open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
A raíña da beleza de Leenane

***A raíña da beleza de Leenane*** (título orixinal ***The Beauty Queen of Leenane***) é un drama de Martin McDonagh. É unha mestura de comedia negra, melodrama e traxedia deprimente.

## Trama 
A historia sitúase na aldea irlandesa de Leenane, en Connemara, en 1989. Toda a peza se desenvolve nunha cociña desastrada e mal iluminada, o que resulta nunha sensación claustrofóbica de encerro.

A obra céntrase na vida de Maureen Folan, unha solteirona de máis de 40 anos que coida da súa nai Mag de 70 anos, que é egoísta e manipuladora. As irmás de Maureen refuxiáronse hai tempo no matrimonio e a vida familiar, mais Maureen, que garda o segredo dunha doenza mental, está atrapada nunha relación disfuncional coa súa nai.

Durante a obra, os irmáns Pato e Ray Folan visitan a casa. Pato é un obreiro de mediana idade canso do seu traballo e a súa vida en Inglaterra, desencantado das limitacións e a soidade da vida. O tedio tamén abruma ao seu irmán de 20 anos, un rapaz groseiro de aldea. No primeiro acto aparece unha última oportunidade de romance entre Maureen e Pato, que continúa no segundo até o desenlace dramático.

## Adaptacións 
*A raíña da beleza de Leenane* estreouse en 1996 en Galway, producida pola Druid Theatre Company, levouse despois a Londres e a Broadway, onde gañou catro Premios Tony. En Galiza produciuna o Teatro do Atlántico, dirixida por Xúlio Lago e interpretada por María Barcala, Teresa Horro, Marcos Viéitez e Rubén Riós. A adaptación do texto correu a cargo de Avelino González e Olga Nogueira. Estreouse o 17 de febreiro de 2006 en Narón e acadou varios galardóns nos Premios María Casares 2007: á mellor dirección, mellor texto adaptado e mellor espectáculo.[miniatura|Vista de [Leenane, no condado de Galway, Irlanda.|centro]]
Carlos Vila Sexto

**Carlos Vila Sexto**, nado na Coruña o 13 de setembro de 1977, é un escritor e guionista galego.

## Traxectoria 
Comezou a escribir de rapaz, con catorce anos gañou o V Premio Rúa Nova de Narracións Xuvenís co relato de aventuras "Alén da aventura" (1992), con ilustracións orixinais de seu pai, o pintor e médico Roberto Vila Rodríguez. Repetiu premio ó ano seguinte coa novela de terror *Gárgola* (1993). Dous anos máis tarde apareceu *Cara á fin da luz* (1995), unha novela de misterio, aventuras e terror ambientada nunha aldea. Un relato seu, "O baúl", foi incluído na *Antoloxía do conto de medo galego*, unha selección de relatos de terror recompilados por Silvia Gaspar para a Editorial Galaxia.

Carlos Vila tamén foi creador e guionista das series de televisión *Un lugar en el mundo*, *Motivos personales*, *Círculo Rojo* e *Los misterios de Laura*, posteriormente adaptada nos Estados Unidos como *The Mysteries of Laura*, protagonizada por Debra Messing.

En marzo de 2009 publicou, dentro da colección Costa Oeste da Editorial Galaxia, o seu cuarto libro, *As Sete Mortes*, unha aventura con tinturas de misterio ambientada en Galicia. Esta obra recibiu o premio Frei Martín Sarmiento en 2011, na categoría de 3º e 4º da ESO, como mellor libro do ano para os escolares galegos. En setembro de 2014 foi traducida ao catalán e publicada por Fanbooks.

Foi profesor no Mestrado de Produción e Xestión Audiovisual da Universidade da Coruña.

## Obra en galego
* *Alén da aventura* (1992). Colección Árbore da Editorial Galaxia.
* *Gárgola* (1993). Colección Costa Oeste de Galaxia.
* *Cara á fin da luz*, Colección Fóra de Xogo de Edicións Xerais de Galicia (1995).
* *As sete mortes* (2009). Colección Costa Oeste de Galaxia.
* *O enigma de Caronte* (2016). Colección Costa Oeste de Galaxia.
**Somnámbulos* (2021). Rodeira. Ilustracións de José Luís Ocaña. 188 páxs. ISBN 978-84-8349-662-6.

#### Libros colectivos 
* *O baúl*, relato incluído na *Antoloxía do conto de medo galego*, de Galaxia (1996).

## Obra en castelán 
* *Laura y el misterio de la isla de las gaviotas*, como coautor, de Plaza & Janés (2014).

## Traballos para TV 
* Creador e guionista de *Un lugar en el mundo* (Antena 3)
* Creador e guionista de *Motivos personales* (Telecinco)
* Guionista do capítulo "Las lágrimas de Raimmis", de *Génesis, en la mente del asesino* (Cuatro)
* Creador e guionista das tramas de *Círculo Rojo* (Antena 3)
* Creador e guionista da segunda temporada de *Acusados* (Telecinco)
* Creador e guionista de *Los misterios de Laura* (TVE)
* Creador de *The Mysteries of Laura* (Warner e NBC)
* Dialoguista de *El Incidente* (Antena 3)

## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Páxina web
* Páxina do autor en Galaxia
* Páxina do autor en Meucci Agency
Número de Avogadro

[right|180px|miniatura|[Amedeo Avogadro, Conde de Quaregna e Cerreto, (Turín,  - Turín, ) foi un físico e químico italiano, profesor de Física da Universidade de Turín desde 1820 ata a súa morte.]]
O **número de Avogadro** (na honra de Amedeo Avogadro) representa a cantidade de unidades que hai nun mol de substancia. O número é 6,02214199&nbsp;×&nbsp;1023 e desígnase polo símbolo **N**. Pódese dar nas unidades moléculas/mol ou átomos/mol de átomos ou átomos/átomo-gramo.
Logotipo

:*Para a linguaxe de programación, véxase Logo*

[miniatura|125px|O logotipo [Animación|animado *PartOfWikpedia* (PartedeWikipedia), que representa ó usuario como unha peza dun crebacabezas.]]

Un **logotipo**, ou abreviada e popularmente **logo**, é un debuxo que lle serve a unha entidade ou a un grupo de persoas para representarse. Historicamente, os artesáns do barro, do vidro, os fabricantes de espadas e artefactos de ferro fino, e os impresores utilizaban marcas para sinalar a súa autoría.
Os reis que sabían asinar ademais cruzaban os documentos legais cun logotipo da súa creación, á man ou cun selo.
Nas covas dos homes prehistóricos atopamos tamén marcas e sinais.

O logotipo pode ser o eixo afirmador da propiedade privada a través do feito da autoría. Como parte da identidade visual dunha empresa ou institución, é a representación tipográfica do nome da marca.

Nun logotipo diferéncianse dous entes:

**A icona*: é o símbolo visual gráfico (exemplo: a mazá de Apple). 
**O nome*: é a representación fonética da marca.

A funcionalidade dun logotipo radica na capacidade para comunicar a mensaxe que se require como por exemplo "Somos unha empresa responsable" ou "este produto é de alta calidade", e para lograr isto require do uso de cores e formas que contribúan a que o espectador final lle dea esta interpretación.

Un logotipo, en termos xerais, require do apropiado uso da semiótica como ferramenta para lograr a axeitada comunicación da mensaxe e a interpretación por parte do espectador máis axeitada a esta mensaxe. Así por exemplo, un círculo amarelo pode interpretarse de diferentes maneiras e dárselle diferentes sensos como "sol", "moeda", "ovo", "queixo" ou outros, mentres que se se atopa pegado a verba "banco" ambos os elementos, o círculo amarelo e a palabra "banco", toman un só senso: "Institución Bancaria". É dicir, o logotipo, no momento de representar unha entidade ou grupo de persoas, o máis apropiado é que manteña congruencia semiótica entre o que se entende e o que realmente busca representar.

*Isologo* é distinto de logotipo xa que este último se corresponde co primeiro; é dicir:

*Iso = Icona/Imaxe
*Logo = Tipografía/Texto (tamén coñecido como logotipo)

Xuntos forman un isologo.

## Notas 
## Véxase tamén
Actínidos

miniatura|300px|Localización dos actínidos na táboa periódica
Os **actínidos**, ou tamén **actinoides**, son un grupo de elementos que forman parte do período 7 da táboa periódica dos elementos. Estes elementos, xunto cos lantánidos, son chamados elementos de transición interna. O nome procede do elemento químico actinio, que acostuma incluírse dentro deste grupo, dando un total de 15 elementos, dende o de número atómico 89 (o actinio) ao 103 (laurencio).

Estes elementos presentan características semellantes entre si. Os de maior número atómico non se atopan na natureza e teñen tempos de vida media curtos; todos os seus isótopos son radioactivos.

Na táboa periódica, estes elementos adóitanse situar debaixo do resto, xunto cos lantánidos, dando unha táboa máis compacta que se se colocasen entre os elementos do bloque s e os do bloque d, aínda que nalgunhas táboas periódicas si que poden verse situados entre estes bloques, dando unha táboa moito máis ancha.

## Notas
Período de semidesintegración

Na física nuclear e atómica, o **período de semidesintegración**, tamén chamado **vida metade**, **semivida**, **hemivida** ou sinxelamente **período**, é o lapso necesario para que se desintegren a metade dos núcleos dunha mostra inicial dunha substancia radioactiva. Tómase como referencia a metade deles debido ao carácter aleatorio da desintegración nuclear. Hai que evitar confundilo coa vida media, que representa a media de vida dun núcleo.
Xeografía de Hungría

miniatura|400px|Mapa topográfico de Hungría

Hungría ocupa a chaira media do río Danubio, terra chá formada polos aluvións deste río e o seu afluente o río Tisza, coñecida como chaira húngara (*puszta*) e que tamén se estende polo norte de Serbia , sur de Eslovaquia e o oeste de Romanía. Ó oeste destaca o Lago Balaton un dos máis grandes de Europa. O segundo maior lago da bacía carpática (e probablemente o maior lago artificial de Europa) é o lago lago Tisza (Tisza-tó).
[miniatura|dereita|250px|A chaira húngara ou *[puszta*.]]

A paisaxe húngara consta das chairas chás e onduladas cara a bacía danubiana, dos outeiros e montañas baixas ó norte , ao longo da fronteira eslovaca, como os montes Bakony e os montes Mátra (nestes sitúase punto máis alto de Hungría: o Kékes, con 1.015 m), que son a prolongación meridional dos Cárpatos.
miniatura|esquerda|250px|Os montes Matra vistos desde o Kékes.

O clima é continental, con invernos fríos, veráns quentes e precipitacións medias. En Budapest a media de xaneiro é de -1.0&nbsp;°C, a de xullo de 21.9&nbsp;°C. As precipitacións anuais medias son de 498&nbsp;mm.
Catalizador

Un **catalizador** é unha substancia (composto ou elemento) capaz de acelerar (**catalizador positivo**) o retardar (**catalizador negativo** ou inhibidor) unha reacción química, permanecendo el mesmo inalterado (non se consome durante a reacción). A este proceso chámaselle catálise. Os catalizadores non alteran o balance enerxético final da reacción química, senón que só permiten que se acade o **equilibrio** con maior ou menor velocidade.

Moitos dos catalizadores actúan alterando superficies, permitindo atoparse e unirse ou separarse a dous ou máis reactivos químicos. 
No mundo natural hai catalizadores biolóxicos ou biocatalizadores, os máis importantes son os encimas, de natureza proteica, aínda que tamén existen ácidos ribonucleicos con capacidade catalítica, denominados ribozimas.

A catálise pode ser de dous tipos:

* **Homoxénea**: o catalizador e o reactivo están nunha mesma fase, por exemplo, en solución acuosa. É o caso da catálise ácido-base e a catálise encimática.
* **Heteroxénea**: o catalizador e o reactivo atópanse en distintas fases, como por exemplo, a catálise heteroxénea dunha reacción entre substancias gasosas absorbidas na superficie de metal. Os catalizadores sólidos poden ser porosos e están feitos de metal ou óxido metálico soportado sobre unha matriz sólida inerte. Este caso particular coñécese como **catálise de contacto**. Este tipo de catalizadores son amplamente utilizados nas refinerías de petróleo.
Xeografía de Austria

miniatura|257x257px|Mapa de Austria
A maior parte do territorio de Austria está dentro da sección oriental dos Alpes, que acadan alturas de máis de 3.000 m o que fai do país un destino importante para os practicantes de deportes de inverno. A montaña máis elevada é o *Grossglockner*, con 3.798 metros sobre o nivel do mar. A poboación concéntrase nos vales dos ríos entre os que destaca o máis importante, o Danubio, que entra en Austria por Passau, na fronteira con Alemaña; pasando por Linz e Viena, ata Bratislava, na fronteira con Eslovaquia. En Alemaña recibe o Inn, que pasa por Innsbruck, co seu afluente o Salzach, que pasa por Salzburgo.

O lago Constanza é o máis grande do país e forma a fronteira oeste con Liechtenstein e Suíza.

O clima austríaco é temperado e caracterízase polos seus invernos fríos e veráns frescos.
Carmen Panero

**Carmen Panero Menor**, nada en Pontevedra en 1949, é unha escritora e crítica literaria galega.

## Traxectoria 
Estudou filoloxía románica na Universidade de Santiago de Compostela e é profesora de literatura española en Vigo. Realizou o seu labor de crítica literaria en revistas como *Nó*, *Andaina* e *Festa da Palabra Silenciada*, *Faro de Vigo*, *Diario 16 de Galicia*.

## Obra 
### Narrativa 
* *Diario do mimo* (1989, Galaxia).
* *A casa de Limpias* (1994).

### Ensaio 
* *Códice Calixtino de Luz Pozo Garza* (1993, Edicións do Cumio).

### Obras colectivas 
* *O relato breve. Escolma dunha década (1980-1990)* (1990, Galaxia).
* *Elas 2: antoloxía poética* (2003, Unión Comarcal de CCOO de Vigo).
* *Narradio: 56 historias no ar* (2003, Xerais).
Antonio Azarola

**Antonio Azarola Gresillón**, nado en Tafalla en 1874 e finado en Ferrol o 4 de agosto de 1936, foi un militar navarro, executado polos sublevados ós poucos de comezar a guerra civil española.

## Traxectoria 
Dende novembro de 1934, era segundo xefe da Base Naval de Ferrol e xefe do seu Arsenal. Foi subsecretario do Ministerio de Mariña e posteriormente ministro do mesmo departamento no gabinete presidido por Manuel Portela Valladares dende o 30 de decembro de 1935 ao 19 de febreiro de 1936, o último antes das eleccións de febreiro de 1936. Baixo o seu ministerio produciuse o último Plan Naval antes do estalido da Guerra Civil (11 de xaneiro de 1936), no que se prevía a construción de dous destrutores, dous canoneiros e outros barcos menores.

Aínda que ao producirse a sublevación na Base do Ferrol, o 20 de xullo, o contraalmirante Azarola adoptou unha actitude vacilante, finalmente inclinouse por non tomar parte na sublevación, polo que ao triunfar esta en Ferrol, foi detido, sometido a xuízo sumarísimo e condenado a morte por:

O contraalmirante Azarola declarou no xuízo que, aínda que simpatizaba cos propósitos da sublevación, non podía quebrantar os seus principios militares:

Foi fusilado ás seis da mañá do 4 de agosto, no cuartel de Dolores. Os seus restos atópanse enterrados no cemiterio de Vilagarcía de Arousa.

A súa sobriña Amelia Azarola Echevarría estaba casada co aviador falanxista Julio Ruiz de Alda, que foi asasinado no Cárcere Modelo de Madrid o 23 de agosto de 1936.

## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Laruelo Roa, M.: *Muertes Paralelas. El destino trágico de los prohombres de la República*.

### Ligazóns externas 
* Galería de militares republicanos na Guerra Civil Española, *Sociedad Benéfica de Historiadores Aficionados y Creadores* .
* *Guerra Civil e represión en Ferrol e comarca*, de Xosé Manuel Suáréz.
* Dous fragmentos de *La escuadra la mandan los cabos*, de Manuel Domínguez Benavides, que narra os sucesos da sublevación militar en Ferrol.
Política de Hungría

[miniatura|dereita|Imaxe do [Primeiro Ministro de Hungría|primeiro ministro húngaro Gordon Bajnai]]
O Presidente da República, electo polo parlamento cada catro anos , ten un papel cerimonial, aínda que os seus poderes inclúen o nomeamento do primeiro ministro. O primeiro ministro escolle ós membros do goberno e ten o dereito exclusivo a destituílos. Cada un dos nomeados para o goberno debe presentarse diante dun ou máis comités parlamentarios e ten que ser formalmente aprobado polo presidente.

A Asemblea Nacional unicameral, con 386 membros (ou Országgyűlés), é o máis alto órgano de autoridade do estado e propón e aproba a lexislación co aval do primeiro ministro. Un partido ten que obter polo menos o 5% dos votos para poder formar un grupo parlamentario. As eleccións parlamentarias nacionais teñen lugar cada catro anos (a última tivo lugar no abril de 2006).

Nos partidos húngaros as principais tendencias políticas son: a esquerda (a centro esquerda e a extrema esquerda) e a dereita (a centro dereita e a extrema dereita). Os partidos políticos húngaros máis importantes son:

* O Partido Socialista Húngaro = MSZP - Magyar Szocialista Párt 
* A Alianza de Demócratas Libres = SZDSZ - Szabad Demokraták Szövetsége 
* A Alianza de Xoves Demócratas = FIDESZ - Fiatal Demokraták Szövetsége 
* Foro Democrático Húngaro = MDF - Magyar Demokrata Fórum
Leopoldo I, Sacro Emperador Romano-Xermánico

**Leopoldo I de Habsburgo**, nado en Viena o 9 de xuño de 1640 e finado na mesma cidade o 5 de maio de 1705). Foi Rei de Hungría desde 1655 e de Bohemia un ano despois, Emperador do Sacro Imperio Romano Xermánico desde 1658. Era fillo de Fernando III e da súa primeira muller María Ana de España, filla do Rei Filipe III de España. Como Rei de Hungría reunificou as tres partes do reino (que estivo cerca de 150 anos dividido trala invasión otomá) logo de expulsar aos turcos, asunto que ratificou coa Paz de Karlowitz de 1699.

## Matrimonios e fillos 
Casou en 1666 con Margarida Tareixa de España (1651-1673), filla do seu tío materno, o rei Filipe IV de España e da súa irmá Mariana de Austria.

Margarita e Leopoldo I foron pais de catro fillos:

* Fernando Wenceslao (1667-1668), Arquiduque de Austria. 
* María Antonia de Austria (1669-1692), Arquiduque de Austria. Casou co Elector Maximiliano II de Baviera. Ambos foron pais de Xosé Fernando de Baviera.
* Xoán Leopoldo (1670), Arquiduque de Austria. 
* María Ana Antonia (1672), Arquiduque de Austria.

Trala morte de Margarida, casou en segundas nupcias con Claudia Felicidade do Tirol (1653-1676) no ano 1674. Era filla do conde Fernando Carlos do Tirol e de Ana de Médicis e neta do conde Leopoldo V.

Foron pais de dúas fillas:

* María Ana Sofía (1674), Arquiduque de Austria 
* María Xosefa Clementina (1675-1676), Arquiduquesa de Austria. 

Por último esposou a Leonor Magdalena de Palatinado-Neoburgo (1655-1720) en 1676.

Foron pais de 10 fillos:

* Xosé I (Viena, 26 de xullo de 1678 - ibidem, 17 de abril de 1711). Sucesor do seu pai.
* Cristina (1679), Arquiduquesa de Austria.
* María Isabel (1680-1741), Arquiduquesa de Austria e Gobernadora dos Países Baixos Austríacos.
* Leopoldo José (1682-1684), Arquiduque de Austria.
* María Ana (Linz, 7 de setembro de 1683 - Lisboa, 14 de agosto de 1754), Arquiduquesa de Austria, casada co rei Xoán V de Portugal.
* María Tareixa (1684-1696), Arquiduquesa de Austria.
* Carlos VI (Viena, 1 de outubro de 1685 - ibidem, 20 de outubro de 1740), sucesor do seu irmán Xosé I.
* María Xosefa (1687-1703), Arquiduquesa de Austria.
* María Magdalena (1689-1743), Arquiduquesa de Austria.
* María Margarita (1690-1691), Arquiduquesa de Austria.

Leopoldo sufría dunha enfermidade conxénita caracterizada por ter o labio inferior lixeiramente caído, o que lle ganou o alcume entre os seus inimigos de "Leopoldo, boca de camelo". Sucedeuno o seu fillo Xosé .
Bautista Álvarez

**Bautista Goyel Álvarez Domínguez**, nado en Loucia (Las, San Amaro) o 30 de marzo de 1933 e finado en Beariz o 16 de setembro de 2017, foi un político galego de ideoloxía nacionalista.

## Traxectoria 
Bautista Álvarez naceu en Loucia, pequena aldea da parroquia de Las, no concello de San Amaro. Foi o menor de tres irmáns dunha familia humilde. Aos 10 anos ingresou no Seminario de Ourense, onde estudou Humanidades e Filosofía. A principios da década dos 60 foi estudar a Madrid, onde fixo amizade entre outros con Xosé Luís Méndez Ferrín e Xosé Fernández Ferreiro, fundadores do grupo Brais Pinto.

En 1964 foi membro fundador da Unión do Povo Galego, ocupando a presidencia desde 1977 até 2008, data na que se celebrou o XII Congreso Nacional da UPG. Participa da redacción dos 10 puntos da UPG. Participou na fundación do BNG en 1981. Nese mesmo ano, nas primeiras eleccións ao Parlamento galego saíu electo deputado pola circunscrición da Coruña, sendo expulsado do Parlamento, xunto cos compañeiros da coalición electoral BNPG-PSG, Lois Diéguez Vázquez e Claudio López Garrido por negárense a prestar xuramento á Constitución española de 1978, con carácter retroactivo, pois xa levaban varios meses exercendo o seu labor como representantes nacionalistas . Volveu ser elixido deputado no Parlamento de Galicia nas autonómicas de 1989 ata 2005.

En 2004, na celebración do 40 aniversario da constitución da UPG, o partido promove a constitución da Fundación Bautista Álvarez de Estudos Nacionalistas, que pasa a presidir desde o primeiro momento . En 2013, unha grupo de dirixentes nacionalistas organizou unha homenaxe para conmemorar os seus 50 anos de militancia nacionalista, coa finalidade de ″facermos pública a necesidade de coñecermos e recoñecérmonos na figura de Bautista Álvarez″. Nese mesmo ano obtivo o Premio *Brais Pinto*.

Faleceu o 16 de setembro de 2017.

## Obras 
### Ensaio 
* 
* *Teseo loitando contra o Minotauro* (2023). Consorcio Editorial, *Terra e Tempo* nº184-185-186-187.

### Narrativa 
* *Retallos daquela infancia*, 2013, Xerais. ISBN 978-84-9914-530-3.
* *Cuarto minguante*, 2015, Xerais. ISBN 978-84-9914-809-0.

### Conversas 
* 

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
*

* 
### Ligazóns externas 
* *Bautista Álvarez: unha vida para a Nación* (Documental), 2/4/2011.
* *Conferencia inaugural da exposición "Brais Pinto, o afiador revolucionario" * organizada pola Concellería de Cultura do Concello da Coruña, 2/4/2010.
Kirta

**Kirta** foi o mítico primeiro rei de Mitanni, unificador das tribos hurritas e das cidades estado como Urkesh e outras, para formar o reino.
### Traxectoria
Reinou aproximadamente na metade do século -XVI. Sucedeuno o seu fillo Shuttarna I.
Carécese de inscricións sobre o seu reinado. Un relato épico nunha taboíña de Ugarit narra de forma novelada a historia da súa vida: Unha vez mortos todos os seus fillos e a súa esposa, o rei tivo un soño, no que se lle apareceu o deus creador, que lle instruíu para pedir axuda a Baal, deus da choiva, para o que emprendeu unha expedición a fin de conseguir unha nova esposa. No camiño, atopou un santuario da deusa Asherah, á que prometeu ofrecer unha estatua de ouro, se atopaba esposa. Kirta atopou esposa, coa que tivo varios fillos, pero esqueceu a súa promesa á deusa, que o castigou cunha enfermidade. Durante a mesma, o seu fillo máis vello tratou de derrocalo, pero el lanzoulle unha maldición, momento no que acaba o texto.
Shuttarna I

**Shuttarna I** foi o segundo rei de Mitanni. Sucedeu ao seu pai Kirta, mítico fundador do reino. Reinou sobre o final do século –XVI. Sucedeuno Barattarna, a relación familiar co cal non é coñecida.
Lantánidos

Os **lantánidos**, ou tamén **lantanoides**, son un grupo de elementos que forman parte do período 6 da táboa periódica dos elementos. Estes elementos son chamados *terras raras* debido a que se atopan en forma de óxidos, e tamén, xunto cos actínidos, *elementos de transición interna*.

## Características 
O nome procede do elemento químico lantano, que acostuma incluírse dentro deste grupo, dando un total de 15 elementos, dende o de número atómico 57 (lantano) ao 71. Aínda que se acostuma incluír neste grupo, o lantano non ten electróns ocupando ningún orbital *f*, mentres que os catorce seguintes elementos teñen este orbital 4*f* parcial ou totalmente cheo.

Estes elementos son quimicamente bastante parecidos entre si xa que os electróns situados en orbitais *f* son pouco importantes nos enlaces que se forman, en comparación cos *p* e *d*. Tamén son bastante parecidos aos lantánidos os elementos itrio e escandio, debido a que teñen un raio semellante e, ao igual que os lantánidos, o seu estado de oxidación máis importante é o +3. Este é o estado de oxidación máis importante dos lantánidos, pero tamén presentan o estado de oxidación +2 e +4.

A abundancia destes elementos na codia terrestre é relativamente alta, en minerais como por exemplo a monacita, na cal se atopan distintos lantánidos e itrio.

Na táboa periódica, estes elementos acostuman situarse debaixo do resto, xunto cos actínidos, dando unha táboa máis compacta que se se colocasen entre os elementos do bloque *s* e os do bloque *d*, aínda que nalgunhas táboas periódicas si que poden verse situados entre estes bloques, dando unha táboa moito máis ancha.

O raio dos lantánidos vai diminuíndo conforme aumenta o número atómico; non son variacións grandes, pero vanse acumulando. Isto provoca que os elementos do bloque *d* da segunda e terceira serie de transición presenten raios semellantes dentro dun grupo: deberían aumentar ao baixar nun grupo, pero ao estar intercalados os lantánidos, este aumento no raio por baixar dentro dun grupo vese contrarrestado pola diminución do raio pola presenza dos lantánidos. Isto coñécese como *contracción dos lantánidos*.

## Propiedades físicas dos elementos 
 Entre as capas electrónicas inicial do Xe e 6s2 final

 Sm ten unha estrutura de paquete pechado, como a maioría dos lantánidos, mais ten unha repetición infrecuente da capa 9.

## Notas
Miguel Suárez Abel

**Miguel Suárez Abel**, nado en Campo (Arzúa) en 1952 e finado en Meirás (Valdoviño) o 18 de abril de 2017, foi un escritor galego.

## Traxectoria 
Licenciado en Psicoloxía, exerceu como orientador no IES Luís Seoane de Pontevedra. Colaborador de radio e prensa.

Deuse a coñecer ao ser premiado no Certame Modesto R. Figueiredo cos relatos *A alemá* en 1981, *O fillo de Serafín* en 1982, *O quiquiriquí* en 1983. A súa primeira novela *Turbo* (1986) gañou o Premio Blanco Amor. *Álvaro Pino* é unha novela-reportaxe publicada en 1989 e *Sabor a ti* (1991) foi finalista do Premio Xerais. *O repenique de Beatriz Goldar* gañou o Premio de novela por entregas de La Voz de Galicia en 2002.

Faleceu o 18 de abril de 2017 por mor do cancro.

## Obra 
### Relato 
* *Turbo*, 1988, Xerais.
* *Sabor a ti*, 1991, Xerais.
* *Co dedo nos beizos*, 1992, Contos do Castromil.
* *Selva Negra*, 1993.
* *O repenique de Beatriz Goldar*, 2003.
* *Nunca te vin chorar*, 2010.

### Ensaio 
* *Álvaro Pino*, 1989, Xerais.

### Obras colectivas 
* *Unha liña no ceo (58 narradores galegos 1979-1996)*, 1996, Xerais.
* *Novo do trinque*, 1997, BNG.
* *Pontevedra. Laranxeiras e limoeiros*, 2015, Concello de Pontevedra/Galaxia.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Ficha na Editorial Galaxia
* Entrevista de Literatura Galega do S.XX do alumnado do IES Manuel García Barros
Serie química

miniatura|300px
Unha **serie química** ou **familia** é un grupo de elementos químicos que teñen propiedades físicas e químicas semellantes, variando estas de forma máis ou menos importante dentro do grupo. Estas familias delimitáronse atendendo a distintos criterios: configuración electrónica, carácter metálico etcétera.

Antes da creación da táboa periódica dos elementos, que se fixo tentando organizar os elementos segundo as súas propiedades químicas, xa se observaran algunhas familias.

Algunhas delas corresponden exactamente con grupos (columnas) da táboa periódica; isto non é unha coincidencia, xa que as propiedades físicas dos elementos dun grupo proveñen de ter unha configuración electrónica semellante, que fai que estes elementos se coloquen no mesmo grupo da táboa periódica.

Ordenados en grupos (columnas) son importantes e teñen un nome recoñecido:
* Alcalinos (grupo 1)
* Alcalinotérreos (grupo 2)
* Halóxenos (grupo 17)
* Gases nobres (grupo 18)

Os outros grupos acostuman ser chamados polo nome do elemento cabeceira do mesmo: o grupo 16 é o grupo do osíxeno, o 14 é o grupo do carbono etcétera. Tamén reciben outros nomes en desuso:
* Metais *de acuñar* (cobre, prata e ouro: grupo 11)
* Elementos térreos: grupo do boro (grupo 13)
* Elementos carbonoides: grupo do carbono (grupo 14)
* Elementos nitroxenoides: grupo do nitróxeno (grupo 15)
* Elementos calcóxenos o anfíxenos: grupo do osíxeno (grupo 16)

É frecuente dividir aos elementos en bloques dentro da táboa periódica:
* Bloque s
* Bloque p
* Bloque d
* Bloque f
* Bloque g

Os elementos do bloque *f* tamén son coñecidos como *tierras raras* ou *elementos de transición interna*. Divídense en dúas series, e o normal é chamalos polos nomes destas:
* Lantánidos
* Actínidos

Os elementos do grupo *s* e *p* son coñecidos conxuntamente como:
* Elementos representativos

Segundo as características metálicas dos elementos, estes tamén poden ser divididos da seguinte xeito:
* Metais alcalinos e metais alcalinotérreos
* Metais de transición (e metais de transición interna)
* Metais do bloque *p*
* Metaloides ou semimetais
* Non metais

Aínda que a fronteira entre *metais* e *non metais* é difusa.

Finalmente, outras familias de elementos son:
* Metais nobres (rutenio, osmio, rodio, iridio, paladio, platino, prata e ouro)
* Grupo do platino (rutenio, osmio, rodio, iridio, paladio e platino)
Sausatatar

**Sausatatar** (Saukshatr = fillo do bo gobernante) foi rei de Mitanni sobre a metade do século –XV, suposto sucesor de Parsatatar. Saqueou Asur nalgún momento non ben identificado (talvez sobre -1440) e capturou as portas de prata e ouro do palacio real, que se levou a Washukanni (segundo explica un tratado posterior entre o hitita Suppiluliumas I e o rei Mattiwaza). Despois do saqueo, Asiria quedou baixo reis nativos, pero tivo que pagar imposto ata o tempo de Assuruballit I (sobre a metade do século –XIV). Con Exipto mantivéronse boas relacións.

Arrapha (Arrapkha), Iamkhad e Nuzi serían anexionadas ao reino de Mitanni probabelmente durante o seu reinado. O palacio do gobernador de Arrapha (un príncipe hurrita) foi escavado no século XX.

O selo do rei mostra heroes e xenios alados combatendo contra leóns e outros animais e un sol con ás. O estilo de moitas figuras distribuídas por todo o espazo hábil é típico dos selos hurritas. Un selo posterior, atopado en Alalakh, mostra un estilo máis acadio.

Sucedeuno Artatama I.
Artatama I

**Artatama I** ("o máis recto") foi rei de Mitanni sobre o -1430 – -1410, sucesor de Sausatatar.

Mantivo a extensión do reino e as boas relacións con Exipto ao comezo, pero o faraón Amenhotep II, no seu sétimo ano de reinado, fixo unha campaña na rexión de Qadesh e avanzou ao norte cara a Qana, onde capturou un corpo de carros de combate hurritas; entón entrou en Niya, onde foi moi ben recibido; no seu retorno a Exipto capturou un mensaxeiro hurrita enviado por Artatama I que supostamente incitaba á revolta aos vasalos exipcios.

Sucedeuno Shuttarna II.
HCl

Coas siglas **HCl** podémonos referir:
*Ao **cloruro de hidróxeno**, unha molécula formada pola unión dun átomo de hidróxeno e outro de cloro.
*Ao **ácido clorhídrico**, unha disolución de cloruro de hidróxeno en auga.
Bloque da táboa periódica

dereita
A táboa periódica dos elementos pode dividirse en **bloques** de elementos segundo o orbital que estean ocupando os electróns máis externos. No diagrama amósanse os bloques nos que se divide a táboa periódica estándar.

Os bloques chámanse segundo a letra que fai referencia ao orbital máis externo: *s*, *p*, *d* e *f*. Podería haber máis elementos que encherían outros orbitais, pero non se sintetizaron ou descubriron; neste caso continúase coa orde alfabética para nomealos.

Hai outras formas de agrupar aos elementos en distintas familias. Véxase serie química.
Urkesh

**Urkesh** (**Urkis** ou Urkiš) foi un reino hurrita mencionado sobre o 2500 a. C. na rexión do río Khabur, en Siria.

## Historia
Os hurritas emigraron á rexión despois do 2500 a. C. e formaron o reino con centro na cidade, que se estendeu aproveitando o final do imperio de Acad (Acadia). A comezos do segundo milenio, Urkesh foi sometida polo reino de Mari, formado polos amoritas e sobre o século XVIII a. C. unha nova dinastía, tamén amorita, que gobernaba Asiria, apoderouse de Mari; a capital Shubat-Enlil foi fundada non lonxe de Urkesh.

Sobre a segunda metade do século XVI a. C. quedou baixo dominio de Mitanni e por razóns descoñecidas foi abandonada.

Os seus reis levaban o título hurrita de *endan* e son mencionados nos arquivos de Mari.

## Reis
*Tupkish, século –XXIII.
*Atal-Shen.
*Tish-Atal.
*Shatar-Mat. 
*Ann-Atal, século -XXI .
*Teirru, sobre -1800.
Shuttarna II

**Shuttarna II** foi rei de Mittani sobre o -1410, sucesor de Artatama I.
## Traxectoria
Seica non demasiado despois de chegar ao trono sobre -1410, algúns príncipes sirios (Tunip, Qadesh, Tahsi, Gezer e algúns outros) se rebelaron contra Exipto, pero serían sometidos polos exipcios, e non é clara a implicación do novo rei de Mitanni no asunto, pero despois o rei de Mitanni foi recibido na corte exipcia e asinou un tratado (con Tuthmosis IV) que fixou a fronteira entre os dous poder hexemónicos nunha liña entre Qatna e Qadesh. Tuthmosis IV casou coa princesa mitannia Mutemuia, filla de Artatama I. Despois Amenofis III de Exipto (que reinou aproximadamente de -1390 a -1350) casou coa primeira das dúas princesas mitannias que serán as súas mulleres: Giluhepa (filla de Shuttarna II) e despois Taluhepa (filla de Tushratta). Intercambiáronse cartas amábeis e agasallos suntuosos e Mitanni mostrou interese no ouro exipcio.

Os reinos que se formaran na rexión do Alto Éufrates e a futura Armenia, algúns deles hurritas, comezaron a quedar baixo influencia dos hititas, durante o reinado de Muwatallis I (sobre -1420 – -1400). Estes reinos eran Tegarama, Zazzisa, Alha, Armatana, Arawanna, Ishuwa e outros. Mitanni reaccionou e, despois do -1400, quedaron baixo o alta soberanía hurrita.

O seu reinado non foi moi longo e morreu sobre o -1399. O seu fillo máis vello, Artashshumara foi asasinado por un tal Ud-hi ou Uthi; suponse que este Uthi quería reinar en nome dun rei menor de idade e que proclamou ao fillo novo do rei Shuttarna, Tushratta, irmán máis novo do asasinado.
Artashumara

**Artashshumara** ou **Artashumara** foi o fillo máis vello e herdeiro de Shuttarna II de Mitanni. 
## Traxectoria
Á morte do seu pai tíñao que suceder, pero no mesmo momento foi asasinado por un tal Ud-hi ou Uthi, un xeneral ou un cortesán; suponse que este Uthi quería reinar en nome dun rei menor de idade e que xa que logo proclamou ao irmán máis novo do asasinado Tushratta.
Tahsi

**Tahsi** é un lugar, probabelmente unha cidade de Fenicia ou da rexión do moderno Líbano, mencionada nas cartas de Amarna. No século -XV foi dependente de Exipto, pero, a finais do século, intentou a revolta, instigada por Shuttarna II de Mitanni, sen éxito.
Tunip

**Tunip** foi unha cidade-estado de Siria, mencionada por primeira vez nos textos exipcios e despois a miúdo nos hititas. A súa situación non se coñece. O máis probábel é que estivese no val medio do Orontes, ao sur do Ghab. A cidade estaba "a dous días de marcha de Nuhase" e Nuhase, ao sur de Alepo, ocupaba a parte norte do medio Orontes. Algunhas inscricións exipcias sitúana na terra de Amurru.

A cidade aparece xa mencionada sobre o -1900 como unha das cidades coas que Exipto comerciaba en tempo de Amenemhet II, segundo indican os "libros dos días" exipcios.

Sobre o -1500 o rei de Tunip converteuse en vasalo de Mitanni.

Tuthmosis III fala dun xefe de Kheta, na terra de Alepo ao norte de Tunip. Desde Irqata ao lado de Samur, cidade próxima á moderna Tartus, os exipcios ocuparon Tunip na metade do século –XV. Nesta época Tunip era o poder dominante ao norte de Siria, e as cidades de Ullaza, Samur, Irqata e Ardata, conquistadas por Exipto, pertencíanlle. O outro poder era o reino de Qadesh. As conquistas exipcias non puideron ser respondidas por Mitanni e finalmente serían confirmadas por un tratado.

Sobre o -1400 un tratado entre os reis Ir-Addu (Ir-Dim) de Tunip e Niqmepa de Alalakh sitúa Tunip con fronteira con Alalakh; Tunip estaría ao sur do río Ghab, no val medio do Orontes. Tunip estaba a dous días de marcha de Nuhashe, un reino do norte de Siria, ao sur de Alepo e ao norte do Orontes medio.

Ramsés II di que conquistou Dapur, cidade da rexión de Tunip na terra de Naharina; Dapur estaba na terra de Amurru e, polo tanto, Tunip estaría tamén en Amurru, e neste caso, a única posición factíbel é Tell Asharneh. Iso foi posto en dúbida polo achado dun documento en Baalbek, escrito en caracteres cuneiformes que levaba o nome de Baal Tunip, reforzando a teoría de Velikovsky que identificaba Tunip con Baalbek, pero esta identificación ten hoxe en día moi poucos seguidores.

A cidade foi destruída o -721 polo rei asirio Sargón II e ficou abandonada ata o tempo da Primeira Cruzada, ao comezo do século XII, cando se estableceu alí unha gornición militar de observación dos cruzados, sobre o 1109: construíronse algúns almacéns, torres de observación e cuarteis, controlado a cidade de Apamea máis ao sur, e vixiando aos árabes, que dominaban o castelo próximo de Qalat Sheizar.
Cartas de Amarna

miniatura|200px|Unha das cartas de Amarna
As **taboíñas de Amarna** son catro centenares de taboíñas con inscricións cuneiformes, coñecidas tamén como as **cartas de Amarna**, que forman a correspondencia diplomática do tempo do faraón Akhenatón.

O 1887 unha muller da rexión de Tell al-Amarna atopou as primeiras cen taboíñas, nun lugar da rexión. Estaban gravadas con inscricións cuneiformes e contiñan a correspondencia diplomática internacional do faraón. En total atopáronse 382 taboíñas, que se revelaron como un instrumento de primeira liña para o estudo do século XIV. Flinders Petrie atopou o edificio no cal se atoparan as taboíñas e engadiu algunhas máis (22) ás atopadas inicialmente ata chegar ás 382. A maioría estaban escritas en lingua acadia, e algunhas (poucas) noutras linguas (asirio, hurrita, hitita). Das 382, 350 son cartas e 32 son outros textos (mitos, poemas épicos, léxicos...). 203 atópanse en Berlín no Vorderasiatisches Museum; 49 ou 50 están no Museo Arqueolóxico do Cairo; 95 están no Museo Británico; 22 están no Ashmolean Museum de Oxford (as atopadas por Petrie); 7 están no Museo do Louvre; 9 están en coleccións privadas; e 2 no Museo Metropolitano de Nova York. Unhas 40 cartas proveñen de estados cos que Exipto tiña unha relación de igual a igual (Babilonia, Asiria, Mittani, Arzawa, Alashiya ou Alashia e Hatti; o resto son dos príncipes vasalos en Siria e Palestina.
Museos Científicos Coruñeses

miniatura|Casa das Ciencias

miniatura|Domus
miniatura|Aquarium Finisterrae
Os **Museos Científicos Coruñeses** son un servizo do Concello da Coruña que abrangue tres centros: a Casa das Ciencias, a Domus (Casa do Home) e o Aquarium Finisterrae, que se sitúan en diferentes lugares da cidade.

O seu obxectivo é a divulgación, comunicación e educación científica e tecnolóxica dos cidadáns de todas as idades. Organiza exposicións, conferencias, premios, cursiños, proxeccións, edicións, e colabora cos medios de comunicación nas tarefas de difusión científica. Tamén participa no desenvolvemento e creación de reunións, foros e congresos.

Nas súas instalacións pretende crear entretemento e ambientes distendidos onde os visitantes se familiarizaren coa ciencia. Ofrece oportunidades para a diversión e máis o xogo, buscando a educación en valores, aptitudes e procedementos científicos, e vencellándoos a outros máis xerais coma os de solidariedade, tolerancia, racionalidade, respecto e protección do medio.

## Historia 
O primeiro en crearse foi a **Casa das Ciencias**, en 1983. Tiña como obxectivo cultural contribuír á cultura e educación científica, prestando especial atención aos escolares. Converteuse en pouco tempo no museo máis visitado de Galiza.

En 1995 abriuse a **Domus**, dedicada monograficamente ao ser humano, que mostra nos seus aspectos biolóxicos, demográficos, psicolóxicos e culturais.

En 1999 inaugurouse o **Aquarium Finisterrae**, que se centra nos ecosistemas mariños da costa galega. A súa creación veu motivada polos desastres ecolóxicos ocasionados polos accidentes que se producen na costa.

No 2000 presentouse o Plan Hércules, co que se creou a marca de Museos Científicos Coruñeses (=mc2) e se integraban os tres centros co obxecto de ampliar as súas actividades e servizos.

Os tres museos ofrecen servizos que inclúen:
* 5&nbsp;000&nbsp;m² de salas de exposicións
* 30&nbsp;000&nbsp;m² de espazo expositivo ao aire libre (Aquarium)
* Un planetario
* Dous salóns de actos
* Unha sala de proxección de cine
* Videoteca, con máis de 1&nbsp;500 títulos

## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Casa das Ciencias
* Domus
* Aquarium Finisterrae

### Ligazóns externas 
* Museos Científicos Coruñeses
Kurtalisa

**Kurtalisa** foi unha cidade da zona raiana entre os hititas e Mitanni. Foi probabelmente independente desde o século –XVI e caeu baixo influencia de Mitanni, ata que a finais do século –XV foi sometida ao Imperio Hitita. Sobre o -1360 o rei Tushratta de Mitanni favoreceu unha revolta nela. Suppiluliumas I, que probabelmente aínda só era príncipe herdeiro hitita, foi á zona e derrotou aos rebeldes.
Compás

O termo **compás** pode referirse a:
*o **compás**, adro ou lonxa previo ó acceso de igrexas e conventos.
*o **compás**, un instrumento de navegación que indica a dirección dos polos magnéticos.
*o **compás naútico** (constelación norte) e o **compás de debuxo** (constelación sur), a primeira é unha constelación do hemisferio norte que pertencía a antiga (obsoleta) constelación Argo Navis e a segunda é tamén unha constelación pero do hemisferio sur, aínda que en astronomía a confusión é moito menor xa que normalmente son usados os seus nomes en latín; Pyxis para a constelación do norte (compás naútico) e Circinus para a constelación do sur (compás de debuxo).
*o **compás**, unha ferramenta para deseñar círculos e arcos, símbolo tamén da masonaría.
*o **compás**, a división rítmica de fragmentos de igual duración que se leva a cabo nunha obra. É a división do tempo en partes iguais. Tamén se define como a unidade de tempo que serve para medir a duración das notas e dos silencios. Cada unha das divisións realizadas constitúe un compás.

## Véxase tamén 
* Compass
Hawker Hurricane

O **Hawker Hurricane** foi un caza británico usado durante a segunda guerra mundial, deseñado e construído por Hawker Aircraft para ser usado pola Royal Air Force. Voou por primeira vez o 6 de novembro de 1935 e entrou en servizo, como Hurricane MK I, en decembro de 1937. Foi o primeiro caza monoplano de á baixa e con tren retráctil da RAF e levou o peso das operacións de caza ata o ano 1941, cando apareceu o Spitfire.

O Hurricane foi fundamental para o rearmamento británico ante a inminente segunda guerra mundial e puxo ao Reino Unido en condicións para poder enfrontar o conflito dende o aire. Aínda que en gran medida foi eclipsado polo Spitfire, o Hurricane fíxose famoso durante a batalla de Inglaterra, onde conseguiu sobre o 60% das vitorias aéreas da RAF sobre a *Luftwaffe*, e serviu nos principais escenarios da guerra.

O Hurricane orixinouse das discusións entre oficiais da RAF e o deseñador do avión Sir Sydney Camm sobre un derivado monoplano do biplano Hawker Fury a principios dos anos 30. A pesar dunha preferencia institucional polos biplanos e unha falta de interese por parte do Ministerio do Aire, Hawker refinou a súa proposta de monoplanos, incorporando varias innovacións que serían críticas para os cazas en tempo de guerra, como un tren de aterraxe retráctil e o máis potente motor Rolls-Royce Merlin. O Ministerio do Aire ordenou o *Interceptor Monoplane* de Hawker a finais de 1934, e o prototipo do Hurricane *K5083* realizou o seu primeiro voo o 6 de novembro do ano seguinte.

O seu deseño orixinal foi modificado aparecendo varias versións que deron como resultado unha serie de avións con distintas funcións como cazas interceptores, cazabombardeiros ou avións de apoio próximo. As versións navais, coñecidas como Sea Hurricane, foron modificacións para poder operar dende buques de guerra. Algúns foron convertidos para ser lanzados dende catapulta como escolta de convois e foron coñecidos como "Hurricats". Chegaron a fabricarse máis de 14.000 aparellos ata finais de 1944, incluídos uns 1.200 Sea Hurricane e preto de 1.400 fabricados no Canadá pola empresa Canadian Car and Foundry baixo licenza.

## Especificacións 
* **Tipo**: monopraza de caza Hawker Horricane MK I.
* **Envergadura**: 12,19 m.
* **Lonxitude**: 9,55 m.
* **Planta motriz**: motor lineal Rolls-Royce Merlin II.
* **Peso máximo de engalaxe**: 2.829&nbsp;kg.
* **Velocidade máxima**: 308 millas/hora a 10.000 pés.
* **Alcance operacional** 525 millas.
Alshe

**Alshe** ou **Altxe** (*Alše*) foi un reino prearmenio situado ao oeste do lago Van. Estaba na cerna do Nairi, país con ducias de pequenos reis contra o que combateron os hititas.

Sobre a segunda metade do século –XV quedou sometido a imposto por Mitanni. Sobre o -1350 independizouse e aliouse a Asiria.

Suppiluliumas I, o gran rei hitita, cruzou á parte oriental do Éufrates sobre o -1330 e apoderouse de Isuwa (reino do que xa dominaba a parte ao oeste do Éufrates) e, acto seguido, entrou en Alshe, situado xusto ao sur, e no distrito de Kutmar, e instalou como príncipe vasalo a Antaratli de Alshe, ao que cedeu Kutmar.

Sabemos que co rei hitita Tudhaliyas IV (-1255 - -1230) o reino de *Alshe* se decantaba por Asiria na loita de influencias que sostiña este reino cos hititas.

Co rei asirio Tukultininurta I (-1255 - -1218), os asirios derrotarοn a unha coalición de reis do Nairi na rexión do lago Van, entre os que estaba o rei de **Alzi**, identificado co *Alshe* dos hititas, pero que tamén podería ser Azzi, máis ao norte.

Non se teñen probas escritas, pero é ben seguro que non desapareceu ata a unificación dos reinos do Nairi no reino coñecido como Urartu, sobre o -880.
Bristol Blenheim

O **Bristol Blenheim** foi un bombardeiro lixeiro británico deseñado e construído por Bristol Aeroplane Company e usado durante a segunda guerra mundial. Foi o primeiro avión británico cunha construción totalmente metálica e usouse moito durante os dous primeiros anos do conflito. Posteriormente sería usado como caza pesado e nocturno, e como adestrador. Unha versión de construción canadense, bautizado como Bolingbroke, foi usado como avión antisubmarino e de adestramento.

O Blenheim Mk I eclipsou á meirande parte dos cazas biplanos de finais dos anos 30 pero tivo poucoas posibilidades contra o Messerschmitt Bf 109 alemán durante as operacións diúrnas, aínda que tivo éxito como caza nocturno. A variante Mark IV tamén tivo moi pouco éxito, sufrindo grandes perdas nas primeiras etapas da guerra.

## Especificacións 
* **Tipo**: caza de longo alcance Bristol Blenheim Mk IVF
* **Envergadura**: 17,17 m.
* **Lonxitude**: 12,98 m.
* **Planta motriz**: dous motores radiais Bristol Mercury XV.
* **Armamento**: seis metralladoras de 7,7&nbsp;mm.
* **Peso máximo de engalaxe**: 6.580&nbsp;kg.
* **Velocidade máxima**: 260 millas/h a 12.000 pés.
* **Alcance operacional**: 1.460 millas.
Kutmar

**Kutmar** foi un distrito tribal situado entre Ishuwa e Alshe. Sobre o -1400 era vasalo de Mitanni, pero despois do -1350, coas loitas neste país, ficou independente, ata que foi conquistado por Suppiluliumas I e incorporado a Alshe sobre o -1330.
Suta

**Suta** era un distrito hurrita situado ao norte ou noroeste da capital Washukanni. Como esta última non está identificada, a situación máis probábel do distrito sería o futuro Diyar Mudar.

O rei Suppiluliumas I non puido conquistar Washukanni sobre o -1340 e tívose que limitar a saquear o distrito de Suta.
Sumur

**Sumur** foi un importante porto fenicio situado ao norte da moderna Trípoli e moi próxima (unha chisca ao sur) da moderna Tartus, na chaira chamada de Akkar, na zona raiana moderna entre o Líbano e Siria. É a moderna Tell Kazel e foi escavada.

Tuthmosis III na súa segunda expedición a Siria construíu unha frota para levar as tropas por mar, desembarcando na rexión do Líbano, onde ocuparon Ullaza (poucos km ao norte da moderna Trípoli) que pertencía a Tunip, vasalo de Mitanni; desde Ullaza capturou a non afastada cidade de Ardata. A frota tamén conquistou Sumur, igualmente de Tunip. Ullaza, Sumur, Ardata e Irqata (tamén nesta zona) serían os puntos chaves do dominio exipcio en Siria.

O xefe dos apiru, Abdi-Asirta, apoderárase de case todo Biblos e o rei xa só conservaba a cidade capital e dúas cidades máis e as outras cidades e aldeas xa estaban en mans dos apiru. Naquel momento, nun inesperado ataque, o príncipe de Sehlal, Yamaya, apoderouse de Sumur, mentres o gobernador Pahanate, estaba de viaxe en Exipto. Entón Abdi-Asirta aproveitou a ocasión e atacou Sumur, derrotou a Yamaya e apoderouse da cidade. Con todo iso Abdi-Asirta puido asegurar que era un leal vasalo de Exipto e que ocupara Sumur por protexela do asalto de Yamaya, e acabou obtendo o recoñecemento exipcio.

Sumur foi recuperada polos exipcios á morte de Abdi-Asirta, pero máis tarde o seu fillo Aziru recuperouna e formou parte do Reino de Amurru cando este se constituíu como vasalo hitita sobre o 1330 a. C.