open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Vento ferido

***Vento ferido*** é un libro de narrativa, composto por unha ducia de relatos breves, en galego, do ourensán Carlos Casares Mouriño, acompañados de catro ilustracións de Xulio Maside. Publicado por vez primeira en 1967 pola Editorial Galaxia.

## Descrición 
Os títulos das narracións que inclúe o texto son:

[miniatura|Un fragmento do *Nacemento de Venus* de [Sandro Botticelli|Botticelli empregouse para ilustrar a portada de *Vento ferido* .]]
:"O xogo da guerra"
:"Coma lobos"
:"Cando cheguen as chuvias"
:"Monólogo"
:"Agarda longa ao sol"
:"A capoeira"
:"Vou quedar cego"
:"A tronada"
:"O Xudas"
:"A rapaza do circo"
:"O outro verán"
:"Aparecerá pola esquina"

Debido ao relato dun paseo que se fai no conto "Coma lobos", a obra sufriu un intento de secuestro pola censura, que Francisco Fernández del Riego, avisado, evitou sacando os exemplares da editorial e agochándoos. Cando chegou a policía dixéronlles que xa se venderan todos. Logo diso, fíxose e distribuíuse unha segunda edición, reimprimindo a primeira, sen mudarlle a data.

## Edicións, traducións e obras derivadas 
[miniatura|Outro fragmento, neste caso da *Morte de Procris*, de [Piero di Cosimo, empregouse para ilustrar a portada doutra edición.]]
Tres dos relatos, "Cando cheguen as chuvias", "Monólogo" e "Agarda longa ó sol", foran xa publicados no número 7 da revista *Grial* correspondente a xaneiro-febreiro-marzo de 1965. O libro apareceu, sucesivamente, nas coleccións Illa Nova, Galaxia·narrativa e Biblioteca Carlos Casares.

Foi publicado en inglés, co título *Wounded Wind*, pola editorial Planet (tradución de Rosa Rutherford, 2004); en castelán, co título *Viento herido*, polas editoriais Alborada (colección «La Locomotora», 1988), Punto de Partida (tradución de Mónica Álvarez, 2010) e Impedimenta (tradución de Cristina Sánchez-Andrade 2022, ilustracións de Xulio Maside) e en esperanto, co título de *Vundita vento*, pola editorial Espero (tradución de Suso Moinhos, 2019). Hai tamén traducións dalgúns relatos ao italiano e ao inglés.

Inspirada no libro, en 2015 fíxose unha curtametraxe dirixida por Miguel Grandío.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
*  (2012). "A traxectoria narrativa de Carlos Casares" en: AAVV: Revista *Grial* n.º 196, xaneiro de 2013.
* 
* 
* 
* 

### Outros artigos 
* *Xoguetes para un tempo prohibido*
* *Os escuros soños de Clío*
* *Ilustrísima*

### Ligazóns externas 
* 'Vento ferido', medio século do nacemento dun clásico RAG, 10/2/2017.
* 20px *Vento ferido*, a curtametraxe na páxina web da UVigo.
José María Rivero de Aguilar

**José María Rivero de Aguilar Otero**, nado en Santiago de Compostela cara a 1899 e finado en Ribasar (Rois) o 19 de xullo de 1972, foi un militar e político galego.

## Traxectoria 
Fillo de José Rivero de Aguilar Gutiérrez de la Peña. Militar formado en África dende 1921. Co golpe de Estado do 18 de xullo de 1936 foi encargado polos golpistas para ordenar o tráfico ferroviario e poñelo a disposición das necesidades bélicas na xefatura do Servicio Nacional de Ferrocarriles. Tenente Coronel de Enxeñeiros, en 1944 foi nomeado Director Xeral de Renfe. En agosto de 1951 foi nomeado subsecretario do Ministerio de Obras Públicas, permanecendo no posto até abril de 1955.

Por herdanza familiar foi propietario do pazo do Faramello, onde faleceu aos 73 anos. Foi soterrado na capela de Alva da Catedral de Santiago de Compostela.

## Vida persoal 
Casou en Santiago de Compostela con María de Lourdes Portela Rivas en 1927, e foi pai de Lourdes, José María e Bernardo Rivero de Aguilar Portela.

## Recoñecementos 
Foi nomeado fillo adoptivo de Vilagarcía de Arousa, Padrón, Monforte de Lemos e Ribeira e predilecto en Santiago de Compostela.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* O fiscal que acusou a Bóveda e tantas outras historias da familia Rivero de Aguilar
Steven Thicot

**Steven Thicot**, nado en Montreuil o 14 de febreiro de 1987 é un futbolista francés. Xoga de defensa ou de mediocentro defensivo e o seu equipo actual é o FK Kauno Žalgiris lituano.

## Selección nacional 
Foi internacional coa Selección de fútbol de Francia Sub-17.

## Clubs 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Zero Zero Football
Sa, Covelas, Ribadeo

**Sa** é un lugar da parroquia de Covelas, no concello de Ribadeo. Segundo o IGE en 2015 tiña 26 habitantes (11 homes e 15 mulleres). Percorrido polo rego de Sa, é un lugar de paso dende a estrada LU-133 para Somo e Marelle.

## Toponimia 
O topónimo **Sa** ten a súa orixe no tema xermánico **sala* "pazo, residencia dun señor".

## Lugares e parroquias
### Lugares de Covelas
### Parroquias de Ribadeo
## Notas
Somo, Covelas, Ribadeo

**Somo** ou **O Somo** é un lugar da parroquia de Covelas, no concello de Ribadeo. Segundo o IGE en 2015 tiña 7 habitantes (3 homes e 4 mulleres). Chégase a el dende a estrada LU-133 pasando por Sa.

## Notas 
## Lugares e parroquias
### Lugares de Covelas
### Parroquias de Ribadeo
Marelle, Covelas, Ribadeo

**Marelle** é un lugar da parroquia de Covelas, no concello de Ribadeo. No ano 2015 tiña 9 habitantes (4 homes e 5 mulleres) segundo datos do IGE. Accédese a el dende a LU-133 pasando por Sa.

## Lugares e parroquias
### Lugares de Covelas
### Parroquias de Ribadeo
Zacharie Noah

**Zacharie Noah**, nado o 2 de febreiro de 1937 en Yaoundé (Camerún) e finado o 8 de xaneiro de 2017, foi un exfutbolista camerunés. Xogou de defensa no Stade Saint-Germain e no UA Sedan-Torcy, onde gañou a Copa de Francia no 1961.

No 1963 a súa carreira profesional viuse interrompida debido a unha grave lesión.

Era o pai do cantante e tenista Yannick Noah e o avó do xogador de baloncesto Joakim Noah.

## Carreira deportiva 
* Stade Saint-Germain (1956-1957)
* UA Sedan-Torcy (1957-1962)
Opistosoma

miniatura|Escorpión no que se ve a división do opistosoma en dúas partes.
[miniatura|En primeiro plano, opistosoma da [araña *Phidippus mystaceus*.]]

O **opistosoma** é un dos dous tagmas en que se divide o corpo dos quelicerados. O outro tagma é o prosoma.

Nos quelicerados, que non teñen unha cabeza diferenciada do resto do corpo, o opistosoma é ás veces denominado abdome, termo desaconsellado xa que non é homólogo do abdome dos crustáceos e os insectos.

En arañas e amblipixios existe unha constrición ou cinto (pedicelo) que separa o opistosoma do prosoma, pero no resto dos arácnidos o límite entre ambos os tagmas é menos evidente.

Por outra parte, os escorpións posúen un opistosoma diferenciado en dúas zonas, unha basal e ancha denominada mesosoma e outra final estreita e alongada coñecida como metasoma ("cola").

## Etimoloxía 
O termo *opistosoma* está formado polos elementos do latín científico *opistho-* e *-soma*, tirados do grego antigo ὂπισθεν *ópisthen*, "detrás", "por detrás", e σῶμα *sôma*, "corpo", respectivamente. Literalmente: "a parte traseira do corpo".

## Características e tipos 
O número de segmentos do opistosoma, e o de apéndices que presenta varía nos distitos grupos de quelicerados. Os escorpións teñen trece, aínda que o primeiro só se ve durante o seu desenvolvemento embrionario. Os arácnidos tenen menos; os opilións, por exemplo, teñen só dez.

Nas arañas e os ácaros, o opistosoma mostra unha clara tendencia á redución dos escleritos e á perda da metamería primitiva; noutros quelicerados, o opistosoma está claramente segmentado. Nalgúns grupos, o telson consérvase en forma de longa espiña (merostomados), aguillón velenoso (escorpións) ou de filamento multiarticulado (palpígrados). O opistosoma dos xifosuros posúe branquias en libro, que son apéndices modificados. Nos arácnidos hai tamén estruturas derivadas de apéndices, como os pulmóns en libro, as fieiras (arañas) ou os *peites* (escorpións).

## Funcións 
No opistosoma localízanse as funcións vexetativas: circulación, respiración, dixestión interna, reprodución. O orifico xenital ábrese no segundo segmento; a continuación ábrense as filotraqueas ou pulmóns en libro e/ou os estigmas do sistema traqueal; o ano está situado no último segmento.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Brusca, R. C. e G. J. Brusca (2005): *Invertebrados*. Madrid: McGraw-Hill Interamericana de España. ISBN 978-84-486-0246-8. 
* Frings, H. e Frings, M. (1975): *Conceptos de Zoología*. Madrid: Editorial Alhambra. ISBN 84-205-0505-6.
* Garrido, Carlos (1997): *Dicionário terminológico quadrilíngue de zoologia dos invertebrados*. A Coruña: Associaçom Galega da Língua. ISBN 84-87305-12-1.
* Grassé, P.-P., E. A. Poisson e O. Tuzet (1976): *Invertebrados*. (En Grassé, P.-P., Zoología, vol. 1) Barcelona: Toray-Masson. ISBN 84-311-0200-4.
* Meglitsch, P. A. (1986): *Zoología de invertebrados*, 2ª edición. Madrid: Ed. Pirámide. ISBN 84-368-0316-7.
* Rupppert, E. E.; R. S. Fox & R. D. Barnes (2004): *Invertebrate Zoology* 7ª ed. Stamford, Connecticut (EE.UU.): Brooks/Cole ISBN 0-03-025982-7.

### Outros artigos 
* Tagma
* Metámero
* Prosoma
Paolo Gentiloni

**Paolo Gentiloni Silveri**, nado o 22 de novembro de 1954 en Roma, é un político italiano, membro do Partito Democratico.

## Traxectoria
Foi presidente do Consello de Ministros de Italia e é comisario de Asuntos económicos e monetarios da Comisión Europea dende 2019. Anteriormente exerceu o cargo de ministro de Asuntos Exteriores de Italia. Foi, así mesmo, ministro de Comunicacións con Romano Prodi e ostenta un asento de deputado.
## Véxase tamén
Cantarrá

O topónimo **Cantarrá** pode referirse a:

;En Galiza
***Cantarrá**, lugar da parroquia de Franza, no concello de Mugardos;
***Cantarrá**, lugar da parroquia de Ribadeo, no concello de Ribadeo.

## Véxase tamén
### Outros artigos
***Cantarrán**, lugar da parroquia de Lourido, no concello de Salvaterra de Miño.
Ramón Saavedra Salgado

**Ramón Saavedra Salgado**, nado en Lugo o 15 de agosto de 1873 e finado en Santiago de Compostela a principios de xullo de 1932, foi un político galego.

## Traxectoria 
Fillo de José Manuel Saavedra Pando. Presidente da Confederación de Sindicatos Católicos. Na ditadura de Primo de Rivera  foi nomeado alcalde de Lugo o día 1 de outubro de 1923. A elección foi anulada e o día 4 elixiron a Manuel Roca Varela. O 12 de xaneiro de 1924 volveu ser nomeado alcalde Ramón Saavedra Salgado ao ser destituído o Concello. Permaneceu no cargo até principios de xaneiro de 1925. Foi presidente da Unión Patriótica de Lugo. Finou en Santiago de Compostela a principios de xullo de 1932.

## Vida persoal 
Casou con Herminia Hidalgo Díaz de Léon.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
*
Quelícero

[miniatura|220px|Quelíceros da [araña *Cheiracanthium punctorium*.]]
[miniatura|220px|Quelíceros en tesoura dun arácnido da orde dos [solífugos.]]

Os **quelíceros** son pezas bucais (apéndices modificados) do prosoma dos quelicerados, un subfilo de artrópodos que inclúe os arácnidos, os merostomados, e talvez dos picnogónidos (propiamente neste grupo adoitan denominarse quelíforos). 
* Os quelíceros **labidognatos** móvense en ángulo recto respecto ao eixe do corpo; son característicos das arañas araneomorfas (*Araneomorphae*).

Cando unha araña ameaza picar, os dous quelíceros sepáranse do prosoma e os *ferretes* ábrense como unha navalla pregábel. Nos migalomorfos, os *ferretes* non se abren moito, pero nas demais arañas sepáranse moito o un do outro, ao tempo que se elevan. Algunhas picaduras de araña poden penetrar as uñas dos pés dunha persoa ou atravesar calzado de coiro brando.

## Galería 

Image:Phidippus_audax3.JPG|*Phidippus audax*: a parte basal dos quelíceros son as dúas pezas bucais de cor verde iridiscente.
Image:Spider_chelicerae2.png|Vista lateral do prosoma dunha araña (sen patas, cor marrón) e dos dous artellos dun quelícero (gris e negro).
Image:Psalmopoeus cambridgei Fang 60x.jpg|O *ferrete* desta *Psalmopoeus cambridgei* inmatura mide uns 2&nbsp;mm de lonxitude. A araña mide uns 25&nbsp;mm.
Image:Solifugae queliceros.jpg|Quelíceros dun solífugo.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Brusca, R. C. e G. J. Brusca (2005): *Invertebrados*. Madrid: McGraw-Hill Interamericana de España. ISBN 978-84-486-0246-8. 
* Frings, H. e Frings, M. (1975): *Conceptos de Zoología*. Madrid: Editorial Alhambra. ISBN 84-205-0505-6.
* Garrido, Carlos (1997): *Dicionário terminológico quadrilíngue de zoologia dos invertebrados*. A Coruña: Associaçom Galega da Língua. ISBN 84-8730-512-1.
* Grassé, P.-P., E. A. Poisson e O. Tuzet (1976): *Invertebrados*. (En Grassé, P.-P., Zoología, vol. 1) Barcelona: Toray-Masson. ISBN 84-311-0200-4.
* Meglitsch, P. A. (1986): *Zoología de invertebrados*, 2ª edición. Madrid: Ed. Pirámide. ISBN 84-368-0316-7.
* Rupppert, E. E.; R. S. Fox & R. D. Barnes (2004): *Invertebrate Zoology* 7ª ed. Stamford, Connecticut (EE.UU.): Brooks/Cole ISBN 0-03-025982-7.

### Outros artigos 
* Quelicerados
Sedeás

O topónimo **Sedeás** pode referirse a:

;En Galiza
***Sedeás**, lugar da parroquia de Montoxo, no concello de Cedeira;
***Os Sedeás**, lugar da parroquia de Mera de Arriba, no concello de Ortigueira.
Justin Tucker

**Justin Paul Tucker**, nado o 21 de novembro de 1989 en Houston, Texas, é un xogador profesional estadounidense de fútbol americano. Aínda que non foi seleccionado no Draft da NFL despois de xogar a nivel universitario na Universidade de Texas, no ano 2012 asina como axente libre polos Baltimore Ravens, onde xoga desde ese ano como kicker. No ano 2013 foi campión da Super Bowl, tras vencer o seu equipo por 34−31 aos San Francisco 49ers.

## Traxectoria 
Nado en Houston, Texas, despois de graduarse na Escola Secundaria Westlake, Tucker xogou fútbol americano universitario na Universidade de Texas. No seu periplo colexial destacou a súa patada de gol de campo no último segundo para gañar o partido de máxima rivalidade entre a Texas A&M e a Universidade de Texas (27-25). Tras finalizar na universidade, Tucker non foi seleccionado por ningún dos 32 equipos da National Football League (NFL). Con todo, os Baltimore Ravens asinárono o 29 de maio de 2012 para comezar os adestramentos xunto co kicker Billy Cundiff. Despois de exhibicións impresionantes e tiros precisos de campo durante os partidos de pretemporada do equipo, Tucker gañouse o posto de titular tras a liberación de Cundiff do seu contrato con Baltimore.

O 12 de xaneiro de 2013, nun partido de eliminatoria de segunda rolda contra os Denver Broncos, Tucker converteu un gol de campo de 47 yardas no dobre tempo extra para gañar o partido e enviar aos Ravens ao Campionato da AFC por segundo ano consecutivo. Posteriormente, o 3 de febreiro de 2013, gaña o seu primeiro anel da Super Bowl tras vencer o seu equipo por 34-31 aos San Francisco 49ers. Tucker posúe varios récrod como kicker da súa franquía, incluíndo o field goal a maior distancia da historia da NFL nun estadio cuberto (61 iardas).

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Perfil na web dos Texas Longhorns 
* Perfil na web dos Baltimore Ravens
Captain Phillips

***Captain Phillips*** é un filme estadounidense dirixido por Paul Greengrass que se estreou no 2013. Está protagonizado por Tom Hanks e Barkhad Abdi. A historia está inspirada na historia real do secuestro do Maersk Alabama, un incidente durante o cal o capitán mercante Richard Phillips foi tomado como refén por piratas somalís liderados por Abduwali Muse.

## Personaxes 
* Tom Hanks como Richard Phillips / "Irish"
* Barkhad Abdi como Abduwali Muse
* Barkhad Abdirahman como Adan Bilal
* Faysal Ahmed como Nour Najee
* Mahat M. Ali como Walid Elmi
* Catherine Keener como Andrea Phillips
* Michael Chernus como Shane Murphy
* David Warshofsky como Mike Perry
* Corey Johnson como Ken Quinn
* Chris Mulkey como John Cronan
* Mark Holden como William Rios
* Yul Vazquez como Frank Castellano
* Max Martini como Comandante
* Omar Berdouni como Nemo
* Mohamed Ali como Assad
* Issak Farah Samatar como Hufan

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* 
* Ficha en BoxOfficeMojo 
* Ficha en RottenTomatoes
O'Condado FG

'''O'Condado FG''' é un equipo de fútbol gaélico da vila de Ponteareas. Foi fundado no ano 2016, e está afiliado a Asociación Galega de Fútbol Gaélico. Xoga a Copa Galega de Fútbol Gaélico e o Campionato Ibérico de Fútbol Gaélico.

## Véxase tamén
### Ligazóns externas
*Páxina Asociación Galega de Fútbol Gaélico
Simou

O topónimo **Simou** pode referirse a:

;En Galiza
***Simou**, lugar da parroquia de Mugardos, no concello de Mugardos;
***O Alto de Simou**, lugar da parroquia de Ares, no concello de Ares.

## Véxase tamén
### Outros artigos
Tierra Amarilla

**Tierra Amarilla** é unha comuna e cidade da provincia de Copiapó, na rexión de Atacama. A cidade atópase a uns 15 quilómetros da capital rexional Copiapó. A súa área comunal é duns 11.190,6&nbsp;km2, e en 2012 a comuna tiña unha poboación dun total de 12.898 habitantes (INE 2012).

## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Festividades de Tierra Amarilla
* Paso Pircas Negras

### Ligazóns externas 
* O Municipio de Tierra Amarilla
Caño

O topónimo **Caño** pode referirse a:

***Caño**, lugar da parroquia de Osedo, no concello de Sada;
***O Caño**, lugar da parroquia de Bergondo, no concello de Bergondo;
***O Caño**, lugar da parroquia de Abelleira, no concello de Muros;
***O Caño**, lugar da parroquia de Iñás, no concello de Oleiros.

## Véxase tamén
### Outros artigos
***Os Caños**, lugar da parroquia de Teis, no concello de Vigo.
Cañás

Como topónimo **Cañás** pode referirse a:

;En Galiza
***Cañás**, parroquia do concello de Carral;
****Cañás**, lugar de dita parroquia;
****A Ribeira de Cañás**, lugar de dita parroquia.
Fiscalía Provincial de Taxas

A **fiscalía Provincial de Taxas** foi unha institución franquista creada para regular o mercado de produtos de primeira necesidade en 1940.

## Historia e características 
Creadas pola Lei de Taxas de 30 de novembro de 1940, formaban parte do tramado institucional organizado polo Estado franquista para a regulación do mercado de produtos de primeira necesidade durante a época do racionamento. Ocupábase de recibir as denuncias de infraccións da Lei de Taxas (venda de produtos a prezos superiores ao establecido, etc.) e de aplicar as sancións correspondentes. Os Fiscais Provinciais dependían do Fiscal Superior de Taxas e eran nomeados directamente pola Presidencia do Goberno a proposta do Fiscal Superior.

## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Fiscalía Provincial de Tasas
Eduardo Rosón López

**Eduardo Rosón López**, nado en Cervantes en novembro de 1880 e finado en 1975, foi un avogado e político galego.

## Traxectoria 
Fillo de Pascual Rosón Quindós que foi alcalde e xuíz municipal de Cervantes. Estudou Dereito na Universidade de Santiago de Compostela licenciándose en 1901. Colaborou en *El Correo de Lugo*, *El Norte de Galicia*, *La Idea Moderna* e *El Áncora*. Exerceu a avogacía en Becerreá, onde foi secretario do concello. Membro do Partido Conservador, foi elixido deputado provincial polo distrito da Fonsagrada-Becerreá en 1905, e volveu ser elixido polo distrito de Sarria-Chantada en 1911, repetindo polo mesmo distrito polo artigo 29 en 1915. Instalou despacho de avogado en Lugo en 1918. Foi gobernador civil de León (1919), Ourense (1921-1922), Burgos e Oviedo (1930). Presidiu a Federación Católica Agraria de Lugo a principios dos anos vinte. Na ditadura de Primo de Rivera foi nomeado concelleiro de Lugo en xaneiro de 1925, e elixido alcalde o 13 de xaneiro. Foi vicepresidente do Comité Provincial da Unión Patriótica. Permaneceu na alcaldía até que foi destituído a finais de marzo de 1927. Foi iniciativa súa a celebración en Lugo do Congreso de Economía Gallega os días 7 e 8 de outubro do 1925. Foi decano do Colexio de Avogados de Lugo dende 1947.

Escribiu artigos dedicados á agricultura e varios folletos, entre eles *El ferrocarril de Ribadeo a El Bierzo* (1928).

## Recoñecementos 
Cruz distinguida de San Raimundo de Peñafort en 1968.

## Vida persoal 
Casou en Vilafranca do Bierzo con Lucía Espinosa de la Iglesia o 30 de maio de 1917. Foi tío de Antonio, Eduardo e Juan José Rosón Pérez.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
*
Alcarràs

**Alcarràs** é un concello da provincia de Lleida, en Cataluña, pertencente á comarca do Segrià. Está situado a 8&nbsp;km de Lleida.

Tiña en 2014 unha poboación de 9.252 habitantes repartidos en 3 entidades de poboación: Alcarràs (capital do concello), Montagut e Vallmanya.

## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
*Páxina web do concello
Premio Arume

O **premio Arume** ou **Premio Arume de Poesía para a Infancia** foi creado por Xosé Neira Vilas e Anisia Miranda coa finalidade de apoiar a poesía infantil e comezou a entregarse en 2001. Tivo carácter bianual alternándose co premio Estornela de teatro ata 2015.

En 2021 retomouse con carácter anaual como unha iniciativa conxunta entre GÁLIX (Asociación Galega do Libro Infantil e Xuvenil),  a empresa Deleite e a Fundación Xosé Neira Vilas.

## Obras premiadas 
* 2001: *Lúa de pan*, de Xosé María Álvarez Cáccamo.
* 2003: *A praia dos lagartos*, de Helena Villar Janeiro.
* 2005: *Abracadabras*, de Marica Campo.
* 2007: *Os cantos da rula* de Concha Blanco.
* 2009: *A princesa de Taramundi* de  Xoán Babarro e mención especial a María Canosa.
* 2011: *Patente de corso*, de Rafa Villar. Mención de honor: "Verdades" de Yolanda Castaño.
* 2013: *Cantigas para volver a soñar,* de María Xosé Lamas.
* 2015: *Soños de nenos*, de Mónica Inés Varela Gestoso.
* 2021: *Plarapluie,* de Ramón D. Veiga e *A flor de letra* de Manuel López Rodríguez.

* 2022: *Os versos da mariola,* de Antón Cortizas.
* 2023: *Versos (a)variados,* de Pablo Nogueira Campo.
* 2024: *Latexos*, de Beatriz Dourado.
* 2025: *Poemas con alas!!!*, de Paulino Peña Álvarez.

## Notas
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Premio Arume na web da Fundación Xosé Neira Vilas.
Patxi Altuna

[dereita|miniatura|240x240px|Os membros da Real Academia da Lingua Vasca (*[Euskaltzaindia*) reunidos no santuario de Arantzazu en 1972. Arriba, de esquerda a dereita: Koldo Mitxelena, Iratzeder, Jean Haritxelhar, Alfonso Irigoyen, Luis Villasante, José María Satrustegi, Patxi Altuna e Imanol Berriatua. Debaixo: Juan San Martín, José Luis Lizundia, Joseba Intxausti e Xabier Kintana.]]
**Patxi Altuna Bengoechea** [ou **Bengoetxea**], nado en Azpeitia o 8 de setembro de 1927, e finado no Santuario de Loiola o 20 de xaneiro de 2006, foi un sacerdote xesuíta vasco, filólogo, lingüista e académico, experto na metodoloxía de ensino do éuscaro.

## Biografía 
Formado nos xesuítas de Loiola, ingresou na compañía en 1945 e foi investido en 1962. Estudou Teoloxía e Filosofía en Burgos. Licenciado en Filosofía e Letras (Estudos Clásicos) pola Universidade de Salamanca (1957), en Teoloxía en Innsbruck e doutoramento en Lingüística en Salamanca (1978). Foi profesor de lingüística na Universidade Pontificia de Salamanca e durante algún tempo, mentres estivo en Gandia, profesor de diversos centros privados relixiosos da provincia de Valencia. Despois foi profesor da Universidade de Deusto, axudante primeiro de Koldo Mitxelena, e titular despois, de latín clásico e común, iniciou o ensino da lingua éuscara ó crearse na sede de Donostia da Universidade de Deusto, os Estudos Universitarios e Técnicos de Guipúscoa (EUTG), así como de historia da lingua éuscara e de textos éuscaros.

Considerado un pioneiro no ensino do éuscaro, foi académico correspondente da Real Academia da Lingua Vasca (*Euskaltzaindia*) (1965) e de número (1981). Participou na asemblea da Academia que tivo lugar en 1968 e onde defendeu a tese da unificación do éuscaro. Foi responsable da Comisión de Gramática da Academia e, xunto a outros, elaborou a moderna gramática vasca.

## Obras destacadas 
* *Mendibururen idazlan argitaragabeak*
* *Linguae vasconum primitiae*
* *Versificación de Dechepare: métrica y pronunciación* (tese doutoral) 
* *Onsa hilceco bidia-ren*
* *Olerkiak*
* * José María Estefanía Zabala, S.I. (1889-1942): maestro de vascos*
* *Haizeak ez eramango*!
* * Euscal errijetaco olgueeta, ta dantzeen neurrizco gatz-ozpinduba*, 1816

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Patxi Altuna (uztarria)
Bertsolari

[miniatura|324x324px|[Mattin Treku, (1916-1981) improvisando versos en Sara en 1960.]]
**Bertsolari** (plural **bertsolariak **do éuscaro *versificador*) son os que se dedican a compoñer, cantar e/ou improvisar versos en éuscaro (*bertsoak*). Os *bertsolariak* improvisan no momento os seus versos segundo unhas regras de rima e métrica específicas.

## O bertsolari como o suxeito activo da poesía oral 
O bertsolari é considerado "*suxeito activo da poesía oral*", aínda que outros autores como Bernardo Atxaga exprésano doutro xeito:

## Tarefa do bertsolari 
O poeta e estudoso da bertsolaritza Juan Mari Lekuona, sobriño de Manuel Lekuona, describiu a tarefa do poeta, do seguinte xeito:

## Historia 
Manuel Lekuona, no congreso de Eusko Ikaskuntza en Bergara en 1930, co seu coñecido discurso, levou a orixe da bertsolaritza até o neolítico, sendo os primeiro bertsolaris os pastores euskalduns do neolítico, unha tradición de improvisación que se mantería na Chaira Arabesa ata o final do século XIX. Aínda que a maioría das contribucións dos Lekuona, tío e sobriño, teñen preservado a súa validez ata hoxe, algúns entenden que a referencia á orixe do neolítico na bertsolaritza é unha esaxeración con ningunha base documentados.

## Bertsolaris 
* Xabier Silveira
* Txirrita
* Xabier Euzkitze
* Maialen Lujanbio
* Unai Iturriaga

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Bertsolaritza
* Pello Joxepe

### Ligazóns externas 
* Asociación de Amigos do Bertsolarisme.
* *El arte del bertsolarismo: Realidad y claves de la improvisación oral vasca*,
Baxoi

Como topónimo **Baxoi** pode referirse a:

;En Galiza
***Baxoi**, lugar da parroquia de Trasparga, no concello de Guitiriz;
***A Ponte Baxoi**, lugar da parroquia de Castro, no concello de Miño;
***Baxoia**, lugar da parroquia de Deixebre, no concello de Oroso.
Juan Luis Cebrián

miniatura|240px|Cebrián (dereita) no evento Global Governance, Cidade de México.
**Juan Luis Cebrián Echarri**, nado en Madrid o 30 de outubro de 1944, é un xornalista, escritor e empresario español. Dende 1997, é académico da Real Academia Española.

Cursou estudos de humanidades na Universidade Complutense de Madrid e graduouse na Escola Oficial de Xornalismo de España en 1963, ós 19 anos. Entrou a traballar como redactor xefe en *Pueblo*, o diario vespertino do Movimiento que dirixía o íntimo amigo do seu pai Emilio Romero. Tras ocupar o cargo de subdirector en *Pueblo*, pasou a *Informaciones*. Tamén participou na fundación da revista *Cuadernos para el diálogo* en 1963. En 1974, foi nomeado xefe dos servizos informativos de RTVE polo último goberno da ditadura franquista.

Foi director-fundador do diario *El País*, que dirixiu dende 1976 até novembro de 1988. De 1986 a 1988 desempeñou o posto de presidente do Instituto Internacional de Prensa (IPI). En novembro de 1988, deixou a dirección do diario para facerse cargo da súa empresa. Dende entón, é conselleiro delegado do Grupo PRISA e do propio xornal, vicepresidente da Sociedade Española de Radiodifusión e de Prisa TV, empresa da que foi conselleiro delegado dende a súa fundación (1989) até 1999. No 2008, asumiu o cargo de presidente executivo do grupo. Tamén é membro do Grupo Bidelberg. En abril de 2011, asumiu como presidente executivo e delegado da área de prensa e conselleiro delegado do País.

## Notas
Pello Joxepe

***Pello Joxepe*** é unha canción popular en lingua éuscara de Navarra, composta probablemente a finais do século XIX ou comezos do século XX. A canción é moi popular en Euskal Herria e a música da canción emprégana habitualmente polos *bertsolariak* para improvisar composicións, de xeito que pode ser cantada con diferentes letras.

A canción fala dun home, chamado Pello Joxepe, do lugar navarro de Larraun, a quen lle comunican mentres está nunha taberna que foi pai dun neno, mentres el o nega. Ó final, un capelán (supostamente o pai real do cativo) leva canda si á muller e ó cativo. Pello Joxepe é vista por algúns como un exemplo de anticlericalismo.

## Controversia 
No 2005, Pello Joxepe converteuse nunha canción coñecida en todo o mundo cando se publicou que a melodía da popular canción israelí *Yerushalayim Shel Zahav* (Xerusalén de Ouro) da coñecida cantante e compositora Naomi Shemer foi inspirada nela: o cantautor vasco Paco Ibáñez deu un concerto en Israel en 1962, onde cantou a canción, e Naomi Shemer escoitou a melodía.

Shemer negou sempre que as dúas cancións tivesen relación, até que en xuño de 2004 fixo unha confesión pouco antes de morrer. Afectada polo cancro, confesou a un amigo seu, o compositor Gil Aldema que escoitara "Pello Joxepe" xusto antes de escribir "Xerusalén de Ouro". Deu instrucións a Aldema de facelo público despois da súa morte. Paco Ibáñez declarou posteriormente que Naomi Shemer non tiña por que sentirse mal por facer iso.

A canción é moi coñecida en Israel, onde ten a categoría de himno non oficial, e é a canción que soa na derradeira escena do filme *A lista de Schindler*, cando os presos ceibados do campo de concentración camiñan cara a liberdade.

## Música 
\relative c' {\time 2/4 \key g \major r8 d e fis g4 g r8 g b g e4 e r8 c' c a fis4 d e8 fis g4 r8 d e fis g4 g r8 g b g e4 e r8 c' c a fis4 d e8 fis g4 r8 g fis g a4 a r8 fis8 g a b4 b r8 g8 a b c4 c b8 b a4 r8 d d a g4 g r8 g a b c4 \relative c' e r8 g fis e d4 g fis a g2 }
\addlyrics {Pe -- llo jo -- xe -- pe ta -- ber -- nan de -- la hau -- rra jai -- o da La -- rrau -- nen, Pe -- llo jo -- xe -- pe ta -- ber -- nan de -- la hau -- rra jai -- o da La -- rrau -- nen E -- txe -- ra joan ta e -- san o -- men du: Ez da ni -- re -- a i -- za -- nen, haur ho -- rren a -- mak to -- pa de -- za -- la haur ho -- rrek ai -- ta zein du -- en }

Hau pena eta pesadumbria! 
Senarrak haurra ukatu. 
"Pello Josepe, bihotz nirea, 
haur horrek aita zu zaitu. 
haur horrentzako beste jaberik
ezin nezake topatu".

"Fortunosoa nintzela baina 
ni naiz fortuna gabea. 
Abade batek eraman ditu
umea eta andrea.
Aita berea bazuen ere
Andrea nuen nerea."

## Notas
Quelíforo

miniatura|200px|Anatomía dun picnogónido macho segundo Sars.
A. Céfalon; B. Tronco; C. Abdome;1. Probóscide; **2. Quelíforos**; 3. Pedipalpos; 4. Ovíxeros; 5. Ovos; 6. Patas locomotoras.

Nos picnogónidos o **quelíforo** é cada un dos dous apéndices, os máis anteriores e provistos de quela (ou sen ela), que se achan a ambos os lados da base da probóscide.

Están formados por tres ou, raramente, catro artellos, e algunhas especies carecen deles.

## Etimoloxía 
O termo *quelíforo*, voz do *Vocabulario Científico Internacional*, esta formado polos elementos *queli-* e *´-foro*, tirados das raíces das palabras do grego antigo χηλή *chēlḗ*, "garra", "uña curvada" e φορέω -ῶ, *phoréō -ô*, "levar".
 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Brusca, R. C. e G. J. Brusca (2005): *Invertebrados*. Madrid: McGraw-Hill Interamericana de España. ISBN 978-84-486-0246-8. 
* Frings, H. e Frings, M. (1975): *Conceptos de Zoología*. Madrid: Editorial Alhambra. ISBN 84-205-0505-6.
* Garrido, Carlos (1997): *Dicionário terminológico quadrilíngue de zoologia dos invertebrados*. A Coruña: Associaçom Galega da Língua. ISBN 84-8730-512-1.
* Rupppert, E. E.; R. S. Fox & R. D. Barnes (2004): *Invertebrate Zoology* 7ª ed. Stamford, Connecticut (EE.UU.): Brooks/Cole ISBN 0-03-025982-7.

### Outros artigos 
* Picnogónidos
* Quelicerados
* Quelícero

### Ligazóns externas 
*  Brenneis, G.; Ungerer, P. & Scholtz, G. (2008): "The chelifores of sea spiders (Arthropoda, Pycnogonida) are the appendages of the deutocerebral segment" *Evol. Dev.*, **10** (6): 717-24. Consultada o 12-12-2016. 
*  Myers, P. Z. (2006): Chelifores, chelicerae, and invertebrate evolution . Consultada o 12-12-2016.
Jordy Nelson

**Jordy Ray Nelson**, nado o 31 de maio de 1985 en Manhattan, Kansas, é un ex xogador profesional estadounidense de fútbol americano que xogou na posición de wide receiver para os Green Bay Packers e os Oakland Raiders da National Football League (NFL). Formado na Universidade de Kansas State, onde gañou múltiples galardóns, foi elixido no Draft da NFL de 2008 no posto número 36 polos Packers. Está considerado por algún analistas deportivos como un dos poucos wide receivers de elite da liga.

## Traxectoria 
Nelson asistiu ao Instituto Riley County en Riley, Kansas, onde xogou ao fútbol americano para os Falcons. A súa posición durante o seu ano sénior era de quarterback, onde completou o 62% dos seus pases para 1.029 iardas e 8 touchdowns. Tras o seu paso pola escola secundaria, Nelson acudiu á Universidade Estatal de Kansas, onde xogou para os Wildcats de 2003 a 2005. Tras acabar o seu periplo universitario foi seleccionado polos Green Bay Packers na segunda rolda (posto 36) do draft de 2008, asinando o 17 de xullo contrato co equipo. En 2014 renovou o seu contrato 4 anos máis por un valor de 39 millóns de dólares, con 11,5 millóns de bonus por firmar e 14,2 millóns garantidos. Cos Packers, Nelson logrou gañar a Super Bowl (XLV) fronte os Pittsburgh Steelers por 31-25.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Sitio web oficial 
* Perfil na páxina dos Green Bay Packers 
* Perfil na páxina dos Kansas State Wildcats
Caneiro de Don Pepito

O **caneiro de Don Pepito** é un caneiro en estado ruinoso situado no curso alto do río Miño, ó pé da desembocadura do rego de Portaforoso, entre Ferreiros (Adai, Lugo) e Bocamaos, (Lugo).

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
*
Probóscide

219x219px|miniatura|A *trompa* dos elefantes é unha probóscide.

A **probóscide** é un apéndice alongado e tubular situado na cabeza dun animal.

## Usos 
O seu uso máis común é para comer e absorber, como é o caso de certos invertebrados como as bolboretas (nas que se chama **espiritrompa**), as frigáneas (haustelo), nalgúns vermes, etc.

### Nos mamíferos 
miniatura|Probóscide dun molusco do xénero *mitra.*
A **trompa** dos elefantes (os proboscídeos), os tapires e os dalgúns simios, como o *Nasalis larvatus* (mono narigudo), tamén é chamada ás veces probóscide. 

### Nos invertebrados 
*Probóscide* é un termo que adoita empregarse para referirse maioritariamente ao prolongamento do aparato bucal dalgúns invertebrados (especialmente nos artrópodos) en contraposición á palabra *trompa*, usada como sinónimo de probóscide nos vertebrados.

## Etimoloxía 
### Probóscide 
O termo *probóscide* procede da palabra latina *proboscis*, que é unha latinización da palabra do grego antigo προβοσκίς *proboskis* "trompa" (e tamén "tentáculo" dos cefalópodos), a cal é o resultado de combinar o prefixo προ- *pro-* (derivado de πρό *pró*, "antes, diante"), e o verbo βόσκω *bóskō*, "alimentar, nutrir".

[miniatura|219x219px|*[Ornithoptera priamus*, coa súa longa probóscide.]]

O acusativo latino é *proboscidem*, sendo este a orixe da palabra en galego.

### Espiritrompa 
O termo *espiritrompa* provén do francés *spiritrompe* e, a súa vez, do latín *spira, -ae* ('espiral') e o francés *trompe* (que significa 'trompa'). Este termo é utilizado en zooloxía para describir o aparato bucal consistente nun longo tubo que o animal usa para chupar o néctar das flores e que logo recolle arrolándoo en espiral​​. En canto á súa historia nomenclatural, os lepidópteros foron clasificados por Fabricius no s. XVIII como insectos con pezas bucais succionadoras, denominándoos "*Glossata*". Outros científicos, como Clairville e MacLeay, crearon o taxon "*Haustellata*" para clasificar aos lepidópteros con estas características. O termo "haustellum" refírese a calquera estrutura usada para absorber alimentos líquidos. No século XX, Ross et al. (1982) clasificaron o sifón de lepidópteros como "sifón tipo" de pezas bucais. Chaudonneret (1986) tamén discutiu a estrutura da probóscide dos lepidópteros, denominándoa "***spiritrompe des palillons***", englobando pezas bucais haustoriadas e sifonadas baixo unha denominación máis ampla.

O termo é usado como título e figura estilística nun conto de Manuel Rivas, levado ao cine como *A lingua das bolboretas* por José Luis Cuerda.

## Notas 
## Véxase tamén 
* Boca
* Trompa
* Entomoloxía
* Lepidópteros
* Fisioloxía
* Fisioloxía dos insectos
XXX Aniversario

***XXX Aniversario*** é un álbum recompilatorio do grupo de folk galego Luar na Lubre. Publicouse o 9 de decembro de 2016, baixo o selo Warner Music.

A edición está composta por un dobre CD.

## Lista de cancións 
### CD 1 
### CD 2 
## Véxase tamén
### Ligazóns externas
*Páxina oficial do grupo
*Datos do álbum en itunes.apple.com
Montes de Brión

thumb|Ferrol visto dende Brión.
Os **montes de Brión** son unha chaira de monte baixo situada en Brión (Ferrol), entre a ría de Ferrol e o val de Doniños. Son 220 ha, cubertas principalmente por toxo, e de propiedade municipal. Está situado a entre 200 e 250 metros de altitude, e neles catalogáronse 39 mámoas, algunhas delas intactas.

O 25 de agosto de 1800 tivo lugar a batalla de Brión, na que unha frota inglesa de 15 000 soldados enfrontouse na Chá de Brión aos defensores de Ferrol, uns 5 000 efectivos. O día 27 volveron embarcar en Doniños.

Durante o franquismo o monte foi expropiado. En 2004 o monte foi cedido ao concello de Ferrol para a construción dun centro loxístico para o porto exterior de Ferrol, proxecto que non se chegou a realizar. Dende entón os veciños sosteñen un litixio pola titularidade do monte. O proxecto para achegar o tren ao porto exterior de Ferrol proxecta un túnel baixo o monte.

## Topónimos
*Cha de Brión
*Montes do Gato

## Notas
Mariano Jiménez Hueto

**Mariano Jiménez Hueto**, nado en Valladolid en 1879, foi un fotógrafo e político galego.

## Traxectoria 
Chegou dende Castela a comezos do século XX, e traballou no Baixo Miño como fotógrafo profesional. Colaborou como redactor gráfico en *La Voz del Tecla* e dirixiu o semanario falanxista *Presente*. Logo do golpe de Estado do 18 de xullo de 1936 foi primeiro Tenente Alcalde da Comisión Xestora da Guarda. O 5 de novembro de 1936 o Gobernador civil destituíu a Nicolás Alonso Linares e nomeouno presidente da xestora. Permaneceu no cargo até o 14 de febreiro de 1939, cando o Gobernador ordenou o seu cesamento fulminante por pretender meter aos mozos de substitución de 1941 en camións de transporte de porcos, coa protesta violenta dos seus familiares.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* José Darse Sobrino
Bertsolaritza

[dereita|miniatura|200x200px|Estatua na honra de [Mattin Treku en Ahetze.]]
[dereita|miniatura|256x256px|*Revista [Bertsolariya.*]]
**Bertsolaritza** é a arte de conversar ou pronunciar un discurso cantado de xeito improvisado, rimando e cunha métrica establecida. É dicir, un *bertso*.

A bertsolaritza ten unha gran tradición en toda Euskal Herria; é moi anterior a calquera manifestación escrita do éuscaro, xa que xorde dunha literatura oral espontánea. É unha arte emparentada co sean-nós de Irlanda, a regueifa galega, a payada de América do Sur, o trovo de Alpujarras e o repentismo cubano. Este tipo de "discusión dialéctica" responde a un patrón que estivo presente nun gran número de culturas e forma part da tradición asiática, das culturas grega e romana, e da Historia do Mediterráneo musulmán.

Na maioría das festas populares está presente no festexo.

O estudoso e bertsolari Xabier Amuriza defíneo do seguinte xeito:

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Andoni EGAÑA, Joxerra GARZIA e Jon SARASUA: *Bat-bateko bertsolaritza: gakoak eta azterbideak* (2001).
*  *Oral Tradition Journal*, 22-2 (2007): "Basque Special Issue"

### Ligazóns externas 
* A Asociación De Amigos Dos
* "Que o verso na lingua da escola", artigo no diario de Luz (2009-06-21)
Test de Apgar

miniatura|Retrato de Virginia Apgar, enfermeira que desenvolveu o que hoxe coñecemos como test de Apgar.
O **test de Apgar** foi desenvolvido pola doutora norteamericana Virginia Apgar, pediatra e anestesista que abriu o campo da neonatoloxía. Foi publicado por primeira vez en 1953.

Trátase dun exame clínico que se lle realiza ao neonato despois do parto, onde o pediatra, o neonatólogo, o obstetra ou o enfermeiro cualificado realizan unha proba na que se valoran cinco parámetros para obter unha primeira valoración simple e clínica sobre o estado xeral do neonato nese momento.

O neonato é avaliado consonte cinco parámetros fisioanatómicos simples, que son o ton muscular, o esforzo respiratorio, a frecuencia cardíaca, os reflexos e a cor da pel.

A cada parámetro asígnaselle unha puntuación de entre 0 e 2, e sumando as cinco puntuacións obtense o resultado do test (cun máximo de 10).

O test realízase ao minuto, aos cinco minutos e, ocasionalmente, cada cinco minutos ata os 20 minutos despois de nacer, se a puntuación ata os cinco minutos é inferior a sete. A puntuación ao primeiro minuto avalía o nivel de tolerancia do neonato ao proceso do nacemento e o seu posible sufrimento, entanto que a puntuación obtida aos cinco minutos avalía o seu nivel de adaptabilidade ao medio e a súa capacidade de recuperación. Un neonato cunha puntuación máis baixa ao primeiro minuto que ao quinto obtén uns resultados normais e non implica anormalidade na súa evolución. Pola contra, se marca 0 puntos de Apgar débese avaliar clinicamente a súa condición anatómica para lle ditaminarlle estado de morte.

Actualmente segue a usarse como un test rápido, sinxelo e preciso para avaliar a vitalidade dos neonatos. Ten tamén unha certa capacidade de predición do prognóstico e a supervivencia, e o seu uso é práctica habitual hoxe en día en todos os centros de sanitarios que atenden partos.

## Parámetros e criterios de valoración 
Os cinco criterios desta proba son os seguintes:

Se o bebé está en boas condicións obterá unha puntuación de entre 7 e 10 puntos. Se obtén de 4 a 6 puntos, a súa condición fisiolóxica non está a responder adecuadamente e o neonato require unha valoración clínica e recuperación inmediata. Se é igual ou menor a 3, necesita atención de emerxencia, como medicamentos intravenosos e respiración asistida. Se a puntuación é 0, é moi probable que baixo un perfecto estudo clínico se lle ditamine o estado resolutivo de morte.

Grazas a este método, durante os máis de 50 anos que leva realizándose logrouse reducir a taxa de mortalidade e a taxa de morbilidad, ao avaliar o estado do bebé inmediatamente despois de nacer. Pódense valorar mediante esta proba (en embarazos non controlados) determinacións sobre certas síndromes e/ou signos patolóxicos. O resultado do test de Apgar é un dato de relevancia para a saúde pública infantil.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía
*
### Ligazóns externas 
* Apgar MedlinePlus
Xabier Euzkitze

**Xabier Peritz Mendizabal**, coñecido por **Xabier Euzkitze**, nado en Azpeitia o 9 de xuño de 1966, é un xornalista e ex-bertsolari profesional vasco.

## Biografía 
Malia ser de Azpeitia, viviu na Zarautz dende que era un neno. Comezou como bertsolari de mozo, sendo o terceiro no campionato de bertsolaris de 1989 e o segundo en 1993. El rematou a súa carreira nesta arte en Soraluze no ano 1998, cando tiña 32 anos. Despois diso, comezou a traballar como xornalista na radio, e, a continuación, saltou á televisión vasca, ETB. Presentou programas como *Sorginen Laratza, Kalaka* e o telexornal en ETB1, e é notable no seu papel como comentarista para xogos de pelota vasca. Tamén é columnista do xornal *Noticias de Gipuzkoa*.

## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Entrevista con Xabier Euzkitze para as *Noticias de Gipuzkoa*
Clay Matthews III

**William Clay Matthews III**, nado o 14 de maio de 1986 nos Ánxeles (California), é un xogador estadounidense de fútbol americano profesional que xoga como outside linebacker para Los Angeles Rams da National Football League (NFL). Despois de ir ao Instituto Agoura en Agoura Hills (ao noroeste dos Ánxeles), Matthews acudiu á Universidade do Sur de California (USC), onde xogou ao fútbol americano sen bolsa deportiva cos USC Trojans de Pete Carroll. Na USC, foi un destacado membro dos equipos especiais, gañando durante tres anos consecutivos o premio so Xogador do Ano dos equipos especiais (2006−2008); tamén xogou de outside linebacker suplente. Nesas posicións foi membro do equipo tres veces campión do Pac-10 Championship.

Matthews foi considerado como un dos xogadores con mellor expectativa no Draft da NFL de 2009. Finalmente, foi seleccionado polos Green Bay Packers na primeira rolda (26º lugar), despois de que o equipo negociase para obter unha elección máis alta. No seu ano como novato, Matthews fixo un rexistro de 10 sacks mentres xogaba como outside linebacker. No ano 2010 superou a súa marca chgando aos 13,5 e axudando aos Packers a gañar a Super Bowl XLV ante os Pittsburgh Steelers. Tras o título, Matthews continuou co seu rol como líder no "pass rush", e facendo como mínimo 6 sacks por temporada. Nas temporadas 2014 e 2015 amosou a súa capacidade atlética xogando tanto como inside e outside linebacker.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Sitio web oficial 
* Perfil na páxina dos Green Bay Packers 
* Perfil na páxina dos USC Trojans
Biblioteca Pública Central de Vigo

A **Biblioteca Pública Central de Vigo**, tamén coñecida dende 2013 como **Biblioteca Pública de Vigo Juan Compañel**, é unha biblioteca de acceso público na cidade de Vigo.

## Historia 
Foi fundada no ano 1942, cando se constitúe a Biblioteca Popular de Vigo seguindo a orde do Ministerio de Educación Nacional, nun comezo situada na Praza de Compostela ata 1979, cando se traslada á Rúa Romil, ata este entón tiña o nome de Biblioteca Pública Jaime Solá. Neste momento iníciase unha etapa de mellora da biblioteca, crecemento dos fondos, espazo e persoal.

Posteriormente, o Concello merca o Edificio Ferro, rehabilitándoo e inaugurando alí a nova sede en 1995, que pasa a denominarse Biblioteca Pública Central de Vigo ata 2013, cando nun pleno acórdase cambiar o nome polo de Biblioteca Pública Juan Compañel.

## Servizos e actividades 
miniatura|dereita|Centro de documentación e recursos feministas.
A biblioteca pon a disposición dos usuarios unha serie de servizos adicionais, entre os que destacan:
* Biblioteca Accesible: É froito dun convenio entre o Ministerio de Industria e Turismo e a Xunta de Galicia, co obxectivo de achegar reforzo infraestrutural no tocante á informática e as redes dentro da biblioteca, orientado fundamentalmente a persoas discapacitadas.
* Cesión de espazos: A biblioteca pon a disposición dos usuarios determinadas instalacións para propiciar o intercambio e difusión cultural, constituíndo un espazo de participación e encontro dos membros da comunidade.
* Servizo de préstamo e consulta de recursos electrónicos (GaliciaLe e Biblioteca Dixital da Rede): Permite acceder á lectura en formato electrónico mediante o préstamo e acceso a recursos electrónicos, orientada a todo lector con carné de biblioteca de calquera biblioteca que pertenza á Rede de Bibliotecas Públicas de Galicia.
* Servizo de préstamo de portátiles e lectores de libros electrónicos.
* Servizo de reprodución de documentos: A través deste servizo os usuarios poden reproducir documentos impresos, convertelos a formato dixital, imprimir traballos persoais, etc.
* Servizo de información e referencia: Ofrece información sobre a propia biblioteca e apoia ó lector naa resolución das súas necesidades informativas específicas.

## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Edificio Ferro
* Juan Compañel
* Centro de Documentación e Recursos Feministas de Vigo
### Ligazóns externas 
* Páxina oficial
*
Eusko Ikaskuntza

**Eusko Ikaskuntza** (**EI**) (en galego, **Sociedade de Estudos Vascos**) é unha entidade privada científico-cultural creada en 1918 polas Deputacións forais de Áraba, Biscaia, Guipúscoa e Navarra coa intención de "ser un recurso estable e duradeiro, co fin de desenvolver a cultura euskalduna".

Os membros desta entidade están reunidos en diferentes Seccións Científicas. É a única institución de diferentes disciplinas científicas que ten presenza oficial en todo o País Vasco, concedendo, entre outros, o Premio Manuel Lekuona. A sede central está en Donostia, con oficinas e delegacións en Baiona, Pamplona, Vitoria e Bilbao.

## Seccións científicas 
* Comunicación 
* Ciencias sociais e Economía
* Dereito
* Ensino 
* Antropoloxía-Etnografía 
* Folclore 
* Física, Química e Matemáticas 
* Ciencias da Medicina 
* Ciencias Naturais 
* Artes plásticas e Monumentais
* Música
* Fotografía
* Lingua e Literatura
* Prehistoria-Arqueoloxía
* Historia-Xeografía

## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Páxina oficial do Eusko Ikaskuntza