Garavanzo

[miniatura|Vaíñas sobre a planta aínda verdes do [cultivar *La Bañeza*]]
miniatura|Esquerda: variante india; Dereita: variante europea.
O **garavanzo** (***Cicer arietinum***) é unha planta da familia das leguminosas, igual que o chícharo. Cultívase nas rexións mediterráneas e produce un gran comestíbel. Presenta unha dobre vantaxe: alto contido de glícidos asimilábeis e unha porcentaxe elevada en proteínas vexetais.

A planta do garavanzo mide de 20 a 50&nbsp;cm de altura. O gran, tamén chamado de garavanzo, é redondo e acaba nunha punta. Ao cociñalo (sobre unha hora) conserva a súa forma.

Os seus principais constituíntes son: lípidos, amidón, azucres, sales minerais (fósforo, potasio, magnesio, calcio, sodio, silicio, ferro), arsénico, asparaxina e vitaminas C e B.

A produción mundial de garavanzo está cerca dos oito millóns de toneladas. O garavanzo está ben adaptado aos climas de tipo mediterráneo, como España, Turquía, o Magreb e o sur da Francia. En Galicia pode cultivarse mais non é tan común coma en zonas máis secas coma Castela e o mediterráneo español. O seu cultivo mellora os solos secos e é excelente en rotación, principalmente ao terceiro ano despois do trigo duro.

## Etimoloxía do nome vulgar 
A verba garavanzo (en portugués: *gravanço* ou *grão-de-bico*) é de orixe descoñecida, posibelmente entre no galego a través do castelán (*garbanzo*) ou do portugués, xa que en Galiza non era un cultivo común. Algunhas fontes din que podería vir do gótico *arwaits* (que derivaría no alemán antigo *araweiz* e despois *erbse*, que designa os legumes en xeral) que daría *arvanço* cun g- protético probabelmente asimilada de *garroba* ou *algarroba* (alfarroba en castelán).

## Orixe e distribución 
A orixe da cultura do garavanzo é discutida. Podería situarse con certa seguranza no Mediterráneo Oriental: Grecia, Turquía ou Siria dende onde se espallou axiña a todas a rexións costeiras do Mediterráneo. Pasou posteriormente a Persia, a Asia Central e tamén ao subcontinente indio. Polo que respecta á África subsahariana hai motivos para pensar que se introduciu con éxito na rexión de Ghana, aínda que algunhas especies salvaxes se teñen documentado con maior antigüidade en Abisinia. Os colonizadores españois introducírono nas Américas logo da súa chegada, implantándose con éxito en California, México e nas rexións de clima seco de todo o continente americano. En Galicia pode cultivarse mais non é unha cultura tradicional tan común coma en zonas máis secas coma Castela e o mediterráneo. A diferenza doutros legumes o seu nome apenas aparece en dicionarios galegos tradicionais.
;Etimoloxía:
* ***Cicer***: prestado do latín *cĭcĕr, -ĕris*, co mesmo sentido (Catón, *De Agri Cultura, 2, 10, 24*), mentres *cĭcĕra, -ae* designaba as plantas leguminosas dos xéneros *Lathyrus* e *Psophocarpus*.
* ***arietinum***: do latín *ǎrĭĕtīnus, -a, -um*, referente ao carneiro, derivado de *aries, arietis*, carneiro, que, segundo Plinio o Vello na súa *Historia naturalis *(*18, 24*), designaba un certo tipo de garavanzo.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
### Outros artigos 
* Leguminosa
* Cocido
* Callos

### Ligazóns externas 
* Véxase a análise de baleiros de coleccións *ex situ* para o acervo xenético de ***Cicer*** no Portal de Análise de Baleiros (**Gap Analysis**) dos Parentes Silvestres dos Cultivos (en español)
* Datos económicos no sitio da FAO (en español)
* FAOSTAT: Estatísticas da FAO  (en español)
* INE. Instituto Nacional de Estadística de España (en español)