Peso (moeda)

: *Para outros artigos con títulos relacionados, véxase **Peso** e **Peso monetario***.
[miniatura|**Peso** [columnario español de 8 reais de 1759 da casa de moeda de México]]
**Peso** é, inicialmente, a denominación da moeda española de **8 reais** de prata, cun peso de entre 27 e 27,5 gramos e 40 milímetros de diámetro, cuñada desde pouco despois da Descuberta de América ata ben entrado o século XIX, así como doutras moedas de valores e métrica semellantes, emitidas tanto en España como nas súas colonias e noutros estados, moi especialmente as equivalentes españolas de **20 reais de billón**, **2 escudos** e de **5 pesetas**, esta última en circulación ata a entrada do euro.
[miniatura|**Peso** español de [Real español|20 reais de 1854 a nome de Isabel II]]
Noutras tradicións culturais, estas moedas denomínanse *spanish dollar* (no mundo anglosaxón), *piastre espagnole* (no mundo francófono), *dollaro spagnolo* (no ámbito italiano), *spaanse mat* (nos Países Baixos) etc.

## En España 
[miniatura|Reverso dun **peso** de [Porto Rico de 1895 co valor facial de “1 peso = 5 pesetas]]
A moeda de 8 reais recibiu en España, á parte do nome de *real de a ocho* (“real de oito”, polo seu valor), os de “peso”, nun sentido ponderal, por equivaler a un peso de ouro predeterminado, *peso fuerte* (“peso forte”) ou “peso duro”, cunha adxectivación que indicaba o cumprimento folgado tanto do peso como da lei establecida da aliaxe, ou simplemente “duro”, como forma reducida da anterior. A partir desta situación, a forma que se impuxo no uso en castelán peninsular foi a de “duro”, mentres que nas colonias de América se preferiu “peso”, do mesmo xeito que en Galicia, onde a forma que acabou por estenderse en lingua galega foi “peso”.

Esta peza de 8 reais acabou por converterse durante séculos en moeda de uso internacional, dado o seu prestixio, ata o punto de ser a base sobre a que se crearon outras, fundamentalmente as das repúblicas instituídas na América Hispana e nas illas Filipinas logo da súa independencia, pero tamén doutras tan importantes como o dólar estadounidense, o dólar canadense, o ien xaponés ou o iuan chinés, todas elas cun peso e unha lei similares, nas súas orixes, ao peso español.
[miniatura|esquerda|**Peso** español de 5 pesetas [1993, conmemorativo do Xacobeo ‘93]]
[miniatura|Primeiro **peso** español a nome de [Xoán Carlos I de España|Xoán Carlos I (1975)]]
En España, os pesos de 8 reais, que comezaran a labrarse a finais do século XVI, deixaron de cuñarse no século XIX ao acabar o reinado de Fernando VII, e durante ese século víronse substituídas por moedas de igual métrica e composición pero con valores faciais de 20 reais de billón, inicialmente, e logo 2 escudos e 5 pesetas.

Aínda que a palabra “peso” se refira a todas estas moedas, a supervivencia da de 5 pesetas, xa en aliaxes e en tamaños moi diferentes aos orixinais, ata 1998, cando a peseta se ve substituída polo euro, fixo que a denominación de peso se asocie hoxe máis comunmente a este valor.

## En América 
[miniatura|[Peso arxentino|**Peso** arxentino de 1881, tamén coñecido como patacón]]
Logo da secular denominación de “peso” nas colonias españolas de América e en Filipinas para o real de oito, que se cuñaba moi abundantemente nas súas casas de moeda (Lima, México, Santiago, Potosí etc.), dada a abundancia deste metal, á medida que foron acadando a súa independencia, ao longo do século XIX, a maioría destes novos países mantivo a denominación para as súas respectivas moedas nacionais, con idéntica métrica pero introducindo xa o sistema decimal, que aínda se descoñecía na metrópole.
[miniatura|[Peso mexicano|**Peso** mexicano de prata de 1869]]
Algúns deses países cambiaron, co tempo, a súa denominación, aínda que mantiñan inicialmente a métrica do peso español; noutros estados, porén, o peso segue a ser hoxe a denominación da moeda nacional.

### Estados que usaron o peso noutra época 
[miniatura|Moedas [chilenas de 1 e de 5 **pesos**]]
[miniatura|**Peso** [Filipinas|filipino de 1907 emitido durante a administración norteamericana do arquipélago]]

### Estados que empregan o peso 
## O peso no refraneiro galego 
A palabra peso como unidade de conta callou moi fondo na cultura popular de Galicia. Aínda hoxe, coa peseta desaparecida como unidade monetaria en favor do euro, é frecuente escoitar esta denominación para as moedas de cinco pesetas e para determinadas cantidades usuais, como “cinco pesos” (25 pesetas), “vinte pesos” (100 pesetas), 1.000 pesos (5.000 pesetas) etc.

Entre os moitos casos do refraneiro galego en que aparece o peso recóllense aquí os seguintes:
* *Máis vale peseta na man que peso na faldriqueira.*
* *Non che hai maior amigo que un peso na faldriqueira.*
* *O mellor amigo, un peso.*
* [miniatura|[Papel moeda|Billete español dun **peso** de 1954]]*Os pesos de agora non valen nada; antes arrolaban e agora voan* (en alusión á aparición dos billetes de 5 pesetas).
* *Onde canta o crego e ornea o burro, alí nunca falta un peso duro.*
* *Un día é un día e un peso gástase.*
* *Un peso na casa non pare outro.*

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
*Peso Independente
*Peso Constituínte
*Peso Coquimbo
*Peso das Illas Malvinas
*Real de oito
* Patacón
* Ducatón
* Peseta
* Lista das moedas de peseta de España

### Bibliografía 
* Gil Farrés, Octavio. *Historia de la moneda española*. Madrid, 1959 (en castelán)
* Herrera y Chiesanova, H. (1914). *El duro: estudio de los reales de á ocho españoles y de las monedas de igual ó aproximado valor labradas en los dominios de la Corona de España*. Tomo I  / Tomo II . Real Academia de la Historia, Madrid.
*Kampmann, U. (2010). *Drachm, Dirham, Thaler, Pound. Money and currencies in history from earliest times to the euro*. Money Museum. Zürich.