open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Afognak

**Afognak** (en alutiiq: *Agw’aneq*, ) é unha illa de Alasca nos Estados Unidos, situada a 5&nbsp;km ao norte da illa Kodiak e separada do continente polo estreito de Shelikof.

Está a 69´2&nbsp;km. de leste a oeste e 37&nbsp;km de norte a sur e ten unha superficie de 1.812´58&nbsp;km², polo que é a 18ª illa máis grande dos Estados Unidos. A costa está dividida por moitas baías longas e estreitas. O punto máis alto ten 776 m.

Os densos bosques de abetos de Afognak son o fogar de osos marróns, alces de Roosevelt e cervos de Sitka. Moitas persoas visitan a illa para cazar e pescar.

## Historia 
miniatura|left | 250px | Regato que flue desde o lago Malina

Habitada por aleutianos dende o 4.000 a.C. basea a súa economía na pesca e caza, e no intercambio comercial con outras illas.
En 1784 os rusos chegaron á illa, obrigando a moitos aleutianos a deixar a illa para traballar nos navíos rusos. O andazo de varíola de 1837-1840 matou gran parte da poboación nativa da illa.
Unha comunidade de  empregados retirados da Compañía Ruso-Americana asentouse ao carón da principal vila aleutiana da illa, co tempo acabou por se unir con ela, creando unha comunidade mixta.

O censo dos Estados Unidos de 1890 observou unha serie de asentamentos ao longo da liña de praia preto da aldea alutiiq de *Ag’waneq* (coñecida tamén como Afognak), incluíndo a vila de Rutkovsky, habitado por un grupo de empregados xubilados da Compañía ruso-americana.

A erupción do Volcán Katmai en 1912 cubriu a vila de Afognak de lava e foi abandonada en 1964 polos seus 200 habitantes despois dun tsunami que arrasou a illa, a poboación asentouse na veciña illa de Kodiak, creando a vila de Port Lions, onde constituíron a Native Village of Afognak, tribo recoñecida polo goberno federal.

Ag'waneq foi abandonado despois do terremoto do Venres Santo de 1964 que devastou a illa. Os descendentes dos nativos de Alasca da illa recoñécense oficialmente como habitantes da aldea nativa de Afognak. A maioría deles agora viven en Port Lions ou Kodiak.

A principios do século XXI, existían algúns pequenos campamentos madeireiros e albergues de pesca na illa. Unha comunidade de rusa de Vellos creentes viven en Aleneva. A economía baséase na subsistencia e na explotación forestal. O transporte está proporcionado por un hidroavión de flotadores desde Kodiak ás varias áreas ao redor da illa. O Censo dos Estados Unidos do 2000 informaba unha poboación de 169 persoas.

## Notas
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
*Alaska Department of Fish and Game island map
*Alaska Community Database - Afognak
Agadir

**Agadir** (en amazigh: Agadir, ⴰⴳⴰⴷⵉⵔ, "graneiro fortificado", e en ) é unha cidade no suroeste de Marrocos, a carón do océano Atlántico. O nome da cidade vén dunha palabra bérber que significa cornixa. No ano 2003 tiña 720&nbsp;000 habitantes. É o centro turístico e comercial dunha rexión rica en cobalto, manganeso e cinc. Ten porto e co aeroporto de Al Massira.

## Historia 
Foi fundada por portugueses en 1513, quedou baixo control marroquino en 1541, despois dun sitio de máis de seis meses, nominalmente baixo o Imperio Otomán, constituíu unha vila aberta aos occidentais.

En 1911 a chegada dun canoneiro alemán ao porto provocou a denominada crise de Agadir entre Francia e Alemaña.

Agadir foi case totalmente destruída por un terremoto o 29 de febreiro de 1960, morrendo máis de 15&nbsp;000 persoas. Foi reconstruída a 2&nbsp;km ao sur da antiga cidade, nun estilo arquitectónico europeo mesturado co tradicional árabe marroquino.

## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Páxina oficial
Enroque

O **enroque** é unha xogada do xadrez que consiste nun intercambio de posicións entre o rei e algunha das torres. Esta xogada ocupa un movemento e para executala débese proceder coma segue: o rei desprázase dúas posicións sempre en dirección lateral, e logo a torre situada no curruncho lateral correspondente colócase entre onde estaba o rei e onde se colocou; se se tocara primeiro a torre xa non se podería facer este movemento.

O seu nome procede da antiga denominación da torre, o **roque**, que se usaba para realizar esta xogada. A súa realización só está permitida se se cumpren ó mesmo tempo as 5 seguintes condicións:

#A torre que se vai usar para enrocar aínda non se moveu nunca en todo o que a partida leva transcorrida.
#O rei tampouco se moveu nunca;
#As casas por onde ten que pasar o rei non poden estar ameazadas, nin tampouco a casa que vai ocupar.
#O rei non pode empregar o enroque se lle están dando xaque.
#Entre o rei e a torre non hai ningunha peza.

En notación alxébrica ponse **0-0** o enroque curto, que é o que se fai coa torre na á de rei, e **0-0-0** o enroque longo, que é que se fai coa torre na á de dama .
Sabha

Unha **sabha** (ás veces escrito **sabkha** ou **sebkha**) é unha depresión chaira de limo e sal no deserto, onde ás veces se forma unha codia dura e seca que dificulta o paso peor que se fose xeo sobre un río: a súa rotura pode cortar os pneumáticos ou as solas dos zapatos e amosar lugares de onde é difícil saír. Cando chove ou hai condensación, fórmanse lameiros de areas movedizas impracticables.

## Notas
Barhana

Unha **barcana** (ás veces escrito **barkhan** ou **barchan** ou **barcana**) é unha duna formada pola acción de ventos que sempre varren a area nunha mesma dirección.

Estas formacións teñen unha gran masa central alongada na dirección do vento, aínda que poden ir desprendendo dunas separadas que se desprazan a distinta velocidade.

## Notas
Agag

**Agag**, personaxe bíblico, rei dos amalecitas vencido por Xaúl e esganado e cortado en anacos por orde de Samuel, en vinganza polo trato que daba aos xudeus.miniatura|*A morte de Agag*, ilustración de Gustave Doré.|esquerda
Vasilii Smyslov

**Vasilii Vasilevich Smyslov** (en ), nado en Moscova o 24 de marzo de 1922 e finado o 27 de marzo de 2010, foi un xadrecista ruso.

## Traxectoria 
Foi o 7ª campión do mundo de xadrez nos anos 1957-1958. O seu xeito de xogar amosaba unha particular beleza e contaba con partidas que se recreaban no preciosismo, quizais orixinado na súa outra dedicación, a de barítono para ópera.

## Véxase tamén
### Ligazóns externas 
* 15 posicións críticas nas súas partidas
Julio Granda

**Julio Granda**, nado no Perú en 1967, é un xadrecista peruano.

## Traxectoria 
Procede dun contorno humilde do campesiñado rural de Camaná. Practicamente sen medios físicos (libros) e técnicos (ordenadores) para aprender e adestrarse debido ó illamento do lugar onde vivía, foi quen de gañar o Torneo de Ámsterdam en 1995 e outra vez en 1996, chegando á posición 39 no baremo internacional.
Vladimir Kramnik

**Vladimir Kramnik**, nado en Tuapse o 25 de xuño de 1976, é un xadrecista ruso.

## Traxectoria 
Foi alumno de Garri Kaspárov, e destacou no equipo ruso que gañou a Olimpíada de Xadrez de Manila en 1992, do que formaba parte. Negouse a participar no Mundial de Xadrez e á súa millonaria retribución económica para protestar polo que consideraba os privilexios de Anatoli Kárpov. Este xadrecista xogou ciclos da Asociación Profesional de Xadrez.

## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* 
* Páxina oficial, en inglés
* Artigo biográfico sobre Vladimir Kramnik
* As partidas de Kramnik
* Reportaxe do duelo Kramnik Vs Aronian, en maio de 2007.
Étienne Bacrot

**Étienne Bracot**, nado en 1983, é un xadrecista francés.

## Traxectoria 
[miniatura|esquerda|Étienne Bacrot en [1999.]]

Bracot causou abraio pola súa madureza cando, con 14 anos, se converteu no Gran Mestre máis novo da historia. Namentres que os adolescentes adoitan ter un xogo agresivo, a súa especialidade é a estratexia, vítimas da cal xa caeron algúns dos grandes do xadrez.
Judit Polgár

**Judit Polgár**, nada en Budapest o 23 de xullo de 1977, é unha Gran Mestra do xadrez húngara, amplamente recoñecida como a mellor xogadora muller de tódolos tempos. En 1991, Polgár acadou o título de Gran Mestre con 15 anos e 4 meses, naquel momento o máis novo en facelo, batendo a marca que tiña anteriormente o ex campión do mundo Bobby Fischer. Foi a xogadora máis nova en entrar na lista dos 100 mellores xogadores da FIDE, ocupando o posto 55 na lista de clasificación de xaneiro de 1989, aos 12 anos.

Polgár é a única muller que foi unha seria candidata ao Campionato do Mundo de Xadrez, no que participou en 2005; anteriormente participara en grandes torneos eliminatorios de máis de 100 xogadores para o campionato mundial. Tamén é a única muller que superou os 2700 Elo, acadando un pico de clasificación mundial do número 8 en 2004 e un pico de valoración de 2735 en 2005. É a única muller clasificada no top dez de todas as xogadoras de xadrez, chegando por primeira vez a ese rango en 1996. Foi a muller número 1 do mundo dende xaneiro 1989 ata a súa xubilación o 13 de agosto de 2014. 

## Traxectoria 
Polgár sorprendeu pola súa potencia na competición. Tanto ela coma as súas dúas irmás non asistiron nunca ó colexio, senón que foron educadas polos seus pais, quen tamén as adestraron no xadrez. A súa agresividade innata no xogo fai que as súas partidas sexan moi interesantes. Políglota, viaxeira e, do mesmo xeito que as súas irmás Zsuza e Zsofia, ela fala a lingua auxiliar esperanto.

## Notas 
## Véxase tamén
14 de agosto

O **14 de agosto** é o 226º día do ano do calendario gregoriano e o 227º nos anos bisestos. Quedan 139 días para finalizar o ano.

## Acontecementos
* 1084: El Cid, o mando do exército da taifa de Zaragoza, vence a coalición do rei Al-Mundir de Lleida e Sancho Ramírez de Aragón na batalla de Morella.
*1936 - Badaxoz cae en poder das tropas golpistas do xeneral Juan Yagüe, sendo posteriormente vítima dunha brutal represión
*1941 - Estréase no teatro Mayo de Buenos Aires a obra de teatro *Os vellos non deben de namorarse*, de Castelao.
*1945 - Xapón réndese despois dos bombardeos nucleares e da invasión soviética en Manchuria.
*2002 - M. Holman, J.J. Kavelaars, T. Grav, W. Fraser e D. Milisavljevic descobren as lúas Halímede e Sao do planeta Neptuno.
*2002 - M. Holman, B. Gladman e colaboradores de ambos, descobren outra das lúas de Neptuno, Neso.
*2015 - Na Habana (Cuba) ábrese a embaixada dos Estados Unidos.
*2018 - En Xénova (Italia) desplómase parte da Ponte Morandi, causando decenas de falecidos.

## Nacementos
miniatura|100px|Wim Wenders.
*1688 - Frederico Guillerme I de Prusia, rei de Prusia (m. 1740).
*1737 - Charles Hutton, matemático inglés (m. 1823).
*1777 - Hans Christian Ørsted, físico e químico dinamarqués (m. 1851).
*1857 - Octavio Lois Amado, científico e escritor galego (m. 1888).
*1867 - John Galsworthy, escritor inglés (m. 1933).
*1875 - María Vinyals, escritora e feminista galega.
*1903 - Eduardo Mallea, escritor arxentino (m. 1982).
*1914 - Amador Martínez Fernández, sindicalista, militar e guerrilleiro galego.
*1917 - Eudosia Lorenzo Diz, mestra galega (m. 2004).
*1924 - Manuel Díaz Díaz, latinista e medievalista galego (m. 2008).

*1926 - René Goscinny, guionista de historietas francés (m. 1977).
*1943 - Juan Quintás Seoane, economista e político galego.

*1945 - Wim Wenders director de cine.
*1959 - Magic Johnson xogador de baloncesto.
*1965 - Santiago Jaureguízar, xornalista e escritor galego.

## Mortes
miniatura|100px|Bertolt Brecht.
*1841 - Johann Friedrich Herbart, filósofo, psicólogo e pedagogo alemán (n. 1776).
*1856 - William Buckland, naturalista británico (n. 1784).
*1886 - Edmond Laguerre, matemático francés (n. 1834).
*1936 - Camilo Díaz Baliño, pintor, escenógrafo e artista gráfico galego (n. 1889).
*1941 - Maximiliano Kolbe, freire franciscano polaco (n. 1894).
*1941 - Paul Sabatier, químico francés (n. 1854).
*1951 - William Randolph Hearst, xornalista e magnate da prensa estadounidense (n. 1863).
*1956 - Bertolt Brecht, dramaturgo e poeta alemán (n. 1898).
*1972 - Francisco Pérez Leirós, político e sindicalista galego na Arxentina (n. 1895).
*1994 - Elias Canetti, escritor e pensador en lingua alemá (n. 1905).

## Festas e celebracións
* Paquistán - Día da Independencia

## Outros
*Santoral: Santo Estanislau Kostka.

Os 366 días do ano
Miguel Illescas

**Miquel Illescas Córdoba**, nado en Barcelona o 3 de decembro de 1965, é un xadrecista catalán.

## Traxectoria 
Foi o predecesor de Aleksei Xírov no máximo posto clasificatorio español. Descendeu entón do seu posto na competición, onde chegou a estar entre os trinta mellores do mundo. Coa súa dobre condición de Grande Mestre e experto en informática contribuíu coma asesor con IBM para que o ordenador Deep Blue derrotase a Gary Kasparov.
Karl Adolf Agardh

**Karl Adolf Agardh**, nado en Båstad o 13 de xaneiro de 1785 e finado en Karlstad o 28 de xaneiro de 1859, foi un botánico e bispo sueco.

## Traxectoria 
Estuda na universidade de Lund, onde ensinou dende 1807 matemáticas, aínda que o seu interese fundamental foi o estudo das algas, ás que clasificou cientificamente no seu *Systema algarum*. Obtén a cátedra de botánica e economía en 1812.

En 1817 vai ser elixido membro do Parlamento, e en 1837 foi nomeado bispo de Karlstad, o que supuxo a fin das súas investigacións científicas.

O seu fillo Jacob George Agardh foi igualmente un especialista en algas.

## Obras 
*Synopsis algarum Scandinaviae*, 1817
*Aphorismi botanici*, 1817-1826
*Species algarum*, 1821-1828
*Systema algarum*, 1824
*Classes plantarum*, 1825
Agamenón

**Agamenón** é un personaxe da mitoloxía grega. Foi o rei de Argos e Micenas.

## Lenda 
Agamenón era fillo de Atreo e Aérope, e irmán de Menelao. Cando Tiestes matou a Atreo e se fixo co trono de Argos, Agamenón e Menelao buscaron refuxio con Tíndaro, rei de Esparta, casou coa súa filla Clitemnestra, da que tivo 3 fillas -Ifixenia, Electra e Crisótemis- e un fillo -Orestes-. Agamenón reconquistou o reino do seu pai coa axuda do seu irmán Menelao, xa rei de Esparta.

Na guerra de Troia, Agamenón foi o xefe supremo dos gregos. Ao chegar a Aulis, Beocia, os ventos pararon e non pode seguir a expedición por Agamenón ofender á deusa Artemisa. O adiviño Calcante anuncia que a deusa só se calmará co sacrificio de Ifixenia, Agamenón concorda e sacrifica a súa propia filla.

Durante a guerra Agamenón tomou como cativa a Briseida, pertencente a Aquiles, o que levou a este a se afastar da loita por algún tempo. Despois da captura de Troia toma a Casandra, a filla de Príamo, que predí que de regresar á súa terra matarano; malia iso, regresa cos dous xemelgos que tivera con ela. Xa en Argos, Clitemnestra ofrece ao seu home unha gran recepción, logo na noite, coa axuda de Existo, o seu amante, asasina a Agamenón, Casandra e os fillos de ámbolos dous. Orestes, o seu fillo, vingou a súa morte anos despois, matando á súa propia nai e a Existo.

Agamenón é o protagonista de numerosas traxedias, antigas e modernas, a máis famosa foi a Orestíada de Esquilo. Nas lendas do Peloponeso, Agamenón era considerado o prototipo de monarca poderoso, e en Esparta tiña culto baixo o título de Zeus Agamenón.
A Braña, Baleira

**San Miguel da Braña** é unha parroquia do concello lugués de Baleira. No ano 2013 tiña 61 habitantes, agrupados en 3 entidades de poboación (Abrairas, con 13 habitantes, A Braña con 16 e Millares con 32), cunha densidade media de 11 hab/km².

## Xeografía 
A súa altitude media é de 620 metros. Limita coas parroquias de Retizós (ao norte), Cubilledo (ao leste) e Fonteo (ao sur), e con Montecubeiro ao oeste (xa do concello de Castroverde).

## Historia 
Pertence ó arciprestado de Luaces. Era beneficio eclesiástico que presentaba o Marqués de Alcañices e o Señor de Vilacide. Noutros documentos figura coma presenteiro o Conde de Villanova de Caneda.

## Patrimonio 
*Capela de San Ramón Nonato de Abrairas. Pequena capela de planta rectangular de construción popular. Solicitouse a construción en 1766 alegando que estaba moi distante á igrexa parroquial, máis dun cuarto de legua, e que o camiño tiña moita lama cando chovía. Foi bendita en 1769. Os muros son de cachotaría e cantaría de granito e lousa, e a cuberta de lousa a dúas augas.

*Igrexa parroquial de San Miguel. Sitúase na aldea da Braña. Foi edificada no século XVII, con profundas reformas ao longo do tempo. Ten planta rectangular e presbiterio da mesma forma. Nun lateral está acaroada a sancristía, de planta rectangular e con acceso dende o presbiterio e dende fóra por unhas portadas alinteladas. Os muros que a conforman son de cachotería e cantería de granito e lousa, e a cuberta de lousa a dúas e catro augas. O arco triunfal de acceso ao presbiterio é de medio punto con imposta. A portada principal é alintelada e culmina no frontis cunha espadana sinxela dun só van. Só conserva un retablo na capela maior, de estilo barroco.

## Lugares e parroquias 
### Lugares da Braña 
## Galería de imaxes 

Ficheiro:ABrañaigrexa2.jpg|Fachada leste
Ficheiro:ABrañavista.jpg|Vista desde o adro 

### Parroquias de Baleira 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Lugares de Baleira
A Degolada, Baleira

**San Lourenzo da Degolada** é unha parroquia do concello de Baleira. Pertence o arciprestado de Valdepedroso e ten unha poboación de 29 habitantes agrupados en 4 entidades, cunha densidade media de 7,2 hab./km² no 2013.

Limita ao norte con Paradavella (no concello da Fonsagrada), ao sur con Freixo (tamén na Fonsagrada), ao leste co concello da Fonsagrada e, ao oeste coa Lastra. As entidades de poboación son O Castro (7), O Couto (16), A Degolada (3) e Eiros (3). Ten unha altitude media de 740 msnm.

## Patrimonio
Consérvanse vestixios da cultura castrexa nunha ladeira próxima a aldea da Degolada. A parroquia está atravesada polo camiño primitivo do Camiño de Santiago.

A igrexa parroquial de San Lourenzo da Degolada está na aldea do Couto. O edificio, de planta rectangular de construción moderna, cuxas remodelacións recubriron o edificio antigo, aínda que conserva elementos da construción primitiva. Conserva no altar maior un retablo sinxelo de estilo barroco.

## Galería de imaxes

Camiño Santiago, A Degolada, Baleira.jpg|Camiño de Santiago ó seu paso pola Degolada.
Camiño Santiago2, A Degolada, Baleira.jpg|Camiño de Santiago.
Camiño Santiago3, Rego da Pasadiña, A Degolada, Baleira.jpg|Rego da Pasadiña.
Igrexa San Lourenzo da Degolada, Baleira.jpg|Igrexa de San Lourenzo da Degolada.

## Lugares e parroquias
### Lugares da Degolada
### Parroquias de Baleira
## Véxase tamén
### Outros artigos
*Lugares de Baleira
A Esperela, Baleira

**San Pedro da Esperela** é unha parroquia do concello de Baleira. En 2013 tiña 317 habitantes agrupados en 16 entidades de poboación, cunha densidade media de 21 hab/km².

As 16 entidades de poboación son O Cádavo (161), O Candín (3), O Castro de Valdería (abandonado), Cimadevila (18), Corveira (16), A Esperela (10), A Lóngara (abandonado), Os Penedos (abandonado), Perrelos (7), Pradeda (9), Puñago (23), Sanguñedo (7), O Touzón (4), Valdería (25), Valín (8) e Vilaselle (26).

## Xeografía 
Limita ó norte coas parroquias de Librán e A Fontaneira; con Pousada e o concello de Baralla ó sur; polo leste co concello da Fonsagrada; e polo oeste coas parroquias da Frairía e Masoucos (Castroverde).

A altitude media é de 680 metros, sendo a altitude máxima de 730 metros, no Cádavo.

A capital de concello, O Cádavo, dispón, ademais doutros edificios, da Biblioteca Pública Municipal.

## Historia 
No lugar de Castro fixéronse achados prehistóricos do Castro mesmo nome e en Vilaselle é destacable a pedra de armas da casa dos Luaces.

## Patrimonio 
Sobresae a igrexa parroquial de San Pedro da Esperela, construída na aldea do mesmo nome. É un edificio de planta cadrada, que se divide no interior en tres naves, separadas entre si por dúas fileiras de piares. O presbiterio é de planta rectangular, e na parte posterior deste ten a sancristía, tamén de planta rectangular. Os muros son de cachotería e cantería de granito, e a cuberta de tella a dúas augas. A nave central sepárase das laterais por medio dunha aliñación de catro piares sobre os que descansa unha arcada corrida de tres arcos de medio punto, sobre os que se apoia a cuberta. O frontis está rematado por unha torre de tres corpos, o segundo cego e no terceiro con catro vans. O arco triunfal é de medio punto, con dobre aresta, ten trazas, o igual que os modillóns que se conservan na cornixa, de pertencer a primitiva construción románica.

## Lugares e parroquias 
### Lugares da Esperela 
## Galería de imaxes 

Ficheiro:Esperelaigrexa1.jpg|Igrexa parroquial
Ficheiro:Esperelaigrexa2.jpg|Fachada principal 

### Parroquias de Baleira 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Lugares de Baleira
Córneas, Baleira

**Santiago de Córneas** é unha parroquia do concello lucense de Baleira.

## Xentilicio 
O seu xentilico é **corneallo/a**.

## Localización e características 
Limita coas parroquias da Esperela e Fontaneira, e cos concellos da Fonsagrada, Becerreá, Navia de Suarna e Baralla. A parroquia pertence ó arciprestado de Valdepedroso. Ten 236 habitantes, distribuídos en 23 entidades ou núcleos, cunha densidade media de 8 hab/km² no 2013. Até hai pouco tempo conservábanse pallozas en Vilagarcía, Rebedul, Vilardoi, Vilela e Albaredo.

As entidades de poboación son as seguintes: Albaredo (10), Antiguallas (14), A Azoreira (6), As Bouzas (5), Córneas (5), Escanlar (10), Fontecavada (9), Fontela (12), A Gasalla (14), Montouto (12), Paradela (5), Pereira (9), A Rasela (abandonada), Rebedul (18), A Reboleira (1), Solleiros (3), Surriba (10), Valinfolgueiro (11), Vilagarcía (22), Vilanova (7), Vilardoi (24), Vilarín de Córneas (15) e Vilela (14).

A súa altitude media é de 560 metros.

## Patrimonio 
A igrexa parroquial de Santiago de Córneas ten planta rectangular dividida en tres naves afastadas por dúas fieiras de dúas columnas e dúas pilastras cada unha. O presbiterio é cadrado, e nun lateral acaróase a sancristía de planta rectangular. Os muros que a conforman son de cachotería e perpiaño de granito e lousa, e a cuberta de lousa a dúas e tres augas. Ao presbiterio accédese por un arco de medio punto que se asenta sobor dúas pilastras, con bóveda apuntada. O frontis ten un plano saínte na zona central, con portada de arco de medio punto, óculo e espadana de dous vaos. Sobre a portada hai unha pedra cuberta con cal coa data de erección desta, no século XVIII. Conserva no interior tres retablos, de estilo barroco coma o do altar maior.

As aldeas conservan a súa disposición tradicional. Na aldea de Antiguallas o núcleo de poboación está formado por varias casas feitas con muros de cachotería e perpiaño de granito e lousa, e cubertas do mesmo material. Son varios os hórreos e cabazos que se conservan, realizados con madeira, ramas de árbores e cuberta de palla de centeo. A aldea sitúase sobre un castro.

## Lugares e parroquias 
### Lugares de Córneas 
### Parroquias de Baleira 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Lugares de Baleira
Librán, Baleira

**Santa Mariña de Librán** é unha parroquia do concello lugués de Baleira que pertence a comarca da Fonsagrada e ó arciprestado de Valdepedroso. No ano 2013 tiña 132 habitantes, distribuídos en 14 entidades de poboación.

## Xeografía
Limita ó norte coas parroquias de Fonteo; ó sur con A Esperela; ó leste Cubilledo e A Fontaneira e ó oeste con Bolaño (Castroverde) e Vilabade (Castroverde). Librán pertenceu a antiga xurisdición territorial de Baleira, sobre a que exercían señorío os condes de Amarante.

As entidades de poboación son as seguintes: Aldegunde (7), Barcias (38), A Carraceira (14), Catatrigo (17), O Chao (deshabitado), O Foxo (7), A Golpilleira (7), Penas (3), A Pereira (11), A Ponte (4), Saíme (2), Soumede (2), O Ventorro (deshabitado) e Vilares (20).

## Patrimonio
Na aldea de Saíme está a igrexa parroquial de Santa Mariña de Librán. O edificio, de orixe románica, na actualidade non conserva ningún elemento deste estilo debido ás diversas remodelacións que experimentou ó longo dos séculos. Ó parecer, a súa configuración na planta responde á do edificio románico. Ten nave rectangular con presbiterio cadrado e ábsida semicircular. No lateral dereito conserva acaroada unha dependencia que non está comunicada coa nave, de planta rectangular, que se utiliza coma almacén. Os muros son de cachotaría e cantería de granito e lousa, e a cuberta de lousa a dúas e catro augas. Ó presbiterio accédese por un arco triunfal de medio punto, con outros tres grandes arcos a cada lado a modo de fornelos, sobre os que asenta unha cúpula de media laranxa. A portada principal é alintelada, e acaroada ó frontis. Sobre esta hai un cuberto cun arco apuntado, do que arranca a torre, con catro vans de arco de medio punto sobre impostas.

Na aldea de Soumede está a capela de San Mamede. Un pequeno edificio de construción popular que consta dunha planta rectangular conformada por muros de cachotería e cantería de granito e xisto, e cuberta de lousa a dúas augas. Está moi remodelado debido as diferentes reconstrucións que sufriu. A portada principal é alintelada.

## Lugares e parroquias
### Lugares de Librán
## Galería de imaxes 

Ficheiro:Libránigrexa.jpg|Igrexa parroquial
Ficheiro:Libráncapela.jpg|Capela en Soumede 

### Parroquias de Baleira
## Véxase tamén
### Outros artigos
*Lugares de Baleira
Pousada, Baleira

**San Lourenzo de Pousada** é unha parroquia do concello de Baleira, pertencente ó arciprestado de Valdepedroso. En 2013 tiña seus 126 habitantes distribuídos en oito núcleos de poboación: Airexe (15), O Lago (1), Pousada (16), O Queirogal (25), A Quintá (7), Rego de Pereira (9), Teilalle (3) e Vilar (50).

## Xeografía 
Está delimitada ó norte polas freguesías da Esperela e A Fontaneira, ó sur por Penarrubia e Pedrafita de Camporredondo (as dúas do concello de Baralla), ó leste por Teixeira e Pedrafita de Camporredondo (Baralla), e ó oeste por Riomol e Furís (Castroverde). Da súa xurisdición depende o anexo de San Pedro de Esperela. A altitude media é de 699 metros.

## Patrimonio 
Nesta parroquia hai dous monumentos de carácter relixioso. Na aldea da Quintá está a capela de Santa Bárbara, un pequeno edificio de construción popular que consta dunha planta rectangular conformada por muros de cachotaría e cantería de granito e xisto, e cuberta de lousa a dúas augas. A portada principal é alintelada, cun pórtico sobre ela. No seu interior ten só un retablo de estilo neoclásico.

Na aldea de Airexe está a Igrexa parroquial de San Lourenzo de Pousada. O edificio, de planta cadrada, divídese no seu interior en tres naves, separadas entre si por dúas fileras de columnas e pilastras. O presbiterio é de planta cadrada, con tres contrafortes no exterior. Os muros son de cachotería e cantería de granito e xisto, e a cuberta é de lousa a dúas augas. O presbiterio segue a liña da nave central, situándose a menor altura desta. Dispón dunha ruda cornixa ao longo da nave central, cun arco triunfal de medio punto. O frontis ten unha portada con arco de medio punto, e sobre esta unha torre campanario que sobresae, formando un cuberto de planta cadrada, que apoia sobre catro piares. Dos retablos que se conservan, o da capela maior é de estilo barroco e encóntrase mutilado por causa de diferentes reformas no edificio. Os das capela laterais son de estilo neoclásico o da dereita e barroco o da esquerda.

## Lugares e parroquias 
### Lugares de Pousada 
### Parroquias de Baleira 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Lugares de Baleira
A Lastra, Baleira

**San Xoán da Lastra** é unha parroquia do concello de Baleira. Os seus 68 poboadores agrúpanse en dúas entidades: A Lastra (56) e O Sollío (12) no 2013.

## Xeografía
miniatura|esquerda|Igrexa de San Xoán.
Ten unha superficie de 4,84&nbsp;km². Limita ao norte con Cubilledo e A Degolada, ao sur coa Fontaneira, ao leste con Freixo (A Fonsagrada) e ao oeste con Cubilledo e A Fontaneira. Esta parroquia formou parte da antiga xurisdición de Baleira, xunto con Cubilledo, Degolada e Librán, e pertence ó arciprestado de Monterroso.

## Patrimonio
A igrexa parroquial de San Xoán da Lastra ten planta rectangular, de corte popular. Os muros son de cachotería e perpiaño de granito e lousa, e a cuberta de lousa a dúas augas. No altar maior non conserva retablo, xa que o orixinal, de estilo neoclásico e moi sinxelo, foi trasladado á sancristía.
## Galería de imaxes

Vista A Lastra, Baleira.jpg|Vista dende A Lastra. Hortas nos campos que miran ó norte. Aquí forma un val o Rego da Bouza, baixo o Penedo Eiros á dereita e en medio A Pena Chorosa, o Pico Ribón e o Monte debaixo das Penas. Á esquerda está O Chorco.
Vista A Lastra2, Baleira.jpg|Vista dende A Lastra. Hortas de verzas nos campos que miran ó sur, no suco profundo que forma o val do Rego de Salgueiro, coa Serra da Lastra á esquerda e A Fontaneira á dereita. Máis o fondo e no medio está A Serra da Modorra e aínda máis lonxe A Serra das Pandas cos Altos de Castonso o Pico de Barreiros.
A Lastra2, Baleira.jpg|A Lastra.
Paisaxe A Lastra, Baleira.jpg|Paisaxe dende A Lastra.

## Lugares e parroquias
### Lugares da Lastra
### Parroquias de Baleira
## Véxase tamén
### Outros artigos
*Lugares de Baleira
Retizós, Baleira

**Santa María Madanela de Retizós** é unha parroquia do concello de Baleira. No 2020 tiña 74 habitantes (41 homes e 31 mulleres), repartidos en catro entidades de poboación: O Alledo (deshabitado), A Muíña (18), Retizós (23) e San Romao (33), sendo a densidade media nese ano de 10,22 hab/km².

Pertence ao arciprestazgo de Luaces, e limita ao norte coas parroquias de Martín e Milleirós (esta do concello de Pol), ao sur coa da Braña, ao leste con Cubilledo, e ao oeste con Milleirós, Caraño (as dúas do concello de Pol) e Montecubeiro (do concello de Castroverde). Ten unha superficie de 7,24&nbsp;km².

## Patrimonio
A **igrexa parroquial de Santa María Madanela** é un edificio que data dos séculos XVII e XVIII. A planta é rectangular, con presbiterio da mesma forma. Acaroada ó alzado norte está a sancristía. Os muros que a conforman son de cachotería e perpiaño de granito, e a cuberta é de lousa a dúas augas. Accédese ó seu interior dende o lateral ou dende a porta do frontis, ambas as dúas de medio punto. O arco triunfal é de medio punto, asentado sobre imposta. Conserva dous retablos, o da capela maior e o do lateral dereito, ambos os dous de estilo barroco.

## Lugares e parroquias
### Lugares de Retizós
### Parroquias de Baleira
## Notas 
## Véxase tamén
### Outros artigos
*Lugares de Baleira
Vorbis

**Vorbis** é un proxecto completamente aberto e gratuíto de códec da Xiph.org Foundation. Emprégase xeralmente en combinación co contedor *Ogg*, formando o que se denomina *Ogg Vorbis*.

O desenvolvemento de Vorbis foi iniciado despois de que en setembro de 1998 Fraunhofer Gesellschaft fixese pública a súa intención de trocar a licenza do formato MP3. A primeira versión estable do códec, a 1.0, publicouse o 19 de xullo de 2002. A última versión, a 1.1.0, foi publicada o 22 de setembro de 2004. O formato Vorbis é amplamente empregado nos sistemas baseados en Linux.

## Características técnicas
*Relación de bits (bitrate): 45 a 500 kbits/s (variable).
*Frecuencia de mostraxe: 44.1&nbsp;kHz (a calidade dun cd de son estándar).

## Véxase tamén
### Outros artigos
*Frecuencia de mostraxe
*Relación de bits
*Ogg Theora
*AAC
*AIFF
*LAME
*Mp3PRO
*MPC (tamén coñecido coma Musepack ou MPEGPlus/MP+) 
*RealAudio
*WAV
*Windows Media Audio (WMA)

### Ligazóns externas
*Páxina web oficial do códec
*Páxina da Xiph.Org Foundation
Agartala

miniatura|Localización de Agartala
miniatura|Agartala
**Agartala**, capital do estado de Tripura, India, situada nas beiras do río Haroa, a dous quilómetros da fronteira con Bangladesh. 200&nbsp;000 habitantes (2004). As linguas máis faladas na cidade son bengalí, kokborak, hindi e inglés. Capital de Tripura dende 1840, cando o Maraxá Krishna Manikya moveu a súa capital aquí dende a vella Agartala.

## Arquitectura 
* Palacio de Ujjayanta, rematado en 1901, antigo palacio real, agora sede da Asemblea Lexislativa de Tripura.
* Templo de Jaganath.
* Templo de Umamaheswar.

## Véxase tamén
Escola de Socioloxía de Chicago

En socioloxía e, posteriormente, criminoloxía, a **Escola de Chicago** foi un conxunto de intelectuais da Universidade de Chicago fundado ante a necesidade dun estudo da poboación obxectivo. A escola é amplamente recoñecida pola súa contribución ao desenvolvemento do interaccionismo simbólico e as súas investigaciones empíricas sobre a cidade de Chicago. A maioría de participantes activos cos que contou foron sociólogos europeos, moitos deles que fuxían da primeira guerra mundial. Este movemento tivo o máximo auxe nos anos 20 e chegou á decadencia co falecemento de George Herbert Mead en 1931 e a marcha de Robert Ezra Park en 1933. 

## Contribucións 
### Interaccionismo simbólico 
Entre as súas numerosas novidades destaca o interaccionismo simbólico, que se desenvolveu, en grande medida, a partir das ideas de George Herbert Mead, aínda que foi Herbert Blumer, un dos seus estudantes, quen acuñou o termo e o levou adiante. A pesar da súa valiosa perspectiva sobre as interaccións e comunicacións simbólicas individuais, atopou críticas relativas á súa capacidade de abordar aspectos macro-sociolóxicos, tales como estruturas sociais e distribución de poder. A teoría proporciona unha análise enriquecedora das dinámicas sociais a nivel micro, mais é vista por algúns críticos como insuficiente ao explorar e explicar sistemas sociais complexos e amplos. 

Os intentos dalgúns teóricos do interaccionismo simbólico por indagar nas temáticas macrosociolóxicas non lograron penetrar de forma significativa nos debates académicos sobre estruturas sociais e poder, mantendo así unha separación palpable entre as análises micro e macro no campo da socioloxía.

### Outras achegas 
Outras teorías non menos importantes extraídas da análise realizada en torno ó ano 1916 foron: a afirmación de que nunha sociedade avanzada (como era a industrial do momento) non se podía ir contra os intereses das masas por medo a que estas se rebelasen; por conseguinte, se se quere actuar en contra das mesmas, hai que convencelas e para iso xéranse novos modelos de comunicación (procesos para que os cidadáns se adhiran á opinión do poder); e finalmente, a necesidade de estudar as masas populares por medio de enquisas, consultas populares etc. da maneira máis científica posible. 

Con isto prodúcese un novo estudo político tamén en función da motivación cidadá.

## Membros 
Os principais investigadores na primeira Escola de Chicago inclúen a Nels Anderson, Ernest Burgess, Ruth Shonle Cavan, Edward Franklin Frazier, Everett Hughes, Roderick D. McKenzie, George Herbert Mead, Robert E. Park, Walter C. Reckless, Edwin Sutherland, W. I. Thomas, Frederic Thrasher, Louis Wirth e Florian Znaniecki. A activista, socióloga e Premio Nobel da Paz en 1931 Jane Addams tamén traballou e mantivo lazos estreitos con algúns dos membros da Escola. 

## Notas 
## Véxase tamén 
* Criminoloxía
* Criminoloxía Ambiental
* Escola de Criminoloxía de Chicago
* Ecoloxía humana
* Investigación Urbana
* Urbanismo
* Teoría dos Anéis Concéntricos de Ernest Burgess
Combustión

miniatura|dereita|Combustión
A **combustión** (do latín *combustio, -onis*), é unha reacción química na que un elemento combustible se combina con outro comburente, desprendendo calor outras radiacións visibles ou non e producindo un óxido. Os tipos máis frecuentes de combustibles son os materiais orgánicos que conteñen carbono e hidróxeno. O produto desas reaccións pode incluír monóxido de carbono (CO), dióxido de carbono (CO2), auga (H2O) e cinzas. O proceso de destruír materiais por combustión coñécese como **incineración**.

## Tipos de combustión 
Dependendo de como se produzan as reaccións de combustión, poden ser de diferentes tipos:

* **Combustión completa**: prodúcese cando as substancias combustibles reaccionan ao maior grao de oxidación posible. Neste caso non haberá presenza de substancias combustibles nos produtos de reacción.
* **Combustión incompleta:** prodúcese cando non se alcanza o máximo grao de oxidación e existe a presenza de substancias combustibles nos gases de reacción.
* **Combustión estequiométrica ou teórica:** é a combustión que ten lugar coa cantidade mínima de aire para que non haxa substancias combustibles nos gases de reacción. Neste tipo de combustión non hai presenza de osíxeno nos fumes, debido a que se utilizou integramente na reacción.
* **Combustión con exceso de aire:** é a reacción que se produce cunha cantidade de aire superior ao mínimo requirido. Cando se usa o exceso de aire, a combustión tende a non producir substancias combustibles nos gases de reacción. Neste tipo de combustión é típica a presenza de osíxeno nos gases de combustión. A razón pola que se adoita usar o exceso de aire é reaccionar completamente co combustible dispoñible no proceso.
* **Combustión con defecto de aire:** é a reacción que se produce con menos aire que o mínimo requirido. Este tipo de reacción caracterízase pola presenza de substancias combustibles nos gases de reacción.

## Produtos da combustión 
Entre as substancias máis comúns que adoitan aparecer como consecuencia da combustión están:

# - Dióxido de carbono (CO2)
# - Auga (H2O como vapor de auga)
# - Nitróxeno (N2)
# - Osíxeno (O2)
# - Monóxido de carbono (CO)
# - Hidróxeno (H2) 
# - Carbono en forma de tisne
# - Dióxido de xofre (SO2)
# - Óxidos de nitróxeno (NOx)
# - Cinzas
# - Hidrocarburos
# - Dioxinas
# - Hidrocarburos aromáticos policíclicos (PAH)

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
*
18 de abril

O **18 de abril** é o 108º día do ano do calendario gregoriano (108º nos anos bisestos). Quedan 257 días para finalizar o ano.

## Acontecementos 
* 1906 - Un forte terremoto, de 8,25 graos na escala de Ritcher, destrúe boa parte da cidade de San Francisco, e é seguido por un incendio que durou tres días. 
* 1980 - Nace a República do Zimbabwe (antigamente, *Rodesia*)
* 1994 - Comeza a emitirse na TVG o Xabarín Club

## Nacementos 
miniatura|100px|David Ricardo.
* 1583 - Hugo Grotius, xurista neerlandés.
* 1759 - Thomas Thorild, poeta e pensador sueco (m. 1808).
* 1772 - David Ricardo economista inglés.
* 1842 - Antero de Quental escritor portugués (m.1891).
* 1864 - Richard Harding Davis, escritor estadounidense (m. 1916.
* 1897 - Claro José Sendón, propagandista anarquista galego (m. 1937).
* 1899 - Eleuterio González Salgado, mestre e político galeguista (m. 1977).
* 1900 - Adolfo Anta Seoane, compositor galego (m. 1978).
* 1923 - Antía Cal, pedagoga galega.
* 1936 - José Ramón Docal Labaén, economista e empresario galego.
* 1937 - César Portela, arquitecto galego.
* 1945 - Celestino García Braña, arquitecto galego.
* 1949 - Ramón Reimunde Noreña, escritor galego.
* 1958 - Damián Villalaín, escritor galego.
* 1960 - Neo Rauch, pintor alemán.
* 1986 - Denice Klarskov, actriz porno dinamarquesa.

## Mortes 
miniatura|100px|Albert Einstein.
* 1882 - Henry Cole, deseñador inglés (n. 1808).
* 1898 - Gustave Moreau, pintor francés (n. 1826).
* 1905 - Juan Valera, escritor español (n. 1824).
* 1955 - Albert Einstein, físico alemán (n. 1879).
* 1968 - Cesáreo Briones Varela, político galego (n. 1904).
* 1973 - Ramiro Díaz Baliño, siluetista galego (n. 1902).
* 1974 - Marcel Pagnol, comediógrafo francés (n. 1895).
* 1976 - Raimundo Vidal Pazos, avogado e político galego (n. 1889).
* 1990 - Frédéric Rossif, director de cine e televisión francés (n. 1922).
* 1991 - Gabriel Celaya, poeta en lingua castelá (n. 1911).
* 1993 - Purificación de Cora Paradela, editora galega (n. 1991).
*2013 - Henrique Otero, o gaiteiro do Fragoso, mestre de gaita (n. 1930). 
* 2017 - Miguel Suárez Abel, escritor galego (n. 1952).

## Festas e celebracións 
* Día Internacional de Monumentos e Sitios 

## Outros 
* Santoral:

Os 366 días do ano

## Notas
17 de abril

O **17 de abril** é o 107º día do ano do calendario gregoriano (108º nos anos bisestos). Quedan 258 días para finalizar o ano.

## Acontecementos 
* 1937 - Fusilados en Pontevedra os republicanos Víctor Moldes Carro, Claudio Magdalena González, Albino Sánchez Leiro e Constantino Gómez Rodríguez.
* 1937 - Fusilados en Pontevedra os republicanos Johán Carballeira, Manuel Chapela Couso, Narciso Suárez Lojo e José Besada Nieto.
* 1937 - Fusilados en Ferrol os carabineiros republicanos da provincia de Ourense Federico Ayala Victoria, Esteban Gómez Santos, José Galán Jiménez, Juan Meilán Castro, Jesús Asenjo García, Casiano Martínez Barja, Isidro Sánchez Garrido e Tomás Mayo Polo.
* 1937 - Fusilados en Ourense os republicanos José Salgado, Fernando González Cid e Daniel Ferreiro Nogueira.
* 1937 - Fusilados en Lugo os republicanos Evaristo Pereira Rubio e Eloy Prieto Fernández.
* 2004 - José Luis Rodríguez Zapatero toma posesión como Presidente do Goberno de España

## Nacementos 
miniatura|100px|Victoria Beckham.
* 1277 - Miguel IX Paleólogo - emperador bizantino (m. 1320).
* 1797 - Francisco Javier Rodríguez Gil, filólogo galego (m. 1857).
* 1865 - Manuel Otero Acevedo, médico arxentino (m. 1920)
* 1885 - Karen Blixen, escritora de orixe dinamarquesa (m. 1962).
* 1887 - Román Rodríguez de Vicente, enxeñeiro e xornalista galego (m. 1928).
* 1919 - Chavela Vargas, cantante mexicana.
* 1929 - Amable Veiga, lingüista galego (m. 1994).
* 1943 - Emilio González Fernández, psiquiatra e escritor galego.
* 1944 - Alberto Durán Núñez, político e empresario galego (m. 2008).
* 1944 - Lois Diéguez, escritor e político galego.
* 1955 - Erín Moure, escritora canadense.
* 1957 - Antón Reixa, escritor, músico e director de cine galego.
* 1964 - Maynard James Keenan músico estadounidense.
* 1974 - Victoria Beckham, cantante e deseñadora de moda inglesa.
* 2004 - Nicolás Atanes, activista matemático español

## Mortes 
miniatura|100px|Benjamin Franklin.
* 1622 - Richard Hawkins, mariño corsario e explorador inglés.
* 1790 - Benjamin Franklin, inventor norteamericano.
* 1849 - José Verea Aguiar, avogado, xornalista e historiador galego (n. 1775).
* 1921 - Manwel Dimech, escritor, xornalista e político maltés.
* 1937 - Johán Carballeira, político e xornalista galego (fusilado).
* 1942 - Jean Baptiste Perrin, físico-químico francés.
* 1994 - Roger Sperry, neuropsicólogo estadounidense.
* 1996 - Tomás Gutiérrez Alea, director de cine cubano.
* 1996 - José Luis López Aranguren, filósofo español.
* 2010 - Begoña Muñoz, profesora e autora teatral galega.
* 2014 - Gabriel García Márquez, escritor colombiano.
* 2014 - Teresa Añón, escultora galega.

## Festas e celebracións 
### Santoral 
Na Igrexa católica:

*Santo Acacio de Melitene.
*San Donnán de Eigg e compañeiros.
*Santos Elías, Paulo e Isidoro.
*Santo Inocencio de Tortona.
*San Pantagato de Vienne.
*Santos Pedro e Hermóxenes.
*Santos Simeón bar Sabas e compañeiros.
*Santos Ustazades e compañeiros mártires de Persia.

## Outros 
Os 366 días do ano
19 de abril

O **19 de abril** é o 109º día do ano do calendario gregoriano (110º nos anos bisestos). Quedan 256 días para finalizar o ano.

## Acontecementos 
* 1770 - O capitán inglés James Cook avista Australia por primeira vez.
* 1956 - A actriz estadounidense Grace Kelly casa con Rainiero III de Mónaco
* 1961 - A invasión de Cuba pola Baía Cochinos termina en fracaso.
* 1971 - Serra Leoa tórnase nunha república.
** Lanzamento da Saliut 1, a primeira estación espacial feita polo ser humano.

## Nacementos 
miniatura|100px|Glenn T. Seaborg.
* 1832 - José Echegaray Eizaguirre, enxeñeiro dramaturgo e político español (m. 1916).
* 1882 - Getúlio Vargas, político brasileiro (m. 1954).
* 1883 - Richard von Mises, físico austrohúngaro (m. 1953).
* 1895 - Manuel Domínguez Benavides, escritor e político galego (m. 1947).
* 1910 - Xosé Díaz Jácome, xornalista e escritor galego (m. 1998).
* 1912 - Glenn Theodore Seaborg, químico estadounidense (m. 1999).
* 1915 - Manuel Prego de Oliver, pintor galego (m. 1986).
* 1916 - José María López Ramón, militar e político galego (m. 2009).
* 1916 - Delio Rodríguez, ciclista galego (m. 1994).
* 1917 - Sven Hassel, escritor dinamarqués (m. 2012).
* 1948 - Alfonso Pexegueiro, escritor galego.
* 1952 - Darío Xohán Cabana, escritor galego.
* 1977 - Yolanda Castaño, poetisa galega.

## Mortes 
miniatura|100px|Charles Darwin.
* 1588 - Paolo Veronese, pintor renacentista veneciano (n. 1528).
* 1768 - Giovanni Antonio Canal, pintor veneciano (n. 1697).
* 1881 - Benjamin Disraeli, escritor e político británico (n. 1804).
* 1882 - Charles Darwin, biólogo inglés (n. 1822).
* 1906 - Pierre Curie, físico francés (n. 1859).
* 1914 - Charles Sanders Peirce, filósofo e científico estadounidense (n. 1839).
* 1944 - Eloy Maquieira, arquitecto galego (n. 1901).
* 1953 - Amador Víctor González, tipógrafo e xornalista galego galego (n. 1890).
* 1961 - Manuel Quiroga Losada, violinista, compositor e debuxante galego (n. 1892).
* 1967 - Konrad Adenauer, chanceler alemán (n. 1876).
* 1973 - Hans Kelsen, xurista estadounidense de orixe austríaca (n. 1881).
* 1998 - Octavio Paz, escritor mexicano, Premio Nobel de Literatura en 1990 (n. 1914).
* 2009 - J.G. Ballard, escritor británico (n. 1930).

## Festas e celebracións 
* Día da Bicicleta.
* Día Mundial dos Simpson

## Outros 
* Santoral:

Os 366 días do ano

## Notas
Agde

**Agde** é unha comuna do departamento de Hérault, rexión de Languedoc-Roussillon, Francia. 20&nbsp;303 habitantes (1999), na beira do río Hérault a catro quilómetros do mar Mediterráneo.

## Historia
O nome deriva dunha antiga colonia grega, **Agathé Tyché**, *a boa fortuna*, fundada polos foceos procedentes de Marsella contra o 600 a.C.. Os romanos déronlle o nome de **Agatha Narbonensis**.

Agde é coñecida pola súa lava basáltica, usada na arquitectura local, como pode verse na catedral de Saint-Etienne do século XII.

Durante a Idade Media o vizcondado de Agde pertenceu á casa de Trencavel, antes de ser anexionada polos reis de Francia despois da cruzada contra os albixenses
## Economía 
Estación balnearia, turismo, comercio, a economía tradicional baseábase na pesca e na viticultura.

## Cap d'Agle 
No barrio de Cap d'Agle está un dos centros nudistas máis grandes do mundo en superficie.
Axeladas

**Axeladas** (en latín *Ageladas*, e en grego Άγελάδας) ou **Hagelaidas** (esta última forma é a que aparece nas inscricións), é o nome de dous escultores gregos da escola de Argos e que un é o avó do outro aínda que é algo que está en discusión.

## Axeladas I 
Se estima que debeu nacer polo 540 a.C. e que traballou entre o 520 e o 490 a.C., e os textos antigos atribúenlle as seguintes obras:

* Ofrendas votivas: cabalos de bronce e prisioneiros, cidadáns de Tarento en Delfos; unha estatua dedicada por Praxíteles de Siracusa.
* Estatuas de atletas: efixie de Anochos de Tarento, gañador do estadio e dobre estadio nos Xogos; armadura de Cleóstenes Epidamno, vencedor na carreira de carros da 66ª  Olimpiada (512 a.C.); efixies de Timasiteo de Delfos que fora executado e de Anocos de Tarento, gañador de loita nos LXV Xogos Olímpicos e nos Xogos Délficos.
* Un grupo de musas , en colaboración con Arístocles e Canachas.

## Axeladas II 
O seu período de actividade abrangueu do 474 ao 430 a.C., data na que Plinio o Vello sitúa o seu apoxeo. Fundou unha escola escultórica, na que se pensa que estudaron Mirón, Fidias Malia que non se coñece gran cousa deste escultor, hai unha inscrición que sinala que o nome do seu fillo foi *Argeiadas*. 

É moi coñecida a súa estatua representando a Zeus Ithomatas, feita para os mesenios de Naupactos, e que foi reproducida nas moedas desa cidade, así como unha estatua de Zeus neno e un Heracles con barba, ámbolos dous encargados en Egio, Acaia.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
*
*
* 
* 
*
Agen

**Agen** é unha cidade da Aquitania, nas beiras do Garona, no departamento de Lot e Garona; está a 48 m altitude. En 2009 tiña 33&nbsp;920 habitantes.
Famosas son as cirolas pasas producidas na zona.

## Historia 
O asentamento, **Civitas Agenensium**, data da época galo-romana; da época romana non queda ningún resto arquitectónico, en parte destruídos pola invasión árabe do século VIII. Foi unha vila importante na Idade Media, disputada durante tres séculos polo rei de Inglaterra e o rei de Francia ata que en 1453 pasa definitivamente a Francia.

En 1856 chega o ferrocaril á cidade.

## Administración 
O seu alcalde (2014) é Jean Dionis du Sejour, da Unión dos Demócratas e dos Independentes.

## Monumentos 
* Catedral do século XII

## Celebridades 
Agen é o lugar de nacemento de Jacques Boé (**Jasmin**) un dos promotores do movemento dos Félibrige ou Rexurdimento occitano.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Sitio oficial
Axenor

**Axenor** foi un personaxe da mitoloxía grega, rei de Tiro. Era fillo de Poseidón e Libia, e pai de Europa.

Cando a súa filla, Europa, foi raptada por Zeus, Axenor enviou a Cadmo e os seus outros fillos para que a recuperaran, prohibíndolles volver sen ela.