Eleccións xerais de España de 1936

Os días 16 e 23 de febreiro de 1936 celebráronse en España as terceiras e derradeiras eleccións xerais da Segunda República Española. As eleccións deron o triunfo á coalición de esquerdas denominada Fronte Popular (Front d'Esquerres en Cataluña e Valencia), que, con máis do 60% dos deputados electos, agrupaba a PSOE, Izquierda Republicana, Unión Republicana, ERC, PCE, Acció Catalana, POUM, Partido Sindicalista e outros. Con todo, non obtiveron o 50% en canto a voto se refire. É difícil calcular cantos votos recibiu cada partido, xa que a lei electoral era por listas abertas, e non é posible dicir cantos votos obtivo cada candidatura, xa que os votantes podían elixir candidatos de distintas listas para cada un dos escanos da súa circunscrición. O certo é que o goberno nunca publicou os resultados na súa integridade.

Segundo dispoñía a Lei electoral vixente daquela, a mecánica de adxudicación das actas de deputados era complexa e necesitaba de tempo para levar a cabo o escrutinio xeral, unha segunda volta onde fose necesario e a discusión das Actas no Parlamento. En 1933 o presidente do Goberno dirixiu a segunda volta presentando ao Parlamento os resultados. A dimisión de Portela Valladares o 19 de febreiro vai permitir á Fronte Popular a ocupación do Goberno para, desde el, acabar de redondear os resultados e forzar a maioría. A dimisión de Portela arrastrou a de moitos gobernadores provinciais que dimitiron aterrados sen esperar a chegada duns substitutos adecuados.

## As coalicións electorais 
[miniatura|200px|[José Antonio Primo de Rivera, fundou a Falange Española de las JONS no 1934.]]
[miniatura|150px|[Diego Martínez Barrio.]]
En abril de 1935, Manuel Azaña alcanzou un pacto de "Conjunción Republicana" entre o seu propio partido Izquierda Republicana, a Unión Republicana de Diego Martínez Barrio e o Partido Nacional Republicano de Felipe Sánchez-Román. A mediados de novembro de 1935 Azaña ofreceu ao PSOE a formación dunha coalición electoral en base a ese acordo, pero mentres que o sector socialista encabezado por Indalecio Prieto apoiábao, o sector encabezado por Francisco Largo Caballero era reticente ao mesmo e para reforzar a parte obreira da coalición impuxo a inclusión do Partido Comunista de España (PCE) no mesmo, o que motivou a saída da Conjunción Republicana do partido de Sánchez Román. A firma do pacto da coalición electoral entre os republicanos de esquerda e os socialistas tivo lugar o 15 de xaneiro de 1936. O PSOE cando o asinou fíxoo tamén en nome do PCE e doutras organizacións obreiras (o Partido Sindicalista de Ángel Pestaña e o POUM). era o dos republicanos de esquerda (e só se mencionaban as aspiracións das forzas *obreiras* coas que os republicanos de esquerda non estaban de acordo). O programa incluía, en primeiro lugar, a amnistía para os delitos "políticos e sociais" (o excarceramento de todos os detidos pola Revolución de 1934), a continuidade da lexislación reformista do primeiro bienio e a reanudación dos procesos de autonomía das "rexións", que levaba aparellada a reforma do Tribunal de Garantías Constitucionais. O goberno estaría formado exclusivamente por republicanos de esquerda e o socialistas dar o seu apoio desde o parlamento para cumprir o programa pactado. Así pois, a alianza de 1936 era circunstancial, limitada ás eleccións, e xa que logo ben diferente á de 1931.

Fronte á coalición electoral das esquerdas, as dereitas non puideron opoñer como en 1933 unha fronte homogéneo, porque a CEDA, no seu intento de obter o poder e evitar o triunfo da esquerda, aliouse nunhas circunscricións coas forzas antirepublicanas (monárquicos afonsinos, carlistas) e noutras co centro-dereita republicano (radicais, demócrata-liberais, republicanos progresistas), polo que foi imposible presentar un programa común. O que pretendía formar Gil-Robles era unha "Fronte Nacional Antirrevolucionario" ou unha *Fronte da Contrarrevolución*, baseado máis en consignas *anti* que nun programa concreto de goberno, para sumar o maior número de forzas políticas e impedir o triunfo da esquerda (*Contra a revolución e os seus cómplices*, foi un dos seus slogans; *¡Por Deus e por España!* foi outro; e suscitou a campaña como unha batalla entre a *España católica... e a revolución espantosa, bárbara, atroz*). Non se reeditou, pois, a Unión de Dereitas de 1933 como esixían os monárquicos, polo que os afonsinos de Renovación Española presentáronse en varias circunscricións en solitario co nome de Bloque Nacional, cuxo líder era José Calvo Sotelo.

Ás eleccións tamén se presentou unha terceira opción *centrista* encabezada polo presidente do goberno Portela Valladares e auspiciada por quen lle nomeou, o presidente da República Niceto Alcalá-Zamora, que pretendía consolidar un centro republicano que superase a bipolarización xurdida da Revolución de 1934. Esta foi unha das razóns da convocatoria de eleccións.

## Candidatos proclamados 
O 9 de febreiro faise a proclamación de candidatos. En total 1.025 para cubrir os 473 postos.

O distrito que achegaba o maior número de deputados era o correspondente á cidade de Barcelona con 20 deputados, 16 asignados á maioría e 4 á minoría. Á candidatura do Fronte Popular de Lluís Companys enfróntase á Fronte Catalana de Orden de Juan Ventosa Calvell.

No distrito de Madrid, capital elixíanse 17 deputados, correspondendo 13 á maioría e 4 á minoría. Optaban á maioría dúas candidaturas, a do Fronte Popular encabezada por Francisco Largo Caballero e a do autodenominado Frente Nacional Contrarrevolucionario de José María Gil-Robles. A terceira, Falange Española, de José Antonio Primo de Rivera, era testimonial e estaba formada por só catro candidatos.

O Frente Nacional Contrarrevolucionario denunciou o roubo e desaparición de actas electorais favorables en nove provincias, aínda que non proporcionou probas ás súas denuncias.

## Voto popular 
miniatura|right|310px| Mapa do resultado das eleccións de febreiro de 1936 por provincias: nas que gañou a esquerda marcadas en vermello, nas que gañou a dereita en azul e nas que gañou o centro en verde

A participación foi do 76% do censo, aínda que outros historiadores dan a cifra do 72,9%. De todos os xeitos foron as eleccións que rexistraron a participación máis alta das tres que tiveron lugar durante a Segunda República, o que se atribuíu ao voto obreiro que non seguiu as habituais consignas abstencionistas dos anarquistas.

O sistema electoral de listas abertas en vigor durante a Segunda República permitía a cada elector repartir os seus votos entre candidatos de todas as tendencias políticas. Por iso, aínda que se coñecen con exactitude os votos obtidos por cada candidato individualmente, é difícil cuantificar o apoio popular recibido por cada partido ou coalición. No entanto realizáronse cálculos que tratan de estimar cantos electorais votaron *a esquerdas*, *a dereitas* ou *a centro*. A primeira estimación foi realizada pola Secretaría Xeral da Presidencia da República 

O estudo máis completo sobre os resultados e en xeral sobre as eleccións de 1936, que segue sendo o que realizou nos anos 70 o historiador Javier Tusell, dá unhas cifras similares, é dicir, unha repartición moi equilibrada de votos cunha leve vantaxe das esquerdas (47,1%) sobre as dereitas (45.6%), mentres o centro limitouse ao 5,3%. Pero como o sistema electoral republicano primaba aos ganadores isto traduciuse nunha folgada maioría para a coalición da *Fronte Popular*.

## Composición do Congreso dos Deputados 
A segunda volta electoral efectuouse naqueles sitios onde a lista electoral máis votada recibira menos do 40% dos votos: Áraba, Guipúscoa, Biscaia, Castelló e Soria. As coacciones provocaron a retirada dos candidatos dereitistas ou a súa derrota ata naqueles lugares en que se obtivo a vitoria parcial na primeira volta. Así, nas provincias vascongadas o doutor Berástegui, vicario xeral do bispado de Vitoria, declarou que os reaccionarios eran tan católicos como as chamadas dereitas e que lícitamente podíaselles votar. Ante esta declaración o Frente Nacional Contrarrevolucionario retira as súas candidaturas recomendando que votasen a candidatura nacionalista.

Por fraudes atribuídas ás dereitas durante a emisión dos votos, declaráronse nulas as eleccións de Cuenca e Granada.
 
O 3 de abril quedaba constituidan as Cortes Españolas con 21 postos vacantes. A comezos de maio repetíronse as eleccións en Cuenca e Granada. En Granada as dereitas retiráronse e, en Cuenca rexistrouse un triunfo da Fronte Popular. Trala segunda volta, os recortes da Comisión de Actas e a repetición das eleccións en Granada e Cuenca, a composición da Cámara quedaba así:

## Deputados nas provincias galegas 
### A Coruña 25px 
* Emilio González López, IR, 169.628 votos.
* José Miñones Bernárdez, UR, 153.867 votos.
* José Calviño Domínguez, IR, 153.473 votos.
* Ramón Suárez Picallo, PG, 153.145 votos.
* Santiago Casares Quiroga, IR, 151.523 votos.
* Ramón Beade Méndez, PSOE, 148.669 votos.
* Manuel Guzmán García, IR, 145.249 votos.
* Antón Vilar Ponte, PG, 145.009 votos.
* José García-Ramos y Segond, UR, 144.923 votos.
* Alfredo Somoza Gutiérrez, IR, 143.720 votos.
* Victorino Veiga González, IR, 142.614 votos.
* Edmundo Lorenzo Santiago, PSOE, 141.944 votos.
* Pedro Longueira Patiño, socialista independente, 139.996 votos.
* Benito Blanco-Rajoy y Espada, CEDA, 127.008 votos.
* Felipe Gil Casares, CEDA, 124.189 votos.
* Luis Cornide Quiroga, republicano independente, 124.168 votos.
* José María Méndez Gil-Brandón, CEDA, 123.220 votos.

### Lugo 25px 
* Manuel Becerra Fernández, Centro, 98.715 votos.
* Roberto Ouro Vázquez, UR, 94.029 votos.
* José María Díaz y Díaz Villamil, UR, 92.786 votos. 
* Armando Peñamaría Álvarez, Centro, 91.997 votos.
* Virgilio Fernández de la Vega Lombán, Centro, 88.507 votos.
* José Benito Pardo Pardo, CEDA, 87.401 votos.
* Ricardo Gasset Alzugaray, IR, 87.116 votos.
* Ramón Fernández Mato, Centro, 86.782 votos.
* Enrique Gómez Jiménez, PRC, 82.579 votos.
* Luis Rodríguez de Viguri, PAE, 76.925 votos.

### Pontevedra 28px 
* Alfonso Daniel Rodríguez Castelao, PG, 103.436 votos.
* Bibiano Fernández-Osorio y Tafall, IR, 102.234 votos.
* Elpidio Villaverde Rey, IR, 98.313 votos.
* Alejandro Viana Esperón, IR, 87.939 votos.
* Celestino Poza Cobas, UR, 86.528 votos.
* Antonio Alonso Ríos, Federación Provincial Agraria de Pontevedra, 86.114 votos.
* Amando Guiance Pampín, PSOE, 84.339 votos.
* Antonio Bilbatúa Zubeldía, PSOE, 82.024 votos.
* Adriano Romero Cachinero, PCE, 81.905 votos.
* Ignacio Seoane Fernández, PSOE, 80.019 votos.
* Víctor Lis Quibén, RE, 71.321 votos.
* Manuel Portela Valladares, Centro, 70.350 votos.
* Severino Barros de Lis, CEDA, 64.685 votos.

### Ourense 25px 
* José Sabucedo Morales, RE, 91.768 votos.
* Laureano Peláez Canellas, CEDA, 88.303 votos.
* Luis Espada Guntín, CEDA, 88.043 votos.
* José Calvo Sotelo, RE, 83.504 votos.
* Ramón Villarino de Saa, CEDA, 82.814 votos.
* Andrés Amado y Reygondaud de Villebardet, RE, 82.609 votos.
* Antonio Taboada Tundidor, PAE, 80.664 votos.
* Alfonso Pazos Cid, UR, 49.268 votos.
* Manuel Martínez-Risco y Macías, IR, 39.503 votos.

## Anulacións 
A tarde do 15 de marzo de 1936 as Cortes celebran sesión preparatoria, acordando a súa constitución interina para o día seguinte. Os deputados do Fronte Popular incorporados, prorrompen en vítores á República e en insultos ao presidente, o deputado de maior idade Ramón de Carranza:

Cando os teóricos vencedores poñen o grito no ceo e presentan unha serie de recursos, os distintos grupos parlamentarios crean unha **Comisión de Validez das Actas Parlamentarias** presidida por Indalecio Prieto. A partir deste momento comeza o exame de actas protestadas, cuxo número supera as **duascentas**, a maioría das cales correspondían a deputados de dereitas adiante, o que supuxo a anulación de escanos á dereita.

Das 456 actas presentadas, unicamente 187 son sen protesta. Así no primeiro reconto a CEDA obtivo 101 deputados; ao final obtivo 88. A Comisión retira a condición de deputado a 12 electos (once deles da oposición parlamentaria e un do PSOE), proclamando ao seguinte máis votado no seu lugar (sete deles da Fronte Popular, 2 de dereitas e 3 de centro). Tamén anula o resultado nalgunhas mesas da provincia de Cuenca e ordena repetir na provincia de Granada.

## Valoración se 
### Ditame franquista 
A ditadura franquista tratou de xustificar retrospectivamente o golpe de Estado que acabou coa República. Un dos elementos do *Ditame da Comisión sobre ilexitimidade de poderes actuantes o 18 de xullo de 1936*, que se fixo público a principios de abril de 1939, é que houbera fraude nestas eleccións, xa que os resultados serían falseados para favorecer ao Fronte Popular: falsificacións de votos, violencias, novo goberno formado antes da segunda volta electoral e á arbitraria revisión posterior de actas en prexuízo das dereitas, porén, nun primeiro momento anterior ao golpe do 18 de xullo os partidos de dereitas aceptaron os resultados.

### Alcalá Zamora 
miniatura|Estandarte Presidencial de Niceto Alcalá-Zamora.
Para o entón presidente da república, Niceto Alcalá Zamora, os resultados sufriron alteracións fundamentais no transcurso das horas, e nos días seguintes á elección pola fuxida dos gobernadores, intromisión dos Comités da Fronte Popular na falsificación de actas, por amaños nas votacións e por outras fraudes.

Porén, o presidente do goberno da República, nomeado polo propio Alcalá Zamora coa pretensión de que este crease unha forza política de centro que puidera competir coas dereitas ou esquerdas declarou:

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
* 
* 
### Outros artigos 
* Segunda República Española
* Manuel Azaña 
* Indalecio Prieto
* Fronte Popular de España
* Guerra Civil Española