Pacto de San Sebastián

alt=Retrato de Niceto Alcalá-Zamora|miniatura|Retrato de Niceto Alcalá-Zamora.

O **Pacto de San Sebastián** foi unha reunión promovida por Niceto Alcalá-Zamora e Miguel Maura, que tivo lugar na cidade de Donostia o 17 de agosto de 1930. A esta reunión enviaron representantes practicamente tódalas correntes republicanas (a excepción foi o Partido Federal Español, tamén coñecido como Partido Republicano Federal, herdeiro do histórico Partido Republicano Democrático Federal, que non enviou representantes porque estaba á espera dun congreso).
## Antecedentes 
Nos últimos anos da ditadura de Primo de Rivera, os problemas amoreábanse. Entre o malestar do estamento militar, a conspiración da noite de San Xoán de 1926 e a crise económica comezada en 1929, que ocasionou a desvalorización da peseta e un déficit comercial e a oposición política que comezaba a aumentar, o ditador viuse sen apoios por parte dos xefes militares e dimitiu o 28 de xaneiro de 1930.

Trala aceptación da dimisión por Afonso XIII, este nomeou novo presidente de goberno ao xeneral Dámaso Berenguer co propósito de retornar á "normalidade constitucional", como intentando amosar que a Coroa non participara na suspensión da Constitución de 1876 con que se iniciara o golpe de estado de setembro de 1923 dado por Primo de Rivera e que  fora consentido polo rei.

En marzo de 1930, aínda baixo a dictablanda de Berenguer, as forzas republicanas, xunto coa UGT e mailo PSOE, acordaron a instauración dunha república federal no chamado *Manifiesto de la Inteligencia Republicana*. O líder socialista Indalecio Prieto nunha conferencia pronunciada no Ateneo de Madrid, o 25 de abril de 1930, afirmou que para el "*era una hora de definiciones... Hai que estar co rei ou contra o rei*". Uns días antes, o exministro monárquico Niceto Alcalá-Zamora, que viña de se pasar ás ringleiras do republicanismo, afirmaba que só existía un poder lexítimo: o das Cortes Constituíntes. Foise así levando a cabo a confluencia de partidos republicanos, novos e vellos, que se reuniron en Donostia.

Os políticos republicanos e os autodesignados "monárquicos sen rei" (como Ángel Ossorio y Gallardo), así como numerosos xuristas, denunciaron que esa volta á "normalidade constitucional" era imposible. O xurista Mariano Gómez escribiu o 12 de outubro de 1930: "España vive sen Constitución". A Ditadura de Primo de Rivera, ao viola-la Constitución de 1876, abrira un proceso constituínte, afirmaba Gómez, que só a Nación podía pechar cun retorno á normalidade conducido por:

## Asistentes
A reunión celebrouse no domicilio social da Unión Republicana de San Sebastián baixo a presidencia de Fernando Sasiaín (presidente do Círculo Republicano de San Sebastián), e a ela asistiron segundo se indicou nunha "Nota oficiosa" feita pública ao día seguinte:

:- polo Partido Republicano Radical: Alejandro Lerroux;
:- por Acción Republicana: Manuel Azaña;
:- polo Partido Radical-socialista: Marcelino Domingo, Álvaro de Albornoz e Ángel Galarza;
:- pola Derecha Liberal Republicana: Niceto Alcalá-Zamora e Miguel Maura;
:- por Acció Catalana:  Manuel Carrasco i Formiguera;
:- por Acció Republicana de Cataluña: Macià Mallol Bosch;
:- por Estat Català: Jaume Aiguader i Miró;
:- pola Organización Republicana Gallega Autónoma: Santiago Casares Quiroga;
:- a título particular: Indalecio Prieto, Felipe Sánchez-Román, Fernando de los Ríos e Eduardo Ortega y Gasset, irmán do filósofo.
:- Gregorio Marañón non puido asistir, pero enviou unha carta de adhesión.
O tema principal da reunión foi o tema de Cataluña. Os representantes cataláns que foron a San Sebastián condicionaron o pacto a ver recoñecidas as súas aspiracións de autorgoberno. Aínda que varios republicanos como Maura ou Albornoz estaban en contra, finalmente chegouse a unha solución xurídica aceptada no Pacto pola que Cataluña expresaría a súa vontade nun Estatuto de Autonomía refrendado polo pobo e sometido á aprobación das Cortes constituíntes, na parte referida á delimitación de atribucións entre o goberno de España e o goberno de Cataluña. Nese momento Casares Quiroga, reclamou o mesmo para Galicia e o País Vasco.

O segundo tema relevante foi o plan político, o proceso para a convocatoria das cortes constituíntes e a creación de varios organismos e, especialmente dous: un comité executivo (ondes estaban Alcalá Zamora, Prieto, Casares, Azaña, Aiguader e Galarza, que eran a dirección principal do proceso revolucionario. Tamén se creou un comité suplente, para substituír ao primeiro en caso de seren encarcerados, e estaba formado por:Maura, Macià, Mallol e Sánchez-Román. Finalmente, creouse unha comisión xestora onde se ubicou a Lerroux,

## Consecuencias do pacto 
O principal obxectivo do pacto conseguiuse ao xuntar a case todo o republicanismo español, incluíndo o catalán. Poucos días despois, uniríanse a UGT mailo PSOE.

Nesta reunión constituíuse o comité revolucionario, presidido por Alcalá-Zamora, que chegaría a ser o goberno provisional da Segunda República Española. Este comité estaba en contacto permanente cun grupo de militares co que estudou un pronunciamento militar para traer a República, que finalmente quedou previsto para o 15 de decembro de 1930. Porén, dous oficiais da guarnición de Jaca, o capitán Fermín Galán e o capitán Ángel García Hernández adiantáronse o 12 de decembro, o que provocou o fracaso do pronunciamento trala derrota posterior ao enfrontamento coas tropas mandadas polo goberno e o fusilamento de Galán e de García Hernández, feitos que se coñecen como Sublevación de Xaca. Ese mesmo día o comité revolucionario foi detido polo goberno de Berenguer, aínda que algúns, como Prieto, conseguiron escapar.

### Consecuencias para Cataluña 
En cumprimento do **Pacto de San Sebastián**, o 14 de abril de 1931, tralas eleccións que deron a maioría ao seu partido, Esquerra Republicana de Catalunya, Lluís Companys proclamou a República dende o concello de Barcelona e izou a bandeira tricolor. A seguir, Francesc Macià, presidente de Estat Català, dende a Deputación de Barcelona, se pronunciou a prol da República Catalá, dentro da Federación española. Estas proclamacións preocuparon ao goberno provisional da República, que enviou en avión a Barcelona, o 17 de abril, aos ministros Fernando de los Ríos, Marcelino Domingo e Lluís Nicolau d'Olwer. Tras tensas conversacións, chegouse ao acordo de que o consello formado en Barcelona, actuase como goberno da Generalitat de Cataluña. A recuperación dunha denominación histórica na que ninguén pensara antes, permitiu resolver o conflito e abriu o camiño a un novo xeito de autonomía catalá. 

Máis adiante, cando o proxecto de Estado Federal non tivo éxito, Francesc Macià viuse obrigado a aceptar un Estatuto de autonomía para Cataluña e el foi o presidente do goberno catalán, coa denominación de Generalitat, dende 1.932 até a súa morte en 1933.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
* 
* 
* 
* 
*