Febreiro na cultura popular galega

300px|miniatura|O día da Candelaria, 2 de febreiro, casan os paxariños
O que segue recolle diversa información sobre a pegada do mes de **febreiro na cultura popular e na literatura oral galegas**, recollida de diferentes traballos etnográficos –xerais a toda Galicia ou localizados nun ámbito xeográfico máis concreto-, dicionarios, refraneiros, cantigueiros etc.

Incluímos tamén as mencións ó entroido, por coincidir -habitualmente- con este mes.

### Crenzas 
O día da Candelaria -2 de febreiro- casan os paxariños. Ese día lévanse as candeas á igrexa e gárdanse para protexe-la casa da treboada ou para acompaña-lo viático.

Crese que os nenos que morreron sen bautizar e que, polo tanto, están no limbo, están en perpetua escuridade e só poden ver a luz do día o día da Candelaria. Na Coruña, as nais ás que lles morreu un meniño antes de bautizar encenden unha candea; Risco menciona que as cigarreiras da cidade colocan na igrexa candeas acesas sobre feixes de romeu, en memoria dos pobres cativos (Vicente Risco 1962, 358). En Muros é costume acender unha candea por cada persoa que morreu na casa (Antón Fraguas, 107).

### Refraneiro 
* *A auga de febreiro derrama o viño* .
* *A suga de febreiro fai o lameiro* .
* *A castaña i o besugo, en febreiro están en zugo* . 
* *A castaña i o besugo, en febreiro non ten zugo*. 
* *A chuvia de febreiro fai o palleiro* .
* *A xeada de febreiro mata a vaca e mailo leiro*.
* *Abrígate por febreiro con dúas capas e un sombreiro*.
* *Aí vén febreiro cos seus vinteoito: si tivera máis catro non deixaba can nin gato*. 
* *Algún día será domingo e martes de entroido* .
* *Antroido á raxeira, Pascuas á lareira*.
* *Antroido árdelle o coiro, árdelle ben ata o ano que vén* . 
* *As pascuas con quen quixeres, os Antroidos coas vosas mulleres*.
* *Auga de febreiro enche o cabaceiro* .
* *Auga en febreiro, millor que en xaneiro* .
* *Cando a Candelaria chora, a mitá do inverno está fora; se chora ou ri, a mitá do inverno está por vir, e se chora ou fai vento, aínda o inverno está dentro*. 
* *Cando a Candelaria chora, medio inverno vai fóra. Que chore, que deixe de chorar, medio inverno está por pasar*. 
* *Cando a Candelaria chora, metá do inverno vai fóra*. 
* *Cando a Candelaria chora, mitá do inverno vai fóra: cando ela rir, está por vir, mais cal chorar, cal rir medio inverno está por vir*. 
* *Cando chove por febreiro, todo o ano é temporeiro* .
* *Cando febreiro non febreirea, marzo marcea* .
* *Come máis pan un día de sol de febreiro, que os cabalos de todo o reino* .
* *De san Tomé a san Matías poden as noites cos días* .
* *De santo Tomé a san Matías máis poden as tebras cos días*. 
* *De santo Tomé a san Matías son máis longas as noites cos días*.
* *Día de antroido ou de pascua, cada papón na súa casa* .
* ''Dixo no monte unha vella: 'Vaite febreiriño corto cos teus días vinteoito, que si tiveras máis catro non quedaba can nin gato'. Febreiriño contestou: 'Os teus becerriños oito, deixa que meu irmán marzo hachos de volver en catro'*. 
* *Domingo de Entroido larafuzán, comícheme a carne, deixácheme o pan* .
* *Dure a mala veciña o que a neve febreiriña* .
* *Dure a miña veciña o que a neve febreiriña*. 
* *En chegando san Brais pon pan e viño na alforxa que día non faltará*.
* *En febreiro, bo é o obreiro, e millor ó derradeiro* .
* *En febreiro, mete obreiro*.
* *En febreiro, por cada rego un caneiro* .
* *Entre xaneiro e febreiro, inverno verdadeiro*. 
* *Entroido, á raxeira; Páscoa, á lareira* .
* *Febreiriño corto, cos seus días vinteoito; se duras máis catro, non queda can nin gato, nin ratiño no burato, nin ovella rabela, nin pastor pra ir co ela, nin cornos no carneiro, nin orellas ó pregoeiro*. 
* *Febreiriño corto, cos teus días vinteoito, si duraras máis catro, non paraba can nin gato* (*Saudade* nº 3, maio 1943, 24-25. No orixinal: *mais*..
* *Febreiriño curto, cos seus días vinteoito, se duraras máis catro non deixabas can nin gato*.
* *Febreiriño curto, cos seus vinteoito, o que se boas contas lle botas vintenove che ha de dar*.
* *Febreiriño curto, cos teus días vinteoito, se tuveras outros catro, non quedaba can nin gato, nin orellas ó pigureiro, nin can tras do palleiro* .
* *Febreiriño frebas dá, e se non as dera, xa as dará*.
* *Febreiriño mocho, cos teus vinteoito, mellor sería se tiveras menos oito*.
* *Febreiro, bertoeiro* .
* *Febreiro, cabriteiro* . 
* *Febreiro corto, o pior de todos* .
* *Febreiro, frebas de frío, e non de liño* .
* *Febreiro, inda que corto, é o pior de todos* .
* *Febreiro, o mexadeiro, cando na casa, cando no outeiro* .
* *Febreiro, sete capas e un sombreiro* .
* *Febreiro, xiada na leira, e cachopo na lareira* .
* *Neve en febreiro, hastra pra fouce ten tempereiro* .
* *Non todos os martes son días de entroido* .
* *O entroido coas túas mulleres, a pascua con quen quixeres* . 
* *Polo san Brais, unha hora máis*.
* *Polo San Matías cantan as chichurrías e dá o sol polas umbrías*. 
* *Polo San Matías, comenzan as enxertías* .
* *Polo San Matías igualan as noites ós días* .
* *Polo San Matías tan longas son as noites como son os días* .
* *Polo San Matías xa cantan as cotovías* .
* *Por San Brais, aparellos para atrás* .
* *Por San Brais, dúas horas máis* 
* *Por San Matías andan as noites a porfía cos días*.
* *Por San Matías, tan longas son as noites coma ós días* 
* *Porco do febreiro vai co seu pai ó fumeiro* .
* *San Brais da Barca, que afoga e non mata* . 
* *Se queres ter abellas míraas polas Candeas, e se queres ter mel míraas polo san Miguel* .
* *Si comes porco en febreiro, frío polo invernadeiro*.
* *Todos os días non son martes de entroido* . 
* *Xaneiro añeiro, e febreiro cabriteiro* .
* *Xaneiro, xeadeiro, febreiro, grileiro*. 
* *Xaneiro, xeadeiro; febreiro, verceiro; marzo, airoso; abril, chuvioso; maio, pardo; san Xoán, claro, valen máis estos meses cas súas mulas co seu carro*. 
* *Xaneiro xiadeiro, febreiro escarabanadeiro, marzo amoroso, abril chuvioso, maio ventoso, San Xoán caloroso, que fai o ano formoso* .

### Cantigueiro 
* *A miña muller é vella,/ de vella caeulle o coiro,/ del hei facer un pandeiro/ para corre-lo antroido* .
* *A miña muller é vella,/ de vella caeulle o coiro,/ hei de facer un pandeiro/ para correr o Antroido*.
* *A miña muller é vella,/ de vella rompeulle o coiro;/ hemos faguer un pandeiro/ para corre-lo entroido* .
* *A probe da Besuga/ iba na procesión,/ cuberta cunha mantilla/ porque non tiña mantón./ E iba dicindo:/ Adiós, meu carnavaliño,/ miña nai non matou cocho/ por non me dar o touciño* .
* *Adiós, martes de Antroido,/ adiós, meu amiguiño,/ hastra o domingo de Páscoa/ xa non como máis touciño* .
* *Adiós, martes de Antroido,/ adiós, meu amiguiño;/ mina nai non matou porco,/ non podo comer touciño* .
* *Había moitos que teimaban,/ i eu era o pirmeiro,/ que había morrer un burro á sede/ o vinteoito de febreiro* .
* *Hai nenas que se fan finas/ e non queren a calquera/ cando se lles pasa o tempo/ un antroido, quen llo dera* .
* *O antroido é un goloso,/ porque foi fillo dun probe;/ cada un na súa casa/ gobérnase como pode* . 
* *O entroido é moi goloso/ porque lle gusta o touciño;/ de Zabariz foi contente,/ que lle untaron o fuciño* .
* *Tódalas vellas se casan,/ miña nai, polo antroido;/ tódalas vellas se casan,/ quedo eu pra barredoiro* .

### Recitados 
::Dixo no monte unha vella: 
::Vaite, febreiriño corto, 
::cos teus días vinte e oito, 
::que, se tiveses máis catro, 
::non quedaría can, nin gato.
::Febreiro contestou moito: 
::Os teus becerriños oito 
::deixa que meu irmán marzo 
::hachos de volver en catro.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* ÁLVAREZ BLÁZQUEZ, Xosé María: *O libro do porco*. Colección *O Moucho* 26. Edicións Castrelos, Vigo 1972.
* Andarela, Asociación Cultural (Sanxenxo) (consultado o 10.01.2017)
* ANÓNIMO: *Saudade. Verba Galega nas Américas*, México 1942-1953. Ed. facsímile do Centro Ramón Piñeiro 2008.
* ANÓNIMO: *Refraneiro do viño. 505 sentenzas recollidas do pobo*, Edicións Castrelos, Colección O Moucho, Vigo 1968.
* FERRO RUIBAL, Xesús: *Refraneiro galego básico*, Galaxia, Vigo, 1987.
* FRAGUAS Y FRAGUAS, Antón: *La Galicia insólita. Tradiciones gallegas*, Cuadernos do Seminario de Sargadelos 51. Ed. do Castro, Sada 1990. 
* LEIRO LOIS, Adela (dir.): *Cambados: a tradición oral*, Colexio Público Castrelo. Cambados 1986.
* LEMA BOUZAS, Lino (compilador): *Ditos e cantigas mariñeiras*. I Encontro de embarcacións tradicionais, Galicia 1993.
* LORENZO FERNÁNDEZ, Xaquín: *Cantigueiro popular da Limia Baixa*, Galaxia, Vigo 1973.
* MOREIRAS SANTISO, Xosé: *Os mil e un refrás galegos do home*, Ed. do autor, Lugo 1977.
* MOREIRAS SANTISO, Xosé: *Os mil e un refráns galegos da muller*. Alvarellos, Lugo 1978.
* RAMÓN FERNÁNDEZ-OXEA, Xosé: "Cancionero y refranero de Corme", en *Revista de Dialectología y Tradiciones Populares*. Tomo VII, cuaderno 3º, 1951, px. 457-507.
* REAL ACADEMIA GALEGA: *Diccionario gallego-castellano*, 1913-1928.
* RIVAS QUINTAS, Elixio: *Frampas. Contribución al diccionario gallego*, Ed. Ceme, Salamanca 1978.
* RIVAS QUINTAS, E.: *Frampas II. Contribución al diccionario gallego*, Alvarellos, Lugo 1988.
* RODRÍGUEZ GONZÁLEZ, Eladio: *Diccionario enciclopédico gallego-castellano*, Galaxia, Vigo 1958-1961.
* SOBREIRA, Juan: *Papeletas de un diccionario gallego* (1792-1797), ed. de J. L. Pensado Tomé, Instituto de Estudios Orensanos, Ourense 1979.
* Mª Rosario Soto Arias: "Notas para un estudo dos refráns haxiocronolóxicos", en *Cadernos de Fraseoloxía Galega'' 15, 2013, 347-370.