Saltaire

**Saltaire** é unha aldea modelo vitoriana en Shipley, West Yorkshire, Inglaterra, situada entre o río Aire, o ferrocarril e a Canle de Leeds e Liverpool. Salt's Mill e as casas foron construídas por Titus Salt entre 1851 e 1871 para permitir aos seus traballadores vivir en mellores condicións que os barrios pobres de Bradford. O muíño deixou de producir en 1986 e converteuse nun local multifuncional cunha galería de arte, restaurantes e a sede dunha empresa tecnolóxica. É un Patrimonio da Humanidade da UNESCO e está  na Ruta Europea do Patrimonio Industrial.

## Historia 
Saltaire construíuse en 1851 por Sir Titus Salt, un industrial líder na industria da la de Yorkshire. O nome da aldea é unha combinación do apelido do fundador e do nome do río. Salt trasladou o seu negocio (cinco fábricas separadas) de Bradford a este sitio preto de Shipley para organizar os seus traballadores e instalar a súa gran fabrica téxtil á beira da canle de Leeds e Liverpool e o ferrocarril. Salt empregou os arquitectos locais Francis Lockwood e William Mawson.
thumb|right|Mapa da fabrica de artillaría de 1893, Saltaire.
Edward Akroyd en Copley e por Henry Ripley en Ripley Ville comezaran proxectos similares, pero considerablemente máis pequenos. A fairina de algodón aldea de New Lanark, que tamén é Patrimonio da Humanidade, fundouna David Dale en 1786.

Salt construíu casas de pedra ordenadas para os seus traballadores (moito mellores que os barrios pobres de Bradford), lavadoiros con auga da billa, baños, un hospital e un instituto de recreación e educación, cunha biblioteca, unha sala de lectura, unha sala de concertos, sala de billar, laboratorio de ciencias e un ximnasio. A aldea tiña unha escola para os fillos dos obreiros, albergues, hortas, un parque e un alpendre para barcos. Tamén se fomentaron iniciativas recreativas. como o establecemento dunha banda de tambores e pífanos para nenos en idade escolar e unha banda de música, precursora da actual Hammonds Saltaire Band, para os homes da aldea.

Coa combinación de vivenda de calidade, emprego, lecer, instalacións educativas e servizos sociais, a cidade modelo representou un exemplo emblemático de urbanismo ilustrado do século XIX. A fase de construción estaba a piques de rematar en 1871. O censo dese ano mostra que Saltaire tiña 800 vivendas (755 casas e 45 albergues), que contiñan 4.389 persoas. En outubro de 1872, Saltaire, xunto con Dean Clough Mill en Halifax, foron puntos destacados da Misión Iwakura do goberno xaponés en xira pola Gran Bretaña industrial moderna.

Sir Titus morreu en 1876 e foi enterrado no mausoleo adxacente á igrexa congregacional. Cando o fillo de Sir Titus Salt, Titus Salt júnior, morreu, Saltaire pasou a mans dunha asociación que incluía a Sir James Roberts de Haworth.

Sir James Roberts traballara en fábricas de la desde os once anos. Tiña importantes intereses comerciais en Rusia, e falaba ruso con fluidez. Roberts chegou a ser propietario de Saltaire, pero optou por investir moito do seu diñeiro en Rusia, perdendo parte da súa fortuna na Revolución Rusa. Dotou dunha cátedra de ruso na Universidade de Leeds e comproulle á familia Brontë Haworth Parsonage para a nación. Menciónase en *A terra baldía* de T.S. Eliot. Roberts está enterrado en Fairlight, East Sussex. O seu legado aínda se pode ver en Saltaire, no parque ao norte do río, ao que chamou Roberts Park na honra do seu fillo cando cedeuno ao Consello de Bradford en 1920.

A aldea de Saltaire permaneceu baixo a propiedade do Muíño ata que foi vendida polos señores Salts (Saltaire) Ltd. á Bradford Property Trust Ltd. o 31 de xullo de 1933. En outubro de 1933, os novos propietarios chegaron a un acordo co Shipley Urban District Council para levar a cabo melloras, incluíndo a renovación dos servizos de gas, a subministración de electricidade, xunto con melloras de sumidoiros e sanitarias. Isto incluíu "un esquema integral para eliminar os lavadoiros de augas residuais e o antigo tipo de almacenamento de carbón, e construír novos nos seus lugares". O esquema completo incluía a eliminación de 43 casas para abrir certas partes da vila.

## Saltaire hoxe 
thumb|left|Cabanas de Saltaire Village
En decembro de 2001, Saltaire designouse Patrimonio da Humanidade da UNESCO. Isto significa que o goberno ten o deber de protexer o sitio. Os edificios pertencentes á aldea modelo son listados individualmente, co maior nivel de protección dado á igrexa congregacional (desde 1972 Saltaire United Reformed Church), que está catalogada como grao I. A aldea sobreviviu notablemente por completo, pero é necesaria unha maior protección xa que a vila está deteriorada polo tráfico a través do val de Aire, unha importante ruta leste-oeste. Proponse unha circunvalación para aliviar a presión do tráfico. Roberts Park, no lado norte do río, sufriu abandono e vandalismo pero restaurouse polo Concello de Bradford. En xullo de 2014 anunciouse que os axentes de planificación elaboraran unha lista de portas de entrada de substitución que se consideraron "non estaban en consonancia co estado histórico dos edificios".

[thumb|[Igrexa Reformada Unida, Saltaire Village]]
Saltaire é unha área de conservación. Victoria Hall (orixinalmente o Instituto Saltaire) úsase para reunións, eventos comunitarios e concertos, e alberga un órgano de tubos de teatro Wurlitzer. A aldea é atendida pola estación de ferrocarril de Saltaire.

O Festival de Saltaire, que tivo lugar por primeira vez en 2003 para celebrar o 150 aniversario da fundación de Saltaire, celébrase todos os anos durante once días de setembro. O Saltaire Arts Trail é un festival de artes visuais que ten lugar cada mes de maio. Os seus eventos públicos inclúen exposicións de arte, actividades infantís, unha Feira de Creadores e Casas de Portas Abertas onde os veciños abren as súas casas que se converten en galerías de arte temporais.

Políticamente, Saltaire forma parte do barrio electoral de Shipley da Cidade de Bradford, do barrio de Saltaire e Hirstwood do Concello de Shipley, e parte da circunscrición parlamentaria de Shipley.
​
## Desvío proposto 
Saltaire está rodeada por unha zona tampón establecida para protexer o contexto do Patrimonio da Humanidade. Expuxéronse preocupacións sobre os plans anunciados polo Consello de Bradford e Acción Airedale para construír unha circunvalación a través da zona de amortecemento a ambos os lados do Patrimonio da Humanidade e para facer un túnel debaixo da aldea. Á vista do muíño, o túnel seguiría a liña do ferrocarril e sairía detrás da Igrexa Reformada Unida. Como pasaría xunto á Canle de Leeds e Liverpool, podería afectar a esta Área de Conservación. A ruta afectaría a un antigo bosque seminatural e ao Xardín do recordo do bosque no cemiterio de Nab Wood.

Non se avanzou na circunvalación de Saltaire xa que se cualificou de "inviable financeiramente". En vez diso, o Consello de Bradford céntrase na estrada de Shipley Eastern Relief Road, que alimentará o tráfico a Bradford ao longo do corredor actual do Canal Road.

## Muíño de Stals hoxe 
Salts Mill pechou como fábrica téxtil en febreiro de 1986, e Jonathan Silver mercouno ao ano seguinte e comezou a renovalo. Hoxe alberga unha mestura de negocios e comercio, lecer e uso residencial.
No edificio principal do muíño atópanse:
* A galería de arte de 1853: varias salas grandes dedicadas ás obras do artista nacido en Bradford David Hockney: incluíndo pinturas, debuxos, fotomontaxes e escenografías.
* Empresas industriais incluíndo o fabricante de produtos electrónicos ARRIS International plc (antes Pace plc).
*Varias tendas. En 2006 había librerías, material de arte, xoias, roupa de exterior, antigüidades, traxes, bicicletas e artigos para o fogar, a última inclúe pezas de deseñadores internacionalmente coñecidos como Alvar Aalto e Philippe Starck.
* Restaurantes e cafés.

O "Novo Muíño", ao outro lado da canle, está dividido entre oficinas do Servizo Nacional de Saúde locais e pisos residenciais.

## Fotos 

Ficheiro:Saltaire Victoria Hall 1.jpg|Victoria Hall, Saltaire Village
Ficheiro:Saltaire Salts Mill.jpg|Muíño de Salts
Ficheiro:Salts Mill.jpeg|Muíño de Salts e río Aire
Ficheiro:Salts Mill 2.jpg|Muíño de Salts
Congregational Church - Saltaire - Inside.jpg|Interior da Igrexa Congregacional

## Notas
;Referencias

## Véxase tamén
### Outros artigos
*Patrimonio da Humanidade no Reino Unido