A Illa de Arousa

**A Illa de Arousa** é unha illa e concello da provincia de Pontevedra, situada no interior da ría de Arousa. Segundo o IGE en 2021 tiña 4951 habitantes. O seu xentilicio (véxase no Galizionario) é  e tamén *Carcamán*.

## Poboación 
A poboación da Illa de Arousa mantense bastante estable nos últimos anos sobre os cinco mil habitantes.

Colors= 
  id:AA  value:green
  id:AB  value:black
  id:AC  value:blue
  id:lightgrey value:gray(0.9)
  id:darkgrey  value:gray(0.8)
  id:sfondo value:rgb(1,1,0.95)
  id:barra value:rgb(0.6,0.7,0.8)

ImageSize = width:550 height:450
PlotArea = width:450 height:350 left:60 bottom:45

DateFormat = yyyy
Period = from:0 till:5500

ScaleMajor = unit:year increment:1000 start:0

TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:1000 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:500 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo

PlotData=
  width:35 mark:(line,white) align:left fontsize:15
  bar:2009      from:0 till:4982 color:AA
  bar:2010      from:0 till:5000 color:AA
  bar:2011      from:0 till:5020 color:AA
  bar:2012      from:0 till:4981 color:AA
  bar:2013      from:0 till:5028 color:AA
  bar:2014      from:0 till:5006 color:AA
  bar:2015      from:0 till:4956 color:AA
  bar:2016      from:0 till:4909 color:AA
  bar:2017 	from:0 till:4968 color:AC

PlotData=
  bar:2017 at:4968 fontsize:XM text: 4968
  bar:2016 at:4909 fontsize:XM text: 4909
  bar:2015 at:4956 fontsize:XM text: 4956
  bar:2014 at:5006 fontsize:XM text: 5006
  bar:2013 at:5100 fontsize:XM text: 5028
  bar:2012 at:5100 fontsize:XM text: 4981
  bar:2011 at:5100 fontsize:XM text: 5020
  bar:2010 at:5100 fontsize:XM text: 5000
  bar:2009 at:5100 fontsize:XM text: 4982

TextData=
  pos:(120,420) fontsize:L text: Evolución da poboación da illa
  pos:(250,10) fontsize:S text: Fonte IGE.

## Xeografía 
O concello da Illa de Arousa está formado polas illas **Arousa** (a de maior extensión), **Guidoiros** e **Areoso**. 

A illa ten unha superficie de 7&nbsp;km², acadando a súa maior altitude no Con do Forno (68 m). Desde setembro de 1985 está unida ao continente por unha ponte de 2&nbsp;km.

Algunhas das súas praias son A Area da Secada, A Lavanqueira, O Vao, Camaxe, Carreirón, Espiñeiro e O Cabodeiro.

A illa ten catro peiraos: O Xufre (onde se comercializa o marisco e o peixe), Cabodeiro, Naval e O Campo. Hai tres paseos marítimos: O Campo, O Cantiño e o que vai do IGAFA (Instituto Galego de Formación en Acuicultura) á Area da Secada. É tamén de interese turístico o faro de Punta Cabalo.
[miniatura|Observatorio Lagoa do [Carreirón.]]
As precipitacións danse en inverno e en outono e en menor cantidade en primavera; no verán as precipitacións son menores de 50&nbsp;mm. En todo o ano danse máis de 1000&nbsp;mm de choivas e é rara a vez que cae algunha nevada en inverno xa que a última foi no 1985. As temperaturas medias de inverno son de 10&nbsp;°C e no verán de 21,5&nbsp;°C, con máximas de 40&nbsp;°C en agosto.
[miniatura|Cartel con [Ilustración científica|ilustracións da fauna que se pode observar á beira da lagoa da Punta Carreirón.]]
O miradoiro do Santo é o punto máis alto da illa dende onde se pode contemplar a vila e parte da súa contorna.

## Historia 
A illa xa foi habitada nos primeiros tempos do Paleolítico (quedando mámoas na illa Guidoiro Areoso) e na idade de bronce, en épocas en que o nivel do mar era máis baixo. Da época romana quedan restos dunha vila preto da punta do Naso, e localizouse unha necrópole na praia dos Bufos.

No ano 912 a metade da illa pasou a pertencer ao mosteiro de San Martiño Pinario, da orde de san Bieito, trala doazón do bispo de Iria Sisnando. No ano 929 o rei Afonso IV fundou o mosteiro de San Xián.

No século XII, ante as invasións dos normandos, o arcebispo Xelmírez ordenou a construción de naves e torres para protexer a costa, converténdose a illa nun punto de encontro para as tropas.

miniatura|dereita|Peirao do Naval
A partir de 1845 desenvolveuse a industria de salgado e pesca da sardiña, chegando a haber sete factorías. En 1879 inaugurouse a fábrica de salgado Goday, a segunda implantada en Galicia.

Trala división territorial de 1833 converteuse en concello, pero en 1873 pasou a formar parte de Vilanova de Arousa, ao que pertenceu até 1996 agás entre 1935 e 1945, cando formou parte de Vilagarcía de Arousa. En 1996 volveu ser concello de seu, logo da presión social da veciñanza.

O 7 de outubro de 1934 tivo lugar a Independencia da Illa de Arousa que durou unhas horas.

O 14 de setembro de 1985 inaugurouse a ponte que une a illa a terra, que dinamizou a economía da poboación. Até entón os desprazamentos tiñan lugar en pequenos barcos.

Tradicionalmente a economía estivo baseada na pesca e no marisqueo, pero actualmente está máis diversificada.

## Cultura 
### Patrimonio histórico-artístico 
[miniatura|Capitel da cruz do [adro da igrexa.]]
[miniatura|Muíño de marés nas Aceñas, no sur da [A Arousa|Arousa.]]
* Restos arqueolóxicos prehistóricos (castro do Naso, Quilma, antas do Areoso, Tarais...)
* Restos arqueolóxicos paleoromanos (praia do Naso, necrópole dos Bufos)
* Trazado medieval, do tempo de Afonso VIII de León e Galiza, entre as rúas do Castro e a Torre. 
* Igrexa parroquial na Torre. O adro está posibelmente construído coa pedra da torre descrita por Martín Sarmiento, que acabou de tirar o vento no século XVIII. Sarmiento atribuía o uso da torre ao aviso de piratas ou viquingos, segundo Manuel Gago Mariño, trataríase dun *castelo*, similar aos de vilas escocesas, vinculado ao foro real.
* Muíños de vento e marés. 
* Patrimonio industrial vinculado á conserva (s. XIX e XX)
* Centro de Interpretación da Conserva (s. XXI)

### Deporte 
Os maiores clubs deportivos da illa son o Céltiga Fútbol Club, fundado na década de 1920, os clubs de piragüismo e baloncesto (CB Dorna) nados da década de 1980, e outras seccións deportivas da Asociación Cultural e Deportiva Dorna, impulsora tamén da revista Dorna de literatura galega e da Escola de Navegación Tradicional Dorna. No ano 2000 fundouse o CXR Arousa, participante e organizador de distintos eventos de ximnasia rítmica.

### Festas 
* **Festa do Patrón**: o 7 de xaneiro, San Xulián. Duran tres días, logo de Reis. 
* **Todos os Santos**/ **Día de Pedir**/ **Magosto**/ **Samaín**: entre o 30 de outubro e o 2 de novembro é a festa de Defuntos, e consérvase a tradición de iren os rapaces a pedir polas portas unha esmoliña *"polos defuntiños que van alá".* As cabazas, que na Arousa se chaman botefas, tamén se facían antes de importar o Halloween e recuperar o Samaín (nome irlandés que se pronuncia *Xauin*). O magosto a princios de novembro adoita coincidir nesas datas. 
* **Entroido**: o carnaval é unha das celebracións máis importantes na Arousa desde hai moito tempo, tendo noticias de comparsas dos anos 20 e 30, das que se conservan letras. Actualmente acode moita xente dos arredores, especialmente o luns de Entroido.
* **Festas do Carme**: as festas do verán duran cinco ou seis días, adicados aos quintos, a san Ramón, san Roque, santo Antonio, e á Virxe do Carme. O día do Carme é sempre un sábado, e celébrase normalmente a finais de xullo, variando a data para que coincida con mareas vivas, pois con marea alta celébrase a procesión marítima na que participan centos de embarcacións levando a arousáns e visitantes.

### Festas gastronómicas 
* **Festa da Navalla**, o 27 de xullo
* **Festa do Mexillón**, o 1º domingo de agosto.
* **Festa do Polbo**, a 1ª fin de semana de setembro.
* **Festa gastronómica do Mar**, todas as fins de semana de agosto agás a 1ª (que é a do mexillón).

## A Illa de Arousa na literatura e na cultura popular 
Un xentilicio popular aplicado ós veciños da Illa de Arousa é o de ***Carcamán*** . Este apelativo xa fora recollido no *Diccionario Gallego-Castellano* da Real Academia Galega de 1913 e polo *Diccionario enciclopédico gallego-castellano* de Eladio Rodríguez de 1958, que documentan a súa orixe en Murguía . Segundo explican, *Carcamán* era unha denominación galega para os contrabandistas e, en 1826, houbo unha partida de contrabandistas italianos que se fixeron fortes na illa, desde a que facían incursións nos lugares veciños.

* *Na Arousa non hai mozas,/ en Boiro todas son vellas;/ vivan as de Santo Isidro/ que n’hai mozas como elas* .
Un conto *Finisterre* da *República dos sonhos* de Nélida Piñón transcorre na illa de Arousa, sobre as vivencias co seu padriño arousán Ceferino Gondar  

O personaxe de Laura do libro *O cervo na torre* de Darío Xohán Cabana é oriunda da Illa de Arousa, pero ela descoñece que a illa desapareceu nunha explosión termonuclear.

O escritor Valle-Inclán pasaba tempadas na illa e afirmou que naceu 'no medio da Ría de Arousa'.

Desde o ano 1976, celebráronse na illa varios festivais musicais, audiovisuais e de teatro, como o Arousa Folk, o Alén Rock, o Atlantic Fest, O mar nunha flor etc.  

A obra *"Memorias dun neno labrego"* de Cándido Pazó, baseada no libro de Neira Vilas, foi estreada na illa. 

## Galería de imaxes 
[miniatura|centro|700x700px|**Illa de Arousa** vista dende o [monte da Curota, na Pobra do Caramiñal.]]

Ficheiro:Arousa NWW.png|Fotografía de satélite da Illa de Arousa.
Ficheiro:A Illa de Arousa.Galicia.24.jpg|O porto do Campo.
Ficheiro:A Illa de Arousa.Galicia.18.jpg|Descargando mexillón.
Ficheiro:Dornas na ría de Arousa.JPG|Dornas na praia do Bao.
Ficheiro:PostadesolnaArousa.JPG|Posta de sol.
Ficheiro:Illa de Arousa placa 01-02 reducida.jpg|Placa altimétrica.
Ficheiro:Illa Arousa Mariscadores 02-06.JPG|*As mans do mar de Arousa* (escultura de Lucas Míguez, 2007).
Ficheiro:FaroIlla.jpg|Faro de Punta Cabalo.
Ficheiro:2017_A_costa_no_Carreirón._Illa_de_Arousa._Galiza-5.jpg|Cons no Carreirón.
File:Bandeira Illa de Arousa.svg|Bandeira da Illa de Arousa, Pontevedra.

## Parroquias 
## Lugares da Illa de Arousa 
Para unha lista completa de todos os lugares do concello da Illa de Arousa vexa: Lugares da Illa de Arousa.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* A Arousa
* Areoso
* Carcamán
* Guidoiro Pedregoso
* Instituto Galego de Formación en Acuicultura
* Ponte da Illa de Arousa
* República Federal da Illa de Arousa