Rícino

miniatura|250px|Vista xeral da planta.
miniatura|250px|Follas.
[miniatura|250px|*Ricinus communis* ([La Gomera): froitos incipientes.]]
miniatura|250px|Flores e froitos inmaturos.
miniatura|right|250px|Inflorescencia en frutificación.
miniatura|250px|Sementes.
miniatura|240px|Detalle da folla
miniatura|240px|Plántula
O **rícino**, ***Ricinus communis***, é a única especie aceptada do xénero: ***Ricinus***, planta arbustiva da familia Euphorbiaceae, de follas moi grandes, pecioladas, e froito capsular. Das súas sementes extráese un aceite purgante.

## Descrición 
O rícino é un arbusto de talo groso e lígneo, oco que, ao igual que os pecíolos, nervios e incluso as propias follas nalgunhas variedades, pode tomar unha cor púrpura escura e adoita estar cuberto dunha voaxa abrancazada, semellante á cera.

As follas son moi grandes, de nervación palmada e fendidas de 5 a 9 lobos, de bordos irregularmente dentados; as follas son alternas, con pecíolo moi longo, unido pola súa parte inferior.

As flores están dispostas en grandes inflorescencias, ergueitas, que, cando son novas, abrollan dunha ***espata*** nos nós entre o talo e os pedúnculos das follas; na parte inferior de ditas inflorescencias áchanse as flores masculinas, cun cáliz, con cinco pezas lanceoladas/triangulares e múltiples estames soldados, con forma de columna, ramificada en forma de coliflor. As flores femininas atópanse na parte superior da panícula, con ovario, formado por tres follas carpelares e rematado por un pistilo trifurcado, con papilas destinadas a captar o pole. Florea case todo o ano.

O froito é globuloso, trilobado, case sempre cuberto por abundantes pugas, que lle dan aspecto de ourizo; ten tres cavidades, cada unha cunha semente, grande e xaspeada, de superficie lisa e brillante, rematada por unha excrecencia e que contén unha toxina chamada de ricina. Cando os froitos secan, a codia espiñenta ténsase aos poucos producindo finalmente un efecto de resorte que guinda a semente a distancias superiores aos dez metros, sendo este o xeito de se espallaren.

## Hábitat e distribución 
Cómpre dun clima cálido sen xeadas, está espallado por case todas as rexións cálidas do globo, téndose naturalizado por ser unha planta cultivada dende a antigüidade. Semella ser orixinaria do corno de África (Abisinia).

## Toxicidade e usos 
As sementes son moi tóxicas, pola presenza dunha albumina chamada *ricina*, xa que abonda a inxestión dunhas poucas, mastigadas ou engolidas, para produciren un cadro de intensa gastroenterite con deshidratación; pode danar seriamente o fígado e mailo ril e incluso producir a morte. É unha das toxinas biolóxicas máis potentes que se coñecen.

O aceite de rícino, obtido por prensado das sementes e quentado para destruír a ricina, é un dos purgantes máis reputados, debéndose a súa acción ao *ácido ricinoleico*; ten o inconveniente do seu desagradábel sabor. Na actualidade encontra aplicacións na industria de tinturas e vernices, así como para a fabricación de lubrificantes e líquidos para freos.
;Química:
* Aceite de rícino 
** Ácidos graxos

** Substancias nitroxenadas:
*** Ricinina ou ricidina (alcaloides equivalentes)
*** Ricina: É unha albumina vexetal tóxica.
** Encima: 
*** Lipase
** Vitamina E. (ou alfatocoferol)
** Sales minerais
** Proteínas (20%)

## Xardinaxe 
Emprégase principalmente pola súa follaxe e penacho floral para muros de separación, sebes, pantallas e dar tons de cores nos fondos dos xardíns. As variedades que se utilizan son variacións na cor das follas e talos. Algunhas delas son:

* *Cambogensis*: con talos cun púrpura moi escuro (case negro)
* *Gibsonii*: con follas de cor encarnada escura
* *Saguineus*
* *Zinzibarensis*: con follas verdes

## Taxonomía 
*Ricinus communis* foi descrito por Carl von Linné e publicado en *Species Plantarum* 2: 1007. 1753.
;Etimoloxía:
O nome do xénero, aplicado xa a esta planta por Plinio (*15, 25*) —aínda que tamén o aplicou á amora (froito dunha silveira (*23, 137*)— e outros autores látinos, alude á semellanza das súas sementes con certas carrachas, chamadas tamén de *ricinus* en latín. Mais o rícino era coñecido dende había moito antes, pois nomeábano xa autores gregos, como Teofrasto e Dioscórides, co nome de «*croton*» —nome que tamén usou Plinio (*15, 25*)— e as súas sementes apareceron en tumbas exipcias, moi anteriores.
;Sinonimia:
Todos os innumerábeis táxones infra-específicos (subespecies, variedades, formas) son meros sinónimos da especie, ademais das especies a seguir e os seus táxones infra-específicos:
* *Cataputia major* Ludw.	
* *Cataputia minor* Ludw.	
* *Croton spinosus* L.	
* *Ricinus africanus* Mill.	
* *Ricinus angulatus* Thunb.	
* *Ricinus armatus* Andr.	
* *Ricinus atropurpureus* Pax & K.Hoffm.	
* *Ricinus badius*Rchb.	
* *Ricinus borboniensis* Pax & K.Hoffm.	
* *Ricinus cambodgensis* Benary
* *Ricinus compactus* Huber	
* *Ricinus digitatus* Noronha	
* *Ricinus europaeus* T.Nees	
* *Ricinus gibsonii* auct.	
* *Ricinus giganteus* Pax & K.Hoffm.	
* *Ricinus glaucus* Hoffmanns.	
* *Ricinus hybridus* Besser	
* *Ricinus inermis* Mill.	
* *Ricinus japonicus* Thunb.	
* *Ricinus krappa*Steud.	
* *Ricinus laevis* DC.	
* *Ricinus leucocarpus* Bertol.	
* *Ricinus lividus* Jacq.	
* *Ricinus macrocarpus* Popova	
* *Ricinus macrophyllus* Bertol.	
* *Ricinus medicus* Forssk.	
* *Ricinus medius* J.F.Gmel.	
* *Ricinus megalosperma* Delile	
* *Ricinus megalospermus* Delile	
* *Ricinus messeniacus* Heldr.	
* *Ricinus metallicus* Pax & K.Hoffm.	
* *Ricinus microcarpus* Popova		
* *Ricinus minor* Mill.	
* *Ricinus nanus* Bald.	
* *Ricinus obermannii* Groenl.	
* *Ricinus peltatus* Noronha	
* *Ricinus perennis* Steud.	
* *Ricinus persicus* Popova	
* *Ricinus purpurascens* Bertol.	
* *Ricinus ruber* Miq.	
* *Ricinus rugosus* Mill.
* *Ricinus rutilans* Müll.Arg.	
* *Ricinus sanguineus* Groenl.	
* *Ricinus scaber* Bertol. ex Moris	
* *Ricinus speciosus* Burm.f.	
* *Ricinus spectabilis* Blume	
* *Ricinus tunisensis* Desf.	
* *Ricinus undulatus* Besser	
* *Ricinus urens* Mill.	
* *Ricinus viridis* Willd.	
* *Ricinus vulgaris* Mill.
* *Ricinus vulgaris* Garsault *nom. inval.*	
* *Ricinus zanzibarensis* auct.	
* *Ricinus zanzibarinus* Popova

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Aceite de rícino.
* Ricina
* Euforbiáceas
* Ciato
### Bibliografía 
* *Manual de plantas de jardín.* Michael Wright. Ed. Serbal. 1984.
* González Torres, Dionisio M. (2009): *Catálogo De Plantas Medicinales (y Alimenticias y Útiles) Usadas En Paraguay.*, Editorial Servilibro, Asunción-Paraguai. ISBN 99925-859-6-X