Paradigma (ciencia)

**Paradigma**, termo derivado do grego antigo παράδειγμα (*parádeigma*), que á súa vez se compón cos vocábulos παρά (*pará*, 'xunto a', 'ao lado') e δείγμα (*deígma*, 'mostra', 'exemplo'), e que podemos traducir como "*modelo*", é un modelo ou patrón en calquera disciplina científica ou noutro contexto epistemolóxico.

Esta definición correspóndese co significado máis usual da palabra case homónima do idioma inglés *paradigm*.

Pero o concepto foi orixinalmente específico da gramática; en 1900, o dicionario Merriam- Webster's definía o seu uso soamente en tal contexto (ou en retórica, para referirse a unha parábola ou a unha fábula).

En lingüística, Ferdinand de Saussure usou *paradigma* para referirse a unha clase de elementos con similitudes. Mesmo no dicionario da Real Academia Galega recóllese só o significado gramatical e lingüístico 

O termo ten tamén unha concepción no campo da psicoloxía refiríndose a acepcións de ideas, pensamentos, crenzas, incorporadas xeralmente durante a nosa primeira etapa de vida, que se aceptan como verdadeiras ou falsas sen poñelas a proba dunha nova análise.
 
Non obstante, dado que este termo se utiliza amplamente en ciencia, en técnica e en epistemoloxía en galego coa definición aquí expresada, non se pode considerar que esta interpretación do vocábulo *paradigma* non sexa axeitada, polo menos, a efectos prácticos.

Neste artigo tratarase só do paradima científico. Para os aspectos gramaticais e lingüísticos do termo, véxase o artigo Paradigma.

## Paradigma científico 
O filósofo e científico Thomas Kuhn deu a *paradigma* o seu significado máis contemporáneo cando o adoptou para referirse ao conxunto de prácticas que definen unha disciplina científica durante un período específico de tempo. O mesmo Kuhn prefería os termos *exemplar* ou *ciencia normal*, que teñen un significado filosófico máis exacto. Porén, no seu libro *A estrutura das revolucións científicas*  define un *paradigma* da seguinte maneira:

* O que se debe observar e escrutar.
* O tipo de interrogantes que se supón que hai que formular para achar respostas en relación ao obxectivo.
* Como tales interrogantes deben estruturarse.
* Como deben interpretarse os resultados da investigación científica.

Os modelos paradigmáticos son modelos metafísicos e epistemolóxicos, que proporcionan o "contexto" en que se forman os diferentes modelos teóricos e teorías dun nivel inferior, presentando as directrices xerais de agrupamento das diferentes teorías.

O dicionario *Oxford* define paradigma, na súa primeira acepción, como *un patrón ou modelo, un exemplo*.
Así, un compoñente adicional da definición de Kuhn é:

* Como debe conducirse un experimento e que equipamento está dispoñíbel para realizalo.

Desta forma, dentro da ciencia normal, un paradigma é o conxunto de experimentos modélicos capaces de seren copiados ou emulados, sendo a base para crear un consenso científico. O paradigma prevalente presente no consenso imperante representa, a miúdo, unha forma máis específica de ver a realidade ou as limitacións de propostas para a investigación futura; máis que un método científico moito máis xenérico. Isto nos podería conducir a un paradigma positivista.

Un exemplo de paradigma comunmente aceptado sería o modelo estándar da física. Os métodos científicos permitirían aos científicos ortodoxos investigar moitos fenómenos que poden resultar contraditorios ou contrastantes co modelo estándar. Porén, é moito máis difícil obter consenso para os mesmos, en proporción á diverxencia dos principios aceptados do modelo estándar que tales experimentos examinarían. Por exemplo, un experimento para investigar a masa do neutrino ou a descomposición de neutróns recibiría máis fondos que un experimento que buscara violacións á conservación de momentos, ou outro que pretendera estudar a enxeñería das viaxes no tempo.

Algúns conceptos máis despectivos (pensamento de grupo ou o seu case equivalente *mindset*) teñen significados moi similares que aplican a pequena e grande escala do pensamento disciplinado.

Michel Foucault usou os termos epistemolóxico, discursivo, matese e taxinomial, para aspectos do paradigma no sentido orixinal dado por Kuhn.. 
[miniatura|[Albert Einstein|Einstein, protagonista dun dos principais cambios de paradigma científico do século XX.]]

## Cambio de paradigma 
O cambio de paradigma adoita ser difícil (*dramático*, dirían os anglosaxóns) nas ciencias, xa que estas parecen ser estábeis e maduras, como a física a fins do século XIX. Naquel tempo a física aparentaba ser unha disciplina que completaba os últimos detalles dun sistema moi traballado.

É famosa a frase de Lord Kelvin en 1900, cando dixo: *"Non queda nada na actualidade por ser descuberto no campo da física. Todo o que falta son medidas máis e máis precisas"*.

Tan só cinco anos despois desta aseveración, Albert Einstein publicou seu traballo sobre a relatividade especial que fixou un sinxelo conxunto de regras superando a mecánica de Newton, que fora utilizada para describir a forza e o movemento por máis de douscentos anos.

Neste exemplo, o novo paradigma reduce ao vello a un caso especial, xa que a mecánica newtoniana segue sendo unha excelente aproximación no contexto de velocidades lentas en comparación coa velocidade da luz.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Clarke, Thomas e Clegg, Stewart (eds). (200): *Changing Paradigms*. Londres: HarperCollins. ISBN 0-00-638731-4
* Handa, M. L.(1986): "Peace Paradigm: Transcending Liberal and Marxian Paradigms" Artigo presentedo no "International Symposium on Science, Technology and Development", Nova Delhi, India, 20-25 de marzo de 1987. Publicado por: O.I.S.E., University of Toronto, Canadá (1986).
* Kuhn, Thomas S. (1966): *The Structure of Scientific Revolutions*, 3rd Ed. Chicago $ Londres: Univ. of Chicago Press. ISBN 0-226-45808-3
* Masterman, Margaret, "The Nature of a Paradigm," pp.&nbsp;59–89 in Imre Lakatos & Alan Musgrave. (1970): *Criticism and the Growth of Knowledge*. Cambridge: Cambridge Univ. Press. ISBN 0-521-09623-5
* Encyclopaedia Britannica, Univ. of Chicago, 2003. ISBN 0-85229-961-3
### Outros artigos 
* Axioma
* Concepto
* Dogma
* Heurística
* Paradigma (lingüística)
* Paradigma de programación