Lozen

**Lozen**, nada c. 1840 e finada o 17 de xuño de 1889, foi unha guerreira e profeta dos apaches chiricahuas. Era a irmá de Victorio, un xefe prominente. Nada no seo da tribo chihenne durante a década de 1840, Lozen era quen, segundo as lendas, de utilizar os seus poderes en batalla para coñecer os movementos do inimigo. Segundo James Kaywaykla, Victorio presentouna deste xeito ao xefe Nana, "Lozen é a miña man dereita... forte coma un home, máis valente que a maioría, e arteira na estratexia. Lozen é un escudo para o seu pobo".

## Traxectoria 
### Campaña de Victorio 
Na década de 1870, Victorio e a súa banda de apaches foron trasladados ás deplorables condicións da Reserva de San Carlos en Arizona. El e os seus seguidores abandonaron a reserva ao redor de 1877 e comezaron a saquear e facer asaltos, todo mentres evitaban a captura dos militares. Lozen loitou a carón de Victorio e canda os seus seguidores, atacando os invasores europeos que se apropiaran da súa terra natal ao oeste da Montaña Negra no oeste de Novo México.

Mentres a banda fuxía e loitaba contra as forzas estadounidenses na guerra de Victorio (1879–1881), Lozen inspirou a mulleres e nenos, conxelados no medo, a cruzar o caudaloso río Grande. "Vin unha muller magnífica nun fermoso cabalo: Lozen, irmá de Victorio. Lozen, a muller guerreira!", lembra James Kaywaykla, un neno daquela, que cabalgaba detrás da súa avoa. "Moi por enriba da súa cabeza, sostiña o seu rifle. Houbo un lampo cando o seu pé dereito se levantou e golpeou o lombo do seu cabalo. Este encabritouse e mergullouse no torrente de auga. Dixiriu a súa cabeza río arriba e o cabalo comezou a nadar".

Inmediatamente, as outras mulleres e os nenos seguírona polo torrente. Cando chegaron á beira máis afastada do río, fríos e húmidos mais vivos, Lozen achegouse á nai de Kaywaykla, Gouyen. "Ti estás ao cargo agora", dixo. "Debo volver cos guerreiros", os cales se situaron entre as súas mulleres e nenos e a cabalaría que se abalanzaba. Lozen levou o seu cabalo de volta a través do río salvaxe e volveu cos seus compañeiros.

Segundo Kaywaykla, "Ela podía montar, disparar e loitar como un home, e creo que tiña máis capacidade na planificación da estratexia militar que Victorio". Tamén lembra que Victorio dixo: "Eu dependo de Lozen como o fago de Nana" (o ancián patriarca da banda).

Ao final da campaña de Victorio, Lozen deixou a banda para escoltar unha nai e o seu bebé acabado de nacer a través do deserto de Chihuahua dende México até a reserva dos apaches mescalero, lonxe das dificultades do camiño. e dá a volta lentamente". A oración de Lozen tradúcese no libro de Eve Ball *In the Days of Victorio*:

Segundo Laura Jane Moore no libro ''Sifters, Native American Women's Lives*: En 1885 Gerónimo e Naiche fuxiron da súa reserva con 140 seguidores, incluído Lozen, despois de que comezasen a circular rumores de que os seus líderes serían encarcerados na illa de Alcatraz. Lozen e Dahteste comezaron a negociar tratados de paz. Un deses tratados estabelecía que os líderes apaches serían encarcerados durante dous anos e despois terían a súa liberdade. Os líderes estadounidenses desestimaron o tratado de paz e Lozen e Dahteste continuaron negociando. Os rebeldes apaches crían que tiñan unha forte determinación ata que se revelou que todos os chiricahuas foran detidos e enviados a Florida. Se querían unirse aos seus familiares, os apaches necesitaban dirixirse cara ao leste. Os guerreiros apaches acordaron renderse e depuxeron as armas. Cinco días despois ían nun tren con destino a Florida.

Levada baixo custodia militar dos Estados Unidos despois da rendición final de Gerónimo, Lozen viaxou como prisioneira de guerra ás barracas de Mount Vernon, en Alabama. Como moitos outros guerreiros apaches encarcerados, morreu presa por unha tuberculose o 17 de xuño de 1889.

## Na cultura popular 
* Lozen é un personaxe importante na novela *The Hebrew Kid and the Apache Maiden'', de Robert J. Avrech.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
* 
*