Jan Baptista van Helmont

**Jan Baptiste van Helmont** , bautizado como **Johannes Baptist Van Helmont**, nado en Bruxelas o 12 de xaneiro de 1579 e finado en Vilvoorde o 25 de decembro de 1644, foi un químico, físico, alquimista, médico, e fisiólogo flamengo.

## Traxectoria 
Procedente dunha familia nobre de Bruxelas, educouse en Lovaina, amosando interese por unha gran variedade de disciplinas científicas, como a medicina, na que obtivo o doutoramento en 1599. Viaxou a Suíza, Italia, Francia e Inglaterra, volvendo posteriormente á súa terra, onde casou, establecéndose en 1609 en Vilvoorde, Bruxelas, e a partir de entón centrou os seus estudos exclusivamente nos campos da química e a medicina, até a súa morte, acaecida en 1644.

En parte, coñécese polos seus experimentos sobre o crecemento das plantas, o que lle permitiu recoñecer a existencia de gases discretos. Identificou os compostos químicos que hoxe chamamos dióxido de carbono e óxido de nitróxeno, sendo o primeiro científico que diferenciou entre os conceptos de gas e aire.

Foi pioneiro na experimentación, e nunha forma primitiva de bioquímica, chamada daquela iatroquímica. Tamén foi o primeiro en aplicar principios químicos nas súas investigacións sobre a dixestión e a nutrición para o estudo de problemas fisiolóxicos. Por isto se lle recoñece como o "pai da bioquímica".

Entre os seus numerosos experimentos relacionados coa química, observou que en certas reaccións liberábase un fluído *aéreo*, e así demostrou que existía un novo tipo de substancias con propiedades físicas particulares, ás que denominou gases, (do grego *χάος*, *cháos*).

Van Helmont consideraba o aire e a auga como os elementos básicos do universo, e a esta última como o principal constituínte da materia. Cre a súa hipótese probada cando ao cultivar unha árbore cunha cantidade medida de terra (especificamente un salgueiro chorón), e engadindo unicamente auga durante un período de cinco anos, a árbore aumentara a súa masa en 75&nbsp;kg, mentres que a terra diminuíra a súa en tan só 500 g. Supuxo, erroneamente, que a árbore gañara masa só pola auga que absorbera, sobre todo a das chuvias.

Sostiña tamén a teoría da chamada xeración espontánea, e sobre esta postura é moi coñecida a súa receita para a creación de ratos: *Basta colocar roupa sucia nun tonel, que conteña ademais uns poucos grans de trigo, e ao cabo de 21 días aparecerán ratos*. Por suposto, os ratos *resultantes* non se creaban, senón que, simplemente, *chegaban* ao tonel.

Aínda que con inclinacións místicas e crente na pedra filosofal, foi un observador coidadoso e un experimentador exacto. Pode considerarse como un representante sincrético da alquimia e a química.

## Retrato descuberto 
[miniatura|230px|Suposto retrato de [Robert Hooke; en realidade, de **van Helmont**.]]

En 2003, a historiadora Lisa Jardine suxeriu que un retrato recentemente descuberto representaba a Robert Hooke. Porén, a hipótese de Jardine desmentiuna William Jensen, da Universidade de Cincinnati e tamén o investigador alemán Andreas Pechtl da Universidade de Maguncia Johannes Gutenberg. O retrato, de feito, representa a Jan Baptista van Helmont.

## Obra 
* 1621. *De magnetica vulnerum curatione. Disputatio, contra opinionem d. Ioan. Roberti (...) in brevi sua anatome sub censurae specie exaratam*. Publicado en París
* 1642. *Febrium doctrina inaudita*, Antverpiae. Anveres
* 1644. *Opuscula medica inaudit*
* 1648. *Ortus medicinae, id est Initia physicae inaudita*, o que quere dicir en latín inicios da física (isto é, da medicina) inaudita.
* 1670. *Œuvre physique et médecine*, traducido ao francés por Jean le Conte, Lión

## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Redgrove, I.M.L.; Redgrove, H. Stanley. 2003. *Joannes Baptista van Helmont: Alchemist, Physician and Philosopher*, Kessinger Publ.
* Pagel, Walter. 2002. *Joan Baptista van Helmont: Reformer of Science and Medicine*, Cambridge University Press.
* O príncipe e erudito moldaviano Dimitrie Cantemir, escribiu unha biografía de Helmont, difícil agora de achar. E foi citado en Debus (2002) nas pp.&nbsp;311 e 312, como Cantemir (1709). Debus refírese á suxestión do seu colega William H. McNeill e cita a Badary (1964), pp.&nbsp;394–410 para máis información. Debus logo remarcará que a obra de Cantemir contén só unha paráfrase e unha selección de "Ortus Medicinae", pero puxo os puntos de vista de Van Helmont a disposición da Europa do Leste.
* Nature 433, 197. 20 de xaneiro de 2005. doi:10.1038/433197a; publicado online o 19 de xaneiro de 2005.
* Eugene M. Klaaren, *Religious Origins of Modern Science*, Eerdmans, 1977, ISBN 0-8028-1683-5, 244 pp.
* Claus Bernet. Jan Baptist van Helmont. En: Biographisch-Bibliographisches Kirchenlexikon (BBKL). Vol. 25, Nordhausen 2005, ISBN 3-88309-332-7, pp.&nbsp;597–621 (en alemán)
* Steffen Ducheyne. *Johannes Baptista Van Helmonts Experimentele Aanpak: Een Poging tot Omschrijving*. En: Gewina, Tijdschrift voor de Geschiedenis der Geneeskunde, Natuurwetenschappen, Wiskunde en Techniek, 1, vol. 30, 2007, pp.&nbsp;11–25. (en neerlandés)
* Steffen Ducheyne, Joan Baptiste Van Helmont and the Question of Experimental Modernism, Physis: Rivista Internazionale di Storia della Scienza, vol.43, 2005, pp.&nbsp;305–332
* Claus Bernet. Franciscus Mercurius van Helmont, in: Biographisch-bibliographisches Kirchenlexikon, 25, 2005, 586-597, online: http://www.bautz.de/bbkl/h/helmont_f_m.shtml

## Notas