Cupresáceas

:*Véxase Pinidae para unha introdución a estes grupos

A das **cupresáceas** (*Cupressaceae*) é unha familia  de coníferas da orde das pinales que inclúe árbores e arbustos sempre verdes, de 1 a 116 m de altura, coma os cipreses, os falsos cipreses, as tuias, os xenebreiros, as sequoias e similares. 

A familia está subdividida en sete subfamilias que comprenden uns 27 ou 30 xéneros, segundo os autores, con ao redor de 130 a 140 especies (moitas delas monotípicas, é dicir, que son as únicas do seu respectivo xénero).  

En Galiza son moi cultivadas en xardinaría, sendo a única especie autóctona o **xenebreiro** *Juniperus communis* L., subespecie *nana* Syme (=*Juniperus nana* Willd.), que medra espontaneamente en alturas superiores aos 1700 msnm nos Ancares e en Pena Trevinca.  

## Características 
As principais características das cupresáceas son: 
* Son coníferas arbóreas ou arbustivas, perennifolias, monoicas ou dioicas.
* Follas simples, opostas ou verticiladas, escamiformes ou aciculares, podendo coexistir ambos os tipos, provistas ás veces dunha glándula dorsal.
* Flores masculinas amentiformes. Flores femininas globosas.
* Conos maduros leñosos ou carnosos, de maduración anual ou bienal, coas escamas provistas ás veces dun apéndice dorsal.
* Brácteas e escamas totalmente ou case totalmente concrescentes nunha peza única, albergando de 1 a 20 óvulos.Sementes aladas ou ápteras.

## Taxonomía 
[miniatura|260px|[Filoxenia da familia das cupresáceas.]]

### Descrición 
A familia foi descrita en 1830 polo botánico e bioquímico Estados Unidos de América Harley Harris Bartlett.

### Etimoloxía 
O nome científico da familia, *Cupressaceae*, está formado polos elementos do latín científico *Cupress-*, tirado do nome do xénero tipo, *Cupressus*, coa adición do segundo compoñente *-aceae*, propio dos nomes das familias vexetais (en sentido amplo). 

### Clasificación 
A familia divídese en sete subfamilias, baseadas en análises xenéticas e morfolóxicas, cos xéneros que se indican a continuación:

* *'Subfamilia *Cunninghamioideae*'* (Zucc. ex Endl.) Quinn 
** *Cunninghamia* R.Br.
* *'Subfamilia *Taiwanioideae*'* L.C.Li 
** *Glyptostrobus* Endl. 
** *Cryptomeria* D.Don — criptomeria ou cedro xaponés
** *Taxodiomeria*
* *'Subfamilia *Callitroideae*'* Saxton 
** *Callitris* Vent. 
** *Actinostrobus* Miq. 
** *Neocallitropsis* Florin
** *Widdringtonia* Endl.
** *Diselma* Hook.f.
** *Fitzroya* Hook.f. ex Lindl.
** *Austrocedrus* Florin & Boutelje
** *Libocedrus* Endl.
** *Pilgerodendron* Florin
** *Papuacedrus* H.L.Li
* *'Subfamilia *Cupressoideae*'* Rich. ex Sweet 
** *Thuja* L. — tuias 
** *Thujopsis* Siebold & Zucc. ex Endl. 
** *Chamaecyparis* Spach — falsos cipreses
** *Fokienia* A.Henry & H.H.Thomas 
** *Tetraclinis* Mast.
** *Microbiota* Kom.
** *Platycladus* Spach 
** *Xanthocyparis* Farjon & T. H. Nguyên 
** *Cupressus* L. — cipreses
** *Juniperus* L. — xenebreiros

## En Galicia 
En parques e xardíns de Galicia cítanse, entro outras, as seguintes especies desta familia:
* *Calocedrus decurrens* (Torr.) Florin. **Cedro de California**. Están presentes varios exemplares no Xardín botánico de Padrón e no Paseo da Ferradura de Santiago.. Outro espécime, do xardín do Pazo de Torrecedeira en Redondela, figura no catálogo de árbores senlleiras de Galiza elaborado pola Xunta de Galicia.
* *Chamaecyparis lawsoniana* (A. Murray) Parl.. **Falso ciprés de Lawson** (=**ciprés de Lawson**). É a especie máis diufundida en Galicia; os exempolares de maior tamaño encóntranse no Parque do Carballiño e na Alameda de Santiago.
* *Cupressus sempervirens* L.. **Ciprés**. Moi frecuente nos cemiterios e nos xardíns dos pazos; no cemiterio de Mondoñedo hai dous espécimes de 3,47 e 3,40 m de circunferencia. Así mesmo destaca, pola súa altura, o exemplar acaroado ao muro da Capela do Salvador, ou **capela do Ciprés**, sinxela construción relixiosa que data do século IX e que se acha tras do Mosteiro de Samos (Samos), e que fugura no Catálogo de árbores senlleiras de Galicia.
* *Juniperus communis* L.. **Xenebreiro**. Frecuentemente cultivado en numerosos xardíns de todo o país; hai unha subespecie, *Juniperus communis subsp. nana* Syme (=*Juniperus nana* Willd.), que medra espontaneamente en alturas superiores aos 1 700 msnm nos Ancares e en Pena Trevinca. O xenebreiro do Pazo de Mariñán (Bergondo) está icluído no Catálogo de árbores senlleiras de Galicia.
* *Thuja plicata* D. Don.. **Tuia xigante**. É moi frecuente en todos os parques, sobre todo os cultivares de follas variegadas. A tuia xigante do Pazo de Torres de Agrelo (Redondela) figura no Catálogo de árbores senlleiras de Galicia.
* *Thujopsis dolabrata* (L. f.) Sieb. & Zucc. (=*Thuja dolabrata* L. f.). **Tuia pintada**. Existen exemplares desta especie no xardín do balneario do Carballiño, no parque de Carballo] e no Campus Sur da Universidade de Santiago.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Castro, Marisa, Luís Freire e Antonio Prunell (1989): *Guía das Árbores de Galicia. Autóctonas e ornamentais*. Vigo: Edicións Xerais de Galicia. ISBN 84-7507-406-5.
* Farjon, A. (1998): *World Checklist and Bibliography of Conifers*. Royal Botanic Gardens, Kew. 300 p.&nbsp;.
* Farjon, A. (2005): *Monograph of Cupressaceae and Sciadopitys*. Royal Botanic Gardens, Kew. .
* Farjon, A., Hiep, N. T., Harder, D. K., Loc, P. K., & Averyanov, L. (2002): "A new genus and species in the Cupressaceae (Coniferales) from northern Vietnam, Xanthocyparis vietnamensis". *Novon* **12**: 179–189.
* Gadek, P. A., Alpers, D. L., Heslewood, M. M., & Quinn, C. J. (2000): "Relationships within Cupressaceae sensu lato: a combined morphological and molecular approach". *American Journal of Botany* **87**: 1044–1057. Ver en liña .
* Little, D. P., Schwarzbach, A. E., Adams, R. P. & Hsieh, Chang-Fu. (2004): The circumscription and phylogenetic relationships of *Callitropsis* and the newly described genus *Xanthocyparis* (Cupressaceae)". *American Journal of Botany* **91** (11): 1872–1881. ver en liña  
* Mao, K., Milne, R. I., Zhang, L., Peng, Y., Liu, J., Thomas, P., Mill, R. R. and S. S. Renner (2012): "Distribution of living Cupressaceae reflects the breakup of Pangea". *Proceedings of the National Academy, USA* **109** (20): 7793-7798 Ver en liña.
* Mitchell, Alan (1979): *Guía de campo de los árboles de Europa*. Barcelona: Ediciones Omega, S. A. ISBN 84-2820-549-3.

### Outros artigos 
* Pinales

### Ligazóns externas 
* Taxonomía das cupresáceas .
* Descrición da familia *Cupressaceae* .
* Descrición da familia *Cupressaceae'' .
* Arboretum de Villardebelle Imaxes de conos de numerosas especies.
* Gymnosperm Database: Cupressaceae 
* Flora of China - Cupressaceae .
* Flora of North America - Cupressaceae .