Gabinete de Medallas do Museo de Belas Artes de Lión

: *Para outros artigos de entidades numismáticas coa palabra "gabinete", véxanse as páxinas de homónimos Gabinete, e Gabinete de Medallas e Gabinete numismático*'.*

O **Gabinete de Medallas do Museo de Belas Artes de Lión** (en francés: *Médaillier du musée des Beaux-Arts de Lión*) é a colección de moedas, medallas, selos e outros obxectos numismáticos que conserva o Museo de Belas Artes de Lión.

Esta colección numismática, creada no século XVIII, foi transferida ao museo da cidade en 1810 e desde entón foise enriquecendo mediante adquisicións, depósitos de tesouros e legados. Abrangue toda a historia monetaria e das artes afíns, e é a segunda máis importante de Francia, despois da do Gabinete de Medallas da Biblioteca Nacional de Francia.

## Historia 
A colección do gabinete numismático é a máis antiga do Museo de Belas Artes de Lión, con varias series monetarias pertencentes á cidade de Lión desde 1733.

Creceu axiña ao longo do século XIX, grazas a unha gran cantidade de adquisicións, doazóns e, sobre todo, legados. O século XX coñeceu un forte enlentecemento do seu desenvolvemento, e mesmo un certo abandono durante as décadas de 1910 e 1930. Despois da segunda guerra mundial, a colección de moedas e medallas foi obxecto de varios proxectos, entre eles a descrición científica e a catalogación fotográfica.

### Orixes do gabinete de medallas 
[miniatura|300x300px|[Biblioteca do antigo *College da Trinité*, de Lión, un dos berces da colección.]]
As orixes da colección do *Collège de la Trinité* de Lión remóntanse ao século XVI, cando comezou a desenvolverse como resultado dunha preocupación humanista polo coñecemento da antigüidade clásica. Lión albergaba as coleccións máis importantes do reino, e as primeiras obras numismáticas en francés publicaron alí en 1553.

A colección de gabinete da cidade fundouse cun espírito máis museográfico. Uniuse á do *College* en 1792. Estas dúas coleccións enriquecéronse principalmente con tres adquisicións excepcionais: o gabinete de Antoine Laisné, adquirido en 1733; o gabinete de medallas do cóengo Romans de Rives, adquirido en 1717 por Jacques-claude Claret de la Tourette de Fleurieu e vendido á cidade en 1733 polo seu fillo; e a colección do cabaleiro Félicien de Monts de Savasse, en 1735.

Estas coleccións foron formadas por eruditos e, cando Laisné vendeu a súa colección á cidade de Lión en 1733, os concelleiros da cidade, movidos por un desexo de prestixio, decidiron engadir unha sala especial á biblioteca municipal para albergar e expor as coleccións da cidade.

### Principios do século XIX 
[miniatura|304x304px|François Artaud, director do Museo de Belas Artes de Lión a principios do [século XIX.]]
As primeiras coleccións numismáticas do museo de Belas Artes constituíronse a principios do século XIX, cando en 1810 o museo, dirixido daquela por François Artaud, recibiu 8.582 moedas procedentes das dúas coleccións prerrevolucionarias máis importantes de Lión, a do *Collège de la Trinité'' e a do Gabinete da Cidade. Estas coleccións foron confiadas ao museo polo bibliotecario da cidade, Antoine-François Delandine, en 1810, logo de pasar primeiramente pola entón abadía de Saint-Pïerre, en 1793, e despois pola biblioteca da cidade.

Entre o século XVIII e principios do XIX produciuse un claro cambio no tipo de pezas adquiridas polos coleccionistas locais e, xa que logo, subministradas a través de vendas, agasallos ou legados ao Gabinete de Medallas do Museo de Belas Artes. Antes da Revolución Francesa, a filosofía da Ilustración avivou o interese dos eruditos pola Antigüidade, pero o trauma da axitación revolucionaria fixo que os coleccionistas se volvesen cara á Idade Media e o mundo celta na procura de orixes sociais e relixiosas.

Durante a primeira metade do século XIX, as moedas locais e os tesouros galo-romanos foron os principais obxectos que se incorporaron ás coleccións. A riqueza das series celtas e medievais debeuse ás importantes coleccións de afeccionados lioneses que se incorporaron ao museo na segunda metade do século, como os conxuntos adquiridos a Louis de la Saussaye —moedas galas— e Henry Morin-Pons —moedas medievais— en 1863. A colección de medallas tamén se enriqueceu notablemente co legado de Jacques-Antoine Lambert.

Os primeiros directores do museo tamén enriqueceron as coleccións da súa institución adquirindo tesouros monetarios descubertos na rexión, o máis importante dos cales foi o tesouro de Ruffieu en 1837. Para iso, comprometeron grandes sumas ou realizaron importantes intercambios. En 1843, por exemplo, Ambroise Comarmond intercambiou unha serie completa de moedas dos emperadores romanos polo tesouro descuberto nas terras dos Lazaristas. Pouco despois, para financiar as súas adquisicións, fixo vender pola cidade lotes de moedas consideradas indignas de figurar na colección do Gabinete.

### Baixo a Terceira República 
[miniatura|Algunhas pezas do Gabinete proveñen de antigas coleccións privadas, como a de [Gustave de Ponton d'Amécourt, en 1887]]
A partir de 1878, o novo pulo dado ás adquisicións pola dirección do museo afectou tamén a colección do Gabinete de Medallas, que adquiriu numerosas pezas e diversificou as súas coleccións grazas aos esforzos dos seus dous conservadores, Jean-Baptiste Giraud e Paul Dissard, que compraron tanto a particulares como a expertos. En total, o Gabinete de Medallas adquiriu vinte e sete pezas por 10.000 francos só nestas dúas transaccións.

Este renovado interese pola numismática por parte da elite da cidade conduciu á creación dunha amplísima colección no Gabinete de Medallas do Museo de Belas Artes de Lión, cunha gran variedade de moedas que tendía á universalidade. Segundo Planet, "a adquisición das máis fermosas moedas antigas expostas hoxe en día data deste período".

### O período de entre guerras 
Entre a morte de Paul Dissard e a chegada de Jean Tricou, o Gabinete de Medallas entrou nun estado de letargo.
[miniatura|289x289px|Henri Focillon, conservador do Museo de Belas Artes de Lión no período [1913-1924.]]
Este período escuro tamén estivo marcado por numerosas perdas e contratempos para as coleccións. O museo sufriu varios roubos importantes, entre eles un o 14 de febreiro de 1901, do que só se recuperou unha parte. O museo tamén intercambiou pezas con outras institucións, o que empobreceu as súas coleccións. Cando se recompilou o arquivo fotográfico de 1937 e se comparou cos rexistros de entrada, observáronse numerosas lagoas. para avaliar a magnitude do problema e estudar unha reorganización. Entre 1936 e 1939, fotografou e clasificou todas as moedas de ouro, as series reais e algunhas moedas feudais, pero todas as súas recomendacións para unha nova presentación ao público e a publicación oficial das coleccións ficaron desatendidas.

Jean Tricou, na súa presentación do Gabinete de Medallas á cidade en 1953, afirmaba: "Baldeiráronse ou deixáronse baldeirar os agochos, revolvéronse expositores e caixóns, desclasificáronse as series, mesturáronse os achados coas coleccións privadas, todo iso en gran proveito de visitantes sen escrúpulos". todos eles moi apreciados polo público e que se prestaron regularmente para exposicións internacionais. Segundo datos de 1992, o Gabinete albergaba 2.338 moedas gregas, das que 30 eran de ouro, 328 de prata e 1.980 de bronce. Delas, unha selección expúñase nunha vitrina lateral e noutra central:

Entre as moedas máis destacadas figuran:

* Decadracma de Siracusa, Magna Grecia, cuñado en prata cara a 410 a.C. Trátase dun legado de Jean-Baptiste Giraud, en 1911. Esta moeda é un exemplo da arte monetaria siciliana de finais do século V a. C. É probable que este decadracma se fabricase para os xogos conmemorativos da vitoria sobre Atenas en 413 a. C.

* Dobre estatero de prata de Turios, do século IV a. C.
* Estatero de ouro de Cirene, cara a 322-313 a. C., que amosa a Niké nun carro.
* Tetradracma de prata de Selinunte, da segunda metade do século V a. C.

* Tetradracma de prata de Siracusa, cara a 485-425 a. C., de estilo arcaizante. A serie de moedas estaba case completa, e só faltaban algúns usurpadores. Así, dos cinco que se enfrontaron logo da morte de Nerón, están presentes os catro emperadores oficiais: Galba, Vitelio, Otón e Vespasiano; só falta Clodio Macro. O Gabinete de Medallas de Lión é representativo do inmenso interese dos coleccionistas polas moedas romanas, xa que máis dun terzo da colección procede desta orixe. Segundo os datos de 1992, o Gabinete de medallas albergaba 14.636 moedas romanas e bizantinas, entre elas 492 exemplares de ouro. Unha selección expúñase en senllas vitrinas centrais e unha gran cantidade foi depositada en reserva ou no Museo Galo-Romano de Lión.

Desta época, o Gabinete contén o tesouro de Ruffieu, descuberto en 1837 e composto por unha vaixela decorada: dúas potas e unha cunca de prata, cinco culleres de prata —das que só se conservan catro—, catro aneis de ouro e un pequeno lote de moedas de ouro, a máis recente das cales é un áureo cuñado na ceca de Mediolanum (Milán) en 262, que constitúe o *terminus ante quem*. Como este áureo está pouco desgastado, os especialistas datan o soterramento do tesouro cara a 265-275.

* Siclo de prata de 66-70 a. C., coa coñecida tipoloxía do cáliz, cuñado en Xudea durante a revolta contra Roma.
* Denario de Traxano, cuñado en Roma en 114 a. C. Trátase dunha doazón dos "amigos do museo".

* Dupondio cuñado en Lión cara a 38-36 a. C., doazón dos "amigos do museo", procedente da antiga colección Robert Schonwalter, vendida en Nova York o 15 de xaneiro de 2002. Trátase do mellor exemplar coñecido desta rara moeda lionesa, da que se coñecen só 58 exemplares.
* Sestercio de Augusto que amosa o Santuario das tres Galias, cuñado en Lión entre o 9 e o 14 a. C. Esta peza, adquirida en 2001, reviste un gran interese histórico por ser a representación máis antiga deste monumento mítico, que posteriormente se achou tamén nalgunhas moedas dos sucesores de Augusto.

* Áureo de Marco Aurelio cuñado en Roma en 166. Esta moeda cuñouse para celebrar o triunfo de Marco Aurelio en Roma en 166, logo da súa vitoria sobre os partos en 165. As inscricións da moeda permiten datar a súa fabricación con gran precisión.
* Ás de Nerón que reproduce a Apolo tocando unha lira.
* Áureos do tesouro de Lentilly, de Tiberio a Nerón.
* Sestercio de Tiberio, cuñado en Lión en 17.
* Sestercio de Nerón, cuñado en Lión en 65.

Ficheiro:Bronze Galba MBA Lyon.JPG|Bronce de Galba (68-69).
Ficheiro:Bronze Vitellius MBA Lyon.JPG|Bronce de Vitelio (69)
Ficheiro:Coin Trajan MBA Lyon.jpg|Bronce de Traxano (98-117).
Ficheiro:Bronze sestertius Hadrianus MBA Lyon.jpg|Sestercio de Hadriano (117-138).
Ficheiro:Bronze sestertius Antoninus MBA Lyon.jpg|Sestercio de Antonino Pío (138-161).
Ficheiro:Coin Julia Domna MBA Lyon.jpg|Moeda de Xulia Domna (193-211).
Ficheiro:Coin Elagabalus MBA Lyon.jpg|Moeda de Heliogábalo (218-222).

### Moedas galas 
Segundo F. Segundo F. Planet, en 1992 o Gabinete de Medallas albergaba 1.995 moedas galas, 152 das cales eran de ouro; unha selección estaba exposta en dúas vitrinas.
[miniatura|140x140px|[Anverso dun estatero de ouro dos arvernos cuñada a nome de Vercinxetórix.]]
[miniatura|140x140px|[Reverso (moedas)|Reverso da mesma moeda.]]
Esta colección de moedas procede de diversas doazóns, legados e adquisicións. En 1850, Jacques-Amédée Lambert legou á cidade unha importante colección de obras de arte que incluía entre 50 e 70 moedas galas, aínda que o inventario non permite determinar o número exacto; só se coñece que había 38 moedas de prata. En 1853, Jean-Bonaventure Rougnard legou á cidade a súa biblioteca e a súa colección numismática, que incluía 14 moedas galas, 3 marsellesas e 11 celtas. A primeira gran adquisición do museo neste ámbito produciuse en 1860, coa compra de 204 moedas na poxa da colección F. B. Parot. Esta compra supúxolle ao museo a incorporación de 65 moedas marsellesas e 139 moedas galas, seis delas de ouro.

Pero foi tres anos máis tarde cando as coleccións do Gabinete de Medallas se enriqueceron considerablemente neste ámbito, coa adquisición da colección de Louis de la Saussaye, que incluía 1.183 moedas. Aínda que non se dispón dun inventario preciso, todo fai pensar que as moedas celtas constituían a maior parte da colección. O propio De la Saussaye doou ao museo en 1867 corenta moedas do tesouro Auriol.

A partir daquel momento, o museo non realizou máis adquisicións importantes neste ámbito. O cardeal de Bonald doou o estatero de Vercinxetórix,

As moedas galas máis notables do Gabinete son:
* Óbolo de prata do tesouro de Auriol, cuñado na Galia o século VI a. C. Esta moeda, cunha leoa devorando a súa presa no anverso, presenta un cadrado incuso no reverso, típico dunha técnica arcaica orixinaria de Asia Menor e transmitida aos celtas polos focenses.

### Moedas medievais 
[miniatura|*[Tremissis* ou terzo de sólido de ouro do reino de Borgoña a nome do emperador Xustino I (218-527).|231x231px]]
Segundo os datos de 1992, o Gabinete de Medallas conservaba unha importante colección de moedas medievais, composta por:

* 191 moedas merovinxias, delas 133 de ouro.
* 113 moedas carolinxias.
* 2.585 moedas reais de época posterior, delas 407 de ouro.
* 2.438 moedas feudais, principalmente de Savoia (arredor de 800 pièces) e do sueste de Francia.
* 747 moedas locais e privadas, e outras fichas monetiformes lionesas.
* Unha boa cantidade de medallas, plaquetas artísticas, matrices e selos.

O tesouro de Terreaux, soterrado durante a Guerra dos Cen Anos, exponse nunha vitrina especial e contén 543 moedas de ouro e prata nunha vasilla de barro.

Unha das moedas máis destacadas desta colección é un diñeiro de prata merovinxio cuñado cara a 675 en Lión, a nome de Khilderico II, autor dunha reforma monetaria pola que se cesaba a cuñaxe de moedas de ouro en favor de diñeiros de prata. Esta moeda foi unha das primeiras producidas. A inscrición LUGDUNO DINARIO indica claramente a súa orixe e o nome da moeda, unha rareza na Idade Media. Coñécense só dous exemplares desta moeda; o outro consérvase no Gabinete de Medallas da Biblioteca Nacional de Francia.

### Moedas da época moderna 
miniatura|345x345px|Dous exemplares de testón de Lois XII, dos anos 1499 e 1514.
O Gabinete de Medallas conserva unha serie de moedas que testemuñan a reaparición dos retratos nas moedas durante o Renacemento, coñecidas como "testóns" (do italiano *testa*). Entre os exemplares das coleccións do museo están:

* Testón de Galeazzo Sforza, duque de Milán, cidade onde se orixinou esta moeda.
* Testón de Lois XII, que retomou este estilo cando se converteu en duque de Milán.
* Testón de Lois XII como rei de Francia, que importou o retrato monetario a Francia.
* Testón de Francisco I, que retomou e continuou a práctica do retrato na moeda real.

### Medallas 
Consonte os datos de 1992, o Gabinete de Medallas albergaba unha importante colección de 940 medallas, 170 das cales datan dos séculos XV a XVIII.

* Medalla de Xoán VIII Paleólogo, de Ferrara ou Florencia, datada en 1438-1439 ou pouco antes. Bronce. Trátase da primeira medalla da carreira de Antonio di Puccio Pisano (Pisanello), encargada polo papa Uxío IV para o emperador de Bizancio Xoán VIII no marco das relacións diplomáticas durante os concilios de Florencia e Ferrara de 1438-1439. Esta medalla foi unha das primeiras en inaugurar esta nova forma de arte dentro do Renacemento italiano.

* Medalla de Lois XII e Ana da Bretaña, producida en Lión en 1499, en bronce fundido.
* Medalla de Henrique IV e María de Médici, producida en Francia por Guillaume Dupré, en 1605, en bronce fundido. Ingresou na colección como legado Jacques-Antoine Lambert en 1850.
* Medalla da cidade de Aviñón, Francia. Producida en ouro en 1564.
* Medalla de Thomas Gadagne, Lión, 1523, elaborada en bronce. Foi parte do legado de Jacques Amédée Lambert, en 1850. Esta medalla foi encargada por Thomas Gadagne con motivo da fundación da capela Gadagne en Notre-Dame de Confort, igrexa da nación florentina de Lión, onde foi soterrado xunto á súa esposa Perronette Buatier, natural de Lión. A gran influencia italiana e a riqueza da cidade propiciaron a aparición dun importante gremio de ourives. Esta medalla atribuíuselle a Jacques Gauvin.

* Medalla de Bartolomé Panciatichi, 1517. Máis coñecido en Francia como Panchati, chegou a Lión en 1502 e converteuse nun dos principais comerciantes da cidade. A medalla conmemora a fundación da súa capela en Notre-Dame de Confort en 1517.

* Medalla de Ana da Bretaña e o delfín Carlos Orlando, fundida en prata, cicelada e dourada en Viena en 1494, durante a estadía do novo señor do Delfinado, o Delfín Orland, e a súa nai Ana da Bretaña. Procede da adquisición da colección Pichon, vendida en París en 1897. Foi exposta en París en 1953.
* Medalla de Anfitrite, creada por Louis Muller cara a 1932. Baldeirado orixinal en bronce. Foi unha doazón de Solange Muller.

### Selos e xoias 
[miniatura|192x192px|[Apolo e Marsias. Colgante de Lourenzo de Médici, placa de bronce fundido.]]
[miniatura|262x262px|Selo dunha sociedade festiva do [século XV achado nas ruínas do castelo de Pinon, no Aisne, e conservado no Gabinete de Medallas.]]
As coleccións lionesas son ricas en xemas antigas e modernas, algunhas delas asociadas á xoiaría. En ocasións, coñécese documentación concreta das pezas desde hai séculos, como é o caso dos camafeos de Constant, descritos xa en 1612. O *intaglio* que representa a Apolo e Marsias foi adquirido por Lourenzo de Medici, que a fixo reproducir como selo, consérvase no Gabinete de Medallas de Lión, e dise que foi a xoia representada por Botticelli nun dos cadros de Simonetta Vespuci.

* Pendentes de ouro coñecidos como Venus de Milo, creados en Asia Menor na época helenística. Proveñen do Gabinete Artaud e foron adquiridos polo duque de Rivière en 1835. A lenda conta que estes pendentes son os da Venus de Milo.

* Gran camafeo de Constant, creado en ónix na Italia de mediados do baixo Imperio Romano (século IV) ou a finais da Idade Media (principios do século XIII). Procedente da cruz procesional de Saint-André-le-Bas, destruída en 1793; máis tarde pasou polas coleccións Schneyder e Artaud, que se adquiriu en 1835. Este camafeo fora identificado xa en 1612, na cruz procesional da abadía de Saint-André-le-Bas.

* Camafeo de San Nicolás, de Bizancio, a finais do século X ou principios do XI, elaborado en xaspe sanguíneo, cunha montura moderna de prata dourada. Ten a mesma procedencia que o gran camafeo de Constant.

* Medallón coa efixie de Constantino I o Grande, feito prata en Lión, en 336 d. C. Procede da colección Montagu, incorporada en 1896.
* Selo da cidade de Lión, 1320, cunha representación da cidade e a ponte sobre o Saona.

### Outras coleccións 
A Colección de Numismática conserva tamén.

## A sala do Gabinete de Medallas 
A actual sala do Gabinete de Medallas foi deseñada por René Dardel en 1838. Á parte dos mobles expositores, decórana unha serie de bustos:

* O conde Albert-Magdelaine-Claude de Lezay-Marnésia, prefecto do Ródano de 1817 a 1820, por Jean-François Legendre-Héral.
* Ennemond Eynard, médico, químico e mecánico, por Jean-François Legendre-Héral.
* Jean-Emmanuel Gilibert, médico e botánico, por Jean-François Legendre-Héral.
* Ludovic Penin, gravador e produtor de medallas, por Joseph-Hugues Fabisch.
* Jean-Jacques de Boissieu, debuxante, gravador e pintor francés, por Joseph-Hugues Fabisch.
* O Barón de Castel-Bajeac, por Clémence Sophie de Sermézy.
* Jean-Baptiste Dugas-Montbel, helenista e político francés, coñecido polas súas traducións das obras de Homero, por Clémence Sophie de Sermézy.
* François Artaud, arqueólogo e primeiro conservador do Museo de Lión, por Clémence Sophie de Sermézy.
* Sébastien Des Guidi, conde médico e introdutor da homeopatía en Francia, por Louis Auguste Roubaud.
* Jacques-Germain Soufflot, arquitecto, por Jean-Jacques Elshoecht.
* Camille Jordan, político e escritor, por Arthur Guillot.

Ficheiro:Ennemond Eynard, médecin, chimiste et mécanicien par François Legendre-Héral.jpg|Ennemond Eynard, por Jean François Legendre Héral.
Ficheiro:Jean-Emmanuel Gilibert, médecin et botaniste, par Jean François Legendre-Héral.jpg|Jean Emmanuel Gilibert, por Jean François Legendre Héral.
Ficheiro:Fabisch Joseph-Hugues, Jean-Jacques de Boissieu.jpg|Jean Jacques de Boissieu, por Joseph Hugues Fabisch.
Ficheiro:Sébastien des Guidi, Comte médecin et introducteur de l'homéopathieen France (1769 -1863), par Louis-Auguste Roubaud.jpg|Sébastien Des Guidi, por Louis Auguste Roubaud.
Ficheiro:Guillot Antoine, dit Arthur, Camille Jordan, orateur.jpg|Camille Jordan, por Arthur Guillot.
Ficheiro:Jacques-Germain Soufflot, architecte, par Jean-Jacques Marie Carl Vital Elshoecht.jpg|Jacques Germain Soufflot, por Jean Jacques Elshoecht.
Ficheiro:Albert-Magdelaine-Claude, comte de Lezay-Marnésia (1772 - 1857), Préfet du Rhône de 1817 à 1820, par Jean-François Legendre-Héral.jpg|Albert Magdelaine Claude de Lezay-Marnésia, por Jean François Legendre-Héral.
Ficheiro:Sermezy Le Baron de Castel-Bajeac.jpg|Baron de Castel-Bajeac, por Clémence Sophie de Sermézy.
Ficheiro:Sermezy Jean-Baptiste Dugas-Montbel.jpg|Jean Baptiste Dugas-Montbel, por Clémence Sophie de Sermézy.
Ficheiro:Sermezy François Artaud.jpg|François Artaud, por Clémence Sophie de Sermézy.
Ficheiro:Fabisch-Buste-Ludovic-Penin.jpg|Ludovic Penin, por Joseph Hugues Fabisch.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
#### Xenérica 
* Béghain, P. et al. (2009). *Dictionnaire historique de Lyon*. Stéphane Bachès, Lión. ISBN 978-2-915266-65-8
* Brachlianoff, D. et al. (1998). *Guide : musée des Beaux-Arts - Lyon*. Réunion des musées nationaux. ISBN 2-7118-3679-7
* Giard, J. B. (1983). ''Le Monnayage de l'atelier de Lyon : des origines au règne de Caligula, 43 avant J.C.-41 après J.C.* Ed. Numismatique romaine, Wetteren. ISBN 978-9071165092
* Planet, F. (1992). *La monnaie - la cité : l'histoire : Le Médaillier*. Réunion des musées nationaux. ISBN 2-7118-2572-8
* Ramond, S. (2013). *Le musée des Beaux-Arts de Lyon*. Réunion des musées nationaux / Fondation BNP-Paribas. ISBN 978-2-7118-6169-9

#### Sobre as coleccións 
* Bastien, P (1972). *Le monnayage de l'atelier de Lyon : Dioclétien et ses corégents avant la réforme monétaire (285-294)*. Ed. numismatique romaine, Wetteren.
* Bastien, P. (1976). *Le monnayage de l'atelier de Lyon : De la réouverture de l'atelier par Aurélien à la mort de Carin (fin 274-mi 285).* Ed. numismatique romaine, Wetteren.
* Bastien, P. (1980). *Le monnayage de l'atelier de Lyon : De la réforme monétaire de Dioclétien à la fermeture temporaire de l'atelier en 316 (294-316).* Ed. numismatique romaine, Wetteren.
* Bastien, P. (1982). *Le monnayage de l'atelier de Lyon : De la réouverture de l' atelier en 318 à la mort de Constantin (318-337).* Ed. numismatique romaine, Wetteren.
* Bastien, P. (1985). *Le monnayage de l'atelier de Lyon : De la mort de Constantin à la mort de Julien (337-363).* Ed. numismatique romaine, Wetteren.
* Bastien, P.; Amandry, M.; Gautier, G. (1989). *Le monnayage de l'atelier de Lyon, t. (274-413) - Supplément*. Ed. numismatique romaine, Wetteren.
* Brenot, C.; Scheers, S. (1996). *Musée des Beaux-Arts de Lyon : Les monnaies Massaliètes et les monnaies Celtiques*. Peeters, Lovaina. ISBN 2-87723-234-4
* Giard, J. B (1983). *Le Monnayage de l'atelier de Lyon : des origines au règne de Caligula, 43 avant J.C.-41 après J.C.* Ed. Numismatique romaine, Wetteren.
* Rouhette, T.; Tuzio, F. (2008). *Médailles françaises des XVe, XVIe et XVIIe siècles*. Musée des Beaux-Arts de Lyon / Éd. Victor Gadoury. ISBN 978-2-906602-32-8
* Turcan, R. et al. (1987). *Nigra moneta : sceaux, jetons, tesseres, amulettes, plombs monétaires ou monétiformes, objets divers en plomb ou en étain d'époque romaine conservés au musée des Beaux-Arts de Lyon... ; avec un appendice sur l'empreinte en plomb d'un coin de médaillon impérial.'' Centre d'études romaines et gallo-romaines, París. ISBN 2-904974-05-9

#### Artigos e revistas 
* Gatier, P. L.; Planet, F. (1992). "Poids antiques en plomb du Musée des Beaux-Arts de Lyon". En *Bulletin des musées et monuments lyonnais*. Nº 2.
* Guillemain, J. (1992). "La numismatique à Lyon au XVIIIe siècle". En *Revue numismatique*. 6ª serie. Tomo 34. Páxinas 201-228.

### Outros artigos 
*Lista de museos numismáticos
*Gabinete de Medallas da Biblioteca Nacional de Francia

### Ligazóns externas 
* Sitio web do Museo de Belas Artes de Lión
* Vídeo. "Les monnaies et médailles". *Musée des beaux-arts Lyon*