Lingua chinesa

250px|miniatura|**Lenda:**

O **chinés** (chinés simplificado: 汉语 / chinés tradicional: 漢語 / Pinyin: *Hànyǔ*; 华语/華語 / *Huáyǔ*; ou 中文 / *Zhōngwén*) é a lingua (ou familia de linguas) falada na China, pertencente ao grupo sino-tibetano. Aínda que se tende a considerar o chinés como unha única lingua, principalmente debido ao feito de que todos os seus falantes escriben igual (é dicir, que son mutuamente intelixibles a nivel escrito), o certo é que é un conxunto de linguas distintas, cuxos falantes non se entenden oralmente entre si. A principal e oficial na República da China é o mandarín estándar (*Putonghua*), baseado no dialecto de Pequín, aínda que a máis falada fóra da China é o cantonés (*Yue*).

Arredor dun quinto da poboación mundial, por riba de 1.000 millóns, falan algunha forma de chinés como lingua materna. 
De acordo cos novos informes de marzo de 2007, un 86% da xente na República Popular da China fala unha variante do chinés. O mesmo informe indica que o 53%, 700 millóns, poden comunicarse eficazmente en mandarín estándar (normalmente chamado "mandarín"), superando a calquera outra lingua do mundo.

Trátase dunha lingua tonal, isto é, na que un mesmo conxunto de fonemas ten distinto significado en función do ton no que se emite. O chinés escríbese con caracteres que nalgún caso son ideogramas pero máis comunmente representan pronuncias e composicións. Unha persoa escolarizada coñece uns 1.000 caracteres e unha culta uns 5.000. A escritura chinesa é a base das escrituras tradicionais coreana e xaponesa. O xaponés actual utiliza uns 2.000 kanji, caracteres chineses co mesmo significado pero distinta pronuncia.

## Historia 
A historia da lingua remóntase até hai uns 3&nbsp;000 anos, época da que datan os primeiros documentos escritos en chinés. A lingua evolucionou dende unha hipotética protolingua sino-tibetana que ao longo do tempo deu lugar a diferentes variedades locais que son mutuamente inintelixíbeis. Por mor disto, os diversos gobernos centrais da China tentaron de xeito repetido impulsar un estándar unificado.

### Orixes 
A meirande parte dos lingüistas clasifica as variedades do chinés como parte da familia de linguas sino-tibetanas xunto coa lingua birmana, as linguas tibetanas e outras faladas no Himalaia. Sen unha reconstrución fiábel da protolingua sino-tibetana, a estrutura principal da familia aínda segue sen estar clara. O chinés antigo foi a lingua da época da dinastía Zhou do Oeste (entre -1046 e -771), e consérvase nas inscricións chinesas en bronce, en *Shijing*, tamén en partes de *Shujing* e *I Ching*.

Diversos estudosos tentaron reconstruír a fonoloxía do chinés antigo comparando as variedades máis modernas de chinés coa rima de *Shijing* e cos elementos fonéticos que se atopan na meirande parte dos caracteres chineses. Cara a metade do século XIX, o dialecto de Pequín converteuse no dominante e foi esencial para calquera tipo de negocio nos tribunais imperiais.

## Variedades 
O sinoloxista Jerry Norman estimou que existen centos de variedades inintelixíbeis de chinés. Esas variedades forman un continuo dialectal cuxas diferenzas medran a medida que aumenta a distancia entre elas.

### Clasificación 
[miniatura|280px|As distintas linguas chinesas da [China e Taiwán.]]
Número de falantes nativos (incluíndo todos os países):
 

As variedades locais de chinés adóitanse clasificar en sete grupos dialectais de acordo coa diferente evolución dende o chinés medio:
* Mandarín, incluíndo o chinés estándar, o mandarín de Sichuan e a lingua dungan, falada en Asia Central.
* Wu, incluíndo o dialecto de Shanghai.
* Gan.
* Xiang
* Min, incluíndo o min dong, o fuzhou e o min nam (o hokkien, a lingua taiwanesa e o teochew)
* Hakka
* Yue, incluíndo o cantonés e o dialecto de Taishan.

A clasificación do lingüista Li Rong, que foi empregada no *Language Atlas of China* (1987), distingue outros tres grupos máis:
* Jin, anteriormente incluído no mandarín.
* Huizhou, anteriormente incluído no Wu.
* Pinghua, anteriormente incluído no Yue.

Algunhas variedades quedan aínda sen clasificar, entre as que se atopan o dialecto de Danzhou (falado en Danzhou na illa de Hainan), o Waxianghua (falado no oeste de Hunan) e o Shaozhou Tuhua (falado no norte de Guangdong). En Taiwán é habitual que a xente mesture pronunciacións, frases e palabras do mandarín coas doutras linguas da illa. Esta mestura considéranse algo normal en contextos informais ou familiares.

## Escrita 
A relación entre o chinés falado e o escrito é bastante complexa. As variedades do chinés foron evolucionando ao longo do tempo, mentres que a escrita cambiou moi pouco. A literatura chinesa clásica comezou no Período das Primaveras e Outonos, aínda que os exemplos máis antigos que se conservan de chinés son inscricións en ósos oraculares do ano -1250, coincidindo coa época da dinastía Shang.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Wikipedia en chinés
* Mandarín
* Putonghua (mandarín estándar)
* Linguas da China
### Ligazóns externas 
#### En español 
* Historia da lingua chinesa. 
* Sinohispania.
* Chinaviva.
* Dicionario chinés - español.
* Nomes españois en chinés simplificado.
* Chino-China.com información e ferramentas en liña para aprender chinés.

#### En inglés 
* Dicionario online chinés - español.
* ferramentas do Mandarín.
* CEDICT.
* Chinese Multimedia Tutorial.
* Los Angeles Chinese Learning Center.