Adolf Schulten

**Adolf Schulten**, nado en Elberfeld o 27 de maio de 1870 e finado en Erlangen o 19 de marzo de 1960, foi un arqueólogo, historiador e filólogo alemán. Desenvolveu parte da súa carreira en España, e investigou sobre Tartessos.

## Traxectoria 
Fillo de Wilhelm Schulten (conselleiro administrativo de Bayer) e Amanda Klarenbach, estudou nas universidades de Gotinga, Bonn e Berlín, onde foi alumno de Ulrich von Wilamowitz-Möllendorff e de Theodor Mommsen, doutorándose aos vinte e dous anos (1892). Profesor de Historia Antiga en Gotinga desde 1896, en 1907 pasa á Universidade de Erlangen como profesor extraordinario da mesma disciplina, sendo nomeado catedrático da mesma en 1909.

Aos vinte e catro anos, unha bolsa do Instituto Arqueolóxico do Imperio Alemán permitiulle coñecer Italia, Grecia e África do Norte (1894-95). En 1899 viaxa por primeira vez a España, á que regresa en 1902, interesado polas ruínas de Numancia. Entre 1905 e 1914 levou a cabo varias campañas arqueolóxicas nesta cidade celtibera e os campamentos romanos dos seus arredores, apoiado, entre outros, polo *kaiser* Guillerme II. Froito do seu labor de campo e biblioteca foi a aparición de catro volumes de *Numantia. Die Ergebnisse der Ausgrabungen 1905-1912*, (Múnic, 1914-1927-1929-1931), unha síntese dos cales, en español, foi a súa *Historia de Numancia*, Barcelona, 1945 (reedición: Pamplona, Urgoiti, 2004). Sempre lle gustou presentarse como o identificador e descubridor do xacemento, aínda que non era certo.

A primeira guerra mundial interrompeu a actividade arqueolóxica de Schulten en España, pero non supuxo o abandono dos seus estudos e publicacións sobre os seus temas e, terminado o conflito, volveu a España inmediatamente. Uns mecenas barceloneses e a axuda do Instituto de Estudos Cataláns permitíronlle facer en 1919 un exame da costa española mediterránea, preparatorio da edición crítica da *Ora Maritima* de Rufo Festo Avieno (que sería o primeiro volume dos seus *Fontes Hispaniae Antiquae*, Barcelona, 1922), estudo que lle levou ao de Tartessos. Atopar os vestixios desta mítica cidade acabou converténdose nunha verdadeira obsesión para Schulten, algo que non logrou a pesar de todos os seus intentos, e ata lle carrexou serios conflitos diplomáticos. Empeñouse en escavacións no actual Parque nacional de Doñana, preto da desembocadura do río Guadalquivir e achou un poboado romano no Cerro do Trigo, que creu era unha poboación situada sobre os restos da mítica cidade. Resultado destas investigacións, entre outras, foron a publicación de *Tartessos: contribución a la historia más antigua de Occidente* (Madrid, Revista de Occidente, 1924), cunha segunda edición moi mellorada e ampliada en 1945 (Madrid, Espasa-Calpe), reeditada en Sevilla, 2006, ou o artigo titulado *Los tirsenos en España", *Ampurias* 2, 1940, p. 33-54.

Entre outros traballos de escavación por todo o país sacou á luz as ruínas do campamento romano de Castra Cecilia, situado non lonxe da actual cidade de Cáceres. Tamén se dedicou a estudar por primeira vez a fondo as guerras cántabras (29 a.C.-19 a.C.) no seu libro *Los cántabros y ástures y su guerra con Roma* (Madrid, 1943, reed. 1969 e 2000). Foi así mesmo autor da completa obra *Iberische Landeskunde: Geographie des antiken Spanien*, rapidamente traducida e publicada polo CSIC co título *Xeografía e Etnoloxía da Península Ibérica* (vols. I-II, Madrid, 1959-1963). Unha longa síntese en alemán anterior a esta obra, que aparecera como artigo en 1912 na enciclopedia xermana *RE Pauly-Wissowa*, deu lugar así mesmo en 1920 a unha tradución española en forma de libro, *Hispania (Geografía, Etnología, Historia)*, cun longo apéndice de Pedro Bosch Gimpera ("La Arqueología preromana hispánica", p. 225-321), obra que recentemente foi reeditada (Sevilla, ed. Renacemento, 2004). Moito máis populares e lidas en Portugal e España foron as súas dúas biografías sobre Viriato (Porto, 1927) e Quinto Sertorio (Leipzig, 1926 e Barcelona, 1949).

Proxectou unha obra ambiciosa e de importancia decisiva para os estudos da Antigüidade española, os *Fontes Hispaniae Antiquae* (*FHA*), que, en varios volumes, debía recoller todos os textos antigos e altomedievais referentes a Hispania. Entre 1922 e 1959, e sempre baixo os auspicios da Universidade de Barcelona e eminentes prehistoriadores da mesma (P. Bosch Gimpera e Luís Pericot), publicáronse os volumes I-VI e VIII-IX (estes encargados a R. Grosse), de forma que Schulten morreu sen vela terminada. En 1987 apareceu, noutro formato e grazas ao empeño doutro gran prehistoriador, J. Maluquer de Motes, o vol. VII (por V. Bejarano, dedicado aos textos de Pomponio Mela, Plinio o Vello e Tolomeo), co que se concluía, en palabras de Maluquer (ibid., prólogo, páx. xii) o proxecto inicialmente previsto 65 anos atrás.

Do mesmo xeito, Schulten encargara en 1945, pouco antes da súa morte, ao prestixioso filólogo Antonio Tovar, a continuación da súa magna *Iberische Landeskunde*, do que el só chegara a publicar os volumes dedicados á descrición física e os recursos da Península, pero debía completarse con senllos volumes dedicados aos pobos e as cidades das tres provincias hispanas. Anos despois da súa morte, Tovar, traballando por entón na Universidade de Illinois, cumpriu a súa promesa, publicando en alemán, baixo o título *Iberische Landeskunde. Zweiter Teil. Die Völker und die Städte des antiken Hispanien*, os dedicados á Bética e a Lusitania, ambos en Baden-Baden, 1974 e 1976. Traballaba aínda no terceiro e máis complexo volume, o da Tarraconense, cando lle sorprendeu á súa vez a morte, en 1984. As súas papeletas foron organizadas e completadas na medida do posible pola súa viúva e varios expertos e discípulos seus, e así o III e último volume puido finalmente ver a luz, en español, en 1989, completando o impresionante conxunto, obra de ambos os estudosos.

A Real Academia da Historia nomeou a Adolf Schulten membro correspondente en 1905 e en 1907 o rei concedeulle encoméndaa *"Encomenda de número"* da Orde de Afonso XII. En 1940 recibiu do xefe do Estado a Gran Cruz da Orde de Afonso X o Sabio e, da Universidade de Barcelona, o doutoramento *honoris causa*, ao cumprir os seus setenta anos. Faleceu con case noventa anos.

Adolf Schulten, todas as súas obras, os seus puntos de vista e as súas opinións, tiveron desde comezos do século XX, e durante décadas, un enorme peso na Historia Antiga e na Arqueoloxía españolas, e moitos autores seguen citándolle con reverencia. Non cabe dúbida de que, sen as súas *FHA*, a historia antiga do século XX en España non arrancaría da forma en que o fixo. Con todo, nos últimos tempos, obsérvase entre algúns historiadores españois o comezo dun movemento crítico cara ao afirmado en moitos das súas dogmas.

## Algunhas publicacións 
* *Die römischen Grundherrschaften. Eine agrarhistorische Untersuchung*. Felber, Weimar 1896.
* *Die Keltiberer und ihre Kriege mit Rom*. Bruckmann, Múnic 1914 (Numantia, 1).
* *Eine neue Römerspur in Westfalen.* In: Bonner Jahrbücher, Heft 124, 1917
* *Tartessos. Ein Beitrag zur ältesten Geschichte des Westens*. Friederichsen, Hamburg 1922. 2ª ed. revisada de Cram, de Gruyter & Co, Hamburg 1950 (tamén en castelán)
* *Idyllen vom Lago Maggiore*. Palm und Enke, Erlangen 1922. 3ª ed. 1953.
* (ed.) *Avieni Ora maritima (Periplus Massiliensis saec. VI. a. C.)*. Bosch, Barcelona 1922.
* *Sertorius*. Dieterich, Leipzig 1926.
* *Die Lager des Scipio*. Bruckmann, Múnic 1927 (Numantia, 3).
* *Tartessos und Atlantis*, 1927
* *Die Lager bei Renieblas*. Bruckmann, Múnic 1929 (Numantia, 4).
* *Geschichte von Numantia*. Piloty & Loehle, Múnic 1933.
* *Masada, die Burg des Herodes und die römischen Lager*. Hinrichs, Leipzig 1933.
* *Atlantis*, Aarau (Sauerländer) 1939
* *Cincuenta y cinco años de investigación en España*. Rosa, Reus 1953.
* *Iberische Landeskunde. Geographie des antiken Spanien*. 2 v. Heitz, Estrasburgo 1955–1957 (con tradución ao castelán) v. 1 na 2ª ed. 1974.
* *Los cántabros y astures y su guerra con Roma*. Espasa-Calpe, Madrid 1962.
* *Cartagena en la antigüedad*. Áglaya, Cartagena 2004.
* *Adolf Schulten. Epistolario y referencias historiográficas*. Egartorre, Madrid 2008.

### Obra publicada en castelán 
* Véxanse as arriba citadas.
* *Tartessos. Contribución a la historia más antigua de Occidente'' (reed.) Colección Huellas del pasado. Córdoba, ed. Almuzara, 2006. ISBN 84-88586-66-3

## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Foto de Schulten da súa primeira época en España