Relixión muisca

[miniatura|250px|A cerimonia relixiosa máis coñecida dos [pobo muisca|muiscas é a que tiña lugar na lagoa de Guatavita, coñecida como "Cerimonia de El Dorado", da cal a balsa muisca é un dos vestixios arqueolóxicos.]]
[miniatura|250px|Mural en [Bosa, Bogotá|Bosa, que amosa a Sué, Chía, Bochica, Bachué, os paxaros de Chiminigagua, Huitaca, a fervenza do Tequendama e Chibchacum.]]
A **relixión muisca** describe a relixión dos muiscas, un pobo indíxena que habitou as terras altas centrais dos Andes colombianos antes da conquista española das nacións chibchas. Os muiscas formaron unha confederación de gobernantes sagrados e tiñan gran variedade de deidades, templos e rituais incorporados na súa cultura. A deidade suprema dos muiscas era Chiminigagua que creou a luz e a Terra. Non era adorado directamente, senón a través de Chía, deusa da Lúa, e de Sué, deus do Sol. A representación dos dous corpos celestiais como marido e muller amosa o carácter complementario do home e da muller e o status sagrado do matrimonio.

Os muiscas adoraban os seus deuses en lugares sagrados e naturais, como a lagoa de Guatavita, as lagoas de Siecha e o lago de Tota, e construíron o Templo do Sol en Suamox e o Templo da Lúa en Chía, a cidade da Lúa. Durante estes rituais de adoración, os sacerdotes, *obgues*, realizaban sacrificios, ás veces mesmo sacrificios humanos. A derradeira cerimonia pública dos muiscas realizouse en Ubaque o 27 de decembro de 1563.

O coñecemento sobre a relixión muisca foi levado a Europa polo conquistador Gonzalo Jiménez de Quesada e o soldado Juan de Castellanos no século XVI, e polo bispo Lucas Fernández de Piedrahita e o freire Pedro Simón no século XVII. Entre os estudosos modernos que escribiron sobre a relixión dos habitantes do Altiplano Cundiboyacense son Javier Ocampo López e Eduard Londoño.

## Deidades 
Unha gran variedade de deidades foron descritas polos cronistas.
[miniatura|[Chía (deusa)|Chía uníndose ó seu marido Sué durante unha eclipse lunar.]]

### Chiminigagua 
Era a deidade superama, o deus creados dos muiscas que fixo a luz e a Terra. No comezo dos tempos, todo era escuridade e Chiminigagua enviou dous grandes paxaros negros ós ceos. A través dos seus peteiros creouse a luz e iluminouse o cosmos.

### Chía 
Era a deusa da Lúa e un dos dous deuses celetiais cos que os muiscas honraban a Chiminigagua. Representaba a fertilidade da Terra e da xente. Chía estaba casada con Súe.

### Sué 
Era o deus do Sol, importante para a agricultura dos muiscas. El e a súa muller Chía séguense o un ó outro a través dos ceos, formando a parella perfecta na Lúa Nova e durante as eclipses solar e lunar.

### Huitaca 
Era a deusa da felicidade, o pracer e a liberación social que se rebelou contra Bochica. Era representada como unha muller fermosa que ensinou á humanidade a vivir unha longa vida chea de arte e danzas. Cando Bochica descubriu a súa rebelión contra o seu poder, converteu a Huitaca nun moucho branco.

### Cuchavira 
O arco da vella represeta o deus Cuchavira que naceu cando Bochica creou a fervenza do Tequendama. Era honrado con ouro e outros sacrificios. Os sacerdotes eran adestrados dende novos para converterse en líderes relixiosos do seu pobo. Un importante lugar de peregrinación dos muiscas eran os Coxíns do Zaque, que se atopan na cidade de Hunza.

### Templos 
Os templos máis importantes dos muiscas eran o Templo do Sol na cidade sagrada de Suamox e o Templo da Lúa en Chía, que recibe o seu nome da deusa Lúa. Neses templos, a xente reuníase para adorar a Sué e a Chía. Nos templos, había imaxes dos deuses en ouro e en prata. A visión destes ricamente decorados pero fráxiles templos só serviu para fornecer a lenda de *El Dorado* que atraeu ós conquistadores españois ao interior dende Santa Marta.

Tanto o Templo da Lúa en Chía como o Templo do Sol en Sogamoso foron destruídos. En 1942, o Templo do Sol foi reconstruído polo Museo Arqueolóxico de Sogamoso.

### Lugares naturais 
Nos territorios muiscas había numerosos lugares naturais que eran considerados sagrados, incluíndo lagoas e lagos, ríos, fragas e grandes pedras. A xente reuníase neses lugares para realizar rituais e sacrificios, a maioría con ouro e esmeraldas. Entre os seus lagos sagrados están a lagoa de Guatavita, a lagoa de Iguaque, a lagoa de Fúquene, o lago de Tota, as lagoas de Siecha, a lagoa de Teusacá e a lagoa de Ubaque. O yopo era extraído das árbores *Anadenanthera* que medran nas chairas orientais, ó leste do territorio muisca. As sementes psicoactivas das árbores eran comercializadas cos achaguas, guayupes e teguas, e eran moídas e inhaladas empregando un óso oco de paxaro ou unha culler. Os pratos nos que era inhalado o yopo estaban feitos de ouro e aliaxe *tumbaga* e eran elaborados e decorados. Moitos destes pratos conservados no presente atópanse no Museo do Ouro. A coca era empregada en rituais de predición e para sandar os doentes. A coca era mesturada con cal para incrementar a eficacia da substancia. A cal era gardada en *poporos*, tamén feitos de ouro ou *tumbaga*.

### Ritos funerarios 
[miniatura|esquerda|Momia muisca no [Museo do Ouro de Bogotá.]]
O cronista Pedro Simón relatou como os muiscas: «Non descoidaban os seus doentes como facían outras nacións cando estaban ás portas da morte, pois xuntábanse moitos a velo morrer, até que expirase». Por outra parte, «tiñan por ditoso ó que morría de algún raio ou por accidente ou morte repentina, xa que pasara sen dores esta vida». Este cronista describe ademais diferentes formas de enterramento. Unhas veces, secaban os corpos dos defuntos sobre fogóns; outras, eran enterrados dentro de templos ou bohíos; e outros eran enterrados directamente nos campos, envoltos nunha manta, e sobre a súa sepultura plantaban unha árbore. Juan de Castellanos engade que en sinal de dó, durante os enterros poñían mantas pintadas de cor vermella, e mesmo moitos tinguían tamén os cabelos desa cor.

O dó continuaba seis días con encontros familiares, en medio de cantos en lembranza do defunto, música, coca, chicha, e bolos de millo, como refire Pedro Simón: «A xente máis honrada choraba os seus defuntos outros seis días despois de enterrados, e aínda lles facían por algún tempo os seus aniversarios, convidando para estes os seus deudos e parentes que xuntos choraban ó defunto ó son duns tristes instrumentos e voces que cantaban en endechas os grandes feitos do defunto. Alegrábanse ó último con chicha e mascando hayo (...) A xente ordinaria convidaba para estes prantos, e con bolos de millo que daban ó fin deles ós convidados, quedaban acabadas as exequias».

### Sacrificios 
[miniatura|dereita|200px|Os muiscas ofrecían *[tunjos*.]]
miniatura|dereita|200px|Os papagaios eran considerados seres con alma e eran sacrificados ós deuses.

Os muiscas ofrecían diversos materiais preciosos ós seus deuses; os *tunjos*, eran pequenas figuras antropomorfas ou zoomorfas feitas en ouro ou tumbaga (unha aliaxe de ouro, prata e cobre). Moitos dos *tunjos* que foron recuperadas en diferentes sitios arqueolóxicos muiscas atópanse no Museo do Ouro. Outras pezas ofrecidas eran esmeraldas, caracois, roupa e comida. Os papagaios e outros paxaros coloridos eran empregados en sacrificios rituais xa que eran considerados seres con alma.

### Sacrificios humanos 
Os sacrificios humanos eran realizados en contadas ocasións, aínda que deixaron de practicarse cando chegaron os conquistadores españois, e só se sabe que os muiscas os practicaban a través da tradición oral. Jiménez de Quesada escribiu que "só capturaban outras tribos, como os panches e outros, e usábanos para sacrificios humanos nas raras ocasións nas que os humanos eran ofrecidos", mentres que Lucas Fernández de Piedrahita decribiu que "os mellores sacrificios ós deuses eran aqueles de sangue humano".

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
* 
*