Agosto na cultura popular galega

O que segue recolle diversa información sobre a pegada do **mes de agosto na cultura popular e na literatura oral galegas**, recollida de diferentes traballos etnográficos –xerais a toda Galicia ou localizados nun ámbito xeográfico máis concreto-, dicionarios, refraneiros, cantigueiros etc.

*Agosto* tamén designa o tempo da recolleita dos cereais, e a colleita mesma (Real Academia Galega 2013, s. v. *agosto*).

Denominacións populares do mes de agosto son *mes da Nosa Señora* e mes da sega (alcume este que comparte con xullo ).

## Crenzas e supersticións 
A lúa crecente de agosto é a mellor para que aproveiten os baños a un enfermo (Eladio Rodríguez, s. v. *lúa*).

Santa Clara -11 de agosto- é avogosa para o bo tempo. Por iso, para asegura-lo sol no día da voda é costume en Santiago e Pontevedra que os padriños leven ovos a Santa Clara. Tamén, en Santiago, desde hai pouco pídeselle que interceda para conseguir boas notas nos exames.

## Léxico
* *Agostar* significa murcha-las plantas pola calor e a secura propias deste mes, pero tamén se denomina así á acción de ara-la terra inmediatamente trala sega, para que se sequen as plantas daniñas.
* *Agostiño*, como adxectivo, cualifica un animal nado neste mes ou un froito que madura en agosto.
* *Cereixa agostina* é unha variedade de cereixa de pequeno tamaño.
* *Mazá agustina* é unha variedade de mazá temperá que madura en agosto. 
* *Pera de san Roque* é unha variedade de pera .

## Refraneiro
miniatura|250px|*A castaña no agosto quere beber e no setembro comer*.
* *A castaña no agosto quere arder, e no setembro beber*. 
* *A castaña no agosto quere beber e no setembro comer*.
* *A castaña quere en agosto arder e en setembro beber*. 
* *A chuvia no mes de agosto non é chuvia, que é mel e mosto* .
* *A chuvia no mes de agosto, non é chuvia que é mosto* .
* *A sombra quer ser de agosto, i o sol, de setembro* .
* *Agosto e vendima non son cada día e si cada ano, uns con proveito e outros con dano* . 
* *Auga de agosto, azafrán, mel e mosto*. 
* *Auga de agosto dá mel e mosto* .
* *Auga de agosto, mel e mosto* .
* *Auga en agosto, azafrán, mel e mosto* .
* *Auga por agosto, nin pan nin mosto* .
* *Ceba o porco dende agosto se queres que estea gordo* .
* *Ceba o teu porco dende o mes de agosto se queres que teña bo lombo* . 
* *Chuvia polo agosto é mel e mosto* .
* *De san Xoán, Santiago i agosto, mulleres, non son voso; dende Nadal a marzo, estarei ó voso lado* . 
* *Despois da Peregrina, o inverno vén enriba* .
* *Despois de Santa María, non tóque-lo porco da ría* .
* *Deus nos aparte do polvo de maio e da lama do agosto*. 
* *Deus nos aparte dos polvos de maio e da lama de agosto*. 
* *Día de san Lourenzo, a terra leva o demo*.
* *Eí vén san Lorenzo co caldeiro penso* 
* *En abril, cátanos no cubil; en maio, xa son bo gallo; en san Xoán xa lle dou a carreira ó can; en santa Mariña xa vou pola cabritiña; en agosto xa vou co meu pai polo rostro; en Santos xa mato os bois nos campos e en xaneiro xa podo co carneiro*. 
* *En abril está a loba no cubil, en maio sae co pai ó lado, en san Xoán atrévese co can, en Santa Mariña xa colle a cabritiña, en agosto sae co pai ó rostro*.
* *En agosto, as castañas arder e en setembro beber* . 
* *En agosto come as sardiñas ben a gosto* .
* *En agosto chove mel e mosto*. 
* *En agosto dá frio no rostro*. 
* *En agosto está a auga tras do toxo* . 
* *En agosto secan as fontes e en setembro arden os montes*. 
* *En agosto secan as fontes, e en setembro, os montes*. 
* *En agosto secan os montes, e en setembro, as fontes .
* *En Santiago e agosto estroupelear, que é tempo do liño mazar*. 
* *Habendo neboeira o día de San Pedro Fiel, castañas furadas e nabos ruís* .
* *Home sen fortuna: parto da porca en maio e da muller na seitura*. 
* *Limpa e arranxa a eira cando está agosto á beira*. 
* *Lúa de xaneiro non ten compañeiro, senón a de agosto, que lle dá no rosto*. 
* *Maio come o trigo, e agosto bebe o viño* .
* *Maio fai o trigo, e agosto o viño 
* *Nin en agosto camiñar, nin en decembro navegar* .
* *No agosto, a fariña, e no setembro, a fouciña*. 
* *No agosto, sol posto, noite connosco*. 
* *Non é bo mosto o que se colle en agosto*. 
* *Non é bo mosto o que se molla en agosto* .
* *Non hai lúa coma a de xaneiro nin amor coma o primeiro, senón a de agosto, que lle dá no rostro*.
* *O becerriño en agosto ten frío*. 
* *O cocho no agosto pon o entrecosto* .
* *O millo que barbea dinantes de San Bartolomeu é o meu; o que barbea dispois é dos bois* .
* *O mosto que se colle en agosto, non é mosto* .
* *O que en agosto non dá cebada, en San Xoán non fai xornada* 
* *O que en agosto ou setembre non dá cebada, en San Xoán non fai xornada* .
* *O que en xaneiro non cava os terróns, en agosto queima os collóns*. 
* *O que non ten pan sementado, agosto fáiselle maio* 
* *O que queira ter bo entrecosto que cebe no agosto* .
* *O que queira un bo entrecosto que o meta no mes de agosto*. 
* *O recío de agosto dá polo rostro .
* *O vento de abril e a lama de agosto matan o viño anque sea no mosto*. 
* *Os recíos de agosto son mel e mosto* . 
* *Poeira en abril, lama en agosto* .
* *Polo agosto vale máis viña que mosto* .
* *Polo vintecatro de agosto, san Bartolomeu deixa o demo solto* .
* *Polvo en abril, lama en agosto*. 
* *Polvo no maio e lama no agosto, anda o tempo descomposto*. 
* *Polvo no maio e lama no agosto, pon ó labrego de mal rostro*. 
miniatura|250px|*Por agosto vale máis viño que mosto*.
* *Por agosto vale máis viño que mosto*. 
* *Por santa Mariña deita o pobre a súa galiña*. 
* *Por santa Mariña deixa o sacho e colle a fouciña*. 
* *Por santa Mariña mata a túa galiña*. 
* *Por santa Mariña sementa a nabiña*. 
* *Porco agostado é medio cebado*. 
* *Primeiro de agosto, primeiro de inverno*.
* *San Bieito rega a eito. Santiago trae o seu canado, santa Mariña a súa cabaciña, e san Roque o seu pipote* .  
* *San Roque dalle ás moscas co palitroque* . 
* *Se en xaneiro tose o neno, non teñas medo; se tose no mes da sega, pode ir pra terra*. 
* *Se hai neboeiro día San Pedro Fiz, castañas furadas e nabos ruíns*. 
* *Se o mes de agosto vén craro, bo magosto e bo nabo; se vén nubrado, poucas castañas e nabos furados* .
* *Naquela banda do río/ ten meu pai un castiñeiro,/ dá castañas en agosto,/ uvas brancas no xaneiro*.  
* *O creguiño de Sueiro/ mui pequeño se quedou/ que naceu no mes de agosto/ e coa seca non medrou*.  
* *O día tantos de agosto,/ deste ano que corremos,/ chegounos un bo señor/ recoller cantos galegos*.
* *Teño unha flor de silveira/ que me deu o meu amor/ cando viñamos da festa,/ da festa da Conceición* .

## Notas
## Véxase tamén
### Bibliografía
* ÁLVAREZ GIMÉNEZ, Emilio: *Refranero agrícola y metereológico gallego*. Pontevedra 1904. 
* ANÓNIMO: *Saudade. Verba Galega nas Américas*, México 1942-1953. Ed. facsímile do Centro do Ramón Piñeiro 2008.
* CRESPO POZO, José Santiago: *Nueva contribución a un vocabulario castellano-gallego con indicación de fuentes e inclusión del gallego literario (galaico-portugués)*. 1 (La Región, Orense 1972); 2,3,4 (Ed. do Castro, Sada, 1979/1982/1985).
* FERRO RUIBAL, Xesús (dir.) e outros: *Diccionario dos nomes galegos*. Ir Indo, Vigo 1992. 
* GARCÍA GONZÁLEZ, Constantino: *Glosario de voces galegas de hoxe*, Verba, anexo 27, Universidade de Santiago 1985.
* LEIRO LOIS, Adela (dir.): *Cambados: a tradición oral*. Colexio Público Castrelo. Cambados 1986. 
* LEMA BOUZAS, Lino (compilador): *Ditos e cantigas mariñeiras*. I Encontro de embarcacións tradicionais, Galicia 1993.
* LORENZO FERNÁNDEZ, Xaquín: *Cantigueiro popular da Limia Baixa*, Galaxia, Vigo 1973.
* MOREIRAS SANTISO, Xosé: *Os mil e un refrás galegos do home*. Ed. do autor, Lugo 1977. 
* MOREIRAS SANTISO, Xosé: *Os mil e un refráns galegos da muller*. Alvarellos, Lugo 1978. 
* REAL ACADEMIA GALEGA: *Diccionario gallego-castellano*, 1913-1928.
* RIVAS QUINTAS, Elixio: *Frampas, contribución al diccionario gallego*, CEME, Salamanca 1978.
* RODRÍGUEZ GONZÁLEZ, Eladio: *Diccionario enciclopédico gallego-castellano*. Galaxia, Vigo 1958-1961. 
* SOTO ARIAS, Mª Rosario: "Notas para un estudo dos refráns haxiocronolóxicos", en *Cadernos de Fraseoloxía Galega* 15, 2013, 347-370.
* VALLADARES NÚÑEZ, Marcial: *Diccionario gallego-castellano*, Santiago, Imp. Seminario Conciliar 1884.
* ZAMORA MOSQUERA, Federico: *Refráns e ditos populares galegos''. Galaxia, Vigo 1972.
### Outros artigos 
* Galería de imaxes da etnografía de Galicia