Palinoloxía

[miniatura|Gran de [pole visto ao microscopio]]

A **palinoloxía** é unha disciplina da botánica dedicada ao estudo do pole e, en sentido amplo, tamén das esporas. 

## Etimoloxía 
A palabra *palinoloxía* está formada pola unión dos elementos *palino-* e *-loxía*, e é a adaptación do termo do latín científico *palynologia*. O elemento *palino-* está tirado do verbo do grego antigo παλύνω *palýnō*, "espallar". O grego πάλη *pálē* é o *pollen* (pole) dos latinos, a flor da fariña, tenuísimo po que se espalla por todas partes, que se compara coao constituído polas micrósporas  das plantas superiores. 

## Historia 
### O termo palinoloxía 
O termo *palinoloxía* foi introducido o 15 de xullo de 1944 polos botánicos H. A. Hyde (galés) e D. A. Williams (inglés), que estudaron o "plancto" aéreo, po transportado polos ventos. Tras diversas achegas, na publicación especializada neste campo *Pollen Analysis Circular*, os científicos Ernst Antevs, Paul Sears, A. Orville Dahl, e L. R. Wilson, que buscaban un nome para a "ciencia da análise do pole", os dous botánicos británicos crearon o termo segundo a etimoloxía citada.

### Orixes antigas 
Historicamente os poles emitidos por certas coníferas como os piñeiros (*Pinus* spp.) ou os abetos (*Abies* spp.), ou incluso por certas frondosas (por exemplo carballos, *Quercus* spp.), forman unha nube de po que deixaba un depósito máis ou menos amarelo. No momento da súa emisión, certas fragas e bosques literalmente "fuman" ao máis mínimo sopro de vento. Os antigos romanos ou os campesiños, non entendendo a orixe deste "po", chamárono "nube de xofre" ou "chuvia de xofre", que atribuíron a unha intervención diabólica.

Charles Harrison Blackley, un médico inglés de Manchester, foi o pioneiro do que agora se chama aeropalinoloxía. Sufrindo de febre do feno, investigou a causa e sospeitou do pole. De 1870 a 1873, colocou placas de vidro recubertas con glicerina, nun papaventos, e así captou o pole cuxa diseminación polo vento é a causa da súa rinite alérxica.

### Orixes modernas 
Durante a década de 1940, a palinoloxía estaba ocupada só no estudo das esporas e dos grans de pole, incluídos os procedentes de carbóns e sedimentos minerais. Posteriormente, o campo de investigación da palinoloxía estendeuse a outros elementos fosilizados consistentes nunha parede orgánica e que resisten os procesos de extracción empregando ácidos como o ácido fluorhídrico, o ácido nítrico, etc. Estes microfósiles con parede orgánica, tamén chamados **palinomorfos**, poden ser de orixe continental, como criptósporas, esporas, grans de pole, algas de auga doce, pero tamén de orixe mariña como acritarcos, quitinozoos, dinoflaxelados e outros.

## Métodos de estudo e obxectivos 
A palinoloxía céntrase fundamentalmente na análise da súa morfoloxía externa que presenta patróns estruturais diferentes a teor das variacióes na exina, que é a parede externa dos grans de pole. 

O estudo e a análise microscópica da súa simetría, aberturas nas paredes, contorno, forma, tamaño, etc. ten un valor taxonómico e permite distinguir taxons diferentes a distintos niveis (familia, xéneros, especies). 

## Paleopalinoloxía 
miniatura|Grans de pole de diversas especies
É no estudo paleontolóxico onde alcanza a súa máxima versatilidade, pois o pole ten gran resistencia á putrefacción debido ás características químicas da exina. Esta área de investigación denomínase **paleopalinoloxía**.

A paleopalinoloxía baséase na capacidade do pole e as esporas (tamén denominados **palinomorfos**) para seren fosilizados. Os palinomorfos poden ser transportados polo vento, ou a través doutros vectores como os animais, e depositados sobre diferentes materiais. Estes microfósiles sedimentados ao longo do tempo experimentan procesos de fosilización da súa exina de maneira que se pode extraer, datar e identificar o pole dun determinado material e deducir así como era a vexetación no pasado.

Este feito ten importancia biolóxica en si mesmo dado que diso se poden deducir multitude de parámetros como a evolución vexetal, extincións de especies vexetais e todos aqueles aspectos relacionados coa bioxeografía histórica das plantas (xeobotánica ou fitoxeografía). Ademais pódense inferir outras características da paisaxe que, en conxunción con outras disciplinas (arqueozooloxía, paleoantropoloxía, paleobotánica) permite a reconstrución de ambientes fósiles en distintos planos.

De feito a paleoclimatoloxía emprega a paleopalinoloxía como ferramenta frecuentemente. Este uso débese a que as especies vexetais manteñen óptimos ambientais baixo distintas circunstancias climáticas. Unha simplificación do mecanismo indutivo que se emprega para a reconstrución climática é o seguinte: se unha especie que hoxe é típica de ambientes fríos e húmidos áchase  depositada en materiais dunha determinada época do pasado podemos inferir que o clima durante ese período era frío e húmido. Por suposto o proceso de interpretación da ecoloxía de ambientes pasados non é tan simple, e débense considerar numerosos aspectos como a interacción entre as diferentes especies dentro dunha comunidade vexetal, a amplitude ecolóxica dos taxons, etc.

Algunhas das fontes de pole fósil máis frecuentes, especialmente en latitudes medias do planeta, son as turbeiras, ambientes lacustres ou zonas húmidas. A conservación do pole pasa por manter condicións de anoxia (ausencia de oxíxeno) de maneira constante, de modo que a preservación óptima do pole dase en ambientes pouco expostos á erosión e oxixenación. Por iso, as turbeiras e demais espazos lacustres móstranse especialmente útiles neste aspecto. Por outra parte, neste tipo de concas de depósito o material sedimentado faino de maneira secuencial, de modo que se poden extraer sondaxes coherentes no tempo, nos que a base sexa máis antiga que a zona superior. Se se realizan análises polínicos de mostras consecuentes nunha sondaxe destas características, e ademais se realizan datacións absolutas, pódense obter curvas de cambio vexetal ao longo dun período concreto e por tanto secuencias de cambio climático ao longo de dito período.

A paleopalinoloxía converteuse nunha disciplina que serve de grande apoio a outras áreas de estudo paleontolóxicas para a dedución de resultados paleoambientais. Úsase tamén en arqueoloxía.

## Galería 

Image:Helianthus annuus pollen 1.jpg|Grans de pole de *Helianthus annuus* (microscopía electrónica)
Image:Malva sylvestris1-1.jpg|Gran de pole de *Malva sylvestris*
Image:Epilobium angust1-4.jpg|*Epilobium angustifolium*, os grans de pole do epilobio presenta tres poros (pole triporado ou triaperturado)
Image:Pollen Ricinus communis sanguineus.jpg|*Ricinus communis*, grans tricolpados (presenta tres sucos -*colpi*- que premiten recoñocer este tipo polínico)
Image:Lilium auratum - pollen.jpg|*Lilium auratum* (pole monoaperturado)

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Bignot, G. (1988[1982]): *Los microfósiles*. Madrid: Editorial Paraninfo, S. A. ISBN 84-283-1595-7.
* Jansonius, J. & McGregor, D. C. (1996): *Palynology: principes and applications*. Salt Lake City, Utah: American Association of Stratigraphic Palynologists, 1287 p.
* Moore, P. D.; Webb, J. A. & Collinson, M. E. (1991): *Pollen Analysis*, 2ª ed. Oxford: Blackwell Scientific Publications.  ISBN 0-632-02176-4.
* Sémah A.-M. & J. Renault-miskovsky(2004): ''L'évolution de la végétation depuis deux millions d'années*. París: Éditions Errance, ISBN 978-2-8777-2278-0, 318 p.
* Traverse, A. (1988): *Paleopalynology''. Boston: Unwin Hyman Ltd. ISBN 0-04-561001-0.

### Ligazóns externas 
* European pollen database. Contén resultados de multitude de xacementos palinolócicos en toda Europa, así como ligazóns con outras urls relacionadas. Existen as homólogas para: África, América Latina e Norteamérica. Reúne o esforzo de centos de investigadores en todas as súas versións continentais.
* Catálogo de imaxes de pole e esporas da Universidade de Arizona. Mostra de forma gratuíta imaxes de grans de pole e esporas tomadas tanto co microscopio óptico como no electrónico por parte de diferentes universidades. Fundamentalmente trátase de taxons do hemisferio norte. Contén varias ligazóns a outras páxinas relacionadas con paleopalinoloxía de distintas universidades e centros de investigación.
* PalDat, excelente base de datos da Universidade de Viena con imaxes asociadas, aínda que a maioría son de microscopía elctrónica.
* Asociación de palinológos de lengua española (APLE). Web institucional coa información referente a esta  asociación.