Mitocrítica

A **mitocrítica** é un sistema de interpretación antropolóxica da cultura ideada polo filósofo francés Gilbert Durand.

## Argumentación 
Exponse fundamentalmente na súa obra ''Les Structures anthropologiques de l'imaginaire* (París 1960). Nesta obra reúne e desenvolve diferentes estudos sobre mitos e símbolos presentes en diferentes culturas de occidente e oriente realizados por antropólogos, etnólogos e historiadores, así coma outras achegas de investigacións orixinais en áreas coma historiografía, psicoloxía, psicanálise, lingüística, socioloxía e reflexoloxía, propoñendo un acercamento ao significado simbólico a partir dunha comprensión das estruturas do imaxinario, reconstruíndo o traxecto antropolóxico que debe ser entendido coma un constante intercambio no nivel do imaxinario entre as pulsións subxectivas e as intimacións obxectivas orixinarias do ambiente social. Desvincúlase así Durand en parte do estruturalismo de Claude Lévi-Strauss recoñecendo que para comprender o mito é preciso reconstruír a súa estrutura, mais, ao contrario que este, para Durand non se trata de estrutura, senón de estruturas. Desta forma, a súa análise estrutural diferénciase da proposta do etnólogo francés fundamentalmente na creación dun terceiro nivel de lectura máis alá do sincrónico e do diacrónico: o nivel arquetípico ou simbólico que ademais de considerar as redundancias ou repeticións, reagrupa aos símbolos en constelacións polas súas converxencias. Durand presenta unha organización simbólica do imaxinario composta de dúas grandes rexións ou réximes de imaxes: o Diúrno e o Nocturno.

O primeiro está composto polas estruturas esquizomorfas ou heroicas (idealización, diaireismo, xeometrismo e antítese) relacionadas como o reflexo dominante “postural” e constitutivo dos símbolos terimorfos, catamorfos, diairéticos, ascensionales e espectaculares. 

O segundo, composto por dous grupos de estruturas: as sintéticas (coincidencia *oppositorum*, dramatización, historización, e progreso parcial ou total) relacionadas co reflexo “copulativo” e constitutivas do simbolismo cíclico e as estruturas místicas (redobramento, viscosidade, realismo sensorial e pulverización) relacionadas co refelexo “dixestivo” e constitutivas dos símbolos de inversión e intimidade.

En traballos posteriores, que foron reunidos e publicados conxuntamente en 1979 (*Da mitocrítica á mitoanálise figuras míticas e aspectos da obra*), Durand presenta unha formulación metodolóxica de análise da obra de arte denominada **mitocrítica**. A partir do modelo proposto pola psicocrítica de Charles Mauron, e integrando interpretaciones parciais que privilexian a vida do autor (existencialistas), a situación socioeconómica (marxismo), o texto e mais as súas estruturas formais (estruturalismo), Durand propón un método de crítica literaria ou artística centrada na comprensión do relato mítico inherente á significación de todo relato, que debe ser o seguinte: 

Metodoloxicamente, a aproximación á obra pode facerse en tres tempos que descompoñen os relatos mitémicos:

# En primeiro lugar, unha relación dos *temas*, é dicir, dos motivos redundantes ou obsesivos que constitúen as sincronicidades míticas da obra. 
# En segundo lugar, examínanse co mesmo espírito as situacións e as combinatorias de situación das personaxes e dos decorados.
# Finalmente, utilízase un tipo de tratamento *á americana*, como o que Lévi-Strauss aplica ao mito de Edipo mediante a localización das distintas leccións do mito e das correlacións entre unha lección dun mito con outros mitos da época ou dun espazo cultural ben determinado

Con esta metodoloxía, Durand reafírmase nos fundamentos da Tradición herméticognóstica, tan cara á Escola de Eranos, pois considerará as obras de arte non coma simples visións do mundo, senón coma universos propios que ordean e desenvolven valores que, pola súa procedencia numinosa, esixen para a súa comprensión unha referencia última ao mito oculto.

## Mitocrítica cultural 
A Mitocrítica Cultural, ideada polo teórico literario José Manuel Losada, desenvolve unha epistemoloxía da mitocrítica como ciencia con obxecto de explicar unha realidade imaxinaria e alcanzar unha maior comprensión da cultura actual. O estudo sintetiza a evolución dos mitos no contexto contemporáneo. Incorpora a transcendencia sagrada para avaliar o papel do mito coma espello da cultura presente. A súa metodoloxía fundaméntase nas seguintes premisas: 
1) A definición do mito e exposición da súa estrutura a base de mitemas. A mitocrítica esixe a asunción previa dunha definición do mito válida para tódolos casos. Losada define o mito como:un relato funcional, simbólico e temático de acontecementos extraordinarios con referente transcendente sobrenatural sagrado, carentes, nun principio, de testemuño histórico, e reminentes a unha cosmogonía ou unha escatoloxía individuais ou colectivas, mais sempre absolutas. 2) A metodoloxía esixe a propiedade terminolóxica conducente a distinguir:

# O mito doutros conceptos inherentes: símbolo, tema, arquetipo, prototipo, heroe, etc.
# O mito doutros correlatos do imaxinario: esoterismo, fantasía, ciencia ficción, etc.​
# O mito dos pseudomitos: Afrodita, Fedra, o Graal, Don Juan ou Drácula son mitos;&nbsp; Napoleón, Che Guevara, Marilyn Monroe, o Aston Martin do axente 007, o Viagra, o progreso infinito, a intelixencia artificial, p. ex., son pseudomitos.

Esta ​claridade terminolóxica sae ao paso dunha serie de vicio, que, a miúdo, ameazan á investigación en mitocrítica: os prexuízos ideolóxicos, a erudición sen razón e a especulación allea ao texto.

3) Calquera estudo dun mito debe ser, necesariamente, de natureza interdisciplinar. En consecuencia, a mitocrítica, sen abandonar a análise do imaxinario simbólico, invade calquera manifestación cultural. Esta nova mitocrítica encárgase de estudar as manifestacións míticas en campos tan amplos como a literartura, o cine, a televisión, o teatro, a escultura, a pintura, os videoxogos, a música, a danza, o xornalismo, Internet e demis medios de manifestación cultural e artística.A mitocrítica, disciplina que estuda os mitos (a mitoloxía contenos, coma un panteón as súas estatuas), é por natureza interdisciplinar: arrexunta as aportacións da teoría literaria, a historia da literatura, as belas artes e os novos modos de difusión na era da comunicación. Así mesmo, acomete o seu obxectivo de estudo dende a súa interrelación con outras ciencias humanas e sociais, de maneira particular: a socioloxía, a antropoloxía e a economía. Xustifícase entón a necesidade dun acercamento, dunha metodoloxía que permita comprender a complexidade do mito e as súas manifestacións na época contemporánea.A Mitocrítica Cultural recusa a utilización servil dos relatos mitolóxicos por outras ciencias (antropoloxía, socioloxía, política, psicanálise). Lonxe de ser ignoradas, estas disciplinas científicas e mais as súas respectivas técnicas, póñense a contribución para comprender o significado dos diversos procesos de mitificación e desmitificación operados sobre as tres dimensións estudadas pola mitocrítica: material, humana e divina.  Estes tres factores modificaron de maneira considerábel o concepto, a recepción dos mitos antigos, medievais e modernos; tamén promoveran a creación dunha pseudomitoloxía que entra en conflito co significado e máis a función auténticos do mito. Son importantes polos seu valor heurístico: axudan a comprender as dificultades atopadas pola crítica académica para localizar e analizar convenientemente os mitos nos textos literarios e nas obras artísticas. 

### Fenómeno da globalización 
A globalización, sen a cal é imposíbel concibir o mundo contemporáneo, afectou enormemente á mitoloxía. José Manuel Losada divide este fenómeno en dous tipos: a globalización técnica e a globalización social.

* Globalización técnica – os novos soportes tecnolóxicos fixéronse accesibles para o público xeral; consecuentemente, os mitos tradicionais requiren unha análise dende novas perspectivas para adaptarse ao mundo globalizado. A mitocrítica debe ter en conta que as tecnoloxías da información achegan unha nova cosmovisión e están fortemente implicadas na produción de ideoloxías que reconfiguran tanto a percepción como a creación de literatura e arte.
* Globalización social – Losada explica este tipo de globalización como «unha migración de produtos culturais». Na súa opinión, a través da globalización, fórmase un tipo de folclore cosmopolita que integra aspectos culturais rexionais.

### Lóxica de inmanencia 
Tradicionalmente todas as relixións contiveron mitos relacionados co concepto da transcendencia.

Na actualidade, di Losada, «a cosmovisión inmanente&nbsp; ― aceptación tácita dun horizonte intrascendente no imaxinario individual e colectivo&nbsp; ― é maioritaria na socieade occidental contemporánea.»Os mitos modernos ― coma os mitos antigos e medievais cos seus repectivos tempos ―&nbsp; interactúan cos tempos modernos; cada un é herdeiro do seu tempo. Dado que non hai mito sen transcendencia, nin modernidade sen cuestionamento da transcendencia, o conflito é inexorábel. Por iso hoxe a mitocrítica non pode ignorar a tensión de vectores que se atraen ou se repelen: á transcendencia tradicional do mito, a multiforme modernidade opón a inmanencia absoluta, a inmanencia relativa, a transcendencia inmanente e a transcendencia sagrada.Un dos obxectivos da Mitocrítica Cultural é explorar tódalas derivación ideolóxicas que a inmanencia contemporánea proxecta sobre a transcendencia sagrada, á que Losada dedica extensas análises.  O concepto da inmanencia debe terse en conta para poder analizar as novas formas do mito. En consonancia con este cambio de paradigma ideolóxico, as reescrituras dos relatos míticos son maioritariamente subversivas.

### Dóxa do relativismo 
Segundo Losada, dous eixes do relativismo contemporáneo entran en fricción co mito.

O relativismo, ideoloxía dogmática que dictamina o carácter relativo de todo, nega un marco permanente ahistórico que determine a natureza da racionalidade, o coñecemento, a verdade e a realidade. O mundo do mito, polo contrario, postula un marco xeral incuestionábel e admite unha serie de principios universalmente válidos. Por exemplo: a superioridade dos deuses, a forza do destino, a tendencia humana á rebelión e o seu deseo insaciábel de crear outros seres. O mito non remite a unha certidumbre creada a partir do acordo, senón a verdades transmitidas de modo simbólico, non deductivo, innatas no máis profundo de cada ser individual ou adquiridas grazas a unha singular comuñón co universo.

A mentalidade consumista supón a desaparición sistemática do concepto de exemplar único e perdurabel, coma é o mito. A relación entre a sociedade consumista e o seu impacto nos temas míticos, parte dun feito: o mito converteuse nun produto do consumo, mesmo unha mercadoría básica e xenérica destinada ao uso comercial, suxeita ás leis de oferta e demanda. Losada explica cómo as compañías publicitarias tentan ligar os seus produtos a mitos culturais que transmiten valores desexábeis.

Non sería xusto pensar que a Mitocrítica Cultural limítase aos relatos tradicionais ou a un tempo pretérito. Segundo Losada, nada hai tan actual coma o mito nin tan necesario coma a súa análise sosegada e respectuosa, que abre o espírito para as correspondentes lecturas metafóricas, alegóricas, anagóxicas e mistagóxicas.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos
* Antropoloxía
* Mitoloxía
* Mitema
* Mitografía
* Gilbert Durand
* Círculo Eranos
* Carl Gustav Jung
* José Manuel Losada

### Bibliografía 
* Durand, Gilbert (2005). *Las estructuras antropológicas del imaginario*. Madrid: Fondo de Cultura Económica de España. ISBN 9788437505787.
* – (1993). *De la mitocrítica al mitoanálisis:* *figuras míticas y aspectos de la obra.* Rubí: Anthropos, *Editorial del Hombre. ISBN 9788476583807.*
* Losada, José Manuel (2022). *Mitocrítica cultural. Una definición del mito''. Madrid: Akal. ISBN 978-84-460-5267-8.

### Ligazóns externas 
* Amaltea, revista de mitocrítica. A cargo de José Manuel Losada.
* Mitocrítica, temática, imagología. A cargo de Carlos García Gual.
* Imágenes paganas, ¿un lugar para la crítica arquetípica?. A cargo de Mariano Vilar.