open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ABA Liga 2

A **ABA Liga 2** ou **Druga ABA liga** é a segunda categoría do sistema de competición da Liga do Adriático, que engloba equipos pertencentes aos países da antiga Iugoslavia: Bosnia e Hercegovina, Croacia, Eslovenia, Montenegro, Macedonia do Norte e Serbia. Está organizada pola ABA League JTD.

## Historia 
A asemblea da ABA League, celebrada o 24 de xullo de 2017 en Belgrado, Serbia, decidiu a creación dunha segunda división para a ABA Liga coa presenza de 12 participantes. Tendo en conta os resultados nas ligas nacionais e os equipos que enviaron solicitude para participar da mesma, elixíronse os equipos que participantes na súa primeira edición. Estes equipos foron o Krka, descendido da primeira división, nove equipos seleccionados previamente, e logo dous máis que saíron da celebración de dúas fases previas. Finalmente, equipos de Bosnia e Hercegovina, Croacia, Eslovenia, Montenegro, Macedonia do Norte e Serbia conforman unha competición semellante á extinta segunda división da YUBA Liga, segunda categoría do baloncesto da antiga Iugoslavia. O campión do campionato consegue o ascenso. Na súa primeira edición alzouse co título, regresando á primeira división, o Krka.

### Formato 
Os doce equipos participantes se enfrontan nunha liga de ida e volta, disputando os catro primeiros participantes unha Final Four a partido de onde sae o campión que consegue o ascenso á primeira división.

## Equipos 
Os seguintes son os equipos que compiten na temporada 2022−23 da ABA Liga 2.

## Campións 
## Todos os participantes 
Na seguinte liga aparecen todos os equipos que teñen participado na ABA Liga 2 desde a súa fundación.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* ABA Liga
* YUBA Liga

### Ligazóns externas 
* Sitio web oficial
Liga de Campións da UEFA 2016-17

A **Liga de Campións da UEFA 2016–17** foi a 62.ª edición da Liga de Campións da UEFA, a máxima competición europea de fútbol a nivel de clubs organizada pola UEFA.

A final xogouse no Millennium Stadium de Cardiff, Gales.

## Roldas previas 
### Primeira rolda 
O sorteo tivo lugar 20 de xuño de 2016. A ida das eliminatorias disputouse o 28 de xuño, mentres que a volta xogouse o 5 e o 6 de xullo de 2016.

|}

### Segunda rolda 
Os partidos de ida xogáronse o 12 e 13 de xullo, e os de volta o 19 e o 20 de xullo de 2016.

|}

### Terceira rolda 
A terceira rolda divídese en dúas seccións: unha para campións e outra para non campións. Os equipos perdedores pasaron á rolda de playoff da UEFA Europa League 2016-17. Os partidos de ida xogáronse o 26 e 27 de xullo, e os de volta o 2 e 3 de agosto de 2016.

|-
!colspan=6|Ruta de campións

|-
!colspan=6|Ruta de non campións

|}

### Rolda de play-off 
A rolda de play-off divídese en dúas seccións: unha para campións e outra para non campións. Os equipos perdedores pasaron á fase de grupos da UEFA Europa League 2016-17. Os partidos de ida xogáronse o 18 e 19 de agosto, e os de volta o 25 e 26 de agosto de 2016.

|-
!colspan=6|Ruta de campións

|-
!colspan=6|Ruta de non campións

|}

## Fase de grupos 
### Grupo A 
### Grupo B 
### Grupo C 
### Grupo D 
### Grupo E 
### Grupo F 
### Grupo G 
### Grupo H 
## Eliminatorias 
### Cadro 
### Oitavos de final 
Os partidos de ida xogáronse o 14, 15, 21 e 22 de febreiro, e os de volta o 7, 8, 14 e 15 de marzo de 2017.

|}

### Cuartos de final 
Os partidos de ida xogáronse o 11 e 12 de abril, e os volta o 18 e 19 de abril de 2017.

|}

### Semifinais 
Os partidos de ida xogáronse o 2 e 3 de maio, e os de volta o 9 e 10 de maio de 2017.

|}

### Final 
|
|vhalign="top"|300px|link=
|valign="top" width="50%"|

|}

## Estatísticas 
Nas estatísticas non se teñen en conta as roldas previas.

### Máximos goleadores 
### Máximos asistentes 
### Equipo da tempada 
A UEFA seleccionou os seguintes 18 xogadores para formar parte do mellor equipo do torneo.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Liga de Campións da UEFA
* UEFA

### Ligazóns externas 
* Páxina oficial da UEFA
Abreu

**Abreu** é un topónimo galego e portugués. Segundo Edelmiro Bascuas é un hidrónimo relacionable co fitotopónimo *abellana nux*. Gonzalo Navaza asóciao cos topónimos Vila-Pouca de Guillabreu e O Sillabreu. Pode referirse a:

***Abreu**, sinalado en 1747 como lugar da freguesía de Merufe, no concello de Monção;

Amais, como apelido pode referirse a:
* **Gonçalo Martins de Abreu**, cabaleiro nado en Évreux, e fundador da familia dos Abreus;
* **Xoán Abreu** (n. 1965), director de escena e actor galego;
* **Sebastián Abreu** (n. 1976), futbolista uruguaio;
* **Anna Abreu** (n. 1990), cantante pop-dance luso-finlandesa;
* **Cláudia Abreu** (n. 1970), actriz brasileira.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
*
Radiación ionizante

miniatura|Sinal de risco por radiación en transporte.
As **radiacións ionizantes** son aquelas radiacións con enerxía suficiente para ionizar a materia, extraendo os electróns dos seus estados ligados ó átomo.

## Radiacións e tipos de radiación 
Existen outros procesos de emisión de enerxía, por exemplo o debido a unha lámpada, un quentador (chamado radiador precisamente por radiar calor ou radiación infravermella), ou a emisión de radio ondas en radiodifusión, que reciben o nome xenérico de radiacións.

As radiacións ionizantes poden provir de substancias radioactivas, que emiten ditas radiacións de forma espontánea, ou de xeradores artificiais, tales como os xeradores de raios X e os aceleradores de partículas.

As procedentes de fontes de radiacións ionizantes que se atopan na cortiza terráquea de forma natural, poden clasificarse como compostas por partículas alfa, beta, raios gamma ou raios X. Tamén se poden producir fotóns ionizantes cando unha partícula cargada que posúe unha enerxía cinética dada, é acelerada (xa sexa de forma positiva ou negativa), producindo radiación de freado, tamén chamada bremsstrahlung, ou de radiación sincrotrón por exemplo (facer incidir electróns acelerados por unha diferenza de potencial sobre un medio denso como volframio, chumbo ou ferro é o mecanismo habitual para producir raios X). Outras radiacións ionizantes naturais poden ser os neutróns ou os muóns.

As radiacións ionizantes interaccionan coa materia viva, producindo diversos efectos. Do estudo desta interacción e dos seus efectos encárgase a radiobioloxía.

Utilízanse, dende o seu descubrimento por Wilhelm Conrad Röntgen en 1895, na medicina e na industria. A aplicación máis coñecida son os aparellos de raios X, ou o uso de fontes de radiación no eido médico, tanto en diagnose (gammagrafía) como no tratamento (radioterapia en oncoloxía, por exemplo) mediante o uso de fontes (p.ex. cobaltoterapia) ou aceleradores de partículas.

## Véxase tamén 
### Bibliografía 
*
Rastrexo

O **rastrexo**, tamén denominado **rastreamento**, **rastrexamento** ou **detección**, ou aínda o anglicismo ***screening***, en epidemioloxía é unha estratexia aplicada sobre unha poboación para detectar unha doenza en individuos sen sinais ou síntomas da dita doenza.

## Obxectivo 
A intención do rastrexo é identificar doenzas de maneira temperá dentro dunha comunidade. Isto permite a rápida xestión e intervención coa esperanza de que se reduzan os efectos (dor, falecemento) provocados pola doenza.

## Criterios de Frame e Carlson 
Para que unha determinada medida preventiva sexa denominada como rastrexo debe cumprir cos criterios de **Frame e Carlson**: 

* que a doenza buscada sexa unha causa común de morbimortalidade (enfermidade prevalente);
* que sexa detectable en etapa presintomática;
* as probas diagnósticas deben ser efectivas e eficaces (sensibilidade e especificidad aceptables);
* o tratamento cedo debe ser mellor que na etapa sintomática; 
* e o dano potencial da intervención debe ser menor que no tratamento non precoz.

## Críticas 
Os rastrexos non diminúen a incerteza clínica, non son inocuos para a saúde da poboación, e levan un custo económico a considerar.

## Notas
Mastectomía

A **mastectomía** é o termo médico para a extirpación cirúrxica dunha ou ambas as mamas de xeito parcial ou completo. Esta extirpación pode ser preventiva ou ben curativa. 

## Tipos 
* Mastectomía subcutánea: Se se extirpa só a glándula pero se conserva a pel da mama, a areola e a mamila.
* Mastectomía sinxela: A extirpación da mama completa, incluída a pel que a cobre, a areola e a mamila.
* Mastectomía radical: A extirpación da mama completa acompañada dos ganglios linfáticos da axila e de anacos variables dos músculos pectorais. Na mastectomía radical modificada presérvanse os músculos pectorais ou como máximo extírpase só o pectoral menor co obxecto de facilitar o acceso á rexión máis interna dos ganglios linfáticos axilares, é unha cirurxía non conservadora, pois non conserva a glándula mamaria, pero non se realiza baleirado axilar como na mastectomía radical.

## Etioloxía 
A mastectomía usualmente realízase para tratar o cancro de mama; nalgúns casos, as mulleres que presentan alto risco de contraer cancro de seo (tamén coñecido como cancro de mama) fanse a operación profilacticamente, é dicir, para previr o cancro en lugar de para tratalo. En contraste nunha lumpectomía, só unha porción de tecido é extirpada en lugar de todo o seo.

## Diagnose 
A miúdo a mastectomía era realizada durante a mesma operación na cal se tomaba a biopsia para confirmar o diagnóstico. Hoxe en día, a decisión de facer unha mastectomía é usualmente baseada nunha biopsia realizada previamente. Tamén, hai unha tendencia a un tratamento máis conservador co cancro de mama. A práctica cambiou, por unha banda, debido ás melloras en radioterapia e tratamento coadxuvante (por exemplo quimioterapia e terapia hormonal) e por outra banda nun recoñecemento máis temperán da metástase do cancro de mama.

## Notas
CEIP Paraixal

O **CEIP Paraixal** é unha escola pública unitaria de Teis, Vigo, na que se imparte educación infantil e os tres ciclos de educación primaria.

## Traxectoria
En 2018 ten un novo proxecto de centro no que traballa sen libros de texto, sen avaliacións e que ten como obxectivo un modelo participativo de ensino. O seu profesorado fórmase en igualdade.

É un centro implicado na normalización lingüística. En 2018 organizou a xornada *A língua importa* coa participación da Deputación de Pontevedra e a Associaçom Galega da Língua.

## Notas
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Páxina web do centro
Terapia hormonal

A **terapia hormonal** ou **hormonoterapia** a aquel tratamento que utiliza preparados con acción hormonal.

## Terapia hormonal e cancro 
A hormonoterapia emprégase frecuentemente no tratamento dalgúns tipos de cancro, mediante un conxunto de medidas, principalmente a utilización de fármacos dirixidos a anular a función de determinadas hormonas. A súa eficacia baséase en que certos tumores son hormonodependentes, pois as hormonas sexuais favorecen o seu crecemento, tanto os estróxenos no caso da muller como os andróxenos no home.  A importancia da hormonoterapia no tratamento do cancro vén dada porque mellora a supervivencia e produce menos efectos secundarios que a quimioterapia. As súas limitacións derivan do feito de que só é útil aplicada a determinados tumores sensibles á mesma, sobre todo os constituídos por tecidos hormonodependentes: cancro de mama, cancro de endometrio e cancro de próstata.

No cancro de mama, mediante unha técnica denominada inmunohistoquímica, analízase o tumor para comprobar se presenta receptores para as hormonas sexuais femininas (estróxenos e proxesterona). Se o resultado é positivo, iso indica que o tumor é hormonodependente,  e mentres maior sexa o número de células que expresan estes receptores máis alto será o grao de hormonodependencia. Se o tumor non expresa receptores hormonais a probabilidade de que o tratamento hormonal sexa eficaz é moi baixa. Porén, no cancro de próstata xeralmente non se realizan estudos para comprobar se existen receptores hormonais, asúmese a súa existencia, pois están presentes na gran maioría dos casos.

## Notas
Condición precancerosa

[miniatura|250px|Micrógrafo de lesións intraepiteliais escamosas, unha condición precancerosa de [Colo uterino|cérvix uterino.]]
Unha **condición precancerosa** ou **condición premaligna** é un termo usado para describir certas condicións ou lesións relacionadas con células anormais que están asociadas co risco de desenvolver un cancro. Clinicamente, as condiciós precancerosas abranguen unha serie de condicións ou lesións cun maior risco de desenvolver cancro. Algunhas das afeccións precancerosas máis comúns inclúen certos pólipos de colon, que poden progresar en cancro colorrectal, gammopatía monoclonal de significado incerto, que poden progresar a mieloma múltiple ou síndrome mielodisplásica, e displasia cervical e cancro cervical. Patoloxicamente, as lesións precancerosas poden variar dende neoplasia benigna, que son tumores que non invaden os tecidos veciños normais, até displasia.

## Notas
Universidade Estatal de Moscova

A **Universidade Estatal de Moscova**, ou **Universidade Estatal M. V. Lomonósov de Moscova** (en ruso: Московский государственный университет имени М. В. Ломоносова - МГУ; transliterado: Moskóvskiy gosudárstvenniy universitét ímeni M. V. Lomonósova - MGU), é a maior e máis antiga universidade da Federación Rusa.

Foi fundada por Mikhaíl Lomonósov en 1755, seguindo o modelo das universidades alemás. 

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Web oficial
Pistola

:*Para as moedas denominadas "pistola", véxase Pistola (moeda) e Pistola (moeda escocesa).*

[miniatura|[Heckler & Koch USP, pistola semiautomática de fabricación alemá.]]
A **pistola** é unha arma de fogo curta, deseñada para ser usada cunha única man, e que dispara balas na distancia curta. Foi concibida para usala como unha defensa, a pesar do feito de que tamén pode ser usado de xeito ofensivo.

## Etimoloxía 
Aínda que as primeiras pistolas foron creadas no século XVI como armas auxiliares de cabalaría, no século XV o termo pistola a puñais e dagas que se agochaban entre a roupa. No século XVIII, comezou a ser chamarse pistolas ás armas curtas empuñadas cunha man.

A palabra vén do francés *pistole,* e esta do checo *píšťala* (frauta), pola forma das antigas armas de guerra husitas. Outra teoría refírese á cidade italiana *Pistoia*, onde é manufacturaban puñais.

## Historia 
### Pistolas antigas 
miniatura|Pistola española de 1733 con chave de faísca.
A pistola empregaba os mesmos mecanismos de disparo que os mosquetes e fusiles de avancarga: chave de roda nos séculos&nbsp;XVI e XVII, chave de pedernal no século XVIII e primeira parte do XIX e chave de percusión, ó aparecer, a comezos do XIX.

Todas estas pistolas requirían a recarga da súa munición de xeito manual logo de cada disparo. A munición introducíase pola boca do canón (arma de *avancarga*) e consistía en pólvora, proxectil e taco de papel (que servía de tapón para manter comprimidos os dous anteriores dentro do canón). Logo premíase cun adminículo chamado baqueta. Este método de recarga era moi lento e, xeralmente, os combatentes desenfundaban os seus sabres ou espadas despois de disparar, xa que as circunstancias non permitían recargar novamente a pistola.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Interactive Illustrated Pistol 
* Handgun Database  
* Ballistics By The Inch
Chancelaría do Reich

A **Chancelaría do Reich** (en ) era o nome tradicional da oficina do chanceler de Alemaña (Reichskanzler) dende 1871 até 1945. Hoxe, a oficina adóitase chamar *Kanzleramt* (Oficina do Chanceler), ou máis formalmente *Bundeskanzleramt* (Oficina Federal do Chanceler).

O termo *Reichskanzlei* tamén se refire a varios edificios que albergaban os niveis superiores do goberno de Alemaña.

## Historia 
### Antiga Chancelaría do Reich 
miniatura|esquerda|Anexo da Antiga Chancelaría do Reich, 1939.
Cando se produciu a alianza militar da Confederación Alemá do Norte, esta reorganizouse como un Estado federal a partir do 1 de xullo de 1867, creándose a oficina dun Chanceler Federal (Bundeskanzler). A súa sede fixouse na capital prusiana, Berlín, e co persoal do Primeiro Ministro prusiano Otto von Bismarck Despois da unificación de Alemaña, o 18 de xaneiro de 1871, pola adhesión dos Estados do sur de Alemaña, Bismarck foi o Chanceler do Reich do novo Imperio Alemán.

En 1869, o goberno do Estado de Prusia adquirira o palacio na cidade antiga do Príncipe Antoni Radziwiłł na rúa Wilhelmstraße n.º 77 (Palais Schulenburg), que dende 1875 foi reconstruído como o edificio oficial da Chancwlería e inaugurouse coas reunións do Congreso de Berlín en xullo de 1878. A Wilhelmstraße, próxima á Porta de Brandeburgo, converteuse no eixo de todos os edificios do goberno alemán e en sinónimo do poder político, termo que se seguiu usando durante a Alemaña nazi. O palacio orixinal ampliouse significativamente pola construción dun anexo moderno rematado en 1930. Cando en 1935 os arquitectos Paul Troost e Leonhard Gall redeseñaron o interior como o domicilio de Adolf Hitler, agregouse un invernadoiro no xardín cun soto a proba de bombas, que a partir de 1936 foi ampliado continuamente e comunicado co búnker da Nova Chancelaría, coñecido como o *Führerbunker*.

### Nova Chancelaría do Reich 
miniatura|Nova Chancelaría do Reich, 1939.
En 1938, Hitler encargou ó seu arquitecto favorito Albert Speer a construción do Palacio da Nova Chancelería do Reich, solicitando que o edificio se completase nun ano. O Palacio debía ocupar un quinteiro completo, cun gran parque interior, integrar a Vella Chancelaría, o Palacio Borsig do século XIX, situado na esquina, e contar cun cuartel para a Primeira División das Waffen-SS que constituía a garda de corps de Hitler. Aínda que en Berlín levantábase o antigo Palacio Real de Berlín (Humboldt Forum), os presidentes da República de Weimar e Hitler non o utilizaron pola súa asociación coa monarquía. O réxime nazi requiría de fortalecer a Wilhelmstrasse como símbolo político e por iso decidiuse construír a Nova Chancelaría nese lugar.

No subsolo da Chancelaría construíuse o Führerbunker, onde Hitler cometeu suicidio en abril de 1945. A Nova Chancelaría do Reich tiña o enderezo n.º 6 de Vossstraße e foi construída sobre unha serie de antigos edificios, como varias embaixadas en Prusia dos desaparecidos Estados alemáns, como Baden, Saxonia e Baviera.
Reconstrución mamaria

miniatura|Resultado da reconstrución mamaria despois dunha mastectomía. Desaparición da mamila e unha visible cicatriz.
Unha **reconstrución mamaria** é un tipo de intervención médica que implica a reconstrución dun ou ambos seos, xeralmente nas mulleres. Utilízase tecido autólogo ou prótese para construír unha mama de aspecto natural. A miúdo isto inclúe a reformación da aréola e a mamila. Este procedemento implica o uso de implantes mamarios ou solapas de tecido do mesmo paciente.

## Análise 
A parte principal do procedemento adoita levar a cabo inmediatamente despois da mastectomía. Como con moitas outras cirurxías, os pacientes con comorbilidades médicas significativas como son (presión arterial alta, obesidade, diabetes) e fumadores son candidatos de maior risco. Os cirurxiáns poden optar por realizar a reconstrución despois dun prazo para diminuír este risco. Hai pouca evidencia dispoñible de estudos aleatorios para favorecer a reconstrución inmediata ou tardía. A taxa de infección pode ser maior coa reconstrución primaria (feito ó mesmo tempo que a mastectomía), pero hai beneficios psicolóxicos e financeiros ó ter unha soa reconstrución primaria. Os pacientes que agardan recibir radioterapia como parte do seu tratamento adxuvante son comunmente considerados para unha reconstrución serodia autóloga debido á maior porcentaxe de complicacións coas técnicas de implante expansor de tecidos neses pacientes. Agardar de seis meses a un ano pode diminuír o risco de complicacións. Porén, este risco sempre será maior nos pacientes que recibiron radioterapia.

A reconstrución mamaria diferida considérase máis difícil que a reconstrución inmediata. Con frecuencia non só o volume do seo necesita ser restaurado, senón tamén a superficie da pel. Moitos pacientes sometidos a reconstrución mamaria diferida foron previamente tratados con radiación ou tiveron un fallo durante a reconstrución inmediata da mama. En case todos os casos de reconstrución mamaria serodia, o tecido debe ser tomado doutra parte do corpo para formar a nova mama.

## Notas
BRCA1

[miniatura|250px|Localización do xene BRCA1 no [cromosoma 17.]]
***BRCA1*** (***breast cancer 1***, «cancro de mama 1») é un xene supresor de tumores humano, que regula o ciclo celular e evita a proliferación incontrolada.  A proteína **BRCA1**, produto deste xene, forma parte do sistema de detección e reparación dos danos do ADN. O xene *BRCA1* atópase no brazo longo (q) do cromosoma 17, na posición 21, dende o par de bases 38.449.843 até o par de bases 38.530.933. Diversas mutacións deste xene están implicadas nalgúns tipos de cancro, especialmente o cancro de mama. Nas mulleres portadoras de mutacións no xene BRCA1, o risco acumulado até os 70 anos estímase entre 51 e 95% para cancro de mama e entre 22 e 66% para cancro de ovario.

## Descubrimento 
A primeira evidencia da existencia deste xene obtívose polo laboratorio King da Universidade de California en 1990. Catro anos despois, logo dunha carreira internacional por atopalo, o xene foi clonado pola Universidade de Utah, o ‘National Institute of Environmental Health Sciences’ (NIEHS) e ‘Myriad Genetics’.

## Notas
BRCA2

miniatura|250px|Estrutura tridimensional da proteína BRCA2.
A proteína **BRCA2** (das súas siglas en inglés "*Breast Cancer Type 2 susceptibility protein*") é unha proteína codificada en humanos polo xene BRCA2. Identificáronse ortólogos de BRCA2 na maioría de mamíferos para os cales o xenoma completo está dispoñible. BRCA2 pertence á familia de xenes supresores de tumores e a proteína codificada por este xene está implicada en reparación de dano cromosómico cun importante papel na reparación libre de erros de cortes na dobre hebra de ADN.

O xene *BRCA2* está localizado no brazo longo (q) do cromosoma 13 na posición 12.3 (13q12.3), dende a base 31.787.616 até a base 31.871.804. Identificáronse centos de mutacións neste xene, moitas das cales causan un incremento no risco de sufrir cancro de mama.  As mulleres que presentan estas mutacións teñen un risco acumulado até os 70 anos de entre 33- 95% para cancro de mama, e entre 4 e 47% para cancro de ovario.

## Notas
Raloxifeno

miniatura|250px|Raloxifeno.
O **raloxifeno** é un medicamento que está indicado no tratamento da osteoporose en mulleres posmenopáusicas. A súa acción principal é diminuír a probabilidade de que se produzan fracturas vertebrais neste grupo de pacientes, mais non diminúe o risco de fractura de cadeira.

Pertence ó grupo terapéutico dos moduladores selectivos do receptor de estróxeno, polo que a súa acción débese a que se une ós receptores estroxénicos existentes en diferentes tecidos. No óso diminúe a resorción ósea, polo que favorece o aumento de masa ósea e diminúe a probabilidade de fractura vertebral. En troques, actúa sobre o útero de maneira antagonista ós estróxenos, polo que non provoca o crecemento do endometrio nas mulleres posmenopausicas nin causa sangrado uterino. Tampouco estimula o tecido mamario polo que ten acción antagonista sobre este órgano e inhibe o trofismo e por esas razóns é utilizado no tratamento de cancro de mama preferentemente, polo que se deixou de usar o tamoxifeno, que é un agonista parcial do receptor estroxénico en útero aínda que sexa antagonista de estróxenos en mama.

## Notas
Tamoxifeno

miniatura|dereita|Tamoxifeno.
O **tamoxifeno** é un medicamento que se emprega como terapia complementaria para o cancro de mama. Utilízase durante un período de 5 anos logo de rematar a cirurxía e a quimioterapia e demostrou en diferentes estudos que diminúe considerablemente a probabilidade de que se produza unha reincidencia do tumor.

Comercialízase en forma de comprimidos de 10 e 20&nbsp;mg. A dose diaria rolda entre 20 e 40&nbsp;mg repartidos nunha ou dúas tomas.

Tecnicamente clasifícase como modulador selectivo dos receptores estroxénicos. O seu mecanismo de acción baséase no seu efecto antiestroxénico, é dicir, bloquea a acción desta hormona que estimula o desenvolvemento das células tumorales. Non é útil en tódolos cancros de mama, senón só naqueles cuxas células presentan receptores específicos para estróxenos. Os tumores de mama son heteroxéneos a nivel celular e unicamente o 60% presentan receptores hormonais deste tipo.

## Notas
Mauro Pezzente

miniatura|Mauro Pezzente, de pé, en concerto na sala Batschkapp, na cidade de Frankfurt, abril de 2018.
**Mauro Pezzente** é un músico canadense, cofundador e baixista da banda de post-rock Godspeed You! Black Emperor e da sala de espectáculos en Montreal Casa del Popolo.

## Traxectoria 
Pezzente, xunto con Efrim Manuel e Mike Moya, guitarristas, formaron o grupo Godspeed You! Black Emperor en 1994. A banda produciu o seu propio álbum de debut, All Lights Fucked on the Hairy Amp Drooling, naquel mesmo ano, cunha distribución limitada a 33 copias en casete. Toca nunha segunda banda, Maica Mia  e a nivel técnico traballou na gravación do álbum Sound Uniti, do grupo William Parker Quartet ‎  e para Indigo Trio, no seu Live in Montreal .

## Notas
Terapia hormonal substitutiva

A **terapia de substitución hormonal** (TSH) ou **terapia hormonal substitutiva** é un sistema de tratamento médico para a menopausa cirúrxica, a perimenopausa e, en menor medida, para mulleres na menopausa. Baséase na idea de que o tratamento pode previr as molestias causadas pola menor cantidade de hormonas (estróxenos e proxesterona) presentes no sangue. Supón o emprego dun ou máis fármacos pertencentes a un grupo deseñado para elevar artificialmente os niveis hormonais.
Os principais tipos de hormonas que se usan neste tratamento son: estróxenos, proxesterona ou proxestinas, e ás veces testosterona. A miúdo tamén se lle chama *tratamento* no canto de *terapia*.
dereita|miniatura|200x200px|Parche transdérmico de estradiol, para terapia con estróxenos.

## Visión xeral 
A terapia de substitución hormonal está dispoñible de varias formas. Xeralmente fornécense doses baixas dun ou máis estróxenos, e a miúdo tamén se fornece proxesterona ou un análogo químico chamado proxestina. Tamén se pode incluír testosterona. Ás mulleres que sufriron unha histerectomía, fornéceselles habitualmente un composto estroxénico que contén algunha clase de proxesterona, unha terapia chamada "terapia de estróxenos sen oposición". As terapias de substitución hormonal adminístranse mediante parches transdérmicos, comprimidos, cremas, pílulas, dispositivos intrauterinos (DIU), aneis vaxinais e, máis raramente, mediante inxeccións. As doses adoitan ser variadas ciclicamente, con tomas diarias de estróxenos, e proxesterona (ou proxestina) durante dúas semanas cada mes ou dous meses; un método chamado "TRH combinada secuencial". Un método alternativo de máis recente aparición é chamado "TRH combinado continuo" e consiste nunha dose constante de ambos os tipos de hormonas tomadas diariamente. Ás veces, engádese un andróxeno, xeralmente testosterona, para tratar a libido diminuída. Tamén pode tratarse a diminución de enerxía e axudar a diminuír a osteoporose que adoita aparecer trala menopausa.

## Notas
Loganair

**Loganair Limited** é unha aeroliña rexional escocesa fundada en 1962 co seu domicilio social no aeroporto de Glasgow en Paisley, Renfrewshire. Loganair proporciona servizos para os voos de correo nocturno no nome de Royal Mail. Ademais da súa base principal no aeroporto de Glasgow, a compañía ten centros de conexións nos aeroportos de Edimburgo, Inverness, Dundee e Aberdeen. A aeroliña ten unha licenza de operador do Tipo A, que lle permite transportar pasaxeiros, carga e correo en avións con 20 ou máis asentos.

## Frota 
[thumb|[Saab 340 de Loganair  coa lbrea de Flybe]]
]]
En abril de 2018 a frota de Loganair estaba formada polos seguintes avións:

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Páxina web da aeroliña
Säkylä

**Säkylä** (en sueco *Vittis*) é unha cidade de Finlandia, situada no oeste do país, na rexión de Satakunta. En 2018 a súa poboación era de 6.882 habitantes. A superficie do termo municipal é de 527,71 km2, dos cales 107,89 km2 son auga. O concello ten unha  densidade de poboación de 43,11 hab./km².

O concello é unilingüe en finés.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Sitio web oficial
Alla Pugacheva

**Alla Borisovna Pugacheva** (), nada en Moscova (Unión Soviética) o 15 de abril de 1949 é unha cantante rusa que vendeu máis de 250 millóns de álbums, o que a converten nunha das cantantes que vendeu máis discos en solitario da historia. Foi recoñecida como artista distinguida da RSFSR en 1980, Artista do Pobo da RSFSR en 1985 e Artista do Pobo da URSS en 1991. Logo da descomposición da URSS a súa popularidade non decaeu e obtivo o sobrenome de "diva emblema" da Federación Rusa e unha medalla de honor en 1994 das mans do presidente Boris Eltsin. En 2009 obtivo do presidente Dmitrii Medvedev a Orde do Mérito pola Patria de III clase, unha das máis altas condecoracións a civís en Rusia.

As súas cancións caracterízanse polas súas melodías artísticas, a lírica enxeñosa e a súa presenza vocal, case teatral. Traballou tamén no cinema e no teatro.

## Traxectoria 
Comezou a súa carrira en 1965 e dende entón obtivo numerosos premios musicais. En 1978 gañou o Festival Internacional da Canción de Sopot, coa canción *Vsio mógut korolí*.

En 1986, pouco despois do accidente de Chernóbil, trasladouse a Pripyat e ofreceu un concerto gratuíto aos "liquidadores" que traballaban para controlar os efectos da catástrofe. En 1997 representou a Rusia no Festival de Eurovisión coa canción *Prima Donna*.

Pugacheva caracterízase tamén por axudar os novos talentos a acadar a fama, como fixo co grupo Nautilus Pompilius e con Viacheslav Butusov.

Aínda que case todas as súas cancións as interpreta en ruso e ela mesma se recoñece como cantante para esta lingua, en 1985 gravou un disco que se coñeceu como *Watch Out*.

## Discografía 
A súa discografía componse de máis de 30 discos.

### Álbums orixinais en solitario 
* Título oficial en inglés.
Lata Mangeshkar

**Lata Mangeshkar** (), nada en Indore o 28 de setembro de 1929 e finada en Mumbai o 6 de febreiro de 2022, foi unha cantante india, coñecida como dobradora musical nos filmes de Bollywood. Era a irmá máis vella dos tamén cantantes Asha Bhosle, Hridaynath Mangeshkar, Usha Mangeshkar e Meena Khadikar.

## Traxectoria 
Adestrada dende os cinco anos de idade polo seu pai, o cantante clásico Deenanath Mangeshkar, iniciou a súa carreira en 1942. Tras sete décadas de carreira, cantou en máis de mil filmes en preto de vinte linguas da India, principalmente hindi e marathi. Por interpretar cancións tamén en bengalí e urdú é extremamente popular en Bangladesh e Paquistán. É célebre a anécdota sobre un xeneral paquistaní que, durante un acto diplomático con representantes indios, bromeou dicindo que estaría disposto a entregar os territorios en litixio de Azad Caxemira en troco de Lata.

Recibiu as máis altas condecoracións artísticas indias, entre elas o premio Bharat Ratna, e apareceu no *Libro Guinness dos Récords* dende 1974 a 1991 como a cantante máis gravada do mundo.

Ademais de produtora dos filmes *Vaadal* (1953), *Jhaanjhar* (1953), *Kanchan* (1955) e *Lekin* (1990), tamén exerceu ocasionalmente como directora musical. A finais da década de 1960 compuxo a música de varios filmes en marathi co pseudónimo Anand Ghan.

## Influencia 
Freddie Mercury, fundador e voz principal da banda Queen, mencionouna como unha das súas grandes influencias. O produtor Dr Dre tivo que pagar 2 millóns de dólares a Lata Mangeshkar pola utilización en 2002 dun extracto da canción *Kaliyon Ka Chaman Thoda Resham Lagta Hai* (do filme *Jyoti*) na canción *Addictive* de Shari Watson.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
* 
* 
* 
* . Colección de artigos escritos por Lata Mangeshkar dende 1952.
* .
* . Colección de artigos escritor por Lata Mangeshkar dende 1952.
Aeroporto de Kelowna

O **aeroporto internacional de Kelowna**  é un aeroporto canadense situado a 11,5 quilómetros ao nordés da cidade de Kelowna, na Columbia Británica. Opera servizos regulares a Vancouver, Toronto, Calgary, Edmonton, Victoria e Seattle, e servizos estacionais a Cancún, Puerto Vallarta, Los Cabos e Phoenix. No ano 2017 usaron o aeroporto un total de 1 893 470 pasaxeiros.

## Aeroliñas e destinos
### Pasaxeiros
### Carga
## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Web do aeroporto
Aeroporto Internacional de St. John's

O '''aeroporto internacional de St. John's'''  é un aeroporto en Terra Nova e Labrador, Canadá. Está situado no norte de St. John's, servindo a súa área metropolitana e a península de Avalon. Está operado pola St. John's International Airport Authority Inc.

## Aeroliñas e destinos
### Pasaxeiros
## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Web do aeroporto
Pyongyang (banda deseñada)

***Pyongyang*** é unha novela de banda deseñada autobiográfica do escritor canadense Guy Delisle, na que describe a súa estancia en Pyongyang, a capital de Corea do Norte.

En 2018 foi traducido ao galego por Belén Poutón e publicado pola editorial Rinoceronte.

## Argumento 
Delisle viaxa a Corea do Norte, un país moi pechado aos estranxeiros, para supervisar a externalización de series de animación producidas en Occidente. O libro preséntase como unha serie de anécdotas e reflexións que compoñen un retrato dun dos países máis herméticos do mundo.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Ficha do libro na páxina de Rinoceronte Editora 
* *Pyongyang* na páxina oficial de Guy Delisle
Praça dos Restauradores

miniatura|A Praça dos Restauradores ó empardecer, co Monumento dos Restauradores no centro.
A **Praça dos Restauradores** é unha praza da cidade de Lisboa, en Portugal. Conmemora a liberación do país do dominio español no ano 1640.

A súa característica máis representativa é o Monumento dos Restauradores, un obelisco no centro da praza. As figuras de bronce e ouro do pedestal representan a Vitoria, cunha palma e unha coroa, e a Liberdade. Os nomes e datas que están gravados ós lados do obelisco son os das batallas da Guerra de Restauración. O proxecto do monumento é autoría de António Tomás da Fonseca, e as estatuas alegóricas (Liberdade e Vitoria), de Simões de Almeida e Alberto Nunes.

## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Información da Praça dos Restauradores (*en inglés*)

### Outros artigos 
* Avenida da Liberdade
Igrexa de Endre

A **igrexa de Endre** (sueco: *Endre kyrka*) é unha igrexa medieval luterana en Endre, na illa sueca de Gotland, pertencente á diocese de Visby.

## Historia e arquitectura 
A presente igrexa estivo precedida por unha anterior de estilo románico. Desa primeira igrexa só se conserva a torre, construída no século XII e elevada no XIV. Un feixe de esculturas de pedra tamén foron reusadas no actual edificio, como por exemplo unha escultura dun dragón e outra dun león, que agora se atopan no muro da fachada sur da igrexa. O resto do edificio data do século XIII (o coro e a sancristía) e de principios do XIV (a nave). A igrexa está construída con rocha calcaria.

Ademais das mencionadas esculturas románicas, o exterior da igrexa tamén está adornada con portais esculpidos, tanto de estilo románico como gótico.

## Galería de imaxes 

Interior da igrexa de Endre 2.jpg|Interior da igrexa
Endre 022.jpg|Unha das vidreiras orixinais
Portal sur da nave da igrexa de Endre.jpg|Portal sur
Lychgate da igrexa de Endre.jpg|Lychgate do cemiterio

## Notas
Acenocumarol

[[Ficheiro:Acenocoumarol.svg|miniatura|Acenocumarol.(*RS*)-4-hidroxi-3-[1-(4-nitrofenil)-3-oxobutil]cromen-2-ona.]]
miniatura|Acenocumarol.Número CAS = 152-72-7.Peso molecular = 353,326 g/mol.Vida media de eliminación = <8-11 horas.

O **acenocumarol** é un anticoagulante, similar á warfarina, cuxo mecanismo de acción é ser un antagonista da vitamina K. É un derivado da cumarina comercializado co nome de **Sintrom®** ou **Sinthrome®**.

Presenta unha vida media breve (de 10 a 24 horas). A súa dose de sostén é de 1 a 8&nbsp;mg/día.

## Contraindicacións 
* Embarazo.
* Estados patolóxicos nos que o risco dunha hemorraxia sexa maior que o beneficio clínico posible.
* Certos complementos alimentarios, como o *Ginkgo biloba* ou *Hypericum perforatum * (herba de San Xoán ou abeloura).

## Monitorización e seguimento do tratamento 
Debido á variabilidade e a complexidade do sangue, as doses e a concentración de acenocumarol están directamente relacionadas coa viscosidade e a composición do sangue, plaquetas e factores de coagulación entre outros.
En consecuencia, debe haber un control moi exhaustivo porque hai unha marxe terapéutica moi estreita. É imprescindible e necesario un control diario do paciente para adecuar o fármaco ás necesidades do paciente.
A experiencia no tratamento fixo que, ao estabilizarse o INR no valor requirido, os controis poidan espazarse varios días e mesmo 3 ou 4 semanas.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Prospecto de **Acenocumarol** 
* 
* 
* 
*
Conduto galactóforo

miniatura|250px|Conduto galactóforo (número 6).
Un **conduto mamario** (tamén coñecido como **conduto galactóforo** e en latín, *galactophorous ducts*) é un dos numerosos condutos que transportan leite dende os lóbulos mamarios á mamila.

A glándula mamaria consta de dous elementos fundamentais:

* Os acinos glandulares, onde se atopan as células produtoras de leite.
* Os ductos, conxunto de estruturas arboriformes ou ramificadas, tubulares e ocas, cuxas luces conflúen progresivamente en canalículos máis e máis grosos até terminar nun dos doce a dezaoito galactóforos. Os galactóforos son dilatacións ductais a modo de reservorios situados inmediatamente por detrás da mamila.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Lactación
Imperio Khmer

miniatura|400px|Debuxo de Delaporte de como viu a cidade sagrada en 1880.

O **Imperio khmer** (en , ) ou **Imperio de Angkor** foi un poderoso reino cuxo territorio central corresponde co que hoxe en día é o Reino de Camboxa no sueste asiático, pero que tamén comprendía os territorios dos modernos países de Tailandia, Laos, Vietnam, parte de Birmania e Malaisia. O imperio xurdiu como unha escisión dos reinos de Chenlá e Funán e tivo como centro a Cidade Sacra de Angkor, hoxe cidade de Siem Riep, ó norte do lago Sap. O seu esplendor e a enorme riqueza arqueolóxica e cultural son a inspiración nacional dos seus directos descendentes, a maioría deles khmer presentes sobre todo en Camboxa, pero en maior ou menor medida nos países circundantes tamén.

## Historia 
### Formación e crecemento 
A xénese do que sería o poderoso Imperio khmer daríase xa dende o século I coa presenza de elementos culturais, militares e relixiosos da India. Até o século VII, o territorio do sueste asiático organizaríase politicamente en tribos das cales xurdirían dous misteriosos reinos que aínda constitúen unha incógnita para a historia e a arqueoloxía: Chenlá e Funán. A invasión que fixo Indonesia durante o século VII ó sueste asiático sería motivo de unidade política definitiva despois da independencia liderada polo carismático descendente de Kambu Svayambhuva, fundador da cultura khmer: Jayavarman II, o deus-rei. 

Segundo un monumento conmemorativo nas ruínas de Sdok Kok Thom de 1052, a 25 km de Sisofon, Jayavarman II fundou catro capitais, sendo estas as cidades de Indrapura, no delta do río Mekong; Hariharalaya (hoxe en día Roluos), na chaira de Angkor; Amarendrapura, na zona do templo-montaña de Ak Yum, actualmente recuberta en gran parte polo barai occidental; e Mahendrapura, no macizo montañoso de Phnom Kulen. Así, unificou Camboxa e celebrou a súa coroación no ano 802, nun rito sacro realizado polo *bráhmana* Shivakaivalya na montaña de Phnom Kulen, que o declarou rei sobre todos os outros monarcas e árbitro absoluto de todo o reino, co poder conferido por Shiva.

## Notas
Aeroporto de Victoria

O **aeroporto internacional de Victoria**  é un aeroporto canadense que serve a Victoria, Columbia Británica. Está situado a 22 quilómetros ao norte da cidade, na península de Saanich, coa meirande parte das súas instalacións en North Saanich, é uha pequena parte en Sidney. O aeroporto está operado pola Victoria Airport Authority.

No ano 2017 usaron o aeroporto un total de 1 934 842 pasaxeiros e tivo 135 708 movementos de avións sendo o décimo aeroporto máis concorrido do Canadá en termos de pasaxe. Na Columbia Británica foi o segundo aeroporto máis concorrido en termos de pasaxeiros e movementos.

## Aeroliñas e destinos
### Pasaxeiros
### Carga
## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Web do aeroporto
Provincia de Siem Reap

miniatura|250px|Mapa da provincia de Siem Reap.

A **provincia de Siem Riep** (en ) é unha provincia do Reino de Camboxa localizada no noroeste do país e cuxa capital é a Cidade de Siem Reap. A tradución do nome é: Siem refírese a *siam*és, de Siam, é dicir, tailandés e *Reap* tradúcese como "caída, derrota", é dicir, "A derrota dos tailandeses".

## Xeografía 
A provincia conta cun aeroporto que a comunica co Aeroporto Internacional de Pochengton en Phnom Penh e co Aeroporto Internacional de Bangkok. Forma parte da chaira camboxana e o seu sur está bordeado polo lago Sap, unha importante reserva en pesca e fauna acuática. A provincia é ademais rica nun complexo arqueolóxico que se conecta por todo o seu territorio e que é a principal atracción. Ten unha superficie de 10.299 km², que en termos de extensión é similar á do Líbano.
Arquitectura khmer

[dereita|miniatura|350x350px|[Angkor Wat, o mausoleo e templo que data do século XII, é unha das obras mestras da arquitectura khmer.]]
A **arquitectura khmer** é un estilo de arquitectura típica de hinduístas da India, de carácter relixioso. Un dos lugares no mundo que contén este estilo é a rexión de Angkor, en Camboxa, que se desenvolveu especialmente durante o período de Angkor.

Este período comezou probablemente no ano 802, cando o fundador do Imperio Khmer, Jayavarman II foi autoproclamar *chakravartin* (monarca universal) e declarou a independencia de Xava. O período rematou no ano 1431, cando os tailandeses de Ayutthaya saquearon Angkor e fixeron que a elite khmer emigrase a Phnom Penh.

A arquitectura de Angkor ten estruturas, elementos e motivos característicos. Xa que diferentes estilos arquitectónicos foron pasando durante o período angkoriano, non todas estas características son as mesmas durante o período. Os estudosos teñen usado a presenza ou ausencia destas características para datar os restos arqueolóxicos.
Terapia dirixida

A **terapia dirixida** ou **terapia dirixida molecularmente** é unha das principais modalidades de tratamento médico (farmacoterapia) para o cancro. Outros son a terapia hormonal e a quimioterapia citotóxica. Como unha forma de medicina molecular, é dirixida por bloques de terapia no crecemento das células cancerosas ó interferir con moléculas dirixidas específicas necesarias para a carcinoxénese e o crecemento tumoral, no canto de simplemente interferir con tódalas células que se dividen rapidamente (por exemplo, coa quimioterapia tradicional). Debido a que a maioría dos axentes para terapia dirixida son produtos biofarmacéuticos, o termo terapia biolóxica ás veces é sinónimo de terapia dirixida cando se utiliza no contexto da terapia do cancro (e polo tanto, distínguese da quimioterapia, é dicir, a terapia citotóxica). Porén, as modalidades pódense combinar; conxugados de anticorpo-fármaco combínanse bioloxicamente para atacar os mecanismos citotóxicos nunha terapia dirixida.

Espérase que as terapias dirixidas contra o cancro poidan ser máis eficaces que as antigas formas de tratamentos e menos prexudiciais para as células normais. Moitas terapias dirixidas son exemplos da inmunoterapia (o uso dos mecanismos inmunes para obxectivos terapéuticos) desenvolvidos polo campo da inmunoloxía do cancro. Polo tanto, como inmunomoduladores, vólvense un tipo de modificadores da resposta biolóxica.

Non están dirixidas a terapias para o cancro de mama, mieloma múltiple, linfoma, cancro de próstata, melanoma e outros cancros.
Os experimentos definitivos que amosaron que a terapia dirixida sería dar a volta o fenotipo maligno das células tumorais implicando tratamento de células Her2/neu transformadas con anticorpos monoclonales in vitro e in vivo polo laboratorio de Mark Greene, isto a través dun informe de 1985.

## Notas
Carcinoma ductal in situ

O **carcinoma ductal** ***in situ*** (CDIS) ou **carcinoma intraductal** é a forma máis frecuente de cancro de mama non invasor en mulleres e caracterízase polo desenvolvemento de neoplasias nos condutos mamarios do seo. O termo *in situ* refírese ó feito de que o tumor non saíu do conduto nin invadiu outros tecidos que rodean o seo.

O **comedocarcinoma** é unha forma de CDIS no que o tumor forma necrose central.

## Epidemioloxía 
Dende a aparición e uso da mamografía, o CDIS converteuse nun dos trastornos mamarios máis diagnosticados, ocupando un 20% dos cancros diagnosticados nos programas de cribado de cancro de mama. A miúdo coñéceselle como o estadio 0 do cancro de mama. Nos países onde a mamografía non é común, o CDIS tende a ser diagnosticado en etapas máis avanzadas e tardías, mentres que co uso frecuente da mamografía, pódese diagnosticar un CDIS antes de que chegue a ser unha masa palpable na mama. Aínda que o carcinoma ductal *in situ* é inofensivo de seu, atopáronse evidencias de que en até un 2% dos casos pode aparecer metástase.

## Diagnose 
O carcinoma ductal in situ (CDIS) adóitase descubrir por medio dunha mamografía, como unha ou varias masas calcificadas, chamadas microcalcificaciones. Porén, non todas as microcalcificacións representan un CDIS, polo que se require confirmación por medio dunha biopsia. O CDIS pode ser multifocal e o tratamento diríxese á escisión dos elementos anormais do conduto mamario, deixando no seo só as rexións libres do carcinoma. A miúdo decídese aplicar radioterapia despois da resección do seo. Co tratamento axeitado, un CDIS ten pouco risco de desenvolverse nun cancro invasor, un risco considerablemente menor aínda despois da radioterapia.

## Notas
Fortaleza (arquitectura militar)

[miniatura|240x240px|Fortaleza de Santa Teresa, no [Uruguai.]]
Unha **fortaleza** ou **forte** é un tipo de fortificación de carácter permanente deseñada para a defensa en tempos de guerra e como base militar. O termo deriva do latín *fortis* ("forte") igual que fortificación.

A diferenza doutras fortificacións que complementan as funcións dunha construción (castelos como protección da residencia feudal, ou igrexas fortificadas per ter un lugar de abrigo da comunidade), as fortalezas teñen unha marcada función militar ó servir como base permanente dun destacamento militar.

Por outra banda, cando se fala de fortaleza, enténdese como un lugar inexpugnable e inaccesible coa tecnoloxía militar do momento. Iso fai que un campamento romano, o un castelo medieval fosen considerados fortalezas no seu tempo e perdesen esta consideración cando a tecnoloxía militar evoluciona.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Antonio Vasari. *Le vite dei più eccellenti pittori, scultori ed architetti*. Sansoni, Firenze, 1878.
* Leone Andrea Maggioratti. *Gli architetti militari*. Volume I: *Medio Evo*. Volume II: *Epoca moderna e contemporanea* Libreria dello Stato, Roma, 1932.