A figueira na cultura popular galega

miniatura|dereita|Entre os moitos nomes do ouriolo (na fotografía, nunha figueira), están os de *figo marelo* e *papafigo*
A **figueira** é unha árbore con ampla presenza no campo galego, dado que non é en absoluto esixente coas características do chan onde medra, polo que non precisa de coidados. Aprovéitase polos seus froitos (figos e bréveras) pero a madeira é de mala calidade e pouco apreciada.

Na literatura oral (refráns, cantigas, contos e adiviñas) está moi presente, e tamén deixou ampla pegada na toponimia de Galicia.

## Na medicina
Un remedio da medicina popular galega contra o *mal do torrón* (que designa unha enfermidade do bazo non identificada) consiste en levar ó meniño enfermo, de noite, a un prado onde medre unha figueira e poñelo de pé sobra unha planta de chantaxe. Logo córtase un terrón ó redor dos pés e ponse, xa de regreso en casa, sobre o bazo do enfermo. Este curará segundo seca o terrón.

O *leite* dos figos e béveras disque é bo para curar as espullas.

## Léxico
* *Figo de/do río*: planta acuática, tamén chamada *tapadeira* (*Nymphaea alba*). ou *figo loureiro*
* *Figo santiaguiño*: dise do figo que madura no mes de xuño.
* *Figo vindimiño: dise do figo que madura na época da vindima, é dicir, na segunda quincena de setembro.
* *Papafigo*: vichelocrego.

## Locucións 
* *Caer como un figo maduro*: Eladio Rodríguez aplícao a quen se dorme rápida e profundamente, por estar moi canso, así como á muller que accede facilmente ós requirimentos sexuais dun home, pero cabe supoñer que tamén se aplique a calquera asunto no que se estea traballando cando, por fin, se consegue.
* *De figos a brevas*: dise de algo que só acontece de tarde en tarde.
* *Non dárselle un figo a un*: non importar nada algunha cousa..
* *Ser como un figo*: ser moi delicado e mostrarse ofendido por nada.

## Refraneiro 
miniatura|300px|*Folla na figueira, muxe na ribeira*
* *A branca, con frío, non vale un figo; a negra, nin figo nin breva*. 
* *A leña da figueira, recia de fume e fraca de madeira*. 
* *A negra co frío non vale un figo; a branca coa xiada, nin figo nin nada*.
* *A unha vella enriba dun muro, tembláballe o cu coma un figo maduro*.
* *Ano de brevas, nunca acá veñas*.
* *Ano de brevas, nunca o vexas*.
* *Auga ó figo; e á pera viño*.
* *Cando a figueira ten folla, ten boa comida a solla*.
* *Cando a figueira ten folla, val ouro a solla*.
* *Cando a gaivota busca unha figueira, anuncia tempestades desa maneira*.
* *Cando hai uvas e figos, amaña os teus vestidos*.
* *Con brevas e con figos non aproveitan os viños*.
* *Con brevas, viño bebas*.
* *Con brevas, viño bebas, e con figos, auga e viño*.
* *Con caracoles, figos e brevas, auga non bebas,/ pero o pan e o viño sexa tanto que todo o que comas ande nadando*.
* *Deben nadar en viño os caracoles, as brevas e os figos*.
* *Digo e redigo que a breva nunca foi figo*.
* *Digo que a figueira non é figo, e así o digo*.
* *En tempo de figos non hai amigos*.
* *Enriba de brevas, auga non bebas*.
* *Figos á figueira, vellos á golfeira*.
* *Folla na figueira, muxe na ribeira*.
* *Millor é un pouco pan duro que un figo enteiro maduro*. 
* *Nin morcilla sin figos nin voda sin pantrigo*.
* *No tempo dos figos, non hai amigos*.
* *O que digo, digo, que a breva non é figo*.
* *Primeiro a ameixa, despois a cereixa, despois o figo e o carrapichote meu amigo*.
* *Santa Técola que vindima as uvas e os figos leva*.
* *Canta a rula, canta a rula,/ por riba dunha figueira;/ a rula canta i eu choro/ por no’atopar quen me queira*.
* *Díanno-los reises:/ figos, chourizos e viño/ e tamén algún diñeiro/ para merca-lo pantrigo*.
* *Eu non quero uvas,/ figos nin castañas,/ pero pra as ameixas/ teño boas mañas*.
* *Fun ós figos á pereira,/ no’atopei senón cireixas,/ veu o dono das mazás:/ Deixa queda-las ameixas*.
* *No alto dunha figueira/ estaba un home atutando;/ afaite sola, meniña,/ que eu xa te vou olvidando*.
* *O rei mandou unha carta/ dentro dun figo maduro:/ que as mulleres beban viño/ e os homes mexo de burro*.
* *Quen fora reichiño ruibo/ pra cantar na túa figueira,/ pra non saír do teu horto/ e aniñar na túa silveira!* 
* *Teño unha figueira grande/ que moitos figos me dá;/ teño unha nena bonita,/ xa non quero traballar*.
* *Veña o aguinaldo logo,/ figos, viño e lacós:/ somos bos de conformar,/ non somos nada lapós*.
* *Unha vella enriba dun muro/ témblalle o cu como un figo maduro,/ unha vella nunha eira/ témblalle o cu como unha peneira*.

## Adiviñas 
* *Adiviña, adiviñador, ¿que frutal carga sin a súa frol?* [A figueira]
* *Altas nais capeludas,/ mais fillos zaramboles./ Adiviña ti, si podes* [A figueira e os figos]
* *Cen e cen fillos ten/ e todos a leite os mantén* [A figueira]
** Variantes: *e a todos con leite mantén / os mantén*

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* GONZÁLEZ PÉREZ, Clodio: “O refraneiro do mar”, en *Coloquio de etnografía marítima*, cap. 12. Museo do Pobo Galego 1988, 137-147.
* 
* LEMA BOUZAS, Lino (compilador): *Ditos e cantigas mariñeiras*. I Encontro de embarcacións tradicionais, Galicia 1993.
* 
* 
* 
* 
* 
* RISCO, Vicente: "Archivo Filolóxico e Etnográfico de Galiza", en *Nós'' nº 27, 15.03.1926, 19-21.
* 
* 
*