open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Cátedra

[miniatura|227x227px|Cátedra episcopal construída en estilo [Neoclasicismo|neoclásico, Igrexa Principal da Administración de Campos, no Brasil.]]
Unha **cátedra** (do latín *cathĕdra*, á súa vez do grego καθέδρα, "cadeira") é unha peza de mobiliario que se configura nun asento de espaldar alto, poltrona ou trono, que vén dos tempos anteriores ó gótico, aínda que o seu uso se popularizara nesa época, e que servía para que as persoas máis ilustres sentasen nela, que podía ser cuberto por un baldaquino e ser colocado nun local estrado ou máis elevado dun recinto público onde podía ser vista á distancia.

## Cristianismo 
No cristianismo, a cátedra é o símbolo do maxisterio episcopal e da alta autoridade eclesiástica. Desta acepción xorde a expresión latina *ex cathedra*, que denota unha manifestación feita a partir da autoridade revisada pola cátedra.

A denominación de igrexa catedral a un templo católico é atribuída en razón de alí se sentar o bispo na súa cátedra.

## Ensino superior 
Por extensión de sentido, tamén se denomina cátedra a posición do profesor dunha institución de ensino superior ou universidade que ten carácter contratual permanente, destinada ó ensino e investigación nunha determinada disciplina científica nunha universidade e á coordinación dese ensino e investigación. O profesor universitario medieval ensinaba sentado na cátedra colocada nun plano superior.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Cátedra universitaria
* Cátedra de ensino secundario
### Ligazóns externas 
*"Cathedra", *Catholic Encyclopedia*
*"Cathedra Petri", *Catholic Encyclopedia*
Juanita Castro

**Juana de la Caridad** "**Juanita**" **Castro Ruz**, nada en Birán (provincia de Holguín) o 6 de maio de 1933, é unha activista cubana, irmá de Fidel e Raúl Castro, ámbolos dous presidentes de Cuba. Despois de colaborar coa Axencia de Intelixencia Central en Cuba, viviu nos Estados Unidos dende 1964.

## Traxectoria 
Naceu preto de Mayarí, a cuarta filla de Ángel Castro Argiz e Lina Ruz González, e ten tres irmáns —Ramón, Fidel, e Raúl— e tres irmás —Angelita, Enma, e Agustina-. Lina Ruz González era a cociñeira de Ángel Castro; estaba casado con outra muller durante o nacemento de Juanita. Tamén ten seis medio irmáns: Lidia, Pedro Emilio, Manuel, Antonia, e Georgina, que foron criados pola primeira muller de Ángel Castro, María Luisa Argota, e Martín Castro, fillo que tivo Ángel coa mulata Generosa Batista.

## Política 
Juanita Castro foi activa na revolución cubana, comprando armas para o Movemento do 26 de xullo durante a súa campaña contra Fulgencio Batista. En 1958 viaxou ós Estados Unidos para recadar fondos para apoiar o movemento insurxente. Despois da revolución Juanita sentiuse traizoada pola influencia crecente dos&nbsp;comunistas no goberno cubano. Comezou a colaborar coa CIA en actividades contra o goberno cubano e finalmente deixou Cuba para instalarse en Miami, onde foi propietaria dunha farmacia e dende onde se pronunciou en numerosas ocasións contra o goberno de seu irmán Fidel.

## Notas
A xungla do asfalto

***A xungla do asfalto*** (en inglés ***The Asphalt Jungle***) é un filme estadounidense de 1950 dirixido por John Huston e protagonizado por Sterling Hayden e Jean Hagen. Está considerado un clásico do cinema negro.

Foi emitido na TVG o 10 de abril de 1991.

## Argumento 
Un ladrón de fama lendaria como planificador, Erwin *"Doc"* Riedenschneider (Sam Jaffe), deixa a prisión baixo liberdade condicional. Para o seu próximo roubo busca a complicidade nun avogado corrupto, Alonzo Emmerich (Louis Calhern), quen comprará en efectivo o total do roubo. O botín pode chegar ao millón de dólares. *Doc* reúne un grupo de criminais experimentados composto por un corretor de apostas, Cobby (Marc Lawrence) que fará de coordinador; Louis Ciavelli (Anthony Caruso), dinamiteiro de caixas fortes; Gus Minissi (James Whitmore), dono dun pequeno bar que fará de condutor; e Dix Handley (Sterling Hayden), granxeiro arruinado pola Gran Depresión, que actuará de escolta.

O plan consiste en roubar pola noite unha xoiaría. O grupo de delicuentes comeza o roubo planeado meticulosamente, mais finalmente a explosión provoca que varias alarmas de negocios próximos comecen a funcionar, atraendo a presenza da policía antes do esperado. Un garde de seguridade decide revisar todos os locais, e cando entra na xoiaría é golpeado por Dix. O garda, esvaecido, deixa caer a súa arma, que se dispara ferindo a Ciavelli. Os bandidos foxen levando con eles o botín e a Ciavelli.

*Doc* e Dix chegan co botín onde Emmerich, mais néganse a entregarllo porque xa sospeitaban que o avogado pensaba traizoalos, quedando con todo e fuxindo coa súa amante Angela Phinlay (Marilyn Monroe) a Europa.

## Elenco 
* Sterling Hayden como Dix Handley
* Louis Calhern como Alonzo D. Emmerich
* Jean Hagen como Doll Conovan
* James Whitmore como Gus Minissi
* Sam Jaffe como "Doc" Erwin Riedenschneider
* John McIntire como comisario de policía Hardy
* Marc Lawrence como Cobby
* Barry Kelley como Tenente Ditrich
* Anthony Caruso como Louis Ciavelli

* Teresa Celli como Maria Ciavelli, esposa de Louis
* Marilyn Monroe como Angela Phinlay
* William "Wee Willie" Davis como Timmons
* Dorothy Tree como May Emmerich, doente esposa de Alonzo Emmerich
* Brad Dexter como Bob Brannom
* John Maxwell como Dr. Swanson
* Frank Cady como dependente nocturno

## Principais premios e candidaturas 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Crítica
A Calle, Sergude, Carral

**A Calle** é un lugar da parroquia de Sergude no concello coruñés de Carral na comarca da Coruña. Tiña  habitantes no ano 2016 segundo datos do INE dos cales 41 eran homes e 36 eran mulleres.

## Lugares e parroquias
### Lugares de Sergude 
### Parroquias de Carral
## Notas
San Xián, Sergude, Carral

**San Xián** é un lugar da parroquia de Sergude no concello coruñés de Carral na comarca da Coruña. Segundo o INE en 2016  tiña sete habitantes (dous homes e cinco mulleres).
## Toponimia
O topónimo **San Xián** é un haxiotopónimo. Débese á presenza no lugar da igrexa de San Xián de Sergude.

## Lugares e parroquias
### Lugares de Sergude 
### Parroquias de Carral
## Notas
María Dolores Seijas Soto

**María Dolores Seijas Soto** (Lugo) é unha escritora galega en lingua castelá.

## Biografía 
Nada en Lugo e funcionaria da Deputación Provincial, publicou o seu primeiro libro, *El maestro de Zaín*, no ano 2009. O libro fala sobre o seu avó, Luis Soto Menor, inspector xefe de primeiro ensino en Lugo, o cal acaba sendo apartado das súas funcións coa chegada do franquismo. No ano 2017 publica a súa segunda novela, *Requiem*. A orixe desta novela está nunha viaxe que a autora realiza a Polonia, onde comenza a interesarse sobre a súa historia, particularmente na matanza de Jedwabne, localidade ao sur do país onde o 10 de xuño de 1941 foron asasinados 1&nbsp;680 xudeus. No ano 2024 publicou a súa terceira novela da man da editorial Mirahadas. Nesta novela fai unha incursión polo mundo da pintura e o exotismo de Papúa-Nova Guinea.

## Obras 
### Novelas 
* *El maestro de Zaín* (Libertarias, 2009)
* *Réquiem* (Punto Rojo, 2017)
* *Nauru* (Mirahadas, 2024)

## Notas
Matthew Yglesias

**Matthew Yglesias**, nado o 18 de maio de 1981, é un xornalista e blogueiro estadounidense especializado en economía e política, maioritariamente dende unha perspectiva socioliberal e progresista. Yglesias escribiu columnas e artigos para medios como *The American Prospect*, *The Atlantic* e *Slate*. É columnista e editor de Vox, páxina web de *Vox* Media que cofundou en 2014.

## Traxectoria 
O seu pai, Rafael Yglesias, é guionista e novelista. Os seus avós paternos foron os novelistas José Yglesias e Helen Bassine. O seu avó paterno era de ascendencia galego-cubana; os seus outros tres avós eran xudeus con orixes en Europa Oriental.

Yglesias realizou os seus estudos secundarios na Dalton School de Nova York e os seus estudos universitarios de filosofía en Harvard, onde se graduó *magna cum laude.* Foi editor en xefe do xornal semanal *The Harvard Independent*.

## Notas
Ricardo Portela Pazos

**Ricardo Portela Pazos**, nado en Rebordelo (Cerdedo-Cotobade) o 6 de maio de 1878, foi un mestre e xornalista galego.

## Traxectoria 
Foi mestre interino da Escola de Nenos do Centro de Vigo en 1903 e despois en Bueu. Foi nomeado fiscal de Bueu en marzo de 1912. En Bueu dirixiu o periódico *El Adelanto* (1912-1913). Foi nomeado mestre interino de Salvaterra de Miño en 1915, mestre de Trasmañó en 1918, As Chás, e Pazos (Borela) en 1928. Colaborou en *El Compostelano*.

## Vida persoal 
Casou con Avelina Pais Pazos. É avó do gaiteiro Ricardo Emilio Avelino Portela Bouzas.

## Notas
José Yglesias

**José Yglesias**, nado en Ybor City (Tampa, Florida) o 29 de novembro de 1919 e finado en Nova York o 7 de novembro de 1995, foi un escritor e xornalista estadounidense.

## Biografía 
Yglesias naceu no seo dunha familia cubana de orixe galega.

Trasladouse a Nova York en 1936 e serviu na mariña dos Estados Unidos durante a segunda guerra mundial. Estudou no Black Mountain College, aínda que non se graduó. Foi crítico de cine no xornal *The Daily Worker.* Ademais de en Nova York City viviu tamén na poboación de North Brooklin, no estado de Maine. Entre 1953 e 1963 traballou como executivo na compañía farmacéutica Merck Sharp and Dohme. Despois de publicar o seu primeiro libro *A Wake in Ybor City*, tanto el como a súa esposa, a novelista Helen Yglesias, dedicáronse á escritura profesionalmente, como tamén faría o seu fillo Rafael Yglesias no futuro, como novelista e guionista.

José Yglesias faleceu o 7 de novembro de 1995 no hospital Beth Israel de Nova York por mor dun cancro.

Publicou doce libros e moitos artigos para *The New Yorker*, *Esquire*, a revista do *The New York Times* entre outras publicacións periódicas.

## Obra 
* *A Wake in Ybor City* (1973), sobre os cubanos emigrados a Florida.
* *The Goodbye Land* (1967), sobre Galicia, o lugar de orixe do seu pai. 
* *In the Fist of the Revolution* (1968), unha visión intimista de Mayari, unha pequena poboación campesiña en Cuba, durante o goberno de Fidel Castro.
* *An Orderly Life* (1968)
* *Down There* (1970), trata sobre a vida da xente no Brasil, Cuba, Chile e o Perú.
* *The Truth About Them* (1971)
* *Double Double* (1974)
* *The Franco Years (1975)*, unha serie de entrevistas e reflexións a persoas que vivían en España baixo o réxime de Franco.
* *The Kill Price* (1976)
* *Home Again*
* *Tristan and the Hispanics* (1989), centrada na vida dun home que foi o máis famoso escritor latino americano da súa xeración.
* *Widower’s Walk* (1996)

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Estadounidenses de orixe galega
O Batán, Sumio, Carral

**O Batán** ou **Batán**.

Non consta no Nomenclátor de Galicia de 2003.

## Notas 
## Lugares e parroquias
### Lugares de Sumio 
### Parroquias de Carral
Os Casás, Vilaxuste, Portomarín

**Os Casás** é un lugar da parroquia de Vilaxuste, no concello lugués de Portomarín na comarca de Lugo.
 
O lugar dos Casás comunícase co resto da parroquia a través dun camiño veciñal denominada pista dos Casás. Polo lugar discorre o rego das Temprás, o cal nace en Lama Cabreira e desemboca no río que nesta zona se chama simplemente "río", e oficialmente denomínase río Lagoa, o que á súa vez é un afluente do río Ferreira, afluente este do río Miño. A economía do lugar está baseada na gandaría vacúa (principalmente de leite) e ovina.

## Lugares e parroquias 
### Lugares de Vilaxuste 
### Parroquias de Portomarín
Rafael Yglesias

**Rafael Yglesias**, nado en Manhattan (Nova York) o 12 de maio de 1954, é un novelista e guionista estadounidense. É coñecido polo seu traballo no filme de 1993 *Fearless*, no cal adaptou a súa propia novela para facer o guión.

## Traxectoria 
Os seus pais eran os novelistas José Yglesias (de orixe galega) e Helen Yglesias.  Asistiu á Horace Mann School e á Academia George Stevens en Blue Hill, Maine.

Casou con Margaret Joskow en 1977.  Os seus fillos son o xornalista Matthew Yglesias; e Nicholas, un novelista. A enfermidade e morte de Joskow  por mor dun cancro formaron a base da aclamada novela *A Happy Marriage*, que gañou o Premio do Libro de *Los Angeles Times* en 2009.  Casou con Donna Redel en 2013; separaron en 2014 e posteriormente divorciáronse.  Casou coa novelista Ann Packer e vive en Nova York.

## Obra 
* *Hide Fox, and All After*
* *The Work Is Innocent*
* *The Game Player*
* *Hot Properties*
* *Only Children*
* *The Murderer Next Door*
* *Fearless*
* ''Dr. Neruda's Cure for Evil*
* *A Happy Marriage*
* *The Wisdom of Perversity*
* *Fabulous at Fifty''

## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Páxina oficial 
*
Guntín, Sumio, Carral

**Guntín** é un lugar da parroquia de Sumio no concello coruñés de Carral na comarca da Coruña. Tiña 8 habitantes no ano 2016 segundo datos do INE dos cales 4 eran homes e 4 eran mulleres.

## Lugares e parroquias
### Lugares de Sumio 
### Parroquias de Carral
## Notas
Pousada, Sumio, Carral

**Pousada** é un lugar da parroquia de Sumio no concello coruñés de Carral na comarca da Coruña. Segundo o Instituto Galego de Estatística, en 2024 tiña 27 habitantes (14 homes e 13 mulleres), 2 menos ca en 2016.

## Notas 

## Lugares e parroquias
### Lugares de Sumio 
### Parroquias de Carral
O Rubieiro, Sumio, Carral

**O Rubieiro** é un lugar da parroquia de Sumio no concello coruñés de Carral na comarca da Coruña. Segundo o INE en 2016 tiña tres habitantes (un home e dúas mulleres).
## Patrimonio
Capela de San Pedro.

## Lugares e parroquias
### Lugares de Sumio 
### Parroquias de Carral
## Notas
Augustus Quirinus Rivinus

**Augustus Quirinus Rivinus**, tamén coñecido como **August Bachmann** ( 9 de decembro de 1652 – 20 de decembro de 1723) foi un médico, e botánico alemán.

Naceu en Leipzig, Alemaña, e estudou na Universidade de Leipzig (1669–1671), continuou os seus estudos na Universidade de Helmstedt. En 1677, comezou a ensinar medicamento en Lepzig e en 1691 postulouse para dúas cátedras, a de Fisiología e a de Botánica. En 1701 chegou a ser profesor de patoloxía e en 1719 profesor de terapéutica e decano permanente da Facultade de Medicina. Era tamén un estusiasta da astronomía e, cara ao final da súa vida, estaba case completamente cego por observar as manchas solares. Faleceu en Leipzig.

Na súa obra «Introductio generalis in rem herbariam» e tres libros adicionais relativos á clasificación das plantas *introduciu* varias innovacións importantes que foron a base para o traballo doutros botánicos, como Joseph Pitton de Tournefort e Carlos Linneo, entre outros.

Clasificou as plantas de acordo á estrutura da flor. Do mesmo xeito que John Ray usou claves dicotómicas que conducían primeiro aos grupos taxonómicos superiores, que o denominou *genus summum* das ordes de plantasordo, e logo aos grupos de categoría inferior. Xunto con Joseph Pitton de Tournefort foi o primeiro en aplicar a regra que os nomes de todas as especies do mesmo xénero deben comezar coa mesma palabra ou nome xenérico. Si un xénero presentaba máis dunha especie, entón o mombre das mesmas debían estar seguidos por unha pequena frase diagnóstica ou *differentia specifica*.

## Obras 
miniatura|414x414px|"Horminum tingitanum" (*Salvia tingitana*) extraída de *Ordo Plantarum*, 1690.
* *Introductio generalis in rem herbariam.* Lipsiae Leipzig: Typis Christoph. Güntheri, 1690. [8] + 39 p.
* *Ordo Plantarum qvae sunt Flore Irregulari Monopetalo.* Lipsiae: Typis Christoph. Fleischeri, 1690. 22 + [4] p. + 124 tab.
* *Ordo Plantarum qvae sunt Flore Irregulari Tetrapetalo.* Lipsiae: Typis Christoph. Fleischeri, 1691. [6] + 20 + [4] p. + 121 tab.
* *Ordo Plantarum qvae sunt Flore Irregulari Pentapetalo.* Lipsiae: Typis Joh. Heinrici Richteri, 1699. [6] + 28 + [4] p. + 139 tab.
* *D.A.Q.R. ad celeberrimum virum dominum Johan.* *Rajum... Epistola* Lipsiae: Prostat apud Davidem Fleisherum, 1694. 24 p.
* *Censura medicamentorum officinalium.* Lipsiae, J. Fritsch, 1701

## Honras 
### Epónimos asociados 
* Ligamento de Rivino: unha porción da membrana timpánica
* (Apiaceae) *Athamanta* *riviniana* Host ex Steud.
* (Apiaceae) *Libanotis* *riviniana* Scop.
* (Cunoniaceae) *Weinmannia* *riviniana* Engl.
* (Cunoniaceae) *Windmannia* *riviniana* Kuntze
* (Sapotaceae) *Lucuma* *riviniana* Steud.
* (Violaceae) *Viola riviniana* Rchb.: unha especie de violeta

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Koelbing, Huldrych M. (1970). «Bachmann, Augustus Quirinus». 1. Nova York: Charles Scribner's Sons.

### Outros artigos 
* Historia da botánica
### Ligazóns externas
* «Augustus Quirinus Rivinus». *Índice Internacional de Nomes das Plantas* (IPNI). Real Xardín Botánico de Kew, Herbario da Universidade de Harvard e Herbario nacional Australiano (eds.).
Bureau Veritas

miniatura|dereita|ISO 9001
**Bureau Veritas** é unha sociedade de servizos de seguridade, calidade, avaliación de riscos e certificacións. Foi fundada en Anveres en 1828 (Bélxica) como sociedade de clasificación de buques, a súa sede está en Francia.

## Notas 
## Véxase tamén
### Ligazóns externas
Ana Becciu

**Ana María Becciu**, nada en Buenos Aires o 20 de xullo de 1948, é unha poeta, profesora, e tradutora arxentina.

## Traxectoria 
Estudou Letras na Universidade Católica Arxentina, onde obtivo o título de profesora en letras en 1972. En 1976 deixou Arxentina e viviu en Barcelona primeiro e máis tarde París, onde proseguiu os seus estudos na Universidade Central de Barcelona e na Sorbona (París VII). Traballou como tradutora supernumeraria nalgúns organismos do sistema das Nacións Unidas. Ademais é tradutora literaria de autores como Chester Himes, Djuna Barnes, Allen Ginsberg, Tennessee Williams, Mary McCarthy, Valerie Solanas, Nadia Fusini, Alberto Manguel, Pascal Quignard, Patricia Runfola ou Nathalie Sarraute.

Desde 2002 reside en Francia.
Pertence á Asociación internacional de escritores (PEN).

Encargouse da compilación da obra do poeta arxentina Alejandra Pizarnik que foi publicada pola Editorial Lumen (Random House Mondadori) de Barcelona en tres volumes, Poesía, Prosa e Diarios, entre 2000 e 2002.

## Obra 
; como autora
* *Como quien acecha* (Editorial de la Flor, 1973)
* *Por ocuparse de ausencias* (Último Reino, 1982)
* *Ronda de noche* (Neuaufl, 1999)
* *La visita y otros libros* (Bugrera, 2007)
; como editora e investigadora
* Jorge Manrique: *Poesías completas* (1974)
* Julio Cortázar: *Algunos pameos y otros prosemas* (2000)
* Alejandra Pizarnik: *In einem Anfang war die Liebe Gewalt.* *Tagebücher* (2007)

## Notas 
## Véxase tamén
### Bibliografía 
* Díaz, Gwendolyn (2007): *Women and Power in Argentine Literature. *Stories, Interviews and Critical Essays. University of Texas Press, Austin TX , ISBN 978-0-292-71649-0 (*Texas Pan-American Literature in Translation Series*)
* Rodríguez Gutiérrez, Milena (2009): *Poetas transatlánticas: hispanoamericanas na España de hoxe. *Cristina Peri Rossi, Ana Becciu, Isel Rivero. En: *Anais de Literatura Hispanoamericana.* 38, 2009, pp.&nbsp;111–133, online (PDF; 132 kB)
Carmen Fariña

**Carmen Fariña**, nada co apelido **Guillén** o 5 de abril de 1943, en Brooklyn, Nova York, é a reitora das Escolas da Cidade de Nova York e xefa do Departamento de Educación. O anuncio da súa elección por parte do alcalde Bill de Blasio produciuse o 30 de decembro de 2013. É a primeira reitora das Escolas de Nova York que conta con experiencia previa en supervisión de escolas dende Rudy Crew.

Foi a primeira persoa na súa familia que estudou na universidade. É graduada en ciencias pola Universidade de Nova York e fixo tres mestrías: Brooklyn College (Educación bilingüe), Universidade de Fordham (Gifted/Arts Education) e Universidade Pace (Administración e Supervisión).

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Estadounidenses de orixe galega
Kimmie Meissner

**Kimberly Claire** "**Kimmie**" **Meissner**, nada o 4 de outubro de 1989, é un patinadora artística sobre xeo. Foi campioa do mundo en 2006, campioa dos Catro Continentes no 2007 e campioa dos Estados Unidos en 2007. É a primeira estadounidense e a primeira muller en conseguir simultaneamente os tres títulos.

No 2005, Meissner converteuse na segunda estadounidense en realizar un triplo salto Axel nunha competición nacional. Foi membro do equipo olímpico nos Xogos Olímpicos de Inverno de 2006 e foi a deportista estadounidense máis nova en competir neses xogos. Rematou sexta na clasificación olímpica e gañou o campionato do mundo o mes seguinte.

## Traxectoria 
Kimberly Meissner, alcumada "Kimmie", naceu en Towson, Maryland, filla de Judy (Roth) e Paul Meissner. É a máis nova de catro irmáns e a única rapaza. É católica. Os seus bisavós maternos, Paulina e Emmanuel Novo emigraron por separado dende España durante a década de 1920. O seu bisavó era un pescador galego.

## Notas
John A. Garcia

**John A. Garcia**, nado en Galicia en 1949,  é un emprendedor e filántropo estadounidense, fundador da empresa de videoxogos NovaLogic..

## Traxectoria 
Garcia naceu en Galicia mais marchou coa súa familia sendo neno para os Estados Unidos fuxindo da ditadura de Franco. Estudou na London Film School e tentou fundar unha industria do cinema nos Emiratos Árabes Unidos. Trasladouse a California e ingresou na compañía Datasoft, da que chegou a ser vicepresidente. En 1985 fundou Novalogic, da que foi presidente ata a súa venda no 2016 a THQ Nordic. Entre os videoxogos que lanzaron están a saga Comanche e as sucesivas entregas de Delta Force.

## Vida persoal 
É irmán do oncólogo Francisco Garcia-Moreno e pai de dous fillos.
## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Estadounidenses de orixe galega
### Ligazóns externas 
* John A. García, o galego que creou o videoxogo Delta Force
Renée Estevez

**Renée Pilar Estevez**, nada o 2 de abril de 1967, é unha actriz e escritora estadounidense de ascendencia galega.

## Traxectoria 
Estevez naceu na cidade de Nova York, sendo a cuarta de catro irmáns e a única filla de Janet (nada como Templeton) e do actor Martin Sheen (nado Ramón Estevez). O seu pai é de orixe irlandesa e galega. Os seus tres irmáns son os actores Emilio Estevez, Ramon Estevez e Charlie Sheen (nado como Carlos Estevez). O seu home, Jason Thomas Federico, foi golfista profesional e é un chef de Nova York. Coñecéronse na California Culinary Academy, e casaron o 11 de outubro de 1997.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Estadounidenses de orixe galega

### Ligazóns externas 
*
Ramon Estevez

**Ramón Luis Estevez**, nado en Nova York o 7 de agosto de 1963, tamén coñecido como **Ramón Sheen**, é un actor e director estadounidense que dirixe Estevez Sheen Productions.

## Traxectoria 
Estevez é o segundo dos catro fillos de Martin Sheen e a artista Janet Templeton. Os seus irmáns son os actores Emilio Estevez, Charlie Sheen, O seu pai é de orixe irlandesa e galega.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* 

### Outros artigos 
* Estadounidenses de orixe galega
Ulstein Group

**Ulstein Group** é unha empresa naval norueguesa adicada ao deseño, construción e mantemento de buques e equipamento naval.

En 2005 presentaron o deseño de buques con proa en X, dende entón levan vendidos máis de 100 deseños deste tipo de buques. Os seus deseños son construídos en España por Astilleros Gondán.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas
Emilio Estefan

**Emilio Estefan**, nado en Santiago de Cuba o 4 de marzo de 1953, é un músico e produtor cubano de ascendencia libanesa, galega e siria radicado nos Estados Unidos, gañador de 19 premios Grammy e cofundador do grupo musical Miami Sound Machine xunto á súa esposa, Gloria Estefan.

## Traxectoria 
Logo de deixar a súa Cuba natal co seu pai e recalar certo tempo en España, en 1968 mudáronse a Miami, nos Estados Unidos, onde ó comezo tivo que compartir un apartamento con quince membros da súa familia. Gañaba a vida facendo encargos ós seus veciños empregando un coche usado. Estefan logo comezou a traballar en concursos de beleza locais e en Bacardí, onde foi contratado para o departamento de correspondencia para despois promovelo ó departamento de mercadotecnia para Latinoamérica.

Con todo, as verdadeiras paixóns de Estefan sempre estiveron relacionadas coa música. Formou un grupo denominado "Miami Latin Boys". O grupo tivo éxito e empezou a recibir contratos para tocar en diversos eventos privados e en festas na zona de Miami. Nun dos eventos, Emilio coñeceu a Gloria Estefan, nese entón Gloria Fajardo, a quen ofreceu integrarse no grupo, renombrado como "Miami Sound Machine". O ingreso definitivo de Gloria na banda, na cal Emilio tocaba o acordeón, tivo lugar en 1977.

## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* 
### Outros artigos 
* Estadounidenses de orixe galega
STEX

**STEX** (acrónimo de **Space Technology Experiments**) foi un satélite artificial dos Estados Unidos lanzado o 3 de outubro de 1998 mediante un foguete Taurus desde a Base Vandenberg da Forza Aérea para probar novas tecnoloxías no espazo.

## Características 
STEX levaba ata 29 novas tecnoloxías a bordo para ser probadas no espazo coa finalidade última de abaratar e simplificar futuras misións. Entre elas atopábanse motores eléctricos de efecto Hall alimentados por xenon, unha grabadora de estado sólido de 51 Gb de capacidade, baterías de hidruro de níquel de alta densidade deseñadas para durar máis e proporcionar máis enerxía con menos peso e ATEx (Advanced Tether Experiment), un experimento para estender cables de gran lonxitude no espazo, que non funcionou tal como estaba pensado. Probáronse tamén paneis solares de alta eficiencia.

O satélite estaba formado por un corpo principal con paneis solares estendéndose a partir del. Estabilizábase nos tres eixos e o coñecemento da súa posición facíase grazas a un seguidor de estrelas. Aínda que estaba deseñado para funcionar durante dous anos, foi apagado en xuño de 1999 debido á degradación dos seus paneis solares convencionais.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos
*Taurus
Aeroporto internacional de Incheon

O **aeroporto internacional de Incheon** , tamén coñecido como **aeroporto internacional de Seúl-Incheon**, é o aeroporto máis grande de Corea do Sur e un dos máis concorridos do mundo. Dende o ano 2005 vén sendo considerado o mellor aeroporto do mundo por Airports Council International. Tamén foi elixido o aeroporto máis limpo e o que ten o mellor tránsito internacional do mundo por Skytrax.

O aeroporto ten campo de golf, spa, habitacións de descanso privadas, unha pista de patinaxe sobre xeo, un casino, xardíns interiores e un museo sobre a cultura coreana. As autoridades do aeroporto afirman que de media as chegadas e saídas duran 19 e 12 minutos, respectivamente, en comparación coa media mundial de 60 e 45 minutos, converténdoo nun dos aeroportos máis rápidos do mundo á hora de operar.

O aeroporto inaugurouse o 29 de marzo de 2001 para substituír o antigo aeroporto internacional de Gimpo que a día de hoxe opera principalmente voos domésticos e voos de enlace ás principais cidades da zona, como Tokyo, Osaca, Pequín, Shanghai e Taipei.

Está situado ao oeste do centro de Incheon, nunha área creada artificialmente entre as illas de Yeongjong e Yongyu. As dúas illas estaba orixinalmente separadas por mar pouco profundo.

## Aeroliñas e destinos
### Pasaxeiros
### Carga
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Web do aeroporto

## Notas
Method Man

**Clifford Smith**, máis coñecido polo seu nome artístico **Method Man**, nado en Long Island o 2 de marzo de 1971, é un rapeiro, actor e produtor estadounidense. Method é membro do grupo Wu-Tang Clan e apareceu en películas e series como *CSI*, *How High*, *The Wire*, *Garden State*, *Soul Catch* e *Luke Cage* e en xogos como *Def Jam: Fight for NY*, entre outros.

## Discografía 
* 1994: *Tical*
* 1998: *Tical 2000: Judgement Day*
* 2004: *Tical 0: The Prequel*
* 2006: *4:21... The Day After*
* 2015: *The Meth Lab*
* 2017: *Meth Lab II: The Lithium*

## Notas
Siemens Gamesa

**Siemens Gamesa Renewable Energy** é unha multinacional hispano-alemá de novas tecnoloxías adicada á enerxía eólica, propiedade de Siemens Energy. A compañía cotizou en bolsa dende o 31 de outubro de 2000, integrouse no selectivo español Ibex 35 o 24 de abril de 2001, deixando finalmente de cotizar o 7 de febreiro de 2023 logo da integración con Siemens Energy. Ten a súa sede central no Parque Científico e Tecnolóxico de Biscaia, en Zamudio. En España, a compañía ten instalacións en Madrid e Sarriguren (Navarra). Na Cidade da Innovación de Sarriguren en Navarra está a Oficina Comercial de Servizos.

Conta con tres unidades de negocio: *Onshore*, *Offshore* e Servizos. A empresa realiza produtos innovadores e recoñecidos e ten máis de 90 GW instalados en todo o mundo. En 2012 contaba con 27&nbsp;000 empregados en todo o mundo.

## Notas 
## Véxase tamén
Álbum da JAE

O ***Álbum da JAE*** é un proxecto en liña do Consello da Cultura Galega, que botou a andar no ano 2007, co gallo do centenario da fundación da Junta para Ampliación de Estudios e Investigaciones Científicas (JAE).
## Autoría 
Os autores dos textos son Antón Costa Rico, Xosé Ramón Fandiño, Ricardo Gurriarán e Aurora Marco.
## Listaxe das personalidades con entrada de seu no álbum 

Castelao
Antonio Baltar
María Barbeito
Fermín Bouza-Brey
Fernando Calvet Prats
José Casares Gil
Aniceto Charro Arias
Evaristo Correa Calderón
Pedro Couceiro
María Victoria Díaz Riva
Manuel Díaz Rozas
Rafael Dieste
Elisa e Jimena Fernández de la Vega
Xosé Filgueira Valverde
Cruz Gallástegui
José García-Blanco
Gonzalo Gurriarán
José Gutiérrez del Arroyo
Luís Iglesias Iglesias
Sara Leirós Fernández
Florentino López Cuevillas
Carmen López-Cortón
José Pérez López-Villamil
Eloy Luís André
Maruxa Mallo
Juan Martín Sauras
Manuel Martínez-Risco
Sofía Novoa
Roberto Nóvoa
Alejandro Otero
Paz Parada Pumar
Isidro Parga Pondal
Marcelino Pedreira
Vicente Risco
Ramón Rodríguez Somoza
Ernesto Seijo Espiñeira
Luciano Seoane
Ramón Sobrino Buhigas
Emilio Sotelo Rey
Paulino Suárez
Bibiano Fernández Osorio-Tafall
Ramón María Tenreiro
Olimpia Valencia
Manuel Varela Radío
Salvador Velayos Hermida
Eduardo Vincenti Reguera
Xoán Vicente Viqueira

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
*  e  (2013). *Recuperación da documentación e memoria do movemento feminista organizado en Galicia*. p.&nbsp;24. CCG. ISBN 978-84-92923-45-8.

### Outros artigos 
* *Álbum de Galicia*
* *Álbum de Mulleres*
* *Álbum da Ciencia*
* *Álbum da Emigración*

### Ligazóns externas 
* *Álbum da JAE* Consello da Cultura Galega.
Djuna Barnes

**Djuna Barnes**, nada en Cornwall-on-Hudson (Nova York) o 12 de xuño de 1892 e finada en Nova York o 18 de xuño de 1982, foi unha escritora estadounidense.

## Traxectoria
Naceu en Cornwall-on-Hudson, unha colonia de artistas de Nova York. Os seus pais, Henry Budington Barnes e Elizabeth Chappel, estudaran violín en Inglaterra antes de casar e divorciáronse en 1913. O seu pai e a súa avoa transmitíronlle un grande aprecio pola arte (o fogar dos Barnes era constantemente frecuentado por grandes artistas como Jack London e Franz Liszt). Non tivo unha educación formal porque o seu pai cría que o sistema público era inadecuado, e por tanto sentía que o ensino no fogar era moito máis beneficiosa. Con 20 anos e mentres estudaba no instituto, comezou a súa carreira como reporteira e ilustradora para o *Brooklyn Eagle.* A súa nai e a súa avoa encargáronse da súa educación.

Aos 16 anos foi violada, parece ser que por un veciño e co consentimento do seu pai, ou posiblemente polo seu pai mesmo. Mencionou este feito de forma lateral na súa primeira novela *Ryder*, e máis directamente na súa obra *Antiphon.* As referencias sexuais explícitas na correspondencia coa súa avoa, coa cal compartiu cama durante anos, suxiren o incesto, pero a avoa Zelda que facía corenta anos que morrera cando se escribiu a obra, quedou fóra das súas acusacións.

Pasou unha longa tempada en París onde levou unha vida bohemia en plena eclosión das vangardas; e percorreu Europa. Os seus últimos 40 anos recluíuse en Nova York. Entre as súas amizades, destacan nomes como Ezra Pound, James Joyce, Gertrude Stein, Robert McAlmon, Natalie Barney, Peggy Guggenheim, Kay Boyle, Eugenio Montale, Elsa von Freytag-Loringhoven ou Janet Flanner en París e E. E. Cummings nos Estados Unidos.

Muller rebelde, desexosa de probar calquera experiencia nova e transgresora da moral burguesa, da política e das convencións artísticas, plasmou a súa vida nas súas obras, nas que aparecen o inconsciente, o onirismo, o lesbianismo, a transgresión e a fascinación.

## Obra 
* *The Book of Repulsive Women: 8 Rhythms and 5 Drawings* (1915)
* *Three from the Earth* (teatro, 1919)
* *Kurzy from the Sexa* (teatro, 1920)
* *An Irish Triangle* (teatro, 1921)
* *She Tells Her Daughter* (teatro, 1923)
* *A Book* (1923) 
* *Ladies Almanack showing their Signs and their Tides; their Moons and their Changes; the Seasons as it is with them; their Eclipses and Equinoxes; as well as a full Record of diurnal and nocturnal Distempers, written & illustrated by a lady of fashion* (1928) 
* *Ryder* (1928)
* *A Night Among the Horses* (1929)
* *Nightwood* (1936) 
* *The Antiphon* (teatro, 1958)
*  *Spillway* (1962) 
* *Selected Works* (1962) 
* *Vagaries Malicieux* (1974) 
* *Creatures in an Alphabet* (1982) 
* *Smoke and Other Early Stories* (1982) 
* * I Could Never Be Lonely without a Husband: Interviews by Djuna Barnes* (1987)
* ''Djuna Barnes's New York* (1989)
* * At the Roots of the Stars: The Short Plays *(1995)
* *Poe's Mother: Selected Drawings* (1996) 
* *Collected Stories of Djuna Barnes'' (1996)
Aeroporto de Dortmund

O **aeroporto de Dortmund**  é un aeroporto internacional menor situado a 10 quilómetros ao leste de Dortmund, en Renania do Norte-Westfalia. Serve ao leste da área do Rin-Ruhr, a aglomeración urbana máis grande de Alemaña, e é usado principalmente por aeroliñas de baixo custo e para voos chárter a destinos de lecer. No ano 2016 pasaron polas súas instalacións un total de 1 918 843 pasaxeiros.

## Aeroliñas e destinos
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Web do aeroporto

## Notas
Ivan Quintans

**Ivan Quintans**, nado o 15 de outubro de 1989 en Schaan, é un futbolista de Liechtenstein que xoga de lateral esquerdo no FC Buchs de Suíza.

## Traxectoria 
Naceu en Schaan, localidade de Liechtenstein, sendo fillo dun galego de Olveiroa, Dumbría, e dunha croata.

Criouse futbolisticamente na canteira do FC Vaduz, pasando logo ao FC Schaan, co que debutou como sénior. Despois de tres anos nese equipo pasou polo USV Eschen/Mauren, antes de chegar en 2011 ao FC Balzers, onde militou ata 2016. Despois dun breve período xogando no Chur 97 regresou nese mesmo 2016 ao USV Eschen/Mauren, onde xogou ata 2020, cando fichou polo FC Buchs.

### Selección nacional 
Foi internacional coa selección de fútbol de Liechtenstein en 31 ocasións. Fixo o seu debut co equipo nacional nun amigábel contra Hungría o 11 de novembro de 2011 e disputou o seu último encontro internacional sete anos e oito días despois, nun partido da Liga das Nacións da UEFA contra Armenia.

## Notas
Kevin Bua

**Kevin Bua Roman**, nado o 11 de agosto de 1993 en Xenebra, é un futbolista profesional suízo&nbsp;de ascendencia galega que xoga como centrocampista para o&nbsp;CD Leganés&nbsp;da Liga SmartBank.

## Traxectoria 
É fillo dun galego e unha zamorana. Seu pai, Ángel Búa, xogara no filial do Celta de Vigo ata que xunto con seus pais colleu o camiño da emigración cara a Suíza. Alí traballou como condutor de autobuses en Xenebra, onde naceu Kevin.

Comezou a formarse como futbolista dende os 14 anos co Servette FC, Étoile Carouge FC, FC Plan-les-Ouates (onde o adestrador era seu pai), FC Lancy-Sports e co FC Vernier, até que finalmente en 2013 debutou como futbolista profesional co Servette FC na Challenge League, xogando 51 partidos de liga e 4 de copa, cun total de seis goles. Logo de dúas tempadas fichou polo FC Zürich, para xogar na Super Liga suíza, disputando un total de 30 partidos de liga na súa primeira tempada no club. Co descenso do Zürich a final de tempada, o FC Basilea aproveitou a oportunidade de fichar a Kevin Bua. En xaneiro de 2017 anotou o seu primeiro gol co club.

## Notas
O home tranquilo

***O home tranquilo*** (en ) é un filme estadounidense de 1952. O filme gañou dous premios Oscar, ao mellor director e á mellor fotografía en cor e tivo outras cinco candidaturas: mellor filme, mellor guión, mellor actor secundario (Victor McLaglen), mellor dirección artística e mellor son.

En 2013 o filme foi considerado "cultural, histórica e esteticamente significativo" pola Biblioteca do Congreso dos Estados Unidos de América e seleccionado para a súa preservación no National Film Registry.

Foi emitido na TVG o 24 de maio de 1986.

## Argumento 
miniatura|esquerda|Sean e Mary Kate
Sean Thornton (John Wayne) é un "home tranquilo e pacífico" que con trinta e tantos anos regresa á localidade de Innisfree, na súa Irlanda natal, de onde saíu con 12 anos cara aos Estados Unidos. Dáse de conta axiña de que a vida entre os habitantes de Innisfree non é tan idílica como espera, xa que o temperamento irlandés e as regras que rexen esa sociedade lle son descoñecidas. Ao chegar, decide mercar a súa casa natal e os terreos que a rodean, mais choca cos intereses de Willy Danaher, un matón temido no lugar. Asemade, Sean Thornton fíxase nunha fermosa mais borrascosa muller chamada Mary Kate (Maureen O'Hara), quen resulta ser irmá de Willy Danaher.

## Elenco 
*John Wayne, como Sean Thornton	
*Maureen O'Hara, como Mary Kate Danaher	
*Barry Fitzgerald, como Michaleen Oge Flynn	
*Ward Bond, como pai Peter Lonergan	
*Victor McLaglen, como 'Red' Will Danaher	
*Mildred Natwick, como viúva Sarah Tillane	
*Francis Ford, como Dan Tobin	
*Eileen Crowe, como sra. Elizabeth Playfair	
*May Craig, como pescadora na estação	
*Arthur Shields, como rev. Playfair	
*Charles B. Fitzsimons, como Hugh Forbes 	
*James O'Hara, como pai Paul	
*Sean McClory, como Owen Glynn	
*Jack MacGowran, como Ignatius Feeney
*Joseph O'Dea, como Molouney
*Eric Gorman, como Costello (maquinista)	
*Kevin Lawless, como foguista
*Paddy O'Donnell, como xefe da estación
*Ruth Clifford, como nai (sen acreditar)
*Pat O'Malley, como home no bar (sen acreditar)

## O machismo en *O home tranquilo* 
Contén unha escena que se recolle no estudo do machismo na historia do cinema.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Crosson, Seán e Rod Stoneman (2009). *The Quiet Man ... and Beyond: Reflections on a Classic Film, John Ford, and Ireland*. Liffey Press. . Includes chapters examining the film's use of language, style, landscape and Ford's connection more generally with Ireland.
* 
*  Narrative of the film's production.
### Ligazóns externas 
* *The Quiet Man* on Rotten Tomatoes
* *The Quiet Man* at Filmsite.org
* Quiet Man Movie Club
* The Quiet Man at Reel Classics
* *The Quiet Man* Cottage museum in Cong
* William C. Dowling, "John Ford's Festive Comedy: Ireland Imagined in *The Quiet Man*" 
* Dick Farrelly, songwriter: Lyrics
* *A Quiet Man Miscellany* Cork University Press 
* Dick Farrelly and 'The Isle of Innisfree'
Raúl Cabanas

**Raúl Cabanas**, nado en Galicia o 31 de marzo de 1986, é un futbolista galego-suízo. Xoga de centrocampista e o seu club dende o 2011 é o SC Young Fellows Juventus. É curmán do tamén xogador de fútbol Ricardo Cabanas.

## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
*football.ch profile
O delator

***O delator*** (en ) é un filme estadounidense de 1935 dirixido por John Ford. O filme está ambientado na guerra civil irlandesa de 1922. O guión, escrito por Dudley Nichols, baséase na novela homónima do seu primo Liam O'Flaherty, quen participou activamente na loita pola independencia de Irlanda. O filme gañou catro premios Óscar: mellor dirección (John Ford), mellor actor (Victor McLaglen), mellor guión (Dudley Nichols) e mellor música (Max Steiner).

Foi emitido na TVG o 5 de setembro de 2015.

## Argumento 
Dublín, década de 1920. Gypo entrega o seu mellor amigo, compañeiro do IRA, a cambio de vinte libras para unha pasaxe aos Estados Unidos para el e a súa moza. Ademais de ver o seu amigo morto, pasa a ser perseguido pola banda como traidor.

## Elenco 
miniatura|McLaglen e Grahame
* Victor McLaglen - "Gypo" Nolan
* Heather Angel - Mary McPhillip
* Preston Foster - Dan Gallagher
* Margot Grahame - Katie Madden
* Wallace Ford - Frankie McPhillip
* Una O'Connor - Mrs McPhillip
* J. M. Kerrigan - Terry
* Joe Sawyer - Bartly Mulholland (acreditado como Joseph Sauers)
* Neil Fitzgerald - Tommy Connor
* Donald Meek - Peter Mulligan
* D'Arcy Corrigan - The Blind Man
* Leo McCabe - Donahue
* Steve Pendleton - Dennis Daly (acreditado como Gaylord Pendleton)
* Francis Ford - "Judge" Flynn
* May Boley - Madame Betty

## Recoñecementos 
Graham Greene eloxiou o filme nun artigo para *The Spectator* en 1935 describíndoo como "un filme memorable", cuxa substancia supón "material soberbio para a pantalla". Greene destacou especialmente a interpretación de Victor McLaglen, indicando que "nunca tivera unha actuación máis talentosa".

### Premios 
## Notas 
## Véxase tamén
Quanah Parker

**Quanah Parker** (en comanche: *kwana*, "cheiro, olor"), nado c. 1845 ou 1852, e finado o 23 de febreiro de 1911 foi un líder guerreiro da banda Quahadi ("antílope") dos comanches. 

## Traxectoria 
Naceu na banda Nokoni ("vagabundos"), fillo do xefe comanche Peta Nocona e de Cynthia Ann Parker, unha anglotexana que foi secuestrada de nena e que foi asimilada na tribo. Despois da captura de varios xefes kiowa en 1871, Quanah emerxeu como figura dominante na guerra do río Vermello, enfrontándose en varias ocasións co Coronel Ranald S. Mackenzie. Por mor da caza até a extinción que os brancos practicaron sobre o bisonte, o sustento primario dos comanches, Quanah finalmente rendeuse e liderou pacificamente ós Quahadi até a reserva de Fort Sill, Oklahoma.

Quanah Parker nunca foi elixido como xefe polo seu pobo, pero foi nomeado polo goberno federal como principal xefe de toda a nación comanche, converténdose no principal emisaio dos indíxenas americanos do suroeste. Na súa vida civil, gañou riqueza como gandeiro, asentándose preto de Cache, Oklahoma. Aínda que animou ós comanches na súa cristianización, avogou pola alternativa sincrética da Igrexa nativa americana, e loitou polo uso legal de peiote dentro das prácticas relixiosas do movemento. Foi escollido shériff de Lawton en 1902.

### Morte 
Despois da súa morte o 23 de febreiro de 1911, o título de xefe foi substituído polo de presidente, polo que Quanah é descrito como o "derradeiro xefe dos comanches". Está enterrado en Chief's Knoll, Fort Sill. Moitas cidades e sistemas de estradas no suroeste de Oklahoma e no norte de Texas, outrora o sur da Comanchería, fan referencia ó seu nome.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Weston La Barre, *The Peyote Cult*, New Haven, CT: Yale University Press, 1938
* Paul H. Carlson e Tom Crum, *Myth, Memory and Massacre: The Pease River Capture of Cynthia Ann Parker*, Texas Tech University Press, 2011
* 
* Jo Ann Powell Exley, *Frontier Blood: the Saga of the Parker Family*, Texas A & M University, 2001
* William T. Hagan, *United States-Comanche Relations: The Reservation Years*, New Haven, CT: Yale University Press, 1976
* William T. Hagan, *Quanah Parker, Comanche Chief*, Norman, OK: University of Oklahoma Press, 1993
* Clyde L. e Grace Jackson, *Quanah Parker, last chief of the Comanches; a study in Southwestern Frontier history*, Nova York, Exposition Press, 1963
* Bill Neeley, *The Last Comanche Chief: The Life and Times of Quanah Parker*, Nova York: John Wiley and Sons, 1995
* Jack K. Selden, *Return: The Parker Story*, Clacton Press, 2006
Guerras indias

As **guerras indias** é o nome que reciben o conxunto de conflitos e guerras menores entre os colonizadores europeos en América do Norte e os distintos pobos indíxenas. Estes conflitos ocorreron dentro das fronteiras actuais dos Estados Unidos de América e do Canadá, nun período de tempo que abrangue dende os primeiros asentamentos de colonos no século XVI até a década de 1920. As guerras indias foron provodadas pola competencia de terra e recursos entre os habitantes nativos e os colonizadores europeos. Os poderes europeos tamén alistaban nativos americanos para que os axudasen na súa loita contra outras potencias coloniais.

Estas guerras comprenden un espazo de tempo entre as primeiras épocas coloniais até o masacre de Wounded Knee e o estabelecemento definitivo da fronteira dos Estados Unidos no ano 1890, malia que os conflitos de baixa intensidade continuaron até o ano 1918. Os conflitos resolvéronse polo xeral coa conquista e o exterminio dos pobos indíxenas ou coa asimilación cultural e a reclusión forzosa en reservas. Segundo unha estimación da oficina do censo dos Estados Unidos no ano 1894, calculouse que as guerras supuxeron até o ano 1890 a morte de 45&nbsp;000 indíxenas defensores e 19&nbsp;000 estadounidenses. A estimación inclúe tanto combatentes coma poboación civil, mulleres e nenos que morrían a miúdo, nun claro exemplo de limpeza étnica.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Asimilación cultural dos nativos americanos
* Deportación dos indios dos Estados Unidos de América
### Bibliografía 
* Parry, Mae. "The Northwestern Shoshone". In ''A History of Utah's American Indians*, ed. Forrest S. Cuch. Utah State University Press, 2010. 
* Parker, Aaron. *The Sheepeater Indian Campaign* (Chamberlin Basin Country). Idaho Country Free Press, c1968.
* Raphael, Ray. *A People's History of the American Revolution: How Common People Shaped the Fight for Independence.* Nova York: The New Press, 2001. .
* Remini, Robert V. *Andrew Jackson and his Indian Wars*. Nova York: Viking, 2001. .
* Richter, Daniel K. *Facing East from Indian Country: A Native History of Early America*. Cambridge, Massachusetts: Harvard University Press, 2001. .
* Thornton, Russell. *American Indian Holocaust and Survival: A Population History Since 1492.* Oklahoma City: University of Oklahoma Press, 1987. .
* Utley, Robert M. e Wilcomb E. Washburn. *Indian Wars* (2002) excerpt and text search
* Yenne, Bill. *Indian Wars: The Campaign for the American West.'' Yardley, PA: Westholme, 2005. .
Militarismo muisca

miniatura|dereita|230px|Os guerreiros güechas dos muiscas tiñan permitido levar coroas de plumas e xoias douradas.
Este artigo describe o **militarismo dos muiscas**, un pobo indíxena que habitou o Altiplano Cundiboyacense, nas terras altas dos Andes de Colombia, antes da chegada dos conquistadores españois.

## Descrición 
Malia que as descricións máis antigas dos cronistas españois narran sobre o seu militarismo, revisións posteriores revelaron que os muiscas eran un pobo máis comerciante que guerreiro. Aínda así, tódalas investigacións concordan que os muiscas tiñan clases especiais dentro da súa sociedade reservadas para os guerreiros. As batallas que loitaban eran principalmente para a defensa do seu territorio perante os panches do oeste e do suroeste, e as batallas entre o *zipa* e o *zaque*. A verba muisca para "guerra" ou "inimigo" é *saba*.

### Guerreiros güecha 
[miniatura|dereita|230px|Para lanzar as súas frechas, os guerreiros muiscas usaban [tirafondas semellantes ós **atlatl** de Mesoamérica]]
[miniatura|dereita|230px|As frechas envelenadas eran disparadas con [zarabatanas.]]
Para a etimoloxía da verba *güecha* propuxéronse varias hipóteses. Segundo Pedro Simón, *güecha* quere dicir "valente", mentres que Ezequiel Uricoechea sinala a súa derivación de *zuecha*, que quere dicir "tío"; "irmán da nai".

Os guerreiros güecha desfrutaban de privilexios especiais e eran considerados a clase máis alta da sociedade. Tanto Pedro Simón como Lucas Fernández de Piedrahita describen os guerreiros güecha como fortes e valentes, recrutados entre as diversas vilas da Confederación muisca.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
* 
* 
* 
* 
*