Filosofía

A **filosofía** (do grego - φιλοσοφία *philos / sophia*, "amor á sabedoría") é o estudo das cuestións xerais e fundamentais relacionadas coa natureza da existencia humana; do coñecemento; da verdade; valores morais e estéticos; da mente; tanto da lingua como do universo no seu conxunto en suma pódese dicir que é a procura do coñecemento puro sen deixarse corromper por sistemas preestabelecidos.

A filosofía responde ó desexo de saber, busca coñecer as causas das cousas, indagando a verdade e os seus problemas. Neste senso é máis crítica que dogmática. Ata o século XVIII - XIX, facía referencia ó conxunto de saberes desinteresados e racionais, que tiñan por obxecto a comprensión xeral do home e do mundo, buscando conclusións sobre as súas causas últimas e bases máis profundas, polo que se diferencia da ciencia, que estuda de xeito único as materias que entran no seu propio campo, dende o punto de vista da súa descrición e explicación por causas próximas. 

A filosofía aspira a un coñecemento racional da realidade polas últimas causas, e por iso, considerábase ciencia. Porén, coa nova e máis restritiva noción de ciencia, que aparece na época moderna vinculada ó método matemático e experimental, a filosofía deixa de considerarse ciencia a partir do século XIX.

As súas disciplinas son a lóxica e a teoría do coñecemento, a metafísica, a estética e a ética. A psicoloxía, o mesmo que as demais ciencias, desenvolveuse a partir da filosofía.
## Orixes históricas 
A palabra filosofía gaña, en dimensións específicas de tempo e espazo, concepcións novas e diferentes tornando difícil a súa exacta localización.

Historicamente, a filosofía comeza con Tales de Mileto, aínda que este principio histórico sexa máis un punto de referencia que unha discusión xa acabada. Aristóteles escribiu que a filosofía foi posible a través do lecer, pois, unha vez resolvidos os seus problemas de vivenda, alimentación, vestiario, e sendo dispensados da necesidade do traballo pesado, os gregos puideron dedicarse á investigación filosófica.

Tales foi o primeiro dos filósofos Presocráticos, ou *filósofos da Physis*, que buscaban a *arché*, que era un principio que, alén de ser o principio de todas as cousas, debería tamén compor (ou formar parte de) todas as cousas, e mesmo ser a última de todas as cousas.

Platón é quen inicia esta nova linguaxe, a filosofía como a coñecemos, a busca da esencia, a ontoloxía, dos conceptos universais en detrimento do coñecemento vulgar e sensorial. Anteriormente a el, a filosofía era discutida por sabios, era o amor pola sabedoría daqueles que experimentaran a propia ignorancia, concepto, ao que parece, atribuído por Pitágoras.

Por moito tempo a filosofía incluía todo o que era coñecemento, abonda con ver a vasta obra de Aristóteles, que abrangue desde a física ata a ética. Aínda hoxe é difícil definir o obxecto exacto da filosofía.

Os seus obxectos propios son:

* Metafísica: concernente aos estudos daquilo que non é físico (*physis*), do coñecemento do ser (ontoloxía), do que transcende o sensorial e tamén da teoloxía.
* Epistemoloxía: estudo do coñecemento, teoriza sobre a propia ciencia e de como sería posible a aprehensión deste coñecemento.
* Ética: para Aristóteles, é parte do coñecemento práctico xa que nos mostraría como debemos vivir e actuar.
* Estética: a procura do belo, a súa conceptuación e cuestionamento. O entendemento da arte.
* Lóxica: a procura da verdade, o seu cuestionamento, a razón.

## Historia 
Como disciplina, a historia da filosofía pretende ofrecer unha exposición sistemática e cronolóxica dos conceptos e doutrinas filosóficas. Algúns teóricos ven isto como parte da historia intelectual, pero tamén investiga cuestións que non están cubertas pola historia intelectual, como se as teorías dos filósofos do pasado son verdadeiras e se mantiveron filosoficamente relevantes. A historia da filosofía preocúpase principalmente de teorías baseadas na indagación racional e na argumentación; algúns historiadores enténdeno nun sentido máis laxo que inclúe mitos, ensinanzas relixiosas e tradición proverbial.

Entre as tradicións influentes na historia da filosofía atópanse a occidental, a árabe-persa, a india e a filosofía chinesa. Outras tradicións filosóficas son a filosofía xaponesa, a filosofía latinoamericana e a filosofía africana.

### Occidental 
[miniatura|upright|esquerda|alt=Busto de Aristóteles|[Aristóteles foi unha figura importante da filosofía antiga e desenvolveu un amplo sistema de pensamento que incluía a metafísica, a lóxica, a ética, a política e as ciencias naturais..]]
A filosofía occidental orixinouse na Antiga Grecia no século VI a. C. cos presocráticos. Estes tentaron ofrecer explicacións racionais do cosmos no seu conxunto. A filosofía que os inspirou foi desenvolvida por Sócrates (469-399 a. C.), Platón (427-347 a. C.) e Aristóteles (384-322 a. C.). Ampliaron o abanico de temas a cuestións como a como deben actuar as persoas, a como chegar ao coñecemento e cal é a natureza da realidade e a mente. 

A principal característica que Aristóteles ve nunha persoa filósofa é que non é especialista. O *sophós* (o sabio), é un coñecedor de todas as cousas sen posuír unha ciencia específica. O seu ollar derrámase polo mundo, a súa curiosidade insaciable faino investigar tanto os misterios do *kosmos* como os da *physis* (a natureza), como as que din respecto ao home e á sociedade. No fondo, o filósofo é un revelador, alguén que afasta o veo daquilo que está a cubrirnos os ollos e procura mostrar os obxectos na súa forma e posición orixinal, actuando como alguén que atopa unha estatua no fondo do mar cuberta de brións e algas, e progresivamente, afastándoas unha a unha, revélanos a súa forma real.

Para Platón, a primeira actitude do filósofo é admirarse. A partir da admiración faise a reflexión crítica, o que marca a filosofía como busca da verdade. Filosofar é dar sentido á experiencia.

A última parte do período antigo estivo marcada pola aparición de movementos filosóficos, como o epicureísmo, o estoicismo, o escepticismo e o neoplatonismo. O período medieval comezou no século V d. C. Centrouse en temas relixiosos e moitos pensadores utilizaron a filosofía antiga para explicar e desenvolver as doutrinas cristiás.

O período do Renacemento comezou no século XIV e supuxo un renovado interese polas escolas de filosofía antiga, en particular o platonismo. O humanismo tamén xurdiu neste período. O período moderno comezou no século XVII. Unha das súas preocupacións centrais era como se creaban os coñecementos filosóficos e científicos. Concedeuse unha importancia especial ao papel da razón e á experiencia sensorial. Moitas destas innovacións utilizáronse no movemento da Ilustración para desafiar ás autoridades tradicionais. No século XIX realizáronse varios intentos por desenvolver sistemas filosóficos integrais, por exemplo, o idealismo alemán e o marxismo. Os avances máis influentes na filosofía do século XX foron a aparición e aplicación da lóxica formal, o interese polo papel da linguaxe o pragmatismo, e os movementos da filosofía continental como a fenomenoloxía, o existencialismo e o postestruturalismo. O século XX foi testemuña dunha rápida expansión da filosofía académica en termos do número de publicacións filosóficas e filósofos que traballaban en institucións académicas. Tamén se observou un notable aumento no número de mulleres filósofas, pero estas seguían estando infrarrepresentadas.

### Árabe-persa 
[miniatura|170px|alt=Retrato de Avicena nun vaso de prata | Retrato de [Avicena, un dos filósofos máis influentes da Idade de Ouro islámica.]]
A filosofía árabe-persa xurdiu a principios do século IX d. C. como resposta aos debates da tradición teolóxica islámica. O seu período clásico prolongouse até o século XII d. C. e estivo fortemente influenciado polos filósofos gregos antigos. Empregou as súas ideas para elaborar e interpretar os ensinos do Corán.

Al-Kindi (801-873) adoita considerarse o primeiro filósofo desta tradición. Traduciu e interpretou numerosas obras de Aristóteles e os neoplatónicos no seu intento por demostrar que existe unha harmonía entre a razón e a fe. Avicena (980–1037) tamén seguiu este obxectivo e desenvolveu un sistema filosófico integral para proporcionar unha comprensión racional da realidade que abarcaba a ciencia, a relixión e o misticismo. Al-Ghazali (1058–1111) foi un forte crítico da idea de que a razón pode chegar a unha comprensión verdadeira da realidade e de Deus. Formulou unha detallada crítica da filosofía e tentou asignar á filosofía un lugar máis limitado, xunto aos ensinos do Corán e a visión mística. Despois de Al-Ghazali e o final do período clásico, a influencia da investigación filosófica minguou. Mulla Sadra (1571–1636) é a miúdo considerado un dos filósofos máis influentes do período posterior. A crecente influencia do pensamento e as institucións occidentais nos séculos XIX e XX deu lugar ao movemento intelectual do modernismo islámico, cuxo obxectivo é comprender a relación entre as crenzas islámicas tradicionais e a modernidade.
### India 
[miniatura|170px|alt=Cadro de Adi Shankara|[Adi Shankara desenvolveu a visión monista do Advaita Vedanta, afirmando que a existencia dunha pluralidade de entidades distintas é unha ilusión.]]
Unha das características distintivas da filosofía india é que integra a exploración da natureza da realidade, as formas de alcanzar o coñecemento e a cuestión espiritual de como alcanzar a iluminación. Todo comezou ao redor do ano 900 a. C., cando se redactaron os Vedas. Son as escrituras fundamentais do hinduísmo e tratan temas relacionados coa relación entre o eu e a realidade última, así como a cuestión de como renacen as almas en función das súas accións pasadas. Neste período tamén xurdiron ensinos non vedicos, como o budismo e o xainismo. O budismo foi fundado por Siddhartha Gautama (563-483 a. C.), quen cuestionou a idea vedica dun eu permanente e propuxo un camiño para liberarse do sufrimento.

O período clásico posterior comezou aproximadamente no ano 200 a. C. e caracterizouse polo xurdimento das seis escolas ortodoxas do hinduísmo: Nyāyá, Vaiśeṣika, Sāṃkhya, Ioga, Mīmāṃsā e Vedanta. A escola do Advaita Vedanta desenvolveuse máis adiante neste período. Foi sistematizada por Adi Shankara (–750 d. C.), quen sostiña que todo é un e que a impresión dun universo composto por moitas entidades distintas é unha ilusión. Unha perspectiva lixeiramente diferente foi defendida por Ramanuja (1017-1137 d. C.), quen fundou a escola deVishishtadvaita Vedanta e argumentou que as entidades individuais son reais como aspectos ou partes da unidade subxacente. Tamén contribuíu a popularizar o movemento bhakti, que ensinaba a devoción cara ao divino como un camiño espiritual e perdurou até os séculos XVII e XVIII d. C. O período moderno comezou aproximadamente no ano 1800 e viuse marcado polo contacto co pensamento occidental. Os filósofos tentaron formular sistemas integrais para harmonizar diversos ensinos filosóficos e relixiosos. Por exemplo, Swami Vivekananda (1863-1902 d. C.) baseouse nos ensinos do Advaita Vedanta para soster que todas as relixións son camiños válidos cara ao divino.
### Chinésa 
[miniatura|upright|alt=Cadro de Confucio|Os ensinos de [Confucio sobre a ética e a sociedade marcaron a filosofía chinesa posterior.]]

A filosofía chinesa céntrase especialmente en cuestións prácticas relacionadas coa conduta social axeitada, o goberno e o cultivo persoal. No século VI a. C. xurdiron numerosas escolas de pensamento que competían entre si por resolver a axitación política da época. As máis destacadas foron o confucianismo e o taoísmo. O confucianismo foi fundado por Confucio (551-479 a. C.). Centrábase en diferentes formas de virtudes morais e exploraba como estas conducen á harmonía na sociedade. O taoísmo foi fundado por Laozi (século VI a. C.) e exploraba como os seres humanos poden vivir en harmonía coa natureza seguindo o Tao ou a orde natural do universo. Outras escolas de pensamento influentes da época foron o moísmo, que desenvolveu unha forma primitiva de consequencialismo altruísta, e o legalismo, que facía fincapé na importancia dun Estado forte e dunhas leis estritas.

O budismo introduciuse en China no século I d. C. e diversificouse en novas formas de budismo. A partir do século III d. C., xurdiu a escola do Xuanxue. Esta interpretaba as obras taoístas anteriores facendo especial fincapé nas explicacións metafísicas. O período moderno da filosofía chinesa comezou a principios do século XX e viuse marcado pola influencia da filosofía occidental e as reaccións que esta suscitou. A aparición do marxismo chinés —centrado na loita de clases, o socialismo e o comunismo— deu lugar a unha transformación significativa do panorama político. Outro fenómeno foi a aparición do novo confucianismo, cuxo obxectivo é modernizar e reformular os ensinos confucianos para explorar a súa compatibilidade cos ideais democráticos e a ciencia moderna.
### Outras tradicións 
A filosofía tradicional xaponesa asimilou e sintetizou ideas procedentes de diferentes tradicións, entre elas a relixión indíxena Shinto e o pensamento chinés e indio, en forma de confucianismo e budismo, que chegaron o Xapón nos séculos VI e VII. A súa práctica caracterízase por unha interacción activa coa realidade, máis que por unha análise distanciada. O neoconfucianismo converteuse nunha corrente de pensamento influente no século XVI e durante o posterior período Edo, e propiciou un maior interese pola linguaxe e o mundo natural. A Escola de Kioto xurdiu no século XX e integrou a espiritualidade oriental coa filosofía occidental na súa exploración de conceptos como a nada absoluta (“'zettai-mu”'), o lugar (“'basho”') e o eu.

A filosofía latinoamericana no período precolonial foi practicada polas civilizacións indíxenas e abordou cuestións relacionadas coa natureza da realidade e o papel do ser humano. Presenta similitudes coa filosofía indíxena norteamericana, que abordaba temas como a interconexión de todas as cousas. A filosofía latinoamericana durante o período colonial —que se iniciou ao redor de 1550— estivo dominada pola filosofía relixiosa en forma de escolasticismo. Os temas máis influentes no período poscolonial foron o positivismo, a filosofía da liberación e a exploración da identidade e a cultura.

A filosofía africana primitiva desenvolvíase e transmitía principalmente de forma oral. Centrábase na comunidade, a moral e as ideas ancestrais, e abarcaba o folclore, os refráns, as ideas relixiosas e conceptos filosóficos como o Ubuntu. A filosofía africana sistemática xurdiu a principios do século XX. Aborda temas como a etnofilosofía, a negritude, o panafricanismo, o marxismo, o poscolonialismo, o papel da identidade cultural, o relativismo, a epistemoloxía africana e a crítica ao eurocentrismo.

miniatura|upright|A Filosofía e profesións liberais
Na actualidade, entre outras múltiples, diferentes e, porén, válidas definicións, pódese afirmar que filosofía é o estudo racional, crítico e obxectivo de todos ou calquera dos achados do pensamento humano. É dicir, a actividade filosófica consiste en pensar razoando sobre aquilo que se atopa ó noso redor: dende a natureza ata os propios mecanismos internos de razoamento. Filosofar é, pois, tanto pensar acerca do mundo como pensar acerca do propio pensamento.

## Correntes e tópicos 
* Teogonía
* Filosofía no Exipto Antigo
* Filosofía védica
* Ciencia Caldea
* Os Presocráticos
* Sofistas
* Teosofía
* Helenismo
** Escepticismo
** Cinismo
** Estoicismo
** Epicureísmo
** Neoplatonismo
* Cosmoloxía Hebraica
* Teoloxía gnóstica
* Filosofía árabe medieval
* Escolástica
* Revolución Científica
* Humanismo
** Idade da Razón
** Iluministas
* Iluminismo
* Antropoloxía filosófica
* Racionalismo
** Racionalismo Cartesiano
** Racionalismo cristián
* Idealismo
** Idealismo subxectivo
** Idealismo obxectivo
** Idealismo absoluto
* Empirismo
* Materialismo
* Marxismo
* Positivismo
** Neo-positivismo
* Fenomenoloxía
* Existencialismo
* Hermenéutica
* Posmodernismo

### Materialistas vs Idealistas 
Os filósofos divídense en dúas grandes correntes: materialistas e idealistas. O termo materialista aplícase a aqueles que cren que o universo (todo o que existe) está formado de materia, e existe obxectiva e independentemente da existencia de seres cognoscentes capaces de percibilo. Os idealistas son aqueles que sosteñen que o mundo non ten existencia independente dos seres cognoscentes.
## Ramas da filosofía 
As cuestións filosóficas pódense agrupar en varias ramas. Estes agrupamentos permiten aos filósofos centrarse nun conxunto de temas similares e interactuar con outros pensadores que estean interesados nas mesmas preguntas.

Estas divisións non son nin exhaustivas nin mutuamente excluíntes. (Un filósofo podería especializarse na epistemoloxía kantiana, ou na estética Platónnica, ou na filosofía política moderna). Ademais, estas investigacións filosóficas ás veces se solapan entre si e con outras investigacións como a ciencia, a relixión ou as matemáticas.

### Estética 
A estética é a "reflexión crítica sobre a arte, a cultura e a natureza". Aborda a natureza da arte, da beleza e do gusto, o gozo, os valores emocionais, a percepción, a creación e valoración da beleza. Defínese de forma máis precisa como o estudo dos valores sensoriais ou sensorio-emocionais, ás veces denominados xuízos de sentimento e gusto. As súas principais divisións son a teoría da arte, a teoría literaria, a teoría do cinema e a teoría da música. Un exemplo da teoría da arte é discernir o conxunto de principios que subxacen na obra dun artista ou movemento artístico concreto, como a estética cubista.
### Ética 
[upright|miniatura|O [Guozijian (Pequín)|colexio imperial de Pequín foi un centro intelectual para a ética e os clásicos confucianos durante as dinastías Yuan, Ming e Qing.]]
A ética, tamén coñecida como filosofía moral, estuda o que constitúe a boa e a mala conduta, os valores correcto e incorrecto, e o ben e o mal. As súas principais investigacións inclúen a exploración de como vivir unha boa vida e a identificación de normas de moralidade. Tamén inclúe a investigación de se *hai* unha mellor maneira de vivir ou unha norma moral universal, e se é así, como chegamos a coñecela. As principais ramas da ética son a ética normativa, a metaética e a ética aplicada.

Os tres puntos de vista principais en ética acerca do que constitúen as accións morais son: Un destes puntos de vista é o utilitarismo, que xulga as accións en función da felicidade (ou pracer) e/ou da falta de sufrimento (ou dor) que producen.
*Deontoloxía, que xulga as accións en función de se están de acordo co deber moral. Os epistemólogos examinan as fontes putativas de coñecemento, incluíndo a experiencia perceptiva, a razón, a memoria e o testemuño. Tamén investigan cuestións sobre a natureza da verdade, a crenza, a xustificación e a racionalidade.

O escepticismo filosófico, que suscita dúbidas sobre algunhas ou todas as reivindicacións de coñecemento, foi un tema de interese ao longo da historia da filosofía. Xurdiu cedo na filosofía presocrática e formalizouse con Pirrón, o fundador da escola occidental máis antiga de escepticismo filosófico. Ocupa un lugar destacado nas obras dos filósofos modernos René Descartes e David Hume e seguiu sendo un tema central nos debates epistemolóxicos contemporáneos. O empirismo fai énfase na evidencia observacional a través da experiencia sensorial como fonte de coñecemento. A metafísica inclúe a cosmoloxía, o estudo do mundo na súa totalidade e a ontoloxía, o estudo do ser, xunto coa filosofía do espazo e do tempo.

Un punto importante de debate é entre o realismo, que sostén que hai entidades que existen independentemente da súa percepción mental, e o idealismo, que sostén que a realidade está construída mentalmente ou doutro xeito inmaterial. A metafísica trata o tema da identidade. Esencia é o conxunto de atributos que fan dun obxecto o que é fundamentalmente e sen o cal perde a súa identidade, mentres que accidente é unha propiedade que ten o obxecto, sen a cal o obxecto aínda pode conservar. a súa identidade. Os particulares son obxectos que se di que existen no espazo e no tempo, en oposición aos obxectos abstractos, como os números, e os universais, que son propiedades que posúen múltiples particulares, como a cor vermella ou un xénero. O tipo de existencia, se é o caso, de universais e obxectos abstractos é un tema de debate.
### Lóxica 
A lóxica é o estudo do razoamento e da argumentación.

Razoamento dedutivo é cando, dadas certas premisas, as conclusións están inevitablemente implicadas. As regras de inferencia utilízanse para inferir conclusións tales como, modus ponens, onde dado "A" e "se A entón B", entón "B" debe concluírse.

Porque o bo razoamento é un elemento esencial de todas as ciencias, disciplinas das ciencias sociais e humanidades, a lóxica converteuse nunha ciencia formal. Os subcampos inclúen lóxica matemática, lóxica filosófica, lóxica modal, lóxica computacional e lóxica non clásicas. Unha cuestión importante na filosofía das matemáticas é se as entidades matemáticas son obxectivas e imparciais, chamada realismo matemático, ou inventadas, chamada antirrealismo matemático.
### Mente e linguaxe
A filosofía da linguaxe explora a natureza, as orixes e o uso da linguaxe. A filosofía da mente explora a natureza da mente e a súa relación co corpo, como se caracteriza polas disputas entre o materialismo e o dualismo. Nos últimos anos, esta rama relacionouse coa ciencia cognitiva.
### Filosofía da ciencia 
A filosofía da ciencia explora os fundamentos, métodos, historia, implicacións e propósito da ciencia. Moitas das súas subdivisións corresponden a ramas específicas da ciencia. Por exemplo, a filosofía da bioloxía trata especificamente das cuestións metafísicas, epistemolóxicas e éticas nas ciencias biomédicas e da vida.
### Filosofía política 
[upright|miniatura|[Thomas Hobbes, máis coñecido polo seu libro de 1651 *Leviatán*, que expuxo unha influente formulación da teoría do contrato social]]

A filosofía política é o estudo do goberno e a relación dos individuos (ou familias e clans) coas comunidades, incluíndo o estado. Inclúe preguntas sobre xustiza, dereito, propiedade e os dereitos e obrigas do cidadán. A filosofía política, a ética e a estética son materias tradicionalmente ligadas, baixo o título xeral de teoría do valor xa que implican un aspecto normativo ou avaliador.

### Filosofía da relixión
A filosofía da relixión ocúpase de cuestións relacionadas coa relixión e as ideas relixiosas desde unha perspectiva filosoficamente neutral (a diferenza da teoloxía, que parte de conviccións relixiosas). Tradicionalmente, as cuestións relixiosas non eran vistas como un campo separado da filosofía propiamente dita, e a idea dun campo separado só xurdiu apartir do século XIX.

Os temas inclúen a existencia de Deus, a relación entre razón e fe, cuestións de epistemoloxía relixiosa, a relación entre relixión e ciencia, como interpretar as experiencias relixiosas, cuestións sobre a posibilidade dunha vida despois da morte, o problema da linguaxe relixiosa e a existencia de almas e respostas ao pluralismo relixioso e a diversidade.
### Metafilosofía 
A metafilosofía explora os obxectivos, os límites e os métodos da filosofía. Debátese sobre se a metafilosofía é un tema anterior á filosofía ou se forma parte inherentemente da filosofía.

## Filósofos 
### da Antigüidade 
#### Presocráticos 
* Anaximandro de Mileto
* Anaxímenes de Mileto
* Anaxágoras de Clazomenas
* Arquitas de Tarento
* Demócrito de Abdera
* Dióxenes de Apolonia
* Filolau de Crotona
* Empédocles
* Heráclito de Éfeso
* Leucipo de Mileto
* Meliso de Samos
* Parménides de Elea
* Pitágoras
* Tales de Mileto
* Xenófanes de Cólofon
* Zenón de Elea

#### Sofistas 
* Protágoras de Abdera
* Gorxias
* Trasímaco
* Critias
* Calicles
* Hipias de Élide
* Pródico de Ceos

#### do Clasicismo grego 
* Aristóteles
* Platón
* Sócrates

#### Helénicos 
* Aristarco
* Arquimedes
* Epicuro
* Eratóstenes
* Euclides
* Tolomeo
* Plotino

#### Romanos 
* Cicerón
* Séneca

### Medievais 
* Agostiño de Hipona
* Alberte Magno
* Duns Scot
* Pedro Abelardo
* Robert Grosseteste
* Roger Bacon
* Santo Anselmo
* Tomé de Aquino
* William de Ockham
* Xoán Escoto Eríxena
* Andre de Souza

### Renacentistas 
* Erasmo
* Francis Bacon
* François Rabelais
* Galileo Galilei
* Giordano Bruno
* Niccolò Machiavelli
* Michel de Montaigne
* Thomas More

### Modernos 
* David Hume
* Spinoza 
* George Berkeley
* Giambattista Vico
* Leibniz
* Immanuel Kant
* John Locke
* Montesquieu
* Isaac Newton
* Thomas Hobbes
* René Descartes
* Rousseau
* Voltaire

### Contemporáneos 
* Auguste Comte
* Bertrand Russell
* Cornelius Castoriadis
* Edmund Husserl
* Ernest Gellner
* Félix Guattari
* Fichte
* Friedrich Nietzsche
* Georg Wilhelm Friedrich Hegel
* Gilles Deleuze
* Giorgio Agamben
* Giorgio Colli
* Hans-Georg Gadamer
* Heinrich Rickert
* Henri Bergson
* Hilary Putnam
* Jacques Derrida
* Jean Baudrillard
* Jean-Paul Sartre
* Jürgen Habermas
* José Marinho
* José Ortega y Gasset
* Karl Korsch
* Karl Marx
* Karl Popper
* Ken Wilber
* Leonardo Boff
* Ludwig Feuerbach
* Ludwig Wittgenstein
* Martin Heidegger
* Michel Foucault
* Michel Serres
* Michael Tye
* Mikhail Aleksandrovitch Bakunin
* Nildo Viana
* Norberto Bobbio
* Paul Boghossian
* Paul Ricoeur
* Paulo Freire
* Pierre Fougeyrollas
* Pierre Joseph Proudhon
* Pierre Lévy
* Pietro Ubaldi
* Richard Rorty
* Friedrich Schelling
* Slavoj Žižek
* Kierkegaard
* Stanley Cavell
* Thomas Kuhn
* Tyler Burge

## Cronoloxía 
* século VI a. C. - Inicio da filosofía occidental con Tales de Mileto.
* finais do s. VI a. C. - Morte de Pitágoras.
* 399 a. C. - Sócrates condenado á morte en Atenas.
* 387 a. C. - Platón funda a Academia en Atenas, a primeira universidade.
* 335 a. C. - Aristóteles funda o Liceo en Atenas, escola rival da Academia.
* 324 - O emperador Constantino traslada a capital do Imperio Romano a Bizancio.
* 400 - Agostiño de Hipona escribe as *Confesións*. 
* 410 - Roma saqueada polos visigodos.
* 529 - O peche da Academia en Atenas, polo emperador Xustiniano, marca a fin da era greco-romana e consolida a entrada na Alta Idade Media.
* Mediados do século XII - Comeza a recepción do *Corpus* aristotélico en Occidente a partir de traducións do árabe. Escola de Tradutores de Toledo.
* Mediados do s. XIII - Tomé de Aquino escribe os seus comentarios sobre Aristóteles. Era da filosofía escolástica.
* 1453 - Caída de Bizancio en poder dos turcos, fin do Imperio Bizantino.
* 1492 - Colón chega á América. Renacemento en Florencia e renovación do interese pola aprendizaxe do grego.
* 1543 - Copérnico publica *Sobre as revolucións dos orbes celestes*, cun modelo matemático no cal a Terra xira en torno ao Sol.
* 1633 - Galileo é forzado pola igrexa católica a abxurar da teoría heliocéntrica.
* 1641 - René Descartes publica as *Meditacións*, inicio da filosofía moderna.
* 1677- A morte de Spinoza permite a publicación da *Ética*.
* 1687- Newton publica os *Principia*, introducindo o concepto de gravidade.
* 1689- Locke publica o *Ensaio sobre o entendemento humano*. Inicio do empirismo.
* 1710 - Berkeley publica os *Principios do coñecemento humano*, levando o empirismo a novos extremos.
* 1716 - Morte de Leibniz.
* 1739-40 - David Hume publica o *Tratado sobre a natureza humana*, levando o empirismo aos seus límites lóxicos.
* 1781 - Kant, espertado do seu "soño dogmático" por Hume, publica a *Crítica da razón pura*. Inicio da grande era da metafísica alemá.
* 1807 - Hegel publica *A fenomenoloxía do espírito*: apoxeo da metafísica alemá.
* 1818 - Schopenhauer publica *O mundo como vontade e representación*.
* 1867 - Marx publica *O Capital*, unha crítica da ideoloxía burguesa, sentando as bases do pensamento comunista.
* 1889 - Nietzsche, o que dixera que "Deus está morto", sucumbe á loucura en Turín.
* 1900-1901 - Husserl publica as *Investigacións lóxicas*, inicio da fenomenoloxía. 
* 1921 - Wittgenstein publica o *Tractatus logico-philosophicus*, avogando a "solución final" para os problemas da filosofía.
* década de 1920 - O círculo de Viena presenta o positivismo lóxico.
* 1923 - Fúndase en Frankfurt o Instituto para a Investigación Social, destinado a discutir a viabilidade histórica do programa marxista revolucionario.
* 1927 - Heidegger publica *Ser e tempo*, anunciando a ruptura entre a filosofía analítica e a continental.
* 1943 - Sartre publica *O ser e o nada*, avanzando no pensamento de Heidegger e instigando o xurdimento do existencialismo.
* 1945 - Popper publica *A sociedade aberta e os seus inimigos*, unha filosofía política oposta ó marxismo.
* 1953 - Publicación póstuma de *Investigacións filosóficas*, de Wittgenstein. Auxe da análise lingüística.
* 1960 - Hans-Georg Gadamer publica *Verdade e método*, inicio da Hermenéutica filosófica.
* 1962 - Kuhn publica *A estrutura das revolucións científicas*, cuestionando os fundamentos das epistemoloxías dominantes.

## Notas
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*  (for an earlier version, see: )
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*  
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*  
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

### Outros artigos 
* Filosofía da cultura
* Filosofía da educación
* Filosofía da natureza
* Filosofía transcendental
* Historia da filosofía
### Ligazón externas