Sandžak

: *Para a división administrativa do Imperio otomán, véxase **Sandjak**.

O **Sandžak**, en serbio, montenegrino, e bosníaco, *Sandžak*, en cirílico, *Санџак*, (pronuncia IPA /sǎndʒak/), en turco *Sancak*, tamén coñecido como **Raška**  (en serbio latino *Sandžak*, en serbio cirílico *Рашка*, pronuncia IPA /râʃka/) é unha rexión histórica situada ao longo da fronteira entre Serbia e Montenegro.

O nome Sandžak deriva do Sandjak de Novi Pazar, antigo distrito administrativo do Imperio Otomán que existiu até as Guerras balcánicas (1912), mentres que *Raška* era o nome do prominente reino medieval serbio que o precedeu.

## Nome 
A rexión coñécese como *Novopazarski Sandžak* (Sandžak de Novi Pazar) ou, simplemente, como *Sandžak* por un grupo étnico local (os bosníacos).

O nome oficial administrativo da rexión, porén, é de **distrito de Raška** ou *óblast de Raška (*Raška Oblast* / Рашка Област).

Internacionalmente, durante o Imperio Otomán e o dominio dos Habsburgo, a zona era coñecida como *Sanjak de Novi Pazar*, o Sanjak (distrito) de Novi Pazar.

Na Serbia medieval e no último Estado-nación independente, a rexión denomínase polo seu nome preotomán (Raška).

*Sandžak* é a transcrición local eslava da palabra turca *sancak*, que literalmente significa "bandeira" ou "bandeira nacional", e que foi utilizado como un termo que representaba a "provincia" ou "distrito". Os *Sanjaks* orixinariamente foron os primeiros niveis das subdivisións do Imperio Otomán. Xurdiron a mediados do século XIV como distritos militares que formaban parte dun sistema militar-feudal.
 
Ademais do exército profesional remunerado, os otománs tiñan un corpo de soldados de cabalería  (chamado dos *espahís* ou *sipahi*) que realizaban o servizo militar a cambio de terreos outorgadas polo Sultán (terreos máis grandes foron os chamados *zaim* ou * zeamet*, e máis pequenas os *timar*). Os espahís reuníanse para a guerra segundo o Sanjak en que viviran, e eran dirixidos por un oficial chamado *Sanjak-beg* ou *Sanjak bei* (equivalente a "gobernador de distrito").

## Xeografía 
miniatura|200px|Mapa da rexión, entre Serbia e Montenegro. En azul, os concellos de Serbia; en amarelo, os de Montenegro.

O Sandžak ocupa o territorio fronteirizo entre Serbia e Montenegro, desde de Bosnia-Hercegovina até Kosovo, e ten unha extensión de 8.686&nbsp;km2.

Seis dos municipios do Sandžak son de Serbia (Novi Pazar, Sjenica, Tutin, Prijepolje, Nova Varoš e Priboj), e outros seis de Montenegro (Pljevlja, Bijelo Polje, Berane, Andrijevica, Rožaje e Plav).

A cidade máis poboada da rexión é Novi Pazar (55.000 habitantes), e outras cidades importantes son Pljevlja (23.800) e Priboj (19.600).

En Serbia, os municipios de Novi Pazar e Tutin están incluídos no distrito de Raška, mentres que os de Sjenica, Prijepolje, Nova Varoš e Priboj pertencen ao distrito de Zlatibor.

## Historia 
Os primeiros habitantes coñecidos da rexión do Sandžak foron os ilirios. No século I, a rexión foi conquistada polos romanos, e nos séculos VI e VII asentáronse nela tribos eslavas, entre elas a dos serbios.

Durante a Idade Media a rexión formou parte do estado serbio de Raška. A capital de Raška foi a cidade de Ras, situada preto da actual Novi Pazar. Máis tarde formaría parte dos diferentes estados serbios, até que foi conquistada polo Imperio Otomán no século XV.

miniatura|300px|O Sandjak de Novi Pazar en 1878.
Durante os séculos de dominio otomán, o **Sandjak de Novi Pazar** foi parte da Provincia de Bosnia antes de formar parte da provincia de Kosovo, en 1878.

O Congreso de Berlín de 1878 permitiu o establecemento de gornicións militares austro-húgaras no Sandžak, que se mantiveron alí até finais de 1909.

En outubro de 1912, o Sandžak foi ocupado por tropas serbias e montenegrinas na Primeira guerra balcánica, e o seu territorio foi dividido entre os reinos de Serbia e Montenegro. Moitos dos seus habitantes bosníacos e albaneses emigraron cara a Turquía como consecuencia da opresión das novas autoridades serbias e montenegrinas.

A vagada migratoria continuou desde 1912 a 1970. Ao redor dun millón de turcos teñen a súa orixe ancestral no Sandžak. Hai numerosas colonias de bosníacos do Sandžak en Turquía, nas zonas de Edirne, Istanbul, Adapazarı, Bursa e Samsun, entre outras.

Durante a primeira guerra mundial o Sandžak foi ocupado polo Imperio Austrohúngaro desde 1914 a 1918. En 1918, os reinos de Serbia e de Montenegro uníronse creando o Reino dos Serbios, Croatas e Eslovenos, que máis tarde (1929) se denominaría Reino de Iugoslavia. Entre 1929 e 1941, o Sandžak formou parte dunha nova provincia ou *banovina*, a Banovina de Zeta, con capital en Cetinje.

A maior parte do Sandžak foi ocupada polos italianos durante a segunda guerra mundial, e posta baixo o goberno de Montenegro (a cidade de Novi Pazar foi incluída na Serbia de Nedić, mentres que Plav e Rožaje foron incluídas en Albania, que estaba baixo administración italiana), quedando baixo ocupación alemá desde 1943. Ao acabar a guerra, o Sandžak foi dividido de novo entre Serbia e Montenegro, segundo o acordo de división inicial entre os dous estados de 1913 (véxase mapa do cabezallo).

As Guerras iugoslavas da década de 1990 deixaron o Sandžak fortemente danado, xa que as guerras de Bosania e de Kosovo comportaron tensións étnicas e (no último caso) bombardeos das forzas da OTAN. Segundo os partidos políticos bosníacos do Sandžak, uns 60.000-80.000 bosníacos emigraron da rexión nese período, como resultado da opresión e dos ataques policiais no Sandžak.

En 1995 producíronse algunhas matanzas masivas de bosníacos, a máis notable en Sjeverin (Priboj), Bukovica

Cos cambios democráticos en Serbia no ano 2000, os bosníacos puideron participar na vida política de Serbia e Montenegro, como Rasim Ljajić, bosníaco que foi ministro do goberno de Serbia e Montenegro, ou Rifat Rastoder, actual presidente do Parlamento de Montenegro.

Os datos dos censos mostran unha emigración xeral de todas as nacionalidades desta rexión subdesenvolvida.

## Demografía 
miniatura|250px|**Mapa étnico do Sandžak (Raška)** (incluíndo Plav e Andrijevica) segundo os censos de 2002 de Serbia e de 2003 de Montenegro.**Notas:****1.** O mapa mostra as maiorías da poboación nos municipios.**2.** A liña vermella sinala a fronteira entre Serbia e Montenegro.

O Sandžak é unha rexión etnicamente moi mesturada. De acordo con datos do censo da poboación de 2002 da parte serbia, vivían alí un total de 235.567 persoas, cunha gran diversidade étnica, aínda que os bosníacos manteñen a maioría na zona, co occidente con maioría serbia e o oriente con maioría bosníaca.

* 134.128 Bosníacos (56,94 %)
* 89.396 Serbios (37,95 %)
* 8.222 Musulmáns étnicos (3,49 %)
* 928 Montenegrinos (0,4 %)
* 171 Albaneses (0,07 %)
* 2.724 Outros (non declaran a nacionalidade, ou descoñecidos) (1,15 %)

De acordo cos datos estatísticos de Montenegro (censo de 2004), na parte montenegrina vivían 163.441 presoas, de maioría serbkia, agás no extremo oriental, ao longo da fronteira, onde os bosníacos son maioría.

* 65.650 Serbios (40,17 %)
* 44.341 Bosníacos (27,13 %)
* 28.249 Montenegrinos (17,28 %)
* 15.456 Musulmáns étnicos (9,46 %)
* 3.802 Albaneses (2,33 %)
* 5.943 Outros (3,63 %)

Un cálculo entre os dous censos permite estimar a poboación do Sandžak en sobre 399.000 habitantes. A maioría relativa é de bosníacos, sobre 178.500, itsto é, o 45 % da poboación da rexión. Seguen os serbios co 39 % (ca. 155.000 habitantes), montenegrinos, co 7 % (ca. 29.000) e os musulmáns étnicos, un 5 % (ca. 23.500). Estímase que forman tamén parte da poboación do Sandžak uns 4.000 albaneses (o 1 %).

Os municipios con maioría étnica serbia son Nova Varoš (90,09 %), Priboj (74,15 %), Pljevlja (59,52 %) e Prijepolje (56,82 %).

Os municipios de poboación mesturada con maioría relativa serbia son Bijelo Polje (36,31 %) e Berane (41,43 %).

Pola súa parte, os bosníacos son maioría nos municipios de:
* Tutin (o 94,23 % sobre un total de 28.319 habitantes)
* Rožaje (o 82,09 % de 27.562)
* Novi Pazar (o 76,28 % de 85.996)
* Sjenica (o 73,34 % de 27,970)
* Plav (o 50,72 % de 21.604);

; Nota

A maioría dos bosníacos étnicos declaráronse como musulmáns no censo de 1991. Nos censos de 2002/2003 a maioría deles declaráronse como bosníacos, pero tamén houbo algúns que aínda se declaraban de nacionalidade musulmá. Por outra parte, a maioría dos serbios da zona montenegrina do Sandžak declaráronse como montenegrinos no censo de 1991, mentres que no censo de 2003 declaráronse serbios.

## Na actualidade 
Durante a existencia da República Federal de Iugoslavia e de Serbia e Montenegro, algúns políticos bosníacos do de Sandžak (Raška) demandaron a autonomía do territorio. A proposta máis radical foi que se lle dera ao Sandžak o estatuto de República dentro da Federación de Serbia e Montenegro, creada a partir das partes serbia e montenegrina do Sandžak.

Desde que Serbia e Montenegro son Estados independentes separados e o Sandžak está dividido entre eles, é probábel que futuras propostas de autonomía respecten as novas fronteiras internacionais.

Posto que os bosníacos constitúen unha maioría en só tres municipios orientais do Sandžak serbio e dous municipios orientais do montenegrino, e suposto que as poboacións serbias e montenegrinas desta rexión etnicamente mixta opoñeríanse á idea de autonomía, é pouco probábel que exista un eventual Sandžak autónomo que incluíse municipios con poboación con maioría de serbios e montenegrinos.

O Consello Nacional Bosníaco de Serbia e Montgenegro (CNBSM) representan á rexión na Organización das Nacións e Pobos Non Representados (UNPO das súas siglas en inglés *Unrepresented Nations and Peoples Organization*) desde 1993. Este grupo de presión política o CNBSM) organizou un referendo en outubro de 1991, onde o 98 % dos votantes optaron en favor da autonomía. O Consello informou que a participación fora do 69 %, aínda que isto non foi verificado por ningún organismo internacional independente.

## Galería

Ficheiro:Novi Pazar02.JPG|Novi Pazar
Ficheiro:BedemNP.jpg| Muralla construída durante o período otomán en Novi Pazar
Ficheiro:Nova Varos 30's.jpg|Nova Varoš nos anos 1930
Ficheiro:Nova Varos Center 2004.JPG|Centro de Nova Varoš en 2004
Ficheiro:Manastir pv.JPG|Mosteiro da Santísima Trindade, Pljevlja
Ficheiro:Mosquepv.jpg|Mesquita do baxá Husein, Pljevlja
Ficheiro:Đurđevi stupovi, November 2005.jpg|Mostairo de Djurdjevi Stupovi, preto de Novi Pazar
Ficheiro:Mileševa monastery (by Pudelek) 2.JPG|Mosteirop de Mileševa, preto de Prijepolje

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Albertini, Luigi (1952): *The Origins of the War of 1914*, Volume I. Oxford University Press.
* Castellan, Georges (1999): *Histoire des Balkans: XIVe-XXe siècle*. París: Fayard.
* Jelavich, Barbara (1983): *History of the Balkans*. Cambridge University Press.

### Outros artigos 
* Sandjak de Novi Pazar

### Ligazóns externas 
**En serbio**
* Novi Pazar
* Info about Sandžak
* Bosniak National Council in Serbia
* Community of the Sandžak diaspora
* News from Sandžak
* Centre for Bosniak Study & Bošnjačka riječ magazine

**En alemán**
* Die Entstehung des Sandschak Novi Pazar Le Monde Diplomatique. 1/11/2008.
Todas consultadas o 29/1/2012.