open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Louis Couturat

**Louis Couturat**, nado en Ris-Orangis o 17 de xaneiro de 1868 e finado en Melun o 3 de agosto de 1914, foi un filósofo, lóxico, lingüista e matemático francés.

## Traxectoria
Estudou Filosofía e Matemáticas na École Normale Supérieure e máis tarde foi profesor na Universidade de Tolosa e no Colexio de Francia.

Foi en Francia un dos precursores da lóxica simbólica, que comezara a estenderse neste país pouco antes da primeira guerra mundial grazas ás obras de Charles Peirce, Giuseppe Peano e especialmente os *Principia Mathematica* de Alfred North Whitehead e Bertrand Russell, este último amigo persoal de Couturat. Concibiu a lóxica simbólica como un instrumento para o perfeccionamento das matemáticas e da filosofía, integrando así a corrente chamada loxismo; a este respecto, opúxose a Henri Poincaré, que á súa vez anticipou o intuicionismo de Brouwer. Couturat tamén contribuíu ao desenvolvemento da lingua artificial ido, unha variante do esperanto.

Morreu nun accidente de tráfico.

## Véxase tamén
### Bibliografía 
* 1896 *De Platonicis mythis* *Thesim Facultati Litterarum Parisiensi proponebat Ludovicus Couturat, Scholae Normalae olim alumnus*. Parisiis: Edebat Felix Alcan Bibliopola. MDCCCXCVI. 120 p.
* 1896. ''De l'Infini mathématique*. Republished 1975, Georg Olms.
* 1901. *La Logique de Leibniz''. Republished 1961, Georg Olms. Donald Rutherford's English translation in progress.
* 1903. *Opuscules et Fragments Inédits de Leibniz*. Republished 1966, Georg Olms.
* 1903. *Histoire de la langue universelle*. Paris: Hachette. With Léopold Leau. Republished 2001, Olms.
* 1905. *Les Principes des Mathematiques: avec un appendice sur la philosophie des mathématiques de Kant*. Rupublished 1965, Georg Olms.
* 1905. ''L'Algèbre de la logique*. Jourdain, P.E.B., trans., 1914. *The Algebra of Logic*. Open Court. Project Gutenberg.
* 1907. *Les nouvelles langues internationales*. Paris: Hachette. With Léopold Leau. Republished 2001, Olms.
* 1910. *Étude sur la dérivation dans la langue internationales*. Paris: Delagrave. 100 p.
* 1910. Louis Couturat, O. Jespersen, R. Lorenz, Wilhelm Ostwald and L.Pfaundler, International Language and Science: Considerations on the Introduction of an International Language into Science", Constable and Company Limited, London.
* 1915. *Dictionnari Français-Ido*. Paris: Chaix. Avec Louis de Beaufront. 586 p.
* 1983. *L'oeuvre de Louis Couturat''. Presses de l'Ecole Normale Supérieure. Proceedings of a conference.
* Ivor Grattan-Guinness, 2000. *The Search for Mathematical Roots 1870-1940*. Princeton Uni. Press. Bibliography contains 27 items by Couturat.
Tetragonisca angustula

A abella ***Tetragonisca angustula*** é un insecto da familia Apidae, que se atopa desde México até o sur do Brasil, o nordeste da Arxentina, en boa parte do territorio de Paraguai e o leste de Bolivia. Estas abellas pertencen á tribo Meliponini: "abellas sen aguillón", que habitan áreas tropicais e subtropicais e son nativas do continente americano. *Tetragonisca angustula* vive en  colmeas e produce un mel aproveitado con fins alimenticios e medicinais.

## Descrición 
esquerda|miniatura|270x270px
As obreiras miden de 4 a 5 mm de lonxitude; teñen cabeza e tórax negro brillante, corpo delgado, abdome amarelo; as tibias das patas posteriores posúen un canastro para o pole. As raíñas desenvolven moito o abdome debido á activación dos ovarios. Os machos non teñen canastra e presentan liñas ou manchas amarelas no rostro.
miniatura|Colonia  de *Tetragonisca angustula* en Pespire,  Honduras.

## Ciclo 
O ovo dura até 6 días, a larva 10 e a pupa 20, de xeito que desde a posta do ovo até a saída da abella, pasan 36 días.

## Colmea 
Multiplícase por enxames. Nidifica en cavidades de troncos de árbores ou plantas do xénero *Guadua* ou en muros. A entrada do niño é un tubo, construído con cera mol, a súa parede é fina e posúe pequenos furados. Cada colonia ten de 2.000 a 5.000 abellas.

## Uso 
O seu mel é moi apreciado para a alimentación e atribúenselle propiedades medicinais. Comprobouse que o seu mel contén substancias antibióticas, pero o seu uso débese facer con vixilancia médica. É chamada "abella anxo" porque non pica e polo seu delicioso mel.

Desde 2019, o Código Alimentario Arxentino incluíu (xunto á xa recoñecida *Apis mellifera*) á comunmente coñecida na Arxentina como "*yateí*, *rubita* ou *mestizo*", como produtora de mel para o consumo humano. A diferenza do mel de *Apis*, coñecido e consumido maiormente pola poboación, os meles de *yateí* teñen maior porcentaxe de humidade e son fermentados naturalmente por microorganismos polo que son máis acedos, isto confírelle propiedades organolépticas particulares. Ademais, ten a vantaxe de que ao seren nativos da rexión axuda á conservación do medio ambiente. O mel destas abellas é usado como medicamento e como alimento tanto por indíxenas como por descendentes de inmigrantes.

## Nomes comúns 
En Honduras coñécese co nome de *gimero* ou *abeja angel*, en Costa Rica coñécese como *mariolas* e o mel utilízase para tratar problemas da vista.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Foto de *Tetragonisca angustula* á entrada dun niño. Laboratory of Entomology, Katholieke Universiteit Leuven.
Química industrial

A **química industrial** é a área da química que estuda os procesos químicos industriais e a súa evolución no tempo. Nalgúns casos, séguese como unha formación previa para enxeñaría química, ou como pos-grao. 

## Historia e desenvolvemento 
[miniatura|Estudantes no laboratorio de **química industrial** do [Instituto de Tecnoloxía de Massachusetts|Institutio de Tecnoloxía de Massachussets, Cambridge, en 1893.]]
A química industrial comezou a expandirse despois da Revolución Industrial, que levou a unha escalada sen precedentes na demanda, tanto no que respecta á cantidade como á calidade, de produtos químicos a granel como o carbonato de sodio. Isto significou que o tamaño da actividade e a eficiencia tiñan que aumentar, e que as alternativas serias ao procesamento por lotes, como a operación continua, tiñan que ser examinadas. Non foi até a década de 1880 cando os elementos de enxeñaría necesarios para controlar os procesos químicos foron recoñecidos como unha actividade profesional distinta.

### Profesión 
A distinción entre a química industrial e a enxeñaría química, como profesións especializadas, tivo orixe a finais do século XIX. Primeiro, desenvolveuse a química industrial, e só varias décadas despois, comezou a emerxer a enxeñaría química como disciplina separada. No Reino Unido cando George E. Davis impartiu o primeiro curso de enxeñaría química na Universidade de Manchester en 1887 en forma de doce conferencias sobre diversos aspectos da práctica da química industrial. Como consecuencia, Davis é considerado o primeiro enxeñeiro químico do mundo.  

O químico industrial aplica os coñecementos científicos adquiridos para mellorar a calidade de vida da humanidade a través da investigación, o desenvolvemento de novos procesos e produtos e a instalación de plantas industriais para a fabricación de produtos químicos de utilidade para as persoas. Desenvolve produtos e novas tecnoloxías, buscando mellorar produtos e novas fórmulas, ademais de verificar a viabilidade económica e técnica dos procesos produtivos e coordinar o mantemento e instalación dos equipamentos. 

### Produción 
Os produtos químicos utilizados a grande escala proceden do comercio de materias primas ou envasadas, ou de tratamentos e outros procesos industriais que exploten estas materias primas. Por exemplo, os fertilizantes entregaranse practicamente sen tratamento despois da extracción ou, pola contra, serán potenciados máis ou menos substancialmente pola química industrial para aumentar a súa eficiencia ou valor de mercado. Pola contra, a explotación do petróleo esixe sempre a despregadura de tecnoloxía química específica nas plantas de refino.

## Notas 
## Véxase tamén 
* Enxeñaría química
* Química

### Ligazóns externas 
* Associação Brasileira da Industria Química 
* Ciclo formativo en Química Industrial (Xunta.gal)
* Grao en Enxeñería en Química Industrial - EEI (uvigo.es)
* FEIQUE ("*Federación Empresarial de la Industria Química Española"*)
* RSEQ, Real Sociedad Española de Química  
* APQuímica – Associação Portuguesa da Química, Petroquímica e Refinação (apquimica.pt)
Toni Bou

**Antoni Bou i Mena**, coñecido como **Toni Bou**, nado en Piera o 17 de outubro de 1986, é un piloto catalán de trial. Foi 32 veces campión do mundo de trial entre 2007 e 2022, gañando nese período todos os títulos disputados tanto na modalidade *indoor* como ao aire libre. Deste xeito, é o piloto máis laureado da historia deste deporte, moi por diante de Dougie Lampkin, 12 veces campión do mundo, e de Jordi Tarrés campión sete veces.

## Traxectoria 
miniatura| Toni Bou no GP Comblain-au-Pont/Bélxica de 2018
miniatura| Bou no GP de Alemaña de 2022
Competiu por primeira vez en 1999, aos 12 anos, no Campionato Catalán cadete, do que se proclamou campión. En 2001 foi campión de España de trial júnior e dous anos despois debutou no Campionato do Mundo. En 2003 proclamouse campión europeo de trial ao aire libre. A súa primeira vitoria mundial foi en 2006, tempada na que acabou 5º no campionato ao aire libre e 3º no cuberto. Ese mesmo ano foi campión de España ao aire libre.

En 2007 proclamouse por primeira vez campión do mundo, tanto no campionato indoor como ao aire libre, éxito que repetiu sucesivamente durante os seguintes 15 anos, sempre pilotando unha Montesa. Ademais, gañou co equipo español tódalas edicións do Trial des Nations entre os anos 2005 e 2022. 

Na tempada 2009 conseguiu por primeira vez a tempada perfecta, ao gañar os títulos mundiais indoor e aire libre, os dous campionatos españois e o Trial des Nations, igualando unha fazaña que só conseguira Adam Raga en 2005, e que repetiu durante varias veces ao longo da súa carreira. 

## Palmarés 
* **Campión do Mundo de Trial (16):** 2007, 2008, 2009, 2010, 2011, 2012, 2013, 2014, 2015, 2016, 2017, 2018, 2019, 2020, 2022.
* **Campión do Mundo de Trial Indoor (16):** 2007, 2008, 2009, 2010, 2011, 2012, 2013, 2014, 2015, 2016, 2017, 2018, 2019, 2020, 2021, 2022.
* **Campión de España de Trial (11):** 2006, 2009, 2011, 2012, 2013, 2014, 2015, 2016, 2017, 2018, 2019.
* **Campión de España de Trial Indoor (11):** 2008, 2009, 2010, 2011, 2012, 2013, 2014, 2015, 2016, 2017, 2018.
* **Trial des Nations (17):** 2005, 2006, 2007, 2008, 2009, 2010, 2011, 2012, 2013, 2014, 2015, 2016, 2017, 2018, 2019, 2021, 2022.
* **Trial des Nations Indoor (13):** 2006, 2007, 2008, 2009, 2010, 2011, 2012, 2014, 2015, 2016, 2017, 2018, 2019.
* **Campión de Europa de Trial (1):** 2003.
* **Campión de Europa Júnior de Trial (1):** 2002.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Toni Bou no Facebook
O Outeiro, Celeiros, Ponteareas

**O Outeiro** é un lugar da parroquia de Celeiros no concello pontevedrés de Ponteareas o cal se atopa lindando coa parroquia de Oliveira. No ano 2022 tiña 71 habitantes (35 homes e 36 mulleres).

## Patrimonio 
Os monumentos máis emblemáticos deste barrio  son unha fonte do ano de 1936 e unha vivenda do ano de 1862, aínda que poden haber outras vivendas máis antigas, xa que hai evidencias da existencia deste barrio no século XVIII.

## Toponimia 
A orixe do topónimo ven do latín , que é unha parte alta ou elevación do terreo.

## Lugares e parroquias
### Lugares de Celeiros
### Parroquias de Ponteareas
## Notas
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Lugares de Ponteareas
Soutelo, Celeiros, Ponteareas

**Soutelo** é un lugar da parroquia de Celeiros no concello pontevedrés de Ponteareas, o máis afastado da parroquia. No ano 2022 tiña 38 habitantes (17 homes e 21 mulleres).

## Patrimonio 
No barrio atópase o cruceiro de Soutelo do ano 1658, segundo indica unha inscrición gravada ao pé. Ademais, no máis alto de Soutelo hai unha fonte chamada fonte do Val da Fonte reformada  no ano de 1932.

## Toponimia 
O topónimo *Soutelo* fai referencia a un souto pequeno.
## Galería de imaxes

Cruceiro de Soutelo (Celeiros, Ponteareas) - detalle 4.jpg|Cruceiro de Soutelo (parte de diante).
Cruceiro de Soutelo (Celeiros, Ponteareas) - detalle 2.jpg|Cranio gravado no pé do cruceiro.

## Lugares e parroquias
### Lugares de Celeiros
### Parroquias de Ponteareas
## Notas
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Lugares de Ponteareas
Equipo Nizkor

'*Equipo *Nizkor'''* é unha organización de dereitos humanos especializada en dereito internacional, dereitos humanos e humanitarios, dereitos civís e dereitos económicos e sociais.

Levan a cabo traballos de dixitalización de documentos en contacto con organizacións e activistas dos dereitos humanos de máis de 90 países. Tamén manteñen unha rede internacional de información e outra de solidariedade urxente sobre violacións de dereitos humanos que chega a uns 18.000 activistas e organizacións de dereitos humanos en español e a uns 3.000 en inglés.

O nome *Nizkor* (נזכור) é un verbo hebreo que significa "os que nunca esquecemos" ou "os que sempre lembramos" e foi adoptado para reflectir as intencións do colectivo: manter a memoria e loitar contra as correntes negacionistas da historia a través da conservación dos documentos históricos.

O Equipo Nizkor é un referente en asesoramento xurídico para numerosas organizacións que representan ás vítimas da vulneración dos seus dereitos humanos en América Latina, Europa e Estados Unidos.

Entre outras actividades, participaron, en coordinación coa acusación particular, no chamado caso Pinochet e redactaron o informe *La cuestión de la impunidad en España y los crímenes franquistas''.

O Equipo de Nizkor está asociado con Dereitos Human Rights, a Rede Europea de Liberdades Civís (ECLN) e a Campaña Global pola Liberdade en Internet (GILC). Tamén colabora coa Organización Mundial contra a Tortura. 

O seu presidente de 1996 a 2011 foi Gregorio Dionis.

## Notas 
## Véxase tamén 
* Ditadura militar na Arxentina
* Ditadura militar no Brasil
* Franquismo

* Masacre de Badaxoz
* Nacionalcatolicismo
* Operación Cóndor
* Pinochetismo

### Ligazóns externas 
* Equipo Nizkor
Radio Juventud (Ribadavia)

**Radio Juventud**, co indicativo EFJ 8, foi unha emisora de Ribadavia fundada en 1949 e que se integrou na Cadena Azul de Radiodifusión. 

## Historia 
A emisora foi a primeira estación escola de Frente de Juventudes en Galicia, unha iniciativa mediante a que se pretendía formar a profesionais no eido da radiodifusión. A radio emitía en onda curta e gañou sona na década de 1950. A maior parte da programación era musical aínda que tamén había espazos formativos sobre temas agrarios ou do bacharelato e de entretemento (radionovelas). Durante a década de 1960, Radio Juventud pechou por interferencias no sinal da televisión.

Radio Juventud tiña os seus estudios no Pazo de Baamonde e tivo como directores a José María Casas Rosendo e a José Antonio Hermida Alonso, e entre os seus locutores destacou José Luis García Casasnovas. 

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Cadena Azul de Radiodifusión
A Carreira, Celeiros, Ponteareas

**A Carreira** é un lugar da parroquia de Celeiros no concello pontevedrés de Ponteareas, situado a carón de Ribadas. No ano 2022 tiña 38 habitantes (15 homes e 23 mulleres).

## Lugares 
Neste barrio atópase o predio onde estaba a antiga igrexa de Celeiros, agora invadida pola vexetación.

## Toponimia 
O topónimo *A Carreira* é un hodónimo relacionado con *carreiro*, "camiño estreito". 

## Lugares e parroquias
### Lugares de Celeiros
### Parroquias de Ponteareas
## Notas
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Lugares de Ponteareas
Geoff Lees

**Geoffrey Lees**, nado preto de Kingsbury (Warwickshire) o 1 de maio de 1951, é un antigo piloto de carreiras de Inglaterra. Participou en 12 Grandes Premios do Campionato do Mundo de Fórmula Un, facendo a súa primeira aparición o 16 de xullo de 1978. Non anotou ningún punto no campionato.

## Traxectoria 
A súa primeira oportunidade nun Gran Premio veu cun Ensign non oficial dirixido por Mario Deliotti, o propietario dun concesionario de Alfa Romeo en Birmingham, na súa carreira de casa en Birmingham en 1978. Lees non logrou clasificarse. Ao ano seguinte disputou unha único carreira para Tyrrell, antes dunha andaina máis regular co equipo Shadow en dificultades en 1980. Máis tarde ese ano tamén pilotou para o equipo Ensign e non logrou cualificar un Williams de RAM nos EUA. Participou na carreira fora de campionato da Fórmula 1 celebrada o 7 de febreiro de 1981 en Kyalami para Theodore onde chocou contra as barreiras de seguridade na volta 11 debido a unha rotura na suspensión dianteira. Coa esperanza de dar un paso atrás e dous adiante, uniuse a Ralt-Honda para o campionato de Europa de Fórmula Dous. Gañou o campionato, pero as súas esperanzas de "volver a entrar na Fórmula Un con máis dignidade" foron anuladas cando Honda decidiu pasar un ano máis desenvolvendo o seu motor de F1. Lees, un ano por diante de Honda, non puido atopar un bo asento ao máis alto nivel, e a súa carreira na F1 esgotause en 1982 con unidades únicas para Theodore e Lotus.

Na súa carreira na Fórmula Un, Lees parecía atrapado en coches pouco competitivos, e cando o éxito resultou esquivo, trasladouse a Xapón a principios dos anos 80. Alí gozou dunha longa carreira na Fórmula 2  xaponesa, gañando o título de 1983 e acumulando oito vitorias. Tamén representou a varias marcas xaponesas en campionatos de carreiras de coches deportivos como a Fuji Grand Champion Series, onde gañou tres títulos en 1986, 1988 e 1989, e o All Japan Sports Prototype Championship, onde conseguiu o título de clase C en 1992. Lees converteuse nun piloto moi respectado e ben pagado da escena das carreiras xaponesas. Tamén pilotou en Le Mans numerosas veces, sendo o seu mellor resultado un sexto lugar na xeral en 1990.

## Rexistro de carreiras
### Resultados completos do campionato do British Saloon Car
(key) (Carreiras en negra indican pole position carreiras en cursiva indican volta rápida.)

### Resultados completos do campionato de Europa de Fórmula 2
(chave) (Carreiras en **negra** indican pole position, carreiras en *cursiva* indican volta rápidap)

### Resultados completos na Fórmula Un 
(Chave) As carreiras en letra grosa indican **pole position**; as carreiras en *cursiva* indican *volta rápida*.

### Resultados nas 24 Horas de Le Mans
## Notas
;Referencias

## Véxase tamén
### Ligazóns externas
*Profile at www.grandprix.com
Ribadas, Celeiros, Ponteareas

**Ribadas** é un lugar da parroquia de Celeiros no concello pontevedrés de Ponteareas, atópase a carón da Carreira. No ano 2022 tiña 52 habitantes (27 homes e 25 mulleres).

## Patrimonio 
No barrio hai un peto de ánimas chamado Peto de Ribadas, con cronoloxía descoñecida. Tamén existe unha escola de pedra que foi reconvertida en vivenda particular.

## Lugares e parroquias
### Lugares de Celeiros
### Parroquias de Ponteareas
## Notas
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Lugares de Ponteareas
O Requeixo, Celeiros, Ponteareas

**O Requeixo** é un lugar da parroquia de Celeiros no concello pontevedrés de Ponteareas. No ano 2022 tiña 30 habitantes (15 homes e 15 mulleres).
## Toponimia 
O topónimo vén da palabra requeixo, que ten varios significados; o máis probable é que signifique "Terreo en pendente que vai dar a un val", debido á posición xeográfica da aldea, que se atopa nunha pendente.

## Historia 
A primeira mención que se coñece do barrio é do ano 963, nun documento do mosteiro de Santa María de Melón que fala da fundación de Santa Locaia (Guillade), referíndose ao barrio como "Requieiso".

## Patrimonio
No Requeixo atópase a casa da Carixa, a cal pertenceu a unha familia moi importante na parroquia. Preto deste barrio atópase a carballeira dos Candeira e o piñeiro manso desta tamén importante familia.

## Lugares e parroquias
### Lugares de Celeiros
### Parroquias de Ponteareas
## Notas
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Lugares de Ponteareas
Eugenia Tenenbaum

**Eugenia Tenenbaum**, nada en 1996 en Santiago de Compostela, é unha historiadora da arte, divulgadora cultural, autora e activista feminista e LGBT+ galega.

## Traxectoria 
Toma o seu pseudónimo do filme *The royal Tenenbaums* de Wes Anderson. Comezou o seu labor como divulgadora nas redes sociais No seu traballo como divulgadora tamén trata temas como a literatura, o feminismo, o lesbianismo e as mulleres.

## Obra 
**La mirada inquieta* (2022)
**Las mujeres detrás de Picasso* (2023)

## Notas
Membrana bacteriana externa

[miniatura|350px|Estrutura da [envoltura bacteriana gramnegativa.]]

A **membrana externa bacteriana** encóntrase en bacterias gramnegativas. A súa composición é distinta da que ten a  membrana plasmática interna; entre outras cousas, a capa externa da bicapa lipídica da membrana externa de moitas bacterias gramnegativas ten un lipopolisacárido complexo, cuxa porción lipidica actúa como endotoxina e nalgunhas bacterias como *Escherichia coli* está ligada o peptidoglicano da parede pola lipoproteína de Braun.

Nesta capa poden encontrarse porinas e outras proteínas da membrana externa, moitas relacionadas coa virulencia da bacteria.

## Importancia clínica 
Se o lípido A, que forma parte do lipopolisacárido, entra no sistema circulatorio causa unha reacción tóxica ao activar o receptor de tipo Toll TLR 4. O lípido A é moi patóxeno e non inmunoxénico. Porén, o compoñente polisacárido é moi inmunoxénico, pero non patóxeno, causando unha resposta agresiva do sistema inmunitario. O paciente terá febre, alta frecuencia respiratoria e baixa presión arterial. Isto pode orixinar un choque endotóxico, que pode ser mortal. Da membrana externa bacterina despréndense vesículas da membrana externa en cultivos e tamén en tecidos animais na interface hóspede-patóxeno, implicadas na translocación de sinais bioquímicas de microbios gramnegativos ás células diana do hóspede.

## Bioxénese 
A bioxénese da membrana externa require que se transporten cada un dos compoñentes desde o lugar de síntese ao seu destino final fóra da membrana interna cruzando compartimentos hidrófilos e hidrófobos. A maquinaria e a fonte de enerxía que impulsa este proceso non se comprenden aínda totalmente. I LPS consta de antíxeno O, oligosacárido do núcleo e lípido A. O residuo lípido A-núcleo e as unidades repetidas do antíxeno O sintetízanse na cara citoplasmática da membrana interna e expórtanse separadamente por medio de dous sistemas de transporte independentes, concretamente, o transportador do antíxeno O Wzx (RfbX) e o transportador de casete de unión ao ATP (ABC) MsbA que leva o residuo do lípido A-núcleo desde a folla interna á folla externa da bicapa lipídica da membrana interna. As unidades repetidas do antíxeno O son despois polimerizadas no periplasma pola polimerase Wzy e ligadas ao residuo do lípido A-núcleo pola ligase WaaL.

A maquinaria de trransporte do LPS está composta polas proteínas LptA, LptB, LptC, LptD e LptE. Isto está apoiado no feito de que a depleción de calquera destas proteínas bloquea a vía de ensamblaxe do LPS e orixina defectos moi similares na bioxénese da membrana externa. Ademais, a localización de polo menos unha destas cinco proteinas en cada compartimento celular suxire un modelo sobre como se organiza a vía de ensamblaxe do LPS e como se ordena no espazo.

## Notas
Ácido pimélico

O **ácido pimélico** é un composto orgánico coa fórmula HO2C(CH2)5CO2H. O ácido pimélico é unha unidade  máis longa que o ácido dicarboxílico relacionado, o ácido adípico, un precursor de moitos poliésteres e poliamidas. Porén, comparado co ácido adípico, o ácido pimélico ten unha importancia industrial relativamente pequena.  

### Rutas químicas e industriais 
Como outros ácidos dicarboxílicos simples, desenvolvéronse moitos métodos de producir ácido pimélico.
O ácido pimélico prodúcese comercialmente pola oxidación da cicloheptanona con tetróxido de dinitróxeno. Outras rutas inclúen a oxidación relativamente non selectiva do ácido palmítico e a carbonilación da caprolactona.

#### Outros métodos 
Existen moitos outros métodos. O ácido pimélico foi sintetizado a partir da ciclohexanona e do ácido salicílico. Na primeira das rutas o carbono adicional subminístrao o dimetiloxalato, que reacciona co enolato.

Noutras sínteses, o ácido pimélico obtense a partir do ácido ciclohexeno-4-carboxílico, e tamén existe un cuarto método baseándose na reacción de adición 1,4 dos sistemas de malonato con acroleína.

Existen varias patentes para a produción de ácido pimélico.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Ácido diaminopimélico
Fobos 1

**Fobos 1** foi unha sonda espacial soviética lanzada cara Marte o 7 de xullo de 1988 mediante un foguete Proton K/D-2 desde o cosmódromo de Baikonur.

## Características 
Fobos 1 foi unha sonda espacial soviética que, xunto coa súa case xemelga Fobos 2, foi enviada a estudar Marte e o seu satélite Fobos. Sucesoras das sondas Vega 1 e Vega 2 destinadas a estudar Venus, os obxectivos das sondas Fobos era estudar a contorna interplanetaria, o Sol, o plasma nas proximidades de Marte, estudar a superficie e atmosfera do planeta e estudar a composición superficial de Fobos. Ambas sondas contaron con colaboración internacional, con 14 países contribuíndo con experimentos ou infraestrutura.

A sonda estaba composta por unha sección principal presurizada con forma de toro que contiña a electrónica da nave, rodeando un módulo cilíndrico coa instrumentación científica e, por debaixo do conxunto, catro tanques esféricos de hidracina para a propulsión e o control de actitude, formado por 28 propulsores: 24 cun impulso de 50 N e catro de 10 N. Ademais cada sonda levaba unha subsonda que debería ser soltada na superficie de Fobos para estudala, e Fobos 2 levaba un pequeno aterrizador que sería capaz de saltar entre varios puntos da lúa.

A sonda funcionou con normalidade ata que fallou en comunicarse coa Terra o 2 de setembro de 1989. O contacto non se recuperou xamais. Unha investigación revelou que o problema estivo nos comandos de software enviados desde o control de terra á nave entre o 29 e o 30 de agosto, que contiñan erros que desactivaron os propulsores, impedindo á nave orientarse para comunicarse ou xerar enerxía cos seus paneis solares.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
*Proton K/D-2
*Fobos 2
Isoguanina

A **isoguanina** ou a **2-hidroxiadenina** é unha base púrica que é un isómero da guanina. É un produto dos danos oxidativos no ADN e sábese que é causa de mutacións. Tamén se usa en combinación coa isocitosina en estudos de análogos de ácidos nucleicos non naturais dos pares de bases normais do ADN.

Utilízase como unha nucleobase dos ácidos nucleicos hachimoji (análogo de ácido nucleico sintético). No ADN hachimoji, aparéase coa 1-metilcitosina, mentres que o ARN hachimoji aparéase coa isocitosina.

miniatura|none|upright=1.2|Par de bases isoguanina-isocitosina.

## Notas
Pinochetismo

O **pinochetismo** é unha ideoloxía de extrema dereita, con pretensións cientifistas, baseada nos principios políticos do anticomunismo, autoritarismo, militarismo, conservadorismo, patriotismo, neoliberalismo e capitalismo.  Esa ideoloxía está inspirada en Augusto Pinochet, que mantivo unha ditadura militar en Chile entre 1973 e 1990. Os que apoiaron ou apoian actualmente esta ditadura chámanse "*pinochetistas*".

## Historia 
[miniatura|200x200px| [Augusto Pinochet durante a ditadura militar .]]
miniatura| Documentos do *Riggs Bank* que proban o branqueo de capitais por parte do ditador.
Alén de Chile, a ideoloxía tivo simpatizantes en sitios como o Brasil. Co ascenso da extrema dereita no país, que culminou coa elección de Jair Bolsonaro en 2017, os simpatizantes de Pinochet no país mesmo propuxeron homenaxes ao ditador chileno, e enxalzan a acción económica dos chamados *Chicago Boys*, que terían conducido a Chile ao éxito financeiro.

O experto de Harvard Roberto Simon sinala que estes partidarios *pinochetistas* omiten ou descoñecen aspectos cruciais da ditadura de Pinochet, moitos dos cales se enfrontan directamente ás bandeiras que din defender, como: 

# Corrupción: Pinochet foi un dos ditadores máis corruptos, o que levou a unha investigación que contribuíu á quebra do *Riggs Bank* dos Estados Unidos, que fora utilizado para ocultar as súas desviacións, así como á detención de Augusto Pinochet;
# Narcotráfico: durante o réxime do xeneral, *a DINA* (servizo secreto chileno) converteuse nun cartel do narcotráfico, chegando mesmo a desenvolver unha *coca-cola negra*, que sería capaz de eludir a detección dos cans rastreadores;
# Fracaso económico: as receitas *dos Chicago Boys* quebraron a Chile; o éxito económico só chegou coa volta do país á democracia;
# Persecución relixiosa e valores familiares: o réxime de Pinochet perseguiu aos líderes relixiosos, utilizou a violación como práctica de Estado e mesmo os nenos desapareceron durante as persecucións.

Simón aínda lembra que a figura do ditador foi considerada "non agradecida" mesmo pola ditadura brasileira: Ernesto Geisel vetara a presenza de Pinochet durante a súa toma de posesión, negouse a visitar Chile e boicoteou as ambicións do ditador na Operación Cóndor, a pesar da estreita colaboración entre axentes de ambos os réximes golpistas; Estados Unidos, que tería contribuído á instalación das ditaduras latinoamericanas, tamén actuaron directamente no seu fin en 1990, sobre todo despois do atentado terrorista do réxime chileno perpetrado en Washington DC que matou a Orlando Letelier.

## Notas 

## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Nacionalcatolicismo
A Arousa

A illa **Arousa**, **A Arousa**, ou **illa de Arousa** é unha illa galega situada no interior da Ría de Arousa, e que forma parte do concello da Illa de Arousa na provincia de Pontevedra, constituíndo a maioría da extensión do termo municipal; o demais é constituído polos illotes de Guidoiro Pedregoso (coñecido tamén só como *Guidoiros*) e Guidoiro Areoso (coñecido tamén só como *Areoso*). Na actualidade é a única illa habitada do termo municipal, correspondente coa parroquia da Illa de Arousa, e a máis habitada de Galiza. 
## Etimoloxía 
esquerda|miniatura|200x200px|A Arousa no atlas de Pedro Teixeira (1634), nomeada como '''D'AROVÇA'*
Segundo E. Bascuas, *Arousa* é unha forma de orixe paleoeuropea, derivada da raíz indoeuropea **er-'' 'mover'. Este topónimo está rexistrado no ano 899 como "*insulam Arauza*". Outras teorías vincularon o topónimo a outras raíces preindoeuropeas, a linguas goidélicas ou ao latín.

## Xeografía 
Ten unha superficie aproximada de 7 quilómetros cadrados  e a poboación (de arredor de 5000 habitantes) concentrábase historicamente nun estreito istmo e os seus arredores. 

O istmo une unha pequena península onde se atopa o Con do Forno, o punto máis alto do municipio (69 m) co resto da illa. 

Enlaza coa Península Ibérica mediante unha ponte de dous quilómetros de lonxitude, que foi inaugurada en 1985. 

Ten uns 36 quilómetros de costa, dos cales 11 son praias, de area branca e fina.

Ten restos arqueolóxicos romanos e da Idade do Ferro nos arredores da praia do Naso e Os Bufos (un castro e unha necrópole, entre outros), en parte espoliados.

## Xeoloxía 
A maior parte da Arousa está formada por rochas metamórficas e graníticas. A parte norte forma parte, xunto con case a totalidade de Sálvora, Ribeira e a maior parte do Salnés do *plutón de Caldas de Reis.*

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Illa Guidoiro Areoso
* A Illa de Arousa (concello)
* A Illa de Arousa, A Illa de Arousa (parroquia)
* Ponte da illa de Arousa
* Ría de Arousa
### Ligazóns externas 
* Guidoiro Dixital: erosión litoral e arqueoloxía (wordpress.com)
* Na procura dos topónimos da Illa de Arousa (lavozdegalicia.es)
* Historia e historias da Arousa: Máis sobre o topónimo "Arousa" (pandulleiros.blogspot.com)
Ufanismo

[miniatura|250x250px| [Slogan onde "amar" é sinónimo de aceptar as leis constitucionais, e "deixar" un termo figurado para aqueles que non concordaban coa ditadura militar.]]
O **ufanismo** (feito de gabarse ou presumir do propio país) é un termo empregado no Brasil en alusión á obra do conde Afonso Celso *Porque me Ufano do Meu País*.

O adxectivo *ufano* provén da lingua castelá e significa a vangloria dun grupo auto-eloxiando feitos e logros. Polo tanto, no caso do Brasil, pódese dicir que o *ufanismo* é a actitude ou posición de certos grupos que enaltecen o potencial brasileiro, as súas belezas e riquezas naturais.

A ditadura militar brasileira iniciou un período de campañas *ufanistas* para conquistar a simpatía do pobo. Así, os lemas «*Ninguém segura este país*» e «*Brasil, ame-o ou deixe-o*», e as músicas cos refráns «*Eu te amo, meu Brasil, eu te amo; ninguém segura a juventude do Brasil*», «*Este é um país que pra frente* (...)".  

## Notas 

## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Chauvinismo
* Ditadura militar no Brasil
* Estado-nación
* Jingoísmo
* Lusotropicalismo
* Nación
* Nacionalidade
* Nacionalismo
* Paternalismo
* Patria
* Patriotismo
* Propaganda
* Propaganda da ditadura militar brasileira
* Racismo
* *Samba-exaltação*
*Xenofobia
Alférez

Na Iberia medieval, un **alférez** foi un alto cargo na casa dun rei ou magnate orixinado ao redor do século X. O termo deriva do árabe الفارس (al-fāris), que significa "cabaleiro", e foi comunmente latinizado como *alferiz* ou *alferis*, aínda que tamén se traduciu ao latín como *armiger* ou *armementarius*, que significa "armador". A conexión co porte de armas é visible en varios sinónimos latinos: *fertorarius*, *inferartis* e *offertor*. O cargo ás veces era o mesmo que o de abandeirado ou porta-estandarte.

No Reino de Navarra nos séculos X e XI, o cargo de alférez cambiou de mans con maior frecuencia que outros, e tamén hai constancia de rotación. É o único oficio cortesán para o que se citan dous oficiais ao mesmo tempo: Fortún Jiménez e Ortí Ortiz foron ambos *inferartes* nunha carta de 1043.

## Lista de alféreces 
### León e Castela durante o reinado de Afonso VII 
### Alféreces en casas aristocráticas 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Conde
* Duque
Fobos-Grunt

**Fobos-Grunt** foi unha sonda espacial rusa lanzada cara Marte o 8 de novembro de 2011 mediante un foguete Zenit-2FG desde o cosmódromo de Baikonur.

## Características 
Fobos-Grunt foi unha sonda espacial rusa enviada a estudar Marte e o seu satélite Fobos. Como carga adicional levaba a sonda Yinghuo 1, que debería ter sido a primeira sonda chinesa en orbitar Marte. A misión de Fobos-Grunt era estudar a superficie e atmosfera de Mrte e estudar a superficie e composición de Fobos, recollendo mostras para devolver á Terra.

A sonda chegou á órbita terrestre, desde a que un acendido da última etapa debía tela inxectado na órbita cara Marte. No momento de dar a orde de acendido a sonda non respondeu. Tódolos intentos de poñer en marcha os motores foron infructuosos e o conxunto de etapa e sondas reentraron na atmosfera terrestre o 15 de xaneiro de 2012, destruíndose.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
*Zenit-2FG
*Fobos 1
*Fobos 2
*Yinghuo 1
Cristina Monge

**Cristina Monge** ou **Cristina Monge** **Lasierra**, nada en Zaragoza, o 25 de febreiro de 1975, é unha socióloga e politicóloga española especialista en movementos sociais, emerxencia climática e transición ecolóxica.

## Traxectoria 
Cristina Monge estudou ciencias políticas na Universidade Nacional de Educación a Distancia (UNED). Ten formación de posgrao con mestrado na Unión Europea pola UNED, mestrado en comunicación política pola Universidade Autónoma de Barcelona. Doutorouse na Universidade de Zaragoza cunha tese doutoral sobre o movemento 15-M, que tamén analizou no seu libro *15M: un movimiento político para democratizar la sociedad*.

Monge é profesora asociada de Socioloxía na Universidade de Zaragoza e na UNED. Tamén realiza colaboracións noutras organizacións dedicadas á formación como o Instituto Nacional de Administracións Públicas (INAP) e varias universidades en temas de participación cidadá, democracia e sostibilidade ambiental. Forma parte do consello editorial da revista *Ethic*.

Monge publica os seus artigos como analista política en medios como *Green European Journal*, *El País*, *Cadena SER*, *Infolibre*, *TVE*, ou como coordinadora da Transición Enerxética en *Axenda Pública* .

Desde 2020 é a presidenta da plataforma +Democracia. Tamén dirixe, xunto con Jorge Urdánoz, a colección *Serie Más Democracia* para a editorial Gedisa. Xunto a Urdánoz escribiu a presentación do libro de Beatriz Acha *Analizando o auxe da ultradereita* publicado nesa colección.

## Notas
Ácido aminolevulínico

O **ácido δ-aminolevulínico** ou **ácido 5-aminolevulínico** (abreviado **dALA**, **δ-ALA** ou **5ALA**) é un aminoácido non proteinoxénico endóxeno, que é o primeiro composto na vía de síntese da porfirina, a vía que conduce á formación dos grupos hemo en mamíferos, así como da clorofila nas plantas.

O 5ALA utilízase para a detección fotodinámica e cirurxía do cancro.

## Usos médicos 
Como precursor dun fotosensibilizador, o 5ALA tamén se usa como un axente complementario para a terapia fotodinámica. A diferenza das moléculas fotosensibilizadoras máis grandes, as simulacións por computador predín que ten a capacidade de penetrar nas membranas das células tumorais.

### Diagnose do cancro 
A detección fotodinámica consiste no uso de fármacos cunha fonte de luz da lonxitude de onda axeitada para a detección do cancro, usando a fluorescencia do fármaco. Actualmente non é un tratamento de primeira liña para o esófago de Barrett. O seu uso no cancro cerebral actualmente é experimental. Foi estudado en varios cancros xinecolóxicos.

O ácido aminolevulínico está indicado en adultos para a visualización de tecidos malignos durante a cirurxía de gliomas malignos (grao III e IV da Organización Mundial da Saúde). Utilízase para visualizar tecidos tumorais en procedementos neurocirúrxicos.

## Efectos secundarios 
Entre os efectos secundarios están os danos hepáticos e problemas neuropáticos.

Nas plantas, algas e bacterias (agás a clase Alphaproteobacteria) e arqueas prodúcese a partir do ácido glutámico  a partir de glutamil-ARNt e glutamato-1-semialdehido. Os encimas que interveñen nesta vía son a glutamil-ARNt sintetase, a glutamil-ARNt redutase e a glutamato-1-semialdehido 2,1-aminomutase. Esta vía coñécese como vía C5 ou vía de Beale. Na maioría das especies que conteñen plastidios, a glutamil-ARNt está codificada por un xene plastidial, e a transcrición e os seguintes pasos da vía C5 teñen lugar nos plastidios.

## Importancia en humanos 
### Activación das mitocondrias 
En humanos, o 5ALA é un precursor do grupo hemo. Estas moléculas de protoporfirina quelan o ferro en presenza do encima ferroquelatase para producir o hemo. o que leva á formación de adenosín trifosfato (ATP) para a subministración de enerxía ao corpo. A biliverdina e bilirrubina son potentes antioxidantes e regulan importantes procesos biolóxicos como a inflamación, apoptose, proliferación celular, fibrose e anxioxénese. A aplicación controlada con spray de 5-ALA a baixas doses (de ata 150&nbsp;mg/L) pode, non obstante, axudar a protexer as plantas do estrés e favorece o seu crecemento.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Ácido lipoico

### Ligazóns externas 
*
Black Panther: Wakanda Forever

***Black Panther: Wakanda Forever*** é un filme estadounidense de 2022 dirixido por Ryan Coogler baseado no personaxe de Shuri / Black Panther. Producido por Marvel Studios e distribuído por Walt Disney Studios Motion Pictures, é unha secuela de *Black Panther* (2018) e o trixésimo filme do Marvel Cinematic Universe (MCU). Foi escrito por Coogler e Joe Robert Cole, e está protagonizado por Letitia Wright como Shuri / Black Panther, xunto con Lupita Nyong'o, Danai Gurira, Winston Duke, Florence Kasumba, Dominique Thorne, Michaela Coel, Mabel Cadena, Tenoch Huerta Mejía, Martin Freeman, Julia Louis-Dreyfus e Angela Bassett. No filme, os líderes de Wakanda loitan para protexer a súa nación a raíz da morte do rei T'Challa.

## Personaxes 
* Letitia Wright como Shuri / Black Panther
* Lupita Nyong'o como Nakia
* Danai Gurira como Okoye
* Winston Duke como M'Baku
* Florence Kasumba como Ayo
* Dominique Thorne como Riri Williams
* Michaela Coel como Aneka
* Mabel Cadena como Namora
* Tenoch Huerta Mejía como Namor
* Martin Freeman como Everett K. Ross
* Julia Louis-Dreyfus como Valentina Allegra de Fontaine
* Angela Bassett como Ramonda

## Notas
Julio Otero Moinelo

**Julio Otero Moinelo**, nado na Coruña o 10 de abril de 1926 e finado o 7 de xaneiro de 2005, foi un futbolista galego. Xogaba de defensa.

## Notas 
## Véxase tamén
### Ligazóns externas 
* Ficha en yojugueenelcelta
Thelma Cabrera

**Thelma Cabrera Pérez de Sánchez**, nada en El Asintal, Retalhuleu, Guatemala o 21 de setembro de 1970, é unha activista representante do Comité de Desenvolvemento Campesiño (CODECA) e política indíxena guatemalteca de ascendencia maia mam. Cabrera foi candidata presidencial en 2019 polo partido Movemento para a Liberación dos Pobos.

## Traxectoria 
Cabrera, quen fala a lingua mam como lingua materna e o castelán como segunda lingua, creceu en El Asintal, na costa oeste de Guatemala, no departamento de Retalhuleu, onde contraeu matrimonio aos 15 anos de idade. É filla de Timoteo Cabrera, e Santos Victoria Pérez, familia labrega e de escasos recursos. Durante a súa nenez, Cabrera traballaba cos seus pais e irmáns en plantacións de café.

### Vida política 
Cabrera foi un membro activo do Comité de Desenvolvemento Campesiño (CODECA), unha organización de dereitos humanos de base que traballa para mellorar a situación de pobreza nas áreas rurais de Guatemala. Cabrera foi escollida para representar o recentemente formado partido político de CODECA, Movemento para a Liberación dos Pobos, para correr nas 2019.

#### Eleccións xerais de 2019 
miniatura|Cabrera lidera a protesta polos dereitos indíxenas durante a súa campaña de 2019 co partido MLP.
En xuño de 2019, Cabrera figuraba en quinto lugar nas enquisas electorais. Ao rematar o reconto, Sandra Torres obtivo o 26% dos votos e Alejandro Giammattei o 15% dos votos, pasando á segunda volta en agosto de 2019, deixando a Cabrera fóra da elección.

#### Eleccións xerais de 2023 
Cabrera foi proclamada como precandidata á presidencia xunto ao procurador dos dereitos humanos Jordán Rodas como candidato á vicepresidencia en decembro de 2022. O binomio presidencial do Movemento para a Liberación dos Pobos (MLP) non foi inscrito polo Rexistro de Cidadáns do Tribunal Supremo Electoral pola invalidez do documento de "liquidación" de Jordán Rodas, precandidato vicepresidencial do partido. En xaneiro de 2023, a Procuradoría dos Dereitos Humanos, o Ministerio Público e a Contaloría Xeral de Contas iniciaron unha investigación en contra de Rodas por «anomalías» durante a súa xestión como procurador dos dereitos humanos; devanditos procedementos deixaron sen vixencia a «liquidación», un documento requirido pola Lei Electoral e de Partidos Políticos para a inscrición de candidatos a elección popular. Rodas defendeu que o seu documento aínda tiña validez, polo que o partido apelou a resolución do Rexistro de Cidadáns ante os maxistrados do Tribunal Supremo Electoral, os maxistrados da Corte Suprema de Xustiza e a Corte de Constitucionalidade respectivamente. As tres instancias rexeitaron os recursos legais do MLP, polo que a súa inscrición e participación aínda é incerta. O MLP tamén organizou manifestacións e bloqueos para esixir a súa participación nas eleccións presidenciais.

A situación de Cabrera e Rodas foi comparada coa situación de Thelma Aldana (Movemento Semente) e Edwin Escobar Hill (Prosperidade Cidadá), precandidatos presidenciais que quedaron fóra das eleccións xerais de 2019 por problemas coa «liquidación».

## Notas
Xosé María Rivera Arnoso

**Xosé María Rivera Arnoso**, nado en Fene o 9 de decembro de 1944, é un político galego.

## Traxectoria 
Nas primeiras eleccións democráticas encabezou a candidatura do BN-PG e foi elixido alcalde de Fene co apoio do PSdeG-PSOE e do PCG. Continuou como alcalde con maioría absoluta ata 2007. Foi membro do Consello Nacional do Bloque Nacionalista Galego. Abandonou o BNG en 2007.

## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 

### Outros artigos 
* Eleccións municipais en Fene

### Ligazóns externas 
* Rivera Arnoso: «Agora podo dedicarme á natureza»
Gaojing

**Gaojing**, tamén coñecidos como **SuperView**, é unha serie de satélites de recoñecemento ópticos civís chineses.

## Características 
Lanzáronse catro satélites GaoJing en quendas de dous, os primeiros o 28 de decembro de 2016 e os segundos o 9 de xaneiro de 2018, ambos pares mediante foguetes CZ-2D. Un fallo no primeiro lanzamento deixou os dous satélites nunha órbita máis baixa da prevista, polo que os satélites tiveron que usar a súa propia propulsión para chegar á órbita final, acurtando o seu tempo esperado de vida. Os satélites Gaojing funcionan en órbitas de 500 km de altura, desde onde poden obter imaxes cunha resolución de 0,5 m en modo pancromática e 2 m en modo multiespectral.

## Historial de lanzamentos 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
*CZ-2D
Papel picado

[miniatura|250x250px| Papel picado á venda nun mercado de [Coyoacán, Cidade de México para o Día dos mortos.]]
dereita|miniatura|250x250px| Papel picado baixando dunha igrexa mexicana.

O '''*papel picado* **é unha artesanía decorativa feita cortando deseños elaborados en follas de papel tisú ou lenzo de papel. O papel picado é considerado unha arte popular mexicana. Os deseños adoitan cortarse de até 40-50 papeis de cores apilados xuntos e usando unha guía ou modelo, un pequeno mazo e govias, creando até cincuenta pancartas á vez. O papel picado tamén se pode facer dobrando papel de seda e utilizando tesoiras pequenas e afiadas. Os temas comúns inclúen paxaros, deseños florais e esqueletos. Os papel picados adoitan mostrarse tanto para ocasións seculares como relixiosas, como a Pascua, o Nadal, o Día de Defuntos, así como durante as vodas,**'' ''''quinceañeras'* e bautizos. En México, os papeis picados adoitan incorporarse aos altares (*ofrendas*) durante o Día de Defuntos e colgáranse polas rúas durante as vacacións.  Nas rúas de México, os papeis picados adoitan colarse para crear unha pancarta que se pode colgar en rúas ou exhibirse na casa.

## Orixes 
esquerda|miniatura|Interior do pazo municipal de Atlixco, Puebla, con papel picado celebrando o Día da Independencia.
Nos primeiros tempos de México,

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Bunting (téxtil)
* Chad (papel)
* Corte de papel (*paper-cutting'')
* Papercutz (grupo musical) 
* Papel
* Papiro
* Papiroflexia
* Silueta

### Ligazóns externas 
* https://www.papelpicadodecoramec.com
* http://www.papelpicadodecoramec.com.mx 
* Papel picado: Artistas vivos e históricos 
* Papel picado: arte clásico para unha 'fiesta' mexicana
* Papel picado: a arte do papel cortado mexicano
* O corte de papel, unha arte popular popular en China
* Papel Picado de Catalina Delgado Tronco
* Papel Picado de Kathleen Trenchard