open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Lei de Instrución Primaria Obrigatoria (Chile)

A **Lei de Instrución Primaria Obrigatoria** (tamén coñecida como **Lei de Educación Primaria Obrigatoria**, LEPO) foi unha lei chilena de 1920, que estabeleceu que o Estado garantiría a cada neno e nena o acceso gratuíto aos centros educativos e velaría para que se cumprise esta normativa.

A LEPO estabeleceu a obrigatoriedade de asistir á escola, até polo menos cuarto ano de educación primaria (o que logo se estendeu a 6º ano en 1929). Iso constitúe un fito na historia da expansión da cobertura educativa chilena, que posibilitou o acceso ás escolas a cidadáns de escasos recursos. Con todo, décadas máis tarde, o desenvolvemento do país e as demandas de novos grupos sociais excederon esta normativa:

## Historia 
miniatura|250x250px|Desfile en homenaxe á Lei de Instrución Primaria Obrigatoria.
En 1902, foi presentado ao Congreso Nacional un proxecto de lei que estabelecía a obrigatoriedade da instrución primaria. A Lei N° 3.654 aprobouse dezaoito anos despois, o 26 de agosto de 1920. A lei de 1860 dispuña a obrigación dos pais e nais de enviar aos seus fillos aos estabelecementos educacionales, pero a disposición non era supervisada polo Estado. Así, a maioría dos nenos e nenas, en especial dos sectores populares, non acudía ás escolas.

Ademais, a normativa indicaba que os menores que cumprisen trece anos sen adquirir os coñecementos dos dous primeiros anos da educación primaria, debían seguir asistindo a unha escola até ser aprobados nas probas regulamentarias anuais ou até cumprir os quince anos de idade. Se obtiñan unha ocupación de carácter permanente, continuaban sometidos a esta obriga até os dezaseis anos de idade, debendo satisfacela nalgunha escola suplementaria ou complementaria.

O primeiro ciclo de formación contaba con tres graos de educación xeral compostos de dous cursos escolares cada un. Ademais podíase acceder a un cuarto grao de educación vocacional onde se ensinaba agricultura, minaría industrias manuais e comercio, cunha duración variábel dun a tres anos. Ordenábase tamén o funcionamento de escolas primarias para adultos.

A lei estabelecía que, en toda comuna, debía haber unha escola primaria para cada xénero por cada mil habitantes. Mentres que, naquelas comunas onde non houbese necesidade de novas escolas elementais, a municipalidade debía manter unha de persoas adultas.

A orde indicaba que, para exercer nas escolas públicas, necesitábase contar co título de normalista, ter un título do Estado que habilitase para o ensino de ramos especiais ou posuír un certificado de aprobación para o ensino expedido polo «Consello de Educación Primaria».

A nova normativa permitiu un avance na educación chilena e mellorou os niveis de escolaridade. Con todo, este avance deu lugar a un novo desafío: reformular e reestruturar o funcionamento estatal da educación para que se cumprísense efectivamente estas disposicións.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Lei de Instrución Primaria Obrigatoria en www.leychile.cl
Xosé Regueira Varela

**Xosé Regueira Varela**, nado en Carballo o 4 de agosto de 1967, é un político galego do BNG e actual vicepresidente da Deputación da Coruña.

## Traxectoria 
Militante do Bloque Nacionalista Galego, entre os anos 1999 e 2007 foi responsábel do partido nacionalista na comarca de Bergantiños, responsabilidade que retomou no ano 2016.

Actualmente é concelleiro do BNG en Carballo e concelleiro delegado de promoción económica e turismo. Desde xuño do 2019 é vicepresidente da Deputación da Coruña, onde ten a responsabilidade nas materias de cooperación, plans provinciais xerais, turismo e patrimonio histórico e cultural.

## Notas
Concello de Överkalix

**Överkalix** é un municipio sueco (*kommun*) do condado de Norrbotten. A súa capital é Överkalix. No ano 2022 o concello tiña unha poboación de 3 215 habitantes.

O concello ten unha superficie de 2 919,47 km². Limita ao norte co municipio de Pajala, ao leste co de Övertorneå, ao sur cos de Luleå e Kalix, e ao oeste cos concellos de Gällivare e Boden. O municipio de Överkalix ten 14 exclaves dentro dos límites doutros concellos.

## Notas
Concello de Bjuv

**Bjuv** é un municipio sueco (*kommun*) do condado de Escania. A súa capital é a localidade de Bjuv.

No municipio distínguense tres tipos de paisaxe: no nordés un bosque de faias, no sur unha paisaxe de outeiros de morena, e no norte unha chaira de sedimentos arcillosos. Historicamente a minería do carbón e a fabricación de ladrillos refractarios  foron importantes sectores para a economía local. Porén, a principios da década de 2020 a economía de Bjov estaba dominada pola industria manufactureira e a da construción.

Dende a fundación do municipio en 1971 e ata o ano 2020 a poboación medrou nunhas 2 500 persoas. En decembro de 2024 vivían en Bjuv 15 985 persoas.

## Xeografía 
O concello de Bjuv atopase no noroeste do condado de Escania e limita cos municipios de Svalöv, Åstorp e Helsingborg.

## Notas
Jaime Alfonsín

**Jaime Alfonsín Alfonso**, nado en Lugo o 18 de agosto de 1956, é un avogado galego, que foi xefe da Casa da Súa Maxestade el-Rei dende 2014 ata 2024.
## Traxectoria 
Licenciado en Dereito pola Universidade Autónoma de Madrid en 1978 foi premio extraordinario da súa promoción. En 1980, ingresou no Corpo de Avogados do Estado sendo destinado ás delegacións de Facenda en Teruel e Cuenca, no Ministerio da Presidencia, no Tribunal Supremo e na Asesoría Xurídica da Comisión da Unión Europea. Ademais, foi Director Xeral de Cooperación cos Réximenes Autonómicos do Ministerio da Administración Territorial no goberno presidido por Leopoldo Calvo-Sotelo. 

Posteriormente, ocupou cargos no sector privado: entre 1984 e 1992 foi secretario xeral e xefe da asesoría xurídica de Barclays Bank, e logo, entre 1992 e 1995 incorporouse como letrado ao bufete Menéndez&Uría. Asemade, foi docente universitario de Dereito da Unión Europea no ICADE e de Dereito Fiscal na Universidade Autónoma de Madrid.

En 1995 asumiu a Xefatura da Secretaría da súa Alteza o Príncipe de Asturias. Logo da chegada ao trono de Filipe VI de España, este nomeouno Xefe da Casa del-Rei o 23 de xuño de 2014. Foi destituído case unha década despois, en xaneiro de 2024, e substituído polo diplomático Camilo Villarino. Alfonsín, que nese momento estaba en idade de xubilación, pasou a formar parte do consello privado del-Rei.

## Notas
Concello de Boden

**Boden** é un municipio sueco (*kommun*) do condado de Norrbotten. A súa capital é a localidade de Boden.

Os ríos Råneälven e Luleälven atravesan o concello. a zona ten unha rica fauna, especialmente no que se refire á cantidade de aves rexistradas.

O municipio de Boden é un dos concellos de Suecia máis orientados cara ao sector servizos, sendo os principais empregadores os gobernos rexional e municipal e as Forzas Armadas. A poboación mantívose estable dende principios do século XXI con ao redor de 28 000 habitantes. En decembro de 2024 en Boden vivían 28 049 persoas.

Dende os anos 70 o Partido Socialdemócrata foi o partido máis votado no concello e dende o ano 2010 formou parte de distintas coalición para gobernar o concello.

## Xeografía 
O concello de Boden atópase no sueste do condado de Norrbotten e limita ao norte co municipio de Gällivare kommun, ao nordés co de Överkalix, ao sueste co de Luleå, ao sur co de Älvsbyn e ao oeste co de Jokkmokk, e está partido en dous polo río Lule.

## Notas
Núria Bendicho Giró

**Núria Bendicho Giró**, nada en Barcelona en ​​1995, é unha escritora catalá.

## Traxectoria 
Comezou estudos de Filoloxía Clásica pero licenciouse en Filosofía pola Universidade de Barcelona. En 2020, participou no Premio Anagrama cun texto que non resultou gañador, pero que o xurado "recomendou a súa publicación". En 2021 publicou finalmente *Terres mortes*, a súa primeira novela, na Editorial Anagrama, que foi finalista no XXII Premio do Libro de Literatura Catalá e tamén finalista no Premio Òmnium á mellor novela do ano, do premio Finestres e do premio Llibreter. A obra foi descrita como un drama rural extremo, con aires de Rodoreda, Faulkner, Víctor Català e/ou Bernhard. O título fai referencia a *Terra baixa*, de Àngel Guimerà. Ela conta que sempre lle custou moito que lle dixeran o que tiña que ler, por iso vai á biblioteca e escolle o que lle apetece. Cando atopa algo que lle gusta, "podo lelo até seis veces".

En agosto de 2022 participou en "Un verán en Galeusca", un proxecto impulsado, por cuarto ano consecutivo, entre *VilaWeb*, *Berria* e *Nós Diario* co relato "Bestiario". 174 páxs. ISBN 9788412415261.

## Notas
Lingua persa media

O **persa medio**, **pelvi** ou **persa sasánido**, que inclúe, entre outras linguas, o palavi e o parto, é o conxunto de linguas iranias faladas durante o período sasánida. Derivaba do persa antigo e chegou até nós en documentos en escritura palavi, aínda que tamén foi rexistrado en escritura maniquea polos maniqueos persas.

Na clasificación das linguas iranianas, o Período Medio inclúe as linguas comúns en Irán desde o século III a. C. (coa caída da dinastía aqueménida) até o século VII d. C. cando caeron os sasánidas.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Persa antigo
* Lingua persa
* Linguas iranianas

### Ligazóns externas 
* S.D. Bharuchī; E.S.D. Bharucha (1908) *Lessons in Pahlavi-Pazend*  no Internet Archive -  and 
* Middle Persian TITUS (*Thesaurus Indogermanischer Text und Sprachmaterialien*)
* Raham Asha's website. Textos en persa medio no orixinal e traducidos a inglés
* Pārsīg . Sitio web sobre lingua e literatura en persa medio 
* 
*  (artigo sobre a escrita palahvi e links de interese)
* The Circle of Ancient Iranian Studies (CAIS): Iranian Languages & Literature
Waldino Varela

**Waldino Varela Martínez**, nado en Teis (Vigo) en 1930 e finado en Vigo o 8 de agosto de 2022, foi un traballador metalúrxico, político e sindicalista galego.

## Traxectoria sindical 
Comezou a traballar como montador de instalacións xunto cun tío seu, de militancia anarquista, quen o introduciu á escoita de emisoras de radio clandestinas, como Radio Moscova Internacional ou Radio Pirenaica. Aos 14 anos ingresou como aprendiz nos estaleiros Vulcano, onde entrou en contacto con traballadores procedentes da zona republicana e mesmo cristiáns concienciados da necesidade dun cambio social. No estaleiro vigués, Waldino Varela e outros traballadores crearon o xermolo do que máis tarde serían as Comisións Obreiras, co obxectivo de infiltrarse no Sindicato Vertical e lograr distintas melloras laborais.

En 1972, con motivo dunha folga xeral que paralizou Vigo entre o 11 e o 26 de setembro dese ano, Waldino Varela foi despedido da súa empresa, igual ca outros case seis mil traballadores (finalmente, catrocentos)

## Vida persoal 
Os seus pais eran Santos Varela Gómez, patrón de costa natural da provincia de Lugo, e a traballadora da conserva Elodia Martínez Montenegro. Nos anos cincuenta casou con Julia Domínguez, con quen tivo unha filla e un fillo. Faleceu en Vigo o 8 de agosto de 2022, aos 92 anos de idade.

## Notas
Östra Göinge

**Östra Göinge** é un municipio sueco (*kommun*) do condado de Escania. A súa capital é Broby. O concello limita con Kristianstad ao sur e sueste, con Hässleholm ao oeste e con Osby ao norte. No ano 2022 o municipio tiña unha poboación de 14 887 habitantes.

## Xeografía 
### Hidrografía 
O río Ekeshultsån abastece ao lago Immeln ao redor da metade da súa auga, pero o río ten problemas de, entre outras cousas, acidificación e eutrofización, que tamén afectan ao lago. O Immeln e o seu sistema de lagos é unha das zonas de nidificación máis importantes en Escania para aguias peixeiras e movellas árticas. Nos lagos Rolstorpssjön e Tydingesjön hai zonas de baño.

### Protección natural 
No concello hai seis reservas naturais que son administradas pola xunta do condado de Escania. Na reserva de Wanås hai ao redor de 1 100 grandes árbores, entre eles o carballo Snapphaneeken cunha circunferencia de 7,5 metros, e ambientes que son cómodos para polo menos 45 especies incluídas na lista vermella da IUCN. As tres reservas naturais de Dalshult, Sporrakulla e Grävlingabackarna dan xuntas unha idea de como se utilizaron as terras de Escania durante centos de anos ata principios do século XX.

## Notas
Alfabeto pahlavi

ligazón=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/99/Taq-e_Bostan_-_Pahlavi_writing.jpg/220px-Taq-e_Bostan_-_Pahlavi_writing.jpg|miniatura| Alfabeto pahlavi
**Pahlavi** ou **Pehlevi** tamén escrito **Pehlvi** ou **Pelvi**, termos derivados de pahlawīg (parto), é o tipo de alfabeto persa que se utilizou desde o século -II até o auxe do islam no século VII.

## Características 
O pahlavi estaba baseado no alfabeto arameo, e tiña tres formas principais. Escribíase de dereita a esquerda e, aínda que se empregaron entre 19 e 20 letras, no *Avesta* ou libros relixiosos do zoroastrismo aparecen cincuenta formas de letras únicas. Nalgúns casos, os escritores pahlavi conservaron a forma aramea orixinal ao escribir palabras co mesmo significado pero con sons diferentes. Por exemplo, escribiron o arameo *mlk* (*malka* "rei") para representar o persa *xa* ou *sha* ("rei"). Debido a estas formas de escritura parecidas a ideogramas, fíxose moi difícil para os estranxeiros comprender os textos pahlavi.

## Notas 
## Véxase tamén 
* Persa medio
* Lingua pahlavi arsácida
* Linguas iranianas

### Ligazóns externas
Adrián Morgade

**Adrián Morgade Valcárcel**, nado en Pontevedra o 23 de marzo de 1990, é un autor de banda deseñada e ilustrador galego.

## Traxectoria 
Estudou Ilustración na Escola Picasso da Coruña e tamén o grao de Deseño Gráfico na mesma escola.

## Obra 
* *Xinfu na maldición guauchuky* (2017). Vigo: Xerais. 56 páxs. ISBN  978-84-9121-281-2. Historia de superheroes cos cans coma protagonistas.
* *Xinfu. Múxel Attacks* (2022). Vigo: Xerais. 64 páxs. ISBN 978-84-9121-608-7. ePub: ISBN 978-84-1110-114-1. Os mesmos heroes coa cidade de Pontevedra de fondo.

### Ilustrador 
* ''Los Suaves. Mi casa es el rock 'n' roll* (2014). De Javier Domínguez Álvarez. Vigo: Xerais. 432 páxs. ISBN 978-8499147550.
* *Heredeiros da Crus. Cuadrilla de Pepa a Loba'' (2018). De Antonio Díaz Ageitos. Vigo: Xerais. 200 páxs. ISBN ‎978-84-9121-430-4.

## Notas
Javier Romero

**Javier Romero Doniz**, máis coñecido como **Javier Romero**, nado en Xinzo de Limia en 1980, é un xornalista e escritor galego

## Traxectoria 
Licenciado en xornalismo pola IE University Segovia e mestrado pola Universidade da Coruña. Comezou a traballar cunha bolsa no Diario de Pontevedra, despois na Cadena Ser en 2006 e en La Voz de Galicia en 2007, tamén colaborou un tempo con Mediaset. Foi o encargado de cubrir o caso de Diana Quer para La Voz de Galicia e foise especializando na investigación do tráfico de drogas.

## Obra 
* *Operación marea negra: La increíble historia del primer narcosubmarino que llegó a Europa con más de 3000 kilos de cocaína* (2022). Ediciones B. 320 páxs. ISBN 9788466671033. 

## Notas
Taxon disfrazado

En bacterioloxía, un **taxon disfrazado** (*taxon in disguise*) é unha especie, xénero ou unidade superior da clasificación biolóxica cuxa historia evolutiva revela que evolucionou a partir doutra unidade de rango similar ou inferior, o que fai que a unidade parental sexa parafilética. Iso ocorre cando unha evolución rápida fai que apareza unha nova especie que é radicalmente diferente do grupo ancestral que xa non se pode recoñecer (polo menos superficialmente) que pertence ao grupo filoxenético parental, que queda como un grao evolutivo.

Aínda que o termo procede da bacterioloxía, existen exemplos paralelos en toda a árbore da vida. Por exemplo, os animais tetrápodos evolucionaron a partir de devanceiros peixes pero desde entón xa non se consideran xeralmente dentro dos peixes, e poden considerarse "peixes disfrazados".

En moitos casos, a parafilia pode resolverse reclasificando o taxon en cuestión dentro do grupo parental. Porén, en bacterioloxía, como en certos casos renomear os grupos pode ter graves consecuencias pola confusión que pode causar en medicina sobre a identidade de patóxenos, coñecidos desde hai moito tempo polo seu nome actual, xeralmente evita facerse isto para algúns grupos.

## Exemplos 
### *Shigella* 
Especies do xénero bacteriano *Shigella* causan a disentería chamada shigelose, unha infección que pode ser grave, que mata arredor dun millón de persoas cada ano no mundo. O xénero (que comprende *S. dysenteriae*, *S. flexneri*, *S. boydii*, *S. sonnei*) evolucionou a partir dunha bacteria intestinal común como é *Escherichia coli*, o que fai que esa especie sexa parafilética. A propia *E. coli* pode causar tamén unha disentería grave, pero as diferenzas en constitución xenética entre *E. coli* e *Shigella* causan diferentes condicións e síntomas médicos importantes de distinguir. Algúns membros do grupo parece que se orixinaron a partir doutras cepas de *Bacillus* ao adquiriren un plásmido que codifica proteínas e por iso o grupo pode ser polifilético. Unha vez máis, por razóns médicas, como o carbúnculo (ántrax), a actual clasificación en especies separadas permanece intacta. As bacterias fixadoras de nitróxeno do xénero *Azotobacter* e as especies *Azomonas macrocytogenes* evolucionaron a partir dunha especie do xénero *Pseudomonas*. As súas capacidades de fixar nitróxeno e características diferentes fan que *Azotobacter* se poida describir como unha "*Pseudomonas* disfrazada". Os xéneros *Paenibacillus* e *Brevibacillus* son clados que están aniñados dentro de *Bacillus*. Como *Bacillus* é importante desde o punto de vista médico e *Paenibacillus* é un organismo modelo que se usa en investigación, renomealos para reflectir a súa filoxenia real podería causar confusión.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Monofilia
* Parafilia
* Polifilia
* O problema da especie
* Grao evolutivo
* Complexo de especies crípticas
* Sinonimia (taxonomía)
* Taxonomía
* LPSNunha lista de nomes aceptados de bacterias e arqueas
* Filos bacterianos
* Cianobacteria, un filo importante de bacterias que está aínda pobremente clasificado
A Brea, Ferreiros, Sarria

**A Brea** é un lugar da parroquia de Ferreiros no concello lugués de Sarria na comarca de Sarria.

Segundo o Instituto Galego de Estatística, en 2024 tiña 13 habitantes (6 homes e 7 mulleres).

## Lugares e parroquias 
### Lugares de Ferreiros 
### Parroquias de Sarria 
## Notas
Copa de baloncesto de Grecia

A **Copa de baloncesto de Grecia** (en grego: Κύπελλο Ελλάδας καλαθοσφαίρισης, *Kýpello Elládas kalathosfaírisis*) é a principal competición de copa do baloncesto profesional masculino en Grecia. Está organizada pola Federación Helénica de Baloncesto (en grego: Ελληνική Ομοσπονδία Καλαθοσφαίρισης, *Ellinikí Omospondía Kalathosfaírisis*, *E.O.K*) desde a temporada 1975−76.

## Historia 
Non houbo competicións oficiais de Copa de Grecia a nivel nacional antes da tempada 1975–76. Non obstante, houbo un torneo precursor da Copa de Grecia, chamado Copa de Ática, que foi gañado polo AEK, nas temporadas 1966–67 e 1970–71. Nas primeiras doce edicións, até a temporada 1986–87, ademais dos equipos das categorías nacionais, tamén participaron diferentes clubs locais por prefecturas, co que participaron até centos de equipos. Os equipos da primeira división entraban na competición desde os oitavos de final, mentres que até esa mesma fase o sorteo dos partidos facíase segundo criterios xeográficos. Desde a temporada 1987–88 comezaron a participar só equipos da A1, da A2 e da B, mentres que desde a temporada 2012-13 só participan os equipos da A1 e da A2. Durante 10 anos (1994–95 a 2003–04) a fase final da copa desenvolvíase nun formato de Final Four, onde ademais das semifinais e a final disputábase unha final de consolación entre os equipos derrotados nas semifinais. As finais a catro regresaron, despois de 18 anos, na tempada 2021-22.

## Palmarés 
* 1975–76 20px Olympiacos
* 1976–77 20px Olympiacos
* 1977–78 20px Olympiacos
* 1978–79 20px Panathinaikos
* 1979–80 20px Olympiacos
* 1980–81 20px AEK
* 1981–82 20px Panathinaikos
* 1982–83 20px Panathinaikos
* 1983–84 20px PAOK
* 1984–85 20px Aris
* 1985–86 20px Panathinaikos
* 1986–87 20px Aris
* 1987–88 20px Aris
* 1988–89 20px Aris
* 1989–90 20px Aris
* 1990–91 20px Panionios
* 1991–92 20px Aris
* 1992–93 20px Panathinaikos
* 1993–94 20px Olympiacos
* 1994–95 20px PAOK
* 1995–96 20px Panathinaikos
* 1996–97 20px Olympiacos
* 1997–98 20px Aris
* 1998–99 20px PAOK
* 1999–00 20px AEK
* 2000–01 20px AEK
* 2001–02 20px Olympiacos
* 2002–03 20px Panathinaikos
* 2003–04 20px Aris
* 2004–05 20px Panathinaikos
* 2005–06 20px Panathinaikos
* 2006–07 20px Panathinaikos
* 2007–08 20px Panathinaikos
* 2008–09 20px Panathinaikos
* 2009–10 20px Olympiacos
* 2010–11 20px Olympiacos
* 2011–12 20px Panathinaikos
* 2012–13 20px Panathinaikos
* 2013–14 20px Panathinaikos
* 2014–15 20px Panathinaikos
* 2015–16 20px Panathinaikos
* 2016–17 20px Panathinaikos
* 2017–18 20px AEK
* 2018–19 20px Panathinaikos
* 2019–20 20px AEK
* 2020–21 20px Panathinaikos
* 2021–22 20px Olympiacos
* 2022–23 20px Olympiacos
* 2023–24 20px Olympiacos
* 2024–25 20px Panathinaikos

### Por equipo 
## Finais 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* A1 Ethniki
* A2 Ethniki

### Ligazóns externas 
* Sitio web oficial da Copa de Grecia
Concello de Öckerö

**Öckerö** é un municipio sueco (*kommun*) do condado de Västra Götaland, Anteriormente era parte do condado de Gotemburgo e Bohus e a súa capital é Öckerö.

O concello está formado por 10 illas habitadas e xunto con Gotland é o único municipio de Suecia que carece de conexión terrestre e depende de transbordadores. A zona ten unha flora rica e moitas especies de aves, pero ten problemas cos refugallos mariños.

## Xeografía 
O concello está situado no sur da provincia histórica de Bohuslän e no norte da baía Kattegatt, ao oeste dos municipios de Gotemburgo e Kungälv. 

Öckerö adoita a considerarse como parte do arquipélago norte de Gotemburgo. O concello está formado por dez illas habitadas situadas entre Vinga e Marstrand. As illas chámanse Grötö, Hyppeln, Källö-Knippla, Björkö, Fotö, Hälsö, Kalvsund, Rörö, Hönö e Öckerö. O resto das illas non teñen habitantes durante todo o ano. Hönö é a que ten a maior superficie e poboación.

## Historia 
Durante a era viquinga as illas pertenceron aos reis noruegueses e a parte da franxa costeira chamada Älvsyssel, estando o seu *tingsplats* onde se atopa no presente a fortaleza de Bohus en Kungälv.

Máis tarde, no século XIII, o rei Håkon Håkonsson de Noruega construíu unha casa en Öckerö porque adoitaba quedar alí coa súa frota.

A mediados do século XVIII, comezou o gran período do arenque e floreceron as vilas de pescadores durante uns 50 anos.

## Notas
Slovo o plŭku Ígorevě

***Слово о плъку Игоревѣ***, transcrito do cirílico ao alfabeto latino ***Slovo o plŭku Ígorevě***, é un poema épico anónimo escrito en eslavo oriental antigo.

## Título e traducións 
En ucraíno moderno: ***Слово о полку оІмолку і полку Игоревѣ** polkú Íhorevim.* Fontes ucraínas transliteran o nome do protagonista como Ihor (Igor ou Ígor en ucraíno).
[ligazón=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/6e/Biliwar.jpg/220px-Biliwar.jpg|miniatura| Ilustración do conto de [Iván Bilibin|Ivan Bilibin|esquerda]]
En ruso moderno: ***Слово о полку Игореве**, Slovo o polkú Ígoreve.* A data de 2022 non conta con ningunha tradución ao galego.

Foi traducido ao portugués como ***Conto da Campanha de Ígor***, ***A Campanha da Canção de Ígor***, ***A Leitura da Campanha de Ígor***, ***O Laico do Anfitrião de Igo*** e ***O Lama da Guerra Invasada por Ígor***.

Foi traducido ao castelán como ***Cantar de las huestes de Ígor*** e ***La campaña del príncipe Ígor.***

## Trama 
O poema dá conta dunha infrutuosa invasión de Ígor, o Bravo (m. 1202) contra os cumanos da rexión do río Don. Téñense feito interpretacións do poema relativas á unidade dos eslavos.

## Autenticidade 
Aínda que a autenticidade do poema xa foi discutida, o consenso académico actual é que o poema é auténtico e data da época medieval (finais do século XII).

## Adaptación 
*O conto da campaña de Igor* foi adaptado por Aleksandr Borodin como ópera e converteuse nun dos grandes clásicos da ópera e do teatro rusos., titulado *Knyaz Igor* e estreado en 1890.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* **Слово о полку Игореве**. Moscova: «Khudojestvennaia literatura», 1987. (Traduccións e transcricións poéticas de D. Likhatxov,  L.Dmítrieva, V. Jukovski, N. Zabolotski; tradución explicativa e comentarios en ruso, D. Likhatxov)
* *Cantar de la hueste de Ígor*. Montevideo/Buenos Aires, Arca/Galerna, 1967. Tradución ao castelán, prólogo e notas: Yakov Malkiel e María Rosa Lida de Malkiel.
* *Cantar de las Huestes de Ígor*. Madrid, Miraguano Ediciones: *Libros de los Malos Tiempos*. 128 p.  (*en castelán*)

### Outros artigos 
* Epopea
* Poeta de guerra

* Literatura rusa
María José Pizarro

**María José Pizarro Rodríguez**, nada en Bogotá o 30 de marzo de 1978, é unha artista plástica, activista e política colombiana. Dende o 20 de xullo de 2022 exerce o cargo de Senadora da República de Colombia, en representación do Pacto Histórico. Entre 2018 e 2022 foi membro da Cámara de Representantes.

## Traxectoria 
Naceu o 30 de marzo de 1978, na cidade colombiana de Bogotá. Filla de Myriam Rodríguez e do exguerrillero e máximo líder do Movemento 19 de Abril (M-19), Carlos Pizarro Leongómez quen foi asasinado cando era candidato presidencial.

Durante a súa infancia e mocidade tivo que vivir no exilio, entre Colombia, Ecuador, Nicaragua e Francia. Regresou a Colombia cando o seu pai era candidato para as eleccións presidenciais de 1990 e volveu ao exilio despois o seu asasinato. En 2002 volveu un tempo do exilio e estabeleceuse en España para volver definitivamente ao país en 2010. Realizou unha exposición no Museo Nacional de Colombia chamada: *Ya vuelvo: Carlos Pizarro, una vida pola paz*, que se presentouse en Bogotá, Cali e Barcelona.

Ten estudos en xoiaría e artes plásticas. Traballou coa Secretaría de Cultura, recreación e deporte de Bogotá (2011-2013), o Centro Nacional de Memoria Histórica (2013-2017) e como activista a prol da paz, a memoria histórica e en homenaxe ás vítimas do conflito armado en Colombia. Dedicou boa parte do seu traballo a reconstruír a memoria do seu pai.

### Congresista 
ligazón=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/49/Mar%C3%ADa_Jose_Pizarro%2C_Susana_Muhamad.png/228px-Mar%C3%ADa_Jose_Pizarro%2C_Susana_Muhamad.png|esquerda|miniatura|228x228px|María José Pizarro apoiando a lista de Colombia Humana - UP ao concello de Bogotá.
Postulouse nas eleccións lexislativas de Colombia de 2018 como membro da Cámara de Representantes, pola Lista da Decencia en Bogotá, obtendo a cuarta maior votación con 78 mil votos. Tomou posesión do seu cargo o 20 de xullo do mesmo ano.

Postulouse nas eleccións lexislativas de Colombia de 2022, pola coalición Pacto Histórico nunha cota do partido MAIS. Resultou elixida e tomou posesión o 20 de xullo do mesmo ano.

O 7 de agosto de 2022, na súa calidade de senadora, púxolle a banda presidencial ao presidente Gustavo Petro.

## Notas
Poecilotheria metallica

***Poecilotheria metallica*** é unha especie de tarántula do vello mundo. É a única especie azul do xénero *Poecilotheria*. Como outras especies do seu xénero amosa un patrón de fractal intricado no seu abdome. O hábitat natural desta especie é o bosque de Andhra Pradesh, no sur da India. A especie está clasificada como en perigo crítico pola IUCN.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
*Macho de *P. metallica* en Poecilotheria.com, páxina de tarantula hobbyists 
*Femia de *P. metallica* en Poecilotheria.com
*Información de *P. metallica*  en Tarantulazone.com
L=A=N=G=U=A=G=E

***L=A=N=G=U=A=G=E*** foi unha revista de poesía de vangarda editada por Charles Bernstein e Bruce Andrews que publicou trece números de febreiro de 1978 a outubro de 1981. Xunto con *This*, é a revista máis citada como caldo de cultivo para o grupo de poetas coñecidos como *language poets*.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
*

### Outros artigos 
* Caligrama

* Literatura experimental

### Ligazóns externas 
**L=A=N=G=U=A=G=E Arquivo en liña da revista*
*Significado, sen sentido e a poética de L=A=N=G=U=A=G=E  ', artigo de Suman Chakraborty
*"L=A=N=G=U=A=G=EP=O=E=T=R=Y", *adiantos de poesía*
* https://web.archive.org/web/20131021134226/http://www.poets.org/viewmedia.php/prmMID/5661
Edoardo Ballerini

**Edoardo Ballerini**, nado nos Ánxeles o 20 de marzo de 1970, é un actor, escritor e director italoamericano. 

## Traxectoria 
### Primeiros anos e formación 
De pai italiano, o poeta Luigi Ballerini, e nai estadounidense, creceu entre Nova York e Milán. Ten dobre nacionalidade e é bilingüe. A súa primeira educación foi en Nova York, despois asistiu á Universidade Wesleyana, para formarse en literatura. Despois da súa graduación con honores, recibiu unha bolsa para estudar latín en Roma. En Italia, descubriu un grupo de actores expatriados que estaban a formar unha compañía de teatro e decidiu unirse ao grupo. No outono seguinte asistiu a clases de interpretación en Nova York nos HB Studios e no The Lee Strasberg Theatre Institute. Máis tarde foi observador no Actors Studio  No ano 2000 trasladouse aos Ánxeles.

### Primeiros papeis 
O seu primeiro papel importante foi en *Looking for an Echo* (1998), onde os críticos sinalaron o seu potencial, interpretando ao fillo de Armand Assante . Despois desta actuación, Ballerini interpretou a un brillante *chef estrela* en *Dinner Rush* (2001), de Bob Giraldi, xunto a Danny Aiello. Aínda que a película non foi ben recibida nos Estados Unidos tras a súa estrea, foi ben recibida polo circuíto de cine independente de Nova York.

### Celebridade 
É famoso polo seu traballo diante das cámaras como o drogadicto Corky Caporale en *The Sopranos* (2006-2007), o temperamental chef en *Dinner Rush* (2001) e o negociante da NFL en *Romeo Must Die* (2000). Traballou en numerosas películas e series, desde *I Shot Andy Warhol* (1996) a *Boardwalk Empire* (2010) de Martin Scorsese. O seu debut como director, *Good Night Valentino*, estreouse no Festival de Cine de Sundance de 2003, e conta con Ballerini interpretando á estrela do cine mudo Rodolfo Valentino.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* 
* Sitio web oficial de Edoardo Ballerini
Carlos Pizarro Leongómez

**Carlos Pizarro Leongómez**, nado en Cartaxena de Indias o 6 de xuño de 1951, e finado en Bogotá o 26 de abril de 1990, foi un guerrilleiro e político colombiano. 

Máximo comandante do grupo guerrilleiro Movemento 19 de Abril (M-19) entre 1986 e 1990. Tras deixar as armas, asinar a paz co goberno e reintegrarse á vida civil, foi asasinado o 26 de abril de 1990 sendo candidato presidencial pola Alianza Democrática M-19, movemento político que xurdiu do grupo guerrilleiro M-19 tras a súa desmobilización.

## Traxectoria 
Naceu o 6 de xuño de 1951 en Cartaxena de Indias, no seo dun fogar acomodado e de raíces conservadoras, fillo do almirante Juan Antonio Pizarro e Margoth Leongomez.

Estudou en varios colexios, tanto laicos como relixiosos, logo entrou ao colexio de La Salle en Bogotá onde se graduou como bacharel. 

En 1969, iniciou os seus estudos de Dereito na Pontificia Universidade Javeriana, onde compartiu aulas con Ernesto Samper, Noemí Sanín, Carlos Vicente de Roux, Gustavo Gallón, Camilo Arciniegas, Mario Alario, Guillermo Bueno, Guillermo Márquez Amado, Gilberto Alzate Ronga e outros personaxes importantes na política colombiana.

Tras participar en movementos estudantís, Pizarro foi expulsado da Pontificia Universidade Javeriana por orquestrar unha folga (a única na historia desa institución). Entón ingresou á Universidade Nacional, aínda que finalmente abandonou os seus estudos para entrar na insurxencia.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Bula Camacho, Carlos (2018). *Pensamiento Político: Carlos Pizarro Y Bernardo Jaramillo*. Cuellar Editores. ISBN 978-958-59849-2-9
* Fuentes, Carlos (2016). *Aquiles o El guerrillero y el asesino.* 
* Grabe, Vera (2000). *Razones de vida*. Editorial Planeta Colombiana Editorial. ISBN 9789586149150
* Pizarro Leóngómez, Carlos (1988). Alzate Castillo, Sebastián. *Guerra a la Guerra*. Editorial Tiempo Presente.
* Pizarro Rodríguez, María José (2015). *De su puño y letra*. Editorial Penguin Random House Grupo Editorial Colombia.
Roy Barreras

**Roy Leonardo Barreras Montealegre**, nado en Cali o 27 de novembro de 1963, é un político, escritor e médico cirurxián de Colombia, que tamén exerceu como profesor de antropoloxía médica. Foi representante á cámara e senador, así mesmo foi membro da delegación do Goberno na mesa de negociación coas Forzas Armadas Revolucionarias de Colombia - Exército do Pobo (FARC-EP) en Cuba. Barreras iniciou a súa vida política nas mocidades galanistas do Novo Liberalismo, movemento disidente do Partido Liberal. No ano 2000, uniuse ao Partido Cambio Radical onde militou até o 2009 cando foi expulsado; o mesmo ano uniuse ao Partido de la U, onde chegou a ser codirector e militou até 2012 cando tamén foi expulsado. Dende 2021, vinculouse á coalición política coñecida como Pacto Histórico onde apoiou a candidatura que levou á presidencia a Gustavo Petro, e onde foi un dos coordinadores da creación da lista pechada que obtivo a maior votación nas eleccións lexislativas de 2022, e onde resultou elixido senador para o período 2022-2026.

Dende o 20 de xullo de 2022, é o presidente do Senado da República de Colombia e, por conseguinte, o presidente do Congreso da República de Colombia.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Páxina oficial de Roy Barreras 
* Ficha en Congreso Libre
Extraordinary Attorney Woo

***Extraordinary Attorney Woo*** (en ; *Isanghan byeonhosa uyeongu*) é unha serie de televisión surcoreana de 2022, dirixida por Yoo In-shik Está protagonizada por Park Eun-bin, xunto con Kang Tae-oh e Kang Ki-young. Estreouse en ENA o 29 de xuño de 2022. Tamén está dispoñible en Netflix en rexións escollidas.

## Personaxes 
* Park Eun-bin como Woo Young-woo
** Oh Ji-yul como Woo Young-woo de nena 
* Kang Tae-oh como Lee Joon-ho
* Kang Ki-young como Jung Myung-seok

## Notas
Unfriended: Dark Web

***Unfriended: Dark Web*** é un filme estadounidense de 2018 escrito e dirixido por Stephen Susco no seu debut como director. Está protagonizado por Colin Woodell, Rebecca Rittenhouse, Betty Gabriel, Connor Del Rio, Andrew Lees, Stephanie Nogueras e Savira Windyani. O filme é unha secuela de *Unfriended* de 2015, e conta a historia dun grupo de amigos que atopan un ordenador con acceso á web escura e danse conta de que están a ser observados polos propietarios orixinais, un grupo de hackers cibercriminais.

## Personaxes 
* Colin Woodell como Matias O'Brien
* Rebecca Rittenhouse como Serena Lange
* Betty Gabriel como Nari Jemisin
* Andrew Lees como Damon Horton
* Connor Del Rio como Alistair "AJ" Jeffcock
* Stephanie Nogueras como Amaya DeSoto
* Savira Windyani como Lexx Putri
* Alexa Mansour como Erica Dunne
* Chelsea Alden como Kelly
* Bryan Adrian como Charon III
* Douglas Tait como Charon IV
* Rob Welsh como Charon V
* Kiara Beltran como Charon VI

## Notas
Concello de Solna

**Solna** é un municipio sueco (*kommun*) do condado de Estocolmo, situado xusto ao norte do centro da cidade de Estocolmo. A súa capital é Solna e a meirande parte das densamente poboadas áreas do concello forman parte da área urbana de Estocolmo, coa excepción de Sörentorp (coa antiga academia de policía) que no ano 2015 separouse de Estocolmo e incluíuse na agolomeración urbana de Upplands Väsby e Sollentuna.

Solna é o terceiro concello máis pequeno de Suecia en extensión, cunha superficie de tan só 20 km². En termos de poboación Solna é o 27º municipio máis grande do país, con 84 620 habitantes en 2022.

O municipio de Solna está no sur do *landskap* de Uppland. Ao sueste, sur e suroeste limita co concello de Estocolmo, ao oeste co de Sundbyberg, ao noroeste co de Sollentuna e ao nordés co municipio de Danderyd, todos eles no condado de Estocolmo.

## Notas
Concello de Gällivare

**Gällivare** é un municipio sueco (*kommun*) do condado de Norrbotten. Atópase no *landskap* de Lappland e a súa capital é a localidade de Gällivare. En decembro de 2024 o municipio tiña unha poboación de 17 233 habitantes.

O concello está situado xusto ao norte do círculo polar ártico. A parte occidental está formada por  áreas montañosas e a sur por bosques e marismas. Os ríos Linaälven e Luleälven, onde están dúas das centrais hidroheléctricas máis grandes do país, atravesan o concello. Dous dos parques nacionais de Suecia atópanse no municipio, e existen ricos recursos minerais. Isto levou á construción de minas en Aitik e Malmberget, que continúan empregando a unha parte importante da poboación.

Hai catro pobos saami é unha parte dos seus habitantes foron historicamente, e ata certo punto seguen sendo, falantes de finés, meänkieli ou linguas saami. Ao dialecto finés falado no municipio de Gällivare chámaselle *gällivarefinska*.

## Nome 
Gällivare é unha suedificación do nome da lingua saami de Lule *Jiellevárre*. Jielle- significa 'apertura, brecha' e pode referirse a un val alongado na montaña Malmberget.

## Historia administrativa 
Cando a reforma municipal de 1862 implementouse en Laponia no ano 1874 creouse o concello rural de Gällivare na parroquia do mesmo nome. Alí estableceuse o 2 de xuño de 1983 a localidade municipal de Gällivare e o 23 de decembro de 1908 a de Malmberget. A primeira dsolveuse a finais de 1955 e a segunda a finais de 1959.

A reforma municipal de 1952 non afectou ás divisións da zona, xa que nin o condado de Västerbotten nin o de Norrbotten víronse afectados. 

O actual municipio de Gällivare naceu coa reforma municipal de 1971 a partir do concello rural do mesmo nome.

## Xeografía 
O concello de Gällivare limita ao sur cos concellos de Jokkmokk e Boden, ao leste cos de  Överkalix e Pajala, e ao norte co de Kiruna, todos no condado de Norrboten. Ao noroeste fai fronteira cos concellos noruegueses de Narvik e Hamarøy. Cunha superficie de 16 950 quilómetros cadrados, o municipio é o terceiro máis grande de Suecia en termos de superficie.

## Notas
Frades, Frades, Sarria

**Frades** é un lugar da parroquia de Frades no concello lugués de Sarria na comarca de Sarria.

Segundo o Instituto Galego de Estatística, en 2024 tiña 7 habitantes (4 homes e 3 mulleres).

## Lugares e parroquias 
### Lugares de Frades 
### Parroquias de Sarria 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Lugares de Sarria
Movemento 19 de Abril

O **Movemento 19 de Abril**, coñecido polo seu acrónimo **M-19** ou simplemente «**O Eme**», foi unha organización guerrilleira urbana colombiana, xurdida despois das irregularidades nas eleccións presidenciais do 19 de abril de 1970 que deron como gañador ao oficialista da Fronte Nacional Misael Pastrana Borrero sobre o candidato opositor Gustavo Rojas Pinilla e que derivaron dunha fraude electoral orquestrada polo alto goberno e os partidos tradicionais. O movemento participou no conflito armado en Colombia dende xaneiro de 1974 até a súa desmobilización en marzo de 1990. O grupo especializouse como guerrilla urbana, e nos chamados 'golpes de opinión'.

As ideoloxías do movemento eran o nacionalismo e o socialismo democrático, o seu obxectivo primordial era instaurar unha democracia en Colombia, con diferenzas aos outros grupos guerrilleiros do país, actuaron en conxunto con estes, nalgunhas ocasións como parte da Coordinadora Nacional Guerrilleira (creada en 1984) e a Coordinadora Guerrilleira Simón Bolívar (creada en 1987).

Entre as súas accións armadas máis coñecidas foron: o roubo da espada de Bolívar (coa que se deron a coñecer) en 1974, o roubo de armas do Cantón Norte en 1979, a toma da Embaixada da República Dominicana en 1980, o afundimento do barco El Karina, o secuestro ao avión de Aeropesca e o secuestro de Martha Neves Ochoa en 1981, a batalla de Yarumales en 1984, a toma do Palacio de Xustiza en 1985 (que marcou un punto de inflexión na súa historia, ao ser tomado por este grupo e retomado pola Forza Pública terminou co incendio do edificio, a morte dos maxistrados da Corte Suprema de Xustiza e de varios guerrilleiros, militares e civís, e a desaparición de 11 persoas), o batallón América en 1986 (co Movemento Armado Quintín Lame, Alfaro Vive Carajo de Ecuador e o Movemento Revolucionario Túpac Amaru do Perú), a conformación da Coordinadora Guerrilleira Simón Bolívar en 1987 e realizaron varios secuestros a políticos, diplomáticos, empresarios e xornalistas. Participaron en dous acordos de paz: os acordos de Corinto en 1984, e o proceso de paz que finalizou coa súa desmobilización e abandono de armas en marzo de 1990. O éxito cultivado nestas negociacións de paz tamén foi un referente na historia de Colombia.

## Notas
Concello de Östersund

**Östersund** é un municipio sueco (*kommun*) do condado de Jämtland. A súa capital é Östersund, que tamén é a capital do condado. O concello é o máis grande de Jämtland en número de habitantes, o sexto máis grande de Norrland e o 37º de Suecia. No ano 2022 tiña unha poboación de 64 368 habitantes.

## Notas
Concello de Borgholm

**Borgholm** é un municipio sueco (*kommun*) do condado de Kalmar. O concello comprende a metade norte da illa de Öland. A súa capital é Borgholm.

A illa está composta de pedra calcaria e hai tanto *rauks* en zonas de costa con cantís erosionados, como praias de cantos. O turismo, así como as actividades comerciais, hoteleiras e de restaurantes dominan a vida empresarial local.

A poboación medrou lixeiramente ata mediados dos nos 90 e posteriormente baixou un pouco, recuperándose lixeiramente a partir de 2015. En decembro de 2024 vivían no municipio 10 666 persoas.

## Xeografía 
### Topografía e hidrografía 
A paisaxe descende suavemente cara ao leste, estando os seus puntos máis altos ao redor de Kalmarsund no oeste. Sobre a pedra calcaria hai unha fina capa de terra. No sur de Öland atópase o tipo de terreo coñecido como *alvar* que caracteriza á illa, aínda que tamén hai algunhas zonas de *alvar* en Borgholm. As ribeiras do concello teñen tanto *rauks* en zonas de cantís erosionados como praias de cantos. Bödabukten é a zona máis grande onde aparecen estes tipos de praias. Alí está tamén as pendentes de Bölinge, que é un gran campo de dunas cuberto de maleza. Os campos de Neptuni son unha praia de cantos que se formaron en relación co levantamento da terra e xa foi descrito por Linneo. En 1935 engadiuse a reserva dos *rauks* de Byrum, que é o único campo de *rauks* de Öland. O ecoparque de Böda atópase no nordés do concello e inclúe unha das áreas naturais máis visitadas da illa, a reserva de Trollskogen. Alí hai carballos que teñen varios centos de anos e prosperan varias especies ameazadas. Ademais, hai grandes áreas que están clasificadas como áreas Natura 2000.

## Notas
Síndrome do restaurante chinés

**A síndrome do restaurante chinés,** tamén coñecida como **síntoma de glutamato monosódico**, é un conxunto de síntomas que poden incluír dor de cabeza (xaqueca), rubor, sudación e sensación de presión na boca ou na cara. Durante un tempo pensouse que o glutamato monosódico aditivo (GMS) é a causa, pero esta hipótese parece infundada. Os estudos científicos non deron probas concluíntes de que esta sexa a orixe. A síndrome ten este nome porque está asociada á inxestión de alimentos preparados nos restaurantes de cociña chinesa, onde o glutamato é un condimento frecuente. Na maioría dos casos os síntomas non son graves e pódense reducir tomando vitamina B6.

## Orixe do termo 
Os primeiros casos ocorreronna década de 1960 nos Estados Unidos,  onde hai moitos restaurantes que usan moito glutamato monosódico. En abril de 1968, o doutor Robert Ho Man Kwok escribiu unha carta ao *New England Journal of Medicine*, acuñando o termo "síndrome do restaurante chinés" afirmando:Experimentei unha rara síndrome cada vez que comín nun restaurante chinés, especialmente nun que serve comida do norte da China. A síndrome, que adoita comezar entre 15 e 20 minutos despois de comer o primeiro prato, dura unhas dúas horas, e sen o efecto resaca. Os síntomas máis destacados son o entumecimiento na parte posterior do pescozo, que irradia gradualmente a ambos os brazos e as costas, debilidade xeral e palpitacións... 

## Controversia científica 
A pesar da percepción de que o glutamato monosódico é a causa dos síntomas, esta asociación nunca se demostrou en condicións rigorosamente controladas, mesmo en estudos con persoas que estaban convencidas de que eran sensibles ao composto.   Realizáronse mostras de placebo para rastrexar as causas en diferentes experimentos e, a pesar diso, non houbo conclusións determinantes.

## Notas
Dobre cego

Unha proba ou estudo **dobre cego** ou **duplo cego** é un experimento no que o investigador non sabe que tratamento se lle dá a un suxeito. A idea é evitar o nesgo que o experimentador podería introducir doutro xeito. Se tanto o probador como o suxeito están cegados, o ensaio é un ensaio a **dobre cego**.

Supoñamos que se lles pide aos consumidores que comparen os gustos das distintas marcas dun produto. Obviamente, as identidades do produto deben ocultarse; se non, os consumidores tenden a preferir a marca coa que están familiarizados. Do mesmo xeito, ao probar un fármaco, tanto os pacientes como o experimentador/investigador non deben saber a dose que se está a administrar en cada caso.

O contrario dunha escolla a cegas é unha escolla deliberada. Os termos **cego** (adxectivo) ou **cegar** (verbo) cando se usan neste sentido son extensións figuradas da idea literal de vendar os ollos a alguén ou deixar sen vista.

## Exemplos 
Os experimentos a cego foron utilizados fóra de contextos puramente científicos. En 1817, un comité de científicos e músicos comparou un violín Stradivarius cun deseño de guitarra feito polo enxeñeiro naval François Chanot. Un violinista coñecido tocaba cada instrumento mentres o comité escoitaba na sala do lado para evitar prexuízos.

Un dos primeiros ensaios que defendeu un enfoque cego dos experimentos en xeral veu de Claude Bernard na segunda metade do século XIX, que recomendou dividir calquera experimento científico entre o teórico que concibe o experimento e un observador inxenuo (e preferiblemente inculto) que rexistra. os resultados sen coñecemento previo da teoría ou hipótese que se está a probar. Esta suxestión contrastaba marcadamente coa actitude predominante da época da Ilustración de que a observación científica só pode ser obxectivamente válida cando a leva a cabo un científico ben educado e informado.

Os métodos dobre cego cobraron especial relevancia a mediados do século XX.

## Ensaios a dobre cego 
**Dobre cego** describe unha forma especialmente fiable de realizar un experimento. Trata de eliminar os prexuízos subxectivos e non recoñecidos dos suxeitos *e* condutores dun experimento.

Nun experimento dobre cego, nin os participantes nin os investigadores saben que participantes pertencen ao grupo control e cales ao grupo de proba. A asignación aleatoria de suxeitos de proba aos grupos experimentais e control é a clave de calquera deseño de investigación dobre cego. A información sobre quen eran os suxeitos, e a que grupo pertencían, gárdaa un terceiro ata que remate o estudo.

Os métodos dobre cego pódense aplicar a calquera situación experimental na que exista a posibilidade de que os resultados se vexan afectados por un nesgo consciente/inconsciente por parte dos investigadores, dos participantes ou de ambos.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Conflito de intereses
* Efecto placebo
* Efecto nocebo
* Ensaio clínico
* Erro aleatorio
* Estudo aleatorizado controlado
* Nesgo algorítmico
* Nesgo cognitivo
* Nesgo de mostraxe
* Nesgo de xénero
* Método científico
* Prexuízo