Ébano

O **ébano** (***Diospyrus ebenum***) é unha árbore asiática do xénero *Diospyrus*, da familia das ebenáceas propia de zonas tropicais caracterizada por ter o tronco groso, copa ancha, froitos en forma de baga e madeira de cor negra, moi dura e resistente.

Fornece unha madeira do mesmo nome dura e máis ou menos escura, empregada en ebanistaría.

Por extensión falamos da cor ébano cando queremos falar da cor negra, intensa e brillante.

miniatura|240px|Detalle da planta
miniatura|240px|Vista da árbore

## Etimoloxía 
O termo galego-portugués ébano vén do latín *ebĕnus*, e este do grego ἔβενος. A palabra ebanista/ebanistaría ten a orixe na persoa que traballa o ébano así coma outras madeiras finas.

## Descrición 
É unha árbore moi vizosa que pode acadar os 10 ou 12 m de altura. Ten follas miúdas e polo xeral é moi espiñenta; cada espiño pode chegar a medir 2 cm de longo. Acada o seu pleno crecemento en 5 a 6 anos, posúe talos moi grosos e o seu toro úsase en ebanistaría polo duro da madeira (de feito o temo ebanista vén da persoa que traballa o ébano así coma outras madeiras finas). Produce un froito en forma de vaíña comestíbel que garda no seu interior de 6 a 12 sementes chamadas *maguacatas* ou *mahuacatas*. Estas son de cor café escuro cando están maduras. As vaíñas cando están ben chegadas caen da árbore e espallan as sementes polo chan permitindo a xerminación das mesmas. A semente cómese torrada, ten un sabor semellante ao pistacho. Noutrora usábanse coma laxantes naturais ao consumilas verdes. 
miniatura|240px|Vista da árbore
miniatura|240px|No seu hábitat
miniatura|240px|Detalle do tronco

## Distribución 
É orixinaria da India e de Sri Lanka. Esta árbore está en risco extremo de se extinguir pola desforestación por parte dos campesiños para produción agrícola e uso da madeira.

## Especies relacionadas 
Outra especie do mesmo xénero *Diospyros crassiflora*, o ébano de Gabón, (nativo do oeste de África), produce unha madeira semellante e de calidade tamén chamada de ébano. Esta especie africana é chamada “mpingo” en África Oriental, e “zebrawood” en Suráfrica: *Dalbergia melanoxylon*. Outra especie tamén coñecida como ébano é *Diospyros virginiana*, americana e con plantacións no estado de Tamaulipas e Nuevo León en México, e ao Sur de Texas, nos Estados Unidos; porén esta última dá unha madeira de peor calidade. A especie *Diospyros digyna* é un parente achegado do ébano; de madeira tamén case negra e moi densa.

## Madeira de ébano 
A madeira de ébano ten unha densidade aproximada de 1,5 t/m³ no momento da talla; posteriormente, cando seca, redúcese a 1,35 t/m³, máis de tres veces a densidade da madeira de piñeiro e máis de dúas veces a densidade da teca (*Tectona grandis*). É unha das madeiras máis duras e pesadas do mundo (non aboia na auga).

O ébano ten unha atractiva cor café escura con veas negras, que son predominantes e o seu aspecto é case negro. Atópase en preto de vinte países de África, dentro do triángulo comprendido entre Sudán, Angolae o Cabo Oriental en Suráfrica. Na maioría dos lugares medra coma un arbusto. Só medra coma árbore en certas partes do Mozambique, Tanzania, Zambia, e a República Democrática do Congo.

Os grandes toros poden acadar un diámetro de 6 dm; un tronco curto pesa entre 800-1000 kg. Troncos deste tamaño son escasos, pois se necesitan máis de 200 anos para lograr ditas dimensións. Esta madeira é un estándar para a fabricación de instrumentos de vento (clarinetes, óboes, cornos ingleses) e para múltiples partes de instrumentos de corda (diapasóns, clavecín e cordais de violíns, violoncello, contrabaixos etc.)

A súa valiosa madeira tamén se utiliza para a fabricación de mobles finos.

## Taxonomía 
*Diospyros ebenum* foi descrita por J.Koenig ex Retz. e publicado en *Physiographiska Sälskapets Handlingar* 1: 176. 1776. 
;Etimoloxía científica:
***Diospyros***: nome xenérico que provén de (*διόσπυρον*) do grego *Διός* "de Zeus" e *πυρός* "gran", "trigo" polo que significa orixinalmente "gran ou froito de Zeus". Os autores da Antigüidade usaron o vocábulo con sentidos diversos: Teofrasto menciona un *diósp¯yros* –unha árbore con pequenos froitos comestíbeis de carabuña dura–, o que segundo semella é o lodoeiro (*Celtis australis* L., ulmáceas), e Plinio o Vello (*27.98*) e Dioscorides usárono con outro nome grego *lithóspermon*, de *líthos* = pedra e *spérma* = semente, e que habitualmente se identifica co *Lithospermum officinale* L. (boragináceas). Carl von Linné colleu o nome xenérico de Dalechamps, quen chamou ao *Diospyros lotus* *"Diospyros sive Faba Graeca, latifolia"*.

***ebenum***: epíteto latino que significa "de ébano".
;Sinonimia:
* *Diospyros assimilis* Bedd.	
* *Diospyros ebenaster* Retz.	
* *Diospyros glaberrima* Rottler	
* *Diospyros laurifolia* A.Rich.	
* *Diospyros melanoxylon* Willd. 
* *Diospyros membranacea* A.DC.	
* *Diospyros reticulata var. timoriana* A.DC.	
* *Diospyros timoriana* (A.DC.) Miq.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Flora of North America Editorial Committee. 2009. Magnoliophyta: Paeoniaceae to Ericaceae. Fl. N. Amer. 8: i–xxiv, 1–585.
* Molina Rosito, A. 1975. Enumeración de las plantas de Honduras. Ceiba 19(1): 1–118.
* ORSTOM. 1988. List Vasc. Pl. Gabon Herbier National du Gabon, Yaounde.
* Wunderlin, R. P. 1998. Guide Vasc. Pl. Florida i–x, 1–806. University Press of Florida, Gainesville.
### Outros artigos 
* Diospyros (xénero)
* Ebenaceae (familia)
### Ligazóns externas 
* http://www.redlist.org
* [cites.org Para as especies aceptadas como en risco de extinción(https://gl.wikipedia.org/wiki/extinci%C3%B3n) e con restrición de mercados]