Taxonomía dos mamíferos

A clase dos **mamíferos** (*Mammalia*) foi definida por Carl von Linné en 1758, na décima edición do seu *Systema Naturae* e, aínda que con notábeis diferenzas como a inclusión dos quirópteros que el considerou máis próximos ás aves, ou do home para o que existiu un clado independente, moitas das teorías e os grupos definidos polo científico sueco permanecen vixentes na actualidade.
[miniatura|300px|Retrato de [Linneo (Carl von Linné), o pai da taxonomía e nomenclatura científica moderna, realizado en 1775.]]

## Propostas recentes 
Os sucesivos descubrimentos paleontolóxicos fixeron que se foran creando novos clados, modificando á vez as relacións entre os existentes. Un exemplo do anterior en referencia á estrutura troncal da xerarquía, sendo as seguintes tres das propostas que se publicaron ao respecto a finais do século XX e principios do XXI:

**Proposta 1**: **McKenna-Bell, 1997**

 ---o ***MAMMALIA*** Linnaeus, 1758
    |-- *Prototheria* Gill, 1872
    `-o *Theriiformes* Rowe, 1988
      |-- *Allotheria* Marsh, 1880 (†)
      |-- *Triconodonta* Osborn, 1988 (†)
      `-- Holotheria Wible & al., 1995

**Proposta 2**: **Wang-Hu-Meng-Li, 2001**

 ---o ***MAMMALIA*** Linnaeus, 1758
    |-- *Gondwanatheria* Mones, 1987
    |-- *Triconodonta* Osborn, 1988 (†)
    |-+-- *Prototheria* Gill, 1872
    | `-- *Allotheria* Marsh, 1880 (†)
    `-- *Holotheria* Wible & al., 1995

**Proposta 3**: **Kielan-Jaworowska-Cifelli-Luo, 2004**

 ---o ***MAMMALIA*** Linnaeus, 1758
    |-o *Yinotheria* Chow & Rich, 1982
    | |-- *Shuotherida* Chow & Rich, 1982 (†)
    | `-- *Australosphenida* Luo & al., 2001 
    |-- *Volaticotheria* Meng & al., 2006 (†)
    `-o *Theriimorpha* Rowe, 1993
      |-- *Triconodonta* Osborn, 1988 (†)
      `--o *Theriiformes* Rowe, 1988
         |-- *Allotheria* Marsh, 1880 (†)
         `-- *Holotheria* Wible & al., 1995

Por outra parte, os cada día máis numerosos avances en xenética molecular precisan con maior exactitude a distancia filoxenética das especies, cunha clara tendencia á aparición de grupos monofiléticos nos niveis de menor rango.

## Os mamíferos na "árbore da vida" 
Os mamíferos son animais vertebrados tetrápodos amniotas, pero a tradución destes termos a grupos taxonómicos no referente á composición e xerarquización dos clados que representan cada un deles supón un continuo debate.

O seguinte cladograma revela o papel que representan os mamíferos dentro da clasificación dos seres vivos:—o *Eukaryota* - Eucariotas
   `-o *Metazoa* Haeckel, 1874 - Metazoos
     `-o *Animalia* Linnaeus, 1758 - Animais
       `-o *Bilateria* - Bilaterais
         `-o *Coelomata* - Celomados
           `-o *Deuterostomia* - Deuteróstomos
             `-o *Chordata* - Cordados
               `-o *Craniata* - Craniados
                 `-o *Vertebrata* - Vertebrados
                   `-o *Gnathostomata* - Gnatóstomos (Mandibulados)
                     |-- *Chondrichthyes* Huxley, 1880 - Condrictios (tiburóns, raias e quimeras)
                     `-o *Teleostomi* - Teleóstomos
                       |-- *Osteichthyes* Huxley, 1880 - Osteíctios (peixes óseos)
                       `-o *Sarcopterygii* Romer, 1955 - Sarcopterixios
                         `-o *Tetrapoda* Haworth, 1825 - Tetrápodos
                           |-- *Amphibia* Gray, 1825 - Anfibios 
                           `-o *Amniota* Haeckel, 1866 - Amniotas
                             |-- *Reptilia* Laurenti, 1768 - Réptiles, aves e dinosauros
                             `-o *Synapsida* Osborn, 1903 - Sinápsidos
                               `-o *Therapsida* Broom, 1905 - Terápsidos
                                 `-o *Cynodontia* Owen, 1861 - Cinodontes
                                   `-o *Mammaliaformes* Rowe, 1988 - Mamiferiformes
                                     `-o ***MAMMALIA*** Linnaeus, 1758 - Mamíferos

## Clasificación dos mamíferos 
Resulta difícil establecer unha versión *oficial* da xerarquización taxonómica dos mamíferos.

Existen algunhas publicacións que conteñen árbores filoxenéticas completas e detalladas que son empregadas de forma xeneralizada neste campo.

### Clasificación de Simpson (1945) 
George Gaylord Simpson publicou en 1945 a súa obra "Principios de Clasificación e Clasificación dos Mamíferos", fonte de moitos dos traballos que neste campo se publicaron na segunda metade do século XX.

Porén, os estudos paleontolóxicos e biomoleculares realizados con posterioridade a ela converteron en obsoletos moitos dos termos nela tratados.

### Clasificación de McKenna e Bell (1997) 
Malcom C. McKenna e Susan K. Bell revisaron a xerarquización taxonómica dos mamíferos de onde resultou a clasificación que leva os seus apelidos.—o *Mammalia*
   |- *Adelobasileus* - Lucas & A. Hunt, 1990 (†)
   |- *Sinoconodon* - Patterson & Olson, 1961 (†)
   |- *Morganucodontidae* - Kühne, 1958 (†)
   `-o *Holotheria*
     |- *Kuehneotherium* - Kermack *et al*., 1968 (†)
     |- *Docodonta* (†)
     |-o *Australosphenida*
     | |- *Ausktribosphenida* (†)
     | `- *Monotremata* - Ornitorrinco e equidnas 
     `-o *Theriimorpha*
       |- *Triconodonta* (†)
       `-o *Theriiformes*
         |- *Multituberculata* (†)
         `-o *Trechnotheria* 
           |- *Symmetrodonta* (†)
           `-o *Cladotheria* 
             |- *Dryolestoidea* (†)
             `-o *Prototribosphenida* 
               |- *Vincelestes* - Bonaparte, 1986 (†)
               `-o *Boreosphenida* 
                 |- *Deltatheroida* (†) 
                 `-o *Theria* 
                   |- *Marsupialia* - Marsupiais
                   `-o *Placentalia* 
                     |-o *Afrotheria* 
                     | |- *Macroscelidea* - Ratas de trompa
                     | |-o *Paenungulata* 
                     | | |- *Proboscidea* - Elefantes   
                     | | `-o *Tethytheria* 
                     | |   |- *Hyracoidea* - Damáns
                     | |   `- *Sirenia* - Manatís
                     | |- *Tenrecoidea* - Tenrecs
                     | `- *Tubulidentata* - Orictéropo
                     |-o *Boreoeutheria* 
                     | |-o *Euarchontoglires* 
                     | | |-o *Archonta* 
                     | | | |- *Dermoptera* - Colugos
                     | | | |- *Primates* - Primates 
                     | | | `- *Scandentia* - Tupaias
                     | | `-o *Glires*
                     | |   |- *Lagomorpha* - Coellos, lebres e picas
                     | |   `- *Rodentia* - Roedores
                     | `-o *Laurasiatheria* 
                     |   |- *Chiroptera* - Morcegos 
                     |   |-o *Ferungulata*
                     |   | |-o *Cetartiodactyla* 
                     |   | | |- *Artiodactyla* - Artiodáctilos: suídos, tilópodos e ruminantes
                     |   | | `- *Cetacea* - Baleas e golfiños
                     |   | |- *Carnivora* - Carnívoros
                     |   | |- *Perissodactyla* - Perisodáctilos: équidos, rinocerontes e tapires
                     |   | |- *Pholidota* - Pangolíns
                     |   `- *Lipotyphla* - Insectívoros
                     `- *Xenarthra* - Armadillos, preguiceiros e osos formigueiros

### Actualizacións da clasificación de McKenna-Bell 
Desde que McKenna e Bell publicaron a súa obra, foron considerábeis os achados de fósiles de mamíferos e os datos achegados polos estudos realizados fixeron necesaria a modificación da estrutura establecida até o momento.

O seguinte cladograma resume algunhas destas incidencias. Pode consultarse unha versión máis completa en Mikoo's Phylogeny Archive:

Nela simplifícase a estrutura dendrítica, catalogando as distintas ordes da clase *Mammalia* até o nivel de subespecie.

### Outras clasificacións 
* '*Clasificación de Vaughan *et al''. (2000)**: Este sistema de clasificación das especies de mamíferos vivos e recentemente extintos é o seguido por moitos dos libros de texto sobre Mastozooloxía.
* **Mikoo's Phylogeny Archive'* é unha publicación web que recolle numerosas propostas da xerarquía taxonómica dos seres vivos con referencias detalladas á historia taxonómica dos mamíferos como parte destes.

 --*Eutheria*
     |
     +--*Xenarthra* (paleoceno) - Armadillos, osos formigueiros e preguiceiros
     |
     `--+--*Pholidota* (eoceno temperán) - Pangolíns
        |
        `--*Epitheria* (cretáceo tardío)
           | 
           `--+--*Insectivora* (cretáceo tardío) - Ourizos, musarañas, toupas, tenrecs...
              |
              `--+--+--*Anagalida*
                 |  |  |
                 |  |  +--*Zalambdalestidae* (†) (cretáceo tardío) 
                 |  |  |
                 |  |  `--+--*Macroscelidea* (eoceno tardío) - musarañas elefante
                 |  |     |
                 |  |     `--+--*Anagaloidea* (†)
                 |  |        |
                 |  |        `--*Glires* (paleoceno temperán)
                 |  |             | 
                 |  |             +--*Lagomorpha* (eoceno) - Coellos, lebres e picas
                 |  |             |
                 |  |             `--*Rodentia* (paleoceno tardío) - Roedores
                 |  |           
                 |  `--*Archonta*
                 |       |
                 |       |--+--*Scandentia* (eoceno medio) - Musarañas arborícolas
                 |       |  |
                 |       |  `--*Primatomorpha*
                 |       |       |
                 |       |       +--*Plesiadapiformes* (†)
                 |       |       |
                 |       |       `--*Primates* (paleocento temperán) - Primates
                 |       |
                 |       `--+--*Dermoptera* (eoceno tardío) - Colugos
                 |          |
                 |          `--*Chiroptera* (paleoceno tardío) - Morcegos
                 |
                 `--+--*Ferae* (paleoceno temperán) - Carnívoros
                    |
                    `--*Ungulatomorpha* (cretáceo tardío)
                         |
                         +--*Eparctocyona* (cretáceo tardío)
                         |    |
                         |    `--+--*Arctostylopida* (†) (paleoceno tardío)
                         |       |
                         |       `--+--*Mesonychia* (†) (paleoceno medio)
                         |          |
                         |          `--*Cetartiodactyla* 
                         |               |
                         |               +--*Cetacea* (eoceno temperán) - Cetáceos
                         |               |
                         |               `--*Artiodactyla* (eoceno temperán) - Artiodáctilos
                         |
                         `--*Altungulata*
                              |
                              +--*Hilalia* (†) 
                              |
                              `--+--+--*Perissodactyla* (paleoceno tardío) - Perisodáctilos
                                 |  |
                                 |  `--*Tubulidentata* (mioceno temperán) - Orictéropo
                                 |
                                 `--*Paenungulata* 
                                      |
                                      +--*Hyracoidea* (eoceno temperán) - Damáns
                                      |
                                      `--+--*Sirenia* (eoceno temperán) - Sirenios
                                         |
                                         `--*Proboscidea* (eoceno temperán) - Elefantes

* Árbore filoxenética dos euterios segundo os datos biomoleculares. Aínda así, os últimos datos confirman a visión clásica.

Estes son algúns exemplos de como evolucionou a clasificación taxonómica dos mamíferos ao longo do tempo:
* Parece ser que *Scandentia* xa non debe clasificarse en *Euarchonta', senón que dependería directamente de *Euarchontoglires*.
* Paradoxalmente, tres das actuais ordes de placentados clasificábanse nunha soa, *Insectivora*, aínda que na actualidade, dúas delas, *Erinaceomorpha* e *Soricomorpha* pertencen á superorde *Laurasiatheria*, mentres que a outra, *Afrosoricida*, pertence a *Afrotheria*.
* Así mesmo, as ordes *Cingulata* e *Pilosa*, que se clasificaban nunha soa, *Xenarthra*, na actualidade foi elevada a superorde. Ademais, armadillos (*Cingulata*) e osos formigueiros e preguiceiros (*Pilosa*), estiveron unha vez clasificados cos pangolíns (*Pholidota*) na orde dos *desdentados*.
* Cos *artiodáctilos* e *cetáceos* tampouco se poñen de acordo as últimas clasificacións publicadas, aparecendo nalgunhas delas como unha única orde: *Cetartiodactyla*.
* A familia dos *Mephitidae*, onde se clasifican as mofetas, é de recente creación, pois tradicionalmente fora clasificada como subfamilia da dos *Mustelidae* (denosiñas, londras, martas, teixugos…), incluíndo ademais os teixugos mofeta (xénero *Mydaus*) que aínda sendo mustélidos, non pertencían á antiga subfamilia *Mephitinae*.

Canto máis descendemos de nivel na escala filoxenética, a dinámica é aínda máis frenética, pois o descubrimento de novas especies, unido aos constantes descubrimentos no campo da paleontoloxía e a bioloxía molecular, dá lugar á creación de novos xéneros, recolocación de novas ou antigas especies nos existentes, e destes dentro de cada familia, facendo das táboas de clasificación taxonómica documentos dinámicos en constante evolución.

## Clasificación dos mamíferos segundo estudos de ADN 
thumb|199px|*Chirogaleus furcifer*
thumb|199px|Aye aye
thumb|199px|Capuchin
[thumb|199px|[Lepus Arcticus]]
thumb|199px|Aplodontia
O estudo dos mamíferos a partir de análises moleculares de ADN revelou nos últimos anos novas interrelacións entre os diferentes mamíferos. Un sistema de clasificación baseado nestas análises revela catro liñaxes de mamíferos placentarios que se diversificaron a partir dun antepasado común durante o período cretáceo.

Esta liñaxe foi a dos *Afrotheria* que hai 110&ndash;100 millóns de anos procederon a evolucionar e diversificarse illadamente en África e Arabia. Os *Xenarthra*, illados en América do Sur, separáronse dos *Boreoeutheria* hai aproximadamente 100&ndash;95 millóns de anos. Os *Boreoeutheria* dividíronse nos *Laurasiatheria* e *Euarchontoglires* hai entre 95 e 85 millóns de anos; estes dous grupos evolucionaron en *Laurasia*.

Despois de decenas de millóns de anos de relativo illamento, África-Arabia colidiu con Eurasia e a formación do istmo de Panamá uniu América do Sur con Norteamérica, facilitando a distribución dos mamíferos observada actualmente. Coa excepción dos morcegos e os roedores murinos, ningún placentado terrestre alcanzou Australasia até que o primeiro ser humano arribou alí, hai aproximadamente 50&nbsp;000 anos.

Porén, estes resultados actualmente son fonte de controversia, por non estar reflectidos, principalmente, os aspectos morfolóxicos. Tamén é importante notar que na maioría dos casos os taxons extintos non están incluídos.

A seguinte táboa de clasificación só inclúe placentados existentes (infraclase *Eutheria*):

'*Clado *Atlantogenata***
**Grupo I: *Afrotheria'''*
* Clado *Afroinsectiphilia*
** Orde *Macroscelidea* 
*** Familia *Macroscelididae*
** Orde *Afrosoricida*
*** Familia *Tenrecidae*
*** Familia *Chrysochloridae*
** Orde *Tubulidentata* 
*** Familia *Orycteropodidae*
* Clado *Paenungulata*
** Orde *Proboscidea*
*** Familia *Elephantidae*
*** Familia *Procaviidae*
** Orde *Sirenia*
*** Familia *Dugongidae*
*** Familia *Trichechidae*
*'Grupo II: *Xenarthra*'*
* Orde *Cingulata* 
** Familia *Dasypodidae*
* Orde *Pilosa*
** Familia *Myrmecophagidae*
** Familia *Megalonychidae*
** Familia *Bradypodidae**
**Clado *Boreoeutheria***
**Grupo III: *Euarchontoglires*'*
* Superorde *Euarchonta*
** Orde *Scandentia*
*** Familia *Ptilocercidae*
*** Familia *Tupaiidae*
** Clado *Primatomorpha*
*** Orde *Dermoptera*
**** Familia *Cynocephalidae*
*** Orde *Primates*
**** Familia *Cheirogaleidae*
**** Familia *Lemuridae*
**** Familia *Lepilemuridae*
**** Familia *Indriidae*
**** Familia *Daubentoniidae*
**** Familia *Lorisidae*
**** Familia *Galagidae*
**** Familia *Tarsiidae*
**** Familia *Callitrichidae*
**** Familia *Cebidae*
**** Familia *Cercopithecidae*
**** Familia *Hylobatidae*
**** Familia *Hominidae*
* Superorde *Glires*
** Orde *Lagomorpha*
*** Familia *Leporidae*
*** Familia *Ochotonidae*
** Orde *Rodentia*
*** Familia *Aplodontiidae*
*** Familia *Sciuridae*
*** Familia *Gliridae*
*** Familia *Castoridae*
*** Familia *Geomyidae*
*** Familia *Heteromyidae*
*** Familia *Dipodidae*
*** Familia *Platacanthomyidae*
*** Familia *Spalacidae*
*** Familia *Calomyscidae*
*** Familia *Nesomyidae*
*** Familia *Cricetidae*
*** Familia *Muridae*
*** Familia *Anomaluridae*
*** Familia *Pedetidae*
*** Familia *Ctenodactylidae*
*** Familia *Hystricidae*
*** Familia *Bathyergidae*
*** Familia *Petromuridae*
*** Familia *Thryonomyidae*
*** Familia *Erethizontidae*
*** Familia *Chinchillidae*
*** Familia *Dinomyidae* 
*** Familia *Caviidae* 
*** Familia *Dasyproctidae*
*** Familia *Agoutidae* 
*** Familia *Ctenomyidae*
*** Familia *Octodontidae* 
*** Familia *Abrocomidae* 
*** Familia *Echimyidae* 
*** Familia *Capromyidae* 
*** Familia *Myocastoridae*
*'Grupo IV: *Laurasiatheria*'* 
* Orde *Eulipotyphla*
** Familia *Solenodontidae*
** Familia *Soricidae*
** Familia *Talpidae*
** Familia *Erinaceidae*
* Clado *Ferungulata*
** Cohorte *Cetartiodactyla*: inclúe as ordes *Artiodactyla* e *Cetacea*
*** Familia *Camelidae*
*** Familia *Suidae*
*** Familia *Tayassuidae*
*** Familia *Hippopotamidae*
*** Familia *Balaenopteridae*
*** Familia *Balaenidae*
*** Familia *Physeteridae*
*** Familia *Hyperoodontidae*
*** Familia *Platanistidae*
*** Familia *Delphinidae*
*** Familia *Pontoporiidae*
*** Familia *Lipotidae*
*** Familia *Iniidae*
*** Familia *Monodontidae*
*** Familia *Phocoenidae*
*** Familia *Tragulidae*
*** Familia *Antilocapridae*
*** Familia *Giraffidae*
*** Familia *Cervidae*
*** Familia *Moschidae*
*** Familia *Bovidae*
** Clado *Pegasoferae*
*** Orde *Chiroptera*
**** Familia *Pteropodidae*
**** Familia *Rhinolophidae*
**** Familia *Emballonuridae*
**** Familia *Craseonycteridae*
**** Familia *Rhinopomatidae*
**** Familia *Nycteridae*
**** Familia *Megadermatidae*
**** Familia *Phyllostomidae*
**** Familia *Mormoopidae*
**** Familia *Noctilionidae*
**** Familia *Mystacinidae*
**** Familia *Molossidae*
**** Familia *Myzopodidae*
**** Familia *Thyropteridae*
**** Familia *Furipteridae*
**** Familia *Natalidae*
**** Familia *Vespertilionidae*
*** Orde *Perissodactyla*
**** Familia *Equidae*
**** Familia *Tapiridae*
**** Familia *Rhinocerotidae*
*** Clado *Ferae*
**** Orde *Pholidota*
***** Familia *Manidae*
**** Orde *Carnivora*
***** Familia *Felidae*
***** Familia *Viverridae*
***** Familia *Herpestidae*
***** Familia *Hyaenidae*
***** Familia *Canidae*
***** Familia *Ursidae*
***** Familia *Otariidae*
***** Familia *Odobenidae*
***** Familia *Phocidae*
***** Familia *Ailuridae*
***** Familia *Mephitidae*
***** Familia *Mustelidae*
***** Familia *Procyonidae''

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Mamíferos
* Taxonomía
* Terioloxía

### Ligazóns externas 
* The Paleobiology Database 
* The Taxonomicon