Márta Svéd

**Márta Svéd**, nada en 1910 e finada o 30 de setembro de 2005, foi unha matemática húngara que marchou a Australia na década de 1930 e chegou a ser profesora de matemáticas na Universidade de Adelaida. Tiña 75 anos cando completou o seu doutoramento en 1985. Escribiu o libro *Journey into Geometries* (1991), e gañou o Premio BH Neumann en 1994 polas súas contribucións ao ensino das matemáticas en Australia.

O seu nome de solteira era **Márta Wachsberger**. Tamén pode aparecer como **Wachsberger Márta**, pois en húngaro escríbese primeiro o apelido.

## Traxectoria 
Márta Svéd foi compañeira de clase no instituto en Budapest de Esther Klein. Interesouse polas matemáticas a través da *Középiskolai Matematikai Lapok* (*KöMaL*), unha revista húngara para secundaria, e pola súa columna de resolución de problemas, onde Paul Erdős era tamén un contribuidor habitual.

Obtivo o terceiro posto no seu ano na competición nacional húngara de matemáticas para institutos, por diante de Pál Turán pero detrás do seu futuro marido, o enxeñeiro civil George Svéd. Debido ás restricións impostas aos xudeus en Hungría a finais dos anos 20, só dúas estudantes da a súa clase poderían estudar ciencia ou matemáticas na universidade en Budapest; Márta escolleu a opción de matemáticas, mentres que Esther Klein estudou física.

Svéd e o seu marido marcharon a Australia en 1939 e tiveron un fillo e unha filla. Chegou a ser a directora do departamento de matemáticas na Wilderness Eschool, un instituto feminino privado de Adelaida, e nese mesmo ano axudou a fundar a primeira revista de matemáticas de secundaria de Australia.

A súa vella amiga Klein, mentres, casara co matemático George Szekeres, quen fuxiron de Europa para Shanghai; despois de que a II de Guerra Mundial finalizara, as familias Szekeres e Svéd compartiron un pequeno apartamento en Adelaida.

Svéd morreu o 30 de setembro de 2005, dous días despois da morte dos seus amigos, George e Esther Szekeres, quen morreran cunha diferenza dunha hora despois dunha vida xuntos.

## Contribucións 
En 1985, Svéd completou o doutoramento na Universidade de Adelaida, aos 75 anos. A súa disertación, *On finite linear and Baer structures*, trataba sobre xeometría finita, e foi supervisada por Rey Casse. O seu libro de 1991, *Journey into Geometries* (MAA Spectrum), foi descrito polo crítico David A.Thomas como un "Alicia no país das marabillas" viaxando por unha xeometría non euclidiana, escrito en forma dialogada.

Svéd publicou postumamente *Two Lives and a Bonus* (Peacock Publications, 2006) documentando a súa vida en Budapest.

## Premios e honras 
Svéd gañou o Premio BH Neumann Premio da Australian Mathematics Trust en 1994. O premio destacaba a súa contribución ao florecemento de competicións de matemáticas en Australia e o éxito de Australia nas competicións de matemáticas internacionais.

A Universidade de Adelaida ofrece unha bolsa para mulleres matemáticas co seu nome para honrar a memoria de Svéd.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Teorema de Svéd-Vázsonyi
### Ligazóns externas 
* A curiosa xeometría euclidiana de Márta Svéd. Introdución (1)
* A curiosa xeometría euclidiana de Márta Svéd. O desprazamento (2)
* A curiosa xeometría de Márta Svéd. O V postulado e máis alá (e 3)