Lois XIII de Francia

**Lois XIII** ou **Luís XIII de Francia**, chamado *o Xusto*, nado en Fontainebleau o 27 de setembro de 1601 e finado en Saint-Germain-en-Laye o 14 de maio de 1643, Rei de Francia e de Navarra (1610–1643), co-príncipe de Andorra (1610-1643) e conde de Barcelona (Lois I) (1641-43). En 1641, trala sublevación de Cataluña, o principado púxose baixo a protección de Francia e nomeou conde de Barcelona a Lois XIII. Era fillo de Henrique IV de Francia e III de Navarra e de María de Médici e foi o pai de Lois XIV, alcumado como o «Rei Sol».

## Traxectoria 
[175px|miniatura|esquerda|Retrato de Lois XIII en 1611 por [Frans Pourbus o Mozo, (Palacio Pitti).]]
A infancia de Lois XIII é coñecida grazas ao protocolo deixado polo seu médico persoal, o cal anotaba non só os detalles da saúde do seu paciente, senón que tamén chegou a escribir apartes sobre a súa vida íntima.

Lois XIII creceu cos seus irmáns no castelo de Saint-Germain-en-Laye. Foi criado á beira dos fillos bastardos do seu pai, nunha atmosfera que segundo parece era algo disoluta. Un diplomático italiano, escribiría en 1608 non ver unha desorde máis grande que a da corte de Francia. O futuro rei concibiu unha gran aversión pola desorde e a depravación. O delfín non saíu de Saint-Germain ata 1609, cando partiu para vivir no Louvre á beira do seu pai para aprender sobre o seu futuro cargo como rei. Algúns testemuños fan referencia aos malos tratos aos que foi sometido o delfín polo seu pai Henrique IV para modelar a súa personalidade e dotala da virilidade que cría lle faltaba.

En 1610, cando morre Henrique IV, Lois XIII accede ao trono con tan só nove anos. O poder é entón asegurado pola súa nai María de Médici, quen asume a rexencia no reino. A maioría de idade do rei é proclamada en 1614, pero María declara que Lois é demasiado débil de corpo e alma para asumir os deberes do seu cargo, apártao do consello e deixa que gobernen os seus favoritos Concino Concini e Leonora Dori, quen acaparan os cargos máis altos e importantes do reino.

Traumatizado pola morte brutal do seu pai, o pequeno rei non tivo unha infancia moi alegre. Primeiro, non puido atopar ningún substituto ao amor paternal á beira da súa nai que non o consideraba para nada e sempre mostrou especial trato polo seu fillo pequeno, Gastón. Lois encérrase rapidamente en si mesmo. Ademais, o odio cara aos favoritos italianos da súa nai fai agrandar a súa tristeza. A medida que Lois crece, convértese nunha persoa taciturna e desconfiada.

Á beira de todos os seus defectos, Lois tiña os instintos dun rei digno como o seu pai. Indignábase de ver a Concino Concini, un estranxeiro incapaz, segundo el, de usurpar o goberno do seu reino, mentres que a el deixábano nun recuncho do Louvre. O rei sufría tamén de celos polo seu irmán Gastón, quen fora nomeado duque de Anjou e de Orleáns, e quen fose o favorito de Rexenta.

A rexencia de María de Médicis foi catastrófica. A terrible xestión dos asuntos por parte da raíña fai que se creen problemas no reino, e crea no pequeno rei un gran sentimento de amargura. En 1615, María casa ao seu fillo con Ana de Austria, infanta de España o 21 de novembro na cidade de Bordeos. Para Lois non é máis que outra humillación, pois segundo o recordo do seu pai, Lois ve en Ana unha simple española e polo tanto unha inimiga. O rei, que só tiña 14 anos, non consuma o seu matrimonio, e hai que esperar catro anos para que o rei, empuxado polo duque de Luynes, comparta os seus apousentos coa raíña.

## Conflitos do reino 
[miniatura|[Escudo francés|Escudo de prata coa efixie de Lois XIII.]]
Grazas a un golpe de forza, o 24 de abril de 1617 Lois XIII accede ao poder, ordenando a morte do favorito da súa nai, Concino Concini. Fai exiliar á súa nai a Blois co fin de poder ocupar o trono. En realidade, Lois XIII substituíu a Concini polo seu propio favorito, o duque de Luynes. Luynes acumula títulos e fortuna, o que crea un sentimento de discordia entre algúns, xa que o favorito do rei é ademais un pésimo home de estado.

[miniatura|Estatua de Lois XIII na [Praza dos Vosgos, París|Praza dos Vosgos, no barrio de Le Marais de París.]]
En 1619 a raíña-nai escápase do castelo de Blois e levanta un exército contra o seu fillo, quen decide reconciliarse con ela asinando o tratado de Angulema, no que Lois lle cede as cidades de Angers e Chinon, pero prohíbelle que volva ao consello. En 1620, María provoca unha guerra civil que concluíu coa súa derrota total na batalla de Ponts-de-Cé en agosto de 1620. Medorento de que a súa nai seguise maquinando para derrocalo, o rei decide aceptar o seu retorno á corte de Francia. Pouco despois de que se dese a paz, o rei viaxa a Pau en Navarra, lugar onde tamén é soberano, para restablecer o culto católico, prohibido polos protestantes desde había xa máis de medio século. Desde entón Lois XIII quixo poñer fin aos privilexios políticos dos que se beneficiaban os protestantes desde as guerras relixiosas.

En 1621 leva a cabo unha primeira campaña contra os protestantes, o que permite a toma de Saint-Jean-d'Angély, pero perde ante Montauban en gran parte grazas á incompetencia de Luynes. Este último morre de escarlatina durante o sitio de Montheurt.

Lois XIII decide participar activamente nos negocios do estado e de vincularse a un só ministro, goberna con Brûlant de Sillery e o seu fillo, o marqués de Puisieux, así como con Vieuville que perderon rapidamente o favor pola súa incompetencia.

[miniatura|esquerda|Lois XIII e o [cardeal Richelieu vitoriosos no asedio de La Rochelle.]]
En 1624, María de Médicis logra facer entrar ao cardeal Richelieu no consello do rei, prelado que fora representante do clero nos estados xerais de 1614 e ministro do gobernador Concini. A maior parte de historiadores resaltan a proximidade das relacións entre Lois XIII e o cardeal Richelieu, que escribiu: «*Je soumets cette pensée comme toutes les autres à votre majesté*» («Someto este pensamento como todos os outros á súa maxestade»), para dicir ao rei que non intentaría gobernar xamais no seu lugar.

Os dous homes comparten unha mesma concepción da grandeza de Francia e das prioridades que se impoñen no dominio político. O programa político de Richelieu maniféstase de varios xeitos: a racionalización do sistema administrativo, a loita contra a casa de Habsburgo no exterior e a submisión dos grandes señores feudais.

Frecuentemente díxose que Richelieu combatera aos protestantes no interior, dunha forma planificada. Esta afirmación resulta errónea, xa que todas as guerras contra os Hugonotes Lois XIII tivo un certo número de favoritos (en orde: duque de Luynes, marqués de Toiras, Baradat, duque de San Simón e o marqués de Cinq-Mars). Aínda que os seus contemporáneos parecen non ver nas súas amizades masculinas proba algunha de homosexualidade. aínda que ningún logrou achegar probas tanxibles que permitan corroborar a teoría.

## A sucesión do rei 
[miniatura|Lois XIII, su esposa [Ana de Austria e Austria-Estiria|Ana de Austria e o pequeno Delfín Lois facendo ofrendas durante a natividade de 1639.]]
A maior preocupación de Lois XIII durante o seu reinado foi a ausencia dun herdeiro varón. Cunha saúde mediocre e sacudida por fortes enfermidades, o rei estivo a piques de morrer en varias ocasións. O feito de que o rei puidese morrer subitamente sen deixar herdeiro, fixo crecer unha grande esperanza nos pretendentes ao trono, entre os que se atopaban o seu irmán, os seus medio-irmáns e os seus sobriños. Ademais a dificultosa relación entre rei e a raíña facía que a esperanza dos príncipes aumentase, esperando que o rei non tivese un herdeiro.

En 1626, a raíña, empuxada pola duquesa de Chevreuse, participa no complot do conde de Chalais, para asasinar ao rei. A partir da data, a parella vive separada. Logo de que Francia entrase na guerra dos Trinta Anos, Ana de Habsburgo trata de informar en segredo aos españois sobre as disposicións militares e políticas francesas. Unha vez que a traizón fose descuberta, falouse de divorcio e de repudio, pero o asunto foi finalmente sufocado polo rei mesmo.

Na mesma época, o rei está nunha posición difícil a nivel internacional xa que se atopa en conflito con dous soberanos Habsburgo: Fernando III do Sacro Imperio e Filipe IV de España. neste  contexto, no 1638, e logo de 23 anos de matrimonio, naceu:
* '*Lois-*Dieudonné**' (1638-1715), chamado «*o neno do milagre*» e sucesor do seu pai co nome de **Lois XIV**.

En 1640 os reis teñen un segundo fillo:
* **Filipe** (1640-1701), futuro duque de Orleáns e fundador da colateral Casa de Orleáns.

Tres anos máis tarde, un 14 de maio (o mesmo día que o seu pai Henrique IV de Francia) con 42 anos de idade e exactamente 33 anos de reinado, morre da enfermidade de Crohn, logo de pasar seis semanas con cólicos e vómitos. O seu corpo foi levado ata a Basílica de Saint-Denis, sen ningunha cerimonia segundo os desexos do rei, que non quería angustiar o seu pobo cun gasto excesivo e inútil.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Cardeal Richelieu
* Henrique IV de Francia
* Lois XIV de Francia