Stephen Jay Gould

**Stephen Jay Gould** (//), nado en Nova York o 10 de setembro de 1941 e finado na mesma cidade o 20 de maio de 2002, foi un paleontólogo, xeólogo, biólogo evolutivo e historiador da ciencia estadounidense e un dos máis influentes e lidos divulgadores científicos da súa xeración.

Gould pasou a maior parte da súa carreira docente na Universidade Harvard e traballando no Museo Americano de Historia Natural de Nova York. Nos últimos anos da súa vida, impartiu clases de bioloxía e evolución na Universidade de Nova York, próxima á súa residencia no SoHo.

A maior contribución de Gould á ciencia foi a teoría do equilibrio interrompido (ás veces traducido como “puntuado”, do inglés *punctuated equilibrium*) que desenvolveu con Niles Eldredge en 1972. A teoría propón que a maioría dos procesos evolutivos están compostos por longos períodos de estabilidade, interrompidos por episodios curtos e pouco frecuentes de bifurcación evolutiva. A teoría contrasta co gradualismo filoxenético, que é a idea xeneralizada de que o cambio evolutivo se caracteriza por un patrón homoxéneo e continuo, é dicir, os seres vivos evolucionan sufrindo pequenos cambios constantes e sempre máis ou menos ao mesmo ritmo.

A maior parte da investigación empírica de Gould baseouse nos xéneros de caracois terrestres *Poecilozonites* e *Cerion* e ademais contribuíu á bioloxía evolutiva do desenvolvemento. Na súa teoría evolutiva opúxose ao seleccionismo estrito, á sociobioloxía aplicada a seres humanos e á psicoloxía evolucionista. Fixo campaña contra o creacionismo e propuxo que a ciencia e a relixión sexan considerados dous ámbitos distintos, ou «maxisterios», cuxas autoridades non se solapan.

Para o público xeral Gould é coñecido sobre todo polos seus máis de 300 ensaios divulgativos publicados na revista *Natural History*, e outros libros destinados a unha audiencia non especialista. Moitos dos ensaios de Gould para a revista *Natural History* foron reimpresos en libros entre os que sobresaen *Desde Darwin* e *O pulgar do panda*. Os seus tratados máis populares inclúen libros como *A falsa medida do home*, *A vida marabillosa* e *A grandeza da vida*. O seu libro *Ontoxenia e Filoxenia* tivo grande sona. Pouco tempo antes da súa morte, Gould publicou un longo tratado recapitulando a súa versión da teoría evolutiva moderna chamado *A estrutura da teoría da evolución* (2002). En 2000, a Biblioteca do Congreso dos Estados Unidos nomeouno "Lenda Viva".

## Traxectoria 
### Infancia 
[miniatura|275px|right|Exemplar de *[Tyrannosaurus rex* no Museo Americano de Historia Natural que, segundo Gould, foi a súa inspiración para facerse paleontólogo.]]
Gould naceu e criouse en Bayside, un tranquilo barrio situado en Queens, Nova York. O seu pai Leonard traballaba de taquígrafo nos xulgados, e a súa nai Eleanor era artista. Cando Gould tiña cinco anos de idade, o seu pai levouno á sala dos dinosauros do Museo Americano de Historia Natural, onde se encontrou por primeira vez perante un fósil de *Tyrannosaurus rex*. «No tiña idea de que houbera tales cousas; estaba abraiado», lembraba Gould. Nese momento decidiu facerse paleontólogo. O amigo persoal de Gould Oliver Sacks denominábao "ateo xudeu". Cando lle preguntaron nunha entrevista no *Skeptic magazine* se era agnóstico, el respondeu: 

Malia que «fora criado por un pai marxista», afirmou que as ideas políticas do seu pai eran «moi diferentes» das súas. Con respecto ás súas opinións políticas dixo que «tendían a ser de centro-esquerda». Segundo Gould, os libros de política máis influentes que leu foron *A elite do poder* de C. Wright Mills e os escritos políticos de Noam Chomsky. Ao longo da súa carreira e nos seus escritos denunciou a opresión cultural en todas as súas formas, sobre todo o que el vía como pseudociencia usada ao servizo do racismo e o sexismo.

### Matrimonios 
Gould casou dúas veces. O seu primeiro matrimonio foi coa artista Deborah Lee, en 1965, á que coñeceu cando ambos os dous estudaban no Antioch College,

### Cancro 
En xullo de 1982, Gould foi diagnosticado de mesotelioma peritoneal, unha forma mortal de cancro que afecta ao revestimento abdominal e que se encontra con frecuencia en persoas que estiveron expostas ao amianto. Despois de dous anos de difícil recuperación, Gould publicou unha columna para a revista *Discover,* titulada ''The median isn't the message* ("A mediana non é a mensaxe"), que fala da súa reacción ao descubrir que os pacientes de mesotelioma tiñan unha esperanza de vida mediana de só oito meses despois do diagnóstico. Seguidamente, describe o verdadeiro significado que está detrás deste número e o seu alivio ao darse conta de que as medias estatísticas son útiles abstraccións e non abranguen toda a gama de variación.

A mediana é o punto medio en estatística o que significa que o 50 % dos pacientes morren antes dos 8 meses, pero parte da outra metade vivirá posiblemente moito máis tempo. Necesitaba determinar onde se localizaban as súas características persoais dentro deste conxunto de posibilidades. Tendo en conta que o seu cancro foi detectado a tempo, e o feito de que era novo, optimista e tivo os mellores tratamentos dispoñibles, Gould imaxinou que debía estar na metade favorable do rango superior estatístico. Despois dun tratamento experimental de radiación, quimioterapia e cirurxía, Gould conseguiu unha recuperación completa e a súa columna xornalística converteuse en fonte de inspiración para moitos pacientes de cancro.

Gould foi tamén un defensor da marihuana medicinal. Durante a súa loita contra o cancro, fumou esta droga para aliviar as náuseas asociadas aos seus tratamentos médicos. Segundo Gould, o uso da marihuana tivo un «efecto moi importante» na súa recuperación final. En 1998 foi testemuña no caso de Jim Wakeford, un usuario e activista da marihuana medicinal canadense.

### Afeccións 
Os seus ensaios científicos para *Natural History* aluden con frecuencia aos seus pasatempos e intereses non científicos. Cando era un rapaz coleccionaba cromos de béisbol e seguiu sendo un afervoado seguidor deste deporte durante toda a súa vida. De adulto gustábanlle as películas de ficción científica, pero laiábase a miúdo da súa mediocridade (non só na súa presentación da ciencia, senón polos seus argumentos). Outras afeccións eran cantar no coro Boston Cecilia, e as operetas de Gilbert e Sullivan. Coleccionaba libros raros e antigos. Viaxaba con frecuencia a Europa e falaba francés, alemán, ruso e italiano, e admiraba a arquitectura renacentista. Cando falaba da tradición xudeu-cristiá, referíase a ela simplemente como «Moisés» e adoitaba aludir con pesar sobre a súa tendencia a engordar.

### Morte 
Gould morreu o 20 de maio de 2002 por causa dunha metástase cancerosa de adenocarcinoma de pulmón, que se estendera ao seu cerebro. Porén, non estaba relacionado co seu anterior cancro abdominal de vinte anos antes, do que se recuperara totalmente. Morreu na súa casa, «nunha cama posta na biblioteca do seu apartamento do SoHo, rodeado pola súa muller Rhonda, súa nai Eleanor e os moitos libros que amaba».

## Carreira científica 
Gould comezou os seus estudos superiores no Antioch College, onde se graduou en 1963 con dobre especialidade en xeoloxía e filosofía. Durante esa época tamén estudou fóra do seu país, na Universidade de Leeds no Reino Unido. Despois de completar os seus estudos de posgraduado na Universidade de Columbia en 1967 baixo a dirección de Norman Newell, foi contratado de inmediato pola Universidade Harvard, onde traballou ata o final da súa vida (1967-2002).

En 1982, a Universidade Harvard outorgoulle o título honorífico de profesor Alexander Agassiz de zooloxía. O comunicado de prensa da AAAS sinalaba as súas «numerosas contribucións tanto aos avances científicos coma á comprensión pública da ciencia».

En 1989, Gould foi aceptado como membro da Academia Nacional de Ciencias dos Estados Unidos. En 2008, concedéuselle postumamente a medalla Darwin-Wallace, xunto a outros doce científicos. Ata 2008, esta medalla era outorgada cada cincuenta anos pola Sociedade Linneana de Londres.

### Teoría do equilibrio interrompido 
[miniatura|dereita|Este gráfico describe as diferenzas entre o [gradualismo e a teoría do equilibrio interrompido (*punctuated equilibrium*): na primeira, as especies sofren cambios de forma lenta e continua; mentres que na segunda, permanecen estables durante un longo período ata que se producen cambios abruptos nas súas características.]]

Ao principio da súa carreira Gould e Niles Eldredge desenvolveron a teoría do(s) equilibrio(s) interrompido(s), que propón que os cambios evolutivos se producen con relativa rapidez, alternando con períodos máis longos de relativa estabilidade, limitábase a modificar o neo-darwinismo dunha maneira que era plenamente compatible co que se coñecía anteriormente. Porén, outros salientaron a súa novidade teórica e argumentaron que o estancamento evolutivo observado fora algo «inesperado pola maioría dos biólogos evolucionistas» e «tivo un grande impacto na paleontoloxía e a bioloxía evolutiva».

Houbo tamén críticos que, en ton de broma, cualificaron a teoría como «evolución a tropezóns», o que levou a Gould a describir o gradualismo como «evolución por arrastre».

### Bioloxía evolutiva do desenvolvemento 
miniatura|dereita|199px|Ilustración do artigo de 1971 *A biological homage to Mickey Mouse* (*Homenaxe biolóxica a Mickey Mouse*) de Gould

Gould fixo importantes contribucións á bioloxía evolutiva do desenvolvemento, especialmente na súa obra *Ontoxenia e filoxenia.*

### Seleccionismo e sociobioloxía 
Gould defendeu as restricións biolóxicas, como as limitacións das vías do desenvolvemento nos resultados evolutivos, así como outras forzas non selectivas da evolución. Por exemplo, consideraba moitas das funcións superiores do cerebro humano como consecuencias secundarias imprevistas ou subprodutos da selección natural, no canto de adaptacións directas. Para describir tales características acuñou, xunto con Elisabeth Vrba o temo «exaptación». Gould pensaba que esta interpretación socava unha premisa esencial da sociobioloxía humana (o determinismo xenético) e a psicoloxía evolucionista.

#### Contra a «sociobioloxía» 
En 1975, E. O. Wilson presentou a súa análise da conduta humana desde o punto de vista da sociobioloxía. En resposta, Gould, Richard Lewontin e outros científicos de Boston escribiron unha carta ao *New York Review of Books* que tivo gran repercusión posteriormente, titulada *Contra a «sociobioloxía»*. Esta carta aberta criticaba a «visión determinista da sociedade e accións humanas» de Wilson.

Porén, Gould non desbotou as explicacións sociobiolóxicas para moitos aspectos do comportamento animal; así escribiu: «Os sociobiólogos ampliaron a súa gama de explicacións por selección mediante a invocación dos conceptos de eficacia biolóxica inclusiva e a selección de parentesco para resolver (con éxito creo) o molesto problema do altruísmo —anteriormente o maior obstáculo para unha teoría darwiniana da conduta social. [...] Aquí a sociobioloxía tivo e seguirá a ter éxito. E aquí deséxolle o mellor, xa que representa unha extensión do darwinismo básico nun ámbito onde debe aplicarse.»

#### Enxuntas e o paradigma panglossiano 
[miniatura|190px|esquerda|Unha [enxunta da Igrexa da Santísima Trindad de Fulnek, República Checa.]]

Con Richard Lewontin, Gould escribiu un influente traballo en 1979 titulado *As enxuntas de San Marcos e o paradigma panglossiano*, que introduciu na bioloxía evolutiva o termo de arquitectura «enxunta» ou «sobrazo» (espazo que queda entre un arco e o rectángulo que o enmarca, ou os espazos entre os arcos de apoio dunha cúpula).

Cando visitaba Venecia en 1978, Gould deuse conta que as enxuntas da Basílica de San Marcos, aínda que eran espazos moi fermosos, non eran espazos proxectados polo arquitecto. Máis ben eses espazos xurdiron como «subprodutos arquitectónicos inevitables ao montar unha cúpula sobre arcos de medio punto». Por iso Gould e Lewontin definiron «enxunta» no ámbito da bioloxía evolutiva como calquera característica biolóica dun organismo que xorde como unha consecuencia secundaria e inevitable doutras características; é dicir, que non é directamente produto da selección natural.

Na obra *Cándido* de Voltaire, aparece o personaxe do Dr. Pangloss, que é retratado como un sabio despistado que a pesar das probas di que «todo está mellor neste mundo, que é o mellor dos mundos posibles». Gould e Lewontin afirmaron que é panglossiano que os biólogos evolucionistas vexan todos os trazos como cousas atomizadas que foron seleccionadas de forma natural e criticaron os biólogos por non concederen espazo teórico a outras causas, tales como restricións filoxenéticas e do desenvolvemento. A frecuencia relativa das enxuntas así definidas, fronte ás características adaptadas pola natureza, segue sendo un tema polémico en bioloxía evolutiva. Un exemplo ilustrativo do enfoque de Gould pode encontrarse nun estudo de Elisabeth Lloyd que considera o orgasmo feminino como un subproduto de compartir vías de desenvolvemento. Gould tamén escribiu sobre este tema no seu ensaio *Mamilas masculinas e ondas clitorídeas*, impulsado polo traballo anterior de Lloyd.

### O progreso evolutivo 
Gould foi partidario de que a evolución non ten unha tendencia inherente cara ao progreso a longo prazo. A miúdo hai comentarios que presentan a evolución como unha escaleira de progreso que leva cara a organismos máis grandes, máis rápidos e máis intelixentes, no suposto de que a evolución impulsa dalgún modo aos organismos a ser máis complexos e en última instancia máis parecidos á especie humana. Gould argumenta que o camiño da evolución non foi cara á complexidade, senón cara á diversificación. Como a vida estaba obrigada a comezar desde un punto de partida simple, calquera diversidade resultante neste paseo aleatorio sería percibida na dirección de maior complexidade. Pero a vida, argumenta Gould, pódese adaptar doadamente á simplificación, como adoita ser o caso nos parasitos

Nun comentario sobre o libro *A grandeza da vida*, Richard Dawkins aprobou o argumento xeral de Gould, pero propuxo que observara probas de «unha tendencia nas liñaxes a mellorar de forma acumulativa a súa eficacia adaptativa á súa particular forma de vida, aumentando o número de características que se combinan en adaptacións complexas. [...] Segundo esta definición, a evolución por adaptación non é progresiva por casualidade, senón que é profunda, recalcitrante e imprescindiblemente progresiva».

### Cladística 
Gould nunca abrazou a cladística como método de investigación de liñas e procesos evolutivos, posiblemente porque o preocupaba que esas investigaciones o levasen a descoidar detalles da bioloxía histórica, que consideraba de suma importancia. A principios da década de 1990 isto levouno a un debate con Derek Briggs, que comezara a aplicar técnicas cuantitativas cladísticas aos fósiles do xacemento coñecido como Xisto de Burgess, sobre os métodos que se debían utilizar na interpretación deses fósiles. Por esa época a cladística converteuse rapidamente no método predominante de clasificación na bioloxía evolutiva. A aparición de computadores persoais baratos pero cada vez máis potentes fixo posible procesar grandes cantidades de datos sobre os organismos e as súas características. Case ao mesmo tempo o desenvolvemento de técnicas efectivas de reacción en cadea da polimerase tamén fixo posible a aplicación de métodos de análise cladística aos trazos bioquímicos.

### Investigacións con caracois terrestres 
[miniatura|dereita|Debuxo de *[Cerion chrysalis*.]]
A maior parte da investigación empírica de Gould está relacionada cos caracois terrestres. Centrou os seus primeiros traballos no xénero *Poecilozonites* das Bermudas e posteriormente no xénero *Cerion* do Caribe. Segundo Gould «o *Cerion* é o caracol terrestre con maior diversidade de formas de todo o mundo. Hai 600 especies descritas deste xénero. De feito non son realmente especies, xa que todos eles se cruzan, pero existen distintos nomes para expresar esta diversidade morfolóxica incrible. Algúns teñen forma de pelotas de golf, outros de lapis. [...] Agora ben, o meu interese principal é a evolución da forma, e o problema de como pode alcanzarse esa diversidade con tan poucas diferenzas xenéticas é moi interesante. E se pudesemos resolver isto aprenderiamos algo xeral sobre a evolución da forma».

Dada a ampla diversidade xeográfica do *Cerion*, que fai que case cada illa teña especies distintas, Gould posteriormente lamentouse dicindo que se Cristovo Colón simplemente tivese catalogado un *Cerion* calquera se tería terminado o debate académico sobre cal foi a illa na que Colón puxo o pé en América por vez primeira.

### A explosión cámbrica e a elaboración da teoría saltacionista 
[miniatura|dereita|299px|Ilustración da fauna das [lutitas de Burgess usada por Gould no seu libro *A vida marabillosa*]]

A interpretación de Gould sobre os fósiles do período Cámbrico achados nas lutitas de Burgess que aparece no seu libro *A vida marabillosa*salienta a chocante disparidade morfolóxica (ou «rareza») de dita fauna; e o papel do acaso, que determina cantos membros dela sobrevivirán e cantos desaparecerán. O científico utilizou as formas de vida deste período como exemplo do papel que xogan as circunstancias no amplo patrón da evolución. Tras unha serie de estudos baseados na comparación entre trilobites e moluscos modernos, Gould e Eldredge elaboraron a alternativa ao gradualismo, chamada «saltacionismo», que sostén que as especies se transforman rapidamente para logo permanecer invariables durante longo tempo. Estes estudos permitiron a Gould comprender que «a evolución [...] é a adaptación aos ambientes cambiantes, non progreso». Tamén promoveu a teoría da evolución converxente en canto mecanismo que produce formas similares en circunstancias ambientais similares, e nun libro posterior sostivo que a aparición de animais semellantes ao home é probable. Os paleontólogos Derek Briggs e Richard Fortey discutiron tamén que unha importante parte da fauna cámbrica pode considerarse como grupos nai dos taxons existentes, se ben isto aínda é materia de investigación e debate, e a relación entre varios taxons cámbricos e os filos modernos non se estableceu aínda a ollos de moitos outros paleontólogos.

Fortey sinalou que antes da publicación de *A vida marabillosa*, Conway Morris compartía moitas das opiniones de Gould; porén, trala saída deste libro, este último revisou a súa postura e adoptou unha posición máis progresista no contexto da historia da vida.

### A teoría xerárquica da evolución 
A diferenza da teoría do equilibrio interrompido, a teoría xerárquica ten un alcance causal, non só fenomenolóxico. A teoría xerárquica da evolución xeneraliza a teoría da selección natural a unidades evolutivas distintas do organismo: a selección de liñaxes celulares, a clásica selección de organismos, a selección de grupos ou demes, de especies e mesmo de clados. Neste sentido, Gould sostén que a teoría xerárquica non trata de substituír senón de ampliar a teoría de Darwin. Segundo a teoría xerárquica, a evolución é o resultado da interacción simultánea de distintos niveis que poden coincidir mais tamén entrar en conflito. En *Palaeobiology*, a revista insignia da súa propia especialidade, só Charles Darwin e G. G. Simpson foron citados máis veces. Gould foi tamén un historiador da ciencia bastante respectado. O historiador Ronald Numbers afirmou: «Non podo dicir moito sobre os puntos fortes de Gould como científico, pero durante moito tempo considereino o segundo historiador da ciencia máis influente (xunto a Thomas Kuhn)».

## Como figura pública 
Gould fíxose coñecido por medio dos seus ensaios de divulgación científica na revista *Natural History* e foi autor de varios libros sobre a evolución. Entre os seus tratados máis populares están libros como *A falsa medida do home*, *O polgar do panda*, *A vida marabillosa* e *Desde Darwin*. O seu tratado *Unha homenaxe biolóxica ao Rato Mickey* (*A Biological Homage to Mickey Mouse*) explica como os debuxantes aproveitan a fisionomía dos bebés, como ter cabeza e ollos grandes, que lles dan aos monecos debuxados un aspecto que incita á tenrura e ao afecto, observacións xa realizadas por Konrad Lorenz.

Foi un apaixonado defensor da teoría evolutiva escribindo prolificamente sobre o tema e tratando de comunicar a súa comprensión da bioloxía evolutiva contemporánea a un público amplo. Un tema recorrente nos seus escritos é a historia e o desenvolvemento da evolución e o pensamento antes da formulación da teoría evolutiva. Tamén foi un afeccionado afervoado ao béisbol; fixo a miúdo referencias a este deporte nos seus ensaios. Moitos dos seus ensaios de béisbol foron recompilados e publicados postumamente en *Triumph and Tragedy in Mudville* (2003).

Aínda que era un orgulloso darwinista, era menos reducionista que a maioría dos neo-darwinistas.

Gould converteuse nun rostro coñecido da ciencia para o público xeral, aparecendo a miúdo en series e programas de televisión como *NOVA*, o documental *Baseball* de Ken Burns, *Evolution* (programas da cadea de televisión PBS), *Crossfire* (da CNN) e outros. En 1997 prestou a súa voz a unha versión de si mesmo nun episodio da serie de debuxos animados *Os Simpson*.

## Controversias 
Gould recibiu moitos eloxios polo seu traballo académico e exposición popular da historia natural, pero non foi inmune ás críticas por parte daqueles na comunidade científica que sentían que as súas presentacións públicas, por varias razóns, estaban afastadas da teoría evolutiva dominante. Os debates públicos entre os partidarios e detractores de Gould foron ás veces tan belicosos que varios comentaristas os chamaron «as guerras de Darwin».

O eminente biólogo evolutivo británico John Maynard Smith estaba entre os máis duros críticos de Gould. Maynard Smith pensaba que este non tiña dabondo en conta a función vital que a adaptación desempeña en bioloxía, e tamén criticaba a aceptación de Gould da selección a nivel de especies como un compoñente importante da evolución biolóxica. Nun comentario sobre o libro de Daniel Dennet, *A perigosa idea de Darwin*, Maynard Smith escribiu que Gould «está dando aos non biólogos en gran parte unha falsa imaxe do estado da teoría evolutiva». Malia estas discrepancias, escribiu nun comentario sobre *O polgar do panda* que «Stephen Gould é o mellor escritor de ciencia popular [...] A miúdo enfuréceme, pero espero que volva ao ataque coa redacción de ensaios como estes». O británico estaba tamén entre os que agradeceron os traballos de paleontoloxía de Gould. Gould corrixiu algunhas destas malas interpretacións e terxiversacións dos seus escritos en obras posteriores.

Gould e Dawkins tamén expresaron o seu desacordo sobre a importancia da selección xenética na evolución. Dawkins argumenta que a evolución enténdese mellor como competencia entre xenes (ou replicadores), mentres que Gould defendeu a importancia de varios niveis de competencia, incluíndo a selección entre os xenes, liñaxes celulares, organismos, grupos (*demes*), especies e clados. Estes debates alcanzaron o seu clímax na década de 1970, e incluíron unha forte oposición de institucións como o Grupo de estudo da sociobioloxía e Ciencia para o Pobo. Pinker acusó a Gould, Lewontin e outros opoñentes da psicoloxía evolucionista de ser «científicos radicais», cuxa postura sobre a natureza humana está influenciada pola política no canto de pola ciencia. Gould afirmou que «non viu ningún motivo detrás de Wilson ou de calquera outro», pero advirtiu que todos os seres humanos son influenciados, sobre todo inconscientemente, polas súas expectativas e prexuízos persoais. Escribiu:

A crítica principal de Gould era que as explicacións sociobiolóxicas sobre o home carecían de probas, e argumentaba que as condutas adaptativas supóñense xenéticas frecuentemente pola única razón da súa pretendida universalidade ou natureza adaptativa. Gould fixo fincapé en que as condutas adaptativas poden ser transmitidas tamén a través da cultura, e ambas as hipóteses son igualmente plausibles. Gould non negaba a importancia da bioloxía na natureza humana, mais reformulou o debate como «potencialidade biolóxica contra determinismo biolóxico». Afirmaba tamén que o cerebro humano permite unha ampla gama de comportamentos. A súa flexibilidade «permítenos ser agresivos ou tranquilos, dominantes ou submisos, rancorosos ou xenerosos [...] A violencia, o sexismo e a maldade xeneralizada *son* biolóxicos, xa que representan un subconxunto dun posible rango de comportamentos. Pero a paz, a igualdade e a bondade son igual de biolóxicos —e poderiamos ver aumentada a súa influencia se podemos crear estruturas sociais que lles permitan prosperar».

O libro foi reeditado en 1996 e engadiuselle un prólogo e un comentario de *A curva campá* (*The Bell Curve*). *A falsa medida do home'' foi talvez o libro máis controvertido de Gould. Recibiu loanzas, e unha ampla serie de críticas negativas, mesmo varias declaracións de tersiverxación.

En 2011, un estudo realizado por seis antropólogos reanalizou a afirmación de Gould de que Samuel Morton (etnógrafo do século XIX cuxa obra se considera a orixe do "racismo científico") manipulou inconscientemente as medidas dos seus cranios, e chegaron á conclusión de que a análise de Gould tiña escaso fundamento e era incorrecta. Loaron a Gould pola súa "firme oposición ao racismo" pero concluíron que "a reputación inicial de Morton como obxectivista da súa época era ben merecida." Ralph Holloway, un dos coautores do estudo, comentou, "Eu simplemente non confío en Gould. ... teño a sensación de que a súa postura ideolóxica era superlativa. Cando saíu a versión de 1996 de 'A falsa medida do home' e el nin sequera se molestou en mencionar o estudo de Michael, eu simplemente sentín que era un charlatán."

O artigo do grupo foi revisado pola revista *Nature*, que recomendou unha certa cautela, e fixo notar que "como eles non podían medir todos os cranios, non sabían se as capacidades craniais medias das que informou Morton representan a súa mostra con precisión." A revista declarou que a oposición de Gould ao racismo puido ter nesgado a súa interpretación dos datos de Morton, pero tamén sinalou que "Lewis e os seus colegas tiñan as súas propias motivacións. Varios no seu grupo teñen relación coa Universidade de Pensilvania, e teñen un interese en ver que a valiosa pero pouco estudada colección de cranios está libre do estigma do nesgo." Os biólogos e filósofos Jonathan Kaplan, Massimo Pigliucci, e Joshua Alexander Banta tamén publicaron unha crítica do artigo do grupo, argumentando que moitas das súas afirmacións eran enganosas e volver facer as medidas era "completamente irrelevante para unha avaliación da análise publicada de Gould." Tamén aduciron que os "métodos utilizados por Morton e Gould eran ambos os dous inapropiados" e que "a análise estatística de Gould dos datos de Morton non é en moitos aspectos mellor que a do propio Morton."

### Maxisterios non superpostos 
No seu libro de 1999, *Rocks of Ages*, Gould presenta o que describe como unha «benditamente simple e puramente convencional resolución [ao] suposto conflito entre ciencia e relixión». Define o termo «maxisterio» como «un dominio no que unha forma de ensinanza mantén as ferramentas axeitadas para elaborar un discurso significativo e [chegar a unha] solución». Dawkins tamén se opón á idea de que a relixión teña algo que dicir que teña sentido sobre ética e valores, e, por tanto, non ten autoridade para reclamar para si un maxisterio. De xeito similar, o filósofo humanista Paul Kurtz argumenta que Gould está errado cando di que a ciencia non ten nada que dicir sobre cuestións éticas, xa que Kurtz afirma que a ciencia é un método moito mellor que a relixión para determinar principios morais.

## Publicacións 
### Artigos 
Durante a súa vida, as publicacións de Gould foron numerosas. Unha recapitulación das súas publicacións desde o ano 1965 ao 2000 menciona 479 documentos, 22 libros, 300 ensaios e 101 comentarios de libros escritos por el. Algunhas das publicacións fixéronse postumamente.

### Libros 
Velaquí unha lista dos libros escritos ou editados por Gould, incluíndo os publicados postumamente en 2002. Aínda que varias destas obras foron reimpresas posteriormente por moitas editoriais e traducidas a moitos idiomas, esta enumeración mantén a editorial e a data de publicación inicial e os títulos no idioma orixinal.

* 1977. *Ontogeny and Phylogeny*. Cambridge MA: Harvard Univ. Press.
* 1977. *Ever Since Darwin*. Nova York: W. W. Norton. 
* 1980. ''The Panda's Thumb*. Nova York: W. W. Norton. 
* 1981. *The Mismeasure of Man*. Nova York: W. W. Norton. 
* 1983. *Hen's Teeth and Horse's Toes*. Nova York: W. W. Norton. 
* 1985. *The Flamingo's Smile*. Nova York: W. W. Norton. 
* 1987. *Time's Arrow, Time's Cycle*. Cambridge MA: Harvard Univ. Press. 
* 1987. *An Urchin in the Storm: Essays about Books and Ideas*. N.Y.: W. W. Norton
* 1989. *Wonderful Life: The Burgess Shale and the Nature of History*. Nova York: W. W. Norton, 347 pp. 
* 1991. *Bully for Brontosaurus*. Nova York: W. W. Norton, 540 pp. 
* 1992. *Finders, Keepers: Eight Collectors*. Nova York: W. W. Norton.
* 1993. *Eight Little Piggies*. Nova York: W. W. Norton. 
* (ed.) 1993. *The Book of Life*. Nova York: W. W. Norton 
* 1995. *Dinosaur in a Haystack*. Nova York: Harmony Books. 
* 1996. *Full House: The Spread of Excellence From Plato to Darwin*. Nova York: Harmony Books. 
* 1997. *Questioning the Millennium: A Rationalist's Guide to a Precisely Arbitrary Countdown*. Nova York: Harmony Books.
* 1998. *Leonardo's Mountain of Clams and the Diet of Worms*. N.Y.: Harmony Books. 
* 1999. *Rocks of Ages: Science and Religion in the Fullness of Life*. Nova York: Ballantine Publications. 
* 2000. *The Lying Stones of Marrakech*. Nova York: Harmony Books. 
* 2000. *Crossing Over: Where Art and Science Meet*. Nova York: Three Rivers Press.
* 2002. *The Structure of Evolutionary Theory*. Cambridge MA: Harvard Univ. Press. 
* 2002. *I Have Landed: The End of a Beginning in Natural History*. Nova York: Harmony Books. 
* 2003. *Triumph and Tragedy in Mudville: A Lifelong Passion for Baseball*. Nova York: W. W. Norton.
* 2003. *The Hedgehog, the Fox, and the Magister's Pox*. Nova York: Harmony Books.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Arquivo oficial S. J. Gould
* Arquivo non oficial S. J. Gould
* Lista completa da bibliografía de Stephen Jay Gould
* Entrevista a Gould no The New York Times, 2000
* A evolución como un feito e unha teoría Ensaio en *Brontosaurus e a nádega do ministro*.
* A postura fixo ao home Ensaio en *Desde Darwin''