Misterio (teatro)

miniatura|*Misterio de Elx*, escena do descenso do anxo na "Mangrana".

O **misterio** é un drama relixioso cristián medieval que pon en escena pasaxes das Sagradas Escrituras e, con preferencia, da vida, paixón e morte de Xesús. Desenvolvéronse en gran parte de Europa entre os séculos XIII e XVI. Ao primeiro representábanse dentro dos templos ou nos pórticos, e máis tarde nas prazas das cidades e vilas pero sempre autorizadas e amparadas polas autoridades eclesiásticas.

## Significados e desenvolvemento 
O termo *misterio* (do latín «mysterium», cerimonia) fai referencia ao tipo de representación mais tamén está en relación co *mester*, oficio dos gremios responsables de conservar e representar estes dramas relixiosos.

A súa orixe está nos diálogos dramatizados en latín que se realizaban no interior dos tempos que no curso do tempo van evolucionando:, con diálogos máis elaborados e con acción dramática, cunha tendencia a aumentar o número de participantes na representación, integrando actores laicos, e a partir de 1210 en exclusiva, ao prohibir unha bula papal a actuación dos relixiosos , abandonando o interior das igrexas, saíndo ás rúas e por veces facéndose itinerante, utilizando a lingua vulgar en contraposición co emprego do latín nos oficios e ampliando a temática relixiosa, máis alá da vida de Xesús, contando as vidas dos santos ou os milagres da Virxe, liberando o modelo do drama sacro do xugo relixioso, mesturándose en certo xeito co teatro profano medieval.

## Diferentes tradicións 
### Misterios franceses 
miniatura|Representación do misterio de Santa Apolonia segundo unha miniatura do Libro das horas de Étienne Chevalier
En Francia os *misterios* franceses coñeceron un gran desenvolvementos, chegando algúns a ser moi longos, con máis de 60.000 versos, centos de personaxes e representacións que duraban varios días e que se celebraban en catedrais, como as de Nevers, Reims, Orleáns ou Compiègne por mor das celebracións do Nadal, Epifanía, Ascensión e San Xoán Bautista. Son multitude as obras coñecidas, pero a peza mestra sobre a que se asenta o xénero é ''Le Jeu d'Adam* , do século XII, outras pezas coñecidas son *Le Mystère de la Passion*, atribuído a Eustache Marcadé (c. 1425) ; 24 944 versos e catro días de representación, *Le Mystère du siège d'Orléans*, (1439) *Le Mystère de Troie*, de Jacques Millet (1463),*La Passion*, de Arnoul Gréban (1452); 34 574 versos, 400 personaxes e catro días de representación, *Le Mystère des Actes des Apôtres*, de Simon e Arnoul Gréban; 60 000 versos e 494 personaxes, *La Passion*, de Jean Michel (1486) ; 65 000 versos, *La Résurrection*, de Jean Michel, 20 000 versos, 105 personaxes e tres días de representación, 3 journées de représentation.

### Misterios occitanos 
Dos misterios occitanos do século XIII apenas se conservan restos, constituíndo o século XIV é o período máis orixinal do misterio occitano, con dúas pezas importantes, a *Passion Didot* e sobre todo *Jeu de Sainte Agnès*, considerada a obra máis remarcable do teatro occitano anterior a 1500. Os século XV e XVI foron fecundos con numerosas mencións nas fontes históricas de celebracións de misterios, dividíndose os textos conservados en dous grupos, os coñecidos como misterios rouergats, conservados un códice, e que tratan da creación, a historia de Cristo e o xulgamento definitvo e outro grupo de carácter haxiográfico como *Istorio de Sanct Poncz* ou *Istoria Petri et Pauli*, con algunhas pezas que non se encadran en ningún dos dous grupos como *Ludus sancti Jacobi* ou *Lou Mysteri des Rampans*

### Misterios cataláns 
Hai abondosos documentos conservados sobre o drama sacro medieval nos territorios de lingua catalá. Xa en 1380 hai noticias da representación na diocese de Xirona, do *Misteri del Martiri del molt gloriós Sant Esteve*; e nesa época tamén dos *misteris del Bisbetó* en Montserrat. E entre os últimos, o *Victoria Christi*, escrito por Bartolomé Palau no século XVI. Pero o máis coñecido é o Misteri de Elx, que se escenifica cada 14 e 15 de agosto no interior da Basílica de Santa María desde a segunda metade do século XV. É única por se representar sen interrupción ata a actualidade, superando a prohibición que desde o Concilio de Trento había para representar obras teatrais no interior das igrexas, grazas a unha bula concedida polo papa Urbano VIII en 1632.

### Misterios casteláns 
En castelán o exemplo máis antigo é o *Auto de los Reyes Magos*, de finais do século XII e representada en Toledo, seguindo as tradicións desenvolvidas nas catedrais francesas. Consérvanse moitas obras, as máis coñecidas son *Nacimiento de Nuestro Señor* de Gómez Manrique, que se representaba no mosteiro de Calabazanos), da segunda metade do século XV; a *Tragedia llamada Josephina* de Miguel de Carvajal e o*Auto de las Cortes de la Muerte* de Carvajal e Luis Hurtado, ámbalas dúas do século XV; e a *Farsa sacramental en coplas* de Hernán López Yanguas, contra 1520. Da tradición dos misterios casteláns xurdiu o Auto sacramental que perviviu ata o século XVIII.

### Misterios italianos 
Coñecidos como «sacre-rappresentazione», desenvólvense entre os séculos XV e XVI: *Rappresentazione di Sant'Orsola vergine et martire’’, *La rappresentazione dei Santi Giovanni e Paolo*, de Lourenzo de Medici; *Rappresentazione di San Giorgio come ferisce il drago*, de Feo Belcari ou *Rappresentazione di Santa Guglielma*, de Antonia Pulci (1452-1501)

### Misterios ingleses 
Os *misterios* ingleses, coñecidos como «miracle-play», consérvanse reunidos en varias coleccións, York (84 pezas) Chester (con 24 pezas), Towneley (30 pezas) e a de Coventry (de 42 pezas), practicamente cada condado ou cidade importante tiña o seu ciclo.

Eran os gremiales os encargados de ofrecer as representacións, cada un dispuña do seu propio recinto ou escenarios móbiles itinerantes.

### Misterios córnicos 
Coñécense tres misterios en córnico, coñecidos como Ordinalia, datados a finais do século XIV: *Origo Mundi*, *Passio Christi* e *Resurrexio Domini *.

### Misterios alemáns 
Os mellores documentados son os de Santa Catarina de Alexandría e o de Santa Dorotea, ambos os dous do século XIV. Aínda se representan as «Passionspiel» en Oberammengau, o o «Osterpiel» de Viena e algunhas pezas natalicias como as «Weihnachtpiel».

### Misterios croatas 
A partir do século XV desenvolvéronse misterios en croata na cidades do Adriático, sendo os máis coñecidos *Mirakul slavne dive Marie*, *Prikazanje historije sv. Panucija* e *Prikazivanje života sv. Lovrinca*

## Notas