Taiyuan

**Taiyuan** (en chinés, 太原) é unha cidade da China, capital da provincia de Shanxi. Contaba con 2&nbsp;727&nbsp;646 habitantes en 2005 (3&nbsp;400&nbsp;000 contando coa área metropolitana).

## Historia 
### Jinyang 
A fundación data do 497 a.C., cando o final do período das Primaveras e Outonos da dinastía Zhou ía dar paso ao dos Reinos combatentes. Precisamente coma praza forte do futuro reino de Zhao foi fundada co nome de **Jinyang** polo líder desa familia aristocrática, Zhao Jian Zi, e a guerra que deu nacemento ao seu estado tivo lugar coa cidade coma protagonista dun famoso asedio no que foi asolagada (Batalla de Jinyang, 455 a.C.). Despois e ata o 386 a.C. foi a primeira capital de Zhao.

Jinyang era unha cidade rectangular fortificada situada no límite suroeste da metrópole actual. Xa na época imperial e coa reorganización administrativa do país, durante as dinastías Qin e Han foi o centro do condado ou comandancia de Taiyuan e despois capital da provincia de Bing (Bingzhou) e tamén foi coñecida por eses nomes. No ano 307, durante o dominio da dinastía Jin Occidental experimentou a primeira grande expansión (14&nbsp;km de perímetro, seica cunha desviación do curso do río Fen polo medio, a occidental (palaciana) contiña á súa vez outras tres fortificadas de seu (*Daming*, *Xin* ou Nova e *Cangcheng*). O enteiro complexo foi unificado no tempo dos Tang nun único organismo urbano coa construción de pontes entre as cidades occidental e oriental a través da central de ribeira.

### Destrución e nova cidade 
No ano 979 o emperador Taizong, segundo da dinastía Song, mandou queimar e asolagar de novo Jinyang (por entón capital das dinastías de pobos turcos que ocuparon brevemente o poder na caída dos Tang) prohibindo a ocupación futura do seu soar. Unha primeira cidade provisional dez quilómetros ao leste serviu para aloxar a poboación (Song Jianpin Jincheng. Volveu ser capital de prefectura en 1059 e de comandancia en 1107. Construíuse ademais un complexo de templos (Jin Ci) nas aforas. O Templo Fang ou das Deusas, o máis antigo conservado, é de 1023 e foi reconstruído en 1102.

Dende 1125 as frecuentes guerras e a ocupación mongol da dinastía Yuan supuxeron unha época de destrucións e estancamento cando cambiou varias veces de nome e status.

### Taiyuan Ming 
miniatura|esquerda|120px|Os Pagodes Xemelgos (s.XVII)
miniatura|120px|Porta da muralla Ming de 1568.
En 1383, trala chegada da dinastía Ming (e por decisión dun fillo do primeiro emperador), a cidade experimentou unha grande expansión ao nordeste que cuadriplicou a súa superficie, a súa estrutura non cambiou ata a segunda metade do século XX, cando se derrubaron as murallas, manténdose durante a época Qing (1644-1911) coma unha importante cidade comercial do norte da China. Así mesmo no século XIX tivo un incipiente desenvolvemento industrial apoiado nos inxentes xacementos de minerais da rexión, e foi incluso un centro financeiro do país.

### Século XX 
Precisamente pouco antes do establecemento da república a crise da banca local en Shanxi levou a serios problemas económicos á cidade compensados pola súa conexión ferroviaria co eixo troncal Pequín-Wuhan (1907). En 1911 cambiou o nome por **Yangqu**, e baixo o control dun "señor da guerra" ata a época da segunda guerra mundial experimentou un extensivo desenvolvemento industrial, continuado baixo a ocupación xaponesa (1937).

A industrialización incrementouse notablemente trala instauración da República Popular conformando Taiyuan (que recuperou o nome en 1947) coma un dos centros da industria pesada chinesa do carbón e do aceiro. Por este motivo pasou de ter 210&nbsp;000 habitantes en 1949, aínda que maioritariamente concentrados no recinto histórico, a converterse nunha verdadeira metrópole (con 1&nbsp;140&nbsp;000h en 1980 e máis de 4 millóns na actualidade) que se estende en ámbalas dúas ourelas do Fen comunicadas a través de varias pontes.

## Cidades irmás 
*  Chemnitz
*  Himeji
*  Launceston
*  Nashville
*  Newcastle upon Tyne

## Notas