Chien-Shiung Wu

**Chien-Shiung Wu** (en chinés tradicional: 吳健雄; en chinés simplificado: 吴健雄; en pinyin: *Wú Jiànxióng*), nada en Liuhe (Taicang, Jiangsu) o 31 de maio de 1912 e finada en Nova York o 16 de febreiro de 1997, foi unha física experimental chinesa-estadounidense que realizou contribucións significativas no campo da física nuclear. Traballou no Proxecto Manhattan axudando a desenvolver o proceso de separación do metal de uranio e os isótopos de uranio-238 por medio da difusión gasosa. Realizou tamén o chamado experimento Wu, que contradice a hipotética lei de conservación da paridade. Este descubrimento deu como resultado que os seus colegas Tsung-Dao Lee e Chen Ning Yang gañasen o premio Nobel de física en 1957, e con el Wu obtivo o premio Wolf de Física dúas décadas despois, en 1978. A súa experiencia na física experimental provocou que a comparasen en ocasións a Marie Curie, recibindo os alcumes de "a Primeira Dama da Física", "a Madame Curie Chinesa" e a "Raíña da Investigación Nuclear".

## Traxectoria 
Wu foi a segunda de tres fillos de Wu Zhongyi (en chinés tradicional, 吳仲裔) e Fan Fuhua. Wu e o seu pai estaban moi unidos e el alentouna para que desenvolvese os seus intereses de forma apaixonada, nun ambiente onde estaba rodeada de libros, revistas e xornais.

Recibiu a súa educación primaria en Ming De School, unha escola para nenas fundada polo seu pai e deixou a súa cidade natal en 1923 con 11 anos para ir á Escola Normal Feminina Nº 2 de Suzhou. Era un internado con clases para formación de profesorado, así como para estudantes de secundaria. A admisión á formación docente era máis competitiva, xa que non cobraba pola matrícula ou a xunta, e garantía un traballo ao graduarse. Aínda que a súa familia podía pagar, Wu elixiu a opción máis competitiva, e colocouse no noveno lugar entre uns 10&nbsp;000 aspirantes. De 1930 a 1934, Wu estudou na Universidade Central Nacional (máis tarde renombrada Universidade de Nankín e reinstalada en Taiwán), primeiro en matemáticas e logo en física,​ e involucrouse na política estudantil. As relacións entre a China e o Xapón eran tensas nese momento, e os estudantes estaban a instar ao goberno para tomar unha liña máis forte co Xapón.​​ Dirixiu protestas que incluíron unha sentada no Palacio Presidencial en Nankín, onde os estudantes foron recibidos polo presidente Chiang Kai-shek.​ e Margaret Lewis, unha estudante posdoutoral estadounidense. Wu solicitou unha bolsa ao final do seu primeiro ano, pero había prexuízos contra os estudantes asiáticos, e a Wu e Yuan ofrecéuselles prazas de profesores auxiliares con menor retribución. Yuan solicitou e obtivo unha bolsa no Instituto de Tecnoloxía de California (Caltech).

Wu terminou o seu doutoramento en xuño de 1940, e foi recoñecida pola irmandade honorífica Phi Beta Kappa. A pesar das recomendacións de Lawrence e Segrè, non puido conseguir un posto nunha universidade, polo que permaneceu no Laboratorio de Radiación como bolseira posdoutoral.

## Segunda guerra mundial 
Wu e Yuan casaron na casa de Robert Millikan, supervisor académico de Yuan e presidente de Caltech, o 30 de maio de 1942. Ningunha das súas familias puideron asistir debido ao estalido da Guerra do Pacífico. Mudáronse para a costa leste dos Estados Unidos, onde Wu converteuse en membro da facultade do Smith College, unha universidade privada para mulleres en Northampton, Massachusetts, mentres Yuan traballaba en radar para RCA. Ela atopou o traballo frustrante, xa que só podía dar clase e non había oportunidade para a investigación. Pediu axuda a Lawrence, que escribiu cartas de recomendación a varias universidades. Smith respondeu convertendo a Wu en profesora asociada e aumentando o seu soldo. Aceptou un traballo na Universidade de Princeton en Nova Jersey como instrutora de oficiais navais. 

En marzo de 1944, Wu uniuse ao Proxecto Manhattan nos laboratorios de materiais de aliaxe substitutos (SAM) na Universidade de Columbia. Vivía nun dormitorio no campus e volvía a Princeton as fins de semana. O papel dos Laboratorios SAM, encabezados polo científico Harold Urey, foi apoiar o programa de difusión gasosa ( K-25) para o enriquecemento de uranio do Proxecto Manhattan. Wu traballou xunto co físico James Rainwater nun grupo dirixido por William W. Havens, Jr. cuxa tarefa era desenvolver a instrumentación do detector de radiación. 

En setembro de 1944, Wu foi contactada polo enxeñeiro de distrito de Manhattan, o coronel Kenneth Nichols. O Reactor B recentemente comisionado no lugar de Hanford atopouse cun problema inesperado, arrincando e apagando a intervalos regulares. John Archibald Wheeler sospeitaba que un produto de fisión, xenón-135, cunha vida media de 9,4 horas, era o culpable, e podería ser un veleno nuclear. Segrè entón lembrou o traballo que Wu fixera en Berkeley sobre os isótopos radioactivos do xenón. O artigo sobre o tema aínda non fora publicado, pero Wu e Nichols foron ao seu dormitorio e recolleron o borrador mecanografado preparado para a publicación *Physical Review*. O xenón-135 era o culpable; resultou ter unha sección transversal de absorción de neutróns inesperadamente grande. 

Despois do final da guerra en agosto de 1945, Wu aceptou a oferta dun posto como profesora asociada de investigación en Columbia. A comunicación coa China foi restaurada, e Wu recibiu unha carta da súa familia, pero os plans de visitar China foron interrompidos pola Guerra civil chinesa, e o nacemento en 1947 dun fillo, Vincent Yuan (en chinés tradicional, 袁緯承), que creceu para converterse en físico como os seus pais. En 1949, Yuan uniuse ao Laboratorio Nacional de Brookhaven e a familia mudouse a Long Island. Despois de que os comunistas chegasen ao poder na China ese ano, o pai de Wu escribiu instándoa a non regresar. Como o seu pasaporte fora expedido polo goberno do Kuomintang, resultáballe difícil viaxar ao estranxeiro. Isto finalmente levouna a tomar a decisión de obter a cidadanía estadounidense en 1954. Ela permanecería en Columbia polo resto da súa carreira. Converteuse en profesora asociada en 1952, profesora titular en 1958 e catedrática de física Michael I. Pupin en 1973. Os seus alumnos chamárona a Dama do Dragón, polo personaxe dese nome na tira cómica Terry e os piratas.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
* 
* 
* 
* 
*Bolívar, Jorge (2018). Científicas. *La apasionante historia de las mujeres detrás de los grandes descubrimientos de la ciencia*. Editorial Guadalmazán. **ISBN:** 978-84-94608-56-8

* 

### Outros artigos 
*Mulleres en física
*Efecto Matilda