open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Kalimantan Central

**Kaimantan Central** (en indonesio *Kalimantan Tengah*), é unha das provincias de Indonesia, unha das cinco provincias de Kalimantan, a parte indonesia de Borneo. 

A súa capital é Palangka Raya e, en 2010, a súa poboación superaba os 2,2 millóns de habitantes, mentres que no 2015 o censo intermedio mostrou un aumento até os 2,49 millóns e, segundo o censo de 2020 a súa poboación era de 2,67 millóns.

A taxa de crecemento da poboación foi de case o 3,0 % anual entre 1990 e 2000, unha das taxas de crecemento provinciais máis altas de Indonesia durante ese tempo; na década posterior a 2010 a taxa media de crecemento anual diminuíu notabelmente ao redor do 1,8 %, pero volveu subir a nos comezos da década de 2010. Máis do que sucede noutras provincias da rexión, Kalimantan Central está poboada polos dayaks, os indíxenas habitantes de Borneo.

## Xeografía 
Kalimantan Central é a terceira provincia indonesia de superficie máis, cos seus 153 564,5 km2 de extensión, aproximadamente 1,5 veces o tamaño da illa de Xava. Limita coas provincias de Kalimantan Occidental e Kalimantan Oriental ao norte, co mar de Xava ao sur, coas provincias de Kalimantan Meridional e Kalimantan Oriental ao leste, e coa provincia de Kalimantan Occidental ao oeste.

As montañas Schwaner esténdense desde o nordeste da provincia até o suroeste, o 80 % das cales están cubertas de bosque denso, pantanos de turbeiras, mangleirais, ríos e terras de agricultura tradicional. As zonas de montaña do nordeste son remotas e non son de fácil acceso. Os montes non volcánicos están espallados nesta zona, incluíndo Kengkabang, Samiajang, Liang Pahang e Ulu Gedang.

O centro da provincia está cuberto de bosques tropicais, que producen vimbios, resina e madeira valiosa. As terras baixas do sur están dominadas por pantanos de turbeiras que se cruzan con moitos ríos. O parque nacional de Sabangau é unha zona de turbeiras protexida recoñecida internacionalmente como santuario do orangután, animal en perigo de extinción. Recentemente os bosques dos pantanos de turba foron danados polo Proxecto Mega Rice, que intentou, sen éxito, converter grandes áreas en arrozais.

O clima da provincia é ecuatorial húmido, cunha estación de chuvias de oito meses e 4 meses de estación seca. As precipitacións son de 2 776 a 3 393 mm ao ano, cunha media de 145 días de chuvia anuais.

## Historia 
Desde o século XVIII o actal territorio da rexión, e os seus habitantes dayak, estaban gobernados polo sultanato musulmán de Banjar. Logo da independencia de Indonesia, despois da Segunda guerra mundial, as tribos dayak exixiron unha provincia separada da daquela provincia de Kalimantan Meridional.

En 1957 dividiuse o Kalimantan Meridional para darlle á poboación dayak unha maior autonomía respecto á poboación musulmá da provincia. O cambio foi aprobado polo goberno indonesio o 23 de maio de 1957, segundo a lei presidencial nº 10 do ano 1957, que declarou a Kalimantan Central a décimo sétima provincia de Indonesia. O presidente Sukarno nomeou o heroe nacional dayak como primeiro gobernador de Palangkaraya, a capital da provincia.

## Notas 
## Véxase tamén
Sacho (instrumento musical)

Un **sacho**, chamado tamén **legón**, **aixada**, **laia** ou **sacha**,  é unha ferramenta agrícola empregada na música tradicional galega para o acompañamento do canto. Como instrumento musical pertence á categoría dos idiófonos percutidos.

## Orixe 
[esquerda|miniatura|180x180px|Sachos no [Folión de Entroido|Folión de Buxán.]]
O emprego musical dos sachos conservouse principalmente nas comarcas do sur de Pontevedra. Alí, antes da chegada da maquinaria agrícola, era costume que os veciños organizasen labradas comunais dos terreos para prepararen a sementeira do millo. Este traballo en común levaba asociados certos cantos e bailes tradicionais, chamados añas, que se desenvolvían ao ritmo marcado polas ferramentas de labranza.

Os sachos tócanse sostendo o mango horizontalmente sobre o ombro coa man esquerda, a carón da folla, ao tempo que coa man dereita se golpea a ritmo cun croio na parte metálica. A man esquerda move o sacho arriba e abaixo lixeiramente seguindo o compás dos golpes. Outro xeito de tocar é mantendo o mango apoiado no chan, suxeito coa man esquerda, mentres a dereita fai o ritmo petando na folla.

Nos entroidos das comarcas de Viana e Terra de Trives tamén se empregan os sachos como instrumentos musicais, se ben os xeito de tocar é diferente. Aquí, utilízanse sen o mango de madeira, agarrándose as follas directamente polo furado da vara, e batendo no metal cun ferro, martelo ou pedra. 

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
*
Emilio Gutiérrez del Arroyo

**Emilio Gutiérrez del Arroyo Fuentes**, nado en Santiago de Compostela e finado na mesma cidade o 10 de xaneiro de 1971, foi un profesor, músico e político galego.

## Traxectoria 
Fillo de Emilio Gutiérrez del Arroyo Cebreiro, comerciante en Compostela. Cego. Colaborou en *El Compostelano* e *El Pueblo Gallego*. Foi nomeado profesor de música do Colexio Nacional de Xordomudos e Cegos de Santiago de Compostela en 1923. Compuxo música de cuplés, e puxo música á zarzuela *De volta a terriña* de Carlos Neira Villamil. Pertenceu ao Partido Republicano Federal de Izquierda Gallega e colaborou no seu órgano *Galicia Federal*. Co golpe de Estado do 18 de xullo de 1936 foi suspendido de emprego e soldo como profesor da Escola de Xordomudos en novembro. No franquismo foi delegado da ONCE en Compostela.

## Notas
Henry Ellenson

**Henry John Ellenson**, nado o 13 de xaneiro de 1997 en Rice Lake, Wisconsin, é un xogador estadounidense de baloncesto profesional.

## Traxectoria 
O 23 de xuño de 2016, Ellenson foi seleccionado na 18ª posición do Draft da NBA de 2016 polos Detroit Pistons. O 19 de xullo de 2016, asinou o seu contrato de rookie cos Pistons. Debutou na NBA o 26 de outubro de 2016, capturando dous rebotes en dous minutos na derrota dos Pistons por 109–91 contra os Toronto Raptors. Durante a súa primeira tempada na NBA, Ellenson foi asignado en varias ocasións ós Grand Rapids Drive, afiliado dos Pistons na NBA D-League. O 9 de febreiro de 2019, Ellenson foi cortado polos Pistons.

O 20 de febreiro de 2019, Ellenson asinou un contrato de dez días cos New York Knicks. Tras varios encontros con boa aportación ó equipo, asinou cos Knicks ata final de tempada.

O 17 de xullo de 2019, Ellenson asinou cos Brooklyn Nets. Tras participar en cinco partidos, os Nets rescindiron o contrato de Ellenson.

O 26 de novembro de 2020, Ellenson asinou un contrato cos Toronto Raptors. O 19 de decembro de 2020, foi cortado polos Raptors. O 10 de marzo de 2021, tras pasar polos Raptors 905, afiliado de Toronto na NBA G League, Ellenson asinou un contrato de dez días cos Toronto Raptors.

O 13 de xullo de 2021, anunciouse a fichaxe de Ellenson por unha tempada polo Obradoiro CAB da Liga ACB.

O 7 de xullo de 2022, Ellenson asinou por unha tempada co Joventut Badalona da Liga ACB.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Perfil en NBA.com 
* Estatísticas en Basketball-Reference.com
Trae Bell-Haynes

**Trae Bell-Haynes**, nado o 5 de setembro de 1995 en Toronto, é un xogador profesional de baloncesto canadense. Cunha altura de 1,88 m xoga na posición de base. Formado na Universidade de Vermont, actualmente xoga para o Casademont Zaragoza da Liga ACB.

## Traxectoria 
Nado en Toronto, Trae Bell-Haynes formouse na Escola Secundaria de Bill Crothers, situada ás aforas da cidade. Alí foi capitán do equipo e líder en anotación. Posteriormente ingresou na Universidade de Vermont. Cos Vermont Catamounts fixo unha media de 11,7 puntos, 3 rebotes e 4 asistencias por partido en catro temporadas, destancando a súa última, onde fixo unha media de 14,6 puntos, 4,3 asistencias e 4,1 rebotes. Durante esta etapa foi escollido habitualmente nos quintetos destacados da conferencia America East e nomeado mellor xogador nas dúas últimas temporadas. Após finalizador a súa estancia universitaria, tras non saír seleccionado no Draft da NBA, disputou a liga de verán da NBA cos Milwaukee Bucks. onde fai unha media de 12,9 puntos e 4,1 asistencias por encontro. Apos finalizar o seu contrato co Breogán, asina co Budućnost VOLI.

### Clubs 
Ao longo da súa carreira, Bell-Haynes ten xogado para os seguintes equipos profesionais:
*  Skyliners Frankfurt (BBL / Eurocup, 2018–2019)
*  Niagara River Lions (CEBL, 2019)
*  Helsinki Seagulls (Korisliiga, 2017−2018)
*  Niagara River Lions (CEBL, 2020)
*  Crailsheim Merlins (BBL, 2020–2021)
*  CB Breogán (ACB, 2021−2022)
*  Budućnost VOLI (Prva A / Eurocup, 2022−2023)
*  Basket Zaragoza (ACB, 2023−presente)

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Perfil en basketball.realgm.com
William Martínez

**William Rubén Martínez Carreras**, nado en Pueblo Victoria, Montevideo, o 13 de xaneiro de 1928 e finado o 28 de decembro de 1997, foi un futbolista uruguaio. Xogaba como defensa e consagrouse no Club Atlético Peñarol. É o único futbolista uruguaio en ser campión do mundo coa súa selección nacional (1950) e co seu club (1961).

## Traxectoria 
Comezou xogando ao fútbol no Sportivo Alba de Victoria e en 1942 entrou no equipo xuvenil do Nacional. Debutou co primeiro equipo en 1943 e catro anos despois fichou polo Racing Club de Montevideo. En 1948 marchou ao Rampla Juniors, onde militou durante sete tempadas antes de asinar co Peñarol.

Foi no Peñarol onde logrou os seus maiores éxitos, capitaneando o equipo na conquista de cinco campionatos de Primeira División consecutivos (1958–1962), dúas Copas Libertadores (1960, 1961) e unha Copa Intercontinental (1961), derrotando nesta última ao Benfica de Eusébio.

En 1963 regresou ao Rampla Juniors, onde xogou catro tempadas máis. A continuación pasou Atlético Junior, de novo Rampla Juniors, Fénix e Central Español, onde rematou a súa carreira en 1970 aos 42 anos. Nos dous últimos equipos actuou como xogador-adestrador.

### Selección nacional 
Foi internacional coa selección uruguaia en 54 ocasións, marcando 2 goles entre 1950 e 1965. Debutou en abril de 1950 contra Chile e formou parte da selección que conquistou o Mundial de 1950 contra o Brasil no Maracanazo, aínda que non disputou ningún dos partidos naquel torneo. No Mundial de 1954, foi un dos tres defensas titulares, xunto a Santamaría e Víctor Rodríguez Varela. Pasaron como primeiros de grupo e eliminaron en cuartos de final a Inglaterra, pero perderon nas semifinais contra Hungría, ao encaixar na prórroga dous goles de Sándor Kocsis. Acodiu a un terceiro Mundial, en 1962 en Chile, pero como suplente.

Disputou ademais catro edicións da Copa América, proclamándose campión en 1956. Xogou o seu derradeiro partido coa selección en 1965, contra Venezuela en Caracas, sendo nese momento o segundo xogador uruguaio da historia con máis internacionalidades (54), só por detrás de Ángel Romano.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Ficha en footballdatabase.eu .
* Ficha en national-football-teams.com .
S Ori 70

**S Ori 70** ou **S Ori J053810.1-023626** é un obxecto astronómico de tipo T que está situado en primeiro plano no cúmulo estelar de Sigma Orionis, que está a aproximadamente 1.150 anos luz de Terra. Foi descuberto o 24 de novembro de 2002 polo equipo de M. R. Zapatero Osorio e E. L. Martín no Observatorio de Roque de los Muchachos. Aínda non se determinou se é unha anana marrón ou un planeta de 3 millóns de anos de idade que forma parte do cúmulo anteriormente citado. As imaxes da espectroscopia no infravermello próximo tomadas 3 anos despois do seu descubrimento levaron ás primeiras medidas do movemento do obxecto. O seu comportamento é significativamente diferente do que se podía esperar; ademais describiuse a súa atmosfera coma de *baixa gravidade* ou unha atmosfera con metalicidade. O pequeno movemento propio do obxecto suxire que está máis lonxe do esperado se fose unha simple anana marrón.

## Descubrimento
O cúmulo aberto Sigma Orionis foi o foco das observacións do equipo de Osorio debido á idade do cúmulo (aproximadamente de 3 a 8 millóns de anos). O cúmulo tamén ten unha extinción baixa, a súa distancia resulta conveniente, e obsérvase que é rico e denso. Usando o Telescopio William Herschel de 4,2 metros para unha mini-procura profunda cun radio de 55 minutos de arco ó cadrado e cunha sensibilidade de 21 magnitudes nas bandas J e H, permitiu ó equipo atopar S Ori 70. Os datos brutos recollidos reducíronse a IRAF (un acrónimo en inglés para redución e análise de imaxes), unha técnica estándar empregada con imaxes de infravermellos próximos; despois de subtrae-lo fondo do ceo e a corrente escura, o espectro do obxecto extraído foi revelado. Éra o membro máis tenue e frío atopado no cúmulo e recibiu o nome de S Ori 70.

### Argumento do estudo inicial
Adam J. Burgasser examinou as afirmacións do descubrimento da anana marrón tipo-T de Osorio e a súa masa baixa verificada espectroscópicamente. Fíxose unha comparación do espectro de banda J entre S Ori 70 e outros obxectos próximos. O espectro da banda J revelou unha morfoloxía espectral distintiva de forma triangular que fora previamente explicada por Osorio e Martin debido á baixa gravidade da superficie. Para ver se se produciran discrepancias semellantes no comportamento da anana T, o equipo de Burgasser comparou os datos das afirmacións de Osorio cos modelos COND estándar. Escalas de lonxitude de onda idénticas interpoladas a través de espectros empíricos e modelos foron suavizadas por procesos de *Gauss*; isto mostrou que os modelos espectrais máis axustados poden producir gravidades distorsionadas para ananas T de tipo tardío, o cal dou coma resultado a subestimación da idade e da masa. Burgasser concluíu que S Ori 70 non é un membro do cúmulo Sigma Ori senón que é unha anana marrón en primeiro plano. Un estudo máis profundo do obxecto suxire que a baixa gravidade non provén da anana de tipo T, senón dunha estrela de fondo próxima. cunha masa de 3&nbsp;Mx, pero necesitase confirmación.

## Notas
José Rodríguez Gerpe

**José Rodríguez Gerpe**, nado en Santiago de Compostela cara a 1894 e finado no mesmo concello o 7 de marzo de 1938, foi un sindicalista e político galego.

## Traxectoria 
Foi mineiro e despois peón. Membro do Sindicato de Peóns de Compostela. Co golpe de Estado do 18 de xullo de 1936 fuxiu. Foi detido en 1937. Xulgado en Compostela por rebelión militar, foi condenado a pena de morte. Foi executado no cemiterio de Boisaca o 7 de marzo de 1938 con Antonio Caldelas e Jesús Regueiro Bueno.
## Notas
Aprendizaxe automática

A **aprendizaxe automática** (en inglés: *machine learning*) é un subcampo da enxeñaría e da ciencia da computación que evolucionou do estudo de recoñecemento de padróns e da teoría da aprendizaxe computacional en intelixencia artificial. En 1959, Arthur Samuel definiu a aprendizaxe automática como o "campo de estudo que da aos computadores a habilidade de aprender sen seren explicitamente programados".  A aprendizaxe automática explora o estudo e construción de algoritmos que poden aprender dos seus erros e facer previsións sobre datos. Estes algoritmos operan construíndo un modelo a partir de entradas co fin de facer previsións ou decisións guiadas polos datos no canto de simplemente seguindo inflexíbeis e estáticas instrucións programadas. Mentres que na intelixencia artificial existen dous tipos de raciocinio (o indutivo, que extrae regras e padróns de grandes conxuntos de datos, e o dedutivo), a aprendizaxe automática só se ocupa do indutivo.

## Tipos de aprendizaxe automática 
A aprendizaxe automática pode clasificarse en tres tipos principais: supervisada, non supervisada e por reforzo. Ademais, a aprendizaxe profunda (*deep learning*) é unha subdisciplina da aprendizaxe automática que se centra no uso de redes neuronais con varias capas (*deep* ou "profundas") que simulen o comportamento do cerebro humano para o procesamento de datos e a detección de padróns para a toma de decisións.

* A **aprendizaxe supervisada** implica adestrar un modelo con datos etiquetados, onde as respostas correctas son coñecidas e o algoritmo aprende a predícelas. 
* A **aprendizaxe non supervisada** implica descubrir patróns en datos sen etiquetar, onde as respostas correctas non son coñecidas. 
* A **aprendizaxe por reforzo** implica aprender a tomar decisións a través da experimentación e recompensa, onde as respostas correctas non son coñecidas de antemán, pero o modelo aprende a través da experiencia.

## Notas 
## Véxase tamén 
* Intelixencia artificial 
* Algoritmo de optimización
* Minaría de datos
* Ciencia de datos
Álvaro Gestido

**Álvaro Antonio Gestido Pose**, nado en Montevideo o 17 de maio de 1907 e finado en Treinta y Tres o 18 de xaneiro de 1957, foi un futbolista uruguaio, de orixe galega. Xogaba como centrocampista e militou toda a súa carreira no Club Atlético Peñarol da Primeira División do Uruguai. Foi internacional coa selección uruguaia, coa que conquistou o Mundial de 1930 e a medalla de ouro nos Xogos Olímpicos de 1928.

Era irmán do presidente uruguaio Óscar Diego Gestido.

## Traxectoria 
Naceu en Montevideo en 1907, nunha familia de raíces galegas, e elixiu a carreira militar ao igual que o seu irmán máis vello Óscar Diego, futuro presidente da República. Desenvolveu toda a súa carreira no Peñarol, dende o equipo da cuarta división ata o de Primeira.

No Peñarol formou un famoso medio do campo xunto ao galego Lorenzo Fernández e a Gideón Silva, conquistando en 1928 e 1929 os seus dous primeiros campionatos uruguaios. Gañou tamén o campionato en 1932 e outros catro entre 1935 e 1938, sendo a primeira vez que un equipo lograba catro consecutivos.

Retirouse do fútbol profesional o 28 de decembro de 1941, nun partido amigable ante o River Plate da Arxentina, no que se conmemoraba o 50º aniversario do Peñarol.

Morreu dun ataque cardíaco o 18 de xaneiro de 1957, meses antes do seu 50 aniversario.

### Selección uruguaia 
Foi internacional coa selección do Uruguai en 25 ocasións, despois de debutar en 1927. Participou nos Xogos Olímpicos de 1928, gañando a medalla de ouro na final contra a Arxentina. Dous anos despois disputou a primeira edición do Mundial de Fútbol celebrada no seu país. Formou medio do campo con Lorenzo Fernández e José Leandro Andrade e xogou todos os partidos, incluída a final contra a Arxentina no Estadio Centenario, onde o seu equipo se proclamou o primeiro campión mundial.

## Palmarés 
**Peñarol**

* **Primeira división do Uruguai (7):** 1928, 1929, 1932, 1935, 1936, 1937, 1938.
* **Torneo Competencia (2):** 1936, 1941.
* **Copa Aldao (1):** 1928.

**Selección do Uruguai**

* **Copa do Mundo (1):** 1930.
* **Xogos Olímpicos (1):** 1928.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Datos do xogador no sitio web oficial da AUF .
Vespinos (tribo)

A dos **vespinos** (*Vespini*) é unha tribo de insectos himenópteros da suborde  dos apócritos, familia dos véspidos e subfamilia dos vespinos.

## Taxonomía 
### Descrición 
A tribo foi descrita en 1771 por Linneo.
**Palaeovespa †* Cockerell, 1906 

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Aguiar, Alexandre P. *et al*. (2013): "Order Hymenoptera". En Zhang, Z.-Q. (ed.): "Animal Biodiversity: An Outline of Higher-level Classification and Survey of Taxonomic Richness (Addenda 2013)". *Zootaxa* **3703**: 1–82.
* Borror, D. J., DeLong, D. M. & Triplehorn, C. A. (1976): *An introduction to the study of insects*, 4ª ed. Nova York, Chicago: Holt, Rinehart and Winston. ISBN 0-0308-8406-3.
* Michener, Charles D. (2007): *The Bees of the World*. 2ª ed. Baltimore: The Johns Hopkins University Press. ISBN 978-0-8018-8573-0.
* O'Toole, Christopher & Raw, Anthony (1999): *Bees of the world*. Londres: Cassell & Co. ISBN 0-8160-5712-5.
* Sharkey, Michael J. (2007): "Phylogeny and Classification of Hymenoptera". *Zootaxa* **1668**: 521–548.
* Vilhelmsen, Lard (2001): "Phylogeny and classification of the extant basal lineages of the Hymenoptera (Insecta)". *Zoological Journal of the Linnean Society* **131**: 393–442.

### Outros artigos 
* Himenópteros
* Apócritos
* Vespoideos
* Véspidos
* Vespinos (subfamilia)
Palaeovespa

***Palaeovespa*** é un xénero extinto de insectos himenópteros da suborde  dos apócritos, familia dos véspidos,  subfamilia dos vespinos e tribo dos Vespini.

## Taxonomía 
### Descrición 
O xénero foi descrito en 1906 polo zoólogo estadounidense, nado en Inglaterra, Theodore Dru Alison Cockerell.

### Etimoloxía 
O nome científico *Palaeovespa* está formado polos elementos  *Palaeo*- e -*vespa*. O primeiro é un prefixo tirado do grego antigo  παλαιός palaiós, "vello", e o segundo do nome do xénro *Vespa*. Literalmente, "as avespas antigas".

### Especies 
Dentro do xénero, o GBIF recoñece as seguines especies:
**† Palaeovespa baltica* Cockerell, 1909
**† Palaeovespa florissantia* Cockerell, 1906  (a especie tipo)
**† Palaeovespa gilletei* Cockerell, 1906
**† Palaeovespa relecta* Cockerell, 1923
**† Palaeovespa scudderi* Cockerell, 1906
**† Palaeovespa socialis* Poinar, 2005
**† Palaeovespa wilsoni* Cockerell, 1915

Porén, en Fossilworks engádese unha máis:
* *† Paleovespa menatensis* Nel & Auvray 2006

## Notas
Vespa luctuosa

***Vespa luctuosa*** é unha especie de insecto himenóptero da suborde dos apócritos, familia dos véspidos, subfamilia dos vespinos, tribo dos Vespini unha das integradas no xénero *Vespa*.

É unha avespa coñecida polo seu potente veleno.

## Taxonomía 
### Descrición 
A especie foi descrita en 1854 polo entomólogo suízo, especializado en himenópteros e ortópteros, Henri Louis Frédéric de Saussure.

## Características do veleno 
O veleno de *Vespa luctuosa* ten a maior toxicidade rexistrada para os ratos de calquera outra especie de avespa. A  LD50 do veleno é de 1,6 mg/kg. A toxicidade (media, contra ratos) por peso do veleno de *Vespa luctuosa* é superior á do avespón xigante asiático, que é máis grande e que ten unha LD50 de 4,0 mg/kg, pero que é responsábel de moitas máis mortes humanas que *Vespa luctuosa* debido ao volume considerabelmente maior de veleno inxectado por picadura.

Ademais de ser a avespa máis velenosa coñecida, *Vespa luctuosa* ten unha das toxicidades máis altas rexistradas de calquera veleno de insecto coñecido. Sábese que o veleno de formigas xénero *Pogonomyrmex* (especialmente *Pogonomyrmex maricopa*), así como a especie de formiga *Ectatomma tuberculatum*, son máis tóxicas.

## Especie invasora en España 
Debido ao seu potencial colonizador e constituír unha ameaza grave para as especies autóctonas, os seus hábitats ou os ecosistemas, esta especie foi incluída no Catálogo español de especies exóticas invasoras, aprobado por Real Decreto 630/2013, de 2 de agosto.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
*Imaxes de *Vespa luctuosa negrosensis* .
Irmandiñas

***Irmandiñas*** é un ensaio de Aurora Marco, publicado en 2021  e editado pola Editorial Laiovento,  gañador do Premio Follas Novas do Libro Galego 2021 na categoría de ensaio e investigación.

Neste ensaio preténdese "recuperar , visibilizar, valorizar e homenaxear mulleres que se entregaron con paixón á defensa da terra e da lingua, ao espallamento do ideal galeguista e republicano, á escrita, ao ensino, ao desenvolvemento editorial galego, á música, ao teatro, á actividade investigadora, á actividade política..." 

Un labor complicado porque como sinala a autora  *"*o desinterese da historiografía galega polas investigacións de xénero, unido á invisibilidade de que foron obxecto as mulleres e a escasa valoración do seu activismo e das súas traxectorias por parte dalgunhas familias, explican que, nesta altura, non poidamos ofrecer uns mínimos trazos biográficos da maioría daquelas doantes, aínda que si reproducimos os nomes de todas porque, como é ben sabido, o que non se nomea, non existe*".*

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Presentación de Irmandiñas na FLIV 2021.
Francisco Ramos Calvete

**Francisco Ramos Calvete**, nado en Ferrol en 1891, foi un sindicalista e político galego.
## Traxectoria 
Albanel, afiliado á CNT de Ferrol. Foi procesado en 1919 pola rotura dunha urna cando se estaba realizando o escrutinio das eleccións municipais. Foi elixido candidato da Agrupación Socialista de Ferrol para as eleccións municipais de 1920. En 1930 era inspector local da Federación del Trabajo de Ferrol. Foi secretario do Sindicato Único del Ramo de la Edificación, e participou no conflito do cuarteis de Sánchez Aguilera. Estivo procesado por inxurias ao presidente do Consello de Ministros e ao Ministro de Traballo. Organizador dun movemento de 48 horas promovido pola CNT e acusado da colocación de explosivos. Ingresou no cárcere de Ferrol o 13 de maio de 1933 por un delito de folga sediciosa, en xuño o gobernador civil decretou a súa liberdade, e foi liberado o día 6. Detido a finais de xaneiro de 1934 en Neda por participar nunha reunión clandestina, foi levado á Escollera.

Co golpe de Estado do 18 de xullo de 1936 fuxiu e foi declarado en rebeldía. Presentouse ás autoridades en 1945, quedando en liberdade. Novamente detido, ingresou no cárcere de Ferrol o 10 de abril de 1948 e foi conducido á prisión da Coruña o 16 de abril. Complicado na causa 40/48 por agachar a un dos encausados, foi condenado a seis meses e un día de prisión menor en outubro de 1948.
## Vida persoal 
Casou en 1915 con Juana Pereira Yáñez.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Apuntes para unha enciclopedia histórica do anarquismo galego (R)
Zuiderzee

O **Zuiderzee** (en neerlandés, *Zuiderzee*, "mar do sur") era unha antiga entrada ou baía pouco profunda do mar do Norte que se internaba na zona noroeste dos Países Baixos, e que se estendía uns 100 km no interior e tiña unha anchura non maior de 50 km, a súa profundidade era duns 4 a 5 m e tiña unha costa de 300 km. Cubría unha superficie de 5000 km². O seu nore significa, en neerlandés, "mar do Sur", o que indica que a orixe do nome provén de Frisia, que se encontra situada ao norte do Zuiderzee.

Durante o século XX a maior parte do Zuiderzee, tras a construción do dique de Afsluitdijk, foi illado do mar do Norte (deixando que a boca de conexión pasara a ser parte do mar de Frisia) e sen a entrada de auga salgada, o corpo de auga transformouse nun lago de auga doce chamado o IJsselmeer (*lago do IJssel*) polo nome do río que desemboca nel (o río IJssel, unha rama do estuario do río Rin). Mediante a súa drenaxe e a construción de pólderes, unha área duns 1500 km² foi recuperada como terra firme, pasando a ser a actual provincia de Flevoland, que en 2011 xa contaba cunha poboación de cerca de 400 000 habitantes.miniatura|Mapa histórico dos Países Baixos (1658) con *De Zuyder Zee*|centro
SM-liiga 2021-2022

A **tempada 2021-2022 da SM-liiga** foi a 47ª edición da máxima categoría do hóckey sobre xeo finlandés. Na copetición participaron un total de 15 equipos, os mesmos que na tempada precedente. O Lukko de Rauma, que defendía o título, non puido revalidalo logo de caer nos cuartos de final fronte a Tappara (4-1), que finalmente se alzou co seu 18º título.

A liga regular comezou o 9 de setembro de 2021 cun partido entre os dous finalistas da tempada anterior, Lukko e TPS, e finalizou o 17 de marzo de 2022.

## Equipos 
## Liga regular 
## Play-offs 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Sitio oficial da competición
Theodore Dru Alison Cockerell

**Theodore Dru Alison Cockerell**, nado o 22 de agosto de 1866 en Norwood, Gran Londres, e finado o 26 de xaneiro de 1948 en San Diego, California (Estados Unidos de América), foi un naturalista anglo-estadounidense, especializado en abellas, 

## Traxectoria 
Cockerell estudou na Facultade de Medicina do Hospital Middlesex e logo emigrou aos Estados Unidos de América, traballando no Museo Americano de Historia Natural, e estudou Botánica de campo en Colorado entre 1887 e 1890. Posteriormente, converteuse en taxónomo, publicando numerosos artigos sobre himenópteros, hemípteros, moluscos e plantas, así como traballos sobre paleontoloxía e evolución.

Desde 1891 a 1901 foi conservador do Museo Público de Kingston, (Xamaica). Foi profesor de Entomoloxía na "Estación Agrícola Experimental de Novo México". Desde 1900 a 1903, foi profesor axudante de Bioloxía na Universidade de Novo México, e desde 1903 a 1904, conservador no "Museo da Universidade de Colorado". En 1904 obtivo a cátedra de Entomoloxía desta Univerdidade, e desde 1906 foi profesor titular de Zooloxía sistemática na mesma Universidade.

Autor de máis de 2 200 artigos en publicacións científicas, realizou numerosas achegas no campo da entomoloxía, principalmente en abellas, coleópteros, paleontoloxía de insectos e outros artrópodos, moluscos e sobre a flora (algas e fungos).

Fixo numerosísimas exploracións, entre outros lugares, á India, Australia, o Perú, Siberia e Suráfrica.

## Lista parcial de publicaciones 
* 1910. *Some Bees of the Genus Augochlora from West Indies*
* 1910. *The Scales of the Mormyrid Fishes*
* 1913. *Observations on Fish Scales*
* 1913. *Some Fossil Insects from Florissant (Colorado)*.
* 1920, *Zoology; a textbook for colleges and universities* (World book company, Yonkers-on-Hudson, N. Y.).

## Honores 
### Epónimos 
* (Asteraceae) *Hymenoxys cockerellii* Wooton & Standl.
* (Convolvulaceae) *Cuscuta cockerellii* Yunck.
* (Crassulaceae) *Cockerellia cockerellii* (Britton) Á.Löve & D.Löve
* (Crassulaceae) *Sedum cockerellii* Britton
* (Malvaceae) *Malvastrum cockerellii* A.Nelson
* (Onagraceae) *Oenothera cockerellii* Bartlett ex de Vries
* (Ranunculaceae) *Delphinium cockerellii* A.Nelson
* (Viscaceae) *Phoradendron cockerellii* Trel.

## Abreviaturas 
* A abreviatura **Cockerell** emprégase para recoñecer a  como autoridade na descrición e taxonomía en botánica.  
* As abreviaturas **Cockerell** e **Ckll.** empréganse para recoñecer a  como autoridade na descrición e taxonomía en zooloxía.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Cockerell, Theodore Dru Alison (1866-1948) no IPNI.
* Traballos do autor no Museo Americano de Ciencias Naturais.
Dereito foral

miniatura|
O **dereito foral** ou **especial** é o ordenamento xurídico civil local ou propio dunha autonomía de España. Coexiste co dereito común estatal, que se aplica de xeito supletorio.

Posúen este dereito só 6 das 17 comunidades autónomas: Aragón, Baleares (con particularidades en cada illa), Cataluña, Galiza, Navarra e o País Vasco (con particularidades segundo o territorio). Así mesmo, está vixente o Foro de Baylío, e na cidade autónoma de Ceuta (de antigo dominio portugués). O País Valenciano, malia ter tido dereitos forais, actualmente non posúe unha regulamentación en vigor a este respecto.

Estes dereitos teñen orixe xeralmente nas cartas de poboamento outorgadas polos reis e señores da Península Ibérica ó fundar poboacións durante a Idade Media. As cartas tiñan como obxectivo principal o ordenamento do territorio e regulaban as condicións xurídicas do asentamento, así como as relacións entre os poboadores e o señor da terra, constituíndo a primeira manifestación da lei local. Co crecemento das localidades e o aumento das relacións entre elas, as cartas de poboamento fóronse unificando en normas xurídicas comúns, que se estabelecían en forma de foros, isto é, un estatuto xurídico aplicábel a un territorio. Con todo, a fonte do dereito tamén pode ser de orixe consuetudinaria, como é o caso de Galiza.

## Notas 
## Véxase tamén 
* 
* 
*
Constante Campa Santos

**Pacífico Constante Campa Santos**, coñecido como **Constante de Correa**, nado na Ponte do Porto (Camariñas) o 15 de abril de  1911 e finado en Esteribar o  6 de xuño de 1938, foi un sindicalista galego.

## Traxectoria 
Xornaleiro e muiñeiro da Ponte do Porto, membro do Sindicato de Oficios Varios da CNT. Logo do golpe de Estado do 18 de xullo de 1936 participou no comité de defensa da República. Foi detido e trasladado do cárcere de Corcubión ao cárcere da Coruña o 7 de xaneiro de 1937. Xulgado en consello de guerra o 24 de febreiro con Andrés García Ferreiro, Ramón Carballo Tajes, Ventura Andújar Méndez, Manuel Mouzo Mouzo e Gumersindo Lema, foi condenado a cadea perpetua. Trasladado ao forte de San Cristovo de Pamplona o 13 de xuño de 1937, participou na fuga masiva do 22 de maio de 1938 e foi abatido pola forza pública en Esteribar o 6 de xuño. En maio de 1941 foille conmutada a pena pola de sete anos de prisión maior. En xaneiro de 1943 abríronlle expediente de responsabilidades políticas. O seu cadáver non foi atopado.

## Notas
Lidia Cao

**Lidia Cao**, nada en Santiago de Compostela en 1997, é unha ilustradora e muralista galega residente en Ordes. 

## Traxectoria 
É Técnica Superior en Ilustración pola EASD Pablo Picasso da Coruña e en 2016 comezou co muralismo a través de varios obradoiros.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
*Perfil de Behance de Lidia Cao
Juan Luis Vega Prada

**Juan Luis Vega Prada**, nado en L'Arena (Sotu'l Barcu) en 1935 e finado en Oviedo o 25 de marzo de 1983, foi un avogado e escritor asturiano.

## Traxectoria 
De 1940 a 1965 residiu en Ribadeo e colaborou en *La Comarca del Eo* con artigos sobre aspectos históricos que recolleu anos despois no libro *Temas ribadenses*. Licenciado en Dereito. Publicou obras de temática asturiana e dous libros sobre Ribadeo.

## Obras 
* *Los ribadenses de antaño* (1978).
* *La crónica privada del escribano Reconco. Avilés, 1750-1781* (1979).
* *Temas ribadenses* (1980).
### Artigos 
* "El coto de Ranón y su hijuela de San Juan del puerto de la Arena según el catastro de Ensenada" en *Boletín del Instituto de Estudios Asturianos* (1978).
## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Juan Luis Vega Prada
Supremme de Luxe

**Supremme de Luxe**, nado en Madrid o 6 de xaneiro de 1978, é un drag queen, cantante e presentadora de televisión española.

## Traxectoria 
[miniatura|Supremme de Luxe cantando xunto a [Kika Lorace no Mercado de San Antón durante o Orgullo de Madrid en 2017.]]
Comezou a súa carreira artística no mundo *drag* en 1997, actuando en diversas salas do seu Madrid natal. Realizou espectáculos e foi mestre de cerimonias en diversos eventos LGTB. Tamén fixo proxectos teatrais como *Encerradas en un Pryconsa*, *Ellas cantan, ellas cuentan*, *Tranxformers* ou *Retromanía*. En 2021 foi protagonista do espectáculo *Intimísimo*. Ese mesmo ano foi elixido como presentador para o programa de televisión *Drag Race España*.

### Carreira musical 
En 2012 publicou o seu primeiro álbum titulado *Ahora yo*. Ademais, tamén lazou varios sinxelos como "Basta ya" (2016), "Getting High" (2017), "Resurgir" (2019) ou "Ener-G2" (2020). A súa canción "Miénteme" foi incluída no repertorio oficial do World Pride 2017 que editou Universal Music.

## Filmografía 
### Cinema 
### Programas de televisión 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
*La Prohibida
RuPaul

**RuPaul Andre Charles**, nado o 17 de novembro de 1960 en San Diego, California, é un drag queen, actor, modelo, cantante, compositor, presentador de televisión e autor estadounidense. Dende o ano 2009, produce e presenta o programa de televisión ''RuPaul's Drag Race*, polo que recibiu oito Premios Primetime Emmy. Considérase como o drag queen máis exitoso a nivel comercial nos Estados Unidos de América. En 2017, apareceu na lista das 100 persoas máis influentes da revista *Time 100*. En 2019, na revista *Fortune* afirmábase que era "probabelmente o drag queen máis famoso do mundo".

## Traxectoria 
RuPaul estudou artes escénicas en Atlanta, Xeorxia. Acabou radicando en Nova York, onde se converteu nunha figura popular nos clubs LGTB da cidade. Acadou fama internacional como drag queen co lanzamento do seu primeiro sinxelo, "Supermodel (You Better Work)", incluído no seu primeiro álbum de estudio *Supermodel of the World* (1993). En 1994, fíxose representante de MAC Cosmetics, recadando cartos para a Fundación Mac AIDS e sendo o primeiro drag queen en levar unha gran campaña de cosméticos. Nese mesmo ano, conseguiu o seu primeiro programa en VH1 chamado *The RuPaul Show*. Presentouno durante máis de 100 episodios mentres compartía programa de radio en WKTU con Michelle Visage. Continou a súa carreira como artista e publicou 14 álbums de estudio, entre os que se inclúen *Foxy Lady* (1996), *Ho Ho Ho* (1997), *Champion* (2009), *Glamazon* (2011) e *Born Naked* (2014).

RuPaul tamén apareceu en filmes como *Crooklyn* (1994), *The Brady Bunch Movie* (1995), *To Wong Foo, Thanks for Everything! Julie Newmar* (1995), *But I'm a Cheerleader* (1999), *Hurricane Bianca* (2016), a serie de Comedy Central *Broad City* (2017) e *Girlboss* (2017), *Grace and Frankie* (2019) e *AJ and the Queen* (2020). Tamén publicou tres libros: *Lettin' It All Hang Out* (1995), *Workin' It! RuPaul's Guide to Life, Liberty, and the Pursuit of Style* (2010), e *GuRu* (2018). 

O seu programa *RuPaul's Drag Race* leva 13 tempadas nos Estados Unidos de América e 2 no Reino Unido (até o ano 2021). O programa tivo éxito mundial e inspirou 6 formatos internacionais, así como varios spin-offs como, *RuPaul's Drag U*, *RuPaul's Drag Race All Stars* e *RuPaul's Secret Celebrity Drag Race*. Tamén apareceu como convidado en series como *Skin Wars*, *Good Work* e *Gay for Play Game Show Starring RuPaul*. En xuño de 2019 estreou o seu programa de entrevistas *RuPaul'', pero foi cancelado despois de 3 semanas de proba.

## Notas
Bioko Norte

**Bioko Norte** é unha das 8 provincias que compoñen a república de Guinea Ecuatorial, a segunda máis poboada, detrás da provincia Litoral, nas costas da rexión continental (Río Muni).

Situada na parte norte da illa de Bioko, limita ao sur coa provincia de Bioko Sur e ao oeste, norte e leste co golfo de Guinea. A súa capital é a cidade de Rebola, situada a poucos quilómetros ao sueste da capital do estado, Malabo.
 
O seu gobernador é Salvador Bolekia, do Partido Democrático de Guinea Ecuatorial (un partido único que, desde a independencia, goberna a República).

## Xeografía 
300px|thumb|left|Sitación da provincia en Guinea Ecuatorial
Localízase xeograficamente entre os 3°40′&nbsp;N e os 8°50′&nbsp;L, no golfo de Guinea, a uns 40&nbsp;km ao oeste das costas do Camerún. O deshabitado illote Horacio, situado na costa norte da provincia (), conta cun faro.

O asentamento máis pequeno da provincia, Santiago de Baney, encóntrase na parte nordeste da provincia. 

Na costa nordeste está a estación turística de Sipopo, que ten un hotel de 200 cuartos dirixido pola cadea hoteleira Sofitel, o "Sofitel Malabo Sipopo Le Golf". 

Cuberta polo bosque tropical e con pouco desenvolvemento urbano, a parte central sur inclúe parte do Parque Nacional do Pico Basilé (antigo Pico de Santa Isabel), que é un volcán e a maior montaña da illa de Bioko, e ao tempo de Guinea Ecuatorial, cunha altura de 3 011 msnm. O parque nacional ten unha extensión de 330 quilómetros cadrados, e creouse no ano 2000.

Hai minas antipersoa nos bosques de Rebola, Baney e o val do Moca.

## Demografía 
A provincia está habitada por individuos da etnia Bubi que falan a lingua bubi.  

O poeta Gerardo Behori Sipi Botau, nado en 1960 en Rebola e que agora vive nos Estados Unidos, é de ascendencia Bubi. Foi membro da Unión Bubi grupo sociopolítico e logo partido político creado para representar os intereses do pobo Bubi da illa de Bioko, que pretendía a incorporación da illa a España ou, no seu defecto, unha administración para a illa diferente da de Río Muni. 

Así mesmo Juan Balboa Boneke, tamén nacido en Rebola, escritor e político ecuatoguineano (pai da cantante Concha Buika), membro do Movemento para a Autodeterminación da Illa de Bioko e que foi ministro nun dos gobernos de Teodoro Obiang até que, por discrepancias políticas, en 1994 exiliouse en Valencia.

## División político-administrativa 
A provincia está constituída polos seguintes municipios e distritos.

### Municipios 
* Malabo
* Baney
* Rebola

### Distritos 
* Malabo (*con 11 Consellos de Poboado*)
* Baney (*con 12 Consellos de Poboado*)

## Galería 

Islotes Horacio 1.JPG|Illote Horacio

## Notas
Illa do Castelo

**Illa do Castelo** (*Illa Herbosa*) é unha illa galega da provincia da Coruña, situada fronte ao cabo Touriñán, Muxía. O seu nome ven dos restos de pedras no alto da illa e que poderían pertencer a unha construción tipo torre ou faro. Pódense ver os restos dunha muralla no lado leste e outra feita de perpiaño, que debería ser unha entrada no extremo sur. Segundo algúns escritos, indican aquí unha torre de Augusto que serviría de faro. 

## Xeografía 
Só se pode acceder a illa a través dunha cama de seixos durante determinados días do ano. Só está aberta a visitas durante mareas vivas e só durante unhas horas, porque existe o risco de quedar illado nela coa subida do mar, a escasos metros do continente, pero sen a posibilidade de volver a pé.

## Historia e lenda 
O Castelo tamén está chea de historias e lendas. No puramente físico, aínda se observan restos xa moi deteriorados na parte superior, que poderían corresponder a unha construción, ao estilo dunha torre ou dun faro. Ademais, cara á parte oriental do illote aínda quedan vestixios dun muro perimetral, mentres que no seu extremo sur estas pezas son de pedra labrada.

Xa no plano da especulación histórica, algúns autores situaron aquí a Torre de Augusto, á que se referiu o historiador romano Pomponio Mela, dentro da súa descrición das terras habitadas polos nerios, como un punto no que o trazado do litoral cambia a súa orientación significativamente.
Luba

**Luba** pode referirse a:

* **Luba**, municipio da provincia de Abra (Filipinas).
* **Luba**, cidade de Guinea Ecuatorial, na illa de Bioko.
* **Luba**, etnia do sueste da República do Congo.
* **Imperio luba**, antigo Estado centroafricano, fundado pola etnia luba.
Luba, Guinea Ecuatorial

**Luba**, ou **San Carlos de Luba**, é unha cidade costeira, solleira e acolledora, a segunda máis grande da illa de Bioko en Guinea Ecuatorial, situada a 52 quilómetros de Malabo, que é a capital da provincia de Bioko Sur.

## Historia 
A baía de Luba foi descuberta en 1471 polo explorador portugués Fernão do Pó (Fernando Poo). Na baía de Boloko, o conde de Arjelejos (brigadier Don Fernando Felipe de los Santos Toro) desembarcou o 24 de outubro de 1778 para tomar posesión dos Territorios do golfo de Guinea, ao mando dos buques *Santa Catalina*, *Soledad* e o bergantín *Santiago*, tomando posesión do lugar en nome do rei de España Carlos III, construíndo unha pequena poboación na baía. 

A cidadela foi bautizada como "San Carlos" debido a que o brigadier conde de Argelejos e o tenente coronel Primo de Rivera desembarcaron por primeira vez, enarbolando a bandeira española, naquelas praias fernandinas, baixo o reinado de Carlos III, en honor ao cal déuselle ese nome á poboación da baía.

Durante a ditadura de Francisco Macías Nguema cambiouse o nome a San Carlos de Luba en honor a Luba, xefe (*botuku*) do poboado bubi de Balaché, quen encabezara unha revolta contra os españois en 1910 (o seu corpo descansa á entrada da cidade de Luba). Existen igualmente varias rúas en cidades do país, co nome de *Botuku Luba*, na súa memoria. En xaneiro de 1998 produciuse unha revolta bubi, cuxos eventos principais ocorreron en Luba.

## Xeografía 
miniatura|305px|Porto de Luba en 2013
Luba encóntrase na costa oeste da illa, baixo montes volcánicos. Durante a colonización española foi un importante centro turístico internacional.

En 1999 inaugurouse un porto preto da cidade, creando un acceso en augas profundas para buques máis grandes, unha alternativa ao conxestionado porto de Malabo, para subministrar combustíbel, auga e outros materiais, e  para a exportación de madeira e, desde o ano 2002, de petróleo.

A poboación estimada de Luba en 2003 era de 6 800 persoas, e en 2011, de 23 870.

Chama a atención a súa praia de area branca, de aproximadamente 4 km de lonxitude.

En 2010 iniciouse a construción dunha nova autoestrada desde Luba, vía Belebú Balachá, até a Reserva científica da Caldeira de Luba de San Antonio de Ureca, cerca da costa sur da illa de Bioko.

## A Gran Caldeira 
Durante os anos desde 1960 a 1968 realizáronse tres expedicións ao interior da Reserva Científica da Caldeira San Carlos (hoxe Luba). As expedicións realizáronse nos períodos 1962-1963 e 1965-1966, participando o entón periodista Luis Marhuenda, varios sacerdotes claretianos e un fotógrafo profesional, con profusión de publicacións en texto e imaxes na prensa e radio local da época. Chegouse até o interior da Gran Caldeira e deixáronse nela marcos de marcación. A última excpedición, efectuada por membros da Orde claretiana, realizouse desde o l2 ao 13 de xaneiro de 1966.

Naquelas datas, as selvas do interior da Gran Caldeira eran verdaderamente virxes, e ningún europeo as penetrara até entón. Os datos están publicados e pódense consultar en números da revista mensual da época *"La Guinea Española"*, editada pola Orde claretiana.

## Notas
Isabel Rodríguez García

**Isabel Rodríguez García**, nada en Abenójar, provincia de Cidade Real, o 5 de xuño de 1981, é unha avogada e política española, deputada no Congreso dos Deputados polo PSOE e que dende xullo de 2017, presidiu a Comisión de Xustiza. En xullo de 2021, foi nomeada ministra de Política Territorial por Pedro Sánchez e, tamén, voceira do seu goberno. En novembro de 2023 foi nomeada ministra de Vivenda e Axenda Urbana.

## Traxectoria 
Estudou Dereito na Universidade de Castela-A Mancha, obtendo o título en 2004. Foi secretaria xeral da Comisión Executiva Provincial de Cidade Real.  

Nas eleccións de 2004, gañou un escano no Senado por Cidade Real, nas filas do PSOE, converténdose na senadora máis nova da historia de España. Na cámara alta ocupou os cargos de viceportavoz da Comisión de Xustiza e membro da Comisión de Defensa. Os seus relatorios foron o Anteproxecto de lei sobre o acceso ás profesións de avogado e fiscal e a Proposta de lei sobre igualdade de homes e mulleres na orde de sucesión dos títulos de nobreza. Tamén participou na Proposta de lei orgánica para modificar a lei orgánica 6/1985, do 1 de xullo, do poder xudicial, para perseguir, extraterritorialmente, a práctica da mutilación xenital feminina.  

En xuño de 2007, deixou o seu posto no Senado para ocupar o posto de directora xeral de Xuventude na Xunta Comunitaria de Castela-A Mancha.  

En xuño de 2017, pasou a formar parte da nova dirección do PSOE como adscrita á Secretaría Xeral e, un mes despois, en xullo de 2017, foi elixida presidenta da Comisión Nacional de Xustiza, por mor da dimisión de Margarita Robles tras ser nomeada voceira do grupo parlamentario socialista. 

En 2019, abandonou o Congreso para presentarse como candidata á alcaldía de Puertollano, e gañala na eleccións municipais de 2019 co 44,77% dos votos. Dous anos despois, o 11 de xullo de 2021, houbo de renunciar á alcaldía de Puertollano, ao ser nomeada como Ministra de Política Territorial e voceira do Goberno de Pedro Sánchez.

## Cargos 
### Cargos electos 
* De marzo de 2004 a xuño de 2007: senadora por Cidade Real
* De novembro de 2011 a maio de 2019: deputada nacional no Congreso dos Deputados por Cidade Real

### Cargos gobernamentais 
* Na Xunta de Comunidades de Castela-A Mancha:
** De xuño de 2007 a setembro de 2008: Directora Xeral de Xuventude
** De setembro de 2008 a xuño de 2011: voceira do goberno de Castela-A Mancha.
* Do goberno de España: 
** Dende xullo de 2021, Ministra de Política Territorial e voceira do goberno.
** Dende novembro de 2023, Ministra de Vivenda e Axenda Urbana.

### Cargos orgánicos 
* De abril de 2005 a agosto de 2008: secretaria xeral das Xuventudes Socialistas de Cidade Real (JSCR)
* De xullo de 2008: secretaria de Comunicación e voceira do PSOE de Castela-A Mancha (PSCLM-PSOE), cargo que xa non exerce.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Ficha na X Lexislatura no Congreso dos Deputados
* Ficha na XI Lexislatura no Congreso dos Deputados
* Ficha na XII Lexislatura no Congreso dos Deputados
* Ficha no Senado