Xuíz Honorario

**Xuíz Honorario** é un recoñecemento que fai a Asociación de Amigos do Couto Mixto que dende o ano 2000 nomea anualmente tres xuíces honorarios nun acto público que se celebra na igrexa de Santiago, dos Mixtos, capital do Couto Mixto. No ano 2025 a asociación pasa a denominarse oficialmente: **Asociación de Amigos e Amigas do Couto Mixto**.
miniatura|Chave que se entrega ós Xuíces Honorarios

## Instauración do recoñecemento 
A *Asociación de Amigos do Couto Mixto,* constituída en 1992, vén traballando coa finalidade de recuperar a súa memoria histórica. Entre outras, forman parte desta asociación persoeiros da cultura galega como Luís García Mañá, Bieito Ledo Cabido, Xesús Ferro Ruibal, Xosé González Martínez ou Antón Pulido.

No ano 2000 acorda o recoñecemento como Xuíz Honorario do Couto Mixto, aos que se signifiquen no labor cultural, etnográfico e na defensa e promoción deste territorio arraiano. Tamén para lembrar á figura que rexía os destinos daquel territorio, coa súa peculiar autonomía.

## Historia 
### Antecedentes 
miniatura|Homes de acordo (representando ás tres aldeas Santiago, Rubiás e Meaus)Os habitantes do Couto tiñan o privilexio do autogoberno, mediante a elección dun Xuíz ou Alcalde polas cabezas de familia das tres aldeas, elección celebrada no inverno cada tres anos. Este Xuíz exercía as funcións gobernativas, administrativas e xudiciais fronte a delitos cometidos dentro dos límites do Couto. Alén diso, había a posibilidade de tomar acordos en concello aberto por tódolos veciños e podían empregar o dereito de revogación para mudar os representantes electos antes do final do seu mandato se se detectaba un mal desempeño das funcións para as que foron elixidos.

### O derradeiro Xuíz do Couto Mixto 
miniatura|Delfín Modesto BrandónDelfín Modesto Brandón foi o derradeiro xuíz do Couto Mixto.

Asumiu o cargo de *Xuíz* en xaneiro de 1863, sendo elixido para pór fin ós abusos continuos e violacións da soberanía por parte das autoridades portuguesas e españolas. Renunciou ó cargo cando a partición e anexión do territorio era inminente. Foi seguido por un último *Xuíz*, que rematou o seu mandato coa partición e anexión formal do territorio, entre España e o Reino de Portugal, o 23 de xuño de 1868.

Publicou as súas memorias, en castelán, no 1907, co título: *Interesante Historieta del Coto Mixto*.

### Xuíces Honorarios 
Dende o ano 2000, esta Asociación nomea anualmente tres *xuíces honorarios* entre as personalidades ou organizacións que destaquen no seu labor cultural e etnográfico. Aos nomeados entréganlle simbolicamente unha chave, que lembra a que portaban os homes de acordo, un bastón, que simboliza o mando, e un diploma acreditativo.

## Descrición 
Os actos de entrega comezan cun pasa rúas pola aldea de Santiago dos Mixtos das persoas ou institucións recoñecidas ese ano.
Nesa data, significada para a veciñanza, engalánanse os corredores, balcóns e fiestras das casas con antigas colchas tecidas artesanalmente, o que lle dá un colorido e distinción especial á celebración.

miniatura|Arca das tres chaves
miniatura|Diploma acreditativo como Xuíz Honorario.
A comitiva chega ao adro da Igrexa, onde é recibida polo público asistente. Dentro da igrexa ten lugar o lectura da acta da Asociación de Amigos do Couto Mixto onde se recollen os motivos dos merecentes da distinción dese ano. Recibida a Chave, o Bastón e o Diploma, a persoa distinguida diríxese aos membros da *Asociación* e ao público. Remata esta primeira parte dos actos coa chamada polo nome, parte do *Presidente* da *Asociación*, aos tres **Homes de Acordo** que a viva voz din ***Presente*** e diríxense ata a **Arca das tres chaves**, onde, cada un, insire a súa chave. Aberta a *Arca*, deposítase a acta da Asociación, os discursos dos homenaxeados e os libros publicados relacionados co Couto Mixto, se os houbera, e finalmente péchase a arca polos tres Homes de Acordo.

Fóra, no adro da igrexa, lugar onde se reunía o Goberno do Couto Mixto, en *concello aberto*, ao pé da escultura de Delfín Modesto Brandón, faise unha ofrenda floral á súa memoria e pronúnciase algún discurso, e nos últimos anos unha representación teatral relacionada coa figura do derradeiro xuíz do Couto Mixto.

Remata a xornada cunha fraternal comida o aire libre nas inmediacións da igrexa.

## Premiados 
## Notas 
### Ligazóns externas 
* Galeguizar Galicia / Asociación de Amigos do Couto Mixto
* Xuíces Honorarios do Couto Mixto do 2011
* Xuíces Honorarios do Couto Mixto do 2011-2
* Xuíces Honorarios do Couto Mixto do 2011-3
* Xuíces Honorarios do Couto Mixto do 2012
* Xuíces Honorarios do Couto Mixto do 2013
* Xuíces Honorarios do Couto Mixto do 2016
* Xuíces Honorarios do Couto Mixto do 2017
* Xuíces Honorarios do Couto Mixto do 2018
* Xuíces Honorarios do Couto Mixto do 2019