Sinfonía coral

[miniatura|[Hector Berlioz foi o primeiro en empregar o concepto de sinfonía coral para unha composición musical —o seu *Roméo et Juliette*.]]
Unha **sinfonía coral** é unha composición musical para orquestra, coro e, en ocasións, solistas, que se adhire polo xeral no seu funcionamento interno e arquitectura musical global á forma musical sinfónica. O termo *sinfonía coral* neste contexto foi acuñado por Hector Berlioz cando describiu a obra *Roméo et Juliette* na súa introdución de cinco parágrafos para a obra. O antecedente directo da sinfonía coral é a *Novena sinfonía* de Ludwig van Beethoven. A *Novena* de Beethoven incorpora a parte da *Ode an die Freunde* (*Himno á alegría*), un poema de Friedrich Schiller, co texto cantado por solistas e coro no último movemento. É o primeiro exemplo do uso da voz humana por parte dun compositor maior no mesmo nivel que os instrumentos nunha sinfonía.

Uns poucos compositores do século XIX, en particular Felix Mendelssohn e Franz Liszt, seguiron a Beethoven na produción de obras sinfónicas corais. No século XX o xénero desenvolveuse notablemente, con obras destacadas de compositores como Gustav Mahler, Serguéi Rakhmáninov, Igor Stravinskii, Ralph Vaughan Williams, Benjamin Britten e Dmitrii Shostakovich, entre outros. Os últimos anos do século XX e o inicio do século XXI viron a aparición de máis obras neste xénero, entre elas composicións de Peter Maxwell Davies, Tan Dun, Philip Glass, Hans Werner Henze, Krzysztof Penderecki e William Bolcom.

O termo "sinfonía coral" indica a intención do compositor de que a obra sexa sinfónica, mesmo coa fusión de elementos narrativos ou dramáticos que derivan da inclusión da palabra. Con este obxectivo, as palabras son frecuentemente tratadas sinfonicamente para perseguir fins non narrativos, polo uso de repeticións frecuentes de palabras e frases importantes, e transposición, reordenación ou omisión de pasaxes do conxunto do texto. O texto frecuentemente determina o esquema básico sinfónico, mentres que a orquestra transmite as ideas musicais nunha importancia similar á do coro e os solistas. Mesmo cunha énfase sinfónica, unha sinfonía coral é frecuentemente influenciada na forma musical e no contido por unha narración externa, mesmo en partes onde non hai canto.

## Historia 
[miniatura|[Ludwig van Beethoven redefiniu o xénero sinfónico introducindo letra e voces na súa *Novena sinfonía*. A causa da ausencia de texto escrito para o seu enfoque, esta foi vista como un vehículo para o entretemento máis que para as ideas sociais, morais ou intelectuais.

En 1824, Beethoven redefiniu o xénero sinfónico na súa *Novena sinfonía* introducindo texto e voz nun xénero previamente instrumental. A acción abriu un debate sobre o futuro da propia sinfonía. Outros non estaban seguros de como proceder, se emulando a *Novena* escribindo finais corais ou desenvolvendo o xénero sinfónico dun xeito puramente instrumental. Finalmente, segundo o musicólogo Mark Evan Bonds, a sinfonía foi vista como "un drama cósmico omnicomprensivo que transcendeu o reino do son por si só".

Algúns compositores emularon e ampliaron o modelo de Beethoven. Berlioz amosou na súa sinfonía coral *Roméo et Juliette* un novo enfoque á natureza épica da sinfonía empregando voces para mesturar a música e a narración, mais reservou momentos cruciais desta narrativa só para a orquestra. Liszt escribiu dúas sinfonías corais, seguindo nestas formas de varios movementos as mesmas prácticas compositivas e os mesmos obxectivos programáticos que establecera nos seus poemas sinfónicos. Logo de escribir as súas *Quinta*, *Sexta* e *Sétima* sinfonías como obras puramente instrumentais, Mahler regresou ao estilo do "festival sinfónico cerimonial" na súa *Oitava sinfonía*, que integra o texto ao longo de toda a obra. Logo de Mahler, a sinfonía coral converteuse nun xénero máis común, experimentando diversos trocos compositivos no proceso. Algúns compositores como Britten, Rakhmáninov, Shostakovich e Ralph Vaughan Williams, seguiron a forma sinfónica de xeito estrito.

Ao longo da historia da sinfonía coral téñense composto obras que reflectiron obxectivos programáticos de composición particulares. Unha das primeiras foi Lobgesang de Mendelssohn, encargada pola cidade de Leipzig en 1840 para celebrar o 400 aniversario da invención dos tipos móbiles por Johannes Gutenberg. Entre esas dúas obras, en 1930, o director de orquestra Serge Koussevitzky pediulle a Stravinskii que escribira a *Symphonie des Psaumes* para o 50 aniversario da Boston Symphony Orchestra e, en 1946, o compositor Henry Barraud, daquela á cabeza de Radiodiffusion Française, encargoulle a Darius Milhaud a composición da súa *Terceira sinfonía*, subtitulada "*Te Deum*", para conmemorar o final da segunda guerra mundial.

Nos últimos anos do século XX e principios do  XXI, compuxéronse máis sinfonías corais. A Sétima Sinfonía de Krzysztof Penderecki foi escrita para conmemorar o terceiro milenio da cidade de Xerusalén. A *Symphony 1997: Heaven Earth Mankind* de Tan Dun conmemora a transferencia da soberanía de Hong Kong ese ano á República Popular da China. A *Quinta sinfonía* de Philip Glass foi un encargo, como moitas outras pezas, para celebrar o inicio do século XXI. A sinfonía coral de Paul Spicer *Unfinished Remembering* (2014, libreto de Euan Tait) foi encargada para conmemorar o centenario do inicio da primeira guerra mundial.

## Características xerais 
Como nun oratorio ou unha ópera, unha sinfonía coral é unha obra musical para orquestra, coro e (frecuentemente) voces solistas, aínda que se compuxeron algunhas para voces sen acompañamento. O texto escrito nunha sinfonía coral está ao mesmo nivel que a música, como nun oratorio, e o coro e os solistas comparten papel cos instrumentos. Co tempo o uso do texto permitiu á sinfonía coral evolucionar dende unha sinfonía instrumental cun coral final, como na *Novena* de Beethoven, cara a unha composición que pode empregar voces e instrumentos ao longo de toda a obra, como na *Symphonie des Psaumes* de Stravinskii ou a *Oitava sinfonía* de Mahler.

Ás veces o texto pode dar un esquema básico que se corresponde co esquema de catro movementos dunha sinfonía. Por exemplo, a estrutura de catro partes do poema de Edgar Allan Poe *The Bells*, unha progresión dende a xuventude ata o matrimonio, madurez e morte, suxeriulle os catro movementos dunha sinfonía a Serguéi Rakhmáninov, o que deu como resultado a súa sinfonía coral do mesmo nome. O texto pode animar a un compositor a ampliar a sinfonía coral máis aló dos límites habituais do xénero sinfónico, como fixo Berlioz co seu *Roméo et Juliette*, a pesar de que aínda permanece dentro da intención estrutural ou estética básica da forma sinfónica. Os poemas de Walt Whitman inspirárono para escribir a sinfonía, e o uso de verso libre de Whitman tornouse apreciado nun momento no que a fluidez da estrutura se volveu máis atractiva que os tradicionais axustes métricos do texto. Esta fluidez axudou a facilitar o tratamento sinfónico non narrativo do texto que Vaughan Williams tiña en mente. No terceiro movemento en particular, o texto é vagamente descritivo e pode ser "empurrado pola música", algunhas liñas repítense, algunhas non consecutivas no texto seguen inmediatamente a outras na música, e algunhas desaparecen por completo.

Vaughan Williams non foi o único compositor que seguiu un enfoque non narrativo ao seu texto. Mahler tomou un enfoque similar, quizais mesmo máis radical na súa *Oitava sinfonía*, presentando moitas liñas da primeira parte, "Veni, Creator Spiritus", no que o escritor e crítico musical Michael Steinberg se refire como "un incrible crecemento denso de repeticións, combinacións, inversións, transposicións e confusións".

Outras obras levan o uso do texto como música aínda máis lonxe. Vaughan Williams usa un coro de voces femininas sen palabras na súa *Sinfonia Antartica*, baseada na súa música para o filme *Scott of the Antarctic*, para axudar a concienciar sobre o estado de desolación da atmosfera global. Mentres que o segundo e terceiro movementos da *Sétima sinfonía* de Glass, tamén coñecida como *A Toltec Symphony*, empregan un coro, o texto non contén palabras reais; o compositor afirma que no seu lugar está formado "a partir de sílabas soltas que se suman ao contexto evocador da textura global da orquestra".

### Música e palabras como iguais 
[miniatura|esquerda|[Igor Stravinskii empregou coro e orquestra na súa *Symphonie des Psaumes* "en igualdade de condicións". Esta decisión foi tanto musical como textual. O contrapunto de Stravinskii requiría varias voces musicais funcionando de xeito simultáneo, independentes melódica e ritmicamente, aínda que interdependentes harmonicamente. Debían soar moi distinto cando se escoitaran por separado, mais harmoniosas cando se escoitaran xuntas. Para facilitar a máxima claridade posible nesta interacción de voces, Stravinskii empregou "un conxunto coral e instrumental no que os dous elementos debían estar en igualdade de condicións, ningún deles prevalecer sobre o outro".

A intención de Mahler ao escribir a súa *Oitava sinfonía* para unha agrupación excepcionalmente grande foi lograr un equilibrio similar entre os efectivos vocais e instrumentais. Non foi simplemente un intento de efecto grandioso, Como Stravinskii, Mahler fai un uso extensivo e estendido do contrapunto, especialmente na primeira parte, "Veni Creator Spiritus". Ao longo desta sección, segundo o escritor e crítico musical Michael Kennedy, Mahler amosa un dominio considerable na manipulación de múltiples voces melódicas independentes. O musicólogo Deryck Cooke engade que Mahler manexa o seu enorme elenco "con extraordinaria claridade".

Vaughan Williams tamén insistiu no equilibrio entre as palabras e a música en *A Sea Symphony*, escribindo nas súas notas ao programa para a obra, "Tamén é notable que a orquestra ten unha participación igual ao coro e os solistas na realización das ideas musicais".

Na súa obra *Leaves of Grass: A Choral Symphony*, Robert Strassburg (1915-2003) compuxo un "escenario musical" sinfónico en dez movementos para a poesía de Walt Whitman equilibrando as contribucións dun narrador, o coro e a orquestra.

### A palabra determina a forma sinfónica 
[miniatura|dereita|Os poemas de [Evgenii Evtushenko|Evtushenko sobre o terror baixo o réxime de Stalin (na imaxe) e outros abusos soviéticos inspiraron a Shostakovich para escribir a súa *Décimo terceira sinfonía*.]]
A sinfonía coral de *Kolokola* (*As campás*) reflicte en catro partes a progresión da xuventude ao matrimonio, a madurez e a morte segundo o poema de Poe.

A xestación da *Décimo terceira sinfonía*, *Babi Yar*, de Shostakovich foi só un pouco menos directa. Adaptou o poema *Babi Yar* de Evgenii Evtushenko case inmediatamente despois de telo lido, inicialmente pensou que fora unha composición dun único movemento. O historiador musical ruso Boris Schwarz engade que os poemas, na orde na que Shostakovich os coloca, forman un forte movemento dramático inicial, un *scherzo*, dous movementos lentos e un *finale*.

Noutros casos, a elección do texto leva ao compositor a diferentes estruturas sinfónicas. Havergal Brian permitiu que a forma da súa *Cuarta sinfonía*, subtitulada "Das Siegeslied" ("Salmo da vitoria"), fora ditada pola estrutura tripartita do seu texto, o salmo 68; o arranxo dos versículos 13–18 para soprano solista e orquestra forma un interludio tranquilo entre os dous marciais bravos e altamente cromáticos, escritos para enormes efectivos corais e orquestrais. Así mesmo, Szymanowski permitiu que o texto do poeta persa do século XIII Rumi ditara o que Jim Samson chama "movemento tripartito único" e "estrutura de arco en xeral" para a súa *Terceira sinfonía*, subtitulada "*Pieśń o nocy*" ("Canción da noite").

### A palabra expande a forma sinfónica 
[miniatura|esquerda|[Gustav Mahler|Mahler primeiro expandiu o modelo fixado pola *Novena* de Beethoven, logo abandonouno.]]
Un compositor tamén pode recorrer a un texto para expandir unha sinfonía coral máis aló dos límites normais do xénero sinfónico. Isto é evidente na infrecuente orquestración e dirección de escena que Berlioz preparou para o seu *Roméo et Juliette*. Esta peza está en sete movementos, e pide un intermedio logo do cuarto – o *Scherzo* "La reine Mab" – para retirar as arpas do escenario e levar o coro dos Capuletos para a marcha fúnebre que segue. O biógrafo de Berlioz Kern Holoman observou que, "segundo a vía Berlioz, a obra é simplemente beethoveniana en deseño, cuberta cos elementos narrativos. O seu núcleo aproxímase a unha sinfonía de cinco movementos co *finale* coral e, como na *Sinfonía fantástica*, ten tanto un *Scherzo* como unha marcha.... Os movementos 'extra' son, xa que logo, a introdución coas súas subseccións *potpourri* e a escena descritiva da tumba [ao final da obra]".

Mahler ampliou o modelo beethoveniano, tanto por razóns do plano programático como por razóns sinfónicas, na súa *Segunda sinfonía*, a "*Auferstehung*" ("Resurrección"), no cuarto movemento vocal, "*Urlicht*", reducindo a fe inocente do terceiro movemento coa tensión ideolóxica que Mahler trataba de resolver no *finale*. Posteriormente abandonou este modelo para a súa *Terceira sinfonía*, con dous movementos para voces e orquestra seguidos de tres puramente instrumentais antes de regresar a instrumentos sós no movemento final. Como Mahler, Havergal Brian ampliou o modelo beethoveniano, mais nunha maior escala e con elencos orquestrais e corais maiores, na súa *Sinfonía nº 1* "The Gothic". Escrita entre 1919 e 1927, a sinfonía estaba inspirada por *Faust* de Goethe e a arquitectura gótica das catedrais. A Primeira de Brian está escrita en dúas partes. A primeira parte consiste en tres movementos instrumentais; a segunda, tamén en tres movementos e de en torno a unha hora de duración, ten como texto o *Te Deum*, en latín. A *Sétima sinfonía* de Penderecki, subtitulada "Sete Portas de Xerusalén" e orixinalmente concibida como oratorio, non só está escrita en sete movementos senón que, segundo escribe o musicólogo Richard Whitehouse, está "impregnada polo número 'sete' a distintos niveis".

A *Quinta sinfonía* de Philip Glass, completada en 1999 e subtitulada "Requiem, Bardo and Nirmanakaya", está escrita en 12 movementos para cumprir coa súa intención programática. Glass escribe, "O meu plan para a sinfonía era que representase un amplo espectro de moitas das grandes tradicións da 'sabedoría' do mundo", Con todo, mentres que o especialista en Liszt, Humphrey Searle, afirma que a inclusión posterior dun coro por parte de Liszt efectivamente resume *Faust* e faina máis completa, outro experto en Liszt, Reeves Shulstad, suxire que Liszt mudou o foco dramático da obra ata o punto de merecer unha interpretación diferente da mesma. Cando Liszt revisou a obra tres anos despois, engadiu un "*Chorus mysticus*", o coro masculino cantando as palabras finais da obra de Goethe.

[miniatura|esquerda|Do Canto 31 do *Paradiso* de [Dante Alighieri. Ilustración de Gustave Doré. Dante escoitando a música do Ceo dende lonxe.]]
Do mesmo xeito, a inclusión dun *finale* coral por parte de Liszt na súa sinfonía *Dante*, mudou tanto a intención programática como a estrutural da obra. A intención de Liszt era seguir a estrutura da *Divina Comedia* e compoñer *Dante* en tres movementos —un para o *Inferno*, outro para o *Purgatorio* e outro para o *Paraíso*. Con todo, o xenro de Liszt, Richard Wagner convenceuno de que ningún compositor terreal podía expresar fielmente os encantos do Paraíso. Liszt descartou o terceiro movemento, mais engadiu un elemento coral, un magníficat, ao final do segundo. Esta acción, afirma Searle, destruíu realmente o equilibrio formal da obra e deixa ao oínte, como a Dante, mirando cara a arriba ás alturas do Ceo e escoitando a súa música ao lonxe. Shulstad suxire que o *finale* coral en realidade axuda a completar a traxectoria programática da obra da loita ao Paraíso. Nisto estivo influenciado por Stravinskii; xa que quedara profundamente influenciado pola súa *Symphonie des Psaumes*, e quería emulala nesta obra. Mentres que o tema do Salmo Noveno transmitiu a indignación de Shostakovich pola opresión de Stalin, unha interpretación pública dunha obra con este texto tería sido imposible antes da invasión alemá. A agresión de Adolf Hitler fixo viable a interpretación de semellante traballo, canto menos en teoría; a referencia ao "sangue" podería entón asociarse, canto menos oficialmente, con Hitler. Con todo, Shostakovich finalmente deuse conta de que a obra abarcaba moito máis que esta simboloxía. Ampliou a sinfonía aos catro movementos tradicionais e fíxoa puramente instrumental. O musicólogo Hugh MacDonald escribe que, como Berlioz mantivo a idea da construción sinfónica moi presente na súa mente, permitiulle á orquestra expresar a maior parte do drama na música instrumental e poñer en palabras as seccións expositivas e narrativas. O tamén musicólogo Nicholas Temperley suxire que, en *Roméo*, Berlioz creou un modelo de como un texto dramático pode guiar a estrutura dunha sinfonía coral sen eludir que a obra fora recoñecible como unha sinfonía. Neste sentido, o musicólogo Mark Evans Bonds escribe que as sinfonías de Liszt e Mahler deben a súa influencia a Berlioz. a orquestra ofrece un extenso comentario que pode continuar durante moito máis que a sección da misa que está a ser interpretada. Ás veces o comentario segue cun coro determinado pero máis frecuentemente é máis libre e máis amplo en estilo. e Ivashkin denominou "unha sinfonía contra un pano de fondo coral". Como fixo na súa *Segunda sinfonía*, Schnittke realiza de xeito simultáneo un detallado comentario musical do que está sendo representado. Un tenor e un contratenor tamén cantan sen palabras en dous momentos da sinfonía. A composición garda as palabras para un *finale* que emprega os catro tipos de música relixiosa de xeito contrapuntístico como un coro de catro partes que canta o avemaría.

## Sinfonías para coro sen acompañamento 
Uns poucos compositores escribiron sinfonías para coro sen acompañamento, nas que o coro interpreta o papel tanto vocal como instrumental. Granville Bantock compuxo tres destas obras —*Atalanta in Calydon* (1911), *Vanity of Vanities* (1913) e *A Pageant of Human Life* (1913). A súa *Atalanta*, descrita polo musicólogo Herbert Antcliffe como "a máis importante [das tres obras] tanto en experimentación técnica como en inspiración", foi escrita para un coro de canto menos 200 integrantes, e o compositor especificou "'non menos de 10 voces por cada parte'", nunha obra de 20 partes vocais distintas. Usando este elenco, Bantock formou grupos "de diferentes pesos e cores para obter a variedade de matices e perspectivas [dunha orquestra]". Ademais, o coro está xeralmente dividido en tres seccións, aproximando os timbres das madeiras, os metais e as cordas. Dentro destas divisións, Antcliffe escribe: John Profitt afirma que  "nun sentido real, os esforzos humanos tan vividamente retratados na poesía de Whitman encontran unha analoxía musical nas probas ás que son sometidos os cantantes", sobre a dificultade da música para os intérpretes e a súa calidade altamente evocadora. O texto é unha combinación de poemas que celebran a natureza australiana e o cristianismo visionario, con liñas e ritmos ásperos emparellados pola música.

## Notas 
;Referencias

## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Autor descoñecido, notas para Sony Classical SK 63368, *Tan Dun: Symphony 1997 (Heaven Earth Mankind)*; Yo-Yo Ma, cello; Yip's Children's Choir; Imperial Bells Ensemble of China; Orquestra Filharmónica de Hong Kong (director non incluído).
* Antcliffe, Herbert, "A Brief Survey of the Works of Granville Bantock", *The Musical Quarterly* (Boston: G. Schirmer, 1918), IV:2, 333–346.
* Banks, Paul, e Donald Mitchell. "Mahler, Gustav", *The New Grove Dictionary of Music and Musicians*, primeira edición, editada por Stanley Sadie (Londres: Macmillan Publishers, 1980), 20 volumes. ISBN 0-333-23111-2.
* Bonds, Mark Evan, "Symphony: II. 19th century", *The New Grove Dictionary of Music and Musicians*, segunda edición, editada por Stanley Sadie e John Tyrrell (Londres: Macmillan Publishers, 2001), 29 volumes. ISBN 0-333-60800-3.
* Carr, Jonathan, *Mahler—A Biography*. Woodstock e Nova York: The Overlook Press, 1997. ISBN 0-87951-802-2.
* Cooke, Deryck, *Gustav Mahler: An Introduction to His Music* (Cambridge, Londres e Nova York: Cambridge University Press, 1980). ISBN 0-521-29847-4.
* De la Grange, Henry-Louis, *Mahler: Vienna: Triumph and Disillusionment (1904–1907)* (Oxford e Nova York: Oxford University Press, 1999). ISBN 0-19-315160-X.
* Franklin, Peter, "Mahler, Gustav", *The New Grove Dictionary of Music and Musicians*, segunda edición, editada por Stanley Sadie e John Tyrrell (Londres: Macmillan Publishers, 2001), 29 volumes. ISBN 0-333-60800-3.
* 
* 
* Henze, Hans Werner, Christoph Schlüren and Hans-Ulrich Treichel, notas a EMI 56513, *Henze: Symphony No. 9*, Orquestra Filharmónica de Berlín dirixida por Ingo Metzmacher (Londres: EMI Corporation, 1998).
* Holoman, D. Kern. *Berlioz* (Cambridge, Massachusetts: Harvard University Press, 1989). ISBN 0-674-06778-9.
* Ivashkin, Alexander, *Alfred Schnittke* (Londres: Phaidon Press Limited, 1996). ISBN 0-7148-3169-7.
* Ivashkin, Alexander, notas a Chandos 9519, *Schnittke: Symphony No. 2, "St. Florian"*; Marina Katsman, contralto; Yaroslav Zdorov, contratenor; Oleg Dorgov, tenor; Sergei Veprintsev, baixo; Russian State Symphonic Cappella e Russian State Symphony Orchestra dirixida por Valery Polyansky (Colchester: Chandos Records Ltd., 1997).
* Kennedy, Michael. *The Works of Ralph Vaughan Williams*. Oxford e Nova York: Oxford University Press, 1964.
* Kennedy, Michael. *The Oxford Dictionary of Music* (Oxford e Nova York: Oxford University Press, 1985). ISBN 0-19-311333-3.
* Kennedy, Michael. *Mahler* (Nova York: Schirmer Books, 1990). ISBN 0-460-12598-2
* Kosz, Stanislaw, notas para Naxos 8.555375, *Górecki: Symphony No. 2; Beatus Vir*; Zofia Kilanowicz, soprano; Andrzej Dobber, barítono; Polish Radio Choir, Silesian Philharmonic Choir e Polish National Radio Symphony Orchestra (Katowice) dirixida por Antoni Wit (Hong Kong: HNH International Ltd., 2001).
* Latham, Alison (ed.). *The Oxford Companion to Music* (Oxford e Nova York: Oxford University Press, 2002). ISBN 0-19-866212-2.
* Larue, Jan and Eugene K. Wolf, "Symphony: I. 18th Century, *The New Grove Dictionary of Music and Musicians*, segunda edición, editada por Stanley Sadie e John Tyrrell (Londres: Macmillan Publishers, 2001), 29 volumes. ISBN 0-333-60800-3.
* MacDonald, Malcolm. "Berlioz, (Louis-)Hector". *The New Grove Dictionary of Music and Musicians*, segunda edición, editada por Stanley Sadie e John Tyrrell (Londres: Macmillan Publishers, 2001), 20 volumes. ISBN 0-333-23111-2.
* MacDonald, Malcolm. "Brian, [William] Havergal". *The New Grove Dictionary of Music and Musicians*, segunda edición, editada por Stanley Sadie e John Tyrrell (Londres: Macmillan Publishers, 2001), 29 volumes. ISBN 0-333-60800-3.
* MacDonald, Malcolm, notas a Naxos 8.570308, *Havergal Brian: Symphonies 4 and 12*; Jana Valaskova, soprano; Slovak Choirs e Orquestra Sinfónica da Radio Eslovaca dirixida por Adrian Leaper.
* McVeagh, Diana, notas a Albany TROY 180, *Granville Bantock: Two Choral Symphonies*, BBC Singers dirixida por Simon Joly. (Albany, Nova York: Albany Records, 1996.)
* Maes, Francis. *A History of Russian Music: From Kamarinskaya to Babi Yar*, traducido por Arnold J. Pomerans e Erica Pomerans (Berkeley, Os Ánxeles e Londres: University of California Press, 2002). ISBN 0-520-21815-9.
* March, Ivan, Edward Greenfield, Robert Layton e Paul Czajkowski, editado por Ivan March, *The Penguin Guide to Recorded Classical Music*, edición de 2009 completamente revisada (Londres: Penguin Books, 2008). ISBN 0-14-103335-5.
* Mitchell, Lewis, notas para Naxos 8.557783, *Malcolm Williamson: Choral Music*; Kathryn Cook, alto; Joyful Company of Singers dirixida por Peter Broadbent. (Hong Kong: Naxos Rights International Ltd., 2006.)
* Moody, Ivan, ed Stanley Sadie. "Schnittke [Shnitke], Alfred (Garriyevich)". *The New Grove Dictionary of Music and Musicians*, segunda edición, editada por Stanley Sadie e John Tyrrell 29 volumes. Londres: Macmillan Publishers, 2001. ISBN 0-333-60800-3.
* Morton, Brian, *Shostakovich: His Life and Music (Life and Times)* (Londres: Haus Publishers Ltd., 2007). ISBN 1-904950-50-7.
* Ottaway, Hugh, *Vaughan Williams Symphonies (BBC Music Guides)* (Seattle; University of Washington Press, 1973). ISBN 0-295-95233-4.
* Palmer, Christopher. "Milhaud, Darius", *The New Grove Dictionary of Music and Musicians*, editada por Stanley Sadie (Londres: Macmillan Publishers, 1980), 20 volumes. ISBN 0-333-23111-2.
* Pirie, Peter J. "Bantock, Sir Granville", *The New Grove Dictionary of Music and Musicians*, primeira edición, editado por Stanley Sadie. 20 volumes. Londres: Macmillan Publishers, 1980. ISBN 0-333-23111-2.
* Profitt, John, notas a Albany TROY 164, *I Hear America Singing! Choral Music of Roy Harris*; The Roberts Wesleyan College Chorale dirixida por Robert Shewan. (Albany, Nova York: Albany Records, 1995.)
* Sachs, Kurt–Jürgen, and Carl Dahlhaus, "Counterpoint", *The New Grove Dictionary of Music and Musicians*, segunda edición, editada por Stanley Sadie e John Tyrrell (Londres: Macmillan Publishers, 2001), 29 volumes. ISBN 0-333-60800-3.
* Samson, Jim, *The Music of Szymanowski* (White Plains, Nova York: Pro/Am Music Resources, Inc., 1990). ISBN 0-912483-34-2.
* Schwarz, Boris. "Shostakovich, Dmitry (Dmitryevich)". *The New Grove Dictionary of Music and Musicians*, primeira edición, editada por Stanley Sadie (Londres: Macmillan Publishers, 1980), 20 vols. ISBN 0-333-23111-2
* Searle, Humphrey. "Liszt, Franz", *The New Grove Dictionary of Music and Musicians*, primeira edición, editada por Stanley Sadie (Londres: Macmillan Publishers, 1980), 20 volumes. ISBN 0-333-23111-2
* Short, Michael, notas para Hyperion CDA66660, *Holst: Choral Fantasy; First Choral Symphony* (Londres: Hyperion Records Limited, 1993).
* Shulstad, Reeves. "Liszt's symphonic poems and symphonies", *The Cambridge Companion to Liszt*, editada por Kenneth Hamilton, (Cambridge e Nova York: Cambridge University Press, 2005). ISBN 0-521-64462-3 (de peto).
* Simpson, Robert (ed.). *The Symphony*, 2 volumes. Nova York: Drake Publishing, Inc., 1972.
** *Volume 1: Haydn to Dvořák* ISBN 0-87749-244-1
** *Volume 2: Mahler to the Present Day* ISBN 0-87749-245-X
* Solomon, Maynard. *Late Beethoven—Music, Thought, Imagination* (Berkeley, Os Ánxeles e Londres: University of California Press, 2003). ISBN 0-520-23746-3.
* Steinberg, Michael. *The Symphony* (Oxford e Nova York: Oxford University Press, 1995). ISBN 0-19-506177-2.
* Steinberg, Michael. *The Choral Masterworks* (Oxford e Nova York: Oxford University Press, 2005). ISBN 0-19-512644-0.
* Taylor, Philip, notas a Chandos 10311, *Scriabin: Symphony No. 1; Rachmaninov: Choruses*; Larissa Kostyuk, contralto; Oleg Dolgov, tenor; Russian State Symphonic Cappella e Russian State Symphony Orchestra dirixida por Valeri Polyansky (Londres: Chandos Records Ltd., 2005).
* Temperley, Nicholas. "Symphony: II. 19th century", *The New Grove Dictionary of Music and Musicians*, segunda edición, editada por Stanley Sadie e John Tyrrell (Londres: Macmillan Publishers, 2001), 20 volumes. ISBN 0-333-23111-2.
* Tilmouth, Michael. "Ternary form", *The New Grove Dictionary of Music and Musicians*, primeira edición, editada por Stanley Sadie (Londres: Macmillan Publishers, 1980), 20 volumes. ISBN 0-333-23111-2.
* Todd, R. Larry. "Mendelssohn(-Bartholdy), (Jacob Ludwig) Felix". *The New Grove Dictionary of Music and Musicians*, segunda edición, editada por Stanley Sadie e John Tyrrell (Londres: Macmillan Publishers, 2001), 29 volumes. ISBN 0-333-60800-3.
* Volkov, Solomon. *Testimony: The Memoirs of Dmitri Shostakovich*, traducido por Antonina W. Bouis (Nova York: Harper & Row, 1979). ISBN 0-06-014476-9.
* Volkov, Solomon. *St. Petersburg: A Cultural History*, traducido por Antonina W. Bouis (Nova York: The Free Press, 1995). ISBN 0-02-874052-1.
* Volkov, Solomon. *Shostakovich and Stalin: The Extraordinary Relationship Between the Great Composer and the Brutal Dictator*, traducido por Antonina W. Bouis (Nova York: Knopf, 2004). ISBN 0-375-41082-1.
* Weitzman, Ronald, notas a Chandos 9463, *Schnittke: Symphony No. 4; Three Sacred Hymns*; Iarslav Zdorov, contratenor; Dmitri Pianov, tenor; Igor Khudolei, piano; Evgeniya Khlynova, celesta; Elena Adamovich, clavicémbalo; Russian State Symphonic Cappella e Russian State Symphony Orchestra dirixida por Valery Polyansky (Colchester: Chandos Records Ltd., 1996).
* White, Eric Walter. *Benjamin Britten: His Life and Operas* (Berkeley e Os Anxeles: University of California Press, 1970). ISBN 0-520-01679-3.
* White, Eric Walter. *Stravinsky: The Composer and His Works* (Berkeley, Os Ánxeles e Londres: University of California Press, 1966). Library of Congress Catalog Card Number 66-27667. (Segunda edición, Berkeley: University of California Press, 1979. ISBN 0-520-03983-1.)
* Whitehouse, Richard, notas a Naxos 8.557766, *Krzysztof Penderecki: Symphony No. 7 "Seven Gates of Jerusalem"*; Olga Pasichnyk, soprano; Aga Mikolaj, soprano; Ewa Marciniec, alto; Wieslaw Ochman, tenor; Romuald Tesarowicz, baixo; Boris Carmeli, narrador; e Orquestra e Coro Filharmónicos Nacionais de Varsovia dirixidos por Antoni Wit. (Hong Kong: Naxos Rights International Ltd., 2006.)
* Whitehouse, Richard, notas a Naxos 8.570450, *Krzysztof Penderecki: Symphony No. 8*; Michaela Kaune, soprano; Wojtek Drabowicz, barítono; Orquestra e Coro Filharmónicos Nacionais de Varsovia dirixidos por Antoni Wit. (Hong Kong: Naxos Rights International Ltd., 2008.)
* Wilson, Elizabeth, *Shostakovich: A Life Remembered*, segunda edición (Princeton, Nova Jersey: Princeton University Press, 1994, 2006). ISBN 0-691-12886-3.

### Outros artigos 
* Sinfonía
* Música clásica