open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ahkal Mo' Nahb I

'''Ahkal Mo' Nahb' I** ou **Ahku'l Mo' Naab' I**, nado o 5 de xullo de 465 e finado o 29 de novembro de 524, foi un ahau da cidade estado maia de Palenque. É tamén referido como **Chaacal I** ou **Akul Anab'* I. A tradución ou interpretación do seu nome foi proposta como *Lago da Tartaruga Guacamaia''.

## Rexistros biográficos 
Naceu o 9.1.10.0.0 5 ajau 3 tzec da conta longa do calendario maia, é dicir, o 5 de xullo de 465. Foi entronizado o 9.3.6.7.17 5 kaban 0 zotz (3 ou 5 de xuño de 501) e gobernou até a súa morte, a cal ocorreu o 9.4.10.4.17 5 kaban 5 mak (29 de novembro de 524). Ahkal Mo' Naab' I foi o primeiro gobernante de Palenque cuxas datas exactas de nacemento, entronización e morte foron verificadas.

Posiblemente era o irmán máis novo do seu predecesor inmediato, B'utz Aj Sak Chiik, con quen é mencionado no taboleiro do Templo XVII. Por razóns descoñecidas Ahkal Mo' Nahb' I é referido varias veces nos informes oficiais que deixou Pakal “o Grande”, quen gobernou Palenque un século despois, polo que se cre que o considerou unha figura histórica moi importante. Parte da historia e nome de Ahkal Mo' Nahb' I atópase descrita no sartego de Pakal e no taboleiro do Templo da Cruz.

Debido á evidencia atopada no sitio arqueolóxico de Tortuguero, crese que Ahkal Mo' Nahb' I estendeu o poderío do señorío de Palenque —coñecido polos maias como B'aakal (Lugar do Óso)— cara ás zonas do actual estado de Tabasco no ano 510, estabelecéndose alí unha póla da dinastía da cidade de Palenque —a cal era chamada polos maias Lakam Ha' (Lugar das Grandes Augas). O retrato de Ahkal Mo' Nahb' I atópase representado iconograficamente na cara oriental do sartego de Pakal “o Grande”, identificándose por un papagaio no tocado da súa cabeza.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
*
Museo Numismático de Lobios

O **Museo Numismático** situado no concello ourensán de **Lobios** é unha exposición permanente de moedas de Galicia impulsada polo numismático natural desa vila Jaime Paz Bernardo, que se inaugurou en 1996.

A sede do museo está no edificio do propio Concello e o seu horario de visita é de luns a venres, de 9 a 14 horas.

## Historia 
A idea da creación dun museo especializado en moedas de Galicia xurdiulle en 1993 a Jaime Paz Bernardo, numismático profesional orixinario de Quintela, e daquela residente en Cataluña. Paz centrábase nese tipo de moedas, non só como coleccionista senón tamén como comerciante, no seu establecemento comercial en Barcelona.

Co apoio inicial do entón alcalde Antonio Ferreira López, continuado polo seu sucesor Benito Vázquez Vázquez, o 30 de xullo de 1996 produciuse a inauguración do museo, da man do presidente da Xunta de Galicia, Manuel Fraga.

No mesmo ano da súa inauguración, o museo recibiu o premio Excelente ao Mérito Numismático 1996, outorgado pola Asociación Numismática Española.

Nos últimos anos, as desavinzas entre a familia do desaparecido fundador (representada polo seu fillo, do mesmo nome) e o Concello dirixido por María del Carmen Yáñez, baseadas no posible incumprimento do contrato de cesión e nas deficiencias no mantemento das pezas, fixeron que se chegase a considerar a posibilidade de trasladar a colección a outra localidade.

## Fondos 
[miniatura|[Ás de Octavio Augusto cuñado en Lucus Augusti ca. 25 a. de C., durante as Guerras Cántabras.]]
O Museo Numismático de Lobios alberga unha colección cronoloxicamente ordenada de moedas cuñadas, usadas ou relacionadas con Galicia, desde a Antigüidade ata a Idade Moderna, disposta en paneis e acompañadas de fichas didácticas na que se describen e se contextualizan as pezas.

É de salientar a presenza dun exemplar do ás de Octavio Augusto cuñado en Lucus Augusti cara ao 25 a. de C., no contexto das Guerras Cántabras, considerada como a primeira moeda cuñada en Galicia. De época medieval destacan pezas como un diñeiro de billón cuñado en Santiago de Compostela por Afonso IX de León, ou catro marabedís da Real Casa da Moeda da Coruña a nome dos Reis Católicos. É de sinalar, así mesmo, a importante representación de moedas da Real Casa de Moeda de Xuvia, xa do século XIX.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
*Lista de museos numismáticos
*Museos de Galicia
*Jaime Paz Bernardo
*Historia da moeda en Galicia
*Moeda cuñada en Galicia

### Ligazóns externas 
* Espazo do Museo Numismático de Lobios no sitio web do Concello.
Casper (gobernante maia)

**“Casper”**, nado o 8 de agosto de 422 e finado en 487, foi un ahau maia do señorío de B'aakal, cuxa cidade sede foi Lakam Ha', no presente coñecida como a zona arqueolóxica de Palenque. Tamén é coñecido como **11 Coello** ou como  '''Ch'aaj K'ik'.'* Gobernou do ano 435 ó 487.

## Nome e rexistros biográficos 
Debido a que non se puido descifrar o glifo maia que representa o seu nome, foi alcumado “Casper” polos arqueólogos Floyd Lounsbury e Linda Schele como a banda deseñada&nbsp; Casper&nbsp;debido á semellanza que ten o glifo coa caricatura dunha pantasma. Eric S. Thompson suxeriu o nome Xipe porque o asociaba coa pel desollada do deus mexica Xipe Tótec, mentres que Alfonso Morais Cleveland e Merle Greene Robertson suxeriron o nome de Manatí polo parecido do glifo a devandito mamífero acuático. De acordo á conta longa do calendario maia naceu o 8.19.6.8.8&nbsp;11 lamat 6 xul, é dicir, o 8 de agosto de 422. É pola súa data de nacemento que se lle chamou tamén 11 Coello, pois a correlación co calendario mexica sería precisamente 11 *tochtli'' ou coello. Finalmente, o epigrafista Guillermo Bernal Romero, de acordo ás súas investigacións no taboleiro de K'an Tok, suxeriu que o verdadeiro nome deste gobernante era Ch'aaj K'ik'.

Ascendeu ó trono na data 8.19.19.11.17&nbsp;2 kaban 10 xul, é dicir, o 9 de agosto de 435, cando só contaba con trece anos de idade. O seu reinado estendeuse por máis de cincuenta anos, até o ano da súa morte, a cal ocorreu no 487. Atopouse unha vasilla feita de calcaria cárstica que leva o seu nome coa inscrición: *yuk’ib ch’ok ch’a-? k’uhul baakal ajaw* o que significa «a copa do príncipe “Casper”, divino señor de B'aakal», o cal confirma que os maias chamaban á cidade estado de Palenque co nome de B'aakal, cuxo signficado é *Óso* ou *Lugar do* Óso.

Existen rexistros no templo XVI, no taboleiro de K'an Tok, que indican que no ano 445 (3 muluk 17 muwan), levou a cabo unha cerimonia na cal “Casper” designou ó seu irmán máis novo, K'ahk' Chaahk, como un ''nahb'atow-il.* O *nahb'atow-il'' era un cargo de relevancia cuxa función primordial era asistir ó ahau, e ós seus fillos, durante os rituais de autosacrificio de sangue, así como gobernar un lugar foráneo chamado K'an Tok (Lugar da Nube Preciosa). No señorío de B'aakal, os maias chamaron Lakam Ha' (Lugar das Grandes Augas) ó sitio onde vivían os seus gobernantes, hoxe coñecido como a zona arqueolóxica de Palenque.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
* 
* 
*
K'uk' Bahlam I

'''K'uk' Bahlam I** ou **K'uk Balam I**, nado o 30 ou 31 de marzo de 397 e finado en 435, foi un ahau maia que é considerado o fundador da dinastía que gobernou a cidade estado de Palenque. É tamén referido como o Señor Toktan ou **Señor Toktahn'*, posiblemente en alusión ó seu lugar de nacemento.

## Traxectoria 
O seu nome en lingua maia clásica significa *Quetzal Xaguar.'' De acordo á conta longa do calendario maia naceu o 8.18.0.13.6 5 kimi 14 kayab. Foi contemporáneo ó ahau Siyaj Chan K'awiil II de Tikal, época durante a cal se rexistrou unha forte influencia da cultura de Teotihuacán. Ascendeu ó poder o 8.19.15.3.4 1 kan 2 kayab, é dicir, o 10 de marzo de 431, o seu reinado durou soamente catro anos.

Peter Mathews e Linda Schele foron os primeiros arqueólogos en estudar a dinastía dos gobernantes de Palenque, para iso utilizaron inicialmente a lingua ch’ol polo seu gran parecido co maia clásico, é por esta razón ás veces utilizouse o nome **Bahlum-Kuk** para se referir a este gobernante. De acordo cos glifos asociados da escrita maia co seu nome, é posible que a súa cidade estado fose chamada Baakl ou Baakal, cuxo signficado é Óso ou Lugar do *Óso*.

Especulouse que a tumba real atopada no Templo XX podería corresponder á de K'uk' Balam I debido á temporalidade (450-550 d. C.) que se calculou polos obxectos achados e pola construción do propio templo, porén é necesario levar a cabo investigacións moito máis profundas e rigorosas para confirmar a identidade destes restos mortuorios.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
*
Mónica Sánchez Rodríguez

**Mónica Sánchez Rodríguez**, nada en Reigada (Monforte de Lemos) en 1986, é unha escritora galega.

## Traxectoria 
Gañou o premio de poesía Xuventude Crea en 2013 e volveu gañalo en 2015. En 2018 publicou o seu primeiro poemario *Ad inferos*.

## Obras 
* *Ad inferos*, 2018, Editorial Chan da Pólvora.

## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* «O meu libro fala sobre todo de min, é un exercicio de liberdade persoal». *La Voz de Galicia*, 24/8/2018.
María Anxelina Ducaina Paleóloga

**María Angelina Ducaina Paleóloga** ou **Marija Angelina Nemanjić** (en grego: Μαρία Αγγελίνα Δούκαινα Παλαιολογίνα, serbio cirílico: Марија Ангелина Немањић), nada aprox. en 1350 e finada o 28 de decembro de 1394, foi a autoproclamada *basilisa* (emperatriz, raíña) de Epiro desde 1384 até 1385, sucedendo no goberno ao seu marido asasinado Tomé Preljubović.

## Traxectoria 
María era a filla do autoproclamado emperador Simeón Uroš, o medio irmán do emperador Estevo Uroš IV Dušan de Serbia e Tomaida Orsini. O seu avó materno foi Xoán Orsini de Epiro. En 1366, María casou con Tomé Preljubović, que foi nomeado gobernador de Epiro en Ioánina polo seu pai. Popular entre os seus súbditos, foi aparentemente maltratada polo seu marido e conspirou no seu asasinato o 23 de decembro de 1384.

A poboación de Ioánina aclamou a María como gobernante. Ela usou o título de *basilisa*, forma feminina de *basileo*. Convocou ao seu irmán Xoán Uroš Ducas Paleólogo (agora monxe baixo o nome de Joasaf) para asesorala nos asuntos de Estado. Xoán Uroš suxeriu que María casase con Esaú de Buondelmonti, un dos nobres latinos capturados por Tomé en 1379. Hai unha alegación de que María xa estaba namorada del antes do asasinato do seu marido, e que este asunto resultara no asasinato de Tomé.

María casou con Esaú en febreiro de 1385, e sobreviviu durante unha década máis, morrendo o 28 de decembro de 1394. A *Crónica de Ioánina*, hostil cara á Tomé, describe a María en termos moi afagadores, o historiador bizantino Laónico Calcocondilas suxire que era unha esposa infiel de moralidade cuestionábel. Ambos os relatos poden estar nesgados. María non parece ter fillos sobreviventes de calquera destes matrimonios.

## Véxase tamén  
### Bibliografía 
* Fine, John Van Antwerp (c1987),The Late Medieval Balkans: A Critical Survey from the Late Twelfth Century to the Ottoman Conquest, University of Michigan Press, ISBN&nbsp;0472100793 &nbsp;
* Kazhdan, Alexander, ed. (1991), *Oxford Dictionary of Byzantium*, Oxford University Press, ISBN&nbsp;978-0-19-504652-6&nbsp;
* Miller, William (1908), The Latins in the Levant, a History of Frankish Greece (1204–1566), Nova York: E.P. Dutton and Company&nbsp;
* Nicol, Donald MacGillivray (2010), The Despotate of Epiros 1267–1479: A Contribution to the History of Greece in the Middle Ages, Cambridge University Press, ISBN&nbsp;978-0-521-13089-9http://books.google.com/books?id=XIj0FfKto9AC&nbsp;
* Soulis, George Christos (1984), The Serbs and Byzantium during the reign of Tsar Stephen Dušan (1331–1355) and his successors, Dumbarton Oaks, ISBN&nbsp;0-88402-137-8&nbsp;
Estación de Lugo-Mercadorías

**Lugo-Mercadorías** é unha estación de tren de Adif para tráfico de mercadorías, situada no concello de Lugo, na liña León - A Coruña. Foi posta en servizo no ano 2008, cun investimento superior aos 13 millóns de euros.
## Descrición 
Ocupa unha superificie de 100.000 metros cadrados que foron cedidos polo Concello. Polas súas características é posíbel atender até cen trens por semana. Dispón de vías de recepción, expedición e tratamento de trens, tanto de transporte intermodal como de carga directa de mercadorías sobre vagón. Unha das vías permite a entrada de composicións de até 750 metros de lonxitude. A lousa de carga e descarga ten capacidade para almacenar até 360 contedores.

Esta estación supuxo un incremento en 4,7 veces máis a superficie existente daquela, na propia estación de viaxeiros de Lugo; a lonxitude das vías de carga e descarga pasou de 230 a 1.335 m; as de estacionamento, de 1.620 a 2.069 m.

Lugo-Mercadorías é canda Vigo-Guixar e Taboadela unha das tres estacións desde onde se despachan os trens cargados de lixo cara a planta de SOGAMA.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Estación de Lugo
* Liña León - A Coruña
### Ligazóns externas 
* Información na web de Adif 
* Vídeo da terminal desde un tren de viaxeiros
Álvaro López Brenlla

**Jesús Álvaro López Brenlla**, nado nas Travesas (Santa Sabiña, Santa Comba) o 28  de  novembro de 1911 e finado en Louro (Muros) o 1 de setembro de 1936, foi un mestre galego.

## Traxectoria 
Foi mestre interino en Verdes en 1931. Aprobou as oposicións como cursillista en 1933. Foi destinado á escola de nenos de Louro, da que tomou posesión o 23 de outubro de 1934. A finais de 1935 aprobou os Cursos de Selección Profesional do Maxisterio e volveu obter praza en Louro. Na súa escola respectaba rigorosamente o laicismo.

Co golpe de Estado do 18 de xullo de 1936 foi destituído en agosto. Incorporado ao exército rebelde en Santiago de Compostela, foi denunciado, acusado de se resistir á sublevación, e detido o 31 de agosto. Coa desculpa de descubrir un depósito de armas e explosivos foi trasladado a Louro polo Brigada Comandante do posto da Garda civil de Muros Matías Fernández de la Guerra. A noite do 31 ingresou no cárcere de Muros. Na madrugada do 1 de setembro de 1936 foi trasladado a Louro polo brigada, o garda Manuel Cruces Manteiga e os milicianos falanxistas Joaquín Roura Vieta e Benjamín Formoso Crespo. Alí foi asasinado na Corredoira Fonda en aplicación da lei de fugas. Foi soterrado no cemiterio de Louro. Posteriormente os seus restos foron trasladados clandestinamente pola familia ao cemiterio de Santa Sabiña.
## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 

### Ligazóns externas 
* Muerte en la aldea
Modesta Anca Rico

**Modesta Anca Rico**, nada en San Martiño de Porto (Cabanas) o 2 de febreiro de 1934 e finada en Narón o 15 de abril de 2022, foi unha política galega do PSdeG-PSOE.

## Traxectoria 
Afiliada ao PSdeG-PSOE. Nas eleccións municipais de 1983 foi a número dous da candidatura do PSdeG á alcaldía de Cabanas e foi elixida concelleira. En 1984 pasou a ser alcaldesa. Nas municipais de 1987 foi elixida alcaldesa con maioría absoluta. Continuou coma alcaldesa nas sucesivas eleccións. Dimitiu en 2006 logo de ser condenada por delito urbanístico, recorreu a sentenza no Tribunal Supremo.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outras páxinas 
* Eleccións municipais en Cabanas
Estación de Cornes

**Cornes** foi a terminal de viaxeiros de Santiago de Compostela até a inauguración da actual estación en 1943.

A primeira estación inaugurouse en setembro de 1873 como unha das dúas cabeceiras da primeira liña de ferrocarril galega: Conxo-O Carril, e consistía nun pequeno edificio de madeira dunha soa planta que se esperaba que fose provisional. Foi construída no desaparecido termo municipal de Conxo, o que motivou que o consistorio santiagués perseguise a anexión deste territorio.

Malia o seu carácter de estación provisional, a estación de madeira mantívose en pé durante case 50 anos, recibindo continuas críticas debido á falta de espazo e ó seu afastamento do centro urbano da cidade. Non foi ata 1920 cando se levantou o edificio actual, de maior tamaño e realizado en cachotaría, ladrillo e formigón.

En 2009, xa coa praia de vías levantada desde había anos e reurbanizada, o antigo predio principal da estación de Cornes reabría como Casa das Asociacións, para acubillar actividades veciñais e dependencias municipais.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Estación de Santiago de Compostela
Apeadoiro de Guísamo

**Guísamo** foi un apeadoiro da liña León - A Coruña localizado en Guísamo (Bergondo). Accedíase por unha escaleira desde a estrada DP-01810, que salva a vía férrea mediante un paso superior. As súas instalacións foron eliminadas.

## Notas
Jilin Northeast Tigers

Os **Jilin Tonggang Northeast Tigers** (chinés: 吉林通钢东北虎), tamén coñecidos como **Jilin Tonggang** ou **Jilin Northeast Tigers**, son un equipo profesional de baloncesto chinés con sede na cidade de Changchun (Jilin). Os Northeast Tigers compiten na Division Norte da Chinese Basketball Association (CBA), máxima competición do baloncesto chinés. O equipo xoga os seus partidos como local no Pavillón de Changchun, recinto con capacidade para 4.299 espectadores. O patrocinador do club é o Grupo Tonggang, mentres que a súa mascota é o tigre siberiano.

## Historia 
Os Jilin Tonggang Northeast Tigers foron fundados en 1956. A súa época de maior éxito foron as décadas de 1970 e 1980. En 1984 gañaron o Torneo Nacional de Baloncesto Masculino, acabando na terceira posición nos Xogos Nacionais da China en 1987. No verán de 1998 participou en la CBL, a segunda división chinesa, acabando na terceira posición, vendo frustradas as súas aspiracións de ascenso á Chinese Basketball Association (CBA), mais a renuncia do equipo da Armada chinesa á súa praza fixo que o Jilin se fixese coa mesma.

## Xogadores 
### Destacados 
*  Cui Jinmin
*  Sun Jun
*  Xue Yuyang
*  Denzel Bowles
*  Jabari Brown
*  Bob Donewald, Jr.
*  Roderick Gregoire
*  Marcus Session
*  Dewarick Spencer
*  Malcolm Thomas
*  David Vanterpool
*  Marcus Williams
*  Mehdi Kamrani
*  Josh Akognon
*  Peter John Ramos
*  Babacar Camara
*  Michel Madanly
*  Leon Rodgers

## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Perfil na páxina da CBA
José Novo Cazón

**José Novo Cazón**, nado en Vilalba e finado no mesmo concello o 17 de agosto de 1952, foi un político galego.

## Traxectoria 
Administrador de Correos de Vilalba, foi nomeado alcalde de Vilalba en 1941. Foi deputado provincial. Permaneceu no cargo até a súa morte.

## Notas
Liaoning Flying Leopards

Os **Liaoning Flying Leopards** (chinés simplificado: 辽宁药都本溪飞豹, chinés tradicional: 遼寧藥都本溪飛豹), tamén coñecido por motivos de patrocinio como **Liaoning Scale Industry Flying Leopards** ou simplemente **Liaoning Scale Industry**, son un equipo profesional de baloncesto da China con sede na cidade de Benxi (Liaoning). Os Flying Leopards compiten na Division Norte da Chinese Basketball Association (CBA), máxima competición do baloncesto chinés. O equipo xoga os seus partidos como local no Pavillón de Liaoning, recinto con capacidade para 4.500 espectadores, aínda que ocasionalmente xoga algúns partidos como local noutras cidades. O patrocinador do club é Liaoning Scale Industry Group, cuxa mascota é un leopardo de Amur (en inglés: *flying leopard*). O seu maior éxito é a consecución do título de liga na temporada 2017−18.

## Historia 
Os Liaoning Flying Leopards foron fundados en 1995 co nome de Liaoning Hunters, sendo un dos equipos máis destacados do comezado da Chinese Basketball Association (CBA). De feito, é finalista en 1997, 1998 e 1999, caendo en todas as ocasións ante os Bayi Rockets. Volveu ser finalista en 2008, caendo nesta ocasión ante os Guangdong Southern Tigers por 4-1. Ese mesmo ano estiveron a piques de asinar á estela da National Basketball Association (NBA) Vin Baker, mais finalmente foi descartado ao non superar as probas físicas. O club volve ser finalista en 2015 e 2016, perdendo respectivamente ante os Beijing Ducks e os Sichuan Blue Whales. Finalmente, o equipo gaña o seu primeiro título de liga en 2018 ao vencer na final aos Zhejiang Guangsha Lions por 4−0.

## Xogadores 
### Destacados 
*  Guo Ailun
*  Han Dejun
*  Zhao Jiwei
*  Wu Naiqun
*  Wu Qinglong
*  Zhang Qingpeng
*  Guo Shiqiang
*  Li Xiaoxu
*  Li Xiaoyong
* / Josh Akognon
*  Brandon Bass
*  Ernest Brown
*  Rodney Carney
*  T. J. Cummings
*  Lester Hudson
*  Alexander Johnson
*  Dominique Jones
*  Solomon Jones
*  Vernon Macklin
*  Ronnie McCollum
*  Carlos Powell
*  Josh Powell
*  Shavlik Randolph
*  Eric Riley
*  Tommy Smith
*  Awvee Storey
*  Deon Thompson
*  Hakim Warrick
* / Olumide Oyedeji

## Títulos 
**Liga da China**
***Campións** (1): 2018
**Subcampións* (6): 1997, 1998, 1999, 2008, 2015, 2016

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Perfil na páxina da CBA
B'utz Aj Sak Chiik

'''B'utz Aj Sak Chiik**, nado o 15 de novembro de 459 e finado en 501, foi un ahau maia que gobernou a cidade estado de Palenque.  É tamén referido como **Manik** (Man) ou simplemente **Sak Chik.'* Propuxéronse as traducións de *Calandria Fumarenta''.

## Traxectoria 
Naceu o 9.1.4.5.0 12 ajau 13 zac da conta longa do calendario maia, é dicir, o 14 de novembro de 459. Foi entronizado o 9.2.12.6.18 3 etz'nab 11 xul, é dicir, o 28 de xullo de 487, e gobernou até o ano 501.

Non se descubriron taboleiros que representen en altorrelevo a silueta deste gobernante, mais o seu nome aparece no taboleiro do Templo da Cruz e no taboleiro do Templo XVII. É probable que o seu sucesor, Ahkal Mo' Nahb I, sexa o seu irmán.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
* 
*
SonDaRúa

**SonDaRúa** (frecuentemente escrito **Sondarua** ou **Son Da Rúa**) foi un grupo de rap galego de Ponteareas, que estivo activo entre 2016 e 2023.

## Traxectoria 
O grupo creouse formalmente a mediados do 2016 co lanzamento dos temas "Fóra" e "Estilo combativo" na plataforma Youtube. Antes da constitución do grupo como tal, os dous membros fundadores xa ofrecían directos nos que alternaban cancións de rap ao estilo clásico con DJ, e acústicos nos que Alex Arnoso tocaba a guitarra e Hugo Guezeta adoitaba ser a voz principal.

No ano 2017 lanzan a canción "En galego NON mola", coa que conseguiron o primeiro posto da III edición do concurso Novos Valores do Festigal, e tamén resultan gañadores do Concurso Sonidos Mans do Festival Revenidas con "Estilo combativo", o que lles permitiu actuar en ambos festivais.

A principios do 2018 lanzaron o seu primeiro traballo de estudo, *Liberando mentes*, un EP de 5 cancións editado tanto en formato físico coma en dixital. Posteriormente participan no sinxelo *Cultura crítica* da banda de metal NAO xunto coas Tanxugueiras. A mediados de ano editan en todas as plataformas dixitais un álbum recompilatorio en forma de EP que leva como título *SonDaRúa Classics*, formado por reedicións de antigos temas só subidos a Youtube e que foran gravados de forma caseira polo propio Alex Arnoso. En 2019 publicaron un novo videoclip do sinxelo *Voz da resistencia*, que contou cunha instrumental de dub do produtor Antxon Sagardui do colectivo vasco Crudo Bilbao.

En 2020 publicaron o seu único LP, co título *Eterno combate*. Este traballo constou de 12 temas e contou coas colaboracións de Ezetaerre, Skandalo GZ e Navia Rivas. Antes do lanzamento do disco xa se publicaran tres dos temas como sinxelos e con cadanseu videoclip a modo de adianto: "Éxodo", "Salsa galaica" e "Pontakas Antifa".

Tras anunciar a fin do grupo, en 2023 realizaron unha xira de despedida por distintas vilas e cidades galegas, así como en Bilbao, ofrecendo o seu último concerto o 14 de abril na Sala Capitol de Santiago de Compostela. Tres días antes publicaron o seu último tema, titulado "En pé".

## Membros 
* Hugo Guezeta: MC
* Alex Arnoso: MC, guitarrista e beatmaker
* That Bass: DJ

## Discografía 
### Álbums 
**Eterno combate* (Playplan, 2020)

### EPs 
**Liberando mentes*, (Galunk Producións, 2018)
**SonDaRúa Classics* (recompilatorio), (Galunk Producións, 2018)

### Sinxelos 
* "Fóra" (2016)
* "Estilo combativo" (2016)
* "En galego NON mola" (2017)
* "Aceabé" (2017)
* "Liberando mentes" (2018)
* "Meio tolos" (2018)
* "Cultura Crítica" con NAO e Tanxugueiras (2018)
* "Voz da resistencia" (2019)
* "Éxodo" (2019)
* "Salsa galaica" (2019)
* "Pontakas Antifa" (2020)
* "Eterno Combate" (2020)
*"Duro" con O Pirata (2021)
*"Hardcore puro" (2021)
*"Rarezas" (2022)
*"En pé" (2023)

## Notas
Carlo II Tocco

**Carlo II Tocco**, finado en 1448, foi o gobernante de Epiro desde 1429 até a súa morte.

## Traxectoria 
Carlo II era o fillo de Leonardo II Tocco, o irmán máis novo e co-gobernante de Carlo I Tocco, conde de Cefalonia e Zante, duque de Leucas, e gobernante de Epiro. En 1424 Carlo II e as súas irmás foron adoptados polo seu tío Carlo I. A irmá de Carlo II Maddalena Tocco casou co futuro emperador bizantino Constantino XI Paleólogo en 1428, pero morreu en 1429.

En xullo de 1429 Carlo II sucedeu ao seu tío Carlo I en todas as súas posesións. A súa sucesión foi oposta, con todo, polos fillos ilexítimos de Carlo I, dirixidos por Memnone. Memnone e os seus irmáns apelaron ao sultán otomán Murad II en busca de axuda para a obtención da herdanza do seu pai, e o sultán enviou debidamente unha forza baixo Sinan. O xeneral otomán entrou en negociacións coa facción anti-latina de Ioánnina e, despois de garantir os privilexios da nobreza, obtivo a rendición da cidade o 9 de outubro de 1430.

Carlo II continuou gobernando sobre os restos do seu principado en Epiro desde Arta como un vasalo otomán, mentres que os fillos ilexítimos do seu tío recibiron posesións en Acarnania como dependentes otománs. Carlo II morreu en outubro de 1448 e foi sucedido polo seu fillo Leonardo III Tocco. Despois da conquista otomá, os territorios de Tocco convertéronse nun *sanjak* baixo o nome de «Karli-Eli», derivado de Carlo II.

## Matrimonio e descendencia 
Polo seu matrimonio con Ramondina de Ventimiglia, Carlo II Tocco tivo catro fillos:

*Leonardo III Tocco, quen o sucedeu como gobernante de Epiro.
*Giovanni Tocco.
*Antonio Tocco.
*Elvira Tocco.

## Véxase tamén  
### Bibliografía 
*  Fine, John Van Antwerp (c1987),The Late Medieval Balkans: A Critical Survey from the Late Twelfth Century to the Ottoman Conquest, University of Michigan Press, ISBN&nbsp;0472100793 &nbsp;
* Kazhdan, Alexander, ed. (1991), *Oxford Dictionary of Byzantium*, Oxford University Press, ISBN&nbsp;978-0-19-504652-6&nbsp;
* Miller, William (1908), The Latins in the Levant, a History of Frankish Greece (1204–1566), Nova York: E.P. Dutton and Company&nbsp;
* Nicol, Donald MacGillivray (2010), The Despotate of Epiros 1267–1479: A Contribution to the History of Greece in the Middle Ages, Cambridge University Press, ISBN&nbsp;978-0-521-13089-9http://books.google.com/books?id=XIj0FfKto9AC&nbsp;
* Soulis, George Christos (1984), The Serbs and Byzantium during the reign of Tsar Stephen Dušan (1331–1355) and his successors, Dumbarton Oaks, ISBN&nbsp;0-88402-137-8&nbsp;
Giorgio de' Buondelmonti

'''Giorgio de' Buondelmonti''', foi un gobernante de Epiro en Ioánina en 1411.

## Traxectoria 
Giorgio era o fillo novo de Esaú de' Buondelmonti coa súa terceira esposa Eudoxia Balšić. Cando o seu pai morreu o 6 de febreiro de 1411, a súa nai tratou de manter o control de Ioánina en nome do seu infante fillo. Eudoxia non era popular entre a nobreza local. Cando se decataron de que estaba a tratar de casar cun nobre serbio, rapidamente depuxeron a ela e ao seu fillo só 20 días despois da súa ascensión, o 26 de febreiro de 1411. Giorgio sobreviviu polo menos até 1453, e o seu nome aparece en diversos documentos ragusinos.

## Véxase tamén  
### Bibliografía 
* George C. Soulis, *The Serbs and Byzantium*, Athens, 1995.
* John V.A. Fine Jr., *The Late Medieval Balkans*, Ann Arbor, 1987.
Leonardo III Tocco

**Leonardo III Tocco**, finado en 1499, foi o último gobernante de Epiro desde 1448 até 1479.

## Traxectoria 
Leonardo III Tocco  era o fillo de Carlo II Tocco (conde de Cefalonia e Zante, duque de Leucas, e gobernante de Epiro) e Ramondina de Ventimiglia. Á morte do seu pai en outubro de 1448, Leonardo sucedeuno en todos os seus títulos e posesións. Reinou como gobernante de Epiro desde Arta até o 24 de marzo de 1449, cando a cidade foi conquistada polos turcos otománs.

As súas posesións continentais reducíronse a tres fortalezas, Leonardo estableceuse en Angelokastro. En 1460, esta cidade tamén se perdeu ante os turcos, deixando só Vonitsa en poder de Leonardo, quen se mudou ás súas illas. Un novo ataque turco en 1479 capturou Vonitsa e despois Cefalonia, Leucas e Zante ese mesmo ano. Privado tanto de Epiro como das illas Xónicas, Leonardo fuxiu ao Reino de Nápoles, onde foi investido con varios feudos por Fernando I de Nápoles. Morreu en 1499.

## Véxase tamén 
### Bibliografía
* Fine, John Van Antwerp (c1987),The Late Medieval Balkans: A Critical Survey from the Late Twelfth Century to the Ottoman Conquest, University of Michigan Press, ISBN&nbsp;0472100793 &nbsp;
* Kazhdan, Alexander, ed. (1991), *Oxford Dictionary of Byzantium*, Oxford University Press, ISBN&nbsp;978-0-19-504652-6&nbsp;
* Miller, William (1908), The Latins in the Levant, a History of Frankish Greece (1204–1566), Nova York: E.P. Dutton and Company&nbsp;
* Nicol, Donald MacGillivray (2010), The Despotate of Epiros 1267–1479: A Contribution to the History of Greece in the Middle Ages, Cambridge University Press, ISBN&nbsp;978-0-521-13089-9http://books.google.com/books?id=XIj0FfKto9AC&nbsp;
* Soulis, George Christos (1984), The Serbs and Byzantium during the reign of Tsar Stephen Dušan (1331–1355) and his successors, Dumbarton Oaks, ISBN&nbsp;0-88402-137-8&nbsp;
Condado palatino de Cefalonia e Zante

O **condado palatino** **de Cefalonia e Zante**, que comprendía territorios xónicos, existiu desde 1185 até 1479, como parte do Reino de Sicilia.
O título e o dereito a gobernar as illas xónicas de Cefalonia e Zante foi dada orixinalmente a Margaritone de Brindisi polos seus servizos a Guillerme II, rei de Sicilia, en 1185.

Despois de Margaritone (Margarito de Brindisi), o condado pasou a unha rama da familia dos Orsini até 1325, cando pasou brevemente aos anxevinos e logo, desde 1357, á familia de Tocco até 1479, cando foi disolta por Venecia e os turcos otománs: Zante foi posto baixo o control directo de Venecia e Cefalonia foi ocupada durante 21 anos polos turcos.

## Condes palatinos de Cefalonia e Zante 
*Margaritone de Brindisi.

### Familia Orsini 
*Mateu I Orsini, 1195–1238.
*Mateu II Orsini, 1238–1259.
*Ricardo I Orsini, 1259–1304.
*Xoán I Orsini, 1304–1317.
* Nicolao Orsini, 1317–1323.
* Xoán II Orsini, 1323–1325.

### Anxevinos 
*Xoán de Gravina, 1325–1336.
*Roberto de Tarento, 1336–1357.

### Casa de Tocco 
*Leonardo I Tocco, 1357–1376.
*Carlo I Tocco, 1376–1429.
*Carlo II Tocco, 1429–1448.
*Leonardo III Tocco, 1448–1479.

## Véxase tamén  
### Bibliografía 
* W. A. Heurtley, H. C. Darby, C. M. Woodhouse (1967), *A Short history of Greece from early times to 1964*, CUP Arquive, ISBN&nbsp;978-0-521-09454-2&nbsp;
* Miller, William (1921), *Essays on the Latin Orient*, Cambridge: Cambridge University Press&nbsp;
* Freely, John (2008), The Ionian Islands: Corfu, Cephalonia, Ithaka and Beyond, I.B.Tauris, ISBN&nbsp;1-84511-696-8&nbsp;
L. Sprague de Camp

**Lyon Sprague de Camp**, nado en Nova York o 27 de novembro de 1907, e finado en Plano, Texas o 6 de novembro de 2000, foi un escritor estadounidense de ciencia ficción, terror e fantasía. É coñecido sobre todo polas súas historias sobre o personaxe de Conan o Bárbaro.

## Traxectoria 
[esquerda|miniatura|300x300px|[Robert A. Heinlein, L. Sprague de Camp e Isaac Asimov, nunha base da Armada dos Estados Unidos, 1944.]]
Formado como enxeñeiro aeronáutico, De Camp graduouse como *Bachelor of Science* en Enxeñaría aeronáutica no Instituto de Tecnoloxía de California en 1930 e obtivo un título de mestrado de ciencias en Enxeñaría do Instituto Stevens de Tecnoloxía en 1933.

Casou con Catherine Crook en 1940, con quen colaborou en numerosas obras de ficción e non ficción, comezando nos anos 1960.

Durante a segunda guerra mundial, de Camp traballou no centro naval de Filadelfia con autores como Isaac Asimov e Robert A. Heinlein. Alcanzou o grao de Tenente comandante na reserva naval.

Era membro dun club literario exclusivamente masculino, o *Trap Door Spiders*, que serviu de base para o grupo de ficción de Isaac Asimov que resolvía misterios: os *Black Widowers.* O propio De Camp foi o modelo para a personaxe de Geoffrey Avalon.

Foi tamén membro do ''Swordsmen and Sorcerers' Guild of America* (SAGA), un grupo de autores de fantasía heroica fundada nos anos 1960, algúns de cuxos traballos se reuniron na antoloxía de Lin Carter titulada *Flashing Swords''!.
esquerda|miniatura|300x300px|L. Sprague de Camp e Catherine Crook de Camp.
Os de Camp trasladáronse a Plano, Texas en 1999, onde De Camp morreu sete meses despois da morte da que fora a súa esposa durante 60 anos, Catherine Crook de Camp. Morreu no que sería o aniversario dela, a só tres semanas do seu propio 93.º aniversario. Foi incinerado e as súas cinzas reunidas nunha urna xunto ás da súa esposa no cemiterio de Arlington.

A biblioteca persoal de De Camp, duns 1.200 libros, foi adquirida mediante poxa por Half Price Books en 2005. A colección incluía libros de escritores como Isaac Asimov e Carl Sagan, así como do propio de Camp.

## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* sprague de camp: The Fan Site
* Yahoo Discussion Group for de Camp fans 
* A Gun for Dinosaur on X Minus One, NBC radio, 1956
Pedro Ignacio Wolcan Olano

**Pedro Ignacio Wolcan Olano**, nado en Nueva Helvecia, (Departamento de Colonia) o 21 de outubro de 1953, é un eclesiástico uruguaio, bispo de Tacuarembó dende o 19 de xuño de 2018.

## Traxectoria 
Olano foi ordenado sacerdote o 21 de setembro de 1986 e encardinouse na diocese de Mercedes. En 2015 comezou como vigairo xeneral da diocese.

O  19 de xuño de 2018 o papa Francisco nomeouno bispo de Tacuarembó.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Diocese de Tacuarembó
Longa Marcha 2

[miniatura|Un [Longa Marcha 2D engalando.]]
**Longa Marcha 2** (*Chang Zheng 2* en Pinyin, e normalmente referido abreviadamente como **CZ-2**) é unha subfamilia de foguetes espaciais operados pola República Popular da China pertencente á familia máis grande de foguetes Longa Marcha.

## Historia e características 
O CZ-2 orixinal foi deseñado para lanzar o satélite espía FSW-1. O seu desenvolvemento comezou en 1970 por parte do CALT, usando como base o mísil intercontinental DF-5. Co tempo desenvolvéronse cinco modelos distintos segundo as necesidades da carga:

*Longa Marcha 2A
*Longa Marcha 2C
*Longa Marcha 2D
*Longa Marcha 2E
*Longa Marcha 2F

## Notas 
## Véxase tamén
Carlo I Tocco

**Carlo I Tocco**, finado en 1429, fillo de Leonardo I Tocco, foi conde de Cefalonia e Zante á morte do seu pai en 1381. 

## Traxectoria 
Estivo baixo rexencia da súa nai Maddalena de' Buondelmonti até 1388. Ocupou Natolico, Angelocastron e Dragomeste en 1405 e Ioánina e Arta en 1418, e foi déspota de Acarnania, Etolia e Epiro desde 1418 a 1429. Ocupou Clarentza en 1421 pero perdeuna en 1428. Non tivo fillos lexítimos e adoptou aos do seu irmán Leonardo II Tocco en 1414.

Casou con Francesca Acciaioli, señora de Megara e Sición, filla de Nerio I Acciaioli, duque de Atenas.

O seu fillo ilexítimo Memnone recibiu Acarnania asociado aos fillos adoptivos do pai, e terras en Morea en 1429. Memnone perdeu o que quedaba de Acarnania en 1449.

## Véxase tamén  
### Bibliografía 
*  Fine, John Van Antwerp (c1987),The Late Medieval Balkans: A Critical Survey from the Late Twelfth Century to the Ottoman Conquest, University of Michigan Press, ISBN&nbsp;0472100793 &nbsp;
* Kazhdan, Alexander, ed. (1991), *Oxford Dictionary of Byzantium*, Oxford University Press, ISBN&nbsp;978-0-19-504652-6&nbsp;
* Miller, William (1908), The Latins in the Levant, a History of Frankish Greece (1204–1566), Nova York: E.P. Dutton and Company&nbsp;
* Nicol, Donald MacGillivray (2010), The Despotate of Epiros 1267–1479: A Contribution to the History of Greece in the Middle Ages, Cambridge University Press, ISBN&nbsp;978-0-521130899http://books.google.com/books?id=XIj0FfKto9AC&nbsp;
* Soulis, George Christos (1984), The Serbs and Byzantium during the reign of Tsar Stephen Dušan (1331–1355) and his successors, Dumbarton Oaks, ISBN&nbsp;0-88402-137-8&nbsp;
Premio Luís Porteiro Garea

O **Premio Luís Porteiro Garea** está convocado pola Universidade de Santiago de Compostela para recoñecer o esforzo de persoas ou colectivos a prol da normalización lingüística do galego na universidade e a figura de Luís Porteiro Garea.

A súa segunda edición convocouse no ano 2018.

## Galardóns 
* 2017: Manuel Bermejo Patiño
* 2019: Xosé Antón Gómez Segade
* 2020: Antón Costa Rico
* 2021: Antonio Rigueiro Rodríguez
* 2022: Xosé Manuel Beiras
* 2023: Margarita Ledo Andión
* 2024: Marilar Aleixandre

## Notas
Caixa HMG

En bioloxía molecular, a **caixa HMG** ou **HMG-box** (do inglés ***h**igh **m**obility **g**roup box*, caixa do grupo de alta mobilidade) é un dominio proteico que está implicado na unión ao ADN.

## Estrutura 
A estrutura do dominio de caixa HMG contén tres hélices alfa separadas por bucles (ver figura da dereita).

## Función 
As proteínas que conteñen a caixa HMG só se unen a ADN que non está na conformación de tipo B (retrocido ou desenroscado) con alta afinidade.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
*
Partido xudicial de Bande

O **partido xudicial de Bande** é un dos 45 partidos xudiciais nos que se divide a comunidade autónoma de Galicia, sendo o partido xudicial nº 8 da provincia de Ourense.

Comprende os concellos do Bande, Calvos de Randín, Entrimo, Lobeira, Lobios, Muíños,  Padrenda e Verea. A cabeza de partido, e por tanto sede das institucións xudiciais, é Bande. A dirección do partido sitúase na Rúa Alférez Provisional da localidade. Bande conta cun Xulgado de Primeira Instancia e Instrución.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Partidos xudiciais de Galicia
Pampallín

O **pampallín** é unha festa tradicional galega, celebrada historicamente no concello de Outes. Actualmente mantense pouco da tradición orixinal, e converteuse nun encontro xuvenil patrocinado polo consistorio. É unha festa do ciclo da primavera relacionada co lume.

## Orixe 
O nome vén dos fachos de palla que antigamente empregaban os labregos para ver na noite. Non se sabe moi ben cando se comeza a celebrar, algúns cren que pode ser unha herdanza dalgunha festividade pagá, mais a tradición mantívose até hai poucos anos. Co comezo da primavera os labregos máis novos recorrían á noite as agras dos lugares, cada un co seu pampallín recitando ditos populares para "invocar" a fertilidade e celebrar a chegada da nova estación.

Segundo anciáns que viviron os últimos anos desta tradición en Outes, podíase ver na distancia os fachos das outras parroquias bailando e camiñando arredor das agras.

## Cultura tradicional 
Existe moi pouca documentación sobre a festa. Da tradición oral recolleuse o seguinte dito popular:

## Notas
Gregorio Aguirre García

**Gregorio María Aguirre García, O.F.M.Disc.**, nado en Pola de Gordón (provincia de León) o 12 de marzo de 1835 e finado en Toledo o 10 de outubro de 1913, foi un relixioso católico latino leonés, que foi sucesivamente bispo de Lugo (1885 - 1894), arcebispo de Burgos (1894 - 1909) e arcebispo de Toledo (1909 - 1913).
## Traxectoria 
En 1857 profesou como franciscano descalzo e en setembro de 1859 foi ordenado sacerdote polo arcebispo de Toledo Cirilo de Alameda Brea.

O 27 de marzo de 1885 foi nomeado bispo de Lugo. Recibiu a consagración episcopal o 21 de xuño do mesmo ano de mans do nuncio Mariano Rampolla del Tindaro, e tivo como co-consagrantes principais ao arcebispo de Valladolid Benito Sanz y Forés e ao bispo de Salamanca Tomás Jenaro de Cámara y Castro; a cerimonia tivo lugar na igrexa dos escolapios de San Fernando, en Madrid.

O 21 de maio de 1894 foi nomeado arcebispo de Burgos. Durante o seu pontificado en Burgos, foi tamén a partir do 2 de decembro de 1899 administrador apostólico da diocese de Calahorra e La Calzada. No consistorio do 15 de abril de 1907 o papa Pío X creouno cardeal, co título de Cardeal-Presbítero de San Giovanni a Porta Latina.

O 29 de abril de 1909 foi nomeado arcebispo de Toledo e patriarca das Indias Occidentais. Finou no cargo o 10 de outubro de 1913, e está enterrado na catedral de Toledo.
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
*
Maltese Falcon Society

A **Maltese Falcon Society** é unha organización para admiradores de Dashiell Hammett, a súa novela *The Maltese Falcon*, libros de misterio e escritores en xeral. Fundada en San Francisco en 1981, a organización xa non está activo nos Estados Unidos mais no Xapón permance activa dende 1982. A póla xaponesa da sociedade presenta o Premio Falcon, a honra máis alta do Xapón no eido de misterio, para honrar as mellores novelas de misterio publicadas no Xapón.

## Orixes 
A Maltese Falcon Society foi fundada en San Francisco o 20 de maio de 1981 por historiadores literarios, o biógrafo Don Herron e o investigador privado Jayson Wechter. A primeira reunión da sociedade celebrouse en "John's Grill", o restaurante onde comía Dashiell Hammett e que aparece en *The Maltese Falcon*. Os voceiros na primeira reunión foron David Fechheimer, un investigador de Hammett, e E. Hoffmann Price, un autor de ficción pulp.

A sociedade estabeleceu sedes en Nova York e no Xapón. Como lema oficial, a sociedade adoptou o usado por Sam Spade no capítulo 2 de *The Maltese Falcon*: "Success to crime."

## Notas
Cravos vermellos

***Cravos vermellos*** (titulado orixinalmente en inglés *Red Nails*) é un relato escrito polo autor estadounidense Robert E. Howard para o seu personaxe de espada e bruxaría Conan o bárbaro. Foi o primeiro relato de Conan en ser publicado postumamente (a revista *pulp* *Weird Tales* publicouno en outubro de 1936 despois de que Howard se suicidara en xuño) e tamén foi o primeiro, e o único, no que aparece a personaxe feminina de Valeria, que máis tarde, en 1982, sería utilizada no filme *Conan o bárbaro*, con Arnold Schwarzenegger no papel de Conan e Sandahl Bergman no papel de Valeria, aínda que a historia narrada no filme non coincidise coa historia narrada en *Cravos vermellos*.

Foi traducido ó galego por Tomás González Ahola e foi publicado dentro da colección "Conan IV" de Urco Editora no ano 2016.

## Sinopse 
Logo de evitar a violación por un membro da tripulación de Zarallo, capitán pirata con quen se aliara, Valeria, a pirata da Irmandade Vermella, emprende unha fuxida desesperada polas selvas do sur do mundo hiborio. Durante a súa fuxida atópase con Conan o bárbaro, que naquel momento tamén era parte da banda de Zarallo. Conan seguiulle o rastro non só para protexela dos seus perseguidores senón tamén para tentar seducila, pois tamén el se sente atraído pola súa beleza. Ambos xa se coñecen e aínda que Valeria desconfía de Conan, a aparición dun dragón colosal obrígalles a correr a través dunha mesta selva. Acaban por conseguir refuxio no alto dun risco elevado e escarpado, fóra do alcance da besta, e dende alí divisan unha cidade, rodeada pola xungla, unha cidade cuxa existencia descoñecían. Tras conseguir vencer ó dragón, descenden do risco e dispóñense a explorar a cidade que acaban de descubrir. Unha vez alí o primeiro que constatan é que está medio en ruínas e abandonada, pero axiñan descobren tamén que as aparencias enganan e que en realidade non están sós no interior deses muros.

## Notas
A raíña da Costa Negra

***A raíña da Costa Negra*** (titulado orixinalmente en inglés *Queen of the Black Coast*) é un dos relatos protagonizados pola personaxe de espada e bruxaría Conan o bárbaro. Escrito por Robert E. Howard e publicado por primeira vez na revista *Weird Tales* en 1934, o relato está ambientado na mítica Era Hiboria. Nel relátanse as aventuras que Conan viviu xunto ó seu grande amor Bêlit, cando asucaban xuntos os mares e se dedicaban á pirataría.

Foi traducido ó galego por Tomás González Ahola e foi publicado dentro da colección "Conan II" de Urco Editora no ano 2012.

## Sinopse 
A historia comeza nun porto de Argos, onde Conan esixe enerxicamente o paso a bordo dunha barcaza, o *Argus*, e o capitán acepta de mala gana á petición de Conan despois de varias ameazas. Pronto se informa o capitán que Conan está a fuxir das autoridades civís de Argos debido a unha disputa xudicial na que Conan se negou a traizoar o paradoiro dun amigo.

Ao chegar ás augas infestadas de piratas de Kush, a nave comercial é atacada polos piratas liderados por Bêlit, *a raíña da Costa Negra.* Bêlit e os seus homes masacran á tripulación sen preparación do *Argus*, deixando o bárbaro con vida, debido ó seu aspecto único. Bêlit ofrece a Conan a oportunidade de navegar con ela, ser o seu compañeiro e axudar a dirixir os seus feroces guerreiros. Curiosamente ferido por esta muller ardente, Conan está de acordo e, por un tempo, navega pola Costa Negra realizando brutais saqueos nas vilas costeiras e de inculcar o medo nos habitantes supersticiosos.

## Notas
Esther Baamonde Díaz

**María Esther Baamonde Díaz**, nada en Vilalba, é unha mestra e política galega.

## Traxectoria 
Mestra. Presentouse ás primeiras eleccións democráticas en Muras e foi elixida concelleira e foi concelleira de cultura. Nas municipais de 1983 encabezou a candidatura do PPdeG que obtivo maioría absoluta e foi elixida alcaldesa de Muras. Foi elixida representante dos concellos de Lugo para integrar o Consello de Educación de Galicia. Nas municipais de 1987 foi a número dous da candidatura do PPdeG e volveu ser elixida concelleira.

## Vida persoal 
É irmá de Agustín Baamonde Díaz.

## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Eleccións municipais en Muras
José Rodríguez Cruz

**José Rodríguez Cruz**, nado na Gudiña o 29 de novembro de 1956, é un etnógrafo galego.

## Traxectoria 
Nas súas investigacións ten recadado información sobre toponimia, refráns, cantigas, crenzas, lendas, ditos e adiviñas, contos, así como sobre o Entroido e o traxe galego, desenvolvendo esta labor na súa comarca natal e na contorna do sueste da provincia de Ourense, Tras os Montes en Portugal e Seabra na provincia de Zamora.

Entre setembro de 2000 e xuño de 2006 foi impulsor da Asociación Cultural Padroado da historia e das tradicións da Gudiña, entidade que organizou actividades culturais, un concurso escolar sobre relatos curtos no ámbito da contorna de Conso-Frieiras.

En 2011 era membro da Asociación de Amigos do Couto Mixto
**A Gudiña, Historia, Arte e Natureza*. (Concello da Gudiña, 2000). Guía sobre o concello da Gudiña, publicada en lingua galega.
**La Gudiña, Historia, Arte y Naturaleza*. (Concello da Gudiña, 2000). Guía sobre o concello da Gudiña, publicada en castelán.
**Así falan na Gudiña* (Deputación Provincial de Ourense, 2000).
**Trazos sobre a vestimenta tradicional no Surleste de Ourense. Premios Antonio Fraguas, 1998, 2002 e 2003* (Deputación Provincial de Ourense, 2004).*.*  (Deputación Provincial de Ourense. 2007).
**Terras do Riós*. Estudo etnográfico e histórico, introductorio, inmerso na obra *Cancioneiro das Terras do Riós*, de Xosé Lois Foxo (2007).
**A festa dos Maios en Marín*, xunto con Clodio González Pérez (Deputación Provincial de Pontevedra, 2014).
**Contos e lendas arraianos* (Xerais, 2016).
**A Cova do Tesouro e outros relatos* (Edición de autor, 2017).
**O Couto Mixto. Aspectos folclóricos* (Laiovento, 2018).

### Obras colectivas
* *Un futuro para a lingua*. (Asociación de Funcionarios para a Normalización Lingüística de Galicia, 2002).,  *La Voz de Galicia* (A Coruña),*Diario de Pontevedra*, *Atlántico Diario*, *Notícias de Barroso* (Vilar de Perdízes-Portugal), *El Norte de Castilla*, *A Tempo* (Verín), *O Irmandiño* (Verín), *Acibal* (Marín), *A Nosa Bisbarra* (Viana do Bolo), *Lethes*, *Arraianos*, *Auria* etc.

Desde o ano 2008 ten realizado colaboracións no xornal mensual *O Sil* sobre a Festa do Entroido e logo sobre temas etnográficos relacionados co espazo fronteirizo con Portugal.

## Premios e recoñecementos
*O seu labor de investigación sobre a vestimenta tradicional galega ten sido recoñecida co 1º Premio Antonio Fraguas en varias ocasións

* Xuíz Honorario do Couto Mixto (2009).
* Premio Lois Peña Novo (2011, concedido polo defensa do galego no ámbito profesional, especificamente no corpo policial e a través dos seus traballos de investigación etnográfica e antropolóxica).

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
*Xosé Rodríguez Cruz no programa *Ben falado!* nº 371, 22 de novembro de 2010; *Léxico do traxe da montaña* no programa *Ben Falado*! nº 387, 14-12-2010; *A fala de San Ciprián de Hermisende* no programa *Ben Falado*! nº 393, 22-12-2010.