open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Piollo

Os **piollos** son insectos parasitos sen ás (cando adultos), pertencentes á orde *Phthiraptera*, composta dunhas 3.000 especies diferentes. Todos son ectoparasitos obrigados de mamíferos e aves, excluíndo os monotremos (o ornitorrinco e o equidna) e os morcegos.

miniatura|150px|dereita|*Piollos das ovellas*

A orde *Phthiraptera* foi considerada tradicionalmente en dúas ordes distintas ou dúas subordes: os piollos chuchadores (*Anoplura*) e os piollos mastigadores (*Mallophaga*). Na actualidade, os *Mallophaga* son considerados parafiléticos e hoxe recoñécense catro subordes:

* **Anoplura**: piollos chuchadores, incluíndo o piollo da testa e da roupa (*Pediculus humanus*) e o da pube (*Pthirus pubis*, denominado comunmente *piollo pato*: nótese a grafía do xénero con *pth*, non con *phth* como a orde) (véxase tamén pediculose). 
* **Rhyncophthirina**: parasitos dos elefantes e xabaríns.
* **Ischnocera**: piollos aviares (antes *Mallophaga*).
* **Amblycera**: piollos mastigadores, unha orde primitiva de piollos (antes *Mallophaga*).

Os piollos son moi específicos co seu hospedador, e moitas especies incluso prefiren partes específicas do corpo deste. Os piollos pasan a súa vida enteira sobre o hospedador, desenvolvendo adaptacións que lles permiten manter un contacto moi estreito. Estas adaptacións reflíctense no seu tamaño (de 0,5 a 8&nbsp;mm), patas e garras fortes para se agarraren fortememente ao pelo, pel e plumas e ausencia de ás. Aliméntanse de restos da pel (alimentación epidermal), partes de plumas, secrecións sebáceas e sangue.
 
A súa cor varía de castaño claro a gris escuro. No caso de se alimentaren de sangue, poden ser moito máis escuros. Non se afogan na auga, xa que poden infrar, mantendo ar e así flotan. Os piollos non saltan, mais poden ser transmitidos por contacto, forma na que adoitan 
trasladarse dun hospedador a outro.

Os piollos fixan os seus ovos ao pelo do seu hospedador, denominados comunmente lendias ou miúdas. Para eliminalos utilízase un peite especial cuns dentes moi finos e apertados que arrastran as lendias do cabelo.

O mellor xeito de eliminar os piollos do pelo, sen empregar substancias químicas (que poden producir resistencias posteriores), é afogalos en aceite para cativos, xa que a súa viscosidade os afoga.

## Taxonomía 
A orde *Phthiraptera* divídese en 4 subordes e 17 familias:

Suborde *Amblycera*

:Superfamilia *Menoponoidea*

::*Ancistronidae*
::Colpocephalidae
::*Menoponidae*
::*Pseudomenoponidae*
::*Somaphantidae*
::*Trinotonidae*

:Superfamilia *Ricinoidea*

::*Laemobothriidae*
::*Ricinidae*

Suborde *Ischnocera*

::*Philopteridae*
::*Trichodectidae*

Suborde *Anoplura*

::*Echinophthiriidae*
::*Enderleinellidae*
::*Haematopinidae*
::*Hamophthiriidae*
::*Hoplopleuridae*
::*Hybophthiridae*
::*Linognathidae*
::*Microthoraciidae*
::*Neolinognathidae*
::*Pecaroecidae*
::*Pedicinidae*
::*Pediculidae*
::*Polyplacidae*
::*Phthiridae*
::*Ratemiidae*

Suborde *Rhynchophthirina*
::*Haematomyzidae*

150px|Piollo1

## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Pediculose
* O piollo na cultura popular galega

### Ligazóns externas 
* *Phthiraptera* 
* Clasificación de *Phthiraptera*  .
Tella

O termo **Tella** pode referirse a:

*A **tella**, referida ao elemento construtivo usado na cobertura de casas e outras edificacións.

Como topónimo, pode referirse a:

;En Galiza
***Tella**, parroquia do concello de Ponteceso;
***Tella**, lugar da parroquia de Traba, no concello de Laxe;
***Tella**, lugar da parroquia de Matela, no concello de Outeiro de Rei;
***Fonte da Tella**, lugar da parroquia de Covas, no concello de Ferrol.

## Véxase tamén
### Outros artigos
***Tellas**, lugar da parroquia de Mera de Arriba, no concello de Ortigueira;
***Telle**, lugar da parroquia de Miño, no concello de Miño;
***Tellán**, lugar da parroquia de Saldanxe, no concello da Pastoriza.
Breamo

Como topónimo **Breamo** pode referirse a:

;En Galiza
***Breamo**, parroquia  do concello de Pontedeume.

;Monte de Galiza
***Monte Breamo**, no concello de Pontedeume.

## Véxase tamén
### Outros artigos
***Igrexa de San Miguel de Breamo**, edificio relixioso de estilo románico, que é o que queda do mosteiro de Breamo, no concello de Pontedeume;
****Breamo***, periódico editado en Pontedeume;
***IES Breamo**, centro de ensino secundario en Pontedeume.
Bermui

Como topónimo **Bermui** pode referirse a:

;En Galiza
***Bermui**, parroquia do concello das Pontes de García Rodríguez;
***Bermui**, lugar da parroquia de Bascoi, no concello das Mesía.
Maurice Wilkins

thumb
**Maurice Hugh Frederick Wilkins**, nado en Pongaroa o 15 de decembro de 1916 e finado o 5 de outubro de 2004, foi un físico neozelandés, codescubridor da estrutura do ADN.

## Traxectoria 
Sendo neno os seus pais trasládanse a Inglaterra. Estudou Física na Universidade de Cambridge e doutorouse na Universidade de Birmingham. Ao comezar a segunda guerra mundial trasládase aos Estados Unidos onde traballa no Proxecto Manhattan para o perfeccionamento do radar e na separación de isótopos mediante espectrógrafo de masas para construción da bomba atómica.

Wilkins xunto con Rosalind Franklin traballando sobre a difracción de raios X, describen a estrutura helicoidal do ADN, que posteriormente servirá de base para a descrición de devandita estrutura por James Watson e Francis Crick. Wilkins mostrou unhas novas imaxes de difracción de raios X de alta calidade sobre a molécula de ADN, obtidas por Franklin e sen o seu permiso, a Watson e Crick, o que lles orientou e motivou para a descrición do modelo de dobre hélice. Franklin faleceu en 1958, a súa grande estrutura subatómica foi a que axuda co descubrimento das bases nitroxenadas do ADN.

Wilkins, Watson e Crick recibiron o Premio Nobel de Fisioloxía ou Medicina en 1962.
Nebra

O topónimo **Nebra** pode referirse a:

;En Galiza
***Nebra**, parroquia do concello de Porto do Son.

;Deportes
***Nebra Club de Fútbol**, club de fútbol galego de Porto do Son.

## Véxase tamén
### Outros artigos
***Nebras**, lugar da parroquia de San Fiz de Monfero, no concello de Monfero;
***Nebrexe**, lugar da parroquia de Montemaior, no concello da Laracha;
***Nebril**, lugar da parroquia de Cervo, no concello de Cedeira;
***Nebrixe**, lugar da parroquia de Bribes, no concello de Cambre.
Mamo Wolde

**Degaga ("Mamo") Wolde**, (en amhárico: ደጋጋ ("ማሞ") ዎልደ) nado o 12 de xuño de 1932 en Diri Jille (Etiopía) e finado o 26 de maio de 2002 en Addis Abeba, foi un atleta, vencedor nos Xogos Olímpicos.

Participou por vez primeira nos Xogos de 1956, en Melbourne, Australia, correndo nos 800 metros e nos 1.500 metros, así como nos relevos de 4x400 metros. Oito anos despois, nos Xogos de Toquio, ficaría en cuarta posición na carreira dos 10.000 metros. Neses mesmos xogos participou na maratón, mais non puido terminar a competición, que sería gañada polo seu compatriota Abebe Bikila.

Cando os Xogos Olímpicos de 1968, en México D.F. tiña xa 36 anos. Conseguiu unha primeira medalla, de prata, nos 10.000 metros, para logo obter a de ouro na maratón.

Na súa última participación olímpica, nos Xogos de 1972, en Múnic, Alemaña, conseguiu aínda a medalla de bronce na maratón, tendo xa 40 anos de idade.
Abebe Bikila

miniatura|dereita|Abebe Bikila no maratón dos xogos olímpicos de Roma.
**Abebe Bikila** (en amhárico አበበ ቢቂላ), nado en Scioa o 7 de agosto de 1932 e finado en Adís Abeba o 25 de outubro de 1973, foi un corredor de maratóns etíope, dúas veces campión olímpico, en Roma 1960 e Tokyo 1964.

## Traxectoria 
Axente de policía e garda do corpo persoal do derradeiro emperador etíope, Haile Selassie, Abebe Bikila (consérvase a orde onomástica etíope, na que en primeiro lugar se cita o apelido -Abebe- e logo o nome propio -Bikila-), nado en Scioa, no Imperio de Etiopía, converteuse nun heroe nacional despois de obter a medalla de ouro na XVII Olimpíada en Roma.

Desde os Xogos celebrados en Roma no ano 1960, circula a lenda de que Bikila venceu e correu toda a distancia completa da maratón, 42,195&nbsp;km, descalzo. En realidade comezou calzado, mais tendo problemas cunha das zapatillas no transcurso da carreira, decidiu continuar o resto sen calzado. Naquela carreira, Bikila pasou ao lado do Obelisco de Axum, que fora trasladado a Italia logo da guerra de Etiopía na década de 1930 (o monumento, sería definitivamente restituído a Etiopía o 18 de abril de 2005).

Catro anos despois Bikila presentouse, en peor forma física, nas Olimpíadas de 1964 en Tokyo. Fora operado de apendicite seis semanas antes da carreira, e apenas tivo tempo para se preparar. Nesta ocasión correu calzado e venceu de novo. Bikila converteuse no primeiro atleta que vencía na maratón en dúas olimpíadas, e estabeleceu o mellor tempo mundial da distancia.

O 30 de xullo de 1967, durante unha maratón, Bikila sufriu unha grave lesión de peroné, da que foi tratado en Alemaña. Nos Xogos Olímpicos de 1968, celebrados na Cidade de México, Bikila resentiuse da lesión xa na saída, e aínda que correu uns 17&nbsp;km, viuse obrigado a retirarse. Dita maratón, na que resultou vencedor o seu compatriota Mamo Wolde, foi a derradeira maratón da súa carreira.

No 1969, Bikila tivo un accidente automobilístico preto de Adís Abeba. Non se recuperou dos traumas sufridos e, poucos anos despois, faleceu, con tan só 41 anos de idade.

O estadio nacional de Addis Abeba está dedicado á súa memoria.

## No cine 
No filme de John Schlesinger, *The Marathon Man*, en varias escenas, Dustin Hoffman, o actor que fai o papel protagonista, observa un vídeo de Bikila correndo; tamén se pode ver a foto de Bikila colgada nunha parede do seu apartamento.
Endocitose

miniatura|dereita|400px|Tres tipos de endocitose.
A **endocitose** é un proceso celular, polo que a célula introduce no seu interior moléculas grandes ou partículas, e faino englobándoas nunha invaxinación da membrana citoplasmática, formando unha vesícula que remata por se desprender e se incorporar ao citoplasma.

Cando a endocitose dá lugar á captura de partículas denomínase fagocitose, e cando son soamente porcións de líquido as capturadas, denomínase pinocitose.

A endocitose é por exemplo o método que utilizan as neuronas para recuperar un neurotransmisor liberado na brecha sináptica, para ser reutilizado. Sen este proceso, produciríase un fracaso na transmisión do impulso nervioso entre neuronas.
 
O proceso contrario á endocitose é a exocitose. Endocitose e exocitose son dous procesos que están regulados pola célula para manter constante a membrana plasmática, xa que permiten a súa rexeneración pois os fagosomas que conteñen as moléculas fagocitadas fórmanse a partir da membrana plasmática e cando o proceso de dixestión celular levado a cabo polos lisosomas finaliza lévase a cabo a defecación celular por exocitose recuperándose a membrana utilizada para a formación do fagosoma.

A vesícula formada chámase endosoma que fusionará cun lisosoma onde se produce a dixestión intracelular do contido desta.

As células que levan a cabo a pinocitose presentan unha rexión na membrana plasmática que está recuberta por unha proteína (a clatrina) na súa cara citosólica, de forma que, cando a molécula se deposita sobre esa rexión de membrana, se forma un capuchón revestido que a arrodea, posteriormente perderá ese revestimento para poder ser dixerida polos lisosomas.

As células fagocíticas especializadas presentan receptores de membrana que cando contactan con fragmentos celulares inducen a formación de pseudópodos que a recobren formando os fagosomas.

Posteriormente os lisosomas se fusionan coa parede dos fagosomas vertendo as súas enzimas hidrolíticas que actúan a pH ácido (próximo a 5) e levan a cabo a degradación dos fragmentos celulares. Aquela parte que non pode ser dixerida eliminarase ó exterior mediante exocitose no proceso coñecido como defecación celular.

## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Endocitose mediada por receptor
* Fagocitose
* Pinocitose
Potencial de membrana

O **potencial de membrana** é a voltaxe da diferenza de potencial eléctrico a un lado e ó outro da membrana plasmática dunha célula. A membrana das células está polarizada, debido a que hai un repartimento desigual de cargas eléctricas entre o interior e o exterior da célula. Isto crea unha diferenza de potencial, sendo o exterior positivo respecto ó interior.

## Fundamento 
O nivel do potencial de difusión a través dunha membrana que se opón exactamente á difusión neta dun ión particular a través da membrana denomínase potencial de Nernst.

O potencial de membrana non é o mesmo en todas as células (depende da orixe das mesmas), existen células que teñen -50mV e outras como o músculo que oscilan entre -50 e60mV.

No exterior, no líquido intersticial, o anión máis abundante é o de cloro. No citoplasma, os anións máis abundantes son as proteínas, que no pH celular ionízanse negativamente. O catión máis abundante no líquido intersticial é o de sodio, e no citoplasma o de potasio.

O desequilibrio iónico que produce a polarización da membrana é debido á distinta permeabilidade que presenta fronte a cada un dos ións. O ión de potasio atravesa a membrana libremente. A permeabilidade para o sodio é menor, e ademais é expulsado por medio dun transporte activo chamado bomba de sodio-potasio. As proteínas, debido ao seu tamaño, non poden atravesar libremente a membrana. Toda esta dinámica establece unha diferenza de potencial en condicións de repouso, duns -90mV.

## Implicacións 
A existencia deste potencial de membrana é imprescindible para a orixe e transmisión do impulso nervioso.
Corpo de Nissl

[miniatura|dereita|200px|Imaxe dunha sección histolóxica con tintura de Nissl do [Hipocampo (anatomía)|hipocampo dun roedor amosando varios tipos de neuronas.]]

Os **corpos de Nissl** ou **gránulos de Nissl** ou tamén denominados **substancia cromófila**, son acumulacións basófilas, que se atopan no citoplasma de células nerviosas. Reciben o nome por Franz Nissl, neurólogo alemán (1860-1919).

Estes gránulos son retículo endoplasmático rugoso (con ribosomas) e son sitios de síntese de proteínas.

Os corpos de Nissl atópanse no pericarion e na primeira porción das dendritas, faltan no axón e no cono de inicio do axón.

A súa presenza deixa notar unha coloración intensa, xa que teñen grande afinidade polos colorantes básicos ó facer un estudo histolóxico. A presenza de corpos de Nissl pode ser demostrada por unha tintura selectiva desenvolvida por Nissl que se base nunha tintura de anilina usada para marcar gránulos extranucleares de ARN.

Presentan variantes baixo certas condicións fisiolóxicas e no caso de condicións patolóxicas poden se disolver e desaparecer (cariólise).
Xaponés clásico

refírese á variante da lingua xaponesa utilizada no período Heian ( 794 - 1185). É o sucesor do xaponés antigo.

## Antecedentes
Mentres que o xaponés antigo adaptou a escritura chinesa ás particularidades do xaponés, neste perído xurdiron dous sistemas de escritura, o Hiragana e o  Katakana (tamén derivados da escritura chinesa). Isto simplificou a escritura e deu lugar á época dourada da literatura xaponesa, con obras como o Genji monogatari, Ise monogatari e outros.
## Fonemas
O xaponés clásico reduce as 88 sílabas diferentes do xaponés antigo a 66:

## Fonética
### Vogais
*/a/: [a]
*/i/: [i]
*/u/: [u]
*/e/: [je]
*/o/: [wo]

### Consoantes
#### /k, g/
/k, g/: [k, g]

#### /s, z/
Hai diferentes teorías para /s, z/ incluíndo [s, z], [ts, dz], e [].

#### /t, d/
/t, d/: [t, d]

#### /n/
/n/: [n]

#### /h/
/h/ segue a ser realizado como [] .

#### /m/
/m/: [m]

#### /y/
/y/: [j]

#### /r/
/r/: [r]

#### /w/
/w/: [w]

## Sistemas de escrita
O xaponés clásico escríbese de tres formas. Na súa primeira forma, no Man'yōgana, Kanjis utilízanse como transcrición fonética igual que en xaponés antigo. Isto deu lugar despois ao hiragana e katakana, silabarios derivados da pronuncia de caracteres chineses.

## Notas
## Bibliografía

* Yamaguchi Akiho, Hideo Suzuki, Ryūzō Sakanashi, Masayuki Tsukimoto  *Nihongo no Rekishi Tōkyō Daigaku Shuppankai 1997 ISBN 4-13-082004-4*
*Kondō Yasuhiro, Masayuki Tsukimoto, Katsumi Sugiura *Nihongo no Rekish*i Hōsō Daigaku Kyōiku Shinkōkai 2005 ISBN 4-595-30547-8
* Ōno Susumu *Susumu Ōno* Nihongo no KeiseiIwanami Shoten 2000 ISBN 4-00-001758-6
*  Martin Samuel E. The Japanese Language Through Time Yale University 1987 ISBN 0-300-03729-5
* Shibatani Masayoshi The languages of Japan Cambridge University Press 1990 ISBN 0-521-36918-5
* Frellesvig Bjarke Case Study in Diachronic Phonology: The Japanese Onbin Sound Change Aarhus University Press 1995 ISBN 87-7288-489-4
James Watson

**James Dewey Watson**, nado en Chicago (Illinois) o 6 de abril de 1928 e finado en East Northport (Nova York) o 6 de novembro de 2025, foi un biólogo e zoólogo estadounidense, famoso por ser un dos descubridores da estrutura da molécula de ADN, que lle valeu o recoñecemento da comunidade científica sendo galardoado co Premio Nobel de Medicina ou Fisioloxía.

## Traxectoria 
En 1947 ingresa na Escola de graduados da Universidade de Indiana, onde traballaba , galardoado co Premio Nobel de Fisioloxía ou Medicina en 1962 (compartido ese ano con Maurice Wilkins e Francis Crick) polos seus descubrimentos acerca da estrutura molecular dos ácidos nucleicos e a súa importancia para a transferencia da información na materia viva. En maio de 1950, á idade de 22 anos, Watson completou o seu doutoramento en Zooloxía. Incorporouse á Universidade Harvard en 1955. Traballou xunto ao biofísico británico Francis Crick no Laboratorio Cavendish, Universidade de Cambridge de 1951 ata 1953. Tomando como base os traballos realizados no laboratorio polo biofísico británico Maurice Wilkins, Watson e Crick desentrañaron a estrutura en dobre hélice da molécula do ácido desoxirribonucleico (ADN). As investigacións proporcionaron os medios para comprender como se copia a información hereditaria. Posteriormente Arthur Kornberg achegou probas experimentais da exactitude do seu modelo. Como recoñecemento aos seus traballos sobre a molécula do ADN, Watson, Crick e Wilkins compartiron en 1962 o Premio Nobel de Medicina. En 1968 foi director do Laboratorio de Bioloxía Cuantitativa de Cold Spring Harbor, Nova York. Escribiu *The Double Helix* (*A dobre hélice*, 1968), historia do descubrimento da estrutura do ADN. Participou no proxecto Xenoma Humano nos Institutos Nacionais da Saúde.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* James D. Watson, *The Double Helix: A Personal Account of the Discovery of the Structure of DNA*, Atheneum, 1980, ISBN 0-689-70602-2 (first published in 1968)
* James D. Watson, *Xenes, Girls, and Gamow: After the Double Helix*, Random House, xaneiro de 2002, hardcover, 259 pages, ISBN 0-375-41283-2
* James D. Watson e Andrew Berry, *DNA: The Secret of Life*, Random House, abril, 2003, hardcover, 464 pages, ISBN 0-375-41546-7

### Ligazóns externas 
* Comentario sobre o seu libro *Paixón polo ADN*
Pseudópodo

[miniatura|*[Amoeba proteus* estendendo pseudópodos lobosos (lobopodios).|300x300px]]

Un **pseudópodo** (do grego *pseudos* falso e de *podo* pé) é unha prolongación do citoplasma dalgúns organismos unicelulares como as amebas, na cal unha serie de proteínas van fluír nun sentido mediante as fibras de miosina. Isto servirá ó organismo para se desprazar ou se alimentar.

## Funcións 
* Locomoción. Os pseudópodos constitúen un dos tres modos da locomoción dos organismos unicelulares (xunto con flaxelos e cilios).
* Alimentación. Os pseudópodos rodean o alimento ata encerralo nun vacúolo (fagocitose). A fagocitose preséntase en diversos grupos do protistas, pero tamén nalgunhas células (fagocitos) de organismos pluricelulares.

## Clasificación segundo a súa morfoloxía 
Os pseudópodos poden ser de varios tipos segundo o seu aspecto:

* **Lobopodios**: grosos, curtos e con extremos arredondados, típicos de Amoebozoa.
* **Filopodios**: máis finos e cos extremos rematados en punta, consistindo principalmente en ectoplasma. Estas formacións apóianse en microfilamentos.
* **Reticulopodios**: tamén coñecidos como pseudópodos reticulados, é onde os finos pseudópodos individuais se amorean entre si e forman unha rede irregular no exterior do protozoo. Preséntanse nos foraminíferos.
* **Axopodios**: son pseudópodos finos, longos e ríxidos. Conteñen complexos grupos de microtúbulos envolvidos por citoplasma. Obsérvanse en radiolarios e en heliozoos. Tamén reciben o nome de actinopodios. Utilízanse principalmente para a alimentación, xa que interveñen na fagocitose ao retraerse rapidamente en resposta a un contacto físico.
* **Lamelipodios**: son pseudópodos anchos e planos como lamelas usados na locomoción.

Ficheiro:Nuclearia sp Nikko.jpg|Filopodios nun nucleariida
Ficheiro:Ammonia tepida.jpg|Reticulopodios nun foraminífero

Ficheiro:Axopodium Mikrotubuli.jpg|Sección dun axopodio amosando os microtúbulos

## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Ameba
Leucoplasto

miniatura|250px|Leucoplastos.
Os **leucoplastos** son plastidios que almacenan substancias incoloras ou pouco coloreadas. De acordo coa principal substancia de reserva son clasificados en:

# amiloplastos, que almacenan amidón , 
# eleoplastos ou oleoplastos, que almacenan lípidos, e 
# proteinoplastos , que almacenan proteínas.
Pola súa ausencia de pigmentos, os leucoplastos non son verdes, polo que se localizan preferentemente en tecidos non fotosintéticos da planta, como por exemplo as raíces. Poden especializarse no almacenamento masivo dalgunha substancia, como amidón,  lípidos ou proteínas. Porén, en moitos tipos celulares, os leucoplastos non parecen ter como función principal ou única o almacenamento, e desempeñan un amplo rango de funcións biosintéticas, incluíndo a síntese de ácidos graxos, moitos aminoácidos, e compostos tetrapirrólicos como os grupos hemo. En xeral, os leucoplastos son moito máis pequenos cós cloroplastos e teñen unha morfoloxía variable, a miúdo descrita como ameboide.

Os leucoplastos poden estar conectados por extensas redes de estrómulos (túbulos membranosos), como foi observado en células epidérmicas das raíces, hipocótilos e pétalos, e en cultivos de células de tabaco en suspensión. Nalgúns tipos celulares en certos estadios do desenvolvemento, os leucoplastos están agrupados arredor do núcleo celular con moitos estrómulos estendidos cara á periferia da célula, como se observou en proplastidios no meristema da raíz.

Os etioplastos, os cales son cloroplastos pre-granais e inmaturos, pero que se poden orixinar a partir de cloroplastos privados de luz, carecen de pigmentos activos e tecnicamente poden considerarse tamén leucoplastos. Despois de varios minutos de exposición á luz, os etioplastos empezan a transformarse en cloroplastos funcionais e deixan de ser leucoplastos incoloros.

## Véxase tamén
### Bibliografía
*Henri Camefort, *Morphologie des végétaux vasculaires : cytologie.anatomie.adaptations*, Doin, 1996, 2ª edición (7ª reimpresión), 432 p., p.&nbsp;32-49 ISBN 2-7040-0395-5
*http://mon.ftp.a.moi.chez-alice.fr/Ecole/DEUG_SV1/BioCell/BioCell8.pdf curso de DEUG.

### Outros artigos
*Proteinoplasto.
*Eleoplasto.
*Etioplasto.
*Estrómulo.

### Ligazóns externas
* Stromules: a characteristic cell-specific feature of plastid morphology.
Citoqueratina

A **citoqueratina** é unha das proteínas fibrosas que forman os filamentos intermedios do citoesqueleto intracelular en particular de células epiteliais (incluíndo mucosas e glándulas), así como nas unllas, pelo e nas plumas dos animais.

## Características
Os monómeros de citoqueratina están ligados unha á outra por moléculas de filagrina. A súa función principal é a organización da estrutura tridimensional interna da célula (por exemplo, forman parte da envolvida nuclear e dos sarcómeros), forman unha barreira ríxida a cal evita a entrada de microorganismos. Esa mesma barreira cumpre a vital función de reter auga dentro das células. Tamén participan nalgunhas unións intercelulares (desmosomas).

Irregularidades na expresión das proteínas de citoqueratina forman a raíz de condicións atípicas, tales como eccema, ictiose, psoríase e certos tipos de cancro metastático.
Desmina

A **desmina** é unha das proteínas de tipo III dos filamentos intermedios do citoesqueleto intracelular en particular de células musculares, tanto estriadas como lisas. Áchase preto da liña Z dos sarcómeros das miofibrilas musculares, funcionando como un soporte estrutural. Tamén participan nalgunhas unións intercelulares (desmosomas) principalmente nas células musculares cardíacas. Foi purificada por primeira vez en 1977, o xene foi caracterizado en 1989, e o primeiro rato knockout foi creado en 1996. A desmina só se expresa en vertebrados, inda que se atoparon proteínas homólogas noutros organismos.

## Estrutura
É unha proteína de 52kD que ten tres dominios principais: un dominio central en hélice α que é constante, un dominio variable non-helicoidal na cabeza, e unha cola no extremo C-terminal. A desmina, como todas as proteínas dos filamentos intermedios, perden a súa polaridade cando se ensamblan (os seus dous extremos son iguais). O dominio central consiste en 308 aminoácidos con dous hélices α paralelas envolvidas entre si formando un dímero e tres unións que o interrompen. O dominio da cabeza consiste en 84 aminoácidos con algunhas arxininas, serinas e residuos aromáticos e é importante na ensamblaxe de filamentos e nas interaccións dímero-dímero. O dominio da cola é o responsable da integración dos filamentos e da interacción con outras proteínas e organelas.
Moldovo

**Moldovo** pode referirse a:
* **Moldovos**, o grupo étnico asociado con Moldova
* **Moldovo**, un cidadán de Moldova
* **Lingua moldova**, para algúns, un dialecto do romanés e para outros unha lingua independente, que se fala na antiga Moldova (dividida hoxe entre Romanía, Ucraína e Moldova).
Primeira división española 2003/04

A tempada **2003/04** da **Primeira división española** foi a edición número 73 da mesma. Comezou o 30 de agosto do 2003 e rematou o 23 de maio do 2004.
O Valencia proclamouse campión por sexta vez na súa historia, logrando dous títulos ligueiros nas últimas tres tempadas.

## Participantes e estadios 
Vinte equipos tomaron parte na competición esta tempada.

## Clasificación final 

## Partidos 

## Trofeo Pichichi 
O brasileiro Ronaldo, agora nas filas do Real Madrid, logrou por segunda vez o trofeo outorgado por Diario Marca ao máximo goleador da Primeira División, sete anos logo de obter o galardón xogando co FC Barcelona.

miniatura|180px|dereita|Ronaldo logrou o seu segundo *Pichichi*

## Trofeo Zamora 
miniatura|150px|dereita|Cañizares logrou o seu cuarto Trofeo Zamora.
Santiago Cañizares, gardameta do campión de liga, o Valencia CF, conseguiu o trofeo ao porteiro menos goleado da Primeira División de España por cuarta vez na súa carreira, converténdose así no futbolista que máis veces recibiu o galardón desde a súa creación, en 1958. Para optar ao premio foi necesario disputar 60 minutos en, como mínimo, 28 partidos.

## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Web oficial da LFP
Primeira división española 2002/03

A tempada **2002/03** da **Primeira división española** foi a edición número setenta e dúas da mesma. Comezou o 27 de agosto do 2002 e rematou o 26 de xuño do 2003.
O Real Madrid logrou a súa 29ª liga da historia.

## Participantes e estadios 
Tomaron parte 20 equipos na competición esta tempada.

## Clasificación
**X** = Partidos xogados; **G** = Partidos gañados; **E** = Partidos empatados; **P** = Partidos perdidos; **GF** = Goles a favor ; **GC** = Goles en contra; **DG** = Diferenza de goles; **Pts** = Puntos

## Trofeo Pichichi 
Con 29 goles, Roy Makaay, do Deportivo da Coruña, foi o máximo goleador do campionato e tamén do continente, logrando a Bota de Ouro.

[miniatura|150px|dereita|[Roy Makaay|Makaay, *Pichichi* e Bota de Ouro]]

## Trofeo Zamora 
Pablo Cavallero contribuíu, como gardameta menos goleado do campionato, á histórica clasificación do Celta de Vigo para a Liga de Campións. Para optar ao Trofeo Zamora entregado polo Diario Marca foi necesario disputar 60 minutos en, como mínimo, 28 partidos.

## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Web oficial da LFP
Moinești

**Moineşti** é unha cidade do distrito de Bacău en Romanía, cun censo de 24.210 persoas en 2002.

O nome da cidade deriva da palabra romanesa *moină*, que quere dicir "orballo" (e tamén "en barbeito"). Moineşti albergou no pasado unha numerosa comunidade xudía. En 2001 obtivo a categoría de concello.

## Historia 
* 1467 - Primeira mención documental. Aparece tamén o seu nome nun escrito, *Descriptio Moldaviae*, do humanista Dimitrie Cantemir.
* 1783 - Moineşti incluída no *mapa Bawer*.
* 1832 - Primeira mención como vila con dereito a feiras. Tiña 188 casas e 588 habitantes. Nesta época fórmase unha poderosa comunidade hebraica, que se mantén ata a instauración do comunismo. 
* 1921 - Moineşti declarada *comună urbană* (termo preto de cidade, pero sen chegar a selo). No período de entre guerras, a vila coñeceu un desenvolvemento importante.
* 2001 - Moineşti convértese nun concello.

## Xeografía e recursos naturais 
Atopándose na intersección entre os Cárpatos Orientais e os Subcárpatos, a zona da vila de Moinesti ten recursos naturais como petróleo, gas natural, sal e masas forestais.
Canle de San Lourenzo

miniatura|dereita|250px|Esclusas da canle de Eisenhower.

Na súa acepción máis ampla, a **Canle de San Lourenzo** (en inglés: *Saint Lawrence Seaway*, en francés: *voie maritime du Saint-Laurent*) é un curso de auga profundo, de 3.700&nbsp;km de lonxitude, un sistema de canles que permite aos buques procedentes do océano Atlántico alcanzar a cabeza dos Grandes Lagos de América do Norte ata o lago Superior. Pero segundo a lei, esténdese só desde Montreal ao lago Erie, incluíndo a canle Welland que permite salvar as cataratas do Niágara.

## Características 
A primeira parte da vía marítima é unha cadea de canles ao longo do río San Lourenzo que comprende sete esclusas (cinco canadenses, dúas americanas). A vía comeza no porto de Montreal, onde a canle do South Shore (esclusas Saint-Lambert e Sainte-Catherine) permite salvar os rápidos de Lachine. Ao oeste da illa de Montreal e do lago San Luís, a canle e as dúas esclusas de Beauharnois permiten ir máis aló da central hidroeléctrica de Beauharnois.

A vía marítima deixa Quebec polo lago Saint-François e a Primeira nación do Consello dos mohawk de Akwesasne para pasar entre a provincia de Ontario e o estado de Nova York ata o lago Ontario. A canle Wiley-Dondero (esclusas Snell e Eisenhower) permite ir máis aló da central hidroeléctrica Moses-Saunders. A esclusa curta de Iroquois tamén permite ir máis aló da presa Iroquois que controla o nivel do lago Ontario.

A vía marítima abriuse á navegación o 25 de abril de 1959 (apertura oficial o 26 de xuño de 1959 pola raíña Isabel II do Reino Unido e o presidente norteamericano Dwight D. Eisenhower). A canle está baixo unha administración conxunta canadense e americana.

A construción da vía marítima supuxo a introdución involuntaria de especies non indíxenas animais e vexetais nos ecosistemas acuáticos de San Lourenzo e dos Grandes Lagos, como o mexillón cebra e a lamprea de mar.

## Véxase tamén 
### Outros artigos
* Canle de Suez
* Canle de Panamá
### Ligazóns externas 
* Great Lakes St. Lawrence Seaway System web site 
* The Saint Lawrence Seaway Development Corporation 
* The Lost Villages Historical Society 
* Excerpt from the *Illustrated London News, January 11, 1862* describing the *Canals of Canada*. 
* Exchange of Notes, amending 1959 Agreement of Application of Tolls
Jaboatão dos Guararapes

**Jaboatão dos Guararapes** é unha cidade brasileira do estado de Pernambuco localizada na Rexión Metropolitana de Recife, a 12&nbsp;km ó sur do centro desta cidade. Posuía unha poboación de 651 355 habitantes en 2006. A súa superficie total é 257,3&nbsp;km².

Sendo a súa faixa costeira un prolongamento cara ao sur da praia de Boa Viagem en Recife e estando a poucos minutos do aeroporto daquela cidade, ten como unha das súas actividades económicas o turismo. Para isto posúe diversos hoteis de alta categoría, ademais dalgúns monumentos históricos, entre eles igrexas, como a da Nosa Señora do Livramento, do século XVIII, as praias de Piedade, Candeias e Barra da Jangada, ademais do Parque Histórico Nacional dos Guararapes, que preserva o local da Batalla dos Guararapes que resultou na expulsión dos holandeses do Brasil no século XVII.

No municipio encóntranse varias industrias instaladas principalmente xunto ás estradas BR-101, BR-232 e PE-25, ademais de institucións de ensino superior, e dun comercio diversificado, que inclúe ata un *shopping center* para servir á poboación de clase media e media-alta residente na cidade. En parte do municipio hai tamén unha zona rural, con pequenas propiedades.
Sobrado, A Pobra de Trives

**San Salvador de Sobrado** é unha parroquia que se localiza no concello da Pobra de Trives, na provincia de Ourense. Segundo o IGE, en 2015 tiña 69 habitantes (35 homes e 34 mulleres), 64 menos ca no 2000.

## Xeografía 
Situada na vertente setentrional da Serra de Queixa a 678 m. de altitude, é bordeado por o Río San Lázaro e o Regato da Retorta.

A parroquia de Sobrado está formada polos seguintes núcleos de poboación: Sobrado (á súa vez dividido nos barrios de Outeiro, Campo, Nogueira, Currelada, Barrelende, Igrexa e Fondo do Lugar), Monteboi, O Carreto, A Retorta e o pazo de Barbeirón. Atópase tamén nos seus límites o núcleo deshabitado de Santo Estevo, antigo asentamento castrexo.

## Patrimonio 
En Sobrado está o conxunto arquitectónico formado pola románica igrexa de San Salvador de Sobrado de Trives e o beneditino mosteiro de San Salvador de Sobrado de Trives (ámbolos dous do século XII), cruceiro (principios do século XVII) e a torre de campás de edificación exenta (século XVI).
Outros edificios de interese son o Pazo de Barbeirón, o Pazo do Cobato e o Pazo do Saído (estes dous no mesmo núcleo de poboación de Sobrado), boas mostras da tradicional casa rural galega.

Fora do núcleo de poboación, en dirección á parroquia da Encomenda pódese visitar un souto de castiñeiros e rebolos na zona do Regato da Retorta. Nesta mesma zona, no cumio dun pequeno monte (O Castelo), atópanse os restos dun castelo medieval (segundo as xentes da zona destruído na Guerra da Independencia española). Seguindo a liña do mesmo cumio, na Cividá, atópanse os restos dun asentamento castrexo (Poula das Animas).

## Festas 
Nesta parroquia celébranse a festa da Cruz (o primeiro domingo de maio) e a festa patronal do San Salvador (o 6 de agosto).

## Galería de imaxes 

Ficheiro:Vista_Sobrado_de_Trives_(desde_A_Escrita).jpg|Vista panorámica da parroquia de Sobrado de Trives
Ficheiro:Frontal_Iglesia_de_Sobrado_y_campanario.jpg|Igrexa e torre de campás da parroquia de Sobrado de Trives
Ficheiro:Cruceiro_Iglesia_San_Salvador_de_Sobrado_de_Trives.jpg|Cruceiro da Igrexa de San Salvador de Sobrado de Trives
Ficheiro:Abside_Iglesia_San_Salvador_de_Sobrado_de_Trives.jpg|Ábsida da Igrexa de San Salvador de Sobrado de Trives

## Lugares e parroquias 
### Lugares de Sobrado 
### Parroquias da Pobra de Trives 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Lugares da Pobra de Trives
### Ligazóns externas
Filamento intermedio

[miniatura|270px|dereita|Dous [desmosomas amosando uns conspicuos filamentos intermedios]]
Os **filamentos intermedios** son compoñentes do citoesqueleto, formados por agrupacións de proteínas fibrosas. O seu nome deriva do seu diámetro, de 10 nm, menor có dos microtúbulos, de 24&nbsp;nm, pero maior có dos microfilamentos, de 7&nbsp;nm. Aparecen nas células de vertebrados e de moitos invertebrados  e non existen en plantas nin en fungos.

## Estrutura 
Compóñense de proteínas en hélice alfa, que se agrupan de forma xerárquica para dar lugar aos filamentos intermedios:
* Dúas proteínas asócianse de forma paralela, é dicir, cos extremos amínico e carboxílico cara ao mesmo lado.
* Dous dímeros asócianse de forma antiparalela para dar un tetrámero.
* Os tetrámeros asócianse cabeza con cola para dar longas fibras, que, ademais, se asocian lateralmente para dar:
* O filamento intermedio, que asemella a unha corda formada polas fibras de tetrámeros unidos cabeza con cola.

A unidade funcional que se considera precursora, pola súa elevada estabilidade no citosol, é o tetrámero.

## Tipos de proteínas dos filamentos intermedios 
# Laminas nucleares, que se sitúan baixo a envoltura nuclear formando a lámina nuclear
# Queratinas, fundamentais en tecidos epiteliais
# Vimentinas e desminas, en células musculares e en fibroblastos
# Neurofilamentos, en neuronas
# Recentemente, descubriuse un quinto tipo de filamentos intermedios, presentes nas células nai, constituídos por proteína nestina.

A súa agregación é homo ou heteropolimérica segundo o tipo de proteína: por exemplo, as queratinas son heteropoliméricas e están constituídas por queratinas ácidas e básicas en relación 1:1.

## Función dos filamentos intermedios 
A súa función principal é darlle rixidez á célula. A función depende da composición e a localización dos filamentos. As láminas nucleares ademais de lle dar rixidez ó núcleo participan na regulación de transcrición. Outros membros, as queratinas, participan nalgunhas unións celulares (desmosomas).

Irregularidades na expresión xenética das proteínas dos filamentos intermedios causan fraxilidade e distrofias celulares (como é o caso de certas cardiomiopatías).

## Estabilidade 
Os filamentos intermedios, a diferenza da actina F ou os microtúbulos, son moi estables. Para a súa dinámica requírese a fosforilación e defosforilación dos seus compoñentes por medio de cinases e fosfatases, respectivamente.

## Relación con outros elementos do citoesqueleto 
Existen proteínas asociadas a filamentos intermedios que establecen enlaces cruzados con microtúbulos e actina.

## Notas
Enseada de Sydney

dereita|miniatura|Vista cara a 1930.
A **enseada de Sydney** (en inglés: *Sydney Cove*) é unha pequena enseada na beira sur da Baía de Jackson, comunmente coñecida, aínda que incorrectamente, como a Baía de Sydney, na costa do estado de Nova Gales do Sur na Australia.

Esta pequena cala foi o lugar escollido polo capitán Arthur Phillip para fundar, o 26 de xaneiro de 1788, a colonia penal británica que agora é a cidade de Sydney. Nomeouna con este nome en honra de Thomas Townshend, Lord Sydney, o ministro do interior británico e a persoa que autorizou o estabelecemento do asentamento.

As instrucións do capitán eran estabelecer o asentamento na Baía de Botany, outra baía grande ao sur da Baía de Jackson, mais como non había boas fontes de auga doce e tampouco un lugar seguro no que poder aportar, navegou cara ao norte achando as condicións ideais nesta pequena enseada. A Cala de Sydney oferecía ambas cousas, un lugar profundo e resguardado no que aportar e un regato de auga fresca que pronto sería coñecido como Tank Stream.

Hoxe en día, a zona está completamente urbanizada. O brazo esquerdo, que era onde estaba o regato, está baixo as rúas do distrito financeiro de Centro de Sydney, a parte central está ocupada pola terminal do transbordador de Circular Quay e o brazo dereito está baixo a Casa da Ópera.
Planet of the Apes

'**Planet of the Apes*** pode facer referencia a:

## Novela 
**La Planète des singes*, novela de Pierre Boulle

## Filmes 
**Planet of the Apes* (1968)
**Beneath the Planet of the Apes* (1970)
**Escape from the Planet of the Apes* (1971)
**Conquest of the Planet of the Apes* (1972)
**Battle for the Planet of the Apes* (1973)

## Series de televisión 
**Planet of the Apes* (1974)
**Return to the Planet of the Apes* (animación) (1975)

## Remakes 
**Planet of the Apes* (2001) dirixido por Tim Burton cun desenvolvemento similar, pero cun final algo diferente.
**Rise of the Planet of the Apes* (2011) dirixido por Rupert Wyatt.
**Dawn of the Planet of the Apes'' (2014) dirixido por Matt Reeves.
Área metropolitana

Unha **área metropolitana** é un gran centro de poboación que abrangue unha cidade central, que lle dá o nome á área, e a súa zona adxacente de influencia. Esta zona de influencia normalmente consiste nunha serie de cidades adxacentes, chamadas cidades satélites, que poden funcionar como cidades dormitorio, industriais ou comerciais. A área metropolitana organizase de maneira centralizada en torno a cidade central.

## Definición e características 
O concepto de área metropolitana fai referencia a unha aglomeración urbana, xeralmente unha grande cidade central, combinada cunha periferia non necesariamente urbana que se acha dentro da zona de influencia, xeralmente cidades satélites e/ou suburbios, e que constitúen un gran centro de poboación.

Varias son as características que definen a área metropolitana e a relación entre ambas zonas.
* A rexión metropolitana non precisa estar obrigatoriamenta formada por unha única zona contigua urbanizada, podéndose designar como rexión metropolitana, unha rexión con dúas ou máis áreas urbanizadas intercaladas con áreas rurais.
* A rexión metropolitana posúe un alto grau de integración entre as áreas mantendo unha organización centralizada en torno a cidade central.
* A rexión metropolitana está definida polas correspondentes administracións. E,
* A rexión metropolitana constitúese como un grande centro de poboación de grande densidade.

## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Aglomeración
* Conurbanación
* Megalópole
* Metrópole
* Planificación estratéxica urbana

### Ligazóns externas 
Asociación mundial das grandes metrópoles
Alexander Berkman

[miniatura|dereita|[Emma Goldman e Alexander Berkman.]]

**Alexander Berkman**, nado en Vilnius o 21 de novembro de 1870 e finado en Niza (Francia) o 28 de xuño de 1936, foi un escritor anarquista lituano.

## Traxectoria 
Era fillo dun adiñeirado home de negocios xudeu. Quedou orfo antes dos 18 anos e decidiu emigrar aos Estados Unidos, onde coñeceu á que sería a súa compañeira e amante Emma Goldman, unha inmigrante rusa que entón traballaba como empregada nunha fábrica téxtil.

Moi influídos polas obras de Johann Most, Berkman e Goldman convertéronse en activistas ao implicarse na campaña a favor da liberación dos homes que foron apresados no bombardeo de Haymarket de 1886. A partir de entón quedaron estreitamente vinculados ao movemento anarquista.

Cando en 1892, Henry Clay Frick, empresario potentado e propietario dunha planta de aceiro en Homestead, decidiu acabar cos intentos de folga dos seus traballadores, ocasionando un violento enfrontamento dun día de duración e cuxo resultado foron 60 feridos e o asasinato de 10 obreiros, Berkman decidiu facerse eco das doutrinas anarquistas que defendían as accións violentas ou Attentats como medio para lograr un cambio revolucionario. Dese modo, entrou nas oficinas do magnate e con dous disparos intentou matar a Frick quen, con todo, salvouse, e Berkman foi apresado e condenado a 22 anos en prisión, dos que finalmente cumpriu 14.

Liberado en 1906, Berkman e Goldman encabezaron o movemento anarquista nos Estados Unidos, publicando clandestinamente semanarios radicais como *Mother Earth* ou *Blast*, e libros como *Anarchism and Other Essays* (1910) de Goldman ou *Memorias dun anarquista en prisión* (1912) de Berkman, este último publicado en castelán pola editorial Melusina. Tras varios incidentes e acusacións, foron deportados á Unión Soviética durante o Medo Vermello de 1917, pero tras a represión en Kronstadt mudáronse a Suecia, Alemaña e finalmente Francia, sen deixar de denunciar ao goberno soviético cos seus libros *The Bolshevik Myth* (1925), *Letters from Russian Prisons* (1925) ou *O ABC do comunismo libertario* (1929).

A saúde e economía de Berkman nese momento eran bastante precarias, e decidiu suicidarse en xuño de 1936.

## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Alexander Berkman
Voltairine de Cleyre

**Voltairine de Cleyre**, nada en Leslie (Míchigan) o 17 de novembro de 1866 e finada en Chicago (Illinois) o 6 de xuño de 1912, foi unha escritora anarquista e feminista estadounidense.

## Traxectoria 
Nada nunha familia de orixe francesa, filla de Auguste de Cleyre, librepensador e grande admirador de Voltaire. A partir de 1880 verase fortemente influenciada por Thomas Paine e sobre todo por Mary Wollstonecraft, así como por Henry David Thoreau, Big Bill Haywood, Clarence Darrow, e máis tarde por Eugene Debs. Tras os sucesos de Haymarket do verán de 1886, decántase cara ao anarquismo, colaborando con Benjamin R. Tucker no seu xornal *"Liberty"*. O 12 de xuño de 1890 ten un fillo, Harry, procreado co librepensador James B. Elliot.

No seu ensaio de 1894, *In Defense of Emma Goldman and the Right of Expropriation* (en galego, *En defensa de Emma Goldman e do dereito de expropiación*), identifícase xa co anarcoindividualismo: *"Miss Goldman é comunista e eu son individualista. Ela desexa abolir o dereito á propiedade mentres que eu desexo mantelo"*, a pesar de que nalgúns textos posteriores rexeitarao, desprazándose cara ao comunismo libertario. Voltairine de Cleyre seguiu sendo individualista no filosófico mais deixou a proximidade do librecambismo libertario para abrazar o comunismo libre no económico.

O seu ensaio *Sex Slavery* (en galego, *A escravitude sexua*l), publicado postumamente en 1914, constitúe unha condena ás ideas de beleza feminina do momento. O título do ensaio non se refire á prostitución, aínda que tamén este tema é tratado, senón sobre todo ás leis sobre o matrimonio que *"permiten aos homes a violar as súas esposas sen consecuencias"*.

## Publicacións 
* *The Drama of the Nineteenth Century* (1889).
* *In Defense of Emma Goldmann [sic] and the Right of Expropriation* (1894).
* ''The Past and Future of the Ladies' Liberal League* (1895).
* *The Gods And The People* (1898?).
* *The Worm Turns* (1900).
* *Det Anarkistiske Ideal* (1903).
* *Crime and Punishment* (1903).
* *McKinley's Assassination from the Anarchist Standpoint* (1907).
* *Anarchism and American Traditions (1909).
* *The Dominant Idea* (1910).
* *Direct Action* (1912).
* *Selected Works of Voltairine de Cleyre* (1914).
* *Selected Stories* (1916).

## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
**Acción directa*, edición dixital de *Direct Action* .
Louise Michel

miniatura|dereita|180px|Louise Michel.

**Louise Michel**, nada en Haute Marne o 29 de maio de 1830 e finada en Marsella o 9 de xaneiro de 1905, foi unha activa loitadora da Comuna de París, educadora popular, feminista e unha das figuras máis importantes do anarquismo francés.

## Traxectoria 
Era filla natural dunha serventa, recibiu educación e converteuse en mestra. En 1869 era secretaria da Sociedade Democrática de Moralización que tiña por finalidade axudar aos traballadores. Durante a Comuna de París, en 1871, animou o Club da Revolución e as súas milicias, comandando un batallón feminino que se enfrontou aos reaccionarios nas barricadas de París. Condenárona a dez anos de desterro logo de declarar no xuízo que se lle seguiu:

:*Non me quero defender, non quero que me defendan; pertenzo de maneira total á revolución social e declaro aceptar a responsabilidade de todos os meus actos.(...) Xa que, segundo parece, todo corazón que loita pola liberdade só ten dereito a un pouco de chumbo, esixo a miña parte. Se me deixades vivir, non cesarei de clamar vinganza e de denunciar, en vinganza dos meus irmáns, aos asasinos desta Comisión.*

Deportada a Nova Caledonia, colaborou con quen loitaban pola independencia política desa colonia francesa. Dous anos logo do seu regreso a Francia en 1881, foi procesada por encabezar unha manifestación de desocupados que culminou cunha expropiación de comercios. Obtivo unha nova condena de seis anos de prisión. Finalmente, morreu en 1905 mentres daba unha conferencia para traballadores en Marsella. Escribiu *Memorias da Comuna*, en 1898 e, á súa morte, foi enterrada envolvida no estandarte da Comuna de París.

Entre as súas novelas e dramas sociais destacan:
* *La Misère*.
* *Les Microbes humains*.
* ''Les Crimes de l'époque''.
## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
*Louise Michel arquive
* Unha coñecida canción para Louise Michel (en francés), de Joan-Pau Verdier