Sítidos

[miniatura|dereita|240px|Unha agatuñadeira eurasiática (*[Sitta europaea|S. europaea caesia*) en pleno voo. Esta especie presenta a maioría das características comúns das agatuñadeiras, como un peteiro longo e bicudo, partes superiores de cor azul agrisada e partes inferiores claras. Obsérvase tamén o menor tamaño lonxitudinal da primeira pluma remeira primaria.]]
Os **sítidos** (**Sittidae**) son unha familia de aves paseriformes que comprende un único xénero, ***Sitta***, formado por 28&nbsp;especies. Reciben vulgarmente o nome de **agatuñadeiras** e tamén se lles chamou gabeadores, aínda que este nome tamén se lles dá aos *Certhia* e *Tichodroma*, que non están directamente relacionados. En Galicia vive a especie *Sitta europaea* (agatuñadeira eurasiática).

Caracterízanse por ter a cabeza grande, a cola curta, o peteiro bicudo e as patas fortes. A maioría das especies teñen as partes dorsais grises ou azuladas, e unha lista ocular negra, que contrastan coas partes inferiores claras, aínda que algunhas especies do sueste asiático, como *S. formosa*, teñen plumaxes máis complexas e coloridas. A deda externa destas aves está unida na súa base á deda media, grazas ao cal poden gabear pola codia das árbores doadamente, igual que os petos.

A maioría das agatuñadeiras habita en bosques temperados ou de montaña das rexións holártica e indomalaia, mais dúas das súas especies adaptáronse a ambientes rochosos de zonas máis cálidas e secas de Eurasia. Porén, a maior diversidade encóntrase no sur de Asia, e as semellanzas entre especies fan difícil a identificación. A maioría son aves sedentarias e viven na mesma zona todo o ano; porén, a especie norteamericana *S. canadensis* migra cara a climas temperados durante o inverno. Algunhas especies teñen distribución restrinxida e están ameazadas pola deforestación.

Son paxaros omnívoros: aínda que se alimentan principalmente de insectos, complementan a súa dieta con noces e sementes, especialmente en inverno. Buscan insectos ocultos entre a codia das árbores gabeando polos troncos e pólas, ás veces boca abaixo, e rara vez pousan en matogueiras ou no chan. Adoitan alimentarse en solitario no seu territorio durante a tempada de reprodución e cría, sinalándoo con fortes gritos e cantos sinxelos; mais poden unirse a bandadas mixtas para conseguir alimento durante o resto do ano. Teñen o costume de almacenar alimento entre as fírgoas da codia das árbores.

Viven e aniñan en buratos ou gretas; as especies máis pequenas poden escavar o seu propio burato nas árbores, pero as demais reutilizan de forma sistemática as cavidades xa existentes. Moitas agatuñadeiras estreitan a entrada do seu niño con barro, co propósito de reducir o diámetro e limitar a depredación ou a competencia.

## Descrición 
[miniatura|240px|Grazas ás súas fortes [garras poden gabear e permanecer colgados, como este *Sitta carolinensis* en Ontario, Canadá.]]
As agatuñadeiras forman unha familia relativamente homoxénea morfoloxicamente. Son aves repoludas con ás curtas arredondadas e cola curta, cadrada e con doce plumas. O *Poecile* emite sutís variacións nas súas chamadas de alarma que informan sobre o risco e tamaño de posibles depredadores. Aínda que a maioría das aves recoñecen as chamadas de alarma doutras especies, a agatuñadeira pode interpretar tales variacións nos gritos dos *Poecile* e responder axeitadamente. e neles a voz foi descrita como «significativamente diferente» á da agatuñadeira eurasiática, pero non se realizou unha investigación definitiva do tema.

### Reprodución 
[miniatura|dereita|Un *[Sitta carolinensis|S.&nbsp;carolinensis* alimentando os seus pitiños desde a entrada do niño no oco dunha árbore.]][miniatura|150px|dereita|Corte transversal do niño dun *[Sitta neumayer|S. neumayer* nun cantil, no que se observa a parede (parte máis escura) feita con lama.]]

Todos os sítidos constrúen o seu niño nas cavidades das árbores, coa excepción de dous que aniñan en ambientes rochosos —o *S. neumayer* e o *S. tephronota*—, e fan os seus niños en covas preexistentes ou ocos de petos (*Dendrocopos major*) en árbores vellas. Un simple burato recheo con materiais moles pode acomodar a posta. Algunhas especies incorporan ao seu niño musgo, herba, pelos e plumas, como fan o resto dos paseriformes; outros, en cambio, utilizan cachos de codias e cascas de sementes. }} varía segundo a especie e rexión: mentres que é o 61,6 % para os machos de *S. whiteheadi*, no caso de *S. carolinensis* oscila entre o 35 % en Maryland e o 12 % en Arizona;

Comparten depredadores co resto de aves dos bosques: os falcóns, os bufos, os esquíos e os petos. Un estudo estadounidense relacionou a estratexia reprodutiva da especie co seu comportamento fronte aos depredadores. O obxectivo era analizar a disposición dos machos agatuñadeiras a alimentar as femias no período de incubación, en función da presenza nas proximidades da ave rapaz gabián americano (depredador de individuos, pero non de ovos) ou do paseriforme *Troglodytes aedon* (depredador de crías pero non de adultos). A especie *S. carolinensis*, que ten unha esperanza de vida máis curta que *S. canadensis* pero cun maior número de crías, reaccionaba con maior rapidez perante a presenza de depredadores de ovos, mentres a especie canadense, que vive máis tempo, estaba máis estresada en presenza de aves rapaces. Este resultado confirma a teoría de que as especies con esperanza de vida longa se benefician das taxas de supervivencia dos adultos, mentres que as aves con vida máis curta invisten máis na supervivencia das súas amplas niñadas. Documentouse tamén que algunhas subespecies de *S. europaea* en Siberia percorren a franxa de bosque boreal eurasiático ata Finlandia e Suecia; Löhrl supón que esta migración interna se debe á superpoboación.

]]
|}

### Hábitat 
Normalmente a maioría dos sítidos son forestais e habitan bosques temperados de montaña, pero dúas especies —*S. neumayer* e *S. tephronota*— adaptáronse a hábitats rochosos das rexións máis áridas de Eurasia: Linné só describiu unha especie, a agatuñadeira eurasiática, Atendendo ás distintas publicacións sobre a súa clasificación, o xénero colocouse en grupos diferentes dentro dos paseriformes. Estas clasificacións baseábanse esencialmente na forma do bico. Así, por exemplo, André Marie Constant Duméril colocou as agatuñadeiras na familia Tenuirostres, e, máis tarde, Georges Cuvier entre os Conirostres.

A familia Sittidae foi descrita como tal por René Primevère Lesson en 1828. A subespecie *insularis* de *S. pusilla* agora é considerada especie independente. A UICN estima que dezaoito especies teñen poboacións en declive e só tres están en aumento. Porén, a maioría das 29 non están ameazadas: 21 teñen a clasificación de "menos preocupante" e dous de "case ameazadas". Algunhas especies, como a agatuñadeira eurasiática ou as agatuñadeiras norteamericanas, teñen distribucións moi extensas e grandes poboacións, polo que teñen escasos problemas na súa conservación, aínda que poden verse afectadas localmente pola fragmentación do hábitat.

A UICN considera que seis especies están ameazadas e prognostica redución de poboacións. Dúas especies son "vulnerables" —*S. whiteheadi* e *S. formosa*— e catro están "en perigo de extinción": *S. magna*, *S. victoriae*, *S. ledanti* e a «agatuñadeira das Bahamas» (considerado anteriormente como a subespecie *insularis* de *S. pusilla*). *S. magna* anteriormente era considerado "vulnerable", pero as investigacións levadas a cabo en 2012 e 2013 indican que a súa poboación é moito máis limitada que a estimada na década de 2000, o seu hábitat está sendo destruído e aumenta a fragmentación. *S. victoriae* encóntrase no monte Vitoria (tamén chamado Nat Ma Taung) no oeste de Birmania, onde o bosque foi arrasado ata os 2&nbsp;000 metros sobre o nivel do mar, e os hábitats restantes entre os 2&nbsp;000 e 2&nbsp;500 metros están moi degradados. Preto de 12&nbsp;000 espécimes viven no Parque nacional de Nat Ma Taung, e as trampas e incendios agravan as ameazas sobre a especie. A poboación, estimada en varios miles de individuos, está en declive e non se están a aplicar medidas de protección para evitar tal destrución do seu hábitat. Á súa vez, *S. ledanti* encóntrase unicamente nalgunhas pequenas áreas de Cabilia en Alxeria e a súa poboación podería non ser superior a 1&nbsp;000 espécimes. Está ameazada pola destrución do hábitat por incendios, a erosión do solo, o pastoreo e a deforestación ilegal, incluso no Parque nacional de Taza. Pola súa parte, a poboación da «agatuñadeira das Bahamas» é moi pequena (uns 1&nbsp;200 individuos maduros segundo unha estimación) e só vive nos bosques de piñeiros *Pinus caribaea*, un dos hábitats máis ameazados das Antillas Menores.

A deforestación é responsable do descenso na poboación de *S. yunnanensis* e *S. solangiae*. A primeira especie enfróntase a unha destrución inminente das árbores, concretamente os bosques abertos de piñeiros; é común a escala local, aínda que desapareceu de moitos lugares onde se contaban por miles ao principio do século XX. *S. solangiae* está particularmente ameazado en Hainan, onde perdeu máis do 70 % dos bosques entre 1949 e 1991 debido á agricultura itinerante e o uso da madeira como combustible durante o programa de recolonización do goberno chinés. *S. krueperi* está ameazado pola urbanización e o desenvolvemento en e arredor dos bosques de coníferas, principalmente nas costas do Mediterráneo, onde a especie algunha vez prosperou. En Turquía, unha lei de 2003 que promove o desenvolvemento do turismo agudizou as ameazas ás aves: reduce a burocracia e fai que sexa máis doado construír instalacións turísticas e casas de veraneo na zona costeira, onde a perda dos bosques é un problema cada vez maior para as agatuñadeiras.

## Notas 
;Referencias

## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

### Ligazóns externas 
* 
* 
* 
* 
*