Emilia Pardo Bazán

**Emilia Pardo-Bazán y de la Rúa-Figueroa**, nada na Coruña o 16 de setembro de 1851 e finada en Madrid o 12 de maio de 1921, foi unha escritora en lingua castelá, intelectual, xornalista, crítica literaria, narradora e rexionalista galega que triunfou na literatura española como escritora e como figura pública. Influída polo naturalismo, movemento literario que introduciría en España, escribiu máis de 500 obras en forma de novelas, contos, artigos e folletos. En recoñecemento polos seus méritos artísticos, o rei Afonso XIII concedeulle en 1908 o título de condesa de Pardo Bazán.

O seu estilo foi enérxico e nel afondou en problemas e situacións difíciles. Escribiu centos de contos que publicou en escolmas, como *Cuentos de Marineda*. Destacou sobre todo na súa produción literaria salientando novelas como *Un viaje de novios* ou *A Tribuna*, a máis naturalista das súas novelas, onde describe a dura vida proletaria nunha fábrica de tabaco. Tamén son de suma importancia *Os pazos de Ulloa* e *La madre Naturaleza*, onde retratou a vida nas vilas e aldeas galegas, o folclore popular e tamén a decadencia da nobreza palaciana do rural cun argumento apaixonado e, en ocasións, violento.

Destaca tamén o seu labor na creación da Real Academia Galega, creando xunto a Ramón Pérez Costales unha Comisión Xestora sobre a base da Sociedad del Folklore Gallego para a creación da academia. Posteriormente a súa filla doou a residencia familiar da Coruña, a Casa Museo de Emilia Pardo Bazán, para establecer alí a sede da institución.

Hoxe en día, Pardo Bazán, ao igual ca outras contemporáneas como a ilustrada galega Concepción Arenal, está considerada como unha das precursoras do movemento feminista en España. Ao longo da súa obra criticou a degradación e marxinalidade da muller e expresou o seu desexo de crear para as mulleres unha educación e unha formación intelectual igual cá dos homes.

Nun tempo no que máis do 90% das mulleres eran analfabetas, Pardo Bazán chegou a ser a primeira muller en presidir a Sección de Literatura no Ateneo de Madrid, a primeira nomeada Conselleira de Instrución Pública e a primeira muller catedrática de Literatura Contemporánea de Linguas Neolatinas da Universidade Central de Madrid.

Miguel Pardo Bazán, avó da escritora, casou con Joaquina Mosquera e Rivera, o 13 de setembro de 1813, na Coruña; deste matrimonio naceu o seu fillo José Pardo Bazán y Mosquera Rivera (1827-1890), pai de Emilia, avogado, político liberal moderado e conde de Pardo Bazán por título pontificio concedido polo papa Pío IX, en 1871 (autorizado en España polo rei Amadeu de Savoia mediante o decreto do 3 de febreiro de 1872

### Nenez e mocidade 
[miniatura|Retrato en [óvalo de Emilia.]]
Ao pouco de nacer Emilia, arranxou a familia unha casa na rúa das Tabernas da Coruña que sería a súa residencia principal. Na Coruña pasaría a cativa o tempo xogando nos xardíns de San Carlos, facendo excursións ao longo das ateigadas rúas da parte nova da cidade, ou apañando cunchas na praia.

A súa afección á lectura víñalle de rapariga, cando pasaba horas na biblioteca do pai. Na biblioteca accedeu a un amplo abano de lecturas; segundo declarou, os seus libros favoritos eran *Don Quixote da Mancha*, a Biblia e *A Ilíada*. Na casa da Coruña leu *La conquista de México* de Antonio de Solís e as *Vidas paralelas* de Plutarco. Así mesmo, sentía fascinación polos libros sobre a Revolución Francesa.

Cando a escritora contaba con 12 anos de idade, a familia decidiu ficar na Coruña durante os invernos, recibindo Emilia clases de titores privados. vinte. José Quiroga era un estudante de Dereito de orixe fidalga natural do Carballiño. Este vivía canda a súa familia no pazo de Banga, na parroquia homónima. Un ano despois, José Pardo, pai da escritora, é nomeado deputado nas cortes, trasladándose entón toda a familia a Madrid e introducíndose Emilia nos círculos culturais e literarios da época. Asemade, ese mesmo ano publicou unha escolma de estudos sobre o darwinismo que reuniu baixo o título *Reflexiones científicas sobre el darwinismo*, en cuxo desenvolvemento xa se percibía o seu achegamento a teorías europeas (como o determinismo), estreitamente vencellado ao naturalismo francés.

Tres anos máis tarde, en 1879, ano no que nace a súa filla Blanca, afoutada polas lecturas dos seus contemporáneos, publica a súa primeira novela, *Pascual López*, autobiografía dun estudante de medicina. Anos máis tarde, iníciase no mundo do xornalismo ao crear e dirixir a *Revista de Galicia* (1880), revista na que se alternan o galego e o castelán e na que colaboran rexionalistas galegos do círculo da escritora. Un ano despois, en 1881, nace a súa terceira filla, Carmen, e publica *Un viaje de novios*, á cal seguen *A Tribuna* e *La cuestión palpitante*. Con estas obras comeza a dar a coñecer a corrente do naturalismo do francés Émile Zola, que amosa dun xeito descarnado a realidade. Isto incrementaría a súa sona de escritora escandalosa e inmoral, de muller que criticaba a moral sexual da época e a súa hipocrisía.

Dende tempo atrás dona Emilia viña colaborando en numerosas revistas e xornais, con crónicas de viaxes, artigos, ensaios e numerosos contos que agruparía en varias coleccións: *Cuentos de Marineda*, *Cuentos de amor*, *Cuentos sacroprofanos*, *En tranvía* (Contos dramáticos), *Cuentos de Navidad y Reyes*, *Cuentos da patria*, *Cuentos antigos*... E tamén na prensa, en *La Lectura*, empeza a saír en 1903 a súa novela *La Quimera*, que dous anos despois vería a luz como libro. Na novela, Pardo Bazán deixa entrever certos elementos autobiográficos á par que a súa relación co pintor galego Joaquín Vaamonde Cornide, que a retratou en varias ocasións.; socia de número da Sociedade Matritense de Amigos do País desde 1912... Dous anos despois impúxoselle a Banda da Orde de María Luisa, e recibiu do papa Bieito XV a Cruz *Prol Ecclesia et Pontifice*. En 1916 o ministro de Instrución Pública nomeouna catedrática de Literatura Contemporánea de Linguas Neolatinas na Universidade Central.

### Morte 
miniatura|Estatua no Carballiño.
Pardo Bazán faleceu en Madrid o 12 de maio de 1921, aos 69 anos de idade, debido a unha gripe os seus restos trasladáronse á cripta da igrexa da Concepción de Madrid.

## Vencello con Galicia 
### Pardo Bazán e o galego 
A diferenza de moitos intelectuais da época, Pardo Bazán consideraba o galego, ao igual có castelán, unha lingua romance descendente do latín.

Porén, nas súas obras referíase ao galego como dialecto, xa que consideraba lingua a aquel dialecto que conseguía facerse oficial nunha terra.

A escritora referiuse tamén á orixe común do galego e do portugués.

Nun tempo no que moitos dos seus coñecidos galegos como Manuel Curros Enríquez e Eduardo Pondal comezaban a escribir en galego, Pardo Bazán sempre se decantou polo castelán polo feito de ser esta unha lingua oficial, prestixiosa e cun público maior.
[miniatura|Pardo Bazán é un personaxe que viaxa no vagón da envexa n' *[O divino sainete|O Divino sainete* de Curros.]]

Pardo Bazán consideraba o galego como unha lingua popular, estreitamente ligada á terra e ao fogar.

Tamén se referiu ás obras de escritores galegos contemporáneos do Rexurdimento como Rosalía de Castro, chegando a dicir que "*os poetas fan falar aos labregos*". A escritora comentou a poesía de Rosalía en *Follas Novas* dicindo o seguinte:

### Pardo Bazán e Galicia 
En Emilia Pardo Bazán sempre existiu sentimento de cariño e orgullo cara a Galicia, a terra onde naceu. A autora incidía sempre na importancia do sentimento nacionalista dentro da poboación galega e cría que dentro do conxunto español debería recibir máis recoñecemento. 

Asemade, Pardo Bazán referiuse á situación de marxinalidade que sufriu Galicia historicamente.

Ambientou moitas das súas obras en Santiago de Compostela ou Pontevedra, cunhas descricións moi amplas coidando cada detalle para amosar aos seus lectores a beleza da terra galega mediante as súas obras.

### Pardo Bazán e o rexionalismo galego 
O seu amor cara A Coruña especialmente, caracterizan a actitude de Emilia en toda a súa carreira literaria, xa que nunca deixou de defender o patrimonio galego; publicou varios artigos sobre distintos monumentos arquitectonicos así como outros de defensa de Galicia e o seu Folclore (Sociedad del Folklore Gallego) e as súas tradicións en danza ("La Gallega").

;*Revista de Galicia*
[miniatura|Fotografía dedicada a [Eduardo Pondal 1894.]]
A publicación da *Revista de Galicia* (1880), revista creada e dirixida por Pardo Bazán na que se achega por primeira vez ao xornalismo, constituíu unha ponte a partir da cal moitos dos seus paisanos rexionalistas puideron participar publicando os seus traballos. Entres estes atopábanse Alfredo Brañas, Manuel Curros Enríquez, Salvador Golpe, Aureliano J. Pereira, Pérez Ballesteros, Juan Antonio Saco, e Ramón Segade Campoamor, colaboradores que representaban unha gran parte do movemento intelectual que quería sacar do esquecemento os valores de Galicia a tódolos niveis e dende distintos presupostos ideolóxicos. Así mesmo, Pardo Bazán pretendía coa revista erguer a Galicia da súa prostración intelectual e cultural na que se atopaba a finais do século XIX.

Na revista aparecía o galego canda o castelán como lingua de uso entre os colaboradores. A propia Pardo Bazán faría recensións de artigos escritos en galego como *Saudades gallegas* de Valentín Lamas Carvajal, nas cales expresaría algunhas cuestións ligadas co galego como lingua literaria.

As trabas de desenvolverse nunha sociedade dominada por homes non supuxeron un muro infranqueable na proliferación cultural de Pardo Bazán, quen se mantivo constantemente en vinculación cos núcleos feministas franceses e demais panoramas internacionais como vía de análise da situación da muller en diferentes sedes. O naturalismo supuxo unha vía idónea para satisfacer os seus intereses científicos e a súa atracción pola creación artística. Á súa vez, a súa vocación didáctica viuse combinada co activismo que desenvolveu para a reivindicación da promoción social da muller. É digna de emular a actitude de Emilia Pardo Bazán á fronte dunha sociedade represiva e determinada pola segregación por sexos. O seu pai foi o encargado de facer florecer o seu pensamento feminista.
miniatura|Emilia Pardo Bazán en *La Esfera*

Pardo Bazán tamén se referiu ás leis do seu tempo que, permitindo á muller estudar, non permitían a esta traballar de acordo coa súa formación académica.

A escritora galega fundou en 1892 a publicación *La Biblioteca de la mujer*. Asistiu a congresos como o Congreso Pedagógico, onde denunciou a desigualdade educativa entre o home e a muller e ao Congreso Feminista celebrado en París sobre “Condición e dereitos da muller” en 1900. Aínda consciente do sexismo dentro dos círculos intelectuais, propuxo a Concepción Arenal á Real Academia de la Lengua, sendo rexeitada; tampouco aceptaría esta a Gertrudis Gómez de Avellaneda nin a ela (foi rexeitada tres veces, en 1889, en 1892 e en 1912), por máis que en 1906 chegou a ser a primeira muller en presidir a Sección de literatura do Ateneo de Madrid e a primeira en ocupar unha cátedra de literaturas neolatinas na Universidade Central de Madrid, aínda que só asistiu un estudante á súa clase. Velou pola equidade educativa de ambos sexos, xa que a liberación da muller só podía ser concibida a través dunha completa e sólida educación. Pode que por entón as súas reivindicacións non fixesen a madeixa esperada na poboación, mais o panorama mundial comezará a verse mergullado na Segunda vaga do feminismo onde se focaliza na demanda dunha educación superior para as mulleres da que ela foi precursora.

## Obra 
Pardo Bazán foi unha das escritoras españolas máis eminentes do século XIX. Malia ser coñecida principalmente como novelista, escribiu máis de 500 obras empregando unha variedade de xéneros literarios. Unha das súas maiores achegas á literatura foi o feito de espallar o movemento literario do naturalismo en España. Así mesmo, a escritora galega foi unha das primeiras feministas do seu tempo.

### Influencia galega 
Alén da influencia que, sen dúbida, exerceu o seu amplo coñecemento das literaturas estranxeiras nas súas obras, a presenza do folclore e a cultura popular galega faise patente no seu abondoso uso de fontes folclóricas e populares. Deste xeito aparecen nalgunhas das súas obras personaxes populares e ancestrais como as meigas, as mouras, as menciñeiras, os mendigos, os trasgos, os peregrinos, a fermosa muiñeira, o gaiteiro sedutor, a rapaza aldeá casadeira, que confía en conxuros para conseguir un bo marido, os aparecidos, as ánimas en pena etc. Así mesmo, a escritora tamén empregou diversas tradicións, crenzas como as premonicións, os ouveos dos cans ventando a morte, os meigallos, o lobishome, o mal de ollo, ou o poder dos talismáns e amuletos, crenzas vencelladas co mundo da maxia e do sobrenatural e sobre todo co culto á morte na cultura popular galega. Tamén fixo referencia a distintos remedios populares como as distintas apócemas coas que se pretendían sandar múltiples doenzas. *La Quimera* (1905) e *Dulce sueño* (1911). Esta mesma evolución observouse tamén nos seus contos e relatos, recollidos en *Cuentos de la tierra* (1888), *Cuentos escogidos* (1891), *Cuentos de Marineda* (1892), *Cuentos sacroprofanos* (1899), entre outros. Pardo Bazán aproveitou a súa herdanza paterna para crear unha revista escrita por ela soa, *Nuevo Teatro Crítico*, nome que lembra a obra do galego Benito Xerónimo Feijoo.

En *Una Cristiana* e *La Prueba*, de 1890, semella trabar polémica a través da ficción con algúns dos seus detractores morais, como o Pai Coloma, Marcelino Menéndez Pelayo e José María de Pereda. A diferenza de idade entre namorados, o cruzamento de afectos ou deberes familiares e o remorso relixioso proban en ámbalas dúas novelas como a escritora tiña máis en conta a opinión do que semellaba.

## Listaxes 
[miniatura|*[La madre Naturaleza* (tomo I).]]
### Novelas
A seguinte lista non é exhaustiva, pero recolle as obras máis importantes.
* *La madre Naturaleza* (1887)
* *Insolación (historia amorosa)* (1889) 
* *Morriña (historia amorosa)* (1889) 
* *Una cristiana* (1890)
* *La prueba* (1890)
* *A pedra angular* (1891) 
**Cuentos escogidos* (1891)
**Cuentos de Marineda* (1892)
**Cuentos de Navidad y Año Nuevo* (1894)
**Cuentos nuevos* (1894)
**Arco iris* (1895)
**Novelas ejemplares* (1895)
**Cuentos de amor* (1898)
**El encaje roto* (1897)
**Cuentos sacroprofanos* (1899)
**Un destripador de antaño* (1900) 
**En tranvía, cuentos dramáticos* (1901)
**Cuentos de Navidad y Reyes; cuentos de la patria; cuentos antiguos* (1902)
**El fondo del alma* (1907)
**Cada uno*, Madrid  (1907)
**Sud-exprés, cuentos actuales* (1909)
**La rosa* (1899)
**La gota de sangre* (1911)
**Belcebú, cuentos breves* (1912)
**Cuentos de la tierra* (1923)
**Cuentos religiosos* (1925)

### Ensaio e crítica 
Lectora dos clásicos españois, interesouse polas novidades literarias estranxeiras. Deuse a coñecer como escritora por vez primeira co *Estudio crítico de las obras del padre Feijoo* (1876), co que gañou un premio, competindo nese certame coa tamén galega Concepción Arenal. Así mesmo, da súa obra ensaística destaca *La revolución y la novela en Rusia* (1887), *Polémicas y estudios literarios* (1892) e *La literatura francesa moderna* (1910), nas que se amosa atenta ás novidades de finais de século na Europa de xacando.
[miniatura|299px|[Palacio de María Pita, en 1917. De esq. a der., de pé: Tella, Abelenda, Barreiro, Sobrino, Palacios, Seijo, Sotomayor, Lloréns, Castelao, Concheiro, Francés, Madariaga, González del Villar e dúas persoas sen identificar. Sentados: a muller de Francés, Pardo Bazán e Picadillo.]]
* *Estudio crítico de las obras del padre Feijoo* (1876). Ensaio que escribe co gallo do centenario da morte do padre Feijoo e no que se dá a coñecer como escritora.
* *Los poetas épicos cristianos* (1895)
* *La cuestión palpitante* (1883). Escolma de artigos —algúns dos cales xa publicara en revistas— nos que explica a súa posición fronte ao naturalismo. 
* *La revolución y la novela en Rusia* (1887). Ensaio sobre a influencia da novela rusa.
* *Nuevo Teatro Crítico* (1891-92). Revista publicada pola escritora, de carácter cultural e divulgativo que rende homenaxe ao Padre Feijoo.
* *Polémicas y estudios literarios* (1892)
* *Lecciones de literatura* (1906)
* *La literatura francesa moderna* (1910)
* *La cocina española antigua* (1913)
* *La cocina española moderna* (1917)
* *Porvenir de la literatura después de la guerra* (1917)
* *A educación do home e da muller e outros escritos feministas* (2021)

### Libros de viaxes 
* *Mi romería (1888)*
* *Al pie de la torre Eiffel* (1889)
* *Por Francia y por Alemania* (1889)
* *Por la España pintoresca* (1895)
* *Cuarenta días en la Exposición (1900)*
* *Por la Europa católica* (1902)

### Lírica 
* *Jaime* (1876)

### Obra dramática 
* *El vestido de boda* (1899)
* *La suert* (1904)
* *Verdad* (1906)
* *Cuesta abajo* (1906)
* *El becerro de metal* (1909)

## Biblioteca virtual 
miniatura|275px|Placa na RAG na memoria de Pardo Bazán.

## Recoñecementos póstumos 
[miniatura|250px|Mural de Emilia Pardo Bazán en Santa Cruz, [Oleiros.]]
En 2019 o Consello da Xunta de Galicia comezou a tramitar as medallas da igualdade Emilia Pardo Bazán.

;No cinema
A vida de Emilia Pardo Bazán foi representada no filme *Emilia Pardo Bazán, a condesa rebelde*, de 2011, dirixido por Zaza Ceballos e con Susana Dans como protagonista.

;No teatro
En 2016 a compañía Teatro del Barrio presentou *Emilia*, de Noelia Adánez, a primeira obra da triloxía *Mujeres que se atreven*.

;No Pazo de Meirás
En 2020 a Xunta de Galicia propuxo na recuperación do Pazo de Meirás un plan de usos centrado na súa figura. A proposta de recoñecela como faro de igualdade xerou unha polémica sobre esta cuestión.

## Notas 
;Referencias

## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* , M. Carmen (1986). "Aportación a la bibliografía de doña Emilia Pardo Bazán" *Documentación de las ciencias de la información*. X. Ed. Univ. Complutense. Madrid.
* 

### Outros artigos 
* *La Tribuna. Cadernos de estudios da Casa Museo Emilia Pardo Bazán*
* Casa-Museo Emilia Pardo Bazán
* Monumento a Emilia Pardo Bazán
* Emilia Pardo Bazán, a condesa rebelde

### Ligazóns externas 
*
*
* Emilia Pardo Bazán na Biblioteca Virtual Miguel de Cervantes
* Biblioteca Digital Hispánica Biblioteca Nacional de España.