Tanzania

**Tanzania**, oficialmente **República Unida de Tanzania** (en suahili: Jamhuri ya Muungano wa Tanzania), é un país da África oriental, dentro da rexión dos Grandes Lagos Africanos. Limita ao norte con Uganda e Kenya, ao leste polo océano Índico, ao sur por Mozambique, por Malawi e por Zambia e ao oeste por Burundi, por Ruanda e pola República Democrática do Congo, fronteira exclusivamente lacustre, a través do Lago Tanganica. O país inclúe tamén o arquipélago de Zanzíbar, no Índico. O Kilimanjaro, a montaña máis alta de África, está situada no nordeste de Tanzania. Segundo as Organización das Nacións Unidas, Tanzania ten unha poboación de 63,59 millóns, polo que é o país máis poboado situado totalmente ao sur do ecuador.

O país está dividido en 30 rexións administrativas: cinco na área semi-autónoma do arquipélago de Zanzíbar e 25 no continente, na antiga Tanganica. O xefe do estado é o Presidente Jakaya Mrisho Kikwete, elixido en 2005. Dende 1996, a capital oficial de Tanzania e Dodoma, onde está localizada a Asemblea Nacional e as oficinas do goberno. Entre a súa independencia e 1996, a principal cidade costeira, Dar es Salaam, serviu como capital política. Segue a ser a principal cidade comercial do país e numerosas institucións do goberno seguen localizadas alí. É tamén o porto máis importante do país.

Tanganica e Zanzíbar fusionáronse o 26 de abril de 1964 para formar a República Unida de Tanganica e Zanzíbar.

A primeira onda de migración foi de falantes de cuxitas do sur que se mudaron ao sur desde Etiopía e Somalia cara a Tanzania. Son ancestrais das linguas iraqw, gorowa e burunge.

Os pobos nilóticos orientais, incluíndo o maasai, representan a migración máis recente desde o actual Sudán do Sur nos últimos 500 a 1.500 anos.

O pobo de Tanzania estivo asociado coa produción de ferro e aceiro. O pobo pare era o principal produtor do cobizado ferro dos pobos que ocupaban as rexións montañosas do nordeste de Tanzania. O pobo haya nas costas occidentais do lago Vitoria inventou un tipo de alto forno de alta calor, que lles permitía forxar aceiro ó carbono a temperaturas superiores  hai máis de 1.500 anos.

Os viaxeiros e comerciantes do golfo Pérsico e da India visitaron a costa oriental de África desde principios do primeiro milenio d.C. O islam era practicado por algúns na Costa Suahili xa no século VIII ou IX d.C.

### Idade media
Os falantes de bantú construíron aldeas agrícolas e comerciais ao longo da costa de Tanzania desde o inicio do primeiro milenio. Os achados arqueolóxicos en Fukuchani, na costa noroeste de Zanzíbar, indican unha comunidade agrícola e pesqueira asentada desde o século VI d.C. como moi tarde. A considerable cantidade de barro atopado indica a construción de edificios de madeira. Hai probas dunha participación limitada no comercio a longa distancia: atopouse unha pequena cantidade de cerámica importada, menos do 1% do total dos achados de cerámica, na súa maioría procedente do Golfo e datada entre os séculos V e VIII. A semellanza con sitios contemporáneos como Mkokotoni e Dar es Salaam indican un grupo unificado de comunidades que se desenvolveron no primeiro centro da cultura marítima costeira. As cidades costeiras parecen participar, nesta primeira época, no comercio a través do océano Índico e do interior de África. O comercio aumentou rapidamente en importancia e cantidade a partir de mediados do século VIII e a finais do século X Zanzíbar era unha das cidades comerciais do centro de suahili.

O crecemento da navegación exipcia e persa desde o mar Vermello e o Golfo Pérsico revitalizou o comercio no océano Índico, especialmente despois de que o Califato fatimí se trasladase a Fustat (O Cairo). Os agricultores suahilis construíron asentamentos cada vez máis densos para aproveitar o comercio, formando as primeiras cidades-estado suahilis. Os reinos Venda-Shona de Mapungubwe e Zimbabwe, en Suráfrica e Zimbabwe, respectivamente, convertéronse nun importante centro produtor de ouro ao redor deste mesmo período. O poder económico, social e relixioso recaeu cada vez máis en Kilwa, a principal cidade-estado medieval de Tanzania. Kilwa controlaba unha serie de portos máis pequenos que se estendían ata o Mozambique actual. Sofala converteuse no principal emporio do ouro e Kilwa, situada no extremo sur dos monzóns do océano Índico, enriqueceuse co comercio. Os principais rivais de Kilwa, Mombasa e Melinde, estaban ao norte, na actual Kenya. Kilwa seguiu sendo a principal potencia no leste de África ata a chegada dos portugueses a finais do século XV.

### Colonialismo europeo 
#### Portugueses 
[miniatura|esquerda|Unha representación de 1572 da cidade de [Kilwa, declarada Patrimonio da Humanidade pola UNESCO.]]
Os primeiros occidentais en chegar ao actual territorio de Tanzania foron os portugueses. A finais do século XV, Portugal buscou establecerse en particular na procura do ouro do Reino de Quiloa que viña do interior. Portugal conquistou Zanzíbar e Quiloa e dominou a rexión durante dous séculos. Portugal aliouse con varias tribos, a saber, os zimba, garantindo así certa estabilidade no continente e apoio militar. En Zanzíbar, mantívose ao rei local, que era un súbdito do rei de Portugal pagando tributo.
miniatura|Imperio portugués en Tanzania de 1498 a 1730. Asentamentos e rutas comerciais.
Toda a costa e as illas de Pemba (onde hoxe practícanse rituais taurinos) e a Mafia ata a actual fronteira de Mozambique estiveron dominadas polos portugueses ata a invasión de Mombasa por parte dos árabes omaníes en 1698. Portugal estivo presente en Tanzania ata 1730, pero retirouse ao territorio que actualmente é Mozambique.

Reclamando a franxa costeira, o sultán omaní Said bin Sultan trasladou a súa capital a idade de Zanzíbar en 1840. Durante este tempo, Zanzíbar converteuse no centro do comercio de escravos do leste africano. Entre o 65 e o 90 por cento da poboación árabe-suahili de Zanzíbar foi escravizada. Un dos comerciantes de escravos máis infames da costa da África oriental foi Tippu Tip, que era neto dun africano escravo. Os comerciantes de escravos nyamwezis operaban baixo o liderado de Msiri e Mirambo. Segundo o  arqueólogo británico Timothy Insoll, "As cifras rexistran a exportación de 718.000 escravos da costa suahili durante o século XIX, e a retención de 769.000 na costa." Na década de 1890, a escravitude foi abolida.

### Alemáns e británicos 
[miniatura|Batalla durante a [revolta Maji Maji contra o dominio colonial alemá en 1905.]]
A finais do século XIX, Alemaña conquistou as rexións que agora son Tanzania (menos Zanzíbar) e incorporounas á colonia da África Oriental Alemá (AOA). 
A rebelión Maji-Maji, entre 1905 e 1907, foi un levantamento de varias tribos africanas no leste da África alemá contra as autoridades coloniais, en particular por mor dos traballos forzados e da deportación de certas tribos. Foi obxecto dunha cruenta represión, que unida á fame causou 300.000 mortos entre a poboación. O Consello Supremo da Conferencia de Paz de París de 1919 concedeu todo o AOA a Gran Bretaña o 7 de maio de 1919, ante as enérxicas obxeccións de Bélxica. A Comisión de Mandatos da conferencia ratificou este acordo o 16 de xullo de 1919. O 12 de xullo de 1919, a Comisión de Mandatos acordou que o pequeno Triángulo de Kionga ao sur do río Ruvuma sería entregado ao Mozambique portugués,

Durante a segunda guerra mundial, preto de 100.000 persoas de Tanganica uníronse ás forzas aliadas e estaban entre os 375.000 africanos que loitaron con esas forzas. Os tanganos loitaron en unidades dos King's African Rifles (Rifles Africanos do Rei) durante a Campaña da África Oriental en Somalia e o Abisinia contra os italianos, en Madagascar contra os franceses de Vichy durante a campaña de Madagascar, e en Birmania contra os xaponés durante a campaña de Birmania.

En 1954, Julius Nyerere transformou a Asociación Africana de Tanganica na Unión Nacional Africana de Tanganica (TANU) de orientación política. O obxectivo principal da TANU era lograr a soberanía nacional para Tanganica. Lanzouse unha campaña para rexistrar novos membros e, nun ano, a TANU converteuse na organización política líder do país. Nyerere converteuse en ministro da Tanganica administrada polos británicos en 1960 e continuou como primeiro ministro cando Tanganica se independizou en 1961.

### Independencia 
[miniatura|O [monumento da declaración de Arusha]]
Os británicos administraron Tanganica ata 1961, ano en que se independizou pacificamente e converteuse nunha república baixo o goberno do moderado Julius Kambarage Nyerere, líder da Unión Nacional Africana do Tanganica (TANU). O 9 de decembro de 1961 finalizou o dominio británico. Isabel II, que accedera ao trono británico en 1952, continuou reinando durante o primeiro ano da independencia de Tanganica, pero agora claramente como raíña de Tanganica, representada polo gobernador xeral. Tanganica tamén se uniu á British Commonwealth en 1961. O 9 de decembro de 1962, Tanganica converteuse nunha república democrática baixo un presidente executivo. que se independizaran en 1963, o arquipélago fusionouse coa Tanganica continental o 26 de abril de 1964. O novo país foi entón chamado *República Unida de Tanganica e Zanzíbar*. O 29 de outubro do mesmo ano, o país pasou a chamarse República Unida de Tanzania ("Tan" vén de Tanganica e "Zan" de Zanzíbar). Con máis de 130 linguas faladas no seu territorio, Tanzania é un dos países de África con máis diversidade étnica. A pesar deste obstáculo, as divisións étnicas seguían sendo raras en Tanzania en comparación co resto do continente, especialmente o seu veciño inmediato, Kenya. Ademais, desde a súa independencia, Tanzania mostrou máis estabilidade política que a maioría dos países africanos, especialmente debido aos métodos de represión étnica de Nyerere.

En 1967, a primeira presidencia de Nyerere deu un xiro á esquerda despois da declaración de Arusha, que codificaba un compromiso co socialismo e co panafricanismo. Despois desta declaración, os bancos e moitas grandes industrias foron nacionalizados.

Tanzania tamén estivo aliñada coa China, que de 1970 a 1975 financiou e axudou a construír o ferrocarril TAZARA de 1860 km de lonxitude desde o porto de Dar es Salaam a Zambia. Non obstante, a partir de finais dos anos 70, a economía de Tanzania deu un xiro a peor, no contexto dunha crise económica internacional que afectaba tanto ás economías desenvolvidas como ás en desenvolvemento.
[miniatura|O primeiro presidente de Tanzania, [Julius Nyerere, co presidente estadounidense Jimmy Carter e a primeira dama Rosalynn Carter en 1977.]]

En 1979, Tanzania declarou a guerra a Uganda, despois de que Uganda, liderada por Idi Amin, invadise e tratase de anexar Kagera, unha provincia do norte do país. Tanzania primeiro expulsou as forzas invasoras e logo invadiu a propia Uganda. O 11 de abril de 1979 as forzas tanzanas xunto coas guerrillas ugandesas e ruandesas tomaron a capital, Kampala, e forzaron ao ditador Idi Amin a exiliarse.

Durante a década de 1980, os parques nacionais orientados á conservación como o Serengeti e o Kilimanjaro, coa montaña do Kilimanjaro como o cume independente máis alto da Terra, foron incluídos no Lista do Patrimonio Mundial da UNESCO.

A partir de mediados dos anos 80, o réxime financiouse mediante préstamos do Fondo Monetario Internacional e sufriu algunhas reformas. Desde entón, segundo un informe do Banco Mundial, o produto interior bruto per cápita de Tanzania creceu e a pobreza reduciuse.

Os presidentes de Tanzania desde a súa independencia foron Julius Nyerere 1962–1985, Ali Hassan Mwinyi 1985–1995, Benjamin Mkapa 1995–2005 Jakaya Kikwete 2005–2001 John Magufuli 2015–2021 e Samia Hassan Suluhu desde 2021, todos do partido Chama Cha Mapinduzi (CCM).

### Historia recente 
Despois do longo mandato do presidente Nyerere, a Constitución puxo un límite de mandatos ao presidente, polo que só pode desempeñar un máximo de dous mandatos de cinco anos cada un.

En 1992, a Constitución de Tanzania foi modificada para permitir a concorrencia de varios partidos políticos as eleccións. En outubro de 1995, Tanzania celebrou as súas primeiras eleccións multipartidistas. O anterior partido no poder, Chama Cha Mapinduzi (CCM), gañou folgadamente as eleccións e o seu candidato Benjamin Mkapa xurou o cargo de presidente da República Unida de Tanzania o 23 de novembro de 1995. En novembro de 2015 John Magufuli foi elixido presidente para un período de cinco anos. O presidente Magufuli gañou cunha vitoria contundente a reelección en outubro de 2020. Segundo a oposición, as eleccións estiveron cheas de fraudes e irregularidades. O 17 de marzo de 2021, o presidente Magufuli morreu por complicacións cardíacas mentres estaba no cargo. A vicepresidenta de Magufuli, Samia Suluhu Hassan, converteuse na primeira muller presidenta de Tanzania..

## Política 
Tanganica (a parte continental da actual Tanzania) foi unha colonia alemá desde a década de 1880 ata 1919, cando foi entregada ao Reino Unido, a consecuencia da derrota da Alemaña na primeira guerra mundial; Zanzíbar, a súa parte insular, era un sultanato independente, que se tornou un protectorado británico na mesma altura.

Tanganica tornouse independente o 13 de decembro do 1962 e, o 26 de abril de 1964, uniuse ao Zanzíbar para criar a República Unida da Tanzania. Dentro do acordo de unión, cando o Presidente da República é orixinario do continente, o Vicepresidente é un nativo de Zanzíbar.

O primeiro Presidente da Tanzania foi o "Mwalimu" Julius Nyerere, igualmente Presidente do partido Chama cha Mapinduzi (que significa "Partido da Independencia"). Nyerere, que se conservou no poder ata 1985, conduciu o país segundo unha política denominada "Socialismo africano", internamente designada "Uxamaa", que significa "unidade" ou "familia", en suahili.

O réxime de partido único chegou ao fin en 1995, ano en que se realizaron as primeiras eleccións democráticas no país desde os anos 70.

## Xeografía 
Con 947303 cadrados, Tanzania é o 13º país máis grande de África e o 31º do mundo, clasificado entre o Exipto máis grande e a Nixeria máis pequena. Limita ao norte con Kenya e Uganda; Ruanda, Burundi e a República Democrática do Congo ao oeste; e Zambia, Malawi e Mozambique ao sur. Tanzania está situada na costa oriental de África e ten unha costa co océano Índico de aproximadamente 1424 km de lonxitude. Tamén incorpora varias illas en mar aberto, como Unguja (Zanzíbar), Pemba e Mafia.

[miniatura|Migración de ñus no [Serengueti]]
Tanzania é montañosa e densamente boscosa no nordés, onde se atopa o monte Kilimanjaro. Tres dos grandes lagos de África atópanse en parte dentro de Tanzania. Ao norte e ao oeste atópanse o lago Vitoria, o maior lago de África, e o lago Tanganica, o máis profundo do continente, coñecido polas súas singulares especies de peces. Ao suroeste atópase o lago Nyasa. O centro de Tanzania é unha gran meseta, con chairas e terras de cultivo. A costa oriental é cálida e húmida, co arquipélago de Zanzíbar xusto á beira da costa.

As cataratas de Kalambo, na rexión suroccidental de Rukwa, son a segunda catarata ininterrompida máis alta de África, e están situadas preto da beira sueste do lago Tanganica, na fronteira con Zambia. A área de conservación da baía de Menai é a maior área mariña protexida de Zanzíbar.

En Tanzania están dous importantes parques nacionais africanos, o do Serengueti e o do Cráter de Ngorongoro.

### Subdivisións 
miniatura|300px|Rexións de Tanzania.

Tanzania divídese en 26 rexións (mkoa), vinte e unha na parte continental e cinco en Zanzíbar (tres en Unguja, dúas en Pemba).

Zanzíbar e Tanganica manteñen sistemas legais distintos desde a súa federación, o que reportou varios problemas á xustiza deste país (por exemplo, é necesario pedir a extradición para enviar presos dunha zona a outra). Mentres que as leis vixentes en Tanganica son herdeiras das impostas polos colonos británicos, en Zanzíbar reciben unha forte influencia da xaria ou lei islámica.

As rexións de Tanzania son: Arusha · Dar es Salaam · Dodoma · Iringa · Kagera · Kigoma · Kilimanjaro · Lindi · Manyara · Mara · Mbeya · Morogoro · Mtwara · Mwanza · Pemba Norte · Pemba Sur · Pwani · Rukwa · Ruvuma · Shinyanga · Singida · Tabora · Tanga · Zanzibar Central/Sur · Zanzibar Norte · Zanzibar Urbana/Oeste

## Economía 
miniatura|Unha representación proporcional das exportacións de Tanzania, 2019
miniatura|Desenvolvemento histórico do PIB real per cápita en Tanzania, desde 1950

A partir de 2021, segundo o FMI, o produto interior bruto (PIB) de Tanzania foi de 71.000 millóns de dólares (nominal), ou 218.500 millóns de dólares en base á paridade do poder adquisitivo (PPP). O PIB per cápita (PPA) foi de 3.574 dólares.

Desde 2009 ata 2013, o PIB per cápita de Tanzania (baseado en moeda local constante) creceu unha media do 3,5% ao ano, superior ao de calquera outro membro da Comunidade de África Oriental (EAC) e só superado por nove países da África subsahariana. : República Democrática do Congo, Etiopía, Ghana, Lesoto, Liberia, Mozambique, Serra Leoa, Zambia e Zimbabue.

Os maiores socios comerciais de Tanzania en 2017 para as súas exportacións de 5.300 millóns de dólares estadounidenses foron a India, Vietnam, Suráfrica, Suíza e a China,

Tanzania resistiu relativamente ben a Gran Recesión, que comezou a finais de 2008 ou principios de 2009. Os fortes prezos do ouro, o impulso da industria mineira do país e a escasa integración de Tanzania nos mercados globais axudaron a illar o país da recesión. O Índice de fame mundial de 2013 de Tanzania foi peor que calquera outro país da Comunidade de África Oriental (CAO) excepto Burundi. A proporción de persoas desnutridas en 2010-2012 tamén foi peor que en calquera outro país da CAO excepto Burundi.
### Fame e pobreza
O índice global da fame (GHI) cualificou a situación de "alarmante" cunha puntuación de 42 no ano 2000; desde entón, o GHI descendeu o 23,6 (2022). Os nenos das zonas rurais sofren taxas substancialmente máis altas de desnutrición e fame crónica, aínda que as disparidades entre as cidades e as zonas rurais diminuíron tanto no que se refire ao atraso do crecemento como ao baixo peso. A baixa produtividade do sector rural débese principalmente ao inadecuado investimento en infraestruturas; o limitado acceso ás axudas agrícolas, os servizos de extensión e o crédito; a escaseza de tecnoloxía e de apoio ao comercio e a comercialización; e a forte dependencia da agricultura de secaño e os recursos naturais.

Os tanzanos dispoñen de moi poucos recursos en canto a servizos de crédito, infraestruturas ou dispoñibilidade de tecnoloxías agrícolas melloradas, o que agrava aínda máis a fame e a pobreza no país, segundo o PNUD. Outro informe mostrou unha redución ao 25,7% en 2020.
### Agricultura
miniatura|Campos de té en Tukuyu
A economía tanzana baséase en gran medida na agricultura, que en 2013 representou o 24,5% do produto interior bruto, O 16,4% da terra é terra cultivable, co 2,4% das terras plantadas con cultivos permanentes. A economía de Tanzania depende da agricultura, pero o cambio climático afectou aos seus cultivos.

O millo foi o maior cultivo alimentario na Tanzania continental en 2013 (5,17&nbsp;millóns de toneladas), seguido da mandioca (1,94&nbsp;millóns de toneladas), as batatas (1. 88&nbsp;millóns de toneladas), as xudías (1,64&nbsp;millóns de toneladas), os plátanos (1,31&nbsp;millóns de toneladas), o arroz (1,31&nbsp;millóns de toneladas) e o paínzo (1,04&nbsp;millóns de toneladas).
### Industria, enerxía e construción
A industria e a construción son un compoñente importante e crecente da economía de Tanzania, que contribuíu co 22,2 % do PIB en 2013. Tamén exporta cantidades considerables de pedras preciosas, como diamantes e tanzanita.

Só o 15 % dos tanzanos tiña acceso á enerxía eléctrica no 2011, cifra que aumentou ao 35,2 % no 2018. A empresa estatal de subministración eléctrica de Tanzania (TANESCO) domina o sector da subministración eléctrica en Tanzania. O país xerou 6.013 mil millóns de quilovatios hora (kWh) de electricidade en 2013, un aumento do 4,2 % con respecto aos 5.771 mil millóns de kWh xerados en 2012. A xeración aumentou un 63 % entre 2005 e 2012. Case o 18 por cento da electricidade xerada en 2012 perdeuse debido a roubos e problemas de transmisión e distribución. A subministración eléctrica varía, sobre todo cando as secas interrompen a xeración de enerxía hidroeléctrica; aplícanse cortes de electricidade rotativos segundo sexa necesario. Esperábase que esta liña permitise ao país duplicar a súa capacidade de xeración de electricidade até os 3000 megawatts para 2016. O obxectivo do goberno é aumentar a capacidade a polo menos 10 000 megawatts para 2025.

[miniatura|upright|[:en:Nyerere Bridge|Ponte de Nyerere en Kigamboni, Dar es Salaam]]

Segundo PFC Energy, desde 2010 descubríronse en Tanzania entre 25 e 30 billóns de pés cúbicos de recursos de gas natural recuperables. O valor do gas natural producido en 2013 foi de 52,2 millóns de dólares estadounidenses, o que supón un aumento do 42,7 % con respecto a 2012. En 2013 producíronse máis de 35 000 millóns de pés cúbicos de gas neste xacemento.

Un xacemento de gas natural máis recente en Mnazi Bay produciu en 2013 aproximadamente unha sétima parte da cantidade producida preto da illa de Songo Songo

## Demografía 
No 2006 estimábase unha poboación de 38.329.000 habitantes, cunha taxa de crecemento do dous por cento. A distribución da poboación e moi desigual, sendo a densidade en rexións áridas dunha persoa por quilómetro cadrado, ou de 51 en planicies húmidas. En Zanzíbar atopamos unha densidade de 134 habitantes por quilómetro cadrado. Mais de 80 por cento da poboación é rural. Dar es Salaam é a maior cidade e é a capital comercial; Dodoma, no centro da Tanzania é a nova capital e sede do Parlamento da Unión.

## Cultura 
### Música 
A música e o baile tanzanos dominan gran parte da África oriental. De ritmo vigoroso e famoso polas súas apegadizas letras, o son do suahili tanzano mantense vivo grazas ao próspero mundo das bandas musicais e a danza. Remmy Ongala constitúe o nome máis coñecido fóra do país.

En Zanzíbar radica o corazón da destacábel tradición poética e musical de Tanzania coñecida co nome de taraab. A muller máis importante deste cativador estilo, Siti Bint Saad, foi a primeira cantante africana que realizou gravacións xa no ano 1928.

Freddie Mercury, o lendario cantante do grupo Queen, naceu e pasou os primeiros anos da súa vida en Zanzíbar.

### Gastronomía 
Non existe unha diferenza apreciábel entre a comida kenyana e a tanzana. Do mesmo xeito que en Kenya, o choma (carne á grella), estendeuse por todas as partes, especialmente en restaurantes con servizo de bar.

Con todo, a costa, xunto ás illas de Zanzíbar e Pemba, ofrece unha selección decente de pratos tradicionais suahilis baseados no marisco. A bebida nacional é a cervexa Safari Lager.

## Notas 
;Referencías

## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Tanzania.eu