Reino da Alta Borgoña

O **reino da Alta Borgoña** (888–933), tamén coñecido como **Transxurania** ou **Borgoña Transxurana**, foi un reino medieval centroeuropeo creado no territorio dos antigos reinos dos burgundios, a ambos os lados das montañas do Xura, entre a actual Suíza occidental de fala francesa, o val de Aosta italiano (así mesmo de fala francesa) e o val do alto río Saona, como consecuencia da descomposición do reino da Francia Media tras a morte do emperador carolinxio Lotario I.

Foi o núcleo do reino de Arlés, ou reino das Dúas Borgoñas, no que se integrou desaparecendo como unidade orgánica.

## Orixes do reino 
### No Imperio carolinxio despois do tratado de Verdún 
[miniatura|250px|**[Tratado de Verdún (843)**.A *Francia Media* (a parte verde central, desde Frisia ao norte até a Italia setentrional ao sur) antes da súa división entre os fillos do emperador Lotario I: o emperador Lois II o Mozo, Lotario II e Carlos da Provenza.]]
miniatura|250px|**Borgoña contra o ano 1000**
----
[miniatura|250px|As divisións do [Imperio carolinxio segundo os tratados de Verdún (843) e de Mersen (870).]]

O tratado de Verdún de 843 foi un acordo entre os fillos de Ludovico Pío polo que se repartiu o grande Imperio carolinxio en tres partes, dúas grandes entidades políticas bastante homoxéneas e un conglomerado de territorios situados entre as dúas primeiras:
* *Francia Occidentalis* para o fillo máis novo, Carlos o Calvo, no que sería o xerme da actual Francia.
* *Francia Orientalis* para Lois o Xermánico, o xerme das actuais Suíza, Alemaña e Austria.
* *Francia Media* para o fillo máis vello e herdeiro do título imperial, Lotario I, o territorio que, en teoría, ao conter a capital orixinal do Imperio carolinxio (Aquisgrán), o cemiterio imperial (Metz, que acolleu os restos de Ludovico Pío), o norte de Italia e o protectorado sobre os Estados do Papa, parecía destinada á primacía imperial. Pero non ocorreu así, e a Francia Media acabou repartida entre os herdeiros de Carlos e Lois.

Neste primeiro repartimento, o antigo reino merovinxio de Burgundia foi dividido entre *Francia Occidentalis* e Francia Media. Carlos o Calvo quedou co que na Idade Media se convertería no ducado de Borgoña dentro do reino de Francia, mentres que o resto da Burgundia, incluíndo a Provenza, caeu en poder de Lotario I, dentro da Francia Media.

Un dos principais señores feudatarios de Lotario I foi Hugberto, marqués de Transxurania e señor laico da Abadía de San Mauricio de *Agaunum* (no Valais suízo actual), pertencente a unha das principais casas nobiliarias francas do seu Imperio, os Bosónidas, cos que Lotario I reforzou a súa alianza casando o seu fillo Lotario II con Teutberga, irmá de Hugberto, fillos ambos de Bosón o Vello, conde de Arlés.

### Despois do tratado de Prüm 
Lotario I deixou en Italia ao seu fillo máis vello, Lois II o Mozo (que xa estaba asociado ao trono como coemperador desde o ano 850) e pasou ao norte atravesando os Alpes, tratando de salvagardar o seu reino dos ataques viquingos en Frisia e dos sarracenos na Provenza.

En 855, nas proximidades da abadía de Prüm (probabelmente no próximo castelo de Schüller), Lotario I, sentíndose enfermo, dividiu o seu Imperio entre os seus fillos no que se coñece como tratado de Prüm:
* Lois II o Mozo herdou a coroa imperial e a parte sur do Imperio máis alá dos Alpes, o reino de Italia (constituído polo norte da península italiana). 
* Lotario II recibiu a parte norte do Imperio, situada entre Frisia, os Vosgos (entre a Holanda e a Lorena actuais no que se chamou desde entón a Lotarinxia) e os territorios que serían proclamados 33 anos despois como o *reino da Alta Borgoña* (o espazo comprendido entre o val do Saona, as montañas do Xura, a Suíza occidental de fala francesa e o val de Aosta italiano, así mesmo de fala francesa).
* O menor, Carlos, recibiu, cando tiña uns 10 anos de idade, o reino da Baixa Borgoña, que comprendía a Borgoña Cisxurana e a Provenza, uns territorios situados entre o val do Ródano e os Alpes até o lago Léman, sendo o seu titor e rexente Xerardo de Vienne. Este rexente foi capaz de derrotar a Carlos o Calvo cando en 860 tratou de conquistar o reino do seu sobriño Carlos da Provenza.

Lotario II trasladou a capital do seu reino da Lotarinxia a Metz, guerreando contra as apetencias dos seus tíos Carlos o Calvo e Lois o Xermánico, fundamentalmente co primeiro deles, que considerou como *casus belli* o desexo de Lotario II de divorciarse de Teutberga, coa que non conseguía ter fillos e á que acusaba de incesto co seu irmán Hugberto, para casar coa súa amante e concubina Waldrada. Nesta empresa, Lotario II encontrou a natural oposición do irmán de Teutberga, Hugberto de Transxurania, que se alzou en armas contra el e, despois de que Teutberga se sometera con éxito ao *xuízo de Deus* na ordalía da auga, Lotario II viuse obrigado a acollela como esposa lexítima en 858.

En 859 Lotario II cedeu os territorios de Hugberto, o país de Gex, Xenebra, Valais e Vaud, ao seu irmán, o emperador Lois II, pola axuda prestada ante a Santa Sé para favorecer o seu divorcio. Cando en 863 morreu Carlos da Provenza, o reino da Baixa Borgoña repartiuse entre os seus irmáns Lotario (que quedou cos países de Lyon e de Vienne, e con Xerardo de Vienne como conselleiro principal) e Lois (que quedou co resto e co título de rei da Provenza).

## A dinastía gobernante 
### Orixe 
Conrado o Mozo, pertencente á antiga Casa de Welf suaba, era sobriño das esposas de Ludovico Pío (Carlos o Calvo era fillo de Xudite de Baviera) e de Lois o Xermánico (que casou coa irmán de Judith, Emma de Altdorf), e irmán de Hugo o Abade, como el, conde de Auxerre (na Borgoña ducal da *Francia Occidentalis*) e un importante apoio do rei Carlos o Calvo cando o irmán deste, Lois o Xermánico, invadiu Francia (858–860) e outro home forte do reino de Carlos o Calvo, Roberto o Forte, margrave na Marca Bretoa, se levantou contra o seu rei.

En 861 os irmáns Hugo e Conrado caeron en desgraza e fuxiron da *Francia Occidentalis*, pasando ao servizo dos fillos de Lotario I, Lotario II e Lois II o Mozo. Por iso, cando en decembro de 864 Conrado matou o rebelde Hugberto de Transxurania en batalla cerca de Orbe (Vaud, Suíza), o emperador Lois II deulle os antigos territorios de Hugberto (Gex, Xenebra, Lausana e Sion), co título de margrave (*marquis*) de Transxurania, e o señorío laico da Abadía de San Mauricio de *Agaunum*.

En 865, Lotario II fixo as paces co seu tío Carlos, reuníndose con el en Attigny. Intentou facer as paces tamén co Papado, e viaxou a Roma en 869. Á volta desta viaxe, Lotario II enfermou e morreu en Milán. Foi levado a Metz, onde foi soterrado, e o seu reino da Lotarinxia foi dividido entre os seus tíos, Carlos o Calvo e Lois o Xermánico, tal como o acordaran no tratado de Mersen (870).

A Marca de Transxurania quedou no reino de Francia Oriental, en poder de Lois o Xermánico, mentres que Carlos o Calvo só puido arrancar da Alta Borgoña o condado de Portois e unha parte do condado de Varais, incluíndo a cidade episcopal de Besançon. Conrado o Mozo mantivo as súas posesións pero non o abadengo laico de San Mauricio, que pasou ao novo home forte do rei Carlos o Calvo, Bosón da Provenza, irmán da súa última esposa Riquilda.

Á morte do seu sobriño Lois II o Mozo, Carlos o Calvo viaxou a Italia e conseguiu ser coroado emperador de Occidente, contravindo as disposicións testamentarias de Lois II, que nomeara herdeiro a Carlomán de Baviera, fillo de Lois o Xermánico e Emma de Altdorf. Carlos II deixou en Italia como rexente a Bosón da Provenza, e Conrado recuperou o abadengo laico da Abadía de San Mauricio a tempo para cedelo á súa morte en 876 ao seu fillo e sucesor en Transxurania e a Alta Borgoña co título de conde, Rodolfo I de Borgoña.

### O fundador do reino 
Nese mesmo ano de 876, Rodolfo recibiu en San Mauricio á emperatriz viúva Engelberga, despois de que Bosón da Provenza a secuestrara xunto con Ermengarda da Provenza, a súa única filla sobrevivente habida co emperador Lois II o Mozo. Bosón forzou a Ermengarda a que casara con el en xuño de 876, ao mesmo tempo en que era nomeado gobernador en Italia do novo emperador, Carlos o Calvo, co título de *dux*. En 877, cando morre seu cuñado Carlos o Calvo e ten que deixar Italia nas mans do novo emperador (Carlos III o Gordo, fillo de Lois o Xermánico e derradeiro emperador carolinxio), era *dux* dos territorios comprendidos entre o río Saona e o Mediterráneo: o Lyonais, o Viennois e a Provenza (é dicir, a Baixa Borgoña e a Provenza). Dous anos despois, á morte do sucesor de Carlos o Calvo en *Francia Occidentalis*, o seu fillo Lois II o Tatexo, Bosón da Provenza proclamouse o 15 de outubro de 879 en Mantaille, en presenza do arcebispo de Besançon, rei de Borgoña, con capital en Vienne, no que se incluía, ademais dos seus feudos da Baixa Borgoña e a Provenza, a Borgoña Transxurana. Foi o primeiro sinal da descomposición do legado carolinxio: o primeiro rei dun feudo do Imperio carolinxio que non era descendente por vía masculina ou feminina de Carlomagno.

## Reis da Alta Borgoña 
* Rodolfo I (888–912)
Ao principio do seu reinado, Rodolfo intentou reunir toda a Lotarinxia, pero a forte oposición do emperador Arnulfo de Carintia, rei da *Francia Orientalis* e do seu fillo Zwentibold obrigouno a centrarse no seu territorio de Transxurania e no occidental condado de Borgoña. Tras a súa morte en 912, a súa viúva Guilla (Willa) casou con Hugo de Arlés, rei da Baixa Borgoña.

* Rodolfo II (912-937)

En 922 Rodolfo II combateu no reino de Italia, derrotou a Berengario de Friuli e foi coroado como rei de Italia. O seu reinado foi, porén, impugnado polos nobres, que se rebelaron e convocaron o seu padrasto Hugo de Arlés, que expulsou a Rodolfo e gañou a coroa de ferro da Lombardía en Pavia en 926. En 933 Rodolfo cedeu finalmente todas as súas reclamacións en Italia en favor de Hugo e, a cambio, obtivo o reino da Baixa Borgoña, reunindo así os dous territorios borgoñóns.
* Conrado o Pacificador (937-993)
### Extinción do reino 
* Rodolfo III (993-1032)
Baixo o seu reinado, o reino de Borgoña (en realidade, o reino das Dúas Borgoñas), pasou a ser coñecido como reino de Arlés que, coa extinción da liña sucesoria en 1032, foi incorporado ao Sacro Imperio como un terceiro reino despois dos de Alemaña e Italia, asumindo os seus emperadores o título de rei de Borgoña.

## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Baixa Borgoña