Río Rin

O **Rin** (*Rhein* en alemán, *Rhin* en francés, *Rijn* en neerlandés, *Rain* en retorrománico) é un dos ríos máis longos e importantes de Europa sendo a vía fluvial máis utilizada da Unión Europea (UE). é navegable nun tramo de 883 km entre Basilea (Suíza) e o seu delta no mar do Norte. O seu caudal medio é de 2100 m³/s, e forma un delta común co río Mosa. Entre as cidades máis grandes e importantes do Rin atópanse Basilea (Suíza), Estrasburgo (Francia), Colonia, Düsseldorf (Alemaña) e Rotterdam (Países Baixos).

Xunto co río Danubio, o Rin constituía a maior parte da fronteira setentrional (o *limes*) do Imperio romano. Os romanos denominábano *Rhēnus*. Máis tarde, franceses e alemáns loitaron neste río para afirmar o seu poder. O Rin tamén serviu como unha importante ruta para o comercio, xerando riqueza para varios pobos, desde frisóns e viquingos até os mercadores da Liga Hanseática e a Idade de Ouro de Ámsterdam.

O Rin atravesa rexións moi diferentes, o que afecta o seu réxime e as súas posibilidades de uso. Ademais ten puntos destacados dentro da xeografía europea como as cataratas do Rin en Schaffhausen que constitúen o salto de auga de maior #caudal media do continente.

O río tamén xogou un papel central na configuración da cultura de Europa. Así, entre as variadas actividades culturais e de esparexemento, durante os meses máis cálidos, miles de persoas báñanse nas súas augas ao seu paso por Suíza.
## Etimoloxía 
As variantes do nome do Rin (latín Rhenus; francés Rhin, italiano Reno, romanche Rain ou Rein, neerlandés Rijn, alemánico Ry, ripuario Rhing) nas linguas modernas derivan todos do nome en gaulish '**, que foi adaptado na xeografía da época romana (século I a.C.) como grego . (**'), latín ''*.

A grafía con *Rh-* en inglés *Rhine'', así como en alemán '** e francés **' débese á influencia da ortografía grega, mentres que a vocalización *-i-* débese á adopción polo protoxermánico do nome galo como **Rīnaz*, vía fráncico antigo dando no inglés antigo '**, no antigo alto alemán **', no neerlandés medio temperán () '** (entón tamén escrito **' ou '**).

O ditongo do alemán moderno **' (tamén usado en romanche) '** é un desenvolvemento do alemán central do período moderno temperán, co nome do alemánico **' mantendo o vocalismo máis antigo. En alemánico, a supresión da terminación *-n* en pausa é un desenvolvemento recente; a forma '** consérvase en gran medida nos dialectos do lucernés. **' en ripuario está ditongado, do mesmo xeito que '** en palatino. Mentres que no galego o igual que no castelán adoptou o vocalismo xermánico **', o italiano, o occitano e o portugués conservaron o latín ''*.

O nome galo *Rēnos* (protocelta ou precéltico) **Reinos*) pertence a unha clase de nomes de ríos construídos a partir da raíz PIE **rei-* «moverse, fluír, correr», que tamén se atopa noutros nomes como o do Reno en Italia.

O xénero gramatical do nome celta (así como da súa adaptación grega e latina) é masculino, e o nome segue sendo masculino en alemán, holandés, francés, español, galego e italiano. O nome do río en inglés antigo flexionábase en masculino ou feminino; e a súa adopción en islandés antigo flexionábase en feminino.

## Xeografía 
[[Ficheiro:Rhein-Karte2.png|miniatura|upright|**Mapa do Rin coas diferentes seccións:**         Para ver o mapa interactivo, pulse aquí: Mapa.]]

O Rin só ten unha escala de lonxitude oficial () augas abaixo de Constanza. A súa lonxitude total está suxeita á definición do Rin alpino. En 2010, os medios de comunicación informaron de que a lonxitude do Rin sobreestimarase sistematicamente nas enciclopedias do século XX e, a petición dos xornalistas, o Rijkswaterstaat holandés deu unha lonxitude de 1.232 km.

O río acurtouse considerablemente respecto do seu curso natural debido a unha serie de proxectos de canalización completados nos séculos XIX e XX. A «lonxitude total do Rin», incluíndo o lago de Constanza e o Rin Alpino, é máis difícil de medir obxectivamente; o Rijkswaterstaat holandés cifrouna en 1232 km en 2010.

O seu curso divídese convencionalmente do seguinte xeito:

### Cabeceiras e fontes
#### Fontes
[miniatura|upright|[Lago Toma visto desde a parte alta do Rin]]
O Rin leva o seu nome sen accesorios distintivos só despois da confluencia dos ríos Rin Anterior/Vorderrhein e Rin Posterior/Hinterrhein na aldea de Reichenau no cantón suízo de Tamins. Por encima deste punto atópase a extensa zona de captación das cabeceiras do Rin. Esta zona pertence case exclusivamente ao cantón suízo dos Grisóns (ou  en alemán), e abarca desde o macizo de Saint-Gotthard, ao oeste, pasando por un val situado entre o cantón de Tesino e a provincia de Sondrio (Lombardía, Italia), ao sur, até o paso de Flüela, ao leste. O Rin é un dos catro grandes ríos que nacen na rexión do Gotardo, xunto co Tesino (conca hidrográfica do Po), o Ródano e o Reuss (conca do Rin). O Witenwasserenstock é a tripla divisoria de augas entre o Rin, o Ródano e o Po.

Tradicionalmente, o lago Toma, cerca do paso de Oberalp, na rexión de San Gotardo, considérase o nacemento do Rin Anterior e do Rin no seu conxunto. O Rin posterior nace no val de Rheinwald, baixo a montaña de Rheinwaldhorn.

#### Rin anterior e Rin posterior
[miniatura|upright|A confluencia do Rin anterior, abaixo á esquerda, e do Rin posterior, ao fondo, forma o [Rin Alpino (á esquerda) a altura de Reichenau.]]
O nacemento do río considérase xeralmente ao norte de *Lago da Tuma/Tomasee* en *Rein Anteriur/Vorderrhein*, aínda que o seu afluente meridional *Rein dá Medel]* é en realidade máis longo antes da súa confluencia co Rin Anterior preto de Disentis.

:O **Rin Anterior** (, ) nace no *Lago da Tuma/Tomasee*, cerca do porto de Oberalp e pasa pola impresionante garganta de *Ruinaulta* formada polo maior desprendemento de rochas visible dos Alpes, o desprendemento de rochas de Flims.

:O **Rin Posterior** (, ) nace no Glaciar Paradies, cerca do *Rheinwaldhorn*. Un dos seus afluentes, o *Reno di Lei*, drena o *Val di Lei* en territorio politicamente italiano. Tras tres vals principais separados polas dúas gargantas, *Roflaschlucht* e *Viamala*, chega a Reichenau en Tamins.
miniatura|upright|Mapa do Rin alpino
miniatura|esquerda|upright|Sinal do nacemento do Rin () cerca do lago Toma.
O Rin Anterior nace de numerosos arroios no alto da Rexión de Surselva e flúe en dirección leste. Unha das súas fontes é o lago *Lai da Tuma* (a 2345 m de altitude) que xunto co río  *Rein da Tuma*, fluíndo a través del,  adoita indicarse como fonte do Rin.

Nel desembocan afluentes procedentes do sur, algúns máis longos e outros de igual lonxitude, como o *Rein da Medel*, o *Rein da Maighels* e o *Rein da Curnera*. O val do Cadlimo, no cantón do Tesino, está drenado polo *Reno di Medel*, que atravesa a xeomorfolóxica crista principal alpina desde o sur. . Todos os arroios da zona de nacemento cáptanse parcialmente, ás veces completamente, e envíanse a encoros de almacenamento para as centrais hidroeléctricas locais.

O punto culminante da conca de drenaxe do Rin Anterior é o Piz Russein do macizo de Tödi dos Alpes de Glaris a 3613 m de altitude. Comeza co arroio *Aua da Russein* (lit.: "Auga do Russein").

No seu curso inferior, o Rin anterior flúe a través dun canón chamado «Ruinaulta» (desprendemento de rochas de Flims). Todo o tramo do Rin anterior até a confluencia co Rin alpino, xunto a Reichenau, en Tamins, está acompañado por unha ruta de sendeirismo de longa distancia chamada «Senda Sursilvana».

O Rin Posterior discorre primeiro en dirección este-nordés e logo cara ao norte. Atravesa os tres vales denominados Rheinwald, Schams e Domleschg-Heinzenberg. Os vales están separados polo desfiladeiro de Rofla e o desfiladeiro de Viamala. Os seus mananciais atópanse nos Alpes de Adula (Rheinwaldhorn, Rheinquellhorn e Güferhorn).

O Rin de Avers únese desde o sur. Unha das súas cabeceiras, o *Reno di Lei* (que desemboca no Lago de Lei), atópase parcialmente en Italia.

### Delta
miniatura|upright|o Rin o seu paso  por Lorelei
Desauga no mar do Norte mesturando as súas augas coas do río Mosa no gran delta. Atravesa ou acompaña seis países: Suíza, Austria, Liechtenstein, Alemaña, Francia e os Países Baixos. Constitúe a fronteira natural entre Suíza e Liechtenstein, entre Alemaña e Suíza e entre Alemaña e Francia.

Nos Países Baixos, o Rin divídese para formar un delta:
* Preto de Noviomago o Rin divídese no Rin Baixo (ou Nederrijn en neerlandés), o Linga (ou Linge en neerlandés) e o Vales (ou Waal en holandés)
* En Arnhemia, o Rin Baixo divídese no Rin Baixo e o Isala (ou IJssel en neerlandés)
* Preto de Gorinchen, o Vales xúntase cun brazo da Mosa e continúa baixo o nome Merivido (ou Merwede en neerlandés)
* Despois Wijk bij Duurstede, o Rin Baixo divídese na Leica (ou Lek en neerlandés), no Rin Vello (ou Oude Rijn en neerlandés) e no Rin Curvado (ou Kromme Rijn en neerlandés).

## Historia 
Esta característica de fronteira nacional é relativamente recente, con excepción do período durante o cal o Imperio romano o transformou nunha barreira ao norte contra os bárbaros, cunha fronteira (*limes*) enchida de fortificacións, como Colonia ou Estrasburgo. Entre a caída do Imperio romano e a conquista da Alsacia por Lois XIV, o Rin era parte do mundo xermánico, que o denominaba *Vater Rhein*, o *Rin paternal*.

### Acontecementos históricos 
* No ano 9 transcorre a Batalla da fraga de Teutoburgo, entre as tropas romanas do norte do Rin, compostas por tres lexións e os queruscos de Arminio. Marcou o fin da expansión romana ao norte do río.
* No ano 406 os suevos, alanos e vándalos cruzan o río Rin, conxelado á altura de Maguncia, invadindo o Imperio Romano.

## Hidroloxía 
[esquerda|miniatura|Canón ou *Ruinaulta*, entre Ilanz/Glion e Chur, [Suíza.]]

Con 14.000 á 17.000 anos de idade, as cataratas do Rin teñen unha altura de 23 metros (desnivel total de 33 metros) e unha largura de 150 metros, cun fluxo medio de 373 m³/s.

O fluxo medio anual na fronteira franco-alemá é de 1.240 m³/s, en Estrasburgo de 1.080 m³/s, e en Basilea de 1062 m³/s. A maior seca foi de 202 m³/s, e a maior enchente de 5.700 m³/s.

## Afluentes principais 
Os principais afluentes do Rin, por orde de confluencia desde o nacemento ata a desembocadura, son:
* Aar: nace nos Alpes berneses e desemboca no Rin pola súa esquerda en Suíza. O seu curso está completamente en territorio suízo e ten unha lonxitude de 291&nbsp;km. Pasa por Berna, a capital do país.
* Neckar: nace na Selva Negra e únese ao Rin pola súa marxe dereita en Mannheim despois de percorrer 367&nbsp;km. do estado alemán de Baden-Württemberg. Baña a cidade universitaria de Heidelberg.
* Main (*Río Meno*): é un dos afluentes máis caudalosos do Rin. Nace na Selva de Franconia no estado alemán de Baviera preto da fronteira con Chequia. Atravesa territorio alemán en dirección leste-oeste ao longo dos seus 524&nbsp;km. pasando polos estados federados de Baviera e Hessen, para unirse ao Rin pola súa dereita fronte á cidade de Maguncia. No seu curso áchanse a cidade operística de Bayreuth e a cosmopolita Frankfurt.
* Lahn: nace na rexión montañosa de Sauerland no estado federado alemán de Renania do Norte-Westfalia, para entrar pronto en Hessen e rematar o seu curso na marxe dereita do Rin preto de Coblenza no estado federado de Renania-Palatinado. Ten unha lonxitude de 242&nbsp;km.
* Mosela: ao longo dos seus 545&nbsp;km. atravesa tres países: Francia, Luxemburgo e Alemaña. Nace no macizo francés dos Vosgos e discorre en dirección norte ata ser fronteira natural entre Luxemburgo e Alemaña. A partir de aquí toma a dirección nordeste, xa en territorio alemán, no estado de Renania-Palatinado, ata confluír co Rin pola súa esquerda en Coblenza. Cidades importantes polas que pasa son a francesa de Metz e a alemá de Tréveris.
* Ruhr: coma o Lahn, nace na rexión de Sauerland e o seu curso de 221&nbsp;km. discorre enteiramente polo estado federado alemán de Renania do Norte-Westfalia. O seu val está densamente poboado e industrializado, sendo unha das rexións máis urbanizadas de Europa. Baña as importantes cidades de Dortmund, Bochum, Essen e Duisburgo, pouco despois da cal desemboca no Rin pola dereita.
* Mosa: do mesmo xeito co Mosela, percorre tres países nos seus 950&nbsp;km.: Francia, Bélxica e os Países Baixos. Nace no planalto francés de Langres e discorre en dirección norte pasando polas cidades francesas de Verdun e Sedan. Ao chegar á cidade belga de Namur xira ao leste ata Liexa onde retoma o norte para entrar nos Países Baixos por Maastricht. Na súa desembocadura mestúrase co Rin pola súa marxe esquerda para formaren o Hollandsch Diep, un río, esteiro e delta común.
[miniatura|500px|centro|O río Mosa nas [Ardenas francesas.]]

## Economía 
[miniatura|250px|Buque mercante no Rin, preto de [Karlsruhe.]]
Entre Basilea e o seu estuario, o Rin atravesa unha das zonas máis densamente poboadas da Europa occidental, historicamente rica en comercio e trocas. O Val do Rin tamén foi o berce dunha das principais rexións da Revolución Industrial, a rexión do Ruhr, que se beneficia dunha importante reserva de recursos minerais, de fácil acceso e favorábeis ao desenvolvemento da industrialización.

Desde a «Convención de Mannheín» de 1868, o Rin considérase unha rexión de "augas internacionais" da última ponte da Basilea até o mar do Norte, asegurándolle a Suíza un acceso libre ao mar. A sede da **Comisión central pola Navegación do Rin** está en Estrasburgo. Fundada en 1815 durante o Congreso de Viena, é a máis antiga organización internacional.

En 2000, a Organización das Nacións Unidas para a Educación, Ciencia e Cultura (UNESCO) inscribiu os 65&nbsp;km do *Val Medio do Rin* na lista do Patrimonio da Humanidade, xuntamente co rochedo da Lorelei, preto da cidade de Saint-Goar, en Alemaña.

## Toponimia 
O Rin deu o seu nome aos dous departamentos franceses da rexión de Alsacia:
* Baixo Rin (*Bas Rhin*, cuxa capital é Estrasburgo)
* Alto Rin (*Haut Rhin*, cuxa capital é Colmar)

Dá tamén o seu nome a dous Estados de Alemaña:
* Renania-Palatinado (*Rheinland-Pfalz*)
* Renania do Norte-Westfalia (Nordrhein-Westfalen)

## Canais 
miniatura|dereita|Gran Canal da Alsacia.
O curso do Rin está afectado por diversos canais, de varias naturezas, que discorren paralelos (o gran canal da Alsacia) ou que o unen co curso doutros ríos (o Canal Saint-Symphorien que o une co Ródano-Saona).

### Gran Canal da Alsacia 
Comezou a construírse no ano 1920 no lado francés da Alsacia, o que permitiu a este país construír no seu territorio centrais hidroeléctricas e presas. Estas construcións fixeron baixar ostensibelmente o caudal do río e que o río Rin pasase a ser un dos máis contaminados do continente europeo, como consecuencia en 1935 o salmón desapareceu das súas augas.

Grazas ó labor conxunto dos países polos que trascorre o río este recobrou parte da súa pureza e o salmón ao igual que algunha outra especie volve ter presenza nel.

### Canal Rin-Meno-Danubio 
Comezou a construírse despois da segunda guerra mundial e rematouse en 1993. Con 677 quilómetros de lonxitude percorre a parte meridional de Alemaña, esténdese polo Estado federado de Baviera dende Aschaffenburg ata as proximidades da fronteira con Austria. Pasa polos vales dos ríos Meno, Regnitz e Altmül, permitindo a navegación ata o Danubio e polo tanto ata o Mar Negro dende o Mar do Norte.

## Cita 
«Toda a historia de Europa (...) está resumida neste río de guerreiros e de pensadores, nesta onda inmensa que sacode Francia, neste murmurio profundo que fai soñar a Alemaña. O Rin reúne todo » *Le Rhin'', Victor Hugo, 1842.

## Galería de imaxes 

Ficheiro:Vue aérienne du Rhin à Dusseldorf.jpg|O Rin por Düsseldorf.
Ficheiro:Cologne (Köln) Rhine River view.jpg|O Rin en Colonia.
Ficheiro:Rheinfall01.jpg|As cataratas do Rin, Schaffhausen (Suíza).
Ficheiro:BrueckeMaxau.jpg|Ponte sobre o Rin en Karlsruhe.

## Notas 
;Referencias

## Véxase tamén 
### Bibliografía
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*

### Outros artigos 
* Comisión Central para a Navegación do Rin
### Ligazóns externas 
* Axencia hidrográfica Rhin-Meuse, en francés
* Datos hidrolóxicos, en francés