Kālidāsa

**Kālidāsa** (en devanágari **कालिदास** *Kālidāsa*, "servidor de Kali") foi un recoñecido escritor en sánscrito, amplamente considerado como o máis grande poeta e dramaturgo en lingua sánscrita. O seu *floruit* non se pode datar con precisión, pero moi probabelmente inscríbese ao século V da nosa era.

As súas obras de teatro e poesía baséanse principalmente nos puranas e a filosofía hindú.

## Traxectoria 
### Época en que viviu 
Non se conservou documento ningún daquela época relativo ao poeta. Tampouco hai mencións dos seus contemporáneos ou descendentes. Coñécense lendas sobre el, pero a información que conteñen non é moi digna de confianza. O único xeito de facer suposicións sobre a vida de Kālidāsa é a través dunha análise historiográfica das súas obras, a súa linguaxe e os personaxes. Non hai información fáctica sobre o autor ou as súas obras. A dificultade radica tamén no feito que hai moi poucos documentos históricos sobre a India e que as lendas superan de lonxe a información fiábel.

O primeiro período no que se suxeriu que viviu Kālidāsa - século -VIII, segundo o indianista francés Hippolyte Fauche - seria durante o reinado de Agnivarny da dinastía solar. Por isto Kālidāsa tería rematado *Raghuvamśa* na historia dos reis desta dinastía. Doutra banda, os contos populares relacionados coa vida de Kālidāsa son da época do rei Bhoja Paramara, o gobernante de Malwa, que gobernou en Dhar e Ujjain sobre os anos 1040-1090. Hai mesmo un apócrifo (máis tardío), produto da literatura india, que retrata a vida de Kālidāsa cando foi chamado á corte. Este marco tan extremo (século -VIII - XI) agora redúcese nunha franxa máis precisa.

O teatro e outras obras de Kālidāsa non conteñen referencias directas á época da súa composición. A mención dunha escrava grega mostra un tempo relativamente tardío, e a forma de prácrito nos discursos dalgúns dos actores parece apuntar á gran distancia cronolóxica que os separa da lingua das inscricións de Aśoka ou Piyadasi. É dubidoso, porén, que Kālidāsa vivise no século XI, dado que as obras doutros escritores deste século mostran claramente a decadencia literaria, mentres que os dramas de Kālidāsa son a culminación da poesía india.

Un intervalo máis preciso baséase nos seguintes supostos. Na obra,* Malavika e Agnimitra* un dos personaxes principais é o rei Agnimitra. Obviamente, Kālidāsa foi quen de crear unha obra de teatro sobre a súa vida persoal despois dalgún tempo. A partir da data coñecida do reinado do rei (-149 - -141), isto dá un límite superior da vida de Kālidāsa non anterior ao século -II. O límite inferior determínase pola datación das inscricións de Aihole - 634 anos de antigüidade. Tomando como base que se fala de Kālidāsa como clásico da poesía, o límite inferior que se pode aceptar é o século VI.

Hai un poema indio que sitúa a Kālidāsa na corte do rei Vikram ou Vikramaditya de Ujjain, xunto con outras nove "xoias" da súa corte - nove escritores e científicos famosos. Acéptase comunmente que esta época corresponde ao século -I. Con todo, esta versión é refutada polos estudosos: non só estes novos personaxes, como se viu despois, viviron en diferentes épocas, senón que, ademais, a mesma personalidade do rei Vikramaditya é cuestionábel, posto que o que probabelmente tería na cabeza non é un nome, e o título "Vikramaditya", que estaba usando, non é un rei da antiga India. De acordo coa hipótese que ten de momento o maior apoio, trataríase do rei Vikramaditya Chandragupta II, que reinou do 380 ao 413. Baixo o seu goberno, o Imperio Gupta estaba no seu apoxeo, o cal, na maioría dos casos, significa o florecemento das artes. Chandragupta II podería ser o patrón do poeta, que narra a tradición da India medieval.

A asignación de Kālidāsa ao século -I é dubidosa porque entón habería que esperar unha gran diferenza nas relacións culturais e históricas entre os seus dramas e outras obras do dramaturgo indio Bhavabhuti, cuxa pertenza ao século VIII está establecida con firmeza. En opinión do sanscritista holandés Kern, con base en datos astrolóxicos dispoñíbeis nos escritos do presunto contemporáneo de Kālidāsa −o astrónomo Varahamihiry− o segundo refírese á primeira metade do século VI. Cando se aplica a Kālidāsa, esta suposición está en boa harmonía co feito xa mencionado de proximidade de Kālidāsa e Bhavabhuti.

Os budistas do sur tamén situaban categoricamente a Kālidāsa no século VI. Tamén no século VI o sitúa Fergusson, coñecido polo seu traballo na historia da India. Este afirma que, para conmemorar a batalla de Korur (que supuxo un punto de inflexión na historia da India), na cal o rei Vikramāditya derrotou os sacas, se inventou unha era (Vikram Samvat) e que o seu principio se situou 600 anos atrás, polo cal afirma que a data probábel de reinado de Vikramāditya sería o 544. Isto apóiase no feito de que non había inscricións coñecidas do rei Vikramāditya antes do ano 600. Pero o descubrimento da inscrición de Mandasor, datada no 494, fai insustentábel esta teoría, porque o autor desta, Vatsabhuti, copia varias ideas de Kālidāsa. Pola súa banda, Hermann Jacobi, tomando como base datos astrolóxicos nos poemas atribuídos a Kālidāsa, chega á conclusión que o autor non puido vivir antes do ano 350.
O nome de Vikramaditya - *Sol de Valor* - probabelmente non é un nome propio, senón un título como Faraón ou Tsar. Non hai dúbida de que Kālidāsa pretende render unha homenaxe ao seu patrón, o ​​Sol de Valor, no título da súa obra, *Urvaśi gañado polo Valor*.

Polo tanto, aínda que a tradición da India se refire á vida de Kālidāsa no século -I, o carácter xeral da súa obra e, en particular, a súa técnica poética, atoparon a súa comprensión nos datos da astronomía grega do século IV, e un certo número doutras características fan que os investigadores europeos o atribuísen aos séculos séculos IV-V. Na época da Dinastía Gupta, os reis tiñan o título de Vikramaditya.

### Orixe e identidade 
Unha das lendas merece ser explicada polo seu interese intrínseco, aínda que contén, polo que podemos ver, algo de verdade histórica, e aínda que sitúa Kālidāsa en Varanasi, a 500 millas de distancia da única cidade na que sen dúbida se sabe que pasou parte da súa vida.

Segundo este relato, Kālidāsa era fillo dun brahmana. Á idade de seis meses, quedou orfo e foi adoptado por un pastor de bois. Chegou á idade adulta sen recibir educación formal, pero cunha notábel beleza e graza de clase. E sucedeu que a Princesa de Varanasi era unha muller culta, que rexeitara un pretendente detrás doutro, entre eles o conselleiro de seu pai, porque non chegaban ao seu nivel como os eruditos e poetas. O conselleiro planeou unha vinganza cruel. Tomou o fermoso condutor de bois da rúa, deulle as roupas dun sabio e un cortexo de sabios doutores; a continuación, presentoulle a princesa, logo de lle advertir que en ningún caso tería que abrir os beizos. Á princesa chamoulle atención pola súa beleza e foi ferida no fondo da súa alma pedante polo seu obstinado silencio, que lle parecía, como de feito o foi, unha evidencia de profunda sabedoría. Ela desexaba casar con Kālidāsa, e xuntos foron ao templo. Pero así que foi celebrada a cerimonia, Kālidāsa percibe unha imaxe dun touro. A súa formación inicial foi demasiado para el, o segredo saíu, e a noiva enfureceuse. Pero tivo que ceder en resposta aos rogos de Kālidāsa, e aconselloulle pregar por aprendizaxe e poesía á deusa Kali. Concedeuse o rogo, e a educación e o poder poético descenderon milagrosamente a habitar co mozo condutor de bois, o cal, en agradecemento, asumiu o nome de *Kālidāsa*, servente de Kali. Ao sentir que lle debía este feliz cambio, na súa propia natureza, á súa princesa, xurou que nunca a trataría como o seu mestre, con profundo respecto, senón sen familiaridade. Isto foi máis do que a dama negociara; a súa ira estalou de novo, e ela maldixo a Kālidāsa a atopar a morte a mans dunha muller.

Nunha data posterior, a historia continúa, e a maldición cúmprese. Certo rei escribira media estrofa de verso, e ofrecera unha grande recompensa a calquera poeta que puidese completalo dignamente. Kālidāsa completou a estrofa sen dificultade, pero unha muller á que amaba descubriu as súas liñas, e cobizosa da recompensa para si mesma, matouno.

Outra lenda representa a Kālidāsa como participando nunha peregrinación a un santuario de Vishnu ao sur do India, na compaña doutros dous escritores famosos, Bhavabhuti e Dandin. Outro imaxina a Bhavabhuti como un contemporáneo de Kālidāsa, e celoso da reputación do poeta menos austero. Estas historias teñen que ser falsas, porque é seguro que os tres autores non foron contemporáneos, pero, mostran un certo instinto na crenza que o xenio busca xenio, e poucas veces se illa.

### O autor e o seu tempo 
[miniatura|250px|[Imperio Gupta]]

Sabemos polos escritos de Kālidāsa que pasou polo menos unha parte da súa vida na cidade de Ujjain. Refírese a Ujjain máis dunha vez, e dun xeito case imposíbel de facer se non se coñece a cidade. Especialmente no seu poema *A nube mensaxeira* fala dos encantos da cidade, e mesmo ordena á nube que faga un desvío na súa longa viaxe porque non pode deixar de coñecela.

Sabemos tamén que Kālidāsa viaxou extensamente pola India. O cuarto canto de *A liñaxe de Raghu* describe un percorrido polo conxunto do India e ata a rexións que están máis aló das fronteiras da India estritamente medida. É difícil crer que Kālidāsa non fixese el mesmo como un tipo de "grand tour", ata o punto que podería haber algo de verdade na tradición que o envía a unha peregrinación á India meridional. O décimo terceiro canto da mesma épica e *A nube mensaxeira* tamén describen longas viaxes na India, na súa maior parte a través de rexións afastadas de Ujjain. Son as montañas o que lle impresiona máis profundamente. As súas obras están cheas de referencias ao Himalaia.

A vida e obra de Kālidāsa prodúcense na "idade de ouro" da antiga cultura clásica india. O Imperio Gupta consegue a súa puxanza reunindo nunha soa unidade o que antes eran partes separadas. Durante un certo tempo, proporcionará protección contra as invasións estranxeiras, e polo tanto, a economía e a cultura gozarán dunha oportunidade de desenvolvemento. Os Gupta eran símbolo da transición ao sistema feudal, o paso dos cambios fundamentais na sociedade.

Un trazo característico da cultura india no seu conxunto é o seu conservadorismo. As novas tendencias non producen cambios revolucionarios, senón que se incorporan ás ideas existentes, viven en paralelo con elas. As crenzas antigas poden existir indefinidamente, sen desaparecer co tempo, o cal forma a complexidade e orixinalidade da cultura india, tal como é coñecida.

Na época dos Gupta prodúcese un debilitamento do sistema de castas da India. Aínda que a literatura da época reflicte a xerarquía de castas con reverencia incondicional, dáse un pouco de alivio ao dogma da antigüidade e pódense realizar as máis marabillosas manifestacións creativas dos pobos do India.

Outra característica da cultura indíxena da época, e outras épocas, é unha relación profunda coa relixión. A relixión pasa a primeiro plano en todas partes: en casa, no sistema político, nas relacións sociais. A cultura da India está impregnada de mitoloxía tanto como o seu sistema social o está da división de castas. Enormes masas de persoas que viven en condicións da sociedade case primitiva, como unha fonte constante de visión arcaica do mundo, que non se levantaban a un nivel superior, que non poderían afastarse destas raíces. A era de Kālidāsa contempla a formación da hinduísmo, que substituíu o brahmanismo. O hinduísmo nútrese das crenzas populares, transforma os antigos cultos, destrúe o mundo pechado do brahmanismo, pero trata de preservar intactas influencias inferiores.

Un dos principais motivos que chegou ao hinduísmo desde a antigüidade é o ascetismo. Habitual na literatura da época, fala da adquisición dunhas poderosas forzas místicas por aqueles que elixiron o camiño do auto-mortificación. Os deuses envían belas doncelas para seducir os xustos - convértese nun dos temas máis populares da literatura sánscrita clásica. O ascetismo e o erotismo, fáciles de mostrar xuntos na cosmovisión da India, estiveron bastante xeneralizados.

Tamén recibiu unha serie de ideas no desenvolvemento da relixión e, respectivamente, nas artes inclúe o concepto de "Bhakti" (o amor de Deus, como unha forma de conseguir a felicidade), universo cíclico e Karma. Nas obras de Kālidāsa, o fin do mundo xa está presente no fin do *kalpa*, pero a idea dos nacementos e as mortes recorrentes aínda tería pleno desenvolvemento no futuro.

Como culminación da "idade de ouro" da literatura clásica da India, a arte de Kālidāsa foi ao mesmo tempo o seu fin. O Imperio Gupta non duraría moito tempo. As incursións das tribos guerreiras e os conflitos internos conduciron bastante rápido á súa caída. Despois chegarían tempos escuros de feudalismo, e a guerra e a conquista do país polos estranxeiros. Todo isto reflíctese plenamente na literatura posterior a Kālidāsa en sánscrito, hai sinais de decadencia, e nunca se lograrán os antigos fitos. En lugar da literatura sánscrita virá a literatura nas novas linguas.

## Obra 
Na época de Kālidāsa, a literatura é cada vez máis secular. As epopeas monumentais do pasado están dando a obras que se aproximan máis á realidade. Os seus autores non son anónimos, como antes. A literatura mesma é obxecto de revisión e estudo. O símbolo do renacemento das forzas creativas da xente é o desenvolvemento do xénero do drama, que é posíbel só nunha civilización que chegou á súa fase superior do progreso histórico. O xénero dramático nace das tradicións rituais do pobo, das lecturas públicas populares de poemas épicos da India.

Na época en que viviu Kālidāsa, o drama chega a unha etapa seria de crecemento. A India desenvolveu teatro clásico a mediados do I milenio antes da nosa era, e o poeta podería aproveitarse da experiencia dos seus predecesores. Presumibelmente, Kālidāsa podería estar familiarizado co *Natya Śastra*, tratado antigo nas artes teatrais. Da época en que viviu Kālidāsa é Bhamaha, o primeiro teórico da literatura india, coñecido polo seu tratado, *Kavyalankara*.

Kālidāsa deixou sete obras que chegaron ata nós: tres dramas, dúas epopeas, un poema elexíaco, e un poema descritivo. Atribuíronselle outras moitas obras, incluíndo mesmo un tratado astronómico, aínda que certamente non son súas. Quizais houbo máis dun autor que levaba o nome de Kālidāsa: quizais algúns escritores posteriores estaban máis preocupados polo seu traballo que pola fama persoal. Doutra banda, non hai razón ningunha para dubidar que as sete obras son recoñecidas como escritas pola man de Kālidāsa. O único sobre o cal hai marxe razoábel de sospeita é o breve poema descritivo das estacións do ano, e este é, afortunadamente, o menos importante dos sete. Tampouco hai probas de que se perdese ningún poema considerábel, salvo que sexa certo que non nos chegaron os cantos finais dunha das epopeas. Estamos polo tanto nunha posición afortunada na lectura de Kālidāsa: temos practicamente todo o que el escribiu, e non corremos risco ningún de atribuír a el unha obra considerábel escrita por outra persoa.

O drama en sánscrito *Śakuntalā* é a súa creación máis famosa, cualificada como o máximo logro da literatura india de todos os tempos. Por isto, Kālidāsa é considerado o mellor escritor da India. O seu lugar dentro da literatura en sánscrito é similar á de Shakespeare respecto da literatura en inglés.

As súas obras de teatro e a súa poesía baséanse principalmente na mitoloxía e a filosofía hindú. Son de temática predominantemente amorosa, e destacan *A nube mensaxeira* (*Meghadūta*, en sánscrito), *Mālavikāgnimitram*, Kumārasambhava, *Raghuvaṃśa* ('A liñaxe de Raghu'), *Abhijñānaśākuntalam*, coñecida polo nome da heroína Śakuntalā, e o drama *Vikramōrvaśīyam*.
### Teatro 
miniatura|175px|Śakuntalā párase a mirar cara a atrás a Duśyanta, Raja Ravi Varma (1848-1906).
Kālidāsa escribiu tres obras de teatro. Entre elas, Śakuntalā é xeralmente considerada como unha obra mestra. Foi unha das primeiras obras que se traduciron do sánscrito ao inglés e posteriormente a outras linguas.
* Śakuntalā. Explica a historia do rei Duśyanta que, mentres está nunha viaxe de caza, coñece a Śakuntalā, a filla adoptiva dun sabio, e casa con ela. Hai un accidente cando o chaman de volta á corte: Śakuntalā, embarazada do seu fillo, ofende ao sabio e é maldita, de forma que Duśyanta se esquecerá completamente ata que vexa o anel que el lle regalou. Na súa viaxe á corte de Duśyanta nun estado avanzado de embarazo, ela perde o anel, e ten que volverse sen ser recoñecida. Un pescador atopará o anel, onde recoñece o selo real e devólveo a Duśyanta, que recupera a memoria de Śakuntalā e proponse atopala. Logo de máis viaxes, finalmente reúnense. Un exemplo do seu estilo é o seguinte texto:

:::
* *Mālavikāgnimitram* (Mālavikā e Agnimitra). Explica a historia do Rei Agnimitra, que se namora da imaxe dunha criada exiliada chamada Mālavikā. Cando a raíña descobre a paixón do seu marido por esta moza, enfurécese e encarcera a Mālavikā, pero o destino fai que Mālavikā sexa, de feito, unha verdadeira princesa de nacemento, e lexitima así a relación.
* *Vikramōrvaśīyam* (Urvaśī conquistada por Valor). Narra a historia do rei Pururavas, mortal, e da ninfa Urvaśi, inmortal, que se namoran. Ela, como inmortal, ha de volver aos ceos, onde un desafortunado accidente ha provocar que sexa enviada de volta á terra como mortal coa maldición de que había morrer (e, polo tanto, volver aos ceos), no momento en que o seu amante pouse os ollos no neno que ela terá. Despois dunha serie de contratempos, incluíndo a transformación temporal de Urvaśi nunha viña, rematará a maldición, e os amantes estarán autorizados a permanecer xuntos na terra.

### Poesía 
Kālidāsa é o autor de dous poemas épicos: *Raghuvaṃśa* ('A dinastía de Raghu') e *Kumārasambhava* (O nacemento de 'Kumara' ou Subrahmanya).
* Raghuvaṃśa é un poema épico sobre os reis da dinastía Raghu.

:::

* *Kumārasambhava *describe o nacemento e a adolescencia da deusa Parvati, e o seu matrimonio con Shiva.

:
Tamén escribiu dous *Khanda Kayvas*:
* Ṛtusaṃhāra ("A exposición das estacións") describe as seis estacións mediante a narración de experiencias de dous amantes en cada unha das estacións.
* *A nube mensaxeira* (*Meghadūta *ou *Meghasāndesa*, en sánscrito) é a historia de Yaksha que intenta mandar unha mensaxe ao seu amante a través dunha nube. Kālidāsa constrúe este poema con métrica 'mandākrānta' coñecida pola súa dozura lírica. É un dos poemas máis populares de Kālidāsa e escribíronse numerosos comentarios sobre esta obra.

## Influencia e legado 
Moitos eruditos occidentais e orientais escribiron comentarios sobre as obras de Kālidāsa (sobre todo sobre os seus dous poemas épicos e a *Meghadūta*). Os máis estudados son os de *Kolāchala Mallinātha Suri*, escrito no século XV, durante o reinado do rei Vijayanagar Deva Raia II. Os primeiros comentarios que sobreviviron e chegaron ata nós parecen ser de Vallabhadeva, un estudoso da Caxemira do século X . Eminentes poetas sánscritos como Bāṇabhaṭṭa, Jayadeva e Rajasekharan prodigaron eloxios sobre Kālidāsa nun tipo de homenaxe. Un coñecido poema sánscrito (*Upamā Kālidāsasya ...*) encomia a súa habilidade nos *upamā*, ou símiles. Anandavardhana, un crítico moi venerado, consideraba a Kālidāsa como un dos máis grandes poetas en sánscrito que existiron. Só se teñen publicado ata agora un pequeno puñado dos centenares de antigos informes en sánscrito sobre Kālidāsa e as súas obras. Estes informes aportan probas dunha revisión progresiva da súa poesía ao longo dos séculos.

Śakuntalā de Kālidāsa foi unha das primeiras obras da literatura india que se deu a coñecer en Europa. En primeiro lugar, William Jones traduciuna ao inglés en 1789 e do inglés ao alemán. Foi recibido con sorpresa e fascinación por eminentes poetas como Herder e Goethe. O efecto que esta obra evocou nos círculos literarios alemáns descríbese mellor nas palabras de Goethe:

No século XIX estreouse o célebre ballet *La Bayadère*, de Marius Petipa, inspirado en dous dramas de Kālidāsa e ambientado na India. Este ballet continúa a ser representado polas meirandes compañías de danza no século XXI.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
* Este artigo incorpora partes do artigo *Kālidāsa* do dicionario Enciclopédico Brockhaus e Efron, obra actualmente de dominio público dispoñible en liña aquí.

### Ligazóns externas 
* 
* 
* 
* Obras de Kālidāsa no Proxecto Gutemberg 
* Biografía de Kālidāsa en mcnbiografias.com