Corylus

thumb|240px|Flor feminina de abeleira europea (*C. avellana*).
***Corylus***, as **abeleiras**, son un xénero botánico de árbores caducifolias e grandes arbustos orixinario dos climas temperados do hemisferio norte. O xénero sitúase normalmente entre a familia dos bidueiros, as betuláceas, aínda que algúns botánicos dividen ás abeleiras (cos carpes e xéneros aliados) nunha familia separada, *Corylaceae*.

## Descrición 
Posúen follas simples arredondadas con bordos de serrado duplo. As flores nacen a principios da primavera, antes que as follas e son monoicas, con amentos (candeas) de diferente sexo; os masculinos, de cor amarela pálida e entre 5 a 12&nbsp;cm de longo, os femininos moi pequenos e practicamente ocultos nos gomos, das que abrollan unicamente os estilos vermellos en número de 1 a 3. O seu froito son noces de 1 a 2,5&nbsp;cm de longo e 1 a 2 de diámetro, arrodeadas por un invólucro que encerra total ou parcialmente a noz. A forma e estrutura dos invólucros é moi importante para a identificación das diferentes especies de *Corylus*.
## Taxonomía 
O xénero foi descrito por Carl von Linné e publicado en *Species Plantarum* 2: 998–999. 1753. A especie tipo é: *Corylus avellana*
## Especies 
Hai entre 14 e 18 especies de abeleiras. A circunscrición de especies en Asia oriental é algo controvertida, con *WCSP* e *Flora of China* difierindo en que táxones son aceptados, de xeito que na listaxe a seguir, no que se refire a esta rexión, só se inclúen aqueles táxones aceptados por ambas as dúas fontes. As especies agrúpanse do seguinte xeito:
* Abelá arrodeada por un invólucro plumoso e macío. Varios estemas, arbustos de até 12 m de alto.
** Invólucro curto, arredor da mesma lonxitude ca a abelá.
*** *Corylus americana* — Abeleira americana. América do Norte oriental.
*** *Corylus avellana* — Abeleira europea. Europa e Asia occidental.
*** *Corylus heterophylla*. Asia.
*** *Corylus yunnanensis*. China central e meridional.
** Invólucro longo, dúas veces a lonxitude da abelá ou máis, formando un "bico".
*** *Corylus colchica*. Cáucaso.
*** *Corylus cornuta*. América do Norte.
*** *Corylus maxima* - Abeleira de Lambert. Sueste de Europa e suroeste de Asia.
*** *Corylus sieboldiana*. Nordés de Asia e o Xapón (sin. *C. mandshurica*).
* Abelá arrodeada por un invólucro espiñento e rexo. Árbores dun só pecíolo de até 20–35 m de alto.
** Invólucro moderadamente espiñento e tamén con pelos glandulares.
*** *Corylus chinensis*. China occidental.
*** *Corylus colurna* - Abeleira mediterránea. Sueste de Europa e Asia Menor.
*** *Corylus fargesii*. China occidental.
*** *Corylus jacquemontii*. Himalaia.
*** *Corylus wangii*. Sueste da China.
** Invólucro densamente espiñento, semellante a unha inflorescencia de castiñeiro.
*** *Corylus ferox*. Himalaia, Tíbet e suroeste da China (sin. *C. tibetica*).

Existen varios híbridos, e poden ocorrer entre especies en diferentes seccións do xénero, p.e. *Corylus × colurnoides* (*C. avellana* × *C. colurna*). A especie de abeleira máis antiga confirmada é *Corylus johnsonii* que se atopa coma un fósil nas rochas da idade Ypresiana do Condado de Ferry, en Washington, Estados Unidos.

## Usos e cultivo 
As abelás producidas polo *Corylus avellana* (abeleira común europea) son as que se consomen amplamente. Este grande arbusto cultívase extensivamente por elas. Tamén se colleitan dalgunhas das demais especies, incluso a *corylus máxima*.
A abeleira turca *Corylus colurna* é amplamente cultivada como árbore ornamental en Europa e América do Norte. Esta especie non se adapta ao esterotipo *Corylus* arbustivos, senón que é unha grande árbore de máis de 35 m de alto cun único toro recto e robusto que pode acadar os 1,5 m de diámetro.

Adáptase ben ás difíciles condicións das espazos urbanos, o que incrementou a súa popularidade durante as últimas décadas.
thumb|Follas e noz da abeleira turca *(Corylus colurna)*.
A abeleira común é tamén un elemento importante para choer valados e crear "cerrumes vivos", o xeito tradicional de establecer estremas nas leiras na Europa Atlántica dende hai séculos (Galiza, Inglaterra...). Cultivábanse tamén pequenas fragas de abeleiras para obter madeira para construción, e pólas para cestos, e valos agropecuarios. Coas poliñas facíanse varas consideradas máxicas polas meigas e druídas.

Os *Corylus* son utilizados como fonte alimentaria polas larvas de varias especies de lepidópteros (bolboretas e avelaíñas).
## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Abeleira
* Descrición das betuláceas
### Ligazóns externas 
* O xénero *Corylus* en *Árboles Ibéricos*