Filosofía das matemáticas

miniatura|*Principia Mathematica*, unha das obras máis importantes sobre filosofía das matemáticas.
A **filosofía das matemáticas** é unha área da filosofía teórica, que trata de comprender e explicar os requisitos, o obxecto, o método e a natureza das matemáticas. Como área de estudo pode ser aproximada dende dúas direccións: o punto de vista dos filósofos e o dos matemáticos. Dende o punto de vista filosófico, o obxectivo principal é dilucidar unha variedade de aspectos problemáticos na relación entre as matemáticas e a filosofía. Dende o punto de vista matemático, o interese principal é prover o coñecemento matemático de fundamentos firmes. É importante manter presente que aínda que estes puntos de vista poden implicar diferentes esquemas e intereses, non son opostos, senón máis ben complementarios: «Cando os matemáticos profesionais se ocupan dos fundamentos da súa disciplina, dise que se dedican á **investigación fundamental** (ou **traballo fundacional** ou de fundamentos, metamatemática). Cando os filósofos profesionais investigan cuestións filosóficas relativas ás matemáticas, dise que contribúen á filosofía das matemáticas. Por suposto, a distinción entre a filosofía das matemáticas e os fundamentos das matemáticas é vaga, e á maior interacción que hai entre os filósofos e os matemáticos que traballan en cuestións relativas á natureza das matemáticas, mellor».
* De acordo a Jeremy Avigad (profesor de ciencias matemáticas e de filosofía na Universidade Carnegie Mellon) “o coñecemento matemático foi considerado por moito tempo como un paradigma do coñecemento humano con verdades que son á vez necesarias e certas, polo que dar unha explicación do coñecemento matemático é unha parte importante da epistemoloxía. Os obxectos matemáticos, tales como os números e os conxuntos, son exemplos arquetípicos de abstraccións, dado que o tratamento de tales obxectos no noso discurso é como se fosen independentes do tempo e o espazo, atopar un lugar para os obxectos deste tipo nun marco máis amplo do pensamento é unha tarefa central da ontoloxía, ou metafísica. O rigor e a precisión da linguaxe matemática depende do feito de que está baseada nun vocabulario limitado e gramática moi estruturadas, e as explicacións semánticas do discurso matemático moitas veces serven como punto de partida da filosofía da linguaxe. Aínda que o pensamento matemático demostrou un alto grao de estabilidade a través da historia, a súa práctica tamén evolucionou co tempo, e algúns desenvolvementos provocaron controversia e debate; clarificar os obxectivos básicos desta práctica e os métodos apropiados é, polo tanto, unha tarefa metodolóxica e fundacional importante, situando a filosofía das matemáticas dentro da filosofía xeral da ciencia.
* De acordo a Bertrand Russell, as matemáticas son un estudo que, cando se parte das súas porcións máis familiares, pode levarse a cabo en calquera de dúas direccións opostas (unha procura a expansión do coñecemento, a outra darlle fundamentos). Mais débese entender que a distinción é unha, non na materia obxecto, senón no estado da mente do investigador (...) Así como precisamos dous tipos de instrumentos, o telescopio e o microscopio, para a ampliación das nosas capacidades visuais, igual precisamos dous tipos de instrumentos para a ampliación das nosas capacidades lóxicas, unha para facernos avanzar ás matemáticas superiores, e o outro que nos leve cara a atrás, cara aos fundamentos lóxicos das cousas que estamos inclinados a tomar por sentado nas matemáticas. Veremos que mediante a análise das nocións matemáticas ordinarias se adquire unha nova perspectiva, novos poderes, e os medios de chegar a novos temas matemáticos completos, mediante a adopción de novas liñas de avance, seguindo a nosa viaxe cara a atrás.

Como xa se suxeriu, estas aproximacións non son conflitivas. Nas palabras de Imre Lakatos: «Ao discutir os esforzos modernos para establecer os fundamentos do coñecemento matemático un tende a esquecer que eses son só un capítulo no grande esforzo para superar o escepticismo e implantar os fundamentos do coñecemento en xeral. O propósito da miña contribución é mostrar a filosofía matemática moderna como profundamente inserida na epistemoloxía xeral e, xa que logo, só entendible neste contexto ». (énfase de Lakatos).

## Introdución 
Dende a antigüidade a filosofía tivo interese en, polo menos, certos aspectos da matemática. nas palabras de Miguel de Guzmán: "Pero hai outros aspectos interesantes da matemática que atraen de modo natural o filósofo. A dinámica interna do pensamento matemático, a lóxica da súa estrutura, simple, tersa, sobria, clara, fan dela un modelo de reflexión fiable que suscita o consenso de todos. Os filósofos interesados en aclarar os misterios do coñecemento humano viron no pensamento matemático un campo ideal de traballo onde pór a proba as súas hipóteses e teorías.". Mario Bunge vai máis lonxe e chega a suxerir que as matemáticas son non só o fundamento da tarefa científica senón tamén do filosófico.

Por moito dese tempo a opinión xeral era a que Carl Friedrich Gauss resumiu: «A matemática é a raíña das ciencias e a aritmética é a raíña das matemáticas. Ela con frecuencia se digna a prestar un servizo á astronomía e a outras ciencias naturais, mais en todas as relacións, ten dereito á primeira fila». Esta preeminencia debíase a unha percepción que, en última instancia, emana de Platón: "Nas matemáticas áchase a orixe e o fundamento da teoría platónica das formas ou ideas. Nesta, a idealización dos entes matemáticos transfórmase na idealización dos entes físicos e psíquicos. A verdade matemática, pola súa invariabilidade no tempo, era o modelo a seguir en todo coñecemento intelectual. O método dedutivo, que partindo de axiomas e definicións chegaba á demostración de teoremas, era o modelo prestixioso de razoamento para todo saber. No diálogo "Menón", Sócrates, a través de preguntas e respostas, fai que un escravo alcance polo seu propio razoamento unha verdade matemática; así, dun xeito popular, expón Platón que as matemáticas están na alma humana, xa que nesta se acha presente o *logos* que goberna o mundo material mediante as proporcións aritméticas e xeométricas. Só se require a introspección para volvernos conscientes dese saber interno".

Esa posición é xeralmente coñeceda como realismo, platonismo ou realismo platónico e "de maneira moi esquemática, pode sintetizarse na crenza de que os obxectos matemáticos son reais e a súa existencia é un feito obxectivo e independente do noso coñecemento dos mesmos. Existen fóra do espazo e do tempo da experiencia física e calquera pregunta significativa sobre eles ten unha resposta definida. Así, o matemático é, neste senso, como un científico empírico que non pode inventar ni construír senón só descubrir algo que xa existe. Acorde co físico Paul Davies: "Os científicos non empregan as matemáticas simplemente como unha forma conveniente de organizar os datos. Cren que as relacións matemáticas reflicten aspectos reais do mundo físico".

Non obstante, cara a finais do século XIX esta situación comezou a cambiar, proceso que eventualmente culminou, a fins do século XIX e comezos do XX, na chamada *crise dos fundamentos*: "A imaxe tradicional das matemáticas (formal e infalible) foi cuestionada a raíz da chamada "crise dos fundamentos das matemáticas", que tivo lugar no século XIX. Dita "crise" orixinouse principalmente por dous descubrimentos: primeiro o das xeometrías non euclidianas e, segundo, o da teoría de conxuntos".

Esa situación foi resumida da seguinte maneira

: "Ata ben entrado o século XIX, a xeometría era universalmente considerada a rama máis firme do coñecemento.... A xeometría era, simplemente, o estudo das propiedades do espazo. Estas manifestábanse como verdades obxectivas, universalmente válidas para a mente humana.
: Durante o século XIX sucederon “varios desastres que ían cambiar completamente esta situación. O primeiro foi o descubrimento de xeometrías non euclidianas, ao que inmediatamente seguiu outro desastre maior: o desenvolvemento da análise por camiños contrarios á intuición xeométrica (curvas que enchen o espazo, funcións continuas non diferenciables etc.) o que puxo de manifesto a gran vulnerabilidade do único fundamento que ata entón tiñan as Matemáticas: a intuición xeométrica. Isto era unha auténtica catástrofe posto que nalgún sentido implicaba a perda da certeza, non só na Matemática senón en todo o coñecemento humano.
:Pensouse entón buscar outra “base segura” para fundamentar as Matemáticas, e así Dedekind e Weierstrass mostraron como era posible construír a análise (o continuo) a partir da aritmética. Parecía que todo volvía estar en orde, pues ninguén dubidaba da certeza proporcionada pola nosa intuición de contar e así os números enteiros serían a nova base segura para todo o edificio matemático... (programa de Hilbert).
:Mais o intento de fundamentar rigorosamente a Matemática ía ser levado un paso máis lonxe por Frege, quen comezou un ambicioso programa para basear as Matemáticas na Lóxica, a través da Aritmética. Este foi o punto de partida da escola loxicista que máis tarde sería continuada por Russell e Whitehead. A idea loxicista consistía en demostrar que a Matemática clásica era parte da lóxica, de modo que unha vez culminado o seu programa podería asegurarse que a Matemática estaba libre de contradición polo menos na mesma medida que a propia lóxica.
:Porén, xa nese momento fixéranse descubrimentos que ían sacudir completamente este optimismo deixando de novo á Matemática sen fundamentos seguros. En efecto, a construción do continuo a partir da Aritmética baseábase na teoría de conxuntos de Cantor (hipótese do continuo), que tamén fora empregada por Frege na súa fundamentación da Aritmética. Mais a teoría de Cantor, e en particular a súa hipótese básica sobre a existencia de conxuntos encerrada na súa definición: “un conxunto é calquera colección de obxectos distintos da nosa intuición ou do noso pensamento”, que pode ser traducida por “calquera condición determina un conxunto”, ía revelarse inconsistente."

Esa crise deu orixe a varias tentativas de resolución, o que, á súa vez, deu orixe a tres correntes principais: as escolas intuicionista, loxicista e formalista (esa é a visión xeral ou común, algúns inclúen outras escolas, como o fenomenalismo de Husserl). Argumentablemente esas tentativas foron infrutuosas o que deu orixe a outras escolas, tanto derivadas das anteriorescomo doutras percepcións básicas, por exemplo, do empirismo. Con todo, e argumentablemente, a situación aínda non se resolveu de todo.

## Problemas 
Ao respecto de todo o anterior hai algunhas interrogantes fundamentais e sistemáticas tales como:
# O modo de ser dos obxectos matemáticos: talvez estes existen "realmente" e independentemente de calquera emprego específico, e se é así, en que sentido? e que significa referirse a un obxecto matemático? Cal é o carácter dos teoremas matemáticos? Cal é a relación entre a lóxica e as matemáticas? Aquí trátase de cuestións ontolóxicas.
# A orixe do coñecemento matemático: Cales son a fonte e a esencia da verdade matemática? Cales son as condicións da ciencia matemática? Cales son, no fundamental, os seus métodos de investigación? Que papel, en relación ao anterior, a natureza do ser humano? Aquí trátase de cuestións epistemolóxicas.
# A relación entre as matemáticas e a realidade: Cal é a relación entre o mundo abstracto das matemáticas e o universo material? Teñen as matemáticas as súas raíces na experiencia, e se é así, como? Como é que as matemáticas axustan tan ben cos obxectos da realidade? (Albert Einstein) De que xeito os conceptos como número, punto, infinito etc., adquiren un significado que transcende o ámbito estritamente matemático? William Lane Craig argumentou que a eficacia das matemáticas na natureza se explica mellor apelando á existencia dun Deus.

O punto de partida é case sempre a concepción de que as proposicións matemáticas son certas por principio, de maneira atemporal e exacta e que a súa veracidade non depende nin de evidencias empíricas nin de puntos de vista persoais. A tarefa consiste tanto en determinar as condicións da posibilidade de adquirir ese coñecemento, como en cuestionar criticamente este punto de partida.

## Correntes 
### Artístico 
A visión que sostén que as matemáticas son a combinación estética de suposicións, e despois tamén afirma que as matemáticas son unha arte, foi compartida polo matemático británico G. H. Hardy e tamén metaforicamente polo francés Henri Poincaré. Para Hardy, no seu libro *A Mathematician’s Apology*, a definición de matemáticas parecíase máis á combinación estética de conceptos.

### Platonismo 
[miniatura|[Kurt Gödel]]
O platonismo matemático ou realismo matemático afirma que os obxectos matemáticos (números, figuras xeométricas, funcións etc.) non son simples invencións humanas, senón obxectos abstractos que existen por si mesmos, independentemente da mente humana, é dicir, que os obxectos e teoremas matemáticos existen en forma illada do mundo material e independentemente do espazo e do tempo. Con este punto de vista, as leis da natureza e os axiomas da matemática teñen unha posición similar e a súa efectividade atopa unha explicación: o seu fundamento constitúeo o verdadeiro mundo dos obxectos matemáticos. O platonismo matemático é unha forma de realismo filosófico, aplicado aos obxectos matemáticos.

### Aristotelismo 
[miniatura|[Aristóteles]]
En filosofía das matemáticas, o realismo aristotélico sostén que as matemáticas estudan propiedades como a simetría, a continuidad e a orde que poden realizarse literalmente no mundo físico. Por exemplo, o número 4 realízase na relación entre unha morea de papagaios e o universal "ser un papagaio" que divide o montón en tantos papagaios.

Aristóteles considera que os obxectos matemáticos son, a diferenza de Platón, abstraccións de obxectos e realidades materiais dependentes do mundo físico e non podían ter realidade á marxe das cousas empíricas. Non son ou existen *per se*, senón que nos obxectos individuais como seres *en potencia*. As matemáticas carecen de universalidade. Na *Metafísica*, limita a negarse que os obxectos matemáticos sexan substancias, mentres que nas *Categorías* os chama substancias segundas, xa que a categoría de cantidade é posterior á de substancia. As entidades matemáticas son todos os obxectos potenciais do intelecto que dan unha idea da beleza e un pracer intelectual.

Aristóteles criticou as ideas platónicas afirmando que o verdadeiro ser se atopa non no universal, senón no individual. Esta é a orixe e a base dun realismo filosófico moderado, que sostén que os conceptos universais son realidades na mente e aínda que carecen de existencia independente, teñen o seu fundamento nas cousas existentes. Os defensores máis coñecidos son Alberte Magno e Tomé de Aquino. A escola "Sydney School" adoptou unha noción realista neoaristotélica das matemáticas fronte ao platonismo e ao nominalismo. Tamén se considerou a Nicolai Hartmann e Penelope Maddy como aristotélicos nas súas filosofías sobre as matemáticas. A aritmética euclidiana desenvolvida por John Penn Mayberry no seu libro *The Foundations of Mathematics in the Theory of Sets* tamén cae na tradición realista aristotélica.

### Formalismo 
[miniatura|[David Hilbert.]]
O formalismo matemático entende as matemáticas como un xogo (no sentido de Wittgenstein) baseado nun certo conxunto de regras para manipular cadeas de caracteres: "…o programa do formalismo matemático consiste en construír a Matemática como un sistema lóxico-formal puro, cunha condición fundamental que é a ausencia de contradición, prescindindo de todo tipo de contido; trátase, pois, dun sistema formal baleiro. Este sistema formal estaría integrado por un ou máis conxuntos de elementos fundamentais, por relacións definidas entre os elementos destes conxuntos e por proposicións reguladoras destas relacións (proposicións que comprenden os axiomas e as demais proposicións deles deducidas: os teoremas). Por exemplo, no xogo de xeometría euclidiana obtense o teorema de Pitágoras combinando certas cadeas (os axiomas) segundo determinadas regras (as do razoamento lóxico).

David Hilbert está xeralmente considerado fundador do formalismo moderno. O seu interese era a construción axiomática consistente e completa da totalidade das matemáticas, seleccionando como punto de partida os números naturais e asumindo que mediante o uso de axiomas se obvia a necesidade de definir os obxectos básicos co fin de lograr un sistema completo e consistente (Programa de Hilbert).

Nesta visión os enunciados matemáticos perden o carácter de verdades; deixan de seren, en última instancia, proposicións "sobre algo". O que importa son as relacións que se establecen entre eles: "Hilbert sostén que a verdadeira importancia na construción dos saberes matemáticos non é o resultado numérico, senón a lei de como estruturar as relacións entre os obxectos matemáticos.... As regras que ligan funcionalmente os obxectos co seu sistema de referencia formarán parte dun Sistema Formalizado Matemático; onde se entende como formalización a un conxunto de leis descubertas no seo da súa mesma estrutura, a que mantén a súa consistencia nas demostracións".

Outro matemático que foi inspirado polo formalismo foi Haskell Curry, xeralmente considerado o fundador da lóxica combinatoria.

A pesar de que esta proposta foi de curta duración, debido ao teorema de incompletude de Gödel, que demostrou que calquera sistema de axiomas que inclúa os números naturais é xa for incompleto ou contraditorio, chegou, de facto, a constituír a posición máis aceptada entre os matemáticos ata o último cuarto do século XX: "Os anos setenta viron decaer a tendencia formalista, representada polo grupo Bourbaki, pseudónimo de varias xeracións de matemáticos franceses".

### Dedutivismo 
O dedutivismo é unha variante do formalismo que propón que o traballo do matemático consiste en derivar proposicións a partir da asunción de que certas outras son correctas (se A, entón B). Tradicionalmente asumiuse que esas proposicións básicas (ou axiomas) son ou deberían ser indudablemente correctas. Pero iso non é nin necesariamente correcto nin necesario. Non é necesario porque a matemática non necesita fundacións indubidables, e non é necesariamente correcto porque, de feito, a matemática traballa perfectamente (especialmente na área das matemáticas aplicadas) sobre a base de que os axiomas son presumiblemente correctos e presumiblemente coherentes e que as inferencias que seguen deses presumibles axiomas son presumiblemente posibles (no sentido que se pode crear un modelo matemático a partir delas).

### Convencionalismo 
O matemático francés Henri Poincaré foi un dos primeiros en artellar unha visión convencionalista. O uso de Poincaré de xeometrías non euclidianas no seu traballo sobre ecuacións diferenciales convenceuno de que a xeometría euclidiana non debería considerarse unha verdade a *priori*. Sostivo que os axiomas na xeometría deberían escollerse polos resultados que producen, non pola súa aparente coherencia coas intuicións humanas sobre o mundo físico.

### Intuicionismo 
O intuicionismo matemático rexeita tanto a suxestión loxicista como a formalista, propondo que o coñecemento matemático se basea na aprehensión (que antecede calquera linguaxe ou lóxica) dalgúns conceptos matemáticos básicos. Este intuicionismo orixínase na proposta de L. E. J. Brouwer de que o saber matemático se basea na *intuición primordial* dos números naturais ( 1, 2, 3... ). Cada un deses números pode, a partir da intuición básica do 1, ser "construído" agregando 1 ao anterior. Isto introduce un elemento temporal.

A partir do anterior, o resto da matemática pode (e debe) construírse de forma explícita e rigorosa, o que require un método claro e preciso- só entidades cunha existencia (positiva ou negativa) que fose demostrada de tal xeito, ou por medio de tal método, teñen validez matemática. Parafraseando o dito platonista, poderíase dicir que, dende o punto de vista intuicionista, as verdades matemáticas non se descobren, créanse.

Entre outras consecuencias do anterior atópase a restricción do principio do terceiro excluído: saber que unha proposición é falsa implica, para os intuicionistas, poder demostrar esa falsedade. Segue que, nun momento dado (por exemplo, o presente) é perfectamente posible que haxa proposicións sobre as que non temos certeza de se son correctas ou non. Isto introduce novamente un elemento temporal na "verdade" matemática. O anterior non é un rexeitamento absoluto do principio. Os intuicionistas utilízano en situacións específicas, por exemplo, no caso de conxuntos ben definidos e finitos. se ben esta diferenza é máis ben metafísica, argumentablemente sen consecuencias meirandes para a práctica matemática, é a introdución á diferenza sobre a concepción do continuo, que se ten tales consecuencias.

O concepto intuicionista do continuo rexeita a concepción axiomática clásica (de Cantor e Zermelo etc), baseada na teoría de conxuntos e suxire utilizar unha especie de "principio de escolla" (choice principles que Brouwer chama "secuencias de escollas libres"), baseado na intuición de que, entre dous puntos (ou números) calquera, un matemático pode escoller libremente outro punto ou número, e así indefinidamente: “O continuo lineal non pode esgotarse pola interpolación de novas unidades. E non pode polo tanto pensarse como unha simple colección de unidades.”.).

A introdución de secuencias de escollas ten varias consecuencias difíciles de aceptar para a matemática non intuicionista. Como exemplos, a demostración intuicionista do teorema da barra (bar theorem) e o teorema do abano (fan theorem).

Á parte de Arend Heyting, outros matemáticos e lóxicos de nota influídos por esta visión inclúen: Hermann Weyl, que promoveu unha visión construtivista das matemáticas; a aplicación do intuicionismo á topoloxía por Alfred Tarski; os traballos matemáticos de Andrei Kolmogorov e os de Andrei Markov e os desenvolvementos dunha lóxica intuicionista por Saul Kripke.

Entre os filósofos que continúan esta tradición atópase Michael Dummett.

### Loxicismo 
[miniatura|[Bertrand Russell.]]

### Construtivismo 
O construtivismo require para a proba da existencia dun obxecto matemático, que este poida ser atopado ou construído. Para esta escola non abonda coa proba por contradición clásica (redución ao absurdo) que consiste en supor que un obxecto *X* non existe e partindo desta premisa derivar unha contradición. Segundo os construtivistas tal procedemento non permite atopar o obxecto estudado e en consecuencia a súa existencia non está realmente probada.

### Finitismo 
O finitismo é unha forma extrema de constructivismo, de acordo á que un obxecto matemático non existe a menos que sexa construído partindo dos números naturais nun número de pasos finitos. En contraste, a maioría dos construtivistas admiten un conxunto de pasos infinito numerable. O defensor máis famoso do finitismo foi Leopold Kronecker, que dixo: "Deus creou os números naturais; o resto é obra do ser humano". Aínda que a maioría dos construtivistas modernos teñen un punto de vista máis laxo, pódese buscar a orixe do construtivismo no traballo de Kronecker sobre o finitismo.

### Estruturalismo 
O estruturalismo considera as matemáticas principalmente como unha ciencia que se ocupa das estruturas xerais, é dicir, das relacións dos elementos dentro dun sistema.

### Ficcionalismo 
O ficcionalismo considera que as proposicións e teorías matemáticas pretenden ser sobre obxectos matemáticos abstractos, como suxire o platonismo, mais non existen cousas tales como obxectos abstractos, e polo tanto as teorías matemáticas non son certas.

### Empirismo 
[miniatura|[John Stuart Mill]]
O empirismo matemático pode trazarse á obra *Un sistema de lóxica* de John Stuart Mill ao afirmar que as matemáticas son "a ciencia empírica de validez máis xeral". Para Mill, os conceptos matemáticos proceden do mundo físico e as verdades da matemática son verdades sobre o mundo físico, aínda que dun carácter máis xeral. As verdades matemáticas serían as verdades máis xerais de todas. Mill propuxo que os principios matemáticos e as conclusións da ciencia deductiva (como a xeometría, aritmética, álxebra...) son indutivas. Os axiomas baséanse na observación e na xeneralizacións a partir de experiencias repetidas. Por exemplo, 2 + 2 e 3 + 1 son necesariamente iguais porque un grupo de 4 cosas pode disporse en dous grupos de 2 cousas e nun grupo de 3 cousas e outro de 1. Mill anticipa que este punto de vista "debe esperarse a recepción máis desfavorable". Gottlob Frege reprendeu moitas das ideas de Mill sobre a filosofía das matemáticas na súa obra *Os fundamentos da aritmética*.

A pesar de que a suxestión de Mill non espertou grande interese entre matemáticos (P Kitcher: "o problema que moitas das súas formulacións son imprecisas (case convidando as coñecedas ironías de Frege) e, en adición, Mill só considera as máis rudimentarias partes da matemáticas"), a idea básica foi eventualmente retomada por dous autores: Stephan Körner e László Kalmár. Para Körner, "as teorías científicas integradas na matemática funcionan e están xustificadas, xunto co seu marco de traballo matemático como constituíntes sincategoremáticos. das proposicións empíricas ". Para Kalmar "os axiomas de calquera rama interesante das matemáticas foron extraídos orixinalmente, máis ou menos directamente, dos feitos empíricos, e as regras de inferencia empregadas nela orixinalmente manifestaron a súa validez universal na nosa práctica do pensamento; III) a consistencia da maioría dos nosos sistemas formais é un feito empírico, (e) aínda cando se demostrou, a aceptabilidade dos métodos metamatemáticos utilizados na proba (por exemplo indución transfinita ata ceerto ordinal construtivo) é de novo un feito empírico".

Esta visión foi expandida por, entre outros, Philip Kitcher, quen busca sistematizala; Carl E. Behrens, que suxire que "ao rehabilitar o empirismo de John Stuart Mill e combinalo co coñecemento cada vez maior da natureza da mente humana, podemos escapar do indefinible universo platónico da conciencia inmaterial e abandonar a busca va pola certeza que cubriu a filosofía dende os tempos dos gregos.

### Cuasi-empirismo 
O termo cuasi-empirismo foi introducido por Imre Lakatos a fin de salientar un punto crucial da súa suxestión: "Unha teoría euclidiana pode ser proclamada verdadeira. Unha teoría cuasi-empírica pode (como moito) ser ben corroborada, mais é sempre conxectural. Adicionalmente, nunha teoría euclidiana os postulados verdadeiros básicos no "cumio" do sistema dedutivo (xeralmente chamados axiomas) demuestra, por así decilo, o resto do sistema; nunha teoría cuasi-empírica os postulados básicos (verdadeiros) son *explicados* polo resto do sistema".

"O cuasi-empirismo postula que para entender e explicar as matemáticas non abonda con analizar a súa estrutura lóxica nin a súa linguaxe senón que hai que estudar a súa práctica real, a maneira en que efectivamente as aplican os matemáticos, as ensinan os profesores e as aprenden os estudantes, a súa historia, as revolucións que ocorren nelas, os paradigmas e os programas que dominan, as comunidades de matemáticos, o tipo de retórica que se emprega nelas e o papel que ten o coñecemento matemático nas distintas sociedades e culturas".

* Cuasi empirismo de Lakatos: Lakatos formula que a suposta necesidade lóxica (ou verdade a priori) das matemáticas deriva de que esquecemos, non coñecemos, ou non valoramos axeitadamente o proceso de probas e refutacións informais, sempre falibles, por medio do cal se chega ás probas formais que despois dan lugar ás axiomatizacións. Lakatos propón que: 1) as probas formais son falseables por medio das probas informais; 2) o proceder das matemáticas non é axiomático, como expoñen os formalistas, senón baseado nunha sucesión de probas e refutacións que só chegan a resultados falibles; 3) o intento de prover de fundamentos ás matemáticas implica un retroceso ao infinito; 4) a historia das matemáticas debe ser estudada non a través de teorías illadas, senón de series de teorías ou aínda mellor de programas de investigación que inclúen un núcleo firme non falseable e un cinto protector de hipóteses auxiliares que si son falseables, mais que son modificables; 5) debemos preferir non o programa matemático que estea completamente axiomatizado senón o que sexa progresivo, é dicir, o que permita descubrir feitos novos e inesperados.

Gottlob Frege criticou o psicoloxismo nos seus *Fundamentos da aritmética* e en moitas das súas obras e ensaios, incluída a súa revisión da *Filosofía da aritmética* de Husserl. Edmund Husserl, no primeiro volume das súas *Investigacións lóxicas*, chamado "Prolegómenos á lóxica pura", criticou a fondo o psicoloxismo e procurou distanciarse del. O psicoloxismo tamén foi criticado por Charles Sanders Peirce e Maurice Merleau-Ponty. Non obstante, modernas revisións acusaron as críticas de Frege e Husserl de cometer peticións de principio, ademais de criticar as opinións de ambos sobre a natureza das leis lóxicas, especialmente que sexan necesarias e únicas, xa examinados nos artigos de Quine, que pediu un famoso regreso ao psicoloxismo.

## Notas 
## Véxase tamén 
* Filosofía da ciencia

### Bibliografía 
* Cañón L; Camino (1993): *La matemática: creación y descubrimiento*
* Collette; Jean-Paul (1993): *Historia de las matemáticas*, volume 2
* Davis; Philip J. e Hersh; Reuben (1981): *Experiencia matemática (Introducción general no técnica)*
* Dummett, Michael (1998), *"The Philosophy of Mathematics"* en Grayling, A. C. (ed.)*Philosophy 2: Further Through The Subject*, Oxford University Press, 1998.
* Gabbay;D. M.- Thagard; P.- Woods; J. (edts): *Philosophy of Mathematics*
* George; Alexander - Velleman; Daniel (2001) *Philosophies of Mathematics*
* Kline; Morris (1980): *Mathematics: The Loss of Certainty*
* Kline; Morris: Matemáticas. *La pérdida de la certidumbre*. Siglo XXI España 1985 (1a Ed.), México 2000 (5a Ed.)
* Körner, Stephan (1968), *Introducción a la filosofía de la matemática*, Editorial Siglo XXI, 1968
* Lakatos, Imre. (1978 / 1986) *Pruebas y Refutaciones: La Lógica Del Descubrimiento Matemático.*- Alianza Universidad
* Lakatos, Imre. *"La metodología de los Programas de investigación científica".* Alianza. Madrid. 1993.
* Lorenzo, Javier. de: *La matemática: de sus fundamentos y crisis*. Tecnos, Madrid.
* Lorenzo, J. de (1992), *Kant y la matemática. El uso constructivo de la razón pura*, Editorial Tecnos, 1992
* Maza Gómez, C. (2008), *Matemáticas en la antigüedad*
* Macbeth; Danielle: Logic and the Foundations of Mathematics
* Shabel, Lisa (1997), *Mathematics in Kant’s Critical Philosophy. Reflections on Mathematical Practice*, Londres: Routledge, 2003
* Shapiro; Stewart (1997). *Philosophy of Mathematics: Structure and Ontology.* Oxford University Press.
* Shapiro, Stewart (2000). *Thinking about Mathematics: The Philosophy of Mathematics*. Oxford University Press.
* Shapiro; Stewart (Edtr -2005): *The Oxford Handbook of Philosophy of Mathematics and Logic*
* Solís, Carlos e Sellés, Manuel (2005), *Historia de la ciencia*, Editorial Espasa, 2005
* Zalamea, Fernando (2009), *Filosofía sintética de las matemáticas contemporáneas*, Editorial Universidad Nacional de Colombia

### Ligazóns externas 
* Loxicismo, en PhilPapers
* Formalismo, en PhilPapers
* Intuitionismo e construtivismo, en PhilPapers
* Estruturalismo, en PhilPapers