open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Kono Yasui

**Kono Yasui** (en ) nada na  Prefectura de Kagawa (Xapón) o 16 de febreiro de 1880 e finada en Bunkyō o 24 de marzo de 1971, foi unha bióloga celular e bioquímica xaponesa. En 1927, converteuse na primeira muller xaponesa en doutorarse en ciencias.

Cando  Yasui solicitou ao Ministerio de Educación xaponés que quería estudar no estranxeiro, só permitíuselle facelo coa condición de que cursase unha "investigación de economía doméstica" xunto coa súa investigación científica, na súa solicitude e que comprometese a súa vida á investigación sen casar. Viaxou a Alemaña e os Estados Unidos en 1914 para realizar investigacións de bioloxía celular na Universidade de Chicago. Tamén estivo na Universidade de Harvard en 1915, onde realizou investigacións sobre o carbón co profesor EC Jeffrey. Regresou ao Xapón en xuño de 1916 e continuou a investigación do carbón na Universidade Imperial de Tokyo (agora Universidade de Tokyo) ata 1927. Foi profesora de xenética e bioloxía celular *na Escola Normal Superior de Mulleres de* Tokyo de 1918 a 1939. Rematou a súa tese de doutoramento, "Estudos sobre a estrutura do lignito, do carbón escuro e do carbón bituminoso en Xapón", en 1927, converténdoa na primeira muller do Xapón en completar un doutoramento en ciencias.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
*
Amada

**Amada** foi unha antiga cidade de Exipto, situada na marxe oeste do río Nilo, na Baixa Nubia. O lugar anegouse polas augas do Lago Nasser cando construíuse o Encoro de Asuán. Neste enclave houbo un templo que reinstalouse uns 2,5 km máis ao norte, para salvalo das augas. O templo de Derr e a tumba de Penut, gobernador de Uauat na época de Ramsés VI (século XII a.C.), tamén tiveron que trasladarse ao mesmo lugar. Forma parte do Patrimonio Mundial desde 1979 baixo o nome de **Monumentos de Nubia, desde Abu Simbel ata File**.

## O templo 
O **Templo de Amada** é o templo exipcio máis antigo de Nubia. A construción comezou na época do faraón da XVIII dinastía Tutmosis III, e estivo dedicado a Amón e Ra-Horajti. O seu fillo e sucesor, Amenofis II continuou o programa de decoración do edificio. O sucesor de Amenofis II, Tutmosis IV, decidiu cubrir a zona de entrada e transformala nunha sala hipóstila (con columnas). Durante o período de Amarna, Akenatón ordenara borrar o nome de Amón de todo o templo, pero posteriormente restaurouse por Seti I da XIX dinastía de Exipto. Varios reis da XIX dinastía, en particular Seti I e Ramsés II, tamén "realizaron pequenas restauracións e engadiron decoración ao templo". Estelas dos vicerreis de Cuxe, Setau, Heqanakht e Messuy, e do visir Bay describen as súas actividades de construción baixo Ramsés II, Merenptah e Siptah respectivamente. Porén, cando Tutmosis IV cubriu a entrada, os piares, e as paredes "estaban decoradas con escenas de ofrendas, incluíndo Tutmosis IV, á esquerda", e Tutmosis III e Amenofis II, á dereita, algúns dos baixorrelevos máis finos, con cores brillantes e vibrantes. O texto describe unha desapiadada campaña militar do faraón en Asia:

Amenofis II segue describindo como colgou a seis dos xefes mortos "nos muros de Tebas" mentres que ao sétimo colgouno nos muros de Napata (unha cidade fronteiriza de Nubia preto da cuarta catarata do Nilo). en 1913. 

Entre 1964 e 1975, o templo trasladouse da súa localización a un novo lugar "uns 65 m. máis alto e 2,5 km. máis lonxe do seu sitio orixinal", O Templo de Derr escavado na rocha tamén se trasladou ao novo sitio de Amada.

## Notas
## Véxase tamén
### Bibliografía 
* 
* 
* 
* 
* 

### Outros artigos
* Abu Simbel

### Ligazóns externas
* O templo de Amada, en institutoestudiosantiguoegipto
* O templo de Amada en Nubia, en touregypt
Jeruzalem (Amsterdam)

miniatura| Asentamento de Xerusalém (Jeruzalem, Amsterdam), 2011
O **asentamento de Jeruzalem** é unha urbanización construída entre 1950 e 1954 na cidade xardín (en holandés *Tuindorp*) Frankendael, no distrito de Watergraafsmeer. Foi unha das primeiras expansións urbanas de Ámsterdam após a Segunda guerra mundial. En 2007, a urbanización, que popularmente se chamaba *Xerusalén* polos seus tellados planos e fachadas brancas, foi incluída no *Top 100 Dutch Monuments 1940–1958* do Rijksmonument.

## Historia 
O desenvolvemento do distrito de Watergraafsmeer xa estaba incluído nos planos de 1935. Debido á Segunda guerra mundial, o municipio de Ámsterdam non tivo fondos suficientes para comezar a planificar a cidade xardín de Frankendael, ao sueste dun palacio do mesmo nome do século XVIII. Os primeiros bloques de acaroados construíronse entre 1950 e 1954. Nos anos seguintes fixéronse nas inmediacións edificios similares.

Desde 1992, as asociacións *Rochdale* e *De Key* proxectaron a demolición do asentamento, pero os veciños impedírono e acordaron un compromiso de conservación, cunha renovación parcial da construción, que non foi realizada por motivos económicos.

## Arquitectura 
miniatura| Asentamento de Xerusalém, 2011
miniatura| Asentamento de Xerusalém, 2011
O desenvolvemento racional e orgánico nun medio verde xogou un papel central na expansión urbana prevista en 1935. A planificación da cidade-xardín de Frankendael, que se levou a cabo entre 1947 e 1949, foi asumida polos arquitectos e urbanistas Cornelis van Eesteren, Jakoba Mulder, Ben Merkelbach, Ch. JF Karsten, PJ Elling e M. Stam. O xardín e a planificación paisaxista foi deseñada por Mien Ruys e os parques infantís por Aldo van Eyck.

Arredor dos xardíns rectangulares dispoñíanse casas acaroadas en forma de L. O método de construción, co que se facía un uso óptimo dos raios solares, utilizouse en moitas novas urbanizacións nas décadas seguintes. *Jeruzalem* foi un dos primeiros asentamentos feitos de pezas prefabricadas industriais feitas de formigón celular (sistema de montaxe *Dotremont-Ten Bosch*).

Debido á escaseza de vivendas despois da guerra, os acaroados constaban de pisos *dúplex* que se dividían en dous pequenos pisos. Na planta superior había un apartamento de tres cuartos de só 40 m², destinado a unha familia con nenos. Na planta baixa o apartamento era de dúas habitacións con 30 m² para parellas sen fillos.

Segundo o plano orixinal, os pisos debían volver a unirse logo duns dez anos, pero só lle ocorreu a unha pequena parte das vivendas. O revestimento de madeira e *clinker* nos extremos das ringleiras das vivendas procede dunha reforma na década dos 80, na que se tratou de forma moi descoidada o tecido orixinal da construción. Entre outras cousas, cambiáronse os bordos do tellado e empregáronse marcos de fiestras de plástico. A reforma prevista dos bloques de vivendas catalogados ten como obxectivo recuperar a arquitectura orixinal do edificio e do xardín. 

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Jeruzalem | I amsterdam 
* Imaxes e situación | Mapio.net
Casa Rodríguez Fernández

A **casa Rodríguez Fernández** é un edificio de estilo modernista situado na cidade de Ferrol, deseñado polo arquitecto galego Rodolfo Ucha Piñeiro en 1912. 

## Características
Foi construída en 1912 como vivenda unifamiliar exenta, con dous pisos e unha terceira planta baixo-cuberta a dúas augas. Destacan principalmente o gablete decorativo de perfil graduado na fachada principal e a forxa das xanelas e balcóns, de estilo modernista, aínda que con trazos do eclecticismo finisecular do século anterior. O acceso ao edificio realízase por medio dun portal na rúa Rubalcava xunto á medianeira cega, á que posteriormente se encostou un novo edificio, mentres que a fachada principal queda disposta mirando a unha rúa de menor entidade. e á ruta modernista de Ferrol. Atópase emprazada en plena ruta do camiño inglés.

## Notas
## Véxase tamén
### Outros artigos 
* Teatro Jofre
* Casa Pereira
Homoloidea

***Homoloidea*** é unha superfamilia de caranguexos dromiáceos. Homoloidea pertence ao grupo Dromiacea, clasificado taxonómicamente como unha sección, e é o grupo irmán de Dromioidea. Dromiacea é a agrupación máis basal de braquiúros, e probabelmente diverxeu do resto de Brachyura ao redor do Triásico tardío ou do Xurásico inicial.   A estreita relación entre Homoloidea e Dromioidea establécese principalmente a través das características ultraestruturais do esperma. 

O seguinte cladograma mostra a situación de Homoloidea dentro de Dromiacea:

|-
| class="clade-slabel" | 
|-
| class="clade-label" |**Homoloidea**
| rowspan="2" class="clade-leaf" |

|-
| class="clade-slabel last" | 
|}
|-
| class="clade-slabel last" | 
|}
Estudos recentes descubriron que a familia Homoloidea é parafilética con respecto aos Latreilliidae. 

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Homola barbata
Viktor Zhdanov

**Viktor Mikhailovich Zhdanov** () nado o 14 de febreiro de 1914 e finado o 14 de xullo de 1987, foi un virólogo soviético fundamental no esforzo para erradicar a varíola en todo o mundo.

Zhdanov naceu na aldea de Shtepino, Imperio Ruso (no actual Óblast de Donetsk, Ucraína). Despois de se graduar no Instituto Médico de Khárkiv en 1936, pasou a década seguinte traballando como médico do exército, onde se interesou pola epidemioloxía; iso conduciría directamente á súa tese de doutoramento sobre a Hepatite A.  En 1946 foi invitado a ser xefe do Departamento de Epidemioloxía do Instituto Mechnikoff de Epidemioloxía e Microbioloxía, sendo o seu director en 1948. O seu traballo na clasificación de virus levouno a ser admitido no Comité Internacional de Taxonomía de Virus como membro vitalicio. 

## Erradicación da varíola 
miniatura|esquerda|O virólogo Viktor Zhdanov
En 1958, Zhdanov, como viceministro de Sanidade da URSS, pediu á OMS que emprendese unha iniciativa global para erradicar a varíola. A proposta (Resolución WHA11.54) foi aceptada en 1959.  Zhdanov deixou o Ministerio de Sanidade en 1961 e centrouse na investigación científica durante o resto da súa carreira. Este traballo incluíu o estudo da gripe, a hepatite e, na década de 1980, o VIH. Polos seus esforzos para erradicar a varíola, Zhdanov recibiu o premio póstumo *Future of Life* xunto con William Foege. *"Todos estamos en débeda con Bill Foege e Viktor Zhdanov polas súas contribucións á erradicación da varíola, que demostraron o inmenso valor da ciencia e da colaboración internacional na loita contra as enfermidades"*, dixo António Guterres, secretario xeral das Nacións Unidas.  William MacAskill escribiu: *"A varíola foi unha das peores enfermidades que sufriu a raza humana, e a súa erradicación é un dos maiores logros da humanidade.* *Bill Foege e Viktor Zhdanov deberían ser celebrados polas súas contribucións e deberían inspirarnos hoxe a tomar medidas eficaces para resolver os problemas máis urxentes do mundo."*  En consideración aos logros de Zhdanov e Foege, Bill Gates engadiu que *"son exemplos fenomenais do que significa aproveitar a ciencia para a saúde global"*. 

## Notas
Dromiacea

***Dromiacea*** é un grupo de caranguexos (Braquiúros), clasificado como sección. Contén 240 especies existentes e case 300 extintas.

|-
| class="clade-slabel" | 
|-
| class="clade-label" |Eubrachyura
| rowspan="2" class="clade-leaf" |

|-
| class="clade-slabel last" | 
|}
|-
| class="clade-slabel last" | 
|}
|-
| class="clade-slabel last" | 
|}
As larvas de Dromiacea parécense máis ás dos Anomura que ás doutros caranguexos. Isto pode simplemente reflectir a súa posición basal na filoxenia dos caranguexos. A superfamilia Eocarcinoidea, que contén *Eocarcinus* e *Platykotta*, antes era considerada membro da Dromiacea, pero desde entón foi transferida aos Anomura. 

O rexistro fósil de Dromiacea remóntase polo menos até o Xurásico, e, se *Imocaris* é un membro, até o Carbonífero.

Dromiacea consta principalmente de dous grupos de superfamilias: Dromioidea e Homoloidea. Vexa o seguinte cladograma: 

|-
| class="clade-slabel" | 
|-
| class="clade-label" |Homoloidea
| rowspan="2" class="clade-leaf" |

|-
| class="clade-slabel last" | 
|}
|-
| class="clade-slabel last" | 
|}
Estudos recentes descubriron que algunhas das familias poden non ser monofiléticas, senón parafiléticas . 

* A familia Dromioidea dos Dromiidae pode parafilética con respecto a Dynomenidae
* A familia Homoloidea dos Homolidae é parafilética con respecto a Latreilliidae

## Notas
Fatsani: A Tale of Survival

***Fatsani: A Tale of Survival*** é un filme de Malawi de 2020 dirixido por Gift Sukez Sukali. Foi escollido como candidato de Malawi para o Óscar ó mellor filme internacional na 94ª edición dos premios, mais finalmente non foi nomeado.

## Personaxes 
* Kelvin Maxwell Ngoma como Lipenga
* Edwin Chonde como Mr. Mussa
* Hannah Sukali como Fatsani
* Patrick Mhango como Mr. Pilato Chipwanya

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Filmes de Malawi propostos ó Óscar ó mellor filme internacional
* Filmes propostos ó mellor filme internacional na 94ª edición dos Óscar
### Ligazóns externas 
*
Zgjoi

***Zgjoi*** é un filme kosovar de 2021 dirixido por Blerta Basholli, no seu debut como directora. O filme está protagonizado por Yllka Gashi, Çun Lajçi e Aurita Agushi. Estreouse no Festival de Cinema de Sundance o 31 de xaneiro de 2021 e converteuse no primeiro filme da historia do festival en gañar os tres premios principais: o Gran Premio do Xurado, o Premio da Audiencia e o Premio ó mellor director, na competición de Cinema Dramático do Mundo. Foi escollido como candidato de Kosovo para o Óscar ó mellor filme internacional na 94ª edición dos premios, clasificándose na lista curta de decembro.

## Sinopse 
Unha muller, Fahrije, cun marido desaparecido, vai en contra das expectativas misóxinas da sociedade para converterse nunha empresaria. Comeza a vender o seu propio ajvar e mel, recrutando outras mulleres no proceso.

## Personaxes 
* Yllka Gashi como Fahrije
* Çun Lajçi como Haxhi
* Aurita Agushi como Zamira
* Kumrije Hoxha como Nazmije
* Adriana Matoshi como Lume
* Molikë Maxhuni como Emine
* Blerta Ismaili como Edona

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Filmes de Kosovo propostos ó Óscar ó mellor filme internacional
* Filmes propostos ó mellor filme internacional na 94ª edición dos Óscar
### Ligazóns externas 
* 
* Ficha en RottenTomatoes
Mary Wells

**Mary Esther Wells**, nada en Detroit o 13 de maio de 1943 e finada nos Ánxeles o 26 de xullo de 1992, foi unha cantante estadounidense de soul, rhythm and blues e pop, que axudou a definir o emerxente son Motown a principios da década de 1960.

## Traxectoria 
De orixe humilde, Wells naceu e pasou a infancia nun barrio pobre e Detroit, Míchigan. Aos dez anos contraeu tuberculose. Foi a primeira cantante que asinou un contrato coa discográfica Motown, onde gravou o maior éxito da súa carreira, a canción "My Guy", de 1964. Tamén gravou un dúo con Marvin Gaye, con quen tivo os éxitos "Once Upon a Time" e "What's the Matter With You, Baby?".

Ao cumprir vinte anos, Wells decidiu romper o seu contrato coa Motown e asinou con 20th Century Fox un contrato de 200&nbsp;000 dólares. Alén da música, tiña a promesa dunha carreira cinematográfica, mais na nova compañía Wells non repetiu o éxito que obtivera na Motown. A pesar de ter un relativo éxito cos seus tres primeiros sinxelos para Fox, o seu álbum fracasou comercialmente e o seu contrato foi rescindido.

Wells asinou entón cunha nova discográfica, Atco (subsidiaria da Atlantic Records).

Mary Wells faleceu en 1992 por mor dun cancro de larinxe aos 49 anos.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* CMG Worldwide
* History of Rock page on Mary Wells
Felipe Prósperi

**Felipe Prósperi Cortechi**, nado en Todi, Provincia de Perugia, en 1817 e finado en Vigo o 12 de maio de 1899, foi un fotógrafo italiano asentado en Vigo.
[miniatura|250px|Vigo, [circa|c. 1895. Foto Filippo Prosperi.]]
## Traxectoria 
Chegou a Galicia formando parte da compañía teatral de Adelaide Ristori. O 25 de setembro de 1869 casou na Igrexa de San Bartolomeu coa pontevedresa Cándida Filomena Otero Fontán (1846-1915), moito máis nova ca el. Instaláronse como fotógrafos, primeiro en Pontevedra, na rúa Parador, e despois en Vigo, na rúa Sombrereros, logo na rúa Triunfo e por último na rúa do Príncipe.

Á morte de Felipe, en 1899, Cándida Otero quedou á fronte do negocio como *Viuda de Prósperi*. Non tiveran fillos. En 1907 asociarase con Jaime Pacheco, levando a empresa o nome de *Pacheco y vda. de Prósperi*.

O traballo do matrimonio Prosperi-Otero foi a orixe do que despois se deu en chamar *Arquivo Pacheco*.

## Recoñecementos 
Desde 1996 unha rúa do barrio da Florida de Vigo leva o nome de Felipe Prósperi.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
* 
* 
* 
* 

### Outros artigos 
*Arquivo Pacheco
*Jaime Pacheco
Jaione Valle

**Jaione Valle Turrillas**, nada en  Pamplona, 1977, é unha investigadora española especializada na área de biomedicina. Desenvolve a súa investigación sobre a identificación de proteínas chamadas BAP (*biofilm associated proteins*) e a súa relación con enfermidades neurodexenerativas. Traballa no Grupo de Investigación en Patoxénese Microbiana do Centro de Investigacións Biomédicas de Navarra, Navarrabiomed.

## Traxectoria 
Licenciouse en Bioloxía pola Universidade de Navarra en 1999 e doutorouse en 2004 pola Universidade Pública de Navarra coa tese *"The role of the global regulators SarA and oB in Staphylococcus aureus biofilm formation"*. Realizou unha estancia posdoutoral no Instituto Pasteur, Francia (2004-2007), e foi galardoada cunha bolsa Marie-Curie intraeuropea. Continuou a súa carreira como investigadora no Instituto de Agrobiotecnoloxía (IdAB), centro mixto da Universidade Pública de Navarra - Consello Superior de Investigacións Científicas e do Goberno de Navarra.

Actualmente traballa nun centro de investigación biomédica de Navarrabiomed nun proxecto de estudo das proteínas con comportamento amiloide utilizadas polas bacterias do tracto intestinal para establecer comunidades microbianas que, en terminoloxía científica, se denominan biopelículas,

## Recoñecementos 
* 2021 - Elixida como unha das dez científicas máis relevantes de España pola Fundación Aquae.
* 2016 - Concedido na XI edición dos premios L'Oréal-UNESCO "Mulleres en Ciencia"
* 2009 - Bolsa Ramón y Cajal no Grupo de Investigación de Biopelículas Microbianas do Instituto de Agrobiotecnoloxía .
* 2003 - 2004 - Cualificación de destacado cum laude e premio extraordinario de Doutoramento.
* 2004 - 2007 - Estancia posdoutoral no Instituto Pasteur, Francia (2004-2007) mediante unha bolsa Marie-Curie intraeuropea (EIF023407).

## Notas
Avelino Viña

**Avelino Viña Vázquez**, nado en Montevideo o 12 de abril de 1963, é un exfutbolista uruguaio de orixe galega, que xogaba como porteiro. Fillo de dous emigrantes de Lugo, formouse no Nacional de Montevideo, pero destacou no fútbol español, especialmente no Jaén e no Córdoba. Disputou 336 partidos oficiais en España e retirouse nas filas do Murcia, club no que pasou a traballar máis tarde como adestrador de porteiros.

## Traxectoria 
### Nacional 
Naceu en Montevideo, sendo fillo de dous emigrantes galegos, Avelino e Carmen, naturais de Lugo. Formouse como gardameta no Ombú Juniors e na canteira do Nacional, debutando co primeiro equipo do segundo con 17 anos, nun amigable contra unha selección de Canelones no estadio Martínez Monegal. Xogou un total de catro encontros co primeiro equipo e chegou a ir convocado a varios encontros da Copa Libertadores. Con todo, non disputou ningún partido oficial co primeiro equipo do club, sendo o porteiro titular durante aqueles anos Rodolfo Rodríguez, pero formou parte do equipo que gañou o Campionato Uruguaio na tempada 1983. Durante eses anos xogou habitualmente no equipo reserva, na Terceira División. 

### Deportivo da Coruña e El Tanque 
En marzo de 1990 chegou a Galicia, cedido polo Wanderers ao Deportivo da Coruña, da Segunda División. No equipo de Arsenio non contou con oportunidades, repartíndose as titularidades os porteiros Jorge e Fernando. Aínda que non chegou a debutar, a súa estancia na Coruña foi o primeiro chanzo da súa posterior carreira no fútbol español. Trala fin da cesión, regresou ao Uruguai, onde pasou a xogar no El Tanque Sisley, co que disputou a histórica tempada 1991, a primeira do club na Primeira División, aínda que o gardameta titular na maioría de partidos foi Enrique Carrera. No verán de 1994 seguiu a Crispi e fichou polo Córdoba, da mesma categoría, club no que militou durante os seguintes cinco anos, gañando prestixio polo seu bo rendemento. Xogou 168 partidos oficiais co Córdoba, disputando catro fases de ascenso e finalmente logrou subir de categoría na tempada 1998/99. Con todo, perdeu protagonismo no equipo trala irrupción do porteiro José Antonio Leiva, e deixou o equipo tralo ascenso.

### CP Almería e Murcia 
Para a tempada 1999/00 fichou polo Polideportivo Almería, co que disputou 38 encontros ata maio do 2000. Fichou entón polo Murcia, tendo de novo a Crispi como adestrador. Disputou inmediatamente trala súa chegada a fase de ascenso a Segunda, e foi titular no partido contra o Granada no que un gol de Aguilar devolveu o equipo murciano á categoría de prata. Xogou dúas campañas máis no club vermello, tendo como adestradores entre outros a Pepe Mel e David Vidal, e colgou as botas en 2002, aos 39 anos de idade.

Trala súa retirada continuou instalado en Murcia e en 2006 regresou ao Real Murcia como adestrador de porteiros, labor que exerceu durante as seguintes dúas décadas.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Datos do xogador en BDFutbol .
María Teresa Ruiz

**María Teresa Ruiz González**, nada en Santiago de Chile o 24 de setembro de 1946, é unha astrónoma chilena. Foi gañadora do Premio Nacional de Ciencias Exactas en 1997 e do Premio L'Oréal-UNESCO de Mulleres en Ciencia en 2017. Tamén foi a primeira presidenta da Academia Chilena de Ciencias. 

Especializada no estudo das estrelas ananas de pouca masa, descubriu unha supernova no momento de estoupar, dúas nebulosas planetarias no halo da nosa galaxia e a anana "marrón" nas proximidades do sistema solar chamada Kelu ("vermello" en mapudungun).

## Traxectoria 
En 1971 obtén a licenciatura en Astronomía pola Universidade de Chile . Máis tarde continuou os seus estudos na Universidade de Princeton, onde obtivo un doutoramento en astrofísica . Foi a primeira muller en obter ambos títulos nas respectivas universidades. 

Investigadora asociada no Observatorio Astronómico de Trieste entre 1975 e 1976, tamén traballou como investigadora visitante tanto no Instituto de Astronomía da Universidade Nacional Autónoma de México como no Instituto de Estudos Espaciais, Administración Nacional de Aeronáutica e Espazo de Nova York (1978 -1979). Dende este último ano imparte clases no Departamento de Astronomía da súa *alma mater*, primeiro como profesora asociada (1979-1989) e máis tarde como profesora titular.

Foi beneficiaria da Bolsa Guggenheim no ano 2000 e obtivo importantes distincións como a Medalla Rectoral, o Premio Nacional de Ciencias Exactas en 1997 (primeira muller en gañalo) ou o premio Amanda Labarca.
esquerda|miniatura|200x200px| Ruiz en 2015.
Dirixe a Fundación para o Desenvolvemento da Astronomía en Chile e o Centro de Astrofísica e Tecnoloxías Relacionadas (CATA). A finais de 2015 converteuse na primeira muller en ser elixida para presidir a Academia de Ciencias de Chile.

En setembro de 2016, anunciouse que sería galardoada co Premio L'Oréal-UNESCO a Mulleres en Ciencia 2017   recoñecemento que recibiu en marzo dese ano nunha cerimonia en París, Francia.  O xurado baseou a súa decisión no seu descubrimento da primeira anana marrón e no seu traballo fundamental para comprender as estrelas débiles, incluídas as estrelas nas etapas finais da súa evolución. 

## Obra 
* *Hijos de las estrellas*( Edicións B, 1998; Debate, 2017)  
* *Desde Chile un cielo estrellado: lecturas para fascinarse con la astronomía* (2013)  

## Recoñecementos 
[dereita|miniatura|200x200px| Intervención artística para [Día Internacional da Muller|o Día da Muller 2019 en homenaxe á astrónoma María Teresa Ruiz.]]

* Cátedra Presidencial de Ciencias (1996).
* Medalla Rectoral, Universidade de Chile (1996).
* Premio Nacional de Ciencias Exactas (1997).
* Medalla Rectoral, Universidade de Chile (1998).
* Membro numerario da Academia de Ciencias (desde 1998).
* Bolsa Guggenheim (2000).
* Premio ao Mérito Amanda Labarca (2000).
* BBC 100 mulleres (2017).
* Premio L'Oréal-UNESCO de Mulleres en Ciencia (2017).

*

## Notas
Kalabsha

thumb|right|O templo de Kalabsha hoxe
thumb|right|Relevo tallado do templo de Kalabsha

O **Templo de Kalabsha** (tamén **Templo de Mandulis**) é un antigo templo exipcio que estaba orixinalmente situado en Bab al-Kalabsha (Porta de Kalabsha), aproximadamente 50 km ao sur de Asuán. O templo inscribiuse na lista de Patrimonio da humanidade da UNESCO en 1979, xunto con outros exemplos destacados da arquitectura nubia, incluíndo Abu Simbel e Amada.

## Historia
thumbnail|left|Exipto - Temple of Kalabscheh, Nubia. Arquivos do Museo de Brooklyn, Colección de arquivos Goodyear
O templo estaba situado na marxe oeste do río Nilo, en Nubia, construído orixinalmente ao redor do 30 a.C. durante o inicio da era  romana. Aínda que o templo construíuse no reinado de Octavio Augusto, nunca se rematou. O templo foi un tributo a Mandulis (Merul), un deus do sol da Baixa Nubia.

O templo ten unhas dimesións de 76 m de longo e 22 m de ancho. Aínda que a estrutura data da época romana, presenta moitos relevos finos como "un gravado de Horus que emerxe das canas no interior do muro cortina" do templo. Kalabsha ten un "santuario de cámaras, unha escaleira conduce ata o tellado do templo" onde pódese ver unha vista espléndida do propio templo e do lago sagrado.

Varios rexistros históricos graváronse nas paredes do templo de Kalabsha, como "unha longa inscrición tallada polo gobernador romano Aurelius Besarion no ano 250 d.C., que prohibía os porcos no templo", así como unha inscrición do "rei nubio Silko, tallada durante o século V e que rexistra a súa vitoria sobre os Blemios e unha imaxe del vestido como un soldado romano a cabalo." Silko era o Rei cristián do reino nubio de Nobatia.

Cando o cristianismo introduciuse en Exipto, o templo utilizouse como igrexa.

### Movemento
Coa axuda de Alemaña, o templo de Kalabsha trasladouse despois de que se construíse o Encoro de Asuán, para protexelo do aumento das augas do Lago Nasser. O templo trasladouse a un novo sitio, situado xusto ao sur do encoro alto de Asuán. O proceso de traslado do templo levou máis de dous anos. Aínda que o edificio nunca rematouse, "está considerado como un dos mellores exemplos da arquitectura exipcia en Nubia."

En 1971, Exipto agasallou cunha das portas do templo á República Federal de Alemaña en agradecemento pola participación de Alemaña no rescate dos templos nubios. Desde 1977 a porta está situada no anexo do Museo Exipcio de Berlín en Berlín-Charlottenburg. 

## Galería de imaxes

Ficheiro:Kalabsha temple.png|Templo de Kalabsha
Ficheiro:Augustus-in-Kalabsha.jpg|Relevo de Augusto en Kalabsha
Ficheiro:Egypte Kalabsha Ka Mandulis.JPG|O deus nubio Mandulis do templo de Kalabsha
Ficheiro:The Nubian temple of Kalabshe, built in the days of the Roman Emperor Augustus (view E.)--Egypt. (92) (1904) - front - TIMEA.jpg|O templo nubio de Kalabshe
Ficheiro:Christian wall painting from Kalabsha, Nubia.png|Agora perdida a pintura mural cristiá

## Notas
;Referencias

## Véxase tamén
Sovdagari

***Sovdagari*** é unha curtametraxe documental xeorxiana de 2018 dirixida por Tamta Gabrichidze. O filme conta a historia dun comerciante que vive na pobreza nunha zona rural de Xeorxia. O filme gañou o Premio á Mellor Curtametraxe no Festival Internacional Canadense Hot Docs en 2017, e o Premio do Xurado á Mellor Curtametraxe no Festival de Cinema de Sundance.

O documental estreouse a través de Netflix o 9 de febreiro de 2018.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* 
* Ficha en RottenTomatoes
Gabino González Martínez

**José Gabino González Martínez**, nado en Ponteareas cara a 1896 e finado en Vigo o 30 de outubro de 1936, foi un serrador e político galego.

## Traxectoria 
Serrador establecido en Lira (Salvaterra de Miño). Logo do golpe de Estado do 18 de xullo de 1936 foi detido. Xulgado en consello de guerra en Vigo por rebelión militar, foi condenado a pena de morte. Foi executado en Vigo o 30 de outubro con Humberto Solleiro Rivera, Miguel Gómez Pardo e Francisco González Martínez.
## Notas
Mother/Android

***Mother/Android*** é un filme estadounidense de 2021 escrito e dirixido por Mattson Tomlin. É un triller postapocalíptico e de ciencia ficción protagonizado por Chloë Grace Moretz, Algee Smith e Raúl Castillo.

*Mother/Android* estreouse o 17 de decembro de 2021 a través de Hulu.

## Personaxes 
* Chloë Grace Moretz como Georgia
* Algee Smith como Sam
* Raúl Castillo como Arthur
* Linnea Gardner como Sarah
* Kiara Pichardo como Lisa
* Oscar Wahlberg como Derrick
* Christian Mallen como Kevin
* Jared Reinfeldt como Connor
* Liam McNeill como Daniel
* Stephen Thorne como Eli
* Jon F. Merz como Mr. Olsen
* Tamara Hickey como Mrs. Olsen
* Jason Bowen como Tenente en Boston
* Hana Kim oficial coreana
* Benz Veal como Patrol
* Will Lyman como Capitán
* Owen Burke como Oficial Norton
* Kate Avallone como doutor Howe

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
*
Jesús Gato Figueiras

**Jesús Gato Figueiras**, nado en Bembrive (Vigo) o 15 de setembro de 1905, foi un sindicalista e político galego.

## Traxectoria 
Foi vogal da sociedade cultural Helios de Bembrive (1928-1929). En 1936 era presidente da Junta del Sindicato Agrario Ganadero de Bembrive. Logo do golpe de Estado do 18 de xullo de 1936 foi detido o 12 de agosto. Xulgado en consello de guerra en Vigo o 20 de outubro polo sumario 496/36 con Cándido Seijo Vila, Urbano Costas Seijo, Jesús Román Gómez e Claudio Pérez Fernández, foi defendido por José Queizán Hermida. Foi condenado a 15 anos de prisión. Internado na Colonia Penitenciaria da illa de San Simón, pasou á Prisión de Astorga en marzo de 1939, e de alí á Prisión Provincial de Lugo en novembro dese ano. Saíu en liberdade provisional o 12 de xullo de 1940. Incoáronlle expediente de responsabilidades políticas en 1940, recuperando a libre disposición dos seus bens en 1944.
## Vida persoal 
Casou con Rosa Seijo Rodríguez e foi pai de tres fillos.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Expediente procesual de Jesús Gato Figueiras
Francisco Bustelo Bustelo

**Francisco Bustelo Bustelo**, nado en Arca (O Pino) o 19 de marzo de 1885 e finado en Vigo o 5 de xaneiro de 1937, foi un médico galego.

## Traxectoria 
Fillo de Dolores Bustelo Freire. Licenciado en Medicina pola Universidade de Santiago de Compostela en 1911. A mediados dos anos dez trasladouse a Vigo onde foi médico da prisión da cidade. Logo do golpe de Estado do 18 de xullo de 1936 organizou con Fernando Lago Búa, inspector das prisións provincias de Pontevedra, unha trama para extorsionar aos presos do campo de concentración de San Simón facéndolles crer que estaban nas listas para “pasear” e que se lles entregaban unha cantidade de diñeiro, influirían para evitalo. Denunciados polo médico vigués José Ramón de Castro Rodríguez a Severiano Martínez Anido, foron detidos o 14 de novembro de 1936 cun colaborador, Cándido Barros Martínez. Xulgados en consello de guerra o 21 de decembro, Francisco Bustelo foi defendido por José Queizán Hermida. Francisco e Lago Búa foron condenados a morte e executados o 5 de xaneiro de 1937.
## Vida persoal 
Casou no Carballiño con Agripina Castro Fernández en xaneiro de 1912.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
### Ligazóns externas 
* O caso Lago Búa.
* Epistolario (VII): Francisco Bustelo Bustelo.
Mariam al-Asturlabi

**Mariam al-Asturlabi** ou '''Al-'Ijliyah bint al-'Ijli al-Asturlabi''' (en ), foi unha astrónoma e fabricante de astrolabios no norte de Alepo, na actual Siria.

## Traxectoria 
Coñecida como al-'Ijli al-Asturlabi. Segundo Ibn al-Nadim, Mariam al-Asturlabi foi unha aprendiz (*tilmīthah*) de Muḥammad ibn ʿAbd Allah Nasṭūlus.

Mariam al-Asturlabi desenvolveu e fabricou astrolabios, un instrumento astronómico para a navegación, durante o século X. Traballou ao servizo de Sayf al-Dawla, emir de Alepo  que gobernou entre 944 e 967.

O asteroide do cinto principal 7060 Al-'Ijliya, descuberto por Henry E. Holt no Observatorio Palomar en 1990, recibiu o seu nome.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Astrolabio: o iPhone do século XIII Diario Sabah
* O GPS e as súas orixes islámicas, La Estrella Online, 3 de outubro de 2013
Dobrodeia de Kíiv

**Dobrodeia de Kíiv**, nada en Kíiv a principios do século XII, finada  o 16 de novembro de 1131, foi unha princesa rusa, autora de escritos sobre medicina e esposa do coemperador bizantino Alexios Comnenos .

## Traxectoria 
Dobrodeia era filla de Mstislav de Kíiv e de Christina Ingesdotter de Suecia. Pouco despois de 1122, casou con Alexios Comnenos, o fillo máis vello e coemperador do emperador bizantino Xoán II Comneno (1118–1143). Recibiu o título de emperatriz ( *basilissa* ) e o nome de Irene, en honor da súa suegra, emperatriz Irene de Hungría. Dobrodeia e Alexios tiveron unha filla, María, que naceu en 1125.

Na corte imperial de Constantinopla, pasou a formar parte dun círculo de mulleres intelectuais, entre elas  a súa cuñada Anna Comnena, e a nobre Irene, coñecida como unha referencia para astrólogos e eruditos. Motivada por atopar o seu propio interese académico, estudou moito e os seus contemporáneos dicían dela: "Non naceu en Atenas, pero aprendeu toda a sabedoría dos gregos". O escritor Theodore Balsamon sinalou que "mostra fascinación polos métodos de curación" e que formulou bálsamos médicos e describiu a súa eficacia nun tratado sobre "ungüentos" (grego *Alimma*), que se considera o primeiro tratado de medicina. escrito por unha muller. Estudou a obra de Galeno, e traduciu algunhas das súas obras ao ruso.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
*
Francisco Bustelo Vázquez

**Francisco Bustelo Vázquez**, nado en Ribadeo en 1901 e finado en Madrid o 8 de marzo de 1987, foi un enxeñeiro de camiños galego.

## Traxectoria 
Fillo de Ramón Bustelo González. Enxeñeiro de Camiños, foi director de Energía e Industrias Aragonesas, que se encargaba da construción da planta petroquímica de Sabiñánigo no Pireneo oscense en 1936. No golpe de Estado do 18 de xullo de 1936 estaba en Madrid para axudar á súa irmá Mercedes. Foi denunciado polos falanxistas. A empresa axudou a Francisco e buscoulle refuxio na embaixada de Francia en Madrid e despois en Francia, desde onde pasou a Donostia cando xa remataba a guerra. Logo do seu matrimonio con Carlota García del Real foi copropietario da Banca Bengoechea, que despois se denominou Banca Bustelo. En 1955 concedéronlle a Gran Cruz da Orde do Mérito Civil.

## Vida persoal 
Casou en Madrid con Carlota García del Real González en 1930, e foi pai de José Ramón, Francisco, Carlos e Carlota Bustelo García del Real.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Historia de La Guerra Civil contada por dos hermanas. Memorias de golpe, revolución y guerra

### Ligazóns externas 
* Historia de la 'tía Carlota'
Francisco Bustelo

***Francisco Bustelo Bustelo**, médico galego (m. 1937).
***Francisco Bustelo Vázquez**, enxeñeiro de camiños galego (1901-1987).
***Francisco Bustelo García del Real**, político galego, fillo do anterior (n. 1933).
Super Arcas

**Super Arcas** foi un foguete sonda estadounidense de propelente sólido desenvolvido nos anos 1960 e formado por unha soa etapa.

## Características
Super Arcas foi unha versión mellorada do foguete sonda Arcas cun tempo de ignición de ata 40 segundos. Era capaz de enviar 4 kg de carga útil a 100 km de altura ou 8 kg a 40 km. Foi usado como foguete sonda meteorolóxico para obter datos das capas altas da atmosfera.

## Véxase tamén 
### Outros artigos 
Arcas

## Notas
Cesta punta

miniatura|250px|Xogador de cesta punta de Miami.
A **cesta punta** é un deporte de orixe vasca. O nome provén do éuscaro *zesta-punta*, 'punta de cesta'. Tamén recibe o  nome de ***jai alai*** ("festa alegre" en éuscaro).

Consiste nunha modalidade de pelota vasca que se practica cunha cesta de vimbio. Cóllese a pelota coa cesta, tómase impulso e lánzase cara ao frontón. O peso da cesta oscila entre 200 e 600 g, cunha lonxitude de entre 62 cm (nas posicións dianteiras) e 68 cm (nas defensas). Se se ten en conta a curvatura das liñas, as dimensións oscilan entre 90 e 110 cm, e a profundidade da cesta, de 15 cm. 

A cesta fabrícase con madeira de castiñeiro, tecida de vimbio, malia que na actualidade utilízanse materiais sintéticos. A forma da cesta (curva, cóncava, alongada e estreita) é, ao parecer, unha modificación da antiga chistera. Encaixa na man a xeito de luva, atada cunha corda, e vai provista dunha bolsa que axuda a reter a pelota.  

Xógase en frontóns de entre 54 e 60 m. O principal trazo da cesta é lanzar a pelota con maior forza e eficacia despois de recollela e deixala deslizar até o extremo. De aí sae despedida contra o frontón, co fin de marcar un "tanto" para conseguir o maior número de puntos.

O xogo por parellas é a modalidade máis común. Os países máis sobresalientes son Francia, España, México, as Filipinas e os Estados Unidos (sobre todo no estado de Florida).

As xogadoras e xogadores profesionais desenvolven as súas tempadas principalmente en México e nos EUA. A tempada estival celébrase en Euskadi e Francia, no circuíto Jai Alai World Tour.

## Cesta punta nos Mundiais de Pelota Vasca 
### Medalleiro histórico 
## Cesta punta nos Xogos Olímpicos 
### Medalleiro histórico 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
*
Carlota García del Real

**Carlota García del Real González**, nada en Madrid en 1904 e finada na mesma cidade o 24 de xuño de 2002, foi unha banqueira galega.

## Traxectoria 
Filla de Eduardo García del Real Álvarez Mijares e Carlota González, e irmá de Fernanda García del Real. Herdou a Banca Bengoechea, que despois se denominou Banca Bustelo.

## Vida persoal 
Casou en Madrid con Francisco Bustelo Vázquez en 1930, e foi nai de José Ramón, Francisco, Carlos e Carlota Bustelo García del Real.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 

### Ligazóns externas 
*
Ronnie Spector

**Veronica Yvette Greenfield**, nada o 10 de agosto de 1943 como **Veronica Yvette Bennett** e finada o 12 de xaneiro de 2022, foi unha cantante estadounidense máis coñecida polo seu nome artístico, **Ronnie Spector**. Formou o grupo musical The Ronettes en 1957 xunto coa súa irmá máis vella, Estelle Bennett, e a súa curmá, Nedra Talley. Ronnie liderou o grupo durante o tempo que foi producido por Phil Spector, con quen casou en 1968 e se separou en 1972.

## Traxectoria 
Bennett foi a voz principal de The Ronettes e durante os primeiros anos da década de 1960 tiveron grandes éxitos, como as cancións "Be My Baby" (1963), "Baby, I Love You" (1963), "The Best Part of Breakin' Up" (1964) e "Walking in the Rain" (1964). En 1964, comezou unha carreira en solitario co sinxelo "I'm So Young". Despois de 1980 publicou cinco álbums de estudio: *Siren* (1980), *Unfinished Business* (1987), ''Something's Gonna Happen* (2003), *Last of the Rock Stars* (2006) e *English Heart* (2016). Tamén gravou unha versión estendida de *She Talks to Rainbows* (1999). En 1986, a súa carreira reviviu cando sacou a canción "Take Me Home Tonight" con Eddie Money.

Bennett foi alcumada en ocasións como a "moza mala do rock and roll" orixinal. En 1990 publicou as súas memorias *Be My Baby: How I Survived Mascara, Miniskirts, and Madness, Or, My Life as a Fabulous Ronette*. En 2007, foi incluída no Salón da Fama do Rock como membro de the Ronettes.

## Discografía 
### Con The Ronettes 
* *Presenting the Fabulous Ronettes Featuring Veronica*, 1964
* *Sing the Greatest Hits , 1975*
* *The Ronettes Greatest Hits – Volume 2*, 1981
* *The Best of The Ronettes*, 1992

### Álbums en solitario 
### EPs 
* *She Talks to Rainbows* EP, 1999
* *Something's Gonna Happen* EP, 2003
* *Best Christmas Ever'' EP, 2010

### Sinxelos en solitario 
* 1971: "Try Some, Buy Some" (Apple 1832)
* 1975: "You'd Be Good For Me" (Tom Cat YB-10380)
* 1976: "Paradise" (Warner Spector SPS 0409)
* 1977: "Say Goodbye To Hollywood" (Epic 8-50374)
* 1978: "It's a Heartache" (Alston 3738)
* 1980: "Darlin'" (Polish PR-202)
* 1987: "Who Can Sleep" (Columbia 38-07082)
* 1987: "Love On a Rooftop" (Columbia 38-07300)

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
*Páxina oficial 
*
*Perfil de Ronnie Spector en Discogs
Lei da Moeda de 1792 (Estados Unidos)

: *Para outras leis acerca da cuñaxe e a emisión de moeda, véxase a páxina de homónimos **Lei da Moeda***

A **Lei da Moeda de 1792** dos Estados Unidos de América (en inglés: *Coinage Act of 1792*), tamén coñecida como Lei da Casa da Moeda (*Mint Act*), é unha lei aprobada polo Congreso dos Estados Unidos e asinada polo presidente George Washington o 2 de abril de 1792, mediante a que se establece o dólar como unidade monetaria de curso legal no país, se regula o seu sistema monetario de carácter decimal e se crea a Casa da Moeda dos Estados Unidos, con sede en Filadelfia.

A lei vinculou o dólar estadounidense ao valor do real de oito de prata español, que era amplamente utilizado.

## Contido 
### A Casa da Moeda 
[miniatura|Primeira sede da [Casa da Moeda de Filadelfia (*US Mint*), inaugurada en 1792.]]
A Lei da Moeda de 1792 determina que a Casa da Moeda dos Estados Unidos tería que estar situada onde estivese a sede do Goberno, que naquel momento era Filadelfia. Os cinco postos directivos que se prevían na súa creación eran o de director da casa da moeda, gravador xefe, ensaiador, xefe de cuñaxe e tesoureiro. A lei permitía que unha soa persoa puidese desempeñar as funcións de cuñador xefe e de gravador. 

Para exercer o seu cargo, o ensaiador, o xefe de cuñaxe e o tesoureiro debían depositar unha fianza de 10.000 dólares na Secretaría do Tesouro.

Os salarios establecidos para estes postos eran os seguintes:

A lei permitíalle a calquera cidadán encargarlle á Casa da Moeda a cuñaxe de lingotes de prata ou de ouro ou, no seu lugar, cambialos polo seu equivalente en moeda, cunha comisión do 0,5 por cento do total do metal achegado. Para iso, establecéronse tamén medidas estritas de ensaio da calidade do metal. No caso de que algún dos funcionarios da Casa da Moeda propiciase ou fose connivente do incumprimento das proporcións nas aliaxes ou nos pesos establecidos de metais nobres en beneficio propio, a propia lei establecía como consecuencia a condena a pena de morte.

### O sistema monetario 
[miniatura|250x250px|1 [Dólar estadounidense|dólar de 1795.]]
A lei instituía un sistema monetario baseado no dólar de prata como unidade monetaria básica, con múltiplos e divisores en cobre, prata e ouro, e especificaba o valor facial, a composición metálica e o peso de cada moeda. O valor do dólar estableceuse á par co que tiña o real de oito de prata español da época.

### Deseño das moedas 
[miniatura|180x180px|5 [Dólar estadounidense|dólares (*Half Eagle*) de 1795.]]

A Lei da Moeda de 1792 marcaba tamén as directrices dalgúns deseños que se debían reoproducir nas moedas emitidas. Nunha das súas faces debían amosar a palabra LIBERTY ("Liberdade"), xunto co ano de cuñaxe e unha imaxe simbólica da liberdade. No reverso desta cara, as moedas de prata e de ouro deberían representar a imaxe dunha aguia e a lenda UNITED STATES OF AMERICA, xunto coa expresión do seu valor facial.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Texto da Lei da Moeda de 1792
Terapia da escuridade

**A terapia de escuridade** é a práctica de manter as persoas en escuridade, privadas de luz durante determinados períodos de tempo nun intento de tratar determinadas condicións psicolóxicas. O corpo humano produce a hormona melatonina, que é responsable de soportar os ritmos circadianos. A escuridade parece axudar a manter estes ritmos circadianos estábeis. 

Unha forma de terapia escura realízase bloqueando as luces de lonxitude de onda azuis para evitar que a melatonina se rompa. Algúns estudos demostraron que este proceso mellora a saúde, minimizando dores de cabeza, síndrome de fatiga crónica e insomnio.
## Notas
Uca tangeri

***Uca tangeri*** (Eydoux, 1835) é unha especie de braquiúros da familia Ocypodidae, coñecida polos nomes comúns de ***boca**, boca de terra* e *boca de cabalete*.

## Características morfolóxicas 
É un crustáceo decápodo que presenta dimorfismo sexual; o macho diferénciase da femia ao posuír unha das maiores pinzas ou quelíceros (hipertrofia), que se emprega para fins relacionados coa reprodución. Nos caranguexos as pinzas adoitan servir para a alimentación, porén, nesta especie a hipertrofia dunha delas dificulta ou impide esta función. Nos individuos adultos o quelícero hipertrófico alcanza o tamaño de 1/3 do ancho máximo da casca.

## Distribución 
É a única especie do xénero *Uca* presente nas costas de Europa e África occidental. Atópase só na costa do océano Atlántico e non colonizou o mar Mediterráneo, sendo o estreito de Xibraltar a fronteira natural que impediu a súa expansión. En Europa está limitada á rexión sur da Península Ibérica, principalmente nas costas do sur de Portugal ( Algarve) e a Andalucía atlántica. En África, distribúese en países como Angola, Cabo Verde e as illas do golfo de Guinea.

## Hábitat 
Rías, lagoas, rías e costas protexidas.

## Notas
Diego Diz

**Diego Diz Martínez**, nado en Vigo o 12 de novembro de 1991, é un futbolista galego que xoga de centrocampista no Arousa, da Segunda División RFEF.

## Traxectoria 
Formouse na canteira do Celta de Vigo, pasando en 2010 ao Rápido de Bouzas, co que xogou durante as seguintes cinco tempadas na Terceira División. En 2015 fichou polo Alondras, da mesma categoría, despois do interese mostrado por el durante anos do club e do adestrador Jacobo Montes. 

Regresou ao Rápido de Bouzas na tempada seguinte, tendo como adestrador a Patxi Salinas. Militou outras tres tempadas no club vigués, e o 25 de xuño de 2017 marcou o histórico gol que lle deu ao club o seu primeiro ascenso á Segunda División B. Foi no partido de volta da final da promoción de ascenso contra o Peralada no campo do club xerundense. Na seguinte tempada, a 2017/18, con Borja Jiménez no banco, participou da mellor campaña da historia do club, acadando a quinta posición do Grupo I da Segunda B.

Tralo descenso de novo a Terceira en 2019, deixou o Rápido e fichou polo UMF Grindavík, da Úrvalsdeild Karla, a máxima categoría do fútbol de Islandia. Nas filas do equipo islandés, quedou penúltimo na liga nacional, polo que acabou descendendo. Cambiou entón de equipo e de país, pasando a xogar no FC Samtredia da Erovnuli Liga de Xeorxia. Pouco despois do comezo da liga, esta foi paralizada pola expansión da pandemia de COVID-19, enfermidade que contraeron seus pais e pola que foron ingresados no hospital, mentres el estaba atrapado no país caucásico. Finalmente puido retomarse a liga, coa metade de partidos previstos inicialmente, e disputou un total de 15 encontros, marcando dous goles.

En decembro de 2020 asinou polo AC Oulu da Veikkausliiga de Finlandia. Xogou medio ano no club de Ostrobotnia do Norte, ata que en xuño de 2021 volveu ás Rías Baixas para fichar polo Arousa de Xurxo Otero, na Segunda División RFEF.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Datos do xogador en Soccerway .
*Datos do xogador en Transfermarkt .
*Datos do xogador en BDFutbol .
*Datos do xogador en LaPreferente.com .