Lingua digoriana

O **digoriano**, дигоронау (*digoronau*) para os nativos, (falado ao oeste de Iristán do Norte ("Osetia"), no distrito de **Дигорæ** (**Digoria**, en ruso *Digorá*), é unha variante lingüística da lingua oseta, é ás veces considerada lingua autónoma e de seu. A outra variante principal é o iron (chamado polos nativos "irón" ou "ironau") que é ademais a variente máis amplamente falada e a lingua literaria, e que é como se lle coñece á lingua *"oseta"* moderna.

É por tanto xunto co iriano e o xásico un descendente directo da lingua escita falada polo pobo escita, rama occidental ou escito-sármata.

O digoriano ten tamén tradición literaria de seu pero pouca, aínda que está a crecer máis nestas últimas décadas. Os nenos apréndeno na escola, e os medios de comunicación úsana hoxe en día.

As diferenzas entre ámbalas dúas variantes son moitas, tanto a nivel fonético, coma morfolóxico, sintáctico e semántico. Algúns iranistas rusos considérana lingua de seu:
* Fedar Takazov, no recente *Diccionario digoriano-ruso*, fala sempre de lingua digoriana, mentres o seu editor refírese a ela coma dialecto digoriano.
* O propio М. I. Isaev no seu traballo sobre o digoriano *Дигорский диалект осетинского языка* (*Digorskij dialekt osetinskogo jazika* = *O dialecto digoriano da lingua oseta*), tamén ás veces fala de lingua e ás veces de dialecto.

## O nome 
O adxectivo **digoriano** fai referencia ao relacionado cos habitantes de **Digoria** (en digorés **Дигорæ** e iriano **Дигор**, en ruso díse **Digorá** (Дигорa)), distrito de Iristán Norte-Alania (nome autóctono), coñecido como *Osetia do Norte-Alania*. Os digorianos chaman á súa lingua **Дигоронау** (*digoronau*) ou **Дигорон æвэаг** (*digoron ævzag*, que quere dicir *lingua digoresa*) e así mesmo **digoron** ou **дигорæттæ** (*digorættæ*, que quere dicir *pobo digoriano*. A terminación **-on** fai relación a pertenza dun pobo e **-au** á lingua que fala un pobo.

Pode que atopemos escrito *digor*, pero esta palabra non é a correcta. En inglés aparece tanto coma *digorian* (correcto, xa que fai mención a que é relativo ao pobo de Digoria) coma *digor* (incorrecto, é un calco do ruso pero que está moi estendido) e desta última palabra, por culpa dos medios de comunicación, pasa á moitísimas linguas. Facer calcos do inglés ou incluso do francés pódese acabar facendo verdadeiros e curiosos erros fonéticos

## Diferenzas entre o digoriano e o iriano ou literario 
* No sitema vocálico, exemplos:
# irano [ɨ] digoriano [i] : фыд / фидæ - *pai*
# irano [i] digoriano [e] : хид / хед - *ponte*
# irano [u] digoriano [o] : æрду / æрдо - *cavelo, pelo*
# irano [Co] digoriano [Cʷæ] : хо / хуæрæ - *irmá*
# irano -Ø digoriano -æ : æхсæв / æхсæвæ - *noite*
# irano [ʤ] digoriano [ɡ] : джитын / игетун - *dubidar, vacilar*

* Na morfoloxía:
:Uso do artigo determinado fronte a carencia deste no iriano (aínda que este ten certas peculiaridades fonéticas, que indican que antigamente puido terse usado).
:Non fai uso do caso gramatical comitativo.

* No léxico:
:O digoriano e moito máis arcaizante, conserva unha sílaba máis có iriano.

= O alfabeto =
Usa o mesmo alfabeto cá súa lingua irmá, o iriano.

## Fonética 
### Sistema vocálico 
[æ] [e] [i] [a] [o] [u]

### Sistema consonántico do digorés 
= Morfoloxía =
## O substantivo 
Coma na maioría das linguas iranias, os substantivos non teñen morfema de xénero, polo que non se distinguen o masculino e o feminino. Existen, iso si, nomes propios de cada xénero.

### As declinacións 
** *Exemplo* : гал - *boi*

### A determinación e indeterminación dos substantivos 
#### A determinación 
Polo xeral nas linguas iranianas non existe un artido determinado que acompañe ao nome, agás o grupo kurdo (kurdo, soraní etc.).
No diasistema oseto curiosamente só existe a determinación coma tal no digoriano.

Para a definición do nome pónse ante el a partícula **и**:

#### A indeterminación 
## Os adxectivos 
### O Comparativo 
### O Superlativo 
## Os pronomes determinados 
## Os pronemes persoais 
### Declinación das formas reflexivas dos pronomes persoais 
## Pronomes posesivos 
## Pronomes demostraivos 
## Pronomes indefinidos 
## Pronomes Relativos 
## Pronomes interrogativos 
**кa** "quen" e **ци** "que"

cando? **Кæд**?

## Os numerais 
### Os numerais cardinais 
Nota: existen outras formas para esta numeración:

дууин еу / йеу, дууин дууæ, дууин æртæ, ... (21, 22, 23...)

еу æма инсæй, дууæ 'ма инсæй, æртæ 'ма инсæй, цуппар æма инсæй,... (21, 22, 23, 24...)
еу æма дууин, дууæ 'ма дууин, ... (21, 22, ...)

#### Declinación dos numerais cardinais 
### Os numerais ordinais 
## O verbo 
O infinitivo márcase coa terminación **-ун**. Exemplos : 
амайун - *cepillar*
æййевун - *cambiar, intercambiar, trocar*
косун - *traballar*
цæрун - *vivir*

## O adverbio 
## As preposicións 
## As conxuncións 
## Notas 
## Bibliografía 
* М.И. Исаев, *Дигорский диалект осетинского языка*, Moscou, Nauka. 1966. 

## Ligazóns externas 
* Digorés
* (En ruso)М.И. Исаев, Дигорский диалект осетинского языка, Moscou, Nauka. 1966
* ДИГОРОНАУ - ДИГОРСКИЙ ДИАЛЕКТ ОСЕТИНСКОГО ЯЗЫКА (digorés - Dialecto digorés da lingua oseta). En ruso e digorés.
* Historia da escritura oseta en sistema cirílico e táboa de caracteres
* Algúns temas en inglés e francés
* Ossetic section of the Rosetta Project
* Omniglot - Oseto (Ирон æвзаг / Дигорон æвзаг)