Ángel Sanz Briz

**Ángel Sanz Briz**, nado en Zaragoza o 28 de setembro de 1910 e finado en Roma o 11 de xuño de 1980, foi un diplomático español destinado durante a segunda guerra mundial en Hungría, coñecido tamén como *O Anxo de Budapest*.

Nese conflito España mantívose como *non belixerante*. En 1944, Sanz Briz, actuando por conta propia segundo algúns autores, "oficialmente" con independencia do goberno de Franco (pero sen sufrir tampouco ningunha represalia por iso), contribuíu a salvar a vida duns cinco mil xudeus húngaros durante o Holocausto, proporcionando pasaportes españois, nun principio a xudeus que alegaban orixe sefardí en virtude dun antigo Real Decreto de 1924 do directorio militar de Primo de Rivera, e posteriormente a calquera xudeu perseguido. Por estes feitos foi recoñecido por Israel como *Xusto entre as Nacións*.

Posteriores descubrimentos na correspondencia diplomática revelaron que Sanz Briz informou en 1944 ao goberno de Franco da existencia do Holocausto, e que contou coa aquiescencia do goberno español.

## Traxectoria 
De neno foi alumno das *Escuelas Pías de Zaragoza*. Tras estudar Dereito, ingresou na Escola Diplomática, finalizando os seus estudos pouco antes do inicio da Guerra Civil Española. Tralo seu comezo, enrolouse nas tropas franquistas.

### Exipto 
Finalizada a guerra, obtivo o seu primeiro destino como encargado de negocios da embaixada española no Cairo (Exipto).

### Hungría 
En 1942 Sanz Briz casou con Adela Quijano y Secades e recibiu o seu segundo destino, como encargado de negocios na embaixada española no Reino de Hungría, estado aliado ao Eixe, pero que non puxera en práctica medidas de exterminio dos xudeus como as que xa estaban en marcha en toda a Europa ocupada polos nazis.

En marzo de 1944 Alemaña invadiu Hungría e Adolf Eichmann trasladouse a Budapest para supervisar os plans de exterminio da comunidade xudía do país, nos que foron asasinadas durante o holocausto unhas 565&nbsp;000 persoas.

O 25 de xuño de 1944 Sanz Briz enviou unha carta informando a Madrid das disposicións anti-xudías:
* Os xudeus non poderán saír das súas casas máis de 2 horas diarias e soamente por razón de actividades públicas ou para realizaren compras.
* Queda prohibido aos xudeus comunicarse polas ventás.
* Nos refuxios haberá unha sala para os xudeus e outra separada para os veciños non xudeus, esta preferentemente no lugar máis seguro.
* Nos tranvías os xudeus soamente poderán ir no segundo vagón.
* Prohíbese aos veciños albergar os xudeus.

Aos xudeus obrigóuselles a entregar as xoias de ouro e prata, os aparellos de radio, as bicicletas e os esquís. En dous meses 500&nbsp;000 persoas foron expulsadas das súas casas. Sanz Briz informa a Madrid por carta (entrada 5151 no *Archivo de Europa*, 15 de setembro de 1944):

[miniatura|250px|Placa en memoria do [diplomático español *Ángel Sanz Briz*, que salvou miles de xudeus do Holocausto en Hungría en 1944. A placa colocouna o Concello de Madrid no portal da súa casa na rúa Velázquez.]]
[miniatura|250px|O monumento dos Xustos entre as Nacións, no parque Raoul Wallenberg de [Budapest, con Ángel Sanz Briz e Giorgio Perlasca.]]
miniatura|250px|Placa en memoria de *Ángel Sanz-Briz* na parede da Embaixada de España en Budapest.
miniatura|250px|Placa en memoria de *Ángel Sanz-Briz* en Budapest, 13 distr. Parque Estevo I de Hungría.
miniatura|250px|Monumento en Budapest, Hungría.
miniatura|250px|Monumento en Zaragoza, España.

Os xudeus son confinados nas *casas estreladas* mentres esperan a quenda da súa deportación. Sanz Briz envía planos dos campos de exterminio a Madrid e informa:

Indignado polos plans nazis, Sanz Briz decide, con coñecemento do goberno franquista, proporcionar documentos españois aos xudeus sefardís que puidera encontrar e negociar coas autoridades húngaras (monicreques dos ocupantes alemáns) o traslado a lugar seguro de ditas persoas. Sanz Briz procede a protexer as vidas duns 5.200 xudeus, usando a súa influencia e contactos (tamén o seu diñeiro, co que subornou o *Gauleiter* alemán), así como edificios alugados cos fondos da embaixada que rotulou como *"Anejo a la legación española"*. Os métodos que seguiu describiunos el mesmo no libro *Los judíos en España*:

Así, dos 5.200 xudeus cuxa vida puido salvar, só uns 200 eran de orixe sefardí. En agosto de 1944 enviou ao goberno español un informe en francés realizado por dous presos escapados, que detallaba o xenocidio que estaba sendo cometido no campo de concentración de Auschwitz.

En 1976 foi destinado a Roma como embaixador de España ante a Santa Sé, onde faleceu o 11 de xuño de 1980.

## Recoñecementos 
Na residencia do embaixador de Israel en España en agosto de 1989 tivo lugar unha homenaxe a Sanz Briz presidido polo ministro de Asuntos Exteriores Francisco Fernández Ordóñez e o embaixador de Israel Shlomo Ben Ami. Fíxose entrega a Adela Quijano, viúva de Sanz Briz, da Medalla dos Xustos entre as Nacións concedida a título póstumo. Tamén se autorizou a plantación dunha árbore no Monte do Recordo de Xerusalén.

En 1991, o Museo do Holocausto Yad Vashem de Israel distinguiu a acción de Sanz Briz e recoñeceu aos seus herdeiros o título de *Xusto entre as Nacións*, inscribindo o seu nome no memorial do Holocausto.

En 1994 o goberno húngaro concedeulle a título póstumo a Cruz da Orde do Mérito da República Húngara e na Gran Sinagoga de Budapest (a segunda máis grande do mundo despois da de Nova York) actualmente hai unha placa que leva o seu nome.

Foi o primeiro diplomático español que apareceu nun selo postal de España.

Coñécese popularmente como *o Schindler español* e, aínda que o seu caso non sexa tan famoso, cómpre salientar que Sanz Briz salvou a moitos máis xudeus que Schindler.

Desde 2015 unha rúa de Budapest leva o seu nome, e erixiuse nesa cidade un monumento no seu honor.

## Repercusión cinematográfica 
En 2002 estreouse a película, coproducida por varios países europeos, *El cónsul Perlasca* onde Péter Kertész encarna o diplomático.

En 2011 o telefilme *El ángel de Budapest* foi estreado en Televisión Española. Nela o actor galego Francis Lorenzo dá vida ao diplomático. A película está baseada no libro de Diego Carcedo *Un español frente al Holocausto*.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Carcedo, Diego, *Un español frente al Holocausto: Cómo Angel Sanz Briz Salvó a 5.000 Judíos* (2000): Temas de Hoy. Historia Viva. ISBN 978-84-7880-848-9.
* VV.AA. (2009): *Ángel Sanz Briz: homenaje a la Memoria del Excmo. Sr. Embajador de España*. Universidad de Valladolid. Instituto de Estudios Europeos.
* Ysart, Federico (1973): *España y los judíos en la Segunda Guerra Mundial* Dopesa. ISBN 978-84-7235-083-0.

### Outros artigos 
* Oskar Schindler
* Raoul Wallenberg
* Giorgio Perlasca

### Ligazóns externas 
* Homenaje al diplomático español que salvó a 5.200 judíos de los nazis.
* Españoles ante la Shoa. La Lista de Sanz Briz en Sefarad.
* The angel of Budapest - Angel Sanz Briz 1910-1980, de Salvo Haim Alhadeff en el Instituto Sefardí Europeo 
* Entrevista sobre Ángel Sanz Briz a Gustavo Jalife, Director Ejecutivo de la Fundación Internacional Raoul Wallenberg
* Los "Schlinder" latinos del Holocausto
* Sanz Briz: el ángel español de Budapest, por Fernando Díaz Villanueva
* Documentos RNE - Ángel Sanz Briz: las cinco mil vidas de un hombre justo
* Ángel Sanz Briz. *El Schindler español* (Documental)
* El Ángel de Budapest (2010) - Película completa en castellano