Philipp Franz von Siebold

O barón **Philipp Franz von Siebold**, nado en Würzburg, Principado episcopal de Würzburg, Sacro Imperio Romano-Xermánico, o 17 de febreiro de 1796, e finado en Múnic, Reino de Baviera, o 18 de outubro de 1866, foi un nobre, médico e botánico bávaro.

Foi o primeiro europeo que ensinou medicina occidental no Xapón.

Adquiriu notoriedade polo seu estudo da flora e a fauna do arquipélago nipón, un biótopo único abundante en endemismos.

Era irmán (ou primo) do anatomista e zoólogo Carl Theodor Ernst von Siebold (1804-1885).

## Traxectoria 
### Primeiros anos 
Nado en Würzburg, Baviera, no seo duna familia de médicos e profesores de medicina, von Siebold estudou inicialmente medicina na Universidade de Würzburg, desde novembro de 1815.

Un dos seus profesores foi Franz Xaver Heller (1775-1840), autor de *Flora Wirceburgensis* (Flora do Gran Ducado de Würzburg, 1810-1811). Caspar Georg Karl Reinwardt. Estes presentárono a Engelbert Kaempfer e Carl Peter Thunberg (autor da *Flora Japonica*), ambos os dous antigos médicos residentes en Dejima.

En 1824, Siebold comezou a traballar nunha escola de medicina de Nagasaki, a *Narutaki-juku* (Escola Narutaki), O doutor Von Siebold dirixiu a ensinanza da medicina, chamada *Rangaku*, a numerosos alumnos xaponeses, coa axuda de 50 intérpretes (designados polo *shōgun*). A Escola Narutaki converteuse no lugar de encontro duns 50 *rangakusei* (estudantes).

Choei Takano, Ishii Sōken, Oka Kenkai, Takenouchi Gendō, Totsuka Seikai foron os seus principais alumnos.  Os xaponeses recoñeceron a von Siebold o mérito de ter sido o experto que transmitiu a Ciencia occidental ao Xapón. A lingua neerlandesa converteuse na *lingua franca* nestes contactos académicos durante unha xeración, até a restauración Meiji.

Os seus pacientes pagábanlle con toda clase de obxectos e artefactos que máis tarde poderían ter importancia. Estes obxectos de uso cotián, máis tarde serían a base dunha enorme colección etnográfica, a cal constaba de obxectos de uso diario no fogar, traballos en madeira, ferramentas e pezas artesanais utilizadas polas xentes do Xapón.

### A política e o amor 
miniatura|170px|Kusumoto Otaki.

Von Siebold foi encargado polo goberno holandés para que recollese todo tipo de informacións sobre o Xapón, pero non falaba nin lía a lingua xaponesa.

Porén, Siebold puido encontrar intérpretes e entusiastas colaboradores entre os seus *rangakusei* (alumnos), o que lle permite redactar en neerlandés memorias que cobren todos os aspectos da civilización xaponesa: flora, fauna, lingüística, historia e xeografía.

[miniatura|esquerda|170px|[Kusumoto Ine.]]

Os matrimonios mixtos entre xaponeses e occidentais estaban prohibidos, pero von Siebold coñeceu pronto a '''O'Taki San** (楠本滝 Kusumoto Otaki), coa que viviu amancebado e quizais casou.

Os documentos de cortesá, permitíronlle a Kusumoto Otaki acceder a Dejima, enclave que estaba prohibido aos xaponeses, exceptuando ás cortesás.

En 1827 Kusomoto Otaki deu á luz unha filla, Kusumoto Ine, tamén coñecida como **Oine'*.

Anos máis tarde Oine foi a primeira doutora en medicina occidental, e parteira (*hebamme'') do Xapón.

Por dicir mellor, foi a primeira muller xaponesa que recibiu un adestrenamento por un médico, e converteuse ela mesma nunha apreciada médica, chegando a ser médica da emperatriz, na Corte de Tokyo en 1882. Morreu na Corte en 1903.

Von Siebold adoitaba chamar á súa esposa "Otaksa" (nome probabelmente derivado de O'Taki San), e nomeou unha especie do xénero *Hydrangea* na súa honra, *Hydrangea otaksa* Siebold & Zucc., hoxe clasificada como *Hydrangea macrophylla* (Thunb.) Ser., 1830.

Un dos seus cultivares, coñecido como "Otaksa", é unha das hortensias máis cultivadas en Galicia.

### Actividade como naturalista 
miniatura|250px|Siebold en Dejima coa súa amante xaponesa Kusumoto Otaki e a súa pequena filla Kusumoto Ine observando cun *teresukoppu* (telescopio) a entrada dun barco holandés na baía de Nagasaki. Cadro de Kawahara Keiga: *Chegada dun barco holandés*.
[miniatura|250px|Ilustración feita para Siebold por [Kawahara Keiga do cangrexo *Carcinoplax longimana*.]]
[miniatura|250px|*[Dasyatis zugei* por Kawahara.]]

Porén, o seu máximo interese estaba enfocado no estudo da fauna e a flora xaponesas. Recolectou tanto material como puido. Comezou a plantar un pequeno xardín botánico detrás da súa casa, (non había moito espazo na pequena illa). Von Siebold reuniu máis de 1 000 plantas nativas. Nunha casa de cristal especialmente construída (invernadoiro), cultivaba as plantas xaponesas para que puideran soportar posteriormente o clima holandés. Artistas locais xaponeses debuxaron imaxes destas plantas, creando ilustracións botánicas e imaxes da vida diaria do Xapón, que complementaban a súa colección etnográfica. Von Siebold contratou cazadores xaponeses para conseguir animais raros e recolectar espécimes. Moitos destes espécimes foron recolectados coa axuda de colaboradores xaponeses, como Ito Keiske (1803—1901), Mizutani Sugerok (1779—1833), Ohkochi Zonshin (1796—1882) e Katsuragawa Hoken (1797—1844), un médico do shōgun. Ademais, o asistente de von Siebold e o seu sucesor, Heinrich Bürger (1806-1858), demostrou ser un elemento indispensábel para o bo desenvolvemento do traballo de von Siebold no Xapón.

Von Siebold foi o primeiro introdutor en Europa de plantas de xardín que actualmente resultan moi familiares, como moitas do xénero  *Hosta*, da familia das asparagáceas, e *Hydrangea otaksa*. Sen que o souberan os xaponeses, tamén sacou de contrabando fóra do país sementes xerminábeis da planta dol té, para o xardín botánico de Buitenzorg, en Batavia. Con este acto tan simple, comezou o cultivo do té na illa de Xava, daquela colonia holandesa. Até entón, o Xapón reservara estritamente o comercio de plantas de té. Cómpre salientar que, en 1833, Xava albergaba xa máis de medio millón de plantas de té.

Durante a súa permanencia en Dejima, von Siebold despachou tres navíos cun número descoñecido de espécimes de herbario a Leiden, Gante, Bruxelas e Anveres. Na carga mandada a Leiden ía o primeiro espécime da salamandra xigante de Japón, *Andrias japonicus*, (Temminck, 1836), que se enviou a Europa.

En 1825 a Compañía das Indias Orientais subministroulle a von Siebold dous asistentes: o farmacéutico e mineraloxista Heinrich Bürger (o seu último sucesor) e o pintor Carl Hubert de Villeneuve. Ambos os dous resultáronlle moi útiles nos seus esforzos investigadores, que abarcaban desde a etnografía e a botánica até á horticultura, no seu intento de documentar a súa exótica experiencia xaponesa.

Sábese que von Siebold non tiña un carácter doado de tratar, e continuamente entraba en conflito cos oficiais neerlandeses de rango superior, que censuraban a súa actitude de superioridade no trato. Este rosario de conflitos conduciu a que as autoridades reclamaran que volvera a Batavia en xullo de 1827. Pero o barco *Cornelis Houtman*, que foi enviado para conducilo de volta a Batavia, foi guindado por un tifón contra a costa da baía de Nagasaki. A tormenta danou gravemente Dejima e destruíu o xardín botánico de von Siebold. Refrotado e reparado o *Cornelis Houtman*, von Siebold enviou a Batavia 89 caixóns co que se puido salvar da súa colección botánica no naufraxio; porén, el permaneceu en Dejima.

### O incidentre Siebold: expulsión do Xapón 
En 1828 von Siebold fixo unha viaxe á Corte de Edo. Durante a longa viaxe foi recolectando numerosas plantas e animais. Pero tamén obtivo varios mapas do Xapón e de Corea, que lle subministrou o astrónomo da corte Takahashi (debuxados por Inō Tadataka), e que os consideraba convenientes para fixar por si mesmo a fronteira norte do Xapón. A posesión de mapas do Xapón esraba rigorosamente prohibida aos estranxeiros. Custoulle caro; como resultado do afundimento da nave que levaba unha das súas cargas, estes mapas foron recollidos polos rescatadores, xunto con outros 50 obxectos prohibidos. O goberno inmediatamente acusouno de alta traizón e de ser un espía a soldo do Imperio ruso. Algnúns dos seus alumnos foron encarcerados, e el quedou suxeito a arresto domiciliario, sendo finalmente expulsado do país o 22 de outubro de 1829.

Satisfecho de que os seus colaboradores xaponeses puideran continuar o seu traballo, von Siebold volveu á súa antiga reesidencia en Batavia na fragata *Java*, levando consigo a súa enorme colección de miles de animais e plantas, os seus libros e... os seus mapas. O Xardín botánico de Buitenzorg albeegaría pronto as plantas superviventes da súa casa de Dejima, unha colección de 2 000 plantas vivas. Volveu aos Países Baixos o 7 de xullo de 1830. A súa estancia no Xapón e en Batavia durara un período dens oito anos.

### Establecemeno en Leiden 
miniatura|250px|Retrato de von Siebold en 1875.
miniatura|250px|Primeira páxina de *Flora Japonica*.
Von Siebold chegou, pois, aos Países Baixos en 1830, xusto no momento en que os problemas políticos convulsionaban Bruxelas, e que conducirían á independencia de Bélxica. Por pouco perde as súas coleccións etnográficas en Anveres e os seus espécimes de herbario en Bruxelas. Desgrazadamente, deixou atrás as súas coleccións de plantas vivas, que foron enviadas á Universidade de Gante. A consecuente expansión da súa colección de plantas raras e exóticas acrecentou a fama de horticultura de Gante. Porén, a Universidade de Gante, en gratitude, en 1841, restituíulle espécimes de cada unha das plantas da colección orixinal.

Von Siebold estableceuse en Leiden, levando consigo a maior parte da súa colección. A "colección von Siebold" contén numerosos espécimes tipo, e é a primeira colección botánica do Xapón. Aínda actualmente permanece como unha mostra admirábel dunha investigación feita en profundidade, de traballo ben feito. Contén uns 12 000 espécims, dos cales puido describir soamente ao redor de 2 300 especies. A colección, na súa totalidade, foi adquirida polo goberno neerlandés por unha considerábel cantidade de diñeiro. Ademais, von Siebold foi gratificado cun xeneroso subsidio anual polo rei Guillerme I. En 1842 o re elevou o seu rango, equiparándoo ao dun terratenente.

A "colección von Siebold" abriu as súas portas ao público en 1831. Siebold tamén fundou un museo na súa casa en 1837. O seu sucesor no Xapón, o anteriormente mencionado Heinrich Bürger, enviolle tres cargamentos máis de espécimes.

Esta colección de flora foi a base das coleccións xaponesas do *National Herbarium* de Leiden e do *Museum Naturalis* desta cidade. Este museo remodelaríase máis tarde para formar o ben coñecido e respectado *Museo Nacional de Etnoloxía* de Leiden.

Durante a súa estancia en Leiden publicou, en 1832, *Nippon*, o primeiro volume dun traballo etnográfico e xeográfico sobre o Xapón profusamente ilustrado. Tamén contén o relato da súa viaxe á Corte do shōgun en Edo. A semellanza doutras publicacións de von Siebold, foi moio prolífico, e seis volumes máis apareceron até 1882.

Outros sobre a *Bibliotheca Japonica* apareceron entre 1833 e 1841. Este traballo fíxoo en colaboración con Joseph Hoffmann e Kuo Cheng-Chang, un xavanés de orixe chinesa que viaxou con von Siebold desde Batavia. Contén un traballo de investigación sobre literatura xaponesa e, ademais, un dicionario plurilingüe chinés, xaponés e coreano.

Os zoólogos Coenraad Temminck (1777-1858), Hermann Schlegel (1804-1884) e Wilhem de Haan (1801-1855) describiron e documentaron cientificamente as coleccións de animais xaponeses de von Siebold. O resultado conduciu a *Fauna Japonica*, unha serie de monografías publicadas entre 1833 e 1850, facendo da fauna xaponesa a mellor descrita de entre as faunas non europeas: *unha fazaña memorábel de von Siebold.*

Von Siebold elaboró a súa *Flora Japonica* en colaboración co seu amigo, o botánico alemán Joseph Gerhard Zuccarini (1797-1848). A primeira edición apareceu en 1835. A versión completa, porén, non aparecería até despois da súa morte, e foi terminada en 1870 por F. A. W. Miquel (1811-1871), director do *Rijksherbarium* de Leiden. Este traballo consolidou a fama de von Siebold como científico, non só no Xapón, senón tamén en Europa.

Desde o *Hortus Botanicus Leiden* (o xardín botánico de Leiden) moitas das plantas de von Siebold comezaron a súa difusión por Europa e de aí a outros países aamericanos. *Hosta* e hortensia, *Azalea*, *Petasites* e *Tussilago*, ademais do alerce do Xapón (*arix kaempferi*), despois de conquistar os xardíns europeos, empezaron a conquistar os xardíns de todo o mundo.

## Algunhas obras 
* (1829) *Synopsis Hydrangeae generis specierum Iaponicarum*. En: *Nova Acta Physico-Medica Academiae Caesareae Leopoldino-Carolina* vv. 14, part ii.
* (1832–1852) *Nippon. Archiv zur Beschreibung von Japan und dessen Neben- und Schutzländern: Jezo mit den Südlichen Kurilen, Krafto, Koorai und den Liukiu-Inseln*. 7 volumes, Leiden.
* (1835—1870) (con von Zuccarini, J.G.) *Flora Japonica*. Leiden.
* (1843) (con von Zuccarini, J. G.) *Plantaram, quas in Japonia collegit* Dr. Ph. Fr. De Siebold genera nova, notis characteristicis delineationibusque illustrata proponunt. En: *Abhandelungen der mathematisch-physikalischen Classe der Königlich Bayerischen Akademie der Wissenschaften* vol. 3, pp.&nbsp;717–750.
* (1845) (con von Zuccarini, J. G.) *Florae Japonicae familae naturales adjectis generum et specierum exemplis selectis. Sectio prima. Plantae Dicotyledoneae polypetalae*. En: *Abhandelungen der mathematischphysikalischen Classe der Königlich Bayerischen Akademie der Wissenschaften* vol. 4 part iii, pp.&nbsp;109–204.
* (1846) (con von Zuccarini, J. G.)  *Florae Japonicae familae naturales adjectis generum et specierum exemplis selectis. Sectio altera. Plantae dicotyledoneae et monocotyledonae*. En: *Abhandelungen der mathematischphysikalischen Classe der Königlich Bayerischen Akademie der Wissenschaften* vol. 4 part iii, Band 4, pp.&nbsp;123–240.

## Honores 
### Eponimia 
#### Vexetais 
;Xéneros
* (Liliaceae) *Sieboldia* Heynh.
* (Ranunculaceae) *Sieboldia* Hoffmanns.
;Especies (178 + 39 + 8 rexistros IPNI)
* (Asclepiadaceae) *Cynanchum sieboldii* (Franch. & Sav.) Ohwi
* (Betulaceae) *Duschekia sieboldiana* (Matsumura) Holub 
* (Eriocaulaceae) *Eriocaulon sieboldianum* Siebold & Zucc. ex Steud. 
* (Euphorbiaceae) *Tithymalus sieboldianus* (C.Morren & Decne.) H.Hara 
* (Rosaceae) *Rosa sieboldii* Crép. ex Franch. & Sav. 

#### Asteroide 
* (5448) Siebold, un asteroide descuberto en 1992, foi bautizado na súa honra.

## Abreviatura 
A abreviatura **Siebold** emprégase para recoñecer a  como autoridade na descrición e taxonomía en botánica.

## Galería de imaxes 

File:Coat of arms of von Siebold.png|Escudo de armas de von Siebold
File:シーボルト 川原慶賀筆.jpg|Retrato de Siebold por Kawahara Keiga, ca. 1820
File:Siebold Nagasaki.jpg|Retrato e residencia de Siebold en Narutaki, Nagasaki
File:Siebold Park of Nagasaki.jpg|*Siebold Nagasaki Park*, Nagasaki
File:Siebold Memorial Museum 002.jpg|Museo de Siebold, Nagasaki

File:Nagasaki bay siebold.jpg|Vista de Dejima na baía de Nagasaki (Fig. 1 na obra de Siebold *Nippon*, 1897) 
File:Siebold Briefmarke Jap.jpg|Selo de correos de Xapón, no mesmo ano
File:Siebold Würzburg.jpg|Monumento a von Siebold en Wurzburg
File:WLANL - Pachango - Standbeeld van Siebold.jpg|Busto de von Siebold en Leiden
|Estatua de von Siebold durante a súa primera estancia en Xapón. Situada diante do seu Museo, en Nagasaki
File:Siebold-Memorial-1879-Nagasaki.jpg|Monumento de Von Siebold en Nagasaki (1897)

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Lambourne, Lionel (2007): *Japonisme: Cultural Crossings Between Japan and the West*. Londres: Phaidon. ISBN 978-0-7148-4797-9.
* Richtsfeld, Bruno J. (1996): "Philipp Franz von Siebolds Japansammlung im Staatlichen Museum für Völkerkunde München". En: *Miscellanea der Philipp Franz von Siebold* Stiftung 12, pp.&nbsp;34–54.
* Richtsfeld, Bruno J. (1996): "Philipp Franz von Siebolds Japansammlung im Staatlichen Museum für Völkerkunde München". En: *200 Jahre Siebold*, ed. von Josef Kreiner, Tokyo, pp.&nbsp;202–204.
* Richtsfeld, Bruno J. (1997): "Die Sammlung Siebold im Staatlichen Museum für Völkerkunde, München". En: *Das alte Japan. Spuren und Objekte der Siebold-Reisen*. Herausgegeben von Peter Noever. Múnic, pp.&nbsp;209 e ss.
* Richtsfeld, Bruno J. (2004): "Philipp Franz von Siebold (1796 - 1866). Japanforscher, Sammler und Museumstheoretiker". En: *Aus dem Herzen Japans. Kunst und Kunsthandwerk an drei Flüssen in Gifu. Herausgegeben von dem Museum für Ostasiatische Kunst Köln und dem Staatlichen Museum für Völkerkunde München*. Colonia / Múnic, pp.&nbsp;97–102.
* Yamaguchi, T. (1997): "Von Siebold and Japanese Botany". *Calanus* Special number I.
* Yamaguchi, T. (2003): "How did Von Siebold accumulate botanical specimens in Japan?". *Calanus* Special number V.

### Outros artigos 
* Dejima
* Karl Theodor Ernst von Siebold
* Kusumoto Ine

### Ligazóns externas 
* *Flora Japonica* dixitalizado.
* Universidade Siebold de Nagasaki.
* Siebold Huis Museo na casa onde viviu Siebold en Leiden.
* Museo Siebold en Würzburg.
* O herbario de Siebold .
* Vida de von Siebold .