Armando Palacio Valdés

**Armando Palacio Valdés**, nado en Entralgo, Laviana, o 4 de outubro de 1853 e finado en Madrid o 29 de xaneiro de 1938, foi un escritor e crítico literario asturiano, pertencente ao Realismo do século XIX.

## Biografía 
[miniatura|Palacio Valdés ([circa|c. 1909).]]
Fillo de Silverio Palacio e Eduarda Valdés. O seu pai era un avogado ovetense e a súa nai pertencía a unha familia acomodada. Educouse en Avilés até 1865, en que se trasladou a Oviedo a vivir co seu avó para estudar o bacharelato, o que entón se facía no mesmo edificio da Universidade. Por entón leu na súa biblioteca a *Iliada*, que lle impresionou fortemente e abriu o seu interese pola literatura e a mitoloxía; tras iso inclinouse por outras de Historia. Por entón formou parte dun grupo de mozos intelectuais maiores ca el dos que se consagraron á literatura Leopoldo Alas e Tomás Tuero, cos que estableceu unha especial amizade.

Tras lograr o seu título de bacharel en Artes en 1870, decidiu seguir a carreira de Leis en Madrid, que concluíu en 1874. Pertenceu ao faladoiro do Bilis club xunto con outros escritores asturianos. Dirixiu a *Revista Europea*, onde publicou artigos que logo reuniu en *Semblanzas literarias*. Tamén hai bos retratos literarios nos oradores do Ateneo e na nova viaxe ao Parnaso onde desfilan conferenciantes, ateneístas, novelistas e poetas da época. Escribiu tamén como crítico, en colaboración con Leopoldo Alas, *La literatura en 1881*. Casou dúas veces: a súa primeira esposa, Luisa Maximina Prendes, faleceu en 1885 despois dun ano e medio de matrimonio. Casou en 1899 en segundas nupcias con Manuela Veiga e Gil, que lle sobreviviu. Ao morrer José María de Pereda en 1906, ocupou a cadeira vacante na Real Academia Española.
miniatura|Palacio Valdés en 1930.
Deuse a coñecer como novelista con *El señorito Octavio* (1881), pero gañou a celebridade con *Marta y María* (1883), ambientada na cidade ficticia de Nieva, que en realidade representa a Avilés. Nesta época da súa evolución literaria adoita ambientar as súas novelas en Asturias. Así ocorre tamén con *El idilio de un enfermo* (1884), que é quizais a súa obra máis perfecta pola concisión, ironía, sinxeleza de argumento e sobriedade no retrato dos personaxes, algo que Palacio Valdés nunca logrou repetir; tamén de ambiente asturiano son *José* (1885) e *El cuarto poder* (1888), onde da mesma maneira que na *Rexenta* de Leopoldo Alas realízase unha sátira da burguesía provinciana, denúnciase a estupidez dos duelos e a fatuidad dos sedutores.

A súa novela *Riverita* (1886), cuxa segunda parte é *Maximina* (1887), transcorre en Madrid e revela certo pesimismo e elementos autobiográficos. Por outra banda, a obra máis famosa de Palacio Valdés, *La hermana San Sulpicio* (1889), transcorre en terras andaluzas, cuxas costumes mostra mentres narra os amores entre unha monxa que logra saír do convento e un médico galego que ao fin casa coa relixiosa volta ao século. *La espuma* (1891) é unha novela que tenta describir a alta sociedade madrileña. *La fe*, 1892, como o seu propio título indica, trata o tema relixioso, e en *El maestrante* (1893) achégase a un dos grandes temas da novela do Realismo, o adulterio, de novo en ambiente asturiano. Andalucía xorde de novo en *Los majos de Cádiz* (1896) e os costumes valencianos en *La alegría del capitán Ribot* (1899).

Entre todas as súas obras, Palacio Valdés prefería *Tristán o el pesimismo* (1906), cuxo protagonista encarna o tipo humano que fracasa polo negativo concepto que ten da humanidade. *La aldea perdida* (1903) é como unha égloga novelada acerca da industria mineira e quere ser unha demostración de que o progreso industrial causa grandes danos morais. O narrador distánciase demasiado do seu tema estrañando cunha retórica gora e declamatoria unha Arcadia perdida e retratando rústicos como heroes homéricos e outorgando nomes de deuses clásicos a aldeáns. É unha maneira sumamente superficial de tratar a industrialización de Asturias; a Palacio Valdés dábaselle mellor a descrición da cidade que da vida rural.

*Los papeles del doctor Angélico* (1911) é unha recompilación de contos, pensamentos filosóficos e relatos inconexos, aínda que moi interesantes. En *Años de juventud del doctor Angélico* (1918) conta a dispersa historia dun médico (casas de hóspedes, amores coa muller dun xeneral etc.). É autobiográfica *La novela de un novelista* (1921), pero ademais trátase dunha das súas obras mestras, con episodios onde fai gala dunha grande ironía e un formidable sentido do humor. Outras novelas súas son *La hija de Natalia* (1924), *Santa Rogelia* (1926), *Los cármenes de Granada* (1927), e *Sinfonía pastoral* (1931).
miniatura|Busto en Oviedo.
Fixo dúas coleccións máis de contos no paxaro na neve e outros contos (1925) e *Contos escollidos* (1923). Recolleu algúns artigos de prensa breves en *Augas fortes* (1884). Sobre a política feminina escribiu o ensaio histórico *O goberno das mulleres* (1931) e sobre a primeira guerra mundial na guerra inxusta, onde se declara aliadófilo e móstrase moi próximo á Xeración do 98 no seu ataque contra o atraso e a inxustiza social da España de principios do século XX.

En 1929 publicou o seu *Testamento literario*, no que expón numerosos puntos de vista sobre filosofía, estética, sociedade etc., con recordos e anécdotas da vida literaria na época que coñeceu. Durante a Guerra Civil atopámolo en Madrid pasando frío, fame, enfermo. Os irmáns Álvarez Quintero atendíano cos escasos víveres que podían reunir. Palacio Valdés, o amable, o outrora soado e celebrado, vanidosillo e fecundo escritor, morría no esquecemento, sen axuda, o ano 1938.
miniatura|*Marta e María* por Favila en Avilés.
Póstumo é o *Álbum dun vello* (1940), que é a segund*a* parte da novela dun novelista e que leva un prólogo do autor a unha colección de cincuenta artigos. As súas *Obras completas* foron editadas por Aguilar en Madrid en 1935; o seu epistolario con Clarín en 1941.

Palacio Valdés é un gran creador de tipos femininos e é destro na pintura costumista; sabe tamén bosquejar personaxes secundarios. Ao contrario que outros autores concede ao humor un papel importante na súa obra. A súa obra foi moi traducida, especialmente ao inglés, e igualmente apreciada fóra de España; é seguramente xunto a Vicente Blasco Ibáñez o autor español do século XIX máis lido no estranxeiro. O seu estilo é claro e pulcro sen incluír neoloxismos nin arcaísmos.
miniatura|Rúa Argote de Molina de Sevilla, onde se desenvolve a novela *La hermana San Sulpicio*.

## Obras 
**Páginas escogidas*, Madrid, Saturnino Calleja, 1917.
**Obras completas*, Madrid: Aguilar, 1935. 
**Obras completas*. Ed. de Victoriano Suárez, prólogo de Luis Astrana Marín, Madrid, Editorial Aguilar, 1948, 2 vols.
**Obras selectas*, sel., intr. e pról. de Joaquín de Entrambasaguas, Barcelona, Planeta, 1963-1969, 3 vols.

### Novelas 
* *El señorito Octavio. Novela sin pensamiento trascendental* (1881).
* *Marta y María. Novela de costumbres* (1883). Traducida ao inglés como *The Marquis of Penalta: A Realistic Social Novel* (Nova York, 1886)
* *El idilio de un enfermo. Novela de costumbres* (1884).
* *José. Novela de costumbres marítimas* (1885), traducida ao inglés co mesmo título (Londres, 1900)
* *Riverita. Novela de costumbres* (1886), 2 vols.
* *Maximina* (1887), traducida ao inglés co mesmo título en Nova York, 1888.
* *El cuarto poder. Novela de costumbres* (1888), 2 vols. Traducida ao inglés como *The Fourth Estate* (Londres e Nova York, 1901)
* *La hermana San Sulpicio. Costumbres andaluzas* (1889), 2 vols. Traducida ao inglés como *Sister Saint Sulpice* (Nova York, 1890)
* *La espuma. Novela de costumbres contemporáneas* (1890), 2 vols.
* *La fe* (1892).
* *El maestrante* (1893). 
* *El origen del pensamiento* (1893). 
* *Los majos de Cádiz* (1896).
[miniatura|[Prisión Provincial de Ourense. Relación de obras lidas na "lectura en común" en 1940.]]
* *La alegría del capitán Ribot* (1899), traducida ao inglés como *The Joy of Captain Ribot* (Nova York, 1900)
* *¡Solo!* (1889)
* *Seducción* (1900)
* *La aldea perdida: novela-poema de costumbres campesinas* (1903).
* *Tristán o el pesimismo* (1906).
* *Los papeles del doctor Angélico* (1911).
* *Años de juventud del doctor Angélico* (1918).
* *La novela de un novelista: escenas de la infancia y la adolescencia* (1921).
* *El saladero* (1923)
* *La hija de Natalia. Últimos días del Doctor Angélico* (1924).
* *Santa Rogelia* (1926).
* *Los cármenes de Granada* (1927). 
* *Sinfonía pastoral: novela de costumbres campesinas* (1931).
* *Tiempos felices. Escenas de la época esponsalicia* (1933).

### Relatos 
* *Los puritanos y otros cuentos*, editada en español en Nova York, 1904. 
* *Cuentos escogidos* (1923). 
* *El pájaro en la nieve y otros cuentos* (1925).
* *A cara o cruz* (1929), novela curta.
* *Los contrastes electivos* (1936), novela curta.

### Ensaio 
* *Semblanzas literarias* (1871). 
* *Los oradores del Ateneo. Semblanzas y perfiles críticos* (1877)
* *Los novelistas españoles. Semblanzas literarias* (1878)
* *Poetas contemporáneos. Nuevo viaje al Parnaso* (1879)
* Con Leopoldo Alas, *La literatura en 1881* (1882)
* *Aguas fuertes* (1884).
* *La guerra injusta* (1917)
**Qué es un literato, qué papel representa y debe representar en la sociedad*, discurso lido ante a Real Academia Española, Madrid, Hijos de M. G. Hernández, 1920. 
* *Testamento literario* (1929).
* *El gobierno de las mujeres. Ensayo histórico de política femenina*, Madrid, 1932.
* *Álbum de un viejo* (1940).

### Traducións 
*Karl Robert Eduard von Hartmann, *La religión del porvenir*, Madrid, [1877].
*Elme-Marie Caro, *El pesimismo en el siglo XIX. Un precursor de Schopenhauer, Leopardi*, Madrid, [1878].

## Recoñecementos 
miniatura|Teatro "Palacio Valdés" de Avilés.
En Avilés distintos elementos artísticos lembran a figura do escritor:
* O Teatro Armando Palacio Valdés;
* O conxunto escultórico de *Marta y María*;
* Unha placa na súa casa da rúa Rivero, fronte ao palacio convertido nos antigos multicines "Marta" -antes chamados "Marta y María" en recordo da súa obra;
* O colexio público "Palacio Valdés" na Avenida de Portugal.
Así mesmo, na parroquia de Entralgo, hai un busto xunto á súa casa natal, desde finais do século XX restaurada e dedicada a centro de interpretación do escritor.

## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* *Diccionario de literatura española*. Madrid: Revista de Occidente, 1964.

### Ligazóns externas 
* palaciovaldes.com
* Biblioteca Virtual Miguel de Cervantes 
* Obras no Proxecto Gutenberg.
* en filosofia.org
* Biblioteca Digital Hispánica Biblioteca Nacional de España.