Dasypus novemcinctus

***Dasypus novemcinctus***, coñecido vulgarmente como **armadillo de nove bandas** ou **tatú**, é unha especie de mamífero placentario da orde dos cingulados e familia dos dasipódidos.

É a especie de armadillo máis estendida. Os seus antepasados orixináronse en Suramérica e noi foi até varios miles de anos máis tarde, cando se formou o istmo de Panamá, cando puido chegar até América do Norte durante o grande intercambio americano.

É un animal solitario, principalmente nocturno, que se encontra en moitos tipos de hábitats, desde bosques maduros e secundarios até zonas de pasteiros e matogueiras secas. É insectívoro, alimentándose principalmente de formigas, térmites e outros pequenos invertebrados.

## Características 
250px|miniatura|Camiñando.
É un mamífero acoirazado de corpo pequeno que, a pesar das súas curtas patas, se move con gran rapidez. As patas posúen garras que lle permiten escavar a terra para fabricar os seus tobos.

A súa armadura é unha delgada lámina ósea cuberta por duros aneis córneos que cobre a parte superior da cabeza, as costas, os flancos e a cola. Na metade do corpo esta armadura está interrompida por partes de pel, así que os aneis óseos forman unha sorte de cintas, nove no caso desta especie, ao que alude o seu específico, *novemcinctus*. Normalmente enrólase formando unha bóla para durmir, ou para defenderse ante un perigo, aínda que non é fácil encontralo deste xeito.

O seu corpo mide entre 50 e 60&nbsp;cm, e o seu peso oscila entre os 4 e os 8&nbsp;kg. A súa coloración é escura, negra con partes brancas e beixe. As patas dianteiras teñen 4 dedos e as traseiras, 5. Ten ao rededor de 32 dentes, a pesar do cal non pode morder ou mastigar, debido a que os dentes non teñen raíces nin esmalte.

## Bioloxía 
### Hábitat e distribución 
As súas pel e armadura non lle permiten resistir temperaturas moi baixas, e por iso se encontra en zonas de temperaturas cálidas, dentro da súa ampla área de distribución, que se estende desde o sur dos Estados Unidos, e a través de México, América Central e o norte da Suramérica, até o norte da Arxentina, ao sur da Provincia de Buenos Aires, sendo o armadillo que conta cunha distribución máis ampla.

Tamén está presente nas Antillas, en Granada e Trinidad e Tobago. Encóntrase desde o nivel do mar até os 2000 m de altura.

### Alimentación 
É un animal basicamente insectívoro, que come principalmente formigas e térmites. Pero tamén outros pequenos insectos e as súas larvas, e outros invertebrados, como vermes e caracois, e incluso pequenos anfibios e raíces tuberosas. Pero o seu alimentop preferido son as formigas e os térmites.

### Reprodución 
De todos os armadillos, é o máis fértil, e as femias paren entre 4 e 10 crías por camada, o que explica que sexan os máis frecuentes. Alcanzan a madurez sexual ao ano de idade. Para reproducírense constrúen covas múltiples ou tobos de 0,5 a 3,5 m de longo, interconectadas. O período reprodutivo vai de agosto a novembro. A xestación é de 120 días. As crías mantéñene agochadas nos tobos até que chegan á idade necesaria para valerse por si soas. Durante ese tempo, os pequenos son aleitados pola súa nai antes de que esta lles aprenda a capturar insectos.

## Taxonomía 
[miniatura|250px|Na [Florida, Estados Unidos de América|Florida, Estados Unidos de América.]]
[miniatura|250px|En [Nuevo León, México.]]
miniatura|250px|Ergueito.

### Descrición 
A especie foi descrita polo naturalista sueco Carl von Linné (Linneo) na 10ª edición do seu *Systema Naturae*.
* ***Dasypus novemcinctus***
** *D. n. novemcinctus* Lönnberg, 1913
** *D. n. aequatorialis* Peters, 1864
** *D. n. fenestratus* Peters, 1864
** *D. n. hoplites* G. M. Allen, 1911
** *D. n. mexianae* Hagmann, 1908
** *D. n. mexicanus* Peters, 1864

## Relación cos humanos 
Os indíxenas do Chaco paraguaio gustan moito da carne do armadillo de nove bandas ou tatú, que é parte da súa dieta. Moita veces cociñan a carne na propia armadura do armadillo.

Ademais, a graxa deste animal utilízase con fins medicinais. Con ela elabóranse xaropes caseiros para combater a tose, e doenzas como a bronquite, a asma, a reuma, e golpes, chagas etc.

Este armadillo é dócil, e non presenta perigo ningún, excepto polas sus patas con largas e firmes uñas. Por iso algunhas persons téñenos como mascota, aínda que son moi escorregadizos e, se non teñen unha gaiola segura, poden escavar pozos moi profundos e causar danos nas tubaxes.

Nos países andinos, especialmente o Perú, Bolivia e a Arxentina, a armadura do armadillo utilízase para construír un instrumento musical chamado charango, semellante a unha guitarra pero de reducidas dimensións, e composto de cinco ordes de cordas que producen un son moi agudo.

Tamén serve para a confección de carteiras femininas e como alimento.

En diversas zonas de México fríxese na coiraza e cómese como un roxón. Nesta país, especialmente na zona do Iucatán, o *huech* —como alí se coñece— é unha prezada peza de caza, polo saboroso da súa carne e por ser un prato exótico nos máis caros restaurantes. Debido a isto o número de armadillos diminuíu de forma alarmante na rexión.

## Estado de conservación 
A Unión Internacional para a Conservación da Natureza e dos Recursos Naturais (UICN), desde o ano 2006, vén cualificando o status da especie como *LC* (pouco preocupante), cualificación que mantén a día de hoxe (2016), debido á súa larga distribución, á suposta gran poboación, á súa tolerancia á alteración dos seus hábitats, e a que non existen evidencias dunha diminución importante da poboación.

É relativamente común na Rexión Occidental de Paraguai, con algunhas extincións locais especialmente nas áreas máis secas, pero rexistrouse un incremento de poboación no departamento Presidente Hayes. Na Rexión Oriental, debido á alta presión exercida pola caza e á destrución de hábitats extinguiuse localmente en varios sitios.

Cómpre mencionar en particular que esta especie non está listada no CITES (Convención sobre o Comercio Internacional de Especies Ameazadas de fauna e flora silvestres), acordo internacional concertado entre os gobernos para asegurar que o comercio internacional de espécimes de animais e plantas salvaxes non ameace a súa supervivencia no seu medio natural.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Kowalski, Kazimierz (1981): *Mamíferos. Manual de teriología*. Madrid: H. Blume Ediciones. ISBN 84-7214-229-9, pp.&nbsp;338–340.
* McKenna, Malcolm C. & Bell, Susan K. (1997): *Classification of Mammals Above the Species Level*. Nova York: Columbia University Press. ISBN 0-231-11013-8.
* Nowak, Ronald M. (1999): ''Walker's Mammals of the World*. 6ª ed. Baltimore, Maryland, EE. UU.: The Johns Hopkins University Press. ISBN 978-0-8018-5789-8.
* VV. AA. (1968): *Enciclopedia Salvat de las ciencias. Tomo 6. Animales vertebrados*. Pamplona: Salvat, S. A. de Ediciones, pp.&nbsp;86–88.
* Wilson, D. E. & Reeder, D. M., eds. (2005): *Mammal Species of the World: A Taxonomic and Geographic Reference*, 3rd ed. Baltimore, Maryland, USA: The Johns Hopkins University Press. ISBN 978-0-8018-8221-0.

### Outros artigos 
* Cingulados
* Dasipódidos

### Ligazóns externas 
* *Dasypus novemcinctus* na ADW. Con abudantísima información, numerosísimas imaxes e ampla bibliografía  
* *Dasypus novemcinctus* en BioKIDS. Con abudantísima información, numerosísimas imaxes e ampla bibliografía  
* *Dasypus novemcinctus* na EOL. Con información, numerosísimas imaxes e mapas . 
* *Dasypus (Dasypus) novemcinctus* Linnaeus, 1758  en Fossilworks.
* *Dasypus novemcinctus'' no SIIT.
* Por su sabor le llaman el siete carnes en Cuencia al día .
* El armadillo: pequeño, frágil acorazado en Diarui de Yucatán 
* Armadillo Expansion en Wayback.archive.org .