Montecatini Terme

**Montecatini Terme** (Montecatini-Terme, segundo a documentación do ISTAT) é un concello italiano de arredor de 20.000 habitantes na provincia de Pistoia, na rexión italiana de Toscana. É o centro máis importante da Valdinievole. A cidade está situada no extremo oriental de Piana di Lucca e ten unha forte industria turística, así como con sectores industriais e comerciais relacionados co balneario, o que á súa vez aumentou o interese polo aloxamento hoteleiro na rexión. En 2021, a cidade converteuse en parte do conxunto transnacional "Grandes cidades balnearios de Europa" Patrimonio da Humanidade da UNESCO, debido ás súas famosas fontes minerais e á súa arquitectura, que exemplifican a popularidade dos balnearios en Europa durante os séculos XVIII e XX.

## Historia
A presenza humana na zona de Montecatini é moi antiga. Probablemente desde o Paleolítico a rexión era frecuentada por cazadores itinerantes, pero só desde o período Mesolítico hai evidencias de numerosos asentamentos, especialmente nas montañas da Valdinievole. Os rexistros das fontes termais na rexión remóntanse polo menos á época romana.

### Da época medieval aos Medici
thumb|left|A Torre dell'Orologio en Montecatini Alto

Montecatini Castello, o actual Montecatini Alto, documéntase na época medieval. No asentamento xa había un balneario, grazas ás augas salgadas da cidade, que máis tarde tamén fluían cara á chaira inferior. Hai probas disto nun documento de 1340 que fai referencia á extracción de sal da auga. Tamén hai probas nunha carta enviada polo comerciante Francesco di Marco Datini na que lle solicita ao seu médico a auga curativa dos baños de Montecatini.

Outras probas proveñen do famoso médico Ugolino de Montecatini que examinou as augas cientificamente por primeira vez. Tamén nos di que había tres baños en Montecatini: o Bagno Della Regina, o Bagno dei Merli e o Bagno Nuovo. Hoxe o Bagno Nuovo coñécese como o Tettuccio.

As condicións na cidade durante a época medieval eran difíciles, a rexión estaba asolagada por epidemias, enfermidades palúdicas (atribuídas á influencia das marismas, entre as que se atopaba a malaria) e guerras. As batallas locais entre Florencia, Pisa e Lucca a miúdo obrigaban á xente da cidade a buscar refuxio nas montañas circundantes, porque a cidade era escenario de continuos enfrontamentos. Tamén debemos lembrar que Montecatini estaba constituída principalmente por "padule" (marismas). Livio confirma isto cando describe como Aníbal de Cartago pasou polas "padule" de Fucecchio na súa marcha cara ao sur.

Desde o século X ata 1270 coa República de Lucca, fixéronse intentos para recuperar o territorio, que se viu afectado por epidemias de malaria. Non obstante, o traballo non se completou con éxito e provocou a creación de pozas de auga onde a auga se estancou.

Nestas augas lamacentas moitos homes atoparon a morte na batalla de Montecatini en 1315. Crese que Dante Alighieri participou nesta batalla. En 1328 os Medici chegaron ao poder e as esclusas que foran desmanteladas coa recuperación foron restauradas.

### Do goberno dos Medici na Valdinievole á Casa de Habsburgo-Lorena 
[thumb|[Estatua ecuestre de Cosme I, de Giambologna (Piazza della Signoria, Florencia)]] En 1339, a Valdinievole foi conquistada polos exércitos florentinos liderados polos Medici en Florencia, pero isto non trouxo beneficios rápidos aos Baños nin á cidade de Montecatini.

Cosimo Medici foi a primeira persoa en construír unha ponte-presa para cruzar as augas lamacentas da zona. A iniciativa trouxo grandes melloras económicas, pero foi prexudicial para os habitantes da Valdinievole. En 1447, Florencia aprobou unha contribución para a restauración dos edificios pertencentes aos Baños. Debido á súa localización, Montecatini era a miúdo un campo de batalla. De feito, en 1554, foi o centro do enfrontamento entre o emperador Carlos V, aliado con Cosimo I, e as milicias sienesas e francesas que, baixo o mando de Pietro Strozzi, estaban estacionadas no castelo de Montecatini. Como resultado, Cosimo mandou desmantelar o castelo.

En 1529, o propietario dos baños de Montecatini tivo problemas financeiros, polo que llos ofreceu a Cosme, que se convertería en duque en 1532 e, grazas ao seu nomeamento polo papa Pío V, en 1569. Dado que a consorte de Cosme, Leonora de Toledo, facía un uso frecuente das augas de Montecatini, os Medici fixeron que os baños fosen analizados polos seus axentes. Non obstante, a proposta non prosperou.
En 1538, a oferta fíxose de novo a Francisco I, fillo de Cosme. Non obstante, tivo que conceder o uso dos baños aos cidadáns de Montecatini. Neses anos, a poboación e a economía da Valdinievole creceron. Non obstante, entre 1500 e 1756, producíronse repetidas epidemias debido ás inundacións de prados, bosques, campos e pastos, debido ao colapso da ponte de Cappiano.

Durante a súa rexencia, os Medici beneficiáronse do alugueiro de granxas e da pesca. Como resultado, houbo demandas para defender os residentes da zona e para que puidesen pagar a recuperación do padule co diñeiro que recuperaran.

### Casa de Habsburgo-Lorena: fundadores da cidade balnearia
[miniatura|esquerda|[Francisco I, emperador do Sacro Imperio Romano Xermánico|Francisco I di Lorena e María Tareixa de Austria. Retrato vestido para a súa coroación en 1745.]]

Francisco I de Lorena e María Tareixa I de Austria foron a Florencia en 1739 e permaneceron alí durante tres meses. Despois confiaron o goberno a un Consello de Rexencia que funcionou ata 1765. A Rexencia intentou resolver con prontitude o problema da recuperación das marismas, pero todo foi máis difícil do esperado. Neses anos, volveron aparecer epidemias, febres e fames. Para resolver o problema necesitouse colonizar a terra preto do "padule" canalizando as fontes que se estaban estancando na Valdinievole e revigorando a agricultura e a gandería. En 1765, coa morte de Francisco, Pietro Leopoldo asumiu o título de Gran Duque, xa que a súa nai, María Tareixa de Austria, o preparara escrupulosamente para as responsabilidades do reinado. Desafortunadamente, como segundo fillo, só herdou o trono de Viena durante os dous últimos anos da súa vida (1790–92). En 1765 chegou á Toscana e de inmediato demostrou estar aberto á innovación. Durante a súa rexencia reformou a gobernanza desde o Palazzo Pitti cara a un goberno moito máis progresista que o dos seus predecesores. Tamén foi un innovador na xestión da economía, a administración pública, a saúde e a ciencia. Foi varias veces a Montecatini para comprender de primeira man os problemas da Valdinievole e, como resultado, a historia dos baños comezou co Gran Duque Leopoldo de Toscana. Fixo inspeccionar o territorio por estudosos e intentou tomar decisións xustas e razoables para el. O Gran Duque foi a Montecatini en 1772 e ordenou a demolición das esclusas e os azudes de Ponte a Cappiano. Comezaron a canalización das augas termominerais e a restauración da cidade. Pietro Leopoldo volveu moitas veces, mesmo coa súa familia, a Montecatini para comprobar o estado das obras. O 1 de marzo de 1790 deixou Florencia para regresar a Viena e suceder ao seu irmán Josef, que xa falecera.
thumb|Montecatini Terme no século XIX

O terceiro Gran Duque de Habsburgo-Lorena foi Fernando III, que chegou ao goberno con só 21 anos. Vacilou no seu apoio ao goberno napoleónico e, en 1801, enfrontouse ao exilio a Austria. Restituído no goberno o 10 de xuño de 1817, Fernando decretou que o complexo Bagni di Montecatini concedérase á comunidade e que se lles dese diñeiro para mantelos eficientes. O 18 de xuño de 1818, os baños pasaron a estar baixo a xestión dun comité formado por persoas estimadas da época, incluído o pai de Giuseppe Giusti. Con esta nova administración dos baños houbo innovacións e melloras. Cando morreu Fernando III, sucedeuno Leopoldo II, que é lembrado polos traballos de recuperación na Maremma e pola construción de ferrocarrís e estradas. Leopoldo II tamén colaborou na construción da Locanda Maggiore. O período lorenés concluíu co Risorgimento e o fin do Gran Ducado produciuse en 1859. En 1860, Montecatini pasou a formar parte da provincia de Lucca, coa súa sede en Montecatini Alto. En 1889, grazas a un congreso médico internacional en Florencia, a cidade comezou a súa actividade no campo da medicina termal. Ese mesmo ano, o proxecto urbano proposto e iniciado por Pietro Leopoldo ampliouse e mellorouse.

### Século XX
[thumb|left|[Terme Excelsior]]

O 16 de xuño de 1905, Montecatini Alto e Bagni di Montecatini convertéronse en entidades municipais autónomas. O 28 de outubro de 1928, o nome dos Bagni di Montecatini cambiouse a Montecatini Terme. En 1928, o concello de Montecatini, xunto con todos os demais concellos da Valdinievole, pasou da provincia de Lucca á recentemente formada provincia de Pistoia. Entre 1904 e 1915 naceron os establecementos Torretta e Excelsior. Giovannozzi restaurou os baños Leopoldine e Tettuccio entre 1919 e 1928. Mussolini tamén foi aos establecementos para ver como se gastaran os fondos outorgados polo Estado para a súa restauración e confiou a súa administración a Schweiger.

En 1958, o Estado reapropiouse dos baños, simbolizando unha segunda fase coa reconstrución dos baños Redi e Excelsior. Montecatini neses anos era frecuentado por persoas importantes; nobreza e xente do mundo do entretemento e a política. En 1970 os baños permaneceron abertos todo o ano, pero desde ese momento houbo un lento declive ata hoxe, cando a moda de visitar o balneario diminuíu claramente. Os esforzos para relanzar os baños comezaron na década de 1990 e o Concello conseguiuno no ano 2000.

O emblema do municipio está regulado polo Real Decreto do 12 de agosto de 1908. É un escudo truncado: a primeira versión é o de Montecatini, que é azul e está montado sobre seis pequenos outeiros italianos, sostendo dous leóns dourados rodeados por un escudo oval de prata cargado cun lirio vermello, un fronte ao outro e sostendo unha conca vermella, na segunda versión todo está tratado en prata e azul. O lema, tamén presente no escudo de armas e no estandarte, di: «Salus» (latín: Saúde).

## Fontes minerais 
Hai 11 fontes termais na zona arredor de Montecatini Terme, con temperaturas que oscilan entre os 24 e os 33,4 graos C. Delas, seis utilízanse polas súas supostas calidades terapéuticas. Todas estas fontes proceden da mesma fonte: un acuífero alimentado por augas meteóricas a uns 60–80 metros baixo o nivel do chan. Estas augas obteñen os seus minerais do contacto con estratos de pedra calcárea, travertino, xaspe e calcaria do período Triásico.

## Monumentos e lugares de interese
### Arquitectura relixiosa
[thumb|Parte da [Igrexa de Santa Maria Assunta (Montecatini Terme)|a Igrexa de Santa Maria Assunta]]

* A Igrexa de Santa Maria Assunta (1962). A decisión de construír un edificio relixioso tomouse en 1824. As obras do edificio actual comezaron en 1957 e remataron en 1962. É un edificio octogonal con catro capelas laterais e un presbiterio.
* A Igrexa dos Santos Jacopo e Filippo (ou Carmine) (1764), situada en Montecatini Alto. Reconstruíuse case por completo en 1764 en estilo barroco sobre un edificio románico. Ten unha fachada con teito de sela.
* A San Pedro Apostolo (século XVII), orixinalmente a igrexa do castelo de Montecatini. Converteuse en igrexa parroquial no século XII, cando o edificio foi completamente reconstruído. A fachada actual, que substituíu unha enorme torre medieval, forma o final da ábsida da igrexa románica e transformouse á súa forma actual no século XVII. No interior consérvanse obras importantes.
* O convento e a igrexa de Santa María a Ripa (século XVI). O edificio monástico caracterízase polo seu estilo severo. Accédese á igrexa por unha escaleira de pedra, probablemente datan da época románica, do mesmo xeito que a fachada co seu teito de sela. No interior hai unha soa nave con teitos abovedados e frescos do século XVIII que foron sacados á luz.

### Arquitectura civil
[miniatura|Il [Padiglioncino Tamerici]]

*A Vil Forini Lippi (século XVII) xa existía no século XVIII. O complexo actual é o resultado dunha agregación de edificios rurais. A fachada caracterízase por unha fermosa escaleira cunha dobre rampla de pedra rematada por unha elegante loggia con tres arcos sostidos por balaústres. Rodeada por un parque de case dúas hectáreas, a vila alberga actualmente a biblioteca municipal.

*Palazzo Comunale (1914). No interior hai ricas decoracións de xeso executadas principalmente pola empresa de Alessandro del Soldato. O vestíbulo interior é interesante pola súa dobre altura e o balcón en saínte que divide o espazo en dúas ordes corintias superpostas.

*O Padiglioncino Tamerici (1902) construíuse "para o almacenamento e venda de sal tamerico". Co seu estilo formal Art Nouveau (*Stilo Liberty*) e deseño floral, é unha excepción no estilo arquitectónico da cidade. É rico en baixorrelevos inspirados na fabricación de cerámica e representan o artista, o oleiro, o decorador e o operador do forno.

*A estación de tren (1937) leva en funcionamento desde 1853. O edificio actual inaugurouse o 4 de agosto de 1937 porque, coa crecente popularidade do balneario, foi necesario construír unha máis grande. O proxecto foi deseñado polo arquitecto Angiolo Mazzoni.

*O Teatro Verdi (1829), deseñouse entre 1828 e 1829 polo arquitecto Lodovico Fortini como un gran teatro ao aire libre no parque de atraccións propiedade da "Società delle Nuove Terme". Inaugurouse en 1930 coa Aida de Giuseppe Verdi. En 1981, o teatro foi amplamente reformado.

### Complexo termal
[miniatura|As [Terme Tettuccio]]
[miniatura|As [Terme Tamerici]]
Montecatini-Terme albergan dez fontes de auga termal distintas. A auga de cada fonte é accesible desde unha serie de edificios e propiedades que levan o nome da fonte que albergan. Estes son:
*Terme Excelsior (1968). O primeiro edificio, dedicado a albergar un casino, deseñouno Giulio Bernardini e abriuse ao público o 27 de xuño de 1907. En 1968, a primeira estrutura demoleuse e reconstruíuse segundo un deseño de Sergio Brusa Pasquè. A arquitectura típica da loggia inspírase no Renacemento florentino.
*Terme La Fortuna (década de 1910). A fonte La Fortuna descubríuse en 1853. O edificio de 1912 que a alberga consta dunha estrutura rectangular dun só andar, así como dunha cripta. O complexo está situado nun xardín ben coidado.
*Terme La Salute (1929). A fonte La Salute descubríuse en 1860 nunha canteira de travertino. O establecemento reconstruíuse entre 1922 e 1929 nun terreo de 7250 metros cadrados.
*Terme Nuove Redi (2009). Inaugurada en 1920, a instalación foi completamente reconstruída en 1964. En 2009 renovouse polo arquitecto Oreste Ruggiero. 
*Terme Regina (1927), situadas dentro do parque Tettuccio, abriron en 1773. O complexo actual, máis novo, construíuse entre 1923 e 1927 en estilo neorrenacentista, segundo un deseño de Ugo Giovannozzi.
*Terme Rinfresco (1927), deseñadas inicialmente en 1795 e, na actualidade, pechadas ao público. O establecemento reconstruíuse en 1927 segundo un deseño de Ugo Giovannozzi. De certo interese é o mosaico de pedra de auga doce dunha flor de lis florentina diante do edificio.
*Terme Tamerici (1911), situadas no centro do parque termal e caracterizadas por catro edificios distintos. A fonte termal de Tamerici descubríuse en 1843 e os edificios que compoñen o establecemento que leva o seu nome foron parcialmente demolidos en 1909 e reconstruídos en 1911.
*Terme Tettuccio (1928), o maior dos establecementos termais da cidade, disposto nunha configuración ao aire libre. O primeiro complexo de pavillóns, así como parte do coidado xardín no que se atopan, deseñounos Gaspare Maria Paoletti entre 1779 e 1781. En 1929, parte da propiedade de Tettuccio reelaborouse inspirándose no período do Renacemento tardío.
*As Termas Leopoldine (1926), que reciben o nome do Gran Duque Leopoldo II de Habsburgo-Lorena, abriron por primeira vez en 1775. O complexo actual remóntase á restauración levada a cabo entre 1919 e 1926. Actualmente permanecen pechadas ao público en xeral.
*As Termas Torretta (1928) toman o seu nome do río que flúe por debaixo delas. Construídas a partir de 1829 polo conde Baldino Baldini, os edificios sufriron unha importante operación de restauración entre 1925 e 1928.

### Outros
* O Paseo da Fama é unha instalación situada ao longo da beirarrúa do Viale Giuseppe Verdi. Consta dunha serie de tachuelas circulares que mostran os nomes das principais personalidades que visitaron Montecatini Terme.

## Notas 
;Referencias

## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Grandes cidades balnearios de Europa

### Ligazóns externas 
*Official website
*Tourism in Montecatini
*Terme di Montecatini
*Toscana Music Festival - International Choral and Orchestral Festival in Montecatini Terme