Iain Banks

200px|dereita
**Iain Menzies Banks**, nado o 16 de febreiro de 1954 en Dunfermline e finado o 9 de xuño de 2013 en North Queensferry, foi un escritor escocés de novelas de literatura xeral baixo o pseudónimo de **Iain Banks** e de ficción científica como **Iain M. Banks**.

## Traxectoria 
Seu pai foi un oficial no almirantado, e a súa nai foi nunha ocasión unha patinadora sobre xeo profesional. Sendo un neno a súa familia mudouse para a viliña de North Queensferry, na ribeira norte do estuario do Forth, onde se estableceu. Estudou o bacharelato en Greenock, no oeste do país, e posteriormente lingua inglesa, filosofía e psicoloxía na Universidade de Stirling.

Posteriormente mudouse a Londres, onde tivo distintos empregos que lle daban tempo de empezar a escribir. A súa primeira novela, *The Wasp Factory*, sobre os traumas dun mozo, rematouna con trinta anos e converteuse nun fulgurante éxito no mercado británico. A partir desta novela escribiu varias máis, de ficción contemporánea, mentres desenvolvía un alter ego, Iain M Banks, que á súa vez publicaba novelas de ciencia ficción. Moitos dos seus libros de ficción científica están baseados no universo de *a Cultura* (unha poderosa civilización de varias especies vivindo na nosa galaxia). A novela *The State of the Art* rexistra a chegada da Cultura ao planeta Terra.

Cando tivo éxito como novelista dedicouse profesionalmente á literatura, escribindo novelas en tres meses a ritmo intenso e descansando durante o resto do ano en North Queensferry.

### Ideoloxía 
Banks era socialista, pro-laico e independentista escocés. Rexeitou o galardón da Orde do Imperio Británico. A finais de 2004 Banks foi membro destacado dun grupo británico, composto por políticos e figuras dos medios, que fixo unha campaña para acusar ao primeiro ministro, Tony Blair, de prevaricación trala invasión de Iraq en 2003. En protesta por esta invasión, rompeu o seu pasaporte e enviouno ao 10 de Downing Street.

É membro de honra da *National Secular Society*, unha asociación británica que promove o laicismo.

### Vida persoal 
Casou en 1992 cunha compañeira de traballo e permaneceu casado durante 25 anos. Nas últimas semanas da súa vida casou por segundo vez coa tamén escritora Adele Hartley, coa que levaba anos compartindo a vida.

En abril de 2013 anunciou que tiña un cancro de vesícula biliar e que lle quedaban poucos meses de vida. Faleceu nese mes de xuño.

Tiña unha gran colección de coches deportivos e de luxo, que acabou por vender enteira.

## Bibliografía 
Ningunha das súas novelas foi traducida ao galego.

### Como Iain Banks escribiu 
* *The Wasp Factory*, (1984)
* *Walking on Glass*, (1985)
* *The Bridge*, (1986)
* *Espedair Street*, (1987); adaptada para a radio (BBC) en 1998 (dirixida por Dave Batchelor)
* *Canal Dreams*, (1989)
* *The Crow Road*, (1992); adaptada para televisión (BBC) en 1996 (dirixida por Gavin Millar)
* *Complicity*, (1993); filmada no ano 2000 (*Complicity*, dir. Gavin Millar]]); a edición en vídeo nos Estadous Unidos titúlase *Retribution*
* *Whit*, (1995)
* *A Song of Stone*, (1997)
* *The Business*, (1999)
* *Dead Air*, (2002)
* *The Steep Approach to Garbadale*, (2007)
* *Transition*, (2009)
* *Stonemouth*, (2012)
* *The Quarry*, (2013), publicación póstuma.

### Como Iain M. Banks 
En moitas das súas obras de ficción científica trata dunha gran organización pangaláctica chamada
*A Cultura*, descrita con gran luxo de detalle:
* *Pensade en Flebas* (1987)
* *O xogador* (1988)
* *The State of the Art* (colección, 1989; non todas as historias tratan da Cultura)
* *O uso das armas* (1990)
* *Excesión* (1996)
* *Inversions* (1998) (fai referencia implicitamente a que os protagonistas son cidadáns da Cultura)
* *Look to Windward* (2000)

Outras novelas de ficción científica que non pertencen á serie da Cultura son:
* *Against a Dark Background* (1993)
* *Feersum Endjinn* (1994)
* *The Algebraist* (2004)

### Relatos de ficción científica 
Banks escribe poucos relatos curtos, pero publicou un libro recompilatorio baixo o nome Iain M. Banks:

* *The State of the Art* (1989) contén tanto ficción científica como traballos menos catalogables de ficción.

### Non ficción 
* *Raw Spirit* (2003) é un documental de viaxes por Escocia e as súas destilarías de whisky.

Banks é considerado en moitos círculos como o iniciador, coa súa serie da Cultura, da chamada nova *space opera* británica.

### Citas 
## Premios 
* Premio da Asociación Británica de Ciencia Ficción por *Feersum Endjinn* e por 'Excession*. Tamén foi nomeado a ese galardón por *The Player of Games*, por *Inversions*, e tamén por *Use of Weapons*
* Nomeado ao Premio Arthur C. Clarke por *Use of Weapons*
* Premio Kurd-Laßwitz á mellor Novela estranxeira por *The Wasp Factory*
* Segundo Premio Locus Poll por *Matter*, e nomeado por *Against a Dark Background*, por *Transition*, por *Look to Windward*, por *The Algebraist* e por *Surface Detail*.
* Premio Fantasía Británica por *Excession*}}
* Premio Italia de Ciencia Ficción á mellor novela internacional por *Inversions*}
* Premio Hugo por *The Algebraist*
* Premio Prometheus por *Matter*
* Finalista do Premio John W. Campbell por *Transition''
* Orde do Imperio Británico (rexeitouna).