Meiga

[miniatura|Graffiti en [Ordes (A Coruña)]]
[miniatura|[Hand Baldung Grien*: Meigas*]]
Segundo a tradición popular, unha **meiga** é a muller con coñecementos de maxia e bruxaría, ademais de menciñeira. Entre as súas cualidades figuran a capacidade para facer feitizos e meigallos, males de ollo e adiviñación.

## Terminoloxía 
Segundo o antropólogo Carmelo Lisón Tolosana a ***meiga*** non debe confundirse coa ***bruxa***, que fai o ben e é capaz de desfacer os conxuros maléficos e o mal de ollo das meigas. Porén, en galego emprégase o termo **meiga** ás veces como sinónimo perfecto de bruxa, e outras con matices distintos e diversos, ás veces sendo o termo **meiga** usado como curandeira e **bruxa** como muller maligna, e outras ao contrario. Nos documentos históricos (Véxase tamén o apartado Historia neste artigo) mestúranse os significados, e ambas as dúas acepcións, tanto de *meiga* como de *bruxa*, están recollidas no DRAG. 

### Etimoloxía de meiga 
Existen varias teses sobre a súa etimoloxía. A máis común deriva o termo actual do latín *medica*. Para outros autores o termo é homónimo de *maga*, que procedería do persa antigo maguš -sabio- por mediación do grego μάγος e finalmente do latín *magus*, do que sería o seu feminino, ou da mesma raíz persa *maguš* vía latín (mag-ister), mestre, polo que as meigas serían as posuidoras e transmisoras da sabedoría popular, feito polo que serían perseguidas na época cristiá cando a Igrexa loitaba por monopolizar o coñecemento.

### Etimoloxía de bruxa 
O termo **bruxa** en galego e portugués ten equivalentes noutras linguas peninsulares (o catalán *bruixa,* rexistrado no século XIII, o castelán *bruja*, o aragonés *broiksa* etc.); porén, a etimoloxía da palabra non está clara, e hai diversas teorías, desde a que a vinculan á cidade belga de *Brugis* (en galego *Bruxas/Bruxes*, aínda que o topónimo ten que ver con ponte, da mesma raíz que *Brücke* e *Bridge*), o éuscaro *buru-utza* (cabeza oca), o protocéltico *brixta* (feitizo), a raíz indoeuropea *bru- (queimar, brillar, alumear), ou de variantes do latín vulgar relacionadas con súcubo, con roupas ou con voar. Hoxe, as seguidoras da Wicca practican a bruxería e adoran a natureza, e algunhas chámanse *bruxas* a si mesmas, pero non están vinculadas ao sentido histórico do termo.

## Historia 
A referencia máis antiga da existencia de persoas no Reino de Galiza que recorren a algún tipo de maxia é de finais do século XIII: un sínodo en Santiago de Compostela en 1289 prohibe aos cregos, baixo determinadas penas, ser adiviños, augures, sortílegos e encantadores. A prohibición esténdese a todo tipo de persoas no século seguinte baixo pena de excomuñón.

No XVI menciónase a existencia de "mulleres feiticeiras" que lanzan feitizos e maldicións aos homes. O sínodo do bispado de Ourense celebrado en 1543-1544 proclamou a excomuñón de todas aquelas «persoas, tanto masculinas como femininas, [que] querendo saber o que non saben, ou o que debe ser. ... van a adiviños e feiticeiras». O sínodo denuncia que cando o «óleo santo... está na pía bautismal, feiticeiras con imprudencia sacrílega e ousadía diabólica roubárono para mesturalo cos seus feitizos e supersticións erradas». Por outra banda, nin a palabra *bruxa* nin a palabra *meiga* aparecen na documentación da época.

A corte da Inquisición de Compostela, que comezou a actuar na segunda metade do XVI, tratou de "*feiticeiros*" e "*feiticeiras*", tratados de bruxos e bruxas por outros tribunais. Durante o resto do século denomínaselles "bruxas" e "bruxas" ás acusadas de practicar a maxia, pero algunhas delas serían consideradas bruxas e meigas por outros tribunais debido aos "tratos" que tiñan co demo. En 1579 unha feiticeira é interrogada e torturada por "ter invocacións, tratos e cópula co demo"; en 1582 outra "meiga e invocadora de demos" "confesou o pacto que mantivo co diaño e como ás veces... tivera acceso carnal con el, ás veces de día e outras de noite e se ofreceu [en] corpo e alma a o demo, ofrecéndolle tamén o sangue do dedo». Ou máis claramente no caso dun "feiticeiro... [que] ía onde ían as meigas... pola noite".

[thumb|*O [Sabbat das bruxas* (1606) de Frans Francken o Mozo.]]
Nalgúns rexistros dos procesos da Inquisición, pódese observar que se comeza a facer unha distinción entre *feiticeira* e *meiga*, como sinalou Carmelo Lisón. O concepto de *feiticeira* está relacionado "máis coa manipulación de feitizos, herbas, nóminas, bendicións, filtros, po, cabelo, roupa, incenso, terra de cemiterio, auga bendita, feitizos, ligar e desatar, etc., mentres que a dunha *meiga* ou *bruxa* adquire aos poucos características demoníacas (facer o mal, voos e encontros nocturnos, pacto e acceso carnal co demo, morte de nenos, etc.)". A palabra bruxa comeza nese tempo tamén a usarse a nivel popular, como o contrario dunha muller moralmente "*honesta e limpa*". 

A partir de 1612, a actividade da corte da Inquisición de Santiago dirixiuse máis contra as “bruxas” que contra as “feiticeiras”. E é precisamente nesa segunda década do XVII cando aparece a palabra *meiga* para referirse á bruxa malvada que ten como finalidade *enmeigar*, é dicir, facer o mal ás persoas e aos animais.

Dese século en diante, o estereotipo de *bruxa*-*meiga* reproduce a idea das mesmas que predomina daquela en Europa Occidental e chega a Galiza a través da bruxería vasca. Deste xeito, nas actas do tribunal de Santiago aparecen as fantasías atribuídas en Logroño ás bruxas de Zugarramurdi: "respeitan unha xerarquía entre elas, úntanse para saíren de casa e voar, renegan da fe e cumpren co ósculo infame e, asi mesmo, despois da apostasía teñen relación carnal co demo (en figura de macho cabrío) polas *suas partes traseiras*"; casan co diabo que as marca coa unlla por súas, destrúen os froitos dos campos en saídas nocturnas, matan a meniños, entran en apousentos para pór feitizos aos que dormen e para consumirlles a vida". Reúnense xunto a unha fonte de Cangas na noite de San Xoán.

## Tradición 
A figura da meiga está moi arraigada na tradición popular, e diferénciase da bruxa en que esta actúa sempre con maldade, podendo tratar e mesmo pactar co demo. A figura da bruxa correspóndese en gran medida co arquetipo clásico da bruxa vestida de negro, con sombreiro cónico e a súa vasoira, mentres que a figura da meiga achégase moito máis a unha muller de aldea, con certa idade, mais con maior heteroxeneidade no demais.[miniatura|[Gravado do século XIV con **meigas** botando ingredientes nun caldeiro.]]

A meiga rivaliza en popularidade coa propia Santa Compaña, e achégase bastante á figura da curandeira dos druídas. Expresión típica pola que se recoñece a cultura galega en gran parte de España e Portugal é aquela de *eu non creo nas meigas, mais habelas hainas*.
### Tipos de meigas 
Dise que hai un gran número delas, cada unha con diferentes poderes: 

* *Meigas-chuchonas*: son as máis perigosas, e preséntanse con distintas caras ou caretas, chúchanlles o sangue aos nenos e róubanlles os untos para seren empregados na confección de pomadas.
* *Asumcordas* ou bruxas da rúa: espreitan á xente e vixían quen entra e sae da casa.
* *Marimanta*: é a meiga do saco, rouba raparigos e fainos desaparecer.
* *Feiticeira*: vive preto dos ríos e regatos, aínda que anciá, o seu aspecto non repele, posúe unha voz moi fermosa que hipnotiza os mozos que se achegan ao río e fai que se vaian metendo no río, onde ao fin afogan.
* miniatura|*Souvenir de Galicia* dunha **meiga** e elementos típicos.*Lavandeira*: esta meiga sorprende o camiñante pola noite mentres lava a roupa, invitando a este a que colabore. Esta persoa ha de facelo pois pola contra estará exposta a serias desgrazas. O seu aspecto é totalmente común, é como calquera outra anciá diferenciándose porque as pezas que lavan están manchadas de sangue, a consecuencia, segundo se di, dun mal parto. Dise que a lavandeira non pertence ao reino dos vivos e o xeito de liberarse dela é pasar de longo sen dirixirlle ningunha palabra. 
* *Lobismuller*: ten que nacer en Noiteboa ou Venres Santo, ou ben ser a sétima ou novena filla dunha familia na que tódolos fillos son mulleres.
* *Vedoira*: é esvelta e agradable no trato. Posúen facultades divinatorias, e son expertas en contactar co alén para dicir se alguén falecido está gozando eternamente no ceo ou se aínda pena no Purgatorio.
* *Cartuxeiras*: son meigas que botan as cartas e sempre acertan nos seus vaticinios.
* *Agoreiras*: estas meigas avellentan prematuramente, pero viven moitos anos.
* *Dama de castro*: esta meiga vive baixo castros milenarios ou baixo terra nun castelo de cristal, leva sempre un longo vestido branco de cola e sempre atende a solicitudes da xente. Xa que goza de benestar e fortuna, ningún tipo de favor serve para recibir dela consellos ou agasallos; ao contrario adoita aparecerse a persoas aflixidas por algunha situación difícil da súa vida, e a esas persoas de condición humilde outorga os seus favores.
* *Xacios*: son seres mitolóxicos coa metade inferior dun peixe e a metade superior humana, masculina ou, sobre todo, feminina. Encántalles a auga e habitan nas pozas dos ríos.

## A meiga en América 
En Chiloé, Chile, coñecida nos primeiros tempos da colonia como "Nueva Galicia", a crenza en **meigas** foi posibelmente introducida por conquistadores de orixe galega nos séculos XVI e XVII. Nesta rexión reciben a denominación de **meicas**, asociadas a curandeiras benignas asimilables ás machis do pobo huilliche.  Nesa zona hai múltiples similitudes coas tradicións galegas, como a crenza na herba de namorar, sereas, trasnos etc.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 

### Outros artigos 
* Bruxa (homónimos)
* Bruxa ou bruxo (sinónimo total ou parcial de **meiga**)
* Bruxaría
* *Hexenkartothenk*
* *Malleus Maleficarum*
* Mal de ollo
* *Peinliche Befragung*

### Ligazóns externas 
*
*