Centro histórico de Évora

O **centro histórico de Évora** é un espazo urbano intramuros que ten raíces que se remontan á época do Imperio Romano. A cidade aínda conserva, en gran parte da súa área central, vestixios de diversas civilizacións e culturas: celtas, romanos, árabes, xudeus e cristiáns influíron na cultura da cidade. Alcanzou a súa época dourada no século XV, cando se converteu na residencia dos reis de Portugal. A calidade arquitectónica e artística do casarío branco ou decorado con azulexos e varandas de ferro forxado, datadas nos séculos XVI a XVIII, é única. Os monumentos da cidade tiveron tamén unha profunda influencia na arquitectura portuguesa no Brasil.

O centro histórico de Évora, formado por rúas estreitas e prazas, ten unha extensión de 107 hectáreas e está claramente delimitado polas murallas medievais, cunha lonxitude de máis de 3 km.

No lado sur da antiga muralla atópase a Praza do Giraldo, da cal parten as principais rúas en forma radial.

En 1986, o centro histórico de Évora foi declarado Patrimonio da Humanidade pola Unesco.

Xunto con Liepāja, Letonia, Évora foi escollida para ser Capital Europea da Cultura en 2027.

## Historia
[thumb|left|O [Foral de Évora de 1501, cando a cidade foi favorecida por Manuel I de Portugal.]]
[thumb|left|Unha representación de Évora en 1503, cando a cidade florecía de riquezas [Estilo manuelino| Manuelino .]]

### Historia antiga 
Évora ten unha historia que se remonta a máis de cinco milenios.

Era coñecida como *Ebora* polos célticos, unha confederación tribal, ao sur dos lusitanos (e do río Texo), que fixeron da cidade a súa capital rexional.

A orixe etimolóxica do nome *Ebora* provén da antiga palabra celta *ebora/ebura*, a forma plural xenitiva da palabra *eburos* (teixo), o nome dunha especie de árbore, polo que o seu nome significa "dos teixos". A cidade de York, no norte de Inglaterra, na época do Imperio Romano, chamábase *Eboracum/Eburacum*, polo antigo topónimo celta **Eborakon* (Lugar dos teixos), polo que o antigo nome de York está etimoloxicamente relacionado coa cidade de Évora. Hipóteses alternativas son que o nome deriva de *oro*, *aurum*, (ouro)  xa que os romanos tiñan unha extensa minaría de ouro en Portugal, ou pode que recibise o seu nome dos traballadores do marfil porque *ebur* (xenitivo *eboris*) era o nome en latín para marfil.
Pode que fose a capital do reino de Astolpas.

### Dominio romano 
Vexa Ebora Liberalitas Julia para obter máis información sobre a Évora romana.

Os romanos conquistaron a cidade no ano 57 a.C. e expandírona ata convertela nunha vila amurallada. Consérvanse vestixios deste período (murallas da cidade e ruínas de baños romanos).

Xulio César chamouna Liberalitas Julia (xenerosidade xuliana). A cidade gañou importancia porque se atopaba na confluencia de varias rutas importantes. Durante as súas viaxes pola Galia e a Lusitania, Plinio o Vello tamén visitou esta cidade e mencionouna no seu libro Naturalis Historia como Ebora Cerealis, debido aos numerosos campos de trigo que a rodeaban. Naqueles tempos, Évora converteuse nunha cidade florecente. O seu alto rango entre os municipios da Hispania romana demóstrase claramente en moitas inscricións e moedas. O monumental templo corintio no centro da cidade data do século I e probablemente erixíuse na honra do emperador Augusto. No século IV, a cidade xa tiña un bispo, chamado Quintianus.

Durante as invasións bárbaras, Évora quedou baixo o dominio do rei visigodo Leovixildo no ano 584. Posteriormente, a cidade foi elevada ao rango de cidade catedralicia. Non obstante, esta foi unha época de decadencia e quedan moi poucos artefactos deste período.

### Dominio árabe islámico 
No ano 715, a cidade foi conquistada polos árabes baixo o mando de Tariq ibn-Ziyad. Durante o dominio musulmán (715–1165), a cidade, que formaba parte da Taifa de Badaxoz, comezou a prosperar de novo lentamente e converteuse nun centro agrícola cunha fortaleza e unha mesquita. A influencia árabe aínda se pode observar no carácter da cidade histórica. Durante ese tempo, varios notables procedían de Évora, entre eles Abd al-Majid ibn Abdun Al-Yaburi عبد المجيد بن عبدون اليابري, un poeta cuxo diwan aínda consérvase.

### Reconquista 
Évora foi arrebatada aos musulmáns mediante un ataque sorpresa de Geraldo Sem Pavor (Xeraldo Sen Pavor) en setembro de 1165. A cidade pasou a estar baixo o dominio do rei portugués Afonso I en 1166. A última mención documentada dun intento musulmán de recuperar a cidade foi en 1181, cando as forzas almohades asediaron brevemente a cidade durante dous días. Despois floreceu como unha das cidades máis dinámicas do Reino de Portugal durante a Idade Media, especialmente no século XV. A corte da primeira e segunda dinastías residiu aquí durante longos períodos, construíndo palacios, monumentos e edificios relixiosos. Évora converteuse no escenario de moitas vodas da realeza e nun lugar onde se tomaron moitas decisións importantes.

### Favor manuelino 
[thumb|right|260px|No século XIX, o poder nacional de Évora decaeu como resultado das [Guerra Civil Portuguesa (1832-1834)|Guerra dos Dous Irmáns.]]
Próspera durante a dinastía Avis (1385–1580), especialmente baixo o reinado de Manuel I e Xoán III, Évora converteuse nun centro importante para as humanidades (André de Resende - enterrado na catedral) e artistas, como o escultor Nicolau Chanterene, os pintores Cristóvão de Figueiredo e Gregório Lopes, os compositores Manuel Cardoso e Duarte Lobo, o cronista Duarte Galvão e o pai do drama portugués, Gil Vicente.

En Évora quedaron restos do famoso dominio mouro. Nicolas Cleynaerts, un titor flamengo na corte portuguesa, exclamou en 1535 que "En Évora, era coma se me levaran a unha cidade do inferno: en todas partes só me encontro con negros". 

A cidade converteuse na sede dun arcebispado en 1540. A universidade fundarona os xesuítas en 1559, e foi aquí onde grandes mestres europeos como os humanistas flamengos Clenardus (1493–1542), Johannes Vasaeus (Jan Was) (1511–1561) e o teólogo Luis de Molina transmitiron os seus coñecementos. No século XVIII, os xesuítas, que difundiran a ilustración intelectual e relixiosa desde o século XVI, foron expulsados ​​de Portugal, a universidade foi pechada en 1759 polo marqués de Pombal e Évora entrou en decadencia. A universidade só se reabriu en 1973.

### Historia recente 
thumb|right|260px|Vista dunha rúa en Évora.
A Batalla de Évora librouse o 29 de xullo de 1808 durante a Guerra Peninsular. Unha forza portuguesa-española de 2.500 homes, axudada por milicianos campesiños mal armados, intentou deter unha división franco-española comandada por Louis Henri Loison, pero foi derrotada. Liderados polo odiado Loison, coñecido como "Maneta" ou dunha soa man, os franceses continuaron a asaltar a cidade, que estaba defendida por soldados, milicianos e cidadáns armados. Ao entrar na cidade, os atacantes masacraron combatentes e non combatentes por igual antes de saquear o lugar a fondo. A invasión francesa causou ata 8.000 baixas, mentres que só sufriu 290 propias.

En 1834, Évora foi o escenario da rendición das forzas do Rei Miguel I, que marcou o final das Guerras Liberais. Os numerosos monumentos erixidos por importantes artistas de cada período testemuñan agora a vivaz herdanza cultural e riqueza artística e histórica de Évora. A variedade de estilos arquitectónicos (románico, gótico, manuelino, renacentista, barroco), os pazos e o pintoresco labirinto de prazas e rúas estreitas do centro da cidade forman parte do rico patrimonio desta cidade-museo.

En 1909, a cidade sufriu danos por un terremoto.

## Xeografía
### Xeografía física
Évora (altitude 300 m) está situada no Alentejo, unha ampla rexión de chairas no sur de Portugal, limitada ao norte co río Texo e ao sur coa rexión do Algarve. A cidade está a 140 km da capital Lisboa e a 80 km de Badaxoz, na fronteira española. É a cidade principal da rexión.

A sede do municipio é a cidade de Évora, composta polas parroquias civís de Évora (São Mamede, Sé, São Pedro e Santo Antão) no centro histórico e as parroquias urbanas de Bacelo e Senhora da Saúde e Malagueira e Horta das Figueiras fóra da muralla antiga onde residen de feito a maioría da poboación. O resto das parroquias civís do municipio son rurais ou suburbanas e non forman parte da cidade a efectos estatísticos. O centro histórico da cidade ten uns 4.000 edificios e unha superficie de 1,05 km².

### Clima
Évora ten un clima mediterráneo de veráns cálidos (Köppen: *Csa*) con veráns cálidos e secos e invernos suaves e húmidos. A súa localización no interior do sur de Portugal fai que estea suxeita a frecuentes secas e desertificación. Como é típico do interior O Alentejo, Évora, é propensa a temperaturas extremas, cun récord histórico de 45,4 C. Non obstante, a temperatura máxima media no verán adoita rondar os 30&nbsp;°C, unha calor significativamente menos intensa que a que se atopa en zonas máis interiores e de menor altitude da Península Ibérica. Isto débese aos efectos marítimos a baixa escala causados ​​pola súa relativa proximidade ao Océano Atlántico, que tamén causa desfase estacional predominantemente durante o período máis cálido, sendo as temperaturas nocturnas máis suaves en setembro que en xuño, así como en outubro en comparación con maio. As xeadas no inverno son frecuentes pero non adoitan ser severas, e só neva unhas dúas veces por década.

## Galería

Ficheiro:Templo_de_Évora_e_Catedral.jpg|Vista parcial do templo romano de Évora, coa catedral da cidade ao fondo
Ficheiro:Praca_do_Giraldo,_Evora,_Alentejo,_Portugal,_28_September_2005.jpg|*Praça do Giraldo*, Évora
Ficheiro:Sé_Évora.JPG|*Sé de Évora*, Alentejo
Ficheiro:Evora_Portugal.JPG|Évora, Portugal
Ficheiro:Igreja do Santo Antao Praca do Giraldo Evora.jpg|*Igreja de Santo Antão*, Alentejo, Portugal
Ficheiro:Cidade_de_Évora.jpg|Panorama de Évora

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Centro histórico de Évora en Unesco.org