Revolución Francesa

[miniatura|dereita|300px|[Bastilla|Toma da Bastilla, 14 de xullo de 1789.]]
A **Revolución Francesa** de 1789 xurdiu a consecuencia das ideas da Ilustración e en contra do Antigo Réxime e o poder do clero e da nobreza no Reino de Francia. A Revolución Americana serviría de exemplo aos ideais de liberdade e igualdade.

A revolución dá inicio á era moderna en Francia. Acabou co feudalismo en Francia e proclama os principios de "Liberdade, Igualdade e Fraternidade" (*Liberté, Egalité, Fraternité*). Acabou tamén cos privilexios da nobreza e de castas e comezaron a imperar os ideais igualitarios.

## Antecedentes ideolóxicos 
Os escritores ilustrados do século XVIII, filósofos, politicólogos, científicos e economistas, denominados comunmente *philosophes* e, a partir de 1751, os enciclopedistas, contribuíron a minar as bases do dereito divino dos reis. Pero xa no racionalismo de René Descartes podería quizais encontrarse o fundamento filosófico da Revolución. Deste modo, a súa proposición "Penso, logo existo" levaría implícito o proceso contra Lois XVI.

A corrente de pensamento vixente en Francia era a Ilustración, cuxos principios se baseaban na razón, a igualdade e a liberdade. A Ilustración tería servido de pulo ás *Trece Colonias* norteamericanas para a independencia da súa metrópole europea. Tanto a influencia da Ilustración coma o exemplo dos Estados Unidos serviron de impulso ideolóxico para o inicio da revolución en Francia.

## As causas da Revolución 
En 1789 gobernaba en Francia Lois XVI, e baixo o seu reinado aumentou o descontento contra a monarquía absoluta e o Antigo Réxime. As causas desta crise foron variadas:
* Difusión das ideas ilustradas, como a soberanía nacional, a separación de poderes e as críticas contra o absolutismo e a sociedade estamental.
* Desigualdade da sociedade estamental: fronte a ela, a burguesía aspiraba a participar no poder político, e as clase populares a suprimir os dereitos feudais.
* Malas colleitas, que encarecían o prezo dos alimentos e xeraban un profundo malestar social.
* Crise financeira: o Estado sufría un enorme déficit económico que requiría unha reforma fiscal para que os privilexiados pagasen impostos.

## Antigo Réxime 
[miniatura|180px|[Lois XVI de Francia.]]
[miniatura|300px|[5 de maio de 1789. Inauguración dos Estados Xerais en Versalles.]]

Francia pasaba por un período de crise económica despois de anos de prosperidade. A participación francesa na guerra da Independencia dos Estados Unidos de América e mailos elevados custos da corte do rei Lois XVI deixaran as finanzas do país en mal estado, o tesouro estaba practicamente baldeiro e os campesiños e artesáns afundíanse na miseria como consecuencia dos impostos e de varios anos de malas colleitas, ao que se xuntaba os intereses da burguesía francesa que quería participar no poder político e rematar co réxime absolutista.

A decisión do rei de facer pagar impostos á nobreza para evitar a bancarrota do Estado obrigou a que o rei convocara os Estados Xerais, asemblea de orixe medieval que non se xuntaba desde séculos antes, co fin de anunciar o aumento dos impostos para facer fronte a aquelas dificultades financeiras acabaría por desencadear a revolución, xa que era a oportunidade que estaba a agardar a burguesía que estaba tamén representada nos Estados Xerais como terceiro estado.

Os burgueses de París provocaron unha serie de grandes manifestacións populares, a máis importante foi a que rematou no asalto á Bastilla o 14 de xullo de 1789, que asustaron ao rei e obrigaron a ceder aos seus desexos; os Estados Xerais convertéronse na Asemblea Constituínte, xa controlada pola burguesía, que suprimiu os privilexios da nobreza, deu fin ao absolutismo e instaurou a monarquía constitucional; decretou que o poder residía no pobo e proclamou as liberdades políticas, o cal deu orixe á aparición dos partidos políticos.

Os máis importantes foron os xirondinos, representantes dos intereses da alta burguesía que consideraba que a revolución triunfara e non debía seguir adiante e os xacobinos, representantes da clase media que aspiraban a seguir cunha revolución que destituíra ao rei e proclamara unha república.

Ademais destas dúas forzas xurdiron clubs, organizacións populares que agrupaban cidadáns de ideoloxía e condición social semellante, o club dos xacobinos foi o máis importante, formado por membros do partido xacobino, e o club dos cordeliers que promoveu numerosas manifestacións populares.

## Monarquía constitucional 
### Caída da Bastilla 
[miniatura|A [Bastilla de París antes da revolución]]
[miniatura|*A [Toma da Bastilla*, de Jean-Pierre Louis Laurent Houel]]
Despois da Asemblea Nacional, o rei cesou o ministro Jacques Necker, coñecido polas súas posicións reformistas. Como resultado, a poboación de París mobilizouse e saíu ás rúas da cidade. Os espíritos máis acalorados instaron a todos a tomar armas. O rei decidiu reaccionar pechando a Asemblea, mais foi impedido por un levantamento popular en París, que despois se reproduciu noutras cidades e no campo. O conde de Artois (futuro Carlos X) e outros líderes reaccionarios, enfrontados a tales ameazas, fuxiron do país, converténdose no grupo de emigrantes. A burguesía parisiense, temendo que a poboación da cidade aproveitase a caída do antigo sistema de goberno para recorrer á acción directa, apresurouse a establecer un goberno provisional local, a Comuna. Este goberno popular organizou, o 13 de xullo, a Garda Nacional, unha milicia burguesa para resistir tanto a un posible regreso do rei como a unha posible poboación civil máis violenta, cuxo mando recaía no deputado da Asemblea e heroe da independencia dos Estados. Unidos, Marie Joseph Motier, marqués de La Fayette. A bandeira borbónica foi substituída por unha bandeira vermella, azul e branca, que se converteu na bandeira nacional. E en toda Francia formáronse unidades miliciais e gobernos provisionais.

Mentres tanto, os acontecementos aceleráronse e o malestar tomou as rúas: o 13 de xullo, formáronse as Milicias de París, organizacións populares de carácter militar. O 14 de xullo, as forzas armadas populares invadiron o Arsenal dos Inválidos, na procura de municións e logo invadiron a Bastilla, fortaleza que fora transformada en prisión política, pero que xa non era a terrible prisión doutros tempos. No interior da prisión, só había sete condenados: catro por roubo, dous nobres por comportamento inmoral e outro por asasinato. A intención inicial dos rebeldes de tomar a Bastilla era apoderarse da pólvora almacenada alí. Así caeu un dos símbolos do absolutismo. A caída da Bastilla provocou unha fonda emoción nas provincias e acelerou a caída dos administradores. Organizáronse novos municipios e gardas nacionais.

#### Fin do feudalismo e ascenso do laicismo 
[miniatura|esquerda|upright|[Declaración dos Dereitos do Home e do Cidadán]]
A Asemblea Nacional Constituínte aprobou unha lexislación pola que se abolía o réxime feudal e señorío e se suprimía o décimo. Outras leis prohibiron a venda de cargos públicos e a exención fiscal de estratos privilexiados. E, para continuar o traballo, decidiu redactar unha Constitución. Na introdución, que se chamaría Declaración dos dereitos do home e do cidadán (Déclaration des Droits de l'Homme et du Citoyen), os delegados formularon os ideais da Revolución, resumidos en tres principios: "Liberdade, Igualdade, Fraternidade" (Liberté, Egalité, Fraternité). Inspirado na Declaración de Independencia dos Estados Unidos e liberada o 26 de agosto, a primeira Declaración dos Dereitos do Home e do Cidadán (á que a acción do entón embaixador dos Estados Unidos en París, Thomas Jefferson, non fora estraña) foi a síntese de pensamento liberal e burgués iluminado. Nese documento, no que se pode ver claramente a influencia da Revolución americana, defendíase o dereito de todos á liberdade, a propiedade, a igualdade (igualdade legal, non igualdade social ou económica) e a resistencia á opresión. A desigualdade social e de riqueza seguiu a existir. O nacemento, a tradición e o sangue xa non podían seguir sendo os únicos criterios empregados para distinguir socialmente os homes. Na práctica, estes criterios foron substituídos por cartos e bens que, a partir de entón, garantiron o prestixio social dos seus titulares.

Os radicais, a pequena e mediana burguesía, sentíanse maltratados e enganados. Os campesiños, desesperados, porque tiveron que pagar a extinción dos dereitos feudais, retomaron a violencia. A desamortización dos bens da Igrexa e a constitución do clero, que provocou que os relixiosos rompesen co papado, levaron a maior parte do clero ao campo da contrarrevolución. A pesar de todas as dificultades, a burguesía superior mantívose no poder.

Entre os revolucionarios de 1789, houbo división. A gran burguesía non quixo profundar na revolución temendo o radicalismo popular. Xunto aos sectores da nobreza liberal e do clero baixo, formou o Club dos Xirondinos. O nome "xirondino" débese a que Brissot, o principal líder desta facción, representa o departamento de Gironde e os seus principais líderes procedían de alí. Ocuparon as bancadas inferiores no salón de sesións. Os xacobinos, así chamados porque se reuniron no convento de Saint Jacques, quixeron profundar na revolución, aumentando os dereitos do pobo; foron dirixidos pola pequena burguesía e apoiados polos sans-culottes, as masas populares de París. Ocuparon os asentos superiores no salón de sesións, recibindo o nome de montaña. Os seus principais líderes foron Danton, Marat e Robespierre. A súa facción máis radical foi representada polos rabiosos, dirixidos por Jacques Hébert, que quería ás persoas no poder. Tamén houbo un grupo de deputados sen opinións moi contundentes, que votaron a favor da proposta que era máis probable. Chamábanse chaira ou pantano. Tamén había cordeliers (capas inferiores) e follas (a burguesía financeira).

### República xacobina 
[miniatura|[Execución de Lois XVI. A cabeza do rei é exhibida ao pobo, como se adoitaba facer con todos os executados]]
[miniatura|[Tribunal Revolucionario]]
Os xacobinos, co apoio dos sans-culottes e da Comuna de París (o nome dado ao novo goberno local da cidade), asumiron o poder no momento crítico da Revolución. A Convención recoñeceu a existencia do Ser Supremo e a inmortalidade da alma. A virtude sería o elemento esencial da República. O 21 de xaneiro de 1793, Lois XVI foi executado na guillotina na praza da Revolución. Varios países europeos, como Austria, Prusia, Países Baixos, España e Inglaterra, indignados e temendo que o exemplo francés se reflectise nos seus territorios, formaron a Primeira Coalición contra Francia. Encabezando a Coalición, Inglaterra financiou os grandes exércitos continentais para contrarrestar o ascenso burgués de Francia, o seu posible competidor nos negocios europeos.

No departamento de Vendée no oeste de Francia tomaron o poder campesiños contrarrevolucionarios, instigados pola Igrexa, a nobreza e os ingleses. Os xirondinos intentaron parar a proposta de mobilización xeral do pobo francés, temendo a perda de poder e a radicalización de xuño de 1793, a xente de París, axitada polos partidarios de Hébert, rodeou o edificio da convención, pedindo a detención dos deputados de Girondin. Os membros da Gironde foron expulsados da convención deixando un triste legado: a inflación, a fame e o avance da contrarrevolución, todo agravado pola guerra no plano externo. Marat, Hébert, Danton, Saint-Just e Robespierre asumiron o poder, comezando o período da Convención de Montaña. A contrarrevolución campesiña de Vendée e a ameaza externa puxeron a revolución ao bordo. Para combater esta situación, os xacobinos organizaron os comités, cuxos obxectivos eran controlar o goberno, combater contrarrevolucionarios e mobilizar a Francia para unha guerra total na defensa da revolución.

Cansa do terror, das execucións, das conxelacións de prezos e dos excesos revolucionarios, a burguesía quería paz para o seu negocio. Esta posición foi defendida polos xacobinos dirixidos por Danton. Os sans-culottes, que eran os plebeos urbanos, pretendían radicalizar aínda máis a revolución, posición defendida pola rabia. A falta de habilidade política de Robespierre fíxose evidente cando, declarando a "patria en perigo", tomou unha serie de medidas impopulares para evitar a radicalización - os partidarios e os políticos máis radicais, como a esquerda, os partidarios de Hébert e a á dereita, cuxo líder era Danton, foron executados. A facción central, liderada por Robespierre e Saint-Just, triunfou, pero permaneceu illada.

Foi a república dos propietarios, que se enfrontou cunha grave crise financeira. Hai oposición interna ao goberno debido á crise económica e á anulación dos logros sociais dos xacobinos. Durante este período houbo intentos de folga á dereita (monárquicos ou realistas) e á esquerda (xacobinos). Estaban ocorrendo accións contra o novo goberno. En 1795 abortouse un golpe realista en París. Aproveitando o descontento dos sans-culottes, os xacobinos restantes intentaron organizar en 1796 a chamada Conxuración ou Conspiración dos iguais, dirixida por François Noël Babeuf (máis coñecido como Graco Babeuf).

A figura que destaca ao final do período é a de Napoleón Bonaparte. Foi o xeneral francés máis popular e famoso daquel tempo. Cando estalou a revolución, el era só un simple tenente e, dado que oficiais da nobreza abandonaron ou foron destituídos do exército revolucionario, fixo unha carreira rápida. Aos 24 anos xa era xeneral de brigada. Despois dun breve período de entusiasmo polos xacobinos, ata facer amizade coa familia de Robespierre, deixounos cando estaban depositados. Loitou na Revolución contra os países absolutistas que invadiron Francia e foi o responsable da sufocación do golpe de 1795.

Enviado a Exipto para intentar interferir nos negocios do imperio inglés, o exército de Napoleón estaba rodeado pola mariña británica nese país, entón baixo a tutela inglesa. Napoleón abandonou os seus soldados e, con algúns xenerais fieis, regresou a Francia, onde co apoio de dous directores e de toda a gran burguesía, aboliu a Dirección e abriu o consulado, comezando o período napoleónico o 18 de brumario (9 de novembro) de 1799. O consulado estaba representado por tres elementos: Napoleón, o abade Sieyès e Roger Ducos. Na realidade, o poder estaba concentrado nas mans de Napoleón, que axudou a consolidar as conquistas burguesas da Revolución.

## Datas e feitos esenciais 
[miniatura|210px|O [Terceiro Estado cargando do Primeiro e do Segundo Estado.]]
* 1787: Revolta dos Notábeis
* 1789: Revolta do Terceiro Estado — Toma da Bastilla, 14 de xullo.
* 1790: Confiscación dos bens do clero.
* 1791: 1ª Constitución que estableceu a Monarquía constitucional. 
* 1791: Tentativa de fuga e prisión do rei Lois XVI.
* 1792: Invasión da Francia por Austria e Prusia.
* 1793: Oficialización da República e morte do rei Lois XVI — 2ª Constitución. 
* 1793: Implantación do Terror contra os inimigos da revolución.
* 1794: Deposición de Robespierre, detención e execución.
* 1795: Réxime do Directorio — 3ª Constitución.
* 1799: Golpe do 18 de brumario de Napoleón — O Consulado.
* 1804: Fin da Primeira República francesa — Establecemento do Primeiro Imperio francés

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
*Guerras napoleónicas
* Historia de Francia
*Marianne