Pedras de cervo

[thumb|250px|right|Pedra de cervo de Tsatsyn Denj, preto do [río Tamir (), Provincia de Arkhangai, Mongolia]]

**Pedras de cervo** (mogol Буган чулуун хөшөө), ás veces chamadas o **Complexo de pedra de cervo-khirigsuur** (**CPCK**), en referencia ás tumbas veciñas de khirigsuur, son antigos megalitos tallados con símbolos que se atopan principalmente en Mongolia e, en menor medida, nas zonas adxacentes en Siberia. 1.300 das 1.500 pedras de cervo atopadas ata o de agora atópanse en Mongolia. O nome provén das súas representacións talladas de cervos voadores. A "cultura das pedras de cervo" relaciónase coas vidas e tecnoloxías dos pobos de finais da Idade de Bronce asociados cos complexos de pedras de cervo, segundo o informado polos achados arqueolóxicos, a xenética e o contido da arte das pedras de cervo.

As pedras de cervo forman parte dunha tradición pastoral de túmulos funerarios de pedra e construcións monumentais que apareceron en Mongolia e rexións veciñas durante a Idade de Bronce (). Varias culturas ocuparon a zona durante este período e contribuíron a construcións monumentais en pedra, comezando coa cultura Afanasievo e continuando coas tradicións Okunev, Chemurchek, Munkhkhairkhan ou Ulaanzuukh. As propias pedras de cervo pertencen a unha das últimas tradicións de pedras monumentais, dende arredor do 1400 ao 700 a. C. (Idade de Bronce Final a Idade de Ferro Inicial), pero preceden á cultura das tumbas de laxes. As pedras de cervo tamén preceden inmediatamente, e a miúdo están conectadas, ás primeiras etapas da cultura Saka (en particular as Arzhan, a Chandman e as culturas Pazyryk) na área que vai desde Altai ata Mongolia Occidental. A arte rupestre de cervos é anterior aos primeiros sitios escitas como a Arzhan en 300 a 500 anos e considérase pre ou posiblemente proto-escita.

A cultura da pedra de cervos parece estar influenciada pola cultura Karasuk contemporánea ao noroeste, coa que comparte características, particularmente na área da metalurxia de armas.

## Construción
[thumb|upright=1.5|As pedras de cervo ([Ficheiro:Emojione 1F536.svg|10px) adoitan estar situadas nas zonas máis produtivas e ben regadas da estepa setentrional de Mongolia.]]
Aínda que Mongolia é globalmente bastante árida, as pedras de cervo adoitan estar situadas nas zonas máis produtivas e ben regadas da estepa setentrional de Mongolia, especialmente no norte e no oeste do país, onde a maior parte do desenvolvemento cultural de Mongolia sempre tivo lugar.

En Mongolia, as pedras de cervo adoitan asociarse cos túmulos funerarios khirigsuur e parecen formar parte dunha cerimonia funeraria integrada da Idade do Bronce Final que data de ca. 1200-700 a.C. A cantidade de traballo necesaria para construír estruturas de pedra tan numerosas e masivas suxire unha sociedade xerárquica complexa, que aparece por primeira vez nas estepas de Mongolia, pero que se converteu na base para estados e imperios nómades posteriores. As tumbas son bastante pouco profundas, polo que os restos humanos están mal conservados e os artefactos son poucos ou inexistente.

As pedras de cervo adoitan construírse con granito ou pedra verde, dependendo de cal sexa a máis abundante na zona circundante. Teñen alturas variables; a maioría teñen máis de 0´9 m. de altura, pero algunhas alcanzan unha altura de 4´6 m. A parte superior das pedras pode ser plana, redonda ou esmagada, o que suxire que quizais a parte superior orixinal fora destruída deliberadamente. As pedras adoitan ter a súa "cara" orientada cara ao leste.

As tallas e os deseños adoitaban completarse antes de que se erixise a pedra, aínda que algunhas pedras mostran signos de estar talladas no lugar. Os deseños foron picados ou moídos na superficie da pedra. Os cortes con rañuras profundas e as superficies en ángulo recto indican a presenza de ferramentas metálicas. Usáronse ferramentas de pedra para alisar os cortes ásperos dalgúns deseños. Case todas as pedras talláronse a man, pero algunhas pedras pouco comúns mostran sinais de que poderían ter sido cortadas cun tipo primitivo de broca mecánica.

### Distribución
Os arqueólogos atoparon máis de 1.500 pedras de cervos en Eurasia. Máis de 1.300 delas rexistráronse no territorio da Mongolia moderna. Unhas cantas pedras de cervo máis dispersas atópanse nunha zona máis ampla, en Xinjiang, e tan ao oeste como Kuban, Rusia, o Bug do Sur en Ucraína; Dobruia, Bulgaria; e o Elba, que flúe a través da República Checa e Alemaña.

, norte de Mongolia]]

## Tipos de pedras 
miniatura|Mapa da cultura das pedras de cervo.
As pedras de cervo non teñen ningún resto humano adherido a elas, aínda que as tumbas de Khirigsuur adoitan atoparse bastante preto en Mongolia. Isto suxire que as tumbas funcionaban como cenotafios para os líderes falecidos e que os corpos foron enterrados noutro lugar.

Non existe unha cronoloxía evolutiva aparente para o deseño das pedras de cervo, o que suxire que xa existía unha tradición anterior e bastante consumada, probablemente sobre un material perecedoiro como a madeira. A pedra probablemente comezou a usarse cando as ferramentas de metal estiveron dispoñibles. Tampouco hai unha clara diferenza de cronoloxía entre os diferentes tipos de pedras de cervo (tipos I, II e III), que tamén adoitan aparecer nos mesmos lugares. Algúns dos deseños máis sinxelos, como as pedras de Saian-Altai (Tipo II), están datadas entre as pedras de cervo máis antigas (1300 a. C.), xunto cos deseños mongoles (Tipo I).

A maioría das pedras de cervo tiñan orixinalmente unha intención antropomórfica, suxerida pola forma xeral de "pilar" e os relevos ou debuxos que representan un cinto cargado con ferramentas e armas, un escudo na parte posterior da pedra, xoias como un colar, pendentes e un rostro simbólico ou, raramente, realista, ás veces rematado cun sombreiro. A parte dianteira, se non se altera, sempre está orientada cara ao leste.

Os estilísticos "cervos voadores" na superficie de moitas pedras de cervos poden non ser só deseños decorativos, senón que en realidade poden representar as tatuaxes corporais dos individuos específicos que se representan. Esta hipótese foi reforzada polo descubrimento de extensas tatuaxes corporais de "cervos voadores" na pel de individuos da cultura Pazyryk. As pedras de cervo poden ser só unha representación esquemática pero completa do corpo tatuado do falecido, xunto coas súas ferramentas e armas.

Observando os diversos implementos e ferramentas representados nas pedras de cervo, como os implementos de cabalo, o arco recurvo e o gorytus, parece que as persoas que levantaron a pedra dependían totalmente do cabalo para os seus estilos de vida e a súa guerra.

V. V. Volkov, nos seus trinta anos de investigación, clasificou tres tipos distintos de pedras de cervo.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
*A collection of images of deer stones throughout Mongolia