Tebas, Exipto

*Para a antiga cidade de Beocia, ver Tebas, Grecia.*

**Tebas** (Θηβαι, *Thēbai*) é a denominación grega da antiga cidade exipcia de **niwt** ("A Cidade") ou **niwt-rst** ("A Cidade do Sur"). Está situada no Alto Exipto, a 700&nbsp;km ao sur do mar Mediterráneo, na beira leste do Nilo, no lugar que agora ocupa a actual Luxor. Era a capital de *Waset*, o cuarto **nomo** do Alto Exipto, nome que tamén se lle ten aplicado á cidade mesma. Foi a capital de Exipto durante parte do Imperio Medio e a maior parte do Imperio Novo.

## Topónimo 
Como sede da tríade de divindades Amón, Mut e Khonsu, Tebas coñecíase en lingua exipcia desde o Imperio Novo como *niwt-imn*, "A Cidade de Amón". Isto chegou ao hebreo, na Biblia, como נא אמון *nōˀ ˀāmôn* (Nahum 3:8). Para os gregos foi Διόσπολις *Dióspolis* ou "Cidade de Zeus" (Amón identificouse con Zeus).

Non se sabe de onde ven o nome grego ***Tebas***. Para algúns ven do nome da cidade grega do mesmo nome na Beocia (Tebas, Grecia). Para outros foi derivado a partir do exipcio *t3 ipt-swt* ("O Máis Escollido dos Lugares"), un dos nomes do templo de Luxor, ou de *Djeme* (Medinet Habu). Pero nada é seguro.

## Historia 
**Waset** era pouco máis que unha vila de provincias durante o Imperio Antigo. Fican dúas mastabas construídas con ladrillos durante as III ou IV dinastías e un pequeno grupo de tumbas das V e VI dinastías; daquela as residencias reais e as tumbas, tanto reais como nobiliarias, construíanse en Saqqara, preto de Menfis. Os edificios máis antigos que existen hoxe en día fan parte do complexo de templos de Karnak e datan do Imperio Medio, aínda que se atopou unha estatua de Niuserre, faraón da V dinastía, polo que se supón a existencia de polo menos un templo do Imperio Antigo.

O poder político de Tebas aumentou durante o Primeiro Período Intermedio e algún dos seus reis pretendeu selo do Alto e do Baixo Exipto, pero o seu poder nunca se estendeu alén da rexión tebana. Finalmente, Mentuhotep, que gobernou durante 51 anos, si foi quen de reunificar todo o Exipto e inaugurar a XI dinastía e con ela o Imperio Medio.

Tebas declinou de novo cando Amenemhat I, da XII dinastía, trasladou a capital para o norte. A cidade asumiu entón o papel de centro relixioso, conforme o seu deus Amón era promovido a deidade principal do estado. Os restos máis antigos dun templo dedicado a Amón datan do reinado de Senwosret I, na XII dinastía. O núcleo desta construción do Imperio Medio áchase no corazón do templo actual, por detrás do santuario.

O momento culminante do poder de Tebas chegoulle durante a XVIII dinastía, durante a que se edificaron os templos máis grandiosos e se construíron as tumbas na beira oeste. O centro da cidade a partir do Imperio Medio estendíase entre os templos principais de Karnak e Luxor, ao longo da avenida de esfinxes que os conectaba. Esta zona está ocupada actualmente pola cidade moderna de Luxor.

Durante o Terceiro Período Intermedio, o Sumo Sacerdote de Amón enfrontouse aos faraóns da XXI e XXII dinastías que gobernaban desde o delta. A influencia de Tebas declinou a partir de entón.

## Monumentos 
Na marxe leste queda a parte principal da vila e os templos máis importantes. Na marxe oeste estaban a necrópole coas tumbas e os templos funerarios, así como o barrio de Deir el Bahri, os templos funerarios de Mentuhotep e Hatshepsut, o templo de Amón de Thutmose III, o Ramesseum de Rameses II e outros templos funerarios, como o de Seti I e Amenhotep III cos Colosos de Memnon.

### Beira leste 
thumb|A entrada principal de Karnak flanqueada por esfinxes con cabeza de carneirothumb|Obelisco, colosos Ramsides e gran pilono do Templo de Luxor cun sutil brillo laranxa
* Antiga zona edificada
* Templos de Karnak
* Gran Templo de Amón en Karnak (*Ta-opet* en exipcio antigo). Aínda sendo o segundo edificio relixioso máis grande xamais construído, é a principal casa de culto de Amón, a deidade patroa de Tebas, e a residencia do poderoso sacerdocio de Amón. O que o diferenciaba dos moitos templos de Exipto é o tempo que foi construído (máis de 2.000 anos, comezando no Reino Medio). As principais características deste templo son os seus dez grandes pilono, a gran Sala hipóstila, un lago sagrado, subtemplos, numerosos santuarios e múltiples obeliscos. Foi o templo máis importante para a maioría da historia.
* Templo de Luxor (*Ipet resyt*). A diferenza dos outros templos de Tebas, non está dedicado a un deus de culto ou a unha versión deificada do rei na morte. En cambio, dedícase ao rexuvenecemento da realeza; puido ser onde se coroaron moitos dos faraóns de Exipto. É unha peza central do "Festival Opet", onde a barca sacra da Tríade Tebana viaxa desde Karnak ata o templo de Luxor, destacando o significado divino da re-coroación do faraón.
* Templo de Khonsu
* Recinto de Mut
* Recinto de Montu
* Avenida das Esfinxes

### Beira oeste 
thumb|O sol ilumina o templo mortuorio de Hatshepsut en Deir al-Bahri[thumb|A entrada a [ KV19, tumba de Mentuherkhepeshef no Val dos Reis]]

* Val dos Reis.
* Val das Raíñas.
* Medinet Habu (templo funerario de Ramsés III).
* O Ramesseum (templo funerario de Ramsés II).
* Deir al-Madinah (vila dos traballadores).
* Tumbas dos Nobres
* Deir el-Bahri (templos de Montuhotep II, Hatshepsut etc).
* Complexo do palacio Malkata (palacio de Amenhotep III).
* Colosos de Memnon (templo funerario de Amenhotep III).
* Aldea de Deir el-Medina
* Templo mortuorio de Amenhotep III
* Templo mortuorio de Hatshepsut
* Templo mortuorio de Seti I
* Templo mortuorio de Ramsés III
* O ascenso de Atón

## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Proxecto Cartográfico Tebano (en inglés)