open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Conxugación

miniatura|Paradigma regular en galego.
A **conxugación** dun verbo son as variacións que sofre segundo as circunstancias nas que se use. Hai conxugacións regulares (que seguen unhas regras comúns a moitos verbos) e irregulares (que se poden considerar como excepcións das primeiras)

As irregularidades principais poden ser de tres tipos: ortográficas, fonolóxicas e temáticas. As ortográficas prodúcense pola non correspondencia exacta entre o que se pronuncia e o que se escribe. As fonolóxicas débense ás alternancias dos graos de abertura nas raíces dos verbos ó longo da súa conxugación. As temáticas xorden cando os verbos presentan variacións formais nos temas na conxugación. Os principais verbos irregulares en galego son:
* Caber
* Dar
* Dicir
* Estar
* Haber
* Ir
* Poder
* Poñer
* Pór
* Pracer
* Querer
* Saber
* Ser
* Ter v. irreg. Conxugación: Indic.: pres. teño, tes, ten, temos, tendes ou tedes, teñen; imperf. tiña, tiñas, tiña...; perf. tiven, tiveches, tivo, tivemos, tivestes, tiveron; plusc. tivera, tiveras, tivera...; fut. terei, terás, terá...; fut. pret. tería, terías...; Subx.: pres. teña, teñas, teña...; imperf. tivese, tiveses, tivese...; fut. tiver, tiveres, tiver, tivermos, tiverdes, tiveren; Imperat. ten, tende ou tede; Inf. conx. ter, teres, ter, termos, terdes, teren. Xer. tendo. Part. tido.
* Traer
* Ver
* Vir

No entanto, hai certos verbos que en galego son regulares pero nos que hai confusión debido á influencia do castelán (v. Castelanismo)
* andar;
* os verbos rematados en "-ucir": conducir, traducir, reducir,... ;
* os verbos rematados en "-uír";

## Véxase tamén
*Vogal temática
*Constituíntes verbais
*Verbo regular e verbo irregular
Adverbio

O **adverbio** é a clase de palabra que actúa como núcleo do sintagma adverbial. Adoita engadir información circunstancial ao verbo, e algúns ata a toda a oración, xa sexa de tempo, de modo, de lugar, de afirmación, negación ou dúbida. Neses casos considérase que funciona como modificador a nivel de sintagma verbal (fíxeno doadamente) ou nivel clausal (sinceramente,...). As funcións sintácticas do adverbio son, á parte da de núcleo de sintagma adverbial, as de complemento circunstancial do verbo, as de cuantificador, grao ou modificador do adxectivo ("*moi* bo") e as de cuantificador doutro adverbio ("*bastante* preto"). Algúns adverbios poden funcionar como predicados dirixidos cara a un suxeito e xunto a unha cópula verbal ("está *divinamente*")

O adverbio de modo pode formarse mediante a colocación do sufixo "-mente" ao final dalgúns adxectivos femininos. Por exemplo: *soa* (adxectivo) > *soamente* (adverbio). Tamén poden formarse compostos parasintéticos adverbiais agregando o prefixo *a-* e o sufixo *-as*: *Ás agachadas*, *ás cegas*... Algúns sintagmas preposicionais así mesmo foron lexicalizados como adverbios: *a posta* > *aposta*.

Ambos, tanto o adverbio como o adxectivo poden ser precedidos por cuantificadores como:
"moi" adv //adx = "moi rápido" // "moi rapidamente"

## Tipos 
Hai adverbios de:
;tempo:*despois, agora, logo* etc.
;lugar: *aquí, alén, algures, acolá* etc.
;modo: *mal, gratis* etc.
;cantidade e intensidade: *bastante, máis, moito, menos* etc.
;afirmación: *si, certamente, de certo* etc
;negación: *non, nin* etc e outros que teñen implícita a negación, como *nunca, xamais, ninguén* etc.
;dúbida ou atenuación: *talvez, seica, se cadra* etc.

Tamén hai locucións adverbiais, isto é, sintagmas constituídos por palabras que non teñen por que ser adverbios pero que forman un todo que funciona como adverbio, como por exemplo *de boas a primeiras*, *en principio* etc.

## Comparación 
Algúns adverbios teñen, como os adxectivos, graos de comparación, como por exemplo *lonxe, sempre, preto, cedo, tarde*, os adxectivos neutros empregados adverbialmente e modificando un verbo (*alto, baixo, caro* etc.), algunhas locucións adverbiais, a maioría dos adverbios de modo en *-mente* e *ben, mal* e *pouco*.

## Colocación 
A posición dos adverbios é bastante libre e poden ser deslocados facilmente por motivos estilísticos. Porén, de modo xeral, os adverbios colócanse antes do adxectivo ou do adverbio que modifican.

## Notas 
## Véxase tamén 
* O adverbio no Curso de lingua galega (Wikibooks)
Ampere

miniatura|200px|thumb|Amperímetro antigo O **ampere** ou **amperio**, é a unidade de intensidade de corrente eléctrica, símbolo A, equivalente ó paso de 1 culombio cada segundo:

\mathrm{1 \,A= 1 \frac{\,C}{s}} \,

Defínese como a corrente constante que, mantida entre dous fíos condutores rectos, paralelos, de lonxitude infinita, de sección circular desprezable, afastados entre si, no baleiro, unha distancia dun metro, produce unha forza entre os condutores de 2 x 10-7 N por cada metro de condutor.

Forma parte das unidades básicas no Sistema Internacional de Unidades, e debe o seu nome a André Marie Ampère

## Múltiplos e submúltiplos 

## Notas 
## Véxase tamén
Diminutivo

[miniatura|Tapa do **libriño** *Historias de Goethe*, de [Johann Wolfgang von Goethe.]]
Un **diminutivo** é unha variación dunha palabra mediante mecanismos morfolóxicos para atribuirlle semanticamente menores proporcións ("libriño") ou certo valor afectivo (Miña "casiña", meu lar).

No galego, os diminutivos adóitanse formar engadindo ao final da palabra o sufixo *-iño* (para o masculino) ou *-iña* (para o feminino), en concreto tras vogal. Existe un alomorfo *-ciño, - ciña* que se usa en verbas rematadas en ditongo ("paiciño") e consoante ("canciño"). Está por demostrar que exista unha certa distribución xeográfica no uso de *-ciño* tras vogal.

Outro morfema con certo rendemento histórico é *-elo*, presente tanto en antropónimos (apelidos) coma en topónimos (Covelo)

Hai veces en que a forma aparenta un diminutivo doutras linguas pero a palabra ten esa forma en galego: son os casos de *sarillo* ou do cultismo *fibrilla/fibrila*.

O seu morfema oposto correspondería ó aumentativo.

## Véxase tamén
### Bibliografía
* 
* Artigo de Aquilino Alonso sobre os diminutivos  en Castrelo do Val

### Outros artigos
* Aumentativo
* Sufixo
Hans Christian Ørsted

**Hans Christina Ørsted**, nado en Rudkøbing o 14 de agosto de 1777 e finado en Copenhague o 9 de marzo de 1851, foi un físico e químico dinamarqués. O seu descubrimento do campo magnético nas proximidades dunha corrente eléctrica en 1820 é a orixe do electromagnetismo. Construíu un pezómetro para estudar a compresibilidade dos líquidos e dos sólidos en 1822.
## Traxectoria
Foi un grande estudoso do electromagnetismo. En 1813 agoirou a existencia dos fenómenos electromagnéticos, o cal non ficou demostrado até 1819, xunto con Ampere, cando descubriu a desviación dunha agulla imantada ao ser colocada en dirección perpendicular a un condutor, polo que circula unha corrente eléctrica, demostrando así a existencia dun campo magnético arredor de todo condutor atravesado por unha corrente eléctrica, e iniciándose dese modo o estudo do electromagnetismo. Este achado foi crucial no desenvolvemento da electricidade, xa que puxo en evidencia a relación existente entre a electricidade e o magnetismo. Ørsted é a unidade de medida da relutancia magnética. Crese que tamén foi o primeiro en illar o aluminio, por electrólise, en 1825, e en 1844 publicou o seu *Manual de Física Mecánica*.
miniatura|**Hans Christian Ørsted**, *Der Geist in der Natur*, 1854|center
## Notas
1777

**1777** (**MDCCLXXVII**) foi un ano común comezado en mércores segundo o calendario gregoriano.

## Acontecementos 
* 1 de xaneiro, Francia: Aparición do primeiro xornal parisiense o "Journal de Paris"
* 3 de xaneiro, Batalla de Princeton. O xeneral estadounidense George Washington derrota ó británico Charles Cornwallis.
* 20 de febreiro - Carlos III prohibe o baile no interior das igrexas.
* 4 de marzo - Caída en desgraza do Marqués de Pombal en Portugal: anúlanse os procesos de 1758 de 1759 e libéranse aos relixiosos das prisións.
* Marzo - Alianza entre o Imperio Ruso e a Prusia
* 14 de xuño - Os Estados Unidos adoptan bandeira co 13 estrelas e 13 listras.
* 16 de agosto - Batalla de Bennington na Revolución Americana: tropas estadounidenses derrotan os británicos.
* 19 de setembro - Batalla de Saratoga na Revolución Americana: os estadounidenses derrotan británicos.
* 1 de outubro - Asinouse o Primeiro tratado de San Ildefonso entre España e Portugal sobre límites na América meridional e cesión a España das illas de Fernando Poo e Annobón. 
* 29 de novembro - Fundación de San Xosé, na California
* Última execución dunha acusada de bruxaría en Hungría.

### Arte e cultura 
* O ilustrado galego Pedro González de Ulloa escribe a "*Relación de los estados de la Casa de Monterrey*", por encargo do décimo Conde de Monterrey, e que non sería publicada até 1950.
* A *Encyclopædia Britannica* ten a súa segunda edición.
* A lingua córnica desaparece.

## Nacementos 
* 2 de xaneiro - Christian Daniel Rauch, escultor alemán.
* 13 de xaneiro - Elisa Bonaparte, duquesa de Toscana, filla de Napoleón Bonaparte. 
* 30 de abril - Carl Friedrich Gauss, astrónomo, matemático e físico suízo (m. 1855)
* 27 de xullo - Nazario Eguía, militar español. 
* 14 de agosto - Hans Christian Ørsted, físico e químico danés (m. 1851).
* 27 de setembro - Simón de Rojas Clemente y Rubio, botánico español.
* 9 de outubro - San Gaspar Bertoni, Santo Italiano, fundador. 
* 15 de outubro - Manuel José Anguita Téllez coñecido tamén como *Rafael de Vélez* Prelado e apoloxista español. 
* 23 de decembro - Alexandre I, tsar de Rusia (1801-1825) 
* 26 de decembro - Lois II de Hesse, Gran Duque de Hesse e do Rin (m. 1848).
* Vicente Benavides Llanos, militar chileno.

## Mortes 
* 24 de febreiro - Xosé I de Portugal (n. 1714).
* 1 de xullo - Dai Zhen (Tai Chen), filósofo chinés (n. 1724).
* 22 de setembro - John Bartram, botánico estadounidense. 
* 25 de setembro - Johann Heinrich Lambert, matemático, físico e astrónomo alemán de orixe francesa. 
* 6 de novembro - Bernard de Jussieu, médico e botánico francés. 
* 7 de decembro - Albrecht von Haller médico, anatomista, poeta e naturista suízo. 
* Decembro - Dolly Pentreath, última falante da lingua córnica
* Raphael Chayyim Isaac Carregal, rabino xudeu (n. 1733)
* Diego Antonio Cernadas de Castro, o *Cura de Fruíme*, poeta, ilustrado galego (n. 1698).

## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Historia ano a ano
Xiroscopio

miniatura|dereita|Aínda que se mova o corpo ao que está unido, o xiroscopio mantén invariábel a súa dirección de xiro.
Un **xiroscopio** é un aparello que ten un disco xiratorio cunha gran resistencia á variación do seu eixo de xiro, o que o fai moi útil para medir e manter a orientación baseado no principio da conservación do momento angular:

:\vec \boldsymbol\tau={{d {\vec L}}\over {dt}}={{d(I\vec \boldsymbol\omega)} \over {dt}}=I\vec \boldsymbol\alpha

Onde \vec \boldsymbol\tau é o torque e \vec {L} o momento angular, I\, é o momento de inercia, e \vec \omega a velocidade angular, e \vec \boldsymbol\alpha a aceleración angular.

O xiroscopio foi inventado no 1852 polo físico Jean Bernard Léon Foucault. En esencia, consiste nun rotor co eixe pendente dun soporte formado por dous círculos articulados entre si e o rotor por suspensións de Cardán. O principio do xiroscopio deriva do feito de que un sistema en rotación e mecanicamente illado conserva o mesmo momento cinético, de xeito que o seu eixo de rotación mantén unha dirección fixa con respecto a unha referencia galileana. Unha vez se ten posto en funcionamento o eixe queda fixo respecto ó da terra describindo un cono de revolución. Tamén pode servir como referencia angular e como estabilizador.

## Notas
1851

## Acontecementos 
* Concordato do Estado español coa Santa Sé. Entre outras cousas o Concordato suprime o carácter da colexiata da igrexa Iria Flavia, que fica transformada nunha simple igrexa parroquial.
* 2 de abril - Primeira exhibición da luz eléctrica en Galicia: iluminación experimental (só durante dúas horas) do claustro da actual Facultade de Xeografía e Historia de Santiago de Compostela 

### Arte e cultura 
* A expresión *science fiction* (ficción científica) é utilizada por primeira vez, sen o seu significado actual, no libro *A Little Earnest Book upon a Great Old Subject* do escritor inglés William Wilson.
* Publicación de *Moby Dick*, novela de Herman Melville.

## Nacementos 
* 15 de febreiro - Antero Rubín, militar e político galego.
* 15 de marzo - Carolina Michaëlis de Vasconcelos, lingüista alemá, especializada en filoloxía galaico - portuguesa (m. 1925).
* 28 de marzo - Bernardino Machado, dúas veces presidente da República Portuguesa (m. 1944).
* 3 de maio - Cayetano Aldrey Salvado, mestre e filólogo galego (m. 1922).
* 1 de xuño - Isaac Peral, enxeñeiro español, inventor do submarino.
* 15 de setembro - Manuel Curros Enríquez, poeta galeguista (m. 1908).
* 16 de setembro - Emilia Pardo Bazán, escritora galega en lingua castelá (m. 1921).
* 12 de outubro - Santiago de la Iglesia Santos, médico e naturalista galego (m. 1931).
* 30 de novembro - Andrés Muruais, escritor e xornalista galego (m. 1882).

## Mortes 
* 1 de febreiro - Mary Shelley, escritora inglesa (n. 1797).
* 18 de febreiro - Carl Gustav Jacob Jacobi, matemático alemán (n. 1804).
* 4 de marzo - Karl Lachmann, filólogo alemán (n. 1793).
* 9 de marzo - Hans Christian Ørsted, físico e químico danés (n. 1777).
* 10 de xullo - Louis Daguerre, francés, inventor do daguerrotipo (precursor da fotografía). (n. 1787).
* 14 de setembro - James Fenimore Cooper, escritor norteamericano.
* 19 de decembro - William Turner, pintor inglés (n. 1775).
* Sebituané, xefe Kololo, do grupo tribal sotho.

## Outros 
*

Historia ano a ano
Copenhague

**Copenhague**, e consonte algunhas fontes tamén **Copenhaguen** (), é a capital de Dinamarca. O seu nome danés, *København*, que orixinariamente viña sendo *o porto dos comerciantes*, lembra a súa posición estratéxica á entrada do mar Báltico. Está situada na costa oriental da illa de Selandia e sobre a máis pequena illa de Amager, fronte ó estreito de Øresund. As cidades suecas de Malmö e Landskrona están da outra beira do estreito.

## Poboación 
A poboación dinamarquesa da rexión metropolitana de Copenhague é de 1&nbsp;800&nbsp;000 habitantes, dos que un terzo habita no concello de Frederiksberg e outro tanto no Condado de Copenhague, repartíndose o resto nos outros concellos da rexión. A rexión de Øresund, que comprende a parte oriental de Sjælland e a occidental de Escania (en Suecia), ten unha poboación de 2&nbsp;800&nbsp;000 persoas.

## Ciencias 
A escola de Copenhague designa unha das correntes filosóficas sobre a interpretación da mecánica cuántica.

## Atractivos da cidade 
* Palacio de Amalienborg
* Bakken
* Christiania
* Christiansborg
* Copenhague Zoo
* Museo de Belas Artes dinamarqués
* Dyrehaven
* Palacio de Frederiksberg en Hillerød
* Fonte Gefion
* Kongens Have
* Kronborg
* A sereíña
* Museo de arte moderna Luisiana
* Museo Nacional Danés
* Ny Carlsberg Glyptotek
* Nyhavn
* Palacio Rosenborg
* Strøget
* Xardíns Tívoli

### Galería de imaxes 

Ficheiro:Kopenhagen stadhuis.jpg|Concello
Ficheiro:Copenhagen 0932.JPG|Edificio da Ópera
Ficheiro:Lagos en Copenhague.jpg|Lagos na cidade
Ficheiro:Danasvej, Copenhague.jpg|Edificio na rúa Danasvej
Ficheiro:Rúas de Nørrebro - Copenhague.JPG|Vista do barrio de Nørrebro
Ficheiro:Copenhagen nyhavn.jpg

## Cidades irmandadas 
*  París (pacto de amizade)
*  Reiquiavik
*  Praga (cidade irmá de forma non oficial) 
*  San Francisco de Campeche

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Incendio de Copenhaguen de 1728.

### Ligazóns externas 
* Oficina de turismo 
* Fotos de Copenhaguen
* Galegos no Mundo, Copenhaguen, programa da TVG.
1820

**1820** (**MDCCCXX**) foi un ano bisesto comezado en sábado segundo o calendario gregoriano.

## Acontecementos 
* 1 de xaneiro: O tenente coronel Rafael del Riego reponse contra o absolutismo nas Cabezas de San Juan (Sevilla), e proclama a Constitución de 1812. 
* África: O xefe zulú Chaka conquista o territorio que se coñece como Natal.
* Descubrimento do campo magnético nas proximidades dunha corrente eléctrica por Oersted.

## Nacementos 
* 17 de xaneiro - Anne Brontë, escritora inglesa.
* 31 de xaneiro - Concepción Arenal, escritora galega.
* 8 de febreiro - William Tecumseh Sherman, militar estadounidense.
* 14 de marzo - Vítor Emanuel II, primeiro rei de Italia (1861–1878).
* 27 de abril - Herbert Spencer, filósofo, psicólogo e sociólogo inglés.
* 20 de maio - José Rúa Figueroa, revolucionario e escritor galego.
* 24 de maio - Xoán Manuel Pereira de Castro, político e diplomático galego (m. 1896).

* 24 de xuño - Joaquim Manuel de Macedo, escritor brasileiro (m. 1882).
* 14 de xullo - José Ferrer de Couto, militar, historiador e xornalista galego (m. 1877).

* 20 de outubro - Manuel Becerra Bermúdez, matemático e político galego.
* 28 de novembro - Friedrich Engels, filósofo e revolucionario alemán (m. 1895)

## Mortes 
* 29 de xaneiro - Xurxo III do Reino Unido, rei de Gran Bretaña e Irlanda.
* 24 de maio - Francisco Mourelle de la Rúa, navegante galego nado en Ponteceso.(m.1750)
* Antonio Valladares de Sotomayor, poeta, periodista e autor dramático galego.

## Outros 
Historia ano a ano
1822

**1822** (**MDCCCXXII**) foi un ano común comezado en martes segundo o calendario gregoriano.

## Acontecementos 
### América 
* 24 de maio - Ecuador consegue a independencia de España despois da batalla de Pichincha.
* 26 de xullo - Encontro de Simón Bolívar e José de San Martín en Guayaquil.
* 7 de setembro - Brasil declara a súa independencia de Portugal.
miniatura|esquerda|200px|Sucre, vencedor en Pichincha.

### Europa 
* 13 de xaneiro - A Asemblea Nacional de Epidauro proclama a independencia de Grecia a respecto do Imperio Otomán.
* Abril - maio - Os turcos efectúan o masacre ou matanza de gregos na illa da Quíos.
* 24 de outubro - Apertura do Congreso de Verona (até o 14 de decembro). A Santa Alianza decide intervir en España para restablecer o absolutismo monárquico.

### Ciencia e tecnoloxía 
* 7 de abril - Fúndase en Buenos Aires a Sociedade de Ciencias Físicas e Matemáticas.
* 6 de xuño - Charles Graham patenta por primeira vez unha dentadura postiza.

## Nacementos 
* 2 de xaneiro - Rudolf Clausius, físico alemán.
* 4 de xaneiro - Georg Büchmann, filólogo alemán.
* 6 de xaneiro - Heinrich Schliemann, arqueólogo alemán, descubridor de Troia.
* 7 de febreiro - Joaquín Gaztambide, compositor español.
* 19 de marzo - José Benito Amado Boullosa, político galego (m. 1886).
* 24 de marzo - Antonio Romero Ortiz, político galego (m. 1884)
* 27 de abril - Ulysses Simpson Grant, 18º presidente dos Estados Unidos.
* 22 de xullo - Gregor Mendel, monxe e naturalista, quen enunciou as chamadas leis de Mendel, base da xenética. (m. 1884).
* 2 de setembro - Antolín Faraldo, precursor do nacionalismo galego (m. 1853).
* 4 de outubro - Rutherford Birchard Hayes, 19º presidente dos Estados Unidos.
* 6 de novembro - Eduardo Chao Fernández, naturalista, xornalista, historiador e político galego (m. 1887).
* 27 de decembro - Louis Pasteur, químico e microbiólogo francés (m. 1895).

## Mortes 
* 25 de agosto - William Herschel, astrónomo alemán (n. 1738).
* 13 de outubro - Antonio Canova, escultor italiano (n. 1757).

## Outros 
Historia ano a ano
Cavitación

miniatura|266px|dereita|Modelo de propulsor xerando a cavitación.
Cando un líquido flúe ao través dunha rexión onde a presión é menor ca súa presión de vapor, o líquido ferve e forma burbullas de vapor.

Estas burbullas transpórtaas o líquido ata chegar a unha rexión de maior presión, na que o vapor regresa ó estado líquido de súbito, implosionando ("esmagándose") bruscamente as burbullas. Este fenómeno chámase cavitación.

Se as burbullas de vapor se atopan próximas ou en contacto cunha parede sólida cando cambian de estado, as forzas exercidas polo líquido ó esmagar a cavidade deixada polo vapor dan lugar a presións localizadas moi altas, ocasionando picaduras sobre a superficie sólida.

O fenómeno xeralmente vai acompañado de ruído e vibracións, dando a impresión de que se tratara de grava que golpea nas diferentes partes da máquina.
1775

**1775** (**MDCCLXXV**) foi un ano común comezado en domingo segundo o calendario gregoriano.

## Acontecementos 
* Auxe en China da seita relixiosa secreta "Loto Branco" (*pai-lien chiao*) baixo a dirección de Liu Sung.

### Ciencia e tecnoloxía 
* O francés Duperron inventa a metralladora, mais o seu desenvolvemento práctico terá que esperar aínda.

## Nacementos 
* 20 de xaneiro - André Marie Ampère, físico francés (m. 1836).
* 27 de xaneiro - Friedrich Schelling, filósofo alemán (m. 1854).
* 9 de xuño - Georg Friedrich Grotefend, filólogo alemán (m. 1853).
* 16 de decembro - Jane Austen, escritora británica (m. 1817).

## Mortes 
* Felipe de Castro, escultor galego neoclasicista (n. 1711).
* Xosé Gambino, escultor galego (n. 1719).
* Yemelián Ivánovich Pugachev (n.1742), cosaco ruso que encabezou unha rebelión contra o goberno czarista.

## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Historia ano a ano
1676

## Acontecementos 
* O astrónomo danés Olaus Roemer mide a velocidade da luz pola posición dos satélites de Xúpiter. O seu resultado 225&nbsp;000&nbsp;km/s considérase satisfactorio para ser a primeira vez que se lograba e polo abraiante da velocidade, inimaxinábel na época, aínda que non se achegase á realidade.
* O holandés Anton van Leeuwenhoek descobre as bacterias.

## Nacementos 
* 8 de outubro - Benito Xerónimo Feijoo e Montenegro, pensador ilustrado galego (m. 1764).

## Mortes 
*

## Outros 
*

Historia ano a ano
Cronómetro

dereita|miniatura|Cronómetro  con centésimas de minuto.
Un **cronómetro** é un reloxo de alta precisión. A comezos do século XIX, o reloxeiro suízo Louis Berthoud, inventou o cronómetro e foi perfeccionado o sistema de corda.

## Usos e tipos
Son empregados polos navegantes para determinar a lonxitude xeográfica e calcular a súa posición en mar a fóra ou para medir tempos entre sucesos. Así mesmo eran usados por astrónomos e xoieiros para calibrar instrumentos de medida.

A aplicación do cronómetro é semellante á dun reloxio que mide con gran precisión un tempo determinado. Úsase tamén en competicións deportivas, e en medición de tempos en carreiras de animais (cronógrafo).

## Notas
1836

## Acontecementos 
* 16 de xaneiro-17 de xaneiro - Batalla de Arlabán - Primeira Guerra Carlista.
* 19 de febreiro - Mendizabal decreta a venda de todos os bens das extintas ordes relixiosas, dentro do proceso desamortizador.
* 23 de febreiro - Comenza a Batalla de El Álamo en San Antonio.
* 6 de marzo - Batalla de El Álamo. Texas declárase independente.
* 21 de abril - Batalla de San Jacinto. 
* Motín da Granxa de San Ildefonso.
* Primeiro ferrocarril español na liña Güines-A Habana.
* Creación do Concello de Lavadores.
* 24 de decembro - Batalla de Luchana - Primeira Guerra Carlista.

## Nacementos 
* 2 de xaneiro - Mendele Moykher Sforim, escritor belaruso.
* 14 de xaneiro - Henri Fantin-Latour, pintor francés.
* 27 de xaneiro - Leopold von Sacher-Masoch, escritor e xornalista austríaco (m. 1895).
* 17 de febreiro - Gustavo Adolfo Bécquer, escritor e poeta español (m. 1870).
* 5 de abril - Luís Rodríguez Seoane, médico e político galego (m. 1902).
* 7 de setembro - Henry Campbell-Bannerman, primeiro ministro británico (m. 1908).

## Mortes 
* 7 de abril - William Godwin, escritor político británico.
* 10 de xuño - André-Marie Ampère, matemático francés (n. 1775).
* 20 de xuño - Emmanuel Joseph Sieyès, político, revolucionario e escritor francés.
* 28 de xuño - James Madison, 4º presidente dos Estados Unidos.
* 17 de setembro - Antoine Laurent de Jussieu, médico e botánico francés.
* 23 de setembro - Andrey Razumovsky, conde e diplomático ruso.
* 6 de novembro - Carlos X, rei de Francia.
* 14 de decembro - Francisco Espoz y Mina, militar español.

## Outros 
Historia ano a ano
1642

## Acontecementos 
### África 
* Marzo - O francés Jacques Promis funda Fort-Dauphin no Sur da illa de Madagascar.
### América 
* 17 de maio - Fundación da actual cidade de Montreal, Canadá, por Paul Chomedey, Sieur de Maisonneuve, co nome de *Ville-Marie*.
### Asia 
* O tabaco é prohibido no Imperio chinés.

### Europa 
* 4 de xaneiro, Guerra Civil Inglesa: O Rei Carlos I de Inglaterra ataca o Parlamento.
* 23 de outubro, Batalla de Edgehill, primeira batalla na Guerra Civil Inglesa.
* Prohíbese o tabaco nos Estados Pontificios.

### Oceanía 
miniatura|esquerda|200px|*Abel Tasman*
* O holandés Abel Janszoon Tasman descobre Nova Zelandia e Tasmania.

### Oriente Próximo 
* 
### Arte e cultura 
* Rembrandt pinta a "Rolda nocturna".
### Ciencia e tecnoloxía 
* O francés Blaise Pascal contrúe unha máquina de calcular.

## Nacementos 
* 2 de xaneiro - Mehmed IV, sultán otomán (m. 1693).
* 15 de abril - Suleimán II, sultán otomán (m. 1691)
* 14 de agosto - Cosimo III de Medici, Grand Duque da Toscana (m. 1723)

## Mortes 
* 8 de xaneiro - Galileo Galilei, dito Galileo, astrónomo, matemático e físico italiano (n. 1564).
* 7 de febreiro - Gregorio Allegri, relixioso e compositor italiano (n. ca. 1582).
* 3 de xullo - María de Medici, raíña de Francia, en Colonia.
* 18 de agosto - Guido Reni, pintor italiano.

## Outros 
*

Historia ano a ano
1564

## Acontecementos 
* Epidemia en Zaragoza, España. Morren unhas 10&nbsp;000 persoas.

## Nacementos 
* 15 de febreiro - Galileo Galilei, físico e astrónomo italiano (m. 1642).
* Christopher Marlowe, dramaturgo inglés (m. 1593).

## Mortes 
* 18 de febreiro - Michelangelo, escultor, arquitecto, pintor e poeta italiano.
* 27 de maio - Xoán Calvino (Jean Calvin), reformador religioso francés.
* 15 de outubro - Vesalius, médico e anatomista flamengo (n. 1514).

## Outros 
*
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Historia ano a ano
Banda de Ribadeo

alt=Actuación da Banda Sinfónica Municipal de Ribadeo o 20190810, no auditorio municipal de Ribadeo, no marco do festival de bandas de Ribadeo 2019|miniatura|Actuación da Banda Sinfónica Municipal de Ribadeo o 20190810, no auditorio municipal de Ribadeo, no marco do festival de bandas de Ribadeo 2019. Director: David Ballester
A **Banda Sinfónica Municipal de Ribadeo** é unha agrupación musical de carácter academicista da vila de Ribadeo. Foi fundada co nome de **Banda de Ribadeo** (posteriormente **Banda Municipal de Ribadeo**) por Hernán Naval por encargo da Asociación Amadores da Música, sendo presentada o 25 de xaneiro de 1992.

## Historia 
Con anterioridade existira outra Banda de Música a nivel local, fundada por iniciativa da Sociedade Filantrópico-Dramática cara a 1880. Estivo temporalmente baixo a dirección de Manuel Sánchez, facéndose con posterioridade cargo da mesma Baldomero Latorre.

Tivo algún período de crise e o Concello decidiu a súa disolución, sendo de novo a Sociedade Filantrópico-Dramática a encargada de a reorganizar, pero só de cando en vez e cun reducido número de músicos. Nesta etapa deu algún concerto, dirixida por Ramón Manso. A guerra civil española acabou por espallar os poucos efectivos que ficaban.

En 1943 reorganízase a academia de música, contratándose a Jesús Pérez Rivas como director da mesma e da renacida Banda. En 1946 pasa a ser dirixida por Carlos Álvarez Fernández-Cid, que no verán de 1947 deixa o seu posto por enfermidade a Salvador Calatayud. Dous anos máis tarde a dirección pasa a Emilio Carricoba. Tras unha nova etapa de crise, a banda desaparece novamente en 1960.

En 1988 constitúese a Asociación Amadores da Música co obxectivo de recrear a Banda, o que se leva a cabo en 1992.

En maio de 2008, no soterramento de Leopoldo Calvo Sotelo (que era socio de honra da banda), interpretou o *Requiem* de Mozart.

## Directores 
* Hernán Naval Parapar
* Marcel Van Bree
* Mariano Rivas
* José Luis Álvarez
* Bernando Méndez
* Lourenço Cruz
* David Ballester Martínez

## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* páxina web da banda
Órgano

En bioloxía, principalmente na anatomía, un **órgano** é un conxunto de tecidos que evolucionaron para executar unha determinada función vital.

Algúns órganos comúns aos vertebrados son o corazón, o cerebro, o estómago etc.

Nas plantas "superiores", os órganos principais son a raíz, o caule, as follas, as flores e os froitos.

Un conxunto de órganos con funcións relacionadas chámase un sistema, conformando unha función máis complexa. Por exemplo, o sistema respiratorio dos animais ou o sistema radicular das plantas vasculares.
Flora

miniatura|dereita|Eucalipto do Paseo da Ferradura en Santiago de Compostela.
O termo **flora** designa o conxunto de especies vexetais presentes nun espazo xeográfico ou ecosistema determinado (por oposición a fauna). Por extensión, designa tamén os atlas que listan e describen as especies, identificando as plantas.

O número de especies é moi grande, pero tales repertorios a miúdo limítanse aos vexetais vasculares ou ás plantas de grans e ás súas principais especies. As coleccións de espécimes que serven para definir as diferentes especies son conservadas en herbarios. A rede de herbarios é importante a través do mundo, sendo a referencia que permite un encontro ós botánicos relacionando as denominacións e descubrimentos antigos e as identificacións actuais.

## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Botánica
* Flora bacteriana
* Flora intestinal
* Herbario

### Ligazóns externas 
* Herbario galego elaborado pola USC.
Vexetal

**Vexetais** son os organismos vivos do reino Plantae (como os animais son do reino Animalia). Os vexetais pódense definir como organismos pluricelulais, eucariotas fotoautótrofo(s), que non teñen movementos voluntarios nin órganos sensoriais. As plantas vasculares, as que atopamos en maior porcentaxe na experiencia diaria, teñen raíz, tronco e follas. As plantas ou vexetais son pois seres multicelulares que están situados na base da cadea alimenticia, formando unha das subdivisións ou reinos das eucariotas, sendo obxecto de estudo da botánica

## Tipos de vexetais
* árbores
* arbustos
* herbáceas

## Véxase tamén
### Outros artigos
*Plantae
Ser

O termo **Ser** pode referirse a:

***Ser**, entidade ou ente que posúe existencia e autonomía. Esencia, natureza das cousas:
****Ser humano**, especie *Homo sapiens*;
****Ser vivo**, calquera ser celular que desempeña as funcións básicas da vida.

Como topónimo, pode referirse a:

;En Galiza
***Ser**, parroquia do concello de Santa Comba;
****Ser**, lugar de dita parroquia.

;Fóra de Galiza

;En Cataluña
***Río Ser**, curso fluvial da provincia de Girona.

;Río de Galiza
***Río Ser**, curso fluvial da provincia de Lugo.

## Véxase tamén
### Outros artigos
***Cadena SER** (**Sociedad Española de Radiodifusión**), cadea de radio de España;
****Ser***, semanario de esquerdas aparecido durante a II República Española.
América Latina

**América Latina** ou **Latinoamérica**, entidade territorial e sociocultural diferente a Hispanoamérica e Iberoamérica, constituída polo conxunto de países de América que foron antigas colonias de países europeos onde se falan as linguas romances, é dicir derivadas do latín, correspondentes ás actuais España, Portugal e Francia. O xentilicio que normalmente se emprega é *latinoamericano*.

O termo *Latinoamérica* foi introducido por primeira vez polo Imperio Francés de Napoleón III, durante a súa invasión de México, como forma de incluír a Francia entre os países con influencia en América e case exclusivamente coa fin de excluír ós anglosaxóns.

Nestes países obsérvanse moitas similitudes debido á súa longa historia en común por ser territorios coloniais de España e Portugal e, en menor medida, de Francia. Entre eles obsérvanse tamén variacións lingüísticas, étnicas, sociais, políticas, económicas e climáticas.

## Economía 
Os países agrúpanse en diferentes bloques comerciais:

* México forma parte do Tratado de Libre Comercio de América do Norte (en inglés, NAFTA) cos Estados Unidos e o Canadá.
* A Arxentina, o Brasil, Paraguai, o Uruguai e Venezuela forman parte do Mercado Común do Sur con Chile, Bolivia, o Perú e Colombia coma membros asociados. 
* Bolivia, Colombia, Ecuador e o Perú forman parte da Comunidade Andina de Nacións. 
* Chile, o Perú e México forman parte da APEC (Cooperación Económica Asia-Pacífico).
* México, Colombia e Venezuela formaban o Grupo dos 3 (G-3), ata o retiro de Venezuela do grupo o 22 de maio de 2006.
* Guatemala, Honduras e O Salvador forman o Triángulo do Norte Centroamericano.
* Cuba, Bolivia e Venezuela forman parte da ALBA.

## Cultura 
A cultura da América Latina ten coma principal característica ser a fusión de tres culturas bastante distintas entre si:

* A cultura aborixe ou indíxena
* A cultura europea, en catro ramas principais: a española, a portuguesa, a francesa e a inglesa.
* A cultura africana.

## Idiomas 
Como o seu nome indica, os idiomas oficiais dos países da América Latina (español, francés e portugués) son todos linguas romances. Así e todo, dentro destes territorios existen unha multitude doutras linguas orixinarias dos países latinoamericanos. Algunhas destas outras linguas son:

* Quechua
* Aimará
* Mapudungun
* Náhuatl
* Maia
* Guaraní

## Notas
Película

O termo **película** pode facer referencia:
*A un **filme**, unha obra de cine, vídeo ou televisión.
*A unha **película fotográfica**, un soporte físico no que as imaxes rexistradas ou gravadas son estáticas
*A unha capa fina dun certo material. Exemplo: *Sobre a mesa hai unha película de auga*.
Historia ano a ano

## Eras xeolóxicas
Inclúense neste apartado as eras de formación do noso planeta; as datas aquí espostas son de carácter orientativo.

### Millóns de anos
4.600-M 3.800-M 2.500-M 560-M 510-M 438-M 408-M 360-M 286-M 248-M 213-M 144-M 65-M

### Miles de anos
56.500-m 35.400-m 24.000-m 5.200-m 1.600-m 10-m

V milenio a. C. IV milenio a. C.
## III milenio a. C.
### Século XXX a. C. 
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
### Século XXIX a. C. 
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
### Século XXVIII a. C. 
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
### Século XXVII a. C. 
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
### Século XXVI a. C. 
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
### Século XXV a. C. 
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
### Século XXIV a. C. 
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
### Século XXIII a. C. 
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
### Século XXII a. C. 
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
### Século XXI a. C. 
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
## II milenio a. C.
### Século XX a. C. 
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
### Século XIX a. C. 
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
### Século XVIII a. C. 
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
### Século XVII a. C. 
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
### Século XVI a. C. 
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
### Século XV a. C. 
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
### Século XIV a. C. 
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
### Século XIII a. C. 
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
### Século XII a. C. 
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
### Século XI a. C. 
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
## I milenio a. C.
### Século X a. C. 
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
### Século IX a. C. 
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
### Século VIII a. C. 
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
### Século VII a. C. 
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
### Século VI a. C. 
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
### Século V a. C. 
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
### Século IV a. C. 
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
### Século III a. C. 
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
### Século II a. C. 
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
### Século I a. C. 
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:

## I milenio
### Século I 
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
### Século II 
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
### Século III 
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
### Século IV 
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
### Século V 
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
### Século VI 
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
### Século VII 
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
### Século VIII 
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
### Século IX 
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
### Século X 
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
## II milenio 
### Século XI 
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
### Século XII 
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
### Século XIII 
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
### Século XIV 
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
### Século XV 
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
### Século XVI 
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
### Século XVII 
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
### Século XVIII 
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
### Século XIX 
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
### Século XX 
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
## III milenio 
### Século XXI 
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
### Século XXII 
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
### Século XXIII 
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:

## Outros
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
*Historia século a século
1492

**1492** (**MCDXCII**) foi un ano bisesto comezado en domingo segundo o calendario xuliano, en vigor nesa data. En 1492 tivo lugar un dos feitos máis importantes da historia da humanidade: o descubrimento de América, que determinou o desenvolvemento dos seguintes 400 anos, caracterizados pola expansión europea por todo o planeta e a formación dos primeiros imperios globais. Por mor das consecuencias a longo prazo deste acontecemento, algúns historiadores consideran que en 1492 acaba a Idade Media e comeza a Idade Moderna.

## Acontecementos 
* 2 de xaneiro, Os Reis Católicos Fernando e Isabel entran en Granada.
* 15 de xaneiro, O navegante xenovés Cristovo Colón encóntrase cos reis Fernando e Isabel no *Alcázar de los Reyes Cristianos* en Córdoba, España, e recibe soporte para a súa viaxe polo océano Atlántico, na tentativa de atopar unha nova ruta cara á India.
* 12 de outubro, Cristovo Colón chega a América.
* 31 de marzo, os reis Fernando e Isabel asinan o Decreto da Alhambra, expulsando todos os xudeus de España a menos que se convertan ó catolicismo.
* 17 de abril, As Capitulacións de Santa Fe son asinadas entre Cristovo Colón e a Castela, acordando os preparativos para a expedición.
* 31 de xullo, Os xudeus son expulsados de España.
* 3 de agosto, Cristovo Colón sae con tres barcos de Palos de la Frontera ó servizo de Castela, pretendendo chegar a Asia.
* 10 de agosto, Último prazo para o xudeus saíren de España. A data coincide con 10 de av de 5252.
* 11 de agosto, O Papa Alexandre VI sucede ó Papa Inocencio VIII como o 214º pontífice romano.
* 11 de outubro, Varios membros das tripulacións da frota de Cristovo Colón albiscan unha luz insólita.
* 12 de outubro, Cristovo Colón recala en augas americanas, no Caribe, e aterra en Guanahani.
* 28 de outubro, Cristovo Colón chega a Cuba.
* 5 de decembro, Cristovo Colón tórnase o primeiro europeo coñecido a poñer os pés na illa de Hispaniola.

## Nacementos 
* 6 de marzo - Luis Vives, humanista hispano, en Valencia (m. 1540).

## Mortes 
* 8 de abril - Lourenzo de Medici.
* 25 de xullo - papa Inocencio VIII (n. 1432).
* 12 de outubro - Piero della Francesca, pintor italiano.
* Jaume Huguet, pintor catalán (n. 1415).

## Outros 
Historia ano a ano
1610

## Acontecementos 
### América 
* O navegante inglés Henry Hudson, a servizo dos Países Baixos, descobre a Baía de Hudson, ao nordeste do actual Canadá.

### Asia 
* China: recoñécese a liberdade de culto para os católicos.

### Europa 
* 17 de abril - Filipe III de España decreta a expulsión da Península Ibérica dos mouriscos aragoneses.

### Ciencia e tecnoloxía 
* 7 de xaneiro - Galileo Galilei observa por vez primeira na historia, algún dos satélites do planeta Xúpiter.
* 11 de decembro - Galileo nota por telescopio que, ao igual que a Lúa, o planeta Venus ten fases.
* Publicación das primeiras observacións astronómicas sobre os satélites de Xúpiter por Galileo Galilei.

## Nacementos 
* 10 de decembro: Adriaen van Ostade, pintor holanés (m. 1685).
* 18 de decembro - Du Cange, historiador e lingüista francés (m. 1688).

## Defuncións 
* 11 de maio - Matteo Ricci, xesuíta, explorador e cartógrafo italiano (n. 1552)
* 18 de xullo - Caravaggio, pintor italiano (n. 1571)
* 11 de decembro - Adam Elsheimer, pintor alemán.

## Outros 
Historia ano a ano
1500

## Acontecementos 
### Asia 
* Época crítica na China debido a inundacións catastróficas, fames e epidemias.
* Xapón: os daimios convértense en nobres herdábeis, formando o estamento dos samurais.

### América 
* 22 de abril: as terras que hoxe son o Brasil son descubertas polos europeos, nunha expedición ó mando do navegador portugués Pedro Álvares Cabral.
* O plenipotenciario castelán Bobadilla chega á illa da Española, detén a Cristovo Colón e envíao para España preso.
miniatura|250px|esquerda|Nao carraca de Pedro Álvares Cabral
### Europa 
* Dieta de Augsburgo: creación dun consello de rexencia para o Imperio alemán.
* Tratado de Granada: os reinos de España e Francia repártense en Italia o reino de Nápoles.

### Ciencia e Tecnoloxía 
* O alemán Peter Henlein inventa o reloxo de bolso, denominado "ovo de Nürenberg".

### Arte e cultura 
* Fundación da Universidade de Valencia.
* Juan de la Cosa traza o primeiro mapa das terras exploradas en América.
* Lucas Cranach o Vello é nomeado pintor de cámara do Elector de Saxonia.

## Nacementos 
* 24 de febreiro - Carlos I de España e V de Alemaña, emperador do Sacro Imperio, rei das Españas (m. 1558).
* 12 de abril - Joachim Camerarius, humanista e poeta alemán (m. 1574).
* 17 de maio - Federico II Gonzaga, duque de Mantua (m. 1540).
* 3 de novembro - Benvenuto Cellini, ourive e escultor italiano (m. 1571).
* Hernando de Soto, conquistador e explorador estremeño (m. 1542).
* Atahualpa, gobernante inca (m. 1533).
* Hans Sebald Beham, pintor e gravador alemán (m. 1550).
* Jacques Arcadelt, compositor franco-flamengo (m. 1568).
* Diego de Rojas, explorador e conquistador español (m. 1544).

## Mortes 
* 29 de maio - Bartolomeu Dias, navegador e descubridor portugués (n. 1450).
* 20 de xullo - Miguel da Paz, neto dos Reis Católicos e herdeiro de Portugal, Castela e Aragón.
* 21 de outubro - Go-Tsuchimikado, 103º emperador do Xapón (n. 1442).

## Outros 
* Historia ano a ano
1611

## Acontecementos 
### Asia 
* Prohíbese o tabaco no Imperio Otomán.

### Arte e cultura 
* Rubens pinta *A Descida da Cruz* (catedral de Anveres).

### Ciencia e tecnoloxía 
* Observación de Neptuno por Galileo

## Nacementos 
* 28 de xaneiro - Johannes Hevelius, astrónomo polaco.
* 8 de setembro - Johann Friedrich Gronovius, erudito alemán.
## Mortes 
* agosto - Bartholomäus Spranger, pintor e gravador flamengo (n. 1546).

## Outros 
Historia ano a ano
Himno nacional

Un **himno nacional** (do lat. *hymnu*) é unha música ou canción patriótica recoñecida polo goberno dun país como a música ou canción oficial daquela nación. Durante os séculos XIX e XX, co crecemento dos nacionalismos, a maioría dos países independentes adoptaron un himno nacional oficial. No caso das nacións sen estado o himno adoita ser elaborado ou recollido polos movementos de reivindicación e liberación nacional, e normalmente acaban por ser total ou parcialmente recoñecidos polo estado que ostenta a soberanía, incluso sen que a separación ou independencia se produza.

Así cancións como o Himno de Galicia, o Himno de Cataluña, ou o Himno de Euskadi, representan respeitivamente as identidades do pobos galego, catalán e éuscaro, son os seus himnos nacionais, aínda cando estes só teñen recoñecida unha autonomía e non o dereito de autodeterminación.

Un exemplo moi ilustrativo de todo o dito áchase precisamente no himno galego, con letra de Eduardo Pondal e música de Pascual Veiga; foi historicamente defendido polo nacionalismo galego, e posteriormente, coa caída do franquismo adoptado (só unha parte) como himno da nacionalidade histórica como figura no estatuto de autonomía. O nacionalismo, porén, mantén viva a versión completa do mesmo e a súa reivindicación.
Himno do Brasil

O **Himno Nacional Brasileiro** é o himno do Brasil. Composto por Francisco Manuel da Silva en 1831, a letra data de 1909 sendo o seu autor Joaquim Osório Duque Estrada. Foi oficializado pola lei nº 5.700, de 1 de setembro de 1971, publicada no Diario Oficial do 2 de setembro de 1971.

## Historia e características 
É un himno executado como saúdo á Bandeira Nacional e ao presidente da República, ao Congreso Nacional brasileiro e ao Supremo Tribunal Federal brasileiro. Tamén é de uso noutros casos que stán determinados polos regulamentos de saúdo ou cortesía internacional. A súa execución está permitida mesmo na apertura de sesións cívicas, nas cerimonias relixiosas de carácter patriótico e antes de eventos deportivos internacionais. A música do himno é de Francisco Manuel da Silva e foi inicialmente composta para banda.

En 1831, tornouse popular con versos que lembraban a abdicación de Pedro I, emperador do Brasil. Posteriormente, á época da coroación de Pedro II, a súa letra foi trocada e a composición, debido a súa popularidade, pasou a ser considerada como o himno nacional brasileiro, aínda cando non fora oficializado como tal. Logo da proclamación da República brasileira os gobernantes abriran un concurso para a oficialización dun novo himno, gañado por Leopoldo Miguez. Mentres, coas manifestacións populares contrarias á adopción do novo himno, o presidente da República, Deodoro da Fonseca, oficializou como Himno Nacional Brasileiro a composición de Francisco Manuel da Silva, establecendo que a composición de Leopoldo Miguez sería o Himno da Proclamação da República.

Durante o centenario da Proclamación da Independencia, en 1922, finalmente a letra escrita polo poeta e xornalista Joaquim Osório Duque Estrada tornouse oficial. A orquestración do himno é de A. Assis Republicano e a súa instrumentación para banda é do tenente Antônio Pinto Júnior. A adaptación vocal foi feita por Alberto Nepomuceno e está prohibida a execución de calquera outros arranxos vocais ou artístico-instrumentais do himno.

## Letra 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Himno Nacional do Brasil Arquivo Mp3, com 2,43Mb (128Kbps, 44Khz, estéreo). Executado pola banda de música da Academia Militar das Agulhas Negras. 
* Lei nº 5.700, de 1º de setembro de 1971 Lei brasileira que trata dos Símbolos Nacionais, entre eles o Himno Nacional do Brasil.
Péndulo

[miniatura|dereita|200px|Unha ilustración dun reloxo de péndulo deseñado por [Galileo Galilei arredor de 1641.]]

En mecánica, un **péndulo** é un dispositivo formado por un obxecto suspendido dun punto fixo e que oscila dun lado a outro baixo a influencia da gravidade. O brazo executa movementos alternados en torno da posición central, chamada *posición de equilíbrio*. O péndulo é moi utilizado en estudos da forza peso e do movemento oscilatorio, así como mecanismos, como certos reloxos.

A descuberta da periodicidade do movemento pendular foi feita por Galileo Galilei. O movemento dun péndulo simple comprende basicamente unha magnitude chamada período (simbolizada por *T*): é o intervalo de tempo que o obxecto leva para percorrer toda a traxectoria (ou sexa, retornar a súa posición orixinal de lanzamento, unha vez que o movemento pendular é periódico). Derivada desa magnitude, existe a frecuencia (*f*), numericamente igual ao inverso do período (f = 1 / T), e que polo tanto se caracteriza polo número de veces (ciclos) que o obxecto percorre a traxectoria pendular nun intervalo de tempo específico. A unidade da frecuencia no SI é o hertz, equivalente a un ciclo por segundo (1/s).

## Ecuación do movemento
Denótase por \theta\, o ángulo formado entre a vertical e o brazo de péndulo. Fanse as seguintes hipóteses:
#O brazo está formado por un fío non flexíbel que se mantén sempre co mesmo formato e lonxitude.
#Toda a masa, m\,,  do péndulo está concentrada na punta do brazo a unha distancia constante L\, do eixo.
#Non existen outras forzas actuando no sistema senón a gravidade e a forza que mantén o eixo do péndulo fixo. (O movemento é polo tanto conservativo).
#O péndulo realiza un movemento bidimensional no plano **xy**.

É doado ver que a segunda lei de Newton fornece a seguinte ecuación diferencial ordinaria non-lineal coñecida como ecuación do péndulo:
:{d^2\theta\over dt^2}+{g\over L} \sin\theta=0. 

## Fórmula do Período para pequenas oscilacións
Para pequenas oscilacións, a aproximación \sin\theta \simeq \theta\, fornece a seguinte expresión para o período do péndulo:
:T = 2\pi\sqrt{\frac{L}{g}}

T: período

L: comprimento do fío

g: aceleración da gravidade

Paga a pena lembrar que o período do péndulo non depende da masa e que o fío ten que ser non elástico e de masa desprezábel para que non altere o período(T).

Unha expresión precisa para o período do péndulo, válida mesmo para amplitudes tan grandes como 60^o\, dáse por:
:T = 2\pi\sqrt{l \over g} \left(1 + {\theta_0^2 \over 16}\right).

### Estimando a lonxitude do péndulo
:T_0 = 2\pi\sqrt{\frac{\ell}{g}} pode ser expreso como \ell = {\frac{g}{\pi^2}}\times{\frac{T_0^2}{4}}.

Usando o Sistema internacional de unidades (isto é, lonxitude en metros e tempo en segundos), entón, na superficie da Terra (*g* = 9,80665&nbsp;m/s²), a lonxitude do péndulo pode estimarse de forma simple a partir do seu período:
:\ell\approx{\frac{T_0^2}{4}}

Noutras palabras:
***Na superficie da Terra, a lonxitude dun péndulo en metros é aproximadamente un cuarto do cadrado do seu período en segundos**.

## Véxase tamén
*Péndulo físico