open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Unión Internacional para a Conservación da Natureza

A **Unión Internacional para a Conservación da Natureza e dos Recursos Naturais** (**UICN**), (en , *IUCN*), é unha organización internacional dedicada á conservación dos recursos naturais.

Fundada en 1948, ten a súa sede en Gland (Suíza). A IUCN reúne 78 estados, 112 axencias de goberno, 735 ONGs e miles de expertos e científicos de 181 países.

A misión da IUCN é influenciar, estimular e asistir sociedades en todo o mundo na conservación da integridade e biodiversidade da natureza, e asegurar que calquera uso dos recursos naturais sexa equitativo e ecoloxicamente sustentábel.

As Categorías de Áreas de Manexo Protexido que existen son as seguintes:

* **Ia - Reserva Estrita da Natureza**
:Área de terra e/ou mar que posúe algún ecosistema, aspecto e/ou tipo xeolóxico ou fisiolóxico, importante ou representativo, dispoñíbel primariamente para investigación científica e/ou monitoramento ambiental.

* **Ib - Área Salvaxe**
:Grande área de terra e/ou mar non modificada ou pouco modificada, que mantén o seu carácter e influencia naturais, sen habitación permanente ou significativa, que é protexida e manexada de modo a preservar a súa condición natural.

* **II - Parque Nacional**
:Área natural de terra e/ou mar, destinada a:
:# protexer a integridade ecolóxica dun ou máis ecosistemas para a xeración actual e as futuras;
:# excluír a exploración ou ocupación inimiga dos propósitos indicados para a área;
:# fornecer unha base para oportunidades espirituais, científicas, educativas, recreativas e de visita, que deben ser todas ambiental e culturalmente compatíbeis.

* **III - Monumento Natural**
:Área contendo unha, ou máis, características naturais ou culturais que son de valor significativo ou único debido á súa rareza, calidades representativas ou estéticas, ou significado cultural inherente.

* **IV - Área de Manexo de Hábitat/Especie**
:Área de terra e/ou mar suxeita a intervención activa co propósito de manexo para garantir a manutención de hábitats e/ou satisfacer as necesidades de especies específicas.

* **V - Paisaxe/Costa Protexida**
:Área de terra ligada á costa e ao mar, onde a interacción entre persoas e natureza ao longo do tempo produciu unha área de carácter distinto con valor estético, ecolóxico e/ou cultural significativo, xeralmente con grande diversidade biolóxica. Salvagardar a integridade desta interacción tradicional é vital para a protección, manutención e evolución de tal área.

* **VI - Área Protexida de Manexo de Recursos**
:Área que contén predominantemente sistemas naturais non modificados, manexada para garantir protección e manutención a longo prazo da diversidade biolóxica, aínda que suplindo ao mesmo tempo un fluxo sustentábel de produtos naturais e servizos para satisfacer as necesidades da comunidade.

## Véxase tamén 
* Lista Vermella da IUCN

### Ligazón externa 
* IUCN
Lista Vermella da IUCN

A **lista vermella da IUCN** (Unión Internacional para a Conservación da Natureza) é unha lista de especies, subespecies, variedades ou mesmo poboacións de seres vivos ameazados de extinción, en graos variados, e organizada no ano 1964. É o inventario máis completo das especies animais e vexetais a nivel mundial.

Pola súa solidez científica, a lista vermella da UICN está considerada como a relación de maior autoridade sobre o estado da diversidade biolóxica.

O obxectivo da lista vermella é transmitir a urxencia e magnitude dos problemas de conservación a toda a sociedade e ás autoridades, motivando así á comunidade mundial para tratar de reducir a extinción das especies animais e vexetais. A lista vermella actualízase cada 4 ou 5 anos.

Na versión 3.1 dos criterios e categorías da *lista vermella*, que é a utilizada actualmente, considera nove criterios estruturados da seguinte maneira, desde maior a menor risco (as abreviaturas oficiais proveñen do nome orixinal en idioma inglés):

* Extinta *(EX)*,
* Extinta en estado silvestre *(EW)*,
* En perigo crítico *(CR)*,
* En perigo *(EN)*,
* Vulnerable *(VU)*,
* Case ameazada *(NT)*,
* Preocupación menor *(LC)*,
* Datos insuficientes *(DD)*,
* Non avaliada *(NE)* (especie non avaliada para ningunha das outras categorías).

De maneira nominativa, as categorías *VU*, *EN* e *CR* integran o grupo de "especies ameazadas".A lista incorpora tamén as categorías "non avaliada" *(NE)* para as especies que aínda non foron cualificadas, e "datos insuficientes" *(DD)* para as especies das que non se posúe suficiente información para unha cualificación rigorosa.

miniatura|centro|500px|Categorías outorgadas pola versión 3.1 da *Lista vermella* elaborada pola UICN.

## Notas 
## Véxase tamén
### Outros artigos
*Unión Internacional para a Conservación da Natureza
Bolívar, Colombia

**Bolívar** é un departamento do norte de Colombia e atópase na rexión natural Caribe. A súa capital é Cartaxena de Indias. Nos seus 25.978&nbsp;km² viven 2&nbsp;229&nbsp;967 habitantes.

## Demografía 
### Composición étnica 
* Mestizos e brancos (72,27%)
* Afrocolombianos (27,57%)
* Indíxenas (0,11%)

## Símbolos 
Os símbolos do departamento están constituídos polo escudo de Armas de Bolívar e a bandeira tricolor: amarelo, verde e vermello.

## Concellos 
# Achí
# Arjona
# Barranco de Loba
# Calamar
# Cartaxena de Indias
# Córdoba
# El Carmen de Bolívar
# El Guamo
# Magangué
# Mahates
# Margarita
# María La Baja
# Mompós
# Morales
# Pinillos
# Río Viejo
# San Estanislao
# San Fernando
# San Jacinto
# San Juan Nepomuceno
# San Martín de Loba
# San Pablo
# Santa Catalina
# Santa Rosa
# Santa Rosa del Sur
# Simití
# Soplaviento
# Talaigua Nuevo
# Turbaco
# Turbaná
# Villanueva
# Zambrano

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Páxina oficial
Caquetá

**Caquetá** é un dos 32 departamentos de Colombia. Atópase localizado no suroccidente do país, na rexión amazónica colombiana, sendo Florencia a súa capital.
A rexión do Caquetá iniciase ao pé do monte andino e remata nos escarpes de Araracuara, en plena selva amazónica. Grandes ríos regan o territorio, tódolos afluentes do río Caquetá, que lle serve de límete polo sur. Entre estes ríos destacan o Ajajú ou Apaporis, o Yarí, o Caguán e o Orteguaza, navegábeis por embarcacións menores.

A excepción das poboacións que moran baixo as bases da corilleira, e uns poucos casaríos indíxenas nas marxes dos grandes ríos, o resto do territorio áchase practicamente deshabitado e cuberto de espesa selva tropical húmida, cunha temperatura de entre 27º e 29º.

Os solos están compostos sobre rocas metamórficas da serie das Guaianas, ademais de arenitas de roraima e do Cretáceo. Tamén aparecen cara a cunca do Caquetá rocas sedimentarias do Cenozoico.

## Demografía 
### Composición étnica 
:* Mestizos e brancos (94,75%) 
:* Negros ou afrocolombianos (3,74%)
:* Indíxenas (1,51%)
:* Xitanos (0,00%)

## Municipalidades 
 miniatura|350px|esquerda|Municipios de Caquetá, con Florencia (capital)
# Albania
# Belén de los Andaquíes
# Cartagena del Chairá
# Curillo
# El Doncello
# El Paujil
# Florencia
# La Montañita
# Puerto Milán
# Morelia
# Puerto Rico
# San José del Fragua
# San Vicente del Caguán
# Solano
# Solita
# Valparaíso

## Economía 
Economicamente, o territorio é rico en madeiras, resinas, plantas medicinais e gomas. Os solos, especialmente os que lindan coa cordilleira, son fértiles, e aproveitanse con cultivos de arroz, plátano, iuca, cacao e cana de azucre. No pé do monte, existen depósitos de estaño e carbón.

A fauna é diversa e abundante, tanto a terrestre como a fluvial.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Páxina oficial
Antioquia

:''Este artigo é sobre o departamento colombiano. Para a rexión de Oriente Próximo, véxase Antioquía.

**Antioquia** é un departamento da rexión andina de Colombia. A súa capital é Medellín. Ten 126 concellos, unha superficie de 63.612&nbsp;km² e unha poboación de 5&nbsp;682&nbsp;276 (segundo o censo de 2005).

## Demografía 
### Composición étnica 
* Mestizos e brancos (88,6 %)
* Afrocolombianos (10,9 %)
* Indíxenas (0,5 %)

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
*Páxina oficial
Apóstrofe

A **apóstrofe** é unha figura estilística consistente nunha invocación ou chamada a un ser ausente ou presente, real ou imaxinario, mesmo personificado.

## Exemplos
* En "A gaita gallega" (Cantares Gallegos, de Rosalía de Castro)

:::::*Pobre Galicia, non debes*
:::::*chamarte nunca española*
:::::*que España de ti se olvida*

Obsérvese que tamén hai figura etimolóxica e quizais pleonasmo (*española* / *España*).

* En "Unha vez tiven un cravo" (Follas Novas, de Rosalía de Castro)

:::::*"Señor, que todo o podedes*
:::::*-pedinlle unha vez a Dios-*
:::::*daime valor para arrincar dun golpe*
:::::*cravo de tal condición"*
Exclamación retórica

Unha **exclamación retórica** é unha figura estilística empregada para expresar sentimentos subxectivos conectados directamente coas súas máis íntimas sensacións. Adoita ir entre signos de exclamación.
Un exemplo aparece no poema "Unha vez tiven un cravo..." da obra *Follas Novas*, de Rosalía de Castro:

:::::*Ese barro mortal que envolve o esprito*
:::::***¡quen o entenderá, Señor...!***
Fonosimbolismo

Fonosimbolismo é unha figura estilística que se dá no plano fónico.

## Definición 
Consiste na evocación de sensacións non auditivas por medio da expresividade dos sons. Pode ser visual ou óptica, cando expresa unha imaxe visual, táctil, cando expresa unha sensación no tacto, cinético, se expresa movemento  ou anímica, cando expresa outro tipo de sensacións

## Exemplos
* "Lobo" de Novoneyra: *O lobo! Os ollos do lombo do lobo!*
## Véxase tamén
### Outros artigos 
*Literatura 
* Aliteración
* Onomatopea 
* Paronomasia
Interrogación retórica

## Definición
A **interrogación retórica** é unha figura retórica de pensamento consistente na formulación dunha pregunta que non precisa resposta, xa que a leva implícita.

## Exemplos
*Do poema *Os Pinos* (Eduardo Pondal, *Queixumes dos pinos*):

:::::*¿Que din os rumorosos* 
:::::*na costa verdecente*
:::::*ao raio transparente* 
:::::*do prácido luar?* 
:::::*¿Que din as altas copas* 
:::::*de escuro arume arpado* 
:::::*co seu ben compasado* 
:::::*monótono fungar?*

## Véxase tamén
Figura estilística
Aliteración

A **aliteración** é un recurso estilístico do compoñente métrico-fonolóxico. Consiste na repetición no plano fónico, dado pola combinación repetida e expresiva de certos sons iguais ou afíns ó longo dun verso, estrofa ou poema. Segundo o fonema repetido pode ser consonántica ou vocálica. Ao mesmo tempo, pode ser eufónica se o resultado da repetición é harmónica e cacofónica cando o resultado é desagradábel. A retórica clásica sinalou os seguintes tipos de aliteración: iotacismo, repetición de /i/, lambadacismo, repetición de /l/, mitacismo, repetición de /m/ e polisigma cando son repetido é /s/.

## Etimoloxía 
A **aliteración** (do latín **alliteratio**, de **ad-** e **littĕra** *letra*) é un termo introducido a principios do século XVI polo humanista italiano Giovanni Pontano. Nos manuais antigos e medievais empregábase preferentemente o étimo *homoeoprophoron* (do grego ὁμοιοπρόφορον).

## Exemplos 
* En "Un repoludo gaiteiro" (*Cantares Gallegos*, Rosalía de Castro): Obsérvese a presenza de oclusivas en sílaba tónica

*Un repoludo gaiteiro*,
*de pano sedán vestido,*
*como un príncipe cumprido*
*cariñoso e falangueiro*

* En "Un repoludo gaiteiro" (*Cantares Gallegos*, Rosalía de Castro):
*sempre con poxante brío*
*co tambor se acompasaba*

* En "Penélope perde novelo nove" de Álvaro Cunqueiro: 
*Pende en que pende Penélope pensativa* 
*perde novelo nove novamente canto*

* En "Nocturnio" de Curros Enríquez, presenza de oclusivas:
Da aldea lexana fumegan as tellas
**d**e**t**rás **d**os **p**e**t**ou**t**os **v**ai **p**ón**d**ose o sol
retornan pros eidos coa noite as ovellas
tiscando nas beiras o céspede mol

* "Balada do vello mariñeiro" (Samuel Taylor Coleridge)

: The **f**air **b**reeze **b**lew, the white **f**oam **f**lew,
The **f**urrow **f**ollowed **f**ree;
We were the **f**irst that ever **b**urst
Into that **s**ilent **s**ea.

* **L**ove's **L**abours **L**ost (William Shakespeare)
* A**r**ma vi**r**umque cano, T**r**oiae qui p**r**imus ab o**r**is (Virxilio)
* **M**aria **M**ater **M**isericordiae
* **S**ancte **s**ator, **s**uffragator
*  **L**egum **l**ator, **l**argus dator
* **V**eni, **v**idi, **v**ici. (Xulio César)

## Véxase tamén 
### Outros artigos
* Literatura
* Fonosimbolismo
* Onomatopea
* Paronomasia
1614

## Acontecementos 
* Batalla de Surat - A frota da Compañía das Indias orientais, inglesa, derrota aos portugueses en Oriente.

### Cultura e arte 
* 23 de agosto: fundación da universidade de Groningen (Países Baixos).
* Publicación do *Segundo tomo do Inxenioso Fidalgo don Quixote da Mancha* (máis coñecida coma *O Quixote apócrifo*) de Alonso Fernández de Avellaneda.

### Ciencia e tecnoloxía 
* John Napier publica *Mirifici Logarithmorum Canonis Descriptio* (Descrición da marabillosa regra dos logaritmos), folleto que destaca o seu papel no desenvolvemento dos logaritmos.

## Nacementos 
* Juan Carreño de Miranda, pintor español (n. 1685).
* Manuel Pereira, escultor portugués.

## Mortes: 
* 2 de xaneiro - Luisa Carvajal y Mendoza, poetisa española. 
* 7 de abril - O Greco, pintor greco-español.
* 21 de agosto- Erzsébet Báthory, condesa de Transilvania, suposta asasina en serie.
* Pedro Fernández de Quirós, navegador e explorador hispano-portugués (n. 1565).

Historia ano a ano
Río de Vilaselán

alt=Perfil altimétrico do río de Vilaselán|miniatura|Perfil altimétrico do río de Vilaselán.
O **río de Vilaselán** é un río da provincia de Lugo. Transcorre enteiramente polo concello de Ribadeo.

## Topografía
O Río de Vilaselán nace nas 'Fontes do Lobo', na parroquia ribadense de Ove, pasando logo á de Vilaselán, onde desemboca.

É curto, de pendente grande na parte alta, e pendente media no resto, ata a súa desembocadura, onde forma un esteiro.

## Bioloxía
Na súa parte alta e desembocadura atópase rodeado de eucaliptos. No resto do seu percorrido predominan os prados.

## Xeoloxía
Fai un corte na rasa costeira, que representa a meirande parte do seu percorrido.

## Medio ambiente
Está abondo afectado porque nas súas fontes (as Fontes do Lobo) cóllese auga para Ribadeo, deixando só un pequeno regueiro no mellor dos casos, co que o seu caudal é mínimo na actualidade, exceptuando chuvias copiosas. Antes de percorrer 1&nbsp;km pasa á beira do vertedoiro vello de Ribadeo, hoxe nominalmente pechado. Asemade, a partir do primeiro quilómetro de percorrido, recibe augas sen tratar no seu leito. Finalmente, xa case no esteiro, serve de leito para o emisario de augas de Ribadeo, ata que este sae a mar aberto.

## Aproveitamento
Non é aproveitado exceptuando aplicacións naturais propias.

## Construcións
No seu primeiro tramo só é atravesado por un par de camiños sen pontes, estando minimamente canalizado á beira do antigo vertedoiro. Logo atravesa a estrada local Ribadeo - A Devesa entubado, (e próximo á circunvalación ribadense), atopando logo á súa beira casas, a estrada N-634, outras estradas menores e camiños, todos xa con pontes. En tramos vese canalizado, e aínda un longo tramo vai entubado baixo construcións (tras pasar pola N-634).

## Notas 
## Véxase tamén
### Outros artigos
*Ríos de Galicia
Similicadencia

A **similicadencia** ou **homeoptoto** (do latín *similis*, "igual", e do verbo *cadere*, "caer", que fai alusión a variación gramatical desinencial) é unha figura retórica de pensamento, consistente no uso de palabras con son semellante no mesmo accidente gramatical (verbos con mesmos sufixos).

## Exemplos
* "Quíxente tanto meniña..." (*Cantares Gallegos*, de Rosalía de Castro)

*Tan bo camiño ti **leves**
como o caravel **levou***.

* "Campanas de Bastavales..." (*Cantares Gallegos*, de Rosalía de Castro)

*Elas tocan pra que **rece**
eu non **rezo** que os saloucos
afogándome parece
que por min ten que **rezar***.
Montes Cárpatos

:*Este artigo é sobre a cadea de montañas da Terra. Existe tamén unha cordilleira lunar chamada Cárpatos (Lúa).*

Os **Cárpatos** (checo, eslovaco, polaco e ucraíno Karpaty, romanés Carpaţi, húngaro Kárpátok) forman a á oriental do gran sistema de montañas da Europa, percorrendo 1500 km ao longo das fronteiras da República Checa, Eslovaquia, Polonia, Romanía e Ucraína.

## Nome 
O nome deriva probabelmente da tribo dacia Carp, que vivía no primeiro milenio a.C. nas elevacións orientais dos Cárpatos. Outra fonte puido ser a palabra indoeuropea "karpa", que significa **montaña** ou **rocha**. Como **Chrawat**, usárona primeiro os habitantes da rexión, de onde pasou á forma Krapat ou Karpa para dar nome á cadea de montañas. 

En documentos oficiais húngaros do século XIII e XIV os Cárpatos eran chamados Thorchal ou Tarczal, ou aínda Montes Nivium. A parte externa dos Cárpatos formaba a fronteira do reino de Hungría do século XIII ata o inicio do século XX.

## Xeografía 
Comezan no Danubio preto de Bratislava, contornan a Hungría e a Transilvania nun largo semicírculo cuxa concavidade está dirixida ao suroeste, e terminan no Danubio, preto de Orşova, na Romenia. O comprimento total dos Cárpatos é de máis de 1500 km e a súa largura varía entre 12 e 500 km. A maior largura dos Cárpatos coincide coa súa maior altitude. Así, a cadea atinxe súa largura máxima no planalto da Transilvania e no sector das montañas Tatra (maior altitude: monte Xerlachovsky - 2655 m por riba do nivel do mar, en territorio eslovaco). Os Cárpatos cobren unha área de 190.000 km², formando a máis longa cordilleira europea despois dos Alpes.

Os Cárpatos non forman unha cadea ininterrompida de montañas, mais son compostos de diversos grupos distintos tanto orograficamente como xeoloxicamente; na verdade, presentan tanta variedade canto os Alpes. Os Cárpatos, que raramente atinxe máis do que 2500 m, non presentan campos con neve, nin grandes glaciares, nin cataratas nin os lagos que se poden atopar nos Alpes. Non posúen neves eternas en ningún punto, e non hai presenza de glaciares. Así, mesmo nos seus puntos máis elevados, lembran a rexión mediana dos Alpes, cos cales, non obstantes, teñen diversos puntos en común, como a aparencia, estrutura e flora.

O Danubio separa os Cárpatos dos Alpes, que se encontran en apenas dous puntos, os Montes Leitha en Bratislava, e os Montes Bakony, mentres que este río sepáraos dos Balcáns en Orsova, na Romanía. O val do March e o Oder separa os Cárpatos das cadeas da Silesia e da Moravia, que pertencen á á central do gran sistema de montañas europeo. Contrariamente ás outras ás do sistema montañoso europeo, os Cárpatos, que son o punto de división das augas entre os mares do norte e o mar Negro, están rodeados de planicies por todos os lados, principalmente a planicie Panoniana no suroeste, a planicie do Baixo Danubio (Romanía) no sur e a planicie da  Galitzia no nordeste.
Constantinopla

miniatura|300px|Debuxo en perspectiva da cidade.
miniatura|Mapa de Constantinopla.
**Constantinopla** (Nome romano: *Constantinopolis*; Grego: *Konstantinoupolis* ou *Κωνσταντινούπολις*) é o antigo nome da cidade de Istanbul, na Turquía. O nome orixinal era Bizancio (Bυζάντιον en grego).

Constantinopla foi a capital do Imperio Bizantino, tamén coñecido como Imperio Romano de Oriente. Foi capturada e saqueada pola Cuarta Cruzada en 1204 e despois recapturada polas forzas de Nicea, baixo as ordes de Miguel VIII Paleólogo en 1261.

"Constantinopla" é unha adaptación de Konstantinoupolis, que significa "Cidade de Constantino". O nome é unha referencia ao emperador romano Constantino I o Grande que converteu esta cidade na capital do Imperio Romano, o 11 de maio de 330. Constantino chamouna "Nova Roma", pero o nome non prosperou. Posteriormente Constantinopla quedou como capital do Imperio Romano de Oriente e, tras a caída do Imperio Romano de Occidente, como capital do Imperio Bizantino.

Constantinopla e o Imperio Bizantino caeron finalmente ante o Imperio Otomán a 29 de maio de 1453. Nos tempos otománs, ambos os nomes Constantinopla e Istanbul foron usados, a pesar dos occidentais invariabelmente usaron o nome Constantinopla. Istanbul só se tornou o nome oficial en 1930. Cando a República da Turquía foi fundada en 1923, a capital moveuse de Istanbul a Ankara.

En tempos bizantinos, os gregos chamaban Constantinopla "i Poli" (a cidade), unha vez que era o centro do mundo grego e durante a maioría do período bizantino a maior cidade de Europa.

O nome Istanbul é unha tradución ao turco de "Constantinopla". A crenza de que vén da frase grega "is tin Poli" (*cara a cidade*) é apenas unha lenda folclórica.

## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
### Outros artigos 
* Bizancio
* Caída de Constantinopla
### Ligazóns externas 
* Mapa de Constantinopla máis detallado.
Cráter de impacto

[dereita|miniatura|Cráter artificial na superficie da [Terra produto dunha explosión nuclear, Test "Sedan", ano 1962.]]
[dereita|miniatura|Cráter Meteor ou Barringer en [Flagstaff (Arizona), cráter de impacto meteorítico, de hai uns 50.000 anos aprox.]]
Un** cráter** é unha depresión provocada polo impacto dun meteorito ou asteroide coa superficie dun planeta ou dos seus satélites. Coa tecnoloxía nuclear aplicada á balística foi posible crear cráteres "artificiais" con diámetros parellos a algúns cráteres naturais.

## Cráteres terrestres 
Na superficie do planeta Terra, formadas polos impactos de asteroides (orde crecente de acordo co seu diámetro):
* Teague (Australia)
* Sain Martin (Canadá)
* Slljan (Suecia)
* Puchezh-Katuni (Rusia)
* Acraman (Australia)
* Popigai (Rusia)
* Manicouagan (Canadá)
* Chicxulub (México)
* Sudbury (Canadá)
* Vredefort (Suráfrica)

## Destacados cráteres do Sistema Solar 
[esquerda|miniatura|300px|[Odiseo (cráter)|Odiseo en primeiro plano, pódense ve-los seus picos centrais, os Montes Sheria que teñen máis de 185 km da diámetro.]]
[dereita|miniatura|Cráter Stickney, imaxe tomada pola sonda [Mars Reconnaissance Orbiter en marzo do 2008.]]
[dereita|miniatura|Imaxe de [Herschel (Mimas)|Herschel tomada pola sonda *Cassini* no seu sobrevoo máis próximo á superficie, feito o 13-02-2010.]] 
Evidentemente, non só existen cráteres de impacto na Terra, de feito case tódolos corpos con codia rochosa do Sistema Solar teñen cráteres, e se o corpo en cuestión non posúe unha atmosfera que axude a desintegra-los meteoritos que se lle achegan, ou como mínimo a reduci-lo tamaño do meteorito antes de que se produza o impacto, a densidade de cráteres existentes nese corpo aumenta, así como o tamaño dos mesmos.

Podemos citar algúns cráteres moi famosos, sobre todo tendo en conta a relación do seu tamaño co diámetro do corpo que alberga o cráter en cuestión:
* Tycho, o enorme cráter no sur da nosa Lúa, que chama moito a atención polo sistema brillante de raios, que son en realidade depósitos do material espelido polo impacto.
* Aitken, tamén na Lúa, un gran cráter de 135&nbsp;km situado na grande cunca Aitken do polo sur da Lúa.
* Herschel, o famosísimo e enorme cráter da lúa de Saturno, Mimas, que lle dá unha notable semellanza á Estrela da Morte que aparece no filme A guerra das galaxias.
* Odiseo, o inmenso cráter de case 450&nbsp;km da lúa de Saturno, Tetis.
* Stickney, o enorme cráter (respecto do seu corpo proxenitor) da lúa de Marte, Fobos; de feito, se o meteorito que formou este cráter chega a ser un pouco máis grande tería esnaquizado o satélite.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Cráteres na Terra, visibles en Google Earth
* Base de datos de impactos na Terra  
* Páxina oficial do Cráter Barringer, coñecido tamén como Cráter do Meteorito de Arizona
Viriato

[miniatura|220px|dereita|Morte de Viriato de [José de Madrazo (1807)]]
**Viriato** (180 a.C. - 139 a.C.) foi un dos líderes dos pobos lusitanos, pobos celtiberos, que se enfrontou aos romanos na Península Ibérica. Foi traizoado por un puñado de seguidores por diñeiro. Con todo, despois de morrer Viriato, os seus seguidores foron mortos ou escravizados.

## Traxectoria 
Viriato, un pastor e cazador nos Montes Herminios (actual Serra da Estrela en Portugal), foi elixido xefe dos lusitanos. Despois de defender vitoriosamente as súas montañas, Viriato lanzouse decididamente nunha guerra ofensiva. Entra triunfante na Hispania Citerior, (división romana da Península Ibérica en dúas provincias, Citerior e Ulterior, separadas por unha liña perpendicular ao río Ebro e que pasaba polo *saltus Castulonensis* (a actual Serra Morena, en Andalucía), e lanza ataques sobre as cidades que recoñecen o goberno de Roma.

En 147 a.C. oponse á rendición dos lusitanos a Caio Vetilio que os tería cercado no val do Betis, na Turdetania. Máis tarde derrotaría os romanos no desfiladeiro de Ronda, que separa a planicie do Guadalquivir da costa marítima da Andalucía, onde viría a matar ao propio Vetilio. Máis tarde, nova vitoria contra as forzas de Caio Plaucio, tomando Segóbriga e as forzas de Claudio Unimano que, en 146 a.C. era o gobernador da Hispania Citerior. No ano seguinte as tropas de Viriato voltan a derrotar os romanos comandados por Caio Níxidio.

Aínda nese ano, Fabio Máximo, irmán de Escipión o Africano, é nomeado cónsul da Hispania Citerior e encargado da campaña contra Viriato séndolle, para iso, fornecidas dúas lexións. Despois dalgunhas derrotas, Viriato consegue recuperar e, en 143 a.C. volta a derrotar os romanos, empurrándoos para Córdoba. Ao mesmo tempo, as tropas celtibéricas revoltábanse contra os romanos iniciando unha loita que só terminaría por volta de 133 a.C. coa caída de Numancia.

En 140 a.C. Viriato infrinxe unha derrota decisiva a Fabio Máximo Serviliano, novo cónsul, onde morreran en combate preto de tres mil romanos. Serviliano consegue manter a vida ofrecendo promesas e garantías da autonomía dos Lusitanos e Viriato decide non o matar. Ao chegar a Roma a noticia dese tratado, foi considerado humillante para a poder romano e o Senado volta atrás, declarando guerra contra os Lusitanos.

Así, Roma envía novo xeneral, Servilio Escipión que tiña o apoio das tropas de Popilio Lenas. Este renova os combates con Viriato, xa enfraquecido das loitas, e fórzao a pedir a paz, obrigándoo a entregar algúns compañeiros, como Astolpas, seu sogro. Envía, neste proceso, tres comisarios da súa confianza, Audas, Ditalco e Minuros. Escipión recorreu ao suborno dos compañeiros de Viriato, que asasinaron o gran xefe mentres durmía.

Despois do seu asasinato, Décimo Xunio Bruto pode marchar para o noroeste da Península, atravesando o río Douro e subxugando ao noroeste da Península Ibérica, a futura Gallaecia.

## Véxase tamén 
### Ligazóns externas
Bretaña (homónimos)

* Bretaña, reino histórico, ducado, provincia francesa do antigo réxime que no ano 1790 dividiuse de cinco departamentos.
* Bretaña, rexión administrativa no oeste de Francia creada cos cinco departamentos da antiga provincia, logo retirouse o departamento do Loira Atlántico incluíndo na rexión administrativa País do Loira.
* Gran Bretaña, illa europea. Xeralmente emprégase para referirse ó Reino Unido.
* Nova Bretaña, a maior illa do arquipélago Bismarck, en Papúa Nova Guinea.
* Nova Bretaña Oriental, unha provincia de Papúa Nova Guinea.
* Nova Bretaña Occidental, unha provincia de Papúa Nova Guinea.
* Materia de Bretaña, unha temática literaria que trata sobre o Rei Artur e os cabaleiros da mesa redonda que van á busca do Santo Graal.
Rondonia

**Rondonia** (en portugués, *Rondônia*) é un estado brasileiro da Rexión Norte. Limita ao norte co estado do Amazonas, ao leste o estado de Mato Groso, ao sur e oeste con Bolivia e tamén ao oeste o estado de Acre.

## Historia 
Soamente unhas poucas misións relixiosas existían na rexión do actual estado de Rondonia ata o século XVII. Coa descuberta de ouro no vale do Río Cuiabá no século XVIII, os primeiros exploradores comezaron a explorar tamén o vale do río Guaporé.

O seu poboamento comezou a crecer co ciclo de exploración do caucho, a mediados do século XIX, cando moitos migrantes do Nordeste brasileiro instaláronse na rexión. Outro impulso para o poboamento foi a construción do ferrocarril *Madeira-Mamoré*, inaugurado o 1907.

En 1943 a rexión tornouse o *Território Federal de Guaporé*, formado co terras desmembradas dos veciños estados de Amazonas e Mato Groso, e co gobernador nomeado polo Presidente da República. En 1956, o territorio foi bautizado de **Rondonia** en homenaxe a Cândido Mariano Rondon, militar desbravador da rexión. Despois de 1988, conforme determinou a constitución brasileira, tornouse un estado, pasando a ter o seu gobernador electo directamente pola poboación.

## Xeografía 
[miniatura|200px|esquerda|O río Madeira e [Porto Velho.]]
A vexetación orixinal de gran parte do estado é a Foresta Amazónica, pero parte dela foi substituída por cultivos durante o final do século XX. Hoxe, gran parte da súa poboación vive en cidades. As máis importantes son: a capital, Porto Velho, con 380 mil habitantes estimados o 2004; e tamén as cidades de Ji-Paraná, Ariquemes, Cacoal e Vilhena.
O seu relevo non e moi ondulado: case 94% do seu territorio sitúase entre os 100 e os 600 metros sobre o nivel do mar. O clima é ecuatorial, que non ten propiamente unha estación seca.

Os ríos Madeira, Ji-Paraná, Guaporé e Mamoré son os ríos principais.

A súa economía baséase principalmente na agricultura (café, cacao, arroz, casava (mandioca) e millo son os principais), na extracción de caucho e madeira e na exploración mineral (estaño).

## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Brasil
* Estados do Brasil

### Ligazóns externas 
* Sitio web oficial
Ogg

**Ogg Vorbis** é un formato de compresión de son, semellante a, por exemplo, ó popular MP3. A diferenza do MP3, Ogg Vorbis é aberto e libre, o que quere dicir que é un formato accesible por todo o mundo que non está sometido a ningunha patente, e que pode ser usado de balde.

Coma o MP3, Ogg Vorbis comprime a música a base de recortar parte da información sonora (compresión con perda). A altos niveis de cualidade, estes recortes son imperceptibles. Canto máis se comprime o son, pola contra, mais información se perde, e polo tanto peor se escoita. Ogg Vorbis fai esta compresión algo mellor que o MP3, e polo tanto pode proporcionar mellor calidade con menos tamaño.

Ogg Vorbis é desenvolto pola Xiph.org Foundation.

## Notas
Tetrarquía

A **Tetrarquía** foi un sistema de goberno creado polo emperador romano Diocleciano por forma a resolver serios problemas militares e económicos do imperio romano.
[miniatura|esquerda|*Os tetrarcas*, escultura en [pórfiro saqueada dun pazo bizantino en 1204.]]
Dividiu o seu poder sobre o imperio entre os sectores orientais (*pars Orientis*) e occidentais (*pars Occidentis*). Mantivo o control persoal do sector leste e o seu colega Maximiano controlou o occidente. Diocleciano non dividiu propiamente o poder co seu compañeiro de armas Maximiliano, pois, na realidade, Diocleciano estaba colocado en posición superior á de Maximiliano. A partir de aí, o Imperio pasou a ter dos Augustos (*augustus*), cada cal con exército, administración e capital propios, aínda que Diocleciano continuase a ser o xefe do Estado, representando a unidade do mundo romano.

Oito anos máis tarde, considerando que era necesaria maior concentración en problemas cívicos e militares, decidiu dividir aínda máis o poder ao nomear un "Imperator Iunior", ou César (*caesar*), reportando a cada "Imperator Senior", ou Augusto. Os Césares eran xefes militares capaces de gobernar e protexer o imperio, adoptados como fillos polos Augustos, a quen sucederían en caso de morte, incapacidade provocada pola vellez ou transcorridos vinte anos dos seus gobernos. Os césares, lugartenente dos Augustos, tamén posuían capital, exército e administración propios. A esa organización dáselle o nome de tetrarquía, ou o goberno de catro, pois hai dous Augustos e dous césares. A Tetrarquía durou ata 324.

O pai de Constantino I, Constancio Cloro foi nomeado César na Tetrarquía en 293. Despois da abdicación de Diocleciano (305), tivo inicio unha guerra entre os Augustos e os Césares por el nomeados. Instaurouse a anarquía. En 312, no combate da Ponte Milvia, Constantino derrotou a Maxencio. De 316 a 323, Constantino e Licinio gobernaron Roma. A partir de 323, Constantino pasou a gobernar só.
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
*
Amazonas, Venezuela

**Amazonas** e un dos estados federais da Venezuela. Sitúase ó sur do país. Fai fronteira co Brasil ó sur e leste, e con Colombia ó oeste.

Boa parte de seu territorio está cuberto pola *selva amazónica*, unha foresta con grande biodiversidade. Outra parte está cuberta por vexetación de pasteiros de sabana.
Sabana

[miniatura|dereita|400px|Sabana ecuatorial na [Provincia Oriental do Camerún.]]
Unha **sabana** é unha rexión de relevo plano, que ten como vexetación predominante as gramíneas, mesturadas con algunhas árbores e arbustos illados ou en pequenos grupos. En xeral, as sabanas son zonas de transición entre áreas de vexetación máis densa (como bosques) e os pastadeiros.

Nas rexións tropicais e subtropicais, as sabanas teñen como características principais:

* pouca auga (semiáridas)
* solo fértil
* temperatura: dúas estacións climáticas, unha máis quente e seca e outra máis chuviosa.
* plantas: predominan as gramíneas mesturadas cunhas poucas árbores.
* animais: diferentes especies de mamíferos, aves e insectos.

As grandes sabanas da África, o *cerrado* brasileiro e os *llanos* de Venezuela son deste tipo.

## Notas
Anne Frank

**Annelies Marie Frank**, máis coñecida como **Anne Frank** ou **Ana Frank**, nada en Frankfurt o 12 de xullo de 1929 e finada aos quince anos, en marzo de 1945, foi unha xudía vítima do nazismo.

## Traxectoria 
[miniatura|Estatua de Ana Frank en [Utrecht.|esquerda]]
### Primeiros anos 
Cando era pequena tivo que abandonar Alemaña xunto coa súa familia fuxindo dos nazis. Mudáronse a Ámsterdan, pero cando en 1940 os Países Baixos foron invadidos polos alemáns as cousas comezaron a se poñer difíciles para os xudeus residentes alí. no edificio das oficinas do seu pai e ao que se accedía por unha entrada secreta. Compartiron o refuxio con outras catro persoas máis, en total eran oito os ocupantes da “Casa de Atrás”. Durante a súa estancia no agocho, que durou máis de dous anos, Ana relatou todas as súas vivencias no seu diario ata o 4 de agosto de 1944, data en que foron descubertos e detidos por axentes das SS.  

Tivo unha adaptación teatral en 1955 e unha cinematográfica en 1959, as dúas estreadas con grande éxito. En 2021 foi realizado o filme *Mijn beste vriendin Anne Frank* (A miña mellor amiga Anne Frank").  

Tamén se publicaron algúns dos contos que Ana escribiu durante o seu encerro que demostran a grande escritora que puido chegar a ser. Ana escribiu: “*A pesar de todo sigo pensando que a xente é boa*”. 

## Legado 
O Fondo de Ana Frank foi creado en 1963 por Otto Frank, o seu pai e único supervivente dos oito escondidos de Ámsterdam. Ten os dereitos da obra da nena, que no seu *Diario* deixou escrito o seguinte: *“Sabes Kitty, o que máis me gusta é que polo menos podo escribir os meus sentimentos e pensamentos. Doutro xeito abafaría”*. 

En 1997, o Centro Educativo de Ana Frank ('''') foi inaugurado no Dornbusch barrio de Frankfurt, onde Frank viviu coa súa familia até 1934. O centro é "un lugar onde os mozos e os adultos poden coñecer a historia do nazismo e discutir a súa relevancia até hoxe".

En 2009, a súa obra manuscrita foi incluída pola UNESCO na lista de documentos considerados patrimonio mundial.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
### Outros artigos 
* Auschwitz 
* Diario de Ana Frank
### Ligazóns externas 
* Casa museo 
* Artigo de Pablo A. Freinkel sobre Anne Frank 
* The Anne Frank Tree
Amazonas, Perú

A **Rexión do Amazonas** é unha das 25 rexións administrativas que integran o territorio peruano. Está situada ao norte do Perú. Fai fronteira con Ecuador ao norte e limita cos departamentos de Cajamarca ao oeste, con La Libertad e San Martín ao sur e con Loreto ao leste. A capital é a cidade de Chachapoyas.

Ten unha superficie de 35.249,13&nbsp;km². A poboación total é de 428.095 habitantes, e a densidade 10,91/km². Os idiomas falados son o español, o quechua, o awayún e o huambisa. Está cuberta por vexetación de bosque ecuatorial ao norte até a fronteira con Ecuador, e por montañas (*sierras*) ao sur. O río Marañón é o seu principal río.

## Historia 
Creouse como departamento en 1931 e ten os seus límites actuais desde o 4 de xullo de 1991. Foi convertida en rexión en 2002.

## Economía 
Os seus principais recursos económicos son a pesca, a explotación madeireira, o turismo, o café, o arroz, a produción de froitas e a gandería.

## División administrativa 
A Rexión do Amazonas divídese en 7 provincias:
* Bagua
* Bongará
* Chachapoyas
* Condorcanqui
* Luya
* Rodríguez de Mendoza
* Utcubamba

## Notas 
### Ligazóns externas 
* Goberno Rexional de Amazonas  
* Opinión do diario español ABC sobre turismo no Perú
* Goberno Rexional de Amazonas 
* Páxinas Amarelas – Departamento de Amazonas (inclúe mapa).

### Outros artigos 
* Subdivisións do Perú
Santos e Meigas

***Santos e Meigas*** foi un semanario ilustrado que se publicaba na Habana. O primeiro número saíu o 9 de agosto de 1908.

## Historia e características 
Estaba dirixido por Ricardo Carballal e entre os seus colaboradores figura Roberto Blanco Torres. O nome esta inspirado nunha zarzuela así chamada, de Manuel Linares Rivas. Anúnciase na primeira entrega o postulado de loita no eido rexionalista, exaltando e defendendo a Galicia, os seus valores, o seu idioma.

## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
* 
* 

### Outros artigos 
* Santos e meigas (zarzuela)
* Publicacións impresas da diáspora galega
### Ligazóns externas 
* Ficha na Enciclopedia da Emigración  Departamento de Migración da Confederación Intersindical Galega.
La Alborada

***La Alborada*** foi unha publicación periódica que se editou na Habana en 1912.

## Historia e características 
Subtitulado *Órgano de la Colonia Gallega de Cuba. Ilustración Regional Gallega*, apareceu o 10 de xaneiro de 1912. Publicación mensual, Roberto Blanco Torres (co pseudónimo de Fray Roblanto) era o redactor xefe, e contou con colaboracións de Abdón Rodríguez Santos, J. M. Riguera Montero, S. T. Sollozo, José Lesta Meis, M. Rodríguez Rendueles, Manuel Núñez González, Manuel Murguía, Antonio Rey Soto, Valle Inclán, José A. Seara e L. Bouzade. Apoiaba a Unión Galega en Cuba. Contén literatura popular galega, información sobre as actividades das sociedades galegas de Cuba, recensións de viaxeiros, biografías, descricións de costumes e tradicións de Galicia e unha sección que inclúe noticias das catro provincias. Publicou poemas de Rosalía de Castro, Manuel Curros Enríquez, Eduardo Pondal, Valentín Lamas Carvajal e Manuel Núñez González, e narracións nunha sección titulada Contos e lerias. Destacan as recensións en torno ao traballo das sociedades de instrución e un artigo de Abdón Rodríguez Santos sobre a figura de Basilio Álvarez. O último número coñecido é o 9, dese mesmo ano de 1912.

## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

### Outros artigos 
* Publicacións impresas da diáspora galega
### Ligazóns externas 
* Xornais e revistas de Cuba enciclopediadaemigraciongalega.com
Wellington

**Wellington** (en ) é a capital da Nova Zelandia e a cidade principal da rexión de Wellington, ao sur da North Island (illa Norte). En 2013 tiña 397 900 habitantes sendo a terceira cidade máis poboada do país despois de Auckland e Christchurch. 

Wellington é o centro político de Nova Zelandia, sede do Parlamento e das oficinas de tódolos departamentos e ministerios gobernamentais.

## Véxase tamén 
### Bibliografía 
;Publicada no século XIX
* 
* 

;Publicada no século XX
* 
* 
* 
* "Wellington City Annual Economic Profile 2013" , by Infometrics for Grow Wellington Ltd.
La Zarpa

***La Zarpa*** foi un diario agrarista que se publicou en Ourense de 1921 a 1936. Fundouno o crego e xornalista Basilio Álvarez o 27 de xullo de 1921 e foi dirixido, entre outros, por Antonio Buján, Jacinto Santiago e Roberto Blanco Torres. Colaboraron no xornal, entre moitos outros, Ramón Cabanillas, Manuel Lustres Rivas, Ramón Fernández Mato, Xaime Quintanilla Martínez, Eduardo Blanco Amor, Alexandre Bóveda, Alfonso Daniel Rodríguez Castelao, Valentín Paz-Andrade, Ramón Otero Pedrayo, Vicente Risco, Antón Villar Ponte, Antonio Rey Soto e José Rodríguez Faílde.

## Historia e características 
En abril de 1925 o xornal ampliou o seu formato introducindo con frecuencia gravados, fotografías, páxinas especiais e máis publicidade. Ademais ampliou o número de páxinas a oito. En 1929, sendo director José López Requejo, volveu a reducir o tamaño do xornal pero ampliou o número de páxinas a doce.

Nos seus primeiros anos de existencia levou a cabo unha intensa campaña anticaciquil e en prol da redención dos foros que os campesiños tiñan que pagar aos propietarios das terras.

O diario tivo problemas coa censura durante a Ditadura de Primo de Rivera ata o punto de suspender a súa publicación durante varias xornadas en 1926 e mesmo a mudar temporalmente o seu nome polo de *El Agro*.

*La Zarpa* recibiu con ledicia a chegada da Segunda República en 1931 e serviu de portavoz ao seu fundador Basilio Álvarez, deputado durante ese período polo Partido Radical. Durante estes anos tamén sufriu suspensión temporal pola censura.

En xullo de 1936 os falanxistas aprópianse da redacción e taller do xornal que continúa a publicarse polo menos ata principios do mes de agosto pero xa con consignas franquistas e simboloxía falanxista.

## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
### Outros artigos 
* Lista de publicacións impresas da provincia de Ourense
Abázcaro

O **abázcaro**, **abáboro**, **abellón** ou **tártago** (*Vespa crabro*) é un insecto himenóptero. A raíña mide entre 25 e 35&nbsp;mm, mentres que os machos e as obreiras son máis pequenas. Ten o corpo peludo, e o abdome mestura as cores amarela e negra. A trompa mide tamén entre 20 e 30&nbsp;mm e as antenas están divididas en segmentos (13 no caso dos machos, 12 no das femias), como tamén está o abdome: sete segmentos os machos, seis as femias.

Vive en enxames pouco numerosos, con niños construídos por baixo de vexetación ou de pedras. Non son particularmente agresivos, pero poden atacar para defender o niño, e o seu ferrete é moi doloroso.

## Galería de imaxes 

Ficheiro:European hornet 090621.jpg
Ficheiro:Vespa crabro-dorsal.jpeg
Ficheiro:Vespa crabro ventral view.jpg
Ficheiro:Frelon europeen.jpg
Ficheiro:Vespa crabro head 01.jpg
File:EuropeanhornetinGalicia.jpg

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
### Outros artigos 
* abella
* abella carpinteira

### Ligazóns externas 
* abázcaro Vespa crabro
Abellón

O termo **abellón** pódese referir:
*Á abella macho.
*Ao abázcaro, un insecto himenóptero.
*Ao abesouro, un insecto do xénero *Bombus*, semellante á abella.
*Ao abellón, un rito funerario.
*Ao abellón, un xogo infantil.
***Abellón**, apelido galego.
Río Umia

O **río Umia** nace na parroquia de Aciveiro (Forcarei), e percorre os concellos da Estrada, Cuntis, Moraña, Caldas de Reis, Portas, Meis, Vilanova de Arousa, Ribadumia e Cambados creando unha bacía de 404&nbsp;km². Finalmente, desemboca na ría de Arousa na Ponte da Barca (Cambados). Estímase unha lonxitude total de 70&nbsp;km e un caudal medio de 16,3 m3.

## Características 
O río nace ao xuntárense os regatos de Raigosa (700 m), Filloi (720 m), Alende (620 m) e Grela. Circula por unha chaira a 500 m de altitude até A Goleta, a partir de onde baixa encaixado até Ponte Taboada. Alí xúntaselle o río Gallo e segue por outra chaira situada a 200 m. En Cesar, Caldas de Reis, cae en fervenza. En Caldas de Reis entra na Depresión Meridiana, até desembocar na ría, entre os concellos de Cambados e Ribadumia creando unhas marismas en que se poden ver, ao longo das estacións, unha gran diversidade de aves migratorias.

O **río Umia** ten unha grande importancia cultural, xurdindo na súa contorna diversos contos ou lendas coma a da "ponte dos padriños", en Ponte Arnelas (en Leiro, Ribadumia), no que se practicaba o rito do bautismo anticipado.

## Etimoloxía 
*Umia* 1-m-i̯a, viría da raíz hidronímica prelatina indoeuropea *u̯h1-m (auga)̯̯ cfr. lat. *ūmeō 1-m-o, de recoñecida presenza na hidronimia galega (Río Uma, Río Mao, Acea de Ama etc).

## Galería de imaxes 
:''Vexa o artigo principal en Galería de imaxes do río Umia

Ficheiro:Ponte Pontearnelas 1-1.jpg|Ponte dos Padriños, en Ponte Arnelas.
File:Rio_Umia_en_Caldas_de_Reis,_Galiza.jpg|Caldas de Reis
Ficheiro:Espazo_de_recreo_a_carón_do_Río_Úmia.jpg|O río ao seu paso por Barrantes.
Ficheiro:Río_Umia_ao_seu_paso_por_Ribadumia.jpg|O río ao seu paso por Ribadumia.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Bautismo anticipado.

### Ligazóns externas 
* Obradoiro para o estudo das especies piscícolas do Río Umia levada a cabo por un grupo de docentes
Condado de Södermanland

O **condado de Södermanland** (en ) é un dos 21 condados ou *län* de Suecia. Atópase na costa sueste e fai fronteira cos condados de Östergötland, Örebro, Västmanland, Uppsala, Estocolmo e co Mar Báltico.

## Concellos 
miniatura|esquerda|Condado de Södermanland.

## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
*Oficina Administrativa do Condado de Södermanland
*Consello do Condado de Södermanland
Epiceno

[miniatura|[Ra é un substantivo epiceno.]]
Un **substantivo** animado é **epiceno** cando designa tanto a un individuo masculino como feminino independentemente do xénero gramatical do substantivo, pero con xénero fixo. Por exemplo: *ourizo, gorila, aguia, rata*. No caso de que sexa necesario distinguir o sexo, pódese recorrer a un adxectivo: *unha aguia macho* e *unha aguia femia*.

Cando o xénero dos substantivo non é fixo, e polo tanto pode existir variación, estamos perante o que máis especificamente se coñece coma un substantivo de **xénero común**. A distinción neste caso pode facerse mediante o uso do artigo: *un/unha gorila*.

Etimoloxicamente, **epiceno** vén do adxectivo grego ἐπίκοινος, que significa "común".

## Notas
Pato

miniatura|250px|Parrulo doméstico.
**Pato** ou **parrulo** son os nomes comúns para varios tipos de aves da familia dos anátidos. Son na súa maioría aves acuáticas de auga doce e salgada, nadadoras ou mergulladoras, que se somerxen total ou parcialmente para conseguir o alimento, e que presentan cores moi variadas que adoitan seren máis vistosas nos machos e xeralmente apencadas nas femias.

Son menores en tamaño que os seus parentes os cisnes e os gansos.

Os patos aliméntanse dunha variedade grande de fontes alimenticias, como herbas, grans, plantas acuáticas, peixes, insectos etc.

Os patos domésticos son criados pola súa carne, ovos e as súas plumas.

Os machos de especies do hemisferio norte teñen coloridas plumaxes que mudan en verán, o que lles outorga unha aparencia máis feminina nesa época. En moitas especies, os machos adultos pasan épocas sen voaren porque buscan protexer o seu hábitat, para o que teñen suficiente alimento de reserva. Normalmente, posteriormente á muda da pluma, hai unha migración.

## Galería de imaxes 

Ficheiro:Pato003eue.jpg
Ficheiro:Pato004eue.jpg
Ficheiro:Pato006eue.jpg
Ficheiro:Parrulo común.jpg

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Pato frisado
* Anseriformes
* Ganso
* Cisne
Pardal

**Pardal** é o nome común galego das aves da familia dos paséridos (da orde Paseriformes), dos que hai catro especies citadas na ornitofauna galega:

* Pardal común (*Passer domesticus*)
* Pardal orelleiro (*Passer montanus*)
* Pardal das rochas (*Petronia petronia*)
* Pardal das neves (*Montifringilla nivalis*)