Xeque

**Xeque** (en árabe: شيخ‎ '** [ʃajx], habitualmente pronunciado [ʃeːx], plural  **' [ʃuju:x]), é un título honorífico en lingua árabe. Xeralmente designa ao gobernante dunha tribo, que herdou o título de seu pai. Un varón da familia real recibe o título de xeque ao nacer, e unha muller da familia real recibe o de xeica.

## Etimoloxía e significado 
A palabra en árabe procede dunha raíz triconsonante conectada con "idade" e "envellecemento": , ''shīn-yā'-khā'.* O título ten o significado de "maior", ou "nobre", especialmente na Península Arábiga e as Tribos de Arabia, onde *xeque* se converteu en séculos recentes nun título tradicional dun dirixente tribal beduíno. Debido ao impacto cultural da civilización árabe, e especialmente ao espallamento do islam, a palabra gañou peso como termo relixioso ou honorífico en moitas outras partes do mundo tamén, notabelmente en culturas musulmás en África e Asia.

## Termo sufí 
No sufismo, a palabra *xeque* acostuma a representar un valí que inicia unha particular *tariqa* que o leva a Mahoma, a pesar de que moitos santos teñen este título engadido antes do seu nome como sinal de respecto dos seus seguidores. Un exemplo destacado é o Xeque Abdul Qadir Jilani, que iniciou a orde Qadiriyya, que se basea fortemente na adherencia aos fundamentos do islam.

## Uso rexional 
### Península arábiga 
[miniatura|O xeque Juma Al Maktoum (esquerda) e o xeque [Saeed bin Maktoum Al Maktoum (dereita) da familia Maktoum ]]
Na Península Arábiga, o título é utilizado para a realeza, como reis, príncipes, e princesas. Por exemplo, era o termo utilizado en Occidente para referirse aos dirixentes da dinastía Al-Sabah de Kuwait e ás dinastías Al-Nahyan e Al Maktoum dos Emiratos Árabes Unidos. O mesmo aplica a todos os países do Golfo. O termo é utilizado para case todos os homes e mulleres membros de calquera casa real do Golfo.

### Líbano 
No Monte Líbano, o título tiña a mesma connotación real que na península arábiga até a invasión otomá de 1516 xa que representaba ao xefe tribal ou gobernante indíxena *sui iuris* autónomo. Un exemplo de familia antiga que tiña o título de xeque *sui iuris* é a familia Al-Chemor, que gobernou de 1211 a 1747 en Koura e Zgharta, a familia Boudib (descendentes da familia Haxemita) que gobernaron Jebbeh de 1471 a 1759. Os descendentes desta familia real agora viven en Miziara, México e Nixeria, e a familia Abu Harmoush que gobernou a rexión de Chouf até a Batalla de Ain Dara en 1711. Despois da época otomá e da implantación do sistema Iltizam, o título adquiriu unha connotación de nobreza en vez de realeza xa que era outorgado por unha autoridade máis alta, neste caso os otománs nomeaban a un Emir quen era nada máis que un mültezim ou cobrador de impostos para o imperio. Algunhas familias maronitas moi influentes, que recibiron o título son os El Hachem de Akoura (descendentes da familia Haxemita Familia, dende 1523), os El-Khazen (dende 1545), os Hubaysh de Kisrawan, e os Douaihy de Zgharta. Outras familias, cuxos membros son hoxe en día coñecidos como "xeques" non foron tradicionalmente gobernantes de provincias, senón oficiais de alto rango do Emir naquel tempo.

### Magreb 
No Magreb, durante a época da dinastía Almohade, o califa era tamén asesorado por un grupo de xeques. Representaban a todas as tribos diferentes baixo o seu dominio, incluídos árabes, (beduínos), andalusíes e bérberes e eran tamén responsábeis de mobilizar os seus parentes en caso de guerra.

### Corno de África 
[miniatura|O xeque [Pobo somalí|somalí Muhammad Dahir Roble lendo un sermón musulmán.]]
Nas partes musulmás do Corno de África, "xeque" é a miúdo utilizado como título nobiliario. Na sociedade somalí, está reservado como título honorífico para dirixentes musulmáns maiores e clérigos (*wadaad''), e é a miúdo abreviado como "Sh". Entre os xeques locais máis famosos están Abdirahman bin Isma'il al-Jabarti, un dirixente musulmán do norte de Somalia; Abadir Umar Ar-Rida, o santo patrón de Harar; Abd al-Rahman al-Jabarti, xeque do riwaq do Cairo que documentou a invasión napoleónica de Exipto; Abd Al-Rahman bin Ahmad al-Zayla'i, erudito que xogou unha función crucial no espallamento do movemento Qadiriyyah en Somalia e o leste de África; o Xeque Sufí, erudito do século XIX, poeta, reformista e astrólogo; Abdallah al-Qutbi, polemista, teólogo e filósofo máis coñecido polo seu ''Al-Majmu'at al-mubaraka* ("A Colección Bendicida"); e Muhammad Al-Sumaalee, profesor no Masjid al-Haram da Meca que influíu a moitos dos eruditos islámicos prominentes de hoxe.

### África Oriental 
[miniatura|O xeque [Senegal|senegalés  Tidiane Gaye dando unha conferencia islámica en Louga.]]
En África Oriental, "xeque" é un título habitual para persoas de liñaxes reais e dirixentes e eruditos musulmáns. Entre as comunidades islámicas do Senegal, Guinea (maioritariamente na cidade de Timbo), Níxer e Gambia, entre outras zonas, o título é normalmente soletreado como *Cheikh''.

Unha das familias Reais máis notábeis de África de Oeste é a de Abdul-Rahman ibn Ibrahim Sori, quen era un gobernante musulmán (Emir) de Torodbe Fulani nacido en 1762 na cidade de Timbo, agora en Guinea. O seu pai, Almami Ibrahim Sori consolidou a confederación islámica de Futa Jallon en 1776, con Timbo como a súa capital, onde Abdul Rahman vivido e estudou. Foi instruído nas ciencias islámicas e falaba polo menos catro linguas africanas, alén do árabe.

Abdul-Rahman ibn Ibrahim Sori foi vendido como escravo e converteuse en cidadán americano en Natchez, Mississippi. Foille devolto o seu título de Emir despois de que os Estados Unidos de John Quincy Adams lle deran a súa liberdade e regresase a África, a Liberia.

Os descendenets do emir Abdul-Rahman ibn Ibrahim Sori , o xeque Artemus Gaye de Monrovia, Liberia e Karen Chatman de Natchez, mantiveron os seus títulos reais oficiais.

### Sur de Asia 
[miniatura|O xeque [Pakistani people|paquistaní Syed Abdul Qadir Jilani, un importante erudito sunnita.]]
No sur de Asia non é un título étnico, senón un título laboral xeralmente atribuído a familias de comerciantes musulmáns, habitualmente sen liñaxe árabe. Despois da chegada do islam ao sur de Asia, as tribos tamén se converteron ao islam e adoptaron o título. No Panxab, Paquistán, os brahmáns, chatrías, Rathores, Bhattis, Chauhans, Rangrez e outros rajputs hindús, convertéronse ao islam a través de diferentes pires ismailíes. Os pires ismailíes concederon aos novos conversos do Panxab o título hereditario de xeque así como os musulmáns chegados de Arabia e instalados no Panxab adoptaron este título.

### Sueste asiático 
En Indonesia e outras partes do sueste asiático, os xeques son respectados polos musulmáns locais. As persoas máis eruditas de Indonesia son normalmente chamadas "Ustad" ou "Kyiayi".
[miniatura|O [Sayyid Alí Jamenei, marja' xiíta e líder supremo de Irán]]

### Irán 
Dende a perspectiva de Irán (a cal inclúe tamén a visión islámica), a palabra ou título de "Xeque" posúe significados diversos, entre os individuos que son vellos, sabios, científicos; e foi tamén un título honorífico que era e é utilizado para os maiores e sabios (eruditos), como: o Xeque *al-Rayees* Abu Ali Sina, o Xeque Mufid, o Xeque Morteza Ansari etc. Os eruditos islámicos que son descendentes do profeta Mahoma, son chamados Sayyid en vez de Xeque, como o Sayyid Ali Jamenei e o Sayyid Ali Sistani.

## Para mulleres 
Historicamente, as eruditas no islam foron chamadas  xeica (árabe: شيخة‎). Entre as xeicas máis notábeis están Fakhr-un-Nisa Shuhdah do século X e erudita do século XIII Fatima al-Fudayliyya.

Unha filla ou muller ou nai dun xeque é tamén chamada xeica*.* Actualmente, o termo xeica é xeralmente utilizado para mulleres de familias gobernantes, nos Estados árabes do Golfo Persa coa excepción de Omán.

## Notas