Francesc Martorell i Peña

**Francesc Martorell i Peña** (coñecido tamén como **Francisco Martorell y Peña**), nado en Barcelona o 19 de novembro de 1822 e finado na mesma cidade o 9 de novembro de 1878, foi un comerciante, arqueólogo, anticuario e numismático catalán.

Foi tamén un gran viaxeiro e un naturalista afeccionado, particularmente interesado pola malacoloxía. Ao longo da súa vida reuniu unha gran colección de obxectos, unha miscelánea típica da época, que incluía espécimes de historia natural —zooloxía, botánica, xeoloxía e fósiles—, obxectos arqueolóxicos, libros e numismática.

## Traxectoria 
Francesc Martorell i Peña naceu o 19 de novembro de 1822 en Barcelona, no seo dunha familia de mariñeiros orixinaria de Calella, fillo de Engràcia Peña e de Josep Martorell i Alsina. A súa irmá Isabel foi unha coñecida pintora.

Dedicado profesionalmente ao comercio, actuando como corredor real de cambios

Á marxe da súa dedicación profesional, a súa figura é salientable pola súa condición de viaxeiro, estudoso da numismática, naturalista afeccionado e arqueólogo. Tamén foi socio honorario da Sociedade Malacolóxica dos Pireneos Orientais.

Como afeccionado á arqueoloxía, en 1864 iniciou a súa colección de obxectos arqueolóxicos, cunha boa representación de lanzas, coitelos e ferramentas de sílex procedentes de escavacións en Francia e en España, como as de Almadén en Cidade Real, e as de Santiponce en Sevilla. Foi un dos primeiros estudosos da arqueoloxía balear e dos seus monumentos megalíticos. Estudou os vestixios da colonización grega na área catalá e insular, e centrou a súa investigación nas construcións talaióticas das Illas Baleares e nuráguicas de Sardeña, localizando estruturas ata entón descoñecidas. No ámbito xeográfico catalán, investigou *in situ* e fixo anotacións inéditas acerca dos restos de acrópoles e recintos fortificados de Tarragona, Olèrdola, Casserres e Xirona. 

Martorell i Peña finou en Barcelona o 9 de novembro de 1878, aos 55 anos.

## Legado 
Co ánimo de evitar o seu esparexemento logo da súa morte, Martorell doara á cidade de Barcelona, mediante un testamento asinado o 27 de novembro de 1876, o conxunto das súas coleccións de historia natural, arqueoloxía, numismática e etnoloxía, así como a moblaxe que as contiña e a súa biblioteca, ademais dunha dotación económica de 125.000 pesetas para a conservación de todas as pezas. Ademais, co rendemento deste capital debía crearse un premio quinquenal dotado con 20.000 pesetas para a mellor obra de arqueoloxía española, impresa ou manuscrita, aberto a propostas de investigadores tanto españois como estranxeiros, sempre que estivesen redactadas en castelán, catalán (nas bases ata 1932), francés, italiano ou portugués, ou ben en alemán e inglés, xunto cun resumo en castelán. Este premio comezou a outorgarse en 1887. dirixido ata 1890 polo seu irmán Manuel.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Bofill y Poch, A. (1905). *Francisco Martorell y Peña: apuntes biográficos*. M. Galve, Barcelona.

* Elías de Molins, A. (1889-1895). «Martorell y Peña (D. Francisco)». *Diccionario biográfico y bibliográfico de escritores y artistas catalanes del siglo XIX: (apuntes y datos).* Tomo II. Páxinas 113-115. F. Giró, Barcelona.
* Recio-Martín, R. C.; Casas-Desantes, C. (2012). «Francesc Martorell i Peña y su legado». En ''‘Miradas': páginas de la historia: una obra inédita. Exposición temporal del 24 de abril al 24 de mayo de 2012''. Museo Cerralbo, Madrid.