open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Radiación gamma

miniatura|200px|dereita |Radiación gamma
**Radiación gamma** ou **raio gamma ** (**γ**) é un tipo de radiación electromagnética producida xeralmente por elementos radioactivos, procesos subatómicos como a aniquilación dun par positrón-electrón. Este tipo de radiación tan enerxética tamén se produce en fenómenos astrofísicos de gran violencia.

A enerxía deste tipo de radiación é medida en Megaelectron-volts (MeV). Un Mev corresponde a fotóns gamma de lonxitudes de onda inferiores a 10^{-11} metros ou frecuencias superiores a 10^{19} Hz.

## Características 
Debido ás altas enerxías que posúen, os raios gamma constitúen un tipo de radiación ionizante capaz de penetrar na materia máis profundamente que a radiación alfa ou beta. Debido á súa elevada enerxía, poden causar danos no núcleo das células, por iso úsanse para esterilizar equipos médicos e alimentos.

Os raios gamma prodúcense na pasaxe dun nucleón dun nivel excitado para outro de menor enerxía e, na desintegración de isótopos radioactivos. Están xeralmente asociados á enerxía nuclear e aos reactores nucleares. A radioactividade atópase no noso medio natural, desde os raios cósmicos que bombardean a Terra provenientes do Sol e das galaxias de fóra do noso sistema solar, ata algúns isótopos radioactivos que fan parte do noso medio natural.
 
Os raios gamma producidos no espazo non chegan á superficie da Terra, pois son absorbidos na parte máis alta da atmosfera. Para observar o universo nestas frecuencias, é necesaria a utilización de balóns de grande altitude ou observatorios espaciais. En ambos os casos utilízase o efecto Compton para detectar os raios gamma.

Os raios gamma prodúcense en fenómenos astrofísicos de alta enerxía como en explosións de supernovas ou núcleos de galaxias activas. En astrofísica denomínanse GRB(Gamma Ray Bursts) as fontes de raios gamma que duran algúns segundos ou algunhas poucas horas, seguindo logo un brillo decrecente da fonte en raios X. Ocorren en posicións aleatorias do ceo e a súa orixe permanece aínda baixo discusión científica. En todo caso parecen constituír os fenómenos máis enerxéticos do universo.

A radiación gamma úsase nos exames da medicina nuclear, concretamente nos PET. É detectábel cunha cámara gamma.

## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Fotóns
* Radioactividade
* Abrocho de raios gamma
Farsa

A **farsa** é un xénero teatral que nace na Idade Media como obriña intercalada en dramas relixiosos; o termo *farcire* latino expresa que é un recheo. As primeiras mostras documentais son francesas do século XII, sendo a fonte de inspiración a tradición contística medieval e renacentista. Presenta gran flexibilidade: desde un simple desfile cómico ata unha especie de comedia de costumes.

Tres trazos definitorios: brevidade, comicidade e dependencia sinalan as coincidencias co entremés, inda que as diferenzas existen e veñen dadas polos recursos e matices, recursos que procuran unha acumulación esquemática de situacións caricaturescas ó redor dunha anécdota cómica.

O elenco é reducido, 3 ou 4 personaxes de estrato social modesto: artesáns, pastores, criados, mestre de escola,... Están caracterizados como tipos mediocres moral ou intelectualmente. A falta de acoutacións -non hai apoios espaciais nin temporais- nos textos dificulta a reconstrución do desenvolvemento da farsa (suponse que se confiaba na capacidade de improvisación verbal e non verbal dos actores).

Tematicamente encontramos unha repetición incansable sobre os mesmos temas que xiran ó redor das vivencias cotiás: amor, autoridade, relación amo-criado, compañeiro e compañeira, astucia e engano.

## Exemplos
*Como farsa pódese sinalar *Farsas para títeres*, de Eduardo Blanco Amor. Componse de seis pezas esperpénticas protagonizadas por personaxes caricaturizados con violencia sarcástica e corrosiva.
Barro, Noia

**Santa Cristina de Barro**.
* *Somos de Santa Cristina,/ pequeniños como ratos,/ o que se meta con nós/ leva unha man de sopapos* .

## Galería de imaxes 

Ficheiro:Santa Cristina de Barro, Noia.jpg|Igrexa de Santa Cristina de Barro.
Ficheiro:Igrexa de Santa María en Barro, Noia.jpg|Antiga igrexa de Santa María de Barro.
Ficheiro:Capela de San Antón, Barro, Noia.jpg|Capela de Santo Antón (antiga igrexa de Santa María de Barro).
Ficheiro:Cruceiro, Eiroa, Noia.jpg|Cruceiro de Eiroa.

## Lugares e parroquias 
### Lugares de Barro 
### Parroquias de Noia 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 

### Outros artigos 
* Lugares de Noia
Loa

A **loa** ("louvanza" ou "loanza") é un tipo de prólogo teatral, especialmente do Século de Ouro, que pretende lograr o favor do público. Apareceron cos primeiros autos sacramentais e convertéronse logo en parte das obras seculares.

Na forma, estas pezas non presentan complexidade dramática, botándose en falta especificacións espaciais, temporais e elementos escénicos. Represéntanse diante do pano e en espazo neutro. Os seus personaxes son tipos convencionais coñecidos polo público, ou figuras alegóricas, caracterizadas por un mínimo de trazos.

A loa ten antecedentes xa na literatura dramática grega e romana. Cinco trazos, algúns coincidentes co entremés axudan a definir este xénero:
* Brevidade: (2 a 12 minutos)
* Dependencia: carácter preliminar, precede e introduce a obra principal.
* Entretemento realizado con diversos recursos cómicos.
* Pragmatismo: realiza os cometidos de exordio no discurso co fin de crear silencio, captar a benevolencia e suscitar o interese do público.

## Notas 
## Exemplos
*No teatro contemporáneo, a obra *Romance do cristiano e do mouro da Franqueira*, de Ramón Cabanillas, glorifica a través dun diálogo á Virxe María.

## Notas
Traxicomedia

A **traxicomedia** é unha obra dramática na que se mesturan elementos tráxicos e cómicos.

Na Grecia clásica a traxicomedia (ou "drama satírico") adoitaba tratar un tema lendario, aínda que con efectos cómicos, protagonizados, fundamentalmente, polo coro. Os deuses non interviñan na vida dos homes, e pode haber máis dunha acción ó mesmo tempo. Encóntrase a medio camiño entre a traxedia e a comedia: non se evitan as situacións cómicas, pero tampouco o desenlace tráxico, o que permite reflectir con maior verosimilitude a realidade: figuras de diversos estratos sociais, diferentes rexistros, asuntos elevados e/ou triviais.

Tódolos estudosos consideran a Plauto o pioneiro na obra *Anftrión*, aínda que o verdadeiro cultivo se iniciou no século XVI.

Os seus moldes estruturais non están fixados; hai tres criterios esenciais:
* Os personaxes da obra pertencen a capas tanto populares como aristocráticas.
* A acción seria, incluso dramática, non culmina en catástrofe.
* O estilo experimenta altibaixos: linguaxe elevada, procedente da traxedia, e linguaxe cotiá, típica da comedia.

## Exemplos 
Un exemplo de traxicomedia na literatura galega é a obra *Os vellos non deben de namorarse*, de Castelao.
Horizonte de expectativas

O **horizonte de expectativas** (en alemán ***Erwartungshorizont***) describe os criterios que a persoa lectora utiliza para xulgar un texto literario nun período determinado, segundo a teoría da recepción do crítico literario Hans Robert Jauss.

## Características
O concepto de horizonte de expectativas constitúe un aspecto crucial da súa estética da recepción e designa o conxunto de asuncións ou presupostos que se lle poden atribuír a unha xeración de lectores dada. Os criterios axudan a constituír os xuízos realizados polos lectores nunha maneira trans-subxectiva. Os horizontes de expectativas mudan. As obras literarias dunha época xúlganas, avalíannas e interprétannas os seus contemporáneos, mais as percepcións desa época non establecen necesariamente o significado e valor desa obra de maneira definitiva. Nin o significado nin o valor se fixan de maneira permanente porque o horizonte de expectativas de cada xeración sempre vai mudar. Cada época reinterpreta a literatura á luz dos seus propios coñecementos e experiencias e do seu medio cultural. O valor literario mídese de acordo coa "distancia estética", isto é, o grao de afastamento da obra do horizonte de expectativas dos seus primeiros lectores.

Jauss tentou unha teoría da literatura de carácter socio-histórico e a solución ao problema de como se avalían os textos en *A Historia Literaria como reto para a Teoría Literaria* (*Literary History as a Challenge to Literary Theory*, 1967).

## Véxase tamén
### Outros artigos
*Hermenéutica
*Teoría lector-reposta
*Teoría da recepción
Commedia dell'arte

A '''commedia dell'arte'* foi un xénero teatral que se desenvolveu na Italia do século XVI.

A orixe é incerta, pero probabelmente ten as súas raíces no teatro romano. Na Italia medieval os *arti'' eran grupos de artesáns ou gremios, polo que un posíbel significado sería o de "comedia de actores profesionais". As compañías de actores italianas representaban as súas obras non só en Italia, senón que viaxaban por toda Europa, especialmente por Francia, e a commedia dell'arte influenciou o desenvolvemento do teatro europeo posterior.

O trazo definitorio máis característico é o seu carácter de teatro de actor e equipo, e non de autor. Só existe un bosquexo da acción (*scenari*) e os actores improvisan os diálogos correspondentes con apoios de recursos extraverbais (mímica, malabarismos, acenos,...). É un teatro en que pesa máis a teatralidade que a textualidade.

Formalmente preséntase en tres actos coas súas escenas. A súa trama, con escasas explicitacións espaciais e temporais, acostuma ser sinxela e reiterativa, é unha acumulación de situacións para divertir ó público e producir hilaridade. A temática é amorosa, implicando a persoas de todas as idades, señores e servintes, amantes e confidentes.

[miniatura|esquerda|[Pierrot nun cadro de Antoine Watteau (1718-19).|259x259px]]As figuras poden presentarse con máscara (vellos, criados) ou sen máscara (namorados), e as personaxes son esterotipadas e inclúen a Pantalone, o Capitano, un Doutor, o Namorado e os serventes Arlequín, Brighella e Scapino entre os homes, e a Namorada, a súa confidente Soubrette (ás veces namorada dun dos servintes) e a Canterina e Ballerina, que cantaban nos entreactos, entre as mulleres.

No espírito, se non na forma, a *Comedia dos Erros* de Shakespeare (1954) ten a súa referencia na ''commedia dell'arte'', e pódese trazar a súa influencia na obra de Ben Johnson, Molière e Carlo Goldoni, así como na pantomima, a farsa, as obras para monicreques e no ballet.
Epítetos homéricos

Homero xuntaba adxectivos e substantivos para crear adexectivos compostos coñecidos como **epitetos homéricos** que aplicaba a nomes fixos. Tanto *A Ilíada* como *A Odisea* caracterízanse por contar con numerosos destes epítetos dobres, como *Aquiles, o dos pés lixeiros* ou *a aurora de dedos rosados*.

O nome máis o epíteto constitúen unha fórmula que se axusta á estrutura métrica do verso. O uso de fórmulas é característica da antiga poesía épica. Tiñan como funcións a axuda mnemónica para o recitado, servir de pausa no mesmo en canto o aedos prepara a continuación da narrativa e fornecer un verso feito con rima coñecida.

Os epitetos homéricos caracterizan a natureza dun personaxe e, ás veces, dun obxecto ou dun acontecemento.

## Epítetos homéricos famosos 
* Aquiles
** fillo de Peleu
** dos pés lixeiros (*podas ôkus*)
** divino (*dios*)
* Afrodita
** amante do riso (*philommeidês*)
** dourada (*chrusê*)
* Agamenón
** fillo de Atreo
**  de homes (*anax andrôn*)
* Aiax
** fillo de Télamo
**  dos aqueos (*herkos Achaiôn*)
* Apolo
** que fere desde lonxe (*hekêbolos* ou *hekatêbolos*)
* Ares
** matador de homes (*androphonos*)
** descarado (*chalkeos*)
* Atenea
** dos ollos brillantes, dos ollos de moucho (*glaukôpis*)
* Eos (Aurora)
** de dedos rosados (*rhododaktulos*)
** a que se ergue cedo (*êrigeneia*)
** do trono dourado (*chrusothronos*)
** do formoso trono (*euthronos*)
* Heitor
** fillo de Príamo
** de tremolante casco (*koruthaiolos*)
** glorioso (*phaidimos*)
** domador de cabalos
* Hefesto
** dos dous fortes brazos (*amphiguêeis*)
* Helena
** Arxiva (de Argos)
** de adorábeis cabelos (*eukomos*)
** nacida de Zeus (*Dios ekgegauia*)
** amante de moitos homes
** de profunda cintura
* Hera
** de ollos de vaca (*boôpis*)
** de níveos brazos (*leukôlenê*)
* Menelao
** fillo de Atreo
** de cabelos claros, loiro (*xanthos*)
** bo á chamada da guerra (*boên agathos*)
* Nausicaa
** de níveos brazos
* Paris (Alexandros)
** fillo de Príamo
** señor de Helena a dos cabelos claros (*Helenês posis eukomoio*)
* Patroclo
** fillo de Menoitios
** de grande corazón (*megathumos*)
* Poseidón
** que abana a terra (*enosichtôn*)
* Tetis
** de pés de prata (*arguropeza*)
** de adorábeis cabelos (*eukomos*)
* Ulises
** astuto (*polumêtis*)
** resistente (*polutlas*)
** saqueador de cidades (*ptoliporthios*)
** fecundo en ardides
* Zeus
** que xunta as nuves (*nephelêgereta*)
* o mar (*pontos*)
** da cor do viño (*oinops*)

## Notas
Teatro do absurdo

Denomínase **teatro do absurdo** a unha corrente dramática aparecida a mediados do século XX influenciada polo existencialismo e que tivo como representantes máis coñecidos a Ionesco, Adamov, Samuel Beckett e Genet.

O nome débeselle ao crítico Martin Esslin, quen o utilizou nun ensaio en 1961 para describir obras como *A cantante calva* (Ionesco, 1950), *A pequena manobra* (Adamov, 1950) e *A esperar por Godot* (Beckett, 1952), representadas en París a inicios da década de 1950. Outros autores incluídos nesta corrente son Boris Vian, Jean Tardieu, Harold Pinter, Dino Buzzati, Edward Albee e Fernando Arrabal.

Pódense achar precedentes no mimo romano, na ''commedia dell'arte'', nas obras de Alfred Jarry, Strindberg e Bertold Brecht, e influencias no dadaísmo e no surrealismo. Mais, sen dúbida, o teatro do absurdo nace co existencialismo e coa súa visión da humanidade en relación co seu contorno: a existencia humana é absurda. As ideas formáronse a partir das "filosofías da existencia", en particular, de Heidegger, Sartre, Jaspers, Camus e Gabriel Marcel.

Na  actitude de antiteatro, encontramos as súas bases de provocación que renegan das leis e normas: toda convención dramática está esquecida. Así, non achamos historia dramática coherente, nin espazo e tempo verificábeis; as figuras son imprevisíbeis nas súas estruturas lingüísticas e de conduta, Semella un pesadelo vertixinoso e unha protesta enerxicamente calculada. A temática xira arredor do absurdo, da falta de sentido: engano, tedio, inutilidade, fatalidade, conformismo, visíbeis na convivencia cotiá.

Os textos non pretender transmitir informacións, nin expor teses ou debater ideoloxías, senón traducir a imaxes poéticas o abismo interior. A linguaxe é moi diferente: Ionesco e Tardieu rachan coa súa lóxica referencial, mentres que Vian e Adamov recorren á violencia e Beckett recorre á densidade literaria.
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
*
Diálogo

O **diálogo** é un sistema de elocución que, nas obras literarias (novela, poesía e teatro), supón a ‘acción falada’ dos personaxes. As súas características son:
* Intercambio verbal de informacións
* Exploración dos roles ou funcións dos personaxes
* Determinación das liñas argumentais
* Determinación rítmica

### Exemplos 
* Pénsese en *Noite de trunfo*, de Leandro Carré Alvarellos. Consiste nun coloquio matrimonial no cal se manifesta a miseria vital dun autor de teatro.

## O diálogo como xénero literario 
O diálogo conforma un xénero literario que comprende aquelas obras en que, empregando só a modalidade textual do diálogo, se finxe unha conversa ou hai unha controversia entre varias personaxes.
[miniatura|*Proezas de Galicia* ([PDF).]]
Os exemplos máis antigos son de Sofrón de Siracusa (circa 430 a.C.), do que só fican algúns fragmentos. No século IV a.C. Platón escribiu os seus célebres *Diálogos*, que son debates filosóficos que empregan o método heurístico e dialéctico da pregunta e a resposta. Constitúen un dos exemplos superiores do diálogo. Aristóteles empregou esta forma para fins máis directamente didácticos. Os *Diálogos dos mortos* de Luciano (século II d.C.) seguían o modelo de Platón, mais usando o diálogo para fins cómicos e satíricos e como forma de entretemento (como o mesmo Platón fixera n'*O Simposio*).

O xénero reviviu durante o Renacemento, en que o empregaron Juan de Valdés (*Diálogo de la lengua*) e Torquato Tasso (uns 23), imitando a Platón. A Luciano imitáronno nos séculos XVII e XVIII Fontenelle (*Novos diálogos dos mortos*) e Fénelon (*Diálogos dos mortos compostos para a educación dun príncipe*).

Oscar Wilde fixo uso do xénero en *O crítico como artista* (1891), Bernard Shaw empregouno en *O carro de mazás* (1929 e Paul Valéry elevouno a un dos seus cumes n'*A alma e a danza* e en *Eupalinos ou o Arquitecto* (1923.

Na literatura galega, o diálogo foi unha manifestación literaria frecuente a comezos do século XIX, cando predominou a literatura de circunstancias inspirada en acontecementos políticos e sociais do momento como a guerra contra os invasores franceses napoleónicos ("*gavachos*"). Son textos propagandísticos en galego escritos na prensa diaria ou en follas soltas.

### Exemplos 
* O romance *O labrador que foi sarxento aos soldados do novo reximento...*(1808) é unha chamada á mocidade a loitar na defensa da patria.
* *Proezas de Galicia* de José Fernández Neira (1810) conta as batallas e peripecias nas que participou o autor mediante o diálogo dos personaxes Chinto e Mingote.
Supernova

[miniatura|300px|dereita|Restos da Supernova de Kepler, [SN 1604, estoupou o 9 de outubro de 1604, sendo vista por Kepler e os seus contemporáneos.]]
**Supernova** é o nome dado a diferentes tipos de explosións de estrelas, que producen obxectos extremadamente brillantes, os cales declinan ata se tornaren invisíbeis pasadas algunhas semanas ou meses.
En apenas algúns días o seu brillo pode se intensificar en millóns de veces a partir do seu estado orixinal, mais co pasar do tempo a súa temperatura e brillo diminúen ata chegaren a un grao inferior aos primeiros.

A explosión dunha supernova pode expulsar ao espazo ata o 90% da materia dunha estrela. A materia restante, extremadamente densa, dará orixe a unha anana branca, clase de estrelas na cal a materia atópase “dexenerada”, ou sexa, os átomos esmagáronse e os seus electróns caeron sobre os núcleos.

### Ocorrencia 
Por ser un fenómeno relativamente raro nunha galaxia, as supernovas catalóganse segundo o ano e a orde da ocorrencia, ás veces inmediatamente cando a lámina de luz chega á Terra como foi o caso da supernova de 1987 Shelton Sn 1987A. Se tivese habido outra ese ano debería ser Sn 1987 B; como ata agora en ningunha chapa fotográfica houbo rexistro doutra ocorrencia nese ano, quer nesa ou noutra galaxia, fica dispensada a letra A.

Na nosa propia galaxia, observáronse con seguridade, ata agora, 4 supernovas: en 1054, formadora da actual Nebulosa do Cangrexo (SN 1054), 1572, observada por Tycho Brahe, 1604, observada por Kepler (supernova de Kepler), e en 1987 (Supernova 1987A). Antes diso non houbo ningún rexistro fiable. E alén destas tres, parece que houbo cerca de 11 supernovas que estouparon na Vía Láctea nos últimos 20&nbsp;000 anos, sempre en lugares inobservábeis debido á poeira interestelar.

Diante deses números e o observado en todo o universo, calcúlase que ocorran, en media, 3 supernovas por milenio en cada lado de galaxia (só vemos un lado) que teña 200&nbsp;000&nbsp;000&nbsp;000 de estrelas, comparando co número de estrelas que forman unha galaxia os cosmólogos poden estimar algúns valores como a idade das galaxias e mais a idade do universo observábel. Compárese este número coa media de 30&nbsp;000 novas comúns no mesmo período. Ou sexa, para cada 10&nbsp;000 novas hai unha supernova.

Como existen cerca de 3 supernovas por milenio / galaxia, e como se estima en 15&nbsp;000 millóns de anos a idade do Universo, talvez leva habido cerca de 45 millóns de explosións de supernovas na nosa propia galaxia.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Nova
Dramaturgo, dramaturga

Un **dramaturgo** é un autor de obras teatrais. Os dramaturgos máis antigos dos que sobreviven obras son gregos do século V a.C., entre os que destacan Esquilo, Sófocles, Eurípides e Aristófanes.

O termo dramaturgo resérvase ás veces para o autor de dramas, en contraposición cos autores de comedias ou farsas.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
*
Lingüística textual

A **lingüística textual** é unha disciplina da lingüística que ten como obxecto de estudo o texto.

## Véxase tamén
### Outros artigos
*Narración
*Descrición
*Argumentación
*Exposición
Xeografía de Tunisia

300px|miniatura|Tunísia (CIA - The World Factbook)
A Tunisia é un pequeno país de 165 000&nbsp;km², moito máis pequeno cós seus dous veciños, Alxeria e  Libia. Tén un relevo relativamente contrastado segundo as rexións e unha fachada marítima importante (1300&nbsp;km) principalmente orientada cara ao leste. A principal cadea de montañas, que atravesa o país en dirección suroeste - nordeste cara ao cabo Bon, é a *Dorsal tunisiana* que constúe o extemo oriental da cadea do Atlas. O seu cume máis alto é Djebal cambi (1544 m).

O seu clima está sometido a influencias mediterraneas e saharianas (notablemente o siroco, que é un vento relativamente caloroso e árido).

Un só curso de auga discorre de forma continua: o Madjerda, que desemboca no golfo de Tunes.

## Principais cidades
*Bizerte
*O Kef
*Beja
*Cartago
*Gabes
*Kairouan
*Mahdia
*Monastir
*Nabeul
*Sfax
*Souse
*Tunis (capital)
*Tozor

### Outras cidades
*Bir Salah
*Douz
*El Jem
*Feriana
*Gafsa
*Kaserine
*Khereddine
*Ksouro Esaf
*A Maresa
*Matmata
*Nefta
*Sbeitla
*Tabarka
*Tataouine
*Zarzis

## Illas 
*Xerba
Distancia estética

En teoría da literatura, a **distancia estética** é o grao de diferenciación psicolóxica e emocional entre o texto e o lector. Describe a actitude ou implicación do lector en relación coa obra e como é a súa experiencia.

Na *Crítica da Razón* (1790), Kant menciona o "desinterese" na nosa contemplación das obras de arte. Porén, o concepto de *distancia estética*, aínda que implícito na estética do século XIX, formúlase por vez primeira nun ensaio de E. Bullough en 1912. Para Bullough, o principio da "distancia física" permitía que algo que podería ser perigoso ou ameazador na vida real se tornase nun obxecto artístico con determinado valor estético.

O lector debe ser consciente en todo o momento de que está a contemplar unha obra de arte, de maneira que distinga a súa experiencia das experiencias reais da vida. O lector e o crítico deben mostrar unha actitude "desinteresada" cara a obra, como se lela non tiver efecto sobre a súa vida. Para Bulloughs, ese desinterese é o que permite que o feo ou atemorizador na vida, como a néboa no mar, se converta nunha experiencia estética.

Un extremo dunha escala de distancia estética sería o da xente que non gosta do terror nin ten interese polas producións que o utilizan. Unha razón aducida frecuentemente é que as novelas e películas de terror son moi molestas, que os seus efectos son tan vívidos que as emocións xeradas coa experiencia continúan durante un período de tempo incómodo, resultando ás veces na imposibilidade de conciliar o sono ou de ter que dormir coa luz prendida. Para esa xente, as obras de terror eliminan completamente a distancia estética: o mundo da ficción penetra no mundo real. O mesmo acontece noutros tipos de obras, como quen xulgue que Otelo ten razón en estar celoso da súa muller.

Noutro extremo, nin os recursos do texto nin a atención do lector abondan para fechar a distancia estética entre os dous. No caso das obras de terror, esa carencia de envolvemento emocional da parte do lector ou espectador exclúe a reacción de horror; ese horror incapaz de reducir esa distancia estética provocará como resultado o riso ou o aborrecimento, de maneira que nos momentos máis horrorizantes converterase en comedia.

Pola contra, a comedia non participa desta necesidade de distanciamento, xa que unha das súas características é, precisamente a ausencia de sentimentos ou emocións.

Hans Rober Jauss deulle ao termo un significado adicional diferente. Na súa teoría da recepción, o valor literario dunha obra mídese en relación á "distancia estética", que el define como o grao de separación entre a obra e o "horizonte de expectativas" dos seus primeiros lectores.
Megalópole da Rexión de Londres

Vasta rexión urbanizada que coincide co área de influencia de Londres máis aló da súa área metropolitana estrita ata incluír a práctica totalidade do sueste de Inglaterra: cara ao sur ata a costa onde se estende un continuo urbano dende Brighton a Portsmouth, Southampton e Bournemouth, praias, portos e bases navais da megalópole e por ende do Reino Unido; polo sueste ata o Canal da Mancha e os seus enlaces co continente Dover e Folkestone; polo nordeste ata Ipswich Town preto do Mar do Norte; e polo norte e noroeste ata as mundialmente coñecidas cidades universitarias de Cambridge e Oxford.

Verdadeiramente, todo este impresionante sistema urbano organízase en función do seu único e dominante centro, a cidade de Londres, unha das metrópole máis importantes do mundo dende case que todos os puntos de vista: financeiro, cultural, político e comercial ademais de principal centro aeroportuario do globo.

Polo norte, ao través da área de Northampton coma charnela, cabería unir a megalópole coa Conurbación Central inglesa, co que se conformaría unha supermegalópole abarcando a case totalidade da poboación de Inglaterra. Isto confirma a realidade deste país coma un dos máis urbanizados do mundo. Inda máis, o outro lado do Canal comeza a Gran Conurbación Europea; a visión aérea nocturna de todo este continuo urbano xigantesco coñécese como a "banana dourada" (golden banana).

Megalópole de Londres:

## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Historia de Londres
### Ligazóns externas 
* Imaxe actualizada de satélite
Arthur Friedenreich

**Artur Friedenreich**, nado en São Paulo o 18 de xullo de 1892 e finado o 6 de setembro de 1969, foi un futbolista brasileiro. Alcumado *O Tigre* ou *Fried*, foi a primeira grande estrela deste deporte no seu país.

## Traxectoria 
Despois de xogar en diversos clubs de São Paulo de 1910 en diante, Friedenreich fixo a súa estrea na Selección Brasileira en 1914. Xogou 22 encontros internacionais, incluíndo as conquistas das edicións Copa América de 1919 e 1922, marcando dez goles. Na xira do Brasil por Europa en 1925, chamábano o *Rei do Futebol*.

Friedenreich xogou en São Paulo nos equipos do Paulistano (1909-1929) e o São Paulo (1929-1931), antes de se mudar a Río de Xaneiro para xogar no Flamengo (1929-1931). Foi o máximo anotador no *Campeonato Paulista de Futebol* en nove ocasións.

Dise que marcou 1329 goles, o que o faría o maior artilleiro de tódolos tempos, superando a Pelé, que marcou 1280. O problema é que ese número nunca se comprobou.

Retirouse no Flamengo en 1934 aos 42 anos.

## Clubs 
* Germânia (1909 e 1911)
* Ypiranga (1910 e 1913 a 1915 e 1917)
* Mackenzie (1911)
* Brasil-SP (1912)
* Americano-SP (1912)
* Atlas-SP (1914)
* Paysandu-SP (1915 e 1916)
* Paulistano (1916 a 1929)
* Flamengo (1917 e 1934)
* Internacional-SP (1929)
* Atlético Santista (1929)
* Santos (1930 e 1935)
* Dois de Julo-BA (1933)
* Atlético Mineiro (1933)
* São Paulo da Floresta (1930 a 1935)

## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* https://web.archive.org/web/20050816204958/http://www.futbolfactory.futbolweb.net/index.php?ff=historicos&idjugador=44
* http://www.netvasco.com.br/mauroprais/futbr/fried.html
* http://www.e-biografias.net/biografias/arthur_friedenreich.php
Heródoto

**Heródoto (**en grego Ἡρόδοτος Ἁλικαρνᾱσσεύς [*Hēródotos Halikarnāsseús*]; en latín, *Hērŏdŏtus Hălĭcarnassensis*) nado en Halicarnaso (actual Bodrum, en Turquía) no 485 a. C. e finado en Turios no 425 a. C. foi un historiador e xeógrafo grego, considerado o pai da historiografía.

## Traxectoria 
Era orixinario de Halicarnaso,  Tras a súa participación dunha revolta contra o tirano Ligdamis tivo que marchar ao exilio na illa de Samos, e dedicouse a viaxar, viaxes que o levaron a Exipto, chegando ata a primeira catarata do Nilo, a Babilonia, a Siria, a Libia, a Italia e a Sicilia. Viviu en Atenas, e aquí recolleu as tradicións orais das principais familias, en especial dos Alcmeónidas.

Heródoto escribiu a historia da invasión persa de Grecia, coñecida como a *As historias de Heródoto*, considerada a primeira obra de historia, ata entón rexistrábanse os acontecementos históricos en crónicas e épicas, pero Heródoto foi o primeiro en tratar o pasado como un problema filosófico, que permitía coñecer o comportamento humano. E foi o primeiro en recoller testemuñas presentes nos feitos que describía e preocuparse pola obxectividade, na súa obra dá tamén abondas referencias etnográficas. Aínda que a obra non foi apreciada na antigüidade, Aristóteles cualifícaa de mitóloga, Aulo Xelio cualifícao de fabuladora, e tan só a partir do Renacemento comezou a ser valorada.

*As historias* publicouse entre o 430 a. C. e o 424 a. C., divídense en nove libros, que reciben o nome das musas. Os primeiros seis tratan do crecemento do Imperio Persa e da súa influencia en Grecia. Os tres últimos describe os intentos do rei Xerxes por vingar a batalla de Maratón e absorber Grecia dentro do Imperio Persa.

Heródoto describe na súa obra os confíns da terra, nese contexto enténdese a primeira referencia ás illas Casitérides no libro terceiro, aínda que só para afirmar que non sabe nada delas.

Participou na fundación dunha colonia ateniense, Turios, na Magna Grecia, e da que recibiu a cidadanía e na que se cre que morreu polo 425 a.C.

## Eponimia 
* O cráter lunar *Herodotus* leva ese nome para lembralo.
* O asteroide (3092) Herodotus tamén o lembra.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
*
Verosimilitude

A **verosimilitude** textual, xunto coa **tensión** textual, son as características fundamentais que deben observar os textos tanto narrativos coma descritivos para lles ser recoñecida a súa adecuidade por parte do receptor, para resultaren cribles e amenos a aquel que le ou escoita. Ámbolos dous factores conséguense por procedementos de **cohesión interna**, pois a presenza de tensión apoia inevitablemente á verosimilitude.

## Conceptos 
Non se debe confundir a verosimilitude co **realismo**. A exacta imitación, a completa reprodución do real non implica de seu ** credibilidade**, como se deduce das palabras de Lázaro Carreter sobre o 'realismo' novelesco: o realismo non implica copia fiel dos aspectos máis sensibles da realidade senón reprodución creativa desta na esfera do imaxinario". A verosimilitude acádase por procedementos de cohesión interna que permiten que parezan verdadeiros os sucesos contados inda que non o sexan.

Entre estes feitos, están aqueles que favorecen a tensión textual. Toda boa narración ha de mante-lo interese e a curiosidade do lector. O que narra pode e debe manter o interese do lector mediante:

* a natureza mesma da acción,
* a estrutura novelística,
* a perfecta recreación dun ambiente, dunha relación, de sentimentos,
* a caracterización dos personaxes,
* o emprego de figuras estilísticas,
* ou mediante a conxunción destes elementos.

## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* narración
* descrición
* novela
* lingüística textual
* Técnicas narrativas
* cohesión textual
Cohesión

A **cohesión** textual é unha propiedade que deben presentar os textos para seren verosímiles. Por cohesión enténdese a relación que establecen entre si tódolos elementos textuais (proposicións, palabras, frases, cláusulas, oracións, parágrafos)

## O concepto de cohesión textual
Para que un texto teña coherencia, é necesario que os elementos que o conforma posúan cohesión:
* O feito de que un narrador omnisciente se confunda ó dicir o nome dun personaxe implica incoherencia e falta de cohesión).
* Se un narrador fai un percorrido espacial que resulta incoherente pois contradise ó dicir, por exemplo, o número de andares que ten un edificio, a descrición carece de cohesión.

Así e todo, a ausencia de incoherencias -a pesar de que a súa presenza negue toda cohesión- non implica de seu cohesión. Hai unha serie de procedementos que aumentan a cohesión textual

## Procedementos que cohesionan os textos narrativos
### Procedementos de cohesión por repetición
É preciso referirse con frecuencia ós elementos ou procesos que manteñen unha presenza constante no texto: os personaxes, o espazo, determinadas accións,... A repetición pura e simple das palabras predominantes na mensaxe narrativa é un mecanismo de cohesión textual, e coñécese co nome de anáfora.

### Procedementos de cohesión por substitución
A repetición dunha mesma palabra nun texto pode derivar en monotonía, e denota, así mesmo, pobreza de vocabulario. Para evitalo dispomos de variados recursos polos cales utilizamos outras palabras coas que garda relacións significativas e que non alteran ó substituíren a comprensión do texto e achegan cohesión, son:
* Os deícticos: Os pronomes persoais, demostrativos, posesivos  e adverbios absolutos de lugar e de tempo, realizan a función deíctica cando se refiren a aquilo que non está no texto senón no contexto.
* Os fóricos: Dáse a substitución fórica, realizada polos pronomes persoais, demostrativos, posesivos de terceira persoa, relativos, cuantificadores, indefinidos e adverbios relativos, cando o elemento substituído está presente no texto. A palabra ou frase nominal substituída por fóricos denomínase antecedente. O habitual é que o antecedente preceda no texto ó seu substituto. Neste caso denomínase o substituto anafórico. Se o antecedente aparece logo do substituto, este chamarase catafórico.
* A sinonimia.
* A hiperonimia.
* Os eufemismos, perífrases e metáforas.

### O emprego de conectores
Os conectores son elementos gramaticais que conectan e relacionan bloques de texto. Nos textos narrativos predominan os conectores temporais, mentres que nos descritivos, os conectores espaciais.

## Véxase tamén
### Outros artigos
*Narración
*Técnicas narrativas
*Descrición
*Novela
*Lingüística textual
Técnica narrativa

As **técnicas narrativas** son os diversos procedementos usados polo autor dun texto narrativo para crear o relato:

***A narración en terceira persoa**: mediante a terceira persoa pódense artellar as seguintes perspectivas narrativas:
**A do autor omnisciente: é aquel que ten un coñecemento total de todo o narrado e por narrar (historia), mesmo os sentimentos máis íntimos dos personaxes. Coñece os acontecementos exteriores e os sentimentos máis íntimos dos personaxes. O narrador é extradiexético.
**Técnica 'behaviorista' ou do 'campo limitado': ignóranse os datos do acontecer, quedando o autor, por conseguinte, como mero observador da acción narrativa. Esta técnica difire pouco dunha reportaxe. O narrador é extradiexético.
** Pode ocorrer que o autor se oculte na voz dun personaxe, que asume o papel de narrador testemuña. O narrador conta en terceira persoa o que lle acontece a outros personaxes do relato. O narrador é intradiexético
## Enfoque narrativo múltiple: comunícase a acción desde os puntos de vista narrativos de varios personaxes.

***A narración en primeira persoa**
**Narrador protagonista intradiexético.
***A narración en segunda persoa**: é menos frecuente cas anteriores e é habitual que se combine con outras técnicas narrativas sen se aplicar a unha obra completa.

## Véxase tamén 
*narración
*descrición
*novela
*lingüística textual
*cohesión textual
*verosimilitude textual
Descrición

A **descrición** é un sistema de elocución no que se realiza unha representación por medio da palabra, da pintura ou doutra arte, de calquera aspecto da realidade, desde os que poidan ser máis concretos ata aqueles máis abstractos.

Un procedemento didáctico para definir e caracterizar a modalidade descritiva é a comparación con aqueles textos pertencentes a outras modalidades, en concreto a narración e o diálogo:

* O texto narrativo é aquel que mostra ou relata sucesos, accións (verídicas ou falsas), procesos que avanzan a través do tempo e que se producen nun lugar determinado.
* O diálogo é a presentación directa de palabras ditas por persoas, persoeiros ou personaxes.
* A descrición pode caracterizarse como representación de persoas, espazos, sentimentos, situacións, entes, experiencias etc.

O que describe pretende provocar no receptor unha imaxe semellante á impresión real que el recibiu no seu momento. O texto descritivo é un tipo de escrito que ten o propósito básico de informar acerca de como é ou foi algo.

Algúns tipos de descrición:

* Descrición de persoas: prosopografía e etopeia
* Descrición dunha época: cronografía
* Descrición de paisaxes: topografía

Tipos de descrición segundo a actitude:

* Descrición denotativa: Prodúcese cando o autor adopta unha actitude imparcial fronte ó que describe, limitándose a detallar con precisión as características que mellor definen ó obxecto. Participa das características da descrición técnica.
* Descrición connotativa: O autor da descrición adopta unha postura subxectiva. Manifesta suxestións. Adoita darse en textos literarios e é frecuente o léxico poético.
* Poética: Pártese dunha descrición denotativa á que se engade unha actitude lírica e unha intensa preocupación literaria polo resultado da descrición.
* Rítmica: Inmersa nunha narración, dise daquela descrición que non ralentiza o dinamismo do texto en que se intercala, debido a que o ritmo narrativo e o descritivo son parecidos.

## Véxase tamén 
* Cohesión textual.
* Descrición técnica.
* Descrición literaria.
* Técnicas descritivas.
* Funcións da descrición.
* Texto.
* Lingüística textual.
Etopeia

A **etopeia** é un recurso estilístico consistente en describir unha persoa, persoeiro ou personaxe atendendo exclusivamente ás súas calidades éticas e morais.
## Véxase tamén
### Outros artigos
*Prosopografía
*Retrato
*Caricatura
*Descrición
*Personaxe
Funcións da descrición

Segundo Phillippe Hamon entre as funcións que pode desenvolver a descrición destaca, sobre todo, a **función informativa**.

Pode estar presente ademais unha **función simbólica**: A través da expresión, do aspecto das persoas, lugares e cousas é normal establecer unha relación simbólica entre o espazo en que circulan os personaxes e o seu carácter ou estado anímico nun momento determinado.

Outra función é a **creación de anticlímax**, de pausas no devir dos acontecementos, no fluxo narrativo: A descrición como contrapunto artificioso da narración que a miúdo facilita o lucimento do virtuosismo lingüístico do escritor (**función estilística**).

**Función indicial**, dependendo do contexto: as descricións fúndense con accións concretas desenvolvendo este labor.

## Véxase tamén
*descrición
*técnicas descritivas
*cohesión textual
*descrición técnica
*texto
*lingüística textual
Técnicas descritivas

Nos textos literarios, por predominar o intuído sobre a impresión observada, son moi frecuentes as técnicas impresionista e expresionista.
* Impresionismo: A descrición impresionista vén a ser a arte de pintar por medio de recursos lingüísticos como frases en suspensión, reticencias, ausencia de **verbos** e **conxuncións**, frases breves, frecuentes demostrativos, oracións exclamativas e interrogativas, léxico sensorial en enumeracións plurimembres, reiteracións, concatenacións, rimas, sinestesias, adxectivación emotiva e cromatística etc.

:O recoñecemento do impresionismo está en función da sensibilidade do lector, o cal ten que distinguir o contido e a súa mensaxe, a forma e os seus motivos. No impresionismo hai que deixar de ser mero lector e chegar a recrear, a ser coautor con personalidade e criterios propios da obra lida.

* Expresionismo: É máis rico de contido significativo, menos plástico e máis analítico.

:Prefire a abstracción de nomes concretos, usa neoloxismos, frases máis longas e o léxico é máis descritivo e intelectual ca sensorial.
:O discurso ten maior fluidez e hai predominio da mente sobre a afectividade. Conxuga con maior facilidade a forma realista e a imaxinativa e dá ó lector máis desgranada a mensaxe.

## Véxase tamén 
### Outros artigos
* descrición
* funcións da descrición
* cohesión textual
* descrición técnica
* texto
* lingüística textual
Retrato

:miniatura|Retrato*Véxase Retrato pictórico para saber máis sobre o xénero pictórico.*
O **retrato** é a descrición dunha persoa, tanto nos seus aspectos físicos como psicolóxicos. Se só se atende ós aspectos físicos denomínase prosopografía e se se fai unicamente referencia ás súas calidades morais etopeia.

No retrato tradicional os escritores, partindo da perspectiva clásica, seguían o esquema cabeza → tronco → extremidades.

Así e todo, o máis frecuente é encontrar o retrato dunha persoa en que se aluda tanto ós trazos físicos coma psicolóxicos (forma de pensar, preocupacións, carácter,...).

O escritor manifesta, ás veces, o seu punto de vista sobre o personaxe que describe e incluso pode deformalo e ridiculizalo ata chegar á caricatura.

## Véxase tamén 
### Outros artigos
* personaxe
* cohesión textual
* descrición técnica
* técnicas descritivas
* funcións da descrición
* texto
* lingüística textual
Cretáceo

No escala de tempo xeolóxico, o **Cretáceo** é o período da era Mesozoica do eón Fanerozoico que está comprendido entre 145 millóns e 500 mil e 65 millóns e 500 mil anos atrás, aproximadamente. O período Cretáceo sucede o período Xurásico da súa era e precede o período Paleoxeno da era Cenozoica do seu eón. 

Divídese nas épocas Cretáceo Inferior e Cretáceo Superior, da máis antiga para a máis recente.

Durante o Cretáceo, os dinosauros alcanzan a seu cumio, mais ao fin do período acaba ocorrendo a extinción dos dinosauros. É no mesmo período cando xorden os mamíferos placentarios primitivos.

## Cambios xeográficos e climáticos 
Ao longo do Cretáceo, a configuración dos continentes continuou o seu proceso de fragmentación a partir do supercontinente Panxea. Isto levou a un aumento da diversidade de hábitats e a unha maior separación entre as poboacións de especies, impulsando a especiación. O clima do Cretáceo caracterizouse pola súa calidez, cunha notable diminución dos casquetes polares, o que permitiu unha ampla distribución das especies tanto en latitudes altas como baixas.

## Biodiversidade do Cretáceo 
Ademais dos dinosauros, que dominaban os ecosistemas terrestres, o Cretáceo foi testemuña da expansión das anxiospermas (plantas con flor), que revolucionaron as cadeas alimentarias e proporcionaron novos nichos ecolóxicos. Nos mares e océanos, os invertebrados, como os amonites e os belemnites, proliferaban, mentres que un grupo de dinosauros emplumados comezaban a diversificarse en especies que son as antepasadas das primeiras aves modernas.
[miniatura|[Luis Alvarez|Luis Walter Alvarez (esquerda) e o seu fillo Walter Alvarez (dereita) no límite K-T en Bottaccione Gorge, Italia, onde investigaron as concentracións anómalas de iridio que contribuíron á hipótese do impacto de asteroides como causa da extinción masiva do Cretáceo-Paleoxeno.]]

## Extinción no Cretáceo-Terciario 
A fin do Cretáceo marcouse por unha extinción masiva, na que desapareceron moitas especies, incluídos todos os dinosauros non aviarios. A causa principal críase que foi o impacto dun grande meteorito na rexión que hoxe é a península de Iucatán, o que provocou cambios climáticos catastróficos.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Cráter de Chicxulub
* Paleoarte
* Paleontoloxía
* Xeoloxía
Caricatura

[dereita|miniaturadaimagem|200px|Caricatura de [Charles Darwin, que salienta a súa barba, cellas e calvicie ao tempo que lle dá trazos de mono. Os primeiros son trazos físicos e o último fai referencia á súa teoría da evolución.]]
Unha **caricatura** é un retrato que esaxera ou distorsiona a esencia, ben dos caracteres físicos, ben dos éticos, dunha personaxe mediante procedementos moi diversos (contrastes, técnicas de degradación, léxico,...), mais creando un parecido facilmente identificábel.

Na maioría dos casos as caricaturas son cómicas ou satíricas e mesmo poden ser ruíns, crueis, hilarantes,... Cando a distorsión da realidade é aberrante chégase ó esperpento.

## Exemplos literarios 
* *O porco de pé* de Vicente Risco

## Termos relacionados 
* Retrato
* Etopeia
* prosopografía
* Descrición
* Personaxe

## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* O Pai Galego da caricatura na Arxentina
Cámbrico

Na escala de tempo xeolóxico, o **Cámbrico** é o período da era paleozoica do eón fanerozoico que está comprendido entre 542 millóns e 488 millóns e 300 mil anos atrás, aproximadamente.

O período cámbrico sucede ao período ediacárico da era neoproterozoica, do eón proterozoico, e precede o período ordovícico da súa era.

Divídese nas épocas Cámbrico inferior, Cámbrico medio e Cámbrico superior, da máis antiga para a máis recente.
## Explosión cámbrica 
[esquerda|miniatura|Trilobites do período Cámbrico provenientes de Marrocos, no Museu de História Natural de [Sintra.]]Durante o Cámbrico ocorre a maior diversificación da vida, evento coñecido como explosión cámbrica.  

Durante este período, apareceron moitos dos principais grupos de animais que existen hoxe, incluíndo artrópodos, moluscos, esponxas, e cordados. 

A explosión cámbrica é un dos eventos evolutivos máis importantes da historia da Terra. 

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Xeoloxía
* Paleontoloxía
* Historia da Terra
Fanerozoico

Na escala de tempo xeolóxico, o **Fanerozoico** é o máis recente eón, que se inicia hai preto de 542 millóns de anos e se estende ata o presente. Sucede o eón Proterozoico e dividese nas eras Paleozoica, Mesozoica e Cenozoica, da máis antiga para a máis recente.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Xeoloxía
* Paleontoloxía
Eón xeolóxico

Un **eón xeolóxico** é a división principal da escala de tempo xeolóxico. A Comisión Internacional sobre Estratigrafía da Unión Internacional de Ciencias Xeolóxicashttp://www.iugs.org/ recoñece no seu Cuadro Estratigráfico Internacional tres eóns, que son, do máis antigo para o máis recente, o Arqueano, o Proterozoico e o Fanerozoico. Outras fontes recoñecen aínda un cuarto eón anterior ao Arqueano, o Hadeano. O conxunto dos eóns anteriores ao Fanerozoico é chamado de Precámbrico (unha denominación obsoleta, con todo).

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Escala de tempo xeolóxico
* Xeoloxía
* Paleontoloxía
Eón

Un **eón** pode referirse a:
*un eón é unha unidade de tempo indefinible, que non se dá medido;
*un eón xeolóxico, un período de tempo incomputable e indefinido; considérase na xeoloxía uns períodos nos que se encontra dividida a historia da Terra, equivalentes a uns mil millóns de anos.
*no gnosticismo, cada unha das divindades emanadas dun Deus é un eón,
*a novela de ciencia ficción do escritor estadounidense Greg Bear, *Eón* (1985).
Precámbrico

miniatura|Vídeo no Museo de Xeoloxía Precámbrica de Rusia
O **precámbrico** é o nome que se dá ao conxunto dos eóns anteriores ao Fanerozoico: o Proterozoico, o Arcaico e o Hadeico. A pesar de ser un termo obsoleto , aínda consta no Cuadro Estratigráfico Internacional da Comisión Internacional sobre Estratigrafía da Unión Internacional de Ciencias Xeolóxicashttp://www.iugs.org/. Recibiu tamén os nomes de **Azoico** ("sen vida") e **Criptozoico** ("vida oculta"), actualmente en desuso.a

O Precámbrico comprende desde a creación da Terra, hai case 4.500 millóns de anos, ata o xurdimento dunha larga cantidade de fósiles, que marca o comezo do período Cámbrico da era Paleozoica do eón Fanerozoico, hai case 540 millóns de anos.

Sábese pouco dos eóns precambrianos, a pesar de corresponderen a *sete oitavos* da vida da Terra, xa que as modificacións a que a tona terrestre foi submetida posteriormente dificultan a interpretación dos seus vestixios. A maioría dos coñecementos actuais débese a descubrimentos efectuadas nas últimas catro ou cinco décadas. Foi no Precámbrico cando aconteceron algúns dos eventos máis importantes da historia da Terra:

* o inicio do movemento das placas tectónicas;
* o inicio da vida na Terra;
* a aparición das primeiras células eucarióticas;
* a formación da atmosfera; 
* a aparición dos primeiros animais e vexetais.

## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Xeoloxía
* Paleontoloxía