José María Soler García

**José María Soler García**, nado en Villena (Alacant) o 30 de setembro de 1905 e finado no mesmo lugar o 25 de agosto de 1996, foi un arqueólogo, historiador, investigador, lingüista e folclorista español. É a persoa que estudou Villena e a súa comarca en maior profundidade e nun maior número de eidos, xa que todas as súas investigacións foron sempre na dirección de escrutar todo o que concernía á súa cidade natal.

Fundou o museo arqueolóxico da cidade, ao que se lle deu o seu nome na súa honra despois de que descubrira o Tesouro do Cabezo Redondo e o de Villena. A Fundación municipal José María Soler, constituída tras a súa morte, ten como misión manter o seu legado cultural e convoca cada ano Premios de Investigación en varios niveis sobre a cidade e a área circundante.

## Biografía 
Naceu en 1905, fillo dun avogado villenense. Na súa xuventude distinguiuse pola súa participación en varias actividades culturais, escribiu na prensa local e foi director dun grupo teatral de afeccionados. Xa naquel momento era popular na cidade pola súa cultura e coñecementos. Ingresou en Correos en 1917 en Madrid e en 1925 foi destinado a Villena. Durante esta época traballaba repartindo correo e pasaba moitas horas na biblioteca do casino de Cieza. En 1936 chegou a Xefe de Correos de Villena.

Durante a guerra civil foi mobilizado polo exército republicano, aínda que só realizou funcións postais. Ao volver a Villena en 1939 foi deposto do seu posto en Correos e encarcerado "polo seu auxilio á rebelión", aínda que foi liberado pouco despois. É entón, durante os primeiros anos da posguerra e coa cidade dominada por unha minoría triunfadora coa que estaba en desacordo, cando se reclúe no seu domicilio e comeza as súas primeiras indagacións históricas e arqueolóxicas. Para gañarse a vida, tivo que traballar como profesor dunha academia privada, e posteriormente como contable e xefe de oficina, entre outros pequenos labores.

Ademais, foi cronista e arquiveiro de Villena desde 1950 e tamén, desde ese mesmo ano, comisario local de escavacións arqueolóxicas. En 1957 fundou o museo arqueolóxico cos materiais que fora recopilando desde 1940. Ao descubrir, en 1963, primeiro o Tesouro do Cabezo Redondo e logo o de Villena, foi designado 'director perpetuo' do museo, que pasou a chamarse na súa honra Museo Arqueolóxico "José María Soler". Sempre permaneceu solteiro e residiu, xunto a unha irmá tamén solteira, na súa mesma casa natal. Xa desde a década de 1950 pertenceu a diversos centros e institucións provinciais e autonómicas da Comunidade Valenciana. En 1970 recuperou de maneira simbólica o seu posto en Correos, dado que xa se xubilara.

## Traxectoria persoal 
### Arqueoloxía 
miniatura|200px|Entrada do Museo Arqueolóxico "José María Soler".
miniatura|230px|dereita|Conxunto do Tesouro de Villena.
miniatura|200px|Mapa dos sitios arqueolóxicos do termo de Villena, a maioría dos cales son achados de Soler.
En 1939, tras a guerra civil española, Soler dedicou a maior parte da súa actividade investigadora á arqueoloxía da zona. Durante moitos anos realizou unha notable tarefa de campo dedicada á prospección da comarca villenense, descubrindo poboados e restos prehistóricos entre os que destacan o máis antigo, a Cova do Cochino, un asentamento da época musteriana no Paleolítico medio e o excepcional poboado de Bronce coñecido como Cabezo Redondo, cunhas singulares circunstancias que o converten nun dos máis importantes desta época en España.

Non menos de vinte asentamentos prehistóricos foron descubertos dentro da comarca villenense por José María Soler e neles efectuou un meritorio labor de escavación e estudo, cuns resultados tanxibles que poden admirarse no Museo Arqueolóxico. Alí atópanse os abundantes materiais provenientes dos descubrimentos e escavacións realizados por Soler, nunha tarefa levada a cabo persoalmente, co esporádico auxilio dalgún colaborador e practicamente sen medios nin axudas oficiais.

O seu principal achado foi o Tesouro de Villena, encontrado en 1963, e que, composto por 66 pezas, case a totalidade de ouro, constitúe o tesouro de vaixela áurea máis importante de España e o segundo de toda Europa, só superado polo das Tumbas Reais de Micenas, Grecia.

### Publicacións 
Soler escribiu varios libros acerca dos seus traballos arqueolóxicos, algúns outros de investigación histórica ou folclórica e incluso un dicionario sobre as variantes dialectais do castelán en Villena. Ademais, pronunciou decenas de conferencias e escribiu centos de artigos en periódicos e revistas de moi variada índole, tanto a nivel local como rexional e estatal. A continuación segue unha lista dos seus libros publicados:

* **Arqueoloxía**
** 1956. *El yacimiento musteriense de "La Cueva del Cochino" (Villena-Alicante)*
** 1965. *El tesoro de Villena*
** 1969. *El oro de los tesoros de Villena*
** 1981. *El Eneolítico en Villena*
** 1987. *Excavaciones arqueológicas en el Cabezo Redondo (Villena, Alicante)*
** 1991. *La Cueva del Lagrimal*
** 1993. *Guía de los yacimientos y del Museo de Villena*
* **Historia**
** 1948. *Crónica de las Fiestas de septiembre de 1948*
** 1969. *La Relación de Villena de 1575*
** 1976. *Villena: Prehistoria - Historia - Monumentos*
** 1981-1988. *Historia de Villena*
** 1993. *La colección numismática de José Mª Soler*
** 2006. *Historia de Villena: desde la Prehistoria hasta el siglo XVIII* (reed. 2009)
* **Lingüística**
** 1993. *Dicionario villenero* (reed. 2005)
* **Música e folclore**
** 1979. *El Polifonista villenense Ambrosio Cotes*
** 1986. *Cancionero popular de Villena* (reed. 2005)
* **Temas varios**
** 1958. *Bibliografía de Villena y su Partido Judicial*
** 1976. *I Congreso Nacional de Fiestas de Moros y Cristianos*
** 1984. *Soldadescas, Comparsas y Toros*

## Condecoracións 
Entre outras de menor entidade, as distincións máis importantes que recibiu foron as seguintes:
* **Premio de Musicoloxía** do CSIC, polo *Cancionero popular de Villena* (1949)
* **Medalla de Ouro** de Villena (18 de maio de 1973)
* Nomeamento como **Doutor honoris causa** pola Universidade de Alacant (1985)
Ademais, o Concello de Villena dedicoulle unha rúa do centro en 1979.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Fundación José María Soler
* Museo Arqueológico José María Soler
* José María Soler na *Biblioteca Virtual Miguel de Cervantes*