Iridescencia

miniatura|dereita|Iridescencia en burbiullas de xabón.

A **iridescencia** (tamén chamada **goniocromismo**) é a propiedade de certas superficies que parecen cambiar de cor segundo cambia o ángulo desde o que se ven ou o ángulo de iluminación. Exemplos de iridescencia poden verse nas burbullas de xabón, nas ás das bolboretas ou en cunchas mariñas e en certos minerais. Adoita producirse por coloración estrutural (microestruturas que interfiren coa luz).

## Etimoloxía 
A palabra *iridescencia* deriva do antigo grego ἶρις *îris* (xenitivo ἴριδος *íridos*), que significa *arco da vella*. Iris á súa vez deriva da deusa Iris da relixión grega antiga, que é a personificación do arco da vella e actúa como mensaxeira dos deuses. A palabra *goniocromismo* deriva das palabras gregas *gonia*, que significa "ángulo", e *chroma*, que significa "cor".

## Mecanismos 
miniatura|O fuel vertido na tona da auga crea unha fina película que interfire coa luz, producindo diferentes cores. As diferentes bandas representan diferentes grosores da película.
[miniatura|Un [biofilme iridescente na superficie dun tanque de peixes difracta a luz reflectida, mostrando o espectro completo de cores. O vermello vese desde ángulos de incidencia máis longos que o azul.]]
 
A iridescencia é un fenómeno óptico que se dá en superficies, no cal o ton de cor cambia segundo o ángulo de observación e o ángulo de iluminación. Está causado xeralmente por múltiples reflexións producidas en dous ou máis superficies semitransparentes nas cales o cambio de fase e a interferencia das reflexións modulan a luz incidente (ao amplificaren ou atenuaren algunhas frecuencias máis que outras). O grosor das capas do material determina o patrón de interferencia. A iridescencia pode por exemplo deberse a unha interferencia de película fina, o análogo funcional da atenuación de lonxitudes de onda selectiva observada co interferómetro de Fabry–Pérot, e pode verse en películas de aceite sobre auga e nas burbullas de xabón. A iridescencia tamén se dá en plantas, animais e os máis diversos obxectos. A gama de cores dos obxectos con iridescencia natural pode ser estreita, por exemplo pode cambiar entre só dúas ou tres cores a medida que cambia o ángulo de visión, ou pode cambiar entre unha ampla gama de cores.

A iridescencia pode orixinarse tamén por difracción. Este efecto encóntrase en obxectos como os CDs, DVDs, ou na iridescencia das nubes. No caso da difracción, pode normalmente observarse a gama completa das cores do arco da vella a medida que o ángulo de visión cambia. En bioloxía, este tipo de iridescencia orixínase pola formación de redes de difracción na superficie, como as longas ringleiras observadas nas células no músculo estriado. Algúns tipos de pétalos de flores poden tamén xerar unha rede de difracción, pero a iridescencia non é visible para os humanos nin para os insectos que visitan as flores, xa que o sinal de difracción está enmascarado pola coloración debida aos pigmentos das plantas.

En usos biolóxicos (e biomiméticos), as cores que non son producidas por pigmentos ou tinturas denomínanse coloración estrutural. Adoitan utilizarse microestruturas, xeralmente de multicapas, para producir cores brillantes aínda que non sempre iridescentes: cómpren disposicións dos compoñentes moi elaboradas para evitar que se reflictan diversas cores en diferentes direccións. A coloración estrutural compréndese en termos xerais desde a publicación do libro de Robert Hooke de 1665 *Micrographia*, no cal Hooke sinalou correctamente que como a iridescencia dunha pluma de pavo real se perdía ao metela na auga, pero reaparecía cando se poñía de novo no aire, os pigmentos non podían ser os responsables do efecto. Posteriormente atopouse que a iridescencia no pavo real debíase a un complexo cristal fotónico.

## Exemplos 
### Animais 
#### Artrópodos e moluscos 

Ficheiro:Female Golden Stag Beetle.jpg|Exoesqueleto iridescente dun escaravello lucánido dourado.
Ficheiro:Morpho didius Male Dos MHNT.jpg|Ás con cor estrutural da bolboreta *Morpho didius*.
Ficheiro:Haliotis iris LC0283.jpg|Superficie interna da cuncha do molusco *Haliotis iris*.
Ficheiro:Tachinidae.jpg|Ás con coloración estrutural dunha mosca taquínida.

#### Cordados 
As plumas das aves como os colibrís, picapeixes, aves do paradiso, troquílidos, papagaios, estúrnidos, ictéridos, patos, e pavos reais O tapetum lucidum, presente nos ollos de moitos vertebrados, é tamén iridescente.

Ficheiro:Peacock 2.jpg|Iridescencia do corpo e a cola do pavo real.
Ficheiro:Iridescent Shark Catfish.jpg|Un panga, peixe siluriforme.
Ficheiro:Rainbow boa peruvian.jpg|A boa arco da vella.
Ficheiro:Nicobar Pigeon 820.jpg|Pomba de Nicobar.

#### Carne 

Ficheiro:Meat Iridiscence.png|A iridescencia da carne é causada pola difracción da luz nas células musculares expostas na superficie da carne.

### Minerais e compostos 

Ficheiro:IridescentAmmonite.jpg|Unha xema de ammolita, que é un fósil de ammonita.
Ficheiro:Wismut Kristall und 1cm3 Wuerfel.jpg|Un cristal de bismuto cunha fina capa iridescente de óxido de bismuto.
Ficheiro:Goethite-171990.jpg|A goethita, un óxido-hidróxido de ferro(III), de Polk County, Arkansas.
Ficheiro:Engine oil rainbow p1120058.jpg|Vertedura de aceite de motor.
Ficheiro:Irid clouds1.jpg|Iridescencia das nubes.

### Obxectos feitos polo ser humano 

Ficheiro:Pearlescent Toyota Supra - 002.jpg|Coche pintado con pintura con efecto perla.
Ficheiro:CD-ROM.png|Superficie gravada dun disco compacto.
Ficheiro:Glitter_nail_polish_%28purple%29.jpg|Brillo iridescente dunha laca de uñas.

A nanocelulosa é por veces iridescente, como tamén o son as películas finas de gasolina e dalgúns outros hidrocarburos e alcohois cando flotan na auga.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Anisotropía
* Bioluminescencia, (é independente do ángulo)
* Dicroísmo
* Cromatóforo
* Opalescencia
* Cor estrutural
* Óptica de película fina

### Ligazóns externas 
* Unha animación GIF de 2,2 MB dunha bolboreta morfo con iridescencia
* Artigo sobre a iridescencia das bolboretas