Bernart Etxepare

**Bernart Etxepare ** (tamén coñecido como **Bernardum Dechepare** en latín, **Bernat Dechepare**, **Bernard Detchepare** segundo a actual ortografía francesa ou **Bernat/Beñat Etxepare** segundo a actual ortografía vasca), nado en Sarasketa, cara a 1480, foi un relixioso vasco, autor do primeiro libro coñecido da literatura escrita en éuscaro. A súa única obra, impresa en Bordeos en 1545, titúlase *Linguae Vasconum Primitiae*.

Etxepare era párroco da igrexa de Saint-Michel-le-Vieux, na localidade de Eyheralarre, preto de Donibane Garazi. O seu lugar de nacemento non se coñece con seguridade, malia barallarse os nomes da mesma Eyheralarre e o doutra vila próxima, Sarasketa. Viviu unha época difícil do reino de Navarra, con enfrontamentos entre a casa de Albret e Carlos I de España. Dun poema autobiográfico incluído no libro de Etxepare parece deducirse que foi partidario de Carlos I, polo que foi enviado á cadea por Xoán II de Albret.

## *Linguae Vasconum Primitiae* 
*Linguae Vasconum Primitiae* ("Primicias da lingua dos vascóns") é unha recompilación de quince composicións en verso, precedidas dun prólogo en prosa. Imprimiuse en Bordeos no ano 1545. Está escrito empregando o dialecto baixo-navarro do éuscaro. Das composicións, dúas son de tema relixioso, dez de tema amoroso, un poema autobiográfico e dous poemas de gabanza á lingua vasca. No poema autobiográfico o autor relata a súa prisión nun cárcere de Bearn por unha falsa acusación de traizón.

Etxepare é innovador na elección de temas, pois nunca antes se utilizara na lírica popular vasca unha temática similar. Ao confeccionar a súa obra, Etxepare emprega a técnica do bertsolarismo, xa que descoñece a métrica utilizada na poesía culta. É por isto polo que se considera un poeta popular, pois escribiu para el, tal e como indica a utilización dos metros e melodías do bertsolarismo, probablemente coa intención de que fosen lidos ou cantados.

O tema do amor é tratado con inocencia, pero con frescura, é por isto que se lle considera a metade de camiño entre as *Cantigas* de Afonso X e o Libro do bo amor de Juan Ruiz, o Arcipreste de Hita. O autor atópase afastado da lírica cortesá ideal do medievo europeo, trata o tema das relacións amorosas con total naturalidade, sen rastro algún de platonismo.

Durante unha época a obra deste autor foi criticada polas seguintes razóns:

* A frescura e naturalidade coas que trata os temas amorosos volvéronse inaceptábeis logo do Concilio de Trento.
* Os metros, medidas e rimas populares elixidas por Etxepare tiñan erros para a nova poesía renacentista, erros que Oihenart criticaría con dureza.

A diferenza de Leizarraga, este autor non se preocupou de buscar un éuscaro unificado, pois o seu obxectivo era dar a coñecer a lingua, non que todos os vascos o entendesen, polo que escribiu no único dialecto que coñeceu, o baixo-navarro do leste. En xeral a ortografía de Etxepare é bastante irregular, debido a que está baseada na oralidade. De todos xeitos, dado que o seu libro foi o primeiro publicado en éuscaro, carecía de modelos escritos que poder seguir.

Non se pode entender a obra de Bernart como a dun autor en solitario, senón que foi froito dun contexto. Como Oihenart escribiu en 1665 en *L´art poétique basque* naquela época existían outros dous poetas, o escritor de pastorais Joan Etxegarai e Arnaut Logras, de cuxas obras ningunha nos ten chegado até hoxe, pois é probábel que fosen publicadas despois de Etxepare (o cal explicaría a inexistencia de referencias a estes autores e que diga nos seus versos: "Se até agora estiveches sen ser impresa, dende hoxe circularás por todo o mundo") ou que non se publicasen, tal e como sucedeu co manuscrito de Lazarraga.

Etxepare estivo no cárcere de Bearn por unha acusación falsa dos seus inimigos ante o rei.

### Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Texto completo de *Linguae Vasconum Primitiae* (en éuscaro)
* Catro poemas de Etxepare traducidos ao castelán