Vía tolosana

miniatura|dereita|500px|A vía tolosano era o camiño de peregrinación máis meridional de Francia
A **vía tolosana** é o nome latino dun dos catro camiños franceses da peregrinación a Santiago de Compostela, a situada máis ao sur. Pasa pola cidade de Tolosa, da cal toma o seu nome, mais o punto de xuntanza e de partida estaba en Arles. Atravesa o país de etapa en etapa e franquea os Pireneos polo paso de Somport. Xa do lado español, o camiño continúa co nome de Camiño aragonés até a etapa de Puente la Reina, onde se efectúa a unión co Camiño navarro, que non é senón a prolongación doutros camiños procedentes de Francia. Desde aí, o camiño cara a urbe compostelá prosegue baixo a denominación de Camiño francés.

## Historia 
Na saída de Arles, a vía tolosana ou vía arletanensis, que Aimery Picaud no Guía do Peregrino, Libro V, nomea vía Aegidia [a ruta de Saint-Gilles do Gard)], eran acollidos os peregrinos vindos de Italia, dos Alpilles e da Provenza, mais tamén servía , en sentido inverso, para axuntárense os romeus que chegados da Península Ibérica ou doutras partes de Francia se dirixían para Roma e tomaban, no lado italiano, a vía francigena.

O seu nome está ligado ao da capital da dinastía condal dos Saint-Gilles, que xogou, no século XII, un papel importante nas terras do Languedoc.

Ricas en historia e unidas por unha mesma lingua, a dos trobadores, estas terras viron expandirse unha das máis brillantes civilizacións da Idade Media, como o testemuñan, amén dos vestixios da antigüidade romana, as cidades, mosteiros e igrexas románicas que enmarcan o trazado desta vía cara ao sur, e que dominan os castelos e os feudos testemuño da traxedia cátara.

Este camiño estaba precedido pola Vía Domitia, que desde o col de Montgenèvre vai até Arles, pasando por Sisteron, Apt, tamén chamada *Vía Francigena* porque para os italianos atravesa Francia.

Había ademais un camiño paralelo, o camiño do Piedmont ou «el cami deu pé de la coste» (*o camiño do pé da costa*), que pasa por Saint-Bertrand-de-Comminges, até xuntarse á vía tolosana no paso de Somport.

Todos estes camiños empataban co Camiño aragonés para unirse ao Camiño francés en Puente la Reina.

## *A Guía do Peregrino* 
No século XII, na súa *Guía do Peregrino* ou *Codex Calixtinus*, Libro V, Aimery Picaud dá as informacións seguintes :

### Capítulo primeiro 
*Os Camiños de Santiago*

« Hai catro rutas que, conducindo a Santiago, se reúnen nunha soa en Puente la Reina, unha pasa por Saint-Gilles (do Gard), Montpellier, Tolosa, e Somport, (...) »

### Capítulo IV 
*Corpos santos que repousan na ruta de Santiago e que os peregrinos deben visitar.*

Ante todo os que van a Santiago pola ruta de Saint-Gilles, deben render visita en Arles, o corpo do benaventurado Trófimo, confesor, a súa festa se celebra o 29 de decembro, (...), o corpo do benaventurado Cesáreo, bispo e mártir, a súa festa se celebra o 1 de novembro, (...) e no cemiterio da mesma vila as reliquias do bispo santo Honorata, o seu oficio solemne celébrase o 16 de xaneiro, o corpo do santísimo mártir Xinès.

É preciso tamén visitar moi atentas consideracións o corpo venerable de san Xil (Gilles), piadoso confesor e abade, (...) (en Saint-Gilles-du-Gard).

Deben render visita ao corpo do benaventurado confesor Guillerme, santísimo portaestandarte (...) do rei Carlomagno, (...), no val de Gellone (Saint-Guilhem-le-Désert), a súa festa celébrase o 28 de maio.

Na mesma ruta, cómpre render visita aos corpos dos benaventurados mártires Tiberio, Modesto e Florencio, (...) (en Saint-Thybèri) ; teñen a súa festa o 10 de novembro.

Cómpre aínda, na mesma ruta, ir venerar o moi santo corpo do benaventurado Sadurniño (Sernin), bispo e mártir (...) da cidade de Tolosa; (…) ; a súa festa conmemórase o 29 de novembro.

## Conclusión 
Non existe un «camiño histórico», falando con propiedade. Nada testemuña en certos casos o paso dos peregrinos, salvo a presenza dun *corpo santo*, con frecuencia ligado a unha romaxe local, como a de Saint Lizier ou a de Saint-Bertrand-de-Comminges. Ambos as dúas sobre «el cami deu pé de la coste».

Hai poucos hospitais de Santiago, ao contrario do que se ve na vía podiensis, e menos aínda confrarías que daten do grande período da peregrinación, entre os séculos XI e XIII. Por contra algúns raros testemuños datan dos séculos XVI – XVII.

## O camiño principal 
### Bouches-du-Rhône
* Arles, igrexa de Saint-Trophime, claustro de Saint-Trophime, igrexa de Notre dame de la Major, convento dos Cordeliers, teatro e anfiteatro romanos, sen esquecer os Alyscamps, caros a Aimery Picaud.

### Gard 
* Saint-Gilles-du-Gard, igrexa abacial bieita de Saint-Gilles.
* Vauvert

### Hérault 
miniatura|250px|Saint-Guilhem-le-Désert
* Lunel
* Castries.
* Montpellier, a catedral de Saint-Pierre, o barrio Écusson 
* Aniane, a súa abadía, e a ponte do diabo.
* Saint-Guilhem-le-Désert, a súa abadía.
* Saint-Jean-de-la-Blaquière.
* Usclas-du-Bosc, as 52 estelas funerarias discoidais, do século XII.
* Saint-Privat, o priorado de Grandmont.
* Lodève, a catedral de Saint-Fulcran
* Joncels, e a súa abadía.
* Lunas, o seu castelo.
* Le Bousquet-d'Orb, a igrexa de Saint Martín.
* Saint-Gervais-sur-Mare
* Bédarieux, igrexas de Saint Alexandre e Saint Louis. 
* Le Poujol-sur-Orb
* Olargues: outra ponte do diabo.

### Tarn
240px|miniatura|La Salvetat-sur-Agout
* Murat-sur-Vèbre
* Fraisse-sur-Agout (Hérault)
* La Salvetat-sur-Agout (Hérault)
* Anglès
* Brassac
* Burlats, antiga colexiata de Saint-Pierre 
* Castres, as súas casas sobre o río Agout. 
* Soual
* Dourgne,as súas abadías.
* Sorèze, antigo hospital de Saint-Jacques.

### Alta Garona 
miniatura|275px|Tolosa, basílica de Saint Sernin
* Revel, os seus mercados, 
* Montmaur (Aude)
* Saint-Félix-Lauragais, igrexa de Saint-Félix 
* Cassès, as súas estelas.
* Seuil-de-Naurouze
* Montferrand (Aude)
* Villefranche-de-Lauragais, bastida (cidadela fortificada) do século XII.
* Baziège, igrexa de Saint-Étienne.
* Escalquens
* Labège
* Tolosa, a basílica de Saint-Sernin, a catedral de Saint-Étienne, a igrexa de Notre-Dame du Taur, a basílica da Daurade, a igrexa dos Jacobins e o seu claustro , o Convento dos agostiños, a igrexa de Saint-Pierre-des-Cuisines, a igrexa de Saint-Aubin, a igrexa de Saint-Nicolas, a igrexa de Notre-Dame de la Dalbade, a praza do Capitole, a sala dos Illustres, e máis o Hospital de Saint Jacques.
* Léguevin

### Gers 
200px|miniatura|Auch e a súa catedral
* L'Isle-Jourdain, antigo Hospicio de Saint-Jacques.
* Gimont, abadía de Planselve, igrexa de Notre Dame de Gimont.
* Aubiet
* l'Isle-Arné
* Auch, a catedral de Sainte-Marie
* Barran, igrexa de Saint Jean-Baptiste
* L'Isle-de-Noé, 
* Montesquiou, Hospital de Saint-Blaise
* Bassoues
* Marciac

### Hautes-Pyrénées
* Maubourguet

### Pyrénées-Atlantiques
* Anoye
* Morlaàs, a igrexa de Sainte-Foy.
* Lescar
* Lacommande, igrexa de Saint Blaise
* Oloron-Sainte-Marie, a catedral de Sainte-Marie, a igrexa de Sainte-Croix
* Lurbe-Saint-Christau.
* Escot.
* Sarrance, Notre-Dame de Sarrance
* Accous
* Lescun
* O Col du Somport

## Variante de Carcasona 
miniatura|275px|Claustro e fonte da abadía de Fontfroide
* Pézenas, Casa do concello, a casa dos cabaleiros de San Xoán de Xerusalén.
* Saint-Thibéry
* Béziers, a catedral de Saint-Nazaire, igrexa de Saint-Jacques, igrexa da Madeleine e o canal du Midi.
* Narbona, a basílica de Saint-Just, o antigo pazo dos arcebispos e a basílica de Saint-Paul-Serge.
* A Abadía de Sainte-Marie de Fontfroide
* Lézignan-Corbières
* Trèbes
* Carcasona, a igrexa de Saint-Nazaire e as fortificacións.
* Pezens, a capela de Sainte-Madeleine.
* Villesèquelande, a casa sacerdotal do séulo XII.
* Sainte-Eulalie
* Bram
* Saint-Papoul, a antiga abadía beneditina.
* Castelnaudary, a colexiata de Saint-Michel.
* Montferrand e o sitio do Elusiodonum.
* Avignonet-Lauragais

## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Via Tolosana 
* Via Tolosana