Folga xeral en España de 1855

A **folga xeral en España de 1855**, considérase a primeira folga xeral convocada na historia de España. Tivo lugar en 1855 e, aínda que circunscrita a Cataluña, xa que era o principal, e case único, centro industrial español (maioritariamente téxtil) considérase pola súa importancia, seguimento e repercusión, a primeira folga xeral en España que ocorreu durante o reinado de Isabel II concretamente co goberno de Baldomero Espartero no Bienio Progresista.

## Contexto político 
O triunfo da revolución de 1854, iniciada o 30 de xuño co pronunciamento do xeneral Leopoldo Ou'Donnell -que recibiu o apoio de Francia e Gran Bretaña, a través das súas embaixadas en Madrid- e culminada cunha insurrección popular nas principais cidades durante o mes seguinte, deu paso ao Bienio Progresista (1854–1856) no que se formou un novo goberno baixo a presidencia do xeneral Baldomero Espartero, líder do (Partido Progresista).

En Cataluña, a diferenza do resto de España, a Revolución de 1854 tivo unha importante participación obreira, e a noticia da subida ao poder do xeneral Espartero foi recibida con gran xúbilo entre as clases populares.

## Orixe da folga 
Os traballadores mobilizáronse, inicialmente, contra o maquinismo no chamado conflito das selfactinas, pola introdución das selfactinas (do inglés *self-acting*, "de acción automática"), que mecanizaban unha parte importante do traballo de fiado. Grazas á nova liberdade adquirida trala Revolución de 1854 e á tolerancia do goberno de Espartero desenvolvéronse as asociacións obreiras, que chegaron a constituír trinta delas unha Xunta central. Pero o novo capitán xeneral de Cataluña, o xeneral Juan Zapatero y Navas, rematou coa tolerancia e iniciou unha política de represión do movemento obreiro.
miniatura|Modelo de selfactina
O 30 de abril de 1855 o gobernador civil de Barcelona prohibiu tanto os peches de fábricas polos patróns como o «abandono colectivo do traballo» polos obreiros, e ademais estableceu o requisito da autorización gubernativa para que as asociacións obreiras puidesen seguir funcionando. Tres semanas máis tarde, o 21 de maio, unha Real Orde sobre «liberdade de contratación» anulaba o conseguido polos traballadores nos acordos do verán anterior. O 6 de xuño era executado José Barceló —«xefe da Asociación de Fiadores desta capital», segundo comunicou o capitán xeneral ao goberno— ao ser condenado como «instigador» dun crime cometido no Mas de Sant Jaume, preto de Olesa, contando o tribunal coa única proba da declaración inesperada dun dos autores do roubo e do asasinato cando estaba á espera de ser executado. O 21 de xuño o capitán xeneral Juan Zapatero —que foi coñecido como «xeneral catro tiros»— deu o paso definitivo na ofensiva contra das asociacións obreiras promulgando un bando no que quedaban prohibidas. Un dos falsos argumentos que empregou foi a suposta conivencia das sociedades obreiras coas partidas carlistas que actuaban no norte de Cataluña —así mesmo encarcerou e deportou a moitos dirixentes obreiros e republicanos para «acabar coas folgas e co problema obreiro»—. A orde de Zapatero tamén puña baixo o control militar tódalas asociacións de socorros mutuos permitidas e así mesmo sometía á lei marcial a «todo aquel que directa ou indirectamente se propasase a coartar a vontade doutro para que abra as súas fábricas ou concorra traballar nelas, se non accede ás esixencias que colectivamente se pretenda impor».

## Desenvolvemento (do 2 ao 11 de xullo) 
A folga xeral durou do 2 ao 22 de xullo de 1855 e foi seguida de xeito masivo. Esa mesma tarde, o capitán xeneral Zapatero facía pública a seguinte proclama:

Mais estes chamamentos non conseguiron efecto e a folga continuou en forma de manifestación baixo o lema escrito nunha bandeirola vermella: «Asociación ou morte".

### Día 4 de xullo 
O 4 de xullo no diario liberal barcelonés *La Corona de Aragón*, publicouse o seguinte artigo:

### Día 5 de xullo 
O 5 de xullo partiron cara a Madrid dúas comisións para se entrevistaren co presidente do goberno, o xeneral Espartero, ao que ían pedir o recoñecemento do dereito de asociación, a xornada de dez horas e a constitución dun xurado integrado por obreiros e patróns. Espartero recibiunos friamente dicindo a «os fillos do pobo, os meus predilectos» que as súas reivindicacións serían atendidas se puñan fin á folga.

### Día 8 de xullo 
O 8 de xullo, Barcelona comezou a recobrar a normalidade, ao abrir parte do comercio e renovarse o traballo en oficinas e xulgados. Para entón a represión xa comezara e a autoridade militar aplicaba sancións con gran severidade: entre elas, prisión, castigos corporais e ameazas de pena de morte. Tamén, a fragata «Julia» partiu cara á Habana con setenta obreiros a bordo para deportalos.

Entón, chegou a Barcelona o coronel Sarabia, enviado do xeneral Espartero, que mantiña o apoio das clases populares. Levaba unha mensaxe para os obreiros en folga que comezaba así: «Souben co máis profundo sentimento que algúns obreiros extraviados polos encubertos inimigos da liberdade e da orde pública invocan o meu nome, ao mesmo tempo que descoñecen a miña autoridade».

### Día 11 de xullo 
O coronel Sarabia conseguiu finalmente que se puxese fin á folga o día 11, facéndolles vagas promesas —na mensaxe o xeneral Espartero pedíalles que confiasen nel, que era «un fillo do pobo que nunca enganou ao pobo»— e constituíndo un xurado mixto. «Sarabia no seu despacho ao Goberno, fachendábase de que o principio de autoridade saía indemne, de que os presos cumprirían as súas penas e de non facer concesións».

## Consecuencias 
Os obreiros cataláns recibiron mostras de solidariedade por parte dos obreiros de Madrid —a mensaxe foi publicada en *El Eco de la clase obrera* do 26 de agosto de 1855— e de Sevilla.

O 7 de setembro fíxose pública en Madrid unha «Exposición presentada pola clase obreira ás Cortes Constituíntes» que estivo acompañada dunha «Alocución aos obreiros españois» para que apoiasen a proposta na que se pedía fundamentalmente o recoñecemento do dereito de asociación e dábanse instrucións para a recollida de sinaturas. Segundo Manuel Tuñón de Lara, «foi, probablemente, o primeiro gran movemento a nivel nacional, que facía saír aos traballadores da súa casuística local e tomar conciencia de problemas a nivel de clase, na categoría do que conviñemos chamar obxectivos *societarios»*. A «Exposición» foi redactada por Francesc Pi i Margall e foi impresa e difundida en Madrid, Barcelona, Sevilla, Valencia e outras localidades. O goberno denegou o permiso para que a recollida de firmas culminase cunha «reunión da clase obreira» en Madrid, polo que a presentación da «Exposición» coas 33.000 sinaturas recollidas (22.000 de Cataluña; 4.540 de Sevilla; 1.280 de Alcoi; 1.141 de Navarra; 1.028 de Antequera; 1.000 de Valladolid; 958 de Málaga; 650 de Córdoba; 600 de Madrid; e as restantes de Valencia, de Murcia, da Coruña, de Santander e de «algúns outros pobos de menor importancia») realizouse o 29 de decembro nun acto no que participaron dous representantes dos obreiros de Cataluña, un dos de Málaga e outro dos de Madrid, xunto co director do *O Eco da Clase Obreira* que lanzara a iniciativa. A continuación entregaron a «Exposición» a unha comisión parlamentaria presidida por Pascual Madoz.

No momento en que se entregou a «Exposición» o Congreso dos Deputados xa levaba máis de dous meses discutindo o proxecto de lei presentado o 8 de outubro polo ministro de Fomento, Manuel Alonso Martínez, sobre «exercicio, policía, sociedades, xurisdición e inspección da industria manufactureira» que en principio respondía as promesas feitas polo enviado de Espartero a Barcelona para rematar coa folga xeral, pero que deixaba de lado as reivindicacións obreiras máis importantes. No proxecto sometíase «toda sociedade de fabricantes ou operarios» á autorización previa do Goberno, incluídas as sociedades de socorros mutuos, e establecíase que non podían superar os 500 membros. En canto aos Xurados, estes non estarían formados por patróns e obreiros senón unicamente por «homes de prol da industria». Doutra banda limitábase a media xornada o traballo dos nenos de oito a doce anos e a dez horas diarias o dos mozos «maiores de doce anos e que non pasen de dezaoito». Dous delegados dos obreiros cataláns puideron falar ante a comisión parlamentaria para reivindicar o dereito de asociación. Responderon o argumento de que «xa estades asociados… formades parte dunha nación», dicindo: «Esta asociación non garante, con todo, o valor das nosas facultades contra as esixencias do capital, nin asegura a nosa vida de fame». Pero tanto o proxecto de lei como a «Exposición» non chegaron a nada porque en xullo de 1856 caeu o goberno de Espartero e púxose fin á experiencia do Bienio Progresista.

Segundo Tuñón de Lara, durante este período produciuse o paso dunhas asociacións obreiras onde prevalecía «un simple espírito mutualista» a outras onde o característico era «o espírito da sociedade de *resistencia»*, «o que hoxe adoitamos chamar un sindicato». «O obxectivo de tipo profesional e o solidario empezan a ser fundamentais; para acadalos téndese xa a unha organización de carácter permanente. Ao redor desa estrutura asociativa, e en parte grazas a ela, prodúcense xa movementos nos que participan os non asociados; as folgas importantes, a campaña de firmas pola "Exposición"…».

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
*
*
*
*
*
*
*
### Outros artigos 
* Folga xeral
* Loita de clases
* Ludismo