Túnidos

Os **túnidos** son un grupo de peixes teleósteos, da orde perciformes, familia escómbridos, coñecidos comunmente como **atúns** ou bonitos.

Tódalas especies son mariñas, peláxicas, normalmente de grandes tamaños e de carne rica en graxa (peixes azuis). Boa parte delas son de elevado interese comercial: segundo a FAO, capturáronse máis de 6 millóns de toneladas no ano 2002.

As Nacións Unidas (ONU), consciente da importancia comercial e nutricional das diferentes especies de túnidos, proclamou en 2016 o día 2 de maio como o *Día Mundial do Atún*. De feito, os túnidos representan o 20% do valor da pesca marítima e máis do oito por cento de tódolos produtos do mar comercializados en todo o mundo. Pero estas cifras converten o atún nunha das especies máis ameazadas e estímase que o 33% das poboacións das principais especies están explotadas a niveis bioloxicamente insostibles .

## Especies 
* *Thunnus alalunga*, albacora, atún branco, bonito do Norte.
* *Thunnus albacares*, atún de aleta amarela (*yellowfin*), atún amarelo, rabil.
* *Thunnus atlanticus*, atún negro, atún de aleta negra (*blackfin*).
* *Thunnus maccoyii*, atún do sur.
* *Thunnus obesus*, atún patudo (ou, simplemente, patudo), *bigeye*.
* *Thunnus orientalis*
* *Thunnus thynnus*, atún vermello (*red tune*), atún de aleta azul (*bluefin*).
* *Thunnus tonggol*, atún do Índico, atún tongol.
* *Katsuwonus pelamis*, atún listado, bonito alistado.
* *Euthynnus alleteratus*, bacoreta.
* *Cybiosarda elegans*
* *Allothunnus fallai*
* *Scomber chilensis*
* *Sarda sarda*, bonito, bonito do Atlántico, bonito do sur.
* *Sarda orienralis*, bonito raiado.
* *Auxis thazard thazard*, atún xudeu liso, zurdo liso.
 
A denominación de *túnidos* non é taxonómica senón pesqueira. Por esta razón, moitas outras especies, mesmo de interese comercial, pertencen tamén á mesma familia *Scombridae*, pero non son considerados túnidos. É o caso, por exemplo, da melva (*Auxis rochei*) ou da xarda (*Scomber scombrus*).

## Morfoloxía e anatomía 
miniatura|320px|Diagrama esquemático dos túnidos
Presentan un corpo alongado e fusiforme, con dúas aletas dorsais máis ou menos separadas pero perfectamente diferenciables, que poden axustarse nun suco que posúen no dorso. Trala segunda aleta dorsal, e tamén trala aleta ventral, presentan unha serie de numerosas pínnulas (ou lepidotriquias). A aleta caudal é bifurcada e presenta a ámbolos lados do pedúnculo dúas quillas ou carenas, de queratina.

A cor do lombo adoita ser azul escura e o ventre prateado. Poden presentar bandas mouras, normalmente descendendo do lombo.

A pel semella non ter escamas por seren estas diminutas. Así conseguen reduci-la fricción coa auga e mellora-la capacidade de movemento.

Os túnidos caracterízanse por non teren vexiga natatoria ou tela moi pequena, o que lles obriga a estar sempre en movemento.

## Diferenciación de especies 
Boa parte dos atúns son morfoloxicamente moi parecidos, polo que a diferenciación das especies non sempre é doada. As dificultades aumentan no caso de presentarse conxelados (polos cambios que sofre a coloración da pel e aletas e pola posible rotura e perda destas) e no caso de existir exemplares xuvenís, que non sempre mostran ben definidos os trazos característicos. Para recoñece-la especie cómpre atender principalmente á presenza de marcas de cor nas diferentes zonas do corpo, en canto á forma e distribución das manchas, así como ó tamaño relativo da aleta pectoral (se non alcanza a altura da segunda dorsal, se chega ata a súa altura ou se a supera. En estado fresco cómpre fixarse na cor das aletas (dorsais, caudal e pínnulas). Pode tamén recorrerse a observa-la superficie inferior do fígado (se presenta ou non estrías) e ó reconto dos pequenos dentes que presente o primeiro arco branquial. O tamaño do exemplar ten unha importancia relativa polo que dixemos da posible presenza de exemplares xuvenís.

Na web de *Atuntuna* pode atoparse unha Guía de referencia para o recoñecemento dos atúns.

## Ecoloxía 
Os atúns son especies propias de rexións tropicais e subtropicais de tódolos océanos. Son grandes nadadores e poden realizar longas migracións ó longo do océano (un atún pode nadar ata 170&nbsp;km diarios). Adoitan moverse en grandes bancos ou cardumes formados por exemplares dunha mesma idade. Son predadores activos e comen en augas superficiais.

Presentan un especial sistema vascular, especializado no intercambio de calor co medio mariño, de feito que a temperatura corporal supera á da auga onde nadan. Esta particularidade cualifícaos como endotérmicos  e dálle-la posibilidade de que o seu sangue poida transportar osíxeno nunha concentración máis alta que outras especies de peixe. De aí a cor vermella ou rosada da carne dos atúns, a diferenza da cor branca na maioría das especies de peixes que viven no océano. No caso do atún vermello, permítelle vivir en augas máis frías e sobrevivir nun contorno máis amplo que outros tipos de atún.

Desde o punto de vista da súa reprodución, son dioicos pero non mostran dimorfismo sexual. As femias depositan grandes cantidades de ovos planctónicos que se desenvolven en larvas peláxicas.

## Aproveitamento pesqueiro 
Algunhas variedades, como o atún vermello e o atún de aleta amarela son obxecto de diferentes proxectos pesqueiros ao longo e ancho do globo, así mesmo as tempadas de pesca, as zonas e as cotas de captura son reguladas por diferentes organizacións e gobernos.

Un importante problema medioambiental que presenta a pesca do atún é a posibilidade de capturar con eles outras especies protexidas, como é o caso dalgúns golfiños. A capacidade dos atúns para detecta-los bancos de peixe dos que se alimentan é aproveitada polas mandas de golfiños, que acoden onda eles a comer dos mesmos bancos. Á súa vez, os pescadores poden detecta-la presenza das mandas de golfiños, que nadan na superficie e así saben que é probable que estean sobre un banco de atúns. Deste xeito, cando o barco lanza as redes rodea con elas tanto os propios atúns como os golfiños, provocando a captura e morte destes últimos. Para evitar este efecto negativo sobre os golfiños, catalogados como especies protexidas, establecéronse medidas correctoras nas redes que permitan a súa saída do cerco e a presenza de observadores independentes a bordo do barco. Simultaneamente, o atún capturado de acordo con estas reservas etiquétase co símbolo *Dolphin safe* (ou *Dolphin free*), que certifica que foi capturado mediante técnicas que respectan a biodiversidade.

## Os atúns na alimentación 
As diferentes especies de atúns son moi apreciadas para o consumo humano tanto en fresco como conxelado ou, principalmente, en conserva. Caracterízanse pola súa riqueza en graxa, de ó redor do 12%, e proteínas de alto valor biolóxico (sobre un 23%). Tamén son ricos en vitaminas, sobre todo nas do grupo B, entre as que destaca a vitamina B12 . Como peixes graxos que son, tamén son ricos en vitaminas liposolubles, especialmente as vitaminas A e D.

Á hora de preparalo en fresco deben facerse sempre preparacións curtas para evitar que a carne seque de máis. Pode prepararse tanto en toros á prancha, á grella, ó forno, asado etc., como esmiuzado en anacos máis ou menos grandes, en estufados ou como ingrediente doutros pratos, como albóndegas, empanadas, recheos etc.

O *carpaccio* de atún é unha forma de consumo relativamente nova pero cada día máis en auxe. En Andalucía é moi apreciado o atún desecado (*mojama*), elaborado a base de lombos de atún salgados e secados ó aire.

### Efectos sobre a saúde 
Cómpre advertir que a carne dos atúns é rica en purinas, que dan lugar a ácido úrico, polo que resulta desaconsellada para as persoas que sofren de gota ou hiperuricemia.

O atún non adoita estar involucrado en gromos de intoxicacións alimentarias pero pode ser causa de problemas sanitarios a causa da posible presenza de histamina ou de metais pesados, especialmente mercurio.

Canto ó mercurio, a causa da súa presenza nos atúns é o feito de que son especies carnívoras que están no cumio da cadea trófica e, pola súa lonxevidade, poden acumular cantidades elevadas deste metal.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* López Muñoz, Daniel (coord.) (1999): *Guía do consumidor de peixe fresco*. Consellería de Pesca, Marisqueo e Acuicultura. 
* Muus, B.J. e Dahlström, P. (1981): *Guía de los peces de mar del Atlántico y del Mediterráneo*. Ediciones Omega S.A., Barcelona. 
* Zudaire, Maite e Yoldi, Gema (2005): *Pescados y mariscos*. Eroski Publicaciones, Elorrio (Biscaia).

### Outros artigos 
* Corricán
* Bonito e Bonito do norte

### Ligazóns externas 
* Os túnidos