Liberalismo

[miniatura|Figuras alegóricas do [Monumento á Constitución de 1812 en Cádiz.]]
O **liberalismo** é unha corrente de pensamento filosófica e unha ideoloxía que ten a liberdade e igualdade fronte á lei como os principais valores políticos e baséase nunha fe optimista na natureza e na súa crenza da razón, ten a súa orixe na Ilustración europea e enfatiza os dereitos individuais, preconiza unha sociedade baseada na liberdade de pensamento, na limitación do poder, no goberno da lei, no libre mercado que soporte a empresa privada e nun sistema transparente de goberno no cal se protexan os dereitos de todos os cidadáns. O radicalismo é unha ideoloxía liberal progresista nalgúns países difícil de distinguir do liberalismo clásico. 

Así mesmo o liberalismo é unha filosofía política e moral baseada nos dereitos do individuo, a liberdade, o consentimento dos gobernados, a igualdade política e a igualdade ante a lei. Os liberais defenden diversos puntos de vista en función da súa interpretación destes principios, pero en xeral apoian a propiedade privada, a economía de mercado, os dereitos individuais (incluídos os dereitos civís e os dereitos humanos), a democracia liberal, o laicismo, o estado de dereito, a liberdade económica e a liberdade política, a liberdade de expresión, a liberdade de prensa, a liberdade de reunión e a liberdade relixiosa,
 goberno constitucional, dereitos de privacidade, e normativa sobre o papel da tecnoloxía nos sectores privado e público. O liberalismo cítase con frecuencia como a ideoloxía dominante da historia moderna.

O liberalismo converteuse nun movemento político distinto no século das luces, gañando popularidade entre os filósofos e economistas de occidente. O liberalismo pretendía substituír as normas de privilexio hereditario, relixión de estado, monarquía absoluta, dereito divino dos reis e conservadurismo tradicional pola democracia representativa, o estado de dereito e a igualdade ante a lei. Os liberais tamén acabaron coas políticas mercantilistas, monopolios reais e outras barreiras comerciais, promovendo no seu lugar o libre comercio e a mercantilización. Mentres que a tradición liberal británica fixo fincapé na expansión da democracia, o liberalismo francés fixo fincapé no rexeitamento do autoritarismo e está vinculado a construción nacional.

Líderes da Revolución Gloriosa británica de 1688, da Revolución Americana de 1776 e da Revolución Francesa de 1789 utilizaron a filosofía liberal para xustificar o derrocamento armado da soberanía real. No século XIX establecéronse gobernos liberais en Europa e América do Sur, e consolidouse xunto ao republicanismo nos Estados Unidos. Na época vitoriana, en Gran Bretaña, utilizouse o liberalismo para criticar ao poder político, apelando á ciencia e á razón en nome do pobo. Durante o século XIX e principios do XX, o liberalismo no Imperio Otomán e Oriente Próximo influio en períodos de reforma, como nos períodos Tanzimat e Al-Nahda, e no auxe do constitucionalismo, o nacionalismo e o secularismo. Estes cambios, xunto con outros factores, contribuíron a crear unha sensación de crise no seo do islam, que perdura ata os nosos días e que conduce ao renacemento islámico. Antes de 1920, os principais opoñentes ideolóxicos do liberalismo eran o comunismo, o conservadorismo e o socialismo; O liberalismo enfrontouse entón a importantes desafíos ideolóxicos por parte do fascismo e o marxismo-leninismo como novos opoñentes. Durante o século XX, as ideas liberais estendéronse aínda máis, especialmente na Europa Occidental, xa que as democracias liberais resultaron vencedoras nas dúas guerras mundiais. 

Os liberais buscaron e estableceron unha orde constitucional que valoraba importantes liberdades individuais, como a liberdade de expresión e a liberdade de asociación; un poder xudicial independente e xuízo con xurado público; e a abolición dos privilexios da aristocracia. Os liberais avogaron pola igualdade racial e de xénero no seu empeño por promover os dereitos civís, e os movementos polos dereitos civís mundiais do século XX lograron varios obxectivos cara a ambas as metas. Outros obxectivos a miúdo aceptados polos liberais son o sufraxio universal e o acceso universal á educación. En Europa e América do Norte, o establecemento do liberalismo social (a miúdo chamado simplemente *liberalismo* nos Estados Unidos) converteuse nun compoñente clave para a expansión do estado do benestar. Na actualidade, os partidos liberais seguen exercendo o poder e influíndo en todo o mundo. Os elementos fundamentais da sociedade contemporánea teñen raíces liberais. As primeiras ondas do liberalismo popularizaron o individualismo económico á vez que ampliaban o goberno constitucional e a autoridade parlamentaria.

## Filosofía 
O liberalismo -como corrente política e como tradición intelectual- é sobre todo un fenómeno moderno que comezou no século XVII, aínda que algunhas ideas filosóficas liberais tiveron precursores na antigüidade clásica e na China Imperial. O Emperador romano Marco Aurelio encomiou "a idea dunha política administrada con respecto á igualdade de dereitos e á igualdade de liberdade de expresión, e a idea dun goberno real que respecta sobre todo a liberdade dos gobernados". Os estudosos tamén recoñeceron moitos principios familiares aos liberais contemporáneos nas obras de varios sofistas e na *Oración fúnebre* de Pericles. A filosofía liberal é a culminación dunha extensa tradición intelectual que examinou e popularizou algúns dos principios máis importantes e controvertidos do mundo moderno. A súa inmensa produción académica caracterizouse por conter "riqueza e diversidade", pero esa diversidade significou a miúdo que o liberalismo se presente en diferentes formulacións e supoña un reto para calquera que busque unha definición clara.
### Temas principais 
[thumb|Monumento aos liberais do século XIX situado no barrio [Agra do Orzán, A Coruña.]]
Aínda que todas as doutrinas liberais posúen unha herdanza común, os estudosos asumen con frecuencia que esas doutrinas conteñen "correntes de pensamento separadas e a miúdo contraditorias". A pesar destas variacións, o pensamento liberal presenta algunhas concepcións definidas e fundamentais.

O filósofo político John Gray identificou as correntes comúns do pensamento liberal como individualista, igualitarista, meliorista e universalista. O elemento individualista defende a primacía ética do ser humano fronte ás presións do colectivismo social; o elemento igualitario asigna o mesmo valor e status moral a todos os individuos; o elemento meliorista afirma que as xeracións sucesivas poden mellorar os seus acordos sociopolíticos, e o elemento universalista afirma a unidade moral da especie humana e marxina as diferenzas culturais locais. O elemento meliorista foi obxecto de moita controversia, defendido por pensadores como Immanuel Kant, que cría no progreso humano, mentres que sufría as críticas de pensadores como Jean-Jacques Rousseau, que en cambio cría que os intentos humanos de mellorar a través da cooperación social fracasarían

A tradición filosófica liberal buscou validación e xustificación a través de diversos proxectos intelectuais. Os supostos morais e políticos do liberalismo baseáronse en tradicións como os dereitos naturais e o teoría utilitarista, aínda que ás veces os liberais mesmo solicitan o apoio de círculos científicos e relixiosos..
### Clásico e moderno 
#### John Locke e Thomas Hobbes 
Aos filósofos do século das luces atribúeselles a formación das ideas liberais. Estas ideas foron reunidas e sistematizadas por primeira vez como unha ideoloxía distinta polo filósofo inglés John Locke, considerado xeralmente como o pai do liberalismo moderno. Thomas Hobbes tentou determinar o propósito e a xustificación da autoridade gobernante na Inglaterra posterior á guerra civil. Empregando a idea dun *estado de natureza* -un hipotético escenario bélico anterior ao Estado- construíu a idea dun *contrato social* que os individuos subscriben para garantir a súa seguridade e, ao facelo, forman o Estado, concluíndo que só unha soberanía absoluta sería plenamente capaz de soster a devandita seguridade. Hobbes desenvolvera o concepto do contrato social, segundo o cal os individuos no anárquico e brutal estado de natureza uníanse e cedían voluntariamente algúns dos seus dereitos a unha autoridade estatal establecida, que crearía leis para regular as interaccións sociais co fin de mitigar ou mediar nos conflitos e facer cumprir a xustiza. Mentres que Hobbes avogaba por unha mancomunidade monárquica forte (o Leviatán), Locke desenvolveu a noción, entón radical, de que o goberno adquire o consentimento dos gobernados, que ten que estar constantemente presente para que o goberno siga sendo lexítimo. Aínda que adoptou a idea de Hobbes dun estado de natureza e un contrato social, Locke argumentou con todo que cando o monarca convértese nun tirano, viola o contrato social, que protexe a vida, a liberdade e a propiedade como un dereito natural. Chegou á conclusión de que o pobo ten dereito a derrocar a un tirano. Ao situar a seguridade da vida, a liberdade e a propiedade como valor supremo da lei e a autoridade, Locke formulou as bases do liberalismo baseado na teoría do contrato social. Para estes primeiros pensadores da Ilustración, asegurar as comodidades esenciais da vida -liberdade e propiedade privada- requiría formar unha autoridade "soberana" con xurisdición universal.

O seu influente *Two Treatises of Government* (*Dous tratados sobre o goberno*) (1690), o texto fundacional da ideoloxía liberal, esbozou as súas ideas principais. Unha vez que os seres humanos saíron do seu estado natural e formaron sociedades, argumentou Locke, "o que comeza e constitúe realmente calquera sociedade política non é máis que o consentimento de calquera número de homes libres capaces dunha maioría para unirse e incorporarse a tal sociedade. E isto é, e só isto, o que deu ou podería dar comezo a calquera goberno lexítimo no mundo". A rigorosa insistencia en que o goberno lexítimo non tiña unha base sobrenatural supuxo unha brusca ruptura coas teorías dominantes de goberno, que defendían o dereito divino dos reis e facíanse eco do pensamento anterior a Aristóteles. O Dr. John Zvesper describiu este novo pensamento: "Na concepción liberal, non hai cidadáns dentro do réxime que poidan pretender gobernar por dereito natural ou sobrenatural, sen o consentimento dos gobernados".

Locke tivo outros opoñentes intelectuais ademais de Hobbes. No *Primeiro Tratado*, Locke dirixiu os seus argumentos ante todo contra un dos decanos da filosofía conservadora inglesa do século XVII: Robert Filmer. O *Patriarcha* (1680) de Filmer defendía o dereito divino dos reis apelando ao ensino bíblico, afirmando que a autoridade concedida a Adán por Deus outorgaba aos sucesores de Adán na liña de descendencia masculina un dereito de dominio sobre todos os demais seres humanos e criaturas do mundo. Con todo, Locke discrepaba tan profunda e obsesivamente de Filmer que o *Primeiro Tratado* é case unha refutación frase por frase de *Patriarcha*. Reforzando o seu respecto polo consenso, Locke sostiña que "a sociedade conxugal está constituída por un pacto voluntario entre homes e mulleres". Locke sostiña que a concesión do dominio no Xénese non era aos homes sobre as mulleres, como cría Filmer, senón aos humanos sobre os animais. Baseándose no principio do contrato social, Locke sostiña que o goberno carecía de autoridade no ámbito da conciencia individual, xa que era algo que as persoas racionais non podían ceder ao goberno para que este ou outros o controlasen. Para Locke, isto creaba un dereito natural á liberdade de conciencia, que segundo el debía permanecer protexido de calquera autoridade gobernamental. Nas súas *Cartas sobre a tolerancia*, tamén formulou unha defensa xeral da tolerancia relixiosa. Tres argumentos son centrais:

# Os xuíces terreais, o Estado en particular, e os seres humanos en xeral, non poden avaliar de forma fiable as pretensións de verdade dos puntos de vista relixiosos en competencia;
# Mesmo se puidesen, impor unha única «verdadeira relixión» non tería o efecto desexado porque non se pode obrigar a crer mediante violencia;
# Coaccionar a uniformidade relixiosa provocaría máis desorde social que permitir a diversidade.

Locke tamén se viu influído polas ideas liberais do político e poeta presbiteriano John Milton, firme defensor da liberdade en todas as súas formas. Milton avogou pola separación como única forma eficaz de lograr unha ampla tolerancia. En lugar de forzar a conciencia dun home, o goberno debería recoñecer a forza persuasiva do evanxeo. Como axudante de Oliver Cromwell, Milton tamén redactou unha constitución dos independentes (*Agreement of the People*; *Acordo do Pobo*; 1647) que subliñaba enerxicamente a igualdade de todos os seres humanos como consecuencia das tendencias democráticas. No seu *Areopagitica*, Milton proporcionou un dos primeiros argumentos a favor da importancia da liberdade de expresión: «a liberdade de coñecer, expresar e argumentar libremente segundo a conciencia, por encima de todas as liberdades». O seu argumento central era que o individuo podía usar a razón para distinguir o ben do mal. Para exercer este dereito, todo o mundo debe ter acceso ilimitado ás ideas dos seus semellantes en «un encontro libre e aberto», o que permitirá que prevalezan os bos argumentos.

Nun estado natural de cousas, argumentaban os liberais, os humanos estaban impulsados polos instintos de supervivencia e autoconservación, e a única forma de escapar dunha existencia tan perigosa era formar un poder común e supremo capaz de arbitrar entre os desexos humanos en conflito. Este poder podería formarse no marco dunha sociedade civil que permita aos individuos establecer un contrato social voluntario coa autoridade soberana, transferindo os seus dereitos naturais a devandita autoridade a cambio da protección da vida, a liberdade e a propiedade.
#### James Madison e Montesquieu 
Como parte do proxecto para limitar os poderes do goberno, teóricos liberais como James Madison e Montesquieu concibiron a noción de separación de poderes, un sistema deseñado para distribuír equitativamente a autoridade gobernamental entre os poderes executivo, lexislativo e xudicial. Os liberais contemporáneos, fortemente influenciados polo liberalismo social, apoiaron un goberno constitucional limitado, á vez que avogan polos servizos estatais e as disposicións que garanten a igualdade de dereitos. Os liberais modernos afirman que as garantías formais ou oficiais dos dereitos individuais son irrelevantes cando os individuos carecen dos medios materiais para beneficiarse deses dereitos e reclaman un maior papel do goberno na administración dos asuntos económicos. Os primeiros liberais tamén sentaron as bases para a separación entre Igrexa e Estado. Como herdeiros da Ilustración, os liberais crían que calquera orde social e político emanaba das interaccións humanas, e non da vontade divina. Moitos liberais mostrábanse abertamente hostís cara ás crenzas relixiosas, pero a maioría centraba a súa oposición na unión da autoridade relixiosa e a política, argumentando que a fe podía prosperar de forma independente sen o patrocinio oficial nin a administración do Estado. En "On Liberty" (Sobre a liberdade) (1859), un dos textos clásicos da filosofía liberal, Mill proclamaba: "a única liberdade que merece ese nome é a de perseguir o noso propio ben á nosa maneira.".
#### O Grupo Coppet e Benjamin Constant 
[miniatura|esquerda|upright|[Germaine de Staël|Madame de Staël]] 
O desenvolvemento e a maduración do liberalismo clásico moderno, en contraste co liberalismo antigo, tiveron lugar antes e pouco despois da Revolución Francesa. Un dos centros históricos deste desenvolvemento foi o Castelo de Coppet, preto de Xenebra, onde se reunía o homónimo grupo de Coppet baixo os auspicios da escritora exiliada e salóneira, Madame de Staël, no período comprendido entre o establecemento do Primeiro Imperio de Napoleón (1804) e a Restauración borbónica de 1814-1815. A concentración sen precedentes de pensadores europeos que se reuniron alí tivo unha influencia considerable no desenvolvemento do liberalismo do século XIX e, de paso, do romanticismo. Incluían a Wilhelm von Humboldt, Jean de Sismondi, Charles Victor de Bonstetten, Prosper de Barante, Henry Brougham, Lord Byron, Alphonse de Lamartine, Sir James Mackintosh, Juliette Récamier e August Wilhelm Schlegel.

## Correntes 
Existen diversas correntes dentro do pensamento liberal que se diferencian especialmente polos seus fundamentos filosóficos, polos límites e funcións que se asignan ao Estado e pola área á que se aplica o principio de liberdade (economía, institucións políticas, sociedade). O liberalismo coñeceu unha fonda fractura a finais do século XIX, data na que se comezou a distinguir, sobre todo en Gran Bretaña, o liberalismo clásico do novo liberalismo, tamén coñecido como liberalismo social, que propugna unha regulamentación social, e a intervención parcial do Estado na economía para garantir unha economía social de mercado completa e verdadeiramente libre, que impida a formación de monopolios. Amais destas dúas correntes, existen outras como o libertarismo (minarquismo, agorismo e anarcocapitalismo). Desde o punto de vista da teoría económica, distínguese aescola neoclásica que acepta unha certa regulación autoritaria dos mercados ou pola contra as escolas que lle dan máis confianza aos mercados, como a escola austríaca moderna, ou a escola da elección pública que estuda a instrumentalización masiva do poder público polos grupos de presión, os medios de comunicación ou os electores.

## Historia 
[miniatura|[Adam Smith, un dos principais economistas liberais]]
A historia do liberalismo abrangue a maior parte dos últimos catro séculos, comezando na guerra civil inglesa e continúa tralo fin da guerra fría. O liberalismo comezou como unha doutrina principal e esforzo intelectual en resposta ás guerras relixiosas, aínda que o contexto histórico para a ascensión do liberalismo se remonta á Idade Media. A primeira encarnación notable da axitación liberal chegou coa Revolución Americana, e o liberalismo plenamente estoupou como un movemento global contra a vella orde durante a Revolución Francesa, que marcou o ritmo para o futuro desenvolvemento da historia humana.

Os liberais clásicos, que en xeral destacaron a importancia do libre mercado e as liberdades civís, dominaron a historia liberal no século trala Revolución Francesa. O inicio da primeira guerra mundial e a Gran Depresión; non obstante, aceleraron a tendencia iniciada no final do século XIX en Gran Bretaña para un novo liberalismo que deu máis énfase a un maior papel para que o Estado mellorase as condicións sociais devastadoras. No inicio do século XXI, as democracias liberais e as súas características fundamentais dos dereitos civís, liberdades individuais, sociedades pluralistas e o estado do benestar prevaleceran na maioría das rexións do mundo. O liberalismo defendía a descentralización política.

## Impacto e influencia 
Os elementos fundamentais da sociedade contemporánea ten raíces liberais. As primeiras vagas do liberalismo popularizaron o individualismo económico, ao mesmo tempo en que expandían os gobernos constitucionais e a autoridade parlamentaria. Un dos maiores triunfos liberais envolveu a substitución da natureza caprichosa dos gobernos monárquicos e absolutistas por un proceso de toma de decisión codificado en leis escritas. Alén de defender a igualdade de xénero, os liberais tamén defendían a igualdade racial a fin de promover os dereitos civís, sendo que o movemento dos dereitos civís no século XX alcanzou varios deses obxectivos. Entre os varios movementos rexionais e nacionais, o movemento dos dereitos civís dos negros nos Estados Unidos durante a década de 1960 realzou fortemente a cruzada liberal polos dereitos iguais. Describindo os esforzos políticos do período, algúns historiadores teñen afirmado que "a campaña polo dereito a votar marcou ... a converxencia de dúas forzas políticas no seu cénit: a campaña negra pola igualdade e o movemento pola reforma liberal", comentando sobre como "a loita para garantir o voto aos negros coincidiu coa chamada liberal pola maior acción federal para protexer os dereitos de todos os cidadáns ". O proxecto da Gran Sociedade lanzado polo presidente dos Estados Unidos Lyndon B. Johnson prevía a creación do Medicare e do Medicaid, o establecemento do Programa Head Start e o Job Corps, como parte da política contra a pobreza, unha serie de eventos rápidos que algúns historiadores chamaron *a Hora Liberal*.

Outra importante conquista liberal inclúe a ascensión do internacionalismo liberal, que é considerado o responsábel do establecemento de organizacións globais, como a Liga das Nacións e, trala segunda guerra mundial, as Nacións Unidas. A idea de exportar o liberalismo para o mundo enteiro e construír unha orde internacionalista harmoniosa e liberal dominou o pensamento dos liberais desde o século XVIII. "Todos os lugares en que o liberalismo floreceu internamente, este ten sido acompañado por visións de internacionalismo liberal", escribiu un historiador

## Críticas 
[miniatura|Execución de [José María de Torrijos y Uriarte|Torrijos e os seus homes en 1831. O rei español Fernando VII tomou medidas represivas contra as forzas liberais no seu país]]
[miniatura|upright|En 2014, o escritor saudita e creador da web Free Saudi Liberals, [Raif Badawi, foi condenado a 10 anos de prisión e 1000 lategazos por "insultar o islam"]]
O liberalismo atraeu críticas e apoios na súa historia de diversos grupos ideolóxicos. O menos amigábel aos obxectivos do liberalismo foi o conservadorismo. Edmund Burke, considerado por algúns como o primeiro gran propoñente do pensamento conservador moderno, ofreceu unha crítica violenta da Revolución Francesa atacando as pretensións liberais ao poder da racionalidade e á igualdade natural de todos os seres humanos.

Existe certa confusión sobre a relación entre o liberalismo social e socialismo, a pesar do feito de que moitas variantes do socialismo se distinguen marcadamente do liberalismo debido ao feito de se opor ao capitalismo, a xerarquía e a propiedade privada. O socialismo formou parte dun grupo de ideoloxías diverxentes ao liberalismo no século XIX, así como o socialismo cristián, o comunismo (cos escritos de Karl Marx) e o anarquismo (cos escritos de Mikhail Bakunin), os dous últimos influenciados pola comuna de París. Esas ideoloxías –así como o liberalismo e o conservadorismo– foron divididos en varios movementos maiores e menores nas décadas seguintes. Marx rexeitou os aspectos fundamentais da teoría liberal, na esperanza de destruír o Estado e a distinción liberal entre a sociedade e o individuo xuntando os dous nun traballo colectivo proxectado para derrubar a orde capitalista en desenvolvemento do século XIX. Hoxe, os partidos e as ideas socialistas continúan a ser unha forza política con diferentes graos de poder e influencia en todos os continentes, liderando os gobernos nacionais en moitos países.

Vladimir Lenin alega que –ao contrario do marxismo– a ciencia liberal defende a escravitude do salario. En cambio, algúns defensores do liberalismo, como George Henry Evans, Silvio Gesell e Thomas Paine, son críticos da escravitude do salario. unha das críticas mais abertas do liberalismo foi da Igrexa Católica, que resultou en longas loitas de poder entre os gobernos nacionais e a Igrexa. Na mesma liña, os conservadores tamén atacaron o que eles perciben como a busca liberal imprudente de progreso e ganancias materiais, argumentando que tales preocupacións prexudican os valores sociais tradicionais enraizados na comunidade e a continuidade dos mesmos. En cambio, algunhas variacións de conservadorismo, como conservadorismo liberal, expón algunhas das mesmas ideas e principios defendidos polo liberalismo clásico, incluíndo "goberno pequeno e capitalismo próspero". a socialdemocracia tampouco estaba contra o estado. Varios comentaristas observaron fortes semellanzas entre o liberalismo social e a socialdemocracia, cun científico político que até mesmo chamou o liberalismo americano de *bootleg social democracy* debido á ausencia dunha tradición socialdemócrata significativa nos Estados Unidos que os liberais tentaron corrixir. Outro movemento asociado á democracia moderna, a democracia cristiá, espera espallar as ideas sociais católicas e gañou un gran número de seguidores nalgúns países europeos. As primeiras raíces da democracia cristiá desenvolvéronse como unha reacción contra a industrialización e a urbanización asociada co liberalismo *laisez-faire* do século XIX. A pesar desas complexas relacións, algúns estudosos argumentaron que o liberalismo realmente "rexeita o pensamento ideolóxico" en conxunto, en gran parte porque tal pensamento podería levar a expectativas irrealistas para a sociedade humana.

Os fascistas acusan o liberalismo de materialismo e unha falta de valores espirituais. En particular, o fascismo opónse ao liberalismo polo seu materialismo, racionalismo, individualismo e utilitarismo. Os fascistas cren que a énfase liberal na liberdade individual produce división nacional,

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Alterman, Eric. ''Why We're Liberals*. New York: Viking Adult, 2008. .
* Ameringer, Charles. *Political parties of the Americas, 1980s to 1990s*. Westport: Greenwood Publishing Group, 1992. .
* Amin, Samir. *The liberal virus: permanent war and the americanization of the world*. New York: Monthly Review Press, 2004.
* Antoninus, Marcus Aurelius. *The Meditations of Marcus Aurelius Antoninus*. New York: Oxford University Press, 2008. .
* Arnold, N. Scott. *Imposing values: an essay on liberalism and regulation*. New York: Oxford University Press, 2009. .
* Auerbach, Alan and Kotlikoff, Laurence. *Macroeconomics* Cambridge: MIT Press, 1998. .
* Barzilai, Gad. *Communities and Law: Politics and Cultures of Legal Identities* University of Michigan Press, 2003. .
* Bell, Duncan. "What is Liberalism?" *Political Theory*, 42/6 (2014).
* Brack, Duncan and Randall, Ed (eds.). *Dictionary of Liberal Thought''. London: Politico's Publishing, 2007. .
* George Brandis, Tom Harley & Donald Markwell (editors). *Liberals Face the Future: Essays on Australian Liberalism*, Melbourne: Oxford University Press, 1984.
* Alan Bullock & Maurice Shock (editors). *The Liberal Tradition: From Fox to Keynes*, Oxford: Clarendon Press, 1967.
* Chodos, Robert et al. *The unmaking of Canada: the hidden theme in Canadian history since 1945*. Halifax: James Lorimer & Company, 1991. .
* Coker, Christopher. *Twilight of the West*. Boulder: Westview Press, 1998. .
* Delaney, Tim. *The march of unreason: science, democracy, and the new fundamentalism*. New York: Oxford University Press, 2005. .
* Diamond, Larry. *The Spirit of Democracy*. New York: Macmillan, 2008. .
* Dobson, John. *Bulls, Bears, Boom, and Bust*. Santa Barbara: ABC-CLIO, 2006. .
* Dorrien, Gary. *The making of American liberal theology*. Louisville: Westminster John Knox Press, 2001. .
* Farr, Thomas. *World of Faith and Freedom*. New York: Oxford University Press US, 2008. .
* Fawcett, Edmund. *Liberalism: The Life of an Idea*. Princeton: Princeton University Press, 2014. .
* Flamm, Michael and Steigerwald, David. *Debating the 1960s: liberal, conservative, and radical perspectives*. Lanham: Rowman & Littlefield, 2008. .
* Freeden, Michael, Javier Fernández-Sebastián, et al. *In Search of European Liberalisms: Concepts, Languages, Ideologies* (2019)
* Gallagher, Michael et al. *Representative government in modern Europe*. New York: McGraw Hill, 2001. .
* Gifford, Rob. *China Road: A Journey into the Future of a Rising Power*. Random House, 2008. .
* Godwin, Kenneth et al. *School choice tradeoffs: liberty, equity, and diversity*. Austin: University of Texas Press, 2002. .
* Gould, Andrew. *Origins of liberal dominance*. Ann Arbor: University of Michigan Press, 1999. .
* Gray, John. *Liberalism*. Minneapolis: University of Minnesota Press, 1995. .
* Grigsby, Ellen. *Analyzing Politics: An Introduction to Political Science*. Florence: Cengage Learning, 2008. .
* Gross, Jonathan. *Byron: the erotic liberal*. Lanham: Rowman & Littlefield Publishers, Inc., 2001. .
* Hafner, Danica and Ramet, Sabrina. *Democratic transition in Slovenia: value transformation, education, and media*. College Station: Texas A&M University Press, 2006. .
* Handelsman, Michael. *Culture and Customs of Ecuador*. Westport: Greenwood Press, 2000. .
* Hartz, Louis. *The liberal tradition in America*. New York: Houghton Mifflin Harcourt, 1955. .
* 
* Hodge, Carl. *Encyclopedia of the Age of Imperialism, 1800–1944*. Westport: Greenwood Publishing Group, 2008. .
* Jensen, Pamela Grande. *Finding a new feminism: rethinking the woman question for liberal democracy*. Lanham: Rowman & Littlefield, 1996. .
* Johnson, Paul. *The Renaissance: A Short History*. New York: Modern Library, 2002. .
* 
* Karatnycky, Adrian. *Freedom in the World*. Piscataway: Transaction Publishers, 2000. .
* Karatnycky, Adrian et al. *Nations in transit, 2001*. Piscataway: Transaction Publishers, 2001. .
* Kelly, Paul. *Liberalism*. Cambridge: Polity Press, 2005. .
* Kirchner, Emil. *Liberal parties in Western Europe*. Cambridge: Cambridge University Press, 1988. .
* Knoop, Todd. *Recessions and Depressions* Westport: Greenwood Press, 2004. .
* Koerner, Kirk. *Liberalism and its critics*. Oxford: Taylor & Francis, 1985. .
* Lightfoot, Simon. *Europeanizing social democracy?: The rise of the Party of European Socialists*. New York: Routledge, 2005. .
* Losurdo, Domenico. *Liberalism: a counter-history*. London: Verso, 2011.
* Mackenzie, G. Calvin and Weisbrot, Robert. *The liberal hour: Washington and the politics of change in the 1960s*. New York: Penguin Group, 2008. .
* Manent, Pierre and Seigel, Jerrold. *An Intellectual History of Liberalism*. Princeton: Princeton University Press, 1996. .
* Donald Markwell. *John Maynard Keynes and International Relations: Economic Paths to War and Peace*, Oxford University Press, 2006.
* Mazower, Mark. *Dark Continent*. New York: Vintage Books, 1998. .
* Monsma, Stephen and Soper, J. Christopher. *The Challenge of Pluralism: Church and State in Five Democracies*. Lanham: Rowman & Littlefield, 2008. .
* Palmer, R.R. and Joel Colton. *A History of the Modern World*. New York: McGraw-Hill, Inc., 1995. .
* Perry, Marvin et al. *Western Civilization: Ideas, Politics, and Society*. Florence, KY: Cengage Learning, 2008. .
* Pierson, Paul. *The New Politics of the Welfare State*. New York: Oxford University Press, 2001. .
* Puddington, Arch. *Freedom in the World: The Annual Survey of Political Rights and Civil Liberties*. Lanham: Rowman & Littlefield, 2007. .
* Riff, Michael. *Dictionary of modern political ideologies*. Manchester: Manchester University Press, 1990. .
* Rivlin, Alice. *Reviving the American Dream* Washington D.C.: Brookings Institution Press, 1992. .
* Ros, Agustin. *Profits for all?: the cost and benefits of employee ownership*. New York: Nova Publishers, 2001. .
* Routledge, Paul et al. *The geopolitics reader*. New York: Routledge, 2006. .
* 
* Ryan, Alan. *The Philosophy of John Stuart Mill*. Humanity Books: 1970. .
* Ryan, Alan. *The Making of Modern Liberalism* (Princeton University Press, 2012).
* Ryan, Alan. *On Politics: A History of Political Thought: From Herodotus to the Present*. Allen Lane, 2012. .
* Shell, Jonathan. *The Unconquerable World: Power, Nonviolence, and the Will of the People*. New York: Macmillan, 2004. .
* Shaw, G. K. *Keynesian Economics: The Permanent Revolution*. Aldershot, England: Edward Elgar Publishing Company, 1988. .
* Sinclair, Timothy. *Global governance: critical concepts in political science*. Oxford: Taylor & Francis, 2004. .
* Song, Robert. *Christianity and Liberal Society*. Oxford: Oxford University Press, 2006. .
* Stacy, Lee. *Mexico and the United States*. New York: Marshall Cavendish Corporation, 2002. .
* Steindl, Frank. *Understanding Economic Recovery in the 1930s*. Ann Arbor: University of Michigan Press, 2004. .
* Susser, Bernard. *Political ideology in the modern world*. Upper Saddle River: Allyn and Bacon, 1995. .
* .
* Van den Berghe, Pierre. *The Liberal dilemma in South Africa*. Oxford: Taylor & Francis, 1979. .
* Van Schie, P. G. C. and Voermann, Gerrit. *The dividing line between success and failure: a comparison of Liberalism in the Netherlands and Germany in the 19th and 20th Centuries*. Berlin: LIT Verlag Berlin-Hamburg-Münster, 2006. .
* Venturelli, Shalini. *Liberalizing the European media: politics, regulation, and the public sphere*. New York: Oxford University Press, 1998. .
* Wallerstein, Immanuel. *The Modern World-System IV: Centrist Liberalism trimphant 1789–1914*. Berkeley and Los Angeles: University of California Press, 2011.
* Whitfield, Stephen. *Companion to twentieth-century America*. Hoboken: Wiley-Blackwell, 2004. .
* Wolfe, Alan. *The Future of Liberalism*. New York: Random House, Inc., 2009. .
* 
* Zvesper, John. *Nature and liberty*. New York: Routledge, 1993. .
* Adams, Ian. *Ideology and politics in Britain today*. Manchester: Manchester University Press, 1998. .
* Cook, Richard. *The Grand Old Man*. Whitefish: Kessinger Publishing, 2004.  on Gladstone.
* Falco, Maria. *Feminist interpretations of Mary Wollstonecraft*. State College: Penn State Press, 1996. .
* Forster, Greg. ''John Locke's politics of moral consensus*. Cambridge: Cambridge University Press, 2005. .
* Gross, Jonathan. *Byron: the erotic liberal*. Lanham: Rowman & Littlefield Publishers, Inc., 2001. .
* Locke, John. **. 1689. 
* Locke, John. *Two Treatises of Government*. reprint, New York: Hafner Publishing Company, Inc., 1947. .
* Wempe, Ben. *T. H. Green's theory of positive freedom: from metaphysics to political theory*. Exeter: Imprint Academic, 2004. .
* Frey, Linda and Frey, Marsha. *The French Revolution*. Westport: Greenwood Press, 2004. .
* Hanson, Paul. *Contesting the French Revolution*. Hoboken: Blackwell Publishing, 2009. .
* Leroux, Robert, *Political Economy and Liberalism in France: The Contributions of Frédéric Bastiat*, London and New York, Routledge, 2011.
* Leroux, Robert, and David Hart (eds), *French Liberalism in the 19th century. An Anthology*, London and New York, Routledge, 2012.
* Lyons, Martyn. *Napoleon Bonaparte and the Legacy of the French Revolution''. New York: St. Martin's Press, Inc., 1994. .
* Shlapentokh, Dmitry. *The French Revolution and the Russian Anti-Democratic Tradition*. Edison, NJ: Transaction Publishers, 1997. .

### Ligazóns externas 
* Guide to Classical Liberal Scholarship .