Manuel Lugrís Freire

**Manuel Lugrís Freire**, nado en Sada o 11 de febreiro de 1863 e finado na Coruña o 15 de febreiro de 1940, foi un poeta, ensaísta e dramaturgo galeguista, un dos principais animadores da política e da cultura galegas de principios do século XX. Fundou o primeiro periódico americano redactado en lingua galega. Foi director ou cofundador da Escola Rexional de Declamación, da Real Academia Galega, do sindicato Solidaridad Gallega, das Irmandades da Fala e do Partido Galeguista e membro do Seminario de Estudos Galegos. Foi pai de, entre outros, o pintor Urbano Lugrís González. En 2006 dedicóuselle o Día das Letras Galegas.

## Traxectoria 
Foi fillo de Manuel Lugrís e Socorro Freire. O pai de Manuel tiña un almacén de sal no porto, pero perdeuno por problemas administrativos, polo que axiña chegaron as dificultades económicas. Así, ao rematar os estudos primarios, Manuel viuse obrigado a estudar para escribán no concello de Oleiros, ata onde ía andando dende a súa casa en Soñeiro. É daquela cando escribe "Nociones generales de mitología".. Participou noutros moitos actos públicos na comarca da Coruña e tivo un destacado papel dentro da masonería galega. En 1908 pasou a ser membro do Consello Redactor d´*A Nosa Terra*, publicación na que aparecerían desde o primeiro número (4 de agosto) unha serie de contos populares baixo o título xenérico de *A carón do lar*.
[miniatura|300px|Irmandade da Fala en [Pontedeume, 1919.]]
Abandonado o teatro, retomou a poesía e escribiu tamén numerosos relatos curtos, que reuniu en 1909 en *Contos de Asieumedre*.

En 1916 participou na creación da Irmandade da Fala da Coruña. En 1919, como suplemento do periódico *El Noroeste*, publicou *Versos de loita*, pero o seu mellor libro poético foi *Ardencias* (1927), que está dedicado á xuventude galega.

En 1922 publicou unha *Gramática do idioma galego*, seguidora da *Gramática* de Saco y Arce, pero a primeira nesta lingua, e ao ano seguinte ingresou como socio correspondente no Seminario de Estudos Galegos cun discurso sobre Pondal. O 5 de maio de 1924 foi nomeado fillo predilecto de Sada.

En 1930 participou na elaboración do programa do Partido Autonomista Republicano Agrario para a campaña electoral e na constitución da Federación Republicana Gallega. Neste ano tamén se lle dedicou unha rúa na súa vila natal. En maio do ano seguinte, participou na redacción do *Anteproyeito de Estatuto da Galiza* promovido polo Seminario de Estudos Galegos e en decembro na redacción dos estatutos do Partido Galeguista. En 1932, xunto con Alexandre Bóveda, redactou o anteproxecto definitivo do Estatuto, por encarga da Asemblea de Municipios de Galicia.
[miniatura|300px|Ingreso de [Ramón Otero Pedrayo|Pedrayo na RAG, 1929. Con Lugrís; Eladio Rodríguez; Estrada Catoyra; Carré; Risco…]]
O 28 de abril de 1934 foi nomeado presidente da Real Academia Galega, mais renunciou o 20 de agosto do ano seguinte por problemas de saúde. Pouco antes participara como orador no acto de inauguración do monumento a Manuel Curros Enríquez na Coruña, xunto do presidente da República Española, Niceto Alcalá-Zamora. Tamén foi nomeado socio de mérito do Instituto Histórico do Minho, de Viana do Castelo.

O seu labor xornalístico foi tamén extenso. Asinou cons pseudónimos de **Asieumedre**, **L.U. Gris**, **K. Ñoto** e **Roque das Mariñas**.

Lugrís Freire morreu na Coruña ao ano de finalizar a Guerra civil española, no medio da persecución da actividade galeguista e o drama de ver dous fillos en bandos distintos da guerra, debido ás circunstancias: Secundino no Quinto Rexemento en Madrid e Urbano Lugrís, que logo destacaría como pintor, recrutado polo bando nacional. Está enterrado no Cemiterio de Santo Amaro da Coruña.

O Día das Letras Galegas de 2006 estivo dedicado a Manuel Lugrís Freire.

## Obra 
### Ensaio 
[miniatura|300px|Foto de grupo, en Lugo, o [19 de xuño de 1932.]]
* *Nociones generales de mitología*, 1880.
* *Gramática do idioma galego*, 1922 e 1931.]]
* *A costureira d´aldea*, 1884, A Habana.
* *A ponte: drama en dous actos en prosa*, 1903.
* *Mareiras: drama en tres actos en prosa*, 1904.
* *Minia: drama n-un acto en prosa*, 1904. Imprenta y fotograbado de Ferrer.
* *Esclavitú: drama en dous actos en prosa*, 1906, Editado por Carré. Impreso por Ferrer.
* *O pazo: comedia en dous actos, en prosa*, 1916.
* *Estadeíña: comedia en dúas xornadas en prosa*, 1919.

### Poesía 
* *Soidades: versos en gallego*, 1894.
* *Noitebras: poesías*, 1901.
* *Versos de loita*, 1919.
* *Ardencias*, 1927.

## Galería de imaxes 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Boletín da Real Academia Galega n.º 367  2006: Inclúe:
:: Luís Alonso Girgado e María Vilariño Suárez: "Manuel Lugrís Freire (1863-1940), xornalista".
:: Ernesto González Seoane: "A gramática de Lugrís na tradición lingüística galega".
:: Xabier Campos Villar: "Aproximación á narrativa de Lugrís Freire".
:: Manuel Lugrís Rodríguez: "Biografía de Manuel Lugrís Freire".
:: Iolanda Ogando: "Palabra, construción e transmisión. O teatro de Manuel Lugrís Freire"
:: Laura Tato Fontaíña: "Manuel Lugrís Freire no teatro galego".

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*
* 
* 
* 
* 
* 

### Outros artigos 
* Diáspora galega
* Mitin das arengas
* Literatura galega do período intersecular
### Ligazóns externas 
* "Figuras homenaxeadas" Real Academia Galega.
* "Letras Galegas 2006" Universidade de Santiago de Compostela.
* [http://bvg.udc.es/LetrasGalegas2006/LetrasGalegas.html ] na Biblioteca Virtual Galega.
* "Letras Galegas 2006" Consello da Cultura Galega
* "Lugrís Freire, Manuel" na páxina da AS-PG.