Ordenador

miniatura|dereita|Macintosh Classic (1990)
[miniatura|dereita|Un [Apple IIc Pascal.]]
[miniatura|dereita|Réplica do [Zuse Z3, o primeiro ordenador funcional (1941)]]

Un **ordenador**, tamén chamado **computadora** ou **computador**, é unha máquina que realiza cálculos e controla operacións expresadas en termos lóxicos e numéricos. O ordenador é un sistema dixital con tecnoloxía microelectrónica, capaz de procesar datos a partir dun grupo de instrucións denominado programa. A estrutura básica dun ordenador inclúe microprocesador (CPU), memoria e dispositivos de entrada/saída (E/S), xunto ós buses que permiten a comunicación entre eles. En resumo, o ordenador é unha dualidade entre *hardware* (parte física) tal como: o monitor, o teclado e o disco duro, e *software* (parte lóxica), que interactúan entre si para unha determinada función.

A característica principal que os distingue doutros dispositivos similares, coma unha calculadora non programable, é que pode realizar tarefas moi diversas cargando distintos programas na memoria para que o procesador os execute.

## Etimoloxía 
[miniatura|upright|Unha «[calculadora humana|computadora humana» (eufemismo para persoal de apoio que efectuaba cálculos longos) cun microscopio e unha calculadora mecánica.]]

Segundo o *Oxford English Dictionary*, o primeiro uso coñecido da palabra *computer* na lingua inglesa atópase no libro *The Yong Mans Gleanings* (1613), do escritor Richard Braithwait, para referirse a un *arithmetician* (): «I haue  read the truest computer of Times, and the best Arithmetician that euer  breathed, and he reduceth thy dayes into a short number». Este termo aludía a un “computador humano”, unha persoa que realizaba cálculos ou cómputos. *Computer* continuou co mesmo significado ata mediados do século  XX. A finais deste período, contratábanse a mulleres como computadoras porque se lles podían pagar menos que aos seus colegas masculinos. En 1943, a maioría das computadoras humanas eran mulleres; para referirse a elas existía a forma feminina *computress* (“computadora”), que co tempo cambiouse a *programmer* (“programadora”).

O *Oxford English Dictionary* rexistra que, a finais do século XIX, *computer* empezou a utilizarse co significado de «máquina calculadora».

No galego o igual que no castelán que se fala en España «computador» provén do termo francés *ordinateur* e este á súa vez do termo latino *ordinator*. En parte por cuestións de mercadotecnia, posto que a descrición realizada por IBM para a súa introdución en Francia por François Girard en 1955 situaba as capacidades de actuación da máquina preto da omnipotencia, idea errónea que perdura hoxe en día ao considerar que a máquina universal de Turing é capaz de computar absolutamente todo.

Girard, encargado do Departamento de Publicidade de IBM France, tivo a idea de consultar ao seu antigo profesor de literatura parisiense, Jacques Perret. Xunto con Christian de Waldner, entón presidente da empresa, pediron a Perret que suxerise un «nome francés para a súa nova máquina electrónica de tratamento da información (IBM 650), evitando a tradución literal da palabra inglesa *computer*, que naquela época estaba reservada ás máquinas científicas». En 1911, unha descrición da máquina analítica de Babbage utilizaba a palabra *ordonnateur* para describir a súa forza motriz:

Perret propuxo unha palabra composta centrada en *ordonnateur*: ‘o que pon orde‘ e ten a noción do orde eclesiástico na Igrexa católica (*ordinant*). Guiraud afirma que IBM France conservou a palabra *computer* e inicialmente tratou de protexer este nome como marca, pero, como os usuarios adoptaron fácil e rapidamente a palabra *ordinateur*, a empresa decidiu deixala no dominio público. Mentres que outros —tamén o creador do termo, Jacques Perret— coñecedores da orixe relixiosa do termo, considérano o máis correcto das alternativas. 

[miniatura|upright|esquerda|O [Ábaco#Ábaco_chinés|suanpan chinés (算盘). O número representado neste ábaco é 6.302.715.408.]]
O ábaco utilizouse inicialmente para tarefas aritméticas. O ábaco romano foi desenvolvido a partir de dispositivos usados en Babilonia xa no 2400 a.C. Desde entón, inventáronse moitas outras formas de táboas ou táboas de cálculo. Nunha casa de contador medieval europea, colocábase un pano a cadros sobre unha mesa e os marcadores movíanse sobre ela de acordo con certas regras, como axuda para calcular cantidades de diñeiro.
[thumb|upright|O [mecanismo de Anticitera, que se remonta á antiga Grecia ao redor de 150-100 a. C., crese que é un dispositivo temperán de ordenador analóxico .]]
Crese que o mecanismo de Anticitera é o computador analóxico mecánico máis antigo coñecido, segundo Derek J. de Solla Price. Foi deseñado para calcular posicións astronómicas. Foi descuberto en 1901 no naufraxio de Anticitera fronte á illa grega de Anticitera, entre as illas de Citerea e Creta, e datouse aproximadamente no . Dispositivos de complexidade comparable ao mecanismo de Anticitera non volverían aparecer ata o século XIV.

Construíronse moitas axudas mecánicas para o cálculo e a medición para uso astronómico e de navegación. O planisferio foi unha carta estelar inventada por Abū Rayhān al-Bīrūnī a principios do século XI. O astrolabio foi inventado no mundo helenístico nos séculos I ou II a.C. e a miúdo atribúese a Hiparco. Combinación do planisferio e do dioptra, o astrolabio era efectivamente un computador analóxico capaz de resolver varios tipos de problemas en astronomía esférica. Un astrolabio que incorpora un calendario ordenador mecánico e as rodas de engrenaxe foron inventadas por Abi Bakr de Isfahán, Persia en 1235. Abū Rayhān al-Bīrūnī inventou o primeiro calendario lunisolar mecánico con engrenaxes, unha das primeiras máquinas de procesamento de coñecementos con cable fixo cun redutor de velocidade e rodas dentadas, .

O compás de proporcións, un instrumento de cálculo utilizado para resolver problemas de proporción, trigonometría, multiplicación e división, e para diversas funcións, como cadrados e raíces cúbicas, foi desenvolvido a finais do século XVI e atopou aplicación na artillaría, topografía e navegación.

O planímetro era un instrumento manual para calcular a área dunha figura pechada trazándoa cunha ligazón mecánica.
[miniatura|upright|esquerda|Unha [regla de cálculo.]]
A regra de cálculo foi inventada ao redor de 1620–1630 polo clérigo inglés William Oughtred, pouco despois da publicación do concepto de logaritmo. A regra de cálculo é un instrumento de cálculo que actúa como unha computadora analóxica de man para facer multiplicacións e divisións. A medida que o desenvolvemento da regra de cálculo progresou, engadíronse escalas que proporcionaban recíprocos, cadrados e raíces cadradas, cubos e raíces cúbicas, así como funcións transcendentais como logaritmos e exponenciais, funcións circulares e hiperbólicas. trigonometría e outras funcións. As regras de cálculo con escalas especiais aínda se utilizan para realizar cálculos rutineiros de forma rápida, como a regra circular E6B utilizada para os cálculos de tempo e distancia en avións lixeiros.
[miniatura|upright|Boneca autómata no [Musée d'Art et d'Histoire, en Suíza.]]
Na década de 1770, Pierre Jaquet-Droz, un reloxeiro suízo, construíu unha boneca mecánica (autómata) que podía escribir sostendo un bolígrafo. Cambiando o número e a orde das súas rodas internas poderían producirse diferentes letras e, polo tanto, diferentes mensaxes En efecto, podería ser "programada" mecanicamente para ler instrucións. Xunto con outras dúas máquinas complexas, a boneca está no Musée d'Art et d'Histoire de Neuchâtel, Suíza, e aínda funciona.

En 1831-1835, o matemático e enxeñeiro Giovanni Plana ideou un calendario perpetuo, que, mediante un sistema de poleas e cilindros e por encima, podía predicir o calendario perpetuo para cada ano desde o 0 (é dicir, o 1 a.C.) ata o 4000, tendo en conta os anos bisestos e a variación da duración dos días. A máquina de predición das mareas inventada polo científico escocés sir William Thomson en 1872 foi de grande utilidade para a navegación en augas pouco profundas. Utilizaba un sistema de poleas e fíos para calcular automaticamente os niveis de marea previstos para un período determinado nun lugar determinado.

O analizador diferencial, un ordenador analóxico mecánico deseñado para resolver ecuacións diferenciais mediante integración, utilizou mecanismos de roda e disco para realizar a integración. En 1876, sir William Thomson xa discutira a posible construción deste tipo de calculadoras, pero viuse obstaculizado polo limitado par de saída dos integradores de bola e disco. Nun analizador diferencial, a saída dun integrador impulsaba a entrada do seguinte integrador, ou unha saída gráfica. O amplificador de par foi o avance que permitiu o funcionamento destas máquinas. A partir da década de 1920, Vannevar Bush e outros desenvolveron analizadores diferenciais mecánicos.

### Primeiro ordenador 
[miniatura|upright|Unha parte da [máquina diferencial de Charles Babbage.]]
Charles Babbage foi un enxeñeiro mecánico inglés e polímata, orixinou o concepto de ordenador programable. Considerado o "pai da computadora", conceptualizou e inventou a primeira computadora mecánica a principios do século XIX. Despois de traballar no seu revolucionario motor diferencial, deseñado para axudar nos cálculos de navegación, en 1833 deuse conta de que era posible un deseño moito máis xeral, un motor analítico. A entrada de programas e datos debía proporcionarse á máquina a través de tarxetas perforadas, un método que se usaba naquel momento para dirixir teares mecánicos como o tear Jacquard. Para a saída, a máquina tería unha impresora, un trazador de curvas e unha campá. A máquina tamén sería capaz de perforar números en tarxetas para ser lidos máis tarde. O motor incorporaba unha unidade aritmética lóxica, estruturas de control en forma de bifurcación condicional e bucles, e unha memoria integrada, o que o converteu no primeiro deseño dun computador de propósito xeral que podería describirse en termos modernos como Turing completo.

A máquina adiantouse un século ao seu tempo. Todas as pezas da súa máquina debían fabricarse a man, o que supoñía un gran problema para un aparello con miles de pezas. Finalmente, o proxecto disolveuse coa decisión do goberno británico de deixar de financialo. O fracaso de Babbage na finalización da máquina analítica pode atribuírse principalmente ás dificultades políticas e financeiras, así como ao seu desexo de desenvolver un computador cada vez máis sofisticado e de avanzar máis rápido do que ninguén podía seguir. Con todo, o seu fillo, Henry Babbage, completou unha versión simplificada da unidade de cálculo da máquina analítica (o *muíño*) en 1888. En 1906 fixo unha demostración exitosa do seu uso no cálculo de táboas.
### Ordenadores analóxicos 
[miniatura|esquerda|upright|Deseño da terceira máquina de predición de mareas de ir [William Thomson, 1879-1881]]
Durante a primeira metade do século XX, moitas necesidades científicas de computación foron atendidas por computadores analóxicos cada vez máis sofisticados, que utilizaban un modelo mecánico ou eléctrico directo do problema como base para a computación. Agora ben, estes non eran programables e, en xeral, carecían da versatilidade e precisión das computadoras dixitais modernas. O primeiro computador analóxico moderno foi unha máquina de predición de mareas, inventada por sir William Thomson (que máis tarde se convertería en Lord Kelvin) en 1872. O analizador diferencial, un computador mecánico analóxico deseñado para resolver ecuacións diferenciais por integración utilizando mecanismos de roda e disco, foi conceptualizado en 1876 por James Thomson, o irmán máis vello do máis famoso sir William Thomson.

En 1941, Zuse deu continuidade á súa máquina anterior co Z3, o primeiro computador dixital electromecánico do mundo totalmente automático e programable. O Z3 foi construído con 2000 relés, implementando unha lonxitude de palabras de 22 bit que funcionaba cunha frecuencia de reloxo duns 5–10 Hz. O código do programa foi fornecido nunha película perforada, mentres que os datos podían almacenarse en 64 palabras de memoria ou fornecerse dende o teclado. Era bastante semellante ás máquinas modernas nalgúns aspectos, sendo pioneiros en numerosos avances como os números de coma flotantes. En lugar do sistema decimal máis difícil de implementar (usado no deseño anterior de Charles Babbage), usar un sistema binario significaba que as máquinas de Zuse eran máis fáciles de construír e potencialmente máis fiables, dado as tecnoloxías dispoñibles nese momento. O Z3 non era en si mesmo unha computadora universal, pero podería ampliarse para ser Turing completo.

O seguinte computador de Zuse, o Z4, converteuse no primeiro computador comercial do mundo; tras un atraso inicial debido á segunda guerra mundial, completouse en 1950 e entregouse ao ETH Zürich (Instituto Federal de Tecnoloxía Suízo de Zürich). O computador foi fabricado pola propia empresa de Zuse, Zuse KG, que foi fundada en 1941 como a primeira empresa co único propósito de desenvolver computadores. o primeiro "computador dixital electrónico automático". Este deseño tamén era totalmente electrónico e utilizaba uns 300 tubos de baleiro, con condensadores fixados nun tambor mecánico rotativo para a memoria.
[miniatura|upright|[Colossus, o primeiro dispositivo informático electrónica dixital programable, utilizouse para romper os cifrados alemáns durante a segunda guerra mundial. Vese aquí en uso en Bletchley Park en 1943.|alt=Dúas mulleres son vistas polo ordenador Colossus.]]
Durante a segunda guerra mundial, os descifradores de códigos británicos de Bletchley Park lograron varios éxitos ao descifrar comunicacións militares alemás encriptadas. A máquina de cifrado alemá, Enigma, foi atacada por primeira vez coa axuda das bombas electromecánicas que a miúdo eran dirixidas por mulleres. Para romper a máis sofisticada máquina alemá Lorenz SZ 40/42, usada para comunicacións de alto nivel do Exército, Max Newman e os seus colegas encargaron a Flowers a construción do Colossus. Despois dunha proba de funcionamento en decembro de 1943, o Colossus foi enviado a Bletchley Park, onde foi entregado o 18 de xaneiro de 1944. e descifrou a súa primeira mensaxe o 5 de febreiro.
[miniatura|upright|esquerda|[ENIAC foi o primeiro dispositivo electrónico completo de Turing, e realizou cálculos de traxectoria balística para o Exército dos Estados Unidos.]]
O ENIAC (Electronic Numerical Integrator and Computer) foi o primeiro computador electrónico programable construído nos Estados Unidos. Aínda que o ENIAC era similar ao Colossus, era moito máis rápido, máis flexible e era Turing completo. Do mesmo xeito que o Colossus, un "programa" no ENIAC estaba definido polos estados dos seus cables de conexión e interruptores, moi lonxe das máquinas electrónicas de programa almacenado que viñeron despois. Unha vez que se escribía un programa, había que fixalo mecanicamente na máquina mediante o reaxuste manual de enchufes e interruptores. As programadoras do ENIAC foron seis mulleres, a miúdo coñecidas colectivamente como as "mozas ENIAC".

Combinaba a alta velocidade da electrónica coa capacidade de programarse para moitos problemas complexos. Podía sumar ou restar 5.000 veces por segundo, mil veces máis rápido ca calquera outra máquina. Tamén tiña módulos para multiplicar, dividir e facer raíces cadradas. A memoria de alta velocidade estaba limitada a 20 palabras (uns 80 bytes). Construída baixo a dirección de John Mauchly e J. Presper Eckert na Universidade de Pensilvania, o desenvolvemento e construción de ENIAC durou desde 1943 ata o seu pleno funcionamento a finais de 1945. A máquina era enorme, pesaba 30 toneladas, utilizaba 200 quilowatts de potencia eléctrica e contiña máis de 18.000 tubos sen carga, 1.500 relés e centos de miles de resistencias, condensadores e inductores.

### Computadores modernos 
#### Concepto de computador moderno 
O principio do ordenador moderno foi proposto por Alan Turing no seu artigo fundamental de 1936,
 *On Computable Numbers*. Turing propuxo un dispositivo sinxelo que denominou "máquina de computación universal" e que hoxe se coñece como máquina universal de Turing. Demostrou que dita máquina é capaz de computar calquera cousa que sexa computable mediante a execución de instrucións (programa) almacenadas en cinta, o que permite que a máquina sexa programable. O concepto fundamental do deseño de Turing é o programa almacenado, no que todas as instrucións para o cálculo almacénanse na memoria. Von Neumann recoñeceu que o concepto central do computador moderno debíase a este traballo. As máquinas de Turing son ata hoxe un obxecto central de estudo en teoría da computación. Agás polas limitacións impostas polos seus almacéns de memoria finita, dise que os computadores modernos son Turing-completos, é dicir, que teñen unha capacidade de execución de algoritmos equivalente á dunha máquina de Turing universal.
#### Programas almacenados 
[upright|miniatura|alt=Tres bastidores altos que conteñen placas de circuítos electrónicos|Unha sección reconstruída do [Manchester Baby, o primeiro ordenador electrónico de programas almacenados]]
As primeiras máquinas de computación tiñan programas fixos. Cambiar o seu funcionamento esixía recablear e reestruturar a máquina. Deseñouse como banco de probas para o tubo Williams, o primeiro dispositivo de almacenamento dixital de acceso aleatorio. Aínda que o computador foi descrito como "pequeno e primitivo" nunha retrospectiva de 1998, foi a primeira máquina en funcionamento que contiña todos os elementos esenciais dun computador electrónico moderno. En canto *the baby*, como así a chamaban, demostrou a viabilidade do seu deseño, iniciouse na universidade un proxecto para convertelo nun computador de utilidade práctica, o Manchester Mark 1.

Á súa vez, o Mark 1 converteuse rapidamente en prototipo do Ferranti Mark 1, o primeiro computador de propósito xeral dispoñible comercialmente no mundo. Construído por Ferranti, foi entregado á Universidade de Manchester en febreiro de 1951. Posteriormente entre 1953 e 1957 entregáronse polo menos sete destas máquinas, unha delas aos laboratorios Shell en Ámsterdam. En outubro de 1947, os directivos da empresa británica de catering J. Lyons & Company decidiron participar activamente na promoción do desenvolvemento comercial dos computadores. O computador LEO I de Lyons, inspirado EDSAC de Cambridge de 1949, empezou a funcionar en abril de 1951. e realizou o primeiro traballo rutineiro de ordenador de oficina do mundo.

Grace Hopper foi a primeira en desenvolver un compilador para unha linguaxe de programación.
#### Transistores 
[miniatura|upright|[Transistor de unión bipolar (BJT)]]
O concepto de transistor de efecto de campo foi proposto por Julius Edgar Lilienfeld en 1925. John Bardeen e Walter Brattain, mentres traballaban ás ordes de William Shockley no Bell Labs, construíron o primeiro transistor operativo, o transistor de contacto, en 1947, ao que seguiu o transistor de unión bipolar de Shockley en 1948. A partir de 1955, os transistores substituíron os tubos de baleiro nos deseños informáticos, dando lugar á "segunda xeración" de computadores. En comparación cos tubos de baleiro, os transistores teñen moitas vantaxes: son máis pequenos e requiren menos enerxía que os tubos de baleiro, polo que emiten menos calor. Os transistores de unión eran moito máis fiables que os tubos de baleiro e tiñan unha vida útil máis longa, indefinida. Os computadores transistorizados podían conter decenas de miles de circuítos lóxicos binarios nun espazo relativamente compacto. Con todo, os primeiros transistores de unión eran dispositivos relativamente voluminosos e difíciles de fabricar en serie, o que os limitaba a unha serie de aplicacións especializadas.

Na Universidade de Manchester, un equipo dirixido por Tom Kilburn deseñou e construíu unha máquina que utilizaba os transistores recentemente desenvoltos no canto de válvulas. O seu primeiro ordenador transistorizado e o primeiro do mundo, foi operativo en 1953, e unha segunda versión completouse alí en abril de 1955. Con todo, a máquina utilizaba válvulas para xerar as súas formas de onda de reloxo de 125 kHz e nos circuítos para ler e escribir na súa memoria de tambor magnética, polo que non foi o primeiro computador completamente transistorizado. Esa distinción corresponde ao Harwell CADET de 1955, construído pola división de electrónica do Atomic Energy Research Establishment en Harwell.
[miniatura|upright|[MOSFET (transistor MOS), que mostra a porta (G), o corpo (B) e os terminais de fonte (S) e drenaxe (D). A porta está separada do corpo por unha capa illante (rosa).]]
O transistor de efecto de campo metal-óxido-semicondutor (MOSFET), tamén coñecido como transistor MOS, foi inventado por Mohamed M. Atalla e Dawon Kahng nos Laboratorios Bell en 1959.. Foi o primeiro transistor realmente compacto que podía miniaturizarse e producirse en serie para unha ampla gama de usos. un consumo moito menor e unha densidade maior que os transistores de unión bipolar, o MOSFET permitiu construír circuítos integrados de alta densidade.. Ademais do procesamento de datos, tamén permitiu o uso práctico de transistores MOS como elementos de célula de memoria de almacenamento, o que conduciu ao desenvolvemento da memoria semicondutora MOS, que substituíu a anterior memoria de núcleo magnético nos computadores. O MOSFET conduciu á revolución dos microordenadores, e converteuse na forza motriz da revolución informática.. O MOSFET é o transistor máis utilizado en informática, e é o compoñente fundamental da electrónica dixital.
#### Circuítos integrados 
O seguinte gran avance en potencia informática produciuse coa aparición do circuíto integrado (CI).
A idea do circuíto integrado foi concibida por primeira vez por un científico especializado en radares que traballaba para o Royal Radar Establishment do Ministerio de Defensa do Reino Unido, Geoffrey W.A. Dummer. Dummer presentou a primeira descrición pública dun circuíto integrado no Simposio sobre o Progreso dos Compoñentes Electrónicos de Calidade celebrado en Washington,&nbsp;D.C., o 7 de maio de 1952.

Os primeiros circuítos integrados operativos foron inventados por Jack Kilby na Texas Instruments e por Robert Noyce na Fairchild Semiconductor. Kilby rexistrou as súas ideas iniciais sobre o circuíto integrado en xullo de 1958, demostrando con éxito o primeiro exemplo integrado en funcionamento o 12 de setembro de 1958. Na súa solicitude de patente do 6 de febreiro de 1959, Kilby describiu o seu novo dispositivo como "un corpo de material semiconductor&nbsp;... no que todos os compoñentes do circuíto electrónico están completamente integrados". Con todo, o invento de Kilby era un circuíto integrado híbrido (CI híbrido), en lugar dun circuíto integrado monolítico (CI). O circuíto integrado de Kilby tiña conexións de cable externas, o que dificultaba a súa fabricación en serie.

Noyce tamén propuxo a súa propia idea de circuíto integrado medio ano máis tarde que Kilby. O invento de Noyce foi o primeiro chip de circuíto integrado monolítico.

O desenvolvemento do circuíto integrado MOS conduciu á invención do microprocesador, e anunciou unha explosión no uso comercial e persoal dos ordenadores. Aínda que a cuestión de que dispositivo foi exactamente o primeiro microprocesador é controvertida, en parte debido á falta de acordo sobre a definición exacta do termo "microprocesador", é indiscutible que o primeiro microprocesador dun só chip foi o Intel 4004., deseñado e realizado por Federico Faggin coa súa tecnoloxía CI MOS de porta de silicio, A principios da década de 1970, a tecnoloxía de circuítos integrados MOS permitiu a integración de máis de 10.000 transistores nun só chip. Poden ter ou non integradas memoria RAM e memoria flash. Se non están integrados, a RAM adoita colocarse directamente encima (o que se coñece como package on package -paquete sobre paquet- ) ou debaixo (no lado oposto da placa de circuítos) do SoC, e a memoria flash adoita colocarse xusto á beira do SoC, todo iso para mellorar a velocidade de transferencia de datos, xa que os sinais de datos non teñen que percorrer grandes distancias. Desde ENIAC en 1945, os computadores avanzaron enormemente, e os SoC modernos (como o Snapdragon 865) teñen o tamaño dunha moeda, pero son centos de miles de veces máis potentes que ENIAC, integran miles de millóns de transistores e consomen só uns poucos watts de enerxía.
### Computadores portátiles 
Os primeiros computadores móbiles eran pesados e para funcionar necesitaban estar enchufados a corrente eléctrica. O IBM 5100 foi un dos primeiros exemplos. Os portátiles posteriores, como o Osborne 1 e o Compaq Portable eran considerablemente máis lixeiros, pero seguían necesitando estar enchufados. Os primeiros portátiles, como o Grid Compass, eliminaron este requisito ao incorporar baterías, e coa continua miniaturización dos recursos informáticos e os avances na duración das baterías portátiles, os computadores portátiles creceron en popularidade na década de 2000. Estes mesmos avances permitiron aos fabricantes integrar recursos informáticos nos teléfonos móbiles a principios da década de 2000.

Os teléfonos intelixentes (*smartphone*) e tabletas funcionan con diversos sistemas operativos e recentemente convertéronse no dispositivo informático dominante no mercado. Funcionan cun sistema nun chip (System on a Chip) (SoC), que son ordenadores completos nun microchip do tamaño dunha moeda. Ordenador de gama media
* Servidor
** Servidor de montaxe en bastidor
** Servidor blade
** Servidor torre
* Ordenador persoal
** Estación de traballo
** Microordenador (termo en desuso)
*** Ordenador persoal (termo en desuso)
** Ordenador de poste
*** Torre de poste
*** Ordenador de poste estilizado
**** Ordenador multimedia (ordenadores con sistema de edición no lineal, ordenadores personais de edición de vídeo e similares, este termo xa non se utiliza)
**** Ordenador para xogos
*** PC todo nun
*** Nettop (PC de pequeno factor de formas, Mini PC)
*** PC de cine en casa
*** Ordenador con teclado
*** Ordenador portátil
*** Cliente lixeiro
*** Aparello de Internet
** Ordenador portátil
*** Ordenador de sobremesa de substitución
*** Ordenador portátil para xogos
*** Ordenador portátil robusto
*** Ordenador 2-en-1
*** Ultrabook
*** Chromebook
*** Subportátil
*** Smartbook
*** Netbook
** Ordenadores móbiles:
*** Tableta (computadora)
*** Teléfono intelixente
*** PC ultramóvil
*** Pocket PC
*** Palmtop PC
*** Ordenador de peto
*** Ordenador de peto
*** Ordenador de peto
** Ordenador portátil
*** Smartwatch
*** Smartglasses
* Ordenador de placa única
* Plug computer
* Stick PC
* Controlador lóxico programable
* Ordenador en módulo
* Sistema en módulo
* Sistema nun paquete
* Sistema en chip (Tamén coñecido como procesador de aplicación ou AP se carece de circuítos como os de radio).
* Microcontrolador
## Hardware 
miniatura|Vídeo de demostración dos compoñentes estándar dun computador «slimline»

O termo *hardware* engloba todas aquelas partes dun computador que son obxectos físicos tanxibles. Circuítos, chips informáticos, cartóns gráficos, cartóns de son, memoria (RAM), placa base, pantallas, fontes de alimentación, cables, teclados, impresoras e dispositivos de entrada «ratos» son todos eles hardware.
### Historia do hardware informático 
### Outros temas de hardware 
Un ordenador de uso xeral ten catro compoñentes principais: a unidade aritmético-lóxica (ALU), a unidade de control , a memoria e os dispositivos de entrada e saída (denominados colectivamente E/S). Estas partes están interconectadas por buses, a miúdo formados por grupos de cables. Dentro de cada unha destas partes hai entre miles e billóns de pequenos circuítos eléctricos que se poden apagar ou acender mediante un interruptor electrónico. Cada circuíto representa un bit (díxito binario) de información de xeito que cando o circuíto está acendido representa un "1", e cando está apagado representa un "0" (en representación lóxica positiva). Os circuítos están dispostos en portas lóxicas de modo que un ou varios dos circuítos poden controlar o estado dun ou varios dos demais circuítos.
### Dispositivos de entrada 
Cando se envían datos sen procesar ao computador coa axuda de dispositivos de entrada, os datos procésanse e envíanse aos dispositivos de saída. Os dispositivos de entrada poden ser manuais ou automáticos. O acto de procesamento está regulado principalmente pola CPU. Algúns exemplos de dispositivos de entrada son:
* Teclado de ordenador
* Cámara dixital
* Tableta gráfica
* Escáner de imaxes
* Joystick
* Micrófono
* Rato
* Teclado superposto
* Reloxo en tempo real
* Trackball
* Pantalla táctil
* Lapis óptico
### Dispositivos de saída 
Os medios a través dos cales o computador dá saída coñécense como dispositivos de saída. Algúns exemplos de dispositivos de saída son:
* Monitor de computador
* Impresora
* Altofalante de PC
* Proxector
* Tarxeta de son
* Tarxeta gráfica
### Unidade de control 
[miniatura|upright|Diagrama que mostra como unha determinada instrución de [arquitectura MIPS sería descodificada polo sistema de control]]

A unidade de control (a miúdo denominada sistema de control ou controlador central) xestiona os distintos compoñentes do computador; le e interpreta (descodifica) as instrucións do programa, transformándoas en sinais de control que activan outras partes do computador. Os sistemas de control dos computadores avanzados poden cambiar a orde de execución dalgunhas instrucións para mellorar o rendemento.

Unha compoñente clave común a todas as CPU é o contador de programa, unha cela de memoria especial (un rexistro) que leva a conta da localización na memoria desde a que se debe ler a seguinte instrución.

A función do sistema de control é a seguinte: esta é unha descrición simplificada e algúns destes pasos poden realizarse simultaneamente ou nunha orde diferente dependendo do tipo de CPU:

#Lea o código da seguinte instrución da cela indicada polo contador de programa.
#Descodificar o código numérico da instrución nun conxunto de comandos ou sinais para cada un dos outros sistemas.
#Incrementa o contador do programa para que sinale á seguinte instrución.
#Ler os datos que a instrución require das celas da memoria (ou quizais dun dispositivo de entrada).  A localización destes datos requiridos normalmente almacénase dentro do código da instrución.
# Proporcione os datos necesarios a unha unidade aritmético-lóxica (UAL) ou a un rexistro.
#Se a instrución require unha UAL ou hardware especializado para completarse, indíquelle ao hardware que realice a operación solicitada.
#Escribe o resultado da UAL de volta a unha localización de memoria, a un rexistro ou quizais a un dispositivo de saída.
#Volver ao paso (1).

Dado que o contador de programa é (conceptualmente) só outro conxunto de celas de memoria, pode modificarse mediante cálculos realizados na UAL. Se se engade 100 ao contador de programa, a seguinte instrución lerase desde unha localización 100 posicións máis adiante no programa. As instrucións que modifican o contador de programa coñécense a miúdo como "saltos" e permiten os bucles (instrucións que se repiten polo computador) e, a miúdo, a execución de instrucións condicionais (ambos os exemplos de fluxo de control).

A secuencia de operacións que realiza a unidade de control para procesar unha instrución é en si mesma como un pequeno programa informático e, de feito, nalgúns deseños de CPU máis complexos, hai outro computador aínda máis pequeno chamado microsecuenciador, que executa un programa de microcódigo que fai que se produzan todos estes eventos.
### Unidade central de procesamento (CPU) 
A unidade de control, a ALU e os rexistros coñécense colectivamente como unidade central de procesamento (CPU) ou (UCP). As primeiras CPU estaban compostas por moitos compoñentes separados. Desde a década de 1970, as CPU fabricáronse normalmente nun único chip de circuíto integrado MOS denominado *microprocesador*.

## Cronoloxía 
A continuación preséntanse resumidamente os principais fitos na historia dos ordenadores, desde as primeiras ferramentas manuais para facer cálculos ata as modernas computadoras de peto.
* 2700 a.C.: utilízase en civilizacións antigas coma a chinesa ou a sumeria a primeira ferramenta para realizar sumas e restas, o ábaco.
* 830 a.C.: o matemático e enxeñeiro persa Musa Al-Khwarizmi inventou o algoritmo, é dicir, a resolución metódica de problemas de álxebra e cálculo numérico mediante unha lista ben definida, ordenada e finita de operacións.
* 1614: o escocés John Napier inventa o logaritmo neperiano, que conseguiu simplificar o cálculo de multiplicacións e divisións reducíndoo a un cálculo con sumas e restas.
* 1620: o inglés Edmund Gunter inventa a regra de cálculo, instrumento manual utilizado desde entón para facer operacións aritméticas, ata a aparición da calculadora electrónica.
* 1623: o alemán Wilhelm Schickard inventa a primeira máquina de calcular, cuxo prototipo desapareceu pouco despois.
* 1642: o científico e filósofo francés Blaise Pascal inventa unha máquina de sumar (a *pascalina*), que utilizaba rodas dentadas, e da que aínda se conservan algúns exemplares orixinais.
* 1671: o filósofo e matemático alemán Gottfried Wilhelm Leibniz inventa unha máquina capaz de multiplicar e dividir.
* 1801: o francés Joseph Jacquard inventa, para a súa máquina de tecer brocados, unha tarxeta perforada que controla o patrón de funcionamento da máquina, unha idea que sería empregada máis adiante polos primeiros ordenadores.
* 1833: o matemático e inventor británico Charles Babbage deseña e tenta construír a primeira computadora, de funcionamento mecánico, á que chamou a "máquina analítica". Porén, a tecnoloxía da súa época non estaba o suficientemente avanzada para facer realidade a súa idea.
* 1890: o norteamericano Hermann Hollerith inventa unha máquina tabuladora aproveintando algunhas das ideas de Babbage, que se utilizou para elaborar o censo dos Estados Unidos Hollerith fundou posteriormente a compañía que despois se convertería en IBM.
* 1893: o científico suízo Otto Steiger desenvolve a primeira calculadora automática que se fabricou e empregou a escala industrial, coñecida coma "A Millonaria".
* 1936: o matemático inglés Alan Turing formaliza os conceptos de algoritmo e da máquina de Turing, que serían claves no desenvolvemento da computación moderna.
* 1938: o enxeñeiro alemán Konrad Zuse completa a *Z1*, a primeira computadora que se pode considerar como tal. De funcionamento electromecánico e utilizando relés, era programable (mediante cinta perforada) e usaba sistema binario e lóxica booleana. Seguiríanlle os modelos mellorados Z2, Z3 e Z4.
* 1944: nos Estados Unidos a empresa IBM constrúe a computadora electromecánica *Harvard Mark I*, deseñada por un equipo encabezado por Howard H. Aiken. Foi a primeira computadora creada nos Estados Unidos.
* 1944: en Inglaterra constrúense os ordenadores *Colossus* (*Colossus Mark I* e *Colossus Mark 2*), co obxectivo de descifrar as comunicacións dos alemáns durante a segunda guerra mundial.
* 1946: na Universidade de Pensilvania constrúese a *ENIAC* (*Electronic Numerical Integrator And Calculator*), que funcionaba a válvulas e foi a primeira computadora electrónica de propósito xeral.
* 1947: nos Laboratorios Bell, John Bardeen, Walter H. Brattain e William Shockley inventan o transistor.
* 1951: comeza a operar a *EDVAC*, concibida por John von Neumann, que, a diferenza da ENIAC, non era decimal, senón binaria, e tivo o primeiro programa deseñado para ser almacenado.
* 1953: IBM fabrica a súa primeira computadora a escala industrial, a *IBM 650*. Amplíase o uso da linguaxe ensamblador para a programación das computadoras. Os ordenadores con transistores substitúen aos de válvulas, marcando o comezo da segunda xeración de computadoras.
* 1957: Jack S. Kilby constrúe o primeiro circuíto integrado.
* 1964: a aparición do IBM 360 marca o comezo da terceira xeración de computadoras, na que as placas de circuíto impreso con múltiples compoñentes elementais pasan a ser substituídas por placas de circuítos integrados.
* 1971: Intel presenta o primeiro procesador comercial e á vez o primeiro chip microprocesador, o Intel 4004.
* 1975: Paul Alen e Bill Gates fundan Microsoft.
* 1977: Apple presenta o primeiro computador persoal que se vende a grande escala, o Apple II, desenvolvido por Steve Jobs e Steve Wozniak nun garaxe.
* 1981: lánzase ao mercado o *IBM PC*, que se convertería nun éxito comercial, marcaría unha revolución no campo da computación persoal e definiría novos estándares.
* 1982: Microsoft presenta o seu sistema operativo MS-DOS, por encargo de IBM.
* 1983: *ARPANET* sepárase da rede militar que a orixinou, pasando a un uso civil e converténdose así na orixe de *Internet*.
* 1983: Richard Stallman anuncia publicamente o proxecto GNU.
* 1985: Microsoft presenta o sistema operativo *Windows 1.0*.
* 1990: Tim Berners-Lee idea o hipertexto para crear o *World Wide Web* (www), unha nova maneira de interactuar con Internet.
* 1991: Linus Torvalds comezou a desenvolver *Linux*, un sistema operativo compatible con Unix.
* 2000: aparecen a comezos do século XXI os ordenadores de peto, primeiro en forma de PDAs, e logo en forma de teléfonos intelixentes ou *smartphones*.
* 2010: sae á venda o iPad de Apple, a primeira tablet que tivo éxito comercial.

## Uso actual do termo 
Nos últimos vinte anos aproximadamente moitos aparatos domésticos, sobre todo as consolas para videoxogos, a teléfonos móbiles, os vídeos, os asistentes persoais dixitais (PDA) e unha chea de aparatos caseiros, industriais, para coches e electrónicos, teñen circuítos homologables á máquina de Turing (coa limitación de que a programación destes aparellos está instalado nun chip de memoria ROM que hai que substituír cada vez que queremos cambiar a programación).

Esta especie de computadoras que se encontran dentro doutras computadoras de uso xeral son coñecidos como microcontroladores ou computadores integrados. Polo tanto, moitas persoas restrinxiron a definición de *computadora* a aquelas máquinas cuxo propósito principal sexa o procesamento de información e que poidan adaptarse a unha gran variedade de tarefas, sen ningunha modificación física, excluíndo aqueles dispositivos que forman parte dun sistema máis grande como os teléfonos, microondas ou avións.

## Software 
Un ordenador executa programas de software ou conxuntos de instrucións (operacións) expresadas en termos lóxicos e numéricos para procesar datos, permitindo así realizar distintas funcións, como por exemplo escribir textos cun procesador de texto ou escoitar música cun reprodutor de son.

### Sistemas operativos 
Un ordenador emprega normalmente un programa informático especial, chamado **sistema operativo** (SO), deseñado, construído e probado para xestionar os recursos do ordenador: a memoria, os dispositivos de E/S, os dispositivos de almacenamento (discos duros, as unidades de DVD e CD) etc.

## Funcionalidade 
A función básica dun ordenador é o **procesamento de información**: un ordenador procesa unha información que recibe, nun formato predefinido, do exterior, procésaa de acordo a un programa e devolve unha serie de datos de saída, noutro formato específico.

As funcións suplementarias máis importantes son:
* **Almacenamento de información**, que realiza antes, durante e despois do seu procesamento.
* **Entrada e saída de información** do ordenador.

## Como funcionan os ordenadores 
[miniatura|dereita|300px|Vista expandida dun **ordenador**
1: [Monitor
2: Placa base
3: Procesador
4: Portos ATA
5: Memoria principal (RAM)
6: Placas de expansión
7: Fonte eléctrica
8: Unidade de almaceamento óptico
9: Disco duro
10: Teclado
11: Rato]]

Aínda que as tecnoloxías empregadas nas computadoras dixitais cambiaron moito desde que apareceron os primeiros computadores nos anos 40, a maioría aínda utilizan a arquitectura von Neumann, proposta polo matemático John von Neumann.

A arquitectura *von Neumann* describe un ordenador con 4 seccións principais: a unidade lóxica e aritmética (ALU), a unidade de control, a memoria, e os dispositivos de entrada e saída (E/S). Estas partes están interconectadas por un conxunto de cables denominados buses.

Neste sistema, a memoria é unha secuencia de celas de almacenamento numeradas, onde cada unha é un bit ou unidade de información. A instrución é a información necesaria para realizar o que se desexa coa computadora e as celas conteñen os datos que se necesitan para levar a cabo as instrucións.

A unidade lóxica e aritmética, ou ALU, é o dispositivo deseñado e construído para levar a cabo as operacións elementais como as operacións aritméticas (suma, resta), operacións lóxicas (E, Ou, Non), e operacións de comparación. Nesta unidade é onde se fai todo o traballo computacional.

A unidade de control segue a dirección das posicións en memoria que conteñen a instrución que a computadora vai realizar nese momento; recupera a información poñéndoa na ALU para a operación que debe desenvolver. Transfire logo o resultado ás posicións apropiadas na memoria. Unha vez que ocorre o anterior, a unidade de control vai á seguinte instrución e repite o procedemento.

Os dispositivos E/S serven á computadora para obter información do mundo exterior e devolver os resultados de procesar a devandita información. Hai unha gama moi extensa de dispositivos de E/S como por exemplo os teclados, monitores e unidades de disco flexible.

## Notas
;Referencias

## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

### Outros artigos 
* Hardware 
* Software
* Computadora de escritorio 
* Portátil
* Chip 
* Microprocesador
* Ordenador persoal
* Programa informático
* Placa computadora