Juan Antonio Moguel

**Juan Antonio Moguel Urquiza**, nado en 1745, finado en 1804, foi un sacerdote e escritor vasco.

Moguel foi unha figura relevante da intelectualidade vasca do século XIX. Realizou diversos estudos sobre a orixe da lingua vasca e a súa relación coas outras linguas prerrománicas e románicas. Realizou diversas obras en éuscaro e en castelán. Entre elas destaca *Peru Abarca*, que se pode considerar a primeira novela escrita en éuscaro.
miniatura|Igrexa de San Andrés en Éibar, vila natal de Mogel.
## Biografía 
Naceu en Éibar, Guipúscoa, País Vasco en 1745. Foi ordenado sacerdote en 1770 e destinado como párroco a Xemín, barrio de Markina. Foi membro da "Real Sociedad Bascongada de Amigos del País" e mantivo abundantes relacións coa elite intelectual daquel tempo (Peñaflorida, Samaniego, Astarloa, J.M. Aguirre, Humboldt ou Vargas Ponce). Humboldt dicía que *Juan Antonio Moguel é un dos lingüistas máis doutos de Biscaia*. Morreu en Markina (Biscaia) en 1804 á idade de 59 anos.

Foi tío de dous coñecidos escritores en éuscaro: Joan Jose e Bizenta Moguel.

## Obras 
A obra de Juan Antonio Moguel foi extensa e divídese tradicionalmente pola temática dos seus traballos:
[miniatura|300px|Insausti jauregia, sede da [Real Sociedad Bascongada de Amigos del País.]]
### Lingüística 
*"*Historia y geografía de España ilustrada por el idioma Vascuence*" (1800)
*"*Cartas y disertaciones de D. Juan Antonio Moguel sobre la lengua vascongada*" publicadas en Alemaña en 1847 e en Madrid

Nestes dous estudos realizados en castelán sobre a historia e o éuscaro expuxo a tese do vascoiberismo, onde se emparentaba o éuscaro coas linguas ibéricas prerromanas e doutros lugares de Europa. Xustificaba o seu discurso co estudo da etimoloxía do éuscaro e a toponimia peninsular.

*"*Nomenclatura de voces guipuzcoanas, sus correspondientes vizcaínas y castellanas, para que el puedan entender ambos dialectos*": Esta obra escribiuna defendendo e aclarando o uso do éuscaro e as relaciones entre distintos dialectos, así como co castelán e o latín.
*"*Demostración práctica de la pureza, fecundidad y elocuencia del idioma Bascuence contra las preocupaciones de varios escritores extraños y contra algunos Bascongados, que sólo tienen noticia superficial del idioma patrio*"(1802): contén traducións ao éuscaro guipuscoano de discursos de autores latinos recoñecidos.

### Relixión 
Escribiu e traduciu diferentes obras relixiosas, a primeira no dialecto guipuscoano e as outras dúas en biscaíño:

*"*Konfesio eta Komunioko Sakramentuen gañean erakasteak*" (1800)
*"*Konfesio ona*" (1803)
*"*Kristinauaren jakinbidea"* (1805)

### Filosofía 
*"*Pascalen gogamenak*" (1899): Escrito en dialecto biscaíño, Resurrección María de Azkue publicou este traballo de tradución na revista *Euskaltzale*. Recóllense as reflexións filosóficas de Blaise Pascal, escritor francés do século XVII.

### Literatura 
*"*Alegiak*" (1980, 1995): A maioría de escritos que se recollen baixo este nome son traducións e adaptacións das fábulas de Esopo e Fedro.
*"*El doctor Peru Abarca, catedrático de la lengua bascongada en la Universidad de Basarte o Diálogos entre un rústico solitario bascongado y un barbero callejero llamado Maisu Juan*" (1802): Considerada a primeira novela en éuscaro, é a obra máis coñecida deste autor, a súa obra capital. Foi impresa oitenta anos despois de ser escrita e foi publicada en castelán en 1899. É coñecida como *Peru Abarka*. Mediante os diálogos entre un sabio e virtuoso labrego e un barbeiro ignorante, Mogel ofrece un estimable tratado de etnografía, dando a coñecer os nomes de animais e plantas, os diferentes traballos e os hábitos sociais no País Vasco rural do século XIX.

## Véxase tamén
### Bibliografía
**Enciclopedia General Ilustrada del País Vasco*. Editorial Auñamendi (1996) ISBN 84-7025-147-3.
*2.Euskara eta Literatura. Elkar. Elgoibarko Euskara Mintegia.