open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
1852

## Acontecementos 
* 15 de decembro - J. R. Hind descobre o satélite Talía.

## Nacementos 
[miniatura|Rexistro de nacemento de [Dolores Rodeiro.]]
* 14 de marzo - Galo Salinas Rodríguez, escritor galego (m. 1926).
* 25 de abril - Leopoldo Alas Clarín, escritor español.
* 1 de maio - Santiago Ramón y Cajal, histólogo español, premio Nobel de Medicina en 1906.
* 25 de xuño - Antoni Gaudí, arquitecto catalán.
* 30 de agosto - Jacobus Henricus van't Hoff, químico holandés, premio Nobel de Química en 1901.
* 8 de setembro - José Riestra López, empresario e político galego (m. 1923).
* 28 de setembro - Henri Moissan, químico francés, premio Nobel de Química en 1906.
* 2 de outubro - Sir William Ramsay, químico británico, premio Nobel de Química en 1904. 
* 9 de outubro - Hermann Emil Fischer, químico alemán, premio Nobel de Química en 1902.
* 22 de novembro - Paul d'Estournelles, diplomático francés, premio Nobel da Paz en 1909.
* 15 de decembro - Henri Becquerel, físico francés descubridor da radioactividade.
* 19 de decembro - Albert Michelson, físico estadounidense, premio Nobel de Física en 1907.

## Mortes 
* 6 de xaneiro - Louis Braille, inventor dun sistema de escritura para cegos.
* 8 de xuño - Xavier de Maistre, militar e escritor savoiano.
* 21 de xuño - Friedrich Fröbel, pedagogo alemán.

## Outros 
Historia ano a ano
Caos

Na mitoloxía grega **Caos** é a personificación do baleiro primordial anterior á creación do cosmos, anterior á existencia dos distintos elementos que conforman o Mundo. Sería o estado primixenio do cosmos, e anterior ó resto das forzas elementais, os deuses e os homes. No século V a. C. identificouse co aire, o espazo ou o baleiro que rodea a Terra. Máis tarde, Ovidio describiuno como un estado de desorde e confusión absoluta; Hesíodo non o describe e unicamente o menciona.

En grego a palabra Caos non ten xénero, aínda que, nalgunhas representacións clásicas, dáselle forma de muller.

## Xenealoxía 
Caos procreou a Érebo (as Tebras) e Nicte (a Noite), e posteriormente a Hémera (o Día) e Éter, que Hesíodo considera fillos de Nicte. Da separación destas tres divindades entre si xurdirán Urano (o Ceo) e Xea (a Terra).

Outras tradicións consideran a Caos como fillo de Crono (o Tempo) e irmán de Éter .

## Notas
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* GRIMAL, Pierre: *Diccionario de mitología griega y romana*. Ed. Paidós, 1981, s.v. *Caos*.
* 
* HESÍODO: *Teogonía. Trabajos y días. Escudo. Certamen*, Alianza Editorial, 3ª ed., 2013 [a numeración segue a utilizada neste texto].
* Hesíodo. *Teogonía*. Universidad de Salamanca. Curso 2009-2010. 11638: LUZ, MOLÉCULAS Y VIDA.
* OVIDIO: *Metamorfosis*. Tradución de Antonio Ramírez de Verger. Alianza Editorial 3ª ed. 2015, 2ª reimp. 2017 [a numeración segue a utilizada neste texto].

### Outros artigos
* Teoría do caos.
* Efecto bolboreta.

## Ligazóns externas 
* *Chaos*, en Greek Mithology Link] 
* *Chaos*, en Theoi.com
Henri Becquerel

**Antoine Henri Becquerel**, nado o 15 de decembro de 1852 e finado o 25 de agosto de 1908, foi un físico francés. En 1896, un ano despois do descubrimento dos raios X por Röntgen, Becquerel descubriu accidentalmente a radioactividade mentres investigaba a fosforescencia cun cristal dun composto de uranio.

## Biografía 
O seu pai, Alexandre Edmond Becquerel, e o seu avó, Antoine Becquerel, eran eles mesmos físicos, profesores no Museo nacional de historia natural de París. Antoine naceu nestes edificios onde a familia vive e traballa, e onde tamén o seu pai nacera.

Cursou os seus estudos no instituto Louis-le-Grand (*Lycée Louis-le-Grand*), onde tivo, entre outros profesores, o matemático Gaston Darboux. En 1872, entrou na Escola Politécnica de Francia, despois en 1874 profesou a enxeñaría civil de camiños, canles e portos.

En 1874, casou con Lucie Jamin, filla de Jules Jamin, un dos seus profesores de física na Escola Politécnica, coa cal tivo un fillo, Jean Becquerel, en 1878.

Obtivo o seu diploma de enxeñeiro en 1877.

Morreu prematuramente á idade de 55 anos sen parar de traballar sobre a radioactividade cos Curie. O seu fillo, Jean Becquerel, sucedeuno na cátedra do Museo.

## Traxectoria 
O experimento consistía en envolver unha placa fotográfica xunto cunha cruz feita de cobre cun papel negro, a mostra do sal de uranio púñase sobre a placa (Becquerel probou con varios sales, incluída a pechblenda, que producía un efecto máis potente) e todo iso expoñíase á luz solar. Ao revelar a placa parecía que os raios emitidos polo sal atravesaban o papel. Víase unha área exposta na que se distinguía o perfil branco da cruz. Días máis tarde do primeiro experimento, o tempo non era favorable. Como a luz solar era escasa, Becquerel gardou a placa nun caixón. Cando a revelou, observou unha imaxe intensa que non podía proceder da fosforescencia. Repetiu o experimento na escuridade total e obtivo os mesmos resultados, probando que o sal de uranio emitía raios que afectaban a emulsión fotográfica, sen necesidade de ser exposta á luz. Marie Curie tempo despois chamou a iso radioactividade. En 1903 Becquerel recibiu o Premio Nobel de Física xunto con Pierre Curie e Marie Curie por tal descuberta.

## Véxase tamén
Gabriele d'Annunzio

'''Gabriele d'Annunzio''', nado en Francavilla al Mare (Pescara) o 12 de marzo de 1863 e finado en Gardane Riviera o 1 de marzo de 1938, foi un escritor italiano, precursor do fascismo.

## Traxectoria 
Gabriele d'Annunzio naceu co nome de **Gaetano Rapagnetta**, fillo dun rico comerciante, xa dende moi novo deu mostras do seu talento literario, publicou aos dezaseis anos (1879) o seu primeiro poemario, *Primo vere*. En 1881 entrou na Universidade de Roma, onde integrou varios grupos literarios e escribiu artigos e críticas nos xornais locais. En 1889 publica a súa primeira novela *Il piacere*.

En 1897 d'Annunzio entra na Cámara dos deputados como independente,. En 1910 marcha a Francia para escapar das fortes débedas contraídas polo seu estilo de vida. Colabora con Claude Debussy na comedia musical Le martyre de Saint Sébastien (1911). Durante a primeira guerra mundial loitou como aviador e perdeu un ollo en combate aéreo. Ao rematar a guerra ocupou a cidade de Fiume (1919) á fronte dun grupo de voluntarios para propiciar a súa integración en Italia, diante a negativa dos aliados (Francia, Gran Bretaña e Estados Unidos) declarouse Duce e proclamou a independencia de Fiume (Rexencia italiana da Carnaro), cunha Constitución que é un precedente do fascismo italiano, e mantívose na cidade ata que a armada italiana bombardeou a cidade en decembro de 1920.

Despois de triunfar o fascismo en Italia, en 1924 recibiu o título de príncipe de Montenevoso, aínda que Gabriele d'Annunzio non participou na política de Benito Mussolini, tivo unha grande influencia na súa ideoloxía. Pouco antes da súa morte a Real Academia Italiana elixiuno como o seu presidente.

## Obra
Cea

O termo **Cea** pode referirse a:

*A **cea**, **arcea** ou **becada** (*Scolopax rusticola*), ave da familia dos escolopácidos;
*A **cea**, principal comida da noite.

Como topónimo, pode referirse a:

;En Galiza
***San Cristovo de Cea**, concello da comarca do Carballiño;
****Cea**, parroquia de dito concello;
*****Cea**, lugar de dita parroquia;
*****Fondo de Cea**, lugar de dita parroquia;
***Cea**, parroquia do concello de Vilagarcía de Arousa;
****Cea**, lugar de dita parroquia;
***O Ceao**, lugar da parroquia de Pías, no concello de Lugo;
***O Ceao**, lugar da parroquia de San Vicenzo de Curtis, no concello de Vilasantar;
***Acea**, lugar da parroquia de Brabío, no concello de Betanzos;
***Acea**, lugar da parroquia de Mosteiro, no concello de Outeiro de Rei;
***A Acea**, lugar da parroquia de Meire, no concello de Allariz;
***A Acea**, lugar da parroquia de Ambía, no concello de Baños de Molgas;
***A Acea**, lugar da parroquia de Bendia, no concello de Castro de Rei;
***A Acea**, lugar da parroquia de Coea, no concello de Castro de Rei;
***A Acea**, lugar da parroquia de Cedeira, no concello de Cedeira;
***A Acea**, lugar da parroquia de Serres, no concello de Muros;
***A Acea**, lugar da parroquia da Porta, no concello de Sobrado;
***A Acea de Abaixo**, lugar da parroquia de Farbán, no concello de Sarria;
***Acea de Ama**, lugar da parroquia do Burgo, no concello de Culleredo;
***Acea de Ama**, lugar da parroquia de Rutis, no concello de Culleredo;
***A Acea de Arriba**, lugar da parroquia de San Fiz de Reimóndez, no concello de Sarria;
***A Graña da Acea**, lugar da parroquia de San Fiz de Monfero, no concello de Monfero;
***A Veiga da Acea**, lugar da parroquia de Bazar, no concello de Castro de Rei.

;Fóra de Galiza

;En Castela e León
***Río Cea**, río que transcorre principalmente pola provincia de León, afluente do río Esla;
***Cea**, concello da provincia de León;
***Bustillo de Cea**, localidade do concello de Cea;
***Santa María del Monte de Cea**, concello da provincia de León;
***Mozos de Cea**, localidade do concello de Villazanzo de Valderaduey;
***Villadiego de Cea**, localidade do concello de Villazanzo de Valderaduey;
***Condado de Cea**, condado antigo do Reino de León;
***Coto de Cea**, coto tradicional de pesca do río Cea;
***Castelo de Cea**, castelo do concello de Cea.

;Río de Galiza
***Río Cea**, curso fluvial en Arbo, afluente do río Miño.

Amais, como apelido pode referirse a:

***Francisco Cea Bermúdez**, político e diplomático andaluz (1779-1850);
***Eusebio Rodolfo Cordón Cea**, político e xurista salvadoreño (1899-1966);
***José Pedro Cea**, futbolista uruguaio (1900-1970).
***José Roberto Cea**, literato salvadoreño (n. 1939);

## Véxase tamén
### Outros artigos
*'''Commissariat à l'Énergie Atomique**;
***Comisión Económica das Nacións Unidas para África''', cooperación económica entre os seus estados membro (as nacións do continente africano) seguindo unha recomendación da Asemblea Xeral das Nacións Unidas.
Frey

**Frey** é o deus nórdico da fertilidade, da familia dos **Vanes** (*Vanir*, na lingua orixinal).

## Nomes 
**Frey**, tamén chamado *”Freyr”*, recibe, entre outros apelativos, o de “Deus do Mundo” e, trala fusión dos **Aesir** e os **Vanir**, *”Señor dos Aesir”*. Posto que a súa bendición concede abundancia e crecemento en resposta ó traballo e ó esforzo, podémolo atopar baixo o nome de *"Dador de riquezas"* ou *"Deus do Éxito"*.

## Historia 
Frey é o deus do amor e maila fertilidade, invocándose para garantir a fertilidade do matrimonio. É ó tempo deus da paz e un valente guerreiro. Como deus da paz, é o dador da chuvia benfeitora, do bo tempo, e patrón das colleitas abundantes. 
Tamén é o soberano dos elfos da luz de **Alfheim**. Freyr é o máis belo e o máis importante dos membros masculinos dos Vanir.

## Xenealoxía 
Fillo do deus do vento e dos mares Njord e da xiganta **Skadi**, é irmán de Freya e está casado coa fermosa xigante *Gerd*. O seu matrimonio foi posible grazas á axuda do seu escudeiro **Skimir**, quen lle pediu a cambio do servizo a súa espada.

## Atributos 
O carro de Frey foi feito polos ananos *Brok* e *Eitri*, e del tiran dous xabaríns máxicos, *Gullinbursti* e *Slidrugtanni*. Moitas veces, podemos ver o deus sucar velozmente os ceos e os mares, montado no seu xabarín dourado *Gullinbursti*. Freyr tamén posúe un barco máxico fabricado por ananos, *Skidbladnir* (*coitelas de madeira*), que sempre tiña o vento ó seu favor cando se izaba a vela, navegando veloz e directamente ó seu destino por terra, mar ou aire, e que podía pregarse, quedando reducido a un tamaño tal, que cabía no peto do seu dono. Outra das súas posesións era unha espada máxica que se desenvaiñaba e loitaba soa, espallando ó seu redor unha auténtica carnizaría seguindo os desexos do seu dono. Como Frey regalou esta espada ó seu escudeiro Skimir, presentarase desarmado á gran batalla do **Ragnarök**, polo que será o primeiro dos deuses en morrer, a mans do xigante do lume *Surt*’.

## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Lista de deuses xermánicos
Jean Anouilh

**Jean Anouilh**, nado en Bordeos o 23 de xuño de 1910 e finado en Lausana o 3 de outubro de 1987, foi un dramaturgo francés.

## Traxectoria 
De antepasados éuscaros, en 1928 converteuse en secretario de Louis Jouvet. En 1929 escribe a súa primeira obra, *Humulus le muet*, unha farsa, pero non será ata 1932 en que escribe a súa primeira verdadeira obra, ''L'Hermine*. En 1937 ten o seu primeiro éxito con *Voyageur sans bagage*. Durante a ocupación nazi segue a escribir, sen optar nin pola resistencia nin pola ocupación. En 1942 escribiu *Antigone*, a súa peza máis coñecida, estreada en 1944 e traducida ao galego en 1958 por Xosé Manuel Beiras Torrado e Xosé Luís Franco Grande co título de *Antígona*.

## Obras 
* *L'Hermine* (1932)
* *Mandarine* (1933)
* *Y avait un prisonnier* (1935)
* *Le voyageur sans bagage* (1937)
* *La sauvage* (1938)
* *Le bal des voleurs* (1938)
* *Léocadia* (1940)
* *Eurydice* (1941)
* *Le rendez-vous de Senlis* (1941)
* *Antigone* (1942)
* *Roméo et Jeannette* (1946)
* *L'invitation au château* (1947)
* *Ardèle ou la Marguerite* (1948)
* *La répétition ou l'amour puni* (1950)
* *Colombe* (1951)
* *La valse des toréadors* (1952)
* *L'alouette* (1952)
* *Ornifle ou le courant d'air* (1955)
* *Pauvre Bitos ou le dîner de têtes* (1956)
* *Becket ou l'honneur de Dieu* (1959)
* *L'hurluberlu ou le réactionnaire amoureux* (1959)
* *La petite Molière* (1959)
* *La Grotte* (1961)
* *Le boulanger, la boulangère et le petit mitron* (1968)
* *Cher Antoine* (1969)
* *Chers zoizeaux* (1976)
* *Le nombril'' (1981)
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
*
Abraham Hyacinthe Anquetil-Duperron

**Abraham Hyacinthe Anquetil-Duperron**, nado en París en 1731 e finado na mesma cidade en 1805, foi un orientalista francés.

## Traxectoria 
Educado para o sacerdocio, o seu interese polo hebreo, persa, árabe e outras linguas asiáticas fíxo que cambiase de vocación, embarcouse como soldado da Compañía francesa das Indias Orientais, o que lle permitiu chegar á India en 1754. Durante sete anos percorre o país, vivindo coa poboación nativa, foi o primeiro europeo en estudar aos parsis. En 1762 os británicos repatríano despois da súa conquista de Pondichéry. En 1771 publica a tradución ao francés do Zend-Avesta, o libro sagrado dos Parsis. Publica tamén *Legislation orientale* (1778), ''Recherches historiques et geographiques sur L'Inde* (1786), *L'Inde en rapport avec l'Europe'' (1798)
Tempo central europeo

miniatura|dereita|300px|Zonas horarias de Europa

O **Tempo central europeo**, abreviadamente **CET** (*Central European Time*), baséase no fuso horario de case toda Europa agás Portugal, Reino Unido e Irlanda, e de África central. Equivale a unha hora máis cá do UTC. Utilizase durante o inverno. Durante o verán aplicase o chamado CEST que equivale a 2 horas máis ca UTC.

Galicia é a rexión máis occidental que utiliza o CET (en concreto o cabo finisterre, a 9º 16' Oeste). Obviamente, tamén é a rexión máis occidental que usa o CEST.

## Países que a utilizan 
Estes países utilizan UTC+1 durante todo o ano:
* Angola
* Alxeria
* Benín
* Camerún
* Chad
* Gabón
* Guinea Ecuatorial
* Namibia
* Níxer
* Nixeria
* República Centroafricana
* República Democrática do Congo (parte occidental)
* República do Congo

Os seguintes países e territorios utilizan o tempo central europeo só durante o inverno, desde as 1:00 (UTC) do último domingo do mes de outubro ata as 1:00 (UTC) do último domingo do mes de marzo. O resto do ano utilizan a Tempo central europeo de verán (CEST, *Central European Summer Estafe*), que é UTC+2.

* Albania, desde 1914
* Alemaña, desde 1893
* Andorra, desde 1946
* Austria, desde 1893
* Bélxica, nos anos 1914-19 e desde 1940
* Bosnia e Hercegovina, desde 1884
* Croacia, desde 1884
* Dinamarca, desde 1894
* Eslovaquia, desde 1890
* Eslovenia, desde 1884
* España, desde 1940 (agás as Illas Canarias)
* Francia (metropolitana, desde 1940 excepto en 1944-45)
* Hungría, desde 1890
* Italia, desde 1893
* Liechtenstein, desde 1894
* Luxemburgo, nos anos 1904-18 e desde 1940
* Macedonia do Norte, desde 1884
* Malta, desde 1893
* Mónaco, desde 1945
* Montenegro, desde 1884
* Países Baixos, desde 1940
* Noruega, desde 1895
* Polonia, nos anos 1915-18 e desde 1922
* República Checa, desde 1891
* San Marino
* Serbia, desde 1884
* Suecia, desde 1900
* Suíza, desde 1894
* Tunisia
* Vaticano
* Xibraltar, desde 1957

Antes da segunda guerra mundial, Lituania utilizaba a CET entre os anos 1920-40. España adoptouna o 16 de marzo de 1940, aínda que xeograficamente áchase na área correspondente á Hora de Europa Occidental. Durante a guerra, a CET utilizouse en todos os territorios ocupados por Alemaña. En Francia, Bélxica, Países Baixos e Luxemburgo a CET impúxose a partir de 1940. Logo da guerra, Mónaco, Andorra e Xibraltar adoptaron a CET.

Irlanda e o Reino Unido adoptaron de forma experimental a CET nos anos 1968-1971; con todo, este experimento mostrouse impopular e tivo unha duración breve, principalmente debido ao incremento do número de accidentes na estrada (moitos deles eran nenos de camiño ao colexio) nas escuras mañás do inverno. Portugal utilizou a CET nos anos 1966-1976 e 1992-96.

## Notas
287

## Acontecementos 
* O emperador romano Diocleciano asina a paz co xa persa Vahram II.
** Diocleciano coloca como rei de Armenia a Tiridates II.
* Carausio, xefe da frota romana de Britania, faise co dominio desta provincia e o do norte da Galia, en clara usurpación do poder imperial.

## Nacementos 
## Mortes 
## Outros 
Historia ano a ano
385

## Acontecementos 
* Jinsa sobe ao trono do reino de Baekje, sito en Corea (até 392).

### Arte e cultura 
* Amiano Marcelino comeza a redactar a súa historia de Roma: "*Res Gestae Libri XXXI*".
## Nacementos 
* Xie Lingyun, poeta chinés (m. 433).

## Mortes 
* Prisciliano, herexe cristián, decapitado en Tréveris.

## Outros 
Historia ano a ano
1065

## Acontecementos 
* García II de Galicia, rei de Galiza; o seu irmán Sancho II, rei de Castela (até 1072); o seu irmán Afonso VI, rei de León.
* Fernando I de Castela chega a Valencia.
* Os xudeus son expulsados de Narbona.
* 28 de decembro - A Abadía de Westminster é consagrada a San Pedro.

## Nacementos 
* Li Jie, arquitecto e político chinés (m. 1110).

## Mortes 
* Fernando I de Castela falece o 27 de decembro.

Historia ano a ano
1078

## Acontecementos 
* O bispo Diego Páez pon a primeira pedra da Catedral de Santiago.
* Guillerme o Conquistador inicia a construción da "Torre Branca" (Torre de Londres), en Inglaterra (rematada en 1097).
* Coroación de Nicéforo III **Botaniates**, emperador bizantino (até 1081).
* Anselmo de Canterbury é nomeado abade de Le Bec.

## Nacementos 
* Alexandre I, rei de Escocia (-1124).

## Mortes 
* Miguel VII Ducas, emperador bizantino.

## Outros 
Historia ano a ano
1101

## Acontecementos 
* Raimundo IV de Tolosa, conde de Trípoli, toma Ankara aos turcos selxúcidas.
* O rei de Aragón, Pedro I, toma Barbastro aos musulmáns.
*21 de abril:  Diego Xelmírez é consagrado bispo na Catedral de Santiago.

## Nacementos 
* Eloísa (m. 1162), amante de Pedro Abelardo (Pierre Abélard)

## Mortes 
* Su Shi (Su T'ung P'o ou Su Dongpo), chinés, un dos xenios da literatura universal, ensaísta, poeta lírico, pintor e caligrafista (n. 1037).
* Zaida de Sevilla - princesa musulmá de Al-Ándalus.
* 22 de xullo - Roxerio I de Sicilia, conde de Sicilia (n.* c.* 1031).

## Outros 
*

Historia ano a ano
276

## Acontecementos 
### Asia 
* Iníciase o reinado de Vahram II, monarca de Persia (até 293).

### Mundo Mediterráneo 
* Probo convértese en emperador romano (até 282).
* Pobos xermanos invaden a Península Ibérica.
* Remata a construción da muralla romana de Lugo, na Gallaecia.

## Nacementos 
* Yuan, futuro emperador da dinastía Jin da China (m. 323).
## Mortes 
* Marco Claudio Tácito, emperador romano.
* Floriano, emperador romano.
* Vahram I, rei persa.
* Mani, fundador do maniqueísmo, relixión sincrética (n. ca. 210).

## Outros 
*

Historia ano a ano
1111

**1111** (**MCXI**) foi un ano común comezado en domingo segundo o calendario xuliano, en vigor naquela data.

## Acontecementos 
[miniatura|260x260px|Inscrición "**ANFUS REX**", na [Fachada das Pratarías|fachada das pratarías da Catedral de Compostela, realizada para sinalar a coroación no 1111 de Afonso VII como rei de Galiza.]]

*Xaneiro: A irmandade de cabaleiros galegos partidaria da raíña Urraca pon baixo asedio o príncipe Afonso Raimúndez e á súa aia Maior Guntroda na fortaleza de Castrelo do Miño.
*Xaneiro: Arias Pérez, líder dos partidarios de Urraca, captura mediante engano á condesa de Traba e o seu protexido Afonso Raimúndez. Xelmírez tamén e retido brevemente .
*Xaneiro: Pedro Froilaz e Xelmírez entrevístanse no río Tambre. Xelmírez achégase ao partido do infante Afonso. Envían legados para facer a paz con Urraca..
*Outubro: Pedro Froilaz é capturado na batalla de Viadangos. Diego Xelmírez foxe co rei-neno Afonso e entrégallo á súa nai Urraca no castelo do Orcellón (na castela ourensá)

### Europa 
* 13 de abril - Coroamento de Henrique V do Sacro Imperio Romano Xermánico

## Nacementos 
* Afonso Henriques, fundador do reino de Portugal (m. 1185).

## Mortes 
*Outubro: O conde Fernando García, na batalla de Viadangos.
*Abu Hamid Ghazali, coñecido en Occidente como Algazel e *Abuhamet*, filósofo e teólogo musulmán (n. 1058).
* 5 de outubro - Roberto II, conde de Flandres (n. c. 1065).

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Historia ano a ano
1589

## Acontecementos 
* 4 de maio, Francis Drake ataca A Coruña. Xesta de María Pita.
## Nacementos 
## Mortes 
*2 de agosto - Henrique III, rei de Francia (n. 1551).

## Outros 
Historia ano a ano
1604

## Acontecementos 
### África 
* Os holandeses atacan a factoría portuguesa de Mina, en África Occidental.

### Europa 
* Introdución do millo en Galiza, procedente de América.
* Prohibición do tabaco en Inglaterra.
* 28 de agosto - Asínase o Tratado de Londres que pon fin á Guerra anglo-española de 1585-1604

### Arte e cultura 
* 1 de novembro - Estréase a traxedia *Othello*, de William Shakespeare.

## Nacementos 
* 3 de novembro - Osman II, sultán do Imperio Otomán. (m.1622)
* 10 de marzo - Johann Rudolf Glauber, químico e alquimista alemán (m. 1670)
* Maria Cunitz, astónoma de Silesia (m. 1664)
* Menasseh Ben Israel, diplomático e editor xudeu (m. 1657)
* Xoán IV, rei de Portugal (m. 1656)

## Mortes 
* 13 de febreiro - Catarina de Borbón, nobre e aristócrata francesa.

## Outros 
* 9 de outubro - Obsérvase por primeira vez a supernova de Kepler.

Historia ano a ano
Benceno

O **benceno**, C6H6, é un líquido incoloro e inflamable, cun olor doce e agradable, base dos hidrocarburos aromáticos e constituínte natural do petróleo, aínda que usualmente sintetizado a partir doutros compostos que están presentes en maior cantidade relativa. Forma parte da mestura das gasolinas, do napalm etc, e é un disolvente moi usado e base para a produción de medicamentos, plásticos, gasolina, caucho sintético etc.

É un coñecido carcinóxeno. 

Kekulé descubriu a súa estrutura.
1846

## Acontecementos 
* 2 de abril - Levantamento liberal en Galiza contra o poder central que remata co fusilamento dos Mártires de Carral.

## Nacementos 
* 5 de xaneiro - Rudolf Christoph Eucken, filósofo alemán, premio Nobel de Literatura en 1908.
* 8 de febreiro - Andrés Martínez Salazar, polígrafo que dedicou a maioría dos seus traballos a asuntos galegos (m. 1923)
* 10 de febreiro - Ira Remsen, químico norteamericano.
* 4 de abril - Isidore Ducasse, conde de Lautréamont, poeta uruguaio-francés.
* 20 de abril - Alexandre Serpa Pinto, explorador portugués (m. 1900).
* 28 de abril - Benito Núñez Forcelledo, xurista e catedrático galego (m. 1890).
* 5 de maio - Henryk Sienkiewicz, escritor polonés, Premio Nobel (m. 1916).

* 2 de xuño - Victorino Abente Lago, escritor galego (m. 1935).
* 27 de xuño - Charles Stewart Parnell, líder político irlandés.
* 17 de xullo - Jaime Ozores de Prado, militar e filántropo galego.
* 7 de agosto - Hermann Paul, lingüista alemán (m. 1921).
* 14 de setembro - Joaquín Costa, avogado, intelectual español (m. 1911)
* 11 de outubro - Carlos Pellegrini, presidente da Arxentina (m. 1906)
* 28 de outubro - Georges Auguste Escoffier, foi un chef francés, *restaurateur* e escritor que popularizou e renovou os métodos tradicionais da culinaria francesa.(m.1935)
* 1 de novembro - Valentín Lamas Carvajal, escritor e xornalista galego.

## Mortes 
* 17 de marzo - Friedrich Bessel, matemático alemán.
* 22 de abril - Miguel Solís, militar español, fusilado en Carral.
* 1 de xuño - Papa Gregorio XVI.
* José María Calatrava, político e xurista español.
* Rodolphe Töpffer, pedagogo suízo, considerado o pai da banda deseñada moderna.

## Outros 
* Historia ano a ano
Antonio Raimundo Ibáñez Llano y Valdés

**Antonio Raimundo Ibáñez Gastón de Isaba y Llano Valdés**, nado en Ferreirela de Baxo (Santalla de Ozcos) o 17 de outubro de 1749 e finado en Dompiñor (Ribadeo) o 2 de febreiro de 1809, foi un ilustrado e industrial asturiano. Creou en Sargadelos o primeiro alto forno da industria española e unha fábrica de louza, polo cal foi nomeado tras a súa morte **Marqués de Sargadelos**.

## Traxectoria 
Chegou a Ribadeo no 1768, e ó ano seguinte xa era administrador da casa de Guimarán, por encargo do ribadense emigrado ó territorio do Perú Bernardo Rodríguez de Arango y Mon. Impulsou a industrialización da zona, creando primeiro unha ferrería e logo toda unha industria en Sargadelos, na que chegou a fabricar armas e vaixelas finas. Igualmente, impulsou o comercio, que foi a base da súa fortuna persoal, tanto por mar como no interior da península, de liño e alcohol, e xestionou minas. Nos tempos da guerra da Independencia, os seus inimigos políticos e económicos conseguiron o seu linchamento en Dompiñor (Piñeira, Ribadeo) o 2 de febreiro do ano 1809, día no que a turba entrou na súa casa en Ribadeo e saqueouna.

As súas fábricas en Sargadelos continuaron funcionando ata o ano 1875, sendo poxadas no 1878.

O título de Marqués foille outorgado tras a súa morte, seguindo na familia ata a actualidade.

## Galería de imaxes 

Marqués de Sargadelos, estatua.jpg
Pazo do Marqués, Sargadelos.jpg|Pazo do Marqués en Sargadelos
Marques de Sargadelos-Image1.png|Estatua do marqués situada ás portas do Pazo de Ibáñez en Ribadeo.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía
*

### Outros artigos 
* Cerámica de Sargadelos
* Grupo Sargadelos

### Ligazóns externas 
* 
*
1769

**1769** (**MDCCLXIX**) foi un ano común comezado en domingo segundo o calendario gregoriano.

## Acontecementos 
* James Cook é o primeiro europeo en descubrir a costa leste de Nova Zelandia.
* A pataca chega a Galiza, procedente de América.

### Arte e cultura 
* Julián Sánchez Bort proxecta a nova fachada neoclásica da catedral de Lugo.

## Nacementos 
* 15 de agosto - Napoleón Bonaparte emperador francés.
* 14 de setembro - Alexander von Humboldt, naturalista alemán (m.1859).

## Mortes 
* 17 de agosto - Giuseppe Bazzani, pintor italiano (n. 1690).

## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Historia ano a ano
1856

## Acontecementos 
[miniatura|page=2|200px|Brinde de [Eduardo Pondal|Pondal no Banquete de Conxo.]]
* Creación do Banco de España.
* Galiza : 2 de marzo: Celebración do Banquete Democrático de Conxo.

## Nacementos 
* 17 de xaneiro - Jens Bratlie, primeiro ministro de Noruega (m. 1939)
* 21 de febreiro - Ángel Urzáiz, político español, deputado por Vigo na Restauración.
* 20 de marzo - Frederick Taylor, enxeñeiro e economista estadounidense. 
* 24 de abril - Philippe Pétain, militar e político francés (m. 1947)
* 6 de maio - Sigmund Freud, pai da psicanálise (m. 1939)
* 8 de maio - Pedro Lascuráin Paredes, presidente de México (m. 1952)
* 10 de xuño - Waldo Álvarez Insua, escritor e xornalista galego.
* 14 de xuño - Andrei Markov, matemático ruso.
* 10 de xullo - Nikola Tesla, inventor norteamericano.
* 26 de xullo - George Bernard Shaw, escritor, periodista e dramaturgo irlandés, Premio Nobel de Literatura (m. 1950).
* 9 de agosto - José María Rivera Corral, empresario galego (m. 1936).
* 20 de agosto - Jakub Bart-Ćišinski, poeta sorabo.
* 14 de outubro - Vernon Lee, escritora británica (m. 1935).
* 18 de decembro - Joseph John Thomson, físico británico, Premio Nobel de Física (m. 1940)
* 22 de decembro - Frank Billings Kellogg, político estadounidense, Premio Nobel da Paz (m. 1937)
* 28 de decembro - Thomas Woodrow Wilson, presidente dos Estados Unidos, premio Nobel da Paz en 1919 (m. 1924)
[miniatura|250px|Vigo en 1856, por [Francisco Coello de Portugal y Quesada|Francisco Coello.]]

## Mortes 
* 17 de febreiro - Heinrich Heine, poeta e xornalista alemán.
* 24 de febreiro - Nikolai Lobachevski, matemático ruso.
* 26 de xuño - Max Stirner, filósofo alemán.
* 9 de xullo - Amedeo Avogadro, científico italiano.
* 29 de xullo - Robert Schumann, compositor alemán.
* 1 de setembro - William Yarrell, naturalista británico.
* 10 de outubro - Vicente López y Planes, presidente da Arxentina e autor do Himno Nacional Arxentino.

## Outros 
Historia ano a ano

## Notas
Francisco Lanza

**Francisco Nemesio Lanza Álvarez**, coñecido como **Paco Lanza**, nado nos Garitos (Ove, Ribadeo) o 26 de marzo de 1892 e finado en Buenos Aires o 14 de xaneiro de 1951, foi un xornalista e escritor galego de conviccións republicanas e galeguista.

## Traxectoria 
A súa familia proviña de Vilaselán. Cursou os seus estudos en Ribadeo. Colaborou con Celestino Pérez Andrade e Camilo Cancio Quindós en *La Voz del Pueblo* e en 1912 en *El Eco Mercantil*. Foi un dos impulsores do Ateneo de Ribadeo en 1915. Fundou en 1919 o semanario local *La Comarca* (que aínda existe), de tendencias liberais e progresistas, no que escribiu, ó parecer en colaboración co seu sogro Celestino Pérez Andrade, numerosos artigos baixo os pseudónimos de **El Montañés** e **Un labrador gallego**. Estes artigos eran de tal dureza que Celestino tivo que ausentarse da vila en numerosas ocasións por perigo da súa integridade. En 1927 comezou a súa relación co Seminario de Estudos Galegos, no que entrou en 1929 co seu traballo 'Ribadeo bajo el señorío de sus condes', e traballou en diversos periódicos e publicacións ata o momento da súa morte. Entre outras obras, durante a súa estancia na Arxentina, traballou como tradutor (José Maria Eça de Queirós, Immanuel Kant) para a editorial Sopena Argentina, asinando como F. L. Álvarez.

Á súa morte foi soterrado no cemiterio de La Chacarita.
* *Falan os de Ribadeo* (publicado en *Nós* en 1933, nn. 114, 116 e 118) (reeditado pola Agrupación Cultural Francisco Lanza e Ediciós do Castro en 1974, o Día das Letras Galegas). Recolle tres traballos, o primeiro, que dá nome o volume, foi publicado na revista Nós en 1932. O segundo, 'O ensino en Ribadeo dende o século XVI ó XIX' tamén foi publicado en Nós en 1932. O terceiro, 'Ribadeo, baixo o señorío dos seus condes' publicárase no segundo volume dos Arquivos do Seminario de Estudos Galegos en 1929. A súa edición de 1974 foi prologada por Eduardo Gutiérrez Fernández.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
* 
* 
* 
* 

### Ligazóns externas 
* LANZA ÁLVAREZ, Francisco iesgamallofierros
813

## Acontecementos 
### Europa 
* O bispo Teodomiro descobre o sepulcro do Apóstolo Santiago (data tradicional, a data real seguramente fora entre o 820 e o 830).
* 22 de xuño - O emperador bizantino Miguel I é derrotado polos búlgaros liderados polo khan Krum en Versinikia.
* Os búlgaros conquistan Adrianópole e cercan Constantinopla.
* León V o Armenio é coroado emperador de Bizancio tras unha revolta (Miguel I faise monxe). Comeza o Segundo Período Iconoclasta.
* No Terceiro Concilio de Tours, os sacerdotes reciben a orde de predicar en vernáculo (latín vulgar ou alemán)
* Lois o Piadoso é coroado co-emperador dos francos co seu pai Carlomagno en Aix-la-Chapelle.

### Islam 
* Os francos derrotan aos árabes en Barcelona.
* Os mouros saquean Nisa.
* Al-Amin, sexto califa abbásida e fillo de Harun al-Rashid, morre durante a tentativa de fuga de Bagdad, cercado polo seu irmán al-Mamun.
* Al Mamon abre a escola de astronomía de Bagdad.

## Nacementos 
* Donald I de Escocia, rei entre 858 e 863.
* Data posíbel - Teófilo, emperador do Imperio Romano Oriental (m. 842).

## Mortes 
* Posibelmente, Abu Nuwas, poeta persa en lingua árabe

## Outros 
## Notas 
Historia ano a ano
Amando Suárez Couto

**Amando Suárez Couto**, nado en Ribadeo o 4 de maio de 1894 e finado o 14 de outubro de 1981, foi un pintor galego, irmán de Enrique, primeiro director da Granxa Escola Pedro Murias.

## Traxectoria 
miniatura|Monólito Corredoira irmáns Suárez Couto no monte de Santa Cruz, Ribadeo
Estudou debuxo na Escola de Artes e Industrias de Madrid, comezando a súa obra polo estudo da paisaxe e as persoas de Galiza en obras como *Romería de Sta. Cruz* ou *O Cego*. Pasou logo en 1931 á influencia do postimpresionismo francés (*O mineiro*, *Xogadores de xadrez*). 

No 1932 pasou a vivir en Madrid e montou unha granxa de pitos en Vicálvaro co seu irmán Luis. Na guerra civil, asinou un contrato co Partido Comunista para abastecer a Madrid, o que fixo que fose represaliado despois da caída de Madrid, aínda que seguiu a vivir en Vicálvaro.

Despois da guerra civil española realizou outras obras que son consideradas de menor importancia. Tamén son mencionables as súas achegas no campo do debuxo e a ilustración, como os gravados en buxo que ilustran a obra *Ribadeo Antiguo* de Francisco Lanza. Realizou plumillas como *O aforcado* ou *A morte do arlequín*, nas que se observa o tratamento do clarescuro. Foi ilustrador de diversas revistas e director artístico da revista de artes e letras *Orientaciones*. Ten celebrado exposicións individuais en cidades como París, Buenos Aires, Madrid ou Barcelona.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
* 
### Ligazóns externas 
* Sucinta biografía del pintor Amando Suárez Couto
Agostiño María Acevedo Rodríguez

**Agustín María Acevedo Rodríguez**, nado en Ribadeo o 4 de xuño de 1806 e finado en Las Caldas del Besaya o 2 de xuño de 1874, foi un ilustrado médico e escritor galego.

## Traxectoria 
Exerceu como médico, foi catedrático de Historia natural en Oviedo e dirixiu varios balnearios (Arteixo e Caldas de Besaya). Ten publicado estudos no *Boletín de Medicina* e en *El Siglo Médico*. Publicou a novela *Una temporada en el más bello de los planetas*.
## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
* 
* 
### Ligazóns externas
Anquises

**Anquises**, na mitoloxía grega, foi o pai de Eneas. Afrodita viuno cando coidaba das súas vacas e desexouno, e destra relación con naceu Eneas, Durante o saqueo de Troia, Eneas salvou a Anquises levándoo sobre un ombro.
Panxermanismo

O **panxermanismo** foi un obxectivo político pannacionalista do káiser Guillerme II. Pretendía establecer a hexemonía europea do Segundo Reich, e para levalo a cabo prescindiu do vello chanceler Von Bismarck.

*Traballou por estende-la súa influencia en Centroeuropa, Balcáns e Turquía.
*Incrementou a frota mercante e a mariña de guerra.
*Comezou a orienta-la política xermana á agresividade e ó intervencionismo.
*Non volveu ratificar os tratados de reaseguro con Rusia.
*Adquiriu novas posesións coloniais na China, Oceanía e África. Non aceptou o sistema colonial imposto por Francia e Inglaterra na Conferencia de Alxeciras (España,1906).
Lynx (navegador)

**Lynx** é un navegador web de só texto, isto é, non mostra os gráficos nin o formato das páxinas.

Lynx foi creado pola Universidade de Kansas para o seu sistema de información intra-campus, que corría sobre UNIX. Co tempo, converteuse nun cliente de gopher e finalmente nun navegador web. Lynx publícase baixo a licenza GNU e úsase cando os contidos son máis importantes que os gráficos e as conexión son lentas.

## Características 
Lynx é usado en terminais de cursor direccionable e celas de caracteres, ou emuladores de terminal (incluíndo terminais VT100 e paquetes de software para computadoras de escritorio que emulan terminais VT100, como Kermit ou Procomm. Orixinalmente foi desenvolvido para UNIX e VMS e aínda hoxe distribúese con varias distribucións de GNU/Linux. Oficialmente existen versións para Microsoft Windows (Windows 95 e posteriores), DOS, OS/2 e FreeBSD, AmigaOS, Atari TOS, BeOS entre outros tantos. As versións para Mac OS X son provistas por OSXGNU.

A súa simplicidade facilita que un lector de pantalla traballe sobre este navegador, o que o converteu nunha opción para usuarios con problemas de visión . Lynx tamén se usa para comprobar a usabilidade dun sitio web en navegadores web antigos.

Para navegar con Lynx pódese seleccionar unha ligazón coas teclas de dirección ou, activando unha opción para numerar as ligazóns, ingresando o número de cada enlace. As versións actuais teñen soporte para varias características de HTML. Inclúe soporte para marcadores, cookies. O contido das táboas é mostrada en varias liñas de texto, onde o final de cada fila da táboa represéntase cun salto de liña. Os frames son identificados por un nome e navégase por eles coma se fosen páxinas independentes. Lynx pode mostrar arquivos locais e inclúe soporte para os protocolos Gopher, FTP, WAIS, NNTP, Finger, ou servidores **cso/ph/qi**, e servizos accesibles a través de conexións a contas telnet, TN3270 ou rlogin

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Páxina web oficial de Lynx
Ansbach

**Ansbach** é unha cidade de Baviera, Alemaña. Capital da rexión de Mittelfranken. Ten 40.723 habitantes (2004).

## Historia 
A cidade construíuse arredor dun mosteiro beneditino fundado no ano 748 por un nobre franconio, Gumbertus. O nome de Ansbach aparece por vez primeira en 1221.
Pertenceu ao condado de Oettingen ata que pasou a Nuremberg en 1331, os Hohenzollerns, gobernantes de Nuremberg, fireron de Ansbach a cabeza da súa dinastía ata que obtiveron o electorado de Brandeburgo en 1415. Despois da morte do Federico I de Brandenburgo en 1440, unha liña dos Hohenzollern gobernou Ansbach. En 1528 a cidade adopta o luteranismo e en 1563 secularízase a abadía de San Gumbertus. En 1792 Prusia anexiona Ansbach. Napoleón únea a Baviera.
Durante a segunda guerra mundial todas as pontes da cidade quedaron destruídas, pero o centro histórico conservou o seu carácter barroco. 
Na cidade hai tres instalacións militares americanas.

## Véxase tamén
### Ligazóns externas 
* Web oficial da cidade (en alemán, inglés e francés)
Anselmo de Canterbury

**Anselmo de Canterbury**, nado en Aosta cara ao 1033 e finado en Canterbury o 21 de abril de 1109, foi un filósofo e teólogo medieval de orixe italiana, nomeado arcebispo de Canterbury en 1093.

## Traxectoria 
Converteu a abadía de Bec (Normandía) do que era abade dende o 1059, nun centro cultural de grande importancia. Forzado a se exiliar polo rei de Francia, converteuse en arcebispo de Canterbury, enfrontouse ao rei Guillerme II de Inglaterra na defensa dos intereses da Igrexa. En 1720 foi recoñecido como santo polo papa Clemente XI, celebrándose o seu día o 21 de abril.

Escribiu gran número de obras teolóxicas e metafísicas que tiveron grande influencia na súa época. Foi o creador da escolástica e do argumento ontolóxico que pretendía probar racionalmente a existencia de Deus. Defendeu a Inmaculada Concepción de María.

## Obras 
* *Monologium*.
* *Proslogion*.
* *De veritate*.
* *De fide trinitatis*.
* *De libero arbitrio*.
Ernest Ansermet

**Ernest Ansermet**, nado en Vevey o 11 de novembro de 1883 e finado en Xenebra o 20 de febreiro de 1969, foi un director de orquestra suízo.

## Traxectoria 
Nativo da rexión francófona de Suíza comezou a súa carreira profesional como profesor de matemáticas, dirixindo como afección. Durante unha viaxe a Francia coñeceu a Claude Debussy e Maurice Ravel. Durante a primeira guerra mundial coñeceu a Igor Stravinskii, exiliado en Suíza. En 1918 fundou a súa propia orquestra, a Orchestre de la Suisse Romande, coa que viaxou por Europa e América, de enorme importancia na difusión da música clásica moderna.
Freia

**Freia**, tamén chamada **Freyja** é a deusa nórdica do amor e da fertilidade. Tamén é a muller do deus Óðr.

## Nomes 
Existen dúas grafías para o nome desta deusa: **“Freyja”** e **“Freya”**, usadas indistintamente nas diferentes linguas xermánicas e escandinavas. En castelán, porén, a forma normalmente utilizada é a segunda, **“Freya”**. En galego, pódese utilizar a forma alternativa **“Freia”**, que respectando a fonética orixinal da palabra, adecúase máis a unha grafía propiamente galega. O seu nome significa *“A Señora”*.

## Historia 
Freia é, como tódolos Vanes, unha deusa da fertilidade, e, como seu irmán Frey, deusa do amor. Así mesmo, a máis fermosa de entre as deusas tamén é considerada deusa da sensualidade, a sexualidade e a riqueza, personificando as forzas sagradas da vida. Polas súas características, tamén se lle considera a deusa protectora da primavera e de tódalas criaturas asociadas a ela: as flores, as andoriñas, os cucos, as fadas e elfos, a música etc.

Tamén é unha gran maga, experta na lectura das runas máxicas, os transos e o lanzamento de conxuros, sabedoría que transmitiu ó resto dos deuses, e en particular, a Odín, a quen se di que lle ensinou a arte do Seidr. A estreita relación entre Odín e Freia queda máis patente aínda se temos en conta que esta última é tamén considerada líder das Valkyrias, e neste rol, repártese ás medias con Odín os heroes mortos en batalla, sendo polo tanto asociada tamén en certo modo á morte.

## Xenealoxía 
Filla do deus do vento e dos mares Njord e da xiganta *Skadi*, é irmá de Frey e a muller do seu amado, pero a miúdo ausente deus viaxeiro **Orlorval**.

## Atributos 
Freia, a fermosa deusa, é a miúdo representada cunha longa cabeleira loira, montada no seu carro tirado por dous gatos dos bosques (máis en concreto, gatos da raza chamada *“Bosque de Noruega”*). O seu símbolo é o colar *“Brisingamen”*, forxado polos ananos con estrelas. Tamén é coñecida por chorar lágrimas de ouro que se transforman en ámbar, pedra que a simboliza e que, ademais, é denominada tamén *“lágrimas de Freia”*.
Entre as súas posesións destaca, á parte do seu carro, un manto máxico de plumas que a converte en falcón.

## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Lista de deuses xermánicos
Ungoliant

**Ungoliant** é un personaxe de ficción pertencente á saga de J. R. R. Tolkien *O Señor dos Aneis*. É un ser grande con forma de araña que aparece na obra O Silmarillion. Xunto con Melkor, destruíu as *Árbores de Valinor*. **Elaraña**, que aparece n' *O Señor dos Aneis* (ver t. II: *As Dúas Torres*), foi *“o último dos vástagos de Ungoliant en perturbar o desgraciado mundo”*.
Programa de presentacións

As **presentacións** son ficheiros que se poden usar para mostrar información visualmente de maneira atractiva diante dun auditorio. Constan de “páxinas”, chamadas diapositivas, que poden incluír texto, imaxes, vídeos, animacións, sons, vínculos etc. Á presentación, especialmente cando se fai utilizando un canón de vídeo, tamén se lle chama “diaporama”.

Un **programa de presentacións** é unha aplicación informática deseñada para crear diaporamas. De entre as máis coñecidas destacan PowerPoint, incluída no pacote ofimático Office (de Microsoft) e Impress (incluída no pacote informático LibreOffice). Popularmente a estas presentacións tamén se lles chama "powerpoints".
Valar

Os **Valar** (singular: **vala**) son unha raza de seres pertencentes á saga de J. R. R. Tolkien *O Señor dos Aneis*. O seu nome significa *"Os que teñen Poder"*, *"Os Poderes"*.

Reciben este nome os grandes **Ainur** que entraron en **Eä** no Comezo dos Tempos, e que logo serían os gardiáns e soberanos de **Arda**

## Outros nomes 
Os **Valar** son tamén denominados: *Os Grandes*, *Os Rexentes de Arda*, *Señores de Valinor* e *Señores de Occidente*, entre outros.
Folla de cálculo

miniatura|300px|Unha folla de cálculo utilizada para recoller as achegas económicas de varias persoas a un proxecto común.
Unha **folla de cálculo** é unha aplicación informática na que se distribúen datos en fileiras e columnas sobre os que se poden aplicar fórmulas. A súa potencia como ferramenta reside en que os datos resultantes das operacións recalcúlanse cada vez que se introduce unha modificación. As follas de cálculo teñen aplicación en calquera traballo ou xestión que precise de conxuntos grandes de datos, especialmente na contabilidade e a enxeñaría. En certa medida, as follas de cálculo veñen substituír os libros de contabilidade.

Entre as funcionalidades adicionais que ofrecen as follas de cálculos está a posibilidade de elaborar gráficos cos que interpretar os datos.

A aplicación que popularizou este concepto foi Lotus 1-2-3. Outras follas de cálculo en uso son Excel, incluída na suite ofimática Office de Microsoft, Quattro Pro e Calc, incluída na suite ofimática OpenOffice.org.
Tripla Alianza (1882)

*Este artigo refírese á Tripla Alianza de 1882; para a de 1717, véxase **Tripla Alianza (1717)***

[thumb|300px|Alianzas militares europeas en 1914. Os aliados do [Tripla Entente en verde folla e as Potencias Centrais da Tripla Alianza en verde oliva.]]
A **Tripla Alianza** foi un pacto entre Alemaña, o Imperio Austrohúngaro e Italia acadado o 20 de maio de 1882.

## Historia
A Tripla Alianza foi promovida por Otto von Bismarck trala vitoria na guerra franco-prusiana para buscar o illamento de Francia, sabendo que esta nación tiña a intención de recuperar Alsacia e Lorena. Alemaña reafirmou a súa alianza co Imperio Austrohúngaro, receoso de Rusia (aliada de Francia), tralo Tratado de Berlín (1878), polo que Austria-Hungría pasaba a ter a hexemonía nos Balcáns. Despois Alemaña buscou a aproximación a Italia, resentida con Francia, ao ocupar esta Tunisia fronte as aspiracións italianas.

Porén, esta alianza tiña un punto feble: a hostilidade de Italia contra Austria-Hungría, debida aos italianos irredentos de Trento, Trieste, Istria e Dalmacia.
Tripla Entente

A **Tripla Entente** foi unha coalición conformada pola alianza franco-rusa de 1893, a Entente Cordiale franco-británica de 1904 e o acordo anglo-ruso de 1907.

Eric J. Hobsbawm, no seu libro *Historia do século XX*, defínea deste xeito: triplo entente, constituída por Francia, Reino Unido de Gran Bretaña e Irlanda e o Imperio Ruso.
miniatura|246x246px|Póster ruso de 1914 representando á Tripla Entente|esquerda 
A nova potencia mundial, Alemaña, gobernada por Guillerme II de Alemaña, en 1890 conseguiu que tres potencias que tiñan importantes diferenzas entre si, Francia, Reino Unido de Gran Bretaña e Irlanda e o Imperio Ruso, aproximásense e terminasen por coligarse como a Aliada Maior Nacionalista para facer fronte á Tripla Alianza do Imperio Alemán, o Imperio Austrohúngaro e o Reino de Italia.

A crise definitiva do verán de 1914 demostrou o funcionamento da alianza ao terminar implicando no conflito ás tres potencias signatarias.

[miniatura|Alianzas militares europeas en 1910. Os aliados da Tripla Entente en verde folla e as [Potencias Centrais da Tripla Alianza en verde oliva]]
## As outras unións 
Tralo abandono da Tripla Alianza por parte do Reino de Italia en 1915, esta uniríase á Entente polos seus intereses e pola inconformidade que sentía ao non ter garantías nas Potencias Centrais.
## Outros aliados 
*Reino de Grecia
*Reino de Romanía
*Imperio do Xapón
*Portugal
## Notas
## Véxase tamén
### Outros artigos
* Tripla Alianza (1882)
* Primeira guerra mundial
* Entente cordiale