open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Río Ouro

O **río Ouro** pertence á vertente cantábrica e recorre os concellos de Valadouro, Alfoz e Foz ata chegar ao esteiro ou ría de Fazouro. Nace na serra do Xistral, na parroquia do Pereiro (Alfoz) a uns 700 ou 800 metros de altitude e desemboca en Fazouro (Foz). Ten un percorrido de 30 quilómetros e forma o límite natural entre os dous concellos que conforman o chamado Val do Ouro: O Valadouro e Alfoz.

Agás as áreas do seu nacemento, as ribeiras do río Ouro e o seu esteiro están protexidas como zona especial de conservación (ZEC) río Ouro..

## Notas
Os casos de Monsieur Dupin

**Os casos de Monsieur Dupin** é unha colección de tres relatos de E. A. Poe, pioneiros do xénero detectivesco. Neles Poe desenvolve a figura do detective (afeccioado) de mentalidade analítica.

* *Os crimes da rúa Morgue* (1841).
* *O misterio de Marie Rogêt* (1843).
* *A carta roubada* (1845).
Oneta, Villallón

**Oneta** é unha parroquia que se localiza no nordés  do concello de Villallón. Cobre unha superficie de 9,84&nbsp;km² e no ano 2007 tiña 135 habitantes.
## Lingua
O norte da parroquia é de lingua asturiana, o resto fala unha modalidade lingüística de transición entre o galego e o asturiano.

### Lugares
* Oneta (lugar) - 77 hab. (2007)
* Brañúas - 44 hab. (2007)
* La L.lieira - 14 hab. (2007)

### Parroquias de Villallón
Parḷḷeiru, Villallón

**Parḷḷeiru** é unha parroquia que se localiza no leste do concello de Villaión. Cobre unha superficie de 20,68&nbsp;km² e no ano 2003 tiña 239 habitantes.
## Lingua 
A parroquia é de lingua asturiana, agás o lugar de Llan de Quintá, no oeste da parroquia, que é de lingua galega.

### Lugares 
### Parroquias de Villallón 
## Notas
Santa Colomba, Allande

**Santa Colomba** (en castelán e oficialmente, *Santa Coloma*) é unha parroquia do concello de Allande no Principado de Asturias. Segundo o INE, en 2020 tiña 46 habitantes (21 homes e 25 mulleres), repartidos en 17 entidades de poboación. Cobre unha superficie de 43,8&nbsp;km².
## Lingua
A parroquia é de lingua galega, agás o lugar de El Rebollu que é de lingua asturiana, aínda que sofre un proceso de perda lingüística moi avanzado.

## Entidades de poboación 
## Notas 
## Lugares e parroquias 
### Lugares de Santa Colomba 
### Parroquias de Allande
A carta roubada

***A carta roubada*** (do orixinal ) é un relato curto do escritor estadounidense Edgar Allan Poe publicado en 1844 no anuario literario *The Gift for 1845* e posteriormente reeditado en numerosos xornais e revistas da época. É a terceira das súas historias de detectives nas que aparece o personaxe de C. Auguste Dupin, sendo as outras dúas "Os crimes da rúa Morgue" e "The Mystery of Marie Rogêt". Estas historias considéranse como importantes precursores das novelas de detectives modernas.

## Trama 
[esquerda|miniatura|Ilustración de [Frédéric-Théodore Lix, 1864.]]

Neste relato, Dupin debe recuperar unha carta que foi roubada por unha personaxe para poder chantaxear outra.

Está ambientada en París a comezos do século XIX. A policía contacta co detective Dupin e co seu amigo, o narrador, para recuperar unha carta roubada nas cámaras reais, que o ladrón usa para obter poder con fins políticos.

Dupin négase a aceptar o caso, mais dálle consellos ao Prefecto da policía para revisar a propiedade do ladrón. O prefecto entra

a mansión do ministro Danton e inspecciona con microscopio cada recuncho, mais non encontra a carta. Pídelle de novo a Dupin que acepte o caso a cambio dunha recompensa, e este devólvelle a carta que recuperara polos seus propios medios.

Dupin deduciu que o ladrón deixaría a carta nun sitio simple e visible que a policía non revisaría. En efecto, estaba nun tarxeteiro, manchada, engurrada e rota. Dupin substituíu o orixinal por unha copia que preparara, imitando o monograma de Danton cun selo de miolo de pan.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*
Cabanas, Abegondo

**San Xián de Cabanas**, o que supón un aumento en relación ao ano 2004 cando tiña 134 habitantes e ao ano 1999 cando tiña 128 habitantes.

## Cultura
### Topónimo
*Cabanas* é un topónimo latino que fai referencia a un poboado.

## Galería de imaxes 

Ficheiro:Abegondo_Parroquias.svg|As dezanove parroquias que conforman o concello de Abegondo

## Lugares e parroquias 
### Lugares de Cabanas 
### Parroquias de Abegondo 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Lugares de Abegondo
Cerneda, Abegondo

**San Salvador de Cerneda**, distribuídos en 5 entidades das cales están efectivamente poboadas 2, o que supón un diminución en relación ao ano 2004, cando tiña 90 habitantes e en relación ao ano 1999, cando tiña 83 habitantes.

## Cultura
### Topónimo
*Cerneda* é un topónimo latino do século X-XIII que provén de *cinerato*, cinza obtida da queima de rozas.

## Galería de imaxes

Ficheiro:Abegondo_Parroquias.svg|As dezanove parroquias que conforman o concello de Abegondo

## Lugares e parroquias
### Lugares de Cerneda
### Parroquias de Abegondo
## Notas
## Véxase tamén
### Outros artigos
*Lugares de Abegondo
Crendes, Abegondo

**San Pedro de Crendes**, distribuídos en 6 entidades de poboación, o que supón un aumento en relación ao ano 1999, cando tiña 599 habitantes.

## Cultura
### Topónimo
*Crendes* é un antropónimo latino que se refire aos *crentes*, ou devotos, e que xorde entre o século VII e X.

## Galería de imaxes

Ficheiro:Abegondo_Parroquias.svg|As dezanove parroquias que conforman o concello de Abegondo

## Lugares e parroquias
### Lugares de Crendes
### Parroquias de Abegondo
## Notas
## Véxase tamén
### Outros artigos
*Lugares de Abegondo
Santoña

**Santoña** é unha vila que se encontra na zona oriental de Cantabria, en España, situada na baía do seu nome, ao pé do monte Buciero. Dista uns 45&nbsp;km da capital, Santander. A cidade de Santoña está limitada ao norte pola praia de Berria, ao sur pola praia de San Martín, ao leste polo monte Buciero e ao oeste polo porto pesqueiro e a nova sección de porto deportivo que á súa vez ten ao oeste as marismas.

## Xeografía
A acción do curso baixo do río Asón formou a chamada ría de Treto que desemboca no estuario e cuxos sedimentos de abundantes limos formaron o ecosistema da marisma santoñesa. O monte Buciero elévase a uns 400 m; ocupa unha superficie maior que a metade do total do Municipio. En tempos pasados as súas ladeiras estaban roturadas con socalcos que se aproveitaban para o cultivo. Na actualidade a súa vexetación é de sotobosque e matogueira, con loureiros, abruñeiros, abeleiras, teixos e érbedos. A base do monte polo lado que dá ao mar está configurada por unha costa irregular e sinuosa que ofrece un grande acantilado. Rodeando o monte polo seu lado sur encóntrase a praia de San Martín, que é a entrada á baía. Fronteiro a esta praia aparece un areal chamado O Puntal, pertencente á localidade de Laredo. Coa praia de San Martín comeza a cidade pola parte sur.

[miniatura|400px|dereita|Panorámica da [Reserva Natural das Marismas de Santoña e Noja vista desde o monte Buciero. En primeiro plano aparece a poboación de Santoña e á dereita Berria.]]
miniatura|300px|dereita|Praia de Berria desde o leste. Ao fondo apréciase O Brusco, límite entre esta poboación e Noja

A praia de Berria encóntrase no norte de Santoña. Formouse polos arrastres que depositaron dúas correntes de mar de dirección contraria, N-S e S-N. Santoña era na antigüidade case unha illa e as súas augas vertían por esta parte da praia, mais foise enchendo   a saída da auga pola acción dos ventos, formando un banco de area e unha liña de dunas con vexetación que foron impedindo o escoamento para o mar norte e formaron así un istmo, que son as actuais marismas. Parece ser que o canal que atravesa as marismas, chamado Canal de Boó, era o que efectuaba o dito escoamento. As marismas son dun gran valor ecolóxico, reserva natural e zona protexida. Abarcan 3.500 hectáreas nas que están comprendidas unha parte de Noja, Colindres e Limpias, ademais da grande extensión da propia Santoña.

No límite oeste do Municipio encóntrase outro monte chamado o Brusco, dunha altitude de 250 m. e para o sur oeste o monte Montehano, xa no municipio de Escalante, onde está en convento do mesmo nome. Neste convento están sepultados os restos de Bárbara Blomberg, mai de Xoán de Austria.

## Demografía 
Con 11.592 habitantes (INE, 2005), este municipio era o oitavo núcleo máis poboado de Cantabria; aínda que ten o posto 94 en canto a superficie.

Fonte: INE
.

## Administración 

* Alcalde electo: María Puerto Gallego Arriola (PSC-PSOE).
|

* Alcalde electo: María Puerto Gallego Arriola (PSC-PSOE).
|}

## Véxase tamén 
### Ligazóns externas
*Foto de Google, con marea alta
Índice Broca

O **Índice Broca** é unha forma rápida de calcular o peso ideal dunha persoa. Calcúlase así:

    Peso ideal = Estatura (en cm) - 100

Este índice suxire pesos ideais moi baixos para individuos de baixa estatura, e é inaplicable para os nenos. Tampouco está ben axustado para individuos moi altos.

Existen outros índices que se consideran mellores, coma o índice de masa corporal.
Abegondo, Abegondo

**Santaia de Abegondo**, o que supón un aumento en relación ao ano 2004 cando tiña 685 habitantes e ao ano 1999 cando tiña 588 habitantes.

## Cultura
### Topónimo
*Abegondo* podería ser un antropónimo xermánico que xorde entre os  séculos VII e X.

## Galería de imaxes 

Ficheiro:Abegondo_Parroquias.svg|As dezanove parroquias que conforman o concello de Abegondo
Ficheiro:Capela de San Marco en Abegondo.jpg|Capela de San Marco
Ficheiro:Cruceiro singular de Abegondo.jpg|Cruceiro
Ficheiro:Cruceiro singular de Abegondo (detalle).jpg|Cruceiro

## Lugares e parroquias
### Lugares de Abegondo
### Parroquias de Abegondo
## Notas
## Véxase tamén
### Outros artigos
*Lugares de Abegondo
Meangos, Abegondo

**Santiago de Meangos** é unha parroquia que se localiza no norte do concello de Abegondo. Segundo o IGE en 2016 tiña 186 habitantes (92 homes e 94 mulleres) distribuídos en 8 entidades de poboación, o que supón un aumento en relación ao ano 1999 cando tiña 188 habitantes.

En Meangos está situada a Aula didáctica A Casa das Abellas.

## Galería de imaxes 

Ficheiro:Cruceiro en Meangos (vista posterior).jpg|Cruceiro
Ficheiro:Igrexa de Meangos (Abegondo).jpg|Igrexa

## Lugares e parroquias
### Lugares de Meangos
### Parroquias da Abegondo
## Notas
## Véxase tamén
### Outros artigos
*Lugares de Abegondo
Leiro, Abegondo

**Santaia de Leiro** é unha parroquia que se localiza no leste do concello de Abegondo na comarca da Coruña. Segundo o IGE en 2016 tiña 166 habitantes (82 mulleres e 84 homes) distribuídos en 7 entidades de poboación, o que supón unha diminución en relación ao ano 1999, cando tiña 230 habitantes.

## Onomástica
O topónimo **Leiro** data posiblemente do século X-XIII con orixe céltica en *lar*, e que deriva no latín como *larea* para referise aos campos de cultivo.
## Patrimonio
*Igrexa de Santaia

## Galería de imaxes 

Ficheiro:Abegondo_Parroquias.svg|As dezanove parroquias que conforman o concello de Abegondo
Ficheiro:Santaia_de_Leiro_2.jpg|Igrexa de Santaia de Leiro.
Ficheiro:Santaia_de_Leiro_escudo_3.jpg|Heráldicas no lateral da igrexa, onde, entre outros, aparecen os Figueiroa.

## Lugares e parroquias 
### Lugares de Leiro 
### Parroquias de Abegondo 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Lugares de Abegondo
Limiñón, Abegondo

**San Salvador de Limiñón** é unha parroquia que se localiza no nordeste do concello coruñés de Abegondo da comarca da Coruña. Segundo o IGE en 2016 tiña 231 habitantes (116 homes e 115 mulleres), 89 máis ca en 1999. Ten 19 entidades de poboación.

## Cultura
### Topónimo
*Limiñón* é un posible antropónimo latino que xorde entre os séculos VII e X.

## Galería de imaxes

Ficheiro:Abegondo_Parroquias.svg|As dezanove parroquias que conforman o concello de Abegondo

## Lugares e parroquias
### Lugares de Limiñón
### Parroquias de Abegondo
## Notas
## Véxase tamén
### Outros artigos
*Lugares de Abegondo
Presedo, Abegondo

**Santa María de Presedo** é unha parroquia que se localiza no leste do concello de Abegondo na comarca da Coruña. Segundo o IGE en 2017 tiña 140 habitantes (73 mulleres e 67 homes) distribuídos en 8 entidades de poboación, o que supón un aumento en relación ao ano 1999, cando tiña 135 habitantes.

## Cultura
### Topónimo
*Presedo* podería ser un topónimo latino ligado a un *presidio*, e o cal se cita para este lugar na documentación medieval.

## Galería de imaxes 

Ficheiro:Santa_María_de_Presedo.jpg|Igrexa de Santa María.
Ficheiro:Cruceiro en Presedo (vista posterior).JPG|Cruceiro
Ficheiro:Cruceiro en Preseso (Abegondo).jpg|Cruceiro
Ficheiro:Albergue_Presedo_1.jpg|Albergue de peregrinos e centro social.
Ficheiro:Albergue_Presedo_2.jpg|Albergue de peregrinos e centro social.

## Lugares e parroquias
### Lugares de Presedo
### Parroquias de Abegondo
## Notas
## Véxase tamén
### Outros artigos
*Lugares de Abegondo
Montouto, Abegondo

**Santa Cristina de Montouto** é unha parroquia que se localiza no oeste do concello de Abegondo na comarca da Coruña. Linda ao norte coas parroquias de Figueroa e Sarandós, Cabanas, ao sur con Folgoso e con Beira, Carral ao leste. Segundo o IGE en 2016 tiña 312 habitantes (156 homes e 156 mulleres) distribuídos en 11 entidades de poboación, o que supón un aumento en relación ao ano 1999 cando tiña 391 habitantes.

## Cultura
O topónimo *Montouto* provén da expresión latina de *monte alto*, o cal fai referencia á elevación do terreo.

## Patrimonio 
A **igrexa de Santa Cristina de Montouto** é un templo de tipoloxía rural dun estilo barroco e que foi construída no século XVII, seguindo a tipoloxía máis frecuente na comarca. Está situada no Campo do Monte. A arquitectura da igrexa é sinxela e sobria: está formada por unha planta rectangular, cunha fábrica de cachotaría recebada e pintada agás nos esquinais, e enmarcados nos vans que son de cantería de granito. A igrexa está cuberta de tella e o zócolo é con cornixa voada, sobre da que vai a espadana de dous ocos de campás, moldura mixtilínea embaixo da espadana. Na decoración interior destacan os elementos de carácter xeométrico, que conforman a súa característica principal. No eixo vertical a está porta de entrada rectangular e un oco pequeno que remata na espadana. No adro da igrexa está tamén o cemiterio e superficies axardinadas con árbores autóctonas. No medio do adro diante da fachada, hai unha pila bautismal histórica

## Galería de imaxes

Ficheiro:Cruceiro de Montouto.jpg|Cruceiro.

Ficheiro:Santa Cristina de Montouto 2013.jpg|Igrexa.

Ficheiro:Castro de Montouto Figeroa Abegondo.jpg|Castro de Montouto.

## Lugares e parroquias 
### Lugares de Montouto 
### Parroquias da Abegondo 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Lugares de Abegondo
Vilacova, Abegondo

**San Tomé de Vilacova** é unha parroquia que se localiza no sueste do concello de Abegondo na comarca da Coruña. Segundo o IGE en 2016 tiña 116 habitantes (55 mulleres e 61 homes) distribuídos en 9 entidades de poboación, o que supón unha diminución en relación ao ano 1999 cando tiña 173 habitantes.

## Cultura
### Topónimo
*Vilacova* é un topónimo latino que reflicte a súa orografía, que é a dunha vila nunha depresión, ou "*cova*".
### Patrimonio
*Santuario de San Paio
## Galería de imaxes 

Ficheiro:Igrexa_de_Vilacova_1.jpg|Igrexa de San Paio.
Ficheiro:Igrexa_de_Vilacova_2.jpg|Igrexa de San Paio.
Ficheiro:Santuario_de_San_Paio_Vilacoba_1.jpg|Igrexa de San Tomé e Santuario de San Paio.
Ficheiro:Santuario_de_San_Paio_Vilacoba_2.jpg|Igrexa de San Tomé e Santuario de San Paio.
Ficheiro:Santuario_de_San_Paio_Vilacoba_3.jpg|Figura do San Paio. 
Ficheiro:Santuario_de_San_Paio_Vilacoba_cruceiro_5.jpg|Cruceiro do adro do santuario.
Ficheiro:Santuario_de_San_Paio_Vilacoba_cruceiro_4.jpg|Cruceiro.
Ficheiro:Vilacoba_montes.jpg|Ribeira do río Mero ao seu paso por Vilacoba.
Ficheiro:Sam Tomé de Vila Cova (1761).jpg|Mapa de Vilacova de 1761.

## Lugares e parroquias 
### Lugares de Vilacova 
### Parroquias de Abegondo 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 

### Outros artigos 
* Lugares de Abegondo
Xel

Un **xel** (do lat. *gelu*- conxelar, frío, xeo ou *gelatus*- conxelado, inmóbil) é un material aparentemente continuo, como xelea, que forma unha solución coloidal onde a fase dispersa é sólida e a fase continua é líquida, formando unha estrutura tridimensional coherente que dá lugar a propiedades reolóxicas características. Esta estrutura pode conter grandes cantidades de líquido, o que lles confire un aspecto xelatinoso.. Aínda que se poidan considerar como líquidos, con todo compórtanse como sólidos. Un exemplo é a xelatina.

Moitos xeles presentan *tixotropía* - tórnanse fluídos cando se axitan, mais re-solidifícanse ao repousar.

Substituíndo o líquido por gas é posíbel preparar aeroxeles, materiais con propiedades excepcionais tales como unha densidade moi baixa e un illamento térmico excelente.

## Formación de xel 
Os xeles pódense formar por diferentes procesos, entre eles a xelificación por arrefriamento, a xelificación por evapo-concentración, a xelificación por acción de enzimas e a xelificación por adición de axentes xelificantes. Neste último caso, os axentes xelificantes, como a pectina ou a xelatina, incorporan-se nun medio acuoso, que, ao arrefriar, forman unha rede tridimensional que atrapa a auga, dando lugar ao xel.

## Tipos de xel 
Os xeles pódense clasificar de diversas maneiras, dependendo da natureza das partículas que forman a rede (orgánicos, inorgánicos, biolóxicos), a natureza do medio de dispersión (hidroxeles, organoxeles) ou a temperatura de xelificación (xeles térmicos, xeles termorreversibles).

## Propiedades dos xeles 
A principal característica dos xeles é a súa capacidade para manter grandes cantidades de líquido na súa estrutura, o que lles confire a súa textura xelatinosa. Tamén destaca a súa capacidade tixotrópica, é dicir, a súa capacidade para comportarse como líquidos cando son agitados e como sólidos en repouso.

## Aplicacións e usos 
Os xeles teñen numerosas aplicacións en diferentes sectores. Na alimentación, son utilizados como axentes espesantes e estabilizantes, dando textura a produtos como doces, marmeladas ou iogures. Na industria farmacéutica, son utilizados na formulación de medicamentos, permitindo a liberación controlada de principios activos. Tamén son utilizados na elaboración de apósitos de **hidroxel**, que manteñen un ambiente húmido favorecedor da curación en feridas e queimaduras. 

## Notas
Trabado, Degaña

**Trabado** é unha parroquia que se localiza no oeste concello de Degaña. Cobre unha superficie de 11,94&nbsp;km² e no ano 2011 contaba con 36 habitantes.
## Lingua
A fala da parroquia é o tixileiro, unha fala que algúns autores como Xoán Babarro González encadran como de transición entre o galego oriental e o asturiano occidental e outros como Joseph A. Fernández sitúana plenamente dentro do asturiano occidental.

### Parroquias de Degaña
A Estierna, Ibias

**A Estierna** (en castelán e oficialmente, *Sisterna*) é unha parroquia que se localiza no sueste do concello de Ibias. Cobre unha superficie de 11,68&nbsp;km² e, segundo o INE, no ano 2020 contaba con 19 habitantes, 13 homes e 6 mulleres.

## Entidades de poboación 
A parroquia da Estierna ten as seguintes entidades de poboación (nome oficial en castelán entre parénteses):

* **A Estierna** (*Sisterna*)
* El Vau (*Bao*)

## Lingua
Na parroquia fálase o tixileiro, que é unha fala de transición entre o galego e o asturiano.

## Lugares e parroquias 
### Lugares da parroquia da Estierna 
### Parroquias do concello de Ibias
## Notas
Jaume Ribera

**Jaume Ribera**, nado en Sabadell o 30 de decembro de 1953, é un escritor e guionista de historietas catalán.

## Traxectoria 
Nas décadas de 1970 e 1980 dedicouse a facer guións para cómics na Editorial Bruguera. Guionizou series coma *Maff y Osso* (de GiaSer) ou *Deliranta Rococo* e *Profesor Tragacanto* (de Gustavo Martz-Schmidt). Tamén chegou a firmar guións de *Mortadelo y Filemón*, cando foron realizados polo Bruguera Equip sen o seu creador, Francisco Ibáñez. 

Para a mesma editorial tamén realizou guións de corte policial, detectivesco ou de suspense.

Xunto a Andreu Martín escribiu dúas sagas detectivescas: a protagonizada polo detective adolescente Flanagan, e a protagonizada por Àngel Esquius, composta por catro novelas: ''Amb els morts no s'hi juga* (2003), *Joc de claus* (2004), *La monja que va perdre el cap* (2005) e *Si cal matar matem'' (2010).
Viós, Abegondo

**San Salvador de Viós** é unha parroquia que se localiza no leste do concello de Abegondo na comarca da Coruña. Segundo o IGE en 2017 tiña 227 habitantes (111 mulleres e 116 homes) distribuídos en 8 entidades de poboación, o que supón unha diminución en relación ao ano 1999 cando tiña 238 habitantes.

Nela atópase o centro educativo abegondés do IES de Viós.

## Galería de imaxes

Ficheiro:Abegondo_Parroquias.svg|As dezanove parroquias que conforman o concello de Abegondo
Ficheiro:Igrexa de Viós (Abegondo).jpg|
Ficheiro:San_Salvador_de_Vios_1.jpg|San Salvador de Viós na Pousada.
Ficheiro:San_Salvador_de_Vios_2.jpg|San Salvador de Viós.
Ficheiro:Vios_IES_de_Vios.jpg|IES de Viós, no Penoi.

## Lugares e parroquias
### Lugares de Viós
### Parroquias de Abegondo
## Notas
## Véxase tamén
### Outros artigos
*Lugares de Abegondo
Andreu Martín

**Andreu Martín Farrero**, nado en Barcelona o 9 de maio de 1949, é un escritor e guionista catalán.

## Traxectoria 
Estudou psicoloxía pero adicouse a facer guións no teatro, no cine e, case sempre, no mundo dos cómics. Dirixiu un filme no ano 1990, *Sauna*. Coñecido sobre todo por ser autor de novela negra (de feito na actualidade é presidente da Asociación Internacional de Escritores Policiais), onde obtivo varios premios:

* Premio Círculo del Crimen (1980) pola obra *Prótesis*
* Premio Alfa (1986) pola obra *El día menos pensado*
* Premio Hammett da Asociación Internacional de Escritores Policiais (1989) por *Barcelona Connection*.

Xunto a Jaume Ribera escribiu dúas sagas detectivescas: a protagonizada polo detective adolescente Flanagan, e a protagonizada por Àngel Esquius, composta por catro novelas: ''Amb els morts no s'hi juga* (2003), *Joc de claus* (2004), *La monja que va perdre el cap* (2005) e *Si cal matar matem* (2010).

Outras das súas obras son *Història de mort* (1988), *Amores que matan, ¿y qué?* (1991), *Bellíssimes persones* (2000), *Barcelona tràgica* (2009, ambientada na Semana Tráxica de 1909) e *Societat Negra'' (2011).

## Listaxe da obra escrita publicada 
## Recoñecementos
Airas Nunes

**Airas Nunes** ou **Ayras Nunez de Santiago** foi un clérigo e trobador do século XIII nado moi probablemente en Galicia, máis concretamente compostelán.

## Vida e obra 
Estivo ao servizo dun bispo e máis tarde, entre 1284 e 1289, foi poeta na corte de Sancho IV de Castela. Consérvanse quince composicións súas, das cales hai sete cantigas de amor, tres cantigas de amigo, catro de escarnio, dúas bailadas e unha pastorela. Nas súas cantigas aparecen ás veces citas doutros autores, como don Dinís, Afonso X, Johan Zorro e Nuno Fernandes Torneol.

Pénsase que puido colaborar na composición das *Cantigas de Santa María*, de Afonso X o Sabio, mais non se pode confirmar nin negar con rotundidade este feito. É moi coñecida a súa cantiga *Bailemos nós ja todas tres, ay amigas* ou *Bailada das Avelaneiras*, que segue unha composición de Johan Zorro, parafraseando a primeira estrofa:

::Bailemos nós já todas três, ai amigas,
::sô aquestas avelaneiras frolidas;
::e quen for velida, como nós, velidas,
:::: se amigo amar,
::sô aquestas avelaneiras frolidas
:::: verrá bailar.

::Bailemos nós já todas três, ai irmanas,
::sô aqueste ramo destas avelanas;
::e quen for louçana, como nós, louçanas
:::: se amigo amar,
::sô aqueste ramo destas avelanas
:::: verrá bailar.

::Por Deus, ai amigas, mentr’al non fazemos,
::sô aqueste ramo frolido bailemos;
::e quen ben parecer, como nós parecemos,
:::: se amigo amar,
::sô aqueste ramo sô-l’ que nós bailemos
:::: verrá bailar.

Atribúeselle o primeiro romance en lingua galega, que data do século XIII:

::Desafiar enviaron
::ora de Tudella
::fillos de don Fernando
::el Rey de Castela, 
::e dise el Rey logo: 
::ide alá Don Vella.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* TAVANI, Giuseppe, *Le poesie di Ayras Nunez*, Milán, UgoMerendi Editore, 1964.
* TAVANI, Giuseppe, *A poesía de Airas Nunez*, Vigo, Editorial Galaxia, 1992.
* NETTMANN, Walter, "Cantigas de Santa María, Volumen 1", Editorial Castalia, 1986. ISBN 84-7039-441-X, 9788470394416

### Ligazóns externas 
* *Bailemos nós ja todas tres, ay amigas*, recreación musical coa música da CSM 116
* *Bailemos nós ja todas tres, ai amigas*, interpretación co texto subtitulado.
* ''Porque no mundo mengou verdade
Val Miñor

O **Val Miñor**, é unha bisbarra natural, formada polos concellos de Baiona, Nigrán e Gondomar. 

## Xeografía 
Abrangue unha superficie total de 143,75 km², que sumaba en 2022 unha poboación de 45&nbsp;373 habitantes. 

Os concellos conforman unha mancomunidade que presta diversos servizos, como a piscina ou os bombeiros.

## Topónimo histórico: Val de Miñor 
Segundo Gonzalo Navaza, 

Secasí, ao carecer de entidade administrativa (na división comarcal de Galicia, os tres concellos pertencen a comarca de Vigo), ningún dos dous topónimos pode denominarse oficial.

## Demografía
::Fonte: Instituto Galego de Estatística.

Hoxe en día o termo Val Miñor é usado por distintas asociacións comúns aos tres concellos (ás veces dous) de carácter político, empresarial ou cultural, entre outros. Unha das institucións máis representativa é a asociación cultural Instituto de Estudos Miñoráns (IEM).

## Poboación por parroquias  
## O Val Miñor na cultura popular
* Terra por terra, *Barzademera*; millor por millor, val de Miñor.

## Notas
## Véxase tamén
### Bibliografía
* 
* 
* 
*  
* 
* 

### Outros artigos 
* Ría de Baiona
* Instituto de Estudos Miñoráns
* Val Miñor TV
Alófono (fonética)

En fonética, chámanse **alófono** aqueles sons que ó seren conmutados (intercambiados o un polo outro) non provocan variacións no significado no ámbito do monema (ou da palabra), é dicir, non son pertinentes semanticamente.

## Características 
Un exemplo típico de alofonía en galego é o que existe entre as dúas realizacións do fonema /d/ na palabra "dado". Aínda que ámbolos dous se recoñecen normalmente como idénticos, e a ortografía identifícaos co mesmo carácter, presentan unha diferenza fonética considerable na fonación: a posición da punta da lingua no primeiro dos casos (o oclusivo sonoro escrito en AFI como [d]) atópase debaixo dos incisivos superiores, mentres que no segundo "d" (o fricativo [ð]) atópase detrás dos mesmos e xunto ao padal, co que permite a expulsión de aire polos costados da boca.

Este é un exemplo particular da alofonía das oclusivas sonoras ([b], [d] e [g]) coas fricativas ([β], [ð] y [ɣ]) en galego, en que as variacións no son -aínda que sexan tan grandes como as que existen entre outros fonos que si se opoñen fonoloxicamente- non alteran o significado da palabra en que están inseridas.

Outro exemplo: as vogais pódense nasalizar; é dicir, pronunciar expulsando o aire asemade pola boca e o nariz no canto de só pola boca; sen que por iso representen un fonema distinto. Noutros idiomas, pola contra, estas diferenzas si poden estar recoñecidas fonoloxicamente (como a que hai entre vogais orais e nasais no francés ou no guaraní).

Un último exemplo: En chinés mandarín, o [l] e o [r] (que corresponden aproximadamente aos sons de "po**l**o" e "po**r**o") son alófonos (non provocan variación no significado ó seren conmutados), mentres que o [r] se distingue de [ɹ] ("po**r**o" / "po**rr**o"), en certas posicións que en galega hai alofonía.
Mabegondo, Abegondo

**San Tirso de Mabegondo** é unha parroquia que se localiza no norte do concello coruñés de Abegondo da comarca da Coruña. Segundo o INE en 2016 tiña 966 habitantes (470 homes e 496 mulleres) distribuídos en 17 entidades de poboación, o que supón un aumento en relación ao ano 1999 cando tiña 892 habitantes.

## Cultura
### Topónimo
*Mabegondo* é un posible antropónimo xermánico que xorde entre o século VII e X.

### Patrimonio
* **Pazo dos Quiroga** ou **Torres de San Tirso de Mabegondo**. De estilo renacentista, a fachada principal está flanqueada por dúas torres cúbicas simétricas (de tres alturas) construídas por Diego de Quiroga Reimóndez (Cabaleiro da Orde de Santiago e capitán de infantaría), con escudo de armas dos Quiroga, Reimóndez, Capoa e Somoza. Un dos descendentes deste soar foi Antonio Quiroga, militar e político que se destacou nos movementos revolucionarios de 1820 durante o reinado de Fernando VII e que chegaría a ocupar a vicepresidencia das Cortes. Posúe unha interesante portada con parellas de columnas dóricas a modo de arco triunfal, con escudos en ambas torres e balcóns no piso intermedio.
* **Pazo de Pastoriza**. Aínda que ten unha capela que data do século XVIII, a súa construción parece ser que foi iniciada moito antes. As súas fermosas e vetustas palmeiras danlle un singular aire de distinción. Os propietarios iniciais foron os Pardo de Andrade. É de planta rectangular coa capela contigua comunicada por un pasadizo pétreo.

## Galería de imaxes 

Ficheiro:Abegondo_Parroquias.svg|As dezanove parroquias que conforman o concello de Abegondo
Ficheiro:Cruceiro de Mabegondo.jpg|Cruceiro
Ficheiro:San Tirso de Mabegondo.jpg|Igrexa

## Lugares e parroquias
### Lugares de Mabegondo
### Parroquias de Abegondo
## Notas
## Véxase tamén
### Outros artigos
*Lugares de Abegondo
Antropoloxía lingüística

A **antropoloxía lingüística** é unha disciplina da antropoloxía que se ocupa do estudo do ser humano a través da linguaxe coa que se comunica. Non debe ser confundida coa lingüística antropolóxica que é a disciplina lingüística que estuda a linguaxe a partir das bases de coñecemento da antropoloxía.

## Véxase tamén
### Outros artigos
* Lingüística antropolóxica
Día da Liberación - Países Baixos

[miniatura|Unha rúa de [Dokkum engalanada con bandeiras con motivo do Bevrijdingsdag]]
miniatura|Bevrijdingsfestival de Zwolle de 2010
**Bevrijdingsdag** (en neerlandés), **Día da Liberación** (en galego), día festivo nos Países Baixos, celébrase o 5 de maio de cada ano para conmemorar a capitulación dos alemáns nos Países Baixos o 5 de maio de 1945, vén precedida polo Nationale Dodenherdenking (Día Nacional de Conmemoración dos Mortos) que se celebra o 4 de maio para lembrar todos os caídos neerlandeses en guerras e misións de paz desde a fin da segunda guerra mundial.

## Contexto histórico 
O 4 de maio de 1945 o almirante alemán Hans-Georg von Friedeburg rendeu en Lüneburg as tropas baixo o seu mando, estacionadas no noroeste de Alemaña, Países Baixos, Dinamarca ao xeneral británico Bernard Montgomery. Porén a capitulación nos Países Baixos tivo lugar ao día seguinte, cando se reuniron o xeneral canadense Charles Foulkes, o xeneral alemán Johannes Blaskowitz e o príncipe Bernaldo de Lippe-Biesterfeld comandante da Binnenlandse Strijdkrachten no Hotel de Wereld para trataren os efectos da capitulación nos Países Baixos, Blaskowitz pediu 24 horas para considerar os termos, aínda que oficialmente as tropas alemás rendéranse oficialmente ese día ás oito da mañá. Un día despois, o 6 de maio, asinábanse os termos detallados da capitulación dos alemáns nos Países Baixos nunha granxa de Nude no concello de Wageningen.

## Festa Nacional 
Tras a liberación conmemorouse durante cinco anos o 5 de maio. En 1990 declarouse Festa Nacional, é un día non laborable na administración central e nas administracións locais pero en moitas empresas trabállase ese día por vir marcado como tal no convenio colectivo, nas pequenas empresas sen convenio é o empresario quen decide se dá descanso aos traballadores. A celebración nacional do día acontece en Ámsterdan e nas doce capitais de provincia organizada en colaboración co Comité Nacional do 4 e 5 de maio, pero en moitos outros lugares hai festexos, son famosos os de Wageningen, o de Zwolle e o Bevrijdingspop de Haarlem.

## Notas
Agrón, Ames

**San Lourenzo de Agrón** Martínez Lema propuxo a procedencia prerromana de *okr + one*, de significado pouco claro, que viría reforzada pola recorrencia das formas *Ogrom*, *Ogron* e *Ogrone* no tombo de Toxos Outos. Porén, xa na Idade Media (1390) aparece citado como *Agrõ*, o que levaría probablemente a unha resegmentación ao interpretar ese *a-* inicial como artigo, e despois unha remasculinización a formas do século XVI como *San Lorenço de Gron*, *San Lorenço d’Ogron*, *Sant Lorenço do Gron* ou *en o Gron*.

## Notas
## Lugares e parroquias 
### Lugares de Agrón 
### Parroquias de Ames 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 

### Outros artigos 
* Lugares de Ames
Superlativo

**Superlativo** enténdese en lingüística por *aumentativo*, unha das posibilidades de gradación que pode achegar o adxectivo e en concreto aquela que permite a esta clase de palabra atribuír unha calidade no seu máis alto grao. Hai que distinguir dous tipos:

## Superlativo absoluto e superlativo relativo
### Superlativo absoluto
O adxectivo atribúe a calidade no seu máis alto grao, sen establecer comparación ou relación ningunha. Entre as posibilidades de que dispón o galego para a gradación absoluta, temos formas ou procedementos sintéticos e analíticos.

***Sintéticos**:
**O sufixo -Ísimo (con morfemas de xº e nº) engadido ós adxectivos en grao positivo: *home fortísimo*.
**As formacións sintéticas latinas que seguen vixentes na actualidade son menos produtivas e alternan coa forma analítica "moi + adxectivo en grao positivo" ou o "adxectivo + -ísimo": *alto-supremo, baixo-ínfimo, bo-óptimo, grande-máximo, malo-pésimo, pequeno-mínimo-*: *É un caldo pésimo*
**Adxectivo con prefixos re- , arqui-, super-, hiper-, ultra-, requete-,...: *ultramoderno, hipersensible.*
**Adxectivo con sufixos alterativos: -ón, -echo, -ucho, pero sobre todo -iño/-a que non supón diminución, senón que expresa que a calidade se atopa nun grao moi alto: *Está moi fracucho*, "é altiño",...
***Analíticos**:
**Construción "moi + adxectivo".
**Poden aparecer outros adverbios de cantidade (bastante, algo , pouco, case, abondo,....) e tamén de modo con valor cuántico (ben, extraordinariamente, tremendamnente, extremadamente, sorprendentemente...): *É tremendamente procaz*. *É parvo abondo*
**A repetición do adxectivo: *pilabán pillabán* (nivel coloquial)

## Superlativo relativo
Dáse a atribución a un obxecto do grao máis alto posible dunha calidade con respecto ós demais cos que se pode comparar: *É mais alto ca ti. É máis alto do que es ti. É o máis alto dos dous*.

## Ligazóns externas
*Adxectivo
*Comparativo
*Galilibro e Wikibooks sobre o nome (substantivo e adxectivo)
Aumentativo

miniatura|Cadro *As **manazas** do dictador*.
**Aumentativo** é a denominación que reciben os sufixos alterativos que engaden ó significado das palabras un sema (un trazo de significado) que implica, segundo o nome ó que se lle engada, desmesurado tamaño, grande importancia, enormes dimensións etc.

## Tipos de aumentativos 
***ote** ou **ota**: *nenote*.
***ón** ou **ona**: *mullerona*.
***azo** ou **aza**: *pelotazo, golpazo*.

## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Diminutivo
* Sufixo
Alfabeto Fonético Internacional

O **Alfabeto Fonético Internacional** (AFI, *API* en francés e *IPA* en inglés) é un sistema de transcrición fonética, creado por lingüistas, é dicir, un sistema de símbolos e signos diacríticos que permite transcribir a lingua falada.

O AFI pode ser utilizado para transcribir calquera lingua do mundo. É o alfabeto fonético máis empregado en todo o mundo (salvo nos Estados Unidos e as súas organizacións, como o SIL International, onde se prefire o alfabeto fonético norteamericano).

O AFI foi creado en París en 1886 pola Asociación Fonética Internacional. O alfabeto tivo reformas en 1989, 1993 e 1996.

## Descrición 
Nel, cada letra representa un fonema (algúns dígrafos úsanse para fonemas africados), ademais de servirse de diacríticos e outros símbolos para anotar trazos suprasegmentais. O sistema descríbese e organiza segundo a fonética articulatoria.

## Consoantes infraglotais ou egresivas 
As consoantes egresivas son aquelas que se articulan exhalando aire desde os pulmóns. Case tódalas consoantes atópanse nesta categoría, ordenadas na seguinte táboa de maneira que as columnas indican o lugar de articulación, e as filas o modo de articulación. As abreviaturas **xrd** e **snr** significan 'xorda' e 'sonora' respectivamente.

centro|Consoantes infraglotais ou egresivas

## Consoantes supraglotais ou ingresivas 
## Vogais 

|-
| style="height: 30px; font-size: smaller; text-align: right;" | **Semipechada**
|-
| style="height: 30px; font-size: smaller; text-align: right;" | **Semipechada**
|-
| style="height: 30px; font-size: smaller; text-align: right;" | **Media**
|-
| style="height: 30px; font-size: smaller; text-align: right;" | **Semiaberta**
|-
| style="height: 30px; font-size: smaller; text-align: right;" | **Semiabierta**
|-
| style="height: 30px; font-size: smaller; text-align: right;" | **Aberta**
|}

## Outros Símbolos 
## Suprasegmentais 
## Unicode 
| valign="top" |

| valign="top" |

| valign="top" |

|}

## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Fonoloxía
* Fonética

### Ligazóns externas 
* Dicionario de pronuncia da lingua galega
* Táboa do AFI en español
* Táboa do AFI en Unicode/XHTML/CSS 
** Sistema de entrada
* O AFI e o español
* Páxina da International Phonetic Association
Biduído, Ames

**Santa María de Biduído**
## Patrimonio
Pola parroquia discorre a Vía Portuguesa do Camiño de Santiago.

## Lugares e parroquias 
### Lugares de Biduído 
### Parroquias de Ames 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Lugares de Ames
Lens, Ames

**San Paio de Lens** é unha parroquia que se localiza no norte do concello coruñés de Ames, na comarca de Santiago. Ten unha superficie de 1,64&nbsp;km². Segundo o padrón municipal (INE 2018) ten 93 habitantes (44 homes e 49 mulleres).
## Toponimia
O topónimo **Lens** é de orixe descoñecida. Aparece documentado como *Lenes* (1149), *Lees* (1180), *Leens* (1180), *Leeis* (1220), *Leeyns* (1244) e *Lẽes* (1289).

## Lugares e parroquias 
### Lugares de Lens 
### Parroquias de Ames 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Lugares de Ames
Ortoño, Ames

**San Xoán de Ortoño** é unha parroquia que se localiza no sur do concello coruñés de Ames, na comarca de Santiago. Ten unha superficie de 9,03&nbsp;km². Segundo o padrón municipal (INE 2018) ten 11.194 habitantes (5.401 homes e 5.793 mulleres) distribuídos en 19 entidades de poboación, o que supón un aumento en relación ao ano 1999 cando tiña 3.826 habitantes. En boa medida, este gran número de habitantes está marcado pola presenza de Bertamiráns, unha vila que medrou moito nos últimos anos.
## Toponimia
O topónimo **Ortoño** aparece documentado até o século XVI como **Artoño**. A súa orixe é descoñecida, e podería ter raíz hidronímica prerromana.

## Festas 
As festas patronais celébranse os días 24 (na honra de san Xoán Bautista), 25 (Santísimo Sacramento) e 26 de xuño (santo Antón de Padua). Ademais celébranse outras festas na honra da Virxe Peregrina (segundo domingo de agosto, na capela da confraría da Peregrina de Bertamiráns, santa Filomena (primeiro domingo de setembro) e a Virxe da Mercede (24 de setembro, na capela de Lapido).

## Galería de imaxes 

Ficheiro:Iglesia de ortoño.JPG|Igrexa de San Xoán de Ortoño.
Ficheiro:Ponte Lapido (Bertamiráns, Ortoño, Ames).jpg|Ponte Lapido en Bertamiráns.
Ficheiro:Ermida da Mercede (Ames).jpg|Ermida da Mercede en Lapido.
Ficheiro:Lapido, Ortoño, Ames.jpg|Muíño en Lapido.
Ficheiro:Cristo de ortoño.JPG|Cristo na igrexa de San Xoán de Ortoño.
Ficheiro:San juan de ortoño.JPG|San Xoán na igrexa da parroquia.

## Lugares e parroquias 
### Lugares de Ortoño 
### Parroquias de Ames 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Lugares de Ames
Piñeiro, Ames

dereita|miniatura|Hórreo de Piñeiro.

**San Mamede de Piñeiro** (á espera da oficialización da forma **Sanamede de Piñeiro**) é unha parroquia que se localiza no norte do concello coruñés de Ames, na comarca de Santiago. Segundo o padrón municipal (INE 2018) ten 244 habitantes (119 homes e 125 mulleres) 35 menos ca en 2006 e 62 menos ca en 1999. Ten seis entidades de poboación.
## Toponimia
O topónimo **Piñeiro**, derivado do latín , é un fitónimo referido á presenza de piñeiros. operada pola empresa Hermanos Ferrín.

## Patrimonio 
A igrexa parroquial sitúase en Piñeiro do Medio e está consagrada a San Mamede.

## Lugares e parroquias 
### Lugares de Piñeiro 
### Parroquias de Ames 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Lugares de Ames
Tapia, Ames

**San Cristovo de Tapia** é unha parroquia que se localiza no norte do concello coruñés de Ames, na comarca de Santiago. Segundo o padrón municipal (INE) en 2018 tiña 120 habitantes (57 homes e 63 mulleres), 33 menos ca en 1999. Ten tres entidades de poboación.

## Toponimia
O topónimo **Tapia** (termo común para designar un muro ou valado) designa a parroquia desde finais do século XVI, pois antes era coñecida como *Pape*. Este termo débese a un nome de posuidor *Pappus* a partir da forma en xenitivo .

## Xeografía
Ten unha superficie de 2,9&nbsp;km². Está bañada polo río Tambre, que forma unha praia fluvial ao seu paso pola parroquia.

## Festas
*San Roque e O Sacramento o 2 e 3 de agosto.

## Lugares e parroquias
### Lugares de Tapia
### Parroquias de Ames
## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos
*Lugares de Ames
Parati

**Parati** é unha cidade brasileira no litoral suroeste do estado do Río de Xaneiro, xunto á divisa co estado de São Paulo.

Moi antiga para os padróns da América do Sur, a cidade foi poboada entre os anos 1533 e 1560. En 1667 tornouse vila por un decreto do rei de Portugal. Serviu de porto para a exportación do ouro producido en Minas Xerais ata ser substituída nesa función pola cidade do Río de Xaneiro.

As construcións preservadas do período colonial no seu centro histórico, ademais das súas praias e illas, atraen hoxe turistas do Brasil e do exterior, facendo do turismo unha das máis importantes actividades económicas da cidade. Outras actividades económicas son a agricultura (cana de azucre, mandioca e banana) e a produción de augardente de cana.

Gran parte da exuberante vexetación de *mata atlántica* da cidade está protexida no *Parque Nacional da Serra da Bocaina*, que se estende ata a cidade de Cunha, no estado de Sao Paulo, a cal se liga por unha estrada precaria. Parati ligase coas cidades litorais do estado de São Paulo e coas cidades de Angra dos Reis e Río de Xaneiro pola estrada BR-101 (coñecida como Rio-Santos), asfaltada dende 1973.

[esquerda|miniatura|Igrexa de Santa Rita ([1722) na cidade de Parati.]]

miniatura|esquerda|Porto de Parati.
Gloria al bravo pueblo

miniatura|Gloria al Bravo Pueblo

***Gloria al bravo pueblo*** é o himno de República Bolivariana de Venezuela. Foi composta por (letra) Vicente Salias e (música) Juan José Landaeta arredor do ano 1810. Instaurouse baixo o mandato do presidente Antonio Guzmán Blanco o 25 de maio de 1881.

## Autoría 
Sospeitase que a letra foi escrita por Andrés Bello, e que a música foi composta por Lino Gallardo. Pero nunca se puido demostrar o veracidade disto.

## Música e letra 

**CORO**
Gloria al bravo pueblo 
que el yugo lanzó, 
la ley respetando 
la virtud y honor. 
*(bis)*

¡Abajo cadenas! 
¡Abajo cadenas! 
gritaba el Señor
gritaba el Señor
y el pobre en su choza 
libertad pidió.

A este santo nombre**
tembló de pavor 
[el vil egoísmo, 
que otra vez triunfó.]**
*(bis)*

**CORO**

Gritemos con brío:
Gritemos con brío:
¡Muera la opresión!
¡Muera la opresión!
Compatriotas fieles, 
la fuerza es la unión.

Y desde el Empíreo**
el Supremo Autor, 
[un sublime aliento 
al pueblo infundió.]**
*(bis)*

**CORO**

Unida con lazos
Unida con lazos
que el Cielo formó,
que el Cielo formó,
la América toda 
existe en nación.

Y si el despotismo**
levanta la voz, 
[¡seguid el ejemplo 
que Caracas dio!]**.
*(bis)*

**CORO**

*** bis na repeticion*

## Véxase tamén
### Ligazóns externas 
* Himno Nacional de Venezuela na Biblioteca Nacional de Venezuela
Aranga, Aranga

**San Paio de Aranga**
[miniatura|Aranga no [Catastro de Ensenada (1752).]]

## Xeografía
A parroquia de Aranga ten unha superficie de 36,84 km² e 31 núcleos de poboación.
[miniatura|Aranga no *[Diccionario geográfico-estadístico-histórico de España y sus posesiones de Ultramar* de Pascual Madoz (1845). Así e todo, no censo de 1887 aínda aparecían incluídos na parroquia de Aranga.

### Século XVIII
### Século XIX 
### Século XX 
### Século XXI 

## Etnografía 
### Aranga na cultura popular 
* *A verdadeira Cruz de Aranga / queda sentada na porta / mirando para os romeiros / como lle soben a costa*.
* *Verdadeira Cruz de Aranga / que has de dar aos teus romeiros? / auguiña da túa fonte, / sombra dos teus castiñeiros*.

## Galería de imaxes 

Ficheiro:Aranga_Igrexa_San_Paio_2.jpg|Igrexa de San Paio.
Ficheiro:Aranga_Igrexa_San_Paio_13.jpg|
Ficheiro:Aranga_Igrexa_San_Paio_22.jpg|
Ficheiro:PombalSanPaioAranga.jpg|Pombal
Ficheiro:Aranga_Casa_do_Concello.jpg|Casa do concello en Ponte Aranga.
Ficheiro:Ponte_Aranga_17IV2016_02.JPG|A ponte de Ponte Aranga sobre o río Mandeo.
Ficheiro:Aranga_Ponte_de_Aranga_Mandeo_4.jpg|O río Mandeo visto desde dita ponte.
Ficheiro:Aranga_Ponte_de_Aranga_paseo_1.jpg|Área recreativa en Ponte Aranga, na ribeira do Mandeo.
Ficheiro:A ponte do muiño (Aranga) - panoramio (cropped).jpg|A ponte do muíño.
Ficheiro:Aranga_Igrexa_San_Paio_27.jpg|Fonte ao pé do adro da igrexa.
Ficheiro:Aranga_Ponte_de_Aranga_fonte.jpg|Fonte de Santa Cruz.
Ficheiro:Baliza kilométrica do Plan Peña de 1939 no pk 1 da antiga C-544, actual N-634, Aranga (2).jpg|Baliza quilométrica do Plan Peña de 1939 no pk 1 da antiga C-544, actual N-634.

## Lugares e parroquias
### Lugares de Aranga
### Parroquias de Aranga
## Notas
;Referencias

## Véxase tamén
### Bibliografía
*
* 

### Outros artigos
*Lugares de Aranga
Cambás, Aranga

**San Pedro de Cambás**

[miniatura|Cambás no [Catastro de Ensenada (1752).]]
[miniatura|Cambás no *[Diccionario geográfico-estadístico-histórico de España y sus posesiones de Ultramar* de Pascual Madoz (1846).

### Situación
Está situada no nordeste do concello de Aranga e no sur do arciprestado de Pruzos.

Limita ó norte coa parroquia do Val de Xestoso (do concello de Monfero), ó noroeste coa de Verís (Irixoa), ó suroeste e sur coa de Aranga e ó leste e nordeste coas dos Vilares, o Buriz e Labrada do concello de Guitiriz.

## Demografía
### Século XVIII
### Século XIX 
### Século XX 
### Século XXI 

## Etnografía 
### Cambás na cultura popular 
* *En Cambás témo-la fama dos homes mais valentós, / en Cambás témo-la fama dos homes mais valentós, / dos homes mais valentós, / unhos cantan e outros choran, e outros retrincan os dentes*.
* *Muniferral e Feás, Verís e Cambás, todos xuntos non valen cen reás*.
* *Os de Feás matan a besta, / os de Coruxou cómena fresca, / Churio, Muniferral e Cambás / non valen cen reás*. quer até Os Vilares (Guitiriz), onde habería outra pegada semellante.

## Galería de imaxes

Ficheiro:Fervenza_Castro_Rodicio_-_panoramio.jpg|Fervenza de Castro Rodicio.
Ficheiro:Río_Mandeo_(Betanzos,_A_Coruña,_Galicia,_España)_10.JPG|Fervenza do rego da Palanca.
Ficheiro:Fervenza_Rego_da_Palanca,_Pozo_Superior_-_panoramio.jpg|
Ficheiro:Fervenza_Rego_da_Palanca,_Vista_Xeral_-_panoramio.jpg|
Ficheiro:Capela de Sam Vitório de Cambás (1).jpg|Capela de San Vitorio.

## Lugares e parroquias
### Lugares de Cambás
### Parroquias de Aranga
## Notas
## Véxase tamén
### Bibliografía
* 
* 
* 

### Outros artigos
*Lugares de Aranga