Rexión non traducida cinco prima

miniatura|dereita|400px|Estrutura xeral da 5′ UTR dun transcrito de ARNm.
A **rexión non traducida cinco prima**, xeralmente escrita como **5′ UTR** (do inglés *5′ Untranslated Region*), tamén coñecida como *secuencia líder* ou *ARN líder*, é a rexión dos ARNm que está situada directamente *augas arriba* (en dirección ao extremo 5') do codón de iniciación para a tradución. Esta rexión é importante para a regulación da tradución dos transcritos de ARNm por diferentes mecanismos en virus, procariotas e eucariotas. Aínda que esta rexión se chame "non traducida" e normalmente non se traduza, ás veces a 5′ UTR ou unha porción dela pode traducirse nun produto proteico, o cal pode despois regular a tradución da secuencia codificante principal contida no ARNm. Porén, na maioría dos organismos, a 5′ UTR non se traduce en absoluto, senón que forma unha estrutura secundaria complexa que regula a tradución. A 5′ UTR interacciona con proteínas. Ademais, esta rexión está implicada na regulación da transcrición, como no caso do xene *sex-lethal* (*Sxl*) da mosca *Drosophila*. Por exemplo, o transcrito de ARNm de *ste11* no lévedo *Schizosaccharomyces pombe* ten unha 5′ UTR de 2273 nucleótidos mentres que a 5′ UTR do operón *lac* da bacteria *Escherichia coli* só ten 7 nucleótidos. Estes tamaños tan diferentes probablemente se deben á complexidade que ten a regulación eucariótica na 5′ UTR, e tamén pola formación dun complexo de preiniciación máis grande, que cómpre para iniciar a tradución.

### Elementos 
[miniatura|Regulación da tradución pola unión dun [Proteína de unión ao elemento de resposta ao ferro|IRP (Proteína Reguladora do Ferro) a un IRE (Elemento de Resposta ao Ferro), os cales son bucles en forquita.]]
Os elementos de que constan as 5′ UTR eucarióticas e procarióticas son moi diferentes. As 5′ UTR procarióticas conteñen un sitio de unión ao ribosoma (RBS), tamén coñecido como secuencia de Shine-Dalgarno (AGGAGGU), a cal consta xeralmente de 3-10 pares de bases situadas *augas arriba* do codón de iniciación.

## Papel na regulación da tradución 
miniatura|esquerda|200px|Tradución en procariotas.
miniatura|dereita|200px|Tradución en eucariotas.

### Procariotas 
En procariotas, a iniciación da tradución ten lugar cando se unen o factor IF-3 e a subunidade de 30S do ribosoma á secuencia Shine-Dalgarno da 5′ UTR. Porén, non é o único paso regulador da tradución na que está implicada a 5′ UTR.

As proteínas de unión ao ARN ás veces serven para impedir a formación do complexo de preiniciacion. Un exemplo é a regulación do xene *msl2*. A proteína SXL únese a un intrón localizado na 5’ UTR do transcrito primario, o que produce a inclusión do intrón no transcrito procesado. Esta secuencia permite o recrutamento de proteínas que se unen simultaneamente á 5’ UTR e á 3′ UTR, Porén, é importante notar que este mecanismo é discutido e está actualmente sometido a exame.

#### Regulación da ferritina 
Os niveis de ferro nas células mantéñense pola regulación da tradución de moitas proteínas implicadas no almacenamento e metabolismo do ferro.

#### Os uORFs e a reiniciación 
Outra forma de regulación traducional en eucariotas débese a elementos situados na 5′ UTR chamados uORF (*upstream Open Reading Frames*, Marcos de Lectura Abertos de *augas arriba*). Estes elementos son bastante comúns, xa que están presentes entre o 35 e o 49% dos xenes do xenoma humano. Un uORF é unha secuencia codificante localizada na 5′ UTR *augas arriba* do sitio de iniciación das secuencias codificantes. Estes uORFs conteñen os seus propios codóns de iniciación, que se denominan uAUG (*upstream AUG*, AUG de *augas arriba*). Este codón pode ser buscado polos ribosomas e despois iniciar nel a tradución para crear un produto, o cal pode regular a tradución da secuencia codificante de proteína principal ou outros uORFs que poidan existir no mesmo transcrito.

A tradución da proteína codificada no ORF principal despois de que foi traducida a secuencia uORF coñécese co nome de reiniciación. O proceso de reiniciación reduce a tradución da proteína do ORF. O control da regulación da proteína está determinado pola distancia á que está o uORF desde o primeiro codón do ORF principal. Os IRES permiten que o ARN, viral se traduza máis eficientemente debido a que non necesita un complexo de iniciación, polo que o virus pode replicarse rapidamente. Estes sitios conteñen moitos uracilos (sitios poli(U)) e están situados preto dun pequeno intrón que é eliminado por splicing en machos, pero mantido nas femias por medio dunha inhibición do splicing. Esta inhibición do splicing é causada pola proteína SXL. Cando está presente, a SXL reprime a tradución do transcrito *msl2* ao incrementar a tradución dun codón de inicio situado nun uORF da 5′ UTR (véxase máis arriba). Ademais, a SXL impide o recrutamento de snRNP (un paso necesario do splicing alternativo) no sitio de empalme 5′.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* UTR
* Rexión non traducida tres prima
* uORF
* Proteína de unión ao elemento de resposta ao ferro
* Elemento de resposta ao ferro
* Trans-splicing