Ulugh Beg

[miniatura|250px|[Observatorio de Ulugh Beg]]
**Mīrzā Muhammad Tāraghay bin Shāhrukh** (en chagatay میرزا محمد طارق بن شاہ رخ, en ), máis coñecido como **Ulugh Beg** (الغ‌ بیگ), nado en Soltaniyeh o 22 de marzo de 1394 e finado en Samarcanda o 27 de outubro de 1449 foi un sultán timúrida, ademais de astrónomo e matemático. 

Ulugh Beg destacou polo seu traballo nas matemáticas relacionadas coa astronomía, como a trigonometría e a xeometría esférica, ademais de polos seus intereses xerais nas artes e en actividades intelectuais. Crese que falaba cinco linguas: árabe, persa, túrquico, mongol e algo de mandarín. Durante o seu goberno o imperio timúrida acadou o seu cumio cultural grazas á súa atención e padroado. Samarcanda, que foi capturada e entregada a Ulugh Beg polo seu pai Shah Rukh, converteuse no centro da cultura musulmá. Ulugh Beg foi considerado como o astrónomo observacional máis importante do século XV por moitos estudosos. Tamén construíu a madrasa de Ulugh Beg (1417–1420) en Samarcanda e Bukhara, transformando as cidades en centros de aprendizaxe da rexión.

Non obstante, a pericia científica de Ulugh Beg non estivo ligada coas súas habilidades no goberno. Durante o seu curto reinado fracasou no intento de establecer o seu poder e autoridades. Como resultado, outros líderes, incluídos da súa familia, tomaron vantaxe da súa falta de control e finalmente foi derrocado e asasinado.

## Traxectoria 
Foi neto do conquistador Tīmūr (Tamerlán) (1336-1405) e o máis vello dos fillos de Shahruj Mirza, que formaron parte das tribos mongois de Transoxiana (entón Persia, agora Uzbekistán). A súa nai foi a princesa persa Goharshad.

Sendo neno puido ter moito contacto coas culturas de Oriente Medio e a India, sobre todo debido ás expansións territoriais do seu avó naqueles países. Á morte de Tamerlán e á ascensión do seu pai ao poder, instalouse na cidade de Samarcanda en que estableceu a capital, aínda que despois Shahruj trasladou a capital a Herat. Aos dezaseis anos de idade Ulugh Beg obtivo o cargo de gobernador de Samarcanda, cidade en que viviu ata a súa morte.

Cando descubriu a morte do seu pai, Ulugh Beg foi a Balkh, onde se atopou con que o seu sobriño Ala-ud-Daulah Mirza bin Baysonqor, fillo do seu irmán Baysonqor, reclamara o emirato do imperio timúrida en Herat. En consecuencia Ulugh Beg marchou contra Ala-ud-Daulah e enfrontouse con el na batalla de Murghab. Logo de gañar esa batalla, Ulugh avanzou cara a Herat e masacrou os seus habitantes en 1448, mais o irmán de Ala-ud-Daulah Mirza Abul-Qasim bin Babur Baysonqor acudiu na súa axuda, derrotándoo. Despois retirouse a Balkh, onde o seu gobernador, o seu fillo máis vello Abd ul-Latif, se rebelara contra el. Estalou outra guerra civil e dous anos máis tarde foi decapitado por orde do seu fillo cando se dirixía á Meca.

Co tempo, a súa reputación foi rehabilitada polo seu sobriño, Abdallah Mirza (1450-1451), que trasladou os restos de Ulugh Beg a Gur-e Amir, mausoleo dos timúridas en Samarcanda, onde foron atopados por arqueólogos soviéticos en 1941.

## Matrimonio 
Ulugh Beg tivo trece esposas:
* Aka Begi Begum, filla de Muhammad Sultan Mirza bin Jahangir Mirza e Khan Sultan Khanika, nai de Habiba Sultan coñecida como Khanzada Begum e outra Khanzada Begum;
* Sultan Badi al-mulk Begum, filla de Khalil Sultan bin Miran Shah e Shad Malik Agha;
* Aqi Sultan Khanika, filla de Sultan Mahmud Khan Ogeday;
* Husn Nigar Khanika, filla de Shams-i-Jahan Khan Chaghatay;
* Shukur Bi Khanika, filla de Darwish Khan Jochi;
* Rukaiya Sultan Agha, dama de Arlat, e nai de Abdal-Latif Mirza, Ak Bash Begum e Sultan Bakht Begum;
* Mihr Sultan Agha, filla de Tukal bin Sarbuka;
* Sa'adat Bakht Agha, filla de Bayan Kukaltash, nai de Qutlugh Turkhan Agha;
* Daulat Sultan Agha, filla de Khawand Sa'id;
* Bakhti Bi Agha, filla de Aka Sufi Uzbek;
* Daulat Bakht Agha, filla de Sheikh Muhammad Barlas;
* Sultanim Agha, nai de Abdul Hamid Mirza e Abdul Jabrar Mirza;
* Sultan Malik Agha, filla de Nasir-al-Din, nai de Ubaydullah Mirza, Abdullah Mirza e outro Abdullah Mirza;

[miniatura|Ulugh Beg e un esquema do seu observatorio nun selo de 1987 da [Unión Soviética. O selo di "o astrónomo e matemático uzbeko Ulugbek".]]

## Legado 
* O cráter lunar Ulugh Beigh foi bautizado na súa honra polo astrónomo alemán Johann Heinrich von Mädler no seu mapa da Lúa de 1830.
* 2439 Ulugbek é un asteroide descuberto o 21 de agosto de 1977 por N. Chernykh en Nauchnyj, e que recibiu o seu nome.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 1839. L. P. E. A. Sedillot (1808–1875). Tables astronomiques d’Oloug Beg, commentees et publiees avec le texte en regard, Tomo I, 1 fascículo, París. 
* 1847. L. P. E. A. Sedillot (1808–1875). Prolegomenes des Tables astronomiques d’Oloug Beg, publiees avec Notes et Variantes, et precedes d’une Introduction. París: F. Didot.
* 1853. L. P. E. A. Sedillot (1808–1875). Prolegomenes des Tables astronomiques d’Oloug Beg, traduction et commentaire. París.
* *Le Prince Savant annexe les étoiles*, Frédérique Beaupertuis-Bressand, in Samarcande 1400–1500, La cité-oasis de Tamerlan : coeur d'un Empire et d'une Renaissance, book directed by Vincent Fourniau, éditions Autrement, 1995, .
* ''L'âge d'or de l'astronomie ottomane'', Antoine Gautier, in L'Astronomie, (Monthly magazine created by Camille Flammarion in 1882), decembro 2005, volume 119.
* ''L'observatoire du prince Ulugh Beg*, Antoine Gautier, in *L'Astronomie*, (Monthly magazine created by Camille Flammarion in 1882), October 2008, volume 122.
* *Le recueil de calendriers du prince timouride Ulug Beg (1394–1449)*, Antoine Gautier, in *Le Bulletin*, n° spécial Les calendriers, Institut National des Langues et Civilisations Orientales, juin 2007, pp.&nbsp;117–123. d
* Jean-Marie Thiébaud, *Personnages marquants d'Asie centrale, du Turkestan et de l'Ouzbékistan'', París, éditions L'Harmattan, 2004. .

### Ligazóns externas 
* The observatory and memorial museum of Ulugbek
* Bukhara Ulugbek Madrasah
* Registan the heart of ancient Samarkand.
* Biography by School of Mathematics and Statistics University of St Andrews, Scotland
* Legacy of Ulug Beg