open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Parabasalia

Os **Parabasalia** ou **parabasálidos** son un grupo de protistas flaxelados dentro do subgrupo dos Excavata. A maioría destes organismos establecen realcións simbióticas con animais; e entre eles hai diversas especies que se encontran nos intestinos de térmites e cascudas. Outras especies deste supergrupo son parasitas e inclúen a patóxenos humanos.

## Características 
Os flaxelos están dispostos formando un ou máis grupos preto da parte anterior da célula. Os seus corpos basais están ligados a fibras parabasais que se unen a un prominente aparato de Golgi, que é distintivo deste grupo. Xeralmente tamén teñen unha lámina de microtúbulos cruzados que discorre polo centro da célula e nalgúns casos proxéctase alén do final da célula, que se denomina axostilo, pero é diferente en estrutura dos axostilos que teñen as oximónadas.

Os parabasálidos son anaeróbicos, e carecen de mitocondrias, pero isto débese a unha perda secundaria na evolución, e conteñen no seu lugar pequenos hidroxenosomas, que parece que se orixinaron a partir da redución das mitocondrias. Reliquias similares atopáronse noutros flaxelados amitocondriados, e os parabasálidos están probablemente relacionados con eles, formando o grupo denominado metamónadas. Carecen das fendas para a alimentación que presentan a maioría dos outros, mais isto pode ser tamén unha perda secundaria.

## Clasificación 
Os paabasálidos actualmente están divididos en 10 ordes. 
* As tricomónadas presentan un grupo de 4-6 flaxelos, un dos cales está unido a un lado da célula e a miúdo forma unha membrana ondulante. Moitos deles atópanse en hóspedes vertebrados, como é o caso de *Trichomonas vaginalis*, que causa unha enfermidade de transmisión sexual en humanos.
* Os outros ordes, anteriormente agrupados co nome hipermastíxidos, teñen un gran número de grupos de flaxelos e encóntranse exclusivamente no tracto dixestivo de insectos. (O termo "Hypermastigida" aínda se pode ver ocasionalmente na literatura.)

## Notas
Zoco (mercado árabe)

:*Quizais estea buscando **zoco (calzado rústico)**.*
[miniatura|280px|Un posto no zoco de [Dubai.]]
[miniatura|280px|Zoco de [Esna,  Exipto.]]

Un **zoco** (do árabe سوق *sūq*) é a denominación que se dá en galego aos mercados tradicionais dos países árabes, especialmente os que se celebran ao aire libre e que, con frecuencia, teñen lugar un determinado día da semana ou nunha determinada época do ano, aínda que a palabra pode facerse extensiva a todo tipo de mercado tradicional. O significado de *zoco* está restrinxido respecto do orixinal árabe *suq*, que significa mercado.

## Localizacións
Os zocos xeralmente sitúanse nunha praza no centro das cidades, xa que en torno a el xiran moitas outras actividades, e como é un lugar moi concorrido para todo tipo de compra-venda de artigos variados, tamén xorden á par actividades secundarias de servizos para quen o visita, como son o transporte, garderías...

## Historia
Nalgúns lugares a actividade pode ser semanal ou diaria dependendo da poboación e os postos cos que conte. Moitas poboacións reciben o seu nome do mercado estacional que nelas se celebra, como por exemplo, a marroquí Suq al-Arbaa ("mercado do mércores") ou a española Zocodover (de سوق الدواب *suq al-dawabb*, "mercado das bestas de carga"). En al-Ándalus, e máis tarde nos reinos cristiáns hispanos, estableceuse un sistema de administración do mercado, a cuxa fronte estaba un funcionario chamado zabazoque, do que dependían os restantes, entre eles os almotacéns.

## Na literatura
Os zocos, tradicionalmente, non foron só lugares de compra e venda, senón espazos centrais da vida social. Por esta razón aparecen profundamente en toda a literatura tradicional como escenario no que se desenvolven as tramas ou parte delas. Na obra *As mil e unha noites*, aparece a historia de *Gran de beleza* no que o pai do protagonista, Chamseddin, é síndico do zoco do Cairo.

## Véxase tamén
### Bibliografía 
*E. Lévi-Provençal, "El urbanismo musulmán", in: *Mélanges d’histoire et d’archéologie de l’Occident musulman*, Hommage à G. Marçais, Algeri, 1957, I, pp.&nbsp;219–231.
*A. ‘Abd ar-Rāziq, "La *hisba* et le *muhtasib* en Égypte au temps des Mamlūks", in *Annales Islamologiques*, XIII (1977), pp.&nbsp;115–178
Rompente

O termo **rompente** pódese referir a:

***Rompente**, escollo onde baten as ondas.
***Rompente**, primeira luz do día, rompente do día, alba, alborada, abrente.
***Grupo Rompente**, grupo galego de comunicación poética dos anos 1970.
Caifanes

**Caifanes** é unha banda de música rock mexicana formada en Cidade de México&nbsp;en 1987. Estivo en activo até 1995, volvendo a unirse en 2011.

## Discografía 
### Álbums de estudio 
* *Caifanes (Mátenme porque me muero, Volumen 1)* (1988)
* *El diablito (Volumen 2)* (1990)
* *El silencio* (1992)
* *El nervio del volcán* (1994)

### Recompilatorios 
* *La historia* (1997)
* *Essential Caifanes* (2009)

## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Jaguares

### Ligazóns externas 
* Páxina oficial da reunión de Caifanes 
* Páxina oficial de Jaguares
Utqiagvik

**Utqiagvik**, anteriormente coñecida como **Barrow**, é unha cidade estadounidense&nbsp;situada no estado&nbsp;de&nbsp;Alasca. É o asentamento máis setentrional do América continental. Neste lugar transcorre a acción dos cómics de terror 30 Days of Night, así como a película baseada nestes.

## Demografía 
O 3 de marzo de 2009 a páxina oficial do concello informou que a cidade era a máis grande no condado de North Slope, cunha poboación de 4.429 habitantes, dos cales aproximadamente un 61% eran Inupiats.. Segundo o censo de 2010&nbsp;a poboación era de 4.212 habitantes.

## Xeografía 
Utqiagvik está situado nas coordenadas 71.300371, -156.735840. Ten unha área total de 55 km² dos cales 48&nbsp;km² son terra firme 7&nbsp;km² (un 14% do total) son auga. É o punto habitado máis setentrional da América continental.

## Historia 
miniatura|esquerda|Base da Forza Aérea en Point Barrow
miniatura|esquerda|O Iḷisaġvik College
Na lingua Inupiaq, Barrow é chamado *Ukpeagvik*, que significa "o lugar onde nos cazamos curuxas da neve".

Os sitios arqueolóxicos da área indican que os Inupiat vivían na nesta zona desde o ano 500. Algúns vestixios de 16 habitacións da cultura Birnirk datados do ano 800 aínda poden ser vistos hoxe na costa do océano Ártico. A localización preto do nivel do mar pon en risco este sitio arqueolóxico, xa que o risco de erosión é inminente.

A Royal Navy estivo na área para trazar mapas e explorar a costa ártica de América do Norte. O Exército dos Estados Unidos estabeleceu un centro meteorolóxico e magnético no 1881.

É a sede da Arctic Slope Regional Corporation.

## Cidades irmandadas 
Está irmandada coa cidade arxentina&nbsp;de Ushuaia, que é a máis meridional de América.

## Notas 
## Véxase tamén
Constante Fontán Illas

**Constante Generoso Fontán Illas**, nado en Ponteareas o 19 de setembro de 1833 e finado en Paysandú (Uruguai) o 13 de decembro de 1901, foi un mestre e escritor galego.

## Traxectoria 
Foi mestre en Vigo. En 1853 embarcou para o Uruguai con vinte anos. Dedicouse en principio ao comercio, pero despois volveu exercer como mestre, primeiro no Colexio de Humanidades de Salto Oriental, e en 1857 pasou a dirixir o Colexio Nacional de Concordia. En 1863 fundou en Paysandú un colexio de ensinanza primaria e secundaria.

## Obras 
* *Propiedad y Tesoro de la República Oriental del Uruguay desde 1876 a 1881 inclusives*.
* *La República del Uruguay y España. Estudio estadístico para La Exposición Internacional de Barcelona en 1888*, 1888.
* *Proezas historicas o Cabeza del proceso de responsabilidades contra el gobierno y demás poderes públicos de la República O. del Uruguay desde el ano 1882 al 1891 inclusives*, 1891.
* *El coronel Carámbula y el cuerpo de un gran invento*, 1893.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
*
Kent Bazemore

**Kenneth Lamont "Kent" Bazemore, Jr.**, nado o 1 de xuño de 1989 en Kelford, Carolina do Norte, é un xogador americano de baloncesto profesional.

## Traxectoria profesional 
Despois de non ser elixido no Draft da NBA de 2012, Bazemore uniuse ós Oklahoma City Thunder para a Liga de Verán de Orlando, e ós Golden State Warriors para a Liga de Verán de Las Vegas. O 26 de xullo de 2012, Bazemore asinou un contrato cos Warriors. Durante a súa tempada coma rookie, foi asignado varias veces ós Santa Cruz Warriors, afiliado de Golden State na NBA Development League.

O 19 de febreiro de 2014, Bazemore foi traspasado xunto a MarShon Brooks ós Los Angeles Lakers a cambio de Steve Blake.

O 23 de setembro de 2014, Bazemore asinou cos Atlanta Hawks.

O 24 de xuño de 2019, Bazemore foi traspasado ós Portland Trail Blazers a cambio de Evan Turner.

O 20 de xaneiro de 2020, Bazemore foi traspasado xunto a Anthony Tolliver e dúas futuras eleccións da segunda rolda do Draft ós Sacramento Kings, a cambio de Trevor Ariza, Wenyen Gabriel e Caleb Swanigan.

O 23 de novembro de 2020, Bazemore asinou cos Golden State Warriors.

O 6 de agosto de 2021, Bazemore asinou de novo cos Los Angeles Lakers.

O 21 de setembro de 2022, Bazemore asinou cos Sacramento Kings, pero foi cortado o 13 de outubro de 2022.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Perfil en NBA.com 
* Estatísticas en Basketball-Reference.com
Helena Miguélez-Carballeira

**Helena Miguélez Carballeira**, nada en Vigo en 1978, é unha filóloga galega.
## Traxectoria 
Estudou Filoloxía Inglesa na Universidade de Vigo rematando en 2000. Fixo un máster en Estudos de Tradución na Universidade de Edimburgo, e doutorouse en Estudos Hispánicos. Foi profesora asociada no departamento de Estudos Hispánicos da Universidade de Aberdeen (2004) e en 2005 gañou a praza de profesora titular de Estudos Hispánicos no departamento de Linguas Modernas da Universidade de Bangor. É directora do Centro de Estudos Galegos en Gales. É editora fundadora da revista *Galicia 21: Journal of Contemporary Galician Studies* e ten publicado traballos nas revistas *The Translator*, *Bulletin of Hispanic Studies*, *Translation Studies*, *Grial*, *Bulletin of Hispanic Studies*, *The Translator*.
En 2019 foi aceptada na Gorsedd Beirdd Ynys Prydain. Forma parte do proxecto Espaço Clara Corbelle.

## Obras 
### Ensaio 
**Galiza, um povo sentimental?: Género, política e cultura no imaginário nacional galego*, 2014. Tradución de *Galicia, a Sentimental Nation: Gender, Culture and Politics*, 2013.
**A Companion to Galician Culture*, 2014 (editora).

### Traducións 
**I Am Not from Here* de María do Cebreiro.

## Premios 
*Premio da AELG ao mellor ensaio do 2014, por *Galiza, um povo sentimental?*.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Gorsedd 

### Ligazóns externas 
*Ficha en galegos.info
*Blog da autora
*Dr Helena Miguélez-Carballeira
Nemanja Nedović

**Nemanja Nedović**, nado o 16 de xuño de 1991 en Nova Varoš, localidade situada na actual Serbia, é un xogador serbio de baloncesto profesional que xoga no KK Crvena zvezda serbio.

## Traxectoria 
### Europa 
Nedović comezou adestrando co Ascoli italiano cando tiña 11 anos, xa que o seu pai xogaba ó balonmán nun equipo desa cidade. Despois diso, adestrou dous anos en Nova Varoš, a súa cidade natal. No ano 2005, con tan só 15 anos, fichou polo Estrela Vermella de Belgrado, onde se converteu en campión co seu equipo xuvenil.

Máis tarde foi ascendido ó primeiro equipo, onde debutou de forma profesional. Xogou no Estrela Vermella ata xuño de 2012, cando fichou polo BC Lietuvos Rytas lituano. Alí debutou na Euroliga, onde fixo 9.8 puntos, 2.5 rebotes e 2.1 asistencias por partido.

### NBA 
O 27 de xuño de 2013, Nedović foi elixido na 30ª posición do Draft da NBA de 2013 polos Phoenix Suns, quen o traspasaron ós Golden State Warriors. Asinou cos Warriors o 9 de xullo de 2013. Durante a súa tempada coma rookie, foi asignado varias veces ós Santa Cruz Warriors, afiliado de Golden State na NBA Development League.

### Volta a Europa 
O 14 de novembro de 2014, Nedović asinou un contrato de dous anos co Valencia Basket da Liga ACB. En cinco partidos xogados na Euroliga co Valencia, acadou 8 puntos e 3.6 asistencias por encontro. O 2 de xullo de 2015, Nedović e o Valencia romperon a súa vinculación.

No mesmo día que deixaba o Valencia, Nedović asinou un contrato dun ano co Unicaja Málaga.

O 13 de xullo de 2020, Nedović asinou co Panathinaikos BC da A1 Ethniki e da Euroliga. O 6 de xullo de 2021, Nedović renovou o seu contrato co Panathinaikos por dúas tempadas máis.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Perfil en ACB.com 
* Perfil en NBA.com 
* Estatísticas en Basketball-Reference.com  
* Perfil en Euroleague.net
Arquidiocese ortodoxa grega de Constantinopla e Nova Roma

A **arquidiocese de Constantinopla e Nova Roma** (en grego: *Αρχιεπισκοπής Κωνσταντινουπόλεως - Νέας Ρώμης*) é a sé propia do Patriarca Ecuménico de Constantinopla e sé principal da Igrexa Ortodoxa de Constantinopla. O seu territorio actual é moi reducido, e comprende parte da cidade de Istanbul, no lado correspondente á antiga Constantinopla.

## Territorio 
O seu territorio está dividido en cinco distritos, cada un administrado por un bispo que actúa en representación do patriarca:
* Distrito de Stavrodromion (Peran)
* Distrito de Tatavla (Kurtuluş)
* Distrito do Bósforo
* Distrito de Ypsomathia (Samatya)
* Distrito de Fanar e do golfo de Keratia (Haliç)
## Episcopoloxio 
Logo do apóstolo André, e até 325, os xerarcas da sé levaron o título de *Bispos de Bizancio*. No ano 325 a sé foi elevada a arcebispado, e finalmente en 458 elevada a patriarcado. En 1054 chegou o cisma coa Igrexa Católica.

Para ver a lista completa dos ordinarios da arquidiocese, vexa *Lista dos patriarcas ecuménicos de Constantinopla*.
Rodospiriláceas

As **rodospiriláceas** (**Rhodospirillaceae**) son unha familia de proteobacterias. A maioría son bacterias púrpuras non do xofre, que poden realizar a fotosíntese; inicialmente todas as bacterias non do xofre foron incluídas nesta familia.

Atópanse con frecuencia en ambientes acuáticos, como lama e auga encorada, aínda que poden vivir con aire. Outro exemplo ben coñecido é a bacteria fotosintética anoxixénica *Rhodospirillum rubrum*.

## Notas
Lara Dopazo

[dereita|miniatura|Lara Dopazo, [Andrea Nunes e Laura Cesarco na Festa dos Libros de Pontevedra.]]
**Lara Dopazo Ruibal**, nada en Marín en 1985, é unha xornalista e escritora galega.

## Traxectoria 
Licenciada en Xornalismo pola Universidade de Santiago de Compostela e mestrados en Cooperación Internacional e mais en Filosofía Práctica. Bolseira na Academia de Roma no 2019, comuneira no Programa de Estudos en Man Común Comúns, Ruralidades e Feminismos.

Un dos seus poemas foi musicado no álbum *Alfaias* de Fanny + Alexander. 

Participou en *No seu despregar. Antoloxía poética,* Apiario*.*

## Obras 
* *Dende illa peixe* (2009). Xunta de Galicia. Serviu de base para a curtametraxe *Illa pedra*, da cineasta Adriana Páramo, e foi a primeira peza audiovisual en galego con audiodescrición para persoas cegas.
* *Ovella* (2016). Concello de Outes.
* *Clementina* (2016). Edita-me.
* *Os lobos na casa de Esaú* (2017). Chan da Pólvora.
* *Claus e o alacrán* (2018). Espiral Maior.
* *O axolote e outros contos de bestas e auga * (2020). Editorial Galaxia.
* *Contos gringos* (2024). Vigo: Galaxia. 118 páxs. ISBN 978-84-1176-330-1.

### Tradución 
* *Lume branco*, de Antonia Pozzi. Rinoceronte, 2021.

## Premios 
* 2008: Primeiro premio do certame *GZ Crea* 2008 pola poesía "Dende Illa Peixe"

* 2015: Certame de poesía Francisco Añón co poemario *Ovella*.
* 2015: Primeira edición do Premio Literario Nortear co relato "Clementina".
* 2017: Premio de poesía Fiz Vergara Vilariño co poemaio *Claus e o alacrán*
* 2020: Premio de narrativa Illa Nova con *O axolote e outros contos de bestas e auga*.
* 2025: Premio da Crítica Galicia de creación literaria por *Contos gringos*.

## Notas
Ð

dereita|200px
O **eth**, **edh** ou **eð** ( **Ð**, **ð** ) é unha letra suplementaria do alfabeto latino, substituída en varias linguas polo dígrafo *dh*.

## Historia 
O *ð* orixinouse no alfabeto irlandés como un *d* cun trazo. 

Ao longo da Idade Media foi empregado no inglés antigo e en varias linguas escandinavas ao longo da Idade Media. Nestas últimas foi substituído polo dígrafo *dh* e máis tarde por *d*. En inglés empregábanse *ð* ou *þ* para representar consoantes fricativas dentais. O *ð* utilizouse na era anglosaxoa, desaparecendo no século XIII.

## Uso 
* No islandés representa o fonema [ð]. Cando non sexa posible reproducir o carácter tipograficamente pode ser substituído polo dígrafo *dh*.
* No feroés é unha letra muda, agás nunhas poucas palabras, nas que representa diferentes sons.
* No dalecarliano representa o fonema [ð].
* No Alfabeto Fonético Internacional representa a consoante fricativa dental sonora, oposta á consoante fricativa dental xorda representada por [θ].

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Trazo (diacrítico)
El Independiente (1890)

***El Independiente*** foi un periódico editado en Pontevedra en 1890.

## Historia e características 
Subtitulado *Diario de intereses materiales*, apareceu en 1890. Ocupábase de asuntos locais e imprimíase na imprenta de Rogelio Quintáns.

## Véxase tamén 
### Bibliografía 
### Outros artigos 
* Lista de publicacións impresas da provincia de Pontevedra
Þ

miniatura|Thorn maiúsculo e minúsculo
O **thorn** ou **þorn** ( **Þ**, **þ** ) é unha letra suplementaria do alfabeto latino, substituída en varias linguas polo dígrafo *th*.

## Historia 
O *þ* procede do alfabeto rúnico no que representaba os fonemas [θ] ou [ð]. O carácter mantívose no inglés e nas linguas escandinavas.

No inglés o seu uso comezou esmorecer cara ao século XIV. Nalgúns manuscritos desa época, coma *The Book of Margery Kempe* non se distingue o *Þ* do *Y*. O uso do *Y* con esta pronuncia mantense hoxe en expresións pseudo-arcaicas, como "ye olde", por "the old".

## Uso 
O islandés é a única lingua viva que continúa a empregar o carácter *þ*, chamado *þoddn*,  ou *þordn*, . É a trixésima letra do alfabeto islandés e nunca aparece no final dunha palabra. Representa o fonema . Cando non sexa posible reproducir o carácter tipograficamente pode ser substituído por *th*.

O talossan, lingua artificial creada por R. Ben Madison en 1980 para Talossa, micronación fundada por el mesmo, emprega *þ* para representar o fonema , que pode ser substituído polo dígrafo *tg*.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Sho
Ŋ

250px|dereita
O **eng** ou **engma** ( **Ŋ**, **ŋ** ) é unha letra suplementaria do alfabeto latino, empregada para representar unha consoante velar nasal.

## Historia 
miniatura|esquerda|Texto en gamilaraay de 1856, que emprega un G xirado para substituír o ŋ.
No *Fyrsta Málfræðiritgerðin*, tratado do século XII sobre a fonética do antigo nórdico e do antigo islandés emprega o carácter *g* para representar o son n velar. Xa en 1619 Alexander Gill “o Vello” utiliza un *n* minúsculo cun gancho semellante ao do *g* no seu libro *Logonomia Anglica*. No caso da letra maiúscula emprega *G* cun trazo. Desde entón, lingüistas coma William Holder ou Benjamin Franklin continuaron a empregar o símbolo para representar ese fonema.

Os antigos impresores, que non dispoñían do símbolo adoitaban empregar un G maiúsculo rotado ou ben a letra grega eta ( *ƞ* ).

## Uso 
* O Alfabeto Fonético Internacional emprega o símbolo [ŋ] para representar a consoante velar nasal, como no galego “unha” ([ˈuŋa̝]) ou “non” ([ˈnoŋ]).
* O *ŋ* é unha letra do alfabeto africano de referencia. A letra é empregada en máis de cen linguas africanas, entre elas no wólof, no ewe, no luganda, no basaa, no bambara ou no fula.
* No o'odham, en Norteamérica e nos dialectos norte, inari, skolt, ter e ume das linguas saamis, en Europa tamén empregan a letra para representar o mesmo fonema.
* No yolŋu, de Australia representa o fonema [ɲ].

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Gancho (diacrítico)
### Ligazóns externas 
* Ortografía práctica das linguas africanas
Plan Xeral de Ordenación Municipal

[miniatura|Plan de ordenación municipal da cidade de [Barcelona.]]
O **Plan Xeral de Ordenación Municipal** (abreviado **PXOM**) é o instrumento de planeamento urbanístico básico a nivel local en Galicia. É o instrumento polo que se planifica unha ordenación integral do territorio ou de diversos municipios. De acordo coa lexislación do Estado español e das súas respectivas comunidades autónomas, ten por obxecto o establecemento da ordenación do territorio planeado, definindo o modelo de utilización do solo a longo termo (modelo de cidade) que resulta da ponderación cualitativa e cuantitativa dos datos e conclusións dos estudos previos realizados para o efecto e das diferentes alternativas de planeamento formuladas.

A ordenación integral do territorio dun ou varios concello comprende obrigatoriamente:

# A clasificación do solo que vincula todo o do territorio planeado cun destino urbanístico básico así coma o correspondente réxime xurídico. 
# A definición dos elementos fundamentais da estrutura xeral da ordenación urbanística do territorio planeado, isto é as vías de comunicación principais, os equipamentos e servizos comunitarios máis relevantes e as zonas verdes ou de lecer.
# A fixación do programa para o desenvolvemento e execución das correspondentes previsións, así coma o período mínimo de vixencia do propio plan.

No ano 2010, só un 40% dos concellos galegos dispoñían dun Plan Xeral de Ordenación Municipal (128 de 315 concellos).

## Plans de ordenación urbanística en España 
Actualmente, e após a Sentenza do Tribunal Constitucional 61/1997, de 20 de marzo, as competencias urbanísticas están atribuídas en exclusiva ás Comunidades Autónomas:

* En Andalucía e Castela e León denomínase Plan General de Ordenación Urbanística.
* En Castela-A Mancha, coñécese coma POM, Plan de Ordenación Municipal.
* En Estremadura, denomínase PGM, Plan General Municipal.
* En Cataluña, é o POUM, Pla d'Ordenació Urbana Municipal.
* En Galicia, coñécese coma PXOM, Plan Xeral de Ordenación Municipal.
* Na Rexión de Murcia, denomínase PGMO, Plan General Municipal de Ordenación.
* En Euskadi coñécese coma HAPO, Hiri Antolamendurako Plan Orokorra (en galego, Plan Xeral de Ordenación Urbana).
* No Principado de Asturias é coñecido coma PGO, Plan General de Ordenación.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Ensanche
* Feísmo
* Ildefons Cerdà
* Lei do solo
* Planificación urbanística

### Ligazóns externas 
* Planeamento Urbanístico da Xunta de Galicia
Larpeiros

***Larpeiros*** é un programa de cociña emitido pola Televisión de Galicia. Este espazo, de trinta minutos de duración, comezou a emitirse o 2 de xullo de 2008, os martes e mércores ás 22:00 h, e os sábados con dobre episodio ás 16:15 e 19:15.

## Ficha técnica 
*Dirección: Inés Colmeiro (dende 2011).
*Presentación: Adrián Díaz (anteriormente Tomás Alonso Rodríguez), Benigno Campos, Lola Gestido, Leni Pérez e Manuel Pombal (locución).

## Galardóns e nomeamentos 
* XI premio de xornalismo gastronómico Galo de Curral, de Vila de Cruces (2008)
* XVIII Premio Nacional de Periodismo Gastronómico Álvaro Cunqueiro, de Lalín. (2011)
### Premios Mestre Mateo 
## Notas
## Véxase tamén
### Bibliografía
**A cociña de Larpeiros*, 2010, Editorial Galaxia.
**Novas receitas da cociña de Larpeiros*, 2010, Editorial Galaxia.
**Onde mercan os Larpeiros*, 2011, Editorial Galaxia.
**Volve a cociña de Larpeiros*, 2012, Editorial Galaxia.
**As lambetadas de Larpeiros*, 2013, Editorial Galaxia.
### Outros artigos
*Gastronomía de Galicia
### Ligazóns externas
**Larpeiros* no soportal do audiovisual galego Consello da Cultura Galega.
55 Cancri f

**55 Cancri f** (abreviado **55 Cnc f** e tamén coñecido coma **Rho1 Cancri f**) é un planeta extrasolar a preto de 41 anos luz de distancia da Terra, na constelación de Cangrexo. 55 Cancri f é o cuarto planeta coñecido (en orde de distancia) da estrela 55 Cancri e o primeiro planeta en te-la designación de "f".

## Descubrimento 
miniatura|left|275px|Variacións da velocidade radial ó longo do tempo de 55 Cancri causadas pola presenza de 55 Cancri f.

A presentación inicial deste planeta ocorreu nunha reunión da Sociedade Astronómica Americana en abril de 2005, pero, con todo, teríase que esperar máis de dous anos e medio antes de que o descubrimento do planeta fose revisado e publicado nun xornal.  É o primeiro planeta coñecido fóra do noso sistema solar que ten toda a súa órbita no que os astrónomos chaman a "zona habitable". Ademais, o descubrimento fixo de 55 Cancri a primeira estrela (á parte do Sol) coñecida por ter, polo menos, cinco planetas.

## Órbita e masa 
[200px|miniatura|left|A órbita de 55 Cnc f comparada coa órbita de [Venus (0,72AU).]]

55 Cancri f está a unhas 0,781 UA de distancia respecto da estrela e lévalle 260 días facer unha órbita completa. Unha limitación do método da velocidade radial empregado para detectar 55 Cancri f é que só se pode obte-la masa mínima, nese caso, unhas 0,144 veces a masa de Xúpiter, ou a metade da masa de Saturno. Os planetas internos 'b' e 'e' están inclinados a 85°. A inclinación de 'f' é descoñecida.

## Características 
Xa que o planeta foi detectado indirectamente a través de observacións da súa estrela, propiedades tales coma o seu raio, composición e temperatura son descoñecidas. Cunha masa a metade cá de Saturno, 55 Cancri f é probable que sexa un xigante gasoso sen superficie sólida. Orbita na chamada "zona habitable", o que significa que podería existir auga líquida na superficie nalgunha das súas posibles lúas.

Non se sabe se a súa composición e a súa aparencia é máis semellante á de Saturno ou á de Neptuno. Baseándose na súa temperatura, debería ser un planeta tipo Sudarsky Clase II, cuberto de nubes de auga.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
*
Cool (homónimos)

O termo **cool** pode referirse a:

## Música 
* Cool, un xénero musical do jazz.
* *Cool*, unha canción de Gwen Stefani.

## Topónimos 
* Cool, California
* Cool, Texas

## Outros 
* Cool TV, unha televisión húngara.
* A estética *cool*.
Micrococáceas

A familia **micrococáceas** (**Micrococcaceae**) comprende varios xéneros bacterianos de cocos grampositivos, que habitan no aire e pel, como por exemplo *Micrococcus luteus*.

## Filoxenia 
A taxonomía actualmente aceptada deste grupo está baseada na LPSN (*List of Prokaryotic names with Standing in Nomenclature*)  e no NCBI (*National Center for Biotechnology Information*)
e a filoxenia está baseada no estudo do ARNr 16S da LTP 106 do Proxecto 'The All-Species Living Tree'.

O xénero recentemente descrito *Tersicoccus* ten unhas relacións pouco claras neste grupo, pero probablemente é próximo a unha das liñaxes de *Arthrobacter*.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* NCBI Taxonomy Browser
* J.P. Euzéby's List of Prokaryotic names with Standing in Nomenclature
Cool (estética)

A estética ou **actitude cool**, é un comportamento, aparencia ou estilo, influenciado e como produto da expresión xermana Zeitgeist. Por mor dos variados cambios nas connotacións do termo, ademais da súa natureza subxectiva, non se pode establecer un único significado para a palabra. Frecuentemente adoita empregarse coma unha expresión de admiración ou aprobación.

Malia ser percibida coma un termo coloquial ou informal, este é empregado por unha grande amplitude de grupos sociais.

## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Cool jazz
* Zeitgeist
Rhodospirillales

**Rhodospirillales** é unha orde de proteobacterias, que comprende dúas familias: as Acetobacteraceae e as Rhodospirillaceae.

As Acetobacteraceae comprenden as bacterias do ácido acético, que son heterótrofos e producen ácido acético durante a súa respiración. As Rhodospirillaceae inclúen principalmente as bacterias púrpuras non do xofre, que producen enerxía por medio da fotosíntese anoxixénica.

## Notas
Phil Harvey

**Phil Harvey**, nado **Philip Christopher Hammond Harvey** o 29 de agosto de 1976, é o ex-representante de Coldplay, convertido en director creativo e considerado o quinto membro da banda.

Estudou na Sherborne School con Chris Martin de 1990 a 1995, onde foi o segundo da súa quinta, estudou despois Clásicas no Trinity College, Universidade de Oxford.

## Asociación con Coldplay 
Cando, en 1998, Chris Martin se queixou a Phil da atracción enfermiza que tiña pola banda un dos promotores de Camden, el suxeriu que fixeran seu propio evento no Dingwalls en Camden. Foi aquí que lograron vender as primeiras cincuenta copias do EP Safety, que Phil axudara a custear co seu pai Christopher e o compañeiro de cuarto en Oxford. Considérase que é a partir deste momento que el se fai representante da banda.

Tendo finalmente deixado os estudos para se dedicar á banda, levou a cabo o seu traballo máis ou menos só ata primeiros de 2001, cando o estrés de facer un rol que normalmente requiriría dun equipo o forzou a tomar un descanso largo. El declarou que o Brit Awards de 2001 foi o seu momento máis baixo: 'Estaba sentíndome morto cando debería estar na cima do mundo. A banda recolleu os premios de Mellor Banda Británica e Mellor Álbum e eu só podía pensar canto quería estar na cama durmindo. Dous días máis tarde a miña doutora chamou para dicir que estaba preocupada de eu estar a piques de caer en coma.

Aínda que Dave Holmes o relevou como representante, Phil permanece moito envolvido co aspecto creativo da banda. El foi tamén citado como o quinto membro da banda no encarte de A Rush of Blood to the Head, Viva la Vida, Death and All His Friends e Prospekt's March. No Myspace e no Facebook de Coldplay el é descrito como 'O sabio, guapo e estarrecedor que nos di o que temos que facer' Harvey ten tamén feito cameos en tres vídeos musicais da banda: o primeiro en Life in Technicolor II como un dos homes levando a videocámara e a súa segunda aparición foi en Christmas Lights como un dos Elvises, en Paradise é un dos traballadores do zoo correndo atrás do elefante que se escapa.
Diario de Vigo

***Diario de Vigo*** foi un xornal editado en Vigo entre 1884 e 1885.

## Historia e características 
Apareceu en 1884, fundado por Federico Rodríguez Arosa e Emiliano Taboada Fernández. Sen unha adscrición partidaria definida, tiña unha orientación democrática. Entre os seus redactores figuraron Luis A. Mestre e Ángel Bernárdez Rodríguez e como colaboradores Manuel Navarro Murillo, Héctor F. Varela e Daniel Balaciart. Un decreto de excomuñón do bispo de Tui, Fernando Hue Gutiérrez, que acusaba ao xornal de republicanismo, obrigou ao seu peche. Cesou a súa publicación co número 400, correspondente ao 31 de agosto de 1885. Foi substituído por *El Independiente*.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
* 
* 
* 

### Outros artigos 
* Lista de publicacións impresas da provincia de Pontevedra
Chaín, Frades, A Estrada

**Chaín** é un lugar da parroquia de Frades no concello pontevedrés da Estrada na Comarca de Tabeirós - Terra de Montes. Tiña 22 habitantes no ano 2012 segundo datos do INE e do IGE, dos cales 11 eran homes e 11 mulleres.
## Lugares e parroquias 
### Lugares de Frades 
### Parroquias da Estrada 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Lugares da Estrada
### Bibliografía 
*
Rhodospirillum rubrum

***Rhodospirillum rubrum*** é unha especie bacteriana gramnegativa, de cor rosa e un tamaño de 800 a 1000 nanómetros e forma espiral (espirilo), pertencente ás alfaproteobacterias. Ten unha grande versatilidade metabólica, xa que pode vivir en condicións aeróbicas ou anaeróbicas e realizar a respiración, a fermentación ou a fotosíntese anoxixénica (que non desprende oxíxeno) segundo as condicións. Considérase unha bacteria fotosintética púrpura non do xofre e un dos organismos vivos máis antigos.

É un organismo anaerobio facultativo que pode utilizar a fermentación alcohólica cando está en condicións baixas en oxíxeno ou realizar a respiración celular se está en condicións aeróbicas. En ausencia de oxíxeno realiza a fotosíntese, pero en condicións de crecemento aeróbicas a fotosíntese é suprimida xeneticamente e nesas circunstancias *R. rubrum* é incoloro. Cando o oxíxeno se esgota, *R. rubrum* empeza inmediatamente a produción do seu aparato fotosínteético, que inclúe proteínas de membrana, bacterioclorofilas e carotenoides, o que fai que se volva fotosinteticamente activa. O mecanismo de represión da fotosíntese non se coñece ben. A fotosíntese de *R. rubrum* é diferente da das plantas, xa que non posúe clorofila a, senón bacterioclorofilas, as cales absorben luz fundamentalmente a lonxitudes de onda de 800 a 925&nbsp;nm, mentres que a clorofila ten un máximo de absorción entre 660 a 680&nbsp;nm, e é unha fotosíntese anoxixénica.

*R. rubrum* produce maior cantidade de membranas fotosintéticas internas en presenza das fontes de carbono succinato e frutosa en condicións microaerófilas, pero pode crecer só con monóxido de carbono (CO), e cando hai limitación de oxíxeno prefire consumir frutosa. *R. rubrum* ten unha monóxido de carbono deshidroxenase de Ni-Fe-S (CODH) que cataliza a oxidación do monóxido de carbono nun agrupamento infrecuente Ni-Fe-S chamado *cluster C*

*R. rubrum* é tamén unha bacteria fixadora de nitróxeno, xa que pode expresar e regular o encima nitroxenase, un complexo proteico que pode catalizar a conversión do nitróxeno atmosférico en amoníaco. Debido a esta importante propiedade, *R. rubrum* foi obxecto de moitas investigacións para comprender os complexos esquemas reguladores necesarios para que teña lugar dita reacción. Precisamente, foi en *R. rubrum* onde se demostrou por primeira vez a regulación postraducional da nitroxenase. A nitroxenase é modificada por ADP-ribosilación no seu residuo de arxinina 101 (Arg101) en resposta aos chamados factores de "apagado" (glutamina ou amoníaco) e á escuridade.

*R. rubrum* ten varias utilidades potenciais en biotecnoloxía:
* Acumulación cuantitativa de precursores de PHB (ácido poli-beta-hidroxibutírico) na célula para a produción de plástico biolóxico.
* Produción de combustible de hidróxeno biolóxico.
* Organismo modelo para o estudo da conversión da enerxía da luz en enerxía química e as vías reguladoras dos sistemas de fixación do nitróxeno.

## Notas
Pereira, Pereira de Montes, A Merca

**Pereira** é un lugar da parroquia de Pereira de Montes no concello ourensán da Merca na Comarca da Terra de Celanova. Tiña 105 habitantes no ano 2012 segundo datos do INE e do IGE, dos cales 53 eran homes e 52 mulleres.
## Lugares e parroquias 
### Lugares de Pereira de Montes 
### Parroquias da Merca 
## Notas
Acetobacterium

***Acetobacterium*** é un xénero de bacterias anaerobias grampositivas que pertencen á familia *Eubacteriaceae*. O seu nome débese a que son bacterias acetóxenas, que producen predominantemente ácido acético como subproduto do seu metabolismo anaerobio. A maioría das especies coñecidas deste xénero son homoacetóxenas, é dicir, producen como produto final só ácido acético. Este xénero non debe confundirse co xénero *Acetobacter* pertencente ás bacterias do ácido acético (alfaproteobacterias gramnegativas da familia Acetobacteraceae), que son aerobias e utilízanse para fabricar vinagre.

A especie tipo do xénero é *Acetobacterium woodii*.

## Notas
Acetobacteráceas

As **acetobacteráceas** (**Acetobacteraceae**), tamén chamadas **bacterias do ácido acético**, son unha familia de bacterias que realizan unha oxidación incompleta de alcohois a ácidos orgánicos; o máis característico é que obteñan a súa enerxía da oxidación do etanol a ácido acético durante as fermentacións. Son bacterias con forma de bacilo gramnegativas aeróbicas. Non se deben confundir co xénero *Acetobacterium* da familia Eubacteriaceae, o cal está formado por especies anaerobias que poden reducir o dióxido de carbono para producir ácido acético.

As Acetobacteraceae son bacterias ubicuas. Están presentes nos ambientes nos que se forma etanol como resultado da fermentación dos azucres. Poden illarse do néctar das plantas e das froitas estragadas, e tamén da sidra fresca e da cervexa sen pasteurizar nin filtrar. As moscas da froita ou do vinagre Drosophilidae ou as *Turbatrix aceti* considéranse os vectores comúns para propagar as Acetobacteraceae na natureza.

Algúns xéneros como *Acetobacter*, poden finalmente oxidar o ácido acético que producen a dióxido de carbono e auga usando encimas do ciclo de Krebs. Outros xéneros como *Gluconobacter*, non oxidan o ácido acético.

Algunhas bacterias do ácido acético como *Acetobacter xylinum* poden sintetizar celulosa, o cal normalmente é característico dos vexetais.

Dado que estas bacterias producen ácidos, normalmente son tolerantes á acidez, e crecen mellor por debaixo do pH 5,0, aínda que o seuu pH óptimo para o crecemento é de entre 5,4 e 6,3.

As bacterias do ácido acético son móbiles con flaxelación peritrica ou polar. Os organismos con flaxelación polar están relacionados coas *Pseudomonas*, das que difiren principalmente pola súa tolerancia ao ácido e pola súa incapacidade de oxidar completamente os alcohois. Estes organismos son os que actualmente foron incluídos no xéneo *Gluconobacter*. O xénero *Acetobacter* comprende os organismos con flaxelación peritrica.

Na produción industrial de vinagre empréganse cultivos de bacterias do ácido acético. O acetato producido por estas e polos homoacetóxenos tamén se usa (en forma de sal de calcio) para fundir o xeo das estradas en inverno.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Ecological occurrence of *Gluconacetobacter* *diazotrophicus* and nitrogen-fixing *Acetobacteraceae* members: their possible role in plant growth promotion 2008. Microb Ecol. 55(1):130-40.
* Genera and species in acetic acid bacteria, 2008 Int. J. Food Microbiol. Volume 125, Issue 1, Pages 15–24.
* Polyphasic taxonomy of acetic acid bacteria: An overview of the currently applied methodology, 2008 Int. J. Food Microbiol. Volume 125, Issue 1, Pages 2–14
* Biotechnological applications of acetic acid bacteria, 2008, Critical Reviews in Biotechnology, Volume 28, Issue 2, 101-124

### Ligazóns externas 
* Conferencia internacional sonre as bacterias do ácido acético
Rosetta

**Rosetta** pode referirse a:

* A **pedra de Rosetta**, unha estela exipcia da época tolemaica.
* **Rosetta**, o lugar onde se atopou a pedra.
* **Rosetta**, unha sonda espacial.
* **Rosseta**, un grupo musical.
Mateo Segade Bugueiro

**Mateo Segade Bugueiro**, tamén coñecido como **Mateo de Segade Lazo de Bugueiro**, nado en Traseirexe (San Roman, Santiso), bautizado o 20 de outubro de 1605, e finado en Murcia o 28 de agosto de 1672, foi un bispo católico galego.
## Traxectoria 
Realizou os seus primeiros estudos en Melide, onde despois fundou a Obra Pía de Santo Antonio. Dende 1629 foi colexial de Fonseca e graduouse como bacharel, licenciado e doutor en 1634. Nese ano tamén foi maxistral de Astorga. Foi catedrático de Prima Filosofía, Lóxica e Sagradas Escrituras en Valladolid, maxistral de Toledo e capelán maior e conselleiro de Estado. Foi arcebispo de México e bispo de Cartaxena e Murcia.

## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Xenealoxía Mateo Segade Bugueiro (liña materna)
Exposición (homónimos)

**Exposición** pode referirse a:
*A **exposición** pública de diversos obxectos.
*A **exposición** na fotografía, a cantidade de luz que recibe o material fotosensible ou o sensor de imaxe.
*A **exposición á acción dun axente radioactivo ou doutra índole.
*A **exposición''', un sistema de elocución baseado na disertación verbal.

## Véxase tamén
### Outros artigos
*Exposición Internacional
*Exposición Universal
*Exposición Rexional Galega
Arte Galicia

***Arte Galicia***, ***Revista de información de las Artes Plásticas en Galicia***, foi unha publicación en castelán, dirixida polo pintor Carlos Barcón Collazo.

## Descrición 
Fundada en 1979 e editada trimestralmente pola Sociedad Artística Ferrolana, contiña fotografías, entrevistas, artigos sobre exposicións e concursos.

Colaboraron na revista, entre outros, Fernando Mon, Carlos G. Bayón, Xosé Filgueira Valverde, Gonzalo Torrente Ballester e Xavier Costa Clavell.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* *Arte Galicia Siglo XXI*
### Bibliografía 
* Artigo "ARTE GALICIA" da Gran Enciclopedia Galega Silverio Cañada.
### Ligazóns externas 
* *Arte Galicia*  na páxina da Deputación de Pontevedra.
Arthrobacter

***Arthrobacter*** (do grego, "bastonciño ou bacteria articulada”) é un xénero de bacterias que se encontran comunmente no solo. Todas as especies deste xénero son aerobios obrigados grampositivos, que teñen forma de bacilo durante a súa fase de crecemento exponencial, e de cocos na súa fase estacionaria.

As colonias de *Arthrobacter* teñen unha parte central de cor verde metálica cando crecen en caldos de piridona de sales minerais incubados a 20&nbsp;°C. Este xénero distínguese polos seus raros hábitos de división, nos cales a súa parede celular externa rompe formando unha articulación ou ángulo (de aí o seu nome). Os microbiólogos refírense a este tipo de división celular na cal os bacilos rompen orixinando cocos como reversión. Vistas ao microscopio, estas células células en división teñen forma de "V". Outras características notables son que poden utilizar a piridona como única fonte de carbono, e que os seus cocos son resistentes ao desecamento e á falta de alimento.

Unha especie, a *A. crystallopoietes*, fai diminuír os niveis de cromo hexavalente en solos contaminados, polo que podería ser útil en biorremediación.

*Arthrobacter chlorophenolicus* sp. nov. é unha especie que ten a capacidade de degradar altas concentracións de 4-clorofenol, pode tamén ser útil para a biorremediación. A *Arthrobacter* sp. cepa R1 (cepa 49987 do depósito de cultivos bacterianos ATCC) pode crecer alimentándose de diversos compostos aromáticos, incluíndo compostos homocíclicos, como os hidroxibenzoatos, e tamén con N-heterociclos, como as piridinas e picolina.

*Arthrobacter* sp H65-7 produce o encima inulase II que converte a inulina en difrutosa anhídrido (DFA). A DFA axuda á absorción de calcio nos intestinos.

O encima Alu obtido de *Arthrobacter luteus* pode clivar as secuencias Alu do ADN humano, orixinando o tipo de secuencia xénica á que se lle dá o nome dese encima. As Alu son un grupo de secuencias xénicas moderadamente repetitivas (de 300 pb de lonxitude), que supoñen do 6 ao 8% do xenoma humano.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Proxectos xenoma de Arthrobacter (da Base de datos en liña de xenomas)
* Análise comparativa dos xenomas de Arthrobacter (no Sistema de Xenomas Microbianos Integrado (IMG) do Departamento de Enerxía de EUA)
El Eco de Puentedeume

***El Eco de Puentedeume*** foi un periódico editado en Pontedeume entre 1906 e 1908.

## Historia e características 
Apareceu o 4 de febreiro de 1906. Fundado por Edmundo Roberes Alonso e Antonio Couceiro Freijomil, foi dirixido por Edmundo Roberes. Tiña inicialmente unha periodicidade quincenal, ata que a partir do número 25 correspondente ao 3 de febreiro de 1907 saíron tres números mensuais. Sostivo numerosas campañas críticas. A partir do número 83 do 1 de novembro de 1908 cambiou o seu nome polo de *Galicia Pintoresca*. O 20 de febreiro de 1910, no canto do número 123, saíu unha folla comunicando a suspensión da revista.
## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
### Outros artigos 
* Lista de publicacións impresas da provincia da Coruña
Alberto Fortes

**Alberto Fortes López**, nado en Pontevedra en 1964, é un escritor galego.

## Traxectoria 
Fillo de Xosé Fortes Bouzán e irmán de Susana Fortes, Xabier Fortes e Ana Belén Fortes. É un escritor galego en lingua galega e castelá. Traballou de patrón de pesca de altura desde os 22 ata os 27 anos, despois de axente do Servizo de Vixilancia Aduaneira.

## Obras 
### Galego 
* *O violín de Sarasate. Un caso de Sherlock Holmes* (2002). Vigo: Ed. do Cumio. 96 páxs. ISBN 9788482891620.
* *O corsario. Vida e tempos de Juan Gago de Mendoza* (2005). Vigo: Xerais. 128 páxs. ISBN 9788497823791.
* *O dobrón de a oito* (2016). Vigo: Xerais. 192 páxs. ISBN 978-84-9914-966-0. ePub: ISBN 978-84-9914-968-4.
**O verán de Lucenza* (2020). Vigo: Xerais. 112 páxs. ISBN 978-84-9121-633-9.
**A viaxe xeométrica de Domingo Fontán* (2021). Santiago: Laiovento. 245 páxs. ISBN 978-84-8487-535-2.

### Castelán 
**Amargas han sido las horas* (1998). Península. 176 páxs. ISBN 9788483071168.
* *Navegantes, corsarios y piratas. Rías Baixas (1780-1850)* (2001). Pontevedra: A. Fortes. ISBN 84-607-2149-3.
* *Memorial de a bordo* (2003). El Cobre. 233 páxs. ISBN 9788496095281.
* *Tristemil* (2007). E. Ronsel. 96 páxs. ISBN 978-84-85340-04-0.
* *Memorias de Ravachol* (2007). Bueu: Paradela 10. 206 páxs. ISBN 978-84-611-4421-1.
* *Crónicas de San Domingos* (2007). Bueu: Paradela 10. 130 páxs.
* *La memoria de las truchas* (2011). Editorial Guiverny. ISBN 978-84-939449-0-2.
* *Los viajes de Shackleton a la Antártida* (2022). A Coruña: El Viento. 152 páxs. ISBN 9788418227349.
* *La medida del meridiano. El viaje de Jorge Juan y Antonio Ulloa* (2023). A Coruña: El viento. 504 páxs. ISBN 9788418227417.

#### Colectivas 
* *Arquitectura da auga en Galicia*, 2014, Editorial Guiverny.
## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Alberto Fortes: ´Mi hermana Susana y yo nos leemos los libros antes de enviarlos al editor´
Covas do Río, Zarracós, A Merca

**Covas do Río** é un lugar da parroquia de Zarracós no concello ourensán da Merca na Comarca da Terra de Celanova. Tiña 19 habitantes no ano 2012 segundo datos do INE e do IGE, dos cales 7 eran homes e 12 mulleres.
## Lugares e parroquias 
### Lugares de Zarracós 
### Parroquias da Merca 
## Notas
El Eume

***El Eume*** foi un periódico editado en Pontedeume en 1890.
## Historia e características 
Apareceu o 16 de febreiro de 1890. Fundado e dirixido por Juan Tejada Velasco, imprimiuse na imprenta Puga da Coruña. Entre os seus colaboradores figuraron Valeriano Villanueva, Vicente Pardo Tenreiro, Manuel Serapio Seco, Ricardo Caruncho e Galo Salinas. Cesou a súa publicación o 31 de agosto dese ano de 1890.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía
Outeiro, A Mezquita, A Merca

**Outeiro** é un lugar da parroquia da Mezquita no concello ourensán da Merca na Comarca da Terra de Celanova. Segundo o INE e o IGE en 2012 tiña dezaseis habitantes (oito homes e oito mulleres). Forma un único núcleo xunto co Outeiro (Soutomaior, Taboadela).

## Toponimia 
A orixe do topónimo é o latín , que é unha parte alta ou elevación do terreo.

## Lugares e parroquias 
### Lugares da Mezquita 
### Parroquias da Merca 
## Notas
Ʃ

O **esh** ( **Ʃ**, **ʃ** ) é unha letra suplementaria do alfabeto latino. A súa forma é semellante ao s longo ( ſ ) e ao símbolo de integración ( ∫ ).

## Historia 
A versión maiúscula da letra foi tomada da letra sigma do alfabeto grego. A versión minúscula foi introducida por Isaac Pitman en 1847 no seu *Phonoypic Alphabet*.

## Uso 
O *ʃ* formaba parte do alfabeto do *Africa Institute*. En 1978 incluíuse no alfabeto africano de referencia, empregando tan só a letra minúscula, e no ASG, alfabeto para as linguas de Gabón creado en 1989.

O Alfabeto Fonético Internacional emprega o [ʃ] para representar o fonema fricativo palatal xordo, como en galego “xantar” ([ʃanˈtaɾ]).

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Sigma
Liceo Brigantino (revista)

***Liceo Brigantino*** foi un periódico editado na Coruña entre 1882 e 1884, ligado ao Liceo Brigantino.

## Historia e características 
Subtitulado *Eco de las secciones de literatura, ciencias, música y declamación*, apareceu o 12 de xullo de 1882. Bimensual, estaba dirixido por Ricardo Caruncho.

## Véxase tamén 
### Bibliografía 
### Outros artigos 
* Lista de publicacións impresas da provincia da Coruña
Mercedes Castro

O nome de **Mercedes Castro** pode referirse a:

***Mercedes Castro Díaz**, escritora galega en lingua castelá.
***Mercedes González Castro**, actriz galega coñecida polo papel de *Amelia* en *Padre Casares*.
***Mercedes García Castro**, actriz galega.