open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Lexislatura constituínte de España

A **Lexislatura Constituínte de España** comeza o 19 de xuño de 1977, tras a vitoria da maioría simple da UCD nas eleccións xerais.

O novo goberno, presidido por Adolfo Suárez, culmina o proceso de Transición, levado a cabo despois da morte do ditador Francisco Franco, propíciase así a redacción da Constitución española de 1978.

As novas Cortes inauguráronse o 22 de xullo

## Economía 
Durante este período, o PIB aumentou un 3% e a inflación descendeu do 26,4% en 1977 ao 16,5% en 1978

Máis dun millón de españois seguían en paro e o 25 de outubro de 1977, subscribíronse os denominados Pactos da Moncloa. O 11 de novembro creouse o Fondo de Garantía de Depósitos.

## Política social 
O 15 de outubro de 1977 o Consello de Ministros aprobou a Lei de Amnistía

## Estado das autonomías 
Aprobáronse os réximes pre-autonómicos de Cataluña e País Vasco.

## Véxase tamén 
### Outros artigos 
*Eleccións Xerais 1977 en España
Luchino Visconti

**Luchino Visconti di Modrone**, conde de Lonate Pozzolo, nado en Milán o 2 de novembro de 1906 e finado en Roma o 17 de marzo de 1976, foi un aristócrata e un reputado director de cine italiano.

## Traxectoria 
En 1935 trasladouse a París, onde colaborou co cineasta Jean Renoir, con quen participou como asistente de dirección en *Une Partie de Campagne* (1936). A súa obra aproxímase ós principios artísticos do Neorrealismo. *Obsesión* (1942) foi a primeira película neorrealista, movemento que toma como antecedente ao novelista Giovanni Verga; introduciu unha nova visión do cine, da dirección de actores (decote non profesionais) e na concepción da realidade e dos problemas sociais.

O neorrealismo non foi unha escola con principios e personalidades artísticas totalmente concordantes, nin nos directores nin nos guionistas, por iso é polo que se sostivo a existencia dunha liña máis idealista, representada por Roberto Rossellini, e outra, máis próxima ó marxismo ou ás concepcións sociais afíns, representada xustamente por Visconti, entre outros.

Un dos teóricos marxistas máis importantes, pois o neorrealismo tamén produciu unha transformación nas teorías estéticas sobre o cinema, foi Guido Aristarco, autor de *A disolución da razón*, discurso sobre o cine de quen considerou que *A terra trema* (1948) era a película máis lograda e avanzada ideolóxica e esteticamente, e que emprendía unha procura do home ante as cousas que non as sometía a estas como permanentes por si mesmas, o que constituiría unha alienación, e que tampouco admitía unha natureza humana inmutable (cine antropomórfico de Visconti). Con *Obsesión* Visconti trataba temas non aceptables ata entón pola censura fascista sobre a base dunha novela de James Caine, *O carteiro chama dúas veces*.

## Filmografía 
* 1942 — *Ossessione* 
* 1942 — *Giorni di gloria*
* 1948 — *La terra trema* 
* 1951 — *Bellisima* 
* 1953 — *Siamo Donne*. Episodio: 'Anna Magnani'.
* 1954 — *Senso* 
* 1957 — *Le notti bianche* 
* 1960 — *Rocco e os seus irmáns* 
* 1962 — *Bocaccio 70*. Episodio: 'Il lavoro'.
* 1963 — *O Gatopardo* 
* 1965 — ''Vaghe stelle dell'Orsa...*
* 1967 — *Le streghe''. Episodio: 'La strega bruciata viva'.
* 1967 — *Lo straniero* 
* 1969 — *La caduta degli dei* 
* 1970 — *Alla ricerca di Tadzio*
* 1971 — *Morte a Venezia* 
* 1972 — *Ludwig* 
* 1974 — *Confidencias* 
* 1976 — ''L'innocente''

## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* LuchinoVisconti.net  (en italiano)
* Ficha de Luchino Visconti en IMDb
Lista de xentilicios do galego exterior

*Allande: Allandés, allandesa.
*Andés: Andesín, andesía.
*Barres: Barrueiro, barrueira.
*O Bierzo: Berciano, berciana.
*Boal: Boalés, boalesa.
*Brul: Brulego, brulega.
*A Caridá: Caridego, caridega.
*Castropol: Castropolés, castropolesa.
*Coaña: Coañés, coañesa.
*Eilao: Eilés, eilesa.
*As Ellas: Lagarteiro, lagarteira.
*Eo-Navia: Eonaviego, eonaviega.
*As Figueiras: Figueirolo, figueirola.
*El Franco: Franquín, franquía.
*Grandas de Salime: Grandalés, grandalesa.
*Hermisende: Hermisendés, hermisendesa.
*Ibias: Ibiao, ibiá.
*Mántaras: Mantarego, mantarega.
*Navia: Naviego, naviega.
*Os Ozcos: Ozqueiro, ozqueira.
*Pezós: Pezoseiro, pezoseira.
*Piantón: Piantonés, piantonesa.
*Porto-As Portelas: Portexo, portexa.
*El Porto-El Franco: Portexo, portexa.
*A Roda: Rodés, rodesa.
*Salave: Salavego, salavega.
*Sampol: sampolo, sampola.
*San Martín de Ozcos: Sanmartiego, sanmartiega.
*San Martín de Trebello: Mañego, mañega.
*Santalla de Ozcos: Santalleiro, santalleira; santallés, santallesa.
*Santiso de Abres: Santiseiro, santiseira.
*Seares: Searilo, searila.
*Serantes: Serantego, serantega.
*Tapia de Casarego: Tapiego, tapiega.
*Taramundi: Taramundés, taramundesa.
*Valdepares: Valdeparego, valdeparega.
*Valverde do Fresno: Valverdeiro, valverdeira.
*A Veiga: Veigués, veiguesa.
*Vilanova de Ozcos: Vilanovés, vilanovesa.
*Villaión: Villaionés, villaionesa.

## Véxase tamén
### Bibliografía
* 
### Ligazóns externas 
* Galego en liña
Tongatapu

**Tongatupu** é a principal illa de Tonga, onde está a capital Nukuʻalofa, e a residencia do rei de Tonga, Siaosi Tupou V.

## Características
A illa é case un atol cuns cantís na costa sur e unha ampla lagoa ante a costa norte. A orografía presenta unha pendente suave desde o norte, ao nivel do mar, ata o sur máis elevado.

É a illa máis grande de Tonga, cun terzo da superficie total do país, e ademais a illa máis poboada, con dous terzos da poboación total, unha das illas con máis densidade de poboación do Pacífico sur.

O nome *Tongatapu* (*tonga*, sur; *tapu*, tabú ou sacro) significa "sacra do sur", e é a orixe do nome do reino de Tonga.

O primeiro europeo que arribou a Tongatapu foi o holandés Abel Tasman en 1643, que a bautizou como a illa Ámsterdan. En 1802, o barco estadounidense *Portland* foi o primeiro en ser capturado no Pacífico Sur. A tripulación foi masacrada, excepto Elisabeth Morey que se converteu na primeira muller náufraga e converteuse na muller do xefe local. Dous anos despois, cando estaban a piques de asaltar ao estadounidense *Union*, Morey avisoulles e puido fuxir con eles. E tras uns meses en Sydney, volveu a Tonga.

En Tongatapu atópase unha das maiores concentracións de restos arqueolóxicos do Pacífico. En Mu´a, a antiga capital, atópanse pirámides funerarias de pedra do século XVI. As tradicións orais recordan as condicións de escravitude coas que se erixiron as construcións monumentais.

Un dos monumentos máis intrigantes da Polinesia é o trílito de Ha´amonga´a Maui. Construído no século XIII, consta de dous alicerces de 40 toneladas cun lintel de 9 toneladas. Especulouse moito sobre a súa función, pero o único que se sabe é que está aliñado coa saída e posta de sol no solsticio de inverno.

## Lugares de interese 
* Palacio real, a residencia do rei de Tonga. 
* Nukuʻalofa, a capital do reino de Tonga. 
* Muʻa, segunda cidade de Tongatapu e antiga capital. 
* Langi, lugar de enterramento dos antigos reis. 
* Mapu a Vaea, arrecife de coral erosionados. 
* Hufangalupe, ponte natural. 
* Pangaimotu, illa turística preto de Nuku´alofa. 
* Lugar de desembarco do Capitán Cook. 
* Haʻamongaʻa Maui, trílito monumental.

miniatura|Palacio real 
## División de Tongatapu 
A división administrativa de Tongatapu consta, ademais da illa principal de Tongatapu, de diversas illas menores próximas habitadas. Subdivídese en sete distritos e todas as illas dependen dalgún distrito de Tongatapu. O grupo de Tongatapu inclúe as divisións de Tongatapu e ´Eua e, administrativamente, o grupo Niuas.
ʻEua

miniatura|Bosque tropical en 'Eua

**´Eua** é unha illa de Tonga, a illa irmá de Tongatapu situada a 18&nbsp;km ao sueste.

A diferenza das outras illas de Tonga, 'Eua é unha illa volcánica montañosa que se eleva na parte oriental a 383 m. Ten 19&nbsp;km de longo e 7,5&nbsp;km de ancho, cunha superficie total de 87,44&nbsp;km². É unha das illas máis antigas do Pacífico producindo unha terra rica para a agricultura e un bosque tropical con especies endémicas.

Xeograficamente é do grupo de Tongatapu. Administrativamente forma unha división con dous distritos: 'Eua Proper e 'Eua Fo'ou.

A poboación total no censo de 1996 era de 4 934 habitantes. As vilas de 'Eua teñen unha poboación de diferentes orixes: Houma, 'Ohonua (a capital), Tufuvai e Pangai son orixinarios de 'Eua; as nove vilas do distrito de 'Eua Fo'ou foron fundadas por emigrantes de Niuafo'ou cando o volcán entrou en erupción en 1946; Ha'atu'a e Kolomaile son de poboación emigrada de 'Ata que escapaba dos negreiros peruanos do século XIX; 'Ahau é de població emigrada de Tongapatu e Ha'apai.

Unha lenda explica que Sinilau levou a Hina de Samoa a Tongatapu. Un polbo raptouna e Sinilau viu como as dúas cabezas ían flotando cara á a illa veciña. O nome *´e ua* significa *os dous*.

'Eua foi descuberta en 1643, polo holandés Abel Tasman que a bautizou como *Middelburg Eylandt* como a cidade de Middelburgo nos Países Baixos.

esquerda|250px|Mapa de 'Eua
Rotor

**Rotor** pode  referirse a:

En enxeñaría:
***Rotor eléctrico**, a parte non estacionaria dunha máquina eléctrica;
***Rotor de helicóptero**;
***Rotor** dunha turbina (máquina térmica);

Ou tamén:
***SC Rotor Volgogrado**, equipo de fútbol ruso;
***Rotor**, un obxecto alxébrico;
***Rotor**, un planeta ficticio no libro de Isaac Asimov *Nemesis*.
Rotor (eléctrico)

[miniatura|Rotor de [motor de indución en gaiola de esquío.]]
O **rotor** nunha máquina eléctrica é a parte central da máquina que está dotada de movemento xiratorio.
## Forma
O rotor é ben diferente en cada máquina:

*En máquinas de corrente continua está dotado dun colector
*En motores de indución pode ser de gaiola de esquío ou de aneis rozantes
*En máquinas síncronas pode ser de pólos lisos ou de pólos salientes

## Función
Na maioría das máquinas o rotor alberga o enrolamento inducido, que é onde se produce a corrente por acción do campo creado no estator (Lei de Faraday). Nos xeradores síncronos non é así porque as tensións do inducido son enormes e resulta moi difícil o illamento de partes móbeis, polo que o rotor é o indutor
Vasoiriña

miniatura|250px|Vasoiriñas de carbón.

As **vasoiriñas** son ás pezas que nunha máquina eléctrica conectan un circuíto fixo con outro móbil.

A configuración normal está formada por unha serie de aneis (dous en corrente monofásica e tres en trifásica) aos que se conecta cadansúa vasoiriña. Nas máquinas de corrente continua, no canto de aneis existe un colector. Hoxe tamén son moi comúns os motores sen vasoiriñas.

## Historia
miniatura|dereita|Comutador con vasoiriña

O primeiro elemento que se utilizou para levar corrente eléctrica dunha masa xiratoria a unha masa estacionaria foi, precisamente, unha vasoiriña ou brocha. O inventor, tomando un cable cunha serie de filamentos metálicos, agrupounos cun anel metálico, como unha brocha de barbear, e conectouno a unha forma de anel rozante. De aí que o seu nome orixinal en inglés fose *brush*. Esta solución resultou ser relativamente práctica para máquinas pequenas e lentas, pero na medida que as potencias dos xeradores se foron facendo máis importantes, a brocha de pelos metálicos fíxose insuficiente porque era moi fráxil.

Pasouse entón á vasoiriña sólida, primeiro de metal e, hoxe, de carbón.

## Notas 
## Véxase tamén
* Colector
* Aneis rozantes
* Portavasoiriñas
Open cad format

**Open cad format** é un formato libre de ficheiros de CAD creado pola comunidade libre de CAD. É unha alternativa aberta a DWG, openDWG, openDGN e DXF.
Dentro desta comunidade aberta  estúdanse todas as posibilidades para este formato de ficheiros de CAD. Por agora contase cun formato ASCII creado por Franz Reiter, que é o creador de gcad3D. Tamén se están a estudar as posibilidades de implementar un novo ficheiro XML como novo formato de intercambio.

## Véxase tamén
*X3D
*DWG 
*DXF

## Ligazóns externas
* Grupo de traballo en *googlegroups*
* *Open_cad_format*
* www.autodesk.com
* *OpenDWG y openDGN*
Útero

; 2: Infundíbulo; 3: vexiga urinaria; 4: sínfise pubiana; 5: glándula de Skene; 6: uretra; 7: clítroris con bulbo do vestíbulo; 8: Vestíbulo de la vagina 9: labios menores; 10: labios maiores; 11: ovarios; 12: colon; 13: **útero**; 14: fórnix; 15: cérvix; 16: recto; 17: vaxina; 18: ano; 19: glándula de Bartholin.]]

O **útero**, tamén denominado **matriz** ou **seo materno**, é o órgano da xestación do aparato reprodutor feminino, situado entre a vaxina e as trompas de Falopio. Recolle a blástula, que se implanta no endometrio, para o seu desenvolvemento durante a xestación. Na especie humana esta dura uns 280 días.

## Anatomía do útero na muller 
É un órgano muscular, oco, aplanado, con forma de pera, situado extraperitonealmente na pelve menor da muller, que cando adopta a posición en anteversión se apoia sobre a vexiga urinaria por diante, estando o recto por detrás. Está suspendido na pelve e colócase coa base dirixida cara a arriba e cara a adiante, e o colo dirixido un pouco cara a atrás.

Está recuberto parcialmente por peritoneo no fondo uterino, na súa porción máis posterosuperior. Polos lados presenta os ligamentos redondos e por diante a vexiga.

O útero está formado por dúas rexións principais que son:
* O **corpo uterino**, ó que están unidas polos lados as trompas de Falopio. Está separado do colo uterino ou cérvix polo istmo uterino.
* O **colo do útero** ou **cérvix uterino** que ten unha porción supravaxinal onde se atopa a canle endocervical e outra intravaxinal que se visualiza na colposcopia.

A parede do útero presenta á sección tres capas de células que son de fóra a dentro:
* Serosa (perimetrio), que corresponde ó peritoneo na parte posterosuperior, e a tecido laxo que se estende polos lados nos parametrios.
* Miometrio, formado por tecido muscular liso.
* Endometrio, que é unha capa mucosa especializada que se renova en cada ciclo menstrual.

O útero está irrigado polas arterias uterinas, ramas da arteria ilíaca interna. A drenaxe linfática diríxese principalmente ós ganglios linfáticos ilíacos internos e externos, cara aos paraórticos.

A cada un dos lados hai un ovario que produce óvulos, que chegan a el a través das trompas de Falopio. Cando non hai embarazo, o útero mide uns 7,6&nbsp;cm de lonxitude, 5&nbsp;cm de anchura e 2,5&nbsp;cm de grosor. Durante a xestación, o óvulo fecundado implántase no revestimento uterino, onde crece ata acadar a madurez. As paredes do útero son elásticas e estíranse durante o embarazo para albergar ó feto en crecemento. Aínda que o útero é un órgano muscular posúe un revestimento de material glandular brando que durante a ovulación se fai máis denso, momento no cal está listo para recibir un óvulo fecundado. Se non se produce a fecundación, este revestimento expúlsase durante a menstruación.

O útero é propenso ás infeccións. A endometrite é unha inflamación do revestimento mucoso do útero que pode afectar tanto ó cervix coma ó corpo do órgano, ou a ambos. O cancro e os tumores fibrosos do útero son bastante frecuentes, do mesmo xeito que a endometriose, que consiste na aparición de revestimento uterino por fóra do órgano.

## Véxase tamén 
### Outros artigos
* Menstruación
Cuantificador

En lingüística, un **cuantificador** é aquela parte da oración que expresa unha magnitude, con maior ou menor precisión da realidade. Segundo a precisión, pódese distinguir entre cuantificadores indefinidos, definidos e absolutos. Poden ter función pronominal, cando suplen un sintagma nominal (*collín algúns*), ou función adxectiva, cando o acompañan (*collín algúns libros*).
## Cuantificadores indefinidos
Non expresan a magnitude con exactitude. Sinalan obxectiva ou subxectivamente unha cantidade indefinida. Poden ser:
:*Apreciativos: *Chega ben, xa temos bastantes cartos*.
:*Correlativos: *Non crin que tiveramos tantos cartos* (manifestan unha valoración sobre a cantidade en relación a unha magnitude xa suposta)

centro|700px

## Cuantificadores absolutos
Sinalan a cantidade total ou negan a existencia de calquera cantidade.

centro|700px

O vocábulo "cero" pode ser ás veces cuantificador absoluto: cero graos, cero euros.

## Cuantificadores definidos
Precisan con exactitude as magnitudes cuantificando con precisión a realidade.
### Cuantificadores definidos unitarios
Tamén se chaman numerais cardinais.

centro|700px

Os cuantificadores definidos unitarios *dous, tres e catro* poden tamén desenvolver a función de cuantificadores indefinidos: *Só sei catro cousas da vida*.

É salientable que o cómputo de base cen coas centenas está inda presente na fala: *dez centos, once centos, trece centos,... dezanove centos*

### Cuantificadores definidos partitivos
Tamén se chaman numerais partitivos.

centro|700px

A partir de quíntuplo acostuma empregarse o unitario seguido da palabra veces.

### Cuantificadores definidos multiplicativos
Tamén se chaman numerais múltiplos.

centro|700px

Desenvolven a mesma función os substantivos *carteirón* ('cada unha das catro partes en que algo está dividido) e *quiñón* ('determinada parte da ganancia ou herdanza).

### Cuantificadores definidos colectivos
Tamén se chaman numerais colectivos.

centro|700px

*Milleiros* tamén é cuantificador definido colectivo.

Algúns substantivos son cuantificadores colectivos, mais non pronomes: *bienio, trío, cuarteto, oitava, década, quincena, corentena (referido a días),   lustro, século, milenio...*

## Véxase tamén
### Outros artigos
*Identificador
Ordinal (gramática)

O **ordinal** é un numeral que sinala a posición que un elemento ten nunha serie ou sucesión. Teñen  variación xenérica e poden estar compostos por unha soa palabra (*primeiro, segundo, terceiro,...*) ou por máis (*vixésimo cuarto, trixésimo quinto, centésimo décimo primeiro,...*).

Nas unidades de tempo, a partir do undécimo, no canto do ordinal, acostuman empregarse os cuantificadores unitarios ou numerais cardinais: *Século XX* (Século vinte) ante *Século V* (Século quinto).

## Notas 
## Véxase tamén
### Outros artigos 
* Número ordinal
Ordinal

**Ordinal** pode referirse a:
*En matemáticas o ordinal denota a posición dun elemento pertencente a unha sucesión ordenada.
*Na gramática o ordinal é un pronome que sinala a posición espacial ou temporal que un ser ou ente ten nunha serie ou sucesión teoricamente finita.
Don Pasquale

***Don Pasquale*** é unha ópera buffa en tres actos do músico italiano Gaetano Donizetti (Bérgamo, 1797-1848). O compositor, xunto con Giovanni Ruffini, escribiu o libreto baseándose no que A. Anelli fixo para a ópera de Stefano Pavesi, ''Ser Marc'Antonio* (1810).

Estreouse en París, o 3 de xaneiro de 1843, o cabo de ser nomeado Donizetti director musical da corte do emperador Fernando I de Austria. *Don Pascual'' é a ópera número 64 das 70 que compuxo.

## Personaxes 
## Notas 
## Véxase tamén
Ópalo

O **ópalo** (do sánscrito *upala* que significa pedra preciosa) é un mineraloide da clase dos silicatos cuxa fórmula química é **SiO2·nH2O** (SiO2 cunha presenza de auga na súa composición do 4% ó 20%).

## Aspecto 
Debido á súa estrutura amorfa, o ópalo preséntase en forma de agregados amorfos, moitas das veces esferiformes. A súa coloración é moi variable e mesmo pódense encontrar variedades de ópalo multicor.

### Variedades do ópalo 
miniatura|Opala de lume
Segundo a súa coloración pódense diferenciar diferentes variedades de ópalo:

* **Hialita**, incolora e transparente. É a variedade pura do ópalo.
* **Ópalo leitoso**, branco e opaco.
* **Ópalo común**, de moi variada coloración e opaco.
* **Ópalo nobre**, azul e translúcido.
* **Ópalo dourado**, ou tamén chamado **ópalo de lume** é vermello alaranxado e translúcido.

## Lugares onde se atopa 
Aparece normalmente nas cavidades e grechas das rochas volcánicas. Asóciase con frecuencia coa calcedonia sendo moi difícil de diferenciar ámbolos dous minerais.

Noutrora os ópalos procedían dos xacementos, agora esgotados, de Eslovaquia. En Australia foron hachadas as primeiras fontes de ópalo en 1863. Hoxe concéntrase nesa illa o 98% do mercado mundial. A vila de Coober Pedy no deserto do sur de Australia depende case exclusivamente do mercado dos ópalos. En México explótase a variedade do ópalo dourado, ademais doutras cores.

## Estrutura 
miniatura|200px|esquerda|Estruturación de esferas de sílice no ópalo nobre

### Estrutura do ópalo nobre 
O ópalo nobre, a única variedade do ópalo cunha estrutura interna relativamente cristalina en comparanza coas outras variedades deste mineral, está constituído por diminutas esferas de sílice dun tamaño aproximado duns 0,1 micrómetros. Estas partículas atópanse apiladas unhas xunto ás outras dando forma a un enreixado tridimensional (ver imaxe da esquerda). A auga aproveita os ocos que deixan entre si estas esferas para penetrar na estrutura pudendo, se aproveita todo o espazo dispoñible, chegar a acadar un volume do 20% do total da composición do ópalo.

## Usos do ópalo 
O ópalo, tallado en forma de cabuxón, é usado principalmente como pedra preciosa.

Os ópalos inservibles para seren utilizados na xoiería úsanse na industria como material abrasivo.

## Propiedades 
Debido á particular estrutura interna do ópalo, é o único mineral coñecido coa capacidade de reflectir os raios solares ou de luz e descompoñelos nas cores do arco da vella.

## Outros silicatos 
Outros minerais nos que a presenza de silicio é destacada son:

A olivina, a sodalita, a mica, o feldespato e o cuarzo (tamén formado por SiO2).
Aurelio Aguirre

**Aurelio Aguirre Galarraga**, nado en Santiago de Compostela o 23 de abril de 1833 e finado na Coruña o 30 de xullo de 1858, foi un poeta galego en lingua castelá.

## Traxectoria 
Comezou os estudos de Dereito na Universidade de Santiago de Compostela. Foi un home comprometido con Galiza e coas clases desfavorecidas, participando como miliciano no levantamento de 1854 e no banquete de Conxo, celebrado o 2 de marzo de 1856. Tiña grande estima entre os seus contemporáneos galegos e desde moi novo mantivo amizade con intelectuais de corte rexionalista, como Eduardo Pondal, Manuel Murguía ou Rosalía de Castro. Precisamente con esta mantivo unha forte relación amigable e literaria e de feito dedicoulle o soneto *Improvisación*.

Colaborou na *Revista Galaica* e gozou dunha enorme popularidade e influencia na súa cidade. Murguía, en *Los precursores*, afirma: *Pertencía a aquel grupo de xenios descontentos e túzaros que nas súas vinte primaveras, e sen ver máis campos ca os que rodean a súa cidade, cre coñecer o mundo, ter sufrido grandes desenganos e probado tódalas feles da vida.*

Como lle acontecera a máis dun poeta romántico, Aurelio Aguirre morreu moi novo (aos 25 anos de idade) e de forma tráxica. Estaba na Coruña visitando á súa namorada Felisa Taboada, na praia de Santo Amaro lanzouse ao mar e deu coa cabeza contra unha rocha, o que lle causou a morte. Esta morte tráxica deu pé a que se falara dun suicidio, incluso dun suicidio por un amor imposible con Rosalía de Castro.

## Obra 
[miniatura|page=512|*[Álbum de la Caridad. Juegos Florales de La Coruña en 1861*.]]
El mesmo comezou a publicación da súa obra poética, que se editaría postumamente co título *Ensayos poéticos (1856-1858)*; tamén escribiu un drama e a narración *Risas y lágrimas*. A súa obra foi escrita en castelán, agás un poema titulado "Un consello", publicado en 1966 por Xosé María Álvarez Blázquez. En 1901 fíxose unha recompilación de parte dos seus poemas co título *Poesías selectas*, cun prólogo de Leandro de Saralegui Medina.

## Galería de imaxes 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

### Outros artigos 
* Precursores
* Literatura galega do Prerrexurdimento
### Ligazóns externas 
*  (6/10/2013): ¿Quién fue en realidad Aurelio Aguirre? 
* , Lidia (1/5/2013): "El tesoro inédito de Aguirre", *ABC* .
Kao

**Kao** (antigamente transcrito como *Oghao*) é unha illa formada por un volcán que se atopa ao oeste do grupo Ha'apai, no reino de Tonga, a 5&nbsp;km ao nordés de Tofua e a 160&nbsp;km ao norte de Tongatapu.

## Xeografía 
A illa ten unha forma cónica simétrica que se eleva desde o mar nun ángulo constante de 35º ata a cima de 1.030 metros de altitude. É o punto máis alto de Tonga. No pequeno cráter hai un lago de auga fresca. 
A superficie total é de 11´6&nbsp;km².

Non se teñen rexistros históricos de erupcións, pero se atopa nunha zona de alta actividade volcánica. Non se ven fluxos de lava frescos, pero a falta de profundidade na erosión dos barrancos e dos acantilados suxire unha orixe moi recente. Foi descuberta en 1774, polo capitán James Cook.

A illa está densamente cuberta pola selva nos seus flancos máis baixos, mentres que nas ladeiras superiores está case espida.

## A tradición oral de Kao e Tofua 
EW Gifford, rexistrou os mitos e os contos de Tonga na década de 1920, documentado esta explicación da caldeira de Tofua e a creación da illa de Kao ao norte:

"Tres deidades de Samoa, Tuvuvata, Sisi e Faingaa, conspiraron para roubar Tofua. Unha noite foron e romperon a montaña polas súas raíces e o seu lugar foi ocupado por un gran lago. Isto enfureceu moito aos deuses Tonganos e un deles, Tafakula, tratou de deter aos ladróns. Púxose de pé na illa de Luahako e inclinouse co fin de mostrar o seu ano. Resplandecía tan brillantemente que as deidades de Samoa asustáronse, pensando que o sol estaba saíndo e que o seu vil traballo estaba a piques de ser descuberto. Polo tanto, deixaron caer a montaña e fuxiron a Samoa. A montaña converteuse na illa de Kao".

## Notas
Nomuka

**Nomuka** é unha illa do grupo Ha'apai ou tamén chamado **Grupo Gálvez**, no reino de Tonga. Está situada a 105&nbsp;km ao norte de Tongatapu.

## Xeografía 
A illa ten unha forma triangular cunha superficie de 7´12&nbsp;km². Consiste nunha plataforma elevada de coral, cunha altitude máxima de 51 m. A illa contén no interior unha lagoa salgada de 1´5 metros de profundidade. Só a 30&nbsp;km ao leste atópase o volcán activo de Fonuafo'ou.

A poboación total era de 550 habitantes no censo de 1996.

### Illas do grupo Nomuka 
Ao redor de Nomuka localízanse varias illas, case todas elas deshabitadas:

* Nomuka Iki (Pequena Nomuka), localízase a 1,5&nbsp;km ao sur de Nomuka, separada por unha canle navegable de 500 m de ancho. Ten unha altitude máxima de 45 m. 
* Mango , a 8&nbsp;km ao sueste de Nomuka. Cunha altitude máxima de 43 m. Na costa norte hai un pobo cunha igrexa e 81 habitantes.. 
* Mango Iki (Pequena Mango), A 1&nbsp;km ao oeste de Mango. 
* Nukufaiau , a 3&nbsp;km ao norte de Mango. 
* Luafitu , é un escollo situado a 7&nbsp;km ao leste de Mango. 
* Nukutula  é un banco de area de 5,5 m de altitude, situado a 4&nbsp;km ao norte de Nukufaiau. 
* Fonoifua, a 6&nbsp;km ao leste de Nukutula. Ten 104 habitantes. 
* Tano'a, és un illote a 1&nbsp;km ao sur de Fonoifua, 
* O grupo Otu Tolu está formado por catro illas sobre os mesmos escollos, situadas a 24&nbsp;km ao leste de Nomuka. Son illas baixas e boscosas. 
** Fetokopunga , é a máis setentrional do grupo, situada a 8&nbsp;km ao leste de Fonoifua, de 17 m de altitude. 
** Telekivavau (Teleki do Norte) , a 1&nbsp;km máis ao sur, ten 22 m de altitude. 
** Telekiha'apai ou Lalona (Teleki do Medio) , a 2&nbsp;km máis ao sur, ten 20 m de altitude. 
** Telekitonga (Teleki do Sur) , a 4&nbsp;km máis ao sur, ten 16 m de altitude.

## Historia 
Nomuka foi a primeira illa descuberta do grupo Ha'apai. O holandés Abel Tasman, en 1664, púxolle o nome da cidade holandesa de Rotterdam. O seguinte en chegar foi o inglés James Cook, en 1774, interesado en comprobar os descubrimentos do holandés.

Nomuka foi historicamente importante para os barcos de paso para o abastecemento de auga fresca. Era coñecida con diferentes transcricións do nome indíxena: Anamooka i Anamocka, a parte de Nomuka.
Fernando

**Fernando** é un nome propio masculino galego. Esta forma escrita tamén é común co castelán, co italiano e co portugués. De orixe xermana, provén do godo, *Firthunands*, Firthu quere dicir "paz", que en alemán é *Friede* e nands, que significa *audaz*. Unha tradución sería *"O que se atreve a todo con tal de conservar a paz*". O nome é moi común en países onde se estabeleceron os visigodos. En galego tamén ten a forma curta **Fernán**, usada na Idade Media cando ía acompañada do patronímico ou do alcume (como Fernán Pérez de Traba) e os hipocorísticos **Nando**, **Nano** e **Fer**.

## Fernando noutras linguas 
* Alemán: Ferdinand
* Aragonés: Ferrán, Ferrando
* Castelán: Hernando	/ Fernando
* Catalán: Ferran
* Éuscaro: Errando / Fernando / Ferran
* Francés: Ferrand/ Fernand	/ Ferdinand
* Godo: Fridunath
* Húngaro: Nándor
* Inglés: Ferdinand
* Italiano: Fernando / Ferdinando
* Polaco: Ferdynand
* Portugués: Fernão / Fernando

## Santoral
*30 de maio Santo Fernando, patrón dos enxeñeiros.

## Personalidades
### Aristocracia (reis)
*Fernando I de Castela
*Fernando II de León
*Fernando III de Castela
*Fernando IV de Castela
*Fernando o Católico
*Fernando VI
*Fernando VII

## Personaxes co nome
*Fernando Lázaro Carreter filólogo e membro da Real Academia
*Fernando Alonso piloto de fórmula 1
*Fernando Morientes xogador de fútbol
*Fernando Esteso humorista e actor de cine
*Hernán Crespo
*Rio Ferdinand
*Fernando Chocobar
*Fernando Redondo xogador de fútbol
*Fernando Rosales Ortuño
*Fernando Valenzuela
*Hernán Cortés firmaba as súas cartas como Fernán Cortés
*Fernando Santos adestrador de fútbol
*Fernando Montalbán escritor
*Fernán de Magallanes mariño
*Ferdinand Porsche
*Ferdinand de Saussure
*Fernando González Ciuffardi
*Fernando Fernán Gómez actor de cine
*Ferdinand de Lesseps
*Fernando Torres xogador de fútbol
*Fernando Ponce de León
*Fernando Romay
*Fernando Ubiergo
*Fernando Gómez
*Fernando J. Recci

## Notas 
## Véxase tamén
### Bibliografía
*
### Outros artigos 
* Lista de nomes masculinos en galego
* Lista de nomes masculinos galegos máis comúns
### Ligazóns externas 
* Guía de nomes galegos. Nomes masculinos Real Academia Galega
Kotu

O grupo **Kotu**, ou tamén grupo **Lulunga**, é un grupo de illas ao suroeste do grupo Ha'apai, entre o grupo Nomuka e o Lifuka, no reino de Tonga.

Son illas baixas e pequenas, de menos de 2&nbsp;km², e tan só seis delas están habitadas. Administrativamente forman o distrito de Lulunga na división de Ha'apai. Aínda que o grupo recibe o nome da illa Kotu, a máis grande e poboada é Ha'afeva.

*Fonuaika () é a máis meridional do grupo, situada a 14&nbsp;km ao norte de Nomuka. 
*Tokulu é un banco de area de 1´5 m de altitude, situado a 8&nbsp;km ao oeste de Fonuaika. 
*'O'ua () está a 7&nbsp;km ao norte de Fonuaika. Ten unha poboación de 178 habitantes (censo de 1996) e unha superficie de 0´98&nbsp;km². 
*Nukulai está separada dos arrecifes de 'O'ua por unha canle de 600 m de ancho. 
*Lekeleka () está a 6&nbsp;km ao leste de 'O'ua. 
*Tungua (} se atopa a 6&nbsp;km ao oeste de 'O'ua. Ten unha poboación de 282 habitantes (censo de 1996) e unha superficie de 1´53&nbsp;km². 
*Kito é unha illa pequena e boscosa situada a 2&nbsp;km ao noroeste de Tungua. 
*Foua () é unha illa pequena e rochosa de 9 m de altitude situada a 1´5&nbsp;km ao nordés de Tungua. 
*Kotu () é a illa máis occidental do grupo, a 6&nbsp;km ao oeste de Tungua. A costa meridional é escarpada e ten 15 metros de alto, e a costa setentrional é baixa e areosa. Ten 222 habitantes (censo de 1996) e unha superficie de 0´34 m². 
*Putuputua, a máis setentrional do grupo, é un banco de area de 3´7 m de altitude situado a 5&nbsp;km ao nordés de Kotu. 
*Ha'afeva () é a illa principal do grupo, situada a 7&nbsp;km ao leste de Kotu. Ten unha poboación de 313 habitantes (censo de 1996) e unha superficie de 1´81&nbsp;km². 
*Matuku () é unha illa de 0´34&nbsp;km² e unha població de 149 habitantes (censo de 1996) situada entre Ha'afeva e Kotu. 
*Limu () é unha pqueña illa boscosa a 14&nbsp;km ao leste de Lekaleka. 
*Uanukuhihifu (). 
*Tofonga ().
Eladio Jiménez

**Eladio Jiménez Sánchez**, nado en Ciudad Rodrigo (Salamanca) o 10 de marzo de 1976, é un ciclista español.

## Traxectoria
Debutou como profesional co equipo español Banesto en 1998.

### Equipos 
* Banesto (1998-2000)
* iBanesto.com (2001-2003)
* Comunidad Valenciana (2004-2006)
* Karpin Galicia (2007-)

## Palmarés 
* 1 etapa da Vuelta a España (2000)
* 1 etapa do GP Correios de Portugal (2001)
* 1 etapa da Vuelta a España (2004)
* 1 etapa e clasificación xeral da Euskal Bizikleta (2005)
* 1 etapa da Vuelta a España (2005)
* 1 etapa do Trofeo Joaquim Agostinho (2007)
* 2 etapas da Volta a Portugal (2007)
* medalla de bronce no Campionato de España en ruta (2007)
Isidro Nozal

**Isidro Nozal Vega**, nado en Barakaldo (Biscaia) o 18 de outubro de 1977, é un ciclista vasco.

## Traxectoria 
Acadou a fama na tempada 2003 ó estar a piques de gañar a Vuelta Ciclista a España. Malia acudir como gregario á volta, conseguiu facerse coa maillot de líder, que só perdería tras finalizar a penúltima etapa, unha cronoescalada a Abantos, na que Roberto Heras lle arrebatou o liderado.

É un especialista da contra o reloxo cunha forza extraordinaria, pero sofre na alta montaña, polo que ten complicado facer un bo papel nalgunha das tres grandes voltas.

Actualmente está sancionado pola UCI por dar positivo nun control anti-dopaxe na Volta a Portugal do 2009.

## Palmarés 
* 2001: 3ª etapa e 10º na xeral do Giro de Italia
* 2002: 3ª etapa da Clásica de Alcobendas
* 2003. 6ª e 13ª etapas da Vuelta a España; 2º na clasificación xeral da Vuelta a España
Tofua

**Tofua** (transcrito antigamente como *Amattafoa*) é unha illa e un volcán do reino de Tonga. Está situado ao leste do grupo Ha'apai (grupo Gálvez), a 26&nbsp;km ao nordés de Kotu e 155&nbsp;km ao norte de Tongatapu.

## Xeoloxía 
A illa é a caldeira dun volcán activo que sobresae 507 metros da auga. A illa ten 8&nbsp;km de diámetro e no interior do cráter ten un lago pechado de 4&nbsp;km que só está a 20 metros sobre o nivel do mar. A temperatura da auga do lago é de 25&nbsp;°C no inverno. A superficie total é de 55,63&nbsp;km².

## Historia 
Cando foi descuberto en 1774 por James Cook, estaba en actividade. As erupciones históricas rexistradas son dos anos: 1774, 1792, 1854, 1885, 1906 e 1958. Actualmente o volcán segue activo con fumarolas intermitentes no norte do lago. En 1854 o rei Tupou ordenou o traslado dos habitantes de Tofua á illa Kotu. Algúns foron volvendo e hoxe en día hai dúas vilas. No censo de 1996 rexistrábanse 5 habitantes permanentes. Ocasionalmente recibe as visitas de aventureiros atraídos pola escalada e a experiencia de bañarse no lago dun cráter activo.

En augas de Tofua produciuse o amotinamiento do *HMS Bounty* cando volvía de Tahití en 1789. O capitán William Bligh e os seus seguidores foron abandonados nunha barca. Intentaron desembarcar en Tofua pero foron atacados polos indíxenas. Desde aquí fixeron unha viaxe épica de 6.500&nbsp;km ata Timor.
Fonuafo'ou

300px|miniatura|Lacalización da illa

**Fonuafo´ou**, ou tamén **Falcon Island**, é un volcán submarino situado ao leste do grupo Ha'apai, no reino de Tonga.

En diversas ocasións o volcán formou unha illa que volveu desaparecer baixo a auga. En 1865 o barco inglés *HMS Falcon* atopou uns bancos de coral preto da superficie da auga. Rexistráronse erupciones nos anos 1781, 1865, 1877, 1885, 1894, 1921, 1927, 1928, 1933 e 1936. A illa chegara ata os 6&nbsp;km de ancho e os 145 m de altitude. En 1949 a illa colapsouse e desapareceu baixo a superficie do mar. Actualmente calcúlase que está a -17 m. As últimas actividades volcánicas na zona son de 1970 e 1993.
Daniel Sánchez Arévalo

**Daniel Sánchez Arévalo**, nado en Madrid o 24 de xuño de 1970, é un guionista e director de cine español. É fillo do debuxante e ilustrador José Ramón Sánchez e da actriz Carmen Arévalo.

## Traxectoria 
Comezou a súa traxectoria como guionista de televisión traballando en series como *Hermanas*, *Ellas son así* ou *Abogados*. Posteriormente dirixiu varias curtametraxes e seguiu participando en proxectos televisivos escribindo algúns capítulos para series como *Hospital Central* ou *Lobos*.

No ano 2006 rodou a súa primeira longametraxe, titulada *AzulOscuroCasiNegro* e protagonizada por Antonio de la Torre, Quim Gutiérrez e Marta Etura entre outros e que acadou un grande éxito, recibindo premios coma os Goyas á mellor dirección novel e ós mellores actores revelación e secundario.

Daniel Sánchez Arévalo escribiu dous libros de narrativa xuvenil, *La maleta de Ignacio Karaoke* e *31 de julio de 1993*, do que saíu o guión de *AzulOscuroCasiNegro*. Foi finalista na 64ª edición do premio Planeta coa súa primeira novela para adultos, *La isla de Alice*.

En 2015, foi finalista do Premio Planeta.

## Filmografía 
### Como director 
* *¡Gol!* (2002)
* *Exprés* (2003)
* *Profilaxis* (2003)
* *La Culpa del alpinista* (2004)
* *Física II* (2004)
* *AzulOscuroCasiNegro* (2006)
* *Traumalogía* (2007)
* *Gordos* (2009)
* *Primos* (2011)
* *La gran familia española* (2013)
### Como guionista 
* *Querido maestro* (1997)
* *Hermanas* (1998)
* *Ellas son así* (1999)
* *Abogados* (2001)
* *¡Gol!* (2002)
* *Hospital Central* (2003)
* *Exprés* (2003)
* *Profilaxis* (2003)
* *Gris* (2003), de Álex Montoya e Raúl Navarro.
* *Domingos* (2003), de Vicente Pérez.
* *La Culpa del alpinista* (2004)
* *Física II* (2004)
* *Lobos* (2005)
* *AzulOscuroCasiNegro* (2006)
* *Traumalogía* (2007)
* *Gordos* (2009)
* *Primos* (2011)
* *La gran familia española* (2013)

### Como produtor 
* *MAPA* (2012), de Elías León Siminiani
* *Digital* (2005)
* *Exprés* (2003)
* *Archipiélago* (2003), de Elías León Siminiani
* *Domingos* (2003), de Vicente Pérez
* *¡Gol!* (2002)

## Galardóns e nomeamentos 
### Premios Mestre Mateo 
## Notas
Ha'apai

miniatura|dereita|240px|Mapa do grupo Gálvez (Ha´apai) 
O **grupo Gálvez** (*Ha´apai*) é o grupo central das illas de Tonga. Está situado a uns 150&nbsp;km ao norte de Ámsterdan (*Tongatapu*). As illas principais son Lifuka e Foa, as máis poboadas, situadas case xuntas. En Lifuka, que ás veces tamén se chama Ha´apai, atópase a capital do grupo, Pangai.

## Xeografía 
En total son 68 illas, a maioría illas baixas de coral ou atois, agás algunhas illas volcánicas entre as que destacan os volcáns activos de Tofua e Kao, e o mergullado de Fonuafo'ou, todos eles situados ao oeste do grupo. A altitude máxima localízase en Kao con 1.046 m.

A poboación total era de 8.138 habitantes no censo de 1996. A superficie total é de 109,3&nbsp;km². As dúas illas de Lifuka e Foa, unidas por un paso elevado, concentran practicamente a metade da poboación, coa metade da área total sen contar os volcáns. A actividade volcánica é importante ao oeste do grupo, a 70&nbsp;km de Lifuka.

O grupo Gálvez (*Ha´apai*) forma unha división administrativa, cun gobernador e representación ao Parlamento. Está dividido en seis distritos que inclúen dezasete illas habitadas. Xeograficamente pódense agrupar en tres subgrupos de norte a sur, máis un grupo de volcáns ao oeste:

## Historia 
Existen catro xacementos importantes da cultura lapita nas illas Lifuka, ´Uiha, Ha´afeva e Ha´ano. Datan de hai uns 2700 anos.

O primeiro europeo en chegar, en 1664, foi o holandés Abel Tasman á illa Nomuka que bautizou como Rotterdam, como a Rotterdam de Holanda. O inglés James Cook estivo longas estancias. Na súa segunda viaxe, en 1774, visitou as illas que denominaba Anamocka (Rotterdam), Amattafoa (Tofua) e Oghao (Kao). Na súa terceira viaxe estivo once semanas, en 1777, en Lifuka onde lle ofreceron diversos banquetes e festas o cal levou a que bautizase ao grupo como illas dos Amigos (Friendly Islands), nome que durante anos se estendeu ao resto de Tonga. Tres anos máis tarde Francisco Mourelle descubriu diversas illas menores e nomeou o grupo illas Gálvez en honra a José de Gálvez ministro de Indias.

William Bligh, que xa estivera con James Cook, en 1789 de regreso de Tahití sufriu entre Lifuka e Tofua o famoso amotinamiento do *HMS Bounty*.

Aínda que a dinastía Tu´i Tonga de Ámsterdan *Tongatapu* tiña a autoridade formal sobre as illas, estaban a miúdo en guerra con Ha´apai. Logo da chegada dos misioneiros wesleyanos a Lifuka, o xefe de Ha´apai Taufa´ahau converteuse ao cristianismo. Acabou coa autoridade dos Tu´i Tonga logo de nove séculos, unificou o reino, e proclamouse rei co nome de Xurxo Tupou I, en 1845. Nun principio Pangai foi a nova capital de Tonga. O actual rei Taufa´ahau Tupou IV é o cuarto descendente.
Reprodutor de DVD

miniatura|300px|Un reprodutor de DVD

Un **reprodutor de DVD** (**DVD Player**, en inglés) é un accesorio doméstico capaz de reproducir vídeos no formato DVD. Os máis modernos xa reproducen outros formatos como CD (de música mp3 e fotos en JPG), VCD, SVCD, mini-CD etc.
Filipe I

**Filipe I** pode referirse a:

*Filipe de Bélxica (1960 - )
*Filipe I de Castela (1478 — 1506)
*Filipe I de Parma (1720 — 1765)
*Filipe I de Savoia (1207 — 1285)
*Filipe I de Borgoña (1346 - 1361)
Lateiki

**Lateiki**, tamén coñecido como **Metis Shoal**, é un volcán submarino e unha illa en formación de Tonga. O nome *Lateiki* significa 'petit Late'  xa que se atopa ao sur da illa Late, a medio camiño de Kao.

## Características
O volcán normalmente está mergullado, pero en diversas ocasións a actividade volcánica formou unha illa. Ten unha altitude de 1.500 metros desde a base no fondo do mar, e elévase ata unha profundidade entre 3 e 10 m baixo o nivel do mar. A última vez que entrou en erupción, en xuño de 1995, xurdiu unha illa de 50 a 80 metros de altitude e de 200 a 500 m de ancho. A illa temporal, formada de cinza volcánica, desapareceu coas ondas do océano ao cabo de dous meses.

A presenza de Lateiki notouse por primeira vez en 1851, cando excedeu o nivel do mar. Rexistráronse erupciones nos anos 1851, 1852, 1858, 1878, 1886, 1894, 1967, 1979 e 1995. Como mínimo en cinco ocasións formouse unha illa (1851, 1858, 1967, 1979 e 1995).
Grupo Vava'u

miniatura|Port of Refuge e Neiafu.
miniatura|350px|Localización do grupo Vava'u 
**Vava´u** é a illa principal do grupo Vava'u, ao norte de Tonga. Tense transcrito como **Vavao**, e tamén se denomina **´Uta Vava´u** (en inglés *Vava´u Mainland*) para distinguir a illa do grupo.

A illa Vava'u é unha plataforma elevada de coral con cantís na costa norte e cun litoral baixo e irregular ao sur que se abre nunha complexa rede de canles, baías e illas formando un dos portos naturais máis protexidos do Pacífico. A superficie total é de 89,74&nbsp;km², e a altitude máxima é de 204 m.

A capital é Neiafu  O, situada na costa meridional. É a segunda cidade máis poboada de Tonga. En Neiafu reside o gobernador da división administrativa de Vava'u. A poboación total da illa era de 12.238 habitantes no censo de 1996.

## Illas do grupo Vava´u 
Na Polinesia explícase que as illas creounas o deus Maui, que as pescou do fondo do mar co seu anzol máxico e deixounas flotando. Os locais de Vava'u din que Maui pescou a illa de mala gana arrastrándoa. Por iso ten unha gran baía aberta no sur cun longo rastro de illotes. En total hai unhas 70 illas, das cales 17 están habitadas, distribuídas en seis distritos. As máis importantes son:

Un paso elevado une as illas de Vava'u, Pangaimotu, Toula e 'Utungake, situadas diante de Neiafu.

Como prolongación ao norte da liña de volcáns de Ha'apai, no grupo Vava'u atópanse algunhas illas que son conos volcánicos extinguidos e outras que son illas en formación a partir de volcáns submarinos: 
* Fonualei é unha illa de forma cónica que se eleva ata os 183 metros cun cantil vertical na costa sur. 
* Toku, a 43&nbsp;km ao norte de Vava'u, é unha illa formada polo cráter dun volcán activo. 
* Late é un cono simétrico de 5&nbsp;km de diámetro e 518 m de altitude. 
* Lateiki, *petit Late*, máis coñecido como *Metis Shoal*, é un volcán submarino que se atopa ao sur de Late e en diversas ocasións a formado unha illa.

## Historia 
O grupo Vava'u foi descuberto polo galego Francisco Mourelle de la Rúa en 1781. O seu barco, *A Princesa*, desviouse da tradicional ruta de Manila e chegou en precarias condicións á deshabitada Fonualei, onde non puido desembarcar e bautizouna como *Amargura*. En Vava'u recuperouse en Porto Refuxio (hoxe en día *Port of Refuge*). O porto da illa Kapa chámase Port Maurelle na súa honra. Denominou ao grupo illas Mayorga en honra ao vicerrei de Nova España, o barcelonés Martí de Mayorga.

En 1787 chegou o francés La Pérouse antes de que se perdese o seu rastro no Pacífico. Anotou o nome nativo como Vavao. En 1793 o italohispano Alessandro Malaspina pasou dez días na primeira expedición científica española.
Río Loira, Francia

O **río Loira** (, , ) é un río de Francia de 1020 quilómetros, o máis longo de Francia. Nace no Mont Gerbier de Jonc (departamento de Ardèche). A súa desembocadura esta no estuario de Nantes, na Bretaña histórica, agora departamento da Loire-Atlantique. A súa conca é de 117.000&nbsp;km², a quinta parte do territorio de Francia.

O río Loira dá nome a seis departamentos de Francia (Indre e Loira, Loire, Haute-Loire, Loire-Atlantique, Maine-et-Loire e Saône-et-Loire), unha rexión (Pays de la Loire), e ao val de Loire, clasificado no ano 2000 como patrimonio mundial pola UNESCO. Nesta parte do Loira encóntranse unha morea de castelos dos reis de Francia.

## Principais afluentes 
Estes son os principais afluentes empezando pola fonte:
* O Río Padelle (E)
* O Río Gazeille (D)
* o Río Lignon du Velay (D) - 82&nbsp;km
* o Río Ance (E)
* O Río Semène (D)
* O Río Furan (D) - 36&nbsp;km
* O Río Vizezy (E)
* O Río Renaison (E)
* O Río Rhins (D) - 60&nbsp;km
* O Río Arroux (D) - 120&nbsp;km
* O Río Somme (D)
* O Río Nièvre (D) - 53&nbsp;km
* O Río Allier (E) - 410&nbsp;km
* O Río Aubois (E)
* O Río L'Oeuf (D)
* O Río La Bionne (D)
* O Río Loiret (E) - 12&nbsp;km
* O Río Beuvron (E) - 115&nbsp;km
* O Río Cosson (E)
* O Río Cisse (D) - 81&nbsp;km
* O Río Cher (E) - 365&nbsp;km
* O Río Indre (E) - 276&nbsp;km
* O Río Vienne (E) - 359&nbsp;km
* O Río Thouet (E) - 140&nbsp;km
* O Río Authion (D) - 85&nbsp;km
* O Río Layon (E) - 90&nbsp;km
* O Río Èvre (G) - 89&nbsp;km
* O Río Erdre (D) - 92&nbsp;km
* O Río Sèvre nantaise (E) - 125&nbsp;km
* O Río Brivet (D) - 
*NB : D= Dereita E= Esquerda*
## Galería de imaxes do Loira

Ficheiro:Nevers.JPG|O Loira pasando por Nevers.
Ficheiro:Orleans.jpg|O Loira pasando por Orleáns.
Ficheiro:Loire river Angers.jpg|O Loira pasando por Angers.
Ficheiro:Saint-Nazaire le pont puis le chantier naval.JPG|O Loira pasando por Saint-Nazaire

## Véxase tamén
Departamento de Loira

:*Non se debe confundir co departamento de Loiret, un departamento do norte de Francia.*

**Loira** (42) (en francés: *Loire*) é o departamento número 42 de Francia, localizado na rexión de Auvernia-Ródano-Alpes. O nome vénlle dado polo río Loira. O seu xentilicio, en francés, é *ligériens*.

O departamento do Loira foi creado durante a Revolución francesa, o 12 de agosto de 1793, pola desmembración do antigo departamento de Ródano e Loira, que era un dos creados en 1790. Corresponde á antiga provincia de Forez.

Limita ao norte con Saona e Loira, ao leste con Ródano e Isère, ao sur con Ardèche e Alto Loira, e ao oeste con Puy-de-Dôme e Allier.

## Demografía 
As principais cidades do departamento son (poboación de 1999):
* Saint-Étienne: 180.210 habitantes, 291.960 na aglomeración, que desborda os límites departamentais.
* Saint-Chamond: 37.378 habitantes, 82.535 na aglomeración.
* Roanne: 38.896 habitantes, 80.272 na aglomeración.
* Saint-Just-Saint-Rambert: 13.192 habitantes, 45.386 na aglomeración.

## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Prefectura 
* *Conseil général* consello executivo do departamento - CG42
* Loira turismo
* Axencia de desenvolvemento económico do Loira - ''Comité d'expansion''