open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Paul Barth (filósofo)

**Paul Barth**, nado o 1 de agosto do 1858 en Baruth/Mark (Alemaña) e finado 30 de setembro do 1922 en Leipzig (Saxonia, Alemaña), foi un filósofo e pedagogo alemán.

## Biografía 
Paul estudou na Universidade de Leipzig, entre 1882 e 1886 foi profesor de filosofía en Breslau e Liegnitz, en 1887 en Jena e dende 1897 en Leipzig, e entre 1899 e 1916 dirixiu a *Revista de Filosofía e Socioloxía*.

A súa principal obra foi *Die Geschichtsphilosophie Hegels und der Hegelianer, ein kritischer Versuch* (*Filosofía da Historia de Hegels e os hegelianos*) 1896 e *Die Philosophie der Geschichte als Soziologie* (*Filosofía da historia como socioloxía*) (1897). En *Die Geschichte der Erziehung in soziologischer und geistesgeschich* (*A historia da educación á luz da socioloxía e a historia*) 1911, pensada como libro de texto para substituír os antigos, baseados no pensamento de Johann Herbart, Bart atribúe a educación a función de promover a superación do individualismo e o reforzamento da vontade.
Frédéric Auguste Bartholdi

**Frédéric Auguste Bartholdi**, nado en Colmar (Alsacia) o 2 de agosto de 1834 e finado en París o 4 de outubro de 1904, foi un escultor francés.

## Traxectoria 
Estudou arquitectura na súa cidade natal, e marchou a París para perfeccionar os seus estudos de arquitectura e de pintura baixo a dirección de Ary Scheffer.

O seu traballo máis coñecido é a *Estatua da Liberdade*, que o goberno de Francia doou aos Estados Unidos en 1886, antes de comezar a obra, Bartholdi viaxou a América para seleccionar o porto de Nova York como a localización para a estatua. *O león de Belfort*, en Belfort, Francia é outra das súas obras máis coñecidas, realizado para conmemorar a resistencia da vila durante o sitio de Belfort polos alemáns en 1870.
Caspar Bartholin

**Caspar Bartholin**, **Kaspar Barholin** ou **Caspar Berthelsen** foron dous médicos dinamarqueses.
*Caspar Bartholin o Vello (1585-1629)
*Caspar Bartholin o Novo (1655-1738)
Freddie Bartholomew

**Frederick Cecil Bartholomew**, nado en Londres o 28 de marzo de 1924 e finado en Sarasota, Florida o 23 de xaneiro de 1992, foi un actor infantil británico-estadounidense, máis coñecido como **Freddie Bartholomew**. Está considerado como un dos actores infantís máis famoso de tódolos tempos, xa que se fixo moi coñecido en filmes que se fixeron nos anos 30 en Hollywood. Os seus filmes máis famosos nos que actúa como protagonista son *Captains Courageous* (1937) e *Little Lord Fauntleroy* (1936).

## Traxectoria 
Comezou actuando en pequenos papeis en obras de teatro e filmes británicos como *Lily Christine* (1932), mentres facía unha viaxe polos Estados Unidos viuno o produtor David O. Selznick e contratouno para o filme *David Copperfield* (1935), que se converteu nun éxito e fíxoo popular, Bartholomew seguiu actuando en numerosos filmes de grande éxito con algunhas das estrelas máis populares da época.

Filmes como *Anna Karenina* (1935) con Greta Garbo e Fredric March, *Professional Soldier* (1935) con Gloria Stuart, *Little Lord Fauntleroy* (1936) con Dolores Costello, *Lloyds of London* (1937) con *Madeleine Carroll* e Tyrone Power e *Captains Courageous* (1937) con Spencer Tracy.

Entre 1944 e 1947 serviu como soldado, logo de deixar Hollywood cara Nova York estableceuse como executivo nunha compañía de publicidade e morreu en Sarasota, Florida.

## Filmografía 
## Véxase tamén
Caspar Bartholin o novo

miniatura|*De ovariis mulierum et generationis historia epistola anatomica*, 1678
**Caspar Bartholin** ou **Kaspar Bartholin**, nado en 1655 e finado en 1738, foi un médico e anatomista dinamarqués.

## Traxectoria 
Naceu en Copenhague, neto de Caspar Bartholin o Vello e fillo de Thomas Bartholin. Foi o primeiro en describir as glándulas da vaxina coñecidas como glándulas de Bartholin

## Obras 
* *Diaphragmatis structura nova*, 1676
* *Specimen historiae anatomicae partium corporis humani*, 1701
Louis Barthou

**Jean Louis Barthou**, nado en Oloron-Sainte-Marie en 1862 e finado en Marsella en 1934, foi un político francés, primeiro ministro entre o 22 de marzo e o 9 de decembro de 1913.

## Traxectoria 
Naceu no seo dunha familia humilde, estudou dereito na Universidade de Bordeos, aínda que rematou a carreira en París en 1886 e exerceu como avogado en Pau, redactor en xefe de ''l'indépendant des Basses-Pyrénées'' únese aos Republicanos Moderados e en 1889 sae elixido deputado polos Baixos Pireneos, e alí permanecerá ata que en 1922 deixe a Cámara dos Deputados polo Senado.

Ministro de traballo en 1894, ministro do interior en 1896, outra vez ministro de traballo en 1906, Barthou converteuse nunha das figuras máis relevantes da Terceira República Francesa.

O 22 de marzo de 1913 baixo a presidencia de Raymond Poincaré convértese en presidente do consello, durante o seu mandato fai aprobar a lei que aumenta a tres anos o servizo militar. Despois dun período afastado do primeiro plano da política, en 1917 faise cargo do Ministerio de Asuntos Exteriores e posteriormente será ministro de guerra e xustiza. En 1934 entra como ministro de asuntos exteriores no goberno de unidade nacional dirixido por Gaston Doumergue, Barthou esfórzase por illar ao goberno de Adolf Hitler, establecendo alianzas cos países da Europa central, pero o 9 de outubro de 1934 foi asasinado en Marsella co rei Alexandre de Iugoslavia.

## Véxase tamén
Renzo Piano

[miniatura|Vista da zona de *Potsdamer Platz* en [Berlín.]]
miniatura|O "Centro Paul Klee" en Berna.
[miniatura|Edificio en [Colonia, Alemaña|Colonia.]]
**Renzo Piano**, nado en Xénova o 14 de setembro de 1937, é un arquitecto italiano de fama e recoñecemento internacional.

## Traxectoria
Foi alumno e posteriormente mestre na Escola Politécnica de Milán. Dende 1965 ata 1970 traballou con Louis Kahn e con Makowsky. Tamén traballou xunto a Richard Rogers dende 1971 ata 1977, sendo o seu proxecto máis famoso o Centro Georges Pompidou en París no ano 1977. Mantén a súa casa e oficina de traballo na súa cidade natal.

Deseñou o Menil Collection Museum en Houston no 1986, un dos proxectos de enxeñería máis extraordinarios do século vinte no Aeroporto Internacional de Kansai, en Osaca (1988), e a reconstrución da Daimler-Benz en Berlín, Alemaña. No ano 2002 rematou o  Auditorio de Música estado-da-arte en Roma. No 2003 remátase a Igrexa do Pai Pio Pelegrino en San Giovanni Rotondo. Deseñou tamén un museo en Berna dedicado ao pintor suízo Paul Klee. Piano ten deseñado tamén estadios, pontes e automóbiles. Un dos deus proxectos máis novos é o rañaceos Torre da Ponte de Londres.

No ano 1995 foi galardoado co Premio Erasmus.

Gañou o Premio Pritzker no ano 1998 e foi nomeado Embaixador de Boa Vontade pola UNESCO.

## Principais proxectos
*Centro Georges Pompidou (con Richard Rogers), París, Francia (1971 - 1977)
*Aeroporto Internacional de Kansai, Osaca, Xapón (1990 - 1994)
* Centro Cultural Jean-Marie Tjibaou, Noumea, Nova Caledonia, Francia (1991 - 1998)
* Museo da Fundación Beyeler, Basilea, Suíza (1992 - 1997)
*Los Angeles County Museum of Art, Os Ánxeles, Estados Unidos (2004 - )
*Centro Botín, Santander, España (2012 - 2017)
*Stavros Niarchos Foundation Cultural Center, Atenas, Grecia (2012 - 2016)

## Notas 
## Véxase tamén
### Ligazóns externas
* Renzo Piano, Folla Web Oficial
* Biografía dos Premios Pritzker
* Perfil de Renzo Piano e os seus edificios en Greatbuildings.com
John Bartlett

**John Bartlett**, nado en Plymouth (Massachusetts) en 1820 e finado en 1905, foi un escritor e editor norteamericano.

## Traxectoria 
Foi un neno esperto, que comezou a ler aos tres anos, e con nove leu toda a Biblia. Cando tiña dezaseis anos marchou a Cambridge (Massachusetts) e traballou na librería que fornecía a Harvard. En 1849 adquiriu a librería. Coñecido pola súa memoria para as citas, comezou a recollelas e en 1855 publicou a primeira edición de *Familiar Quotations*, que nas súas 258 páxinas tiña entradas de 169 autores, aínda que a terceira parte formábana citas da Biblia e das obras de William Shakespeare.

En 1862 vendeu a librería e durante a guerra civil americana serviu na U.S. Navy. En 1863 entrou na editorial Little, Brown and Company, e nese ano apareceu a cuarta edición do seu libro de citas por esa editorial, que segue a publicala e revisala actualmente.

Bartllet tamén escribiu libros de xadrez e pesca e compilou un libro de concordancias de Shakespeare, ''Complete Concordance to Shakespeare's Dramatic Works and Poems'' (1894), que aínda é o libro estándar da súa clase.
Paul Wayland Bartlett

**Paul Wayland Bartlett**, nado en 1865 e finado en 1925, foi un escultor norteamericano.

## Traxectoria 
Naceu en New Haven, Connecticut fillo dun crítico de arte e tamén escultor neoclásico. Aos quince anos marcha a París e estuda na *École des Beaux-Arts* con Emmanuel Frémiet, e dedícase a facer esculturas de animais co que gaña unha medalla de prata no Salón de París de *1887*, posteriormente decántase por estatuas ecuestres e por esculturas de figuras históricas
Entre as súas principais obras están *The Bear Tamer* no Metropolitan Museum of Art, Nova York; a estatua ecuestre de *Lafayette*, na Place du Carrousel, París; *Columbus and Michelangelo*, na Biblioteca do Congreso, Washington, D.C.; *The Ghost Dancer* na Pennsylvania Academy, Filadelfia.
Robert Bartlett

**Robert Abram Bartlett**, nado en 1875 e finado en 1946, foi un explorador norteamericano de orixe canadense.

## Traxectoria 
Naceu en Brigus, Terra Nova no seo dunha familia de pescadores, cando tiña 17 anos xa capitaneaba o seu primeiro barco, Bartlett pasou 50 anos realizando mapas e explorando as augas do Polo Norte, e dirixiu máis de 40 expedicións ao Ártico, máis que ninguén, antes ou despois.<b

Acompañou a Robert Peary co barco *Roosevelt* na súa exploración do Ártico, aínda que non participou na expedición final ao queren Peary ser o único branco en chegar o Polo Norte. Pero Bartlett foi o primeiro en navegar ao norte dos 88° N de latitude.

En 1914 Bartlett conseguiu salvar a vida dos homes que participaban na Expedición Karluk, logo que Vilhjalmur Stefansson, que a dirixía, deixara a expedición. Bartlett percorreu máis de 1000 quilómetros entre a Illa Wrangel, en Siberia ata Alasca para pedir axuda. Entre 1925 e 1945 dirixiu numerosas expedicións científicas ao Ártico, co apoio de museos americanos, clubs de exploradores e a National Geographic Society, adoptou a nacionalidade norteamericana para mellor financiar as súas viaxes.
Luz solar

[miniatura| Unha imaxe do [Sol e da súa radiación]]
A **luz solar** é a luz e enerxía que provén do Sol. Cando esta enerxía chega á superficie terrestre chámase insolación. O que experimentamos como luz solar é en realidade **a radiación solar**: é a radiación e a calor do Sol en forma de ondas electromagnéticas.

A atmosfera terrestre afecta a cantidade de radiación solar recibida polo planeta. Cando a radiación solar a atravesa, parte dela é absorbida pola atmosfera (16%); algunha parte é espallada ao espazo (6%); parte dela reflíctese polas nubes (28%); cerca do 47% chega á superficie terrestre. 

Sen a luz solar, non podería haber vida tal como a coñecemos na Terra. As plantas necesitan luz solar para o proceso da fotosíntese. Durante a fotosíntese, as plantas usan a enerxía da luz solar, auga e dióxido de carbono para crear glicosa (azucre). A glicosa pode ser usada posteriormente pola planta para obter enerxía para si mesma,  e os animais que comen a planta obteñen a glicosa nela. En ausencia de luz solar hai seres vivos que poden vivir no profundo dos océanos, asociados aos procesos volcánicos, grazas a un proceso chamado quimiosíntese.

A radiación solar pode ser tanto boa como mala para a saúde das persoas. Exposto á luz, o corpo humano utiliza a parte ultravioleta da luz do sol para facer a súa Vitamina D propia. Sen protector solar, demasiada radiación ultravioleta a luz pode causar queimaduras e cancro de pel. 

O ángulo do Sol marca a diferenza nas estacións da Terra, así como a duración do día e da noite. Un ángulo alto fai quentes os trópicos e un ángulo baixo fai frío o ártico.

## Intensidade da luz do sol en planetas de Sistema Solar 
[miniatura|293x293px|Luz do sol no Canón do Antelope, [Arizona.]]
Os corpos diferentes do Sistema Solar reciben luz do sol de intensidades diferentes. A táboa seguinte compara a cantidade de luz recibida por cada planeta:

## Uso da enerxía solar 
A enerxía solar é usada de moitas formas diferentes por persoas en todo o mundo, tanto na súa forma tradicional para quentar, cociñar ou secar como para producir electricidade onde outras fontes de enerxía están ausentes, tal como en lugares remotos da Terra ou no espazo. Moitas veces, é máis barato facer electricidade coa luz solar que con combustíbeis fósiles como carbón ou petróleo, ademais de ser menos contaminante.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Sol
* Luz
* Estrela
* Temperatura
* Atmosfera
* Cor
* Temperatura de cor
* Radiación ultravioleta
* Forzamento radiativo
* Astronomía

### Ligazóns externas 
* Radiación solar - Enciclopedia da Terra
Radiación solar

miniatura|Radiación solar
Coñécese por **radiación solar** ó conxunto de radiacións electromagnéticas que son emitidas polo Sol. Estas van desde o infravermello ata o ultravioleta.

A unidade práctica que describe a radiación solar que chega á Terra é a irradiancia, ou unidade de potencia por metro cadrado [w/m²].

A exposición esaxerada á radiación solar pode ser prexudicial para a saúde.

A radiación solar é un factor a considerar nas viaxes espaciais e cara ó establecemento de colonias fóra da Terra, pois afecta ós astronautas, polo que o seu estudo leva moitos anos en marcha, a través do seguimento no interior da ISS cos módulos Dosis-3D.

## Notas 
## Véxase tamén 
* Sol
* Estrela
* Neutrinos
* Luz solar
* Protón solar
* Ciclo solar
* Vento solar
* Coroa solar
* Aurora polar
* Flora solar
* Piranómetro
* Ciclo Milankovitch
* Bronceado
* Efecto invernadoiro
* Quecemento global
Vilaescura, Sober

**Vilaescura** é unha parroquia do concello de Sober na provincia de Lugo. Segundo o INE, en 2025 tiña 105 habitantes (48 homes e 57 mulleres), distribuídos en 3 entidades de poboación, o que supón un aumento en relación a 2011, cando tiña 96 habitantes.

En 1998 tiña 134 habitantes, cunha densidade media de 41,3 hab/km². En 1970 tiña 206 habitantes e en 1900 con 185.

## Xeografía
Está bañada polo río Cabe que entra no concello por Canaval. Situada ao noroeste do concello, está delimitada ao norte por Espasantes e Canaval, ao sur por Rosende, ao leste por Millán e ao oeste por Rosende e Cangas (concello de Pantón). A altitude máxima é de 363 m.

Comunícase por unha estrada local e polo ferrocarril Monforte-Vigo, coa estación na propia parroquia de Canaval.

## Historia
En termos eclesiásticos é unha freguesía allea de San Pedro de Canaval, municipio de Sober, arciprestado de Amandi, provincia e diocese de Lugo. Pertenceu aos cabaleiros do Temple, e conserva no presbiterio o bo retablo maior de estilo rococó e seguramente de taller monfortino. Mostras da cultura hachelense foron atopadas no castro de Vilaescura, situado sobre o punto de ruptura da pendente que marca o inicio do canón do río Cabe, nunha propiedade privada. Tanto este asentamento como a súa contorna atópanse baixo unha carballeira, que facilita o paseo ata o lugar desde a igrexa con vistas ao Cabe, unha zona de extraordinaria beleza. Hai que dicir, porén, que boa parte das estruturas pétreas deste castro están desmanteladas.

## Festas
O primeiro domingo de setembro celébrase a festividade da Virxe dos Remedios, que na década de 1970 chegou a ter competición de tiro ao prato. O 2 de febreiro é a festa das Candelas, na honra da Virxe da Candelaria. Antes celebrábase no campo de Penademiro e había unha gran procesión. O último domingo de maio celébrase a festa da Virxe María.

Desde 1986 celébrase un sábado de agosto unha gran comida, con churrasco, empanada e queimada.

## Galería de imaxes 
## Lugares e parroquias
### Lugares de Vilaescura
### Parroquias de Sober
## Véxase tamén
### Outros artigos
*Lugares de Sober
Treos, Vimianzo

**San Miguel de Treos** é unha parroquia do concello coruñés de Vimianzo, arciprestado de Soneira e diocese de Santiago de Compostela. En 2018 tiña 358 habitantes (169 homes e 189 mulleres), repartidos nas 11 entidades de poboación.

## Situación xeográfica 
Atópase delimitada polas parroquias de Tines, Serramo e Cambeda (tamén do concello de Vimianzo), Vilar, Loroño, Santa Sía de Roma e San Martiño de Meanos (concello de Zas), distando 7,5&nbsp;km da capital do concello.

## Enclaves naturais 
O monte Cárneo, con 343 metros é o que rexistra a maior altitude, sendo bañada polo río de Vilar e o Xora, o seu afluente principal.

## Historia 
As súas orixes remóntanse ó período megalítico pola presenza dos dolmens de Pedra Moura e de Pedra Cuberta. Este segundo é considerado como un dos máis importantes da Península Ibérica polos seus restos pictóricos, o uso de pinturas en negro e vermello sobre fondo branco e os seus motivos ondulados formando unha figura idoliforme, moi parecida ás atopadas no sueste da Península. Chégase desde un camiño secundario da aldea do Arxomil, e hoxe atópase parcialmente derrubado. Consta dun corredor e dunha cámara octogonal na que falta a lousa de cobertura.

## Lugares e parroquias
### Lugares de Treos 
### Parroquias de Vimianzo 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Lugares de Vimianzo
Miquel Llor

**Miquel Llor i Forcada**, nado en Barcelona o 3 de maio de 1894 e finado en Tossa de Mar o 2 de maio de 1966, foi un escritor catalán.

## Traxectoria 
Naceu no seo dunha familia humilde e quedou orfo de nai cando era un rapaz, o que xunto coa deformación física que sufría, causada por unha desviación da columna vertebral vano converter nun neno retraído e solitario.

No ano 1923 asiste a un curso de lingua e literatura catalá que organizaba a Mancomuninade de Cataluña e impartía Jordi Rubió i Balaguer, director da Biblioteca de Catalunya e que van ser fundamentais na súa dedicación á escritura, logo de rematalos inscríbese na sección de literatura do Ateneo de Barcelona e escribe a súa primeira novela, *Història grisa*, que se publicou en 1925, unha novela psicolóxica e pesimista.

Traballa como delineante ata 1928, ano no que comeza a traballar na sección de cultura do concello de Barcelona, e a partir de 1934 ocúpase da revisión dos escritos en catalán que emitía o concello.

Na súa segunda novela, *Tàntal* (1928), fai un retrato psicolóxico dun home inadaptado e marxinado pola sociedade.

En 1930 escribiu a obra de teatro, *Pas de núvols* e o libro de relatos ''L'endemà del dolor*. De 1931 é a súa obra máis coñecida, *Laura a la ciutat dels sants*, obra na que confronta a Laura, barcelonesa culta e refinada co mundo hipócrita e hóstil da ciutat de sants, nunha análise próxima ao realismo social, no que reflicte o tema do inadaptado. En 1934 saíu do prelo a colección de contos, *L'esguard al mirall*. Outras novelas destes anos foron *L'oreig al desert* (1934) e *El premi a la virtut* (1935).

Tras a guerra illouse do seu mundo interior e pasou uns anos sen poder traballar no concello, ata que o readmitan uns anos despois, publicou unha obra en castelán, *La venganza del señor Lobo* e non volveu publicar en catalán ata 1947 cando aparece *El somriure dels sants*, que pretende ser unha segunda parte de *Laura a la ciutat del sants*, pero nunha clave máis tradicional. Outras obras dos últimos anos son *Joc d'infants* (1950), *Tots el contes* (1952) e *Un camí de Damasc'' (1959).

Miquel Llor traduciu a autores como Giovani Verga, André Gide ou Alberto Moravia.
Teresa Añón

**Mercedes Teresa Añón Peón**, nada en Santiago de Compostela en 1951 e finada en Covas (Ferrol) o 17 de abril de 2014, foi unha pintora e escultora principalmente figurativa galega.

## Traxectoria 
Na súa obra hai raíces expresionistas, xunto con visións persoais. A súa escultura en gres ou bronce presenta figuras idealizadas con lembranzas do gótico, e contrastes de luz e sombra. Na súa pintura e escultura os seres humanos son os protagonistas, destacando faces e presenza maioritaria de mulleres.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Blog persoal da autora
* Bibliografía en *PintoresGallegos.com* .
Marc Granell

**Marc Granell**, nado en Valencia en 1953, é un escritor e tradutor valenciano.

## Traxectoria 
Estudou filosofía e filoloxía na Universidade de Valencia, aínda que non rematou ningunha das dúas. Foi un dos fundadores da revista literaria, *Cairell* e participou en coleccións de poesía como *Alfons el Magnànim* ou *Gregal Poesia* que deron a coñecer a gran número de poetas valencianos novos e tamén estranxeiros.

A súa é unha poesía metafísica cunha forte perspectiva social na que alterna o lirismo e a razón, ademais na súa poesía. Tradutor profesional traduciu, entre outros, a autores como Alberto Cavallari ou Bertold Brecht.

## Obras 
**Llarg camí llarg*, València: Eliseu Climent, 1977.
**Notícia de la tribu*, Valencia: Septimomiau, 1978.
**Refugi absent*, Barcelona: Llibres del Mall, 1979.
**Materials per a una mort meditada*, Gandia: Ajuntament de Gandia, 1980.
**Exercici per a una veu*, València: FECPV, 1983.
**Fira desolada*, Barcelona: Columna, 1991.
**Versos per a Anna*, Alzira: Bromera, 1998.
**L’Horta nostra*, Valencia: Per l'Horta, 2002.
**Poemes del caminant*. Altea: Lanuza, 2002. Ilustracións de Rosa Torres
**Mentre el camí*. València. Rosalía Sender, 2002. Serigrafías de Rosa Torres.
*''Tard o d'hora*. Paiporta: Denes, 2006. Col. «Edicions de la Guerra».
**Poesia completa 1976-2016*. Pròleg de Francesc Calafat. Valencia: Institució Alfons el Magnànim, 2017. Ilustracións de Manuel Granell. 1a reimp., decembro 2017; 2a reimp., febreiro 2018.

## Poesía infantil e xuvenil 
**L'illa amb llunes*, València: Tabarca, 1993. Ilustración de Manuel Granell.

**La lluna que riu i altres poemes*. Madrid: Anaya, 1999. Ilustración de Paco Giménez.
**El ball de la lluna*. València: Tàndem, 2003. Ilustración de Manuel Granell.
**El planeta que era blau/El planeta que era azul*. Málaga: Deputación de Málaga, 2004. Ilustración de David Guirao.
**Oda als peus*. Alzira: Bromera, 2008. Ilustración de Manuel Granell.
**La dansa dels versos*. València: Diálogo, 2009. Ilustración de Xan López Domínguez.
**El domador de línies*. Catarroja: Perifèric, 2009. Ilustración de Paco Giménez.

## Traducións feitas polo autor 
* Giulio Einaudi. *Fragmentos de memoria*. València: Institució Alfons el Magnànim, 1990.
* Erich Fried. *Exercicis preparatoris per a un miracle*. Xunto a Gustau Muñoz. València: Institució Alfons el Magnànim, 1991.
* Bertolt Brecht. *Històries del senyor Keuner*. Amb Anacleto Ferrer. València: Eliseu Climent, 1993.
* Alberto Cavallari. *La fuga de Tolstoi*. Barcelona: Península, 1997.
* Claes Andersson. *Allò que es féu paraula en mi. Tria personal 1962-1993''. Xunto a F. J. Uriz. Paiporta: Denes-La Guerra, 1996.
* Vitto A. D'Armento. *Equipatge lleuger*. Paterna: Germinal, 2001.
* Pedro Villar. *El bosc del meu abecedari*. València: Brosquil, 2003.
* Vicent Andrés Estellés. *Ciudad susurrada al oído*. Prólogo de Enric Sòria. Paiporta: Denes, 2003, col. «Calabria» 50.
* Antonio Ventura. ''L'ós i la nena*. València: EdiD004.
* Camillo Sbarbaro. *Nou poemes de pianíssimo*. Carcaixent: Edicions 96, 2007.
* Josep Piera. *La sonrisa de la hierba y otros poemas''. Paiporta: Denes-La Guerra, 2008, col. «Calabria» 75.
Precipitación (meteoroloxía)

[miniatura|Chuvia sobre [árbores]]
En meteoroloxía, a **precipitación** é calquera forma de auga que cae do ceo. Isto inclúe chuvia, neve, sarabia, néboa e orballo.
miniatura|Chuvia
A precipitación é unha parte importante do ciclo da auga e é responsable por depositar auga fresca no planeta. A precipitación é xerada polas nubes, cando alcanzan un punto de saturación; neste punto as gotas de auga crecente (ou anacos de xeo) fórmanse, e caen á Terra por gravidade. É posible inseminar nubes para inducir a precipitación orballando un po fino ou un químico apropiado (coma o nitrato de prata) dentro da nube, xerando as gotas de auga e incrementando a probabilidade de precipitación.

A chuvia ten papel importante no ciclo hidrolóxico. A cantidade de chuvias é medida usando un instrumento chamado pluviómetro, de funcionamento simple: un tubo de colecta da chuvia, cunha escala graduada (xeralmente de 0,25&nbsp;mm en 0,25 mm) capaz de indicar a cantidade de chuvias no lugar.

Podemos distinguir tres grandes tipos de chuvias:
* **Chuvia frontal** 
É causada polo encontro dunha masa fría con outra quente (e húmida), típicas das latitudes medias, como as de inverno no Brasil Meridional. As chuvias frontais ocorren cando a masa fría se encontra con outra masa quente e húmida.

* **Chuvia de convección**
É provocada pola intensa evaporación e o consecuente arrefriamento pola ascensión do ar húmido - fenómeno que ocorre nas zonas ecuatoriais e no verán do Centro-Sur Brasileiro. Estas chuvias tamén son coñecidas popularmente como *aguaceiros ou toró.
* **Chuvia oroxénica ou de relevo**

Ocorre cando os ventos húmidos se elevan e se arrefrían polo encontro dunha barreira montañosa, como é normal nas *encostas voltadas para o mar. Son comúns nos litorais, paranaense e catarinense.
## Véxase tamén
Panxea

lang=gl|miniatura|As liñas marcadas sobre Panxea sinalan as masas de terra que se separarían para formar os continentes actuais.
miniatura|dereita|Animación coa separación de Panxea.

**Panxea** (do grego, «tódalas terras») foi o nome dado por Alfred Wegener ó supercontinente rodeado polo mar Pantalasa, que existiu durante o período mesozoico, antes de que o proceso de placas tectónicas separase os continentes.

Ó final do proterozoico, a maior parte das terras emerxidas uníronse nun único continente, denominado *Panxea I*. Dende entón e durante o paleozoico inferior, Panxea I comezou a fragmentarse, orixinando un conxunto de masas continentais que durante o Paleozoico superior volveron unirse nun só continente, denominado *Panxea* II.

## Véxase tamén 
### Outros artigos
* Xeoloxía
* Laurasia
* Gondwana
* Deriva continental
Vento solar

[dereita|miniatura|300px|O [plasma (estado da materia)|plasma do vento solar ao chegar á heliopausa]]
O **vento solar** é un fluxo de partículas (na súa maioría protóns de alta enerxía, uns 500keV) emitidos pola atmosfera dunha estrela. Descoñécese o mecanismo de aceleración que as permite saír da estrela.

A composición elemental do vento solar no noso sistema solar é idéntica á da coroa do Sol: un 73% de hidróxeno e un 25% de helio, con algunhas trazas de impurezas. As partículas encóntranse completamente ionizadas, formando un plasma moi pouco denso. Nas proximidades da Terra, a velocidade do vento solar varía entre os 200–889&nbsp;km/s, sendo a media duns 450&nbsp;km/s. O Sol perde aproximadamente 5 millóns de toneladas de masa cada segundo en forma de vento solar (isto débese a que uns 700 millóns de toneladas de hidróxeno transformanse por fusión nuclear nuns 695 millóns de toneladas de helio).	
	 	
Dado que o vento solar é plasma, estende consigo o campo magnético solar. A unha distancia de 160 millóns de quilómetros, a rotación solar varre ó vento solar en forma de espiral, arrastrando as súas liñas de campo magnético, pero máis alá desa distancia o vento solar diríxese cara ó exterior sen maior influencia directa do Sol. As explosións desusadamente enerxéticas de vento solar causadas por manchas solares e outros fenómenos atmosféricos do Sol, denomínanse "tormentas solares" e poden someter ás sondas espaciais e os satélites a fortes doses de radiación. As partículas de vento solar que son atrapadas no campo magnético terrestre, mostran tendencia a agruparse nos cintos de Van Allen e poden provocar as Auroras boreais e as Auroras austrais cando chocan coa atmosfera terrestre cerca dos polos xeográficos. Outros planetas que teñen campos magnéticos similares ós da terra tamén teñen as súas propias auroras.
	 		
O vento solar forma unha "burbulla" no medio interestelar (hidróxeno e helio gasosos no espazo intergaláctico). O punto no cal a forza exercida polo vento solar non é suficientemente importante como para desprazar o medio interestelar coñécese como heliopausa e considérase que é o "bordo" máis exterior do sistema solar. A distancia ata a heliopausa non é coñecida con precisión e probablemente depende da velocidade do vento solar e da densidade local do medio interestelar, pero sábese que está moito máis alá da órbita de Plutón.	 	

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Magnetopausa
* Magnetosfera
* Ionosfera
* Onda de choque
Deforestación

A **deforestación** é o proceso de desaparición de masas forestais (bosques), fundamentalmente causada pola actividade humana. A deforestación está directamente causada pola acción do ser humano sobre a natureza, principalmente debido ós cortes de árbores, tanto as realizadas pola industria madeireira, como aquelas que pretenden a obtención de solo para cultivos agrícolas.

Nos países máis desenvolvidos, prodúcense outras agresións como a chuvia ácida que comprometen a supervivencia dos bosques, situación que se pretende controlar mediante a esixencia de requisitos de calidade para os combustibles, como a limitación do contido de xofre.

Nos países menos desenvolvidos, as masas boscosas redúcense ano tras ano, mentres que nos países industrializados estanse recuperando debido ás presións sociais, reconverténdose os bosques en atractivos turísticos e lugares de esparexemento.

Así a todo, debe terse en conta que as plantacións de reforestación non substitúen en ningún caso o bosque, xa que este é un ecosistema que tarda décadas e nalgúns casos séculos en formarse, constituíndo o bio-sistema óptimo de aproveitamento da luz solar. En cambio, a reforestación no mellor dos casos é un conxunto de árbores situadas segundo unha separación fixada artificialmente, entre as cales xorde unha vexetación herbácea ou arbustiva que non acostuma darse no bosque. E no peor dos casos, plántanse árbores non autóctonas que en ocasións danan o substrato, como ocorre en moitas plantacións de piñeiro, abeto ou eucalipto.

Unha consecuencia da deforestación é a desaparición de sumidoiros de dióxido de carbono, reducíndose a capacidade do medio de absorber as inxentes cantidades deste gas causante do efecto invernadoiro, e agravando o problema do quentamento global.

Como medida de contención, diversos organismos internacionais propoñen a reforestación, medida parcialmente aceptada polos movementos ecoloxistas, ó entender estes que na repoboación debe considerarse non só a eliminación do dióxido de carbono, senón ademais, a biodiversidade da zona a repoboar.miniatura|Amazonia|centro
## Notas
Vapor de auga

O **vapor de auga** é un gas que se obtén por evaporación ou ebulición da auga líquida ou por sublimación do xeo.

É inodoro e incoloro; a pesar do que poida parecer. As nubes ou o bafo branco dunha cazola ou un conxelador, vulgarmente chamado "vapor", é o resultado de minúsculas pingas de auga líquida ou cristais de xeo. Moi enrarecido, é responsable da humidade ambiental. En certas condicións, a alta concentración, parte da auga que forma o vapor condensa e fórmase néboa, ou, en concentracións maiores, nubes.

centro|600px
Lingua akoye

O **akoye** é unha lingua papúa de Papúa-Nova Guinea.

## Distribución xeográfica
Fálase na aldea de Kerema e en varios asentamentos próximos, nas beiras do río Lohiki entre Nabo Range e as Montañas Alberto, no distrito de Kaberofe, da provincia do Golfo.

## Usos sociais
Todo o pobo akoye fala a lingua, e boa parte conta cun coñecemento pasivo das linguas veciñas.

## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* O akoye no Ethnologue
Sebastià Juan Arbó

**Sebastià Juan Arbó**, nado en La Ràpita o 28 de outubro de 1902 e finado en Barcelona o 2 de xaneiro de 1984, foi un escritor catalán.

## Traxectoria 
Naceu no seo dunha familia de labregos sen terra, aos oitos anos trasládase a vivir a Amposta cos seus pais, aos 12 anos traballa nunha oficina. En 1927 marcha a Barcelona, e alí comeza unha carreira como xornalista en *La Vanguardia* e *ABC* e tamén traballou en varias editoriais. En 1931 publica a a súa primeira novela ''L'inútil combat*, protagonizada por un mozo humilde que se ve marxinado pola súa condición social e que acabará fuxindo.

En 1932 sae do prelo *Terres de l'Ebre*, a súa obra máis coñecida, unha novela na que describe a situación dos campesiños do delta do Ebro, esquecidos e humildes que traballan nunha terra pouco agradecida e dura, avocados á fatalidades e a soidade que conduce á destrución, e na que transforma as súas experiencias persoais e comunitarias en ficción. En 1933 publica *Notes d'un estudiant que va morir boig* e en 1935 *Camíns de nit*.

Logo da guerra civil española deixa de publicar ata que en 1947 publica *Tino Costa*, con versións en catalán e castelán. En 1946 publica unha biografía en castelán, *Cervantes*. A partir de 1948 escribe en castelán con obras como *Sobre las piedras grises* (1948) co que gaña o premio Nadal, e sobre todo *Martín Caretas* (1959). Nos seus últimos anos volta ao catalán: *Narracions del Delta* (1965), *L'espera* (1948), *La masia'' (1975)
Daniello Bartoli

**Daniello Bartoli**, nado en Ferrara o 12 de febreiro de 1608 e finado en Roma o 13 de xaneiro de 1685, foi un sacerdote xesuíta italiano.

## Traxectoria 
Naceu en Ferrara e en 1623 entrou na Sociedade de Xesús en Roma, logo de se ordenar exerceu en Ferrara ata que en 1650 os seus superiores chamárono a Roma. Escribiu ''L'uomo di lettere difeso ed emendato* (1645), contra dos perigos da lectura de novelas, e unha historia da súa orde en 6 volumes, *Storia della Compagnia di Gesú'' (1650-1673), que é especialmente valiosa para coñecer o traballo dos xesuítas na India e o Xapón, en especial de Ignacio de Loyola, Francisco Xabier e Francisco Borgia.
Aurora polar

miniatura|300px|Aurora boreal en Alasca.
Unha **aurora polar** (que pode ser **austral** ou **boreal**) prodúcese cando unha exección de masa solar choca cos polos norte e sur da magnetosfera terrestre, producindo unha luz difusa pero predominante proxectada na ionosfera terrestre, composta de partículas cargadas que emiten a cor ó tempo que varían a súa traxectoria ó interactuar co campo magnético terrestre e a atmosfera. As auroras son unha manifestación da 'temperie espacial'.
miniatura|*Timelapse* dunha aurora
## Características 
Como podemos observar na fotografía as auroras boreais non sempre son da mesma cor, dependen da oblicuidade con que choquen as partículas solares contra un polo, en función da cantidade, velocidade das partículas e posición relativa da Terra. Sen unha magnetosfera potente estas partículas producirían grandes danos e un aumento da temperatura.

A aurora aparece tipicamente tanto como un brillo difuso canto como unha cortina estendida en sentido horizontal. Algunhas veces fórmanse arcos que poden mudar de forma constantemente. Cada cortina consiste de varios raios paralelos e aliñados na dirección das liñas do campo magnético, suxerindo que o fenómeno no noso planeta está aliñado co campo magnético terrestre. Do mesmo xeito a xuntanza de diversos factores pode levar á formación de liñas aurorais de tonalidades de cores específicas.

[miniatura|700px|centro|Aurora austral rexistrada ás 22:50 (hora local) en [Lakes Entrance, Victoria, Australia]]O vento solar é unha corrente constante de electróns, protóns e ións emitida polo Sol, mentres as execcións de masa coronal son erupcións periódicas solares de colosais nubes de plasma. Os eventos máis extremos deste tipo poden crear distorsións na protección que o campo magnético terrestre exerce sobre o noso planeta, creando tormentas xeomagnéticas. Estas poden interferir gravemente coas infraestruturas na Terra e no espazo, expoñendo á radiación ós futuros exploradores da Lúa e Marte. Pénsase que unha tormenta solar da escala do 'evento Carrington' (1859), causaría enormes danos nos satélites, redes eléctricas e comunicacións de radio.

## Noutros planetas 
thumb|300px|Aurora polar en Xúpiter. O punto brillante á esquerda é o final do campo magnético para a lúa Io. Os puntos no medio son das lúas Europa e Ganímedes
As auroras tamén ocorren noutros astros. Os polos de Xúpiter e Saturno teñen grandes campos magnéticos. En ambos os planetas, o telescopio espacial Hubble tomou fotos de luces polares. Tamén se observou a aurora polar en Urano, Neptuno e Venus. O Mars Express tamén viu auroras en Marte o 14 de agosto de 2004. Xúpiter tamén ten auroras que proveñen das súas lúas, Ío, Europa e Ganímedes.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
* 
* 
* 
### Ligazóns externas 
* Aurora – FAQ.
* Aurora – Forecasting.
* Official MET aurora forecasting in Iceland.
* Aurora Borealis – Predicting .
* Solar Terrestrial Data – Online Converter – *Northern Lights* Latitude.
* NASA – Carrington Super Flare. (see Carrington Super Flare) 
* Aurora Live Europe – Aurora forecasts for middle latitudes in Europe.
Matteo Bartoli

**Matteo Giulio Bartoli**, nado en Albona d'Istria en 1873 e finado en Turín en 1943, foi un lingüista italiano.

## Traxectoria 
Estudou na Universidade de Viena, exerceu de profesor na Universidade de Turín entre 1907 ata a súa morte. Os seus estudos sobre o dálmata, *Das Dalmatische* (2 vol. 1906), son case as únicas fontes que se conservan desa lingua. Escribiu tamén *Introduzione alla neolinguistica* (1925) e *Saggi di linguistica spaziale* (1945). Foi mestre de Antonio Gramsci.
Grilo

O termo **grilo** pode referirse a:

***Grilo**, un insecto;
***Grilo**, freguesía portuguesa do concello de Baião;
***Grilo**, militar grego, fillo de Xenofonte de Atenas;
***Grilo Falante**, un personaxe do deseño animado creado para a versión da Disney para o conto infantil *Pinocho*, escrito por Carlo Collodi.
Grilo (insecto)

**Grilo** (do latín *grillus*) é a designación común dos insectos ortópteros (*Orthoptera*), suborde *Ensifera*, que constitúen a familia dos grílídos, e que posúen, alén de longas antenas filiformes, órganos auditivos para percibir os sons que producen ao fregar as súas ás anteriores.

Soamente os grilos machos producen sons co obxecto de atraer as femias para a reprodución. Con esta finalidade os machos posúen unha serie de pelos nos bordos das ás, aliñados coma pentes, que producen sons cando rozan unha á contra outra. Cada especie produce un canto peculiar que varía coa época do ano, e que é máis intenso para atraer á femia e máis suave cando ela xa está presente e se inicia a fase do cortexo.

A femia posúe un longo órgano ovipositor característico. Estes insectos son omnívoros, pois comen tanto follas e talos coma insectos. Cavan no solo orificios con até medio metro de profundidade que terminan nunha habitación circular. A entrada do buraco é mantida sempre limpa porque aí se constitúe a zona de canto do macho.

Existen preto de 900 especies de grilos en todo o mundo, e moitas veces son confundidos cos saltóns, dos que son ben diferentes aínda que emparentados.

## O grilo na cultura popular 
Nalgunhas culturas os grilos son tidos por animais de estimación. Na China, o pousar un grilo nunha persoa significa moita sorte. En varios lugares do mundo son consumidos como alimento.

En Portugal era costume ter grilos na cociña das casas debido á crenza de que o seu canto atraía á felicidade e fortuna aos seus moradores, mentres que en Irlanda lle tiñan temor reverencial por pensar que era unha criatura encantada co poder de espantar ás fadas maléficas e moi lonxevo.

## Galería de imaxes 

Ficheiro:Aust brown field cricket.jpg|Grilo marrón australiano.
Ficheiro:Becho.Galicia.070621 23.jpg|Grilo de inverno (Bastabales, Ames).
Ficheiro:Grilo Mandaio 060507 1.jpg|Grilo (Mandaio Oza-Cesuras).
Ficheiro:Grilo Galicia.jpg|Grilo (Bastabales, Ames).

## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Os insectos na cultura popular galega
Lorenzo Bartolini

[miniatura|dereita|*Ninfa con escorpión*, [Louvre]]

**Lorenzo Bartolini**, nado en Prato en 1777 e finado en Florencia en 1850, foi un escultor italiano.

## Traxectoria 
De neno trasladouse a Florencia para traballar nun obradoiro para aprender a técnica de modelado en alabastro e máis tarde estableceuse pola súa conta en Volterra, en 1797 marchou a París para estudar pintura con Desmarets e escultura con Lemot, fixo amizade con  Jean Augusts Dominique Ingres e cando en 1803 gañou o segundo premio da Academia, chamou a atención de Dominique Denon, o inspector xeral dos museos parisienses, o que posibilitou que conseguise encargos lucrativos, e mesmo chegou a obter o favor de Napoleón para o que executou un colosal busto, e quen o enviou a Carrara para fundar unha escola de escultura, logo da primeira caída de Napoleon en 1814 marchou a París e acompañouno a Elba, tras a batalla de Warteloo (1815) estableceuse como artista independente en Florencia.

Entre as súas obras, de factura académica, hai gran cantidade de bustos, os mellores son o grupo da *Caridade*,* Hércules e Lichas* e *Fe en Deus*
Taddeo di Bartolo

miniatura|dereita
**Taddeo di Bartolo**, nado en Siena en 1363 e finado na mesma cidade o 26 de agosto de 1422, foi un pintor italiano o máis importante dos pintores menores da escola sienesa.

## Traxectoria 
Formouse no obradoiro de Jacobo di Mino del Pelicciaio, e o primeiro traballo que se lle coñece foi darlle pintura os relevos de anxos do coro da catedral de Siena, en 1389 establécese pola súa conta, e pintou unha *Virxe e neno cos santos* para a capela de S. Paolo do Collegarli. Coñecido pola serie de frescos de figuras da República romana do Palazzo Pubblico de Siena que realizou entre 1404 e 1416, e os frescos do Xuízo Final na Colexiata de San Gimignano.
Pintor itinerante, estivo en Pisa, Xénova, Perugia e Volterra e difundiu a arte sienesa en Italia.
Bartolo da Sassoferrato

**Bartolo da Sassoferrato**, nado en 1313 e finado en 1357, foi un xurista italiano, un dos máis máis notables glosadores medievais do dereito romano.

## Traxectoria 
Naceu en Venatura, preto de Sassoferrato, nas Marcas. Estudou nas universidades de Perugia e Boloña e doutorouse en leis en 1334.
En 1339 comezou a dar clases en Pisa, e en 1343 trasladouse a Perugia, onde tivo como alumno a Baldo de Ubaldis. En 1355 o emperador Carlos IV nomeouno *consiliarius*, logo de participar nunha embaixada en Pisa para el.

Foi considerado o mellor xurista tanto na península itálica como na península ibérica e mesmo en Inglaterra.

## Obra 
[miniatura|*Opera omnia*, [1581 (Milán, Fondazione Mansutti).|esquerda]]
Bartolo escribiu comentarios de case todas as partes do *Corpus Iuris Civilis*. 
*De fluminibus seu Tyberiadis* é un libro sobre as leis relativas aos ríos.
*De Insigniis et Armis*, recolle os aspectos legais da heráldica
Ademais desenvolveu moitos conceptos legais novos, que se converteron en parte da lei civil, entre eles o que fai referencia ao conflito entre leis.

## Na cultura popular 
A súa sona fixo que, a pesar do seu pasamento relativamente novo, inspirase a caracterización do avogado séculos despois en obras como *O barbeiro de Sevilla* ou *As vodas de Fígaro*.

## Notas
Florencia (homónimos)

O topónimo **Florencia** pode referirse a:

### Cidades 
***Florencia** (**Firenze**), cidade italiana da rexión da Toscana, que dá nome á **provincia de Florencia**;
***Florencia**, cidade colombiana do departamento de Caquetá;
***Florencia**, concello colombiano do departamento do Cauca;
***Florencia**, municipio cubano da provincia central de Ciego de Ávila;
***Florencia**, localidade arxentina do departamento General Obligado, da provincia de Santa Fe;
***Florencia de Benito Juárez**, localidade mexicana do estado de Zacateas.

### Estados 
***Ducado de Florencia**, estado, dentro do Sacro Imperio Romano Xermánico, centrado na cidade de Florencia, establecido en 1532 polo papa Clemente VII (Giulio di Giuliano de' Medici), e que persistiu até 1569 en que foi elevado a Gran Ducado de Toscana.
***República de Florencia**, cidade estado establecida en Florencia en 1115 e que perdurou até 1532, cando foi abolida polo papa Clemente VII, que nomeou duque de Florencia a Alexandre de Medici, seu fillo natural.
Sverre Fehn

miniatura|250px|Museo en Fjaerland, Noruega
**Sverre Fehn** nado en Kongsberg (Noruega) o 14 de agosto de 1924 e finado o 23 de febreiro de 2009, foi un arquitecto noruegués.

Recibiu a súa curta formación da arquitectura logo da segunda guerra mundial en Oslo, e axiña converteuse no líder dos arquitectos da súa xeración.

Á idade de 34 anos gañou o seu recoñecemento internacional grazas ao deseño do Pavillón de Noruega na Exposición Universal de Bruxelas de 1958. Nos sesenta fixo dous traballos que marcarían dous cumes na súa carreira: o Pavillón Nórdico na Biennale de Venecia e o Museo Hedmark en Hamar, Noruega.Foi profesor na Escola de Arquitectura de Oslo entre 1971 e 1995.
* Casa Eco en Norrköping en Suecia (1991-92)
* Museo de Aukrust en Alvdal (1995)
* Centro de Ricerca del Museo de Ghiacciai en Finlandia (1995)
* Centro Ivar Aasen en Ørsta (2000)
* Museo da Fotografía en Horten (2001)

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía
* 
* 
* 
* 
*
Bartolomeo di Giovanni

**Bartolomeo di Giovanni **, nado en Florencia contra o 1475 e finado contra 1510, foi un pintor italiano. Traballou con Domenico Ghirlandaio na decoración do altar do Hospital dos Expósitos de Florencia (1488), colaborou tamén con Botticelli e traballou nos cuartos dos Borgia en Roma (1492).
Bartolomea Capitanio

**Bartolomea Capitanio**, nada en  Lovere o 13 de febreiro de 1807 e finada na mesma vila o 26 de xullo de 1833, foi unha relixiosa italiana, santa da Igrexa católica dende 1950 que celebra a súa festa o 26 de xullo.

## Traxectoria 
Naceu no seo dunha familia humilde, estudou coas clarisas da súa vila e en 1822 obtivo o título de profesora e comezou a dar clase na escola local, pero dous anos despois abre unha escola na súa casa para os nenos pobres e traballou tamén no hospital local. O 21 de novembro de 1832 fundou con Vicenza Gerosa a Congregación de María Meniña, actualmente denominada *Irmáns da Caridade das santas Bartolomea Capitanio e Vincenza Gerosa*, pouco despois morría de tuberculose.
Bartolomeo Veneto

[miniatura|[Lucrezia Borgia, por Bartolomeo Veneto.]]

**Bartolomeo Veneto** foi un pintor italiano, activo entre 1502 e 1546.

## Traxectoria 
Naceu en Cremona ou en Venecia, traballou en Venecia e outros lugares do Véneto e tamén na Lombardía, probablemente foi discípulo de Gentile Bellini, comezou realizando pequenas pinturas devocionais e posteriormente especializouse en retratos, as súas obras máis coñecidas son  *A tocadora de laúde*, *Ludovico Martinengo*, *Cortesana nova*.
Fra Bartolommeo

miniatura|María cos santos e Jean Carondelet
**Fra Bartolommeo**, nado en Florencia en 1472 e finado en Fiesole en 1517, foi un pintor renacentista florentino.

## Traxectoria 
Foi aprendiz de Cosimo Rosselli e axudante de Girolamo Savonarola. En 1500 entrou na Orde dos Predicadores|orde dos dominicos]] e no convento de San Marcos, pero seguiu a pintar. Foi amigo de Rafael do que aprendeu as regras da perspectiva, quen á súa vez recibiu del leccións sobre a cor, e por volta de 1500 o retorno a Florencia de Leonardo da Vinci e Michelangelo influenciárono fondamente tanto na composición como na presentación das figuras.

As figuras de Bartolommeo son xeralmente pequenas, pero tamén ten figuras maiores, como a considerada a súa mellor obra, *San Marcos* ou *San Sebastián*.