Quim Monzó

**Joaquim Monzó i Gómez**, coñecido como **Quim Monzó**, nado en Barcelona o 24 de marzo de 1952, é un escritor e xornalista catalán.

## Traxectoria 
Estudou deseño gráfico na Escola Massana de Barcelona. A súa andaina profesional iniciouna como traballador nas artes gráficas e, máis tarde, como deseñador gráfico, debuxante de cómics, autor de letras de cancións e guionista de televisión. Na década de 1970 pasouse ao xornalismo, con colaboracións como correspondente de guerra e columnista de opinión en xornais. En colaboración con Albert Abril escribiu reportaxes sobre Vietnam, Camboxa, Irlanda do Norte e a África do Índico para *Tele/eXprés*. Colaborou en *Ajoblanco*. En xaneiro de 1982 acadou unha bolsa para ir estudar a Nova York, onde viviu ata 1983. Ten diagnosticada a síndrome de Tourette.

Deuse a coñecer ao gañar o premio Prudenci Bertrana coa novela *L’udol del griso al caire de les clavegueres* (1976) e dende entón construíu unha moi persoal obra narrativa onde predomina o xénero do relato breve. Recoñecido con galardóns como o Nacional de Literatura, o Premio de Narrativa Ciutat de Barcelona, o Lletra d’Or, o dos lectores de *El Temps* e, en varias ocasións, o Premio da Crítica, a súa narrativa está traducida a máis de vinte idiomas. 
[miniatura|Monzó con [Quim Torra e Marcel Mauri en 2018.]]
Comezou a colaborar en Catalunya Ràdio en 1983. Na radio forma tándem primeiro con Sergi Pàmies e logo con Empar Moliner. É columnista habitual no xornal *La Vanguardia* desde 1996.

Colaborou no programa de TV3 *Persones humanes*, dirixido por Persones humanes, que presentaba Miquel Calzada, "Mikimoto" con monólogos humorísticos. O seu monólogo do 30 de xaneiro de 1994 sobre a monarquía, no que se parodiaba a vida sexual da infanta Helena de Borbón, provocou unha gran polémica. A Casa Real protestou, o presidente da Generalitat de Catalunya, Jordi Pujol viuse obrigado a pedir desculpas, e vetouse a aparición do escritor no programa presentado por El Gran Wyoming, "El peor programa de la semana", emitido por TVE. Quim Monzó, nunha entrevista no programa *Jamais sans mon livre (Jamás sin mi libro)* en France 3, considerou que a polémica era un acto de censura sobre os programas de televisión de humor político dunha monarquía aínda non afeita á esfera pública:Creíamos que la censura había desaparecido después de la muerte de Franco, pero no es así. En el programa de TV-3 que desencadenó el conflicto no nos reíamos del Rey ni de la Monarquía. Nos limitábamos a ironizar, de manera sútil y suave, sobre la institución. Nuestros comentarios eran mucho más moderados que los que ofrecen los *Guignols* franceses sobre el presidente de la República o *Spitting Image* sobre la familia real británica. Parece que el problema estriba en que nuestros reyes no están habituados a este tipo de cosas.En 2007 escribiu e leu o discurso inaugural da Feira do Libro de Frankfurt, ano en que a cultura catalá foi a convidada. Monzó deseñou un aplaudido escrito en forma de conto que difería totalmente dos discursos tradicionais. De decembro de 2009 a abril de 2010 tivo lugar na sala Arts Santa Mònica de Barcelona unha grande exposición retrospectiva sobre a súa vida e a súa obra, que levaba por título *Monzó*. Acadou diversos premios, nacionais e internacionais, como o Premi d'Honor de les Lletres Catalanes, no que ofreceu un discurso sobre a súa relación na infancia cos libros, a lingua catalana e os presos e presas políticas independentistas; de feito o presidente de Òmnium Cultural, Jordi Cuixart, non puido entregar o premio porque estaba no cárcere de Soto del Real.

Quim Monzó é un dos escritores cataláns que contan con personaxe no programa de humor político "Polònia", de TV3.

## Estilo 
Nos dous primeiros libros de Monzó percíbese a influencia do textualismo, un movemento que procuraba abolir a herdanza literaria recorrendo á innovación lingüística e a experimentación formal. Porén, Monzó, e mais outros nomes desta corrente, de seguida foi consciente das limitacións de seguir esa vía experimental e a súa prosa virou cara a formas máis lexibles. A maior parte dos contos escritos desde finais da década de 1970, o escritor leva ao absurdo todos os aspectos da vida cotiá no mundo urbano contemporáneo, nunha combinación de caricatura, humor, retranca e angustia existencial. O autor defende a miúdo a súa aposta polo humor como un ingrediente funtamental na ficción. Así o fixo nunha estadía en Santiago de Compostela:O sentido do humor é un método para entender a vida dun xeito máis serio. Fago humor sempre, como cando digo que quero mexar nos muros da catedral. Esa é a miña maneira de entender o mundo e tamén a literatura. Un escritor pode crerse a si mesmo, e crer que o que está a facer ten algún valor, pero se o diviniza, se o entroniza, cagouna. É unha opinión persoal. Unha novela seria, daquelas nas que o escritor se toma tan en serio a si mesmo que non hai nin miguiña de humor, desa navela en vinte anos no vai falar ninguén. O humor é angustiante. As películas de terror sen un puntiño de humor non mete medo.Nas escolmas de contos publicados entre 1878 e 1999 Monzó explora factores tan humanos como o desexo sexual, a amargura das relacións ou os círculos viciosos que imposibilitan as decisións persoais. Abundan na súa obra as historias lineais, de ritmo ágil, protagonizados por personaxes correntes e anódinos. Monzó ofrece fórmulas ficcionais para un novo costumismo urbano. Co tempo Monzó tende cara á depuración formal. Os relatos parten de situacións prototípicas que, debidamente reenfocadas, conseguen crear un efecto de ridículo. O escritor sabe termar da demora co obxectivo de condicionar a lectura e, a miúdo, de levalo cara a unha resolución insospeitada e anticlimática. Téñense apuntado entre os seus modelos e referentes literarios a narrativa minimalista norteamericana, como Robert Coover, John Barth e Donald Barthelme; nomes representativos da narrativa de avangarda en Latinoamérica, como Guillermo Cabrera Infante, Julio Cortázar e Adolfo Bioy Casares; e, sobre todo nos seus primeiros textos, a influencia teórica de Raymond Queneau. Adóitase citar tamén entre as súas influencias, a narrativa de Francesc Trabal e Pere Calders. Con estes autores comparte temas comúns, particularmente unha paisaxe que abala, inestable, entre o baleiro e o desexo, entre a utopía e o escepticismo.
* *El millor dels mons*, 2001. 
* *Mil cretinos* (*Mil cretins*, 2007). Traducido por Helena González Fernández (Xerais, 2008).

### Artigos 
* *El dia del senyor*, 1984. 
* *Zzzzzzzz*, 1987. 
* *La maleta turca*, 1990. 
* *Hotel Intercontinental*, 1991. 
* *No plantaré cap arbre*, 1994. 
* *Del tot indefens davant dels hostils imperis alienígenes*, 1998. 
* *Tot és mentida*, 2000. 
* *El tema del tema*, 2003. 
* *Catorze ciutats comptant-hi Brooklyn*, 2004.
* *Esplendor i glòria de la Internacional Papanates*, 2010.
* *Taula i barra. Diccionari de menjar i beure*, 2017.

### Guións  
* *Hic digitur Dei* (1979), de Antoni Martí i Gich. Coguionista con Roser Fradera, Antoni Martí i Gich.
* ''Pa d'àngel* (1984), de Francesc Bellmunt. Coguionista con Jordi Balló, Francesc Bellmunt e Juanjo Puigcorbé.
* *Jamón, jamón* (1992), de Bigas Luna. Guión de Bigas Luna e diálogos de Cuca Canals e Quim Monzó. 
* *És tard* (1994), curtametraxe de Marc Recha. Coguionista con Marc Recha.
* *Arsenal* (1986), guión dun capítulo da serie de TV.
* *L'amor és etern* (2008), curtametraxe de Heidy Cañaveral, Norma Martínez e Janina Vilana. 
* *The Trip* (2012), curtametraxe de Nina Orlandina. Coguionista con Nina Orlandina.

### Escrita dramática 
* *El tango de Don Joan* (1987), musical de Quim Monzó e Jérôme Savary.

### Tradución 
Traduciu unha ampla nómina de escritores do inglés ao catalán:  John Barth, Eric Bogosian, Ray Bradbury, Truman Capote, Roald Dahl, Harvey Fierstein, Thomas Hardy, Ernest Hemingway, Arthur Miller, Dorothy Parker, J.D. Salinger, Mary Shelley, Javier Tomeo.

## Recepción en Galicia: traducións e crítica 
Hai tres libros en galego de Quim Monzó e forman parte do que Dolores Vilavedra considera unha viraxe na tradución seguindo criterios non só testemuñais senón comerciais, procurando un público actual. *A magnitude da traxedia*, traducida por Manuel Cortés (Edicións Positivas, 1989; reedición en 1991). *Vinte e nove contos* é unha selección de contos traducida por María Xesús Lama (Sotelo Blanco, 2008). *Mil cretinos*, traducida por Helena González Fernández, publicouse en 2008, ao mesmo tempo que o libro *Se comes un limón sen facer xestos*, de Sergi Pàmies, os dous con ilustración na cuberta do artista Fran Herbello, para reforzar a aposta de Edicións Xerais pola literatura en catalán contemporánea.

A recepción dos títulos traducidos de 2008 foi moi positiva e considerouse que marcaba un fito na traxectoria de tradución literaria ao galego. Ramón Nicolás salienta que Monzó é un escritor heterodoxo e gaba os contos da primeira parte de *Mil cretinos*. O escritor Samuel Solleiro valora de maneira positiva a tradución do autor catalán, rexeita a cota periférica que fai que o sistema literario español reducise na década de 1990 a un só nome os autores en catalán, éuscaro e galego, tal como explicou Helena González: Nun primeiro momento incluírono no grupo de escritores do que se deu en chamar "a España periférica" e na que estaban tamén Manuel Rivas e Bernardo Atxaga. Monzó desmarcouse de contado porque dicía que non tiña nada que ver, malia o respecto entre os tres [..]. E daquela en Galicia empezouse a dicir que Monzó era o equivalente catalán de noso Suso de Toro, por moitas razóns. Por iso salienta que Monzó debe ser lido alén diso polo seu experimentalismo formal, a súa frialdade e a capacidade para escribir sobre a morte sen cruzar as fronteiras do pathos. O narrador Mario Regueira, súmase á crítica á cota periférica e subliña o estilo deshumanizado, un estilo que denomina de "realismo vacilante" e o desenlace anticlimático. Un dos contos máis gabados nas críticas anteriores son "O señor Benesset", que se localiza nun xeriátrico no que a vellez e a demencia levan a unha inversión dos roles, como sinala Rafael Fernández Lorenzo. Montse Pena, ao tempo que reclama traducir de maneira sistemática a Monzó, salienta nos relatos a tensión, unha linguaxe coidada e un estilo que se basea na "lucidez brutal e unha tranquilidade inesperada".

## Adaptacións da súa obra 
### Fílmicas 
* *El perquè de tot plegat* (1995), longametraxe de Ventura Pons (director e guionista). 
* *Primats* (1997), de Carles Jover (director e coguionista). Adaptación de *La magnitud de la tragèdia*.
* *Redacció* (1988), curtametraxe de Francisco Sánchez. 
* *Mil cretins* (2011), de Ventura Pons (director e guionista). 
* *Dogadjaj* (2014), curtametraxe de Danilo Nikolic (director e guionista). 
* *Die Willenskraft* (2017), curtametraxe de Justus Hanfland (director e guionista). 

### Dramáticas 
;En galego

* *O porqué das cousas*, con dirección e dramaturxia de Roberto Cerdá, da compañía Nove-Dous, interpretada por Josi Lage, quen xa participara na versión teatral en español da compañía ITAE en 1994, Jouse García e Lois Seoane, foi estreada na Mostra de Teatro de Chantada o 19 de agosto de 2003.
**Os suicidas* da compañía de teatro amador Aula de Teatro Municipal de Pontevedra, sobre textos de Manuel Rivas, Manuel Lourenzo e Quim Monzó, estreada en Pontevedra en 2014.

;En catalán

* *Malas* (2004), de Nas Teatre. Pepe Viyuela (dirección). Adaptación do conto *El determini.*
* *El millor dels móns* (2010), de Teatre esSeLa. Pep Tines e Cacu Prat (dirección e adaptación). Adaptación dos contos: "El nen que s’havia de morir"; "Vacances d’estiu"; "El meu germà"; "Quan la dona obre la porta"; "La vida perdurable" e "La venedora de mistos".
* *L'illa del monzons* (2010). Jordi Faura  (dirección e dramaturxia). Adaptación de *Vuitanta- sis contes.*
* *La força de voluntat i altres contes de Quim Monzó* (2017), recital-concerto de Assumpta Mercader.

## Intervencións 
### Monólogos no programa "Persones humanes" 
Intervencións no programa emitido por TV3, presentado e dirixido por Miquel Calzada

*A educación 
*A realeza, monólogo que provocou a censura do escritor en TVE, 1994 (en catalán e castelán)
*A vellez 
*As  modelos, con Xavier Sardà
*¿Cando findan as cousas? 
*O acoso sexual 
*O himno catalán, "Els segadors" 

### Discursos 
* 2007 "Senyores i senyors, els explicaré un conte", discurso-conto pronunciado na Feira do Libro de Frankfurt.
*2010 *Per què no vaig al teatre,'' conferencia co gallo do Día Mundial do Teatro no Teatre Romea.
* 2018 "El bibliobus", discurso-conto pronunciado co gallo do Premi d'Honor de les Lletres Catalanes.

## Premios e recoñecementos 
* 1976 — Premio Prudenci Bertrana de novela por ''L'udol del griso al caire de les clavegueres''
* 1981 — Premio Crítica Serra d'Or por *Olivetti, Moulinex, Chaffoteaux et Maury*
* 1986 — Premio Crítica Serra d'Or por ''L'illa de Maians*
* 1989 — Premio de Novela El Temps por *La magnitud de la tragèdia*
* 1993 — Premio Ciutat de Barcelona por *El perquè de tot plegat''
* 1994 — Premio Crítica Serra d'Or por *El perquè de tot plegat*
* 1997 — Premio Crítica Serra d'Or por *Guadalajara*
* 2000 — Premio Nacional de Literatura por *Vuitanta-sis contes*
* 2000 — Premio Lletra d'Or por *Vuitanta-sis contes*
* 2002 — Premio dos escriptores cataláns da AELC ao conxunto da súa obra
* 2007 — Premio Traxectoria da Setmana del Llibre en Català
* 2008 — Premio Maria Àngels Anglada de narrativa por *Mil cretins*
* 2016 — Premio Ràdio Associació de Catalunya
* 2018 — Premi d'Honor de les Lletres Catalanes, de Òmnium Cultural

## Notas 
## Véxase tamén 
### Entrevistas  
* 1984 En "Vostè pregunta", en TVE Catalunya, con Joaquim Maria Pujal.
* 1993 En "Tres senyores i un senyor", en TV3, con Fina Brunet, Gemma Nierga e Susanna Griso.
* 2009 Quim Monzó, Julià Guillamon i Amèrica Sanchez a "L'hora del lector", en TV3, con Emili Manzano.
* 2011 En "El convidat", en TV3, con Albert Om.
* 2016 En "Fora de sèrie", en TV3, con Òscar Dalmau.
* 2018 En "Tot el temps del món", en TV3, con Anna Guitart.

### Ligazóns externas 
* Páxina de Quim Monzó 
*Quim Monzó en Twitter 
*Artigos de Quim Monzó en *La Vanguardia* (en catalán e castelán)
*Quim Monzó en *LletrA. La literatura catalana a Internet*, de la Universitat Oberta de Catalunya