Planetario Eise Eisinga

O **Planetario Real de Eise Eisinga** (neerlandes Koninklijk Eise Eisinga Planetarium) é un planetario do século XVIII en Franeker, Frisia, Países Baixos. Actualmente é un museo e está aberto ao público. O planetario está na lista dos 100 mellores sitios patrimoniais neerlandeses desde 1990. Está catalogado como *Rijksmonument*, co número 15668.

En setembro de 2023, recibiu o status de Patrimonio da Humanidade da UNESCO. É o planetario máis antigo do mundo en funcionamento.

## Historia
O planetario construíuse entre 1774 e 1781 por Eise Eisinga, un cardador de la e astrónomo afeccionado.

O planetario mecánico de Eise Eisinga está integrado no teito de madeira da sala de estar da súa histórica casa do canal. Guillerme I, príncipe de Orange e primeiro rei dos Países Baixos, quedou tan impresionado co planetario que comprou a casa e converteuna nun planetario real.

O museo consta da sala do planetario, e unha sala de proxeccións onde se proxectan documentais e exposicións especiais baseadas na astronomía moderna. Outras pezas en exposición permanente son os antigos establecementos de peiteado de la de Eisinga e unha colección de instrumentos astronómicos históricos. Entre os instrumentos da colección inclúense telescopios xeorxianos, octantes do século XVIII e un telurio, un modelo educativo do Sol, a Terra e a Lúa.

O goberno neerlandés propuxo o planetario como Patrimonio Mundial da Humanidade o 12 de decembro de 2011, baseándose na súa longa historia como planetario en funcionamento aberto ao público e nos seus continuos esforzos para preservar o seu patrimonio. En decembro de 2018, anunciouse que o ministro de Educación, Cultura e Ciencia dos Países Baixos enviaría unha solicitude á UNESCO para solicitar unha candidatura formal para o planetario, achegando así un paso máis ao seu status de patrimonio.

## Planetario mecánico
[thumb|O [planetario mecánico]]
thumb|Os traballos mecánicos no espazo por riba do teito que manteñen o mecanismo en funcionamento
thumb|Animación do ilustrador 3D Paul Becx cunha representación acelerada dos diales do planetario Eisinga

Un planetario mecánico é un planetario, un modelo de traballo do Sistema Solar. O planetario está pintado cun brillo azul real e perfilado con pintura dourada brillante. O Sol está pintado no centro do teito. A Terra está representada por un orbe dourado que colga dun cable. Tamén se representa o zodíaco. O planetario mecánico, semellante a un reloxo, móvese como na realidade a unha escala reducida. O planetario é moi exacto, pero non é perfecto. O péndulo, por exemplo, está feito dun só tipo de metal, polo que está influenciado polas flutuacións de temperatura. É impulsado por un reloxo de péndulo, que ten 9 pesos. Os planetas móvense arredor do modelo en tempo real, automaticamente. (Un lixeiro "reinicio" debe facerse manualmente cada catro anos para compensar o 29 de febreiro dun ano bisesto.) O planetario inclúe unha pantalla para a hora e a data actuais. A táboa que ten escritos os números do ano debe ser substituída cada 22 anos.

O Planetario Eise Eisinga é o planetario máis antigo do mundo que aínda funciona.

Para crear as engrenaxes para o modelo, utilizáronse 10.000 cravos feitos a man.
Ademais do planetario básico, hai pantallas das fases da lúa e outros fenómenos astronómicos.

O planetario construíuse a unha escala de 1:1.000.000.000.000 (1 milímetro: 1 millón de quilómetros).

## Notas 
;Referencias

## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* / Páxina oficial
* Eisinga Planetarium en Atlas Obscura
* Eise Eisinga Planetarium  en Jusonline.nl
* UNESCO inscription en UNESCO