Anfiteatro de El Djem

O **anfiteatro de El Djem** (en árabe *, قصر الجم *), tamén chamado de **Coliseum Thysdrus**, está situado na cidade de El Djem na Vilaia de Mahdia en Tunisia, a antiga cidade de Thysdrus situado na entón provincia romana de África. É o maior anfiteatro romano de África e o cuarto a nivel mundial, despois do Coliseo de Roma, o anfiteatro de Capua e o anfiteatro Flaviano, e un dos máis ben conservados do norte de África. É o monumento romano máis coñecido da Tunisia. Acolle cada ano preto de 530.000 visitantes. Está catalogado pola UNESCO desde 1979 como Patrimonio da Humanidade.

## Historia 
### Edificios anteriores 
left|miniatura|Vista xeral da area da localización dos antigos anfiteatros.

O anfiteatro actual é o terceiro edificio de espectáculos construído en Thysdrus, unha cidade que prosperou grazas ao desenvolvemento da olivicultura e o comercio, é o mellor construído e mantido en todo, cunha morea de restos que permitiron aos expertos estudar a súa evolución ao longo do tempo. O segundo anfiteatro, cuxa existencia xa fora intuída por Charles Tissot, escavouse en 1960, mentres que o primeiro saíu á luz grazas ás campañas dirixidas por Hedi Slim desde 1973 

O primeiro edificio tiña unha capacidade para 6.000 espectadores e clasificouse como "rudimentario"  ou "moi vello". Jean-Claude Golvin datou a súa orixe no século I, aínda que abandonaríase a finais do mesmo. Polo tanto debía estar preto dos edificios da Época Republicana, que se construíron adaptándose á configuración do terreo. En efecto, o lugar elixido para a súa construción, abrigou sepulturas en tempos prerromanos, A aparición do edificio poderíase relacionar coa chegada á cidade dunha comunidade italiana afeccionado aos espectáculos, ou etrusco, ambas rexións son a orixe dos xogos nos anfiteatros. A area tiña 60 metros de longo por 40 metros de ancho, as dimensións totais do edificio eran de 92 por 72 metros. a cidade experimentou un enorme crecemento debido a un comercio florecente de aceite e trigo favorecido pola súa situación como encrucillada de rutas comerciais. O segundo anfiteatro quedou pequeno e substituíuse polo edificio actual, construído nun terreo plano.

O edificio nunha época posterior implicou unha corrección dos problemas ocasionados polos edificios anteriores máis aló da funcionalidade, as innovacións tamén foron un factor de lonxevidade.

### Datación controvertida 
O anfiteatro, aínda entre os máis ben preservados do seu tipo, foi pouco estudado As últimas investigacións do monumento non revelaron ningún rexistro que permita datar a súa construción. Ademais, recentes escavacións arqueolóxicas non sacaron á luz ningún elemento en particular, coa excepción dunha vasilla dun tipo de cerámica datada na primeira metade do século III. Considerase de forma incerta (porque non foi corroborado por ningún elemento tanxible), que o edificio construíuse no 238 d.C., o ano da Revolución contra o poder de Roma, ou baixo o proconsulado de Gordiano, coroado emperador romano en abril do mesmo ano. Estímase como data de construción entre o 230 e o 250, durante o período da anarquía militar, aínda que algúns estudos máis antigos atrásana ao reinado da dinastía Antonina, ou sexa ao final do Imperio.

É unha das ruínas de pedra romana mellor conservada no mundo e é única en África. A capacidade estimada é de 35.000 espectadores e o tamaño dos eixes grande e pequeno son respectivamente 148 m. e 122 m.. O anfiteatro está construído en bloques de pedra, situado nun terreo plano e está excepcionalmente ben conservado. Escavacións arqueolóxicas dataron o abandono do edificio, na segunda metade do século quinto, sendo a duración aproximada da súa actividade de dous séculos.

miniatura|Entrada ao lugar.
Desde a época bizantina o anfiteatro tornouse nunha fortaleza e un lugar de refuxio, como se probou trala derrota bizantina na batalla de Sufétula no 647 contra as tropas árabes. A ruína do monumento trouxo un depósito substancial de cascallos, cunha altura variable entre 1,50 a tres ou catro metros.

[miniatura| Viaxeiros visitando o anfiteatro en [1910.]]
Por esas datas, o Bey de Tunisia reprimíu unha revolta de orixe fiscal. Os seus canóns abriron varias fendas no edificio para impedir que o lugar servira de refuxio á poboación local.

Crese que o anfiteatro utilizouse como fábrica de salitre a finais do século XVIII e do século XIX. Ao redor de 1850, a fenda na parede ampliouse por Ahmad I ibn Mustafa ata aproximadamente 30 m.. Na segunda metade do século XIX, a estrutura usouse para tendas, vivendas e almacenamento de grans.

A área recibiu visitas desde o século XVII e especialmente no século XIX, intensificadas despois da posta en marcha da protección dos restos arqueolóxicos. Durante a primeira metade do século XX acometéronse varias restauracións da fachada destruída, así como a escavación da area e dos espazos subterráneos. O turismo desenvolveuse durante o século XX ata preto de 530.000 visitantes por ano no 2008, que fai do anfiteatro o segundo lugar máis visitado de Tunisia.

### Restauración 
[left|upright=0.9|miniatura|Vista do edificio en [1975, pouco tempo despois do inicio da campaña de estudo e restauración do monumento, dirixida polo Instituto nacional do patrimonio de Tunisia (INAA).]]

O anfiteatro declarouse Patrimonio da Humanidade pola UNESCO en 1979. esixiron unha campaña de consolidación e rehabilitación, financiada polo goberno de Tunisia e por unha fundación privada. A estabilización evitou novos desprendementos de terra mentres que as zonas irremediablemente deterioradas substituíronse. A restauración, realizada cos materiais retirados nas tarefas de limpeza dos recheos, tivo como finalidade a protección do monumento e a mellora das visitas de forma máis pedagóxica. A restauración das bóvedas e escaleiras facilitou a accesibilidade ao anfiteatro. A campaña tamén permitiu o coñecemento completo do monumento, especialmente o sistema de recuperación de auga de chuvia e a cimentación. Por outra banda, saíron a luz numerosos fragmentos das bancadas da area.

## Galería 

File:The Roman Amphitheatre at el-Djem (IX) (5617770198).jpg
File:Amphi El Jem.jpg
File:Amphitheatre of El Jem-130253.jpg
File:Amphitheatre of El Jem-107885.jpg|Iluminación nocturna

Anfiteatro, El Jem, Túnez, 2016-09-04, DD 07.jpg
Anfiteatro, El Jem, Túnez, 2016-09-04, DD 08.jpg
Anfiteatro, El Jem, Túnez, 2016-09-04, DD 11.jpg
Anfiteatro, El Jem, Túnez, 2016-09-04, DD 22.jpg
Anfiteatro, El Jem, Túnez, 2016-09-04, DD 30.jpg
Anfiteatro, El Jem, Túnez, 2016-09-04, DD 33.jpg
Anfiteatro, El Jem, Túnez, 2016-09-04, DD 44.jpg
Anfiteatro, El Jem, Túnez, 2016-09-04, DD 74.jpg

## Notas
## Véxase tamén
### Bibliografía 
#### Bibliografía sobre o anfiteatro e as sodalidades 
* (Documento utilizado para a redacción do artigo).
* (Documento utilizado para a redacción do artigo).
* (Documento utilizado para a redacción do artigo).
* (Documento utilizado para a redacción do artigo).
* (Documento utilizado para a redacción do artigo).
* (Documento utilizado para a redacción do artigo).
* 
* (Documento utilizado para a redacción di artigo).
* (Documento utilizado para a redacción do artigo).
* 

#### Bibliografía xeral 
* 
* 
* (Documento utilizado para a redacción do artigo).
* 
* 
* 
* (Documento utilizado para a redacción do artigo).
*  (segunda edición)
* (Documento utilizado para a redacción do artigo).
* (Documento utilizado para a redacción do artigo).
* (Documento utilizado para a redacción do artigo).
* (Documento utilizado para a redacción do artigo).
* (Documento utilizado para a redacción do artigo).

### Ligazóns externas 
* Amphitheatre of El Jem (UNESCO) 
* Roman Heritage. Fotos do Anfiteatro de El Jem