Gomesende

**Gomesende** é un concello da provincia de Ourense, pertencente á comarca da Terra de Celanova. Segundo o padrón municipal, en 2015 tiña 829 habitantes (1105 en 2003).

## Demografía 

Colors=
  id:lightgrey value:gray(0.8)
  id:darkgrey  value:gray(0.6)
  id:bar       value:rgb(1,0.75,0.4)

ImageSize = width:500 height:300
PlotArea = left:50 bottom:20 top:20 right:30
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:4000
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:500 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:100 start:0
BackgroundColors = canvas:white

PlotData=
  color:bar width:20 align:left
  bar:1900 from:0 till:3569
  bar:1910 from:0 till:3449
  bar:1920 from:0 till:3353
  bar:1930 from:0 till:3187
  bar:1940 from:0 till:3202
  bar:1950 from:0 till:3255
  bar:1960 from:0 till:2904
  bar:1970 from:0 till:2071
  bar:1981 from:0 till:2294
  bar:1991 from:0 till:1409
  bar:2001 from:0 till:1160
  bar:2009 from:0 till:1018
  bar:2014 from:0 till:833

PlotData=
  bar:1900 at: 3569 fontsize:S text:3569 shift:(-10,5)
  bar:1910 at: 3449 fontsize:S text:3449 shift:(-10,5)
  bar:1920 at: 3353 fontsize:S text:3353 shift:(-10,5)
  bar:1930 at: 3187 fontsize:S text:3187 shift:(-10,5)
  bar:1940 at: 3202 fontsize:S text:3202 shift:(-10,5)
  bar:1950 at: 3255 fontsize:S text:3255 shift:(-10,5)
  bar:1960 at: 2904 fontsize:S text:2904 shift:(-10,5)
  bar:1970 at: 2071 fontsize:S text:2071 shift:(-10,5)
  bar:1981 at: 2294 fontsize:S text:2294 shift:(-10,5)
  bar:1991 at: 1409 fontsize:S text:1409 shift:(-10,5)
  bar:2001 at: 1160 fontsize:S text:1160 shift:(-10,5)
  bar:2009 at: 1018 fontsize:S text:1018 shift:(-10,5)
  bar:2014 at: 833 fontsize:S text:833 shift:(-10,5)

## Xeografía 
O concello, de 28,3&nbsp;km², pertence á comarca da Terra de Celanova. Limita ao norte con Cartelle, ao sur con Quintela de Leirado, ao leste con Ramirás e ao oeste coa Arnoia, Cortegada e Pontedeva.

Está atravesado polo río Arnoia, o Deva e o río de San Francisco. Os maiores cumios son o Marco das Cruces (869 m, pertencente á serra da Moura) e os montes do Viso e Silva Escura (600–700 m, pertencentes á serra do Laboreiro).

## Historia 
O topónimo **Gomesende** é de orixe xermánica.

Durante a idade media o mosteiro de Celanova tiña xurisdición na parroquia de San Lourenzo de Fustáns. As demais parroquias formaban parte dun señorío real, se ben a Herdade de San Miguel de Gomesende foi doada en 1214 por Afonso IX á catedral de Ourense. Posteriormente, algunhas terras volveron a mans de nobres. Os Puga tiñan padroado da igrexa de Poulo (onde se conservan escudos e unha tumba desta liñaxe) e das parroquias de Meréns e Louredo (Cortegada).

As terras estaban cruzadas polo camiño real que ía desde Pontevedra a Celanova pasando pola Arnoia, por onde ía o viño do Ribeiro para embarcalo.

## Patrimonio 
O Santuario da Nosa Señora da Guía é un templo de arquitectura neoclásica. Ten unha fachada de retablo, cun frontón con volutas inversas nos extremos rematadas con pináculos de bólas. Ten un primeiro corpo con dous vaos coas campás, rematado no centro cun corpo dun só vao coroado cunha cruz. No lado leste ten ábsidas rectangulares, coroadas por pináculos terminados en bólas, e unha fiestra cadrada tapada no interior por retablos. Este santuario ten importancia como centro mariano de peregrinación.

O Santuario da Nosa Señora do Val de Poulo é outro centro de peregrinación mariana, que antigamente tiña máis importancia có anterior. Está situado no monte. É de arquitectura barroca, se ben non se chegou a rematar o proxecto orixinal, que incluía un cenobio dependente da igrexa parroquial, e quedaron baixos os muros de peche. Ten un dobre ciborrio octogonal anterior e posterior, destacando en altura. A carón deste templo había unha antiga capela, conservándose restos de muros derrubados e fontes de baños ó redor do templo vello.

Outros templos barrocos son as igrexas do Pao, Poulo e Fustáns. Hai outra ermida en Santiago de Viñal (O Pao).

Existen casas señoriais en Guielas e A Pombiña (O Pao) e a de Pumar (Sobrado, Poulo).

miniatura|Centro de saúde.
Gomesende ten parte da ruta homologada de sendeirismo PR-G 143 "Roteiro do río Arnoia". É unha ruta lineal duns 11 km con inicio/fin no Santuario da Nosa Señora do Val (Gomesende) e fin/inicio en Escudeiros (Ramirás).

## Parroquias 
## Lugares de Gomesende 
Para unha lista completa de todos os lugares do concello de Gomesende vexa: Lugares de Gomesende.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Eleccións municipais en Gomesende

### Ligazóns externas 
* Ruta de sendeirismo: PR-G 143 Ruta do Río Arnoia - SEGATUR