open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
A Gándara, Oroso

**San Miguel da Gándara** é unha parroquia que se localiza no sur do concello de Oroso. Segundo o IGE en 2018 tiña 957 habitantes (483 mulleres e 474 homes) distribuídos en 3 entidades de poboación, o que supón un aumento en relación ao ano 1999 cando tiña 386 habitantes.

## Patrimonio 
* Igrexa de San Miguel da Gándara, dos séculos XVII e XVIII.

## Lugares e parroquias 
### Lugares da Gándara 
### Parroquias de Oroso 
## Notas
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Lugares de Oroso
Deixebre, Oroso

[miniatura|dereita|Estrada [N-550 ao seu paso por Deixebre.]]
**Santa María de Deixebre** é unha parroquia que se localiza no norte do concello de Oroso. Segundo o IGE en 2018 tiña 334 habitantes (164 homes e 170 mulleres) distribuídos en 5 entidades de poboación.

## Xeografía
Deixebre sitúase entre as parroquias de Oroso e mais Santa Cruz de Montaos e Beán (concello de Ordes). Está atravesada pola autoestrada AP-9, e a carón dela discorre a estrada N-550.
## Patrimonio
A igrexa parroquial de Santa María de Deixebre atópase nos Carballos, a carón da carballeira do campo da festa e do cemiterio. Foi deseñada en 1963 por Milagros Rey Hombre. O antigo templo parroquial estaba na aldea da Igrexa, preto da fonte da Santiña. Celébranse as festas de Santa Margarita o 24 de xullo e Santa María o 15 de agosto.
## Deporte
O equipo de fútbol da SD Deixebre xoga na Segunda Autonómica de Galicia. Foi creado a mediados do século XX, e xoga no campo do Peteiro. O seu uniforme é camiseta negra con raias brancas no lateral.

## Lugares e parroquias
### Lugares de Deixebre
### Parroquias de Oroso
## Notas
## Véxase tamén
### Outros artigos
*Lugares de Oroso
Oroso, Oroso

**San Martiño de Oroso** é unha parroquia que se localiza no oeste do concello de Oroso. Segundo o IGE en 2018 tiña 4.537 habitantes (2.276 mulleres e 2.261 homes) distribuídos en 17 entidades de poboación, o que supón un aumento en relación ao ano 1999 cando tiña 2.143 habitantes. Parte do seu territorio pertence á veciña parroquia eclesiástica da Barciela.

## Galería de imaxes 

Ficheiro:Río Lengüelle.jpg|Río Lengüelle.
Ficheiro:Colexio de Vilacide.jpg|Colexio de Vilacide de Abaixo.
Ficheiro:Estación de Vilacide.jpg|Antiga estación de tren de Oroso.

## Lugares e parroquias 
### Lugares de Oroso 
### Parroquias de Oroso 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Lugares de Oroso
Marzoa, Oroso

**San Martiño de Marzoa** é unha parroquia que se localiza no leste do concello de Oroso. Segundo o INE de 2021 tiña 180 habitantes (90 homes e 90 mulleres) distribuídos en 9 entidades de poboación, o que supón unha diminución en relación ao ano 1999 cando tiña 275 habitantes.

## Patrimonio
Da época do megalitismo consérvase a Medorra do Coto do Lobo, en Recouso. O tesouro de Recouso, atopado no castro do mesmo nome, está formado por diversas figuras de ouro da cultura castrexa. Por Recouso pasaba o camiño que vai de Sigüeiro até Betanzos. Tamén da época idade de ferro é o castro de Marzoa, situado ao lado da igrexa parroquial.

Outros elementos arquitectónicos de interese son a Casa Grande dos Somoza, a maquía da Ponte Marzoa e o muíño da Grela.

## Lugares e parroquias
### Lugares de Marzoa
### Parroquias de Oroso
## Notas
## Véxase tamén
### Outros artigos
*Lugares de Oroso
Trasmonte, Oroso

**Santo Estevo de Trasmonte** é unha parroquia que se localiza no noroeste do concello de Oroso. Segundo o IGE en 2018 tiña 490 habitantes (250 mulleres e 240 homes) distribuídos en 6 entidades de poboación, o que supón unha diminución en relación ao ano 1999 cando tiña 537 habitantes.

## Patrimonio 
* Arqueolóxico: Medorra da Costa e Os Castros.
* Patrimonio civil: Escudo de Rial e Estación da Garga.
* Cruceiro de Trasmonte, do século XVIII.

## Galería de imaxes 

Ficheiro:Casa antigua en Burgao.jpg|Casa antiga en Burgao.

## Lugares e parroquias 
### Lugares de Trasmonte 
### Parroquias de Oroso 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Lugares de Oroso
Poulo, Ordes

**San Xulián de Poulo** é unha parroquia que se localiza no leste do concello de Ordes. Segundo o INE en 2022 tiña 323 habitantes (154 homes e 169 mulleres) distribuídos en 9 entidades de poboación, o que supón unha diminución en relación ao ano 1999 cando tiña 353 habitantes.

## Historia 
Na aldea de Carballo apareceron restos de canalizacións da época romana. Na aldea das Pardiñas atópanse restos dun poboado castrexo, o único do concello de Ordes no que aínda se poden observar parte das edificacións.

## Patrimonio 
Na parroquia hai unha vivenda dun andar con teito a dúas augas. Na fachada ten unha inscrición na pedra, xunto á porta de entrada, na que se di que o rei Filipe II de España pasou alí unha noite no ano 1554. Hai dúas versións acerca da noite real: unha di que o rei viaxaba da Coruña a Santiago de Compostela por motivos reais ou relixiosos; outra indica que o rei se dirixía á Coruña para tomar un barco con destino a Gran Bretaña. Tampouco está claro se a parada foi improvisada por mor das condicións meteorolóxicas, ou se estaba xa planificada e a casa xa se acondicionara para recibir o soberano.

## Lugares e parroquias 
### Lugares de Poulo 
### Parroquias de Ordes 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Lugares de Ordes
X Window System

[miniatura|[K Desktop Environment|KDE 4.1]]
[miniatura|[GNOME 2.20]]
[miniatura|[Xfce 4.4]]

**X Window System**, ou máis habitualmente **X11** ou **X** é un sistema de fiestras que implementa o **X Protocol Display** e ofrece un sistema de fiestras producido en bitmap. Ofrece a tecnoloxía necesaria coa que contruir interfaces gráficas (GUIs) na meirande parte dos sistemas Unix-Like, coma Linux ou BSD, e en OpenVMS. Foi portado a moitos outros sistemas operativos contemporáneos.

X ofrece a framework necesaria, ou as bases, para construír contornos GUI: debuxar e mover fiestras pola pantalla e interactuar cun rato ou teclado. X non determina a interface de usuario - outros programas encárganse disto. X constrúese coma unha capa adicional por riba do kernel do sistema operativo.

X orixinouse no MIT no ano 1984. A versión actual do protocolo, X11, apareceu en setembro do 1987. A función X.org lidera o proxecto X. O servidor X.org está dispoñible baixo a licenza MIT

## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* AfterStep
Pasarelos, Oroso

**San Román de Pasarelos** é unha parroquia que se localiza no leste do concello de Oroso. Segundo o IGE de 2018 tiña 42 habitantes (22 mulleres e 20 homes) distribuídos en 2 entidades de poboación, o que supón unha diminución en relación ao ano 1999 cando tiña 77 habitantes.

Pasarelos limita polo nordeste coa parroquia de Aiazo (concello de Frades), ao sur coa parroquia dos Ánxeles, e ao oeste co lugar da Garabanxa, da parroquia de Calvente.

## Lugares e parroquias
### Lugares de Pasarelos
### Parroquias de Oroso
## Notas
## Véxase tamén
### Outros artigos
*Lugares de Oroso
Senra, Oroso

**Santa Eulalia de Senra** é unha parroquia que se localiza no norte do concello de Oroso. Segundo o IGE en 2018 tiña 279 habitantes (150 mulleres e 129 homes), 69 menos ca en 1999. Ten catro entidades de poboación.

## Galería de imaxes de Oroso 
:Vexa o artigo principal en Galería de imaxes de Senra, Oroso

Ficheiro:Santa Eulalia de Senra, Oroso, Galiza 02.JPG|Santa Eulalia de Senra.
Ficheiro:Santa Eulalia de Senra, Oroso, Galiza 05.JPG|Paisaxe de diante da igrexa.
Ficheiro:Santa Eulalia de Senra, Oroso, Galiza 07.JPG|Paisaxe.
Ficheiro:Santa Eulalia de Senra, Oroso, Galiza 21.jpg|Santa Eulalia.

## Lugares e parroquias 
### Lugares de Senra 
### Parroquias de Oroso 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Lugares de Oroso
EP

**EP** son as siglas en inglés de *extended play*, e aplícase a gravacións que son moi longas para considerárense como discos sinxelos, pero moi curtas como para considerárense como álbums. Normalmente un álbum ten 8 ou máis pistas, un sinxelo soamente unha ou dúas, e un EP de 5 a 8.

Actualmente, a distinción entre un EP e un CD é arbitraria, e está baseada en factores tanto artísticos coma comerciais.
Pucho Boedo

**José Boedo Núñez**, coñecido como **Pucho Boedo**, nado na Coruña o 4 de xaneiro de 1929 e finado na mesma cidade o 26 de xaneiro de 1986, foi un cantante e compositor galego, considerado un mito da canción galega.

## Traxectoria 
Naceu na aldea da Silva en 1929, fillo de José Boedo, membro da CNT asasinado en 1936. Un ano despois, o seu irmán José Antonio foi tamén fusilado. Outro irmán, Manuel, con só dezaseis anos, conseguiu fuxir. Anos despois, lograrían reencontrarse.

A finais da década de 1940 comezou a cantar Radio Juventud no Kiosco Alfonso. Gañou un concurso e foi fichado pola orquestra Los Trovadores de Alfonso Saavedra. Fíxose profesional primeiro con este grupo e despois con Los Satélites. Con eles viaxou a Venezuela, a primeira orquestra galega que cruzaba o Atlántico. Los Satélites trouxeron de América aos campos da festa a música tropical, vinte anos antes de que en Nova York se inventase a palabra salsa. Pucho, porén, ficou en Venezuela.

### Popularidade 
[miniatura|Rúa Pucho Boedo en [Oleiros.]]
Pucho volveu para xuntarse de novo con Los Trovadores, quen tocaban en Madrid no inverno. Con eles gravou os primeiros discos. Fíxose popular a partir da súa incorporación a Los Tamara en 1959, chamado por Prudencio Romo. Cantou boleros, rancheiras, xotas, tangos, canción italiana e merengues. Actuou no Teatro Olympia de París, no que compartiu cartaz con Charles Aznavour e Jacques Brel. En Suíza, entre as comunidades de emigrantes, a súa voz protagonizou o renacemento da canción en galego, unha lingua prohibida polo franquismo.

Musicou versos de Manuel Curros Enríquez, Celso Emilio Ferreiro e Rosalía de Castro. Deixou Los Tamara en 1976 por problemas de saúde e non volvería cantar até 1982, cando comezou a súa carreira en solitario.

### Morte
Faleceu na noite do 26 de xaneiro de 1986 na súa casa da Coruña, por mor dun fallo cardíaco. Está enterrado no cemiterio de Santo Amaro da Coruña.

## Discografía 
### Con Los Tamara 
* *Na fermosa Galicia* (1970)
* *De Santiago vengo... al mundo voy* (1972)
* *Miña Galicia verde* (1974)
* *Los Tamara* (1976)

### En solitario 
* *Volvendo con Os Tamara* (1982)

## Filmografía relacionada 
miniatura|dereita|250px|Homenaxe a Pucho Boedo na Cidade Vella da Coruña.
Paco Lodeiro produciu un documental, conxuntamente con Xurxo Souto, *Pucho Boedo, un crooner na fin do mundo* e un disco sobre a súa figura,  *Sempre Pucho*.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Biografía do artista
Enrique Paisal

**Enrique Paisal Rego**, nado en Palmeira (Ribeira) en 1938, é un acordeonista e pianista galego. Foi membro fundador d'Os Tamara así como director do Conservatorio de Ribeira.

## Traxectoria 
Aos oito anos comezou a estudar solfexo e acordeón co seu pai, Enrique Paisal Pérez. Aos dez anos trasladouse a Santiago de Compostela onde seguiu estudos de solfexo e piano no Conservatorio. Tamén asistiu a cursos de solfexo con Ana María Navarrete e de piano con Manuel Carra e Vázquez Sebastiá. Ademais da carreira superior de piano, fixo até 5º de violín.

Foi membro d'Os Tamara até 1975 en que abandonou o grupo para dar clases no conservatorio de Compostela, para facerse cargo despois da Escola de música de Porto do Son. Seguiu traballando activamente no mundo da música e sacou dous discos en Solitario.

## Discografía 
* *La vida es una sola* 2000
* *Enrique Paisal, amigas y amigos* 2002
Valparaíso

**Valparaíso** é unha cidade, porto e comuna de Chile, capital da provincia e rexión de Valparaíso. Sitúase uns 117&nbsp;km da capital do país, Santiago de Chile. É o centro histórico, administrativo, universitario e principal núcleo urbano da Área Metropolitana de Valparaíso, que forma xunto ás comunas de Viña del Mar, Quilpué, Villa Alemana e Concón. Segundo o censo 2012 conta cunha poboación estimada de 300.000 persoas, que ascende a 1.040.000 habitantes se incluímos a súa conurbación, sendo a terceira cidade e área metropolitana máis poboada de Chile, por detrás da de Santiago e Concepción. 

Valparaíso é sede do Congreso Nacional, da Comandancia da Armada de Chile e doutras institucións do Estado de carácter nacional como o Consello Nacional da Cultura e as Artes, a Subsecretaría de Pesca, os servizos de Aduanas e de Pesca e Acuicultura. É o principal porto de Chile e un dos máis importantes do Pacífico Sur.  Ademais a cidade é sede dalgunhas  das universidades máis prestixiosas do país como a Pontificia Universidade Católica de Valparaíso, Universidade de Praia Ancha, Universidade de Valparaíso e Universidade Técnica Federico Santa María.

Geograficamente, a cidade preséntase en forma dun grande anfiteatro natural, na baía homónima e rodeada de cerros, nos cales vive a maior parte da poboación. Entre o pé dos cerros e o mar fórmase o Plan, centro administrativo, comercial e financeiro da cidade; mentres o bordemar é ocupado polo porto.

Debido á súa riqueza arquitectónica desenvolvida principalmente a fins do século XIX, en 2003 o seu centro histórico foi declarado Patrimonio da Humanidade pola Unesco, converténdose no terceiro sitio chileno protexido polo organismo internacional, tralo Parque nacional Rapa Nui e 16 igrexas de Chiloé.

O poeta chileno Pablo Neruda tiña unha casa na cidade.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
*Páxina oficial de Valparaíso
Río Oribio

O **Río Oribio** é un regueiro, afluente do río Lóuzara, que nace no Monte do Oribio e descende pola aba sueste en dirección á parroquia de Gundriz, concello de Samos, na provincia de Lugo.
Barbos, Ortigueira

**San Xulián de Barbos** é unha parroquia do concello coruñés de Ortigueira, na comarca do Ortegal. Segundo o padrón municipal de 2009 tiña 108 habitantes (62 mulleres e 46 homes) distribuídos en 27 entidades de poboación, o que supón unha diminución en relación ao ano 1999 cando tiña 124 habitantes.

## Etimoloxía 
Este topónimo ten a súa orixe nun xentilicio prerromano. Está atestado como *Sancti Juliani de Baruaos* no 1137, e máis tardiamente como *Barboos*, o cal apoiaría a hipótese de E. Bascuas de derivar dunha protoforma **Bharwanos*, a partir do radical **barw*-, derivado da raíz indoeuropea **bher*- 'ferver, manancial'.  Este xentilicio faría referencia a habitantes oriundos dun lugar chamado Barba ou similar.

## Xeografía
**Barbos** está situada ao sur da enseada de Ladrido nas abas dos montes de Pereira e Seoane. Os límites son polo norte as brañas da enseada de Ladrido, polo sur a parroquia de San Salvador de Couzadoiro, polo oeste a parroquia de Luía e polo leste a parroquia do Mosteiro. A estrada AC-682 atravesa a parroquia pola beiramar, o mesmo que fai o camiño de ferro de FEVE Ferrol-Oviedo, mais non ten apeadoiro.

## Patrimonio
A igrexa parroquial que se atopa no lugar da Rúa está construída en planta de cruz latina e ten campanario na fronte e un cemiterio acaroado.

## Galería de imaxes
centro|555px|miniatura|A ría de Ortigueira dende Barbos.

Ficheiro:Illa de S. Vicente.jpg|Vista dende Barbos, coas marismas, a Illa de San Vicente e o cabo Ortegal ao fondo.
Ficheiro:Igrexa de Barbos.jpg|Igrexa de San Xulián de Barbos.

## Lugares e parroquias
### Lugares de Barbos
### Parroquias de Ortigueira
## Notas
## Véxase tamén
### Outros artigos
*Lugares de Ortigueira
Lingua alsea

O **alsea** foi unha lingua ou grupo de linguas que se falou na costa norte de Oregón (Estados Unidos) ata mediados do século XX, Edward Sapir clasificouna dentro das linguas penutianas.

## Dialectos 
O alsea estaba constituído por dous dialectos, o **alsea** que falaba o pobo alsea e o **yaquina**, que falaba o pobo yaquina, establecido ao norte do territorio alsea.

## Distribución xeográfica 
*O alsea falábase arredor da baía e río Alsea
*O yaquina falábase arredor da baía e río Yaquina

## Falantes 
Antes da chegada dos europeos os alseas eran arredor de 3.000 falantes que vivían en 17 asentamentos. En 1910 quedaban 29.
Os yaquinas eran outros 3.000 que se agrupaban en 55 asentamentos.
En 1875 os falantes das dúas variedades movéronse para a reserva de Siletz, onde predominaba o chinook.
En 1930 quedaban 9 falantes das dúas variedades. O último falante, John Albert, morreu en 1951 en Oakville.

## Estudos 
En 1846 Horatio Hale puxo por escrito por primeira vez algunhas palabras desta lingua, concretamente 19 palabras do yaquina. John Milhau recolleu 166 palabras en 1856. Aínda que este primeiro achegamento á lingua foi escaso e realizouse sen os coñecementos suficientes tivo o mérito de se facer mentres os falantes de alsea vivían no seu territorio tradicional vivindo como sempre fixeran En 1884 J. Owen Dorsey realizou traballos lingüísticos en Siletz sobre o yaquina e sobre todo sobre o alsea, utilizou para transcribir os textos un alfabeto fonético que seguía o utilizado por J. Powell en *Introduction to the Study of Indian Languages* (1880). Livingston Farrand visitou a reserva en 1900 e recolleu textos de carácter antropolóxico, catro en inglés e cinco en alsea. Edward Sapir estivo por pouco tempo entre os alsea en 1906, recollendo algunhas páxinas con palabras e frases, a el débese a súa clasificación como lingua penutiana. Con todo a maior parte do material que se conserva da lingua alsea débese ao lingüista Leo Frachtenberg que en 1910 e de novo en 1913 recolleu textos de falantes da lingua na reserva de Siletz, escribiu unha gramática que nunca publicou máis *Alsea Texts and Myths* (1920), un libro de textos alsea cun extenso vocabulario. O antropólogo Philip Drucker recolleu palabras de dous alseas en 1934 que incluíu na súa obra *Contributions to Alsea Ethnography* (1939). Melville Jacobs recolleu en 1935 vocabulario e frases e tamén gravou alsea falado, aínda que a gravación sexa actualmente case inaudible. John Harrington foi o último lingüista que puido traballar cun falante de alsea, en 1941 co seu axudante gravou 66 discos de aluminio coa voz de John Albert.

## Consoantes 
O alsea ten 34 consoantes:

* O status de  é incerto.
*  é realmente entre alveolar e postalveolar.
### Vogais 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
*O alsea no Ethnologue
*Textos de Leo Frachtenberg recollidos entre 1910 e 1913
Céltigos, Ortigueira

**San Xulián de Céltigos** é unha parroquia que se localiza no norte do concello de Ortigueira na comarca do Ortegal. Segundo o padrón municipal de 2009 tiña 359 habitantes (181 mulleres e 178 homes) distribuídos en 28 entidades de poboación, o que supón unha diminución en relación ao ano 1999 cando tiña 384 habitantes.

## Xeografía 
A parroquia de Céltigos está situada entre o monte de Covaguión, que forma a punta da Bandexa na costa, e os contrafortes da serra do Feo. Os límites pola costa van dende a pena Penafurada até a pena da Cruz dos Paraños, polo suroeste a parroquia de Espasante, polo sur San Salvador de Couzadoiro, e polo leste a parroquia de Loiba.

O pequeno río Aguiunxo atravesa a parroquia dende o lugar dos Furoces até a praia do Vimbieiro. Outras acolledoras praias da parroquia son O Eirón e A Arxuá que flanquean á anterior, e na costa nordeste está a agreste praia do Sarridal e a Ribeira dos Ourizos.

A estrada AC-862 atravesa a parroquia de nordeste a suroeste por Oldar, O Viso e Rilleiras. Tamén cruza a parroquia a vía de FEVE Ferrol-Xixón cun túnel de 547 metros, mais non dispón de apeadoiro ningún na parroquia.

## Patrimonio 
A antiga igrexa parroquial do século XVIII, construída cunha soa nave e cun retablo barroco foi derrubada recentemente e no seu lugar alzouse unha estrutura moderna, conservándose unicamente o antigo campanario. O conxunto fica á beira da estrada comarcal que enlaza coa estrada AC-862 e remata na praia do Vimbieiro. Ao lado esquerdo érguese o cemiterio parroquial.

Consérvanse restos dun poboado castrexo con varias penas adheridas de xeito natural ó chan. Consérvanse petróglifos en forma de cazoletas, estudadas polo arqueólogo inglés Rivett Carnac e por Federico Maciñeira nas súas colaboracións no *Boletín de la Real Academia da la Historia*. Na actualidade atópase cuberto de eucaliptos e toxeiras que fan case inaccesible este lugar.

## Galería de imaxes 

Ficheiro:Praia do Sarridal.jpg|Praia do Sarridal.
Ficheiro:Ribeira dos Ourizos.jpg|Ribeira dos Ourizos.
Ficheiro:Praia Eirón.jpg|Praia do Eirón.
Ficheiro:Praia Vimbieiro.jpg|Praias do Vimbieiro e da Arxúa.
Ficheiro:Mazorgán, Céltigos, Ortigueira, Galiza.jpg|Mazorgán.
Ficheiro:Castro do Viso.jpg|Vista do castro no alto do Viso.

## Lugares e parroquias 
### Lugares de Céltigos 
### Parroquias de Ortigueira 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Lugares de Ortigueira
Cuíña, Ortigueira

**Santiago de Cuíña** é unha parroquia do concello coruñés de Ortigueira, na comarca do Ortegal. Segundo o padrón municipal de 2009 tiña 321 habitantes (166 mulleres e 155 homes) distribuídos en 40 entidades de poboación, o que supón unha diminución en relación ao ano 1999 cando tiña 365 habitantes.

## Xeografía 
Cuíña está situada na beira leste da ría de Ortigueira, na marxe dereita do río Maior, nas abas dos montes Meixón, Burgo e Penaoseira. Limita ao norte coa parroquia de Ortigueira e coa ría dende a desembocadura do río Maior até o camiño da Lagarea, polo nordeste coas parroquias de Luía e Barbos, polo leste limita coa parroquia de San Salvador de Couzadoiro, polo sur coa parroquia dos Freires e polo oeste co río Maior que a separa da parroquia de Senra.

Como tantas outras parroquias co paso do tempo a poboación foise asentando nas proximidades da estrada AC-862 que a atravesa polos lugares da Clara e A Lagarea ao pé da ribeira do mar.

## Patrimonio 
A igrexa parroquial, situada no lugar do Igrexario é unha construción moderna de principios de 1900, de cruz latina. O campanario foi rematado non hai pouco ao tempo que se recubría todo o corpo do templo cun lucido de cemento ocultando a estrutura de pedra. O cemiterio está algo afastado, o mesmo que a reitoral, aínda que sen saír do mesmo lugar.

## Lugares e parroquias 
### Lugares de Cuíña 
### Parroquias de Ortigueira 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Lugares de Ortigueira
Devesos, Ortigueira

**San Sebastián de Devesos** que foi inaugurada en marzo de 1912, seguindo os postulados da Escuela Moderna do anarquista Francesc Ferrer i Guàrdia.

A escola foi pechada o 24 de marzo de 1924, durante a ditadura de Primo de Rivera, polo gobernador civil, o militar Pío López Pozas, alegando a súa relación con asociacións libertarias, pero fundamentalmente pola hostilidade que os seus principios suscitaran no cura párroco de Devesos, José Antonio Orjales. Despois disto a Devesana reabriu as súas portas no curso 1930-1931, e foi novamente pechada trala sublevación franquista de 1936. O recinto sufriu diversos avatares e actualmente acolle o centro social da parroquia.

No lugar de Portas está a pequena ermida de Nosa Señora de Portas, moi concorrida en romaxe noutros tempos.

## Galería de imaxes 

Ficheiro:Capela de Portas.jpg|Capela de Nosa Señora de Portas.
Ficheiro:Capela de Portas 3.jpg|Inscrición na capela de Portas.
Ficheiro:Reitoral de Devesos.jpg|Reitoral de Devesos.
Ficheiro:Centro Social Devesos.jpg|Local social de Devesos.

## Lugares e parroquias 
### Lugares de Devesos 
### Parroquias de Ortigueira 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Lugares de Ortigueira
Couzadoiro, Ortigueira

**San Cristovo de Couzadoiro** é unha parroquia do concello coruñés de Ortigueira, na comarca do Ortegal. Segundo o padrón municipal de 2009 tiña 152 habitantes (82 homes e 70 mulleres) distribuídos en 23 entidades de poboación, o que supón unha diminución en relación ao ano 1999 cando tiña 229 habitantes.

## Xeografía 
Couzadoiro está situada na parte oriental do concello no curso medio do río Baleo e na aba occidental da Serra da Faladoira, do coto de Roca e dos montes do Burgo. Limita ao norte con San Salvador de Couzadoiro, dende o Coto polo rego de Montecalvelo até o coto de Vilariño; polo leste os altos da Faladoira son linde co concello de Mañón dende o coto de Vilariño até Xuncos de Mouraz; polo suroeste o rego de Xuncos de Mouraz, afluente do Baleo, sepáraa da parroquia de Devesos, e polo oeste limita coa parroquia de Cuíña no monte da Penouseira.

Dende a estrada AC-682 na Ponte do Baleo, parte outra que leva até Devesos e que atravesa a parroquia polo alto de Corbelle. Tamén atravesa esta parroquia outra estrada que une a mesma Ponte do Baleo con Mañón por Montecalvelo e o alto do Foxo.

O río Baleo, duns 14 quilómetros, forma un val ao que van dar gran cantidade de regos e regatos de certa importancia, polo que vai recibindo distintos nomes ao longo do seu curso. Na parte alta chámaselle o río das Mestas, máis abaixo é o río Grande, e xa preto da enseada de Ladrido onde desemboca, coñécese coma Baleo.

## Patrimonio 
A igrexa parroquial de San Cristovo, á beira do rego de Meixonfrío, é un templo de certa amplitude; de planta de cruz latina con cinco pequenos altares, un dos cales é de estilo churrigueresco. Venérase nesta igrexa unha imaxe da virxe do Loreto, que deu lugar a unha romaría moi popular hoxe practicamente esquecida.

Seguindo este mesmo rego até a súa unión co Baleo, no lugar da Veiga está o pazo da Torre. Alí mesmo hai tamén unha ponte pola que pasaba o camiño real de Ortigueira a Viveiro até que se construíu a finais do século XIX a estrada da Costa, desde Liñares (Neda) a Viveiro, pasando por Ortigueira e O Barqueiro, onde se construíu unha ponte.

## Galería de imaxes 

Ficheiro:Pazo da Torre.JPG|Pazo da Torre

## Lugares e parroquias 
### Lugares de San Cristovo de Couzadoiro 
### Parroquias de Ortigueira 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Lugares de Ortigueira
O Ermo, Ortigueira

**San Xulián do Ermo** é unha parroquia que se localiza no sur do concello de Ortigueira na comarca do Ortegal. Segundo o IGE en 2013 tiña 143 habitantes (76 homes e 67 mulleres) distribuídos en 27 entidades de poboación, o que supón unha diminución en relación ao ano 1999 cando tiña 293 habitantes.

## Xeografía
**O Ermo** está situada na beira dereita do curso alto do río Mera, nas abas do pico de Taboada. Linda polo nordeste coa parroquia de Devesos no regato do Chao do Carril até a súa unión co Gaiba, e coa parroquia de Senra até a desembocadura destes dous regatos no río Maior. Polo norte limita coa parroquia de  San Claudio, separada polo mesmo río Maior e o rego de Cartelle até o alto de Casanova. Polo noroeste limita coa parroquia de Mera de Arriba. Polo suroeste o linde é coa parroquia dos Casás no concello de Cerdido separada polo río Mera, e coa parroquia de Insua, separada polo Pulgueira, afluente do Mera. Finalmente polo leste, os regatos Pulgueira e o de Chao dos Carrís sepárana da parroquia das Neves.

Esta parroquia está atravesada pola estrada que vai dende o lugar de Nogueirido en Senra na AC-862 até Insua, cruza polos lugares de Carelle, Sanguiñedo, O Mallo, Os Loureiros, O Igrexario, Escalo e Aldar.

## Patrimonio
A igrexa parroquial é de construción moderna, ten planta de cruz latina e está situada ao pé da estrada no lugar do Igrexario. Ten o cemiterio á dereita separado por un camiño. No lugar do Pereiro construíuse a comezos do século XX unha escola costeada por emigrados en Cuba, hoxe transformada en local social da parroquia.

## Galería de imaxes

Ficheiro:Escolar do Ermo.jpg|Local social do Ermo no antigo escolar de indianos.
Ficheiro:Iglesia parroquial de San Julián del Yermo.jpg|Igrexa de San Xulián do Ermo.
Ficheiro:El Yermo - Carretera a Mera de Riba.jpg|Estrada a Mera de Arriba.

## Lugares e parroquias
### Lugares do Ermo
### Parroquias de Ortigueira
## Notas
## Véxase tamén
### Outros artigos
*Lugares de Ortigueira
Zapateiro (insecto)

O **zapateiro****, cabra da auga** ou **cabra cega** de nome científico ***Hygrotechuis conformis***, é un insecto hemíptero da familia Gerridae de longas patas que habita sobre a superficie da auga e que se alimenta dos insectos que caen nesta.

## Galería de imaxes 

Ficheiro:Zapateiro, Baralla.jpg|
Ficheiro:Zapateiro Hygrotechuis conformis084eue.jpg|
Ficheiro:Zapateiro 508eue.jpg|*H. conformis* alimentándose

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Pita cega
Insua, Ortigueira

**San Xoán de Insua** é unha parroquia que se localiza no sur do concello de Ortigueira. Segundo o padrón municipal de 2009 tiña 173 habitantes (89 homes e 84 mulleres) distribuídos en 48 entidades de poboación, o que supón unha diminución en relación ao ano 1999 cando tiña 231 habitantes.

## Xeografía 
Insua está situada no extremo suroeste do concello. O seu topónimo débese a estar situada entre varios ríos afluentes do Mera: o Pulgueira, o San Pedro e o Entrambosmeras. Percorren esta parroquia os ríos Mera e Pulgueira, e o seu monte máis alto é o de Areosa con 509 metros.

Limita ao norte coa parroquia do Ermo separada polo río Pulgueira; polo nordeste coa parroquia das Neves, separada polo regato San Pedro até o monte da Areosa, e dende este monte linda coa parroquia do Freixo do concello das Pontes; polo sur e suroeste linda tamén coas parroquias do Deveso do mesmo concello, e das Enchousas no concello das Somozas; polo oeste o río Mera sepáraa do concello de Cerdido.

A estrada que dende O Nogueirido de Senra, atravesa a parroquia, polos lugares do Coto, Peneiro e Barral achega aos veciños a capital do concello que dista uns 17 quilómetros.

## Patrimonio 
A igrexa parroquial de Insua, de planta de cruz latina e construción moderna, atópase no lugar da Igrexa ao pé da estrada que vai dende a AC-862. Ao seu carón está o cemiterio e do outro lado había unha enorme reitoral, que foi soterrada recentemente polo concello. No teito da ábsida hai unha pequena campá chamada esquilón, que se tocaba habitualmente en vez das grandes campás da espadana para avisos relixiosos.

No lugar dos Torneiros hai unha capela na honra de San Miguel.

## Lugares e parroquias 
### Lugares de Insua 
### Parroquias de Ortigueira 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Lugares de Ortigueira
Ladrido, Ortigueira

**Santalla de Ladrido** é unha parroquia do concello coruñés de Ortigueira, na comarca do Ortegal. Segundo o IGE en 2013 tiña 275 habitantes (150 mulleres e 125 homes) distribuídos en 2 entidades de poboación, o que supón unha diminución en relación ao ano 1999 cando tiña 435 habitantes.

## Xeografía 
Está situada no leste da ría de Ortigueira, na enseada que leva o seu nome, na marxe dereita do río Baleo, que chega ao mar formando unha paraxe de grande interese natural, que de feito xunto coa ría de Ortigueira forma parte de áreas de protección ambiental das categorías zona húmida Ramsar, ZEPA ría de Ortigueira e Ladrido e ZEC Ortigueira-Mera.

Limita ao norte coa ría e a parroquia de Espasante dende o regato que baixa do monte Sardiñeiras nas proximidades da Pria da Concha, polo sur as parroquias de San Salvador de Couzadoiro, e o río Baleo que a separa da parroquia do Mosteiro, polo oeste, de novo a ría, e polo leste outra vez a parroquia de San Salvador de Couzadoiro.

Está sucada polo río Baleo que na súa desembocadura forma unha grande enseada e unha barra nas proximidades da Illa de San Vicente que dificulta a entrada na baixamar. O monte máis alto da parroquia é o monte da Croa, de 114 metros de altitude, en cuxa cima hai un castro, que foi escavado por Federico Maciñeira.

## Patrimonio 
A igrexa parroquial atópase no lugar da Igrexa, é moderna de planta de cruz latina e campanario na fronte. Deseñouna e reformouna entre 1799 e 1800 Francisco Javier Cayetano Méndez Neira de Saavedra, que ademais de cura era reloxeiro. Existe ademais unha pequena capela dedicada a San Fernando.

## Galería de imaxes 

Ficheiro:Capela de San Fernando.jpg|Capela da San Fernando.
Ficheiro:Igrexa de Ladrido.jpg|Igrexa de Santa Eulalia de Ladrido.

## Lugares e parroquias 
### Lugares de Ladrido 
### Parroquias de Ortigueira 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Lugares de Ortigueira
Os Freires, Ortigueira

**San Paulo dos Freires** é unha parroquia do concello coruñés de Ortigueira, na comarca do Ortegal. Segundo o padrón municipal de 2009 tiña 94 habitantes (46 mulleres e 48 homes) distribuídos en 17 entidades de poboación, o que supón unha diminución en relación ao ano 1999 cando tiña 135 habitantes.

## Xeografía
Está situada na beira dereita do río Maior na aba oeste do pico de Rodela, onde nace o rego San Paio que baixa en dirección noroeste formando un fértil val que hoxe está poboado de eucaliptos. Limita ao norte coa parroquia de Cuíña, ao leste Devesos até o coto de Rodela; polo sur limita tamén coa mesma parroquia separada polo rego do Lombao e coa parroquia de Senra polo rego de Picheiras, e finalmente polo oeste linda con Senra dende a desembocadura do Picheiras no Maior, até o lugar de Ferreiroas. A estrada AC-101 que une Ortigueira coas Pontes cruza a parroquia dende o anterior lugar de Ferreiroas até Rodela.

## Patrimonio
A igrexa parroquial de San Paulo queda hoxe acochada entre eucaliptos no val que forma o rego San Paio e á que se accede por unha pista que sae pola esquerda da AC-101 un pouco máis arriba do lugar de Ferreiroas. É unha construción antiga dunha soa nave cun pequeno retablo e un campanario de espadana feita ao igual que o cemiterio que ten ao seu carón, sobre un primitivo mosteiro da idade media. A igrexa actual está consagrada a San Paulo, se ben documentos da Colección Diplomática do mosteiro de San Martiño de Xuvia amosan que antes estaba adicada a San Paio.

O Museo Etnográfico de Meixidoacolle máis de 3000 obxectos antigos recollidos por Narciso Luaces Pardo.

## Notas 
## Lugares e parroquias
### Lugares dos Freires
### Parroquias de Ortigueira
## Véxase tamén
### Outros artigos
*Lugares de Ortigueira
Luía, Ortigueira

**Santa María de Luía** é unha parroquia que se localiza no concello de Ortigueira, ao sur da enseada de Ladrido. Segundo o IGE en 2018 tiña 208 habitantes (103 mulleres e 108 homes) distribuídos en 15 entidades de poboación, o que supón unha diminución en relación ao ano 1999 cando tiña 247 habitantes.

## Xeografía
Limita ao sur con Cuíña, polo oeste, coa vila de Ortigueira e Luama, polo leste coa parroquia de Barbos e polo norte coas marismas da enseada de Ladrido. Nestas marismas están os illotes da Insuela Grande e da Insuela Pequena, que tamén pertencen a esta parroquia.

## Patrimonio
A igrexa parroquial que se atopa no lugar da Igrexa é unha pequena ermida adicada a Santa Ana e que ten o cemiterio arrimado ao seu costado dereito.

## Galería de imaxes

Ficheiro:Insuela Grande.jpg|Insuela Grande e xuncal

## Lugares e parroquias
### Lugares de Luía
### Parroquias de Ortigueira
## Notas
## Véxase tamén
### Outros artigos
*Lugares de Ortigueira
Mera de Arriba, Ortigueira

**Santa María de Mera de Arriba** é unha parroquia do concello coruñés de Ortigueira, na comarca do Ortegal. Segundo o IGE en 2013 tiña 96 habitantes (48 mulleres e 48 homes) distribuídos en 19 entidades de poboación, o que supón unha diminución en relación ao ano 1999 cando tiña 161 habitantes.

## Xeografía 
** Mera de Arriba** ocupa a conca superior do Río Mera que percorre de norte a sur esta parroquia e os vales dos seus afluentes: o rego da Igrexa, o Zapateiro, e o da Fervenza, que veñen desembocar en Ponte Noval. Linda polo norte coa parroquia de Mera de Abaixo, polo leste coa parroquia de San Claudio, polo sueste coa parroquia do Ermo, e polo oeste cos concello de Cerdido e de Cedeira. A estrada AC-862 pasa polo alto do Pousadoiro na parte oeste da parroquia e dende aquí parte unha estrada local que pasando por Ponte Noval chega ao lugar de Veluz. Tamén atravesa a parroquia a vía de FEVE, que dispón dun apeadoiro.

## Patrimonio 
A igrexa parroquial na honra de Santa María está no lugar da Reitoral e ten planta de cruz latina, á súa beira queda o cemiterio parroquial.

No lugar da Ponte Noval hai unha ponte sobre o río Mera, pola que pasaba o camiño real en dirección a Ferrol. Segundo conta Anxel Rosende na súa *Guía de Ortigueira*, era a principal vía de paso até a construción da estrada actual por Ponte Mera, xa que era o único vao sobre o dito río. Nela houbo enfrontamentos con destacamentos franceses durante a Guerra da Independencia Española.

Neste lugar hai unha escola de indianos, hoxe convertido en centro social parroquial.

## Galería de imaxes 

Ficheiro:Ponte Noval.JPG|A ponte de Ponte Noval sobre o Mera.
Ficheiro:Escolar Mera de Arriba.JPG|Centro Social na antiga Sociedade de Instrución dos indianos.

## Lugares e parroquias 
### Lugares de Mera de Arriba 
### Parroquias de Ortigueira 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Lugares de Ortigueira
As Neves, Ortigueira

**Santa María das Neves**, en 2025 tiña 51 habitantes (27 homes e 24 mulleres), distribuídos en 22 entidades de poboación, o que supón unha diminución con respecto a 2011, cando tiña 89 habitantes e con respecto a 1999, cando tiña 159 habitantes.

## Xentilicio 
O seu xentilicio é **nevento**.

## Xeografía 
**As Neves** está situada no extremo sueste do concello, na vertente occidental da Serra da Faladoira, que acada nesta parroquia os 700 metros de altitude. Limita ao norte e ao nordeste coa parroquia de Devesos nos cumes de Tracela e Toxeiro, Muro do Vasco e A Panda; polo leste os altos da Faladoira son linde co concello de Mañón, polo sur linda coa parroquia do Freixo, e finalmente o regato San Pedro, afluente do Pulgueira sepáraa da parroquia de Insua e o regato de Santa Mariña, tamén afluente do Pulgueira, sepáraa da parroquia do Ermo polo oeste.

A estrada de Ortigueira-As Pontes, atravesa a parroquia no seu lado leste, polos lugares do Muro do Vasco, Panda e Panda da Serra.

Percorren esta parroquia tres regatos de sueste a noroeste: o Rego dos Sapos, o Corvite e o San Pedro, que val abaixo dan lugar ao río Pulgueira.

## Patrimonio 
A igrexa parroquial das Neves é unha antiga ermida na honra de Nosa Señora das Neves, que foi ampliada cando se creou esta parroquia.

## Lugares e parroquias 
### Lugares das Neves 
### Parroquias de Ortigueira 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Lugares de Ortigueira
Loiba, Ortigueira

**San Xulián de Loiba** é unha parroquia do concello coruñés de Ortigueira, na comarca do Ortegal. Segundo o IGE en 2020 tiña 356 habitantes (174 homes e 182 mulleres) distribuídos en 12 entidades de poboación, o que supón unha diminución en relación ao ano 1999 cando tiña 609 habitantes.

## Xeografía 
** Loiba** está situada no extremo oriental do concello de Ortigueira, entre o océano Atlántico e a vertente occidental da Serra da Faladoira. Os límites pola costa van dende a pena Penafurada até a desembocadura do río de Esteiro, que á súa vez é límite co concello de Mañón, polo oeste linda coa parroquia de Céltigos, e polo sur e leste coa ría de Esteiro até o regato de Pumar de Val, que a separa de novo de Mañón.

O río Esteiro atravesa a parroquia até a praia de Esteiro que a divide do veciño concello de Mañón. No seu termo hai outras praias salvaxes como O Picón e O Carro, ás que pola zona adoita chamárselles ribeiras, polo escarpado dos seus accesos.

## Patrimonio 
A igrexa parroquial está ao pé da estrada que leva até o lugar do Picón dende a AC-682. É de construción moderna, de principios do século XX, e planta de cruz latina, e ao seu carón está o cemiterio parroquial. Existen ademais na parroquia dúas pequenas capelas adicadas a santo André, preto do antigo campo da feira a beira do río Esteiro, e á Virxe do Carme, no lugar de Soutomor.

## Galería de imaxes 

Ficheiro:Igrexa de Santo Andrés.jpg|Capela de Santo André.
Ficheiro:Igrexa de Soutomor.jpg|Capela do Carme.
Ficheiro:Ribeira de Furnas.jpg|Ribeira de Furnas.
Ficheiro:Praia do Picón.jpg|Praia do Picón.
Ficheiro:Cantís de Loiba 13IX2008 02.jpg|Cantís de Loiba

## Lugares e parroquias 
### Lugares de Loiba 
### Parroquias de Ortigueira 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Lugares de Ortigueira
María Francisca Lage de la Fuente

**Mª Francisca Lage de la Fuente**, nada en Rábade en 1954, é unha arquitecta galega.

## Traxectoria 
Realizou os seus estudos na Escola Técnica Superior de Arquitectura de Madrid, (especialidades de Urbanismo e Edificación). En 1985 ingresou no corpo de Arquitectos Superiores ó Servizo da Facenda Pública como xefa da Área de Inspección Urbana da Xerencia Territorial da Delegación de Facenda de Lugo.

Relatora en múltiplos cursos, publicou o libro *Valoración de la Construcción* (Escuela de Hacienda Pública, Madrid, 1989 e 1993).
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* http://galegos.galiciadigital.com/es/ma-francisca-lage-de-la-fuente
Avant Browser

**Avant Browser** é un navegador web que utiliza o motor do Internet Explorer, pero que que o supera en moitas cousas como a velocidade, algunhas das súas características son navegación por lapelas, bloqueador de ventás emerxentes, a posibilidade de desactivar imaxes, sons, vídeo, ActiveX, scripts etc para que non ralenticen a conexión.

Este navegador é freeware.

## Véxase tamén
### Ligazóns externas
*AvantBrowser.com
Manuel Xosé Neira

**Manuel Xosé Neira López**, nado en Meilán (Lugo) o 29 de xaneiro de 1964, é un escritor galego.

## Traxectoria 
Estudou Filoloxía Galego-Portuguesa na Universidade de Santiago de Compostela. Colaborou en revistas e xornais como *Dorna*, *Grial*, *Coordenadas*, *Clave Orión*, *Táboa Redonda* de *El Progreso*, *La Voz de Galicia* ou *Faro das Letras* en *Faro de Vigo*.

En 2010 colaboraba en *Guía dos libros novos* de Noroeste Edicións e no *Boletín Galego de Literatura*.

## Obra 
### Poesía 
* *O mar perdido* (1990, Galaxia).
* *Abandono da noite* (1993, Sociedade de Cultura Valle-Inclán).
* *Templo* (2001, Galaxia).

### Obras colectivas 
* *Homenaxe a Miguel González Garcés* (1991, Deputación da Coruña).
* *Para saír do século. Nova proposta poética* (1997, Xerais).
* *Poemas e contos da muralla* (2001, A Nosa Terra).
* *Ofrenda a Palestina*.

## Premios 
* Premio Rozas de Xornalismo no 1987.
* Premio Xosé María Chao Ledo no 1991.
* Gañador do XII Premio Esquío de poesía no 1992, por *Abandono da noite*.

## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
* 
* 

### Ligazóns externas 
* Ficha do autor en *Galegos*.
* Ficha do autor  en Galaxia.
Mera de Abaixo, Ortigueira

**Santiago de Mera de Abaixo** é unha parroquia do concello coruñés de Ortigueira, na comarca do Ortegal. Segundo o IGE en 2013 tiña 234 habitantes (129 mulleres e 105 homes) distribuídos en 6 entidades de poboación, o que supón unha diminución en relación ao ano 1999 cando tiña 349 habitantes.

## Xeografía 
**Mera de Abaixo** está situada na beira sur da ría de Ortigueira, na desembocadura do río Mera que vén atravesando a parroquia de norte a sur. Linda polo norte coa ría de Ortigueira e coa parroquia de Veiga dende o regato Mazaricos, polo leste limita coa parroquia de San Claudio no regato de Carballo de Boi, polo sur coa parroquia do Mera de Arriba e polo oeste linda coa parroquia de Montoxo do concello de Cedeira. A estrada AC-862 cruza a parroquia por Ponte de Mera, e dende aquí mesmo sae a estrada que vai até Cariño. Tamén cruza este val cun viaduto de once arcos a vía de FEVE, que dispón no lugar do Souto dunha estación, hoxe reducida a un apeadoiro.

## Patrimonio 
A igrexa parroquial na honra de Santiago e que ten planta de cruz latina está no lugar do Cereixal e ao seu carón queda o cemiterio parroquial, afastado todo hoxe do que foi o crecemento de poboación ao longo da AC-862 en Ponte de Mera. Preto de aquí polo camiño até Ponte Noval en Mera de Arriba está o Pazo do Souto, en rehabilitación.

## Galería de imaxes 

Ficheiro:Pazo do Souto.JPG|Pazo do Souto 
Ficheiro:Río Mera.jpg|O Río Mera ao paso pola Illa 
Ficheiro:Merendeiro.jpg|Area recreativa da Illa do Mera 
 

## Lugares e parroquias 
### Lugares de Mera de Abaixo 
### Parroquias de Ortigueira 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Lugares de Ortigueira
Manuel Balboa Rodríguez

**Manuel Balboa Rodríguez**, nado na Coruña o 29 de setembro de 1958 e finado en Madrid o 30 de xaneiro de 2004, foi un compositor musical galego.
## Traxectoria
Traballou como compositor de bandas sonoras en numerosas películas españolas, especialmente con José Luis Garci. Participou en *La herida luminosa*, *El abuelo* e en *Canción de Cuna*, sendo nomeado por esta última na VIII edición dos Premio Goya en 1994.

Tamén foi compositor de pezas para piano, orquestras e óperas.

## Obra
* *150 anos de música galega*, 1979. Con Xoán Manuel Carreira.

* *Manuel Balboa 1958-2004: Obra completa para conjunto instrumental*.

## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Ficha no Consello da Cultura Galega.
Manuel Molezún

**Manuel Suárez-Pumariega Molezún**, coñecido como **Molezún**, nado o 19 de novembro de 1920 na Coruña e morto o 31 de xaneiro de 2001, foi un atleta, médico, mestre e pintor galego.

## Traxectoria 
Nacido na Coruña, aos 8 anos trasladouse a Madrid coa súa familia, pero coa chegada da guerra civil regresou a Galicia, finalizando o bacharelato no Eusebio da Guarda. Posteriormente volveu a Madrid, onde estudou Medicina na universidade.

### Atletismo 
Foi campión de España de 110 metros valados en 1942, 1947, 1948 e 1949, e estivo en posesión da mellor marca española da especialidade entre 1948 e 1950. Ademais das probas de valados competiu en salto de lonxitude e salto de altura, proclamándose nesta última campión de España en 1948. 

### Pintura 
Exerceu como médico en Madrid ata 1955, cando deixou a medicina para centrarse na pintura. Xa dous anos antes tiña recibido o Gran Premio da X Trienal de Milán pola súa montaxe do pavillón español, en colaboración co seu curmán Ramón Vázquez Molezún e con Amadeo Gabino. En 1956 gañou a Medalla de Ouro da I Biennale Christlicher Kunst Der Gegenwart de Salzburgo, polas súas vidreiras de formigón. Realizou pinturas murais e vidreiras en numerosos edificios públicos, como a Fundación Juan March, as igrexas dos Sagrados Corazóns e da Ventilla de Madrid, ou o pavillón español na Feira Mundial de Nova York de 1964. 

Expuxo a súa obra de xeito habitual en Galicia, España e no estranxeiro e foi considerado un dos máximos representantes da pintura de abstracción xeométrica e un dos artistas galegos contemporáneos de máis sólida reputación internacional. Na súa última etapa a súa obra evolucionou cara a unha tímida figuración vinculada ós epígonos do cubismo. A súa obra está presente na colección da Fundación Unión Fenosa, no Centro Galego de Arte Contemporánea, no Museo de Arte Abstracta de Cuenca, e no Centro de Arte Raíña Sofía de Madrid. Ademais foi profesor da Facultade de Belas Artes da Universidade Complutense de Madrid.

## Familia 
Casou coa pintora neerlandesa Joos de Wolff Peereboom, coa que tivo dúas fillas.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Datos do atleta no sitio web oficial do Comité Olímpico Internacional .
* Datos do atleta en olympedia.org .
Linda B. Buck

**Linda Diane Brown Buck**, nada en Seattle, Washington o 29 de xaneiro de 1947, é unha médica e científica estadounidense coñecida polos seus traballos sobre o sistema olfactivo.

## Traxectoria 
Recibiu o seu *Bachelor of Science* en Fisioloxía e Microbioloxía en 1975 da Universidade de Washington, Seattle e o grao de doutora (Ph.D.) en Inmunoloxía en 1980 na Universidade de Texas Southwestern Medical Center, Dallas. Fixo o seu traballo pos-doutoral na Universidade de Columbia con Axel. O tema da súa investigación baseouse en como as feromonas e os cheiros se detectan no nariz e son interpretados polo cerebro, pois descubriron unha familia de xenes implicada no control da produción de receptores especializados. Premiada co galardón Lewis S. Rosentiel (1997) polo seu traballo na investigación médica básica.

É membro da Academia Nacional das Ciencias desde o ano 2003. Obtivo xunto a Richard Axel o Premio Nobel de Fisioloxía ou Medicina de 2004 polos seus traballos sobre os receptores olfactivos.

Actualmente (2004), traballa no Departamento de Neurobioloxía da Universidade Harvard e no Centro Fred Hutchinson, tamén en Boston.

## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Páxina do Instituto Nobel, Premio Nobel de Medicina ou Fisioloxía 2004