open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Xoán Manuel Tubío Fernández

**Xoán Manuel Tubío Fernández**, coñecido como **Xaneco**, nado en Outeiro de Rei o 8 de agosto de 1967, é un luthier de instrumentos musicais galegos. Desde o ano 2015 ocupa a presidencia da Asociación de Gaiteiros Galegos.

## Traxectoria 
Fillo dun carpinteiro, aprendeu desde moi cativo as técnicas e o manexo das ferramentas para traballar a madeira. A idade de 15 anos entrou en contacto coa música tradicional galega na Asociación cultural de Outeiro de Rei, onde comezou como percusionista. Nos anos noventa fabricou o seu primeiro tambor, continuando desde aquela a fabricación de instrumentos tradicionais. O aumento na súa listaxe de encomendas fixo que abrise o seu propio obradoiro en San Fiz de Paz no ano 1996: *Xaneco, obradoiro de instrumentos musicais*.

No ano 1995 entrou en contacto coa zanfona, grazas a un curso organizado pola AGG, comezando a interesares e acumular información arredor do instrumento. Posteriormente realizou un curso no obradoiro-escola de instrumentos galegos da deputación de Lugo e, coa axuda do luthier de Sarria Xermán Arias, fabricou a súa primeira zanfona, sendo actualmente un dos poucos luthiers que as fabrican en Galiza. Un destes instrumentos, a "zanfona carneifona", valeulle o primeiro premio no X Certame de Artesanía Antón Fraguas Fraguas da Deputación da Coruña. 

Como músico participou en diferentes grupos como Aloia ou Caldaloba, sendo na actualidade membro dos Minhotos.

Desde o ano 2015 é presidente da Asociación de Gaiteiros Galegos.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Artigos de Xaneco Tubío. Nós diario.
* El arte del luthier. Desde Galicia para el mundo (castelán). 02/04/2014 (Youtube).
* Xaneco HD. Curtametraxe de Isabel Albela González (EASD Mestre Mateo). 20/04/2015 (Youtube).
De Havilland Ghost

O **de Havilland Ghost** (orixinalmente **Halford H-2**) foi o segundo deseño dun motor turborreactor da de Havilland Engine Company en entrar en produción e o primeiro motor de turbina de gas do mundo en entrar en servizo cunha aeroliña (con BOAC). O Ghost impulsou aos de Havilland Venom, de Havilland Comet e SAAB 29 Tunnan. Foi un desenvolvemento ampliado do Goblin.

O 23 de marzo de 1948 John Cunningham conseguiu un novo récord mundial de altitude de 18 119 m. Estaba pilotando un Vampire Mk I modificado ao substituírlle o motor Goblin por un Ghost, e coas puntas das ás alongadas.

## Deseño e desenvolvemento 
O Ghost orixinouse cando de Havilland comezou a traballar no que finalmente se convertería no Comet en 1943. O primeiro deseño de Frank Halford, o H-1, estaba entrando en produción e podía cumprir cos requisitos do Comet escalando o H-1. O resultante H-2 usaba des cámaras de combustión máis grandes no lugar das 16 máis pequenas do H-1, utilizando "entradas divididas" bifurcadas alimentadas por cada conducto difusor para facer efectivamente vinte entradas. Cando o prototipo estaba sendo construído, de Havilland mercou a firma de Halford, pasando a chamarse **de Havilland Engine Company**, renameando o H-1 e o H-2 como Goblin e Ghost respectivamente.

O Ghost estaba funcionando en 1944 e voou por vez primeira en 1945. Isto foi moito antes de que o Comet ou o Venom estivesen listos para voar. Nese momento o Ghost foi escollido para o proxecto de caza sueco "JxR", que finalmente sería o Tunnan. Durante o deseño do Tunnan Suecia recibiu estudos alemáns sobre deseños con á en frechaa través de Suíza e redeseñou o avión para incorporar esta característica. O Tunnan voou por vez primeira con esta forma en 1948. Para as versións de produción do Tunnan, o Ghost fabricouse baixo licenza por Svenska Flygmotor (posteriormente Volvo Aero) como o **RM2**. O Ghost tamén foi construído baixo licenza en Italia por Fiat e en Suíza por Sulzer Brothers.

O Ghost voaría novamente no primeiro voo do Comet I o 27 de xullo de 1949. O avión estaba equipado co Ghost 50 de 22 kN, que foi unha planta de potencia provisional pendente da dispoñibilidade do Rolls-Royce Avon que se usaría no Comet 2. Fabricáronse varias versións do Ghost 50, rematando co Ghost 50-Mk.4 instalado no Comet 1XB fabricado para probar novas técnicas de construción de fuselaxes eintroducido para abordar os problemas co Comet 1.

Durante o seu desenvolvemento, a Royal Air Force tamén solicitou unha versión mellorada do de Havilland Vampire con máis capacidade de carga e polo tanto un motor maior. O deseño resultante foi coñecido como o Venom, e compartía moitas características co anterior Vampire. O Ghost voou por primeira vez no Venom o 2 de setembro de 1949. Nese momento o motor levaba funcionando bastante tempo e xa ía polo modelo Mk.103 de 21,6 kN. O Venom usouse pprincipalmente como cazabombardeiro, aínda que algúns fabricáronse como cazas nocturnos. O Venom foi posteriormente seleccionado pola Fleet Air Arm para as súas necesidades de intercepción, e foi amplamente usado como o Sea Venom.

## Notas
Doris adrianae

***Doris adrianae*** é unha especie de molusco opistobranquio da orde dos nudibranquios, suborde dos doridinios, infraorde dos doridoideos, superfamilia dos *Doridoidea* e familia dos dorídidos, unha das integradas no xénero *Doris*

## Taxonomía 
### Descrición 
A especie foi desdrita en 2021 polos malacólogos españois Urgorri, V., Señarís, M. P., Díaz-Agras, G., Candás M. & Gómez-Rodríguez, C., no seu traballo:
:Urgorri V., Señarís M. P., Díaz-Agras G., Candás M. & Gómez-Rodríguez C. (2021): "*Doris adrianae* sp. nov. (Heterobranchia; Nudibranchia; Doridina) de las costas de Galicia (NW Península Iberica)". *Nova Acta Científica Compostelana (Bioloxía)*. **28**: 1-33.

### Distribución 
Esta especie foi descrita a partir de espécimes recollidos na ría de Ferrol.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Urgorri, V., Señarís M. P., Díaz-Agras G., Candás M. & Gómez-Rodríguez C. (2021): "*Doris adrianae* sp. nov. (Heterobranchia; Nudibranchia; Doridina) de las costas de Galicia (NW Península Iberica)". *Nova Acta Científica Compostelana (Bioloxía)*. **28**: 1-33.

### Outros artigos 
* Gasterópodos
* Opistobranquios
* Nudibranquios
* Doridinia
* Doridoidei
* *Doridoidea*
* Dorídidos
* *Doris*
The Legend of Vox Machina

***The Legend of Vox Machina*** é unha serie de animación estadounidense producida por Critical Role Productions, Titmouse, Inc. e Amazon Studios. Estreouse a través de Amazon Prime Video o 28 de xaneiro de 2022. Baséase na primeira campaña da webserie *Critical Role* sobre *Dungeons & Dragons*. A serie conta coas voces de Laura Bailey, Taliesin Jaffe, Ashley Johnson, Matthew Mercer, Liam O'Brien, Marisha Ray, Sam Riegel e Travis Willingham que retoman os seus papeis de *Critical Role*.

A primeira tempada componse de doce episodios. Dez dos episodios da primeira tempada foron financiados a través dunha campaña de Kickstarter. En novembro de 2019, a serie foi renovada por Amazon por unha segunda tempada, mesmo antes da estrea da serie.

## Notas
Democracia em Vertigem

***Democracia em Vertigem*** é un filme documental brasileiro de 2019 dirixido por Petra Costa. O filme segue o pasado político do cineasta dun xeito persoal, en contexto co primeiro mandato do Presidente Lula e os eventos que levaron á destitución de Dilma Rousseff, analizando o ascenso e caída de ambos presidentes así como a crise sociopolítica de 2014 que arrasou o Brasil. A detención de Lula abriu o camiño para a campaña presidencial de Jair Bolsonaro.

Estreouse internacionalmente no Festival de Cinema de Sundance e a través de Netflix o 19 de xuño de 2019. Foi nomeado ao Óscar ó mellor documental na 92ª edición dos premios e gañou os premios Platino e Peabody en 2020.

## Notas
Zenit-3SL

**Zenit-3SL** foi un lanzador pesado ucraíno e ruso adicado principalmente a lanzar satélites de comunicacións. Era comercializado pola empresa Sea Launch e lanzado desde unha plataforma mariña.

## Características
O Zenit-3SL foi un derivado do Zenit-3 deseñado para poder ser lanzado desde unha plataforma flotante que podía moverse a calquera punto do océano e tomar vantaxe de ser lanzado desde baixas latitudes, cerca do ecuador. A versión orixinal modificouse, ampliando a terceira etapa para poder enviar cargas máis pesadas a órbita. Lanzáronse 36 Zenit-3SL, con tres fallos totais e un parcial.

## Historial de lanzamentos 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
*Zenit-2
*Zenit-2M
*Zenit-3
*Zenit-3SLB
Zenit-3SLB

**Zenit-3SLB** foi un lanzador pesado ucraíno e ruso adicado principalmente a lanzar satélites de comunicacións.

## Características
O Zenit-3SLB era unha modificación do Zenit-3SL para poder ser lanzado desde o cosmódromo de Baikonur. Era comercializado por Land Launch, filial de Sea Launch, a comercializadora dos Zenit-3SL. Lanzáronse seis Zenit-3SLB, todos con éxito.

## Historial de lanzamentos 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
*Zenit-2
*Zenit-2M
*Zenit-3
*Zenit-3SL
*Cosmódromo de Baikonur
Sequeiros, Pezós, Pezós

**Sequeiros** é un lugar da parroquia de Pezós no concello de Pezós que se localiza no occidente de Asturias. 
Situado a 317 metros sobre o nivel do mar, o casarío localízase a 2 km da vila, e capital do concello, de Pezós e en 2021 estaba deshabitado.
## Notas
Zenit-4M (satélite)

**Zenit-4M** ou **Rotor** (índice GRAU 11F691) foi unha serie de satélites de recoñecemento militares da Unión Soviética.

## Características 
Os satélites Zenit-4M eran unha versión mellorada dos Zenit 4. Estaban baseados nas cápsulas Vostok. Con 6300 kg de masa, consistían nun módulo de servizo e outro de reentrada de forma esférica contendo as cámaras e a película fotográfica que debía ser devolta a terra e revelada. Os satélites estaban alimentados por batería que lles daban unha autonomía de 13 días. As órbitas típicas dos Zenit-2 estaban entre os 200 e os 300 km de altura. O sistema de fotografía de alta resolución usaba a cámara Ftor-6. Foron as primeiras cápsulas Zenit en usar un módulo motor reacendible para manobrar en órbita e levaban protección térmica adicional e estabilizadores aerodinámicos para protexer a nave e a cámara do quecemento atmosférico ao pasar polos puntos máis baixos da súa órbita. Lanzáronse 61 Zenit-4M, todos mediante foguetes Voskhod, con catro fallos. Foron substituídos polos Zenit-4MK.

## Historial de lanzamentos 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
*Voskhod (foguete)
*Zenit-2M (satélite)
*Zenit-2 (satélite)
*Zenit-4 (satélite)
*Zenit-4MK (satélite)
*Zenit-4MKM (satélite)
*Zenit-4MKT (satélite)
*Zenit-4MT (satélite)
Nicola Lagioia

**Nicola Lagioia** (Bari, 7 de abril de 1973) é un escritor, presentador radiofónico e actor italiano, director do Salón Internacional do Libro de Torino dende 2017.

## Traxectoria
Licenciado en Dereito pola Universidade Aldo Moro de Bari. Apaixoado da escritura, colabora de seguido con diversas editoriais. Despois de traballar como redactor, leva a cabo a actividade de escritor pantasma, escribindo libros, guións e teses por encargo. 

Como escritor, debutou en 2001 coa novela *Tre sistemi per sbarazzarsi di Tolstoj (senza risparmiare se stessi).*

En 2004 publica *Occidente per principianti* co que logra o Premio Scanno, o Premio Napoli e logra ser finalista ó Premio Bergamo. 

Ten publicado relatos en diversas antoloxías, entre elas *Patrie impure* (Rizzoli, 2003), ''La qualità dell'aria* (minimum fax, 2004), que editou xunto con Christian Raimo, *Semi di fico d'India* (Nuovadimensione, 2005), *Perifefie* (Laterza, 2006), *Deandreide*, adicada a Fabrizio De André (Biblioteca Universale Rizzoli, 2006), *Ho visto cose* (Biblioteca Universale Rizzoli, 2008), *La storia siamo noi* (Neri Pozza, 2008).

Coa novela *Riportando tutto a casa*, editada por Einaudi en 2009, adxudícase o SuperPremio Vittorini, o Premio Volpini, o Premio Viareggio par a narrativa.

En 2015 gañou o Premio Strega co libro *La ferocia*, publicado por Einaudi.

Ata 2017 dirixiu *nichel*, a columna de literatura italiana de minimum fax. Dende 2010 é un dos condutores de *Pagina3*, unha revisión diaria de páxinas culturais que emite Rai Radio 3. 

Nos anos 2013, 2014 e 2015, é un dos seleccionadores do Festival Internacional de Cinema de Venecia, do que tamén fixo parte do xurado do concurso principal na súa 77ª edición.  

Dende 2017 é o Director editorial do Salón internacional do libro de Turín.  

En 2020 publicou o libro *La città dei vivi'' que venceu en 2021 o Premio Internacional Bottari Lattes Grinzane.
  
## Listaxe da obra
Joaquín Yarza

O nome **Joaquín Yarza** pode referirse a:
***Joaquín Yarza**, futbolista galego (1881-?);
***Joaquín Yarza Ormazábal**, mariño vasco (1898-1972);
***Joaquín Yarza Luaces**, historiador da arte galego (1936-2016), fillo do anterior.
Río Augüeira

O **río Augüeira** é un río de 47 quilómetros do noroeste da Península Ibérica que nace no concello galego da Fonsagrada e discorre na súa maior parte na Terra Eo-Navia de Asturias e aboca no río Navia.

## Percorrido 
Nace a 810 metros no concello da Fonsagrada e percorre os concellos de Santalla de Ozcos, San Martín de Ozcos e Pezós, e fai en diferentes tramas de límite natural entre eles para abocar, tras facer un percorrido de 47 km en U, no río Navia á altura do encoro de Doiras. Recibe as augas de diferentes regueiros e regatos, entre os que salienta o Hío. 
## Notas
Palabra de honor

***Palabra de honor***, publicado por Galaxia -na colección Salnés- en 1967, é un libro de poemas de Arcadio-López Casanova.

## Contido 
*Palabra de honor (1959-1967)*, así figura na entrada

#### Adicatoria 
*A MARI CARMEN, porque tamén é súa ista razón*

#### *A modo de noticia* 
Explicación do autor de cando compuxo estes poemas

#### *I PORQUE CONTO UNHA HISTORIA DE SOLPORES SIN NOME* 
* *Onde a razón do canto*

* *Carta*

* *Páramo, si relembro*
* *Choraría por ti*. Soneto.
* *Prego por Galicia no cabo dun ano*. Soneto.

* *Parábola*
* *Á veira do sono*

* *Mundo*

#### *II CORAZÓN, TI QUE SEMPRE SOUPECHES DA SOEDADE* 
* *Biografía*
* *Xeografía*
* *Páxina da memoria*

* *Profecía*
* *Leición de vida*
* *Mai*
* *Oratorio en Carmen*

* *Oración*
* *Elexía*

#### *III PRONUNCIO OS VOSOS NOMES, PALABRA COMPARTIDA* 
* *In Memoriam*
* *Palabras na tarde pra Rosalía*

* *Encontro con Antonio Machado*
* *Responso por Ramón Cabanillas*
* *Recordatorio pra Miguel Hernández, morto*
* *Epístola coral a Celso Emilio Ferreiro*
* *Envío e revelación pra Carlos Casares*
* *Poema final do regreso i a promesa*
* *Onde se pecha a palabra*. Soneto

## Características 
Son poemas escritos entre 1959 e 1987 en Lugo, Compostela e o Páramo, segundo o autor confirma no prólogo. Un libro no que, segundo Claudio Rodríguez Fer, aparecen emparellados o sentimento lírico e a a preocupación civil. E segundo Xesús Alonso Montero o libro converte a un mozo de vinte e tantos anos no autor dalgunhas das máis atractivas páxinas do canto civil galego daquel momento.

O libro divídese en tres partes. Na primeira descóbrese o Páramo natal e faise voz e intérprete desa comunidade. Na segunda vívese a experiencia do amor con dorida melancolía. Na terceira cántase con palabra compartida un mundo do que o poeta se sente membro responsable e voz.

## Notas
Ted Moses

**Ted Moses**, nado en 1950 en Eastmain, en Nord-du-Québec, foi o Gran Xefe do Gran Consello dos Crees de 1984 a 1987 e de 1999 a 2005. En 2001, co primeiro ministro do Quebec, Bernard Landry, asinou a coñecida como Paz dos Bravos, un acordo histórico que puña fin a cincuenta anos de disputas, negociado "de nación en nación", relativo ao desenvolvemento económico, social e comunitario da rexión de James Bay .

## Traxectoria 
Moses estudou primeiro na Universidade Ryerson de Toronto, despois na Universidade McGill, en Montreal, administración educativa. Na década de 1970 foi o negociador principal cree nas negociacións sobre o proxecto da baía de James . Converteuse en Gran Xefe do Gran Consello dos Crees en 1984, e ocupou este cargo ata 1987. Foi xefe da nación cree de Eastmain de 1987 a 1990 . En 1989 foi relator do Seminario das Nacións Unidas sobre os efectos do racismo e mais a discriminación racial nas relacións sociais e económicas entre os pobos autóctonos e os Estados, a primeira persoa dun pobo autóctono en ocupar este cargo . Apoiou a candidatura de Bernard Landry, a quen chama "o meu amigo e o meu irmán", para a súa reelección nas eleccións xerais do Quebec de 2003 . En 2014, gañou un millón de dólares cun boleto de Loto-Québec 

## Notas
Escocés do Ulster

O **escocés** **do Ulster** ou **scots do Ulster** (en , en irlandés Albainis Ultach) é un dialecto do escocés scots falado nalgunhas partes da rexión irlandesa do Ulster.   Considérase xeralmente como un dialecto ou grupo de dialectos da lingua xermánica escocesa (non confundir co gaélico escocés, ás veces chamada simplemente *"escocés"* ou *"lingua escocesa"*), aínda que organizacións como a Ulster-Scots Language Society e a Ulster-Scots Academy considérano unha lingua por dereito propio e o antigo Departamento de Cultura, Artes e Lecer utilizaron o termo **lingua escocesa do Ulster**.

## Notas
Esteban da Gama (1505–1576)

**Esteban da Gama** (en grafía portuguesa, **Estêvão da Gama**) (ca. 1505 - 1576), foi un navegante, explorador, e administrador colonial portugués, gobernador da Costa de Ouro portuguesa (unha colonia na costa occidental africana, hoxe Ghana, 1529-?) e da India portuguesa (1540-42). 

## Biografía
Foi o segundo fillo de Vasco da Gama e de Catalina de Ataíde, irmán de Cristóvão dá Gama, e levaba o nome do seu avó paterno, Estevão da Gama e do seu tío, Estevão da Gama, o irmán máis vello do seu pai (morto na soada viaxe de regreso do que logo sería o Estado da India de 1497-99 que dirixiu o seu pai).

Foi co seu pai á India onde desempeñou o cargo de capitán maior. Substituíu o seu irmán Pablo de Gama como capitán de Malaca en 1538, servindo baixo as súas ordes desde 1534.

### Época de gobernador 
En 1540 foi designado polo rei Xoán III de Portugal como gobernador da India portuguesa (1540-42), polo seu valor no cargo anterior. Cando se converteu en gobernador, efectou unha campaña contra a frota do paxá de Exipto. Comandou a frota que entrou no mar Roxo, coa intención de atacar á frota otomá do porto de Suez, deixando Goa o 31 de decembro de 1540 e chegando a Adén o 27 de xaneiro de 1541. A frota chegou a Massaua o 12 de febreiro, onde Gama deixou un número de navíos e continuou cara ao norte. Ao chegar a Suez, descubriu que os otománs souberan moito tempo antes do seu asalto, o que frustrou o seu intento de queimar as naves varadas. Gama viuse obrigado a volver sobre os seus pasos a Massaua, aínda que facendo unha escala para atacar o porto do Tor, na península do Sinaí.[thumb|esquerda|Esteban da Gama no [monumento aos Descubrimentos]]

Unha vez de volta en Massawa Gama atopou aos homes que deixara inquietos xa que foran convencidos polo autodenominado patriarca galego Xoan Bermudes de que debían de proporcionar axuda militar ao asediado Emperador de Etiopía. Gama accedeu ás súas demandas e desembarcou 400 homes, 130 soldados escravos e subministracións suficientes para eles en Massaua e o próximo porto de Arqiqo, deixándoos a cargo do seu irmán Cristóvão dá Gama, antes de partir para a India o 9 de xullo.

### Regreso a Portugal e morte 
Despois de deixar o cargo, volveu a Portugal onde foi elixido gobernador de Lisboa, pero declinou o cargo para tentar ser novamente gobernador da India.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Don Juán de Castro *The Voyage of Don Stefano de Gama from Goa to Suez, in 1540, with the intention of Burning the Turkish Galleys at that port* (Volume 6, Capítulo 3, eText)
Serán, Pezós, Pezós

**Serán** é un lugar da parroquia de Pezós no concello de Pezós que se localiza no occidente de Asturias. 
Situado a 509 metros sobre o nivel do mar, a aldea localízase a 5 km da vila, e capital do concello, de Pezós e en 2021 tiña unha poboación de 12 habitantes.
## Notas
Ideal Villalbés

***Ideal Villalbés*** foi un periódico editado en Vilalba en 1902.

## Historia e características 
Periódico manuscrito, apareceu o 13 de abril de 1902. Elaborado por Antonio García Hermida con 17 anos. Só se coñece o número 1.

## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
### Outros artigos 
* Lista de publicacións impresas da provincia de Lugo
### Ligazóns externas 
* Cento vinte anos de 'Ideal Villalbés'
Río Castardiel

O **río Castardiel**   é un río de 4,6 km, afluente do Meiro.

## Percorrido 
O regato nace no concello de El Franco na aba occidental do pico da Vidrosa, a 508 metros sobre o nivel do mar na aba oeste do pico da Vidrosa e tras percorrer 4,6 km aboca no río Meiro no concello de Coaña.
## Notas
Paramutación

miniatura|163x163px|A paramutación observouse por primeira vez no efecto que tiña sobre a cor dos grans de millo
En epixenética unha **paramutación** é unha interacción entre dous alelos nun só locus, na que un alelo induce un cambio herdable no outro alelo. O cambio pode ser no padrón de metilación do ADN ou modificacións de histonas. O alelo que induce o cambio denomínase paramutaxénico, mentres que o alelo que foi alterado epixeneticamente denomínase paramutable.

Aínda que as paramutacións foron estudadas primeiramente no millo, foron descritas tamén noutros sistemas, incluíndo en animais como *Drosophila melanogaster* e ratos. Malia a súa ampla distribución, os exemplos deste fenómeno son máis ben escasos e o seu mecanismo non está ben comprendido.

## Historia 
A primeira descrición do que acabaría chamándose paramutación dérona William Bateson e Caroline Pellew en 1915, cando describiron os chícharos "rogue" que sempre pasaban o seu fenotipo "rogue" á súa proxenie. Porén, a primeira descrición formal da paramutación deuna R. A. Brink na Universidade de Wisconsin–Madison na década de 1950, trabalando co millo (*Zea mays*).

A paramutación tamén se documentou en animais como a mosca do vinagre *Drosophila melanogaster*, o verme nematodo *Caenorhabditis elegans* e en mamíferos como o rato.

## Mecanismo 
Aínda que os mecanismos específicos polos cales actúan as paramutacións varían dun organismo a outro, todos os casos ben documentados apuntan a que os mecanismos subxacentes son modificacións epixenéticas e silenciamento de ARN. Para que esta metilación sexa transferida con éxito, cómpren varios xeners que codifican ARN polimerases ADN dependentes e outros compoñentes das vías de silenciamento de ARN, o que suxire que a paramutación é mediada por rutas de silenciamento de ARN endóxenas.

## Notas
Marie Maynard Daly

**Marie Maynard Daly Clark, nada en** 1921 en  Nova  York e finada en 2003, comezou os seus estudos de química e doutorouse na mesma disciplina, cun estudo de como as substancias químicas producidas no organismo contribúen á dixestión dos alimentos. Foi a primeira muller afroamercana en obter un doutoramento en química nos Estados Unidos de América.  Traballou durante anos como profesora universitaria.

Daly realizou experimentos que estudaron os efectos do colesterol na mecánica corporal, os efectos dos azucres e outros nutrientes nas arterias e no sistema circulatorio . O seu traballo permitiu comprender os ataques cardíacos .

En 1988, esta investigadora creou un fondo de bolsas en homenaxe ao seu pai, para axudar a estudar os afroamericanos que queiran especializarse no mundo da física ou da química.

Marie Maynard  é unha das cinco mulleres científicas (Florence Sabin, Gertrude Perlmann, Louise Pearce e Rebecca Lancefield) que aparecen retratadas nun cadro da Universidade de Rockefeller en 2022, a primeira vez que mulleres científicas son retratadas nesta institución en 121 anos de historia.

## Notas
Cristina González García

**Cristina González García**, nada en Vilagarcía de Arousa o 19 de febreiro de 1984, é unha atleta galega de ultrafondo.

## Traxectoria 
Entre 2008 e 2016 foi a principal atleta de ultrafondo en España, participou en 2009 no seu primeiro mundial de ultrafondo , foi campioa de España de 100 km en 2009, 2010, 2011 e 2014, superou cinco mellores marcas españolas, entre elas as das 24 horas (226,518 km) e os 6 días (701,093 km), en 2012 foi unha das dez mellores do mundo en 24 horas, gañou dúas veces os 6 días de Antibes (2011 e 2012) e foi a primeira española en participar nun mundial de 100 km en 2014. En 2017 unha enfermidade e unha serie de lesións imperdíronlle volver á alta competición ata finais de 2018.

## Notas
Maza

miniatura| Maza, clava ou mangual (batedor de bola e cadea).
miniatura|200x200px| Guerreiro portando arma de bola e cadea nos cadros da igrexa de Alaitza (Álava).
miniatura| Cabaleiro con mangual nunha ilustración alemá de 1450.
A **maza**, **clava** ou **mangual** é unha arma empregada en batallas en Europa desde a Idade Media ao Renacemento, unha versión do mallo agrícola, que nalgunhas linguas mesmo se chaman igual (en particular Lindley Cintra recolle o termo *mangual* nos seus estudos dialectais do galego-portugués e en dicionarios modernos de portugués aparece con ambos significados). Este bastón compleméntase cun pau de man e unha bola de punta afiada unida a unha cadea.

## Historia 
Aínda que a aparición desta arma é moi común en iconografía e imaxes, e mesmo en coleccións de armas antigas, algúns historiadores cuestionan se estas bólas metálicas aguzadas foron realmente usadas en combate.  Crese que os exemplares matrices poden ter sido creados como falsos ou apropiados como adorno ou como obxecto de colección.

Por outra banda, existe outra arma semellante que está realmente certificada historicamente, sen cabeza metálica afiada, con cabeza de coiro. Usada no pobo rus da Europa Oriental no século X, que se estendeu cara ao oeste desde o séculos XI ao XIII. 

De feito, na Igrexa de Alaitza, en Álava, Euskadi, pódense ver guerreiros portadores de tales armas.

## Notas 
## Véxase tamén 
* Mallo (agricultura) 

### Ligazóns externas
Salvador Domingo Lliso

**Salvador Mateo Domingo Lliso**, nado en Marín cara a 1908 e finado na Coruña o 9 de outubro de 1937, foi un sindicalista galego.

## Traxectoria 
miniatura|Monumento aos mártires do Portiño, co nome de Salvador M. Domingo Lliso.
Empregado da oficina dun exportador de peixe da Coruña. Membro da CNT e do PCE, socio de Germinal, e membro do SIP. Co golpe de Estado do 18 de xullo de 1936 participou na resistencia. Logo estivo fuxido. Foi un dos participantes da fuxida do Portiño. O 8 de marzo de 1937, cando intentaba escapar por mar a Francia foi arrestado no Portiño. Xulgado en consello de guerra na Coruña o 5 de xuño, foi condenado a pena de morte e pasado polas armas o 9 de outubro de 1937 con José García Vázquez, Ramón Díaz Valeiro, Ramón González Canosa, Alejandro Dopico Saleta, Manuel Bergantiños Pose, Antonio Vidal González, Antonio Lorenzo García, Francisco Díaz Moreno, Luis Lafuente Naveira, Manuel Baldomir Vázquez, Ramiro Fontenla Andújar, Manuel Tellado Villar, José Rodríguez Serantes e Federico Rivadulla Gómez.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
*
Miguel González Pérez

**Miguel González Pérez**, nado en Santa Cruz de la Palma o 27 de abril de 1927 e finado en Madrid o 6 de xullo de 2021, foi un futbolista e adestrador español. Xogaba de extremo dereito e desenvolveu a maior parte da súa carreira no Atlético de Madrid, sendo ademais internacional coa selección española.

## Traxectoria 
### Como futbolista 
Comezou a xogar ao fútbol no Mensajero, na súa illa natal da Palma, iniciando unha carreira nas Canarias que despois continuou no Iberia de Tenerife, e no Real Club Victoria de Gran Canaria.

En 1949 fichou polo Atlético de Madrid, xa en Primeira División. Co equipo madrileño proclamouse campión de liga nas súas dúas primeiras tempadas (1949/50 e 1950/51), pero apenas tivo presenza nas aliñacións de Helenio Herrera. Na tempada 1951/52 foi cedido ao Real Oviedo, da Segunda División, co que marcou 9 goles en 21 partidos, logrando o ascenso á máxima categoría.

De regreso a Madrid, consolidouse na dianteira atlética durante as seguintes oito campañas, alcanzando os 252 partidos oficiais e 73 goles. Na tempada 1958/59 debutou na Copa de Europa, disputando 9 encontros e marcando un gol contra o Schalke 04. Despediuse do club en 1960, despois de conquistar a Copa do Xeneralísimo.

A continuación fichou polo Zaragoza, onde militou tres tempadas ás ordes de César, antes de pechar a súa carreira cunha última campaña no Murcia.

#### Selección española 
Durante a súa etapa como xogador do Atlético de Madrid, foi internacional coa selección española en 15 ocasións. Debutou en novembro de 1953, da man de Luis Iribarren, nun partido contra Suecia, e durante o seu paso polo combinado anotou dous goles, un contra Turquía e outro ante Suíza.

### Como adestrador 
Tras colgar as botas tivo unha breve carreira como adestrador. Na tempada 1967/68 colleu as rendas do Atlético de Madrid na xornada 26, trala destitución do brasileiro Otto Glória. O seu labor foi avalado pola directiva, continuando como técnico do Atlético durante toda a tempada 1968/69, acabando sexto na liga.

A continuación dirixiu o Betis e o Hércules en Segunda, e o Getafe Deportivo en Terceira.

## Palmarés 
;Atlético de Madrid

* **Primeira División (2):** 1949/50, 1950/51.
* **Copa do Xeneralísimo (1):** 1959/60.
;Real Oviedo

* **Segunda División (1):** 1951/52.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Datos do xogador  no sitio web da selección española .
* Datos do adestrador en BDFutbol
Carga heráldica

thumb|150px|No decreto de aprobación do escudo de Barbadás descríbense cinco crecentes, aínda que se vexan só catroEn heráldica, a **carga** refírese a todos aqueles elementos que se colocan no interior do campo dun escudo. Poden ser pezas, mobles ou figuras.

Unha carga pode ir dentro - é dicir, encima - doutra carga. 

Así, dicimos que as cinco crecentes de prata sumados das súas estrelas de ouro (*figuras*) do escudo de Barbadás están **cargadas** cun cuartel coas armas (un *moble*) dunha rama dos Castro.

## Figuras comúns 
### Flores e plantas 
### Figuras xeométricas 
### Animais e aves 
### Seres mitolóxicos 
### Astronomía 
### Peles 
### Arquitectura 
### Ser humano 
### Militar e relixioso 
### Cruces 
### Outros obxectos inanimados 
## Notas 
## Véxase tamén
Flora Murray

**Flora Murray**, nada en Murraythwaite, Escocia, o 8 de maio de 1869 e finada o 28 de xullo de 1923, foi unha doutora británica, membro da "Woman's Social and Political Union".

## Traxectoria 
Flora era filla de John Murray e Grace Harriet Graham. Asistiu á London Medical School for Women e completou os seus estudos na Universidade de Durham. Traballou uns anos en Escocia antes de regresar a Londres.

En 1905, Murray foi oficial médica no Belgrave Hospital for Children, máis tarde serviu como anestesióloga no Chelsea Hospital for Women.

### Sufraxismo 
Ingresou en 1908 á “Unión Social y Política de Mulleres”, realizando os seus oficios médicos entre as militantes. Foi oradora, marchou en concentracións e realizou probas de primeiros auxilios entre sufraxistas, acompañada por Emmeline Pankhurst e outros folguistas despois da súa saída de prisión.

### Hospital de mulleres para nenos 
En 1912 fundou o Hospital de Mulleres para Nenos, en 688 Harrow Road, coa doutora Louisa Garrett Anderson . Proporcionou servizos de saúde a nenos desfavorecidos da zona e brindoulles ás mulleres a oportunidade de adquirir experiencia en pediatría.

Na primeira guerra mundial serviu en Francia no Corpo Hospitalario das Mulleres. Xunto á súa parella, a Dr. Louisa Garrett Anderson, estableceu hospitais militares para o exército francés en París e Wimereux . Os seus propósitos foron ao principio anulados polo exército británico, pero finalmente se lle permitiu continuar co seu traballo.

Os seus restos xacen na Igrexa da Santa Trindade xunto cos da súa colega Louisa Garrett Anderson en Penn, Buckinghamshire .

## Recoñecementos 
A doutora e pioneira da medicina, Flora Murray, aparecerá nol novo billete de 100 libras do Banco de Escocia.

## Notas
Rosa de Lutero

miniatura| **Selo de Lutero**
O **selo** ou **rosa** de Lutero é un símbolo amplamente recoñecido do luteranismo mundial, deseñado polo propio Martiño Lutero durante a súa estancia na fortaleza de Coburgo, mentres se estaba a desenvolver a Dieta de Augsburgo (1530). 
## Historia
Lutero escribiu unha detallada descrición e interpretación deste selo para que o seu amigo Lazarus Spengler deseñase un bosquexo preliminar para el. Lutero viuno como un compendio ou expresión da súa teoloxía e fe, usouno dende entón para selar a súa correspondencia.Esta carta de Lutero a Lazarus Spengler, datada o 8 de xullo de 1530, aparece en diversas fontes, como a edición de Weimar das súas obras (Briefe Vol. 5: 444f) ou a edición inglesa ''Luther's Works: American Edition*, vol. . 49: 356-359.

Lutero tamén informou a Filipe Melanchthon o 15 de setembro de 1530 de que o elector o visitara persoalmente na fortaleza de Coburgo e lle dera un anel con selo, probabelmente con esta nova Rosa de Lutero.

Algunhas igrexas de rito bizantino, como a ucraína, seguen a usar o selo.

## Polémica 
miniatura| Selo de Lutero
Porén, algúns autores trataron de relacionar a rosa de Lutero cos rosacruces (por exemplo, na revista esotérica Regnabit, xaneiro de 1925, o artigo de Charbonneau-Lassay, *"On the Emblematic Rose of Martin Luther"*) que Lutero descoñecía completamente o simbolismo oculto asociado á rosa e á cruz, historicamente o rosacrucismo aparece só no século XVII.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
*
* Lutero, Martiño. *D. Martin Luthers Werke, Kritische Gesamtausgabe. Briefwechsel*. 18 vols. Weimar: Verlag Hermann Böhlaus Nachfolger, 1930-85. (abbreviated as *WABr* above).
* Lutero, Martiño. *Luther's Works*. 55 Volumes. Various translators. St. Louis: Concordia Publishing House; Minneapolis: Fortress Press, 1957-1986. CD-ROM edition, 2001. (abbreviated as *LW'' above).
Louisa Garrett Anderson

**Louisa Garrett Anderson**, Orde do Imperio Británico, nada o 28 de xullo de 1873 e finada o 15 de novembro de 1943, foi unha médica e *sufraxista*, membro da Unión Social e Política de Mulleres (WSPU), unha organización fundada no Reino Unido en 1903 por Emmeline Pankhurst .

Era filla de Elizabeth Garrett Anderson, unha recoñecida pioneira médica. A súa tía, Millicent Fawcett era unha sufraxista británica. Anderson foi xefa de cirurxía do Women's Hospital Corps (WHC) e membro da Royal Society of Medicine.

## Traxectoria 
Foi unha das tres fillas de James George Skelton Anderson, da Peninsular and Eastern Shipping Company, e Elizabeth Garrett Anderson, a primeira muller inglesa cualificada como doutora en medicina, e cofundadora da London School of Medicine for Women.

Asistiu á St Leonards School en St. Andrews e á Royal Free Hospital Medical School for Women, onde exerceu a medicina.

### Sufraxista 
En 1912, foi condenada a seis semanas de traballos forzados, máis tarde reducidas a catro, por romper unha fiestra cun ladrillo.  Escribiu moitos artigos médicos e a biografía da súa nai en 1939.

### Primeira guerra mundial 
Na primeira guerra mundial serviu en Francia no Corpo Hospitalario de Mulleres creado por ela e a súa amiga e colega, tamén doutora, Flora Murray. Xuntas estableceron dous hospitais militares para o exército francés en París e Wimereux . Os seus plans foron inicialmente anulados polo exército británico, pero a principios de 1915 a Oficina de Guerra ofreceulles unha instalación no centro de Londres para establecer alí un hospital e continuar o seu traballo.

## Notas
Galimzian Khusainov

**Galimzian Salikhovich Khusainov** (en ), nado en Noboe Iglaikino  o 27 de xuño de 1937, e finado en Moscova o 5 de febreiro de 2010, foi un futbolista e xogador de bandy soviético, de orixe tártara. Xogaba como dianteiro e foi capitán do Dinamo Kuibyshev e tamén do Spartak de Moscova, club no que militou durante máis dunha década e do que é o terceiro máximo goleador histórico.

Internacional en 33 ocasións coa selección de fútbol da Unión Soviética, foi subcampión da Eurocopa de 1964, na que marcou un gol na final ante España.

## Traxectoria 
### Como futbolista 
Naceu en 1937 en Noboe Iglaikino, no distrito de Nurlatskii, por aquel entón parte da República Autónoma Socialista Soviética Tártara e hoxe dentro da República de Tatarstán. Comezou a súa carreira como futbolista en 1953 en Kuibyshev, no equipo xuvenil do Dinamo, pasando tres anos despois ao Krylya Sovetov da mesma cidade. Alí xogou durante 4 anos, sendo o líder e capitán do equipo. Disputou coa selección os Mundiais de 1962 e 1966, acadando no segundo deles as semifinais.

Marcou o seu primeiro gol internacional na final da Eurocopa de 1964, batendo a Iríbar e igualando o gol inicial de Chus Pereda, aínda que os soviéticos acabaron perdendo o partido tralo gol definitivo do galego Marcelino. 

Morreu a noite do 5 de febreiro de 2010, aos aos 73 anos de idade, despois de padecer unha atrofia cerebral durante máis de 15 anos. Foi soterrado o 9 de febreiro no cemiterio de Danilovskii.

## Recoñecementos 
Foi elixido Futbolista Soviético do Ano en 1963, mentres que quedou tres veces segundo (1961, 1964, 1965) e catro veces terceiro (1960, 1962, 1968, 1969). Ademais, os seus 142 goles como profesional fixérono entrar no Club Grigorii Fedotov, a lista de xogadores soviéticos/rusos con máis de 100 goles como profesionais.

En 1967 foi condecorado como Mestre de Honra do Deporte da URSS.

## Palmarés 
;Spartak Moscova
* **Primeira División da Unión Soviética (2):** 1962, 1969.
* **Copas da URSS (3):** 1963, 1965, 1971.

dereita|miniatura|300x300px| Panteón de Khusainov no cemiterio de Danilovskii

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Datos do xogador no sitio web do Spartak Moscova . Arquivado dende o orixinal o 14 de febreiro de 2010.
* Biografía do xogador en utvb.ru . Arquivado dende o orixinal o 13 de febreiro de 2010.
Río Fulda

O **río Fulda** tamén chamado en alemán *Gersfelder Wasser*, é un río de Alemaña que discorre principalmente en dirección norte polo estado de Hesse, até confluír co río Werra xunto á cidade de Hann —preto das cidades de Kassel e Gotinga— pasando entre ambas o río Weser. Ten 220 km de lonxitude.

## Curso 
esquerda|miniatura|Curso e cunca do río Fulda
Os seus nacentes atópanse en Wasserkuppe, nas montañas do Rhön. Desde alí corre en dirección nordés flanqueado polas montañas Knüll, polo oeste, e as fragas Seulings, polo leste. Preto da localidade de Bebra cambia o seu curso en dirección noroeste. Logo de xuntarse co río Eder corre cara ao norte até chegar á cidade de Kassel e cambia de novo de dirección, cara ao nordés, deixando ao bosque de Kaufunger, ao leste, e os comezos do bosque de Rheinhards, ao noroeste. Finalmente conflúe co río Werra en Hann-Münden, formando ambos o río Weser.

Ao longo do seu curso atópanse as seguintes cidades e localidades:

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* http://www.osthessen-news.de/Luftbilder/Luftvideo_897_Fuldaaue.wmv  Videoclip (10&nbsp;MB, 1:20&nbsp;min) do sitio en alemán http://www.osthessen-news.de(https://archive.today/20130105231347/http://www.osthessen-news.de/Luftbilder/Luftbild_897.htm)
Luis Pita da Veiga Mojón

**Luis Pita da Veiga Mojón**, nado en Sada cara a 1912 e finado na Coruña o 5 de marzo de 1937, foi un político galego.

## Traxectoria 
Artilleiro. Directivo do Ateneo de Cultura Política y Social de Sada. Foi un dos implicados da fuxida do Portiño. Foi pasado polas armas o 5 de marzo de 1937 en Adormideiras. O 20 de marzo celebráronse os funerais da parroquia de Osedo.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
*
Voo sen motor

[miniatura| LS1 do aeroclub Nogarò en voo sobre os [Pireneos.]]
miniatura|Arco da vella visto desde un planador.
O **voo** **sen motor** é unha actividade de lecer e competición durante a cal os pilotos utilizan un aerodino chamado planador ou veleiro. A práctica consiste en aproveitar as correntes en chorro de aire ascendentes ou "ascensos" co planador para percorrer a maior distancia posíbel. É a técnica que máis imita o voo dos paxaros.

Mentres algúns pilotos aprecian a liberdade, o pracer estético e a alegría de manexar as súas máquinas, outros céntranse no seu rendemento en competicións nas que o obxectivo é completar o máis rápido que se poida un percorrido determinado por puntos. Estes eventos pon a proba a capacidade de pilotos e copilotos (no caso de máquinas de dúas prazas) para recoñecer e utilizar as condicións meteorolóxicas, así como as súas calidades de pilotaxe e navegación. Tamén hai unha práctica acrobática chamada planador acrobático.

As rutas poden ser de diferentes tipos:

* con obxectivos fixos nun mínimo de tempo;
* un circuíto libre onde só se ten en conta a distancia;
* a maior distancia posíbel nunha duración determinada.

## En Galiza 
Varias organizacións, como a Universidade de Vigo ofrecen actividades de voo sen motor. Ademais, a Festa da Dorna convoca un certame humorístico de "voo sen motor" no que os artefactos e os pilotos caen ás augas da Ría de Arousa en Ribeira.

## Notas
Rhön

[esquerda|miniatura|625x625px| [Fervenza xeada sobre unha rocha fonolita]]
Os **Rhön** son un grupo de montañas baixas no centro de Alemaña.

## Localización 
Os Rhön atópanse nos estados (*Länder*) de Hesse, Baviera e Turinxia. 

## Xeoloxía 
Son o produto da actividade volcánica antiga e están separados das montañas Vogelsberg polo río Fulda e o seu val.

### Montañas máis altas 
* Wasserkuppe 950 m (3.110&nbsp;ft), (Rhön do Hesse)
* Kreuzberg 928 m (3.040&nbsp;ft) (Rhön de Baviera)
* Schwabenhimmel 926 m (3.040&nbsp;ft) (Rhön bávaro)
* Heidelstein 913 m (3.000&nbsp;ft) (Rhön bávaro)
* Milseburg 835 m (2.740&nbsp;ft) (Rhön do Hesse)
* Feuerberg 832 m (2.730&nbsp;ft) (Rhön bávaro)
* Ellenbogen 814 m (2.670&nbsp;ft) (Rhön de Turinxia)

## Importancia social e ambiental 
Estas montañas son unha atracción turística popular. Os practicantes de sendeirismo van polos preto de 6.000 km (3.750 millas) de pistas a través da pintoresca paisaxe, e aí practícase planeo ou voo sen motor desde principios do século XX.

Hoxe en día a xente vai ao Rhön para ficar en granxas durante as vacacións.

Desde 1991, a UNESCO declarou o Rhön Reserva da Biosfera.

## Galería de imaxes

Rhoen_Berge_mg-k.jpg|Paisaxe do centro de **Rhön**
Rhoen_Wasserkuppe.jpg|Wasserkuppe, punto máis alto de Rhön e tamén Hesse
Rhoen_Schneetreiben_mg-k.jpg|Inverno no Rhön
Rhönlandschaft bei Tann.JPG|Paisaxe de Rhön preto de Tann (en xuño)

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Portal de turismo de Rhön
* O club de sendeirismo Rhön (en alemán)  Arquivado  
* páxinas brancas e sitios web de Fulda e o Rhön de arpillera (en alemán)  Arquivado
* Visita virtual de 360 graos polo Rhön de arpillera (en alemán) 
* Orquídeas do Rhön, con moita información sobre a natureza de Rhön (en alemán)
Pepe Garalva

**José García Vázquez**, coñecido como **Pepe Garalva**, nado en Lugo en 1929 e finado na mesma cidade o 21 de outubro de 2015, foi un técnico de publicidade e promotor dos certames de mises femininas en Galicia.

## Traxectoria 
Estudou no colexio de Lomas e nos Maristas ata os 17 anos. Foi futbolista. Traballou na construtora Entrecanales y Távora de Vitoria. Retornou a Lugo e ingresou nas oficinas de Ramón Jato y Hermano. Comezou organizando veladas de boxeo e concursos de cantantes noveles como Fiesta en el Aire ou Desfile de Estrellas para dedicarse finalmente á organización de festivais e concursos de beleza feminina. Durante máis de corenta anos asumiu a organización dos festivais de mises en toda Galicia, realizando máis de 240 desfiles. A axencia Garalva, que tiña por lema “Déjenos pensar por usted”, promoveu a revista *Competición*, que se repartía nos bares cos resultados das competicións deportivas do domingo, a revista quincenal *La Muralla* e *El Mirador Lucense*.

## Vida persoal 
Casou con Berta Abelairas e tivo tres fillas.
## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 

### Ligazóns externas 
* Pepe Garalva, máximo hacedor de misses

* «Viví de las 'misses' y ellas de mí», entrevista en *La Voz de Galicia*.
Giraldus Cambrensis

**Giraldus Cambrensis** ou **Xeraldo de Gales**, en francés **Gerard Le Cambrien**, nado no castelo de Manorbier (Pembrokeshire) c. 1146  e finado probablemente en Hereford c. 1223, foi un monxe e escritor galés.

## Traxectoria 
De familia nobre, tivo unha formación completa en teoloxía e letras en Inglaterra e París. Regresou ao seu país natal de Gales como arcidiácono e desde ese cargo tratou de limitar os abusos de recadación de fondos da igrexa local.
Entre as súas obras destaca a *Topographia Hibernica*, unha descrición das súas viaxes por Irlanda cun alto contido histórico (que máis tarde continuaría en *Expugnatio Hibernica* ); *Itinerarium Cambriae*, onde fai o mesmo pero en Gales; *De instructione principis*; *Speculum ecclesiae*, varias vidas de santos e unha autobiografía titulada *De rebus a se gestis*.

### Legado 
O seu legado é especialmente importante para as descricións da vida normanda, que coñecía de primeira man. Os seus libros inclúen moitas opinións persoais, moitas veces controvertidas, sobre a corte e a historia do seu país, así como coleccións de lendas locais que doutro xeito non sobrevivirían.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Mito da árbore dos gansos
* Literatura de Gales
Speculum Maius

***Speculum Maius*** é o nome da enciclopedia medieval de Vincent de Beauvais, unha das obras de referencia máis ambiciosas da época, con aproximadamente 3 millóns de palabras. O seu título, que significa ***Grande espello***, resume a pretensión de reflectir por escrito todo o coñecemento dispoñíbel. Publicado no século XIII, gozou dunha considerable difusión até o Renacemento. 

## Estrutura 
A enciclopedia consta de tres partes: *Speculum Naturale*, *Speculum Doctrinale* e *Speculum Historiale*, que tratan sobre a natureza, a ciencia e a historia respectivamente. Posteriormente engadiuse un volume apócrifo sobre a moral, recollendo pensamento de diversos autores.

A obra foi amplamente difundida e conservada en diversos manuscritos. A crítica textual identificou as familias que transmitiron a obra: para a primeira e a segunda parte hai dúas, a versión Tournai e a Douai (a máis aceptada) mentres que para a terceira, a de maior éxito, ademais do exemplar Douai, consérvanse catro versións máis.

### *Speculum Naturale* 
O primeiro volume narra como se produciu a Creación, seguindo o punto de vista do Xénese pero incorporando achados de diversos pensadores cristiáns e pagáns. Comeza explicando a doutrina da Santísima Trindade e as características dos anxos e máis tarde indica como foron creados e os atributos da luz e os catro elementos clásicos, a esencia de todo o que existe. Máis tarde recrea a traizón de Lucifer e reflexiona sobre o tempo e a cosmoloxía imperantes.

A medida que se achega á Terra, resume as nocións de xeografía da Idade Media e fai un compendio completo de seres vivos coñecidos, cada un con atributos médicos asociados. Finalmente, incorpora un tratado de anatomía humana.

### *Speculum Doutrinal* 
Este volume aborda cuestións relacionadas coa educación e os diferentes oficios, abranguendo tanto os conceptos básicos de *trivium* e *quadrivium* como as nocións das distintas ciencias. Inclúe un pequeno dicionario latino e algunhas das historias máis famosas da antigüidade greco-latina.

Nesta segunda parte tamén resume a súa filosofía, de carácter escolástico. Destacan os tratados das distintas virtudes. Máis tarde deu consellos sobre as artes prácticas, seguindo a división de coñecementos de Hugo de San Víctor . Tamén hai un capítulo relevante sobre música, que segue a Boecio.

### *Speculum Historiale* 
O terceiro volume resume a historia do mundo até 1250, seguindo de preto o *Chronicon* de Hélinand de Froidmont. Comeza cos relatos da Biblia, conta as lendas de Babilonia, detense principalmente na época grega e romana e continúa explicando os acontecementos máis importantes de Oriente. A continuación céntrase na Europa medieval, destacando a contribución de Carlomagno e dos distintos reinos. A sección tamén consta dunha lista de autores literarios famosos.

## Notas