open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
María Luisa Sanjurjo de Oza

**María Luisa Sanjurjo de Oza**, nada en Vigo o 4 de decembro de 1893 e finada na mesma cidade en setembro de 1949, foi unha pianista e compositora galega.

## Traxectoria 
### Primeiros anos e formación 
Filla de Francisca Oza López-Baro e Benito Sanjurjo Ramírez de Arellano, un tudense que estudou arquitectura en París e foi promotor de vivendas creadas nos estudos de Michel Pacewicz ou Jenaro de la Fuente Domínguez. Era a maior de catro irmáns dunha familia con gran afección musical. Na súa casa eran habituais as veladas musicais nas que participaban familia e amigos e celebrábanse tamén faladoiros intelectuais. Estudou piano en Vigo con Eduardo Villanueva, subdirector da banda municipal, e co seu fillo Manrique, primeiro premio de piano no conservatorio de Madrid en 1904. Examinouse por libre en Madrid dos primeiros cursos e máis tarde instalouse coa súa familia na capital xa que seu irmán ingresara na escola militar de Toledo.

En 1913 rematou estudos de piano sendo alumna predilecta de José Tragó (mestre de piano de Joaquín Turina e Manuel de Falla) e obtivo o premio extraordinario de honra na convocatoria de 1914. Tamén rematou estudos de Harmonía con Valentín Arín. Segundo testemuña da súa sobriña, a poetisa María do Carme Kruckenberg, "Estudou oito horas diarias, por iso chegou onde chegou".

### Carreira profesional 
No ano que rematou os estudos compuxo a súa obra *Miña Terra* que en versión de banda interpretou a Banda Municipal de Vigo baixo a dirección do seu director Mónico García de la Parra, acabado de chegar. cunhas excelentes críticas en prensa, contando co apoio do pianista Pepito Arriola. Como consecuencia destes éxitos foi solicitada polo Ateneo de Madrid e outros centros artísticos. Porén, non contou co obrigado permiso paterno xa que Benito consideraba unha "humillación" a dedicación profesional á música e só permitiu a súa presenza en actos benéficos. de 1927 co avogado galeguista republicano Roberto González Pastoriza.
[miniatura|M.ª Luisa Sanjurjo con [Pepito Arriola en 1916.]]
Tralo seu casamento deixou definitivamente de tocar en público e, ao pouco do nacemento do seu segundo fillo, comezou a desenvolver os síntomas da miastenia.
* "Faro de Vigo", pasodobre (1924).

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
* 
### Outros artigos 
* Pepito Arriola
Lucía Varela

**Lucía Varela Gómez**, nada o 10 de agosto de 2003 na Coruña, é unha xogadora de voleibol galega, central do equipo italiano AGIL Volley dende o ano 2022.

## Traxectoria 
### Clubs 
Lucía Varela comezou a xogar ao voleibol aos 12 anos. Na tempada 2018-19 fichou polo club CAEP Soria na Superliga 2 Feminina de Voleibol, onde xoga por dous anos antes de pasar ao Club Voleibol J.A.V. Olímpico. Debutando na Superliga Feminina de Voleibol na tempada 2020-21 co club das Palmas de Gran Canaria e gañando o campionato e a supercopa de España dese ano.

Na tempada 2022-23 mudouse a Italia ao aceptar a oferta do club AGIL Volley

## Notas
Eleccións presidenciais de Nixeria de 2023

As **eleccións presidenciais de Nixeria de 2023** leváronse a cabo o 25 de febreiro de 2023 para elixir o presidente e vicepresidente de Nixeria. O presidente titular do Congreso de Todos os Progresistas, Muhammadu Buhari, ten un mandato limitado e non pode buscar a reelección para un terceiro mandato.

Outras eleccións federais, incluídas as eleccións á Cámara de Representantes e ao Senado, tamén se levaron a cabo na mesma data, mentres que as eleccións estatais se levarán a cabo dúas semanas despois, o 11 de marzo. Os gañadores das eleccións tomarán posesión o 29 de maio de 2023, data anterior ao Día da Democracia.

As primarias do partido estaban programadas para entre o 4 de abril e o 9 de xuño de 2022 co Partido Democrático Popular nominando ao exvicepresidente Atiku Abubakar o 28 de maio, mentres que o Congreso de Todos os Progresistas nominou ao exgobernador do estado de Lagos, Bola Tinubu, o 8 de xuño.  Polo Partido Laborista, menos representado políticamente, o 30 de maio nominouse ao ex gobernador do estado de Anambra, Peter Obi.  Nas semanas posteriores ás primarias, anunciáronse os compañeiros de fórmula para a vicepresidencia e Abubakar elixiu o gobernador Ifeanyi Okowa o 16 de xuño, mentres que os seus principais opoñentes inicialmente elixiron compañeiros de fórmula de marcador de posición antes de substituílos posteriormente en candidatos substantivos con Obi seleccionando ao exsenador Yusuf Datti Baba-Ahmed e Tinubu elixindo ao senador Kashim Shettima o 8 e 10 de xullo, respectivamente.

## Sistema electoral 
O presidente de Nixeria é elixido mediante un sistema modificado de dúas voltas. Para ser elixido na primeira volta, un candidato debe recibir a maioría dos votos e máis do 25% dos votos en cando menos 24 dos 36 estados. Se ningún candidato supera este límite, realizarase unha segunda volta entre o candidato principal e o seguinte candidato que recibira unha pluralidade de votos no maior número de estados.

## Notas
Eleccións municipais de España de 2023

As **eleccións municipais de España de 2023** celebráronse o domingo 28 de maio de 2023. Elixíronse os concelleiros de todos os concellos, así coma os alcaldes no caso dos municipios con concello aberto. Á vez discorreron as eleccións autonómicas de España de 2023.

## Calendario electoral 
As eleccións foron convocadas polo rei Filipe VI o luns 3 de abril de 2023, mediante un Real Decreto refrendado polo presidente do Goberno, Pedro Sánchez, previa deliberación do Consello de Ministros na súa reunión do martes 28 de marzo de 2023. O Real Decreto publicouse no Boletín Oficial do Estado do martes 4 de abril de 2023.

A campaña electoral comezou o venres 12 de maio ás 00:00 e finalizou o sábado 27 de maio ás 00:00. Os alcaldes dos municipios foron cesados e as corporacións municipais disoltas o venres 26 de maio, continuando dende ese momento en funcións ata a toma de posesión dos seus sucesores tralas eleccións municipais. O sábado 27 de maio celebrouse a xornada de reflexión. As urnas abriron o domingo 28 de maio dende as 09:00 ata as 20:00, tal e como prescribe a Lei Orgánica 5/1985, de 19 de xuño, do Réxime Electoral Xeral.

O 17 de xuño de 2023 tomaron posesión dos seus cargos os concelleiros, que ese mesmo día votaron de entre eles ao alcalde.

## Demografía e censo electoral 
El INE contabilizou a 35&nbsp;539&nbsp;083 cidadáns chamados ao voto, incluídos Ceuta e Melilla. Os españois no estranxeiro non poden participar nos comicios municipais.

## Resultados por municipio maior de 500.000 
A continuación aparecen as candidaturas con representantes electos nalgúns dos municipios españois con máis de  habitantes:

## Notas
Jean Nicot

**Jean Nicot de Villemain**, nado en Nimes en 1530 e finado París o 4 de maio de 1604, coñecido en portugués como **João de Nicote**, foi un diplomático e intelectual francés. A nicotina recibe o nome polo seu apelido.

## Traxectoria 
Foi embaixador en Lisboa, Portugal, de 1559 a 1561.

Como embaixador de Henrique II de Francia na corte portuguesa, foi o encargado de negociar o matrimonio de Margarida de Valois co mozo Dom Sebastião. Intrigado polos efectos do tabaco que lle mostrou Damião de Góis, enviou unhas follas á raíña Catarina de Médicis, coa esperanza de curarlle as xaquecas.

En 1560 presentou o rapé —tabaco para poñer no nariz— na Corte francesa. O xénero ao que pertence a planta do tabaco, *Nicotiana*, que tamén inclúe varias plantas ornamentais utilizadas na xardinería, recibe o nome de Nicot, como na nicotina.

Jean Nicot tamén compilou un dos primeiros dicionarios franceses, *Thresor de la langue françoyse tant ancienne que moderne*, publicado en 1606.

Segundo algúns autores, na súa viaxe a Portugal estivo acompañado polo seu irmán Jules Nicot ou Júlio de Nicote, que máis tarde se estableceu en Lisboa, casou con Marquesa de Brito (sendo "Marquesa" aquí só un nome, non un título de nobre), filla dun Filipe de Brito, que foi chambelán de D. Duarte de Portugal, arcebispo de Braga, e da súa irmá de sangue, a infanta D. María Manuela, futura esposa de Filipe II de España, e que sería pai de Filipe de Brito e Nicote.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos
* Nicotina
* Neonicotinoides

### Ligazóns externas 
* Sitio web dedicado a *Thresor* de Nicot *(en francés)*
Eleccións parlamentarias de Estonia de 2023

As **eleccións parlamentarias** leváronse a cabo en Estonia o 5 de marzo de 2023 para elixir aos 101 membros do Riigikogu.

O Partido do Centro dirixido por Jüri Ratas formou un goberno despois das eleccións parlamentarias de 2019, con Ratas como primeiro ministro. O seu goberno foi derrocado en xaneiro de 2021 logo dunha investigación por corrupción; Kaja Kallas do Partido Reformista formou posteriormente un goberno de coalición co Partido do Centro, aínda que caeu en xuño de 2022. Logo, Kallas formou un goberno con Isamaa e o Partido Socialdemócrata e permaneceu no cargo de primeiro ministro. En xaneiro de 2023, o Comité Electoral Nacional anunciou que se rexistraran 9 partidos políticos e 10 candidatos individuais para participar nas eleccións parlamentarias de 2023.

Durante o período da campaña, os temas discutidos mais extensamente foron a defensa e a seguridade nacional, debido á invasión rusa de Ucraína en 2022, e a economía. As persoas dos partidos políticos contendentes tamén participaron en debates organizados en xaneiro e febreiro de 2023. A votación en embaixadas estranxeiras tivo lugar do 18 ao 23 de febreiro, mentres que os votantes tiveron a opción de votar durante o período preelectoral do 27 de febreiro ao 4 de marzo.

## Sistema electoral 
Os 101 membros do Riigikogu son elixidos por representación proporcional en doce distritos electorais plurinominais. Os escanos asígnanse empregando un método D'Hondt modificado. Os partidos deben superar un limiar nacional do 5 %, pero se o número de votos emitidos por un candidato individual supera ou iguala a cota simple (que se obtén ao dividir o número de votos válidos emitidos no distrito electoral polo número de mandatos no distrito), son elixidos.

### Escanos por distrito electoral 
## Resultados 
## Resultados por Distrito Electoral 
## Enquisas de opinión 
1000px

## Formación de goberno
O partido Reformista alcanzou un acordo de formación de goberno cos liberais de Estonia 200 e cos Socialdemócratas que terá 60 dos 101 do Parlamento, sendo aprobado polo mesmo o 12 de abril e xuramentada o 17 de abril.

## Notas
Paradjanov

***Paradjanov*** (en ) é un filme ucraíno de 2013 dirixido Serge Avedikian e Olena Fetisova. Conta a historia do director de cinema Sergei Parajanov. Foi escollido como candidato de Ucraína para o Óscar ó mellor filme internacional na 86ª edición dos premios, mais finalmente non foi nomeado.

## Sinopse 
O filme conta a historia do director de cinema Sergei Parajanov, que fai grandes filmes que lle aportan recoñecemento internacional. O seu comportamento desafiante provoca un conflito co réxime totalitario soviético. Parajanov é encarcerado por acusacións falsas, mais un amor inquebrantable pola beleza dálle forza para crear, a pesar de anos de cárcere e a prohibición de traballar no cinema.

## Personaxes 
* Serge Avedikian como Paradjanov
* Karen Badalov como Laert
* Yuliya Peresild como Svetlana

## Produción 
O filme foi creada co apoio financeiro do Cinema Estatal de Ucraína, ARTE FRANCE, o Centro Nacional de Cinema de Xeorxia e o Centro Nacional de Cinma de Armenia. O orzamento da cinta foi de 22,6 millóns de ₴ (uns 2 millóns de euros). A participación financeira do State Cinema ascendeu a 11,3 millóns de ₴.

A rodaxe tivo lugar en Francia, Ucraína (incluíndo o centro penitenciario de Drohobych), Armenia e Xeorxia.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Filmes de Ucraína propostos ó Óscar ó mellor filme internacional
* Filmes propostos ó mellor filme internacional na 86ª edición dos Óscar
Toi, khto proishov kriz vohon

***Toi, khto proishov kriz vohon*** (en ) é un filme ucraíno de 2011 dirixido por Mykhailo Illienko. Foi escollido como candidato de Ucraína para o Óscar ó mellor filme internacional na 85ª edición dos premios, mais finalmente non foi nomeado.

## Personaxes 
* Dmytro Linartovych como Ivan Dodoka
* Viktor Andriyenko como Smirnov
* Olha Hrishyna como Luba Karimova
* Oleksandr Ihnatusha como Ugrum-Ruka
* Ivanna Illienko como Shadow
* Oleksiy Kolesnyk como xefe indio
* Vitaliy Linetskyi como Stepan Shulika
* Oleh Prymohenov como Naskrizny
* Galyna Stefanova como Baba Stefa
* Artem Antonchenko como Nikolai Eremin
* Marina Yurchak como Nadia Rakitina
* Mykola Boklan como Orest (pai de Ivan)
* Serhiy Solovyov como Rakitin
* Iryna Bardakova como Margarita
* Denys Karpenko como Gerard
* Volodymyr Levytsky como Ugol
* Oleh Tsyona como Palloniy
* Serhiy Fedorenko como Starshyna
* Lev Levchenko como Vanya (fillo de Ivan)
* Yaroslav Bilonog como Ivan de pequeno

## Rodaxe 
A maior parte da rodaxe tivo lugar en Ucraína entre 2008 e 2010. Rodouse en Kíiv, na rexión da capital, incluíndo o campus estudantil de Rzhyshchev, en Kamianets-Podilskyi e os seus arredores. Usaron as ruínas de edificios antigos e unha maqueta de avión. Unha escena foi filmada nas montañas na fronteira da Arxentina e Chile.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Filmes de Ucraína propostos ó Óscar ó mellor filme internacional
* Filmes propostos ó mellor filme internacional na 85ª edición dos Óscar
Iliuziya strakhu

***Iliuziya strakhu*** (en ; en ) é un filme ucraíno en lingua rusa de 2008 dirixido por Oleksandr Kiriyenko. Baséase na novela homónima de Oleksandr Turchynov. Foi escollido como candidato de Ucraína para o Óscar ó mellor filme internacional na 81ª edición dos premios,  mais finalmente non foi nomeado

Os actores rusos desempeñaron os papeis principais. O filme estreouse simultaneamente en Ucraína e Rusia o 4 de decembro de 2008. En 2008, creouse a dobraxe en ucraíno para a distribución no país.

## Personaxes 
* Andrii Panin&nbsp;— "Ihor Korob / Tsar Solomon / Garik"
* Alyona Babenko&nbsp;— "A muller de Ihor / a muller de Salomón / a muller de Garik"
* Aleksiy Gorbunov&nbsp;— "Maior"
* Serhiy Garmash&nbsp;— "Fiscal / Asesor do tsar Salomón"
* Inga Oboldina&nbsp;— "Testemuña"
* Olexandr Semchev&nbsp;— "Penkovskyi", "Tsaredvorets"
* Olexii Petrenko&nbsp;—"Petrovsky"
* Victor Saraykin&nbsp;— "Gardián da Caixa / Garda do Rei Salomón"
* Davyd Babaev&nbsp;— "Doutor"
* Vitaliy Linetskyi&nbsp;— "Zek"
* Oles Katsion&nbsp;— "camareiro"
* Ihor Yatsko&nbsp;— "Capitán"
* Daniil Spivakovsky&nbsp;—"papel de episodio"
* Olexandr Danilevich&nbsp;—"papel episódico"

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Filmes de Ucraína propostos ó Óscar ó mellor filme internacional
* Filmes propostos ó mellor filme internacional na 81ª edición dos Óscar
Julio Gallego Losada

**Julio Gallego Losada**, nado en Samos en 1927 e finado no mesmo concello o 12 de xaneiro de 2023, foi un político galego.

## Traxectoria 
Encabezou a candidatura de Coalición Galega á alcaldía de Samos nas eleccións municipais de 1983, obtivo a maioría absoluta e foi elixido alcalde. Finou en Samos o 12 de xaneiro de 2023.

## Vida persoal 
Casou con Rosalía Moure e foi pai de Julio Gallego Moure.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Eleccións municipais en Samos
Voditel dlya Very

***Voditel dlya Very*** (en ; en ; *Vodiy dlya Viry*) é un filme de 2004 escrito e dirixido polo ruso Pavel Chukhrai. É unha coprodución entre Rusia e Ucraína e está ambientado en 1962 en Sevastopol, Ucraína. O filme gañou numerosos premios rusos, incluíndo a mellor película no Festival de Cinema de Sochi. Foi escollido como candidato de Ucraína para o Óscar ó mellor filme internacional na 77ª edición dos premios, mais a orixe do filme dividida en dous países provocou que fose rexeitada debido a unha norma que estabelece: "O país remitente debe certificar que o talento creativo dese país exerceu o control artístico do filme".

## Personaxes 
* Igor Petrenko como Víktor
* Aliona Babenko como Vera
* Bogdan Stupka como o xeneral Serov
* Andréi Panin como Saveliev
* Yekaterina Yudina como Lida
* Marina Golub como Zinaida
* Valeri Barinov como o xeneral Klimenko
* Natalia Gudkova como Anzhela
* Alisa Grebenshchikova como Red
* Alekséi Zelenski como o detective
* Aleksandr Mezentsev como o doutor
* Vladímir Koval como o xinecólogo
* Serguéi Udovik como o detective

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Filmes de Ucraína propostos ó Óscar ó mellor filme internacional
* Filmes propostos ó mellor filme internacional na 77ª edición dos Óscar
Cabalo pantasma

O **cabalo pantasma** é un ser mitolóxico galego moi raro. Ten cor de lume ou bota lume pola boca. É un cabalo sobrenatural que lles aparece aos buscadores de tesouros ou aos camiñantes solitarios. Ás veces é un cabalo enorme, outras é pequeno e comenza a medrar ata tropezar coas nubes.
 
## Noutras culturas: 
Compórtanse exactamente igual que os anaskelades gregos, que son burriños sobrenaturais que medran se alguén quere montalos, vólvense altos coma montañas e descabalgan os xinetes. Probablemente, é unha manifestación do diaño burleiro.
## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
*
Monstro da lagoa

O **monstro da lagoa** é un ser mitolóxico galego do que case non se sabe nada do seu aspecto, xa que vive no fondo da auga e agocha un tesouro (ese tesouro é unha campá de ouro).

## Lenda 
O cura ao descubrir que o seu tesouro era unha campá de ouro, comprou unha e tamén lle comprou a un señor de Cuba un libro de maxia negra. Foi co libro e a campá (acompañado do sancristán), leu o libro e o mar abriuse. O sancristán quedou na beira deixando que o libro se pechase e o cura e o monstro quedaron atrapados.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Mitoloxía galega
* Ciclope
* Fomoré
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
*
Mamay (filme)

***Mamay*** (en ) é un filme ucraíno de 2003 dirixido por Oles Sanin. Baséase no folclore antigo ucraíno e tártaro de Crimea, e é considerado unha versión ucraína de *Romeu e Xulieta*. Un cosaco fuxitivo namórase dunha muller tártara abraiantemente fermosa que o salva dunha morte segura. O seu amor desafía o odio milenario entre os seus respectivos pobos. O filme conta coa fotografía de Serhiy Mykhalchuk e unha banda sonora do compositor Alla Zahaikevych. Foi escollido como candidato de Ucraína para o Óscar ó mellor filme internacional na 76ª edición dos premios, mais finalmente non foi nomeado.

## Sinopse 
Creado sobre a base do antigo folclore ucraíno e tártaro de Crimea. Esta é a versión ucraína de *Romeu e Xulieta*. Un cosaco fuxitivo namórase dunha muller tártara abraiantemente fermosa que o salva dunha morte inminente. O director Sanin escribiu sobre a combinación de tres historias no filme: dous tártaros de Crimea épicos e un inventado por el: como unha muller tártara atopa ao cosaco moribundo máis novo na estepa, tráeo a casa, namórase del e convértese na súa muller.

## Personaxes 
* Viktoria Spesivtseva como muller tártara
* Andrij Bilous como Mamay
* Nazl Sejtablaeva como rapaza tártara
* Sergey Romanyuk como irmán máis vello
* Oles Sanin como irmán mediano
* Akhtem Seitablaev como guerreiro tártaro
* Eldar Akimov como guerreiro tártaro
* Emil Rasilov como guerreiro tártaro

## Produción 
A rodaxe durou só 24 días.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Filmes de Ucraína propostos ó Óscar ó mellor filme internacional
* Filmes propostos ó mellor filme internacional na 76ª edición dos Óscar
Aurora (filme de 2006)

***Aurora*** (en ) é un filme ucraíno de 2006 dirixido por Oksana Bairak. Estreouse nos cinemas de Ucraína o 30 de novembro de 2006. Foi escollido como candidato de Ucraína para o Óscar ó mellor filme internacional na 79ª edición dos premios, mais finalmente non foi nomeado.

A rodaxe tivo lugar en Kíiv, Donetsk, Kramatorsk, a zona de exclusión de Chernóbil e Os Ánxeles. Os papeis principais foron interpretados pola moza de 14 anos Anastasia Zyurkalova, o actor ruso Dmytro Kharatyan e o estadounidense Eric Roberts. Os produtores da película foron Oleg Stepanenko ("IntWestDistribution") e Oksana Bayrak ("Bayrak Studio") co apoio da canle de televisión "Inter.

## Sinopse 
O filme trata dunha nena chamada Aurora que sufriu como consecuencia do desastre de Chernóbil de 1986. Aurora é levada aos Estados Unidos onde se supón que debe operarse. Ela coñece a un home cunha vida arruinada e axúdao a converterse nun personaxe refinado.

## Personaxes 
* Nastya Zyurkalova como Aurora
* Dmitry Kharatyan como Nik Astakhov
* Eric Roberts como Mr. Brown
* Anastasiya Meskova como Margo
* Anastasiya Bunina como Natalya
* Varvara Filipchuk
* Vlad Gerasimov
* Vladimir Goryanskiy
* Yekaterina Kachan
* Sergey Malyuga
* Oleg Maslennikov
* Irina Pogulyay
* Natalya Natalushko
* Stanislava Khomenko
* Dima Martimyanov
* Alla Maslennikova
* Yelena Petrashko
* Larisa Pretorius

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Filmes de Ucraína propostos ó Óscar ó mellor filme internacional
* Filmes propostos ó mellor filme internacional na 79ª edición dos Óscar
Plantas do tabaco

O **tabaco** é un grupo de plantas herbáceas do xénero *Nicotiana* cultivadas anualmente. As plantas son de orixe tropical, medran habitualmente en todo o mundo e acostuma atoparse en cultivos. Chega até alturas entre 1 e 2 metros (3 a 6 pés). 

## Nome e ascendencia 
[miniatura|Ilustración científica de ***[Nicotiana rustica***, do século XIX.|esquerda|232x232px]]
[miniatura|[Ilustración científica da ***Nicotiana tabacum***, do século XIX.|esquerda|251x251px]]
A planta máis empregada como tabaco é orixinaria do Caribe, onde os taínos foron os primeiros pobos rexistrados en utilizala e cultivala. En 1560, Jean Nicot de Villemain, entón embaixador francés en Portugal, levou sementes e follas de tabaco como á corte francesa. En 1586 o botánico Jaques Dalechamps deulle á planta o nome de *Herba nicotiana*, na honra de Jean Nicot, que tamén foi adoptado por Carl von Linné. Considerouse ao  principio unha planta decorativa, despois unha panacea, antes de converterse nunha planta común de tabaco.

O seu nome científico é '''*Nicotiana tabacum*.'* A investigación está en curso sobre a súa ascendencia entre as especies silvestres de *Nicotiana*, pero crese que é un híbrido de *Nicotiana sylvestris*, *Nicotiana tomentosiformis* e posibelmente *Nicotiana otophora.* É a máis cultivada de todas as plantas do xénero *Nicotiana* para ser transformada, especialmente as súas follas, en tabaco.

Outra variante é a ***Nicotiana rustica*** L., coñecida en América do Sur co nome común de ***mapacho*** e en Vietnam por ***thuoc lao*** (*thuốc lào*). É unha planta cultivada polo seu alto contido en alcaloides, e trátase dunha variedade de **tabaco** potente que, pola súa alta concentración de nicotina, úsase para producir pesticidas orgánicos, xa que as follas de *N. rustica* teñen un contido en peso de nicotina que pode alcanzar o 9%, mentres que as follas de *Nicotiana tabacum* (tabaco común) conteñen só entre 1 e 3% dese alcaloide.

## Parasitos 
A avelaíña do tubérculo da pataca (*Phthorimaea operculella*) é un insecto oligófago que prefire alimentarse de plantas da familia das solanáceas como as plantas de tabaco e outras especies silvestres de *Nicotiana*. A femia de *P. operculella'' usa as follas para poñer os seus ovos e as larvas eclosionadas comen o mesofilo da folla.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Jean Nicot
* Nicotiana
* Nicotina
* Neonicotinoides
Pryiatel nebizhchyka

***Pryiatel nebizhchyka*** (en ) é un filme ucraíno de 1997 dirixido por Viacheslav Kryshtofovych. Foi escollido como candidato de Ucraína para o Óscar ó mellor filme internacional na 70ª edición dos premios, mais finalmente non foi nomeado.

## Sinopse 
A era do "capitalismo salvaxe" gañaba impulso cando Anatoly foi abandonado pola súa muller. Era novo, guapo e intelixente, con coñecementos dunha lingua estranxeira, pero por algún motivo non encaixaba na vida moderna, cousa que lle resultaba completamente incomprensible. Un encontro co seu antigo compañeiro de clase Dima, que negociaba con éxito nun quiosco comercial, converteuse no fío condutor da súa Ariadna no mundo da nova moral. A vida faise como unha película. O acto imprudente e frívolo de Anatoliy converteuse no primeiro elo dunha cadea de acontecementos que resultaron no asasinato dun home que era un asasino a soldo.

## Personaxes 
* Aleksandr Lazarev Jr. como Anatoliy
* Anzhelika Nevolina como Katia
* Elena Korikova como Maryna
* Tetiana Kryvytska Stang Lund como Lena / Vika
* Yevheniy Pashin como Dima
* Serhiy Romaniuk como Ivan
* Anatoliy Mateshko como Borys
* Rostislav Yankovsky como Ihor Lvovych

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Filmes de Ucraína propostos ó Óscar ó mellor filme internacional
* Filmes propostos ó mellor filme internacional na 70ª edición dos Óscar
Galiña dos ovos de ouro

miniatura|Ilustración da galiña dos ovos de ouro
A **galiña dos ovos de ouro** é un ser mitolóxico galego con forma de galiña, que pon ovos de ouro e pertence a unha princesa moura encantada baixo a forma de serpe. 

A lenda localízase en Fragas (Campo Lameiro, Pontevedra), no nacente de Santa Mariña. Alí, a moura aparécese cunha flor na boca, e aquel que non se arrede da súa presenza e lle dea un bico nos labios conseguirá desencantala e que recupere a súa forma de muller. Como premio por romper o encantamento, entrega ó mozo a súa *galiña dos ovos de ouro* e a capacidade de ver por onde vai a trabe de ouro que conduce ao castro da Andoriña.

Entre a Pedra de Penalba e Rotea de Mendo, tamén en Campo Lameiro, dise que hai unha fonte cunha moura, gardián dunha galiña de ovos de ouro e dun berce de ouro. 

No castro da igrexa de Cazás, en Xermade (Lugo), existe unha pedra cunha inscrición e, se se sabe descifrar ese texto, sairá da pedra unha galiña que pon ovos de ouro.

A lenda pode lembrar á pita que aparece no conto de *Xan o das fabas máxicas*, e que o Xan rouba das mans do ogro.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
*  

### Outros artigos 
* Galiña dos pitos de ouro
María Nsué Angüe

**María Nsué Angüe**, nada en Ebebiyín (Río Muni, Guinea Española) en 1945 e finada en Malabo o 18 de xaneiro de 2017, foi unha escritora e xornalista ecuatoguineana. En 2015 foi nomeada académica correspondente en Guinea Ecuatorial da RAE. Con frecuencia tratou na súa obra a opresión das mulleres. Foi especialmente coñecida por *Ekomo*, a primeira novela publicada por unha muller ecuatoguineana. 

## Traxectoria 
Nada nunha familia da etnia fang, emigrou cos pais a España con dez anos. Alí realizou os seus estudos e iniciou a súa carreira literaria.

Regresou ao seu país en 1972. Alí estabeleceu a súa residencia e traballou no Ministerio de Información, Prensa e Radio. Ademais, alcanzou fama internacional como escritora, sobre todo en Europa e América Latina.

A súa obra máis importante é *Ekomo*, a primeira novela publicada por unha muller ecuatoguineana. Narra a historia dunha muller fang que, tras morrer o seu home, atrévese a romper con certos tabús da sociedade africana. A novela publicouse por primeira vez en 1985, e a editorial Sisal publicou unha segunda edición revisada en 2007. *Ekomo* gañou popularidade entre os estudosos e académicos pola súa escritura coidada e poética.

Angüe escribiu tamén relatos curtos, artigos e poemas, e deixou manuscritos inéditos. A opresión das mulleres e a sociedade africana poscolonial son temas frecuentes na súa obra. Parte dela está inspirada na literatura popular fang.

O 25 de xuño de 2015 a Real Academia Española nomeouna académica correspondente en Guinea Ecuatorial.

Finou o 18 de xaneiro de 2017 en Malabo aos 72 anos.

## Obras 
* *Ekomo*, Madrid, UNED, 1985. ISBN 84-362-1974-0
* *Delirios*, Malabo, Centro Cultural Hispano-Guineano, 1991.
* *Cuentos de la Vieja Noa*, Malabo, Centro Cultural Hispano-Guineano, 1999.
## Véxase tamén
### Bibliografía 
* Hubert Edzodzomo. ''Les représentations de la femme dans 'Ekomo' (1985) de Maria Nsue Angüe et 'Hija de la Fortuna' (1998) de Isabel Allende*, Université François-Rabelais, Tours, 2013
* Anna Mester. *Rethinking* Ekomo* by María Nsue Angüe: an Equatoguinean challenge to Spanishness*
* Marina Ondo. *Femme, diversité culturelle et développement linguistique en Guinée Équatoriale à travers Ekomo de Maria Nsue Angüe*, en: *La Revue des ressources'', 12 de novembro de 2010

## Notas
Xosé Antonio Andrade

**Xosé Antonio Andrade Figueiras**, nado en Seavia (Coristanco) en 1957, é un avogado e escritor galego.

## Traxectoria 
Fixo o bacharelato na Academia Leus de Carballo. Traballou de ferreiro, na construción e como taxista. Licenciouse en Dereito. É membro do Instituto de Estudos Bergantiñáns, do Club de Oratoria e Comunicación Toast Masters International e da Asociación Ambiental Senda Nova. Nas eleccións municipais de 2019 encabezou a candidatura do BNG en Coristanco e foi elixido concelleiro. Nas municipais de 2023 volveu encabezar a candidatura do BNG en Coristanco.

## Obras 
* *Seavia é nome de parroquia*, 2007.
* *Reválida de sexto*, 2008.
* *Querida Paula*, 2012
* *Querida Paula*. Edición actualizada, 2023.
* *Nas cortinas do tempo*, 2019.
* *Os cómaros da vida. Diarios 2020-2021*, 2024.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Xosé Antonio Andrade Figueiras: «No libro inclúense moitas variantes propias da comarca de Bergantiños» *La Voz de Galicia.*
* Un libro na procura da luz: Os cómaros da vida. Diarios 2020-2022 *Que pasa na Costa.*
* Xosé Antonio Andrade leva "Os cómaros da vida" a Ponteceso e Malpica *Que pasa na Costa.*
* "Os cómaros da vida" na Libraría Ler de Santa Comba *Vídeo presentación.* 
* Xose Antonio Andrade escribe e tamén pintaba *Que pasa na Costa.*
* «A emigración e o amor inxenuo son dous dos temas que actúan como fío argumental da obra» *La Voz de Galicia.*
* «Hai que rematar coa crispación política e fomentar o diálogo» *La Voz de Galicia.*
* José Antonio Andrade: «A crispación que hai en Coristanco ten que acabar» *La Voz de Galicia.*
* José Antonio Andrade: «Hai que ir ao rescate asistencial e de servizos» *La Voz de Galicia.*
* Los nacionalistas de Coristanco piden facilidades urbanísticas para obras necesarias *La Voz de Galicia.*
* José Antonio Andrade: «Hai que ir ao rescate asistencial e de servizos» *La Voz de Galicia.*
* «Vale a pena ter as pistas cheas de buratos e non vellos cagados e sós nas casas» *La Voz de Galicia.*
* E volvín aos cuarteis de inverno *La Voz de Galicia.*
Jesús Chao Otero

**Jesús Chao Otero**, nado en Coristanco, foi un comerciante e político galego.

## Traxectoria 
Comerciante en Coristanco. Foi nomeado alcalde de Coristanco en febreiro de 1931. Na II República foi elixido alcalde de Coristanco en 1931 polo Partido Radical, continuando no cargo ata 1936.

## Vida persoal 
Casou en 1927 con Ernestina Negreira Porteiro, e foi pai de Francisco, Manuel, Carmen, Ernestina e África Chao Negreira.

## Notas
Guillermo Alonso

:*Non confundir con Guillermo Alonso Barcia (Pontevedra 1982)*.

[miniatura|page=458|"Una verdad" de Alonso, *[Álbum de la Caridad*, 1862.]]
**Guillermo Alonso**, nado en Mondoñedo o 25 de xullo de 1836 e finado no mesmo lugar o 14 de febreiro de 1865, foi un avogado, deputado provincial e cabaleiro da Orde de Carlos III.

## Traxectoria 
Contribuíu na fundación do xornal santiagués *La Joven Galicia* en 1860 e foi un dos seus principais redactores. Publicou en prensa algunhas composicións poéticas e deixou outras inéditas.

## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
*
Presidente de Guatemala

thumb|250px|Bandeira do presidente de Guatemala.

O **Presidente da República de Guatemala** é o xefe de Estado e de goberno de Guatemala por mandato do pobo. O actual Presidente da República de Guatemala é Alejandro Eduardo Giammattei Falla. O seu tratamento oficial é *O Señor Presidente da República de Guatemala*.

O presidente da República actúa sempre en Consello de Ministros ou de maneira individual con cada ministro de Estado. O presidente da República é o comandante xeral do Exército de Guatemala e oficial superior da Policía Nacional Civil. El representa a unidade nacional e debe velar polos intereses de toda a poboación da República, ademais é o Gran Maestre da *Orde do Quetzal* e doutras condecoracións do executivo.

Esta é a lista dos presidentes de Guatemala dende 1839, quando o país tornouse independente das Provincias Unidas da América Central.
Manuel Álvarez Álvarez

**Manuel Álvarez Álvarez**, nado en Xixón, Asturias, o 1908 e finado na Fronte do Ebro o 13 de novembro de 1938, foi un militar e político que loitou na Guerra civil española. Entre os oficiais e homes ao seu mando era coñecido popularmente como **"Manolín"**.

## Traxectoria 
Dende moi novo foi membro do Partido Comunista de España (PCE). En outubro de 1934 participou na Revolución asturiana, aínda que tras o seu fracaso pasou algún tempo á Unión Soviética.

Despois do golpe de Estado fascista e o inicio da guerra en xullo de 1936, pasou a loitar xunto ás Forzas Republicanas na marxe cantábrica, que permaneceu fiel á República. O 6 de agosto de 1937 comezou a comandar o novo 184ª Brigada Mixta (antes 10ª Brigada Asturiana), participando nas batallas de Santander, Asturias e El Mazuco. Despois do derrube da Fronte Norte en outubro de 1937, conseguiu trasladarse ao centro da cidade, xa co grao de Maior de milicias. En xullo de 1938 participou nas primeiras operacións da Batalla do Ebro á fronte do 42ª División, que contaba con 3 brigadas mixtas (59ª, 226ª, 227ª). Os 226. ª Brigada Mixta tivo unha destacada actuación na zona norte da ofensiva republicana preto de Mequinensa, logrando conquistar a elevación de "Els Auts" sen baixas e capturar toda unha batería de artillaría. Pero pouco despois a brigada sería destruída na Bolsa de Fayón - Mequinensa. Tras este fracaso, a división foi reconstruída en Ascó e volveu participar activamente durante o resto da batalla. O 13 de novembro morre o maior Álvarez, alcanzado por un proxectil de artillaría inimigo nas inmediacións de Ascó e Venta de Camposines.

Tras a súa morte, foi proposto postumamente para a concesión da Placa Laureada de Madrid.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Bando nacional
* Exército Popular da República
* Brigadas Internacionais
* Revolución de Asturias de 1934
* Golpe de Estado do 18 de xullo de 1936
* Batalla do Ebro

### Bibliografía 
* 
* 
* 
* 
*
Teatro isabelino

[miniatura| *[Romeu e Xulieta*, pintura de Ford Madox Brown|291x291px]]
O **teatro isabelino** é un xénero teatral do renacemento do teatro profesional secular en Inglaterra, que comeza coa apertura do primeiro teatro comercial, *The Theatre*, en Londres, e remata co primeiro incendio no teatro de Shakespeare, *The Globe*. 

Desta época son grandes nomes da dramaturxia inglesa, como o xa mencionado William Shakespeare, Christopher Marlowe, Thomas Kyd ou Ben Jonson. 

Gran parte deste tempo Isabel I reinou en Inglaterra. Foi unha época politicamente conflitiva, internamente con tensións entre anglicanos e católicos, con fortes censuras aos bardos do eisteddfod galés, externamente co desenvolvemento da guerra anglo-española coa dinastía filipina, e socialmente influenciada polo humanismo europeo. 

Asóciase tradicionalmente coa figura de William Shakespeare (1564 - 1616). Outros autores destacados foron Francis Beaumont, Thomas Kyd e Christopher Marlowe.

## Características 
[miniatura| *Otelo e Desdémona*, inspirados no *[Otelo* de Shakespeare|esquerda|260x260px]]
Os autores ingleses interesáronse pola produción de Italia e a través dela accederon á cultura clásica, que dinamizou o teatro recuperando os modelos grecolatinos de traxedia e comedia e achegando novas temáticas ás obras da época, con regusto mitolóxico.

A innovación inglesa foi darlle máis realismo aos personaxes, o que os achegou ao pobo, xa que o teatro era un espectáculo de masas e interclasista.

Tratábase dun  teatro aberto e autoirónico. Os actores tiñan que falar "entre liñas" como público, dándolle a volta ao personaxe que interpretaban e creando unha distancia irónica que se utilizará despois no teatro de Bertolt Brecht. Os dramaturgos isabelinos crearon o concepto de "teatro dentro do teatro", como se aprecia na obra *Hamlet*, en que o personaxe principal contrata actores para volver a representar o asasinato do seu país diante do presunto asasino que acaba confesando a súa culpa. Foi un recurso paralelo ao da "novela dentro da novela" que aparece no *Quixote* e precursor do "cine dentro do cine" e do "teatro dentro do cine".

O éxito do teatro isabelino débese ao número de obras representadas e ás relacións sociais establecidas durante as funcións, onde o texto teatral primaba sobre o vestiario ou o decorado.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Replicación de ligazóns pola Universidade de Turín  Arquivado   
* Teatro isabelino Arquivado na Enciclopedia GER.
José Arias Digón

**José Arias Digón**, nado en Noudelo (Donís, Cervantes) o 12 de decembro de 1899 e finado en Cidade de México o 19 de xuño de 1962, foi un político galego.

## Traxectoria 
Fillo de Ricardo Arias Fernández e irmán de Eduardo Arias Digón, foi ferroviario e albanel. Membro da Confederación Nacional do Traballo (CNT), tivo varios cargos sindicais antes e durante a guerra civil. Ao rematar a guerra exiliouse en México arrivando a Veracruz no vapor *Mexique* o 7 de xullo de 1939. Foi beneficiario da axuda económica do Servicio de Evacuación de Refugiados Españoles (SERE). En México deixou de utilizar o alias de **José López Alonso** e pasou a usar o seu nome. Asentouse en Santa Clara (Chihuahua). Morreu de cancro no Sanatorio español de Cidade de México en 1962.

## Vida persoal 
Casou con Virginia Pérez Rodríguez, coa que tivo dúas fillas, María e Josefina, e coa que chegou ao exilio. Tivo despois outros dous fillos que faleceron moi pequenos, Manuel e Libertad.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Ficha en Secretaría de Gobernación de México
* Ficha no PARES
Fernando González de Traba

**Fernando González de Traba** ou **Fernão Gonçalves** (fl. 1159–1165) foi un nobre galego e xefe da Casa de Traba durante o reinado de Fernando II. Era o primoxénito de Gonzalo Fernández de Traba e Elvira Rodríguez. Foi o alférez do reino desde abril de 1159 ata polo menos o 31 de xullo de 1160. Foi recoñecido como conde, o rango nobiliario máis alto do reino, o 13 de xaneiro de 1160 en Galiza, pero a corte real non o recoñeceu coma tal ata o 13 de febreiro de 1161. Ocupou as tenencias que tiña o seu pai: Aranga (1160–1161), Traba (1160–1161), Monterroso (1160–1163) e Trastámara (1161–1165), ata os catro simultaneamente (polo menos do 2 de xuño ao 20 de setembro de 1161). Apoiou con doazóns os mosteiros cistercienses de Sobrado (1162) e Monfero (1163). Que se coñeza, Fernando asinou a súa última carta o 26 de decembro de 1165. Existe unha carta datada por erro o 6 de xaneiro de 1165 pola que o seu irmán, Gómez González de Traba, fixo unha doazón a Xuvia polo ben da súa alma. Non tiña muller nin fillos coñecidos.*ob remedium anime patris mei et fratris mei iam defuncti comitis Fernandi Gundisaluit*
"polo remedio das almas do meu pai e irmán, o xa falecido conde Fernando González"

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
*
Alfredo Vilar Veiga

**Alfredo Vilar Veiga**, nado en Vigo o 27 de febreiro de 1893 e finado na Coruña o 27 de xullo de 1979, foi un banqueiro e político galego.

## Traxectoria 
Estudou o bacharelato no Instituto da Coruña. Durante a guerra civil foi subinspector xeral de servizos da administración do Banco de España. Militou en Izquierda Republicana e estaba afiliado á UGT. Ao rematar a guerra pasou a Francia e despois exiliouse en México coa familia arrivando a Veracruz no buque *Ipanema* o 7 de xullo de 1939. Abríronlle expediente de responsabilidades políticas en xuño de 1941. Retornou a Galicia a finais dos anos sesenta. Finou na Coruña o 27 de xullo de 1979.

## Vida persoal 
Casou con Rolindes Munch Zapata, irmá de Antonio Munch Zapata, e foi pai de Alfredo, Enrique e José Vilar Munch.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Ficha en Secretaría de Gobernación de México
Moiety

No estudo antropolóxico do parentesco, unha ***moiety*** é un grupo de descendencia que coexiste só con outro grupo de descendencia dentro dunha sociedade. Nestes casos, a comunidade adoita ser de orixe unilineal, patrilineal ou matrilineal, polo que calquera individuo pertence a un dos dous grupos de partidos por nacemento e todos os matrimonios prodúcense entre membros de porcións opostas. Trátase dun sistema exogámico de clans, neste caso con só dous clans. 

No caso dun sistema de descendencia patrilineal, este pódese interpretar como un sistema no que as mulleres son *intercambiadas* entre as dúas porcións. As sociedades de grupos étnicos atópanse particularmente entre os pobos indíxenas de América do Norte e Australia.  

## Outras acepcións 
### Socioloxía 
Noutra acepción relacionada, en galego poderíase traducir ***moiety*** como "ramo" ou "liñaxe"; por exemplo: "Na cultura Maori, existen dúas *moieties*, Ngāti Toa e Ngāti Tama".

### Química 
En química, ***moiety*** é un termo usado para describir unha parte ou grupo dunha molécula ou composto. Úsase habitualmente en química orgánica para descubrir os grupos funcionais dunha molécula. En galego, podemos traducir como resto; coa mesma raíz que *moiety,* en portugués emprégase *meação* e en castelán *mediación*. Por exemplo, nunha molécula de etanol (C2H5OH), temos un "resto" de etilo (C2H5-) e un "resto" de hidroxilo (-OH). 

## Notas
Resto (química)

[miniatura|316x316px| O acetato de bencilo ten un grupo funcional [éster (en vermello), un grupo funcional acetilo (cun círculo en verde escuro) e un grupo benciloxi (cun círculo en laranxa clara). Pódense facer outras divisións.]]
En química orgánica, un **resto** é unha parte dunha molécula que normalmente recibe un nome, xa que tamén se pode atopar dentro doutros tipos de moléculas.

## Termo 
En inglés emprégase o termo *moiety*, que ten tamén acepcións en socioloxía e xenética (véxase *moiety*)*,* en portugués úsase *meação* e en castelán *resto*, *parte* ou *mediación.*

O termo "resto" debería reservarse para describir as partes características máis grandes das moléculas e non usar para describir grupos funcionais máis pequenos, que están formados por átomos que participan en reaccións químicas similares na maioría das moléculas que os conteñen. Nalgúns casos, os residuos poden estar compostos por residuos e grupos funcionais aínda máis pequenos.

Os residuos que constitúen ramificacións que se estenden desde a columna vertebral dunha molécula de hidrocarburo, que a miúdo poden romperse e substituírse por outras, chámanse substituíntes ou cadeas laterais.

## Resto activo 
En farmacoloxía, un **resto activo** é a parte dunha molécula ou ión, excluíndo as porcións inactivas adxuntas, que é responsábel da acción fisiolóxica ou farmacolóxica dunha substancia farmacéutica. As partes inactivas adxuntas da substancia farmacéutica poden incluír o resto alcohol ou ácido dun éster, un sal (incluíndo un coordinador ou sal unido a hidróxeno) ou outro derivado non covalente (como un complexo, quelato ou clatrato).  O fármaco proxenitor pode ser en si un profármaco inactivo e só despois de que o resto activo se libera do proxenitor en forma libre se fai activo.

## Véxase tamén 
* Grupo funcional

## Notas
Bill Whelan

**Bill Whelan**, nado o 22 de maio de 1950 en Limerick, é un compositor irlandés. É coñecido polo espectáculo de danza Riverdance, gañador dun Grammy.

Antes do Festival da Canción de Eurovisión de 1994 en Dublín, pediuse a Whelan que compuxese o número de intermedio na competición. O resultado, *Riverdance*, unha actuación de sete minutos de danza tradicional irlandesa, foi un grande éxito. Ao ano seguinte, estreouse a primeira longametraxe musical en Dublín.

## Relación con Galiza 
Participou coa Orquestra Sinfónica de Galicia en «Corazón celta: de Irlanda a Galicia», un concerto dirixido por Proinnsías O´Duinn, director da orquestra da Raidió Teilifís Éireann (Radio Televisión de Irlanda). Nel tocou «Inishlacken», «Riverdance» e «The Seville Suite (De Kinsale a La Coruna)», composición que fixo para a EXPO 92 sobre a derrota del Hugh O´Donnell *O Roxo* polos exércitos ingleses en 1601 e a súa chegada ao Reino de Galiza (á Coruña e Compostela) para obter apoios (Véxase a Fuga dos Condes). Anteriormente, xa tiña colaborado co grupo Milladoiro.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Música celta 

### Ligazóns externas 
* "The Coast Of Galicia" - por Bill Whelan
Mick Moloney

**Michael Moloney**, nado en Limerick, Irlanda, o 15 de novembro de 1944 e finado o 27 de xullo de 2022, foi un músico e estudoso estadounidense de orixe irlandesa. Foi o director artístico de varias xiras artísticas importantes e cofundou Green Fields of America.

## Traxectoria 
### Primeiros anos 
O seu pai, Michael Moloney Sr., era xefe de control de tráfico aéreo do aeroporto de Shannon; a súa nai, Maura, traballaba como directora dunha escola primaria de Limerick. Moloney tocou por primeira vez o banxo tenor durante a súa adolescencia. Despois trasladouse a Londres para ser un traballador social que axudaba ás comunidades de inmigrantes, antes de unirse a The Johnstons. Foi anfitrión de tres series sindicadas a nivel nacional que cubrían música folk na American Public Television. Traballou como consultor, intérprete e entrevistado no especial de RTÉ *Bringing It All Back Home*, e tamén foi participante, consultor e arranxador musical de *Out of Ireland*, un documental de PBS. Moloney actuou no especial da PBS *The Irish in America: Long Journey Home*.
### Vida persoal e morte 
Casou tres veces ao longo da súa vida. O seu primeiro matrimonio foi con Miriam Murphy. O seu segundo matrimonio foi con Philomena Murray. Xuntos, tiveron un fillo. Após o seu divorcio, casou con Judy Sherman, matrimonio que tamén terminou en divorcio. Convivía coa súa parella Sangjan Chailungka no momento da súa morte. Durante os seus últimos anos, dividiu o seu tempo entre Greenwich Village 

## Premios 
* 1999 National Heritage Fellowship 
* 2013 Presidential Distinguished Service Awards for the Irish Abroad (Premios Presidenciais ao Servizo Distinguido de 2013 para os irlandeses no estranxeiro)  

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Eileen Ivers, violinista estadounidense membro de Cheries the Ladies
* Paddy Moloney, líder de The Chieftains, sen parentesco directo con Mick Moloney
### Ligazóns externas 
* MickMoloney.com , sitio web oficial  
* Mick Moloney en Discogs 
* Mick Moloney en MusicBrainz 
* "Exploring Broadway's Early Irish Period", entrevista en *Fresh Air* de NPR (20 de marzo de 2006)
* "Moloney: brillante mentor, tremendo amigo" de Daniel Neely (3 de agosto de 2022)
Mira Murati

**Mira Murati** nada en Albania ou en San Francisco en 1985 ou, segundo outras fontes en 1988, é unha desenvolvedora de software albanesa radicada nos Estados Unidos. Como CTO (*Chief Technology Officer*) de OpenAI, está implicada no desenvolvemento de DALL-E.  *The Times* cítaa como "a creadora de ChatGPT". Murati uniuse a OpenAI en 2018, exercendo como CTO da compañía e, desde novembro de 2023, asumiu como a CEO interina de OpenAI, substituíndo a Sam Altman que foi despedido por non ter o consello confianza na súa capacidade de comunicarse co mesmo. Foi substituída aos dous días por Emmett Shear.

## Traxectoria 
Mira Murati licenciouse en Enxeñaría Mecánica polo Dartmouth College, tras o cal realizou unhas prácticas de verán como analista en Goldman Sachs. Despois, en 2012, traballou como enxeñeira na empresa aeroespacial francesa Zodiac Aerospace. Máis tarde foi nomeada xefa de produto en Tesla para o seu vehículo Model X. Despois traballou como vicepresidenta de Produto e Enxeñaría en Leap Motion, unha empresa de software e hardware que fabrica controladores que permiten aos usuarios manipular obxectos dixitais cos movementos das súas mans cando están conectados a un ordenador. En Leap Motion tamén lanzou un novo software deseñado para o seguimento manual en realidade virtual.

En 2023 como CTO de OpenAI foi a creadora de ChatGPT  e dunha Intelixencia Artificial (IA) que xera obras de arte a partir de pautas dadas. Considera que deben ser os gobernos os que regulen o uso da Intelixencia Artificial e non as empresas e que os filósofos, humanistas, artistas e científicos sociais teñen que participar na reflexión colectiva sobre este tema.

De feito, afirma que as implicacións éticas desta tecnoloxía están tan presentes no seu equipo, que parte dos seus colaboradores son filósofos e sociólogos que non deixan de cuestionar as consecuencias sociais para adiantarse e axudar aos usuarios a evitar resultados indesexados.

## Notas