Helene Schjerfbeck

**Helena Sofia** (**Helene**) **Schjerfbeck**, nada en Helsinqui o 10 de xullo de 1862 e finada en Saltsjöbaden (Suecia) o 23 de xaneiro de 1946, foi unha pintora modernista finesa. É coñecida tamén pola súa obra realista e os seus autorretratos, e tamén polas paisaxes e naturezas mortas. Durante a súa longa vida o estilo da súa obra mudou de xeito drástico. Dende o realismo de influencia francesa e a  pintura ao ar libre foi gradualmente evolucionando cara a retratos e naturezas mortas. Ao principio da súa carreira ela creou acotío pinturas de temática histórica, como *Guerreiro* *Ferido na Neve* (1880), *Na Porta da Prisión de Linköping en 1600* (1882) e *A Morte de Wilhelm von Schwerin* (1886). 

A pintura histórica era polo xeral un terreo de homes, ao basearse na experimentación con influencias modernas e no naturalismo radical francés. En consecuencia, a súa obra da década de 1880 non tivo unha acollida favorábel até avanzada a súa vida.«Enceta a súa obra cunha técnica fascinante, unha versión algo melancólica do realismo académico de finais do século XIX…acaba con imaxes sintéticas, case abstractas, en que a pureza da pintura mantén un perfecto equilibrio cunha descrición enigmática». (Roberta Smith, *The New York Times*, 27 de novembro de 1992)O 10 de xullo, aniversario de Schjerbeck, é o día nacional da pintura en Finlandia.

## Primeiros anos 
miniatura|Schjerfbeck en 1880
Helena Sofia Schjerfbeck naceu o 10 de xullo de 1862 en Helsinqui (daquela un Gran Ducado autónomo dentro do Imperio Ruso). O seu pai era Svante Schjerfbeck, director de oficina, e a súa nai, Olga Johanna (de solteira Printz). Tivo un irmán máis vello, Magnus Schjerfbeck, arquitecto. En 1866, con catro anos, caeu por unhas escaleiras e lesionou a cadeira, o que lle impediu ir á escola e deixouna coxa para o resto da súa vida. 

Mostrou talento dende unha curta idade, e en 1873, con once anos, ingresou na Escola de Debuxo da Kuvataideakatemia (Sociedade de Arte de Finlandia). Os seus custos foron pagos polo pintor Adolf von Becker, quen viu o seu talento. Na escola coñeceu a Helena Westermarck. Xunto coas artistas Maria Wiik e Ada Thilen, as catro tiveron unha amizade moi próxima durante as súas vidas.

En 1879, con 17 anos, Schjerfbeck gañou o terceiro premio dun certame organizado pola Kuvataideakatemia, e o ano seguinte a súa obra foi parte dunha exposición anual organizada pola institución. Schjerfbeck pasou parte dese verán na mansión da súa tía materna Selma Printz e do home desta, Thomas Adlercreutz. Alí dedicouse a debuxar e a pintar aos seus curmáns. Schjerfbeck estabeleceu unha relación particularmente estreita coa súa curmá Selma Adlercreutz, da súa idade. Ese mesmo ano marchou a París tras recibir do Senado Dirixente imperial unha axuda para a viaxe.

### París 
En París Schjerfbeck pintou con Helena Westermarck, e posteriormente comezou a estudar con Léon Bonnat no estudio de Madame Trélat de Vigny. En 1881 trasladouse á Académie Colarossi, onde volveu coincidir con Westermarck. O Senado Dirixente deulle outra bolsa, coa que botou un par de meses en Meudon e despois algúns máis en Pont-Aven, preto de Concarneau, na Bretaña. Máis tarde regresou á Académie Colarossi por un breve período antes de instalarse de novo en Finlandia, na mansión Adlercreutz, en 1882. Schjerfbeck mudábase acotío, pintando e estudando con distintas persoas. A Kuvataideakatemia remunerouna por continuar a mostrar a súa pintura nas súas exposicións, e tamén fixo ilustracións para libros.

En 1884 volveu a París á Académie Colarossi con Westermarck, mais esta vez para traballaren alí. Durante este período participou en Le Salon, a exposición anual da Académie des Beaux-Arts, e volveu pintar na Bretaña. Na capela de Tremalo, preto de Pont-Aven, pintou *A Porta* (1884).

### Compromiso e viaxes 
A finais do outono de 1883 comprometeuse co pintor sueco, Otto Hagborg, quen tamén viviu en Pont-Aven durante o inverno e a primavera de 1883–1884. Porén, o compromiso rompeuse en 1885 cando a súa coxeira fixo sospeitar á familia de Hagborg dunha posíbel tuberculose. Schjerfbeck nunca chegou a casar.

Despois de pasar un ano en Finlandia, Schjerfbeck volveu a París no outono de 1886. A Kuvataideakatemia deulle máis diñeiro para viaxar e en 1887 viaxou a Porth Ia (Cornualla). Alí pintou *A Panadaría* (1887) e *O Convalecente*. Por este último recibiu a medalla de bronce na Exposición Universal de París en 1889, e posteriormente foi adquirido pola Kuvataideakatemia. Neste período o seu era un estilo de pintura ao ar libre naturalista.

### Docencia e sanatorio 
Na década de 1890 Schjerfbeck comezou a dar clases na Escola de Debuxo da Kuvataideakatemia, renomeada como Academia de Belas Artes. Hilda Flodin foi unha das súas alumnas. Porén, en 1901 caeu demasiado enferma para ensinar e en 1902 renunciou ao seu posto. Mudouse a Hyvinkää, onde continuou a pintar e expoñer mentres coidaba da súa nai, quen viviu con ela até a súa morte en 1923. O contacto único de Schjerfbeck co mundo de arte era a través das revistas enviadas por amizades súas.

Durante este período pintou naturezas mortas, paisaxes, autorretratos e retratos, como os da súa nai, de mozas escolares do lugar e de mulleres traballadoras, co que evolucionou cara ao modernismo. A súa obra foi comparada coa de artistas como James McNeill Whistler e Edvard Munch, mais dende 1905 adquiriu un carácter xenuíno e persoal.

### Exposicións 
En 1913 Schjerfbeck coñeceu o negociante de arte Gösta Stenman, quen a animou a expoñer en Malmö (1914), Estocolmo (1916) e San Petersburgo (1917). En 1917 Stenman organizou a primeira exposición de Schjerfbeck en solitario e ese ano Einar Reuter (alias H. Ahtela) publicou o primeiro monográfico de Schjerfbeck. Expuxo tamén en Copenhague (1919), Gotemburgo (1923) e Estocolmo (1934). En 1937 Stenman organizou outra exposición en solitario dela en Estocolmo, e en 1938 empezou a pagarlle un estipendio mensual. Nas décadas de 1930 e 1940 expuxo con éxito a súa obra en Suecia.

## Últimos anos e morte 
Co paso dos anos, Schjerfbeck foi viaxando cada vez menos. Por causas familiares regresou a Helsinqui e pasou a maioría de 1920 en Ekenäs, mais en 1921 volveu a Hyvinkää.

Schjerfbeck viviu arredor dun ano nunha granxa en Tenala para evitar a Guerra de Inverno, mais volveu a Ekenäs a mediados de 1940. Posteriormente residiu algo menos dun ano nun asilo antes de trasladarse ao sanatorio de Luontola. En 1944 instalouse no hotel balneario de Saltsjöbaden (Suecia), onde continuou a pintar activamente, mesmo nos seus últimos anos. Deste período destaca a súa serie de autorretratos.

Morreu o 23 de xaneiro de 1946 e foi enterrada noCemiterio de Hietaniemi (Helsinqui).

## Obra 
*Tanssiaiskengät* («Zapatos de Baile») é un dos seus cadros máis coñecidos. Pintado en 1882, retomouno en tres ocasións, e mesmo elaborou unha litografía del que o catapultou a fama internacional. A pintura mostra a súa curmá Esther Lupander, quen tiña unhas pernas extremadamente longas, polo que a pintura tamén foi coñecida como "O Saltón". De estilo realista, mostra a influencia da estadía de Schjerfbeck en París, onde declarou a súa admiración por Édouard Manet, Edgar Degas, Berthe Morisot e Mary Cassatt. O cadro foi vendido en 2008 en Londres por 3.044.500£ nunha poxa de Sotheby.

*Vaaleatukkainen tyttö* («Moza de Cabelo Louro») é unha mostra dun estilo máis maduro, seguindo o modernismo francés. Pintado en 1916, pertence a unha serie sobre Jenny e Impi Tamlander, veciñas que facían mandados para Schjerfbeck e a súa nai e as axudaban a levar a casa familiar. Aquí a modelo é Impi. A pintura vendeuse por 869.000£ en 2015 nunha poxa de Sotheby en Londres. Schjerfbeck foi incluída na exposición de 2018 *Women in París 1850–1900*.

## Legado 
Veli Seppä, falsificador de obras de arte e admirador seu, escribiu sobre o tempo en que falsificaba obras de Schjerfbeck: 

O tamén falsificador Jouni Ranta (amigo de Seppä), quen recoñeceu a venda de 60 falsificacións de Schjerfbeck, foi máis crítico e considerou que a fama da pintora era inmerecida.

A novela biográfica *Helene* (2003), de Rakel Liehu, foi un éxito de crítica e de vendas, e en 2004 gañou o Premio Runeberg. Foi adaptada ao cinema en 2020, baixo a dirección por Antti Jokinen e con Laura Birn como Schjerfbeck. O filme foi nomeado para un premio na categoría de longametraxe no Festival Internacional de Cinema de Shanghai de 2020.

## Notas