Panca

miniatura|dereita|Exemplo clásico de panca.
A **panca** é unha máquina simple que ten como función transmitir unha forza. Está composta por unha barra ríxida que pode xirar libremente arredor dun punto de apoio. Pode utilizarse para amplificar a forza mecánica que se aplica a un obxecto, para incrementar a súa velocidade ou a distancia percorrida, en resposta á aplicación dunha forza.

## Historia
[miniatura|Alegoría da frase «dádeme un punto de apoio e moverei o mundo», atribuída a [Arquimedes.]]

O descubrimento da panca e o seu uso na vida cotiá provén da época prehistórica. O seu emprego cotián, en forma de cegoñais, está documentado desde o terceiro milenio antes de Cristo, en selos cilíndricos de Mesopotamia. O manuscrito máis antigo que se conserva cunha mención á panca forma parte da *Sinagoga* ou *Colección matemática* de Pappus de Alexandría, unha obra en oito volumes escrita cara ao ano 340. Alí aparece a famosa cita de Arquimedes:

Ao heleno Arquimedes atribúeselle a primeira formulación matemática do principio da panca.

## Forzas actuantes
Sobre a barra ríxida que constitúe unha panca actúan tres forzas:
*A potencia, a forza aplicada voluntariamente, xa sexa manualmente ou por medio de motores ou outros mecanismos, co fin de obter un resultado.
*A resistencia, a forza que se vence, exercida sobre a panca polo corpo a mover. O seu valor é equivalente, polo principio de acción e reacción, á forza transmitida pola panca ao cuerpo.
*A forza de apoio, a exercida polo fulcro sobre a panca. Se non se considera o peso da barra, será sempre igual e oposta á suma das anteriores, de tal xeito que a panca mantense sen desprazarse do punto de apoio, sobre o que rota libremente.

### Lei da panca
En física, a lei que relaciona as forzas dunha panca en equilibrio exprésase mediante a ecuación: 
:::P \times dp = R \times dr
Sendo **P** a potencia, **R** a resistencia, e **dp** e **dr** as distancias medidas desde o fulcro até os puntos de aplicación de **P** e **R** respectivamente, chamadas *brazo de potencia* e *brazo de resistencia*.

Se en cambio unha panca se encontra rotando aceleradamente, como no caso dunha catapulta, para establecer a relación entre as forzas e as masas actuantes, deberá considerarse a dinámica do movemento en base aos principios de conservación de cantidade de movemento e momento angular.

## Tipos de panca
As pancas divídense en tres xéneros, tamén chamados ordes ou clases, dependendo da posición relativa dos puntos de aplicación da **potencia** e da **resistencia** con respecto ao **fulcro** (punto de apoio). O principio da panca é válido indistintamente do tipo que se trate, pero o efecto e a forma de uso de cada un cambian considerablemente.

### Panca de primeira clase
centro|400px|Panca de primeira clase.
Na panca de primeira clase, o **fulcro** está situado entre a **potencia** e a **resistencia**. Caracterízase por que a potencia pode ser menor cá resistencia, aínda que á custa de reducir a velocidade transmitida e a distancia percorrida pola resistencia. Para que isto suceda, **dp** debe ser maior ca **dr**.

Cando o que se pretende é aumentar a velocidade transmitida a un obxecto, ou a distancia a percorrer por este, débese situar o fulcro máis próximo á potencia, de modo que **dp** sexa menor ca **dr**.

Exemplos deste tipo son o balancín, as tesoiras, os alicates ou a catapulta (para ampliar a velocidade). O conxunto do corpo humano formado polo tríceps braquial, o cóbado e o antebrazo é unha panca de primeira clase.

### Panca de segunda clase
centro|400px|Panca de segunda clase.
Na panca de segunda clase, a **resistencia** está entre a **potencia** e o **fulcro**. Caracterízase por que a potencia é sempre menor cá resistencia, á custa de diminuír a velocidade transmitida e a distancia percorrida pola resistencia.

Exemplos deste tipo de panca son a carretilla, os remos ou o cascanoces.
centro|350px|miniatura|O punto de apoio dos remos encóntrase na auga.

### Panca de terceira clase
centro|400px|Panca de terceira clase.
Na panca de terceira clase, a **potencia** encóntrase entre a  **resistencia** e o **punto de apoio**. Caracterízase por que a forza aplicada é maior cá obtida. Utilízase para aumentar a velocidade transmitida a un obxecto ou a distancia a percorrer.

Exemplos deste tipo son o quitagrapas ou a pinza de cellas, así como o conxunto formado polo cóbado, o bíceps braquial, o antebrazo e a articulación temporomandibular.

## Véxase tamén
### Outros artigos
*Plano inclinado
*Polea
### Ligazóns externas
*Aplicación web que representa a lei da panca .