Elixio Rivas

**Elixio Rivas Quintas**, nado en Fondo de Vila (A Abeleda, Xunqueira de Ambía) o 31 de agosto de 1925 e finado en Salamanca o 24 de setembro de 2022, foi un frade paúl, profesor, lingüista e etnógrafo galego, cun labor salientábel especialmente nos campos da lexicoloxía, a onomástica e a toponimia. Foi tamén un recoñecido difusor do Camiño de Santiago.

## Traxectoria 
Con once anos marchou estudar para o colexio do santuario dos Milagres (Baños de Molgas), aos poucos días de comezar a Guerra Civil española. Formouse para frade na orde dos Paúis, primeiro en Limpias (Cantabria), e logo en Murgia (Áraba) e Madrid. Ordenouse como irmán da orde dos Padres Paúis, pero tivo que regresar á casa familiar pola morte do pai e pola propia enfermidade.

Quixo ir en misións á India, pero pola súa debilidade de saúde enviárono a Inglaterra (Dunstable e Potters Bar, ao norte de Londres), onde permaneceu entre 1946 e 1955. De aí foi enviado á Igrexa da Mercede da Habana (Cuba), onde estivo entre 1955 e 1961, e de onde saíu ao ser expulsado do país logo dos cambios políticos e sociais que trouxo a Revolución Cubana (1959). Da Habana marchou primeiro a Miami, e logo a Porto Rico, e finalmente regresou a Galicia e exerceu como secretario no colexio San Narciso de Marín durante 21 anos. Despois marchou aos Milagres do Medo, en Vide (Baños de Molgas), e foi docente nos campus universitarios de Lugo e Ourense.

Nos últimos meses da súa vida retirouse a vivir en Salamanca, onde finou o 24 de setembro de 2022.

### Como lingüista 
Durante os anos de docencia en Marín realizou a licenciatura en Filoloxía na Universidade de Santiago de Compostela. Para a súa tesiña de licenciatura fixo un traballo sobre toponimia de Marín, que ampliou posteriormente e presentou como tese de doutoramento na mesma universidade en 1978, e publicou no ano 1982. O seu labor como lingüista levouno sobre todo aos eidos da toponimia e da lexicografía. A súa obra, publicada por entregas e en edicións independentes, centrouse en apañar palabras do galego popular, centrado sobre todo nas culturas campesiñas das Rías Baixas e, máis notablemente, na Limia e nas comarcas do interior ourensán.

Foi membro da Comisión de Toponimia de Galicia do Consello da Cultura Galega desde 1978, e correspondente da Real Academia da Historia.

Boa parte dos materiais lingüísticos creados ou manexados por el doounos ó Centro Ramón Piñeiro (Santiago de Compostela) en 2017 .

### Camiño de Santiago 
Desde os anos da década de 1970, Rivas Quintas á par do seu traballo investigador no campo lingüístico do galego, realizou un infatigábel labor en pro da restauración da ruta sur do camiño de Santiago e difundiu o coñecemento da terra ourensá da Limia. Foi o primeiro presidente da Asociación de Amigos do Camiño de Santiago. 

## Distincións 
* Premio Otero Pedrayo en 1980.
* Medalla Castelao da Xunta de Galicia no ano 2000.
* Medalla de ouro da provincia de Ourense polo seu labor a prol da etnografía e da lingua galegas, en 2019

## Publicacións (selección) 
### Lexicografía 
* *Frampas: contribución al diccionario gallego*. Salamanca. CEME. Salamanca. 1978, 181 páxs + 4 mapas ISBN 84-7349-019-3
* *Frampas II; contribución al diccionario gallego*. Lugo. Alvarellos. 1988, 148 páxs.
* *Frampas III*, en *Dicionario de Dicionarios* (2001) e Ed. do autor (2014)
* *Millo e hórreo. Legumia e cestos*. Santiago. Laiovento. 1996. ISBN 84-87847-81-1

O primeiro *Frampas* contiña 4.584 lemas, o *Frampas II* 3.403 e o *Frampas III* alcanzou os 7.823 lemas, o que dá un total de 15.810 voces, en moitos casos exemplificadas no seu contexto . Cómpre sinalar que só Aníbal Otero e Rivas Quintas recolleron vocabulario inédito, mentres que outros lexicógrafos (como Eladio Rodríguez, Carré ou Filgueira) traballaron sobre material xa publicado noutros dicionarios anteriores. 

#### Colección "Léxico rural do noroeste hispano" 
Dos volumes desta selección, algúns números da colección foron editados por Grafo Dos (de 1997 a 2007), e outros polo propio autor (os posteriores) ou por Abeleda Edicións (2011), cun formato igual ou semellante. Unha referencia para sabelo é que o ISBN da editorial é (978-)84-923232-, aínda que os libros *A auga na natureza*, *O castiñeiro e as castañas* e *Natureza, toponimia e fala* non seguen esa regra. O número de cada volume na colección está marcado entre corchetes, pero nótese que non foron numerados por orde cronolóxica (o número 5 *O carro e a carreira* é de 2010). 

* *A auga na natureza*. [18] Ourense. Grafo Dos. (2000) 460 páxs. ISBN 84-931590-0-X
* *A casa e o casal*. (2008) 419 páxs. ISBN 978-84-612-6149-9
* *A cociña e a matanza* (2008) 311 páxs. ISBN 978-84-612-3662-6
* *A nosa flora*. [23] (2012) 332 páxs. D.L. OU-99-2012
* *A videira e o viño*. [14] (2011) Abeleda Edicións. 297 páxs.
* *Labranza e ferramenta manual*. [4] Ourense. Grafo Dos. (1997) 698 páxs. ISBN 84-923232-0-5
* *Mel e cera. O aceite* [13] (2009) 192 páxs. ISBN 978-84-613-3368-4
* *Natureza, toponimia e fala* (2007) Ourense. Grafo Dos 443 páxs. ISBN 84-611-6327-4
* *O ano festeiro*. (2010) 349 páxs. ISBN 978-84-614-0585-5
* *O carro e a carreira*. [5] (2010) 420 páxs. ISBN 978-84-613-7466-3
* *O castiñeiro e as castañas*. [15] Ourense. Grafo Dos. (1997) 269 páxs. ISBN 84-605-6686-2
* *O forno do pan*. [11] Ourense. Grafo Dos. (1998) 493 páxs. ISBN 84-923232-7-2
* *O muíño*. [10] Ourense. Grafo Dos. (1997) 615 páxs. ISBN 978-84-923232-1-0
* *Os oficios*. (2009) 321 páxs. ISBN 978-84-613-0580-3
* *O tear e o tecido*. [8] Ourense. Deputación Provincial de Ourense. (1992) 520 páxs. ISBN 84-84575-03-X ou ISBN 84-87575-03-X
* *O tear e o tecido*. Ourense. Grafo Dos. (1998) 643 páxs. ISBN 84-923232-6-4 = ISBN 978-84-923232-6-5
* *Pan, sega e malla, medidas*. [7] Ourense. Grafo Dos. (1999) 513 páxs. ISBN 84-923232-8-0
* *Rega e outros servicios*. Ourense. Grafo Dos. (2000) 253 páxs. ISBN 84-923232-9-9.
* *Útiles e arreos. Suntuaria*. (2012) 269 páxs. ISBN 978-84-615-4018-1
* *Xogos e enredos*. [20] (2011) 366 páxs. ISBN 978-84-614-8889-6
* *Xugo, arado e complementos*. (2009) 450 páxs. ISBN 978-84-613-4365-2

### Filoloxía 
* *Lingua galega: historia e fenomenoloxía*. Lugo. Alvarellos. 1989, 384 páxs ISBN 84-85311-79-5
* *Lingua galega: niveis primitivos*. Santiago de Compostela. Laiovento. 1994, 241 páxs ISBN 84-87847-40-4

### Onomástica 
* *Onomástica persoal do noroeste hispano*. Lugo. Alvarellos. 1991, 672 páxs ISBN 84-85311-93-0
* *Onomástica da Virxe María en Ourense*, in rev. Boletín de Estudios del Seminario Fontán-Sarmiento de Hagiografía, Toponimia y Onomástica de Galicia, Santiago de Compostela, nº 14 (1993) páxs. 24-40; nº 15 (1994), páxs. 29-42; nº 16 (1995), páxs. 37-46

### Toponimia 
* *A isoglosa Pacio / Pazo en Galicia*, in rev. Verba. Anuario Gallego de Filología, Santiago de Compostela, nº 3, 1976, páxs. 357-364.
* *O tema latino "casa" e a Rivoira Sacrata*, in rev. Boletín Auriense, Ourense, t. 11, 1981, páxs. 227-274
* *Toponimia de Marín*. Santiago de Compostela. Anexo 18 da revista Verba. 1982, 409 páxs ISBN 84-7191-279-1
* *Natureza, toponimia e fala*. Ourense. Edición do autor. 2007, 443 páxs ISBN 84-611-6327-4

### Etnografía e viaxes 
* *A Limia: Val de Antela e Val do Medo*. Ourense. Deputación Provincial de Ourense. 1985, 766 páxs ISBN 84-85858-16-6
* *Camiño Meridional de Santiago: continuación de la Vía de la plata* (texto bilingüe). S.l. Consellería de Relacións Institucionais e Portavoz do Goberno. 1993, 176 páxs.
* *A Serra de San Mamede*. Ourense. Asociación de Amigos dos Milagros e de San Mamede. 1993, 114 páxs ISBN 84-604-7317-1
* *El santuario de Nuestra Señora de los Milagros*. León. Editorial Everest. 1991, 63 páxs, reeditado como *Santuario de Nuestra Señora de los Milagros, Baños de Molgas (Ourense)*. León. Edilesa. 2002, 64 páxs ISBN 84-8012-394-X
* *Terra das Frieiras*. Ourense. Deputación Provincial de Ourense. 2002, 384 páxs. ISBN 84-96011-07-0
* *Unha cala no Bierzo occidental.* Santiago. Comisión Cultural Martín Sarmiento. Edicións Positivas. 2019, 180 páxs.ISBN 84-120184-7-9

### Historia e arte 
* *Historia del Santuario de los Milagros (Ourense)*. Ourense, s.n., 1983, 193 páxs ISBN 84-300-9899-2
* *O escultor Nicanor Carballo*, in rev. Porta da Aira, Ourense, nº 3, 1990, páxs. 235-248.
* *Influencias precristiáns na arte,* in rev. Porta da Aira, Ourense, nº 6, 1994-1995, páxs. 207-237.
* *Marín, terra e mar: os mareantes e a Confraría de San Miguel*. Pontevedra. Deputación Provincial de Pontevedra. 2005, 139 páxs ISBN 84-8457-239-0

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Xesús Ferro Ruibal: "Elixio Rivas Quintas. Lexicógrafo de por vida", en *Ben falado*, capítulo 207 (11.01.2011).
*