Santiago (nome)

[thumb|[Guido Reni, *Santiago o Maior*, 1636-1638, o patrón de Galiza]]

**Santiago**, é un nome propio masculino galego. Esta forma escrita tamén é común co castelán e co portugués. A súa orixe é unha contracción de Sant Iago, procedente de *sanctus* e *Iacobus*, que tamén deu lugar a **Xaime** e **Xácome**. *Iacobus* provén do hebreo יַעֲקֹב (''Ia'akov''), que significa (segundo a etimoloxía popular contida na Biblia) "sostido polo calcaño". En galego tamén ten as variantes **Xacobe**, **Xacob** e **Iago**, e os hipocorísticos **Chago** e **Santi**.

## Orixe do nome 
É a segunda forma do nome máis común en Galiza tras Diego, e a forma máis común en español, en honra a un dos apóstolos de Xesús, Ya'akov fillo de Zebedeo, coñecido como Santiago o Maior, patrón de Galiza.

En latín eclesiástico denominábaselle *Sanctus Iacobus* (literalmente "San Xacobe"), composto que pasou a *Sant Iaco* para culminar como *Sant Iago* en galego. Por ser o berro da batalla dos cristiáns españois durante a Reconquista, popularizouse nunha soa palabra e non en dúas, pasando a ser un nome por dereito propio.

## Santoral 
* 25 de xullo: conmemórase neste día o martirio e decapitación de Santiago Apóstolo, en Jafa (Palestina). Disque foi o papa Calisto II quen o proclamou en 1122.
: Co paso do tempo, en 1919, as Irmandades da Fala adoptaron esta data como *Día da Patria Galega*. E en 1979, a Xunta de Galicia declara esta data como o Día Nacional de Galicia.
* 30 de decembro:  nesta data celébrase a traslación dos restos do apóstolo a Galicia. Segundo o historiador Fernando López Alsina, ata o 1080 esta era a única festividade dedicada ó apóstolo Santiago.

## Toponimia 
Santiago é o haxiotopónimo de numerosas vilas en Galiza: a máis coñecida, Santiago de Compostela, é a capital. O buscador de topónimos recolle 10 lugares co nome Santiago en Galiza, sen incluír microtopónimos: cinco co nome de Santiago e outros cinco nos que este forma parte do topónimo (como Santiago de Covelo, O Cruceiro de Santiago, etc). Ademais multitude de parroquias teñen a Santiago coma padroeiro. Santiago o Maior é ademais o patrón de Galiza e de España.

## Iago e Tiago 
Contrariamente ao que normalmente di o senso común, o nome Tiago é, en verdade, unha corruptela de Iago. Xurdiu da aglutinación de dous elementos, Santo e Iago, que produciu Santiago. Á súa vez, ao se separar novamente a palabra Santo, xurdiu unha corruptela que despois viría a se tornar o nome Tiago, común especialmente en Portugal.

No Brasil é tamén moi común a versión "Thiago", derivada dunha falsa etimoloxía que atribuía o 'th' dunha suposta orixe grega iniciada coa letra θ, como é o caso do galego Tomé (en galego antigo Thomé).

## Didacus 
Unha etimoloxía erudita sostén que Diego procedería, porén, do latín *Didacus*, derivado á súa vez do grego *Διδακμος* (*Didakmós*, participio que significa "instruído"), a cal deu lugar a *Dídaco* (en catalán *Dídac*).

Porén, semella que *Didacus* nunca existiu no latín falado, máis ben se trata dunha latinización do propio Diego, como noutros casos semellantes, como *Ludovicus*, de Luís ou Lois (nome xermánico) ou *Xaverius*, de Xabier.

A súa presenza documental, en efecto —fóra dos nomes latinizados, como *Didacus Roderici* para *Diego Rodríguez* ou nun documento galego de 1137: Didacus Capas— é practicamente inexistente; é dicir que ninguén se chamou nunca *Dídaco* nin nada semellante antes de existir o nome *Diego*. Diego ademais non é patrón de ninguna parroquia galega, polo que non sería un nome galego.

Pola súa banda a heráldica adxudica ao apelido *Diego* un brasón acuartelado con dúas vieiras, símbolo do apóstolo Santiago. En consecuencia, a orixe de *Diego* en *Tiago* e antes *Sant Iago* semella evidente.

## Diego 
Diego, seica, deriva dunha incorrecta separación do nome Santiago, San Tiago (que deu tamén a variante galego-portuguesa Tiago) que por razóns de eufonía derivou en Diago e despois en Diego (*Diogo* en portugués).

O proceso de separación, estímase, foi o seguinte, aínda que a súa evolución foi moi amodo e non está completamente testemuñada
*Sant Iago* → *Sant Tiago* → *Tiago* → *Diago* → *Diego*

**Exemplos:**
* *Et ueno M. Thome, maordomo del bispo, al día del plazo de Sant Yago & aduxo los alcaldes sobredichos... * (Anónimo, Documento de avinza. Castela, ca. 1230).
* *Rogamos asant clemente en cuyo día nasçiemos & asant illifonso cuyo nombre abemos. & asant tiago que es nuestro sennor & nuestro padron* (Fuero de Burgos, ca. 1290).
* *Título de vna fazannia Don del tiempo del Rey don alfonso el vyeio. Nunno el buenno & don diago gonçalez su hermano... * (Fuero de Burgos, ca. 1290).
Algúns lingüistas sustentan que *Diego* e a variedade lusa *Diogo* derivarían do latín *Didacus*. Desde os primeiros documentos latino-galaico-portugueses escritos desde o 882, o nome vén documentado a través das formas "Didaco", "Didagu", "Diaco" e "Diago" que foron abonadas amplamente en documentación da Idade Media.

Algunhas fontes pouco precisas presentan o nome *Diego* coma un nome illado, dándolle falsos significados como "belo" e até mesmo como unha variante de *demo*.

## Variantes noutras linguas 
* Ya'akov (יעקב) (hebreo), hipocorístico Koby
* Yaʿqūb (يعقوب) (árabe)
* Yaghub (persiano)
* Hakob (Հակոբ) (armenio)
* Iákovos (Ιάκωβος), Iakóv (Ιακώβ), Gyánkos (Γιάγκος) (grego)
* Iacobus, (latín)
* Jacob, Jacó, Iago, Santiago, Tiago, Jaime, Jácomo (portugués)
* Xacobe, Xácome, Santiago, Iago, Xaime (galego), hipocorísticos: Santi, Chago, Iago, Iaguiño.
* Xacobu, Xaime (asturiano)
* Jacob, Jacobo, Yago, Jaime, Diego, Santiago (español)
* Chaime, Diago (aragonés)
* Jacob, Jaume, Dídac (catalán)
* Jacme (occitano)
* Jacques (francés)
* Giacomo, Jacopo, Giacobbe (italiano)
* Iacob, Iacov (romanés)
* Jakez (bretón)
* Iago, Jacob, Jac, Jago (galés)
* Jago, Jammes, Jamma (córnico)
* Séamus, Séamas (gaélico irlandés)
* Seumas (gaélico escocés) 
* Jacob, Jakob, Jakeb, James, Jayme, Jaime (inglés) (cos hipocorísticos Jake, Jack, Jim, Jimmy, Jimmie)
* Hamish (escocés)
* Jacobus, Jaak, Jakob, Jacob, Sjaak (neerlandés)
* Jakob, Jacob (alemán)
* Jakob, Jacob, Jep, Jeppe, Ib (danés)
* Jakob, Jacob (sueco)
* Jakob, Jacob (noruegués)
* Jákup (feroés)
* Jēkabs (letón)
* Jokūbas (lituano)
* Jakub (polonés), hipocorístico Kuba
* Jakub (sorbio)
* Jakub (checo), hipocorístico Kuba
* Jakub (eslovaco), hipocorístico Kubo
* Yakiv (Яків) (ucraíno)
* Yakov (Иаков, Яков), Jascha, Yasha (Яша) (ruso)
* Yakov (Яков) (búlgaro)
* Jakov (Јаков) (serbio)
* Jakov (croata)
* Jakob, Jaka (esloveno)
* Jakub (bosníaco)
* Jagoba (éuscaro)
* Jaagup, Jaak, Jakob (estoniano)
* Jaakkob, Jaakob, Jaakoppi, Jaakko (finés)
* Jakab, Jákob (húngaro)
* Yakup (turco)
* Yankev, Yankl, Yankel, Yankele (yidish)
* Yǎgè 雅各 (chinés)
* Giacôbê (vietnamita)
* Chacko, Yakob (malaio)
* Iakopo (samoano)

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Lista de nomes masculinos en galego
* Lista de nomes masculinos galegos máis comúns
### Bibliografía 
* .
* .
### Ligazóns externas 
* Guía de nomes galegos. Nomes masculinos Real Academia Galega