Escravitude

[upright|dereita|miniatura|Un neno escravo en [Zanzíbar.]]
upright|miniatura|Cédula de identificación persoal ou «carné de identidade» dun escravo de cor negra de 10 anos de idade, chamado Benito Criollo, de oficio servo e con destino na Habana.
[upright|miniatura|*A escravitude no Brasil*, de [Jean-Baptiste Debret.]]
[upright|miniatura|Anuncio publicado na prensa cubana da [A Habana|Habana, en 1839. No mesmo anuncio véndense negros escravos, cabalos e samesugas.]]
[upright|miniatura|Rexistro dun escravo recentemente nado, de nome Bruno, en [Porto Rico. Ano 1868.]]
O termo **escravitude** designa a condición social do **escravo**, un traballador non libre e, polo xeral, non remunerado, que é xuridicamente a propiedade doutra persoa e, en consecuencia, negociábel, como un obxecto. En sentido lato, a **escravitude** ou **escravismo** é o sistema socioeconómico fundado sobre o mantemento e a explotación de persoas en ditas condicións.

Os escravos están obrigados a obedecer todas as ordes do seu amo desde o momento en que adquiren tal condición (sexa desde o nacemento ou noutro calquera momento da súa vida no que se efectuase o paso ao estado de escravo) ata o cesamento de tal status (por morte ou por ser liberado).

En tanto que propiedade, o escravo pode ser obxecto das transferencias inherentes á noción de propiedade: pode ser comprado, vendido e aínda alugado.

O escravo distínguese do cativo ou do forzado, condicións próximas polo estado de explotación, e da besta de carga, por un status xurídico propio, determinado polas regras e as leis en vigor no país e época considerada.

A Organización das Nacións Unidas conmemora o día 25 de marzo como o *Día Internacional en Lembranza das Vítimas da Escravitude e a Trata Transatlántica de Escravos*, co obxectivo de homenaxear e lembrar a todos aqueles que sufriron e morreron baixo o sistema de escravitude, así como xerar conciencia sobre os perigos do racismo e os prexuízos aínda existentes.

## Definicións 
### Etimoloxía 
O termo "moderno" escravitude ven do latín medieval *sclavus* deformación de *slavus* (*eslavo*), do grego *sklabos*. A palabra «escravo» aparecería na Alta Idade Media en Venecia, onde a maioría dos escravos eran eslavos procedentes dos Balcáns *(rexión que por longo tempo foi chamada «Esclavonia» e da que parte, denominada aínda Eslovenia, accedeu recentemente á independencia)*.

En Roma onde se practicaba a escravitude, o latín dispuña evidentemente dun termo para designar o escravo: *servus*, de onde proceden os vocábulos *servil* e *servilismo* (relativos ao escravo e a súa condición), así como *servo*, tan difundido na Idade Media e os modernos *servizo*, *servidor* etc., con cambios de sentidos na súa evolución. O termo servidume úsase actualmente en sentido especializado, restrinxíndose para as formas medievais e outras similares en diferentes épocas, e diferénciase da *escravitude*, por canto se entende que os *servos* tiñan certos dereitos.

### Definición da R.A.G. 
O *Dicionario* da Real Academia Galega define *escravitude* como *condición ou estado de escravo*. E define o escravo así: *persoa que non goza de liberdade cívica, que está baixo a dependencia total dun xefe ou dun Estado*. Engade outras definicións figuradas.

### Definicións xurídicas 
Varios documentos internacionais propoñen definicións da escravitude:

* A Convención relativa á escravitude (1926) da Sociedade de Nacións dispón no seu primeiro artigo que "A escravitude é o estado ou condición dun individuo sobre do cal se exercen as atribucións do dereito de propiedade ou algunhas de entre elas". O artigo define tamén a trata de escravos como "todo acto de captura, adquisición ou cesión dun individuo con vistas a reducilo á escravitude; todo acto de adquisición dun escravo con vistas a vendelo ou trocalo; todo acto de cesión por venda ou troca dun escravo adquirido con vistas a ser vendido ou trocado, así como, en xeral, todo acto de comercio ou transporte de escravos".
* A Organización Internacional do traballo adoptou en 1930 unha definición de traballo forzado que se pode achegar á de escravitude: "o termo traballo forzado ou obrigatorio designará todo traballo ou servizo esixido a un individuo so a ameaza dunha pena calquera e para o cal o dito individuo non se ofrecera de grao pleno".
* A Convención sobre a abolición da Escravitude (1956) da ONU remite á definición de 1929, engadindo ao artigo primeiro a lista de varias "institucións e prácticas análogas á escravitude", así: servidume por débedas, servidume, matrimonio forzado etc.

## Historia da escravitude 
Ver artigo principal *Historia da escravitude*
### A escravitude na antigüidade 
miniatura|upright|Antigo Exipto
Desde o Neolítico pode fundamentarse teoricamente a escravitude de seres humanos. Difícil de constatar no simple rexistro arqueolóxico, aparece, porén, nos textos escritos máis antigos, como nos primeiros documentos das civilizacións mesopotámica (p.ex. o Código de Hammurabi) e exipcia ou na Grecia antiga na Ilíada ou na Odisea, que describen sociedades da Idade de Bronce.

Os primeiros escritos nos que se ten constancia da presenza de escravos nunha gran civilización é en Mesopotamia durante a época sumeria, aínda que moi limitada.  No Antigo Exipto un número de escravos suficiente como para ter certa importancia social deuse soamente nalgúns períodos, especialmente no Imperio Novo.  Os seus rivais, os hititas, escravizaban aos prisioneiros de guerra, situación común entre moitas sociedades antigas: moitos escravos proviñan das conquistas.  En Roma, tamén eran recollidos polos traficantes de escravos os nenos abandonados, por exemplo, na porta das casas, cando o pater familias non quería recoñecer a súa paternidade, xa que el posuía o poder do «*ius exponendi*». Un home libre tamén podía converterse en escravo para ter que pagar unha multa por cometer algún delito.

Debatese se as culturas mesoamericanas, que coñecían a roda, non chegaron a empregala con fins utilitarios por mor dunha sobreabundancia de escravos.

miniatura|upright|esquerda|Antiga Grecia
A escravitude como práctica social e económica foi usual na antigüidade greco-romana. O status social e o papel dos escravos era considerado inferior, sen valor ou inexistente en relación cunha persoa libre. A sociedade da Antiga Grecia tiña fundamentada filosoficamente a escravitude que, para Aristóteles era a garantía indispensable para que os homes libres puidesen dedicar o seu tempo á política e bo goberno da cidade. Os rexistros de escravitude na antiga Grecia comezan coa Grecia micénica. A Atenas clásica tiña a maior poboación de escravos, con ata 80.000 nos séculos VI e V a.C. Na antiga Roma a práctica da escravitude regúlase, nalgunhas ocasións ao mínimo detalle, establecéndose a manumisión como fórmula de liberación dos escravos, sempre con causa. Do século V a.C. ao século I a.C. é a época de maior implantación e extensión da escravitude. As guerras de conquistas emprendidas pola República Romana significaron a adquisición de numerosos escravos.

Mentres as Altas Culturas orientais ou americanas, non foron propiamente sociedades escravistas, debido a que favoreceron o traballo obrigatorio dos seus súbditos, a civilización grecorromana, e especialmente Roma, estivo baseada no traballo escravista nunha alta proporción, tanto no espazo doméstico como, sobre todo na explotación intensiva dos latifundios e das minas. A guerra convértese no principal medio de aprovisionamento dunha man de obra servil, maioritariamente de fenotipo de pel branca, que apenas se deixa reproducir, pero que ademais é liberada (manumisión) con frecuencia. Os escravos usábanse para o traballo, así como para divertirse (por exemplo, gladiadores e escravos sexuais). As duras condicións de traballo impostas no campo ou nas minas, conduciron a levantamentos dos escravos, dos que o máis coñecido foi a rebelión liderada por Espártaco. As dificultades de fornecemento de novos escravos durante o Baixo Imperio, conduciu á transformación paulatina do réxime escravista nun sistema de servidume.
[miniatura|upright|*Mercado de escravos na antiga Roma*, de [Jean-Léon Gérôme]]
A noción de escravitude, na Antiga Roma, designaba as condicións sociais máis dispares. Un escravo podía ser, tanto un criado ou servente como o ministro de Economía do emperador, o profesor de grego e latín dos fillos dun lexislador romano como un gladiador.

Os escravos non posuían unha habitación onde durmir, simplemente deitábanse no chan en calquera recuncho da casa. Cada romano de mediana fortuna posuía, polo menos, un par de escravos. Saía da súa casa acompañado xeralmente por un mentres o outro permanecía encerrado en casa. Os escravos comían as sobras da comida dos seus amos, o que, nun pobo sen fame, podía significar comer mellor que moitos homes libres. A liña divisoria entre os homes libres e os escravos era moi importante. Os primeiros non podían, legalmente, ser sometidos a tortura, nin queimados vivos nin mallados. Os escravos si, polos seus propios amos ou por un xuíz.

Os escravos non podían casar nin exercer a paternidade. O dono dos fillos dos escravos era o pater familias.
Os mercadores de escravos recollían aos bebés abandonados que estaban expostos nos santuarios para convertelos en escravos. Había escravos que chegaban a ocupar cargos públicos na administración dos bens dos seus amos pero tamén podían ser traballadores do campo ou artesáns: a maioría dos artesáns ou oleiros en Arezzo, por exemplo, eran escravos. Se non eran campesiños podían ser criados no servizo doméstico. Un escravo podía ser un cantante que cantaba para o amo, un arquitecto que construía para o príncipe, ou un gramático.

A finais da era republicana, a escravitude converteuse nun piar económico da riqueza romana, así como da sociedade romana. Estímase que o 25% ou máis da poboación da Roma antiga estaba escrava, aínda que a porcentaxe real é debatida polos estudosos e varía dunha rexión a outra. Os escravos representaban entre o 15 e o 25% da poboación italiana, principalmente cativos de guerra, e Epiro. As estimacións do número de escravos durante o Imperio Romano suxiren que a maioría estaban espallados polas provincias fóra de Italia. Calcúlase que os estranxeiros (incluídos escravos e libertos) nacidos fóra de Italia alcanzaron o 5% do total na capital, onde o seu número era maior. Os de fóra de Europa eran predominantemente de ascendencia grega. Os escravos xudeus nunca chegaron a asimilarse plenamente á sociedade romana, permanecendo como unha minoría identificable. Estes escravos (especialmente os estranxeiros) tiñan maiores taxas de mortalidade e menores taxas de natalidade que os nativos e ás veces eran obxecto de expulsións masivas. A idade media de falecemento dos escravos en Roma era de dezasete anos e medio (17,2 para os homes e 17,9 para as mulleres).

Moita da escravitude medieval era agraria (ao ser unha sociedade rural) e doméstica, e no Imperio Romano, co avance do cristianismo, foise suavizando a situación dos escravos, coa subida ao poder de Constantino I o Grande, xa se estaba producindo unha síntese entre a romanidade cristiá e a xermanidade pagá, o que introduciu no Imperio a servidume xermánica, que foi legalizada como castigo máis benigno que a condena á morte, polo mesmo Constantino mediante un edicto no 322.

No 316, baixo a influencia do bispo hispano Osio de Córdoba, o emperador Constantino concedeu aos bispos a *manumissio in Ecclesia*, que creou a facultade de emancipar escravos nas igrexas, un proceso máis simple e directo que a complexa emancipación por tribunal que se empregaba desde tempos republicanos.

### Europa Medieval 
miniatura|upright|Principais rutas musulmáns de tráfico de escravos en África.
En Europa, durante a Idade Media, persistiu en zonas marxinais, como Escandinavia, onde os viquingos importaron tantas xentes escravizadas durante saqueos, que se alterou a composición xenética escandinava; ou como no Al-Andalus, onde a principal man de obra era escrava, xa que a lei *xaria* dos musulmáns permitía a escravización dos cristiáns españois e dos animistas negroafricanos. 
[miniatura|upright|[Adalberto de Praga implora a Boleslao II, duque de Bohemia a liberación dos escravos]]
A escravitude na Europa altomedieval era tan común que a Igrexa católica prohibiuna en repetidas ocasións, ou polo menos a exportación de escravos cristiáns a terras non cristiás, por exemplo nos concilios de Coblenza (922), no de Londres (1102) (que tiña como obxectivo principal a venda de escravos ingleses a Irlanda) e no de Armagh (1171). A servidume, pola contra, foi amplamente aceptada. En 1452, o papa Nicolao V promulgou a bula papal *Dum Diversas*, pola que concedía aos reis de España e Portugal o dereito para reducir a "sarracenos (musulmáns), pagáns e calquera outro infiel" á escravitude perpetua, lexitimando o comercio de escravos como resultado da guerra. A aprobación da escravitude nestas condicións foi reafirmada e ampliada na súa bula *Romanus Pontifex* de 1455. O comercio de escravos a grande escala limitábase principalmente ao sur e ao leste da Europa altomedieval: o Imperio bizantino e o mundo musulmán eran os destinos, mentres que a Europa central e oriental pagás (xunto co Cáucaso e Tartaria) eran fontes importantes de escravos. Viquingos, árabes, gregos e radhanitas xudeus participaron no comercio de escravos durante a Alta Idade Media. O comercio de escravos europeos alcanzou o seu punto álxido no século X tras a rebelión do Zanj, que freou o uso de escravos africanos no mundo árabe.

En Gran Bretaña, a escravitude continuou practicándose tras a caída de Roma, e algunhas seccións das leis galesas de Hywel o Bo ocupábanse dos escravos na Gales medieval. O comercio intensificouse especialmente tras as invasións viquingas, con grandes mercados en Chester e Bristol que se abastecían das incursións danesas, mercianas e galesas nas terras fronteirizas duns e outros. Na época do *Domesday Book*, case o 10% da poboación de Inglaterra era escrava. Guillerme o Conquistador introduciu unha lei que impedía a venda de escravos en ultramar. Segundo o historiador John Gillingham, en 1200 a escravitude nas Illas Británicas era inexistente. A escravitude nunca fora autorizada por lei dentro de Inglaterra e Gales, e en 1772, no caso Somerset contra Stewart, Lord Mansfield declarou que tampouco estaba apoiada dentro de Inglaterra polo dereito consuetudinario. O comercio de escravos foi abolido pola lei de comercio de escravos de 1807, aínda que a escravitude seguiu sendo legal en posesións fóra de Europa ata a aprobación da lei de abolición da escravitude de 1833 e a lei de escravitude na India de 1843. Con todo, cando Inglaterra empezou a ter colonias en América, e sobre todo a partir da década de 1640, os escravos africanos empezaron a facer a súa aparición en Inglaterra e seguiron estando presentes ata o século XVIII. En Escocia seguíronse vendendo escravos como bens mobles ata finais do século XVIII (o 2 de maio de 1722 apareceu un anuncio no *Edinburgh Evening Courant*, anunciando que se atopou un escravo roubado, que sería vendido para pagar os gastos, a menos que se reclamase no prazo de dúas semanas). Durante case douscentos anos na historia da minería do carbón en Escocia, os mineiros estaban vinculados aos seus "maisters" por unha Lei de 1606 "Anent Coalyers and Salters". A Colliers and Salters (Scotland) Act 1775 declaraba que "moitos mineiros e salgadores están en estado de escravitude e servidume" e anunciaba a emancipación; os que empezasen a traballar despois do 1 de xullo de 1775 non se converterían en escravos, mentres que os que xa estaban en estado de escravitude poderían, despois de 7 ou 10 anos dependendo da súa idade, solicitar un decreto do Tribunal do Shériff que lles concedese a liberdade. Poucos podían permitirseo, ata que unha nova lei de 1799 estableceu a súa liberdade e ilegalizó a escravitude e a servidume.

### A escravitude no mundo árabe 
[miniatura|upright|Comercio árabe de escravos, [Zanguebar]]
Diversas fontes historiográficas cifran nun período superior a un milenio a duración do comercio de escravos polos árabes musulmáns, estimándose en máis de dez millóns as persoas sometidas a escravitude, e que nalgunhas zonas marxinais do mundo islámico mantéñense baixo diversas formas de servidume. Os escravos no mundo árabe tiñan diversas procedencias, incluíndo a África subsahariana (principalmente *zanj*), o Cáucaso (principalmente cherquesos), Asia Central (principalmente tártaros) e Europa central e Oriental (principalmente *Saqaliba*).

Ibn Battuta afirmou multitude de veces que lle foron dados ou que comprou escravos
. Os escravos eran comprados ou capturados nas fronteiras do mundo islámico e posteriormente importados cara aos principais centros, onde existían mercados de escravos desde onde eran distribuídos. Nos séculos IX e X, os escravos negros do Zanj poderían constituír polo menos a metade da poboación no baixo Iraq. Ao mesmo tempo, varias decenas de miles de escravos na rexión eran importados tamén desde Asia Central e o Cáucaso.

[miniatura|upright|esquerda|[Alxeria, 1815]]
Zanzíbar foi nun momento dado o maior porto de comercio de escravos de África oriental, e baixo os árabes omanis no século XIX pasaban pola cidade polo menos 50000escravos ao ano. Algúns historiadores estimaron que entre 11000000 e 18000000 (entre once e dezaoito millóns) de escravos africanos negros cruzaron o mar Vermello, o océano Índico e o Deserto do Sáhara entre o 650 d.C. ata o 1900 d.C., comparados con entre 9400000 e 12000000 (entre nove millóns catrocentos mil e doce millóns) de africanos que puideron ser levados cara a América. Unha das razóns para que as potencias europeas colonizasen preto de todo o continente africano no último cuarto do século XIX era o desexo de controlar o comercio de escravos e a escravitude en África.

Os escravos de Europa central e oriental eran xeralmente coñecidos como saqaliba (que se podería traducir por "eslavos"). Os mouros, desde o século XVIII, tamén levaron a cabo *razzias* nas zonas costeiras do mar Mediterráneo e do océano Atlántico, sendo coñecidos como piratas berberiscos. Estímase que capturaron ao redor de 1250000 (un millón douscentos cincuenta mil) escravos brancos de Europa Occidental e de América do Norte entre os séculosXVI e XIX.
### Escravitude en Europa
As razzias viquingas foron tan masivas que a composición xenética de Escandinavia viuse alterada polo ingreso de escravos, especialmente entre os anos 750 e 1100. A pegada xenética provén principalmente de escravas estranxeiras, que tiveron descendencia, e non de escravos homes, a quen non se lles permitiu reproducirse. Con todo, a poboación de ascendencia escrava e estranxeira extinguiuse posteriormente, atopándose no século XXI moi minguado o rastro da súa descendencia.

Na riviera francesa os musulmáns estableceron no ano 891 o estado fronteirizo de Fraxinetum, cuxo principal xiro económico era a captura de escravos europeos, a ser vendidos nos mercados musulmáns do estranxeiro.

Na Inglaterra anglosaxoa de antes da invasión francesa de 1066, a posesión de escravos era comparable á dos animais: legalmente podíaselles marcar con ferrado quente, castrar, mutilar, e eutanizar por apedreo aos homes ou por incineración ás femias. Funcionalmente podían ser, por exemplo, labradores, cociñeiros, tecedores, ou curas. É posible que a maioría sexan mulleres, facendo de leiteiras de vacas, serventas, ou de concubinas. Cronistas contemporáneos aseguran que nos mercados de escravos de Bristol, os comerciantes fornicaban ás escravas antes de vendelas, e relatan como algunha esclavista —a muller do conde Godwin, na primeira metade do s. XI— exportaba escravas a Dinamarca, onde a mocidade e fermosura das inglesas incrementaba o seu prezo.

A historia da liberación de máis de douscentos escravos ingleses, polacos, gregos e rusos en Mitilene, en 1627, e que foran escravizados polos turcos "aínda resoa" en Europa; publicada a fazaña en Roma en 1628, foi traducida a varios idiomas, incluíndo o español, en Barcelona ese mesmo ano.

Os descubrimentos deron un novo impulso ao escravismo en sociedades que prolongan a Europa medieval. Desde finais do século XV, son levados a Portugal africanos escravizados. Desde 1505, ante o afundimento demográfico das sociedades amerindias das Antillas, transpórtanse para aló os primeiros escravos africanos. Tanto na minería como, especialmente, nas plantacións a man de obra escrava faise imperativa. A trata de negros inaugura un intenso tráfico atlántico entre África e América até fins do século XIX. Varios países americanos como o Sur dos Estados Unidos, Cuba, Xamaica, Haití, as Pequenas Antillas, a Güiana holandesa ou Brasil, adquiren os trazos das sociedades escravistas clásicas. 

A mediados do s. XVIII, a servidume en Rusia converteuse en escravitude.  Os servos vendíanse á parte da terra; as familias servís partíanse ao venderse á parte os seus membros.  En Moscova e en San Petersburgo vendíanse como gañado, ou como mobles, anunciados nos xornais.  Un can podía valer máis que un servo educado.  Non todos os servos eran suxeitos de compravenda; ocasionalmente, trocábanse por un animal, ou se apostaban en xogos de cartas. En 1861, o tsar Alexandre II liberou aos 23.1 millóns de servos que quedaban en Rusia. O ano 1886 para Cuba, e 1888 para Brasil, marcan as datas máis tardías de abolición da escravitude nos países occidentais.

Con todo a escravitude continuou, en formas sobre todo domésticas, en países orientais. Aínda hoxe é relativamente corrente en países do Sahel norteafricano, como Mauritania ou o Sudán.

### Escravitude en América 
#### Na América precolombiana 
Entre os indios de América, os fillos dos escravos podían herdar a condición da escravitude. Un escravo podía ter posesións e mesmo ser propietario doutros escravos. Podían comprar a súa liberdade ou obtela se demostraban ser maltratados, ou se tiveran fillos ou se casaron cos seus amos. Entre os aztecas, o delito de luva branca, como a malversación de fondos, o abuso de confianza, e o roubo podían ser penalizados coa escravitude.

En Suramérica, os arahuacos, caribes, waraos e akawayos da Costa Salvaxe capturaban mulleres doutras tribos e obrigábanas a cumprir traballos caseiros e sexuais. A maioría dos homes capturados eran executados, pero algúns tamén eran escravizados ou revendidos repetidamente, frecuentemente a grandes distancias.
#### No período da colonización europea 
Os holandeses importaron moitos escravos á súa colonia de Novos Países Baixos, ata o punto que ao ceder Nova Ámsterdan aos ingleses, o 40% da poboación eran escravos.

Durante a colonia, as tribos indíxenas de Norteamérica adquiriron, posuíron como forza laboral, e sostiveron un ben organizado comercio de escravos negros. 

Notable excepción entre as cinco tribos civilizadas foron os seminole da Florida española, a única importante tribo que non adoptou a escravitude dos negros a gran escala –aínda que con excepcións–, e que os acolleron nas súas terras, e con quen formaron alianza durante as guerras semínolas contra os EE. UU. despois que España vendeu a Florida a ese país en 1821.
### Escravitude en África
A escravitude practicouse en África desde a prehistoria até o presente, en formas diversas; o escravo podería ser desde propiedade moble (coma se fose ganado) até, mesmo, ostentar un cargo administrativo.

Heródoto reportou xa no século  a.&nbsp;C. que, na súa procura de escravos, os berberes garamantes africanos dedicábanse a cazar "etíopes" (negros).  Medio milenio máis tarde, os berberes vendían aos romanos en Leptis Magna (Libia) e en Lixus (Marrocos) os escravos que compraran ao sur do Sáhara.

A partir da conquista musulmá de Nubia no ano 652, o tributo anual que os vencidos nubios víronse obrigados a pagar á capital árabe do Exipto colonizado consistía na entrega de 360 escravos —isto é, un ao día.  O pago de tributo en escravos prolongouse por seis séculos.

Segundo reportou o explorador Mungo Park, entre 1795 e 1797, no interior de África, por cada home libre había tres escravos.

No norte de África, entre 1500 e 1800, os bérberes escravizaron a 1.25 millóns de europeos e americanos, incluíndo españois, portugueses, italianos, franceses, ingleses, islandeses, irlandeses, suecos, xeorxianos, alemáns, flamengos (belgas), holandeses, gregos, húngaros, polacos, eslovenos e rusos. Entre os escravizados atopábanse mulleres. A escravización de americanos en África está documentada a partir de 1625.

No porto africano de Alexandría operaba no século XVII un mercado de virxes escravas. Marcos Lachimosch (es) rescatou á súa futura esposa, a polaca Katarzyna, mentres era transportada a devandito mercado a ser vendida. Outras cidades africanas onde se conducía puxantemente o negocio de poxas de europeos brancos eran Alxer, Tunes e Trípoli.

En África, onde a monogamia non era necesariamente a regra, a miúdo os homes tomaban ás súas escravas como esposas. Isto tivo secuelas en América, onde as escravas transportadas do outro lado do mar poderían considerar unha "honra" as relacións cos seus patróns, no canto de resistilas.

Cando os árabes nómades ou bérberes arabizados capturaban negros americanos (negros libres, tripulantes en embarcacións americanas), os africanos separábanos dos brancos e abstíñanse de vendelos a outros africanos ou de pedir rescate. No canto diso, conservábanos indefinidamente no deserto, como os seus escravos persoais.
#### O comercio de escravos africanos 
[miniatura|upright|O **[comercio triangular** serviu economicamente os intereses das colonias americanas e era base do sistema de produción das plantacións así como do crecemento preindustrial en Europa. Trátase do camiño dos barcos entre os portos de Inglaterra, Portugal, España e Francia, cara ao Caribe, unha vez cargados pola costa oeste de África.]]

Ao concluír a Conquista, necesitábase man de obra para construír a nova sociedade americana. Nun principio escravizouse aos pobos indíxenas. Pero a lexislación española plantexouse moi pronto a licitude de devandita práctica, grazas aos escritos de Bartolomé de las Casas e da Escola de Salamanca. Decidiuse que tiñan alma, polo que non se lles podía escravizar. Isto fixo que se importasen escravos de África, que ademais tiñan maior resistencia física e ás enfermidades, especialmente as tropicais, comezando así o *comercio negreiro*.

Durante o proceso de importación, os negros carecían de dereitos persoais.  Do mesmo xeito que calquera outros escravos ao longo da historia humana, xuridicamente eran considerados bens mobles e só adquirían personalidade xurídica ao emancipalos os seus donos; no século XVIII, xa unha terceira parte dos negros eran negros libres ou libertos.

Ás colonias da América do Norte británica e subsecuentes Estados Unidos importáronse 388,000 escravos africanos.

O comercio negreiro estendeuse até as rexións de indíxenas de Norteamérica, quen organizaron a súa adquisición, transporte e venda. 

A pesar da inmensa importancia histórica e moral desta ruta, tampouco cabe esquecer que os árabes tamén mantiveron un importante tráfico de persoas africanas escravizadas desde o século VII até o século XX, que alcanzou cifras superiores ao comercio negreiro do Atlántico.
#### As cifras da trata 
[miniatura|upright|esquerda|Gravado de [William Blake representando metaforicamente a Europa sostida por África e América.]]
O número de persoas escravizadas procedentes de África varía, segundo distintas estimacións, entre 10000000 e 60000000 (entre dez e sesenta millóns) de persoas entre os séculos XV e XIX. Aos que hai que sumar os escravizados no mundo islámico (tanto europeos como africanos), nas culturas da India e dentro dos estados africanos. Ademais, no Imperio de Malí preto de 9000000 (nove millóns) foron traficados desde África Occidental ao Magreb camiño do Sáhara pero soamente a metade sobreviviu á viaxe. Os musulmáns traficaron ademais con 1 e 1,25 millóns de españois, italianos e gregos desde o Mediterráneo e os Balcáns ao Magreb e ao Imperio otomán.
Os árabes traficaron con millóns de escravos, 2250000 (dous millóns douscentos cincuenta mil) en Zanzíbar entre 1450 e 1700.

A finais do século XIX, no Califato de Sokoto había de 2000000 a 2500000 (de dos millones a dos millones y medio) de esclavos. Nos anos 30, a poboación escrava en Etiopía era de 2000000 (dous millóns) nunha poboación total de 8000000 a 16000000 (de oito a dezaseis millóns), segundo a *Anti-Slavery Society*. Estímase que en 1841 había entre 8000000 a 9000000 (de oito a nove millóns) de escravos na India; tan só Malabar tiña un 15% de escravos respecto ao total da súa poboación. Desde o principio da colonización do territorio que posteriormente sería Estados Unidos, uns 388,000 africanos serían exportados a aquela rexión como escravos para as plantacións.

### Escravitude na India
As *Leis de Manu*, escritas fai uns 2 milenios, codifican a escravitude na India. As fontes dos escravos eran: os prisioneiros de guerra, que podían optar pola execución ou a escravitude; certos debedores ao goberno, ou a cidadáns; os fillos das escravas; quen apostaban a súa liberdade; quen a vendían a cambio de alimentación; certos criminais, certas concubinas, e certos fillos ilexítimos. Era ilegal secuestrar persoas para escravizalas, pero ocorría. Fillas e esposas podían ser vendidas á prostitución por pais e maridos.

Os escravos eran herdables e vendibles, pero tiñan dereito á liberdade se achegaban un escravo substituto ao seu amo, se lle salvaban a vida, e as escravas e os seus fillos, se eran preñadas polo amo.

A caste superior, a dos brahmanes, estaba exenta de todo tipo de escravitude.

### Relación con outros sistemas económicos 
Sidney Mintz e Stanley Elkins (en) consideran que existe unha relación recíproca entre capitalismo e escravitude, argumentando que conforme varía o dinamismo do capitalismo, o carácter represivo da actividade laboral tamén varía. Lester Thurow (en) sostén que mentres a democracia é incompatible coa escravitude, o capitalisen)mo non o é, polo que a escravitude adoita reaparecer na mesma proporción que avanzan as formas autoritarias de goberno. Existían seguros que retribuían a perda de escravos por accidente durante a viaxe, pero non por fame. Por iso algúns negreiros arroxábanos pola borda antes de que morresen. A economía planificada pola que optan correntes ideolóxicas como o marxismo foi descrita polos seus detractores como unha forma de escravitude.
## Escravismo 
O DRAG define **escravista** como ‘partidario da escravitude’; co que máis que aos propietarios de escravos, aplícase aos que defenden os seus intereses, activos como un movemento social, e á ideoloxía que articula a súa visión da sociedade, identifíquese ou se diferencie do racismo.
### Proescravismo filosófico 
[miniatura|150px|esquerda|[Aristóteles.]]
Desde a antigüidade, a historia do pensamento político e social aceptara de forma natural a escravitude como un dos aspectos do sistema social. Hai textos proescravistas de Aristóteles, por exemplo. No entanto, tamén debeu haber contemporáneos de Aristóteles de opinións opostas, xa que el mesmo recólleas:

A patrística e o pensamento medieval cristián vían a escravitude como unha consecuencia do pecado, e consideraban xusto que alguén fose reducido á escravitude como alternativa a unha morte merecida, como a dun reo de pena de morte. Tamén xustificaban a escravitude de pagáns feitos prisioneiros nunha guerra xusta.

A principal argumentación de Tomé de Aquino sobre a escravitude derívase da súa consideración dos textos de Aristóteles e Isidoro de Sevilla, e constrúea a partir da seguinte «obxección»: *A servidume entre os homes é natural, xa que algúns son servos por natureza, como mostra Aristóteles no primeiro libro da Política. Ademais, as relacións de servidume pertencen ao dereito de xentes, como di Isidoro. En consecuencia, o dereito de xentes é un dereito natural*. A partir de aí, conclúe:

Os neotomistas españois dos séculos XVI e XVII, moitos deles xesuítas, continuaban con argumentos similares, que xustificaban o tráfico e posesión de escravos (Antonio Diana, Tomás Sánchez de Ávila, Luis de Molina, Fernando Robello, Diego Avendaño). A opinión de Luís de Molina era máis matizada, posto que consideraba que a maior parte dos reducidos a escravitude fórano inxustamente, aínda admitindo os argumentos tradicionais favorables á escravitude; no entanto, tranquiliza a conciencia dos propietarios mentres non teñan probas de que os seus escravos foron inxustamente escravizados.
miniatura|150px|John Locke.
Na Inglaterra de finais do século XVII, John Locke, un racionalista liberal, reproduce a xustificación tradicional da escravitude como alternativa á morte que está na man dar por un conquistador:

### Proesclavismo político no sur dos Estados Unidos 
miniatura|150px|John Calhoun.
miniatura|150px|James Hammond.

A **ideoloxía proesclavista** foi especialmente importante nos Estados Unidos entre 1789 e 1849, no período previo á guerra de Secesión; onde os interesados en defender o "modo de vida do Sur" (*Dixie*) víronse obrigados a reaccionar ao movemento antiescravista. Con anterioridade non había na práctica unha necesidade de defensa para unha actividade que se produciu sen oposición destacable en todo o mundo até mediados do século XVIII (coa Ilustración e con algúns movementos relixiosos —cuáqueros—). Soamente a comezos do século XIX, o movemento abolicionista pasou a ser preocupante para os intereses escravistas, a medida que o Reino Unido e outros países ían limitando o tráfico internacional de escravos e establecían lexislacións abolicionistas.

A partir da independencia dos Estados Unidos, a escravitude converteuse nun tema de debate. Na primeira década do século XIX, os estados do Norte foron aprobando sucesivamente lexislacións emancipadoras, mentres que nos estados do Sur rexeitábanse. Cara a 1810, o 75% dos escravos do Norte foran librados, e virtualmente todos na seguinte xeración. Os argumentos antiescravistas, ademais de filosóficos e morais, eran económicos e sociais, ao destacar a súa ineficiencia (especialmente nas zonas onde prevaleceron). Mesmo nun estado sudista e esclavista como Virxinia, na conxuntura de 1783 a 1812, que implicou un parcial abandono do cultivo do tabaco en favor doutros menos intensivos, producíronse liberacións de escravos nunha escala que non se volveu a presenciar até 1865. As razóns económicas para iso desapareceron nas décadas centrais do século, cando a demanda internacional de azucre e algodón creceu, e a compra de Luisiana abriu vastos novos territorios ideais para a economía de plantación. O incremento do número de escravos e a cada vez a maior singularidade da súa situación no panorama internacional xeraron cada vez máis críticas ao escravismo do Sur, o que obrigou a respostas pro-escravistas cada vez mellor articuladas.

Discursos como o famoso *Mudsill Speech* (‘discurso do barro’) de James Henry Hammond en 1858, e o de John C. Calhoun no Senado dos Estados Unidos en 1837, articularon os argumentos políticos prol-esclavistas da fase que pode cualificarse de madurez do movemento (desde finais da década de 1830 ao comezo da de 1860). Estes teóricos deron corpo aos puntos de vista e á sensibilidade de clase dunha parte substancial da sociedade sureña. Partían do feito de que a base da maior parte das sociedades históricas era a existencia dunha clase de desposuídos da terra, que presentaban como inherentemente transitoria e facilmente manipulable, o que a convertía nunha forza desestabilizadora da economía, a sociedade, o goberno e o desenvolvemento pacífico e armonioso das leis: a maior ameaza á democracia. A desigualdade humana era vista como unha constante evidente, que se expresaba na *mudsill theory* de Hammond (un rico propietario sureño): o *mudsill* ("barro"), como cimento, soporta ao edificio. Ao non-brancos, cuxa disposición natural para os traballos inferiores dábase por certa (cuestión presente pero non central, xa que o compoñente racista é soamente unha parte desta argumentación, fundamentalmente sociopolítica), non se lles debía permitir a participación na sociedade democrática, senón só aos brancos, elevados á categoría de «cidadáns», que así podían dedicarse a tarefas máis elevadas, que fan avanzar á civilización. Calquera esforzo por igualar a razas ou clases iría, por tanto, en contra da propia civilización e do ben común da sociedade no seu conxunto, posto que a desigualdade social, e concretamente a escravitude, enténdense como necesarias para o ben común de todos: tanto de escravos como de propietarios. Estes argumentos estaban tamén presentes na retórica dos políticos do Partido Demócrata como Calhoun.
### O «partido negreiro» español 
Os intereses dos traficantes de escravos (actividade que pronto quedou fóra da lei, pero que se mantiña clandestinamente) e dos propietarios de escravos das Antillas españolas foron defendidos ao longo do século XIX con gran eficacia polo que se denominou historiograficamente como **partido negreiro**, que no canto de actuar como un partido político facíao como un grupo de presión. Entre eles destacaron personalidades tan notables como Antonio López y López (ennobrecido co título de marqués de Comiñas), Francisco Romero Robledo ou os irmáns Cánovas del Castillo (José Cánovas del Castillo e Antonio Cánovas del Castillo —o líder conservador—), moitos deles «indianos» (é dicir, retornados á Península tras enriquecerse en América).
## Escravos en alugueiro ou a xornal 
O alugueiro de escravos foi unha institución que tivo considerable desenvolvemento tanto na antigüidade, incluíndo na Atenas do século de Pericles, como no mundo moderno.

Se no mundo antigo estivo asignada a súa aplicación ao afán de lucro e a necesidade de aumentar a produtividade do traballo do escravo pola conseguinte decadencia na produción xeral, no mundo moderno non sería moi diferente, debendo expandirse a súa aplicación coa decadencia da mesma **escravitude**, especialmente cando unha potencia escravista como Inglaterra convertíase en campioa da liberación da escravitude ao considerala onerosa e improdutiva fronte ás crecentes relacións salariais emerxentes da revolución industrial.

Para o mundo moderno, posteriormente á conquista de América, os usos e costumes diferenciaron o trato aos escravos negros nas colonias españolas e portuguesas das colonias inglesas, sendo nas primeiras máis humano e benigno que nas segundas, debido á lexislación existente nas metrópoles, a diversas concepcións sobre a escravitude, e mesmo, aos diferentes tipos de produción en que era empregado o escravo.

Na península ibérica o negro atopou un marco legal e moral respecto da escravitude, debido á experiencia achegada pola reconquista cristiá católica fronte ao Islam. A longa tradición derivada do Código de Xustiniano atoparía unha acabada elaboración e continuación nas Sete Partidas de Afonso X o Sabio.

Como tal lexislación foi transferida a América, rexeu en todas as cuestións atinentes á escravitude negra. Debido á importante influencia cristiá católica sobre a igualdade de todos os homes ante Deus, as leis favorecían a manumisión, alentando ao amo a liberar aos seus escravos e a estes a tratar de liberarse a través dos medios legais á súa disposición.

En Buenos Aires e outras cidades do vicerreinado do Río da Prata, a escravitude non foi cruel, especialmente para aqueles negros que estaban dedicados ao servizo doméstico. Recibían trato humanitario e tiñan pouco traballo, o cal redundaría en que moitos deles non buscasen ser liberados, preferindo permanecer comodamente en casa dos seus amos. Nas cidades desempeñaban a maioría das artes, profesións e oficios, estando as casas dos españois e crioulos cheas deles, porque outorgaba nivel social e prestixio aos seus amos posuír escravos.

## Abolicionismo e abolicións 
Existe un intenso debate entre historiadores respecto a cronoloxía, as causas e as formas en que se produciu a desaparición da escravitude. As posturas que sitúan a desaparición do sistema escravista en data máis temperá, na época das invasións bárbaras do século V, serían as dos historiadores marxistas, incluído o propio Karl Marx; doutra banda, autores como Georges Duby ou Pierre Bonnassie sitúana no século XI, no medio da chamada revolución feudal. Segundo este último autor, o auxe do escravismo daríase no século VII, en plena Alta Idade Media.

En todo caso, os servos do século XII, a diferenza dos do século II, eran libres, ou máis ben semilibres, e gozaban dunha serie de dereitos e polo menos en teoría podían denunciar ao seu señor se violaba eses dereitos, pero estaban atados por compromisos de traballo á terra e ao señor feudal. No mundo musulmán e en Bizancio tamén se mantivo a tradición, recollendo os antigos costumes romanos. A finais do século XV, a escravitude en Europa era moi reducida, aínda que iso máis por razóns de escaseza que por desenvolvemento moral ou filosófico, xa que a mesma foi trasladada e sumamente estendida no novo continente polas potencias europeas.

Aínda que hai precedentes antigos de abolicionismo do escravismo, os intentos só lograrán éxito a partir de fins do século XVIII e comezos do XIX. De modo, que algúns estudosos, ligan este éxito á difusión do maquinismo como consecuencia da Revolución industrial.

Un dos primeiros intentos é o do Imperio de Malí, que prohibe a escravitude no século XIII, so o goberno de Sundiata Keita, mais é restabelecida polo paxá marroquí Djuder en 1591 (sería de novo abolida en 1891 logo da ocupación colonial polos franceses).

En Europa foi Portugal o primeiro país que aboliu a escravitude, para o seu territorio continental, illas atlánticas de Azores e Madeira e factorías indias de Goa e Diu, por un decreto de 12 de febreiro de 1761 emitido polo Marqués de Pombal. Porén sería mantida nas súas colonias africanas e americanas.

En Francia, o 16 de pluvioso do ano II (14 de febreiro de 1794), a Convención votou a abolición do escravismo nas colonias francesas (ou nas que aínda quedaba). Esta medida será anulada por Napoleón Bonaparte.

En 1833 é abolida pola Gran Bretaña e en 1847 polo Imperio Otomán. Outra vez en Francia en 1848 emítese un novo decreto de abolición (27 de abril de 1848), que é definitivo para o seu territorio europeo.

Ao longo do século XIX os países hispanoamericanos, antigas colonias españolas, foron proclamando a abolición da escravitude nos seus respectivos territorios. A abolición total non tería lugar en Cuba ata 1886. Brasil será o último dos países latinoamericanos en abolila, aínda en 1888.

En 1865 os Estados Unidos de América adoptan a Emenda 13ª que prohibe o escravismo. Antes, a elección presidencial de Abraham Lincoln, que prometera dita abolición se era elixido, conduciu os estados do sur a proclamar a secesión o que conduciu a unha cruenta guerra civil.

En dereito positivo a prohibición da escravitude está contida no artigo 4 da Convención Europea de Dereitos Humanos na Declaración Universal dos Dereitos Humanos, no artigo 8 do Pacto de Dereitos Civís e Políticos, ambas as dúas da ONU, na Convención de Xenebra de 1926, na de Nova York de 1956, e na da OIT de 1930 e 1936.

## Memoria da escravitude 
[dereita|miniatura|150px|Primeira edición de *Oroonoko* ([1688).]]

### Literatura 
* Aphra Behn, autora de *Oroonoko* en 1688.
* Olaudah Equiano, escravo liberado no século XVIII, autor de memorias de éxito mundial.
* Harriet Beecher Stowe, autora de *A cabana do tío Tom* (''Uncles Tom's Cabin*).
* William Wells Brown, coa súa novela *Clotel*.
* Juan Francisco Manzano, escravo liberado, cubano, autor dunha *Autobiografía* (1840).
* Kyle Onstott, autor da novela *Mandingo*.
* William Styron, autor de *Confesións de Nat Turner*, Premio Pulitzer de 1967.
* Alex Haley, autor da novela *Roots: The Saga of an American Family* (1976).
* Toni Morrison, principalmente na súa novela *Beloved'', Premio Pulitzer de 1988.

### Filmes 
* Owen 'Alik Shahadah, *500 Years Later*, 2005.
* Haile Gerima, *Sankofa*, 1993.
* Sergio Giral, *Cimarrón*, 1967.
* Marlon Brando, *Burn!*, 1969.
* Sergio Giral, *El otro Francisco*, 1975.
* Tomas Gutierrez Alea, *La última cena*, 1976.
* *Maluala*, 1979.
* Carlos Diegues, *Quilombo*, 1984.
* Gene Hackman, *Arde Mississippi*, 1988.
* Julie Dash, *Daughters of the Dust*, 1991.
* Stanley Kubrick, *Spartacus*, 1960.
* Jonathan Demme, *Beloved*, 1998.
* Michael Apted, *Amazing Grace*, 2006.
* Charles Burnett, *Nightjohn*, 1996.
* Steven Spielberg, *Amistad*, 1997.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
* Carlos Aguirre, *Breve historia de la esclavitud en el Perú*, Fondo Editorial del Congreso del Perú, 2005.
*
* Adam Hochschild, *Enterrad las cadenas: profetas y rebeldes en la lucha por la liberación de los esclavos de un imperio*, Ediciones Península, 2006, ISBN 978-84-8307-701-6.
* Bernardo Kordón, *Candombe. Contribución al estudio de la raza negra en el Río de la Plata*, Buenos Aires, Ed. Continente, 1938.
* Hugh Thomas, *La trata de esclavos*, Planeta, Barcelona, 1998 (1997).
* José Oscar Frigerio,*Modalidades de los esclavos alquilados o jornalizados. Aproximaciones al caso de Còrdoba*, Actas de las VI Jornadas de Historia de Córdoba, Junta Provincial de Historia de Còrdoba, Cba., 2007.
* Eduardo Saguier, *La naturaleza estipendiaria de la esclavitud urbana colonial. El caso de Buenos Aires en el siglo XVIII*, Revista Paraguaya de Sociología, N.º74, Ano26, Asunción, xaneiro-abril de 1989.
* 
* George Reid Andrews, *Los afroargentinos de Buenos Aires*, Ed. De la Flor, Bs.As., 1990.
* Juan Hipólito Vieytes, *Antecedentes económicos de la Revolución de Mayo*, Biblioteca Manuel Belgrano de Estudios Económicos, Buenos Aires, Ed.Raigal, 1956, p.405.
* Marta B. Goldberg e Silvia C. Mallo, *La población africana en Buenos Aires y su campaña. Formas de vida y de subsistencia (1740-1850)*, Temas de África y Asia, N.º2, Universidade de Buenos Aires, 1993, Buenos Aires, 1994.
* Frank Tannenbaum, *El negro en las Américas. Esclavo y ciudadano*, Buenos Aires, Paidos, 1968.
* 
* Rolando Mellafe, *La esclavitud en Hispano-América*, Buenos Aires, EUDEBA, 1987.
* Ramón de La Sagra e Carmen Rodríguez Rodríguez (ed. lit.), *Estudios coloniales con aplicación a la isla de Cuba. I.. De los efectos de la supresión en el tráfico negrero*, ISBN 84-8347-159-0, 2013, pp.129-185.
* Gustau Nerín Abad, *Los hermanos Vinent Vives, negreros de alcurnia*, La Aventura de la historia, ISSN 1579-427X, N.º216, 2016, pp.30-35.
* Javier Moreno Rico, *Hombres y barcos del comercio negrero en España (1789-1870)*, Drassana: revista del Museu Marítim, ISSN 0214-2279, ISSN-e 2385-3425, N.º25, 2017, pp.66-89.
* Jean Batou, *La trata negrera, ¿precondición del capitalismo industrial?*, Viento sur: Por una izquierda alternativa, ISSN 1133-5637, N.º161, 2018, pp.95-112.
*Macionis, J.J. e Plummer, K. (2011). *Sociología.* Madrid: Pearson Educación.

### Outros artigos 
* Asiento
* Comercio atlántico de escravos
* Convención Europea de Dereitos Humanos
* Día Internacional para Lembrar a Trata de Escravos e a súa Abolición
* Escravitude en África
* Escravitude na Grecia antiga
* Proxenetismo
* Traballo infantil
* Tráfico de persoas

### Ligazóns externas 
*Análisis sobre la esclavitud en el antiguo Egipto: Situación social del esclavo MundoEgiptología
* Trabajo forzoso en el mundo, hoy
* *La ruta del esclavo*, mapa didáctico de la UNESCO
* Anti-Slavery International: la esclavitud en el mundo actual (en inglés)
* El Programa Especial de Acción para Combatir el Trabajo Forzoso (SAP-FL) de la OIT