Xosé Ramón Freixeiro Mato

**Xosé Ramón Freixeiro Mato**, nado en Vilanova (Cances, Carballo) o 13 de outubro de 1951, foi profesor titular, primeiro,  despois catedrático (desde 2010) e profesor emérito na Facultade de Filoloxía da Universidade da Coruña na área de Filoloxía Galego-Portuguesa ata a súa xubilación en 2021.

## Traxectoria 
Despois dunha infancia como neno labrego, pasou por internados relixiosos en Allariz e Cambados, e examinouse por libre nun instituto da Coruña para obter o título de bacharelato superior. A seguir, estudou Maxisterio nesa mesma cidade e nela traballou como profesor de EXB nun colexio privado durante sete anos. Licenciouse posteriormente en Filoloxía Románica e Filoloxía Galego-Portuguesa na Universidade de Santiago de Compostela. Doutorouse na Universidade da Coruña cunha tese sobre Antonio Noriega Varela. Foi profesor en institutos de ensino secundario da Coruña e Arteixo e obtivo a praza de catedrático de Lingua e Literatura galegas no ensino medio, cargo desempeñado na cidade herculina. Xa doutorado, accedeu en 1993 á praza docente na UDC.

## Obras 
### Ensaio 
* *A cara oculta de Noriega Varela* (1992). Santiago: Laiovento.
* *Da montaña o corazón* (1993). A Coruña: Fundación Caixa Galicia.
* *Sebastián Martínez-Risco na cultura galega* (1994). Santiago: Laiovento.
* *Rafael Dieste: Vida, personalidade e obra* (1995). Santiago: Laiovento
* *Os diminutivos en galego* (1996). Vigo: A Nosa Terra.
* *Lingua galega: normalidade e conflito* (1997). Santiago: Laiovento.
* *Gramática da Lingua Galega* (Volumes I-II-III e IV, 1998-2003. Vigo: A Nosa Terra.
* *Manual de gramática galega* (2001. Vigo: A Nosa Terra.
* *Os marcadores discursivos: conectores contraargumentativos no galego escrito* (2005). Universidade da Coruña).
* *Lingua, nación e identidade* (2006). Santiago: Laiovento.
* *Cucou o cuco cuqueiro. (Lingua e estilo na obra de Manuel María)* (2007). A Coruña: Fundación Caixa Galicia.
* *Lingua de calidade* (2009). Vigo: Xerais.
* *Estilística da lingua galega* (2013).  Vigo: Xerais.
* *A poesía oculta de Filgueira Valverde* (2015). A Coruña: Baía Edicións.
* *Idioma e sociedade. Sobre a normalización e planificación* (2020). Santiago: Laiovento. 294 páxs. ISBN  978-84-8487-484-3.
* *A estrela que nos guía. O galego entre un pasado brillante e* *un incerto futuro* (2023). Fundación Moncho Reboiras. 184 páxs. ISBN 978-84-09-51450-2.

### Edicións 
* *Antonio Noriega Varela. Obra completa*, estudo e edición (1994). Deputación de Lugo.
* *A torre de Peito Burdelo*, de Galo Salinas (1994). Cadernos da Escola Dramática Galega).
* *Antoloxía da prosa literaria medieval* (1996). AS-PG/A Nosa Terr).
* *Sebastián Martínez-Risco, ensaísta e poeta (obra inédita e esquecida)* (1996). Sada: Ediciós do Castro.
* *Os séculos escuros e a Ilustración galega. Antoloxía* (1996). AS-PG/A Nosa Terra.
* *Cos pés na Terra: personalidade e obra inédita ou esquecida de Manuel García Barros* (1999). A Fouce.
* *Onde ferve o amor por Galiza. Correspondencia do galeguismo exterior con Sebastián Martínez-Risco (1942-1977)* (2017). Deputación da Coruña.
* *Unha amizade con Ferrol ao fondo. Correspondencia entre Carvalho Calero e Tomás Barros (1947-1983)* (2023). Club de Prensa de Ferrol-Xunta de Galicia.

### Obras colectivas 
* *Teatro nas aulas: dez cadernos da Escola Dramática Galega* (1987, Editorial Vía Láctea). Con Teresa Fandiño Barreiro e César-Carlos Morán Fraga.
* *Literatura Galega. Séculos Escuros e Rexurdimento* (1988, Vía Láctea).
* *A poesía e o teatro interseculares* (1996, AS-PG/A Nosa Terra). Con Francisco Pillado Maior).
* *Historia da lingua galega* (1998), A Nosa Terra). Con Anxo Gómez Sánchez.
* *Castelao na Galiza do século XX. Actas do Simposio* (1999, AS-PG/Universidade da Coruña). Coeditor con Manuel Ferreiro Fernández.
* *As linguas minoritarias europeas no ámbito do ensino: análise da situación en Galiza, País Basco e Bretaña* (2002, AS-PG).
* *Alma de beiramar* (2003, Asociación de Escritores en Lingua Galega).
* *Pensar en Galiza: antoloxía posíbel de colaboracións publicadas na última etapa do Terra e Tempo* (2004, Terra e Tempo).
* *A lingua literaria galega no século XIX* (2005, Universidade da Coruña). Con Xosé Manuel Sánchez Rei e Goretti Sanmartín Rei.
* *Guerra Civil e Literatura Galega (1936-1939)* (2006, Xerais).
* *Lingua e comunicación. IV Xornadas sobre Lingua e Usos* (2008, Universidade da Coruña). Con Marisol Ríos e Lucía Filloy.
* *Actas do Congreso Manuel María. Literatura e Nación* (2009, Fundación Manuel María).
* *Sobre o racismo lingüístico* (2009, Laiovento).
* *Lingua e futuro* (2010, Laiovento).
* *Follas de Carballo* (2011, Asociación Cultural Lumieira).
* *Carvalho Calero atual* (2012, Através).
* *Modelos de lingua e compromiso* (2014, Baía).

## Premios 
* Gañador do VII Premio Literario Ánxel Fole no 1993, por *Da montaña o corazón*.
* Gañador do XX Premio Literario Ánxel Fole no 2006, por *Cucou o cuco cuqueiro. Lingua e estilo na obra de Manuel María*.
* Premio da Crítica Galicia á Investigación en 2014, por *Estilística da lingua galega*.
* 2025: Premio Rosalía da Deputación da Coruña polo seu labor polo galego.
* 2025: XXIX Premio Vicente Risco de Ciencias Sociais por *Separados por uma língua comum. Lusofilia e galeguidade na correspondência entre intelectuais da Galiza e do Norte de Portugal no século XX*
## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* "Reflexións sobre a lingua galega a propósito da reforma normativa", texto de por X. R. Freixeiro Mato.