open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Pinzás, Tomiño

**Santa María de Pinzás** é unha parroquia do concello de Tomiño, na Comarca do Baixo Miño, na provincia de Pontevedra. Segundo o IGE, en 2022 tiña 179 habitantes (91 homes e 88 mulleres). Eclesiasticamente, pertence ó arciprestado da Guarda-Tebra, na diocese de Tui-Vigo.

## Patrimonio 
Entre o seu patrimonio hai varios petróglifos. En 2012 foi destruída unha mámoa por unha escavadora.

## Galería de imaxes 

Ficheiro:Santa María de Pinzás, Tomiño, igrexa.jpg|Igrexa parroquial.
Ficheiro:Santa María de Pinzás, Tomiño, igrexa parroquial.jpg|Detalle da igrexa.
Ficheiro:Santa María de Pinzás, Tomiño, adro.jpg|Adro.
Ficheiro:Páxaros en Pinzás, Tomiño.jpg|Andoriñas no adro.

## Lugares e parroquias 
### Lugares da parroquia de Pinzás 
### Parroquias de Tomiño 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* *Gran Enciclopedia Galega Silverio Cañada*, en DVD.

### Outros artigos 
* Lugares de Tomiño

### Ligazóns externas 
* Pinzás na páxina da Diocese de Tui-Vigo.
Sobrada, Tomiño

**San Salvador de Sobrada** é unha parroquia do concello de Tomiño na provincia de Pontevedra. Segundo o IGE, en 2022 tiña 986 habitantes (483 homes e 503 mulleres).

## Patrimonio 
A igrexa parroquial é de finais do século XVIII, pero conserva sobre o lintel da porta do muro norte dúas mochetas con cabezas de bóvidos da primitiva portada románica. Nela celébrase o luns de Pascua o Lance da Cruz, no que participan párrocos e pescadores das dúas beiras do río Miño.

## Festas 
Celébrase a festa do Cristo do Socorro a segunda fin de semana de agosto, e tamén se conta coa Festa do lanzó da Cruz, que se celebra o Domingo e Luns de Pascua.

## Deporte
En 1979 fundouse o club de fútbol Estrella Roja, que a finais da década de 1980 contou cun equipo feminino.

## División eclesiástica 
Eclesiasticamente, pertence ó arciprestado de Tui-Entenza, na diocese de Tui-Vigo.

## Galería de imaxes 

Ficheiro:Mochetas da igrexa de San Salvador de Sobrada, Tomiño.jpg|Mochetas románicas da igrexa de Sobrada.

## Lugares e parroquias 
### Lugares da parroquia de Sobrada 
### Parroquias de Tomiño 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Lugares de Tomiño
Taborda, Tomiño

**San Miguel de Taborda** é unha parroquia do concello de Tomiño na provincia de Pontevedra. Segundo o IGE, en 2022 tiña 503 habitantes (239 homes e 264 mulleres). Eclesiasticamente, pertence ó arciprestado da Guarda-Tebra, na diocese de Tui-Vigo.

miniatura|300px|“ESTE TEMPLO PARROQUIAL DEDICADO AO DIVINO MIGUELQUE DENDE LONXE SE TRASLADOU AQUÍ PARA MAIOR COMODIDADE:MORGUETO RODRÍGUEZ SEU REITOR E AO MESMO TEMPO PATRÓN:COS SEUS PROPIOS CARTOS: E COA SÚA HERDANZA O FUNDOU:CONSTRUÍUNO DE NOVO E AMPLIOUNO.ANO DO SEÑOR 1556 SENDO BISPO DE TUI XOÁN EMILIANO.
SUMO PONTIFICE PAULO IV.EMPERADOR CARLOS V.REI DE ESPAÑA FELIPE II”.

## Patrimonio
A igrexa de San Miguel de Taborda edificouse a mediados do século XVI. No século XVIII construíuse a fachada actual.
## Lugares e parroquias
### Lugares da parroquia de Taborda
### Parroquias de Tomiño
## Notas 
## Véxase tamén
### Outros artigos
*Lugares de Tomiño

### Ligazóns externas
*San Miguel de Taborda na páxina da Diocese de Tui-Vigo.
Volga

**Volga** pode referirse a:
* O río Volga, en Rusia.
* Acrónimo do Vocabulario ortográfico da lingua galega (escrito, VOLGa).
Tebra, Tomiño

**Santa María de Tebra** é unha parroquia do concello de Tomiño na provincia de Pontevedra. Segundo o IGE, en 2022 tiña 813 habitantes (409 homes e 404 mulleres). Situada ó norte do concello de Tomiño, fai límite cos concellos de Gondomar e Tui. Eclesiasticamente, pertence ó arciprestado da Guarda-Tebra, na diocese de Tui-Vigo.

## Patrimonio 
Situados no monte Tetón atópanse uns petróglifos. No lugar do Outeiro está situado o castelo de Tebra.

## Festas e romarías 
As festas parroquiais teñen lugar entre o 6 e o 8 de setembro, na honra de Santa María.

A festa na honra da virxe de Grixó ten lugar o terceiro domingo de agosto, celebrándose unha romaría a carón da capela de Grixó. Conta a lenda que ó lado desta capela apareceu a imaxe da Virxe, polo que esta foi construída. A virxe só está na capela ese día en concreto, e o resto do ano altérnanse entre o lugar de Cristelos (Barrantes) e Santa María de Tebra para gardala na súa respectiva igrexa. A romaría comeza pola mañá cando se oficia unha misa en cada igrexa e de cada parroquia sae unha procesión cara ao monte de Grixó. A xente pasa alí o día e a romaría está amenizada por dous grupos, un para cada parroquia. Ó final do día a xente baixa nunha nova procesión e á Virxe lévana a parroquia a que lle corresponde ese ano.

## Galería de imaxes 

Ficheiro:Petróglifo de Portaxes, Monte Tetón, Tomiño.jpg|Petróglifo das Portaxes no monte Tetón.
Ficheiro:Castillo de Tebra.jpg|Castelo de Tebra.

## Lugares e parroquias 
### Lugares de Santa María de Tebra 
### Parroquias de Tomiño 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Lugares de Tomiño
Número gramatical

Categoría lingüística que diferencia a cantidade de persoas que forman parte dunha entidade semántica: en galego, temos singular e plural, pero estes non son os únicos números. En linguas coma o árabe, hai outro número dual, que diferencia ás entidades que en galego serían plurais pero que están formadas por só dúas cousas. Do mesmo xeito, hai linguas que posúen un número chamado trial, e mesmo outras que teñen quatrial. O caso que pode parecer estraño é o nular.

Un número distinto destes é o paucal, que especifica entidades plurais que están formadas por varias partes pero que non chegan a sumar unha cantidade excesiva: así un enxame pediría un plural mentres que o número de fiestras dunha casa esixiría usar o paucal.

A tipoloxía lingüística demostrou que a existencia de determinadas variantes clasificadoras do número segue un universal lingüístico con forma de xerarquía:
* tódalas linguas teñen un número;
* se existe plural, debe haber un singular;
* se unha lingua ten dual, deberá ter plural;
* que teña trial obriga a que teña dual;
* se aparece un paucal é necesario que existan os outros dous;
Así establécese unha orde: singular → plural → dual → trial → paucal.

## Véxase tamén 
### Outros artigos
*Singular e plural en galego.
* A formación do plural no galego (Curso de lingua galega nos Galilibros)
Tempo gramatical

O **tempo gramatical** é unha categoría lingüística que traduce diversas categorizacións do tempo "real" ou "natural", permitindo situar unha acción no eixo do tempo da enunciación en relación a tres momentos: o pasado, o presente ou o futuro. Esta categoría asóciase habitualmente ao verbo.

Oponse ó tempo físico (continuum que carece en si de delimitacións. Os lindes que nel observamos son percepcións alleas ó seu ilimitado decorrer), e ó tempo cronolóxico (tempo dos sucesos que implica parámetros como día, estación,..., xa que a duración dos acontecementos e mensurable.

O tempo gramatical (ou temporalidade verbal) é o tempo interno do acto de fala, refire todo o que se transmite nun relato a un punto orixinario que frecuentemente é o instante en que se produce a emisión da mensaxe: a diferenza entre o tempo cronolóxico e lingüístico consiste en que os termos cronolóxicos son parámetros fixos que fraccionan o tempo físico, o tempo lingüístico implica que un suceso poida ser amentado con temporalidades diferentes, dependendo de cando se dea o momento ó cal a súa temporalidade faga referencia con respecto ó acto de fala).

O tempo gramatical exprésase normalmente mediante a conxugación verbal (nas linguas indoeuropeas, por exemplo), aínda que existen outros medios (os adverbios exclusivamente en mandarín, o caso gramatical ou os adxectivos cualificativos (en función predicativa) en xaponés).

O tempo verbal vai acompañado doutras informacións gramaticais, como son o modo, a voz ou a persoa, e todas estas categorías son moi diferentes nas distintas linguas. O único tempo común a todas as linguas é o "presente simple", aínda que o seu uso varía.

Guillermo Rojo atende á temporalidade verbal do seguinte xeito:

**Interpretación da táboa**:

* O-V (acontecemento anterior ó momento da enunciación ou orixe)
* OoV (acontecemento simultáneo ó momento da enunciación ou orixe)
* O+V (acontecemento posterior ó momento da enunciación ou orixe)
* (O-V)+V (acontecemento posterior a un anterior á orixe)
* (O-V)-V (acontecemento anterior a un anterior á orixe)
* (O-V)oV (acontecemento simultáneo a un anterior á orixe)
* (O+V)+V (acontecemento posterior a un posterior á orixe)
* (O+V)-V (acontecemento anterior a un posterior á orixe)
* (O+V)oV (acontecemento simultáneo a un posterior á orixe)
Persoa gramatical

A **persoa gramatical** é a categoría lingüística que toman o verbo e o pronome para distinguir quen participa nos feitos. En *"el fuma"* o pronome e o verbo están en terceira persoa. En galego distinguiríanse seis persoas (ou tres persoas subdivisibles en dous números: o singular e o plural). Mais non tódalas linguas funcionan así:
* o inglés presenta dúas persoas no verbo (o que no galego sería a terceira e singular fronte a tódalas outras) mentres que nos pronomes presenta sete: *I, you (singular=plural), he, she, it, we, they* (e os seus derivados átonos);
* outras linguas diferencian certas persoas tamén segundo o xénero, coma o inglés na terceira persoa: o polaco ou o francés teñen certos verbos conxugados en pasado que son distintos se o suxeito é masculino ou feminino;
* no  caso do árabe, as persoas tamén están subclasificadas segundo tres números: singular, plural e dual;
Existe un certo debate sobre se o galego ten tres ou seis persoas (no fondo igual que o español, de onde parte a nosa tradición terminolóxica): a primeira alternativa obriga a considerar un número singular e plural e a segunda faino innecesario, pero o certo é que a cuarta persoa *nós* non pode proceder da duplicación ou multiplicación da primeira (→ *nós* = *eu* + *eu*).
Vilameán, Tomiño

**San Bieito de Vilameán** é unha parroquia do concello de Tomiño na provincia de Pontevedra. Segundo o IGE, en 2022 tiña 353 habitantes (175 homes e 178 mulleres). Eclesiasticamente, pertence ó arciprestado da Guarda-Tebra, na diocese de Tui-Vigo.

## Toponimia 
A orixe do topónimo é o latín , que é a vila situada no medio.

## Lugares e parroquias 
### Lugares de Vilameán 
### Parroquias de Tomiño 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Lugares de Tomiño
Heliodoro Fernández Gastañaduy

**Heliodoro Fernández Gastañaduy**, nado en Pontevedra o 29 de setembro de 1859 e finado na mesma cidade o 15 de marzo de 1917, foi un médico e escritor galego.

## Traxectoria 
Fillo de Francisco Fernández Anciles. Licenciado en Medicina pola Universidade de Santiago de Compostela (1878), foi médico en Pontevedra. Foi redactor de *El Independente* e *Diario de Pontevedra* e colaborou en *Galicia* e *Suevia*. En 1882 firmou a circular para publicar a coroa fúnebre de Andrés Muruais e formou parte do xurado cualificador nos Xogos Florais de Lugo (1907). Foi elixido numerario da Real Academia Galega, pero non chegou a tomar posesión.

## Obra 
* *Opúsculo higiénico sobre el cólera*, 1884.
* *El doctor Gutiérrez*, 1903 (teatro).
* *Nuevo ambiente* (teatro).
* *¿Neurastenia?*, 1909 (teatro).
* *Un vello paroleiro*, 1912 (teatro).
* *O pote*, 1920 (zarzuela).

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
*
Ernst Moritz Arndt

**Ernst Moritz Arndt**, nado en Schoritz en 1769 e finado en Bonn en 1860, foi un escritor alemán.

## Traxectoria 
Naceu na illa de Rügen, que entón pertencía a Suecia. Viaxou por Austria, Hungría, Italia, Francia e Bélxica antes de se instalar en Greifswald, onde se estableceu como profesor, en 1806. Viuse obrigado a se exiliar a Estocolmo polas súas obras, Berlín e Bonn.

Coas súas composicións bélicas e nacionalistas contribuíu a sublevar a Alemaña contra Napoleón.

## Obras 
* *Geist der Zeit*, 1806 ("Espírito do tempo")
* *Erimerungen aus dem ansseren Leben*, 1839 ("Lembranzas da vida externa", autobiografía)
Thomas Arne

**Thomas Augustine Arne**, nado en Londres en 1710 e finado en 1778, foi un compositor inglés, coñecido sobre todo polas súa canción patriótica,, *Rule Britannia*. Tamén é o autor da música de moitas obras de William Shakespeare e dez óperas, a máis coñecida é *Artaxerxes*.
Alpha Leporis

**Alpha Leporis** (*α Leporis* / *α Lep*), coñecida tamén coma **Arneb** é unha estrela, a máis brillante da constelación de Lepus, situada a 1.300 anos luz da Terra. É unha estrela vella e moribunda, que poida que pasara a fase de superxigante e agora se estea contraendo e pasando as últimas fases da evolución estelar ou quizais aínda está en expansión na fase de superxigante.
Arnhem

**Arnhem** (**Ernum** en baixo saxón) é unha cidade de 145.417 habitantes da provincia de Güeldres, nos Países Baixos.

## Historia 
A primeira referencia da cidade data de 893 como **Arnoldi Villa**, aínda que a súa orixe real data de 1233 cando Oto II, conde de Guelders, lle deu o título de cidade. En 1443 entrou na Liga Hanseática. En 1473 Carlos de Borgoña capturouna. En 1514 Carlos de Egmond liberouna dos españois, en 1543 conquistouna Carlos V. Uniuse á Unión de Utrecht en 1579. Francia ocupou a cidade entre 1672 e 1674 e desmantelou as súas fortificacións. Entre 1795 e 1813 foi de novo ocupada polos franceses.

Na segunda guerra mundial, durante operación Market Garden en setembro de 1944 a cidade foi duramente castigada.

## Galería de imaxes 

Ficheiro:Cathedral-arnhem.jpg|Torre da *Groote Kerk* (St. Eusebius), en Arnhem
Ficheiro:Springer-Arnhem.png|Pintura de Cornelis Springer da cidade de Arnhem (1840)

## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Páxina oficial
Achim von Arnim

**Ludwig Achim von Arnim**, nado en Berlín en 1781 e finado en Schloss Wiepersdorf en 1831, foi un escritor alemán.

## Traxectoria 
Procedente dunha familia da nobreza prusiana, estudou dereito e ciencias naturais en Halle. Entre 1801 e 1804 emprendeu unha viaxe de estudos por Europa e escribiu unha serie de artigos científicos relatando as súas impresións.

Pero o seu interese virou cara a literatura. Coas lecturas de Goethe e Herder aprendeu a apreciar as belezas das lendas e folclore alemán. Co seu amigo Clemens Brentano publicou unha colección de *Volkslieder* (cantos populares) en catro volumes entre 1806 e 1808. Nese ano tamén fundou o xornal romántico *Zeitung für Einsiedler* en Heidelberg. En 1809 instalouse en Berlín, onde colaborou co *Berliner Abendblätter* e fundou en 1811 a agrupación política Deutsche Tischgesellschaft

## Obras 
* ''Hollin's Liebeleben*, 1802
* *Ariel's Offenbarungen*, 1804
* *Des Knaben Wunderhorn* ( 4 vol., con Clemens Brentano), 1806 e 1808
* *Tröst Einsamkeit*, 1808
* *Der Wintergarten*, 1809
* *Armut, Reichthum, Schuld und Buße der Gräfin Dolores*, 1810
* *Halle und Jerusalem*, 1811
* *Isabella von Ägypten. Kaiser Karl des Fünften erste Jugendliebe*, 1812
* *Schaubühne*), 1813
* *Die Kronenwächter. Bertholds erstes und zweites Leben*, 1817 
* *Der tolle Invalide auf dem Fort Ratonneau*, 1818
* *Die Gleichen*), 1819
* *Die Majoratsherren*, 1819
* *Owen Tudor*, 1820
* *Landhausleben'', 1826
Arnobio

**Arnobio de Sicca**, morto contra o ano 330, foi un escritor latino-africano convertido ao cristianismo.
## Traxectoria
Antes da súa conversión era un coñecido retórico en Sicca Veneria (El Kef, Tunisia). Tras un soño premonitorio converteuse ao cristianismo. Para convencer ao bispo da cidade da súa verdadeira conversión escribiu unha obra apoloxética en sete libros, *Adversus Gentes*, única obra súa que se conserva.
Benedict Arnold

**Benedict Arnold** (1741 – 1801). Xeneral norteamericano.
É o máis coñecido traidor da historia americana. Como xeneral no Exército Continental, pasouse ao bando británico, durante a Guerra de Independencia Americana, converténdose en xeneral do exército británico. Do lado dos independentistas el fora ben coñecido polas súas exitosas campañas e batallas gañadas. En 1780, estando ao mando de West Point trazou un complot cos británicos ao mando de John André para render a fortaleza, ao que lles daría o control do río Hudson e dividiría pola metade ás colonias, o complot non tivo éxito, pero Arnold conseguiu fuxir ao territorio dominado polos británicos, que lle deron o rango de xeneral. Nos Estados Unidos o seu nome, coloquialmente, é sinónimo de traidor.
Edwin Arnold

**Edwin Arnold**, nado en Gravesend o 10 de xuño de 1832 e finado o 24 de marzo de 1904, foi un xornalista e escritor británico.

## Traxectoria 
Formou parte da dirección do *Daily Telegraph*, e foi un dos que máis apoiou, cos propietarios do seu periódico e o *New York Herald*, a viaxe de Stanley a África para descubrir o curso do río Congo, en agradecemento Stanley deulle o seu nome a unha montaña. Arnold foi tamén o primeiro que tivo a idea dunha liña de ferrocarril que atravesase o continente africano e o primeiro en empregar a frase, en 1874, "Cape to Cairo railway" (Ferrocarril de Cidade do Cabo a O Cairo), popularizada posteriormente por Cecil Rhodes.

A súa principal obra *The Light of Asia* (1879), unha epopea india, na que versifica a vida e ensinanzas de Buda, tivo un inmediato éxito en Gran Bretaña e os Estados Unidos.
Arnolfo di Cambio

**Arnolfo di Cambio**, tamén coñecido como **Arnolfo di Lapo**, nado en 1245 e finado en 1310, foi un arquitecto e escultor florentino.

## Traxectoria 
O seu traballo arquitectónico inclúe o deseño do Santa Maria del Fiore (1294), a igrexa da Santa Croce de Florence e a catedral de Orvieto. Entre as súas esculturas están o Monumento ao Cardeal Annibaldi (1276), a estatua de Robert Anjou (1277) e a tumba do Cardeal de Braye en San Domenico (Orvieto, 1282)
Arnstadt

**Arnstadt** é un cidade de 26.121 habitantes do distrito de Ilm-Kreis, Turinxia, Alemaña. A primeira referencia á cidade data do ano 704, o que a converte no máis antigo lugar mencionado en Turinxia. En 1204 recibiu dereitos de cidade.

## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
*Web oficial da cidade
Raymond Aron

miniatura
**Raymond Aron**, nado en París en 1905 e finado en 1983, foi un filósofo e xornalista francés.

## Traxectoria 
Fillo dun avogado xudeu, en 1930, Aron doutorouse en filosofía da historia. Ao comezar a segunda guerra mundial deixa o seu posto de profesor na Universidade de Tolosa e entra na forza aérea, despois da rendición de Francia, marcha a Londres para se unir ás forzas da Francia Libre, entre 1940 e 1944 editou o seu xornal *France Libre*. Despois da guerra volveu a Francia para ensinar socioloxía na École Nationale d'Administration. Entre 1955 e 1968 ensinou na Sorbona, e logo de 1970 no Collège de France. Como xornalista dende 1947 escribe artigos en *Le Figaro* e dende 1977 en ''l'Express* escribe unha columna sobre a situación política ata a súa morte.

En 1983 foi galardoado co Premio Erasmus.

## Obra 
* *L'Opium des intellectuels* (1955)
* *Essai sur les libertés* (1965)
* *Démocratie et totalitarisme* (1965) 
* *Trois essais sur l'âge industriel* (1966)
* *Étapes de la pensée sociologique* (1967)
* *Penser la guerre, Clausewitz'' (1976)

## Notas
Arona, Italia

**Arona** é unha comuna de 14.310 habitantes da provincia de Novara, no Piemonte, Italia. Situada nas beiras do lago Maggiore.

## Lugares 
Dagnente, Mercurago, Montrigiasco, Campagna, San Carlo e Arona.

## Historia 
O descubrimento de restos arqueolóxicos na localidade de Lagoni, preto de Mercurago, testemuña a existencia dun asentamento de palafitas entre os séculos XVIII e XIII a.C.

No século XI fundouse unha abadía bieita que sería a orixe da cidade actual.
Cando Frederico I Barbarroxa destrúe Milán en 1162 o castelo de Arona, que dependía do arcebispo de Milán, serviu de refuxio a boa parte dos habitantes da cidade.

## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Web oficial de Arona (en italiano)
Hans Arp

[miniatura|dereita|Escultura de Hans Arp en [Caracas.]]

**Jean Arp**, coñecido tamén como **Hans Arp**, nado en Estrasburgo en 1886 e finado en Basilea en 1966, foi un pintor, escultor e poeta francés dadaísta e logo surrealista.

## Traxectoria 
Chamado Hans ao nacer, despois do retorno de Alsacia a Francia despois da primeira guerra mundial, a lei francesa obrigou a que o seu nome mudase a Jean. Foi un dos fundadores do movemento Dada en Zürich en 1916. E en 1925 o seu traballo aparece na primeira exhibición do grupo surrealista na Galería Pierre de París.

Arp combina as técnicas do automatismo e as oníricas desenvolvendo unha iconografía de formas orgánicas, denominada escultura biomórfica, no que se trata de representar o orgánico como principio formativo da realidade.
Arpino

**Arpino** é un concello italiano da provincia de Frosinone, na rexión do Lacio. Ten 7.684 habitantes (en 2007) e esténdese por unha área de 55&nbsp;km² cunha  densidade de poboación de 140 hab/km².

Fai fronteira cos concellos de: Broccostella, Casalattico, Casalvieri, Castelliri, Fontana Liri, Fontechiari, Isola del Liri, Monte San Giovanni Campano, Santopadre e Sora.

## Historia
Conquistada polos romanos en 305 a.C. chamárona  **Arpinum**, e alí naceron Mario e Cicerón.

## Véxase tamén
### Ligazóns externas
*Páxina oficial do Concello
Giovanni Arpino

**Giovanni Arpino**, nado en Pula, Croacia, en 1927 e finado en Turín en 1987, foi un escritor e xornalista italiano.

## Traxectoria 
Colaborou nos xornais *La Stampa* e *Il Giornale*, como crítico e xornalista deportivo, describiu o mundo do fútbol e o deporte en xeral con ironía e paixón, elevando un xénero que moitos consideraban de segunda categoría a fenómeno cultural.

## Obras 
* *Sei stato felice, Giovanni* (1952)
* *Gli anni del giudizio* (1958)
* *La suora giovane* (1959)
* *Un delitto d’onore* (1960)
* *Una nuvola d’ira* (1962)
* *L’ombra delle colline* (1962)
* *Un’anima persa* (1966)
* *La babbuina* (1967)
* *Il buio e il miele* (1969)
* *Randagio è l’eroe* (1972)
* *Racconti di vent’anni* (1974)
* *L’assalto al treno ed altre storie* (1974)
* *Rafé e Micropiede* (1974)
* *Domingo il favoloso* (1975)
* *Il primo quarto di luna* (1976)
* *Azzurro tenebra* (1977)
* *Il fratello italiano* (1980)
* *Le mille e una Italia* (1980)
* *Un gran mare di gente* (1981)
* *Bocce ferme* (1982)
* *La sposa segreta* (1983)
* *Il contadino Genè* (1985)
* *Passo d’addio* (1986)
* *La trappola amorosa* (póstumo, 1988)
Arras, Francia

**Arras** (**Arro** na lingua tradicional da cidade o picardo e  **Atrecht** en neerlandés ) é un concello de 43.567 habitantes, capital do departamento do Paso de Calais.

## Historia 
En orixe foi un asentamento da tribo celta dos atrebates, posteriormente os romanos convertérona nunha gornición co nome de **Atrebatum**.

Durante séculos Arras estivo na fronteira entre Francia e os Países Baixos, e frecuentemente cambiou de donos antes de se vencellar permanentemente a Francia en 1654. A Unión de Atrecht asinouse aquí en xaneiro de 1579 polos estados dos Países Baixos leais a Filipe II de España, o que provocou a declaración da Unión de Utrecht a fins dese mes.

Durante a primeira guerra mundial, Arras estivo na primeira liña de fronte e unha longa serie de batallas coñécense como a Batalla de Arras e a cidade foi fortemente danada e tivo que se reconstruír despois da guerra. Na segunda guerra mundial os alemáns ocuparon a cidade e executaron a 240 franceses sospeitosos de pertencer á Resistencia francesa.

## Administración 
O alcalde de Arras é Frédéric Leturque, do centrista Unión dos Demócratas e dos Independentes, que en 2014 substituíu o retirado alcalde do MoDem Jean Marie Vanlerenberghe.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Web oficial de turismo
Svante Arrhenius

**Svante August Arrhenius**, nado en Wijk en 1859 e finado en Estocolmo en 1927, foi un químico sueco, Premio Nobel de Química en 1903.

## Traxectoria 
Formulou a teoría da disociación electrolítica, que se converteu nun dos alicerces da química física e a electroquímica actuais, e unha cosmogonía para explicar a mecánica da evolución dos astros.

Estudou na escola da catedral de Uppsala e logo na universidade desa cidade ata que pasou á de Estocolmo, onde deu clases entre 1891 e 1904. Dende 1904 dirixiu o Instituto Nobel de Química e Física ata 1927.

## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Páxina web do Instituto Nobel, Premio Nobel de Química 1903 (en inglés)
* Biografía na páxina do Instituto Nobel 1903 
* Perfil de Svante Arrhenius en NNDB
Etoumbi

**Etoumbi** é unha vila do departamento de Cuvette-Ouest, no noroeste da República do Congo. A maioría dos seus habitantes viven da caza nos bosques próximos.

## Historia 
A comezos do século XXI a vila foi o foco de catro epidemias do virus Ébola, pénsase que se propagou polo consumo de animais procedentes da caza. En 2003 morreron 120 persoas, e estivo en corentena despois dunha nova epidemia en maio de 2005.
Matthew Arnold

**Matthew Arnold**, nado en Laleham, Middlesex, en 1822 e finado en Liverpool en 1888, foi un poeta e crítico inglés, tío avó de Aldous Huxley.

## Traxectoria 
Mathhew Arnold traballou como inspector de escolas de 1851 a 1883 e estudou os problemas do ensino. De 1857 a 1867 ocupou a cátedra de poesía en Oxford. Escribiu durante a época vitoriana e compartiu a reacción contra o materialismo da sociedade burguesa. Algúns consideran a súa poesía unha ponte entre o romanticismo e o modernismo: O seu uso de paisaxes simbólicas son típicas do romanticismo, mentres que a súa mirada negativa cara todo é máis típica do modernismo, así como a tendencia racionalista. A súa poesía é de ton elexíaco, en contrastre cos seus intentos de representación crítica. Nos ensaios afirmou os valores éticos da literatura e os estéticos da relixión.

## Obras 
### Poesía 
* *Alaric at Rome: A Prize Poem* (1840) 
* *Cromwell: A Prize Poem* (1843) 
* *The Strayed Reveller and Other Poems* (1849) 
* *Empedocles on Etna and Other Poems* (1852, 1900) 
* *Poems: A New Edition* (1853) 
* *Poems: Second Series* (1855) 
* *Merope: A Tragedy* (1858) 
* *New Poems* (1867) 
* *A Matthew Arnold Birthday Book* (1883)

### Ensaio e prosa 
* *England and the Italian Question* (1859) 
* *The Popular Education of France, with Notices of That of Holland and Switzerland* (1861) 
* *On Translating Homer: Three Lectures Given at Oxford* (1861) 
* *On Translating Homer: Last Words: A Lecture Given at Oxford* (1862) 
* *Heinrich Heine* (1863) 
* *A French Eton; or, Middle Class Education and the State* (1864) 
* *Essays in Criticism* (1865) 
* *Schools and Universities on the Continent* (1867) 
* *On the Modern Element in Literature* (1869) 
* *Culture and Anarchy: An Essay in Political and Social Criticism* (1869) 
* ''A Bible-Reading for Schools: The Great Prophecy of Israel's Restoration* (1872)
* *Literature and Dogma: An Essay towards a Better Apprehension of the Bible* (1873) 
* *Higher Schools and Universities in Germany* (1874) 
* *God and the Bible: A Review of Objections to "Literature and Dogma"* (1875) 
* *Isaiah XLLXVI; with the Shorter Prophecies Allied to It* (1875) 
* *Last Essays on Church and Religion* (1877) 
* *The Six Chief Lives from Johnson's "Lives of the Poets," with Macaulay's "Life of Johnson,"* (1878) 
* *Mixed Essays* (1879) 
* *The Hundred Greatest Men: Portraits of the One Hundred Greatest Men of History* (1879)
* *Poems of Wordsworth* (1879)
* *The Study of Poetry* (1880) 
* *Letters, Speeches and Tracts on Irish Affairs by Edmund Burke* (1881) 
* *Poetry of Byron* (Herausgeber, 1881)
* *Irish Essays, and Others* (1882) 
* *Culture and Anarchy* (1883) 
* *Discourses in America'' (1885)

## Véxase tamén
Kenneth Arrow

**Kenneth Joseph Arrow**, nado en Nova York en 1921, é un economista norteamericano, gañador do Premio Nobel de Economía en 1972.

## Traxectoria 
Está considerado un dos fundadores da economía neoclásica moderna.

Os seus traballos máis significativos son as súas contribucións á teoría da escolla social, especialmente o seu teorema da imposibilidade e a análise do equilibrio xeral na microeconomía.
Lugares de Mondariz

[miniatura|dereita|[Casa do concello de Mondariz.]]
Galicia → Parroquias de Galicia → Lugares de Galicia → **Lugares de Mondariz**

## Lugares de Mondariz
### Frades
### Gargamala
### Lougares
### Meirol
### Mondariz
### Mouriscados
### Queimadelos
### Riofrío
### Sabaxáns
### Toutón
### Vilar
### Vilasobroso
## Parroquias de Mondariz
## Véxase tamén
### Outros artigos
*Eleccións municipais en Mondariz
*Galería de imaxes de Mondariz
Río Guadalquivir

[260px|miniatura|Río Guadalquivir ao seu paso por [Córdoba, España|Córdoba.]]
O **río Guadalquivir** é un río andaluz. O seu nome procede do árabe *wadi al-Kabir* ("río grande"), chamado Betis (*Baetis*) desde a era prerromana ata a invasión árabe.
## Percorrido 
Nace no concello de Quesada, na serra de Cazorla, na provincia de Xaén, e desemboca en Sanlúcar de Barrameda (provincia de Cádiz) no océano Atlántico, pasando polas cidades de Sevilla e Córdoba. A súa lonxitude é de 657&nbsp;km. É navegable desde a súa foz ata Sevilla, uns 80&nbsp;km aproximadamente. Desde esta cidade ata o mar esténdese unha ampla chaira, coñecida como as marismas do Guadalquivir.

O Guadalquivir é o único río de España con tráfico fluvial significativo. Na actualidade só é navegable ata Sevilla. En tempos dos romanos era navegable ata Córdoba e mesmo ata Andújar. As augas do Guadalquivir viron pasar algunhas das civilizacións que determinaron o curso histórico da Península Ibérica, como os fenicios, tartessos, iberos, romanos ou árabes.

## Afluentes 
Pola beira esquerda: Guadiana Menor, Guadalbullón, Guadajoz, Genil, Corbones, Guadaira.

Pola beira dereita: Guadalimar, Jándula, Yeguas, Guadalmellato, Guadiato, Bembézar, Viar, Rivera de Huelva, e Guadiamar.

## Localidades importantes nas beiras 
Provincia de Xaén: Mengíbar, Villanueva de la Reina, Andújar, Marmolejo e Santo Tomé.

Provincia de Córdoba: Villa del Río, Montoro, El Carpio, Córdoba e Palma del Río.

Provincia de Sevilla: Peñaflor, Lora del Río, Villaverde del Río, Brenes, Alcalá del Río, La Rinconada, La Algaba, Camas, Sevilla, San Juan de Aznalfarache, Gelves, Coria del Río e La Puebla del Río.

Provincia de Cádiz: Sanlúcar de Barrameda e Trebujena.

## Protección medioambiental 
Na cabeceira da conca do Guadalviquir sitúase o Parque Natural das Serras de Cazorla, Segura e Las Villas, nas que o río percorre uns 50&nbsp;km, pero encadra ademais os vales altos doutros afluentes. No estuario da desembocadura, está asentado, en parte, o Parque nacional de Doñana.

## Outros 
Na década dos 2020 a necesidade de auga para regadío fai que a profundidade a que se está a perforar pozos no val supere os 100 m, atopándose ás veces con bolsas de gas natural.

## Galería de imaxes 

Ficheiro:Spain Andalusia Cordoba BW 2015-10-27 12-15-09.jpg|Ponte romana, Córdoba
Ficheiro:Sevilla2005July 040.jpg|A ponte *Quinto Centenario*, Sevilla
Ficheiro:Cormoranes.jpg|Corvos mariños en Doñana
Ficheiro:Guadalquivir mouth.JPG|Imaxe aérea da desembocadura

## Notas 
## Véxase tamén
D'Artagnan

[miniatura|Retrato de d'Artagnan por [Adams Frans Van der Meulen.]]
'''Charles de Batz-Castelmore, conde d'Artagnan''', nado en Gascuña cara a 1611 e finado en Maastricht o 25 de xuño de 1673, foi un militar francés.

## Traxectoria
Serviu baixo Lois XIV como capitán de mosqueteiros e morreu no sitio de Maastricht na Guerra Franco-Holandesa. A biografía fantástica da súa vida feita por Gatien de Sandras, formou a base para as novelas de Alexandre Dumas protagonizadas por d'Artagnan

## Véxase tamén
### Ligazóns externas
* [D'Artagnan no museo Grévin(https://gl.wikipedia.org/wiki/museo_Gr%C3%A9vin) en París].
Saud bin Abdul Al-Aziz

**Saud bin Abdul Al-Aziz** (en árabe سعود بن عبد العزيز, tamén chamado *Saud bin Abdul Aziz*), nado o 12 de xaneiro de 1902 e finado en Atenas o 23 de febreiro de 1969, foi o segundo rei de Arabia Saudita.

## Traxectoria 
Primoxénito de Ibn Saud, converteuse en príncipe herdeiro o 11 de maio de 1933 e subiu ó trono trala morte do seu pai en 1953. Durante o seu reinado estableceu numerosos ministerios gobernamentais e tamén foi o responsábel da fundación da Universidade Rei Saud en Riyadh.

O seu reinado estivo marcado polo descontento da súa propia familia. Coma o seu pai, tivo máis de 30 fillos e quixo conceder poder ós seus fillos, colocándoos en altos cargos gobernamentais. Isto molestou ós seus irmáns, que pensaban que os fillos de Saud tiñan moi pouca experiencia, e comezaron a temer que Saud seleccionase ó seu primoxénito coma o seu sucesor. Tamén foi coñecido pola súa tendencia ó despilfarro e polos seus erros diplomáticos, coma un suposto complot para asasinar a Gamal Abdel Nasser, presidente de Exipto. Todo isto, unido á súa afección pola bebida (algo prohíbido polo islam) contribuíu á súa caída.

Foi deposto en 1964 por un golpe familiar, co apoio da ulema, e substituído polo seu medio irmán Faysal. Saud exiliouse en Xenebra, Suíza. En 1966 foi invitado a vivir en Exipto polo presidente Nasser.

## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Arabia Saudita
* Lista de Reis de Arabia Saudita
Chandrika Kumaratunga

**Chandrika Bandaranaike Kumaratunga** (en támil: சந்திரிகா பண்டாரநாயக குமாரணதுங்க), nada en Colombo  o 29 de xuño de 1945, é unha política de Sri Lanka. Foi presidenta do seu país dende o 12 de novembro de 1994 ata o 19 de novembro de 2005. Líder do Partido da Liberdade de Sri Lanka.
Thabo Mbeki

**Thabo Mvuyelwa Mbeki**, nado o 18 de xuño de 1942 en Idutywa, é un político surafricano, presidente de Suráfrica dende o 16 de xuño de 1999 ata 2008.

É un xhosa orixinario da rexión de Transkei, na actual provincia de Cabo Oriental, fillo de Epitanette e Govan Mbeki, ambos profesores, e activistas do Congreso Nacional Africano, e Govan dirixente do Congreso Nacional Africano e o Partido Comunista de Suráfrica.

Mbeki ten un mestrado en Economía da Universidade de Sussex. Durante a época do *apartheid* foi feito prisioneiro e tivo que pasar varios anos no exilio no Reino Unido, regresando ao seu país logo da liberación de Nelson Mandela. 

Mbeki é membro do CNA desde os 14 anos, sendo o seu representante no estranxeiro desde 1967. Foi designado xefe da oficina de información do CNA en 1984 e da súa oficina de asuntos internacionais en 1989. Foi elixido deputado de Suráfrica en maio de 1994 ao celebrarse as primeiras eleccións con sufraxio universal. Foi elixido sucesor de Nelson Mandela como presidente do CNA en decembro de 1997 e como Presidente da república tras as eleccións de 1999 (asumindo o cargo o 16 de xuño); foi reelecto para un segundo período en abril de 2004. 

Mbeki liderou a creación do programa económico NEPAD e da Unión Africana e tivo grande influencia nas negociacións de paz en Ruanda, Burundi e a República Democrática do Congo. Foi unha dos abandeirados na difusión do concepto do Renacemento Africano.

Durante as negociacións posteriores á liberación de Nelson Mandela, que finalmente conduciron en 1994 ás primeiras eleccións con sufraxio universal en Suráfrica, Mbeki foi a persoa encargada da parte económica destas negociacións. Mais as concesións realizadas durante estas negociacións económicas, conduciron á imposibilidade de poñer en práctica as promesas realizadas polo Congreso Nacional Africano de redistribución da riqueza, quedando a maior parte da riqueza do país en mans dos seus antigos propietarios, os brancos que durante anos amasaron estas riquezas grazas ao *apartheid*.

En setembro de 2008 coaccionou o líder da liberación da veciña Zimbabwe Morgan Tsvangirai do MDC (*Movement for Democratic Change*) para aceptar un acordo de unidade nacional co presidente Robert Mugabe, considerado polos seus opositores un ditador e responsable de incontables crimes contra a humanidade.

## Véxase tamén
Ronald Venetiaan

**Ronald Runaldo Venetiaan**, nado o 18 de xuño de 1936, foi Presidente de Suriname entre 1991 e 1996 e de novo dende 2000.
Carlos XVI Gustavo

**Carlos XVI Gustavo** (**Carl Gustaf Folke Hubertus Bernadotte**), nado o 30 de abril de 1946 é o rei de Suecia.

Foi o único fillo do príncipe Gustavo Adolfo e a princesa Sibylla, titulado duque de Jemtia ao seu nacemento, accedeu ao trono o 19 de setembro de 1973 á morte do seu avó, o rei Gustavo VI Adolfo.

O rei Carlos XVI Gustavo é o monarca que menos poder ten en Europa.

Sofre dislexia, ao igual que a súa filla maior, a princesa Vitoria e o seu fillo o príncipe Carlos Filipe.

## Referencias
Bashar al-Assad

**Bashar al-Assad** (**بشار الاسد**), nado o 11 de setembro de 1965 foi o presidente de Siria dende 2000, á morte do seu pai o presidente Hafez al-Assad, e ata o 8 de decembro de 2024, cando fuxiu do país.

Estudou oftalmoloxía en Londres. Inicialmente tiña poucas aspiracións políticas, o seu pai educara o seu irmán máis vello, Basil al-Assad para ser o futuro presidente, pero a morte deste en accidente de automóbil mudou a situación, e Bashar converteuse no herdeiro político do pai.
Mswati III de Eswatini

miniatura|dereita|Mswati III de Eswatini (á dereita)
**Mswati III**, nado o 19 de abril de 1968, é rei de Eswatini.

Sucedeu ao seu pai, Sobhuza II en 1986.

## Véxase tamén
Alpha Boötis

**Alpha Boötis** (*α Boo* / * α Boötis*), máis coñecida coma **Arcturus** é a estrela máis luminosa da constelación de Boötes , é a terceira máis luminosa do ceo, cunha magnitude visual de −0,05.

É unha K1.5 III xigante vermella, 116 veces máis luminosa có Sol. O seu brillo aparente débese á súa proximidade á Terra (36,7 anos luz).

O seu nome provén do grego **Αρκτoυoρoς** (o coidador de osos).
Arusha

**Arusha** é unha cidade de 155.000 habitantes (2002), situada no nordeste de Tanzania, capital da rexión homónima.

Arusha é o centro administrativo e industrial dunha rexión produtora de café e algodón, un camiño de ferro únea aos portos do océano Índico (Tanga e Mombasa), da cidade parten os safaris para o Parque de Serengueti, o Parque Tarangire, o volcán Ngorongoro e ao Kilimanjaro.

Arusha é a sede do Tribunal Penal Internacional para Ruanda, creado en 1994 pola ONU para xulgar os crimes de xenocidio cometidos en Ruanda.
Jacob van Artevelde

**Jacob van Artevelde** , nado contra 1290 e finado en 1345, foi un líder político flamengo.

## Traxectoria 
Naceu en Gante no seo dunha familia burguesa. Temeroso de que as hostilidades entre Francia e Inglaterra puideran prexudicar a properidade da súa cidade, entrou en política en 1337, propoñendo unha alianza con Bruxas, Ypres e outras cidades flamengas que se mantiveran neutrais no conflito. En 1340 as cidades flamengas, ao non poder manter a súa neutralidade, apoiaron a Inglaterra, e Artevelde convenceu á federación para recoñecer ao rei Eduardo III de Inglaterra como soberano de Francia.

O comercio e a industria floreceu durante o goberno de Artevelde. En 1345, os rumores que el planeaba recoñecer ao fillo de Eduardo III como conde de Flandres causaron unha revolta popular en Gante que acabou coa morte de Artevelde.
Omar Hasan Ahmad al-Bashir

**Omar Hasan Ahmad al-Bashir** (en árabe: عمر حسن أحمد البشير), nado o 1 de xaneiro de 1944, é o Presidente do Sudán.

## Traxectoria
Nado na pequena vila de Hosh Bonnaga, al-Bashir entrou no exército sudanés moi novo e estudou nunha academia militar do Cairo. Serviu no exército exipcio durante a guerra con Israel de 1973. Á súa volta ao Sudán, al-Bashir estivo ao mando das operacións militares contra do Exército Popular de Liberación do Sudán na metade sur do país. Acadou o xeneralato nos anos oitenta, e estivo á fronte do golpe militar de 1989 contra o presidente Sadeq al-Mahdi. Al-Bashir suprimiu todos os partidos políticos, censurou a prensa e disolveu o Parlamento, converténdose en Director do Consello Revolucionario para a Salvación Nacional, asumindo o posto de xefe de estado, primeiro ministro, xefe das forzas armadas e ministro de defensa.
Concello de Arvika

**Arvika** é un municipio sueco (*kommun*) do condado de Värmland. Cobre 1 956,11 km² e en decembro de 2024 tiña 25 547 habitantes, dos que uns 14 000 viven na cidade de Arvika, a súa capital. Está situada entre o lago Vänern e Noruega.

A cidade Arvika atópase na beira norte do lago Glafsfjorden, que se conecta co Vänern. A estrada nacional 61 pasa pola cidade, ao igual que a liña de ferrocarril entre Laxå e Charlottenberg-Oslo, coñecida como Värmlandsbanan.

O 85% da superficie do concello está cuberta de bosque. A zona tamén é rica en lagos. A actividade económica do antigo municipio siderúrxico sofreu grandes cambios e a principios da década de 2020 as industrias manufactureras son as maiores empregadoras. 

## Xeografía 
O concello de Arvika limita cos municipios de Torsby, Sunne, Kil, Grums, Säffle, Årjäng e Eda en Suecia, e co de Kongsvinger en Noruega.

## Historia
A dez quilómetros ao oeste da cidade en Bergs Klätt, hai restos de asentamentos da Idade de Pedra e da Idade de Bronce.
Arvika mantívose como unha pequena vila, en 1811 deuselle estatuto de cidade co nome de **Oscarsstad** para dinamizar economicamente a rexión, pero non tivo éxito e os privilexios de cidade foron revogados en 1821, permanecendo como köping (vila) co nome de Arvika, en 1911 outorgóuselle de novo o título de cidade.

## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
*Web oficial de Arvika (en sueco, inglés e alemán)
Arwad

miniatura|dereita|Arwad

**Arwad** (en árabe: أرواد) é a única illa de Siria. A localidade de Arwad cobre toda a illa. Localizada a 3&nbsp;km de Tartus, o segundo porto de Siria. A economía da illa depende da pesca.

## Historia
Os primeiros asentamentos, fenicios, na illa datan do segundo milenio antes de Cristo. Baixo o control fenicio converteuse nun reino independente chamado **Arvad**, (coñecido en grego como **Aradus**) e nunha importante base para as viaxes comercias cara ao val de Orontes. Durante a colonización francesa a cidadela utilizouse como prisión contra os que se opuñan aos franceses.
Aš

**Aš** (**Asch** en alemán) é unha cidade de 12.866 habitantes da provincia de Karlovy Vary en Chequia, xunto á fronteira alemá.

A orixe da cidade remóntase ao século XI como asentamento alemán, e alemáns foron os habitantes da cidade ata 1946 en que foron expulsados.

## Véxase tamén 
### Ligazóns externas
* Web oficial da cidade (en checo, alemán e inglés)
Asahikawa

**Asahikawa** (旭川市, あさひかわし, Asahikawa-shi) é unha cidade xaponesa, capital da subprefectura de Kamikawa, en Hokkaido, no Xapón. En 2008 tiña 356.203 habitantes.

## Historia 
Os primeiros poboadores da actual Asahikawa foron os ainus, ata o século XIX non aparecen os xaponeses pola rexión. Outorgóuselle o título de cidade en 1922.

## Ainus 
En 1987 estableceuse na cidade a Escola da lingua ainu para a recuperación da lingua e cultura ainu entre as novas xeracións ainus.

## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Lista de concellos do Xapón

### Ligazóns externas 
* Web oficial (en inglés)
* Web oficial da cidade (en xaponés)
Kanichi Asakawa

**Kanichi Asakawa** (**朝河貫一**), nado en Nihonmatsu o 20 de decembro de 1873 e finado o 10 de agosto de  1948, foi un historiador xaponés.

Graduouse polo Dartmouth College e doutorouse pola Universidade Yale. Ao se converter en profesor de Yale (1907), pasou a ser o primeiro profesor xaponés nunha das grandes universidades norteamericanas.

## Obras 
* *The Early Institutional Life of Japan. A Study in the Reform of 645 A.D.*, 1903
* *The Documents of Iriki*, 1929
## Notas
Gheorghe Asachi

miniatura|dereita|Gheorghe Asachi.

**Gheorghe Asachi**, nado en 1788 e finado en 1869, foi un escritor e político romanés.

## Traxectoria 
Naceu nunha vila da Moldova histórica, hoxe en Ucraína. Considerado o autor máis influente no renacemento da literatura romanesa, organizou a primeira representación teatral en romanés (1816), fundou o primeiro diario romanés de Moldova, * Albina românească* (1829).

## Obra 
* *Culegere de poezii*, 1836 (poesía)
* *Petru Rareş*, 1853 (novela histórica)
* *Elena Dragoş*, 1863 (novela histórica)
* *Turnul Butului*, 1863 (novela histórica)
Peter Christen Asbjørnsen

**Peter Christen Asbjørnsen**, nado en Oslo (daquela chamado Christiania) o 15 de xaneiro de 1812 e finado na mesma cidade o 6 de xaneiro de 1885, foi un poeta e naturalista noruegués. A súa obra contribuíu á rexeneración da lingua norueguesa e fixo importantes investigacións sobre ciencias naturais.

## Traxectoria
Naceu en Oslo pero estivo en contacto coa cultura rural e a tradición oral do seu país. Coñeceu a Jørgen Moe sendo un estudante e os dous viaxaron por toda Noruega para recoller e recompilar contos tradicionais, en 1841 comezaron a editalos nunha serie de folletos, nunha lingua escrita moi próxima á falada. A partir de 1850 dedicouse sobre todo ao estudo das ciencias naturais.
Ácido sulfúrico

O **ácido sulfúrico** é un composto químico moi corrosivo. A súa fórmula é H2SO4. É o composto químico máis producido no mundo. Unha gran parte emprégase na obtención de fertilizantes. Tamén se usa para a síntese doutros ácidos e sulfatos, e na industria petroquímica.

## Características
Xeralmente obtense a partir de dióxido de xofre, por oxidación con óxidos de nitróxeno en disolución acuosa. Normalmente despois lévanse a cabo procesos para conseguir unha maior concentración do ácido.

A molécula presenta unha estrutura piramidal, co átomo de xofre no centro e os catro átomos de osíxeno nos vértices. Os dous átomos de hidróxeno están unidos a cadanseu átomo de osíxeno. Dependendo da disolución, estes hidróxenos pódense disociar. Na auga compórtase como un ácido forte na súa primeira disociación, dando o anión monohidroxenosulfato, e como un ácido débil na segunda, dando o anión sulfato.

## Notas
Media aritmética

[250px|miniatura|Construción xeométrica para atopar as medias aritmética (A), [media cadrática|cadrática (Q), xeométrica (G) e harmónica (H) de dous números *a* e *b*.]]
A **media aritmética** ou **termo medio** dunha cantidade finita de números é igual á suma de todos eles dividida entre o número de sumandos. O termo de "media aritmética" é preferíbel en certos contextos, para podela distinguir doutros tipos de medias, como a media xeométrica ou a media harmónica.

Outras medias estatísticas son: a media xeométrica, a media harmónica, a media cadrática, a media ponderada, a media aritmética, a media aritmética xeométrica e a media xeneralizada.

## Definición 
Dados os números *a1, a2, ... , an*, a media aritmética será igual a:

:\bar{x} = {1 \over n} \sum_{i=1}^n{a_i} = \frac{a_1+\ldots+a_n}{n}

Por exemplo, a media aritmética de *8*, *5* e *-1* é igual a *(8 + 5 + (-1)) / 3 = **4***.

## Notación 
O símbolo µ (letra mi (aínda que se adoita pronunciar coma *mu*) é usado para a media aritmética dunha poboación. Usamos X cunha barra horizontal sobre o símbolo para medias dunha mostra: \overline{X}.

## Propiedades 
A media aritmética posúe varias propiedades, entre as que achamos as seguintes:

* Se temos un conxunto de números x_1, x_2, \ldots, x_n , entón a media aritmética é o valor y que minimiza a suma dos (x_i-y)^2. Isto é, a media aritmética minimiza o erro cadrático.
* Se sumamos unha constante a todos os números, a media aumenta coa mesma constante.
* Se multiplicamos por unha cantidade todos os números, a media fica multiplicada pola mesma cantidade.
* A media aritmética é un valor comprendido entre o máximo e o mínimo do conxunto, cumprindo a igualdade cando todos os valores son iguais.

:\min \{x_1, x_2, \dots x_n\} \le \frac{x_1+ \dots + x_n}{n}
\le \max \{x_1, x_2, \dots x_n\}

* O valor da media aritmética é maior ou igual ao da media xeométrica, e son iguais só se todos os valores son iguais. 

:\sqrt[n]{x_1, x_2, \dots x_n} \le \frac{x_1+ \dots + x_n}{n}

## Notas 
## Véxase tamén
### Bibliografía 
* 
* 

### Outros artigos 
*Mediana
*Desviación estándar
*Valor esperado
Media xeométrica

[250px|miniatura|Construción xeométrica para atopar as medias aritmética (A), [media cadrática|cadrática (Q), xeométrica (G) e harmónica (H) de dous números *a* e *b*.]]
A **media xeométrica** dunha cantidade finita de números (digamos *n* números) é a raíz *n*-ésima do produto de tódolos números.

\bar{x} = 
\sqrt[n]{\prod_{i=1}^n{x_i}} =
\sqrt[n]{x_1 \cdot x_2 \cdots x_n} 

Por exemplo, a media xeométrica de 2 e 18 é

\sqrt[2]{2 \cdot 18} = \sqrt[2]{36} = 6

Outro exemplo, a media de 1, 3 e 9 sería

\sqrt[3]{1 \cdot 3 \cdot 9} = \sqrt[3]{27} = 3

Só é relevante a media xeométrica se tódolos números son positivos. Se un deles é 0, entón o resultado é 0. Se temos un número negativo (ou unha cantidade impar deles) entón a media xeométrica é, ou ben negativa ou ben inexistente nos números reales.

En moitas ocasións utilízase a súa trasformación no manexo estatístico de variables con distribución non normal.

Outras medias estatísticas son a media aritmética, a media ponderada, media cadrática, media xeneralizada, media harmónica e a media aritmética xeométrica.