Gonzalo Torrente Ballester

**Gonzalo Torrente Ballester**, nado en Serantes (Ferrol) o 13 de xuño de 1910 e finado en Salamanca o 27 de xaneiro de 1999, foi un novelista galego en lingua castelá. Entre outros recoñecementos, recibiu o Premio Cervantes, o Premio Princesa de Asturias das Letras e o Premio Nacional de Narrativa.

## Traxectoria 
[miniatura|Casa natal de Torrente Ballester en [Serantes, Ferrol|Serantes.]]
[miniatura|Placa na casa na que viviu en [Vigo.]]
Gonzalo Torrente Ballester naceu no concello de Serantes, dende 1940 integrado no concello de Ferrol. Era fillo de Gonzalo Torrente Piñón, militar da Mariña, e de Ángela Ballester Freire. Estudou no Colexio da Nosa Señora da Mercede, e fixo o bacharelato na Coruña como alumno libre do Instituto Eusebio da Guarda. A súa miopía disuadiuno de facer carreira na Armada. En 1926 matriculouse por libre na Universidade de Santiago de Compostela para facer Filosofía e Letras.
[miniatura|Estatua de Gonzalo Torrente Ballester en [Ferrol.]]
Por motivos familiares, en 1927, trasladouse a Oviedo, onde comezou a estudar Dereito. Alí tivo os seus primeiros contactos coas vangardas literarias, e iniciou a súa actividade periodística no diario *El Carbayón*. En 1928 foi vivir ao Concello de Lavadores, e en 1929 marchou a Madrid, onde coñeceu a Valle-Inclán, comezou a estudar Filosofía e Letras e colaborou na publicación anarquista *La Tierra*. En 1930 volveu a Ferrol, e en 1931 marcha coa familia a Bueu. Alí coñeceu a Josefina Malvido Lorenzo, mestra, coa que casou en 1932 e coa que tivo catro fillos entre 1934 e 1938. Logo dunha estancia en Valencia, regresou a Ferrol por mor da asma da súa muller. Nesta cidade traballou como profesor de gramática, latín e historia na academia Rapariz. Matriculouse de novo como alumno libre na Facultade de Letras de Santiago e afiliouse ao Partido Galeguista. En 1935 licenciouse en Historia, e exerceu de secretario local do partido. En 1936 aprobou a oposición para profesor auxiliar na universidade compostelá na especialidade de Historia Antiga.

### Guerra e posguerra 
[miniatura|250px|Presentación dunha escultura no Café Novelty de [Salamanca en 2000. De esquerda a dereita, o escultor Fernando Mayoral, Carlos Casares, a súa viúva María Fernanda Sánchez-Guisande Caamaño, e o director da RAE Víctor García de la Concha.]]
O Golpe de Estado do 18 de xullo de 1936 que deu pé á guerra civil española colleuno en París, onde preparaba a súa tese doutoral. Regresou a Galiza en outubro para estar coa familia. Por consello dun sacerdote coñecido seu afiliouse á Falange Española. En 1937 coñeceu en Pamplona a Dionisio Ridruejo e os demais intelectuais falanxistas do Grupo de Burgos, como Pedro Laín Entralgo, Luis Rosales ou Luis Felipe Vivanco, cos que en 1941 creou *revista Escorial*. Publicou o ensaio *Razón y ser de la dramática futura* na revista *Jerarquía*. En 1938 marchou a Burgos, onde publicou *El viaje del joven Tobías. Milagro representable en siete coloquios*. En 1939 incorporouse como profesor auxiliar á Universidade de Santiago, e publicou *Las ideas políticas: el liberalismo*, *Antecedentes históricos de la subversión universal* e *El Casamiento engañoso* (Premio Nacional de Autos Sacramentales). En 1940 preparou a oposición para ser docente de ensino medio e gañou a praza en Ávila, pero permaneceu en Santiago en comisión de servizo. Publicou *Lope de Aguirre*, na revista *Vértice*. En 1942 volveu a Ferrol, dando clases no instituto Concepción Arenal. Publicou *República Barataria. Teomaquia en tres actos, el primero dividido en dos cuadros* e *Siete ensayos y una farsa*. Abríronlle expediente de responsabilidades políticas en marzo de 1941 por ser directivo do Partido Galeguista, que foi sobresido en setembro de 1944.

En 1943 publicou a súa primeira novela, *Javier Mariño*, que foi secuestrada pola censura aos vinte días de saír. En 1944 publicou os relatos "Gerineldo" no diario *Arriba*, e "Cómo se fue Miguela", en *El Español*. En 1946 publicou *El retorno de Ulises. Comedia* e *El Golpe de Estado de Guadalupe Limón*, e traduciu, prologou e anotou *Las elegías de Duino* de Rainer María Rilke en *Nueva Época*, xunto coa alemá Metchild von Hesse Podewils.

### Madrid 
En 1947 trasladouse a Madrid como profesor de Historia Universal na Escola de Guerra Naval, onde permaneceu até 1962. En 1948 iniciou a súa actividade como crítico teatral no diario *Arriba* e publicou *Compostela y su ángel*. En 1949 comezou como crítico teatral en Radio Nacional de España, publicou *Literatura Española Contemporánea* e participou nos guións das películas *Llegada de noche* e *El cerco del diablo* de José Antonio Nieves Conde. En 1950 escribiu *La Princesa durmiente va a la escuela* (editada en 1983), e publicou *Ifigenia*, e *Atardecer en Longwood*. En 1951 escribiu o guión da película *Surcos* e en 1953 o de *Rebeldía*, as dúas de José Antonio Nieves Conde. En 1954 publicou *Farruquiño*, en *Cid (La novela del Sábado)*.

En 1957 publicou *El señor llega* (primeiro volume da triloxía *Los gozos y las sombras*), e *Teatro Español Contemporáneo*. En xaneiro de 1958 enviuvou, e ao mes seguinte faleceu o seu pai. En 1959 publicou *El señor llega*, que recibiu o Premio de Novela da Fundación Joan March. Viaxou a Mallorca para continuar a triloxía, e alí escribiu *Donde da la vuelta el aire*. En xaneiro de 1960 coñeceu a María Fernanda Sánchez-Guisande Caamaño (Ordes 1928), coa que casou en maio e coa que tivo sete fillos. Viaxou a París e Alemaña, e en Ferrol mercou o seu primeiro magnetófono, que utilizou desde entón no seu traballo. Nese mesmo ano publicou *Donde da la vuelta el aire*. En 1961 publicou *Panorama de la literatura española contemporánea* (2&nbsp;volumes, Ediciones Guadarrama).

En 1962 firmou un manifesto na defensa da folga dos mineiros en Asturias, o que lle custou o posto de traballo como docente e como colaborador en RNE e *Arriba*. Tamén neste ano rematou a triloxía con *La Pascua triste*. En 1963 publicou *Don Juan*, que tivo problemas coa censura e pouca acollida entre o público, motivo polo que deixou de lado durante un tempo a escritura e se adicou á tradución. Interveu no Congreso de Escritores de Madrid. En 1964 solicitou a reincorporación no ensino medio, sendo destinado a Pontevedra. Comezou a colaborar no *Faro de Vigo* coa columna "Amodo". En 1965 publicou *Aprendiz de hombre*.

### Estados Unidos 
En 1966 foi invitado como profesor distinguido á State University of New York en Albany. Cruzou o Atlántico en agosto, cos seus cinco fillos do segundo matrimonio e a súa biblioteca particular. En 1968 recibiu as visitas de Dionisio Ridruejo, Ramón Piñeiro e Dámaso Alonso. Rematou a novela *Off-side*, escrita cunha bolsa da Fundación Joan March, e comezou a escritura de *Campana y piedra*, que deu pé a *La saga/fuga de J. B.*.

Trala morte da súa nai en 1970, regresou a España e foi destinado ao instituto de Orcasitas (Madrid). En 1971 regresou temporalmente Albany e rematou *La saga/fuga de J. B.*, que recibiu o premio da Crítica e o Ciudad de Barcelona en 1972. En 1973 abandonou a docencia nos EUA, sendo destinado ao instituto da Guía, en Vigo. Iniciou a columna "Cuadernos de la Romana" en *Informaciones*. En 1975 foi elixido membro da Real Academia Española.

### Recoñecemento 
Trasladouse a Salamanca para impartir aulas no instituto Torres Villarroel. Durante os case vinte e cinco anos que viviu en Salamanca congregou arredor súa a vida cultural da cidade universitaria, e era habitual velo no centenario café Novelty da praza Maior, onde actualmente hai unha escultura na súa memoria. Publicou o ensaio *El Quijote como juego*, e apareceu en libro a columna *Cuadernos de la Romana*. En 1976 sufriu un infarto, e publicou *Nuevos Cuadernos de la Romana*, continuación da columna de *Informaciones*. En 1977 leu o seu discurso de ingreso na RAE, na que ocupou a cadeira E, co título *Acerca del novelista y de su arte*. Foi contestado por Camilo José Cela. Publicou *Fragmentos de Apocalipsis* e saíu o primeiro volume dun proxecto de *Obra Completa*, que non rematou. En 1978 iniciou a redacción de relatos para *Las sombras recobradas*, libro publicado en 1979. En 1980 xubilouse da docencia. En 1981 acadou o Premio Nacional de Narrativa por *La isla de los Jacintos Cortados* e iniciou a serie de artigos *Cotufas en el golfo*, no diario *ABC*. Publicou un *Curriculum, en cierto modo*, na revista *Triunfo*. Supervisou o guión e a produción da serie de TV *Los gozos y las sombras*, baseada na súa triloxía e rodada en Pontevedra. A serie emitiuse ao ano seguinte en TVE, con grande éxito de crítica e público.

En 1982 recibiu o Premio Príncipe de Asturias das Letras, *ex aequo* con Miguel Delibes. Publicou *Ensayos críticos*, *Los cuadernos de un vate vago* e *Dafne y ensueños*. En 1983 foi nomeado Fillo Predilecto de Ferrol e publicou *La Princesa Durmiente va a la escuela*. En 1984 foi nomeado Fillo Adoptivo de Salamanca e publicou *Quizá nos lleve el viento al infinito*. En 1985 recibiu o Premio Miguel de Cervantes, sendo o primeiro novelista español en acadalo; recibiu tamén o Premio Vitalicio da Fundación Pedro Barrié de la Maza polo conxunto da súa obra. Publicou *La rosa de los vientos*. En 1986 viaxou como conferenciante aos Países Baixos, Dinamarca e a Arxentina. Publicou *Cotufas en el golfo* e representouse por vez primeira unha versión dunha obra teatral súa, *¡Oh, Penélope!*, baseada en *El retorno de Ulises*.

En 1987 publicou *Yo no soy yo, evidentemente* e foi nomeado Doutor *Honoris Causa* pola Universidade de Salamanca. En 1988 foino polas universidades de Santiago de Compostela e Dijon, e foi nomeado Cabaleiro de Honor das Artes e as Letras da República de Francia. Gañou o Premio Planeta con *Filomeno, a mi pesar*, e publicou *Ifigenia otros cuentos*. En 1989, ano en que foi operado de cataratas, publicou *Crónica del rey pasmado* e *Santiago de Rosalía Castro*. A Deputación da Coruña instituíu o Premio de Narrativa Torrente Ballester. En 1990 recibiu o premio Libro de Ouro da Confederación Española de Libreiros e a Medalla de Ouro ao mérito cultural de Santiago de Compostela. Supervisou o guión da película *El rey pasmado*, escrito polo seu fillo Gonzalo Torrente Malvido e mais por Juan Potau. O filme, dirixido por Imanol Uribe, acadou oito Premios Goya.

En 1991 publicou *Las islas extraordinarias*. En 1992 viaxou a Cuba para inaugurar a Cátedra de Cultura Galega da Universidade da Habana, e reuniuse con Fidel Castro e foi nomeado Doutor *Honoris Causa* pola Universidade da Habana. Inaugurouse unha praza co seu nome na Coruña e publicou *La muerte del decano* e *Torre del Aire*, onde recompilou os artigos firmados con ese título. En 1993 tivo lugar unha semana de estudos sobre a súa obra na Universidade de Vigo. En 1994 recibiu o Premio Azorín de novela por *La novela de Pepe Ansúrez*, unha sátira dos círculos literarios de provincias. En 1995 publicou *La boda de Chon Recalde*. Ao ano seguinte recibiu o Premio Castilla y León de las Letras. Viaxou a Luxemburgo para un encontro cos tradutores da súa obra (Claude Bleton, Colin Smith e António Gonçalves). En 1997 visitou en Lanzarote a Fundación César Manrique e a José Saramago. Participou nunha homenaxe en Lugo a Dámaso Alonso. En setembro ingresou no hospital durante dúas semanas por mor dunha pneumonía. Obtivo o Premio Rosalía de Castro do PEN Clube de Galicia. Foi nomeado Fillo adoptivo de Santiago de Compostela, Pontevedra, Nigrán e Fene. Publicou *Memoria de un inconformista*, recompilación dos artigos publicados baixo o título *Amodo*, en *Faro de Vigo*. Publicou *Los años indecisos*. En 1998 ingresou no hospital en xullo e setembro. Foi nomeado Cabaleiro da Orde de Santiago da Espada, máxima condecoración ás Artes da República de Portugal.

Faleceu en Salamanca o 27 de xaneiro de 1999. Foi soterrado no camposanto de Serantes, nunha cerimonia na que Carlos Núñez interpretou na gaita "Negra Sombra".

Entre os once fillos e fillas dos seus dous matrimonios, están o novelista Gonzalo Torrente Malvido, o musicólogo Álvaro Torrente Sánchez-Guisande (especializado no barroco español e profesor da Universidade Complutense de Madrid, actual presidente da Fundación Gonzalo Torrente Ballester), o historiador Juan Pablo Torrente Sánchez-Guisande, o periodista Luis Felipe Torrente Sánchez-Guisande e a profesora da Universidade de Florencia Francisca Ángela Torrente Sánchez-Guisande.

## Obra 
[miniatura|Estatua no [Café Novelty na praza Maior de Salamanca, obra de Fernando Mayoral.]]
Torrente Ballester recoñeceu a influencia fundamental da narrativa oral galega de principios do século XX, como por exemplo a mariñeiros que falaban de pelexas en Hong-Kong. Como narrador destacou na exposición e resolución irónicas das narracións. Esta ironía está baseada na percepción do real no marabilloso e do marabilloso no real.

Torrente Ballester escribiu sempre en castelán, agás algún artigo en revistas literarias galegas. Aínda así declarou o seguinte:

### Novela 
* *Javier Mariño* (1943)
* *El golpe de estado de Guadalupe Limón* (1946)
* *Ifigenia* (1949)
* *Los gozos y las sombras*, triloxía constituída por *El señor llega* (1957), *Donde da la vuelta el aire* (1960) e *La Pascua triste* (1962)
* *Don Juan* (1963)
* *Off-Side* (1968)
* *La saga/fuga de J. B.* (1972)
* *Fragmentos de Apocalipsis* (1977)
* *A illa dos xacintos cortados* (*La isla de los jacintos cortados*, 1980). Premio Nacional de Narrativa. Tradución ao galego de Alfredo Conde.
* *Dafne y ensueños* (1982)
* *La Princesa Durmiente va a la escuela* (1983)
* *Quizá nos lleve el viento al infinito* (1984)
* *La rosa de los vientos* (1985)
* *Yo no soy yo, evidentemente* (1987)
* *Filomeno, a mi pesar* (1988; Premio Planeta)
* *Crónica del rey pasmado* (1989)
* *Las islas extraordinarias* (1991)
* *La muerte del decano* (1992)
* *El cuento de la sirena* (1992). Foi traducida ao galego como *O conto da serea* (1994).
* *La novela de Pepe Ansúrez* (1994)
* *La boda de Chon Recalde* (1995)
* *Los años indecisos* (1997)
* *Doménica* (1999). Foi traducida ao galego co mesmo título.

### Teatro 
* *El viaje del joven Tobías* (1938)
* *El casamiento engañoso* (1939)
* *Lope de Aguirre* (1941)
* *República Barataria* (1942)
* *El retorno de Ulises* (1946)
* *Atardecer de Longwood* (1950)

### Relato curto 
* *Hombre al agua* (1987)

### Ensaio 
* *Panorama de la literatura española contemporánea* (1956)
* *Teatro español contemporáneo* (1957)
* *Siete ensayos y una farsa* (1972)
* *El Quijote como juego* (1975)
* *Cuadernos de un vate vago* (1982)
* *Diarios de trabajo 1942–1947* (1982)
* *Mi fuero interno* (2011)

### Xornalismo 
* *Cuadernos de La Romana* (1975)
* *Nuevos Cuadernos de La Romana* (1977)
* *Cotufas en el golfo* (1986)
* *Torre del aire* (1993)
* *Memoria de un inconformista* (1997)

### Miscelánea 
* *Compostela y su ángel* (1948)
* *Compostela* (1948; con ilustracións de María Droc)
* *Farruquiño* (1954)
* *Santiago de Rosalía Castro* (1989)
* *Lo mejor de Gonzalo Torrente Ballester* (1989)
* *Los mundos imaginarios* (1994)

### Adaptacións 
* *César y Cleopatra* (1958, de Bernard Shaw)

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

### Ligazóns externas 
* Páxina oficial de Gonzalo Torrente Ballester 
* "El misterio Torrente Ballester", reportaxe publicada no diario *El Mundo* o 8 de xuño de 2010.