António Vieira

**António Vieira**, nado en Lisboa o 6 de febreiro de 1608 e finado en Salvador (Brasil) o 18 de xullo de 1697, máis coñecido como **Padre António Vieira** ou **Padre Antônio Vieira**, foi un relixioso, filósofo, escritor e orador português da Compañía de Xesus.

Unha das máis influentes personaxes do século XVII en termos da política e oratoria, destacouse como misioneiro en terras brasileiras. Nesta calidade, defendeu incansabelmente os dereitos dos pobos indíxenas combatendo a súa explotación e escravización e facendo a súa evanxelización. Era por eles chamado "*Paiaçu*" (Grande Padre/Pai, en tupí).

António Vieira defendeu os xudeus, a abolición da distinción entre cristiáns-novos (xudeus convertidos, perseguidos na época pola Inquisición) e cristiáns-vellos (os católicos tradicionais), e a abolición da escravitude. Criticou tamén severamente os sacerdotes da súa época e a propia Inquisición.

Na literatura, os seus sermóns posúen considerábel importancia no barroco brasileiro e portugués.

## Traxectoria 
miniatura|Seis volumes dos Sermões, expostos nunha Biblioteca Municipal, no Brasil.
Nacido en lar humilde, na Rúa do Cónego, freguesía da Sé, en Lisboa, foi o primoxénito de catro fillos de Cristóvão Vieira Ravasco, de orixe alentexana cuxa nai era filla dunha mulata ou africana, e de Maria de Azevedo, lisboeta.

Cristóvão serviu na Mariña Portuguesa e foi, por dous anos, escribán da Inquisición. Mudouse para o Brasil en 1614, para asumir o cargo de escribán en Salvador, na Bahia, mandando vir a familia en 1618.

### No Brasil 
António Vieira chegou á Bahia, onde en 1619 seu pai pasou a traballar como escribán no Tribunal da Relación da Bahia, o que motivou a vinda de toda a familia. En 1614, iniciou os primeiros estudos no Colexio dos Jesuítas de Salvador, onde, principiando con dificultades, veu a tornarse un brillante alumno. Segundo o propio frade, foi a partir dun "estalo" na cabeza que, de súbito, todo clareou: pasou a entender con facilidade e a gardar todo o que lía na memoria. Até hoxe moitos se refiren a un fenómeno semellante a ese como "o estalo de Vieira".

Ingresou na Compañía de Xesus como novizo o 5 de maio de 1623. En 1624, cando a invasión holandesa de Salvador, refuxiouse no interior da capitanía, onde se iniciou a súa vocación misioneira. Un ano despois tomou os votos de castidade, pobreza e obediencia, abandonando o noviciado. En 1626, os seus talentos como escritor xa eran recoñecidos e ficou encargado de escribir e traducir para o latín a "Carta Ânua", que era un informe anual dos traballos da Provincia da Compañía de Xesus, que era encamiñada ao Superior-Xeral da Compañía en Roma..

Cando a segunda invasión holandesa ao Nordeste do Brasil (1630-1654), defendeu que Portugal entregase a rexión aos Países Baixos, pois gastaba dez veces máis co seu mantemento e defensa do que o que obtiña en contrapartida, alén do feito de que os Países Baixos eran un inimigo militarmente moi superior na época. Cando apareceu unha disputa entre Dominicos (membros da Inquisición) e Xesuítas (catequistas), Vieira, defensor dos xudeus, caeu en desgraza, enfraquecido pola derrota da súa posición canto á cuestión da guerra.

### En Portugal 
Tras a Restauración da Independencia (1640), en 1641 regresou a Lisboa iniciando unha carreira diplomática, pois integraba a misión que ía ao Reino prestar obediencia ao novo monarca.

O 1º de xaneiro de 1642, predicou o "Sermão dos Bos Anos" na Capela Real, que tivo un forte teor político, no cal criticou os tempos nos cales Portugal foi controlado por casteláns e no cal asociou o sebastianismo a João IV e á restauración da independencia de Portugal..

Entre 1658 e 1660, escribiu o "Regulamento das Aldeias", máis coñecido como a "Visita de Vieira", por medio do cal estabeleceu as directrices das misións relixiosas na Amazonia, que, con pouquísimas mudanzas, perduraron por máis dun século. Ese documento tratou do cotián da acción misioneira, envolvendo desde os métodos de adoutrinamento até a disposición do espazo de vivenda dos misioneiros e indios. Esas regras non eran de aplicación restrinxida aos jesuítas, pois tiveron que ser seguidas tamén polas outras congregacións.

Di o Padre Serafim Leite que Vieira ten "para o norte do Brasil, de formación tardía, só o século XVII, papel idéntico ao dos primeiros xesuítas no centro e no sur», na «defensa dos indios e crítica de costumes". "Manuel da Nóbrega e António Vieira son, efectivamente, os máis altos representantes, no Brasil, do criticismo colonial. Vían xusto - e clamaban!"

### Naufraxio nos Azores 
En 1654, pouco despois de proferir o célebre *Sermão de Santo António aos Peixes* en San Luís, no estado do Maranhão, o padre António Vieira partiu para Lisboa, xunto con dous compañeiros, a bordo dun navío cargado de azucre. Tiña como misión defender xunto ao monarca os dereitos dos indíxenas escravizados, contra a cobiza dos colonos portugueses. Tras cerca de dous meses de viaxe, xa á vista da illa do Corvo, no Oeste dos Azores, abateuse sobre a embarcación unha violenta tempestade. Mesmo recollidas as velas, á excepción do traquete, correndo o navío á capa, unha bátega máis forte arrancou esta vela, facendo a embarcación adernar a estribor. En pleno mar revolto, na inminencia do naufraxio, o padre concedeu a todos absolución xeral, bradando aos ventos:

: "*Anjos da guarda das almas do Maranhão, lembrai-vos que vai este navio buscar o remédio e salvação delas. Fazei agora o que podeis e deveis, não a nós, que o não merecemos, mas àquelas tão desamparadas almas, que tendes a vosso cargo; olhai que aqui se perdem connosco*."

Tras esa exortación, obtivo de todos a bordo un voto a nosa Señora de que lle rezarían un terzo todos os días, no caso de que escapasen á morte inminente. Aínda por un cuarto de hora o navío permaneceu adernado até que os mastros se partiron. Co peso da carga, estivada até ás escotilhas, o navío volveu á posición normal, permanecendo á deriva, ao dispor dos elementos.

Nese episodio outra embarcación foi avistada, mais sen que prestase calquera auxilio. Ao caer da noite a mesma retornou, mais tratábase dun corsario holandés que recolleu os náufragos a bordo e pillou a embarcación á deriva, que acabou por ser afundida. Nove días máis tarde, corenta e un portugueses, desposuídos das súas pertenzas persoais, foron desembarcados na Graciosa, onde o padre António Vieira, co auxilio dos relixiosos da Compañía de Xesus, procurou providenciarlles roupas, calzado e diñeiro durante os dous meses que permaneceron na illa. De alí, tamén, acreditou Jerónimo Nunes da Costa para que este fose a Ámsterdam rescatar os papeis e libros que lle foran tomados polos corsarios, o que se cre que fora cumprido unha vez que dispomos hoxe de cerca de douscentos sermóns (este naufraxio é relatado no vixésimo-sexto) e cerca de 500 cartas do relixioso, moitas das cales anteriores ao naufraxio.

O grupo pasou axiña á Illa Terceira, onde Vieira obtivo o aprestamento dunha embarcación para que os seus compañeiros de infortunio puidesen seguir para Lisboa. Instalado no Colexio dos Xesuítas en Angra, el permaneceu algún tempo máis, instituíndo a devoción do terzo, que por primeira vez foi cantado na Ermida da Boa Nova. Entre os sermóns que dixo en diversos locais da illa, destacouse o que proferiu na Igrexa da Sé, na Festa do Rosario, celebrada anualmente o 7 de outubro, con aquel templo repleto.

Unha semana máis tarde, Vieira pasou á Illa de San Miguel, onde proferiu o sermón de Santa Teresa, un dos máis destacados da súa autoría. De alí partiu para Lisboa, a bordo dun navío inglés, o 24 de outubro. Tras atravesar unha nova tempestade, o relixioso chegou finalmente ao destino, en novembro de 1654.

### En Portugal, outra vez 
En setembro de 1661 tivo que deixar o Estado do Maranhão e Gran-Pará por reaccións contrarias ás súas accións contra a escravitude dos pobos nativos.

### En Roma 
En agosto de 1669, mudouse para Roma

Aínda que non sexa considerado santo na Igrexa Católica, Padre Antônio Vieira consta no calendario de santos da Igrexa Episcopal Anglicana do Brasil como sacerdote e testemuña profética, sendo súa festa litúrxica celebrada en 18 de xullo.

## Obra 
Deixou unha obra complexa que expresa as súas opinións políticas, non sendo propiamente un escritor, mais si un orador. Alén dos *Sermões* redactou o *Clavis Prophetarum*, libro de profecías que nunca concluíu. Entre os seus sermóns, algúns dos máis célebres son: *Sermão da Quinta Dominga da Quaresma*, o *Sermão da Sexagésima*, o *Sermão pelo Bom Sucesso das Armas de Portugal contra as de Holanda*, o *Sermão do Bom Ladrão*, *Sermão de Santo António aos Peixes* entre outros. Vieira deixou cerca de 700 cartas e 200 sermóns.

*A Obra Completa do Padre António Vieira*, anotada e actualizada, comezou a ser publicada en 2013, case catro séculos tras o seu nacemento. Esta publicación en 30 volumes inclúe a totalidade das súas cartas, sermóns, obras proféticas, escritos políticos, sobre os xudeus e sobre os indios, ben como a súa poesía e teatro, e é a primeira edición completa e coidada de toda a súa vasta produción escrita. Un dos maiores proxectos editoriais do seu xénero, foi o resultado dunha cooperación internacional entre varias institucións de investigación e academias científicas, culturais e literarias Luso-Brasileiras, so a dirección da Reitoría da Universidade de Lisboa. Máis de 20 mil folios e páxinas de manuscritos e impresos atribuídos a Vieira foron analizados e comparados, en decenas de bibliotecas e arquivos en Portugal, no Brasil, en España, Francia, Italia, Inglaterra, Holanda, México e Estados Unidos de América. Cerca dun cuarto da *Obra Completa* consiste en textos inéditos. Este proxecto, so a dirección de José Eduardo Franco e Pedro Calafate, foi desenvolvido polo CLEPUL en conxunto coa Santa Casa da Misericórdia, e publicado polo Círculo de Lectores, co último volume a ser lanzado en 2014. Aínda que esta sexa unha edición portuguesa, unha selección de textos será publicada en 12 linguas como parte do proxecto.
[miniatura|Primeira páxina de *Historia do Futuro*, dunha edición de [1718.]]
Antônio Vieira escribiu máis de 200 sermóns, 700 cartas, alén de tratados proféticos, relacións etc. Seguen algúns dos seus sermóns:
* Van Den Besselaar, José (1981). *António Vieira: o homem, a obra, as ideias* . Lisboa: ICALP, 1981 (Colecção Biblioteca Breve - Volume 58)
* Cohen, Thomas (1998). *The fire of tongues*. Stanford, EUA: Stanford University Press.
* Vieira Mendes, Margarida (2003). *A oratória barroca de Vieira*. 2ª ed., Lisboa: Caminho.
* Pécora, Alcir (2008). *Teatro do sacramento*. 2ª ed., São Paulo/Campinas: Edusp/Ed. Unicamp