Palas de Rei

**Palas de Rei** é un concello da provincia de Lugo, pertencente á comarca da Ulloa. Segundo o IGE en 2023 tiña 3.346 habitantes. O seu xentilicio (véxase no Galizionario) é «».

## Demografía 

Colors=
  id:lightgrey value:gray(0.8)
  id:darkgrey  value:gray(0.6)
  id:bar       value:rgb(1,0.75,0.4)

ImageSize = width:500 height:300
PlotArea = left:50 bottom:20 top:20 right:30
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:14000
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:2000 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:400 start:0
BackgroundColors = canvas:white

PlotData=
  color:bar width:20 align:left
  bar:1900 from:0 till:9800
  bar:1910 from:0 till:10609
  bar:1920 from:0 till:11230
  bar:1930 from:0 till:11094
  bar:1940 from:0 till:12189
  bar:1950 from:0 till:10044
  bar:1960 from:0 till:8674
  bar:1970 from:0 till:6496
  bar:1981 from:0 till:6323
  bar:1991 from:0 till:4812
  bar:2001 from:0 till:4218
  bar:2009 from:0 till:3678
  bar:2014 from:0 till:3601

PlotData=
  bar:1900 at: 9800 fontsize:S text:9.800 shift:(-10,5)
  bar:1910 at: 10609 fontsize:S text:10.609 shift:(-10,5)
  bar:1920 at: 11230 fontsize:S text:11.230 shift:(-10,5)
  bar:1930 at: 11094 fontsize:S text:11.094 shift:(-10,5)
  bar:1940 at: 12189 fontsize:S text:12.189 shift:(-10,5)
  bar:1950 at: 10044 fontsize:S text:10.044 shift:(-10,5)
  bar:1960 at: 8674 fontsize:S text:8.674 shift:(-10,5)
  bar:1970 at: 6496 fontsize:S text:6.496 shift:(-10,5)
  bar:1981 at: 6323 fontsize:S text:6.323 shift:(-10,5)
  bar:1991 at: 4812 fontsize:S text:4.812 shift:(-10,5)
  bar:2001 at: 4218 fontsize:S text:4.218 shift:(-10,5)
  bar:2009 at: 3678 fontsize:S text:3.678 shift:(-10,5)
  bar:2014 at: 3601 fontsize:S text:3.601 shift:(-10,5)

## Toponimia 
O lugar aparece mencionado nun documento de 1153 como *pallatium Regis* por ser Witiza, o rei visigodo que, segundo a tradición, mataría a Fáfila, duque de Galicia e pai de Don Pelaio (Paio de Asturias), nestas terras de Palas de Rei, onde, ao mesmo tempo, tería o seu pazo. Con todo, podería non derivar de pazo senón do topónimo Palas, referido a covas de lugares calcarios. Son máis as voces que ven no Palas unha orixe non latina. Así, Vázquez Rodríguez destaca que a orixe do termo podería estar nas palabras do galego común pala e, polo tanto, preindoeuropea, mentres que Edelmiro Bascuas considera que o primeiro elemento podería ser un derivado da raíz indoeuropea *pel-, "encher, verter, fluír", polo que podería ser, na realidade, un Río de Rei.

## Historia 
No concello consérvanse restos prehistóricos, como mámoas, dolmens e castros. Trala romanización, o lugar estaba atravesado por unha vía romana cara a Lugo. No século VI pertencía ao condado de *Ulliensis*.

Na Idade Media o camiño de Santiago trouxo, amais do estilo románico, a prosperidade á vila, que aparece citada no *Códice Calixtino*. Na parroquia de Vilar de Donas está a Igrexa románica de Vilar de Donas, de orixe monástica. A fundación do mosteiro atribúeo a tradición a unhas donas (representadas nas pinturas góticas da capela maior), co que se explicaría o topónimo. En realidade, o seu fundador foi Arias Pérez de Monterroso, a mediados do século XII.

Consérvanse restos de fortalezas, torres, castelos, pazos e casas brasonadas, como a casa-torre de Filgueira, a casa-torre de Fontecuberta; o Pazo de Laia (que conserva o escudo de armas dos condes de Traba, antecesores do fundador de Pambre), a casa de Ulloa (cos escudos dos Saavedra, Montenegro, Gaioso e Deza), o pazo Mariñao, a fortaleza do Castro de Seixas (en Merlán, de onde procede a liñaxe dos Vázquez de Seixas), o pazo de Pacheco e o castelo de Pambre, erguido por Gonzalo Ozores de Ulloa cara a 1375,unha das fortalezas mellor conservadas de Galicia, que resistiu a Gran Guerra Irmandiña en 1467. Dise que en Palas residiu a raíña Dona Urraca.

Na segunda guerra carlista Palas de Rei foi un dos poucos concellos nos que triunfou a sublevación en 1846, constituíndose unha Xunta Revolucionaria.

O mesmo que noutros moitos lugares de Galicia, no 1936 en Palas tamén tiveron lugar asasinatos, como o de Camilo Díaz Baliño.

As terras de Palas de Rei serviron de fonte de inspiración e escenario literario a escritores como López Ferreiro,  Emilia Pardo Bazán, que ambientou na vila *Os pazos de Ulloa*, ou Álvaro Cunqueiro. A preocupación céntrase no cultivo intensivo de eucalipto e os posibles efectos na pesca e marisqueo da ría de Arousa debido á captación de auga no río Ulla. O período dun mes para as alegacións ao proxecto foi aberto en marzo de 2024.

## Comunicacións 
A vila de Palas de Rei está atravesada pola vía francesa do Camiño de Santiago. Amais, atravésaa a estrada N-547, que comunica cara ao oeste con Santiago de Compostela, Melide e Arzúa, e cara ao leste coa estrada N-540, que leva cara a Lugo e Ourense. Por outro lado, Palas de Rei está conectada coa cidade de Lugo a través da A-54, autovía que será previsiblemente rematada no 2025 e que permitirá unha conexión máis rápida coa cidade de Santiago de Compostela e arredores.

## Lugares de Palas de Rei 
Para unha lista completa de todos os lugares do concello de Palas de Rei vexa: Lugares de Palas de Rei.

## Galería de imaxes 
## Parroquias 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
* 
* 

### Outros artigos 
* Eleccións municipais en Palas de Rei

### Ligazóns externas 
* Antón Santamarina en "O *Seminario de Onomástica* responde (Real Academia Galega, 3.12.2023)