Harun al-Rashid

**Harun al-Rashid** (en árabe **هارون الرشيد**, *Aarón o Xusto*), nado en Rayy, Persia, o 17 de marzo de ca. 766 e finado en Tus o 24 de marzo de 809, foi o quinto e máis famoso califa da dinastía abasí de Bagdad. Gobernou desde o 14 de setembro de 786 até a súa morte.

Considérase un dos máis grandes gobernantes musulmáns, e un exemplo a imitar polos seus correlixionarios. No seu reinado o califato abasí chegou ao cumio do seu poderío, un período de excepcional esplendor cultural, científico e económico. Por outra parte, foi moi radical nas súas concepcións relixiosas acerca do islam.

A súa fama e poderío foron inmortalizados en *As mil e unha noites*, onde el, a súa esposa Zobeida e varios dos seus cortesáns protagonizan numerosas historias.

## Traxectoria
[miniatura|esquerda|280px|O Califato abasí (en cor verde clara e escura) na súa máxima extensión, contra o ano 850. Os territiorios en verde escuro ([Al-Ándalus) perdéronse cedo.]]
[miniatura|esquerda|280px|Harun al-Rashid recibe a unha delegación de [Carlomagno.]]
[miniatura|esquerda|280px|A emperatriz [Irene e Constantino.]]

Harún era fillo de Al-Mahdi, terceiro califa abasí, que gobernou entre 775 e 785, e Al-Jayzuran, unha antiga escrava do Iemen e muller de forte personalidade que influíu considerabelmente nos reinados do seu marido e os seus fillos.

Descoñécese a data exacta do seu nacemento, que podería ser en calquera momento entre os anos 763 e 767, aínda que aparentemente o máis probábel é que ocorrera en 766.

É seguro, en cambio, que tanto Harún como o seu irmán máis vello Musa, o futuro califa al-Hadi), naceron en Rayy (localidade ao sur da moderna Teherán), onde seu pai residía como vicerrei da zona oriental do califato.

O seu primeiro acto público de relevancia foi acompañar ao seu pai nunha peregrinación ás cidades santas de A Meca e Medina, no outono de 777. Pouco despois, se lle asignou como titor a Yahya ibn Khalid ibn Barmak (Yahya el Barmací), un experimentado funcionario e amigo íntimo da familia real, quen chegou a desempeñar un rol de verdadeiro pai na vida de Harún.

No verán de 780 encargóuselle conducir unha campaña contra os bizantinos na zona dos montes Tauros, o que simultaneamente lle brindaba unha formación militar e a oportunidade de darse a coñecer no exército. Acompañárono Yahya el Barmací, como administrador das finanzas do exército, e o chambelán Rabi ibn Yunus.

Despois dun sitio de oito días, logrou a rendición do castelo fronteirizo de Samalu, cuxa gornición foi deportada a Bagdad (a fortaleza volvería a mans bizantinas pouco despois).

En 782 Harún liderou unha expedición de maior envergadura que derrotou ao exército bizantino e alcanzou o Bósforo.

A emperatriz bizantina Irene tivo que comprometerse a pagar un tributo ao califa, durante tres anos, consistente nuns de 70.000 a 90.000 dinares anuais.

Harún estivo moi influído pola vontade da súa nai no goberno do imperio até a morte desta en 789. O seu principal ministro, o visir Giafar el Barmesida, os fillos deste e outros membros da familia barmáquida controlaron xeralmente a administración.

O imperio abasí empezou a desmoronarse con el e a soberanía do seu reino non foi nunca recoñecida polos aglabís de Tunes, como tampouco polos idrisís de Marrocos e os omeias de Al-Ándalus.

Ademais da súa viaxe de 777, xa sendo califa Harún realizou oito peregrinacións á Meca, nos anos 787, 790, 791, 794, 796, 798, 802 e 804.

## Morte 
[miniatura|250px|Siuación da [provincia de Khorasán, hoxe no Irán.]]

Coa intención de sufocar persoalmente unha rebelión na provincia oriental de Khorasán, Harún abandonou Bagdad á cabeza dun exército o 5 de xuño de 808, acompañado polo seu fillo al-Mamun.

A finais do ano chegaron á cidade de Tus, en Khorasán (ao nordeste do moderno Irán).

Alí enfermou, e encomendou a al-Mamun que continuara a expedición.

Harún faleceu o 24 de marzo de 809, contando cuns 47 anos de idade.

Foi sepultado na casa de campo na que se instalara.

## Referencias culturais 
### Literatura 
* Harún al-Rashid é a figura principal en varias historias de *As mil e unha noites*.
* Henry Wadsworth Longfellow escribiu un poema que comeza: One day Haroun Al-Raschid readA book wherein the poet saidWhere are the kings and where the restOf those who once the world possessed?
* Alfred Tennyson escribiu un poema na súa xuventude titulado *Recollections Of The Arabian Nights*. Cada *estancia* (excepto a última) acaba coa frase "of good Haroun Alraschid".
* Harún al-Rashid figura no *Ulysses* de James Joyce, nun soño de Stephen Dedalus, un dos protagonistas.
* Harún al-Rashid tamén aparece nun célebre poema de 1923 de W.B. Yeats, "The Gift of Harun al-Rashid".
* Harún al-Rashid é mencionado polo personaxe Koróviov na novela satírica *O profesor e Margarita* de Mikhaíl Bulgákov.
* A historia dunha das viaxes de Harún proporciona o clímax do xogo de títulos e o final da novela de Italo Calvino *Se unha noite de inverno un viaxeiro* (''Se una notte d'inverno un viaggiatore*), 1979.
* Os dous protagonistas da novela *Haroun and the Sea of Stories* de Salman Rushdie (1990) son Harún e o seu irmán Rashid Khalifa.
* Nas *The Sten Chronicles*, novelas de ciencia ficción de Allan Cole e Chris Bunch, o personaxe do Emperador Eterno usa o nome "H. E. Raschid" como sinónimo; isto confírmase, no derradeiro libro da serie, cunha referencia do personaxe Burton á tradución do *Libro das mil e unha noites*.
* Na historia *The BFG* de Roald Dahl, o Sultán de Bagdad di que ten un tío chamado Califa Harún al-Rashid.
* Na novela de aventuras *Os fillos do capitán Grant* de Jules Verne, Jacques Paganel conta "unha pequena historia árabe" dun "fillo do grande Harún-al-Raschid."

### Filmes 
* A película *The Golden Blade* (1952), protagonizada por Rock Hudson e Piper Laurie describe as aventuras de *Harún* o cal usa a espada máxica cintra Jafar, o perverso usurpador do trono. Finalmente consegue a man da princesa Khairuzan.

### Cómics 
* O libro humorístico *The Sandman* inclúe unha historia (a nº 50, "Ramadan") situada no mundo das *Noites de Arabia*, das que Harún al-Rashid é o protagonista.
* *Haroun El Poussah* na revista de banda deseñada cómica francesa *Iznogoud* é unha versión satírica de Harún al-Rashid.
* A novela gáfica *Dschinn Dschinn* de Ralf König é unha historia da legación mandada por Carlomagno á corte de Harún al-Rashid.
* Harún aparece no nº 5 da chilena colección de revistas gráficas *Mampato*, titulado "Bromisnar de Bagdad" 

### Videoxogos 
* Harún al-Rashid aparece como o líder de Arabia no videoxogo *Civilization 5*.

### Outros 
O futuro presidente dos Estados Unidos Theodore Roosevelt, cando era o *Comisionado do Departamento de Policía de Nova York*, era alcumado nos periódicos locais como "Haroun-al-Roosevelt" polo seu hábito de pasear en solitario polas rúas de Manhattan para, subrepticiamente, *cahar* aos policías fóra dos seus postos. (Nas mil e unha noites, Harún al-Rashid percorría de noite as rúas de Bagdad vestido de mercador para observar a vida das xentes).

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Clot, André (1990): *Harun Al-Rashid and the Age of a Thousand and One Nights*. New Amsterdam Books. ISBN 0-941533-65-4
* Kennedy, Hugh (2008): *La corte de los califas.* Barcelona: Crítica. ISBN 978-84-8432-974-9
* al-Tabari (2001): *La Chronique: Histoire des prophètes et des rois*. Volume II, *L’âge d’or des Abbassides''. (Tradución do persa por Hermann Zotenberg). Actes Sud / Sindbad. ISBN 978-2-7427-3318-7

### Outros artigos 
* As mil e unha noites
* Abasí
* Califato
* Islam