open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Segredo tras a porta

***Segredo tras a porta*** (en ) é un filme estadounidense de 1947 dirixido por Fritz Lang. Producido por Diana Productions de Lang e publicado por Universal Pictures. O filme está protagonizada por Joan Bennett e foi producida polo seu marido Walter Wanger. O drama, en branco e negro trata sobre unha muller que sospeita que o seu novo marido, un arquitecto, planea matala.

Estreouse en galego o 5 de novembro de 2023 a través da TVG.

## Personaxes 
* Joan Bennett como Celia Lamphere
* Michael Redgrave como Mark Lamphere
* Anne Revere como Caroline Lamphere
* Barbara O'Neil como Miss Robey
* Natalie Schafer como Edith Potter
* Paul Cavanagh como Rick Barrett  
* Anabel Shaw como Intellectual Sub-Deb  
*Rosa Rey como Paquita
* James Seay como Bob Dwight  
* Mark Dennis como David Lamphere

## Notas
Sam Whiskey

***Sam Whiskey*** é un filme estadounidense de 1969 dirixido por Arnold Laven. Está protagonizado por Burt Reynolds, Angie Dickinson, Clint Walker e Ossie Davis. Segundo as declaracións de Reynolds, o filme era "moi adiantado ao seu tempo" e "estaba a interpretar comedia lixeira e a ninguén lle importaba".

Estreouse en galego o 10 de novembro de 2023 a través da TVG.

## Personaxes 
* Burt Reynolds as Sam Whiskey
* Clint Walker as O.W. Bandy
* Ossie Davis as Jed Hooker
* Angie Dickinson as Laura Breckenridge
* William Schallert as Mr. Perkins
* Woodrow Parfrey as Thorston Bromley
* Rick Davis as The Fat Man / Fat Henry Hobson
* Del Reeves as The Fisherman
* Anthony James as Cousin Leroy
* John Damler as Hank
* Bob Adler as Pete
* William Boyett as Corporal
* Chubby Johnson as The Blacksmith
* Ayllene Gibbons as Annie "Big Annie"
* Amanda Harley as Mrs. Perkins

## Notas
Galactitol

O **galactitol** ou **dulcitol** (**dulcita**) é un azucre-alcohol, o produto da redución da galactosa. Ten un sabor lixeiramente doce.

O galactitol prodúcese a partir da galactosa nunha reacción catalizada pola aldosa redutase.

O outro defecto común do metabolismo da galactosa é a deficiencia en galactosa-1-fosfato uridililtransferase, un trastorno autosómico recesivo, que tamén causa unha acumulación de galactitol como resultado do incremento de concentracións de galactosa-1-fosfato e galactosa. Este trastorno orixina cataratas pola acumulación de galactitol.

## Notas
La Correspondencia

**La Correspondencia** é o nome de varios xornais de diferentes países:

## España 
* ***La Correspondencia***, xornal editado en Madrid en 1932, que sucedeu a *La Correspondencia Militar*.
* ***La Correspondencia Militar***, xornal editado en Madrid entre 1877 e 1932.
* ***La Correspondencia de España***, xornal editado en Madrid entre 1860 e 1925.
* ***La Correspondencia de la Juventud***, revista editada en Madrid durante 1877.

### Galicia 
* ***La Correspondencia Gallega***, xornal editado en Pontevedra entre 1889 e 1917.
* ***La Correspondencia de Galicia**,* xornal editado na Coruña en 1867.

## Porto Rico 
* ***La Correspondencia***, xornal de Porto Rico.
5-Desoxiinositol

O **5-deoxiinositol** ou **quercitol** (**quercita**) é un ciclitol. Pode encontrarse en viños anellos conservados en bocois de madeira de carballo. Tamén se pode atopar en especies do xénero *Quercus*, por exemplo o carballo, e na *Gymnema sylvestre*. É diferente do composto de nome parecido querc**e**tol, un sinónimo de quercetina.

## Biosíntese 
A ruta de biosíntese proposta para o 5-desoxiinositol empeza coa conversión de D-glicosa en mio-inositol. Nesta vía, a D-glicosa fosorílase para formar D-glicosa-6-fosfato. O encima dependente de NAD+ inositol 1-fosfato sintase (I1PS), despois cataliza a oxidación, enolización, ciclación de aldol e redución da D-glicosa 6-fosfato para formar mio-inositol 1-fosfato. A hidrólise do grupo fosfato nesta molécula dá lugar a mio-inositol. O mio-inositol pode despois converterse en 5-desoxiinositol en tres pasos, empezando coa oxidación do mio-inositol pola inositol deshidroxenase (ID) para formar scilo-inososa. Este intermediario é despois deshidratado para formar unha dicetona. A redución desta dicetona orixina 5-desoxiinositol. Esta redución final pénsase que é catalizada por unha ou máis redutases ou deshidroxenases non identificadas.

:miniatura|esquerda|550px|Biosíntese de 5-desoxiinositol

## Notas
Xanto

Co nome de **Xanto**, na mitoloxía grega desígnase:

* **Xanto**: outro nome do **río Escamandro**, nas chairas de Troia.
* **Xanto**: unha cidade de Licia, ó sur da actual Turquía, así como o río que atravesa esta cidade.
* **Xanto**: o último rei mitolóxico de Tebas (Grecia).
* **Xanto**: cabalo inmortal que, xunto a **Balio**, formaba parella no carro de Aquiles.
C Mirazo

**C Mirazo** ou **Neto de Mirazo** , nado en 1992, é un rapeiro galego natural de Bastavales, Brión.

## Traxectoria 
No 2022, xunto a Sky J, Mirazo dedicou unha canción á noite de San Xoán, *Lume.* Lanzaron unha acción en redes sociais apoiada por distintos artistas do panorama galego como Lora, O Portughés ou Rhome baixo o cancelo #Lume, invitando a que os galegos compartisen co resto do mundo as súas queimadas, sardiñadas, conxuros e cacharelas.

## Discografía 
### EPs 
* *O neto de Mirazo* (2021)

### Sinxelos 
* *Feira* (2023)
* *Dime se me queres* (2023)
* *Eles din* (2023)
* *O tubo de escape* (2023)
* *Escape* (2023)
* *En linea* (2023)
* *Snowplow 3* (2023)
* *Coeur en peine* (2022)
* *Rulay* (2022)
* *Lume* (2022)
* *5nungolf1* (2022)
* *Polabeira* (2022)
* *Kelowa* (2022)
* *Nena é todo por ti* (2021)
* *Tigueres de parcelaria* (2021)
* *Vareada* (2021)
* *Peligro* (2021
* *Palanquín* (2021)
* *Como antes* (2021)
* *Lo que tuvimos* (2021)
* *Aquella vez* (2021)
* *206* (2021)
* *Caladiño tas máis wapo* (2021)
* *Marea* (2021)
* *2021* (2021)
* *Ya sé* (2020)
* *Nada Novo* (2020)
* *Si no quieres* (2020)
* *Liada* (2020)
* *Dallecarabaixo* (2020)
* *Esto va parriba* (2020)
* *Nein* (2020)
* *Xenon* (2020)
* *Frío* (2020)
* *Dile* (2020)

## Notas
Xanto e Balio

thumb|Fresco de Franz von Matsch (1861-1952) que representa o carro de Aquiles arrastrando o corpo de Heitor

Na mitoloxía grega, **Xanto** (en grego antigo Χάνθος) e **Balio** (Βαλίος) eran dous cabalos inmortais, fillos do deus do vento Céfiro e a harpía Podarxe, a súa irmá e amante.

Ámbolos dous cabalos foron o regalo que o deus Poseidón fixera a Peleu cando casou con Tetis. Cando tivo lugar a Guerra de Troia, Peleu xa era maior e por iso foi Aquiles quen acudiu ó mando dos Mirmidóns, e Peleu regaloulle os cabalos inmortais, a armadura e a lanza. Durante a guerra os cabalos causaron o asombro de todos polas súas capacidades. No carro de Aquiles xunguíanse xunto a Pédaso, outro cabalo extraordinario, aínda que mortal, que o heroe capturou cando tomou a cidade de Eetión.

Homero relata na *Ilíada* unha *conversa* entre Aquiles e os cabalos. Trala morte de Patroclo a mans de Heitor e a reconciliación de Aquiles con Agamenón, o heroe volve á loita. Insta ós cabalos a grandes gritos para que os levaran a salvo (a el e a Automedonte) ó campamento aqueo, reprochándolles por non ter evitada a morte de Patroclo. Xanto, ó que Hera concedeu momentaneamente voz humana, respondeulle que non foi por seren lentos nin por preguiza que Patroclo morrera, senón que foi Apolo quen lle causou a morte. Xanto engadiu que o destino de Aquiles anunciaba a súa próxima morte a mans dun deus e dun home .

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
*  
*  

### Enlaces externos
Jab Harry Met Sejal

***Jab Harry Met Sejal*** (en ) é un filme indio de 2017 escrito e dirixido por Imtiaz Ali. Está protagonizado por Anushka Sharma e Shah Rukh Khan na súa terceira colaboración após *Rab Ne Bana Di Jodi* (2008) e *Jab Tak Hai Jaan* (2012). A preprodución do filme comezou en abril de 2015 e a fotografía principal comezou en agosto de 2016 en Praga, Ámsterdam, Viena, Lisboa e Budapest.

*Jab Harry Met Sejal* estreouse o 4 de agosto de 2017 con valoracións mixtas e negativas da crítica e da audiencia, especialmente á dirección, historia e guión, mais eloxiouse a banda sonora, a fotografía, o deseño de produción, o vestiario e as actuacións de Khan e Sharma. Foi un fracaso de recadación na India, pero tivo máis éxito fóra do país.
* Shah Rukh Khan como Harinder "Harry" Singh Nehra
* Aru Krishansh Verma como Mayank 
* Chandan Roy Sanyal como Ghyassuddin Mohammed Qureshi (Gas)
* Evelyn Sharma como Irina
* Kavi Shastri como Rupen
* Baljeet Kaur Nanda como Mrs. Nehra

## Notas
Flor da abella

A **flor da abella**, ***Ophrys scolopax***, é unha orquídea terrestre europea. O seu xinostema pode lembrar a cabeza e o peteiro dunha arcea, de aí o seu nome científico (*scolopax* é unha palabra latina de orixe grega que significa "arcea").

## Descrición 
miniatura
É unha planta mediana (20-50&nbsp;cm), cun talo delgado, a inflorescencia é bastante solta, composta de 3 a unhas dez flores. As flores son bastante variables, pero o aspecto xeral do labelo é sempre alongado e trilobulado, con bordos laterais claramente rebaixados, con forte xibosidade. O lóbulo mediano do labelo remata nun apéndice enteiro verdoso ou trilobulado.

## Floración 
De marzo a maio.

## Hábitat 
É unha especie que aprecia a luz (matogueiras, céspedes, breixos) ou a sombra parcial (claros de piñeiros).

## Distribución 
España, Portugal, Italia, norte de África. 

## Galería de imaxes 

Ophrys becasse.jpg|Xinostema en forma de arcea (Sète, Francia).
Ophrys scolopax6.jpg|
Woodcock Bee Orchid (Ophrys scolopax) (8338463010).jpg|*Ophrys scolopax*. 
Ophrys scolopax_MHNT.jpg |*Ophrys scolopax*, (Ariège, Francia).

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Abelleira común
### Ligazóns externas 
* *Ophrys scolopax* en Poitou-Charentes et en Vendée
Warriors of Future

***Warriors of Future*** (chinés tradicional: 明日戰記; chinés simplificado: 明日战记; *pinyin*: *Míngrì zhànjì*), anteriormente coñecido como ***Virtus*** (chinés tradicional: 矛盾戰爭; chinés simplificado: 矛盾战争; *pinyin*: *Máodùn zhànzhēng*), é un filme de Hong Kong de 2022 dirixido polo artista de efectos visuais Ng Yuen-fai no seu debut detrás da cámara. Está protagonizado por Louis Koo, Sean Lau e Carina Lau. Koo tamén foi o produtor executivo do filme, que á súa vez foi financiado e distribuído pola súa compañía, One Cool Group Limited.

O filme estivo en proceso de desenvolvemento durante tres anos e a produción comezou o 12 de febreiro de 2017. Orixinalmente tiña previsto a súa estrea en 2019. Logo dunha longa demora, o filme estreouse na 46ª edición do Festival Internacional de Cinema de Hong Kong o 15 de agosto de 2022 
e estreouse nos cinemas de Hong Kong o 25 de agosto de 2022.

Converteuse no filme chinés con maior recadación en Hong Kong. O seu récord foi superado por *A Guilty Conscience* en febreiro de 2023.

## Personaxes 
* Louis Koo como Tyler ()
* Sean Lau como Johnson Cheng ()
* Carina Lau como Tam Bing ()
* Philip Keung como Yau Tai-long ()
* Tse Kwan-ho como Dr. Chan Chong-Chung ()
* Janice Wu como Xiao Lü ()
* Wan Guopeng como Connor Kwong ()
* Nick Cheung como Sean Li ()
* Eddy Ko

## Notas
Pablo Fernández Blanco

**Pablo Fernández Blanco**, nado en Candás o 17 de setembro de 1996, é un futbolista español que xoga como extremo dereito ou dianteiro no Gimnàstic de Tarragona.

## Traxectoria 
Formouse nas canteiras do Candás da súa vila natal e do Sporting de Gijjón. Con 16 anos debutou co primeiro equipo do Candás na Terceira División, nun partido ante o Praviano.

Posteriormente xogou co equipo xuvenil do Sporting na División de Honra, ao tempo que disputaba partidos co filial do club, o Sporting B, na Segunda División B. O 5 de abril de 2017 debutou co primeiro equipo na Primeira División, substituíndo ao seu compañeiro Nacho Cases na derrota por 0-1 ante o Málaga.

En xullo de 2019 deixou o Sporting e fichou polo Cornellà. Disputou 58 partidos co club catalán, anotando 10 goles, ata que en xuño de 2021 pasou ao Gimnàstic de Tarragona, da Primeira División RFEF.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
*Datos do xogador en LaPreferente .
Purple Heart (homónimos)

O Purple Heart é unha condecoración militar dos Estados Unidos, tamén é unha condecoración homónima do Estado de Texas e de Etiopía.

Tamén pode referirse a:

## Premios 
* Premio DEA Purple Heart, concedido pola Administración de Control de Drogas dos Estados Unidos
* Law Enforcement Purple Heart, un termo xenérico para describir unha medalla de aplicación da lei estadounidense

## Películas 
* *The Purple Heart*, unha película de guerra estadounidense de 1944 protagonizada por Dana Andrews
* *Purple Hearts* (filme de 1984), unha película de guerra estadounidense protagonizada por Ken Wahl e Cheryl Ladd
* *Purple Heart*, unha película de guerra estadounidense de 2006 de Bill Birrell
* *Purple Hearts* (filme de 2022), unha película romántica estadounidense creada para Netflix

## Botánica 
* *Peltogyne*, xénero de árbores caducifolias tropicais, cuxo duramen se vende baixo o nome de *purpleheart* ou *purple heart*
* *Tradescantia pallida* 'Purpurea', un cultivo herbáceo con follaxe púrpura que se cultiva comunmente como planta perenne ou planta de interior.
Lis Beyer

**Elisabeth "Lis" Beyer**, nada en Hamburgo o 27 de agosto de 1906 e finada en Süchteln o 28 de outubro de 1973, foi unha artista alemá.
## Traxectoria 
Estudou na Bauhaus, onde foi alumna de Johannes Itten, Paul Klee e Wassily Kandinsky. Traballou no taller de teceduría da Bauhaus con Georg Muche e Gunta Stölzl. Aprobou os exames de Journeyman e Weaver, e pasou a ensinar a teceduría na *Maxschule* de Würzburg.
## Vida persoal
Beyer estivo casada co artista Hans Volger (1904-1973) desde 1932 ata a súa morte.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Mulleres da Bauhaus
Katt Both

**Katt Both**, nada en Waldkappel (rexión de Kassel) o 28 de abril de 1905 e finada en Kassel o 21 de abril de 1985, foi unha fotógrafa, deseñadora de mobles e arquitecta alemá. 

## Traxectoria 
Estudou deseño de mobles na Bauhaus de 1924 a 1928, con László Moholy-Nagy. da Galería de Arte de Nova Gales do Sur, 

## Galería 

Ficheiro:Katt both, sedia da bambini, 1927.JPG|ligazón=|Cadeira para nenos (1927)
Ficheiro:Katt both, armadio per bambini, 1927.JPG|ligazón=|Armario para nenos (1927)

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Mulleres da Bauhaus
Gertrud Arndt

**Gertrud Arndt**, nada en Racibórz o 20 de setembro de 1903 e finada en Darmstadt o 10 de xullo de 2000, foi unha fotógrafa e deseñadora alemá asociada co movemento Bauhaus. É lembrada pola súa serie pioneira de autorretratos feita arredor de 1930.

## Traxectoria 
Nada **Gertrud Hantschk** en *Ratibor* (entón Alta Silesia) en setembro de 1903, Arndt comezou os seus estudos artísticos como estudante na Kunstgewerbeschule de Erfurt. O seu interese pola fotografía desenvolveuse mentres servía nunha oficina de arquitectura en Erfurt, onde aprendeu técnicas de cuarto escuro e comezou a tomar fotografías de edificios locais. Non se conservan ningunha destas primeiras fotografías. Grazas a unha bolsa de estudo, foi estudante na Bauhaus de 1923 a 1927, onde estudou con László Moholy-Nagy, Wassily Kandinsky e Paul Klee. Arndt tiña inicialmente a esperanza de estudar arquitectura, con todo, sentíase perdida como a única muller no curso de construción. En cambio, matriculouse no taller de teceduría, onde estudou baixo a tutela de Georg Muche e Günta Stölzl. Ela cría que estudar tecido era o único xeito de continuar os seus estudos na Bauhaus como muller. Cualificouse como oficial ante o gremio de tecedores en Glauchau , Saxonia en 1927. 

O propio estilo fotográfico de Arndt era igualmente único, e desafiaba os aspectos habituais da fotografía modernista, que a miúdo incluían ángulos extremos ou simplificacións xeométricas.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Mulleres de Bauhaus
Crisipo

O nome **Crisipo** pode referirse a: 

* **Crisipo (fillo de Pélope)**, heroe grego fillo de Pélope e da ninfa Axíoque, amante de Laio, Edipo, Zeus e Teseo.
* **Crisipo de Cnido**, médico grego do século -IV.
* **Crisipo o Novo**, médico grego do século -IV, fillo de Crisipo de Cnido.
* **Crisipo de Soli**, filósofo estoico grego (século -III).
* **Crisipo (discípulo de Erasístrato)**, autor de *De Brassica* (século -III).
* **Crisipo (escritor agrícola)**, escritor grego sobre temas agrícolas.
* **Crisipo de Capadocia**, escritor relixioso do século V
* **Crisipo de Tiana**, escritor grego sobre gastronomía (probabelmente do século II).
* **Crisipo de Cilicia**, médico da antiga Grecia.
* **Crisipo de Bitinia**, doutor da antiga Grecia.
Crisipo de Cnido

**Crisipo de Cnido** (en latín *Chrysippus*, en grego antigo Χρὐσιππος) foi un médico grego do século -IV.
## Traxectoria 
Era fillo de Erineu e contemporáneo de Praxágoras de Cos.
Foi alumno de Eudoxo de Cnido e de Filistión. Foi a Exipto co seu titor. Escribiu varias obras que en xeral se conservan e algunhas das súas opinións foron recollidas por Galeno.
## Notas
Joan Oriol

**Joan Oriol Gràcia**, nado en Cambrils o 5 de novembro de 1986, é un futbolista español que xoga de lateral esquerdo no Gimnàstic de Tarragona, da Primeira División RFEF.

## Traxectoria 
Formado na canteira do Cambrils, xogou no La Pobla de Mafumet, no Reus e no Gavà, antes de ingresar no Villarreal B en 2008. Co filial amarelo logrou o ascenso á Segunda División na súa primeira tempada, contribuíndo con 32 partidos e 2 goles. Debutou co primeiro equipo do Villarreal o 6 de xaneiro de 2010, sendo titular ante Celta de Vigo nos oitavos de final da Copa do Rei. O 27 de novembro do mesmo ano disputou o seu primeiro partido na Primeira División, nunha vitoria por 3-0 diante do Zaragoza.

Na tempada 2010/11 subiu definitivamente ao primeiro equipo, co que sufriu un descenso a Segunda, seguido dun novo ascenso. Disputou un total de 65 encontros co primeiro equipo do club *groguet*, ata que xullo de 2013 asinou con Osasuna.

Xogou 14 partidos co club navarro, co que tamén acabou descendendo. En 2014 fichou polo Blackpool do Championship inglés, onde se reencontrou co seu irmán xemelgo Eduard. Con todo, o seu contrato foi rescindido en xaneiro.

O 4 de xullo de 2015, despois dun breve paso polo Rapid București de Romanía, asinou un contrato de dous anos co Mallorca. Xogou 64 partidos co equipo balear, descendendo na súa segunda tempada á Segunda División B. En agosto de 2017 ingresou no Atromitos de Grecia.

Regresou a Cataluña en xaneiro de 2018, fichando polo Cornellà de Segunda B. Nos seguintes anos vestiu as camisetas do Lleida Esportiu e do Gimnàstic de Tarragona.

## Vida persoal 
O seu irmán xemelgo Eduard tamén foi futbolista. Xogaba como extremo e ambos coincidiron no mesmo equipo en varias ocasións.

## Notas
Galeusca - Pobos de Europa

**Galeusca - Pobos de Europa** foi unha coalición electoral formada polo Bloque Nacionalista Galego (BNG), o Partido Nacionalista Vasco (PNV), Convergència i Unió (CiU), o Bloc Nacionalista Valencià (BLOC) e o PSM-Entesa Nacionalista (PSM-EN), para presentarse ás eleccións europeas de 2004. O seu nome vén de mesturar os nomes dos 3 territorios de onde proceden os tres primeiros partidos (Galicia, Euskadi e Cataluña). Aínda que non formaba parte da coalición, o Partido Nacionalista Canario pediu o seu voto.

## Formación 
A coalición ten as súas raíces na declaración de Barcelona asinada o 18 de xullo de 1998 entre o Partido Nacionalista Vasco, o Bloque Nacionalista Galego e Convergència i Unió, na que se trataba de recuperar o espírito dos antigos pactos de Galeuzca contra a que consideraban unha política antiautonomista do presidente do goberno español José María Aznar.

Os catro primeiros postos da lista foron ocupados por Ignasi Guardans (Convergència Democràtica de Catalunya, por CiU), Josu Ortuondo Larrea (PNV), Camilo Nogueira (BNG) e Daniel Ortiz (Unión Democrática de Catalunya, por CiU).

A coalición obtivo un total de 798.816 votos (5,15%), sendo a terceira forza política e obtendo dous eurodeputados dos 54 en xogo. A coalición obtivo os seus mellores resultados nas Illas Baleares (9.394 votos, 3,6%), Cataluña (369.103 votos, 17,44%), País Valenciano (19.627 votos, 1,12%), Galicia (141.756 votos, 12,32%), Navarra (4,188 votos), 2,1%) e o País Vasco (249.143 votos, 35,28%, a lista máis votada), sen superar o 0,2% en ningunha outra comunidade autónoma. Nun principio, adxudicáronlle un terceiro eurodeputado (Camilo Nogueira). Porén, logo dun recurso do Partido Popular, a Xunta Electoral Central recoñeceu como válidos algúns votos que inicialmente non foron considerados, polo que, por unha marxe de 167 votos, concedeu o escano ao PP (o número 24). O Tribunal Constitucional confirmou a decisión da Xunta Electoral Central.

Os dous eurodeputados electos uníronse ao grupo da Alianza dos Liberais e Demócratas por Europa.

## Resultados das eleccións europeas de 2004 en España 
## Notas
Chimizapagua

**Chimizapagua** foi un grupo colombiano de música andina popular que xurdiu a comezos da década de 1980.

## Traxectoria 
O grupo naceu en 1976 cando cinco estudantes do conservatorio da Universidade Nacional decidiron crear un conxunto de música folclórica grazas á orientación do profesor Guillermo Abadía. O nome da agrupación é unha palabra chibcha elixida polo director musical Omar Flórez que significa "Enviado de Deus". En 1982 gravaron o seu primeiro LP *Subiendo la montaña*, que contén un dos temas clásicos do grupo *Ojos Azules*, tema tradicional dos Andes. Nese mesmo ano realizan unha xira por Ecuador, o Perú e Bolivia. En 1984 gravaron o seu segundo LP *Experiencia* que inclúe unha versión de La Guaneña. Tamén ese ano representan a Colombia no *Festival das culturas do mundo* organizado en París, Francia. A comezos da década de 1990 o grupo orixinal grava o último LP xa que en 1992 dous dos integrantes abandonan Chimizapagua para crear o dúo Madre Tierra. Para o disco *Canto americano* de 1992, Luisa e Raúl foron substituídos polo músico José Dávila. En anos posteriores lánzanse algunhas recompilacións cos máis destacados temas do grupo.

En 1996 Ián Flórez, Omar Flórez e William Morales crearon o grupo Atusa, de curta duración. O director Omar Flórez publicou algúns discos en solitario: *Su majestad la quena*, *La quena Latinoaméricana* e *De viaje por Latinoamérica*.

## Discografía
### Álbums de estudio
* *Subiendo la montaña* (1982)
* *Experiencia* (1984)
* *Regreso a la tierra* (1990)
* *Canto americano* (1992)

### Recompilacións 
* *Música de los andes* (1993)
* *Grandes Éxitos*
* *Lo mejor de la canción social* - VA

## Notas
Acetobacter aceti

***Acetobacter aceti*** é unha especie de bacteria gramnegativa que se move utilizando os seus flaxelos peritricos. Louis Pasteur probou que esta bacteria era a causante da conversión de etanol en ácido acético en 1864, o cal acidifica (pica) o viño. É un microorganismo benigno que está presente no ambiente case en todas partes, xa que existe en nichos ecolóxicos onde hai alcohol, como flores, froitos e abellas do mel, así como na auga e solo. Vive alí onde se produza a fermentación de azucres.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
*Cepa tipo de *Acetobacter aceti* en Bac*Dive* -  the Bacterial Diversity Metadatabase
David Concha

**David Concha Salas**, nado en Santander o 20 de novembro de 1996 é un futbolista español que xoga como extremo dereito ou dianteiro no Gimnàstic de Tarragona.

## Traxectoria 
Formouse na canteira do Racing de Santander, onde ingresou aos 9 anos, procedente do CD Marina Sport. Debutou co primeiro equipo o 6 de decembro de 2013, entrando como substituto de Javi Barrio na derrota por 0-1 ante o Sevilla na Copa do Rei. Rematou a tempada con 13 partidos, contribuíndo ao ascenso do equipo á Segunda División.

En xullo de 2015 asinou un contrato de cinco anos coa Real Sociedad, saíndo cedido ao Numancia na primeira das tempadas. Na seguinte campaña, de volta en Vitoria, debutou na Primeira División, nunha derrota por 0-3 ante o Real Madrid. En agosto de 2017 saíu cedido ao FC Barcelona B, onde xogou ata xaneiro de 2018.

O 9 de marzo de 2019, tras máis dun ano de inactividade, saíu por primeira vez ao estranxeiro, fichando polo Gamba Osaka xaponés. O 27 de febreiro de 2020, despois de só dous partidos oficiais, regresou a España e ingresou no Badajoz.

En xullo de 2022 asinou co Hammarby Fotboll, da Allsvenskan de Suecia, co que disputou 14 partidos ata xaneiro. O club informou da súa retirada do fútbol, pero o 11 de xullo de 2023, despois de seis meses sen equipo, fichou polo Gimnàstic de Tarragona da Primeira División RFEF.

### Selección española 
En maio de 2014 foi convocado por primeira vez pola selección española sub-19. Proclamouse con esta campión da Eurocopa sub-19 de 2015, na que disputou 75 minutos contra Rusia. 

## Palmarés 
;Selección española sub-19
* **Eurocopa sub-19 (1):** 2015.

## Notas
Aristón de Esparta

**Aristón** (en grego Ἀρίστων *Aristón* ) foi rei de Esparta (-560 ata o -510). Era o décimo cuarto dos euripontidas. Fillo de Agasicles e contemporáneo de Anaxandridas II.
## Traxectoria 
Subiu ao trono arredor do -560 e reinou durante cincuenta anos e á súa morte foi recoñecido como un bo rei. Casou tres veces, pero as dúas primeiras mulleres eran estériles e a xente fíxolle rogativas para que tivese un fillo. Da terceira muller tivo a Demarato, aínda que xurdiron dúbidas sobre quen era o pai.

## Notas
A marabillosa historia de Henry Sugar (filme)

***A marabillosa historia de Henry Sugar*** (en , ou sinxelamente *The Wonderful Story of Henry Sugar*), é unha curtametraxe estadounidense escrita, coproducida e dirixida por Wes Anderson. Baséase na historia de 1977 "The Wonderful Story of Henry Sugar" de Roald Dahl. É a segunda adaptación cinematográfica dunha obra de Dahl por parte de Anderson, logo de *Fantastic Mr. Fox* (2009). Está protagonizado por Benedict Cumberbatch xunto con Ralph Fiennes, Dev Patel, Ben Kingsley e Richard Ayoade. Conta a historia dun home rico que descobre a existencia dun gurú da clarividencia que podía ver sen usar os seus ollos a través do poder dunha forma particular de ioga, e despois proponse dominar a habilidade para facer trampas nos xogos de azar.

O filme é a primeira dunha serie de catro curtametraxes adaptadas de historia de Dahl, incluíndo "The Swan", "The Rat Catcher" e "Poison". O desenvolvemento do proxecto comezou en xaneiro de 2022. A fotografía principal tivo lugar en Londres ese mes. *A marabillosa historia de Henry Sugar* foi orixinalmente unha longametraxe ata que Anderson aclarou en xuño de 2023 que sería unha colección de curtametraxes.

*A marabillosa historia de Henry Sugar* estreouse na 80ª edición do Festival Internacional de Cinema de Venecia o 1 de setembro de 2023, e estreouse de forma limitada en cinemas o 20 de setembro de 2023, seguido da estrea en Netflix o 27 de setembro de 2023, onde conta cunha versión subtitulada en galego. As outras tres curtas de Anderson baseadas en historias de Dahl estreáronse en Netflix os días sucesivos: *The Swan* o 28 de setembro, *The Rat Catcher* o 29 de setembro e *Poison* o 30 de setembro.

## Personaxes 
* Benedict Cumberbatch como Henry Sugar / Max Engelman
* Ralph Fiennes como Roald Dahl / The Policeman
* Dev Patel como Dr. Chatterjee / John Winston
* Ben Kingsley como Imdad Khan / The Dealer
* Richard Ayoade como Dr. Marshall / The Great Yogi
* David Gant como crupier do casino

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Lista de títulos con versión en galego nas plataformas de streaming
Imanol Irurtzun Artola

**Imanol Irurtzun Artola**, nado en Ihabar (concello de Arakil), Navarra, o 11 de outubro de 1988, é un árbitro de fútbol español, que milita na Primeira División RFEF.

## Traxectoria 
Comezou a arbitrar na tempada 2012/13 e foi subindo unha categoría por ano ata chegar á Terceira División. Na 2016/17 foi o árbitro con mellor puntuación de Terceira, logrando o ascenso á Segunda División B.

Dende a tempada 2022/23 arbitra na Primeira División RFEF.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Datos do árbitro en BDFutbol .
Pablo Tineo

**Pablo Jesús Rodríguez Fernández**, alcumado **Pablo Tineo**, nado en Tinéu o 24 de febreiro de 1998, é un futbolista español, que xoga como centrocampista no Covadonga, da Segunda División RFEF.

## Traxectoria 
Comezou a xogar ao fútbol no Tineo, ata que en idade cadete ingresou na canteira do Real Oviedo. Xogou co equipo xuvenil do club ovetense na División de Honra e rematada a súa etapa xuvenil fichou polo Avilés, da Terceira División. Militou unha campaña no clu avilesino e outra no Praviano, antes de dar o salto á Segunda B na tempada 2019/20, cando asinou co Langreo.

En 2020 fichou polo Covadonga, e tras dous anos con problemas de lesións, comezou a destacar durante a tempada 2022/23.

## Notas
Iván Fernández Álvarez

**Iván Fernández Álvarez**, alcumado **Nino**, nado en Xixón o 8 de agosto de 1993, é un futbolista español, que xoga como extremo no Covadonga, da Segunda División RFEF.

## Traxectoria 
Formouse nas canteiras de dous clubs da súa cidade natal, o La Braña e o Roces, e destacou co equipo xuvenil deste último na División de Honra. Tras debutar co primeiro equipo do Roces, pasou polo Tuilla e o Covadonga, antes de recalar no Oviedo Vetusta. Militou dúas campañas no filial do Real Oviedo, disputando 71 partidos e anotando 11 goles. A continuación xogou dúas campañas no Caudal e seis no Marino de Luanco, ao que chegou en 2017.

En xuño de 2023 regresou ao Covadonga, da Segunda División RFEF.

## Notas
Verán de San Martiño

Denomínase popularmente **verán de San Martiño** aos días cálidos que adoitan darse próximos ao 11 de novembro, data na que se celebra este santo. Segundo a tradición, Martiño de Tours partiu a súa capa para protexer do frío a un pobre e dise que eses días de bo tempo concédeos Deus en memoria deste xesto.

Esta expresión dáse en moitas linguas romances coma o portugués (*verão de São Martinho*), catalán (*estiuet de Sant Martí*) ou francés (*été de la Saint Martin*); tamén en outros ámbitos lingüísticos coma o éuscaro (*Sanmartinetako uda txiki*), alemán (*Martinssommer*) ou polaco (*świętomarcińskie lato*).

## Climatoloxía 
Os valores climáticos de referencia (1981-2010) para o mes de novembro en Galicia son de 10,9 °C de temperatura media e 173 L/m² de precipitación media. Porén, podemos comprobar que adoitan darse períodos anticiclónicos a mediados deste mes caracterizados por deixar temperaturas agradables e ceos despexados con ausencia de precipitacións.

## Refraneiro 
* "O verán de San Martiño son tres días e un pouquiño."
* "O verán de San Miguel vaise coma o mel, e o de San Martiño é máis pequeniño."
* "Non te fíes do veranciño de San Martiño, que che é curto e pillo."
* "Tras o veranciño de San Martiño chega Nadal co seu inverniño."
* "Polo San Martiño, veranciño; pola Santa Isabel, inverno a encher."
* "O veranciño de San Martiño dura o que o can a pasar o camiño."

## Notas
El Ejército Español

***El Ejército Español*** foi un xornal publicado en Madrid de 1888 a 1928.

## Historia 
O xornal, aparecido en 1888, publicou o seu primeiro número o 2 de xaneiro dese ano. Publicabáse diariamente, agás domingos e festivos. De ideoloxía ultraconservadora​, foi nos seus primeiros tempos un órgano de expresión para aqueles sectores do exército que apoiaron as reformas propugnadas polo xeneral Manuel Cassola.​ 

Cando se produciron os feitos do Cu-Cut, xunto co xornal *La Correspondencia Militar*, fixo campaña en Madrid para reaccionar contra o nacionalismo catalán.

Tamén tivo frecuentes polémicas con *La Correspondencia Militar,* outro xornal militar co que chegou a manter a competencia aberta, entre outros temas, porque *La Correspondencia Militar* defendía á constitución das Xuntas de Defensa, en 1917, mentres *El Ejército Español*, era abertamente oposto.

En novembro de 1928, fusionouse con *La Correspondencia Militar*, e este se converteu en voceiro do sector máis ultraconservador.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
* 
* 
* 
*
Manuel Cassola

**Manuel Cassola Fernández**, nado en Hellín, Albacete, o 26 de agosto de 1837 e finado en Madrid, o 10 de maio de 1890, foi un militar e político español.

## Traxectoria 
### Formación e primeiros anos 
Fillo de Alberto Cassola, un italiano afincado en Hellín e dedicado á docencia. Con quince anos, ingresou na Academia de Infantería de Toledo, onde se licenciou como segundo tenente en 1856. 

### Carreira militar 
Entre 1862 e 1871 loitou na intervención aliada en México e na Guerra da Restauración en Santo Domingo. Casou un ano despois con María del Carmen Arce y Gutiérrez. Loitou na Terceira guerra carlista, ascendendo a coronel en 1873, a brigadier en 1874, e foi nomeado  Capitán Xeral de Granada en 1875. En 1876, foi destinado a Cuba para loitar contra os separatistas, o que lle valeu o ascenso a tenente xeral. 

### Carreira política 
Entre 1879 e 1886, foi deputado por Cartaxena e, posteriormente, senador por Canarias (entre 1885-1886) e  por Santa Clara, Cuba (en 1886).​ Adscrito aos liberais, entre marzo de 1887 e xuño de 1888 foi nomeado Ministro da Guerra. Malia que Sagasta esperaba que non houbese maiores problemas por querer executar reformas, o 22 de abril de 1887, presentou un ambicioso proxecto de reformas do Exército.

#### Reformas 
Estas incluían que, a partir, dos 20 anos, tódolos homes terían que realizar un servizo militar de 12 anos no país, ou 8 nas colonias; pretendeu acabar co inxusto sistema de redención do servizo militar, que subiu até 2 000 pesetas e só para aceptado para o servizo nas colonias. Tamén quixo reformar o sistema de ascensos de tal xeito que, en épocas de paz, tódolos ascensos chegarían até o grao de coronel exclusivamente por antigüidade e, en épocas de guerra, só por méritos de guerra. A partir de coronel, remataría a carreira militar e só se ascendería por elección. Pretendeu crear un corpo de Estado Maior moderno en cada unha das pólas do Exército. Finalmente, prevía a eliminación dos dobres ascensos e a creación dunha Caixa de Préstamo Militar para acabar coa precariedade de moitos oficiais. 

O programa provocou moitas queixas, algunhas expresadas dende os xornais que representaban a opinión militar como *El Ejército Español* e, finalmente, fracasou por considerarse socialmente radical, aínda que foi a semente das reformas levadas a cabo, xa no século seguinte, por José Canalejas e Manuel Azaña.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
*
Poxa

Unha **poxa**, **almoeda** ou **proia** adoita ser un proceso de compravenda de bens ou servizos baseado na competencia directa e, polo xeral, pública. O comprador paga a maior cantidade de diñeiro ou de bens a cambio do produto. O ben poxado adxudícase ao ofertante que máis diñeiro ofrecese por el.

A poxa aberta de prezos ascendentes é, sen dúbida, a forma máis común de poxa utilizada ao longo da historia. Os participantes ofertan abertamente uns contra outros, sendo cada oferta superior á anterior. Un **poxador** pode anunciar os prezos, mentres que os ofertantes ou **puxadores** presentan ofertas de forma vocal ou electrónica.

As poxas aplícanse para o comercio en diversos contextos. Estes contextos inclúen antigüidades, pinturas, obxectos de colección raros, viños caros, mercadorías, gando, espectro de radio, coches usados, inmobles, publicidade en liña, paquetes de vacacións, comercio de emisións e moitos máis.miniatura|300x300px|Habitación de poxas en Londres (1808)|centro
## Notas
LTT 1445Ac

**LTT 1445Ac** é un exoplaneta que orbita arredor da estrela  LTT 1445A, parte dun sistema triplo con dúas ananas vermellas, LTT 1445B e LTT 1445C (separadas uns 4,8 mil millóns de km) a 22 anos luz da Terra, na constelación de Eridanus. De xeito aparente, todo o sistema é coplanar. É o exoplaneta máis próximo semellante en tamaño á Terra descuberto polo momento (2023).

## Características
Descubriuno en 2022 o Satélite de vixilancia de exoplanetas en tránsito da NASA, e o Hubble da Axencia Espacial Europea permitiu unha medida axeitada do seu diámetro, equivalente a 1,07 veces o diámetro da Terra.

A súa gravidade superficial é aproximadamente igual á da Terra, sendo asemade un planeta rochoso. A súa temperatura superficial, duns 260 °C é demasiado alta para ter unha forma de vida coñecida.

O planeta ten ao menos dous compañeiros máis, maiores, orbitando a mesma estrela,

## Notas
Demolición de vivendas no conflito israelí-palestino

[miniatura|300x300px|Un bulldozer blindado Caterpillar D9 do exército israelí destrúe unha casa durante a [Intifada de Al-Aqsa|Segunda Intifada (2000–2005)]]
A **demolición de vivendas** é un dos métodos empregados polo exército israelí en Xerusalén Leste, Cisxordania e a Franxa de Gaza para lidar coa insurxencia palestina e para limitar o crecemento demográfico da poboación palestina no contexto do conflito palestino-israelí. Calcúlase que, durante a guerra árabe-israelí de 1948 e a consecuente expulsión ou fuxida da poboación palestina dos seus fogares, o Estado de Israel demoleu unhas 52 000 vivendas palestinas, incluídos unhas 530 vilas e barrios destruídos na súa totalidade. Dende a ocupación dos territorios palestinos tras a guerra do Seis Días en 1967 até 2019, Israel demoleu unhas 55 000 vivendas e outras estruturas palestinas en Cisxordania, Xerusalén Leste e a Franxa de Gaza, Outras xustificacións para a demolición de vivendas son a contrainsurxencia ou as medidas de seguridade para impedir ou deter accións dos milicianos palestinos. A xustificación de que serve como unha potente medida disuasoria contra o terrorismo e que fixo descender significativamente os ataques terroristas palestinos enfróntase a argumentos en contra, algúns dos cales proveñen do propio exército israelí, que afirman que a medida non demostrou unha efectividade disuasoria e que en realidade é contraproducente.

Tanto a ONU como numerosas organizacións a prol dos dereitos humanos critican as demolicións de fogares palestinos e cualifícanas dunha violación do dereito internacional humanitario. Por exemplo, Amnistía Internacional afirma que o goberno israelí está a usar a demolición de vivendas como un castigo colectivo cara aos palestinos e como un método para requisar propiedades e permitir así a expansión dos asentamentos israelís. En 1968, pouco despois da ocupación dos territorios palestinos tras a guerra do Seis Días, o xurista estadounidense Theodor Meron advertiu ao goberno israelí de que esta práctica contraviña o dereito internacional, e máis en concreto as Convencións de Xenebra.

A demolición de vivendas usouse esporadicamente para desmantelar os denominados outposts, é dicir, asentamentos israelís que son ilegais segundo o dereito internacional e segundo as propias leis israelís. Cómpre saliientar que esta distinción só existe no dereito israelí, dado que todos os asentamentos son ilegais segundo o dereito internacional, pois supoñen unha violación do artigo 49 do Cuarto Convenio de Xenebra, que prohibe o traslado de poboación civil da potencia ocupante ao territorio ocupado. Ademais, tras a súa retirada unilateral da Franxa de Gaza en 2005, o goberno israelí demoleu todas as vivendas dos seus asentamentos nesta rexión palestina.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Rachel Corrie
Stay (filme de 2005)

***Stay*** é un filme estadounidense de 2005 dirixido por Marc Forster e escrito por David Benioff. Está protagonizado por Ewan McGregor, Naomi Watts, Ryan Gosling e Bob Hoskins, cunha produción de Regency e distrubución de 20th Century Fox. O filme representa intensas relacións centradas na realidade, o amor, a morte, o suicidio e o Alén.

## Sinopse 
Henry (Ryan Gosling) é un mozo atípico, que lle di ao seu psiquiatra, Sam Foster (Ewan McGregor), que se vai suicidar. O psiquiatra, desesperado, tenta impedir que o faga, atopándose cada vez máis atrapado na vida de Henry, e máis tarde no labirinto do seu subconsciente. Ao principio, simplemente tensa e altera a relación de Sam coa súa noiva Lila (Naomi Watts), unha pintora e antiga paciente, pero axiña a comprensión firmemente arraigada de Sam do mundo racional comeza a esvaecerse. Sometido a encontros cada vez máis surrealistas e a unha cidade que se transforma nunha paisaxe tremendamente cambiante, Sam xa non pode distinguir o que é realidade do que só pasa na súa cabeza, nin onde comeza e onde remata Henry.

## Personaxes 
* Ewan McGregor como Dr. Sam Foster
* Naomi Watts como Lila Culpepper
* Ryan Gosling como Henry Letham
* Bob Hoskins como Dr. Leon Patterson
* Janeane Garofalo como Dr. Beth Levy
* Elizabeth Reaser como Athena
* B.D. Wong como Dr. Bradley Ren
* Kate Burton como Maureen Letham
* Amy Sedaris como Toni
* Isaach de Bankolé como o profesor
* Michael Gaston como Sheriff Kennelly
* Mark Margolis como dono da tenda de libros
* Michael Devine como garda de seguridade
* Riley G Matthews Jr como oficial #1
* Vito Violante como oficial #2
 

## Notas
Polidamante de Escotusa

**Polidamante** (en grego antigo Πολυδάμας, latín: Polydamas)), fillo de Nicias, foi un atleta grego nado en Escotusa (Tesalia) no século -V.
## Traxectoria 
Gañou o pancracio nos Xogos Olímpicos do -408. Era de grande estatura e tiña unha forza excepcional. A lenda di que sen armas matou un león no monte Olimpo, ou que detivo un carro cando ía lanzado a toda velocidade. O rei Darío II de Persia convidouno á súa corte onde tamén realizou outros feitos extraordinarios .
## Notas
Polidamante

**Polidamante** é o nome das seguintes persoas:: 
* **Polidamante**, heroe troiano.
* **Polidamante de Escotusa**, atleta da antiga Grecia.
* **Polidamante de Farsalia**, tirano de Farsalia.
ADN polimerase IV

A **ADN polimerase IV** ou **Pol IV** é unha ADN polimerase procariota que está implicada na mutaxénese e está codificada no xene ***dinB***. Ten acividade de exonuclease 3′→5′ (corrección de probas ou *proofreading*) e, polo tanto, ten tendencia ao erro. En *Escherichia coli* a ADN polimerase IV (Pol 4) está implicada na mutaxénese non dirixida. A Pol IV é unha familia de polimeraes Y expresada polo xene *dinB* que se activa por medio da indución SOS causada polas polimerases que quedan atascadas na forquita de replicación. Durante a indución SOS, a produción de Pol IV increméntase a dez veces máis do normal e unha das funcións durante ese momento é interferir coa procesividade do holoencima Pol III. Isto crea un punto de control, para a replicación do ADN e proporciona tempo para reparar as lesións no ADN usando a ruta de reparación máis axeitada. Outra función da Pol IV é realizar a síntese translesión na forquita de replicación atascada, por exemplo, saltándose os adutos de N2-desoxiguanina a unha velocidade máis rápida que transversando o ADN non danado. As células que carecen do xene *dinB* teñen unha maior velocidade de mutaxénese causada por axentes que danan o ADN.

## Sorteo dos puntos con 8-oxoguanina na replicación 
Durante o metabolismo normal prodúcense continuamente especies reactivas do oxíxeno e estas causan danos no ADN. A ADN polimerase IV pode catalizar a síntese translesión en diversos tipos de danos no ADN, incluíndo a formación de 8-oxoguanina, un dano oxidativo moi importante cun alto potencial mutaxénico. Despois da duplicación dun cromosoma por polimerases replicativas, a 8-oxoguanina non reparada tende a emparellarse incorrectamente con A, así que durante a seguinte rolda de replicación prodúcese unha mutación por transversión de G:C a T:A (G:C → 8-oxoG:C → 8-oxoG:A → T:A). Porén, cando a ADN polimerase IV intervén para sortear (*bypass*) o dano, incorpora preferencialmente o nucleótido correcto CTP fronte á 8-oxoguanina con alta eficiencia, evitando así posibles mutacións (G:C → 8-oxoG:C → 8-oxoG:C → GC).

## Notas
Juan José Rodríguez Andina

**Juan José Rodríguez Andina**, nado en Ribadeo en 1966, é un enxeñeiro, investigador e docente galego.

## Traxectoria
Titulado pola Universidade Politécnica de Madrid en Enxeñaría industrial (Control automático e electrónica) no 1990, obtivo o doutoramento en electrónica na Universidade de Vigo no 1996.

É Profesor no Departamento de Tecnoloxía electrónica da UVigo. Conxuga ou conxugou o seu traballo con diversas outras posicións. Entre elas: en novembro de 2023 é elixido presidente do IEEE
## Vida persoal
É irmán do político e profesor José Carlos Rodríguez Andina.

## Premios 
* 2017 IEEE Industrial Electronics Magazine Best Paper Award
* 2020 Anthony J. Hornfeck Award, IEEE Industrial Electronics Society (IES)
* 2023 IEEE Transactions on Industrial Electronics Outstanding Paper Award

## Notas
ADN polimerase V

A **ADN polimerase V** (**Pol V**) é un encima ADN polimerase implicado nos mecanismos de reparación do ADN en bacterias como *Escherichia coli*. Está composta por un homodímero UmuD' e un monómero UmuC, formando o complexo proteico UmuD'2C. Forma parte da familia Y de ADN polimerases, con capacidade de realizar a síntese translesión do ADN. As polimerases translesión sortean (*bypass*) os puntos con danos no ADN durante a replicación do ADN (se unha lesión non é reparada ou sorteada a forquita de replicación pode atascarse e causar a morte celular. Porén, as polimerases Y teñen unha fidelidade de secuencia baixa durante a replicación (tenden a engadir nucleótidos errados). Cando se descubriron inicialmente as proteínas UmuC e UmuD' en *E. coli*, pensouse que eran axentes que inhibían a replicación fiel do ADN e causaban que a síntese do ADN tivese altas taxas de mutación despois da exposición á luz ultravioleta.

## Función 
A Pol V funciona como unha polimerase para a síntese de ADN translesión en *E. coli* como parte da resposta SOS aos danos sufridos no ADN.  A Pol V tamén carece de actividade de exonuclease, o que non lle permite a síntese de corrección de erros (*proofreading*), o que fai que sexa un encima tendente ao erro.

### Resposta SOS 
A resposta SOS en *E. coli* intenta aliviar o efecto dun estrés causante de danos na célula. O papel da Pol V na resposta SOS desencadeado pola radiación UV descríbese así:
# A Pol III queda atascada no sitio da lesión.
# A helicase da replicación do ADN DnaB continúa ampliando a forquita de replicación, creando segmentos de ADN monocatenario diante do punto da lesión.
# As proteínas que se unen ao ADN monocatenario (SSBs) estabilizan o ADN monocatenario.
# RecA é recrutada e descargada sobre o ADN monocatenario por RecFOR substituíndo as SSBs. Fórmase o filamento de nucleoproteína RecA (RecA*).
# RecA funciona por medio de proteínas mediadoras activando a Pol V (ver Regulación).
# A Pol V accede ao 3'-OH da febra de ADN nacente e amplía a febra alén do sitio da lesión.
# A Pol III volve iniciar a elongación.

## Regulación 
A Pol V só se expresa na célula durante a resposta SOS. Está regulada moi estreitamente a diferentes niveis da expresión proteica e por diferentes mecanismos para evitar a súa actividade a non ser que sexa absolutamente necesario para a supervivencia da célula.

#### Regulación postraducional 
A formación do complexo UmuD'2C está limitada pola formación de UmuD' partir de UmuD.

## Notas 
### Ligazóns externas 
*
António Variações

**António Joaquim Rodrigues Ribeiro**, nado en Fiscal (Amares) o 3 de decembro de 1944 e finado en São Domingos de Benfica (Lisboa) o 13 de xuño de 1984, foi un cantante e compositor portugués coñecido como **António Variações**.

## Notas
Roger Kastel

**Roger Kastel** , nado o 11 de xuño de 1931 e finado o 8 de novembro de 2023, foi un artista plástico estadounidense, coñecido principalmente pola creación dos carteis dos filmes *Jaws* (1975) e *The Empire Strikes Back* (1980).  

## Traxectoria 
Roger Kastel naceu en White Plains, Nova York o 11 de xuño de 1931. Máis tarde viviu en Milford, Massachusetts e ocasionalmente viaxaba a Manhattan para asistir a clases na Art Students League de Nova York. Ademais de pósteres de cine, *Doctor Faustus* ou *The Great Train Robbery* de Michael Crichton, fixo ilustracións de portadas de libros como *East of Eden* de John Steinbeck ou *The Invisible Man* de H. G. Wells.

### Pasamento 
Morreu de insuficiencia renal e cardíaca en Worcester, Massachusetts, o 8 de novembro de 2023, aos 92 anos. 

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* 
* Real Hollywood Thriller: Who Stole Jaws?