Foz

**Foz** é un concello da provincia de Lugo, pertencente á comarca da Mariña Central, sendo a súa cidade máis poboada. Segundo o IGE no 2014 tiña 9899 habitantes (9754 no 2006, 9664 no 2005, 9619 no 2004, 9591 no 2003). O seu xentilicio é (véxase no Galizionario)  ou .

## Xeografía 
Limita cos concellos de Burela, Barreiros Lourenzá, Mondoñedo, Valadouro, Alfoz e Cervo. Está situado na foz do río Masma, de onde lle vén o topónimo.

Na súa costa hai diversos areais, como a praia da Rapadoira, Llas, Peizás, Pampillosa, Arealonga, As Pólas, Os Xuncos e Areoura, todas elas Bandeira Azul da UE. Outras praias do concello son Fondás e a dos Alemáns.

## Historia 
Existen restos da cultura castrexa nos castros de Fazouro e Pena do Altar. A zona estaba poboada polos egobarros.

Durante o século IX a zona viviu un pulo por mor do establecemento da sé episcopal en San Martiño de Mondoñedo.

Nos inicios da Idade Moderna Foz contaba cun importante peirao e cun dos tres estaleiros máis importantes de Galicia, dedicado especialmente á construción de embarcacións para a captura de baleas.

## Cultura 
### Toponimia 
**Foz** procede do latín vulgar *focem*, que en latín clásico era  'gorxa, paso estreito, fauces', un lugar por onde un río desemboca no mar, tamén é un paso estreito entre montañas.

### Patrimonio 
#### Patrimonio arqueolóxico 
* O castro de Fazouro é un poboado castrexo do século II a. C., situado á beira do mar, xunto a Arealonga. Segundo a asociación da Mariña Patrimonio, a conservación do castro é pésima. No verán de 2025 o concello realizou unha limpeza que danou irremediablemente parte da estrutura.

#### Patrimonio arquitectónico 
[miniatura|esquerda|Vista dos [Ábsida|absidiolos semicirculares e contrafortes de San Martiño.]]
* A basílica de San Martiño de Mondoñedo é un templo de orixe prerrománica, sé durante moitos anos do bispado de Mondoñedo, e que se atopa en bo estado de conservación.
* O pazo do Conde de Fontao, en Santa Cilla.
* O Pazo de Covas, pazo do século XVI no lugar de Trasmonte da parroquia de Nois.
* O Pazo do Lagar, pazo do século XVII no lugar da Ribela, na parroquia de Cangas.
* O Pazo de Vilachá, pazo do século XVII da familia Almuíña, no lugar de Vilachá, na parroquia de Cangas.
* O castelo da Frouxeira, castelo do século IX, na parroquia de Santa Cilla do Valadouro.

## Festas de interese 
[miniatura|esquerda|[Fogos de artificio durante as festas de San Lourenzo en Foz.]]
Amais da feira celebrada os martes, destacan as festas da Virxe do Carme (16 de xullo, patroa dos mariñeiros) e de San Lourenzo (10 de agosto). O sábado anterior ao luns de Pentecostés celébrase a romaría do Santo.

## Poboación 

Colors=
  id:lightgrey value:gray(0.9)
  id:darkgrey  value:gray(0.7)
  id:sfondo value:rgb(1,1,0.9)
  id:barra value:rgb(0.6,0.7,0.9)
ImageSize = width:580 height:300
PlotArea = left: 60 bottom: 30 top: 20 right: 20
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:10000
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = late
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:2000 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:1000 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo

PlotData=
  color:barra width:20 align:center
  bar: 1860 from:5881 till: 0
  bar: 1877 from:5350 till: 0
  bar: 1887 from:6090 till: 0
  bar: 1900 from:6514 till: 0
  bar: 1910 from:6822 till: 0
  bar: 1920 from:7248 till: 0
  bar: 1930 from:7824 till: 0
  bar: 1940 from:8107 till: 0
  bar: 1950 from:8216 till: 0
  bar: 1960 from:8369 till: 0
  bar: 1970 from:8274 till: 0
  bar: 1980 from:8776 till: 0
  bar: 1990 from:9446 till: 0
  bar: 2000 from:9659 till: 0
  bar: 2010 from:9968 till: 0
PlotData=
  bar: 1860 at: 5881 fontsize:S text: 5881 shift:(0,5)
  bar: 1877 at: 5350 fontsize:S text: 5350 shift:(0,5)
  bar: 1887 at: 6090 fontsize:S text: 6090 shift:(0,5)
  bar: 1900 at: 6514 fontsize:S text: 6514 shift:(0,5)
  bar: 1910 at: 6822 fontsize:S text: 7248 shift:(0,5)
  bar: 1920 at: 7248 fontsize:S text: 7248 shift:(0,5)
  bar: 1930 at: 7824 fontsize:S text: 7824 shift:(0,5)
  bar: 1940 at: 8107 fontsize:S text: 8107 shift:(0,5)
  bar: 1950 at: 8216 fontsize:S text: 8216 shift:(0,5)
  bar: 1960 at: 8369 fontsize:S text: 8369 shift:(0,5)
  bar: 1970 at: 8274 fontsize:S text: 8274 shift:(0,5)
  bar: 1980 at: 8776 fontsize:S text: 8776 shift:(0,5)
  bar: 1990 at: 9446 fontsize:S text: 9446 shift:(0,5)
  bar: 2000 at: 9659 fontsize:S text: 9659 shift:(0,5)
  bar: 2010 at: 9968 fontsize:S text: 9968 shift:(0,5)
Fonte: INE Arquivo

## Economía 
miniatura|Casa do concello.
Foz é unha vila de tradición mariñeira. A fertilidade da comarca permite a existencia de diversas explotacións gandeiras e forestais. Na actualidade unha das principais actividades económicas é o turismo, debido á calidade das diversas praias que hai ao longo da costa.

A continuación se mostra unha táboa onde se reflicte o paro rexistrado segundo sexo, idade e sector da actividade económica.

## Foz na cultura popular 
: *Pra facer ben a costeira*,
: *mariñeiriños rinlegos*,
: *pra botar contas, no porto*,
: *mariñeiriños focegos*.

## Galería de imaxes 

Ficheiro:Fozpeonil.jpg|Rúa peonil e praza no centro de Foz.
Ficheiro:Fozcentro.jpg|Rúa comercial no centro da vila.
Ficheiro:Castro de Fazouro.JPG|Castro de Fazouro.
Ficheiro:CatedralSanMartinho.JPG|Basílica de San Martiño de Mondoñedo.
Ficheiro:San Martiño de Mondoñedo exterior ábsida románico lombardo.JPG|Ábsida románica exterior San Martiño.
Ficheiro:San Martiño de Mondoñedo interior.JPG|Interior de San Martiño.

## Lugares de Foz 
miniatura|Mapa das parroquias de Foz
Para unha lista completa de todos os lugares do concello vexa: Lugares de Foz.

## Parroquias 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Eleccións municipais en Foz

### Ligazóns externas 
* Toponimia de Foz