open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Muíño das Maquías

miniatura|Moas
O **muíño das Maquías** é un muíño que se localiza no leito do río de Zamáns, na parroquia de Zamáns, no concello de Vigo.  

## Historia 
O nome de *muíño das Maquías* indica que nel se adoitaba pagar unha porción de gran ou de fariña ao muiñeiro por cada vez que se moía. Consta tamén dun pozo e dunha levada. Tamén existía un alboio anexo, hoxe desaparecido.

## Notas
Javier Varela

O nome **Javier Varela** pode referirse a:

***Javier Varela Tortajada**, historiador e escritor español (n. 1952);
***Javier Varela Pérez**, político galego (n. 1964);
***Javier Varela Sampayo**, actor galego (n. 1980);
***Javier Varela González**, futbolista galego (n. 1994).
Samurai Cop

***Samurai Cop*** é un filme estadounidense de 1991 escrito, coproducido e dirixido por Amir Shervan e protagonizado por Robert Z'Dar, Matt Hannon e Mark Frazer. Conseguiu converterse nun filme de culto.

## Personaxes 
* Mathew Karedas como Joe Marshall (acreditado como Matt Hannon)
* Robert Z'Dar como Yamashita 
* Mark Frazer como Frank Washington
* Cranston Komuro como Fuj Fujiyama
* Janis Farley como Jennifer
* Gerald Okamura como Okamura
* Dale Cummings como Capitán Rohmer
* Melissa Moore como Peggy
* Jimmy Williams como oficial Carter

## Accollida e legado 
O filme gañou seguidores e acadou o status de clásico de culto debido ao seu humor involuntario.

### Secuela 
Gregory Hatanaka, fundador de Cinema Epoch, produciu e dirixiu unha secuela, *Samurai Cop 2: Deadly Vengeance*, que se estreou en 2015.

## Notas
A Ameixeira, Santo Estevo de Budiño, Salceda de Caselas

**A Ameixeira** é un lugar da parroquia de Santo Estevo de Budiño, no concello pontevedrés de Salceda de Caselas, na comarca de Vigo. Segundo o IGE, en 2022 tiña 8 habitantes (4 homes e 4 mulleres).

## Lugares e parroquias
### Lugares de Santo Estevo de Budiño 
### Parroquias de Salceda de Caselas
## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Lugares de Salceda de Caselas
Xenxibre do Himalaia

O **xenxibre do Himalaia** (***Hedychium gardnerianum***) é unha especie herbácea rizomatosa, proveniente da zona do Himalaia, que acada uns 2,4 m de alto, con longas follas dun verde intenso que envolven os seu grandes talos.

A especie é cultivada como planta ornamental; prefire un clima cálido, aínda que pode crecer no exterior en rexións tépedas que teñan xeadas lixeiras ou ocasionais. As fragantes flores amarelas con estiletes vermellos, que brotan en densas espigas, aparecen cara a finais do verán. Esta especie considérase unha mala herba nalgunhas rexións. Por exemplo, está listada como planta invasiva en Nova Zelandia e Hawai, por onde se coñece como '''wild kahili ginger'''. Está incluída na lista das 100 das especies exóticas invasoras máis daniñas do mundo da Unión Internacional para a Conservación da Natureza.

## Especie invasora en España 
Debido ao seu potencial colonizador e constituír unha ameaza grave para as especies autóctonas, os hábitats ou os ecosistemas, esta especie foi incluída no Catálogo Español de Especies Exóticas Invasoras, regulado polo Real Decreto 630/2013, de 2 de agosto, estando prohibida en España a súa introdución no medio natural, posesión, transporte, tráfico e comercio.

## Notas
Javier Varela Sampayo

**Javier Varela Sampayo**, nado en Chantada o 6 de maio de 1980, é un actor e presentador de televisión galego.

## Traxectoria 
Estudante de Ciencias Políticas na Universidade de Santiago de Compostela, formouse tamén no Espazo Aberto de Santiago e con Anxos Ferradáns e Gianneto do Como; ademais de cabaré, claqué, boy percusión etc.

Actor de cinema e televisión, tamén ten traballado de presentador. En 2023 residía en Valladolid.

## Traballos 
### Cinema 
* 2015: *El Hombre de las mil caras*, de Alberto Rodríguez
* 2021: *1618*, de Luís Ismael, como o rei Filipe III.
* 2022: *As bestas*, de Rodrigo Sorogoyen, como o cabo Xosé.

### Televisión 
* 2003-2011: ''Cuéntame'*, TVE, como Sigfrido.
* 2009: *Los hombres de Paco*, actor
* 2015: *Pazo de familia*, TVG, como Fidel.
* 2015: *Urxencia cero*, TVG, como Moncho.
* 2016: *Serramoura*, TVG, como Elías.
* 2017: *Amar es para siempre*, Antena 3, como Ricardo.
* 2017: *El secreto de Puente Viejo*, Antena 3, como Senén.
* 2018: *Fariña*, Antena 3, como Aldán.
* 2021: *O sabor das margaridas*, Netflix.
* 2023: *Memento Mori*, AmazonPrime, como Álvaro Peteira.

### Web serie 
* 2013: *Diario de un Emprendedor*, como Manuel.

### Teatro 
* 2003: Ensalada de mosquito, teatro musical, Protagonista
* 2003: *Os tres da comedia*, monólogo
* 2012: *Un momento duro de ahora… 5 pesetas de las de antes*

### Curtametraxes 
* 2007: *Bichos raros*, protagonista.
* 2008: *Perro Muerto*, protagonista.

### Presentador tv 
* 2011: *Polo Chan*, TVG.
* 2012: *Delincuentes torpes*, TVG.
* 2013: *Máis Galego*, TVG.
* 2017-2019: *Gaña a túa sorte*, TVG.
* 2020: *Imos de feira*, TVG.
* 2021: *Sem Fronteiras'', TVG-RTP.

## Notas
Henri Longuet

**Henri Longuet** (ás veces escrito **Henry**), nado en Grandville, Aube o 7 de agosto de 1887 e finado en Mulhouse, Alto Rin, o 22 de marzo de 1963, foi un médico militar e numismático francés.

## Traxectoria 
### Primeiros anos e formación 
Henri Longuet naceu o 7 de agosto de 1887, fillo de Lucie Émilie Claire Camus e do oficial Antoine Longuet,

Henri quedou orfo de pai sendo un neno, e a súa nai enviouno a cursar o ensino secundario no liceo militar de La Flèche (*Prytanée de la Flèche*), nos Países do Loira, para se formar para a carreira militar, seguindo os pasos do seu pai. onde se graduou en 1910. 

### Médico civil e militar 
Logo dun período formativo dun ano no hospital Val-de-Grâce, de París, en 1913 foi nomeado axudante maior do 8º Rexemento de Artillaría de Nancy, como médico auxiliar, e ese mesmo ano contraeu matrimonio. 

En 1921, Longuet pasou á reserva do exército e estableceuse como oftalmólogo en Mulhouse, na Alsacia, a cidade natal da súa muller. En 1961 publicou en Londres o seu único traballo monográfico sobre tema numismático, titulada *Introduction a la numismatique byzantine*, cuxa redacción comezara xa durante a súa etapa militar en Viena.

En Mulhouse, Longuet reactivou o preexistente Círculo Numismático da Alsacia. Tamén foi un membro destacado da Sociedade Francesa de Numismática, entidade que presidiu durante tres períodos: de 1946 a 1947, de 1948 a 1949 e de 1951 a 1953.  

A súa colección numismática, especializada na moeda do Imperio Bizantino foi vendida nunha poxa pública celebrada en París en 1970 pola casa de poxas PLATT.

## Vida persoal 
Henri Longuet casou o 24 de xuño de 1913 con Lucie Steinbach. A súa muller pertencía a unha antiga familia de Mulhouse, cidade onde o matrimonio se estableceu e onde naceron as súas tres fillas.

En Mulhouse, Longuet exerceu como membro da corporación municipal desde 1948 ata a súa morte, aos 75 anos, o 22 de marzo de 1963. 

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* "Longuet, Henri ( -1963)". En *Mitteilungen der Osterreichischen Numismatischen Gesellschaft*. Vol. 13. Nº 3. 1963. Páxina 24
* Simon, R. (1963). "Le Docteur Henri Longuet 1887-1963". En ''Cahiers Alsaciens d'Archeologie d'Art er d'Histoire*. VII. Estrasburgo. Páxinas 147-148.
* Zuber, P-R. (1964). "Hommage au Dr Longuet". En *Bulletin du Musée historique de Mulhouse''. Tomo LXXII. Páxinas 9-12.
Río de Zamáns

O **río de Zamáns**, tamén chamado **río de Vilaza** ou **río Amial**, é un curso de auga que discorre polos concellos de Vigo e Gondomar. É afluente do río Miñor. 

## Curso 
[miniatura|[Encoro de Zamáns]]
Nace no Galiñeiro, na parroquia de Zamáns (Vigo).. Cabe destacar tamén o muíño das Maquías e o encoro de Zamáns.

## Galería de imaxes 

Ficheiro:Embalse de Zámans.jpg|Encoro de Zamáns
Ficheiro:Ponte do río Zamáns xunto á Pasaxe, Vincios.jpg|Ponte do río Zamáns xunto á Pasaxe (Vincios).
Ficheiro:Río Zamáns xunto á Pasaxe, Vincios.jpg|Na Pasaxe (Vincios).
Ficheiro:Río Zamáns en Gondomar.jpg|En Gondomar
Ficheiro:Río Zamáns en Gondomar 2.jpg|En Gondomar

## Notas
O desafío dos sete magníficos

***O desafío dos sete magníficos*** (en ; tamén coñecido como *The Magnificent Seven 4*) é un filme estadounidense de 1972 dirixido por George McCowan. É a terceira e última secuela do filme de 1960 *Os sete magníficos*.

## Personaxes 
### Os sete 
* Lee Van Cleef como Chris Adams
* Michael Callan como Noah Forbes
* Luke Askew como Mark Skinner
* James Sikking como Capitán Andy Hayes
* Pedro Armendáriz Jr. como Pepe Carrall
* William Lucking como Walt Drummond
* Ed Lauter como Scott Elliott

### Outros 
* Stefanie Powers como Laurie Gunn
* Mariette Hartley como Arilla Adams
* Ralph Waite como Jim MacKay
* Melissa Murphy como Madge Buchanan
* Allyn Ann McLerie como Mrs. Donavan
* Gary Busey como Hank Allan
* Robert Jaffe como Bob Allan
* Darrell Larson como Shelly Donavan
* Elizabeth Thompson como muller de Skinner
* Carolyn Conwell como Martha
* Ron Stein como Juan De Toro
* Rita Rogers como muller de De Toro
* Jason Wingreen como The Warden of Tucson Territorial Prison (sen acreditar)

## Estrea 
Na súa recadación en cinemas o filme perdeu 21.000 dólares sobre o orzamento de produción, aínda que a perda foi máis que cancelada polos 1,05 millóns de dólares gañados coa sindicación de televisión en cadea.

## Notas
Regreso a Hope Gap

***Regreso a Hope Gap*** (en ) é un filme británico de 2019 dirixido por William Nicholson. É unha adaptación da obra de 1999 *The Retreat from Moscow*. Está protagonizado por Annette Bening, Bill Nighy, Josh O'Connor, Aiysha Hart, Ryan McKen, Steven Pacey e Nicholas Burns.

*Regreso a Hope Gap* estreouse no Festival Internacional de Cinema de Toronto o 6 de setembro de 2019 e nos cinemas do Reino Unido o 28 de agosto de 2020 a través de Curzon Artificial Eye. Estreouse en galego o 25 de outubro de 2023 a través da TVG.

## Sinopse 
Un drama familiar sobre as consecuencias da revelación dun marido de que se vai despois de 29 anos de matrimonio.

## Personaxes 
* Annette Bening como Grace
* Bill Nighy como Edward
* Josh O'Connor como Jamie
* Aiysha Hart como Jess
* Ryan McKen como Dev
* Steven Pacey como solicitante
* Nicholas Burns como Gary
* Rose Keegan como recepcionista
* Nicholas Blane como sacerdote
* Sally Rogers como Angela
* Liam Hadfield como Waiter

## Notas
Couples Retreat

***Couples Retreat*** é un filme estadounidense de 2009 dirixido por Peter Billingsley, e escrito por Jon Favreau, Vince Vaughn e Dana Fox. Está protagonizado por Vaughn e Favreau xunto con Jason Bateman, Faizon Love, Kristin Davis, Malin Åkerman, Kristen Bell e Jean Reno. Estreouse o 9 de outubro de 2009 nos cinemas dos Estados Unidos de América. A rodaxe produciuse na illa de Bora Bora, na Polinesia Francesa.

## Personaxes 
* Vince Vaughn e Malin Åkerman como Dave e Ronnie
* Jon Favreau e Kristin Davis como Joey e Lucy Tanzini
* Jason Bateman e Kristen Bell como Jason e Cynthia Smith
* Faizon Love e Kali Hawk como Shane e Trudy
* Jean Reno como Marcel
* Peter Serafinowicz como Sctanley
* Tasha Smith como Jennifer
* Jonna Walsh como Lacey Tanzini
* Ken Jeong como Wardo
* Amy Hill como Jean
* John Michael Higgins como Robert John
* Carlos Ponce como Salvadore
* Temuera Morrison como Briggs
* Karen David como Spa Attendant

## Notas
O Cotodouro, Alxén, Salvaterra de Miño

**O Cotodouro** é un lugar da parroquia de Alxén, no concello pontevedrés de Salvaterra de Miño na comarca do Condado. Segundo o IGE, en 2022 tiña 53 habitantes (24 homes e 29 mulleres).

## Lugares e parroquias 
### Lugares de Alxén 
### Parroquias de Salvaterra de Miño 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Lugares de Salvaterra de Miño
Castlevania: Nocturne

***Castlevania: Nocturne*** é unha serie estadounidense de animación creada e escrita por Clive Bradley e producida por Kevin Kolde para Netflix. É un spin-off da serie de animación *Castlevania*, e baséase na serie de videoxogos xaponeses homónimos de Konami. É unha adaptación vaga de *Castlevania: Rondo of Blood* (1993) e a súa secuela *Symphony of the Night* (1997), así como elementos da historia de *Harmony of Dissonance* (2002).

A primeira tempada, composta por oito episodios, estreouse o 28 de setembro de 2023 e recibiu valoracións xeralmente positivas da crítica. En outubro de 2023, a serie foi renovada por unha segunda tempada.

## Sinopse 
Ambientada en 1792 durante a Revolución Francesa, principalmente na comuna francesa de Machecoul, a serie segue ao mozo cazador de vampiros Richter Belmont e a súa irmá adoptiva Maria Renard mentres fan novos aliados e intentan evitar o ascenso apocalíptico dun mesías vampiro divino.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* *Castlevania*, serie de televisión de 2017.
O Casal, Soutelo, Salceda de Caselas

**O Casal** é un lugar da parroquia de Soutelo, no concello pontevedrés de Salceda de Caselas, na comarca de Vigo. Segundo o IGE, en 2022 tiña 107 habitantes (58 homes e 49 mulleres).

## Lugares e parroquias 
### Lugares de Soutelo 
### Parroquias de Salceda de Caselas
## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Lugares de Salceda de Caselas
Manuel Camaño Fandiño

**Manuel Anxo Camaño Fandiño**, máis coñecido como **Manolo Camaño**, nado en Cangas en 1960, é un sindicalista e activista galego.

## Traxectoria 
Na segunda parte da década de 1990 foi voceiro da Asemblea de Mariñeiros en Loita d'O Morrazo, organización que aglutinaba boa parte dos mariñeiros da bisbarra afectados polo conflito entre a UE e Marrocos sobre os dereitos da frota dos primeiros a faenar nos caladoiros saharauis. No marco destas protestas, Camaño foi encausado xunto con outros sindicalistas.

En 1999 foi elixido secretario xeral do sindicato Central Unitaria de Traballadores (CUT), creado o ano anterior. Permaneceu no cargo ata o IV Congreso Nacional da CUT, celebrado no ano 2009. 

Posteriormente ocupou diversos cargos organizativos no sindicato, sendo membro de Executiva Nacional e responsable de Relacións Internacionais..

## Notas
Proturos

Os **proturos** (**Protura**) son un pequeno grupo de artrópodos de moi  pequeno tamaño (de 0,6–1,5 mm de longo) que viven no solo, tan pouco visibles que só foron atopados no século XX. Protura constitúe, segundo algunhas clasificacións, unha orde de hexápodos que anteriormente eran considerados insectos, e que ás veces son tratados como unha clase. aínda que non todos os investigadores os consideran  Hexapoda, o que deixa a monofilia dos Hexapoda como un asunto non establecido. Os proturos presentan un carácter único entre os hexápodos, que é o desenvolvemento anamórfico, no cal se engaden segmentos corporais durante as mudas.

O grupo comprende case 800 especies, distribuídas en sete familias. Case 300 especies pertencen a un só xénero, *Eosentomon*.

## Morfoloxía 
Os proturos non teñen ollos, nin ás nin antenas e carecen de pigmentación, son xeralmente abrancazados ou marróns claros. A función sensorial que deberían ter as antenas ausentes cúmprea o primeiro par de patas dos tres pares que teñen, cada pata composta por 5 segmentos. Este primeiro par mantéñeno ergueito, dirixido cara a adiante e ten numerosas sensilas tarsais e pelos sensoriais. Móvense usando as catro patas posteriores. A cabeza é cónica e ten dous pseudóculos de función descoñecida. O corpo é alongado e cilíndrico, cun telson post-anal no extremo. As pezas bucais son entógnatas (encerradas dentro dunha cápsula da cabeza) e consisten en mandíbulas e maxilas. Os primeiros tres segmentos abdominais levan apéndices curtos con certo parecido a unhas patas, As familias Eosentomidae e Sinentomidae son as únicas que posúen un sistema traqueal simple cun par de espiráculos tanto no mesotórax coma no metatórax, mentres que os proturos das restantes familias carecen destas estruturas e realizan o intercambio de gases por difusión.

## Ecoloxía 
[miniatura|Protruros atopados en [Durham, NC|Durham, Estados Unidos]]

Os proturos viven principalmente no solo, musgos e follas caídas Tamén se atopan baixo pedras ou baixo as codias de árbores, Aínda que se consideran ás veces animais pouco abundantes,

A dieta dos proturos non foi suficientemente observada como para ser ben caracterizada. En cultivos de laboratorio, poden alimentarse de fungos micorrízicos, ácaros mortos e cogomelos secos pulverizados;

## Desenvolvemento 
As ninfas teñen 8 segmentos abdominais máis o telson; o número de segmentos abdominais increméntase coas mudas ata que adquiren o complemento completo de adulto de 11 segmentos abdominais. Pode haber máis mudas, pero non engaden segmentos corporais adicionais

Non obstante, non todos os investigadores os consideran Hexapoda.
## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Proturans no sitio web 'Featured Creatures' da Universidade de Florida / Instituto de Ciencias Agrícolas e da Alimentación
Saphir

**Saphir** foi un foguete espacial francés en servizo entre 1965 e 1967. Estaba formado por dúas etapas, unha primeira Emeraude e unha segunda Topaze.

## Características 
Saphir foi o penúltimo foguete do programa *pedras preciosas* francés. Tiña un impulso de 280 kN e era capaz de levar 365 kg de carga a unha altura de 1000 km, aínda que non podía poñer cargas en órbita. Lanzáronse 15 Saphir, con dous fallos. Había tres variantes:

-Saphir P: para probar un sistema de guiado por radiocontrol.
-Saphir G: para probar un sistema de guiado inercial.
-Saphir R: para probar un sistema de separación de oxiva e reentrada dunha cabeza de combate.

## Historial de lanzamentos 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
*Emeraude
Caamaño & Ameixeiras

**Caamaño & Ameixeiras** é un dúo galego de folk/música tradicional galega formado no ano 2018 pola acordeonista de Oza dos Ríos Sabela Caamaño e a violinista e vocalista de Laxe Antía Ameixeiras. Ata a data o grupo leva editados dous álbums de estudio, *Aire!* (2021), que recibiu o Premio Martín Códax da Música na categoría folk, e *Quitar o aire* (2023), este último producido por Hevi, vocalista de Malandrómeda.

## Discografía 
### Álbums 
### Sinxelos 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Páxina da banda
Manuela León

**Manuela León Guamán**, nada en Punín en 1844 e finada en Riobamba o 8 de xaneiro de 1872, foi unha muller libertaria inxídena ecuatoriana que participou como líder na sublevación do pobo indíxena. Foi proclamada no 2010 unha heroína pola Asemblea Nacional de Ecuador.

## Traxectoria 
Naceu na comunidade de San Francisco de Macshi, hoxe coñecida como Cachatón San Francisco (Hatun Kacha), filla de Hermenegildo León e de María Guamán, inscribiuse o seu nacemento en Punín, parroquia de Riobamba, en 1844.

No ano 1871, cando as accións dun grupo numeroso de indíxenas pretendía recuperar o que antes chamaban o Imperio Inca, Manuela León liderou as tropas indíxenas con Fernando Daquilema como rei proclamado.

Os ideais de Manuela León levárona a encabezar accións en defensa dos dereitos igualitarios para o seu pobo e deter o abuso e a opresión que proviña do goberno de Gabriel García Moreno e a enfrontarse cara a cara contra os comandantes do bando inimigo.

Foi fusilada polos seus actos o 8 de xaneiro de 1872. Cóntase que ao preguntar o pelotón de fusilamento se tiña algo que dicir, ela respondeu «Manapi», é dicir, «nada» na lingua kichwa.

## Recoñecementos 
* Unha rúa na cidade de Quito leva o seu nome.
* Foi proclamada heroína polo estado ecuatoriano, no ano 2010.
* En Guayaquil existe un centro educativo comunitario intercultural bilingüe fiscal que, na súa honra, leva o seu nome.

## Notas
Bassem Youssef

**Bassem Raafat Mohamed Youssef** (en ), nado o 21 de marzo de 1974, é un comediante, presentador de televisión e cirurxián exipcio. É máis coñecido pola súa carreira nos medios de comunicación por ser anfitrión de *Al Bernameg*, un programa de humor satírico centrado na política exipcia, de 2011 a 2014. O estilo cómico de Youssef levouno a ser considerado o "Jon Stewart de Exipto" pola prensa, amplamente co cómico estadounidense Jon Stewart, cuxo satírico *The Daily Show* inspirou a Youssef a seguir unha carreira na televisión. En 2013, Youssef foi nomeado *Time* 100. Os seus proxectos presentes son *Tickling Giants*, *The Democracy Handbook* e *Revolution For Dummies*.

## Notas
Sete reis deben morrer

***Sete reis deben morrer*** (en ) é un filme británico de 2023 dirixido por Edward Bazalgette e escrito por Martha Hillier. Baséase en *The Saxon Stories* de Bernard Cornwell. Serve como secuela e remate para a serie de televisión *The Last Kingdom*. Está protagonizado por Alexander Dreymon, Harry Gilby, Mark Rowley, Arnas Fedaravicius, Cavan Clerkin, James Northcote, Ross Anderson, Ilona Chevakova, Rod Hallett, Ewan Horrocks e Steffan Rhodri. Estreouse o 14 de abril de 2023 a través de Netflix, onde conta con opción de subtitulado en galego.

## Personaxes 
* Alexander Dreymon como Uhtred de Bebbanburg
* Harry Gilby como Aethelstan
* Mark Rowley como Finan
* Arnas Fedaravicius como Sihtric
* Cavan Clerkin como padre Pyrlig
* James Northcote como Aldhelm
* Laurie Davidson como Ingilmundr
* Elaine Cassidy como Lady Eadgifu
* Ross Anderson como Domnal
* Ilona Chevakova como Ingrith
* Jacob Dudman como Osbert
* Rod Hallett como Constantino, rei de Alba
* Ewan Horrocks como Aelfweard
* Steffan Rhodri como Hywel Dda
* Pekka Strang como Anlaf
* Ingrid García-Jonsson como Brand
* Agnes Born como Astrid
* Zak Sutcliffe como Edmund
* Steph Bramwell como Lady Wassa
* Tom Christian como Dunstan
* John Buick como Owain
* Nick Wittman como Eamon

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Lista de títulos con versión en galego nas plataformas de streaming
Escílax

«**Escílax**» ten estes significados:

* Xeografía: **Escílax (río)**, río do Ponto.
* Onomástica:
** **Escílax de Carianda**, explorador grego.
** **Escílax de Halicarnaso**, astrónomo grego.
Nicolás Sánchez-Albornoz

**Nicolás Sánchez-Albornoz e Aboín**, nado en Madrid o 11 de febreiro de 1926, é un historiador español.

## Traxectoria 
Foi fillo do historiador e político Claudio Sánchez-Albornoz, exiliado durante a Guerra civil española. Nicolás permaneceu en Madrid e participou, sendo estudante, nun intento de reconstrución clandestina da Federación Universitaria Escolar (FUE). En 1947 foi detido e condenado a traballos forzados pola ditadura franquista. Con Manuel Lamana escapou do Valle de los Caídos en 1948 coa axuda do antropólogo Paco Benet, a escritora Barbara Probst Solomon e Barbara Mailer, irmá de Norman Mailer, historia relatada na novela *Otros hombres*, de Manuel Lamana, e no filme *Los años bárbaros* de Fernando Colomo. Permaneceu exiliado na Arxentina durante décadas e desenvolveu alí gran parte da súa carreira.

Desde 1991 é membro correspondente da Real Academia de la Historia.

Foi director (o primeiro) do Instituto Cervantes, de 1991 a 1996.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
*Claudio Sánchez-Albornoz (pai)
### Ligazóns externas 
*  Investidura como doutor honoris causa Universidade Autónoma de Barcelona (26/4/2006) .
* "Franco debate stirs up ghosts of civil war" (27/11/2006) *The Denver Post* .
* Cortés, Josep Maria (15/1/2001). "Cuelgamuros, exilio e historia" *El País* .
Escílax de Carianda

**Escílax de Carianda** (en latín *Scylax*, en grego ) foi un viaxeiro de Carianda en Caria, a quen Darío I o Grande enviou nunha viaxe de descubrimento ao Indo.
## Traxectoria 
Saíu de Caspatiros cara ao leste ata chegar ao Indo e despois ao mar, seguindo o seu curso; despois pasou cara ao océano Índico e cara ao Mar Vermello rodeando a Península Arábiga, desde onde se dirixiu de novo a Caria. A súa viaxe durou trinta meses.

Estrabón di que Escílax era un escritor antigo e menciona algúns dos seus textos. Atribúeselle un *Período da Terra* e un Periplo das costas máis aló das Columnas de Hércules, dos que se conservan algúns fragmentos. Unha obra chamada *Periplo de Pseudo-Escílax* (ou Περίπλους τῆς θαλάσσης οἰκουμένης Εὐρώπης καὶ Ἀσίας καὶ Λιβύης), escrita arredor do século IV que describe varios países de Europa, Asia e África leva o seu nome, ao parecer como homenaxe ou porque o autor aproveitou algunhas das notas de Escílax.

## Notas
O Barral, Meder, Salvaterra de Miño

**O Barral** é un lugar da parroquia de Meder, no concello pontevedrés de Salvaterra de Miño na comarca do Condado. Segundo o IGE, en 2022 tiña 10 habitantes (4 homes e 6 mulleres). Sitúase xunto ao Barral (Leirado).

## Lugares e parroquias 
### Lugares de Meder 
### Parroquias de Salvaterra de Miño 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Lugares de Salvaterra de Miño
O Portughés

**O Portughés**, ou o **Tiburón do Salnés**, é un rapeiro galego do Salnés.

## Traxectoria 
Considerado un dos pioneiros do trap en galego, forma parte de Los Buenos, un colectivo de hip hop/trap de Vigo que resultou da unión de dous colectivos: Ola Perdida Squad de Caldas de Reis e The Weird Players de Vigo. Está formado por O Neno Basko, Catxizo, Clioenllamas, Wave B, Lil’ Kid, O Portughés e Slickky J.

## Discografía 
### Álbums 
* *A Fonte* (2020)
* *A vibe do Xiabre* (2021)

### EPs 
* *O vran no Salnés* (2020) con O Neno Basko

### Sinxelos 
* *Quen pode?* (2018)
* *O rally de Vigo* (2019)
* *O buscavidas* (2021)
* *GZ GAME* (2021)
* *Esta noite conmigo* (2021)
* *Nena é todo por ti* (2021)
* *Entre muros e montes* (2022)

### Colaboracións 
* *Chegar E Encher* (2019) con Gallego
* *Duro* (2020) con FØ Records
* *O Tempo Nunca Volve* (2020) con Gallego
* *Carlos Sainz* (2020) con Gallego
* *Empanada de Monforte* (2021) con Gallego e C Mirazo
* *Verdura* (2021) con S.V.N
* *HADES* (2022) con S.V.N

## Notas
Sagrada Familia (cristianismo)

A **Sagrada Familia**, segundo a Igrexa católica, denomina ao conxunto composto por Xosé, María e o seu fillo Xesús. No calendario de festividades católicas celébrase o domingo que cae entre a Oitava de Nadal. Polo tanto, oscila entre o 26 de decembro e o 31 de decembro.   

## Devoción 
Esta advocación fai fincapé na humanización de Xesús e na importancia da súa familia como modelo. O nacemento desta devoción remóntase ao século XVI, tras a aparición da Virxe María e o Neno Xesús nos arredores de Cotignac en 1519, e de San Xosé en 1660 na mesma localidade. O papa Alexandre VII aceptou a advocación canonicamente. A primeira parroquia dedicada á Sagrada Familia foi na illa de Orléans, no Quebec, en 1684, da man de François de Laval. En 1921, o papa Bieito XV estende a súa celebración a toda a Igrexa mundial. 

En Galicia, cabe destacar a capela na rúa González Besada en Ponte Caldelas e mais na avenida das Camelias, en Vigo.

## A Sagrada Familia na arte 
Da abundante iconografía, pode destacarse o conxunto con representacións da fuxida a Exipto e o chamado descanso na fuxida a Exipto.

En arquitectura relixiosa pode destacarse o Templo Expiatorio da Sagrada Familia en Barcelona, iniciado por Gaudí.[miniatura|*Sagrada Familia*, de [Bartolomé Esteban Murillo|Murillo|centro]]
## Notas
Fermín Pais Alonso

**Fermín Pais Alonso**, coñecido como **Farrapeira**, nado en Cabral (Vigo) cara a 1904 e finado en Vigo en 1939, foi un guerrilleiro antifranquista galego.

## Traxectoria 
Foi elixido vogal sociedade Cultural Deportiva Veritas de Cabral en xaneiro de 1923. Afiliado ao Ateneo Libertario de Lavadores, era o seu abandeirado. Co golpe de Estado do 18 de xullo de 1936 fuxiu ao monte. Reclamado por requisitoria en xuño de 1937 xunto con Roberto Oya Alonso, Álvaro Ballesteros Estévez, Guillermo Santos Caride, Abraham Lloriente Sánchez, Eugenio González Fernández e outros veciños de Lavadores fuxidos, foi xulgado por rebelión militar e declarado en rebeldía. Agochado nunha leira de millo de Cabral propiedade de Benigno Rodríguez Vila, foi descuberto pola Garda Civil en outubro de 1938, pero logrou fuxir. Finalmente foi detido en 1939. Morreu na cadea. Foi xulgado en Vigo co resultado de sobresemento pola súa morte na cadea.

## Notas
Eudemo (historiador)

**Eudemo** (en latín *Eudemus*, en grego antigo Εὔδημος) foi un historiador grego nativo de Naxos ou quizais Paros, que viviu antes da Guerra do Peloponeso.  
## Traxectoria 
Aparece citado por Dioniso de Halicarnaso (*Jud. de Thuc*. 100,5), Clemente de Alexandría (*Strom*. 6,2, 26, p. 267) e Vossius (*de Hist. Gr.* p. 440, ed. Westermann).
## Notas
Eudemo

**Eudemo** é o nome das seguintes persoas: 
* **Eudemo (xeneral)**, xeneral de Alexandre Magno.
* **Eudemo (sátrapa)**, sátrapa macedonio de Partia.
* **Eudemo (historiador)**, historiador grego.
* **Eudemo (escritor)**, escritor grego.
* **Eudemo (escritor de astronomía)**, escritor grego.
* **Eudemo (retórica)**, retórico grego.
* **Eudemo de Rodas**, filósofo grego.
* **Eudemo (boticario)**, médico grego.
* **Eudemo (anatomista)**, médico e anatomista grego.
* **Eudemo (médico e conspirador)**, médico grego que exerceu en Roma.
* **Eudemo (médico axudante de Galeno)**, médico grego.
* **Eudemo (médico)**, médico grego.
Jean Parent

**Jean Parent**, nado en Tours o 23 de marzo de 1911 e finado en Suresnes o 15 de xuño de 1963, foi un enxeñeiro químico e numismático francés, presidente da Sociedade Francesa de Numismática entre 1963 e 1965.

## Traxectoria 
### Formación e actividade profesional 
Jean Parent iniciou en 1934 os seus estudos de Química na Escola Nacional Superior de Química de París.

Foi mobilizado durante a segunda guerra mundial co grao de subtenente de artillaría e resultou gravemente ferido na contenda o 5 de xuño de 1940, o que lle ocasionou unha incapacidade física parcial o resto da súa vida, que non lle impediu o exercicio da súa profesión como enxeñeiro químico.

Foi director xeral da compañía Centenaire-Blanzy. no hospital Foch, en Suresnes, aos 52 anos.

En 1955 ingresou tamén, como membro correspondente estranxeiro, na Sociedade Real de Numismática de Bélxica.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* "Éloge funébre de Jean Parent". En *Bulletin de la Société française de numismatique*. Nº 6. Xullo de 1968. Páxina 285.
* Hoc, M. (1968). "Nécrologie: Jean Parent". En *Revue Belge de Numismatique*. Nº 114. Bruxelas. Páxina 213.
Garazi Romero

**Garazi Romero Sánchez**, nada en Mondragón (Guipúscoa) o 1996, é unha avogada, xurista e profesora universitaria de orixe vasca.

Actualmente é profesora de Dereito civil na Universidade de Deusto.

## Traxectoria 
Estudou no colexio Arizmendi Ikastola de Mondragón (Guipúscoa), onde realizou e educación secundaria obrigatoria e o bacharelato (2012-2014). Obtivo a distinción de matrícula de honra en bacharelato (2014).

Estudou un Dobre Grao en Dereito e Comunicación na Universidade de Deusto, e graduouse a primeira da súa clase. Recibiu o Premio Extraordinario de Fin de Grao (2019) da Universidade de Deusto, e tamén obtivo o Premio Fin de Estudos Kutxa (Edición XLIII) (2019) da Fundación Kutxa.
miniatura|Os avogados vascos Nerea Castaño Gordon, Garazi Romero Sánchez e Andoni Polo Roca reciben o Premio Novos Avogados "Antonio Hernández-Gil" xunto co Decano do Ilustre Colexio de Avogados de Biscaia D. Carlos Fuentenebro Zabala e os membros da Xunta de Goberno Dña. Ana Bermejo Arteagabeitia e D. Luis Javier Santafé Méndez. Na foto, dende a esquerda á dereita, Luis Javier Santafé, Nerea Castaño, Ana Bermejo, Garazi Romero, Carlos Fuentenebro e Andoni Polo.
Despois realizou o máster en avogacía na Universidade de Deusto. Tras superar a proba de acceso á avogacía, obtivo o título de avogada en 2021. Dende entón exerce como avogada. É membro do Ilustre Colexio de Avogados de Biscaia.

En 2021 comezou a exercer como avogada no despacho internacional Garrigues, no departamento de litixios e arbitraxe. En 2022 foi galardoada co Premio Novos Avogados "Antonio Hernández-Gil", concedido polo Consello Xeral da Avogada Española (CGAE).

## Notas
Escílax de Halicarnaso

**Escílax de Halicarnaso** (en latín *Scylax*, en grego antigo Σκύλαξ) foi un astrónomo cario nado en Halicarnaso, amigo de Panecio de Rodas (*Panetius*).

## Traxectoria 
Destacaba polo seu coñecemento das estrelas, segundo Cicerón. Tamén foi un dos líderes políticos da cidade de Halicarnaso.

*Suídas* atribúelle as seguintes obras:

*Περίπλουν τῶν ἐκτὸς τῶν Ἡρακλέους στηλῶν (*Periplūn tōn ektos tōn Hērakleūs stēlōn*).
*Τὰ κατὰ τὸν Ἡρακλείδην τὸν Μυλασσῶν βασιλέα, (*Ta kata ton Hērakleidēn ton Mylassōn basilea*).
*Γῆς περίοδον, (*Gēs periodon*).
*Ἀντιγραφὴν πρὸς τὴν Πολυβίου Ἱστορίαν, (*Antigrafēn pros tēn Polybiū Historian*)..

## Notas
Eugenio González Fernández

**Eugenio González Fernández**, coñecido como **Chepa**, nado en Lavadores (Vigo) cara a 1904, foi un guerrilleiro antifranquista galego.

## Traxectoria 
Fillo de Eugenio González Alonso. Carpinteiro en Lavadores. Afiliado ao Ateneo Libertario de Lavadores. Co golpe de Estado do 18 de xullo de 1936 enfrontouse aos sublevados nas barricadas de Lavadores e despois fuxiu ao monte. Participou nos asaltos á reitoral de Bembrive e á casa do cura de Candeán. Reclamado por requisitoria en xuño de 1937 xunto con Roberto Oya Alonso, Álvaro Ballesteros Estévez, Guillermo Santos Caride, Abraham Lloriente Sánchez, Fermín Pais Alonso e outros veciños de Lavadores fuxidos, foi xulgado por rebelión militar e declarado en rebeldía. Finalmente foi detido. Xulgado en Pontevedra por rebelión militar o 10 de marzo de 1941 na causa 952/1939 xunto con Vicente Guillén Biel, foi condenado a reclusión perpetua. Cumpriu condena no cárcere da Parda. Abríronlle expediente de responsabilidades políticas en setembro de 1941, e foi condenado polo Xulgado de Responsabilidades Políticas ao pago de 100 pesetas de multa en 1943.

## Vida persoal 
Casou con Remedios Campos Román e foi pai de Socorro e Eugenio González Campos.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Expediente de responsabilidades políticas contra Vicente Guillén Biel e Eugenio González Fernández
A Tapia, Meder, Salvaterra de Miño

**A Tapia** é un lugar da parroquia de Meder, no concello pontevedrés de Salvaterra de Miño na comarca do Condado. 

## Lugares e parroquias 
### Lugares de Meder 
### Parroquias de Salvaterra de Miño 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Lugares de Salvaterra de Miño
Jacques Heurgon

**Jacques Heurgon**, nado en París o 25 de xaneiro de 1903 e finado na mesma cidade o 27 de outubro de 1995, foi un latinista, etruscólogo e numismático francés.

## Traxectoria 
### Primeiros anos e formación 
Jacques Heurgon naceu en París o 25 de xaneiro de 1903. Cursou o seu ensino secundario no Liceo Condorcet, onde coñeceu o poeta Jean Tardieu, con quen mantivo correspondencia durante anos.

En 1923 ingresou na *École normale supérieure* desa cidade para cursar estudos de Letras, dos que se graduou en 1927. Entre 1928 e 1930 estivo na Escola Francesa de Roma, 

Non foi ata 1942 cando acadou o seu doutoramento, en Letras,

Nas súas investigacións, Heurgon intersesouse polo mundo italo-romano, sinaladamente a arqueoloxía e a numismática etruscas, as antigüidades galo-romanas e afro-romanas, e a literatura de autores como Tito Livio, Cicerón, Plauto e Séneca.

Entre outras entidades e sociedades eruditas, formou parte do Consello Superior da Investigación Arqueolóxica, do Comité de Traballos Históricos, da Sociedade Nacional de Anticuarios de Francia, da Sociedade de Estudos Latinos, da Asociación Guillaume-Budé, da Sociedade para a Promoción dos Estudos Romanos de Londres e do Instituto Arqueolóxico Alemán. que presidiu entre 1961 e 1963. 

Do mesmo xeito, Jacques Heurgon foi elixido membro de diversas academias de prestixio. Na *Académie des Inscriptions et Belles-Lettres* ingresou o 13 de decembro de 1968, En Italia concedéuselle a medalla de ouro de *Cultor Romae*. Tamén recibiu o doutoramento honoris causa pola Universidade Libre de Bruxelas.

## Vida persoal 
Jacques Heurgon estivo casado con Anne Heurgon-Desjardins, con quen tivo un fillo e dúas fillas.

Heurgon finou en París o 27 de outubro de 1973, vítima dunha doenza.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* André, J-M. (1995). "Jacques Heurgon". En ''Bulletin de l'Association Guillaume Budé.'' LH-54. Páxinas 303-305.
* Favier, J. (1995). "Allocution à l'occasion du décès de M. Jacques Heurgon, académicien ordinaire". En ''Comptes rendus des séances de l'Académie des Inscriptions et Belles-Lettres*. 139-4. Páxinas 881-883.
* Kirkup, J. (1995). "Obituary: Professor Jacques Heurgon". En *The Independent*. 4 de decembro.
* Marcadé, J. (1996). "Jacques Heurgon (1903-1995)". En *Monuments et mémoires de la Fondation Eugène Piot.* 75. Páxinas 5-7.

### Ligazóns externas 
* "[Heurgon, Jacques](https://www.treccani.it/enciclopedia/jacques-heurgon_(Enciclopedia-Italiana)/)". *Enciclopedia Treccani (Treccani.it)*
* "Heurgon, Jacques". *Sapere.it*

*"Heurgon, Jacques". *Universalis.fr*
*"Heurgon (Jacques)". *Archives Nationales (Siv.archives-nationales.culture.gouv.fr/)''
O Castro, A Balsa, Muras

**O Castro** é un lugar da parroquia da Balsa no concello lugués de Muras na comarca da Terra Chá. Segundo o IGE, en 2022 tiña 2 habitantes (2 mulleres).

## Lugares e parroquias 
### Lugares da Balsa 
### Parroquias de Muras 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Lugares de Muras
Carbón vexetal

O **carbón vexetal** é un material que se obtén da queima ou carbonización da madeira; após este proceso a madeira dá como resultado unha substancia negra. Na vida cotiá, o carbón vexetal emprégase como combustible para quentadores, lareiras, grellas e cociñas de leña, ademais de abastecer a algúns sectores industriais, como as siderurxias. O carbón vexetal tamén se usa en medicina, neste caso chamado **carbón activado** procedente de certas madeiras brandas e non resinosas.esquerda|miniatura| Carbón acendido
O maior produtor do mundo é o Brasil, con preto do 12% da produción mundial. Segundo a *Pesquisa de Extração Vegetal e e Silvicultura* (IBGE, 2016), en 2015 a produción de carbón vexetal brasileiro foi de 6.187.311 toneladas, das cales o 87,1% procedía da silvicultura e o 12,9% da extracción vexetal. Os principais estados produtores de carbón vexetal a partir do extractivismo foron Maranhão (229.318 toneladas), Piauí (154.855 toneladas), Bahia (102.994 toneladas), Mato Grosso do Sul (100.072 toneladas) e Tocantins (70.156 toneladas). Minas Gerais, o principal estado produtor de carbón vexetal procedente das plantacións, achegou o 82,8% deste produto, seguido de Maranhão (9,8%) e Bahia (2,1%). En conxunto, foron responsábeis do 94,7% do importe nacional. Da produción de carbón vexetal procedente da silvicultura, o 98,8% procedeu da plantación de eucaliptos -destacou Mato Grosso do Sul como o maior produtor de carbón vexetal de *pinus*, e Rio Grande do Sul, como o que máis usou outras especies forestais para a produción de carbón.

## Carbón vexetal e sostibilidade 
O carbón vexetal é un combustible renovable e, cando procede de bosques plantados, pódese considerar menos contaminante que outros combustibles porque as emisións de CO2 derivadas da súa queima son canceladas ou reducidas pola fixación do carbono dos bosques plantados. A maioría do carbón do Brasil, ao redor do 80%, procede de bosques plantados.

Porén, a produción de carbón aínda se fai de forma arcaica e emite moitos contaminantes. Están a realizarse estudos para aumentar a eficiencia da produción deste combustible e facelo ambientalmente sostible.

O sistema de fornos (*forno-fornalha*), por exemplo, é un mecanismo no que se queiman os gases contaminantes da produción de carbón e a calor utilízase para secar a madeira . Ademais, o carbón ten unha menor cantidade de xofre que outros combustibles, por exemplo o carbón mineral. A produción mundial de carbón vexetal en 2020 foi de 53&nbsp;141&nbsp;602 toneladas.

## Dez maiores produtores de carbón vexetal (en 2020) 
Segundo datos da Organización das Nacións Unidas:

## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Carbón activado
* Carbón mineral
* Etanol de carbón
* Carbono
* Combustíbel
* Combustíbel fósil
* Deforestación
* Pirólise
SAPPHIRE

**SAPPHIRE**, acrónimo de *Stanford Audio Phonic Photographic Infra Red Experiment*, tamén coñecido como **SQUIRT 1** (*Satellite Quick Research Testbed*) e como **Navy-OSCAR 45**, foi un satélite artificial da Universidade Stanford patrocinado polo Departamento de Defensa dos Estados Unidos lanzado o 30 de setembro de 2001 mediante un foguete Athena 1 desde o Complexo do Espazoporto do Pacífico - Alasca.

## Características 
SAPPHIRE foi un satélite construído por estudantes do Laboratorio de Desenvolvemento de Sistemas Espaciais da Universidade Stanford para probar novas tecnoloxías. Cunha masa de 16 kg, tiña forma de prisma hexagonal e alimentábase mediante células solares. A súa carga útil incluía detectores de horizonte no infravermello, unha cámara dixital, un sintetizador de voz e experimentos de telemetría e autonomía.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
*Athena 1
Ovlov

**Ovlov** é unha banda de rock alternativo estadounidense formada no ano 2009 en Newtown, Connecticut. O grupo está liderado polo guitarrista e vocalista Steve Hartlet, que adoita a estar acompañado dos seus irmáns Theo e Jon na batería e baixo, respectivamente, e do guitarrista Morgan Luzzi. A banda leva publicados tres álbums de estudo, todos eles a través do selo Exploding in Sound.

## Discografía 
### Álbums 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Bandcamp do grupo
Xunta homocinética

miniatura| Animación gráfica dunha xunta de velocidade constante.
Unha **articulación CV**, **articulación de velocidade constante**, **articulación VC** ou **JVC**, e tamén **artellamento**, **xunta** ou **xuntura** **CV** ou **homocinética** é unha unión (acoplamento elástico) co propósito de transmitir o movemento entre árbores permitíndolles formar ángulos entre si.

Construído cunha cúpula e bolas en rodamentos, foi inventado coa intención de substituír as xuntas universais, ofrecendo un rendemento superior.

## Composición 
A articulación de velocidade constante consta de:

* eixe transmisor;
* esferas de aceiro nunha cúpula. As bolas rolan en rodamentos propios;
* rodamentos;
* cúpula e eixe impulsado, parte do cubo da roda.

Para unha xunta homociética \omega_2 = \omega_1 calquera que sexa o ángulo \beta .

## Kits de reparación 
As xuntas homocinéticas para aplicacións automotrices adoitan venderse en forma de *kits* de reparación de **xuntas homocinéticas** que inclúen pezas relacionadas, como trabas ou peches, abrazadeiras, graxa, fol, rodamentos, bridas, porquetas e chavetas (contrapinos).

## Galería de imaxes 

Ficheiro:Gelenk-liegend.jpg|Xunta homocinética.
Ficheiro:Cv joint large.png|Representación gráfica dunha xunta CV parada.
Ficheiro:2008-04-23 Cracked CV boot.jpg|Rachaduras na coifa dunha xunta CV danada.

## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Articulación mecánica
* Articulación universal
* Cardán dobre
* Xunta Thompson
* Xiroscopio

### Ligazóns externas 
* 
*
Freire de Andrade

Os apelidos **Freire de Andrade** poden referirse a:

***Nuno Freire de Andrade**, mestre da orde de Cristo, (s. XIV);
***Nuno Freire de Andrade, o Mao**, nobre galego (f. 1431);
***Francisco Freire de Andrade**, militar galego (1717-1798);
***Manuel Freire de Andrade**, militar español (1767-1835);
***Narciso Correal Freire de Andrade**, avogado e escritor galego (1876-1951);
***Joaquín Freire de Andrade**, xornalista galego (1882-1972).
Hein Eersel

**Christiaan Hendrik "Hein" Eersel**, nado en Paramaribo o 9 de xuño de 1922, e finado ibídem o 11 de xuño de 2022, foi un lingüista e investigador cultural surinamés.

Foi Ministro de Educación e Desenvolvemento de Poboación durante o goberno do Primeiro Ministro suplente Arthur Johan May. Tamén foi o primeiro reitor da Universidade de Suriname.

## Traxectoria 
Eersel naceu en Paramaribo o 9 de xuño de 1922. e o exame de certificación como profesor en 1949. En 1950 viaxou aos Países Baixos, onde estudou a lingua neerlandesa e a súa literatura na Universidade de Ámsterdam. Obtivo o seu diploma en 1956, e posteriormente un doutoramento.

Eersel regresou a Suriname en 1959, e comezou a ensinar no *Kweekschool voor onderwijzers* de Suriname (facultade de formación do profesorado). Máis tarde axudou a estabelecer o Instituto de Formación do Profesorado en Paramaribo. Foi director do *Taalbureau* (oficina lingüística) e do *Bureau Volkslectuur* (oficina pública de alfabetización) de 1960 a 1969.

En 1968, converteuse no primeiro reitor da Universidade de Suriname, e tamén foi profesor de lingüística ata a súa xubilación en 1988. Despois da súa xubilación, visitou os Países Baixos para impartir clases de sranan tongo.

### Escritura 
Eersel editou o primeiro libro de poesía de Johanna Schouten-Elsenhout, *Tide ete* (1963).

Eersel escribiu unha adaptación escénica da obra *O barbeiro de Sevilla* de Beaumarchais, que se estreou no Teatro Thalia de Paramaribo en 1960. Aínda que os traxes e a posta en escena de Noni Lichtveld mantiveron a ambientación orixinal na España do século XVIII, Eersel adaptou algúns das brincadeiras e expresións para o público local. Unha recensión dun xornal sinalou que Eersel "puxo unhas cantas expresións auténticas surinameses na boca do noso barbeiro".

O instituto de Nimega de Misioloxía publicou un *festschrift* para o 80 aniversario de Eersel. Eersel foi un membro activo da Igrexa católica en Suriname e nos Países Baixos, e previamente investigara a historia das traducións da Biblia ao sranan tongo.

## Honras 
Eersel recibiu un doutoramento honoris causa da Facultade de Ciencias Sociais da Universidade de Suriname en 2003. Tamén recibiu o premio Gazon Matodya enfocado aos cimarróns da Fundación Sabanapenti, en 2009.

Por suxestión da Fundación Henri Frans de Ziel, a rúa Gemenelandsweg de Paramaribo foi renomeada na honra de Eersel logo dunha ampliación en 2019.

Co gallo do 100 aniversario de Eersel, a ministra de Educación, Ciencia e Cultura Marie Levens anunciou a fundación do Instituto Hein Eersel. O obxectivo do instituto será o desenvolvemento de enfoques profesionais da educación multilingüe en Suriname. e tiveron cinco fillos.

Eersel morreu en Paramaribo o 11 de xuño de 2022, dous días despois do seu centésimo aniversario.

## Bibliografía parcial 
### Libros 
* 

### Artigos 
* 
* 
* * Libi naga bribi : enkele aanzetten tot Surinaamse theologie : feestbundel ter ere van Hein Eersel*, Nijmegen, Nijmeegs Instituut voor Missiologie, 2002.

### Publicacións 
* 

## Notas
Ignacio Rivera Quintana

**Ignacio Rivera Quintana**, nado na Coruña o 24 de abril de 1965, é un empresario galego, presidente executivo actual da Corporación Hijos de Rivera, empresa galega con actividade centrada na distribución de bebidas, cuxa marca máis recoñecida é a Estrella Galicia. Pertence á cuarta xeración da familia Rivera, sendo bisneto de José María Rivera Corral, o fundador da empresa Estrella Galicia na Coruña, en 1906.
## Traxectoria 
No 1990, Ignacio Rivera incorporouse á empresa Hijos de Rivera e fíxose cargo da dirección comercial e de márketing. Nove anos máis tarde nomeárono director xeral e conselleiro da empresa, nun intre no que se traballaba no desenvolvemento e expansión da compañía co lanzamento de novas marcas e a diversificación de produtos. No 2012 nomeárono conselleiro da empresa.

Dende o 2021 Ignacio Rivera é o presidente executivo actual da Corporación Hijos de Rivera. En marzo do 2023 foi escollido como presidente de Cerveceros de España substituíndo a Demetrio Carceller Arce. 

## Notas
Traducións da Biblia ao ainu

[miniatura|Comezo do [Evanxeo de Xoán escrito en ainu co alfabeto latino.]]
O primeiro texto bíblico **traducido á lingua ainu** apareceu en 1887 coa publicación dunha edición de 250 copias de Mateu 1-9, traducido dende o grego por  John Batchelor axudado por un ainu local e unha versión revisada. Os evanxeos de Mateu e Xoán foron traducidos polo mesmo autor en 1889, as probas foron lidas polo Sr. George Braithwaite, o axente da Sociedade Bíblica Británica e Estranxeira no Xapón. En 1891, o señor Batchelor volveu a Inglaterra e publicou os restantes evanxeos. En 1893 preparouse unha edición provisional de 300 copias de Gálatas, Efesios e Filipenses, polo mesmo tradutor, que foi publicada en Yokohama por un comité conxunto das tres Sociedades Bíblicas (británica e estranxeira, estadounidense e nacional de Escocia) en 1894. Os Salmos e os Evanxeos revisados foron publicados en 1895. En 1897 un Novo Testamento revisado, polo mesmo tradutor, coa axuda dun ainu, foi publicado en Yokohama polo comité conxunto.

## Lista de traducións da Biblia ao ainu 
* John Batchelor (1897). *Seisho Shinyaku Ainu* 聖書・新約: アイヌ [Novo Testamento en ainu]. Impreso polo comité da Sociedade Bíblica para o Xapón polo Yokohama bunsha.
* British and Foreign Bible Society (1891). *St. Mark, St. Luke, and St. John in Ainu*. Londres: British and Foreign Bible Society.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Traducións da Biblia