A Gudiña

**A Gudiña** (do antropónimo xermánico *Gotina*) é un concello da provincia de Ourense, pertencente á comarca de Viana. Segundo o IGE en 2018 tiña 1 308 habitantes (1 625 en 2004, 1 651 en 2003). O xentilicio é «gudiñao/á».

## Xeografía 
O concello, de 171,4&nbsp;km², abrangue 8 parroquias. Limita ao norte con Viana do Bolo, ao sur con Portugal, ao leste coa Mezquita, ao noroeste con Vilariño de Conso, ao oeste con Castrelo do Val e ao suroeste con Riós.

Está comunicada coa estrada N-525, que vai de Ourense cara a Benavente, se ben o tráfico pesado adoita ir pola autovía A-52. A estrada OU-533 une a vila da Gudiña coa da Rúa, pasando por Viana do Bolo. Forma parte da antiga C-533 que ía desde A Gudiña até Lalín.

Pola Gudiña pasa, pola rúa Maior, a Vía da Prata do Camiño de Santiago. Ao carón da igrexa de San Martiño, a vía divídese na variante sur, por Verín, e na variante norte, por Laza, denominada Camiño Antigo ou Verea dos Galegos.

## Historia 
No concello consérvanse restos megalíticos, con varias mámoas, como as mámoas da Cabeza do Cichón, preto de onde se atopou en 1992 o menhir do Tameirón, ou a mámoa do Val da Lagoa; así como os restos de varios poboados castrexos. Durante a romanización de Galicia houbo unha explotación mineira de estaño.

O 15 de maio de 1167, Fernando II doou ao mosteiro de Montederramo mediante un privilexio a herdade da Coelleira.
[esquerda|miniatura|A Gudiña nun [:Ficheiro:Mapa do bispado de Ourense de Cornide (1763).jpg|mapa da diocese de Ourense de 1763 de Cornide.]]
O 15 de xuño de 1506 pasaron a noite na vila o rei Filipe I de Castela e a súa muller Xoana, que desembarcaran na Coruña e se dirixían preto da Pobra de Seabra para se reuniren o día 20 con Fernando II de Aragón. Dado que os habitantes acudiran a recibilos cando comeron no mesón da Canda, o rei concedeulles en Cédula Real o uso dun escudo coa coroa real, consistente nun brasón dividido en dúas metades cun triángulo no ángulo inferior.

A igrexa de San Martiño, construída entre os séculos XVII e XVIII, presenta dous escudos, moi erosionados, do Conde de Monterrei.

O edificio do cárcere tiña o escudo da casa de Monterrei.

En 1911 o militar monárquico Henrique Mitchell de Paiva Couceiro lanza desde aquí a primeira incursión monárquica contra a recentemente nacida república de Portugal atacando Chaves, pero ao ser derrotado regresa, ao ano seguinte e no 1919 segue lanzando incursións armadas contra Portugal ao ter neste lado da raia seca a complicidade discreta do goberno español.

## Demografía 

Colors=
  id:lightgrey value:gray(0.8)
  id:darkgrey  value:gray(0.6)
  id:bar       value:rgb(1,0.75,0.4)

ImageSize = width:650 height:400
PlotArea = left:50 bottom:20 top:20 right:30
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:3000
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:500 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:100 start:0
BackgroundColors = canvas:white

PlotData=
  color:bar width:10 align:left
  bar:1900 from:0 till:2697
  bar:1910 from:0 till:2649
  bar:1920 from:0 till:2534
  bar:1930 from:0 till:2465
  bar:1940 from:0 till:2379
  bar:1950 from:0 till:2275
  bar:1960 from:0 till:2297
  bar:1970 from:0 till:2108
  bar:1981 from:0 till:2051
  bar:1991 from:0 till:2017
  bar:2001 from:0 till:1708
  bar:2009 from:0 till:1584
  bar:2014 from:0 till:1461
  bar:2015 from:0 till:1392
  bar:2016 from:0 till:1345
  bar:2017 from:0 till:1360
  bar:2018 from:0 till:1308
  bar:2019 from:0 till:1254
  bar:2020 from:0 till:1236
  bar:2021 from:0 till:1232

PlotData=
  bar:1900 at: 2697 fontsize:S text:2697 shift:(-10,5)
  bar:1910 at: 2649 fontsize:S text:2649 shift:(-10,5)
  bar:1920 at: 2534 fontsize:S text:2534 shift:(-10,5)
  bar:1930 at: 2465 fontsize:S text:2465 shift:(-10,5)
  bar:1940 at: 2379 fontsize:S text:2379 shift:(-10,5)
  bar:1950 at: 2275 fontsize:S text:2275 shift:(-10,5)
  bar:1960 at: 2297 fontsize:S text:2297 shift:(-10,5)
  bar:1970 at: 2108 fontsize:S text:2108 shift:(-10,5)
  bar:1981 at: 2051 fontsize:S text:2051 shift:(-10,5)
  bar:1991 at: 2017 fontsize:S text:2017 shift:(-10,5)
  bar:2001 at: 1708 fontsize:S text:1708 shift:(-10,5)
  bar:2009 at: 1584 fontsize:S text:1584 shift:(-10,5)
  bar:2014 at: 1461 fontsize:S text:1461 shift:(-10,5)
  bar:2015 at: 1392 fontsize:S text:1392 shift:(-10,5)
  bar:2016 at: 1345 fontsize:S text:1345 shift:(-10,5)
  bar:2017 at: 1360 fontsize:S text:1360 shift:(-10,5)
  bar:2018 at: 1308 fontsize:S text:1308 shift:(-10,5)
  bar:2019 at: 1254 fontsize:S text:1254 shift:(-10,5)
  bar:2020 at: 1236 fontsize:S text:1236 shift:(-10,5)
  bar:2021 at: 1232 fontsize:S text:1232 shift:(-10,5)

## Cultura 
### Toponimia 
Topónimo derivado do antropónimo xermánico *Gotina*.

## Irmandamentos
O concello da Gudiña está irmandado co de Puebla de Zaragoza (México), anteriormente chamado Puebla de los Ángeles, onde faleceu o misioneiro gudiñao Sebastián de Aparicio.

* Puebla de Zaragoza

## A Gudiña na literatura popular 
### Nos refráns 
* *Na Gudiña, cada catro unha sardiña*.

### Nas cantigas 
* *O gaiteiro da Gudiña/ e mais o da Martiñá/ andan en pleito co vento/ e non sei quen gañará*.

## Galería de imaxes 

Ficheiro:Gudiña02.jpg|Igrexa da Gudiña.
Ficheiro:Gudiña09.jpg|Estatua do beato Sebastián de Aparicio.
File:Entre A Gudiña e Vilariño de Conso, Ourense.jpg|Entre A Gudiña e Vilariño de Conso.
File:Gudiña08.jpg|Vista da estrada nacional.
File:Lardeiro no Tameirón (A Gudiña).jpg|Lardeiro no Tameirón.

## Parroquias 
## Lugares da Gudiña 
Para unha lista completa de todos os lugares do concello da Gudiña vexa: Lugares da Gudiña.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Eleccións municipais na Gudiña

### Ligazóns externas 
* Vicente Feijoo en "*O Seminario de Onomástica* responde (Real Academia Galega, 25.11.2021)