open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
1788

**1788** (**MDCCLXXXVIII**) foi un ano bisesto comezado en martes segundo o calendario gregoriano.

## Acontecementos 
### Xaneiro 
#### Europa 
* 1 de xaneiro, Publicación en Londres do primeiro número do xornal *The Times*.

#### Oceanía 
* 26 de xaneiro, Fundación de Sydney.

### Arte e cultura 
* Principia a construción da Porta de Brandeburgo, en Berlín, do arquitecto Langhans.

## Nacementos 
* 22 de xaneiro - Lord Byron, escritor inglés.
* 22 de febreiro - Arthur Schopenhauer, filósofo alemán.
* 17 de abril - Domingo Fontán Rodríguez, matemático, xeógrafo e parlamentario galego (m. 1866).
* 25 de maio - José María Moscoso de Altamira, político galego (m. 1854).
* 29 de decembro - Tomás de Zumalacárregui, xeneral na primeira guerra carlista.

## Mortes 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Historia ano a ano
1791

## Acontecementos 
### América 
* 1 de xaneiro - Perú, aparece en Lima o primeiro número do xornal *Mercurio Peruano*, dirixido por Hipólito Unanue.

### Asia 
* Rebelión Loto Branco na China auspiciada pola sociedade homónima (até 1805).

### Europa 
* Comeza a funcionar a fábrica de Sargadelos.

### Acontecementos de maior duración 
* Revolución francesa (1789-1799)

## Nacementos 
* 23 de abril - James Buchanan, presidente dos Estados Unidos (m. 1868)
* 27 de abril - Samuel Morse, inventor estadounidense (m. 1872)
* 26 de xullo - Franz Xaver Wolfgang Mozart, compositor austríaco (m. 1844)
* 22 de setembro - Michael Faraday, físico británico (m. 1867)
* 26 de decembro - Charles Babbage, matemático e inventor británico (m. 1871)

## Mortes 
* 17 de xuño - Selina Hastings, reformadora metodista inglesa (n. 1707).
* 5 de decembro - Wolfgang Amadeus Mozart, compositor alemán (n. 1756).
* 10 de decembro - Jacob Frank, comerciante xudeu de orixe polonesa, que afirmou ser o Mesías (n. 1726).
* Jacques Vincent Ogé, político haitiano (n. 1750), executado.

## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Historia ano a ano
1618

## Acontecementos 
### Europa 
* 23 de maio : Defenestración de Praga : nobres bohemios botan polas xanelas os gobernadores imperiais. O feito é a chispa que inicirá a Guerra dos Trinta Anos. 
 
### Arte e cultura 
* 1 de xaneiro, Bautizo do pintor español Bartolomé Esteban Murillo, que foi nado nos derradeiros días de decembro do ano anterior.
* Peter Paul Rubens remata o cadro "Rapto das fillas de Leucipo", hoxe en Múnic (data aproximada).

## Nacementos 
* 3 de novembro - Aurangzeb, emperador Mughal da India (m. 1707).
* Joan Cererols, monxe e compositor catalán (m. 1680).

## Mortes 
* 5 de maio - Jacques du Perron, poeta barroco e diplomático francés (n. 1556).
* Augustine Bradshaw - monxe misionario inglés (n. 1575).

## Outros 
Historia ano a ano
1702

## Acontecementos 
* 23 de outubro - Batalla de Rande na Ría de Vigo.
* Comeza a Guerra de sucesión española.

## Nacementos 
* 20 de abril - Zenón de Somodevilla y Bengoechea, marqués da Ensenada (m. 1781)
* 15 de agosto - Francesco Zuccarelli, pintor italiano (m. 1788)

## Mortes 
* 3 de marzo, Robert Hooke, físico inglés.

## Outros 
Historia ano a ano
1713

## Acontecementos 
* Remata a Guerra de sucesión española.
* Tratado de Utrecht.
* España perde a Rocha de Xibraltar e a illa de Menorca.

## Nacementos 
* 5 de xaneiro: Jorge Juan y Santacilia, matemático e físico español (m. 1773)
* 15 de marzo - Nicolas Louis de Lacaille, astrónomo francés.
* 5 de outubro - Denis Diderot, escritor e filósofo francés.
* 24 de novembro - Laurence Sterne, escritor británico (m. 1768).

## Mortes 
* 8 de xaneiro - Arcangelo Corelli, violinista e compositor italiano.

## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Historia ano a ano
John Churchill

**John Churchill**, nado en Musbury o 26 de maio 1650 e finado en Cumberland Lodge o 16 de xuño de 1722, foi un militar inglés.

## Traxectoria
Primeiro duque de Marlborough, participou na Guerra de sucesión española. Favorito de Xacobe II de Inglaterra. En 1685 participou en contra da sublevación dirixida polo Duque de Monmouth. Membro do partido **Whig**.

Foi gobernador de Compañía da Baía de Hudson, 1685-1692.

## Vida familiar
Foi antepasado de Winston Churchill.

## Galería de imaxes

Ficheiro:Marlborough-duke-first.jpg|Retrato feito por Godfrey Kneller c. 1705.
1841

## Acontecementos 
* Revolución de 1841 en España
* 1 de xaneiro, Honduras elixe o primeiro presidente da república, o xeneral Francisco Ferrera.

## Nacementos 
* 14 de xaneiro - Berthe Morisot, pintora impresionista francesa (m. 1895)
* 25 de xaneiro - José Policarpo Sanz Souto, industrial e mecenas galego (m. 1889)
* 28 de xaneiro - Henry Morton Stanley, explorador británico-estadounidense (m. 1904).
* 15 de febreiro - Manuel Ferraz de Campos Sales, presidente brasileiro (m. 1904).
* 16 de febreiro - Armand Guillaumin, pintor impresionista e litógrafo francés (m. 1927)
* 19 de febreiro - Felip Pedrell, compositor catalán (m. 1922)
**Elfrida Andrée, directora e compositora sueca (m. 1929)
* 25 de febreiro - Auguste Renoir, pintor francés (m. 1919).
* 2 de abril - Clément Ader, enxeñeiro francés, pioneiro da aviación (m. 1925)
* 3 de abril - Ezequiel Abente y Lago, médico e militar galego (m. 1923)
* 21 de abril - Anselmo Lorenzo (m. 1914)
* 1 de xuño - Aureliano Linares Rivas, xornalista e político galego (m. 1903).
* 25 de agosto - Emil Theodor Kocher, médico suízo, Premio Nobel de Fisioloxía ou Medicina (m. 1917).
* 2 de setembro - Pedro Pais Lapido, xurista e político galego (m. 1917)
* 4 de setembro - Walter Edward Gudgeon, administrador colonial neozelandés (m. 1920)
* 8 de setembro - Antonín Dvořák, compositor checo (m. 1904).
* 12 de setembro - Eugene Delmar, campión de xadrez (m. 1909)
* 4 de outubro - Prudente de Morais, presidente do Brasil (m.1902).
* 5 de outubro - Philipp Mainländer, filósofo e poeta alemán (m. 1876)
* 16 de outubro - Itō Hirobumi, político xaponés (m. 1909)
* 21 de outubro - Segundo Moreno Barcia, avogado e político galego (m.1909).
* 9 de novembro - Eduardo VII, rei de Gran Bretaña (1901-1910) (m. 1910).
* 20 de novembro - Wilfrid Laurier, primeiro ministro do Canadá (m. 1919).
* 20 de novembro - Victor D'Hondt, xurista e matemático belga (m. 1901)
* 6 de decembro - Frédéric Bazille, pintor impresionista francés (m. 1870)
* 20 de decembro - Ferdinand Buisson, pedagogo francés, Premio Nobel da Paz (m. 1932).
* Gaudenzio Marconi, fotógrafo italiano (m. 1885)

## Mortes 
* 4 de abril - William Henry Harrison, presidente dos Estados Unidos (n. 1773)
* 1 de xuño - Nicolas Appert, inventor francés.
* 27 de xullo - Mikhail Lérmontov, escritor e poeta romántico ruso.
* 11 de agosto - Johann Friedrich Herbart, filósofo e pedagogo alemán.

## Outros 
Historia ano a ano

## Notas 
## Véxase tamén
1823

**1823** (**MDCCCXXIII**) foi un ano común comezado en mércores segundo o calendario gregoriano.

## Acontecementos 
* 1 de xaneiro - Arxentina: publicación do primeiro número de *O Argos de Buenos Aires*, que sinala unha nova etapa no xornalismo arxentino.
* 10 de setembro - Simón Bolívar nomeado presidente do Perú.
* 2 de decembro - James Monroe expón a doutrina que leva o seu nome establecendo a neutralidade dos Estados Unidos nos asuntos europeos e esixindo a súa reciprocidade.
* Fernando VII de España anula a Constitución de 1812 e restaura a monarquía absoluta grazas á intervención francesa dos Cen mil fillos de San Luis.
miniatura|dereita|200px|J. Monroe

## Nacementos 
* 1 de xaneiro - Sandor Petofi, escritor húngaro (m. 1849).
* 8 de xaneiro - Alfred Russel Wallace, naturalista británico (m. 1913).
* 9 de xaneiro - Julián Gayarre, tenor español.
* 27 de febreiro - Ernest Renan, escritor, filósofo e historiador francés.
* 19 de marzo - Antonio Neira de Mosquera, xornalista e escritor galego (m. 1854).
* 4 de abril - Carl Wilhelm Siemens, enxeñeiro alemán.
* 22 de abril - Augusto Ulloa Castañón, avogado, xornalista e político galego (m. 1879).
* 23 de abril - Abdülmecit I, sultán otomán (m. 1861).
* 22 de xuño - José Elduayen Gorriti, político español (m. 1898).
* 15 de xullo - Alexandre de Hesse, primeiro príncipe de Battenberg.
* 21 de setembro - Leopoldo Martínez Padín, historiador, xornalista e poeta galego. (m. 1850).
* 21 de outubro - Emilio Arrieta, compositor español.
* 10 de novembro - Tomás María Mosquera García, político galego (m. 1890).

## Mortes 
* 17 de xaneiro - Zacharias Werner, escritor e predicador alemán (n. 1768).
* 26 de xaneiro - Edward Jenner, médico inglés, inventor da vacina.
* 20 de agosto - Papa Pío VII.
* 11 de setembro - David Ricardo, economista inglés.
* 8 de setembro - Antonio José Ruíz de Padrón, sacerdote, ilustrado e liberal, deputado nas Cortes de Cádiz (n. 1757).
* 7 de novembro - Rafael del Riego, militar e político liberal español.

## Outros 
Historia ano a ano
Linguas de España

Os **idiomas propios de España** (isto é, non aprendidos polos seus falantes nativos no seu país de orixe) poden clasificarse de varias formas:

## Idiomas segundo o seu recoñecemento administrativo
### Oficiais
*Castelán, oficial en todo o estado
*Galego en Galicia, fálase tamén no occidente de Asturias, do Bierzo, Sanabria e no Val de Xálima (Estremadura) .
*Catalán en Cataluña, Illas Baleares e Comunidade Valenciana
*Occitano Aranés (dialecto gascón) no Val de Arán
*Éuscaro no País Vasco e Navarra

### Non oficiais
#### Recoñecidos nos estatutos
*Asturleonés (asturiano) en Asturias
*Aragonés
*Catalán na franxa oriental de Aragón
*Galego nos lugares de Castela e León «onde se empregue habitualmente»
*Leonés en Castela e León

#### Non recoñecidos
*Catalán en El Carche (Murcia)
*Árabe e Tamazight (en Ceuta e Melilla)
*Portugués (en zonas fronteirizas)

## Linguas segundo a súa orixe
### Linguas romances
#### Grupo occidental ou galego-portugués
*Galego
*Portugués
*Eo-Naviego

#### Grupo asturleonés
*Asturiano
*Leonés
*A outra variante deste grupo, o mirandés é falado en Portugal, onde ten status oficial

#### Grupo oriental
*Catalán
*Occitano aranés (dialecto gascón)

#### Outras
*Castelán
*Aragonés
*Estremeño
*Montañés

### Linguas non romances
*Árabe
*Vasco
*Tamazight

## Notas
1707

**1707** (**MDCCVII**) foi un ano común comezado en sábado segundo o calendario gregoriano.

## Acontecementos 
* Guerra de Sucesión española:
** 25 de abril - Batalla de Almansa. As tropas de Filipe V vencen o exército catalano-aragonés, abríndoselle as portas da ocupación do Reino de Valencia.
** 8 de maio - as tropas de Filipe V ocupan a cidade de Valencia.
** 6 de xuño - as tropas filipistas incendian a vila de Xàtiva.
** 29 de xuño - Publícase o real decreto de Nueva Planta, que abolen o autogoberno político e administrativo propio do antigo Reino de Valencia e mais do Reino de Aragón.
* Erupción do volcán Vesuvio, Italia.
## Nacementos 
* 15 de abril - Leonhard Euler, matemático e físico suízo (m. 1783).
* 25 de febreiro - Carlo Goldoni, comediógrafo italiano (m. 1793).
* 12 de maio - Francisco Salzillo, escultor español (m. 1781).
* 14 de maio - José Quiroga Méndez, mariño galego (m. 1784).
* 23 de maio - Carl von Linné, botánico, médico e zoólogo sueco (m. 1778).
* 24 de agosto - Selina Hastings, reformadora metodista inglesa (m. 1791).

## Mortes 
* 9 de maio - Dietrich Buxtehude, compositor e organista teuto-dinamarqués (n. 1637).
* Gérard Edelinck, gravador francés de orixe flamenga (n. 1649).

## Outros 
Historia ano a ano
1860

## Acontecementos 
* Aparece na Coruña *O Vello do Pico-Sagro*, a primeira publicación periódica escrita integramente en galego.
* 1 de xaneiro - Guerra de África: Vitoria das tropas españolas, o mando do xeneral Prim, na batalla dos Castillejos.

## Nacementos 
* 29 de xaneiro - Anton Chekhov, escritor e dramaturgo ruso.
* 19 de febreiro - Porfiri P. Infántiev, escritor e etnólogo ruso.
* 11 de marzo - Alberto García Ferreiro, escritor e xornalista galego.
* 1 de abril - Joaquín Arias Sanjurjo, avogado, xornalista e escritor galego.
* 20 de maio - Eduard Buchner, químico alemán, premio Nobel de Química en 1907.
* 21 de maio - Willem Einthoven, médico holandés, premio Nobel de Medicina en 1924.
* 29 de maio - Isaac Albéniz, compositor español.
* 7 de xullo - Gustav Mahler, músico austríaco, compositor e director de orquestra.
* 19 de xullo - Lizzie Borden, asasina estadounidense (f. 1927).
* 22 de xullo - Manuel Castro López, xornalista e escritor galego (m. 1926).
* 24 de xullo - Alfons Mucha, pintor checo.
* 20 de agosto - Raymond Poincaré, político, presidente de Francia (1913-1920).
* 6 de setembro - Jane Addams, socióloga estadounidense, premio Nobel da Paz en 1931.
* 23 de novembro - Karl Hjalmar Branting, político sueco, Premio Nobel da Paz en 1921.
* 15 de decembro - Niels Ryberg Finsen, médico danés, Premio Nobel de Medicina en 1903.

## Mortes 
* 30 de xuño - Gotthilf Heinrich von Schubert, médico e botánico alemán.
* 14 de agosto - André Marie Constant Duméril, zoólogo francés.
* 27 de agosto - José Rodríguez Seoane, escritor galego (n. 1839).
* 21 de setembro - Arthur Schopenhauer, filósofo alemán.
* 2 de decembro - Ferdinand Christian Baur, teólogo protestante alemán (n. 1792).

## Outros 
Historia ano a ano
1709

## Acontecementos 
* Batalla de Malplaquet na Guerra de sucesión española.
* 25 de novembro - Unha orde do goberno portugués prohibe viaxar ao Brasil sen un permiso das autoridades ante o posíbel despoboamento de Portugal pola noticia do descubrimentos de minas de ouro.

## Nacementos 
* 10 de setembro - Georg Wilhelm Steller, zoólogo e botánico alemán (m. 1746).
* 25 de decembro - Julien Offray de La Mettrie, filósofo e médico francés (m. 1751).

## Mortes 
## Outros 
Historia ano a ano
1865

## Acontecementos 
* 1 de xaneiro, Chile: establécese o sistema métrico decimal.

## Nacementos 
* 24 de xaneiro - Paul Wayland Bartlett, escultor estadounidense.
* 26 de xaneiro - Sabino Arana Goiri, político vasco.
* 3 de marzo - Eladio Fernández Diéguez, xornalista e político galego.
* 20 de marzo - Eduardo Núñez Sarmiento, xornalista e escritor galego (m. 1906).
* 1 de abril - Richard Zsigmondy, químico austríaco, premio Nobel de Química en 1925.
* 25 de maio - Pieter Zeeman, físico holandés, premio Nobel de Física en 1902.
* 13 de xuño - William Butler Yeats, poeta irlandés, premio Nobel de Literatura en 1923.
* 24 de xuño - Augusto González Besada, político galego.
* 31 de xullo - Ignacio Ares de Parga, pedagogo e político galego (m. 1922).

* 2 de agosto - Irving Babbitt, académico e crítico literario estadounidense (m.1933)
* 27 de agosto - Charles Gates Dawes, financeiro e político estadounidense, premio Nobel da Paz en 1925.

* 1 de outubro - Paul Dukas, compositor francés.
* 12 de outubro - Arthur Harden, bioquímico británico, premio Nobel de Química en 1929.
* 8 de decembro - Jean Sibelius, músico finlandés.
* 30 de decembro - Rudyard Kipling, escritor británico, premio Nobel de Literatura en 1907.
* 31 de decembro - Roque Pesqueira Crespo, escritor galego (m. 1938).

## Mortes 
* 19 de xaneiro - Pierre Joseph Proudhon, filósofo anarquista.
* 15 de abril - Abraham Lincoln, 16º presidente dos Estados Unidos. (1861-1865).

## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Historia ano a ano
1877

**1877** (**MDCCCLXXVII**) foi un ano común comezado en luns segundo o calendario gregoriano.

## Acontecementos 
* 1 de xaneiro, India: Disraeli consegue o título de "Emperatriz das Indias" para a Raíña Vitoria.
* 9 de maio, Romanía: independencia, separándose do Imperio Otomán.

### Arte e cultura 
* Publicación de *Rumores de los pinos*, primeiro libro do poeta galego Eduardo Pondal, que contén obra en galego e castelán.

## Nacementos 
* 7 de febreiro - Alfredo García Ramos, xurista, escritor e xornalista galego.
* 6 de marzo - Ramón de Artaza Malvárez, escritor galego (m. 1976).
* 6 de marzo - Prudencio Landín Tobío, avogado, político, xornalista e escritor galego (m. 1955).
* 2 de abril - Frederick Soddy, químico inglés, premio Nobel de Química en 1921.
* 16 de maio - Alejandro Viana Esperón, político galego (m. 1952).
* 4 de xuño - Heinrich Otto Wieland, químico alemán, premio Nobel de Química en 1927.
* 7 de xuño - Charles Glover Barkla, físico inglés, premio Nobel de Física en 1917.
* 2 de xullo - Hermann Hesse, escritor alemán.
* 6 de xullo - Niceto Alcalá-Zamora, político e avogado español, primeiro Presidente da Segunda República española.
* 6 de agosto - Salustiano Portela Pazos, sacerdote e historiador galego (m. 1976).
* 10 de agosto - Basilio Álvarez, líder do movemento agrario galego.
* 1 de setembro - Francis William Aston, físico e químico inglés, premio Nobel de Química en 1922.
* 22 de setembro - Francisco Javier Elola, xuíz e político galego.
* 8 de novembro - Teixeira de Pascoaes, poeta e escritor portugués (m. 1952).
* 16 de novembro - Faustino Santalices, gaiteiro e investigador de zanfona galego (m. 1960).
* 31 de decembro - Viktor Dyk, poeta, escritor, político e avogado checo.
* Gabrielle Renaudot astrónoma francesa. (m. 1962).

## Mortes 
* 4 de xaneiro - Cornelius Vanderbilt, empresario estadounidense.
* 24 de marzo - Walter Bagehot foi un home de negocios, ensaísta e xornalista, que escribiu extensamente sobre literatura, política, economía e outros moitos asuntos.
* 13 de setembro - Alexandre Herculano, escritor e historiador portugués.
* 16 de outubro - Théodore Barrière, dramaturgo francés.
* 20 de decembro - Heinrich Daniel Ruhmkorff físico alemán. (n.1803)
* 31 de decembro - Gustave Courbet, pintor francés.

## Outros 
Historia ano a ano
Felipe González

**Felipe González Márquez**, nado en Sevilla o 5 de marzo de 1942, é un avogado, profesor universitario e político andaluz, secretario xeral do Partido Socialista Obreiro Español (PSOE) dende 1974 até 1997 e terceiro presidente do Goberno de España dende a reinstauración da democracia, entre 1982 e 1996.
## Traxectoria 
En 1964, afiliouse ó Partido Socialista Obreiro Español, durante a época de clandestinidade deste. O ano seguinte finalizou os seus estudos de Dereito na Universidade de Sevilla. No Congreso de Suresnes de 1974 do PSOE renovado (escisión do PSOE dirixido por Rodolfo Llopis), Felipe González foi elixido secretario xeral do PSOE. Xa en democracia, obtivo a súa primeira acta de deputado en 1977, sendo o candidato do PSOE á Presidencia do Goberno en 1977 e 1979.

Logo de obter o PSOE a maioría absoluta nas eleccións de 1982, foi investido presidente do Goberno. O seu mandato de trece anos e medio foi o período máis longo dun xefe de Goberno da democracia en España. Baixo a súa dirección, o PSOE logrou dúas maiorías absolutas consecutivas: a de 1982, con 202 deputados no Congreso, e en 1986, eleccións nas que obtivo 184 deputados; asemade, en 1989 obtivo 175 deputados, exactamente a metade dos que compoñen o hemiciclo. En 1993 perdeu a maioría absoluta, obtendo 159 deputados. Logo deste resultado, o PSOE pactou con Convergència i Unió para poder formar goberno. En 1996, perdeu as eleccións ó lograr 141 deputados fronte a 156 que conseguiu o Partido Popular. Foi elixido deputado por última vez en 2000, ano no que concorreu ás eleccións na lista do PSOE pola circunscrición electoral de Sevilla.

## Notas
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
* Wilsford, David, ed. *Political leaders of contemporary Western Europe: a biographical dictionary* (Greenwood, 1995) pp 176–82
Bonsai

miniatura|Bonsai
O **bonsai** é unha árbore en miniatura. O seu cultivo e poda é tradición no Xapón.

## Orixe 
A arte dos bonsais orixinouse na China hai uns dous mil anos, como obxecto de culto para os monxes taoístas. Para eles era símbolo de eternidade, a árbore representaba unha ponte entre o divino e o humano, entre o ceo e a terra.

Durante séculos a posesión e o coidado dos bonsais estivo ligado aos nobres e ás persoas da alta sociedade. Segundo a tradición, aqueles que podían conservar unha árbore en testo tiñan asegurada a eternidade. Así foi como os monxes dispoñían as árbores pequenas en vasillas ao longo das escaleiras dos templos e ata eran obxecto de adoración.

No sur da China a arte do bonsai consistía en transmitir todas as características dunha árbore desenvolta na natureza a unha árbore pequena, cultivada en testo. Buscábase reproducir estas árbores segundo os existentes nas altas montañas polo cal utilizaban só exemplares que existían nos montes e que xa posuían formas especiais na súa intensa loita contra as adversidades climáticas.

Foi levado ao Xapón hai uns 700 anos onde evoluciounou á arte actual. Desafortunadamente, moitos dos espécimes máis antigos desapareceron durante a segunda guerra mundial.

Un bonsai non é unha planta xeneticamente empequenecida. Mantense pequena dándolle forma e podando o tronco, as follas e as raíces. Un bonsai mantido correctamente sobrevivirá o mesmo tempo que unha árbore normal da mesma especie. Porén, o bonsai precisa de moitos coidados, polo que un bonsai mantido de forma inapropiada probablemente morrerá.
1913

**1913** (**MCMXIII**) foi un ano común comezado en mércores segundo o calendario gregoriano.

## Acontecementos 
* 1 de xaneiro - Dimite o xefe do Partido Conservador de España, Antonio Maura.
* Publicación na Habana do primeiro libro de Ramón Cabanillas: "*No desterro*".
* 16 de novembro: Inaugúrase a estación telegráfica de Cabo Fisterra, no monte Facho.
[miniatura|Artigo de [Manuel Murguía|Manuel Murguía en *Faro de Vigo* sobre o aniversario da Batalla de Rande.]]
## Nacementos 
* 4 de xaneiro - Sixto Ríos García, matemático e académico español.
* 7 de xaneiro - Francisco Fernández del Riego, intelectual galeguista.
* 9 de xaneiro - Richard Nixon, Presidente dos Estados Unidos.
* 11 de febreiro - Santiago Álvarez, político galego.
* 27 de febreiro - Paul Ricoeur, filósofo e antropólogo francés.
* 3 de marzo - Roger Caillois, escritor francés.
* 10 de marzo - Adam Schaff, filósofo polaco.
* 5 de maio - Tyrone Power, actor norteamericano.
* 10 de xullo - Salvador Espriu, poeta catalán.
* 13 de xullo - Antoine-Roger Bolamba, escritor e xornalista congolés (m. 2002).
* 21 de agosto - Dora Vázquez, escritora galega (m. 2010).
* 29 de setembro - Stanley Kramer, director e produtor estadounidense.
* 29 de setembro - Mario de Langullo, guerrilleiro antifranquista galego (m. 1986).
* 10 de outubro - Claude Simon, escritor francés, premio Nobel de Literatura en 1985.
* 19 de outubro - Vinícius de Moraes, músico brasileiro.
* 22 de outubro - Robert Capa, fotógrafo americano de orixe húngara.
* 7 de novembro - Albert Camus, escritor francés.
* 10 de novembro - Álvaro Cunhal, político comunista portugués.
* 16 de novembro - Elvira Ríos, cantante mexicana.
*17 de novembro - Mary Kenneth Keller, pioneira estadounidense da informática (m. 1985).
* 19 de novembro - Ataúlfo Argenta, director de orquestra español (m. 1958).
* 18 de decembro - Willy Brandt, político alemán.

## Mortes 
* 4 de xaneiro - Alfred von Schlieffen, mariscal prusiano.
* 12 de xaneiro - Enrique Abella Casariego, enxeñeiro e político galego.
* 24 de xaneiro - Prudencio Canitrot, pintor, ilustrador e xornalista galego (n. 1882).
* 22 de febreiro - Ferdinand de Saussure, lingüista suízo.
* 10 de abril - Gerardo Neira Flórez, político galego.
* 23 de abril - Marcial Taboada de la Riva, médico e político galego.
* 5 de agosto - Santiago Abella, arqueólogo e escritor galego (n. 1845).
* 13 de agosto - August Bebel, político alemán.
* 29 de setembro - Rudolf Diesel, enxeñeiro alemán.
* 7 de outubro - Benjamin Altman, empresario estadounidense de Nova York.
* 7 de novembro - Alfred Russel Wallace, xeógrafo e naturalista inglés.
* 28 de decembro - Eduardo Álvarez Carballido, médico e historiador galego (n. 1843).

## Premios Nobel 
* Física: Heike Kamerlingh Onnes
* Química: Alfred Werner
* Fisioloxía ou Medicina: Charles Richet
* Literatura: Rabindranath Tagore
* Paz: Henri La Fontaine

## Outros 
* Historia ano a ano
Malarico

**Malarico** foi un caudillo militar suevo. Trala deposición de Andeca do trono dos suevos xurdiu como pretendente ó trono. Foi derrotado e capturado polas tropas de Leovixildo en 586. Con este último intento acabou toda resistencia sueva. A partir dese momento a Gallaecia sería gobernada por un *dux* visigodo aínda que se mantivo en vigor a lei sueva e outras características propias do antigo reino.
1569

## Acontecementos 
* 1 de xullo - A Unión de Lublín une o reino de Polonia e o Gran Ducado de Lituania nun único estado.

## Nacementos 
* 4 de novembro - Guillén de Castro, dramaturgo español (m. 1631).
* Ambrogio Spinola, xeneral xenovés (m. 1630).

## Mortes 
* 9 de setembro, Pieter Bruegel o Vello, pintor flamengo (n. ca. 1525). 
* Bernardo Tasso, poeta italiano (n. 1493).

## Outros 
Historia ano a ano
1570

## Acontecementos 
### Asia 
* Apertura do porto de Nagasaki (Xapón) ao comercio exterior.

### América 
* Fundación da Confederación Iroquesa so o impulso dos xefes indios iroqueses Dekananida e Hiawatha. A súa posta en funcións provocará un movemento xeral de pobos amerindios en América do Norte.
* 8 de febreiro - En Chile a cidade de Concepción é destruída por un terremoto.

### Oriente Próximo 
* 9 de setembro - Os turcos, so o sultán Selim II, emprenden a conquista de Chipre, pondo sitio a Famagusta, que completarán no ano seguinte.

### Europa 
* 2 de xullo - A Monarquía española inicia negociacións coa Santa Sé a fin de organizar a Santa Liga contra a expansión otomá.
[miniatura|200px|[Frontispicio (libro)|Frontispicio do Libro IIº des ''I Quattro Libri dell'Architettura*, 1570, de Palladio]]

### Ciencia e tecnoloxía 
* Andrea Palladio publica *I Quattro Libri dell'Architettura* ("Os Catro Libros da Arquitectura").
* 20 de maio: Publícase o *Theatrum Orbis Terrarum'' de Ortelius, primeiro atlas moderno.

## Nacementos 
* Antonio de Remesal - relixioso e historiador nado en Allariz (m. 1619).
* Xefe Powhatan, amerindio, xefe da tribo powhatan dos algonquinos (m. 1620).

## Mortes 
* Joâo de Barros, historiador e cronista portugués (n. 1496).
* Diego Ortiz, compositor español, en Nápoles (n. Toledo, ca. 1510).
* Philibert Delorme, tratadista e arquitecto do rei de Francia (n. Lión, ca. 1510). 
* Iacopo Sansovino, arquitecto veneciano (n. 1486).

## Outros 
Historia ano a ano
1568

## Acontecementos 
### Europa 
* 23 de maio - Batalla de Heiligerlee na Provincia de Groningen, coa que comeza a Guerra de Flandres.
* 24 de decembro - Estala a rebelión mourisca das Alpuxarras (Granada e Málaga).

### Oceanía 
* O navegador español Álvaro de Mendaña descobre as illas Salomón.
miniatura|esquerda|175px|Álvaro de Mendaña e Neyra.

### Economía 
* O francés Jean Bodin publica "Réponse aux Pardoxes de M. de Malestroit", obra na que tenta explicar o fenómeno da alza dos prezos, a inflación, que atribúe á baixada do valor da moeda, causada polo exceso de metais preciosos traídos de América.

## Nacementos 
* 5 de setembro - Tommaso Campanella, frade e utopista italiano (m. 1639).
* 29 de decembro - Juan Martínez Montañés, escultor andaluz (m. 1649).

## Mortes 
* 5 de xuño - O conde de Egmond e máis o conde de Horn, encolgados como rebeldes ao poder do rei Filipe II de España.
* 25 de xullo - Carlos de Austria, príncipe de Asturias, flllo de Filipe II, preso por orde do seu pai, en estrañas circunstancias.
* João Rodrigues, dito Amato Lusitano, médico portugués de etnia xudía, en Tesalónica (n. 1511).

## Outros 
Historia ano a ano
1566

## Acontecementos 
* Insurrección nos Países Baixos.
* Motín na cidade galega da Coruña contra as levas de homes para a Guerra de Restauración Portuguesa.

### Arte e cultura 
* Comeza a usarse o Nosopai como oración.

### Ciencia e tecnoloxía 
* Idéase o lapis con mina de chumbo.

## Nacementos 
* 19 de xuño - Xacobe I, rei de Inglaterra e Irlanda (1603-1625) e de Escocia (1567-1625).
* 20 de xuño - Sexismundo Vasa (Zygmunt Vasa), rei de Polonia e de Suecia (m. 1632).

## Mortes 
* Bartolomé de las Casas, relixioso español (n.1474).
* 25 de abril, Louise Labé, poetisa francesa.
* 1 de xullo, Nostradamus.
* 7 de setembro - Suleiman o Magnífico, sultán do Imperio Otomán (n. 1495)

## Outros 
Historia ano a ano
Erwin Rommel

miniatura|Erwin Rommel, *o raposo do deserto*.

**Erwin Rommel**, nado en Heidenheim o 15 de novembro de 1891 e finado en Herrlingen, o 14 de outubro de 1944, foi un mariscal alemán durante o terceiro Reich, alcumado **O raposo do deserto**.
## Traxectoria 
Veterano da primeira guerra mundial, foi o máis destacado militar da segunda guerra mundial por parte do bando do Eixo, innovando na guerra terrestre co perfeccionamento da táctica *Blitzkrieg* (guerra lóstrego), reflectido na súa obra *O tanque en ataque*. Esta táctica consistía en darlle ó tanque unha importancia principal no ataque, e non reducilo a un elemento auxiliar.

Tralas campañas de conquista da Francia, Rommel pasa ó escenario norteafricano, onde gaña o alcume de *o raposo do deserto*. Porén, é derrotado por Patton e por Montgomery na (batalla de El-Alamein).

Morrerá en 1944 catro meses despois do intento de golpe de Estado contra Hitler, no que estivo implicado, obrigado a suicidarse.
BitTorrent

**BitTorrent** é un protocolo de distribución de arquivos e ficheiros por Internet entre parceiros (*peer to peer* ou *P2P*). Bram Cohen, antigo estudante da Universidade de Buffalo, deseñou o protocolo en abril de 2001 e publicouno o 2 de xullo dese ano, facéndose coñecida na CodeCon de 2002 en San Francisco. A versión máis recente é de 2013. A primeira ferramenta que implementou tal protocolo foi escrita en Python e está publicada baixo a licenza MIT. As aplicacións populares de BitTorrent de arestora inclúen a Transmission e Deluge.

## Historia 
[miniatura|150px|[The Pirate Bay, un dos buscadores *torrent* máis empregados.]]
BitTorrent gañou a súa fama ao permitir que moita xente descargase os mesmos arquivos sen ver diminuída a velocidade de transferencia. Isto conséguese grazas a que todos os parceiros, ou usuarios que descargan arquivos ou ficheiros, comparten as partes que xa teñen dos arquivos cos demais parceiros. Cada parceiro forma parte dun *enxame* e contribúe á distribución do contido.

## Aplicacións 
As aplicacións libres máis empregadas son: 
* Deluge
* KTorrent
* qBittorrent
* Transmission

## Notas 
## Véxase tamén
Lista de seleccións de fútbol

Esta é unha **lista de seleccións de fútbol**. Todas están inscritas na Federación Internacional de fútbol, FIFA, agás que estean en *cursiva*. Nese caso, a selección pertence á Confederación mais non á FIFA. Están ordenadas alfabeticamente dentro de cadansúa conferencia.

## AFC (Asia) 
## CAF (África) 
## CONCACAF (América do Norte, Central e o Caribe) 
## CONMEBOL (América do Sur) 
## OFC (Oceanía) 
## UEFA (Europa) 
## Antigos afiliados á FIFA 
As seguintes seleccións de fútbol xa non existen debido á disolución da nación ou territorio que representaban. Na lista só se inclúen aquelas que estiveron afiliadas á FIFA.

### Trocos de nome 
Ademais dos equipos anteriores, outras seleccións teñen mudado de nome:
* →  en 1984
* →  en 1989
* →  en 1970 →  en 1975 →  en 1979
* →  en 1972
* →  en 1993
* →  en 1960 →  en 1963 →  en 1971 →  en 1997
*  →  en 1960 →  en 1992
* →  en 1983
* →  en 1957
* →  en 1958 até 2010
* →  en 1975
* →  en 1936 →  en 1954
* →  en 2018
*  →  en 1965
* →  en 1966
*  →  en 1975
* →  en 1923
* →  en 1945
* →  en 2003
* →  en 2019
*  →  en 1958 →  en 1975
* →  en 1980
* →  en 1966
*  →   en 1929
* →  en 1971
* →  en 1964
* →  en 1964 →  en 1980
* →  en 1996
*  →  en 1977
*  →  en 1954
* →  en 1960

## Seleccións non afiliadas á FIFA 
As seleccións de fútbol incluídas nesta selección non son membros da FIFA ou dalgunha das súas confederación continentais. Estes equipos non poden competir por participar nin na Copa do Mundo nin nos trofeos organizados polas confederacións continentais. Os estatutos da FIFA recollen que as seleccións afiliadas non poden competir contra estes equipos sen o seu permiso.

Esta sección lista:

* Cinco seleccións representando estados soberáns que son membros ou observadores das Nacións Unidas.
* Sete seleccións que representan a estados con recoñecemento limitado ou a estados asociados non membros das Nacións Unidas.

### Pertencentes ás Nacións Unidas 
Hai sete membros das Nacións Unidas e estados observadores que non son membros da FIFA nin de ningunha confederación continental. Cinco deles, con todo, teñen presentado seleccións nacionais para encontros amigábeis non oficiais, torneos rexionais (como os Xogos do Pacífico ou os Xogos de Micronesia) ou competicións non auspiciadas pola FIFA. Esas cinco seleccións son as seguintes:

* 
* 
* 
* 
* 

Os dous estados das Nacións Unidas que nunca presentaron unha selección nacional son as Illas Marshall e Nauru.

### Non pertencentes ás Nacións Unidas 
Dous estados con recoñecemento parcial e dous estados asociados non membros da ONU son membros da FIFA e están listados no seu apartado correspondente: a República da China (como China Taipéi), as Illas Cook, Kosovo e Niue. Alén destes, hai outros sete estados soberanos de facto ou parcialmente recoñecidos con seleccións de fútbol fóra da FIFA:

* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Lista de asociacións na páxina da FIFA
1993

**1993** (**MCMXCIII**) foi un ano común comezado en venres segundo o calendario gregoriano, e foi Ano Santo Xacobeo.

## Acontecementos 
* 1 de xaneiro: entrada en vigor do Mercado Único Europeo.
* 1 de xaneiro: Checoslovaquia divídese en dous novos Estados: Chequia e Eslovaquia.
* 2 de xaneiro: as tres partes no conflito en Bosnia e Hercegovina reúnense en Xenebra.
* 3 de xaneiro: en Moscova, George H. W. Bush e Boris Eltsin firman o segundo Pacto Estratéxico de Redución Armamentística.
* 4 de xaneiro: Daniel Arap Moi é investido presidente de Kenya, tras ser reelixido nas primeiras eleccións multipartidistas en 26 anos, celebradas o 29 de decembro anterior.
* 20 de febreiro: lanzamento do observatorio espacial xaponés ASCA.
* 30 de outubro: accidente ferroviario preto dos Peares. Tres adolescentes mortos ao seren atropelados no interior dun túnel.
* 1 de novembro: entra en vigor o Tratado de Maastricht, dando comezo á Unión Europea.
* 10 de decembro: a UNESCO declara o Camiño de Santiago como Patrimonio da Humanidade.

## Nacementos 
* 17 de febreiro: Marc Márquez, piloto de motociclismo español.
* 13 de maio: Debby Ryan, actriz estadounidense.
* 16 de xuño: Park Bo-gum, actor surcoreano.
* 14 de outubro: Takanori Nagase, judoka xaponés.
* 31 de decembro: Izaro Andres, cantante vasca.

## Mortes 
* 1 de xaneiro - Jean Mayer, investigador francés.
* 5 de xaneiro - Juan Benet escritor español (n. 1927).
* 6 de xaneiro - Rudolf Nureyev, bailarín e coreógrafo ruso.
* 6 de xaneiro - Dizzy Gillespie, trompetista estadounidense.
* 7 de xaneiro - Toshihiko Izutsu, filósofo xaponés (n. 1914).
* 17 de xaneiro - Luis Bazal, mestre e escritor galego (n. 1905).
* 20 de xaneiro - Audrey Hepburn, actriz estadounidense de orixe belga.
* 20 de abril - Mario Moreno *Cantinflas* actor cómico mexicano.(n.1911).
* 8 de maio - Dele Charley, escritor de Serra Leoa.
* 19 de xuño - William Golding, escritor inglés, premio Nobel de Literatura en 1983.
* 13 de xullo - Juan Martínez Buján, pintor, ilustrador e mestre galego (n. 1897).
* 18 de xullo - Jean Negulesco, director cinematográfico estadounidense de orixe romanesa (n. 1900).
* 24 de xullo - Jacinto Calvo López, político socialista galego (n. 1903).
* 31 de xullo - Rei Balduíno I de Bélxica (n. 1930)
* 31 de outubro - Federico Fellini, director de cine italiano.
* 1 de novembro - Severo Ochoa, bioquímico español, Premio Nobel en 1959 (n.1905).
* 25 de novembro - Anthony Burgess, novelista británico.
* 4 de decembro - Frank Zappa, músico estadounidense.

## Premios Nobel 
* Física: Russell A. Hulse e Joseph H. Taylor Jr.
* Química: Kary B. Mullis e Michael Smith
* Fisioloxía ou Medicina: Richard J. Roberts e Phillip A. Sharp
* Literatura: Toni Morrison
* Paz: Nelson Mandela e F.W. de Klerk
* Economía: Robert W. Fogel e Douglass C. North

## Día das Letras Galegas dedicado a: 
* Eduardo Blanco Amor.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
Historia ano a ano
1431

## Acontecementos 
* A **Irmandade Fusquenlla** fórmase nas terras do señorío dos Andrade iniciándose as revoltas irmandiñas.

### Arte e cultura 
* Pazo "Ca d'Oro" en Venecia.

## Nacementos 
* 1 de xaneiro - Rodrigo Borja, chegou a ser Papa co nome de Alexandre VI.
* Novembro ou decembro - Vlad III o Empalador, príncipe de Valaquia (m. 1476).
* Andrea Mantegna, pintor italiano (m. 1506).

## Mortes 
* 20 de febreiro - Martiño V, papa (n. 1368) 
* 1 de abril - Nuno Álvares Pereira, xeneral e místico portugués (n. 1360). 
* 30 de maio - Xoana de Arco, soldado francés e santa (n. ca. 1412)
* Cristina de Pizán, escritora ítalo-francesa (n. 1364).

## Outros 
* Historia ano a ano
1665

## Acontecementos 
* 4 de marzo - Comezo da segunda guerra anglo-holandesa.
* Guerra de Restauracíón de Portugal (1640-1668):
** Xuño -Batalla de Montes Claros: as tropas portuguesas vencen as españolas no Alentexo, ao sur da serra da Ossa.
* Carlos II proclamado rei de España.

### Arte e cultura 
* Johannes Vermeer pinta A rapaza da perla.

### Ciencias 
* Realízanse as primeiras transfusións de sangue en animais.

## Nacementos 
* 1 de xaneiro - Christian Thomasius, xurisconsulto alemán.
* 6 de febreiro - Ana de Gran Bretaña, raíña (m. 1714).
* 21 de marzo - José de Churriguera, arquitecto barroco (m. 1725).
## Mortes 
* 12 de xaneiro - Pierre de Fermat, matemático francés (n. 1601).
* 31 de maio - Pieter Saenredam, pintor neerlandés (n. 1597).
* 25 de xuño - Arquiduque Sigmund Francis de Austria, rexente do Tirol (n. 1630).
* 17 de setembro
** Filipe IV, rei de España (n. 1605).
** Baltasar Moscoso Sandoval, cardeal católico (n. 1589).
* 19 de novembro - Nicolas Poussin, pintor francés (n. 1594).

## Outros 
Historia ano a ano
1816

## Acontecementos 
* 4 de marzo - Ratificación do Tratado de Sugauli, que delimitou as fronteiras do Reino do Nepal.
* 9 de xullo - Proclamación da independencia da Arxentina.

### Arte e cultura 
* 26 de decembro - Estréase en Roma a ópera de Rossini "O barbeiro de Sevilla".

### Ciencia e tecnoloxía 
* En Francia, René Laennec (1781-1826) inventa o estetoscopio.

## Nacementos 
* 1 de xaneiro - Manuel Murillo Toro, político e escritor colombiano e dúas veces Presidente de Colombia.
* 2 de xaneiro - Benjamin Hobson, misioneiro na China.
* 17 de febreiro - Julián Pellón Rodríguez, enxeñeiro e político galego.
* 3 de marzo - Jan Arnošt Smoler, filólogo e escritor sorbio.
* 27 de marzo - Miguel Solís, militar español.
* 21 de abril - Charlotte Brontë, escritora inglesa.
* 4 de setembro - François Bazin, compositor francés (m. 1878).
* 22 de outubro - Miguel Colmeiro Penido, botánico galego.
* 16 de decembro - Werner von Siemens, inventor alemán, fundador de Siemens AG.

## Mortes 
* 30 de maio - Pedro Antonio Cerviño Núñez, cartógrafo, agrimensor e matemático galego (n. 1757).
* 5 de xuño - Giovanni Paisiello, compositor italiano.
* 4 de xullo - Francisco de Miranda, prócer da independencia de Venezuela e oficial na revolución francesa (n. 1750)
* 30 de outubro - Federico I de Württemberg, duque, elector e rei de Württemberg.

## Outros 
Historia ano a ano
898

## Acontecementos 
### Europa 
* Xoán IX, novo papa (até 900).
* Carlos III o Simple, coroado rei de Francia (até 922).
* Un exército maxiar encabezado por Almosh sitia Kíiv.
* Tribos maxiares fundan o estado de Szekesfahervar en Hungría.
* O viquingo Ottar descobre a ruta marítima da Noruega a Rusia polo Cabo Norte e o Mar Branco.
* Carlos III o Simple rexeita aos viquingos na Somme.
* 28 de decembro - Ricardo o Xusticeiro, duque da Borgoña, vence aos normandos en Argenteuil-sur-Armançon, preto de Tonnerre.

### África 
* Fin da era Yodit en Etiopía.

### Asia 
* Kasyapa IV, coroado rei de Sri Lanka.
* Fúndase Bhaktapur no Nepal.

## Nacementos 
* Ramiro II de León, quinto rei de Galicia (data aproximada) (m. 951).

## Mortes 
* 1 de xaneiro - Odón I (Eudes), rei de Francia.
* Udaya II, rei de Sri Lanka.
* Lamberto II de Spoleto, antigo Príncipe de Spoleto.

## Outros 
Historia ano a ano
Renania

**Renania** é unha rexión de Alemaña na ribeira do río Rin. Actualmente a súa área abránguena os estados alemáns de Renania do Norte - Westphalia e Renania - Palatinado.
Día da Vitoria en Europa

[miniatura|135px|[1945.]]
O **día da Vitoria en Europa** (en inglés ***VE Day***) celébrase no Reino Unido e en varios outros países europeos o 8 de maio desde 1945. No Reino Unido foi declarado festivo por Winston Churchill, logo de que o 7 de maio de 1945 Alfred Jodl, Comandante Supremo do Exército do III Reich, anuncia pola radio que todas as tropas alemás se renderían ao día seguinte, rematando así a segunda guerra mundial en Europa.

## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Bevrijdingsdag
Douglas MacArthur

**Douglas MacArthur**, nado o 26 de xaneiro de 1880 e finado o 5 de abril de 1964, foi un militar estadounidense condecorado coa Medalla de Honra. Xeneral do Exército dos Estados Unidos. Estivo ao mando das tropas de Estados Unidos do océano Pacífico durante a segunda guerra mundial. Trala rendición do Xapón, asumiu o cargo de gobernador militar do país ocupado, onde deixou bo recordo segundo as crónicas.

Na guerra de Corea, deseñou o vital desembarco de Inchon, que tornou as táboas cara ao bando da ONU.
366

## Acontecementos 
* 2 de xaneiro, Os alamáns cruzan o xeado río Rin invadindo o Imperio Romano.
* Dámaso I elixido papa.
* Ursino autoproclámase bispo de Roma (antipapa).

## Nacementos 
## Mortes 
* 24 de setembro - Liberio, papa da Igrexa católica.

## Outros 
Historia ano a ano
1757

## Acontecementos 
* 2 de xaneiro, O Reino Unido ocupa Calcuta, capital da India.

## Nacementos 
* 6 de setembro - Marie-Joseph Paul Yves Roch Gilbert du Motier, Marqués de La Fayette.
* 6 de setembro - Pedro Antonio Cerviño Núñez, cartógrafo, agrimensor e matemático galego (m. 1816).
* 7 de outubro - Carlos X, rei de Francia.
* 1 de novembro - Antonio Canova, escultor italiano (m. 1822).
* 9 de novembro - Antonio José Ruíz de Padrón, ilustrado canario, sacerdote en Valdeorras e deputado nas cortes de Cádiz por Canarias e Galiza (m. 1823).
* 28 de novembro - William Blake, gravador e poeta británico (m. 1827).

## Mortes 
* 23 de xullo - Domenico Scarlatti, compositor barroco italiano (n. 1685)
* 17 de outubro - René-Antoine Ferchault de Réaumur, científico francés (m. 1683).

## Outros 
*

Historia ano a ano
1833

## Acontecementos 
* 3 de xaneiro - O Reino Unido gaña o control das Illas Malvinas.
* 4 de xaneiro - Fernando VII restablece a Pragmática Sanción e designa herdeira á súa filla Isabel en prexuízo do seu irmán Carlos.
* 30 de novembro - A raíña rexente de España María Cristina firma o decreto da división territorial de España en 1833, que provoca a disolución da Xunta do Reino de Galicia. Este decreto fora redactado polo Secretario de Estado de Fomento, Javier de Burgos. Presidía o Consello de Ministros Francisco Cea Bermúdez. Divídese así Galiza en catro provincias.

## Nacementos 
* 19 de febreiro - Élie Ducommun, escritor e pacifista suízo, Premio Nobel da Paz (m. 1906).
* 23 de abril - Aurelio Aguirre, poeta galego.
* 7 de maio - Johannes Brahms, compositor alemán (m. 1897).
* 17 de maio - Manuel Murguía, historiador e creador da Real Academia Galega (m. 1923).
* 20 de agosto - Benjamin Harrison, presidente dos Estados Unidos (m. 1901).
* 20 de setembro - Ernesto Teodoro Moneta, pacifista italiano, Premio Nobel (m. 1910).
* 21 de outubro - Alfred Nobel, inventor sueco da dinamita e creador do Premio Nobel (m. 1896).
* 19 de novembro - Wilhelm Dilthey, filósofo alemán (m. 1911).
* 11 de decembro - Ramón Verea, escritor e inventor galego (n. 1899).

## Mortes 
* 5 de xullo - Joseph Nicéphore Niépce, inventor da fotografía.
* 29 de setembro - Fernando VII, rei de España.

## Outros 
Historia ano a ano
1886

**1886** (**MDCCCLXXXVI**) foi un ano común comezado en venres segundo o calendario gregoriano.

## Acontecementos 
* 2 de xaneiro, Francia establece o seu protectorado en Madagascar.
* 1 de maio, comeza unha folga xeral de traballadores en Chicago para pedir a xornada laboral de oito horas, morren ducias de obreiros polos disparos da policía. É a orixe do Día Internacional dos Traballadores.

* 19 de setembro, pronunciamento republicano en Madrid do xeneral Manuel Villacampa del Castillo.
* 1 de outubro, aparece en Santiago de Compostela o xornal *La Región Gallega* dirixido por Manuel Murguía.
* 28 de outubro, nos Estados Unidos, o presidente Grover Cleveland inaugura a Estatua da Liberdade.
* Eugene Goldstein produciu raios anódicos.

## Nacementos 
* 30 de xaneiro - Alfonso Daniel Manuel Rodríguez Castelao, intelectual galego.
* 16 de febreiro - Alejandro Mon Landa Landa, político galego.
* 1 de marzo - Oskar Kokoschka, artista austríaco.
* 2 de marzo - Eduardo Rodríguez-Losada Rebellón, arquitecto e compositor musical galego (m. 1973).
* 20 de marzo - Felipe Bello Piñeiro, pintor (m. 1952).
* 27 de marzo - Ludwig Mies van der Rohe, arquitecto alemán.
* 2 de maio - Gottfried Benn, poeta alemán.
* 17 de maio - Afonso XIII, rei de España.
* 29 de maio - Leopoldo Basa Villadefrancos, xornalista e escritor galego (m. 1947).
* 28 de xuño - Nino Còsta, escritor piemontés.
* 23 de xullo - Salvador de Madariaga, escritor e diplomático galego.
* 15 de agosto - Karl Korsch, filósofo marxista alemán.
* 3 de outubro - Alain-Fournier, escritor francés.
* 17 de outubro - José María Mosqueira Manso, mariño, biólogo e historiador galego (m. 1968).
* 22 de outubro - Johán Vicente Viqueira, escritor galego.
* 14 de novembro - Florentino López Cuevillas, arqueólogo e escritor galego (m. 1956).
* 19 de novembro - Luís Brage Villar, músico e compositor galego (n. 1959).
* 20 de novembro - Karl von Frisch, zoólogo austríaco, pai da Etoloxía.
* 3 de decembro - Manne Siegbahn, físico sueco, premio Nobel de Física en 1924.
* 8 de decembro - Diego Rivera, pintor mexicano.
## Mortes 
* 30 de marzo - José Benito Amado Boullosa, político galego (n. 1882).
* 15 de maio - Emily Dickinson, poeta estadounidense (n. 1830).
* 10 de xuño - Florencio Rodríguez Vaamonde, político galego.
* 19 de xullo - Cesário Verde, poeta portugués.
* 31 de xullo - Franz Liszt, compositor húngaro.
* 23 de setembro - Pierre Marie Édouard Lamy de la Chapelle, botánico francés.
* 21 de outubro - José Hernández, escritor arxentino, autor do *Martín Fierro*.
* 19 de novembro - José María Posada Pereira, poeta e xornalista galego.
* 2 de novembro - Théodore Aubanel, escritor provenzal.

## Outros 
Historia ano a ano
Xunqueira de Ambía

**Xunqueira de Ambía** é un concello da provincia de Ourense, pertencente á comarca de Allariz - Maceda. Segundo o IGE en 2020 tiña 1.374 habitantes (1.863 no 2006, 1.901 no 2005, 1.934 no 2004, 1.997 no 2003). O seu xentilicio (véxase no Galizionario) é .

## Xeografía 
### Situación
O concello, de 60,21&nbsp;km² e INE.

## Historia 
Hai restos megalíticos. Da cultura castrexa consérvanse os poboados de Cerdeira e A Medorra. Trala romanización de Galicia construíuse a Vía Nova (vía XVIII no itinerario de Antonino) entre Braga e Astorga que atravesaba a zona. Dela consérvase un miliario, trasladado a carón da casa consistorial.

Segundo a tradición, no século IV apareceuse a Virxe María nunha xunqueira (de onde procedería o nome a poboación), e no lugar construíuse unha ermida. Entre os séculos VIII e X naceu o Mosteiro de Santa María, e en 1164, por orde do rei Fernando II de León, comezou a construírse a colexiata de Santa María a Real, de arquitectura románica, declarada Ben de Interese Cultural en 1931. Foi no século XII, co mosteiro estivo a cargo da Orde de Santo Agostiño, cando acadou o seu maior esplendor. O claustro actual é do século XVI.

A calzada romana deu pé a unha variante da Vía da Prata do Camiño de Santiago, que entra no concello pola aldea de Bobadela parroquia de Bobadela a Pinta) e percorre os lugares de Padroso, Cima de Vila (parroquia da Abeleda), Quintela, Xunqueira de Ambía (na rúa Asdrúbal Ferreiro hai un albergue de peregrinos de 24 prazas), San Xillao (parroquia de Xunqueira de Ambía), A Pousa, Salgueiros e Os Casares (parroquia de Armariz). En 1541 o prior do mosteiro, Alonso de Piña, fundou un hospital de peregrinos.

## Patrimonio 
Amais da xa mencionada colexiata, en Salgueiros hai un peto de ánimas de comezos do s. XIX.

## Galería de imaxes 
## Parroquias 
## Lugares de Xunqueira de Ambía 
Para unha lista completa de todos os lugares do concello de Xunqueira de Ambía vexa: Lugares de Xunqueira de Ambía.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* . *Historia y arte de Xunqueira de Ambía*, 2004, 144 p., ISBN 978-84-609-1514-0
### Ligazóns externas 
* www.xunqueiradeambia.org