María Rosa de Gálvez

**María Rosa Gálvez de Cabrera,** nada en Málaga a  finais de 1768 e finada en Madrid o 2 de outubro de 1806, foi unha poeta e dramaturga española da Ilustración e o neoclasicismo. Foi sobriña de José de Gálvez, ministro de Carlos III e I marqués da Sonora, e curmá de Bernardo de Gálvez, vicerrei de Nova España e I conde de Gálvez. No seu certificado de adopción consta que nese momento tiña dezaoito anos e era veciña de Málaga. Non se indica nin a data nin o lugar de nacemento, só que os Gálvez fixéronse cargo da súa crianza e educación dende a súa infancia.

Casou en Málaga co seu primo, o capitán José Cabrera Ramírez. Emprenderon unha serie de xuízos pola sucesión de Antonio Gálvez e da súa esposa. Pola súa parte, no seu testamento de 1799,  María Rosa declara que ten unha filla natural: María Josefa de la Pastora Irisarri y Gálvez, habida con Josef Irisarri, sendo ámbolos dous solteiros. Neses momentos a nena tiña dez anos, pero non chegou á vida adulta. Desenvolveu unha intensa actividade como escritora, centrada sobre todo no teatro, o xornalismo e a lírica. Col*a*borou así en Variedades de Ciencias, Literatura y Artes (1803-1805), a revista dirixida por Manuel José Quintana, así como en *La Minerva o El Revisor General*. Con grandes penurias económicas, faleceu en Madrid aos 38 anos, sendo enterrada na igrexa de San Sebastián.

Algo había nela de moderno e independente que inquietaba vagamente aos seus contemporáneos homes e non podían entender; foi atacada por consideracións alleas ao seu mérito literario intrínseco (o seu feminismo, a súa independencia, a súa conduta moral allea entón aos valores da época, a súa relación con Manuel Godoy); a crítica actual puxo a súa obra no seu xusto, digno e merecido lugar.

Actualmente dá nome á biblioteca municipal de Macharaviaya; e en Málaga capital levan o seu nome unha rúa, un colexio público de infantil e primaria, así como un aulario da Universidade de Málaga.

## Análise da súa obra 
A súa produción dramática áchase dentro do Neoclasicismo dos séculos XVIII e XIX, aínda que, segundo Enrique do Piñeiro, xa ven compoñentes románticos na súa obra: a exaltación tráxica, a pugna do ser propio coa nova contorna, a procura de escenarios exóticos e afastados (Oriente, a Antigüidade), o desexo de liberdade e autonomía.

As súas circunstancias persoais e as súas formulacións modernas granxeáronlle  moitos inimigos. Na «Advertencia» do segundo volume das súas *Obras poéticas* proclamou orgullosamente ser "a primeira entre as españolas que se dedicou a este ramo de literatura [a traxedia]", e defendeu o cultivo da orixinalidade no mesmo a despeito daqueles que imitaban, traducían, adaptaban e refundían constantemente modelos estranxeiros ou tradicionais. Compuxo un total de 17 obras para o teatro: seis traxedias, tres comedias, catro obras breves, unha zarzuela, e tres traducións. Oito das súas obras foron representadas en Madrid durante os anos de 1801-1805, e polo menos dous volveron ás táboas despois da súa morte. As obras representadas aparecían nos teatros principais do día, como o Príncipe e Los Caños de Peral; os actores máis famosos da época, Isidoro Máiquez, por exemplo, interpretaban os papeis de Gálvez. A súa comedia *Familia a la moda* comezou a tempada do teatro dos Caños de Peral en 1805. As recensións das súas obras saían publicadas nos xornais máis notables do fin do século XVIII en España, como o *Memorial literario, instructivo* *y curioso de la corte de Madrid* e *Variedades de ciencias, literaturas* *y artes*. 

O seu tema máis habitu*a*l é a conquista da liberdade, polo cal se opón aos casamentos estalecidos polos pais, como Moratín, ou á escravitude, como en *Zinda*, ou ao sometemento ás cegas paixóns, como e *La delirante*, ou aos condicionantes do teatro tradicional como en *Los figurones litearios*, apoiando a reforma neoclásica.

O seu punto de vista é feminino e aínda feminista: a muller, con todos os seus soños, desexos e frustracións nun mundo dominado polo home. Un repaso destes temas comproba a alta «autoconsciencia feminina» da dramaturga ilustrada. Para Daniel S. WhitakerTendo en conta o teatro de María Rosa Gálvez, está claro hoxe día que se conta entre as primeiras mulleres do mundo hispano -como sor Juana Inés de la Cruz no século anterior- que contribuíron ao desenvolvemento da autoconciencia da muller na literatura.Destacan os temas da violación, a amizade feminina, a vista positiva dunha sociedade matriarcal e, na traxedia *La delirante*, a tolemia feminina. Outro tema que se repite no teatro de Gálvez é o suicidio feminino (*Safo*, *Florinda* e *Blanca de Rossi*) como única saída para unha sociedade inxusta. Así mesmo, as obras de Gálvez avogan por varios dereitos específicos da muller: a necesidade de axudar á viúva (*Ali-Bek*); a opción para a esposa de separarse do marido que non cumpre coas súas responsabilidades de familia (*El egoísta*); *o* perigo do cortexo (*El egoísta*); o aspecto positivo do amor libre, fóra do sacramento do matrimonio (*Safo*); a crítica do costume do serrallo (Ali Bek); o dereito de escoller marido (*El egoísta*, *Los figurones literarios*, *Safo*, *Blanca de Rossi*, *La delirante*, *Un loco hace cien*).

Traduciu tres obras do teatro francés, *Catalina o la bella labradora*, de tema sentimental e final moral, representada no teatro da Cruz, *La intriga epistolar*, no mesmo teatro e a opereta en verso *Bion* no teatro dos Caños del  Peral.

Foi, entre os varios comediógrafos seguidores de Leandro Fernández de Moratín, quen máis soubo aproximarse ao seu modelo se exceptuamos a Francisco Martínez de la Rosa ou Manuel Eduardo de Gorostiza. Das súas catro comedias (*Un loco hace ciento*, que logo chegou a libreto de ópera; *Catalina o la bella labradora*, *El egoísta* e *Los figurones literarios*) esta última é a mellor e máis característica; trátase dunha imitación da comedia nova de Moratín, na que hai personaxes moi ben caracterizados e representativos da época, como o erudito don Panuncio, o construtor mecánico don Cilindro, o anticuario don Epifanio e o poeta don Esdrújulo. O personaxe principal, o erudito Panuncio, é vítima dos aduladores como na peza de Moratín. O personaxe mellor tratado é o Barón de la Ventolera, desatentado galicista.

Ningunha das súas traxedias foi representada, fóra de *Ali-Bek,* a pesar de contar co beneplácito dos censores e os seus colegas, posiblemente  por medo ao fracaso de público. Na titulada *Florinda* fai que a famosa Cava remate suicidándose mentres recrimina ao seu pai Don Julián ser causa da perda de España. D*e La delirante* é protagonista Leonor, filla de María Estuardo e casada con Lord Arlington, quen a mata traidoramente. Tanto estas traxedias como as restantes (*Ali Bek*, *Branca de Rossi* e *Zinda* -que ataca a escravitude-) están escritas no habitual romance heroico ou endecasílabo, e son bastante desordenadas. Escribiu ademais un melólogo, *Saúl*, un drama tráxico nun acto, *Safo*, e *Bion*, ópera lírica tamén nun acto. 

En canto á súa poesía lírica, Manuel José Quintana xulgouna de estilo claro e puro e de versificación fácil e fluída. *La Oda en elogio de la Marina española* e a titulada *Viaje al Teyde*, ao estilo de Quintana, teñen anacos de espontánea e fácil inspiración. Outros destacan as súas odas *A la campaña de Portugal*, *A la Beneficencia* (que dedicou á condesa de Castroterreño) e *A la campaña de Bonaparte en Italia*. Tamén son destacables a súa *Descripción filosófica del Real Sitio de San Ildefonso*, a poesía *La noche* e os versos sáficos *A Quintana*. 

As súas *Obras poéticas*, que a pesar do seu título incorporan tamén as dramáticas, apareceron en tres volumes (Madrid, Imprenta Real, 1804) e algunhas das súas pezas teatrais incorporáranse xa ao volume *El teatro nuevo español* (1801).

## Edicións 
### Obra orixinal 
* *Ali-Bek. Tragedia original en cinco actos*, Madrid, Benito García y Compañía, 1801, tomo V de *Teatro Nuevo Español*.
* *Las esclavas amazonas*, manuscritos 16507 e 17196 da Biblioteca Nacional de España e manuscrito 1-28-14 A e B da Biblioteca Municipal de Madrid.
* *La familia a la moda*, Ms. Tea 173-4, Biblioteca Municipal de Madrid.
* *Un loco hace ciento. Comedia en un acto en prosa para servir de fin de fiesta*, Madrid, Benito García y Compañía, 1801, tomo V de *Teatro Nuevo Español*.
* *Obras poéticas de Doña Rosa Gálvez de Cabrera*, Madrid, Imprenta Real, 1804, 3 vols.
** Volume I
*** "La Campaña de Portugal. Oda al Príncipe de la Paz".
*** "La beneficencia. Oda a la Condesa de Castroterreño".
*** "Las campañas de Buonaparte. Oda".
*** "La poesía. Oda a un amante de las artes de imitación".
*** "Descripción filosófica del Real Sitio de San Ildefonso. Oda a Quintana".
*** "La vanidad de los placeres. Oda".
*** "En los días de un amigo de la autora. Oda".
*** "En elogio de la representación de la opereta intitulada «El delirio». Oda".
*** "La noche. Canto en verso suelto a la memoria de la señora Condesa del Carpio".
*** "A Quintana en elogio de su oda al océano. Versos sáficos".
*** "Descripción de la Fuente de la Espina en el Real Sitio de Aranjuez. Romance endecasílabo".
*** "A Licio. Silva moral".
*** "Despedida al Real Sitio de Aranjuez. Octavas".
*** "Bion. Ópera lírica en un acto, traducida del francés".
*** "El egoísta. Comedia original en tres actos".
*** "Los figurones literarios. Comedia en tres actos".
** Volume II
*** "Saúl. Escena trágica unipersonal".
*** "Safo. Drama trágico en un acto".
*** "Florinda. Tragedia en tres actos".
*** "Blanca de Rossi. Tragedia en cinco actos".
** Volume III
*** "Amnón. Tragedia original en cinco actos".
*** "Zinda. Drama trágico en tres actos".
*** "La delirante. Tragedia original en cinco actos".
* *Oda en elogio de la marina española*, Madrid, Imprenta de Repullés, 1806.
* «Oda en elogio de las fumigaciones de Morvó, establecidas en España a beneficio de la humanidad, de orden del excelentísimo señor Príncipe de la Paz», *Minerva o el Revisor General*, III.52, 1806, pp. 3-10.
* *Safo, drama trágico en un acto*, Valencia, Imprenta de Estevan, 1813.
* *Safo y Faón o el Salto de Leucades*, Cádiz, Imprenta de Romero, 1820.
* *Saúl, escena trágica unipersonal*, Valencia, Imprenta de Estevan, 1813; Palma, Imprenta de Miguel Domingo, 1813.
* «Viaje al Teyde», *Variedades de Ciencias, Literatura y Artes*, II. 17 (1805), pp. 301-308.

### Traducións 
* *Bion*, en *Obras Poéticas*, Madrid, Imprenta Real, 1804, tomo I, pp. 57-109. Tradución de *Bion, comédie en un act et en vers, mêlée de musique* (1803) con libreto de François-Benoît Hoffman y música de Étienne Méhul.
* *Catalina, o la bella labradora. Comedia en tres actos*, Madrid, Benito García y Compañía, 1801, (*Teatro Nuevo Español*, tomo V, pp. 233-352). Tradución de *Catherine ou la belle fermière, comédie en trois acts et en prose, mêlée de chant* (1793), de Amélie-Julie Candeille.
* *La dama colérica o novia impaciente. Comedia en prosa en un acto*, Barcelona, Juan Francisco Piferrer, s.a. Tradución de *La jeune femme colère, comédie en un acte et en prose* (1804) de Charles-George Étienne.
* *La intriga epistolar. Comedia en tres actos y verso*, manuscrito 21.261 (1), 84 fols., Biblioteca Nacional de España. Tradución de ''L'intrigue épistolaire, comédie en cinq acts et en vers'' (1792), de Philippe Fabre d'Églantine.

### Edicións modernas 
* *Ali-Bek*, Sevilla, La Máquina China, 2007.
* *Amnón*, Málaga, Universidade de Málaga, 2009.
* *La familia a la moda: Comedia en tres actos y en verso*, edición de René Andioc, Salamanca, Plaza Universitaria, 2001.
* *Holocaustos a Minerva. Obra escogida*, edición de Aurora Luque, Málaga, Fundación Lara, 2013.
* *Un loco hace ciento*, edición de Ana María Marcos. Biblioteca Virtual de Andalucía.
* *Poesías: María Rosa de Gálvez*, edición de Aurora Luque, Málaga, Deputación Provincial de Málaga, 2007.
* *Safo*, edición de Daniel Whitaker, *Dieciocho*, 18,2 (1995), pp. 189-210.
* «Safo. El egoísta», en Aurora Luque y José Luis Cabrera, *El valor de una ilustrada. María Rosa de Gálvez*, Málaga, Ayuntamiento de Málaga, 2005, pp. 143-271.
* *Safo. Zinda. La familia a la moda*, edición de Fernando Doménech, Madrid, Asociación de Directores de Escena de España, 1995.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Anna Caballé *Por mi alma os digo*. *De la Edad Media a la Ilustración* Barcelona, Círculo de lectores, 2003
* Cabrera Ortiz, J.L. e A. Luque Ortiz, *El valor de una ilustrada: María Rosa de Gálvez*, Málaga, Instituto Municipal del libro, Ayuntamiento de Málaga, 2005.
* Daniel S. Whitaker, "La mujer ilustrada como dramaturga: el teatro de María Rosa Gálvez", en Antonio Vilanova (dir.) *Actas del X Congreso de la Asociación Internacional de Hispanistas* (1989).
* Mª. A. Carmona González, *Escritoras andaluzas en la prensa de Andalucía en el siglo XIX*. Cádiz, Servizo  de Publicacións da Universidade de Cádiz, 1999.
* N. Díaz de Escobar, *Galería de malagueñas. Apuntes para una obra biográfica de las mujeres, hijas de esta Provincia, o residentes en ella, que se han distingudo por su talento, piedad, valor, ilustración*. Málaga, Tip. La Equitativa, 1901.
* Mª. I. Jiménez Morales, *Escritoras malagueñas del siglo XIX*. Málaga, Universidad, 1996.

### Ligazóns externas 
* Portal na Biblioteca virtual Cervantes .
* Biblioteca Virtual de Andalucía "La locura del viajero retornado: la “galomanía” en Un loco hace ciento, de María Rosa Gálvez Cabrera"
* Obras dixitalizadas de María Rosa Gálvez en Biblioteca Dixital Hispánica da Biblioteca Nacional de España
* María Rosa Gálvez. Día das escritoras