Pita do monte

A **pita do monte**, ou **pita montesa**, (*Tetrao urogallus*), é unha especie de ave da orde das galiformes, familia dos fasiánidos e subfamilia dos tetraoninos, pertencente ao seu xénero tipo *Tetrao*. 

É o membro de maior tamaño da súa subfamilia, distribuíndose por boa parte de Eurasia (Escandinavia, a rexión báltica e a Federación Rusa) con pequenos enclaves nas montañas de zonas temperadas como a cornixa cantábrica, os Pireneos, os Alpes e o Xura.

En España, desde 1979, está vedada a súa caza e, desde 1986, está catalogada como especie protexida, aínda que isto non supuxo, de momento, un incremento da súa poboación. Considérase unha reliquia da era glaciar, pois tras a última (a glaciación de Würm) as súas poboacións fóronse desprazando cara ás rexións máis frías de Europa e á alta montaña.

Aínda que a nivel xeral o status da especie é pouco preocupante, en España está en perigo de extinción, quedando algúns exemplares non Pireneos (da subespecie *Tetrao urogallus aquitanicus*), e ao longo das zonas boscosas da cornixa cantábrica (da subespecie pita do monte cantábrica). 

En Galiza deuse por extinguida a poboación dos Ancares, a poboación máis occidental da especie, xa que os últimos cantadeiros ocupados observáronse en 2005, pero aínda se atopa esporadicamente debido ao movemento de exemplares de poboacións limítrofes, 

## Taxonomía 
### Descrición 
A especie foi descrita en 1758 por Linneo na 10ª edición do seu *Systema Naturae*.

### Subespecies 
Na actualidade recoñécense dentro da especie as subespecies seguintes:

A extinción da pita de monte nos Ancares, situados no extremo occidental da súa área de distribución en Europa, ameaza con ser o preludio da súa desaparición en toda a cordilleira Cantábrica, onde a poboación descendeu un 70 % desde os anos oitenta. De feito, a pita de monte está practicamente extinguida tamén na parte oriental e central de Asturias, cunha perda de poboación dun 90 %, segundo un censo do ano 2010.

### Alimentación 
É unha ave que segue dous tipos de dietas estacionais. No verán é unha ave terrestre que se alimenta de herbas, crisálides de formiga, landras, bagas, lagartas e incluso serpes.

No inverno convértese nunha ave arborícola e mantense de agullas dos piñeiros e gromos e bagas de silveira, arandeira e acivro.

### Reprodución 
miniatura|240px|Ovos de *Tetrao urogallus urogallus*.
O macho é territorial e polígamo. A época de celo dura desde marzo até o primeiro terzo de maio. Durante a época de celo emite gritos de reclamo ao amencer e ao solpor desde algún punto elevado atraendo ás femias. Logo póusase no chan e continúa cos seus reclamos e copulando con varias femias nun mesmo día.

As femias poñen entre cinco e doce ovos nun furado no chan, chocándoos ela soa durante 28-30 días. Os niños son obxectivo doado para o xabarín, os cans e o azor. Ademais a mortalidade dos pitos é moi alta nas primeiras semanas de vida, polo que a súa poboación aumenta moi lentamente.

### Poboación 
A poboación europea estímase en de 666 000 a 1 060 000 machos que cantan, o que equivale a 1 330 000 ou 2 110000 de individuos maduros. E en Europa vive aproximadamente o 40 % do total da súa área de dispersión, polo que unha estimación moi preliminar do tamaño da poboación mundial sería duns 3 325 000 a 5 275 000 individuos maduros. Polo tanto, a poboación sitúase no rango dos 3 000 000 a 5 499 999 individuos maduros.

## Ameazas 
A principal ameaza para esta especie é a destrución e/ou alteración do seu hábitat arbóreo. Aínda é comunmente cazado (incluso durante a temporada de reprodución), excepto no suroeste e centro de Europa. Outros factores que inciden na diminución das súas poboacións son, entre outras, o desenvolvemento de instalacións de esquí e outras actividades recreativas de inverno, as colisións (especialmente de individuos xuvenís) con liñas eléctricas de alta tensión e, nalgunhas zonas, a depredación (por exemplo, por raposos), a contaminación (chuvia ácida) e os cambios climáticos debidos ao quecemento global (por exemplo, en Escocia).

## Status e conservación 
*Tetrao urogallus* ten unha área de distribución estimada de 1 000 000 a 10 000 000 de km2 e unha poboación de entre 1,5 e 2 millóns de individuos só en Europa. Hai algunhas evidencias dunha diminución da poboación, pero non se cre que a especie se aproxime ao limiar da *Lista vermella* da UICN establecido nunha diminución da poboación de máis do 30 % en dez anos ou en tres xeracións. Por iso, esta institución cualifica á especie como *LC* (pouco preocupante).

Segundo informou o investigador español Félix Rodríguez de la Fuente na súa serie *"Fauna"*, a subespecie do noroeste de España de pita do monte cantábrica (*Tetrao urogallus cantabricus*) —un residuo da Idade do Xeo— estivo moi ameazada na década de 1960 pola recolección comercial de ramas con froitos de acivro para a súa venda como adornos de Nadal, unha práctica importada dos pobos anglo-saxóns ou xermánicos.

En Escocia, a poboación diminuíu considerabelmente desde a década de 1960 debido aos valados para os cervos, a depredación e a falta de hábitat adecuado no *Caledonian Forest*. A poboación caeu dun máximo de 10 000 parellas na década de 1960 a menos de 1 000 aves en 1999. Incluso foi cualificada como a ave con maior probabilidade de extinción no Reino Unido en 2015.

Nas zonas de esquí de montaña, os cabos mal sinalados para os remontes contribuíu á súa mortalidade.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Dickinson, E. C., ed. (2003): *The Howard & Moore Complete Checklist of the Birds of the World*. 3nd ed. Londres: Christopher Helm. ISBN 978-0-7136-6536-9. 
* Hume, R. (2002): *Guía de campo de las aves de España y Europa*. Barcelona: Ediciones Omega, S. A. ISBN 84-2821-317-8.
* Penas Patiño, X. M., Carlos Pedreira López e Carlos Rodríguez Silvar (1980): *Guía das aves de Galicia*. Vigo: Editorial Galaxia, S. A. ISBN 84-7154-279-6.
* Penas Patiño, X. M., Carlos Pedreira López e Carlos Silvar (1991): *Guía das aves de Galicia*. A Coruña: Baía Edicións. ISBN 84-8767-406-2. (Segunda edición en 2004).
* Penas Patiño, X. M. (1995): "*Tetrao urogallus* Linn. Pita do monte". En: VV. AA. *Atlas de vertebrados de Galicia*. Tomo II, Aves. Santiago de Compostela: SGHN / CCG. ISBN 84-8717-289-X.
* Peterson, R.; G. Mountfort e P. A. D. Hollom (1973): *Guía de campo de las aves de España y de Europa*. Barcelona: Ediciones Omega, S. A. ISBN 84-2820-334-2.

### Outros artigos 
* Aves
* Galiformes
* Tetraoninos
* *Tetrao*
* Pita do monte cantábrica

### Ligazóns externas 
* *Tetrao  urogallus na ADW.
* Capercaillie *(Tetrao urogallus)'' en ARKive.