Carya

[miniatura|Follaxe de *[Carya cordiformis.*]]
[miniatura|Amento masculino (candea) de *[Carya illinoinensis*.]]
[right|miniatura|Noces chegadas de *Carya ovata*, a punto de caeren, Andrews, [Carolina do Sur (Estados Unidos).]]

***Carya*** (as nogueiras de pecán) é un xénero de plantas arbóreas, máis raramente arbustivas, da familia Juglandaceae. Inclúe unha trintena de táxones aceptados -entre específicos, infraespecíficos e híbridos- dos case 150 descritos.

##### Etimoloxía 
***Carya***: derivado do grego *κάρυον*, "noz".

## Descripión 
Árbores, máis raramente arbustos, de 3 até 50 de altura, monoicos como todos os representantes da familia, con casca de cor cinsenta ou apardada, lisa con fendas en individuos novos, tornándose engurrada e ocasionalmente profundamente sucada ou exfoliada en escamas laminares ou ben en fitas longas ou largas. As follas son imparipinnadas, con pecíolo de glabro a pubescente ou escamoso e 3-21 folíolos peciolulados de marxe asserado -os distais máis grandes- que miden de 2-26 por 1-14&nbsp;cm. Os amentos masculinos (candeas), pénsiles, son de 3 fascículos de flores con 3-15 estames pubesentes ou non. As flores femininas organízanse en espigas terminais. Os froitos son drupáceos ("drupa involucrada" ou "trima") de invólucro dehiscentes en 4 valvas de suturas lisas ou aladas, con noz comprimida ou non, angulosa ou lisa, suave ou verrugosa, de casca fina ou grosa e de cor parda, ocasionalmente pintada de negro ou marrón. A semente pode ser doce ou amarga.

## Distribución 
Unha ducia de especies son nativas de América do Norte (11 nos Estados Unidos, 1 en México), e unhas 5–6 da China e Indochina. Un certo número de especies foron introducidas en diversas rexións do mundo con fins ornamentais, alimenticios ou industriais.

## Especies e clasificación 
Principais especies:
;Asia:
* '''*Carya* sección *Sinocarya*'* – Nogueiras de pacán asiáticas
:Por exemplo:
:* *Carya cathayensis* Sarg. 
:* *Carya dabieshanensis* M.C. Liu (pode ser sinónimo de *C. cathayensis*)
:* *Carya hunanensis* W.C.Cheng & R.H.Chang 
:* *Carya kweichowensis* Kuang & A.M.Lu 
:* *Carya poilanei* Leroy 
:* *Carya tonkinensis* Lecomte

;Norteamérica:
* *'*Carya* sección *Carya*'* – Nogueiras de pacán típicas
:Por exemplo:
:* *Carya floridana* Sarg. 
:* *Carya glabra* (Mill.) Sweet 
:* *Carya myristiciformis* (F.Michx.) Nutt. 
:* *Carya ovalis* (Wangenh.) Sarg. (tratada coma un sinónimo de *C. glabra* por *Flora N. Amer.*)
:* *Carya ovata* (Mill.) K.Koch 
:** *Carya ovata* var. *ovata* 
:** *Carya ovata* var. *australis* (sin. *C. carolinae-septentrionalis*)
:* *Carya laciniosa* (Mill.) K.Koch 
:* *Carya pallida* (Ashe) Engl. & Graebn. 
:* *Carya texana* Buckley 
:* *Carya tomentosa* (Poir.) Nutt. (sin. *C. alba*)

* *'*Carya* sección *Apocarya*'* – Nogueiras de pacán
Por exemplo:
:* *Carya aquatica* (F.Michx.) Nutt. 
:* *Carya cordiformis*  (Asch.) Graebn. 
:* *Carya illinoensis* K.Koch ; "pacana"
:* *Carya palmeri* W.E. Manning – Mexican Hickory

## Usos 
O xénero ten certa importancia económica: por exemplo, *Carya illinoinensis*, a nogueira de pecán común, e a súa noz, é o produtor máis importante de «noces» de América do Norte, e a madeira das verdadeiras «Nogueiras americanas» é sen igual para a fabricación de mangos de ferramentas por ser moi rexa e resistente a golpes. Tamén estas nogueiras son unha boa fonte alimenticia para a fauna salvaxe sendo moi apreciadas na gastronomía humana.

Por outra banda, *Carya cordiformis* , *C . glabra* , e *C . ovata'' cultívanse extensivamente en Europa central como madeira de construción.

## Notas