Río Xallas

260px|miniatura|Foz do Río Xallas
O **río Xallas** pertence á vertente atlántica galega. Nace preto dos montes do Castelo (Santa Comba), discorre polos concellos de Coristanco, Santa Comba, A Baña e Zas, e forma o límite entre Mazaricos, Carnota e Dumbría. Finalmente, desemboca na enseada do Ézaro, formando unha fervenza

## Toponimia 
Xallas viría do medieval *Salia*, á súa vez da raíz hidronímica indoeuropea *sal-* (auga corrente, regueiro), raíz común en moitos ríos europeos documentados co nome *Sala* ou *Saale* na época romana. O s inicial palatizouse en x, coma ocorre noutras palabras galegas coma xabón (de *sapone*>*sabom*) ou xastre (de *sartore*).

Actualmente comparten etimoloxía o río Sella en Asturias, o Seille ou o Salonne en Francia, o Seile en Escocia, o Jalón (anteriormente *Salo*) en España ou o Hail e Hayle en Inglaterra.

## Descrición 
Algúns dos seus afluentes son: O Bazar, Castiñeira, A Regueira, Mira, Esternande, Ancha, Dornas, Guisande ou Vilar García.

O caudal do Xallas mantense constante por causa dos numerosos encoros que nel se teñen construído. En 1897, a Sociedade Española de Carburos Metálicos, hoxe parte do grupo FerroAtlántica, asentouse na zona e daquela datan as primeiras construcións para obter enerxía. O encoro máis importante é o de Fervenza, construído na década dos anos 60 do século XX. En Ponte Olveira hai outra central. Máis abaixo, da presa de Brazal parten as canalizacións cara a Ézaro; máis abaixo, atópase o encoro de Santa Uxía, construído na década dos anos 80. Na súa desembocadura están situadas tres centrais hidroeléctricas: Castrelo, Santa Uxía e Pindo, esta última de principios do século XX.

## Aforamentos 
Augas de Galicia dispón de 2 estacións para medida de aforamentos. As devanditas estacións, denominadas Xallas 1 (n.º 512) e Xallas 2 (n.º 514), sitúanse na ponte de Truebe, no municipio de Santa Comba, e na ponte Olveira, no municipio de Mazaricos, respectivamente. Entre ámbalas dúas estacións atópase o encoro de Fervenza. Segundo datos publicados por Augas de Galicia, no ano hidrolóxico 2009-2010, o caudal medio diario oscilou entre 0,48 e 96,81 m³/s, en Xallas 1, e entre 4,11 e 188,34 m³/s, en Xallas 2. Ten un caudal medio de 19,6 m³/s 

## Encoro 
Na canle do río existen catro encoros, que, segundo o seu curso, son Fervenza, ponte Olveira, Castrelo e Santa Uxía. Todos eles teñen aproveitamento hidroeléctrico e para usos industriais, e o de Santa Uxía para abastecemento urbano.

En 1897, a Sociedade Española de Carburos Metálicos, hoxe parte do grupo Ferroatlántica, asentouse na zona e de entón datan as primeiras construcións para obter enerxía. O encoro máis importante é o de Fervenza, construído na década de 1960. En ponte Olveira hai outra central. Máis abaixo, da presa de Brazal parten as canalizacións cara á ría de Ézaro; máis abaixo, encóntrase o encoro de Santa Uxía, construído na década de 1980. O Xallas atravesa o Monte Pindo e precipítase nunha caída practicamente libre coñecida coma fervenza do Ézaro, de algo máis de 100 metros, á ría de Corcubión fronte ao cabo Fisterra no océano Atlántico. Na súa desembocadura están situadas tres centrais hidroeléctricas: Castrelo, Santa Uxía e Pindo, esta última de principios do século XX.

A construción do encoro de Fervenza supuxo, segundo o informe Concas Internas de Galicia Costa de Greenpeace España, un punto negro por destrución da paisaxe ao manter seca a fervenza de Ézaro. Segundo o devandito informe, a central non respecta sequera o caudal ecolóxico considerado no Plan Hidrolóxico de Galicia Costa e dende 2000, a fervenza só se pode observar os domingos de 12:00 a 13:30, grazas aos grupos locais que piden a demolición do encoro.

## Galería de imaxes 

Ficheiro:Encoro da Fervenza, río Xallas.jpg|Encoro da Fervenza.
Ficheiro:Ezaro - 01 - Fervenza-Cascada-Waterfall.jpg|Panorámica da fervenza do Ézaro.
Ficheiro:FervenzaXallas.png|O caudal do Xallas libérase os domingos do verán ao mediodía.
Ficheiro:Rio Xallas-Ezaro 080.jpg|Fervenza do Xallas (O Ézaro).
Ficheiro:Fervenza do Ézaro 17IV2014 02.jpg|Fervenza do Xallas.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Fervenza do Ézaro

### Ligazóns externas 
* Artigo sobre agresións ao río Xallas -xullo de 2007-
* Posible delito medioambiental
*