Froito

miniatura|Froitos (*cinorrodons*) dunha roseira (peros de can)
En botánica, o **froito** é o órgano procedente da flor, ou de partes dela, que contén ás sementes ata que estas maduran e logo contribúe a ciscalas. Desde un punto de vista ontoxenético, o froito é o ovario desenvolvido e maduro das plantas con flor. A parede do ovario se engrosa ao transformarse na parede do froito e denomínase pericarpo, cuxa función é protexer ás sementes. Con frecuencia participan tamén na formación do froito outras partes da flor ademais do ovario, por exemplo o cáliz ou o receptáculo.

O froito é outra das adaptacións, conxuntamente coas flores, que contribuíu ao éxito evolutivo das anxiospermas. Así como as flores atraen insectos para que transporten pole, tamén moitos froitos tratan de atraer animais para que dispersen as súas sementes. Se un animal come un froito, moitas das sementes que este contén percorren o tracto dixestivo do animal sen sufrir dano, para despois caer nun lugar idóneo para a súa xerminación. Con todo, non todos os froitos dependen de ser comestibles para dispersarse. Outros, como os figo chumbo, dispérsanse aferrándose ao pelame dos animais. Algúns forman estruturas aladas para poder dispersarse co vento, como os pradairos. A variedade de tipos de froitos que desenvolveron as anxiospermas a través da súa evolución permitiulles invadir e conquistar todos os hábitats terrestres posibles.

Nas plantas ximnospermas e nas plantas sen flores non hai verdadeiros froitos, aínda que a certas estruturas reprodutivas como os piñóns dos piñeiros, comunmente tomáselles por froitos.

Moitas plantas cultívanse porque dan certos froitos comestíbeis e a miúdo fragrantes, saborosos e apetecíbeis chamados froitas.

## Terminoloxía 
Non hai unha única terminoloxía que se adapte exactamente á enorme variedade dos froitos das plantas. A terminoloxía gastronómica para os froitos e a froita é inexacta, variando moito dunha lingua a outra, e non sendo totalmente equivalentes en cada caso, o que ofrece difícil solución. Porén, convén facer algunhas distincións:

* Existe o termo **pseudocarpo** (*froito falso*), ou falsa froita, que se aplica ás veces a froitos como o figo (que é un froito múltiple e falso a un tempo) ou a unha estrutura vexetal que asemella a unha froita, pero que non provén dunha única flor ou varias flores.
* Certas ximnospermas, como o teixo, teñen arilos carnosos que parecen froitos e algúns tipos de cimbros teñen conos carnosos e semellantes ás bagas.
* O termo "froito" tamén ten sido usado inapropiadamente para nomear os conos femininos que conteñen as sementes de moitas coníferas.
## Formación 
O froito fórmase a partir da flor, unha vez polinizada e fecundada. A formación do froito resulta da transformación do pistilo tras a súa fecundación, ou ás veces incluso sen fecundación (nese caso, falamos de *partenocarpia*). Velaquí unha descrición máis concreta das transformacións sufridas pola flor:
* A parede do ovario (a parte do pistilo que contén o óvulo) é a que se transforma na parede do froito, denominada *pericarpo*, cubrindo a semente.
* A epiderme externa desta parede será o epicarpo, mentres que o parénquima dará lugar ó mesocarpo.
* Finalmente, a epiderme interna formará o endocarpo. Dependendo das transformacións desta parede, obtéñense os diferentes tipos de froitos.

Nalgúns casos, o froito pode ter unha orixe máis complexa, resultando de:

* Unha transformación doutras partes da flor, en particular, do receptáculo floral. Nese caso, fálase de falso froito. Os exemplos máis coñecidos de falso froito son a mazá ou o amorodo.
* Ou ben da transformación de varias flores dunha inflorescencia. Un exemplo é o caso do froito da moreira, a amora, ou a piña.

## Forma e tamaño 
Os froitos poden acusar moi diversas formas segundo as especies: hainos globosos, piriformes, cilíndricos, espiralados, moniliformes, lenticulares, alados, entre outras moitas. En xeral cada especie caracterízase pola forma particular dos seus froitos. A superficie destes pode ser muxe, verrugoso, espiñento, gloquidiada, pruinosa, pubescente etc.

## Partes da flor trala fecundación 
Os pétalos da flor posúen unha zona de abscisión nas súas bases e despréndense moi rapidamente da flor unha vez que ocorreu a dobre fecundación, fenómeno característico das anxiospermas. Noutros casos, o perigonio non se desprende senón que se desenvolve e pode volverse carnoso, como no caso das amoras onde, de feito, constitúe a parte comestible do froito. Os estames avelléntanse rapidamente e caen, aínda que tamén poden persistir un longo tempo ao redor do froito. O tubo floral ou o receptáculo poden volverse carnosos como ocorre en moitos froitos das rosáceas (como a mazá, a pera e a moroteira ou amorodeira).

Cando o ovario é súpero normalmente é só este o que participa na formación do froito. Con todo, cando é ínfero, adoita haber outras estruturas florais que se desenvolven conxuntamente co ovario e forman parte do froito. No caso dos froitos derivados dun ovario ínfero, a porción extracarpelar recibe o nome de clamidocarpo.

En moitas especies, outras partes da flor ou da inflorescencia asócianse ao xineceo para producir o froito. Cando as partes da flor que persisten no froito non son concrescentes con el chámanse *induvias*.

As flores de varias especies teñen brácteas que persisten no froito, as cales denomínanse «invólucro». Nalgunhas plantas as brácteas presentan forma de folla («brácteas foliáceas», como na abelá); noutras son duras e desenvolven unha cobertura en forma de cúpula -fagáceas-, ou en forma de ourizo, como nas castañas e nos figo chumbos. Noutros casos, como nas dipsacoideaes, o invólucro que rodea ao froito é moi pequeno e recibe o nome de *involucelo*. Tamén poden participar outras estruturas extra florais, tales como as ramas da inflorescencia no pauiño doce (*Hovenia dulcis*), ou como o pedúnculo no froito do Anacardio, *Anacardium occidentale*. A «castaña do anacardio» que se consome tostada, é a semente; o pedúnculo carnoso é comestíbel cando está fresco e utilízase no Brasil para elaborar doces, mollos, xeados e licores. Por exemplo, a rápida diversificación nos sistemas de polinización, a cal ocorreu de modo concomitante coa diversificación dos insectos. Con todo, outras características reprodutivas das anxiospermas, tales como a diversidade dos froitos e das sementes, permaneceron relativamente estables durante o Cretáceo. Os primeiros froitos das anxiospermas eran apocárpicos, con varios carpelos libres. Os froitos sincárpicos, provenientes de flores con carpelos fusionados entre si, apareceron cara a mediados do Cretáceo Albiense-Cenomaniense, fai aproximadamente 97 millóns de anos. Os froitos fósiles provenientes do Cretáceo temperán ao Cretáceo medio eran todos secos e non mostraban ningunha estratexia obvia para a súa dispersión. Con todo, aínda que a proporción de froitos carnosos e presumiblemente dispersados por animais incrementouse a través de todo o Cretáceo, a frecuencia de froitos secos dispersados polo vento non diminuíu en forma relativa, senón que flutuou durante o mesmo período, mostrando incluso varios «picos» de frecuencias máximas. Esta observación levou ao rexeitamento da hipótese de que a evolución do tipo de froito estaba asociada ou inducida pola coevolución cos animais que dispersan as semente e suxire que as tendencias evolutivas no tipo de froito estiveron inducidas por cambios climáticos e na vexetación, os cales se produciron aproximadamente no límite entre o Cretáceo e o Cenozoico. Esta modificación do clima, desde os ambientes secos do Cretáceo que favorecían ás plantas con sementes máis pequenas, ata as extensas zonas boscosas húmidas que favorecían ás plantas con sementes máis grandes, foi percibida como o factor predominante que induciu a evolución do tamaño dos froitos e das sementes das anxiospermas como grupo. As plantas con sementes máis grandes que eran favorecidas nos ambientes de canopeos pechados dos bosques tiñan unha menor capacidade de dispersión das sementes a menos que evolucionasen, secundariamente, mecanismos de dispersión por animais. A evolución de animais fruxívoros, tales como morcegos, aves e roedores, foi entón un fenómeno secundario relacionado coa abundancia de sementes grandes como recurso alimenticio máis que a causa principal do incremento no tamaño das sementes e dos froitos entre as anxiospermas.
## Clases de froitos 
Desde un punto de vista estrito, o froito defínese como o ovario maduro. Unha definición máis aceptable e máis ampla considera ao froito como unha estrutura derivada do xineceo e doutras pezas extracarpelares coas que pode estar unido no estado de frutificación. O receptáculo no amorodo ou morote, o cáliz na amora, as brácteas na piña ou ananás, o tubo floral ou o receptáculo nos froitos derivados de flores epíxinas, tales como a mazá e o zapallo, son exemplos de froitos compostos polo xineceo e por tecidos extracarpelares.

### Dehiscencia 
[miniatura|Un [legume maduro de *Phaseolus coccineus*. Obsérvese a apertura lonxitudinal do froito a través de dúas suturas.]]
Dehiscencia é o proceso de apertura espontánea do froito para deixar saír as sementes. A dehiscencia pode producirse a través de orificios circulares ou poros, ou por medio de rañuras lonxitudinais ou transversais. Distínguense distintos tipos:

* **Sutural simple** ou **ventricida**: o froito ábrese ao longo da sutura carpelar. Por exemplo no folículo.
* **Sutural dobre**: o froito se racha lonxitudinalmente ao longo da sutura carpelar e ademais ao longo da vea media do carpelo. Por exemplo, a vaíña ou legume das leguminosas.
* **Septicida**: cando a apertura ocorre por separación das paredes carpelares que forman os septos, é dicir os tabiques que separan os lóculos en froitos derivados de ovarios con placentación axilar. Por exemplo, nos *Colchicum*.
* **Loculicida** ou **dorsicida**: a rañura prodúcese ao longo da vea media dos carpelos. Pode darse en froitos uniloculares (turneráceas, violáceas) ou pluriloculares (*Allium, Cupania,* amarilidáceas, iridáceas). O froito pode permanecer enteiro ou fragmentarse en valvas, correspondendo cada unha ás metades de dúas carpelos contiguos; cando a placentación é axilar, cada valva presenta o septo no seu parte media.
* **Septífraga**: cando a rotura ten lugar nos septos, sobre planos paralelos ao eixo do froito. As porcións internas e as sementes quedan unidas a unha columna axial. Por exemplo, *Cedrela*.
* **Placenticida**: cando o froito se racha ao longo da parte media das placentas, como en * Gentiana*.
* **Placentífraga**: cando o froito ábrese por medio de dúas fendeduras paralelas, moi próximas ás placentas, como sucede na sílicua das brasicáceas.
* **Poricida** ou **foraminal**: implica a formación de orificios para saída das sementes. Exemplo, a herba becerra (*Antirrhinum majus*) e a papoula (*Papaver somniferum*).
* **Circuncisa** ou **transversal**: cando se produce a separación da parte apical da parede do froito ao longo dunha rotura transversal que afecta a todos os carpelos (pixidio). * Portulaca* é un exemplo.
* **Biscida**: cando se combinan dous tipos de dehiscencia, como septicida e septífraga nas cápsulas de *Rhododendron*, ou como loculicida e septífraga nas cápsulas de ovario ínfero de *Iris domestica*.
* **Dental**: cando se forman algúns dentes por separación dunha porción apical dos carpelos. Exemplo, *Silene italica*.
### Froitos simples 
Os froitos simples desenvólvense a partir dun só pistilo, que pode ser mono ou pluricarpelar, pero sempre están fusionados, por exemplo as uvas, as laranxas ou o melón.
#### Froitos secos indehiscentes 
Os froitos simples indehiscentes secos son os froitos que maduran sen dar a luz á semente, é dicir que non a liberan durante a súa maduración. Xeralmente orixínanse dun ovario no cal se desenvolve só unha semente, aínda que pode haber máis dun óvulo. O pericarpo dun froito indehiscente a miúdo aseméllase á cuberta seminal. A verdadeira cuberta seminal nos devanditos froitos pode obliterarse ata un grao considerable (como no caso das cipselas das compostas) ou fusionarse co pericarpo (como no cariopse das gramíneas).
[miniatura|A [leguminosa denominada «orella de negro», *Enterolobium contortisiliquum*, caracterízase polo seu legume indehiscente -como a que se mostra na imaxe- de onde deriva o seu nome común.]]
[miniatura|Cada un destes grans de [trigo é un froito, denominado cariopse.]]
[miniatura|A [cipsela é o froito característico da familia das compostas. Na imaxe pode apreciarse a semente de xirasol, á esquerda, e o froito á dereita.]]
; Derivados de ovario súpero
* Aquenio: é un froito seco, indehiscente, xeralmente contén unha soa semente (dise uniseminado), co pericarpo papiráceo ou coriáceo, separado da semente. Procede dun xineceo uni ou pluricarpelar cenocárpico. Exemplos: *Cyperus*, *Polygonum*.

Existen varios tipos ecoloxicamente semellantes, con algunhas diferenzas morfolóxicas, que se inclúen baixo esta mesma denominación xeral:

* Utrículo ou aquenio: é un froito seco, uniseminado, derivado de ovario súpero, cun pericarpo tenue. Exemplos: a quinoa (*Chenopodium quinoa*), o amaranto (*Amaranthus*), o Melilotus* e o trevo (*Trifolium*).
* Carpidio: é cada un dos carpelos maduros uniseminados (chamados "mericarpos") nos que se desarticula un froito pluricarpelar derivado dun ovario súpero, como nas familias das boraxináceas e labiadas e nos xéneros *Ranunculus*, *Malva* e *Verbena*. Cando os mericarpos nos que se desarticula o froito son esferoidais adóitaselles chamar «cocos», como nas euforbiáceas e as tropeoláceas.
* Legume indehiscente: é un froito derivado dun ovario súpero, unicarpelar, pluriseminado e indehiscente; ou o que é o mesmo, é un legume que non se abre para dispersar as sementes e é típico de certas especies de leguminosas, como *Enterolobium contortisiliquum.* Outras leguminosas (*Styphnolobium japonicum*) presentan un tipo particular de legume indehiscente denominado «legume bacoide», na que o mesocarpo e o endocarpo transfórmanse nunha polpa carnosa ou viscosa, sendo o epicarpo continuo. O lomento é outro tipo particular de legume indehiscente tabicado transversalmente de maneira que na madurez despréndense artejos uniseminados, por exemplo *Adesmia muricata.* O «lomento drupáceo» é outro legume indehiscente, septado e articulado no endocarpo, que forma artejos indehiscentes, coriáceos ou óseos, mentres que o mesocarpo pulposo e o epicarpo coriáceo ou papiráceo son continuos. Este tipo de lomento é característico do algarrobo (*Prosopis flexuosa*) e do caldén (*Prosopis caldenia*)
; Aquenios protexidos
* Diclese: é un froito seco, derivado de ovario súpero, uniseminado, rodeado pola base endurecida do perianto denominada antocarpo. É frecuente na familia das nictaxináceas (*Mirabilis jalapa, Pisonia zapallo*).
* Cinorrodón: trátase dun froito carnoso, formado por varios aquenios derivados cada un dun carpelo e envoltos por un receptáculo con forma de copa. É o froito típico do xénero *Rosa* (rosáceas).

#### Froitos secos dehiscentes 
[miniatura|O froito de *[Brachychiton populneus* é un folículo. Obsérvese na imaxe a liña lonxitudinal por onde ocorre a dehiscencia.]]
A dehiscencia é a calidade de abrirse só, así que cando chega o momento da maduración os froitos simples dehiscentes ábrense ao longo de liñas ou suturas definidas para permitir a liberación das sementes.

* Folículo: é un froito seco, derivado dun ovario súpero, unicarpelar, uni-pluriseminado con dehiscencia lineal lonxitudinal sutural simple. Se deriva dun ovario dialicarpelar adoita denominarse *polifolículo*. Exemplos: esterculiáceas (*Brachychiton populneus*), magnoliáceas (*Magnolia grandiflora*), proteáceas (*Grevillea robusta*), ranunculáceas (*Paeonia lactiflora*).
* Legume: procede dun xineceo unicarpelar. Ábrese en dúas valvas, pola liña de sutura ventral e tamén polo nervio central. Exemplo, a xesta (*Spartium junceum*).
* Cápsula: procede dun xineceo pluricarpelar cenocárpico, paracárpico ou sincárpico (neste último caso chámase caixa). Pode presentar diversos tipos de dehiscencia. Exemplo, a durmideira (*Papaver somniferum*).
* Pixidio: similar á cápsula. Exemplo: *Hyoscyamus albus* (beleño branco).
* Sílicua: variedade de cápsula que procede dun xineceo bicarpelar paracárpico, pero cun falso tabique  placentario que divide o ovario en dous lóculos. Froito dobre de longo que de ancho; dehiscencia en dúas valvas. Ex. *Diplotaxis erucoides* (eiruga branca).
* Silícula: parecidos á sílicua, pero máis curtas, e iguais tanto en anchura como en lonxitude. Ex. *Alyssum maritimum* (cabezas brancas).
* Esquizocarpo: froitos parcialmente dehiscentes, pluricarpelar, orixinado dun ovario sincárpico, que ao chegar á madurez descomponse en porcións chamadas mericarpos, que poden ser os carpelos ou partes dos mesmos. Poden presentar  carpóforos.

## Tipos de froito 
En botánica distínguense:
### Os froitos carnosos 
* **Baga**: uva, tomate, aguacate.
* **Drupa**: ameixa, pexego, oliva, cereixa. Estes froitos caracterízanse por ter no centro unha semente con envoltura moi dura (*endocarpo lignificado*), que dá lugar á carabuña.
* **Pepónide**: melón.
* **Pomo**: mazá, pera.
* **Hesperidio**: laranxa, limón.

### Os froitos secos 
**Froitos secos dehiscentes** (que abren ó maduraren, liberando as sementes):
* **Folículo**: eléboro, peonia.
* **Vaíña**: froito característico das *fabáceas* (tamén chamado xudía), chícharo, soia, falsa acacia, alfalfa.
* **Cápsula**: existen varios subtipos de cápsula:
# Cápsula con dehiscencia por fendeduras (ou septicida) : cólquico, tabaco, xenciana.
# Cápsula xeradora de lóculos: tulipán, lirio, violeta.
# Sílicua, ou cápsula con dehiscencia paraplacentaria. Este é un froito característico das brassicáceas, que engloban especies como o repolo, a colza, a mostaza, o ravo ou o berro.
# Pixidio, tipo de cápsula con dehiscencia circular: pimpinela.
# Cápsula con dehiscencia apical: caravel, papoula.

**Froitos secos indehiscentes** (que non abren):

* **Aquenio**: dente de león, valeriana, amorodeira (o amorodo é un *falso froito* con multitude de aquenios pardos diseminados pola súa superficie) .
* **Cariópside**: froito característico das poáceas ou gramíneas: trigo, millo etc.
* **Sámara**: pradairo, freixo, olmo.
* **Esquizocarpo**, composto por varios aquenios: cenoria, menta.
* **Glande**: carballo.

### Froitos agregados 
* **Eterio**: amorodo.
* **Polidrupa**.

### Infrutescencias 
* **Sicono**: figo.
* **Sorosis**: ananás.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Gollner, Adam J. (2010). *The Fruit Hunters: A Story of Nature, Adventure, Commerce, and Obsession*. Scribner. 
* Watson, R. R., and Preedy, V.R. (2010, eds.). *Bioactive Foods in Promoting Health: Fruits and Vegetables''. Academic Press. 
### Outros artigos 
* Froita
* Froiteira
* Froito seco
* Froitas do bosque