Kale borroka

[miniatura|[Caixeiro automático queimado en Algorta (Getxo, Biscaia) en 2005]]
A expresión ***kale borroka*** (do éuscaro *kale*, 'rúa', e *borroka*, 'loita', 'pelexa') refírese aos actos de violencia na rúa en Euskadi, Navarra e Iparralde por membros ou simpatizantes da esquerda *abertzale*, na súa maioría mozas e mozos, durante os anos 1990 e 2000.

As forzas de seguridade españolas tamén a teñen denominado «terrorismo de baixa intensidade». Neste sentido, as e os seus participantes foron considerados, para os efectos legais, «elementos terroristas». Como tales, xa que logo, son competencia da Audiencia Nacional, que considera os actos de *kale borroka* como terrorismo. Algúns dos participantes neste tipo de guerrilla urbana acabaron formando parte de Euskadi Ta Askatasuna (ETA), o que supuxo un aumento das penas destas accións.

Pola súa banda, a esquerda *abertzale* ten negado a existencia de grupos organizados. Atribuíron estas accións a cuadrillas espontáneas que realizaban protestas antisistema e desvinculáronse destes grupos.

## Aparición 
A violencia na rúa como parte das manifestacións da esquerda *abertzale* comezou na década de 1970 como protesta contra o sistema político, social e económico. Nos inicios actuaban como grupos moi organizados. Tras o período coñecido como Transición, algúns simpatizantes do chamado Movemento de Liberación Nacional Vasco adoptaron a «violencia na rúa» como método de presión.

Segundo a xornalista Carmen Gurruchaga, «esta actividade violenta foi unha proposta do antigo jefe do aparello político de ETA, José Luis Álvarez Santacristina, *Txelis*. Pretendía ocupar un espazo que non podían cubrir os comandos legais e ilegais. Tratábase de que estas mozas e mozos, de ser posíbel menores de idade e sen vinculación orgánica con ETA, cometesen pequenas accións violentas sen consecuencias xudiciais, mais que provocasen desestabilización social».

## Auxe e transformación 
[esquerda|miniatura|250x250px|Colectores queimados en [Donostia (2006).]]
Na década de 1990 os medios de comunicación comezan a denominar estas manifestacións como «kale borroka».

Algúns medios asociaron a caída da cúpula de ETA en Bidarte o 29 de marzo de 1992 co auxe organizado da «loita de rúa». Nesta década deuse un grande incremento das accións de *kale borroka*, dos 86 casos en 1990 aos 1262 en 1996.

Segundo fontes policiais españolas, a partir de 1992 a  estrutura estaría formada polos chamados «grupos Y» e «grupos X». Estes estarían coordinados por un responsable e, á súa vez, pola propia ETA. Máis tarde, a *kale borroka* deixou de ocupar o lugar que se lle adxudicou na súa creación. A intensidade da violencia nas rúas crecera máis do desexado, polo que moitos dos seus membros acabaron na cadea ou fichados pola policía. Entre as causas dese descenso, adóitase citar:

* O labor policial e o incremento das penas por participar na *kale borroka*.
* As expectativas suscitadas polo proceso de paz.
* A falta de apoio social a estas accións.

Tras o cesamento definitivo da violencia anunciado en 2011, a violencia na rúa desapareceu. Porén, desde ese momento aínda se produciron algúns ataques. Aparentemente foron levados a cabo por membros da esquerda *abertzale* críticos co fin do terrorismo.

## Medios e obxectivos 
[esquerda|miniatura|250x250px|Un [autobús queimado en Donostia en 2005.]]
Entre as accións máis comúns atopábanse: 
* O lanzamento de obxectos (lastros, pedras ou cócteles molotov) contra vehículos públicos e privados para utilizalos como barricadas.
* Os ataques a sedes políticas e edificios institucionais como xulgados, oficinas de Correos ou estacións de tren.
* Os ataques a cargos electos de ideoloxía contraria, principalmente PP, PSOE e PNV.
* O derramo de mobiliario urbano, como cabinas de teléfono ou papeleiras.
* As pintadas e o deslucimiento de inmobles.

Unha das campañas de acoso con maior repercusión e maior continuidade no tempo foi en contra da autovía de Leitzaran, entre 1990 e 1992.

## Oposición 
A maioría dos partidos políticos condenaron publicamente a *kale borroka*. Algúns sectores da esquerda *abertzale*, como Aralar, rexeitaron sempre estes métodos. Desde a súa creación, o partido da esquerda *abertzale* Sortu tamén os rexeitou.

## Notas