Toxicidade

[dereita|miniatura|220px|Símbolo estándar da toxicidade na [UE, segundo o definido na directiva 67/548/CEE. A caveira e as tibias cruzadas son un símbolo estándar para os velenos]]
A **toxicidade** é unha medida usada para medir o grao tóxico ou velenoso dalgúns elementos. O estudo dos velenos coñécese como toxicoloxía. A toxicidade pode referirse ao efecto desta sobre un organismo completo, como un ser humano, unha bacteria ou mesmo unha planta, ou a unha subestrutura, como unha célula (citotoxicidade).

## Categorías 
A toxicidade, ou capacidade dunha substancia de danar un organismo exposto, xeralmente pode ser dividida en dúas categorías:
* Toxicidade aguda: refírese á evolución rápida dos síntomas ou dos efectos despois da administración de doses relativamente altas da substancia tóxica, ou o que é o mesmo, aos efectos nocivos inmediatos xerados por doses suficientemente grandes. 
* Toxicidade crónica: refírese aos efectos nocivos da exposición a longo prazo a un tóxico. Isto incluiría os residuos de pesticidas na comida, a contaminación do aire etc.
 
Un mesmo composto pode producir efectos tóxicos tanto agudos coma crónicos, dependendo da dose e da duración da exposición.

## Factores 
Unha mesma substancia, administrada incluso nas mesmas doses, pode ter efectos moi distintos en distintos organismos biolóxicos, dependendo de distintos factores.

### Especie biolóxica 
As diferenzas xenéticas entre as diversas especies afectan de modo importante aos efectos farmacolóxicos e toxicolóxicos dos fármacos e doutros elementos tóxicos. A investigación clínica ten atopado diferenzas entre especies moi significativas para a avaliación de tóxicos e fármacos, que antes de ser usados en humanos son estudados normalmente en animais. Estes son algúns exemplos:

* Formaldehido: é neurotóxico en animais, pero en humanos causa teratoxenicidade. 
* FB642 (metil-2-benzimidazolecarbamato, carbendazim): ten actividade antitumoral, pero tamén ten un efecto mutaxénico en humanos. 
* Trikatu (planta medicinal india): contribúe á diminución do nivel de colesterol en ratas, pero é tóxico en humanos. 
* Trióxido de arsénico: produce excitación no cabalo, pero a súa adición á citarabina a doses baixas parece mellorar a resposta en pacientes maiores que teñen leucemia mieloide aguda (unha forma de cancro) comparada co axente só. 
* Mel silvestre de Turquía: causa bradicardia aguda soamente en humanos. 
* Rufinamida (anticonvulsivante): é máis tóxico no home ca nas ratas. 
* Talidomida: non mostrou efectos teratoxénicos en ratas, pero produce malformacións en humanos.

### Raza 
As diferenzas raciais están tamén relacionadas con diferenzas no xenotipo (carga xenética dos individuos).
* Atropina: os nixerianos con insuficiencia cardíaca conxestiva responden mellor ao tratamento con atropina ca outras razas. 
* Lipoproteina A: as persoas de raza negra teñen niveis substancialmente máis altos que as de raza branca, por iso son máis sensibles á toxicidade hepática.

### Sexo 
A actividade biolóxica en machos e femias non é a mesma. Debido a isto tamén obsérvanse diferentes respostas a diversos fármacos ou elementos.
* Amiodarona: causa neuropatía máis frecuentemente en mulleres. 
* Haloperidol: mulleres esquizofrénicas premenopáusicas amosan unha resposta terapéutica mellor aos neurolépticos que os homes, pero despois da menopausa teñen síntomas extrapiramidais máis pronunciados ca eles. 
* Alcohol: afecta mais as mulleres, entre outras razóns porque teñen menor proporción de auga corporal, polo que alcanza maiores concentracións no sangue.

### Idade 
En nenos, a absorción, distribución, metabolismo e excreción de fármacos poden diferir considerablemente en comparación con estes factores en adultos; por conseguinte, existen diferenzas na eficacia terapéutica e na toxicidade de diversos fármacos.
* Terapia antibiótica para infeccións severas en nenos. Certos fármacos como o cloramfenicol en doses altas, as sulfonamidas e a tetraciclina non deberían ser usados en neonatos, debido á maior toxicidade. Debido á pobre conxugación, inactivación ou excreción, as concentracións en soro de moitos antibióticos poden estar máis elevadas e por tempo máis prolongado en neonatos que nos outros nenos. Por tanto nos neonatos pode ser necesario axustar as doses de axentes antimicrobianos para infeccións severas, empregando doses baixas e a intervalos máis longos.
* Chumbo: é un axente neurotóxico, pero especialmente en nenos, porque os efectos mais prexudiciais se producen sobre o desenvolvemento neuronal, por iso os nenos son máis vulnerables.
* Polución: enfermidades respiratorias relacionadas coa contaminación ambiental son causa común de morbilidade e mortalidade en nenos menores de 5 anos e tamén en anciáns. 
* Exposición percutánea ao metanol: pode causar dano ocular severo (neurite óptica, dano retiniano) en nenos pero non en adultos. 
* Clorpirifosfatos: o CPF é máis neurotóxico en nenos ca en adultos, xa que interfire mecanicamente na división e diferenciación celular, causando alteracións da neurotransmision.
* Pesticidas coma o abamectin e acefato teñen efectos máis rápidos nos adultos ca nos máis novos.

### Tolerancia 
O termo tolerancia é aplicado cando a reacción dun suxeito a un fármaco ou droga diminúe a medida que se administran ou consomen doses continuadas. Como consecuencia disto para lograr o mesmo efecto son precisas doses cada vez máis grandes. A tolerancia pode involucrar tanto tolerancia psicolóxica coma fisiolóxica. Entre as substancias que a producen de modo característico atópanse os opiáceos, como a morfina ou a heroína, e as benzodiacepinas (fármacos ansiolíticos).

Tamén se pode producir a tolerancia cruzada, isto é, que un fármaco ou droga produza tolerancia a outro. Trátase dun fenómeno farmacolóxico no cal un paciente que é tratado cun fármaco mostra unha resistencia fisiolóxica a ese medicamento como resultado da tolerancia que desenvolveu a outro similar. Por exemplo a tolerancia alta á anfetamina como estimulante pode tamén inducir tolerancia á metanfetamina. E bastante característica de certas adicións coma alcohol, fármacos, rapé...

### Saúde / enfermidade 
Nos enfermos a maior parte das funcións fisiolóxicas están alteradas. Así os pacientes que teñen doenzas cardíacas, renais ou hepáticas son mais susceptibles aos efectos dos tóxicos.

## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Reppetto, M. *Toxicología fundamental*. Editorial científico-médica.Barcelona, 1988
* Klaasen C:D, Watkins J.B. Casarett y Doull *Fundamentos de toxicología*. Editorial McGraw-Hill. 2005

### Outros artigos 
* Ensaios in vitro para a avaliación da toxicidade
* Toxicidade da cocaína
* Toxicidade do cánnabis
* Toxicidade da heroína
* Toxicidade dos antidepresivos
* Toxicidade dos sales de litio
* Toxicidade dos salicilatos
* Toxicidade do monóxido de carbono
* Toxicidade do paracetamol
* Tratamento de intoxicacións agudas
* Cardiotoxicidade
* Nefrotoxicidade