Grifón

[miniatura|200px|Grifón na basílica de San Marcos, en [Venecia.]]
miniatura|250px|Grifón.

Un **grifón** (do grego γρυφος, *gryphos*, persa شیردال‌ *shirdal*, "león-aguia") é unha criatura mitolóxica, coa parte superior dun aguia xigante, con plumas douradas, pico afiado e poderosas garras, e a parte inferior dun león, con pelaxe amarela, patas musculosas e cola. Algúns grifóns aparecen representados con orellas bicudas ou plumas na cola.

Segundo a mitoloxía é oito veces maior e máis forte ca un león común, capaz de coller coas súas garras un xinete co seu cabalo ou un par de bois. Coas súas garras adóitanse facer copas para beber, e coas súas costelas arcos para tirar frechas.

## Orixe do mito 
Unha hipótese estima a súa orixe nos numerosos restos fósiles de dinosauros da familia *Ceratopsidae* atopados en gran número nos desertos de Asia Central, especialmente en Mongolia. Estes esqueletos esmagados, de boca en forma de pico ganchudo, amplos osos escapulares, cola longa e patas con pezuños de varios dedos, puideron dar lugar a unha reinterpretación, converténdose en criaturas mitolóxicas a falta dun referente real.

As primeiras representacións aparecen en Oriente Próximo, en pinturas e esculturas da antiga Babilonia, Asiria e Persia.

Unha lenda grega relata que o deus Apolo fora buscar grifóns e regresara cabalgando sobre o lombo dun deles. Estaban consagrados a Apolo e vixiaban os seus tesouros para protexelos dos Arimaspos. Tamén custodiaban os cráteres de viño de Dioniso.

Un mito máis recente conta que se encargaban de velar o ouro que había nos desertos do norte da India, en parte para protexer as súas crías, xa que tiñan os seus niños nas montañas nas que se extraía o metal.

Os romanos usábano simplemente con propósitos decorativos en frisos e patas de mesa, altares e candelabros. A súa imaxe foi usada nos primeiros tempos do cristianismo nos bestiarios (ou alegorías de animais) de san Basilio e san Ambrosio. Tamén aparecen en gárgolas da arquitectura gótica da baixa Idade Media.

O grifón é tamén un emblema en heráldica, coma o unicornio, o león ou o hipogrifo. Representa convencionalmente a forza, o valor e a vixilancia.

## Representación na arte en Galiza 
[miniatura|dereita|200px|Grifóns na igrexa parroquial de [Breixa, Silleda|Santiago de Breixa (Silleda).]]
Durante a Idade Media era frecuente representar seres mitolóxicos tanto en esculturas como en imaxes nos libros.

Na catedral de Santiago de Compostela hai dous grifóns no capitel do deambulatorio, e outros dous nun capitel do muro sur.

No concello de Silleda hai cinco imaxes na igrexa de Santiago de Breixa, outra na parroquia do San Mamede de Castro, e dous afrontados en Escuadro. Outros dous na igrexa de Santa María de Herbón (Padrón) e Bembibre (Taboada). En Ferreira de Negral (Palas de Rei) aparece un grifón enfrontado a un basilisco, e en Santa María de Cambre aparece xunto á psicostasia. Tamén hai imaxes de grifóns nun canzorro da igrexa de Santa María Salomé de Santiago, nun capitel de San Salvador de Asma (Chantada), San Pedro de Portomarín, Sucastro e Fufín (Monterroso), e na igrexa de San Domingos de Ribadavia.

Na parte exterior do muro lateral da capela maior da catedral de Ourense hai un grifón, e varios nun capitel do cruceiro da catedral de Tui.

Na basílica de San Martiño de Mondoñedo (Foz) hai un grifón moi grande enfrontándose a un home con túnica curta e unha lanza longa. Tamén aparece loitando contra un home en Requeixo (Chantada) e Carboentes (Rodeiro).

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* López Bernárdez, C. e Mariño Ferro, X. R.: *Bestiario en pedra. Animais fabulosos na arte medieval galega*. Nigra Trea, Vigo 2004.