Carmín

miniatura|Mostra do pigmento carmín.
miniatura|Fórmula estrutural do carmín.
**Carmín** é unha cor intensa, algo purpúrea, semiescura, que é específico do pigmento homónimo.

É un sal alumínico do ácido carmínico (C22H20O13), ou, menos frecuentemente, do ácido quermésico.

O pigmento prodúcese a partir dalgúns insectos hemípteros da superfamila dos cocoideos, sobre todo da cochinilla e tamén de certas especies do xénero *Porphyrophora* (como *P. hamelii* e *P. polonica*, a cochinilla de Armenia e a cochinilla polaca, respectivamente). O **carmín** utilízase na fabricación de flores artificiais, pinturas, tintas, coloretes e outros cosméticos, e dalgúns medicamentos.

Ademais, engádese habitualmente a produtos alimenticios, como iogures, doces e a certas marcas de zumes, sendo os máis notábeis os da variedade "vermello rubí".

En cosmética, reciben o nome de **carmín** as pastas vermellas ou avermelladas coas que se fabrican os lapis de labios e os pos para o rostro (coloretes).

## Etimoloxía 
O termo *carmín* provén do latín medieval *carminium*, que procede do árabe *qirmiz*, "carmesí", e este do sánscrito *krimiga*, "producido por insectos", de *krmi*, "verme, insecto". O vocábulo latino foi influído por *minium*, "minio", "cinabrio", supostamente de orixe ibérico.

Carmín comezou a usarse en castelán en 1571, por vía do francés *carmin*. E destes idiomas pasou ao galego.

## Variedades do pigmento carmín 
### Carmín natural 
#### O carmín de quermes 
miniatura|220px|Uso do carmín en cosmeticoloxía para labios e na vestimenta.

O **carmín de quermes** é un dos pigmentos orgánicos máis antigos. A primeira evidencia do seu uso atribúese aos sumerios, e foi usado como tixidura para tinxir e como pigmento para a laca en tempos do Antigo Exipto, en Grecia e no Oriente Próximo. Aínda que a cor desta laca era moi admirada, o pintor protorrenacentista Cennino Cennini desconfiaba dela:

[miniatura|220px|Alabarelo (pote de [boticario) francés (c. 1720) destinado a conter "xarope de Alquermes". *Musée des arts décoratifs de Bordeaux*]]

Este pigmento perdeu importancia e foi caendo en desuso ao introducirse en Europa o carmín da cochinilla americana, aínda que a recolección do quermes continuou durante varios séculos. 

Jean Hellot, na súa obra *A arte da tinguidura de lás e de teas de lá*, publicada en 1750, relata que a produción francesa de quermes fora eclipsada pola tintura "escarlata de Holanda", de cor "vermella lume", que se elaboraba con cochinilla americana, e que a única tintura vermella de quermes que seguía en uso era unha escarlata «de cor de sangue de boi» que se fabricaba en Venecia. O mesmo Hellot, necesitando algo de gra de quermes para realizar experimentos de tintura, só fora capaz de conseguila na rexión francesa de Languedoc, onde os comerciantes parisienses facíana traer unicamente «para o uso da Medicina».

Aínda a comezos do século XIX, Claude-Louis Berthollet e Amédée Berthollet, no seu popular tratado *Elementos da arte da tintura*, describen o proceso de recolección de quermes en Languedoc. Para a preparación das cochinillas recolectadas, mencionan que primeiro mergullábanse nunha solución de vinagre ou se exponían a vapores de vinagre a fin de que os ovos non eclosionaran, e logo se secaban sobre panos.

En Europa usáronse de maneira similar ao quermes as cochinillas da especie *Porphyrophora polonica* e outras.

##### Denominacións no *Índice internacional das cores* 
* Natural Red 3, NR 3
* CI 75460.

[miniatura|220px|*Indio que recoge la Cochinilla con una colita de Venado*, ilustración de *Memoria sobre la naturaleza, cultivo, y beneficio de la grana*, de José Antonio de Alzate y Ramírez ([1777)]]

#### De cochinilla 
O **carmín de cochinilla**, o simplemente **carmín**, obtense do ácido carmínico producido por cochinillas americanas, maiormente da especie *Dactylopius coccus*, que se crían sobre os nopais ou tunas (cactos do xénero *Opuntia*). Suxeriuse —aínda que non é seguro— que o cultivo de cochinillas en Mesoamérica se remonta ao período tolteca (século X). 

En México, os aztecas criaban estes insectos para elaboraren tinturas e pinturas, e tamén a modo de moeda coa que pagar impostos e trabucos. Á chegada da nova «gra» tintórea ao Vello continente comprobouse que a tintura carmín que producía era máis fermoso, permanente e rendíbel que o de quermes, tendo sido introducida en Mesoamérica e Norteamérica en tempos antigos.

[miniatura|220px|Grupo de femias de *[Dactylopius coccus* alimentándose sobre unha penca de nopal en La Palma (Canarias). Estes insectos usan o ácido carmínico como defensa.]]

##### Uso actual; outros usos 
O uso do carmín de cochinilla continúa a día de hoxe. Actualmente prepárase fervendo as cochinillas previamente secas e pulverizadas nunha solución amoniacal ou de carbonato de sodio, para extraer o ácido carmínico; as partículas insolúbeis elimínanse mediante filtrado, e a solución resultante trátase con alume para que o colorante precipite.

Este colorante úsase para dar cor vermella ou rosada a numerosos produtos (tinturas para teas, medicamentos, alimentos, bebidas, xabóns, cosméticos).

En 1858 o anatomista alemán e pioneiro da microfotografía anatómica Joseph von Gerlach introduciu o carmín como colorante para a tinguidura de neuronas; na década de 1870 o seu uso xa se estendera entre os seus colegas, e aínda se utiliza con ese fin.

Tamén se indicaron usos medicinais para a cochinilla, e certamente na medicina popular americana ten varios usos, non só en México, senón tamén entre os quechuas do Perú.

### Carmín sintético 
Un substituto do carmín de orixe animal amplamente utilizado é o **vermello cochinilla A**, **Ponceau 4R** ou **escarlata Victoria 4R**, un colorante co número **E124**. Trátase dun derivado azoico do petróleo, máis barato que o carmín natural.
* Na terceira móstrase o **carmín** que se usa en pintura artística, tamén chamado **vermello carmín** ou **carmíneo**. Este baséase na cor dos colorantes sintéticos denominados «carmín», cos que se elaboran tinturas e pinturas.
* A cuarta mostra é do colorante carmín natural, usado por exemplo en cosmética.

Nun sentido amplo, por «carmín» enténdense unha variedade de vermellos, como o granate profundo, o carmesí intenso ou, simplemente, un vermello moi forte. Tamén chámanse «carmíns» aos colorantes vermellos ou vermello-purpúreos que se usan en pintura artística, tinturaría, confeitaría e cosmética.

Nota. *Para a cor carmín feito con tinturas da planta chamada rubia, véxase carmín de alizarina.*

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Cardon, Dominique (2003): *Le monde des teintures naturelles* . París: Belin. ISBN 978-2-7011-6143-3.
* Greenfield, Amy Butler (2005): *A perfect red: Empire, espionage, and the quest for the color of desire*. Nova York: HarperCollins. ISBN 978-0-0605-2275-9.

### Outros artigos 
* Cor
* Vermello
* Cochinilla

### Ligazóns externas 
* Center for Science in the Public Interest (nota de prensa) (1 de maio de 2006): Bug-Based Food Dye Should Be ... Exterminated, Says CSPI  .
* Dutton, LaVerne M. (1992): "Cochineal: A Bright Red Animal Dye". ''Master's Thesis for Baylor University'' in Waco, Texas . Consultada o 7 de xuño de 2020.
* Carmine. Natural organic pigment known since antiquity en ColourLex .