Abadexo

O **abadexo**, **badexo**  **badeixo**, *Pollachius pollachius*, é un peixe osteíctio da orde dos gadiformes e familia dos gádidos.

A primeira descrición da especie foi feita por Carl von Linné en 1758 na 10ª edición do seu *Systema Naturae* , data e obra que marcan o inicio da taxonomía e nomenclatura zoolóxica modernas, baixo o nome de *Gadus pollachius*.

Os exemplares novos (é dicir, os de tamaño pequeno ou mediano) denomínanse **cerretas**, **curubelos**,, **sarretas** ou **zarretas**.

Os adultos adoitan posuír unha coloración máis uniforme que a dos novos, aínda que menos intensa e dunha tonalidade máis ocre; no seu dorso poden existir bandas de cor amarela, transversais á dirección dos raios.

Segundo Moreau, nos exemplares novos as dúas primeiras aletas dorsais son dun fondo azulado atravesado por dúas bandas alaranxadas, agás a terceira aleta, que só posúe unha; as anais son vermellas, co bordo pardento, e na axila das pectorais adoita existir unha mancha negra diminuta.

### Especies semellantes 
O abadexo pode ser facilmente confundido con outros membros moi próximos da familia dos bacallaus: o fogueiro ou burro (*Melanogrammus aeglefinus*), ou o carboeiro (*Pollachius virens*), pero existe unha serie de características que os diferencian. O fogueiro ten unha liña lateral recta de cor clara mentres que o abadexo posúe unha liña lateral escura, que se encontra curvada por riba da aleta pectoral. A mandíbula do carboeiro é bastante uniforme, mentres que o abadexo se caracteriza por presentar a mandíbula inferior saínte e sen barbelas no queixo, características propias dos gádidos, e por presentar tres aletas dorsais e dúas anais; as aletas pectorais son pequenas, e as abdominais, que son diminutas, están preto da gorxa.

## Características principais 
* Peso máximo: 14&nbsp;kg.
* Peso medio (cerca da costa): uns 2,7&nbsp;kg; no mar aberto, 4,5&nbsp;kg.
* Lonxitude máxima: 1,30 m; xeralmente non chega a 1 m.
* Ciclo de vida: de 8 a 10 anos.

## Distribución e ciclo vital 
### Área de distribución 
A súa área de distribución esténdese polo océano Atlántico nororiental, desde as costas de Islandia e Noruega setentrional, polo norte, ata as costas norteafricanas, polo sur. Abunda fronte as costas de Escocia, e é das especies máis costeiras desta familia.

Aínda que o abadexo é un peixe que procede do Atlántico norte, estendeuse por toda a costa galega, sobre todo polas zonas da Coruña, Vigo e Pontevedra. Atópase en abundancia sobre fondos de rocha aínda que non deixa de existir nos de area e noutros fondos chans de análoga natureza. Adoita verse preto da superficie cando hai bancos de peixes ós que persegue con insistencia.

A súa presenza en augas galegas foi citada por primeira vez por Cornide en 1788, como *Gadus pollachius*. De Buen (1935) tamén o rexistra como *G. pollachius*, así como Steindachner en Lozano y Rey (en 1960), que o observou na Coruña e Vigo, e o propio Lozano y Rey, tamén en 1960, na Coruña, Pontevedra e Vigo. Xa co nome actual, *Pollachius pollachius*, cítanos Lens (1978) en Ribeira; Fernández *el al.* en Galicia (1978), e sobre fondos da plataforma continental desde o alfoz do Miño ata Fisterra (1979); Iglesias (1981), en polígonos de bateas mexilloeiras na ría de Arousa e Iglesias e González Gurriarán (1984) en polígonos de mexilloeiras na ría de Pontevedra.

### Bioloxía 
Demersal ou de zonas intermedias, vive en augas costeiras, os máis novos (curubelos) máis preto da beiramar, ata os 200 m de profundidade.

É un dos reis da caldeirada, no seu punto xusto de cocción. Pódese preparar tamén á romana e grellado, formando parte adoito das *zarzuelas* de peixe. Clasifícase dentro dos peixes brancos, polo seu baixo contido en graxa.

## Orixe e difusión do nome 
[miniatura|250px|Abadexo no [Aquarium Finisterrae da Coruña.]]
**Abadexo** é voz de orixe castelá, de onde pasou ás demais linguas peninsulares e deu no portugués *badejo*, en galego *abadexo* ou *badexo*, en asturiano *abadexu* e traducido ao catalán como *capellà* (de todas formas hai que facer notar que o *capellà* catalán non é o mesmo peixe que o castelán *abadejo*, que é exclusivamente atlántico, senón o nome doutras especies de gádidos de menor tamaño, como *Gadus luscus*, *G. minutus* e *G. capelanus*. É un diminutivo de *abad* (abade, crego), e a súa relación semántica pódese explicar de dúas formas. A primeira, como variación do *curadiño*, Tamén en Galicia os abadexos novos reciben outro nome: *curubelo*, que se presenta en numerosas variantes como *corobelo*, *corubelo* ou *corbelo*. A pesar de que algunhas destas formas podería facer cavilar que se trata dun derivado de *corvo*, non parece que sexa esta a orixe, senón que máis ben crese que é unha corrupción dunha forma antiga "*curadelo*", que é o equivalente galego do nome castelán sinalado por Cervantes *curadiño*, que designaba primeiro o peixe curado e máis tarde o peixe vivo.

* **Galego**: Abadexo, Abadeixo, Badexo ou Corbelo
* **Portugués**: Badejo, Juliana
* **Castelán**: Abadejo
** **Canarias**: Abad
** **Cantabria**: Sarreta
* **Catalán**: Abadejo
* **Éuscaro**: Serrata ou Bakailo
* **Inglés**: Pollock, Lythe
* **Francés**: Lieu Jaune, Merlan Jaune, Lieu Noir
* **Alemán**: Pollack Klamottendosrch, Seelachs
* **Dinamarca**: Lubbe, Sej
* **Holanda**: Witte Koolvis, Pollack
* **Islandia**: Lyr
* **Italia**: Merluzzo Giallo
* **Malta**: Bakkaljaw
* **Noruega**: Lyr
* **Polonia**: Grazniak
* **Suecia**: Lytorsk
* **Balcans**: Ugotica

## Galería de imaxes 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Cohen, D., Inada, T., Iwamoto, T. & Scialabba, N. (1990): *Gadiform Fishes of the World (Order Gadiformes). An annotated and illustrated catalogue of cods, hakes, grenadiers and other gadiform fishes known to date.* FAO: FAO Fisheries Synopsis, 125, volume 10, pp.&nbsp;77–81.
* Cornide, Joseph (1778): *Ensayo de una historia de los peces y otras producciones marinas de la costa de Galicia arreglado al sistema del caballero Carlos Linneo con un tratado de las diversas pescas y de las redes y aparejos con que se practican*. Ver en liña.
* Dirección Xeral de Formación Pesqueira (1999): *Guía do consumidor de peixe fresco*. Santiago: Xunta de Galicia.
* Lahuerta Mouriño, Fernando e Francisco X. Vázquez Álvarez (2000): *Vocabulario multilingüe de organismos acuáticos*. Santiago: Xunta de Galicia. ISBN 84-453-2913-8
* Muus, Bent J.; Jørgen G. Nielsen; Preben Dahlstrøm e Bente O. Nyström (1998): *Peces de mar del Atlántico y del Mediterráneo*. Barcelona: Ediciones Omega. ISBN 84-282-1161-2.
* Nelson, Joseph S. (2006): *Fishes of the World*. John Wiley & Sons, Inc. ISBN 0-471-25031-7.
* Ríos Panisse, M. Carmen (1977): *Nomenclatura de la flora y fauna marítimas de Galicia (Invertebrados y peces)*. Verba. Anuario Galego de Filoloxía, anexo 7. Universidade de Santiago de Compostela.
* Rodríguez Solórzano, Manuel; Sergio Devesa Regueiro e Lidia Soutullo Garrido (1983): *Guía dos peixes de Galicia*. Vigo: Editorial Galaxia. ISBN 84-7154-433-4.
* Rodríguez Villanueva, X. L. e Xavier Vázquez (1995): *Peixes do mar de Galicia. (III) Peixes óseos (continuación)*. Vigo: Edicións Xerais de Galicia. ISBN 84-7507-870-2.
* Solórzano, Manuel R[odríguez]; José L. Rodríguez, José Iglesias, Francisco X, Pereira e Federico Álvarez (1988): *Inventario dos peixes do litoral galego (Pisces: Cyclostomata, Chondrichthyes, Osteichthyes)*. O Castro-Sada, A Coruña: Cadernos da Área de Ciencias Biolóxicas (Inventarios). Seminario de Estudos Galegos, vol. IV. ISBN 84-7492-370-0

### Outros artigos 
* Gadiformes
* Gádidos

### Ligazóns externas 
* Ficha no FishBase
* Fichas de diferenciación e recoñecemento de especies pesqueiras do mercado galego Xunta de Galicia.
*