 1999. .
*Kirby, D. P. *The Earliest English Kings*. Londres: Unwin Hyman, 1991. .
*Lapidge, Michael. "Aldfrith". *The Blackwell Encyclopedia of Anglo-Saxon England*. Ed. Michael Lapidge. Oxford: Blackwell, 1999. .
*Lapidge, Michael. "Aldhelm". *The Blackwell Encyclopedia of Anglo-Saxon England*. Ed. Michael Lapidge. Oxford: Blackwell, 1999. .
*Mayr-Harting, Henry. *The Coming of Christianity to Anglo-Saxon England*. Londres: Batsford, 1972. .
*Moisl, Herman. "The Bernician Royal Dynasty and the Irish in the Seventh Century". *Peritia: The Journal of the Medieval Academy of Ireland* 2 (1983): 103–26.
*Nees, Lawrence. *Early Medieval Art.* Oxford: Oxford University Press, 2002. .
*Nevell, Mike (1998). *Lands and Lordships in Tameside*. Tameside Metropolitan Borough Council with the University of Manchester Archaeological Unit. .
*Ó Carragáin, Éamonn. "Ruthwell Cross". *The Blackwell Encyclopedia of Anglo-Saxon England*. Ed. Michael Lapidge. Oxford: Blackwell, 1999. .
*Ó Carragáin, Éamonn. "The Necessary Distance: *Imitatio Romae* and the Ruthwell Cross". *Northumbria's Golden Age*. Eds Janes Hawkes & Susan Mills.  Stroud: Sutton, 1999. 
*Rollason, D. W. "Why was St Cuthbert so popular?" *Cuthbert: Saint and Patron*. Ed. D. W. Rollason. Durham: The Dean and Chapter of Durham Cathedral, 1987. .
*Sherley-Price, Leo, R. E. Latham, e D. H. Farme. *Bede: Ecclesiastical History of the English People, with Bede's letter to Egbert and Cuthbert's letter on the death of Bede*. Harmondsworth: Penguin, 1990. .
*Stenton, Frank. *Anglo-Saxon England*. 3rd ed. Oxford: Oxford University Press, 1971. .
*Verey, Christopher D. "Lindisfarne or Rath Maelsigi? The Evidence of the Texts". *Northumbria's Golden Age*. Eds Janes Hawkes & Susan Mills.  Stroud: Sutton, 1999. 
*Williams, Ann. *Kingship and Government in Pre-Conquest England, c. 500–1066*. Basingstoke: Macmillan, 1999. .
*Woolf, Alex. *Dun Nechtain, Fortriu and the Geography of the Picts* The Scottish Historical Review 85, 182–201, 2006.
*Yorke, Barbara. *Kings and Kingdoms in Early Anglo-Saxon England*. Londres: Seaby, 1990. .
*Yorke, Barbara. *The Conversion of Britain: Religion, Politics and Society in Britain c. 600–800*. Londres: Longman, 2006. .
*Ziegler, Michelle. "Oswald and the Irish". *The Heroic Age'' 4 (2001). Consultado o 28 de xaneiro de 2013.