Protobúlgaros

Os **protobúlgaros** foron tribos guerreiras seminómades que floreceron na estepa póntico-caspia e na rexión do Volga durante o século VII. Lingüisticamente, a lingua bulgárica sería a mesma cá dos onogures, sendo os protobúlgaros descendentes destes, teoría apoiada parcialmente por escritos ostrogodos e gregos da época que os chamaban indistintamente *hunos*. 

No século VII formaron un estado na estepa póntica: a Antiga Gran Bulgaria, que se estendía entre os mares Caspio e Negro. Posteriormente, impuxéronse nos Balcáns de xeito permanente como clase dominante da Bulgaria do Danubio e entre os ríos Kama e Volga, onde fundaron a Bulgaria do Volga.

## Etimoloxía e orixe 
[miniatura|right|300px|Soldados protobúlgaros vitoriosos asasinan os seus opoñentes romanos de oriente, do [Menoloxio de Basilio II, século X.]]
A etimoloxía do etnónimo *búlgaro* non se comprende totalmente e é difícil de rastrexar antes do século IV. Desde os traballos de Wilhelm Tomaschek (1873), en xeral dise que deriva da raíz prototurca **bulga-* ("revolver", "mezclar"; "mezclarse"), que co sufixo consonántico *-r* implica un substantivo que significa "mesturado". Outros estudosos engadiron que *bulğa* tamén podería implicar "revolver", "perturbar", "confundir" e Talat Tekin interpretou *bulgar* como a forma verbal "mesturar" (é dicir, máis que o adxectivo "mesturado"). Tanto Gyula Németh como Peter Benjamin Golden defenderon inicialmente a teoría da "mestizaxe", mais posteriormente, ao igual que Paul Pelliot, consideraron que "incitar", "rebelarse" ou "producir un estado de desorde", é dicir, os "perturbadores", era unha etimoloxía máis probable para os nómades migratorios. Segundo Osman Karatay, se a etimoloxía "mixta" se baseaba na migración cara ao oeste dos Oğurs, atopándose e fusionándose cos hunos, ao norte do mar Negro, era unha teoría defectuosa, xa que os Oghurs estaban documentados en Europa xa no ano 463, mentres que os búlgaros non se mencionaban ata o 482, un período de tempo demasiado curto para que se producise esa etnoxénese. Porén, a "mestura" en cuestión puido ocorrer antes de que os búlgaros emigrasen máis ao leste, e estudosos como Sanping Chen observaron grupos análogos en Asia interior, con nomes fonoloxicamente similares, que foron descritos frecuentemente en termos parecidos: durante o século IV, os *Buluoji* (chinés medio ''b'uo-lak-kiei*), un compoñente dos grupos "Cinco Bárbaros" da antiga China, foron descritos como unha "raza mixta" e tamén como "algareiros". Peter A. Boodberg sinalou que os *Buluoji* nas fontes chinesas rexistrábanse como remanentes da confederación Xiongnu, e tiñan fortes elementos caucásicos.

Outra teoría que liga os búlgaros cun pobo túrquico de Asia interior foi formulada por Boris Simeonov, quen os identificou cos *pugu* (僕骨; *buk/buok kwət*; *Buqut*), unha tribo tiele ou Toquz Oguz.

Os nomes Onoğur e Bulgar foron ligados por fontes bizantinas posteriores por razóns que non están claras. Tekin derivou *-gur* do sufixo altaico *-gir*. En xeral, os estudosos modernos consideran que os termos *oğuz* o *oğur*, como xenéricos para confederacións tribais turcas, derivan do turco **og/uq*, que significa "parentesco ou ser afín a". Os termos iniciais non eran os mesmos, xa que *oq/ogsiz* significaba "frecha", mentres que *oğul* significaba "vástago, neno, fillo", *oğuš/uğuš* era "tribo, clan", e o verbo *oğša-/oqša* significaba "ser como, parecerse".

Tamén parece haber unha asociación etimolóxica entre os búlgaros e o precedente Kutrigur (*Kuturgur* > *Quturğur* > **Toqur(o)ğur*  *Uturğur* < *utur/otur*; "trinta" en protobúlgaro; *otuz* en turco común) - como *'Oğur* (Oghur) tribos, co etnónimo Bulgar como adxectivo de "propagación". Golden consideraba que a orixe dos kutrigures e dos utigures era escuro e que a súa relación cos onogures e os búlgaros —que vivían en zonas similares na mesma época— non estaba clara. Porén, sinalou unha implicación de que os Kutrigurs e os Utigurs estaban relacionados cos Šarağur (*šara oğur*, *shara oghur*; "oğhurs brancos"), e que, segundo Procopio, se trataba de unións tribais hunas, de ascendencia en parte Cimmeria. Karatay consideraba os Kutrigurs e os Utigurs como dous pobos emparentados e ancestrais, e tribos destacadas na posterior unión búlgara, mais diferentes dos búlgaros.

Entre outras moitas teorías sobre a etimoloxía do búlgaro, as seguintes tamén tiveron un apoio limitado.
* unha raíz alemánica oriental que significa "combativo" (é dicir, cognado co latín *pugnax*), segundo D. Detschev;
* o latín *burgaroi*, un término romano mercenarios estacionados en *burgi* ("fortalezas") no *limes* (G. A. Keramopulos);
* un termo turco temperán reconstruído mais sen testemuños que significa "cinco oğhur", como **bel-gur* ou **bil-gur* (Zeki Velidi Togan).

## Historia 
A orixe dos primeiros búlgaros aínda non está clara. Crese que a súa terra natal está situada en Kazakhstán e nas estepas do Cáucaso norte. A interacción coas tribos húngaras, causante da migración, puido ocorrer alí, mais a Estepa póntico-caspiana parece unha localización máis probable.

A primeira mención e evidencia clara dos búlgaros foi en 480, cando serviron como aliados do emperador bizantino Zenón (474-491) contra os ostrogodos. Tamén se poden atopar referencias anacrónicas sobre eles na obra de xeografía do século VII *Ashkharatsuyts* de Anania Shirakatsi, onde se mencionan as tribos *Kup'i Bulgar*, *Duč'i Bulkar*, *Olxontor Błkar* e os inmigrantes *Č'dar Bulkar* nas estepas do Cáucaso Norte-Kuban. Atópase unha escura referencia a *Ziezi ex quo Vulgares*, sendo Ziezi un descendente de Shem bíblico, na *Cronografía de 354*.

Segundo D. Dimitrov, a *Historia de Armenia'' do século V de Movses Khorenatsi fala de dúas migracións dos búlgaros, desde o Cáucaso ata o reino de Armenia. A primeira migración menciónase na asociación coa campaña do gobernante armenio Valarshak (probablemente Varazdat) ás terras "denominadas Basen polos antigos... e que despois foron poboadas por inmigrantes do vh' ndur Bulgar Vund, nome a partir do cal (as terras) foron denominadas Vanand". A segunda migración tivo lugar na época do gobernante Arshak III, cando "se produciron grandes disturbios no cordal do gran Cáucaso, na terra dos búlgaros, moitos dos cales emigraron e viñeron ás nosas terras e establecéronse ao sur de Kokh". Ambas as migracións están datadas na segunda metade do século IV. Crese que os "disturbios" que as provocaron foron a expansión dos hunos nas estepas de Europa oriental. Dimitrov rexistrou que os topónimos dos ríos Bolha e Vorotan, afluentes do río Aras, se coñecen como *Bolgaru-chaj* e *Vanand-chaj*, e poderían confirmar o asentamento búlgaro en Armenia. Os ávaros ou algúns grupos búlgaros foron probablemente arrastrados polos hunos á Europa central. gañando un gran botín e confianza, xa que "se volveron máis audaces ao emprender os traballos da guerra" Os búlgaros derrotados convertéronse entón en súbditos dos longobardos e máis tarde emigraron a Italia co seu rei Alboíno. Cando o exército do caudillo ostrogodo Teodorico Estrabón chegou a ter 30&nbsp;000 homes, sentiuse como unha ameaza para o emperador bizantino Zenón, que dalgunha maneira conseguiu convencer os búlgaros para que atacasen os godos tracios. Os búlgaros foron finalmente derrotados por Estrabón en 480/481. e posteriormente como aliados dos xépidos, segundo Pablo o Diácono. e, no 626, os protobúlgaros participaron xunto con ávaros e tribos eslavas no asedio de Constantinopla. Mais, a medida que o Khaganato turco occidental decaía e finalmente colapsaba a mediados do século VII, os búlgaros, rexistrados como *Onoğundur-Bulğars*, rexurdiron e foron contra o dominio ávaro. 

O seu líder, Kubrat, dirixiu a rebelión que semella foi inspirada por Heraclio (reinado 610-641) para debilitar a alianza sasánida-ávara. Kubrat, xunto co seu tío Organt, foi bautizado en Constantinopla no 619, recibiu de Heraclio o título de patricio), tamén coñecida como o estado *Onoğundur-Bulğars*, ou Patria Onoguria na cosmografía de Rávena. De Kubrat non hai moita información sobre as súas actividades mais o que si se sabe é que os búlgaros onogur foron as únicas tribos esteparias que mantiñan boas relacións cos bizantinos. Non está claro se a separación dos irmáns foi causada por conflitos internos ou por unha forte presión xázara, 

Finalmente, os xázaros acabaron vencendo e parte da unión búlgara disolveuse. Os búlgaros liderados por Kotrag emigraron á rexión do Volga Medio durante os séculos VII e IX, onde fundaron a Bulgaria do Volga, con Bolghar como capital. e conservaron a súa identidade nacional ata ben entrado o século XIII, rexeitando inicialmente os primeiros ataques mongois no 1223, pero foron finalmente sometidos no 1237.  Despois do 1431, cando as súas aldeas e territorio foi ocupado polos rusos, perderon gradualmente a súa identidade.

O terceiro, e máis famoso, dos fillos de Kubrat, Asparukh, segundo Nicéforo I:

Asparukh, segundo o Pseudo-Zacharias, "fuxiu dos xázaros das montañas búlgaras". Na carta do gobernante xázaro Xosé recóllese que "no país no que vivo, vivían antigamente os vununtur (< Vunundur < Onoğundur). Os nosos antepasados, os xázaros, guerrearon con eles. Os vununtur eran máis numerosos, tan numerosos como a area do mar, pero non puideron resistir aos jázaros. Deixaron o seu país e fuxiron... ata chegar ao río chamado Duna (Danubio)".

Esta migración e a fundación da Bulgaria do Danubio (o Primeiro Imperio Búlgaro) adoitan datarse arredor do ano 681. Os *onglos* onde se asentaron os búlgaros considéranse o norte da Dobruia, asegurados ao oeste e ao norte polo Danubio e o seu delta, e limitados ao leste polo Mar Negro. Reasentáronse no nordeste de Bulgaria, entre Shumen e Varna, incluíndo a meseta de Ludogorie e o sur da Dobruia. A distribución dos conxuntos funerarios precristiáns en Bulgaria e Romanía considérase unha indicación dos límites do asentamento búlgaro.

Nos Balcáns fusionáronse cos eslavos e outras poboacións autóctonas de fala romance e grega, como os tracios e os válacos, converténdose nunha elite política e militar. Non obstante, a influencia da poboación preeslava tivo relativamente pouca influencia sobre os eslavos e búlgaros, o que indica que a súa poboación se reducira nos séculos anteriores. As terras do interior do territorio bizantino estiveron ocupadas durante anos por moitos grupos de eslavos. Os estudosos consideran que a ausencia de calquera fonte que rexistre a resistencia eslava á invasión debeuse a que lles interesaba liberarse dos impostos bizantinos. En xeral, admítese que a organización tribal eslava se mantivo intacta e aceptou pagar tributo aos búlgaros gobernantes.
[miniatura|Miniatura 52 da Crónica de Constantino Manasés, [século XIV: O exército de Krum de Bulgaria persegue e fere a Estauracio, fillo e sucesor de Nicéforo.]]

Segundo Nicéforo I e Teófanes, un cuarto irmán sen nome, que se cre que é Kuber, "despois de cruzar o río Ister, reside en Panonia, que agora está baixo o dominio dos ávaros, despois de facer unha alianza cos pobos locais". Kuber máis tarde liderou unha revolta contra os ávaros e co seu pobo trasladouse ata a rexión de Tesalónica, na Macedonia grega. O quinto irmán, segundo Nicéforo I e Teófanes, "establecéndose nas cinco cidades da rexión de Rávena converteuse en súbdito dos romanos". Crese que este irmán é Alcek, quen despois dunha estadía no territorio ávaro marchou e estableceuse en Italia, en Sepino, Bojano e Isernia. Estes búlgaros conservaron a súa fala e identidade ata finais do século VIII. Sevar (738–753) foi o último gobernante do clan Dulo, e o período ata aproximadamente 768–772 caracterizouse por un conflito romano-búlgaro e unha crise interna. Neste curto período, seguiron sete gobernantes dos clans Uokil e Ugain. Tamén repeleu con éxito unha forza bizantina invasora e derrotou os ávaros panonianos, expandindo aínda máis o tamaño do Imperio. En 865, durante o reinado de Khan Boris I (852–889), os búlgaros adoptaron o cristianismo como a súa relixión oficial e a ortodoxia oriental en 879. A maior expansión e prosperidade do Imperio durante a época de Simeón I (893–927) considérase a Idade de Ouro Búlgara. Non obstante, a partir da época de Pedro I (927–969) o seu poder decaeu. Os húngaros, os eslavos da Rus de Kíiv, así como os pechenegos e os cumanos, levaron a cabo moitas incursións no seu territorio, e, así debilitados, foron finalmente conquistados en 1018 polo Imperio Romano de Oriente.

## Tribos protobúlgaras 
As tribos que se acreditan de orixe protobúlgara inclúen os:

* Utigures
* Cutrigures (cotragos)
* Onogures
* Horda de Cuber
* Horda de Cotrago
* Horda de Alzeco
* Federación Unok-vndur

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
* 
* 

* 

*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*

### Outros artigos 
*Historia de Bulgaria
*Pobo búlgaro