Romanización do ruso

A **romanización do alfabeto ruso** é o proceso de transliterar a lingua rusa escrita en alfabeto cirílico ó alfabeto latino, como é o caso do galego e outras linguas. Este tipo de transliteración é necesaria para permitir a lectura de palabras escritas orixinariamente en cirílico a lectores afeitos ó alfabeto latino.

A romanización é tamén esencial para os usuarios que, por unha razón ou outra, teñen dificultades para a escritura en caracteres cirílicos, sexa porque non teñen un teclado ou un procesador de textos axeitado ou porque non teñen facilidades para facelo.

## Transliteración sistemática do cirílico ó latino 
Cómpre ter en conta que moitos sistemas de transcrición están pensados para lectores dun alfabeto en particular, e as letras do alfabeto latino difiren en distintas linguas e úsanse para sons diferentes. Por exemplo, a palabra rusa *Воронин* transcríbese como *Voronin* en inglés, checo ou español, *Voronine* en francés e *Woronin* en alemán ou polaco.

### Transliteración científica ou universitaria 
A transliteración científica, tamén coñecida como o *International Scholarly System*, é un sistema que se usa en Lingüística dende ó século XIX. Baséase no alfabeto checo e no alfabeto latino usado nalgunhas linguas eslavas do sur e forma a base dos sistemas GOST e ISO.

### GOST 
#### GOST 16876 (1971) 
Desenvolvido pola Administración Nacional para a Xeodesia e a Cartografía do Consello de ministros da URSS. O GOST 16876-71 estivo en servizo durante uns 30 anos e é o único sistema de romanización que non usa diacríticos. Foi substituído polo GOST 7.79.

#### GOST ST SEV 1362 (1978) 
Este estándar é equivalente ó GOST 16876-71 e foi adoptado como estándar oficial polo COMECON.

#### GOST 7.79 (2002) 
GOST 7.79-2000 *Sistema de estándares sobre información, biblioteconomía, e publicacións – Regras para a transliteración dos caracteres cirílicos usando o alfabeto latino* é o sistema sobre transliteración máis moderno dentro dos estándares GOST. Esta normalización é unha adopción da ISO 9:1995 e é actualmente o oficial para Rusia e para CEI.

### ISO 
#### ISO/R 9 
ISO/R 9, feito en 1954 e actualizado en 1968, foi a adopción da transliteración científica pola ISO. Cobre ó ruso e mais outras sete linguas eslavas.

#### ISO 9 
ISO 9:1995 é o estándar actual de transliteración da ISO. Baseouse no seu predecesor ISO/R 9:1968, ó cal substitúe. Para o ruso só difire no tratamento de cinco letras modernas. É o primeiro sistema biunívoco (dunha letra a unha letra) e independente da lingua e relaciona os seus equivalentes mediante o uso dos diacríticos. Representa correctamente o orixinal e permite a transliteración de texto nos dous sentidos do cirílico en calquera alfabeto contemporáneo e viceversa.

### Sistema de romanización da ONU 
O UNGEGN (*United Nations Conference on the Standardization of Geographic Names*), un grupo de traballo da ONU, recomendou en 1987 un sistema de romanización para nomes xeográficos, que se baseou na versión de 1983 do GOST 16876-71. Pódese atopar nalgúns produtos cartográficos internacionais.

### ALA-LC 
As táboas de romanización para os alfabetos eslavos da Asociación de Bibliotecas dos Estados Unidos de América e da Biblioteca do Congreso dos Estados Unidos (ALA-LC) están en uso nas librerías norteamericanas dende a súa creación en 1997. A versión non ambigua do sistema require do uso dalgúns diacríticos e de dígrafos que na práctica non se usan.

### BGN/PCGN 
O sistema BGN/PCGN é intuitivo en lectura e escritura para os anglófonos. En varias publicacións úsase un modo simplificado para obter versións inglesas do nome ruso cos seguintes cambios:
* convertendo *ë* en *yo*,
* simplificando *-iy* en *-yy* e finalmente a *-y*
* omitindo os apóstrofos de *ъ* e *ь*.
Pode escribirse usando só as letras básicas e a puntuación atopadas nos teclados anglosaxóns: non hai diacríticos e non se necesitan caracteres especiais, aínda que o carácter Interpunct (•) pódese usar opcionalmente para evitar ambigüidades.

Este estándar é parte do sistema de romanización BGN/PCGN que foi desenvolvido pola *United States Board on Geographic Names* e polo *Permanent Committee on Geographical Names for British Official Use*. A parte do sistema correspondente á lingua rusa foi adoptado polo BGN en 1944, e polo PCGN en 1947.

## Táboa de transliteración 
;Notas
:  ALA-LC: *ъ* non se romaniza ó final dunha palabra.
:  BGN/PCGN: *ye* e *yë* úsanse para indicar iotacismo nunha palabra inicial, e logo dunha vogal, *й*, *ъ*, ou *ь*.
:  GOST 7.79-2000: Recoméndase usar *C* antes de *I, Е, Y, J* e *CZ* nos outros casos.
:  GOST 7.79-2000: o *і* cirílico no ucraíno e no búlgaro sempre se translitera como a letra latina *i*, así como nos textos en Ruso Antigo e Búlgaro Antigo onde se usaba antes de vogal. En caso de que caia antes dunha consoante, por exemplo na palabra *мiрь*, translitérase como *i**.
:  ʹ é o carácter Unicode 02B9, "modifier letter prime". Ver http://unicode.org/charts/PDF/U02B0.pdf.

## Alfabeto latino 
Nunha segunda acepción, a **romanización do ruso*' pode tamén usarse para o caso do uso do alfabeto latino para escribir ruso. Este alfabeto non é necesario que sexa moi semellante á ortografía tradicional cirílica. A transición do alfabeto cirílico ó latino foi proposta moitas veces ó longo da historia, pero nunca a grande escala excepto para transcricións ad hoc da grafía (p.e. volapuk) e da fonética (p.e. translit) debido a restricións técnicas (p.e. ASCII, SMS, IRC).

Así e todo, houbo propostas sistemáticas, algunhas do final dos anos 1990, cando a caída da Unión Soviética coincidiu coas restricións tecnolóxicas. Algúns suxeriron harmonizar os glifos das vogais dentro dos cinco pares. Baseándose nos glifos latinos comúns *a, e, i/ı, o, u/y*, isto levaríase a cabo poñendo marcas diacríticas (p.e. diéreses, caron, circunflexo) nas duras e nas brandas, unificándoas e deixando que o contexto decida cal delas é a correcta, ou deixando as máis comúns sen acento e adoptando diacríticos separados ou caracteres especiais para as duras e as brandas. Outra opción sería usar dígrafos coa *y* ou a *j* -escollendo un deles- para as vogais brandas mentres que *й* podería representarse co outro glifo. 
Suxeriuse o uso obrigatorio de marcas para sinalar a vogal tónica, especialmente no caso da *о*.

O concepto representado polo signo duro e o signo brando é alleo ó alfabeto latino, polo que hai quen opina que a mellor opción é amosar marcas diacríticas (p.e. til) tamén nas consoantes (p.e. *ñ, ł*).

Algunhas letras latinas, como o *w* e o *q*, e mesmo o *x* ou *h*, non teñen equivalente no alfabeto cirílico moderno e poden, polo tanto, usarse libremente para sons que doutro xeito requirirían diacríticos ou dígrafos.

A táboa seguinte amosa as consoantes, non na orde tradicional senón onde sexa posible un par de consoante xorda coa súa correspondente sonora. Moitas das adaptacións son directas e incuestionables. A aproximación diacrítica, á esquerda da táboa, está orientada máis ó checo ou ó turco. A aproximación con dígrafos, dereita da táboa, está máis orientada ó polaco, inglés, alemán ou francés. Como se explicou arriba, non dá unha correspondencia biunívoca senón que aproxima equivalentes para moitas propostas.

Onde *г* adoita máis ben como /v/ ou /w/, proponse usar *ğ* ou *ģ*.

## Véxase tamén 
* Romanizacións informais do ruso
* Romanización do búlgaro
* Romanización do ucraíno
* Rusificación dos ordenadores
* Codificación Volapuk
* Alfabeto de chat ruso
* Faux Cyrillic
* *Kyrillisches Alphabet* (de [:de:Hauptseite Wikipedia Alemá]) amosa como transliterar entre ó ruso e o alemán. 
* Estándares GOST
* Lingua rusa
* Lingua búlgara
* Lingua ucraína
* Latinización na Unión Soviética

## Notas 
* U.S. Board on Geographic Names Foreign Names Committee Staff, 1994. *Romanization Systems and Roman-Script Spelling Conventions*, pp.&nbsp;84–85.

## Ligazóns externas 
* Resumo dos sistemas de romanización para o ruso (Adobe PDF) por Thomas T. Pedersen.
* Sistema recomendado pola ONU para o ruso (Adobe PDF)
* American Library Association & Library of Congress Romanization.
* Transliterador en liña entre o Cirílico e o Latino GOST 7.79-2000 .
* Disposición de teclado ruso transliterado (fonético) .
* Base de datos de translacións e transliteracións de topónimos rusos.
* Comparativa da transliteración do ruso en varias linguas europeas, morse, braille, xeorxiano e árabe.
* Umschrift des russischen Alphabets—Transliteración do ruso en varios sistemas incluíndo DIN 1460 (1982) [=ISO/R9:1968], GOST ST SEV 1362 (1978), e BSI BS 2979 (1958)
* GOST 7.79-2000 (en ruso) — Sistema de estándares na información, bibliotecomía e publicacións. Regras para a transliteración da escritura co alfabeto cirílico no alfabeto latino.