open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Marta Nieto

**Marta Nieto Martínez**, nada en Murcia o 31 de xaneiro de 1983 é unha actriz española, coñecida principalmente polos seus papeis na serie *Hermanos y detectives* (2007), a longametraxe *El camino de los ingleses*, de Antonio Banderas (2006) e a curtametraxe *Madre* (2017).

## Filmografía 
### Series de televisión 
### Cinema 
* *Combustión* (2013) - Carla
* *8 citas* (2008) - María
* *Abuela notición* (2007) - Neta
* *Café solo o con ellas (2007) - María
* *El camino de los ingleses (2006) - "La cuerpo"
* *Vida robada* (2006) - Rosa
* *Películas para no dormir: La culpa* (2006) - Embarazada
* *Golpe maestro* (2004) - Noiva de Héctor
* *Terror global* (2003) - Lola

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
*
Extremely Wicked, Shockingly Evil and Vile

***Extremely Wicked, Shockingly Evil and Vile*** é un filme estadounidense de 2019 dirixido por Joe Berlinger cun guión de Michael Werwie. O filme baséase nas memorias de based on Elizabeth Kendall *The Phantom Prince: My Life with Ted Bundy* e conta a historia do asasino en serie Ted Bundy dende o seu punto de vista. Está protagonizado por Zac Efron no papel de Bundy, con Lily Collins como Kendall, Kaya Scodelario como a muller de Bundy, Carole Ann Boone, e John Malkovich como Edward Cowart, o xuíz do caso de Bundy. O título do filme é unha referencia ó comentario de Cowart sobre os asasinatos de Bundy cando o estaba a sentenciar a morte.

*Extremely Wicked, Shockingly Evil and Vile* estreouse internacionalmente no Festival de Cinema de Sundance o 26 de xaneiro de 2019, e foi lanzado o 3 de maio de 2019 por Netflix. O filme recibiu críticas dispares aínda que a actuación de Efron foi louvada.

## Personaxes 
* Zac Efron como Theodore "Ted" Bundy
* Lily Collins como Elizabeth "Liz" Kendall
* Kaya Scodelario as Carole Ann Boone
* John Malkovich como xuíz Edward Cowart
* Jeffrey Donovan como John O'Connell
* Angela Sarafyan como Joanna
* Dylan Baker como David Yocom
* Brian Geraghty como Dan Dowd
* Jim Parsons como Larry Simpson
* Haley Joel Osment como Jerry Thompson
* Grace Victoria Cox como Carol Daronch
* Terry Kinney como detective Mike Fisher
* James Hetfield como oficial Bob Hayward

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* 
* Ficha en RottenTomatoes
Ricardo Zonta

**Ricardo Luiz Zonta** (nado o 23 de marzo de 1976) foi un piloto de carreira profesional brasileiro.

## Inicios nas carreiras 
Nado en Curitiba, Brasil, Zonta comezou o karting en 1987, gañando a súa primeira carreira pouco despois. O ano seguinte, foi subcampión do Curitiba Karting Championship e en 1991 gañou o título. Continuou no karting ata 1992, terminando cuarto no Campionato de karting de São Paulo antes de pasar aos monoprazas en 1993. Terminou 6º no campionato de Fórmula Chevrolet brasileiro e despois en 1994, quedou quinto no campionato de Fórmula 3 brasileiro. Un ano despois, Zonta gañou o Campionato de Fórmula Tres do Brasil e Suramérica.

Pasou a Europa en 1996, Zonta competiu na Fórmula Internacional 3000 no Campionato Draco Racing, gañando dúas carreiras e terminando en cuarto lugar. No mesmo ano, converteuse no primeiro brasileiro en competir na International Touring Cars, con Mercedes. En 1997 gañou tres carreiras e o campionato de Fórmula 3000. Tamén logrou o premio "Golden Helmet" ao mellor piloto internacional polos seus esforzos. O equipo Jordan de Fórmula Un contratouno como piloto oficial de probas logo do seu campionato, e en 1998 contyratouno o xefe de McLaren Ron Dennis. Zonta probou co equipo McLaren de Fórmula 1 en 1998 e gañou ao mesmo tempo o FIA GT Championship (clase GT1) e o "Golden Helmet" na categoría de "prominencia mundial".

En outubro de 1998, inmediatamente despois de gañar o campionato da FIA GT, Zonta asinou co equipo B.A.R. de Fórmula 1 como un dos pilotos para a tempada , despois de rexeitar as ofertas de Jordan e Sauber.

## Despois da Fórmula Un 
En 2007, Zonta entrou nas series Stock Car Brasil en paralelo co traballo no equipo Renault.

En 2008, Zonta iniciou a súa carreira nos automóbiles deportivos ao disputar as 24 Horas de Le Mans con Peugeot Sport, pilotando o coche nº #9, xunto a Franck Montagny e o piloto de probas de Fórmula Un Christian Klien. Tamén participou no Campionato Grand Am en América con Krohn Racing, mentres que tamén foi propietario e pilto do equipo Panasonic Racing nas Stock Car Brasil.

## Rexistro de carreiras 
### Resultados completos da Fórmula 3000 internacional 
(clave) (As carreiras en **negra** indican pole position) (As carreiras en *cursiva* indican volta rápida)

### Resultados completos nas 24 Horas de Le Mans 
### Resultados completos na Fórmula Un 
(Chave) As carreiras en letra grosa indican **pole position**; as carreiras en *cursiva* indican *volta rápida*.

 Piloto que non terminou o Gran Premio, pero clasificouse ao completar máis do 90% da distancia de carreira.

### Resultados completos na Stock Car Brasil 
† O piloto non terminou a carreira, pero clasificouse ao completar máis do 90% da distancia de carreira.
* Tempada en progreso.

### Resultados do campionato GT da FIA 
### Resultados no campionqto de mundo GT1 
### Resultados nas series GT da FIA 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
### Outros artigos 
### Ligazóns externas 
* https://web.archive.org/web/20170919074300/http://www.ricardozonta.com.br/
*
Ateneo Libertario Xosé Tarrío

**Ateneo Libertario Xosé Tarrío** é unha asociación galega libertaria da Coruña que nace co obxectivo de potenciar a autoxestión, o apoio mutuo e a horizontalidade.

## Historia
Xorde co obxectivo de erixirse en ferramenta do movemento contestatario e rebelde da cidade, organiza actividades culturais e de autoxestión durante todo o ano. Abre o seu local na rúa da Paz nº 16, onde é obxecto de pintadas fascistas, e logo trasládanse á rúa Gil Vicente nº 17. Colaboran anualmente coas Marchas á Prisión de Teixeiro, dentro da acción mundial de marchas abolicionistas. Tamén organizan actividades libertarias de solidariedade, presentación de libros, proxeccións e xornadas anarquistas na Coruña e Santiago de Compostela. En 2016 colaboraron nas Xornadas Antirrepresivas Galegas cos Comités de Solidariedade coas Represaliadas Políticas (CSRP) Compostela, Comités por un SRI Galiza, Plataforma Contra a Represión da Corunha e Vigo Contra a Represión.

Pastora Dominga González Viéitez, nai de Xosé Tarrío, participou activamente nas actividades do ateneo.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Nais contra a impunidade
* Pastora Dominga González Viéitez
* Xosé Tarrío
Pastora Dominga González Viéitez

**Pastora Dominga González Vieites**, nada o 11 de agosto de 1948 e finada na Coruña o 25 de abril de 2019, foi unha activista galega a favor da abolición dos cárceres. Nai do histórico preso anarquista Xosé Tarrío, impulsou o colectivo de apoio ás persoas presas Nais contra a impunidade.

## Traxectoria 
Viviu no barrio de Katanga, nas chamadas Casas de Franco, da Coruña, onde tivo cinco fillos. O máis cativo deles era Xosé Tarrío. Emigrou co seu home a Suíza, deixando o fillo en internados. Sufriu o cárcere do seu fillo mais foi ao ler o seu libro, *Fuxe, home, fuxe*, cando se decatou da violencia de que era obxecto. Nese momento decidir volver da emigración para apoiar ao seu fillo e a involucrarse na loita contra as prisón impulsando a asociación galega Nais Contra a Impunidade e converteuse nun referente da loita na denuncia das torturas sistemáticas a que son sometidos as persoas presas, o funcionamento do sistema carcerario e a impunidade dos carcereiros e das forzas de seguridade.Co tempo converteuse nun referente da loita a prol do abolicionismo das prisións e moi respectada polo movemento anarquista.

É autora do limiar ao segundo libro do seu fillo, *Que la lucha no muera. Ante la adversidad: rebeldía y amistad* (Imperdible Editorial, 2015), unha recompilación póstuma de textos e poemas de Xosé Tarrío e lembranzas das súas amizades.

Participou activamente no Ateneo Libertario Xosé Tarrío e na asociación Familias Frente a la Crueldad Carcelaria.

As súas cinsas enterráronse no mesmo lugar onde están as do seu fillo, na Praia dos Riás.

## Recoñecementos 
En abril de 2019 apareceron diversas pintadas na Coruña en memoria dela. Un mural na zona da Torre de Hércules que puña: "Que la lucha no muera. Abaixo os muros. A nai das punks” e outro que dicía “Pastora vive”.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* *Prision Was Created for the Poor. Mothers & Sons. From FIES to Aachen. Pastora & Xosé Tarrío González. Julia & Gabriel Pombo da Silva.* Introdución de Mark Barnsley. Leeds: Leeds ABC Publications, febreiro 2007, 36 páxinas. Reedición en EUA por American Remix by Lugnut. Edición dixital de marzo de 2012.http://leedsabc.org/wp-content/uploads/2012/03/Prison-Was-Created-For-The-Poor-March-2012.pdf

### Outros artigos 
* Ateneo Libertario Xosé Tarrío
* Fran del Buey
* Nais contra a impunidade
* Xosé Tarrío
Summer in Abaddon

***Summer in Abaddon*** é o terceiro álbum de estudio da banda estadounidense de indie rock Pinback, publicado o 12 de outubro de 2004 a través do selo Touch & Go Records. O disco foi gravado no estudio caseiro de Zach Smith e Rob Crow.

## Listaxe de cancións 
## Notas
Juan Carlos Varela

**Juan Carlos Varela Rodríguez**, nado en Cidade de Panamá o 12 de decembro de 1963, é un enxeñeiro, empresario e político panameño, que foi presidente de Panamá de 2014 a 2019.

Antes exercera os cargos de vicepresidente da República de Panamá, desde o 1 de xullo de 2009 até o 1 de xullo de 2014 e de ministro de Relacións Exteriores dende o 1 de xullo de 2009 até o 30 de agosto de 2011, ao ser destituído polo presidente Ricardo Martinelli, acto que provocou a ruptura da alianza gobernamental entre o Partido Panameñista, presidido por Varela e Cambio Democrático, presidido por Martinelli.

Tras as eleccións presidenciais do 4 de maio de 2014, foi elixido presidente de Panamá por parte da alianza entre o Partido Panameñista e o Partido Popular.

## Traxectoria 
Posúe ascendencia galega, xa que o seu avó José Varela Blanco, emigrou a Panamá en 1896 e era orixinario de Bergondo na provincia da Coruña. Ten tamén raíces familiares na provincia de Herrera. Cursou estudos de primaria e secundaria no Colegio Javier. Os seus estudos universitarios realizounos no Instituto de Tecnoloxía de Xeorxia, en Estados Unidos, onde obtivo o título (BSc) de Enxeñeiro Industrial.

É empresario do sector privado e desempeñouse como directivo desde 1985 do grupo Varela do que foi vicepresidente executivo até xaneiro de 2008.

O 4 de maio de 2014 obtivo a vitoria nas eleccións presidenciais ao vencer ao candidato oficialista José Domingo Arias cun 39 % dos votos emitidos. Asumiu o cargo de presidente de Panamá o 1 de xullo sucedendo a Ricardo Martinelli.

## Vida privada 
Está casado coa xornalista Lorena Castillo García e ten tres fillos: Gian Carlo, Adrián e Stefan.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Vicepresidente de Panamá · Presidencia.gob.pa
* Toma de posesión Juan Carlos Varela.
* Biografía oficial de Juan Carlos Varela
* Biografía de Juan Carlos Varela por CIDOB 
* Artigos en Wikinoticias: Juan Carlos Varela es electo nuevo presidente de Panamá
Lista de xefes de Estado de Burkina Faso

Esta é unha **lista dos xefes de Estado de Burkina Faso** dende que a República de Alto Volta conseguiu a independencia de Francia en 1960 ata o día presente.

Un total de oito persoas exerceron como xefes de Estado de Alto Volta/Burkina Faso (sen contar os tres Xefes de Estado/Presidentes de transición e un Presidente en funcións en rebelión).

O actual xefe de Estado de Burkina Faso é Paul-Henri Sandaogo Damiba, que tomou o poder no golpe de Estado do 24 de xaneiro de 2022.

## Títulos 
* **1960–1980**: Presidente da República
* **1980–1982**: Presidente do Comité Militar de Recuperación para o Progreso Nacional
* **1982**: Presidente do Comité Provisional de Salvación Popular
* **1982–1983**: Xefe de Estado
* **1983–1987**: Presidente do Consello Revolucionario Nacional e Xefe de Estatal
* **1987–1991**: Presidente da Fronte Popular e xefe de Estado
* **1991–2014**: Presidente da República
* **2015**: Presidente do Consello Nacional para a Democracia
* **2015–presente**: Presidente da República

## Lenda 
; *Partidos políticos*

* 
* 
* 

; *Outras faccións*

* 
* 

; *Status*

* 
* 

## Lista 
## Últimas eleccións 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
*Burkina Faso
*Primeiro Ministro de Burkina Faso
*Lista de gobernadores coloniais do Alto Volta francés
*Política de Burkina Faso
*Xefes de Estado e Goberno actuais

### Ligazóns externas 
* Estadistas mundiais – Burkina Faso
Etelvino Blanco

**Etelvino Blanco Rodríguez**, nado no Carballiño en 1955 e finado en Ourense o 11 de xullo de 2019, foi un sindicalista e político galego.

## Traxectoria 
Naceu na parroquia de Señorín, e foi o introdutor do sindicalismo nacionalista no seu concello en 1977 primeiro da man da Intersindical Nacional Galega que deu lugar á INTG en 1981. Logo da formación da CIG, foi o seu secretario comarcal en Ourense dende 1994 ata 2017. Nas eleccións municipais de 2019 foi o candidato á alcaldía de Ourense por Ourense Mellor.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Noela Blanco

### Bibliografía 
*
Vila Meã

O topónimo portugués **Vila Meã** (do latín , 'vila situada no medio') pode referirse a:

***Vila Meã**, vila do concello de Amarante;
***Vila Meã**, freguesía do concello de Vila Nova de Cerveira;
***Vila Meã**, aldea da freguesía de Deilão, no concello de Braganza;
***Vila Meã**, aldea da freguesía de São Tomé do Castelo, no concello de Vila Real;
***Vila Meã**, lugar da freguesía de Vilarelho da Raia, no concello de Chaves.

## Véxase tamén
### Outros artigos
***Atlético Clube de Vila Meã**
*
Resalgario

***Resalgario*** é unha novela de Antonio Reigosa publicada en 2001 por Edicións Xerais. De temática fantástica, vai dirixida especialmente ao público infantil e xuvenil. Publicáronse ata este momento sete edicións, a última no ano 2006.

## Sinopse 
Resalgario é un demo, fillo do Demo Maior, que vive no inferno xunto aos seus pais, os seus irmáns e os condenados. Un día saíu do inferno atrás de seu pai sen permiso del e por esa razón Resalgario é castigado a peregrinar a Santiago no prazo máximo dun ano. Deberá ademais darlle os tres croques ao Santo dos Croques para ver “se lle vén o sentido”.  Para chegar ao seu destino vive diversas aventuras nas que, case sempre mediante enganos, sae beneficiado.

A súa viaxe comeza logo no Inferno, do cal sae subindo tres días de escaleiras. Despois pasa por Traslicia, lugar e topónimo fantásticos, pero a seguir haberá referencias a sitios reais coma Bretoña ou Gontán. Por último chega a Compostela, pasa polo Monte do Gozo e segue ata a Catedral de Santiago, o seu obxectivo final.

## Personaxes 
O personaxe principal é Resalgario. Hai diversas personaxes secundarias; a primeira en aparecer é o Demo maior, pai de Resalgario; despois, un home chamado Floro Flores será enganado por el e convertido en “atractivo turístico”. A continuación cóntase dunha rapaza a quen se pilla en actitude cariñosa cun rapaz e que lle pide que entreite un pelo do medio das pernas. No seu camiño, ao pasar por Marquide, atopa un home morto no medio da praza e axuda a que o enterren. Alí mesmo fano padriño dun neno. Aparecen tamén na narración Ambrosio e Nivardo, uns irmáns de Resalgario aos que ve nunha especie de soño, ou raposo García, que se cre máis listo ca o Demo e acaba espantado. Por último fai presenza o mesmo Santo dos Croques. Resalgario faille un favor e este permite que lle dea os croques.

## Elementos etnográficos 
Neste libro menciónanse moitos costumes e personaxes da tradición galega (cómpre lembrar que unha parte importante da obra de Antonio Reigosa trata varios aspectos do folclore da etnografía de Galicia), por exemplo:

* O día de San Bertomeu ou Bartolomeu, santo mártir e patrono de varias parroquias de Galicia. “Día de San Bartolomeu, aló vou eu”, di o Demo.
* O xofre; na crenza popular, cando pasan o Demo ou as bruxas deixan cheiro a xofre.
* A Santa Compaña
* O trasno. Na obra descríbese como un bicho negro, pequeno, de non máis altura que un gato de pé.
*Pedro Chosco, ser mítico da tradición galega que trae o sono e fai ir pechando os ollos aos máis cativos.
* A *tradición* (segundo varios estudos trátase na realidade dunha creación contemporánea) de dar tres croques ao Santo dos Croques para pedir unha ofrenda; neste caso, para que lle viñese o sentido a Resalgario.

## Recoñecementos
* Premio Raíña Lupa, 2000
Aftonio

**Aftonio de Antioquía** (en grego  ), fins do século IV, retórico grego, foi discípulo de Libanio, mestre de retórica en Atenas e o famoso autor do libro de texto do terceiro nivel de ensino da lingua e a literatura grega en Bizancio, ao que se chegaba entre os 13 e 15 anos. Fixéronse famosos os seus catorce *Progymnásmata* (ou *Exercicios de retórica*), unha compilación de exercicios que abarcaban os distintos xéneros da composición retórica de discursos. Tamén escribiu corenta fábulas esópicas.

## Traxectoria 
Dos tres escritores desta obra, Aftonio é o último pola súa cronoloxía. Esta situación revela o seu lugar nunha tradición de retórica moi homoxénea e ben acreditada na práctica escolar durante unha longa etapa educativa, que vai desde o maxisterio de Teón (s. I) e logo Hermóxenes de Tarso (160-230) aos textos de Aftonio. Este escribe a finais do século IV ou comezos do V, e foi discípulo de Libanio, o prolífico orador e sofista, amigo do emperador Xuliano o Apóstata.

Segundo nos transmite Focio, chegou a ler as súas *Declamationes*, hoxe perdidas, polo que só nos chegou este opúsculo de retórica e unhas cantas fábulas de tipo esópico. A Suda di del que foi sofista e que compuxo os seus *Progymnásmata* para a *Retórica* de Hermóxenes de Tarso. A súa obra encaixa moi ben na continuación das definicións e análises literarias de Hermóxenes, xa que trata dos mesmo tópicos e temas que aquel, nesa mesma liña da preceptiva retórica.

Moitas definicións coinciden nos textos de todos os tratadistas retóricos, pero Aftonio engade claros exemplos, tratando de elementos da composición retórica ou literaria, como son as fábulas, as *chríai*, as sentenzas, os lugares comúns, os trazos do encomio, os do vituperio, etc.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
* 
* 
### Ligazóns externas 
* Perseus Dixital Library, a maior base de textos gregos e latinos
* L´Année Philologique, a enciclopedia bibliográfica do mundo clásico que recolle todo o publicado cada ano (dispoñible en Rede e impreso)
* Suidas, a enciclopedia bizantina do século XI on-line
Special Air Service (SAS)

O ***Special Air Service*** (**SAS**), **Servizo Aéreo Especial**, é un corpo de elite das forzas armadas británicas. Foi fundado en 1941 por David Stirling na Segunda Guerra Mundial, en 1950 foi reconstituído para formar un *corps*. A unidade especialízase nun grande variedade de roles, incluíndo contraterrorismo, rescate de reféns, acción directa e recoñecemento especial. Moita información sobre os SAS está altamente clasificada e a unidade non recibe comentarios nin do goberno británico nin do Ministerio de Defensa debido ao segredo e á sensibilidade das súas operacións.

Durante a Segunda Guerra Mundial foi creado como unha unidade de comandos británicos para operar tras as liñas inimigas no norte de África. Tras un primeiro fracaso, tivo éxito en sabotaxes contra aeródromos alemáns. En 1943, Stirling foi capturado e Paddy Mayne asumiu o mando, reorganizando a unidade e participando en campañas en Sicilia, Italia, Grecia e Francia. En 1944 formouse a ***SAS Brigade***, con tropas británicas, francesas e belgas, que operaron en apoio ao avance aliado por Europa. Debido á orde de Hitler de executar comandos capturados, decenas de membros do SAS foron asasinados en 1944. O último supervivente orixinal, Mike Sadler, faleceu en 2024 con 103 anos.

## Notas
Visións

* *Visións*, programa cultural da TVG que se emitiu na tempada 1987-1988.
* *Visións*, película colaborativa realizada por cineastas da provincia de Pontevedra en 2016.
Ranunculus bupleuroides

***Ranunculus bupleuroides*** é unha especie de planta perenne da familia das Ranunculaceae.

## Descrición 
É unha planta vivaz, (15)25-50(65) cm, con pecíolos, marxe das follas e base do talo ± flocosos, de cando en cando glabrescentes. Raíces engrosadas, fusiformes, tuberosas, fibrosas apicalmente, de cando en cando cilíndricas e carnosas. Follas basais exteriores ovadas, ovado-lanceoladas ou elípticas, con lámina (10)20-80(120) × (5)9-20(37) mm e pecíolo de máis curto a 3 veces maior que a lámina; as interiores lanceoladas. Follas caulinares 2-5(8), de oblongo-lanceoladas a lineares, sésiles, semiamplexicaules; as inferiores, con lámina (30)40-95(100) × (3)5–10&nbsp;mm; as superiores, bracteiformes. Flores (1)2-5(10), de (13)18-27(32) mm de diámetro, de cor amarela pálida. Sépalos glabros. Pétalos 5, de (7)10-12(16) mm, obovado subtriangulares, contiguos, con escama nectarífera oblonga. Receptáculo ovoide ou oblongo, glabro. Aquenios 2-2,8(3) mm, obovoides, gibosos, con nerviación moi marcada; pico 0,2-0,3&nbsp;mm.

## Distribución e hábitat 
Atópase en pasteiros secos e piñeirais aclarados, principalmente en chans silíceos máis ou menos secos da Península Ibérica, no sur de Galicia, e o centro e norte de Portugal.

## Taxonomía 
*Ranunculus bupleuroides* foi descrita por Félix de Avelar Brotero e publicado en *Fl. Lusit.* 2: 365 (1804).

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Catálogo galego de especies ameazadas
Instituto de Nutrición y Tecnología de los Alimentos José Mataix

O **Instituto de Nutrición y Tecnología de los Alimentos José Mataix** é un instituto tecnolóxico adscrito á Universidade de Granada.
## Descrición 
O Instituto de Nutrición e Tecnoloxía dos Alimentos José Mataix, sitúase no Centro de Investigación Biomédica (CIBM) do Parque Tecnolóxico de Ciencias da Saúde de Granada xunto con outros Institutos de Investigación, Grupos de Investigación de excelencia e o Banco de liñas celulares. Na súa orixe instituíuse en Escola de Nutrición da Universidade de Granada no ano 1968. 

Por mor da posterior implantación dos Graos de Nutrición e o de Tecnoloxía dos Alimentos, a Escola transformouse no que hoxe é o Instituto de Nutrición e Tecnoloxía dos Alimentos (INYTA), creado en 1989 polo catedrático de Fisioloxía da Universidade de Granada, o doutor José Mataix Verdú.

Establecido como Instituto de Nutrición e Tecnoloxía dos Alimentos (INYTA), como Instituto Universitario de Investigación propio da Universidade de Granada, confórmano case medio cento de  investigadores distribuídos nas áreas de  Bioloxía celular, Bioloxía molecular, Bioquímica, Didáctica das Ciencias Experimentais, Enxeñería química, Fisioloxía, Microbioloxía, así como Nutrición e Bromatoloxía. 

## Actividade 
O seu labor de investigación céntrase tanto na Nutrición Humana como na Tecnoloxía dos Alimentos. Pola súa natureza de Instituto Universitario imparte formación de Posgrao en Nutrición e Tecnoloxía dos Alimentos dentro do máster de Nutrición Humana. Doutra banda, a través de convenios e contratos de servizos, colabora coa industria alimentaria, asesoría e desenvolvo I+D.

## Actualidade 
No 2008, tralo pasamento do doutor Mataix, considerado polos expertos como un referente da educación nutricional, pasaría a levar o nome o seu fundador.

Actualmente dispón dunha Unidade de Análise de Alimentos, dentro do CIBM, para ofrecer servizos de análise nutricional de alimentos e de seguridade alimentaria a empresas, institucións, centros de investigación públicos e privados, etc.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas
* Sitio web do "Instituto de Nutrición y Tecnología de los Alimentos "José Mataix Verdú"
Andrea Zapata-Girau

**Andrea Zapata-Girau**, nada en Vigo o 26 de novembro de 1986, é unha directora de cinema galega.

## Traxectoria 
Estudou música no conservatorio Mayeusis de Vigo e na Guildhall School of Music & Drama, comunicación audiovisual na Universidade Pompeu Fabra de Barcelona, licenciouse na TAMK School of Art, Music & Media da Universidade de Ciencias Aplicadas de Tampere, na especialidade de montaxe cinematográfica.

Os seus filmes foron programados en festivais como o Festival Internacional do Novo Cinema Latinoamericano da Habana, Festival Internacional de Cinema das Palmas de Gran Canaria, Internationale Kurzfilmtage Winterthur, Zinebi, Curtocircuíto e espazos como a Filmoteca Española (Madrid), Cineteca (Matadero Madrid), CCCB (Barcelona), Museo Sitio de Memoria (Bos Aires), teatro Symphony Space (Nova York) e o Gran Salón de Oración da sinagoga de Toledo.

En 2023 recibiu en Finlandia a prestixiosa bolsa da fundación KONE para investigación, arte e cultura.

## Obra 
* *Jiskra* (curtametraxe)
* *Red* (curtametraxe)
* *Guitarra de palo* (longametraxe)
* *Aava* (curtametraxe parte de *Visións*)
* *Ruovesi* (curtametraxe)

## Premios 
A súa curtametraxe *Aava*, integrada na película colaborativa *Visións*, recibiu o premio do xurado á mellor curtametraxe de imaxe real do Festival de Cans en 2017.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Páxina web
Agaméstor o Farsalio

**Agaméstor o Farsalio** (en grego Ἀγαμήστωρ ὁ Φαρσάλιος) foi un poeta helenístico menor natural de Farsalia (Grecia). 
## Traxectoria 
Segundo transmite Tzetzes, Agaméstor foi autor dun *Ἑπιθαλάμιον τῆς Θέτιδος* (*Epitalamio das vodas de Tetis*), do que só se conservaron catro versos. Nestes, o poeta afirma que o heroe Aquiles se chamou Pirísoo de pequeno. 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
* H. Lloyd-Jones-P. Parsons, *Supplementum Hellenisticum*, Berlin, De Gruyter, 1983, n. 4, fr. 14.
Francisco de Paula Santander

**Francisco José de Paula Santander Omaña**, nado en Villa del Rosario de Cúcuta o 2 de abril de 1792 e finado en Bogotá o 6 de maio de 1840, foi un militar e político colombiano, soado pola súa participación no proceso de independencia respecto do Imperio Español.

## Traxectoria 
Santander participou na guerra que se librou contra as forzas centralistas en 1813. Máis tarde foi un dos principais organizadores da campaña de resistencia contra a reconquista española, que deu a liberdade definitiva á Nova Granada. Tamén, interveu nas concluíntes batallas do Pantano de Vargas e de Boyacá, en 1819.

Coñecido como *O Home das leis* e o *Organizador da vitoria*, Santander foi Vicepresidente da Gran Colombia no período de 1819 a 1827 (Encargado do poder executivo) e Presidente da República da Nova Granada entre 1832 e 1837.

Santander construíu o primeiro sistema de educación pública de Colombia ó pular pola creación de escolas e universidades.

## Notas
Ikiru

é un filme xaponés de 1952 dirixido e coescrito por Akira Kurosawa e protagonizado por Takashi Shimura. O filme explora os problemas dun doente terminal de Tokyo e a súa procura polo sentido da súa vida. O guión foi parcialmente inspirado pola novela de 1886 de Lev Tolstoi *A morte de Iván Ilich*.

## Personaxes 
* Takashi Shimura como Kanji Watanabe
* Shinichi Himori como Kimura
* Haruo Tanaka como Sakai
* Minoru Chiaki como Noguchi
* Miki Odagiri como Toyo Odagiri
* Bokuzen Hidari como Ohara
* Minosuke Yamada como subordinado Saito
* Kamatari Fujiwara como xefe da subsección Ōno
* Makoto Kobori como Kiichi Watanabe, irmán de Kanji
* Nobuo Kaneko como Mitsuo Watanabe, fillo de Kanji
* Nobuo Nakamura como alcande
* Atsushi Watanabe como paciente do hospital
* Isao Kimura como o médico interno
* Masao Shimizu como o doutor
* Yūnosuke Itō como o novelista
* Kyoko Seki como Kazue Watanabe
* Kumeko Urabe como Tatsu Watanabe, a muller de Kiichi
* Noriko Honma como ama de casa
* Seiji Miyaguchi como o xefe yakuza.
* Daisuke Katō como un yakuza.

## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* 
* Ficha en RottenTomatoes 
* Ficha en AllMovie
Real Expedición Botánica do Novo Reino de Granada

miniatura|250px|Mapa do Novo Reino de Granada.
**A Expedición Botánica do Novo Reino de Granada** é un inventario da natureza do Vicerreinado de Nova Granada realizado por José Celestino Mutis durante o reinado de Carlos III de España. Coñecido na Historiografía colombiana como a *Expedición Botánica*, os seus obxectivos científicos deron como resultado a herborización e clasificación de 20 000 especies vexetais e 7000 animais dun territorio que corresponde coa actual república de Colombia, a fundación do observatorio astronómico de Santa Fe de Bogotá, un dos primeiros de América meridional, a creación dun selecto grupo de científicos e artistas e deu fundamentos para a concienciación das riquezas naturais do Novo Mundo. Iniciouse en 1783 e durou trinta anos.

## Notas
Jorge Eliécer Gaitán

**Jorge Eliécer Gaitán Ayala**, nado en Bogotá o 23 de xaneiro de 1898 e finado ibídem o 9 de abril de 1948, foi un xurista, escritor e político colombiano. Foi reitor da Universidade Libre (Colombia) entre 1936 e 1939, da cal, ademais, foi catedrático de Dereito Penal dende 1931 até a súa morte. Foi alcalde de Bogotá no ano 1936, titular en dous ministerios (Educación en 1940 e Traballo en 1944) e congresista durante varios períodos entre 1929 e 1948. Tamén foi candidato presidencial disidente do Partido Liberal nas eleccións de 1946 e o seu posterior xefe único, ademais que ía ser o candidato oficial do partido para as presidenciais de 1950 (que finalmente se desenvolveron en 1949 debido ó seu asasinato).

## Traxectoria 
Gaitán forxouse unha reputación como orador e defensor das causas populares, que consolidou grazas ás súas intervencións no debate sobre o masacre das Bananeras de 1928. O seu asasinato produciu enormes protestas populares inicialmente en Bogotá e logo a nivel nacional coñecidas como o "Bogotazo", e o inicio dun período sanguento na historia do país coñecido como "A Violencia".

As hipóteses sobre o crime de Gaitán mutaron co pasar dos anos; dende a teoría do asasino solitario ata que foi produto dunha conspiración internacional para evitar a chegada do socialismo, que naquel entón era igual que dicir comunismo, ó poder en Colombia. O 9 de abril do 2018, 70 anos despois do magnicidio de Gaitán, a Comisión da Verdade de Colombia (comisión creada no marco dos Acordos da Habana para a desmobilización da guerrilla das FARC) anunciou que solicitará á Fiscalía Xeral da Nación declarar este crime como delito de lesa humanidade, para así reabrir a investigación sobre as verdadeiras causas que motivaron o asasinato.

## Notas
Mira Rai

**Mira Rai** (en ) nada en Sanu Duma o 31 de decembro de 1988, é unha deportista nepalesa.

## Traxectoria 
Só os seus irmáns homes puideron estudar e ela non tivo acceso a unha educación formal. Ós 11 anos transportaba sacos de arroz de 28 quilos a tres horas da súa vila para poder revendelos. Ós 14 anos decidiu unirse á guerrilla maoísta durante 7 meses, un grupo de ideoloxía comunista. Pero cando a guerra terminou en 2006, inscribiuse no programa de rehabilitación do goberno e seguiu correndo por diversión. Non contaba con comida, equipamento ou cartos e na súa primeira carreira esborrallouse. Despois mudouse a Katmandú e co adestramento dun profesor de karate, puido seguir adestrando. Correu na montaña até 80 quilómetros e foi patrocinada por Red Bull, quen tras gañar enviouna a competir en Europa. É auspiciada pola marca Salomon, Red Bull, entre outras.  Entre os seus logros a carreira de 80 quilómetros Mont Blanc na que ten unha marca.

Converteuse na atleta máis destacada do Nepal, actualmente está especializada en maratóns, ultramaratóns e correr pola montaña. Filmouse un documental sobre os seus logros.

## Notas
Período arcaico andino

Nos Andes centrais, o **período arcaico andino** é a segunda etapa do Precerámico Andino que comprende dende a domesticación de plantas e animais coa aparición dos primeiros horticultores seminómades até a aparición da cerámica.

Na periodización de Luis Guillermo Lumbreras corresponde á segunda etapa do desenvolvemento histórico das civilizacións andinas. Ó rematar o período de transhumancia, aparecen nos Andes centrais os primeiros horticultores seminómades (sen coñecemento da cerámica); posteriormente o home andino foise facendo sedentario. Os habitantes dos vales costeños e serranos adoptaron a agricultura en forma incipiente, os habitantes das estepas altoandinas domesticaron os camélidos; entre tanto, os costeños adoptaron a vida mixta de pescadores marisqueadores e agricultores.

A vida fíxose máis estable, apareceron as primeiras aldeas nas chairas ou nos vales, preto dos campos de cultivo ou nas praias ricas en mariscos, as estruturas máis antigas son as chozas de material vexetal e posteriormente construcións de pedra e barro; da mesma maneira apareceron os primeiros tecidos rudimentarios.
IES As Lagoas

O **Instituto de Ensino Secundario As Lagoas** (inicialmente **Instituto Nacional de Enseñanza Media Mixto "Las Lagunas"**) é un centro educativo público de ensino secundario situado na cidade de Ourense.

## Orixe 
O instituto leva o nome do barrio no que está asentado. O actual IES As Lagoas naceu en 1977 como terceiro centro de bacharelato da cidade e primeiro mixto nos tempos modernos. O IES As Lagoas naceu nun espazo central e vinculado ao desenvolvemento da cidade neste barrio nos anos sesenta e setenta. Os primeiros anos de funcionamento foron complicados desde un punto de vista organizativo: alto número de alumnado, quendas nocturnas e diúrnas, conflitos laborais e estudantís... pero foise asentando ata se converter na actualidade nun dos centros punteiros do ensino público en Ourense.

No 2002/2003 festexouse o vinte e cinco aniversario cunha gran festa onde se deron cita moitos exalumnos e exprofesores e no 2017/2018 celebráronse os 40 anos do centro.

## Localización 
O instituto das Lagoas atópase na Rúa Eduardo Blanco Amor, 2, ao nordeste da cidade de Ourense.

## Oferta educativa 
O centro ofrece os estudos de educación secundaria obrigatoria, ademais de tres bacharelatos diferentes: o de ciencias, o de humanidades e ciencias sociais e o de artes.

## Espazos e instalacións 
O edificio do instituto, construído en 1977 e ampliado en dúas ocasións, conta cos seguintes espazos:

### Xeral 
*Edificio, bloque principal (aulas, despachos, oficinas, laboratorios, biblioteca, salón de actos...): 7000 m².
*Pavillón deportivo cuberto: 1167 m².
*Pistas deportivas descubertas: 4000 m².
*Patios de columnas cubertos 1250 m².
*Zonas de xardín: 1000 m².
*Aparcadoiro e beirarrúas interiores 1000 m².

### Aulas 
*32 aulas de ordinarias (asignadas a cada un dos grupos) máis 2 para alumnado de apoio, 7 para desdobramentos, 1 de garda ou espera para alumnos fóra de aulas e 1 de convivencia.
*As seguintes aulas específicas asociadas a determinadas materias ou usos específicos:
**4 de informática (incluíndo a destinada a grupos pequenos, con cinco ordenadores).
**2 de música.
**2 de tecnoloxía.
**2 de debuxo.
**1 multiúsos de grandes dimensións.
**1 laboratorio de física.
**1 laboratorio de química.
**1 laboratorio de ciencias naturais.
**1 laboratorio de xeoloxía.
**1 aula de artes escénicas.

### Outros espazos 
*Unha biblioteca con equipamento informático e audiovisual.
*Un ximnasio ou pavillón deportivo con tres almacéns anexos e dous pares de vestiarios e baños.
*Salón de actos.
*Sala de xuntas.
*Secretaría, vicedirección e dirección.
*1 espazo de cafetería.
Sapporo Dome

O  é un estadio situado en Sapporo, na illa de Hokkaido do Xapón. O estadio foi inaugurado o 2 de xuño de 2001 e é utilizado principalmente para béisbol e para fútbol. Actualmente é o recinto local dos Hokkaido Nippon-Ham Fighters da Nippon Professional Baseball (NPB) e dos Hokkaido Consadole Sapporo da J1 League. O estadio foi sede de importantes eventos internacionais como o Mundial de Fútbol de 2002, os Xogos Asiáticos de inverno de 2017, a Copa do Mundo de Rugby 2019 ou algún xogos do fútbol dos Xogos Olímpicos de 2020 de Tokyo.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Hokkaido Nippon-Ham Fighters
* Mundial de Fútbol de 2002
* Copa do Mundo de Rugby 2019
* Xogos Olímpicos de 2020

### Ligazóns externas 
* Páxina web do estadio 
* Páxina web do estadio
Cinema e muller (proxecto)

**Cinema e muller** é un proxecto da Deputación de Pontevedra que visibiliza as cineastas da Provincia de Pontevedra. Estivo dirixido por Xisela Franco e producido por Beli Martínez.

No mapeado das mulleres que fixeran cinema deron coa obra de Sol Alonso, Belén Andrés Iglesias, Andrea Area Fontán, Lara Bacelo, Milagros Bará, Matusa Barros, Carmen Bellas, Uxía Blanco, Pilar Boullosa, Claudia Brenlla, Sheila Broullón, Silvia Cachafeiro, Mar Caldas, Eva Calvar, Mariana Carballal, Iria Carregal, Paula Carro, Noemí Chantada, Pilar Comesaña Amado, Ana Belén Diz, Isaura Docampo, Carmen Domínguez Penelas, Lola Dopico, Area Erina, Lucía Estévez, Anxos Fazáns, Carla Fernández Andrade, Xisela Franco, Laura García Calleja, Silvia García González, Diana Gonçalves, Lisi González Fontaíña, Amaya González Reyes, Gael Herrera, Laura Iturralde, Bibiana Juanes, Viki Martins, Sonia Méndez, Carme Nogueira, Adriana Páramo, Luísa Peláez, Cora Peña, Alex Penabade, Ana Laura Pereira, María Platas Alonso, Aldara Pregue, Noel Queipo, Soledad Rebollo, Susana Rey, Marta Rodríguez, Miriam Rodríguez, Manuela Elizabeth Rodríguez, Bego Santiago, Olaia Sendón, Iria Silvosa, Clara Sobriño, Belén Sousa, Pilar Sueiro, Amancay Tapia, Diana Toucedo, Beatriz Vázquez Campaña, Andrea Vázquez García, Deborah Vukusic e Andrea Zapata-Girau.

En 2016 promoveu a película colaborativa *Visións*.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos
* Festival Cinema Mulleres.
Consello de Indias

miniatura|dereita|300px|Mapa do Imperio Español en 1598.
O **Real e Supremo Consello de Indias** foi o órgano máis importante da administración colonial española (para América e para Filipinas), xa que asesoraba o Rei na función executiva, lexislativa e xudicial. Non tiña unha sede física fixa, mais trátase dun lugar a outro co Rei e a súa corte. Este consello actuou co monarca, mais nalgunhas materias excepcionais actuou só.

## Historia 
Pénsase que comezou a funcionar ó redor de 1524. Como institución, formouse ós poucos, e xa os Reis Católicos designaron a Juan Rodríguez de Fonseca para estudar os problemas da colonización das Indias con Cristovo Colón. Ó morrer Fernando II de Aragón asume a coroa de Castela, na calidade de rexente, o cardeal Cisneros, que non tiña boas relacións con Rodríguez de Fonseca, de xeito que o separa das súas funcións e encárgalle a dous membros do consello de Castela: Luis de Zapata e Lorenzo Galindes de Carvajal, para que formen un pequeno consello, que pasou a chamar "Xunta das Indias". En 1516, cando Carlos I de España asume as posesións en América, continúa existindo esta xunta e xa en 1524 pasa a chamarse definitivamente **Consello de Indias**. O seu primeiro presidente foi o frei García de Loayza, que se tornaría despois o arcebispo de Sevilla.

As reformas napoleónicas de 1814, coa creación dos ministros de despacho, retiraron as asignacións administrativas e legais do Consello, ficando, até súa abolición definitiva en 1834 como un organismo consultor.

## Notas
Claire de Duras

**Claire Louisa Rose Bonne**, duquesa de Duras, nada o 27 de febreiro de 1777 en Brest e finado o 16 de xaneiro de 1828 en Niza, foi unha escritora francesa. É coñecida sobre todo pola súa novela *Ourika*, publicada en 1823, onde analiza as cuestións da igualdade racial e sexual. É considerada unha precursora do feminismo.

## Obra 
* *Ourika* (1823)
* *Édouard* /1825)

### Póstuma 
* *Pensées de Louis XIV, extraites de ses ouvrages et de ses lettres manuscrites*
* *Olivier ou le Secret*, Éditions José Corti, París 1971.
* *Mémoires de Sophie*, seguida de *Amélie et Pauline: Romans d’émigration*, éditions Manucius, 2011.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* *Ourika et Edouard* en Gallica .
* *Ourika*, curtametraxe de Paul Choquet, 2016 .
Adagia

**Adagia** é o nome habitual co que se designa á obra **Adagiourum collectanea**. Compilación de proverbios e ditos das tradicións grega e latina feita polo humanista Erasmo de Rotterdam.

## Orixe 
No ano 1500 publica en París, na imprenta de Johannes Philippi un libro titulado **Adagiorum collectanea**, colección de 818 proverbios da Antigüidade clásica, acompañados cada un dun comentario sobre aspectos filolóxicos, literarios, históricos ou mitolóxicos. A pedagoxía do libro, a cantidade de información presentada e a elegante latinidade fixeron do libro un éxito por toda Europa.
O éxito fixo, que no 1505 Philippi publicará unha segunda edición, e no 1506 unha terceira, esta vez por Josse Bade.

### Edición canónica 
Posteriormente cando Erasmo estaba en Italia adquiriu un gran dominio do grego clásico, o que lle permitiu engadir moitas citas e proverbios de autores gregos, publicándose no 1508 en Venecia, polo editor Aldo Anuzio, unha edición que acadaba as 3260 citas. Esta edición levaría por título *Adagiurm Chiliades tres, ac centuriae fere totidem*. Posteriormente habería máis edicións con máis proverbios, mais a edición veneciana considérase a canónica, por presentar o título e a estrutura definitiva, que xa non variará nas sucesivas reimpresións.

### Edicións posteriores 
No 1513 o impresor de Basilea, Johannes Froben imprimiu os adagios de acordo á edición veneciana; tras instalarse Erasmo nesta cidade. Esta casa editorial pasará a ser  o principal editor da súa obra. De feito tras catro anos da morte do autor, publicouse a primeira edición das obras completas co título *Omnia opera Des. Erasmi Rotorodami, quaecumque ipse auctor pro suis agnovit, novem tomis distincta*. Os *adagia* convertéronse axiña nunha obra de lectura oobrigada para calquera intelectual da época.

Isto non impediu que coa chegada da Contrarreforma, o libro fose engadido no índice de libros prohibidos de Paulo IV do 1559. O que implicaba a prohibición absoluta de imprimir, posuir ou ler calquera libro asociado a Erasmo. Nos séculos posteriores publicáronse varias edicións dos adagios revisadas e modificadas por diversas comisión de teólogos católicos.

## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* , Erasmo de Rotterdam, *Adagia Selecta & Julio rechazado del cielo*, ed. La Tempestad, 2018, (ISBN 978-84-7948-147-6).
Macromia splendens

***Macromia splendens*** é unha especie de odonato anisóptero da familia Corduliidae endémica do sur de Francia e a Península Ibérica.

## Descrición 
Trátase do maior cordúlido europeo, podendo alcanzar os 70&nbsp;mm. O tórax é de cor verde metálico con manchas amarelas dorsais sobre fondo negro no abdome. Tende a pousarse colgando das pólas das árbores, en claros ou camiños forestais.

## Distribución 
Trátase dunha reliquia que sobreviviu ás glaciaciones. Aínda que o xénero *Macromia* habita principalmente en áreas de clima tropical, das 112 especies recoñecidas só *M. splendens* se atopa no continente europeo.

A área de distribución desta especie limítase ó extremo sur e suroeste de Francia, centro e sur de Portugal; en España, aínda que se trata dunha especie rara e moi localizada, atópase en Galicia, Asturias, Estremadura, Cádiz e Málaga nunha altitude non superior ós 500-600 metros.

## Hábitat 
Habita en ríos anchos e algo profundos, nos treitos lentos que permiten a deposición do sedimento e o crecemento da vexetación acuática, en tramos asollados e cuxas beiras están ocupadas por vexetación de ribeira.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Catálogo galego de especies ameazadas
Gomphus graslinii

***Gomphus graslinii*** é unha especie de odonato anisóptero que pertence á familia Gomphidae.

## Características 
Teñen os ollos moi separados, carácter que comparten cos Petaluridae e cos zigópteros. Os adultos miden usualmente de 4 a 7 cm de lonxitude. Vive en regatos, ríos, arroios ou lagos en estado próximo ó natural. É un gónfido carácterizado polas súas amplas liñas negras nas áreas antehumeral e humeral do tórax, as súas patas son maioritariamente negras, salvo as coxas que son amarelas e os fémures con raias amarelas.

## Distribución 
A área de distribución desta especie só comprende unha parte da Península Ibérica e parte do sur e suroeste de Francia. En Francia, as poboacións áchanse claramente en regresión no oeste, sendo estables na zona do suroeste, ó oeste do río Rodano.

Na Península Ibérica habita en Portugal, agás na parte central do país, e en España no suroeste de Galicia, suroeste de Castela e León e sur e suroeste de Andalucía.

## Hábitat 
Aínda que se trata dunha especie de augas correntes, parece ser máis común nas zonas de remanso, como ocorre con *Macromia splendens*, especie coa que adoita compartir o hábitat. En Francia voan dende mediados de xuño a mediados de agosto. Os espécimes ibéricos entre primeiros de xuño e mediados de xullo.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Catálogo galego de especies ameazadas
Bad Cat (filme)

***Bad Cat*** () é un filme de animación turco dirixido por Mehmet Kurtuluş e Ayşe Ünal que se estreou no 2016.

## Sinopse 
Na década dos noventa, tempada de primavera, un gato, un ratta e un gaivota ocuparanse de coidar un bebé gato extraviado pola súa familia.

## Personaxes 
*Uğur Yücel como Shero
*Demet Evgar como Misscat, Taco
*Okan Yalabık como Zombie
*Güven Kıraç como Riza
*Gökçe Özyol como Rifki
*Ahmet Mümtaz Taylan como Tank
*Yekta Kopan como Black

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
*
Lenda de Yuruparí

A **lenda de Yuruparí** (en nheengatu: *Juruparí* ) é un relato mítico fundacional amazónico que se coñece da transcrición feita a partir da versión relatada a finais do século XIX polo indíxena José Maximino e traducida ó italiano polo conde Ermanno Stradelli. É unha das obras máis antigas da literatura de Colombia das que se ten coñecementos.

Yuruparí é un heroe mítico, coñecido nas tribos indíxenas do Brasil e Colombia, por indíxenas das familias lingüísticas tupí-guaraní, tucana e arauaca. Esta lenda intervén nalgunhas tradicións importantes como as leis de Yuruparí - ou as leis do Sol -, o ritual de Yurupary, e dentro deste, as frautas e as máscaras de Yuruparí.

A lenda de Yuruparí é un dos grandes textos precolombinos que sobreviven xunto co Popol Vuh.

## Orixe da lenda 
A lenda era de común coñecemento nas tribos do Amazonas colombiano-brasileiro, especialmente na conca do río Vaupés, sendo transmitida de maneira oral.

A finais do século XIX, o indio brasileiro Maximiano José Roberto escribiu unha versión en lingua nheengatu con caracteres latinos. Dita versión perdeuse e só quedou a versión italiana que de devandito texto fixo Ermanno Stradelli, publicada no boletín da Sociedade Xeográfica Italiana en 1890 baixo o título de *Leggenda dell’ Jurupary.* Hai quen din que Stradelli é quen debe levar o crédito pola composición do texto, e que Roberto é tan só un colaborador que lle deu ó conde un esbozo escrito da lenda no seu puño e letra. Pero segundo anótao Robin Michael Wright (1981), pódese concluír que o que fixeron Stradelli e Roberto foi unha investigación en equipo:

A pesar de existir dita versión, o texto pasou desapercibido por moito tempo tanto para brasileiros como para colombianos. Só foi até a década dos 50 cando Pastor Restrepo Lince traduciuno, coa axuda de Américo Carnicelli, do italiano ó castelán. Javier Arango Ferrer foi o primeiro en divulgar o texto no seu ensaio *Raíz e Desarollo de la Literatura Colombiana*.

A versión que máis se coñece actualmente é a de Héctor Orjuela, traducida ó castelán por Susana Narváez Salessi, publicada en 1983 polo Instituto Caro y Cuervo.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Texto completo 
* Bollettino della Società geografica italiana, orixinal en italiano.
* Yuruparý: Epopeya Indígena Suramericana por Héctor Orjuela
* Leggenda dell'Jurupary (Stradelli 1890)