María Xosé Agra

**María Xosé Agra Romero**, nada o 11 de febreiro de 1956 en Santiago de Compostela, é unha filósofa galega especializada na área de filosofía política. A súa obra céntrase, fundamentalmente, no estudo das teorías da xustiza e na teoría crítica feminista. É catedrática de Filosofía Moral e Política pola Universidade de Santiago de Compostela. É recoñecida como unha das máis salientables filósofas feministas españolas. Forma parte da comisión de xénero do Consello da Cultura Galega e coordina a súa comisión de igualdade. Á súa vez, coordina o Grupo de Investigacións da USC “Xustiza e Igualdade” e é compoñente do Centro de Investigacións Feministas e Estudos de Xénero (CIFEX) da mesma universidade.

## Traxectoria 
### Primeiros anos 
María Xosé Agra Romero naceu en Santiago de Compostela o 11 de febreiro de 1956. Comezou a súa formación educativa no céntrico instituto compostelán IES Rosalía de Castro, onde foi alumna de Gonzalo Anaya, quen incentivou o seu gusto pola reflexión e comprensión do mundo. Esta influencia, xunto co seu gusto polo grego e a escisión da Filosofía do grao de Filosofía e Letras na Universidade de Santiago de Compostela, impulsouna a decantarse por ditos estudos na súa cidade natal.

Dende o bacharelato alternou a vida académica co activismo sindical, enrolándose en organizacións como Larga Marcha, entre outras, nas que xa comezaba a facer tamén achegas dende a perspectiva de xénero. Agra describe o seu período estudantil como un tempo convulso, no que foi testemuña e partícipe de manifestacións e diversas loitas contra a ditadura que remataron co fin da mesma no 1975, ano no que a autora se atopaba no ecuador da súa titulación universitaria. esta vez xa desligada da Comisión de Pensamento. Nesta comisión desempeñou as funcións de coordinadora até 2013.

En 2005 realizou unha estadía na London School of Economics and Political Science con Anne Phillips, teórica marxista feminista. Durante os tres meses que residiu en Londres centrouse na investigación destinada á elaboración do texto de defensa da cátedra universitaria. En 2006 habilitouse como catedrática de Universidade e en 2007 conseguiu a cátedra perante o tribunal integrado por Francisco Quesada, José Montoya, Victoria Camps, Cèlia Amorós e Esperanza Guisán.

Xubilouse en 2020, sendo nomeada socia de honra da Sociedade Española de Ética e Filosofía Política. Dirixiu 13 teses de doutoramento. Na actualidade continúa coa investigación filosófica e colabora ocasionalmente con actos culturais e académicos da Universidade e outras organizacións.

## Pensamento 
Para María Xosé Agra, pensar e actuar son dúas disposicións que van da man. Dende que iniciou a súa formación académica na Universidade de Santiago de Compostela estivo moi involucrada en movementos activistas. 

A propia autora cualifica o seu pensamento de “pouco ortodoxo”, afastado da escolástica, pero encadrable dentro da teoría crítica. As dúas vertentes principais do seu pensamento foron as teorías da xustiza e a teoría crítica feminista. 

En canto á filosofía política, tratou as diversas temáticas centrais da disciplina nos anos finais do século XX, como a problemática da cidadanía ou o multiculturalismo. Dado que sempre tivo un foco central na xustiza, é recoñecida por ser unha das primeiras pensadoras en facer unha revisión crítica de autores coma John Rawls e a súa *Teoría da xustiza*, sobre o cal versa a súa tese doutoral. O seu pensamento foi altamente influenciado pola lectura de autores e autoras marxistas coma Karl Marx, Antonio Gramsci e Alexandra Kollontai; así como Flora Tristán ou Hegel, sendo a *Fenomenoloxía do espírito* un libro de referencia e inspirador para ela. 

Colaborou con outros autores e autoras en obras coma *En torno a la justicia*. As aportacións de Aristóteles, o pensamento español do XVI, J.S. Mill, a fenomenoloxía e Rawls, onde traballa con Luis García Soto, Beatriz Fernández Herrero, Cristina Caruncho Michinel e María Luz Pintos Peñaranda, nun estudo novamente sobre autor norteamericano e a súa teoría. 

Alén do estudo das teorías da xustiza, o gran campo de pensamento político no que se desenvolveu filosoficamente foi a teoría crítica feminista. Nos seus escritos encadrados en dito ámbito trata problemáticas políticas coma a cidadanía, a xustiza e a igualdade dende unha perspectiva de xénero. No eido da crítica feminista analizou a obra de autoras como Susan Moller Okin, Iris Marion Young, Adriana Cavarero, Judith Butler ou Judith Sklar. A súa produción feminista recolle o facho de autoras que lle precederon no panorama intelectual nacional, como é o caso de Amelia Valcárcel, Victoria Camps ou Cèlia Amorós. Mantivo, con esta última, unha vinculación académica que se fai patente en numerosas publicacións como *As mulleres están en terra de ninguén: conversas con Celia Amorós*; así como en diversas participacións conxuntas en grupos de investigación académica. 

Nunha das súas máis recentes publicacións no ámbito da teoría crítica feminista, *¿Olvidar a Clitemnestra? Sobre justicia e igualdad* (2016), a filósofa realizou unha análise exhaustiva das complexas relacións no mundo contemporáneo entre xustiza e igualdade sen perder a óptica da perspectiva de xénero.

## Obras 
### Publicacións de teoría crítica feminista 
* Legitimidad y necesidad del disenso feminista. *Convicciones políticas, responsabilidades éticas: V Semana de Ética y Filosofía Política* / José María González García (ed. lit.), Carlos Thiebaut Luis (ed. lit.), 1990, , páxs. 184-205 
* La justicia como equidad: neocontractualismo y crítica desde el género-sexo.  *La filosofía contemporánea desde una perspectiva no androcéntrica* / coord. por Alicia H. Puleo García, 1993, , páxs. 125-136 
* Liberalismo, antiesencialismo e xustiza. *Corpo de muller: discurso, poder, cultura* / coord. por María Xosé Agra Romero, 1997, ISBN 84-87847- 87-0, páxs. 153-182 
* Limiar. *Corpo de muller: discurso, poder, cultura* / coord. por María Xosé Agra Romero, 1997, , páxs. 7-12
* Xustiza e política feminista.  *Entre a igualdade e a diferencia* / coord. por Cristina Caruncho Michinel, Purificación Mayobre Rodríguez, 1998, páxs. 103-120 
* Feminismo y ecofeminismo.  *Ecología y feminismo* / María Xosé Agra Romero (comp.), 1998, , páxs. 1-22 
* El alcance de la justicia y las complejas desigualdades de género. *Género y ciudadanía: revisiones desde el ámbito privado: XII Jornadas de Investigación Interdisciplinaria* / Cristina Sánchez Muñoz (ed. lit.), Margarita Ortega López (ed. lit.), Celia Valiente Fernández (ed. lit.), 1999, , páxs. 11- 36 
* Multiculturalismo, justicia y género. *Feminismo y filosofía* / Celia Amorós Puente (ed. lit.), 2000, , páxs. 135-164 
* Capítulo 5. Ciudadanía: el debate feminista. *NATURALEZA Y SENTIDO DE LA CIUDADANÍA HOY*. / coord. por Fernando Quesada Castro, 2002, , páxs. 129-160 
* Liberalismo político y feminismo. *Crítica feminista al psicoanálisis y a la filosofía* / coord. por Teresa López Pardina, Asunción Oliva Portolés, 2003, , páxs. 181-208 
* Internacionalismo, feminismo y justicia. La filosofía política de Martha C. Nussbaum. *Siglo XXI: ¿un nuevo paradigma de la política?: I Simposium de Filosofía Política* Alberto Saoner / coord. por Fernando Quesada Castro, 2004, , páxs. 177-211 
* *Ecología y feminismo. ¿Es esencialista todo diferencialismo?* María Xosé Agra Romero (comp.) Editorial Comares, 1998. Ecorama, 10.  
* *¿Olvidar a Clitemnestra? Sobre justicia e igualdad.* Universidade de Santiago de Compostela, Servicio de Publicaciones e Intercambio Científico, 2016,  
* Non é que non existiran…pensadoras, filósofas. *Fidelidade á terra: estudos dedicados ó profesor Xosé L. Barreiro Barreiro.* / Javier Barcia González (coord.), 2011, , páxs. 187-198 
* Xénero e teorías da xustiza. *Xénero e educación social* / Elisa Jato e Lucia Iglesias da Cunnha (coord.), 2003, , páxs. 37-56 
* Feminismos del siglo XXI. *Lectora: revista de dones i textualitat*, ISSN: 1136-5781, nº12, 2006, páxs. 13-19
* Feminismo e ilustración.  *Anales de la Cátedra Francisco Suárez.* ISSN 0008-7750, nº33, 1999, páxs. 321-326 
* É de xustiza: In memoriam: Susan Moller Okin e Iris Marion Young.  *Andaina: revista do Movemento Feminista Galego.* ISSN 2843-6346 Nº 45, 2006, páxs. 9-12
* Sexo y filosofía de Amelia Valcárcel. María Xosé Agra Romero (res.). *Festa da palabra silenciada*, ISSN 1139-4854, Nº9, 1992, páxs. 143-144 
* El feminismo y/en la filosofía política. *Laguna: Revista de Filosofía*, ISSN 1132-8177, Nº 30, 2012, páxs. 31-46 
* Defensa da muller: Benito Feixóo, Martín Sarmiento, Vicente do Seixo. *Festa da palabra silenciada*, ISSN 1139-4854, Nº. 22, 2006 (Ejemplar dedicado a: Os feministas), páxs. 16-22 
* Que é unha muller?: a persistente relevancia de "O segundo sexo".  *Andaina: revista do Movemento Feminista Galego*, ISSN 2483-6346, Nº. 23, 1999, páxs. 34-37
* Las mujeres y la ética.  *Anthropos: Boletín de información y documentación*, ISSN 0211-5611, Nº 96, 1989 (Ejemplar dedicado a: Adela Cortina y Esperanza Guisán: de la justicia a la felicidad), páxs. 60-63 
* El emblema de lo privado: Notas sobre filosofía política y crítica feminista.  *Isegoría: Revista de filosofía moral y política*, ISSN 1130-2097, Nº 6, 1992, páxs. 161-166 
* Justicia y género: algunas cuestiones relevantes en torno a la teoría de la justicia de J. Rawls. *Anales de la Cátedra Francisco Suárez*, ISSN 0008- 7750, Nº 31, 1994 (Ejemplar dedicado a: Multiculturalismo y diferencia. Sujetos, nación, género), páxs. 123-146 
* El alcance de la justicia y las complejas desigualdades de género. *Género y ciudadanía: revisiones desde el ámbito privado: XII Jornadas de Investigación Interdisciplinaria* / Cristina Sánchez Muñoz (ed. lit.), Margarita Ortega López (ed. lit.), Celia Valiente Fernández (ed. lit.), 1999, , páxs. 11- 36 
* Xéneros e teorías da xustiza. *Pensares galegos: mulleres decisivas*, 2005, páxs. 39-43
* Feminist Philosophy in Spain. *New Women of Spain: SocialPolitical and Philosophical Studies of Feminist Thought* / Elisabeth M. de Sotelo (ed. lit.), 2005, , páxs. 141-1532009. 
* "Exclusiones de la ciudadanía: género, etnia, raza y clase".  *Congreso Internacional "¿Hacia que modelo de ciudadanía?"*, 2005, , páxs. 141-154 
* Ciudadanía, feminismo y globalización.  *Lo público y lo privado en el contexto de la globalización* / coord. por Ana María Rubio Castro, Joaquín Herrera Flores, 2006, , páxs. 67-96 
* Cultura, diversidad cultural y política: apuntes para una reflexión feminista. *Feminismo y multiculturalismo* / Celia Amorós Puente (ed. lit.), Luisa Posada Kubissa (ed. lit.), 2007, , páxs. 13-29 
* Capacidades humanas e igualdad de las mujeres.  *El reto de la igualdad de género: nuevas perspectivas en ética y filosofía política* / coord. por Alicia H. Puleo García, 2008, , páxs. 125-146 
* Multiculturalidad, género y justicia.  *Miradas multidisciplinares para un mundo en igualdad: ponencias de la I Reunión Científica sobre Igualdad y Género* / coord. por María José Clavo Sebastián, María Ángeles Goicoechea Gaona, 2010, , páxs. 77-98 
* Justo el amor.  *Miedos, culpas, violencias invisibles y su impacto en la vida de las mujeres: ¡A vueltas con el amor! Actas VI Congreso Estatal Isonomía sobre Igualdad entre mujeres y hombres*, 2010, , páxs. 15-29 
* Construcciones sociales vinculadas a la violencia de género. *Violencia de género y justicia* / coord. por Cristina Alonso Salgado; Raquel Castillejo Manzanares (dir.), 2013, , páxs. 31-43 

### Publicacións de filosofía política 
* J. Rawls: análisis del concepto de justicia. *Ágora: Papeles de filosofía*, ISSN 0211-6642, Nº3, 1983, páxs. 99-118. 
* ¿Es la versión castellana de" A Theory of Justice" de J. Rawls una versión modificada? *Teorema: Revista Internacional de Filosofía*, ISSN 0210-1602, Vol. 13, Nº 1-2, 1983, páxs. 273-284
* Consideraciones sobre la metodología de J. Rawls. *Ágora: Papeles de filosofía*, 1984, ISSN 0211-6642, Nº 4, páxs. 99-112
* Os ilustres escuros. *Simposio sobre el pensamiento filosófico y político en la Ilustración francesa: en conmemoración del bicentenario de la Revolución francesa, Santiago de Compostela 9-11 de octubre de 1989* / coord. por María Xosé Agra Romero, Jesús Ríos Vicente, Martín González Fernández, Luis Rodríguez Camarero, 1992, , páxs. 257-262 
* Individualismo y democracia: narcisismo, resistencia, disidencia. *Arbor: Ciencia, pensamiento y cultura*, ISSN 0210-1963, Nº 533, 1990, páxs. 73-86 
* Justicia, conflicto doctrinal y estabilidad social en el liberalismo político de J. Rawls. *Revista agustiniana*, ISSN 0211-612X, Vol. 37, Nº 114, 1996, páxs. 999-1048 
* Una concepción clásica de la justicia social y política. *Daimon: Revista internacional de filosofía*, ISSN 1130-0507, ISSN-e 1989-4651, Nº 15, 1997 (Ejemplar dedicado a: John Rawls), páxs. 135-156 
* Sobre la agonía de Europa de María Zambrano. *Laguna: Revista de Filosofía*, ISSN 1132-8177, Nº 7, 2000, páxs. 241-256
* Ciudadanía: fronteras, círculos y cosmopolitismo. *Anales de la Cátedra Francisco Suárez,* ISSN 0008-7750, Nº 36, 2002 (Ejemplar dedicado a: El derecho de una democracia cosmopolita), páxs. 9-28, 2004. 
* *Antes y después de Rawls: la filosofía política en la brecha*. Revista internacional de filosofía política, ISSN 1132-9432, Nº 23, 2004 (Ejemplar dedicado a: La filosofía política después de Rawls), páxs. 71-92 
* Encrucilladas da vulnerabilidade. *Grial: revista galega de cultura*, ISSN 0017-4181, Nº. 231, 2021, páxs. 150-153 
* Sin perder el rastro: pensando politicamente la igualdad. *Las Torres de Lucca: revista internacional de filosofía política*, ISSN-e 2255-3827, Vol. 9, Nº. 17 (xullo-decembro), 2020 (Ejemplar dedicado a: Teoría política feminista: tensiones, dilemas y debates), páxs. 19-42 
* Fitos e fíos da xustiza distributiva. *Experientia et sapientia: estudios dedicados a la memoria de Ángel Alvarez Gómez* / coord. por María Jesús Vázquez Lobeiras, Juan Vázquez Sánchez, César Lorenzo Raña Dafonte; Ángel Álvarez Gómez (hom.), 2007, , páxs. 67-82
* La justicia social y política. *Ciudad y ciudadanía: senderos contemporáneos de la filosofía política* / coord. por Fernando Quesada Castro, 2008, , páxs. 323-346 
* Martha C. Nussbaum: liberalismo político de las capacidades. *Teorías políticas contemporáneas* / coord. por Ramón Máiz Suárez, 2009, ISBN 978-84- 9876-463-5, páxs. 365-398
* Conceptualizar es politizar: más que una consigna. *Pensar con Celia Amorós*/ Marián López Fernández Cao (ed. lit.), Luisa Posada Kubissa (ed. lit.), Celia Amorós Puente (hom.), 2010, , páxs. 19-30 
* Venganza, vulnerabilidad, justicia. *Pensar radicalmente a humanidade: ensaios em homenagem ao Prof. Doutor Acílio da Silva Estanqueiro Rocha* / coord. por João Cardoso Rosas, Vitor Moura, 2011, , páxs. 569- 585 
* La conversación filosófico-política: nuevos movimientos sociales. *La filosofía política hoy: homenaje a Fernando Quesada* / coord. por Antonio García Santesmases, 2012, , páxs. 177-196

### Publicacións de ética 
* Sobre la ética aplicada. *Agora: Papeles de filosofía*, 1982, ISSN 0211-6642, Nº 2, páxs. 121-128 

* Hegel e a ética. *Festa da palabra silenciada*, ISSN 1139-4854, Nº. 6, 1989 (Ejemplar dedicado a: Emilia Pardo Bazán), páxs. 129-131 
* Ética neo-contractualista. *Concepciones de la ética* / Victòria Camps i Cervera (ed. lit.), Osvaldo Guariglia (ed. lit.), Fernando Salmerón (ed. lit.), 2004, , páxs. 247-268 
* Vulnerabilidad e injusticia estructural: a propósito de la ‘penuria’ de la vivienda. *Políticas y derecho a la vivienda: gente sin casa y casas sin gente /* coord. por Natalia Paleo Mosquera; Alba Nogueira López (pr.), 2020, , páxs. 53-76

### Outras temáticas 
* Martha Nussbaum. *20 pensadoras del siglo XX* / María José Guerra Palmero (ed. lit.), Ana Hardisson Rumeu (ed. lit.), Vol. 2, (Tomo II), 2006, , páxs. 101-126

* Embrollo y desacuerdo. *Palabras clave: Reflexiones para Fina Birulés* / Àngela Lorena Fuster Peiró (ed. lit.), 2010, , páxs. 91- 99 
* Ecoloxía e xustiza. *A razón ecolóxica: do VIII Simposio Internacional Luso-Galaico de Filosofía, Santiago de Compostela*, 11-12 de xuño de 2009 / coord. por Javier Barcia González, 2011, , páxs. 209-230 
* Señores da terra e donas de seu: un achegamento ao feminismo galego. *As mulleres na historia de Galicia* / coord. por Miguel García-Fernández, Silvia Cernadas Martínez, Aurora Ballesteros Fernández, Vol. 1, 2012, ISBN 978-84-8408-647- 5, páxs. 259-275 
* Vulnerabilidad: injusticias y cuidados. *Bioética: justicia y vulnerabilidad* / Margarita Boladeras i Cucurella (aut.), 2013, , páxs. 49-82 
* A fraternidade nas Irmandades da Fala: 1916-1922. María Xosé Agra Romero, Mariam Mariño Costales. *Repensar Galicia: as Irmandades da Fala* / Justo G. Beramendi (ed. lit.), Uxío-Breogán Diéguez Cequiel (ed. lit.), Carme Fernández Pérez-Sanjulián (ed. lit.), María Pilar García Negro (ed. lit.), Xosé Manuel González Reboredo (ed. lit.), 2017, ISBN 978-84-88508-59-1, páxs. 87-104 
* Desorden de las mujeres y contrato sexual. *Ser feminista: pensamiento y acción* / Alicia H. Puleo García. (ed.lit.), 2020, ISBN 978-84-376-4193-5, páxs, 71-73

### Libros 
* *J. Rawls: el sentido de justicia en una sociedad democrática.* Universidade de Santiago de Compostela. 1985, ISBN 84-7191-352-6

* *En torno a la justicia: las aportaciones de Aristóteles, el pensamiento español del XVI, J.S. Mill, la fenomenología y Rawls.* María Xosé Agra Romero, Luis García Soto, Beatriz Fernández Herrero, Cristina Caruncho Michinel, María Luz Pintos Peñaranda. Eris, 1999, ISBN 84-921261-2-4
* *Galiza e Portugal: identidades e fronteiras: actas do IV Simposio Internacional Luso-Galaico de Filosofía, Santiago, 28-29 novembro 2003.* María Xosé Agra Romero (ed. lit.), Nel Rodríguez Rial (ed. lit.). Universidade de Santiago de Compostela, Servicio de Publicaciones e Intercambio Científico, 2003, ISBN 84-9750-268-X
* *A revoluçâo pendente: feminismo e democracia.* Carlos Diegues, María Xosé Agra Romero. Estaleiro Editora, 2008. ISBN 978-84-612-2570-5
* *Leviatán ou A materia, forma e poder dunha república eclesiástica e civil.* Thomas Hobbes; María Xosé Agra Romero (pr.), Vicente Araguas (trad.) Universidade de Santiago de Compostela, Servicio de Publicaciones e Intercambio Científico, 2017, ISBN 9788416954582
* *Nosotros, sin patria.* Ursula Hirschmann; María Xosé Agra Romero (pr.). Bellaterra, 2019, ISBN 9788472909328
* *El contrato sexual.* Carole Pateman; María Luisa Femenías (trad.), María Xosé Agra Romero (pr.), Ménades, 2019, ISBN 978-84-120006-4-1

### Tese de doutoramento 
* *El significado de la teoría ética de J. Rawls. María Xosé Agra Romero.* S.I.: M.J. Agra, 1984 (Santiago de Compostela: Imp. Universitaria. ISBN 84-398-1998-6)
## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
*Curriculum Vitae normalizado. www.umc.es
*Entrevista a María Xosé Agra. REF. 20/05/2018
* 20x20pxPolítica e vulnerabilidade. María Xosé Agra Romero (Universidade de Santiago) 31/03/2016
* 20x20pxVoando sen instrucións. María Xosé Agra 31/07/2018