Ndaté Yalla

**Ndaté Yalla Mbodj**, nada en 1810 na localidade de Waalo e finada en 1860 en Dagana, foi a derradeira raíña de Waalo, un reino situado no nordeste do Senegal.

É maiormente coñecida pola famosa resistencia que afrontou perante a colonización francesa. Ademais de ser nai de Sidya Ndaté Yalla Diop, quen tamén se converteu nunha figura da resistencia contra a colonización francesa do Senegal.

## Traxectoria 
Ndaté naceu en 1810, sendo a filla máis nova do rei Amar Fatin e a raíña Fatim Yamar. Sucedeu a súa irmá Ndieumbeutt Mbidj, quen loitou contra europeos e mouros.

O seu pai morreu cando ela e a súa irmá, Ndieumbeutt, eran moi novas (aos 16 anos). Amar, o pai, tamén era recoñecido pola resistencia contra a xihad en Senegambia, concretamente fronte ao Almamy de Fouta. Con só 16 anos, Ndaté casou co seu curmán, o rei de Waalo, Brak Yerin Mbanyk. O matrimonio foi soamente político, xa que permitiu aumentar o poder dos Tedyek.

Posteriormente, Ndaté volveu casar, desta volta con Sakoura Barka Diop, príncipe de Cayor e rei de Koki.

Foi coroada raíña de Waalo o 1 de outubro de 1846 en Nder, a capital. Nada máis empezar o seu reinado, enfrontouse en 1847 ás autoridades francesas, esixindo o dereito de paso ós soninkés que producían gando abondo a Saint Louis (Senegal). Ndaté sucedeu a súa irmá Ndieumbeutt dende 1846 ata 1855, ano no que Waalo caeu en mans francesas. Comezando 1847, Ndaté opúxose aos franceses impedindo a libre circulación dos sarakoules quen abastecían de gando á cidade de Saint-Louis. Nunha carta pertencente ós aquivos nacionais de Senegal (13 G 91, Carta N ° 61), os franceses afirman que, a raíña (e pode que o seu pobo), rompendo o tratado existente entre Waalo e Saint-Louis, detivo unha manda de 160 bois dun cidadán de St. Louis (de etnia francesa), comprou a mercadores soninkeses, retendo 16 dos mellores animais da manda. Os franceses declararon que a raíña non podía comerciar ata que as mercadorías chegasen a St. Louis. Posteriormente, Ndaté foi ameazada con ser declarada inimiga do gobernador se non devolvía os 16 bois. A ameaza foi considerada un insulto contra a soberanía do reino. O 18 de xuño de 1847, Ndaté buscou negociar co gobernador mediante unha carta cos seguintes termos:

 Anos despois, en 1855, cando as columnas de Faidherbe asaltaron Waalo con 800 homes, e o reinado de Ndaté, a Linguère dirixiuse deste xeito ós principais dignatarios do país:

Ndaté faleceu en 1860,

## Legado 
Unha escola en Saint-Louis leva o seu nome, igual que un dos taxis acuáticos en servizo no eixe marítimo Dakar - Rufisque. É considerada unha figura moi recoñecida na historia de Senegambia, ademais de ser unha das mulleres máis influentes do século XIX na historia de Senegambia. Xunto a outras heroínas da África Occidental, cumpriu un papel importante na loita da resistencia contra a colonización do continente. Os historiadores de tradición oral (tamén chamados griots) seguen eloxiando a súa valentía e coraxe.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
*  Alexis B.A. Adande et Emmanuel Arinze (dir.), «The place of Women in the Museum of Saint-Louis », dans *Museums & urban culture in West Africa*, Institut africain international, Oxford, 2002, 168 p. 
* Boubacar Barry, «Le règne da *linger* Ndate Yalla et a conquête du Waalo par Faidherbe en 1855 », dans *Le royaume du Waalo*. *Le Sénégal avant a conquête*, Karthala, París, 1985, 275-281  
* David Boilat (abbé), *Esquisses sénégalaises* (avec une introduction de Abdoulaye-Bara Diop), Karthala, París, 1984 (1853), 499 p.  
* Christine Messiant, *Premières dames en Afrique*, Karthala, 2004, p. 22  
*  Sylviane Anna Diouf, «Ndate Yalla Mbodj, Queen of Walo », dans *Kings and Queens of West Africa*, Franklin Watts Library, 2000, 41-49  (livre pour la jeunesse)
* Yves-Jean Saint-Martin, *Le Sénégal sous le Second Empire*, Karthala, París, 2000, 320, 322, 331  
* Sylvia Serbin, ''Reines d'Afrique et héroïnes da diaspora noire*, Éditions Sépia, 304 p.  
* Amadou Wade, « Chronique du Wâlo sénégalais (1186?-1855) (traduite du wolof par Bassirou Cissé ; publiée et commentée par Vincent Monteil) », dans *Bulletin de l'IFAN*, 1964, tome 26, non 3-4, 440-498

### Ligazóns externas 
* *Ndatté Yalla et a stratégie de conquête du pouvoir*
* *Dictionnaire universel deas créatrices*
* De Ndaté Yalla à Aline Sitoé, un siècle de résistance (comunicación de Fatou Sarr no Museo da Muller Henriette Bathily de Gorée lle 3 février 2007)
* *Ndatté Yalla et a stratégie de conquête du pouvoir'' (site Équité et égalité de genre au Sénégal)