Nepotismo

[thumb|Caricatura satírica do [Primeiro Imperio Francés|Imperio napoleónico e da Casa de Bonaparte titulada "O xogo dos cinco irmáns" (1807). O goberno de Napoleón Bonaparte é un caso de nepotismo extremo, chegando a colocar os seus irmáns como reis das rexións conquistadas (José Bonaparte en España, Lois Bonaparte en Holanda, Jerónimo Bonaparte en Westfalia, Carolina Bonaparte en Nápoles e Elisa Bonaparte en La Toscana).]]
O **nepotismo** (do latín *nepos*, «neto» ou «descendente») ou **enchufismo**, é a utilización dun cargo, xa sexa no sector público ou nunha empresa privada, para designar a familiares ou amigos para determinados postos de traballo ou concederlles outros favores, independentemente do seu mérito para ocupar o cargo, senón da súa lealdade ou alianza.

Segundo o parágrafo 2 do artigo 21 da Declaración Universal dos Dereitos Humanos: «Toda persoa ten dereito a acceder, en condicións de equidade, ás funcións públicas do seu país». Polo tanto, o nepotismo vulnera o dereito humano de acceso ás funcións públicas de todos aqueles que se ven privados de oportunidades para competir de forma xusta para un cargo público.

Aínda que o nepotismo pode darse tanto no sector público como no privado, a diferenza é que no primeiro rexen principios xerais como o «interese xeral», protexido polos poderes públicos, mentres que no segundo rexe a «autonomía da vontade» ou o «dereito á propiedade», é dicir, a súa protección está determinada polo propio empresario, propietario e xestor dos medios de produción, no seu propio interese e beneficio.

## Etimoloxía 
O termo nepotismo deriva de «nepote» (do italiano *nipote*, «sobriño», a través do latín *nepōs*) e do sufixo «-ismo», en referencia á práctica dos papas durante a Idade Media e o Renacemento de nomear cardeais aos seus parentes (principalmente sobriños).

## Tipos de nepotismo 
### Política 
O nepotismo é unha acusación común en política cando o parente dunha figura poderosa ascende a un poder similar aparentemente sen as cualificacións adecuadas. Crese que a expresión británica ''Bob's your uncle* («Bob é o teu tío») se orixinou cando Robert Arthur Talbot Gascoyne-Cecil («Bob»), terceiro marqués de Salisbury, promoveu ao seu sobriño, Arthur Balfour, ao prestixioso posto de secretario xefe para Irlanda, o que foi considerado un acto de nepotismo.

### Herdanza 
Herdanza foi vista por algúns como unha forma de nepotismo.

### Organizacional 
O nepotismo nas organizacións leva á monopolización do poder porque cando os membros que participan na toma de decisións institucionais están relacionados, as decisións tomadas dentro das institucións corren o risco de favorecer a un grupo de persoas estreitamente conectadas.

O nepotismo tamén pode ocorrer dentro das organizacións, cando unha persoa é empregada debido aos seus lazos familiares. Xeralmente considérase pouco ético, tanto por parte do empresario como do empregado. Unha das consecuencias do nepotismo nunha organización é a creación dunha limitación na rede de contactos da organización, reducindo as oportunidades de negociación con outros círculos sociais, o que pode levar a unha redución do éxito e da duración das organizacións a longo prazo.

#### No emprego 
O nepotismo no traballo pode significar un aumento das oportunidades nun posto de traballo, acadar un emprego ou cobrar máis que outras persoas en situacións similares. Preséntanse argumentos tanto a favor como en contra do emprego concedido por vínculos familiares, algo máis común nas pequenas empresas familiares. Por unha banda, o nepotismo pode proporcionar estabilidade e continuidade. Os críticos citan estudos que demostran unha diminución da moral e do compromiso dos empregados non relacionados, e unha actitude xeralmente negativa cara aos postos superiores ocupados mediante o nepotismo. Un artigo da revista *Forbes* afirmaba: «non hai escaleira que subir cando o chanzo superior está reservado para persoas cun determinado nome». Empregar persoas íntimas favorece a perpetuación das ideas ou obxectivos daqueles que as empregan, sabendo que a xente que as rodea as manterá. Non obstante, pode levar á falta de persoal competente ou a unha redución da produtividade porque, mesmo se os empregados non son as mellores opcións para as súas funcións, estarán protexidos polas persoas que os empregan.

#### No entretemento 
Fóra da política nacional, as acusacións de «nepotismo» fanse en casos de favoritismo *prima facie* cara a familiares.
* O papel de Peaches Geldof como editora nun *reality show* da MTV, producido por unha empresa propiedade do seu pai, Bob Geldof.
* En decembro de 2022, a revista *New York* presentou na súa portada (cualificando o 2022 como «o ano do *Nepo baby*») a famosos notables (Maude Apatow, Lily-Rose Depp, Maya Hawke, Dakota Johnson, Ben Platt, Jack Quaid, Zoë Kravitz e John David Washington) cuxo éxito profesional se conseguiu a través do nepotismo.

#### Deportes 
Os casos de nepotismo no mundo do deporte non son precisamente raros, onde presidentes de federacións e confederacións poden permanecer ao mando durante décadas. Tamén hai quen, aproveitando a influencia dos seus cargos, inscribe os seus fillos e outros familiares en competicións deportivas para os que non posúen as cualificacións mínimas.

#### No ámbito académico 
O nepotismo tamén está presente no ámbito académico, onde é común que os profesores teñan as súas parellas, e ás veces fillos, empregados pola mesma institución onde traballan. Na segunda metade do século XX, polo menos nos Estados Unidos, isto era moito menos frecuente, xa que as universidades mantiñan normalmente políticas antinepotismo moi estritas. Os países con altos niveis de corrupción e sistemas de educación superior con baixa competencia entre as universidades adoitan presentar niveis máis altos de corrupción dentro do ámbito académico. Italia é coñecida por ter niveis particularmente altos de nepotismo no seu sistema académico, en comparación con outras nacións desenvolvidas. O nepotismo adoita ser eloxiado por favorecer o emprego feminino no ámbito académico. En países como o Brasil, onde a presenza de mulleres en postos de ensino de posgrao aínda é baixa, o nepotismo académico podería considerarse unha actitude positiva, aínda que discutible.

## Exemplos 
miniatura|A familia Trump (2016).
* Considerouse nepotismo que o presidente dos Estados Unidos, John F. Kennedy, nomease ao seu irmán Robert F. Kennedy como Fiscal Xeral en 1960.
* En 2016, o presidente dos Estados Unidos, Donald Trump, nomeou á súa filla Ivanka (Yael Kushner) asesora na Casa Branca e ao seu xenro Jared Kushner asesor principal (*senior advisor*) con varias funcións especiais.
* En 2016, o presidente turco, Recep Tayyip Erdoğan, nomeou ao seu xenro Berat Albayrak como ministro de Finanzas.
* En 2018, o vicechanceler austríaco Heinz-Christian Strache (FPÖ) nomeou á súa entón esposa, Philippa Strache, como responsable de benestar animal do seu partido.
* Arianna Meloni, irmá e asesora da primeira ministra italiana Giorgia Meloni, asumiu a secretaría política do partido gobernante *Fratelli d'Italia* («Irmáns de Italia») en agosto de 2023. «Arianna Meloni tamén está casada co destacado político e ministro de Agricultura Francesco Lollobrigida, que tamén é membro de *Fratelli d'Italia''». A oposición («Coalición Cidadá polo Cambio») rexeitou os resultados das eleccións presidenciais de agosto de 2023.

## Notas