open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Rijksmonument

[miniatura|Emblema *Rijksmonument*, presentado en [2014]]
Un ***rijksmonument*** (pronuncia neerlandesa: [ˈrɛiksmoːnyˌmɛnt]) é un lugar ou un edificio catalogado como **monumento nacional dos Países Baixos**, segundo a listaxe da Axencia Nacional do Patrimonio Cultural (*Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed* -RCE-), en representación do Ministerio de Educación, Cultura e Ciencia dos Países Baixos.

## Historia e criterios 
Para a súa designación como *rijksmonument*, un sitio ten que ter máis de medio século como criterio principal excluínte, á parte doutros adicionais. Ao longo do país hai arredor de 62.000 monumentos que gozan desta consideración.

O programa iniciouse na Haia en 1954, no seo dunha convención onde se estableceron as regras de protección de edificios en caso de conflito armado. A lexislación neerlandesa actual nesta materia é a Lei de Monumentos (*Monumentenwet*), de 1988.

A organización respondable da protección dos monumentos, que nun principio se denominaba *Monumentenzorg *("Coidado de monumentos"), transformouse na actual *Rijksdies¡nst voor het Cultureel Erfgoed* ("Axencia Nacional do Patrimonio Cultural"). 

En xuño de 2009, os Xulgados da Haia decidiron que os compradores individuais de edificios catalogados como *rijksmonument* estivesen exentos do pagamento do imposto de transmisións, exención da que ata ese ano só dispuñan as persoas xuríduicas.

## Localidades segundo o número de *rijksmonumenten* 
[miniatura|O [Muíño De Roos (Delft)|muíño De Roos, en Delft, visto desde a Igrexa Nova, tamén *rijksmonument*]]
[miniatura|O edificio Witte Huis, en [Rotterdam]]
[miniatura|O [Rijksmuseum de Ámsterdam, declarado *rijksmonument* en 1970]]
Esta é unha listaxe das principais localidades dos Países Baixos ordenadas segundo o número de edificios coa condición de *rijksmonument*:

### Algúns exemplos 
Moitas das atraccións turísticas dos Países Baixos están declaradas *rijksmonument*, como é o caso de numerosos castelos, igrexas e, fundamentalmente, os característicos muíños de vento históricos neerlandeses, como:
* O muíño De Roos, na cidade surholandesa de Delft. 
* O muíño De Schoolmeester, na vila norholandesa de Westzaan, única fábrica de papel do mundo con enerxía eólica. 
* De Wieker Meule, na provincia de Drenthe, construído en 1829 e coidadosamente restaurado.

## Outras catalogacións de monumentos nos Países Baixos 
* Monumento provincial (*provinciaal monument*): é un monumento protexido por designación dunha provincia, que proporciona fondos económicos para a súa conservación. Esta atribución téñena soamente as provincias de Holanda Setentrional e de Drenthe.
* Monumento municipal (*gemeentelijk monument*): é un monumento designado por un concello. 
* Monumento arqueolóxico.
* Panorama urbano e paisaxe protexida.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* *Monumentenregister*, base de datos oficial dos monumentos nacionais dos Países Baixos *(en neerlandés)*
* Monumenten.nl *(en neerlandés)*
* Axencia de Patrimonio Cultural do Reino dos Países Baixos *(en inglés e neerlandés)*
Francisco Ponzán Vidal

**Francisco Ponzán Vidal**, nado en Oviedo o 30 de marzo de 1911 e finado en  Buzet (Francia) o 17 de agosto de 1944, foi un mestre e político español.

## Traxectoria 
Residiu en Huesca desde moi novo. Militante da CNT. Na II República foi mestre na escola de Corzón (Mazaricos) e desde xaneiro de 1936 na de Camelle (Camariñas). Asesorou ao Sindicato de Oficios Varios de UGT de Ponte do Porto, principalmente ao seu líder e presidente Rogelio Mazaeda. O 15 de xullo trasladouse a Huesca para pasar as vacacións e alí pillouno o golpe de Estado do 18 de xullo de 1936. Foi destituído e cesado como mestre en agosto, e como resultado do proceso de depuración foi separado definitivamente do servizo en xuño de 1941. Enrolouse no exército da República. Coa derrota republicana pasou a Francia, onde colaborou coa resistencia e coa organización para a evasión de pilotos aliados que caían en Francia. Foi detido polos franceses de Vichy e entregado aos nazis. Morreu con 33 anos queimado polos nazis en Buzet-sur-Tarn.

## Recoñecementos 
* Foi recoñecido e condecorado a título póstumo polos gobernos e exércitos de Francia, Reino Unido e Estados Unidos, pero non por España.
* O concello de Tolosa, presidido polo alcalde M. Pierre Cohen, dedicou un paseo na súa honra.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* *La Red de Evasión del Grupo Ponzán. Anarquistas en la guerra secreta contra el franquismo y el nazismo (1936-1944)*, Antonio Téllez Solá, Editorial Virus, Barcelona, 1996.
* *Las montañas de la libertad*, Josep Calvet, Alianza Editorial, Madrid, 2010.
* ''Lucha y muerte por la Libertad, 1936-1945. Francisco Ponzán Vidal y la Red de Evasión Pat O'Leary 1940-1944*, Pilar Ponzán Vidal, Tot Editorial, Barcelona 1996.
* *L'histoire de Pat O'Leary*, Vincent Brome, Ed. Amiot-Dumont, París, 1957 (trad. inglesa: *The Way Back. The Story of Lieut-Commander Pat O'Leary*, The Companion Book Club, Londres, 1958.
* *Pasión y muerte de los españoles en Francia*, Federica Montseny, Ed. Espoir, Toulouse, 1969 (publicado anteriormente en fascículos en 1949-1950).
* *Doble jeu pour la France. 1939-1944*, Robert Terrés, Ed. Grásset et Fasquelle, París, 1977.
* *Jacques, l'ami d'Achille, un agent français de la guerre secréte. Reseau d'evasions'', Jacques Wattebled, Ed. Chassany, París, 1946.
* Documentació diversa de Francisco Ponzán Vidal 1936-1979. Barcelona : CRAI Biblioteca del Pavelló de la República, 2006.

### Outros artigos 
* Grupo Ponzán
* Alianza Democrática Española
* Pat O'Leary

### Ligazóns externas 
* *Francisco Ponzán, el resistent oblidat,* Xavier Muntaya, TV3, 2000 (vídeo)
* Redes de evasión
Carlos Lixó

**Carlos Lixó Gómez**, nado o 11 de novembro de 1991 en Carreira (Ribeira), é un escritor e profesor galego de secundaria no IES Pobra do Caramiñal.

## Traxectoria 
Carlos Lixó é graduado en Historia e máster en Profesorado de ESO e Linguas pola Universidade de Santiago de Compostela. Recibiu o Premio Extraordinario da USC e o Premio de Fin de Carreira da Xunta de Galicia. En 2020 defendeu a súa tese de doutoramento titulada *O xurdimento dos castelos na Galiza medieval*  *(ss. VIII-XIII)* obtendo sobresaliente *cum laude* pola mesma universidade, onde tamén deu aulas. 

No eido literario, Carlos Lixó obtivo en dúas ocasións o premio de relatos curtos do concello de Cambre e o terceiro premio de relatos curtos do concello de Ames. Publicou poemas en revistas como *Dorna* e *OLGA*. Colabora ocasionalmente no Nós Diario e outros xornais.

No 2017 foi merecedor do Premio Nacional de Poesía Xosemaría Pérez Parallé polo seu poemario *As casas*. O xurado estivo composto por Chus Nogueira, Jesús Castro Yáñez e María Lado. Un dos textos que compoñen o libro foi seleccionado entre os finalistas a mellor poema de 2018 do certame aRi[t]mar.

No 2018 recibiu o premio a artigos xornalísticos normalizadores do Concello de Carballo con "Alpabardas verdes". Tamén obtivo o terceiro premio Xuventude Crea 2018 na modalidade de poesía.

En 2022 participou na serie documental *Os castelos*, producida pola Televisión de Galicia.

Actualmente é profesor de Xeografía e Historia no instituto da Pobra do Caramiñal.
[miniatura|Con [Oriana Méndez en *Teñamos a poesía en Paz*. Libraría Paz. Pontevedra. 11/04/2019]]

## Publicacións 
* *As casas* (2018). Espiral Maior, Colección Poesía Nº 275. 52 páxs. ISBN 978-84-947906-2-1.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
*  .
* "O XXX Premio Pérez Parallé, para Carlos Lixó"
* Carlos Lixó entrevistado por Montse Dopico en Praza.gal.
Leslie Groves

**Leslie Richard Groves Jr.**, nado en Albany, Nova York o 17 de agosto de 1896 e finado o 13 de xullo de 1970, foi un oficial do Corpo de Enxeñeiros do Exército dos Estados Unidos que supervisou a construción do Pentágono e dirixiu o Proxecto Manhattan, un proxecto de investigación que desenvolveu a bomba atómica durante a segunda guerra mundial.

## Traxectoria
Fillo dun capelán do exército, Groves viviu en varios postos militares durante a súa infancia. En 1918 graduouse o cuarto da súa clase na Academia Militar dos Estados Unidos de West Point e foi destinado ó Corpo de Enxeñeiros do Exército dos Estados Unidos. En 1929 estivo en Nicaragua como parte dunha expedición para realizar unha sondaxe para o canal de Nicaragua. Tralo Terremoto de 1931 en Nicaragua, Groves encargouse do sistema de subministración de auga de Managua, polo que recibiu a Medalla Presidencial ó Mérito de Nicaragua. Asistiu á escola de mandos e xenerais de Fort Leavenworth, Kansas en 1935 e 1936, e á Facultade de Guerra en 1938 e 1939, tral que foi destinado ó Departamento de Guerra. En 1940 pasou a ser asistente especial para a construción, coa tarefa de inspeccionar localizacións de construción e revisar os seus progresos. En atosto de 1941 foi destinado á construción do complexo de oficinas para os 40&nbsp;000 membros do persoal do Departamento de Guerra que finalmente sería o Pentágono.

En setembro de 1942 fíxose cargo do Proxecto Manhattan, e estivo involucrado na maioría de cuestións relacionadas co desenvolvemento da bomba atómica. Participou na escolla de localizacións para a investigación e produción en Oak Ridge, Tennessee, Los Alamos, Novo México e Hanford, Washington. Dirixiu os traballos de construción, tomou decisións críticas sobre os varios métodos de separación de isótopos, encargouse da adquisición de materia prima, dirixiu as operacións de obtención de información militar sobre o proxecto alemán de enerxía nuclear e axudou na escolla das cidades do Xapón que serían obxectivo de bombardeo. Groves tentou manter a seguridade do Proxecto Manhattan pero non puido evitar que a Unión Soviética levase a cabo un programa de espionaxe que roubou algúns dos segredos máis importantes do proxecto.

Trala guerra Groves mantívose no cargo do proxecto ata que a responsabilidade da produción de armas nucleares pasou a ser da Comixión da Enerxía Atómica en 1947. Pasou entón a liderar o Proxecto de Armamento Especial das Forzas Armadas, creado para controlar os aspectos militares das armas nucleares. Retirouse o 29 de febreiro de 1948, ocupando posteriormente o posto de vicepresidente na compañía Sperry Rand.

## Véxase tamén
### Bibliografía
*
*
*
*
*
*
Pórtico real

**Pórtico real**, pode referirse a:

* O Pórtico Real da galega Catedral de Tui.
* O Pórtico Real da Quintana da galega Catedral de Santiago de Compostela.
* O Pórtico Real da francesa Catedral de Chartres.
Aeroporto de Linz

O **aeroporto de Linz** , tamén coñecido como **aeroporto Danubio Azul Linz** e anteriormente como **aeroporto de Hörsching**, é un aeroporto internacional menor preto de Linz, a terceira cidade máis grande de Austria. Opera principalmente voos cara a destinos de vacacións e metropolitanos europeos.

## Aeroliñas e destinos
### Pasaxeiros
### Carga
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Web do aeroporto

## Notas
Slobodan Praljak

**Slobodan Praljak**, nado en Čapljina o 2 de xaneiro de 1945, e finado na Haia o 29 de novembro de 2017, foi un enxeñeiro, director de televisión e home de negocios croata-bosníaco. Entre 1992 e 1995, serviu como xeneral do exército terrestre de Croacia e do Consello Croata de Defenso, un exército da República Croata de Herzeg-Bosnia.

## Traxectoria
Praljak foi acusado, e voluntariamente entregado, polo Tribunal Penal Internacional para a ex-Iugoslavia en 2004. En 2013, foi condenado por crimes de guerra contra o pobo bosníaco musulmán durante a guerra croata-bosníaca xunto con outros cinco oficiais croatas. Foi sentenciado a 20 anos de prisión. A apelación celebrouse en 2017; ó escoitar o veredicto de culpabilidade confirmado en novembro de 2017, Praljak respondeu que rexeitaba a resolución do tribunal. Despois sacou unha botella con veleno e bebeuno. Foi hospitalizado e morreu dez horas despois.

## Notas
Lei de Graham

A **lei de Graham da efusión**, en ocasións chamada a **lei de Graham da difusión**, é unha lei formulada polo físico químico escocés Thomas Graham en 1848. Graham descubriu de forma experimental que a taxa de efusión dun gas é inversamente proporcional á raíz cadrada da masa das súas partículas.

A lei de Graham é máis exacta para a efusión molecular que involucra o movemento dun gas a un tempo a través dun orificio. Só é unha aproximación para a difusión dun gas dentro doutro ou no aire, xa que estes procesos involucran o movemento de máis dun gas ó mesmo tempo.

## Notas
Pobo himba

Os **himba** (en singular: *OmuHimba*, en plural: *OvaHimba*) son un grupo étnico, cunha poboación estimada de sobre 50&nbsp;000 persoas, que vive no norte de Namibia, e en Angola, á outra beira do río Cunene. Os himba son un pobo seminómade e gandeiro, culturalmente distinguibles do pobo herero do norte de Namibia e o sur de Angola. Falan OtjiHimba, unha variedade do herero, que pertence á familia bantú das linguas níxer-congo. Están considerados o derradeiro pobo seminómade de Namibia.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Peter Pickford, Beverly Pickford, Margaret Jacobsohn: *Himba*; ed. New Holland Publishers (UK) Ltd, 1990; 
* Klaus G. Förg, Gerhard Burkl: *Himba. Namibias ockerrotes Volk*; Rosenheim: Rosenheimer Verlagshaus, 2004;  
* Rina Sherman: *Ma vie avec les Ovahimba*; París: Hugo et Cie, 2009;
Charles Lessner

**Charles Lessner**, nado en Londres o 8 de novembro de 1879 e finado en Vilagarcía de Arousa o 14 de maio de 1944, foi un enxeñeiro de minas inglés.
## Traxectoria 
Foi fillo de Friedrich Leßner, xastre membro da Liga dos Comunistas, que en 1848 participara na revolución alemá. Logo de pasar por prisión coñeceu a Karl Marx, quen apadriñou ao seu fillo Charles.

Despois de estudar a carreira de enxeñaría de minas, Charles Lessner foi a África a traballar. A comezos do século XX chegou a Galicia para traballar nas minas de estaño. En Vilagarcía de Arousa hospedouse na Fonda Porto, e casou con Josefina Porto Rey, a filla dos donos da fonda e irmá de Francisco Porto Rey, o 7 de agosto de 1909.

Deu clases de inglés, entre outros a Aquilino Iglesia Alvariño.

Está soterrado no cemiterio inglés de Rubiáns.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
*: "El vilagarciano ahijado de Marx", artigo en *La Voz de Galicia*, 17 de marzo de 2013 .
### Ligazóns externas 
* O que se conta de Lessner
Pobo dani

Os **dani**, tamén escrito **ndani**, son un grupo étnico papúa das terras altas centrais de Nova Guinea Occidental, en Indonesia. Son unha das tribos máis numerosas das terras altas, e un dos grupos étnicos máis coñecidos de Papúa, xa que o turístico val de Baliem é unha área onde son predominantes. "Ndani" é o nome que o pobo moni lle dá os habitantes do val, e ese é o nome que recibiron dende 1926, cando a expedición do Goberno Colonial Smithsonian Institution-Dutch liderada por Matthew Stirling visitou os moni.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Gardner, Robert. (1968). *Gardens of War: Life and Death in the New Guinea Stone Age*. Nova York: Random House.
* Heider, Karl G. (1970). *The Dugum Dani: A Papuan Culture in the Highlands of West New Guinea*. Aldine Publishing.
* Heider, Karl G. (1996). *Grand Valley Dani: Peaceful Warriors (Case Studies in Cultural Anthropology)*. Wadsworth Publishing (3rd ed.).
* Matthiessen, Peter. (1962). *Under the Mountain Wall: A Chronicle of Two Seasons in Stone Age New Guinea.* Viking Press. 
* Monbiot, George. (1989). *Poisoned Arrows: An Investigative Journey Through Indonesia*. Abacus 
* Zuckoff, Mitchell. (2011). *Lost in Shangri-La: A True Story of Survival, Adventure, and the Most Incredible Rescue Mission of World War II*. Harper 
* Arbay, Evi Aryati (2014). "Dani The Highlander (Manusia Pegunungan)". Self Publisher by Evi Aryati Arbay.  (UK),  (Indonesia)
* Park, Michael Allen (2014) "Peaceful Warriors and Cannibal Farmers" in Introducing Anthropology an Integrated Approach (Nova York: McGraw Hill)14:343
Pobo huli

Os **huli** ou **haroli** son un grupo étnico papúa que vive nas terras altas meridionais dos distritos de Tari, Koroba, Margaraima e Komo, en Papúa-Nova Guinea. Viviron na mesma área durante os últimos mil anos. Falan a lingua huli e tok pisin; moitos tamén poden falar outras linguas dos pobos veciños, e algúns falan o inglés. É un dos meirandes grupos culturais de Papúa-Nova Guinea, roldando as 90&nbsp;000 persoas.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Allen, M.R. (1967) *Male Cults and Secret Initiations in Melanesia*. Cambridge University Press, Nova York.
* Frankel, S. (1980) "I am a Dying Man: Pathology of Pollution," *Culture, Medicine and Psychiatry* 4, pp.&nbsp;95–117.
* Glasse, R.  (1974) "Masks of Venery: Symbols of Sex Antagonism in the Papua New Guinea Highlands," *Homme* 14:2, pp.&nbsp;79–86; 1968; *The Huli of Papua,* Mouton and Company, París.
* Hage, P. and F. Harary. (1981) "Pollution Beliefs in Highland New Guinea," *Man* 16, pp.&nbsp;367–375.
* Lomas, G.C.J. (1998). *Huli People of Papua New Guinea*
* Meshanko, R.  (1985) *The Gospel Amongst the Huli,* Master's Dissertation, Washington Theological Union, Washington, D.C..
* Teske, G. (1978) "Christianizing the Sangai," *Point* 2, pp.&nbsp;71–102.
María de Xesé

[miniatura|Estatuíña de María de Xesé, na [Igrexa de María de Xesé (Delft)|igrexa do mesmo nome, en Delft]]
**María de Xesé** (en neerlandés: *Maria van Jesse*) é unha advocación da Virxe María que se venera na cidade surholandesa de Delft, nos Países Baixos, ligada a unha estatuíña aparecida na igrexa Vella desa cidade.

## Nome 
O nome de María de Xesé fai referencia á ascendencia da Virxe María, que a vincularía xenealoxicamente con Xesé, o pai do rei David. Segundo a profecía, o Mesías viría da Árbore de Xesé, referíndose así a Xesús como descendente da tribo de Xesé. Inicialmente, a adscrición á Árbore de Xesé fáiselle tanto a Xesús como á súa nai.

A veneración de María baixo este nome é moi antiga. A Idade Media, a partir do século XI, supuxo un período de florecemento. O motivo non está ben claro, aínda que poida que teña que ver coas Cruzadas, xa que á medida que se ían achegando ás terras onde Xeucristo vivira, se iría adquirindo unha ligazón máis forte coa súa procedencia terreal.

## María de Xesé e a cidade de Delft 
### As orixes 
A orixe da devoción pola Virxe María en Delft ten a súa orixe na igrexa Vella (*Oude Kerk*) da cidade.

Con todo, e probable que xa cara ao ano 1000 existise unha pequena igrexa de madeira feita polos labregos das marismas holandesas, da que non hai constancia arqueolóxica e a documental é moi escasa. Do que si que hai certeza é de que en 1240 Guillerme II de Holanda deu a orde de substituír aquela igrexa por outra de pedra, que axiña tivo un culto mariano florecente e se converteu nun importante centro de peregrinación na rexión.

### O milagre 
Despois de que, en 1327, a monxa Machteld, da Haia, curase supostamente a súa cegueira milagrosamente ao ver unha estatua da Virxe María que se gardaba na igrexa Vella, orixinouse unha procesión anual que chegou a converter a Delft nun dos primeiros centros de peregrinación mariana dos Países Baixos e que chegopu a ser coñecido en Roma. 

### Logo da Reforma 
Coa Reforma, a procesión anual e o culto a María foron prohibidos a finais do século XVI, e nada máis se soubo da imaxe da virxe que se atopara. Non foi ata comezos do século XX cando se retomou esta tradición. En 1939 decidiuse fabricar unha copia da imaxe medieval de María desaparecida durante a Reforma, consonte a información documental conservada. Na ata entón chamada igrexa de San Xosé edificouse unha nova capela lateral onde se instalou a nova estatuíña, coa que se renovou a súa adoración e se reiniciaron as procersións anuais na súa honra. A posterior fusión daquela igrexa coa de San Hipólito, que foi derrubada, deu lugar á que hoxe se coñece como igrexa de María de Xesé.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Delft
* Igrexa de María de Xesé (Delft)
* Igrexa vella de Delft
* Xesé

### Ligazóns externas 
* Páxina web sobre a figura de María de Xesé 
* Espazo da igrexa de María de Xesé na web da parroquia de Santa Úrsula en Delft 
* Vídeo sobre o milagre de María de Xesé
José Antonio Fernández Romero

**José Antonio Fernández Romero**, nado en Ponteareas o 5 de xullo do 1931 e finado en Vigo o 19 de decembro do 2011, foi un profesor universitario e tradutor galego especializado nas linguas nórdicas.

## Traxectoria 
Fernández Romero doutorouse en Filosofía e Letras pola Universidade Complutense de Madrid, cunha tese sobre as perífrases verbais en castelán e sueco. Posteriormente, graduouse en Filoloxía Islandesa pola Universidade de Islandia.

No ano 1982, coa colaboración de Valentín Arias, verteu ao galego o libro *Lendas islandesas*, de Skúlli Gíslason, unha serie de contos populares islandeses.

En 1996 recibiu o Premio Nacional de Tradución de España pola antoloxía *Poesía nórdica*, traducido en conxunto con Francisco Uriz. Esta obra reúne poemas de case 150 autores dos países nórdicos.

Fernández Romero faleceu en Vigo o 19 de decembro do 2011, aos 80 anos de idade. No 2012, a Facultade de Filoloxía e Tradución da Universidade de Vigo inaugurou o Salón de Graos "José Antonio Fernández Romero" na súa memoria.

## Obra en galego 
* Gíslason, Skúli (1982). *Lendas islandesas*. Tradución ao galego de Valentín Arias e José Antonio Fernández Romero. Prólogo de José Antonio Fernández Romero. Edicións Xerais de Galicia.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* José Antonio Fernández Romero (Biblioteca Nacional de España)
Lingua huli

A **lingua huli** é unha lingua trans-neoguineana falada polo pobo huli na rexión das Southern Highlands de Papúa-Nova Guinea. Ten a característica de que o seu sistema de numeración é pentadecimal: *ngui* quere dicir 15, *ngui ki* quere dicir 15×2 = 30, e *ngui ngui* quere dicir 15×15 = 225.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
*
Daniel Buján

**José Daniel Buján Núñez**, nado na Coruña o 25 de abril de 1954, é un escritor, bibliotecario e xestor cultural galego.
## Traxectoria 
En 1997 gañou o premio Barco de Vapor pola súa obra de literatura infantil *A pirata Penamoura*. Así mesmo, é un destacado coñecedor do cómic en Galicia.

## Obra 
* *O gravado en Galicia: o gravado compostelán* (Xunta de Galicia, 1995)
* *A pirata Penamoura* (Grupo SM, 1997)
* *O estraño misterio das galiñas desaparecidas* (Madame Mir, 2001)
* *Historieta galega 1973-2008* (Xunta de Galicia, 2008)

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Ficha no CCG.
* *PROCESOS DE DIXITALIZACIÓN E RECUPERACIÓN DE MATERIAL EN GALICIA*, artigo do autor en formato PDF.
* Ficha do persoeiro en *Exit, directorio de expertos en el tratamiento de la información* .
* Entrevista  con Buján publicada en ''El Correo Gallego o 5 de febreiro de 2011 .
Heroe da Unión Soviética

**Heroe da Unión Soviética** (, *Guerói Sovétsky Soyuz*) era o máis alto título honorario e o grao de distinción superior da Unión Soviética. Incluía a Orde de Lenin e, como sinal de excelencia, a medalla da Estrela Dourada co certificado da fazaña (*grámota*), concedido polo Presidium do Soviet Supremo da Unión Soviética. O galardón foi establecido o 16 de abril de 1934.

## Historia 
Máis de 12 500 persoas recibiron esta distinción. A gran maioría durante a Gran Guerra Patria (11 635 Heroes da URSS, 101 en dúas ocasións, 4 en tres ocasións e 2 en catro ocasións). Un heroe famoso foi Aleksandr Matrosov que recibiu de maneira póstuma por morrer ao bloquear unha metralladora inimiga co seu propio corpo. Tamén recibiu a condecoración a título póstumo o español Rubén Ruiz Ibárruri, único fillo home de Dolores Ibárruri *A Pasionaria*, caído durante a batalla polo control da estación central na Batalla de Stalingrado.

Os primeiros en recibir a distinción foron os pilotos: Liapidevsky, Levanevsky, Vasili Molokov, Mavrikiy Slepniov, Nikolai Kamanin, Iván Doronin e Vodopiánov, que participaron na procura e rescate da tripulación do vapor Cheliuskin, que se afundiu en augas do Ártico o 13 de febreiro de 1934.

## Galería 

Awards ceremony at the Brandenburg Gate July 12th 1945 E010750410-v8.jpg|Georgii Zhukov (centro) portando tres medallas de Heroe da Unión Soviética e Konstantin Rokossovski (dereita) portando dúas.
Endel Puusepp.jpg|Heroe da Unión Soviética Coronel Endel Puusepp
Evstafiev-pavel-grachev-1994w.jpg|Heroe da Unión Soviética Xeral Pável Grachov
Александр Игнатьевич Молодчий.jpg|Dúas veces Heroe da Unión Soviética Tenente Xeral Aleksandr Molodchy

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Orde de Lenin
* Cidade Heroica
Manuel Barros

O nome **Manuel Barros** pode referirse a:

* **Manuel Vázquez Castro**, coñecido como **Manuel Barros** (Padrón 1844 - Sevilla 1885), xornalista e escritor galego.
* **Manuel Barros Arbones** (Ponteareas 1898 - Burgos 1982), escritor e xornalista galego.
* **Manuel Barros Chantada**, coñecido como **Rancheiro** (Meis 1901 - Buenos Aires 1987), canteiro e político galego.
* **Manuel Barros Montero**, **Xabelón** (Redondela 1920 - 2007), mariñeiro comunista represaliado polo franquismo.
* **Manuel Barros Pérez**, mestre e político galego.
Game Over

A expresión inglesa ***Game Over*** ("xogo rematado") pode referirse a:

* ***Game Over***, videoxogo de ciencia ficción desenvolvido en 1987;
* ***Game Over***, novela de Santiago Lopo publicada en 2007.
Mary Baker Eddy

dereita|miniatura|Monumento funerario de Mary Baker Eddy
**Mary Baker Eddy**, nada en Bow, Nova Hampshire, 16 de xullo de 1821 e finada en Newton, Massachusetts o 3 de decembro de 1910 foi unha escritora, fundadora da Ciencia Cristiá.

## Traxectoria 
En 1866 afirmou descubrir o mesmo Principio divino que utilizou Xesucristo e terse curado a si mesma de danos críticos na columna vertebral tras sufrir unha caída no xeo o 1 de febreiro dese ano en Lynn, Massachusetts. Na súa obra *Retrospection and Introspection*, atópanse "as experiencias que a guiaron, no ano 1866, ao desenvolvemento do sistema que denominou Ciencia Cristiá".

En 1875 publicou a primeira edición do libro *Science and Health with key to the Scriptures*, o alicerce da relixión que fundou. Nel manifestou que "o Principio divino da curación se comproba na experiencia persoal de calquera investigador sincero da Verdade" e que tal foi o seu caso. En 1879 fundou a Igrexa de Cristo, Científico.

Ao longo da súa carreira, Mary Baker Eddy fundou numerosas publicacións. En 1898 fundou a *Sociedade Editora da Ciencia Cristiá*, encargada dende entón da publicación dos seus escritos e das revistas periódicas como *The Christian Science Journal*, o *Christian Science Sentinel*, *Herald of Christian Science* e o *Caderno Trimestral da Ciencia Cristiá*.

Mary Baker Eddy propugnou a restitución, mediante a súa igrexa e o sistema de curación por ela desenvolvido, dun cristianismo máis acorde co primitivo e que restaurase o seu "perdido elemento de curación".

## Recoñecementos 
A *Asociación Feminina do Libro de Estados Unidos* inclúe á súa obra *Science and Health* nunha lista de 75 libros de mulleres cuxas palabras cambiaron o mundo. O *Salón Feminino da Fama dos Estados Unidos* incluíuna en 1995 mencionando que "deixou unha marca indeleble na relixión, a medicina e o xornalismo".

## Críticas 
A Igrexa da Ciencia Cristiá promove un sistema espiritual onde a enfermidade é considerada como non creada por Deus e polo tanto irreal, polo cal a cura dos males do corpo lógrase a través dunha mellor comprensión de Deus, o Espírito. Moitas persoas formáronse nesta escola e predicaban simplemente a través da fala. Esta idea alcanzou unha grande aceptación, volvendo a Igrexa da Ciencia Cristiá unha das institucións economicamente máis prósperas dos Estados Unidos no século XIX.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
*Mary Baker Eddy Library
*The Mary Baker Eddy Science Institute
*Mary Baker Eddy e Basic teachings of Christian Science
*The Longyear Museum
Linguas papúas

As **linguas papúas** son un conxunto de linguas faladas na illa de Nova Guinea e as illas do pacífico por arredor de 4 millóns de persoas, e que non se poden clasificar como linguas austronesias nin como linguas aborixes de Australia. O termo non implica nin presupón unha relación xenética entre as linguas papúas, que se contan en máis de 780 agrupadas en varias familias e macrofamilias cuxa clasificación precisa ser mellorada con datos descritivos sobre máis linguas. O concepto de pobos papúas como pobos diferentes dos melanesios foi suxerido por primeira vez por Sidney Herbert Ray en 1892.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
*TransNewGuinea.org - base de datos lexicais por Simon Greenhill
*NewGuineaWorld  - protolinguas reconstruídas por Timothy Usher
*2003 bibliography of languages (Papuan and Austronesian) of Indonesian Papua
*Summer Institute of Linguistics site on languages (Papuan and Austronesian) of Papua New Guinea 
*Map of Papuan languages (formerly known as the East Papuan family) of island Melanesia
*Bill Foley on Papuan languages
O Álamo: Trece días cara á Gloria

***O Álamo: Trece días cara á Gloria*** (en ) é unha miniserie estadounidense sobre a batalla do Álamo de 1836, posteriormente editada como telefilme. Foi escrito e dirixido por Burt Kennedy, e está protagonizado por James Arness como James Bowie, Brian Keith como Davy Crockett, Alec Baldwin como William Barrett Travis e Raul Julia como Antonio López de Santa Anna. Ó contrario que a maioría dos filmes sobre a batalla do Álamo, a historia céntrase en Bowie como personaxe principal e non en Crockett.

A produción rodouse en Alamo Village, a réplica do Álamo construída por John Wayne que foi empregada para rodar o filme de 1960 *O Álamo*.

## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
*
Adeus, amigo

***Adeus, amigo*** (en ) é un filme franco-italiano dirixido por Jean Herman e producido por Serge Silberman, cun guión de Sebastien Japrisot. Foi un grande éxito en Europa e foi moi importante na carreira de Charles Bronson, converténdose nunha estrela alí despois de ser etiquetado como actor secundario en Hollywood.

Estreouse en galego o 14 de febreiro de 1992 a través da TVG.

## Personaxes 
* Alain Delon como Dino Barran
* Charles Bronson como Franz Propp
* Olga Georges-Picot como Isabelle Moreau
* Brigitte Fossey como Dominique 'Waterloo' Austerlitz
* Bernard Fresson como Insp. Antoine Méloutis
* Marianna Falk como Catherine
* Ellen Bahl como Martha
* Jean-Claude Ballard como inspector de policía

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
*
Alamo Bay, a badía do odio

***Alamo Bay, a badía do odio*** (en ) é un filme estadounidense dirixido por Louis Malle que se estreou en 1985. Conta a historia dun veterano da guerra de Vietnam que se enfronta ós inmigrantes vietnamitas que se asentan na súa vila. Está protagonizado por Amy Madigan e Ed Harris.

Estreouse en galego o 13 de xaneiro de 1996 a través da TVG.

## Personaxes 
* Amy Madigan como Glory
* Ed Harris como Shang
* Ho Nguyen como Dinh
* Donald Moffat como Wally
* Truyen V. Tran como Ben
* Rudy Young como Skinner
* Cynthia Carle como Honey
* Martin LaSalle como Luis
* William Frankfather como Mac
* Lucky Mosley como Ab Crankshaw
* Bill Thurman como xerife
* Michael Ballard como Wendell
* Gary Basaraba como Leon

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* 
* Ficha en RottenTomatoes
Pobos papúas

Os **papúas** son un conxunto de pobos indíxenas da illa de Nova Guinea e as illas veciñas, que falan as diferentes linguas papúas. Diferéncianse lingüística e etnicamente dos austronesios, que son falantes dunha familia lingüística introducida en Nova Guinea hai trescentos anos.

## Linguas papúas 
[miniatura|280px|Área onde se falan as diferentes linguas papúas, autóctonas da rexión e cuxa presenza se remonta a milenios antes da chegada dos [pobos austronesios.]]
O gran número de grupos étnicos distinguibles na illa de Nova Guinea e os arquipélagos adxacentes reflíctese na gran diversidade lingüística desta rexión xeográfica. Dende comezos do século XX, antropólogos e lingüistas traballaron para documentar as linguas papúas, clasificalas e reconstruír a súa historia pasada. O traballo conxunto de antropólogos e lingüistas permitiu aclarar a etnoxénese dos pobos de Nova Guinea e os arquipélagos achegados.

## Xenética 
miniatura|250px|Veleiro papúa.
Nun estudo de 2005 sobre variacións do xene ASPM, Mekel-Bobrov et al. descubriron que os pobos papúas teñen a taxa máis alta do haplogrupo D do recentemente evolucionado ASPM, co 59,4% de ocorrencia do alelo de 6&nbsp;000 anos de antigüidade. Malia que non se coñece exactamente cal é a vantaxe selectiva que proporciona este xene, o alelo do haplogrupo D crese que foi seleccionado positivamente en poboacións para conferir algunha vantaxe substancial que fixo que a súa frecuencia medrase axiña.

Os principais haplogrupos do cromosoma Y dos pobos papúas son o haplogrupo K2b1 (Y-DNA) e o haplogrupo C1b2a.

## Grupos étnicos papúas 
### Territorio indonesio
* Amung
* Arfak
* Asmat
* Bauzi
* Dani
* Ekari
* Fayu
* Kombai
* Koteka
* Korowai
* Lani
* Marind
* Mek
* Moni
* Sawi
* Wolani
* Yali

### Territorio de Papúa-Nova Guinea 
* Abelam
* Angu
* Baining
* Baruya
* Bilibil
* Chambri
* Enga
* Etoro
* Fore
* Gadsup
* Gogodala
* Hewa
* Huli
* Iatmul
* Kaluli
* Kwoma
* Koteka
* Maisin
* Mian
* Min
* Motuan
* Mundugumor
* Ogea
* Orokaiva
* Sambia
* Swagap
* Tairora
* Tanga
* Takia
* Telefol
* Tolai
* Tsembaga
* Urapmin
* Wiru
* Wopkaimin
* Yimas
* Zia

## Galería de imaxes 

Children-in-Papua-New-Guinea.jpg|Nenos papúas en Yengisa, Papúa-Nova Guinea.
CIC mama 6246a.JPG|Danza tradicional papúa.
Friends2.jpg|Rapazas papúas.
Mall culture jakarta102.jpg|Papúas co traxe tradicional en Iacarta, Indonesia.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
*
Colonización española de América

A **colonización española de América** foi o proceso polo que se implantou no Novo Mundo unha administración que pretendía ser imitación ou duplicado da administración peninsular contemporánea. Este período estendeuse desde o 12 de outubro de 1492, día do descubrimento de América, até o 13 de agosto de 1898, cando a bandeira española foi arriada en San Xoán de Porto Rico.

A colonización de América foi efectuada substancialmente pola Coroa de Castela (ligada ós reinos indianos dinasticamente) e é a continuación dunha primeira expansión e experiencia colonizadora do Reino de Castela nas Illas Canarias, na cal ensaiou por primeira vez a certa escala a experiencia de conquistar, repoboar e administrar un territorio novo, habitado por pobos descoñecidos, asimilándoos e cristianizándoos no proceso. Así, as tres últimas grandes illas das Canarias foron completamente sometidas nos anos 1478-1483 (Gran Canaria), 1492-1493 (A Palma) e 1494-1496 (Tenerife) aínda que o impulso colonizador arrinca moito antes, nas outras illas do arquipélago. Esta experiencia e a existencia de fórmulas desenvolvidas para solucionar os problemas de fundación de novas cidades, pactos e enfrontamentos cos naturais do país, designación e atribucións dos Adiantados militares, engrenaxe dos aparellos administrativos: relixioso, civil e militar, foron logo amplamente usadas en América, teñen os seus antecedentes afastados na experiencia da Reconquista e repoboación da Península Ibérica e explican en parte o éxito da colonización.

A partir do século XV, os territorios e indíxenas foron incorporados pola Monarquía Española a través da  Conquista de América, formando parte dun proceso histórico máis amplo denominado mercantilismo, dando lugar ó Imperio Español en América. Ó longo do século XIX, coa caída do absolutismo e a transformación de España nun Estado liberal, ten lugar a independencia hispanoamericana.

Grazas á soada bula do papa Paulo III *Sublimis Deus* de 1537 que declara Ós indíxenas homes con todos os efectos e capacidades de cristiáns, houbo un gran contraste entre a colonización española, a anglosaxoa e francesa en América.  No Imperio Español a unidade social concibíase a través da unidade da Fe da Igrexa católica.

Unha das importantes consecuencias desta colonización foi a mestizaxe en América. Os reis españois estabeleceron unha política exterior común marcada por enlaces matrimoniais con varias familias reais europeas que resultaron na hexemonía dos Habsburgo en Europa durante os séculos XVI e XVII. Por outra banda o descubrimento de América a partir de 1492 modificou profundamente a historia.

## Notas
Alonso de Ojeda

**Alonso de Ojeda**, nado en Torrejoncillo del Rey (provincia de Cuenca) arredor de 1466 e finado en Santo Domingo de Guzmán en 1515, foi un navegante, gobernador e conquistador español. Percorreu as costas da Güiana, Venezuela, Trinidad, Tobago, Curaçao, Aruba e Colombia. É famoso por dar o nome *Venezuela* á rexión que explorou nas súas dúas primeiras viaxes e por descubrir o lago de Maracaibo e fundar Santa Cruz (La Guairita).

## Traxectoria 
Naceu en Torrejoncillo del Rey en 1468, no seo dunha familia fidalga de poucos recursos. Na súa mocidade estivo ó servizo do duque de Medinaceli, Luis de la Cerda, como paxe. Alonso de Ojeda era parente próximo dun alto membro do Tribunal da Inquisición, do seu mesmo nome, quen lle presentou o bispo de Badaxoz, e moito despois de Burgos e presidente da Xunta de Indias, Juan Rodríguez de Fonseca.

Participou na toma de Granada, onde deixou constancia das súas dotes militares, da súa destreza como espadachín e da súa audacia. Alonso era de pouca estatura, intelixente e gallardo. Tiña fama de que sempre era o primeiro en sacar sangue en calquera loita. Segundo Bartolomé de las Casas, combinaba "na súa persoa todas as perfeccións corporais que podía ter o home, malia o seu pequeno tamaño".

O mozo Ojeda gañou en breve a boa vontade do bispo, quen ofreceu dispensarlle a súa protección á primeira oportunidade. Alonso tiña vinte e seis anos en 1494.

O bispo soubo distinguir a ambición que podía servirlle nos plans que por entón maduraba para anular o poder de Cristovo Colón.

## Chegada á Española 
En setembro de 1493, grazas a Rodríguez de Fonseca, embarcouse con Cristovo Colón na súa segunda viaxe a América, chegando á illa da Española. En xaneiro de 1494, Colón encargoulle que buscase algúns tripulantes extraviados no territorio da illa. Puido penetrar con só quince homes na rexión do Cibao, onde gobernaba un cacique caribe chamado Caonabo. Era Cibao, zona rica en minas de ouro e Ojeda regresou á La Isabela para informar ó Almirante, afectado alí dunhas febres.

Colón partiu para aquelas terras en marzo de 1494 e fixo fundar a fortaleza de Santo Tomás, da que nomeou alcaide a Ojeda.

Caonabo e os seus guerreiros atacaron o forte en canto tiveron oportunidade e Ojeda venceunos. A lenda di que logrou apresar persoalmente a Caonabo empregando unhas cadeas de ouro e enganando ó cacique facéndolle crer que eran pezas reais.

Tamén participou Alonso de Ojeda na Batalla de la Vega Real ou Batalla de Jáquimo, alcumando a Ojeda como «O Centauro de Jaquimo», na que, baixo o seu mando, os españois venceron ós indíxenas. Esta batalla enfrontaría a un número de indíxenas cifrado en dez mil por frei Bartolomé de las Casas fronte a tan só ó redor de catrocentos españois, aínda que é moi posible que estas cifras sexan esaxeradas. Posteriormente, en 1496, regresou a España.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
;Inglés
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*

;Castelán
* 
* 
*B. de las Casas, *Historia de las Indias* (cinco volumes, Madrid, 1875–76)
Horizonte (Vigo)

***Horizonte*** foi unha revista editada en Vigo en 1932.

## Historia e características 
Revista ilustrada mensual, apareceu o 1 de novembro de 1932. Dirixida por Castor García Rojo. Entre os colaboradores figuraban Ramón Fernández Mato, Manuel Lustres Rivas, Luís Bas Molina, Manuel F. Sarrasi, Francisco Núñez, Fernández Novoa, Antonio Ocharta, Inocencio Guzmán, F. López, Julio Leal, Cándido Viñas Calvo e Elena Agra. O seu segundo número apareceu en decembro de 1932.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
### Outros artigos 
* Lista de publicacións impresas da provincia de Pontevedra
Elena Agra

**Elena Agra Cambón**, finada en Vigo o 17 de novembro de 2006, foi unha xornalista galega.

## Traxectoria 
Filla de Blas Agra Mancebo. Foi vogal da sociedade Amigos del Arte nos anos trinta. Colaborou en *Horizonte* e *El Pueblo Gallego*.

## Vida persoal 
Casou con Alfonso García Hermida en maio de 1936.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
*
Anna Freixas

**Anna Freixas Farré**, nada en Barcelona o 21 de xullo de 1946, é unha escritora feminista e profesora de universidade catalá, xa xubilada.

## Traxectoria
Licenciouse e doutorouse en Psicoloxía pola Universidade de Barcelona, onde foi alumna de Miquel Siguán e onde desenvolveu os primeiros anos da súa actividade docente. En 1981 ingresou na Universidade de Córdoba, primeiro no Instituto de Ciencias da Educación e despois na Facultade de Ciencias da Educación, onde chegou a ser directora do departamento de Psicoloxía e catedrática de Psicoloxía Evolutiva e da Educación. Foi unha das creadoras da Aula de Estudos das Mulleres, que dirixiu entre 1994 e 2001, transformada despois na Cátedra Lionor de Guzmán.

As súas liñas de investigación foron o envellecemento das mulleres, coeducación e feminismo e a evolución da investigación e docencia en Psicoloxía desde unha perspectiva de xénero. Considérase que tivo unhas achegas pioneiras para o desenvolvemento da xerontoloxía feminista en España.

## Obras 
* *Mujer y envejecimiento. Aspectos psicosociales* (Fundació La Caixa, 1993)
* (Ed.) *Abuelas, madres, hijas: La transmisión sociocultural del arte de envejecer* (Icaria Editorial, 2005)
* *Demà més: dones, vides i temps* (Institut Català de les Dones, 2006)

* *Nuestra menopausia: una versión no oficial* (Paidós, 2007).
* *Tan frescas. Las nuevas mujeres mayores del siglo XXI* (Editorial Paidós, 2013).
* *Sin reglas. Erótica y libertad femenina en la madurez* (Capitán Swing, 2018).
* *Yo, vieja. Apuntes de supervivencia para seres libres* (Capitán Swing, 2021).

## Premios e recoñecementos 
* A súa obra *Mujer y envejecimiento. Aspectos psicosociales* recibiu o Premio Dr. Rogeli Duocastella de Investigación no campo das Ciencias Sociais, outorgado pola Fundación La Caixa, en 1993.
* En 1999 recibiu o VI Premio de Divulgación Feminista Carmen de Burgos, concedido pola Asociación de Estudos Históricos e sobre a Muller da Universidade de Málaga.
* En 2009 recibiu, *ex aequo*, o Premio Meridiana da Xunta de Andalucía, en recoñecemento á labor realizada por persoas e institucións en pro da igualdade de dereitos entre homes e mulleres, na categoría de Iniciativas de Produción Artística, Cultural ou Deportiva.

* En 2019 foi nomeada Doutora Honoris Causa pola Universidade Simón Bolívar de Barranquilla (Colombia). Primeira muller en ter este recoñecemento.
* En 2021 recibiu o Premio Amigos dos Maiores 2021.

## Notas
La Casera

**La Casera** é unha marca de refrescos española. Foi fundada no ano 1949 e pertenceu á familia Duffo ata 1996. Na actualidade é propiedade da empresa Orangina Schweppes, que á súa vez é, desde 2009, propiedade do grupo xaponés Suntory.

Comercializa bebidas gasosas, refrescos de limón, refrescos de laranxa, refrescos de cola e tinto de verán (unha mestura de viño e gasosa).

## Véxase tamén
Alex e a xitana

***Alex e a xitana*** (en ) é un filme estadounidense de comedia dirixido por John Korty e escrito por Lawrence B. Marcus. Está protagonizado por Jack Lemmon, Geneviève Bujold, James Woods, Gino Ardito, Robert Emhardt e Titos Vandis. O filme foi estreado o 3 de outubro de 1987 distribuído por 20th Century Fox.

Estreouse en galego o 16 de novembro de 1987 a través da TVG.

## Personaxes 
*Jack Lemmon como Alexander Main
*Geneviève Bujold como Maritza
*James Woods como Crainpool
*Gino Ardito como The Golfer
*Robert Emhardt como Xuíz Ehrlinger
*Titos Vandis como Treska
*William Cort como Public Defender 
*Todd Martin como Roy Blake
*Frank Doubleday como Prisioneiro
*Joseph X. Flaherty como Morgan
*Robert Miano como Young Shepherd
*Al Checco como Nat
*Harold Sylvester como First Goon
*Clyde Kusatsu técnico de raios X
*Alan DeWitt como Attendant
*Eddra Gale como muller no teléfono
*Victor Pinheiro como Mr. Chandler

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
*
Aeroporto de Fuzhou-Changle

O **aeroporto internacional de Fuzhou-Changle**  é un aeroporto internacional que serve a Fuzhou, a capital da provincia chinesa de Fujian. Inaugurouse o 23 de xuño de 1997, despois de que a súa construcións se aprobase no ano 1992. O aeroporto atópase preto da ribeira do estreito de Taiwán no distrito de Changle, a uns 50 quilómetros ao leste do centro de Fuzhou.

No ano 2016 pasaron polas súas instalacións un total de 11 606 446 pasaxeiros, sendo o 26º aeroporto máis concorrido da China. Ademais, foi o 23º máis concorrido en termos de carga e o 28º en amovementos de avións.

## Aeroliñas e destinos
### Pasaxeiros
### Carga
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Web do aeroporto 

## Notas
Chía (deusa)

**Chía** ou **Chíe** é a deidade muisca da Lúa, considerada a esposa de Sué (o Sol). Era o símbolo dos praceres, sendo a protectora da diversión, os bailes e as artes, representándoa con forma de muller. Noutra variante da mitoloxía da zona, Bachué, nai do pobo chibcha, foi convertida en Lúa para acompañar a Sué.

Tanto o deus sol "Sué" como a deusa da Lúa "Chía", estaban relacionados cos gobernantes muiscas. O deus do sol estaba relacionado cos zaques do norte e o seu Templo de Sogamoso; mentres que a familia do zipa que gobernou o territorio que abrangue o que hoxe é Bogotá, estaba relacionada coa deusa da Lúa e o seu Templo de Chía. Segundo Juan de Castellanos: "os muiscas concibían o Sol e a Lúa como esposos, e pais da xente".

Os "chyquys", ou sacerdotes do calendario sagrado, foron os encargados das cerimonias adicadas á deusa, que incluían ofrendas de ouro e utensilios de cerámica.

miniatura|esquerda|230px|A deusa Chía nas rúas da localidade de Chía.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* A muller na sociedade muisca
* Relixión muisca
* Templo da Lúa (Chía)
Bachué

A deusa **Bachué** (en lingua muisca: "a do peito espido"), é unha deusa nai que segundo a relixión muisca é a nai da humanidade. Xurdiu das augas da lagoa de Iguaque cun meniño no colo, quen medrou para devir no seu marido e poboar a Terra. Recibiu adoración nun templo na área do actual concello de Chíquiza, anteriormente chamado "San Pedro de Iguaque".

## Mitoloxía 
miniatura|esquerda|250px|A deusa Bachué mergullándose na lagoa de Iguaque.
Cando o neno medrou, Bachué casou con el e viaxou a través dos territorios dos muiscas. Cada vez que quedaba embaraza daba a luz entre catro e seis fillos. Os muiscas crían que tódalas persoas tiñan como antepasado común a Bachué. Cando os seus fillos medraron, Bachué regresou á lagoa de Iguague co seu primeiro fillo e despois dun dicursos final converteuse en dúas cobras xigantes e mergullouse na auga, convertendo este sitio nun lugar sagrado para os muiscas.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* A muller na sociedade muisca
* Relixión muisca
### Bibliografía 
*