Cidade de Panamá

miniatura|dereita|350px|Vista aérea da cidade de Panamá
A **cidade de Panamá** en español *Panamá* é a capital de Panamá. é a capital administrativa e gobernativa do estado centroamericano de Panamá e a cidade máis importante do país, cunha poboación total de 410.354 habitantes na cidade propiamente dita e 1.086.990 no Distrito de Panamá,, que inclúe os correximentos exteriores da cidade. A área metropolitana ten máis de 2 100 000 habitantes. A cidade está situada na entrada do Pacífico da Canle de Panamá, na provincia de Panamá. A cidade é o centro cultural, político e administrativo do país, así como un centro de banca e comercio. 

A cidade de Panamá fundouse o 15 de agosto de 1519 polo conquistador español Pedro Arias Dávila. A cidade foi o punto de partida das expedicións que conquistaron o Imperio Inca do Perú. Foi un punto de parada nunha das rutas comerciais máis importantes do continente americano, que levaba ás feiras de Nombre de Dios e Portobelo, polas que pasaba a maior parte do ouro e a prata que España extraía das Américas.

O 28 de xaneiro de 1671, a cidade orixinal foi destruída por un incendio cando o corsario Henry Morgan a saqueouna e incendiouna. A cidade restableceuse formalmente dous anos despois, o 21 de xaneiro de 1673, nunha península situada a 8 km. do asentamento orixinal. O sitio da cidade previamente devastada aínda está en ruínas e agora é un Patrimonio da Humanidade
e unha atracción turística popular, visitada regularmente por excursións escolares.

## Historia
[thumb|Cidade de Panamá queimada polol pirata [Henry Morgan en 1671. Ilustración de Alexandre Exquemelin.]]
[thumb|upright|[Catedral Metropolitana da Cidade de Panamá Colonial]]
[thumb|left|Unha vista da cidade de Panamá, en 1850 por [Edward Fanshawe.]]
[thumb|Antigo Gran Hotel situado na Cidade de Panamá, ilustración de 1875. Actualmente alberga o [Museo do Canal de Panamá.]]
[thumb|Praza Maior de Panamá en 1875, por [Eadweard Muybridge. Agora chamada Praza Independencia.]]

A cidade fundouna o 15 de agosto de 1519 Pedro Arias de Ávila, tamén coñecido como Pedrarias. Aos poucos anos da súa fundación, a cidade converteuse nun punto de partida para a exploración e conquista do Perú e nun punto de tránsito para o ouro e a prata que regresaban a España a través do istmo. Os xenoveses-italianos e os españois atoparon cocos das Filipinas que os malaio-polinesios trouxeron antes da colonización española. En 1520, os comerciantes xenoveses controlaban o porto e o comercio da rexión, principalmente para o comercio de escravos, grazas a unha concesión outorgada polos españois, que tiñan a República de Xénova como o seu principal base bancaria.

En 1671 Henry Morgan con Unha banda de 1.400 homes atacou e saqueou a cidade, que posteriormente foi destruída por un incendio. As ruínas da cidade antiga aínda se conservan e son unha atracción turística popular coñecida como Panamá Viejo (Panamá Vello). A cidade reconstruíuse en 1673 nunha nova localización aproximadamente 8 km. ao suroeste da cidade orixinal. Esta localización coñécese agora como o Casco Viejo (Barrio Vello) da cidade. A cidade de Panamá é a cuarta capital moderna de América fundada máis antiga.

Un ano antes do comezo da Febre do ouro de California, formouse a Panama Railroad Company, pero o ferrocarril non comezou a funcionar a pleno rendemento ata 1855. Entre 1848 e 1869, o ano en que se completou o primeiro ferrocarril transcontinental nos Estados Unidos, unhas 375.000 persoas cruzaron o istmo do Atlántico ao Pacífico, e 225.000 na dirección oposta. Este tráfico aumentou enormemente a prosperidade da cidade durante ese período.

Tras declarar a independencia de Colombia o 3 de novembro de 1903, Philippe Bunau-Varilla (un enxeñeiro francés) foi nomeado Enviado Extraordinario e Ministro Plenipotenciario. Bunau-Varilla negociou o Tratado Hay-Bunau-Varilla de 1903, que proporcionaba aos Estados Unidos unha franxa de terra de 16 quilómetros de ancho para a canle, un pago único de 10 millóns de dólares a Panamá e unha renda vitalicia anual de 250.000 dólares. Os Estados Unidos tamén acordaron garantir a independencia de Panamá. Completado en 1914, a Canle de Panamá simbolizaba a destreza tecnolóxica e o poder económico dos Estados Unidos. Aínda que o control estadounidense da canle acabou por converterse nun factor irritante para as relacións entre os Estados Unidos e Panamá, naquel momento anunciouse como un importante logro da política exterior.

A construción da Canle de Panamá foi moi beneficiosa para a infraestrutura e a economía. Cabe destacar as melloras na saúde e o saneamento provocadas pola presenza estadounidense na Zona da Canle. William Gorgas, o xefe de sanidade para a construción da canle, tivo un impacto particularmente grande. Formulou a hipótese de que as enfermidades se propagaban pola abundancia de mosquitos autóctonos da zona e ordenou a fumigación das casas e a limpeza da auga. Isto levou á erradicación da febre amarela en novembro de 1905, así como a caída dramática das taxas de malaria.

A cidade de Panamá segue sendo un centro bancario, aínda que con controis moi visibles no fluxo de diñeiro. O transporte marítimo realízase a través de instalacións portuarias na zona de Balboa operadas pola Hutchison Whampoa Company de Hong Kong e a través de varios portos no lado caribeño do istmo. Balboa, que se atopa dentro da área metropolitana de Panamá, formaba anteriormente parte da Zona do Canal de Panamá, e alí tiña a súa sede a administración da antiga Zona do Canal de Panamá.

## Xeografía
Panamá está situada entre o océano Pacífico e a selva tropical na parte norte de Panamá. O *Parque Natural Metropolitano*, que se estende desde a cidade de Panamá ao longo do Canle de Panamá, alberga especies únicas de aves e outros animais, como o tapir, o puma e os caimáns. Na entrada do canal no Pacífico atópase o *Centro de Exposicións Mariñas*, un centro de investigación para aqueles interesados ​​na vida e ecoloxía mariña tropical, xestionado polo Instituto Smithsonian de Investigación Tropical.

Os bosques tropicais arredor de Panamá son vitais para o funcionamento da Canle de Panamá, proporcionándolle a auga necesaria para o seu funcionamento. Debido á importancia da canle para a economía panameña, os bosques tropicais arredor da canle mantivéronse nun estado case prístino, polo tanto, a canle é un raro exemplo dun vasto proxecto de enxeñaría no medio dun bosque que axudou a preservalo. Ao longo do lado oeste da canle atópase o "Parque Nacional Soberanía", que inclúe os xardíns botánicos de Summit e un zoolóxico. O sendeiro máis coñecido deste parque nacional é Pipeline Road, popular entre os observadores de aves.

Case 500 ríos percorren a paisaxe accidentada de Panamá. A maioría son innavegables, moitos nacen como rápidos regatos das terras altas, serpentean nos vales e forman deltas costeiros. Non obstante, o río Chepo e o río Chagres, ambos dentro dos límites da cidade, funcionan como fontes de enerxía hidroeléctrica.

O río Chagres é un dos máis longos e vitais dos aproximadamente 150 ríos que desembocan no Caribe. Parte deste río foi represada para crear o lago Gatún, que forma unha parte importante da ruta de tránsito entre as esclusas preto de cada extremo da canle. Tanto o lago Gatún como o lago Madden (tamén cheo de auga do río Chagres) proporcionan enerxia hidroeléctrica á antiga zona da Canle. O río Chepo, outra importante fonte de enerxía hidroeléctrica, é un dos máis de 300 ríos que desembocan no Pacífico.

### Clima
Segundo a clasificación climática de Köppen, a cidade de Panamá ten un clima de sabana tropical (Köppen *Aw*), un pouco máis seco que un clima monzónico tropical. Recibe  de precipitacións anuais. A estación húmida abrangue de maio a decembro e a estación seca abrangue de xaneiro a abril. As temperaturas permanecen constantes durante todo o ano, cunha media de arredor de 27&nbsp;°C. A luz solar é tenue en Panamá porque se atopa na Zona de Converxencia Intertropical, onde hai unha formación de nubes case continua, mesmo durante a estación seca.

## Paisaxe urbana
[miniatura|esquerda|Casco Vello visto desde o [Outeiro Ancón]]
[miniatura|vertical|A [Torre F&F, máis coñecida como "El tornillo" ou "La torre tornillo", que significa "o parafuso" ou "a torre do parafuso"]]

### Arquitectura
O casco antigo de Panamá (ou Casco Vello, Panamá) presenta moitos estilos arquitectónicos, desde edificios da Arquitectura colonial española ata casas acaroadas da francesas antillanas construídas durante a construción da Canle de Panamá. As zonas máis modernas da cidade teñen moitos edificios altos, que xuntos forman un horizonte moi denso. Hai máis de 110 proxectos de rañaceos en construción, con 127 xa construídos. A cidade ocupa o posto 45 do mundo en canto ao número de rañaceos.

A Ponte do Centenario que cruza a Canle de Panamá gañou o premio á excelencia do Instituto Americano de Pontes Segmentais, xunto con outras sete pontes nas Américas.

### Barrios
A cidade está situada no Distrito de Panamá, aínda que a súa área metropolitana tamén inclúe algunhas zonas poboadas no lado oposto da Canle de Panamá. Como no resto do país, a cidade está dividida en *correximentos*, nos que hai moitos distritos máis pequenos. O barrio antigo, coñecido como o *Casco Vello*, está situado no *correximento* de San Felipe. San Felipe e outros doce *correximentos* forman o centro urbano da cidade, incluíndo Santa Ana, El Chorrillo, Calidonia, Curundú, Ancón, Bella Vista, Bethania, San Francisco, Juan Díaz, Pueblo Nuevo, Parque Lefevre e Río Abaixo.

## Notas 
### Referencias 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
;Publicado no século XIX
* 
* 
* 
* 
* 
* 

;Publicado no século XX
* 
* 
* 
* 
* 
* 

;Publicadas no século XXI
* 
* 
### Outros artigos 
* Panamá
* Distrito de Panamá

### Ligazóns externas 
* Páxina oficial da Cidade de Panamá
* Cidade de Panamá
* Official website for Panama's Tourism Bureau
* Página oficial del Gobierno de la Ciudad de Panamá
* Biblioteca Nacional de Panamá
* Actividades literarias en Panamá
* Mapas geopictóricos de la ciudad de Panamá
* Condominios y proyectos en la ciudad de Panamá