Metal

[miniatura|Cubo metálico de [estaño.]]
Un **metal** (do grego antigo μέταλλον *métallon* 'mina, canteira, metal') é un material que, cando está recentemente preparado, pulido ou fracturado, mostra un aspecto lustroso e conduce electricidade e calor relativamente ben. Os metais adoitan ser dúctiles (pódense estirar para formar arames) e maleables (pódense martelar para formar láminas finas). Estas propiedades son o resultado da *ligazón metálica* entre os átomos ou moléculas do metal.

Un metal pode ser un elemento químico como o ferro; unha aliaxe como o aceiro inoxidábel; ou un composto molecular como o polímero.

En física, considérase metal toda substancia capaz de conducir a electricidade a unha temperatura de cero absoluto. Moitos elementos e compostos que normalmente non se clasifican como metais convértense en metálicos a altas presións. Por exemplo, o non metal iodo convértese gradualmente en metal a unha presión de entre 40 e 170 mil veces a presión atmosférica. Do mesmo xeito, algúns materiais considerados metais poden converterse en non metais. O sodio, por exemplo, convértese en non metal a unha presión lixeiramente inferior a dous millóns de veces a presión atmosférica.

En química, dous elementos que doutro xeito se cualificarían (en física) como metais fráxiles -arsénico e antimonio- recoñécense comunmente como metaloides debido á súa química (predominantemente non metálica para o arsénico, e equilibrada entre metalicidade e non metalicidade para o antimonio). Ao redor de 95 dos 118 elementos da táboa periódica son metais (ou é probable que o sexan). O número é inexacto, xa que os límites entre metais, non metais e metaloides flutúan lixeiramente debido á falta de definicións universalmente aceptadas das categorías implicadas.

En astrofísica o termo "metal" utilízase máis amplamente para referirse a todos os elementos químicos dunha estrela que son máis pesados que o helio, e non só aos metais tradicionais. Neste sentido, os catro primeiros "metais" que se acumulan nos núcleos estelares mediante nucleosíntese son carbono, nitróxeno, osíxeno e neon, todos eles estritamente non metais en química. Unha estrela funde átomos máis lixeiros, principalmente hidróxeno e helio, en átomos máis pesados ao longo da súa vida. Neste sentido, a metalicidade dun obxecto astronómico é a proporción da súa materia formada polos elementos químicos máis pesados.

Os metais, como elementos químicos, constitúen o 25% da codia terrestre e están presentes en moitos aspectos da vida moderna. A forza e resistencia dalgúns metais levou ao seu uso frecuente, por exemplo, na construción de edificios altos e pontes, así como na maioría dos vehículos, moitos electrodomésticos, ferramentas, tubaxes e vías férreas. Os metais preciosos utilizábanse historicamente como moedas, pero na era moderna, os metais de cuñaxe estendéronse polo menos a 23 dos elementos químicos.

Crese que a historia dos metais refinados comeza co uso do cobre fai uns 11.000 anos. O ouro, a prata, o ferro (en forma de ferro meteórico), o chumbo e o latón tamén se utilizaban antes da primeira aparición coñecida do bronce no quinto milenio antes de Cristo. Os avances posteriores inclúen a produción das primeiras formas de aceiro; o descubrimento do sodio-o primeiro metal lixeiro- en 1809; o xurdimento das aliaxes de aceiros modernas; e, desde o final da segunda guerra mundial, o desenvolvemento de aliaxes máis sofisticadas.

Teñen de 1 a 3 electróns de valencia, sendo os seus átomos pouco electronegativos e tendo unha baixa enerxía de ionización.

Os metais teñen certas propiedades físicas características: poden ser brillantes, ter alta densidade, ser dúctiles e maleables, ter un punto de fusión alto, ser duros, e ser bos condutores da calor e da electricidade.

Estas propiedades débense ó feito de que os electróns exteriores están ligados só lixeiramente ós átomos, formando unha especie de mar que os baña a todos (ver semicondutor), que se coñece como Enlace metálico.

Os metais poden formar aliaxes entre si e clasifícanse segundo a súa densidade en:
* Ultralixeiros: Densidade en g/cm³ inferior a 2. Os máis comúns deste tipo son o magnesio e o berilio.
* Lixeiros: Densidade en g/cm³ inferior a 4,5. Os máis comúns deste tipo son o aluminio e o titanio.
* Pesados: Densidade en g/cm³ superior a 4,5. Son a maioría dos metais.

## Historia 
[miniatura|upright|[Metal nativo#Cobre|Cobre nativo]]
### Prehistoria 
O cobre, que se presenta en forma nativa, pode ser o primeiro metal descuberto, dado o seu aspecto distintivo, a súa pesadez e a súa maleabilidade en comparación con outras pedras ou seixos. O ouro, a prata, o ferro (en forma de ferro meteórico) e o chumbo tamén se descubriron na prehistoria. Desta época proceden as formas de latón, unha aliaxe de cobre e zinc fabricada mediante a fundición simultánea dos minerais destes metais (aínda que o zinc puro non se illou ata o século XIII). A maleabilidade dos metais sólidos deu lugar aos primeiros intentos de fabricar adornos, ferramentas e armas de metal. De cando en vez descubríase ferro meteórico que contiña níquel e que, nalgúns aspectos, era superior a calquera aceiro industrial fabricado ata a década de 1880, cando os aceiros aleados cobraron protagonismo.

Metais como o ouro, a prata, o ferro e o cobre, foron utilizados desde a prehistoria. Ao principio, só usáronse os que se atopaban facilmente en estado puro (en forma de elementos nativos), pero paulatinamente foise desenvolvendo a tecnoloxía necesaria para obter novos metais a partir dos seus menas, quentándoos nun forno mediante carbón de madeira.
### Antigüidade 
[miniatura|upright|Ferramentas de cobre datadas contra o 3000 a.C. no [antigo Exipto]]
O descubrimento do bronce (unha aliaxe de cobre con arsénico ou estaño) permitiu crear obxectos metálicos máis duros e duradeiros que antes. As ferramentas, armas, armaduras e materiais de construción de bronce, como as tellas decorativas, eran máis duros e duradeiros que os seus predecesores de pedra e cobre ("Calcolítico"). Inicialmente, o bronce fabricábase con cobre e arsénico (formando bronce arsenical) mediante a fundición de minerais de cobre e arsénico mesturados de forma natural ou artificial. Do quinto milenio antes de Cristo son os artefactos máis antigos coñecidos ata o de agora que proceden da meseta iraniana. Só máis tarde utilizouse o estaño, que se converteu a finais do terceiro milenio a.C. no principal ingrediente non-cobre do bronce. O estaño puro foi illado por primeira vez no 1800 a.C. por metalúrxicos chineses e xaponeses.

O mercurio era coñecido polos antigos chineses e indios antes do ano 2000 a.C. e achouse en tumbas exipcias de 1500 a.C.

A primeira produción coñecida de aceiro, datada en 1800 a.C., é unha aliaxe de ferro e carbono que se conserva en pezas de ferraxería que foron escavadas no sitio arqueolóxico de Kaman-Kalehöyük (Anatolia) e teñen case 4.000 anos de antigüidade.

Ao redor do ano 500 a.C., os fabricantes de espadas de Toledo, (España) fabricaban as primeiras formas de aceiro de aliaxe engadindo un mineral chamado volframita, que contiña volframio e manganeso, ao mineral de ferro (e carbono). O aceiro toledano resultante chamou a atención de Roma cando o utilizou Haníbal nas guerras púnicas. Pronto se converteu na base do armamento das lexións romanas; ditas espadas eran, "máis fortes na súa composición que calquera espada existente e, debido a que... [non] rompían, proporcionaban unha vantaxe psicolóxica ao soldado romano".

Na América precolombiana, os obxectos de tumbaga, unha aliaxe de cobre e ouro, empezaron a producirse en Panamá e Costa Rica entre os anos 300 e 500 da nosa era. Eran comúns as pequenas esculturas de metal e unha ampla gama de adornos de tumbaga (e ouro) formaban parte do enxoval habitual das persoas de alto status.

Aproximadamente na mesma época, os indíxenas ecuatorianos combinaban ouro cunha aliaxe natural de platino que contiña pequenas cantidades de paladio, rodio e iridio, para producir miniaturas e máscaras compostas dunha aliaxe de ouro branco e platino. Os traballadores do metal quentaban o ouro con grans da aliaxe de platino ata que o ouro fundíase, momento no que os metais do grupo do platino quedaban ligados ao ouro. Despois de arrefriarse, o conglomerado resultante se martelaba e requentábase repetidamente ata que se volvía tan homoxéneo coma se todos os metais en cuestión se fundiran xuntos (alcanzar os puntos de fusión dos metais do grupo do platino en cuestión estaba fóra do alcance da tecnoloxía da época).

File:Tin-2.jpg|Unha pinga de estaño fundido e solidificado
File:Pouring liquid mercury bionerd.jpg|alt=Un líquido prateado parecido á melaza que se verte nun recipiente circular cunha altura equivalente a unha moeda máis pequena no seu bordo|Mercurio sendovertido nunha placa de Petri
File:25 litrai en électrum représentant un trépied delphien.jpg|O electrum, unha aliaxe natural de prata e ouro, utilizábase a miúdo para fabricar moedas. No anverso aparece o deus romano Apolo e un trípode de Delfos (circa 310-305 a.C.).
File:Passover Plate (4047010755).jpg|Prato de estaño, unha aliaxe de 85-99% de estaño e (normalmente) cobre. O estaño empezouse a utilizar a principios da Idade de Bronce en Oriente Próximo.
File:Museo del Oro - Tolima pectoral.jpg|Un pectoral (coiraza ornamental) de tumbaga, unha aliaxe de ouro e cobre

### Idade Media 
Os alquimistas árabes e medievais crían que todos os metais e a materia estaban compostos polo principio do xofre, o pai de todos os metais e portador da propiedade de combustible, e o principio do mercurio, a nai de todos os metais e portador das propiedades de liquidez, fusibilidade e volatilidade. Estes principios non eran necesariamente as substancias comúns xofre e mercurio que se atopan na maioría dos laboratorios. Esta teoría reforzaba a crenza de que todos os metais estaban destinados a converterse en ouro nas entrañas da terra mediante as combinacións adecuadas de calor, dixestión, tempo e eliminación de contaminantes, todo o cal podía desenvolverse e acelerarse mediante os coñecementos e métodos da alquimia.

Coñecéronse o arsénico, o cinc, o antimonio e o bismuto, aínda que ao principio chamóuselles semimetais ou metais bastardos polo seu carácter inmóbil. É posible que os catro se utilizasen incidentalmente en épocas anteriores sen recoñecer a súa natureza. Crese que Alberte o Magno foi o primeiro en illar o arsénico dun composto en 1250, quentando xabón xunto con trisulfuro de arsénico. O zinc metálico, que é fráxil se é impuro, illouse na India cara ao ano 1300. A primeira descrición dun procedemento para illar o antimonio atópase no libro de 1540 *De la Pirotechnia* de Vannoccio Biringuccio. O bismuto foi descrito por Georgius Agricola
en *De natura fossilium* (c. 1546); confundiuse nos primeiros tempos co estaño e o chumbo polo seu parecido con estes elementos. Contra o 1400 comezaron a empregarse os fornos provistos de foles, que permiten alcanzar a temperatura de fusión do ferro, uns 1535&nbsp;°C. 

Ficheiro:Arsen 1a.jpg|Arsénico, selado nun recipiente para evitar que se embace
Ficheiro:Zinc fragment sublimed and 1cm3 cube.jpg|Fragmentos de zinc e un cubo de 1&nbsp;cm3 
Ficheiro:Antimony-4.jpg|Antimonio, mostrando o seu brillo brillante
Ficheiro:Wismut Kristall und 1cm3 Wuerfel.jpg|Bismuto en forma cristalina, cunha capa de oxidación moi fina, e un cubo de bismuto de 1&nbsp;cm3

### Renacemento 
[thumb|esquerda|upright|*[De re metallica*, 1555]]
thumb|esquerda|upright| Cristais de platino
[thumb|esquerda|upright|Un disco de uranio altamente enriquecido que se recuperou da chatarra procesada no Complexo de Seguridade Nacional Y-12, en [Oak Ridge, Tennessee|Oak Ridge, Tennessee]]
thumb|esquerda|upright|Cerio ultrapuro baixo argon, 1.5 gm
O primeiro texto sistemático sobre as artes da minería e a metalurxia foi *De la pirotechnia* (1540) (1540) de Vannoccio Biringuccio, que trata do exame, a fusión e o traballo dos metais.

Dezaseis anos máis tarde, Georgius Agricola publicou en 1556 *De re metallica*, un relato claro e completo da profesión da minería, a metalurxia e as artes e ciencias accesorias, ademais de cualificarse como o maior tratado sobre a industria química ao longo do século XVI.

No seu *De natura fossilium*, Agricola, deu a seguinte descrición dun metal (1546):

O platino, terceiro metal precioso despois do ouro e a prata, foi descuberto en Ecuador entre 1736 e 1744 polo astrónomo español Antonio de Ulloa e o seu colega o matemático Jorge Juan y Santacilia. Ulloa foi o primeiro en escribir unha descrición científica do metal, en 1748.

En 1789, o químico alemán Martin Heinrich Klaproth conseguiu illar un óxido de uranio, que pensou que era o propio metal. Posteriormente, Klaproth foi recoñecido como o descubridor do uranio. Non foi ata 1841 cando o químico francés Eugène-Melchior Péligot puido preparar a primeira mostra de uranio metálico. Posteriormente, Henri Becquerel descubriu a radioactividade en 1896 utilizando o uranio.

Na década de 1790, Joseph Priestley e o químico holandés Martinus van Marum observaron a acción transformadora das superficies metálicas na deshidroxenación do alcol, un desenvolvemento que posteriormente conduciu, en 1831, á síntese a escala industrial do ácido sulfúrico utilizando un catalizador de platino.

En 1803, o cerio foi o primeiro dos metais lantánidos en ser descuberto, en Bastnäs (Suecia) por Jöns Jakob Berzelius e Wilhelm Hisinger, e independentemente por Martin Heinrich Klaproth en Alemaña. Os metais lantánidos consideráronse en gran medida como rarezas ata a década de 1960, cando se desenvolveron métodos para separalos de forma máis eficaz. Posteriormente utilizáronse en teléfonos móbiles, imáns, láseres, iluminación, baterías, convertedores catalíticos e outras aplicacións que permiten as tecnoloxías modernas.

Outros metais descubertos e preparados durante esta época foron o cobalto, o níquel, o manganeso, o molibdeno, o tungsteno e o cromo; e algúns dos metais do grupo do platino, o paladio, o osmio, o iridio e o rodio.
### Metais lixeiros 
Todos os metais descubertos ata 1809 tiñan densidades relativamente altas; a súa pesadez considerábase un criterio distintivo singular. A partir de 1809 illáronse metais lixeiros como o sodio, o potasio e o estroncio. As súas baixas densidades desafiaron a sabedoría convencional sobre a natureza dos metais. Con todo, desde o punto de vista químico comportábanse como metais e foron recoñecidos como tales.

O aluminio foi descuberto en 1824 pero non foi ata 1886 cando se desenvolveu un método de produción industrial a grande escala. Na década de 1890 e principios do século XX, os prezos do aluminio baixaron e o seu uso xeneralizouse en xoiería, artigos de uso cotián, monturas de lentes, instrumentos ópticos, vaixelas e papel de aluminio. A capacidade do aluminio para formar aliaxes duras e lixeiras con outros metais deulle moitos usos naquela época. Durante a primeira guerra mundial, os principais gobernos demandaron grandes cantidades de aluminio para fabricar fuselaxes lixeiras e resistentes. Na actualidade, o metal máis utilizado para a transmisión de enerxía eléctrica é o cable condutor de aluminio reforzado con aceiro (ACRS). Tamén se utiliza moito o condutor de aliaxe de aluminio. O aluminio utilízase porque pesa aproximadamente a metade que un cable de cobre de resistencia comparable (aínda que ten maior diámetro debido a súa menor condutividade específica), ademais de ser máis barato. O cobre foi máis popular no pasado e aínda se utiliza, especialmente a tensións máis baixas e para a conexión a terra.

Aínda que o titanio metálico puro (99,9%) preparouse por primeira vez en 1910, non se utilizou fóra do laboratorio ata 1932. Nas décadas de 1950 e 1960, a Unión Soviética foi pioneira no uso do titanio en aplicacións militares e submarinas como parte de programas relacionados coa guerra fría. A partir de principios da década de 1950, o titanio empezou a utilizarse amplamente na aviación militar, sobre todo en reactores de alto rendemento, empezando por avións como o F-100 Super Sabre e os Lockheed A-12 e SR-71.

O escandio metálico produciuse por primeira vez en 1937. En 1960 produciuse a primeira libra de escandio metálico cunha pureza do 99%. A produción de aliaxes de aluminio e escandio comezou en 1971 grazas a unha patente estadounidense. Na URSS tamén se desenvolveron aliaxes de aluminio e escandio.

Ficheiro:Na (Sodium).jpg|Anacos de sodio.
Ficheiro:Potassium-2.jpg|Perlas de potasio baixo aceite de parafina. O tamaño da perla máis grande é 0,5&nbsp;cm.
Ficheiro:Strontium destilled crystals.jpg|Cristais de estroncio.
Ficheiro:Aluminium-4.jpg|Anaco de aluminio,2.6&nbsp;grams, .
Ficheiro:Titan-crystal bar.JPG|Unha barra de cristais de titanio.
File:Scandium sublimed dendritic and 1cm3 cube.jpg|Escandio, incluíndo un cubo de 1&nbsp;cm3.

### A era do aceiro 
A era moderna na fabricación de aceiro comezou coa introdución do proceso de Bessemer de Henry Bessemer en 1855, cuxa materia prima era o ferro bruto. O seu método permitiulle producir aceiro en grandes cantidades a un prezo económico, polo que o aceiro suave pasou a utilizarse para a maioría dos fins para os que antigamente se usaba ferro forxado. Tras numerosos intentos fracasados, deu cun novo deseño de forno (o convertedor Thomas-Bessemer) e, a partir de entón, mellorou a construción de estruturas en edificios e pontes, pasando o ferro a un segundo plan. O proceso Gilchrist-Thomas (ou proceso básico de Bessemer ) foi unha mellora do proceso de Bessemer, realizada mediante o revestimento do convertidor cun material básico para eliminar o fósforo.

En 1872, os ingleses Clark e Woods patentaron unha aliaxe que hoxe se consideraría un aceiro inoxidable. A resistencia á corrosión das aliaxes de ferro e cromo fora recoñecida en 1821 polo metalúrxico francés Pierre Berthier. Observou a súa resistencia ao ataque dalgúns ácidos e suxeriu o seu uso en cuchillería. Os metalúrxicos do século XIX eran incapaces de producir a combinación de baixo contido en carbono e alto contido en cromo que se atopa na maioría dos aceiros inoxidables modernos, e as aliaxes con alto contido en cromo que podían producir eran demasiado fráxiles para ser prácticas. Non foi ata 1912 cando se produciu a industrialización das aliaxes de aceiro inoxidable en Inglaterra, Alemaña e os Estados Unidos.

Pouco despois empregouse o aluminio e o magnesio, que permitiron desenvolver aliaxes moito máis lixeiras e resistentes, moi empregadas en aviación, transporte terrestre e ferramentas portátiles. O titanio, é o último dos metais abundantes e estables cos que se está a traballar e espérase que, en pouco tempo, o uso da tecnoloxía do titanio se xeneralice.

### Os últimos elementos metálicos estables
Cara a 1900 quedaban por descubrir tres metais con número atómico inferiores ao chumbo (#82), o metal estable máis pesado: os elementos 71, 72 e 75.

Von Welsbach, en 1906, demostrou que o antigo iterbio tamén contiña un novo elemento (#71), ao que denominou *casiopeio*. Urbain demostrouno simultaneamente, pero as súas mostras eran moi impuras e só contiñan trazas do novo elemento. A pesar diso, adoptou o nome de *lutecio*.

En 1908, Ogawa atopou o elemento 75 a torianita, pero asignouno como elemento 43 no canto de 75 e denominouno *nipponio*. En 1925, Walter Noddack, Ida Eva Tacke e Otto Berg anunciaron a súa separación da gadolinita e déronlle o nome actual de *renio*.

Georges Urbain afirmou atopar o elemento 72 en residuos de terras raras, mentres que Vladimir Vernadsky atopouno de forma independente na ortita. Ningunha das dúas afirmacións confirmouse debido á primeira guerra mundial, e ningunha puido confirmarse máis tarde, xa que a química da que informaron non coincide coa que agora se coñece para o *hafnio*. Despois da guerra, en 1922, Coster e Hevesy atopárono mediante análise espectroscópica de raios X en circón noruegués. O hafnio foi así o último elemento estable descuberto, aínda que o renio foi o último en ser recoñecido correctamente.

Ficheiro:Lutetium sublimed dendritic and 1cm3 cube.jpg|Lutecio, incluíndo un cubo de 1&nbsp;cm3
Ficheiro:Rhenium single crystal bar and 1cm3 cube.jpg|Renio, incluíndo un cubo de 1&nbsp;cm3
Ficheiro:Hf-crystal bar.jpg|Hafnio, en forma de barra de 1,7&nbsp;kg

A finais da segunda guerra mundial, os científicos sintetizaran catro elementos post-uranio, todos eles metais radioactivos (inestables): neptunio (en 1940), plutonio (1940-41), e curio e americio (1944), que representan os elementos 93 a 96. Os dous primeiros acabaron atopándose tamén na natureza. O curio e o americio foron subprodutos do proxecto Manhattan, que produciu a primeira bomba atómica do mundo en 1945. A bomba baseábase na fisión nuclear do uranio, un metal que se cría descuberto case 150 anos antes.
### Desenvolvementos posteriores á segunda guerra mundial
#### Superaliaxes
miniatura|upright|Tratamento térmico de álabes de turbina de superaleación
Os superaliaxes compostos por combinacións de Fe, Ni, Co e Cr, e cantidades menores de W, Mo, Ta, Nb, Ti e Al desenvolvéronse pouco despois da segunda guerra mundial para o seu uso en motores de alto rendemento, que funcionan a temperaturas elevadas (superiores a 650&nbsp;°C (1.200&nbsp;°F)). Conservan a maior parte da súa resistencia nestas condicións, durante períodos prolongados, e combinan unha boa ductilidade a baixas temperaturas con resistencia á corrosión ou a oxidación. Na actualidade, os superaliaxes poden atoparse nunha ampla gama de aplicacións, como turbinas terrestres, marítimas e aeroespaciais, e plantas químicas e petrolíferas.
#### Metais despois do curio
O éxito do desenvolvemento da bomba atómica ao final da segunda guerra mundial desencadeou novos esforzos para sintetizar novos elementos, case todos os cales son, ou se espera que sexan, metais, e todos eles radioactivos. Non foi até 1949 cando se sintetizou o elemento 97 (berkelio), o seguinte despois do elemento 96 (curio), disparando partículas alfa a un branco de americio. En 1952, atopouse o elemento 100 (fermio) nos restos da explosión da primeira bomba de hidróxeno; o hidróxeno, un non metal, fora identificado como elemento case 200 anos antes. Desde 1952, sintetizáronse os elementos 101 (mendelevio) a 118 (oganesson).
#### Vidros metálicos a granel
miniatura|upright|Vidro metálico Vitreloy
Un vidro metálico (tamén coñecido como metal amorfo ou #vidroso) é un material metálico sólido, normalmente unha aliaxe, cunha estrutura desordenada a escala atómica. A maioría dos metais puros e aleados, no seu estado sólido, teñen átomos dispostos nunha estrutura cristalina altamente ordenada. Pola contra, estes teñen unha estrutura non cristalina similar ao vidro. Pero a diferenza dos vidros comúns, como o vidro das xanelas, que adoitan ser illantes eléctricos, os metais amorfos teñen unha boa condutividade eléctrica. Os metais amorfos prodúcense de varias maneiras, entre elas o arrefriado extremadamente rápido, a deposición física en fase vapor, a reacción en estado sólido, a irradiación de ións e a aliaxe mecánica. O primeiro vidro metálico do que se ten constancia foi unha aliaxe (Au75Si25) producida no Instituto Tecnolóxico de California (Caltech) en 1960. Máis recentemente, producíronse lotes de aceiro amorfo cunha resistencia tres veces superior á das aliaxes de aceiro convencionais. Na actualidade, as aplicacións máis importantes baséanse nas propiedades magnéticas especiais dalgúns vidros metálicos ferromagnéticos. A baixa perda de magnetización utilízase en transformadores de alta eficiencia. As etiquetas de identificación para o control de roubos e outros sistemas de vixilancia de artigos adoitan utilizar vidros metálicos debido a estas propiedades magnéticas.
#### Aliaxes con memoria de forma
Unha aliaxe con memoria de forma (AMF) é unha aliaxe que "lembra" a súa forma orixinal e, cando se deforma, volve á súa forma orixinal ao quentarse. Aínda que o efecto de memoria de forma observouse por primeira vez en 1932 nunha aliaxe de Au-Cd, non foi até 1962, co descubrimento accidental do efecto nunha aliaxe de Ni-Ti, cando se iniciou a investigación en serio, e tiveron que pasar outros dez anos antes de que xurdisen as aplicacións comerciais. As AMF teñen aplicacións na robótica, na industria automobilística, na aeroespacial e na biomédica. Existe outro tipo de AMF, denominada aliaxe con memoria de forma ferromagnética (AMFF), que cambia de forma baixo campos magnéticos intensos. Estes materiais son interesantes porque a resposta magnética tende a ser máis rápida e eficiente que as respostas inducidas pola temperatura.
#### Aliaxes cuasicristalinas
 pentagonal, o dual do icosaedro|alt=Un dodecaedro regular metálico.]]
En 1984, o metalúrxico israelí Dan Shechtman descubriu unha aliaxe de aluminio e manganeso con simetría quíntuplo, o que contradecia a convención cristalográfica da época, segundo a cal as estruturas cristalinas só podían ter simetría dobre, triplo, cuádruplo ou séxtuplo. Debido as súas reservas sobre a reacción da comunidade científica, Shechtman tardou dous anos en publicar os resultados polos que foi galardoado co Premio Nobel de Química en 2011. Desde entón, describíronse e confirmaronse centos de cuasicristais. Existen en moitas aliaxes metálicas (e algúns polímeros). Os cuasicristais atópanse con maior frecuencia en aliaxes de aluminio (Al-Li-Cu, Al-Mn-Si, Al-Ni-Co, Al-Pd-Mn, Al-Cu-Fe, Al-Cu-V, etc.), pero tamén se coñecen outras moitas composicións (Cd-Yb, Ti-Zr-Ni, Zn-Mg-Ho, Zn-Mg-Sc, In-Ag-Yb, Pd-U-Si, etc.).Os cuasicristais teñen, na práctica, celas unitarias infinitamente grandes. A icosaedrita   Al63Cu24Fe13, o primeiro cuasicristal atopado na natureza, foi descuberto en 2009. A maioría dos cuasicristais teñen propiedades similares ás da cerámica, como baixa condutividade eléctrica (próxima aos valores observados nos illantes) e baixa condutividade térmica, alta dureza, fraxilidade e resistencia á corrosión, e propiedades antiadherentes. Os cuasicristais utilizáronse para desenvolver illamentos térmicos, LEDs, motores diésel e novos materiais que converten a calor en electricidade. As novas aplicacións poden aproveitar o baixo coeficiente de fricción e a dureza dalgúns materiais cuasicristalinos, por exemplo, incrustando partículas en plástico para fabricar engrenaxes de plástico resistentes, duradeiros e de baixa fricción. Outras aplicacións potenciais inclúen absorbedores solares selectivos para a conversión de enerxía, reflectores de amplo espectro e aplicacións de reparación ósea e prótese nas que se require biocompatibilidade, baixa fricción e resistencia á corrosión. pero non tivo éxito ata 1955. As posibles aplicacións dos CMA inclúen o illamento térmico, a calefacción solar, os refrixeradores magnéticos, o uso da calor residual para xerar electricidade e os recubrimentos para as pas das turbinas dos motores militares.. porque o aumento da entropía da mestura (en) é substancialmente maior cando hai un maior número de elementos na mestura e as súas proporcións son máis equitativas. Na literatura tamén se utilizan algúns nomes alternativos, como aliaxes multicompoñentes, aliaxes de composición complexa e aliaxes de múltiples elementos principais. Estas aliaxes son actualmente obxecto de gran atención na ciencia dos materiais e a enxeñaría, xa que teñen propiedades potencialmente desexables. Ademais, as investigacións indican que algunhas aliaxes de alta resistencia teñen unha relación resistencia-peso considerablemente mellor, cun maior grao de resistencia á fractura, resistencia á tracción e resistencia á corrosión e a oxidación que as aliaxes convencionais. Aínda que os HEA estudáronse desde a década de 1980, a investigación acelerouse considerablemente a partir da década de 2010.

## Propiedades dos metais 
miniatura|230px|A gran resistencia do metal xunto coa facilidade do seu traballo fano un material excelente para calquera construción, como a ponte de La Vicaria, construído en aceiro corten.
Os metais posúen propiedades características, entre elas que son condutores da electricidade. A maioría deles son de cor agrisada, mais outros presentan cores distintas: o bismuto (Bi) é rosado, o cobre (Cu) avermellado e o ouro (Au) amarelo. Noutros metais aparece máis dunha cor; este fenómeno denomínase policromismo.

Outras propiedades serían: 
* Maleabilidade: capacidade dos metais de facerse láminas ao seren sometidos a esforzos de compresión.
* Ductilidade: propiedade dos metais de moldeárense en arames e fíos ao seren sometidos a esforzos de tracción.
* Tenacidade: resistencia que presentan os metais ao rompérense ou recibiren forzas bruscas (golpes etc.)
* Resistencia mecánica: capacidade para resistir esforzo de tracción, compresión, torsión e flexión sen deformárense nin romperen.

A ciencia de materiais define un metal como un material no que existe un solapamento entre a banda de valencia e a banda de condución na súa estrutura electrónica (enlace metálico). Isto dáslle a capacidade de conducir de xeito doado calor e electricidade, e xeralmente a capacidade de reflectir a luz, o cal lles dá o seu brillo.

## Obtención 
[miniatura|225px|Un fragmento de [ouro nativo.]]
Algúns metais atópanse en forma de elementos nativos, como o ouro, a prata e o cobre, aínda que non é o estado máis usual.

Moitos metais atópanse en forma de óxidos. O osíxeno, ao estar presente en grandes cantidades na atmosfera, combínase moi facilmente cos metais, que son elementos redutores, formando compostos como o corindón (Al2O3) e a hematita (Fe2O3).

Os sulfuros constitúen o tipo de mena metálica máis frecuente. Neste grupo destacan o sulfuro de cobre (I), Cu2S, o sulfuro de mercurio (II), HgS, o sulfuro de chumbo, PbS e o sulfuro de bismuto (III), Bi2S3.

Os metais alcalinos, ademais do berilio e do magnesio, adoitan extraerse a partir dos cloruros depositados debido á evaporación de mares e lagos, aínda que tamén se extraen da auga do mar. O exemplo máis característico é o cloruro sódico ou sal común, NaCl.

Algúns metais alcalinotérreos, o calcio, o estroncio e o bario, obtéñense a partir dos carbonatos insolubles en que están inseridos.

Por último, os lantánidos e os actínidos adoitan obterse a partir dos fosfatos, que son uns sales en que poden estar incluídos.

## Usos na industria 
Algúns metais que están destinados a un uso especial, son o antimonio, o cadmio ou o litio.

Os pigmentos amarelos e laranxas do cadmio son moi buscados pola súa grande estabilidade, como protección contra a corrosión, para as soldaduras e as aliaxes correspondentes e na fabricación de baterías de níquel e cadmio, consideradas excelentes pola seguridade do seu funcionamento. Tamén se emprega como estabilizador nos materiais plásticos (PVC) e como aliaxe para mellorar as características mecánicas do arame de cobre. A súa produción lévase a cabo no momento da refinación de zinc, co que está ligado, e trátase dun perigoso contaminante.

O litio, metal lixeiro, emprégase na cerámica e nos cristais, como catalizador de polimerización e como lubricante, así como para a obtención do aluminio mediante electrólise. Tamén se emprega para soldar, nas pilas e nas baterías para reloxos, en medicina e en química.

O níquel, a causa da súa elevada resistencia á corrosión, serve para niquelar os obxectos metálicos, coa fin de protexelos da oxidación e de darlles un brillo inalterable na intemperie.

O denominado «ferro branco» é, en realidade, unha lámina de aceiro doce que recibe un baño de cloruro de zinc fundido, e á que se dá despois un revestimento especial de estaño.

## Aliaxes 
miniatura|200x200px|Exemplo de aliaxe lixeira
Os metais poden formar aliaxe entre si e clasifícanse en:
* Ultralixeiras: Densidade en g/cm³ inferior a 2. Os máis comúns deste tipo son o magnesio e o berilio.
* Lixeiras: Densidade en g/cm³ inferior a 4,5. Os máis comúns deste tipo son o aluminio e o titanio.
* Pesadas: Densidade en g/cm³ superior a 4,5. Son a maioría dos metais.

## Notas 
;Referencias

## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Metais e aliaxes de cuñaxe

### Ligazóns externas 
* Metais, Mundo Vestibular
* Alguns metais não ferrosos, MSPC - Informações Técnicas
* Metal Pesado, Super Interessante
* Metais, Departamento de Arquitetura / Universidade Federal de Santa Catarina 
* Quais são os metais mais preciosos que existem?, Marina Motomura