Álvaro Mutis

**Álvaro Mutis Jaramillo**, nado en Bogotá o 25 de agosto de 1923 e finado na Cidade de México, 22 de setembro de 2013, foi un novelista e poeta colombiano. Viviu en México desde a súa mocidade e até a súa morte. É considerado un dos escritores hispanoamericanos contemporáneos máis importantes. Ao longo da súa carreira literaria recibiu, entre outros, o Premio Xavier Villaurrutia en 1988, o Premio Príncipe de Asturias das Letras en 1997, o Premio Reina Sofía de Poesía Iberoamericana en 1997, o Premio Cervantes en 2001 e o Premio Internacional Neustadt de Literatura en 2002.

## Traxectoria 
Naceu en Bogotá (Colombia), o 25 de agosto de 1923, día de San Lois IX de Francia, deste o autor di: *«Non descarto a influencia do meu santo patrón na miña devoción pola monarquía»*. Faleceu no 22 setembro de 2013.

En 1925, aos dous anos de idade viaxou a Bélxica por mor da profesión do seu pai. Fixo os seus primeiros estudos en Bruxelas. Regresou a Colombia, primeiro, durante as vacacións e despois por tempadas máis extensas. Viviu nunha herdade cafetaleira e de cana que fundara o seu avó materno, no correxemento de Coello-Cocora, preto de Ibagué no departamento colombiano do Tolima, nos contrafortes da Cordilleira Central, da cal o autor dixo: «Todo o que escribín está destinado a celebrar, a perpetuar ese recuncho da terra quente do que emana a substancia mesma dos meus soños, as miñas nostalxias, os meus terrores e as miñas ditas. Non hai unha soa liña da miña obra que non estea referida, en forma secreta ou explícita, ao mundo sen límites que é para min ese recuncho da rexión de Tolima, en Colombia».

En Bélxica viviu até os nove anos, cando morre o seu pai repentinamente, aos 33 anos. En Bruxelas están os seus mellores recordos del: «del herdei, entre outras cousas, o gusto polos bos viños e a boa cociña, polo faladoiro e os bos libros, e tamén a súa admiración por Napoleón», afirma o narrador colombiano. Tras o falecemento do seu pai, a súa nai decidiu regresar a Colombia para dedicarse á facenda de Coello. Deixar Europa foi, para Mutis, unha gran perda: era naqueles anos o seu mundo, mentres que Colombia era só un lugar onde pasar vacacións e do cal sempre se regresaba. A súa fascinación polo mar, os barcos e a viaxe ten orixe neses desprazamentos de Europa a Colombia en pequenos barcos metade de carga e metade de pasaxeiros.

Tras abandonar os seus estudos en Bruxelas no colexio xesuíta de Saint-Michel, fixo o seu último intento para lograr o diploma de bacharel e matriculouse no tradicional Colexio Maior da nosa Señora do Rosario. Neste prestixioso colexio, o seu profesor de literatura española foi o notable poeta colombiano Eduardo Carranza. As clases de Carranza, di o poeta, «son para min unha inesquecible e fervorosa iniciación á poesía». O billar e a poesía puideron máis e nunca alcanzou o título.

En 1941 contraeu matrimonio con Mireya Durán Solano, con quen tivo tres fillos: María Cristina, Santiago e Jorge Manuel. En 1942 comezou a traballar de xornalista na emisora de radio *Nuevo Mundo*, onde substituíu a Eduardo Zalamea Borda.

Despois de ser relacionista público da Standard Oil, Panamerican e Columbia Pictures, entre outras compañías, publicou o seu primeiro volume de poesía en 1948. Antes publicara os seus poemas no xornal *El Espectador*. En 1953 publicou *Los elementos del desastre*, un poemario onde aparece por primeira vez o seu emblemático personaxe Maqroll el Gaviero, un dos grandes fitos da literatura en lingua española deste século.

En 1954 casou con María Luz Montané. Desta unión naceu a súa filla María Teresa.

Debido ao manexo caprichoso duns cartos da multinacional Esso, da que era xefe de relacións públicas, diñeiro que asignaba a quixotadas culturais e a axudar a todo escritor ou artista necesitado, foi demandado pola compañía. Ante esta situación, o seu irmán Leopoldo, Casimiro Eiger e Álvaro Castaño Castelo arránxanlle unha viaxe de emerxencia a México, que desde entón é o seu lugar de residencia.

En 1956 estableceuse na cidade de México, onde chegou con dúas cartas de recomendación, unha dirixida a Luis Buñuel e outra a Luis de Llano; grazas a estas conseguiu traballo como executivo dunha empresa de publicidade, e logo foi promotor de produción e vendedor de publicidade para televisión e coñeceu no medio intelectual mexicano os que foron os seus amigos nese país: Octavio Paz, Carlos Fuentes, Emilio García Rise e Luis Buñuel, entre outros.

Ao tres anos da súa chegada a México, Mutis foi detido pola Interpol e internado durante 15 meses no cárcere preventivo de Lecumberri, máis coñecida como «O palacio negro». A súa experiencia no cárcere mudou totalmente a súa visión da dor e do sufrimento humano.

Por 1960 iniciou unha viraxe cara á prosa co seu *Diario de Lecumberri*, escrito no cárcere. En 1966 contraeu matrimonio con Carmen Miracle Feliú.

Iniciouse na novela en 1978, pero só sería recoñecido popularmente en 1986, coa publicación da primeira novela de Maqroll o Gaviero, *La nieve del Almirante*. A partir de entón comezou a recibir premios importantes. Un dos seus contemporáneos escribiu:«A saga novelesca de Maqroll o Gaviero é, sen dúbida, pola súa emocionante despregadura narrativa, a súa profundidade terrible, a súa construción de gran artesanado, a súa poesía constante e a súa delicadeza, unha obra maior da escritura na nosa lingua».

En 1988 cumpriu o tempo para o retiro e dedícase completamente a ler e a escribir. Apareceu en España a súa novela *Ilona llega con la lluvia*, tamén protagonizada por Maqroll o Gaviero, publicada por Mondadori. En 1989 Mondadori publicou a súa novela *Un bel morir* e Arango Editores publicou *La última escala del Tramp Steamer*. En 1990 *Amirbar* foi editada en España e Colombia simultaneamente. Terminou a novela *Abdul Bashur, soñador de navíos*, que se publicou o ano seguinte. En 1993 a editorial Siruela publicou en dous volumes e baixo o título *Empresas y tribulaciones de Maqroll el Gaviero* as novelas de Maqroll el Gaviero, incluíndo o até entón inédito *Tríptico de mar y tierra*. En 1996 a editorial Alfaguara decidiu reeditar *Empresas e tribulaciones de Maqroll o Gaviero* nun único volume.
[miniatura|Con [Antón Riveiro Coello e Alberto Piñeiro]]
O 22 de setembro de 1923 morreu na Cidade de México aos 90 anos de idade por mor dunha enfermidade respiratoria. A súa esposa manifestou a súa intención de espallar as súas cinzas no río Coello, a pedido do escritor, que pasara alí parte da súa infancia.

### Álvaro Mutis e Galicia 
Coñeceu Galicia en 2008, da man de Barbantia e o Pen Clube de Galicia. Visitou Boiro, tras recibir o Premio Rosalía de Castro. Xantou cos socios de Barbantia e logo subiu ao monte Curota para contemplar a ría de Arousa.

En 1994 dedicoulle a Cunqueiro o breve artigo “Álvaro Cunqueiro”, descubrimiento y asombro constante”. Tamén Santiago o impresionou e dedicoulle á cidade o poema “Nocturno en Compostela”.
*2008: Premio Rosalía de Castro do Pen Club de Galicia.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
#### Obras sobre o autor 
* *Tras las rutas de Maqroll El Gaviero: 1981-1988*, 1988, Santiago Mutis, ed.
* *Álvaro Mutis*, 1989, de: Juan Gustavo Cobo Borda
* *Tras las rutas de Maqroll El Gaviero: 1988-1993, visitaciones entrevistas, estudios, notas críticas*, 1993, Santiago Mutis, ed.
* *Celebraciones y otros fantasmas: Una biografía intelectual de Alvaro Mutis*, 1993, de: Eduardo García Aguilar
* *El reino que estaba para mí*, 1993, conversaciones con Fernando Quiroz
* *Contextos para Maqroll*, 1997, Ricardo Cano Gaviria, ed.
* *Para leer a Alvaro Mutis: ensayo y pensamiento*, 1998, de: Juan Gustavo Cobo Borda
* *El marinero y el río: dos ensayos de literatura colombiana*, 2000, de: Fabio Rodríguez Amaya
* *Caminos y encuentros de Maqroll el Gaviero: escritos de y sobre Alvaro Mutis*, 2001, Javier Ruiz Portella, ed.
* *Mito y trascendencia: en maqroll el gaviero*, 2002, de: Alonso Aristizábal
* *Maqroll el gaviero o las ganancias del perdedor: ensayo sobre la obra narrativa de Alvaro Mutis*, 2006, de: Myrta Sessarego
* *Las fabulaciones de Maqroll el gaviero: narración y desesperanza en la obra de Alvaro Mutis*, 2007, de: María Eugenia Rojas Arana
* *Historia y ficción en la obra de Álvaro Mutis y otros ensayos*, 2010, de: Osvaldo Granda Paz
* *Maqroll y compañía*, 2012, de: Mario Barrero Fajardo
* *Dos maestros del mito: Álvaro Mutis y Pedro Gómez Valderrama*, 2012, de: Alonso Aristizábal
* *Álvaro Mutis como un pez que se evade*, 2019, de: Rodríguez-Bustos, JC

#### Obras consultadas 
* Consuelo Hernández. «Razón del extraviado: Mutis entre dos mundos». *Cuadernos Hispanoamericanos*, No. 523. Madrid.
* Consuelo Hernández. «Los amores de Maqroll en el anverso social». *Semana del Autor*. Madrid: Instituto de Cooperación Iberoamericana, 1993, pp. 67-78.
* Consuelo Hernández. «Propuesta y respuesta de Maqroll». *Folios*, No. 24. Caracas: Monte Ávila Editores Latinoamericana, pp. 35-39.
* Consuelo Hernández. «Del poema narrativo a la novela poética». *Actas del XXX Congreso del Instituto Internacional de Literatura Iberoamericana. Tomo I* (Tradición y actualidad de la literatura iberoamericana. P. Bacarisse, editor), University of Pittsburgh, pp. 101-115.
* Alberto Ruy Sánchez. «Álvaro Mutis y sus rituales góticos de Tierra Caliente». *Cuatro escritores rituales*. Conaculta, 2000. ISBN 970-18-7269-X
* Alzate Cuervo, Gastón Adolfo. «Sófocles, Hölderlin, Mutis».  Santafé de Bogotá: Colcultura, 1993.
* Castañón Adolfo. «El tesoro de Mutis». Vuelta, 205 (México, decembro 1993), pp. 60-63.
* Cobo Borda, Juan Gustavo. «Álvaro Mutis». «Clásicos Colombianos». Bogotá: Procultura, 1989.
* Diego Valverde Villena. «Hechos de armas bajo la bandera de Álvaro Mutis», *Letras Libres*, No. 10, xullo de 2002, pp. 46-48.
* Diego Valverde Villena. «*Mujeres de mirada fija y lento paso*: el eterno femenino en la obra de Álvaro Mutis». *Excelsior*, 7 de xuño de 2002.
* Diego Valverde Villena. «A los que van por mar: anotaciones al pliego de historia de Maqroll el Gaviero». *Nueva Revista*, No. 80, marzo-abril de 2002, pp. 124-128.
* Diego Valverde Villena. «Don Álvaro ante el rey, tantos años después». *Clarín*, No. 32, marzo-abril de 2001, pp. 3-8.
* Diego Valverde Villena, *Varado entre murallas y gaviotas. Seis entradas en la bitácora de Maqroll el Gaviero*, La Paz: Gente Común, 2011.
* Miguel de Ferdinandy. «El estratega: un cuento de Álvaro Mutis», *Eco*, No. 237, 1981, pp. 266-270.
* Rubén Arvizu. «¿De quién es la voz que escuchas?». Prólogo. Trafford Publishing, 2008. ISBN 1-4251-5951-1
* Sucre, Guillermo. «El poema, una fértil miseria»  en La máscara, la transparencia. Caracas: Monte Ávila, 1975, pp. 367-379.
* Rodríguez-Bustos, JC.«Álvaro Mutis como un pez que se evade. Bogotá: Uniediciones - Biblioteca Magna, 2019. ISBN 978-958-5527-08-9