open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Amos Bronson Alcott

**Amos Bronson Alcott**, nado en Wolcott en 1799 e finado en Boston en 1888, foi un educador e escritor norteamericano.

## Traxectoria 
Fillo de Joseph Chatfield Alcox, un agricultor e mecánico, os seus antepasados asentaran en Massachusetts occidental nos días da colonia levando o apelido Alcocke. Autodidacta, tivo que se poñer a traballar en 1814 nunha fábrica de reloxios en Plymouth, Connecticut e despois de 1815 viaxou ao sur dos Estados Unidos como vendedor de libros e mercadorías. Comeza a ensinar en Bristol, Connecticut en 1823, dirixe escolas en Cheshire, Connecticut, en Bristol, Bostón, Germantown e en Filadelfia. En 1830 casa con Abby May, irmán do reformador e abolicionista Samuel J May. En 1834 abre a Temple School en Boston que se fixo famosa polos seus orixinais métodos, baseada no autoanálise e no desexo de estimular a personalidade do neno mediante a conversa, máis que na lectura. A escola foi denunciada na prensa e en 1839 pechou, pero Alcott gañou o cariño dos seus alumnos. En 1840 marchou a Concord, da súa visita a Inglaterra trae a intención de establecer unha comunidade utópica socialista que fracasa e en 1842 volve a Concord. Nos seus últimos anos de vida foi coidado pola súa filla Louisa May Alcott.

## Obras 
* *Record of a school*. 1835
* *Exempling the general principles* 1835
* *Conversations with children* 1836
* *Tablets* (1868)
* *Concord Days* (1872)
* *Sonnets and Canzonets* (1882)
21 de agosto

O **21 de agosto** e o 233º día do ano do Calendario Gregoriano e o 234º nos anos bisestos. Quedan 132 días para finalizar o ano.

## Acontecementos 
* 1520: en Medina del Campo, as tropas de Carlos I incendian a localidade no transcurso da Guerra das Comunidades de Castela.
* 1770 - James Cook declara a Australia como pertencente ó Reino Unido.
* 1922 - Constitúese en Vigo a Confederación Rexional Galaica da CNT.
* 1959 - Hawai tornase o 50º estado de Estados Unidos.
* 1968 - Tanques da Unión Soviética invaden Checoslovaquia.
* 1991 - Letonia declárase totalmente independente da Unión Soviética.

## Nacementos 
miniatura|100px|Emilio Salgari.
* 1789 - Augustin Louis Cauchy, matemático francés (m. 1857).
* 1862 - Emilio Salgari, escritor italiano (m. 1911).
* 1874 - José Rey González, mestre e poeta galego (m. 1957).
* 1887 - Alejandro Rodríguez Cadarso, médico e político galego (m. 1933).
* 1904 - Count Basie, pianista estadounidense de jazz (m. 1984).
* 1913 - Dora Vázquez, escritora galega (m. 2010).
* 1920 - José Cerviño, bispo católico galego (m. 2012).
* 1925 - Jorge Rafael Videla, ex-ditador militar da Arxentina (m. 2013).
* 1928 - Art Farmer, músico de jazz estadounidense (m. 1999).
* 1929 - Vjačeslav Vsevolodovič Ivanov, filólogo e indoeuropeísta ruso.
* 1934 - John L. Hall, físico estadounidense.
* 1961 - Victoria Álvarez Ruiz de Ojeda, investigadora rosaliana.
* 1963 - Rei Mohamed VI de Marrocos.
* 1967 - Petr Zelenka, dramaturgo e director de teatro e cinema checo.

## Mortes 
miniatura|100px|Mary Wortley Montagu.
* 1157 - Afonso VII, rei de Galiza, Toledo, León e Castela.
* 1762 - Mary Wortley Montagu, aristócrata e escritora británica (n. 1689).
* 1799 - Johann Julius Walbaum, médico, naturalista e taxónomo alemán (n. 1724).
* 1934 - Alfredo García Ramos, xurista, escritor e xornalista galego (n. 1877).
* 1936 - Luis Barrena, político español asasinado en Outes.
* 1936 - Anunciación Casado Atanes, política galega asasinada en Viana do Bolo .
* 1943 - Henrik Pontoppidan, escritor dinamarqués (n. 1857).
* 1940 - Lev Trotski, revolucionario ruso.
* 1947 - Ettore Bugatti, creador da industria de automóbiles Bugatti.
* 1990 - Álvaro Fernández Suárez, escritor, economista e político galego (n. 1906).
* 1995 - Subrahmanyan Chandrasekhar, físico, astrofísico e matemático indio (n. 1910).
* 2005 - Robert Moog, inventor do sintetizador modular Moog e do Minimoog (o primeiro sintetizador portátil, compacto e fácil de usar) (n. 1934).

## Festas e celebracións 
## Outros 
* Santoral:

Os 366 días do ano

Ver tamén - meses: xaneiro, febreiro, marzo, abril, maio, xuño, xullo, agosto, setembro, outubro, novembro, decembro
## Notas
24 de agosto

O **24 de agosto** e o 236º día do ano do calendario gregoriano e o 237º nos anos bisestos. Quedan 129 días para finalizar o ano.

## Acontecementos 
* 394 - Grávase a derradeira inscrición coñecida na escritura xeroglífica exipcia, na illa de Filae.
* 410: Saqueo de Roma polos visigodos de Alarico I que aproveitan para facer prisioneira a Gala Placidia, irmá do emperador Honorio.
* 1391 - Xudeus son masacrados en Palma.
* 1511 - Afonso de Albuquerque, de Portugal, conquista o Sultanato de Malaca, actualmente parte da Malaisia
* 1572 - Matanza do día de San Bartolomeu, máis de 3.000 hugonotes son asasinados na cidade de París a mans dos católicos.
* 1690 - Fúndase Calcuta, na India.
* 1954 - Getúlio Vargas, presidente do Brasil mátase dun tiro no corazón.
* 2006 - Plutón deixa de ser considerado un planeta, para pasar a ser un planeta anano.

## Nacementos 
miniatura|100px|Yasser Arafat.
* 1690 - Bartolomé de Raxoi, arcebispo de Santiago (m. 1772).
* 1826 - Marcial del Adalid, músico galego.
* 1856 - Manuel Allendesalazar Muñoz, político vasco (m. 1923).
* 1899 - Jorge Luis Borges escritor nado na Arxentina (m. 1986).
* 1904 - Ramón Castroviejo Briones, oftalmólogo español que realizou en 1932, o primeiro transplante de córnea, nos Estados Unidos.
* 1924 - Manuel Ceferino Míguez Barreiro, economista e escritor galego.
* 1928 - Antonio Ozores, actor español.
* 1929 - Yasser Arafat, líder palestino (m. 2004).
* 1941 - Carlos Casares Mouriño, escritor galego (m. 2002).
* 1944 - Paulo Leminski, escritor brasileiro (m. 1989).
* 1951 - Víctor F. Freixanes, xornalista, editor e escritor galego
* 1947 - Paulo Coelho, escritor brasileiro.
* 1962 - Claudio Pato, poeta galego.

## Mortes 
* 1540 - Parmigianino, pintor italiano (n. 1503).
* 1666 - Francisco Manuel de Melo, escritor, político e militar portugués (n. 1608).
* 1832 - Sadi Carnot, físico e enxeñeiro francés (n. 1796).
* 1940 - Paul Nipkow, inventor alemán (n. 1860).
* 1943 - Simone Weil, filósofa francesa.
* 1954 - Getúlio Vargas, presidente brasileiro.
* 1966 - Lao She, escritor chinés (n. 1899).
* 1979 - Hanna Reitsch, piloto alemá (n. 1912).
* 1982 - Francisco Vales Villamarín, historiador e profesor galego (n. 1891).
* 1997 - Tete Montoliu, pianista e compositor de jazz catalán (n. 1933).

## Festas e celebracións 
* Festa de San Bartolomeu.

## Outros 
* Santoral: San Bartolomeu.

Os 366 días do ano

Ver tamén - meses: xaneiro, febreiro, marzo, abril, maio, xuño, xullo, agosto, setembro, outubro, novembro, decembro
22 de agosto

O **22 de agosto** e o 234º día do ano do calendario gregoriano e o 235º nos anos bisestos. Quedan 131 días para finalizar o ano.

## Acontecementos
* 1138: Batalla do Estandarte: Batalla que enfrontou a David I de Escocia contra as tropas do rei Estevo I de Inglaterra.
*1851 - Descuberta de ouro en Australia.
*1910 - O Xapón anexa a Corea.
*1941 - Tropas alemáns comezan o cerco a Leningrado na segunda guerra mundial.
*2005 - Péchase a VIII edición do Salón do cómic da Coruña.

## Nacementos
miniatura|100px|Isaac Díaz Pardo.
*1647 - Denis Papin, inventor do pistón da máquina de vapor.
*1862 - Claude Debussy, compositor francés (m. 1918).
*1874 - Max Scheler, filósofo alemán (m. 1928).
*1892 - Benito Cancela Rodríguez, político galego.
*1908 - Henri Cartier-Bresson, fotoxornalista francés (m. 2004).
*1920 - Isaac Díaz Pardo, intelectual e artista galego (m. 2012).
*1920 - Ray Bradbury, escritor estadounidense (m. 2012).
*1928 - Karlheinz Stockhausen, compositor alemán (m. 2007).
*1936 - Petar Mladenov, político e diplómatico comunista búlgaro.
*1942 - José Luis Torres Colomer, político galego.
*1961 - Andrés Calamaro, músico arxentino.
*1968 - Alexander Mostovoi, ex-futbolísta ruso.

## Mortes
miniatura|100px|Jean-Honoré Fragonard.
*1806 - Jean-Honoré Fragonard, pintor francés (n. 1732).
*1818 - Warren Hastings, político e administrador colonial británico (n. 1732).
* 1922 - Michael Collins é asasinado nunha emboscada no condado de Cork durante a guerra civil irlandesa 
*1936 - Manuel Ramos Fernández, político galego, concelleiro nas Pontes.
*1936 - José María Hinojosa, escritor español asasinado polo bando republicano durante a guerra civil española.
*1940 - Oliver Lodge, físico e escritor inglés (n. 1851).
*1965 - Xulia Minguillón, pintora galega (n. 1906).
*1970 - Vladimir Propp, académico ruso (n. 1895).
*1976 - Juscelino Kubitschek de Oliveira, presidente do Brasil entre 1956 e 1961 (n. 1902).
*1989 - Huey P. Newton, activista afroestadounidense (n. 1942).
*2003 - Imperio Argentina, actriz, cantante e bailarina arxentina (n. 1906).

## Festas e celebracións
## Outros
*Santoral:

Os 366 días do ano

Ver tamén - meses: xaneiro, febreiro, marzo, abril, maio, xuño, xullo, agosto, setembro, outubro, novembro, decembro
26 de agosto

O **26 de agosto** e o 238º día do ano do calendario gregoriano e o 239º nos anos bisestos. Quedan 127 días para finalizar o ano.

## Acontecementos
* 1542 - No marco da Colonización española de América, a expedición do militar español Francisco de  Orellana chega á desembocadura do río&nbsp;Amazonas.
*1789 - A *Declaración dos dereitos do home e do cidadán* é aprobada pola asemblea constituínte en París.
*1944 - Charles de Gaulle entra en París durante a segunda guerra mundial.

## Nacementos
miniatura|100px|Guillaume Apollinaire.
*1728 - Johann Heinrich Lambert, matemático, físico e filósofo alemán (m. 1777).
*1743 - Antoine Lavoisier, químico francés.
*1835 - José María Martín de Herrera, cardeal español (m. 1922).
*1844 - Celso García de la Riega, político e escritor galego (m. 1914).
*1871 - Julio Dávila, historiador, xeógrafo e escritor galego (m. 1971).
*1878 - Jesús Rey Alvite, xornalista e escritor galego (m. 1941).
*1880 - Guillaume Apollinaire, escritor francés.
*1882 - James Franck, físico alemán, gañador do Premio Nobel de Física en 1925.
*1895 - Jerzy Kurylowicz, lingüista polaco.
*1910 - Tareixa de Calcuta, relixiosa católica albanesa, premio Nobel da Paz en 1979 e santa. (m. 1997).
*1914 - Julio Cortázar, escritor arxentino.
*1946 - Grigoris Buniatyan, bispo da Igrexa apostólica armenia.
*1948 - Iago Seara, arquitecto galego.
*1963 - Eva Kjer Hansen, política dinamarquesa.
*1971 - Thalía, cantante e actriz mexicana.
*1978 - Carlos Callón, filólogo e activista galego.
* 1980 – Macaulay Culkin, actor estadounidense.

## Mortes
miniatura|100px|William James.
*1723 - Anton van Leeuwenhoek, científico neerlandés (n. 1632).
*1795 - Alessandro Cagliostro, viaxeiro, ocultista e masón (n. 1743).
*1910 - William James, psicólogo e filósofo estadounidense (n. 1842).
*1939 - Rodrigo Sanz, político e investigador galego (n. 1872).
*1974 - Charles Lindbergh, aviador e enxeñeiro estadounidense (n. 1902).
*1979 - Mika Waltari, escritor finlandés (n. 1908).
*1987 - Georg Wittig, químico alemán (n. 1897).
*1996 - Marcial Suárez, escritor galego (n. 1918).
*1998 - Frederick Reines, físico estadounidense (n. 1918).
*2007 - Gaston Thorn, político luxemburgués (n. 1928).

## Festas e celebracións
* Día Mundial do Licaón

## Outros
*Santoral: San Ceferino

## Notas 
Os 366 días do ano

Ver tamén - meses: xaneiro, febreiro, marzo, abril, maio, xuño, xullo, agosto, setembro, outubro, novembro, decembro
25 de agosto

O **25 de agosto** e o 237º día do ano do calendario gregoriano e o 238º nos anos bisestos. Quedan 128 días para finalizar o ano.

## Acontecementos
*1580 - na Batalla de Alcántara, as tropas de Filipe II derrotan ás do prior de  Crato, na loita pola coroa de Portugal.
*1800 - Batalla de Brión, na que os ferroláns derrotaron a armada inglesa mandada polo almirante Warren.
*1997 - Lanzamento do satélite artificial ACE.
*2003 - Mark R. Showalter e Jack J. Lissauer descobren as lúas Mab e Cupido do planeta Urano, usando o telescopio Hubble.

## Nacementos
miniatura|100px|Perfecto Feijoo.
*1530 - Iván o Terrible, tsar de Rusia.
*1845 - Lois II de Baviera, rei de Baviera.
*1858 - Perfecto Feijoo, gaiteiro e musicólogo galego.
*1881 - Ricardo Samper, avogado e político republicano español (m. 1938).
*1911 - André Leroi-Gourhan, arqueólogo e historiador francés.
*1914 - Dionisio Gamallo Fierros, escritor galego.
*1914 - Yang Mo, escritora chinesa (m. 1995).
*1918 - Leonard Bernstein, compositor, pianista e director de orquestra estadounidense (m. 1990).
*1923 - Álvaro Mutis, escritor colombiano.
*1930 - Sean Connery, actor escocés (m. 2020).
*1934 - Akbar Hashemi Rafsanjani, presidente de Irán.
*1951 - Víctor Freixanes, xornalista, editor e escritor galego.
*1952 - Luís González Tosar, escritor galego.
*1958 - Tim Burton, director de cine norteamericano.

*1959 - Antón Rodríguez Castro, xornalista e escritor galego.
*1976 - Susana Seivane, gaiteira galega.

## Mortes
miniatura|100px|David Hume.
*1776 - David Hume, filósofo escocés.
*1819 - James Watt, matemático e enxeñeiro escocés (n. 1736).
*1822 - William Herschel, astrónomo alemán.
*1867 - Michael Faraday, químico e físico inglés.
*1904 - Henri Fantin-Latour, pintor francés.
*1908 - Henri Becquerel, físico francés.
*1936 - Castor Sánchez Martínez, agrarista e político galego (n. 1894).
*1956 - Alfred Charles Kinsey, sexólogo estadounidense.
*1984 - Truman Capote, escritor estadounidense.
*2012 - Neil Armstrong, astronauta e primeiro home en pisar a Lúa (n. 1930)
*2012 - Francisco Fernández Buey, filósofo e ensaísta español (n. 1943).
*2015 - Bento da Cruz, escritor e médico portugués (n. 1925).
*2018 - John McCain, político republicano estadounidense (n. 1936)

## Festas e celebracións
* Romaría dos Caneiros, tamén o 18 de agosto
* Día Mundial de Bicar con Pintalabios 

## Outros
*Santoral:

## Notas 
Os 366 días do ano

Ver tamén - meses: xaneiro, febreiro, marzo, abril, maio, xuño, xullo, agosto, setembro, outubro, novembro, decembro
Clítoris

O **clítoris** é a parte eréctil do aparato sexual feminino, situado na parte superior dos labios menores da vulva. A súa función nos seres humanos é producir pracer sexual e orgasmos. 

## Terminoloxía 
Sobre o termo usado en galego clítoris hai varias teorías que o fan proceder do grego, ben de *kleitys* (outeiro ou aba), de *kleitos* (eminente, espléndido ou excelente) ou incluso de *kleiein* (pechar) ou de *kleis* (chave).
Apareceu como termo anatómico no século I EC nos escritos de Rufo de Éfeso.

## Orixe e estrutura 
Desde unha visión androcéntrica dos xenitais, o clítoris feminino é interpretado desde o século XVII como o equivalente ao pene masculino ao ser ambos os órganos eréctiles e unha vez que a equivalencia nas mulleres do pene deixou de considerarse a vaxina. Embrioloxicamente proveñen tanto o clítoris como o pene do mesmo tecido fino.

O órgano fórmase fóra do corpo cavernoso, é un tecido capilar formado por máis de 8.000 terminacións nerviosas, que serven para a estimulación sexual da muller.

O tamaño medio do clítoris vai de 8 a 10 centímetros de longo e de 3 a 6 centímetros de largo. A parte exterior do clítoris, a glande clitoridiana, está parcial ou totalmente cuberta polo prepucio, e varía grandemente dende aqueles moi reducidos (que non sobresaen do prepucio) a outros moi saíntes, pero a maior parte do clítoris está oculto. A estimulación externa de todo o clítoris pode dar lugar a unha resposta sexual máis intensa. Unha explicación do orgasmo vaxinal é que resulta da estimulación do interior do clítoris durante a penetración sexual, e o pracer ligado ao sexo é un mecanismo evolutivo que favorece a reprodución.

## Recoñecemento da súa existencia 
[miniatura|Creada por [Helen O’Connell (uróloga)|Helen O'Connell usando IRM, a primeira imaxe 3D dun clítoris en estado erecto cos órganos adxacentes do útero e a vexiga. 1 Glande do clítoris; 2 Piar ou corpo do clítoris; 3 Crus; 4 Corpos cavernosos vestibulares (bulbos); 5 Uretra; 6 Orificio vaxinal; 7 Vaxina; 8 Útero; 9 Vexiga urinaria.]]
A literatura médica recoñeceu a existencia do clítoris no século XVI. No ano 1559 Realdo Colombo publicou *De re anatomica*, no que describía o *asento de pracer da muller*. Gabriele Falloppio reclamou ser tamén o descubridor do clítoris. 

Con todo, o médico grego Galeno en *De Usu Partium* xa o describía. Galeno consideraba que era de utilidade para incitar ao coito, aínda que cría que a súa función era protexer a vaxina comparándoo coa protección que a úvula dá á gorxa. O seu coñecemento non se restrinxía a Occidente, Avicena tamén fixo referencia a el.
Por outra banda, no século I o fisiólogo grego Rufo descríbeo con detalle e tamén o fai Sorano de Éfeso no século II.

## Modificación do clítoris 
A mutilación xenital feminina, ou ablación, consiste na extirpación total ou parcial da parte exterior do clítoris. Esta práctica é rexeitada en nome dos dereitos humanos e da protección do menor en case tódolos países, aínda que a práctica está viva en moitas sociedades tradicionais da África subsahariana e Asia. 

## Notas
## Véxase tamén 
### Ligazóns 
Chíos de Iria Veiga.
Louisa May Alcott

**Louisa May Alcott**, nada en Germantown (Pensilvania) o 29 de novembro de 1832 e finada en Boston (Massachusetts) o 6 de marzo de 1888, foi unha novelista estadounidense.

## Traxectoria 
Filla de Amos Bronson Alcott e Abigail May, comezou a traballar dende moi nova como profesora. Escribiu o seu primeiro libro con só 22 anos, *Flower Fables* (1854), contos orixinalmente escritos por Ellen Emerson, filla de Ralph Waldo Emerson. No ano 1860 comeza a escribir para o *Atlantic Monthly*, e traballou durante seis semanas como enfermeira nun hospital de Georgetown (1862-1863). As súas cartas a casa, revisadas foron recollidas en *Hospital Sketches* (1863), onde demostra un gran poder de observación e boa dose de humor para recoller as traxedias da guerra. A súa primeira novela foi *Moods* (1864).

Menos coñecidas foron as novelas publicadas baixo o alcume de **A. M. Barnard**, esas obras como *A Long Fatal Love Chase* e ''Pauline's Passion and Punishment*, son do tipo descrito en *Mociñas* como perigosas para as mentes pequenas, os seus protagonistas son salvaxes e apaixonados, tiveron un inmediato éxito comercial e aínda hoxe se len con pracer. *Mociñas* ou *Meg, Jo, Beth and Amy* (1868), é a súa obra máis coñecida, na que con moito humor, frescura e realismo conta en forma de historia moitos dos acontecementos que lle ocorreron a ela a ás súas irmáns. *Little Men* (1871) trata de xeito semellante os caracteres e vidas dos seus sobriños que vivían con elas en Ochard House en Concord, Massachusetts. *Jo's Boys* (1886) completa a serie. A maioría das súas obras posteriores, *An Old-Fashioned Girl* (1870), *Aunt Jo's Scrap Bag* (6 vols., 1871-1879), *Rose in Bloom* (1876) e outras, seguen a liña de *Mociñas*.

## Traducións ao galego 
En galego publicouse a súa novela *Detrás da máscara* (*Behind a Mask, or A Woman's Power*), traducida por Antía Veres (Editorial Hugin e Munin, 2017), despois de ser distinguida co I Premio Realia de Tradución Literaria e *Mociñas'', traducida por Rocío Viéitez Ferro e publicada en Edicións Laiovento.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
Obras de Louisa May Alcott no Proxecto Gutenberg(en inglés)
* Jack and Jill Audiolibro
Frances Alda

miniatura|Frances Alda como Mimi en La Boheme.

**Frances Alda**, nada como **Fanny Jane Davis**, nada en Christchurch o 31 de maio de 1879 e finada en Venecia o 18 de setembro de 1952, foi unha soprano de Nova Zelandia.

## Traxectoria 
Comezou a cantar en Melbourne, cando tiña 22 anos marcha a Europa e en 1906 actúa en La Scala de Milán. Admirada por Caruso, estivo casada con Giulio Gatti-Casazza, director da Metropolitan Opera House de Nova York, retirouse en 1929 e escribiu o libro *Men, Women and Tenors*.
Premio Pritzker

O **Premio Pritzker da Arquitectura** é un premio dado pola estadounidense *Hyatt Foundation* que se lle entrega anualmente "a un arquitecto vivo cuxo traballo xa construído mostra unha mestura das cualidades de talento, visión e adicación, contribuíndo dun xeito consistente e significante ao enriquecimento da humanidade e do mundo da construción a través da arte da arquitectura."

## Historia e características 
Fundado no ano 1979 por Jay A. Pritzker e a súa dona, o premio diríxeo a familia Pritzker na actualidade, sendo considerado un dos máis importates e recoñecidos premios da arquitectura, até o punto de ser ás veces chamado o premio Nobel da arquitectura. O premio entrégase sen ter en conta criterios de nacionalidade, raza, crenzas ou ideoloxía. Os galardoados reciben 100.000 dólares americáns, un certificado, e dende o ano 1987 unha medalla de bronce. No reverso da medalla pode lerse a inscrición en lingua latina "*firmitas, utilitas, venustas*" (en galego: firmeza, materia, pracer); inspirada polo arquitecto romano Vitruvio. Antes do 1987, ao premio acompañáballe unha edición limitada dunha escultura de Henry Moore.
|-|}
|-
| 2025
| Liu Jiakun
| 
|
| 100px 
| West Village, Chengdu, China (2015)
|Louvre Abu Dhabi
|
|-|}
|}

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Arquitectura

### Ligazóns externas 
* Páxina web oficial dos Premios Pritzker
Plan 9

**Plan 9** é un sistema operativo multiusuario de código aberto desenvolvido por Bell Labs (a filial de I+D de Lucent Technologies). No equipo de desenvolvemento de Plan 9 estiveron algúns dos creadores orixinais de Unix, como Rob Pike e Dennis Richie. O seu nome vén do filme *Plan 9 from Outer Space* de Ed Wood.

## Versións publicadas 
* 3ª edición (xullo do 2000)
* 4ª edición (abril de 2002)

## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Unix

### Ligazóns externas 
* Plan 9 from Bell Labs.
Alpha Tauri

**Alpha Tauri** (*α Tauri* / *α Tau*), ou máis coñecida coma **Aldebarán**, é a estrela máis brillante da constelación do Touro. O seu nome deriva do árabe *al debaran*, que significa *o seguidor*, pola forma na que a estrela segue ás Pléiades. Visualmente, Aldebarán semella ser a máis brillante dun grupo de estrelas coñecidas como Hyades, pero de feito Alderabán está situada a medio camiño entre a Terra e as Hyades.

Aldebarán é unha estrela K5 III, isto é, de cor laranxa, grande e que se afastou da secuencia principal despois de usar todo o hidróxeno. Ten como compañeira unha diminuta anana vermella, difícil de ver. Aldebarán ten un diámetro de aproximadamente 5.3 × 107 km, ou 38 veces o diámetro do Sol, a unha distancia de 65'1 anos luz e a súa luminosidade é 150 veces a do Sol. É a 13ª estrela máis brillante do ceo.

En 1997 anunciouse a posibilidade da existencia dun gran planeta, equivalente a 11 veces Xúpiter.
Alcuíno de York

**Flaccus Albinus Alcuin**, nado *circa* 735 e finado en 804, ou **Alcuíno de York**, foi un monxe inglés e conselleiro de Carlomagno. Dedicouse durante moito tempo ao ensino e á escrita na escola de York, en Inglaterra, foi o principal conselleiro de Carlomagno en asuntos eclesiásticos e educativos e durante os últimos anos da súa vida foi abade do mosteiro de San Martiño de Tours.

## Traxectoria 
Recibiu a súa educación na escola catedralicia de York co seu mestre Ethelberto de York, a quen acompañou a Roma na procura de manuscritos. Cando Ethelberto foi designado arcebispo de York, en 766, Alcuíno ocupou o seu lugar á cabeza da escola episcopal. Volveu outra volta a Roma en 780 para recoller o palio do arcebispo Eanbaldo I de York e en Parma coñeceu a Carlomagno, quen o convenceu para que o acompañase á súa corte e o puxo á fronte das abadías de Ferrieres e Saint-Loup, en Troyes.

Entre 782 e 790, Alcuíno tutelou ao rei dos francos, a súa familia, os xoves que foran enviados á corte para seren educados e os clérigos novos vinculados coa capela do palacio. Fundou así o Palacio-escola (*Aula Palatina*) de Aix-la-Chapelle, no cal se ensinaban as sete artes liberais: o *trivium* (gramática, lóxica e retórica) e o *quadrivium* (aritmética, xeometría, astronomía, e música). En 790, Alcuin retornou a Inglaterra, pero volveu ao lado de Carlomagno cando este lle pediu axuda na loita contra a herexía adopcionista, que se estendía entón polo norte da Península Ibérica. No Concilio de Francfurt, en 794, Alcuíno defendeu a ortodoxia e obtivo a condena do herexe Félix de Urgell. Volveu para a súa terra, pero abandonouna definitivamente debido aos disturbios que se estaban a producir e que conduciron á morte do rei Aethelred.

Alcuíno pasou os seus últimos anos na abadía de San Martiño de Tours. Converteu a escola abacial nun modelo de excelencia e a ela acudiron moitos estudantes. Mandou copiar numerosos manuscritos e transmitiulles aos francos o coñecemento da cultura latina que se conservara nas Illas Británicas.

Alcuíno escribiu moitas cartas, sobre todo a Arno, bispo de Salzburgo e a Carlomagno. Consérvanse 311, que mostran as súas meditacións pías, fornecen abondosa información sobre as condicións literarias e sociais da época e constitúen a autoridade máis fiábel para a historia do humanismo na época carolinxia. Cultivou tamén a poesía: epístilos no estilo de Fortunato, poemas longos e unha historia en verso da igrexa de York, *Versus de patribus, regibus et sanctis Eboracensis ecclesiae*. Débenselle tamén manuais educativos: unha gramática e obras de retórica e dialéctica escritas en forma de diálogo (nas dúas últimas entre Carlomagno e o propio Alcuíno). Escribiu así mesmo varios tratados teolóxicos, como *De fide Trinitates*, comentarios sobre a Biblia etc.

## Obras 
* *De grammatica*.
* *De orthographia*.
* *De dialectica*.
* *De animae ratione*.
* *De trinitate*.
* *Diálogo sobre a retórica e as virtudes*.
* *De Villis*. (?).

## Festa 
* 19 de maio.

## Véxase tamén 
* *Carmen figuratum* 

### Ligazóns externas 
* Obras de Alcuíno
Kurt Alder

**Kurt Alder**, nado en Königshütte o 10 de xullo de 1902 e finado en Colonia o 20 de xuño de 1958, foi un químico alemán que gañou o Premio Nobel de Química canda a Otto Diels en 1950.

## Traxectoria 
Nado na Alta Silesia, despois da primeira guerra mundial tivo que deixar a súa terra natal por razóns políticas. En 1922 comeza a estudar química na Universidade de Berlín, e posteriormente na de Kiel, onde coñece a Diels.

No ano 1934 comeza a traballar na IG Farben Industrie en Leverkusen, onde traballou no caucho sintético. En 1940 foi nomeado profesor de Química experimental e técnica na Universidade de Colonia, a pesar das dificultades ocasionadas pola segunda guerra mundial continou as súas investigacións na síntese dos compostos orgánicos, publicando máis de 150 artigos neste campo.

En 1950 recibiu o Premio Nobel de Química compartido con Diels polos seus descubrimentos sobre a síntese diénica (reacción Diels-Alder)
miniatura|150px|esquerda|Tumba de Kurt Alder

## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Páxina do Instituto Nobel, Premio Nobel de Química 1950 
* Biografía na páxina do Instituto Nobel
Richard Aldington

**Richard Aldington**, nado en Portsmouth o 8 de xullo de 1892 e finado en Sury-en-Vaux o 27 de xullo de 1962, foi un escritor inglés coñecido pola súa poesía sobre a primeira guerra mundial e a súa novela *Death of a Hero*.

## Traxectoria 
Estudou na Universidade de Londres. Entre 1914 e 1916 foi o editor literario da publicación *The Egoist*. Serviu na fronte oeste entre 1916 e 1918, nunca se recuperou desta experiencia. A súa poesía pertence á escola imaxinista.

*Death of a Hero*, publicada en 1929 foi a súa resposta literaria á guerra. En 1942 transladouse aos Estados Unidos e comeza a escribir biografías, a primeira foi sobre o Duque de Wellington (*The Duke: Being an Account of the Life & Achievements of Arthur Wellesley, 1st Duke of Wellington*, 1943). Seguiu coa de D. H. Lawrence (*D.H. Lawrence: An Appreciation*, 1950), Robert Louis Stevenson (*Portrait of a Rebe*l, 1957), e T. E. Lawrence (*Lawrence of Arabia: A Biographical Inquiry*, 1955), traballo foi moi controvertido pola súa crítica a un home considerado un heroe de guerra, tamén escribiu sobre Frederic Mistral (*Introduction to Mistral*, 1956)
Susana Vázquez Dorado

**Susana Vázquez Dorado** é unha política galega do PPdeG.

## Traxectoria 
Tralas eleccións municipais de 2003 e despois de 18 anos de goberno do PPdG presidido por Salvador González Diz, Susana Vázquez Dorado (única concelleira do PSdeG-PSOE) accedeu á alcaldía de Porqueira co apoio dos catro concelleiros do PPdeG, logo de incumprir un acordo entre o seu partido e o BNG (ó que lle faltaron 14 votos para acadar a maioría absoluta). Poucos días despois foi expulsada do PSdeG e denunciada por corrupción e intento de suborno. Foi declarada como tránsfuga pola comisión do Congreso dos Deputados en 2006. Nas eleccións municipais de 2007 presentouse polo PPdeG obtendo a maioría absoluta. Nas eleccións municipais de 2011 volveu ser elixida alcaldesa polo PPdeG con maioría absoluta. É vogal  no comité rexional do PPdeG dende 2009 por designación directa do presidente.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Eleccións municipais en Porqueira
### Ligazóns externas 
* «Está retornando xente para asentarse aquí de novo», entrevista en *La Voz de Galicia*.
Buzz Aldrin

**Edwin Eugene Aldrin, Jr.**, coñecido como **Buzz Aldrin**, nado en Montclair, Nova Jersey o 20 de xaneiro de 1930, foi un astronauta norteamericano.

## Traxectoria 
Estudou en West Point, e no ano 1951 ingresou na Forza Aérea. Durante a Guerra de Corea participou en 66 misións de combate pilotando F-86 Sabres. Posteriormente estivo estacionado na base norteamericana de Bitburg, Alemaña. Doutoramento en ciencias austronáuticas no Instituto de Tecnoloxía de Massachusetts (MIT) no ano 1963, ingresou na NASA nese mesmo ano.

Formou parte da tripulación do Gemini XII (novembro 1966) no que saíu tres veces ao espazo exterior. No voo do Apolo XI (16 ao 24 de xullo de 1969) tripulou con Neil Armstrong o módulo de exploración lunar que se pousou na superficie da Lúa e foi o segundo home que puxo pé nela.

En marzo de 1972 retirouse do servizo activo, *Return to Earth* é a súa autobiografía, onde fala da caída na depresión e no alcoholismo despois de deixar a NASA. En 1992 produciu o xogo de estratexia para ordenador, *Race into Space*. Co escritor de ciencia ficción John Barnes escribiu as novelas *Encounter With Tiber* (1996) e *The Return* (2000). No ano 2002, George W. Bush nomeou a Aldrin para a Presidential Commission on the Future of the United States Aerospace Industry.
miniatura|Aldrin na superficie da Lúa

## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Web oficial de Buzz Aldrin
Thomas Bailey Aldrich

miniatura|Cuberta da *The Story of a Bad Boy*, 1870.

**Thomas Bailey Aldrich**, nado en Portsmouth (Nova Hampshire) o 11 de novembro de 1836 e finado en Boston (Massachusetts) o 19 de marzo de 1907, foi un escritor estadounidense.

## Traxectoria 
### Infancia e mocidade 
Sendo un cativo a súa familia marchou a Nova Orleáns, despois de dez anos volveu a Portsmouth -a *Rivermouth* de moitas das súas historias- para se preparar para a universidade. Este período da súa vida está parcialmente descrito en *Story of a Bad Boy* (1870), que o mesmo Mark Twain recoñeceu o inspirador de Tom Sawyer.

A morte do seu pai en 1852 obrigouno a deixar os seus estudos, e poñerse a traballar nunha oficina de Nova York, alí comeza a escribir para revistas e xornais, e fai amizade cos poetas novos e artistas da cidade, entre eles EC Stedman, RH Stoddard, Bayard Taylor e Walt Whitman. Entre 1856 e 1859 estivo no *Home Journal*, e durante a Guerra Civil americana foi editor do *New York Illustrated News*.

### Estadía en Boston 
En 1865 trasladouse a Boston, onde foi editor durante dez anos do *Every Saturday*. Entre 1881 e 1890 foi editor do *Atlantic Monthly*. Aldrich escribiu durante toda a súa vida, tanto en prosa como en verso, entre as súas obras de poesía destacan *The Ballad of Babie Bell* (1856), *Pampinea, and Other Poems* (1861), *Cloth of Gold* (1874), *Flower and Thorn* (1876), ''Friar Jerome's Beautiful Book* (1881), *Wyndham Towers* (1889), e as escolmas realizadas en 1865, 1882, 1897 e 1900, amósano como un poeta lírico fortemente influenciado por Robert Herrick

En prosa comeza con *Marjorie Daw and Other People* (1873), aplicando unha mestura de realismo e humor. INas súas novelas *Prudence Palfrey* (1874), *The Queen of Sheba* (1877) e *The Stillwater Tragedy* (1880), hai máis acción. En *A Rivermouth Romance* (1877) e *In An Old Town by the Sea'' (1893) o autor leva a acción á súa cidade natal.

## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Textos de Aldrich no Proxecto Gutenberg, en inglés
Aleardo Aleardi

**Aleardo Aleardi**, de nome real **Gaetano Maria Aleardi**, nado en Verona o 14 de novembro de 1812 e finado en Florencia o 17 de xullo de 1878, foi un poeta romántico de moita sona na segunda metade do século XIX.

## Traxectoria 
Tomou parte na insurrección contra do dominio da Lombardía polos austríacos (1848), estivo encarcerado en 1852 e en 1859, foi deputado e senador. A súa poesía, escasa en cantidade recollida en boa parte en *Canti* (1864), concéntrase en dous temas: a patria e a historia.
Ulisse Aldrovandi

**Ulisse Aldrovandi**, nado en Boloña en 1522 e finado na mesma cidade en 1605, foi un científico italiano.

## Traxectoria 
Fillo do conde Teseo Aldrovandi, secretario do Senado de Boloña. No ano 1529 quedou orfo. En 1538 peregrina a Roma e Santiago de Compostela. En 1539 comeza estudos de humanidades e leis nas universidades de Boloña e Padua.

En 1549 foi acusado de herexía polas súas relacións co anabaptista Camillo Renato e encarcerado en Roma durante 18 meses, durante ese tempo interésase pola botánica, zooloxía e a xeoloxía. En 1551 volve a Boloña, organiza numerosas expedicións para recoller plantas para a súa herboristería. En 1554 comeza a ensinar lóxica e filosofía na Universidade de Boloña, e en 1561 é o primeiro profesor de historia natural. Polos seus esforzos crease o Xardín Botánico de Boloña en 1568. En 1575 foi suspendido das súas actividades públicas durante cinco anos debido a unha disputa sobre a composición dunha menciña popular cos farmacéuticos e doutores de Boloña.

En 1577 solicita a axuda do papa Gregorio XIII, curmán da súa nai, para obter das autoridades de Boloña a restitución dos seus cargos e unha axuda financeira para editar as súas obras. Durante a súa vida formou amplas coleccións de botánica e zooloxía, que despois da súa morte pasaron ao museo da universidade.

## Obras 
* *Ornithologiae, hoc est de vibus historia libri XII* (1599)
* *Ornithologiae tomus alter* (1600)
* *De animalibus insectis libri septem, cum singulorum iconibus ad vivum expressis* (1602)
* *Ornithologiae tomus tertius, ac postremus* (1603)
* *Historia serpenta et draconi*

Ficheiro:Aldrovandi, Ulisse – De piscibus, 1661 – BEIC 8844597.jpg|*De piscibus*, 1661
Misoxinia

A **misoxinia** é unha tendencia á aversión, que pode ser patolóxica, ás mulleres. Normalmente, fálase da misoxinia como un sentimento por parte do home cara á muller, pero as mulleres tamén poden presentar actitudes misóxinas. Na teoría feminista, a misoxinia está recoñecida como *unha ideoloxía política similar ao racismo ou ao antisemitismo, existente para xustificar e reproducir a subordinación das mulleres polos homes*. A misoxinia pode manifestarse de diferentes xeitos, incluíndo a exclusión social, a discriminación sexual, hostilidade, androcentrismo, patriarcado, privilexio masculino, a depreciación das mulleres e a obxectificación sexual.

A misoxinia forma parte dos patróns culturais de moitas sociedades en que o rol da muller, sempre supeditado exclusivamente ao fogar e a reprodución, supón que toda actividade se xustifique en tanto e en canto conforme unha extensión do seu quefacer maternal. Así —nestas culturas— o ámbito da educación ou da saúde pode ser unha actividade permitida; non así aqueles ámbitos que se consideran de dominio exclusivo masculino.

A misoxinia tamén implica a aceptación en contrapartida da idea do machismo como balance necesario. Un individuo masculino misóxino pode facer exercicio da súa heterosexualidade sen que isto mingüe o seu prexuízo polo outro sexo.

Unha sociedade misóxina establece ríxidas regras de conduta para as mulleres de maneira que estas cumpran coa función que se lles asigna. En tales sociedades ante a dúbida con respecto ao cumprimento estrito destas regras tómase a vía de culpar a muller dado que o home goza de preeminencia e maior credibilidade. Outro aspecto onde se manifestou e aínda se manifesta a misoxinia é na lexislación, pois nela as integrantes do mal chamado "sexo débil" adoitan depender dos familiares masculinos para o seu desenvolvemento, para a crianza dos fillos ou para o sustento.

A misoxinia pode atoparse nos textos sagrados de relixións e mitoloxías, e varios filósofos e pensadores occidentais foron descritos como misóxinos.

## Notas 
## Véxase tamén
### Outros artigos
* Machismo
Os Tarraxís, Moncelos, Abadín

**Os Tarraxís** é un lugar da parroquia de Moncelos no concello de Abadín na provincia de Lugo. Segundo datos do IGE, en 2023 tiña 41 habitantes (23 homes e 18 mulleres) o que supón un aumento de poboación respecto 2015 cando tiña 40 habitantes (19 homes e 21 mulleres).

## Patrimonio
*Castro dos Tarraxís

## Lugares e parroquias 
### Lugares de Moncelos
### Parroquias da Abadín
## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Lugares de Abadín
Parque de Rosalía de Castro

O **parque de Rosalía de Castro** de Lugo está encadrado nun espazo verde entre a Avenida Doutor García Portela, a rúa Xornalistas Puro Cora, a rúa Pascual Veiga e o Paseo da Vila de Foz. O parque esténdese cara á zona baixa, limitando coa Ronda da República da Arxentina. Malia estar situado extramuros co casco vello, o parque ten un carácter céntrico.

## Historia 
As primeiras construcións do parque datan dos anos 1909-1912, e a zona verde fora creada no ano 1925 co nome de Afonso XII. Abriuse xa a mediados do século XX a modo de *Cidade Xardín*, co deseño de Eloy Maquieira. Na actualidade mantén o aire de boa acomodación urbanística que xunto ás vistas panorámicas son algúns dos seus principais atractivos. Na actualidade ten algúns elementos singulares: o pendello, a pérgola e un mapa do Península Ibérica en relevo.

Conta cunha extensión de 23 hectáreas (230.000 m²), con zonas axardinadas e amplos paseos con moita árbore alta e vella. Dispón dun palco da música, recinto infantil e máis de corenta bancos. Os corredores principais crúzanse nun grande espazo central presidido por unha fonte enfeitada con roseiras, un dos máis comúns arranxos florais do parque. Sobre a estrutura xeométrica predomina a capa arbórea con especies de sombra e outras de gran porte entre as que cómpre salientar os abetos.

Posúe un bo número de monumentos, o da escritora Rosalía de Castro (do cal acabou tomando nome o parque), o Alcalde López Pérez e Xosé Castiñeira Pardo; así mesmo, as entradas ao parque son múltiples por calquera dos seus costados. Existe, por outra banda, un estanque de aves acuáticas e mais unhas grandes gaiolas paxareiras pechadas. Con todo, o máis rechamante é o pombal.
 
Orientado cara ao oeste sitúase un miradoiro con forma de balconada sobre o que se abre a escalinata centrada cunha pérgola na esquina esquerda. O escenario lixeiramente elevado sobre o val do río Miño permite unha boa panóramica da paisaxe lucense. O parque acada especial relevancia durante as celebración da festa de San Froilán, pois serve de espazo para atraccións, barracas e quioscos.

## Galería fotográfica 

Ficheiro:Pavillón dos Deportes de Lugo 5.jpg|Vista lateral do Pavillón dos Deportes.
Ficheiro:Miradoiro parque Rosalía de Castro, Lugo 1.jpg|No miradoiro, marxe esquerda, vista do río Miño.
Ficheiro:Miradoiro parque Rosalía de Castro, Lugo 2.jpg|Vista central (desde o miradoiro).
Ficheiro:Estanque do Parque de Rosalía de Castro, Lugo 1.jpg|Estanque.
Ficheiro:Estanque do Parque de Rosalía de Castro, Lugo 4.jpg|Estanque e cisnes negros.
Ficheiro:Parque de Rosalía de Castro (Lugo) 0.jpg|Rochas no parque
Ficheiro:Parque de Rosalía de Castro (Lugo) 6.jpg|Antiga situación do circuíto de karts.

## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Lugo
* Rosalía de Castro
Iskenderun

miniatura|Sobreimpresión dun selo sirio para o mandato francés de Alexandreta, 1938
**Iskenderun**, tradicionalmente coñecida en Occidente como **Alexandreta**, **إسكندرون** en árabe, é unha cidade turca de lingua tradicional árabe da provincia de Hatay. Situada na costa do mar Mediterráneo aos pés dos Montes Amonos. Ten 230.000 habitantes.

## Historia 
Fundada por Alexandre Magno no 333 a.C. despois da súa vitoria sobre dos persas, a súa importancia estratéxica como porta de entrada en Siria e comercial como principal entrada do comercio cara a India. Na cidade asentáronse comerciantes de Xénova e Venecia, e posteriormente doutros países europeos.
Despois da primeira guerra mundial o Sandjak de Alexandreta converteuse en mandato francés. En xullo de 1939 Francia cedeu no a Turquía, aínda que Siria seguiu a reclamar a rexión.

## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Web da cidade de Iskenderun, en turco
* Mapas de Iskenderun
David Crystal

**David Crystal**, nado en Lisburn (Irlanda do Norte) o 6 de xullo do 1941, é un lingüista irlandés.

## Traxectoria 
Pasou parte da súa infancia en Holyhead (Gales) antes de estudar en Liverpool a secundaria. Realizou os estudos superiores na University College de Londres (UCL), especializándose en lingua inglesa. Foi profesor de Lingüística na Universidade de Reading, responsable de *The Cambridge Encyclopedia of Language* (1987) e escritor, autor de *Language Play* (1998), obra na cal investiga sobre o xogo lingüístico, *A morte das linguas* (2000), onde aborda a desaparición xeneralizada de linguas en tempos recentes e ofrece argumentos a prol dunha ecoloxía lingüística, ou *Language and the Internet* (2001), entre moitos outros. Desenvolve o seu labor sobre todo na tipoloxía lingüística, pero tamén ten un traballo moi logrado en psicolingüística: *Pathologies of the language* (1998).

## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Crystal, D. (2003). *A morte das linguas*. Tradución de Mariña Castro Eiroa, Editorial Galaxia.

### Ligazóns externas 
* Páxina web de David Crystal
Tableta gráfica

miniatura|dereita|Tableta gráfica Wacom Intuos3
Unha **tableta gráfica** é un periférico informático que permite dixitalizar escritos, debuxos ou gráficos que o usuario introduce a man, tamén posibilita sinalar os obxectos que se atopan na pantalla. Consiste nunha superficie plana sobre a que se pode debuxar unha imaxe utilizando un estilo.
## Notas
Rato (informática)

miniatura|dereita|Un rato mecánico típico, con dous botóns e unha roda. Ao premer na roda, esta actúa como botón central.

Un **rato** é un dispositivo periférico que se conecta a un ordenador e permite o desprazamento pola pantalla segundo os movementos que o usuario fai sobre unha superficie, facilitando así o manexo do ordenador. Aínda que foi inventado por Douglas Engelbart en 1963 non se fixo popular ata a década dos 80. Hoxe en día a práctica totalidade dos ordenadores de escritorio dispoñen del.

Os ratos detectan o movemento que con eles realiza o usuario mediante un sistema mecánico consistente nunha bóla que xira libremente e move dous eixos perpendiculares, mediante unha combinación dun díodo emisor cun fotodíodo (no caso dos ópticos), ou mediante un láser. A transmisión da información ata o ordenador pode ser a través de cable; este conéctase co ordenador a través dun porto específico, o PS/2 (habitualmente de cor verde), aínda que cada vez máis a través de portos USB). A conexión tamén pode ser sen fíos, ben por infravermellos ou ben por radiofrecuencia. É frecuente que os ratos teñan unha rodiña que tamén permite desprazarse pola pantalla.

O movemento do rato en dúas dimensións sobre unha superficie plana transmítese como modificación de coordenadas na pantalla e a súa representación visual recibe o nome de "punteiro". Os ratos deseñados para os sistemas MAC adoitan ter un botón, os de Windows dous e os de Linux/Unix dous ou tres. Ao botón da esquerda chámaselle tamén "primario" e ao da dereita "secundario", se ben isto pódese alterar para comodidade das persoas zurdas.

A premer o botón primario chámaselle "facer clic" ou "clicar". Se se fai dúas veces moi rápido dise "facer dobre clic".

## Galería de imaxes 

Ficheiro:Optical_mouse_shining.jpg|Rato óptico.
Ficheiro:Mouse mechanism diagram.svg|Engrenaxe dun rato común.
Ficheiro:IBM PS2 hiiri.jpg|Modelo IBM de 1987.
Ficheiro:Mighty Mouse.jpg|Modelo para Apple.
Pavel Sergeevich Aleksandrov

**Pavel Sergeevich Aleksandrov** (en ), nado en Noginsk en 1896 e finado en Moscova en 1982, foi un matemático ruso.

## Traxectoria 
Escribiu máis de 300 traballos científicos e foi coñecido polo seu estudo da topoloxía. Recibiu o Premio Stalin en 1943. En 1953 foi elixido membro da Academia Soviética de Ciencias. Foi editor do *Uspekhi Matematicheskikh Nauk*.
Alexandre Alekhine

**Alexandre Alekhine**, nado como **Aleksandr Aleksandrovich Alekhin** (en ruso *Александр Александрович Алехин*) en Moscova en 1892 e finado en Estoril en 1946, foi un xadrecista ruso, nacionalizado francés. Foi un dos máis grandes campións mundiais, coñecido polo seu estilo agresivo.

## Traxectoria 
Alekhine naceu no seo dunha familia rica de Moscova. O seu pai era terratenente e membro da Duma e a súa nai era filla dun rico industrial. En 1909 obtivo a súa primeira vitoria, ao gañar o Torneo Afeccionado de Rusia en San Petersburgo cunha puntuación de doce vitorias, dúas derrotas e dous empates. Grazas a este torneo obtivo o título de mestre nacional.

No gran torneo de 1914 en San Petersburgo, coa participación da maioría dos mellores xogadores do mundo (coa excepción dos do Imperio Austrohúngaro), quedou terceiro tras Lasker e Capablanca. Ao concluír este torneo, o Tsar Nicolao II proclamou aos cinco gañadores de premios (Lasker, Capablanca, Alekhine, Tarrasch e Marshall) como "Grandes Mestres do Xadrez".

Despois da Revolución Rusa, en 1919, foi acusado de espionaxe e encarcerado en Odesa. Ao ser liberado marchou a Francia en 1921. En 1925 obtivo a cidadanía e entrou na facultade de leis da Sorbona. A pesar de non rematar a tese, foi coñecido como Doutor Alekhine o resto da súa vida.

miniatura|esquerda|250px|Alexander Alekhine e José Raúl Capablanca

En 1927 venceu a Capablanca en Buenos Aires e converteuse en campión do mundo ata 1935, cando perdeu fronte a Max Euwe, derrota atribuída ao abuso do alcohol. En 1937 recuperou o seu título. Durante a segunda guerra mundial xogou torneos en Alemaña e en territorios ocupados por ela. En 1941 apareceron artigos antisemitas co seu nome no *Pariser Zeitung*, e aínda que non se demostrou a súa veracidade, foi acusado de colaborar co inimigo.

Morreu mentres estudaba xogadas para o seu enfrontamento con Mikhail Botvinnik nun hotel de Estoril.

## Xogo 
Alekhine foi un ávido estudante do xogo. Algunhas aperturas e variacións levan o seu nome, sendo a máis coñecida a chamada defensa Alekhine: 1.e4 ♞ f6.

A idea básica da defensa Alekhine é provocar o avance prematuro dos peóns brancos. Unha continuación típica seria 2.e5,♞d5;3.c4,♞b6;4.d4, co que se consegue o avance dos peóns brancos, facendo que se fagan débiles para máis tarde ser obxectivo das negras.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Encontros polo campionato do mundo de xadrez

### Ligazóns externas