open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Aj Ne' Ohl Mat

'''Aj Ne' Ohl Mat** ou **Ajen Yohl Mat''', finado o 8 ou 11 de agosto de 612, foi un ahau do señorío maia de B'aakal, cuxa cidade capital era Lakam Ha', hoxe coñecida como a zona arqueolóxica de Palenque. Gobernou do 605 ó 612 e tamén é coñecido como **Ac Kan** ou **Ah Lawal Mat**.

## Traxectoria 
É moi probable que sexa fillo da súa antecesora Yohl Ik'nal e irmán de Janaab' Pakal (Pakal “o Vello”). De acordo á conta longa do calendario maia, Aj Ne' Ohl Mat foi entronizado o 9.8.11.9.10 8 ok 18 muwan, é dicir, o 1 de xaneiro do ano 605. Durante o seu goberno, a influencia do señorío de B'aakal chegou até Santa Elena, á marxe esquerda do río San Pedro Mártir, lugar que sería unha fonte constante de conflito co señorío de Kaan, cuxa sede foi Calakmul, aínda que probablemente nesa época a sede se atopase en Dzibanché.

O 4 ou 7 de abril de 611, o “divino señor de Kaan” ou ''k'uhul Kaan ajaw*, coñecido como *Serpe Enrolada'', derrotou a Palenque. Aj Ne' Ohl Mat e o seu irmán Janaab' Pakal sobreviviron ó ataque. Trala derrota, a sociedade palencana dividiuse, unha parte emigrou a Tortuguero e outra regresou novamente a Palenque. Aj Ne' Ohl Mat morreu o 9.8.19.4.6 2 kimi 14&nbsp;mol. Mentres tanto o seu irmán Janaab' Pakal exerceu algunha clase de poder en Santa Elena, pero non accedeu ó trono de Palenque de maneira oficial, pois morreu o 6 de marzo de 612, antes que Aj Ne' Ohl Mat; o seu nome está descrito no sartego de Pakal o Grande.

Aínda que Sak K'uk' foi a sucesora *de facto* en Lakam Ha', houbo unha crise dinástica no señorío de B'aakal. Unha facción da nobreza palencana, encabezada por Ik' Muuy Muwaan, estabeleceuse en Tortuguero. De feito, en Palenque non existen rexistros que indiquen as celebracións do final do katún do ano 613 (9.9.0.0.0 3 ajau 3 zotz).

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
* 
* 
*
Beatriz de la Fuente

**Beatriz Ramírez de la Fuente**, nada na Cidade de México o 6 de febreiro de 1929 e finada ibídem o 20 de xuño de 2005, foi unha académica, investigadora e historiadora mexicana, esposa do doutor Ramón de la Fuente e nai do tamén médico e ex-reitor da Universidade Nacional Autónoma de México (UNAM) Juan Ramón de la Fuente.

## Traxectoria 
Cursou, con mención honorífica, estudos de licenciatura, mestría e doutoramento en historia, no Colexio de Historia da Facultade de Filosofía e Letras da Universidade Nacional Autónoma de México (UNAM).

En 1959, comezou a impartir cursos de posgrao de Historia da arte na Universidade Iberoamericana (UIA) na cal chegou a ser profesora titular até 1970. Deu cursos de Estudos Mesoamericanos na Facultade de Filosofía e Letras da UNAM.

Foi directora da Escola de Historia da arte da Universidade Iberoamericana de 1963 a 1970. Foi directora do Instituto de Investigacións Estéticas da UNAM de 1980 a 1986.

## Académica 
Membro de número da Academia de Artes de México, foi a primeira muller en pertencer como membro ó Colexio Nacional, ingresando o 7 de maio de 1985. Membro do Buró Directivo do Comité Internacional d'Histoire de l'Art de 1979 a 1996, foi membro da Academia Mexicana da Historia de 1999 a 2005, e ocupou a cadeira 12. Tamén foi investigadora emérita do Instituto de Investigacións Estéticas da UNAM.

## Eidos de investigación 
As súas investigacións tiveron como eixo principal o estudo das manifestacións artísticas da época prehispánica sendo especialista na cultura olmeca e nos murais da época prehispánica, interese que a levou a fundar e dirixir desde 1990 o proxecto «A pintura mural prehispánica» en México, por mor do cal, publicou varios libros como coordinadora e diversos artigos.

## Notas
Fondo de Cultura Económica

O **Fondo de Cultura Económica** (FCE, ou simplemente “o Fondo”) é un grupo editorial en lingua castelá, asentado en México, con presenza en todo o orbe hispanoamericano, sen fins de lucro e sostido parcialmente polo Estado.

Foi fundado en 1934 por Daniel Cosío Villegas co propósito orixinal de prover de libros en castelán ós estudantes da Escola Nacional de Economía; moi axiña estendeu o seu labor editorial a outras ciencias sociais: as humanidades, a literatura (sobre todo a escrita en castelán), a divulgación da ciencia e os libros para nenos e rapaces.

O Fondo publicou máis de 10 mil obras, das cales preto de 5 mil mantéñense en circulación, e conta cun catálogo electrónico de máis de 1300 títulos. Os seus libros formaron a xeracións de lectores latinoamericanos, conta no seu catálogo con 65 premios Nobel; 33 Premios Cervantes, 29 Príncipe e Princesa de Asturias e máis de 140 galardoados co de Ciencias e Artes.

En 1989, en recoñecemento ó seu labor nos países de fala hispana, recibiu o Premio Príncipe de Asturias de Comunicación e Humanidades. En 1987,&nbsp;*La Gaceta* gañou o Premio Nacional de Xornalismo de México.

## Véxase tamén
Lista das aves de Galicia

[miniatura|[Xílgaro europeo.]]
A seguinte é unha **lista alfabética das aves silvestres atopadas en Galicia**. Inclúe tanto as especies habituais como as citas ocasionais, mesmo algunhas que hai anos que non se observan na Comunidade, a non ser que sexa desde hai moito tempo. Non se inclúen as aves domésticas (como por exemplo a galiña, pavo, ganso ou a avestruz) nin as aves ornamentais que se crían en catividade, aínda que si aquelas que, procedentes desta última situación, escaparon ou foron liberadas e xa se adaptaron á vida en liberdade ou están en vías de facelo. Indícase a súa presenza (nativa, invernante, accidental...). Tamén se di se é común ou pouco común, xa que unha especie nativa ou moi estendida polo territorio pode non ser moi abondosa. Igualmente se indica o seu status en Galicia (que non ten por que coincidir co seu status mundial), para o cal se utilizaron as equivalencias co sistema da Unión Internacional para a Conservación da Natureza (IUCN, coas siglas en inglés). Unha ave pouco común pode ter un status pouco preocupante se as súas poboacións son estables, e mesmo pode estar en expansión. Móstrase unha soa imaxe de cada ave, aínda que en moitas delas o macho e a femia e os inmaturos teñen plumaxes diferentes ou presentan plumaxes de inverno e verán ou de tempada reprodutora.

## Orde alfabética de nomes científicos 
### A 
### B 
### C 
### D 
### E 
### F 
### G 
### H 
### I 
### J 
### L 
### M 
### N 
### O 
### P 
### R 
### S 
### T 
### U 
### V 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Conde Teira, M.A. (1999): *Lista de nomes galegos para as aves ibéricas*, A Coruña, en *Chioglossa*, 1, 121-138.
* Núñez Xestoso, Manuel (1985). *As familias da avifauna galega*. Gráficas Lomba, Tui. ISBN 84-398-4717-3
* 
* 

### Outros artigos 
*Lista das aves ibéricas
*Lista de anfibios de Galicia
*Lista dos mamíferos de Galicia
*Lista de réptiles de Galicia
*Galería de imaxes de aves
### Ligazóns externas
*Sociedade Galega de Ornitoloxía
*Noticiario Ornitoxeográfico Galego/SGO
*Lista das aves de Galicia. Turismo ornitolóxico de Galicia
Quiscalus mexicanus

***Quiscalus mexicanus*** é unha especie de ave paseriforme da familia Icteridae orixinario de América do Norte e do Sur. Está estreitamente relacionado co *Quiscalus major* e o *Quiscalus palustris*.

## Descrición 
Amosa dimorfismo sexual, xa que os machos miden até 43&nbsp;cm de lonxitude (cunha cola case tan longa coma o corpo), pesan 230&nbsp;g, e son negros cun lustre iridiscente. As femias son máis pequenas; miden até 33&nbsp;cm de lonxitude, pesan 125&nbsp;g, e son marróns. O seu canto é unha mestura de sons fortes e estridentes. Son moi exitosos e intelixentes, quen de abrir bolsas e caixas de cartón en busca de comida. Adoitan arredar a especies máis pequenas e defenden os seus niños agresivamente emitindo un chasquido de alarma que pon en alerta ós demais.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Johnson, K., e B. D. Peer. 2001. *Great-tailed Grackle (Quiscalus mexicanus)*. En *The Birds of North America*, Núm. 576 (A. Poole e F. Gill, eds.). The Birds of North America, Inc., Filadelfia, PA.
Peter Mathews

**Peter Mathews**, nado en 1951 en Camberra, é un arqueólogo, epigrafista e maianista australiano. Foi profesor da Universidade de Calgary e co-director do proxecto arqueolóxico de Naachtún. Tamén foi profesor de arqueoloxía e de xeróglifos maias na *Universidade de La Trobe*.

## Datos biográficos 
Graduouse como arqueólogo da Universidade de Calgary e máis tarde da Universidade de Yale dunha mestría e un doutoramento na mesma área académica. En Yale, estudou con Michael D. Coe.

Durante a década de 1960 identificou e denominou artefactos arqueolóxicos provenientes do *Sitio Q* no Petén guatemalteco, presuntamente o xacemento coñecido como La Corona.

Participou en 1973 na primeira mesa redonda de Palenque, Chiapas, en México.

En 1997, xunto con outros colegas arqueólogos mexicanos, foi secuestrado e atacado por un grupo de facinorosos cando trataron de impedir o saqueo dun xacemento arqueolóxico chamado *El Cayo*, na conca do río Usumacinta, Chiapas, preto da fronteira con Guatemala. O seu retorno á civilización foi azaroso tal como el o relata.

## Notas
Ceftizoxima

**Ceftizoxima** é un antibiótico beta-lactámico pertencente á terceira xeración de cefalosporinas. Foi comercializado baixo o nome de *Cefizox* pero xa está retirada de moitos mercados, incluíndo o estadounidense.

## Espectro de acción 
Ceftizoxima posúe un espectro semellante a outras cefalosporinas da mesma xeración, coma cefotaxima. Ten actividade fronte diversos microorganismos:

**Bacterias grampositivas**
* Staphylococcus aureus
* Staphylococcus epidermidis
* Streptococcus agalactiae
* Streptococcus pneumoniae
* Streptococcus pyogenes
* Streptococcus grupo viridans

**Bacterias gramnegativas**
* Escherichia coli
* Neisseria gonorrhoeae
* Haemophilus influenzae
* Enterobacter aerogenes
* Enterobacter cloacae
* Serratia marcescens
* Citrobacter
* Salmonella
* Shigella
* Proteus mirabilis
* Providencia

Non obstante, os Enterococcus spp, Listeria monocytogenes e Pseudomonas aeruginosa son resistentes.

## Indicacións clínicas 
Ceftizoxima foi aprobado pola FDA para infección respiratoria, infección urinaria, gonorrea, infección abdominal, infección de pel e partes brandas, meninxite por Neisseria meningitidis e infección ósea.

## Embarazo e lactación 
Ceftizoxima non demostrou danos fetais en animais, mais non se experimentou en humanos. Excrétase en pequenas cantidades no leite materno.

## Notas
Calco (moeda)

[miniatura|**Calco** da [Cidade-estado|cidade-Estado de Colofón, en Xonia, coa cabeza de Apolo no anverso]]
O **calco** (do grego: *χαλκός* -*chalkòs*, "cobre") foi unha moeda da Antiga Grecia cuñada en bronce, propia da Ática.

## Historia 
Do mesmo xeito ca outras moedas de bronce, a súa circulación comezou a cobrar importancia cara ao remate da época helenística.

No sistema monetario da Antiga Grecia, o calco era a moeda divisionaria máis pequena coñecida. En función dos diferentes padróns monetarios, esta moeda podía equivaler a unha oitava o ben a unha duodécima parte do óbolo, que era unha moeda de prata. Deste xeito, en Atenas e nos imperios seleúcida e tolemaico, o calco equivalía á oitava parte do óbolo; porén, no Peloponeso, en Beocia, en Tesalia, en Xonia e no mar Exeo o óbolo estaba dividido en 12 calcos.

## O calco no sistema monetario da Antiga Grecia 
As equivalencias do calco coas outras moedas daquela época son as seguintes:

* 1 talento = 60 minas
* 1 mina = 100 dracmas
* 1 estatero = 2 dracmas
* 1 dracma = 6 óbolos
* 1 óbolo = 8 calcos

## Divisores e múltiplos 
### Divisores 
Existiu un debate sobre a posible existencia de subdivisións do calco. Botando man da documentación antiga, unha listaxe de pagamentos descuberta en 1905 Preto de Mesene daba a entender que as divisións do calco foron utilizadas a finais do período helenístico, polo menos en Mesene. No entanto, outras fontes comunmente utilizadas, como o *Onomasticon* de Xulio Pólux, non mencionaban subdivisión ningunha do calco.

Hoxe coñécense dous divisores do calco:

*Leptón: 1/7 calco.
* Hemicalco: 1/2 calco.

### Múltiplos 
* Dicalco: dous calcos.
* Tricalco: tres calcos.
* Tetracalco: catro calcos.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Moeda da Antiga Grecia
* Óbolo

### Bibliografía 
*Alfaro Asins, C. et al. *Diccionario de numismática. Ministerio de Cultura*. Madrid, 2009. ISBN 978-84-8181-405-7
*Amandry, M. et al. *La monnaie grecque*. Ed. Elipses. 2001 ISBN 978-2-729-80846-4
*Carradice, I.; Price, M. *Coinage in the Greek World*. Londres, 1988. ISBN 978-0900652820
* Melville Jones, J. R. *A Dictionary of Ancient Greek Coins*. Londres, 1986. ISBN 978-0900652813
* Picard, O. "Monnaie et circulation monétaire à l’époque classique". En PALLAS, 74. 2007. Páxinas 111-126
*Psoma, S. ''Olynthe et les Chalcidiens de Thrace: Etudes numismatiques et d'histoire''. Berlín, Franz Steiner, 2001 ISBN 978-3-515-07538-1
K'inich Janaab' Pakal II

'''Upakal K'inich Janaab' Pakal** ou **Upakal K'inich'* foi un ahau ou gobernante maia do *ajawlal'' ou señorío de B'aakal, cuxa sede era Lakam Ha', no presente coñecida como a zona arqueolóxica de Palenque, no actual estado mexicano de Chiapas. É coñecido tamén como '''K'inich Janaab Pakal'* II.  O seu nome foi traducido como *Escudo do Deus'' Sol. Son moi poucos os datos que se coñecen deste ahau, é probable que durante o seu goberno, confirmado no ano 742, Palenque pasase por unha época de tribulacións.

## Traxectoria 
Son moi poucos os rexistros que se atoparon sobre este personaxe e sobre a época do seu reinado. Considerouse que foi fillo do seu antecesor, K'inich Ahkal Mo' Naab III, mais algúns estudosos, entre eles, David Stuart e Simon Martin, coidan que é máis probable que sexa o seu irmán. De acordo ás inscricións do taboleiro de K'an Tok, Upakal K'inich Janaab' Pakal realizou unha cerimonia na data da conta longa 9.15.10.10.13 (ano 742) que só podería efectuar unha alto xerarca da nobreza de Palenque.

No taboleiro do Templo XXI, atópase tallada unha escena imaxinaria que retrata a tres personaxes: no centro atópase K'inich Janaab' Pakal, á esquerda K'inich Ahkal Mo' Naab III e á dereita Upakal K'inich Janaab' Pakal. No taboleiro de estuco da columna do Templo XIX existe outra representación da súa imaxe.

Sábese que durante o goberno de Upakal K'inich, unha nobre de Palenque, Ix Chak Nik Ye' Xook, viaxou a Copán para contraer matrimonio. Deste matrimonio concertado para crear lazos políticos naceu o décimo sexto gobernante de Copán, Yax Pasaj Chan Yopaat. É posible que Upakal K'inich  goberne até o ano 750, pero descoñécese a data da súa morte. De acordo ás inscricións atopadas en Palenque o seu seguinte sucesor é K'inich K'uk' B'alam II, mais descubriuse unha inscrición en Pomoná, datada no ano 751, que refire a un gobernante de Palenque chamado K'inich Kan B'alam. A pesar de que só existe esta única referencia, para distinguilo coas súas homónimos anteriores, identificouna como K'inich Kan B'alam III.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
* 
*  
*
Tromboxano A2

O **tromboxano A2** (**TXA2**) é un tipo de tromboxano que producen as plaquetas activadas e ten propiedades protrombóticas: estimula a activación de novas plaquetas e incrementa a agregación das plaquetas. Isto conségueo ao incrementar a expresión do complexo glicoproteico GPIIb/IIIa na membrana plasmática das plaquetas. O fibrinóxeno circulante únese a estes receptores en plaquetas adxacentes, aumentando a firmeza do coágulo. O tromboxano A2 é tamén un vasoconstritor e é especialmente importante durante as lesións nos tecidos e a inflamación. Tamén se considera responsable da anxina de Prinzmetal (vasoespasmo de arteria coronaria).

Os receptores que serven de mediadores das accións do tromboxano A2 son os receptores de tromboxano A2. O receptor de tromboxano A2 humano (TP) é un típico receptor acoplado á proteína G (GPCR) con sete segmentos transmembrana. Nos humanos ata agora clonáronse dúas variantes de empalme do receptor TP: TPα e TPβ.

## Síntese e degradación 
O TXA2 xérase a partir da prostaglandina H2 pola acción da tromboxano-A sintase nunha reacción metabólica que xera cantidades aproximadamente iguais de ácido 12-hidroxiheptadecatrienoico (12-HHT). A aspirina inhibe irreversiblemente a ciclooxixenase 1 das plaquetas, impedindo a formación de prostaglandina H2, e, por tanto, de tromboxano A2.

O TXA2 é moi inestable en solución acuosa, xa que se hidroliza en 30 segundos á forma bioloxicamente inactiva tromboxano B2. O 12-HHT, que antes se pensaba que era un bioproduto inactivo da síntese do TXA2, demostrouse recentemente que exerce varias importantes accións, algunhas das cales están relacionadas coas accións do TXA2. Debido á súa curta vida media, o TXA2 funciona principalmente como un mediador autócrino ou parácrino nos tecidos adxacentes que rodean o seu sitio de produción. A maioría das investigacións sobre o TXA2 fixéronse en realidade con análogos sintéticos como o U46619 e o I-BOP. Nos estudos en humanos, os niveis de 11-deshidrotromboxano B2 utilízanse para medir indirectamente a produción de TXA2.

[miniatura|center|320px|Síntese de [eicosanoides.]]

## Notas
Wak Kimi Janaab' Pakal

'''Wak Kimi Janaab' Pakal** ou **Janaab Pakal III'* foi un ahau ou gobernante maia do *ajawlal'' ou señorío de B'aakal, cuxa sede era Lakam Ha', no presente coñecida como a zona arqueolóxica de Palenque, no actual estado mexicano de Chiapas. É tamén referido como **6 Cimi Pakal.** O seu nome foi traducido como *6 Escudo Morte.* É o derradeiro gobernante que se coñece de Palenque.

## Traxectoria 
De acordo á conta longa do calendario maia, foi entronizado o 9.18.9.4.4 7 k'an 17 muwan, equivalente ó 13 de novembro do ano 799. É o único dato que se coñece deste personaxe, o cal foi atopado nunha vasilla de cerámica de cor negra do complexo cerámico Balunté. A vasilla foi atopada nun complexo residencial. Esta data é, ademais, a última que se ten documentada de Palenque.

Pola forma en que se escribiron as datas do calendario obsérvase unha influencia das culturas do centro de México. Crese que foi nesta época cando ocorreu o colapso de Palenque. Aínda que existe un ladrillo con data do ano 814 que se atopou en Comalcalco que ten o glifo de B'aakal, descoñécese se este fai referencia a Palenque ou a Comalcalco, pois esta última localidade tamén utilizou o mesmo glifo.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
* 
* 
* 
*
Yohl Ik'nal

'''Yohl Ik'nal,** **IxYohl Ik'nal** ou **Ix Ohl Ik’nal''', n. ? e f. 4 ou 7 de novembro de 604, foi unha ahau do señorío de B'aakal, cuxa cidade capital era Lakam Ha', hoxe coñecida como a zona arqueolóxica maia de Palenque. Gobernou do ano 583 ó 604.  Debido a que inicialmente os epigrafistas utilizaron o maia iucateco para descifrar os glifos maias, tamén foi coñecida como **Señora Kan Ik** ou '''Señora K'anal Ik'nal'* (Kanal-Iknal). No presente, utilízase a lingua ch’ol pois comprobouse que é máis semellante á lingua maia clásica.

## Traxectoria 
O seu nome en lingua maia clásica significa Corazón do Sitio do Vento ou Señora *Corazón do Sitio do Vento'', moi probablemente foi filla do seu antecesor Kan Bahlam I, aínda que tamén existe a posibilidade de que fose o seu irmán. De acordo á conta longa do calendario maia ascendeu ó trono o 9.7.10.3.8 9 lamat 1 muwan, é dicir o 23 de decembro de 583.

Durante o seu reinado foi atacada por Uneh Chan, ahau do señorío de Kaan, cuxa sede foi Calakmul (aínda que probablemente entón a súa sede estaba en Dzibanché). De acordo ós xeroglíficos maias da escalinata da casa “C”, rexistrouse unha forte batalla e derrota na data 9.8.5.13.8 6 lamat 1 zip, é dicir, o 21 de abril de 599. A pesar do sometemento, o cal obrigou ós palencanos a pagar tributo, Yohl Ik'nal seguiu gobernando até a súa morte, a cal ocorreu o 4 ou 7 de novembro de 604 ou 9.8.11.6.12 2 eb 0 mak.

Outra parte da historia do goberno de Yohl Ik'nal atópase descrita no taboleiro de K'an Tok (Lugar da Nube Preciosa), o seu retrato atópase tallado en altorrelevo en dous lados do sarctego do seu bisneto Pakal “o Grande”. De acordo ás inscricións do lintel 4 da estrutura 6 de Bonampak, esta cidade tamén atacou a Lakam Ha' o 9.8.9.15.11 7 chuen 4 zotz (16 de maio de 603), cando aínda gobernaba Yol Ik'nal, mais non existen evidencias de que Palenque fose sometido, é posible que esa inscrición se refira a un lugar próximo ó oeste de Bonampak, preto de Ocosingo cuxo nome moderno é Lacanja.

Yohl Ik'nal foi descendente directa de K'uk' Bahlam I. Porén, ó rachar a liña de sucesión patrilineal, os diferentes grupos de nobres e xefes de liñaxes deberon estabelecer acordos para unxir ós seus posibles herdeiros, ese foi o caso do seu bisneto Pakal “o Grande”, quen ascendería ó trono en 615. É posible que o seu sucesor, Aj Ne' Ohl Mat, sexa o seu primeiro fillo, e que, ademais, teña outro fillo de nome Janaab' Pakal, quen non gobernou, pero puido ser pai de Sak K'uk' e avó de Pakal “o Grande”.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
*
K'inich Ahkal Mo' Naab III

'''K'inich Ahkal Mo' Naab III** ou **K’inich Ahku'l Mo’ Naahb' III'*, nado o 13 de setembro de 678  e finado c. 740, foi un ahau ou gobernante maia do *ajawlal'' ou señorío de B'aakal, cuxa sede era Lakam Ha', no presente coñecida como a zona arqueolóxica de Palenque, no actual estado mexicano de Chiapas. É tamén coñecido como **Chaacal III** ou **Akul Anab III**. Gobernou do ano 721 ó ano 736 ou 740. O seu nome pode ser traducido como *Gran Sol Lago da Tartaruga Guacamaia*.

## Nacemento e entronización 
Foi neto de Pakal “o Grande” e Tz'akbu Ajaw e fillo de Tiwol Chan Mat e de Ix Kinuw. De acordo á conta longa do calendario maia naceu o 9.12.6.5.8 3 lamat 6 sak, é dicir, o 13 de setembro de 678. Foi entronizado o 9.14.10.4.2 9 ik 5 kayab, data equivalente ó 30 de decembro de 721. No taboleiro dos escravos represéntase unha escena imaxinaria onde  Ahkal Mo' Naab é entronizado polos seus pais. Contraeu matrimonio con Ix Men Nik ou Ix Sajal Juj, con quen procreou a K'inich K'uk' B'alam II.

## Campañas militares 
Cando o seu antecesor, K'inich K'an Joy Chitam II, foi feito prisioneiro polo gobernante de Toniná, K'inich B'aaknal Chaak, o señorío de B'aakal perdeu o control das localidades de Lah e K'in Ha pertencentes ó señorío de Yookib' (Pedras Negras). Por este motivo Ahkal Mo' Naab III ordenou a Chak Suutz —yajawk' ahk' (señor do lume)— emprender unha campaña de reconquista. O 15 de setembro de 723 foi capturada a localidade de Lah, e o 31 de maio de 725 a localidade de K'in Ha'. Durante o enfrontamento foi capturado Nin Sak Kamay, quen era un *sajal* ou dignatario local subalterno a Yokanal Ahk, ahau do señorío de Yookib'. Desta maneira Palenque iniciou unha nova época de auxe político e militar.

## Obras arquitectónicas 
A obra máis importante durante o seu goberno foi o Templo XIX dedicado ó Deus Primeiro (GI).  Nas inscricións do templo nárrase a ascensión do deus creador do cosmos ó goberno dos ceos durante unha época mítica e o seu nacemento como deus central da tríade de Palenque, o deus do millo. Vinculou estes acontecementos coa súa propia entronización para lexitimar coa aura do sacro a fundación do seu goberno. Por outra banda, tamén foron remodelados os Templos XVIII, XVIII-A e XXI situados na zona sur do Grupo das Cruces.

Descoñécese a data exacta da súa morte, o último acontecemento onde aparece rexistrado é no taboleiro sur do Templo XIX e corresponde á data 9.15.5.0.0, é dicir, no ano 736. Existe a remota probabilidade de que o seu corpo se atope enterrado no Templo III. Foi sucedido polo seu irmán Upakal K'inich Janaab' Pakal.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
* 
* 
*
Telephones Rouges

**Telephones Rouges** foi unha banda galega de noise rock procedente do Grove formada no ano 2007. O grupo publicou tres EPs, un EP compartido e un álbum antes da súa disolución en 2013.

## Historia 
Telephones Rouges naceu no ano 2007 como un proxecto persoal de Rubén Domínguez ao que se lle uniron ao pouco tempo Matías Auch, Álex e Foso Común. O seu primeiro concerto foi o 13 de abril na Coruña e pouco tempo despois comezaron a gravar os seus primeiros temas. En 2008 publicaron o EP *Liberté, La Nuit* a través do selo madrileño for Noise's Sake nun edición limitada de 50 CD-R. Ese mesmo ano tamén publicaron o EP autoeditado *Telephones Rouges*.

A banda foi escollida como unha das 30 semifinalistas do Proyecto Demo 09 xunto con outros tres grupos galegos: Noise Project, Franc3s e The.

En setembro de 2010 Telephones Rouges gravou no estudio Abrigueiro de Friol *Radiocontrol EP*, un dico de cinco temas publicado por Mama Vynila Records en maio de 2011. En 2010 temán colaboraron co tema "Cúspeo xa!" no álbum recompilatorio *Galician Bizarre*.

En xaneiro de 2012 Mama Vinyla lanzou o EP compartido coa banda barcelonesa Piñata *MAX SPLIT*, con dous temas de cada grupo. As cancións de Telephones Rouges foron gravadas no estudio Círculo Polar do Grove. No mes de agosto gravaron os temas do seu primeiro álbum no estudio A Ponte de Tomás Ageitos. O disco, chamado *Disenso*, foi producido pola propia banda xunto con Iñaki Bea de Nadadora e publicouse no mes de novembro a través de Mama Vynila.

A banda anunciou a súa separación no ano 2013 e realizaron o seu derradeiro concerto o 27 de decembro na sala Twist & Shout do Grove. Tras a disolución Rubén Domínguez uniuse a Chicharrón e comezou un proxecto en solitario chamado Pantis.

## Discografía 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Bandcamp
Dickinsonia

***Dickinsonia*** é un enigmático organismo ediacarano que viviu hai preto de 560 a 550 millóns de anos. Tiña raias ou segmentos no corpo, era ancho e ovalado e atopáronse fósiles que chegan até un metro. A súa identidade é materia de controversia; algúns pensan que era un verme plano e segmentado, outros que era un coral brando, e algúns cren que era unha medusa, moitos mesmo argumentaron que eran liques, aínda que un estudo realizado no 2017 apunta a que tanto *Dickinsonia* como outros organismos ediacáridos similares figuran entre os primeiros animais.

## Etimoloxía 
*Dickinsonia* foi descrita por primeira vez por Reg Sprigg, o descubridor orixinal da biota de Ediacara en Australia, quen puxo ó xénero o nome de Ben Dickinson, o daquela Director de Minas de Australia do Sur e xefe do departamento no que traballaba Sprigg.

## Descrición 
esquerda|miniatura|Morfoloxía de *Dickinsonia costata*.
Os fósiles de *Dickinsonia* coñécense só na forma de cuñaxe e moldes en capas de arenito. Os espécimes atopados van dende uns poucos milímetros até arredor de 1 metro de lonxitude,  e son ovoides no seu contorno, e dunha fracción dun milímetro a uns poucos milímetros de espesor. *Dickinsonia* ten o corpo con simetría bilateral, segmentado, redonda ou ovalada en liñas xerais, lixeiramente ampliado a un extremo (é dicir contorno en forma de ovo). Os segmentos están inclinados radialmente cara ós extremos ancho e estreito, a anchura e a lonxitude dos segmentos aumenta cara ó extremo ancho do fósil. Os segmentos están separados por crista delgada ou rañura ó longo do eixo de simetría en metades dereita e esquerda. Pero metades de esquerda e dereita organízanse nun patrón alternativo de acordo a deslizarse simetría de reflexión, por tanto estes "segmentos" son isómeros.

Componse dun número de segmentos en forma de nervios que saen dunha fenda central ou crista; estas costelas interdixítanse, producindo unha simetría de planeo.
Os segmentos de *Dickinsonia* describíronse como "pneus", cámaras cheas dun líquido a alta presión ambiente, de forma análoga. Características nuns poucos exemplares foron interpretados como evidencia das fibras musculares lonxitudinais, e unha fibra medial do intestino, pero esta interpretación non alcanzou a aceptación.

Atopáronse rastros dos icnofósiles producidos por *Dickinsonia*, denominados *Epibaion* (*E. costatus*), pero a súa interpretación é demasiada insegura. Poden ser impresións do organismo mentres se apoiaba na superficie do sedimento quizais por un limo secretor, ou para a disolución dos microbios subxacentes co fin de os consumir.

## Notas
Chocontá

**Chocontá** é un concello do departamento de Cundinamarca (Colombia), que se atopa na provincia de Almeidas, da que é capital. O concello atópase a 75 km ó nordés de Bogotá, cidade coa que se conecta pola Troncal Central do Norte  (Ruta Nacional 55). A altitude media é de 2689 m s. n. m. O clima é tépedo, cunha temperatura media anual de 13 °C, presentando abondosas choivas durante o ano.

Chocontá limita polo norte con Villapinzón e Lenguazaque, polo sur con Sesquilé e Machetá, polo leste con Machetá e Tibirita, e polo oeste con Suesca.

## Toponimia 
O topónimo «Chocontá» deriva do *muysccubun* (lingua muisca), e pode traducirse como «labranza do aliado bo», ou tamén, «labranza da boa alianza».

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Batalla de Chocontá
### Ligazóns externas 
* Páxina oficial
Monguí

**Monguí** é un concello colombiano que se atopa na provincia de Sugamuxi no departamento de Boyacá. Está situado a uns 97&nbsp;km da cidade de Tunja, capital do departamento.

O concello limita polo norte con Tópaga e Gámeza, polo leste con Mongua e polo sur e oeste con Sogamoso.

## Descrición 
O seu clima é frío, a temperatura mínima é de 8&nbsp;°C; máxima, 16,6&nbsp;°C e media, 13,000&nbsp;°C. Por iso os seus poboadores abríganse con ruanas. É recoñecida como a poboación fabricante de balóns.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Senado da República de Colombia (1989), *Municipios colombianos*. Bogotá: Pama Editores Ltda. 
### Ligazóns externas 
* Páxina oficial
Comalcalco (sitio arqueolóxico)

**Comalcalco** (do náhuatl: *Comalli-Calli-Co* que significa: "*Casa dos comales*") é un sitio arqueolóxico da civilización maia que se atopa no concello de Comalcalco; no estado mexicano de Tabasco, a uns 60&nbsp;km de Villahermosa. O seu nome orixinal era *Joy Chan* que significa en maia: "*Ceo Rodeado*".

As ruínas constitúen unha necrópoles do período clásico maia (do século I a. C. ao IX d. C.) construída con ladrillos e estuco de cuncha de ostión. Este sitio está considerado como o máis occidental da cultura maia, e desenvolveuse entre os anos 700 a.C. e 900 da nosa era.

O sitio arqueolóxico de Comalcalco sitúase na área central da Chontalpa, sobre a
ribeira este do *río Seco*, entre os vestixios do que foi unha inmensa selva tropical. A característica máis notable de Comalcalco, é a utilización de ladrillos nos seus sistemas construtivos, isto debido á nula presenza de materiais pétreos na rexión, ademais de ser o sitio maia máis afastado cara ó oeste.

O asentamento prehispánico, abrangue unha superficie de 72 hectáreas (7&nbsp;km²), onde se localizan os grupos arquitectónicos nos que se desenvolveron varios sistemas de construción, entre os que salientan os baseamentos erixidos con corpos de terra compactada revestidos cun aplanado de cal de cuncha de ostión, así como construcións de cachotaría de ladrillos. Os edificios foron decorados con modelaxes de estuco, os cales foron tamén pintados de cores como o vermello, azul, verde, amarelo e negro, de tal xeito que os ladrillos non eran visibles.

En xuño de 2011, o Instituto Nacional de Antropoloxía e Historia (INAH), deu a coñecer o descubrimento do que podería ser o primeiro cemiterio maia, ó atopar un total de 116 enterros funerarios con máis de mil anos de antigüidade, localizados en tres montículos de terra nunha extensión de 220 m² na periferia desta cidade maia.

En novembro de 2011, o Instituto Nacional de Antropoloxía e Historia de México (INAH) mencionou o achado dunha segunda inscrición maia anunciando a súa famosa profecía do fin dunha era do calendario maia, na mítica data do 21 de decembro do 2012, nunha peza coñecida dende entón como o *“Ladrillo de Comalcalco”*.

En Comalcalco atopáronse en total tres tumbas e 14 enterros funerarios dos cales 7 atopábanse dentro de furnas feitas de barro, así como o panteón descuberto na periferia da cidade con 116 enterros.

## Toponimia 
Grazas ó glifo emblema atopado, agora sábese que nome orixinal da cidade foi **¨Joy Chan¨**, que provén do idioma maia e cuxo significado é *¨Ceo Rodeado¨* ou *Ceo Enrolado.* O nome actual de Comalcalco deuse porque cando as tribos de orixe náhuatl chegaron á zona, a cidade de *Joy Chan* estaba xa deshabitada, e ó ver os edificios construídos de ladrillo, un termo que non coñecían, o máis parecido que atoparon para describila foi a palabra "comal", así que lle chamaron "*Comalli-Calli-Co*", que significa: "*Casa dos comales*", por iso o nome desta cidade maia está en náhuatl.

## Notas
Catedral armenia de Lviv

A **catedral armenia da Asunción da Virxe María** de Lviv (Ucraína) está situada na parte vella da cidade. Até 1945 funcionou como catedral da arquieparquía católica de Lviv, e dende 2000 fai a función de catedral da eparquía ortodoxa armenia de Ucraína.
## Historia 
### 1363-1945 
Unha pequena igrexa armenia fora construída entre 1363 e 1370, financiada por un comerciante armenio de Feodosia, e estabelecida como igrexa nai dunha eparquía; dita igrexa tiña como modelo a catedral de Ani da antiga cidade armenia de Ani. En 1437 o edificio foi rodeado cunha galería de arcadas, da que só se conserva a máis meridional. Logo de sufrir daños nun incendio en 1527, foi erixido un novo campanario en 1571. En 1630 a nave principal foi ampliada, e foi novamente reconstruída en 1723.

Dende o século XVII até 1945 a catedral foi a sé da arquieparquía católica armenia de Lviv, logo de que a eparquía entrase en unión coa Igrexa católica baixo a dirección de Mikołaj Torosowicz e do seu sucesor Wartan Hunanian. A catedral debe o seu aspecto actual ás reformas levadas a cabo entre os anos 1908 e 1927 polo arcebispo Józef Teodorowicz.

### Dende 1945
Logo da segunda guerra mundial o territorio de Ucraína occidental foi anexionado pola Unión Soviética, pasando a formar parte da RSS de Ucraína. As autoridades soviéticas decidiron rematar coa arquidiocese armenia, e arrestaron ao administrador apostólico Dionizy Kajetanowicz, asasinado no gulag en 1954. Ademais de rematar co clero da arquieparquía, a práctica totalidade dos armenios galicianos foron trasladados forzosamente aos territorios da presente Polonia. A catedral foi pechada, e empregada como almacén de arte sacra confiscada. Aínda que a arquieparquía católica aínda existe oficialmente, está vacante dende a morte de Kajetanowicz.

Coa caída da Unión Soviética as autoridades ucraínas cederon o templo á Igrexa apostólica armenia baixo a condición de que tanto católicos como ortodoxos orientais puideran usalo. En 1997 foi erixida unha eparquía ortodoxa armenia con sé en Lviv. O 18 de maio de 2003 a catedral foi reconsagrada polo catholicos de Etchmiadzin Karekin II e outros tres bispos apostólicos.

Dende 2009 a catedral foi sometida a un proceso de renovación, financiado polo Ministerio de Cultura de Polonia en cooperación coa Fundación da Cultura e o Patrimonio dos Armenios Polacos con sé en Varsovia.

## Interior e contorna 
Xunto á parte norte da catedral hai un pequeno convento de irmás bieitas armenias, e xunto á parte norte o pazo episcopal, ambas as dúas construcións do século XVII. O interior actual é en grande medida obra de Jan Henryk Rosen e Józef Mehoffer. A catedral ten dúas iconas milagrosas de san Gregorio o Iluminador e da Nai de Deus, traídos no século XVII dende Yazlovets.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Photo gallery of Armenian Cathedral of Lviv
Calakmul

**Calakmul** é un sitio arqueolóxico prehispánico maia que se atopa no sueste do estado mexicano de Campeche, na rexión do Petén, no núcleo da reserva da biosfera de Calakmul, de máis de 700 000 ha, concello do mesmo nome e a poucos quilómetros da fronteira con Guatemala. O sitio abrangue arredor de 70&nbsp;km² e posúe máis de 6000 estruturas e chegou a ser a capital dun estado rexional de aproximadamente 13 000&nbsp;km², sendo, xunto con Tikal, El Mirador e Palenque, un dos grandes poderes rexionais, durante o período clásico da cultura maia.

Rexistrado inicialmente en 1931 polo biólogo Cyrus Longworth Lundell, foi explorado inicialmente polo famoso maianista Sylvanus Morley, en 1932. Porén, non foi senón até medio século despois, a partir de 1982, cando se realizaron escavacións a grande escala, a cargo de William Folan, do Centro de Investigacións Históricas e Sociais da Universidade Autónoma de Campeche e do Instituto Nacional de Antropoloxía e Historia de México.

O estudo iniciado polo equipo de Folan, concluíu que se atopaban ante un centro da civilización maia, de grandes proporcións, determinándose que, segundo o período, chegou a contar con máis aliados e poder que a propia Tikal. Ademais, a partir dos anos 90, chégase á conclusión de que Calakmul pertencía a unha organización moito máis grande; formaba parte do chamado Reino da Serpe, o reino de *Kaan* ou *Kan*, do que concretamente, constituía a capital.

O grande avance no estudo da escrita maia, que se consegue durante estes anos, dá lugar a que os investigadores descubran que Calakmul e Tikal protagonizaron enconadas guerras, durante máis dun século; enfrontamentos que marcarían o devir político, económico e social das cidades maias da rexión.

Calakmul é agora obxecto dun proxecto a grande escala do Instituto Nacional de Antropoloxía e Historia, iniciado en 1993. Pola importancia do sitio, o 4 de xullo de 2002, a Unesco outorgoulle o nomeamento de Patrimonio Cultural da Humanidade, estendendo a distinción a Patrimonio da Humanidade Mixto, o 21 de xuño de 2014, recoñecendo os valores naturais dentro da Reserva da Biosfera.

## Toponimia 
Cyrus Longworth Lundell deulle o nome de  *Calakmul* a este sitio, pola presenza de dous grandes montículos que dominaban a paisaxe. En maia, *Ca* significa dous, *Lak* significa adxacente, e *Mul* significa un montículo ou pirámide artificial, polo que Calakmul significa "Cidade das dúas Pirámides Adxacentes". En épocas recentes, grazas ós avances na epigrafía maia, sabemos que o nome ancestral do sitio foi Ox Che' Tuun (tres pedras ou tres ronseis). Outro nome relacionado co sitio nas súas inscricións, se cadra relativo á área circundante é Chiik Naab'. Os señores de Calakmul identificábanse a si mesmos co título de k'uhul kaanal ajaw (divino señor do reino da serpe). Todo parece indicar que - na súa época de maior esplendor - Calakmul era a sede da máis poderosa confederación de cidades estado maias coñecida, denominada O Reino de Kaan.

## Notas
Nobsa

**Nobsa** é un concello colombiano do departamento de Boyacá, que se atopa na rexión do Alto Chicamocha. Conta, segundo os datos do censo de 2005, cunha poboación de 14.946 habitantes. Nobsa forma parte da provincia do Sugamuxi.

No eido económico, salienta como un importante centro artesanal de Boyacá, destacada principalmente polos seus traballos en la. Tamén destaca pola actividade industrial, polo sector cementeiro e mineiro que opera neste concello.

Fundada en 1593 e declarada municipio en 1811, limita polo norte cos concellos de Santa Rosa de Viterbo e Floresta, polo leste con Corrales e Tópaga, polo oeste con Tibasosa e Santa Rosa de Viterbo e polo sur con Sogamoso e Tibasosa.

## Toponimia 
Segundo a etimoloxía chibcha, Nobsa quere dicir “nome ilustre de persoa” e ten o carácter equivalente de nobreza na organización muisca.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Senado da República de Colombia (1989), *Municipios colombianos*. Bogotá: Pama Editores Ltda. 
### Ligazóns externas 
* Páxina oficial
Río Chicamocha

O **río Chicamocha** é un dos ríos máis importantes do centro-leste de Colombia. Orixínase no concello de Tuta e no Jordán en Tunja no departamento de Boyacá, onde logo forma o canón do Chicamocha, ingresa no departamento de Santander e únese co río Suárez e o río Fonce para formar finalmente o río Sogamoso.

## Nacemento 
O río Chicamocha nace pola confluencia do río Tuta que nace na poboación do mesmo nome e do río Jordán que nace no occidente de Tunja pasando por Cómbita e Oicatá.

## Nome 
En lingua muisca significa fío de prata ([chica]) en noite de lúa chea ([Mocha]).

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* [Albesiano, Sofía e J. Orlando Rangel-Ch. 2003. La vegetación del cañón del río Chicamocha (Santander, Colombia). Caldasia, 25(1):73-99](https://web.archive.org/web/20120402211419/http://www.unal.edu.co/icn/publicaciones/caldasia/25(1)/ecologia1.pdf)
Cuchillo de Fuego

**Cuchillo de Fuego** é unha banda galega de hardcore punk formada en 2013 en Pontevedra ligada á asociación cultural Liceo Mutante. Ata a data levan publicados dous álbums de estudio, *Triple España* (2014) e *Megavedra* (2017), e o disco compartido *Cuchillo de Fuego/Extinción de los Insectos Split 12"* (2017).

## Historia 
Cuchillo de Fuego formárona o guitarrista Xosé Lois García (Sierpes de la Luz) e o vocalista Juan F. Navazas (Los Collares de Perlas) no ano 2013. Ao pouco tempo uníronse o baixista Álex Gayoso (Unicornibot, diola) e o batería Berto Fojo (Djalminha) e gravaron o seu primeiro álbum, *Triple España*, nos Estudios Montealto da Coruña. O traballo foi publicado o 19 de setembro de 2014 a través dos selos Chingaste la Confianza, Existencia, El Morro de Alf e Amawisca.

A finais de 2016 Álvaro Gallego, membro de Guerrera, substituíu a Álex Gayoso no baixo.

No ano 2017 editaron o disco compartido *Cuchillo de Fuego/Extinción de los Insectos Split 12"* coa banda madrileña Extinción de los Insectos, formado por sete temas dos que tres son do grupo galego. No mes de outubro dese mesmo ano saíu á luz o seu segundo álbum, *Megavedra*, gravado nos estudios La Cortina Roja da Coruña e publicado polo selo Humo.

Antes do lanzamento do disco lanzaron o videoclip do seu sinxelo "Nocturno", realizado polo director de Wakaliwood Isaac Godfrey en Kampala, Uganda.

Pouco despois da publicación de *Megavedra* Álvaro Gallego deixou Cuchillo de Fuego, sendo substituído por Hugo Santeiro (Guerrera), e a comezos de 2018 Berto Fojo tamén abandonou a banda para centrarse nos seus proxectos persoais, ocupando o seu lugar na batería Guillermo García (Unicornibot).

## Discografía 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía
*

### Ligazóns externas 
* Bandcamp da banda
Nemocón

**Nemocón** é un concello do departamento de Cundinamarca (Colombia), situado na provincia de Sabana Centro, a 45 km de Bogotá.

## Toponimia 
O topónimo «Nemocón» significa, en *muysc cubun* (lingua muisca), «Queixume ou Ruxido do Guerreiro».

## Historia 
Na época precolombiana, o territorio do actual municipio de Nemocón estivo habitado polos nemzas, da Confederación muisca. Dende tempo inmemorial, os indíxenas explotaban as minas de sal. Nos campos de Nemocón tivo lugar a primeira batalla entre os españois, comandados por Gonzalo Jiménez de Quesada, e os güechas (guerreiros muiscas) do zipa Tisquesusa, ó mando de Zaquesazipa, irmán do zipa.

O 9 de xullo de 1593 chegou de visita o oidor Miguel de Ibarra. O 11 de agosto, Francisco de Rivero fixo descrición dos indios, da que resultaron 302. O 26 de xullo de 1600 chegou de visita o Pedro Gonzales Rioja e proferiu auto desta data e xunto cos indios de Tasgata fundou a vila. Máis tarde, os de Tasgara foron engadidos a Tausa por Joaquín de Aróstequi.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Páxina oficial
Momotus momota

O ***Momotus momota*** é unha especie de ave coraciforme pertencente ó xénero *Momotus* da familia Momotidae. É orixinario de América do Sur.

## Distribución e hábitat 
Distribúese amplamente dende as terras baixas a leste dos Andes de Colombia e oeste de Venezuela, no escudo güianés de Güiana, Suriname e Güiana francesa, por toda a conca amazónica do Brasil, leste de Ecuador, sur e sueste de Colombia, sur de Venezuela, leste do Perú e norte de Bolivia, cara ó sur até o suroeste do Brasil, norte de Paraguai, sur de Bolivia e extremo noroeste da Arxentina, cunha poboación disxunta na costa nordés do Brasil.

## Descrición 
esquerda|miniatura|220x220px|*Momotus momota*, no Perú.
É unha ave grande, de arredor de 48 cm de lonxitude;  recoñécese pola súa cabeza voluminosa, cunha banda azul clara que rodea o seu curuto negro e vólvese morada na caluga; o seu peteiro é groso e forte, lixeiramente curvado cos bordos do pico aserrados; a cola é longa, de cor negra por baixo, coa rectrices graduais, as centrais terminadas en forma de raqueta, que ás veces abanea con movemento pendular.

## Notas
Centro de Extensión Universitaria e Divulgación Ambiental de Galicia

[miniatura|300px|O [Castelo de Santa Cruz, onde está localizado o CEIDA.]]
O **Centro de Extensión Universitaria e Divulgación Ambiental de Galicia (CEIDA)** é un centro universitario, creado por un convenio de colaboración entre a Consellería de Medio Ambiente, Territorio e Infraestruturas da Xunta de Galicia, a Universidade da Coruña e o Concello de Oleiros, para promover, coordinar e dinamizar a educación ambiental en todos os sectores sociais, así como o intercambio científico e cultural, traballando na procura de solucións aos problemas ambientais e fomentando as boas prácticas cidadás neste eido.
Está situado no castelo de Santa Cruz, na illa do mesmo nome, no Porto de Santa Cruz (Oleiros). O seu director é o biólogo Carlos Vales Vázquez.

## Obxectivos 
* Favorecer, como centro de referencia, a colaboración entre os demais equipamentos para a educación ambiental (aulas da natureza, granxas escola, centro de visitantes, parques etnográficos e arqueolóxicos, etc.).
* Proporcionar, como centro de formación, os medios axeitados para a capacitación de técnicos en medio ambiente, do profesorado e doutros grupos sociais interesados pola educación ambiental.
* Mostrar, como centro de interpretación, a interacción dos diversos elementos que interactúan sobre a natureza para propiciar a utilización racional dos recursos cara a un uso sustentábel.
* Facilitar, a través do centro de documentación, a difusión de todo tipo de material formativo, educativo e divulgativo relacionado co Medio Ambiente e a Educación Ambiental.
* Fomentar, como centro de divulgación, o coñecemento dos valores e dos problemas ambientais actuais, co fin de sensibilizar e xerar unha conciencia crítica.

## Áreas de traballo 
O CEIDA conta con catro áreas principais de traballo:
* Educación e divulgación 
* Formación e capacitación
* Cooperación
* Centro de documentación ambiental "Domingo Quiroga"

## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Carlos Vales Vázquez
* Universidade da Coruña

### Ligazóns externas 
* Páxina web do CEIDA , .
Cerna: Revista galega de ecoloxía e medio ambiente

***Cerna: Revista galega de ecoloxía e medio ambiente*** é unha revista ecoloxista galega, a única revista de medio ambiente que se edita en galego.

Editada pola Asociación para a Defensa Ecolóxica de Galicia (ADEGA), a súa sede está en Santiago de Compostela. Comezou a editarse en 1986 co nome de ***ADEGA*** até que, no número 6, en 1993, adoptou o nome de *Cerna*. Cerna é a designación na lingua galega da parte central do tronco das árbores e, en xeral, do contido esencial ou miolo das cousas.

## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
* 
* 

### Outros artigos 
* Lista de publicacións impresas da provincia da Coruña

### Ligazóns externas 
* Cerna: Revista galega de ecoloxía e medio ambiente.
Tocancipá

**Tocancipá** é un concello&nbsp;do departamento de Cundinamarca (Colombia), que se atopa na provincia de Sabana Centro, a 22 km de Bogotá, saíndo pola Autoestrada Norte (no correximento de Briceño inicia a Concesión Briceño-Tunja-Sogamoso).

Tocancipá é recoñecido polo Parque Jaime Duque e o Autódromo de Tocancipá, onde se realizan diferentes competencias de automobilismo e motociclismo. Neste lugar foi onde xurdiu o recoñecido piloto bogotano Juan Pablo Montoya. Este autódromo forma parte da área metropolitana de Bogotá, polo cal é un sitio de acceso doado dende o norte da cidade até o Autódromo, pola Autoestrada Norte.

## Toponimia 
Tocancipá ou Toquenzipá, en *muysc cubun* (lingua muisca), significa «pampanillas do noso pai», segundo Acosta Ortegón; pero para outros autores significa «alegrías de Zipa», en razón a que este celebraba alí os seus triunfos sobre o Zaque&nbsp;ó seu regreso dos campos de batalla de Chocontá.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Páxina oficial