Púrpura de Tiro

[miniatura|250px|[Cunchas de *Bolinus brandaris*.]]A **púrpura de Tiro** (en grego antigo πορφύρα, *porphýra*, en latín *purpura*), tamén coñecida como **púrpura real** ou **púrpura imperial**, é un colorante ou tintura de cor púrpura, cuxo ton pode variar entre un vermello púrpureo e o morado, que foi usado polos antigos fenicios na cidade de Tiro. 

A tintura consiste nunha secreción mucosa da glándula hipobranquial do gasterópodo mariño da familia dos murícidos *Bolinus brandaris* (Linnaeus, 1758), durante moito tempo coñecido como *Murex brandaris* Linnaeus, 1758. 

Na natureza estes caracois usan a secreción como parte do seu comportamento depredador, pero o caracol tamén segrega esta substancia cando se sente ameazado ou é atacado fisicamente. 

Algunhas outras especies da familia (por exemplo, *Purpura patula* do océano Atlántico occidental) tamén poden producir unha substancia similar que se converte nunha duradeira tintura púrpura cando se expón á luz do sol.

## Historia  
Crese que xa era utilizada polos fenicios contra o ano 1570&nbsp;a.&nbsp;C. Suxeriuse que o nome Fenicia  significa *terra da púrpura*.

Os fenicios tamén facían unha tintura de cor entre púrpura e índigo, chamada azul real, que se fabricaba a partir dunha especie moi semellante a *B. brandaris*, *Murex trunculus*.

A púrpura de Tiro era moi custosa. O historiador Teopompo, do século -IV escribiu: «A púrpura para as tinturas valía o seu peso en prata en Colofón.» 

Para producir un gramo de púrpura necesitábanse 9 000 moluscos aproximadamente, polo que o seu uso limitábase unicamente aos artigos de luxo.

A tintura foi moi apreciada na antigüidade, porque a cor era moi resistente á decoloración, e mesmo volvíase máis brillante á intemperie e  baixo a luz do sol. Presentábase en varias tonalidades, sendo a máis prezada a de cor sangue coagulada tinguida de negro. Era un artigo comercial de luxo, moi apreciado polos romanos, que a usaban para tinguir túnicas cerimoniais. 

Datos arqueolóxicos de Tiro indican que os caracois se almacenaban en grandes tallas para que se descompuxesen. Isto producía un fedor insoportábel, o que foi mencionado polos antigos autores. Coñécese pouco sobre os seguintes pasos do proceso, e o método antigo para a produción en masa das tinturas "múrex" aínda non se reconstruíu con éxito; crese que esta cor dun ton "sangue coagulada amourada", a máis prezada, conseguíase bañando dúas veces as prendas, unha vez no colorante índigo de *M. trunculus* e outra na tintura vermello-púrpura de *M. brandaris*.

O lexicógrafo grego Xuio Pólux, que viviu no século -II, afirmaba que a tintura púrpura fora descuberta por Heracles ou, mellor dito, polo seu can, cuxa boca tinguiuse de púrpura ao mastigar caracois ao longo da costa do Levante mediterráneo. Recentemente o descubrimento arqueolóxico dun número considerábel de cunchas de *Murex* en Creta suxire que os minoicos puideron ser os pioneiros na extracción da púrpura imperial séculos antes que os tirios. Datacións realizadas a partir de obxectos de cerámica suxiren que a tintura puido ser producida durante o período Minoico Medio entre os séculos XX e XVIII a.C.

### Citas bíblicas 
Na Biblia distínguese claramente entre dúas cores distintas desta tintura:

Na Igrexa católica os cardeais, os "purpurados", van vestidos de cor escarlata.

### Descubrimento do compoñente químico 
O principal compoñente químico do colorante tirio foi descuberto en 1909 por Paul Friedländer, sendo o 6,6′-dibromoíndigo, unha substancia que fora sintetizada previamente en 1903. Porén, esta nunca foi sintetizada comercialmente.

## Notas