Xosé Neira Vilas

**Xosé Santiago Neira Vilas**, nado en Gres (Vila de Cruces) o 3 de novembro de 1928 e finado no mesmo lugar o 27 de novembro de 2015, foi un xornalista, recoñecido e premiado escritor galego en lingua galega e lingua castelá e dinamizador cultural, emigrante na Arxentina e Cuba, membro da Real Academia Galega, Medalla Castelao e Medalla de Ouro de Galicia, autor dunha ampla obra narrativa, na que destaca *Memorias dun neno labrego* (1961), o libro máis editado da historia da literatura galega. Cultivou tamén o ensaio, a poesía e a literatura infantil. A súa obra, tanto por calidade como por cantidade, converteuno nun clásico das letras de Galicia.

## Traxectoria 
### Infancia 
Xosé Santiago foi o fillo máis vello de Xosé Neira Silva e Manuela Vilas Arteaga, labregos que tiveron en total sete rapaces (Xosé, María, Xesús, Mercedes, Santiago, Manuel e Carme). O pai estivo na Arxentina seis meses xestionando o cobro dunha herdanza. Cos cartos que trouxo fixo unha casa e a familia trasladouse da do Romano, onde nacera Xosé e os irmáns máis vellos, á nova, onde a familia seguiu medrando. O mozo Xosé complementou a súa escasa formación primaria nunha pasantía de Camanzo, estudou comercio por correspondencia e, con dezaseis anos de idade, traballou de contable nun serradoiro.

### Na Arxentina 
miniatura|esquerda|Entrada na Arxentina o 10/2/1949. José Neira Vilas tiña vinte anos.
En xaneiro de 1949 emigrou a América, inicialmente á Arxentina, exercendo traballos diversos de tipo comercial, sempre en calidade de asalariado. Alí publicou os seus primeiros traballos na prensa galega da emigración, como *Opinión Gallega*. Entrou en contacto con galeguistas como Luís Seoane, Rafael Dieste, Ramón Suárez Picallo, Lorenzo Varela, Ramón de Valenzuela, Emilio Pita ou Alberto Vilanova. Integrou o grupo de teatro galego que dirixía Ricardo Flores Pérez. Estendeu a súa colaboración xornalística a publicacións de Uruguai e México.
[miniatura|Xosé e [Anisia Miranda|Anisia no día do seu casamento.]]
En 1953, con outros mozos e mozas emigrantes, fundou as Mocedades Galeguistas, grupo político nacionalista xuvenil, das que foi secretario xeral e participou no proxecto do seu boletín *Adiante* (1954), publicado integramente en galego, do que saíron poucos números. Foi Secretario da Comisión Organizadora do histórico Congreso da Emigración Galega (1956). O 21 de febreiro de 1957 casou coa cubana de pais celanoveses Anisia Miranda Fernández, que se trasladara a Buenos Aires en 1953 e estudou xornalismo con Xosé. Nunca tiveron fillos. Vivindo nunha casa da rúa Asunción, en xullo dese mesmo ano, e por consello de Francisco Fernández del Riego, fundaron xuntos Follas Novas, unha modesta editorial e importante distribuidora en América de libros en galego na que, despois de dez anos na capital arxentina e de reunir os poemas que foran aparecendo en distintos xornais e revistas, publica o seu propio primeiro libro: *Dende lonxe* (1960). Daquela traballaba nunha empresa de importación de madeiras, facía as xestións bancarias e cando remataba metíase no café La Vieja Viena, do barrio porteño de Villa Urquiza, a escribir. De aí, en tres meses, saíu o seu segundo libro, primeiro en prosa, *Memorias dun neno labrego* (1961).

Neste tempo usou os pseudónimos Xosé Ulla e P. Neirando.

### En Cuba 
En 1961 o matrimonio marchou para Cuba, permanecendo trinta e un anos no Caribe, onde escribiu a maior parte da súa obra literaria. Na illa traballou a prol da revolución. Alí fundou a Sección Galega do Instituto de Literatura e Lingüística, que dirixiu durante vinte e dous anos. Desempeñou diversos traballos na administración, no Ministerio de Industria Básica (MINBAS), tendo ao seu cargo a división "Organismos internacionales y convenios de colaboración científica y técnica". Colaborou na prensa de dentro e fóra, como *Nova Galicia*, e exerceu durante seis anos (1983-1989) a xefatura de redacción da revista infantil *Zunzún*. Dende 1972 a parella fixo unha ducia de viaxes a Galicia.

### A volta definitiva a Galicia 
Xa xubilados, regresaron definitivamente a Galicia en 1992 para viviren en Gres. Alí continuaron co labor cultural e xornalístico e dirixiron a Fundación Xosé Neira Vilas, constituída en maio de 1993. Foi catalogada oficialmente como de interese cultural e de interese galego, co obxecto de promover e divulga-la cultura galega nos seus máis diversos aspectos, en tódalas facetas da cultura universal que incidan no patrimonio cultural de Galicia. A fundación ten a súa sede na Casa do Romano, que alberga un museo etnográfico e unha biblioteca pública de 8&nbsp;500 volumes . A FXNV convoca bianual e alternativamente o Premio Arume de poesía e o Premio Estornela de teatro para nenos.
miniatura|Na Fundación Neira Vilas, en 2008.
Neira Vilas escribiu as series "Memoria da emigración" e "Crónicas galegas de América", aparecidas inicialmente en *Faro de Vigo* (os domingos de 1992 a 1995) e despois en *El Correo Gallego* (1995-1999). Neste mesmo xornal, fixo a columna dominical "Arredor do mundo" e "O sarillo do tempo" e, máis adiante, puntualmente, artigos culturais en *Galicia Hoxe*.

Ingresou como membro numerario da Real Academia Galega no ano 2001, a proposta de Xesús Alonso Montero, Antón Santamarina e Francisco Fernández Rei, pronunciando o discurso *A cultura galega en Buenos Aires: 1950-1960*, respondido por Alonso Montero. Tralo seu pasamento a súa cadeira foi ocupada en xaneiro de 2017 por Marilar Aleixandre.

Anisia Miranda finou o 22 de outubro de 2009. O de Gres faleceu na súa cama na súa casa de Vila de Cruces o 27 de novembro de 2015 ós 87 anos de idade.

## Obra 
A súa obra *Memorias dun neno labrego* é o libro máis lido da historia da literatura galega con máis de 700&nbsp;000 exemplares vendidos. Tanto esta coma outras obras posteriores reflicten o mundo rural e a emigración. Entre as novelas que reflicten o mundo rural hai que distinguir entre as de protagonista infantil e adulto. As de protagonista infantil, forman o chamado "ciclo do neno" e son: *Memorias dun neno labrego* (1961), *Cartas a Lelo* (1971) e *Aqueles anos do Moncho* (1977). Entre as que reflicten o agro galego dende a perspectiva adulta e recrean toda a súa crueza: *Xente no rodicio* (1965), *A muller de ferro* (1969) e *Querido Tomás* (1980). Un pouco diferentes, aínda permanecendo un substrato rural, son as obras *Lar* (1973), *Nai* (1980) e *Pan* (1986). O mundo da emigración aparece en *Camiño bretemoso* (1967), na colección de contos *Historias de emigrantes* (1968), en *Remuíño de sombras* (1972) e en *Tempo novo* (1987).

Neira Vilas escribiu tamén libros para nenos, entre os que destacan *Espantallo amigo* (1971), *O cabaliño de buxo* (1971), *A marela Taravela* (1976), *Contos vellos pra rapaces novos* (trad., 1983) e *Chegan forasteiros* (1992). En colaboración coa súa muller, Anisia Miranda, publicou un libro de cancións e poemas titulado *Cantarelas e contos prá xente miúda* (1975).

## Listaxe da obra en galego 
[miniatura|*MEMORIAS DUN NENO LABREGO, DEXOSÉ NEIRA VILAS, REMATOUSE DEIMPENTAR EN ARTES GRAFICAS AL-FONSO RUIZ, RUA GENERAL URQUIZANº 564, [Buenos Aires|BUENOS AIRES, O 5 DE XANEIRODO 1961.]]
### Narrativa 
* *Memorias dun neno labrego* (1961). Buenos Aires: Edicións Follas Novas. Foi traducido a multitude de idiomas. Galaxia: Biblioteca Neira Vilas, 2016, 148 páxs. ISBN 978-84-9865-343-4. Galaxia: Edición conmemorativa dos 50 anos da publicación deste libro, ilustrada polo debuxante Xaquín Marín, 2016, 100 páxs. ISBN 978-84-9865-346-5.
* *Xente no rodicio* (1965). Vigo: Galaxia. Con prólogo de Salvador Lorenzana. Foi traducida ao castelán. Nova edición en 2012 na Biblioteca Neira Vilas, con debuxos de Xohán Ledo, ISBN 978-84-9865-437-0.
* *Camiño bretemoso* (1967). Foi traducido ao castelán. Ed. en 2022, Biblioteca Neira Vilas, 144 páxs. ISBN 978-84-9151-751-1. Un vello emigrante vai facendo reconto do seu traxecto vital perante un interlocutor que non intervén mais serve para darlle ao monólogo máis vivacidade e dramatismo.
* *Historias de emigrantes* (1968). Patronato da Cultura Galega de Montevideo. Foi traducida ao castelán.
* *A muller de ferro* (1969). Vigo: Galaxia. Ed. en 2022, Biblioteca Neira Vilas, 152 páxs. ISBN 978-84-9151-846-4.
* *Remuíño de sombras* (1973). Vigo: Edicións Castrelos, Colección Pombal. Foi traducido ao castelán. Galaxia: Ed. en 2022, Biblioteca Neira Vilas, 126 páxs., ISBN 978-84-9151-752-8.
* *Lar* (1973) Madrid: Akal, Colección Arealonga. 94 paxs. ISBN 9788473390279.
* *Aqueles anos do Moncho* (1977). Madrid: Akal, Colección Arealonga. Foi traducida ao castelán. En Galaxia, Biblioteca Neira Vilas: 2016, ISBN 978-84-9865-622-0. Transcorre nunha aldea galega durante os anos da Guerra Civil. Todo xira arredor da existencia dun neno duns nove anos, cheo de curiosidade mais ao que lle custa entender o que acontece.
* *O ciclo do neno* (1978). Madrid: Akal, Colección Arealonga. 336 páxs. ISBN 9788476002575.
* *Nai* (1980). Madrid: Akal, Colección Arealonga. 88 páxs. ISBN 9788473395120. As lembranzas da sua nenez ordenados ao redor da figura materna, verdadeira protagonista que enche as páxinas do libro.

* *Querido Tomás* (1980). Sada: Ediciós do Castro. Foi traducida ao castelán. En Galaxia, Biblioteca Neira Vilas: 2011, 140 páxs. ISBN 978-84-9865-394-6.
* *Encrucilladas* (1981). Vigo: Galaxia. ISBN 9788471543431.
* *Pan* (1986). Vigo: Galaxia. 164 páxs. ISBN 978-84-7154-551-0.
* *Tempo novo* (1987). Sada: Ediciós do Castro. Galaxia: Ed. en 2022, Biblioteca Neira Vilas, 162 páxs. ISBN 978-84-9151-803-7. Ambienta os seus relatos no período de cambio que se opera en Cuba tras a Revolución de 1953, onde nos achega o desarraigamento dos galegos e as súas esperanzas nos cambios sociais.
* *Papeis*, *As toupas* e *O home dos ferranchos* (1992).  Contos do Castromil.
* *Charamuscas* (1993). Vigo: Galaxia. Inclúe *Lar*, *Nai* e *Pan*. 184 páxs. ISBN 9788471548795.
* *Contos de tres mundos* (1995). Vigo: Edicións Xerais de Galicia, Col. Biblioteca das Letras Galegas. 232 páxs. ISBN 9788475079127. Edición e prólogo de Xosé Manuel Enríquez. Textos escollidos de: *Xente no rodicio, A muller de ferro, Historias de emigrantes, Tempo novo, Pan*.
* *O home de pau* (1999). Vigo: Xerais. Ilustracións de Siro López. 176 páxs. ISBN 9788483026571. 
* *Relatos mariñeiros (*2003). Vigo: Xerais. Ilustracións de Xaquín Marín. 128 páxs. ISBN 978-84-8302-933-6. Unha vintena de narracións curtas inspiradas na comunidade de pescadores galegos das Mariñas, asentados na Habana durante os anos trinta, corenta e cincuenta do século XX.
* *A fuxida de Manuel* (2007). Pío García Edicións. Asociación de Funcionarios para a Normalización Lingüística. Prólogo de Xaquín Monteagudo.
* *Esperando o leiteiro* (2012). Vigo: Galaxia, Biblioteca Neira Vilas. 112 páxs. ISBN 978-84-9865-421-9. Un monólogo sen pausas no que narra a vida dun mozo campesiño mentres agarda para iniciar a viaxe que, a mediados do século XX, o ha levar da súa aldea a Buenos Aires.
* *Lar. Nai. Pan* (2014). Vigo: Galaxia, Biblioteca Neira Vilas. 224 páxs. ISBN 978-84-9865-568-1.
* *Romaría de historias* (2015). Vigo: Galaxia, Biblioteca Neira Vilas. 152 páxs. ISBN  978-84-9865-644-2. Novela ambientada na aldea galega.
* *Os papeis do vello mariñeiro* (2017). (póstuma). Edicións Bolanda. Máis de sesenta historias de mariños da mercante. 88 páxs. ISBN 978-8469737033.
* *Co pai* (2019). Vigo: Galaxia, Biblioteca Neira Vilas. 92 páxs. ISBN 978-84-9151-350-6. As vivencias co seu pai. As experiencias dos dous xuntos, en común, en compaña nos labores, traballos e problemas domésticos (póstuma, inéditos).
[miniatura|175px|*[Xente no rodicio*, 1965.]]

### Literatura infanto-xuvenil 
* *O cabaliño de buxo* (1971). Sada: Ediciós do Castro.
* *Cartas a Lelo* (1971). Sada: Ediciós do Castro. En 2011: Galaxia, Biblioteca Neira Vilas. 128 páxs. ISBN 978-84-9865-344-1.
* *Espantallo amigo* (1971). Sada: Ediciós do Castro. Foi traducido ao castelán en dúas ocasións, ao ucraíno, ao catalán, ao inglés e ao éuscaro. En Galaxia, Col. Árbore: 2010, 96 páxs. ISBN 978-84-8288-903-0.
* *A marela Taravela* (1976).  Edicións Celta. 2ª edición en 1989, en Galaxia e en 2004: ISBN 978-84-8288-760-9.
* *Contos vellos pra rapaces novos* (1983). Sada: Ediciós do Castro.
* *De cando o Suso foi carteiro* (1988). Sada: Ediciós do Castro. Galaxia, Col. Árbore: Ed. en 2021, Ilustracións de Kristina Sabaite, 80 páxs., ISBN  978-84-9151-753-5.
* *Chegan forasteiros* (1992). Sada: Ediciós do Castro. ISBN 978-84-7492-625-5. Edición en Galaxia (2023), 96 páxs., ilustracións de Vizoso. ISBN 978-84-1176-046-1.
* *O xardín de Irene* (2015).  Edicións Embora. Ilustrado por Leandro Lamas. ISBN 9788492644957. Poesía infantil.
* *Quique na aldea* (2016). Edicións Bolanda. 32 páxs. ISBN 978-84-617-5582-0.

### Poesía 
miniatura|175px|*Inquedo latexar*, 1969.
* *Dende lonxe* (1960). Buenos Aires: Follas Novas.
* *Inquedo latexar* (1969). Lugo: Xistral. ISBN 978-84-85271-10-8.
* *Poesía recadada* (1994). Culleredo: Espiral Maior. 99 páxs. ISBN 978-8488137289.
* *Dende Gres* (2004). Culleredo: Espiral Maior. 81 páxs. ISBN 9788495625991.
* *Cantos de sol a sol* (2014). GaliNova. ISBN 978-8497372183. Contén CD.
* *Cantos que veñen de lonxe* (2014). Silleda: Fervenza Edicións. 32 páxs. Libro-CD con música de Xervasio Sánchez.

### Ensaio 
* *Galegos no Golfo de México* (1980). Sada: Ediciós do Castro, serie Testemuña. 256 páxs. ISBN 9788474920208. Foi traducida ao castelán.
* *Castelao en Cuba* (1983). Sada: Ediciós do Castro, Documentos para a historia contemporánea de Galicia. 284 páxs. ISBN 978-8474921717. Reeditado en Galaxia, 2025.
* *A prensa galega de Cuba* (1985). Sada: Ediciós do Castro. Reeditado en 2011 polo CRPIH (ISBN 978-84-453-5020-1, 183 páxs.).
* *Índice da revista El Eco de Galicia (A Habana, 1878-1901)* (1988). Sada: Ediciós do Castro. 206 páxs. ISBN 9788474923919.
* *Discurso pronunciado por Xosé Neira Vilas na inauguración do instituto de BUP que leva o seu nome : en Perillo-Oleiros, o 2 de maio do 1989* (1990). Sada: Ediciós do Castro
* *Guerrilleiros* (1991). Sada: Ediciós do Castro, Documentos. 287 páxs. ISBN 9788484852490.
* *Na outra banda do mar* (1992). Nº 70 da Biblioteca 114, Editorial Compostela.
* *Rosalía de Castro e Cuba* (1992). Patronato Rosalía de Castro. ISBN 978-84-87668-05-0.

* *Memoria da emigración I* (1994). Sada: Ediciós do Castro. Serie Documentos.
* *Eduardo Blanco-Amor, dende Buenos Aires* (1995). Sada: Ediciós do Castro. 280 páxs. ISBN 9788474927238.
* *A lingua galega en Cuba* (1995). UDC.
* *Crónicas galegas de América. Rolda primeira* (1999). Sada: Ediciós do Castro. 316 páxs. ISBN 9788474929478.
* *Crónicas galegas de América. Rolda segunda* (2000). Sada: Ediciós do Castro. ISBN 978-84-7492-993-5.
* *Manuel Murguía e os galegos da Habana* (2000). Sada: Ediciós do Castro. 240 páxs. ISBN 9788474929683.
* *A cultura galega en Buenos Aires, 1950-1960* (2001). Sada: Ediciós do Castro. 400 páxs. ISBN 9788484850458.
* *Prosas varias* (2004). Fundación Otero Pedrayo-Ed. Galaxia. 124 páxs. ISBN 978-84-920781-8-9.
* *O sarillo do tempo* (2004). Vigo: Xerais. 240 páxs. ISBN 9788497820868. A vida, o mundo, as amizades, as homenaxes, a historia, a literatura protagonizan este centenar de artigos escritos ao compás do sarillo do tempo que marca o existir e o facer de Neira Vilas.
* *Xentes e camiños* (2005). Vigo: Xerais. 216 páxs. ISBN 9788497822626. Son cen artigos de acentuado carácter memorialístico, publicados no xornal *El Correo Gallego*, onde se convocan a xentes moi diversas que percorren os camiños do tempo máis variados. 
* *Vinte anos retornando* (2006). Vigo: Xerais. 240 páxs. ISBN 978-84-9782-477-4. Recolle a experiencia das doce viaxes que realizou coa súa compañeira Anisia Miranda dende 1972 ata 1992, cando, despois de corenta e tres anos na emigración americana, deciden radicarse definitivamente en Galicia.
* *Arredor do mundo* (2007). Vigo: Xerais. 240 páxs. ISBN 9788497826372. Un cento de artigos noutros tantos temas e acontecementos que ocorren no mundo que se chama Galicia.
* *Neira Vilas, os anos da Arxentina: 1949-1961: textos recuperados* (2008). Vigo: Galaxia. Ed. de N. Longhini. 312 páxs. ISBN 978-84-9865-060-0.
miniatura|300px|Entrevista na Casa do Romano, en 2013.
*
* *Lóstregos* (2009). Vigo: Xerais, Crónica, Xornalismo. 224 páxs. ISBN 978-84-9914-025-4. Cen temas variados que informan, analizan ou denuncian cuestións ou acontecementos pretéritos que dalgún xeito inciden nas nosas vidas.
* *Presenza galega en Cuba* (2010). Vigo: Xerais. Tradución de Xosé Manuel García Crego. 184 páxs. ISBN 978-84-9914-080-3.
* *Penúltimo dietario* (2011). Vigo: Xerais. 312 páxs. ISBN 978-84-9914-286-9. Memoria dos últimos dezasete anos (del e de Ansia) vivindo no retrinco do mundo onde eu: a imaxe do Ulla, os labradíos e os montes de Gres, o Castromouzo, o castro da Pena Andoriña...
* *100 anos do Himno galego* (2012). Ferrol: Edicións Embora. 118 páxs. ISBN 978-84-92644-42-1.
* *Cancela aberta* (2013). Vigo: Xerais. 216 páxs. ISBN 9788499145143. Textos que nos levan a lugares, persoas e feitos recreados ou descoñecidos, sempre novidosos.
* *Neira Vilas. Memoria gráfica* (2013). Santiago: Edicións Bolanda. ISBN 9788461668649.
* *Con Anisia Miranda na Costa da Morte* (2014). Ferrol: Edicións Embora. 176 páxs. ISBN 978-84-92644-86-5.
* *Días de Cuba* (2014). Vigo: Galaxia, Col. Memoria. 412 páxs. + 18. ISBN 978-84-9865-523-0. Lembranzas de  1961 a 1992, cando residiu en Cuba.
* *Galicia en Cuba. Lingua, Rosalía, loitas* (2014).
* *Semente galega en América* (2015). Santiago: Edicións Bolanda. 216 páxs. ISBN 978-84-616-6864-9. As historias de cen "sementes" galegas en América.
* *Olladas no camiño* (2016). Silleda: Edicións Fervenza. 216 páxs. ISBN 978-84-943036-6-1. Recompilación de distintos artigos de Xosé Neira Vilas publicados en medios escritos.
* *De Gres a Cádiz* (2018). Vigo: Galaxia, Biblioteca Neira Vilas. 216 páxs. ISBN  978-84-9151-167-0.
* *Caderno de Gres* (2021). Fundación Xosé Neira Vilas.

### Epistolarios 
* *Cartas de vellos amigos.* *1959-1998* (2010). Vigo: Galaxia, Col. Memoria. 612 páxs. ISBN 978-84-9865-218-5.
* *Cartas e lembranzas. Epistolario con Francisco Fernández del Riego 1959-2007* (2013). Vigo: Galaxia, Col. Memoria. 276 páxs. ISBN 978-84-9865-489-9.
* *Epistolario diverso* (2014). Ferrol: Edicións Embora. 192 páxs. ISBN 978-84-92644-74-2.
* "Correspondencia entre Xosé Neira Vilas e Carlos López García Picos", *Grial*, 233, 2022.
* *Xesús Alonso Montero e Xosé Neira Vilas. Correspondencia. 1965-2014* (2025). Vigo: Galaxia. 774 páxs. ISBN 978-84-1176-406-3.

### Con Anisia Miranda 
* *Cantarolas e contos prá xente miúda* (1975). Madrid: Akal. ISBN 978-84-7339-059-0.
* *Cantarolas* (1995). Vigo: Xerais. Ilustracións Mª Fe Quesada. 64 páxs. ISBN 9788475078885.

### Outras obras colectivas 
[miniatura|Homenaxe da [Asociación de Escritoras e Escritores en Lingua Galega|AELG.]]
* *II Festival da Poesía do Condado*. SCD Condado, 1982.
* *IV Festival da Poesía no Condado*. SCD Condado, 1984.
* *Luís Seoane, 1910-1979. Unha fotobiografía*. Xerais, 1994.
* *Desde mil novecentos trinta e seis: homenaxe da poesía e da plástica galega aos que loitaron pola liberdade*. Ediciós do Castro, 1995.
* *Construír a paz*. Xerais, 1996.
* *Unha liña no ceo (58 narradores galegos 1979-1996)*. Xerais, 1996.
* *E dixo o corvo...*. Xunta de Galicia, 1997.
* *Manuel Ponte Pedreira: a resistencia antifranquista na comarca de Ordes*. "Obradoiro de História", 1997.
* *Novo do trinque*. Bloque Nacionalista Galego, 1997.
* *16 poemas galegos para Ernesto Che Guevara contra a súa morte (1967-1973)*. USC, 1997.
* *Poetas e narradores nas súas voces. I*. Consello da Cultura Galega, 2001.
* *Un futuro para a lingua*. Xunta de Galicia, 2002.
* *Carlos Casares: a semente aquecida da palabra*. Consello da Cultura Galega, 2003.
* *Homenaxe poética ao trobador Xohan de Requeixo*, 2003.
* *Narradio. 56 historias no ar*. Xerais, 2003.
* *Palabra por palabra. Contos da Policía*. Ir Indo, 2003.
* *Poemas pola memoria (1936-2006)*, Xunta de Galicia, 2006.
* *Volverlles a palabra. Homenaxe aos represaliados do franquismo*, Difusora, 2006.
* *Actas do Congreso Manuel María. Literatura e Nación*. Fundación Manuel María, 2009.
* *Encontros con Laxeiro*. Ir Indo, 2009.
* *Cartas de vellos amigos (1959-1998)*. Galaxia, 2010. Edición de Dolores Vilavedra.
* *En defensa do Poleiro. A voz dos escritores galegos en Celanova*. Editorial Toxosoutos, 2010.
* *Correspondencia de Neira Vilas con Valentín Paz-Andrade e Celso Emilio Ferreiro*. *Cadernos Ramón Piñeiro* XXII, CIRP, 2012.
* *Cartas e lembranzas. Epistolario con Francisco Fernández del Riego 1959-2007*. Galaxia, 2013.
* *Epistolario Ramón Piñeiro–Xosé Neira Vilas*. *Cadernos Ramón Piñeiro* XXXII, CIRP, 2015. Ed. de A. Requeixo.

## Listaxe da obra en castelán 
### Narrativa 
* *En la extraña ciudad: cuentos y recuentos* (1982). A Habana: Arte y Literatura.

### Ensaio 
miniatura|275px|Biblioteca na avda. Martínez Garrido, Vigo.
* *Los días cubanos de Alfonso Castelao* (1988). A Habana: Unión.
* *Presencia diversa de los gallegos en Cuba* (2007). Xunta de Galicia.

## Traducións 
; Do castelán ao galego:

* *Itinerario galego*, de Victor L. Molinari, 1958.
* *Trinta e nove poemas*, de Nicolás Guillén. Ediciós do Castro, 1977.
* *Xornal de prisión*, de Ho Chi Minh. Ediciós do Castro, 1978.
* *Mitos e lendas da vella Grecia*, de Anisia Miranda, 1983.
* *A historia absolveráme*, de Fidel Castro, 1990.
* *A idade de ouro*, de José Martí. A Nosa Terra, 1991.
* *O Camiño de Santiago*, de Alejo Carpentier. Ediciós do Castro, 1993.

; Do galego ao castelán:
[miniatura|275px|Os seus restos repousaron en [Convento de San Domingos de Bonaval|S. Domingos de Bonaval antes de ser enterrado en Gres.]]
* *Seis poemas galegos* de Federico García Lorca, 1964.
* *Veintiún poemas* de Uxío Novoneyra, 1966.

Igualmente, traduciu varios libros da súa propia autoría, previamente publicados en galego, para publicar en castelán en editoriais cubanas: *Memorias de un niño campesino*, *Aquellos años de Moncho*, *Querido Tomás*, *Camino nebuloso*, *Pescadores gallegos de La Habana* e *Los días cubanos de Alfonso Castelao*.

## Recoñecementos 
A traxectoria de Neira Vilas foi recoñecida con varios premios e recoñecementos, destacando entre eles os seguintes:
* Premio da Crítica Española (narrativa) en 1978, por *Aqueles anos do Moncho*.
* Premio da Crítica Galicia (ensaio), en 1981, por *Galegos no Golfo de México*.
* Pedrón de honra, en 1986.
* Medalla Castelao, en 1988.
* Premio Celanova Casa dos Poetas, en 1989.
* V edición dos Premios San Martiño de normalización lingüística, en 1995, concello da Estrada.
* Investido doutor Honoris Causa pola Universidade da Coruña en 1998.
* Vieira de prata do Patronato da Cultura Galega de Montevideo, en 1998.
* Premio do Arquivo da Emigración 1999 de prensa escrita, instituído polo CCG, por *Crónicas galegas de América. Rolda primeira''.
* Foi nomeado socio de honra da Asociación de Escritores en Lingua Galega, en 1999.
* Investido doutor Honoris Causa pola Universidade da Habana en 2003.
* Premio Trasalba, en 2004.

* Fillo predilecto do Concello de Vila de Cruces, en 2005.
* Premio xornalístico Manuel Reimóndez Portela, en 2009, no Concello da Estrada
* Premio Laxeiro, en 2010.
* Unha biblioteca pública de Vigo leva o seu nome, inaugurada polo propio escritor o 24/3/2011.
* Medalla de Ouro de Galicia, en 2015.
* Desde 2016 un premio leva o seu nome, o Xosé Neira Vilas de Novela Curta.
* Levan o seu nome tres centros públicos de ensino.

## Galería de imaxes 
## Notas 
; Referencias

## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*  Con limiar de Freixanes.
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*  Inclúe os seguintes:
: "Carta a Balbino" de Xosé Neira Vilas.
: "Entrevista con Xosé Neira Vilas".
: "Carta de Otero Pedrayo a Neira Vilas". 1961.
: "As catro vidas de Neira Vilas" de A. Vázquez-Monxardín.
: "O noso catecismo" de X. L. Axeitos.
: "A humildade dun clásico" de Pilar Sampedro.
: "Neira Vilas, sociológo e antropólogo…" de A. Muleiro.
: "Catro ilustradores…" de Xabier Limia de Gardón.
: "Trangalladas" de Cándido Pazó.
: "Pepe Velo e Anisia Miranda…" de A. Piñeiro.
: "Homenaxe Neira Vilas" de Rosa Aneiros.
: "Neira Vilas, escenarios…" de Felipe Senén López.
: "O cura e o xudío, dous persoeiros…" de V. Pérez.
: "Balbino" de Xosé Luís Rivas Cruz. Mini.
: "Pepe Neira amigo" de B. Iglesias Dobarrio. Mero.
: "As memorias para un neno de cidade" de X.M. Dobarro
: "Memorias con R de rebeldía" de Marilar Aleixandre.
: "Alén do mar e de Balbino" de Belén Regueira.
: "Palabras dende Gres…" de Marga do Val.
: "Datos para a historia".
*  Inclúe, entre outros, os seguintes:  Facsímile do n.º 35.

### Outros artigos 
* Emigración galega
* Literatura galega do século XX

### Ligazóns externas 
* Fundación Neira Vilas
* [http://bvg.udc.es/ficha_autor.jsp?id=XosNeira ] na Biblioteca Virtual Galega.
* Neira Vilas na páxina da Asociación Socio-Pedagóxica Galega.
* Roteiro cultural e literario 2017
* Neira Vilas no Proxecto Epístola Consello da Cultura Galega.
*