open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Roberta Bondar

**Roberta Lynn Bondar** é unha astronauta canadense retirada que participou na misión STS-42. Pasou un total de 8,05 días no espazo.

## Traxectoria 
Bondar naceu o 4 de decembro de 1945 en Sault Ste. Marie (Ontario). Gradouse en zooloxía e agricultura na Universidade de Guelph en 1968 e obtivo un máster en patoloxía experimental pola Universidade de Ontario Occidental en 1971. Ten un doutoramento en neurobioloxía pola Universidade de Toronto obtido en 1974.

Foi parte do primeiro grupo de seis astronautas canadenses seleccionados en decembro de 1983, comezando formalmente o seu adestramento en febreiro de 1984.

## Véxase tamén 
### Outros artigos 
*Mulleres no espazo
*STS-42

### Ligazóns externas 
*
El espíritu de la colmena

***El espíritu de la colmena*** é un filme español de 1973 dirixido por Víctor Erice.

Está ambientado en terras castelás nada máis rematada a Guerra Civil. Rodado na vila segoviano de Hoyuelos, onde se proxecta a película *Frankenstein*.

## Argumento 
Nun pequeno lugar de Castela, en plena posguerra a mediados dos anos corenta, Isabel (Isabel Tellería) e Ana (Ana Torrent), dúas irmás de oito e seis anos respectivamente, ven un domingo a película *Frankenstein*. Á pequena a visión do filme cáusalle tal impresión que non deixa de facer preguntas á súa irmá máis vella, que lle asegura que o monstro está vivo e que se oculta cerca da vila.

## Elenco 
* Fernando Fernán Gómez como Fernando
*Teresa Gimpera como Teresa
*Ana Torrent como Ana
*Isabel Tellería como Isabel
*Ketty de la Cámara como Milagros, a criada
*Estanis González como Garda civil
*José Villasante como Monstro de Frankenstein
*Juan Margallo como O Fuxitivo
*Laly Soldevila como Dona Lucía, a profesora
*Miguel Picazo como O Doutor

## Comentarios 
Os actores que interpretan os 4 protagonistas chámanse coma eles na vida real. Segundo contou Erice máis dunha ocasión, isto non é casualidade, senón que é debido a que Ana Torrent, a nena protagonista non entendía por que os actores se chamaban dun xeito e de súpeto, ao comezar a gravar, cambiaban de nome. Este feito motivou que o director decidise cambiarlles os nomes a todos os protagonistas polos seus propios nomes.

O título do filme está sacado dun libro de Maurice Maeterlinck, no que este utliliza a expresión "o espírito da colmea" para describir ese "espírito todopoderoso, enigmático e paradoxal ao que as abellas parecen obedecer, e que a razón dos homes xamais chegou a comprender". O filme foi estreado de novo no ano 2004.

## Palmarés cinematográfico 
* 1973 - Festival de Chicago - Hugo de Prata
* 1973 - Festival Internacional de Cine de San Sebastián - Mellor Película.
* 1973 - Premios do Círculo de Escritores Cinematográficos: Medallas á mellor película, mellor director (Víctor Erice), mellor actor (Fernando Fernán Gómez), mellor fotografía (Luís Cuadrado) e mellor música (Luís de Pablo).

## Notas
Supercopa de España de Fútbol 2018

A **Supercopa de España de Fútbol 2018** foi a 32ª edición da competición anual de fútbol en España que se disputou a partido único o 12 de agosto de 2018. Foi disputada polo FC Barcelona, campión da Primeira División 2017–18 e o Sevilla FC, subcampión da Copa do Rei 2017–18.

A diferenza das edicións anteriores, foi disputada a partido único nun campo neutral, o Estadio de Tánxer en Tánxer, Marrocos.

## Datos 
|300px|link=
|vhalign="top"|
|valign="top" width="50%"|

|}

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Lista de finais da Supercopas
Sistema de monitorización do condutor

O **Sistema de monitorización do condutor** é un algoritmo de visión por computador, forma parte da familia de algoritmos da tecnoloxía ADAS. Nos vehículos modernos equipados con sensores pasivos como a cámara e activos como as cámaras TOF é posíbel detectar e identificar o condutor do vehículo e o seu nivel de atención durante a condución. O propósito da monitorización consiste en alertar o condutor ante calquera signo de fatiga ou distracción, en especial o cálculo do tempo no que os ollos permanecen pechados, a dirección da mirada e a posición da cabeza. De xeito secundario os Tier 1 propoñen o control de certas funcións dixitais do coche co movemento dos ollos.

## Descrición
Unha das solucións do algoritmo constitúe o adestramento de redes de aprendizaxe automática como as ANNs, que procesan a información fusionada obtida de diversos indicadores físicos e de aptitude durante a condución.

Estes indicadores obtéñense da observación do condutor por parte de sistemas de visión monoculares. Situados á fronte do condutor, usualmente no cadro de instrumentos e baixo iluminación artificial condicionada, se a opción do sensor non consiste en tecnoloxía infravermella, o obxectivo é obter este rexistro de indicadores de xeito independente á iluminación externa na cabina. Cando a luz é baixa unha cámara pasiva pode activar a iluminación artificial.

A información do sensor combínase coa lida a través do BUS CAN : xiro do volante, hodometría e posición de roda en liña lateral. Estes sinais normalízanse, optimízanse e sincronízanse cos fotogramas da cámara.

A fusión final durante o adestramento das ANNs obtén a vantaxe de que este tipo de redes neuronais non precisan de parametrización previa para xerar un clasificador apto. Os resultados das ANNs producen entre un 55% e un 90% de xuízos correctos sobre a pronta avaliación da fatiga no condutor.

Entre as características definitorias do sistema atópanse :

* Identificación e recoñecemento do condutor para poder restaurar os axustes e preferencias asociados a cada perfil automaticamente.
* Monitorizar a fatiga e alertar ante unha posíbel perda de control do vehículo.
* Monitorizar a dirección da mirada e alertar cando se tome un excesivo tempo sen atender á vía e isto impida detectar un perigo inmediato.
* Seleccionar ou aumentar certas áreas do panel de control dixital coa mirada.

## Vehículos que inclúen no seu equipamento de serie ou de demostración o algoritmo 
*Lexus GX 460
*Lexus HS 250h
*Lexus LS 600h
*Lexus LS 460
*Lexus GS 450h
*F 015 Luxury in Motion
*Toyota Crown Hybrid
* 2019 Audi A8

## Notas 
## Véxase tamén 
Sistemas avanzados de asistencia ao condutor
Norykko

**Nora Jiménez Candanedo**, nada en Santiago de Compostela o 26 de xullo de 1983, é unha cantante e rapeira galega, máis coñecida co nome artístico de **Norykko**.
## Traxectoria
Tenn influencias musicais no rhythm and blues contemporáneo e o rap. Debutou profesionalmente en 2004, colaborando co rapeiro e produtor madrileño Santaflow.

En 2012 lanzou o seu primeiro álbum de estudio, *Mariposas*.

En 2009 o rapeiro catalán Porta, buscou a Norykko para que colaborase co seu tema "La bella y la bestia" no seu segundo disco, *Trastorno bipolar*. O tema trata sobre a violencia doméstica.

En 2020, en colaboración co rapeiro mexicano C-Kan, estreou o tema *Para estar contigo*. O vídeo musical foi filmado en novembro de 2019, cando a rapeira galega estivo de xira por Latinoamérica.

## Notas
O final da escapada

***O final da escapada*** (en ) é un filme francés de 1960 dirixido por Jean-Luc Godard e protagonizado por Jean-Paul Belmondo, Jean Seberg, Daniel Boulanger e Jean-Pierre Melville e con fotografía en branco e negro de Raoul Coutard.

Foi a primeira longametraxe de Godard e o descubrimento de Belmondo como actor. *O final da escapada* foi unha das primeiras e máis influentes obras da *nouvelle vague*. Xunto con *Les Quatre Cents Coups*, de François Truffaut e *Hiroshima, mon amour*, de Alain Resnais, estreadas o ano anterior, impulsou a valoración internacional do novo estilo. No seu momento atraeu moita atención polo seu estilo visual audaz, que incluía saltos na montaxe non convencionais.

Foi emitido na TVG o 26 de agosto de 1991.

## Argumento 
Michel (Jean-Paul Belmondo) é un delincuente que, tras roubar un coche en Marsella, emprende viaxe cara a París para cobrar un diñeiro que se lle debe e volver ver a súa amiga estadounidense, Patricia (Jean Seberg). No camiño, perseguido pola policía de tráfico, mata un axente. Chega a París, mais non ten cartos, polo que recorre a varios amigos.

Pasa o tempo con Patricia, intentando convencela de que volva deitarse con el e que o acompañe a Roma. Os dous van dun lugar ao outro, mentres Michel trata de recuperar o seu diñeiro e ocultarse da policía.

## Elenco 
* Jean-Paul Belmondo como Michel Poiccard
* Jean Seberg como Patricia Franchini
* Daniel Boulanger como o inspector de policía Vital
* Henri-Jacques Huet como Antonio Berruti
* Roger Hanin como Carl Zumbach
* Van Doude como Van Doude
* Liliane David como Lilane
* Michel Fabre como o outro Inspector
* Jean-Pierre Melville como Parvulesco
* Claude Mansard como o vendedor de coches usados
* Jean-Luc Godard como un delator
* Richard Balducci como Tolmachoff
* Philippe de Broca como extra
* Jean Domarchi como extra
* Jean Douchet como extra
* Jean Herman como extra
* Andre S. Labarthe como extra
* Jacques Rivette como o corpo do home golpeado no coche

## Produción 
*O final da escapada* non tivo guión. A historia está baseada vagamente nun artigo que François Truffaut leu en *The News in Brief*. A personaxe de Michel Poiccard está inspirado no real Michel Portail e na súa moza estadounidense, a xornalista Beverly Lynette. En novembro de 1952 Portail roubou un coche para visitar a súa nai enferma en Le Havre e acabou matando un policía chamado Grimberg. Truffaut traballou no tratamento da historia con Claude Chabrol, pero acabaron desbotando a idea cando non puideron acordar a estrutura da historia. Godard lera ese tratamento, gustáralle e quería realizar o filme. Escribiu unha vaga guía de filmación que abandonou axiña para confiar na improvisación.

## Premios 
* Oso de Prata no Festival Internacional de Cinema de Berlín (1960)
* Premio Jean Vigo (1960)
* Premio da Crítica Alemá á mellor fotografía (1960)

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Miradas
* Trailer 
* Why *Breathless*
* *Breathless* en NewWaveFilm.com
Igrexa de Lummelunda

A **igrexa de Lummelunda** (sueco: *Lummelunda kyrka*) é unha igrexa medieval luterana en Lummelunda, na illa sueca de Gotland, pertencente á diocese de Visby.

## Historia e arquitectura 
A nave e a torre son as partes máis antigas da igrexa de Lummelunda, construídas ao redor do ano 1200. Orixinalmente, un coro construído no mesmo tempo formaba parte do edificio. Ese coro foi arrasado a mediados do século XIV e no seu lugar levantouse o presente, desproporcionadamente grande. A construción do novo coro pretendía ser o comezo dun completo proceso de reconstrución, pero só esta parte foi executada. Dende entón a igrexa permaneceu case intacta. A sancristía non se sabe en que data se construíu, sendo mencionada por vez primeira en 1739, e o chapitel é do ano 1636. Durante o século XVII engadíronse novas fiestras á nave, e a igrexa recibiu mobiliario novo e foi redecorada no seu interior. As fiestras foron alteradas novamente durante o século XIX. Entre os anos 1960 e 1961 a igrexa foi restaurada.

Arquitectonicamente, a igrexa caracterízase externamente polo gran coro gótico e a torre e nave románicas moito máis pequenas. Está construída en calcaria. O portal principal do sur está decorado con esculturas de pedra semellantes ás da igrexa de Martebo, pero cunha execución máis crúa. Internamente está decorada con frescos. Algúns deles datan do período de construción da igrexa, outros son do século XV e o resto do XVII. A igrexa alberga unha única escultura de madeira medieval tardía que representa a Santo Antón. A meirande parte do mobiliario é do século XVII.

## Galería de imaxes 

Lummelunda kyrka view01.jpg|Vista dende o oeste
Lummelunda kyrka - KMB - 16000300024505.jpg|Vista dende o aire
Lummelunda kyrka nave03.jpg|Interior da igrexa

## Notas
Nuala Ní Dhomhnaill

**Nuala Ní Dhomhnaill**, nada en Lancashire en 1952, é unha poeta irlandesa en lingua irlandesa.

## Traxectoria 
Naceu en Inglaterra de pais irlandeses. Cando tiña cinco anos de idade volveu a Irlanda, vivindo cunha súa tía en Cean Trá, dous anos despois seus pais volveron tamén a Irlanda. Criouse pois na península de Dingle, dentro do Gaeltacht, e pasou tamén períodos en Limerick e Aonach Urmhumhan durante a súa xuventude. O sacerdote e escritor Pádraig Ó Fiannachta era seu tío. Estudou  irlandés e inglés no University College Cork entre 1969 e 1972. Nesa época formou parte da escola *Innti* de poetas. Logrou o certificado superior en educación en 1973. Casou co xeólogo turco Dogan Leflef e viviu primeiro nos Países Baixos e dende 1975 en Turquía. Traballou como profesora de inglés na Universidade Técnica do Oriente Medio en Ankara. En 1980 aveciñouse coa súa parella en Dublín.

## Poesía 
En 1981 publicou a súa primeira colección de poesía: *An Dealg Droighin* (1981). Supuxo a súa entrada en Aosdána. Na súa poesía sobrevive moito do período  *Innti*. A mitoloxía e o folclore, así como as cancións populares son unha fonte para a súa obra, frecuentemente combinada co feminismo, a sexualidade e a cultura, ligando xénero e opresión política e facendo central a conexión entre o corpo feminino e o texto; mais tamén está moi presente o humor na súa poesía. Tamén a lingua é un tema recorrente, nun dos seus poemas, "Ceist na Teangan" (a cuestión da lingua) explica a súa decisión de escribir só en irlandés como a voz natural da poeta e pola súa expresividade e concreción. O seu recoñecemento internacional vénlle da publicación en 1986 dunha edición bilingüe, inglés-irlandas, dunha selección da súa obra lírica. A súa poesía está traducida ao inglés, francés, alemán, polaco, italiano, noruegués, estoniano, bretón e xaponés; en galego algúns dos seus poemas apareceron na escolma de 2003 *Pluriversos: seis poetas irlandesas de hoxe* mais en *Un bosque novo. Antoloxía da poesía gaélica contemporánea* de 2016.
En 1985 publicou a peza de teatro infantil *Jimín*, baseada na obra de 1919 *Jimín Mháire Thaidhg*  de Pádraig Ó Siochfhradha.

## Obra 
* *An Dealg Droighin* (Cló Mercier, 1981)
* *Féar Suaithinseach* (Maigh Nuad, 1984)
* *Jimín* (teatro infantil, BÁC, 1985) 
* *Rogha Dánta/Selected Poems* (Raven Arts, 1986, tradución ao inglés de Michael Hartnett)
* *Feis* (Maigh Nuad, 1991)
* ''Pharaoh's Daughter* (1990, traducido por trece poetas irlandeses)
* *The Astrakhan Cloak* (1992, traducido ao inglés por Paul Muldoon)
* *Spíonáin is róiseanna* (Cló Iar-Chonnachta, 1993)
* *Cead Aighnis* (An Sagart, An Daingean, 1998)
* *The Water Horse: Poems in Irish* (Gallery, 1999, tradución ao inglés Medbh McGuckian e Eiléan Ní Chuilleanáin)
*  *The Fifty Minute Mermaid: Poems in Irish'' (Gallery, 2007, traducido ao inglés por Paul Muldoon)

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
*Recital poético de Nuala Ní Dhomhnaill na University of Notre Dame (Luisiana)
Andrei Borisenko

**Andrei Ivanovich Borisenko**, nado en Leningrado o 17 de abril de 1964, é un cosmonauta ruso que participou na misión Soiuz TMA-21 con destino á Estación Espacial Internacional. Pasou un total de 337,37 días no espazo.

## Traxectoria 
Gradouse no Instituto Militar de Mecánica de Leningrado. Traballa en RKK Energia desde 1989 como enxeñeiro. Tras ser rexeitado como candidato a cosmonauta en 1992, foi aceptado o 29 de maio de 2003, comezando o seu adestramento en xuño dese mesmo ano e finalizando en xuño de 2005 con éxito. 

Viaxou ao espazo por primeira vez o 4 de abril de 2011, estando na Estación Espacial Internacional ata o 16 de setembro. Repetiu a experiencia entre outubro de 2016 e abril de 2017.

## Notas 
*

## Véxase tamén 
### Outros artigos 
*Soiuz TMA-21
Frank Borman

**Frank Frederick Borman II**, nado o 14 de marzo de 1928 en Gary (Indiana), e finado en Billings (Montana) o 7 de novembro de 2023, foi un astronauta estadounidense que participou nas misións Gemini 7 e Apollo 8. Pasou un total de 19,90 días no espazo.

## Traxectoria
Gradouse en ciencias na Academia Militar de West Point en 1950 e obtivo un máster de ciencias polo Instituto Tecnolóxico de California en 1957. Tamén completou o programa de xestión avanzada da Escola de Negocios de Harvard en 1970.

Foi seleccionado pola NASA cando traballaba como instrutor na Escola de Pilotos para Investigación Aeroespacial na Base Edwards da Forza Aérea, en California. Borman participou na investigación do accidente do Apollo 1 que lle custou a vida aos seus ocupantes. Retirouse en 1970.

## Véxase tamén 
### Outros artigos 
*Gemini 7
*Apollo 8

### Ligazóns externas
*
*
Vasilii Molodtsov

miniatura|Alfabeto Molodtsov
**Vasilii Alexandrovich Моlodtosv ** (tamén coñecido polo pseudónimo literario **Sandrö Vaśö** ), nado en Tentyukov o 13 de xaneiro de 1886 e finado en Syktyvkar o 31 de agosto de 1940, foi un escritor en komi, creador do primeiro alfabeto komi.

## Traxectoria 
Naceu nunha pequena aldea na contorna de Syktyvkar, na gobernación de Vologda durante o Imperio Ruso. En 1907 graduouse no instituto pedagóxico de Тоtma. No curso 1907—1908 traballou como mestre en Parč e no curso seguinte foi a Petersburgo para realizar cursos de educación xeral. No curso 1910—1911 ensinou na aldea de Mikheyevo no distrito de Totma. Entre 1911 e 1914 completou a súa educación no Instituto Pedagóxico de Petersburgo. Ao rematar realizou a instrución militar e durante o período que ensinou en Noshul' (1914-1917) empezou elaborar un alfabeto para o komi, completándoo ao longo de 1918 ensinándoo no Instituto Pedagóxico dos Komis. Ese alfabeto foi oficial para o komi siriano entre  1918 e 1932 e de novo no período 1936—1938 e para o komi permiano entre 1921 e 1932. O primeiro libro que se publicou con este alfabeto foi un libro de texto para as escolas ensinando este novo alfabeto que xa circulara amplamente polas escolas komis de forma manuscrita dende o ano anterior. A partir de 1919 viviu fóra do territorio dos komis, traballando en varios institutos pedagóxicos soviéticos, aínda que regresou periodicamente. En 1921 publicou unha gramática e ao longo da década desenvolveu un sistema de normas ortográficas. O seu traballo xogou un papel destacado no desenvolvemento da lingua literaria komi, e mesmo o alfabeto latino que substituíu o seu durante un tempo non era máis ca unha transliteración do que el creara.

En 1938 as autoridades soviéticas detivérono acusado de  ”nacionalismo burgués” morrendo nun campo de prisineiros en 1940.

## Obras 
* *Лыԃԃыԍны велӧԁчан* (*Lyd’d’yśny velödčan*). — Сыктывԁін кар, 1920.
* *Комі грамаԏіка туј піԍкӧԁыԍ*. — 1921.
* *Некоторые принципы зырянского правописания*. — Усть-Сысольск, 1927.
* *К грамматической классификации слов зырянского языка*. — Усть-Сысольск, 1928.
* *Фонетика зырянского диалекта языка коми*. — Moscova, 1929.

## Notas
Alalá (Los nietos de los celtas)

***Alalá*** é un filme de 1934 rodado en Galicia, dirixido por Adolf Trotz e baseado nunha novela titulada *Los nietos de los celtas*, de Rafael López de Haro.

## Argumento 
Cando é neno, Jorge Samiera emigra a Buenos Aires xunto ao seu tío Jorge, un home coa súa economía resolta e que non ten descendencia. Quince anos despois regresa a Galicia, para herdar as súas posesións. Entón sente necesidade de coñecer o seu pasado. Unha meiga, Úrsula, dille que é fillo de Teresa, pero advírtelle que non se achegue á poboación de Portomar.

## Elenco 
* Ricardo Núñez
* María Rod
* Antoñita Colomé
* José Baviera
* Cristina Vélez
* Manuel Arbó
* Félix de Pomés
* Carmen Revilla
* Francisco Alfonso de Villagómez
* José María Lado
* Teresa Molgosa
* Emilio Vendrell

## Comentarios 
A película foi rodada en Pontevedra, Vigo, Rianxo e Barcelona, realizada por un alemán, con fotografía dun danés e montaxe dun ruso. Non conseguiu demasiado éxito.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
* 

### Ligazóns externas 
* Ficha do filme en Filmaffinity (en castelán).
* Ficha do filme en IMDb (en inglés).
Igrexa de Lye

A **igrexa de Lye** (sueco: *Lye kyrka*) é unha igrexa medieval luterana en Lye, na illa sueca de Gotland, pertencente á diocese de Visby.

## Historia 
A parte máis antiga da igrexa de Lye é a nave románica, que data de finais do século XII ou de principios do XIII. Un sarcófago de pedra decorado, que orixinalmente puido deseñarse como unha tumba ou relicario, está incorporado á parede da igrexa. É do século XII e foi tallado polo escultor coñecido como Master Sigraf.

A torre engadíuse durante a primeira metade da década de 1220, e máis dun século despois, na década de 1330, construíuse o coro gótico, substituíndo a un anterior de estilo románico. Semella que a construción do cora ía ser o primeiro paso para unha reconstrución máis grande da igrexa, pero por algunha razón o proceso parouse despois de rematar o novo coro. A igrexa foi restaurada entre 1954 e 1955.

## Arquitectura 
A desproporcionada igrexa ten ese aspecto exterior polo proceso de reconstrución non rematado durante a idade media. Polo tanto o coro tende a dominar o edificio. A igrexa ten tres portais externos, dous románicos na nave e un gran portal gótico no coro. O portal do coro foi executado polo obradoiro dun canteiro local coñecido como Master Egypticus e contén esculturas que representan a infancia de Cristo, estando coroado por unha escultura de Cristo en Maxestade. A torre da igrexa está decorada con galerías con fiestras.

No interior, a igrexa está decorada con frescos do século XV, representando a Paixón de Cristo, e do século XIV, refresentando a Cristo en Maxestade con grifóns e outros animais imaxinarios ao redor.

Porén, probablemente o elemento máis famoso da igrexa son as súas vidreiras medievais. As fiestras do leste e o sur do coro son do segundo cuarto do século XIV e foron engadidas durante a súa construción. As pinturas na fiestra oriental representan a infancia e paixón de Cristo, e nas do sur aparecen distintos santos, entre eles Catarina de Alexandría e Santo Olavo. As vidreiras da igrexa de Lye son o conxunto de vidreiras medievais mellor consevado dos países nórdicos.

Entre o mobiliario destaca o retablo, realizado en 1496 cunha representación do Veo de Verónica na predela. A gran cruz triunfal data da mesma época, mentres que a pía bautismal é unha peza non decorada do século XIII. No chan tamén hai varias tumbas medievais, incluída unha dun home chamado Jakob, que segundo a inscrición morreu por unha bola de canón mentres participaba no asedio de Eric de Pomerania ao castelo de Visborg en 1449.

## Galería de imaxes 

Lye kyrka - KMB - 16000300024455.jpg|Vista dende o aire
Portal sur do coro da igrexa de Lye.jpg|Portal do coro
Lye kyrka - KMB - 16000200024810.jpg|Vidreira
Gotland-Lye kyrka 06.jpg|Interior da igrexa

## Notas
Igrexa de Lärbro

A **igrexa de Lärbro** (sueco: *Lärbro kyrka*) é unha igrexa medieval luterana en Lärbro, na illa sueca de Gotland, pertencente á diocese de Visby.

## Historia 
A igrexa de Lärbro está construída nunha antiga importante posición estratéxica, e a parte máis antiga do conxunto é a torre defensiva que se atopa ao seu carón. A torre foi levantada a finais do século XII con cinco pisos e aínda está intacta. No presente úsase para albergar exposicións temporais.

Unha igrexa románica de pedra construíuse no lugar máis ou menos ao mesmo tempo que a torre defensiva, e dela un feixe de detalles, como un portal, foron conservados e incorporados ao presente edificio principalmente gótico. Os traballos de reconstrución, que transformaron o edificio románico no actual, comezaron a finais do século XIII. A nave e o coro levantáronse case ao mesmo tempo, sendo o coro só un pouco máis antigo. A pouco común torre octagonal, foi construída na década de 1340. Dende un principio a igrexa estivo ricamente decorada con frescos e esculturas de pedra.

A torre orixinalmente tiña o dobre de tamaño que a presente, pero resultou danada nunha treboada en 1522 e nunca foi reconstruída para recuperar a súa altura. Dende entón a igrexa permaneceu case inalterada. Aínda que nunca foi amplamente utilizado polo exército sueco xa que Suecia non loitou na segunda guerra mundial, o hospital admitiu a refuxiados con tuberculose, incluídos refuxiados da ocupación soviética dos estados bálticos, antigos prisioneiros dos campos de concentración de Auschwitz e Bergen-Belsen e incluso soldados da Wehrmacht fuxidos. O hospital tratou ao redor de 500 pacientes de campos de concentración, moitos deles cidadáns polacos. Deles 45 non sobreviviron e están enterrados no cemiterio. As autoridades polacas colocaron unha placa en memoria dos falecidos.

## Galería de imaxes 

Lärbro kyrka - KMB - 16000300040850.jpg|Vista dende o aire
Portal sur do coro da igrexa de Lärbro.jpg|Portal do coro
Gotland-Lärbro kyrka Mittelalterlicher Stuhl 01.jpg|Cátedra do bispo
Gotland-Lärbro kyrka Taufstein.jpg|Pía bautismal

## Notas
José María Lado

**José María Lado**, nado na Habana o 13 de setembro de 1895 e finado en Madrid o 17 de outubro de 1961, foi un actor español, de ascendencia galega.

## Traxectoria 
Lado naceu na Habana, fillo dun galego e unha cordobesa e non debutou en escena até o seu regreso a España. Comezou no teatro, de onde pronto saltou ao cine. Aí traballou baixo as ordes dos grandes directores españois da época como Rafel Gil, José Luis Sáenz de Heredia, Edgar Neville, Florián Rey, Pedro Lazaga, Luis García Berlanga ou Luis Buñuel.

Tamén traballou como actor de dobraxe en varios filmes da Metro Goldwyn Mayer.

## Filmografía 
## Premios 
* Premio do Círculo de Escritores Cinematográficos en 1945 ao mellor actor secundario, por *Tierra sedienta*.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Biografía de José María Lado (en castelán).
* Ficha de José María Lado en IMDb (en inglés).
* Ficha de José María Lado en eldoblaje.com (en castelán).
Igrexa de Mästerby

A **igrexa de Mästerby** (sueco: *Mästerby kyrka*) é unha igrexa medieval luterana en Mästerby, na illa sueca de Gotland, pertencente á diocese de Visby.

## Historia e arquitectura 
No mesmo lugar da presente igrexa existía un edificio anterior, polo menos en 1160-70, de onde procede a pía bautismal construída probablemente nesa década polo taller de Byzantios. A nave ampliouse un século despois, e nese tempo tanto a nave como o coro recibiron os seus teitos abovedados. Dende o final da idade media a igrexa permaneceu case inalterada. Só a sancristía é significativamente posterior, engadida en 1790. Na década de 1860 engadíronse novas fiestras.

A igrexa ten tres portais, ademais de restos dun portal baixo a fiestra oeste no muro sur da nave. Ese portal trasladouse cando se levantou a torre ao muro norte e aseméllase a outros portais da illa, como os das naves das igrexas de Follingbo e Vall, ou ao do norte do transepto da catedral de Visby, pero está pobremente executado. Existe unha inscrición rúnica nel que di, "virxes, recen as súas oracións do xeito correcto", o que parece indicar que era a entrada destinada ás mulleres. O portal do coro é orixinal e o portal sur da torre é semellante aos das torres de Sanda e Eskelhem.

A igrexa está ricamente decorada internamente con frescos. Estes foron realizados entre o século XIII e o XVII. Na ábsida sobreviven algunhas pinturas románicas, destacando a representación de María, mentres que outras foron cubertas con outras pinturas no XVII. As bóvedas da nave están decoradas con frescos do século XIV, e as súas paredes teñen pinturas realizadas no século XV polo artista coñecido como Passionsmästaren. No coro hai outro conxunto probablemente do século XVI, mentres que na nave existe outro grupo pintado en 1633.

A pía bautismal é do século XII, de estilo románico e realizada polo escultor coñecido como Byzantios. A cruz triunfal está realizada na illa e data do século XIII. O resto do mobiliario e de despois da reforma protestante.

## Galería de imaxes 

Masterbykyrka.jpg|Vista dende o aire
Pía bautismal da igrexa de Mästerby.jpg|Pía bautismal
Cruz triunfal da igrexa de Mästerby.jpg|Cruz triunfal
Retablo da igrexa de Mästerby.jpg|Retablo

## Notas
Pilro de bico groso

O **pilro de bico groso** (***Calidris falcinellus*** ou ***Limicola falcinellus***) é unha pequena ave limícola. O nome científico específico *falcinellus* procede do latín *falx, falcis*, 'fouce'. A especie tamén foi clasificada como *Limicola falcinellus*, sendo a única especie dese xénero, pero pode encadrarse tamén en *Calidris*. Algunhas investigacións mesmo suxiren que debería clasificarse no xénero *Philomachus*.

## Descrición 
miniatura|Pilro de bico groso
Os pilros de bico groso son pequenas aves limícolas, lixeiramente maiores que o pilro común (*Calidris alpina*), pero cun bico máis recto e máis longo e patas máis curtas. O adulto reprodutor ten partes superiores cun padrón gris escuro e partes inferiores brancas con marcas anegradas no peito. Ten unha banda clara na parte superior da cabeza e no supercilio.

No inverno boreal, son grises claros por arriba e brancos por debaixo, como un pilro común en inverno, pero manteñen o padrón da cabeza do resto do ano. Os xuvenís teñen dorsos similares aos do pliro común pero son distintivos os flancos e ventre brancos e o peito con liñas marróns.

A chamada de contacto é un seco asubío que soa como “dri-it, dri-it” e un chasquido como un “dic dic”.

## Distribución e hábitat 
[esquerda|miniatura|Ovos da especie da colección do [Museo de Wiesbaden]]
O pilro de bico groso é unha ave fortemente migratoria, que pasa a estación non reprodutora na zona que vai desde o leste de África, pasa polo sur e sueste de Asia e chega a  Australasia. É moi gregario e forma bandadas con outros pilros, especialmente co pilro común. Malia que a súa área reprodutora abrangue parte do norte de Europa, esta especie é rara cando vai de paso en Europa occidental, probablemente debido a que ten unha ruta de migración en dirección sueste.

O hábitat reprodutor desta ave son os pantanos da taiga húmida árticos do norte de Europa e Siberia. O macho realiza un cortexo aéreo. Aniñan nunha depresión escarvada no chan, onde poñen catro ovos.

Aliméntanse nas marismas e chairas de barro brando da costa, principalmente peteirando a comida que ven. Principalmente comen insectos e outros pequenos invertebrados.

É unha das especies ás cales se lle aplica o *Acordo para a conxervación de aves acuáticas migratorias africano-eurasiáticas* (AEWA).

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* 
* 
* 
* 
*
Pilro pernilongo

O **pilro pernilongo** (*Calidris himantopus* ou *Micropalama himantopus*) é unha pequena ave costeira. O seu nome científico específico *himantopus* significa 'pés de correa' ou 'pés de sandalia'.

Este pilro parécese moito aos pilros máis pequenos. A información obtida da súa secuencia de ADN non é suficiente para determinar se debería ser situado no xénero *Calidris* ou no xénero monotípico ***Micropalama***. que é outra especie un pouco estraña que só provisionalmente foi situada en *Calidris* e que para algúns debería ser separada con el no xénero *Erolia*.

Reprodúcese na tundra ártica de Norteamérica. é unha ave migradora de longa distancia, que pasa o inverno principalmente no norte de Suramérica. Aparece como unha rara ave errante no oeste de Europa, Xapón e norte de Australia.

Esta especie aniña no chan, poñendo 3 ou 4 ovos. O macho fai un voo de cortexo. Fóra da estación reprodutora, esta ave encóntrase normalmente en augas interiores en vez de en costas abertas.

[miniatura|esquerda|Pilro pernilongo en [Quintana, Texas]]

Esta especie lembra moito ao pilro ferruxento polo seu bico curvado, longo pescozo, supercilio claro e rabadilla branca. É doadamente distinguible desa especie polas súas patas moito máis longas e claras. Carece ademais dunha obvia barra alar en voo.

Os adultos reprodutores son moi distintivos, moi barrados pola parte inferior e con manchas avermellads por arriba e abaixo do supercilio. O dorso é marrón con centros das plumas máis negros. A plumaxe de inverno é basicamente gris por riba e branca por debaixo.

Os individuos novos lembran os adultos no seu forte debuxo da cabeza e dorso pardo, pero non están barrados por debaixo, e mostran bordos brancos na plumaxe traseira.

Estas aves aliméntanse en chairas de barro, peteirando a comida que ven, a miúdo pinchándoa como fan os *Limnodromus*, cos cales a miúdo se asocia. Comen principalmente insectos e outros invertebrados.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Stilt sandpiper species account – Cornell Lab of Ornithology
* Stilt sandpiper - *Calidris himantopus* – USGS Patuxent Bird Identification InfoCenter
* fotos en Oiseaux.net
* 
* 
*
Picapau de dorso branco

O **picapau de dorso branco** (***Dendrocopos leucotos***) é un peto eurasiático do xénero *Dendrocopos*.

## Descrición 
É o máis grande dos petos con pintas do Paleártico occidental, de 24 a 26&nbsp;cm de longo cunha envergadura alar de 38 a 40&nbsp;cm e cunha plumaxe similar á do peto real, pero con barras brancas nas ás en vez de pintas, e unha parte inferior do dorso branca. O macho ten a parte superior da cabeza vermella, a femia tena negra. 

## Distribución 
En Europa, viven dúas subespecies: *D. l. leucotos*, que vive no norte e centro de Europa, e *D. l. lilfordi* nos Balcáns e Turquía e polo oeste chega aos Pireneos. Outras dez razas viven na rexión cara ao leste ata Corea e o Xapón. É unha ave escasa, xa que necesita grandes extensións de bosque maduro de folla caduca con grandes cantidades de madeira morta aínda en pé ou caída. O seu número diminuíu en Escandinavia. En Suecia, o declive da súa poboación causou que o goberno promulgase a protección da especie no seu Plan de Acción da Biodiversidade nacional.
Na estación reprodutora escava un burato para a nidificación duns 7&nbsp;cm de largo e 30&nbsp;cm de profundidade no tronco dunha árbore podre. Pon de tres a cinco ovos brancos e incúbaos de 10 a 11 días. Vive predominantemente de escaravellos perforadores da madeira e das súas larvas, así como doutros insectos, noces, sementes e bagas. O tamborileo nos trocos dos machos é moi alto, as chamadas inclúen un débil *kiuk* e un *kweek* máis longo.

## Subespecies 
Hai doce subespecies recoñecidas.

* *D. l. leucotos* (Bechstein, 1802), a subespecie nomeada, espallada por Eurasia desde Europa do norte, central e do leste ao noroeste de Asia, Corea e Sakhalin.
* *D. l. lilfordi* (Sharpe & Dresser, 1871) dos Pireneos a Asia Menor, Cáucaso e Transcaucasia.
* *D. l. tangi* (Cheng, 1956) da provincia de Sichuan, no oeste da China.
* *D. l. subcirris* (Stejneger, 1886) de Hokkaido, norte do Xapón.
* *D. l. stejnegeri* (Kuroda, 1921) do norte de Honshū, Xapón.
* *D. l. namiyei* (Stejneger, 1886) do sur de Honshū, Kyushu, Shikoku, Xapón, e a illa de Cheju, Corea
* *D. l. takahashii* (Kuroda & Mori, 1920) da illa Ullung (no leste de Corea).
* *D. l. owstoni* (Ogawa, 1905) da illa Amami-O-Shima no norte das illas Ryukyu, Xapón.
* *D. l. fohkiensis* (Buturlin, 1908) das montañas da provincia de Fujian sueste da China.
* *D. l. insularis* (Gould, 1863) de Taiwán.
* *D. l. quelpartensis* (Kuroda & Mori, 1918).
* *D. l. uralensis* (Malherbe, 1860).

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Gorman, Gerard (2004): Woodpeckers of Europe: A Study of the European Picidae. Bruce Coleman, UK. .

### Ligazóns externas 
*Avibase
Asociación de Atletismo e Deportes do Barbanza

A **Asociación de Atletismo e Deportes do Barbanza** é un club deportivo galego, situado na Pobra do Caramiñal, na rúa Ulla, 3-1ºD desta localidade.
As súas actividades deportivas realízanse no Estadio da Alta, en Cabío.

## Historia 
Adscrito á Federación Galega de Atletismo, foi fundado en 1985 por Xosé Moure Muñiz, pai do exatleta e actual adestrador Abelardo Moure García. Na actualidade, Xosé Moure continúa a ser o seu presidente, e o seu fillo é o principal adestrador.

Unha das principais competicións organizadas polo club é o Trofeo Atletismo Barbanza "Día das Letras Galegas", no Estadio da Alta, organizado polo club, a Federación Galega de Atletismo e o concello da Pobra do Caramiñal, e a colaboración da Secretaría Xeral para o Deporte da Xunta de Galicia e no que se realizan concursos de 100, 200 e 400 metros lisos; lanzamentos de vortex e xavelina, triplo salto e salto de lonxitude, en diferentes categorías de idades, e con participantes femininos e masculinos.

Unha das máis destacadas deportistas do club é Lidia Parada.

## Notas
Elvira Santiso

**Elvira Santiso García**, nada en Betanzos en 1872 e finada en Santiago de Compostela o 9 de outubro de 1961, foi unha pintora e mestra galega.

## Traxectoria 
Moi nova marchou coa súa familia a Compostela, onde viviu ata a súa morte. Formouse na Escola da Real Sociedade Económica de Amigos do País de Santiago, con profesores como José María Fenollera e Mariano Tito Vázquez. Traballou como mestre particular na sociedade da que fora alumna e fixo traballos por encarga.

Algúns dos títulos dos seus cadros son: *A ceboleira*, *Ao carón do lar*, *Botando un cigarro*, *Carmeliña*, *Claustro del Sar*, *La bordadora*, *La cena del campanero*, *Mondando patatas*, *No muíño*, *O pé do cruceiro*, *O tío Xan* e *Oración*.
miniatura|Santiso participou na Exposición de Arte Galega de 1926
Fixo exposicións en diferentes certames, en Compostela, A Coruña, Vigo, Ferrol ou Vilagarcía de Arousa, mais tamén fóra do país, en Madrid, Bos Aires ou Montevideo.

Hai obras súas no Museo Municipal Quiñones de León de Vigo e no Castelo de Santiago de Sanlúcar de Barrameda, Cádiz.

## Recoñecementos 
* No curso 1888-1889 conseguiu unha medalla de Prata por Adorno en Debuxo Natural.
* No curso 1889-1890 logrou outra medalla de prata por unha copia dun xeso.
* Obtivo un diploma de colaboración na Exposición Rexional de 1896, celebrada en Lugo.
* En 1906 logrou unha mención Honorífica na Exposición Nacional de Belas Artes de Madrid.
* Medalla de ouro na Exposición Rexional de 1909, celebrada en Santiago de Compostela.
* Medalla de Afonso X o Sabio en recoñecemento ao seu labor docente.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

### Ligazóns externas 
* Compilación de bibliografía sobre a autora en pintoresgallegos.com
Elvira Menéndez González

**Elvira Menéndez González**, nada en Ferrol o 26 de marzo de 1949, é unha actriz, guionista e escritora galega.

## Traxectoria
Vive en Madrid dende os 13 anos. Estudou Arte Dramática na Real Escuela Superior de Arte Dramático (RESAD).
É recoñecida sobre todo pola súa actividade na literatura infantil e xuvenil.

## Traballos en televisión 

**Periodistas* (1998)
**Plenilunio* (1999)
**Hospital Central* (2000)
**Lobos* (2005)
**7 vidas*
**Barrio Sésamo*
**La bola de cristal*
**El corazón del océano* (2014)

## Obra bibliográfica 

**El corazón de la selva*, 2014  
**El corazón del océano*, 2010  
**Caos en Carnaval*, 2007  
**Aventuras de Cristobal Colón*, 2006  
**La princesa espacial*, 2006  
**Tomás hace de papá*, 2006  
**Caos en el cole*, 2005  
**Caos en el súper*, 2004  
**Truqui*, el mago*, 2004  
**Al y Oli*, dos vampiros sin dientes*, 2003  
**El rey ambicioso*, 2003  
**La expedición perdida*, 2003  
**Este duende es una ruina*, 2002  
**Leyendas de España*, 2002  
**Pablo y su elefante*, 2000  
**Pablo y su elefante en el día que la clase voló*, 2000  
**El pirata barbarroaja*, 1999  
**Olock Lolo*, 1996  

## Notas
Igrexa de Sundre

A **igrexa de Sundre** (sueco: *Sundre kyrka*) é unha igrexa medieval luterana en Sundre, na illa sueca de Gotland, pertencente á diocese de Visby.

## Historia 
A igrexa foi construída orixinalmente para unha gran facenda. O primeiro edificio foi levantado a comezos do século XII e era de madeira. Un feixe de restos pintados desa igrexa consérvanse no Museo de Gotland en Visby. Foron pintados por un artista ruso e representa escenas do Xuízo Final. Especulouse sobre se os restos eran orixinalmente partes dun iconostasio, debido a súa orixe rusa, pero probablemente son os restos dun teito.

A primeira igrexa foi derrubada a comezos do século XIII e substituída polo presente edificio de pedra de estilo románico. Antes diso, porén, construíuse unha torre defensiva preto da igrexa das cales aínda están as ruínas. Probablemente serviu de refuxio para a congregación en tempos de perigo ou guerra. A torre da igrexa engadiuse a mediados do XIII.

Dende a idade media non houbo grandes alteracións na súa estrutura agás polo engadido da sancristía. No ano 1931 levouse a cabo unha restauración, e entre 1969 e 1970 o edificio foi novamente restaurado.

Durante un longo período da súa historia a igrexa funcionou como unha axuda á navegación para os mariñeiros, xa que está situada nunha altura non moi lonxe do mar. Aparece como tal nun libro de navegación neerlandés de 1627.

## Arquitectura 
A igrexa está construída con arenito local, agás polos portais de entrada que foron executados con calcaria máis resistente. É unha igrexa románica relativamente homoxénea. O seu interior está decorado cunha serie de frescos medievais que representan a Paixón de Cristo. Tamén se conservan algunhas esculturas medievais de madeira, incluída unha cruz triunfal do século XV. Quizais a peza máis pouco común da igrexa é un órgano que data de 1370 e que no presente se atopa no Museo de Gotland en Visby. Segundo unha inscrición en latín, foi realizado por un mestre chamado Verner de Brandenburgo. Representa os escudos de armas que se interpretaron como os de dez granxas da parroquia.

## Galería de imaxes 

Sundre - KMB - 16000300024401.jpg|Vista dende o aire
Sundre-kyrka-Gotland-2010 09-interior.jpg|Interior da igrexa
Frescos da igrexa de Sundre.jpg|Frescos
Gotland-Sundre kyrka Kastal.jpg|Torre defensiva

## Notas
Beatriz Comendador Rey

**Beatriz Comendador Rey**, nada en Vilagarcía de Arousa o 13 de outubro de 1967, é unha arqueóloga e profesora universitaria galega.

## Traxectoria 
Titulada pola Universidade de Vigo en 1997, é Profesora Contratada Doutora da Área de Prehistoria da Universidade de Vigo. Traballou no Museo Arqueolóxico da Coruña e no proxecto do castro de Elviña.
Igrexa de Tingstäde

A **igrexa de Tingstäde** (sueco: *Tingstäde kyrka*) é unha igrexa medieval luterana en Tingstäde, na illa sueca de Gotland, pertencente á diocese de Visby.

## Historia 
No mesmo lugar onde se atopa a presente igrexa construíuse unha de madeira a comezos do século XII a máis tardar. Posteriormente foi substituída primeiro por unha igrexa románica, da cal sobreviven os portais, e posteriormente foi reconstruída en estilo gótico durante os séculos XIII e XIV. Dende entón a igrexa permaneceu case inalterada.

A igrexa foi unha das tres chamadas igrexas de asilo en Gotland durante a idade media, un lugar onde presuntos criminais podían atopar refuxio en espera de xuízo. A nave está abovedada e o teito está apoiado nunha única columna central con capiteis ricamente decorados, realizados no século XIII polo escultor anónimo coñecido co nome de Calcarius. O coro carece de ábsida. Externamente os portais románicos están tamén decorados con esculturas de pedra. O portal interior que vai do coro á sancristía é máis antigo, do século XII, e está decorado co Año de Deus, que tamén é o símbolo heráldico de Gotland. Dada a situación da igrexa nun antigo lugar de importancia política, os académicos especulan sobre se xa era un símbolo para a illa durante o século XII.

A igrexa de Tingstäde ten unha pía bautismal probablemente feita polo artista coñecido como Master Majestatis, e posiblemente procedente da primeira igrexa de madeira. Tamén ten unha notable cruz triunfal do século XIV. O retablo é considerablemente posterior, do século XVIII, mentres que os bancos son probablemente do XVII.

## Galería de imaxes 

Igrexa de Tingstäde 02.jpg|Vista dende o sur
Tingstäde kyrka - KMB - 16000300024508.jpg|Vista dende o aire
Baptismal font of Tingstäde Church, 2009-08-11.jpg|Pía baustismal
Tingstaede-kyrka-Gotland-interieoer1.jpg|Interior da igrexa

## Notas
Pardela caboverdiana

A **pardela caboverdiana** (***Calonectris edwardsii***) é unha especie de ave procelariforme da familia Procellariidae que vive no océano Atlántico, nas augas da Macaronesia meridional. Cría unicamente no arquipélago africano de Cabo Verde.

## Taxonomía 
Foi inicialmente descrita como especie en 1883 por Émile Oustalet. Posteriormente reconsiderouse a súa clasificación e tratouse como unha subespecie da pardela cincenta, ata que en 1995 Cornelis Hazevoet volveu asignarlle a categoría de especie de seu.

## Descrición 
É unha ave mariña esvelta, coa cabeza e as partes superiores máis escuras que a pardela cincenta e o bico escuro. Comparada coa pardela cincenta é de menor tamaño, máis delgada e de formas máis angulosas.

## Distribución 
Esta ave só cría nas illas de Cabo Verde. As colonias máis grandes están nas illas e illotes Brava, Branco e Raso, aínda que tamén aniña en colonias menos numerosas noutras illas do arquipélago. e un na costa oriental de Norteamérica.

## Comportamento 
### Reprodución 
Tras unha ausencia de tres meses, os adultos chegan ás súas colonisas de cría das illas entre finais de febreiro e marzo, onde aniñan nos ocos dos cantís e entre as rochas costeiras. As femias poñen un só ovo, que incuban entre maio e xullo. Os pitos abandonan o niño desde finais de setembro a outubro. Despois de abandonaren o niño todas as pardelas permanecen no mar ata a seguinte estación de cría. A súa poboación está en declive a causa do exceso de recolección de pitos e considérase que a especie está case ameazada.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas
Paíño da Madeira

O **paíño da Madeira** ou **paíño chuchagraxas** (***Hydrobates castro***), é unha especie de ave mariña procelariforme da familia Hydrobatidae propia das zonas cálidas e temperadas dos océanos Atlántico e Pacífico.

## Descrición 
O paíño da Madeira mide de 19 a 21&nbsp;cm e ten unha envergadura alar de 43 a 46&nbsp;cm. Pesa entre 44 e 49&nbsp;g. A súa coloración xeral é escura e ten unha banda branca na rabadilla e a súa cola está lixeiramente bifurcada. É similar ao paíño de rabo gallado, pero este ten a cola máis bifurcada e a súa mancha branca é de distinta forma e esténdese máis cara aos lados.

## Taxonomía 
Clasifícase no xénero *Oceanodroma*, o de máis especies da familia dos paíños, Hydrobatidae. Os paíños son os membros máis pequenos da orde Procellariiformes, e intregran unha das súas catro familias principais, xunto a Diomedeidae (albatros), Procellariidae (pardelas) e Pelecanoididae. Os procelariformes son aves mariñas que se caracterizan por ter bicos con tubos nasais sobresaíntes e ás longas e estreitas, que lles permiten voar planeando sobre o mar longas distancias.

O paíño da Madeira foi descrito polo naturalista inglés Edward Vernon Harcourt en 1851, co nome de *Thalassidroma castro*. Posteriormente foi trasladado ao xénero *Oceanodroma*, creado por Ludwig Reichenbach en 1853. Non se recoñecen subespecies diferenciadas do paíño da Madeira.

## Reprodución 
miniatura|Ovo desta ave.

Cría unicamente nas illas das zonas temperadas dos océanos Atlántico e Pacífico, o que comprende os Azores e Madeira no Atlántico e as Galápagos no Pacífico. Aniña en colonias preto do mar no interior de ocos e gretas das rochas. Poñen soamente un ovo branco.

Aínda que se reproducen durante todo o ano en recentes investigacións descubriuse que existen dúas poboacións que usan os mesmos sitios de nidificación en diferentes estacións, con picos de nidificación en primavera e outono. Ademais as dúas poboacións presentan diferenzas nas súas vocalizaciones e épocas de muda da plumaxe.

## Comportamento e alimentación 
Fóra da tempada de cría permanece en mar aberto. Aliméntase peteirando a superficie da auga para atrapar as súas presas, que son invertebrados, pequenos vertebrados e algunhas veces prea. Ocasionalmente mergúllase a pouca profundidade, a uns 40 a 120&nbsp;cm por debaixo da superficie. Rexistrouse unha profundidade máxima de 170&nbsp;cm pero podería estar errada por defectos no equipo de medición.

Este paíño achégase ao seu lugar de nidificación unicamente pola noite para evitar os ataques predatorios das gaivotas e papamerdas, evitando achegarse a terra mesmo en noites claras de lúa chea. Como a maioría dos paíños e afíns, a súa capacidade de camiñar cando está en terra é limitada e restrínxese a desprazarse torpemente ao seu tobo.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Paíño da Madeira en Aves de Madeira (en inglés).
* UMCP Galápagos 2004  - fotos das aves no mar.
Rosp Corunna

**Rosp Corunna** é unha empresa galega adicada á xestión de participacións empresariais principalmente ligadas a Inditex fundada por Rosalía Mera. A empresa xestiona a participación que Sandra Ortega ten en Inditex. Xestiona un patrimonio valorado en 2015 en 5&nbsp;454 millóns de euros.

Rosp Corunna xestiona 19 compañías inmobiliarias e as participacións en Room Mate (30%), Milou Films (25%), Inusual Comunicación Innovadora (45%), Inditex (5%) e Pharma Mar (5%).

## Notas