Jabba o Hutt

**Jabba Desilijic Tiure**, comunmente coñecido como **Jabba o Hutt**, é un personaxe ficticio de A guerra das galaxias creado por George Lucas. É un extraterrestre da especie dos hutt, grande e parecido a unha lesma, que como moitos outros da súa especie, opera como un poderoso señor do crime dentro da galaxia.

Na estrea cinematográfica da triloxía orixinal de *Star Wars*, Jabba o Hutt apareceu por primeira vez en *O retorno do Jedi* (1983), no entanto menciónase en *A guerra das galaxias* (1977) e en *O imperio contraataca* (1980). Ademais, nunha escena eliminada da montaxe orixinal de *A guerra das galaxias* Jabba o Hutt tamén aparece —escena que se agregou na edición especial de 1997 da película e nos subseguintes lanzamentos de *A New Hope*—. Cando se filmou por primeira vez esta escena, mostrábase a Jabba como un humanoide interpretado por Declan Mulholland, que se substituíu dixitalmente polo monstruoso deseño actual do personaxe cando a secuencia se incorporou á película en 1997.

No contexto da narrativa da triloxía orixinal, Jabba preséntase como o xefe do crime máis poderoso de Tatooine, que ofreceu unha recompensa polo contrabandista Han Solo —cazadores de recompensas como Greedo e Boba Fett andan atrás del para capturalo ou matalo—. Na súa fortaleza, tras capturar a Han Solo, represéntase a Jabba rodeado por gran cantidade de extraterrestres, delincuentes, artistas (como a banda Max Rebo) e escravas —a princesa Leia foi escrava del mais só brevemente; entre o cativerio da princesa e a morte do hutt a mans dela, no medio dunha batalla no gran pozo de Carkoon, no deserto de Tatooine—. Jabba descríbese como un antagonista cruel, cun sentido do humor acedo, un apetito insaciable (común na súa especie) e tendencia á tortura e outras actividades desprezables.

## Aparicións
Jabba o Hutt aparece en tres das oito películas de Star Wars (*The Phantom Menace*, *A guerra das galaxias* e *O retorno do Jedi*) e en *The Clone Wars*. Ten un papel recorrente na literatura do universo expandido de Star Wars e protagoniza a antoloxía de cómics *Jabba the Hutt: The Art of the Deal* (1998), unha colección de cómics publicada orixinalmente en 1995 e 1996.

### Películas de Star Wars
Jabba vese por primeira vez en 1983 en *O retorno do Jedi*, a terceira entrega da triloxía orixinal de Star Wars. Dirixida por Richard Marquand e escrita por Lawrence Kasdan e George Lucas, o primeiro acto de *O retorno do Jedi* presenta á princesa Leia (Carrie Fisher), a Chewbacca (Peter Mayhew) e ó cabaleiro jedi Luke Skywalker (Mark Hamill) intentando rescatar ó seu amigo Han Solo (Harrison Ford), que fora aprisionado en carbonita no filme anterior, *O imperio contraataca*.

Capturado Han Solo, foi entregado a Jabba polo cazador de recompensas Boba Fett (Jeremy Bulloch) e colocado para a súa exhibición na sala do trono do señor do crime como trofeo. Lando Calrissian (Billy Dee Williams), os droides C-3PO (Anthony Daniels) e R2-D2 (Kenny Baker), Leia e Chewbacca, infíltranse no palacio de Jabba para salvar a Han. Leia consegue liberar a Han da carbonita, mais é atrapada e convertida en escrava polo Hutt. Foi encadeada a Jabba e obrigada a andar cun bikini metálico —que se converteu en icónico—. Luke chega para «negociar a vida de Solo», mais Jabba rexeita a súa proposta e intenta matalo lanzándoo ó foxo do Rancor, un monstro enorme. Luke mata ó Rancor, no entanto Han Solo e mais el son condenados por Chewbacca a ser devorados polo Sarlacc no gran pozo de Carkoon. Emporiso, Luke líbrase da execución coa axuda de R2-D2 e derrota ós gardas de Jabba. Durante a confusión que se produce, Leia estrangula a Jabba ata a morte. Luke, Leia, Han, Lando, Chewbacca, C-3PO e R2-D2 escapan deseguido; mentres foxen, a barcaza de Jabba estoupa sobre o foxo do Sarlacc.

Jabba o Hutt aparece por terceira vez na precuela de 1999, *Star Wars: Episodio I - The Phantom Menace*, ambientada 36 anos antes de *O retorno do Jedi*. Jabba dá a orde de comezar unha carreira de *podracers* en Mos Espa, en Tatooine. Unha vez que dá a saída, Jabba queda durmido e perde de ver o final da competición.

### *The Clone Wars*
Jabba figura na trama da película de animación *Star Wars: The Clone Wars*, na que o seu fillo Rotta é capturado por separatistas. Anakin Skywalker e Ahsoka Tano devólvenllo san e salvo a cambio de que permita o paso seguro dos barcos da República a través do seu territorio.

Jabba apareceu posteriormente en varios episodios da serie *The Clone Wars*, a partir da terceira temporada. No episodio "Sphere of Influence", no que Jabba se enfronta ó presidente Papanoida, a quen Greedo lle secuestrara as fillas, Jabba consinte que se tome unha mostra de sangue de Greedo para demostrar que é o secuestrador. No episodio "Evil Plans", Jabba contrata ó cazador de recompensas Cad Bane para que consiga o proxecto do edificio do Senado. Cando Bane regresa con éxito, Jabba e o consello hutt envían a Bane a liberar da prisión a Ziro, tío de Jabba. De seguido, Jabba aparece de forma breve no episodio "Hunt for Ziro", no que se ve ríndose da morte de seu tío a mans de Sy Snootles, e págalle cando lle entrega o diario holográfico de Ziro. No episodio da quinta temporada "Eminence", Jabba e o consello hutt reciben ós líderes do Colectivo das sombras Darth Maul, Savage Opress e Pre Vizsla; decepcionado tralo encontro, Jabba envía ós cazadores de recompensas Embo, Dengar, Sugi e Latts Razzi para capturalos. Despois dunha batalla, o Colectivo das sombras enfróntase a Jabba no seu palacio en Tatooine, onde Jabba se ve obrigado a aceptar unha alianza.

## Outras aparicións
### Universo expandido
As primeiras publicacións onde aparece Jabba o Hutt foron nas adaptacións de Marvel Comics de *A guerra das galaxias*. En *Six Against the Galaxy* (1977) de Roy Thomas, *What Ever Happened to Jabba the Hut?* (1979) e *In Mortal Combat* (1980), ambos de Archie Goodwin, Jabba o Hutt (orixinalmente escrito Hut) apareceu como un humanoide alto cunha cara parecida a unha morsa, un moño e un uniforme relucente. O oficial "Jabba" aínda non estaba definido como finalmente se mostraría.

Mentres se agardaba a secuela de *A guerra das galaxias*, Marvel mantivo o cómic mensual coas súas propias historias. Nunha delas Jabba descobre a Han Solo e Chewbacca nun vello agocho que usaban para o contrabando, non obstante as circunstancias cambian e obrigan a Jabba a retirar a recompensa por Solo e Chewbacca; o que lles permite regresar a Tatooine para involucrarse nunha aventura con Luke Skywalker, quen regresara ó planeta para recrutar máis pilotos para a Alianza Rebelde. No curso doutra aventura, Solo mata ó pirata espacial Crimson Jack e arruína os seus plans, que Jabba financiou. Jabba restablece a recompensa pola cabeza de Solo. Han Solo mata após un cazador de recompensas que lle di que está de novo en busca e captura. El e mais Chewbacca regresan ó lado dos rebeldes (Solo menciona un incidente cun «cazador de recompensas que encontramos con Ord Mantell» nas escenas iniciais de *O imperio contraataca*).

Os artistas de Marvel basearon este Jabba nun personaxe máis tarde chamado Mosep Binneed, un extraterrestre que se pode ver brevemente na escena da cantina de Mos Eisley de *A guerra das galaxias*. A novela de 1977 do guión de *Star Wars* describe a Jabba como «unha gran talla móbil, de músculo e sebo, rematada nunha caveira peluda con cicatrices», pero non brinda máis detalles sobre a aparencia física do personaxe ou da súa especie.

As últimas novelas e cómics de Star Wars adoptan unha versión do personaxe como se ve na película e explican amplamente os seus antecedentes e actividades antes dos eventos narrados nos filmes. Coa adquisición en 2012 de Lucasfilm por The Walt Disney Company, toda a literatura nesta categoría foi rebautizada como *Star Wars Legends* e designada como non canónica en tódolos lanzamentos posteriores a abril de 2014.

''Zorba the Hutt's Revenge* (1992), unha novela xuvenil de Paul e Hollace Davids, identifica ó pai de Jabba como outro poderoso señor do crime chamado Zorba e revela que Jabba naceu 596 anos antes dos eventos de *A New Hope*, atribuíndolle arredor de 600 anos no momento da súa morte en *O retorno do Jedi*. A novela de Ann C. Crispin, *The Hutt Gambit* (1997) explica como Jabba o Hutt e Han Solo se converten en socios comerciais e retrata os eventos que levaron a unha recompensa pola cabeza de Han. Outras historias do universo expandido —especialmente a escolma de Dark Horse Comics de Jim Woodring titulada *Jabba the Hutt: The Art of the Deal* (1998)— tamén detallan o ascenso de Jabba o Hutt a xefe do clan Desilijic, o seu rol no inframundo criminal no universo de Star Wars e a instauración do seu sindicato do crime en Tatooine, nos territorios do bordo exterior da galaxia de Star Wars.

*Tales from Jabba's Palace* (1996), unha colección de contos editados por Kevin J. Anderson, reúne as vidas de varios dos secuaces de Jabba o Hutt no seu palacio e a súa relación con el durante os últimos días da súa vida. Estas historias revelan que moi poucos servidores do hutt lle son leais, habendo moitos plans entre as súas filas para tentar o seu asasinato. Cando Jabba o Hutt é asasinado en *O retorno do Jedi*, os seus antigos cortesáns sobreviventes unen forzas cos seus rivais en Tatooine e coa súa familia no planeta natal dos hutt Nal Hutta, reclamando o seu palacio, a súa fortuna e o seu imperio criminal. A novela de Timothy Zahn, *Heir to the Empire* (1991) revela que un contrabandista chamado Talon Karrde finalmente substitúe a Jabba como líder da organización e traslada a sede do imperio criminal hutt fóra de Tatooine.

### Posibles proxectos vindeiros
Lucas reparou en que Jabba tiña potencial en futuros filmes de Star Wars. En agosto de 2017 anunciouse que unha película antolóxica de Jabba o Hutt se estaba desenvolvendo xunto a unha película sobre Obi-Wan Kenobi. Aínda que non se anunciou ningún membro do equipo ou do seu elenco Guillermo del Toro expresou o seu interese en servir como director.

## Caracterización
Jabba o Hutt representa a luxuria, a cobiza e a gula. O personaxe é coñecido en todo o universo de Star Wars como un «gángster vil» que se divirte torturando e humillando ós seus súbditos e inimigos. Rodéase de escravas lixeiras de roupa de tódalas especies, encadeadas ó seu estrado. O Star Wars Databank —un banco de datos oficial en liña con información de Star Wars— sinala que os residentes do seu palacio non están a salvo do seu afán de dominio e tortura: en *O retorno do Jedi'', a bailarina escrava Oola, da especie Twi'lek, é lanzada ó monstro Rancor.

A aparencia física de Jabba o Hutt reforza a súa personalidade como un delincuente criminal. En *O retorno do Jedi*, Han Solo chámalle a Jabba «anaco de verme andante luxado». O crítico de cine Roger Ebert describiuno como «un cruzamento entre un sapo e o gato de Cheshire». A escritora de ciencia ficción Jeanne Cavelos escribiu que Jabba merecía o «premio ó extraterrestre máis noxento». Os autores de ciencia ficción Tom e Martha Veitch escriben que o corpo de Jabba é unha «masa miasmática» e que «o corpo lardeiro do Hutt parecía liberar descargas periódicas de graxa, enviando un fedor a podre». O apetito de Jabba é insaciable e algúns autores retrátano ameazando ós seus subordinados con devoralos.

Entre as poucas demostracións de calidades positivas de Jabba na saga podemos encontrar algunhas en *Star Wars: The Clone Wars*, onde demostra afecto verdadeiro polo seu fillo Rotta, está preocupado polo seu secuestro e anoxado pola suposta morte do mesmo. Nunha historia do universo expandido, Jabba evita que un chevin chamado Ephant Mon se conxele ata a morte nun planeta xeado, en consecuencia Ephant Mon convértese nun dos seus servidores máis leais.

## Concepto e creación
### *A guerra das galaxias*
No guión orixinal de *Star Wars* descríbese a Jabba como unha «criatura gorda e con forma de lesma, con ollos de grila e unha enorme boca fea», Non obstante, Lucas decidiu deixar a escena fora da montaxe final da película debido ó orzamento e ás limitacións de tempo e porque sentía que non melloraba a trama do filme. A escena mantívose cando se novelou, no cómic e nas adaptacións de radio da película.

Lucas volveu a introducir a escena na edición especial de 1997 de *A New Hope*, restaurando a secuencia e substituíndo a Mulholland por unha imaxe xerada por ordenador de Jabba o Hutt e o diálogo en huttese —unha lingua ficticia creada polo deseñador de son Ben Burtt— no canto de inglés. Joseph Letteri, supervisor de efectos visuais da edición especial, explicou que o obxectivo final da escena revisada era facer que Jabba o Hutt parecera estar realmente no escenario falando e actuando con Harrison Ford e aquilo simplemente fora rodado polo equipo. Letteri declarou que a nova escena consistiu en cinco tomas que tardaron máis dun ano en completarse. A escena puíuse aínda máis para o lanzamento en DVD no 2004, mellorando a aparencia de Jabba cos avances nas técnicas de imaxe xerada por ordenador, malia que en ningún dos lanzamentos se asemella exactamente ó monicreque orixinal de Jabba.

Na escena orixinal, Han Solo pasa por detrás de Jabba, converténdose nun problema á hora de agregar as imaxes xeradas por ordenador, xa que Jabba tiña cola. Finalmente este problema solucionouse facendo que Han pisara a cola de Jabba, provocando que o hutt se laiara de dor. No lanzamento do DVD de 2004, cando Han pisa a cola de Jabba, este responde con máis ímpeto, reaccionando como se fora a baterlle. Para facer que Jabba resultara máis convincente, engadiuse a sombra de Han Solo sobre o corpo do hutt.

Lucas declarou que «a xente estaba decepcionada coa aparición de Jabba en imaxe xerada por ordenador, queixándose de que o personaxe "parecía falso"». Lucas discorda e asevera que «un personaxe representado após con imaxes xeradas por ordenador, sobre o que inicialmente era un monifate, sempre resultará "falso"».

### *O retorno do Jedi*
miniatura|205px|Imaxe de Bibendum "o boneco Michelin". A figura na que se inspirou Jabba é a da dereita.
Lucas baseou a imaxe xerada por ordenador do personaxe na aparencia que tiña orixinalmente Jabba en *O retorno do Jedi* de 1983. Nesta película, Jabba o Hutt é unha criatura inmensa, sedentaria e con forma de lesma, deseñada por Industrial Light & Magic Creature Shop de George Lucas. O especialista en deseño Ralph McQuarrie afirmou: «nos meus bosquexos Jabba era enorme, áxil, unha especie de figura parecida a un simio. Pero o deseño foi noutra dirección e Jabba converteuse máis nunha especie de becho». Segundo o documental *From Star Wars to Jedi* (1985), Lucas descartou os deseños iniciais do personaxe. Nun Jabba aparecía como un ser demasiado humano —case como o personaxe de Fu Manchu— mentres que noutro parecíase demasiado a un caracol. Lucas finalmente optou por un deseño intermedio entre os dous, que se inspirou nunha figura debuxada por O'Galop que flanquea unha representación primitiva de Bibendum —"o boneco Michelin"—. O deseñador de vestiario de *O retorno do Jedi* Nilo Rodis-Jamero comentou:

## Produción e deseño
Deseñado polo artista de efectos visuais Phil Tippett, Jabba o Hutt inspirouse na anatomía de varias especies animais. A estrutura do corpo e os procesos de reprodución baseáronse nos vermes anélidos, animais sen pelo, invertebrados e hermafroditas. A cabeza de Jabba inspirouse na dunha serpe, con ollos bulbosos e pupilas riscadas, e unha boca o suficientemente grande como para tragar presas grandes. A súa pel húmida presenta características similares á dos anfibios. O deseño de Jabba sería representativo en diante de tódolos membros da especie hutt na ficción de Star Wars.

Para representar a Jabba en *O retorno do Jedi* creouse un monicreque cun peso dunha tonelada que levou tres meses construír e que custou medio millón de dólares. Mentres se filmaba a película o monifate tiña un maquillador propio. O monicreque necesitaba para operalo de tres monicrequeiros, converteuse nun dos monifates máis grandes dos utilizados nunha película de cine. Graváronse uns efectos de son que recordan á humidade e viscosidade para acompañar o movemento das extremidades e a boca de Jabba.

O tema musical que acompaña a Jabba ó longo da película, composto por John Williams, condúceo unha tuba. O tema é moi parecido ó que Williams escribiu para un personaxe corpulento en *Fitzwilly* (1967), malia que non aparece no álbum da banda sonora desa película. Após Williams converteu o tema nunha peza sinfónica interpretada pola Boston Pops Orchestra cun solo de tuba de Chester Schmitz. A peza é obxecto de estudo para o cine e a cultura popular en opinión de musicólogos como Gerald Sloan, quen considera que a peza de Williams «combina o monstruoso e o lírico».

Segundo o historiador de cine Laurent Bouzereau, a morte de Jabba o Hutt en *O retorno do Jedi* foi suxerida polo guionista Lawrence Kasdan. Lucas decidiu que Leia debía esganalo coa súa propia cadea de escrava. Inspirouse nunha escena de *O padriño* (1972), onde un personaxe gordo chamado Luca Brasi (Lenny Montana) cae a mans dun asasino.

## Interpretación
Jabba o Hutt foi interpretado por Declan Mulholland nas escenas de *A guerra das galaxias* en 1977. Nas escenas de Mulholland como Jabba, foi representado como un ser humano vigoroso vestido cun abrigo peludo. George Lucas aseverou que a súa intención era representar a Jabba como unha criatura extraterrestre, pero a tecnoloxía en efectos especiais da época non permitía substituír a Mulholland. En 1997, co lanzamento da edición especial, restaurouse e modificouse a escena orixinal para incluír unha representación xerada por computador de Jabba. En *O retorno do Jedi*, foi interpretado polos monicrequeiros Mike Edmonds, Toby Philpott, David Alan Barclay e a voz de Larry Ward. Jabba foi interpretado por un actor descoñecido nas edicións posteriores a 1997 de *Star Wars* e en *The Phantom Menace*. Nos créditos finais de *The Phantom Menace*, Jabba foi incluído de broma como un actor máis. Os monicrequeiros apareceron nos documentais *From Star Wars to Jedi: The Making of a Saga* e *Classic Creatures: Return of the Jedi*. David Alan Barclay, que foi un dos monicrequeiros na película, interpretou a Jabba na adaptación ó videoxogo de Super NES de *Return of the Jedi*. Na adaptación do drama radiofónico da triloxía orixinal Jabba foi interpretado por Ed Asner. Na película *Star Wars: The Clone Wars* e na seguinte serie de televisión, Jabba foi interpretado por Kevin Michael Richardson. Tódalas demais aparicións en videoxogos de Jabba foron interpretadas por Clint Bajakian. Considerábase que Jabba aparecería en *Star Wars: The Force Unleashed* mais quedou fóra debido a limitacións de tempo. Creouse unha escena coa respectiva conversa entre Jabba e Juno Eclipse (con voz de Nathalie Cox) que foi eliminada do xogo. Aparece en *Ultimate Sith Edition*.

## Na cultura popular
Coa estrea de *O retorno do Jedi* en 1983 e mais a campaña de comercialización que o acompañaba, Jabba o Hutt converteuse nunha icona da cultura popular estadounidense. O personaxe foi producido e distribuído como un boneco da serie de figuras creada por Kenner / Hasbro dende 1983 ata 2004. Na década de 1990 Jabba o Hutt protagonizou a súa propia serie de cómics, *Jabba the Hutt: The Art of the Deal* (unha referencia ó libro con título similar *Trump: The Art of the Deal* (1987) de Donald Trump). O National Air and Space Museum do instituto Smithsoniano en Washington, D.C., incluíu unha exhibición de Jabba o Hutt na exposición temporal *Star Wars: The Magic of Myth* no ano 1999; a exhibición de Jabba denominouse "The Hero's Return", en referencia á viaxe Luke Skywalker para converterse en jedi.

Na película *Spaceballs* (1987) de Mel Brooks, paródica de *Star Wars*, Jabba o Hutt foi parodiado no personaxe Pizza the Hutt, unha masa de queixo coa forma dunha porción de pizza, o nome é un xogo de palabras entre Jabba the Hutt e a franquía de restaurantes Pizza Hut. Ó igual que Jabba, Pizza the Hutt é un prestamista mafioso. O personaxe falece ó final de *Spaceballs* cando queda encerrado no seu coche e se come a si mesmo.

Hai alusións ó personaxe na literatura, por exemplo en *Under the Duvet* (2001), a súa autora Marian Keyes refírese á gula facendo alusión a Jabba. Do mesmo xeito, na novela *Steps and Exes: A Novel of Family* (2000) de Laura Kalpakian, utilízase a Jabba o Hutt para facer énfase no peso dun personaxe. Na primeira novela de Dan Brown, *Digital Fortress* (1998), un técnico da NSA chámase agarimosamente Jabba o Hutt. E en *The Dharma of Star Wars* (2005), un libro humorístico e sobre a cultura popular, o escritor Matthew Bortolin intenta mostrar similitudes entre as ensinanzas budistas e os aspectos da ficción de Star Wars. Bartolin insiste en que se unha persoa toma as decisións que escolleu Jabba o Hutt, devandita persoa non está practicando o concepto espiritual axeitado do dharma. O libro de Bortolin resalta a idea de que o nome de Jabba é sinónimo de negatividade.

Dende o lanzamento de *O retorno do Jedi*, o nome de Jabba o Hutt converteuse en sinónimo de sobrepeso e corrupción nos medios de comunicación estadounidenses e adquiriu connotacións pexorativas —dicir que alguén «parece Jabba o Hutt» interprétase como un insulto relacionado co exceso de peso ou coa aparencia da persoa—, por outra banda a expresión representa a cobiza e a desorganización, especialmente no mundo dos negocios.

Jabba o Hutt ascendeu ó número 4 na lista de personaxes ficticios máis ricos de *Forbes* Fictional 15 no ano 2008.

## Notas
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
*  
* 
* 
* 
* 

### Ligazóns externas
* 
*