Lysenkismo

[miniatura|upright=1.35 |[Trofim Lysenko falando no Kremlin en 1935. Detrás del están (de esqauerda a dereita) Stanislav Kosior, Anastas Mikoyan, Andrei Andreev e Iosif Stalin.]]
O **lysenkismo** (, lysenkovshchina, AFI [lɨˈsɛnkəfɕːʲɪnə]; , lysenkivščyna, AFI  [lɪˈsɛnkiu̯ʃtʃɪnɐ]) foi unha campaña política liderada polo biólogo soviético Trofim Lysenko contra a agricultura baseada na xenética e na ciencia na metade do século XX, rexeitando a selección natural en favor dunha forma de lamarckismo, e promovendo o uso de técnicas de vernalización e enxerto.

Máis de 3000 biólogos da corrente de pensamento principal en xenética foron despedidos ou encarcerados e numerosos foron executados na campaña soviética de supresión de opoñentes científicos.]]

A xenética mendeliana, a ciencia da herdanza, que se desenvolveu formando un campo da bioloxía baseado en experimentos a principios do século XX polos traballos de August Weismann, Thomas Hunt Morgan, e outros, construíuse sobre o redescubrimento dos traballos de Gregor Mendel. Estes autores mostraron que as características dun organismo son levadas a cabo por xenes herdados, que estaban localizados nos cromosomas do núcleo celular. Os xenes poden ser afectados por cambios aleatorios (mutacións), e poden ser intercambiados e recombinados durante a reprodución sexual, pero transmítense sen cambios de pais a fillos. Os cambios beneficiosos poden propagarse a través da poboación por selección natural ou, en agricultura, por melloramento de plantas.

A aparición do darwinismo social a finais do século XIX e durante o inicio do XX, que pretendía aplicar á organización da sociedade as ideas da loita pola supervivencia dos máis adaptados (que Darwin aplicara só á evolución biolóxica), chocaba tamén coas interpretacións que facía o marxismo. O darwinismo social xustificaba que os máis ricos e poderosos na sociedade o eran porque eran os mellor adaptados na competencia social, e utilizouse para xustificar a euxénese, o racismo, o imperialismo e o fascismo.

O marxismo-leninismo, que se converteu na ideoloxía oficial da URSS de Stalin, incorporara a evolución darwinista como unha doutrina fundacional, que proporcionaba bases científicas para o seu ateísmo de estado. Inicialmente, o principio lamarckista da herdanza dos caracteres adquiridos era considerada unha parte lexítima da teoría evolutiva, e o propio Darwin recoñecera a súa importancia. que podían herdarse en ratos; Michurin avogaba por un melloramento de plantas dirixido por control ambiental: "Non podemos esperar polos favores da natureza: debemos arrebatarllos a ela.".

Kliment Timiryazev, un divulgador da ciencia en Rusia, tiña simpatía polo comunismo, e aliouse coa nova república soviética. Isto fixo que as súas perspectivas da ciencia fosen máis ortodoxas e amplamente coñecidas. Cando apareceu a teoría do xene a inicios da década de 1900, algúns teóricos do xene promovían o mutacionismo salatacionista como alternativa ao gradualismo darwinista, e Timiriazev argumentou enerxicamente contra el. As posicións de Timiryazev influíron en moitos, incluíndo Michurin.

A agricultura soviética na década de 1930 estaba en crise debido a que Stalin forzou a colectivización das granxas e a erradicación dos granxeiros kulak. A resultante fame soviética de 1932–1933 provocou que o goberno buscase unha solución técnica que servise para manter o seu control político central.

## Na Unión Soviética 
### Postulados de Lysenko 
miniatura|upright|esquerda|Trofim Lysenko en 1938

En 1928, rexeitando a selección natural e a xenética mendeliana, Trofim Lysenko afirmaba ter desenvolvido técnicas agrícolas que poderían incrementar radicalmente o rendemento das colleitas. Estas incluían a vernalización, a transformación de especies (unha especie converténdose noutra), a herdanza dos caracteres adquiridos, e a hibridación vexetativa (ver máis abaixo). Afirmaba en concreto que a vernalización do trigo, expoñendo as sementes á humidade e baixas temperaturas, podía incrementar grandemente o rendemento das colleitas. Afirmaba ademais que podía transformar a especie *Triticum durum* (trigo duro de primavera), en *Triticum vulgare* (trigo de outono común) por medio de 2 a 4 anos de plantación en outono. Esta transición de especies, segundo el, ocorría sen que se orixinase unha forma intermedia. Porén, xa se sabía que isto era imposible, xa que *T. durum* é un tetraploide con 28 cromosomas (4 conxuntos de 7), mentres que *T. vulgare* é hexaploide con 42 cromosomas (6 conxuntos).

[miniatura|*Hibridación vexetativa* lysenkoísta que implica un efecto do [escallo sobre a planta receptora cando se enxerta unha árbore froiteira. A concepción lamarckista de Lysenko está moi debilmente xustificada pola teoría moderna da transferencia horizontal de xenes. Tamén sostiña que cando se enxerta unha árbore, o escallo fai cambiar permanentemente as características herdables da planta base portaenxertos. Na teoría biolóxica moderna, un cambio dese tipo é teoricamente posible por medio de transferencia horizontal de xenes; porén, non hai probas de que isto realmente ocorra, e ademais Lysenko rexeitaba completamente o mecanismo dos xenes. Os medios de comunicación do estado publicaron artigos entusiásticos como "Siberia está transformada nunha terra de hortos de árbores froiteiras e xardíns" e "O pobo soviético cambia a natureza", mentres que calquera que se opuxese a Lysenko era presentado como un defensor do "misticismo, o escurantismo e o atraso." Os xornais controlados polo Partido aplaudían o "éxito" práctico de Lysenko e cuestionaban os motivos dos seus críticos, ridiculizando a timidez dos académicos que instaban a facer a observación paciente e imparcial necesaria para a ciencia. e para acusar os biólogos tradicionais de seren "socavadores" que traballaban para sabotar a economía soviética. Denunciou a distinción entre a bioloxía teórica e a aplicada e rexeitou os métodos xerais como o control de grupos e as estatísticas:

Lysenko presentábase a si mesmo como un seguidor de Ivan Vladimirovich Michurin, un coñecido e querido  horticultor soviético, pero a diferenza de Michurin, Lysenko insistía en usar só técnicas non xenéticas como a hibridación e o enxerto. Stalin persoalmente fixo adicións alentadoras a un discurso de Lysenko, malia o escepticismo do ditador cara a afirmación de Lysenko de que toda ciencia está orientada pola clase. O apoio oficial animou a Lysenko e deulle a el e a Isaak Prezent vía libre para difamar a calquera xenetista que aínda falase contra el. Unha vez que Lysenko se converteu no xefe da Academia Soviética de Ciencias Agrícolas, os xenetistas clásicos empezaron a ser denominados investigadores da "ciencia fascista" e moitos dos opoñentes do lysenkismo, como o seu anterior mentor Nikolai Ivanovich Vavilov, foron encarcerados ou executados, aínda que non por ordes persoais de Lysenko. organizada por Lysenko e aprobada por Stalin. Ao final dela, o lysenkismo foi declarado "a única teoría correcta". Como Lysenko dixo performativamente ao final, "O Comité Central do Partido Comunista examinou o meu informe e aprobouno". Os asistentes consideraron isto como o nacemento dunha nova ortodoxia. Dos 8 científicos que avogaban pola xenética durante a sesión, 3 anunciaron inmediatamente o seu arrepentimento. e a crítica foi denunciada como "burguesa" ou "fascista". O Ministerio de Educación Superior ordenou a todos os institutos biolóxicos seguir inmediatamente a ortodoxia de Lysenko:  Durante varios meses, directivas centrais similares despediron científicos, retiraron libros de texto, e esixiron a eliminación de calquera referencia á herdanza na educación superior. Houbo tamén unha orde para destruír todos os stocks de *Drosophila* (o organismo modelo para estudos xenéticos). (p. 125 

Quizais os únicos opoñentes do lysenkismo durante a vida de Stalin que escaparon de ser liquidados foron os membros da pequena comunidade de físicos nucleares soviéticos: segundo Tony Judt, "é significativo que Stalin deixase os seus físicos nucleares tranquilos e nunca se atreveu a dubidar dos *seus* cálculos. Stalin podía estar tolo pero non era estúpido."

### Efectos sobre os científicos 
En 1948, a xenética foi declarada oficialmente "unha pseudociencia burguesa". Uns 3000 biólogos foron encarcerados, despedidos ou executados por intentar opoñerse ao lysenkismo, e a investigación xenética quedou destruída ata a morte de Stalin en 1953. O rendemento das colleitas soviéticas diminuíu. En 1936, o xenetista norteamericano Hermann Joseph Muller, que se trasladara ao Instituto de Xenética de Leningrado coas súas moscas do vinagre *Drosophila*, foi criticado por burgués, capitalista, imperialista e promotor do fascismo, e regresou aos Estados Unidos a través da España republicana. Iosif Rapoport, que traballaba en mutáxenos, refusou repudiar publicamente a teoría cromosómica da herdanza e sufriu varios anos de relegación como axudante de laboratorio xeolóxico. O libro de Dmitry Sabinin sobre fisioloxía das plantas foi repentinamente retirado da publicación en 1948. El suicidouse en 1951.

Os que apoiaban o lysenkismo eran favorecidos. Oparín defendía firmemente o lysenkismo e foi politicamente favorecido. Aínda que el aparentemente cría con sinceridade no lysenkismo, xa que seguiu mantendo esa crenza mesmo en 1955, despois da súa caída.

Inspirados polo éxito do lysenkismo e pola sesión de 1948 da Academia VASKhNIL, outros campos da ciencia soviética foron tamén acosados, mais por breve tempo e con menos éxito. Houbo campañas en medicina contra os "pavlovianos", en física contra o "einsteinismo reaccionario" e a mecánica cuántica, e en química contra a teoría da resonancia de Pauling. (p. 133  Os científicos soviéticos decatáronse do grande avance en bioloxía molecular, como a carcterización do ADN, e incluso os lysenkoístas que quedaban empezaron a aceptar que o ADN era o material básico da herdanza (se ben aínda rexeitaban a teoría do xene). Os descubrimentos no campo da epixenética adúcense ás veces como unha confirmación tardía das teorías de Lysenko, pero malia a aparente gran semellanza (os caracteres herdables transmitíanse sen alteración do ADN), Lysenko cría que os cambios inducidos polo ambiente eran o mecanismo primario da herdabilidade. Atopáronse efectos epixenéticos herdables, pero son menores e inestables comparados coa herdanza xenética.

## Contido científico 
O lysenkismo, como teoría científica, pretendía substituír a evolución darwinista e a teoría xenética por unha nova teoría que puidese explicar e xustificar os fenómenos que Lysenko dicía que existían, como a vernalización, a transformación de especies, a herdanza dos caracteres adquiridos, a hibridación vexetativa, etc.

A herdanza foi reformulada como "a propiedade do corpo vivo de demandar certas condicións ambientais e de reaccionar dunha certa maneira a elas". (p. 144  Aínda que algúns académicos aceptaban o lysenkismo por razóns políticas, a comunidade científica polaca en gran medida opoñíase a el. Un opoñente notable foi Wacław Gajewski: en represalia, negóuselle o contacto con estudantes, aínda que se lle permitiu continuar co seu traballo científico no xardín botánico de Varsovia. O lysenkismo foi rapidamente rexeitado desde 1956, e en 1958 Gajewski fundou o primeiro departamento de xenética, na Universidade de Varsovia.

Na República Democrática Alemá, aínda que o lysenkismo se ensinaba nalgunhas universidades, tivo moi pouco impacto na ciencia debido ás accións duns poucos científicos, como o xenetista Hans Stubbe, e o contacto científico con institucións de investigación de Berlín Occidental. Non obstante, as teorías lysenkoístas atopábanse nos libros de texto escolares ata a caída de Nikita Khrushchev en 1964.

O lysenkismo dominou a ciencia chinesa desde 1949 ata 1956, período durante o cal a discusión aberta de teorías alternativas como a xenética mendeliana clásica estaba prohibida. Só en 1956 durante un simposio xenético se lles permitiu aos opoñentes do lysenkismo criticalo libremente e argumentar en favor da xenética mendeliana. Nas actas do simposio, cítase a Tan Jiazhen dicindo que "Xa que a URSS empezou a criticar a Lysenko, atrevémonos a criticalo tamén". que fixo unha enérxica defensa pública de Lysenko.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Antiintelectualismo
* *Deutsche Physik*
* Solomon Levit – unha notable vítima 
* Sesión pavloviana
* Politización da ciencia
* "*Pseudociencia burguesa*"
* Controversia da natureza fronte á nutrición

### Bibliografía 
* Denis Buican, ''L'éternel retour de Lyssenko*, París, Copernic, 1978. 
* Ronald Fisher, "What Sort of Man is Lysenko?" *Listener*, **40** (1948): 874–875. Contemporary commentary by a British evolutionary biologist (pdf format)
* Loren Graham, Chapter 6. "Stalinist Ideology and the Lysenko Affair", in *Science in Russia and the Soviet Union* (New York: Cambridge University Press, 1993).
* Oren Solomon Harman, "C. D. Darlington and the British and American Reaction to Lysenko and the Soviet Conception of Science." *Journal of the History of Biology*, Vol. 36 No. 2 (New York: Springer, 2003)
* David Joravsky, *The Lysenko Affair* (Chicago: University of Chicago Press, 1970).
* Richard Levins and Richard Lewontin, "Lysenkoism", in *The Dialectical Biologist* (Boston: Harvard University Press, 1985).
* Anton Lang, "Michurin, Vavilov, and Lysenko". *Science*, Vol. 124 No. 3215, 1956) 
* Valery N. Soyfer, *Lysenko and the Tragedy of Soviet Science* (New Brunswick, New Jersey: Rutgers University Press, 1994). 
* "The Disastrous Effects of Lysenkoism on Soviet Agriculture". *Science and Its Times'', ed. Neil Schlager and Josh Lauer, Vol. 6. (Detroit: Gale, 2001)

### Ligazóns externas 
* SkepDic.com – 'Lysenkoism', The Skeptic's Dictionary
* Lysenkoism, discusión na BBC Radio 4 con Robert Service, Steve Jones & Catherine Merridale (*In Our Time*, 5 de xuño de 2008)