Francisco Xavier Balmis

**Francisco Xavier de Balmis y Berenguer**, nado en Alacant o 2 de decembro de 1753 e finado en Madrid o 12 de febreiro de 1819, foi un médico militar español e cirurxián honorario da corte de Carlos IV. O seu nome quedou vinculado á Real Expedición Filantrópica da Vacina (coñecida como Expedición Balmis na súa honra) que se estendeu até as colonias españolas de América e Filipinas para difundir a vacina da varíola, un fito na historia da medicina.

## Traxectoria 
### Primeiros anos 
Nado nunha familia de médicos, probablemente de orixe francesa, realizou a súa primeira formación nos colexios dos xesuítas e dominicos da súa cidade. Entre 1770 e 1775 traballa como practicante de cirurxián no Hospital Real Militar de Alacant e obtén o título de Cirurxía e Álxebra pola Universidade de Valencia en 1778. Completou a súa formación cos títulos de Bacharel en Artes pola Universidade de México e en Medicina, pola Universidade de Toledo.

### Médico militar 
En 1775, participa como voluntario para a fracasada expedición a Alxer no hospital castrense. Ao ano seguinte da súa licenciatura, ingresa no exército como médico militar. Como participante na expedición do Marqués de Socorro, Balmis viaxará primeiro á Habana, e máis tarde á Cidade de México. En 1786, na Cidade de México serviu como primeiro cirurxián no Hospital militar do Amor de Deus. Alí puido estudar remedios botánicos para as enfermidades venéreas, o cal lle habería servir para publicar máis tarde a obra *Demostración de las eficaces virtudes de las raíces de dos plantas de Nueva-España, especies de Agave y Begonia, para la curación del vicio venéreo y escrofuloso* (1794), pois foi un dos introdutores desta especie en Europa e que sería traducido tres anos máis tarde ao italiano e ao alemán.

### Real Expedición Filantrópica da Vacina 
En 1789, decidiu volver a España, onde foi admitido na Real Academia Médica matritense (que foi a devanceira da Real Academia de Medicina). Pouco despois, grazas aos seus coñecementos e á súa traxectoria profesional, foi nomeado cirurxián de cámara de Carlos IV. cunha pasaxe formada por un fato de vinte e dous nenos do hospicio daquela cidade, que foron progresivamente inmunizados e serviron de receptáculos viventes dos anticorpos antivariólicos. De alí viaxaron ás illas Canarias, a Porto Rico, Puerto Cabello, Caracas, A Habana, Mérida, Veracruz e Cidade de México. A vacina chegou a lugares tan afastados como Texas polo norte ou Nova Granada polo sur.

Na Cidade de México, a Balmis custoulle convencer o vicerrei José de Iturrigaray, pero finalmente el e o seu fillo foron vacinados. En setembro de 1805 Balmis partiu a bordo do *Magallanes* do porto de Acapulco cara a Manila, capital de Filipinas, de alí foi á entón colonia portuguesa de Macau e a China, e desembarcou en Lisboa o 14 de agosto de 1806. Volvería a México novamente en 1810, para levar de novo a vacina, case desaparecida polo descoido das autoridades.

Escribiu *Instrucción sobre la introducción y conservación de la vacuna*, e traduciu do francés, en 1810, un traballo sobre o mesmo asunto, o *Tratado histórico-práctico* de Jacques-Louis Moreau de la Sarthe  que serviu como texto base para a formación dos médicos e demais persoal encargados de manter viva a vacina e de continuar as campañas de vacinación en América.

### Derradeiros anos 
De volta en España, en 1812, xa non se embarcará en máis viaxes. En 1814 solicita un posto na Administración e establece a súa residencia en Madrid. Morre o 12 de febreiro de 1819.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* "Balmis, Francisco Javier de", en *Enciclopedia de México*, vol. 2. Cidade de México, 1996, ISBN 1-56409-016-7.
* "Balmis Berenguer, F. J" en López Piñero, J.M. (1983). *Diccionario histórico de la ciencia moderna en España.* Barcelona: Ed. Peninsula. Serie universitaria. Historia, ciencia, sociedad. ISBN 9788429719543.
*
*

### Outros artigos 
* Real Expedición Filantrópica da Vacina
* Varíola

### Ligazóns externas 
* Páxina web da Fundación Balmis