Non-disxunción

[500px|miniatura|1. [Meiose I2. Meiose II3. Fecundación4. CigotoA imaxe da esquerda na frecha azul é a non-disxunción que ten lugar durante a meiose II. A imaxe da dereita na frecha verde é unha non-disxunción que ten lugar na meiose I. A non-disxunción prodúcese cando os comosomas non conseguen separarse normalmente, causando unha ganancia de cromosomas extra ou unha perda de cromosomas nas células fillas.]]
A **non-disxunción** ou **non disxunción** é un erro que se produce durante a separación dos cromosomas na división celular que consiste en que os cromosomas homólogos ou as cromátides irmás non conseguen separarse da maneira axeitada durante a mitose ou meiose. Hai tres formas de non-disxunción: (1) un par de cromosomas homólogos non se separan na meiose I; (2) un par de cromátides irmás non se separan na meiose II, e (3) un par de cromátides irmás non se separan na mitose. Como resultado da non-disxunción orixínanse células fillas cun número anormal de cromosomas (aneuploidía).

Atribúese a Calvin Bridges e Thomas Hunt Morgan o descubrimento da non-disxunción nos cromosomas sexuais de *Drosophila melanogaster* na primavera de 1910, mentres traballaban no Laboratorio Zoolóxico da Universidade de Columbia. As probas da teoría cromosómica da herdanza xurdiron destes estudos da non-disxunción de cromosomas.

## Tipos 
En xeral, a non-disxunción pode producirse en calquera forma de división celular que implique a distribución ordenada do material cromosómico. Os animais superiores teñen tres formas de división celular: meiose , dividida nas etapas de  meiose I e meiose II, que é unha forma especializada de división celular na que se orixinan os gametos (óvulos e espermatozoides) para a reprodución sexual, e mitose, que é a forma de división celular usada polas outras células do corpo.

### Meiose 
Na ovoxénese, durante a 1º división meiótica (meiose I) nun ovocito primario prodúcese a separación dos cromosomas homólogos, que estaban unidos formando bivalentes; ditos cromosomas homólogos teñen dúas cromátides e acaban nun ovocito secundario e nunha pequena célula chamada 1º corpúsculo polar. Despois prodúcese a 2ª división meiótica (meiose II), na cal se separan as cromátides. Porén, os ovocitos que son ovulados están detidos na metafase II ata o momento da fecundación. Cando se produce a fecundación, volve a activarse a 2ª división meiótica ata completarse. A segregación cromosómica na meiose II é similar ao que ocorre na mitose, xa que se separan as cromátides irmáns de cada cromosoma na anafase II. Nos ovocitos secundarios, se a non-disxunción non altera o resultado, unha cromátide irmá de cada cromosoma sepárase e vai a parar a unha célula filla de pequeno tamaño chamada 2º corpúsculo polar, mentres que a outra cromátide dese cromosoma queda na outra célula filla ou óvulo. Durante a espermatoxénese, cada división meiótica é simétrica (non se forman corpúsculos polares pequenos), de tal maneira que un espermatocito primario realiza a meiose I dando lugar a dous espermatocitos secundarios, os cales na meiose II forman 4 espermátidas, que deberían levar cada unha unha cromátide de cada cromosoma se todo vai ben (se non hai non-disxunción). Se ben pode producirse non-disxunción na meiose II (durante a separación de cromátides) que orixina síndromes aneuploides, é máis frecuente que esta se produza na meiose I (durante a separación de homólogos).

[600px|miniatura|**Non-disxunción de cromátides irmás durante a mitose:** 
*Esquerda:* Metafase da mitose. Os cromosomas están aliñados no plano ecuatorial da célula, fórmase o [fuso mitótico e os cinetocoros das cromátides irmás únense aos microtúbulos. 
*Dereita:* A anafase da mitose, na cal se separan as cromátidas irmás e os microtúbulos arrástranas en direccións opostas.
Os cromosomas mostrados en vermello non conseguen separarse axeitadamente, as súas cromátidas quedan pegadas entre si e son arrastradas ao mesmo lado, orixinando a non-disxunción mitótica deste cromosoma. ]]

### Mitose 
A división das células somáticas por mitose é precedida pola duplicación do material xenético durante a fase S da interfase. Como resultado, cada cromosoma consta de dúas cromátides irmás que se manteñen xuntas unidas polos centrómeros. Na anafase da mitose, as cromátides irmás sepáranse e migran a polos opostos da célula antes de que a célula se divida (citocinese). A non-disxunción durante a mitose causa que unha célula filla reciba as dúas cromátides irmás do cromosoma afectado, mentres que a outra non recibe ningunha (carecerá dese cromosoma).

A non-disxunción de cromosomas na mitose pode atribuírse á inactivación dos encimas topoisomerase II, condensina ou separase. A non-disxunción foi ben estudada en *Saccharomyces cerevisiae*. Este lévedo realiza mitoses igual que outros eucariotas. Aparecen as pontes cromosómicas cando as cromátides irmás se manteñen xuntas despois da replicación polo enlazamento topolóxico ADN-ADN e o complexo de cohesión. Durante a anafase, a cohesina é cortada pola separase. A topoisomerase II e a condensina son as responsables de eliminaren as catenacións.

## Mecanismos moleculares 
### Papel central do punto de control da ensamblaxe do fuso 
O punto de control da ensamblaxe do fuso é un mecanismo molecular de salvagarda que controla a correcta segregación dos cromosomas nas células eucariotas. Este punto de control inhibe a progresión á anafase ata que todos os cromosomas homólogos (bivalentes ou tétrades) queden debidamente aliñados no aparato do fuso. Soamente entón, o punto de control deixa de inhibir o complexo promotor da anafase, que á súa vez desencadea irreversiblemente a progresión á anafase.

### Diferenzas específicas de sexo na meiose 
Os exames de casos de síndromes aneuploides humanas indicaron que a maioría deles teñen orixe materna. O complexo da cohesina é responsable de que se manteñan xuntas as cromátides irmás e proporciona sitios de unión para a unión do fuso. A cohesina  cárgase sobre os cromosomas que acaban de replicarse nas oogonias durante o desenvolvemento fetal. Os ovocitos maduros teñen só unha capacidade limitada de recargar a cohesina despois de que se complete a fase S. A detención prolongada dos ovocitos humanos antes de completar a meiose pode, polo tanto, ter como resultado unha perda considerable de cohesina conforme pasa o tempo. A perda de cohesina suponse que contribúe á unión incorrecta entre microtúbulos e cinetocoro e a erros na segregación dos cromosomas durante as divisións meióticas. Esta trisomía dáse en polo menos o 0,3 % dos neonatos e en case o 25 % dos abortos espontáneos. É a principal causa de perda dun embarazo e a causa máis común de discapacidade intelectual. Está ben documentado que a idade materna avanzada está asociada con ter un maior risco de non-disxuncións meióticas que orixinan a síndrome de Down. Isto pode estar asociado coa prolongada detención meiótica dos ovocitos humanos, que potencialmente pode durar máis de catro décadas.

### Disomía uniparental 
A disomía uniparental denota a situación na que se herdan ambos os cromosomas dun par cromosómico do mesmo proxenitor e son, polo tanto, idénticos. Este fenómeno o máis probable é que sexa o resultado dun embarazo que empezou como unha trisomía debida a non-disxunción. Como a maioría das trisomías son letais, o feto só sobrevive grazas a que perde un dos tres cromosomas e convértese así en disómico. A disomía uniparental do cromosoma 15 dáse, por exemplo, nalgúns casos de síndrome de Prader-Willi e síndrome de Angelman.

### Cariotipaxe 
A cariotipaxe supón realizar unha amniocentese para estudar as células dun feto no seo materno durante a metafase I. Pode utilizarse a microscopia óptica para determinar visualmente se hai un problema de aneuploidía.

### Diagnose de corpos polares 
Pode utilizarse a diagnose de corpos polares (DCP) para detectar as aneuploidías cromosómicas orixinadas na nai, así como translocacións en ovocitos. A vantaxe da DCP sobre a diagnose xenética preimplantación é que pode realizarse en pouco tempo. Isto realízase por unha peforación da zona ou perforación láser.

### Biopsia de blastómeros 
A biopsia de blastómeros é unha técnica na cal se retiran os blastómeros da zona pelúcida. Utilízase comunmente para detectar aneuploidías. Realízase a análise xenética unha vez que o procedemento se completa. Cómpren estudos adicionais para avaliar o risco asociado co procedemento.

## Perigos ambientais 
A exposición dos espermatozoides a certos estilos de vida, perigos ambientais ou laborais pode incrementar o risco de aneuploidía. O fume dos cigarros é un coñecido anéuxeno (axente que induce a aneuploidía). Está asociado cun incremento das aneuploidías, multiplicándoo por de 1,5 a 3,0. Outros estudos indican que factores como o consumo de alcohol, exposición laboral ao benceno, e exposición aos insecticidas fenvalerato e carbaril tamén incrementan as aneuploidías.

## Notas