Vodú

O **vodú** é unha relixión politeísta orixinaria do golfo de Benín e que se estendeu ao Caribe a través da trata de escravos.

## Historia 
Nado en Dahomey, saltou ao Caribe coa trata de escravos negros. Foi unha relixión perseguida, polo se recubriu do culto católico aos santos e así permaneceu durante séculos ao longo das diferentes etapas políticas de Haití. Non foi ata 1986 que foi legalizado pola Constitución.

## Crenzas 
Existe unha deidade suprema xemelga, *Wamu-Lisa*, pero non recibe culto. Quen o reciben son os *lwa* ou *loa*, xenios sobrenaturais (Legba, Ogu, Barón samdi, Ezili freda, Primo azaka, Mamá Brigitte etc.) que serven de intermediarios entre a parella suprema *Wamu-lisa* e a humanidade, tendo cada un deles unha "personalidade" diferente e múltiples modos de ser louvados (por cancións, bailes, símbolos rituais etc.). Non existe unha estrutura relixiosa homoxénea con dogmas e os sacerdotes vodú o ("ougan", homes; ou *mabo*, mulleres) teñen a función de pórse en contacto cos *loas*.

Os *lwa* ou *loa* aparecen reagrupados en familias chamadas "nacións", divididas en diversos ritos; cada rito distínguese por un cerimonial particular con saúdos, oracións, aclamacións, bailes, instrumentos musicais e certos animais para o sacrificio:
* Rito Rada: espíritos de Dahomey considerados como *lwa* bos ou *loas* de Guinea, constituíndo o rito principal do vodú polo que as cerimonias de iniciación fanse de acordo con el. 
* Rito Petro: os *loa* deste rito proveñen da súa maioría dos escravos integrados na República Dominicana e son especialmente vingativos e usados en prácticas máxicas, chamadas *loa amargos*. A este rito que rexe o elemento do lume, pertencen *Ogu Feray*; igualmente pertencen outros *loa Rada* e *Kongo* no seu aspecto violento.
* Rito Kongo: corresponde ós *loa* de orixe bantú, menos populares que os Rada e que son recoñecidos polo sacrificio canino e pola exuberancia dos sacrificios.

A clasificación dos *loa* nos ritos non é moi estrita e hai ritos secundarios que se asocian aos xenios doutro rito; de aí que non todos os *loa* teñan a mesma importancia. Existe unha xerarquía, un *lwa* considerado como xefe: *Legba*, ou *Papá Legba* (coñecido en Cuba como ''Elegba' ou *Ogu* e en Brasil *Eshu*), abrindo o camiño dos *lwa* aos humanos. Situado xerarquicamente despois de *Legba* aparece *Ogu o vermello*, seguido de *Barón samedi*.

Existe tamén un culto aos defuntos (a quen teñen que coidar pola paz dos vivos así como servir de conselleiros e dar coñecementos sobre plantas ou conceder riqueza) e aos xemelgos, que teñen gran poder pola súa identificación co deus andróxino *Mawu-Lisa*.

## Prácticas 
Fanse reunións nos templos onde se levan a cabo cerimonias de contactos cos *loa* para poder seren protexidos por eles. Ofrécense sacrificios cruentos e báilase ao ritmo dos tambores sagrados; neste bailes as persoas que entran en transo dise que son "cabalgados" por un *loa* e isto é signo do éxito da cerimonia.

Sen a protección dos *loa* o home atópase a mercé de varias forzas espirituais que lle poden facer dano.

### Arte vodú 
O vodú comezou a expresarse coa arte a través da danza, a literatura (mitoloxías) e a pintura haitiana. En 1906 Antoine Innocent úsao de modo positivo nunha novela (*Mimola*) e nos anos 50 Jacques Stephen Alexis no seu libro *Les arbres musicians* evoca unha atmosfera de misterio. En 1988 René Depestre obtivo o premio Renaudot con *Hadriana de tous mes rêves*.

Nas pinturas relixiosas vodú tiveron unha grande influencia as cromolitografías católicas na elección de cores, tonalidades e harmonía das cores, pero os *vèvè* (símbolos dos *loa* feitos con fariña ou borra do café) son elementos básicos do vodú e parecen ter unha acción máis determinante na pintura haitiana. Na liturxia vodú cada cor representa un *loa* (Legba o vermello, Zaka o azul, Barón Samedi o negro e o violeta, Dambala o branco etc.) á parte de ter un significado propio e a pintura sofre esa influencia. Por outra banda as liñas teñen un valor cósmico: a horizontal é a materia, a cruz o encontro do espírito e a materia signo de Legba e Xesús e a circunferencia símbolo de Dambala e do home que se converte no centro de todo.

Nas chamadas artes aplicadas, fanse figuras dos *loa* a partir de metais recortados con siluetas, así como a decoración dos templos (*oufó*) con pinturas de *vèvè* e de santos católicos (que en realidade son *loas*), así como os motivos xeométricos que inzan toda a superficie dos *poteau-mitan*.

## Glosario 
* Asson: marca da sacerdotisa (manbo) ou sacerdote (ougan) feita dunha cabaza oca con sementes e vértebras de cobra dentro.
* Bòkò: outro dos nomes dos sacerdotes vodú.
* Dessounen: ritos de desligamento do iniciado do seu *loa* protector unha vez morto o crente.
* Govi: cántaro que contén espíritos.
* Gwo-bon anj ou Grande Anxo Bo: unha das dúas "almas" dunha persoa.
* Lwa ou Loa: espírito do culto vodú.
* Loa rasin: espírito familiar.
* Manjé-Iwa: cerimonia do vodú na que se fan ofrendas de comida e bebida ós espíritos.
* Oufò: templo vodú.

## Notas