Cítola

miniatura|Santur.
miniatura|dereita|Cistre ou cítola.
miniatura|Dulcémele tocado a catro mans.
A **cítola** ou **cítara** (do grego *khitára*) é a denominación xenérica que recibe unha serie de instrumentos cordófonos que se caracterizan por ter unha caixa harmónica sobre a que se fixa o diapasón, con varias cordas paralelas á táboa harmónica. Algúns deles son de corda pulsada, outros de corda pinzada e outros de corda percutida.

## Características 
Paradoxalmente a *khitára* grega e romana pertence á familia das liras. A orixe das cítolas sitúase no medio Oriente, pero hoxe o seu uso está estendido desde Asia ata Europa central, onde é bastante popular. Máis recentemente pasou a América, onde desenvolveu variantes propias.
miniatura|Cítara tocada con púas de anel

## Variantes 
Ao longo de diversas épocas foron aparecendo diferentes instrumentos derivados da cítola:

* *Autoarpa* variante das cítolas moi utilizada na música tradicional americana
* *Santur* persa ou *címbalo* húngaro. As primeiras representacións que se conservan son do 3.500 a.c. en Oriente medio. É moi semellante ao dulcémele, pero de maior tamaño.
* *Monocordio*. Dise que foi inventado por Pitágoras. a súa única corda punteada cambia a súa afinación ao desprazar unha ponte móbil sobre a caixa.
* *Cistre*. Ten lombo plano e corpo periforme.
* *Cítola* medieval. Catro pares de cordas sobre unha ponte e fixadas con clavixas* á caixa. 
* *Cétula*. Con catro cordas metálicas, era empregada en Italia polas clases populares.
* *Salterio*. O seu parentesco co *psalterium* medieval é incerto. Hai descricións de salterios cuadrangulares e triangulares. As súas cordas eran metálicas. Son variantes a '*arpanetta* italiana, a *spitzharfe* alemá, a *bell harp* inglesa e o *salterio con arco* tirolés. No norte de Europa, pola súa forma curvada, pasou a chamarse *á*. 
* *Canon*. Derivado do *qânûn* árabe. Instrumento de forma trapezoidal e dúas ordes de cordas.
* *Pandora*.
* *Orfarión*. Afinado como o laúde, pero con cordas metálicas.
* *Penorcorn*.
* *Poliphant*.
* *Guitarra inglesa*. Ancha, de costados fondos e con seis ordes de cordas dobres.
* *Guitarra española*. 
* *Chitarra battente*. Variante italiana da guitarra española. As súas cordas eran metálicas e punteábase cun plectro.
* *Hummel*. 
* *Hamburguer cithrinchen*. En forma de campá.
* *Cítara horizontal* ou *scheitholt*. Ten trastes sobre a táboa harmónica. As cordas son pulsadas cunha pequena vara na man esquerda e rasgadas* pola man dereita. A súa forma aproximada consérvase na *cítara húngara*, na *espineta* dos Vosgos ou no *hummel* escandinavo. 
* *Dulcémele* ou *dulcimer*. De corda percutida, con varios ordes de cordas metálicas sobre pontes nunha caixa poligonal. Cada corda conta cunha sordina. Considérase o precursor do *pianoforte*. Unha variante americana é o *salterio dos Apalaches*.

A familia dos laúdes nace pola agregación dun ou varios mastros á caixa da cítola para aumentar a tesitura cara aos graves alongando o diapasón. A partir da Idade Media chamáronse tamén cítaras certos instrumentos da familia dos laúdes. Logo do 1800 foron aparecendo instrumentos híbridos que combinaban características da **cítola**, da arpa, da lira, do laúde e da guitarra.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
* 
### Outros artigos 
* Instrumento de corda
* Instrumentos de corda fretada