Mitrídates VI do Ponto

**Mitrídates VI,** chamado ***Eupátor Dionisos***, (en grego: **Μιθραδάτης Εὐπάτωρ Δῐόνῡσος**) nado do 132 a.C. e finado no 63 a.C. en Pantikapaion (actual Kerch), tamén coñecido como **Mitrídates o Grande**, rei do Ponto dende o 120 ou o 119 a. C. até a súa morte, en Asia Menor, foi un dos inimigos máis formidábeis e exitosos de Roma, loitando consecutivamente contra tres dos máis grandes xenerais de finais da República: Sila, Lúculo e Pompeio. 

Igualmente, foi un gobernante eficaz, ambicioso e desapiadado que procurou dominar Asia Menor e a rexión do Mar Negro, librando varias guerras duramente combatidas pero finalmente sen éxito (as Guerras mitridáticas) para romper o dominio romano sobre Asia e o mundo helénico. Foi denominado o maior gobernante do Reino do Ponto. Cultivou unha inmunidade aos velenos inxerindo regularmente doses subletais; esta práctica, agora chamada mitridatismo, leva o seu nome. Despois da súa morte pasou a ser coñecido como **Mitrídates o Grande**.

## Etimoloxía 
Mitrídates é a transposición grega do nome persa *Mihrdāt*, que significa "dado por Mitra", o nome do antigo deus solar iraniano. O nome en si deriva do antigo iraniano *Miθra-dāta-*.

## Traxectoria 
### Orixe, familia e primeiros anos 
Mitrídates Eupator Dioniso foi un príncipe de ascendencia mixta persa e grega que afirmaba descender de Ciro o Grande, a familia de Darío o Grande, o rexente Antípatro, un dos xenerais de Alexandre Magno, así como dos posteriores reis Antígono I Monóftalmos e Seleuco I Nicátor.

Mitrídates naceu na cidade póntica de Sinope, na costa do Mar Negro de Anatolia, e criouse no Reino do Ponto. Foi o primeiro fillo dos fillos de Laodice VI e Mitrídates V (reinou entre 150 e 120 a.C.). O seu pai, Mitrídates V, era príncipe e fillo dos antigos monarcas pónticos Farnaces I do Ponto e da súa curmá-muller Nisa. A súa nai, Laódice VI, era unha princesa seléucida e filla dos monarcas seléucidas Antíoco IV Epífanes e da súa irmá e esposa Laodice IV. 

Mitrídates V foi asasinado ao redor do 120 a.C. en Sinope, envelenado por persoas descoñecidas nun fastuoso banquete. O reino quedou baixo o control conxunto da súa viúva Laodice VI, do seu fillo máis vello Mitrídates VI e do fillo máis novo Mitrídates Crestos. Como, daquela, nin Mitrídates VI nin o seu irmán máis novo eran maiores de idade, a súa nai mantivo todo o poder como rexente. A rexencia de Laodice VI sobre o Ponto durou dende o 120 a. C. até o 116 a. C. (ou quizais até o 113 a.C.) e favoreceu a Mitrídates Cresto sobre Mitrídates até o punto que durante a rexencia da súa nai, Mitrídates escapou de varios complots organizados pola súa nai contra el e tivo que se esconder.

Entre o 116 a.C. e o 113 a.C., Mitrídates saíu do agocho e regresou ao Ponto sendo aclamado como rei. Nese momento, xa se convertera nun home de considerable estatura e forza física Laodice VI morreu en prisión, aparentemente por causas naturais e Mitrídates Crestos tamén morreu no cárcere, ou puido ser xulgado por traizón e executado. A seguir, Mitrídates casou primeiro coa súa irmá máis nova Laodice, de 16 anos cos obxectivos de preserva-la pureza da súa liña dinástica e consolida-la súa pretensión ao trono, co-gobernar sobre o Ponto e asegura-la sucesión dos seus fillos lexítimos.

### Comezo do reinado 
Mitrídates tiña ambicións de facer do seu estado o poder dominante no Mar Negro e en Anatolia. Primeiro subxugou a Cólquida, unha rexión ao leste do mar Negro ocupada pola actual Xeorxia, e antes do 164 a.C., un reino independente. Despois enfrontouse pola supremacía na estepa póntica co rei escita Palacus. Os centros máis importantes de Crimea, o Quersoneso Táurico e o Reino do Bósforo cederon facilmente a súa independencia a cambio das promesas de Mitrídates de protexelos contra os escitas, os seus antigos inimigos. Despois de varios intentos infrutuosos de invadir Crimea, os escitas e os aliados Roxolanos sufriron grandes perdas a mans do xeneral póntico Diofanto e aceptaron a Mitrídates como o seu señor supremo.
[miniatura|260x260px|Mapa do [Reino do Ponto: antes do reinado de Mitrídates VI (vermello escuro), despois das súas conquistas (vemello) e despois das súas conquistas na Primeira guerra mitridatica (rosa), incluíndo o seu aliado, o Reino de Armenia (verde).]]
A seguir, o rei mozo volveu entón a súa atención a Anatolia, onde o poder romano estaba en aumento. Conseguiu repartirse Paflagonia e Galacia co rei Nicomedes III de Bitinia. Probablemente foi con motivo da invasión paflagónica do 108 a.C. cando Mitrídates adoptou a era bitiniana, para usar nas súas moedas en honra á alianza. Esta era do calendario comezou co primeiro rei de Bitinia, Zipoites I no 297 a.C., e estivo en uso no Ponto até o no 96 a.C., polo menos.

Con todo, axiña quedou claro para Mitrídates que Nicomedes estaba dirixindo o seu país a unha alianza antipóntica coa República Romana, que estaba en proceso de expansión. Cando Mitrídates pelexou con Nicomedes polo control de Capadocia, e o derrotou nunha serie de batallas, este último viuse obrigado a pedir abertamente a axuda de Roma. Os romanos interferiron dúas veces no conflito en nome de Nicomedes (95–92 a.C.), deixando a Mitrídates, se este desexaba continuar a expansión do seu reino, sen máis remedio que participar nunha futura guerra romano-póntica. Nese momento Mitrídates decidiu expulsar aos romanos de Asia. e, se afirma, que unhas 80.000 persoas morreron no masacre. Mitrídates tamén se fixo pasar por un campión do helenismo, pero isto foi principalmente para promover as súas ambicións políticas; non hai ningunha proba de que sentise a misión de promover a súa extensión dentro dos seus dominios.
[miniatura|Espazos onde se produciu a [Primeira guerra mitridática (87-86 a. C.)]]
[miniatura|[Moeda do reino do Ponto|Moeda póntica (tetradracma) que reproduce o busto de **Mitríades VI**.]]Os romanos responderon ó masacre do 88 a.C. organizando unha gran forza de invasión para derrotar a Mitrídates e apartalo do poder. A Primeira guerra mitridática, librada entre o 88 e o 84 a. C., viu como Lucio Cornelio Sila expulsou a Mitridates da propia Grecia. Despois de lograr a vitoria en varias batallas, Sila recibiu noticias de problemas en roma polo retorno do seu rival Caio Mario polo que concluíu apresuradamente as conversacións de paz con Mitrídates. Cando Sila regresou a Italia, Lucio Licinio Murena quedara á fronte das forzas romanas en Anatolia. O tratado de paz indulxente, que nunca foi ratificado polo Senado, permitiu a Mitrídates VI restaurar as súas forzas. Durante este conflito, un grupo dos seus partidarios, Minio e Filótimo de Esmirna, e Clístenes e Asclepiodoto de Lesbos, conspiraron para matalo. Porén, Asclepiodotus cambiou de idea e converteuse nun informante e procurou que Mitrídates se agochase debaixo dunha cadeira grande para escoitar o complot contra el. Mitrídates, torturou e executou aos conspiradores e tamén matou as familias e amigos dos conspiradores. 

No 83 a.C., Murena atacou a Mitrídates no provocando a Segunda guerra mitridatica do 83 ao 81 a.C., na que  Mitrídates derrotou ás dúas lexións de Murena na batalla de Halis no 82 a.C. antes de que a paz fose declarada de novo por tratado. 

Cando Roma intentou anexionarse Bitinia (legada a Roma polo seu último rei) case unha década despois, Mitrídates atacou cun exército aínda maior, o que provocou a Terceira guerra mitridatica do 73 a.C. ao 63 a.C. Daquela, Lucio Licinio Lúculo foi enviado contra Mitrídates e os romanos derrotaron ás forzas pónticas na batalla de Cabira no 72 a. C., levando a Mitrídates ao exilio na Armenia de Tigranes. Mentres Lúculo estaba preocupado por loitar contra os armenios, Mitrídates remontou para recuperar o Ponto esmagando catro lexións romanas ao mando de Valerio Triario e matando a 7.000 soldados romanos na batalla de Zela no 67 a.C. Finalmente, foi derrotado polas lexións de Pompeio na batalla do río Lico no 66 a.C. 

Despois desta derrota, Mitrídates fuxiu cun pequeno exército cara a Cólquida e despois sobre as montañas do Cáucaso ata Crimea e fixo plans para levantar outro exército para enfrontarse aos romanos. O seu fillo máis vello vivo, Machares, vicerrei do Bósforo cimerio, non estaba disposto a axudar ao seu pai. Mitrídates matou a Machares, e Mitrídates tomou o trono do reino do Bósforo. Entón ordenou o recrutamento e os preparativos para a guerra. No 63 a.C., outro dos seus fillos, Farnaces II do Ponto, dirixiu unha rebelión contra o seu pai, xunto aos exiliados romanos no núcleo do exército póntico de Mitrídates. Mitrídates retirouse á cidadela de Panticapaeum, onde se suicidou. Pompeio enterrou a Mitrídates nas tumbas escavadas na rocha dos seus antepasados ​​en Amasia, a antiga capital do Ponto.

## Representación do poder 
[miniatura|Imaxe tomada da páxina 605 do libro de [H. G. Liddell (1857) titulado, *A History of Rome from the early times to the establishment of the Empire* [Identificador BL: 002163529].           No anverso: efixie de Mitradates VI; no reverso, incsrición ΒΑΣΙΛΕΩΣ ΜΙΘΡΑΔΑΤΟΥ ΕΥΠΑΤΟΡΟΣ; tamén aparece uncervo comendo, nun campo, cunha media lúa e estrela, e o Monograma de Pérgamo, onde a moeda foi acuñada cando Mitrídates residía alí.]] 

Mentres os seus antepasados ​​perseguían o filohelenismo como medio para acadar respetabilidade e prestixio entre os reinos helenísticos, Mitrídates VI usou o helenismo como ferramenta política e gregos, romanos e asiáticos eran benvidos na súa corte. Estrabón mencionou que o Quersoneso cedera baixo a presión dos bárbaros polo que pediran a Mitrídates VI que se convertese no seu protector (7.4.3. c.308). O símbolo máis impresionante da relación de Mitrídates VI con Grecia (en particular Atenas) aparece en Delos: un *Heroon* dedicado ao rei póntico no 102/101 a. C. polo ateniense Helianax, sacerdote de Poseidón Aisios. Igualmente, outra dedicatoria en Delos, por Diceo, un sacerdote de Serapis, foi feita no 94/93 a. C. en nome dos atenienses, romanos e do "rei Mitrídates Eupator Dioniso". Os estilos gregos mesturados con elementos persas tamén abundaron nas moedas oficiais pónticas: Perseo era favorecido como intermediario entre ámbolos dous mundos, Oriente e Occidente. 

Seguramente influído por Alexandre Magno, Mitrídates VI estendeu a súa propaganda dende o "defensor" de Grecia ata o "gran liberador" do mundo grego xa que a guerra coa República Romana se fixo inevitable. Os romanos foron facilmente traducidos a "bárbaros", no mesmo sentido que o Imperio persa durante a guerra con Persia na primeira metade do século V a.C. e durante a campaña de Alexandre. Nunca se saberá cantos gregos estiveron de acordo con esta afirmación mais cumpriu o seu propósito. Quizais en parte por iso, Mitrídates VI puido loitar na Primeira Guerra contra Roma en terreos gregos e manter a lealdade de Grecia. A súa campaña para conseguir a lealdade dos gregos foi facilitada, en gran parte, polo seu inimigo Sila, cando permitiu que as súas tropas saqueasen a cidade de Delfos e roubasen moitos dos tesouros máis famosos da cidade para axudar a financiar os seus gastos militares.

## Morte 
Despois de que Pompeio o derrotase no Ponto, Mitrídates VI fuxiu ás terras ao norte do Mar Negro no inverno do 66 a. C. coa esperanza de poder reunir un novo exército e continuar a guerra invadindo Italia polo Danubio. Segundo a *Historia romana* de Apiano, entón pediu ao seu gardacostas e amigo galo, Bituito, que o matase a espada: 

Por outra banda, Dión Casio na súa Historia romana ofrece un relato diferente:

Por orde de Pompeio, o corpo de Mitrídates foi enterrado máis tarde xunto aos seus antepasados (en Sinope ou Amaseia). que foi o que matou o seu pai Mitrídates V. Esta forma de hormese é eficaz contra algunhas pero non contra tódalas toxinas e, posteriormente, coñeceuse como Mitridatismo ou Mitridatización. Despois de converterse en rei do Ponto, Mitrídates continuou estudando velenos e desenvolvendo antídotos, cuxas eficacias iniciais foron probadas en criminais pónticos condenados a morte. Igualmente, tamén se sabe que Atalo III de Pérgamo (m. 133 a. C.) estudou velenos e antídotos deste xeito.

De acordo coa maioría das prácticas médicas da súa época, as rutinas antitoxinas de Mitrídates incluían un compoñente relixioso; foron supervisados ​​polos *Agari*, un grupo de xamáns escitas que nunca o abandonaron. (Tamén estaba protexido no seu sono por un cabalo, un touro e un cervo, que gemía, berraba e balía cando alguén se achegaba ao leito real).  O médico grego Cratevas puido traballar directamente baixo Mitrídates ou puido estar en correspondencia con el. Tamén se dixo que Mitrídates recibiu mostras como megalio e *kyphi* de Zópiro de Alexandría e tratados de Asclepíades de Bitinia en lugar dunha visita solicitada. No momento da súa morte, no 63 a. C., Mitrídates desenvolveu un complexo "antídoto universal" contra o envelenamento, que tomaba todos os días con auga fría de manancial aínda que Plinio informa que os diversos antídotos de Mitrídates adoitaban incluír o sangue de patos pónticos (posiblemente patos canelos), que se alimentaban de plantas velenosas e a cicuta e así proporcionou unha especie de soro contra eles. Noutro lugar, Plinio informa que as notas sobreviventes do traballo de Mitrídates non incluían ingredientes exóticos e que Pompeio atopou unha receita de antídoto entre as notas de Mitrídates que consistía en 2 noces secas, 2 figos e 20 follas de ruda, que se supoñían triturados xuntos e tomados cun chisco de sal por unha persoa que levase xaxún polo menos un día.

As lexións baixo o mando de Pompeio que derrotaran a Mitrídates, mataron tamén ao seu secretario Calístrato e queimaron algúns dos seus papeis, pero tamén levaron unha extensa biblioteca de medicinas e unha colección de espécimes a Roma onde, Leneo, o escravo de Pompeio  os traduciu ao latín e os médicos romanos como Aulo Cornelio Celso comezaron a prescribir varias receitas baixo o nome de *antídoto de Mitrídates* (en latín: *antidotum Mithridaticum*). Desde o século I sobreviven numerosas receitas que consisten todas nun electuario polifarmacéutico, incluíndo rícino de castores consumidores de salgueiro

Parece probable que Pompeio e Leneo mantiveron en segredo a receita persoal de Mitrídates, o que provocou varios intentos de recreala despois da súa morte: así, na época de Tiberio, un pai e un fillo estranxeiros chamados Pacio fixéronse ricos vendendo a súa propia receita secreta. Ao mesmo tempo, Celso avogou por tomar unha cantidade diaria da súa preparación do tamaño dunha améndoa de xenxibre con viño. Andrómaco, o médico da corte de Nerón, desenvolveu a teriaca (*Theriaca Andromachi*) complementando as versións da fórmula de Mitrídates coñecidas no seu día con máis opio, sementes de papoula, e un escíncido na súa versión da receita. Das plantas que comparten estas primeiras formas de *mitridatium*, moitas parecen ser moi odoríferas e antiinflamatorias; Alfredo o Grande, Carlomagno, As preocupacións sobre a pureza do mitridato e a posterior ineficacia estiveron moi relacionadas co desenvolvemento da regulación médica e farmacéutica. e os seus diversos compoñentes e proporcións como pseudocientíficas. Os médicos chineses recibiron mostras de mitridato de embaixadores musulmáns durante a dinastía Tang pero nunca o popularizaron nin defenderon. Esta reputación levou ao uso do nome de *Mitrídates* como título nalgúns traballos posteriores sobre lingüística comparada, como o *Mithridates de differentiis linguarum* de Conrad Gessner (1555) e o *Mithridates oder allgemeine Sprachenkunde* (1806–1817) de Adelung e Vater.

## Esposas, amantes e fillos 
Mitrídates VI tivo esposas e amantes, das que tivo varios fillos. Os nomes que lles deu a estes son unha representación da súa herdanza e ascendencia persa e grega.

A súa primeira esposa foi a súa irmá Laodice. Estiveron casados ​​dende 115 a.C.-113 a.C. até preto do 90 a.C. Tiveron varios fillos: Mitrídates, Arcacio, Macares e Farnaces II do Ponto. As súas fillas foron Cleopatra do Ponto (ás veces chamada Cleopatra a Vella para distinguila da súa irmá do mesmo nome) e Dripetina (unha forma diminutiva de "Dripetis"). Dripetina foi a filla máis devota de Mitrídates VI. Os seus dentes de leche nunca lle caeron, polo que tiña un dobre xogo de dentes.

A súa segunda esposa foi unha nobre macedonia grega, Monima. Estiveron casados ​​desde aproximadamente o 89-88 a.C. até o 72-71 a.C. e tiveron unha filla, Atenea, que casou co rei Ariobarzanes II de Capadocia. As súas dúas seguintes esposas tamén foron gregas: estivo casado coa súa terceira esposa Berenice de Quíos, desde o 86 a.C. ata o 72-71 a.C.; a cuarta muller, Estratonice, deulle outro fillo, Xifares. Descoñécese quen foi a súa quinta muller. A súa sexta esposa Hipsicratea, famosa pola súa lealdade e proeza na batalla, era do Cáucaso, e casaron nunha data descoñecida até o 63 a.C.

Unha das súas amantes foi a princesa celta gálata, Adobogiona a Maior. Con ela, Mitrídates tivo dous fillos: un fillo chamado Mitrídates I do Bósforo e unha filla chamada Adobogiona a Moza.

Os fillos que tivo das súas concubinas foron Ciro, Xerxes, Darío, Ariarates IX de Capadocia, Artafernes, Oxatres, Fénix (fillo de Mitrídates cunha amante de orixe siria) e Exípodras, que leva o nome de reis do Imperio persa, do que se proclamaba descendente. As súas fillas nacidas de concubinas foron Nisa, Eupatra, Cleopatra a Nova, Mitridatis e Orsabaris. Nisa e Mitridatis, estaban comprometidas cos faraóns gregos exipcios Ptolomeo XII Auletes e co seu irmán Ptolomeo de Chipre.

No 63 a.C., cando o reino do Ponto foi anexionado polo xeneral romano Pompeio, as irmás, esposas, amantes e fillos restantes de Mitrídates VI no Ponto foron condenadas á morte. Plutarco, escribindo nas súas Vidas (Pompeio, v. 45), afirma que a irmá de Mitrídates e cinco dos seus fillos participaron na procesión triunfal de Pompeio ao seu regreso a Roma no 61 a.C.

Arquelao, un nobre grego de Capadocia e sumo sacerdote do templo-estado de Comana, Capadocia, parece que era descendente de Mitrídates VI e, mesmo, afirmaba ser fillo del, mais a cronoloxía suxire que Arquelao puido ser en realidade un neto materno do rei póntico, e fillo do xeneral favorito de Mitrídates VI, que puido casar co algunha das fillas de Mitrídates VI.

## Notas 
; Referencias

## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
### Outros artigos 
* Guerras mitridáticas
* Reino do Bósforo
* Reino do Ponto
* Moeda do reino do Ponto

### Ligazóns externas 
* Mithridates VI Eupator, en Livius.org