open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Naraído, Vilaformán, Trabada

miniatura|A parte galega, a zona próxima. A parte asturiana, máis lonxe.
**Naraído** é un lugar da parroquia de Vilaformán, no concello lucense de Trabada, na comarca da Mariña Oriental. Segundo o Instituto Galego de Estatística, en 2024 tiña 7 habitantes (3 homes e 4 mulleres).

Está situado no límite da provincia de Lugo con Asturias, a carón de Naraído (Santiso de Abres).

## Toponimia
O topónimo **Naraído** é un hidrónimo de orixe prelatina, en base á raíz *, e nomeaba en orixe o curso fluvial que pasa a carón do núcleo.

## Lugares e parroquias 
### Lugares de Vilaformán 
### Parroquias de Trabada 
## Notas
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Lugares de Trabada
O Carballeiro

O topónimo **O Carballeiro** pode referirse a:

;En Galiza
***O Carballeiro**, lugar da parroquia de Cerdido no concello de Cerdido;
***O Carballeiro**, lugar da parroquia dos Freires no concello de Ortigueira.

## Véxase tamén
### Outros artigos
Parvovirose canina

A **parvovirose** ou **parvovirus canino **é unha doenza viral que afecta principalmente ós cachorros de can. É raro que afecte a cans adultos, sobre todo se están vacinados. 

## Características do parvovirus 
Os parvovirus son virus con cadeas de ADN tipicamente lineal, non segmentado monocatenario, cunha tamaña media do xenoma de 5000 nucleótidos.

Os parvovirus son algúns dos virus máis pequenos (de aí o nome, en latín, *parvus*, significa pequeno) e miden de 18-26 nm de diámetro.

## Signos clínicos 
A presentación máis adoita é a dixestiva, ó cursar cunha gastroenterite hemorráxica viral; o virus infecta as células intestinais (os enterocitos) e replícase producindo necrose e morte celular, mecanismo responsable da sintomatoloxía.

## Notas 
## Véxase tamén
Lepidopus

***Lepidopus*** é un xénero de peixes teleósteos da orde dos perciformes, suborde dos escombroideos e familia dos triquiúridos, que é o tipo da subfamilia dos lepidopodinos.

## Características 
O xénero conta con seis especies, que son son longos, delgados e xeralmente de cores azulada ou prateada. Reduciron considerablemente as aletas pelvianas e a caudal (que ás veces están ausentes), o que lles dá un aspecto similar a unha anguía. Son depredadores, e a súa boca é grande e está armada con dentes longos e afiados.

Estas especies, algunhas de interese pesqueiro, son coñecidas vulgarmente como **sabres**, ou **peixes sabre**.

## Taxonomía 
### Descrición 
O xénero foi descrito en 1863 polo botánico e ictiólogo francés Antoine Goüan, na súa obra *Historia piscium, sistens ipsorum anatomen externam, internam, atque genera in classes & ordines redacta*... (Ler en liña)

### Etimoloxía 
Goüan construíu o nome do xénero, *Lepidopus*, cos elementos do latín científico *lepido-* e *-pus*, tirado o primeiro da raíz do xentitivo da voz do grego antigo λεπίσ, λεπίδος *lepís, lepídos*, "escama", e o segundo do termo grego πούς, *poús*, "pé", "pata". Literalmente: "os que teñen escamas nas aletas".

### Clasificación 
Segundo o WoRMS, o xénero conta coas seis especies seguintes:
* *Lepidopus altifrons* Parin & Collette, 1993
* *Lepidopus calcar* Parin & Mikhailin, 1982
* *Lepidopus caudatus* (Euphrasen, 1788)
* *Lepidopus dubius* Parin & Mikhailin, 1981
* *Lepidopus fitchi* Rosenblatt & Wilson, 1987
* *Lepidopus manis* Rosenblatt & Wilson, 1987

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Burton, Maurice & Robert Burton (1984): *Encyclopedia of Fish*. Saint Louis, EE.UU.: BPC Publishing. ISBN 0-7064-0393-2.
* Nelson, Joseph S. (2006): *Fishes of the World*. Nova York: John Wiley & Sons, Inc. ISBN 0-471-25031-7.
* Rodríguez Villanueva, Xosé Luís e Xavier Vázquez Álvarez (1992): *Peixes do mar de Galicia (II). Peixes óseos: xeneralidades, clasificación e orde perciformes.* Vigo: Xerais. ISBN 84-7507-793-5, pp.&nbsp;224–229.
* Van der Land, J.; Costello, M. J.; Zavodnik, D.; Santos, R. S.; Porteiro, F. M.; Bailly, N.; Eschmeyer, W. N.; Froese, R. (2001): "Pisces", in: Costello, M. J. *et al.* (Eds.) *European register of marine species: a check-list of the marine species in Europe and a bibliography of guides to their identification*. París: Muséum national d'Histoire naturelle. Collection Patrimoines Naturels, 50. ISBN 2-85653-538-0, pp.&nbsp;357–374.

### Outros artigos 
* Triquiúridos

### Ligazón s externas 
* *Lepidopus* Goüan, 1770 no WoRMS.
* *Lepidopus* Goüan, 1770 no ITIS.
* Especies do xénero *Lepidopus* en FishBase.
* *Lepidopus* na ADW.
* *Lepidopus*  na EOL.
* *Lepidopus* en The Taxonomicon.
Universidade Politécnica de Valencia

A **Universidade Politécnica de Valencia** (**UPV**, en catalán: *Universitat Politècnica de València*) é unha universidade pública española con sede en Valencia. Ten campus tamén en Alcoi e Gandia.

## Centros 
*Campus de Vera (en Valencia)
**Escola Técnica Superior de Arquitectura
**Escola Técnica Superior de Enxeñería Agronómica e do Medio Natural
**Escola Técnica Superior de Enxeñería do Deseño
**Escola Técnica Superior de Enxeñería de Edificación
**Escola Técnica Superior de Enxeñería Informática
**Escola Técnica Superior de Enxeñería de Camiños, Canles e Portos
**Escola Técnica Superior de Enxeñería Industriais
**Escola Técnica Superior de Enxeñería de Telecomunicación
**Escola Técnica Superior de Enxeñería Xeodésica, Cartográfica e Topografía
**Facultade de Administración e Dirección de Empresas
**Facultade de Belas Artes
*Campus de Alcoi
**Escola Politécnica Superior de Alcoi
*Campus de Gandia
**Escola Politécnica Superior de Gandia
*Centros adscritos
**Escola Universitaria Ford España
**Florida Universitaria

## Historia 
Eulerianos é o teu equipo na Liga Matemática.

## Véxase tamén 
### Outros artigos 
*Lista de universidades de España
### Ligazóns externas 
*Sitio web oficial
Canadair Sabre

O **Canadair Sabre** foi un caza a reacción fabricado por Canadair baixo licenza da compañía californiana North American Aviation, principalmente para ser usado pola Real Forza Aérea do Canadá (RCAF). Trátase dunha versión do North American F-86 Sabre e foi producido ata 1958 e utilizado pola RCAF ata ser substituído polo Canadair CF-104 en 1962. Varias forzas aéreas adoptarían o avión.

Houbo dous series de produción principais do avión. A primeira, composta polos Mk. 2 e Mk. 4, das que se fabricaron algo menos de 1 000 unidades, era moi semellante ao seu homólogo estadounidense, diferenciándose só en pequenos detalles. A segunda serie, os Mk. 5' e Mk. 6' fabricados en números semellantes, modeláronse a partir das últimas versións estadounidenses con ás máis grandes para unha mellor manobrabilidade e un motor Avro Canada Orenda.

O derradeiros Canadair Sabre operativos en primeira liña estivo en Paquistán, cuxos Mk. 6 equipado con AIM-9 Sidewinder foron a columna vertebral da súa forza aérea durante a guerra indo-paquistaní de 1971. Estes foron retirados gradualmente despois de 1971, cos últimos exemplares deixando o servizo combate en 1980. Aínda que na década de 1960 foron substituídas por deseños de maior rendemento na maioría das outras forzas, as versións dos últimos modelos serviron en funcións secundarias na década dos 70.

Algúns exemplos impulsados ​​por Orenda fixéronse famosos por outras fazañas. O máis destacado foi o único Mk. 3, o banco de probas para a instalación do Orenda, que Jacqueline Cochran utilizou en 1953 para establecer varios récords de velocidade, incluíndo converterse na primeira muller en romper a barreira do son. Outro, un Mk. 6 ex-RCAF que deixou o servizo en 1974, pasou a converterse no avión de persecución de Boeing para voos de proba ata 1991. Moitos destes avións posteriores consérvanse agora en museos.
Biomolécula

[miniatura|200px|Representación tridimensional da proteína [mioglobina, mostrando as súas hélices alfa representadas por fitas. Esta foi a primeira proteína da que se resolveu a súa estrutura por cristalografía de raios X en 1958.]]

As **biomoléculas** son as moléculas que forman parte natural dos seres vivos. As biomoléculas poden ser orgánicas ou inorgánicas, e en tamaño poden ser pequenas moléculas ou grandes macromoléculas. As biomoléculas orgánicas son as proteínas, carbohidratos, lípidos e ácidos nucleicos. As pequenas moléculas adoitan ser metabolitos primarios. Aínda que as moléculas orgánicas son as máis características dos seres vivos, estes tamén conteñen moitas moléculas inorgánicas en forma de auga, sales e gases; de feito, a auga é a **biomolécula** máis abondosa nos seres vivos. A maioría das biomoléculas sintetízanse endoxenamente nos seres vivos, pero algúns seres vivos toman do exterior biomoléculas que son necesarias despois para o funcionamento do seu metabolismo, como as vitaminas, ácidos graxos esenciais, aminoácidos esenciais, minerais...

As biomoléculas e as súas reaccións son estudadas pola bioquímica e a bioloxía molecular.

As biomoléculas están formadas por un conxunto de elementos químicos, denominados bioelementos, entre os cales os máis abondosos son: oxíxeno, carbono, hidróxeno, nitróxeno, fósforo e xofre, que constitúen o 96-99% do corpo dos seres vivos. Moitos outros elementos, como o calcio, cloro, sodio, ferro e moitos outros biometais están presentes tamén en pequenas cantidades.
* Inorgánicas:
** Auga
** Gases. Son fundamentalmente os gases respiratorios, obtidos polos seres vivos do aire ou auga ou producidos na respiración celular, como o oxíxeno, dióxido de carbono ou nitróxeno. 
** Sales minerais. Poden aparecer en forma de anións (cloruros, fosfatos, carbonatos...) ou de catións (sodio, potasio, calcio, magnesio...)
* Orgánicas:
** Lípidos: ácidos graxos, acilglicerois, glicolípidos, esterois, fosfolípidos...
** Glícidos ou carbohidratos: monosacáridos, oligosacáridos e polisacáridos
** Proteínas
** Ácidos nucleicos.

Ademais, nos organismos vivos hai moitos pequenos metabolitos. Entre os pequenos metabolitos hai moitos ácidos orgánicos, cetoácidos, azucres fosfatados, vitaminas... Tamén os monómeros que forman as macromoléculas, como aminoácidos, nucleótidos, monosacáridos.

A distinción entre moléculas orgánicas pequenas e macromoléculas adoita facerse considerando que as pequenas teñen pesos moleculares entre 100 e 1000 daltons e ata uns 30 átomos de carbono, mentres que as macromoléculas son máis grandes. Moitas moléculas pequenas adoitan atoparse disoltas no citoplasma, onde constitúen os intermediarios a partir dos cales se forman as macromoléculas. Tamén son intermediarios nas reaccións de produción e almacenamento de enerxía.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Enxeñaría de biomoléculas
* Metabolismo
* Bioloxía molecular

### Ligazóns externas 
* Society for Biomolecular Sciences 
* Departamento de sistemas moleculares no Instituto Max Planck de Coloides e Interfaces
Cábala

**Cábala** (, *cabalá*: "recibimento") é o conxunto de tradicións e practicas místicas do xudaísmo, que busca, por medio de métodos esotéricos, explicar os segredos da Creación e lograr coñecementos ocultos das escrituras sagradas. Un cabalista tradicional coñécese como *Mekubal* ().

Sucede, porén, que outras prácticas inspiradas na cábala pretenden estender e adaptar o seu contido, segundo esas outras relixións ou doutrinas. Así, definicións da cábala varían de acordo coa tradición e obxectivos daqueles que lle seguen. De feito, trátase dun conxunto de ensinanzas esotéricos que teñen o obxectivo de explicar a relación entre un inmutable, eterno e misterioso *Ein Sof* (sen límites) e o universo mortal e finito (creación). Búscase definir a natureza do universo e do ser humano, a natureza e o propósito da existencia, e diversas outras cuestións ontolóxicas. Tamén presenta métodos para auxiliar a comprensión deses conceptos e, así, atinxir a realización espiritual.

A verdadeira cabalá xurdiu dentro do pensamento xudaico, e as súas fontes clásicas son todas elas ensinanzas de personaxes históricos e, ás veces, míticos, dende Adán - o primeiro home - que explicaron algún concepto esotérico. Eses ensinos son mantidos polos xudeus adeptos para definir os significados máis profundos da Biblia hebrea e da literatura rabínica tradicional, segundo a súa dimensión transmitida anteriormente escondida, ben como explicar o significado dos preceptos relixiosos xudaicos.

Os seus adeptos cren que as súas orixes son anteriores a tódalas relixións do mundo, formando o modelo primordial para filosofías de creación, as relixións, as ciencias, a arte, e sistemas políticos. Historicamente, a cábala xurdiu, despois de formas anteriores de misticismo xudaico, os séculos XII e XIII, no Sur de Francia e de España, sendo máis unha vez reinterpretadas durante o renacemento místico xudeu da Palestina otomá durante o século XVI. As súas prácticas foron popularizadas dentro da vertente do xudaísmo piadoso do século XVIII en diante.

## Notas
Auga mineral

A **auga mineral** é a auga de manancial que contén substancias minerais disoltas. Estes minerais alteran o seu sabor ou danlle un valor terapéutico. Sales, compostos sulfurados e gases están entre as substancias que poden estar disoltas na auga. A auga mineral pode ser preparada ou pode producirse naturalmente.

Tradicionalmente, a auga mineral era usada ou consumida directa do seu illó, o que comunmente se coñecía como *tomar as augas* ou *tomar a cura*, e devanditos sitios eran referidos como termas, balnearios (*spa*), baños ou augas. Frecuentemente, un activo centro turístico medraría ao redor dun sitio de augas minerais (aínda en tempos antigos, como Bath). Tales desenvolvementos turísticos resultaron en vilas termais e hoteis balnearios.

En tempos modernos, é moito máis común que as augas minerais sexan embotelladas na fonte e distribuídas para o seu consumo. Existen máis de 3.000 marcas de auga mineral dispoñíbeis comercialmente a nivel mundial.

## Contidos minerais 
miniatura|Fonte de auga ferruxinosa.
Segundo o seu contido mineral a auga clasifícase como:

**Mineralización moi feble**: O seu residuo seco (minerais totais presentes) é de até 50&nbsp;mg/l.

**Mineralización feble**: Son aquelas que conteñen menos de 500&nbsp;mg/l.

**Mineralización forte**: Contén máis de 1500&nbsp;mg/l de residuo seco.

**Bicarbonatada**: Contén máis de 600&nbsp;mg/l de bicarbonatos.

**Sulfatada**: Contén máis de 200&nbsp;mg/l de sulfatos.

**Clorurada**: Ten máis de 200&nbsp;mg/l de cloruro.

**Cálcica**: Contén máis de 150&nbsp;mg/l de calcio.

**Ferruxinosa**: Contén máis de 1&nbsp;mg/l de ferro.

**Ácidulada**: Contén máis de 250&nbsp;mg/l de CO2.

**Sódica**: Ten un contido maior a 200&nbsp;mg/l de sodio.

**Magnésica**: O seu contido supera os 50&nbsp;mg/l de magnesio.

**Fluorada**: Contén máis de 1&nbsp;mg/l de fluoruro.

## Industria 
A auga mineral natural na actualidade está a ser utilizada como un produto de luxo xa que, ademais das diferentes orixes e formas de extracción, a industria está a aproveitar para darlle un toque de exclusividade a través das súas botellas de deseño.

## Controversia 
Moitas empresas dedicadas á extracción, fabricación e explotación deste recurso natural, están a dar falsos testemuños da orixe, propiedades e clasificación específica do seu produto. Algunhas empresas poden denominar o seu produto como auga natural mineral, sendo que en realidade están embotellando "auga purificada", habendo gran diferenza entre estas.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Auga
* Auga carbonatada
* Auga do mar
* Auga doce
* Auga destilada
* Auga fósil
### Ligazóns externas 
* Portal da auga da Unesco. Unesco Auga, desenvolvemento sustentábel e protección dos recursos mundiais da auga doce
* Programa Mundial de Avaliación dos Recursos Hídricos
* European Federation of Bottled Waters
Cara oculta da Lúa

miniatura|379x379px|Fotografía da cara oculta da Lúa.
[miniatura|262x262px|[Selo postal da URSS de 1959 conmemorando a primeira fotografía da cara oculta da Lúa.]]
A **cara oculta da Lúa** é o hemisferio da Lúa non observable desde a Terra. Iso ocorre debido a que a Lúa tarda en rotar sobre si mesma o mesmo que o seu movemento de translación ao redor da Terra, o que provoca que o satélite lle presente sempre a mesma cara.  Adóitase chamar a esta parte da lúa o seu “Lado Escuro” pero isto é incorrecto xa que non hai ningunha sección da Lúa que non reciba luz solar. Debido ás libracións, desde a Terra só se nos oculta o 41 % da superficie lunar (é dicir uns 15,5 millóns de km²).

## Historia 
Este hemisferio estivo oculto á vista humana ata que a sonda automática soviética Luna 3 o fotografou por primeira vez o día 7 de outubro de 1959. Como a Lúa tarda o mesmo tempo en dar unha volta sobre si mesma que ao redor da Terra, presenta sempre a mesma cara. Isto débese a que a Terra, por un efecto chamado gradiente gravitatorio, freou completamente a Lúa. A maioría dos satélites regulares presentan este fenómeno respecto dos seus planetas.

Nos programas de estabelecemento dunha base lunar estable planeouse empregar o hemisferio oculto para a instalación de instrumentos de observación destinados ao estudo do firmamento, xa que aquel está máis protexido da influencia da Terra que o hemisferio visible.

## Xeografía 
Trátase dunha zona moito máis accidentada que o hemisferio visible.
Neste hemisferio non existen grandes mares, como sucede no visible; unicamente localízanse os mares Moscoviense, Orientale e Ingenii, compartindo así mesmo co hemisferio visible o Mare Australe, aínda que estas concas son de bastante menor tamaño que as da cara visible. Si existen, con todo, xigantescos cráteres ou circos lunares maiores que os do outro hemisferio, podéndose atopar algúns como Apolo, de até 520&nbsp;km de diámetro. Debido a que foron as naves soviéticas as primeiras en fotografar esta cara lunar, a maioría dos accidentes teñen nomes de científicos e personaxes rusos.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* *La Luna, estudio básico*, José Carlos Violat Bordonau, Purificación Martín. España, 2006, ISBN 978-8486639-78-5 
### Outros artigos 
* Libración

### Ligazóns externas 
* Lunar and Planetary Institute: Exploring the Moon
* Lunar and Planetary Institute: Lunar Atlases
* Ralph Aeschliman Planetary Cartography and Graphics: Lunar Maps 
* Northwest Africa 482, only meteorite believed to have originated from the far side of the Moon
* Moon articles in Planetary Science Research Discoveries
*
Mare Moscoviense

**Mare Moscoviense** (Mar de *Moscovia* ou Mar de Moscova) é un mar lunar. Situado na conca Moscoviense, é un dos poucos mares ao lado oculto da Lúa. Ten un diámetro de 277 quilómetros A capa basáltica do mar é bastante delgada, aproximadamente 1,5&nbsp;km, o que apoia esta teoría.

O material da conca é do período Nectárico, mentres que o material do cráter é do período Ímbrico Superior.

O cráter Komarov atópase ao sueste do mar, e o cráter Titov está na rexión norte.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos
* Lista de mares lunares
Lista de montañas lunares

Esta é unha lista incompleta de **montañas** **lunares.**

## Montañas 
Estas son montañas illadas, tamén chamadas **macizos.** Son chamadas Mons, polo nome latino dos montes.

## Cordilleiras 
A *lonxitude* das cordilleiras é unha referencia aproximada á distancia entre os seus puntos extremos. No caso particular de *Montes Cordillera* e dos *Montes* *Rook* (en ambos os casos dispostos en forma de anel ao redor do Mare Orientale), consignouse a lonxitude das circunferencias que describen.

As alturas non son consistentes en toda a literatura. Na década de 1960 o Exército estadounidense usou unha elevación relativa (posición do nivel *cero*) de 1.737.988 metros desde o centro lunar. Na década de 1970, a Axencia de Mapeo de Defensa usou unha posición relativa de 1.730.000 metros e a misión Clementine, usou unha de 1.737.400 metros.
; Punto máis alto da Lúa
O *Punto máis alto da Lúa* (denominado *Selenean summit* en inglés), alcanza unha cota de 10.786 m por encima da superficie media da Lúa. Está localizado no sector nororiental do brocal do cráter Engel'gardt, polo que curiosamente non coincide con ningunha formación designada como *montaña.* Foi estabelecido polo equipo de científicos da misión LRO en 2010.

## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Lista de cráteres lunares
* Lista de vales lunares
* Lista de mares lunares
### Ligazóns externas 
* Lunar Mountains (Mons/Montes) Fourmilab.ch
* Index of features described in the Hitchhiker's Guide to the Moon
* Lunar features named after mathematicians
Mare Australe

**Mare Australe** ("mar austral") (38,9° S ; 93,0° E) é un mar lunar localizado ao sueste da Lúa. Ten 603&nbsp;km de diámetro. A conca austral formouse no período Pre-Nectárico e o material interno no Ímbrico Superior.

A diferenza da maioría dos mares lunares, Mare Australe ten unha superficie irregular que se caracteriza por unha serie de impactos de cráteres. Exemplos destes son os cráteres Jenner e Lamb cheos de lava basáltica.
miniatura|Vista do norte do Mare Australe na Lúa.

## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Lista de mares lunares
* Xeoloxía da Lúa
Mare Ingenii

miniatura|dereita|220px|Mare Ingenii
**Mare Ingenii** (*Mar do Enxeño*) é un mar lunar que se atopa no hemisferio sur da cara oculta da Lúa.

Ten un diámetro de 318 quilómetros, e unha área duns 36.000 quilómetros cadrados (similar a superficie de Taiwán.

Foi descuberto pola misión espacial soviética Luna 3, en 1959.

O mar atópase na conca Ingenii. O material da conca é do período Pre-Nectárico, e o do mar é do período Ímbrico Superior. Dentro do mar pódese distinguir o cráter Thomson, unha gran conca circular, tamén cuberta por material basáltico. O cráter gris claro ao sur do mar é Obruchev. Cara ao nordés atópase o cráter Van De Graaff.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos
* Lista de mares lunares
* Lista de vales lunares
* Lista de montañas lunares
* Lista de cráteres lunares
Lista de vales lunares

A superficie lunar atópase cuberta por moitas características interesantes. Dentro delas atópase un número de vales aos que se distingue cun nome da listaxe máis abaixo. Varios destes vales foron nomeados como cráteres de impacto próximos. A listaxe de vales é a seguinte:

## Notas 
## Véxase tamén
### Outros artigos
* Lista de mares lunares
* Lista de montañas lunares
* Lista de cráteres lunares
### Ligazóns externas 
* Digital Lunar Orbiter Photographic Atlas of the Moon
* USGS: Moon nomenclature
* USGS: Moon Nomenclature: Valleys
Noiteboa rubia

A **noiteboa rubia**, ás veces coñecida como **avenoiteira papuda** (***Caprimulgus ruficollis***) é unha ave pertencente a orde dos caprimúlxidos.

## Características 
Son aves pouco estudadas, cun tamaño medio e un peso de 95 gramos. Machos e femias son moi semellantes. Aínda que as plumas da cola e ás son lixeiramente maiores nos primeiros. Ademais as manchas brancas da cola e ás son máis intensas nos machos. A súa plumaxe está especialmente deseñada para a camuflaxe. Aliméntase de todo tipo de insectos, especialmente de lepidópteros.

## Reprodución 
O período de reprodución é moi longo, preto dos 110 días. Os ovos ponse directamente no chan, e normalmente as postas son de dous ovos. Estes son incubados durante 16-19 días. Os polos permanecen cos pais entre 18 e 22 días. As zonas de cría son espazos abertos con matogueiras baixas e dispersas. Porén os piñeirais e zonas de árbore son zonas de descanso.

## Distribución 
Ave restrinxida a zonas mornas de Europa e norte de África. A poboación europea oscila entre as 100.000 e 140.000 parellas, a maioría en España. En España tense reducido a súa poboación preto dun 25% na primeira década do século XXI. As causas son sobre todo os atropelos e á transformación dos hábitats debido á agricultura intensiva.

## Notas
Carballós

O topónimo **Carballós** pode referirse a:

;En Galiza
***Carballós**, lugar da parroquias de Vilacaíz, no concello do Saviñao;
***Carballós**, lugar da parroquias de Xián, no concello de Taboada.

## Véxase tamén
### Outros artigos
Miquel-Lluís Muntané

**Miquel-Lluís Muntané i Sicart**, nado en Barcelona, é un escritor e xornalista en lingua catalá. A súa obra literaria abarca a poesía, a novela, o conto, o ensaio e o teatro. Traduciu algunhas novelas do francés ao catalán e foi director da revista literaria Saba Poètica e profesor do Instituto de Ciencias da Educación da Universidade de Barcelona. É presidente honorario da Federación Catalá de Asociacións UNESCO e presidente da Asociación de Críticos Musicais de Cataluña. Dá conferencias e colabora asiduamente nos medios de comunicación sobre temas de literatura, arte e xestión cultural.

## Obra 
* ''L'esperança del jonc* (poesía, 1980)
* *Crònica d'hores petites* (narracións, 1981)
* *Llegat de coratge* (poesía, 1983)
* *A influx del perigeu* (poesía, 1985)
* *De portes endins* (teatro, 1987)
* *Antoni Coll i Cruells, el valor d'una tasca* (biografía, 1987)
* *L'espai de la paraula* (ensaio, 1990)
* *Actituds individuals per la pau* (ensaio, 1991)
* *La penúltima illa* (teatro, 1992)
* *L'altra distància* (poesía, 1994)
* *Millor actriu secundària* (novela, 1997)
* *El foc i la frontera* (poesía, 1997)
* *UNESCO, història d'un somni* (ensaio, 2000)
* *Madrigal* (narracións, 2001)
* *Migdia a l'obrador* (poesía, 2003)
* *La fi dels dies llargs* (novela, 2005)
* *La seducció dels rius* (dietario, 2006)
* *Cultura i societat a la Barcelona del segle XVII* (ensaio, 2007)
* *Encetar la poma. Escrits sobre cultura* (escolma de artigos, 2008)
* *El tomb de les batalles* (poesía, 2009)
* *La hiedra obstinada'' (poesía, 2010) (tradución ao castelán de "L'altra distància" e "Migdia a l'obrador" a cargo de J.A.Arcediano e A.García-Lorente)
* *Hores tangents* (poesía, 2012)
* *Carta de navegar. Antologia de poesia amorosa* (poesía*,* 2014*)
* *De sèver i de quars. Apunts memorialístics 1981-1999* (memorias, 2015)
* *Qualitats de la fusta* (poesía, 2016)
* *El moviment coral dins el teixit social català.'' (ensaio, 2016)
*Frontisses. Mirades a una primavera (dietario, 2018)
*Miquel Pujadó, el bard incombustible (biografía, 2019)
*Diu que diuen... (narracións para nenos, 2019)
*Horas tangentes (poesía, 2020) (tradución ao castelán)
*Passatges (poesía, 2020)

## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* miquel-lluismuntane.cat
* Associació d'Escriptors en Llengua Catalana
*Más que gotas de tinta
Carballoso

O topónimo **Carballoso** pode referirse a:

;En Galiza
***Carballoso**, lugar da parroquia de Nodar, no concello de Friol;
***Carballoso**, lugar da parroquia de Muxa, no concello de Lugo;
***Carballoso**, lugar da parroquia de Xil, no concello de Meaño;
***O Carballoso**, lugar da parroquia de Meirás, no concello de Valdoviño.

## Véxase tamén
### Outros artigos
Carballín

O topónimo **Carballín** pode referirse a:

;En Galiza
***Carballín**, lugar da parroquia de Cadoalla, no concello de Becerreá;
***El Carballín**, lugar da parroquia de Ouviaño, no concello de Negueira de Muñiz.

## Véxase tamén
### Outros artigos
A Christmas Carol (filme de 2009)

***A Christmas Carol*** é un filme estadounidense de animación 3D e captura de movementos escrito e dirixido por Robert Zemeckis. É unha adaptación da historia de Charles Dickens *Un conto de Nadal*, e está protagonizado por Jim Carrey que interpreta diversos papeis, incluíndo o de Ebenezer Scrooge de neno, adulto e vello, ademais das tres pantasmas que atormentan a Scrooge. O filme tamén conta coas actuacións de Gary Oldman, Colin Firth, Bob Hoskins, Robin Wright Penn e Cary Elwes.

## Personaxes 
* Jim Carrey como Ebenezer Scrooge/Pantasma do Nadal pasado, presente e futuro
* Gary Oldman como Bob Cratchit/Jacob Marley/Tiny Tim
* Colin Firth como Fred Holywell
* Bob Hoskins como Mr. Fezziwig/Old Joe
* Steve Valentine como Enterrador/Topper
* Daryl Sabara como Aprendiz de enterrador/Cantante de panxoliñas #1/Rapaz pedichón #1/Peter Cratchit/Cantante de panxoliñas #1
* Sage Ryan como Cantante de panxoliñas #2
* Amber Gainey Meade como Cantante de panxoliñas #3/ Cantante de panxoliñas #2
* Ryan Ochoa como Cantante de panxoliñas #4/Rapaz pedichón #2/Rapaz/Neno ignorante/Neno con zorra
* Bobbi Page como Cantante de panxoliñas #5/ Cantante de panxoliñas #3
* Ron Bottitta como Cantante de panxoliñas #6/ Well-Dressed Caroler #4
* Sammi Hanratty como Rapaz pedichón #3/Young Cratchit Girl/Want Girl
* Julian Holloway como Cociñeiro gordo/Cabaleiro #2/Home de negocios #3
* Cary Elwes como Cabaleiro #1/Dick Wilkins/Mad Fiddler/Convidado #2/Home de negocios #1
* Robin Wright Penn como Fan/Belle
* Jacquie Barnbrook como Mrs. Fezziwig/irmá de Fred/Cantante de panxoliñas #5
* Lesley Manville como Mrs. Cratchit
* Molly C. Quinn como Belinda Cratchit
* Fay Masterson como Martha Cratchit/Convidada #1/Caroline
* Leslie Zemeckis como Janet Holywell, muller de Fred
* Paul Blackthorne como Convidado #3/Home de negocios #2
* Michael Hyland como Convidado #4
* Kerry Hoyt como Ignorancia de adulto
* Julene Renee-Preciado como Necesidade de Adulta
* Fionnula Flanagan como Mrs. Dilber

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* 
* Ficha en AllMovie 
* Ficha en BoxOfficeMojo 
* Ficha en RottenTomatoes
Javier Dorado Soto

**Javier Dorado Soto**, nado en Vigo en 1988 é un político galego do Partido Popular.

## Traxectoria 
Licenciado en Dereito pola Universidade de Santiago de Compostela. Afiliado a Novas Xeracións desde os 16 anos, foi vicepresidente local de NNGG de Vigo, presidente provincial de NNGG de Pontevedra (2007-2010) e presidente de Novas Xeracións de Galicia (2010-2014). Actualmente é Secretario Xeral Nacional de Nuevas Generaciones. Desde abril de 2011 é membro do Comité Executivo Nacional do Partido Popular.

Foi elixido deputado por Pontevedra nas Eleccións ao Parlamento de Galicia 2012, tomando posesión en febreiro de 2013. Foi voceiro de Xuventude e Voluntariado do Grupo Parlamentario Popular.

Colaborou con medios de comunicación televisiva, radiofónica e escrita, como o blog 'El Dorado' no periódico dixital *Periodista Digital*. E formou parte da mesa política de *Las mañanas de Cuatro* en Cuatro.

En decembro de 2016 foi nomeado director xeral do Instituto de la Juventud.

## Notas
Bengt Anders Euphrasén

**Bengt Anders Euphrasén** (ás veces escrito **Bengt Anders Euphrasen**), nado o 25 de abril de 1756 na parroquia de Habo, na antiga provincia sueca de Västergötland (Gotlandia occidental, que comprendía os actuais condados de Västra Götaland, Jönköping, Halland e Örebro), e finado o 25 de decembro de 1796, foi un médico, botánico, zoólogo e explorador sueco.

## Traxectoria 
Bengt Euphrasen fixo os seus primeiros estudos en Visingsö, e logo comezou a estudar veterinaria en Skara pero, antes de rematar esta carreira, decidiu unirse á Compañía Sueca das Indias Orientais como mariñeiro e embarcou a bordo do buque *Louisa Ulrica* con destino á China, onde recolectou espécimes da flora para o naturalista Clas Alströmer.

Ao seu regreso a Suecia, herborizou en Bohuslän (estaba especialmente interesado nas especies do xénero Euphrasia). Entrou a cursar estudos na Universidade de Uppsala o 24 de febreiro de 1783 (onde foi alumno de Linneo).

Ao seu regreso a Suecia, en agosto, foi nomeado botánico-demostrador.

A súa colección botánica foi estudada e descrita por Johan Emanuel Wikström.

## Principais publicacións 
* 1790 - *Raja narinari*; en *Neue Abhandlungen der Kgl. Schwedischen Akademie*; T. 11, pp.&nbsp;205–207.
* 1790 - *Aetobatus narinari*.
* 1792 - *Carl von Linné Termini Botanici, eller botaniska Ord*.
* 1795 - *Beskrifning öfver svenska vestindidiska ön St. Barthelemi, samt öarne St. Eustache och St. Christopher*; Estocolmo: Anders Zetterberg.

## Abreviaturas 
* A abreviatura **Euphrasén** emprégase para recoñecer a  como autoridade na descrición e sistemática de botánica.
* A abreviatura **Euphrasen** emprégase para recoñecer a  como autoridade na descrición e sistemática de zooloxía.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Gudrun Nyberg (2010): *Ögontröst. En biografi över naturforskaren Bengt Andersson Euphrasén 1755-1796*, en Svenska Linnésällskapets årsskrift, pp.&nbsp;69–89.

### Ligazóns externas 
*Publicacións de Euphrasén, Bengt Anders
*Eyebright - being an ichthyologist in the 18th Century .
O Carboal

O topónimo **O Carboal** pode referirse a:

;En Galiza
***O Carboal**, lugar da parroquia de Buxantes, no concello de Dumbría;
***O Carboal**, lugar da parroquia de Uma, no concello de Salvaterra de Miño.
Lista de mares lunares

lang=es|miniatura|300px|Cara visible da Lúa
Esta é unha listaxe dos *maria* (grandes e escuras chairas basálticas) da Lúa. Tamén se inclúe océanos e as súas variantes denominadas *lacus*, *palus* e *sinus.* O sistema de nomenclatura lunar moderna foi introducida no 1651 por Giovanni Batista Riccioli e o seu mapa da Lúa foi debuxado por Francesco Maria Grimaldi, ao que se lle dedicou o nome dun cráter.

## Mares e océanos 
: A rexión lunar *Mare Desiderii* (Mar dos Desexos), descuberta pola sonda Lúa 3 no lado oculto da Lúa, foi clasificada nun comezo como un mar lunar, pero a Unión Astronómica Internacional xa non a considera como tal. Unha parte dela é o actual Mare Ingenii. Anteriormente foron considerados maria:
:* Mare Parvum (), inmediatamente ó leste do cráter Inghirami.
:* Mare Incognitum ().
:* Mare Novum (), ao nordeste do cráter Plutarch.
:* Mare Struve (Mar de Struve), cerca do cráter Messala.

## Lagos 
Un conxunto de variantes son os lagos lunares ou *lacus* (termo latino para lago), que son chairas máis pequenas de orixe semellante:

## Baías e pantanos 
Outro conxunto de variantes son os *sinus* (termo latino para baía) e *palus* (termo latino para pantano).

Algunhas fontes tamén listan o Palus Nebularum ("Pantano das Néboas"), en , mais esta designación aínda non foi recoñecida oficialmente pola UAI.

## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* L. E. Andersson and Ewen A. Whitaker, *NASA Catalogue of Lunar Nomenclature*, NASA RP-1097, 1982, no ISBN.
* Ben Bussey and Paul Spudis, *The Clementine Atlas of the Moon*, Cambridge University Press, 2004, ISBN 0-521-81528-2.
* Antonín Rükl, *Atlas of the Moon*, Kalmbach Books, 1990, ISBN 0-913135-17-8.
* Ewen A. Whitaker, *Mapping and Naming the Moon*, Cambridge University Press, 1999, ISBN 0-521-62248-4.
### Outros artigos 
* Lista de vales lunares
* Lista de montañas lunares
* Lista de cráteres lunares
### Ligazóns externas 
* NASA lunar Atlas
* Digital Lunar Orbiter Photographic Atlas of the Moon
* USGS: Moon nomenclature
* USGS: Moon Nomenclature: Mare
* USGS: Moon Nomenclature: Oceanus
* USGS: Moon Nomenclature: Lacus
* USGS: Moon Nomenclature: Palus
* USGS: Moon Nomenclature: Sinus
Cara visible da Lúa

lang=es|dereita|miniatura|Cara visible da Lúa cos principais mares e cráteres.|380x380px
[miniatura|231x231px|O lado visible da Lúa observado durante un mes, mostrando os efectos das [libracións.]]
[dereita|miniatura|Cara visible da Lúa fotografada polo [Lunar Reconnaissance Orbiter|LRO da NASA.|230x230px]]
A **cara visible da Lúa** é o hemisferio da Lúa que está permanentemente orientado cara á Terra, sendo o hemisferio oposto á cara oculta da Lúa. A razón pola cal desde a Terra só é visible esta cara da Lúa é debido a que a Lúa vira ao redor do seu eixo de rotación á mesma velocidade á cal orbita ao redor da Terra, o cal se coñece como rotación síncrona ou axuste de marea.

A Lúa está directamente iluminada polo Sol e debido á variación cíclica das condicións de observación desde a Terra ocorre o que se coñece como fases lunares. As partes non iluminadas da Lúa poden ás veces estar debilmente iluminadas debido ao brillo da Terra, que non é máis que a luz solar que ao reflectirse na superficie da Terra se proxecta sobre a Lúa. Dado que a órbita da Lúa é un pouco elíptica e está inclinada respecto do seu plano ecuatorial, as libracións permiten que até un 59% da superficie da Lúa poida verse desde a Terra (aínda que desde calquera punto da Terra en calquera momento só pode observarse a metade do satélite).

## Nomenclatura 
A cara visible da lúa está cuberta por grandes áreas escuras que os primeiros astrónomos que a cartografaron no século XVII (principalmente Giovanni Riccioli e Francesco Maria Grimaldi) pensaron que se trataban de mares. A pesar de que posteriormente se descubriu que a lúa non tiña mares, o termo «mare» segue sendo utilizado. En contraposición, as rexións con cor máis clara son denominadas «terrae», máis comunmente referidas como terras altas.

## Orientación 
A imaxe da Lúa normalmente móstrase nos mapas co norte na parte superior e o oeste á esquerda. Con todo, os astrónomos normalmente viran o mapa colocando o sur na parte superior de forma que se corresponda coa imaxe vista na maioría dos telescopios, os cales mostran a imaxe invertida.

Hai que ter en conta que, na lúa, o leste e o oeste se atopan onde cabe esperalos se estivésemos de pé na lúa. Pero cando nós, desde a Terra, vemos a Lúa no ceo a dirección leste-oeste invértese. Para precisar unhas determinadas coordenadas sobre a Lúa deberíase, por tanto, mencionar sempre se se trata de coordenadas selenográficas ou de coordenadas astronómicas.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Cara oculta da Lúa
* Libración
* Xeoloxía da Lúa

### Ligazóns externas 
* Book: Craters of the Near Side Moon
* Lunar and Planetary Institute: Exploring the Moon
* Lunar and Planetary Institute: Lunar Atlases
* Ralph Aeschliman Planetary Cartography and Graphics: Lunar Maps 
* NASA’s Gravity Recovery and Interior Laboratory (GRAIL) Mission
Biblia hebrea

As expresións **Biblia hebrea** ou **Biblia hebraica** () son usadas para referirse de modo xenérico ós libros da *Biblia* escritos orixinalmente en hebreo e arameo antigos e que forman parte do canon xudeu chamado Tanak. Tamén pode referirse ó conxunto de libros chamado de antigo testamento, usado por algunhas denominacións cristiáns evanxélicas, mais que non inclúen as partes deuterocanónicas do *Antigo Testamento* e o *Anagignoskomena* ortodoxo). O termo non implica ningún xénero de denominación, numeración ou ordenación de libros, que é moi variable. (Véxase Canon bíblico).

No estudo erudito contemporáneo, é común referirse polo termo a unha das tres edicións da obra publicada por Rudolf Kittel. Neste contexto é frecuente a abreviatura *BH*, ou *BHK* (K por Kittel), ou (onde se refiren ás distintas edicións), *BH1*, *BH2* e *BH3*. As primeiras dúas edicións apareceron entre 1906 e 1913, respectivamente; a diferenza entre elas é leve, salvo por unha lista de pequenas rectificacións na segunda. Esta segunda edición foi reimpresa varias veces. Vense tamén notas que engaden extractos da Tora samaritana, da Septuaxinta, da Vulgata e da Peshitta. Na terceira edición reproduciuse o texto hebreo atopado no Códice de Leningrado, o cal é o mesmo que serviu de fonte para a *Biblia Hebraica Stuttgartensia*.

Ó lado da tradición, algúns estudos apuntan que os libros que compoñen a Biblia hebrea desenvolveranse ó longo de aproximadamente un milenio, e os textos máis antigos parecen vir do século XI a.e.c. ou do século X a.e.c., restando que os demais parecen ter orixe un pouco máis nova. Esas obras foron compostas pola compilación de escrituras intricadas e coidadosamente postas en conxunto e secuencia.

Dende o século XIX, a maioría dos estudosos coinciden afirmar que o Pentateuco ou Torá, os cinco primeiros libros, foi composto por catro fontes, J (Iavista), D (Deuteronomista), E (Eloísta) e P (Sacerdotal), que foron combinados para formar tal grupo nalgún período ó redor do século VI a.e.c. Esta teoría é agora coñecida como a hipótese documentaría, e foi a teoría dominante nos últimos douscentos anos. Do autor deuteronomista queda acreditada a autoría do libro de Deuteronomio, e tamén díxose que é o autor ou fonte dos libros de Xosué, Xuíces, Samuel e Reis (a historia deuteronomista, ou DtrH) e tamén no libro de Xeremías.

[miniatura|Biblia hebrea con [Tárgum|targum en arameo, manuscrito do século XI. Presenta o texto do *Libro do éxodo* (12:25-31) en caracteres hebreos.|centro]]
## Notas 
## Véxase tamén
### Outros artigos 
* Biblia Kennicott

### Bibliografía 
* 
* 

### Ligazóns externas 
* Biblia hebrea
Lista de cráteres lunares

Esta é unha lista dos cráteres de impacto lunares que foron nomeados. A convención da 
UAI para nomear estes accidentes selenográficos é a de usar os nomes de científicos, eruditos, artistas e exploradores xa falecidos que fagan contribucións destacadas ou fundamentais no seu campo. Tamén se nomean certos cráteres en honra a cosmonautas rusos e astronautas estadounidenses falecidos. En febreiro de 2021 engadiuse a esa lista o cráter nomeado en honra de Annie Easley.

## A
## B
## C
## D
## E
## F
## G
[miniatura|Imaxe do [cráter Galilaei sacada pola da misión Lunar Orbiter 4.]]

## H
## I
## J
## K
## L
## M
## N
## O
## P
## Q
## R
## S
## T
## U
## V
## W
## X
## Y
## Z
## Notas 
## Outros 
* Conca Aitken
* Conca Coulomb-Sarton	
* Conca Dirichlet-Jackson
* Conca Freundlich-Sharonov
* Conca Mendel-Rydberg
* Conca Schiller-Zucchius

## Véxase tamén 
### Outros artigos 
*Lista de vales lunares
*Lista de mares lunares
*Lista de montañas lunares
### Ligazóns externas 
* Mapa LROC
* Astronomica Langrenus — Sitio web lunar italiano
* Gazetteer of Planetary Nomenclature
* Atlas lunares no Instituto Lunar e Planetario
** Atlas fotográfico dixital da Lua e a súa órbita
* Nomenclatura lunar
* Foto lunar do día  por Charles A. Wood *et al.*
Afanopodinos

A dos **afanopodinos** (*Aphanopodinae*) é unha subfamilia de peixes teleósteos da orde dos perciformes, suborde dos escombroideos, unha das tres nas que se subdivide a familia dos triquiúridos.

## Clasificación 
A subfamilia abrangue tan só dous xéneros:

'*Subfamilia *Aphanopodinae'''*
* Xénero *Aphanopus* Lowe, 1839
* Xénero *Benthodesmus* Goode & Bean, 1882

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Burton, Maurice & Robert Burton (1984): *Encyclopedia of Fish*. Saint Louis, EE.UU.: BPC Publishing. ISBN 0-7064-0393-2.
* Nelson, Joseph S. (2006): *Fishes of the World*. Nova York: John Wiley & Sons, Inc. ISBN 0-471-25031-7.
* Van der Land, J.; Costello, M. J.; Zavodnik, D.; Santos, R. S.; Porteiro, F. M.; Bailly, N.; Eschmeyer, W. N.; Froese, R. (2001): "Pisces", en: Costello, M. J. *et al*. (Eds.) *European register of marine species: a check-list of the marine species in Europe and a bibliography of guides to their identification''. París: Muséum national d'Histoire naturelle. Collection Patrimoines Naturels, 50. ISBN 2-85653-538-0, pp.&nbsp;357–374.

### Outros artigos 
* Perciformes
* Escombroideos
* Triquiúridos

### Ligazóns externas 
* *Aphanopodinae* Gill, 1863 no WoRMS.
* *Aphanopodinae* no ITIS.
Reserva india de Standing Rock

A **Reserva india de Standing Rock** é unha reserva do pobo lakota localizada en Dacota do Sur e Dacota do Norte, nos Estados Unidos de América. É a sexta meirande reserva india dos Estados Unidos, e inclúe todo o condado de Sioux e o de Corson, e algunhas partes do norte do condado de Dewey e Ziebach en Carolina do Sur.

A área da reserva abrangue 9251,2&nbsp;km2 e ten unha poboación de 8&nbsp;217 segundo o censo de 2010. As maiores comunidades da reserva son Fort Yates, Cannon Ball e McLaughlin.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Protestas polo oleoduto Dakota Access

### Ligazóns externas 
*Páxina oficial
Jacobus Sinapius

**Jacobus Horcicky de Tepenecz**, nado en 1575 e finado en 1622 foi un alquimista checo coñecido co nome latino de **Sinapius**.

## Traxectoria 
De humilde orixe, chegou a ser responsable da farmacia real de Praga e favorito do emperador Rodolfo II por mor de curarlle dunha enfermidade (1608) e recibir o título nobiliario "De Tepenecz".

Tras a presunta compra do Manuscrito Voynich polo emperador a un descoñecido tentou a súa tradución, pero non hai noticias de que conseguise ningún éxito. Á morte do emperador en 1612 pasou a ser o propietario do manuscrito, quizais recibido do coleccionista de libros Pontanus (falecido en 1614), e conservouno ateá a súa morte. Nese momento pasou a mans descoñecidas (probablemente a Georgius Barschius): a súa firma aparece escrita, con tinta desvanecida polo tempo, na primeira folla do manuscrito e hoxe só é visible con luz ultravioleta. Este feito parece ser unha proba de que o Manuscrito Voynich realmente existía naquela época (1608) e non é unha falsificación moderna como se propuxo recentemente.

Sinapius chegou a acumular unha fortuna vendendo un elixir que o curaba todo bautizado como "Aqua-Sinapius", quizais o mesmo co cal curou o emperador e serviu para gañarse a súa enteira confianza.

En 1609 publicou un panfleto procatólico que sufriu diversas reimpresións. Segundo unha fonte de 1777, Jacobus escribiu moitos manuscritos relacionados coa química e a botánica.

Morreu en 1622 debido a unha caída dun cabalo que sufriu o ano anterior. Dous días antes da súa morte, foi trasladado ao Clementinum onde foi coidado por xesuítas e aos que deixou a cantidade de 50&nbsp;000 moedas de ouro e o seu estado de Mělník. Permanece enterrado na igrexa de Savior no Clementinum.

## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* *The Voynich Manuscript: An Elegant Enigma*. D' Imperio (1978). Aegean Park Press (1980).
* ''The Queen's Conjuror.'' Benjamin Wollet (2001), Flamingo, Londres.
Os Carboeiros

Como topónimo **Os Carboeiros** fai mención a un lugar do cal se extraer carbón. Pode referirse a:

;En Galiza
***Os Carboeiros**, lugar da parroquia de Covelas, no concello de Ribadeo;
***Os Carboeiros**, lugar da parroquia de Entenza, no concello de Salceda de Caselas.

## Véxase tamén
### Outros artigos
Carboentes

Como topónimo **Carboentes** pode referirse a:

;En Galiza
***Carboentes**, parroquia do concello de Rodeiro;
****Carboentes**, lugar de dita parroquia;
****A Torre de Carboentes**, lugar de dita parroquia.
Shift JIS

**Shift JIS** (**Shift Japanese Industrial Standards**, tamén **SJIS**, nome MIME **Shift_JIS**) é unha codificación de caracteres para o idioma xaponés, desenvolvida orixinalmente pola empresa xaponesa ASCII Corporation en conxunto con Microsoft e normalizada como **JIS X 0208 Appendix 1**.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Lunde, Ken (2008).
Berne eXchange

**Berne eXchange** ou **BX** é a bolsa de valores de Berna, Suíza. BX xunto con SIX Swiss Exchange, con sede en Zúric, son as únicas bolsas de valores de Suíza.

## Historia e membros 
BX foi fundada en 1880 como a *Berne Bank Association* e formalizada en 1884 como a *Berne Bourse Association* (*Berner Börsenverein* ou BBV) por nove bancos berneses e catorce empresas privadas. Tivo un pequeno volume de negocio até a primeira guerra mundial.

A diferenza dos seus competidores en Basilea, Xenebra e Zúric, non participou na fusión de 1995 que levou á creación do *SWX* (actualmente *SIX*). BX conservou a forma xurídica de asociación privada baixo a lei suíza, e entre os seus membros atópanse os maiores bancos que operan en Berna, incluíndo UBS e Credit Suisse Private Banking.

## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Pierre-François Besson (25 de maio de 2006). 

### Ligazóns externas 
* Sitio web de Berne eXchange (en inglés)
Porta tallada

A **Porta tallada** (en francés, *Porte taillée*) é unha obra militar de orixe romana situada no centro histórico da cidade francesa de Besançon. Trátase dun túnel romano construído como paso para un acueduto.

## Historia 
Esta obra de enxeñaría foi construída na Cidadela de Besanzón (Besançon, Francia), no sector de Rivotte á beira de La Boucle, no centro histórico da cidade. Foi levantada no século II, a finais do imperio do emperador Marco Aurelio, como parte dun acueduto de 12&nbsp;km. para proporcionar auga á antiga *Vesontio* desde as fontes de Arcier, terminando nunha piscina de 5 m² no actual Parque Castan. As dimensións do túnel son de 1,55 m de altura por 0,75 m de anchura, penetrando na cidade a través dunha abertura escavada na roca, que formará máis tarde *Porte taillée*.

Na Idade Media foi fortificado para protexer o camiño cara a Suíza. No século XVI, Vauban modificou a súa estrutura engadindo un corpo de garda e un torreón, edificados en 1546.

## Galería de imaxes 

File:Porte Taillée Besançon 2.JPG|Porta tallada vista dianteira
File:Porte Taillée vue arrière.JPG|Porta tallada vista traseira
File:Porte Rrivotte.jpg|A Porta tallada nos anos 1920

## Notas