Libro

[upright|miniatura|Libros na [Biblioteca do *Merton College*, Oxford.]]
miniatura|upright|Ilustración "Os cazadores de libros" (*The book hunters*) (1909)
miniatura|upright|*In a library we are surrounded by friends* (Nunha biblioteca estamos rodeados de amigos), L. Block (1901).
Un **libro** (do latín *liber*, *libri* , que significa *cortiza*.) é unha obra impresa, manuscrita ou pintada nunha serie de follas de papel, pergamiño, vitela ou outro material, unidas por unha banda (é dicir, encadernadas) e protexidas con tapas, tamén chamadas cubertas. Un libro pode tratar sobre calquera tema. Segundo a definición da Unesco, un libro debe posuír vinte e cinco follas mínimo (49 páxinas), pois de vinte e catro follas ou menos sería un folleto; e dunha ata catro páxinas considéranse follas soltas (nunha ou dúas follas).

É difícil establecer unha definición exacta de libro que o distinga claramente doutros tipos de material escrito ao longo do tempo e a cultura: ao longo da historia existiron moitos medios físicos de comunicación, e a cuestión de se un obxecto concreto é un libro pode ser controvertida (como no caso dos libros electrónicos). O historiador dos libros James Raven suxeriu que se defina o libro en sentido amplo como a comunicación de información de forma "portátil, duradeira, reproducible e lexible", en lugar de basearse en características físicas ou contextuais. Isto incluiría, por exemplo, libros electrónicos, periódicos, e quipus (unha forma de gravación baseada en nós historicamente utilizada polas culturas dos pobos andinos suramericanos), pero non obxectos fixados no seu lugar, como monumentos rexistrados.

En contextos especializados aparecen definicións máis estritas. Co fin de rexistrar as estatísticas nacionais sobre a produción de libros, a UNESCO recomendou que un libro definísese como "unha publicación impresa non periódica de polo menos 49 páxinas, excluídas as da cuberta, editada no país e posta ao dispor do público", distinguíndoos doutros materiais escritos como os panfletos.

Aínda que na linguaxe académica enténdese por monografía unha obra especializada sobre un único tema, en biblioteconomía e documentación o termo utilízase ás veces de forma máis ampla para referirse a calquera publicación non seriada completa nun volume (un libro físico) ou un número definido de volumes (como unha novela en varios volumes), en contraste con serie ou publicacións periódicas.]]
Desde as súas orixes a humanidade tivo que facer fronte a unha cuestión fundamental: a forma de preservar e transmitir a súa cultura, é dicir, as súas crenzas e coñecementos, tanto no espazo como no tempo.

A formulación desta cuestión supón, por unha banda, determinar a forma de garantir a integridade intelectual do contido da obra e a conservación do soporte no que foi plasmada e, por outro, atopar o medio polo cal se manterá inalterada a intención ou finalidade para a cal se concibiu.

A **historia do libro** converteuse nunha disciplina académica recoñecida na década de 1980. As contribucións a este campo proceden dos estudos textuais, da codicoloxía, da bibliografía, da filoloxía, da paleografía, da historia da arte, da historia social e da historia cultural. O seu propósito fundamental é demostrar que o libro como obxecto, e non só o texto que contén, é un conduto de interacción entre os lectores e as palabras. A análise de cada un dos compoñentes do libro revela a súa finalidade, onde e como se gardaba, quen o lía, as crenzas ideolóxicas e relixiosas da época e se os lectores interactuaban co texto que contiña. Incluso a falta de probas deste tipo deixa valiosas pistas sobre a natureza dese libro en particular.

As primeiras formas de escritura foron gravadas en laxas de pedra, pasando a follas de palma e papiro na antigüidade. Máis tarde, o pergamiño e o papel convertéronse en substratos importantes para a fabricación de libros, introducindo unha maior durabilidade e accesibilidade. En rexións como China, Oriente Próximo, Europa e o sur de Asia evolucionaron diversos métodos de produción de libros. A Idade Media foi testemuña do auxe dos manuscritos iluminados, que combinaban texto e imaxes de forma intricada, sobre todo durante a época mogol no sur de Asia, baixo o patrocinio de gobernantes como Akbar e Shah Jahan. Antes da invención da imprenta, que se fixo famosa coa Biblia de Gutenberg, cada texto era un artigo de valor único, feito a man e personalizado grazas ás características de deseño incorporadas polo escriba, o propietario, o encadernador e o ilustrador.

A invención da imprenta no século XV marcou un momento crucial, revolucionando a produción de libros. Innovacións como os tipos móbiles e as prensas de vapor aceleraron os procesos de fabricación e contribuíron ao aumento das taxas de alfabetización. Tamén xurdiu a protección dos dereitos de autor, que garantiu os dereitos dos autores e configurou o panorama editorial. A Idade Moderna tardía introduciu os cadernos de peto, destinados a un abanico máis amplo de lectores, e a mecanización do proceso de impresión aumentou aínda máis a eficiencia.

O século XX foi testemuña da chegada das máquinas de escribir, os computadores e a autoedición, que transformaron a creación e impresión de documentos. Os avances dixitais do século XXI propiciaron o auxe dos libros electrónicos, impulsados pola popularidade dos lectores electrónicos e as funcións de accesibilidade. Aínda que se debateu sobre o posible declive dos libros físicos, os medios impresos demostraron unha notable resistencia e seguen prosperando como unha industria multimillonaria. Ademais, xurdiron iniciativas para facer que a literatura sexa máis inclusiva, co desenvolvemento do braille para os discapacitados visuais e a creación de libros falados, que ofrecen ás persoas formas alternativas de acceder e gozar da literatura.
### Avances notables 
#### Primeiros libros 
Algúns dos primeiros rexistros escritos realizáronse en taboíñas. O costume de encadernar varias taboíñas de cera xuntas (os *pugillares* romanos) é un posible precursor dos libros encadernados modernos. As taboíñas de arxila (pezas aplanadas de arxila impresas cun estilete) utilizáronse no Antigo Oriente Próximo durante toda a Idade de Bronce e ata ben entrada a Idade de Ferro, especialmente para escribir en cuneiforme. As taboíñas de cera (anacos de madeira recubertos dunha capa de cera) utilizáronse na antigüidade clásica e durante toda a Idade Media. A etimoloxía da palabra *codex* (bloque de madeira) suxire que pode haberse desenvolvido a partir de taboíñas de cera en madeira.

miniatura|upright|Manuscrito en pergameo.
As orixes do libro hai que buscalas nas civilizacións mesopotámicas (táboas de arxila) e na civilización exipcia (rolo de papiro). 
#### Rolo 
[miniatura|upright|esquerda|*[Libro dos mortos* de Hunefer; c.&nbsp;1275&nbsp;a.C.; tinta e pigmentos sobre papiro; 45 × 90,5&nbsp;cm; Museo Británico (Londres)]]
Os rolos de papiro utilizáronse por primeira vez para escribir no Antigo Exipto, quizais xa na Primeira Dinastía, aínda que a evidencia máis antiga procede dos libros de contas do rei Neferirkare Kakai da Quinta Dinastía (ao redor do 2400 a.C.). Segundo Heródoto (Historia 5:58), os fenicios levaron a escritura e o papiro a Grecia ao redor do século X ou IX a.C.. Xa fosen de papiro, pergamiño ou papel, os pergamiños foron o medio de escritura dominante nas culturas helenística, romana, chinesa, hebrea e macedonia. O códice dominou o mundo romano a finais da Antigüidade, pero os pergamiños perduraron moito máis tempo en Asia.
 
En Roma empregáronse con frecuencia as taboíñas enceradas que, unidas unhas a outras, formaban un libro, aínda que desde o século III a.C. e ata o século V d.C. foi moi frecuente a forma de rolo tamén en Roma. 
Tamén desde o século I a.C. comezou a empregarse en Roma unha nova forma: o *codex*, no que as follas de papiro se superpoñen e cosen polo bordo, de xeito parecido ás ligazóns nas taboíñas enceradas, pero con maior cantidade de follas, podendo pasalas con facilidade. A fraxilidade do papiro, que facía que os bordos se rompesen, solucionouse coa introdución do pergameo, máis axeitado que o papiro para recibir a escritura polas dúas caras.

Pódese dicir que as variacións na forma do libro foron considerables, como o foron os materiais de escrita, ata chegar á forma códice, na que hoxe o coñecemos. 
O primeiro libro impreso foi creado polos chineses no ano 868 d.C.
#### Códice 
[miniatura|right|upright|Unha  edición chinesa do século XVIII da [Arte da guerra feita en táboas de bambú que responde á definición moderna de códice]].O códice é o antepasado do libro moderno, consistente en follas de tamaño uniforme unidas ao longo dun bordo e tipicamente sostidas entre dúas cubertas feitas dalgún material máis robusto. Isidoro de Sevilla (falecido en 636) explicou a relación existente entón entre códice, libro e pergamiño no seu *Etymologiae* (VI.13): "Un códice componse de moitos libros; un libro, dun pergamiño. Chámase códice por semellanza cos troncos (*codex*) das árbores ou das vides, coma se fose un tronco de madeira, porque contén en si unha multitude de libros, coma se fóra de ramas".

A primeira mención escrita do códice como forma de libro procede de Marcial, no seu *Apophoreta* CLXXXIV de finais do século I, onde eloxia a súa compacidade. Con todo, o códice nunca gañou moita popularidade no mundo helenístico pagán, e só dentro da comunidade cristiá xeneralizouse o seu uso. Este cambio produciuse gradualmente durante os séculos III e IV, e as razóns para adoptar a forma de códice do libro foron varias: o formato era máis económico que o pergamiño, xa que se podían utilizar ambas as caras do material de escritura; e era portátil, consultable e máis fácil de ocultar. É posible que os autores cristiáns tamén quixesen distinguir os seus escritos dos pagáns e xudaicos escritos en pergamiños.

Os códices da Mesoamérica precolombiana tiñan a mesma forma que o códice europeo, pero estaban feitos con longas tiras dobradas de cortiza de figueira (amatl) ou fibras vexetais, a miúdo cunha capa de cal aplicada antes de escribir. Os códices do Novo Mundo escribíronse ata o século XVI. Os que se escribiron antes da conquista española parecen ser follas alongadas encartadas en acordeón, ás veces escritas en ambas as caras do papel *amate* local.
#### Manuscrito 
[miniatura|esquerda|upright|O folio 14 do [Vergilius Romanus do século V contén un retrato de autor de Virxilio. Obsérvese a librería (*capsa*), o atril de lectura e o texto escrito sen interliña de palabras en maiúsculas rústicas.]]

Os manuscritos, documentos escritos e copiados a man, eran a única forma de escritura antes da invención e adopción xeneralizada da imprenta. Producíronse avances nas técnicas empregadas para crealos.

A principios do Imperio Romano de Occidente, os mosteiros continuaron coas tradicións de escritura latina relacionadas co cristianismo, e o clero era o lector e copista predominante. O proceso de elaboración dos libros era longo e laborioso. Normalmente escribíanse en pergamiño ou vitela, superficies de escritura feitas de pel animal procesada. Había que preparar o pergamiño, logo planificábanse as páxinas sen encadernar e regulábanse cunha ferramenta roma ou de chumbo, tras o cal o texto era escrito por un escriba, que adoitaba deixar zonas en branco para a ilustración e a rúbrica. Por último, encadernábao un encadernador.

Debido ás dificultades que entrañaba a fabricación e copia de libros, estes eran caros e escasos. Os mosteiros máis pequenos adoitaban ter unhas poucas ducias de libros. No século IX, as coleccións máis grandes contaban cuns 500 volumes, e mesmo a finais da Idade Media, a biblioteca papal de Aviñón e a biblioteca parisiense da Sorbona só contaban cuns 2.000 volumes.

O auxe das universidades no século XIII provocou un aumento da demanda de libros, e apareceu un novo sistema de copiado. Os libros dividíanse en follas sen encadernar (*pecia*), que se prestaban a distintos copistas, co que a velocidade de produción de libros aumentaba considerablemente. O sistema era mantido por gremios laicos de papeleiros, que producían tanto material relixioso como non relixioso.[thumb|left|Burgundian author and scribe [Jean Miélot, from his *Miracles de Notre Dame*, 15th century]]Na India, os manuscritos encadernados de cortiza de bidueiro ou folla de palma existían desde a antigüidade. O texto dos manuscritos de folla de palma inscribíase cunha pluma de coitelo en follas de folla de palma rectangulares cortadas e curadas; logo aplicábase colorante á superficie e borrábase, deixando a tinta nos sucos incisos. Cada folla adoitaba ter un buraco polo que se podía pasar un cordel, co que se ataban as follas para encadernalas como un libro.
### Impresión xilográfica 
[miniatura|upright|[Impresións de Bagh, técnica tradicional de xilografía orixinaria de Bagh, Madhya Pradesh, India]]
Na xilografía, tállase unha imaxe en relevo dunha páxina enteira en bloques de madeira, entíntase e utilízase para imprimir copias desa páxina. Orixinouse na dinastía Han antes do 220 d.C., utilizouse para imprimir téxtís e máis tarde papel, e foi amplamente utilizada en toda Asia Oriental. O libro impreso máis antigo datado con este método é o *Sutra do Diamante* (868 d.C.). O método (chamado xilografía cando se utiliza en arte) chegou a Europa a principios do século XIV. Os libros (coñecidos como cadernos), así como os naipes e as imaxes relixiosas, empezaron a producirse con este método. Crear un libro enteiro era un proceso minucioso, que requiría un bloque tallado a man para cada páxina, e os bloques de madeira podían gretarse se se almacenaban demasiado tempo.
### Tipos móbiles e incunables 
miniatura|upright|esquerda|*Ensinanzas seleccionadas de sabios budistas e mestres seon*, o primeiro libro coñecido impreso con tipos metálicos móbiles, impreso en Corea en 1377.
O inventor chinés Bi Sheng fabricou tipos móbiles de cerámica , pero non se coñece ningún exemplo conservado das súas impresións. Ao redor de 1450, Johannes Gutenberg inventou de forma independente os tipos móbiles en Europa, xunto con innovacións na fundición dos tipos baseados nunha matriz e un molde de man. Este invento fixo que, aos poucos, os libros fosen máis baratos de producir e máis accesibles. Os primeiros libros impresos, follas soltas e imaxes creados antes de 1501 en Europa coñécense como incunable ou "incunábel".

[miniatura|upright|Un [incunable do século XV]]

### Idade Media 
Na Alta Idade Media os códices son un produto da economía autosuficiente dos mosteiros. Estes exemplares eran copiados a man polos escribáns dos mosteiros no chamado *scriptorium*. Nesta época, só nas universidades, nos mosteiros, igrexas e casas dalgúns nobres podían atoparse libros.

A medida que avanza a Idade Media, xunto ó libro cuxo valor se centra no texto, medra os que son apreciados pola súa presentación (calidade da materia escritoria, caligrafía coidada e ilustracións). O luxo característico dos códices de finais da Idade Media céntrase principalmente nos *Libros de Horas* feitos para os reis e os membros da alta nobreza, e dos que pode servir de exemplo o *Libro de Horas de Fernando I* (1055) conservado na Biblioteca Xeral da Universidade de Santiago.

Coa aparición das universidades créase un novo mercado para os libros e convértese así nun instrumento de difusión das novas ideas.

A partir do século X comeza a usarse o papel na elaboración dos libros, aínda que xa fora inventado polos chineses antes da era cristiá. En España foi introducido polos árabes, e aínda que as primeiras novas da existencia de fábricas son do século XIII (Xátiva), é probable que no século X se fabricase en Córdoba e Toledo. Atópanse manuscritos en papel a partir do século XIII, e o uso xeneralizouse no século XV.

O papel facíase con trapos de algodón machucado reducido a pasta e secado nun bastidor. En España substituíuse o algodón por liño e trapos de lenzo, porque non abondaba o algodón, resultando este último de maior resistencia..

### A aparición da imprenta 
[miniatura|upright|Copista do [século XV]]
Antes da invención da imprenta era moi custosa a adquisición dunha obra importante e vendíase o mesmo que unha herdade ou casa, por medio de escritura pública e baixo condicións particulares. Os historiadores citan moitos exemplos do escasos que eran na Idade Media os libros e do caros que se vendían en Europa. Saint-Loup, abade de Ferrleres, enviou dous dos seus monxes a Italia o ano 855, co só obxecto de sacar unha copia do *Tratado da Oratoria* de Cicerón e dalgúns outros libros latinos, dos cales non posuía senón algúns fragmentos. No século XII o exemplar da Biblia e outro das cartas de San Xerome eran posuídos en común por varios mosteiros de España, que se servían deles simultaneamente. O abade Lebeuf menciona unha colección de homilías polas cales se deron en Bretaña, no século XI, 2000 carneiros e tres moyos de gran. A copia dos manuscritos facíase entón con tanta pausa e lentitude, que unha copia da Biblia sacada en cinco meses considerouse como un prodixio de velocidade. Legando un particular en 1406 a unha igrexa de Parts, un breviario para o uso dos seus capeláns e para os sacerdotes pobres, resolveuse a fin de conservar tan preciosa alfaia e de cumprir ao mesmo tempo os desexos do testador, encerralo nunha caixa de ferro. No século XV aínda non se prestaban os libros senón con moitas garantías e seguridades.

Co fin de que as obras se conservasen e reproducisen, afacíase nalgúns mosteiros a que cada novizo copiase antes de profesar o libro que o superior lle sinalaba a cuxa costume debemos moitos libros preciosos da antigüidade, que sen esta medida non chegarían até nós. Os mosteiros contribuíron con este e outros medios á conservación de moitos escritos e documentos preciosos que se salvaron, no medio da borrasca universal da Idade Media, naqueles mosteiros onde se refuxiaron e atoparon acollida as ciencias e as letras.

Os antecedentes da imprenta hai que buscalos nos gravados xilográficos, que comezaron a usarse en Europa para gravar naipes, estampas etc. cara 1400, aínda que xa eran coñecidos na China 300 anos a.C. A impresión en madeira máis antiga que se coñece na China e que se asemella a un libro é do ano 868 d.C., pero sábese que o método foi empregado antes. En Europa, cara 1430, prodúcense os primeiros libros xilográficos empregando a mesma técnica antes usada nos naipes, estampas etc

Johannes Gutenberg deu resposta á demanda de libros grazas á imprenta de tipos móbiles. Aínda que ningún texto leva o seu nome, atribúeselle a impresión da famosa Biblia de 42 liñas (1456).

O invento, unha vez máis, fora probado polos chineses xa no século XI, usando tipos soltos de barro cocido e máis tarde de metal.

Os primeiros libros impresos ata o 1 de xaneiro de 1501 denomínanse incunables.
 
Desde 1483 constátase a existencia de impresores en Santiago, onde farían encargos de textos litúrxicos para o Cabido. Tamén neste século houbo imprenta en Monterrei.
## O libro antigo
[miniatura|upright|[Trompe-l'œil|Enganaollos que representa un estante, obra de Giuseppe Maria Crespi.]]
O libro comprendido como unha unidade de follas impresas que se atopan encadernadas en determinado material que forman un volume ordenado, pode dividir a súa produción en dous grandes períodos: desde a invención da imprenta de tipos móbiles até 1801, e o período de produción industrializada.

O libro antigo é aquel que foi producido no período manual da imprenta, é dicir que foi impreso con tipos móbiles metálicos, estes libros foron publicados desde a creación da imprenta no século XV até o século XIX.

A aparición da imprenta de tipos móbiles en 1444, revolucionou o proceso de produción de libros, aínda que algúns procesos da fabricación mantivéronse igual que na época dos scriptorium, a imprenta fixo relativamente máis sinxela a produción de libros.

A coexistencia do desenvolvemento da imprenta co comezo do movemento humanista e a reforma luterana impulsaron o crecemento da industria do libro, posto que viron nel un medio de difusión masivo. Pero tamén existían outras circunstancias que axudaron á propagación do libro impreso, o auxe das universidades desenvolveu un mercado máis amplo para os libros entre as elites intelectuais laicas e relixiosas. No medio século, a segunda metade do século XV, o libro impreso converteuse nun importante negocio internacional, os libreiros e impresores foron ante todo empresarios. Pero o libro tamén debe a súa expansión á atención que algúns monarcas e relixiosos puxeron na imprenta, en 1468 o papa Paulo II ordenou imprimir as epístolas de san Xerome, pola súa banda o rei de Francia Carlos VII mandou a Nicolás Jenson a Alemaña para aprender a técnica de impresión, co tempo os máis importantes soberanos en Europa protexeron o desenvolvemento da imprenta.

A superioridade da imprenta sobre a xilografía foi incuestionable, a escritura era regular, impresión a ambas as caras, rapidez de impresión e a posibilidade de volver utilizar os caracteres para imprimir outros textos.

Pódese establecer unha cronoloxía do libro antigo dividida en séculos, tomando como base certas características comúns nun século determinado:
* Incunables século XV
* Renacentistas século XVI
* Barroco século XVII
* Neoclásico século XVIII
* Ilustrado século XIX
### O auxe do libro 
[miniatura|upright|A produción de libros en Europa crecía desde 500 até 1800 polo factor de máis de 70&nbsp;000. O evento clave foi a invención da [imprenta por Gutenberg no século XV.]]
[miniatura|upright|Monumento o libro, [A Coruña, Galicia (España).]]
Non é senón até mediados do século XVIII, unha vez que o libro superou as dificultades tecnolóxicas que lle impedían converterse nunha mercadoría, que este inicia o seu rápido ascenso dentro do gusto das minorías ilustradas da sociedade.

A invención da imprenta e o desenvolvemento do papel, así como a aparición de centros de divulgación das ideas, permitiron a aparición do escritor profesional que depende de editores e libreiros principalmente e xa non do subsidio público ou do mecenado dos nobres ou dos homes adiñeirados.

Ademais, xorde unha innovación comercial que converte ao libro nunha mercadoría de fácil acceso aos plebeos e os pobres, que consiste nas librarías ambulantes, onde o libreiro cobra unha cantidade mensual para prestar libros, que ao ser devoltos permítenlle ao lector-usuario recibir outro a cambio.

O mesmo libro, convértese nun avance que dá distinción aos lectores como progresistas nun século en que o progreso é unha meta social amplamente desexada e á que poden acceder por igual nobres e plebeos, creando unha meritocracia de novo cuño.

A pesar do anterior, a minoría que cultiva o gusto polo libro atópase entre os nobres e as clases altas e cultivadas dos plebeos, pois só estes grupos sociais saben ler e escribir, o que representa o factor cultural adicional para o inevitable auxe do libro.

### A censura de libros 
Outro importante factor que fomentou o aprecio polos libros foi a censura, que aínda que adoitaba exercerse tamén en períodos anteriores aos séculos&nbsp;XVII e XVIII, é precisamente nesta época cando adquire maior relevancia, posto que os libros producense por milleiros, multiplicando nesa proporción a posibilidade de difundir ideas que o Estado e a Igrexa non desexan que se divulguen.

En 1757 publicouse en París un decreto que condenaba á morte aos editores, impresores e aos autores de libros non autorizados que se editasen a pesar de carecer de devandita autorización. A dura medida foi complementada cun decreto que prohibía a calquera que non estivese autorizado a publicar libros de tema relixioso. En 1774, outro decreto obrigaba aos editores a obter autorizacións antes e despois de publicar cada libro e en 1787, ordenouse vixiar incluso os lugares libres de censura.

Estas medidas o único que lograron foi aumentar o prezo dos libros e obrigar aos libreiros ambulantes a non incluílos no seu catálogo, co cal incrementaron o negocio dos libros prohibidos, que desta maneira tiñan un maior prezo e espertaban un maior interese entre a clase alta que podía pagar o sobrevalor, co cal fomentaronse no exterior, en Londres, Ámsterdam, Xenebra e en toda Alemaña, as imprentas que publicaban libros en francés. Así foron editados até a saciedade Voltaire, Rousseau, Holbach e moitos máis, cuxos libros eran transportados en buques que ancoraban en le Havre, Boulogne e Bordeos, desde onde os propios nobres transportábanos nos seus coches para revendelos en París.

En tanto a censura volveuse ineficaz e mesmo os censores utilizaron devandita censura como medio para promover a astutos escritores e editores. Así, por exemplo, cando o ministro Guillaume-Chrétien de Lamoignon de Malesherbes revogou a autorización para publicar L'Encyclopédie, foi el mesmo quen protexeu á obra cume da Ilustración para despois distribuíla de maneira máis libre, o mesmo fixo para protexer *Emile* e *La nouvelle Éloise*.

miniatura|200x200px|**Partes dun libro**: 1. Faixa. 2. Solapa. 3. Garda. 4. Cuberta. 5. Cabeza ou corte superior. 6. Fronte ou corte dianteiro. 7. Corte de pé. 8. Páxina impar, recto. 9. Páxina par, verso. 10. Lombo.

### O libro nos séculos XIX e XX 
No século XIX o maquinismo derivado da revolución industrial aumentou a produción de libros e abaratou os seus custos. O primeiro invento foi a máquina de papel (1798), que permitía fabricar papel de forma continua. Desde mediados do XIX, ante a suba dos prezos dos trapos, iniciouse a busca dunha nova materia de fabricación, probándose a palla, o esparto etc. A pasta de madeira para a fabricación de papel fíxose pulverizando os troncos (pasta mecánica) ou disolvendo quimicamente estelas (pasta química). Nas décadas de 1860 e 1870 xeneralizouse en Europa a pasta mecánica, e na de 1880 a pasta química.

O maquinismo afectou tamén á imprenta e polo tanto ó libro. A primeira prensa mecánica que deu resultado foi a ideada polos alemáns Koening e Brauer que funcionaba a vapor e substituíu a primitiva prensa de Gutenberg.

No século XX continua a mecanización do libro e prodúcese un paulatino desprazamento da mecánica pola electrónica. Aumenta o número de títulos e de exemplares en cada tiraxe, como consecuencia do aumento de lectores. Xorden tamén novas formas de comercialización (libros de peto, clubs do libro etc.). Ó desenvolvemento das redes de telecomunicacións desde os anos 90, fai aparecer un novo sistema de venda: a venda virtual.
## Confección dun libro 
Normalmente, un libro é impreso en grandes folios de papel, onde se aloxan 8 páxinas a cada lado. Cada unha destes grandes folios dóbrase até convertelo nunha signatura de 16 páxinas. As signaturas ordénanse e cósense polo lombo. Daquela este lombo é redondeado e pégaselle unha malla de tea para asegurar as partes. Finalmente as páxinas son alisadas por tres lados cunha guillotina e o lombo pegado a unha tapa de cartón. Toda esta tarefa realízase en serie, inclusive a encadernación.

No caso de que as follas non sexan alisadas mediante un proceso de corte, fálase dun libro intonso.

As imprentas máis modernas poden imprimir 16, 32 e até 64 páxinas por cara de grandes follas, logo, como se mencionase máis arriba, cortalas e dobralas. Moitas veces o texto da obra non alcanza a cubrir as últimas páxinas, o que provoca que algúns libros teñan páxinas valeiras ao final do mesmo, aínda que moitas veces son cubertas con propaganda da editorial sobre textos do mesmo autor ou inclusive outros do seu persoal.

Os importantes avances en desenvolvemento de software e as tecnoloxías de impresión dixital permitiron a aplicación da produción baixo demanda (en inglés o acrónimo P.O.D.) ao mundo do libro. Isto está a permitir eliminar o concepto de «Libro Esgotado» ao poder reimprimirse títulos desde un só exemplar, e estase fomentando a edición de libros en tiradas moi curtas que antes non eran rendibles polos medios tradicionais.

Como aplicación máis innovadora, as librarías electrónicas máis recoñecidas están ademais ofertando a todo o mundo dos libros que non son fabricados ata que son vendidos. Isto é posible só por estar dados de alta nos sistemas de produción de compañías internacionais como Lightning Source, Publidisa, Booksurge, Anthony Rowe, etc.

### O libro electrónico 
Internet supuxo unha revolución e constituíu un importante medio de difusión para os libros, os chamados libros electrónicos.

## Estrutura 
Dependendo do tipo de libro, da editorial e do autor, a súa estrutura varía, pero normalmente segue un esquema parecido:
* Tapa, ou pasta, cada unha das pezas que forman a encadernación do libro.
* Portada (co nome do autor, título, ilustración etc.)
* Páxinas co título, autor, número e ano de edición ou dedicatorias.
* Índice (tamén pode ir ao final)
* Prólogo, proemio ou introdución
* Contido do libro
* Epílogo
* Notas da edición

## Produción 
Normalmente, un libro é impreso en grandes follas de papel, onde se aloxan 8 páxinas a cada lado. Cada unha destas grandes follas é dobrada ata ser convertida en 16 páxinas. Estas páxinas son ordenadas e cosidas polo lombo. A este lombo pégaselle unha malla de tea para asegurar as partes. Finalmente as páxinas son cortadas por tres lados cunha guillotina e o lombo pegado a unha tapa de cartón. Toda esta tarefa realízase en serie.

As imprentas máis modernas poden imprimir 16, 32 e ata 64 páxinas por cara de grandes follas. Moitas veces o texto da obra non alcanza a cubrir as últimas páxinas, o que provoca que algúns libros teñan páxinas baleiras ao final do mesmo, aínda que moitas veces son cubertas con propaganda da editorial sobre textos do mesmo autor ou outros do seu persoal. Segundo un estudo realizado en 2010, nese ano publicáronse 130&nbsp;000&nbsp;000 libros.

## Datos 
O libro máis vendido do mundo é a Biblia, e o segundo é o Libro Guinness dos Récords.

## Celebracións 
miniatura|250px|Feira do libro de Ourense (2009)
O 23 de abril, en conmemoración do pasamento de Miguel de Cervantes Saavedra, celébrase o **Día do Libro** (tamén coñecido como *Día Internacional do Libro* ou *Día Mundial do libro*).

O 2 de abril celébrase o *Día Internacional do Libro Infantil e Xuvenil* .

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Dahl, Svend. *Historia del libro*. Madrid: Alianza, 1982. (Alianza Universidad; 336) ISBN 84-206-2336-9
* ''Dictionarium bibliothecarii practicum: ad usum internationalem in XXII linguis = The librarian's practical dictionary: in 22 languages = Wörterbuch des Bibliothekars: in 22 Sprachen*. Herausg. von Dr. Zoltán Pipics. 7. Auflage. München: Dokumentation, 1977. ISBN 3-7940-4110-0
* Martínez de Sousa, José. *Diccionario de edición, tipografía y artes gráficas*. Gijón: Trea, 2001. (Biblioteconomía y administración cultural; 46) ISBN 84-95178-96-6
* Bohigas, Pere. *Resum d'història del llibre*. Barcelona: Barcino, 1933. (Col·lecció popular Barcino; 90)

### Outros artigos 
* Biblioteca
* Biografía
* Comunicación
* Dicionario
* Ensaio
* Imprenta
* Novela
* Poesía
* Teatro

### Ligazóns externas 
* Impacto ecolóxico da fabricación dun libro no medio ambiente *(en francés)*
* Centre for the History of the Book *(en inglés)''