Tanatose

[miniatura|300px|Unha zarigüeia *[Didelphis virginiana* facéndose a morta.]]
[miniatura|300px|Unha serpe *[Natrix helvetica* facéndose a morta.]]
A **tanatose**, **morte aparente**, **morte finxida**, **inmobilidade tónica** ou **catatonia de inmobilización** é o comportamento no cal os animais aparentan estar mortos. É un estado inmóbil xeralmente desencadeado por un ataque de predadores e pode darse nunha ampla variedade de animais, desde insectos e crustáceos a mamíferos, aves, réptiles, anfibios e peixes. O termo inmobilidade tónica é o que máis se usa na literatura científica sobre o asunto. Tamén se chama coloquialmente **facerse o morto**. Outra denominación coloquial usada ás veces en certos contextos é **hipnose animal**, concretamente cando é inducida polos humanos. O primeiro rexistro escrito de hipnose animal data do ano 1646 nun informe de Athanasius Kircher á cal el someteu a polos.

A tanatose é unha forma de engano animal que se considera unha estratexia antipredadores, pero pode tamén utilizarse como unha forma de mimetismo agresivo (comer aos que se acheguen a un predador que se fai o morto). A morte aparente é distinta do comportamento de conxelación (dos movementos) visto nalgúns animais.

Malia as aparencias, algúns animais permanecen conscientes durante a inmobilidade tónica. As evidencias disto inclúen o movemento de resposta ocasional, o escaneado do ambiente dos animais e inmobilidade tónica a miúdo aproveitando as oportunidades de escapar. A inmobilidade tónica é o termo preferido na literatura porque ten connotacións neutras en comparación co termo 'tanatose' que ten unha estreita asociación coa morte. En contraste, xunto coa bradicardia, os vertebrados en inmobilidade tónica adoitan reducir a súa frecuencia respiratoria ou sacan a lingua, o que a distingue da resposta de conxelación.

Nos escaravellos os experimentos de selección artificial mostraron que hai unha variación herdable da duración da morte finxida. Os seleccionados para maiores duracións do finximento da morte están en vantaxe selectiva respecto dos que teñen duracións máis curtas cando se introduce un predador, o cal indica que a tanatose é verdadeiramente adaptativa.

Nas serpes *Heterodon* os individuos que se senten ameazados enrólanse sobre o seu dorso e aparentan estar mortos cando os ameaza un predador, á vez que o seu corpo zumega un fluído volátil fedorento. Predadores como os gatos perden entón o interese pola serpe, que parece e cheira como un morto. Unha das razóns para esta perda de interese é que evitan os animais que cheiran a podre como precaución ante coller unha infección, así que a serpe, neste caso, estase aproveitando desa reacción. Os individuos novos que acaban de saír do ovo instintivamente mostran este comportamente cando as ratas tratan de comelos.

En mamíferos a zarigüeia ou opósum *Didelphis virginiana* é quizais o exemplo mellor coñecido de tanatose. Este instinto non sempre dá bos resultados no mundo moderno; por exemplo, segundo algunhas interpretacións, estas zarigüeias cando comen animais atropelados nas estradas poden utilizalo en resposta á ameaza que lles supón que se acheguen coches pola estrada e ao facelo acaban atropeladas elas tamén.

Un dos consellos habituais que se dá ás persoas que intentan sobrevivir a un ataque dun oso pardo é deitarse boca abaixo, cubrir a cara coas mans, brazos e cóbados e facerse o morto. Isto faríase coa esperanza de que o oso se aburra e se vaia despois dun tempo.

A tanatose tamén se observa en moitos invertebrados, como na avespa *Nasonia vitripennis*, e o grilo *Gryllus bimaculatus*, entre outros.

## Reprodutiva 
Na especie de araña *Pisaura mirabilis* os machos adoitan realizar elaborados rituais de entregar agasallos e de tanatose para evitar ser comidos pola femia durante o apareamento. Os estudos realizados indican que hai maiores posibilidades de éxito de apareamento en machos que realizan un finximento da morte con maior frecuencia que os que o fan con menor.
[miniatura|Os peixes [cíclidos do xénero *Nimbochromis* usan a tanatose como unha forma de mimetismo agresivo, facéndose os mortos para atraer presas.]]

## Predadora 
*Nimbochromis* é un xénero de peixes cíclidos endémico do Lago Malawi no leste de África. Son peixes grandes predadores para os que a tanatose é unha forma de mimetismo agresivo. Este peixe déitase de lado sobre os sedimentos do fondo e toma unha coloración con manchas. Os preeiros, atraídos polo que lles parece un peixe morto, aproxímanse a este predador para investigalo. Entón, *N. livingstoni* abandona o seu comportamento de tanatose, ponse dereito e rapidamente come o malpocado preeiro que se achegou demasiado. Observouse unha estratexia similar no cíclido africano *Lamprologus lemairii* do lago Tanganica e no cíclido centroamericano *Parachromis friedrichsthalii*.

## Exemplos 
### Invertebrados 
[miniatura|Unha araña *[Latrodectus geometricus* recorrendo á tanatose ao ser tirada da súa arañeira.]]
Entre os invertebrados a inmobilidade tónica está moi estendida no filo Arthropoda e demostrouse que ocorre en [escaravellos, avelaíñas, mántidos, carricantas, grilos, avespas, abellas, formigas e arañas.

#### Avespas 
A inmobilidade tónica observouse en varias especies de avespas parasitoides e considérase un comportamento antipredador nestes insectos. No tiburón tigre (que mide 3–4 m de lonxitude), a inmobilidade tónica pode ser inducida polas persoas poñendo as mans suavemente nos lados do morro do animal na zona que rodea os ollos. Durante a inmobilidade tónica nos tiburóns, as aletas dorsais póñense ríxidas, a respiración é máis lenta e as contraccións musculares son máis estables e relaxadas. Este estado persiste durante uns 15 minutos como media antes de que se recuperen e volvan a estar activos. Os científicos aproveitaron esta resposta para estudar o comportamento dos tiburóns; estudáronse os repelentes para tiburóns químicos para comprobar a súa efectividade e estimar con máis exactiti¡ude a dosificación, concentracións e tempo de recuperación. A inmobilidade tónica pode tamén usarse como unha forma de anestesia suave durante as manipulacións experimentais dos tiburóns.

Tamén se cre que a inmobilidade tónica pode ser unha experiencia estresante para os tiburóns. As medidas de valores químicos en mostras de sangue cando o tiburón está inmóbil, suxiren que a inmobilidade tónica pode causarlles estrés e reduce a eficiencia respiratoria. Outros pensan que os tiburóns teñen unha serie de mecanismos compensatorios que actúan incrementando a frecuencia respiratoria e rebaixan o estrés.

Observouse que as candorcas poden aproveitarse da inmobilidade tónica dos tiburóns para depredar os tiburóns grandes. Algunhas candorcas trucan contra os flancos dos tiburóns para atordalos, despois danlle volta ao tiburón para inducir a inmobilidade tónica e mantelos nese estado durante bastante tempo. Nalgúns tiburóns isto impide que a auga flúa polas branquias e o resultado pode ser mortal.

#### Peixes teleósteos 
A carpa vermella, a troita, o *Scardinius*, a tenca, o *Ameiurus nebulosus*, *Oryzias latipes*, *Macropodus opercularis* e os Fundulidae quedan fláccidos cando son agarrados polo dorso. Os *Astronotus ocellatus* parecen quedar en shock cando están estresados (por exemplo, cando limpan o seu acuario): póñense de lado, paran de mover as aletas, empezan a respirar máis lentamente e con maior profundidade e perden a cor. Un comportamento similar obsérvase en *Acanthurus triostegu* en estudos de campo.
[miniatura|Unha serpe *[Heterodon platirhinos* facéndose a morta e regurxitando un sapo.]]

#### Anfibios e réptiles 
A inmobilidade tónica pode encontrarse en varias familias de anuros (ras e sapos). Nos anuros, a inmobilidade tónica demóstrase xeralmente por ter os ollos abertos e as extremidades estendidas e fáciles de mover, pero algunhas especies manteñen os ollos pechados. O exemplo máis común de inmobilidade tónica é a das cobras *Heterodon* de América do Norte, pero tamén se observou en *Natrix natrix*.

A inmobilidade tónica pode tamén inducirse no *Anolis carolinensis*. As características desta inmobilidade tónica varían en función da duración e condición de catividade.

#### Polos 
A inmobilidade tónica pode inducirse en polos, pero o comportamento adóitase denominar coloquialmente hipnose (hipnotismo de polos).

A inmobilidade tónica pode inducirse nos polos de diversos xeitos, como agarrarlos suavemente polos lados, estómago ou dorso durante un curto período de tempo ou debuxando con xiz unha liña no chan desde o bico do polo mentres se mantén inmobilizado coa cabeza abaixo. Os polos utilizáronse en varios estudos para dilucidar as bases xenéticas da inmobilidade tónica. Aínda que os perimeiros estudos se enfocaban a determinar se a inmobilidade tónica estaba influída pola xenética, un estudo de 2019 identificou cinco xenes que poderían controlar a inmobilidade tónica en dúas razas de polos.

#### Patos 
A inmobilidade tónica observouse en moitas especies de parrulos como unha efectiva resposta antipredadores. Un estudo feito por Sargeant e Eberhardt (1975) determinou que os patos que finxían estar mortas tiñan unha maior posibilidade de sobrevivir a un ataque dun raposo que os que intentaban resistir e loitar. Malia estaren inmóbiles, os patos permanecían conscientes e estaban atentos ás oportunidades de escapar. Aínda que os investigadores concluíron que a inmobilidade tónica era unha resposta efectiva antipredadores, concordan en que non sería útil contra predadores que matan ou lesionan mortalmente a presa en canto a capturan. Igual que noutros animais que son presas, a inmobilidade tónica considérase que é un comportamento antipredadores no coello. Reaizáronse estudos sobre a inmobilidade tónica en coellos sobre todo no coello europeo *Oryctolagus cuniculus*, pero tamén se estudaron outras especies.

Un experimento de laboratorio de Ewell, Cullen e Woodruff (1981) apoiou a hipótese de que os coellos europeos usan a inmobilidade tónica como unha resposta antipredador. O estudo atopou que o rápido que os coellos "se poñían dereitos" (é dicir, saían da inmobilidade tónica) dependía do rápido que un predador se afastaba do coello e o preto que o coello estaba da súa gaiola.

Hai tamén evidencias crecentes que indican unha contribución  positiva da inmobilidade tónica no funcionamento dos seres humanos. Así, hipotetízase que a inmobilización defensiva xogou un papel crucial na evolución do vínculo fillos-pais nos seres humanos, atención sostida e influenciación, o sono REM e a teoría da mente.

## Indución 
A inmobilidade tónica considérase que é unha resposta potenciada polo medo inducida pola restrición física e caracterizada pola resposta reducida a unha estimulación externa. Foi utilizada como medida na avaliación do benestar animal, especialmente en galiñas, desde 1970. A razón do test de inmobilidade tónica é que o experimentador estimula un predador, orixinando deste modo a resposta antipredador. O principio é que o animal presa 'simule' estar morto para poder escapar cando/se o predador relaxa a súa concentración. As aves que finxen estar mortas adoitan tomar vantaxe das oportunidades que teñan para escapar; a inmobilidade tónica no paspallás reduce a probabilidade de que as aves sexan predadas por gatos.

Para inducir a inmobilidade tónica o animal é agarrado suavemente polos lados ou dorso durante un período de tempo, por exemplo, 15 segundos. Isto faise sobre unha superficie plana e firme ou ás veces nun berce de retención conforma de V ou U construído para o propósito. En roedores a resposta é ás veces inducida ao poñer unha grampa na pel da caluga do pescozo. Informouse de comportamentos como o número de inducións (períodos de retención de 15 segundos) requiridos polo animal para permanecer quedo, a latencia aos primeiros movementos importantes (a miúdo movementos cíclicos das patas), latencia aos primeiros movementos de cabeza ou ollos e a duración da inmobilidade, ás veces chamado 'tempo para endereitarse'.

A inmobilidade tónica foi utilizada para mostrar que as galiñas en gaiolas son máis temerosas que as que están en galiñeiros, as galiñas transportadas na man son máis temerosas que as transportadas nunha fita transportadora mecánica, e as galiñas que sofren un transporte longo son máis temerosas que cun transporte de máis curta duración.

A inmobilidade tónica como ferramenta científica tamén se utilizou en ratos, xérbilos, coellos de Indias, ratas, e porcos.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Mimetismo agresivo
* Adaptación antipredadores
* Autohemorraxia – animais que deliberadamente expulsan hemolinfa ou sangue
* Hipnotismo dos polos
* Resposta de loitar ou fuxir
* Tetrodotoxina – neurotoxina que causa parálise muscular
* Resposta vasovagal