A Peroxa

**A Peroxa** é un concello da provincia de Ourense, pertencente á comarca de Ourense e parte da Ribeira Sacra. Segundo o IGE en 2022 tiña 1.805 habitantes.

## Xeografía 
O concello, situado na comarca de Ourense, ten 54,5&nbsp;km². O seu relevo está estruturado en tres zonas: unha de montaña baixa (entre 600 e 800 m), que abrangue as parroquias de Souto, Mirallos, Toubes, Armental e parte de Celaguantes. A topografía é bastante accidentada, formada por numerosas lombas desgastadas pola erosión.

Entre os 400 e 600 metros de altitude están as parroquias de Gueral, Villarrubín e A Peroxa. Esta zona, coñecida como Os Chaos, é máis chaira.

A terceira unidade xeográfica está formada polas terras de val situadas a carón do río Miño e do seu afluente o río Barra, que xunto co río Búbal e o rego de Lentomil, configuran a rede fluvial do concello.

O clima é oceánico con matices meridionais, o que propicia unha vexetación variada, predominando as especies arbóreas autóctonas (piñeiros, carballos, castiñeiros e abeneiros nos vales), mentres que na zona de monte predominan os matos.

### Poboación 

Colors=
  id:lightgrey value:gray(0.8)
  id:darkgrey  value:gray(0.6)
  id:bar       value:rgb(1,0.75,0.4)

ImageSize = width:500 height:300
PlotArea = left:50 bottom:20 top:20 right:30
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:8000
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:1000 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:200 start:0
BackgroundColors = canvas:white

PlotData=
  color:bar width:20 align:left
  bar:1900 from:0 till:6564
  bar:1910 from:0 till:6531
  bar:1920 from:0 till:6510
  bar:1930 from:0 till:7416
  bar:1940 from:0 till:6461
  bar:1950 from:0 till:5929
  bar:1960 from:0 till:5036
  bar:1970 from:0 till:4058
  bar:1981 from:0 till:4080
  bar:1991 from:0 till:2868
  bar:2001 from:0 till:2571
  bar:2009 from:0 till:2303
  bar:2015 from:0 till:2038

PlotData=
  bar:1900 at: 6564 fontsize:S text:6.564 shift:(-10,5)
  bar:1910 at: 6531 fontsize:S text:6.531 shift:(-10,5)
  bar:1920 at: 6510 fontsize:S text:6.510 shift:(-10,5)
  bar:1930 at: 7416 fontsize:S text:7.416 shift:(-10,5)
  bar:1940 at: 6461 fontsize:S text:6.461 shift:(-10,5)
  bar:1950 at: 5929 fontsize:S text:5.929 shift:(-10,5)
  bar:1960 at: 5036 fontsize:S text:5.036 shift:(-10,5)
  bar:1970 at: 4058 fontsize:S text:4.058 shift:(-10,5)
  bar:1981 at: 4080 fontsize:S text:4.080 shift:(-10,5)
  bar:1991 at: 2868 fontsize:S text:2.868 shift:(-10,5)
  bar:2001 at: 2571 fontsize:S text:2.571 shift:(-10,5)
  bar:2009 at: 2303 fontsize:S text:2.303 shift:(-10,5)
  bar:2015 at: 2038 fontsize:S text:2.038 shift:(-10,5)

## Historia 
Atopáronse restos arqueolóxicos paleolíticos, e existen restos de poboados castrexos. Coa romanización de Galicia, construíuse a vía entre *Aquas Flavias* e Lugo, que posibilitou a formación de novos núcleos de poboación.

Durante a Idade Media foi significativa a presenza do Conde de Ribadavia, que chegou a dominar a maior parte das parroquias que integran o municipio. Tamén foi importante o señorío exercido pola diocese de Ourense, que administrou Vilarrubín e Toubes, mentres que a parroquia de Armental pertenceu ao señorío de Pedro Losada e a de Beacán ao mosteiro de Santo Estevo de Ribas de Sil.

Xa na Idade Contemporánea, por mor das excesivas cargas fiscais ás que estaba sometido o campesiñado da zona, creáronse nas parroquias de Graices e O Souto organizacións agrarias de carácter revolucionario (agrarismo), coa finalidade de rematar co sistema feudal e combater os abusos dos señoríos, que mantiveron os seus privilexios a través do cobro de cuantiosas rendas en especies até finais da década de 1920.

## Patrimonio 
Entre o seu patrimonio arquitectónico destaca o castelo da Peroxa, destruído no século XX para construír a nova igrexa parroquial.

A igrexa de San Xinés conta cunha torre barroca con dupla balconada. No retablo da igrexa de Graíces, do século XVII, traballou o escultor ourensán Alonso López.

Entre os pazos e casas grandes destaca a casa da Torre (Graíces), as de Souto e Cinconogueiras e os Pazos de Turbisquedo (convertido nunha casa de turismo rural), Redondelle (Sano Equis), Ansariz (Armental) e o de Láncara.

## Festas 
Na Peroxa ten lugar a feira os días 13 e 27 de cada mes. Se estes días caeren en domingo, a feira pasa ao sábado anterior (días 12 e 26). Entre a súa gastronomía destaca a carne de vitela ao caldeiro.

* A romaría da Virxe das Neves (Graíces) celébrase a primeira semana de agosto.
* A romaría da Virxe do Santo Amparo (Carracedo) celébrase o segundo domingo de setembro, nunha pequena capela no Campo do Amparo.
* A romaría da Virxe da Saúde (Mirallos) celébrase o terceiro domingo de setembro, nunha ermida no monte de San Nicolás.
* A romaría da Virxe do Rosario (Vilarrubín) celébrase o primeiro domingo de outubro.

## Galería de imaxes 

Ficheiro:Iglesia de Graíces.JPG|Igrexa de Graíces.
Ficheiro:Embalse dos Peares Galiza.jpg|Encoro dos Peares.
Vista A Peroxa.jpg|Vista parcial da Peroxa. 
Praza do concello, A Peroxa.jpg|Praza do concello.
Mural praza do concello, A Peroxa.jpg|Mural na praza do concello con motivos da Ribeira Sacra.
Casa do concello, A Peroxa.jpg|Casa do concello.
Placa altimétrica, A Peroxa.jpg|Placa altimétrica na casa do concello.

## Parroquias 
## Lugares da Peroxa 
Para unha lista completa de todos os lugares do concello da Peroxa vexa: Lugares da Peroxa.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* www.aperoxa.es