open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Estación do Oeste de Oslo

A **Estación do Oeste de Oslo**, en noruegués **Oslo Vestbanestasjonen** e frecuentemente abreviada en **Vestbanen,** é unha antiga estación de ferrocarril de Oslo, construída en 1872 e que estivo en funcionamento ata 1989, como estación terminal da liña de Drammen.

## Historia 
miniatura|A Estación do Oeste contra 1890. Obra do pintor noruegués Christian Christiansen (1825-1894)
Inaugurouse o 7 de outubro de 1872 como estación de Christiania que cambiou en 1882 para Christiania Vestbanestasjonen e de novo o 1 de abril de 1905 para Kristiania Vestbanestasjonen para adaptala ao novo nome da cidade e xa o 1 de xaneiro de 1925 á súa forma definitiva co novo nome da cidade: Oslo Vestbanestasjonen. Oslo tiña dúas estacións, esta e a máis grande, a do Leste de Oslo, as dúas servían a liña de Drammen e non estaban conectadas directamente entre si para o tráfico de viaxeiros, só por unha liña, que tamén conectaba co porto, na que se comezou a traballar en 1899 e que se inaugurou en 1907 dun só rail que cruzaba as rúas da cidade e só era apta para o tráfico de carga.

Na segunda guerra mundial durante a ocupación alemá un grupo da resistencia comunista norueguesa, o Osvald-gruppen, colocou maletas con bombas tanto na Estación do Oeste como na do Leste con motivo da volta ás súas poboacións de centos de colaboracionistas que chegaran a Oslo con motivo das cerimonias que se desonvolveran na capital norueguesa tras a designación polos alemáns de Vidkun Quisling como primeiro ministro. O atentado non causou mortos e só pretendía asustar os colaboracionistas. Considérase a primeira acción significativa de sabotaxe na Noruega ocupada.

En 1938 comezaron a se elaborar formalmente plans para construír unha estación central e un túnel que conectase a liña de Drammen a Oslo, que non se aprobaron ata 1968. O túnel de Oslo abriu o 1 de xuño de 1980 e levou ao peche da Estación do Oeste en 1989.
miniatura|Edificio da estación local da Estación do Oeste

## Edificios 
O edifico principal da estación deseñouno o arquitecto Georg Andreas Bull nun estilo italianizante e construído como un edificio en ladrillo con revocadura. A fachada que dá á praza do Concello está flanqueada por dúas torres baixas e as portas e as fiestras presentan unha forma arqueada. Dende 2005 o edificio alberga o Centro do Nobel da Paz, ademais de ter parte do inmoble usos comerciais.

Un segundo edificio, coñecido como estación local (*Lokalstasjonen*) e máis pequeno que o principal, data de 1918-1920 e é obra do arquitecto Ivar Næss.

## Notas
EFL League One

A **EFL League One** (oficialmente **Sky Bet League One** por motivos de patrocinio), é a terceira máxima categoría de liga de clubs de fútbol de Inglaterra, por debaixo do Football League Championship.

Foi introducida na tempada 2004-05 co nome de **Football League One**, sendo a herdeira da antiga Football League Second Division, que á súa vez ocupou o lugar da Football League Third Division como terceira categoría do fútbol inglés trala creación da Premier League en 1992.

## Sistema de competición 
A liga está composta por 24 equipos. Cada equipo xoga dúas veces contra cada outro equipo, unha vez na casa, e outra vez fóra. O vencedor dun partido lévase tres puntos, un punto para cada equipo en caso de empate, e cero puntos por cada derrota. Ó remate da tempada, a orde na clasificación segue os seguintes criterios: puntos obtenidos, diferenza de goles, goles a favor, os resultados entre dous ou máis equipos e, finalmente, unha serie dun ou máis partidos de playoff.

Ó final de cada tempada, os dous primeiros clasificados, xunto co gañador dos playoffs entre os equipos da 3ª á 6ª posición, ascenden ó Football League Championship, e son substituídos polos tres derradeiros clasificados desa división.

Da mesma maneira, os catro últimos equipos da clasificación descenden á Football League Two, e son substituídos polos tres primeiros clasificados desa división, máis o gañador dos playoffs disputados entre os equipos clasificados da 4ª á 7ª posición.

## Equipos participantes 2021/22 
Os seguintes 24 equipos compiten na tempada 2021-22 da League One.

## Tempadas anteriores 
### Campións de liga, subcampións e playoffs 
### Equipos descendidos (da League One á League Two) 
Expulsado en agosto de 2019 por motivos económicos.

### Máximos goleadores 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Sitio web oficial da Football League One
Noelia Lalín

**Noelia Lalín Canda**, nada en Lalín o 4 de xaneiro de 1994, é unha loitadora galega de estilo libre. Adestra co Club Keltoi de Vila de Cruces.

## Traxectoria 
Acadou a medalla de prata nos Campionatos do Mediterráneo de 2015 e 2016. En 2018 competiu nos Xogos Mediterráneos e ficou quinta na clasificación. Ese mesmo ano levou a medalla de ouro no Campionato de España Universitario.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
*Noelia Lalín na páxina da Federación Galega de Loita
Andrés Martínez Riveira

**Andrés Carlos Martínez Riveira**, nado en Ortigueira o 26 de novembro de 1982, é un escritor galego, coñecido como **Andrés C. M. Riveira**.

## Traxectoria 
Dende moi novo viviu na vila de Cariño, onde estudou no IES Cabo Ortegal. Tras mudarse á súa actual localización de Narón cursou o ensino medio no IES Fernando Esquío de Neda, e licenciouse en humanidades na Universidade da Coruña; tamén cursou dereito na UNED.

Escribiu regularmente na revista universitaria *Morituri* e nas "Páginas literarias" de *La Voz de Galicia* e actualmente colabora mensualmente no programa *Club de lectura* de  Radio Fene comentando libros de actualidade literaria galega. En 2007 comezou a destacarse como unha voz emerxente da literatura galega co libro de relatos *Parecía tan normal...*, onde mestura estilos e estéticas, e verte temáticas clásicas en modernas. En 2017 publica o relato *Esperando a Godot*. En 2014 autoeditou o poemario *Soledad alarmada*. A máis recente obra, en galego, compóñena os relato *As bágoas que non caen non significan nada* (2018) e *A porta verde do sétimo andar* (2019), ademais do poemario *Memoria das cousas perdidas* (2020), en proceso de publicación. Obtivo varios premios literarios.

## Obra 
**Parecía tan normal...* (2007). Edición Asociación De Re Hermenéutica.
**Soledad alarmada* (2014). Autoedición KDP / Amazon.
**Memorias das cousas perdidas* (2020). Urutau Editora (no prelo).

## Premios 
*Concurso de Relatos do Curso de Narrativa Torrente Ballester de Ferrol con Sir Henry y la dama (2004).
*Concurso de Relatos do Curso de Narrativa Torrente Ballester de Ferrol con *Soliloquio de la Rutina* (2008).
*Certame de Relato Curto do Concello de Mugardos con *Don Xosé*, buscador de hápax (2014).
*Finalista do Certame de Relatos Curtos de Ultramar con *Esperando a Godot* (2017).

## Notas
Michael Fincke

**Edward Michael "Mike" Fincke**, alcumado tamén como **Spanky**, nado en Pittsburgh (Pensilvania) o 14 de marzo de 1967, é un astronauta estadounidense que formou parte das misións STS-134, Soiuz TMA-13 e Soiuz TMA-14 e que foi membro da Expedición 9 e da Expedición 18 á Estación Espacial Internacional.

## Traxectoria
Fincke graduouse en aeronáutica e astronáutica pola Instituto Tecnolóxico de Massachusetts (MIT) en 1989, así como en ciencias planetarias, atmosféricas e da Terra. É máster en aeronáutica e astronáutica pola Universidade Stanford en 1990.

Foi seleccionado pola NASA como astronauta en abril de 1996, participando nas misións STS-134, Soiuz TMA-13 e Soiuz TMA-14, así como nas Expedicións 9 e 18 á Estación Espacial Internacional.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
*STS-134
*Soiuz TMA-13
*Soiuz TMA-14
*Expedición 9
*Expedición 18
Máscara N95

miniatura|Máscara N95
miniatura|Máscara N95
Unha **máscara N95** é unha máscara de respiración de filtro de partículas que cumpre a norma N95 do Instituto Nacional de Seguridade e Saúde no Traballo (NIOSH) clasificación de filtración de aire, polo que filtra polo menos o 95% de partículas no aire, aínda que non son resistentes ao aceite como a P95. É a máscara respiratoria máis común con filtro de partículas. Este tipo de máscara protexe contra partículas, pero non gases nin vapores.

Os N95 considéranse funcionalmente equivalentes a certos respiradores regulados en xurisdicións fóra dos Estados Unidos, como o FFP2 da Unión Europea e o KN95 da China. Non obstante, úsanse criterios lixeiramente diferentes para certificar o seu rendemento, como a eficiencia do filtro, o axente de proba e o caudal e caída de presión permitida.

A máscara N95 require unha fina malla de fibras de polímero sintético, tamén coñecida como tecido de polipropileno non fiado, que se produce a través dun proceso altamente especializado chamado fusión que sopla que forma a capa de filtro interna que filtra partículas perigosas.

## Uso
Nos Estados Unidos, a Administración de Saúde e Seguridade no Traballo (OSHA) esixe que os profesionais sanitarios que realicen actividades con pacientes sospeitosos ou confirmados de ter unha infección por COVID-19 usen protección respiratoria, como un N95. A diferenza da máscara respiratoria, unha máscara cirúrxica non ten un selo hermético e polo tanto non protexe ao seu usuario de partículas transportadas no aire como o virus.

## Notas 
## Véxase tamén
Filomena Marona Beja

**Filomena Marona Beja,** nada en Lisboa o 9 de xuño de 1944, é unha escritora portuguesa.

## Traxectoria 
Alumna do Lycée Français Charles Lepierre e da Faculdade de Ciências da Universidade Clássica de Lisboa, onde se licenciou. Foi profesional da área da documentación técnico-científica ata 2008 na área de Arquitectura e Construcións Escolares, primeiro no Ministério das Obras Públicas, despois no Ministério da Educación. Neste terreo, desenvolveu estudos de rigorosa investigación, e é autora de varios traballos na área dos espazos escolares e outros equipamentos educativos.

Non foi ata o final dos anos 90 que comezou a súa carreira de narradora. Filomena Marona Beja estreouse na novela con  *As Cidadãs* (1998), libro que transporta o/a lector/a para a Lisboa do inicio do século XX e cuxa reedición, en 2009, coincidiu coas conmemoracións do centenario da implantación da República.

## Obra 
### Novelas 
* *As Cidadãs* (1998). Cotovia. 224 páxs. ISBN 9789728423216. Ed. de 2010 en Sextante Editora.
* *Betânia* (2000). Ed. de 2010 en Sextante Editora, 272 páxs., ISBN 978-9898093073. Unha historia que decorre do nacer ao solpor do día da morte de Oliveira Salazar, en xullo de 1970.
* *Un Rastro de Alfazema* (2015). Parsifal PT. 224 páxs. ISBN 9789898760173.
* *Avenida do Príncipe Perfecto* (2017). Parsifal PT. 232 páxs. ISBN 9789898760432. Portugal, anos 80: entre o tráfico de armas para o Irán e un amor non autorizado.
* *Barcas Novas Levam Guerra* (2020). Parsifal PT. 200 páxs. ISBN 9789898760722. Retrato das angustias dunha sociedade nos últimos días do Estado Novo.

### Relatos 
* *Historias Vindas a Conto* (2011). Sextante Editora. 152 páxs. Colectánea de dez historias ilustrada con fotografías de André Beja. ISBN  978-972-0-07139-2
* *Franceses Marinheiros e Republicanos* (2014). Divina Comédia. 230 páxs. . Conxunto de catro novelas curtas ilustrado pola artista plástica Maria José Ferreira 
* *De Volta (aos contos)* (2018). Parsifal PT. 152 páxs. ISBN 9789898760500.

### Libros colectivos 
* *Uma Terra Prometida. Contos Sobre Refugiados* (2016). Filomena Marona Beja, Carlos Vale Ferraz, Cristina Carvalho, Sérgio Luís de Carvalho, José Fanha, Afonso Cruz, Nuno Camarneiro, Ana Margarida de Carvalho e Miguel Real. IN. ISBN 9789896487768.

## Premios 
* 2006: Gran Premio de Literatura DST por *A Sopa* 
* 2007: Gran Premio de Novela e Novela APE/DGLB por *A Cova do Lagarto*

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Entrevista na RTP en 2008
* Entrevista en *Esquerda* en 2017
Julieta Monginho

**Julieta Monginho,** nada en Lisboa en 1958, é unha escritora portuguesa.

## Biografía 
Licenciouse en Dereito, frecuentando o  Centro de Estudos Judiciários en 1983 e foi maxistrada en Montemor-o-Novo entre 1985 e 1988, en Torres Vedras entre 1988 e 1990, en Sintra entre 1990 e 1994, e en Cascais entre 1994 e 1998. Entre 1998 e 2000, foi asesora no Supremo Tribunal de Xustiza de Portugal. Especializouse na xurisdición de Familia e Menores. Despois foi Procuradora Xeral Adxunta na Procuradoria Geral Regional de Lisboa. Destaca tamén como defensora dos dereitos humanos.

Colabora regularmente en revistas literarias e xurídicas.

## Obras 
* *Juízo perfeito* (1996).  Edições Asa. 224 páxs. ISBN 9789724117027. Ed. de 2019 en Porto Editora, ISBN 978-972-0-03144-0.
* *A paixão segundo os infiéis* (1998). Dom Quixote. 256 páxs. ISBN  9789722014649.
* *À tua espera* (2000). Dom Quixote. 276 páxs. ISBN 9789722017534.
* *Dicionário dos livros sensíveis* (2000). Campo das Letras. 108 páxs. ISBN 9789726103592.
**Os filhos de K* (2001). Teodolito. 264 páxs. ISBN 9789898580351.
**Onde está J.? : diário* (2002). Campo das Letras. 264 páxs. ISBN 9789726105336.
* *A árvore no meio da sala* (2003) (co-autora)
* *A construção da noite* (2005). Dom Quixote. 225 páxs. ISBN 9789722029476.
* *A terceira mãe* (2008). Campo das Letras. 280 páxs. ISBN 9789896252960.
* *António, Maria* (2010). Edición especial e fóra de mercado en memoria dos pais.
* *Metade maior* (2012). Ed. Estampa. 160 páxs. ISBN  9789723326949.
* *Um muro no meio do caminho* (2018). Porto Editora. 248 Páxs. ISBN 978-972-0-03030-6. Unha novela sobre a dura realidade dos refuxiados que, atravesando perigosamente o Mediterráneo, procuran unha nova casa en territorio europeo.

## Premios
* 2000: Prémio Máxima de Literatura, con *À tua espera*
* 2008: Grande Prémio de Romance e Novela APE/IPLB, con *A terceira mãe*
* 2019: Prémio Fernando Namora, con *Um muro no meio do caminho*
*2019: Prémio PEN Clube Português, con *Um muro no meio do caminho*

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
*Entrevista en 2018
*Biografía na DGLeB
Encrucillada de odios

***Encrucillada de odios*** (en ) é un filme negro estadounidense de 1947 que trata o tema do antisemitismo, igual que a gañadora do Óscar ao mellor filme dese ano, ''Gentleman's Agreement*. Foi dirixido por Edward Dmytryk e o guión foi escrito por John Paxton, baseado na novela de 1945 *The Brick Foxhole*, do guionista e director Richard Brooks. O filme, protagonizado por Robert Mitchum, Robert Young, Robert Ryan, Gloria Grahame e Sam Levene, recibiu cinco candidaturas aos premios Óscar. Foi o primeiro filme de serie B que recibiu unha candidatura como mellor filme.

## Argumento 
Despois de ser chamado para investigar o brutal asasinato de Joseph Samuels (Sam Levene), que foi atopado morto na súa casa, o investigador da policía Finlay (Robert Young) descobre que pode haber un asasino entre un grupo de soldados desmobilizados que foran vistos con Samuels e a súa amiga no bar dun hotel esa noite.

Mentres, o sarxento Keeley (Robert Mitchum), avisado de que o seu amigo Mitchell (George Cooper) pode ser o principal sospeitoso, decide investigar o crime para limpar o nome do seu amigo. A cada investigador, os soldados sospeitosos contan a súa versión da noite mediante flashbacks.

## Elenco 
* Robert Young como Capt. Finlay
* Robert Mitchum como Sgt. Peter Keeley
* Robert Ryan como Montgomery
* Gloria Grahame como Ginny Tremaine
* Paul Kelly como Mr. Tremaine
* Sam Levene como Joseph Samuels
* Jacqueline White como Mary Mitchell
* Steve Brodie como Floyd Bowers
* George Cooper como Cpl. Arthur Mitchell
* Richard Benedict como Bill Williams
* Tom Keene como Dick, detective (como Richard Powers)
* William Phipps como Leroy
* Lex Barker como Harry
* Marlo Dwyer como Miss Lewis 
* Kenneth McDonald como Major

## Produción 
O guión do filme baséase na novela de Richard Brooks. Brooks escribiu a novela mentres era sarxento do corpo de marines realizando filmes de adestramento en Quantico, Virxinia, e Camp Pendleton, California. Na novela, a vítima era homosexual. Como se conta no filme *The Celluloid Closet* e no documental incluído na versión en DVD de *Encrucillada de odios*, o código Hays prohibía calquera mención á homosexualidade, polo que o tema do libro foi cambiado ao racismo e ao antisemitismo.

O libro publicouse mentre Brooks estaba cos marines. Un membro do corpo en nome de Robert Ryan falou con Brooks e díxolle que estaba interesado en participar nunha versión para a pantalla da novela.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* *Crossfire'' review at DVD Savant by Glenn Erickson
*
Vogal anterior

[[Ficheiro:Cardinal vowel tongue position-front.png|miniatura|200px|Comparación das posicións da lingua en vogais anteriores: pechada [], semipechada [], semiaberta [] e a vogal central []. Amósanse as vogais frontais cardinais co punto máis alto indicado.]]
Unha **vogal anterior** ou **palatal** é un son vocálico que se articula adiantando a lingua cara ós incisivos e achegándoa ó padal duro. Acusticamente, son orais, agudas e sostidas, e caracterízanse porque o seu segundo formante é superior a 1800&nbsp;Hz, fronte ás vogais centrais e posteriores, cuxo segundo formante ten unha frecuencia máis baixa.

O AFI identifica once vocais anteriores:

* A vogal pechada anterior non redondeada []
* A vogal pechada anterior redondeada []
* A vogal case pechada semianterior non redondeada []
* A vogal case pechada semianterior redondeada []
* A vogal semipechada anterior non redondeada []
* A vogal semipechada anterior redondeada []
* A vogal semiaberta anterior non redondeada []
* A vogal semiaberta anterior redondeada []
* A vogal case aberta anterior non redondeada []
* A vogal aberta anterior non redondeada []
* A vogal aberta anterior redondeada []
## Véxase tamén
### Bibliografía
*
Vogal central

Unha **vogal central** é un tipo de vogal que aparece en diferentes linguas, cuxa característica definitoria é que a lingua ocupa unha posición media ou central, intermedia entre a posición que ocupa nas vogais anteriores e as vogais posteriores. Os sons vocálicos centrais que teñen un signo específico no Alfabeto Fonético Internacional son:

* Vogal pechada central non redondeada 
* Vogal pechada central redondeada 
* Vogal semipechada central non redondeada 
* Vogal semipechada central redondeada 
* Vogal media central (tamén chamada *schwa*)
* Vogal semiaberta central non redondeada 
* Vogal semiaberta central redondeada 
* Vogal case aberta central 
* Vogal aberta central non redondeada  (*Tecnicamente, non é foneticamente central)

Esporadicamente, empréganse os signos *ad hoc*   para as vogais case-pechadas centrais.
## Véxase tamén
### Bibliografía
*
Hugo V de Borgoña

**Hugo V de Borgoña**, nado en 1294 e finado en Argilly  en 1315, foi duque de Borgoña entre 1306 e 1315.

## Traxectoria 
### Orixes familiares 
Fillo do duque Roberto II de Borgoña e Inés de Francia, por liña paterna era neto de Hugo IV de Borgoña e Iolanda de Dreux e por liña materna de Lois IX de Francia e Margarida da Provenza. Era irmán do tamén duque Odón IV de Borgoña.

## Promesa 
Prometeuse en 1302 con Catarina II de Valois-Courtenay, filla do duque Carlos I de Valois e da emperatriz Catarina I de Courtenay. Pero á morte de Catarina I, en 1307, Carlos de Valois nomeouna herdeira do título imperial da súa nai e rompeu a promesa con Hugo V.

Con esta ruptura, Hugo V de Borgoña esixiu unha indemnización. Aínda que inicialmente estivo prometido con Xoana de Francia, filla do rei Lois X de Francia, finalmente foi recompensado coas terras dos Courtenay así como co matrimonio da súa irmá Xoana de Borgoña co príncipe, e futuro rei, Filipe VI de Francia.

Sucedeuno o seu irmán Odon IV de Borgoña.
## Véxase tamén
Vogal posterior

Unha **vogal posterior** ou **velar** é un son vocálico que se articula coa lingua retraída, achegando o dorso cara ó veo. Acusticamente, son orais, graves e bemolizadas, e caracterízanse porque o seu segundo formante é inferior a 1200&nbsp;Hz, fronte ás vogais centrais e anteriores, cuxo segundo formante ten unha frecuencia superior.
[[Ficheiro:Cardinal_vowel_tongue_position-back.png|miniatura|Comparación das posicións da lingua en vogais posteriores: pechada [ou], semipechada [ou], semiaberta [ɔ] e a vogal central [a].]]

O AFI identifica nove vogais posteriores:

* A vogal pechada posterior non redondeada [ɯ]
* A vogal pechada posterior redondeada [u]
* A vogal case pechada semiposterior redondeada [ʊ]
* A vogal semipechada posterior non redondeada [ɤ]
* A vogal semipechada posterior redondeada [o]
* A vogal semiaberta posterior non redondeada [ʌ]
* A vogal semiaberta posterior redondeada [ɔ]
* A vogal aberta posterior non redondeada [ɑ]
* A vogal aberta posterior redondeada [ɒ]

## Véxase tamén 
### Bibliografía 
*
Lingua morta

[miniatura|332x332px|A escrita cuneiforme foi usada para representar diversas linguas, como o [Lingua sumeria|sumerio, acadio, o hitita ou o elamita que actualmente son linguas mortas.]]
Chámase **lingua morta** ou **lingua extinta** a unha lingua que non é a lingua materna de ningún individuo, e polo tanto tampouco se usa en ningunha comunidade natural de falantes.

Algunhas linguas mortas continúan en certos usos, como segunda lingua, lingua clásica ou lingua litúrxica, aínda que a lingua xa non sexa adquirida por ninguén como lingua materna. Aínda neses casos a lingua non segue o camiño normal de evolución e desenvolvemento que ocorren ó longo do tempo nas linguas vivas.

O termo **extinción lingüística** resérvase xeralmente para describir o proceso de substitución lingüística polo cal unha lingua pode chegar a perder tódolos seus falantes.

## Causas da desaparición das linguas 
Existen moitas causas polas que unha lingua pode desaparecer. Un exemplo é a conquista española de América, na que a hispanización e a forte influencia cultural europea, que se produciu no transcurso do século , fixo que o número de falantes en lingua caribeña materna fose diminuíndo paulatinamente até desaparecer definitivamente e ser catalogada como lingua morta en 1920. Existen tres procesos principais polo cal unha lingua morre:

* A substitución lingüística ou cambio de lingua.
* A evolución lingüística ou cambio lingüístico.
* A desaparición dos falantes por violencia, guerras ou epidemias, historicamente deuse con moita menos frecuencia que as outras dúas.

## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Gordon, Raymond G., Jr. (ed.), 2005. *Ethnologue: Languages of the World, Fifteenth edition*. Dallas, Tex.: SIL International. Versión en liña: http://www.ethnologue.com/.
* Hagège, Claude. *No a la muerte de las lenguas*. Barcelona: Ed. Paidós, 2001. ISBN 84-493-1175-6.
* Dante Sinfuentes (ed.), 2005. *Gramática del español y competencia lingüística* (pp.&nbsp;39–42).
Alberto Burri

**Alberto Burri**, nado en Cittá di Castello (Perugia) o 12 de marzo de 1915 e finado en Niza (Francia) o 13 de febreiro de 1995,  foi un artista plástico italiano. Traballou tanto a pintura como a escultura e a súa creación abranguiu varios estilos, arte povera, land art e fluxus entre outros. 
## Traxectoria 
Entre 1934 e 1939 estudou medicina, titulouse en 1940 na Universidade de Perugia e foi médico militar durante catro anos na Segunda guerra mundial. Despois de que a súa unidade fora capturada no Norte de África, foi internado en 1944 nun campo de prisioneiros en Hereford, Texas, onde vai pasar 18 meses de catividade e onde tamén comezou a pintar. Despois da súa liberación en 1946, trasladouse a Roma e adicouse en exclusiva á pintura; a súa primeira exposición individual tivo lugar na Galería La Margherita en 1947. Despois expuxo na Galería Marlborough de Nova York e na galería de France de París.

En 1951, xunto con outros artistas coma Giuseppe Capogrossi o Ettore Colla, fundou en Roma o "Gruppo Origine". Posteriormente marchou ós Estados Unidos, onde impartiu aulas de arte dende 1953 ata 1960. Participou na Documenta 2, 3 e 7 de Kassel. Volveu traballar a Roma a partir de 1960. A súa primeira exposición retrospectiva celebrouse na Bienal de Venecia de 1960; en 1972 celebráronse retrospectivas en Turín e París.

Recibiu a Orde o mérito italiano en 1994. Città di Castello lémbrao cun gran museo permanente das obras.
Tomás López Pinal

**Tomás López Pinal**, nado no Carballiño  e finado no mesmo concello o 28 de xullo de 1956, foi un xornalista e político galego.

## Traxectoria 
Fillo de Camilo López Valeiras e Peregrina Pinal Portabales e irmán de Cesáreo López Pinal. Na ditadura de Primo de Rivera foi nomeado concelleiro do Carballino e despois alcalde. Foi correspondente de xornais galegos e de Madrid no Carballiño e colaborou en *Ambiente*.

## Notas
Vogal pechada

Unha **vogal pechada** (modernamente prefírese a denominación **vogal alta**) é un son vocal cuxa pronuncia require unha abertura mínima entre a lingua e o padal, sen chegar a crear fricación. Para producir estes sons, colócase a lingua nunha posición alta na boca. Acusticamente caracterízanse porque a súa primeira frecuencia formante é inferior a uns 400&nbsp;Hz, fronte ás vogais máis abertas cuxo primeiro formante ten unha frecuencia máis alta.
miniatura|200x200px|Comparación das posicións da lingua en vogais pechada, media pechada, media aberta, e aberta. Ilústranse as vogais frontais cardinais co punto máis alto indicado.
O AFI identifica seis vocais pechadas:

* A vogal pechada anterior non redondeada []
* A vogal pechada anterior redondeada []
* A vogal pechada central non redondeada []
* A vogal pechada central redondeada []
* A vogal pechada posterior non redondeada []
* A vogal pechada posterior redondeada []

## Véxase tamén 
### Bibliografía 
*
Vogal aberta

Unha **vogal aberta** (modernamente prefírese a denominación **vogal baixa**), en fonética, é un tipo de son vocálico usado nalgunhas linguas, cuxa característica definitoria é que a lingua está na parte inferior da boca, na súa posición máis baixa. As vocais abertas identificadas no alfabeto fonético internacional son:

* Vogal aberta anterior non redondeada 
* Vogal aberta anterior redondeada 
* Vogal aberta central non redondeada 
* Vogal aberta posterior non redondeada 
* Vogal aberta posterior redondeada 

## Véxase tamén 
### Bibliografía 
*
Supercopa de Europa 2019

A **Supercopa de Europa 2019** foi a 44ª edición da Supercopa de Europa, competición anual de fútbol organizada pola UEFA na que se enfrontan os campións da Liga de Campións da UEFA e da UEFA Europa League da tempada anterior. Esta edición disputárona dous equipos ingleses, o Liverpool FC, campión da Liga de Campións 2018–19, e o Chelsea FC, campión da UEFA Europa League 2018–19. A competición disputouse a partido único o 14 de agosto de 2019 no Vodafone Park en Istanbul, Turquía.

## Equipos 
## Partido 
|
|vhalign="top"|300px|link=
|valign="top" width="50%"|

|}

## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* UEFA
* Supercopa de Europa
* Liga de Campións da UEFA 2018-19
* UEFA Europa League 2018-19

### Ligazóns externas 
* Páxina oficial da UEFA
Lonxitude vocálica

En lingüística, a **lonxitude vocálica** é a duración percibida do son dunha vogal. Moitas linguas non distinguen foneticamente a lonxitude vocálica. Aquelas que si o fan distinguen entre *vogais curtas* e *vogais longas*. A lonxitude vocálica é un fonético importante en linguas como o árabe, o finés, o fixiano, o kannará, o xaponés, o latín, o inglés antigo, o escocés ou o vietnamita. Moi poucas linguas distinguen tres lonxitudes vocálicas, como o luiseño e as linguas mixes.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Some Features of the Vernacular Finnish of Jyväskylä
Consoante bilabial

Unha **consoante bilabial** é unha consoante que se articula xuntando ambos os beizos.

## Introdución 
As consoantes bilabiais que posúen un signo distintivo en Alfabeto fonético internacional son:

:

## Véxase tamén 
### Bibliografía 
*
* McDorman, Richard E. (1999). ''Labial Instability in Sound Change: Explanations for the Loss of /p/'l.  H'. Chicago: Organizational Knowledge Press. .
Consello de Galiza (boletín)

O ***Consello de Galiza***, subtitulado *Boletín Oficial Informativo*, foi unha publicación en galego do Consello de Galiza, o organismo no exilio fideicomisario da vontade de autogoberno galego que se lexitimaba no plebiscitado Estatuto de autonomía de Galiza de 1936. Foi publicado en Buenos Aires no período entre 1963 e 1967. Da súa redacción encargáronse Moisés da Presa, Luís Guede Rodríguez, Manuel Pedreira Rumbo, Ricardo Flores e Manoel Pazos.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
* 
* 
### Outros artigos 
* Publicacións impresas da diáspora galega
### Ligazóns externas 
* O boletín no Arquivo Municipal de Betanzos (Fondo Alvajar)
Tempada 1994 do Campionato de Galicia de Rally

A **tempada 1994** foi a 16ª edición do **Campionato de Galicia de Rally**. O vencedor foi o navarro Javier Azcona.

## Calendario 
## Clasificación 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Sitio web da FGA
Roberto II de Borgoña

miniatura|Roberto II de Borgoña
**Roberto II de Borgoña**, nado en 1248 e finado en Vernon-sur-Seine en 1306, foi duque de Borgoña entre 1271 e 1306. 
## Traxectoria 
### Orixes familiares 
Naceu en 1248, sendo o terceiro fillo masculino do duque Hugo IV de Borgoña e da súa primeira muller Iolanda de Dreux. Era neto por liña paterna de Odón III de Borgoña e Alicia de Lorena.

### Matrimonios e descendentes 
Casou coa princesa Inés de Francia, filla de Lois IX de Francia e Margarida da Provenza en 1279. Desta unión naceron:

* O infante Xoán de Borgoña (1279 - 1283). 
* A infanta Margarida de Borgoña (1285 - morta moi nova). 
* A infanta Branca de Borgoña (1288 - 1348), que casou en 1307 co conde Eduardo I de Savoia. 
* A infanta Margarida de Borgoña (1290 - 1315), que casou en 1305 co futuro rei de Francia e Navarra Lois X. 
* A infanta Xoana de Borgoña (1293 - 1348), que casou en 1313 co futuro rei de Francia e Navarra Filipe VI.
* O infante Hugo V de Borgoña (1294 - 1315), duque de Borgoña. 
* O infante Odón IV de Borgoña (1295 - 1349), duque de Borgoña .
* O infante Lois de Borgoña (1297 - 1316), rei titular de Tesalónica. 
* A infanta María de Borgoña (1298 -?), que casou en 1310 con Eduardo I de Bar. 
* O infante Roberto de Borgoña (1302 - 1334), conde de Tonnerre.

### Morte 
Roberto II morreu o 21 de marzo de 1306 en Vernon-sur-Seine e foi enterrado en Cîteaux. 
## Véxase tamén
Rally do Albariño de 1994

O **Rally do Albariño de 1994** foi a 3ª edición de dito rally e a primeira proba da tempada 1994 do Campionato de Galicia de Rally. Celebrouse o 26 de marzo de 1994 e o vencedor foi Miguel Dopico, sobre un Ford Escort RS Cosworth.

## Resumo 
O treito decisivo para determinar as primeiras posicións foi o terceiro. Miguel Dopico, Javier Paz e Arturo Rial loitaban pola primeira praza, pero este último estoupou unha roda, polo que caeu á 14ª posición, mentres que foi Dopico quen se asegurou a primeira posición. Finalmente Rial foi un dos 12 pilotos que tiveron que abandonar, entre eles tamén Manuel Senra.

## Clasificación 
## Notas
Antonio Martínez Puñal

**Antonio Martínez Puñal**, nado en Pazos (Ponteceso), é un xurista e profesor galego.

## Traxectoria 
Estudou na Universidade de Santiago de Compostela, onde se doutorou en abril de 1986. Foi Profesor titular de Dereito Internacional Público e Relacións Internacionais, dende 1989 ata 2018, nesa mesma Universidade, nas facultades de Dereito e de Ciencias Políticas e Sociais. Tamén foi o Director do Departamento de Dereito Público e Teoría do Estado da USC entre 1992 e 1999.

Especialista no Mercosur, é membro do Consello Reitor do Instituto Galego de Análise e Documentación Internacional (IGADI).
Nas eleccións municipais de 2019 foi de nº 13 na lista do Bloque Nacionalista Galego polo concello de Coristanco.

## Obras 
* *Los derechos de los estados sin litoral y en situación geográfica desventajosa en la zona económica exclusiva : participación en la explotación de los recursos vivos.* Santiago de Compostela: Universidade, Facultade de Dereito, 1986
* *La solución de controversias en el mercado común del sur (MERCOSUR): estudio de sus mecanismos*. Santiago de Compostela: Tórculo, 2000
* *La educación en el proceso de integración del Mercosur*. Santiago de Compostela: Tórculo, 2001
* *La Humanidad como factor de conformación del derecho internacional*. Zaragoza: Real Instituto de Estudios Europeos, 2001
* *El sistema institucional del Mercosur: de la intergubernamentalidad hacia la supranacionalidad*. Santiago de Compostela: Tórculo, 2005
* *Derecho internacional público, organización internacional, Unión Europea: recopilación básica de instrumentos jurídicos*. Santiago de Compostela: Tórculo, 2007
* *Actos unilaterales, promesa, silencio y nomogénesis en el derecho internacional*. Santiago de Compostela: Andavira, 2011
## Notas
Hugo IV de Borgoña

**Hugo IV de Borgoña**, nado o 9 de marzo de 1213 e finado en Villaines-en-Duesmois en 1271, foi duque de Borgoña entre 1218 e 1271. 
## Traxectoria 
### Orixes familiares 
Naceu o 9 de marzo de 1213, sendo o único fillo varón do duque Odón III de Borgoña e da súa segunda muller, Alicia de Vergy. Ela era neta por liña paterna de Hugo III de Borgoña e Alicia de Lorena. 
### Matrimonios e descendentes 
Casou por primeira vez en 1229 con Iolanda de Dreux, filla do conde Roberto III de Dreux e Leonor de Saint-Valery. Desta unión naceron:

* a infanta Margarida de Borgoña (1229 - 1277).
* o infante Odón de Borgoña (1230 - 1266), conde *iure uxori* de Nevers, Tonnerre e Auxerre.
* o infante Xoán de Borgoña (1231 - 1268), casado con Inés de Borbón-Dampierre e pais de Beatriz de Borgoña.
* a infanta Alicia de Borgoña (1233 - 1273), casada con Henrique III de Brabante.
* o infante Roberto II de Borgoña (1248 - 1306), duque de Borgoña.
En novembro de 1258 casou, en segundas nupcias, con Beatriz de Navarra, filla do rei Teobaldo I de Navarra e Margarida de Borbón-Dampierre. Desta unión naceron: 
* o infante Hugo de Borgoña (1260 - 1288).
* A infanta Beatriz de Borgoña (c. 1260 - 1329), casada con Hugo XIII da Marca.
* A infanta Isabel de Borgoña (1270 - 1323), casada co emperador Rodolfo I de Habsburgo.

## Ducado de Borgoña 
Acompañou a San Luís á Sétima Cruzada e fixérono prisioneiro de Mansourah. En 1266 Balduíno II de Courtenay, emperador derrocado de Constantinopla, cedeulle o reino de Tesalónica pola axuda que recibira na reconquista de Constantinopla.

Baixo o reinado de Hugo IV de Borgoña, o Ducado de Borgoña expandiuse grazas á incorporación dos condados de Chalon e Auxone.
Héctor González Godás

**Héctor González Godás**, nado no Carballiño e finado no mesmo concello o 25 de xuño de 2012, foi un político galego.

## Traxectoria 
No franquismo foi nomeado alcalde do Carballiño en 1961, permanecendo no cargo até 1966. Foi elixido deputado provincial en 1964. Finou no Carballiño con 91 anos.

## Recoñecementos 
Foille concedida a medalla de ouro da Orde de Cisneros en 1963.

## Notas
Patrick Kluivert

**Patrick Stephan Kluivert**, nado en Ámsterdam o 1 de xullo de 1976, é un exfutbolista e actual adestrador neerlandés. Xogaba de dianteiro e foi internacional coa selección neerlandesa. Actualmente adestra a selección de Indonesia.

## Palmarés 
### Xogador 
**Ajax**
* Eredivisie: 1994–95, 1995–96
* Johan Cruyff Shield: 1994, 1995
* Liga de Campións da UEFA: 1994–95
* Supercopa de Europa: 1995
* Copa Intercontinental: 1995

**Barcelona**
*Primeira División: 1998–99

**PSV**
*Eredivisie: 2006–07

### Adestrador 
**Jong Twente**
* Beloften Eredivisie: 2011–12

## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Perfil en FIFA.com
Luís Pereira Valeiras

**Luís Pereira Valeiras**, nado no Carballiño o 6 de xaneiro de 1915  e finado en Ourense o 11 de marzo de 1999, foi un avogado e político galego.

## Traxectoria 
No franquismo foi nomeado alcalde do Carballiño en 1954, permanecendo no cargo até maio de 1959. Foi elixido deputado provincial en 1955. Nas primeiras eleccións democráticas encabezou a candidatura de Coalición Democrática á alcaldía do Carballiño e foi elixido concelleiro.

## Notas
Jack D. Fischer

**Jack David Fischer**, nado en Louisville (Colorado) o 23 de xaneiro de 1974, é un astronauta estadounidense que formou parte da misión Soiuz MS-04 e das expedicións 51 e 52 á Estación Espacial Internacional.

## Traxectoria
Fischer graduouse en enxeñería astronáutica na Academia da Forza Aérea dos Estados Unidos en Colorado en 1996. É máster en astronáutica e aeronáutica polo Instituto Tecnolóxico de Massachusetts en 1998.

Foi seleccionado pola NASA como astronauta en xullo de 2009, participando na misión Soiuz MS-04 nas Expedicións 51 e 52 á Estación Espacial Internacional. Pasou un total de 135,76 días no espazo.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
*Soiuz MS-04
*Expedición 51
*Expedición 52
Anna Lee Fisher

**Anna Lee Fisher**, nada en Nova York o 24 de agosto de 1949, é unha astronauta estadounidense retirada que formou parte da misión STS-51-A. Foi a primeira nai en viaxar ao espazo. Está casada co tamén astronauta William Frederick Fisher.

## Traxectoria
Fisher graduouse en química e medicina pola Universidade de California nos Ánxeles en 1971 e 1976 respectivamente. É máster en química pola mesma universidade en 1987.

Foi seleccionada pola NASA como astronauta en xaneiro de 1978, participando na misión STS-51-A en 1984. Pasou un total de 7,99 días no espazo. Retirouse da NASA en 2017.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
*STS-51-A
William Frederick Fisher

**William Frederick Fisher**, nado en Dallas (Texas) o 1 de abril de 1946, é un astronauta estadounidense retirado que formou parte da misión STS-51-I. Está casado coa tamén astronauta Anna Lee Fisher.

## Traxectoria
Fisher graduouse pola Universidade Stanford en 1968. Ten un doutoramento en medicina pola Universidade de Florida en 1975.

Foi seleccionado pola NASA como astronauta en maio de 1980, participando na misión STS-51-I en 1985. Pasou un total de 7,10 días no espazo. Retirouse da NASA en 1991.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
*STS-51-I
Camilo Rodríguez Pérez

**Camilo Rodríguez Pérez**, nado no Carballiño cara a 1912 e finado na mesma vila o 21 de novembro de 2007, foi un comerciante e político galego.

## Traxectoria 
Comerciante de tecidos no Carballiño. No franquismo foi nomeado alcalde do Carballiño en 1959, permanecendo no cargo até 1961. Foi presidente do Casino do Carballiño.

## Notas
Dennis Bergkamp

**Dennis Nicolaas Maria Bergkamp**, nado en Ámsterdam o 10 de maio de 1969, é un exfutbolista neerlandés. Xogaba de dianteiro e foi internacional coa selección neerlandesa. Ata 2017 foi adestrador asistente do AFC Ajax.

## Palmarés 
### Xogador 
**Ajax**
* Eredivisie: 1989–90
* KNVB Beker: 1986–87, 1992–93
* Recopa de Europa: 1986–87
* Copa da UEFA: 1991–92

**Inter de Milán**
* Copa da UEFA: 1993–94

**Arsenal**
* Premier League: 1997–98, 2001–02, 2003–04
* FA Cup: 1997–98, 2001–02, 2002–03, 2004–05
* FA Charity/Community Shield: 1998, 2002, 2004

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Perfil en FIFA.com
Consoante palatal

As **consoantes palatais** son consoantes articuladas co corpo da lingua elevado contra o padal duro (a parte media da cavidade superior da boca). As consoantes articuladas co ápice da lingua curvada cara a atrás contra o padal chámanse retroflexas.

As **consoantes palatalizadas** son consoantes con outra articulación primaria que teñen como articulación secundaria a articulación palatal, é dicir, estas consoantes pronúncianse ademais de coa obstrución ou estreitamento no punto de articulación primario articúlanse coa elevación da parte media de lingua cara ó padal duro. Este tipo de articulación palatalizada é común en moitos fonemas das linguas eslavas e en moitas consoantes palato-alveolares doutras linguas.

As consoantes palatais que teñen signos específicos no Alfabeto Fonético Internacional son:

## Véxase tamén 
### Bibliografía 
*
Consoante velar

Unha **consoante velar** é un tipo de consoante cuxo punto de articulación ou paso máis estreito da corrente do aire aproxímase ou toca a zona traseira do padal ou veo.

Posto que a rexión velar da parte superior da boca é relativamente extensa e os movementos do dorsum non son moi precisos, as velares facilmente sofren asimilación fonética, desprazando o seu punto de articulación atrás ou adiante dependendo do trimbre das vogais adxacentes. Frecuentemente as velares sofren cambios fonéticos adiantándose parcial ou totalmente converténdose nunha palatalizada ou palatal ante vogais anteriores ou palatais. As vogais posteriores tenden ás veces a atrasar as velares.

Moitas linguas presentan labialización na articulación das velares, tal como sucede na consoante coarticulada , na que a articulación velar é acompañada por un redondeamento dos beizos, estas consoantes son labiovelares. Tamén existe consoantes dobremente articuladas como as consoantes labial-velares, que presentan unha dobre articulación como sucede no son  frecuente en moitas linguas de África Occidental.f

## Procesos fonolóxicos 
Entre as linguas do mundo o cambio fonético máis frecuente que experimentan as consoantes velares é a palatalización ante vogal anterior ou palatal. Ese cambio é por exemplo a orixe da fonema /θ/ (/s/ no castelán de América). Porén, o fonema /x/ do castelán é en gran parte o resultado dunha despalatalización da antigos fonema /š, ž/ [ʃ, ʒ], que á súa vez procedían de palatalizacións varias das consoantes latinas /k, g/.

## Véxase tamén 
### Bibliografía 
*
Consoante uvular

Unha **consoante uvular** é unha consoante articulada coa parte posterior da lingua colocada contra ou preto da úvula, é dicir, máis atrás na boca que as velares. As consoantes uvulares poden ser oclusivas, fricativas, nasais, róticas ou aproximantes (aínda que a carta do AFI carece dun signo específico para a aproximante, e úsase o signo da fricativa afectada de diacríticos). As africadas uvulares son posibles pero tipoloxicamente son escasas (aparecen nalgúns dialectos meridionais de alto alemán, así como nalgunhas linguas indíxenas de América, mesmo é posible atopar africadas uvulares exectivas no lillooet e no xeorxiano).

## Consoantes uvulares do AFI 
As consoantes uvulares que teñen signos específicos no AFI son:

Nas linguas do mundo as consoantes uvulares aparecen en moitas linguas africanas e de Oriente Medio (por exemplo, no árabe), nas linguas indíxenas de América e nalgunhas áreas do Cáucaso. Porén, están totalmente ausentes no Pacífico (linguas australianas, linguas papúas e linguas austronesias). Nalgunhas partes do Cáucaso e o noroeste de Norteamérica, practicamente tódalas linguas posúen oclusivas e fricativas uvulares.

## Véxase tamén 
### Bibliografía 
*
Odón IV de Borgoña

[miniatura| Escudo de Odón IV de Borgoña, usando as armas do seu tío [Odón de Nevers.]]
**Odón IV de Borgoña-ducado** e **Odón I de Borgoña-condado**, nado en 1295 e finado en Sens en 1350, foi duque de Borgoña (1315 - 1349) por dereito propio e conde de Borgoña e Artois (1330 - 1347) por dereito da súa muller.

## Traxectoria 
### Orixes familiares 
Fillo do duque Roberto II de Borgoña e Inés de Francia, por liña paterna era neto de Hugo IV de Borgoña e Iolanda de Dreux, e por liña materna de Lois IX de Francia e Margarida da Provenza. Era irmán do duque Hugo V de Borgoña, ao que sucedeu.

### Matrimonios e descendencia 
Casou o 18 de xuño de 1318 en Nogent-sur-Seine coa condesa Xoana III de Borgoña, filla do rei Filipe V de Francia e da súa muller Xoana II de Borgoña. Desta unión naceron:

* un fillo morto (1322). 
* o infante Filipe de Borgoña (1323 - 1346), pai do duque Filipe I de Borgoña.
* o infante Xoán de Borgoña (1325 - 1328).
* un fillo morto (1327). 
* un fillo morto (1330). 
* un fillo morto (1335).

### Ducado de Borgoña 
A morte do seu irmán máis vello en 1315 fíxoo herdeiro do Ducado de Borgoña.

Á morte do rei Lois X de Francia e do seu sucesor, Xoán I de Francia, apoiou as reivindicacións da filla do rei, Xoana de Francia, e sobriña do propio Odón IV, ao trono francés. Despois retirou o apoio á súa sobriña para poder casar coa filla do rei francés.

En xullo de 1346 puxo a Jean de Vienne e Enguerrand de Beaulo ao mando de Calais, ata que o 14 de agosto chegou Jean de Fosseux para asumir o mando da cidadela, que finalmente caeu en mans inglesas o 3 de agosto de 1347.

### Morte 
Odón IV de Borgoña faleceu en Sens o 3 de abril de 1350 e foi enterrado en Cîteaux. Debido á prematura morte do seu fillo, Filipe de Borgoña, sucedeuno o seu neto Filipe I de Borgoña.

## Notas 
## Véxase tamén
Consoante exectiva

Unha **consoante exectiva** (tamén chamada **glotalizada exectiva** ou **glotalizada egresiva**) é unha consoante con mecanismo de articulación non pulmonar, onde o aire é impulsado por un movemento cara a arriba da glote, no canto de polos pulmóns ou o diafragma.

As consoantes exectivas poden ser oclusivas, africadas e fricativas. As exectivas son sempre xordas.

## Véxase tamén 
### Bibliografía 
*
Consoante implosiva

Unha **consoante implosiva** é un tipo de oclusiva (marxinalmente pode ser unha africada) cun mecanismo mixto de corrente, glotálico ingresivo e pulmonar egresivo. É dicir, a corrente de aire contrólase por movementos arriba e abaixo da glote combinado cun fluxo saínte dos pulmóns. Por tanto, a diferenza das consoantes exectivas, cuxo mecanismo é glotálico puro, as implosivas poden ser modificadas mediante fonación. As implosivas case de maneira universal presentan fonación sonora. As consoantes implosivas atópanse en aproximadamente o 13% das linguas do mundo.

No AFI, as consoantes implosivas indícanse modificando a correspondente oclusiva sonora mediante un gancho á dereita na parte superior: .

## Notas
Consoante glotal

As **consoantes glotais** son todas aquelas articuladas na glote polas cordas vocais. Se estas se pechan totalmente producen unha oclusiva, sempre xorda [ʔ]. Se o peche das cordas vocais é incompleto pero suficiente para causar unha fricción audible, prodúcese unha fricativa xorda , e se ademais vibran, o resultado é unha consoante fricativa sonora .

As consoantes glotais no Alfabeto Fonético Internacional:

Varios fonetistas consideran que polo menos as glotais "fricativas" non son verdadeiras consoantes, senón que representan un estado transicional da glote (fonación) sen un lugar específico de articulación; entón  sería unha transición pulmónica sonora que podería ser transcrita como .

O peche glotal  pode considerarse como unha consoante típica, que ocorre en moitas linguas e é moi común entre as linguas amerindias. Xeralmente escríbese , como na nasa yuwe, ou , como na lingua hawaiana, ou con diacríticos, como o *hamza*  do alfabeto árabe. Nalgúns alfabetos en linguas indíxenas de América latina úsase a  para representar a oclusiva glotal.

O *ayn* de varias linguas semíticas, no alfabeto hebreo , en árabe , pode representar unha consoante oclusiva glotal farinxalizada  ou unha fricativa farínxea xorda .

## Véxase tamén 
### Bibliografía 
*
Consoante africada

Unha **consoante africada** é un tipo de son consonántico obstruínte que se inicia cunha oclusión (obstrución do fluxo de aire) e unha fricación (liberación do fluxo de aire) de forma rápida e sucesivamente entre os órganos articulatorios.

## Listaxe das consoantes africadas 
O Alfabeto Fonético Internacional clasificou as seguintes consoantes africadas:

*  africada labiodental xorda
*  africada alveolar xorda
*  africada alveolar sonora
*  africada postalveolar xorda
*  africada postalveolar sonora
*  africada alveopalatal xorda
*  africada alveopalatal sonora
*  africada retroflexa xorda
*  africada retroflexa sonora

## Véxase tamén 
### Bibliografía 
*