André

[miniatura|Imaxe en [Santo André de Cesar, Caldas de Reis|Santo André de Cesar (Caldas de Reis).]]
**André** é un nome propio masculino galego. Esta forma escrita tamén é común co portugués e co francés. A súa orixe é o grego ανήρ (*anēr*), xenitivo ανδρός (*andrós*), que indica o home como oposto da muller (mentres que *home* na súa acepción de *humano* é άνθρωπος, *ánthropos*, ανθρώπου, *anthrópou*); ανήρ pode estar ligado coa raíz indoeuropea *ner* que significa *home*, *forza vital*. Pode entenderse o seu significado coma *home forte*, *viril* e *bravo*. En galego tamén ten as variantes **Arandel**, **Andreu** e **Andel**, e os hipocorísticos **Nes**, **Neso** e **Necho**.

## O nome en Galiza 
[dereita|miniatura|220px|[André Apóstolo|André, o apóstolo.]] 
O nome de André foi moi común en Galiza, infinidade de parroquias teñen a Santo André como padroeiro, e até 10 levan incluído no nome da aldea Santo André (ás veces pronunciado *santandré*).

A forma galega do nome, André, coincidente coa portuguesa e a francesa, foi desprazada en gran parte pola castelá *Andrés*, con todo nos últimos anos estase a recuperar a forma propia en nenos.

O apelido André aparece nas catro provincias galegas, cun total de 429 persoas, sendo máis frecuente en Pontevedra e especialmente en Ourense, cunha porcentaxe de 0,23, a maior de toda España.

## Santoral 
30 de novembro: Santo André, apóstolo de Xesús Cristo.

## Variantes galegas 
* Feminino: Andrea, ás veces coa variante arcaica Andreia.

## Variantes noutras linguas 
## Historia 
A forma na que coñecemos o nome André, en grego é *Andreas*, que atopamos xa nunha das historias de Heródoto. É, polo tanto, un nome que en tempos de Xesús levaba xa a usarse máis de 500 anos, como o de Filipe ("aquel que ama os cabalos"), o outro discípulo con nome grego. É da familia léxica de *"anhr"* (*anér*), que significa "home valoroso" ou "viril", e de *andreia* (andréia), que significa "valentía" pola súa proximidade aos valores masculinos.

As orixes deste nome remóntanse á antiga Grecia, onde os loitadores cualificaban de "andré" aos gañadores. Entendendo así por este termo un cualificativo cunha carga emotiva importante, razón pola que levar a cabo unha revolución uníndose varios "andrés" e agrupándose baixo o pseudónimo de 'Andreanos', cuxo berro de guerra característico ao comezaren cada batalla era "Andreano a morrer!"

## Santo André 
Segundo a tradición cristiá Santo André é un dos doce apóstolos de Xesús, cuxo nome figura nas enumeracións que os catro Evanxeos fan dos apóstolos. Era irmán de Pedro, o primeiro dos apóstolos, ao que Xesús encomendaría a misión de rexer a Igrexa.

De acordo con dita tradición, procedía de Betsaida e era un modesto pescador no lago de Xenezaret. Moraba en Cafarnaum, par de Pedro e maila dona deste. Escoitaba con interese as predicacións de Xoán o Bautista, cando este anunciou aos que acodían a se bautizar, que el non era ninguén, que non era digno nin de desagulletar as fitas das sandalias de Xesús. Encarreirouse, logo, cara a el. André escoitou a Xesús durante horas e quedou conturbvdo. Contoullo a seu irmán Pedro e conduciuno até Xesús. Un día atopounos aos dous a pescar e díxolles: "Seguídeme, que eu vos farei pescadores de homes". E dende aquela rexeitaron canto tiñan e se dedicaron a axudar a Xesús na súa misión evanxelizadora.

Trala morte de Xesús, logo de ter evanxelizado André os escitas e os colonos gregos de Heraclea, Sinop e Trebisonda, tornou a Xerusalén, onde sufriu martirio nunha cruz en forma de aspa, que pasaría a se chamar a "Cruz de Santo André". Isto tería ocorrido polo ano 95 da nosa era, e o seu corpo foi trasladado a Constantinopla o ano 357.

### Etnografía galega 
* *Por Santo André, toma o porco polo pé*.
## Toponimia 
O nome de Santo André proliferou extraordinariamente na xeografía. En Galiza é un topónimo frecuente, levándoo 10 parroquias e 18 lugares ou aldeas como nome, ademais de ser patrón de moitas outras. Un dos santuarios desta advocación máis famoso é o de Santo André de Teixido, no concello coruñés de Cedeira, onde se mesturan lendas cristiás e pagás.

## Personaxes célebres 
### Santos 
* André Apóstolo, un dos doce apóstolos;
* André de Fiesole, relixioso irlandés e bispo de Fiesole (século IX);
* André Corsini, bispo de Fiesole (1302 - 1377), venerado o 4 de febreiro;
* André Corsini, carmelita e bispo italiano (1521 - 1608);
* André Bobola, xesuíta polaco (1591 - 1657), festexado o 16 de maio;
* André Kim Taegon, primeiro presbítero coreano, mártir (1821 - 1846), festexado o 20 de setembro;
* André Avelino, sacerdote do século XVI.

### Reis 
### Outras personalidades 
#### Galegos 
* André de Iria, (século VI), primeiro bispo galego da diocese de Iria documentado.
* André Pena Graña, Ferrol, 1955, é un historiador contemporáneo galego especializado en investigacións sobre a cultura céltica. 
* Eloy Luís André, Verín, 1878, foi un filósofo e psicólogo galego.

#### Outras personalidades 
Nomes en diferentes linguas: André, Andrés, Andreu, Andrew, Andrei...
[miniatura|[André-Marie Ampère.]]
[miniatura|[André Masséna.]]
[miniatura|[Andrew Johnson.]]
[miniatura|[Andrés Bello.]]

* Andrés Aberasturi, escritor e xornalista español.
* Andre Agassi, ex xogador de tenis estadounidense.
* Andrés Aguilera, piloto e esquiador español.
* Andreu Aleu, escultor catalán.
* Andreu Alfaro, escultor valenciano.
* André Marie Ampère, matemático e físico francés.
* André André futbolista portugués.
* Andrei Arshavin, futbolista ruso.
* Andrea Bargnani, xogador de baloncesto italiano.
* André Bellessort, poeta e novelista francés.
* Andrés Bello, poeta, filólogo, educador, xurista venezolano e primeiro reitor da Universidade de Chile.
* Andrés Eloy Blanco, avogado, escritor, humorista, poeta e político venezolano.
* Andrea Bocelli, cantante italiano.
* André Breton, escritor francés.
* André Brink, escritor surafricano.
* Andreu Buenafuente, humorista, presentador e produtor catalán.
* Andrés Avelino Cáceres, tres veces Presidente do Perú no século XIX.
* Andrés Caicedo, escritor colombiano.
* Andrew Carnegie, industrial, empresario e filántropo estadounidense. 
* André Chénier, poeta francés.
* André Citroën, enxeñeiro francés.
* André da Silva Gomes, compositor clásico portugués.
* André Derain, pintor e ilustrador francés.
* André Gaboriaud, tirador de esgrima francés.
* Andy García, actor e produtor de cinema cubano-estadounidense.
* André Gide, escritor francés.
* André Greipel, ciclista alemán.
* Andrei Gromyko, economista, diplomático, político e chanceler soviético.
* Andreas Gryphius, poeta e dramaturgo barroco alemán.
* Andrew Fielding Huxley, fisiólogo e biofísico británico, Premio Nobel de medicina en 1963.
* Andrés Iniesta, futbolista español.
* Andrew Jackson, sétimo Presidente dos Estados Unidos.
* Andrew Johnson, décimo sétimo Presidente dos Estados Unidos.
* Andrija Kačić Miošić, poeta e freire franciscano croata.
* André Kertész, fotógrafo húngaro.
* André Kolingba, presidente da República Centroafricana.
* Andréi Kolmogórov, matemático ruso.
* Andrzej Kuśniewicz, escritor, ensaísta e poeta polonés.
* André Le Nôtre, xardineiro francés.
* André Leroi-Gourhan, etnólogo francés.
* Andrew Lloyd Webber, compositor británico.
* Andrés Manuel López Obrador, político mexicano.
* André Maginot, político francés. 
* André Malraux, novelista, aventureiro e político francés.
* André Martinet, lingüista francés.
* André Martins, xogador de fútbol portugués.
* André Masséna, militar francés.
* André Maurois, novelista e ensaísta francés.
* Andreas Metaxas, político grego. 
* André Michaux, botánico, briólogo e explorador francés.
* André Michel Lwoff, microbiólogo francés .
* Andy Murray, tenista escocés.
* Andrés Nin, político español.
* Andrés Pajares, actor, director, guionista e cómico de cinema, teatro e televisión español.
* Andrzej Panufnik, compositor, pianista, director e pedagogo polonés.
* Andreas Papandreu, economista e político grego.
* Andrés Pastrana Arango, político colombiano, presidente de Colombia entre 1998 e 2002.
* André Pichot, científico francés , investigador en epistemoloxía e historia da ciencia.
* Andrea Pirlo, futbolista italiano.
* Andréi Platónov, escritor ruso.
* André Rieu, director de orquestra e violinista holandés.
* Andy Roddick, tenista estadounidense.
* Andrei Rublev, relixioso e pintor ruso. 
* Andrei Sakharov, físico nuclear ruso.
* Andreu Sala, escultor barroco catalán.
* Andrés de Santa Cruz, militar e político boliviano, foi Presidente do Perú (1827), Presidente de Bolivia (1829-1839) e Supremo Protector da Confederación Perú-Boliviana (1836-1839).
* André Santos, futbolista portugués.
* Andrés Segovia, guitarrista clásico español.
* Andriy Shevchenko, futbolista ucraíno.
* André Soares, arquitecto portugués.
* András Szőllősy, compositor e musicólogo húngaro.
* Andrei Tarkovskii, director de cinema, actor e escritor ruso. 
* Andrei Túpolev, deseñador e construtor aeronáutico ruso.
* Andrés de Urdaneta, militar, cosmógrafo, mariño, explorador e relixioso agustiño español.
* Andrés de Vandelvira, arquitecto renacentista español.
* André Vesalio, anatomista flamengo.
* André Villas-Boas, adestrador de fútbol portugués . 
* Andrei Vyshinski, xurista e diplomático ruso.
* Andrzej Wajda, director de cinema polonés.
* Andrew Warhola, (Andy Warhol), artista visual.
* Andrés Wiese, actor e modelo peruano.
* Andrés Zaldívar, político chileno.
* Andrei Zhdánov, político soviético.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Lista de nomes masculinos en galego
* Lista de nomes masculinos galegos máis comúns
* André Apóstolo
* Cruz de Santo André
### Ligazóns externas 
* Guía de nomes galegos. Nomes masculinos Real Academia Galega