Sete Sabios de Grecia

[thumb|Os Sete Sabios nas *[Liber chronicarum|Crónicas de Núremberg*]]
O nome de **Sete Sabios** foi o título que a tradición grega dá a sete sabios gregos antigos (ao redor de 620 — 550&nbsp;a.&nbsp;C.), coñecidos pola súa sabedoría. Este conxunto inclúe tanto filósofos como estadistas ou lexisladores.

A tradición dos Sete Sabios mantívose ao longo dos séculos. A cita máis antiga coñecida é de Platón na súa obra *Protágoras*, Plutarco menciónaos no seu *Simposio dos sete magos* e Dióxenes Laercio na súa obra *Vidas e opinións dos filósofos máis ilustres*.

## Lista de sabios 
[thumb|300px|[Caliope, entre medio de Sócrates e os Sete Sabios, (Baalbeck, século III EC) exposto no Museo Nacional de Beirut.]]
O mundo antigo deixounos varios relatos dos Sete Sabios. Unha é presentada por Platón no diálogo Protágoras (Prot . 343a). Outra, a que aquí segue, procede de Dióxenes Laercio (que non inclúe na súa lista Misón de Quene, mencionado por Platón, e pon no seu lugar a Periandro).

* Cleóbulo de Lindos, gobernado como tirano de Lindos, na illa grega de Rodas, c. 600&nbsp;a.&nbsp;C.
* Solón de Atenas (640&nbsp;a.&nbsp;C. - 559&nbsp;a.&nbsp;C.) adquiriu fama como lexislador e reformador social en Atenas.
* Quilón de Esparta: político do s. VI&nbsp;a.&nbsp;C., tenta mellorar os sistemas para controlar mellor os máximos cargos do Estado. Así mesmo, atribúeselle a militarización da vida civil en Esparta e as primeiras medidas para a educación militar da mocidade.
* Bias de Priene, político grego que acadou gran sona como lexislador no s. VI&nbsp;a.&nbsp;C.
* Tales de Mileto: Filósofo e matemático, destacou pola súa sabedoría práctica, a súa notable capacidade política e a gran cantidade de coñecementos que posuía.
* Pítaco de Mitilene: foi un estadista grego (c. 650&nbsp;a.&nbsp;C.) que gobernou en Mitilene (Lesbos), xunto co tirano Mirsilo. Pittacus intentou restrinxir o poder da nobreza, e exerceu o poder apoiándose nas clases populares.
* Periandro de Corinto: como tirano de Corinto, intentou manter a estabilidade política interna e promoveu a prosperidade do país durante o período comprendido entre os s. VII-VI&nbsp;a.&nbsp;C. Ocupouse de regular e humanizar o traballo dos escravos, protexeu a clase social dos campesiños pobres e obrigou á nobreza a reducir a suntuosidade dos seus gastos. Tamén levou a cabo unha política colonial sistemática de conquista. A longa estabilidade da que gozaba Corinto baixo o seu goberno contribuíu á súa inclusión no grupo dos sabios de Grecia.

Dióxenes Laercio sinala, porén, que houbo un gran desacordo entre as súas fontes sobre cales son as cifras que se deben contar entre os sete.  Solón, Tales, Pítaco e Bías coinciden en todas as listas, e quizais as dúas substitucións máis comúns fosen cambiar Periandro de Corinto ou Anacarsis o escita por Misón de Quene. Na primeira lista de sete de Dióxenes, que introduce coas palabras "Estes homes son recoñecidos como sabios", aparece Periandro en lugar de Misón; a mesma substitución aparece en *A máscara dos sete magos* de Ausonio. Tanto Éforo  e Hermipo enumerou dezasete posibles homes sabios no seu libro *Sobre os sabios* (Solón, Tales, Pítaco, Bias, Quilon, Misón, Cleobulo, Periandro, Anacarsis, Acusilao, Epiménides, Leofanto, Ferécides, Aristódemo, Pitágoras, Laso e Anaxágoras) dos cales diferentes persoas fixeron diferentes seleccións de sete.
* Anacarsis o escita, estranxeiro na lista, xa que non procede do mundo heleno. No século IV a. C., Anacarsis converteuse nunha especie de modelo de vida para os filósofos cínicos.
* Ferécides de Siros, como Anacarsis, procede das marxes do mundo helenístico, e tamén é dunha xeración posterior ao  resto. Foi o primeiro en escribir sobre os deuses en prosa. Foi o mestre de Pitágoras.
* Misón de Quene ou Quenas (cidade cunha localización polémica), de toda a lista, é a que menos referencias e información biográfica ten.

## A historia do trípode dos sete sabios 
Sócrates refírese indirectamente a un conto dos Sete Sabios que suxire que a humildade é a nai da sabedoría:

Segundo Dióxenes Laercio, algúns pescadores da illa de Cos atoparon nas súas redes o trípode de Helena de Troia, que ela lanzou á auga na súa viaxe de regreso de Troia a Esparta . Os pescadores venderan o contido das súas redes por adiantado a algúns viaxeiros de Mileto, pero cando atoparon o trípode negáronse a darllo aos viaxeiros de Mileto. Así, estalou unha guerra entre Cos e Mileto. Vendo que a guerra non tiña fin, os combatentes foron ao Oráculo de Delfos para saber que facer co trípode. O oráculo ordenou que o trípode fose entregado ao home máis sabio, polo que foi entregado a Tales de Mileto. Non obstante, rexeitou modestamente o título e enviou o trípode a Bias de Priene, quen tamén rexeitou a honra e enviouno a outro membro do grupo. Ao final, o trípode dedicouse a Apolo.

## Os Sete Sabios na literatura europea 
Os ditos dos sete sabios aparecen en moitas obras posteriores ao Imperio Romano. Na biblioteca do Escorial e na Universidade de Salamanca hai manuscritos españois medievais co título Ditos dos sabios.

Pedro Mexía, na súa obra de 1540 *Silva de varia lección* (capítulos IX e X, cuarta parte) conta a historia dos sete sabios de Grecia en prosa.

O bacharel Hernán López de Yanguas traduciu do latín ao castelán as frases dos sete sabios con posterioridade á publicación da *Silva de varia lección*. Publicáronse varias edicións da súa obra *Ditos dos sete sabios*, todas elas en letra gótica: unha en Medina del Campo -(1543), da que se conserva un exemplar no Museo Británico; outra en Zaragoza (1549), cun exemplar na Biblioteca Nacional de Madrid e unha terceira en Salamanca (1578), da que hai un exemplar na biblioteca do Escorial. No século XVIII cítanse edicións en Madrid, Sevilla e Córdoba. A versión de Zaragoza foi reeditada en Madrid pola Sociedade de Bibliógrafos Españois en 1953.

Os ditos dos sete sabios tamén se atopan nun códice manuscrito en caracteres árabes do século XVI, actualmente na biblioteca nacional de París (sinatura 1163, folios 60v a 80v), que noutrora pertenceu ao aragonés Rodrigo el Rubio, un mouro español que foi levado ante o tribunal da Inquisición unicamente pola posesión deste código no ano 1567. Publicado en 1563, contén unha colección gnómica de sentenzas morais en verso atribuídas aos seguintes sabios: Bías, Periandro, Pítaco, Cleovulo, Chilón, Solón e Tales.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
*  (4ª ed, 1971)
* 
### Outros artigos 
* Presocráticos
### Ligazóns externas 
* Higino: *Fabulae (Fábulas)* .
** 221: *Septem sapientes* (*Os Sete Sabios*). 
*** Texto inglés en sitio Theoi.
**** Texto latino en sitio da *Bibliotheca Augustana* (Augsburgo).
**** Ed. de 1872 en Internet Archive: texto latino en facsímile electrónico.
* Ausonio: *Ludus septem sapientium (Peza dos Sete Sabios*), farsa do estilo da *comedia palliata*.
** Texto latino, con índice electrónico, no Proxecto Perseus. Empregando o rótulo activo "*load*", que se atopa na parte superior dereita, obtense axuda en inglés co vocabulario latino do texto.
* Plutarco: *Moralia*, II, 13: Επτά σοφών συμπόσιον - *Septem sapientium convivium (Banquete dos sete sabios)*
** Texto, en sitio do Proxecto Perseus, da tradución inglesa corrixida e editada por William W. Goodwin, e publicada en 1874; na parte superior dereita atópanse os rótulos activos *focus* (para cambiar á tradución inglesa de Frank Cole Babbitt, de 1928) e *load* (para cotexar as dúas traducións).
*** Reprodución, no Proxecto Perseus, do texto grego fixado por Gregorius N. Bernardakis en 1888.
**** William W. Goodwin (William Watson Goodwin, 1831 - 1912): clasicista estadounidense, profesor de grego da Universidade de Harvard.  
**** Gregorius N. Bernardakis (Gregorios N. Bernardakis: Γρηγόριος Ν. Βερναρδάκης; translit.: Grigorios N. Vernardakis; neolatín: *Gregorius N. Bernardakis*; 1848 - 1925): filólogo e paleógrafo grego.
* DielS, Hermann Alexander: *Fragmentos dos presocráticos* (*Die Fragmente der Vorsokratiker*). A primeira edición fíxose en 1903 en Berlín, e foi dirixida polo propio Diels. A partir da 5ª, sustituiría a Diels Walther Kranz.
** 73a: *Die sieben Weisen* (*Os sete sabios*).
***Textos grego da 2ª ed., de 1906, no sitio de Philippe Remacle (1944 - 2011).
**** Philippe Remacle (1944 - 2011): helenista e latinista belga de expresión francesa.