Xericó

miniatura|250px|Cisxordania: Xericó localízase ao norte do Mar Morto.
**Xericó** (en  = Yériho ; en ; en  = Er Riha ou Arīhā ) é unha cidade de Cisxordania, situada sobre terras da beira oeste do Xordán. É aínda a cidade situada a menor altura do mundo, pois fica nunha depresión a -240 baixo o nivel do mar. A poboación da cidade é de 17.000 habitantes, mais o concello conta na actualidade cuns 25.000 habitantes.

O seu nome pode derivar do vocábulo cananita que significa "lúa" e indica que a cidade foi un dos primeiros centros do culto de divindades lunares. A pesar da súa extraordinaria antigüidade, Xericó é mencionado na Biblia por primeira vez no Libro dos Números.

Está considerada como unha das máis antigas cidades habitadas do mundo, senón a máis, tendo sacado a luz os arqueólogos os restos de máis de 20 asentamentos sucesivos, que remontan a 9.000 anos a.C.

En 2023, o sitio arqueolóxico do centro da cidade, coñecido como Tell es-Sultan / Antigo Xericó, foi inscrito na lista do Patrimonio da Humanidade pola UNESCO, sendo descrito como a “máis antiga cidade fortificada do mundo”.

## Xeografía 
miniatura|esquerda|250px|Xericó, ao fondo, vista desde o Monte da Tentación.
Xericó está situada nas terras da depresión do Mar Morto, a uns 240 metros baixo o nivel do mar, e na chaira do oeste do río Xordán, do cal dista 7&nbsp;km. O concello ocupa unha superficie de cerca de 45 km². A zona onde está situada é de moi escasa pluviosidade, polo que depende para as necesidades de auga, de varias fontes, en especial da famosa de 'Ayn es-Sultan, que é a que fornece a subministración máis importante de auga, tanto para irrigación como para beber (o seu caudal é de 680 m³/h).

### Clima 
O clima é moi seco, con características de clima desértico. A temperatura media anual é de 23,5&nbsp;°C, porén a media de xaneiro é de tan só 8,5&nbsp;°C, mentres nos meses do estío pode superar os 30&nbsp;°C. A pluviosidade media anual é duns escasos 150&nbsp;mm.

## Economía 
A agricultura é o recurso tradicional da cidade e a súa contorna. Xericó ten sido descrita como a *cidade das palmeiras* (en árabe "madinat an-nakhil"), un lugar no que a abundancia de mananciais de augas tépedas e frías posibilitan o cultivo de limóns, laranxas, bananas, oliveiras e outras oleaxinosas, melóns, figos e uvas. O cultivo de cana de azucre foi levado polas cruzadas. O turismo, vinculado á súa proximidade a diversos lugares sagrados bíblicos e musulmáns, é unha crecente fonte de ingresos. A cidade posúe varios hoteis de diversas categorías, ademais de residencias de relixiosos que tamén dan albergue.

## Lugares de interese 
miniatura|esquerda|250px|Mosteiro da Tentación ou Dair Qunturul.Na mesma cidade, nos seus arredores e tamén algo máis lonxe, pero moi ao alcance hai lugares de grandísimo interese relixioso, artístico e paisaxístico. Por orde de proximidade, cómpre citarmos:

### Na cidade 
* A cidade vella, con edificacións típicas,
* *Ayn as-Sultan* ("a fonte do sultán"), o importante manancial que dá vida á cidade e ás súas hortas,
* Sicómoro de Zaqueo, a árbore desde onde Zaqueo albiscou a Xesús, consonte a tradición,
* *Tell as-Sultan* ("outeiro do sultán"), a 2&nbsp;km ao nordeste da cidade, sitio arqueolóxico cos restos dunha das máis antigas cidades do mundo, predecesora da actual Xericó,
* *Tulul Abu al-Alayiq*, a km ao oeste da cidade, con restos helenísticos, romanos e islámicos; cómpre destacar o "Palacio Asmodeo", a dinastía á que pertenceu o bíblico Herodes,

### Nos arredores 
miniatura|dereita|250px|Mosaico no *Palacio de Hixam*.
* Mosteiro de San Xurxo (*Dair al-Qelt*),
* Mosteiro de *Dair Hajlah*,
* Monte da Tentación (*Jabal Quruntul*) e o mosteiro do lugar (*Dair al-Quruntul*), o lugar onde Xesús se retirou por 40 días antes de comezar a súa misión pública e no transcurso dos cales foi tentado tres veces por Satán, 
* Muíños de azucre, sitos entre Tell as-Sultán e o Monte da Tentación, 
* ''Na'aran*, a 4&nbsp;km ao NW, antigo asentamento do período bizantino, que conserva delicados mosaicos dos séculos V e VI da nosa era.
* Palacio de Hixam (*Khirbet al-Mufjar*), a 5&nbsp;km ao N, antiga residencia de reis da dinastía Omeia, dsede o século VIII,
* *Maqam an-nabí Musa* (*Sepulcro do Profeta Moisés*), a 8&nbsp;km ao SW, o lugar onde, segundo a tradición islámica está enterrado Moisés; contén un santuario musulmán,
* Río Xordán, a 7&nbsp;km da cidade en dirección leste,
* Mar Morto, a 10&nbsp;km ao sur,
* Cavernas de Qumram, a 20&nbsp;km da cidade cara ao sur. O lugar onde foron descubertos os Rolos do Mar Morto, que conteñen escritos da comunidades dos esenios, contemporáneos de Xesús,

Debe tamén terse en conta que Xericó dista tan só 30&nbsp;km de distancia de Xerusalén en dirección leste.

## Historia 
### Prehistoria 
Xericó, como xa se dixo, é unha das máis antigas cidades do mundo, e éo, segundo todas as evidencias coñecidas actualmente, no entanto o seu poboamento non foi ininterrompido desde a súa remota fundación, pois durante a maior parte do IV milenio sufriu un período no que non estivo poboada e sen que haxa unha explicación axeitada .

### Historia Antiga 
Foi unha cidade dos cananeos que supostamente foi conquistada por Xosuè (sucesor de Moisés), que a destruíu e prohibiu a súa reconstrución. Quiñentos anos máis tarde, sempre segundo os datos da Biblia, en tempos do rei Acab, Hiel de Betel refundouno, desafiando o veto estabelecido. Foi unha escola de profetas. A cidade pertencía á tribo de Benxamín, e limitaba cos territorios da Efraím. No 587 a.C. o rei Sedecías foi derrotado polos babilonios na chaira de Xericó; o reino de Xudá foi anexionado (586 a.C.) e a poboación deportada para Babilonia. Xericó foi repoboada cando o rei dos persas permitiu que os xudeus retornasen para as súas terras (537 aC).

A cidade foi tomada por Alexandre o Grande en 332 a.C.. Logo da súa morte pasou a depender dos Tolomeos de Exipto, ata que toda a Celesíria pasou aos seléucidas. A finais do século II a.C. caeu en mans dos Macabeos e, finalmente, en mans de Roma no 63 a.C.. Marco Antonio cedeu un palmeiral a Cleopatra, e pouco despois do ano 40 a.C., cando Herodes o Grande foi proclamado rei de Xudea, Xericó ficou incluída no seu reino, pero Herodes reservou as rendas do palmeiral para Cleopatra, aínda que despois as rescatou. Herodes posuíu Xericó até a súa morte, no 4 a.C.. Pasou entón as mans do seu fillo Arquelao de Xudea, que foi deposto o 6 d.C., sendo a cidade integrada na provincia romana de Xudea, formando unha das once toparquías. Estrabón e Plinio o Vello mentan as palmeiras e as fontes (entre elas a fonte de Eliseo, hoxe Ayn as-Sultan) e o primeiro tamén un pazo e un xardín de bálsamo. O pazo foi construído por Herodes como a residencia persoal e foi o lugar onde faleceu.

A cidade foi visitada por Vespasiano antes de saír do país, deixando alí a *X Lexión*. Tito destruíuna. Eusebio e San Xerome din que se construíu unha nova cidade, pero que as ruínas das dúas anteriores aínda se podían ver.

### Idade Media e Moderna 
Foi bizantina até o ano 638, no que pasou ao Califato, período no que durante o goberno dos Omeias desde Damasco, foi edificado un pazo real na cidade. Durante as cruzadas formou parte do Reino de Xerusalén. A partir de 1516 foi otomá.

### Época Contemporánea 
Despois de 1918, e tras a derrota do turcos, aliados dos Imperios centrais, na primeira guerra mundial, foi ocupada polos británicos e integrada no Mandato de Palestina. En 1948, en ocasión da repartición de Palestina, foi transferida a Transxordania. En 1967, a consecuencia da Guerra dos Seis Días, foi ocupada por Israel.

### Vicisitudes contemporáneas 
Xericó foi a primeira cidade en pasar aos Territorios Palestinos Autónomos, traspasados á administración da Autoridade Palestinina a data de 13 de maio de 1994, após a sinatura dos primeiros Acordos de Oslo, e a teor dos Acordos israelo-palestinos sobre Xericó e Gaza no mesmo ano 1994.

Despois dun período de reocupación israelí durante a Segunda Intifada, Xericó foi devolta á Autoridade palestina o 16 de marzo de 2005.

## Xericó na Biblia 
miniatura|200px|Os israelitas diante das murallas de Xericó.Xericó foi, segundo relátase na Biblia, a primeira cidade do país de Canaan conquistada por Xosué e os hebreos, liberados de Exipto, aproximadamente en 1200 a.C. No Libro de Xosué cóntase a toma de Xericó e como, no sétimo día despois da chegada dos hebreos, as *murallas de Xericó'' se esborrallaron, por simple vontade divina, despois de que os israelitas desfilasen sete veces arredor da cidade durante sete días, levando en diante a arca da alianza e sete sacerdotes facendo soar sete chofars (trompetas). Xericó foi logo arrasada por enteiro. A cidade e o botín foron entón maldicidos.

No Primeiro Libro dos Reis, en séculos posteriores, Hiel de Betel reconstrúe Xericó: 

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Rahab
* Xosue
* Historia de Palestina

### Ligazóns externas 
*  Artigos sobre Xericó e outras cidades de Siria-Palestina
*  Imaxes de Xericó