open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Qufu

**Qufu** (chinés tradicional e simplificado: 曲阜; *pinyin*: Qūfù; Wade-Giles: Ch'ü-fu) é unha cidade do suroeste da provincia de Shandong, preto da costa oriental da República Popular da China. Está situada a uns 130 km ao sur da capital provincial Jinan. Desde a década de 2000 está irmandada con Santiago de Compostela.
## Historia e patrimonio 
miniatura| Muralla da cidade de Qufu, porta sur.|esquerda
Qufu é famosa por ser o lugar de nacemento do filósofo Confucio (551 a. C. - 479 a. C.) quen, tradicionalmente, crese que naceu no monte Ni próximo. Foi a capital do Estado de Lu durante o *Período de primaveras e outonos*. Até 1937, os membros da familia *Kong*, descendentes directos de Confucio e do seu neto Zisi, viviron na cidade. A cidade contén numerosos pazos, templos e cemiterios históricos. Os máis famosos sitios culturais da cidade, coñecidos como San Kong ('os Tres [sitios]'), inclúen o Templo de Confucio, o Cemiterio de Confucio e a Mansión da Familia Kong; Os tres sitios son Patrimonio da Humanidade da UNESCO dende 1994.  

## Xeografía e demografía 
Ten unha poboación urbana duns 60 000 habitantes (2004) e toda a comarca administrativa conta cuns 650 000 habitantes.  Abrangue unha superficie de 815 quilómetros cadrados e ten unha poboación de 653 000 habitantes, con 188.000 que viven en zonas urbanas. Qufu é famoso como o lugar de nacemento de Confucio.  
## Toponimia 
O nome da cidade "Qufu" significa "outeiro torto" en chinés, e refírese a un outeiro dunha milla de longo que formou parte da cidade durante a súa época como capital do estado de Lu.

## Relixión 
Qufu é un lugar importante no confucianismo xa que é o lugar de nacemento do filósofo Confucio. A cidade ten o Templo de Confucio máis importante, o Mausoleo de Confucio e a Mansión da Familia Kong. Ademais, ten unha sucursal da Santa Igrexa de Confucio e é a sede da Federación da Cultura Confuciana.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Asia URBS Heritage
* Confucianismo
* Confucio
* Templo de Confucio
Lomarti

**Juan José López Martínez**, máis coñecido polo seu alcume **Lomarti**, nado en Chantada en 1957, é un artista galego interdisciplinario, principalmente coñecido polo seu labor como escultor.

## Traxectoria 
Comezou a expoñer como escultor en 1977. A primeira mostra foi en 1983 "Nova Xeración" en Lugo, o ano seguinte en Lorient, Francia e despois, Ourense, Pontevedra, Vigo, Madrid, Oviedo, Murcia, Sevilla, Zaragoza, Logroño, etc Chegou a Buenos Aires en 1986. Participa na primeira "Mostra Unión Fenosa" en 1989, e foi seleccionado para o premio Pablo Gargallo de Zaragoza. Recibiu un premio na Bienal de Lalín en 1995, e as súas pezas expuxéronse no ARCO, en Madrid, e no Instituto Cervantes de Lisboa. As súas exposicións individuais de deseño gráfico e a fotografía son múltiples dende 1977, en numerosas cidades de España e en Londres e Bordeos.

## Notas
Bacteriostático

miniatura|Gráfica que mostra os diferentes efectos dun axente baceriostático e un axente bactericida.
Un **bacteriostático** ou **axente baceriostático** é un axente biolóxico ou químico que impide a reprodución das bacterias, aínda que non necesariamente as mata. Dependendo da súa aplicación, poden distinguirse os antibióticos bacteriostáticos, desinfectantes, antisépticos e conservantes. Cando se usan os antimicrobianos bacteriostáticos, a duración da terapia debe ser suficiente para permitir os mecanismos de defensa do hóspede para erradicar as bacterias. Despois da retirada do bacteriostático, as bacterias xeralmente empezan a crecer rapidamente. Isto está en contraste co efecto dos bactericidas, os cales matan as bacterias.

Os bacteriostáticos úsanse a miúdo en plásticos para previr o crecemento de bacterias sobre as súas superficies. Hai plásticos que son eles mesmos bacteriostáticos. Entre os bacteriostáticos usados comunmente en traballos de laboratorio están a azida de sodio (que é moi tóxica) e o tiomersal.

## Antibióticos bacteriostáticos 
Os antibióticos bacteriostáticos limitan o crecemento das bacterias ao interferiren coa produción bacteriana de proteínas, a replicación do ADN ou outros aspectos do metabolismo celular bacteriano. Deben traballar xunto co sistema inmunitario para eliminar totalmente os microorganismos do corpo.  Porén, non sempre hai unha distinción precisa entre eles e os antibióticos bactericidas, porque altas concentracións dalgúns axentes bacteriostáticos teñen tamén efectos bactericidas, mentres que baixas concentracións dalgúns bactericidas funcionan como bacteriostáticos. Este grupo inclúe:
* Cloranfenicol
* Clindamicina
* Etambutol
* Lincosamidas
* Macrólidos
* Nitrofurantoína
* Novobiocina
* Oxazolidinona
* Espectinomicina
* Sulfonamidas
* Tetraciclinas
* Tigeciclina
* Trimetoprim

## Notas 
## Véxase tamén 
### ] Outros artigos 
* Lista de antibióticos
* Efecto oligodinámico
Sima de Aradelas

A **sima de Aradelas** é unha cova natural situada na parroquia de Esperante, no concello de Folgoso do Courel. É a cova máis profunda de Galicia, e a súa parte máis profunda atópase asolagada por augas subterráneas formando unha lagoa. Desta sima tomou o seu nome o club espeleolóxico vigués Espeleo Club Aradelas.
## Historia 
A cova é coñecida dende tempo inmemorial polos veciños pero non foi explorada cientificamente ata 1972 nos que se chegou ata os primeiros 120 m da cavidade. Máis tarde, en sucesivas campañas atopáronse novos pozos e galerías, e en 1991, a chamada Sala Monforte. Unha nova exploración no ano 2024 descubriuse unha nova entrada (denominada Cova Emilio), así como 2,2 km de galerías adicionais, así como a lagoa que ocupa o fondo da sima á que chamaron Hydra.

## Xeoloxía 
Aradelas insírese no complexo xeolóxico do Courel. Nesta cova atópanse numerosos elementos ou espeleotemas como estalactitas, estalagmitas ou gours.

## Notas
José Ces Caamaño

**José Ces Caamaño**, coñecido como **O Lorcho**, nado en Taragoña (Rianxo) en 1913 e finado na Ponte Beluso (Boiro) o 8 de setembro de 1936 foi un sindicalista e mineiro galego.

## Traxectoria 
Mariñeiro, gañaba a vida indo a pescar nunha dorna, que deixou para incorporarse ó servizo militar. Cando regresou dedicouse ó transporte de madeira en barco, entre outros portos, a Vilagarcía de Arousa. Posteriormente traballou nas minas de San Fins extraendo volframio. Nas minas, ó igual que os seus compañeiros, afiliouse á CNT.

Tralo golpe de Estado do 18 de xullo de 1936 os mineiros acordaron cortarlle o paso ós militares que viñesen de Santiago de Compostela, rebentando con explosivos unha das arcadas da ponte do río Beluso. Deste acto foron inculpados os mineiros, entre eles José Ces Caamaño, xunto co cenetista José Saavedra García, Ricardo Vilas Quintáns, Francisco Tubío Vicente e mais Celestino Horta Resúa.

Estivo fuxido, agochado no monte, de cando en vez aparecía pola noite na súa casa ou na dalgún parente para durmir. Foi capturado tras acudir  ó enterro dun parente, metérono nun coche e pegáronlle uns tiros na Ponte Beluso, onde deixaron o seu corpo. Foi soterrado no cemiterio de Bealo.

## Vida persoal 
Casou ós 20 anos con Dorinda Lorenzo Otero, peixeira, que levaba o peixe a vender polas aldeas da contorna, con quen tivo dous fillos.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
* 
*
Metro do Porto

O **Metro de Porto** é a rede ferroviaria de transporte público metropolitano da cidade portuguesa do Porto e da súa área metropolitana, que dá servizo a máis de 1 millón de habitantes en oito municipios.

Serve como un medio de transporte eficiente e ecolóxico, e é un elemento clave na planificación urbanística e no desenvolvemento da rexión metropolitana do Porto, fomentando a conexión entre diferentes áreas e facilitando o movemento diario dos cidadáns.

esquerda|miniatura|Plataforma da liña D na estación de Trindade. A liña D é a que ten a maior parte do seu percorrido soterrado, sendo unha liña con estacións subterráneas destacadas en termos funcionais e arquitectónicos.
## Características e pasaxeiros 
É a rede de metro máis extensa de Portugal, e a 13ª máis extensa da Unión Europea, con 70,1 quilómetros en 2024.

A rede conta con 6 liñas de metro e un total de 85 estacións, repartidas en 70,1&nbsp;km de liñas comerciais duplicadas, maioritariamente en superficie, con 8,3&nbsp;km de rede subterránea.

Máis de 79 millóns de pasaxeiros foron transportados polo Metro do Porto en 2023, alcanzando así un novo récord histórico de demanda.esquerda|miniatura| Flexity Outlook Eurotram.

En 2023, con 21 anos de funcionamento, Metro do Porto transportara máis de mil millóns de pasaxeiros desde que comezou a operar. 

A rede desenvolveuse considerablemente desde a súa inauguración en 2002, expandíndose para incluír máis estacións e liñas, e incorporando servizos como o "Andante", un sistema de tarxeta intelixente que permite un acceso fácil e conveniente ao transporte público.

### Galería de imaxes de Infraestruturas do Metro de Porto 

Ficheiro:Métros_de_Porto_(Portugal)_(5760545159).jpg|alt=Metro do Porto próximo do Hospital Pedro Hispano em Matosinhos.| Metro de Porto preto do Hospital Pedro Hispano de Matosinhos.
Ficheiro:Estacao_Trindade_(Porto).JPG|alt=Estação da Trindade próxima da Câmara Municipal do Porto.| Estación Trindade preto do Concello de Porto .
Ficheiro:Forum_Maia_20101028.jpg|alt=Metro do Porto no centro da Maia.| Metro de Porto no centro de Maia.
Ficheiro:Ponte_D._Luís_I_e_metro_(3).jpg|alt=Secção da Linha D no tabuleiro superior da Ponte D. Luís entre o túnel de São Bento e a Avenida da República em Vila Nova de Gaia.| Tramo da Liña D na cuberta superior da Ponte D. Luís entre o túnel de São Bento e a avenida da República en Vila Nova de Gaia .
Ficheiro:Aeroporto_metro_station_(Porto).jpg|alt=Estação do metro do Aeroporto Francisco Sá Carneiro| Estación de metro do aeroporto Francisco Sá Carneiro
Ficheiro:Nau_Vitoria_20121001_(2).jpg|alt=Metro do Porto a chegar à estação Nau Vitória.| Metro de Porto chegando á estación de Nau Vitória .
Ficheiro:Metro_do_Porto_-_Estação_São_Bento_(8236853432).jpg|alt=Veículo do Metro do Porto a chegar à estação de São Bento.| Vehículo do metro de Porto chegando á estación de São Bento.
Ficheiro:Metro_do_Porto_-_Santo_Ovídio_(8675505219).jpg|alt=Estação Santo Ovídio.| Estación de Santo Ovídio.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Transporte público
* Metro (transporte)
* Eurorrexión Galiza-Norte de Portugal

### Ligazóns externas 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*
Tabuenca

**Tabuenca** é un concello español da provincia de Zaragoza, na comunidade autónoma de Aragón.

## Demografía 
Segundo o INE, no ano 2023 tiña unha poboación de 315 habitantes.

## Véxase tamén
### Outros artigos 
* Campo de Borja
Billete de 10.000 dólares estadounidenses

[miniatura|380x380px|Probas de [anverso e reverso do primeiro billete de 10.000 dólares (1878).]]

O **billete de 10.000 dólares estadounidenses** foi un billete con ese valor facial emitido nos Estados Unidos entre 1878 e 1969. Trátase do billete estadounidense co valor nominal máis ato destinado á circulación ordinaria. Aínda que estes billetes seguen a ser de curso legal, polo que poden ser cambiados polo seu valor en calquera banco, son moi apreciados polos coleccionistas numismáticos e no mercado do coleccionismo alcanzan prezos moi superiores.

Malia ser o billete de maior facial dos de uso ordinario, existiu un aínda maior, o de 100.000 dólares, que se utilizou unicamente para transferencias interbancarias, e cuxa posesión por particulares é ilegal.

## Historia 
O billete de 10.000 dólares apareceu por primeira vez na serie papel moeda de curso legal de 1878. Emitiuse novamente nas series de 1914 e de 1918, e logo nas de 1928 e 1934.[miniatura|Benny Binion e a súa filla diante do expositor con 100 billetes de 10.000 dólares ([Circa|ca. 1969).]]

Orixinalmente emitiuse como un certificado de ouro, mais a Orde executiva 6102 de 1933 limitou a propiedade de moeda de ouro, polo que o billete se redeseñou e volveu emitirse como un billete da Reserva Federal.
## Coleccionismo 
Esta escaseza levou a que no ámbito do coleccionismo chegasen a pagarse máis de 200.000 dólares por espécimes particularmente escasos e en graos de conservación excelentes. 

O empresario de casinos Benny Binion exhibiu un centenar de billetes de 10.000 dólares no seu casino, Binion's Gambling Hall and Hotel. A familia Binion vendeunos en 2016 por cantidades entre 112.500 e 188.000 dólares cada exemplar.

En 2023, un billete de 10.000 dólares de 1934 sen mostras de circulación e certificado pola compañía Paper Money Guarantee (PMG) superou o medio millón de dólares nunha poxa numismática da compañía Heritage Auctions en Texas.

## Galería 

Ficheiro:US-$10000-GC-1882-Fr-1223a.jpg|Serie de 1882.
Ficheiro:US-$10000-GC-1900-Fr.1225.jpg|Serie de 1917.
Ficheiro:US-$10000-GC-1928-Fr-2411.jpg|Serie de 1928.
Ficheiro:US-$10000-GC-1934-Fr-2412.jpg|Serie de 1934.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Krause, C. L.; Lemke, R. F. (2002). *Standard Catalog of United States Paper Money.* Krause Publications. ISBN 0-8734-9490-3
* Friedberg, A. L.; Friedberg Krause, I. S. (1989). *A Guide Book of United States Paper Money.* Withman Publications. ISBN 0-8734-9490-3

### Outros artigos 
* Dólar estadounidense
* Billetes do dólar estadounidense
* Billete de 500 dólares estadounidenses
* Billete de 1.000 dólares estadounidenses
* Billete de 5.000 dólares estadounidenses
* Billete de 100.000 dólares estadounidenses

### Ligazóns externas 
* "Estados Unidos: la increíble historia de los billetes de 10.000 y 100.000 dólares". En Clarín. 2 de setembro de 2019
Manuel Pose Miñones

**Manuel Pose Miñones**, nado en Salto (Vimianzo) o 1 de maio de 1945, é un empresario e político galego do PPdeG.

## Traxectoria 
En 1965 emigrou a Suíza, onde traballou de instalador de ventás e vidreiro. En 1973 volveu a Galicia e instalouse en Larín (Arteixo), lugar no que casara, creando ó pouco a empresa de aluminios Aluman.

Nas eleccións municipais de 1995 encabezou a candidatura do PPdeG en Arteixo e logrou se-la forza máis votada, igualado co PSdeG en 7 concelleiros. Foi elixido alcalde como cabeza da lista máis votada, trala abstención dos concelleiros do BNG. Gobernou en minoría, co apoio de varios concelleiros nacionalistas que foran expulsados da formación por non apoiar a continuidade dos socialistas na alcaldía e que formaran a plataforma Nacionalistas Independentes de Arteixo. Un deles, Xosé Márquez Fraiz, incorporouse como independente á candidatura do PPdeG nas municipais de 1999, que logrou revalida-la alcaldía cunha ampla maioría absoluta de 13 concelleiros de 21. Nas municipais de 2003, revalidou a alcaldía con maioría absoluta, logrando 12 concelleiros. Nestas 3 ocasións foi designado deputado provincial.

En setembro de 2006 6 dos seus 12 concelleiros, comandados por Márquez Fraiz, abandonaron o partido e o goberno tras meses de diferenzas en materia urbanística e pasaron a formar parte da formación Terra Galega, polo que afrontou o resto do mandato en minoría. Nas municipais de 2007, perdeu a maioría absoluta e quedou en 8 concelleiros, polo que perdeu a alcaldía tras apoiar os seus excompañeiros de Terra Galega á socialista Pilar Souto Iglesias como alcaldesa. Deste xeito, permaneceu como concelleiro na oposición ata o remate do mandato, tralo cal se retirou da vida política.

## Vida persoal
Casou en 1969 cunha veciña de Larín (Arteixo) e tiveron 2 fillos.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Eleccións municipais en Arteixo

### Ligazóns externas 
* Entrevista en *La Voz de Galicia*
Amador Torrado Fernández

**Amador Torrado Fernández**, nado en Rianxo en 1915 e finado en Casería de Ossio, San Fernando (Cádiz) o 21 de novembro de 1940, foi un mariño galego.

## Traxectoria 
Estaba destinado no cruceiro Miguel de Cervantes, onde se desempeñaba como barbeiro. O buque permaneceu leal ó goberno da Segunda República Española logo do Golpe de Estado do 18 de xullo de 1936. Foi xulgado en Ferrol por deserción e declarado en rebeldía. En 1939 estaba preso no campo de concentración de Rota, Cádiz, despois no penal de Casería de Ossio, onde foi xulgado en consello de guerra e sentenciado a morte. Executado o 21 de novembro de 1940, os seus restos foron depositados na foxa común do cemiterio de San Fernando.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
*
Xoán Xacobe Fernández

**Xoán Xacobe Fernández Fernández**, nado en Moire (Carballeda, Piñor) o 25 de xullo de 1808 e finado en Damasco o 10 de xullo de 1860, foi un relixioso franciscano galego mártir e santo. O seu corpo foi recuperado doce días despois por cristiáns sobreviventes.

## Beatificación e canonización 
O papa Pío XI beatificouno, canda os seus compañeiros, o día 10 de outubro de 1926. O papa Francisco canonizouno o 20 de outubro de 2024. 

## Culto 
A súa memoria  litúrxica celébrase o 10 de xullo. É venerado na súa parroquia natal, Carballeda, onde hai catro imaxes. Na catedral de Ourense, na capela do Rosario, tamén se encontra unha figura do santo, á par de Sebastián de Aparicio.  

Tiña un vínculo familiar con Camilo José Cela. A súa familia dooulle á diocese de Ourense a casa natal de Xoán Xacobe.

## Notas
Billete de 1.000 dólares estadounidenses

[miniatura|380x380px|Exemplar dun dos primeiros billetes de 1.000 dólares ([1863), que forma parte da Colección Numismática Nacional (Museo Nacional de Historia Americana).]]

O **billete de 1.000 dólares estadounidenses** foi un billete con ese valor facial emitido nos Estados Unidos entre 1862 e 1945.  

O billete foi retirado en 1969, mais a derradeira serie segue a ser aínda de curso legal.  

## Historia 
O billete de mil dólares dos Estados Unidos imprimiuse desde 1862 ata 1945. Tivo unha circulación moi escasa entre a poboación, dado que se concibiu principalmente como un billete destinado a facilitar as transaccións interbancarias.

Do mesmo xeito que o resto dos billetes con valor nominal superior aos 100 dólares, o billete de 1.000 dólares foron suspendidos en 1946, aínda que se permitiu o seu mantemento na circulación ata o 14 de xullo de 1969, cando foron retirados.

Malia isto, a serie de 1934, emitida como billete da Reserva Federal, mantén aínda o curso legal, e en 2009 estimouse que quedaban 165.372 exemplares esparexidos por varios países de todo o mundo.

## Series 
Emitíronse sete series principais do billete de 1.000 dólares, con numerosas variantes:

* 1862-1863: coa imaxe de Robert Morris, asinante da Declaración de Independencia, no anverso (cinco espécimes coñecidos).
* 1879-1880: coas imaxes de Cristovo Colón e do alcalde de Nova York, DeWitt Clinton.
* 1878-1891: con William L. Marcy no anverso (certificado de prata).
* 1890: con George Meade no anverso (billete do Tesouro).
* 1870-1922, con Alexander Hamilton no anverso (certificado de ouro).
* 1918: Alexander Hamilton e selo azul no anverso (billete da Reserva Federal).
* 1928 e 1934: con Grover Cleveland no anverso (billete da Reserva Federal).

## Galería 

Ficheiro:US-$1000-NBN-1875-Fr-465 (Proof).jpg|Billete do Banco Nacional (1875).
Ficheiro:US-$1000-SC-1878-FR-346a-PROOF.jpg|Certificado de ouro (1878).
Ficheiro:US-$1000-LT-1880-Fr-187k.jpg|Billete de curso legal (1880).
Ficheiro:US-$1000-SC-1891-Fr-346e.jpg|Certificado e prata (1891).
Ficheiro:1000dollarbill.jpg|Billete da Reserva Federal (1934).

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Krause, C. L.; Lemke, R. F. (2002). *Standard Catalog of United States Paper Money.* Krause Publications. ISBN 0-8734-9490-3
* Friedberg, A. L.; Friedberg Krause, I. S. (2006). *Paper Money of the United States: a complete illustrated guide with valuations.* Coin & Currency. ISBN 9780871845184

### Outros artigos 
* Dólar estadounidense
* Billetes do dólar estadounidense
* Billete de 500 dólares estadounidenses
* Billete de 5.000 dólares estadounidenses
* Billete de 10.000 dólares estadounidenses
* Billete de 100.000 dólares estadounidenses
Allobates niputidea

***Allobates niputidea*** é unha especie de anfibio anuro da familia *Aromobatidae*.

## Distribución xeográfica 
A especie é endémica do Magdalena Medio en Colombia. Habita entre os 70 e 320 m de altitude nos departamentos de Boyacá, Santander, Caldas e Antioquia e o concello de Yacopí.

Pode ser atopada en bosques con dosel arbóreo de menos de 20 m de altura. É observada principalmente entre setembro e novembro. De hábitos diúrnos, é máis activa durante a mañá. O chamado dos machos pode ser ouvido a través dos detritos vexetais no solo. Os adultos son normalmente observados preto de cursos de auga permanentes, mentres que os xuvenís son atopados en pozas illadas no interior dos bosques.

## Notas
Trithemis kirbyi

***Trithemis kirbyi*** é unha especie de cabaliño do demo da familia *Libellulidae*. É orixinaria de África, o sur de Asia e o sur de Europa.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Schorr, M. e Paulson, D. 2017. World Odonata List. Tacoma, Washington, USA . Consultado o 14 de xullo de 2017.
Chalcolestes viridis

***Chalcolestes viridis*** é un zigóptero da familia *Lestidae*. Ten un corpo verde metálico, cun abdome alongado e manchas marróns pálidas nas súas ás. Reside en áreas de auga quieta con árbores.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Askew, R.R. (2004) The Dragonflies of Europe. (revised ed.) Harley Books. p61. 
* d'Aguilar, J., Dommanget, JL., e Prechac, R. (1986) A field guide to the Dragonflies of Britain, Europe and North Africa. Collins. pp336. 
* Boudot JP., et al. (2009) Atlas of the Odonata of the Mediterranean and North Africa. Libellula Supplement 9:1-256.
* Dijkstra, K-D.B & Lewington, R. (2006) Field Guide to the Dragonflies of Britain and Europe. British Wildlife Publishing. .
* Gibbons, R.B., (1986). Dragonflies and Damselflies of Britain and Northern Europe. Country Life Books. . pp58–59.
Receptor X farnesoide

O **receptor X farnesoide** (**FXR**), tamén coñecido como **receptor de ácidos biliares** (**BAR**) ou **NR1H4** (receptor nuclear subfamilia 1, grupo H, membro 4), é un receptor nuclear que está codificado no xene *NR1H4* nos humanos, situado no cromosoma 12.

Unha das funcións primarias da activación do FXR é a supresión da colesterol 7 alfa-hidroxilase (CYP7A1), o encima limitante na síntese de ácidos biliares a partir de colesterol. O FXR non se une directamente ao promotor de *CYP7A1*. Ao contrario, o FXR induce a expresión do SHP (do inglés *small heterodimer partner*, compañeiro heterodímero pequeno), que despois funciona inhibindo a transcrición do xene *CYP7A1*. O FXR estimula tamén a síntese do factor de crecemento de fibroblastos 19, que tamén inhibe a expresión de CYP7A1 e da esterol 12-alfa-hidroxilase (CYP8B1) por medio do factor de crecemento de fibroblastos 4. Deste modo, establécese unha vía de retroalimentación negativa na cal a síntese dos ácidos biliares é inhibida cando os niveis celulares son xa altos.

A ausencia de FXR nun modelo de ratos *FXR-/-* causa o incremento de ácidos biliares no fígado e o desenvolvemento espontáneo de tumores hepáticos. Reducir o conxunto de ácidos biliares nos ratos *FXR-/-* alimentándoos coa resina colestiramina que secuestra os ácidos biliares, reducía o número e tamaño das lesións malignas.

O FXR tamén é importante na regulación dos niveis hepáticos de triglicéridos. Especificamente, a activación do FXR suprime a lipoxénese e promove a oxidación de ácidos graxos libres pola activación do PPARα.

A activación do FXR en ratos diabéticos reduce a glicosa do plasma e mellora a sensibilidade á insulina, mentes que a inactivación do FXR ten o efecto oposto.  e
* Receptor X retinoide alfa.

## Ligandos 
Coñécense varios ligandos do FXR, tanto de orixe natural coma sintética.

;Agonistas
* Cafestol
* Ácido quenodesoxicólico
* Fexaramina
* GW 4064
* Ivermectina
* Ácido obeticólico
* Tropifexor 
;Antagonistas
* Guggulsterona

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* Chamoli, M., Rane, A., Foulger, A. et al. A drug-like molecule engages nuclear hormone receptor DAF-12/FXR to regulate mitophagy and extend lifespan. Nat Aging (2023). https://doi.org/10.1038/s43587-023-00524-9

### Ligazóns externas 
* 
*
La Almolda

**La Almolda** é un concello español da provincia de Zaragoza, na comunidade autónoma de Aragón.

## Demografía 
Segundo o INE, no ano 2023 tiña unha poboación de 548 habitantes.

## Véxase tamén
### Outros artigos 
* Los Monegros
Coenagrion mercuriale

***Coenagrion mercuriale*** é unha especie de zigóptero da familia *Coenagrionidae*. Está presente en Alxeria, Austria, Bélxica, Francia, Alemaña, Italia, Liechtenstein, Luxemburgo, Marrocos, os Países Baixos, Portugal, Romanía, Eslovaquia, Eslovenia, España, Suíza, Tunisia e o Reino Unido. Os seus hábitats naturais son ríos e pozas de primavera. A especie está ameazada pola perda do hábitat.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Schorr, M. e Paulson, D. 2015. World Odonata List. Tacoma, Washington, USA . Consultado o 28 de abril de 2016.
Vila Pequena

Como topónimo **Vila Pequena** pode referirse a:

;En Galiza
***Vila Pequena**, lugar da parroquia de San Cosme de Montederramo, no concello de Montederramo;
***A Vila Pequena**, lugar da parroquia de Arcos, no concello de Antas de Ulla;
***A Vila Pequena**, lugar da parroquia de Saavedra, no concello de Begonte;
***A Vila Pequena**, lugar da parroquia de Madelos, no concello de Friol.

## Véxase tamén
### Outros artigos
Vila Vella

Como topónimo **Vila Vella** pode referirse a:

;En Galiza
***Vila Vella**, lugar da parroquia do Burgo, no concello de Muras;
***Vila Vella**, lugar da parroquia de San Pantaleón de Cabanas, no concello de Ourol.

## Véxase tamén
### Outros artigos
Vilabade

O topónimo **Vilabade** pode referirse a:

;En Galiza
***Vilabade**, parroquia do concello de Castroverde;
****Vilabade**, lugar de dita parroquia;
***Vilabade**, lugar da parroquia de Barbos, no concello de Ortigueira.

## Véxase tamén
### Outros artigos
***Vilabalde**, lugar da parroquia de Figueiroá, no concello de Sober.
Vila Flores

Como topónimo **Vila Flores** pode referirse a:

;En Galiza
***Vila Flores**, lugar da parroquia de Berdeogas, no concello de Dumbría;
***Vila Flores**, lugar da parroquia de Lalín, no concello de Lalín;
***Vilaflores**, lugar da parroquia de San Martiño de Pacios, no concello de Begonte.

## Véxase tamén
### Outros artigos
***Vilar de Flores**, lugar da parroquia dos Espiñeiros, no concello de Allariz.
Piracaldo

O **piracaldo** é unha preparación culinaria propia do acervo gastronómico paraguaio, que consiste nun caldo ou sopa de peixe, á que se lle engaden distintas verduras e produtos lácteos durante o proceso de cocción.

Trátase dun prato tradicional de gran relevancia cultural, estando instaurada dende 2019 o Festival Nacional do Piracaldo, festividade que aglomera a un número aproximado de 10.000 comensais.

## Historia 
### Etimoloxía 
Piracaldo é un vocábulo híbrido, é dicir, unha palabra composta por raíces de dúas — ou máis — linguas distintas. A raíz «pira» procede do guaraní *pira*, peixe; e a raíz «caldo», do castelán. Este tipo de vocábulos caracterizan a fala típica do Paraguai, fortemente influenciada polo contacto constante das súas dúas linguas principais.

### Orixe 
No contexto da antropoloxía culinaria paraguaia, destaca a relevancia do consumo de peixe nos distintos grupos guaranís. Estes grupos desenvolveron diferentes técnicas para a súa conservación e aproveitamento, como a salgadura ou a elaboración de fariña de peixe. Este patrón alimentario estivo influenciado polo extenso proceso de transculturación que caracterizou a interacción entre a cultura autóctona e a europea en todo o territorio da América virreinal.

## Ingredientes e elaboración 
Para o piracaldo tradicional utilízanse principalmente peixes de río máis pequenos, especialmente os da familia do bagre. Tamén se empregan outros ingredientes como graxa vexetal ou animal, leite ou nata, queixo, cebola, tomate, pemento, perexil, chile e sal.

O piracaldo, na súa versión máis popular, prepárase fritindo cebolas, tomates, pementos e perexil en graxa vexetal, de porco ou tenreira. Posteriormente, bótase auga fervida e engádense o peixe, o queixo e o leite ou a nata. Cando o peixe estea cocido e o caldo estea espeso, engádese o chile finamente picado.

Dada a ampla difusión do piracaldo como prato tradicional, desenvolvéronse diversas variantes desta receita. Unha delas consiste no procesamento dos peixes — previamente cocidos — a través dun muíño de pequeno tamaño. Este método permite a extracción total do contido óseo dos peixes, garantindo así un uso integral dos mesmos na elaboración do piracaldo.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Caldo de castañas

* Caldo verde
Viladetrés

Como topónimo **Viladetrés** pode referirse a:

;En Galiza
***Viladetrés**, lugar da parroquia de Samos, no concello de Samos;
***Viladetrés**, lugar da parroquia de San Salvador da Pena, no concello de Sarria.

## Véxase tamén
### Outros artigos
Vilaescura

Como topónimo **Vilaescura** pode referirse a:

;En Galiza
***Vilaescura**, parroquia do concello de Sober;
****Vilaescura**, lugar de dita parroquia.

## Véxase tamén
### Outros artigos
***Vilaescuro**, lugar da parroquia de Castenda da Torre, no concello de Tordoia.
Vilacendoi

O topónimo **Vilacendoi** pode referirse a:

;En Galiza
***Vilacendoi**, lugar da parroquia de San Martiño de Mondoñedo, no concello de Foz;
***Vilacendoi**, lugar da parroquia do Mato, no concello de Palas de Rei.

## Véxase tamén
### Outros artigos
Herdeiros

O topónimo **Herdeiros** pode referirse a:

;En Galiza
***Vilaesteva de Herdeiros**, parroquia do concello de Láncara;
***Herdeiros**, lugar da parroquia de Pazos de Reis, no concello de Tui.

;Deportes
***Herdeiros de Dhais**, equipo de fútbol gaélico da localidade de Lalín, fundado no ano 2015.

;Música
***Heredeiros da Crus**, banda de rock do Barbanza formada a comezos dos anos 90.

## Véxase tamén
### Outros artigos
Vilafernando

Como topónimo **Vilafernando** pode referirse a:

;En Galiza
***Vilafernando**, lugar da parroquia da Ría de Abres, no concello de Trabada;
***Vilafernando**, lugar da parroquia da Valboa, no concello de Trabada.

## Véxase tamén
### Outros artigos
***Vilafernández**, lugar da parroquia de Olveira, no concello de Dumbría.
Tom Clancy's Rainbow Six Siege

'''''Tom Clancy's Rainbow Six Siege'''* é un videoxogo táctico de disparos en liña de 2015 desenvolvido por Ubisoft Montreal e publicado por Ubisoft. Desenvolvido en AnvilNext 2.0, o xogo tamén utiliza a tecnoloxía *RealBlast* de Ubisoft para crear ambientes destrutíbeis. Foi lanzado en todo o mundo para PlayStation 4, Windows e Xbox One o 1 de decembro de 2015, e para PlayStation 5 e Xbox Series X/S exactamente cinco anos despois, o 1 de decembro de 2020. O xogo pon moito énfase na destrución ambiental e na cooperación entre os xogadores. Cada xogador asume o control dun atacante ou dun defensor en diferentes modos de xogo, como rescatar un refén, desactivar unha bomba e tomar o control dun obxectivo dentro dunha sala.

Varios anos despois do lanzamento do xogo, algúns críticos consideraron *a Siege* como un dos mellores xogos multixogador do mercado debido ás melloras que trouxeron as actualizacións posteriores ao lanzamento. A compañía asociouse con ESL para facer *de Siege'' un xogo esport. En decembro de 2020, o xogo superou os 70 millóns de xogadores rexistrados en todas as plataformas.
Vilafría

Como topónimo **Vilafría** pode referirse a:

;En Galiza
***Vilafría**, lugar da parroquia de San Mateo de Oliveira, no concello de Ponteareas;
***Vilafría**, lugar da parroquia de Atios, no concello do Porriño;
***Vilafría**, lugar da parroquia de Lira, no concello de Salvaterra de Miño.

## Véxase tamén
### Outros artigos
***Vilafrial**, lugar da parroquia de San Tomé de Cancelada, no concello de Cervantes.
Vilafruxil

Como topónimo **Vilafruxil** pode referirse a:

;En Galiza
***Vilafruxil**, lugar da parroquia de Callobre, no concello da Estrada;
***Vilafruxil**, lugar da parroquia de Moreira, no concello da Estrada.

## Véxase tamén
### Outros artigos
Casa da Moeda de Cantón

A **Casa da Moeda de Cantón** (chinés: 廣東造幣廠) foi unha ceca situada na cidade chinesa de Cantón, que producía moeda a discreción do Goberno provincial de Cantón.

A ceca, inaugurada en 1889, foi a primeira fábrica de moeda da China que utilizou técnicas modernas de cuñaxe e, no seu momento, a maior do mundo, cunha produción de 2,7 millóns de moedas ao día.

## Historia 
En 1887, cando a China comezaba a modernizar os seus métodos de cuñaxe, a ceca británica Heaton and Sons —máis tarde coñecida como a Casa da Moeda de Birmingham— gañou un contrato para construír e equipar unha nova casa de moeda na provincia de Cantón.[miniatura|esquerda|280x280px|[Fotografía do persoal da Casa da Moeda de Cantón na década de 1900. Diante e no centro está o vicerrei Zhang Zhidong e o segundo á súa esquerda o xefe do departamento operativo, Edward Wyon.]]Deseñada en Inglaterra, a nova Casa da Moeda de Cantón, construída ao estilo chinés e cun custo dun millón de dólares, foi inaugurada polo vicerrei Zhang Zhidong o 25 de maio de 1889. No verán de 1890 saíron das prensas da nova ceca as primeiras moedas, os modernos dólares de prata do dragón, seguidas por outras moedas divisionarias de prata. As primeiras cuñaxes en cobre non se produciron ata 1900. Cunhas dimensións de 200 metros por 130 metros, a ceca cantonesa era a maior do mundo, con 90 prensas de cuñaxe á vez, fronte ás seis da Casa da Moeda de Filadelfia, nos Estados Unidos.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Casa de moeda
* Cuñaxe

### Bibliografía 
* Barrie M., Ratcliffe (1986). *Great Britain and Her World, 1750-1914*. Manchester University Press. ISBN 978-0719005817
* Cuhaj, G. S. (2010). *Standard Catalog of World Coins 1901-2000*. Krause Publications. ISBN 9781440215148
* Kann, E. (1926). *The Currencies of* *China*. Shanghai, Kelly & Walsh.
Vilanfesta

Como topónimo **Vilanfesta** pode referirse a:

;En Galiza
***Vilanfesta**, lugar da parroquia da Cova, no concello de Carballedo;
***Vilanfesta**, lugar da parroquia de Loeda, no concello de Piñor;
***Vilanfesta**, lugar da parroquia de Oseira, no concello de San Cristovo de Cea.

## Véxase tamén
### Outros artigos
Vilanuíde

Como topónimo **Vilanuíde** pode referirse a:

;En Galiza
***Vilanuíde**, parroquia do concello de Quiroga;
****Vilanuíde**, lugar de dita parroquia.

## Véxase tamén
### Outros artigos
Cyberpunk 2077

***Cyberpunk 2077*** é un videoxogo de rol de acción de 2020 desenvolvido polo estudo polaco CD Projekt Red e publicado por CD Projekt e baseado na serie de xogos de mesa *Cyberpunk* de Mike Pondsmith. A trama está ambientada na metrópole ficticia de Night City, California, dentro do distópico universo *Cyberpunk*. O xogador asume o papel de V (coa voz de Gavin Drea ou Cherami Leigh), un mercenario que accidentalmente se ve infectado por un "bio-chip" cibernético que contén un engrama da lendaria estrela de rock e terrorista Johnny Silverhand (voz e aparencia de Keanu Reeves). Mentres o comportamento e os recordos de Johnny comezan a sobrescribir os propios de V, os dous deben traballar xuntos para separarse un do outro e salvar a vida de V.

O desenvolvemento do xogo comezou despois do lanzamento de *The Witcher 3: Wild Hunt Blood and Wine* (2016). O xogo foi desenvolvido por un equipo de preto de 500 persoas usando o motor de xogos REDengine 4. CD Projekt lanzou unha nova división en Wrocław, Polonia, e asociouse con Digital Scapes, Nvidia, QLOC e Jali Research para axudar na produción. O creador *de Cyberpunk* Mike Pondsmith foi consultor e o actor Keanu Reeves tivo un papel protagonista. A partitura orixinal foi dirixida por Marcin Przybyłowicz e contou coas contribucións de varios artistas licenciados. Despois de anos de expectación, CD Projekt lanzou *Cyberpunk 2077* para PlayStation 4, Google Stadia, Microsoft Windows e Xbox One o 10 de decembro de 2020, seguido de PlayStation 5 e Xbox Series X/S o 15 de febreiro de 2022.

## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* *Cyberpunk: Edgerunners*
Quintenla

Como topónimo **Quintenla** pode referirse a:

;En Galiza
***Quintenla**, lugar da parroquia de Bugallido, no concello de Negreira;
***Quintenla**, lugar da parroquia de Santo Ourente de Entíns, no concello de Outes;
***Quintenla**, lugar da parroquia de Pontellas, no concello do Porriño;
***A Quintenla**, lugar da parroquia de Bugarín, no concello de Ponteareas.

## Véxase tamén
### Outros artigos
Faustino Míguez

dereita|miniatura
**Faustino Míguez** **González**, en relixión **Faustino da Encarnación**, Sch. P., nado en Xamirás (Acevedo do Río, Celanova) o 24 de marzo de 1831 e finado en Xetafe (Madrid) o 8 de marzo de 1925, foi un sacerdote da Orde das Escolas Pías, fundador do Instituto Calasancio Fillos da Divina Pastora; educador e botánico, tamén foi fundador dos laboratorios Míguez. É venerado como santo pola Igrexa católica. 

## Traxectoria 
Naceu en 1831 en Xamirás, aldea de Acevedo do Río, no concello de Celanova, e foi bautizado co nome de Manuel. Foi o cuarto fillo dunha familia cristiá traballadora. Ao dezaseis anos marchou estudar Latín e humanidades ao Santuario da Nosa Señora dos Milagres, para facerse sacerdote. Alí estivo desde 1847 até 1850, e decidiu dedicar a súa vida ao ensino seguindo o carisma de san Xosé de Calasanz.

Ingresou no noviciado dos escolapios de Madrid en 1850 e tomou os hábitos o 5 de decembro do mesmo ano, co nome de Faustino da Encarnación Sch. P. (nacera a véspera do día da Anunciación e a Encarnación do Señor). As persecucións relixiosas do goberno de Baldomero Espartero, en 1855, e o peche de seminarios coincidiron coa fin da súa formación. O mesmo ano foi ordenado diácono, e o 8 de marzo de 1856 sacerdote en San Marcos de Madrid, polo bispo de Burgos.

Foi enviado a Cuba, á casa dos escolapios, onde se formaban boa parte dos futuros mestres da entón colonia española. Desde o colexio de Guanabacoa (Cuba) regresou a España en 1860, ao colexio de Madrid, Xetafe (1861) e Celanova. Foi bibliotecario do Mosteiro do Escorial e pasou polos colexios de Monforte de Lemos, onde foi reitor, e ao de Sanlúcar de Barrameda (1879). Neles foi profesor de latín, historia, álxebra, xeometría, retórica, xeografía, agricultura, física e química, historia natural, hixiene e francés. Destacou especialmente nas ciencias naturais e a súa didáctica. Publicou os libros de texto *Nociones de historia natural*, *Nociones de física terrestre* e *Diálogos sobre las láminas de historia natural*. Entregouse á ensinanza convencido da bondade da aprendizaxe continuada e dedicoulle especial atención aos máis pequenos e necesitados. Concibiu a escola como un lugar de encontro con Deus e como un lugar de formación da sociedade, que non é posible facer feliz e xusta mentres concibe a educación como;

Fundou o Instituto Calasancio Fillas da Divina Pastora ou Irmás Calasancias o 2 de xaneiro de 1885.

Ao mesmo tempo desenvolve a súa faceta científica. En Guanabacoa observou o uso tradicional que os seus habitantes fan das plantas para o tratamento de enfermidades e decidiu estudar de forma científica as plantas medicinais e a fitoterapia. De regreso á península, o concello de Sanlúcar de Barrameda encargoulle en 1872 a análise das propiedades das augas da localidade. Elaborou uns preparados medicinais que rexistrou en 1922 co nome de Específicos Míguez, orixe do futuro Laboratorio Míguez, dedicado á preparación de extractos de plantas medicinais, e encarou o proxecto do Instituto Calasancio.

## Notas
Billete de 500 dólares estadounidenses

[miniatura|380x380px|Billete de 500 dólares de [1928..]]

O **billete de 500 dólares estadounidenses** foi un billete con ese valor facial emitido nos Estados Unidos entre 1861 e 1945.  

A partir de 1969 os bancos estiveron obrigados a enviar ao Departamento do Tesouro todos os billetes que posuísen, para proceder á súa destrución.
## Historia 
O billete de cincocentos dólares dos Estados Unidos imprimiuse en diversas series datadas desde 1861 ata 1945, e a Oficina de Gravado e Impresión seguiu a emitir este billete ata 1969. Os billetes non chegaron a acadar unha circulación ampla entre a poboación, xa que a súa creación tivo por obxecto principalmente facilitar as transaccións interbancarias. O 14 de xullo de 1969, o Departamento do Tesouro dos Estados Unidos anunciou que todos os billetes con valores faciais superiores a 100 dólares deixarían de emitirse, e a partir desa data os bancos ficaron obrigados a enviar todos os billetes de 500 dólares ao Departamento do Tesouro, para a súa destrución.

### Series 
Existen sete series principais do billete de 500 dólares, cada unha delas con numerosas variantes:

* 1862-1863: con Albert Gallatin no anverso (billete do Tesouro).
* 1869: con John Quincy Adams no anverso (billete do Tesouro).
* 1870-1922: con Abraham Lincoln no anverso (certificado de ouro).
* 1874-1880: con Joseph Mansfield no anverso (billete dos Estados Unidos).
* 1878-1880: con Charles Sumner no anverso (certificado de prata).
* 1918: con John Marshall e selo azul no anverso (Billete da Reserva Federal).
* 1928-1934: con William McKinley no anverso (Billete da Reserva Federal).

## Intento de reemisión 
En 2017 o economista estadounidense Jay Zagorsky suxeriu que os Estados Unidos deberían volver emitir o billete de 500 dólares. Postulou que un desastre podería pechar o comercio e o billete de alto valor facial podería exercer como un seguro contra un colapso económico.

## Galería 

Ficheiro:US-$500-GC-1863-Fr-1166d (PROOF).jpg|Certificado de ouro (1863).
Ficheiro:US-$500-CITN-1864-Fr-194a (Proof).jpg|Bono do Tesouro de xuro composto (1864).
Ficheiro:US-NBN-MA-Lowell-986-Orig-500-206-A.jpg|Billete do Banco Nacional (1865).
Ficheiro:US-$500-LT-1875-Fr-185b.jpg|Billete dos Estados Unidos (1875).
Ficheiro:US-$500-SC-1880-Fr-345c.jpg|Certificado de prata (1880).
Ficheiro:USA 500-dollar bill (front and back).jpg|Billete da Reserva Federal (1934).

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Krause, C. L.; Lemke, R. F. (2002). *Standard Catalog of United States Paper Money.* Krause Publications. ISBN 0-8734-9490-3
* Friedberg, A. L.; Friedberg Krause, I. S. (2006). *Paper Money of the United States: a complete illustrated guide with valuations.* Coin & Currency. ISBN 9780871845184

### Outros artigos 
* Dólar estadounidense
* Billetes do dólar estadounidense
* Billete de 1.000 dólares estadounidenses
* Billete de 5.000 dólares estadounidenses
* Billete de 10.000 dólares estadounidenses
* Billete de 100.000 dólares estadounidenses
Vilarente

Como topónimo **Vilarente** pode referirse a:

;En Galiza
***A Graña de Vilarente**, parroquia do concello de Abadín;
***Seivane de Vilarente**, parroquia do concello de Abadín.

## Véxase tamén
### Outros artigos
Vilaxilde

Como topónimo **Vilaxilde** pode referirse a:

;En Galiza
***Vilaxilde**, lugar da parroquia de Espasantes, no concello de Pantón;
***Vilaxilde**, lugar da parroquia de San Martiño de Ferreiros, no concello de Pol.

## Véxase tamén
### Outros artigos
Lingua toba

A **lingua toba** é unha lingua indíxena da familia guaicuruana falada polo pobo toba de América do Sur. A lingua é coñecida por gran variedade de nomes, como **qom** ou **kom**, **chaco sur** e **toba sur**. Na Arxentina, é falada de maneira dispersa nas rexións orientais das provincias de Formosa e o Chaco, onde residen a maioría dos aproximadamente 19.810 falantes. Hai tamén 146 falantes de toba en Bolivia onde é coñecida como qom e en Paraguai onde é tamén coñecida como qob ou toba-qom. O toba está clasificado como definitivamente en perigo polo Libro Vermello das Linguas Ameazadas da UNESCO.

En 2010, a provincia do Chaco na Arxentina declarou o qom como unha das catro linguas oficiais da provincia, xunto co castelán, o moqoit e o wichí.

## Notas
Félix Díaz (cacique)

**Félix Díaz**, nado na Comunidade Qom Potae Napocna Navogoh o 28 de decembro de 1959, é un agricultor e activista indíxena a prol dos dereitos civís do pobo toba na Arxentina. É o *qarashé* (ou cacique) de Potae Napocna Navogoh, tamén coñecido como Colonia La Primavera na provincia de Formosa. O xornal español *El País* nomeouno entre as 100 persoas iberoamericanas máis salientables de 2011. Dende xullo de 2016 foi presidente do Consello Consultivo e Participativo dos Pobos Indíxenas da República Arxentina.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Pobo toba
### Bibliografía 
* Elías, Néstor (2010). *Los pies en el barro*. Editorial Corregidor. ISBN 9789500518529.
Pobo toba

O **pobo toba**, tamén coñecido como **pobo qom**, é un dos meirandes grupos indíxenas da Arxentina, quen historicamente habitou a rexión coñecida hoxe como as Pampas do Chaco Central. Durante o século XVI, o pobo qom habitou unha parte grande do que é hoxe o norte da Arxentina, nas provincias actuais de Salta, Chaco, Santiago del Estero, Formosa e a provincia de Gran Chaco, ao sueste do departamento de Tarija en Bolivia (o cal o pobo qom habitou dende o século XX).

No presente, moitos tobas viven nos suburbios de San Ramón de la Nueva Orán, Salta, Tartagal, Resistencia, Charata, Formosa, Rosario e Santa Fe e en Buenos Aires, debido a persecución nas súas rexións rurais. Case 130.000 persoas se identifican como toba ou qom. Con máis que 120.000 qom vivindo na Arxentina, é unha das comunidades indíxenas máis grandes no país.

## Bandeiras 
miniatura|202x202px|A bandeira qom.
miniatura|250px|Bandeira dos tobas ou qom.
Os qom usan tres bandeiras diferentes para representarse a si mesmos e a súa cultura. Unha bandeira mostra franxas verticais amarelas, verdes e vermellas nun patrón que se repite. Aquí, as cores da bandeira qom representan as estacións da rexión do Chaco onde viven tradicionalmente os Qom: o amarelo representa as flores na primavera, o verde representa todas as árbores no verán e a cor vermella enferruxada representa o froito maduro do outono. A repetición das cores significa o ciclo das estacións e a continuación do modo de vida qom. Unha segunda bandeira qom comparte un simbolismo de cor similar á primeira. Porén, hai dúas grandes diferenzas entre as bandeiras: o seu patrón e o uso de franxas horizontais azuis na segunda bandeira. Aínda que non parece haber grande importancia con respecto ao cambio de patrón entre as dúas bandeiras, as franxas azuis e horizontais da segunda bandeira representan a auga e o seu impacto na vida e na terra.

A última bandeira usada polos qom é a Wiphala, unha bandeira usada por moitas comunidades indíxenas de América do Sur. Os qom, e outros grupos indíxenas da Arxentina, usan a versión Qullasuyu da bandeira onde a franxa diagonal máis longa da bandeira está feita de cadrados brancos. O uso desta bandeira por parte dos qom fíxose especialmente popular durante as protestas por terras máis recentes cando varios grupos indíxenas protestaron conxuntamente nun intento de recuperar as súas terras ancestrais.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Lingua toba
* Félix Díaz (cacique)
### Bibliografía 
*Los indios Tobas en Rosario, Argentina 
* Gordillo, Gaston 2004 Landscapes of Devils: Tensions of Place and Memory in the Argentinian Chaco. Durham: Duke University Press.
* Gordillo, Gaston 2005 Nosotros vamos an estar acá para siempre: historias tobas. Buenos Aires: Biblos.
* Miller, Elmer 1979 Los tobas argentinos: armonía y disonancia en una sociedad. Cidade de México: Siglo XXI.
Vila da Igrexa

Como topónimo **Vila da Igrexa** pode referirse a:

;En Galiza
***Vila da Igrexa**, lugar da parroquia de Muimenta, no concello de Cospeito;
***A Vila da Igrexa**, lugar da parroquia de Cerceda, no concello de Cerceda;
***A Vila da Igrexa**, lugar da parroquia de Cerdido, no concello de Cerdido.

## Véxase tamén
### Outros artigos
***Vilar de Igrexa**, lugar da parroquia de Sancovade, no concello de Vilalba.
Lingua atsina

A **lingua atsina** ou **gros ventre** (tamén coñecida como *aaniiih*, *ananin*, *ahahnelin*, *ahe*, ''a'ani* e *''), é a lingua ancestral do pobo atsina, o cal habita no que hoxe é Montana, os Estados Unidos de América. O derradeiro falante nativo da lingua morreu no ano 2007, mais existen programas de revitalización lingüística e unha comunidade pequena de falantes como segunda lingua. Segundo datos de 2009-2013 tiña 45 falantes autoidentificados. O atsina está clasificado como en perigo crítico polo Libro Vermello das Linguas Ameazadas da UNESCO.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
* 
* 
*