Río Ebro

[260px|miniatura|O Ebro ao seu paso por [Tortosa]]
miniatura|Río Ebro, lugar Aldover
O **río Ebro** (en catalán: *Ebre*) é o río máis caudaloso de España e o segundo da Península Ibérica despois do Douro. É ademais o segundo río máis longo despois do Texo. Discorre na súa totalidade por España, sendo o seu río máis longo, con 910&nbsp;km, o máis caudaloso e o que ten a maior conca, que chega aos 83 093&nbsp;km². Ten máis de 200 tributarios.

Percorre o extremo nororiental da Península Ibérica, a través do val que leva o seu nome. Segue unha dirección noroeste-sueste desde o seu nacemento na Hermandad de Campoo de Suso, en Cantabria, ata o mar Mediterráneo, no que desemboca formando o delta do Ebro, entre os termos municipais de Deltebre e Sant Jaume d'Enveja.

O Ebro atravesa as comunidades autónomas españolas de Cantabria, Castela e León, A Rioxa, País Vasco, Navarra, Aragón e Cataluña. Ademais, a súa conca hidrográfica tamén alcanza territorios da Comunidade Valenciana (río Bergantes) e de Castela a Mancha. Dúas capitais de comunidade autónoma, Logroño e Zaragoza, son bañadas polo río.

## Etimoloxía 
O seu nome deriva do antigo topónimo *Hiber* (*Hiberus Flumen*), que dá tamén nome á Península Ibérica e aos pobos iberos, adaptación latina do termo grego *Ίβηρ* (Iber), que recollen as numerosas fontes historiográficas gregas, que significaría ribeira ou marxe do río. En efecto, colonos gregos establecéronse un pouco máis ao norte cara ao 575 a.C. na importante colonia de Empúries (*Ἐμπόριον*). Por iso é polo que o termo de Iberia orixinalmente deriva do nome mesmo do río Ebro.

## Percorrido 
Nace en Fontibre, preto de Reinosa, en Cantabria, discorrendo por localidades como Miranda de Ebro, Haro, Logroño, Calahorra, Alfaro, Tudela, Alagón, Utebo, Zaragoza, Caspe, Tortosa e Amposta. Os principais macizos montañosos que delimitan a súa conca son: os Pireneos ao norte, o Sistema Ibérico ao sur e os Picos de Europa no seu nacemento.

Desemboca no mar Mediterráneo en Deltebre (*Delta do Ebro*), próximo a Tortosa e a Amposta, última cidade pola que pasa, ás dúas na provincia de Tarragona, formando un Delta onde a Illa de Buda divide a corrente en dous brazos principais (Golas Norte e Sur). O Delta do Ebro cobre 330&nbsp;km², o 20 % dos cales son áreas naturais e a superficie restante é agrícola e urbana; os campos de arroz no delta cobren sobre unhas 21 000 ha.

## Conca 
[250px|miniatura|O Ebro, ao seu paso por [Miranda de Ebro (Burgos).]]
A conca hidrográfica deste río, de forma triangular, queda delimitada, ao norte, polo Cordal Cantábrico e os Pireneos; e, ao oeste e ao sur, polo Sistema Ibérico. Ao leste sitúanse as Cordilleiras Costeiras Catalás e o mar Mediterráneo.

A súa orixe xeolóxica atópase nos sedimentos exteriores da Península Ibérica, o que deu lugar a dúas cordilleiras de tipo alpino (os Pireneos e os Sistemas Béticos). En compensación, produciuse o afundimento de dúas amplas zonas, o val do Ebro e o val do Guadalquivir, invadidos polo mar.

A conca do Ebro ocupa unha superficie de 85 362&nbsp;km², que se distribúen nun 0,52% (445&nbsp;km²) por Andorra, nun 0,58% (503&nbsp;km²) por Francia e nun 98,8% (84 414&nbsp;km²) por España.

Supón o 17,3% do territorio peninsular español e nela intégranse, total ou parcialmente, as comunidades autónomas de Cantabria, Castela e León, País Vasco, Castela-A Mancha, A Rioxa, Navarra, Aragón, Cataluña e a Comunidade Valenciana.

Está atravesada por numerosas correntes que, consideradas globalmente, suman 12 000 km de canle, dos cales 930 corresponden ao Ebro. Os seus afluentes principais presentan un percorrido total de 347&nbsp;km, segundo datos da Confederación Hidrográfica do Ebro. Este organismo, que depende do Ministerio de Medio Ambiente, encárgase da súa regulación. O achegue superficial estimado cífrase nunha media de 18 217 hm³, con máximos de 29 726 hm³ e mínimos de 8 393 hm³.

## Réxime fluvial 
[250px|miniatura|O Ebro en [Miravet (Tarragona).]]
[miniatura|250px|Enchente do Ebro ao seu paso por [Novillas (Zaragoza), o 6 de febreiro de 2003.]]
O Ebro é un río caudaloso pero cun caudal irregular: a finais do verán ten fortes estiaxes e na primavera, co desxeo pirenaico, presenta o seu máximo caudal. Exemplo desta irregularidade é Tortosa, onde ten chegado a ter un caudal de 32 m³/s en período de seca e chegou a 23 484 m³/s  na enchente do 23 de outubro de 1907, cando o río alcanzou os 9,95 m de altura.

O Ebro sofre as súas enchentes máis frecuentes na estación fría, de outubro a marzo, mais ás veces prolónganse no tramo final até maio; as de estación fría acostuman estar ligadas ao réxime pluvial oceánico, mentres que as ocorridas na primavera proveñen da fusión da neve dos Pireneos. As secas prodúcense no verán: de xullo a outubro, en Miranda de Ebro e de fins de agosto e primeiros de setembro en Tortosa.

As principais enchentes medidas en Zaragoza desde finais do século XIX son:

Colors= 
  id:AA  value:blue
  id:AB  value:red

  id:lightgrey value:gray(0.9)
  id:darkgrey  value:gray(0.8)
  id:sfondo value:rgb(1,1,0.9)
  id:barra value:rgb(0.6,0.7,0.8)

ImageSize  = width:650 height:500
PlotArea   = width:490  height:400 left:110 bottom:40

DateFormat = yyyy
Period     = from:0 till:4500

ScaleMajor = unit:year increment:1000 start:0

TimeAxis   = orientation:horizontal
AlignBars  = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:1000 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:500 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo

PlotData=
  width:10 mark:(line,red) align:left fontsize:12

  bar:Marzo_de_1888 from:0 till:3760 color:AA
  bar:Xaneiro_de_1891 from:0 till: 3250  color:AA
  bar:Febreiro_de_1892 from:0 till: 3790 color:AA
  bar:Xaneiro_de_1895 from:0 till: 3118 color:AA
  bar:Marzo_de_1930 from:0 till: 3600 color:AA
  bar:Decembro_de_1930 from:0 till: 3000 color:AA
  bar:Outubro_de_1937 from:0 till: 3000 color:AA
  bar:Xaneiro_de_1941 from:0 till: 4000 color:AA
  bar:Febreiro_de_1952 from:0 till: 3260 color:AA
  bar:Xaneiro_de_1961 from:0 till: 4130 color:AB
  bar:Novembro_de_1966 from:0 till: 3154 color:AA
  bar:Febreiro_de_1978 from:0 till: 3154  color:AA
  bar:Xaneiro_de_1981 from:0 till: 2940 color:AA
  bar:Decembro_de_1992 from:0 till: 2301 color:AA
  bar:Decembro_de_1993 from:0 till: 2132 color:AA
  bar:Xaneiro_de_1997 from:0 till: 2004 color:AA
  bar:Febreiro_de_2003 from:0 till: 2957 color:AA
  bar:Marzo_de_2003 from:0 till: 2220 color:AA
  bar:Abril_de_2007 from:0 till: 2282 color:AA

PlotData=
  bar:Marzo_de_1888 at: 3760 fontsize:XM text:  3760 
  bar:Xaneiro_de_1891 at:3250 fontsize:XM text:  3250
  bar:Febreiro_de_1892 at:3790 fontsize:XM text:  3790
  bar:Xaneiro_de_1895 at:3118 fontsize:XM text:  3118 
  bar:Marzo_de_1930 at: 3600 fontsize:XM text:  3600
  bar:Decembro_de_1930 at:3000 fontsize:XM text:  3000 
  bar:Outubro_de_1937 at:3000 fontsize:XM text:  3000 
  bar:Xaneiro_de_1941 at:4000 fontsize:XM text:  4000
  bar:Febreiro_de_1952 at:3260 fontsize:XM text:  3260 
  bar:Xaneiro_de_1961 at:4130 fontsize:XM text:  4130 
  bar:Novembro_de_1966 at:3154 fontsize:XM text:  3154
  bar:Febreiro_de_1978 at:3154 fontsize:XM text:  3154
  bar:Xaneiro_de_1981 at:2940 fontsize:XM text:  2940
  bar:Decembro_de_1992 at:2301 fontsize:XM text:  2301
  bar:Decembro_de_1993 at:2132 fontsize:XM text:  2132
  bar:Xaneiro_de_1997 at:2004 fontsize:XM text:  2004
  bar:Febreiro_de_2003 at:2957 fontsize:XM text:  2957
  bar:Marzo_de_2003 at:2220 fontsize:XM text:  2220
  bar:Abril_de_2007 at:2282 fontsize:XM text:  2282

TextData=
  pos:(160,460) fontsize:L text: Histórico de caudais do río Ebro
  pos:(580,15)  fontsize:S text:  m³/s

## Afluentes principais 
### Pola esquerda 
* Río Nela
* Río Jerea
* Río Bayas 
* Río Zadorra
* Río Ega
* Río Aragón  * 1300 hm³/ano, sen contar a achega do Eska* 
** Río Candanchú
** Río Estarrún
** Río Aragón Subordán
** Río Veral
** Río Eska
** Río Onsella
** Río Irati
** Río Arga  *250 hm&sup3;/ano*
* Río Arba 
* Río Gállego  *1000 hm³/ano* 
** Río Aurín
** Río Escarra
** Río Caldares
** Río Aguas Limpias *Soporta o pantano da Sarra*
** Río Guarga
** Río Asabón
** Río Sotón 
* Río Segre
**Río Valira
** Río Noguera
*** Río Noguera Pallaresa
*** Río Noguera Ribagorzana *700 hm³/ano* *Volume regulado polos pantanos Escales, Canellas e Santa Ana*
** Río Cinca *1615 hm³/ano. *Volume regulado polo pantano do Grado*
***Río Isábena
**** Río Ésera *950 hm³;/ano*

### Pola dereita 
* Río Oca
* Río Tirón
** Río Oja
* Río Najerilla *Soporta o encoro de Mansilla*
* Río Iregua
** Río Lumbreras
** Río Montenegro
** Río Albercos
** Río Blanca
* Río Leza
* Río Cidacos
* Río Alhama
** Río Añamaza
** Río Linares
*** Bco La Canejada
* Río Queiles *20 hm³/ano* 
* Río Huecha *40 hm³/ano* 
* Río Jalón *650 hm³/ano* 
** Río Isuela
** Río Aranda
** Río Ribota
** Río Jiloca
*** Río Pancrudo 
** Río Piedra *Soporta o encoro da Tranquera*
** Río Najima
** **Río Deza**
** Río Manubles 
* Río Huerva *35 hm³/ano*  *Soporta o encoro de Mezalocha e o das Torcas* 
* Río Aguas Vivas *35 hm³/ano*  *Soporta o encoro de Almochuel e o de Moneva* 
** Río Moyuela
* Río Martín *60 hm³/ano*  *Soporta o encoro de Cova Foradada*
* Río Guadalope *250 hm³/ano*  *Soporta o encoro de Calanda de  54,2 hm³ de capacidade e o de Santolea de 54 hm³ de capacidade* 
** Río Guadalopillo *Soporta o encoro de Gallipuén de 4,4 hm³ de capacidade*
* Río Matarraña *50 hm³/ano''
** Río Algas

## Infraestruturas hidráulicas 
### Pantanos e encoros 
[250px|miniatura|Vista frontal da presa de [Mequinenza.]]
[200px|miniatura|Esclusas de Casablanca do [Canal Imperial de Aragón.]]
* Encoro do Ebro (541 hm³)
* Encoro de Cereceda (1,2 hm³)
* Encoro de Cillaperlata
* Encoro de Sobrón (20 hm³)
* Encoro de Puentelarrá.
* Encoro de Suzana
* Azud Fuente de los Moros-Canal de Lodosa (1 hm³)
* Azud de Tudela (1 hm³)
* Azud del Canal de Tauste (1 hm³)
* Encoro de Pignatelli (1 hm³)
* Azud Manuel Lorenzo Pardo (1 hm³)
* Encoro de Pina (1 hm³)
* Azud de Cinco Olivas (1 hm³)
* Azud de Sástago (1 hm³)
* Azud de Menuza (1 hm³)
* Azud del Monasterio de Ntra. Señora de Rueda (1 hm³)
* Encoro de Mequinenza (1.530 hm³)
* Encoro de Riba-roja (209,56 hm³)
* Encoro de Flix (4,171 hm³)
* Azud de Xerta (1 hm³)

### Canais 
Entre os canais do Ebro cabe destacar os seguintes: Canal de Lodosa, Canal Imperial de Aragón, Canal de Tauste, Bardenas, Los Monegros, Canal do Cinca e Canal de Aragón e Cataluña.

### Produción hidroeléctrica 
En todo o percorrido do Ebro atopamos centrais hidroelécticas. Ao seu paso por Aragón:
*74 centrais hidroeléctricas na provincia de Huesca cunha potencia instalada de 847 297&nbsp;kW e unha produción de 2 787&nbsp;GW h.
*30 centrais na provincia de Zaragoza cunha potencia instalada de 372 437&nbsp;kW e unha produción de 761&nbsp;GW h.
*34 centrais na provincia de Teruel cunha potencia instalada de 24 135&nbsp;kW e unha produción de 28&nbsp;GkW h.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Xeografía de España
* Batalla do Ebro

### Ligazóns externas 
* Indicación Geografica Protegida "Arroz del Delta del Ebro"
* Confederación hidrográfica del Ebro 
* Proyecto VoluntaRíos (Zaragoza)