open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Rosa Parks

**Rosa Louise McCauley Parks**, coñecida como **Rosa Parks** e tamén como **Rosa Lee Parks** , nada o 4 de febreiro de 1913 en Tuskegee, no condado de Macon (Alabama) e finada o 24 de outubro de 2005 en Detroit, foi unha muller estadounidense de raza negra, costureira de oficio, que ó negarse a ceder o seu asento nun autobús o 1 de decembro de 1955 deu pé ó comezo da protesta contra a segregación racial (apartheid) nos Estados Unidos de América.

## Traxectoria 
No 1950, Parks uniuse ao movemento dos dereitos civís, para o cal traballou como secretaria, rama da Asociación Nacional para o Avance do Pobo de Cor (National Association for the Advancement of Colored People), NAACP, en Montgomery (Alabama). O 1 de decembro de 1955, alí, en Montgomery, Parks negouse a obedecer o chofer dun autobús público, o cal quería obrigala a ceder o seu asento a unha persoa de raza branca. Foi encarcerada pola súa conduta, acusada de perturbar a orde.

En resposta ao encarceramento de Rosa, Martin Luther King, un pastor bautista daquela relativamente descoñecido, conduciu a protesta aos autobuses públicos de Montgomery, nos que colaborou tamén a activista e amiga da infancia de Rosa Parks Johnnie Carr, o que fixo necesario que a autoridade do transporte público terminase a práctica de segregación racial nos autobuses. Este suceso iniciou unha vaga de protestas contra a segregación.

Mentres, no 1956, o caso de Parks chegou finalmente á Corte Suprema dos Estados Unidos (a cúspide do poder xudicial estadounidense) que declarou que a segregación no transporte estaba en contra da constitución estadounidense. Parks converteuse nun símbolo do movemento de dereitos civís. Mudouse a Detroit (Míchigan) a principios da década de 1960, onde conseguiu emprego do representante afroamericano John Conyers (demócrata por Míchigan) desde 1965 até 1988.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Barnes, Catherine A. *Journey from Jim Crow: The Desegregation of Southern Transit,* Columbia University Press, 1983. 
* Rosa Parks with James Haskins, *Rosa Parks: My Story* Nova York: Scholastic Inc., 1992. ISBN 0-590-46538-4 

### Outros artigos 
* Claudette Colvin

### Ligazóns externas 
* *Rosa Parks:the woman who changed a nation* Parks entrevistada por Kira Albin
Francesco Bartolozzi

miniatura|dereita|Francesco Bartolozzi

**Francesco Bartolozzi**, nado en Florencia o 21 de setembro de 1725 e finado en Lisboa o 7 de marzo de 1815, foi un gravador italiano.

## Traxectoria 
Naceu no seo dunha familia de ourives, aprendeu as técnicas do gravado dende neno, perfeccionou os seus coñecementos na Academia florentina, ao tempo que aprendía pintura. Estivo en Venecia para estudar con Joseph Wagner, e alí executou algúns traballos de importancia. En Roma realizou unha serie de gravados que representaban escenas da vida de Sant Nilus. En 1764 trasladouse a Londres a petición do bibliotecario real e converteuse no gravador real, en 1768 foi un dos membros fundadores da Real Academia das Artes, dende 1802 foi director da Academia de Lisboa.

Entre os seus máis de 2000 gravados destacan as reproducións das obras mestras da pintura.
## Véxase tamén
Otelo

[miniatura|dereita|*Othello e Desdémona en Venecia*, por[Théodore Chassériau (1819–1856).]]

[miniatura|dereita|*Desdémona*, por [Frederic Leighton (1830-1896).]]
***Otelo*** (*Othello, the Moor of Venice*) é unha obra de Shakespeare escrita ao redor de 1603 e publicada en 1622. *Otelo* é unha traxedia, como *Hamlet*, *Macbeth* e *O rei Lear*. Shakespeare escribiu *Otelo* probabelmente despois de *Hamlet*, pero antes das dúas posteriores. A primeira actuación da que se ten noticia celebrouse o 1 de novembro de 1604 no Whitehall Palace de Londres.

O personaxe principal, Otelo, preséntase piadosamente a pesar da súa raza. Isto era pouco habitual na literatura inglesa en tempos de Shakespeare, que describía os mouros e outros pobos de pel escura como viláns. Shakespeare evita calquera discusión respecto do islam na obra.

En galego publicouno en 2006 a Editorial Galaxia, na tradución de Miguel Pérez Romero.

## Resumo da trama 
Otelo, que acaba de fuxir con Desdémona ao comezo da obra, deixa Venecia para dirixir o exército de Venecia en Chipre. Cando Desdémona e Casio se unen a Otelo en Chipre, o traidor estandarte Iago convence a Otelo de que Desdémona lle foi infiel con Casio. Otelo mata a Desdémona cego de ira. A esposa de Iago, Emilia, descobre que a aventura de Desdémona con Casio era unha invención de Iago. Iago mata a Emilia e Otelo suicídase. Casio goberna Chipre e o castigo de Iago é deixado a discreción de Casio.

## Versións en películas e para óperas 
***Otelo*** levouse varias veces á gran pantalla, incluíndo:

* *The Tragedy of Othello: The Moor of Venice* (1952) de Orson Welles
* *Othello* (1965) protagonizada por Laurence Olivier, Maggie Smith, Frank Finlay, e Joyce Redman
* *Otello* (1986)
* *Othello* (1995) protagonizada por Kenneth Branagh, Laurence Fishburne, e Irene Jacob. Dirixida por Oliver Parker.
* *Kaliyattam* (1997), en lingua malaiala, unha adaptación moderna, situada en Kerala, protagonizada por Suresh Gopi.
* *O* (2001) unha adaptación moderna, nun instituto norteamericano.

A mesma historia é a base para dúas versións de ópera, ambas chamadas *Othello*, de Gioachino Rossini e Giuseppe Verdi.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Othello  - Versión en texto desta obra no Proxecto Gutenberg
* The Tragedie of Othello - Versión HTML en inglés desta obra.
Segregación racial

A **segregación racial** consiste na separación de grupos de poboación considerados "racialmente diferentes" de forma institucionalizada, o que implica a miúdo unha presunción de inferioridade biolóxica ou cultural. O apartheid é a forma máis coñecida de segregación racial, pero non é a única, houbo e hai segregación racial en múltiplas épocas e en diversos países, dende a colocación dos xudeus en guetos en Europa, os palestinos en campos de refuxiados en Israel, os indíxenas nos países latinoamericanos, empuxados ás terras estériles ou inhóspitas, e especialmente en Estados Unidos, onde os negros e outros grupos raciais vense obrigados a vivir en determinados lugares.

## Véxase tamén
### Outros artigos
*Apartheid
*Nelson Mandela
*Rosa Parks
Josep Peiró

**Josep Peiró Olives**, nado en Badalona en 1917 e finado en París o 28 de outubro de 2005, foi un dirixente anarquista español.

Fillo de Joan Peiró, dirixente anarcosindicalista español da CNT que foi Ministro de Industria durante a Segunda República Española.

Josep Peiró participou como voluntario na guerra civil española na fronte de Aragón. Fuxiu co seu pai a Francia, camiño do exilio, en febreiro de 1939, pouco antes de finalizar a contenda. Participou ao iniciarse a segunda guerra mundial na Resistencia francesa á ocupación nazi e viviu o resto da súa vida en París.
Meteorito

miniatura|Meteorito.

Un **meteorito** é un corpo celeste relativamente pequeno que acada a superficie terrestre. Cando un meteorito está composto esencialmente de silicatos, sen metais, denomínase **aerólito** ou **litito**. Se están compostos de metal (principalmente ferro) denomínanse **sideritos**. Se teñen unha composición mixta de rocha e metal son **litosideritos**.

No espazo, estes corpos reciben o nome de **meteoroides** ("pequenos" asteroides, aproximadamente do tamaño dun canto rolado ou de menor tamaño, que xeralmente son o resultado da colisión de dous ou máis asteroides). Ó entrar en contacto coa atmosfera, a fricción co aire causa que o corpo se quente, emitindo luz e formando un meteoro, bóla de lume ou estrela fugaz.

## Historia 
Foron unha fonte primaria de ferro ao comezo da Idade de Ferro, chegando a ser obxecto de culto na relixión faraónica. Na actualidade destacan os estudos sobor dos efectos dos impactos de meteoritos no planeta Terra, en especial polo estudo do evento K-T (Cretáceo-Terciario).

## Exobioloxía 
Son obxectos de especial interese no campo da exobioloxía, en especial os meteoritos atopados na Antártida.

## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Chuvia de meteoros
* Cráter
* Escala de Palermo
* Asteroide

### Ligazóns externas 
* Meteorite.fr - All about Meteorites 
* Meteoritical Society  
* The Natural History Museum's Meteorite Catalogue Database
Radiación

En física, a **radiación** é un modo de propagación da enerxía a través do espazo, de forma análoga á luz.

A radiación, propiamente dita, refírese á transportada por ondas electromagnéticas, chamada, en consecuencia, radiación electromagnética. Así a todo, emprégase esta expresión tamén para referirse ó movemento de partículas a gran velocidade no medio, con apreciable transporte de enerxía, que recibe o nome de radiación corpuscular.

Se o transporte de enerxía é suficientemente elevado como para provocar ionización no medio circundante, fálase de radiación ionizante. Aínda que non é totalmente correcto, é habitual empregar a palabra radiación, por extrapolación, para referirse ás radiacións ionizantes.

## Terminoloxía 
A palabra *radiación* está formada con raíces latinas e significa "acción e efecto dos raios". Os seus compoñentes léxicos son: **radio** (raio de luz), co sufixo **-ción** (acción e efecto). Outras palabras coa mesma raíz son *radio*, *raio* ou *irradiar*.

## Tipos de radiacións 
* radiación ionizante
* radiación de Cerenkov
* radiación corpuscular
* radiación electromagnética
* radiación solar
* radiación de supervoltaxe

## Termo anatómico 
----

En Anatomía, úsase o termo radiación para referírmonos a unha estrutura que diverxe dende un centro común:

* radiación acústica
* radiación do corpo caloso
* radiación estríotalámica
* radiación óptica
* radiación piramidal
* radiación talámica
* radiación tegmentaria

## Notas 
## Véxase tamén
Luminosidade

En física de partículas defínese a **luminosidade instantánea** como o número de partículas por unidade de superficie e por unidade de tempo nun feixe. Mídese en unidades inversas de sección eficaz por unidade de tempo. Ó integrar esta cantidade durante un período de tempo obtense a **luminosidade integrada**, a cal mídese en unidades inversas de sección eficaz (como por exemplo o pb−1). Canto maior é esta cantidade, maior é a probabilidade de que se produzan sucesos interesantes nun experimento de altas emerxías. Dado un proceso cuxa sección eficaz coñecemos (*X*), para unha luminosidade integrada, *L*, xa dada, podemos estimar o número de veces que se vai producir ese suceso simplemente multiplicando ambas cantidades:
: Número de sucesos = *L* × *X*

----
En astronomía, a **luminosidade** é a cantidade de enerxía por unidade de tempo emitida en tódalas direccións por un corpo celeste. Está directamente relacionada coa magnitude absoluta. Habitualmente se mide por comparación coa luminosidade do Sol.

----
Noutras ciencias, como a xeoloxía, a luminosidade instantánea (que neste caso emiten rochas, cristais ou minerais) é denominada **brillo**
Período

O termo **período** emprégase para designar o intervalo de tempo necesario para completar un ciclo repetitivo.

*En física **período** utilízase para designar o intervalo de tempo entre dous puntos equivalentes dunha onda ou oscilación.
*En astronomía o **período orbital** é a cantidade de tempo que tarda un planeta ou corpo celeste en describir unha órbita completa.
***Período de incubación** en medicina e infectoloxía é o tempo entre unha infección e a aparición dos sintomas.
***Período** en historia é un intervalo de tempo significativo, por exemplo o período micénico na historia de Grecia.
Excentricidade

miniatura|Excentricidade de diversas curvas e unha elipse.
## Matemáticas
En matemáticas e xeometría a **excentricidade** é un parámetro que determina o grao de desviación dunha sección cónica con respecto a unha circunferencia. É un parámetro importante na definición das elipses.

A excentricidade ***e*** dunha elipse de semieixo maior ***a*** e semieixo menor ***b*** é:

 e = \sqrt{1-\frac{b^2}{a^2}}. 

**Valores da excentricidade en seccións cónicas:**
* A excentricidade dunha circunferencia é cero.
* A excentricidade dunha elipse é maior xa cero e menor ca 1.
* A excentricidade dunha parábola é 1.
* A excentricidade dunha hipérbole é maior ca 1.

## Astronomía
Os corpos ligados gravitacionalmente entre si describen órbitas en forma de elipse. A excentricidade da órbita dun obxecto calcúlase de acordo coa fórmula anterior e expresa o grao de desviación con respecto a unha órbita circular.

## Outros
Na linguaxe común emprégase o concepto de excentricidade para referirse ó comportamento infrecuente ou estraño dunha persoa.
Nebulosa

[dereita|miniatura|[Nebulosa Trífida]]

Unha **nebulosa** é unha nube de gas e po formada fundamentalmente por hidróxeno, o elemento químico máis abundante no universo. Tamén posúen case un 10% de helio e cantidades moi pequenas doutras substancias.

* Existen varios tipos:
** Nebulosas brillantes
*** Nebulosas de emisión
*** Nebulosas de reflexión
** Nebulosas escuras
** Nebulosas planetarias

## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
### Ligazóns externas 
* Deep Space Studies
Derek Barton

**Derek Harold Richard Barton**, nado o 8 de setembro de 1918 en Gavesend (Inglaterra) e finado o 16 de marzo de 1998, foi un químico británico que gañou o Premio Nobel de Química en 1969.

## Traxectoria 
Estudou na Universidade de Londres, licenciouse de Química orgánica en 1942 e ata 1944 traballou en proxectos para o goberno, entre 1944 e 1945 traballou en Birmingham, nomeado profesor axudante do departamento de química do Imperial College da Universidade de Londres. En 1949 foi profesor visitante en Harvard. En 1953 foi profesor de Birkbeck College (Universidade de Londres), en 1955 da Universidade de Glasgow e en 1957 do Imperial College.

En 1950 demostrou que as moléculas orgánicas podían atribuírse unha conformación química preferida baseándose nos resultados achegados por diversas investigacións, en especial as de Odd Hassel. Usando esta nova técnica de análise conformacional posteriormente determinou a xeometría de moitas outras moléculas. 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Páxina do Instituto Nobel, Premio Nobel de Química 1969 
* Biografía na páxina do Instituto Nobel 1969
Agricultura de precisión

**Agricultura de precisión** é un concepto agrícola baseado na existencia de *variabilidade en campo*. Require o uso de novas tecnoloxías, tales como sistemas de posición global (GPS), sensores, satélites e imaxes aéreas xunto con ferramentas de utilización de información (SIG) para estimar, avaliar e entender ditas variacións.

## Características 
A información recolectada pode ser usada para avaliar con maior precisión a densidade óptima de sementeira, estimar fertilizantes e outras entradas necesarias, e predicir con máis exactitude a produción dos cultivos. A aplicación de conceptos de agricultura de precisión usualmente se considera relativo á agricultura sostible. Esta pretende evitar a aplicación das mesmas prácticas a un cultivo, sen ter en conta as condicións locais de solo e clima e pode axudar a avaliar situacións locais de enfermidade.

A agricultura de precisión pode ser usada para mellorar un campo o administrar un cultivo dende diferentes perspectivas:

*Perspectiva agronómica: axuste de prácticas culturais para tomar en conta as necesidades reais do cultivo (e.x., mellores usos da fertilización).
*Perspectiva técnica: mellor administración do tempo a nivel de cultivo (planificación de actividades agrícolas).
*Perspectiva ambiental: redución de impactos agrícolas (mellor estimación de necesidades en nitróxeno implica menos nitróxeno liberado ó ambiente).
*Perspectiva económica: incremento no produto de saída e/ou redución de insumos, incremento das eficiencias (baixos custos de fertilización con nitróxeno).

Outros beneficios para o agricultor son os seguintes: O ter unha historia das súas prácticas agrícolas e os seus resultados, axudar na toma de decisións e no seguimento de esixencias (como as que se requiren cada vez máis nos países desenvolvidos).
Revolución verde

En círculos internacionais bautizouse co nome de **Revolución Verde** o importante incremento da produción agrícola que se deu en México a partir de 1943, como consecuencia do emprego de técnicas de produción modernas, concretadas na selección xenética e a explotación intensiva permitida polo regadío e baseada na utilización masiva de fertilizantes, pesticidas e herbicidas.

As novas técnicas fóronse incorporando con posterioridade a outros países do Terceiro Mundo, como a India (1965), ó tempo que se diversificou a súa aplicación a outros cultivos como o arroz ou o millo.

A importancia desta revolución radicou en que mostraba perspectivas moi optimistas con respecto á erradicación da fame e a desnutrición nos países subdesenvolvidos.

Os resultados en canto a aumento da produtividade foron espectaculares. En México, baste citar como exemplo ó trigo; a súa produción pasou dun rendemento de 750&nbsp;kg. por hectárea en 1950, a 3,200&nbsp;kg. na mesma superficie en 1970.

Pero os aspectos negativos non tardaron en aparecer: problemas de almacenaxe descoñecidos e prexudiciais, excesivo custo de sementes e tecnoloxía complementaria, a dependencia tecnolóxica, a mellor adaptación dos cultivos tradicionais eliminados ou a aparición de novas pragas. Polo que foi moi criticada dende diversos puntos de vista que van dende o ecolóxico ó económico, pasando polo cultural e incluso nutricional.
Hidroponía

[miniatura|dereita|Ray Wheeler comprobando un cultivo hidropónico de [cebolas. NASA]]
O termo **hidroponía** refírese ó cultivo de plantas sen terra, pero en termos xerais é unha técnica de cultivo que consiste de proporcionar á planta todo o que necesite para o seu desenvolvemento, de maneira artificial.

## Formas posibles 
En medio líquido: as raíces están mergulladas en solución nutritiva co pH constantemente regulado, así como a aireación e concentración de sales. Esta técnica non é moi recomendable para principiantes. Unha variante é a recirculación constante da solución nutritiva en contacto coa parte baixa da raíz; esta é a chamada Técnica de Película Nutriente (NFT, en inglés). A planta é sostida por medios mecánicos.

En substrato sólido inerte: parécese en moitos aspectos ó cultivo convencional en terra e é o máis recomendado para quen se inicia. No canto de terra emprégase algún material denominado substrato, o cal non contén nutrientes e utilízase como un medio de sostén para as plantas, permitindo que estas teñan suficiente humidade, e tamén a expansión do bulbo, tubérculo ou raíz.

Aeroponía: as raíces se encontran suspendidas no aire, dentro dun medio escuro e son regadas por medio de nebulizadores, controlados por temporizadores. Tampouco é recomendada para principiantes.
Política agrícola común da UE

A **política agrícola común da UE** (**PAC**) é un dos elementos esenciais do sistema institucional da Unión Europea (UE).
Os Tratados de Roma que estableceron a PAC, dispuxeron que a UE debía:

* incrementar a produtividade.
* garantir un nivel de vida equitativo á poboación agrícola.
* estabilizar os mercados.
* garantir a seguridade dos fornecementos e asegurar ó consumidor subministracións a prezos razoables.

A PAC contribuíu ó crecemento económico e logrou garantir a subministración dunha ampla gama de produtos alimenticios de calidade a prezos razoables. A UE converteuse no primeiro importador e o segundo exportador de produtos agrícolas a nivel mundial.

A PAC acapara cerca de 50.000 millóns de euros anuais, o 50% do orzamento comunitario, inda que está descendendo o seu peso no PIB da UE (0,43% en 2004) e espérase que diminúa máis nos próximos anos (0,33% en 2013).

A reforma da PAC, acordada en 2003, cambiou a forma en que a UE apoia ó sector agrícola a partir de 2005, xa que establece un pago desvencellado da colleita, é dicir, unha axuda que se abona independentemente de que o agricultor produza ou non e que se denomina "pago único por explotación".

## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Economía da Unión Europea
* Infraestruturas da Unión Europea
* Sicco Mansholt

### Ligazóns externas 
* PAC en español
* Europedia: Guide to European policies and legislation
Subsidio agrícola

[miniatura|250px|Cultivo de viñedo en [Ribadavia.]]

O **subsidio agrícola** é a axuda dada ás producións agrícolas por parte das instituións. As axudas poden ser de distintos tipos, pero poderían resumirse en dous grupos fundamentais:
* Axudas directas (por quilos, superficies, cabezas de gando etc).
* Axudas indirectas (rebaixa de impostos sobre produtos ou gastos necesarios para a actividade agraria).

Dentro da Unión Europea, a agricultura está subvencionada ou subsidiada, tendo un gran peso nas rendas dos agricultores en certos produtos. A Unión Europea a través da PAC (Política Agraria Común) e das OCM (Organizacións Comúns de Mercados), regula e subvenciona de distintos modos as producións agrícolas. Isto faino principalmente a través de 3 mecanismos:
* Intervención (compra de producións ós agricultores cando os prezos no mercado UE baixan de certo prezo marcado previamente).
* Axudas directas a superficies (por hectárea) ou cabezas de gando.
* Axudas para o intercambio con terceiros países (restitucións á exportación).
John Bartram

**John Bartram**, nado en Darby, Pensilvania, en 1699 e finado en Kingsessing en 1777, foi un botánico norteamericano, considerado o pai da botánica norteamericana.

## Traxectoria 
Naceu no seo dunha familia cuáquera, quedou orfo de nai aos dous anos e quedou ao coidado duns tíos, moi interesado nas plantas axudando nas tarefas agrícolas adquiriu moitos coñecementos sobre elas. En 1729 mercou uns terreos en Kingsessing, a carón do río Schuylkill, preto de Filadelfia e fundou o primeiro xardín botánico dos Estados Unidos. Viaxou por case todo o leste dos Estados Unidos na procura de novas plantas, dende o lago Ontario no norte ata *Florida* no sur e o río Ohio no oeste. Moitas das plantas que recolleu acabaron en coleccións europeas. Introduciu en América algunhas plantas europeas e fixo experimentos de hibridación. Con Benjamin Franklin foi un dos fundadores da Sociedade Filosófica Americana en 1742. Dende 1765 foi botánico real.
1541

## Acontecementos 
### África 
* 24 de abril : Vitoria dos musulmáns dirixidos por Ahmed Gragn sobre os etíopes en Sahart.
* 9 de xullo : Os portugeses (400 voluntarios, 8 canóns, 100 mosquetes) dirixidos por Cristovão da Gama (26 ans) desembarcan en Massaua, Etiopía para socorrer o emperador Gelawdewos, que vía o seu reino invadido por Ahmad ibn Ibrihim al-Ghazi, e impedir que o islam controle a ruta do mar Vermello.

### América 
* 12 de febreiro, fundación da cidade de Santiago de Chile por Pedro de Valdivia co nome de *Santiago da Nova Extremadura*.
* 8 de maio - O explorador español Hernando de Soto chega até o río Mississippi, que denominou río do Espírito Santo.

### Europa 
* 29 de agosto - Tropas de xanízaros de Suleimán o magnífico toman Buda, Hungría, astutamente, entrando nela como visitantes.
* 31 de outubro, Miguel Anxo remata "O xuízo final" na Capela Sistina.
* Cornelis de Holanda e Xoán Nobre contratan a construción da fachada da Basílica de Santa María a Maior de Pontevedra.
* Jean Calvin, ordeanzas eclesiásticas.

## Nacementos 
* 25 de marzo - Francesco I de Medici, Grand Duque de Toscana (m. 1587).
* O Greco, pintor español de orixe grega.(m. 1614)

## Mortes 
* 26 de xuño - Francisco Pizarro, conquistador do Imperio Inca.
* 4 de xullo - Pedro de Alvarado, conquistador español do imperio azteca.
* 24 de setembro - Paracelso, médico suízo e astrologo (n. 1493).
* 8 de abril - Fernando de Rojas, escritor español (n.1465).
* Afonso I (*Nzinga Bemba*), rei do Manicongo, na conca do río Zaire (data probábel).

## Outros 
Historia ano a ano
1540

## Acontecementos 
* Pedro de Valdivia parte á conquista de Chile.
* García López de Cárdenas perteñecente a unha expedición liderada por Francisco Vázquez de Coronado descobre o Gran Cañón do Colorado

## Nacementos 
* Francis Drake, mariño inglés.
* François Viète, avogado e matemático francés (m. 1603).
* Ana do Palatinado-Veldenz, condesa do Palatinado-Veldenz.

## Mortes 
* Francisco de Ulloa, explorador español
* Francesco Mazzola, dito Parmigiano, pintor italiano (n. 1503).
* Guillaume Budé, humanista e filólogo francés (n. 1467).

## Outros 
Historia ano a ano
1538

## Acontecementos 
* 6 de abril - Batalla das Salinas - Diego e Hernando Pizarro vencen as tropas de Diego de Almagro, en Cachipamba, o Perú.
* 6 de agosto, fundación de Bogotá.
* 6 de decembro - Ante as protestas polo o excesivo número de *europeos estranxeiros* que aflúen en América, o emperador Carlos V prohibe que os seus súbditos non casteláns poidan acceder ao Novo Mundo, revogando así unha orde contraria de 1526.

### Ciencia e tecnoloxía 
* Gerardus Mercator, cartografía de América.

## Nacementos 
* 18 de novembro, Santo Toribio de Mogrovejo, Mayorga provincia de Valladolid.
* Cesare Baronius, cardeal e historiador italinao (m. 1607).

## Mortes 
* 18 de marzo - Xermana de Foix, raíña consorte de Aragón (n. 1488).
* 8 de xullo - Diego de Almagro, conquistador español, executado (n. 1475).
* Albrecht Altdorfer, pintor alemán (n. c. 1480).
* Quemuenchatocha, zaque de Hunza (n. 1472).

## Outros 
Historia ano a ano
1537

## Acontecementos 
* 15 de agosto, fundación de Asunción, en Paraguai.
* Bula do papa Paulo III declarando que os indios son homes verdadeiros e capaces de dispor da súas persoas e dos seus bens.

### Arte e cultura 
* Albrecht Altdorfer pinta *Lot e as súas fillas*.

## Nacementos 
* 12 de outubro - Eduardo VI, rei de Inglaterra (m. 1553).
* Diego Durán, historiador español.
* Girolamo Fabrizi d'Acquapendente - anatomista italiano (m. 1619).
* Petrus Gonsalvus, nobre tinerfeño (m. 1618).

## Mortes 
* 8 de febreiro - Xerome Emiliani, relixioso veneciano (n. 1486).
* 24 de outubro, Xoana Seymour, raíña de Inglaterra (n. 1509).
* Jacques Lefèvre d'Étaples, humanista, teólogo e filósofo francés (n. 1450).
* Tisquesusa, zipa de Bacatá.

## Outros 
Historia ano a ano
1536

## Acontecementos 
* 2 de febreiro - Pedro de Mendoza funda o "*Porto de Nosa Señora María do Bo Aire*" (actual Bos Aires). 
* 21 de marzo - Diego de Almagro chega ao val de Copiapó, descubrindo Chile.
* 2 de maio - Ana Bolena é detida e encerrada na Torre de Londres.
* 18 de abril - Manco Inca Yupanqui rompe cos conquistadores españois, foxe de Cuzco e organiza a resistencia inca no Perú. Semanas despois ataca o asentamento español de Lima e pon baixo sitio a cidade de Cuzco. 
* 30 de maio - Celébrase o matrimonio entre Henrique VIII de Inglaterra e Jane Seymour.
* 11 de xuño - Primeiro asentamento da cidade de Bos Aires por Pedro de Mendoza.
* 25 de xullo - Fundación da cidade colombiana Santiago de Cali, por Sebastián de Belalcázar.
* 3 de setembro - Xoana, Raíña de Castela, ordena a oficiais de Nova Cádiz (Estado Nova Esparta - Venezuela) enviar mostras do "azeite petrolio" que había na zona.

## Nacementos 
* 24 de febreiro - Papa Clemente VIII.
* Juan de Mariana, historiador español.
* Xoán de Fuca, explorador grego.
* Toyotomi Hideyoshi, daimyō do Sengoku que unificou Xapón.
* Bernardo Buontalenti, arquitecto italiano (m. 1608).

## Mortes 
* 7 de xaneiro - Catarina de Aragón, primeira raíña consorte de Henrique VIII de Inglaterra.
* 25 de febreiro - Jacob Hutter, líder dos anabaptistas comunitarios.
* 19 de maio - Ana Bolena, raíña consorte de Inglaterra.
* 12 de xullo - Erasmo de Rotterdam, teólogo e humanista neerlandés, morre en Basilea.
* 14 de outubro - Garcilaso de la Vega, poeta español (n. 1503).
* García de Resende, poeta e cronista portugués (n. ca. 1470).
* Gil Vicente, ourives e autor teatral portugués.
* Baldassare Peruzzi, pintor e arquitecto italiano.

## Outros 
Historia ano a ano
1534

## Acontecementos 
### América 
* Sebastián de Belalcázar e Diego de Almagro fundan a cidade de Santiago de Quito, actual capital do Ecuador.
* A cidade de Jauja (Perú), fundada por Francisco Pizarro, é trasladada á súa actual localización.

### Europa 
* Fundación da Compañía de Xesús (dos xesuítas) por santo Ignacio de Loyola.

### Oriente Próximo 
* O sultán otomán Suleimán o Magnífico, en guerra con Persia, toma as cidades de Tabriz en Persia e Bagdad, Iraq.

## Nacementos 
* 5 de febreiro - Giovanni de' Bardi, literato, militar, escritor, compositor e crítico italiano (m. 1612).
* 5 de marzo - Antonio Allegri da Correggio, coñecido como Correggio, pintor italiano.
* Felipe Huamán Poma de Ayala, historiador peruano (m. ca. 1615).

## Mortes 
* 4 de febreiro, morre en Alcalá de Henares Alonso III de Fonseca, arcebispo de Santiago de Compostela e de Toledo.
* 25 de setembro - Papa Clemente VII.
* Giuliano de Sangallo, arquitecto italiano (n. 1455).

## Outros 
* Reino de Castela: Créase o Consello de Cruzada, que administraba da bula da cruzada.

Historia ano a ano
1533

## Acontecementos 
### África 
* Ahmed Al-Ghazí, sultán de Harrar, invade Etiopía. A cidade santa de Lalibela é saqueada polas súas tropas.

### América 
* 21 de xaneiro - o hispano Pedro de Heredia funda Cartaxena de Indias, na costa atlántica de Nova Granada, a actual Colombia.
* 15 de novembro, Francisco Pizarro entra en Cuzco.
miniatura|esquerda|Vista da actual cidade de Cuzco, Perú
* Comezo do reinado do inca Manco Cápac II (até 1537).
* Sebastián de Benalcázar toma a cidade de Quito.

### Europa 
* 25 de xaneiro, o rei Henrique VIII de Inglaterra casa con Ana Bolena, a súa segunda raíña consorte.

## Nacementos 
* 28 de febreiro, Michel de Montaigne, escritor francés.
* 5 de xuño - Bernardino Baldi, escritor e matemático italiano. (m. 1617)
* 7 de agosto, Alonso de Ercilla, autor de *A Araucana*.
* 7 de setembro, Isabel I de Inglaterra (m. 1603).

## Mortes 
* xuño-xullo, Chaitania Majaprabhú (48), santo bengalí fundador do bhakti ioga, considerado un avatar de Vishnu. En Puri (India).
* 6 de xullo - Ludovico Ariosto, poeta italiano (n. 1474).
* 26 de xullo, Atahualpa, derradeiro soberano do Imperio Inca executado polos españois (n. ca. 1502).
* Lucio Marineo Siculo, humanista italiano (n. 1460).

## Outros 
Historia ano a ano
1539

## Acontecementos 
* Fundación de Santa Fe de Bogotá.
* Iníciase a construción da nova edificación do mosteiro de San Vicente do Pino, en Monforte de Lemos (actual provincia de Lugo).

## Nacementos 
* Luis Carvajal y de la Cueva, gobernador de Nuevo León, en América.
* Gómez Pérez das Mariñas e Ribadeneira, político, diplomático e militar galego (m. 1593).

## Mortes 
* 5 de marzo - Nuno da Cunha, explorador portugués.
* 19 de abril - Álvaro Osorio de Moscoso, bispo de Astorga.
* 1 de maio - Sabela de Portugal, esposa do rei Carlos I de España (n. 1503).
* 7 de maio - Nanak Dev, gurú sikh (n. 1469).
* Sugamuxi, cacique de Suamox.
* Tudama, cacique da Confederación muisca.
* Zaquesazipa, zipa de Bacatá.

## Outros 
Historia ano a ano
Deodoro da Fonseca

**Manuel Deodoro da Fonseca**, nado en Alagoas da Lagoa do Sul (Alagoas, actualmente Marechal Deodoro) o 5 de agosto de 1827 e finado en Río de Xaneiro o 23 de agosto de 1892, foi un político brasileiro, primeiro Presidente da República do Brasil. 

## Traxectoria 
Participou de varios eventos, destacouse na represión á Revolución Praieira, no cerco a Montevideo e en moitas batallas na Guerra da Tripla Alianza, progresando rapidamente na carreira militar grazas ás promocións como combatente. Foi Presidente da entón Provincia do Rio Grande do Sul.

Deodoro desagradou ao Imperio Brasileiro debido ás súas actitudes durante a chamada *Cuestión Militar*. Como castigo, foi enviado á entón Provincia de Mato Groso, baixo as ordes do coronel Cunha Matos.

Retornou ao Río de Xaneiro o 13 de setembro de 1889. Tivo un importante papel na revolución que derrubou a monarquía o 15 de novembro daquel ano.

Asumiu o cargo provisoriamente no mesmo día 15 de novembro de 1889. O novo goberno comezou traballando freneticamente emitindo varias leis. Tanto é así que, antes de que rematase 1889 todo o sistema político e administrativo da República xa estaba montado.

O Brasil tornouse unha república federal provisoria onde todos os homes brasileiros e alfabetizados pasaron a ter dereito ao sufraxio universal, o voto. Xurdiron tamén os actuais himno e bandeira do Brasil, coa frase *Ordem e Progresso* ("orde e progreso"), de inspiración positivista.

Deodoro foi elixido presidente o 25 de febreiro de 1891 polo Congreso Nacional brasileiro, con 129 votos. Prudente de Morais obtivo 97 votos. O seu mandato conseguiuno en gran parte grazas á presión de sectores militares (especialmente do exército), e contra a vontade do sector civil e de sectores dos militares.

Deodoro da Fonseca disolveu o Congreso o 3 de novembro de 1891, coa aprobación dunha lei que permitía o impeachment do Presidente.

O 23 de novembro de 1891 ocorreu o episodio da *Revolta da Esquadra*, cando o Almirante Custódio de Melo, a bordo do navío de guerra *Riachuelo*, ameazou bombardear a cidade do Río de Xaneiro, forzando a renuncia de Deodoro, que entregou o poder ó vicepresidente, Floriano Peixoto.

Illado, doente, Manuel Deodoro da Fonseca morreu no Río de Xaneiro, o 23 de agosto de 1892. Pediu que o enterrasen con roupas civís, o que non lle foi concedido: o seu enterro tivo toda a pompa e honras militares.

## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Termo da Monarquía e proclamación da República - páxina do Exército Brasileiro
* *A Invenção Republicana*, Renato Lessa (Editora Vértice)
* *Os Militares e a República*, Celso Castro
* *Deodoro: A Espada Contra o Império*, Roberto Magalhães Júnior (Companhia Editora Nacional, 1957)

### Ligazóns externas 
* Manoel Deodoro da Fonseca, Goberno Provisorio
* Manoel Deodoro da Fonseca, Período de Goberno Republicano
1531

## Acontecementos 
### América 
* 24 de xuño, fundación da cidade de San Juan del Río, Querétaro (México)
* 24 de xullo, fundación da cidade de Santiago de Querétaro, terceira cidade do vicerreinado da Nova España.
* Guerra Civil peruana: Batalla de Huamachucu - o exército de Atahualpa, a mando do seus xenerais, derrota as tropas de Huáscar.
* Francisco de Pizarro comeza a conquista do Perú.

### Europa 
* 26 de xaneiro, un terremoto causa centos de mortos en Lisboa.
* 1 de outubro, Batalla de Kappel, as tropas católicas dos cantóns suízos derrotan os protestantes de Zürich.
* Iníciase o cisma anglicano.

### Ciencia e tecnoloxía 
* Aparición do cometa Halley.

## Nacementos 
* Antonio I, rei portugués (m. 1595).

## Mortes 
* Ulrich Zwingli, reformador relixioso (n. 1484).

## Outros 
*

Historia ano a ano
1529

## Acontecementos 
### América 
* Fundación da cidade de Maracaibo en Venezuela por Ambrosio Alfinger.

### Europa 
* O sultán otomán, Solimán o Grande, fracasa no seu intento de tomar Viena.

## Nacementos 
* Olivier de Magny, poeta francés.

## Mortes 
* Malinche, intérprete de Hernán Cortés durante a conquista de México.
* *Juan del Encina, poeta e compositor español (n. 1469).

## Outros 
Historia ano a ano
Climatoloxía

[miniatura|[Clasificación climática de Köppen|Clasificación climática de Köppen-Geiger (1980-2016)]]
[miniatura|Mapa da [temperatura media anual.]]
A **climatoloxía** é a ciencia que estuda os diferentes climas da Terra e as súas manifestacións. É a rama da xeografía que se ocupa do estudo do clima e do tempo meteorolóxico. Esta disciplina foi desenvolvida polos xeógrafos dende os seus comezos da xeografía, incluso o pai da Xeografía, Eratóstenes de Cyrene, no seu libro "Geographia" dedica un terzo deste á variación global dos climas. Das condicións atmosféricas dependen moitas actividades humanas, dende a agricultura ata un simple paseo polo campo. Por iso fíxose un esforzo inxente por predicir o tempo tanto a curto como a medio prazo.

Cando unha comarca, cidade, ladeira etc., ten un clima diferenciado do clima zonal dicimos que é un **topoclima**, este caracterízase por estar maiormente afectado polo estado local do resto dos factores xeográficos (xeomorfoloxía, hidrografía etc.). Amais, chamamos **microclima** ó que non ten divisións inferiores, como o que hai nunha habitación, debaixo dunha árbore ou nunha determinada esquina dunha rúa.

O clima tende a ser regular en períodos de tempo moi longos, incluso xeolóxicos, determinando de gran maneira a evolución do ciclo xeográfico dunha rexión, o que permite o desenvolvemento dunha determinada vexetación e un solo perfectamente equilibrado, solos climáticos. Pero, en períodos de tempo xeolóxicos, o clima tamén cambia de forma natural, os tipos de tempo modificanse e pásase dun clima a outro na mesma zona.

Para estudar un clima é necesaria a observación durante un lapso de tempo longo (mínimo quince anos). As observacións de temperatura, precipitacións, humidade e tipo de tempo recóllense nas estacións meteorolóxicas. Con estes datos se elaboran táboas que se expresan en climogramas.

## Notas 
## Véxase tamén 
* Clasificación climática de Köppen 
* Cambio climático
* Cambio climático e infancia
* Cambio climático e xénero 
* Paleoclimatoloxía
1528

## Acontecementos 
### América 
* 6 de novembro, Estados Unidos: o náufrago conquistador español Álvaro Núñez Cabeza de Vaca é o primeiro europeo que pon pé en Texas.
* Ataque francés á illa de Porto Rico, so dominio colonial español, onde destrúen a localidade de San Germán, entón na costa occidental da illa.

### Europa 
* Italia: Miguel Anxo comeza a traballar nas fortificacións de Florencia.

## Arte e cultura 
* O italiano Baldassare Castiglione publica "O Cortesano" (*Il Cortegiano*).

## Nacementos 
* Juan de Garay, explorador e colonizador español, fundador de Bos Aires.
* Pedro Mariño de Lobeira, militar e cronista galego.

## Mortes 
* 6 de abril, Albrecht Dürer, pintor alemán (n. 1471).
* 28 de agosto, Pedro Navarro, mariño, militar e enxeñeiro español.
* Pedro Álvares Cabral, descubridor portugués (n. 1467).

## Outros 
Historia ano a ano
1527

## Acontecementos 
### América 
* Fundación da cidade de Coro en Venezuela por Xoán de Ampíes.
* Giovanni da Verrazzano, italiano ao servizo de Francia, explora a badía da actual cidade de Nova York.
### Europa 
* 6 de maio, Saqueo de Roma, polas tropas do emperador Carlos V.

## Nacementos 
* 21 de maio - Rei Filipe II de España.
* Giuseppe Arcimboldo, pintor italiano.
* Maximiliano II, Sacro Emperador Romano-Xermánico.

## Mortes 
* 21 de maio - Nicolás Maquiavelo, filósofo italiano.

## Outros 
Historia ano a ano
1532

## Acontecementos 
### América 
* Chegada dos españois ao Perú.
* 13 de xaneiro - Unha real cédula asinada en Sevilla prohibe marcar aos indios con ferros candentes.
* abril - Guerra Civil peruana - Batalla de Quipa-Hipa: Atahualpa vence as tropas do seu irmán Huáscar, e ordena a matanza de gran número de inimigos sobreviventes.
* 10 de novembro - Francisco Pizarro envía emisarios perante Atahualpa que lle notifican os seus desexos de ter unha entrevista co soberano inca.
* 16 de novembro - Francisco Pizarro fai prisioneiro a Atahualpa cando este visitaba o campamento español.

### Europa 
* Un incendio provoca danos no Sudario de Turín.

## Nacementos 
* Pedro Sarmiento de Gamboa, navegante e historiador galego.

## Mortes 
* Huáscar co-soberano do Imperio Inca xunto ó seu irmán Atahualpa.

## Outros 
* 21 de decembro - A representación numérica das 23 horas e cincuenta e un minutos do día de hoxe configura un curioso palíndromo de doce cifras: (23:51.21.12.1532) , que non se produciría ata 470 anos despois 20:02.20.02.2002

Historia ano a ano
1526

## Acontecementos 
### América 
* 17 de novembro - Orde do emperador Carlos V que autoriza a todos os naturais dos seus reinos para se trasladaren, comerciaren e estabelecérense en América (sería revogada en 1538).

### Asia 
* 21 de abril - Primeira batalla de Panipat: Babur vence o sultán Ibrahim Lodhi, tórnase *Moghul* (ou *Mughal*), emperador da India, tomando Delhi, e invadindo a India setentrional. Iníciase así o período do Imperio Moghul, que se estenderá até 1857.

### Europa 
esquerda|miniatura|200px|Cabaleiros turcos en Mohacs, iluminura do XVI por Nakkashane

* 14 de xaneiro - Tratado de Madrid: acordo entre Francisco I de Francia e Carlos V. Francisco cede Borgoña a Carlos, e renuncia as súas reclamacións sobre Flandres, o Artois, Nápoles e mais Milán.
* 22 de maio - Francisco I de Francia rompe o Tratado de Madrid e forma a Liga de Cognac contra Carlos V, incluíndose nela o Papado, Milán, Venecia e mais Florencia.
* 24 de xullo - As tropas imperiais de Carlos V toman Milán.
* 29 de agosto - Batalla de Mohacs: Hungría é conquistada polo Imperio Otomán, perdendo a súa independencia ata 1918.
* Alonso III de Fonseca crea, en Santiago de Compostela, os colexios de San Xerome e de Santiago Alfeo.
* Carlos I de España expide orde para os mouriscos da Coroa de Aragón, na que os pon na alternativa de converterse ao catolicismo ou seren expulsados (orde equivalente á de 1502 para os mudéxares da Coroa de Castela).

### Oceanía 
* O hispano Alonso de Salazar descobre as illas Carolinas.

## Nacementos 
* 11 de maio - Juan Gil de Hontañón, arquitecto español.
* 15 de outubro - María Manuela de Portugal, princesa de Asturias, esposa de Filipe II de España.
* 12 de decembro - Álvaro de Bazán, almirante español.

## Mortes 
* Francisco Hernández de Córdoba, conquistador, fundador das cidades de Granada e León en Nicaragua.
* 4 de agosto - Juan Sebastián Elcano, mariñeiro e explorador vasco que participou na primeira expedición que deu a volta á Terra, como capitán desde a morte de Magalhães en 1521.

## Outros 
Historia ano a ano
1524

## Acontecementos 
* 20 de marzo, Hernán Cortés dita as Ordenanzas para o Bo Goberno da Nova España.
* 23 de decembro, a rexente de Valencia, dona Xermana de Foix, concede un indulto ós perayres.
* Alemaña: Guerra dos campesiños xerada por movementos populares inspirados na doutrina de Martiño Lutero (1483-1546).
* España é desaloxada de Ifni polos bérberes.

## Nacementos 
* 10 de xuño, Luís de Camões, poeta portugués
* 11 de setembro, Pierre de Ronsard, poeta francés.
* Joseph Nasi, cortesán xudeu na corte otomá (m. 1579).

## Mortes 
* Vasco da Gama, navegante e explorador portugués.

## Outros 
Historia ano a ano
1523

## Acontecementos 
* 6 de xuño, Gustavo Vasa proclámase rei de Suecia independizándose de Dinamarca. Fin da Unión de Kalmar.
* Carlos V anexiona Frisia ao Países Baixos.

### Ciencia e tecnoloxía 
* A Casa de Contratación de Sevilla crea un cargo de cosmógrafo para elaboración de instrumentos náuticos.

### Arte e cultura 
* Antonio de Guevara, filósofo español, publica "*Libro llamado Relox de Príncipes*".

## Nacementos 
## Mortes 
* 29 de agosto - Ulrich von Hutten, poeta e cabaleiro alemán (n. 1488)
* Juw Dekama, xefe frisón.

## Outros 
Historia ano a ano
1525

## Acontecementos 
* 24 de febreiro, Batalla de Pavia.
* 24 de xullo saen da Coruña 7 naves, entre elas a San Lesmes, na procura de terras ignoradas para os europeos no océano Pacífico, ao mando de García Jofre de Loaysa. A expedición terá un fin desgraciado.
* Paracelso queima publicamente, en Basilea (Suíza), obras de Galeno e Avicena, emulando a queima papal por parte de Martiño Lutero en Wittenberg, cinco anos atrás.

### Arte e cultura 
* *Sacrificio de Isaac*, talla de Alonso de Berruguete ( hoxe no Museo Nacional de Escultura, Valladolid).

## Nacementos 
* Catherine Howard, posteriormente quinta raíña consorte de Henrique VIII de Inglaterra.
* Louise Labé, poetisa francesa.

## Mortes 
* 28 de febreiro - Cuauhtémoc, derradeiro gobernante mexica.
* 11 de abril - Carlos IV de Alençon, duque de Alençon (n. 1489). 
* 5 de maio - Federico III Elector de Saxonia.
* 27 de maio - Thomas Münzer, reformador relixioso alemán, executado (n. ca. 1489).
* Attavante degli Attavanti - miniaturista florentino (n. 1452).

## Outros 
* Historia ano a ano.
1518

## Acontecementos 
* Cortes en Valladolid; rexéitase o xuramento ó rei se este non acepta antes as liberdades e privilexios casteláns.
** As mesmas cortes deciden a incorporación das Indias (América) á Coroa de Castela.
* Tráfico de escravos de África a América.

## Nacementos 
* 29 de setembro - Tintoretto, pintor veneciano (m. 1594)
* 

## Mortes 
* Diogo de Azambuja, militar e explorador portugués (n. 1432)
* 20 de novembro - Pierre de la Rue, cantante e compositor francoflamengo (n. ca. 1460)

## Outros 
Historia ano a ano
1520

## Acontecementos 
* 20 de maio - Carlos V, sae do porto da Coruña, rumbo a Alemaña, a fin de ser coroado emperador do Sacro Imperio. Deixa como rexente dos seus estados españois o cardeal Adriano de Utrecht.

* 4 de decembro  - Asemblea de Melide, a nobreza reclama para o reino de Galicia a recuperación do voto en cortes, a participación nos beneficios dos descubrimentos e a mellora das capacidades militares.

### América 
* 23 de maio - Pedro de Alvarado, lugartenente de Hernán Cortes, asasina a elite da nobreza azteca, como medio de impor o terror na cidade de Tenochtitlan.

* 24 de xuño - Cortés entra de novo en Tenochtitlan, logo de ir a costa do golfo de México, onde conseguiu atraer as tropas de Pánfilo de Nárvaez.

* 1 de xullo - *Noite Triste*: As tropas europeas e as dos seus auxiliares indíxenas de Cortés son decimadas nun ataque azteca.

* 7 de xullo - Batalla de Otumba - Cortés e os seus aliado indios vencen os aztecas.

* 6 de novembro, Arxentina: a expedición circunglobal de Fernão de Magalhães entra coas súas naves no estreito que leva o seu nome.

* Novembro, Fernão de Magalhães descobre o paso interoceánico que leva o seu nome: o Estreito de Magallanes.

### Oriente Próximo 
* Inicia o seu goberno o sultán otomán Solimán o Magnífico (até 1566).

## Nacementos 
* Pernette du Guillet, poetisa francesa.

## Mortes 
* 22 de setembro - Selim I, Sultán otomán (n. 1465).
* 29 de xuño - Moctezuma II, emperador azteca, asasinado polos españois (n. 1466).
* Cuitláhuac, irmán de Moctezuma, falece de vexigas tras 80 días de reinado.
* Bartolomé Ordóñez, escultor español.

## Notas 
## Outros 
Historia ano a ano
1522

## Acontecementos 
* 6 de setembro, Juan Sebastián Elcano realiza a primeira circunnavegación da Terra.
* 9 de xaneiro, Adriano de Utrecht é elixido papa. Tomará o nome de Hadrián VI.
** 5 de febreiro, Adriano de Utrecht, residindo en Vitoria, recibe a notificación de que foi elixido papa.

### Arte e cultura 
* Frei Bartolomé de las Casas publica a "Breve historia de la destrucción de Indias".

## Nacementos 
* Lodovico Ferrari, matemático italiano.

## Mortes 
* Antonio de Nebrija, humanista e gramático español (n. 1444).
* Vittore Carpaccio, pintor italiano (n. 1455).

## Outros 
Historia ano a ano
New York Stock Exchange

**New York Stock Exchange** (ou **Bolsa de Valores de Nova York**), cuxa sigla é **NYSE**, é a bolsa de valores de Nova York, tamén coñecida como *Dow Jones*. Está localizada en Manhattan, na rúa Wall Street.
## Historia 
A **New York Stock Exchange** foi fundada en 1792 cando 24 corredores e comerciantes asinaron o Acordo de Buttonwood baixo unha árbore *Platanus* en Wall Street. 

A través dos anos, a bolsa experimentou numerosos cambios e expansións, incluíndo a introdución de tecnoloxías de negociación electrónica, cambiando a maneira na que se negocian as accións. Durante o século XIX e principios do XX, a bolsa acompañou o grande crecemento da economía industrial estadounidense, facilitando capital para as grandes empresas.

Ao longo do século XX, a NYSE fusionouse con outras bolsas; entre elas Euronext en 2007, creando a primeira bolsa transatlántica, conectando mercados financeiros de Europa e Estados Unidos nunha mesma entidade corporativa.

Hoxe é a máis famosa institución financeira de Nova York. É considerada a maior bolsa de valores por capitalización de mercado nos EUA e posibelmente a máis influente do mundo. miniatura|A Bolsa de Valores de Nova York ou New York Stock Exchange.|centro
## Notas 
## Véxase tamén
### Outros artigos 
* NASDAQ

### Ligazóns externas 
* NYSE.com  Páxina oficial con cotacións en tempo real.
Bamiro, Vimianzo

**San Amedio de Bamiro**, no Monte Torán hai unha ermida na honra da Nosa Señora de Monte Torán,, punto de peregrinación en maio.
## Lugares e parroquias
### Lugares de Bamiro
### Parroquias de Vimianzo
## Notas
## Véxase tamén
### Outros artigos
*Lugares de Vimianzo