Os cogomelos na cultura popular galega

[miniatura|[Madeirudo (*Boletus edulis*), fungo comestible]]
[miniatura|[Rebentabois (*Amanita muscaria*), fungo velenoso cuxa inxestión pode producir a morte]]

A seguir recóllese a pegada dos diferentes tipos de **cogomelos na cultura popular galega**, na etnografía e na literatura de transmisión oral.

## Terminoloxía tradicional na lexicografía galega
O que aparece no DRAG son maioritariamente expresións monolexicais para grupos supraespecíficos, tanto cultismos (**amanita, cantarelo, lepiota, penicilio, volvaria** e **asperxilo**), como máis patrimoniais (**boleto, cacabina, champiñón, peido de lobo** ou **fungón** e **trufa**), como un sinónimo de cada tipo (**agárico** ou **cogorda**).

Hai porén denominacións para especies, como **níscaro** (*Lactarius deliciosus*), a **manita** (*Clavaria crispa*), o **carallán** (*Phallus impudicus*), o **tortullo** (*Tricholoma portentosum*), e o **chouparro, choupín** ou **roco** (*Macrolepiota procera*), que pode ser **cogordo** ou **cerrote** se ten o sombreiro pechado ou **patamela** se está aberto.

Respecto ós fungos patóxenos que non crean cogomelos, están representados especialmente os que atacan a viña e os cereais: a **mera**; o **oídio**; o **mildio**; o **borro**; a **potra**; o **cisco**, **morrión** ou **mourón**; e o **caruncho**, **cornizó** ou **dentón**.

Nos outros repertorios non académicos, están entre outras moitas as seguintes locucións:
* **corno dos mortos** (DGII, s. v. corno) para *Craterellus* sp.
* **dente de can** (DE, s. v. dente) para o cornizó, *Claviceps purpurea*
* **hernia da col** (DGII, s. v. hernia) para *Plasmodiophora brassicae*
* **lingua de boi** (DGII, s. v. lingua)  para *Fistulina hepatica*
* **lingua de ovella** (DGII, s. v. lingua) para *Hydnum repandum*, *Sarcodon imbricatum* e *Pseudohydnum gelatinosum*
* **ollo de galo** (DGII, s. v. ollo) para *Mycena citricolor*
* **ovo de raposa** (GDXL, s. v. ovo)
* **pan de bobo** (DE, s. v. pam)
* **pan de raposo** (DE, s. v. pam)
* **pan de sapo** (DE, s. v. pam)
* **pé azul** (DGII, s. v. pé) para *Tricolomataceae* spp.
* **pé de rata** (DGII, s. v. pé) para *Basidiomicetae* spp.
* **pedra do trigo** (GDXL, s. v. pedra)
* **pementa do monte** (DGII, s. v. pementa) para *Agaricales* spp.
* **pementeiro veludo** (DGII, s. v. pementeiro) para *Russula* sp. (pode ser a **netorra**)
onde (DE) = Dicionário Estravíz ; (DGII) = Dicionario Galego de Ir Indo en digalego.com; e (GDXL) = Gran Dicionario Xerais da Lingua de 2000.

## Locucións 
* ter fungos: ter mal carácter (DE, s.v. fungo)
* crecer coma fungos: medrar por todas partes
* ser un funga na cinza (posiblemente de fungar): ser pouco decidido, con pouco valor ou ánimo, facilmente manipulable (DCEFFG, s. n. 73)

## Refraneiro popular
A maioría dos refráns galegos fan referencia ó perigo que ten a inxestión de fungos se non se ten un coñecemento axeitado sobre micoloxía.

* Cando fales dos cogomelos, fala dos malos e non terás preitos cos aconsellados
* Falar pouco, e mal, se de fungos tes que falar 
* Vale máis fungo perdido que comido
* Fungo regalado con discreción tiralo   
* Cogomelo murchado, xa rexeitado 
* O que de cogomelos se farta, non lle ten medo a morte
* O fungo bo, pronto deixa de selo
* Se queres morrer, ás cegas fungos coller                
* Dun erro, faise un enterro 
* O peor do erro é o enterro 
* Moito tes que saber para cogomelos comer 
* Comer cogomelos con aprehensión, fanche dano anque sexan bos
* Orellos, cuncos e pantorras, escaldas pra que non morras

## Notas 

imaxe:Helvella crispa 031130w.jpg|Orello (*Helvella crispa*)
image:Sarcosphaera coronaria.jpg|Cunco (*Sarcosphaera coronaria*)
imaxe:Morchella esculenta 270408.jpg|Pantorra (*Morchella esculenta*)

## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* RUÍZ LEIVAS, Cristovo, e EIROA GARCÍA-GARAVAL, Juan A.: "Fraseoloxía e terminoloxía dos cogomelos", en *Cadernos de Fraseoloxía Galega*, 4, 2002, px. 363-379.