Baluros

miniatura|Comarca da Terra Chá
Os **baluros** ou **valuros** eran unha comunidade ou tribo de sacerdotes de orixe precristiá procedentes da Balura ou Baluria, na Terra Chá. Proviñan da cidade de Veria, asolagada por maldición divina baixo a lagoa de Cospeito e de alí espalláronse polo resto de país fundaron numerosas Baloiras.

## Caracterización 
Segundo Antonio Reigosa, tiñan a consideración de seita ou raza maldita. Exercían de curandeiros, feiticeiros, usureiros, agoireiros, esmoleiros vagamundos, predicadores e santeiros, comerciantes da arte e do engano como dá a entender a copla *Baluro, por que vas preso? / Señor, por cousa ningunha: / porque roubei un ramal / e detrás viña unha mula.* Chegaban a suplantar ou competir cos cregos, polo que algúns bispos galegos decretaron excomuñóns que os obrigaron a dispersarse e a exercer as súas artes en segredo.

Pedían esmola para *as once mil virxes e once mil cantantes que con medio corpo na auga e medio fóra cantan noite e calan de día na lagoa de Caque*, Obtiñan salvocondutos e a condición e ministros e familiares do Real Hospital de Santiago o que lles permitía pedir no seu nome. Moitos deles presentaban cicatrices na faciana e nas mans para impresionaren as vítimas de que fosen denominados así por seren adoradores do deus Baal, serían os que viven preto das montañas Valuras. Para Aquilino Iglesia Alvariño a terra dos valuros sería unha antiga *Valuria* que abranguía case toda a Terra Chá, e Manuel Amor Meilán, segundo recolle Risco, colócaa no concello de Cospeito, onde di que estivo a palafita *vila asolagada de Beria* chegando á parroquia de Triabá en Castro de Rei e quizais algunha outra próxima a aquel. Eduardo Lence-Santar asígnalle a Valura unha extensión que comprendería o concello de Cospeito e algunhas parroquias de Castro de Rei, A Pastoriza e Abadín.

Existen varias referencias aos valuros na toponimia actual. Existe unha *Casa da Valura* en Trabada na que habitou unha persoa orixinaria da Terra Chá, a devandita casa está actualmente deshabitada pero os seus descendentes seguen a ser coñecidos polo alcume "do/a valuro/a". En Mondoñedo, cabo do camiño que vai dende o Os Remedios cara ao Mosteiro dos Picos existe unha casa aínda habitada coñecida tamén como a *Casa da Valura*. Na cidade de Lugo existe unha *rúa do Baluro* e ao pé do Miño un *caneiro do Baluro*. Deste Baluro do caneiro escribe Ánxel Fole que tiña *aspecto de tártaro* e que os baluros eran *pueblo de raza amarilla y misteriosos orígenes*.

## Referencias históricas 
No século XVIII os bispados de Ourense, Tui e Mondoñedo condenaron as súas prácticas e abusos como usurpadores das funcións e beneficios propios dos cregos.

En 1750 deu Cartas Pastorais contra eles o bispo de Mondoñedo e son citados no parágrafo 12 das *Constituciones* que deu á Igrexa de Tui o seu bispo Fr. Juan de Villamar no ano 1665 nestes termos: *"Deseando vivamente ocurrir a los gravisimos daños que en las almas sencillas ocasionan los questores que el vulgo llama Baluros, ya con predicación de milagros, revelaciones, profecías, promesas é indulgencias fingidas, oraciones y exorcismos supersticiosos, ya con engaño, amenaza y vanas descomuniones que fulminan para atemorizar á los rústicos y sacarles su dinero y alhajas, mandamos..."*.

## Etimoloxía 
É un termo ambiguo canto á grafía. O *Diccionario galego-castelán* de Xosé Luís Franco Grande (1968-1972) define *baluro* como "*brujo, hechicero que a la vez oficiaba de médico, sacerdote, milagrero y profeta*" e *valuro-a* como "*usurero, que presta con usura.* *Dícese de los habitantes de la Terra Chá, que también se les llama chairegos*". No Dicionario da Real Academia Galega só aparece *baluro*, como sinónimo de bruxo ou meigo.

Xa no século XVIII, Xoán Sobreira Salgado, nas papeletas que preparara para un dicionario galego, recollía o significado despectivo de *baluro* na Terra de Lemos ao definilo como *"persona miserable, tacaño, persona ruín"* e ofrece *cativo* como sinónimo.

No *Diccionario enciclopédico gallego-castellano* de Eladio Rodríguez González, *baluro,-ra* tamén é "ambicioso, que tiene deseo vehemente de alguna cosa".

Alén destes mesmos significados, Aníbal Otero rexistra *baluro* como "folgazán" e "gordo ou contrafeito". O Dicionário Estraviz faise eco destas achegas coa expresión "estar coma un baluro", que é estar groso, e tamén da grafía con uve para os significados de "usureiro" e "chairego".

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 

### Ligazóns externas 
* Recuperando textos. *Amor Meilán. "Castro de Rey"* (1928)
* Sobre os baluros. Mito e realidade
*Sobre a etimoloxía da palabra "valuro"