open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Catavento

[miniatura|Catavento en [Fornelos de Montes.]]
Un **catavento** ou **viraventos** é unha bandeiriña, manga de tea ou lámina que sinala a dirección do vento. Utilízase nas estradas para indicar o sentido e forza do vento e nas estacións meteorolóxicas.

## Notas
## Véxase tamén
### Bibliografía 
*
Lev Iashin

**Lev Ivanovich Iashin** (en ), nado o 22 de outubro de 1929 e finado o 20 de marzo de 1990, foi un porteiro soviético de fútbol, considerado por moitos o mellor porteiro da historia.

## Traxectoria 
Nado en Moscova (URSS) o 22 de outubro de 1929, toda a súa carreira transcorreu no Dinamo de Moscova, chegando a xogar 22 temporadas, entre os anos 1948 e 1970. Así mesmo foi titular indiscutible na selección nacional da Unión Soviética entre os anos 1954 e 1967 xogando 78 encontros.

Comezou sendo porteiro de hóckey sobre xeo no equipo da fábrica de ferramentas na que traballaba, pero aos 17 anos debeu substituír o porteiro do equipo de fútbol, dando alí os seus primeiros pasos neste deporte. En 1949 ingresou no Dínamo de Moscova equipo fundado no exército soviético, club no que desenvolveu toda a súa carreira, gañando cinco Ligas rusas e tres Copas.

Nos seus inicios no Dinamo estaba como terceiro porteiro, polo que ante a falta de oportunidades xogaba tamén no equipo de hóckey sobre xeo do Dinamo, co que gañou a Copa da URSS de 1953.

Entre o seu palmarés destacan os títulos de liga co Dínamo nos anos 1954, 1955, 1957, 1959 e 1963, e de copa en 1953, 1967 e 1970. A nivel internacional, logrou coa URSS a medalla de ouro nos Xogos Olímpicos de 1956 e a Eurocopa de 1960.
 
Retirouse no ano 1971, nun partido entre o Dínamo de Moscova e un equipo de estrelas europeas.

Durante a súa carreira foi quen de deter 150 penaltis, e a súa porta permaneceu 270 partidos a cero.

Morreu en marzo de 1990, á idade de 60 anos.

Trátase do porteiro por excelencia. Foi coñecido como a "araña negra" pola súa indumentaria e pola súa calidade. Excepcional en tódalas facetas do xogo, cuns asombrosos reflexos, magnífica colocación e poderosas saídas. Iashin é o único porteiro que gañou un Balón de Ouro (1963).

## Clubs 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Club Lev Iashin
Johan Cruyff

**Hendrik Johannes Cruijff**, coñecido como **Johan Cruyff**, nado en Ámsterdam o 25 de abril de 1947 e finado en Barcelona o 24 de marzo de 2016, foi un futbolista e adestrador neerlandés, que xogaba como centrocampista ou dianteiro. Amplamente considerado como un dos mellores futbolistas de todos os tempos, foi o xogador máis significativo do chamado Fútbol Total, desenvolvido polo adestrador Rinus Michels no Ajax e na selección neerlandesa. Gañador de tres Balóns de Ouro nos anos 1971, 1973 e 1974, foi elixido pola IFFHS como o segundo mellor futbolista do século XX, só por detrás de Pelé.

## Traxectoria 
Á idade de 16 anos entrou no Ajax, o club co que conseguiría os seus máis grandes éxitos (3 Copas de Europa), e comezou a asombrar a todo o mundo coa súa depuradísima técnica, velocidade, visión do xogo e carácter.

No Mundial de Alemaña, en 1974 Holanda conseguiu o subcampionato tras facer unha auténtica demostración de xogo en todo o torneo. Foi a única participación de Cruyff nun campionato do mundo e en certa medida unha decepción, xa que case todo o mundo daba por suposto que Holanda remataría como vencedora.

Tras pasar polo FC Barcelona, Cosmos, Levante e Feyenoord entre outros, retirouse coma xogador.

Faleceu en Barcelona vítima dun cancro de pulmón.

## Palmarés 
### Xogador 
;Ajax
* **Eredivisie (8):** 1965/66, 1966/67, 1967/68, 1969/70, 1971/72, 1972/73, 1981/82, 1982/83.
* **Copa KNVB (5):** 1966/67, 1969/70, 1970/71, 1971/72, 1982/83. 
* **Copa de Europa (3):** 1970/71, 1971/72, 1972/73. 
* **Supercopa de Europa (1):** 1972. 
* **Copa Intercontinental (1):** 1972. 

;Barcelona
* **Primeira División (1):** 1973/74. 
* **Copa do Rei (1):** 1977/78. 

;Feyenoord
* **Eredivisie (1):** 1983/84.
* **Copa KNVB (1):** 1983/84. 

### Adestrador 
;Ajax
* **Copa KNVB (2):** 1985/86, 1986/87. 
* **Recopa de Europa (1):** 1986/87. 

;Barcelona
* **Primeira División (4):** 1990/91, 1991/92, 1992/93, 1993/94. 
* **Copa do Rei (1):** 1989/90.
* **Supercopa de España (3):** 1991, 1992, 1994.
* **Copa de Europa (1):** 1991/92.
* **Recopa de Europa (1):** 1988/89. 
* **Supercopa de Europa (1):** 1992.

### Individual 
;Xogador
* **Balón de Ouro (3):** 1971, 1973, 1974.
* **Balón de Bronce (1):** 1975.
* **Premio Don Balón (2):** 1977, 1978.

## Notas
Franz Beckenbauer

**Franz Anton Beckenbauer** nado o 11 de setembro de 1945 en Múnic e finado o 7 de xaneiro de 2024 en Salzburgo, foi un futbolista e adestrador de fútbol alemán. Xogaba de defensa e foi internacional coa selección alemá occidental. Considerado a "máxima lenda do fútbol alemán" 

Xogaba de líbero. Sen el, entender esta posición no fútbol moderno é practicamente imposible. Neste xogador mestúranse unhas xeniais capacidades defensivas cunhas máis que notables condicións técnicas e físicas. El era o motor do mellor Bayern München da historia, e tamén da mellor Alemaña.

## Palmarés 
Entre o seu palmarés destacan:
* 1 Mundial coa RFA (1974)
* 1 Eurocopa coa RFA (1972)
* 1 Copa Intercontinental co Bayern München (1976)
* 3 Copas de Europa co Bayern München (1974,1975 e 1976)
* 2 Balóns de Ouro

Como adestrador debutou dirixindo á selección xermana, levándoa ao subcampionato do mundo en México 1986 e ao Campionato no mundial de Italia 1990.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* FC Bayern München
Garrincha

**Manuel Francisco dos Santos**, coñecido como **Garrincha**, nado o 28 de outubro de 1933 en Magé e finado o 20 de xaneiro de 1983 no Río de Xaneiro, foi un futbolista brasileiro. Xogaba de dianteiro e foi internacional coa selección brasileira.

## Características 
Foi un extremo dereito habilidoso, veloz e bo rematador. Tiña unha perna 6&nbsp;cm máis longa cá outra e ademais os seus pés estaban xirados uns 80 graos cara a dentro.

## Palmarés 
* Copa Mundial de Fútbol: 1958, 1962
* 3 Ligas Cariocas co Botafogo: 1957, 1961, 1962

## Estatísticas 
### Selección de fútbol do Brasil  
## Notas
Gol

miniatura|dereita|150px|Un gol animado
**Gol** (do inglés *goal*) ou tanto, é meter o balón dentro da portería, que é o obxectivo do xogo de varios deportes. O equipo que marca máis goles nun período determinado, é o gañador do partido. O regulamento esixe que o balón estea completamente dentro da portería sen ningunha das súas partes sobre a liña branca. Por extensión, emprégase tamén cando se produce un incidente inesperado e desagradable: "Metéronche un gol".
Michel Platini

**Michel François Platini**, nado o 21 de xuño de 1955 en Jœuf (Meurthe e Mosela), é un exfutbolista e adestrador de fútbol francés. Xogaba de centrocampista e actualmente é o presidente da UEFA.

Foi un mediapunta cunha enorme capacidade goleadora, e sobre todo un auténtico especialista no lanzamento de faltas a balón parado. Está considerado como o mellor xogador francés de tódolos tempos.

## Palmarés 
### Club 
;Nancy
* Ligue 2: 1974–75
* Coupe de France: 1978

;Saint-Étienne
* Ligue 1: 1980–81

;Juventus
* Coppa Italia: 1982–83
* Recopa de Europa: 1983–84
* Supercopa de Europa: 1984
* Serie A: 1983–84, 1985–86
* Copa de Europa: 1984–85
* Copa Intercontinental: 1985

### Individual 
* Balón de Ouro: 1983, 1984, 1985

## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Datos do xogador en national-football-teams.com
Pelé

**Edson Arantes do Nascimento**, coñecido mundialmente como "**Pelé**", nado en Tres Corações (Minas Xerais) o 23 de outubro de 1940 e finado en São Paulo o 29 de decembro de 2022, foi un xogador de fútbol brasileiro, considerado "O Rei" dese deporte. Entre el, Diego Armando Maradona e Lionel Messi está o debate sobre quen é o mellor futbolista de tódolos tempos. O seu equipo do Santos marcou unha época e foi coñecido naquela como *Os Santásticos.* Pelé é o único xogador da historia en gañar tres mundiais. Deixou o fútbol en 1977, no Cosmos de Nova York. 

## Traxectoria 
Debutou como profesional no Santos con só 15 anos. Dez meses despois foi convocado por vez primeira coa selección de Brasil. O mundo enteiro comezaría a admiralo pouco despois, cando gañou o Mundial de 1958, en Suecia. Na final Pelé fixo dous goles. No seguinte mundial, en Chile, no ano 1962 volvería a consegui-lo título de campión. En talvez o cumio da súa carreira foi o Mundial de México, en 1970. Tras un campionato sobresaínte, liderando un equipo considerado coma o mellor que xamais pisou un campo, a final volveu ser o seu mellor partido. Do 4-1 co que gañou a Italia, Pelé marcou un gol e pasou outros dous. 

En 1974 decidiu finalizar a súa carreira, pero a oferta de 3 millóns de dólares do New York Cosmos fixo que o reconsiderase, e xogou no equipo neoiorquino até 1977. O seu derradeiro partido foi un encontro homenaxe entre o Cosmos e o Santos, no que xogou un tempo con cada equipo.

En 1981 protagonizou xunto a Sylvester Stallone, Michael Caine e Max von Sydow o filme *Evasión ou vitoria* dirixido por John Huston.

## Palmarés 
### Co Santos Futebol Clube, da cidade de Santos 
* 2 Copas Intercontinentais 
* 2 Copas Libertadores 
* 11 campionatos do Estado de São Paulo

### Coa selección 
* 3 campionatos de mundo (1958,1962 e 1970)

En total Pelé marcou 1284 goles en 1363 partidos.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* O día que Pelé falou para a TVG

### Filmografía 
* Carlos Hugo Christensen, *King Pelé*, 1963.
* Paulo Machline, *A Football Story*, 1998.
* Eduardo Escorel e Luiz Carlos Barreto, *This is Pelé*, 1974.
* Aníbal Massaini Neto, *Pelé Eterno*, 2004.
* Mercado Livre, *Santos, Especial*, 2011.
1718

## Acontecementos 
* 11 de agosto - Batalla de Cabo Passaro: en augas italianas unha escuadra española é destruída por outra inglesa ao mando do almirante Byngs.
* Aplícase nas Illas Baleares un decreto prohibindo o catalán e obrigando a españolizar as illas.
* As alfándegas interiores do País Vasco, sitas cerca do río Ebro (Vitoria, Orduña), son trasladadas á fronteira con Francia, por orde do ministro Giulio Alberoni, o que provoca revoltas, que obrigan a repoñelas onde estaban en 1723.

## Nacementos 
* Maria Gaetana Agnesi, matemática italiana.
* Thomas Chippendale, ebanista inglés (m. 1779).

## Mortes 
* 22 de novembro - Barbanegra pirata inglés.
* 30 de novembro - Carlos XII de Suecia.

## Outros anos 
Historia ano a ano
Sorbona

dereita|miniatura|250px|A Sorbona, París
**A Sorbona** (en francés *La Sorbonne*) é un establecemento público de ensino superior, hoxe dividido en dúas universidades (Universidade de París III e de París IV).

## Historia e características 
Atópase no centro de París, no quinto *arrondissement* (distrito), en fronte do liceo *Louis Le Grand* e do *Collège de France*, preto do monumento O Panteón (*Le Pantheón*), das universidades (París I, II, V, VI) e dos Xardíns do Luxemburgo (que pertencen ao Palacio do Luxemburgo, sede do Senado), no denominado *Barrio Latino*, onde se concentran as escolas superiores, os museos e os turistas.

Foi fundada en 1257 por Robert de Sorbón coa intención de facilitar o ensino da teoloxía aos alumnos pobres. Tres séculos máis tarde converteuse no lugar privilexiado para os debates da facultade de teoloxía e tivo un papel importante nas querelas relixiosas do país, contra os xesuítas no século XVI e contra os xanseístas no século XVII.

Nas súas aulas, reconstruídas na súa totalidade entre 1885 e 1901, ensínanse hoxe principalmente as humanidades, a historia, a xeografía, o dereito e as linguas.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Universidade
* París
* Universidade de París
Irène Joliot-Curie

**Irène Joliot-Curie**, nada en París o 12 de setembro de 1897 e finada o 17 de marzo de 1956 tamén en París, foi unha  física e química francesa galardoada co Premio Nobel de Química en 1935.

## Traxectoria 
Filla de Marie Curie e Pierre Curie (ambos tamén premios Nobel), estudou na Sorbona. Tivo que interromper os seus estudos pola primeira guerra mundial, na que serviu como enfermeira radióloga. Tras a guerra, obtivo o doutoramento en ciencias cunha tese sobre os raios alfa no polonio.

### Casamento e Nobel 
No 1926 casou con Frédéric Joliot, colaborando ambos no estudo da radioactividade natural e artificial, transmutación dos elementos e física nuclear. No 1935 ambos conseguiron o Premio Nobel de Química. No 1938, a súa investigación sobre a acción dos neutróns nos elementos pesados foi un paso importante no descubrimento da fisión nuclear. No 1937 foi nomeada profesora na Facultade de Ciencias de París, e no 1946, directora do Instituto de Radiación.

Activista da paz, tivo un forte interese nos dereitos da muller, chegando a ser membro do Comité Nacional da Unión de Mulleres Francesas e do Consello Mundial da Paz. Ocupou a Cátedra de Física Nuclear na Sorbona, e foi asemade nomeada Vicesecretaria de Estado para a Investigación Científica. Foille concedida a Lexión de Honra francesa.

Frédéric e Irene Joliot-Curie tiveron unha filla, Helena, e un fillo, Pierre.

Morreu en 1956 a causa dunha leucemia contraída no seu traballo.

## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Tsjeng, Zing (2020). *Mujeres olvidadas : las científicas*. Madrid. ISBN 978-84-415-4214-3,

### Outros artigos 
* Mulleres e Premios Nobel
### Ligazóns externas 
* Páxina web do Instituto Nobel, Premio Nobel de Química 1935 
* Biografía na páxina do Instituto Nobel 
* Perfil de Irene Joliot-Curie en NNDB
Polonio

O **polonio** é un elemento da táboa periódica con símbolo **Po** e número atómico 84. É un metaloide altamente radioactivo, quimicamente semellante ao telurio e ao bismuto. Atópase presente en minerais de uranio. Polo seu estudo, Irene Curie e o seu marido Frédéric Joliot foron galardoados có Premio Nobel.
## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
* 
*
Frédéric Joliot-Curie

**Jean Frédéric Joliot-Curie**, nado o 19 de marzo de 1900 en París (Francia) e finado o 14 de agosto de 1958 en París. Marido de Irene Curie, físico, levou xunto coa súa muller o Premio Nobel de Química en 1935.

## Biografía 
Estudou na Escola Superior de Física e Química da Vila de París, onde se licenciou en física. En 1925 foi nomeado asistente persoal de Marie Curie no Instituto Curie de París. O ano seguinte casou con Irène Joliot-Curie, filla de Marie e de Pierre Curie (gañadores do Premio Nobel en Física en 1903), da cal adoptou o seu apelido de solteira. A instancia de Marie doutorouse en ciencias.

En 1945 foi nomeado alto comisario da enerxía atómica, e desde este posto dirixiu a construción da primeira pila atómica francesa, en 1948.

Membro da Academia das Ciencias francesas, en 1937 foi nomeado profesor no *Collège de France*, cargo que ocupou ata o 1956 cando, tras a morte da súa esposa, ocupou a cátedra de física que esta tiña na Sorbona de París.

Frédéric e Irene Joliot-Curie tiveron unha filla, Helena e un home, Pierre.

Morreu o 14 de agosto de 1958 na cidade de París, dunha enfermidade hepática.

## Investigacións científicas 
[dereita|miniatura|360px|Sétima [Conferencia Solvay realizada en 1933. Frédéric Joliot-Curie de pé o terceiro pola esquerda, situado entre Francis Perrin e Werner Heisenberg e detrás da súa esposa.]]

Xunto á súa esposa iniciou as súas investigacións no campo da física nuclear e buscando a estrutura do átomo, en particular na estrutura e proxección do núcleo e que foi fundamental para o seu posterior descubrimento do neutrón e da radioactividade artificial en 1934. En 1935 ambos os científicos foron galardoados co Premio Nobel de Química *polos seus traballos na síntese de novos elementos radioactivos*.

Durante a súa estancia no *Collège de France* traballou nas reacciones en cadea e nos requisitos para a construción acertada dun reactor nuclear que utilizase a fisión nuclear controlada para xerar enerxía mediante o uso de uranio e auga pesada.

Durante a invasión nazi en Francia Joliot, membro activo do Partido Comunista Francés, tomou parte activa a favor da Resistencia francesa. Ao acabar a segunda guerra mundial foi nomeado director do *Centre National da Recherche Scientifique* (Centro Nacional de Investigación Científica, CNRS), converténdose no primeiro comisario do Goberno francés para a Enerxía Atómica. En 1948 supervisou a construción do primeiro reactor atómico francés.

En 1955 foi un dos once intelectuais que asinaron o manifesto Russell-Einstein que instaba a buscar solucións pacíficas aos conflitos internacionais existentes naqueles momentos en plena guerra fría.

## Recoñecementos 
Na súa honra nomeouse o cráter Joliot sobre a superficie da Lúa.
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Premio Nobel de Química
### Ligazóns externas 
* Páxina web do Instituto Nobel, Premio Nobel de Química 1935 
* Biografía na páxina do Instituto Nobel 
* Perfil de Frédéric Joliot en NNDB
Lista de mulleres gañadoras do Premio Nobel

miniatura|400px|Todos os Premios Nobel gañados por mulleres
O Premio Nobel outórgano anualmente a Real Academia das Ciencias de Suecia, a Academia Sueca, o Instituto Karolinska e o Comité Noruegués do Nobel ás persoas que fan contribucións sobresaíntes nos campos da química, física, literatura, paz, fisioloxía ou medicina e economía. Todos os galardóns, excepto o premio de economía, foron instituídos acatando as indicacións do testamento de 1895 de Alfred Nobel, que ademais sinala que os premios deben ser administrados pola Fundación Nobel. O Premio Nobel de Economía, ou Premio do Banco de Suecia en Ciencias Económicas en memoria de Alfred Nobel, foi establecido en 1968 polo Banco de Suecia, que é o banco central deste país, para as contribucións sobresaíntes no campo da Economía.

Cada premio é outorgado por un comité independente; así, a Real Academia das Ciencias de Suecia entrega os premios de Física, Química e Economía; a Academia Sueca entrega o premio de Literatura; o Instituto Karolinska entrega o premio de Fisioloxía ou Medicina; e o Comité do Nobel entrega o premio da Paz. Cada receptor obtén unha medalla, un diploma e un premio en efectivo que variou ao longo dos anos. Os premios son entregados en Estocolmo (Física, Química, Fisioloxía ou Medicina, Literatura e Economía) e Oslo (Paz) nunha cerimonia anual celebrada o 10 de decembro, aniversario da morte de Nobel.

A data de 2018, o premio foi outorgado a 853 homes, 51 mulleres e 24 organizacións. Entre as **mulleres gañadoras do Premio Nobel**, a primeira foi Marie Curie, quen gañou o de Física en 1903 xunto ao seu marido Pierre Curie e Henri Becquerel. Marie Curie tamén a única muller que gañou o Premio Nobel en máis dunha ocasión, xa que en 1911 gañou o de Química. A súa filla, Irène Joliot-Curie, gañou o de Química en 1935, polo que son a única parella de nai e filla que gañaron esta distinción. 2009 foi o ano en que máis mulleres resultaron gañadoras do premio, cun total de cinco mulleres premiadas nese ano.

## Gañadoras 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Relación de premios Nobel
Mary Anning

**Mary Anning**, nada o 21 de maio de 1799 en Lyme Regis (West Dorset) e finada o 9 de marzo de 1847, foi unha paleontóloga e colleitadora de fósiles inglesa.

## Traxectoria 
Anning naceu na vila de Lyme Regis. O seu pai era ebanista e complementaba os seus ingresos cavando nos acantilados cheos de fósiles preto da vila e vendendo despois o que atopaba ós turistas. A súa nai era Mary Moore, e a parella tivo dez fillos., mais só dous chegaron a adultos, Mary e Joseph.

O 19 de agosto de 1800, cando tiña quince meses, sobreviviu a un raio que matou outras tres mulleres. Tivo unha educación moi limitada, asistiu á escola dominical da igrexa congregacionista, onde lle aprenderon a ler e escribir. Ó morrer de tuberculose no 1810, a familia quedou sen soporte, e Mary comezou a recoller fósiles a tempo total para gañar cartos. A comezos do século XIX, coleccionar fósiles estaba de moda; primeiro como pasatempo, pero pouco a pouco foise transformando nunha ciencia ó incrementarse a importancia dos fósiles en bioloxía e xeoloxía. Ese mesmo camiño seguiu Anning, decantándose cada vez máis cara a aspectos científicos, a partir do descubrimento casual dun esqueleto completo de ictiosauro, o primeiro de que se ten constancia, o que fixo ós 12 anos.

Foi ese descubrimento o que levou a un mecenas a axudar ós Anning e permitir que Mary construíra a súa propia colección de fósiles, desenterrando o primeiro esqueleto de plesiosauro no 1821, e no 1828 o primeiro fósil de pterodáctilo fóra de Alemaña, completando así os seus grandes descubrimentos, que foron acompañados doutros moitos menores, o que lle valeu que a Asociación Británica para o Avance da Ciencia lle pasara unha asignación anual, así como que a Sociedade xeolóxica de Londres a fixera membro honorario pouco tempo antes da súa morte por cancro. Dáse a circunstancia que este derradeiro recoñecemento foi a título honorario debido a que, pola súa condición feminina, non podía ser membro de condición xeral.

A súa actividade asentou a base para a idea da extinción das especies, en particular os tres grandes esqueletos mencionados.

## Galería 

Ficheiro:Maryanning.gif|Mary Anning
Ficheiro:Mary Anning Plaque.JPG|Placa colocada na casa onde Mary Anning morou ata 1826
Ficheiro:Plesiosaur-illustration.png|Imaxe de plesiosauro.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Tsjeng, Zing (2020). *Mujeres olvidadas : las científicas*. Madrid. ISBN 978-84-415-4214-3,

### Outros artigos 
* *A ciencia ten nome de muller* (en Wikibooks)
1897

## Acontecementos 
* 20 de xuño - José Sellier roda a primeira cinta galega, *Entierro del General Sánchez Bregua*.
*J. J. Thomson descubriu o electrón.

## Nacementos 
* 3 de xaneiro - Pola Negri, actriz polaca.
* 3 de xaneiro - Marion Davies, actriz estadounidense.
* 10 de febreiro - Judith Anderson, actriz estadounidense de orixe australiana (m. 1992).
* 8 de marzo - Josep Pla, escritor e periodista catalán.
* 16 de marzo - Carlos Maside, pintor galego (m. 1958).
* 24 de marzo - Wilhelm Reich, psicólogo austríaco.
* 18 de abril - Claro José Sendón, propagandista anarquista galego (m. 1937).
* 23 de abril - Lester B. Pearson, primeiro ministro do Canadá, Premio Nobel da Paz (m. 1972).
* 6 de maio - Anatoli Marienhof, escritor ruso (m. 1962).
* 8 de maio - José María Pemán, avogado, escritor e periodista español (m. 1981).
* 18 de maio - Frank Capra, director de cine estadounidense.
* 17 de maio - Odd Hassel - Premio Nobel de Química no ano 1969 (m. 1981).
* 18 de xuño - Roxelio Pérez González, mestre e pedagogo galego.
* 11 de agosto - Enid Blyton, escritora británica.
* 10 de setembro - Georges Bataille, escritor e filósofo francés.
* 12 de setembro - Irene Curie, Premio Nobel francesa (m. 1956).
* 14 de setembro - Eduardo Blanco Amor, escritor e xornalista galego (m. 1979).
* 25 de setembro - William Faulkner, escritor estadounidense.
* 8 de outubro - Antonio Soto Canalejo, sindicalista galego (m. 1963).
* 16 de novembro - Áurea Rodríguez, a primeira gaiteira galega.
* 21 de novembro - Jesusa Prado, política e revolucionaria galega (m. 1971).
* 21 de decembro - Saturnino Cuíñas Lois, sacerdote católico, músico e folclorista galego. (m.1978).
*31 de decembro - Xosé Núñez Búa, escritor e intelectual galego (m. 1981)

## Mortes 
* 4 de xaneiro - César Cisneros Luces, xornalista e escritor galego (n. 1849).
* 20 de marzo - Eusebio da Guarda, empresario e filántropo galego (n. 1825).
* 20 de marzo - Felicia Auber, escritora galega (n. 1821).
* 27 de marzo - Manuel Soto Freire, editor e xornalista galego (n. 1826).
* 3 de abril - Johannes Brahms, compositor alemán.
* 19 de xuño - José Sánchez Bregua, militar e político galego (n. 1918).
* 8 de agosto - Antonio Cánovas del Castillo, político español.
* 24 de agosto - José Domínguez Izquierdo, avogado, xornalista e escritor galego.
* 15 de outubro - Carles Bosch de la Trinxeria, escritor catalán (n. 1831).
* 16 de decembro - Alphonse Daudet, escritor francés.

## Outros 
Historia ano a ano
A creación do home

***A creación do home*** ou ***A creación de Adán*** é un fresco na cúpula da capela Sistina, no Vaticano, pintado por Michelangelo arredor de 1511. Ilustra o episodio bíblico da Xénese no cal Deus infunde a vida en Adán, o primeiro home segundo a tradición bíblica.

Cronoloxicamente é o cuarto panel da serie que ilustra os episodios da Xénese sobre o teito da capela, e foi un dos últimos en rematarse.

## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Capela Sistina
Jacoba Felice

**Jacoba Felice**, tamén coñecida como **Jacqueline Félicie**, foi unha médica de orixe alemá de comezos do século XIV.

## Traxectoria
O 11 de agosto do ano 1322 foi acusada de exercer pola Facultade de Medicina da Universidade de París, cos seguintes cargos por parte do tribunal: "visitaba os enfermos, examinaba os seus ouriños, tomáballes o pulso e tocaba os seus corpos e membros". O resultado foi a inculpación e a excomuñón. Foi un caso paradigmático polo ben documentado que está, do proceso de separación na Europa cristiá das mulleres do exercicio da medicina, cun certo peso na tradición musulmá e xudía por aquel entón.

A pesar de que testemuñaron ó seu favor moitos dos seus pacientes, incluída unha criada do bispo encargado do caso que xa fora desafiuzada por varios médicos con anterioridade, foi acusada polo xurado, pois, segundo este, "un home pode curar os enfermos moito mellor que calquera muller".

## Véxase tamén
### Bibliografía
*MONTSERRAT CABRÉ I PAIRET e FERNANDO SALMÓN MUÑIZ, *Poder académico versus autoridad femenina: la Facultad de Medicina de París contra Jacoba Félicié (1322)*, 1998 .
*TOVA NAVARRA, *The encyclopedia of complementary and alternative medicine*, páx. 246, 2004, ISBN 0-8160-4997-1 .
*A. L. WYMAN, *The Surgeoness: The female practitioner of surgery 1400-1800*, páx. 4, 1984 .

### Outros artigos
* *A ciencia ten nome de muller* (en Wikibooks)
Dian Fossey

**Dian Fossey**, nada en 1932 e finada en 1985, foi unha bióloga norteamericana.

## Traxectoria 
Nada o 16 de xaneiro de 1932, obtivo o título en terapia ocupacional no San Jose State College no 1954, e trasladouse a Kentucky para traballar nun hospital que deixou polo impulso de visitar África, onde se reuniu co Dr. Leakey no 1963. En Ruanda creou o Centro de Investigación Karisoke no 1967. No 1974 obtivo o doutoramento en Cambridge.

Esta primatóloga norteamericana estivo interesada na vida dos gorilas, completando diversos estudos sobre varios grupos destes animais a partir da súa observación diaria nos bosques de montaña na contorna de Ruanda.

Foi atopada asasinada o 26 de decembro de 1985. Hai evidencias que relacionan a súa morte coa súa defensa dos gorilas e o seu hábitat.

É famosa a súa memoria “Gorilas na néboa”, de fondo científico, que foi levada ó cine de xeito novelado no filme *Gorillas in the Mist: The Story of Dian Fossey*, protagonizado por Sigourney Weaver.

## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* *Gorillas in the Mist: The Story of Dian Fossey*
Rosalind Franklin

**Rosalind Franklin**, nada en Londres o 25 de xullo de 1920 e finada na mesma cidade o 16 de abril de 1958, foi unha bióloga inglesa.

## Traxectoria 
Dedicouse á bioloxía molecular e colaborou no descubrimento do ADN tras doutorarse en química-física na Universidade de Cambridge no 1945. Aprendeu técnicas de difracción de raios X durante unha estadía de tres anos en París, no Laboratorio Central dos Servizos Químicos do Estado, tras o que se converteu en investigadora asociada no King's College de Londres. Sen o seu coñecemento, outro investigador asociado do centro, M. Wilkins, amosou a James D. Watson algunha fotografía de difracción de raios X de ADN (ver foto 51) tomada polo equipo de Rosalind, quen, en contacto con Francis Crick, logrou determinar posteriormente a estrutura da molécula. No mesmo número de *Nature* no que se publicou o artigo crucial de Watson e Crick publicouse tamén outro de Wilkins e Franklin sobre o soporte de datos da difracción de raios X. Os tres primeiros foron galardoados co Premio Nobel de Medicina en 1962, pero daquela Rosalind Franklin xa estaba morta.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 

### Outros artigos 
* E ti, que científicas coñeces?
* *A ciencia ten nome de muller* (en Wikibooks)
*Foto 51
*Efecto Matilda
Varda

**Varda Elentári** é un personaxe ficticio do *legendarium* de J. R. R. Tolkien que aparece principalmente na súa obra O Silmarillion. É unha dos Valar, os seres anxelicais que custodian e gobernan Arda (o mundo no universo de Tolkien).

## Personaxe 
Varda é unha dos Aratar, os oito Valar de maior poder, e a esposa de Manwë, co cal vive no cumio de Taniquetil, a montaña máis alta de Arda, en Valinor. Ambos semellan complementar os poderes do outro cando están xuntos:

A luz é o seu elemento: dise que na súa cara pervive a luz de Eru (Deus na mitoloxía de Tolkien), e durante a creación das Dúas Lámpadas de Arda, foi Varda quen as acendeu, concentrando a luz difusa que iluminaba Arda xusto despois da súa creación.

Varda tamén é coñecida como a "Raíña das Estrelas", pois foi ela quen creou as primeiras estrelas no ceo xa antes da formación de Arda, e máis tarde as constelacións, a partir do orballo da Árbore Telperion. Entre estas últimas salienta Valacirca, a *Fouce dos Valar*: sete estrelas que Varda colocou no ceo do norte como desafío a Melkor, o Vala maligno, e como agoiro da Batalla Final que se librará ao final dos tempos. Melkor odia a Varda por riba de todos os demais Valar, porque xa antes da creación da Música dos Ainur ela viu no seu interior e rexeitouno.

Varda é descrita como posuidora dunha beleza indescritíbel e foi reverenciada polos elfos que a chamaban *Elbereth*.

## Nomes 
Como a maioría dos personaxes do legendarium, Varda ten un nome diferente en cada unha das linguas ficticias de Tolkien. O seu nome Quenya *Varda* significa "sublime" ou "elevada", e o seu sobrenome *Elentári* quere dicir "Raíña Estrela". Outro dos seus sobrenomes é *Tintallë*, que significa "Acendedora de Estrelas".

En Sindarin, tamén se lle coñece como *Elbereth* ("Raíña Estrela"), *Gilthoniel* ("Acendedora de Estrelas") e *Fanuilos* ("Sempre Branca"). En Quenya primitivo recibía o nome de *Barathī*, en Telerin o de *Baradis*, e en Adûnaico o seu nome era *Avradî*.

## Notas
Chimpancé común

O **chimpancé común** (*Pan troglodytes*) é unha das dúas especies do xénero *Pan*. Habita os bosques tropicais e as sabanas da África central e occidental. Os adultos, no seu estado natural, teñen un peso medio de 43&nbsp;kg para os machos e 33&nbsp;kg para as femias. a súa altura media é respectivamente de 160&nbsp;cm e 130&nbsp;cm. Corren perigo de extinción pola degradación e destrución do seu hábitat natural. Estimábase no ano 2003 que o seu número oscilaba entre os 170.000 e os 300.000 individuos.

## Subespecies 
* *Pan troglodytes troglodytes*, no Camerún, a República Centroafricana, a Guinea Ecuatorial, Gabón e a República Democrática do Congo.
* *Pan troglodytes verus*, en Guinea, Malí, Serra Leoa, Liberia, Costa do Marfil, Ghana e Nixeria.
* *Pan troglodytes vellerosus*, en Nixeria e o Camerún.
* *Pan troglodytes schweinfurthii*, na República Centroafricana, o Sudán, a República Democrática do Congo, Uganda, Ruanda, Burundi, Tanzania e Zambia.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Jane Goodall

### Ligazóns externas 
* Lista Vermella da IUCN
Sophia Brahe

**Sophia Brahe**, nada en Knutstorp o 24 de agosto de 1556 e finada en Helsingor en 1643, foi unha astrónoma dinamarquesa que axudou ó seu polifacético irmán Tycho Brahe, 10 anos maior, nos seus estudos astronómicos, que foron básicos para determinar os sistemas orbitarios planetarios coñecidos actualmente.

## Traxectoria 
Foi o mesmo Tycho quen coidou da súa educación cando se fixo evidente o seu interese polo estudo. A súa axuda estendeuse á astronomía, pero tamén ós outros traballos mantidos polo irmán no campo da saúde, dos cultivos ou a historia, chegando a ser, o mesmo que o irmán, unha lenda viva. É hoxe o día no que nalgunha universidade úsanse as súas crónicas como metodoloxía exemplar nas técnicas de investigación. Unha cita, extraída dunha publicación danesa de 1846 é ilustrativa sobre esta muller: “Cando Dinamarca lembra o seu fillo Tycho, non debera esquecer a nobre muller que era a súa irmá, máis en espírito que no sangue. Esta estrela xurdida no noso ceo danés era polo tanto unha estrela dobre”

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* *A ciencia ten nome de muller* (en Wikibooks)

### Ligazóns externas 
*Sophia Brahe, astrónoma y horticultora no blog Mujeres con Ciencia.
Elizabeth Blackwell

220px|miniatura|Selo dedicado a Elizabeth Blackewell.
**Elizabeth** **Blackwell**, nada en Bristol o 3 de febreiro de 1821 e finada en Hastings o 31 de maio de 1910, foi unha médica inglesa, a primeira muller en practicar a medicina nos tempos modernos.

## Traxectoria 
Foi filla dun empresario refinador de azucre que afrontou dar ós seus numerosos fillos e fillas unha educación. No 1831, a familia emigrou ós Estados Unidos e montou unha refinaría en Nova York. Trala morte do pai, adicouse á ensinanza. Querendo dedicarse á práctica de Medicina, exerceu na casa dun médico, e usou o seu tempo libre no estudo dos libros dos que dispoñía. Participou no movemento anti-escravista.

Blackwell tentou a entrada en varios centros médicos punteiros, e foi rexeitada. Intentouno de novo en centros menos resaltantes, incluído o Geneva College en Nova Yok. Alí foi aceptada – como anécdota, porque a facultade deixou a decisión no voto dos estudantes – e venceu o prexuízo dalgúns profesores e estudantes para completar a súa formación. Foi a primeira da súa promoción. O 23 de xaneiro de 1849, converteuse na primeira muller que obtivo o título para a práctica da Medicina nos Estados Unidos.

Impedida de exercer en varios hospitais, fundou o seu propio hospital, o Hospital de Nova York para mulleres e nenos indixentes (New York Infirmary for Indigent Women and Children) no 1857. Cando comezou a Guerra Civil americana, formou enfermeiras, e no 1868 fundou o Colexio Médico de Mulleres (Women's Medical College at the Infirmary) co fin de formar mulleres en Medicina.

No 1869 deixou a súa irmá Emily ó coidado do Colexio e volveu a Inglaterra. En 1871 axudou a crear a Sociedade Nacional de Saúde, centrada na hixiene e a educación. Logo, abriu o Colexio Médico de Mulleres. Blackwell ensinou na Escola Londiniense de Medicina para Mulleres ( London School of Medicine for Women), creada por  un grupo de mulleres liderado por Sophia  Jex- Blake , desde 1875 ata a súa xubilación en 1907, e converteuse na primeira muller no Rexistro Médico do Reino Unido. Retirouse á idade de 86 anos.

A súa guía de educación sexual, *A Educación Moral dos Mozos*, foi publicada en Gran Bretaña, así como a súa autobiografía, *Traballo Pioneiro na Apertura da Profesión Médica para Mulleres* (*Pioneer Work in Opening the Medical Profession to Women*, 1895). Á súa morte, foi incinerada nun lugar remoto de Escocia.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Claramunt Vallespí, Rosa; Claramunt Vallespí, Teresa (2012). *MUJERES EN CIENCIA Y TECNOLOGIA*. UNED. ISBN 9788436264210.

* Ignotofsky, Rachel (2017). *Mujeres de ciencia : 50 intrépidas pioneras que cambiaron el mundo* (1ªed.). Madrid. ISBN 978-84-16830-80-0

### Outros artigos 
* *A ciencia ten nome de muller* (en Wikibooks)
Elisabeth Knight Britton

**Elisabeth Knigth Britton**, nada en Nova York o 9 de xaneiro de 1858 e finada no Bronx o 25 de febreiro de 1934, foi unha botánica e escritora estadounidense, que contribuíu ó coñecemento dos musgos.

## Traxectoria 
Elizabeth Knight creceu en Cuba, onde a súa familia tiña unha plantación de azucre. Asistiu a colexios en Cuba e Nova York e en 1875 graduouse na Escola Normal. Durante 10 anos traballou nese mesmo centro, e durante este tempo construíu unha reputación como botánica afeccionada. Cara a 1883 especializouse en brioloxía, o estudo dos musgos, e publicou o seu primeiro artigo nese campo.

En agosto de 1885 casou con Nathaniel L. Britton, xeólogo. Nathaniel pronto se volveu cara á botánica, facendo conxuntamente con el varios viaxes para recollida de campo nas indias occidentais. En 1886-1888 foi editora do Bulletin of the Torrey Botanical Club, do que foi membro dende 1879. Coa axuda prestada polo Club e outras persoas interesadas, o matrimonio liderou a creación dun xardín botánico en Nova York. O New York Botanical Garden foi rematado no 1891, e no 1896 Nathaniel Britton foi o primeiro director da institución. O herbario de Columbia foi transferido alí en 1899, e Elisabeth tomou ó seu cargo, de xeito non oficial, a colección de musgos do departamento de botánica de Columbia e de xeito gradual foi construíndo unha impresionante colección, incrementada pola compra da xa recollida polo suízo August Jaeger no 1893. No 1912 outorgóuselle o cargo de xeito honorario.

### Outras actividades 
De xeito paralelo desenvolveu outras actividades. Así, en 1902 fundou a 'Wild Flower Preservation Society of America', sociedade americana para a preservación da flora salvaxe, da que foi en diferentes períodos secretaria e tesoureira. A través da sociedade e diversas publicacións liderou movementos que lograron salvar diferentes flores en perigo ó longo dos Estados Unidos. De 1916 a 1919 foi presidente da Sullivan Moss Society, que axudara a fundar en 1898 e que no 1949 pasou a ser a American Bryological Society. Publicou 346 artigos científicos entre 1881 e 1930, e ten 15 especies e 1 xénero de musgos (Bryobrittonia) que levan o seu nome.

## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* *A ciencia ten nome de muller* (en Wikibooks)
Brioloxía

A **brioloxía** é a parte da botánica que trata do estudo das briófitas.
## Galería de imaxes 

Ficheiro:Moos 5769.jpg
Ficheiro:Moss in growth rings.jpg
Ficheiro:Plantas parasitarias de árbores trees.jpg
Ficheiro:A mikxture of liverworts from Kunstformen der Natur (1904), plate 82.jpg

## Notas
## Véxase tamén
### Outros artigos
*Elisabeth Knight Britton
Jane Colden

**Jane Colden**, nada o 27 de marzo de 1724 en Coldenghan (Nova York) e finada o 10 de marzo de 1766, foi unha botánica norteamericana.

## Traxectoria 
Foi a segunda de dez irmáns fillos dun médico escocés que tamén se adicou á política. Tras recibir unha educación esmerada da man da súa nai e logo do su pai, chegou a ser un dos botánicos máis famosos da época. Estudou a clasificación de Linneo, que o seu pai traducira do latín ó inglés, e descubriu e clasificou gran número de plantas de Nova Inglaterra, particularmente do val do río Hudson. Fíxoo de xeito autónomo, pois embarcarse soa nunha expedición con homes non estaba ó alcance das mulleres naquel entón, se ben parece evidente que tivo enxeño para obter a colaboración doutras persoas, amigos e coñecidos.

Mantivo correspondencia con botánicos como John e William Bartram nas colonias americanas, e Alexander Garden, John Ellis, e outros, en Inglaterra, o que lle permitiu estar ó tanto da actualidade no campo da botánica. Detallou un catálogo ('Botanic Manuscript') con máis de 400 especies de plantas locais que se conserva na actualidade na British Library, e descubriu a gardenia e un tipo de rubideira, aínda que non se lle atribúen normalmente ó seren tamén descubertas de xeito independente por homes nas mesmas datas.

Alexander Garden eloxiou oO seu traballo como 'extremamente preciso'.
## Vida persoal
Casou ós 35 anos co médico Willian Farquhar, e a partir de entón abandonou a botánica. Morreu tras dar a luz a un pequeno que tamén morreu.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 

### Outros artigos 
* *A ciencia ten nome de muller* (en Wikibooks)

### Ligazóns externas 
* Cuando la botánica se decía femenina no blog Mujeres con ciencia
Margaret Cavendish

miniatura
**Margaret Cavendish**, nada en 1623 e finada o 15 de decembro de 1673, foi unha escritora en lingua inglesa e Duquesa de Newcastle.

## Traxectoria 
Non recibiu unha educación diferente doutras nenas acomodadas da época. Con todo, destacou no seu interese pola ciencia natural e matemática. Exiliada coa súa familia por cuestións políticas en París no 1642, coñeceu e casou con William Cavendish, no 1645, co que desenvolveu a súa actividade e formou parte do grupo científico e intelectual da cidade. Coa restauración, o seu marido foi nomeado Duque de Newcastle, volvendo a Inglaterra. O seu campo de actuación abrangue a poesía, filosofía, ensaio... incluíndo a que se considera precursora das novelas de ficción científica, *The Blazing World*. Editou a súa obra co seu propio nome, en contra do usual na época nas familias acomodadas, e é a única muller inglesa da época que publicou máis dun libro. Dentro da súa faceta científica destaca a publicación de *Observations upon Experimental Philosophy* no 1668.

## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* *A ciencia ten nome de muller* (en Wikibooks)

## Notas
Maria Cunitz

miniatura|dereita|*Urania propitia* de Maria Cunitz (1650)
[miniatura|A segunda [Leis de Kepler|Lei de Kepler, un dos empeños da difusión de M.Cunitz.]]
**Maria Cunitz**, nada en 1604 e finada en 1664, foi unha astrónoma de Silesia.

## Traxectoria 
Fixo a tradución dos traballos de Johannes Kepler, poñéndoos na lingua común e permitindo a súa mellor accesibilidade polos estudantes da súa época. As súas traducións foron, durante moito tempo, as únicas dispoñibles. Destacou nas habilidades astronómicas, sendo chamada como “achegada á musa da Astronomía”.

## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* *A ciencia ten nome de muller* (en Wikibooks)
Dorothy Crowfoot Hodgkin

**Dorothy Crowfoot Hodgkin**, nada no Cairo o 12 de maio de 1910 e finada en Ilmington o 29 de xullo de 1994, foi unha química británica. Recibiu o Premio Nobel de Química polo seu traballo en cristalografía.

## Traxectoria 
miniatura|Orde do mérito que lle concederon.
Estudou química en Oxford e Cambridge antes de comezar as súas investigacións no Somerville College de Oxford en 1936, posto que mantivo ata 1977. Foi unha pioneira na cristalografía de raios X, descubrindo a estrutura química da penicilina nos anos 40 do século pasado (o que permitiu a súa fabricación sintética) así como a da vitamina B12 e a insulina, esta última tras unha longa investigación de 34 anos. No 1960 foi nomeada Wolfson Research Professor na Royal Society e no 1976 foi medalla Copley pola mesma institución. No 1964 accedeu á Orde do Mérito, no lugar deixado vacante por Winston Churchill.

## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 

### Outros artigos 
* Mulleres e Premios Nobel
### Ligazóns externas 
* Páxina web do Instituto Nobel, Premio Nobel de Química 1964 
* Biografía na páxina do Instituto Nobel 1964
Leis de Kepler

miniatura|300px| Ilustración das tres leis de Kepler, con dúas órbitas planetarias. (1) As órbitas son elípticas, con puntos focais *ƒ*1 e *ƒ*2 referidos ao primeiro planeta, ƒ 1 e ƒ 3 ao segundo planeta. O Sol situado no punto focal*ƒ*1. (2) Os dous sectores con sombra *A*1 e *A*2 representan a mesma superficie e tempo do planeta 1 cubrindo o segmento *A*1 e cubrindo o segmento *A*2. (3) O tempo total da órbita para os planetas 1 e 2 esta nunha proporción *a*13/2&nbsp;:&nbsp;*a*23/2. 

As **leis de Kepler** son unhas formulacións redactadas por Johannes Kepler logo dunha análise meticulosa dos excelentes datos astronómicos obtidos por Tycho Brahe. As leis son relativas ao movemento planetario, sobre a traxectoria seguida polos planetas arredor do Sol, a seguir:

miniatura|250px|Segunda Lei de Kepler
* **Primeira Lei** (1609): todos os planetas se desprazan arredor do Sol describindo órbitas elípticas, estando o Sol situado nun dos focos.

* **Segunda Lei** (1609): o radiovector que liga un planeta co Sol describe áreas iguais en tempos iguais (lei das áreas).

* **Terceira Lei** (1618): o cadrado do seu período orbital (T) -tempo que tarda en completar unha volta arredor do Sol- é directamente proporcional ao cubo da distancia media ao Sol (semieixo maior da elipse): T^2=CR^3, onde C é unha constante de proporcionalidade.

Estas leis, obtidas para os planetas arredor do Sol, aplícanse a outros corpos astronómicos que se atopan en mutua influencia gravitatoria só co cambio da constante, relacionada só co corpo central, como o sistema formado pola Terra e a Lúa.

O modelo de Kepler é heliocéntrico. O seu modelo foi moi criticado pola falta de simetría que constaba no feito de o Sol ocupar un dos focos da elipse e o outro simplemente encherse co baleiro.

O modelo da mecánica celeste de Brahe é moi curioso pois coloca os planetas orbitando ao Sol e este orbitando á Terra, o que o torna ao mesmo tempo xeocéntrico e heliocéntrico.

### Formulación de Newton da 3ª lei de Kepler 
Kepler deduciu as súas leis a partir de observacións astronómicas precisas obtidas por Tycho Brahe e, aínda que sabía que explicaban o movemento planetario observado, non entendía as razóns deste comportamento. A presentación de Kepler incorporaba unha gran cantidade de detalles e incluso especulacións metafísicas. Foi Isaac Newton quen recuperou dos escritos de Kepler a formulación matemática precisa das leis. Newton foi quen de relacionar estas leis cos seus propios descubrimentos, dando un sentido físico preciso a leis empíricas. O estudo de Newton das leis de Kepler conduciu á súa formulación da lei da gravitación universal.

A formulación matemática de Newton da terceira lei de Kepler é:

:P^2 = \frac{4\pi^2}{G(m_1 + m_2)}a^3

onde *P* é o período orbital, *a* o semieixe maior da órbita, *m*1 e *m*2 as masas do corpo central e o corpo orbitante respectivamente e G unha constante denominada Constante da gravitación universal, cuxo valor marca a intensidade da interacción gravitatoria e o sistema de unidades a utilizar para as outras variables desta expresión.
Jeanne Dumée

**Jeanne Dumee**, finada en 1706, foi unha astrónoma francesa.

## Traxectoria 
Manifestou pronto o seu gusto pola ciencia. Casou nova e quedou viúva ós dezasete anos, dedicándose entón á astronomía. Escribiu *Discusión da opinión de Copérnico sobre o movemento da Terra* (1680), que non chegou a editarse e se conserva manuscrito na Biblioteca Nacional Francesa. Nel expón as ideas de Galileo e Copérnico, declarándose en cambio partidaria das de Descartes.

## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* *A ciencia ten nome de muller* (en Wikibooks)
Louise du Pierry

**Louise Elizabeth Felicite Pourra de la Madeleine du Pierry**, nada en 1746 e finada en 1789, foi unha astrónoma francesa e, segundo as crónicas oficiais, foi a primeira muller que se recolle que foi profesora na Sorbona de París: en 1789 impartiu cursos públicos de astronomía para mulleres na Sorbona -*Cours d astronomie ouvert pour les dames et mis à leur portée-*. Estudou astronomía con Joseph-Jérome Lalande, director do observatorio de París, quen lle chegou a adicar o seu libro "*Astronomie des dames*" (1790) -no que se recopilaban os cursos impartidos en 1789- afirmando que:«... elle représente un modèle pour toutes les femmes à cause de ses hautes qualités intellectuelles. »"...ela representa un modelo para tódalas mulleres debido ás súas altas cualidades intelectuais".

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Posdcast sobre Louise du Pierry realizado dentro do proxecto "*Ella es una astrónoma*" con motivo do Ano Internacional da Astronomía 2009 (AIA-IYA 2009).

### Outros artigos 
* *A ciencia ten nome de muller* (en Wikibooks)
Ellen Eglui

dereita|miniatura|Secadora manual.

**Ellen Eglui** foi unha inventora estadounidense de Washington de finais do século XIX que inventou os escoadoiros para a roupa das lavadoras. No ano 1888 vendeu a súa patente por dezaoito dólares. Motivos aducidos: *Son unha muller negra, e se fose coñecido que unha muller negra patentou o invento, as señoritas brancas non comprarían o escoadoiro; eu estaba horrorizada de ser coñecida pola miña cor, unha vez introducida no mercado. É a única razón*

## Véxase tamén 
* *A ciencia ten nome de muller* (en Wikibooks)