open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Río Cunene

O río **Cunene** (en ortografía de Angola), ou río **Kunene** (en ortografía de Namibia), é un longo río do suroeste da África austral, que flúe desde as serras de Angola cara a Namibia, país co que forma fronteira no seu treito inferior, ata desembocar no océano Atlántico

miniatura|esquerda|230px|Cataratas Epupa.

É un dos poucos ríos permanentes da rexión. Ten unha lonxitude de 1 050 km, unha conca de 106 560 km² e un caudal medio anual de 174 m³/s na súa desembocadura.

No río encóntranse as cataratas Epupa (en inglés, *Epupa Falls*; en portugués, *Quedas do Monte Negro*), cataratas localizadas no treito fronteirizo do río. 

Alí, o río ten 0,5 km de ancho e cae por unha serie de fervenzas nun treito de 1,5 km, sendo a caída maior de 20 m. 

## O encoro de Epupa 
O goberno de Namibia pretende construír sobre o río o encoro de Epupa. Esta é unha controvertida presa hidroeléctrica, que pode danar o ecosistema local e a base socioeconómica dos himba.

## Notas
Orella

A **orella** (do diminutivo latino de *auris*, *auricula*) () é a parte visible do órgano do sentido do oído, e está formada polo **pavillón auricular** ou **pavillón auditivo externo** que, canda o conduto auditivo externo, constitúe o chamado oído externo.

É unha estrutura cartilaxinosa (composta por cartilaxe e pel) que ten como función captar as vibracións sonoras e dirixilas cara ao interior do oído.

Moitos animais son capaces de mover a vontade o pavillón auricular cara a dirección da que procede o son (por exemplo, os cans). En cambio, a orella humana é moito menos direccional, pois non posuímos este control voluntario sobre a súa orientación.

Na especie humana, é unha lámina pregada sobre ela mesma en diversos sentidos, oval, cunha grosa extremidade superior, e tendo no seu conxunto aparencia dunha *corneta acústica*.

O pavillón ten un esqueleto de cartilaxe elástica que lle permite volver á súa posición normal despois dunha deformación. Cuberto de pel, non existe tecido celular subcutáneo. A parte inferior é o lobo (ou lóbulo) da orella, na que a parte central é adiposa, pouco innervada e ricamente vascularizada.

## Partes da orella 
As partes que se distinguen na orella humana son:miniatura|194x194px|esquerda

# Cuncha.
# Hélice.
# Antihélice.
# Trago (*Tragus*).
# Antítrago (*Antitragus*).
# Lobo ou lóbulo.
# Fosa triangular.
# Scapha (*barco*).

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Tubérculo de Darwin
Xúlio Abonjo

**Xúlio Abonjo Escudero**, nado en Pontevedra o 4 de xuño de 1974, é un actor galego.

## Traxectoria 
Comezou actuando en 1994 con Bacharel Teatro, actuou co Centro Dramático Galego no ano 2000 e é membro da compañía Bacana Teatro. Tamén representou montaxes teatrais coas compañías BaCaNa (2002,2008), Os Contracontos (2001,2005), Espello Cóncavo (1998) e coa Aula de Teatro da Universidade de Santiago de Compostela (1997-1999).

Ten participado en diversas series que se emitiron na TVG (*Galicia Express*, *Terra de Miranda* ou *A vida por diante*, entre outras). En cine cabe salientar o seu traballo en películas coma *O lapis do carpinteiro* (2003), *O ano da carracha* (2004) ou *A biblioteca da iguana* (2006).

A partir de 2007 forma parte do elenco de *Cuestión de sexo*, serie emitida por Cuatro, supoñendo este o seu primeiro papel principal nunha serie de ámbito estatal.

## Teatro 
* *Paco Pixiñas, historia dun desleigado* (1994)
* *Doce homes sen piedade* (1994)
* *Cemiterio de automóbiles* (1995)
* *Wonderball circus, o circo da bola marabillosa* (1996)
* *O porqué das cousas* (1997)
* *Ubú rei* (1997)
* *Peter Pan* (1998)
* *Comedia noxenta para mamá* (1998)
* *Os vellos non deben de namorarse* (1999)
* *La cabeza del dragón* (1999)
* *Caperucitoloxía* (2000)
* *A burla do galo* (2000)
* *Ratman & Bobyn, un musical de cloaca* (2002)
* *Os fillos de Eva, the show* (2004)
* *Hendaya, mon amour* (2006)

## Televisión 
* *Pratos combinados*, 2000. TVG.
* *Galicia exprés*, 2000. TVG.
* *Pequeno Hotel*, 2001. TVG.
* *El Comisario*, 2001. Telecinco.
* *Terra de Miranda*, 2003. TVG.
* *4º sen ascensor*, 2005. TVG.
* *Zapping comando*, 2006. TVG.
* *Cuestión de sexo*, 2007-2009. Cuatro.
* *O Nordés*, 2009. TVG.
* *Padre Casares*, 2014. TVG.
* *Códice*, 2014. Como Salgado. TVG.
* *Hospital Real*, 2015. TVG.
* *Fariña*, 2018, Antena 3.
* *As do hóckey*, 2019, TV3.

## Cinema 
* *O lapis do carpinteiro*, 2001
* *Entre bateas*, 2002
* *O ano da carracha*, 2004
* *Hai que botalos*, 2005
* *Bechos raros*, 2006
* *Chapapote... o no*, 2006
* *A biblioteca da iguana*, 2006
* *Xan, a despedida*, 2007
* *A mariñeira*, 2007
* *Mar libre*, 2009.
* *Os fenómenos*, 2014

## Curtametraxes 
* *A escapada*, 1998
* *Casi perfecto*, 2003
* *Colores*, 2004
* *Din que chove*, 2005
* *Viaxe a Finlandia*, 2005
* *Sin Plomo*, 2006
* *Xan, a despedida*, 2007

## Galardóns e nomeamentos 
### Festival de Cans 
### Premios Mestre Mateo 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
### Ligazóns externas 
* Xúlio Abonjo en AVG de Culturagalega.org
Amálgama

O termo **amálgama** pode referirse a:

#En lingüística unha amálgama é a fusión de dous ou máis elementos lingüísticos (fonemas ou morfemas). Un caso particular é a conxugación verbal; véxase tamén: amálgama (conxugación).
#En química unha amálgama é unha aliaxe de mercurio con outro metal.
#En odontoloxía unha amálgama é o uso das amálgamas químicas para obturar as cavidades realizadas pola carie.
#En música un compás de amálgama é a suma de dous ou máis compases diferentes.
1301

## Acontecementos 
* O herdeiro da coroa de Inglaterra pasa a titularse príncipe de Gales desde este ano.
* O rei de Bohemia, Venceslau III, asume a coroa de Hungría (até 1306), á morte de André III.

### Arte e cultura 
* Remate do Palazzo Vecchio (*Pazo Vello*) de Florencia.
### Ciencia e tecnoloxía 
* 25 de outubro: aparición do cometa Halley; é o 21º rexistro do seu paso.

## Nacementos 
* Duque Oto de Austria
* Ni Zan, pintor chinés.
## Mortes 
* 14 de xaneiro - André III, derradeiro soberano húngaro da dinastía Arpádica.

Historia ano a ano
Sheila Fugard

**Sheila Meiring Fugard**, nada en Birmingham en 1932, é unha escritora e actriz de teatro surafricana.

## Traxectoria 
En 1940 móvese cos seus pais ao seu país de procedencia, estuda na Universidade de Cidade do Cabo e nesta época comezou a escribir relatos e actuar no teatro. Coñeceu ao dramaturgo Athol Fugard cando actuaba nunha das súas obras e casou con el en 1957. En 1972 publicou a súa primeira novela, *The Castaways*. A súa novela máis coñecida é *A Revolutionary Woman* (1983)
1329

## Acontecementos 
*

## Nacementos 
* Filipe II de Tarento, príncipe de Acaia e Tarento, e emperador titular de Constantinopla (como **Filipe III**) (m. 1374).

## Mortes 
* Afonso Sanches, conde de Albuquerque, poeta portugués (n. ca. 1289).
* Eduardo de Savoia
* Matilde de Artois, nobre do condado de Artois (n. 1268).
Historia ano a ano
1333

**1333** (**MCCCXXXIII**) foi un ano común comezado en venres segundo o calendario xuliano.

## Acontecementos 
* Casimiro III o Grande, sucede a Ladislau I, como rei de Polonia (até 1370).

## Nacementos 
* 
## Mortes 
* Ladislau I de Polonia
* Manuel, emperador de Trebisonda.
Historia ano a ano
1332

## Acontecementos 
* Inicio do goberno de Maghan, rei duMali (até 1336).
* 2 de abril - pacto que incorpora Álava ao reino de Castela.

### Arte e cultura 
* Sepulcro do bispo Gonçalo Pereira na catedral de Braga, obra de Pedro de Coimbra e Telo García de Lisboa, que rematan en 1334.

## Nacementos 
* Pedro López de Ayala, militar español
* 27 de maio - ibn Khaldun, historiador, sociólogo e filósofo marroquí (m. 1406).

## Mortes 
* 8 de xaneiro - Andrónico III, emperador de Trebisonda.
* 13 de febreiro - Andrónico II Paleólogo, emperador bizantino.
* 26 de decembro - Filipe I de Tarento, príncipe de Tarento, déspota de Epiro, rei de Albania, príncipe de Acaia e emperador titular latino de Constantinopla (n. 1278).
* Cristovo II de Dinamarca.

Historia ano a ano
1336

## Acontecementos 
* O galego Afonso Jofre de Tenorio é nomeado Almirante de Castela.

## Nacementos 
*1 de xullo - Filipe III de Valois, duque de Orleáns e de Turena e conde de Valois (m. 1375).  
* Tamerlán, emperador mongol (m. 1405).

## Mortes 
* novembro - Eduardo I de Bar, conde de Bar.

Historia ano a ano
1337

## Acontecementos 
*

## Nacementos 
* febreiro - Carlos III de Alençon, conde de Alençon e de Perche (m. 1375).

## Mortes 
* 8 de xaneiro - Giotto di Bondone, artista italiano.
* 7 de xuño - Guillerme I, conde de Hainaut (n. c. 1286).
* Tino di Camaino, escultor italiano.

Historia ano a ano
1330

## Acontecementos 
* 19 de outubro &ndash; Rei Eduardo III de Inglaterra empeza a reinar, executando ao seu rexente Roger Mortimer.
* 19 de novembro &ndash; Batalla de Posada: Os valacos, baixo Basarab I, derrotan aos húngaros, que eran moito máis numerosos.
* Os búlgaros baixo o mando de Miguel III son derrotados polos serbios na batalla de Velbazhd. Bulgaria non perdeu ningún territorio pero non deu parado o avance de Serbia cara a Macedonia.

## Nacementos 
* John Gower, poeta inglés
* Eduardo de Woodstock, coñecido como Príncipe Negro, príncipe inglés
* Martim Mendes de Vasconcelos, nobre portugués
* Nicolas Flamel, alquimista francés
* Ashikaga Yoshiakira, shogún xaponés
* Lois II de Flandres, conde de Flandres
* Altichiero, pintor italiano
* Peter Parler, arquitecto italiano

## Mortes 
* Berenguel de Landoira, arcebispo de Santiago de Compostela, desde 1317 (n. 1262).
* Duque Federico I de Austria (n. 1286)
* Edmundo de Woodstock, fillo de Eduardo I e irmán de Eduardo II, (executado por Roger Mortimer) (n. 1301)
* James Douglas, líder guerrilleiro escocés durante as Guerras de Independencia Escocesas (n. 1286)
* Roger Mortimer (n. 1287)
* Pietro Cavallini, artista italiano (n. 1259)
* Immanuel o Romano, poeta italiano en lingua hebraica (n. 1270)
* Máximo Planudes, gramático e teólogo bizantino
* Angus Og de Islay, soldado escocés
* Aleixo II, emperador de Trebisonda (n. 1282).

## Véxase tamén 
Historia ano a ano
1339

## Acontecementos 
*

## Nacementos 
* 23 de xullo - Lois I da Provenza,  conde de Anjou (1356 - 1384), elevado a duque en 1360, rei de Nápoles, conde da Provenza e emperador de Constantinopla (1383 - 1384) e rei de Xerusalén (m. 1384). 
* Xoana Manuel de Villena, raíña consorte de Castela e León (m. 1381)
* Xoán IV da Bretaña, duque da Bretaña (m. 1399).
* Eduardo II de Bar, conde de Bar (m. 1352).

## Mortes 
Historia ano a ano
1334

## Acontecementos 
*

## Nacementos 
* Pedro I de Castela (m. 1369)
* 13 de xaneiro - Henrique II de Castela (m. 1379)
## Mortes 
* Xoán XXII, papa (n. 1249)

Historia ano a ano
1340

## Acontecementos 
* 29 de outubro: Os reis de Castela e de Portugal, unidos, vencen na batalla do Salado aos benimeríns musulmáns que dirixía Abû al-Hasan.
* Andrea Pisano, axudante de Giotto, sucédeo como mestre de obras da catedral de Florencia.

## Nacementos 
* Geoffrey Chaucer, poeta, filósofo e diplomático inglés (m. 1400).
* Data probábel - Teófanes o Grego, pintor bizantino en Rusia (m. ca. 1410).
* Pedro II de Alençon, conde de Alençon, Perche e Porhoët (m. 1404).

## Mortes 
* Iván I de Rusia
* 4 de abril - Alonso Jofre Tenorio, nobre galego, almirante maior do mar.
* 6 de abril - Basilio, emperador de Trebisonda.
Historia ano a ano
1341

## Acontecementos 
*

## Nacementos 
* Qu You, escritor chinés
## Mortes 
* Iván I de Rusia, príncipe de Moscova e Vladimir (n. ca. 1304).
* Andrónico III Paleólogo, emperador bizantino.

Historia ano a ano
1342

## Acontecementos 
*

## Nacementos 
* Clemente VII, antipapa

## Mortes 
* Carlos I de Hungría.
* 4 de setembro - Ana, emperatriz de Trebisonda.

Historia ano a ano
1338

## Acontecementos 
*

## Nacementos 
* 5 de outubro - Aleixo III, emperador de Trebisonda (m. 1390).
* Carlos V de Francia, dito o Sabio (m. 1380).

## Mortes 
*24 de abril - Teodoro I de Montferrato, marqués de Montferrato (n. c. 1290).

Historia ano a ano
1345

## Acontecementos 
*
## Nacementos 
* Fernando I de Portugal
* Carlos II de Hungría e III de Nápoles, conde da Provenza e rei de Nápoles e titular de Xerusalén (1381 - 1386), príncipe de Aquilea (1383 - 1386) e rei de Hungría (1385 - 1386) (m. 1386).

## Mortes 
* 22 de febreiro - Pedro López de Luna, arcebispo de Zaragoza.
* 26 de setembro - Xoán II de Montfort, conde de Montfort l'Amaury e de Richmond, e, despois, duque pretendente da Bretaña (n. 1294).
* Jacob van Artevelde.

Historia ano a ano
1343

## Acontecementos 
*

## Nacementos 
* Geoffrey Chaucer, poeta inglés
## Mortes 
* Roberto I de Nápoles - rei de Nápoles e conde da Provenza (n. 1278).

Historia ano a ano
1347

## Acontecementos 
*

## Nacementos 
* Catarina de Siena
## Mortes 
* Don Juan Manuel, nobre e escritor castelán (n. 1282).
*Xoana III de Borgoña, condesa de Borgoña e Artois e duquesa consorte de Borgoña (n. 1308).
Historia ano a ano
1348

## Acontecementos 
* Fundación da Universidade de Praga.
* No verán chega a Galiza a peste negra.

## Nacementos 
* Data aproximada - Mestre Teodorico, pintor bohemio (m. 1386)
* Andrónico IV Paleólogo, emperador bizantino.

## Mortes 
* Pietro Lorenzetti, pintor sienés

Historia ano a ano
1344

## Acontecementos 
### América 
* Fundación de Tenochtitlán, a capital do imperio azteca.

### Europa 
* 26 de marzo: O rei castelán Afonso XI toma aos benimeríns a cidade de Alxeciras.
* 16 de xullo : Fin do reino independente de Mallorca : Xaime III, derradeiro rei independente de Mallorca e conde do Rosellón e da Cerdaña, é despoxado de todas as súas posesións polo seu primo Pedro o Cerimonioso.

## Nacementos 
* Lorenzo Suárez de Figueroa, mestre da Orde de Santiago.

## Mortes 
* Amdé Tsion, emperador de Etiopía.
* Constantino IV de Armenia
* Simone Martini, pintor italiano (n. 1284)
* 24 de decembro - Henrique IV, conde de Bar.
Historia ano a ano
1354

## Acontecementos 
* Os turcos toman Gallípoli.
* 16 de novembro - Pedro IV o Cerimonioso, rei da Coroa de Aragón, conquista a cidade de Alguer, na illa de Sardeña.
* Pedro IV o Cerimonioso funda a universidade de Huesca.
* Asasinato de Inés de Castro, esposa do príncipe portugués Pedro.

## Nacementos 
* Beyazid I, sultán otomán
## Mortes 
*Pedro Afonso, conde de Barcelos, príncipe bastardo, alférez maior de Portugal, historiador (n. 1289).

Historia ano a ano
1355

## Acontecementos 
*

## Nacementos 
* 
## Mortes 
* 7 de abril - María Paleóloga (raíña de Serbia).
* Inés de Castro, muller de Pedro I de Portugal.

Historia ano a ano
1356

## Acontecementos 
### Europa 
* Iníciase unha guerra entre Hungría e Venecia polo dominio da Dalmacia.
** 28 de xuño - 28 de agosto: Lois I de Hungría asedia a cidade veneciana de Treviso sen lograr expugnala.
* 19 de setembro - Guerra dos Cen Anos: Batalla de Poitiers, segunda gran derrota do exército francés ante os ingleses.

## Nacementos 
* Martiño I de Aragón
## Mortes 
* Zheng Yunduan, poeta chinés (n. ca. 1327).

Historia ano a ano
1357

## Acontecementos 
* Pedro I de Castela ocupa Tarazona, no reino de Aragón.

### Arte e cultura 
* Giovanni Boccaccio, *O Decamerón*.

## Nacementos 
* Xoán I de Portugal
## Mortes 
* Bartolo, xurista italiano (n. 1314).

Historia ano a ano
1358

## Acontecementos 
*

## Nacementos 
* Xoán I de Castela
* Lionor de Aragón e de Sicilia
## Mortes 
*

Historia ano a ano
1359

## Acontecementos 
*

## Nacementos 
* 
## Mortes 
* Iván II Ivánovich, grande príncipe de Moscova, desde 1353 (n. ca. 1326).
* Gregorio Palamas, teólogo e santo ortodoxo (n. 1296)
* Nicéforo Grégoras, historiador bizantino (n. 1295).

## Outros 
*

Historia ano a ano
1360

## Acontecementos 
* Szczecin (alemán: *Stettin*), hoxe cidade polaca, únese á Liga Hanseática.

## Nacementos 
* Andrei Rublev, pintor ruso (m. 1430)
* Lluís Borrassá, pintor catalán (m. ca. 1425); data de nacemento aproximada.

## Mortes 
*

Historia ano a ano
1361

## Acontecementos 
* Valdemar IV, rei de Dinamarca, comeza a guerra contra a Hansa (até 1370) pola hexemonía no Mar Báltico.

## Nacementos 
* 
## Mortes 
* Filipe I, duque de Borgoña (n. 1346).
* Johannes Tauler, teólogo alemán.

## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Historia ano a ano
1362

## Acontecementos 
* Inicio do pontificado de Urbano V

## Nacementos 
* Xu, emperatriz da dinastía Ming.

## Mortes 
* Constantino V de Armenia.
* Berenguer de Cruïlles, bispo de Xirona.
* Orhan I, príncipe do Imperio Otomán.
* Xoán III, emperador de Trebisonda.
* 12 de setembro - Inocencio VI, papa.

Historia ano a ano
1363

## Acontecementos 
* A cidade de Tafilet, no Sáhara é destruída nun ataque de nómades.

## Nacementos 
* Zeami Motokiyo, escritor xaponés
## Mortes 
*

Historia ano a ano
1364

## Acontecementos 
* Carlos V convértese en rei de Francia

## Nacementos 
* 16 de decembro - Manuel III, emperador de Trebisonda (m. 1417).
* Ahmad Al-Maqrizi, historiador exipcio (m. 1442).
* Cristina de Pizán, escritora ítalo-francesa (m. ca. 1431).

## Mortes 
* 8 de abril - Xoán II, rei de Francia desde 1350 (n. 1319)
*29 de setembro - Carlos de Blois, barón de Mayenne, señor de Guise e, por matrimonio, conde de Penthièvre e duque da Bretaña (n. 1319).
* 10 de outubro - Roberto de Tarento, príncipe de Tarento (1332-1346), rei de Albania (1332-1364), príncipe de Acaia (1333-1346), conde de Cefalonia e Zante (1336-1357) e emperador titular de Constantinopla (como **Roberto II**, 1343/1346-1364) (n. 1319).

## Outros 
*

Historia ano a ano
1365

## Acontecementos 
* 12 de marzo, fúndase a Universidade de Viena.

## Nacementos 
* 
## Mortes 
* 27 de xullo - Rodolfo IV de Austria

Historia ano a ano
1349

## Acontecementos 
### África 
* Inicia o seu reinado Yadji, monarca de Kano, ao norte da actual Nixeria (até 1385).

### Europa 
* Batalla de Lluchmajor: Xaime III de Mallorca é feito prisoeiro polo rei de Aragón.

## Nacementos 
* Alberte III de Austria

## Mortes 
* William de Ockham, teólogo e filósofo inglés.

Historia ano a ano
1367

## Acontecementos 
* 3 de abril - Batalla de Nájera: Pedro I de Castela derrota a seu medio irmán Henrique II, que lle disputa o trono.

## Nacementos 
* 
## Mortes 
* 18 de xaneiro - Pedro I de Portugal (n. 1320).

## Notas 
Historia ano a ano
1366

## Acontecementos 
* Henrique de Trastámara é proclamado rei do reino de Castela

## Nacementos 
* Hubert van Eyck, pintor flamengo.

## Mortes 
* Afonso IV de Aragón

Historia ano a ano
1369

## Acontecementos 
* 23 de marzo - Traxedia de Montiel: durante a entrevista entre o rei Pedro I de Castela e o seu medio irmán Henrique, contendentes en guerra civil, o segundo mata ao rei.

## Nacementos 
* Jan Hus, teólogo checo.

## Mortes 
* Pedro I de Castela
*15 de agosto - Filipa de Hainaut, raíña consorte de Inglaterra, casada con Eduardo III de Inglaterra (n. *c*. 1314).
Historia ano a ano
1370

## Acontecementos 
* Batalla de Rudau - A Orde dos Cabaleiros Teutónicos vence aos lituanos, obtendo vía libre para as súas fundacións no territorio deles.
* Paz de Stralsund: pon fin a guerra entre Dinamarca e a Hansa. O rei dinamarqués, Valdemar IV, recoñece o dominio da Hansa sobre o Mar Báltico.

## Nacementos 
* 
## Mortes 
* Casimiro III de Polonia

Historia ano a ano
1371

## Acontecementos 
* 9 de decembro - Galicia: O rei Henrique de Trastámara concede o señorío das vilas de Ferrol e Pontedeume a Fernán Pérez de Andrade, O Boo, por apoialo na guerra sostida contra Pedro I.

## Nacementos 
* Leopoldo IV de Austria
## Mortes 
* 22 de febreiro - David II de Escocia (n. 1324).
* 4 de marzo - Xoana de Évreux, raíña consorte de Francia e Navarra (n. 1310).
Historia ano a ano
1373

## Acontecementos 
*

### Arte e cultura 
* Construción da pagode de Wat Phnom, na cidade camboxana de Phnom Penh.

## Nacementos 
* 31 de marzo - Catarina de Lancaster, raíña consorte de Castela e León (m. 1418).

* 
## Mortes 
* 3 de novembro - Xoana de Valois, raíña de Navarra (n. 1343).
* 23 de xullo - Santa Bríxida, santa sueca (n. 1303).

Historia ano a ano
1374

## Acontecementos 
* Johan Gonçalves, gaiteiro de Monfero, asina como testemuña nunha escritura de venda. 

## Nacementos 
* Jacopo della Quercia, escultor italiano.

## Mortes 
* Petrarca, poeta italiano.
* Xoana de Flandres, princesa francesa filla de Lois I de Flandres, conde de Nevers, e de Xoana de Rethel, condesa de Rethel (n. c. 1295).
* 25 de novembro - Filipe II de Tarento, príncipe de Acaia e Tarento, e emperador titular de Constantinopla (como **Filipe III**) (n. 1329).

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Historia ano a ano
1368

## Acontecementos 
* Comeza a reinar na China a dinastía Ming

## Nacementos 
* 15 de febreiro - Sexismundo do Sacro Imperio Romano Xermánico.
* 3 de decembro - Carlos VI de Francia, rei de Francia (m. 1422).

## Mortes 
*

Historia ano a ano
1376

## Acontecementos 
### América 
* Acamapichtli I convértese no primeiro soberano do reino azteca (até 1396).

## Nacementos 
* Gihwa, relixioso budista coreano
## Mortes 
* 8 de xuño: Eduardo, Príncipe de Gales, coñecido como Príncipe Negro.(n.1330)

Historia ano a ano
1377

## Acontecementos 
* Batalla de La Rochelle - Primeiro encontro naval con uso de artillaría: unha escuadra castelá de doce galeóns, armadas de artillaría, derrota a 36 navíos de guerra ingleses, desprovistos de calquera clase de artillaría.

## Nacementos 
* Alberte IV de Austria
* Eduardo III de Bar, duque de Bar (m. 1415).

## Mortes 
* Fernando Ruíz de Castro, IIIº conde de Lemos.

Historia ano a ano
664

## Acontecementos 
* O exército bizantino é derrotado en Hadrumetum e a fortaleza de Yeluba liberada.
* Ocupación de Cabul, Afganistán, polos musulmáns.

### Ciencia e tecnoloxía 
* 1 de maio: eclipse total de sol no Norte de Inglaterra e na Alemaña setentrional.

## Nacementos 
## Mortes 
* Xuanzang, monxe budista chinés.
* Alchfrith, rei dos reino anglosaxón de Deira.
* 14 de xullo - Eorcenberht de Kent, rei do reino anglosaxón de Kent.

Historia ano a ano
Günter Grass

**Günter Grass** ou **Günter Graß**, nado en Danzig (actual Gdansk, en Polonia) o 16 de outubro de 1927 e finado en Lübeck o 13 de abril de 2015, foi un autor e intelectual alemán, galardoado co premio Nobel de Literatura en 1999.

## Traxectoria 
De ideais políticos de esquerda, participou activamente da vida pública do seu país e provocou polémica sobre a súa obra. Renovou a literatura alemá da posguerra por medio de textos de ironía e do grotesco, especialmente satirizando a compracente atmosfera do milagre económico da reconstrución posnazi. No ano 2006 fixo saltar a polémica polas declaracións en que admitiu que ingresara nas SS.

## Obra 
* *Die Blechtrommel* (1959)
* *Katz und Maus* (1961)
* *Hundejahre* (1963)
* *Örtlich betäubt* (1969) 
* *Aus dem Tagebuch einer Schnecke* (1972) 
* *Der Butt* (1979) 
* *Das Treffen in Telgte* (1979)
* *Kopfgeburten oder Die Deutschen sterben aus* (1980) 
* *Die Rättin* (1986)
* *Zunge zeigen. Ein Tagebuch in Zeichnungen* (1988) 
* *Unkenrufe* (1992) 
* *Ein weites Feld* (1995) 
* *Mein Jahrhundert* (1999)
* *Im Krebsgang* (2002) 
* *Letzte Tänze* (2003)

Está traducido ao galego o seu poemario *As galiñas do vento*.
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
*
1375

## Acontecementos 
### América 
* Comeza o mandato de Acamapichtli, 1º soberano azteca de Tenochtitlán (até 1396).

### Europa 
[miniatura|O [Castelo de Pambre foi construído por Gonzalo Ozores de Ulloa en torno a 1375.]]
* 10 de agosto - Acción de Bourneuf: a armada castelá, na baía de Bourneuf, afunde 39 navíos salineiros ingleses.
* Margarida I de Dinamarca pasa a exercer a rexencia de Dinamarca tras a morte de Valdemar IV (até 1412).
* Guerra entre Xénova e Venecia pola illa de Tenedos (en turco *Bozcaada*), chave do paso entre o mar Exeo e o mar de Mármara.
* O sultán otomán Murad I toma a cidade serbia de Niš.

### Oriente Próximo 
* Os mamelucos exipcios apodéranse da Cilicia armenia.

### Ciencia e tecnoloxía 
* Cresques Abraham e Jafudà Cresques, xudeus mallorquinos, editan o denominado Atlas Catalán (data atribuída).
* O faro de Alexandría fica destruído por un terremoto.
miniatura|esquerda|200px|O faro de Alexandría, segundo Martin Heemskerck

## Nacementos 
* Nicolas Grenon, compositor francés (data aproximada de nacemento ; m. 1456).

## Mortes 
* 5 de xullo - Carlos III de Alençon, conde de Alençon e de Perche (n. 1337).
* 1 de setembro - Filipe III de Valois, duque de Orleáns e de Turena e conde de Valois (n. 1337).  
* 24 de outubro - Valdemar IV de Dinamarca (n. ca. 1321).
* 21 de decembro - Giovanni Boccaccio, escritor e poeta italiano (n. 1313).

## Outros 
*

Historia ano a ano
Vail

**Vail** é unha cidade de Eagle County, Colorado, Estados Unidos. No censo do ano 2010 tiña unha poboación de 5.305 habitantes. É famosa pola súa estación de esquí aberta en 1962. A cidade deseñouse seguindo o modelo dunha cidade de montaña bávara.
Sahih Muslim

**Sahih Muslim** (en árabe: صحيح مسلم ): é unha das seis principais coleccións de hadith da escola sunnita do islam. Foron recollidas por Muslim ibn al-Hajjaj( أبو الحسين مسلم بن الحجاج القشيري النيسابوري)
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Sunan ibn Majah
### Ligazóns externas
*Texto completo en árabe
Charles Fourier

miniatura|Charles Fourier.

**François Marie Charles Fourier**, nado en Besançon o 7 de abril de 1772 e finado en París o 10 de outubro de 1837, foi un socialista utópico francés, un dos pais do cooperativismo. Entre 1830 e 1850 numerosas comunidades utópicas viron a luz fundamentadas nos seus escritos.

## Dereitos das mulleres 
Representantes do socialismo utópico como Henri de Saint Simon e Fourier ocupáronse da situación das mulleres e o recoñecemento dos seus dereitos en contraste con outros socialistas da súa época como Proudhon que non foron simpatizantes do feminismo. No seu proxecto dunha sociedade socialista xusta e feliz incluían ao seu modo a emancipación da muller por medio do que debía ser a emancipación total da sociedade. Fourier pretendía liberar de represións a natureza humana e vivir máis de acordo ao propio pracer. Entre as ideas que expuxo nas súas obras que na actualidade resultan válidas está a defensa de que cada cal elixa o seu traballo segundo a súa vocación.Consideraba que o matrimonio "tradicional" podía lesionar os dereitos das mulleres como seres humanos e nunca casou. Doutra banda recoñecía que homes e mulleres teñen unha ampla gama de necesidades e preferencias sexuais que poden cambiar ao longo da súa vida incluíndo a sexualidade entre persoas do mesmo sexo.

## Notas
Amálgama (odontoloxía)

En odontoloxía, fálase de **amálgama**, máis concretamente de "amálgama de prata", para referirse á aliaxe utilizada para obturar as cavidades feitas pola carie dental e así restablecer a función mastigatoria e devolver estabilidade ao sistema estomatognático mediante a reposición con este material dos tecidos perdidos. A **amálgama** colocarase nalgunha das cavidades de Black segundo o tipo de lesión que haxa que obturar. Sendo sempre retentivas xa que a amálgama non se adhire ao tecido dentario.
Compás de amálgama

En música, fálase de **compás de amálgama**, cando se suman dous ou máis compases diferentes.

## Características 
Este recurso volveuse moi habitual na música académica contemporánea desde a soada *Consagración da primavera* de Igor Stravinskii, a cal é unha xigantesca amálgama de métricas, infrecuentes ata ese momento.

Na música popular as amálgamas son moito menos frecuentes, aínda que tamén hai coñecidos exemplos. Boas mostras son *All you need is love* ou *Happiness is a warm gun* dos Beatles, ou *Solsbury Hill* de Peter Gabriel, onde se emprega a amálgama 4/4 3/4, nesta última en toda a canción. Outra posibilidade é poñer primeiro o compás de 3: 3/4 4/4, deste xeito xérase unha diferenza no lugar onde se apoian os tempos fortes.

Outro compás de amálgama moi común é o 2/4 3/4, ou 3/4 2/4, que se usa nalgunha música folclórica de Europa Oriental (tamén Peter Gabriel ten algunhas cancións nese compás de 5/4).

A suma de 3/4 e 4/4 dá un compás de 7/4, pero os musicólogos prefiren falar de compases de amálgama e non directamente de compás de 7/4, xa que ao músico executante fáiselle máis doado ter presente onde "caen" os tempos fortes (1-2-3-1-2-3-4, 1-2-3-1-2-3-4, cousa que non se pode dilucidar co mero nome de 7.
O Carrabouxo

**O Carrabouxo** é un personaxe de ficción creado polo humorista Xosé Lois en 1982 e que aparece diariamente en *La Región* de Ourense.

As súas historias recóllense en varios libros e no 2000 Lhosca Arias realizou unha serie de animación de 26 capítulos de 1 minuto de duración sobre a personaxe.

## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Xosé Lois González Vázquez

### Ligazóns externas 
* Carrabouxo.es
Elite

**Elite** é un grupo minoritario dentro dunha sociedade e que ten un status superior ao resto de integrantes da mesma.

Dentro dunha mesma sociedade poden existir distintas elites, dependendo dos intereses particulares de cada unha delas. A existencia destas elites en plural relaciónase coa crecente diferenciación da sociedade. Na medida que distintos campos sociais se van facendo cada vez máis autónomos (arte, economía, ciencia, política etc.), van emerxendo elites sectoriais que defenden os seus propios puntos de vista. Dende este ángulo, un dos problemas centrais das sociedades modernas é a integración horizontal, é dicir, o mantemento de relacións medianamente harmónicas entre distintas elites sectoriais. Por outra banda, tamén presentan o desafío da integración vertical, isto é, o establecemento dun contacto fluído co común da poboación.

Na historia do pensamento social este tema foi estudado dende a antigüidade, a partir de conceptos de sabedoría e virtude. No entanto, é cara a fins do século XVIII e comezos do XIX cando a noción de elite cobra gran relevancia. A aparición do termo elite no francés está intimamente relacionado cos ideais republicanos, en tanto o concepto simboliza a demanda de que quen exerce o poder debe ser escollido segundo criterios de mérito e non segundo criterios de adscrición.

En termos analíticos, os pais dunha Teoría de elites son Caetano Mosca e Vilfredo Pareto, aínda cando algúns tamén consideran a relevancia fundacional de Robert Michels, sobre todo pola súa lei sobre a crecente oligarquización dos partidos políticos en particular e das organizacións sociais en xeral. Outro autor de grande relevancia é Wright Mills, xa que el acuñou o termo de elite de poder. Con este concepto faise referencia ao núcleo de poder que en Estados Unidos se produce entre as elites económicas, políticas e militares.
 
Actualmente existe certo consenso en que as elites son necesarias na sociedade e que sería máis ben quimérico pensar na súa inexistencia. De feito, coa caída dos socialismos reais e o solpor da utopía dunha sociedade sen clases, as elites volven lentamente a ocupar un lugar central na teoría social. O propio dunha teoría de elites é o acento do conflito entre distintas elites, así como tamén a imputación de responsabilidade polo decurso que vai adoptando a sociedade e, para rematar, a énfase na axencia antes que na estrutura. De feito, as elites poden ser concibidas como actores claves para posibilitar ou impedir o cambio dunha sociedade.

## Etimoloxía 
Elite provén de da palabra francesa *élite*, e esta do latín *eligere* (significa *elixir* ou *seleccionar*). En francés, o acento agudo non é un acento de intensidade, senón que indica que o "e" se pronuncia pechado. En español entendeuse erroneamente que o acento agudo de "élite" era de intensidade, polo que normalmente se pronuncia como unha palabra esdrúxula, porén esta pronuncia está considerada incorrecta pola Real Academia. En galego, igual que en portugués e en español a pronuncia correcta é con acento no i.

## Bibliografía 
* Artigo *Teoría das elites* no *Dicionario Crítico de Ciencias Sociais*.
* *Elites and Society*: T.B. Bottomore.
Diocese

miniatura|Distribución das dioceses en Galicia.
[miniatura|División eclesiástica de [Galicia. Moitos dos seus arciprestados fan referencia a entidades étnicas prerromanas como Nemancos, Céltigos, Entíns ou Posmarcos.]]
**Diocese** ou **bispado** é o distrito ou territorio cristián en que ten e exerce xurisdición eclesiástica un prelado: arcebispo, bispo etc. Polo tanto é un sinónimo de bispado ou arcebispado. As dioceses agrúpanse en provincias eclesiásticas e subdivídense en arciprestados.

## Orixe e uso
O nome provén de tempos dos romanos, xa que se lle daba o nome de diocese ás divisións administrativas posteriores ao século III.

Un templo pertence a unha parroquia. Varias parroquias agrupadas pertencen a un decanato, os cales agrupados pertencen a unha diocese. As diocese pódense agrupar, á súa vez, en provincias eclesiásticas, á cabeza da cal áchase unha arquidiocese (tamén chamada arcebispado).

O termo *diocese* (de uso máis culto, *bispado* é máis coloquial) é utilizado por distintas denominacións cristiás, sendo a máis estendida a Igrexa católica. Así a todo, outras igrexas cristiás (non todas) utilizan o mesmo sistema xerárquico.

## En Galiza 
En Galiza están os 5 bispados da provincia eclesiástica de Santiago de Compostela:
* Santiago de Compostela (que é ademais arquidiocese ou arcebispado, con 48 arciprestados e 1071 parroquias).
* Mondoñedo-Ferrol (16 arciprestados e 423 parroquias).
* Tui-Vigo (16 arciprestados en 1994, 20 na actualidade, e 276 parroquias).
* Lugo (28 arciprestados e 1136 parroquias).
* Ourense (43 arciprestados en 1994, e 28 na actualidade, e 735 parroquias).
Hai ademais na Galiza territorial de administración política cinco arciprestados do oriente da provincia de Ourense que pertencen á diocese de Astorga.

En 1954 varias parroquias do oriente da provincia de Lugo pertencentes á diocese de Oviedo foron transferidas ás dioceses de Lugo e de Mondoñedo.
*
*

## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* arquidiocese de Santiago de Compostela
* diocese de Mondoñedo-Ferrol
* diocese de Tui-Vigo
* diocese de Lugo
* diocese de Ourense
* diocese de Astorga

### Ligazóns externas 
* Arcebispado de Santiago de Compostela
* Diocese de Lugo (algúns en galego e outros en castelán)
* Diocese de Tui-Vigo (uns en galego, outros en castelán)
* Bispado de Mondoñedo-Ferrol (único integramente en galego)
* Bispado de Ourense (en castelán)
* Bispado de Astorga (en castelán) (dentro das de Castela e León)
* Conferencia episcopal (dos bispos) española
Medula

Do latín, *medulla*, feminino. Pode referirse a:

#Medula espiñal (Medicina)
#Medula (botánica) (tamén chamada arro ou miolo):
:*Nos talos das dicotiledóneas. ximnospermas e nalgúns pteridófitos, denomínase así, metaforicamente, ao parénquima incoloro e de membrana sutil, que ocupa a parte interna do cilindro central, limitado ao exterior polos feixiños vasculares. Con frecuencia é un tecido moi livián e en ocasións pode ser máis ou menos reabsorbido.
:*Nos liques, parte interna do talo, contituída por hifas máis soltas cas externas.
:*Nalgunhas algas feofíceas, é a porción axial ou central do talo, e presenta unha estrutura histolóxica máis laxa.
Isóbara

[miniatura|dereita|250px|Mapa de isóbaras sobre as [Illas Británicas.]]
Unha **isóbara** é unha isógrama de presión, é dicir, unha liña de igual ou constante presión nun gráfico, trazado ou mapa. As isóbaras nun mapa refírense xeralmente a liñas que unen os puntos de igual presión atmosférica, polo que constitúe un termo meteorolóxico.

Utilizado como adxectivo (sinónimo de *isobárico*), refírese a un proceso termodinámico a presión constante. Neste caso, úsase como termo da física.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Biblioteca Dixital das Ciencias - Isóbara
* *Debuxando trazados de contorno*. Leccións que se ocupan do debuxo de isógramas, incluíndo as isóbaras
Friso

O **friso** en arquitectura é a parte ancha do entaboamento comprendida entre a arquitrabe e a cornixa, pode ser plana ou estar ornamentalmente decorada con baixorrelevos.

[900px|miniatura|centro|Friso da [catedral de Notre Dame de París, coñecido como Galería dos reis. ]]
Inmunoloxía

A **inmunoloxía** é unha rama da ciencia biomédica que cobre o estudo de tódolos aspectos do sistema inmune en tódolos organismos. Trata de, entre outras cousas, o funcionamento fisiolóxico do sistema inmune en estados da saúde e da enfermidade, malfuncionamentos do sistema inmune nas desordes inmunolóxicas (enfermidades autoinmunes, hipersensibilidades, deficiencia inmunolóxica, rexeitamento de transplantes); as características físicas, químicas e fisiolóxicas dos compoñentes do sistema inmune in vitro, in situ e in vivo. A inmunoloxía ten diversos usos en varias disciplinas da ciencia.

## Véxase tamén
### Outros artigos
* Sistema inmunitario
* Inmunidade (medicina)
-381

O ano **381&nbsp;a.&nbsp;C.** foi un ano do calendario romano prexuliano. No Imperio romano coñecíase como o **Ano do Tribunado de Camilo, Albino, Albino, Medulino, Flavo e Ambusto** (ou, menos frecuentemente, '*ano 373 *Ab urbe condita'''*). 
## Acontecementos 
* O distrito de Túsculum é pacificado despois dunha revolta contra Roma e conquistado. Despois dunha expresión de completa submisión a Roma, o poblo de Túsculum convértese no primeiro *«municipium cum suffragio»,'' e de aí que a cidade siga conservando o rango de municipio.
* Esparta incrementa o seu dominio na Grecia central ó restablecer a cidade de Platea que Esparta destruíra en 427&nbsp;a.&nbsp;C.
* Os xenerais persas, Tiribazo e Orontes, invaden Chipre, cun exército moito máis grande que ningún outro que puidera reunir o rei Evagoras I de Chipre. Porén, Evagoras I consegue cortar as subministracións desta forza, e as tropas que pasan fame rebélanse. Aínda así, a guerra vólvese en favor dos persas cando a frota de Evagoras I é destruída na Batalla de Citio (Larnaca, Chipre). Evagoras I foxe a Salamina, onde consegue concluír unha paz que lle permite permanecer nominalmente rei de Salamina, aínda que en realidade é un vasalo do rei persa.

## Nacementos 
* 
## Mortes 
* Wu Qi, xeneral chinés, Primeiro Ministro do Estado de Chu, tamén vasalo do Estado de Lu (nado en Wei, -440)

## Véxase tamén
### Outros artigos
*Historia ano a ano
Aeróstato

miniatura|Globo aerostático de aire quente.
miniatura|Dirixible
Un **aeróstato** é unha aeronave non propulsada que se serve do principio de Arquimedes para voar. Os aeróstatos están compostos por unha bolsa que encerra unha masa de gas máis lixeiro có aire. Na parte inferior desta bolsa adoita ir unha estrutura sólida denominada barquela ou ben calquera tipo de corpo, por exemplo, un sensor.

Os aeróstatos capaces de realizar voos horizontais denomínanse dirixibles, mentres que a expresión globo se reserva para os tipos sen propulsión que se moven polas correntes de ar.

## Historia 
miniatura|Primeira demostración pública en Annonay.

O primeiro voo público dun aeróstato foi obra dos irmáns franceses Montgolfier e realizouse o 5 de xuño de 1783 en Annonay, o globo confeccionase con lenzo, arame, madeira e papel colado e tiña 11 metros de diámetro, enchido de fume procedente da combustión de palla mollada e la, tras cortarlle as amarras subiu ata 1600 ou 2000 metros, ó cabo de dez minutos comezou a baixar aterrando con suavidade dous quilómetros máis aló de onde saíra. O 27 de agosto repetiuse a exhibición no Campo de Marte, en París, desta vez o globo confeccionouse con tafetán engomado e goma elástica. O 19 de setembro na exhibición que se realizou diante o Palacio Real de Versalles coa presenza dos reis engadíuselle un cesto de vimbio no cal ían un año, un galo e un pato, todos sobreviviron ao lanzamento, foi o paso previo para que se lanzase un aeróstato tripulado, foi Jean-François Pilâtre de Rozier o primeiro en intentalo o 15 de outubro, repetíndoo con público o día 17 e posteriormente o día 21 de forma máis oficial foi acompañado polo marqués d'Arlandes. Estes primeiros globos vanse substituír por globos de gas, o primeiro construírono Jacques e Robert Charles, fixeron o primeiro voo o 1 de decembro en presenza dos reis, conseguindo navegar durante dúas horas.

## Usos máis comúns 
* Aeronavegación deportiva, turística e lúdica.
* Meteoroloxía
* Anuncios publicitarios.

## Clasificación 
Segundo o tipo de bolsa os globos poden clasificarse en:
* Abertos ou pechados.
* Ríxidos ou elásticos.
* Con ou sen quentamento.

## Galería de imaxes 

Ficheiro:Globo de Betanzos, A Coruña.jpg|Aeróstato de Betanzos

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Dirixible
### Ligazóns externas 
* DJ's Zeppelin page
* "Illustrations of the Five Major Types of Lighter-Than-Air-Aircraft" *Popular Mechanics*, xuño de 1930
* The principle of a balloon flight – VIDEO—YouTube
Parasito

[miniatura|dereita|[Cimex lectularius.]]
[miniatura|dereita|[Larva de Strongyloides stercoralis]]
Un **parasito** é aquel ser vivo que pasa unha parte ou a totalidade da súa vida no interior ou exterior doutro ser vivo de diferente especie, chamado hóspede (ou hospedador) a expensas do cal se nutre, producíndolle ou non dano e lesións.

## Tipos e características 
Os parasitos poden ser seres vivos de moitos tipos diferentes, como virus, bacterias, fungos, protozoos, helmintos, artrópodos, algas, e plantas superiores, pero en xeral, o termo resérvase artificialmente para os axentes patóxenos que non son virus, bacterias ou fungos.

A interacción biolóxica entre dúas especies, parasito e hospedador denomínase parasitismo. O parasitismo é unha relación anisoespecífica (entre distintas especias, xa que logo, o feto dos mamíferos) no útero da súa nai non pode ser considerado un parasito), na cal o parasito é dependente metabolicamente do seu hospedador.

A ciencia que estuda os parasitos é a parasitoloxía. Dado que a maioría dos microorganismos que producen infeccións son estudados pola microbioloxía, a parasitoloxía encárgase de estudar exclusivamente os seres eucariotas, xa sexan unicelulares, pero complexos (protozoos) de parasitos pluricelulares (metazoos) como os platelmintos, nematodos, artrópodos etc. En ocasións, é difícil diferenciar o fenómeno do parasitismo do comensalismo, a simbiose, a forese, ou a depredación, polo que estes límites varían dun autor a outro.

Unha das características comúns do parasitismo é que supón un intercambio de substancias, que provoca no hospedador unha resposta inmunóloxica. Un parasito debe vencer a acción do sistema inmune do hospedador para ter éxito. As interaccións antíxeno-anticorpo son máis complicadas canto maior sexa a complexidade dos antíxenos. As células dos eucariotas posúen unha gran cantidade de antíxenos comparada coas de bacterias ou virus. Un recurso de inmunoevasión para o parasito é o de formar antíxenos que se parezan aos do hóspede (mimetismo). Outro recurso é o de adherir antíxenos do hospedador á superficie exterior do corpo do parasito (enmascaramento antixénico). O resultado é que o hospedador invadido non recoñece ao parasito como invasor ou a resposta que produce non é totalmente efectiva.

Outra característica común do parasitismo é que o parasito debe adaptarse á resposta inmunitaria e en xeral á vida parasitaria, pero tamén o hospedador, porque a poboación parasita exerce unha presión selectiva neste, de modo que parasito e hospedador coevolucionan paralelamente a consecuencia do parasitismo. Isto explica por exemplo, que o xene da anemia falciforme sexa moi frecuente en zonas endémicas de malaria.

## Parasitoses humanas máis coñecidas 
* Insectos:
** Piollos
** Pulgas
* Arácnidos:
** Carrachas
** Sarna
* Vermes:
** Triquinose
** Teníases
*** Ascaridíase (lombrigas redondas intestinais)
*** Helmintíase (vermes planos)
** Hidatidose e cisticercose
* Protozoos:
** Amebíase
** Malaria (ou paludismo)
** Leishmaníase

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Couza guatemalteca
Escudo de Asturias

O **Escudo do Principado de Asturias** adoptouse oficialmente o 27 de abril de 1984. É rectangular, cuadrilongo e cos extremos ó lado inferior arrodeados e unha punta ou ángulo saínte no centro do devandito lado, coa proporción de seis de alto por cinco de ancho.

## Historia e lexislación 
Trae sobre campo azul a Cruz da Vitoria, en ouro, incrustado con pedras preciosas da súa natural cor, e as letras alpha maiúscula e omega minúscula, tamén de ouro, que penden dos seus brazos destro e sinistro, respectivamente; e en senllas liñas, con letras de ouro, a lenda "HOC SIGNO TVETVR PIVS - HOC SIGNO VINCITVR INIMICVS" (con este emblema deféndese ó piadoso - con este emblema véncese ao inimigo) a primeira na banda dereita e a segunda ao banda esquerda.

Enriba unha coroa real, pechada, que é un círculo de ouro, con pedras preciosas composto de oito floróns de follas de acanto, visibles cinco, interpoladas de perlas, e de cuxas follas saen senllos diademas sumados de perlas que converxen nun mundo de azul, co semi meridiano e o ecuador de ouro, sumado de cruz de ouro. A coroa forrada, de vermello.

Segundo a lei que o regula, o escudo non poderá ser utilizado como símbolo de identificación por ningunha outra institución pública ou privada que non sexa o Principado de Asturias. Non se admite ningún uso que vaia en detrimento da súa alta significación.

Mantense os escudos existentes naqueles edificios declarados monumentos histórico-artísticos. Tamén os que figuren naqueloutros que formen parte substancial do ornato e decoración.

O Escudo do Principado goza de idéntica protección que os demais símbolos do Estado Español do que a Comunidade Autónoma forma parte.

## Véxase tamén 
### Outros artigos 
*Bandeira de Asturias
1133

## Acontecementos 
*

## Nacementos 
* Henrique II de Inglaterra

## Mortes 
* Ibn Hamdis, poeta árabe-siciliano
*Rodrigo Froilaz, Almirante de Galiza e señor de Trasancos.

Historia ano a ano
955

## Acontecementos 
* 10 de agosto - Batalla do río Lech: Odón o Grande vence aos húngaros, que regresaban dunha expedición en Alemaña. A vitoria significou o fin das expedicións maxiares en Europa central.
* Expedición militar do rei leonés Ordoño III, que alcanza Lisboa.

## Nacementos 
* Odón II, Emperador do Sacro Imperio romano Xermánico (m. 983).

## Mortes 
* Edred, rei de Inglaterra (n. 924).
* Outubro - Agapito II papa da Igrexa católica.

Historia ano a ano
1378

## Acontecementos 
*

## Nacementos 
* Lorenzo Ghiberti, escultor italiano (m. 1445).
* Catarina de Borgoña, duquesa consorte da Austria Anterior.

## Mortes 
* Henrique II de Castela

Historia ano a ano
1379

## Acontecementos 
* 19 de agosto - O rei Xoán I de Castela entrega a comarca pontevedresa do Val de Sobroso ao nobre castelán Pedro Ruíz Sarmiento.
*Os turcos conquistan Argos.

## Nacementos 
* Fernando I de Aragón.
* Paolo Uccello, pintor italiano (m. 1475).

## Mortes 
* Henrique II de Castela.
* Juan Ruíz, arcipreste de Hita, poeta castelán (n. 1290).

Historia ano a ano