Ğabdulla Tuqay

**Ğabdulla Möxämmätğärif ulı Tuqayıv**, máis coñecido pola forma abreviada **Ğabdulla Tuqay**, nado en Quşlawıç o 26 de abril de 1886 e finado en Kazán o 2 de abril de 1913, foi un poeta, crítico e editor tártaro, considerado o poeta nacional tártaro.

## Primeiros anos 
miniatura|Tuqay con Motíğí (á esquerda) ca. 1905
Tuqay naceu naceu no seo dunha familia de mulás da aldea de Quşlawıç preto da moderna cidade de Arsk. O seu pai Möxämmätğärif Möxämmätğälim ulı Tuqayıv fora mulá desde 1864. A súa muller morrera en 1885 deixándolle un fillo e unha filla e Möxämmätğärif casou de novo, con Mämdüdä, filla dun mulá dunha aldea próxima, desta unión naceu Ğabdulla pero aos cinco meses morreu o seu pai e pouco despois o seu avó paterno, así que logo Mämdüdä volveu a cas do seu pai e casou con outro mulá dunha aldea veciña. En 1890 a súa nai tamén morreu e Ğabdulla volveu co seu avó materno, pero incapaz de mantelo deixouno ao coidado dun cocheiro para que o levase a Kazán na procura dunha familia en adopción, facéndose cargo del un matrimonio dunha aldea próxima, mais os dous morreron en 1892 e o neno volveu co seu avó, quen lle buscou unha nova familia adoptiva na aldea de Qırlay e alí foi por primeira vez a unha madrasa. En 1895 morreulle o fillo á tía de Ğabdulla, Ğäzizä, casada cun comerciante Ğäliäsğar Ğosmanov, e a parella decidiu adoptalo e o rapaz pasou a vivir con eles en Uralsk (actual Kazakhstán), e alí estudou na madrasa e asemade na escola rusa, onde entrou en contacto coa literatura e comezou a escribir poesía. En 1900 morreu o seu tío e Ğabdulla pasou a vivir na madrasa, primeiro nun cuarto común e logo nunha *khujra*, unha cela individual.

## Traxectoria literaria 
### Primeiro período: Uralsk 
Interesado na poesía popular e no folclore durante os seus anos na madrasa coñeceu a poesía árabe, persa e turca así como a poesía en tártaro antigo, unha lingua moi diferente do tártaro falado e chea de palabras árabes, persas e turcas. Motíğí, un profesor novo da madrasa organizou un xornal escrito a man e Tuqay publicou as súas primeiras odas alí e en 1904 o mesmo profesor fundou a súa propia compañía editora e Tuqay traballou con el en labores administrativos. Despois do Manifesto de Outubro (1905) permitiuse a publicación de xornais en tártaro, antes totalmente prohibido, e Tuqay traballou como tipógrafo para o xornal *Fiker* e a revista *Älğasrälcadid* establecidos por Motíğí, contribuíndo con versos para esas publicacións, a primeira de relevo foi unha tradución dun poema de Aleksei Koltsov en 1905, seguíronlle máis contribucións, en artigos e poemas expresaba unha ideoloxía socialdemócrata aínda que favorable ao Manifesto, que cría que favorecería cambios progresivos na forma de vida dos tártaros. Na revista *Uqlar* publicou sátiras centradas principalmente contra o clero islámico, ao que consideraba oposto ao progreso e á occidentalización. Nesta primeira etapa continuaba as tradicións orientais e o uso do tártaro antigo, aínda que nalgúns dos seus poemas, os dirixidos aos labregos tártaros, utilizou unha forma de tártaro puro. O ano 1906 foi un ano de axitación social, en marzo celebráronse eleccións lexislativa para a Duma que deu unha maioría relativa a socialdemócratas moderados e liberais e que se caracterizou polo enfrontamento co consello de ministros do emperador, e que xa se disolveu en xuño. Un período marcado polo ascenso das Centurias Negras, organización ultranacionalista rusa que pedía a marcha dos tártaros ao Imperio Otomán, neste clima a súa poesía trata de temas sociais e do patriotismo, salientan *Gosudarstvennaya Dumağa* (Á Duma Estatal), *Sorıqortlarğa* (Aos parasitos) e *Kitmibez!* (Non marcharemos!), nesta última reacciona ás propostas dos Centurias Negras que os tártaros son irmáns dos rusos e a inmigración a Turquía é imposible. O 6 de xaneiro de 1907 Tuqay deixa a madrasa vivindo independentemente nun cuarto dun hotel, convértese de feito no editor de *Uqlar* e no principal poeta e articulista das publicacións de Motíğí. A partir de 1906 empregou o tártaro puro, a lingua do pobo, nos seus artigos e poemas e fíxose unha figura recoñecida nos medios culturais tártaros.
miniatura|Tuqay con Ämirxan e os irmáns Koläxmätov na década de 1910

### Segundo período: Kazán 
Desde outono de 1907 Tuqay estableceuse na capital da actividade cultural tártara, en Kazán, e alí entra rapidamente nos círculos literarios e fai amizade cun fato de mozos que tiñan en común a súa arela por anovar a sociedade tártara e que se agrupaban arredor da revista *Al-İslax*, na que tamén colabora,, entre eles o escritor Fatix Ämirxan ou o revolucionario marxista Xösäyen Yamaşev. Colabora coa revista satírica *Yäşen*, fundada en 1908, considerándose o poema satírico máis salientable desta etapa *Peçän Bazarı yaxud Yaña Kisekbaş* que trata dos problemas da sociedade tártara da época, do clero e dos comerciantes. A partir de 1910 colaborou coa nova revista satírica *Yal-Yolt*. Interesado pola cultura popular publicou escolmas de cancións populares, publicou varios libros coas súas poesías, libros para nenos e libros escolares con literatura tártara. Interesado no establecemento dun teatro tártaro, colaborou nalgunhas producións declamando as súas propias composicións e cantando cancións tradicionais. A pesar de deteriorarse a súa saúde en 1911 e 1912 fai varias viaxes chegando ata Astrakán e San Petersburgo. En 1912 colaborou na nova revista literaria *Añ* e en agosto publicou o seu último libro, *Can azıkları*. En 1913 a súa saúde empeora aínda máis pero segue a escribir poemas e artigos, o 26 de febreiro ingresou no hospital por un caso grave de tuberculose, morrendo o 15 de abril, aos 27 anos.

## Notas