Imperio Babilónico

**Babilonia** (en lingua acadia - babilonia *Bābili* ou *Babilim*) foi un antigo imperio localizado na rexión central-meridional de Mesopotamia, con centro na cidade de Babilonia e que chegou a estenderse por Acad e Sumeria, arrebatando a hexemonía ás dinastías amorritas de Isin e Larsa do chamado renacemento sumerio. A súa historia divídese en dúas etapas principais, separadas entre si polo período de dominación asiria; o Imperio Paleobabilónico ou Amorrita (1792 a. C. - 1595 a. C.) e o imperio neobabilónico ou caldeo (626 a. C. - 539 a. C.). O Imperio Babilónico foi sucedido polo Imperio Persa tralas conquistas de Ciro II o Grande.

En Babilonia falábase o acadio (lingua semítica) e mantivo a linguaxe escrita acadio para uso oficial (lingua da súa poboación nativa), a pesar dos seus fundadores, os amorreos e os seus sucesores os casitas, que non tiñan o acadio como lingua nativa. Con todo, conservou a lingua sumeria para o uso relixioso, a pesar de que no momento en que se fundou Babilonia, probablemente xa non era unha lingua falada. As antigas tradicións acadias e sumerias tiveron un papel importante nas culturas babilonia e asiria, e a rexión continuou a ser un importante centro cultural, mesmo en períodos prolongados de gobernos externos.

## Etimoloxía e referencias históricas 
A forma galega do topónimo, *Babilonia*, provén do grego *Babylon*, a través do latín *Babylonia*. Ambas reflicten o termo acadio *Babilum*, que significa "a porta de Deus". No libro bíblico da Xénese é chamada Babel.

Entre as fontes clásicas sobre Babilonia destacan:
* Heródoto (século V a. C.), menciónaa na *Historia*. Entre outras, narra o matrimonio sacro dunha sacerdotisa cun deus, celebrado nun cigurat, mediante un ritual para asegurar a prosperidade do lugar. Sobre as súas murallas, dicía que eran tan largas na súa superficie, que un carro tirado por oito cabalos podía dar a volta nelas.
* Beroso o Caldeo (século III a. C.), sacerdote babilónico, que na súa crónica en grego *Babiloniaka*, deixou unha historia de Babilonia, aínda que só se conservaron citas.
* Plinio o Vello (século I), na súa obra *Naturalis Historia*, falaba de Babilonia polo seu sistema de regadío como o *ager totius orientis fertilissimus* («a terra máis fértil de todo o Oriente»).

## Historia 
### Imperio Amorreo ou Paleobabilónico 
Os amorreos establecéronse entre os ríos Tigris e Éufrates, facéndose sedentarios e mesturándose coa poboación sumeria; como consecuencia, subiron ao poder dinastías de orixe amorrea en varias cidades do centro e do sur de Mesopotamia.

A máis importante foi Babilonia, xa que o propio Hammurabi debía ser amorreo. Aos inicios do imperio paleobabilónico a poboación era pois unha mestura acadia e amorrea.

Os amorreos que seguiron a ser nómades foron contidos facilmente ao principio mais segundo o imperio de Ur III foi perdendo o seu poder, estes foron volvéndose máis perigosos.

Coa caída de Ur III e finalizada a época de dominio sumerio, comezou unha época en que os semitas chegaron a ter a maior importancia grazas a pobos como os acadios ou os amorreos. Os elamitas apenas gozaron a súa conquista.

Os grandes vencedores da caída de Ur foron primeiro os acadios do Reino de Isin e despois os amorreos, que nun século encheron Mesopotamia de reinos, quedando o que foi o imperio de Ur fragmentado en numerosos reinos amorreos e acadios con capitais en cidades que ata ese momento tiveran pouca importancia.

Na alta Mesopotamia, a cidade de Asur cos reis de orixe amorrea comezou a gañar importancia tras vencer nunha guerra polo control das rutas comerciais a Ešnunna e Mari.
[miniatura|180x180px|O *[Código de Hammurabi* é a primeira lei escrita da que se ten constancia. A figura superior mostra o propio Hammurabi en posición humilde ante Šamaš, deus do Sol. Baixo ela están escritas case 282 leis con obxecto de rexer as decisións dos xuíces. Erixida orixinalmente no templo da cidade de Sippar, na beira do Éufrates, foi trasladada a Susa por Shutruk-Nakhunte en 1200 a. C. Actualmente atópase no Museo do Louvre de París.]]
Situada a ambas as beiras do Éufrates, a cidade de Babilonia mantivo na súa orixe unha posición moderada, baixo a sombra da veciña e máis poderosa Kiš.]]
Os casitas non tardaron en adoptar a lingua e a relixión do territorio que ocuparon, restaurando mesmo o templo de Marduk de Babilonia. Contra 1330 a. C. reconstruíron Ur.

Mentres, os antigos invasores nómades continuaron a ser expulsados do resto dos territorios. Así, contra 1580 a. C. os nativos exipcios derrotaron os hicsos do baixo Exipto e seguiron o seu avance alén do Sinaí, derrotando durante o reinado de Thutmose III unha confederación de cidades cananeas na batalla de Megido, en 1479 a. C. Posteriormente seguiron cara ao norte, derrotando o reino de Mitanni, ao cal obrigaron a render tributo. Trala morte de Thutmose III, Exipto perdeu forza no norte, rexurdindo os hititas, que formaron cara a 1375 a. C. o chamado *Novo Reino*.

En Asiria, Ashur-uballit I chegou ao trono en 1365 a. C. e emprendeu unha serie de reformas ata constituír o chamado Primeiro Imperio Asirio. O seu sucesor atacou Mitani, saqueando a súa capital no século XVI a. C. e conquistando o resto do territorio nos trinta anos seguintes. En 1274 a. C. subiu ao trono asirio Salmanasar I, quen emprendeu unha serie de conquistas cara ao oeste, chegando ata a fronteira do reino hitita. O seu sucesor Tukulti-Ninurta I ampliou as fronteiras polo norte, penetrando no Cáucaso e polo leste, cara aos montes Zagros.

Finalmente, o monarca asirio dirixiuse cara ao sur, cara aos territorios administrados polas casitas, entre os que se atopaba Babilonia. Os casitas foron vencidos e obrigados a pagar tributos ao rei de Asiria.

Cara a 1200 a. C. comezaron a chegar vagas duns novos invasores provenientes do Mediterráneo. Foron coñecidos como Pobos do Mar e a súa presenza sentiuse practicamente en todas as rexións do Mediterráneo oriental. O pobo que se viu máis afectado por estas invasións foi o hitita, cuxo imperio, previamente debilitado pola expansión asiria, foi completamente destruído por elas. Os Pobos do Mar tamén danaron tanto Exipto como Asiria, polo que Babilonia e especialmente o reino de Elam, no extremo oriental de Mesopotamia, se viron beneficiados.

Os elamitas aproveitaron a situación marchando cara ao oeste, tomando Babilonia e as cidades veciñas. En 1174 a. C. levaron da cidade as táboas que contiñan o código de Hammurabi e a estela de Naram-Sen.

1124 a. C. foi o ano que viu o fin da dinastía casita, coa toma do poder dun nativo babilonio, Nabucodonosor I. O novo rei derrotou os elamitas, iniciando un breve período de independencia para a rexión.

### Dominio asirio 
Cara ao 1300 a. C. nas montañas do Cáucaso desenvolveuse un novo tipo de metalurxia, a do ferro. Durante ese período a rexión fora controlada polos hititas, mais coa súa caída, o manexo do novo metal pasou aos asirios.

É posible que o dominio desta nova técnica contribuíse ás posteriores vitorias militares dos asirios, ao dotarlles de armas máis resistentes que as dos seus pobos veciños e proporcionarlles un ben valioso co que comerciar.

O 911 a. C. Adad-nirari II ascendeu ao trono de Asiria e tras reorganizar o exército conseguiu derrotar os principados que fundaran os arameos. A este rei sucedeuno Tukulti-Ninurta II, que só reinou cinco anos. A cidade de Xerusalén foi arrasada e o palacio real, as vivendas e as murallas destruídas. En 559 a. C. o novo rei declarouse independente de Media, o que provocou a guerra. Non só conseguiu manter a independencia do principado, senón que en 550 a. C. tomou a capital meda, Ecbatana, converténdose así no novo monarca de toda a rexión. A continuación Ciro iniciou a conquista do reino de Lidia, en Asia Menor, unha conquista que completou en 547 a. C.

Durante estas campañas Nabonido de Babilonia mantívose inactivo. Con todo, trala caída de Lidia, buscou a alianza de Exipto contra o posible invasor. Esta resultou inútil e en 539 a. C. Ciro estaba atacando a capital babilonia.

Coa conquista persa rematou a historia de Babilonia como reino independente. Outros rebeldes e xefes locais posteriores tomaron o título de rei de Babilonia, mais non se tratou máis que de actos cerimoniais ou de rebeldía fronte ao poder central.

## Tecnoloxía 
Os babilonios herdaron os logros técnicos dos sumerios en rega e agricultura. O mantemento do sistema de canles, diques, presas e depósitos construídos polos seus predecesores necesitaba dun considerable coñecemento e habilidade de enxeñaría. A preparación de mapas, informes e proxectos implicaban o emprego de instrumentos de nivelación e balices de medición. A matemática asirio-babilónica utilizaba o sistema de numeración sexaxesimal sumeria que, ao ser un sistema de notación posicional (análogo ao actual sistema decimal, mais con base 60), facilitou o desenvolvemento dunha álxebra e dunha aritmética temperás; deste sistema derívanse por exemplo a división do círculo en 360 graos, ou a dunha hora en 60 minutos. Continuaron a utilizarse as medidas de lonxitude, área, capacidade e peso normalizadas anteriormente polos sumerios. A agricultura era unha ocupación complicada e metódica que precisaba previsión, dilixencia e destreza. Un documento escrito en sumerio, aínda que utilizado como libro de texto nas escolas babilónicas, resulta ser un verdadeiro almanaque do agricultor, e rexistra unha serie de instrucións e direccións para guiar as actividades da granxa, desde a rega dos campos ata o aventamento dos cultivos.

Os artesáns babilonios eran destros na metalurxia, nos procesos de abatanado, branqueamento e tinguidura, e na preparación de pinturas, pigmentos, cosméticos e perfumes. No campo da medicina, coñecían ben a cirurxía, que ademais se practicaba con frecuencia, a xulgar polo Código de Hammurabi, que lle dedica varios parágrafos. Tamén se desenvolveu a farmacopea, aínda que a única proba importante diso procede dunha táboa sumeria escrita algúns séculos antes do reinado de Hammurabi.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Theophilus G. Pinches, The Religion of Babylonia and Assyria (moitos nomes dos deuses lense agora de xeito diferente, mais esta detallada obra de 1906 é un clásico.)
* The History Files Mesopotamia antiga
* Legends of Babylon and Egypt in Relation to Hebrew Tradition , por Leonard W. King, 1918 *(fácsimile con opción de busca na biblioteca da Universidade de Xeorxia; formatos DjVu e PDF )*
* The Babylonian Legends of the Creation  and the Fight between Bel and the Dragon, as told by Assyrian Tablets from Nineveh, 1921 *(fácsimile con opción de busca na biblioteca da Universidade de Xeorxia; formatos DjVu e PDF )*
* The Civilization of Babylonia and Assyria; its remains, language, history, religion, commerce, law, art, and literature , por Morris Jastrow, Jr. ... con mapa e 164 ilustracións, 1915 *(fácsimile con opción de busca na biblioteca da Universidade de Xeorxia; formatos DjVu e layered PDF  format or [httpw://www.wisdomlib.org/mesopotamian/book/the-civilization-of-babylonia-and-assyria/index.html HTML])*

### Ligazóns externas 
* Old Babylonian Period
* From under the Dust of Ages por *William St. Chad Boscawen*
* The Chaldean account of Genesis por *George Smith*
* Matemáticas babilonias 
* Numerais babilonios 
* Astronomía/astroloxía babilonia
* Bibliografía sobre astronomía/astroloxía babilonia
* Rexistros de estudosos modernos sobre poesía babilonia na lingua orixinal