División territorial de España en 1833

A **división territorial de España de 1833** foi un proceso de reordenación administrativa do territorio do reino de España (excluíndo as colonias) nun estado centralizado dividido en 49 provincias.

## Historia 
O 29 de setembro de 1833, inmediatamente despois da morte de Fernando VII, a rexente María Cristina de Borbón tratou de chegar a un acordo cos partidarios de Carlos María Isidro de Borbón sen perder, por outra parte, o apoio dos liberais. Aínda que os esforzos por conciliar aos carlistas foron vans, o goberno emprendeu unha reforma de grande envergadura que segue vixente na actualidade

Confioulle a misión a Francisco Cea Bermúdez, líder dun goberno que durou apenas tres meses. 
Mediante unha simple circular en novembro de 1833, o seu secretario de estado de Fomento, Javier de Burgos, creou un estado centralizado dividido en 49 provincias. As provincias recibiron o nome das súas capitais, agás catro que conservaron as antigas denominacións: Navarra, con capital en Pamplona, Áraba con Gasteiz, Guipúscoa con Donostia e Biscaia con Bilbao.

O proxecto de Javier de Burgos é practicamente o mesmo que o de 1822, pero sen as provincias de Calatayud, Vierzo e Xàtiva; amais, outras provincias cambian de nome ao mudar a capital.

## Organización territorial 
A división provincial de Javier de Burgos de 1833 incluía 49 provincias agrupadas en rexións históricas, se ben non se pretendía crear ningún nivel administrativo superior ao provincial. Así, as rexións definidas non tiñan ningún tipo de competencia ou órgano administrativo ou xurisdicional común ás provincias que agrupaba, tendo a adscrición a rexións un carácter clasificatorio, sen pretensións de operatividade administrativa.

250px|miniatura|Os catro reinos de Andalucía.
* **Andalucía** comprendía os reinos de Córdoba, Granada, Xaén e Sevilla; divídese en oito provincias: Almería, Cádiz, Córdoba, Granada, Huelva, Xaén, Málaga e Sevilla.
* O **reino de Aragón** divídese en tres provincias: Huesca, Teruel e Zaragoza.
* O **principado de Asturias** estaba formado pola provincia de Oviedo.
* Palma é a capital das **Illas Baleares** .
* Santa Cruz de Tenerife é a capital das **Illas Canarias**.
* **Castela a Nova** abranguía cinco provincias: Cidade Real, Cuenca, Guadalaxara, Madrid e Toledo.
* **Castela a Vella** incluía oito provincias: Ávila, Burgos, Logroño, Palencia, Santander, Segovia, Soria e Valladolid.
* **Cataluña** inclúe as provincias de Barcelona, Xirona, Lleida e Tarragona.
* **Extremadura** inclúe as provincias de Badaxoz e Cáceres.
* O **reino de Galicia** dividiuse nas provincias da Coruña, Lugo, Ourense e Pontevedra.
* O **reino de León** dividiuse nas provincias de León, Salamanca e Zamora.
* O **reino de Murcia** dividiuse nas provincias de Albacete e Murcia.
* O **reino de Valencia** dividiuse nas provincias de Alacant, Castelló de la Plana, e Valencia.
* Pamplona, Gasteiz, Bilbao e Donostia son as capitais das provincias de **Navarra**, **Áraba**, **Biscaia** e **Guipúscoa**.

Amais do proposto de 1822, o modelo de Javier de Burgos eran os departamentos franceses e se ben moitas das decisións de límites e adscricións a provincias puideron parecer arbitrarias (de acordo a criterios históricos e xeográficos), non o foron tanto, posto que seguían certos criterios «racionais»: extensión (desde o punto máis afastado da provincia debería poder chegarse á capital nun día), poboación (as provincias deberían ter entre 100.000 e 400.000 habitantes) e coherencia xeográfica.

Recupéranse os nomes tradicionais das provincias do País Vasco, pero persisten moi poucos enclaves, sendo os máis importantes o Rincón de Ademuz (provincia de Valencia) e o Condado de Treviño (provincia de Burgos).

Esta división provincial consolidouse e triunfou rapidamente, pois inmediatamente dotouse ás capitais de provincias das institucións de goberno básicas.
* En 1841 ampliouse temporalmente a provincia de Logroño.
* Entre 1844 e 1854 a capital de Guipúscoa pasou de Donostia a Tolosa.
* En 1846 rectificáronse os límites entre Cidade Real e Albacete, coa incorporación de Villarrobledo a esta última..
* En 1927 dividíronse as illas Canarias nas dúas provincias actuais. (R.D. nº 1586 de 21 de setembro), As Palmas e Santa Cruz de Tenerife, aumentándose así o número de provincias de 49 a 50.
* En 1980 mudou a denominación da provincia de Logroño pola de provincia de La Rioja
* En 1982, como parte da transformación en comunidade autónoma, modificouse a denominación da provincia de Santander pola de provincia de Cantabria.
* En 1983 mudou a denominación da provincia de Oviedo pola de provincia de Asturias.
* En 1986 aprobouse a lei que permite o cambio de denominación das provincias.
* Até 1992 as provincias de Girona e Lleida tiñan o exopónimo castelán de "Gerona" e "Lérida". Isto implicou o cambio das letras identificativas da placa de matrícula en Girona, pasando de ser GE a GI.
* En 1995 o municipio de Gátova pasou da provincia de Castelló á de Valencia
* En 1997 a provincia de Baleares pasou a chamarse provincia de Illes Balears. Do mesmo modo a placa de matrícula quedou modificada cambiando as siglas PM por IB.
* En 1998 mudou a denominación oficial das provincias da Coruña e Ourense, que até entón conservaban o exónimo castelán de "La Coruña" e "Orense". A matrícula da provincia de Ourense cambiou de OR a OU.
* En 2011 modificouse a denominación oficial das provincias de "Álava", "Guipúzcoa" e "Vizcaya" polas de Álava/Araba, Gipuzkoa e Bizkaia.

## Vixencia 
As provincias definidas en 1833 seguen sendo, de acordo coa Constitución Española de 1978, pezas básicas da organización territorial de España (artigo 141), base das circunscricións electorais (artigo 68) e as unidades das que se compoñen as comunidades autónomas (artigo 143).

O Estatuto de Autonomía de Cataluña, que entrou en vigor en agosto de 2006, obvia a división provincial, considerando a división tradicional en sete vigairías., pero non se prevé que tal división modifique a división provincial vixente para os cometidos do Estado, para non alterar asuntos como o número de senadores ou deputados de Cataluña nas Cortes Xerais.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Provincias de España

### Ligazóns externas 
* *Real Decreto de 30 de noviembre de 1833* 
* Santiago Pastrana: "La división provincial de Javier de Burgos de 1833", en *Páginas didácticas sobre geografía*.