Historia de Kíiv

A **historia urbana de Kíiv**, a "*Nai das cidades rusas*", ten unha lenda por orixe, a do pobo de Ki, líder mítico dos eslavos do leste que a fundaría no ano 482 nun outeiro que domina a chaira do Dniéper. Historicamente, hai constancia de asentamentos eslavos dispersos nesa área dende o século VI e, tamén, de fortificacións erixidas no século VIII sobor dun asentamento eslavo aparentemente abandonado algunhas décadas antes . Semella, segundo a *Crónica de Néstor*, que polo menos nos séculos VIII e IX Kíiv era un pequeno posto de fronteira (non máis dunha hectárea) posiblemente eslavo pero tributario dos xázaros. Atopouse un templo sacrificial sobor dun podio de pedra (*Kapysce* ). O conxunto no outeiro era chamado **Sambat** (Самбат, un primeiro nome da vila ).

## Rus de Kíiv
No 882 (920 para algúns autores) os varegos conquistaron a posición establecendo nela a capital do seu dominio proveniente do norte (Novgorod). Nacía así o Rus de Kíiv e con el o comezo dun organismo proto-urbano no lugar (duns centos de habitantes a uns miles en sete décadas).

A expansión do asentamento é inmediata e dispersa (polas características topográficas e a división social): noutro outeiro ao norte semella asentárse unha elite escandinava e na chaira á beira do río (o Podil) aparece o poboamento eslavo. O outeiro do primitivo poboado fortifícase e arrodéase dun foxo (aínda só unhas 2Ha). Nel aparecen as primeiras edificacións en pedra (un pazo principesco sinaladamente) .

## A Idade de Ouro da capital do principado
Con Vladimiro I no final do século X e baseada na puxanza económica da ruta comercial entre o Báltico e Constantinopla, Kíiv comeza a época do seu esplendor coma principal cidade do medievo no leste europeo. O centro da vila no outeiro primitivo expándese considerablemente (a "*Cidade de Vladimiro*", 10Ha ) e arrodéase de novas murallas . Máis construcións en pedra e ladrillo son erixidas e, trala conversión ao cristianismo do gran príncipe no 986 (e con el a poboación en masa nas augas do Dniéper), unha grande igrexa de estilo bizantino, a da Dormición da Virxe (ou dos Décimos, 996 ), primeira dunha morea de templos e mosteiros nos séculos seguintes. Preto dela, dous edificios palacianos . Embaixo, xunto ao río, o Podil duplica a súa área con poboación inmigrada á florecente cidade. Así, dun complexo organismo fragmentado, froito dunha segregación étnica que foi diluíndose pola progresiva eslavización da elite escandinava, Kíiv deveu unha urbe cun centro de poder monumental e fortificado arrodeado de asentamentos abertos, modelo das vilas do Rus e "nai das cidades rusas".

O cénit da capital e do principado acadouse co fillo de Vladimiro, Iaroslav I o Sabio (1019-1054). Fixo unha gran ampliación ao sur (a "*Cidade de Iaroslav*", 60ha ). Arrodeada de fortes murallas de seu (3,5&nbsp;km) con impresionantes portas (a principal a Porta de Ouro ) dispoñíase arredor da magnífica catedral de Santa Sofía (1040, de ascendencia bizantina pero ampliando o número de cruxías, fundacional da arquitectura rusa ) escoltada polas igrexas de Sta. Irene e S. Xurxo , ademais de novos pazos e un mercado no extremo sur. Os sucesores de Iaroslav engadiron os apéndices do extremo nordeste, co complexo do mosteiro de San Miguel (1108 ), e do noroeste (Копирів кінець), un dominio residencial fortificado dos príncipes xunto ao barrio xudeu na insegura segunda metade do século XII . O Podil embaixo continuou o seu desenvolvemento coma barrio comercial e artesanal dentro dun recinto xeral de fortificacións que chegaban ao río e fóra de murallas, nas escarpadas beiras ao longo do Dniéper cara ao sur, foran aparecendo multitude de complexos monásticos (sinaladamente o Pecherska Lavra). O enteiro organismo urbano acadaba entre 350 e 500Ha albergando arredor de 70.000 habitantes (unha das maiores de Europa nese tempo ).

O declinar e debilidade do Rus foi precipitado polas loitas dinásticas no final do século XII e chegou o seu fin coa conquista, saqueo e destrución da metrópole polos mongois en 1240.

## Vila provincial baixo diferentes poderes
miniatura|200px|Vista de Kíiv en 1651:o Podil baixo a cidade alta.
Nos séculos seguintes Kíiv quedou relegada a mera capital provincial de diversos poderes foráneos (Horda de Ouro, lituanos, polacos, cosacos e finalmente rusos) que foron sucedéndose no seu dominio, mantendo soamente importancia coma centro relixioso ortodoxo.
Así, enfraquecida no soar urbano dentro de murallas creado no medievo por máis de cinco séculos, coa cidade alta coma sede dos poderes administrativo e relixioso e a baixa, o Podil, no seu antigo papel protoindustrial e comercial asociado ao porto do Dniéper .

A reconstrución non comezara ata o século XV e foi lenta. Coa incorporación progresiva á órbita do Imperio Ruso (s.XVII-XVIII) o pulo construtivo recomezou. En 1679 o príncipe Cherkassky refixo as murallas con modificacións do trazado medieval . As igrexas (Sta. Sofía, San Miguel ) e os mosteiros ortodoxos das beiras do río restauráronse e foron enriquecidos, singularmente o Mosteiro das Covas (Pecherska Lavra) que mesmo foi aglomerando un arrabalde arredor .

## Século XIX
O grande incendio que destruíu o Podil en 1811 foi o motivo da primeira planificación urbana moderna en Kíiv. Un novo Podil cun trazado reticular ordenado arredor da antiga Praza dos Contratos (*Kontraktova Ploscha*, a do mercado medieval ) foi deseñado en 1812 polos arquitectos Geste e Melensky , cun bulevar central que continuaba a antiga baixada da cidade alta . Precisamente o barrio reconstruído terá un papel protagonista no renacemento da importancia de Kíiv, desta vez coma centro industrial, ao longo do século XIX .

Na segunda metade do século, tamén a cidade alta tivo o seu desenvolvemento burgués . Foi conformándose en torno a unha nova praza (da Independencia ou da Duma porque alí erixiuse o Concello; coñecida popularmente coma Maidan ) no que era a porta de murallas cara aos mosteiros . E no val do arroio que corría a carón apareceu a que devirá a rúa principal da cidade, Khreshchatyk . Os arrabaldes que apareceran ao sur da vila foron así unidos, no *glacis* do que fora o recinto de murallas (demolidas), por unha ampliación da urbe ata a estación do ferrocarril (1868) que por alí foi trazado .

Na antiga vila medieval, unha praza-bulevar alongada uniu os recintos de Sta. Sofía e San Miguel  e foron trazadas rúas de conexión coa primitiva cidade de Vladimiro (que era practicamente tábula rasa) .

## Século XX
miniatura|200px|A área metropolitana de Kíiv dende o satelite.
A comezos de século Kíiv era xa a terceira cidade do imperio e coa súa caída (1918) e os plans de forte industrialización da Unión Soviética, o papel de Kíiv coma importante núcleo industrial non fixo senón aumentar ao longo da centuria, coa conseguinte metropolización da urbe. Varias pontes sobor do Dniéper permitiron a extensión á beira oriental .

O proceso de destrución de igrexas e monumentos das décadas de 1920 e 1930 acabou con algunhas das reconstrucións trala devastación mongol (vg San Miguel, hoxe reconstruída; Sta. Sofía estivo a punto de seres demolida).
Na segunda guerra mundial sufriu a ocupación nazi e de resultas o centro do século XIX, a rúa Khreschatyk e o Maidan, foron dinamitados. A posterior reconstrución fíxose segundo o monótono estilo estalinista imperante nos países socialistas nesa época .
A peculiar orografía de Kíiv, os seus outeiros sobor do Podil e as costas cara ó río, foran progresivamente convertidos en parques-miradoiros.

Dende 1991 capital de Ucraína (en 1934 fora trasladada dende Khárkiv a capitalidade da RSS), Kíiv tenta volver a atopar o seu lugar na Europa contemporánea, onde unha vez acadara unha esplendorosa preeminencia.

## Notas