Tian Shan

As **montañas Tian** ou por tautopónimo **Tian Shan** (en , pinyin: Tiān Shān, «montañas celestiais»; en ; en , **Tengri Tagh**, tamén transcrito como **Tien**) é un gran sistema montañoso da Asia Central, localizado na rexión fronteiriza entre Kazakhstán, Kirguizistán e a República Popular da China, en concreto con Xinjiang situada na parte occidental do país. É o quinto relevo do mundo despois do Himalaia, os Andes, as Montañas Rochosas e a cordilleira do Pamir.

Ten a súa altura máxima no Pico Jengish Chokusu de 7439&nbsp;m, o punto máis alto de Kirguizistán, situado na fronteira coa China. O segundo pico máis elevado é o Khan Tengri (en tártaro e mongol: "Señor dos espíritos"), de 7010&nbsp;m, situado na fronteira entre Kazhakhstán e Kirguizistán.

## Historia 
[esquerda|miniatura|200x200px|As montañas Tian nun mapa e a antiga [ruta da seda.]]
As montañas Tian eran unha paisaxe de fondo dun dos ramais da ruta da Seda, o ramal que bordeaba polo norte o deserto de Taklamakan na conca de Tarim. Varias cidades-oasis (Turfan, Yuli, Karasahr, Korla, Kuqa, Aksu, Bachu e Kashgar) atópanse aos pés da cara sur do Tian Shan.

Un dos primeiros europeos que visitaron as montañas Tian Shan e o primeiro en describilas en detalle foi o explorador ruso Piotr Semionov-Tian-Shanski, que as visitou na década de 1850.

Douscentos quilómetros ao leste de Bixkek, as montañas Tian ao redor de Almaty son o berce de *Malus sieversii*, confirmado como o devanceiro común de todas as variedades de mazá (o nome de Almaty en kazako significa «o avó das mazás»).

## Xeografía 
esquerda|miniatura|301x301px| Pico Khan Tengri, o segundo máis alto do macizo.
A cadea esténdese de leste a oeste a partir de Xinjiang, seguindo ao longo da fronteira sur de Kazakhstán e Kirguizistán e terminando no oeste uníndose á parte norte das montañas da cordilleira do Pamir. De leste a oeste, a súa lonxitude total é de 2500 km, cun largo de norte a sur de entre 100 e 400 km. A lonxitude da sección en territorio chinés é de 1700&nbsp;km, con dous terzos da superficie total. En Kirguizistán, as montañas Tian atópanse ao sueste do salgado lago Issyk-Kul.

Os montes Tian atópanse ao norte e ao oeste do deserto de Taklamakan e directamente ao norte da conca de Tarim; ao norte e ao leste, atópanse coas montañas Altai de Mongolia.

Na cartografía occidental, o extremo oriental das Tian que en xeral se considera está xusto ao oeste de Urumchi, mentres que a cordilleira que está ao leste da cidade coñécese como as montañas Bogda Shan. Porén, na cartografía chinesa, dende a dinastía Han ata a actualidade as montañas Tian tamén inclúen as cordilleiras Bogda e Barkol.

A cordilleira Tian son parte do cinto oroxénico do Himalaia, que se formou pola colisión das placas tectónicas indoaustraliana e eurasiática na era cenozoica. Son unha das cordilleiras máis longas da Asia central e esténdense uns 2800 quilómetros ao leste dende Tashkent en Uzbekistán.

O pico máis alto nas montañas Tian é o pico Jengish Chokusu, antes pico Pobedy, que con 7439&nbsp;m, é tamén o punto máis alto de Kirguizistán e da fronteira coa China. O segundo pico máis alto é o Khan Tengri, que con 7010&nbsp;m é o punto máis alto de Kazhakhstán. Os alpinistas clasifican estes dous picos como os máis setentrionais dos de máis de 7000&nbsp;m do mundo. A súa altitude media é de 4000&nbsp;m.

O paso de Torugart, a 3752&nbsp;m, atópase na fronteira entre Kirguizistán e a provincia chinesa de Xinjiang. As cordilleiras boscosas de Alatau, que están a menor altitude na parte norte das Tian Shan, están habitadas por pobos de pastores que falan linguas pertencentes ao grupo das linguas túrquicas da familia das linguas altaicas.

Os montes Tian están separados da meseta do Tíbet polo deserto de Taklamakán e a conca do Tarim ao sur, áreas extremadamente áridas pois as montañas non deixan pasar as nubes, polo que apenas chove.

### Cordilleiras do Tian Shan 
[miniatura|250x250px|As montañas de Tian Shan dende o espazo, outubro de 1997, co [lago Issyk-Kul en Kirguizistán no extremo norte ]]
miniatura|250x250px|Mapa da rexión, cos montes Tian na esquerda, na parte inferior
miniatura|250x250px|Mapa de Kirguizistán. O entrante no oeste é o val de Fergana
[miniatura|250x250px|Os picos nevados dos Kengey Alatau vistos desde unha praia do [lago Issyk-Kul]]
Os montes Tian teñen varias cordilleiras que ás veces se consideran cordilleiras independentes.

Na China, os montes Tian inícianse ao norte da cidade de Kumul (Hami), coas montañas en forma de U de Barkol, localizadas ao redor de 600 a 400&nbsp;km ao leste de Ürümqi. Seguen despois as Bogda Shan ("montañas deus"), que corren dende os 350 a 40&nbsp;km ao leste de Ürümqi. Hai unha área baixa entre Ürümqi e a depresión de Turfan. As montañas Borohoro comezan xusto ao sur de Ürümqi e discorren ao oeste-noroeste uns 450&nbsp;km, separando Zungaria da conca do río Ili. O seu extremo norte linda coas montañas de Zungaria, un pequeno cordal duns 450&nbsp;km que corre de leste a nordés ao longo da fronteira entre a China e Kazhakhstán. Comezan a 50&nbsp;km ao leste de Taldykorgan e rematan na Porta de Zungaria. As montañas de Zungaria, no norte, e a cordilleira Borohoro, no sur, debuxan unha Z, o nordés encerrando parte de Zungaria e o suroeste encerrando a parte superior do val do Ili.

En Kirguizistán, a liña principal das Tian continúa uns 570&nbsp;km dende a base dos Borohoros occidentais ata o punto en que se atopan a China, Kazhakhstán e Kirguizistán. Aquí está a parte máis alta da cordilleira, as Tian Shan centrais, cuns 570&nbsp;km. Ao oeste desta, o Tian Shan divídese bordeando o lago Issyk-Kul que está no centro. O lado sur do lago é o Alatau Terskey e o lado norte a Kyungey Ala-Too. Ao norte da Kyungey Ala-Too e paralela a ela está a Alatau Trans-Ili, ao sur de Almati. Ao oeste do ollo, a cordilleira continúa 400&nbsp;km como o Kyrgyz Ala-Too, separando a provincia Chui do óblast de Narin e Kazhakhstán da provincia de Talas. Este óblast é o val alto do río Talas, o lado sur dos 200&nbsp;km das montañas Talas Ala-Too. No extremo leste das Talas Alatau, a cordilleira Suusamyr Too corre cara ao sueste encerrando o val Suusamyr.

En canto á zona ao sur do val de Fergana, hai un grupo de montañas de 800&nbsp;km que se curva ao oeste-suroeste dende o sur do lago Issyk-Kul, separando a conca de Tarim do val de Fergana. A cordilleira de Fergana corre ao nordés cara a Talas Ala-Too e separa a conca alta do río Naryn de Fergana. O lado sur destas montañas fúndese nos Pamires, en Tadxiquistán (montañas Alay e cordilleira Trans-Alai). Ao oeste desta está a cordilleira do Turquestán, que continúa case ata Samarcanda.

### Hidrografía 
[miniatura|250x250px|Vista da costa sur do [lago Issyk-Kul (de 6236&nbsp;km² a unha altitude de 1606&nbsp;m), segundo maior lago de montaña no mundo despois do lago Titicaca.]]
Hai 15&nbsp;953 glaciares nas montañas, cunha superficie total de 15&nbsp;416,41&nbsp;km², que representan un volume de xeo de 1048,247&nbsp;km³. Destes glaciares, 9081 (o 57&nbsp;% dos glaciares do macizo) están en territorio chinés, cunha área de 9235,96&nbsp;km² (o 59,9&nbsp;% da superficie dos glaciares do macizo) e cun volume de xeo 1011,748&nbsp;km³ (o 96,5&nbsp;% de toda a masa de xeo).

## Natureza 
### Fauna 
O leste das Tian é o fogar de máis de 400 especies animais, incluídas representantes de especies en perigo de extinción en diversos graos, como o leopardo das neves (*Uncia uncia*; IUCN 2009; CITES 2007), o cisne bravo (*Cygnus cygnus*; IUCN 2009; CITES 2007), o cervo común (*Cervus elaphus*; IUCN 2009), o *Podoces biddulphi* (IUCN 2009), o argali (*Ovis ammon*; IUCN 2009), a cabra sibirica (*Capra sibirica*; IUCN 2009), entre outras. Ten máis de 1800 especies de plantas, incluídas plantas en perigo de extinción (a orquídea *Goodyera repens*; CITES 2007) e plantas endémicas (*Saussurea involucrata*, *Tulipa sinkiangensi*). Esta resposta á doenza é en si mesma unha indicación segura da riqueza do seu xenoma en comparación coa dos seus descendentes domésticos.

### Protección do medio ambiente 
A parte oriental dos montes Tian foi presentada pola China como candidata a Patrimonio da Humanidade da UNESCO en 2010, unha presentación que incluía seis reservas naturais chinesas: a reserva natural nacional do pico Tomur (N 41°50, E 80°20), a reserva natural nacional Kuerdening (N 43°10, E 83°00), o parque nacional Tianshan Tianchi (N 43°50, E 88°13), a reserva natural nacional de Bayinbuluke (N 44°40, E 88°50), o parque nacional de Sayram (N 42°50, E 84°15) e o parque nacional de Nalaty (N 43°15, E 84°00). A parte occidental das montañas Tian na tripla fronteira de Kazhakhstán, Kirguizistán e Uzbekistán foi nomeada igualmente en 2016.

## Ecoloxía 
Os montes Tian teñen importantes bosques de *Picea schrenkiana* a altitudes de máis de 2000 m; as ladeiras teñen bosques naturais únicos de nogueiras comúns e maceiras silvestres.

## Relixión chinesa 
No taoísmo Xiwangmu, crese que a Raíña Nai de Occidente protexía as árbores de pexego da inmortalidade nas montañas de Tian Shan.

## Galería 

Ficheiro:Gorkiy Peak from South Inylchek Glacier.jpg|O pico Gorkiy visto a través do glaciar Inylchek Sur
Ficheiro:South Inylchek Base Camp.jpg|O campo base Inylchek Sur, co Chapaev e o Khan Tengri a través do glaciar
Ficheiro:IMG 9369-Kaindy.jpg|Bosque
Ficheiro:TianShanYaks.jpg|Yaks pastando
Ficheiro:AlaKol.jpg|Ala Köl
Ficheiro:E8269-Tamchy-skyline.jpg|Cordilleira Terskey Alatoo vista a través do lago Issyk-Kul
Ficheiro:Central Tien Shan, China.JPG|Foto dende o espazo das Tian centrais.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* *The Contemporary Atlas of China*. 1988. Londres: Marshall Editions Ltd. Reprint 1989. Sydney: Collins Publishers Australia.
* *The Times Comprehensive Atlas of the World*. Eleventh Edition. 2003. Times Books Group Ltd. Londres.
### Ligazóns externas 
* Russian mountaineering site
* Tien Shan
* United Nations University (2009) digital video "Finding a place to feed: Kyrgyz shepherds & pasture loss": Shepherd shares family's observations and adaptation to the changing climate in highland pastures of Kyrgyzstan's Tian Shan mountains Consultado o 1 de decembro de 2009