Clitemnestra

[dereita|miniatura|300px|Clitemnestra e Existo, dispostos a matar a Agamenón (pintura de [Pierre Narcisse Guérin, Museo do Louvre)]]
Na mitoloxía grega, **Clitemnestra** ou **Clitemestra** (en grego, Κλυταιμήστρα) foi unha raíña&nbsp;mítica de Micenas, filla de Tindáreo e Leda, nai de Electra e Orestes (entre outros fillos) e esposa do heroe Agamenón, a quen asasinou axudada polo seu amante, Existo. Finalmente, morreu asasinada polo seu fillo Orestes, en vinganza polo asasinato do pai.

## Nacemento 
Leda foi seducida por Zeus en forma de cisne , mais a mesma noite na que xaceu co deus tamén o fixo co seu esposo Tindáreo, rei de Esparta . Como resultado, puxo dous ovos, dun dos cales naceron Cástor e Clitemnestra, que eran fillos de Tindáreo, e do outro, Helena (a famosa Helena de Troia) e Pólux, que eran fillos de Zeus. Por isto Clitemnestra figura como irmá xemelga de Helena. Ademais, outras irmás de Clitemnestra eran Timandra e Filónoe. 

## Voda con Agamenón 
Casou en primeiras nupcias con Tántalo, fillo de Broteas ou, segundo outras fontes, de Tiestes. Tántalo e Agamenón, rei de Micenas, enfrontáronse en guerra e este matou a aquel ; outros autores din Agamenón asasinou a Tántalo e ó seu fillo acabado de nacer . En todo caso, casou á forza con Clitemnestra e foi perseguido polos irmáns desta, os Dióscuros, ata que se viu obrigado a suplicar o perdón do seu sogro Tindáreo, perdón que efectivamente obtivo, ata o punto de que Tindáreo acabou abdicando no seu favor o trono de Micenas.

Como esposa de Agamenón, tivo catro fillos: Electra (ou Laódice), Ifixenia (ou Ifianasa) , Orestes e Crisótemis, e fíxose cargo de Hermíone, filla de Menelao (o seu cuñado) cando este parteu á guerra de Troia. Porén, nalgunhas tradicións dise que Ifixenia era en realidade filla da súa irmá Helena e de Teseo, mais que foi criada por Clitemnestra.

## Sacrificio de Ifixenia 
Paris, fillo de Príamo, rei de Troia, raptou a Helena, esposa de Menelao, dando lugar así á Guerra de Troia, e Agamenón e Menelao partiron contra esta cidade para rescatar a Helena.

Cando a frota aquea  estaba reunida no porto de Áulide disposta a partir a loitar contra Troia, Agamenón matou unha das cervas sagradas da deusa Ártemis e esta, como castigo, provocou a ausencia de ventos favorables, o que impediu que a frota grega puidese levantar áncoras. 

O adiviño Calcante foi interrogado para saber como aplacar á deusa, e a resposta foi que había que sacrificar á filla máis fermosa de Agamenón en nome da deusa Ártemis, para que esta os deixase partir. Nun principio, o rei negouse, mais presionado polo seu irmán Menelao e por Odiseo, aceptouno e enviou unha mensaxe a Clitemnestra para que enviase á súa filla Ifixenia dende Micenas (ou Argos) até Áulide, co pretexto de casala con Aquiles. Aínda así, Agamenón tratou de impedir o sacrificio enviando secretamente outra carta a Clitemnestra na que lle dicía que non enviase á filla, mais esta carta foi interceptada e non chegou ó seu destino; tamén se di que Agamenón mandou a Odiseo a traer a Ifixenia a Áulide, á vez que enviou esa carta advertindo a Clitemnestra de que non obedecera ó que lle dixese Odiseo, pero Menelao interceptou a carta e Clitemnestra nunca soubo a verdade. Sen ver ningunha outra solución, Agamenón consentiu facer o sacrificio. 

Nalgunhas versións, Clitemnestra acompañou a súa filla nesa viaxe. Segundo conta a versión máis coñecida, recollida por Eurípides , Apolodoro  ou Hixino , cando Ifixenia chegou no tivo outra que aceptar resignada o sacrificio, pero a deusa apiadouse da moza no último momento e puxo no seu canto unha cerva . Logo levou a Ifixenia a Táuride, onde a converteu na súa sacerdotisa. Segundo conta Hesíodo, Ártemis salvou a vida de Ifixenia e converteuna na deusa Hécate.

Porén, existen variacións sobre o tema : segundo as versións de Sófocles  e de Esquilo , o sacrificio remata sen intervención da deusa e Ifixenia morre degolada. Xustifican así que Clitemnestra, en vinganza pola morte da súa filla, mate a Agamenón ao volver da Guerra de Troia.

En todo caso, Clitemnestra regresa a Argos, onde se supón que comeza a preparar a vinganza contra o seu home.

## Vinganza 
300px|miniatura|Sacrificio de Ifixenia, nun fresco de Pompeia. Agamenón é o personaxe de costas e cuberto cun veo, o que reflicte que non aceptou de bo grao o sacrificio da súa fillaCando Agamenón marchou cara Troia, puxo a Clitemnestra baixo a vixilancia dun aedo  chamado Demódoco para que a aconsellara e, de paso, mantelo informado a el de calquera infidelidade, mais Existo, curmán de Agamenón, abandonouno nunha illa deserta, onde Demódoco morreu. Así conseguiu seducir a Clitemnestra e convertela na súa amante. Clitemnestra fora predisposta a cometer adulterio debido a que Nauplio percorrera Grecia para difundir novas a diversas raíñas de que os seus maridos estaban a tomar concubinas durante a guerra de Troia , como vinganza porque os gregos mataran ó seu fillo Palamedes  Tamén tivo que influír nela o desexo de vingarse contra o seu marido (por matar á filla Ifixenia) ou os celos, pois sabía que Agamenón tomara como concubina a Criseida, unha princesa e adiviña troiana coa que xa tiña dous fillos xemelgos, Teledanmo e Pélope.

Rematada a guerra, cando Agamenón regresou a Micenas, Clitemnestra e o seu amante Existo asasinárono, mentres saía do baño e intentaba vestirse cunha túnica que carecía de aberturas para os brazos e a cabeza (porque ela cosera anteriormente estas aberturas ). Logo asasinaron a Casandra , que Agamenón trouxera canda si. 

Tamén aquí hai diferentes versións. Nuns casos (nas versións máis antigas da lenda) é Existo o que organiza e leva a cabo persoalmente o asasinato de Agamenón, sen participación de Clitemnestra. Pero serán os poetas tráxicos os que dean a versión máis coñecida, segundo a cal ela é cómplice e executora directa do asasinato do seu home, mesmo se di que lle cortou a cabeza cun machado . Existo tamén matou os dous fillos de Agamenón con Casandra.

Algúns mitógrafos engaden que Clitemnestra continuou a vinganza sobre os seus fillos habidos con Agamenón. Mandou pechar na cadea á súa filla Electra ou ben casouna cun labrego humilde de Micenas, para que, cando tiver fillos, estes non puidese reclamar o trono. E intentou matar a Orestes, nese momento con dez anos de idade, pero non o conseguiu porque ben Electra, segundo unhas fontes, ben a súa ama de cría, segundo outras , agochárono lonxe de Micenas.

Desde este momento, Clitemnestra e Existo reinaron en Micenas e tiveron unha filla, Erígone, e un fillo, Aletes. Pero varios anos máis tarde morreron a mans de Orestes, que vingou así a morte do seu pai; así mesmo, Orestes matou a Helena, unha das fillas de ambos.[miniatura|150px|dereita|Tumba de Clitemnestra, fóra das murallas de [Micenas.]]Orestes, por haber cometido parricidio, foi perseguido polas Erinias ata que a deusa Atenea fixo que fora xulgado polo tribunal do Areópago, que o absolveu ó considerar que actuou así seguindo as ordes do deus Apolo a través do Oráculo de Delfos. A lenda engade que a medio irmá Erígone se suicidou.

## Tumba de Clitemnestra 
Existe a tradición de que Agamenón e Clitemnestra están enterrados en Amidas, onde tamén hai unha estatua en honor a Casandra. Pero tamén se asegura que a tumba de Clitemnestra, como a de Existo, está situada en Micenas, nun lugar fóra do recinto das murallas.

A comezos do século XX descubriuse fóra das murallas de Micenas unha tumba de cúpula que fora datada no século XIII a. C. e que máis tarde foi chamada «tumba de Clitemnestra». Esta tumba atópase ao sueste do chamado círculo de tumbas B.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía
* Esquilo: *Tragedias completas*. Ed. Cátedra, 1ª ed. 1983, 19ª ed. 2021.
* Graves, Robert: *Los mitos griegos*. Ed. Gredos, 2019, especialmente px. 450-455.
* Grimal, Pierre: *Diccionario de mitología griega y romana*. Ed. Paidós, 1ª ed. 1981, 7ª impresión 2017.
* Hixino: *Fábulas mitológicas*. Alianza editorial, 2009.
* Pseudo-Apolodoro: *Biblioteca mitológica*. Alianza editorial 3ª ed. 2016.
* Sófocles: *Tragedias (Áyax. Las Traquinias. Antígona. Edipo rey. Electra. Filoctetes. Edipo en Colono)*. Ed. Gredos, 1ª ed. 1981, 1ª reimpr. 2023.

### Ligazóns externas 
* *Ifigenia de Eurípides, joya de la Tragedia griega*, conferencia de Eva Tobalina, profesora de Historia antiga, en Raíces de Europa, 21 abril 2023 (en Youtube).