Grafiose

[miniatura|Exemplar morto de [umeiro da especie *Ulmus minor* por mor da grafiose.]]
A **grafiose** é unha doenza fúnxica que afecta os umeiros (*Ulmus* sp.). Parece ser que a súa orixe se atopa no leste de Asia, onde as especies de umeiros son máis resistentes e non se ven tan afectadas. A doenza espallouse por Asia, Europa, Estados Unidos, Canadá e Nova Zelandia, e provócaa un fungo do xénero *Ophiostoma*. Este organismo ocupa os vasos do xilema e esténdese provocando que as follas murchen e que a árbore morra. O vector epidemiolóxico da grafiose son normalmente os escaravellos do xénero *Scolytus*, que transportan no seu corpo esporas do fungo desde exemplares de umeiro doentes a exemplares sans.

Téñense utilizado varias estratexias para combater a praga: eliminar exemplares mortos de umeiro ou partes afectadas da árbore, uso de insecticidas para impedir a proliferación de exemplares de *Scolytus*, eliminación de raíces-ponte entre exemplares achegados, uso de funxicidas e plantacións de umeiros resistentes ao fungo. Esta enfermidade causou a morte de millóns de umeiros en Europa e América do Norte. Contra o ano 1996 a grafiose devastara máis da metade dos umeiros do norte dos Estados Unidos; nalgúns países europeos estas árbores atópanse case extintas. No ano 1986 o 82% das forestas de umeiros españolas estaban afectadas..

Os umeiros tamén son comúns árbores ornamentais en Galicia, plantadas en xardíns, parques, arboredos e carballeiras (Vilalba, Lourizán..). Na Praza Maior de Lugo plantáronse noutrora umeiros que morreron por mor da grafiose. Hoxe existe no lugar un tronco morto de umeiro cunha placa lembrando este feito.

## Especies vulnerábeis 
[miniatura|right|*[Ulmus laevis*, especie de umeiro pouco resistente á grafiose.]]
As especies de umeiros máis vulnerábeis son:

## Historia 
Disque a doenza orixinouse no oeste asiático, onde as especies de umeiros presentes (*Ulmus pumila*, *Ulmus parvifolia* e *Ulmus wilsoniana*) son resistentes á peste, o que probabelmente indique que estas especies e *Ophiostoma* conviviron durante milleiros de anos.

En 1919 comezaron a notarse os seus efectos nos Países Baixos, cando empezaron a declinar poboacións de *Ulmus × hollandica*, estendéndose posteriormente esta mortalidade a Francia e Bélxica. Na década de 1940 a grafiose eliminara entre un 10% e un 40% dos exemplares de umeiros de Europa, porén a epidemia semellaba estar controlada.

A grafiose detectouse en Nova Zelandia en 1989, en Auckland. En 1990 confirmouse que o axente causante era *Ophiostoma novo-ulmi* e que o vector epidemiolóxico era *Scolytus multistriatus*.
[miniatura|left|150px|*[Scolytus multistriatus*, vector da grafiose.]]
Estes escaravellos transportan nos seus corpos as esporas de *Ophiostoma*. Normalmente elixen exemplares de umeiros febles ou mortos, atraídos por compostos volátiles xerados por estas árbores, diferentes aos que emiten os umeiros sans, e furando galerías que atinxen o cámbium e en cuxo interior macho e femia aparéanse. Posteriormente a femia fura outra galería paralela ao eixo lonxitudinal do umeiro, depositando alí os seus ovos e desenvolvéndose as larvas dentro da árbore. O ciclo biolóxico do fungo presenta dúas etapas reprodutivas, asexual ou imperfecta e sexual. A partir das esporas transportadas polos escaravellos comeza a etapa asexual, onde se xera o micelio que á súa vez está formado por hifas. Estes conidios ascenden á parte alta da árbore a través do zume. Nesta etapa tamén se forman sinemas que conteñen sinemiosporas (así se denominan as esporas producidas no sinema), que van dar lugar cando xermolen a hifas sexuadas, que cando se encontran con outras hifas dan lugar á fase sexual.

En 1995 describiuse no Himalaia unha nova especie do xénero *Ophiostoma*, *Ophiostoma himal-ulmi*, porén non se detectaron síntomas de grafiose nos umeiros da zona. O fungo illouse a partir de mostras recollidas en exemplares de *Ulmus wallichiana*. Esta propagación é máis efectiva cando a árbore forma os vasos de primavera, xa que ao estar estes formados por células maiores o fungo desprázase máis rapidamente. O patóxeno ceiba toxinas que acaban producindo a obstrución dos vasos do xilema, provocando un déficit hídrico nas pólas altas da árbore e, por conseguinte, o seu murchamento. Despois o fungo aliméntase do floema da árbore morta, alcanzando as galerías perforadas polos escolítidos, frutificando nelas e producindo esporas que se adhiren ao corpo dos escaravellos, para cando estes emerxan poidan ser novamente transportadas. A árbore tamén é quen de bloquear os vasos mediante xeles e tilosas (espesantes), evitando a propagación vertical da doenza.

## Detección e síntomas 
[miniatura|right|O murchamento de [follas en pólas altas da árbore indica que grafiose se transmitiu a partir de escolítidos.]]
Existe unha diferenza nos síntomas que presenta a árbore dependendo de se esta foi infectada pola actividade de escolítidos, ou se ben contraeu a doenza a través de raíces ponte.

## Como actuar 
Unha das medidas a tomar cando se detecta a grafiose á o chamado saneamento, que consiste na destrución das pólas afectadas ou, cando un exemplar de umeiro está seriamente afectado e é irrecuperábel, a eliminación do exemplar enteiro.

As tentativas de realizar un control biolóxico da praga centráronse na procura de organismos que ataquen tanto o fungo coma o escolítido. e se teñen clonado árbores que presentaron resistencia á peste en zonas afectadas por ela. Un exemplo é un umeiral sito na localidade española de Rivas-Vaciamadrid, onde conviven *Ulmus minor* var. *minor* e *Ulmus minor* var. *vulgaris*, que non se viu maiormente afectada pola grafiose, por mor probabelmente a factores ecolóxicos e xenéticos. Este episodio tivo unha duración duns 1066 anos, entre os anos 6347-5281 AP e seica causado por un conxunto de factores: un cambio no clima, a deterioración do solo, a competencia con outras especies de árbores que migraron, a actividade humana e unha doenza. Por outra banda, atopáronse subfósiles dun dos vectores da doenza, *Scolytus scolytus*. Ademais acháronse restos de galerías furadas por *Scolytus scolytus* e *Scolytus laevis* en toros de umeiros do Mesolítico e do Neolítico. Tamén se acharon no sitio de Præstelyngen (Dinamarca) subfósiles de madeira de umeiro no que se aprecian uns tecidos de parénquima semellantes aos que xeran os umeiros para se protexer da invasión de *Ophiostoma*.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
* 
* 
* 
* 
### Outros artigos 
* Fitopatoloxía
### Ligazóns externas 
*(Artigo  sobre o olmeiral de Rivas-Vaciamadrid)