open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Mamasunción

***Mamasunción*** é unha curtametraxe de Chano Piñeiro, rodada en 1984 en 35 mm. Acadou o Gran Premio do Cine Español no 2º Certame Nacional de Cinema de Bilbao, e o Trofeo de Prata do Instituto de Cooperación Iberoamericana no XXVI Certame Internacional de Cinema de Bilbao (1984).

## Sinopse 
[miniatura|Escultura-banco homenaxe a [Chano Piñeiro, elaborada pola Escola de Cantería da Deputación   de Pontevedra. Praza do Concello de Forcarei, xullo de 2021.]]
A obra conta a historia de Mamasunción, unha anciá que vive nunha remota aldea. Cada día, durante corenta anos, acode á oficina de correos en espera dunha carta do seu fillo emigrado.

Por fin, un día o carteiro entrégalle a Mamasunción a carta longamente agardada. Primeiro lella unha veciña, e dille que o fillo está ben e que axiña escribirá de novo. Porén, Asunción desconfía e dálla a ler ao borracho da aldea. El comunícalle que o seu fillo morreu e que lle deixou unha cuantiosa herdanza.

O alcalde do concello chega á aldea nun coche, o cal se converte nun grande acontecemento. Dálle a Asunción unha parte da herdanza, un maletín cheo de dólares, e informa á veciñanza que o finado deixou tamén cartos para obras sociais.

Os veciños e veciñas van tras Asunción, que lles dá coa porta nos fociños. Eles petan para que abra a porta, pero ela queima co diñeiro.

## Historia 
A curtametraxe rodouse despois de que Piñeiro fundase a súa produtora cinematográfica, Piñeiro SA (máis tarde coñecida como Bubela SL). A rodaxe tivo lugar nas aldeas de Baíste e Rubillón, no concello de Avión.

O filme estreouse o 28 de decembro de 1984 en Vigo, e conseguiu atraer a atención de diversos festivais internacionais. Tal foi o éxito da curtametraxe que o 24 de xullo de 1985 a TVG abriu a súa primeira emisión con *Mamasunción*.

A inspiración para esta curtametraxe procede dunha lembranza infantil de Chano Piñeiro: a anciá María Rosa da Regueira que agardaba día tras día noticias do seu fillo emigrado en México. Toda *Mamasunción* está impregnada das vivencias de Chano Piñeiro e do seu Forcarei natal. Así, por exemplo, o seu amigo Manuel Barreiro Ouro, carteiro na vida real, e pai de Xosé Luís Barreiro Rivas, que lle alugaba o piso á familia Piñeiro, interpreta na ficción o carteiro.

## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* *Mamasunción* no soportal do audiovisual galego.
* *Mamasunción volve ó correo* no soportal do audiovisual galego.
* *Mamasunción. Na xénese do novo cinema galego.* Premios María Luz Morales da Academia Galega do Audiovisual.
Slapstick

O **slapstick** é un xénero cinematográfico, comedia muda que basea a súa hilaridade na pantomima e nos gags visuais. Os grandes cómicos mudos carecían da palabra para provocar a risa así que recorreron á tradición do vodevil e do music-hall. Parece ser que debido á prohibición da lexislación inglesa, os cómicos de teatro non podían utilizar a palabra se facían pantomimas. Deste xeito víronse obrigados a crear unha nova comicidade baseada no xesto.

## Características 
O slapstick caracterízase pola mímica, pola acrobacia e por un ritmo frenético, case violento. É unha explosión da física e do ritmo. Os actores están continuamente a piques do accidente, do golpe, do tartazo. A persecución e a axitación son os seus estados naturais.

O slapstick acadou o seu esplendor no cinema mudo norteamericano. Como precursor sempre se cita a Max Linder, un hábil cómico francés. O canadense, residente nos Estados Unidos, Mack Sennett imitou as películas de Linder e fundou a Keystone Film Company, verdadeiro berce do slapstick. Especialmente na súa serie de "cops comedies" (comedias de policías), protagonizadas por un extravagante e dinámico fato de policías e ladróns, Sennett foi desenvolvendo o slapstick. Da Keystone sairían os mellores cómicos mudos, empezando por Charles Chaplin. Con todo, cada cómico foi desenvolvendo o seu propio slapstick. Outros grandes cómicos slapstick foron Buster Keaton, Harold Lloyd, Harry Langdon...

A chegada do cine sonoro puxo fin ó slapstick. Aínda que tería sido posible a súa continuidade o certo é que o público lles deu as costas ós cómicos mudos. Algúns sufriron traxicamente, como Keaton. Outros adaptáronse como puideron ó sonoro como Lloyd ou Laurel e Hardy. Uns poucos, como Chaplin intentaron resistir inutilmente.

Con todo, o slapstick sobreviviu. O francés Jacques Tati seguiu perfeccionando o slapstick na súa variante muda. Por outro lado, moitos cómicos posteriores beberon nas fontes do slapstick como Jerry Lee Lewis, Mel Brooks, Woody Allen ou Jim Carrey.
Enrique Miret Magdalena

**Enrique Miret Magdalena**, nado en Zaragoza o o 12 de xaneiro de 1914 e finado en Madrid o 12 de outubro de 2009, foi un teólogo católico e químico español. Foi así mesmo presidente honorario de "*Mensajeros de la Paz*".

## Obra 
Miret Magdalena asinou máis de 2.000 artigos ademais doutros 20 libros de corte optimista, entre os que cómpre salientar:

* *Violencia y agresividad ante la ciencia y la fe*
* *Por una nueva educación religioso-moral*
* *Catolicismo para mañana*
* *Revolución de lo religioso*
* *Religión e irreligión hispanas*
* *El nuevo rostro de dios y Amor y sexualidad*
* *¿Que nos falta para ser felices?*

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* 
* Obituario *Enrique Miret nos ha dejado*, en Atrio
Perihelio

[frame| Sendo (A) o [Sol, Plutón (B) é (C) un cometa, o perihelio do cometa e o punto da súa órbita mais preto de (A)]]
O **perihelio** é o punto dunha órbita no que o obxecto celeste orbitante (planeta, asteroide, ou cometa) está a menor distancia do Sol ou da estrela arredor da cal orbita. A variación da distancia orbitais entre o obxecto orbitante e o obxecto arredor do cal orbita débese a que as órbitas son elípticas.
Illa de San Martiño, O Vicedo

A **illa** (ou insua) **de San Martiño** sitúase na foz do río Sor, na ría do Barqueiro. Pertence á parroquia de Negradas, no concello do Vicedo.

## Historia
No medio da illa atopábase un castro, coñecido como Cova dos Mouros e durante a Idade Media houbo un convento da orde de San Bieito, xa desaparecido, que contribuíu economicamente á guerra de Granada.

Eran terras de cultivo ata o século pasado. Na actualidade é a illa con máis concentración de masa arbórea de Europa , cunha plantación de eucaliptos.
Creximil, San Miguel de Negradas, O Vicedo

**Creximil** (pronunciado */creSimil/*)é un lugar da parroquia de San Miguel de Negradas, no concello lugués do Vicedo. Segundo o Instituto Galego de Estatística, en 2024 tiña 15 habitantes (7 homes e 8 mulleres).

## Toponimia 
O topónimo provén de *Cristimiri*, o xenitivo latino de *Cristimirus*. Indicaba que era o lugar pertencente a Cristimiro, nome de orixe probablemente sueva.

## Lugares e parroquias
### Lugares de San Miguel de Negradas
### Parroquias do Vicedo
## Notas
Río Eo

O **río Eo** é un curso fluvial do noroeste da Península Ibérica que discorre por terras de Galicia e Asturias, delimitando ao cabo a fronteira entre ambas. Nace en Fonteo (Baleira) e desemboca no mar Cantábrico pola ría de Ribadeo. e o seu caudal medio é de 19,61 m³/s. O nome actual **Eo** provén do hidrónimo *Euue*, que podería vir do paleoeuropeo **oiw-upe* Na Idade Media documéntase cos nomes *Iuve* (775), *Euve* (875), e finalmente *Ove* (905-), nome dunha parroquia de Ribadeo, próxima á ría. Na Idade Moderna aparece tamén co nome de río de Miranda.
Pola súa ribeira, a comezos do século XX, construíuse dende Vilaoudriz a Ribadeo un ferrocarril mineiro que contribuíu a dinamizar toda a zona. Asemade, coa electrificación comezou a construción de pequenas centrais hidroeléctricas, como a do Louredal, erixida en 1932 para unha futura fábrica de vidro óptico en Santiso de Abres que non chegou a funcionar.

O río ten diversas captacións de auga, como a que subministra a Ribadeo e Trabada, que colle auga por riba da desembocadura do río Ouria.

## Datos 
* **Nacemento**: Fonteo, Baleira, Lugo, Galicia.
* **Desembocadura**: Mar Cantábrico, formando a ría de Ribadeo, entre Ribadeo (Galicia) e Castropol (Asturias).
* **Lonxitude**: 91,5&nbsp;km
* **Afluentes principais**
** Polo oeste: río Rodil e río Turía.
* **Outros afluentes**
** Polo oeste: río Liñeiras, río Ouria.
** Polo leste: río de Ríotorto, río Trabada.
***Poboacións que atravesa**: A Pontenova en Galicia; Santiso de Abres e Abres, en Asturias. Desemboca cerca da Veiga dando lugar á mencionada ría.

## Galería de imaxes 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Ríos de Galicia

### Ligazóns externas 
* Río Eo
* Ficha do río Eo na Confederación Hidrográfica do Cantábrico
Provincia de Vélez

**Vélez** é unha provincia colombiana, pertencente ao departamento de Santander.

## Concellos 
Conforman a provincia os concellos de:

*Aguada
*Albania
*Barbosa 
*Bolívar
*Chipatá
*El Peñón
*Florián
*Guavatá
*Güepsa
*Jesús María
*La Belleza
*La Paz 
*Puente Nacional
*Puerto Parra
*San Benito
*Sucre
*Vélez

## Notas
Santa Helena del Opón

**Santa Helena del Opón** é un concello colombiano, localizado no departamento de Santander. Débelle o seu nome ao río Opón, que cruza a vila e lle serve de límite occidental co concello de Vélez. Está dividida en catro correxementos: La Aragua, Cachipay, Plan de Álvarez e San Juan Bosco De la Verde.

## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Páxina oficial
Silanización

* Termo referido á operación de enxerto químico de moléculas orgánicas sobre un substrato, tipicamente mediante técnicas de deposición. 
* Procedementos de silanización son empregados en diversas aplicacións como son as de recobrementos para a obtención de materiais biocompatibeis, a fabricación de biosensores (p. ex. nanobiosensores de febra óptica) etc...

### Véxase tamén 
* deposición
* silano
Nanosensor

Un **nanosensor** é unha sonda ou sensor de precisión de dimensións nanométricas. Actualmente están a experimentar un importante desenvolvemento co rápido avance da nanotecnoloxía. Así mesmo, polas súas diversas aplicacións, pódese dicir que desencadearon xa mudanzas revolucionarias en case todos os ámbitos científicos e tecnolóxicos.

## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Nanociencia
* Nanotecnoloxía
* Nanobiosensor
Autocorrelador

Un **autocorrelador** é un instrumento óptico que permite obter a traza de autocorrelación dun pulso óptico ultracurto (duración inferior a 10 ps), para dela obter unha medida da súa duración.

Isto é, mide o pulso dividíndoo en dúas réplicas cun retardo relativo e realiza mediante un fenómeno óptico non linear a multiplicación dos mesmos, mentres un detector realiza a integración no tempo da intensidade resultante; en resumo, a falta dun evento controlábel de menor duración para realizar a mostraxe, emprega o propio pulso.

En moitos casos, se a autocorrelación se acompañar dunha expresión analítica suposta a priori para a forma temporal, é posíbel axustar a traza de autocorrelación obtida para ademais determinar o perfil temporal do pulso en amplitudes e fase.

Noutros casos nos que o anterior non é posíbel (como en pulsos por baixo dos 10fs) e non se axustar correctamente a unha forma analítica, non queda outra que obter a traza de autocorrelación interferométrica, ademais de, no caso máis sinxelo, o espectro de amplitudes do pulso, se se desexar a determinación do perfil temporal de amplitude e fase.

Varias técnicas que logran obter o perfil exacto do pulso sen necesidade de coñecer e supoñer unha forma a priori, son FROG,TROG, Sonograma e SPIDER.

## Véxase tamén
### Outros artigos
*Autocorrelación óptica
*Pulso ultracurto
*Láser
Barbosa, Antioquia

**Barbosa** é un concello colombiano, situado no departamento de Antioquia. Ten unha superficie de 206 km² e unha poboación de 50&nbsp;052 persoas (2015).

## Localización 
Dista uns 39&nbsp;km de Medellín, a capital departamental. Limita ao norte co concello de Donmatías, ao leste cos de Santo Domingo, Concepción e San Vicente, e polo oeste cos de Girardota e Donmatías. É unha zona de produción de ananás. O nome vénlle de Diego Fernández de Barbosa, un militar so o mando de Gaspar de Rodas, de quen recibiu as terras.

## Demografía 
### Etnografía 
Segundo as cifras presentadas polo DANE do censo 2005, a composición etnográfica do concello é: 

* Mestizos e brancos (96%) 
* Afrocolombianos (4%)

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Páxina oficial
Daniel Domínguez

**Daniel Domínguez Pérez**, nado en Tui en 1955, é un guionista galego. Forma parte da primeira xeración dos actuais (out. de 2004) integrantes do Sector Audiovisual Galego.

## Traxectoria 
Comezou (de xeito autodidacta) dirixindo *A outra muller* (Vídeo, 1982), *O segredo* (35mm, 1984) e *Río de sombras* (35mm, 1986), esta última baseada no conto "O Suso" de Xosé Luís Méndez Ferrín.

En 1991 está entre os integrantes do equipo fundador da Escola de Imaxe e Son (EIS) da Coruña onde imparte a materia de guión. Durante anos deixáse notar a súa influencia na formación dos futuros profesionais do Audiovisual Galego ben sexa na EIS, nos masters da Universidade da Coruña ou en numerosas iniciativas relacionadas coa esinanza da construción do guión.

Sae da Escola de Imaxe e Son dun xeito abrupto impropio do seu talento e reaparece como guionista de series de televisión como *Mareas Vivas* (1998), *Terras de Miranda* (2000), *As leis de Celavella* (2003) ou a recente *Miña sogra máis eu* (2004).

O seu nome aparece nos créditos de agradecemento de innumerables curtametraxes, e como guionista de todo tipo de obras audiovisuais entre elas algunhas de animación como *Ignotus* (2000) e *Os defuntos falaban castelao* (2000). Tamén na longametraxe galega *Blanca Madison* (Carlos Amil, 2000).

## Filmografía 
### Director de Curtametraxes e Vídeo 
* A outra muller (Vídeo, 1982)
* O segredo (35mm, 1984) codirixida con Uxía Blanco
* Río de Sombras (35mm, 1986) -Mención Especial no Festival de Cine de Alcalá de Henares de 1987-

### Guionista 
**Televisión**
* Mareas Vivas (1998)
* Terras de Miranda (2000)
* As leis de Celavella (2003) -Premio Mestre Mateo 2003 ao mellor guión orixinal-
* Miña sogra máis eu (2004)

#### Curtametraxes 
* Ignotus ( Tomás Conde e Virginia Curiá, 2000)
* Os defuntos falaban castelao ( Tomás Conde e Virginia Curiá, 2000)

#### Longametraxes 
* Blanca Madison (Carlos Amil, 2000)

## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Cinema de Galicia
Microsoft Windows

**Microsoft Windows** é unha liña de sistemas operativos gráficos privativos desenvolvidos e comercializados por Microsoft. Está agrupada en familias e subfamilias que atenden a sectores particulares da industria informática: Windows para unha estación de traballo de consumo ou corporativa, Windows Server para un servidor e Windows IoT para un sistema integrado. Windows véndese por separado ou pode vir incluído en produtos de terceiros.

Windows é o sistema operativo de escritorio máis popular do mundo, cunha cota de mercado do 70% en marzo de 2023, segundo StatCounter; non obstante, cando se inclúen os sistemas operativos móbiles, non é o máis utilizado, a favor de Android.

## Historia 
A primeira versión de Windows, Windows 1.0, foi lanzada o 20 de novembro de 1985, como *shell* de sistema operativo gráfico para MS-DOS en resposta ao crecente interese polas interfaces gráficas de usuario (GUI). O nome "Windows" é unha referencia ao sistema de ventás nas GUI. O lanzamento de Windows 3.0 en 1990 catapultou o seu éxito no mercado e levou a varias outras familias de produtos, incluíndo os xa desaparecidos Windows 9x, Windows Mobile, Windows Phone e Windows Embedded Compact. A partir de Windows 95, Windows pasou a non depender dun DOS e pasou a ser un sistema operativo propio.

A 2024, a versión máis recente de Windows é Windows 11 para PCs e tabletas, Windows 11 Enterprise para corporacións e Windows Server 2025 para servidores. Aínda son compatibles algunhas edicións de Windows 10, Windows Server 2016 ou posterior (e excepcionalmente con soporte de pago ata Windows Server 2008).

## Versións 
**Versións baseadas no MS-DOS** (e ano de saída ó mercado):
* 1985: Windows 1.0
* 1987: Windows 2.0
* 1990: Windows 3.0
* 1992: Windows 3.1
* 1993: Windows 3.11 (*Windows para traballo en grupo*)
* 1995: Windows 95
* 1996: Windows 95 OSR2
* 1998: Windows 98
* 1999: Windows 98 SE (*Second Edition*)
* 2000: Windows ME (*Millennium Edition*)

**Versións baseadas no NT** (*Network Technology*):
* 1993: Windows NT 3.1
* 1994: Windows NT 3.5
* 1995: Windows NT 3.51
* 1996: Windows NT 4.0
* 2000: Windows 2000
* 2001: Windows XP
* 2003: Windows Server 2003
* 2007: Windows Vista
* 2009: Windows 7
* 2012: Windows 8
* 2015: Windows 10
* 2021: Windows 11

**Versións baseadas no CE**:
* Windows CE 3.0
* Windows Mobile
* Windows CE 5.0

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Microsoft
* Sistema operativo
GALPon

O **Grupo de Amigos de Linux de Pontevedra** (**GALPon**) é unha asociación sen ánimo de lucro que agrupa entusiastas de GNU/Linux e de todo o relacionado co software libre na provincia de Pontevedra. Ten coma principal obxectivo o de promover e difundir o uso de software libre na sociedade en xeral e en especial o sistema GNU/Linux.
Windows XP

O **Windows XP** foi un sistema operativo de Microsoft lanzado o 25 de outubro de 2001. Foi a primeira versión do sistema operativo Windows que unía as versións domésticas (95, 98, ME) coas profesionais (NT). Por ese motivo é considerado por moitos como a maior actualización destes sistemas dende a saída de Windows 95. A sigla «XP» ven da palabra inglesa «experience» (experiencia). O seu nome chave inicial era *Whistler*.

En xuño do 2004, Microsoft en colaboración coa Xunta de Galicia sacou unha extensión que permite ter este sistema operativo en galego.

## Características novas 
Windows XP introduciu novas características como:
* Introduciu un ambiente gráfico máis agradable a dos seus predecesores.
* Secuencias máis rápidas de inicio e de hibernación.
* Capacidade do sistema operativo de desconectar un dispositivo externo, de instalar novas aplicacions e controladores sen necesidade de reinicia-lo sistema.
* Unha nova interface de uso máis fácil, con ferramentas para o desenvolvemento de temas de escritorio.
* Uso de varias contas, o que permite que un usuario garde o estado actual e as aplicacións abertas no seu escritorio e permita que outro abra unha sesión sen perder esa información.
* ClearType, deseñado para que sexa máis lexible o texto en pantallas de cristal líquido (LCD) e monitores CRT de pantalla plana.
* Escritorio remoto, que permite aos usuarios abrir unha sesión cunha computadora que funciona con Windows XP a través dunha rede, teniendo acceso a ficheiros, impresoras, e outros dispositivos.
* Soporte para a maioría de módems ADSL e wireless, e o estabelecemento dunha rede FireWire.

## Versións 
* Windows XP Home - Versión para uso doméstico.
* Windows XP Professional - Versión destinada a usuarios profesionais.
* Windows XP 64-Bit Edition - Para estacións de traballo baseadas en Intel Itanium.
* Windows XP Media Center Edition - Versión para sistemas multimedios.
* Windows XP Tablet PC Edition - Versión para ordenadores portátiles con sistema de reconecemento de escritura (Tablet PC).
* Windows XP Embedded - Versión para integrar en sistemas electrónicos coma caxeiros, puntos de venda...
* Windows XP Professional x64 Edition - Versión baseada en Windows Server 2003 para sistemas que teñen un procesador de 64 bits compatible coa familia x86 como o Athlon 64 de AMD ou Intel Pentium 4 con EM64T.
* Windows XP Starter Edition - Versión reducida e limitada de Windows XP para venda en Asia e América do Sur.
* Windows XP Home e Professional Edition N - Versións de Windows XP sen Windows Media Player.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Windows
* Microsoft
### Ligazóns externas 
* Páxina oficial de Windows
Grupo de Usuarios de Linux de Ourense

**Grupo de Usuarios de Linux de Ourense** (**GULO**) foi unha asociación constituída en 1999 por parte de usuarios de Linux de Ourense. Tivo a súa sede oficial no Local de Asociacións do Campus de Ourense da Universidade de Vigo.

Constituíuse como asociación universitaria, a partir dun grupo de alumnos interesados en Linux, a maioría dos cales estudaban, neses intres, titulacións de informática ou física. Esta asociación tivo, especialmente nos seus inicios, un gran soporte da Facultade de Ciencias e da Escola Superior de Enxeñería Informática da Universidade de Vigo (Campus de Ourense).

## Véxase tamén
### Ligazóns externas
*Grupo de Usuarios de Linux de Ourense
Matthias Ettrich

**Matthias Ettrich**, nado o 14 de xuño de 1972 en Bietigheim, é un informático  alemán.

## Traxectoria 
Estudou na Universidade de Tubinga, Wilhelm Shickard Institute for Computer Science. Foi o autor orixinal de LyX, fundador do KDE e membro do equipo de desenvolvemento das librarias Qt. Actualmente vive en Oslo, Noruega e traballa para TrollTech.
Amigus

**Amigus** é unha asociación de informática das Pontes de García Rodríguez e formada por veciños da vila interesados por todo tipo de aplicacións da informática.

## Obxectivos 
A asociación ten como obxectivos principais:

# Achegar a informática ós veciños da vila.
# Promover o uso do software libre.
# Poñer en marcha unha rede sen fíos local de uso libre.

Con este obxectivo realizan cursos, xuntanzas (*partys*), charlas, coloquios, obradoiros, foros etc.

## Historia 
A asociación foi fundada no ano 2002 por un grupo de veciños das Pontes. Trala creación no ano 1996 da canle de IRC *#aspontes*, algúns dos veciños das Pontes comezaron a contemplar o forte auxe das novas tecnoloxías e como as novas xeracións empregaban estes novos medios de comunicación.

A raíz deste efecto, un grupo destes internautas comezou a ve-la necesidade de fomentar non só xuntanzas on-line, senón crear un punto de unión en Internet no que os veciños tivesen un punto de referencia.

A finais de 1998 creouse a primeira versión de *www.as-pontes.com*, unha páxina onde fomentar a vila e ofrecer recursos para os visitantes. No Nadal do ano 2002 realizouse a primeira *Party Amigus*, unha xuntanza de usuarios, no Colexio da Fraga.

O 24 de xullo de 2003 creouse a nova web de Amigus *www.amigus.org*, con información actual de novos produtos, así como novas locais, promoción de artistas locais, festas, feiras e demais actividades que se celebran nas Pontes. Pouco a pouco foise engadindo máis contido á web, como é o caso do *Rueiro*. A web recibiu máis de 800&nbsp;000 visitas, dispón de máis de 9000 novas repartidas en 38 categorías. Un álbum fotográfico das Pontes de máis de 5.000 imaxes destacando as da Festa da Fraga.

Ademais como forma de promoción local, os apartados *Sons da Vila* e *Deporte Pontés* son un punto referencia de promoción dos grupos locais.

Ademais de todo iso, Amigus, organizou gran cantidade de obradoiros e cursos para os seus socios que se desenvolveron dentro das *Parties* ou ben en datas puntuais ó longo da súa andaina.

Amigus tamén desenvolveu un centro dirixido a comercios locais en Internet, *www.MercaNasPontes.com*.
Castelán

O termo **Castelán** pode referirse a:

*Habitante de ou relacionado con **Castela**;
***Lingua castelá**, lingua románica do grupo ibérico, orixinaria de Castela. Falada en boa parte de España e América do Sur, tamén coñecida por iso como español;
*Moeda **castelá**, emitida por Afonso XI de Castela;
***Castelán**, gobernante dun castelo e da súa xurisdición;
***Castelán**, apelido galego, variante de Castelao.

Como topónimo dá nome a algún lugar onde había alguén chegado de Castela ou que foi repoboado por xente desa procedencia. Pode referirse a:

;En Galiza
***Castelán**, lugar da parroquia de Campolongo, no concello de Negreira;
***Castelán**, lugar da parroquia de Saa, no concello da Pobra do Brollón.

## Véxase tamén
### Outros artigos
Petroleiro

Un **petroleiro** é un barco deseñado para o transporte de cru ou produtos derivados do petróleo. Desde 1990, tralo accidente do *Exxon Valdez*, tódolos petroleiros en construción son de tipo de dobre casco en detrimento dos máis antigos deseños dun só casco (monocasco), debido a que son menos sensibles a sufrir danos e provocar verteduras en accidentes de colisión con outros buques, ou embarrancamento.

miniatura|300px|O superpetroleiro *AbQaiq* pode transportar até 2 millóns de barrís de cru a bordo.

A partir deste tipo de barcos, xurdiu o **superpetroleiro**, de maior capacidade de carga, e destinado ao transporte de cru dende Medio Oriente arredor do Corno de África. O superpetroleiro Knock Nevis foi a embarcación máis grande do mundo.

Ademais do transporte por oleoduto, os petroleiros son o único medio para transportar grandes cantidades de cru, a pesar de que algúns provocaron considerables desastres ecolóxicos ao afundirse preto da costa, provocando a vertedura da súa carga ao mar. Os desastres máis famosos foron os causados polos petroleiros: *Torrey Canyon*, *Exxon Valdez*, *Amoco Cadiz*, *Erika*, *Prestige* etc.

## Nomenclatura 
Os petroleiros clasifícanse segundo a súa capacidade de carga, tal que:

* **VLCC** (do inglés *Very Large Crude Carrier*), cunha capacidade de máis de 200.000 toneladas.
* **ULCC** (do inglés *Ultra Large Crude Carrier*), cunha capacidade de máis de 300.000 toneladas.
* **Suezmax**, que indica navíos que poden transitar polo Canal de Suez, cunha capacidade de entre 125.000 e 200.000 toneladas.
* **Aframax**, derivada da *American Freight Rate Association*, cunha capacidade de entre 80.000 e 125.000 toneladas.
* **Panamax**, que indica navíos que poden transitar polo Canal de Panamá, cunha capacidade de entre 50.000 e 79.000 toneladas.
* **MR**, iniciais de *Medium Range* (medio alcance), cunha capacidade de entre 38.000 e 50.000 toneladas.
* **GP**, iniciais de *General Purpose* (propósito xeral), cunha capacidade inferior ás 38.000 toneladas.
* Tamén existen outras denominacións coas iniciais **LR**, de *Large Range* (grande alcance).

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Monocasco
* Barco
Módem

miniatura|Módem ISA v.34
**Módem** é o acrónimo de **modulador-demulador**, un dispositivo que converte os sinais dixitais que emprega o ordenador en sinais analóxicos (modulación) para poder conectarse a través da RTB e os sinais analóxicos transmitidos polo cable de teléfono en dixitais (demulación).

Os módems externos conéctanse ao porto serie do ordenador e á liña telefónica. Os módems internos son tarxetas de expansión do ordenador que se integran na placa base.

A velocidade do módem mídese en quilobits por segundo (Kbps).
R.E.M.

**R.E.M.** foi unha banda de rock alternativo estadounidense creada en 1980 en Athens, Xeorxia. Estivo formada por Michael Stipe (voz), Peter Buck (guitarra), Mike Mills (baixo) e Bill Berry (batería); este último deixou o grupo en 1997. R.E.M. foi unha das bandas de rock alternativo máis populares, e unha das primeiras do xénero en chegar ao gran público durante a década dos 80.

O día 21 de setembro do 2011 a banda anunciaba a súa disolución a través da súa páxina web oficial.

## Traxectoria 
R.E.M. marcou o punto na historia do rock onde o post-punk converteuse en rock alternativo. Dende o primeiro sinxelo "Radio Free Europe", lanzado en 1981, xerou un movemento "de volta ao garaxe" no underground estadounidense. Mentres existía un número grande de bandas hardcore e punk nos Estados Unidos durante o inicio dos anos 80, R.E.M. trouxo de volta o pop rock de finais dos anos 60 dun xeito tan único que soaba ao mesmo tempo tradicional e moderno. A pesar de non haber grandes innovacións na súa música, R.E.M. ten unha identidade e unha actitude que transformou o underground estadounidense.

Ao longo dos anos 80 traballaron incansablemente, lanzando discos todos os anos e con xiras constantes en teatros e pequenos clubs. Pasaron anos ata que R.E.M. alcanzou a cima das listas, pero dende o principio, dende o lanzamento do EP *Chronic Town* en 1982, a banda ven conquistando a admiración e o respecto do seu público sempre en aumento. *Chronic Town* establecía unha mestura de folk e garage rock que se converteu na marca rexistrada da banda durante os seguintes cinco anos.

A finais dos anos 80 o público da banda medrara o suficiente para garantir grandes vendas, pero o grande éxito comercial do álbum *Document* de 1987, empurrado polo sinxelo "The One I Love" foi inesperado, especialmente porque R.E.M. pouco cambiara no seu son e na súa actitude diante dos medios. Despois de *Document*, a banda lentamente converteuse nunha das máis populares do mundo. Logo dunha exhaustiva xira internacional de presentación do álbum *Green*, de 1988, R.E.M. parou coas xiras e concentrouse no estudio, cando gravou os seus álbums máis exitosos: *Out of Time* (1991) e *Automatic for the People* (1992).

## Discografía 
### Álbums 
### EPs 
### Recompilatorios 
* *Dead Letter Office* - 1987
* *Eponymous* - 1988
* *The Best of R.E.M.* - 1991
* *In Time - The Best of R.E.M. 1988-2003* - 2003

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Páxina oficial (en inglés)
* Páxina de fans, con táboaturas (en inglés)
* Páxina con novas sobre o grupo (en inglés)
*  www.rem-fan.com
GIMP

miniatura|dereita|Interface do GIMP baixo GNU/Linux, 2004.
**GIMP** (acrónimo de **GNU Image Manipulation Program**) é un programa informático para a edición de imaxes en formato mapa de bits, coma por exemplo fotografías. O proxecto foi iniciado en 1995 por Spencer Kimball e Peter Hattis. Actualmente é mantido por un grupo de voluntarios. Existen versións para varios sistemas operativos. GIMP está licenciado baixo as cláusulas da licenza (L)GPLv3 (*GNU Lesser Public License*), diferente da GPL en que é máis flexible a que outros programas poidan usar o software sen teren necesariamente que licenciarse coma GPL.

## Historia
GIMP foi inicialmente un programa de manipulación e retoque fotográfico de propósito xeral dos creadores Spencer Kimball e Peter Mattis. O desenvolvemento de GIMP iniciouse en 1995 como un proxecto dun semestre de duración na Universidade Berkeley de California . O primeiro lanzamento público de GIMP (o 0,54) realizouse en xaneiro de 1996 e no ano seguiente (en 1997) converteuse en GIMP pasando a ser unha parte do proxecto GNU. As iniciais GIMP pasaron a significar o GNU Image Manipulation Program e na reflexión da súa existencia no marco do Proxecto GNU. Actualmente GIMP está desenvolvido por un grupo auto-organizado de voluntarios baixo a bandeira do proxecto GNOME.

O número de arquitecturas de ordenadores e sistemas operativos compatibles con GIMP ampliouse considerablemente desde o seu primeiro lanzamento. A primeira versión compatible de sistemas UNIX foi como GNU / Linux, SGI IRIX e HP-UX. Desde o lanzamento inicial, GIMP foi portado a moitos sistemas operativos, incluíndo Microsoft Windows e Mac OS X, o paso á plataforma Windows 32-bit iniciouse polo programador finlandés Tor Lillqvist (TML) en 1997 e foi apoiado pola versión GIMP versión 1.1.

GIMP viu a formación dunha comunidade e a rápida adopción despois da primeira versión. A comunidade comezou a formarse e desenvolver tutoriais, material gráfico e compartir mellor os fluxos de traballo e técnicas.

Un novo kit de ferramentas GUI chamado GTK+ (GIMP Tool Kit) foi desenvolvido para facilitar o desenvolvemento de GIMP. GTK+ GTK substitúe ao seu predecesor (sen símbolo máis) despois de ter sido redeseñado utilizando unha técnica de software de deseño moderno chamado orientado a obxectos de programación. O desenvolvemento de GTK+ atribuíuse a Peter Mattis ao verse desencantado co Motif GUI toolkit de GIMP empregado orixinalmente. Motif empregouse ata GIMP 0,60.

## Última versión
A última versión do programa foi liberada o 8 de novembro de 2018, despois de 6 anos de traballo no seu desenvolvemento. Parte do traballo realizado consistiu en migrar as bibliotecas de GTK+ a GEGL (*Generic Graphical Library*), o novo motor de procesamento de imaxes.
A versión inclúe numerosas novidades tanto de deseño de interface como de ferramentas novas ou melloradas, dando un pulo ás utilidades para pintores e debuxantes dixitais.

## Notas
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Páxina oficial
* Changelog
Sen fíos

Chámase **sen fíos** (do inglés *wireless*) á comunicación que non se transmite por cables, senón a través de sistemas radioeléctricos, coa modulación de ondas electromagnéticas a través do espazo. Así pois, exemplos de comunicación sen fíos son a radio, as emisións televisivas, os sistemas Wi-Fi, o sistema bluetooth, unha rede sen fíos ou o GPS.
Rem Koolhaas

**Rem Koolhaas**, nado en Rotterdam o 17 de novembro de 1944, é un arquitecto neerlandés que comezou a súa carreira como xornalista e argumentista. É a parte principal da Oficina pola Arquitectura Metropolitana, ou OMA (Office for Metropolitan Architecture). Tamén é profesor de Arquitectura Práctica e Deseño Urbano na Universidade Harvard.

Autor dalgunhas obras relevantes, a súa produción bibliográfica é tamén de elevado interese, especialmente o libro *S,M,L,XL* (en colaboración co deseñador Bruce Mau) e "Delirious New York".

No ano 2000 foi laureado co Premio Pritzker de Arquitectura.

## Principais proxectos 
* Euralille (Lille- Francia, 1988)
* Biblioteca Central de Seattle - EUA
* Whitney Museum en Nova York - EUA
* Campus Center en Chicago - EUA (2003)
* Prada Epicenter(2004) e New York Epicenter(2002) - EUA
* Casa da Música (Porto) - Portugal
* Central Chinese Television (Pequín) - China

## Galería 

Ficheiro:CCTV-new-building.jpg|Edificio CCTV da China, Pequín, China, 2004-08
Ficheiro:CasadaMusica.jpg|Casa da Música, Porto, Portugal, 2001-05
Ficheiro:Casa-da-musica(exterior).1000.jpg|Casa da Música no Porto.
File:McCormick_Tribune_Campus_Center.jpg|McCormick Tribune Campus Center
File:Rem_Koolhaas_SCL.jpg|Examinando a maqueta da Biblioteca Central de Seattle
File:SCL2.JPG|Biblioteca Central de Seattle
File:Be_Dutch_Embassy_01.JPG|Embaixada dos Países Baixos en Berlín
File:Milstein_Hall,_Cornell_University.jpg|*Milstei _Hall*,_Cornell University
File:Fondazione_PRADA,_Milano_Via_Ripamonti_-_Largo_Isarco_area,_Rem_Koolhaas_design.jpg|Fondazione PRADA, Milán
File:Koolhaas-Haus_am_Checkpoint_Charlie.JPG|Vivenda no Checkpoint Charlie

## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Oficina pola Arquitectura Metropolitana (OMA)
Planetoloxía

A **planetoloxía** é a parte da astronomía dedicada ó estudo dos planetas e as súas características, órbitas, historia xeolóxica, composición, formación etc...
Lista de concellos da Coruña

miniatura|300px|Mapa dos concellos da provincia da Coruña.
**Lista dos 93 concellos da provincia da Coruña**:

## Concellos 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Lista de concellos de Lugo
* Lista de concellos de Ourense
* Lista de concellos de Pontevedra
* Lista de concellos galegos por poboación
Selección

Co termo **selección** podemos referirnos a:
* Selección natural: mecanismo esencial de evolución proposto por Charles Darwin e xeralmente aceptado pola comunidade científica como a mellor explicación para a xeración de especies ou especiación.
* Selección artificial: fai referencia aos cambios que se producen na evolución dunha especie propiciados por efecto do ser humano.
* Selección adversa ou anti-selección, termo usado en economía.
* Selección nacional: combinado de deportistas que representa a unha nación ou país.
PSA Peugeot Citroën

**PSA Peugeot-Citroën** é un grupo empresarial formado en 1976 coa fusión das empresas francesas Citroën e Peugeot, é o segundo maior fabricante de automóbiles de Europa, co 15,4% do mercado. A este grupo pertencen outras compañías: a empresa de transportes Gefco, o fabricante de equipamentos para automóbiles Faurencia, Banque PSA Finance, Peugeot Motocycles (terceiro maior fabricante europeo de *scooters* e motocicletas de entre 50 e 125cc), Peugeot Citroën Moteurs (PCM) e Process Conception Ingénierie (PCI) que deseña e fabrica equipamento industrial para o grupo e para outros. En Galicia teñen: en Vigo unha fábrica de autómobiles (a máis rendible do grupo); no Porriño, un centro de distribución.

## Véxase tamén
### Outros artigos
*Centro de Vigo de PSA Peugeot Citroën
*Stellantis.
### Ligazóns externas
*Grupo PSA Peugeot Citroen (en inglés e en francés).
*Citroën (en castelán)
*Gefco (en castelán)
*Peugeot (en castelán)
André Citroën

**André Citroën**, nado en París o 5 de febreiro de 1878 e finado o 3 de xullo de 1935 na mesma cidade, foi un enxeñeiro e industrial francés. Fundou a «Société Anonyme André Citroën» (coñecida coma Citroën) en 1919. Foi o primeiro en Europa en empregar métodos de traballo en cadea. Algunhas das súas innovacións foron o acendido eléctrico, a carrozaría monopraza e a tracción dianteira.

## Traxectoria 
André Citroën era fillo dun xudeu holandés vendedor de diamantes, Levie Citroen, e Mazra Kleinmann nada en Polonia. Aos vinte anos graduouse na *Ecole Polytechnique*, a máis prestixiosa escola de enxeñería francesa.

O seu primeiro traballo foi nunha empresa de fabricación de rodas propiedade duns amigos da familia, onde viu o sistema de engrenaxe que lle serviu de inspiración para a dobre frecha ou *chevron* que empregou como logotipo nos seus coches. No ano 1912 Citroën visitou os Estados Unidos e a nova fábrica de Henry Ford onde observou os métodos de traballo en cadea empregados na produción do Model T e que permitían maior eficiencia na fabricación dos automóbiles. Durante a primeira guerra mundial Citroën fabricou armas e ao seu remate fundou en 1919 a «Société Anonyme André Citroën» dedicada á fabricación de automóbiles. O ano seguinte da súa inauguración fabricou 20.000 automóbiles. A principios dos anos trinta Citroën era o cuarto maior fabricante de automóbiles do mundo, pero en 1934 amoreaba débedas multitudinarias dos anos anteriores e, o maior acredor da compañía, o fabricante de pneumáticos Michelin tomou o control da fábrica, reducindo os gastos.

André Citroën faleceu dun cancro de estómago o 3 de xullo de 1935 en París.

## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Centro de Vigo de PSA Peugeot Citroën

### Ligazóns externas 
* Ligazóns Citroën .
Gefco

**Gefco** (Les Groupages Express de Franche Comté) é unha empresa francesa de transporte e loxística creada en 1949.

Vencellada nos seus inicios ó grupo Peugeot, na actualidade é unha das filiais do grupo PSA Peugeot-Citroën.  O seu presidente é Yves Fargues.

## Ligazóns externas
*www.gefco.es
Colineta

A **colineta** é unha especie de biscoito feito con ovos, azucre e améndoas moídas, sen fariña. Faise nalgúns lugares da Mariña de Lugo (O Valadouro, Ribadeo, Viveiro e Mondoñedo) e tamén en zonas de Asturias e País Vasco.

## Historia
A referencia máis antiga desta sobremesa pode atoparse no libro *Libro de cocina a propósito para la mesa vizcaína* de María Dolores Vedia  Goosfens e publicado en 1903. Tamén pode atoparse no libro *La cocina práctica* de Picadillo, publicado en 1905.

## Preparación
miniatura|"Colinetas pastel típico de Viveiro"
Segundo Picadillo, a receita da colineta é a seguinte:

## Notas
Mariña de Lugo

A **Mariña** é unha comarca natural situada ó correr do litoral de Lugo que abrangue 15 municipios do norte da provincia, oito dos cales, costeiros. Fóra da propia bisbarra tamén é coñecida como **Mariña de Lugo** ou **Mariña lucense**.

Divídese oficialmente en tres comarcas: A Mariña Occidental, A Mariña Central e A Mariña Oriental.

En sentido oeste-leste, o territorio da Mariña combina zonas montañosas como os montes de Buio, os montes dos Cabaleiros, o monte da Frouxeira, a serra da Toxiza e o Mondigo, con depresións fluviais como a do río Landrove, o val do Ouro, o do Masma, ou o val de Lourenzá.

A súa franxa costeira, maioritariamente chaira e pouco recortada —en comparación con outras costas galegas como o Golfo Ártabro ou as Rías Baixas—, ten o seu límite oriental na ría de Ribadeo, que fai de fronteira con Asturias, e o límite occidental na ría do Barqueiro. Isto fai coincidir a Mariña practicamente co litoral cantábrico galego, aga que se teña en conta que alén do esteiro do Sor —e sen chegar aínda a Estaca de Bares, onde se xuntan o Cantábrico e o Atlántico—, a beira occidental da ría do Barqueiro pertence ao concello coruñés de Mañón.

O límite sur póñeno accidentes xeográficos como a Serra do Xistral (que discorre polos concellos mariñaos de Ourol, O Valadouro e o chairego de Muras) ou a serra de Lourenzá e mailos montes de Carracedo, entre Mondoñedo, A Pastoriza e Riotorto.

## Galería de imaxes 

Ficheiro:Mariña-mapa.png|Situación da Mariña en Galicia
Ficheiro:Viveromuelle.jpg|Peirao en Viveiro
Ficheiro:Ribadeo ría vista 1.jpg|Vista da ría de Ribadeo
Corea

**Corea** (/koˈɾe.a/; en coreano: 한국 [ˈha̠(ː)nɡuk̚], romanizado: *Hanguk*, lit. "Pobo dos Han", en Corea do Sur; 조선 [t͡ɕo̞sʰʌ̹n], romanizado: *Joseon*, lit. "[terra da] Mañá Prístina", en Corea do Norte) é unha rexión peninsular, así coma unha entidade xeográfica e cultural, dividida segundo o paralelo 38o N, agora coñecido coma a zona desmilitarizada de Corea, dende 1945. Dous estados declararon a súa independencia en 1948, ambos reclamando soberanía sobre toda Corea; Corea do Sur (República de Corea), que abrangue a metade meridional, e Corea do Norte (República Popular e Democrática de Corea), que comprende a súa metade norte. A rexión consiste da península coreana, da illa Jeju, e de multitude doutras illas e illotes menores próximos á península. Esta última, linda coa China ao norte e con Rusia ao nordés, a través dos ríos Yalu e Tumen. Está separada do Xapón ao sueste, polo estreito de Corea.

A cadea montañosa de Taebaeksan corre ao longo da costa oriental, onde as grandes ondas do mar do Xapón esculpiron enormes cantís e illotes rochosos. As ladeiras do sur e do oeste presentan un relevo suave, que forma chairas e unha multitude de pequenas illas con pequenas calas. O cume máis alto é a montaña Baekdusan, en Corea do Norte, que se eleva 2744&nbsp;msnm, na fronteira setentrional que linda coa China.
 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Tres reinos de Corea
* Gastronomía de Corea
Tres Reinos de Corea

Os **Tres Reinos de Corea** foron os reinos de Goguryeo, Baekje e Silla, que ocuparon a Península de Corea e Manchuria, entre o S. I a.C. do S.VII d.C.. Outros pequenos reinos e estados tribais existiron antes e durante dito período, incluíndo Gaya, Dongye, Okjeo, Buyeo, Usan, Tamna etc.

Tradicionalmente, o período faise coincidir co 57 a.C., cando o reino Saro (despois Silla) no sueste da península obtivo a autonomía da China, no imperio da dinastía Han. No norte Goguryeo e no sur o río Yalu (Río Amnok en coreano) tiveron a independencia no 37 a.C. No 18 a.C., dous príncipes Goguryeo mantiveron unha disputa sobre a sucesión e estableceron Beaekje no suroeste da península (hoxe Seúl), con capital en Ungjin (hoxe Gongju ou Chongju) e despois en Sabi (hoxe Puyo) no suroeste de Seúl. O reino Gaya foi separado de Beakje no S.I.

O final da dinastía Han, ó comezo do S.III, deixou o desenvolvemento dos tres reinos liberado. Os tres tiñan a mesma cultura. O Confucianismo era a expresión da alta sociedade coreana dende o S.I a.C. Despois foi totalmente desprazado polo Budismo.

Goguryeo, O maior dos tres, tiña dás capitais alternativas. Nangnang (hoxe Pyongyang) e Kungae sobre o río Yalu. Ó comezo, o estado situado sobre o bordo da China conquistou pouco a pouco vastos territorios de Manchuria, e finalmente chineses dende Nangnang no 313. A influencia cultural chinesa permaneceu, de xeito que o budismo foi a relixión oficial dende 372.

No S.IV, Baekje foi moi próspero e dominou polo menos a metade da península, a súa parte sur.

Renomeado Silla no 503, o coñecido como reino de Silla absorbeu o reino de Kaya ou Gaya dentro das súas fronteiras na metade do S.IV. A capital de Silla era Gumsong (hoxe Gyeongju ou Kyongju). O budismo foi relixión oficial a partir de 528.

Aliado con China, dinastía Tang, Silla conquistou Goguryeo no 668, tras telo feito con Baekje no 660, pasando o período de unificación de Silla e poñendo fin o período dos Tres Reinos.

O nome "Samguk", ou "Tres Reinos" foi usado nos títulos dos clásicos coreanos *Samguk Sagi* e *Samguk Yusa.*
Scorpions

**Scorpions** é un grupo de rock e heavy metal alemán. É coñecido polas súas baladas rock coma "Still Loving You" (Aínda te amo) ou "Wind of Change" (Vento de cambios). Os compoñentes actuais son Rudolf Schenker (guitarrista principal, compositor e coros), Klaus Meine (cantante e autor das letras), Matthias Jabs (guitarrista de acompañamiento e compositor), James Kottak (batería) e Pawel Maciwoda (baixista).

## Discografía completa 
* *Lonesome Crow* (1972)
* *Fly To The Rainbow* (1974)
* *In Trance* (1975)
* *Virgin Killer* (1976)
* *Taken By Force* (1977)
* *Tokyo Tapes* (1978)
* *Lovedrive* (1979)
* *Animal Magnetism* (1980)
* *Blackout* (1982)
* *Love At First Sting* (1984)
* *World Wide Live* (1985)
* *Savage Amusement* (1988)
* *Crazy World* (1990)
* *Face The Heat* (1993)
* *Live Bites* (1995)
* *Pure Instinct* (1996)
* *Best* (1999)
* *Eye To Eye* (1999)
* *Moment Of Glory* - 2000
* *Acoustica* - 2001
* *Unbreakable* - 2004
* *Humanity: Hour I* - 2007 (Sony BMG)
* *Sting in the Tail* - 2010 (Sony Music Germany)
* *Return to Forever* - 2015 (Sony Music Germany)
* *Rock Believer* - 2022

## Ligazóns externas 
* Páxina oficial (en inglés e alemán)
Illa Pancha

[miniatura|Illa Pancha en xullo de [2015.]]
A **illa Pancha** é o extremo occidental da saída da ría de Ribadeo, fronte á Punta da Cruz.

## Xeografía e historia 
Está situada na punta nordeste do concello de Ribadeo, e acolle o principal faro da contorna. Está unida a terra por unha ponte refeita con formigón armado no ano 1983.  Próximo a ela está o miradoiro da illa Pancha, incluído na ruta dos miradoiros.

Ten unhas 1,1 hectáreas e orografía escarpada e recortada, aínda que chá no seu cumio, onde está instalado o vello faro de illa Pancha, construído en 1857. O novo faro, na zona norte, é do último cuarto do século XX (1983).

A illa tivo unha estación meteorolóxica a finais dos anos 1920.

### Xeoloxía e bioloxía 
A súa costa é rochosa e ten vexetación de plantas costeiras que lle dá unha cor moi variable ó longo do ano, incluída a invasora 'unlla de gato'.

### Panchorro 
Nas súas proximidades desenvólvese unha onda que polas súas características (ata 20 m de altura) é codiciada polos surfistas, pretendéndose organizar un campionato en función da súa aparición, o "IIla Pancha Challenge".

## Polémica sobre o hotel 
No ano 2014 comezou o proceso para que o faro sexa usado coma hotel, contando con oposición veciñal. Está catalogada como Zona 2, Área de Conservación, dentro do Plan Director da Rede Natura 2000, zonas que a priori non están autorizadas para uso turístico. Pese ó anterior, en abril de 2017 o vello edificio comezou a ter actividade como apartamentos turísticos. En 2019 o colectivo de Ribadeo Por Nuestro Faro denunciou restricións de acceso.. En agosto de 2021 a empresa hostaleira abriu unha cafetería con terraza.

En 2022 o Tribunal Superior de Xustiza de Galicia reiterou a obriga de que a illa tivese acceso libre ao ser un espazo natural.

## Dependencia administrativa 
A illa é administrada pola Autoridade Portuaria de Ferrol-S. Cibrao.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
Autoridade Portuaria de Ferrol-S.Cibrao (en castelán)
Vilalba (homónimos)

Como topónimo **Vilalba** pode referirse a:

;En Galiza
***Vilalba**, concello da comarca da Terra Chá;
****Vilalba**, parroquia de dito concello;
*****Vilalba**, lugar de dita parroquia;
***Vilalba**, lugar da parroquia de Carballido, no concello da Fonsagrada;
***Vilalba**, lugar da parroquia da Trapa, no concello da Fonsagrada;
***Vilalba**, lugar da parroquia de Coucieiro, no concello de Val do Dubra;
***Vilalbarro**, lugar da parroquia de Oroso, no concello de Oroso.

;Fóra de Galiza

;En Cataluña
***Vilalba dels Arcs**, concello da provincia de Tarragona;
***Vilalba Sasserra**, concello da provincia de Barcelona.

;Deportes
***Vilalba F.S.**, equipo de fútbol sala de Vilalba.

## Véxase tamén
### Outros artigos
***Os Vilalbas**, lugar da parroquia de San Salvador de Couzadoiro, no concello de Ortigueira;
****A Voz de Vilalba*** (1983-1986), xornal editado en Vilalba.