open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Threskiornis solitarius

***Threskiornis solitarius***, coñecida vulgarmente como **ibis da Reunión**, **ibis sagrado da Reunión** ou **solitario da Reunión**, é unha especie de ave da orde dos pelecaniformes, da familia dos tresquiornítidos e subfamilia dos tresquiornitinos, unha das seis integradas no xénero *Threskiornis*, endémica da illa da Reunión, que se extinguiu a comezos do século XVIII.

## Taxonomía 
### Descrición 
A especie foi descrita en 1848 polo político liberal, entomólogo, ornitólogo e mastozoólogo belga Edmond de Sélys Longchamps.

### Sinónimos 
Ademais de polo nome actualmente válido, a especie coñeceuse tamén polos sinónimos:

* *Apterornis solitarius* Sélys, 1848
* *Raphus solitarius* Sélys, 1848
* *Didus apterornis* (Schlegel, 1854)
* *Pezophaps borbonica Bonaparte, 1854
* *Ornithaptera borbonica* (Bonaparte, 1854)
* *Apterornis solitaria* (Milne-Edwards, 1869)
* *Didus borbonica* (Schlegel, 1873)
* *Didus borbonicus* (Schlegel, 1875)
* *Ornithaptera solitarius* (Hachisuka, 1953)
* *Victoriornis imperialis* Hachisuka, 1937
* *Borbonibis latipes* Mourer & Moutou, 1987

## Características 
Vellos escritos describen que tiña unha plumaxe de cor branca, coas puntas das ás e a cola negras. Unha mandíbula superior fósil mostraba que o peteiro era máis curto e máis recto que o dos ibis. Con todo, parecíase moito a un pequeno ibis sagrado, pero coas ás e o peteiro curtos.

Este ibis medía uns 70 cm de lonxitude. morfoloxicamente estaba moi preto do ibis sagrado (*Threskiornis aethiopicus*), coa excepción, como quedou dito, do peteiro, máis curto e máis recto; e o diámetro da pata era maior. A súa masa estímase en aproximadamente 3 kg. 

As ás non estaban atrofiadas, pero a configuración dos ósos mostra que esta ave voaba pouco ou mal.

## Historia 
Talvez sexa unha ave descuberta polos navegantes portugueses en 1613. 

Até 1995 supoñíase que era un parente do dodo (*Raphus cucullatus*), e se clasificou, por tanto, na subfamilia  dos rafinos (*Raphinae*) —clado considerado xeralmente como unha subfamilia dos colúmbidos— de aves non voadoras extintas, chamadas antigamente **didinos** (*Didini*), que habitaron nas illas Mascareñas de Mauricio e Rodrigues, e se lle deu o nome de *Raphus solitarius*.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
* 
* 
* 
* 

### Ligazóns externas 
* *Raphus solitarius'' en The extinction website.
Deus Fratesque Gallaeciae

A expresión latina ***Deus Fratesque Gallaeciae*** ("Deus e os irmáns galegos") pode referirse a:

****Deus Fratesque Gallaeciae***, lema dos irmandiños;
*"***Deus Fratesque Gallaecia***", poema de Alfredo Brañas, himno da organización Ultreya, musicado entre outros por Luís Taibo, Antón Iglesias Vilarelle, Suso Vaamonde e Skárnio;
****Deus Scientia Fratresque Gallaetia***, lema do Seminario de Estudos Galegos.
## Notas
Francisco Cofán Eiriz

**Francisco Cofán Eiriz**, nado en Oleiros (Carballedo) cara a 1901 e finado en Ourense o 7 de outubro de 1936, foi un comerciante e político galego.

## Traxectoria 
Comerciante veciño da Parada de Piñor (Barbadás). Esquerdista, cando se produciu o golpe de Estado do 18 de xullo de 1936 participou no único conato de resistencia ao golpe en Ourense, o corte das liñas telegráficas onde a gasolineira do Xardín do Posío, preto da Casa do Pobo, unha operación dirixida por Manuel Gómez del Valle e Fernando Cordón García. Logo agochouse no domicilio de Erundina Álvarez Pérez. Trasladado a casa de Erundina en Ferreiros, foi denunciado. A Garda Civil encontrouno, e foi detido. Estivo preso no cárcere de Ourense do 23 de setembro ao 5 de outubro, cando foi posto en liberdade. Dous días despois, o 7 de outubro, foi paseado na estrada de Reza. En xaneiro de 1937 o Xulgado Militar de Incautacións e Confiscacións decretou a incautación de todos os seus bens.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
*
Lazarillo de Tormes

***A vida de Lazarillo de Tormes; e das súas fortunas e adversidades*** (orixinal en castelán *La vida de Lazarillo de Tormes y de sus fortunas y adversidades*), coñecida popularmente como ***Lazarillo de Tormes***, é unha novela da literatura española de autoría anónima. Foi escrita en primeira persoa e encádrase no estilo epistolar (como unha soa e longa carta), cuxas edicións máis antigas das que se ten constancia datan de 1554.
## Características
Conta de forma autobiográfica a vida dun neno, Lázaro de Tormes, no século XVI, dende a súa nacenza, pasando pola súa infancia miserable e a súa voda, até a idade adulta. É unha obra precursora da novela picaresca​ por elementos tales como o realismo, a narración en primeira persoa, a estrutura itinerante, o servizo a varios amos e a ideoloxía moralizante e pesimista.

O *Lazarillo de Tormes* é un bosquexo irónico e desapiadado da sociedade da época, da cal amosa amosa os seus vicios e comportamentos hipócritas, sobre todo os dos cregos e relixiosos. Hai diferentes hipóteses acerca da autoría: probablemente o autor simpatizase cos postulados de Erasmo. Isto motivou que a Inquisición a prohibise e que, máis tarde, permitise a súa publicación pero expurgada. A obra no volveu ser publicada integramente até o século XIX.

miniatura|
## Tradución ao galego 
Os seus tradutores foron Pablo Cano, Iván Enríquez e Iria Sobrino a partir do texto fixado no orixinal castelán por Alfredo Rodríguez.

A súa publicación en 2019, nunha edición bilingüe galego-castelán, foi posibles grazas á colaboración entre o grupo de investigación de Didáctica das Linguas e Culturas da Universidade da Coruña co Centro Ramón Piñeiro para a Investigación en Humanidades.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
### Outros artigos 
* Bildungsroman
* *La vida del Buscón*

### Ligazóns externas 
* Portal consagrado ao *Lazarillo de Tormes* .
* *El Lazarillo de Tormes* na Historia da Literatura española  .
* «Alfonso de Valdés, autor del *Lazarillo de Tormes*». Páxina sobre a hipótese de Rosa Navarro Durán respecto da autoría de Alfonso de Valdés .
* Pérez Vénzalá, Valentín «El *Lazarillo* sigue siendo anónimo. En respuesta a su atribución a Alfonso de Valdés», *Espéculo. Revista de estudios literarios*, n.º 27, xullo-outubro de 2004. Universidad Complutense de Madrid, edición dixital do 14 de xullo de 2004 .
Clostridium acetobutylicum

[miniatura|170px|[Chaim Weizmann]]
***Clostridium acetobutylicum***, ATCC 824, é unha bacteria dispoñible comercialmente, ás veces chamada "**organismo de Weizmann**", polo nome do xudeu nacido en Rusia Chaim Weizmann. Cando era profesor na Universidade de Manchester, Inglaterra utilizou este organismo en 1916 como ferramenta bioquímica para producir ao mesmo tempo, conxuntamente, acetona, etanol e butanol a partir de amidón. O método foi descrito desde entón como o proceso ABE (proceso de fermentación Acetona Butanol Etanol), que rende 3 partes de acetona, 6 de butanol e 1 de etanol. A acetona foi utilizada na importante tarefa en tempos de guerra de producir cordita. Os alcohois foron utilizados para producir combustibles para vehículos e caucho sintético.

A diferenza dos lévedos, que só poden dixerir azucre dando etanol e dióxido de carbono, *C. acetobutylicum* e outros Clostridia poden dixerir soro lácteo, azucre, amidón, celulosa e quizais certos tipos de lignina, rendendo  butanol, ácido propiónico, éter e glicerina.

## En enxeñaría xenética 
En 2008, unha cepa de *Escherichia coli* foi sometida a enxeñaría xenética para que sintetizase butanol, e os xenes que se utilizaron procedían de *Clostridium acetobutylicum*. En 2013, informouse da primeira produción microbiana de alcanos de cadea curta, o cal foi un importante paso adiante para a produción de gasolina. Un dos enzimas cruciais, unha acilo graxo-CoA redutase, procedía de *Clostridium acetobutylicum*.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* ABE
* Clostridium beijerinckii

### Bibliografía 
* 
* 
* 
* 
* Patente US 1875536 
* Patente US 1315585 
* 
* 
* 
* 
* 

### Ligazóns externas 
* Organismo da referencia ATCC 824 C. acetobutylicum.
* findarticles.com: Bacteria speeds drug to tumors - use of Clostridium acetobutylicum enzyme to activate cancer drug CB 1954.
* EPA Clostridium acetobutylicum Final Risk Assessment
* Genetic Engineering of Clostridium acetobutylicum for Enhanced Production of Hydrogen Gas: Penn State University.
* Recurso Pathema-*Clostridium*
* Chaim Weizmann
*Type strain of *Clostridium acetobutylicum* en Bac*Dive* -  the Bacterial Diversity Metadatabase
Bosón de Arles

: Para persoas chamadas **Bosón**, consulte a páxina de homónimos Bosón. 

**Bosón de Arles** ou **Bosón I de Arles**, nado en 885 e finado en 936, tamén chamado **Bosón VI da Provenza**, conde de Aviñón e Vaison (911-931), conde de Arles (926-931) e marqués de Toscana (931-936). 

Era fillo de Teobaldo de Arles e de Berta de Lotarinxia, filla ilexítima de Lotario II de Lotarinxia. 

## Traxectoria 
En 926, sucedeu ao seu irmán Hugo de Arles como Conde de Arles cando este deixou Arles para ir a Italia. Bosón de Arles tamén se vai implicar en Italia e foi nomeado marqués de Toscana no 931 polo seu irmán despois da deposición de Lamberto de Toscana. Na Provenza, Bosón foi entón substituído polo seu xenro, o marido da súa filla Berta e fillo de Ricardo o Xusticeiro, tamén chamado Bosón e coñecido como Bosón I (895-935). Bosón de Arles tamén interveu en Lorena contra Henrique I de Alemaña. 

Finalmente foi deposto e arrestado en 936. e substituído por un fillo ilexítimo de Hugo: Huberto. De feito, Bosón de Arles foi probabelmente asasinado por orde do seu irmán Hugo. A instancias da súa muller Wila, intentaría un golpe de Estado contra Hugo.

## Xenealoxía 
Dunha primeira muller non identificada, tería un fillo: 

* Rotbaldo o Vello ou Rotboldo o Antigo (circa 907-936) que casou con Ermengarda de Aquitania, filla de Guillerme o Piadoso, e foi asasinado polo seu tío o rei Hugo en 936.

Casou despois con Willa de Borgoña, filla de Rodolfo I de Borgoña e Willa da Provenza. Desta unión naceron catro fillas: 

*Berta de Arles (antes de 912 - despois de 18 de agosto 965), condesa de Arles que casou probabelmente en 924  con Bosón I (895-935), fillo do duque de Borgoña, Ricardo o Xusticeiro. Bosón era abade laico da abadía de Saint-Pierre de Moyenmoutier e da abadía de Remiremont nos Vosges. Cando quedou viúva, Berta de Arles casou en 936 con Ramón II († 961 ), conde de Rouergue. Tamén se di que acolleu ao seu tío Hugo de Arles en Arles en 947.
* Willa III (912-970), que foi raíña de Italia en 930 ao casar con Berengario II, rei de Italia .
* Riquilda.
* Xisela.
## Notas 
## Véxase tamén  
### Ligazóns externas 
* Os condes da Provenza
Mergullón real

O **mergullón real** (***Podiceps auritus***) é unha especie de ave podicipediforme da familia Podicipedidae propia de Eurasia e Norteamérica. En Galicia é un invernante raro. e pesa arredor de 400&nbsp;g. En verán é inconfundible, tanto o macho coma a femia teñen a cabeza negra, cun píleo plano e dous penachos nos laterais de cor amarela alaranxada en forma de cuña, que parten dos ollos cara a atrás. Tamén a plumaxe das súas meixelas negras sobresae en forma de cuña. O seu pescozo, peito e flancos son de cor castaña avermellada. O seu dorso e parte superior das ás son negras, mentres que o seu ventre e a parte inferior das súas ás son brancos, aínda que quedan ocultos cando nadan. O seu ollo é de cor encarnada intensa, e ten o peteiro negro, longo e bicudo, coa punta branca. En inverno a súa plumaxe pasa a ser de cor gris escura nas partes superiores, coas meixelas e as partes inferiores brancas, incluída a parte frontal do pescozo.

## Taxonomía e etimoloxía 
O mergullón real foi descrito cientificamente por Carl von Linné en 1758 na décima edición da súa obra *Systema naturae*, co nome de *Colymbus auritus*, que significa 'movella con orellas'. Posteriormente foi trasladado ao xénero *Podiceps*, creado por John Latham en 1787, aínda que clasificado como o resto da súa familia xunto coas movellas en Colymbiformes. Ata o século XX non se separaron os mergullóns na súa propia orde, Podicipediformes. Recoñécense dúas subespecies de mergullón real:
**P. a. auritus*, (Linnaeus, 1758) - vive en Eurasia;
**P. a. cornutus*, (Gmelin, 1789) - presente en Norteamérica.
A etimoloxía tanto do nome do xénero coma do da especie é latina. *Podiceps* procede da combinación das palabras *podex/podicis* que significa 'ano' e *pes* que significa 'pé', en referencia á posición moi traseira das súas patas. Pola súa parte, *auritus*, que procede de *auris* (orella), significa 'con orellas', en alusión á forma da plumaxe da súa cabeza en época de cría.

## Distribución e hábitat 
O mergullón real cría nos lagos do norte de Eurasia e Norteamérica. En inverno migra ás costas do Atlántico e Pacífico norte. En Europa chega ás costas do norte da Península Ibérica, incluída Galicia, en Asia chega ás costas chinesas á altura de Taiwán e en Norteamérica ata o Caribe mexicano; ademais de a zonas do norte do Mediterráneo e mar Negro e o sur do Caspio. Na época invernal establécese xeralmente en augas costeiras abeiradas e estuarios lamacentos, e con menos frecuencia en augas interiores.
miniatura|Femia coas súas crías en Alasca.

## Comportamento 
[miniatura|Ovo de *Podiceps auritus* no [MHNT]]

A súa voz é un trilo agudo, rápido, tipo asubío. En verán adoita ser silencioso.

Aniña de abril a xullo, poñendo catro ou cinco ovos sobre un montón de herbas suxeitas a talos de gramíneas altas.

Aliméntase de peixes pequenos, aos que captura mergullándose. Tamén come, en verán, insectos e crustáceos actuáticos.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 

### Ligazóns externas
Najwa Kawar Farah

**Najwa Kawar Farah** (), nada en Nazaret en 1923 e finada en Toronto o 1 de agosto de 2015, foi unha educadora e escritora palestina. En 1965 a familia mudouse a Xerusalén, despois en 1977 a Beirut, a Londres en 1986 e en 1998 establecéronse en Scarborough (Ontario, Canadá).

## Obra 
* *Abiru al-sabil* ("Os pasaxeiros"; relatos, 1954)
* *Durub masabih* ("Sendeiros da lámpada"; relatos, 1956)
* *Mudhakkirat rihla* ("Memorias dunha viaxe; autobiografía, 1957)
* *Sirr Shahrazad* ("O segredo de Sheherazade"; teatro, 1958)
* *Malik al-majd* ("Rei da gloria"; teatro, 1961)
* ''Li-man al-rabi'?* ("A quen pertence a primavera?"; relatos, 1963)
* *Silsilat qisas li-I-ashbal* ("Unha serie de historias para xente nova"; literatura infantil, tres volumes, 1963–65)
* *Intifadat al- 'asafir* ("O levantamento do pardal"; relatos, 1991)
* *Sukkan al-tabiq al- 'ulwi'' ("A xente de arriba"; novela, 1996)

## Notas 
## Véxase tamén
### Ligazóns externas 
* 
*
Hallux

miniatura|200px|O *hallux* (dedo gordo do pé) é o maior dedo á dereita nesta foto dun pé esquerdo

O ***hallux*** é o nome científico do primeiro *pododáctilo* (primeiro dedo) do pé do ser humano (que recibe o nome vulgar de "dedo gordo do pé").

En xeral, tamén se lle dá este nome ao primeiro dedo das patas traseiras dos vertebrados tetrápodes.

## No ser humano 
O *hallux* é o dedo correspondente ao dedo polgar, *pollex* ou pólice, nos membros superiores. Posúe, a diferenza dos outros dedos, dúas falanxes en lugar de tres. 

O ser humano es o único primate no que o *hallux* está aliñado en paralelo co resto dos dedos, sendo este un factor clave para a locomoción bípede. Por iso, non é estraño que as malformacioóns, infeccións e outras patoloxías deste dedo, como os *hallux valgus* (xoanetes), produzan un grande impacto para a calidade de vida do paciente e requiran de cirurxía correctora. 

O dedo gordo tamén é un obxecto de atracción e prácticas sexuais para algúns individuos.

## Nos animais 
En anatomía comparada dos tetrápodes, *hallux* é o termo latino que designa ao dedo máis interno ou medial do pé. A identidade destes dedos e a súa diferenza cos dedos dos membros superiores puideron xurdir no curso da evolución simultaneamente coa aparición do quiridio nos vertebrados, probabelmente en primeiro lugar nos peixes ripidistios e rizodóntidos. 

En varios animais, como nos homínidos (gorilas, chimpancés e orangutáns) e en varios marsupiais (como o coala) teñen o *hallux* opoñíbel aos restantes dedos, como o dedo polgar humano, ou matapiollos.

Nas aves está oposto ao resto dos dedos do pé, para permitirlles suxeitárense firmemente ás pólas das árbores cando pousan nelas.

## Notas 
## Véxase tamén
Cachán

O topónimo **Cachán** pode referirse a:

;En Galiza
***Cachán**, lugar da parroquia de Riotorto, no concello de Riotorto;

Amais, como alcume pode referirse a:

***Laureano José Rodríguez**, "**Cachán**", futbolista galego (f. 1937).
Marica Adrio

**María Margarita Peregrina Adrio Taracido**, nada na Coruña en 1956,

A proposta de Roberto Taboada Rivadulla, foi concelleira do Concello de Pontevedra tralas Eleccións municipais de 1991. Nas Eleccións xerais de España de abril de 2019 foi escollida senadora do Senado de España pola Provincia de Pontevedra. Repite candidatura nas Eleccións xerais de novembro do mesmo ano.

Imparte a materia de «Deontoloxía, Organización Profesional e Quenda de Oficio» na Facultade de Ciencias Xurídicas e do Traballo da Universidade de Vigo.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Lista de senadores galegos desde a Transición
* Lista de deputados galegos no Congreso desde a Transición
### Ligazóns externas 
*
Grand Port

**Grand Port** é un dos nove distritos en que se divide administrativamente Mauricio.

## Xeografía 
Situado no sueste da illa, ocupa unha extensión de 260,3 km². No ano 2015 albergaba unha poboación de 106 665 habitantes, polo que, nese ano, a súa densidade de poboación era de 434 hab./km².

A súa capital é a cidade de Rose-Belle, pero a poboación máis importante do distrito é Mahébourg, que foi a antiga capital de Mauricio, que conta cun porto ao interior da baía de Grand Port.  

A parte norte do distrito está formada por bosques con vales por onde discorren ríos. Na parte leste levántase a meseta central, que ten un clima ideal para o cultivo do té. Na parte sur está o aeroporto internacional, o único aeroporto da illa. No sueste, preto do mar, sitúase unha zona pantanosa denominada Mare aux Songes, que constitúe un importantísimo sitio paleontolóxico que contén numerosos fósiles de animais extintos recentemente.

## Historia 
Algúns historiadores cren que os primeiros visitantes de Mauricio foron navegantes fenicios que se terían achegado a ela durante a primeira circunnavegación ao redor do continente africano, patrocinada polo faraón de Exipto Necao II contra o ano 600 a.C.. Navegantes árabes visitaron Mauricio regularmente desde o século V e déronlle o nome de Dina Arobi.

Só a comezos do século XVI os navegantes portugueses comezaron a circular pola rexión. Os portugueses establecéronse alí por primeira vez en 1507 e estableceron na illa unha base de aprovisionamentos. A illa aparece nos primeiros mapas portugueses co nome portugués de Cirné, probabelmente debido á presenza do dodo, unha ave non voadora que se atopaba en gran cantidade naquel momento, ou tavez o nome do navío do capitán da expedición Diogo Fernandes Pereira. O navegante portugués Pedro de Mascarenhas deu o seu nome ao arquipélago formado polas illas agora coñecidas como Mauricio, Rodrigues e Reunión.

A illa permaneceu deshabitada até o establecemento dunha colonia en 1638 das Provincias Unidas. Os neerlandeses nomeándoa Maurits na honra de Mauricio de Nassau, Príncipe de Orange. Grand Port foi denominada como *Oude Grote Haven* (Vello Gran Porto) polos primeiros neerlandeses que avistaron estas terras. A cidade de Mahébourg foi construída polos neerlandeses. A illa foi abandonada por falta de comerciantes en 1710 e, cinco anos despois,  converteuse nunha colonia francesa. A cidade conserva edificacións que recordan o pasado colonial da illa. os franceses foron derrotados por estes ao norte da illa, en Cap Malheureux, un mes despois. Iso significou a perda da posesión a favor dos británicos e a posterior reversión da illa ao seu nome antigos.

## Galería de imaxes 

Maheburg02.jpg|Centro da cidade de Mahébourg
Esplanade, Mahebourg, Mauritius.JPG|Paseo matítimo de Mahébourg
Tour des Hollandais (6219442810).jpg|Torre dos holandeses
Blue bay Mauritius 2019-10-01 5.jpg|Praia na Blue Bay
1 Vallee Ferney indigenous forest c.jpg|Val de Ferney. Bosque autóctono
1 Aldabra tortoises at Vallee Ferney 3.jpg|Trataruga xigante no Val de Ferney

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Mare aux Songes
DC Gallego

O **Deportivo Centro Gallego** foi unha institución deportiva da Habana de principios do século XX, cuxa actividade principal era o fútbol. Participou no Campionato Nacional de Fútbol de Cuba, saíndo campión del en oito ocasións, o que o converte no segundo club máis laureado da historia do fútbol cubano, só por detrás do FC Villa Clara. Eran alcumados os "alacráns". 
## Historia 
A institución ten a súa orixe nos inmigrantes galegos que crearon a *Sociedad de Beneficencia de Naturales de Galicia* o 21 de xaneiro de 1872 na Habana, dando lugar a diversas institucións culturais e deportivas, como a creación en 1878 do Centro Galego da Habana, unha escola en 1880, un centro de idiomas, unha biblioteca e a institución deportiva.

O equipo gañou o Campionato Nacional de Fútbol de Cuba en oito ocasións (1931, 1932, 1937, 1938, 1939, Ademais en 1951 e 1954 gañou o Campionato Cubano Profesional, un campionato paralelo do que se celebraron 7 edicións. Foi un dos mellores equipos de toda América na súa época, chegando a realizar xiras internacionais como a que fixeron por Suramérica e Centroamérica en 1937, que durou catro meses, e na que xogaron contra os mellores equipos de países como Colombia ou Costa Rica. Ademais participaron no Torneo Internacional de Cali, organizado como conmemoración polo 4º centenario da fundación de Cali, xunto ao Independiente Rivadavia, da Arxentina, o Deportivo Cali, de Colombia, a Selección Jalisco, de México e Ambato, de Ecuador entre outros. O Centro Gallego saíu campión, aínda que no partido fronte aos mexicanos, un dos xogadores "galaicos", Sergio Alonso, recibiu unha patada que o mandou ao hospital, onde faleceu pouco despois. En 1938 venceron á selección de Euskadi por 3 a 0 nun partido disputado na Habana. 

Entre os xogadores destacados no club atopábanse o costarriqueño Alejandro Morera Soto, quen foi o primeiro costarriqueño en xogar no exterior, o colombiano Roberto Meléndez e o arxentino Amadeo Colángelo. Destacou tamén Mario López, notable figura da selección de fútbol de Cuba na década de 1930. Pero o xogador máis afamado do equipo foi Juan Tuñas, tres veces máximo goleador do Campionato Nacional co Centro Gallego e considerado por moitos como o mellor futbolista cubano de todos os tempos. Algúns dos futbolistas que integraron a selección cubana que disputou a Copa Mundial de Fútbol de 1938 pertencían ao Centro Gallego, como o propio Tuñas ou o coruñés Manuel Chorens.

Mantiña unha gran rivalidade co tamén habaneiro Juventud Asturiana.

## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Campionato Nacional de Fútbol de Cuba

## Notas
Laureano José Rodríguez

**Laureano José Rodríguez**, coñecido como **Cachán**, nado na Coruña c. 1906 e finado en Asturias o 15 de setembro de 1937, foi un futbolista galego, que xogou no Deportivo da Coruña nas décadas de 1920 e 1930.

## Traxectoria 
Orfo e analfabeto, viviu na Casa da Misericordia da Coruña ata os 19 anos. Tras xogar no Rápido FC, no Deportivo da Coruña e no Emden FC, emigrou a Cuba en 1926. Na Habana incorporouse ao Fortuna, vencedor o ano anterior do Campionato Nacional de Fútbol de Cuba e en 1927 pasou brevemente polo Iberia, no que xogaban outros galegos como Pepe Torres, Cosme ou os irmáns Gonzalo, Edelmiro e O'Donell Lorenzo. Coa camiseta do Iberia enfrontouse en xuño de 1927 ao Nacional de Montevideo, no que militaban varios campións olímpicos coa selección uruguaia (Mazali, Scarone, Lorenzo Fernández, Ghierra, os irmáns Antonio e Santos Urdinarán, Castro, Cea e Saldombide). Ademais chegou a formar parte da selección cubana.

Ese mesmo ano volveu a Galicia. Xogou varios partidos co Deportivo e en xullo de 1928, asinou pola Cultural Leonesa. Estivo no club leonés até outubro de 1930, cando volveu ao Deportivo. En 1933 marchou ao Racing de Ferrol volvendo ao Dépor ao ano seguinte.

Tralo golpe de Estado do 18 de xullo de 1936 entrou nunha armería da rúa de San Andrés, que foi asaltada por sindicalistas que buscaban armas para facer fronte ao golpe.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Datos do xogador en BDFutbol .
Fen

O **fen** (chinés: 分; pinyin: *fēn*) é unha moeda divisionaria, utilizada no que se coñece como a Grande China, é dicir, a República Popular da China, República da China (Taiwán), Hong Kong (onde se denomina *cent*, en inglés) e Macau (denominada *avo*, en portugués).

## Historia 
O fen procede dunha anterior unidade ponderal correspondente á centésima parte dun *liang.*

A súa cuñaxe dentro do sistema do renminbi comezou en 1949 coa equivalencia da centésima parte do *yuan* ou a décima parte do *jiao*, aínda que existían emisións previas tanto en moeda metálica como en papel moeda.

## Galería 
Emitíronse moedas de 1, 2 e 5 fen, e tamén billetes de 1, 2, 5, 10, 20 e 50 fen.

### Moedas 

Ficheiro:1 Fen - Manchukuo (1944) - Scott Semans 01.jpg|1 fen de 1934.
Ficheiro:Manchukuo 0.5 FEN.jpg|Moeda de 5 fen.
Ficheiro:10 fen 1934 MNX003.JPG|Moeda de 10 fen de 1934.

### Billetes e selos 

Ficheiro:1 Fen - Anhwei Regional Bank (1937) 01.jpg|1 fen de 1937
Ficheiro:2 Fen - The Hainan Bank (1949) 01.jpg|2 fen de 1949
Ficheiro:5 Fen - Central Bank of Manchukuo (1945) 01.jpg|5 fen de 1945.
Ficheiro:10 Fen (1 Chiao) - Federal Reserve Bank of China (Republic 27 - 1938) 01.jpg|10 fen de 1938
Ficheiro:20 Fen (2 Chiao) - Federal Reserve Bank of China (Republic 27 - 1938) 01.jpg|20 fen de 1938
Ficheiro:50 Fen - Central Bank of Manchukuo (1932) 01.jpg|50 fen 1932.
Ficheiro:2600th anniv of Japanese Empire 2Fen stamp.JPG|Selo postal de 2 fen.
Ficheiro:Stamp Manchukuo 1935 15f.jpg|Selo postal de 15 fen

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Renminbi

### Bibliografía 
* Alfaro Asins, C. et al. (2009). *Diccionario de numismática*. Ministerio de Cultura. Madrid. ISBN 978-84-8181-405-7
* Amandry. *Dictionnaire de Numismatique*. Larousse. París. 2001. ISBN 978-2035050762
Tifón Hagibis

[alt=O Hagibis no seu pico de intensidade, sobre o Océano Pacífico, ó oeste das illas Marianas o 9 de outubro de 2019.|miniatura|O Hagibis no seu pico de intensidade, sobre o [océano Pacífico, ó oeste das illas Marianas o 9 de outubro de 2019.]]

miniatura
miniatura
O **tifón Hagibis** é un furacán que se desenvolveu de xeito rápido no océano Pacífico na semana do 30 de setembro de 2019, poñendo destino á illa de Honshu, a principal do Xapón. Despois de medrar rápido en potencia e converterse nun dos maiores observados, cun ollo duns 60 km de largo, espérase a súa chegada á illa na fin de semana. 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos
*Tifón Haiyan
*Tifón Tip
Pedro Nolasco Gaite Sancho

**Pedro Nolasco Gaite Sancho**, nado en Pontevedra o 16 de outubro de 1879 e finado en Poio o 12 de xaneiro de 1949, foi un relixioso e escritor galego.

## Traxectoria
Fillo do catedrático e escritor Antonio Gaite Núñez e de Esperanza Sancho Méndez-Núñez. Estudou o bacharelato no instituto de Pontevedra e comezou os estudos de Dereito na Universidade de Santiago de Compostela, que abandonou para ingresar no convento de San Xoán de Poio o 26 de outubro de 1896.

Logo do noviciado e a primeira profesión, que recibiu no mosteiro da Magdalena de Sarria o 21 de decembro de 1897, cursou os estudos eclesiásticos en Poio.

Foi ordenado sacerdote a finais de 1902. Dentro da orde dos Mercedarios, foi nomeado secretario de provincia de 1906 a 1907, comendador do convento da Magdalena de Sarria entre 1907 e 1914, e despois encabezou o regreso da comunidade a Madrid en 1914. No verán de 1918 foi destinado a Ferrol xunto co padre Alberto Barros.

En 1918, coincidindo co sétimo centenario da fundación da orde, fundou en Ferrol a revista *La Merced*. Deu clase no colexio La Merced (actual colexio Tirso de Molina), onde tivo como alumno a Gonzalo Torrente Ballester. En 1920 foi designado para ler a oración fúnebre de Concepción Arenal.

Permaneceu como comendador en Ferrol até 1924, se ben durante os veráns ía a Donostia para ser capelán da Familia Real. Nese ano regresou a Poio, onde foi nomeado mestre de coristas (formador de seminaristas maiores mercedarios) entre 1924 e 1927, e deputado ao capítulo xeral entre 1927 e 1930. O 24 de decembro de 1927 recibiu o título de predicador xeral, e foi definidor provincial de 1937 a 1942.

## Obras
**Concepción Arenal. Oración fúnebre predicada en la iglesia de San Julián de Ferrol el 31 de enero de 1920* (Ferrol, 1920)
**Novena en honor de la Virgen de la Barca, cuya milagrosa imagen se venera en su famoso santuario de Mugía* (Santiago de Compostela, 1926)
**Novena a San José de la Montaña*
**Meditaciones* (1945; tomo I; obra de piedade)

## Notas
Juan Tuñas

**Juan Tuñas Bajeneta**, alcumado **"Romperredes"**, nado na Habana o 17 de xullo de 1917 e finado en Cidade de México o 4 de abril de 2011, foi un xogador de fútbol cubano, de orixe galega. Está considerado por moitos como o mellor futbolista cubano da historia. 

Gañou catro Campionatos Nacionais de Cuba (tres co DC Gallego e un co Juventud Asturiana), acabando catro veces como máximo goleador do campionato. 

Debutou coa selección cubana aos 16 anos e foi o seu o maior artilleiro na súa época. Foi un dos 15 xogadores que formaron o equipo de Cuba que participou no Mundial de Fútbol de 1938 en Francia. 

## Traxectoria 
Fillo dun emigrante galego da parroquia de Aro, no concello de Negreira, e dunha vasca, Juan Tuñas deu os seus primeiros pasos como futbolista na década de 1930 xogando con seu irmán Manuel en equipos da Habana. Xogou no equipo infantil do Hispano América e en novembro de 1933 fichou polo Deportivo Centro Gallego, co que gañou o campionato nacional en 1937, 1938 e 1939, sendo nas dúas últimas o máximo anotador da liga. Na tempada seguinte, 1940, pasou ao Juventud Asturiana, proclamándose de novo como máximo goleador do campionato. Na tempada 1941 gañou o Campionato co equipo ástur e volveu rematar como máximo anotador.

Era alcumado o “Romperredes” nos seus tempos polos seus canonazos e porque xogando co Juventud Asturiana fronte ao Puentes Grandes meteu dous goles a falta de dez minutos para o final, e, nun deles, recibiu un pase do galego Vizcaíno, pegoulle forte e rompeu a rede.

Tuñas xogou os tres encontros de Cuba na Copa Mundial de 1938, axudando ao equipo a chegar aos cuartos de final tras eliminar a Romania por 2-1 nun partido de desempate o 9 de xuño de 1938 en Tolosa, despois de que as dúas seleccións empatasen a 3 goles catro días antes no seu encontro de primeira rolda (oitavos de final) na mesma sede. Os cubanos foron eliminados por Suecia (8-0) nos cuartos de final en Antibes o 12 de xuño de 1938, pero o triunfo de Cuba ante Rumania foi o primeiro para unha selección da Concacaf nas Copas Mundiais.

Mudouse en 1941 a México e xogou como profesional no Real Club España gañando dous títulos da liga mexicana durante as tempadas de 1941-42 e 1944-45. En 1943 foi elixido mellor deportista cubano no estranxeiro. En 1959, tras o triunfo da Revolución cubana, volveu á Habana para xogar, con máis de 40 anos, un partido simbólico a favor da Lei de reforma agraria.

Juan Tuñas viviu até os 93 anos en Cidade de México e faleceu o 4 de abril de 2011.

## Participacións en Copas do Mundo 
## Nota 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Campionato Nacional de Fútbol de Cuba

### Ligazóns externas 
* Juan Tuñas nos Mundiais .
Michel Mayor

[alt=Didier Queloz (á esquerda, premio Nobel en conxunto don Mayor) e Michel Mayor (á dereita) no complexo de observatorios de La Silla, Chile.|miniatura|[Didier Queloz (á esquerda, premio Nobel en conxunto don Mayor) e Michel Mayor (á dereita) no complexo de observatorios de La Silla, Chile.]]
**Michel Gustave Édouard Mayor**, nado en Lausana o 12 de xaneiro de 1942, é un físico suízo, galardoado co Premio Nobel de Física en 2019.
## Traxectoria 
Estudou física na Universidade de Lausana, graduándose no 1966, e doutorouse en Astronomía no observatorio de Xenebra no 1971. Ata 1984 traballou como investigador asociado no observatorio de Xenebra, dependente do Departamento de Astronomía da Universidade de Xenebra. En dito ano paso a profesor asociado. No 1988 pasou a ser profesor numerario, o que foi ata o seu retiro no 2007. Dirixiu o observatorio de 1998 a 2004. Dende o seu retiro é profesor emérito.

## Premios e recoñecementos 
Ten máis de 700 publicacións científicas. Foi recoñecido co premio suízo Marcel Benoist polo seu traballo e o seu significado para a vida humana. No 2000 foi galardoado co Premio Balzan e no 2004 cecibiu a Medalla Albert Einstein. No 2005, obtivo o Premio Shaw en Astronomía. No 2015 foi galardoado coa Medalla de Ouro da Royal Astronomical Society e no 2017 co Premio Wolf en Física.

Recibiu o Premio Nobel no ano 2019 polo descubrimento dun exoplaneta orbitando unha estrela de tipo solar.

É membro da IAU, da Academia Europea de Ciencias,  a Academia Americana de Artes e Ciencias e a Academia Nacional de Ciencias.

## Notas 
## Véxase tamén
### Ligazóns externas
* Páxina de Mayor na Universidade de Xenebra
* Páxina de Mayor na IAU 
* Páxina na fundación Nobel
Deolinda da Conceição

**Deolinda do Carmo Salvado da Conceição**, , foi unha xornalista e escritora portuguesa, que marcou o panorama cultural lusófono do seu país na década de 1950.
## Traxectoria
De nacionalidade portuguesa, foi a cuarta filla de António Manuel Salvado, comerciante orixinario de Medelim (Castelo Branco) e radicado en Macau, e de Áurea Angelina da Cunha Salvado, natural de Macau. Estudou no Liceu de Macau.

O 1 de novembro de 1931 casou con Luís Gaspar Alves en Cantón. A parella foi vivir a Shanghai, por entón unha cidade dinámica e cosmopolita. Máis tarde divorciáronse.
Coa fin da segunda guerra mundial regresou a Macau cos seus fillos. Comezou a traballar como secretaria de dirección e xornalista no diario *Notícias de Macau*, fundado en agosto de 1947, e como profesora de inglés e estenografía na Escola Comercial Pedro Nolasco.

O 29 de maio de 1948 casou con António Maria da Conceição, compañeiro de traballo e posteriormente director do *Notícias de Macau*. Ela escribía no xornal crónicas, artigos de crítica literaria e artística, ensaios, contos e unha "páxina feminina" que foi moi apreciada.
En 1956 visitou Portugal por vez primeira xunto co seu marido e o seu fillo António Maria da Conceição Júnior, que nacera en 1951. Permaneceu seis meses en Lisboa, onde conseguiu convencer a prestixiosa libraría Francisco Franco para publicar o seu único libro, *Cheong Sam - a Cabaia*. Mais por entón foi diagnosticada cunha doenza incurable. Logo de coñecer Portugal refresou a Hong Kong a comezos de 1957. Foi hospitalizada, e faleceu no mes de maio.

## Obra
*Cheong-Sam - a Cabaia* foi o único libro que publicou. Está composto por 27 contos, a maioría xa publicados anteriormente no *Notícias de Macau*. Todos eles falan principalmente da posición e condición da muller na China e en Macau.

## Notas
Melólogo

O **melólogo** (do grego antigo μέλος, mélos = melodía, e λόγος, lógos = palabra) é un xénero teatral que mantén tal equilibrio entre a palabra falada e a música, que a obra sen algunha delas dúas perde o seu sentido. A diferenza doutras formas musicais, no melólogo o texto non se canta senón que se declama, e niso baséase a súa singularidade. Durante a declamación, o personaxe do melólogo realiza pausas que dan paso a interludios musicais nos que o actor se expresa mediante a mímica, poñendo en xogo tódalas súas capacidades expresivas e actorais para chegar a conmover ao público, en estreita relación cos fragmentos musicais que acompañan.

As orixes do melólogo remóntanse ao ano 1770, no que se estrea en Lión a obra *Pygmalion*: nela, por primeira vez, alternáronse drama e música. Fui composta por Jean Jacques Rousseau, con dous números, e o resto polo compositor Horace Coignet. Ao comezo nestas pezas só aparecía un personaxe. Nelas vanse intercalando diferentes interludios, nos que o actor ou actriz realizaba pantomimas. Estes momentos musicais, nos que o actor se expresaba mediante o corpo, eran utilizados para salientar os sentimentos e paixóns que foran reflectidos no texto declamado. Pouco a pouco as pezas foron cada vez máis longas e comezaron a dividirse en actos, á vez que se engadiron máis personaxes á trama, tomando xa o nome de dílogos, trílogos, etc.

En canto ao xénero musical europeo, pode citarse a *Leonora* de Franz Liszt (1858), melólogo para voz recitativa e pianoforte, que presenta evidente afinidade co contemporáneo *Tristan und Isolde* de Richard Wagner. No século XX, encádranse nesta categoría *Anfion* de Arthur Honegger e *Perséfone* de Igor Stravinskii.

O melólogo aparece en España na última década do século XVIII grazas a recoñecidos dramaturgos daquela época como Francisco Luciano Comella, Fermín del Rey, María Rosa Gálvez e José Concha, entre outros. O gaditano Juan Ignacio González del Castillo escribiu o que se coñece como antecedente do xénero, *Hannibal* (1788). Porén, é *Guzmán el Bueno* (1790), do fabulista Tomás de Iriarte, o primeiro melólogo considerado como tal.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
*
Xenealoxía do feminismo

A expresión **xenealoxía do feminismo** fai referencia á orixe teórica (protofeminismo) e tradición do feminismo en tanto que pensamento feminista, así como á recuperación da memoria histórica do feminismo en canto que movemento de transformación social que se desenvolve ao fío de distintas teorías (universalismo, marxismo, liberalismo, etc), dando lugar a que se fale, en plural, de *feminismos*.
## Feminismo e Ilustración 
Os estudos europeos vinculan Ilustración e feminismo, en canto que loita pola igualdade e proxecto emancipatorio. Os referentes teóricos propios do feminismo atópanse na Ilustración, agora ben, esta vinculación enténdense no sentido que graficamente define Amelia Valcárcel cando afirma que o feminismo é «un fillo non querido da Ilustración». 
Nesta liña de pensamento Celia Amorós explica que:

As ideas universais de suxeito de coñecemento, suxeito moral, individuo, cidadán, igualdade, que se desenvolveron durante a Ilustración, excluíron, non obstante da súa universalidade, as mulleres. Ata entón, as queixas das mulleres expresáronse no que se coñece como 'memorial de agravios''. 
Mais a partir da Ilustración, foi posible articular o que se coñece como 'vindicación', isto é, a denuncia unida á demanda de igualdade.

Os estudos feministas anglosaxóns sitúan no sufraxismo, a orixe do movemento feminista.

### Vetas de Ilustración 
A  Ilustración en canto que feminista, defínese como "procesos crítico reflexivos" aos que, seguindo a Celia Amorós, se lles chama "vetas de Ilustración". Pois ben, considérase que estas vetas se poden atopar noutras culturas, podendo existir outras orixes ilustradas de feminismo. Amorós analiza as vetas no islam Pola súa parte, Alejandra Ciriza no seu relatorio sobre feminismos en América Latina expón as notas para unha xenealoxía feminista en América Latina Outras autoras abordan a cuestión dos feminismos latinoamericanos, baixo a perspectiva xeohistórica.

## Xenealoxías femininas 
Tamén se emprega o termo 'xenealoxía' na liña do pensamento feminista da diferenza sexual, se ben a expresión que utilizan é a de «xenealoxías femininas».

## Notas
Dicionario de Bioloxía galego-castelán-inglés

O ***Dicionario de Bioloxía galego-castelán-inglés*** é unha obra lexicográfica elaborada polo Seminario de Terminoloxía da Real Academia Galega e coordinada por Jaime Gómez Márquez, catedrático de Bioquímica e antigo decano da facultade de Bioloxía da Universidade de Santiago de Compostela, Ana María Viñas Díaz, profesora titular de Xenética desa universidade, e Manuel González González, catedrático de Filoloxía Románica da USC e coordinador científico do Centro Ramón Piñeiro. 

## Características 
Trátase dun texto de referencia que serve de axuda aos profesores, investigadores e divulgadores científicos para poderen expresar correctamente os principais termos da Bioloxía. Este dicionario trilingüe, publicado no ano 2010, abrangue toda a Bioloxía, desde as moléculas até os ecosistemas, e nel encóntranse termos relacionados coa Antropoloxía, a Bioquímica, a Bioloxía celular e a molecular, a Botánica, a Ecoloxía,  a Fisioloxía, o Medio ambiente, a Microbioloxía, a Xenética e a Zooloxía.

Froito dun traballo interdisciplinario entre biólogos e filólogos, o dicionario xurdiu da idea, na Facultade de Bioloxía de Santiago de Compostela, oito anos antes da súa publicación, de deseñar unha ferramenta útil tanto para o ensino coma para a investigación e a divulgación da Bioloxía.

O Secretario Xeral de Política Lingüística, Anxo Lorenzo dixo, no acto de presentación desta obra, que «este dicionario constitúe unha peza máis do mosaico de linguaxes de especialidade que temos en galego», incidindo na importancia da difusión social da terminoloxía.  

Neste mesmo acto, o estudante de Bioloxía David Villar, corredactor da obra, explicou que o volume presentado viña encher un baleiro e resolver unha carencia, «sendo a primeira semente que se irá desenvolvendo ao longo dos anos coa realización de inventarios das especies en Galicia».

A obra foi unha iniciativa da Facultade de Bioloxía de Santiago co apoio da Consellaría de Educación e do Centro Ramón Piñeiro para a Investigación en Humanidades, e foi redactada por David Villar e Luis Valle, mentres que a revisión lingüística foi feita por Víctor Fresco e María Liliana Martínez.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* *Dicionario de Bioloxía - galego, castelán, inglés*. Texto completo en PDF.
Ana María Viñas Díaz

**Ana María Viñas Díaz**, nada en 1966, é unha bióloga galega.
## Traxectoria 
Doutora en Bioloxía, e profesora titular de Xenética da facultade de Bioloxía da Universidade de Santiago de Compostela.

Interésanlle tanto a caracterización dos xenes implicados nestes procesos como a análise da conservación das rexións xenómicas nas que estes xenes se localizan noutras especies de peixes. O estudo deste carácter produtivo tan relevante en peixes, abórdase globalmente integrando análises de mapeo xenético e físico, citoxenómica, análises de expresión xénica e de xenómica comparada.

## Notas
Domingo Barja

**Domingo Barja Domínguez**, finado na Gudiña o 11 de agosto de 1900, foi un político galego.

## Traxectoria 
Fillo de Pedro Barja Rodríguez e Joaquina Domínguez Pérez. Representante en Laza de Luis Espada Guntín, foi alcalde de Laza. Foi asasinado por motivos políticos cando ía camiño da Gudiña, o 11 de agosto de 1900. Para investigar o asasinato foi nomeado xuíz especial Gumersindo Buján Buján. Foi acusado do crime Clemente Toro Basallo coa complicidade doutras persoas. No xuízo, celebrado dous anos despois, o tribunal declarou a inculpabilidade de todos os acusados.

## Vida persoal 
Casou con Josefa Rodríguez e foi pai de Trifón Barja Rodríguez.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Familia Barja
Luca Parmitano

**Luca Parmitano** é un astronauta da Axencia Espacial Europea con misións na Estación Espacial Internacional. A súa segunda misión, de seis meses de duración, comezou en xullo de 2019.

## Biografía 
Parmitano estudou no liceo científico "Galileo Galilei" de Catania ata o 1995, cunha estadía no cuarto ano nos EEUU, en  California, cunha bolsa de estudos de Intercultura. Entrou na academia Aeronáutica de Pozzuoli do Exército do Aire de Italia no 1995. Licenciouse en Ciencia Política na Universidade de Nápoles Federico II no 1999.

Adestrou coa na *Euro-Nato Joint Jet Pilot Training* na Sheppard Air Force Base en Texas no 2001. tras realizar o adestramento como piloto, quedou asignado ó AMX co 13º Grupo no aeroporto de Amendola do 2001 ó 2007, realizando diversos cursos e obtendo cualificacións en varias especialidades, polo exército italiano ou en cursos coa OTAN.

Casou e ten dúas fillas.

No 2017 adicóuselle o asteroide 37627 Lucaparmitano.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Website de Luca Parmitano na ESA
* Blog de Luca Parmitano
Tordo músico

O **tordo músico** ou **tordo común** (***Turdus philomelos***) é unha especie de ave paseriforme da familia Turdidae, que habita en gran parte de Eurasia, incluída Galicia, onde é unha ave sedentaria case común, con individuos invernantes.. A caza continúa hoxe en día en todo o Mediterráneo, pero non se cre que sexa un factor importante na diminución desta especie nalgunhas partes da súa área de distribución.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Especies RSPB
* Turdus philomelos na BBC
* Aves de Gran Bretaña 
* Aves de xardín
* Gravacións do canto
* Vídeos do tordo común na *Internet Bird Collection*.
* Identificación de sexos e idades no Atlas de Identificación de las Aves de Aragón.
Carmela Porteiro Lago

**Carmela Porteiro Lago**, nada en Santiago de Compostela no ano 1950, é unha bióloga galega experta en avaliación e xestión de recursos mariños vivos.

## Biografía e traxectoria 
Criouse nunha familia concienciada coa igualdade na educación para mulleres e homes. A súa infancia e mocidade transcorreron nun ambiente con moita relación co científico Tomás Batuecas, quen foi unha grande influencia para ela. 

Porteiro gustaba da natureza dende moi nova e decidiu estudar Bioloxía. Licenciouse na Universidade de Santiago de Compostela e marchou a Vigo a facer un curso de oceanografía, na Ría de Arousa. Deseguido entrou como alumna libre no Centro Oceanográfico de Vigo onde obtivo varias bolsas e contratos ata acadar a súa praza de funcionaria no Instituto Español de Oceanografía (IEO).

Dirixiu expedicións a bordo dos buques Cornide Saavedra e Thalassa, onde os patróns pesqueiros participaban e achegaban experiencia e coñecemento en canto ao lugar e os costumes das pesqueiras a estudar.

No ano 1979 participou na campaña chamada Cigala 79, que resultou a raíz da crise coa xestión do lagostino en España e Portugal. Percorreron o litoral no Cornide Saavedra desde Fisterra ata Huelva e houbo moitos patróns especializados da zona norte e sur que foron a bordo para prestar a súa colaboración.

Anos despois centrouse máis na avaliación e xestión de pesqueiras, actividades na que se especializou e a que dedicou a meirande parte da súa carreira profesional.

A mellora do coñecemento e a chegada da tecnoloxía supuxo un avance importante na recollida e almacenaxe dos datos, aínda que segundo explicou Porteiro, a base da investigación é a mesma. Na súa experiencia, os debates entre os equipos científicos e o sector pesqueiro sempre tiveron un ton dialogante, con transparencia e de xeito construtivo. En 2016 pasou a formar parte do Comité Asesor Científico Técnico (CACT) da Cooperativa de Armadores de Vigo (ARVI).

Ao longo da súa traxectoria, Porteiro recoñece que por ser muller non foi fácil. Había poucas mulleres dedicadas a investigación non só en España, se non a nivel internacional. Viviu o receo da tripulación masculina, cando ela era a única muller a bordo e sobre toda cando dirixía campañas. Tivo momentos moi tensos, porque os homes non aceptaban as súas decisións, querendo impoñer as súas. Custoulle chegar a postos de mando, pasando primeiro por postos máis técnicos, logo de asesoramento e despois de xestión pesqueira.Ademais, a profesión destacou o difícil percorrido das mulleres científicas da súa xeración, nun eido como a oceanografía e os recursos mariños, no que tiveron que abrirse camiño e onde nada estaba adaptado a súa presenza.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Ángeles Alvariño

### Ligazóns externas 
* ICES
Derretidos

**Derretidos** é o décimo álbum da banda de rock galega Heredeiros da Crus, publicado o 11 de outubro de 2019 a través do selo dotbeat!.

## Cancións 
## Notas