Góbidos

Os **góbidos** (**Gobiidae**) son unha familia de peixes que comprende máis de 2.000 especies clasificadas en máis de 200 xéneros, o que a fai unha das familias de peixes máis numerosas. A maioría deles son relativamente pequenos, normalmente de menos de 10&nbsp;cm de lonxitude. Algúns góbidos están entre os vertebrados máis pequenos do mundo, como o *Trimmatom nanus* e o *Pandaka pygmaea*, que miden menos de 1&nbsp;cm de longo cando son adultos. Pero algúns góbidos grandes como os dos xéneros *Gobioides* ou *Periophthalmodon* poden chegar aos 30&nbsp;cm, aínda que isto é excepcional. Xeralmente, son peixes bentónicos, é dicir, viven nos fondos. Aínda que poucos deles son importantes para a alimentación humana, son de grande importancia como especies presas nos ecosistemas dos que se alimentan peixes comercialmente importantes como o bacallau, burro, barramundi (*Lates calcarifer*), e peixes planos. Varios góbidos son tamén interesantes como peixes de acuario, como os do xénero *Brachygobius*. As relacións filoxenéticas dos góbidos foron estudados por medio de análises de datos moleculares.

## Descrición 
[miniatura|dereita|220px|[Sicydiinae: *Sicyopterus stimpsoni*.]]

O aspecto máis distintivo da morfoloxía dos góbidos é a fusión das aletas pelvianas formando unha ventosa discoidal. Esta ventosa é funcionalmente análoga á ventosa da aleta dorsal que posúen as rémoras ou á ventosa da aleta pelviana dos cicloptéridos, pero é anatomicamente distinta; estas semellanzas son o produto dunha evolución converxente. Os góbidos poden a miúdo verse usando a ventosa para adherirse a rochas e corais, e nos acuarios péganse ás paredes de cristal do tanque.

## Distribución e hábitat 
Os góbidos están espallados por todo o mundo en ambientes tropicais e temperados preto das costas mariñas, en augas salobres ou en doces. A súa área de distribución esténdese desde os arrecifes de coral do Vello Mundo aos mares do Novo Mundo, e inclúe os ríos e hábitats litorais de Europa e Asia. Nos arrecifes de coral, os góbidos constitúen o 35% do total de peixes e o 20% da diversidade de especies. Os góbidos son xeralmente habitantes dos fondos e viven dentro do corpo de invertebrados ou dentro das galerías que estes escavan.

## Subfamilias 
A familia dos góbidos comprende seis subfamilias, que son:

### Amblyopinae 
Os membros da subfamilia Amblyopinae son góbidos alongados que viven na lama. As súas dúas aletas dorsais están conectadas por unha estrutura membranosa e os seus ollos están moi reducidos. Son xeralmente de cores rosas, vermellas ou púrpuras. Os Amblyopinae contén 12 xéneros e unhas 23 especies.

### Benthophilinae 
Os membros de Benthophilinae son endémicos da rexión Ponto-Caspiana (que inclúe o mar de Mármara, o Negro, o de Azov, o Caspio e o de Aral). Os representantes da subfamilia teñen aletas pelvianas fusionadas e aletas dorsais e anais alongadas. Distínguense da subfamilia estreitamente relacionada Gobiinae pola ausencia de vexiga natatoria nos adultos e a localización dos raios superiores das aletas pectorais dentro da membrana da aleta. Entre os seus membros están *Benthophilus*, *Neogobius fluviatilis* e *Ponticola kessleri*.

### Gobiinae 
Os membros de Gobiinae son os góbidos máis típicos e os máis espallados polo mundo e máis diversificados, e conteñen unhas 2.000 especies e 150 xéneros.

### Gobionellinae 
Os membros de Gobionellinae habitan principalmente en hábitats de estuario, aínda que algúns son de auga doce e só hai un xénero mariño, *Gnatholepis*. Encóntranse en rexións tropicais e temperadas arredor do mundo coa excepción do noroeste do océano Atlántico, o mar Mediterráneo e a rexión Ponto-Caspiana. Comprende arredor de 370 especies e 55 xéneros.

### Oxudercinae 
Os membros de Oxudercinae están moi especializados. Poden saír da auga e sobrevivir durante longos períodos de tempo en terra por medio da combinación de adaptacións de comportamento e fisiolóxicos, como ter aletas pectorais que actúan como unhas patas simples; a capacidade de respirar pola pel (como as ras); e de escavar e enterrarse no barro húmido para evitar secarse. Viven en áreas intermareais que quedan secas na marea baixa, especialmente en zonas de chairas de barro costeiras e bosques de mangleiros, e só se atopan en rexións tropicais e subtropicais.

### Sicydiinae 
Os Sicydiinae son unha pequena subfamilia de góbidos de auga doce, que comprende só 9 xéneros. Encóntranse normalmente en regatos de montaña de correntes rápidas de illas tropicais.

## Ecoloxía e bioloxía 
Os góbidos son principalmente peixes de hábitats de augas mariñas pouco fondas, como pozas de marea, arrecifes de coral e praderías mariñas (por exemplo de posidonias); son tamén moi numerosos en augas salobres e hábitats de estuario, como os cursos inferiores dos ríos, pantanos de mangleiros e marismas salgadas. Un pequeno número de especies de góbidos (uns poucos centos) están tamén adaptadas a ambientes de auga doce. Entre estes están os góbidos asiáticos de río (*Rhinogobius* spp.), o góbido do deserto australiano (*Chlamydogobius eremius*) e o góbido de auga doce europeo *Padogobius bonelli*. A maioría dos góbidos aliméntanse de pequenos invertebrados, aínda que algunhas das especies máis grandes comen outros peixes e unhas poucas comen algas planctónicas.

## Reprodución 
Os góbidos pegan os seus ovos ao substrato, como vexetación, coral, ou rochas. Poñen de cinco a uns poucos centos de ovos, dependendo das especies. Despois de fertilizaren os ovos, o macho garda os ovos do ataque dos depredadores e mantenos libres de detritos. O macho abana os ovos, proporcionándolles así oxíxeno. A femia mantén o burato. Os ovos eclosionan pasados uns poucos días. As larvas nacen transparentes e desenvolven a súa coloración despois de espallarse para encontrar un hábitat axeitado. As larvas de moitas especies de góbidos de augas doces son levadas corrente abaixo ata augas salobres, ou mesmo ata o mar. Volven a augas doces semanas ou meses despois.

Os góbidos en augas cálidas chegan á idade adulta en poucos meses, mentres que os góbidos en ambientes máis fríos chegan a adultos en dous anos. A duración da vida total dos góbidos varía dun a dez anos, e de novo as especies de augas cálidas viven xeralmente máis. Os gobios manteñen as súas toqueiras varrendo a area do interior. Ademais, os góbidos utilizan cachiños de coral para bloquear a entrada. Un só góbido transporta nove anacos de coral por minuto. Os góbidos tamén constrúen un pequeno montículo de 6 a 13&nbsp;cm de alto na entrada da súa toqueira de desova. Un dato interesante é que despois da poñeren os ovos, os papeis de machos e femias cambian. As femias pasan a ser as que manteñen a toqueira principalmente, e os machos son os que máis coidan dos ovos abanándoos para proporcionarlles oxíxeno. Porén, cando as femias abandonan a toqueira, os montículos perden altura. Os machos entón abandonan o coidado dos ovos e comen os ovos, preparándose para futuras oportunidades de apareamento. As toqueiras dos góbidos varían en tamaño dependendo do tamaño da especie. Os trampulleiros esperan preto do terreo de desova dos gobios emparellados e entón liberan o seu esperma no terreo de desova en canto a femia emparellada libera os seus ovos. Aínda que o esperma dos tramposos fertiliza algúns ovos, o macho da parella non pode distinguir os ovos fertilizados por el dos fertilizados por outros. Por tanto, o macho emparellado presta coidados parentais igualmente a todos os ovos.

A cleptogamia é unha boa estratexia en diversos aspectos. Primeiro, os tramposos non necesitan ter os seus propios territorios, polo que non teñen que gastar enerxía en protexer os seus territorios, como fan a maioría dos machos. A maioría dos machos necesitan ter o seu propio territorio porque as femias non escollen para aparearse a machos que non o teñan. Os cambios de macho a femia ocorren cando as femias mostran unha preferencia por determinadas características do macho. Por exemplo, as femias de góbidos prefiren os machos grandes, e uns poucos machos grandes dunha zona aparéanse con moitas femias, mentres que os machos pequenos perden as súas oportunidades de aparearse. Os machos pequenos poden elixir entre comportarse como tramposos (cleptogamia; véxase máis arriba) ou transformarse en femias porque todas as femias teñen unha alta probabilidade de aparearse. Ao convertérense en femias, os machos poden asegurarse de que producen descendentes.

Algúns góbidos desenvolveron extraordinariamente a capacidade de cambiar de sexo. *Gobiodon histrio* que vive no arrecife da Gran Barreira de Coral australiano mostra cambios desexo bidireccionais. Este peixe é unha das poucas especies que pode facer este cambio nas dúas direccións. Viuse que cando dous *Gobiodon historio* femias, que eran antes machos, están na mesma zona do arrecife de coral, unha delas transfórmase de novo en macho.

### Navegación 
Algúns góbidos poden lembrar puntos de referencia que están a curtas distancias, e úsanos para encontrar o seu camiño. O pequeno *Bathygobius soporator* vive en zonas intermareais. Nada polas pozas de marea durante a marea alta e memoriza como se conecta cada poza coas demais. Despois, durante a marea baixa, pode presentar un comportamento saltador entre pozas moi exacto, xa que memorizou os camiños. Se o situamos nun ambiente novo, este góbido non mostra este comportamento saltador nin salta a pozas incorrectas. Non obstante, pasada unha noite, mostra os mesmos comportamentos saltadores de gran precisión.

### Elección de hábitat 
Fíxose un estudo para comprender como reaccionan os góbidos para cambiar de hábitat. Aos góbidos se lles deu dúas opcións a elixir: un hábitat seguro con menos comida e un hábitat perigoso con máis comida. Os resultados tanto de góbidos cheos coma esfameados revelaron que os góbidos, cando se confrontaron coa alternativa entre buscar comida e evitar a predación, fixeron eleccións que melloraban a busca de comida. 
[miniatura|Algúins góbidos mariños viven en [simbiose con camaróns.]]

### Simbiose 
Os góbidos ás veces establecen relacións simbióticas con outras especies, como cos camaróns de toqueira. Nestas dúas especies é o camarón o encargado do mantemento da toqueira escavada na area na cal viven tanto o góbido coma o camarón. O camarón ten unha vista mala en comparación co gólbido, pero se ve ou sente que o gobio entra repentinamente na toqueira, el ségueo. O góbido e o camarón mantéñense en contacto, o camarón faino usando as súas antenas e o peixe golpea o camarón coa cola cando está alarmado. Estes góbidos denomínanse ás veces "góbidos vixilantes" ou "góbidos dos camaróns". Cada parte benefíciase desta relación: o camarón consegue que o avisen cando se aproxima un perigo, e o góbido consegue un fogar seguro para refuxiarse e un lugar para poñer ovos.

Outro exemplo de simbiose é a dos góbidos *Elacatinus* spp, chamados "góbidos limpadores", que eliminan os parasitos da pel, aletas, boca e branquias dunha ampla variedade de grandes peixes. O aspecto máis salientable desta simbiose é que moitos dos peixes que visitan a estación de limpeza dos góbidos noutras circunstancias tratarían de comer a un peixe pequeno como o góbido. Nesta relación o góbido benefíciase dunha continua fonte de alimentación, e os peixes grandes quedan libres de parasitos.

Outra forma de simbiose dáse entre os góbidos e o coral *Heliofungia actiniformis* (Fungiidae), na cal os góbidos do xénero *Eviota* nadan entre os tentáculos do coral posiblemente para agocharse dos predadores.

## Importancia comercial 
[dereita|miniatura|Góbidos secos á venda no mercado de [Odesa, Ucraína.]]
Os góbidos teñen unha importancia comercial en Rusia e Ucraína. Péscanse no mar de Azov, noroeste do mar Negro e mar Caspio. As especies máis importantes son *Neogobius melanostomus*, *Neogobius fluviatilis*, *Mesogobius batrachocephalus* e *Zosterisessor ophiocephalus*. O mencionado *Z. ophiocephalus* é tamén un peixe comercial en Italia.

### No acuario 
Varias especies de góbidos poden terse en acuarios. A maioría dos gobios en catividade son mariños. Quizais o máis popular é o pequeno pero moi colorido gobio neon (*Elacatinus *). A maioría dos góbidos permanecen preto da porción inferior do acuario, escondéndose entre as pedras do acuario, pero algunhas especies (especialmente os góbidos dos camaróns) preferían escavar eles mesmos pequenas galerías. Os acuaristas proporciónanlles un substrato de gran fino para evitar que se danen nas súas delicadas partes inferiores. Nos acuarios téñense normalmente en especies de auga salgada como o *Amblyeleotris* e o *Cryptocentrus*.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Eleótridos, unha familia moi relacionada cos góbidos sen aleta pelviana fusionada formando unha ventosa.
* Blenioideos, peixes mariños ás veces confundidos cos góbidos.
* Calionímidos, superficialmente similares a góbidos e ás veces confundidos con eles.

### Ligazóns externas 
* Gobioid Research Institute 
* Themudskipper.org: sitio web sobre os Oxudercinae anfibios
* Artigo sobre gobios en acuarios
* Acuarios de aguas salobres con gobios
* Smith, J.L.B. 1960. Fishes of the family Gobiidae in South Africa. Ichthyological Bulletin; No. 18. Departamento de Ictioloxía, Universidade Rhodes, Grahamstown, Suráfrica.
* Smith, J.L.B. 1959. Gobioid fishes of the families Gobiidae, Periophthalmidae, Trypauchenidae, Taenioididae, and Kraemeriidae of the Western Indian Ocean. Ichthyological Bulletin; No. 13. Departamento e Ictioloxía, Universidade Rhodes, Grahamstown, Suráfrica.