open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Aitor

**Aitor** é un nome propio masculino vasco. Trátase dun nome vasco que está relativamente estendido fóra de Euskal Herria. Segundo datos de 2018, en España hai máis de 50 000 homes que teñen este nome, dos cales 17 600 residen no País Vasco e Navarra, estando o resto repartidos por toda a xeografía española. Este nome é pronunciado en varios sitios de España como palabra grave, polo cal hai quen escriben «Áitor», con til no «A».

En xaneiro de 2023 existían 1.488 varóns en Galicia co nome Aitor, cunha media de idade de 24,9 anos.

## Etimoloxía 
Este nome ten a súa orixe nun mito creado polo escritor suletino Augustin Chaho (1811-1858), que aparece por primeira vez na súa obra literaria *Aïtor - Légende Cantabre*, escrita en 1845. Chaho caeu na conta de que os pastores da súa rexión vasco-francesa adoitaban referirse a si mesmos como *aitorren semeak*, expresión que é unha derivación dialectal da máis xeral expresión vasca *aita onen semeak*, que significa literalmente «fillos de bos pais» ou fidalgos. Esta variante prodúcese por unha mera substitución da letra «r» no canto do «n», mais por mor diso a expresión «fillos de bos pais» pódese entender tamén como «fillos de Aitor», servindo de base para a creación dun mito romántico.

Chaho publicou por vez primeira a obra en francés no xornal *Ariel* de Baiona, que el mesmo dirixía. Logo de ser traducida ao castelán como *La leyenda de Aitor* en 1878 por Arturo Campión, a lenda de Aitor adquiriu gran popularidade ao outro lado da fronteira. Navarro Villoslada incluíuna tamén na súa obra *Amaya o los vascos en el siglo VIII*.

Segundo a lenda creada por Chaho, Aitor foi o patriarca vasco e tivo sete fillos, que crearon as sete provincias de Euskal Herria e procrearon descendentes nelas.

## Notas
Ainhoa Marín

**Ainhoa Marín Martín**, nada en Badalona o 21 de marzo de 2001,

Antes da tempada 2018/19 fichou polo Espanyol, onde foi inscrita no equipo filial da Segunda División, a pesar de ser xogadora do primeiro equipo. O 16 de setembro de 2018, debutou na máxima categoría, nun partido contra o Valencia. Na tempada 2019/20, continuou nas filas do Espanyol, xa con ficha do primeiro equipo, no que xogou ata que a pandemia de COVID-19 paralizou a competición. Ao longo das súas dúas campañas no club disputou un total de 32 partidos en Primeira, marcando un gol ante o EDF Logroño. A continuación regresou a Badalona e fichou polo CE Seagull, da Segunda División, no que militou unha campaña.

En 2021 fichou polo Deportivo da Coruña, tamén da Segunda División. No seu primeiro ano no club coruñés liderou o ataque do equipo branco e azul, anotando nove goles en liga, e foi elixida pola AFE como mellor xogadora da Segunda División. Na súa segunda tempada superou os seus números como goleadora, sumando 11 novas dianas, unha delas na frustrada promoción de ascenso. Finalmente conseguiu o ascenso na tempada 2023/24, contribuíndo con 5 goles en 26 partidos. En 2021 foi convocada pola selección sub-23, sendo unha habitual deste combinado nos seguintes anos.

## Notas
Álex Ortiz Cabrera

**Alejandro Jesús Ortiz Cabrera**, coñecido como **Álex Ortiz**, nado en Málaga o 1 de outubro de 1987, é un adestrador de fútbol andaluz.

## Traxectoria 
Comezou a súa carreira profesional en 2006 como adestrador das categorías inferiores do CD Lauro, na localidade malagueña de Alhaurín de la Torre. En 2009 asinou polo Alhaurín de la Torre CF para facerse cargo da súa base. En 2011 pasou a adestrar o filial do club e en xullo de 2012 foi nomeado adestrador do equipo principal, naquel momento na Terceira División.

Entre 2013 e 2014, Álex Ortiz dirixiu o equipo xuvenil doutro club da provincia, o CD Puerto Malagueño. Nos anos 2014 e 2015 traballou como asistente para dous técnicos, primeiro para Lalo Pavón no Alhaurín e posteriormente para Adrián Cervera no CD San Félix. O 3 de setembro de 2015 foi contratado como adestrador da UD San Pedro.

En xuño de 2016, Ortiz finalizou o seu contrato co San Pedro e incorporouse ao Málaga Club de Fútbol como adestrador do conxunto infantil. Permaneceu no cargo até 2019, cando se trasladou a Romanía para exercer como director de metodoloxía no FC Viitorul Constanța. En agosto de 2020 fichou polo Polvorín Fútbol Club, alcanzando en 2022 o seu ascenso á Segunda Federación. Saíu do club lucense en xuño de 2022.

Tras marchar do Polvorín, Álex Ortiz dirixiu o Vélez CF entre xuño e novembro de 2022. O 1 de xuño de 2023 fichou por outro equipo malagueño, o CD Rincón, finalizando contrato o 30 de novembro dese mesmo ano. En 2024 asinou polo Villareal Club de Fútbol e foi nomeado adestrador do primeiro equipo cadete. O 27 de febreiro de 2025 asumiu novamente o cargo de adestrador do Polvorín.

O 5 de maio de 2025, tras a marcha de Toni Seligrat como adestrador do Club Deportivo Lugo, Álex Ortiz relevouno para dirixir o equipo no tramo final da Primeira Federación 2024/25. En xuño dese mesmo ano foi substituído por Yago Iglesias para adestrar o conxunto lucense.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Páxina web oficial de Álex Ortiz
* Álex Ortiz en BDFutbol
* Álex Ortiz en LaPreferente.com
Biblioteca del Obrero

**Biblioteca del Obrero** foi unha editorial libertaria de dilatada traxectoria (1912-1936) que contribuíu tanto á difusión das ideas revolucionarias entre a clase traballadora como á súa formación cultural, a través de publicacións de carácter didáctico.

## Historia 
A editorial foi creada en 1912 en Sevilla polo mestre e sindicalista José Sánchez Rosa (1864-1936). O obxectivo inicial era imprimir en formato económico libros e folletos para complementar a tarefa educativa que o fundador e a súa parella, Ana Villalobos Horrillo, levaban a cabo na escola obreira que abriran na capital andaluza.  Ademais de converterse na editora libertaria máis lonxeva do seu tempo, Biblioteca del Obrero sempre mantivo un ritmo de publicación apreciable, coa excepción do período 1923-1930: baixo a ditadura de Primo de Rivera, a actividade editorial resentiuse dos sucesivos encarceramentos que sufriu o fundador. 

## Catálogo 
miniatura|364x364px|Retrato de José Sánchez Rosa|alt=Retrato do mestre e sindicalista José Sánchez Rosa
O considerable número de títulos que Biblioteca del Obrero chegou a editar pódense clasificar en dous grandes grupos: tratados didácticos para a formación escolar e ideolóxica do obreiro (escritos polo propio José Sánchez Rosa) e libros de pensamento político e social.

Do primeiro grupo, os libros máis populares foron *La aritmética del obrero* (1912), *El abogado del obrero* (1912) e *La gramática del obrero* (1929). Estes manuais básicos para traballadores tiveron numerosas reedicións: *La aritmética del obrero* chegou á súa décimo sexta edición en 1935; de *El abogado del obrero* incluso se fixeron ampliacións para adaptalo á lexislación da Segunda República; *La gramática del obrero*, de aparición posterior, é fundamentalmente un manual de ortografía.  

En canto á formación ideolóxica, cabe destacar a predilección de José Sánchez Rosa polo diálogo didáctico; esta é a forma que adoptan a maior parte dos seus folletos, con títulos bastante reveladores do contido, como *El capitalista y el trabajador* (1911), *Diálogo en el campo.* *El guarda y el obrero* (1911), *El obrero sindicalista y su patrono* (1911), *Los dos profesores.* *Diálogo sobre la enseñanza raconalista* (1911), *Los dos niños en la escuela. Diálogo sobre la escuela racionalista* (1912) ou *El burgués y el anarquista* (1914), entre outros.

No grupo de obras de pensamento mestúranse textos panfletarios e ensaios reflexivos de autores recoñecidos, como *La anarquía ante los tribunales* (1912), do avogado e anarquista italiano Pietro Gori (1865-1911); *El amor libre* (1913), da profesora libertaria francesa Madeleine Vernet (1878-1949); *El Ídolo Patria* (1915), obra antibélica do pensador francés André Lorulot (1885-1963); *Fundamentos y principales tendencias del anarquismo contemporáneo* (1916), do anarquista español Anselmo Lorenzo (1841-1914); *El dolor universal* (1931), do filósofo e pedagogo francés Sébastien Faure (1858-1942); e outras obras de escritores e activistas como Nicolás Alonso Marselau, Salvador Cordón ou José López Montenegro. 

## Notas
Alejandro Ortiz

Os nomes **Alejandro Ortiz** ou **Álex Ortiz** poden referirse a:
* **Alejandro Ortiz Lamas**, médico e político arxentino (n. 1856).
* **Alejandro Ortiz Herrera**, xogador de baloncesto cubano (n. 1952).
* **Alejandro Ortiz Obregón**, futbolista guatemalteco (n. 1958).
* **Álex Ortiz Ramos**, futbolista andaluz (n. 1985).
* **Álex Ortiz Cabrera**, adestrador de fútbol andaluz (n. 1987).
Rubén Domínguez

O nome **Rubén Domínguez** pode referirse a:
* **Rubén Domínguez (tenor)**, cantante de ópera venezolano (n. 1935).
* **Rubén Domínguez Domínguez**, adestrador de baloncesto galego (n. 1973).
* **Rubén Domínguez Rodríguez**, adestrador de fútbol galego (n. 1987).
* **Rubén Domínguez González**, xogador de baloncesto español (n. 2003).
Jorge Cuesta

O nome **Jorge Cuesta** pode referirse a:
* **Jorge Cuesta (escritor)**, químico e escritor mexicano (n. 1903).
* **Jorge Cuesta Bello**, adestrador de fútbol galego (n. 1984).
* **Jorge Luis Cuesta**, futbolista ecuatoriano (n. 1992).
Final do Gran Premio de patinaxe artística

A **Final do Grand Prix de patinaxe artística** – orixinalmente coñecida como a **Final do Champions Series** – é unha competición anual de patinaxe artística sancionada pola International Skating Union (ISU). É o evento culminante do ISU Grand Prix Series. 
As medallas poden acadarse en individual de homes, individual de mulleres, patinaxe en parella, e danza sobre xeo. Os patinadores gañan puntos baseados nos seus resultados nas competicións de clasificación cada tempada, e os mellores patinadores e equipos de cada disciplina son invitados a competir na Final do Grand Prix de patinaxe artística. Desde 2008, a Final do Grand Prix celébrase simultaneamente co Final Júnior do Grand Prix de patinaxe artística.

## Medallistas 
### Individuais masculinos
### Individuais femininos 
### Patinaxe en parella
### Danza sobre xeo 
## Notas 
## Véxase tamén
Wolfgang Köhler

**Wolfgang Köhler**, nado en Reval (hoxe Talín), Estonia, o 21 de xaneiro de 1887 e finado nos Estados Unidos en 1967, foi un dos principais teóricos da psicoloxía da Gestalt, considerado o portavoz do movemento debido aos seus libros.

## Traxectoria 
Naceu en Estonia, daquela parte do Imperio Ruso, en 1887 e trasladouse ao norte de Alemaña, de onde eran orixinarios os seus pais, aos cinco anos. Estudou nas universidades de Tübingen, Bonn e Berlín, e doutorouse na Universidade de Berlín en 1909 baixo a supervisión de Carl Stumpf.

Despois pasou sete anos estudando o comportamento animal. En 1910, estableceu unha colonia de chimpancés nas Illas Canarias, documentando o seu traballo nun volume considerado un clásico, titulado *The mentality of the apes* (1917).

En 1920 escribiu o libro *Static and stacionary physycal gestalts* onde suxire que a teoría da Gestalt consistía nunha lei xeral da natureza que podería aplicarse amplamente a todas as ciencias.

En 1922, Köhler converteuse en profesor de psicoloxía na Universidade de Berlín.

En 1929, publicou *Gestalt Psycology*, unha descrición exhaustiva do movemento da Gestalt. Abandonou a Alemaña nazi en 1934 debido a diferenzas políticas.

En 1956, recibiu o Premio á Destacada Contribución Científica da APA, organización que o elixiu presidente en 1958.

Köhler faleceu en 1967 en Enfield, New Hampshire, Estados Unidos.

## Notas 
## Véxase tamén 
* Efecto bouba/kiki
Maddie e Triggs

***Maddie e Triggs*** (en ) é unha serie de televisión irlandesa de animación creada por Colm Tobin e Aidan O'Donovan.

Dobrouse ao galego a primeira tempada e estreouse o 24 de outubro de 2025 na plataforma de Xabarín Club.

## Sinopse 
A serie conta a historia de Maddie, unha nena de sete anos con discapacidade visual, e o seu can Triggs.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Lista de series de televisión con versión en galego
* Lista de títulos con versión en galego nas plataformas de streaming
Yoshua Bengio

**Yoshua Bengio**, nado en París o 5 de marzo de 1964, é un científico da computación canadense, pioneiro das redes neurais artificiais e da aprendizaxe profunda.

É profesor na Universidade de Montreal e director científico do instituto de intelixencia artificial MILA.

## Traxectoria 
Naceu en Francia nunha familia de xudeus marroquís que migraron ao país e posteriormente mudáronse ao Canadá. O seu irmán, Samy Bengio, tamén é investigador no campo da .

### Carreira académica 
Bengio, Hinton e LeCun son ás veces chamados ''AI's godfathers* (os "padriños da "). Bengio é o informático máis citado do mundo (tanto por citas totais como por índice H) e o científico vivo máis citado en xeral en todos os campos (por citas totais).

Bengio recibiu o Premio ACM Turing en 2018, xunto con Geoffrey Hinton e Yann LeCun, polo seu traballo fundamental no campo da aprendizaxe profunda.

En 2024, a revista *TIME* incluíu a Bengio na súa lista anual das 100 persoas máis influentes do mundo.

### LawZero 
Nos anos 2020, Bengio destacou como unha das voces académicas máis visíbeis a prol da aliñación e seguridade da intelixencia artificial e da regulación dos modelos avanzados, asinando declaracións e cartas abertas sobre riscos catastróficos e impulsando a organización sen ánimo de lucro LawZero, centrada en resolver o problema científico de deseñar e promover sistemas de IA que sexan seguros.

### Premios e recoñecementos 
En 2018 recibiu o Premio Turing xunto con Geoffrey Hinton e Yann LeCun. 

En 2019 foi elixido *fellow* da Association for the Advancement of Artificial Intelligence.

Foi recoñecido como membro da Association for Computing Machinery en 2023.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Presentación de LawZero por Yoshua Bengio. Introducing LawZero - YouTube (*en inglés'')
Maneiro (apelido)

**Maneiro** é un apelido galego.

En xaneiro de 2023 existían 2.779 persoas en Galicia co apelido Maneiro, ben sexa como primeiro ou segundo apelido. O concello con maior concentración de persoas con este apelido é Porto do Son.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Lista de apelidos galegos
### Ligazóns externas 
* Os apelidos en galego. Orientacións para a súa normalización da Real Academia Galega, 2016.
Manuel Piñeiro Agulleiro

**Manuel Piñeiro Agulleiro**, nado en Alvarellos (Dumbría) o 26 de decembro de 1905 e finado en Mauthausen (Austria) o 16 de febreiro de 1942, foi un exiliado galego deportado ós campos de concentración nazis.

## Traxectoria 
Fillo de Manuel Piñeiro Lado, labrador, e de Manuela Agulleiro Santos. Deportado ó campo de concentración de Mauthausen, onde ingresou o 14 de xuño de 1941 co número de matrícula 6&nbsp;622, pereceu o 16 de febreiro de 1942.

O 18 de febreiro de 2018 celebrouse no Parlamento de Galicia unha homenaxe promovida pola Asociación para a Recuperación da Memoria Histórica onde se leron os nomes das 193 vítimas galegas que fuxindo da represión franquista acabaron deportados nos campos de concentración nazis, entre eles o de Manuel Piñeiro Agulleiro.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
*
Enrique Tallón Charlón

**Enrique Tallón Charlón**, nado na Coruña o 4 de xuño de 1912 e finado en Gusen (Austria) o 27 de decembro de 1941, foi un exiliado galego deportado ós campos de concentración nazis.

## Traxectoria 
Emigrou a Barcelona xunto co seu irmán máis novo Francisco. Concluída a guerra civil española exiliouse en Francia.

Foi apresado polo exército alemán trala caída de Francia na segunda guerra mundial e recluído primeiro no Frontstalag 140, en Belfort (Francia) e despois enviado ó Stalag XI-B, en Fallingbostel (Alemaña).

O Concello da Coruña en colaboración coa Asociación para a Recuperación da Memoria Histórica colocou no ano 2025 cadanseu *stolperstein* en memoria dos irmáns Tallón Charlón ó pé do seu domicilio no número 14 da rúa da Franxa.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
*
Jordan Domínguez

**Jordan Domínguez Rajó**, nado o 31 de xaneiro de 1995 en Salvaterra de Miño, é un futbolista galego que xoga na posición de centrocampista. O seu equipo actual é o Céltiga Fútbol Club, na Terceira Federación. 

## Traxectoria
Comezou a súa formación deportiva nas categorías inferiores do Celta de Vigo. En 2013 incorporouse ao Celta de Vigo B, naquel momento na Segunda División B. Disputou un total de 65 partidos e anotou 9 goles nas tres tempadas que xogou co conxunto vigués. O 19 de xullo de 2016 anunciouse o seu traspaso a outro equipo da mesma categoría, o Club Deportivo Toledo.

O 23 de agosto de 2017 asinou polo Real Murcia, tamén na Segunda División B. No verán de 2018 trasladouse a Finlandia para xogar co HJK durante unha tempada. Con este club alcanzou o campionato da Veikkausliiga, a máxima categoría da liga finlandesa.

O 30 de xaneiro de 2019, Jordan Domínguez regresou á Segunda División B para incorporarse á UB Conquense. Tras xogar só tres partidos, marchou ese mesmo ano ao Niki Volos da Football League grega. En xullo de 2021 asinou pola Sociedade Deportiva Compostela, na Segunda Federación. Permaneceu tres tempadas no club galego, sumando un total de 78 encontros e 8 goles. A súa baixa produciuse en maio de 2024.

O 18 de xuño de 2024 comezou a xogar no Odra Opole, na Segunda División polaca. Tras finalizar contrato en decembro de 2024, asinou co Panargiakos FC a comezos de 2025, na Segunda Superliga de Grecia.

En setembro de 2025 anunciouse a súa fichaxe polo Céltiga Fútbol Club para competir na Terceira Federación. 

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Jordan Domínguez en BDFutbol
Francisco Tallón Charlón

**Francisco Tallón Charlón**, nado na Coruña o 26 de xaneiro de 1916 e finado en Linz (Austria) o 10 de decembro de 1983, foi un exiliado galego deportado ós campos de concentración nazis.

## Traxectoria 
Emigrou a Barcelona xunto co seu irmán Enrique, onde cursou os estudos primarios e recibiu formación como soldador eléctrico e cerralleiro, profesión á que se dedicou ata que se alistou en 1937 no exército republicano unha vez iniciada a guerra civil española.

O Concello da Coruña en colaboración coa Asociación para a Recuperación da Memoria Histórica colocou no ano 2025 cadanseu *stolperstein* en memoria dos irmáns Tallón Charlón ó pé do seu domicilio no número 14 da rúa da Franxa.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
*
Brain (revista)

**Brain: A Journal of Neurology** é unha revista científica de neuroloxía revisada por pares, fundada en 1878 por John Charles Bucknill, David Ferrier, James Crichton-Browne e John Hughlings Jackson. Está publicada por Oxford University Press.

A revista foi editada por John Newsom-Davis de 1997 a 2004, por Alastair Compston (Universidade de Cambridge) ata 2013 e por Dimitri Kullmann (UCL) ata 2021. O editor xefe actual é Masud Husain (Universidade de Oxford).

Segundo o *Journal Citation Reports*, a revista tivo un factor de impacto de 14,5 en 2022.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
*
Enrique Laporta Valor

**Enrique Laporta Valor**, nado o 23 de setembro de 1842 en Alcoi e finado en 1919, foi un xilógrafo, debuxante, heliógrafo e fotogravador español.

## Traxectoria 
Aínda que dedicado nun principio ás matemáticas e ás ciencias naturais, impulsado pola súa afección ás belas artes trasladouse a Madrid en 1862 co fin de seguir estudos de pintura na escola superior dependente da Academia de San Fernando. Posteriormente dedicouse ao gravado en madeira, que practicou en publicacións periódicas como *El Museo Universal* e en obras como *Roma en el centenar*, *El mundo al revés*, *La princesa de los ursinos*, *Lucrezia Borgia* e *La calumnia*, entre outras.

Foi irmán do pintor Francisco Laporta, nado en 1849. Finou en 1919.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
* 
*
Marta Huerta de Aza

**Marta Huerta de Aza**, nada en Población de Campos o 31 de marzo de 1990, é unha profesora e árbitro de fútbol española. Dende 2024 arbitra na Segunda División masculina.

## Traxectoria 
Nacida e criada en Población de Campos, interesouse pola arbitraxe dende nova e aos 15 anos asistiu ao seu primeiro curso. Máis tarde asentouse en Tenerife, onde compaxinou a arbitraxe co seu traballo como mestra.

En 2016 converteuse en árbitro internacional da FIFA, dirixindo partidos de fútbol feminino. En 2017 arbitrou o seu primeiro partido na Primeira División Feminina e ao remate da tempada 2017/18 foi elixida como mellor árbitro da categoría, recibindo o Trofeo Vicente Acevedo. O 9 de febreiro de 2020 arbitrou a final da Supercopa de España Feminina entre a Real Sociedad e o FC Barcelona no Estadio Helmántico de Salamanca, partido no que o Barcelona gañou por 10-1.

En 2022 arbitrou un partido de cuartos de final da Liga de Campións Feminina entre o Bayern de Múnic e o PSG e ese mesmo ano dirixiu tamén un partido de fútbol na Eurocopa entre Inglaterra e Austria.

## Notas
BusyBox

**BusyBox** é unha implementación de moitos comandos de Unix nun único ficheiro executable. Execútase en moitos contornos POSIX, incluíndo Linux, Android e FreeBSD, aínda que moitas das ferramentas que proporciona están deseñadas para funcionar con interfaces proporcionadas polo kernel de Linux. Foi creado especificamente para sistemas operativos integrados con recursos moi limitados. Os autores alcumárono "a navalla suíza do Linux integrado", xa que o único executable substitúe as funcións básicas de máis de 300 comandos comúns. Publicouse como software libre baixo os termos da Licenza Pública Xeral de GNU v2, despois de decidir controvertidamente non pasar á versión 3.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
*
Demis Hassabis

**Demis Hassabis**, nado o 27 de xullo de 1976, é un informático e investigador en intelixencia artificial inglés. É un dos fundadores de DeepMind e tamén asesor do goberno británico en materia de intelixencia artificial.

Compartiu a metade do Premio Nobel de Química de 2024 con John Jumper polas súas predicións sobre o pregamento de proteínas usando AlphaFold. A outra metade foi para David Baker. 

## Traxectoria 
Naceu en naceu e medrou no norte de Londres, de pai grecochipriota e nai singapuresa.

Foi campión de xadrez na súa infancia en diversos campionatos do Reino Unido e chegou ao nivel de mestre aos 13 anos. Estudou Ciencias da Computación no Queens' College da Universidade de Cambridge entre 1994 e 1997, e completou un doutoramento en neurociencia cognitiva no University College London.

Antes de orientarse cara á investigación, traballou como deseñador e programador de videoxogos, participando en proxectos de éxito e en estudos pioneiros no uso de IA nos xogos. En 2010 cofundou DeepMind, compañía adquirida por Google, centrada en técnicas de aprendizaxe automática e a súa aplicación a problemas científicos, entre eles a predición da estrutura das proteínas con AlphaFold. 

Hassabis tamén exerceu como asesor do Goberno do Reino Unido en materia de intelixencia artificial, ligado á creación da Office for Artificial Intelligence.

## Notas 

## Véxase tamén
Gorka Carrera

**Gorka Carrera Zarranz**, nado en Errenteria o 15 de maio de 2005, é un futbolista vasco que xoga como dianteiro na Real Sociedad B, da Segunda División.

## Traxectoria 
Nacido en Errenteria formouse como futbolista nas canteiras do Touring KE, o Vasconia de Donostia e a Real Sociedad. O 8 de xaneiro de 2023 debutou coa Real Sociedad C na Segunda Federación, nun encontro ante o Izarra.

Tras unha campaña cedido no primeiro equipo do Touring KE, subiu á Real Sociedad B para a tempada 2024/25, na Primeira Federación. Con este equipo conseguiu o ascenso á Segunda División, contribuíndo cun gol ante o Nàstic de Tarragona na promoción de ascenso.

O 30 de novembro de 2025 debutou co primeiro equipo da Real na Primeira Divisón, substituíndo a Gonçalo Guedes nunha derrota por 3-2 ante o Villarreal.

## Notas
Peru Rodríguez

**Peru Rodríguez Larrañaga**,  nado en Antzuola o 3 de abril de 2002, é un futbolista vasco que xoga como defensa central na Real Sociedad B, da Segunda División.

## Traxectoria 
Formouse como futbolista na canteira da Real Sociedad. O 12 de novembro de 2021 debutou coa Real Sociedad B na Segunda División, nun partido ante o Sporting de Gijón.

## Notas
Jon Balda

**Jon Balda Zubiri**, nado en Anoeta o 20 de abril de 2002, é un futbolista vasco que xoga como lateral e extremo esquerdo na Real Sociedad B, da Segunda División.

## Traxectoria 
Formouse como futbolista na canteira da Real Sociedad, subindo á Real Sociedad B en 2022. O 21 de novembro de 2024 debutou co primeiro equipo da Real na Primeira Divisón, nun partido da Copa do Rei ante o Jove Español.

## Notas
Gorka Gorosabel

**Gorka Gorosabel Añorga**, nado en Donostia o 13 de maio de 2006, é un futbolista vasco que xoga como centrocampista na Real Sociedad B, da Segunda División.

## Traxectoria 
Formado como futbolista na canteira da Real Sociedad, debutou coa Real Sociedad B na Primeira Federación o 19 de abril de 2025, substituíndo a Alex Marchal nun partido ante o Lugo.

## Notas
Aitor Fraga

**Aitor Fraga Torres**, nado en Hernani o 9 de marzo de 2003, é un futbolista vasco que xoga como porteiro na Real Sociedad B, da Segunda División.

## Traxectoria 
Formado como futbolista na canteira da Real Sociedad, debutou coa Real Sociedad B na Primeira Federación o 9 de decembro de 2023, nun partido ante o Fuenlabrada.

## Notas
Learning Time with Timmy

***Learning Time with Timmy*** é unha serie de televisión británica de animación creada por Aardman e o British Council.

É unha serie educativa infantil para aprender inglés polo que se estreou na lingua orixinal na plataforma de Xabarín Club.

## Notas
Samu Fernández

**Samuel Fernández Leonardo**, nado en Narón o 17 de marzo de 2007, é un futbolista galego que xoga como defensa central no Fabril, da Segunda Federación.

## Traxectoria 
Naceu no barrio da Gándara en Narón o 17 de marzo de 2007, no seo dunha familia moi vencellada ao deporte, sendo un dos cinco fillos de Mario Fernández e Mónica Leonardo. Comezou a xogar ao fútbol aos tres anos no Narón, no que xogaban tamén seus irmáns maiores Dani e Pablo. Na tempada 2023/24, con 16 anos, debutou co equipo xuvenil na División de Honra, e axiña se asentou na titularidade ás ordes de Manuel Pablo. Na seguinte campaña estreouse co Fabril na Segunda Federación e recibiu as súas primeiras convocatorias co primeiro equipo.

### Selección española 
En decembro de 2025 foi convocado pola selección española sub-19, debutando como titular nun partido ante Australia no Xapón.

## Notas
Yann

**Yann** é un nome propio masculino bretón. A súa orixe é o hebreo יוחנן (Yôḥānnān), que quere dicir 'o fidel a Deus'. Dende alí converteuse en Ἰωάννης (Iōánnēs) en grego antigo e en *Johannes* en latín.

## Historia 
É un nome común na Bretaña, do mesmo xeito que as formas noutras linguas o son en todos os países cristiáns, porque é o nome de dous santos, Xoán Bautista e Xoán Evanxelista, dende o comezo da historia cristiá.

## Variedades 
Ten moitas variedades masculinas: Yan, Yanaël, Yane, Yaneck, Yanel, Yani, Yanic, Yannaël, Yanne, Yanneck, Yanni, Yannic, Yannick, Yannig, Yannik, Yanny, Ian, Iannig, Iaun, Jeannick.

## Notas
UCSD Pascal

**UCSD Pascal** é un dialecto da linguaxe de programación Pascal desenvolvida polo *The Institute for Information Systems* («Instituto de Sistemas de Información») da Universidade de California, San Diego (UCSD) e publicada en 1978.

## UCSD Pascal e P-System 
A linguaxe Pascal foi desenvolvida por Niklaus Wirth e publicada en 1970. Era unha linguaxe compilada e, como tal, cada microprocesador requiría un compilador dedicado, xa que a linguaxe máquina variaba dunha CPU a outra: así naceron versións para o MOS Technology 6502, Zilog Z80, Intel 8080, etc.

Así naceu a idea de crear un sistema de software baseado nunha máquina virtual que puidese executar o *bytecode* xerado, chamado P-Code. Deste xeito, podíase distribuír unha única versión do programa compilado, utilizable en todos os sistemas para os que a máquina virtual estivese dispoñible: só era necesario escribir a máquina virtual para a CPU na que se ía executar, para transformar o P-Code na súa propia linguaxe máquina. O provedor SofTech Microsystems puxo énfase na portabilidade das aplicacións do p-System, con máquinas virtuais para 20 CPU a partir do lanzamento do IBM PC. Predicía que os usuarios poderían usar as aplicacións que comprasen en futuros ordenadores con p-System; os anuncios chamábano «o Sistema Operativo Universal».

A revista *PC Magazine* denunciou o p-System de UCSD no IBM PC, afirmando nunha reseña da aplicación *Context MBA*, escrita na linguaxe, que «simplemente non produce bo código». O p-System non se vendeu moi ben para o IBM PC, debido á falta de aplicacións e porque era máis caro que as outras opcións. Anteriormente, IBM ofrecera o UCSD p-System como opción para IBM Displaywriter, unha máquina de procesamento de textos dedicada baseada no 8086. (O sistema operativo nativo do Displaywriter fora desenvolvido completamente internamente e non estaba aberto á programación do usuario final).

## Rendemento 
En comparación cos programas compilados, un programa escrito en *bytecode* e logo interpretado en tempo de execución era máis lento, pero tiña a vantaxe de ser máis compacto, xa que todo o necesario para a súa execución estaba contido na máquina virtual subxacente, o que era unha vantaxe dado o hardware informático limitado da época. O concepto foi adoptado posteriormente por algunhas linguaxes modernas, como Java, onde un único código fonte pode executarse en todas as plataformas de hardware para as que está dispoñible a máquina virtual correspondente.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
*  (O paquete ucsd-psystem-vm é unha máquina virtual portátil para o UCSD P-System.)
*
Moisés Domínguez Rodríguez

**Moisés Domínguez Rodríguez**, nado en Santiago de Compostela o 1 de setembro de 1996, é un político galego.

## Traxectoria 
Veciño da parroquia de Oleiros, é o menor de tres irmáns. Graduouse en Administración e Dirección de Empresas na Universidade de Santiago de Compostela, e foi representante estudantil pola Candidatura de Económicas e Empresariais (CEE) na Xunta da Facultade de Ciencias Económicas e Empresariais de Santiago de Compostela dende 2017 ata 2021, participando activamente no movemento estudantil. Tamén foi representante estudantil no Claustro Universitario de Santiago.

Foi tesoureiro da comisión de festas de San Martiño de Oleiros e secretario da Asociación Cultural e de Festexos da Nosa Señora de Fátima de San Martiño de Oleiros, cargo que desempeña en 2025. Foi candidato a alcaldía de Ribeira polo Partido Galego nas eleccións municipais de 2023, sen acadar representación. Deixou a política activa tras os malos resultados electorais e as diferenzas coa dirección do partido en Santiago de Compostela.

## Notas 
## Véxase tamén
### Outros artigos
*Eleccións municipais en Ribeira
Moeda de 5 centavos de dólar con perforación

[miniatura|280x280px|5 centavos de [1884.]]
As **moedas de 5 centavos con perforación** son uns espécimes cuñados nos Estados Unidos, a modo de proba, con ese valor facial. 

Estas probas foron cuñadas en 1884 e en 1885, pouco despois, xa que logo, da posta en circulación da moeda de 5 centavos *Liberty Head*, emitida a partir de 1883 para a súa circulación ordinaria. 

Con estas probas procurábase acadar unhas moedas que, sen alterar o seu peso, puidesen ser máis grosas e cun diámetro maior, sendo a un tempo máis doadas de achar ao meter a man no peto, pola súa diferenza ao tacto con respecto ás demais moedas en circulación. En ambos os casos, o deseño é moi similar: un anverso coa lenda UNITED STATES OF AMERICA, a data de cuñaxe e 13 estrelas —que representan as Trece Colonias orixinais—, rodeando o furado central, e un reverso coa inscrición FIVE CENTS, con dous escudos no primeiro caso, e un só escudo entre dúas pólas de loureiro no segundo. 
[miniatura|280x280px|5 centavos de [1885.]]
En ambos os modelos, o seu canto é liso. En tanto que os exemplares de 1884 amosan un burato de forma octogonal e foron cuñados en níquel, os de 1885 teñen unha perforación redonda e están cuñadas en prata. 

Da proba de 1884, deseñada polo artista Eastman Johnson, coñécense aproximadamente dúas ducias de exemplares. 

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Hewitt, J. J.; Bowers, Q. D. (2009). *United States Pattern Coins* (10ª ed.). Whitman Publishing. ISBN 978-0794822538

### Outros artigos 
* Moeda dun centavo de dólar con perforación
* Moedas do dólar estadounidense
* Casa da Moeda dos Estados Unidos
Citlalli (nome)

**Citlalli** é un nome propio feminino de orixe náhuatl cuxo significado é estrela. Tamén se adoita escribir como **Citlalí** ou **Citlalin**. A súa forma reverencial é *Citlaltzin*. co cal tamén se coñece o volcán Pico de Orizaba. Asemade, os mexicas chamaban Citlaltépetl ao actual Cerro da Estrela que se atopa na delegación de Iztapalapa da Cidade de México, onde cada 52 anos celebraban a cerimonia do Lume Novo.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Citlalli Hernández
Tonatiuh (nome)

dereita|miniatura|250px|Tonatiuh, deus do Sol.
**Tonatiuh** é un nome propio masculino de orixe náhuatl que quere dicir "o sol". A súa forma reverencial é *Tonatiuhtzin*. A orixe do nome está no deus solar mexica Tonatiuh. A palabra Tonatiuh é empregada como raíz dos nomes das localidades Tonatico e Tonalá. Ademais, o nome Tonatiuh é tamén un apelido.

Emprégase principalmente en México e en comunidades con interese na reivindicación da identidade indíxena.

## Variedades 
No seu uso moderno, Tonatiuh ten as seguintes variedades e diminutivos: Tona, Tonaht, Tonahti (forma poética ou adaptada). Ademais, en náhuatl clásico tamén pode aparecer como Tōnatiuh (con marca de vogal longa).

## Notas
Ameyalli (nome)

**Ameyali** é un nome propio ambiguo de orixe náhuatl cuxo significado é "manancial". A súa forma reverencial é *Ameyaltzin*. Polo xeral, os nomes nahuas carecen de xénero, polo que serven tanto para homes como para mulleres.

A palabra *ameyalli* emprégase como raíz do nome Ameyalxochitl (do náhuatl *xochitl*, flor, e *ameyalli*, manancial) e no locativo Amealco (composto de *ameyalli*, manancial, e *co*, lugar de).

## Notas
Leandro Carro

**Leandro Carro Hernáez**, nado en Zarratón (A Rioxa) o 27 de novembro de 1890 e finado en Dresden (República Democrática Alemá) en 1967, foi un político comunista español.

## Traxectoria 
Foi o segundo dos trece fillos dun zapateiro. Non asistiu á escola. Comezou a traballar aos sete anos como recadeiro dunha tenda e aos nove era aprendiz nun taller de moldes de ferro. Emigrou mozo a Biscaia, onde traballou como obreiro metalúrxico. Afiliouse á Unión General de Trabajadores (UGT) e chegou a liderar o Sindicato do Metal de Biscaia.

### Político 
Afiliado ao PSOE, escindiuse do partido en 1921, formando parte do Partido Comunista Obrero Español, que despois confluíu no Partido Comunista de España, polo que foi expulsado da dirección do Sindicato Metalúrxico. e en 1935, coa creación do Partido Comunista de Euskadi (EPK), foi elixido membro do seu Comité Central.
### Parlamentario 
Como membro do PCE foi candidato en todas as convocatorias electorais dos anos trinta: candidato a concelleiro de Bilbao nas eleccións municipais de 1931 (ás que o PCE se presentou en solitario), candidato por Biscaia nas constituíntes de 1931 (tamén en solitario) e lexislativas de 1933 (en solitario outra vez). Nas lexislativas de 1936 (dentro das candidaturas da Fronte Popular) foi elixdo pola circunscrición de Biscaia con  69 170 votos dun total de 143 868 votantes, de 184 787 electores, resultando o cuarto candidato máis votado despois de Mariano Ruiz-Funes, Julián Zugazagoitia e Indalecio Prieto.
### Exilio 
O golpe de Estado do 18 de xullo de 1936 sorprendeuno en Ourense onde acudira para participar nun congreso do partido. Estivo presente na reunión para organizar a resistencia con Benigno Álvarez e Luis Acuña Nóvoa. Agochado na serra de San Mamede, participou en accións guerrilleiras contra os militares sublevados. En 1937 pasou a Portugal, e permaneceu agochado en Castro Laboreiro. Ao rematar a guerra, o PCE enviou a Julián Teixeira Vento para evacualo. Logrou embarcar rumbo a México co apoio da JARE. Arribou ao porto de Veracruz o 15 de febreiro de 1940. Durante a guerra, os comunistas vascos bautizaron co seu nome o 29º Batallón do Euzko Gudarostea. Viaxou a Francia, e próximo o remate da segunda guerra mundial, participou na organización da Operación Reconquista de España, o intento de invasión guerrilleira do Val de Arán en outubro de 1944.

A proposta da dirección do EPK, foi o representante comunista no segundo Goberno de Euzkadi, constituído no exilio en 1946, presidido novamente por José Antonio Aguirre, como conselleiro de Obras Públicas (sucedendo ao tamén comunista Juan Astigarrabía, que dimitira en 1937). Porén, en 1948 foi forzado a dimitir, no contexto da Guerra Fría, pola oposición socialista e o clima anticomunista internacional.

Pasou os últimos anos da súa vida en Dresden (República Democrática Alemá), onde finou en 1967.
## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
* 
* 
* 

### Ligazóns externas 
* Leandro Carro Hernaez

* Ficha personal de Leandro Carro Hernáez. Departamento de Migración México
* Informe de Leandro Carro a la conferencia
Diferenzas entre o asturiano e o estremeño

O **asturiano** e o **estremeño** son linguas románicas provenientes do latín vernacular falado na Península Ibérica, que presentan afinidades históricas e culturais, pero tamén diferenzas significativas en canto á súa fonética, morfosintaxe, ortografía, léxico e situación sociolingüística. Ambas sitúanse, total ou parcialmente, dentro do continuo dialectal do dominio asturleonés, aínda que a súa evolución histórica difire notablemente, debido a contextos marcados por distintos graos de contacto histórico co castelán e portugués, que influíron de maneira desigual nos seus desenvolvementos e configuracións actuais.

## Clasificación lingüística 
O asturiano é xeralmente clasificado como unha lingua románica occidental pertencente ao subgrupo asturleonés, con recoñecemento explícito como lingua diferenciada no ámbito académico e cunha tradición descritiva relativamente consolidada.

O estremeño, pola súa banda, defínese habitualmente como un conxunto de falas vernáculas o variedades lingüísticas localizadas principalmente no noroeste da provincia de Cáceres. A súa clasificación é obxecto de maior debate; catedráticos como Antonio Salvador Plans ou Antonio Viudas Camarasa considérao un dialecto castelán, mentres que outras aproximacións, como as de Alonso Zamora Vicente, Miguel Ariza Viguera e Manuel Alvar, trátano como unha variedade meridional do asturleonés con forte influencia do castelán ou un conxunto de dialectos de transición entre o leonés e o castelán meridional.

## Características lingüísticas 
### Fonoloxía histórica e consonantismo 
Un dos contrastes máis evidentes obsérvase no tratamento da F inicial latina. O asturiano conserva de forma xeral a consonante fricativa labiodental xorda etimolóxica, como en *ferida*, *formiga* ou *fueu*. O estremeño, en cambio, mostra unha aspiración ou perda sistemática desta consonante inicial, fenómeno compartido con outras variedades meridionais do dominio hispánico, dando lugar a formas como *hería*, *hormiga* ou *hueu*.

Así mesmo, o estremeño presenta unha maior tendencia á perda de consonantes sonoras intervocálicas procedentes de xordas latinas, especialmente en posición final ou prefinal. Así, formas asturianas como *fégadu*, *líquidu*, *calzada* ou *xugada* corresponden en estremeño a *hígau*, *líquiu*, *calçá* e *jugá*, respectivamente. Este proceso implica unha redución fonética que achega algunhas realizacións estremeñas a patróns do castelán falado no sur da Península Ibérica.

Outro trazo distintivo do estremeño é a neutralización da /r/ etimolóxica final en /l/, fenómeno tamén documentado en determinadas falas do andaluz oriental. Obsérvanse así formas como *rompel*, *trael*, *ardol* ou *abriol*, fronte ás formas con /r/ final conservadas en asturiano, *romper*, *trayer*, *ardor*, *abridor*.

## Notas
Lúa Arufe

**Lúa Arufe Calo**, nada en Porto do Son o 6 de setembro de 2008, é unha futbolista galega. Xoga como dianteira no FC Barcelona Feminino B desde a tempada 2024-25.
## Traxectoria 
Comezou xogando nas categorías inferiores do Porto do Son, en 2020 pasou ás do Noia CF e en 2021 ao Victoria FC, primeiro ao filial e en 2023 ao primeiro equipo. Forma parte do filial desde a tempada 2024-25, se ben se tramitou a inscrición co FC Barcelona C per non ter 16 anos. Iniciou a tempada 2025-26 como xogadora do filial e debutou co primeiro equipo o 17 de decembro de 2025 en partido da Liga de Campións Feminina.

Coa selección española sub-17 proclamouse campioa de Europa no torneo xogado en Suecia en 2024, onde meteu tres goles. Tamén xogou o torneo de 2025, que tivo lugar nas Illas Feroe, e mais o mundial sub-17 de Marrocos 2025. Coa selección galega sub-15 proclamouse subcampioa de España.

## Notas
Julián Teixeira Vento

**Julián Teixeira Vento**, tamén coñecido como **Antonio Barros dos Santos**, **Manuel Alves** ou **Manuel Pinheiro**, nado en Galicia cara a 1912, foi un político comunista galego.

## Traxectoria 
Militante das Juventudes Comunistas dende 1931, foi o máximo dirixente das Juventudes Comunistas do País Vasco (1932-1936). Foi procesado en consello de guerra con Manuel Eguidazu como líderes dunha conspiración comunista o 30 de decembro de 1932 no cárcere Modelo; Julián foi condenado a tres anos de cárcere. Volveu ser procesado por desacato en 1933, e condenado a dous meses e un día de arresto en xaneiro de 1934.

Logo do golpe de Estado do 18 de xullo de 1936 foi comandante na plana maior do Batallón “Perezagua” de Bilbao, formado con afiliados e simpatizantes comunistas da zona mineira e marxe esquerda; compartiu a comandancia con Manuel Eguidazu. Despois da caída da fronte norte foi detido e encarcerado na prisión de Larrinaga (Bilbao). Saíu en liberdade ao dicir que era de nacionalidade portuguesa. Contactou coa estrutura clandestina do PCE e logrou pasar a Francia a principios de 1939.

Enviado a Portugal por Luis Codovilla como responsable do PCE e coa misión de localizar e trasladar do país ao deputado comunista Leandro Carro e informar sobre a situción do Partido Comunista Portugués. Chegou a Lisboa no vapor Massillia co nome suposto de **Manuel Pinheiro**. Trasladouse a Póvoa de Varzim onde contactou cun comunista portugués encargado de recoller a Leandro Carro que estaba agochado en Castro Laboreiro. Tamén contactou con Víctor García García "Brasileiro", engargado de organizar os refuxiados españois na zona. Recibiu a orde do PCE en Francia de abrir un paso de fronteira en correspondencia co PCE na banda galega. Contou coa axuda de Sergio Sandoval e Ángel Santos, herdeiro deste, o chamado “aparello de fronteira” do PCP, que seguiu funcionando na zona comprendida entre Verín e Chaves dende 1942 ata os anos sesenta. Logrou montar unha imprenta nunha quinta de Amora (Seixal) preto de Lisboa, de onde chegaron a editarse dous números de *Mundo Obrero*. Foi detido pola policía portuguesa en marzo de 1941. Posto en liberdade logo de proporcionar datos sobre as actividades e o traballo do Grupo de Lisboa, parece ser que foi executado polo partido en Pedras Salgadas (Vila Pouca de Aguiar), acusado de estar organizando alí o PSOE.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
* 
* 
* 

* 

### Ligazóns externas 
* 'Hermanos' e camaradas
Denez

**Denez** é un nome propio masculino bretón. A súa orixe está no nome latín *Dionysius*, que á súa vez provén do nome grego *Dionysus*. Tamén é un apelido, a miúdo escrito Dénés nos rexistros civís monolingües.

## Personalidades 
* Denez Prigent, cantautor de cancións en lingua bretoa;
* Denez Abernot, cantautor, mariñeiro, actor e profesor de música en lingua bretoa, orixinario da rexión de Pays Pagan;
* Pêr Denez, pseudónimo de Pierre Denis, lingüista, lexicógrafo, académico de Rennes e escritor en lingua bretoa;
* Denis Riou, coñecido como Denez Riou, activista independentista bretón e antigo membro da Fronte de Liberación da Bretaña.

## Notas
Cuauhtémoc (nome)

[dereita|miniatura|250px|[Cuauhtémoc Blanco.]]
**Cuauhtémoc** é un nome propio masculino de orixe náhuatl que quere dicir "a aguia que descende" (de cuāuhtli, aguia + *temoc*, forma progresiva de *temōhuiā*, baixar, descender), como no momento en que unha aguia desprega as súas ás e descende para atacar á súa presa. A súa forma reverencial é *Cuauhtemoctzin*. Asemade, a palabra **Cuauhtli** é tamén usada como nome persoal masculino; e a súa forma reverencial é *Cuauhtzin*.

Por outra banda, Cuauhtli é o décimo quinto dos 20 signos dos días do Tonalpohualli, calendario ritual azteca conformado por 20 trecenas (260 días). A palabra **cuauhtli** forma parte dos nomes cuāuhpilli (guerreiro aguia da armada azteca), Cuautepec e Cuautinchán, entre outros.

## Personaxes de sona 
* Cuauhtémoc, derradeiro tlatoani azteca.
* Cuauhtémoc Cárdenas, político mexicano.
* Cuauhtémoc Blanco, futbolista mexicano.
* Cuauhtémoc Medina González, mexicano, curador en xefe do Museo Universitario de Arte Contemporánea (MUAC).
* Carlos Cuauhtémoc Sánchez, escritor mexicano.

## Notas
Malinalli (nome)

**Malinalli** é un nome propio feminino de orixe náhuatl cuxo significado é "herba para facer cordeis". A súa forma reverencial é *Malinaltzin*.

Con respecto á súa pronunciación, o *Diccionario del náhuatl en el español de México* aclara o seguinte:

A palabra malinalli é empregada como raíz de Malinalxóchitl (do náhuatl *malinalli*, herba, e xóchitl, flor) e *Malinalco* (do náhuatl *malinalli*, herba, e co, lugar de), que corresponden aos nomes dunha deusa, irmá de Huitzilopochtli, e o lugar onde esta asentouse co seu pobo nun concelloi do Estado de México.

## Personaxes de sona 
[dereita|miniatura|250px|*Monumento á mestizaxe* de Julián Martínez e M. Maldonado (1982). [Hernán Cortés, Malinalli e o seu fillo, Martín Cortés. Xardín Xicoténcatl, Barrio de San Diego Churubusco, México, Distrito Federal.]]
* Malinalli Tenépatl, tamén coñecida como a Malinche, Malintzin ou Dona Marina, quen foi compañeira, concubina e tradutora do conquistador español Hernán Cortés.

## Notas