Laocoonte e os seus fillos

***Laocoonte e os seus fillos*** é un grupo escultórico grego de datación controvertida, considerada unha obra orixinal de comezos da era cristiá. Atópase no Museo Pío-Clementino pertencente aos Museos Vaticanos de Roma, e xunto ao Torso do Belvedere é o único orixinal grego do *antiquarium*.

## Historia 
[miniatura|left|200px|Gravado de [Marco Dente mostrando a escultura tal e como foi atopada.]]
Este grupo escultórico era coñecido por descricións antigas pero críase perdido. Foi descuberto o 14 de xaneiro de 1506 nunha viña próxima a Santa María a Maior, terreo propiedade de Felice de Fredis que se atopaba no Esquilino romano, e que en tempos antigos fora parte da *Domus Aurea* de Nerón e logo do palacio do emperador Tito. O papa Xulio II enviou ao arquitecto Giuliano da Sangallo, quen xunto a Michelangelo, identificou a escultura como a descrita polo autor romano Plinio o Vello na súa obra enciclopédica *Naturalis Historia*. Plinio escribiu uns comentarios laudatorios sobre a obra que viu no palacio do emperador Tito cara ao ano 70:

Cando foi descuberta faltábanlle os brazos dereitos de Laocoonte e dun dos seus fillos, e a man dereita do outro fillo; tamén faltaban algunhas partes das serpes. Do seu estado nese momento quedan como testemuño as copias que fixo o gravador Giovanni Antonio da Brescia: un debuxo (conservado agora en Düsseldorf, Alemaña) e un gravado que contribuíu á súa rápida fama.

Decidiuse restaurar o grupo escultórico e houbo controversia sobre como debería ser o xesto do brazo que lle faltaba ao pai. Michelangelo propuxo restaurar o brazo do pai en posición de flexión; o artista chegou a realizar o devandito brazo, pero non chegou a pórllo e actualmente exponse xunto ao grupo escultórico. Amico Aspertini tamén realizou un debuxo coa mesma posición do brazo, e en 1525, Baccio Bandinelli realizou unha copia de todo o grupo cunha posición semellante para o papa León X, copia que se atopa na Galería Uffizi de Florencia. Tanto Michelangelo como Sangallo aconsellaron a Xulio II que adquirise a obra, O rei Francisco I de Francia obtivo o permiso do papa para a realización de varios moldes; para realizar a copia enviou a Francesco Primaticcio, quen os fixo en 1540. Estes moldes serviron para facer unha escultura de bronce que foi instalada no Palacio de Fontainebleau.

[miniatura|right|220px|Copia, en [Mannheim, do grupo tal e como estaban representados os brazos engadidos antes da derradeira restauración.]]
Unha primeira restauración realizada por Bandinelli con cera, onde representou o brazo dobrado, foi modificada en 1532 por Giovanni Angelo Montorsoli, que realizou a restauración en terracota e co brazo de Laocoonte estirado. Entre os que criticaron esta restauración atopábase Tiziano, quen realizou un debuxo no que representaba a Laocoonte e os seus fillos coma se fosen tres monos. Esta caricatura foi gravada por Niccolò Boldrini.

No século XVIII, o escultor Agostino Cornachini volveu restaurar a obra, cambiando o material da restauración por mármore e aproveitou para cambiar o brazo do fillo, modificando o xesto deste, que tamén foi estirado. O ano 1798, tras a sinatura do Tratado de Tolentino, o grupo foi trasladado a París polo exército de Napoleón como parte do botín de guerra durante a súa campaña en Italia, pero sen os elementos engadidos, e posta no Museo do Louvre até a súa devolución ao Vaticano en 1816, cando se lle volveron a engadir.

O ano 1905, o arqueólogo Ludwig Pollack identificou o brazo orixinal, atopándoo nunha vella tenda de Via Labicana. e dirixida por Filippo Magi, restauración na que se retiraron todas as pezas engadidas. ou dos séculos II - I a. C. Naquel ano atopáronse varios anacos doutro cinco grupos escultóricos na chamada *furna de Tiberio*, en Sperlonga, na costa sur do Lacio. Os grupos representan tamén temas homéricos e foron levados á cova ben por ricos cidadáns romanos para evitar a súa destrución, posiblemente a mans dos primeiros cristiáns, Un dos grupos, que representa o tema de *Ulises cegando a Polifemo* leva a sinatura dos tres escultores rodios mencionados por Plinio,

## Mitoloxía 
miniatura|right|250px|Nesta vista pódese observar a mirada pedindo axuda do fillo máis vello cara ao seu pai.
Nos mitos gregos relátase que, durante o asedio de Troia, dúas serpes foron enviadas por Apolo, Poseidón, e atacaron a Laocoonte, sacerdote troiano de Apolo, e mailos seus dous fillos. As versións que relatan este episodio son numerosas e discútese se o grupo escultórico debeu basearse no relato de Virxilio na *Eneida*, no que morrían Laocoonte e os seus dous fillos, ou nunha versión anterior narrada nun poema perdido do ciclo troiano, a *Iliupersis*, onde morrían Laocoonte e só un dos fillos. A fonte tamén puido ser unha traxedia perdida.

Laocoonte era o sacerdote do templo de Apolo Timbreo en Troia e, do mesmo xeito que Casandra, advertiu aos troianos que se deixaban entrar na cidade ao Cabalo de Troia caerían nunha trampa tendida polos gregos aqueos:

Laocoonte chegou a guindar unha lanza que se cravou no cabalo de madeira, pero cando os troianos estaban a piques de destruír o cabalo, os soldados troianos trouxeron a Sinón, quen coas mentiras ideadas por Ulises logrou convencer a Príamo de que se trataba dunha imaxe sacra de Atenea. Laocoonte, para tratar de impedir que entrase o cabalo na cidade exclamou:

Cando Laocoonte dispúñase a sacrificar o touro a Poseidón, dúas serpes mariñas, chamadas Porces e Caribea, ou Curisia, ou Peribea, chegaron dende Ténedos e as Calidnes; Príamo pensou que a morte de Laocoonte tratábase dun castigo por tentar destruír o cabalo, en lugar de por faltar ao respecto de Apolo.; Apolodoro di que só mataron os fillos. Tamén discrepan respecto de se o episodio produciuse no altar de Poseidón ou de Apolo. Dende o Renacemento, este grupo é representativo da arte antiga e da corrente académica e barroca da arte helenística.

A expresión de gran dramatismo de Laocoonte, que fai contorsións en dolorosa agonía, son estremecedores. Dentro do grupo, as dúas serpes monstruosas, que se enroscan para matar de acordo ao castigo imposto polos deuses, forman parte da composición visual do grupo, e coas súas liñas curvas consegue a unión entre todos os personaxes, feito que axuda a mostrar a dinámica que se desprende do grupo. Hai unha vontade de esaxerar o efecto teatral da anatomía, máis acentuado que o altar de Pérgamo, e engádese a dor moral de Laocoonte ao presenciar a morte dos seus dous fillos.

Autores como Johann Joachim Winckelmann, Johann Wolfgang von Goethe e Gotthold Ephraim Lessing realizaron ensaios sobre o grupo escultórico.

Winckelmann, na primeira edición da súa *Historia da arte na antigüidade*, de 1764, analiza, entre moitas outras obras, o grupo de Laocoonte, e sinala que a figura do fillo máis grande tivo que ser executada por separado. Describe a Laocoonte como un espectáculo da natureza humana sometida á maior dor de que é capaz de soportar. Esta dor incha os seus músculos e pon en tensión os seus nervios, pero na súa fronte vese a serenidade do seu espírito. O seu peito elévase para tratar de conter a dor e a través do ventre comprimido pódese ver o movemento das súas vísceras. Os seus fillos mírano pedíndolle axuda e el manifesta a súa tenrura paternal na súa mirada tenra duns ollos que se dirixen cara ao ceo implorando axuda dos deuses. A abertura da súa boca ten un movemento que expresa ataraxia e indignación pola idea dun castigo inmerecido.

Lessing, na súa obra de crítica estética de 1766 *Laocoonte ou sobre os límites na pintura e poesía*, explica que "a escultura e a pintura fanse con figuras e cores no espazo" e "a poesía con sons artellados no tempo".

Goethe escribiu o seu artigo *Sobre Laocoonte* en 1798, onde pon de manifesto que os artistas desposuíron a Laocoonte do seu sacerdocio e das súas referencias mitolóxicas e convertérono nun pai normal con dous fillos ameazados polos dous animais. Destaca a sensación de movemento que produce o grupo, que parece mudar de posición se o espectador abre e pecha os ollos alternativamente. Tamén eloxia o intre elixido polos artistas como de interese máximo: cando un dos corpos está tan aprisionado que fica indefenso, o segundo é ferido e está en condicións de defenderse e ao terceiro aínda lle queda a esperanza de fuxir.

O pai está representado nunha posición na que reacciona no mesmo intre no que é mordido na cadeira por unha das serpes: despraza o corpo cara ao lado oposto, contrae o ventre, ergue o peito, bota o ombreiro cara a adiante e inclina a cabeza cara ao lado ferido. Os pés están inmobilizados e os brazos en posición de loita, ofrecendo unha gran resistencia que con todo non parece ser efectiva. Trátase dun home forte pero que pola súa idade non se acha na súa plenitude de forzas e por tanto non é moi capaz de soportar a dor.

O fillo de menor idade, totalmente aprisionado, fai esforzos sen éxito para tratar de ceibarse e aliviar o seu mal. O fillo de maior idade apenas está levemente aprisionado por un pé e arrepíase e berra ante os movementos do seu pai. Pero el aínda ten a oportunidade de ceibarse e fuxir.

## Influencia posterior 
A obra xa tivo grande influencia na época do seu descubrimento debido ao seu grao de perfección. Os artistas do Renacemento víronse altamente influídos. Así, Michelangelo inspirouse nela para realizar varias das súas obras, como algunhas das figuras do teito da capela Sistina, particularmente a postura de Amán na parella *Ester e Amán* e *A Serpe de Bronce*, dous dos escravos realizados na tumba de Xulio II, e nos esbozos de *A batalla de Cascina*. Jean de Boulogne inspirouse nela para o seu grupo escultórico *O rapto da Sabina* (1581-1583). En *O Parnaso*, pintura de Rafael, tamén se advirte a semellanza coa cabeza de Laocoonte na figura que representa a Homero. Tiziano, Rubens, El Greco, William Blake e Max Ernst realizaron interpretacións do grupo escultórico.

Nun álbum de Astérix, *Os loureiros do César* (páxina 16), aparece un escravo facendo o pousado de Laocoonte cunhas cordas simulando as serpes.

Foi fonte de inspiración na historia da arte de Alemaña, en escritores de mediados do século XVIII como Winckelmann, Lessing, Goethe, Herder, Novalis e Arthur Schopenhauer. Cada un deles comenta a escultura e as súas reflexións estéticas.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

### Outros artigos 
* Escultura grega
* Guerra de Troia
* Historia da arte occidental

### Ligazóns externas 
* Laocoonte en Art en liña