open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Municipio de Salaspils

O **municipio de Salaspils ** (en letón, *Salaspils novads*) é un dos 36 municipios de Letonia. Os 36 municipios son resultado da última reorganización do territorio aprobada o 1 de xuño de 2021. É un pequeno municipio da parte central de Letonia, no suroeste de Vidzeme. O centro do condado é Salaspils, consta de dúas unidades territoriais: a cidade de Salaspils e a parroquia de Salaspils (ata 2010, simplemente o territorio rural da cidade de Salaspils, sen categoría de parroquia). Limita con Riga ao oeste, co municipio de Ķekava ao sur, co municipio de Ogre ao leste e co municipio de Ropaži ao norte.

O actual territorio do municipio non só está formado pola terra da antiga parroquia de Salaspils, senón tamén por parte dos territorios das parroquias veciñas: Stopiņi, Ropaži, Katlakalna, Ikšķile e Dole.. 

## Campo de concentración e Memorial 
Durante a Segunda Guerra Mundial, os nazis estableceron un campo de prisioneiros de guerra e o campo de concentración de Salaspils para civís, onde agora se atopa o memorial de Salaspils (1967), en lugar dos antigos campos de verán militares.

O memorial inclúe unha sala de exposicións, varias esculturas e un gran bloque de mármore. Durante a época da Unión Soviética, o grupo soviético Guitar Singing (en ruso: Поющие гитары) dedicou a canción Salaspils aos nenos vítimas do campamento.

500px|Conxunto escultórico do memorial

## Notas 
## Véxase tamén
### Outros artigos 
*Organización territorial de Letonia
*Rexións de Letonia
Lingua maguindanao

A **lingua maguindanao** é unha lingua austronesia falada polo pobo maguindanao, o cal conforma a maioría da poboación nas provincias de Maguindanao do Norte e Maguindanao do Sur, en Filipinas. En 2020, a lingua estaba clasificada como a novena lingua máis falada na casa en Filipinas, cuns 365.032 fogares que aínda falan a lingua.

## Sistemas de escrita 
O maguindanao escríbese co alfabeto latino, mais adoitaba escribirse coa escrita jawi. Entre os traballos sobre a lingua publicados por Jacinto Juanmartí, a súa historia sagrada  contén textos maguindanao tanto en letra jawi como en latina.

### Alfabeto latino 
### Jawi
## Sinais en lingua maguindanao 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
* 
* 
*
Alcázar de Segovia

O **Alcázar de Segovia**, que data de comezos do século XII, é un dos castelos medievais máis famosos do mundo e un dos monumentos máis visitados de España. Polas súas estancias pasaron vinte e dous reis, ademais dalgúns dos personaxes máis destacados da historia. O seu perfil érguese sobre o val do río Eresma e é o símbolo da cidade vella de Segovia e o seu acueduto, declarada Patrimonio da Humanidade en 1985.

## Historia 
Palacio e fortaleza dos reis de Castela, o seu trazado reflicte o esplendor da corte durante a Idade Media, e as súas murallas foron testemuñas de batallas, intrigas palaciais, vodas reais e acontecementos sorprendentes. Ao longo da súa existencia, o Alcázar foi castro romano, fortaleza medieval, palacio real, custodio do tesouro real, prisión do estado, Real Colexio de Artillaría e Arquivo Xeral Militar.

Foi a primeira residencia dos reis casteláns xa que polo menos desde 1135, dous séculos antes do Palacio de Tordesillas ou do Alcázar de Sevilla, a familia real de Castela tiña apousentos no Alcázar, daquela coñecido como “Palacio Maior”.

Na torre vella, a da homenaxe, gardábase o tesouro da Coroa de Castela, do que os fondos procedían para financiar, entre outras empresas, a primeira viaxe de Cristovo Colón a América.

En 1437 chegan ao Alcázar os libros da administración real, creando un dos primeiros arquivos reais de Castela, Aínda que a verdadeira historia do Alcázar comeza coa Reconquista, cuxa evolución coincide coa do castelo, aínda que con importantes reformas posteriores, como a cuberta de lousa que mandara facer Filipe II e que converte o Alcázar de Segovia no castelo "máis europeo" da península, sendo un dos exemplos máis salientables de fortaleza militar e de caso único na historia da arquitectura española e europea, castelo e pazo real, como o seu nome indica: "alcáçar", polo que xa era coñecido en 1135, cando reinaba o emperador Afonso VII.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
*Páxina web oficial
Shin-chan: Perdidos na xungla

é un filme xaponés de animación de 2000 dirixido e escrito por Keiichi Hara

## Personaxes 
*Akiko Yajima como Shinnosuke Nohara
*Keiji Fujiwara como Hiroshi Nohara
*Miki Narahashi como Misae Nohara
*Satomi Kōrogi como Himawari Nohara
*Mari Mashiba como Toru Kazama e Shiro
*Tamao Hayashi como Nene Sakurada
*Teiyū Ichiryūsai como Masao Sato
*Chie Satō como Bo Suzuki
*Akio Ōtsuka como Paradise King
*Tesshō Genda como Gotarō aka Action Kamen
*Etsuko Kozakura como Mimiko Sakura
* Sakiko Tamagawa como nai de Toru
* Junko Hagimori como nai de Nene
* Tomoko Otsuka como nai de Masao
* Ayako Kawasumi como Ai Suotome
* Fumihiko Tachiki como Kuroiso
* Yumi Takada como Midori Yoshinaga
* Michie Tomizawa como Ume Matsuzaka
* Kotono Mitsuishi como Masumi Ageo

## Estrea 
O filme estreouse nos cinemas do Xapón o 22 de abril de 2000.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* *Shin-chan*
* Lista de títulos con versión en galego nas plataformas de streaming
Río Eresma

O **río Eresma**, tamén chamado **Balsaín** ou **Valsaín** no seu tramo superior, é un río da parte central de España, que discorre por Castela e León, polas provincias de Segovia e Valladolid. Pertence á cunca do río Douro, do que é subafluente pola súa marxe esquerda. Ten unha lonxitude de 134 km e rega unha cunca de 2940 km². 

## Curso 
[miniatura|esquerda|Encoro á altura de [Segovia.]]
Nace no val de Valsaín, na serra de Guadarrama, da confluencia de varios regatos que baixan das abas de Peñalara, Siete Picos e Montón de Trigo, entre outras montañas.

Segue en dirección norte, pasando por San Ildefonso, Palazuelos de Eresma, San Cristóbal de Segovia e pola cidade de Segovia, a cal arrodea nun meandro pechado. Discorre en dirección noroeste, pasando polos concellos de Valverde del Majano, Hontanares de Eresma, Los Huertos, Armuña, Yanguas de Eresma, Bernardos, Carbonero el Mayor, Migueláñez, Navas de Oro, Coca, Villeguillo e Villaverde de Íscar.

Adéntrase na provincia de Valladolid por Llano de Olmedo, Aguasal, Olmedo, Pedrajas de San Esteban, Alcazarén e Hornillos de Eresma.

Posteriormente desemboca pola dereita no Adaja, río con menor caudal que o propio Eresma, no concello de Matapozuelos (Valladolid). Pola súa parte, o Adaja desemboca no río Douro uns 30 km augas abaixo, no lugar de Aniago, máis arriba de Tordesillas.

## Afluentes 
[miniatura|esquerda|Confluencia dos ríos Eresma (dereita) e [Río Ciguiñuela|Ciguiñuela (esquerda).]]
Os seus afluentes máis importantes recíbeos pola esquerda, sendo o Moros, o Voltoya, o Frío, o Tejadilla e o Milanillos; pola dereita recibe o Cambrones e o Ciguiñuela, cuxo caudal é menor ao confluír a pé de serra.

## Valor ecolóxico 
A súa cunca forma parte da Rede Natura 2000, estando catalogada como Zona de especial protección para as aves.

## Notas
Appendix (grupo musical)

**Appendix ** foi unha banda sueca, da cidade de Malmö, do xénero do jazz-rock. A banda mesturaba psicodelia e jazz fusión co funk e temáticas científicas e espirituais. O conxunto estivo composto por 7 músicos durante os anos 70, a banda publicou o álbum de culto *Space Trip* (Amigo AMLP813) en *1973*.

## Características
A crítica sitúa o jazz de Appendix na liña de influencia do Miles Davis de finais dos 60/principios dos 70 e da banda británica If, denotando a súa tendencia ao jazz rock. A banda empregaba fortes reverberacións na voz, melancólica coma en "Autumn Song", comparada pola crítica a Moody Blues, King Crimson ou ao free jazz.

O saxofonista e frautista Helge Albin converteuse máis tarde en líder de Tolvan Big Band, recoñecido polo seu traballo con Tommy Körberg (Solar Plexus, Made in Sweden et al) e Dave Liebman entre outros. Tamén en Tolvan Big Band estivo o batería Roy Wall. O baixista Ted Persson e Hans Blom adicáronse a traballos de sesión nos anos 70..

## Membros
* Lars-Håkan Olsson, voz
* Hans Blom , teclado
* Helge Albin, saxofón, frauta
* Roy Wall, trompeta, fliscorno, anteriormente na banda de Helsingborg Flavored Soul
* Kalle Lindberg, trombón
* Ted. Persson, baixo
* Flemming Jörgensen, batería

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* A canción Space Trip dos Appendix , en youtube, ano 1973
Baba Vida

**Baba Vida** (en ) é un castelo medieval da cidade de Vidin, no noroeste de Bulgaria e o principal punto de referencia da cidade. Consta de dous muros cortina concéntricos e unhas nove torres das cales tres se conservan ata toda a súa altura medieval, incluídas as ameas orixinais, e é o único castelo medieval totalmente conservado do país. Baba Vida está a 39 metros sobre o nivel do mar.
miniatura|200px|Plano da fortaleza.

## Historia 
A construción do castelo comezou no século X no lugar do antigo castelo Bononia romano. O edificio de Baba Vida está ligado a unha lenda, segundo a cal un rei búlgaro danubio que gobernou en Vidin tivo tres fillas: Vida, Kula e Gamza. Antes da súa morte, dividiu o seu reino entre as tres. Vida, a maior, recibiu Vidin e as terras do norte ata os Cárpatos, Kula recibiu Zaječar e o val de Timok, e Gamza gobernaría as terras ao oeste ata o río Morava. Aínda que Gamza e Kula casaron con nobres, Vida permaneceu solteira e construíu o castelo na súa cidade. O nome do castelo significa "Avoa Vida".

## Galería 

Ficheiro:Baba Vida Klearchos 4.jpg
Ficheiro:Baba Vida E2.JPG
Ficheiro:Baba Vida E11.JPG
Ficheiro:Baba Vida E10.JPG
Ficheiro:Baba Vida E12.JPG
Ficheiro:Baba Vida E9.JPG
Ficheiro:Baba Vida E18.JPG
Ficheiro:Baba Vida E7.JPG

## Notas
Vidin

**Vidin** (en ) é unha cidade portuaria na beira sur do río Danubio, no noroeste de Bulgaria. Está preto das fronteiras con Romanía e Serbia, e tamén é a capital administrativa da provincia de Vidin, así como da área metropolitana de Vidin (dende 870).

É un centro industrial, agrícola e comercial, Vidin ten un interior fértil coñecido polos seus viños.

## Demografía 
## Gallery 

Ficheiro:Баба Вида 2015.jpg|Castelo medieval Baba Vida.
Ficheiro:Vidin-danube-photo.jpg|Vista do río Danubio dende Baba Vida.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
*Lista de cidades de Bulgaria
José Álvarez Junco

**José Álvarez Junco**, nado en Vielha, Lleida, o 8 de novembro de 1942 é un historiador e escritor español que é profesor emérito de Historia do Pensamento e dos Movementos Políticos e Sociais na Universidade Complutense de Madrid.

## Traxectoria 
Sendo un rapaz, a súa familia mudouse a Villalpando, Zamora, onde pasou boa parte da mocidade. Estudou Dereito e Ciencias Políticas en Madrid onde traballou co historiador José Antonio Maravall, que dirixiu a súa tese de doutoramento sobre o pensamento político do anarquismo español, lida en 1973. Publicou *La ideología política del anarquismo español, 1868-1910* en 1976.

Destacan das súas obras: *Los movimientos obreros en el Madrid del siglo XIX* (1981); *Periodismo y política en el Madrid de fin de siglo: el primer lerrouxismo* (1983); *Lecciones de derecho político* (1984), en colaboración; *El "Emperador del Paralelo".* *Alejandro Lerroux y la demagogia populista* (1990).

Publicou *Mater Dolorosa.* *La idea de España en el siglo XIX* (2001), galardoada co Premio Nacional de Ensaio en 2002, concedido polo Ministerio de Cultura, e o Premio Fastenrath da Real Academia Española en 2003. Neste libro fai unha aproximación desde a análise historiográfica, afastada do esencialismo que dominaba o vello debate sobre o Ser de España. Froito deste traballo e debido ao contexto político, tivo unha polémica con Antonio Elorza sobre a idea de "nación española".

Entre 1992 e 2000 ocupou a cátedra Príncipe de Asturias da Universidade Tufts en Boston, e dirixiu o seminario de Estudos Ibéricos do Centro de Estudos Europeos da Universidade de Harvard. Tamén foi director do Centro de Estudos Políticos e Constitucionais até maio de 2008 e en virtude dese cargo, conselleiro de Estado.

É colaborador de *El País* e codirixe o seminario de Historia Contemporánea do Instituto de Investigación Ortega y Gasset. O seu traballo foi analizado colectivamente en 2013. 

Deixou o seu posto de profesor na Complutense logo da súa xubilación en xaneiro de 2014. O 7 de outubro de 2014 na Fundación Juan March repasou o seu itinerario vital e intelectual con Santos Juliá. O autor destaca pola súa forma plural de abordar temas candentes como os movementos sociais, o populismo ou a construción nacional.

En 2016 publicou un novo libro, *Dioses útiles.* *Naciones y nacionalismo*, onde condensa as súas investigacións sobre o tema do nacionalismo, así como as teorías con maior presenza, nun volume breve e de fácil lectura, tentando racionalizar un problema histórico-político caracterizado pola súa emocionalidade.

## Obras 
; **Autor**

* 
* 

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

; **Coautor**

* 
* 
* 
* 

; **Coordinador**

* 

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
### Ligazóns externas 
* Polémica con Antonio Elorza. Desde Periodista Digital.
Castelo Laroche

O **castelo Laroche**, tamén coñecido como o **castelo de Loveland**, é un museo situado ás beiras do río Little Miami ao norte de Loveland, Ohio, nos Estados Unidos de América. Construído ao estilo dun castelo medieval, a construción comezou en 1927 polo líder das tropas dos Boy Scouts, veterano da primeira guerra mundial e medievalista Harry D. Andrews. Construíu o castelo en terreos de promoción que se obtiveron pagando as subscricións dun ano a *The Cincinnati Enquirer*. 

## Galería 

Chateau Laroche 2019a.jpg|Exterior.
Chateau Laroche 2019b.jpg|Exterior.
Chateau Laroche interior 2019a.jpg|Interior.
Chateau Laroche interior 2019e.jpg|Interior.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
*Loveland, Ohio
Loveland, Ohio

**Loveland** é unha cidade dos condados de Hamilton, Clermont e Warren na parte suroeste do estado de Ohio, nos Estados Unidos de América. A poboación era de 13&nbsp;307 habitantes segundo o censo de 2020. Considerado parte da área metropolitana de Cincinnati, Loveland está situado a uns 24 km ao nordés dos límites da cidade de Cincinnati.

## Demografía 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
*Castelo Laroche
Zsuzsa Koncz

**Zsuzsa Koncz**, nada como **Zsuzsanna Koncz** o 7 de marzo de 1946 en Pély, é unha cantante pop húngara, cuxas letras (principalmente escritas por János Bródy) foron ás veces moi críticas co sistema político anterior a 1990 no seu país.

## Traxectoria 
A súa carreira comezou despois da súa actuación no espectáculo de talentos *Ki mit tud?* en 1962. Ao longo da súa traxectoria actuou con diversas bandas e músicos, entre os que destacan Illés e János Bródy. Na década de 1970, realizou varias xiras exitosas no estranxeiro, principalmente en países do Bloque do leste, así como na República Federal Alemá (ás veces baixo os nomes de Shusha Koncz e Jana Koncz en países de fala alemá), pero tamén en Francia, nos Estados Unidos de América e no Xapón. Segue sendo moi popular en Hungría, con algunhas das súas cancións que agora forman parte do folclore húngaro, entre elas: 'A Kárpáthyék lánya', 'Ha én rózsa volnék' e 'Valahol egy lány'.

## Discografía 
miniatura|Zsuzsa Koncz en 1973.
# *Volt egyszer egy lány* (1969)
# *Szerelem* (1970)
# *Jana Koncz* (República Federal Alemá, en alemán, 1970)
# *Kis Virág* (1971)
# *Élünk és meghalunk* (1972)
# *Zsuzsa Koncz* (República Democrática Alemá, en alemán, 1972)
# *Jelbeszéd* (1973)
# *Gyerekjátékok* (1974)
# *Kertész leszek* (poemas, 1975)
# *Ne vágj ki minden fát!* (1975)
# *...Elmondom hát mindenkinek* (poemas, 1976)
# *Koncz Zsuzsa X.* (1977)
# *Aranyalbum* (1967–1973) (recompilatorio, 1978)
# *Valahol* (1979)
# *Ich komm und geh mit meinen Liedern* (República Democrática Alemá, en alemán, 1980)
# *Menetrend* (1981)
# *Die lauten Jahre sind vorbei* (República Democrática Alemá, en alemán, 1982)
# *Konczert* (1984)
# *Shusha Koncz Morgenlicht* (Austria, en alemán, 1984)
# *Újhold* (1985)
# *Fordul a világ* (1988)
# *Koncz Zsuzsa archív* (recompilatorio, 1988)
# *Verslemez III.* (poemas, 1989)
# *Illúzió nélkül* (1991)
# *Jubileumi koncert* (1992)
# *Ne veszítsd el a fejed* (1993)
# *Unplugged I-II.* (1995)
# *Válogatott kislemezek* (recompilatorio, 1996)
# *Miénk itt a tér* (1996)
# *Ég és föld között* (1997)
# *Csodálatos világ* (duetos, 1998)
# *Miért hagytuk, hogy így legyen?* (recompilatorio, 1999)
# *Ki nevet a végén* (2002)
# ''Wie sag ich's Dir* (Alemaña, en alemán, 2003)
# *Egyszerű ez* (poems, 2006)
# *Die großen Erfolge* (Alemaña, en alemán, 2007)
# *37* (2010)
# *Tündérország* (2013)
# *Aréna 10* (2014)
# *Vadvilág* (2016)
# *Aréna koncert 2017.* (2017)
# *Így volt szép* (2019)
# *Szabadnak születtél* (2020)
# *Te szeress legalább'' (2022)

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
*Páxina web oficial
Frigidarium

[miniatura|Mapa das termas de [Herculano|Herculanum.]]
O ***frigidarium*** é unha das tres salas de baño das termas romanas, na que se tomaban os baños fríos. Normalmente conta cunha piscina que pode variar en tamaño e forma.

Non se coñece con certeza a sucesión de baño nas *thermae*, pero pénsase que o bañista pasaría primeiro polo *apodyterium*, onde se espiría e gardaba a roupa, para despois entrar no *eleothesium* ou *unctuarium* para ser unxido con aceites. Despois de facer exercicio nunha sala ou corte especial, gozaba da sala quente, coñecida como *calidarium* ou *caldarium*, despois da sala de vapor (un *sudatorium* húmido ou un *laconicum* seco), onde probablemente quitaría o aceite coa axuda dun estríxil metálico curvo pasándoo pola pel, antes de trasladarse finalmente ao *frigidarium* coa súa pequena piscina de auga fría, ou ás veces non tan pequena.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Termas romanas
Shin-chan: A guerra dos balnearios

é un filme xaponés de 1999 dirixido por Keiichi Hara. É o sétimo filme da serie anime *Shin-chan*. Estreouse nos cinemas do Xapón o 17 de abril de 1999 xunto coa curtametraxe titulada .

Estreouse dobrado ao galego o 29 de abril de 2009 a través da TVG.

## Personaxes 
* Akiko Yajima como Shinnosuke Nohara
* Keiji Fujiwara como Hiroshi Nohara
* Miki Narahashi como Misae Nohara
* Satomi Kōrogi como Himawari Nohara
* Kaneto Shiozawa como Buriburizaemon
* Yukari Tamura como Ibusuki
* Kotono Mitsuishi como Masumi Ageo
* Shinji Ogawa como Kusatsu
* Iemasa Kayumi como Akamamire
* Tetsurō Tamba como Tamba

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* *Shin-chan*
Shin-chan: A ritmo de samba

é un filme xaponés de 2006. É o décimo cuarto filme baseado na serie de manga e anime *Shin-chan*. Estreouse nos cinemas do Xapón o 15 de abril de 2006. O filme foi producido por Shin-Ei Animation, o estudio creador do anime de televisión.

Estreouse dobrado ao galego o 24 de decembro de 2019 a través da TVG. Estreouse en liña o 3 de marzo de 2025 na plataforma do Xabarín Club.

## Personaxes 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* *Shin-chan*
* Lista de títulos con versión en galego nas plataformas de streaming
Abenójar

**Abenójar** é un concello e localidade española da provincia de Cidade Real, na comunidade autónoma de Castela-A Mancha. O termo municipal ten unha poboación de 1324 habitantes (INE 2024).

## Demografía 
Conta cunha poboación de 1324 habitantes (INE 2024).

## Notas
Secuestro de Anabel Segura

O 12 de abril de 1993, **Anabel Segura**, unha estudante universitaria de 22 anos, foi secuestrada por Emilio Muñoz Guadix coa axuda do seu amigo, Cándido "Candi" Ortiz Aón. Logo de ser raptada mentres facía footing en La Moraleja, Madrid, Segura foi retida nunha fábrica abandonada en Numancia de la Sagra, Toledo. Tentou escapar pero foi estrangulada ata a morte e enterrada nos terreos da fábrica.

En moitas ocasións, Ortiz e Muñoz prometeron en falso que liberarían a Segura en troques de cartos, mais os secuestradores nunca acudiron aos puntos de encontro polo diñeiro do rescate.

O secuestro de Segura tivo unha ampla cobertura nos medios e foi coñecido como un caso que "conmocionou a sociedade española". Os medios seguiron o caso durante dous anos despois do secuestro.

## Contexto 
### Vítima 
Anabel Segura Foles era unha rapaza de 22 anos de La Moraleja, un barrio residencial acomodado do concello de Alcobendas no norte da Comunidade de Madrid, España. Segura era unha estudante de cuarto ano da universidade privada ICADE.

### Secuestradores 
Emilio Muñoz Guadix e a súa muller Felisa, trasladáronse dende Vallecas cos seus fillos ao concello de Toledo de Pantoja, para ter un mellor futuro para a súa familia. Emilio traballaba como repartidor en Madrid para unha empresa de paquetería.

Cándido Ortiz, amigo da infancia de Muñoz, mudouse a Escalona. Dedicábase á fontanaría e adoitaba viaxar á capital para traballar.

## Crime 
miniatura|Urbanización de La Moraleja, o lugar onde vivía e foi secuestrada Segura.

### Secuestro 
Na mañá do 12 de abril de 1993, Muñoz e Ortiz dirixíronse aos arredores da urbanización La Moraleja coa intención de secuestrar a alguén. Segundo fontes da investigación, estaban convencidos de que a zona era "bingo seguro". Segura, como facía todas as mañás, saía cun chándal e un walkman a facer footing ao barrio Intergolf de La Moraleja, onde vivía. A familia de Segura estaba fóra da cidade. Esta foi a primeira das 15 chamadas que fixeron á familia,

## Monumento 
O 10 de maio de 2021 inagurouse un monumento a Anabel Segura xunto ao Centro Cívico que leva o seu nome en Alcobendas.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* *¿Quién sabe donde? Por Anabel*. Programa do 06/04/1995 
* *La huella del crimen. El secuestro de Anabel*. 2009
Humaira Begum

**Humaira Begum** (), nada en Kabul o 24 de xullo de 1918 e finada en Roma o 26 de xuño de 2002 foi a esposa e curmá do rei Mohammed Zahir Shah e a última raíña de Afganistán.

## Traxectoria 
Humaira Begum foi filla do Sardar Ahmad Shah Khan e da súa primeira esposa, Zarin Begum.

Casou co seu primo irmán, Mohammed Zahir Shah, o 16 de novembro de 1930 (nikah) e en Qawmi Bagh, Kabul, o 7 de novembro de 1931. Xuntos, reinaron durante 39 anos xunto aos seus sete fillos, ata que, tras a proclamación da República de Afganistán, partiron ao exilio en Roma.

Entre as medidas que adoptou o seu esposo para modernizar o país, destacou o seu traballo para acabar coa purdah, que obrigaba as mulleres a cubrirse completamente en público mediante o uso de burkas ou roupa similar. Para dar exemplo, Humaira Begum non usaba velo. Foi unha feminista convencida.

En 1946, a raíña Humaira fundou a Sociedade de Mulleres, o primeiro instituto para mulleres en Afganistán.

Faleceu en Roma o 26 de xuño de 2002 e foi posteriormente enterrada no mausoleo familiar, onde descansa xunto ao seu esposo.

## Matrimonio e fillos 
Mohammed Zahir Shah e Humaira Begum tiveron seis fillos e dúas fillas:

* Princesa Bilqis Begum (nada o 17 de abril de 1932).
* Príncipe Muhammed Akbar Khan (4 de agosto de 1933 – 26 de novembro de 1942).
* Príncipe Herdeiro Ahmad Shah (23 de setembro de 1934 – 4 de xuño de 2024).
* Princesa Maryam Begum (2 de novembro de 1936 – 25 de decembro de 2021).
* Príncipe Muhammed Nadir Khan (21 de maio de 1941 – 3 de abril de 2022).
* Príncipe Shah Mahmoud Khan (15 de novembro de 1946 – 7 de decembro de 2002).
* Príncipe Muhammed Daoud Pashtunyar Khan (nado o 14 de abril de 1949).
* Príncipe Mir Wais Khan (7 de xaneiro de 1957 – 29 de setembro de 2023).

## Distincións honoríficas 
### Distincións honoríficas afgás 
50px Membro de Primeira Clase da Orde do Sol Supremo (08/11/1933).
### Distincións honoríficas estranxeiras 
50px Dama Gran Cruz da Orde da Lexión de Honra (República Francesa, 01/01/1950).
50px Membro de Primeira Clase da Orde das Pléiades (Imperio de Irán, 26/03/1950).
50px Dama Gran Cruz da Orde do Mérito da República Federal de Alemaña (Alemaña, 07/08/1963).
50px Dama Gran Cinto da Orde da Preciosa Coroa (Imperio do Xapón, 14/04/1969).

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Raíñas consortes de Afganistán

### Ligazóns externas 
* Cea en honra do Rei Mohammad Zahir Shah de Afganistán.
Mah Parwar Begum

**Mah Parwar Begum**, finada en Teherán, Irán, o 13 de decembro de 1941, foi unha raíña de Afganistán. Procedente do clan (khel) Babakar, era a terceira filla do Sardar Muhammad Asif Khan e da súa segunda esposa, Murwarid Begum. Ademais, foi a única esposa de Mohammad Nadir Shah e a nai de Mohammad Zaher Shah, ambos reis de Afganistán.

A súa filla, Zamina Begum, foi a Primeira Dama de Afganistán, como esposa de Mohammed Daoud Khan. 

## Notas 
## Véxase tamén
Daniel Cabaleiro Lago

**Daniel Cabaleiro Lago**, nado en Vigo cara a 1911 e finado en Teis o 18 de xullo de 1939, foi un funcionario e político galego.

## Traxectoria 
Co golpe de Estado do 18 de xullo de 1936 fuxiu ao monte e estivo agochado. O xuíz militar de Vigo reclamouno mediante requisitoria o 27 de novembro xunto co seus irmáns Manuel Francisco, Segundo, Ramón e Constantino, e Antonio Dávila Fernández, Cesáreo Costas, Enrique García e os irmáns Alejandro e Evaristo Melón Martínez. Xulgado en Vigo por rebelión, foi declarado en rebeldía. Moreu a causa de tuberculose na súa casa en 1939, onde os falanxistas facían vixianza na porta.
## Notas
Gran Mestre (xadrez)

miniatura|Número de Grandes Mestres por ano.
**Gran Mestre** é un título outorgado aos xogadores de xadrez pola organización mundial de xadrez FIDE. Ademais de Campión do Mundo, o Gran Mestre é o título máis alto que pode acadar un xogador de xadrez. Unha vez conseguido, o título mantense de por vida, aínda que excepcionalmente o título pode ser revogado por facer trampas.

O título de Gran Mestre, xunto cos títulos menores da FIDE de International Master (IM), FIDE Master (FM) e Candidate Master (CM), está aberto a todos os xogadores independentemente do sexo. A gran maioría dos grandes mestres son homes, pero 42 mulleres recibiron o título de Gran Mestre a partir de 2024, dun total de preto de 2000 grandes mestres. Tamén hai un título de Gran Mestra Femenina con requisitos máis baixos (ca. 200 Elo menos) concedido só ás mulleres.

Tamén hai títulos de Gran Mestre para os que crean e resolven problemas de xadrez, concedidos pola Federación Mundial de Composición de Xadrez. A Federación Internacional de Xadrez por Correspondencia (ICCF) outorga o título de Gran Mestre Internacional de Xadrez por Correspondencia. Ambos os dous organismos son agora independentes da FIDE, pero traballan en cooperación con ela.

"Súper Gran Mestre" é un termo informal para referirse aos xogadores de elite do mundo. No pasado, isto referíase a xogadores cunha puntuación Elo superior a 2600, pero como a puntuación media Elo dos mellores xogadores aumentou, normalmente refírese a xogadores cunha clasificación Elo superior a 2700. Os Súper Grandes Mestres teñen un alto recoñecemento e son normalmente os que máis ganan do xadrez.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Gran Mestra Feminina
Hikaru Nakamura

**Christopher Hikaru Nakamura**, nado o 9 de decembro de 1987 é un Gran Mestre de xadrez estadounidense, streamer, YouTuber, cinco veces campión de xadrez dos Estados Unidos e o actual campión mundial de xadrez aleatorio de Fischer. Prodixio do xadrez, conseguiu o seu título de Gran Mestre aos 15 anos, sendo o estadounidense máis novo no momento en facelo. Cunha puntuación máxima de 2816 Elo, Nakamura é o décimo xogador mellor valorado da historia. 

Nakamura representou aos Estados Unidos en sete Olimpíadas de Xadrez (2006, 2008, 2010, 2012, 2014, 2016, 2018), conseguindo unha medalla de ouro por equipos e dúas de bronce por equipos, e participou en tres Torneos de Candidatos, rematando de segundo na edición de 2024, cuarto na edición de 2022 e sétimo na edición de 2016. En maio de 2014, cando a FIDE comezou a publicar clasificacións oficiais de xadrez rápido e blitz, Nakamura ocupaba o posto número 1 do mundo en ámbalas listas; mantívose no primeiro rango ou preto do número 1 en rápido e blitz dende entón.

Dende 2018, Nakamura desenvolveu a súa carreira como creador de contido e, posteriormente, asinou cunha organización de deportes electrónicos TSM, para unirse máis tarde a Misfits Gaming. Tendo canles populares en Twitch, Kick e YouTube, Nakamura é o streamer de xadrez máis popular e foi acreditado por contribuír ao crecemento da popularidade do xadrez en liña.

## Notas
Turza

O topónimo **Turza** pode referirse a:

;En Galiza
***Turza**, lugar da parroquia de San Romao de Campos, no concello de Carballedo;
***Turzavella**, lugar da parroquia do Souto, no concello da Peroxa.

## Véxase tamén
### Outros artigos
***Turzas**, lugar da parroquia de Augas Santas, no concello de Allariz.
Victoriano Sánchez Latas

**Victoriano Sánchez Latas**, nado en Guntín o 19 de novembro de 1852 e finado en Lugo o 15 de marzo de 1927, foi un avogado, político e propietario agrario galego.

## Traxectoria 
Fixo o bacharelato no Instituto de Lugo. Licenciado en Dereito pola Universidade de Santiago de Compostela (1874). Exerceu como avogado en Mondoñedo e Lugo. Obtivo praza de rexistrador da propiedade e exerceu en Becerreá (1880), Mondoñedo (1885), Lugo (1887), Andalucía, Burgos, Cataluña e Madrid, onde se xubilou. Comisario Rexio de Fomento de Lugo, foi presidente da Federación Católico Agraria Diocesana e presidente do consello de administración da Editorial Católica Lucense, editora de *La Voz de la Verdad*. Na ditadura de Primo de Rivera foi nomeado deputado provincial da Deputación de Lugo, elixido vicepresidente e nomeado presidente o 1 de abril de 1925. Foi xefe provincial da Unión Patriótica. Foi membro correspondente da Real Academia Galega. Finou de súpeto en Lugo o 15 de marzo de 1927.

## Vida persoal 
Casou en Ferreira de Pallares con Petra Arrieta Fernández en 1890, e foi pai de Luís, María Teresa e María de las Mercedes Sánchez Arrieta.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* La casa de Bacurín
Palazuelos de Eresma

**Palazuelos de Eresma** é un concello español da provincia de Segovia, na comunidade autónoma de Castela e León.

## Demografía 
Segundo o INE, no ano 2024 tiña unha poboación de 5&nbsp;968 habitantes.

## Notas 
## Véxase tamén
Friol (homónimos)

Como topónimo **Friol** pode referirse a:

;En Galiza
***Friol**, concello da comarca de Lugo;
****Friol**, parroquia de dito concello;
*****Friol**, lugar de dita parroquia;
***Friolfe**, parroquia do concello do Páramo;
****Friolfe**, lugar de dita parroquia.

## Véxase tamén
### Outros artigos
O Incio (homónimos)

Como topónimo **O Incio** pode referirse a:

;En Galiza
***O Incio**, concello da comarca de Lugo;
****O Incio**, parroquia de dito concello;
*****A Cruz do Incio**, lugar de dita parroquia;
****San Pedro do Incio**, parroquia de dito concello;
****Santa Mariña do Incio**, parroquia de dito concello.
Mikalaj Macukievič

**Mikalaj** (en ), nado como **Michal Macukievič** (en ) o 21 de maio de 1917 no distrito de Novouzensk (gobernación de Samara, Imperio Ruso) e finado o 20 de xuño de 2002 en Toronto (Canadá), foi un bispo ortodoxo belaruso. 
## Traxectoria 
Naceu o 21 de maio de 2017 nunha familia ortodoxa, fillo de Kandrat e de Domna (de apelido de solteira Dziamkovič), refuxiados belarusos que deixaran a súa aldea natal de Motaĺ durante a primeira guerra mundial. En 1921, logo do pasamento da súa nai e da súa irmá, volveu xunto co seu pai e dous irmáns a Motaĺ. No concilio dos bispos da Igrexa do 13 de xullo de 1973 decidiuse a creación da diocese de Europa e o Canadá, encargando o seu goberno ao arcebispo Mikalaj.

En 1993 visitou Belarús, onde se reuniu co metropolita Filaret Vakhromeev da Igrexa ortodoxa rusa. O metropolita permitiulle a celebración relixiosa na catedral dos Apóstolos Pedro e Paulo en Minsk e deulle crisma para celebrar bautizos; malia non recoñecer á Igrexa ortodoxa autocéfala belarusa, o metropolita Filaret si recoñeceu a dignidade episcopal de Mikalaj. En 1999 acolleu a Aliaksandr Sahalub na súa xurisdición, e segundo algunhas fontes lle tería ordenado bispo; porén, pouco tempo despois excomungouno e expulsouno da Igrexa.

Amais do seu traballo como relixioso, foi coñecido tamén polo seu papel como tradutor ao belaruso da Biblia e de varios textos litúrxicos, e pola súa participación en diferentes organizacións da diáspora belarusa, presidindo o fondo de axuda ás vítimas belarusas do accidente de Chernóbil. Logo do seu pasamento, celebrouse un concilio de unificación entre as dúas faccións, uníndose baixo o episcopado de Iziaslaŭ Brucki.

## Notas
Cristianismo ortodoxo

O **cristianismo ortodoxo**, tamén coñecido como **ortodoxia**, é unha das tres principais pólas do cristianismo calcedoniano, xunto ao catolicismo e o protestantismo. Como sucedera coa pentarquía antes do Gran Cisma, a Igrexa ortodoxa está organizada en igrexas autocéfalas independentes as unhas das outras no seu goberno; esta é a principal Igrexa, e dentro dela xeralmente as Igrexas recoñécense unhas a outras, pero existen tamén unha serie de igrexas ortodoxas non canónicas cun recoñecemento limitado ou nulo.
Pedreiro isabelino

[miniatura|Pedreiro isabelino, *Oenanthe isabellina* en Thrithala Palakkad, [Kerala, a India]]
O **pedreiro isabelino** (***Oenanthe isabellina***) é unha pequena ave paseriforme que anteriormente estaba clasificada na familia dos túrdidos, pero hoxe xeralmente se considera dentro da familia dos muscicápidos. É unha ave insectívora migratoria. O seu hábitat é a estepa e os campos abertos e reprodúcese no sur de Rusia e Asia central ata o norte de Paquistán, e pasa o inverno en África e noroeste da India. É un ave vagante moi rara en Europa occidental.

En cor lembra ao pedreiro cincento, pero é máis grande, de 15–16,5 cm de lonxitude, máis ergueito e de cor máis leonado, e ten a cola máis negra. O termo *isabelino* refírese á súa coloración similar á do pergamiño. As plumas axilares e as cobertoiras da parte inferior da á son  brancas, mentres que nos pedreiros máis comúns teñen manchas grises. Os sexos son similares.

## Etimoloxía 
O seu nome común específico *isabellina*, é unha palabra neolatina que significa "amarelo agrisado", e probablemente fai referencia á raíña Isabel I de Castela, a Católica, da que se di que prometeu non cambiar a súa roupa interior ata que os seus reinos estivesen libres dos mouros. Pedreiro é o nome que se lle dá aos paxaros do xénero *Oenanthe*. O nome científico deste xénero deriva do grego antigo *oenos* (οίνος), 'viño' e *anthos* (ανθός), 'flor'. Fai referencia ao retorno do pedreiro cincento a Grecia na primavera xusto cando florecen as viñas.

Cunha lonxitude total de 16,5 cm é bastante máis grande e tamén de cor máis clara que o pedreiro cincento (*Oenanthe oenanthe*). O bico é máis longo que o desa especie e as cubertas do oído son máis claras, pero nas demais características os dous paxaros son moi semellantes e poderían confundirse. A plumaxe múdase dúas veces ao ano, producíndose unha muda completa a final do verán e unha muda parcial das plumas corporais en metade do inverno.

Na tempada reprodutora o pedreiro isabelino atópase en campo aberto, extensións ermas de terra, rexións áridas, estepas, mesetas altas e nas pendentes máis baixas dos montes. Nos seus cuarteis de inverno ocupa hábitats similares en rexións semiáridas, campos abertos con escasos arbustos e os bordos de áreas cultivadas, mostrando un gusto especial polo terreo areento. A tempada reprodutora empeza a finais de marzo en Turquía, pero non comeza ata maio en Asia central. Probablemente crían dúas niñadas na zona sur da súa área de reprodución.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
*

### Ligazóns externas 
*
*
Saturnino Mejuto Iglesias

**José Saturnino Mejuto Iglesias**, coñecido como **Mejuto** e **Sameig**, nado na Coruña en 1911 e finado no Grove o 17 de marzo de 1975, foi un xornalista e político galego.

## Traxectoria 
Contable no Banco Español del Rio de la Plata da Coruña. Dirixente do sindicato da Banca da Coruña da UGT. Foi secretario do Club de Fútbol Coruña en 1932, presidente en 1933, e vicepresidente en 1934, tamén organizou combates de boxeo. Foi redactor do semanario deportivo *Hércules* e correspondente na Coruña de *Aire* de Pontevedra. Co golpe de Estado do 18 de xullo de 1936 foi detido. Xulgado en consello de guerra na Coruña na causa 149/37 o 23 de marzo de 1937 por rebelión militar. Foi condenao a 15 anos. Cumpriu condena no Forte de San Cristovo onde ingresou o 17 de xuño de 1937. Participou na fuga do 22 de maio de 1938, foi capturado en Olave e reingresou o 24 de maio. Saíu en liberdade condicional o 9 de setembro de 1940. Foi vogal do Liceo de Monelos en 1941, e secretario da coral Anaquiños da Terra de Madrid (1947). Instalouse no Grove nos anos cincoenta, rexentou o bar Boga-Boga e foi axente de seguros. Correspondente no Grove de *El Pueblo Gallego*, *El Ideal Gallego*, da axencia Cifra e logo da axencia EFE, asinaba as sús crónicas como **Sameig**. Foi presidente do Club Anduriña do Grove e foi nomeado cronista oficial do Grove en 1974. Foi promotor da Asociación de Corresponsales de Prensa y Radio no profesionales.

## Recoñecementos 
O Centro Unión de Hijos del Grove en Buenos Aires concedéulle unha medalla ao mérito en 1968.

## Vida persoal 
Casou con Aurora Medín Viñas en 1933. Foi pai de José Luis, Aurora, Víctor Manuel e Ricardo Mejuto Medín. No Grove foi parella de Magdalena, que consevou o seu arquivo.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
### Ligazóns externas 
* Ficha en Censo de represaliados de la UGT

* Ficha en Los presos del penal de Ezcaba.
Rosely Roth

**Rosely Roth**, nada en São Paulo o 21 de agosto de 1959 e finada na mesma cidade o 27 de agosto de 1990, foi unha activista brasileira, considerada unha das pioneiras do movemento LGBT no Brasil.

## Traxectoria 
Rosely Roth naceu nunha familia xudía. Estudou en escolas xudías e non xudías. Nesta época, afondou na súa comprensión das cuestións e vivencias lesbianas e da sexualidade.

A comezos de 1981, principiou a súa participación directa no movemento de mulleres, a través de asociacións como o Grupo Lésbico Feminista (1979-1990) ou SOS Mulher (1980-1993). Nese mesmo ano, xunto con Míriam Martinho, fundou o Grupo Ação Lésbica-Feminista (GALF, 1981-1990). Roth participou tamén en actividades de reivindicación dos dereitos sexuais das mulleres sáficas e de toda a comunidade LGBT. Por exemplo, estivo na primeira manifestación de lesbianas do Brasil, en 1983.

Roth participou no Levante do Ferro's Bar, coñecido como o "Stonewall brasileiro". Durante a ditadura militar, o dono do local, punto de encontro de mulleres do colectivo LGBT, prohibiu a circulación da revista *ChanacomChana* no recinto. En resposta, un grupo de activistas liderado por Roth invadiu o local e procedeu á lectura dun manifesto. Este acto tivo repercusión xornalística no país.

A súa actuación humanista en eventos e manifestacións históricas, así como a súa visibilidades nos medios de comunicación brasileiros,

## Legado 
Dende o 2003, celébrase en São Paulo o Día Nacional do Orgulho Lésbico o 19 de agosto, data do levante do Ferro's Bar.

## Notas
Illante eléctrico

miniatura| Illante cerámico.
Un **illante eléctrico**, tamén chamado **illador**, é un material que non permite facilmente o fluxo de electricidade a través dunha corrente eléctrica. Os materiais que se usan normalmente para illar inclúen caucho, plástico e vidro. En transformadores e motores eléctricos úsase verniz. Nalgúns interruptores úsanse gases illantes como o hexafluoruro de xofre. Os arames, cables ou fíos que transportan correntes eléctricas adoitan estar illados para que a electricidade vaia ao lugar correcto.

## Terminoloxía 
O termo "**Illante**" e o verbo **illar** derivan da palabra illa, e poden referirse a cousas que illan, ao material ou a algo feito deses materiais, como a cinta illante. En galego reintegracionista e portugués o termo que se usa é "**isolante**", derivado tamén de *insula* (illa) como o castelán (*aislante*), e a través do italiano ou do latín medieval *insulatus* pasou tamén a outras linguas como o inglés.

## Tipos 
O tipo de illante dependerá dos usos. Os illantes teñen alta resistividade eléctrica e baixa condutividade. Os illantes evitan a perda de corrente e fan que a corrente sexa máis eficiente concentrando o fluxo.

### Composición 
Están feitos de diversos materiais moi pouco ou nada condutores da electricidade, como: vidro, silicona, caucho, plástico, aceite, madeira, algodón seco, cuarzo, cerámica, etc.

## Dispositivos illantes 
A transmisión de enerxía eléctrica usa tres tipos de illantes aéreos: illante de pin, illante de suspensión e illante de tensión.

* O '*illante *pin'''* (en portugués *isolador de tipo pino*, en inglés *pin insulator*) é o illante máis antigo desenvolvido. Os illantes tipo *pin'' poden ter até tres partes, dependendo da cantidade de tensión.

* O **illante da suspensión** é para tensións superiores a 33KV. Múltiples illantes están conectados en serie.

* O **illante de tensión** é o mesmo que un illante de suspensión pero úsase horizontalmente, mentres que o illante de suspensión úsase verticalmente. O illante de tensión úsase para aliviar a tensión excesiva da liña, que ocorre cando hai un camiño sen saída ou unha curva pronunciada.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Cinta illante
* Corrente eléctrica
* Condutor eléctrico
* Electricidade 
* Historia da electricidade 
* Illa
* Illote
* Illamento
* Illamento térmico
* Illamento topográfico
* Illamento reprodutivo 
* Resistencia eléctrica 
* Semicondutor
Raxastán

**Rajasthan**, escrito tamén en galego **Raxastán** (en raxasthani :રાજસ્થાની, en panjabi : ਰਾਜਸਥਾਨ) é un Estado do noroeste da India. É o maior Estado da India en termos de superficie terrestre, con 342.269 km². É máis grande que a República do Congo pero menos extenso que Alemaña. Na xeografía tradicional da India cae baixo a zona Norte da India. O deserto de Thar cobre a maior parte da súa superficie. A capital do Estado é a cidade de Jaipur.

Rajasthan é coñecido pola súa rica historia, a súa cultura vibrante e as paisaxes áridas. Cunha poboación de máis de 68 millóns (2011), Rajasthan é o fogar dun grupo diverso de etnias, incluíndo Rajputs, Jats, Meenas e Bhils, que contribuíron á identidade e ao patrimonio cultural únicos da rexión.

Antes da independencia da India, a zona de Rajasthan e partes do Paquistán Oriental eran coñecidas como **Rajputana** e consistía en moitos Estados de diferentes tamaños gobernados por reis Rajput.

## Símbolos estatais do Raxastán 

Ficheiro:Sonchiriya.jpg|alt=Provincial bird of Rajasthan| Ave símbolo estatal do Rajasthan
Ficheiro:Chinkara.jpg|alt=Provincial animal of Rajasthan| Animal terrestre estatal do Rajasthan
Ficheiro:Khejari_(Prosopis_cineraria).JPG|alt=Provincial tree of Rajasthan| Árbore estatal do Rajasthan
Ficheiro:Oroxylum_indicum_W_IMG_3170.jpg|alt=Provincial flower of Rajasthan| Flor estatal do Rajasthan

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Poboación de Rajsthan en 2023  Arquivado (en inglés)
* Sex Ratio of Rajasthan in 2023  Arquivado (en inglés)
Matriz antidiagonal

En matemáticas, unha **matriz antidiagonal** é unha matriz cadrada onde todos os elementos son cero, excepto os da diagonal que vai dende a parte inferior esquerda ata a parte superior dereita (↗), coñecida como antidiagonal.

## Definición formal 
Unha matriz *n*-por-*n* *A* é unha matriz antidiagonal se o elemento (i, j) é cero \forall i,j \in \left\{1, \ldots, n\right\} (i+j \ne n+1).
## Exemplo 
Un exemplo de matriz antidiagonal é

:  \begin{bmatrix} 0 & 0 & 0 & 0 & 1 \\ 0 & 0 & 0 & 2 & 0 \\ 0 & 0 & 5 & 0 & 0 \\ 0 & 7 & 0 & 0 & 0 \\ -1 & 0 & 0 & 0 & 0 \end{bmatrix}. 

## Antidiagonal 
[thumb|Antidiagonais do triángulo de Pascal escrito como matriz triangular inferior. A suma das antidiagonais producen a [secuencia de Fibonacci ]]
A matriz antidiagonal está formada por unha única liña antidiagonal. Todas as liñas paralelas á antidiagonal principal son tamén chamadas antidiagonais.

## Propiedades 
thumb|Padrón de simetría dunha matriz persimétrica 5&thinsp;×&thinsp;5
Todas as matrices antidiagonais tamén son persimétricas (simétricas en relación ás perpendiculares da antidiagonal).

O produto de dúas matrices antidiagonais é unha matriz diagonal. A maiores, o produto dunha matriz antidiagonal cunha matriz diagonal é antidiagonal, así como o produto dunha matriz diagonal cunha matriz antidiagonal.
## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Matriz diagonal.
* Triángulo de Pascal.
Diagonal principal

En álxebra linear, a **diagonal principal** (ás veces **diagonal maior**) dunha matriz A é a lista de entradas a_{i,j} onde i = j. Todos os elementos fóra da diagonal son cero nunha matriz diagonal. As seguintes catro matrices teñen as súas diagonais principais indicadas en vermello:

\begin{bmatrix}
\color{red}{1} & 0 & 0\\
0 & \color{red}{1} & 0\\
0 & 0 & \color{red}{1}\end{bmatrix}
\qquad
\begin{bmatrix}
\color{red}{1} & 0 & 0 & 0 \\
0 & \color{red}{1} & 0 & 0 \\
0 & 0 & \color{red}{1} & 0 \end{bmatrix}
\qquad
\begin{bmatrix}
\color{red}{1} & 0 & 0 \\
0 & \color{red}{1} & 0 \\
0 & 0 & \color{red}{1} 
\end{bmatrix}

\qquad
\begin{bmatrix}
\color{red}{1} & 0 & 0 & 0 \\
0 & \color{red}{1} & 0 & 0 \\
0 & 0 &\color{red}{1} & 0 \\
0 & 0 & 0 & \color{red}{1} 
\end{bmatrix}
 

## Matrices cadradas 
Para unha matriz cadrada, a *diagonal* (ou *diagonal principal*) é a liña diagonal das entradas que vai dende a esquina superior esquerda ata a esquina inferior dereita.   Para unha matriz  A  co índice de fila especificado por i e índice de columna especificado por j, estas serían entradas A_{ij} con i = j . Por exemplo, a matriz de identidade pódese definir como tendo entradas de 1 na diagonal principal e ceros noutro lugar:

: \begin{pmatrix}
 1 & 0 & 0 \\
 0 & 1 & 0 \\
 0 & 0 & 1
\end{pmatrix}

A traza dunha matriz é a suma dos elementos diagonais.

## Antidiagonal 
A **antidiagonal**  dunha matriz cadrada B de orde N é a colección de entradas b_{i,j} tal que i + j = N+1 para todos os 1 \leq i, j \leq N. É dicir, vai dende a esquina superior dereita ata a esquina inferior esquerda.

: \begin{bmatrix}
0 & 0 & \color{red}{1}\\
0 & \color{red}{1} & 0\\
\color{red}{1} & 0 & 0\end{bmatrix}
## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
* 
* 
* 
* 

### Outros artigos 
* Matriz diagonal.
* Diagonal
### Ligazóns externas 
*
Número pentatópico

En teoría dos números, un **número pentatópico** é un número da quinta cela de calquera fila do triángulo de Pascal que comeza coa fila de 5 termos , ben de esquerda a dereita ou de dereita a esquerda. Chámase así porque representa o número de esferas unitarias tridimensionais que se poden empaquetar nun pentatopo (un tetraedro de 4 dimensións) de lonxitudes laterais crecentes.

Os primeiros números deste tipo son:

: 1, 5, 15, 35, 70, 126, 210, 330, 495, 715, 1001, 1365     

[dereita|conmarco| Un [pentatopo cunha lonxitude lateral 5 contén 70 3-esferas. Cada capa representa un dos primeiros cinco números tetraédricos . Por exemplo, a capa inferior (verde) ten 35 esferas en total.]]
Os números pentatópicos pertencen á clase dos números figurados, que se poden representar como padróns xeométricos regulares e discretos.

## Fórmula 
A fórmula para o -ésimo número do pentatopo está representada polo 4º factorial ascendente de  dividido polo factorial de 4:

: P_n = \frac{n^{\overline 4}}{4!} = \frac{n(n+1)(n+2)(n+3)}{24} .

Os números de pentatopo tamén se poden representar como coeficientes binomiais:

: P_n = \binom{n + 3}{4} ,

que é o número de cuádruplas distintas que se poden seleccionar entre  obxectos, e lese  como " máis tres sobre catro".

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
### Outros artigos 
* Número triangular.