Conxunción (gramática)

**Conxunción** é un vocábulo ou locución que enlaza oracións, sintagmas ou palabras, como a súa etimoloxía de orixe latino explica: cum, "con", e iungo, "xuntar"; polo tanto, "que enlaza ou une con". Constitúe unha das clases de nexos. Non debe confundirse cos marcadores do discurso.

## Forma 
A conxunción é unha parte invariable da lingua que se utiliza para enlazar oracións e establecer relacións entre elas: *Luísa vai traballar **e** Pedro queda en casa*.

A conxunción só ten valor gramatical, non ten valor semántico. O seu significado adquíreo nas relacións oracionais que pode presentar. **Valor aditivo**: Luísa compra **e** vende obxectos. **Valor de oposición**: *Carme traballa, **e** non tódolos días* etc...

Hai outros moitos nexos, na súa orixe preposicións, que encabezan oracións e que adquiren valor de conxunción, aínda que non teñan forma conxuntiva. A estas construcións chámaselles **xiros conxuntivos**. Por exemplo:

* **Ao inf.** = **Cando verbo conxugado**: *Ao cantar o galo, San Pedro chorou* = *Cando cantou o galo*...
* **Por inf.** = **Porque verbo conxugado**: *Por vir tarde, non entrou* = *Porque veu tarde*...
* **Con inf.** = **Aínda que verbo conxugado**: *Con ser tan listo, non aprobou* = *Aínda que era tan listo*...
* **De inf.** = **Se verbo conxugado**: *De chover hoxe, refuxiarémonos no quiosco* = *Se chove hoxe, refuxiarémonos*...
* **Para inf.** = **Para que verbo conxugado**: *viñemos para cantar* = *viñemos para que cantemos*

Igualmente, existen algúns adverbios e pronomes que poden funcionar como conxuncións. Se son adverbios, denomínanse **adverbios conxuntivos**, por exemplo *cando*, *mentres*, *onde*, *como*, *así* etc... Entre os pronomes, están os chamados **pronomes relativos** (*que*, *quen*, *o-a-os-as cal-é*, *cuxo* etc...) e pronomes que poden funcionar en correlacións distributivas, como *un*... *outro* etc...

Por outra banda, existen determinadas construcións que agrupan preposicións, substantivos, conxuncións e outros elementos a fin de formar as chamadas **locucións conxuntivas**, equivalentes a nexos ou conxuncións; forman un vasto repertorio que expresa os máis curiosos matices: de maneira que, así que, a fin de inf, por máis que, pese a que, antes de que, despois de que etc...

Existe ademais un grupo de **conxuncións correlativas** que aparecen en dúas partes, de forma correlativa, unha parte na primeira proposición unida e outra parte polo xeral encabezando a segunda: "*Ata tal punto* tíñalle antipatía, *que* veu para matalo".

En galego, as conxuncións clasifícanse en propias e impropias.

* **Conxuncións propias** son as que unen oracións ou elementos do mesmo nivel sintáctico, grupo nominal ou adxectivo, como son as conxuncións coordinantes ou coordinativas: *e*, *nin*, *pero*, *senón*...: *Luís camiñaba triste **e** pensativo*.
* **Conxuncións impropias** son as que enlazan oracións dependentes, como son as locucións ou partículas subordinantes: como, cando, que, porque, para que... As conxuncións subordinantes degradan a oración en que se insiren e a transpoñen funcionalmente a unha unidade de rango inferior que cumpre algunha das funcións propias do substantivo, do adxectivo ou do adverbio: *Dixo **que** viría*. *Fíxoo **porque** quixo*.

As conxuncións, segundo os distintos tipos de relacións ou enlaces oracionais que presentan, poden adquirir valores significativos diversos, e clasifícanse en dous tipos: coordinantes ou subordinantes.

### Conxuncións coordinantes ou coordinativas 
As conxuncións coordinantes son **copulativas**, **adversativas**, **disxuntivas**, **explicativas** ou **distributivas**.

**Conxuncións copulativas**

As conxuncións copulativas serven para reunir nunha soa unidade funcional dous ou máis elementos homoxéneos e indican a súa adición. Son: *e*, *e*, *nin*, *que*. E é a conxunción máis usada na lingua coloquial: *Xurxo e Daniel pasean*; repítese frecuentemente na linguaxe infantil, como expresión sucesiva de enunciados: *O can é o meu amigo e quérolle moito e xoga comigo*. Este uso pleonástico mantense na lingua popular das narracións, e como recurso expresivo intensificador. A conxunción *nin* equivale a *e non* e sinala a adición de dous termos, pero implica que sexan negativos: *Non fixo os traballos nin estudou*. A fin de marcar a expresividade, anteponse ás veces a tódolos termos unidos: *Nin teño traballo nin diñeiro*. A conxunción copulativa *que* é de uso arcaizante, aínda que tamén figura en locucións con valor intensificador: *E ti chora que chora*. *O mesmo dá que dá o mesmo*.

**Conxuncións adversativas**

As conxuncións adversativas son as que contrapoñen dúas oracións ou termos sintácticos. A contrariedade pode ser parcial ou total; a parcial expresa unha corrección ou restrición no xuízo da primeira oración, de modo que a coordinación é restritiva: *mais*, *pero*, *aínda que*. Existe unha serie de conxuncións que proceden de formas lingüísticas máis extensas e que se gramaticaron total ou parcialmente que se usan como nexos adversativos: *así a todo*, *emporiso*, *así a todo*,* malia*, *no entanto*,* máis ben*, *agás*, *salvo*, *menos*...

Se hai incompatibilidade entre as dúas oracións coordinadas de maneira que a afirmativa exclúa totalmente á negativa, a coordinación é **exclusiva**: *senón*, *senón que*, *así a todo*, *ao contrario*: *Non o fixo Xoán ?senón? Pedro*.

As conxuncións adversativas máis utilizadas son *pero* e *senón*: *Iría contigo pero non podo*; *mais* está reducida á lingua escrita e principalmente á lingua literaria e expresa unha corrección máis lene que *pero*: *Fixo un xuramento, mais en balde*; *emporiso* pertence ao estilo literario afectado; *pero* e *mais*, poden encabezar unha cláusula con sentido enfático. *¡Pero, Xoán, se ti non estabas!*

**Conxuncións disxuntivas**

As conxuncións disxuntivas indican alternancia exclusiva ou excluente: *ou*, *ou*, colócanse entre os termos que indican a alternancia ou antepostas a cada un deles: *Chamou Pedro ou Xoán*. Outras veces, *ou* indica que os termos unidos son equivalentes e serven para designar unha mesma realidade: *Todo ocorreu ?ou? sucedeu nun momento.*

**Conxuncións explicativas**

Son aquelas que unen proposicións que expresan o mesmo, pero de distinta forma, a fin de explicarse mutuamente. Son polo xeral xiros illados entre comas como *ou sexa*, *isto é*, *é dicir*, *ide est*, *é máis*: *Foise ao outro mundo, é dicir, morreu*.

**Conxuncións distributivas**

As conxuncións distributivas indican distribución ou alternancia; repiten os termos: *ou*... *ou*; empréganse ás veces unidades de tipo adverbial: *ben*... *ben*, *xa*... *xa*, *ora*... *ora* tamén se usa a forma verbal inmobilizada *sexa*, cando os termos unidos expresan equivalencia: *Xa vés, xa a guindaches demasiado lonxe.*

### Conxuncións subordinantes ou subordinativas 
As conxuncións subordinantes divídense en tres grandes grupos:

* as que introducen **subordinadas substantivas**.
* as que introducen **subordinadas adxectivas, tamén chamadas de relativo** (que no canto de conxuncións son en realidade pronomes relativos)
* as que introducen **subordinadas adverbiais**, tanto se introducen proposicións circunstanciais coma proposicións lóxicas.

As **conxuncións subordinantes ou subordinativas que introducen subordinadas substantivas** introducen oracións que desempeñan as funcións propias dun sintagma nominal (suxeito, atributo, complemento directo, complemento indirecto, suplemento, complemento do nome).
As conxuncións substantivas clasifícanse segundo a función que a oración substantiva desempeñe dentro da oración principal. Utilízase *que*, conxunción completiva, para a función de suxeito e de complemento directo: *Amoloume que non mo dixeses*; *Dixo que o faría*. Ás veces, emprégase *que* con algunha preposición, por exemplo en función de suplemento: *El convenceuse de que era importante*. Tamén se emprega "se" para as interrogativas indirectas: *Pregúntome se virá*. Tamén poden utilizarse pronomes e adverbios interrogativos: *Preguntoume como virían*. *Preguntoume cantos virían*.

As proposicións subordinadas adxectivas van introducidas por pronomes relativos (*que*, *quen*, *o cal*, *cuxo* e as súas variantes), que desempeñan ao mesmo tempo unha función sintáctica dentro da proposición subordinada que introducen. Estes pronomes relativos poden ir precedidos de preposición ou non. "O libro *que* me prestaches era moi bo*. *O libro de que me falabas era bo."

Dentro das adverbiais existen xeralmente dous grupos de conxuncións que introducen proposicións subordinadas: **as que introducen proposicións circunstanciais** de tempo, modo, lugar e comparación, e **as que indican operacións ou relacións lóxicas entre a proposición subordinada e a proposición principal** como son a causa, a consecuencia, a consecuencia inesperada ou non desexada chamada concesión, a finalidade e a condición.

As que introducen proposicións subordinadas adverbiais circunstanciais poden ser simples conxuncións, adverbios conxuntivos, xiros conxuntivos ou locucións conxuntivas e poden indicar
* Tempo (*cando*, *ao* inf., *mentres*, *despois de que*, *antes de que*).
* Lugar (*onde*, *onde*, *por onde*, *onde*, *dende onde*...)
* Modo (*como*, *segundo*, *conforme*, *coma se*, *da forma, xeito, modo que*).
* Comparación (*tan*... *como*; *máis*... *que*; *menos*... *que*). Neste último caso utilízanse nexos descontinuos ou correlativos.

As que introducen proposicións subordinadas adverbiais lóxicas poden indicar:
* Causa (*porque*, *xa que*, *por* inf. etc...)
* Consecuencia, isto é, implicación ou seguimento lóxico (*así que*, *xa que logo*, *pois*, *conque*, *así pois*, *de forma, xeito, modo ou sorte que*)
* Concesión, isto é, consecuencia inesperada ou non desexada, isto é, complicación (*aínda que*, *por máis que*, *malia que*, *con* inf., *pese a que* etc...)
* Finalidade, aplicación (*para que*, *a fin de que*, *co cometido*, *intención* *ou propósito de que*, *a fin de* inf. etc...).
* Condición (*se*, *caso que*, *no caso de que*, *de* inf., *como* etc...)

## Véxase tamén 
### Outros artigos
* Nexo
* Marcadores do discurso
* Nexos comparativos no Curso de lingua galega (Wikibooks)