Galos

miniatura|305x305px|A Galia e as poboacións galas. 

O termo **galos** designa as poboacións protohistóricas de celtas que residían na Galia, (*Gallia* en latín), é dicir, aproximadamente nos territorios actuais da Francia, o sur de Bélxica, e máis a Italia do norte, probabelmente a partir da primeira Idade de Ferro (cara ao 800 a.c.).

Os galos estaban divididos en múltiples tribos ou pobos, ás veces federados, presentando cada un certa cultura orixinal.
As civilizacións galas son clasificadas en arqueoloxía dentro da civilización céltica de La Tène (do nome dun lugar sito nas beiras do lago de Neuchâtel, en Suíza). A civilización de La Tène espallouse polo continente europeo durante a segunda Idade de Ferro e desapareceu en Irlanda ao longo da Alta Idade Media.

## O nome 
Os xermanos denominaban aos celtas **Walχisk* «estranxeiro» transformado en alemán moderno en *Welsch*, un termo a miúdo pexorativo, co que os alemáns designan hoxe as poboacións de lingua románica.

O nome en latín de *Galli*, plural de *Gallus*, habitantes da *Gallia* «Galia», asociouse no Renacemento ao seu homónimo *gallus* «galo, polo adulto», convertendo así este animal no emblema de Francia.

Por outra banda, os gregos, denominaban aos galos Κελτοί (Keltói, *Celtæ*, dixo Xulio César) e aínda Γαλάται, plural de Γαλάτης, *Galátai* / *Galátēs*, que se pode transcribir en galego como *Gálatas*.

### Testemuñas arqueolóxicas e históricas 
Hai arqueólogos que fan remontar a civilización gala ao século VIII a.C. ou século VII a.C. (época da civilización céltica de Hallstatt): as testemuñas arqueolóxicas desta época, tales a tumba da princesa de Vix (Côte-d'Or)), datada a inicios do século V a.C., ofrecen a imaxe dunha sociedade marcada polo dominio dunha casta aristocrática e guerreira, que usaba o carro e empregaba unha espada longa.

Nas fontes gregas, en particular da época macedónica, aparecen innúmeras mencións de celtas, pertencentes sen dúbida a pobos galos: faise referencia á súa valentía e valor guerreiro. Isto corresponde ao período de maior expansión céltica (século IV a.C. e século III a.C.).

Nas fontes latinas posteriores, os galos dos séculos II a.C. e I a.C. son claramente diferenciados dos cimbros, dos teutóns (pobos xermano-célticos), dos bretóns e dos helvecios (pobos célticos da Gran Bretaña e de Suíza, respectivamente).

## Pobos galos 
Os galos dividíanse en pobos, un total de 44 na época da conquista romana. Formaban a Galia celta e foron incorporados á chamada *Galia romana* ou *Galia transalpina*.

Abaixo, preséntase unha lista, non exhaustiva, de pobos galos, coas respectivas capitais, na época da morte de Augusto, no 14. A notar que as denominacións dos pobos deron orixe, en moitos casos, ao nome actual da rexión ou cidade. Procurouse dar o nome en latín, seguido da versión en galego, cando existe.

### Na *Gallia comata* 
* **Civitates Foederatæ** (cidades federadas), unidas a Roma e exentas de impostos.
** os *Aedui*, capital *Augustodunum* (Autun)
** os *Carnuti* ou carnutes ou carnutos, capital *Autricum* (Chartres)
* **Civitates Liberæ** (cidades libres), recompensadas pola súa fidelidade a Roma.
** os *Segusiavi*, capital *Forum Segusiavorum* (Feurs-Loire)
** os *Viducasses* ou viducases, capital *Aragenuae* (Vieux)
** os *Meldi* ou meldos, capital *Iatinum* (Meaux)
* **Civitates Stipendiariæ**, as demais.
** os *Abrincatui* ou abrincatuos ou abrincatenos ou abrincates, capital *Ingena* (Avranches)
** os *Agnutes*
** os *Ambilatres*
** os *Andecavi* ou andecavos, capital *Iuliomagus* (Angers)
** os *Aulerci Eburovicii* ou aulercos eburovices, capital *Mediolanum Eburovicum* (Vieil-Evreux)
** os *Aulerci Cenomani* ou aulercos cenomanos, capital *Suidinum* (Le Mans)
** os *Aulerci Diablintes*, capital *Noviodunum* (Jublains)
** os *Baiocasses* ou baiocases, capital *Augustodurum* (Bayeux)
** os *Caletii* ou caletes ou caletos, capital *Juliobona* Lillebonne e *Caracotinum* (Harfleur)
** os *Coriosilitae*, capital *Arvii* despois *Fanum Martis* (Corseul)
** os *Lexovii* ou lexóvios, capital *Noviomagus* (Lisieux)
** os *Namnetes* ou namnetes, capital *Condenvincum* (Nantes)
** os *Osismii* ou osismos, capital *Vorgium* (Carhaix)
** os *Parisii* ou parisios, capital *Lutecia* ou Lutecia (Paris)
** os *Pictoni* ou píctones, capital *Limonum* (Poitiers)
** os *R(h)edones* ou rédones, capital *Condate* (Rennes)
** os *senóns* ou sénones, capital *Agendicum* (Sens)
** os * Turoni* ou túrones, capital *Caesarodunum* (Tours)
** os *Tricassii* ou tricases, capital *Augustobona* (Troyes)
** os *Unelli* ou unelos, capital *Crouciaconum* (Carentan)
** os *Veneti*, capital *Dariorigum* (Vannes)
** os *Veliocassii* ou veliocases ou veliocasos, capital *Rothomagus* (Ruán)

### Na Galia Aquitania 
* os *Albigenses* ou albigenses (Albi), 
* os *Cadurci* ou cadurcos (Quercy, Cahors),
* os *Ruteni* ou rutenos (Rouergue, Rodez), a non confundir coa etnia eslava dos rutenos,
* os *Lemovici* ou lemovices ou limosinos (Lemosín), 
* os *Arverni* ou arvernos (Auverña, capital Gergovia),
* os *Vellavi* ou velávios (Velay),
* os *Bituriges* ou bitúriges (Berry), 
* os *Aginnenses*, despois *Nitiobrogii*, capital *Aginnum* (Agen),
* os *Bituriges* viviscos ou bitúriges viviscos (Bordelais; capital Bordeos),
* os *Santones* ou sántones (Saintonge, capital Saintes),
* os *Petrocorii* ou petrocorios (Périgueux),
* os *Pictones* (Poitou),

### Na Galia Belga 
* os *Remi* ou remos, capital *Durocortorum* (Reims), capital da Galia Belga durante a época romana.
* os *Atrebates* ou atrébates, capital *Nemetocenna* (Arras)
* os *Bituriges* Cubas ou bitúriges cubas, capital *Avaricum* (Bourges),
* os *Eburones* (eburões) ou *Tungri*, capital *Aduatuqua* (Tongeren)
* os *Leuci* ou leucos, capital *Nasium* (Naix) e *Tullum* (Toul),
* os *Morini* ou mórinos, capital *Tarvenna* (Thérouanne)
* os *Nervii* ou nérvios, capital *Bavacum* (Bavay)
* os *Treveri* ou tréveros, capital *Augusta Treverorum* (Tréveris)
* os *Viromandui*, capital descoñecida.

### Pobos da *Provincia Romana* 
Corresponden á actual Provenza:

* os *Vocontii* ou voconcios, veciños dos Allobroges (capital *Vasio* / Vaison-la-Romaine),
* os *Volcae Arecomici* ou volcas arecómicos (capital *Colonia Augusta Nemausus* / Nîmes),
* os *Volcae Tectosages* ou volcas tectósages ou tectósagos (capital : *Tolosa* / Tolosa).

### Pobos da Galia Cisalpina 
A Galia Cisalpina correspondía ao Norte de Italia:
 
* *Salassi* ou *Salaxes* ou *Allobroges* cisalpinos - asentados no val de Aosta e en Canavese, unha pequena comarca do Norte do Piemonte (Ivrea)
* *Graioceles* - No noroeste do Piemonte nos Alpes Graianos
* *Seguses* ou *Cottios* - No oeste do Piemonte, nos Alpes Cottios (Susa, Italia)
* *Taurini* ou *Taurines* - Piemonte (Turín, en italiano *Torino*)
* *Insubres* - No oeste da Lombardía (Milán, italiano *Milano*, que procede dun topónimo celta *Mediolanum*)
* *Orobes* - Na Lombardía central (Bérgamo)
* *Cenomani* ou *Cœnomanes* - No leste da Lombardía (Brixia Cremona) e Marsilia
* *Lingones* - Ao norte da Romagna (Ferrara), no val do río Po
* *Senóns* - No sur da Romagna (Rimini) e no norte das Marcas (Senigallia)

### Outros pobos galos 
* os *Allobroges* ou alóbroges (capital *Vienna* / Vienne),
* os *Ambarri* ou ambarros, 
* os *Bellovaci* ou belóvacos (capital *Cæsaromagnus* / Beauvais),
* os *Cadurci* ou cadurcos (capital Cahors) 
* os *Cavares*,
* os *Ceutrones* ou céutrones,
* os *Gabales* ou gábalos (capital *Anderitum* / Javols),
* os *Mediomatrices* ou mediomátricos (capital *Dividunum*/ Metz), 
* os *Medullos* ou médulos,
* os *Menapii* ou menapios,
* os *Sequani* ou sécuanos.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Lingua gala