Xardín botánico de Padua

[miniatura|upright=1.2|O Xardín Botánico de Padua (ou *Xardín dos Simples*) nunha estampa do século XVI; ao fondo, a [Basílica de San Antonio de Padua|Basílica de Sant'Antonio.]]
O **Orto Botanico di Padova** é un xardín botánico localizado en Padua, na parte nordeste de Italia. Fundado en 1545 pola República de Venecia, é o xardín botánico académico máis antigo do mundo que aínda está na súa localización orixinal. O xardín, afiliado á Universidade de Padua, ocupa actualmente uns 22.000 metros cadrados e é coñecido polas súas coleccións especiais e deseño histórico.

## Historia
O xardín de Padua fundouse por deliberación do Senado da República de Venecia. Dedicábase ao cultivo de plantas medicinais, as chamadas "plantas simples" (*Orto dei semplici* - as simples eran herbas que se usaban tal cal e non en mesturas) que producían remedios naturais, e tamén para axudar aos estudantes a distinguir as plantas medicinais xenuínas das falsas.

Construíuse un recinto mural circular para protexer o xardín dos frecuentes roubos nocturnos que se producían a pesar das severas sancións (multas, prisión, exilio). O Xardín Botánico foise enriquecendo constantemente con plantas de todo o mundo, especialmente dos países que participaban no comercio con Venecia. En consecuencia, Padua tivo un papel principal na introdución e estudo de moitas plantas exóticas, e un herbario, unha biblioteca e moitos laboratorios foron engadíndose gradualmente ao seu Xardín Botánico.

Na actualidade, o Xardín Botánico permite realizar unha intensa actividade didáctica así como importantes investigacións sobre o seu terreo. Tamén se preocupa pola conservación de moitas especies raras. En 1997, foi catalogado pola UNESCO como Patrimonio da Humanidade polos seguintes motivos:

## Arquitectura
miniatura|upright=1.2|A entrada
O deseño do Xardín Botánico atribúese habitualmente a Andrea Moroni, quen creou algúns dos monumentos públicos máis importantes de Padua, como a Basílica di Santa Giustina en Prato della Valle, o concello e a universidade na primeira metade do século XVI. Non obstante, o verdadeiro arquitecto foi Daniele Barbaro, un nobre veneciano que foi un home de gran coñecemento e tradutor de Vitruvio *De Architectura*.
Seguiu o exemplo dos *Horti Conclusi* medievais, (xardíns pechados), marcando a arquitectura mediante un patrón perfecto dun cadrado dentro dun círculo, dividido en catro partes por dous camiños orientados segundo os puntos cardinais. O Xardín Botánico inaugurouse en 1545, e utilizouse como instalación docente pola Universidade de Padua no ano seguinte.

O aspecto actual do pazo principal remóntase aos séculos XVII e XVIII. A finais do século XVI, o xardín enriqueceuse con moitas fontes alimentadas por unha xigantesca roda hidróforo, para garantir un rego adecuado. En 1704, construíronse catro portas e portais con enormes acroterions (adornos) en pedra vermella, decorados con plantas de ferro forxado. Durante a primeira metade do século XVIII, o muro refinouse ao longo do perímetro externo por unha balustrada feita de Pedra de Istria na que se colocaron vasos e retratos a medio corpo de personaxes importantes. Ao lado da porta sur construíuse unha estatua de Teofrasto, así como unha estatua de Salomón, (asinada por Antonio Bonazza), punto local para a porta leste e a fonte das catro estacións, que se enriqueceu con retratos do século XVIII feitos en mármore de Carrara. Na primeira metade do século XIX construíronse invernadoiros e un teatro botánico e colocáronse retratos a medio corpo de eminentes botánicos como Carl von Linné na cornixa. Un dos invernadoiros aínda conserva estes arcos históricos e pequenas columnas de ferro fundido.

No xardín tamén hai tres reloxos de sol: un cúbico, un circular e un cilíndrico. No interior, catro *glacis* están divididos en coleccións de canteiros. No centro, unha poza de auga para as plantas acuáticas é alimentada por un chorro continuo de auga quente que procede dun estrato de terra acuífero situado a 300 metros por debaixo do nivel do xardín.

## Árbores
Ata 1984, o Xardín Botánico presumía dunha *Vitex agnus-castus* (árbore casta) que databa de polo menos 1550. Na actualidade, a planta máis antiga é unha palmeira plantada en 1585 chamada "palma de Goethe". porque o poeta referiuse a ela no seu ensaio "Geschichte meines botanisches Studiums"; esta árbore está situada nun invernadoiro dentro do *Ortus Sphearicus*. Outras árbores vellas son un ginkgo e unha magnolia que datan de mediados do século XVIII, que se consideran os exemplares máis antigos de Europa. Un plátano xigantesco no exterior do Arboretum data de 1680; ten o tronco oco, por mor dun raio. No Arboreto tamén hai un tronco seccionado dun olmo, falecido en 1991, con marcados aneis anuais.

## Coleccións
miniatura|upright=1.2|Tanques de plantas acuáticas e invernadoiro da "palmeira de Goethe".
Debido á escaseza de invernadoiros, as plantas sitúanse principalmente ao aire libre. Actualmente están a ser cultivadas e ordenadas seis mil tipos de plantas segundo estándares taxonómicos, utilitarios, ecolóxico-ambientais e históricos. A recollida sistemática concéntrase nos catro canteiros centrais máis grandes. Entre as coleccións utilitarias, as plantas medicinais son as máis importantes. Estes clasifícanse segundo o sistema de Engler, baseado nas relacións evolutivas entre as familias. Cada planta está etiquetada co seu nome científico e as súas principais propiedades terapéuticas. Recentemente púxose en marcha unha colección de plantas velenosas con fins didácticos: moitas destas plantas velenosas atópanse tamén no sector das plantas medicinais porque en cantidades adecuadas poden ser utilizadas para tratar enfermidades e doencias.

As coleccións do xardín inclúen:

*Plantas insectívoras: atopadas en solos pobres en nitróxeno, estas plantas deben utilizar as proteínas dalgúns pequenos insectos capturados coas súas follas para evitar carencias.
*Plantas medicinais e velenosas: plantas que representan a finalidade orixinal do Xardín Botánico.
*Plantas da Comarca Montes Euganeos e Triveneto: colección de plantas representativas dos Outeiros Euganeos e da contorna do Xardín Botánico.
*Unha sección dedicada á recollida, conservación e estudo das plantas en perigo de extinción.
*Orquídeas
*Plantas acuáticas
*Plantas alpinas
*Plantas mediterráneas

## Hábitats
* Maquis mediterráneo: contén vexetación costeira típica da conca mediterránea, un clima caracterizado por veráns calorosos e invernos suaves. Un matogueira impenetrable está composto por un espeso sotobosque de folla perenne e árbores, así como por moitas plantas trepadoras, moitas veces espiñadas.
* Xardín alpino: un clima típico alpino, situado sobre o bosque da montaña. Caracterízase por extensións de detritos rochosos unidos por raíces das plantas, arbustos e pequenas árbores retorcidas como o piñeiro mugho e o enebro anano.
* Hábitat de auga doce: aquí crecen plantas acuáticas en moitos tanques, e sofren adaptacións similares provocadas polos hábitats a pesar das súas especies orixinais.
* Plantas suculentas: hábitat desértico reconstruído (na primavera e verán).
* Invernadoiros de orquídeas: microhábitat quente húmido que permite o cultivo de plantas de bosque tropicais.

 
Ficheiro:OrtoBotPadova Serra palma Goethe.jpg|O invernadoiro da "palmeira de Goethe".
Ficheiro:OrtoBotPadova Platanus orientalis 2.jpg|*Platanus orientalis*
Ficheiro:OrtoBotPadova Porta nord.jpg|Porta norte
Ficheiro:OrtoBotPadova Collezione Opuntia.jpg|Collezione Opuntia
Ficheiro:OrtoBotPadova Actinidia chinensis.jpg|*Actinidia chinensis*
Ficheiro:Padua (2).JPG|A basílica de San Antonio ao fondo
Ficheiro:Botanical Garden (Orto Botanico), Padua-112029.jpg|O invernadoiro "palmeira de Goethe"
Ficheiro:OrtoBotPadova Macchia mediterranea.jpg|Macchia mediterranea
Ficheiro:OrtoBotPadova Fontana 4 stagioni.jpg|Fonte
Ficheiro:OrtoBotPadova Serra carnivore.jpg|O invernadoiro da planta carnívora
Ficheiro:OrtoBotPadova Nymphaea caerulea (cropped).jpg|Nenúfar *Nymphaea caerulea*
Ficheiro:Botanical Garden (Orto Botanico), Padua-112027.jpg|Xardineiros traballando

## Notas
;Referencias

## Véxase tamén
### Bibliografía
*Minelli, A. *The botanical garden of Padova (1545-1995)*, Marsilio, 1988. 
* G. Buffa, F. Bracco, N. Tornadore, *Guida all’Orto Botanico di Padova. Quattro percorsi per conoscerne la storia e le piante*. Centrooffset, Padova, 1999. 
### Outros artigos
* Padua
### Ligazóns externas
* Orto Botanico Universitá di Padova, na páxina oficial da Universidade de Padua (en *italiano)*
* Botanical Garden, Padua no UNESCO World Heritage Centre (en *inglés)*
* Storia dell'Orto botanico di Padova, da *Società Botanica Italiana* (en *italiano)*