Bando republicano

**Bando republicano** é un dos nomes dados pola historiografía contemporánea aos militares e organizacións políticas españolas que, tras o fracaso parcial do golpe de estado do 18 de xullo de 1936, defenderon a legalidade republicana durante a guerra civil que concluíu en 1939. Oponse ao bando sublevado, unha amálgama de colectivos falanxistas e tradicionalistas.

Outras denominacións que recibe habitualmente son **bando gobernamental** e **bando leal**. Desde as filas sublevadas, a facción foi denominada de xeito pexorativo **«bando vermello»**.

## Estrutura militar 
### Exército Popular da República 
[esquerda|miniatura|Escultura levantada na [plaça de Catalunya de Barcelona en marzo de 1937 en homenaxe ao *Soldat del Poble* (o soldado do Exército Popular da República). Na súa realización colaboraron varios artistas como Josep Bartolí]]
O Exército Popular da República, ás veces tamén chamado Exército Republicano ou Exército Popular, foi a denominación adoptada polas forzas armadas terrestres da Segunda República Española tras a reorganización emprendida polas súas autoridades e a disolución das milicias de voluntarios xurdidas nos primeiros meses da guerra civil española.

En outubro de 1936 o goberno republicano procedeu a reorganizar as súas forzas armadas sobre a base das unidades e cadros militares que permaneceran leais, á vez que refundía as milicias en unidades regulares do novo exército. O golpe militar descompuxo a estrutura organizativa do Exército español, que resultou fragmentado en función das lealdades estabelecidas en cada unidade en favor da sublevación ou da fidelidade á República. O fracaso do plan de sublevación, o colapso da autoridade e a falta de acordo das breves negociacións foron algúns factores que favoreceron a deriva do conflito cara a unha guerra aberta. A Armada Republicana estivo obrigada a operar con base en Málaga e Cartaxena sen poder subministrarse en Xibraltar ou Tánxer. Tampouco puido impedir a ponte aérea que permitiu o desprazamento das unidades sublevadas do Exército de África á Península.

### Milicias Confederais 
As milicias confederais foron unha milicia popular organizada durante a guerra civil polas organizacións do movemento libertario en España: a CNT, a FAI e a FIJL. Estas milicias tiveron un importante papel na Revolución social de 1936. Cunha formación en columnas, estaban formadas por voluntarios dispostos a combater os golpistas, malia non teren moita formación militar e non lograren opor unha forte resistencia contra os soldados profesionais.

### Eusko Gudarostea 
O goberno do País Vasco buscaba manter a súa autonomía tanto política como militar ao principio da guerra. Aínda que o PNV puido unirse ao bando sublevado, decidiu manterse fiel á República, polo que para combater os sublevados decidiu crear o seu propio exército. Debido ás características do terreo de Euskadi decidiuse crear unha guerrilla a base de batallóns integrados na súa gran maioría por militantes nacionalistas vascos, o cal sería o comezo do Euzko Gudarostea («exército vasco» en éuscaro). Quen o integraban eran coñecidos como *gudaris*, termo que perdurou mesmo despois de que o exército vasco terminase por integrarse no Exército Popular da República. O Euzko Gudarostea logrou evitar en parte a insurrección militar en Guipúscoa e Biscaia.

## Apoio estranxeiro 
O bando republicano apenas recibiu apoio exterior das potencias aliadas da segunda guerra mundial, debido ao Comité de Non Intervención Internacional. Porén, destacan fundamentalmente o apoio da URSS e de México, xunto con Francia e Polonia ao principio da contenda. Achegaron grandes cantidades de material militar e asesores. Foi notorio así mesmo o apoio das Brigadas Internacionais.

### Unión Soviética 
A Unión Soviética foi o principal aliado da Segunda República Española. Achegou carros de combate e coches blindados (en especial os T-26, BA-6 e BT-5), varios centenares de avións, varios centos de miles de fusís, pistolas, comida, pezas de artillaría antiaérea e terrestre, enormes cantidades de munición e varios centos de pilotos, tanques e mariños profesionais soviéticos.

### México 
México mantiña boas relacións coa República ao comezo do conflito. O presidente Lázaro Cárdenas asegurara estar totalmente solidarizado co goberno socialista español ante a deslealdade do exército. Ademais a solidariedade obreira con España foi inmediata, e obreiros e sindicatos facían doazóns á embaixada española. O goberno de Cárdenas, a diferenza doutros países, non asinou o Comité de Non Intervención Internacional, e por tanto foi o único país que deu axuda de xeito oficial na guerra civil española. Enviou a España uns 28 millóns de cartuchos de munición, 28.000 fusís, 70 canóns antiaéreos, 55 avións (principalmente franceses) e víveres. Concluída a guerra, deu asilo a miles de veteranos e intelectuais exiliados do bando republicano.

### Francia e outros 
Ao principio da contenda Francia, tamén con goberno frentepopulista, tomou a decisión de enviar material bélico á Segunda República Española. Fíxoo en parte polos acordos asinados para a venda de armas, polas amizades entre os gobernos e por librarse do material obsoleto da primeira guerra mundial. O 30 de xullo chegaba polos Pireneos a primeira partida de armas. Consistía en varios centos de fusís, seis tanques Renault FT-17, miles de cartuchos e varios bombardeiros e cazas.

## Ideoloxía política 
Gran parte do bando sublevado defendía un novo réxime de carácter nacionalista e totalitario que posteriormente se transformou no franquismo. Pola súa parte, o bando republicano perseguía diversos fins dependendo da facción. Abogábase polo mantemento da democracia parlamentaria multipartidista por parte dos partidos republicanos, polo estabelecemento dun Estado socialista por parte de comunistas e socialistas ou por unha revolución social libertaria por parte dos anarquistas. Por tanto, no bando republicano existían diversas ideoloxías políticas que se uniron para combater o bando sublevado.

Debido a obter o apoio da Unión Soviética e do Partido Comunista, a todo o bando republicano atribuíuselle o apelativo pexorativo de *vermello*, do mesmo xeito que todo o bando sublevado era denominado *fascista*.

## División 
No bando republicano o apoio na sociedade española estaba sustentado e dividido entre os demócratas que incluía demócratas constitucionais (funcionarios leais á República incluídos), progresistas, nacionalistas periféricos, socialistas e comunistas, e tamén faccións non democráticas como os revolucionarios anarquistas. Tratábase dun apoio fundamentalmente urbano e secular, aínda que tamén rural en rexións como Cataluña, Valencia, País Vasco, Asturias e Andalucía. Varios sectores nacionalistas do clero no País Vasco e Navarra mantivéronse fieis á República pola autonomía que se lle concedeu a esta zona.

## Ver tamén 
* Guerra civil española
* Revolución social española de 1936

## Notas