Medio dólar colombino

[miniatura|400x400px|[Anverso e reverso do medio dólar colombiano de 1892]]
O **medio dólar colombiano** é unha moeda de prata dese valor facial cuñada pola Casa de Moeda dos Estados Unidos en 1892 e en 1893, con motivo da Exposición Mundial Colombiana, celebrada en Chicago en 1893 para conmemorar o IV centenario da descuberta de América por Cristovo Colón. Trátase da primeira moeda conmemorativa dos Estados Unidos e tamén a primeira dese país que representou un personaxe histórico.

A moeda xurdiu do desexo dos organizadores da Exposición Mundial Colombiana de recibir financiamento federal para completar a construción da infraestrutura feiral. O Congreso garantiulles unha asignación e permitiulles que esta fose en forma de moedas de medio dólar conmemorativas, que os lexisladores e os organizadores prevían comercializar cunha prima. Un dos encargados da mostra, James Ellsworth, propuxo que o deseño da nova moeda estivese baseado nun retrato que posuía, obra de Lorenzo Lotto, que se considerou que representaba a Cristovo Colón. Os esbozos iniciais do gravador xefe da Casa da Moeda dos Estados Unidos, Charles E. Barber, non resultaron satisfactorios e os organizadores da mostra propuxeron un deseño do artista Olin Levi Warner que, tras ser modificado por Barber e polo seu axudante, o gravador auxiliar George T. Morgan, foi aprobado pola Casa da Moeda.

Cuñáronse inicialmente arredor de cinco millóns de pezas, unha cantidade que finalmente foi superior á demanda, polo que aproximadamente a metade delas se fundiron novamente sen chegar a saír á circulación. Porén, a emisión non arranxou os problemas financeiros da mostra, xa que se venderon menos de 400.000 moedas, das que se obtivo a correspondente prima, e outros dous millóns de pezas se puxeron en circulación, onde permaneceron ata a década de 1950. 

## Especificacións 
As características que definen o medio dólar colombiano son as seguintes:

### Prolegómenos 
[esquerda|miniatura|Reprodución do cadro de Lorenzo Lotto, que se considerou que representaba a [Cristovo Colón.]]
Os esforzos para promover unha moeda conmemorativa para a exposición comezaron cara a xaneiro de 1892. Esta posibilidade foi defendida moi decididamente polo industrial James Ellsworth, encargado do Comité de Artes Liberais da Compañía da Exposición Mundial Colombiana (*The Company:* "A Compañía" ), que se encargaba da construción das infraestruturas. Ellsworth adquirira había pouco tempo un retrato do século XVI obra de Lorenzo Lotto, de alguén que daquela se considerou que era Cristovo Colón, e quería que o deseño da moeda estivese baseado naquel retrato. Foi asesorado neste asunto polo escritor e xornalista William Eleroy Curtis, que tamén foi un dos encargados da exposición. En abril de 1892, os partidarios da cuñaxe conmemorativa conseguiron o apoio do director da Casa da Moeda, Edward O. Leech, que proxectou unha moeda caracterizada por un retrato de Colón nunha das súas faces e unha lenda acaída na outra. Curtis era moi consciente das dificultades que houbera para a realización da moeda de medio dólar de prata da serie Barber en 1891, deseñada polo gravador xefe da Casa da Moeda, Charles E. Barber. A proposta das moedas conmemorativas recibiu moitas críticas e Curtis aconsellou a Ellsworth que tomase o control do proceso do seu deseño para garantir o seu éxito e o uso do retrato de Lotto. Ningunha moeda dos Estados Unidos amosara ata a data o retrato dunha persoa, aínda que si o da personificación da Liberdade.

En maio de 1892, parecía que cumprían fondos adicionais para completar os edificios da exposición. A Compañía vendera accións e a cidade de Chicago emitira bonos para o pagamento da exposición, mais os custos da construción foran claramente infravalorados. A Compañía pediu unha subvención de cinco millóns de dólares ao Goberno federal para completar as obras. Cando o Congreso se opuxo a unha asignación directa, os que a apoiaban propuxeron que os cinco millóns de dólares fosen en forma de moedas de medio dólar que puidesen venderse tamén en lembranza do evento. Estábase a propor que os Estados Unidos emitisen por primeira vez unha moeda conmemorativa. Os organizadores previron que as moedas poderían venderse ao público ao dobre do seu valor facial. A prata podería provir da fundición das moedas obsoletas e gastadas cuñadas nese metal que xa recollera o Tesouro dos EEUU, polo que ao Goberno non se lle xerarían máis que os custos da produción. Durante o debate sobre esta partida orzamentaria, o senador de Iowa William B. Allison argumentou acerca das moedas: "non serán só lembranzas dese día e para esta xeración, senón que serán transmitidas [...] aos 200 millóns que habitarán aquí no futuro. Os cativos chorarán por elas e os vellos as pedirán". O senador de Ohio John Sherman advertía de que "a grande cantidade de medios dólares acabaría co seu valor como recordo". Finalmente, o Congreso aprobou mediante unha lei do 5 de agosto de 1892 un orzamento de 2,5 millóns no canto dos cinco millóns. 

[miniatura|350x350px|Esbozos orixinais de Barber para o medio dólar colombiano (agosto de [1892).]]
En xullo de 1892, Curtis enviou unha fotografía do cadro de Lotto a Leech, que consultou con Barber e respondeulle que o gravador non ía utilizar para unha moeda o retrato de alguén ollando cara a adiante. Como Barber podía cuñar a moeda con Colón de perfil, Curtis arranxouno procurando un escultor de Washington, pouco coñecido, Ulric Stonewall Jackson Dunbar, para crear un busto baseado no cadro a expensas da Compañía. Cando este se finalizou, envióuselle a Barber a Filadelfia, onde Barber realizou uns esbozos o 15 de agosto, que logo lle presentou ao director en funcións da ceca, Robert E. Preston, xa que Leech estaba de vacacións. Preston enviounos ás autoridades da exposición en Chicago. Ellsworth amosoullos aos artistas que traballaban na exposición e tamén á prensa. Os artistas criticaron os esbozos e os xornais suxeriron que parecían representar máis ben un profesor co cabelo longo que o célebre mariño. Esta controversia, unida ao debate público sobre se o cadro representaba verdadeiramente a Colón, provocou que Ellsworth acabase por rexeitar o uso daquel cadro.

### Preparativos 
[miniatura|Medalla na honra do [Director da Casa da Moeda dos Estados Unidos|director da Casa da Moeda, Edward O. Leech, obra do gravador xefe, Charles E. Barber]]
A principios de agosto, o artista Frank Millet propuxo que o director de decorados da exposición, Olin Warner, deseñase a moeda. Warner realizou un perfil de Colón que non estaba baseado no retrato de Lotto. Para o reverso puxo a *Santa María*, a nao capitá de Colón, sobre dúas esferas que representaban os hemisferios, aínda que sen o mapa dos continentes. A proposta de Warner foi eloxiada polos escultores que traballaban no recinto da exposición. Edward O. Leech, director da ceca, tamén participou ao regreso das súas vacacións o 26 de agosto, enviándolles aos organizadores da exposición unha xilografía baseada na medalla oficial española do IV Centenario do Descubrimento de América, realizada por Bartolomé Maura, e acordou co Departamento de Estado que adquirise unha na embaixada estadounidense en Madrid. Logo de comprada, a medalla española pasou a formar parte da colección pública de moedas dos EEUU (*National Numismatic Collection*), que forma parte dos fondos do Instituto Smithsoniano.

A ceca estadounidense estaba disposta a cederlle á Compañía o deseño (Ellsworth retirou a súa decisión de non permitir o uso da súa pintura a fins de agosto), pero o Comité de Finanzas da Compañía non puido tomar unha decisión acerca do deseño que finalmente se usaría. Warner continuou a traballar nas insignias que levarían os directores da exposición na cerimonia conmemorativa de outubro de 1892, aínda que a exposición comezou en maio de 1893. Estas insignias incluían un círculo cun retrato de Colón en relevo, baseado no retrato de Lotto e cando se remataron falouse da posibilidade de usalas como base para o deseño do medio dólar. A Compañía tamén considerou a posibilidade de deseñar unha con tres barcos e outra cun só barco e unha representación do hemisferio occidental. Os rexistros tamén testemuñan que a Compañía valorou realizar unha moeda que tivese no reverso un edificio da exposición.

Os encargados da exposición solicitaron unha reunión cos funcionarios da Casa da Moeda para sentar as bases do deseño. A Compañía estaba nunha mala situación financeira e precisaba os cartos da venda das moedas. Leech acordou enviar a Barber a Chicago e alí reuniuse co Comité Financeiro o 23 de setembro de 1892, onde se acordou que o anverso se basearía finalmente no deseño das insignias e o reverso no deseño da nao de Warner.

O 11 de novembro, Charles Barber envioulle a Ellsworth láminas de impresións da derradeira versión da moeda e este amosouse compracido polo seu aspecto. O gravador xefe, Charles Barber, realizoulles os últimos axustes directamente ás pezas mecánicas coas que se ían cuñar as moedas, no canto de realizar modificacións sobre pezas padrón de gran tamaño para facer despois outras máis pequenas nun torno de redución, coas que realizar a cuñaxe final. Este xeito de traballar, na peza final, era o que seguía habitualmente o seu pai, William Barber, que fora o seu predecesor no cargo. Barber engadiulle ao deseño o seu monograma ("B"), que se acha sobre a letra "B" da palabra COLUMBIAN da lenda do anverso, e tamén o de Morgan ("M"), situado nun aparello da embarcación no reverso.

### Emisión e lanzamento 
O xornal *Chicago Tribune* describiu como se cuñaron as primeiras moedas de medio dólar colombiano na ceca de Filadelfia (pertencente á Casa da Moeda dos EEUU) o 19 de novembro de 1892:

Os numismáticos Anthony Swiatek e Walter Breen, na súa enciclopedia sobre as primeiras moedas conmemorativas, suxeriron que a primeira moeda non fora defectuosa nin se destruíra, senón que se lle dera a Ellsworth, un destacado coleccionista de moedas norteamericanas que tiña entre as súas rarezas dous exemplares do dólar de 1804. Consideraron pouco probable que os experimentados traballadores da ceca usasen un cuño defectuoso para facer aquela primeira cuñaxe e, máis ben, Ellsworth tería conseguido a peza coa aprobación de Bosbyshell.

[esquerda|miniatura|[Xilografía da época que representa o presidente da Compañía da Exposición, Harlow Higinbotham, abrindo o primeiro barril de moedas de medio dólar colombiano.]]
O 15 de decembro, a Casa da Moeda enviou a Chicago cinco barrís coas novas moedas, cada un dos cales contiña 10.000 pezas. En cada barril había cinco bolsas con mil moedas cada unha, aínda que nun deles, unha bolsa só tiña catro moedas e tamén unha caixa de puros con catro sobres coas moedas números 1, 400, 1.492 e 1892, do primeiro día de produción. Os barrís foron levados inicialmente ao Subtesouro de Chicago e o 19 de decembro ás 10 da noite saíron cara ao cuarto 404 do edificio *Rand McNally*, que era a sede da organización da exposición. Alí, Harlow N. Higinbotham, presidente da Compañía da Exposición, abriu o barril cun mazo e un cicel, colleu a caixa de puros, puxo tres das moedas (as números 400, 1.492 e 1.892) nos seus envases e meteunos no peto. Colleu deseguido a moeda número 1 e, para publicitar a súa venda, amosoulla a unha multitude reunida e comprouna publicamente dando por ela un cheque de 10.000 dólares. Aquela primeira moeda foi doada ao Museo Colombiano, que acababa de crearse e que posteriormente pasou a chamarse Museo Field. 

A Compañía da Exposición puxo as moedas á venda por un dólar e o primeiro envío foi vendido en pouco tempo ás persoas que fixeran cola para as adquirir, ás que as pediran por correo e ás que as encargaran nos bancos locais que tiñan asignacións delas. Non houbo ningún envase oficial para as moedas e foron distribuídas en varios tipos de envoltorios e polos diferentes bancos.

Gran parte da prensa da época centrouse no feito de que os medios dólares se vendesen polo dobre do valor co que se cuñaran. O xornal *Colorado Sun* publicou: "a xente da Feira Mundial cre que fai algo bo vendendo os seus cinco millóns de medios dólares de recordo cunha prima. A propensión de Chicago a especular co futuro non pode ser restrinxida". O *Philadelphia Call* coincidía: "quizais a proposta de vender as moedas de 50 centavos de recordo da Feira Mundial por un dólar sexa unha evidencia de que os visitantes poden esperar un aumento xeral dos prezos en Chicago". 

O deseño tamén foi obxecto de comentarios na prensa. O xornal *Philadelphia Ledger* suxería: "se non se soubese por adiantado quen é o personaxe que aparece na imaxe do medio dólar colombiano, o observador medio non sabería se intenta representar a Daniel Webster ou a Henry Ward Beecher". O periódico *The Boston Globe* apuntaba: "a primeira impresión da nova moeda colombiana de recordo leva inevitablemente á expresión de que Colón non era un home ben parecido". O *Galveston Daily News* opinaba así sobre as novas moedas de medio dólar: A principal obxección dos críticos foi que Barber fixera un relevo menos pronunciado que o da insignia de Warner para se asegurar de que as novas moedas tivesen os mesmos estándares das restantes en circulación e que se puidesen empillar axeitadamente. O críticos consideraron isto innecesario, xa que as moedas ían ser máis ben recordos e non tanto moedas circulantes.

Emitíronse algunhas moedas cun brillo e un acabamento especiais, a modo de probas numismáticas, por suxestión de Barber e o superintendente Bosbyshell. Decidiuse que fosen repartidas entre Ellsworth e o presidente da Compañía, Higinbotham. Estas probas numismáticas de 1892 foron as cen primeiras e as números 400, 1.492 e 1.892. O número total de moedas nesa condición excepcional datadas en 1893 non se coñece: na obra *A Guide Book of United States Coins*, de Richard S. Yeoman, apúntase que se fixeron de tres a cinco probas con esa data. Pola súa banda, a numismática Ira Goldberg, nun artigo de 2011, asegura que foron menos de dez.

A Casa da Moeda considerou oportuno incluír o medio dólar colombiano nos nas series anuais de probas numismáticas que comercializaba para os coleccionistas, pero naqueles tempos estas series vendíanse só uns centavos por riba do seu valor facial. Cómpre ter en conta que o medio dólar colombiano se vendía individualmente por un dólar, co que a inclusión nas series anuais suporía unha desvalorización no mercado. Finalmente, as autoridades da ceca decidiron non incluílo nas series de moedas de proba para evitar ese problema.  A cantidade total de medios dólares colombianos foi de 5.002.105, o que excedía a cantidade autorizada.

Durante a exposición promoveuse a venda dos medios dólares colombianos de diferentes xeitos. Entre outras cousas, construíuse con estas moedas unha maqueta do edificio do Tesouro de Washington que medía 6,1 m de longo e 1,2 m de alto.

Logo do pechamento da exposición, xurdiu a cuestión de que facer coas 4.600.000 moedas que non se venderan. Os organizadores non querían que pasasen a ser diñeiro corrente, para preservar o prezo especial pagado polos que as adquiriran.

Unha razón da escaseza de vendas e do mal estados de moitos dos exemplares que se conservan é que cando a exposición estaba aberta empezou o que se coñece como Pánico de 1893, unha das peores crises na historia dos EEUU. Os cincuenta centavos que se pagaban de prima na compra da moeda podían supor a diferenza entre a comida dunha familia enteira ou a falta de alimento. Foi frecuente que os que compraran medios dólares colombianos antes da crise decidiran gastar esas moedas en lugar de gardalas como recordo.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Bowers, Q. D. (2008). *A Guide Book of United States Commemorative Coins*. Atlanta. Whitman Publishing. ISBN 978-0-7948-2256-9
* Breen, W. (1988). ''Walter Breen's Complete Encyclopedia of U.S. and Colonial Coins*. Nova York. Doubleday. ISBN 978-0-385-14207-6
* Goldberg, I. (2011). "Chicago Exposition coins". En *The Numismatist*. Xuño. American Numismatic Association. Páxinas 171-173.
* Lange, D. W. (2006). *History of the United States Mint and its Coinage*. Atlanta. Whitman Publishing. ISBN 978-0-7948-1972-9
* Moran, M. F. (2008). *Striking Change: The Great Artistic Collaboration of Theodore Roosevelt and Augustus Saint-Gaudens*. Atlanta. Whitman Publishing. ISBN 978-0-7948-2356-6
* Oliver, N.; Kelly, R. (2011). "Kegs of coins". En *The Numismatist''. American Numismatic Association. Páxinas 242-243.
* Schefler, E. (2011). "The World's Columbian Exposition: A fair of firsts". En *The Numismatist*. American Numismatic Association. Páxinas 55-58.
* Swiatek, A.; Breen, W. (1981). ''*. Nova York. Arco Publishing. ISBN 978-0-668-04765-4
* Taxay, D. (1967). *An Illustrated History of U.S. Commemorative Coinage*. Nova York. Arco Publishing.
* Vermeule, C. (1971). *Numismatic Art in America*. Harvard University Press. ISBN 978-0-674-62840-3
* Yeoman, R. S. (2018). *A Guide Book of United States Coins 2014.* 4ª ed. Atlanta. Whitman Publishing. ISBN 978-0-7948-4580-3

#### Outras fontes 
* Bowers, Q. D. "Chapter 8: Silver commemoratives". *Commemorative Coins of the United States: A Complete Encyclopedia'' . Professional Coin Grading Service.
** Parte 2ª. Parte 3ª. Parte 4ª. Parte 5ª. Parte 6ª.

### Outros artigos 
* Cuarto de dólar colombino
* Moedas do dólar estadounidense

* Casa da Moeda dos Estados Unidos
*Casa da Moeda de Filadelfia