Diferenzas entre o galego e o portugués

[miniatura|300x300px|[Mapa cronolóxico mostrando o desenvolvemento do galego (*Galician*) e do portugués (*Portuguese*).]]

As **diferenzas entre o** **galego** **e o** **portugués** son diversas e atópanse tanto a nivel fonético coma morfo-sintático, ademais de na ortografía e o léxico. Unha parte destas é o resultado da castelanización do galego ao longo dos dous séculos en que foi marxinado como lingua culta, os chamados *Séculos Escuros.* Aínda que ambas teñen unha orixe común, actualmente hai opinións diversas sobre se deben ser consideradas ou non linguas separadas, existindo algúns lingüistas, tanto galegos coma portugueses, que consideran que se trata de variedades diferenciadas da mesma lingua, mentres que outros as consideran linguas distintas.
## As diferenzas 
As diferenzas danse basicamente a nivel fonético:

* Inexistencia na maioría das falas galegas de sibilantes sonoras (*z* */z/,* *j /ʒ/* ) (aínda que existen nalgunhas zonas da Baixa Limia de Ourense, do galego exterior
* En galego non hai oposición entre vogais orais e nasais (aínda que están presentes nalgunhas zonas de fala galega da provincia de León) o galego nasaliza as vogais en contacto con nasal, pero iso non significa diferenciación fonolóxica.
* O resto de diferenzas, son as mesmas atopadas nos dialectos portugueses setentrionais respecto do portugués estándar: pronuncia de *ch* como "tch", b/v pronunciados sempre xordos, pronuncia clara dos ditongos oi/ou (con alternancia segundo o padrón: loiro / *louro*), etc.

O tratamento da nasalidade é variable nas falas galegas, con diferente evolución nos dialectos portugueses; así, as tres terminacións do galego-portugués:

: *-ão*
: -am/-ã
: -om/-õ

dan lugar en portugués ao ditongo nasal *-ão*, mentres que en galego sufriron evolucións diversas:

: -ão→ -án/-ao irmán 'irmán' (dialectalmente irmao) (= *irmão*)
: -ãa→ -á/-án irmá (dialectalmente *irmán*) (= irmã)
: -am→ -an/-a *ra* (dialectalmente *ran*), (= rã)
: -om→ *-on* *razón* 'razón'

* plurais: *-ões→* *-óns* / *-ós* / *-ois* razóns 'razóns', (dialectalmente razós e *razois*)

Nótese que existe flutuación entre o mantemento da nasalidade a través dunha monoptongación (irmão > *irmán*, en xeral, na área occidental), rematando en ene velar, ou o mantemento do ditongo mediante a desnasalización (irmão > *irmao*, en xeral no centro e a área oriental). Con todo, existen pequenas áreas onde aínda existen vogais e ditongos nasais (na área oriental).

En portugués alternan as terminacións *tude* (*pulcritude*, *verosimilitude*) e *dão* (*escravidão*, *multidão*), mentres que en galego se usa sempre a terminación tude (*escravitude*, *multitude*).

Outras diferenzas entre as variantes comúns non son aplicables á totalidade das falas:
En galego existe o chamado **ditongo** indoeuropeo, ui *ou* *oi* que substituíu a ou tónica latina en portugués luso-brasileiro (subsiste, con todo, dialectalmente en Portugal).

: *Froito* 'froito'
: Loitar, loita 'loitar, loita'
: *Escoitar* 'escoitar'

Estes ditongos son de tipo etimolóxico, fructu > fruito, *luctare* > luitar, *auscultar* > *ascoltare* > escoutar > escoitar > *escuitar* (análogo a *multu > molto > mouto > moito > muito*), a súa perda débese a relatinizacións modernas (séculos XVI-XVII), "luctar, "*fructo*", cando o "c-" deixouse de pronunciar. Un caso común ao galego e o portugués é "acto", orixinalmente *actu > auto* (auto-dá-fé), pero foi relatinizada a "acto".

En galego consérvase o **pronome arcaico** **che** que se alterna coa forma ***te***, dependendo de se se fai referencia a un obxecto/complemento directo ou indirecto. (*Véxase tamén cheísmo e teísmo*)

: gal. *Collerche as mans* - *Collerte a ti*  / port *colher-te as mãos - colher-te a ti*  

Tamén se conserva a forma de plural *llelos* ( fuin > fui*)

Hai moitas diferenzas nos verbos irregulares e nalgúns verbos regulares (p. *pus* / g. *puxen*, p. *perco* / g. *perdo*, p. *fez* / g. *fixo*, p. *odeiam* / g. *odian*, p. *viera* / g. *viñera*,  etc). 

: **Nos pronomes enclíticos**
En portugués non se adiciona n despois das formas verbais acabadas en ditongo (p. *tratou-o* / g. *tratouno*).

: **Pronomes mesoclíticos en portugués**
No futuro e o condicional utilízanse pronomes mesoclíticos en portugués (p. *estudá-lo-ia, comprar-nos-ão, comprar-vo-la-á* / g. *estudareino, hei estudalo ; comprarannos, hannos comprar ; comprarávola, hávola comprar*). 

: **Arcaísmos**

A comparativa ca ([do] que), do latín *qua* > *ca*, vai seguida do pronombre de dativo e non do pronome persoal: g. máis alto *ca* min  / p. *mais alto que eu*.

**Castelanismos en galego**

* Innumerables, sobre todo no vocabulario técnico ou exótico. Isto débese á situación de diglosia galego/castelán en Galicia.

**Castelanismos en portugués**

* Certas palabras de orixe castelá foron introducidas ao portugués, mentres que a forma orixinal foi preservada en galego, así en portugués tense *penha*, *repolho*, *castelhano, menino*, fronte ás formas correspondentes ao galego *pena, repolo, castelán, meniño*. Outras, como *primo*, coinciden en portugués e castelán, conservándose en galego outra forma alternativa (neste caso, *curmán,* de *co-irmán / co-irmão).* Outros castelanismos en portugués son: *alambre, fiambre, hombridade, ganadeiro, granizo, neblina, canhão, antanho, tejadilho*.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Áreas lingüísticas do galego
* Reintegracionismo
* Real Academia Galega
* Academia Galega da Língua Portuguesa
* AGAL

### Bibliografía 
* ENTWISTLE, William James. (1988) *The Spanish Languages, together with portuguese, catalan and basque.* Faber & Faber*,* Londres. Col. *"The Great Languages".* Traducido ao castelán como *Las lenguas de España: castellano, catalán, vasco y gallego-portugués .* Ed. AKAL.