Trisomía X

miniatura|Tres persoas con trisomía X, unha nena pequena, unha preadolescente (ambas con lixeiras características dismórficas, como ter ollos moi separados) e unha muller nova totalmente normal.
A **trisomía X**, tamén coñecida como **síndrome triplo X**, **síndrome XXX**, e caracterizada por presentar un cariotipo **47,XXX**, é un trastorno cromosómico aneuploide humano no cal unha muller ten unha copia extra do cromosoma X. Isto crea un cariotipo XXX con 47 cromosomas en vez do XX normal de 46 cromosomas. É relativamente común e ocorre nunha de cada 1.000 mulleres, pero raramente chega a ser diagnosticada; menos do 10 % das persoas con esta condición saben que a teñen.

Os síntomas que ás veces aparecen son leves. Os que teñen síntomas presentan discapacidades de aprendizaxe, leves características dismórficas, como hipertelorismo (ollos moi separdos) e clinodactilia (dedos maimiños curvados), menopausa temperán, e un incremento de estatura. Como os síntomas da trisomía X non adoitan ser graves dabondo como para motivar que se faga un test de cariotipo, moitos casos desta trisomía son diagnosticados antes do nacemento en tests de cribado prenatal como a amniocentese. A maioría das mulleres con trisomía X viven vidas normais, aínda que se comprobou que o seu status socioeconómico é máis reducido que o da poboación xeral.

A trisomía X orixínase por un proceso chamado non-disxunción, no cal a división celular normal queda interrompida e dá luga a gametos con exceso ou defecto de cromosomas. A non-disxunción ocorre ao chou e a maioría das rapazas e mulleres con trisomía X non teñen unha historia familiar de aneuploidía cromosómica. Ter as nais fillos a idade avanzada está feblemente asociado coa trisomía X. As mulleres con trisomía X poden ter fillos, os cales na maioría dos casos non teñen un risco maior de presentar trastornos cromosómicos; as mulleres con trisomía X en mosaico, que teñen no seu corpo unha mestura de células 46,XX (o cariotipo feminino típico) e 47,XXX (aneuploides), si poden presentar un maior risco de ter fillos con anormalidades cromosómicas.

Esta condición foi descuberta en 1959 pola xenetista Patricia Jacobs, e entendeuse inicialmente como unha discapacidade debilitante observada en mulleres internadas en institucións. Desde a década de 1960 os estudos das persoas con aneuploidías nos cromosomas sexuais desde o necemento á idade adulta atoparon que o máis común é que só se vexan afectadas lixeiramente, encaixando coa poboación xeral, e que moitas nunca precisarán atención clínica por ter esta condición.

## Presentación 
A trisomía X ten efectos variables, que van desde non ter síntomas en absoluto a unha discapacidade significativa, pero en xeral son leves. A gravidade varía entre as persoas diagnosticadas prenatalmente e posnatalmente, e os casos posnatais son máis graves como media. Entre os síntomas asociados coa trisomía X están: estatura alta, leve atraso no desenvolvemento, anomalías físicas ou esqueléticas sutís, aumento da taxa de doenzas mentais, e ter a menopausa a unha idade máis temperá do habitual.

### Efectos fisiolóxicos 
Os efectos físicos e fisiolóxicos da trisomía X adoitan ser sutís. A estatura alta é unha das principais asociacións físicas da trisomía X. Antes dos catro anos, a maioría das nenas con trisomía X teñen a estatura media normal; o crecemento acelérase a partir desa idade, e é especialmente rápido entre os catro e oito anos. Entre as rapazas con trisomía X entre os 6 e 13 anos, o 40 % están por riba do percentil 90º de altura. pés planos, e articulacións hiperextensibles. Estas características non son exclusivas da trisomía X, senón que se dan na maioría dos trastornos aneuploides dos cromosomas sexuais.

As doenzas internas graves son raras nesta trisomía. As condicións xenitourinarias son máis comúns que na poboación xeral, especialmente malformacións de riles e ovarios. Segundo un estudo sobre a síndrome de Sjögren, esta é tamén máis común en casos de trisomía X que na poboación xeral. Condicións como a apnea do sono, asma, escoliose e displasia de cadeira foron ligadas tamén a aneuploidías dos cromosomas sexuais en xeral, incluíndo a trisomía X. non son máis frecuentes na trisomía X que na poboación xeral. e aqueles que teñen á vez trisomía e unha doenza autoinmune teñen un risco alto extra. Aínda que a media de intelixencia está diminuída, o efecto da trisomía X varía substancialmente, e algunhas destas mulleres son moi intelixentes.

Os fitos das etapas da infancia son normais ou están lixeiramente atrasados. O atraso no comezo da fala é máis común que os atrasos na función motora temperá. Máis do 75 % experimentan discapacidades de aprendizaxe, frecuentemente relacionadas coas habilidades de escritura, A habilidade visuespacial pode tamén estar diminuída.

As neuroimaxes obtidas en casos de trisomía X demostran a diminución do volme cerebral total, correlacionada co funcionamento intelectual global, aínda que o grosor cortical non está afectado. Estes descubrimentos son comúns ás síndromes de polisomía do cromosoma X, como a síndrome de Klinefelter.

A disfunción executiva, na que as persoas teñen dificultade para regular as súas accións e emocións, é máis frecuente entre os que teñen trisomía X que na poboación xeral. O risco de TDAH está tamén incrementado e ata o 50 % das que teñen trisomía X están afectadas. Estas características varían en gravidade; aínda que algunhas mulleres con trisomía X están significativamente alteradas, moitas están dentro do intervalo normal de desviación, e algunhas presentan funcionamentos e logros altos. A prevalencia da trisomía X en mulleres con esquizofrenia de comezo na idade adulta estímase en arredor dunha de cada 400, compardo cunha de cada 1.000 no total das mulleres; a prevalencia da esquizofrenia de comezo na infancia non está clara, pero pode ser dunha de cada 40. Unha de cada cinco mulleres con trisomía X ten niveis clinicamente significativos de ansiedade. As estimacións da prevalencia de depresión clínica varían entre o 18 e o 54 %.

### Formas en mosaico 
O cariotipo máis común na trisomía X é 47,XXX, no que todas as células teñen unha copia adicional do cromosoma X. O mosaicismo, no que están presentes tanto liñas celulares 47,XXX coma outras, ocorren nun 30 % dos casos. A trisomía X en mosaico pode ter diferentes resultados que a condición completa (non en mosaico) e contribúe adicionalmente á variabilidade observada na trisomía X.

#### 45,X/47,XXX 
miniatura|Unha nena de 9 anos con cariotipo 45,X0/47,XXX.
Arredor do 5 % das femias con síndrome de Turner, definidas por un cariotipo cunha soa copia do cromosoma X, ten unha liña celular 47,XXX. con efectos máis suaves que a síndrome de Turner non en mosaico. De todos os xeitos, a maioría está afectada por baixa estatura e a insuficiencia ovárica prematura temperá (antes dos 30 anos) é común, pero unha maioría chegan á puberdade e á menarquia espontaneamente. Aínda que as mulleres con trisomía X teñen un CI menor que a poboación xeral e as mulleres con síndrome de Turner non, a discapacidade intelectualy non parece ser máis común na forma da síndrome de Turner en mosaico que na non en mosaico. As mulleres con síndrome de Turner en mosaico tenden a ter carcterísticas dismórficas similares ás de síndrome de Turner non en mosiaco, pero menos marcadas, e algunhas non teñen ningunha das características visibles tradicionais da síndrome de Turner.

#### 47,XXX/48,XXXX 
O mosaicismo con liña celular con tetrasomía X parece xeralmente máis grave que a trisomía X típica. A non-disxunción pode ocorrer durante a gametoxénese, de maneira que a trisomía estea presente desde o momento da concepción, ou tamén pode ocorrer durante o desenvolvemento do cigoto, onde a trisomía aparecería despois da concepción.

A maioría dos casos de trisomía X prodúcense por non-disxunción materna, e arredor do 90 % dos casos poden rastrearse ata erros na ovoxénese. o procedemento polo cal se testa a composición cromosómica de células do sangue, medula ósea, líquido amniótico ou placenta. Como a trisomía X é xeralmente leve ou asintomática, a maioría dos casos nunca chegan a ser diagnosticados. Arredor do 10 % dos casos de trisomía X son diagnosticados durante a vida da persoa; moitos son determinados accidentalmente durante probas prenatais por amniocentese ou biopsia das vilosidades coriónicas, que se adoitan realizar de forma rutineira en casos de idade materna avanzada. hipotonía, discapacidades do desenvolvemento, característica dismórficas leves, como o hipertelorismo ou a clinodactilia, e insuficiencia ovárica prematura. A pentasomía X, na que hai cinco cromosomas X, pode raramente ser unha diagnose diferencial para a trisomía X. O fenotipo da pentasomía é máis grave que o da trisomía ou tetrasomía X, presentando discapacidades intelectuais significativas, defectos cardíacos, microcefalia e baixa estatura. A infancia e adolescencia, especialmente na educación obrigatoria, adoita ser máis difícil nos que teñen trisomía X que a súa vida adulta. Os pais informan que as súas fillas tiveron certas dificultades académicas e sociais na escola, especialmente durante a educación secundaria, suxiren unha esperanza de vida de 71 anos para as mulleres con trisomía X completa e 78 para as en mosaico, comparadas con 84 anos para os controis. O limitado da mostra, composta soamente por mulleres con trisomía X que tiveron que recibir atencións médicas, levou a especular que esta cifra está subestimada. Entre as 244.000 mulleres que figuran nas mostras de investigacións de UK Biobank, 110 tiñan cariotipos 47,XXX, correspondentes a aproximadamente a metade da cantidade esperada na poboación. Que este número sexa reducido comparado coa poboación máis ampla pénsase que é un efecto de que os participantes no UK Biobank teñen menos probabilidade de ter un CI e status socioeconómico baixo que a poboación xeral, que son dúas características máis frecuentes na trisomía X.

A trisomía X só ocorre en femias, xa que o cromosoma Y cómpre na maior parte dos casos para o desenvolvemento sexual masculino. nunha de cada 350 con síndrome de Sjögren, e nunha de cada 400 con lupus eritematoso sistémico. A finais da década de 1950 e principios da de 1960 realizáronse frecuentes constatacións da existencia de aneuploidías dos cromosomas sexuais antes descoñecidas, co descubrimento no mesmo ano dos cariotipos 47,XXX, 45,X e 47,XXY. Os primeiros estudos sobre aneuploidías de cromosomas sexuais cribaban os pacientes que estaban internados en institucións, presentando os cariotipos como incapacitantes; xa nese momento, estas investigacións foron criticadas por ofrecer un retrato inexacto da aneuploidía de cromosomas sexuais. Os primeiros informes de mulleres con trisomía X foron desde entón criticados por teren unha perspectiva capacitista deshumanizadora, mostrando fotografías espidas de mulleres internadas descritas como "pacientes con deficiencias mentais".

En resposta ao nesgo dos primeiros estudos, comezou a aplicarse na década de 1960 un programa de cribado de neonatos para os trastornos por aneuploidías dos cromosomas sexuais. Cribáronse case 200.000 neonatos en Aarhus, Toronto, New Haven, Denver, Edimburgo e Winnipeg; aos que nestes estudos se atopou que tiñan aneuploidías dos cromosomas sexuais fíxoselles un seguimento durante 20 anos á maioría das cohortes, e durante un tempo maior ás cohortes de Edimburgo e Denver. Proporcionaron ampla información sobre os resultados da trisomía X e outras aneuploidías dos cromosomas sexuais, formando boa parte da literatura médica sobre o tema ata hoxe. Porén, os pequenos tamaños de mostra dos seguimentos a longo prazo en particular dificultaban a extrapolación; á altura de 1999, en Edimburgo só se estaba facendo o seguimento de 16 mulleres. En 2020, ela introduciu o *eXtraordinarY Babies Study*, unha cohorte planeada para estudar persoas diagnosticadas prenatalmente de aneuploidías de cromosomas sexuais. Durante algúns anos entre esta desorde predominou denominala **"síndrome triplo X"** ou **"triplo X"**, aínda que agora se desaconsella este último nome.

## Sociedade e cultura 
A conciencia e diagnose das aneuploidías dos cromosomas sexuais está incrementándose. A finais da década de 2010, varios gobernadores de estados dos Estados Unidos declararon o mes de maio como o Mes da Conciencia Nacional sobre a Variación nos Cromosomas X & Y.

As descricións da trisomía X consideran abrumadoramente o cariotipo desde unha perspectiva médica, en vez de desde unha perspectiva sociolóxica ou educativa. As taxas de abortos en casos de aneuploidías dos cromosomas sexuais decreceu co paso do tempo coa mellora do asesoramento.

## Noutros animais 
A trisomía X observouse noutras especies que usan o sistema de determinación do sexo XY. Rexistráronse seis casos de trisomía X en cans, nos cales o cariotipo era 79,XXX comparado co 78,XX das cadelas euploides (normais). A diferenza dos humanos, a trisomía X en cans está fortemente ligada á infertilidade, sexa por un anestro primario ou infertilidade cun ciclo estral polo demais normal. A trisomía X canina pénsase que está moi infradetectada, xa que a maioría dos cans de compañía son castrados e así non se poderá descubrir a infertilidade subxacente. Tres dos seis casos coñecidos de trisomía X canina demostraban ter problemas de comportamento, como ser temerosos, o que incitou á especulación sobre a relación entre ese cariotipo e problemas psicolóxicos nos cans como os vistos nos humanos con esta condición. Outro can adicional con fertilidade normal e sen problemas de comportamentos atopouse que tiña un cariotipo en mosaico 78,XX/79,XXX. O cromosoma X canino ten unha rexión pseudoautosómica especialmente grande, e os cans en consecuencia teñen unha taxa inferior de monosomía X que a observada noutras especies; porén, unha rexión pseudoautosómica grande non se considera unha contraindicación para a trisomía X, e a trisomía X canina pode ter unha prevalencia comparable á da forma humana. En 2021 identificáranse un total de oito xovencas con trisomía X, sete delas infértiles. A condición tamén afecta o búfalo acuático (*Bubalus bubalis*) e os tres casos coñecidos eran estériles.

## Notas a rodapé 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Síndrome XYYY
* Tetrasomía X
* Pentasomía X

### Bibliografía 
* 
* 

### Ligazóns externas 
* NLM (2008). Triple X syndrome Genetics Home Reference