open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Kioa

**Kioa** é unha illa en Fiji, a illa máis externa cara a Vanua Levu, unha das dúas illas principais de Fiji. Situada fronte á Baía de Buca, Kioa foi comprada por xente da illa de Niutao pero os colonos actuais son do atol Vaitupu en Tuvalu, que chegaron entre 1947 e 1983.

A pesar do seu tamaño relativamente grande, Vaitupu converteuse en superpoboada durante a década de 1940, tanto que un elevado número de familias migraron para vivir na illa de Kioa. Ao final da segunda guerra mundial, Neli Lifuka foi fundamental para recolectar os fondos para a compra de Kioa. Inicialmente 37 persoas migraron desde Vaitupu para vivir na illa Kio, nunha década, seguiron máis de 235 persoas..

O contorno da illa contribúe ao seu significado nacional como se describe no Plan de Acción Estratéxico da Biodiversidade de Fiji.

## Proposta de transferencia de poboación 
En febreiro de 2006, nun foro de refuxiados climáticos en Melbourne, Don Kennedy, un científico xaponés nacido en Tuvalu, suxeriu que toda a poboación de Tuvalu debería trasladarse á illa para preservar a cultura tuvaluan, logo de que a súa terra natal se convertera en inhabitable debido ao aumento do nivel do mar. "Unha deslocalización en masa aseguraría preservar a lingua e cultura de Tuvalu en lugar de estar esparcidos polos catro recunchos da Terra", dixo o servizo de noticias Fiji Live. As nove illas de Tuvalu teñen unha altura media de só 3 metros sobre o nivel do mar.

Os partidos políticos de Fiji foron cautelosos na súa resposta á proposta de Kennedy. O presidente do Partido dos Pobos Unidos Mick Beddoes dixo que acoller aos 9.000 tuvaluanos causaría unha gran presión sobre os recursos e economía de Kioa. Dixo que as nacións das illas do Pacífico deberían compartir o custo dese movemento, coa maioría do finanzamento procedente de "as principais nacións contaminantes". O presidente do Partido da Alianza Nacional, o Ratu Epeli Ganilau (que vén da veciña illa de Taveuni) dixo que se deberían seguir os procedementos axeitados, mentres que o presidente da Federación Nacional, Raman Pratap Singh, dixo que a proposta era boa en principio, pero que se terían que tomar os acordos adecuados e que terían que pagar unha compensación aos propietarios.

O primeiro ministro de Tuvalu, Maatia Toafa, dixo o 21 de febreiro de 2006 que se estaba a examinar a reubicación a Kioa, pero non era prioritaria. Comprar terras en Australia ou Nova Zelandia tamén era unha opción, dixo. Se ían a trasladarse a Kio, necesitarían financiamento para desenvolver a illa, citou *Fiji Live*.

En 2013, Enele Sopoaga, o primeiro ministro de Tuvalu, dixo que trasladar os tuvaluanos para evitar o impacto do aumento do nivel do mar "nunca debería ser unha opción porque era unha derrota en si mesmo. Para Tuvalu creo que realmente necesitamos mobilizar a opinión pública no Pacífico e no resto do mundo para falar realmente cos seus lexisladores para que teñan algún tipo de obriga moral e así facer o correcto.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Pacific Islands magazine - Don Kennedy's proposed population movement
El mundo alrededor

***El mundo alrededor*** é un filme español, estreado en 2005, dirixido por Alejandro Calvo-Sotelo, do que foi a súa segunda longametraxe.

## Argumento 
Gabriel é un funcionario de prisións. Un día, Charly, un ex-rockeiro en apuros a quen coñeceu no cárcere, pídelle un favor: unha furgoneta para levar ao festival de música Viña Rock en Villarrobledo (provincia de Albacete), a un grupo de chicas que foron contratadas para actuaren alí. Gabriel decide participar na viaxe que acaba durando tres días.

## Comentario crítico 
Segundo Javier Ocaña, en *El País*, "o filme é unha modesta e máis ben compracente comedia con estrutura de *road movie*".

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* "El mundo alrededor", la película sobre el Viñarock que nadie vió, en losmejoresrock.com
Templo das Inscricións

'''B'olon Yej Cheʼ Naah'* (Pronuncia en maia: [ɓolon jex cheʔ naːh]) “Casa das Nove Lanzas Afiadas” ou Templo I é a edificación máis alta e de máis importancia da antiga cidade de *Lakam Ha*, capital do reino de *B'aakal'' pertencente á cultura maia durante o período clásico tardío, situada actualmente no estado mexicano de Chiapas, preto do río Usumacinta. Foi construído, baixo o reinado de K'inich Janaab' Pakal, "Escudo Ave-Hanab de Rostro Solar" tamén chamado Pakal ou Pakal o Grande (603 - 683) ajaw ou gobernante de Palenque, concibido unicamente para glorificar ó mandatario en vida e albergar o seu corpo cando morrese. Dentro de Palenque, o Templo das Inscricións está localizado nunha área coñecida como a Gran Praza nun cerro con pendente natural e sitúase nun ángulo recto co sueste do Palacio. 
[miniatura|279x279px|Debuxo dun relevo de [Palenque, Chiapas|Palenque do gobernante maia, K'inich Janaab' Pakal ou Pakal o Grande.]]

## Historia 
O Templo das Inscricións foi rematado pouco despois do ano 683. A construción foi iniciada polo mesmo Pakal, aínda que o seu fillo, K'inich Kan Bahlam II completou a estrutura e a súa decoración final.

O Templo das Inscricións foi significativo no estudo dos antigos maias, debido á extraordinaria mostra de textos xeroglíficos e os relevos de estuco nos alicerces do edificio, que foron estudados e investigados durante douscentos anos, a pesar disto no ano de 1949, o arqueólogo mexicano Alberto Ruz Lhullier, removeu unha laxa de pedra do chan do templo revelando unha escaleira interior dividida en dous tramos chea de cascallos. Tres anos máis tarde cando se despexou a escaleira descubriuse que conducía á tumba de Pakal. A entrada á cripta atópase a 1,50 metros debaixo do nivel do chan.

## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Museo Nacional de Antropoloxía na Cidade de México 
* Fotografía do sartego de Pakal o Grande
Stephen Malkmus

**Stephen Joseph Malkmus**, nado o 30 de maio de 1966, é un músico estadounidense coñecido por ser o principal vocalista e guitarrista da banda de rock alternativo Pavement. No presente actúa con Stephen Malkmus and the Jicks.

## Biografía 
### Primeiros anos 
Stephen Malkmus naceu en Santa Monica, California o 30 de maio de 1966 do matrimonio formado por Mary e Stephen Malkmus, Sr. Cando tiña 8 anos a familia trasladouse a Stockton,

Aos 16 anos pasou unha noite na cadea despois de consumir alcol, ouriñar nos arbustos e camiñar polos tellados de varias casas. O seu primeiro álbum, *Slanted & Enchanted*, foi publicado coa aclamación da crítica, e a banda continuou recibindo a atención dos medios e do público nos seus seguintes lanzamentos. Pavement, e Malkmus en particular, was hailed as spearheading the underground indie movement of the 1990s. En 2001, tras a disolución da banda en 1999, Malkmus publicou o seu primeiro álbum en solitario. Tamén foi membro do grupo Silver Jews xunto co poeta e letrista David Berman. A principios de 1999 Stephen Malkmus participou nun proxecto paralelo de Sonic Youth chamado Kim's Bedroom, onde estaban a baixista e vocalista Kim Gordon, o guitarrista e vocalista Thurston Moore, o veterano músico de vangarda de Chicago Jim O'Rourke, e o famoso batería xaponés Ikue Mori; nunca editaron un álbum, pero realizaron un feixe de concertos. Malkmus na actualidade é líder de The Jicks.

O 23 de maio de 2003 en Milwaukee, mentres estaba de xira coa súa nova banda The Jicks, Malkmus empezou o concerto dicindo, "Isto non está no noso disco". A banda entón comezou a tocar cancións de Pavement, sendo a segunda vez que Malkmus tocaba algunha canción do seu anterior grupo dende a súa disolución en 1999. A primeira vez foi o 22 de abril de 2002 en São Paulo, onde interpretou "In The Mouth a Desert".

En 2007, Malkmus proporcionou tres temas para a película de Todd Haynes ''I'm Not There'', baseada na vida de Bob Dylan. Contribuíu á banda sonora coas cancións "Ballad of a Thin Man", "Can't Leave Her Behind" e "Maggie's Farm". Malkmus recoñeceu que nunca foi "realmente un gran seguidor de Dylan", pero destacou que involucrarse coa película fixo que o escoitase "novamente un pouco máis de preto"."

Pavement reuniuse en marzo de 2010 e embarcouse nunha xira mundial durante ese ano.

En agosto do ano 2011 publicou o seu quinto álbum de estudio con The Jicks, *Mirror Traffic*. Tocou o álbum *Ege Bamyasi*, orixinalmente da banda Can, na súa totalidade o 1 de decembro de 2012 no WEEK-END Festival en Colonia, Alemaña. Unha gravación desa acuación foi publicada como un álbum ao vivo de edición limitada Record Store Day de 2013.

O sexto álbum de Malkmus con The Jicks, *Wig Out at Jagbags*, foi publicado o 7 de xaneiro de 2014.

En 2016 Malkmus compuxo a banda sonora para a serie de Netflix *Flaked*, protagonizada por Will Arnett.

## Discografía 
### Con Pavement 
### Con Silver Jews 
### Con The Crust Brothers 
### Con The Jicks 
## Notas
Travesti Afgano

**Travesti Afgano** é unha banda de post-punk galega baseada en Lérez, Pontevedra, formada no ano 2012 por membros de Lobishome e Metralletas Lecheras. Ata a data levan publicados dous álbums, *Jefes de Julais* (2015) e *Nos vale madre* (2017), un EP *Yo se la chupé a Mark E. Smith* (2013), e un disco compartido con Monstruo, *Split TRVST​/​MNSTR* (2015).

## Historia 
A idea de formar Travesti Afgano xorde tras un concerto de Lobishome en 2012. Nunca conversa entre Luismi González (Lobishome) e Rafa Anido (Metralletas Lecheras), os dous falaron de iniciar un novo proxecto debido ao parón da banda de Anido. A eles uniuse o baixista de Lobishome, Marcos Martínez, encargándose da batería.

Travesti Afgano converteuse en cuarteto coa entrada de Camilo, tamén membro de Metralletas Lecheras, ocupando a batería, pansando Marcos Martínez a tocar o baixo. Ese mesmo ano, no mes de marzo, tamén lanzaron o casete compartido *Split TRVST​/​MNSTR* coa banda Monstruo.

En xuño de 2017 a banda publicou o seu segundo álbum, *Nos vale madre*, gravado tamén en Terraforma Estudios e producido e mesturado por Manu G. Sanz. O disco foi lanzado polos selos Mama Vynila, Pelgar, Discos Anormales e Producciones Esporádicas. O traballo está formado por once temas orixinais e dúas versións, "La polla de Hitler" de Angry Samoans e "Golden Apples" de Country Teasers.

## Discografía 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Bandcamp da banda
Creseida

[miniatura|**Creseida** ([estatero) de ouro cuñada en Sardes. Anverso: prótomo de león e de touro en loita. Reverso: dous cadrados incusos. Peso: 8,06 g.]]
[miniatura|Os característicos touro e león loitando, no [anverso dunha **creseida** de prata]]

**Creseida** é a denominación das moedas da Antiga Grecia con valor dun estatero cuñadas en ouro, electro e prata no século VI a. de C. no Reino de Lidia, na Asia Menor, baixo a autoridade do seu derradeiro monarca, Creso (ca. 561-547 a. de C.), de quen toman o nome.

## Caracterización 
Os primeiros estateros de Creso cuñáronse en electro, unha aliaxe de prata e ouro pobre neste último metal, e tiñan un peso de arredor de 14,3 gramos. Mais adiante emitíronse tamén en ouro e en prata puros, aínda que xa cun peso inferior.

Unha característica da tipoloxía das creseidas é o feito de estaren cuñadas en discos de groso calibre e con forma ovoide. Os seus anversos caracterizábanse preferentemente pola representación de anomais; as máis frecuentes eran o touro e o león en loita, o león en solitario e o cabalo.

Os seus reversos estaban sempre ocupados por un ou dous cadrados incusos gravados mediante golpe de punzón.

Xa na Antigüidade, estimábase que estas moedas eran as primeiras que existiran. Os Lidios, segundo Heródoto "foron os primeiros homes que adoitaron cuñar moedas de ouro e de prata". E tamén Xenófanes expresaba a mesma opinión.

## Creseidas aqueménidas 
Cando Ciro o Grande, rei do Imperio Aqueménida, invadiu Lidia e toda a Asia Menor, adoptou o sistema bimetálico introducido por Creso e continuou coas cuñaxes de ouro e de prata en Sardes seguindo o modelo da creseida ata arredor de 520 a. de C. O deseño dos animais neste período era máis ríxido, menos natural que o das emisións orixinais lidias.

Algunhas destas moedas foron atopadas en moi boas condicións no coñecido como Tesouro de Apadana, achado baixo os cimentos do palacio de Apadana en Persépole, datado ca. 515 a. de C., o que confirma que as moedas foran cuñadas non recentemente baixo administración aqueménida. 

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Moeda da Antiga Grecia
* Estatero

### Bibliografía 
* Alfaro Asins, C. et al. *Diccionario de numismática. Ministerio de Cultura*. Madrid, 2009. ISBN 978-84-8181-405-7
* Amandry, M. (dir). *Dictionaire de Numismatique*. París, 2001. ISBN 2-03-505076-6
*Breglia, L. (1974). *Interrogativi sulle "Creseidi"*. Pisa. Scuola Normale Superiore.
*Baldwin, A. *Catalogue of Greek coins*. Museum of Fine Arts. Boston, 1955
* Barclay Head, V. H. *.* Londres e Oxford, 1911.
* Carradice, I.; Price, M. *Coinage in the Greek World*. Londres, 1988. ISBN 978-0900652820
*Fisher, W. B. et al. (1968). *The Cambridge History of Iran*. Cambridge University Press. ISBN 9780521200912
* Melville Jones, J. R. *A Dictionary of Ancient Greek Coins*. Londres, 1986. ISBN 978-0900652813
*Metcalf, W. E. (2016). T*he Oxford Handbook of Greek and Roman Coinage*. Oxford University Press. ISBN 9780199372188

### Ligazóns externas 
* "From the Origin of Coins to Croesus". Shandruck, W. M.
Adhesivo

:*Non confundir con **adherente***
[miniatura|Adhesivo publicitario en [banana|plátanos.]]
Un **adhesivo** é un soporte de texto ou imaxes impresas ou serigrafadas sobre unha lámina de vinilo, papel ou tea, en cuxa parte posterior se dispuxo dunha fina capa de adherente. Esta lámina vai pegada sobre un papel siliconado ou *transfer* co fin de manter a capacidade de adhesión até o momento en que se decida fixar esta lámina sobre outra superficie de forma definitiva.

Algúns adhesivos non necesitan a capa adherente, xa que se colocan sobre superficies moi lisas, como o cristal ou a cerámica, e a fixación realízase por efecto electrostático. 

Utilízanse tamén como accesorio para decoración de interiores e exteriores, e como soporte publicitario.

## Notas
## Véxase tamén
### Outros artigos
*Adherente
Nanunanu-i-Ra

**Nananu-i-Ra** é unha illa en Fiji a uns 3 quilómetros da costa norte da illa principal de Viti Levu, preto da cidade de Rakiraki na provincia de Ra. A illa ten 3´5 quilómetros cadrados e ten unha elevación máxima de 180 metros. O nome "Nananu-I-Ra" significa "Ensoño do oeste" en fijiano. A mitoloxía fijiana sostén que Nananú-I-Ra é o punto de partida para os espíritos incorpóreos que deixan este mundo para o máis aló.

O pico máis alto e o miradoiro do lado oriental conten os restos dun antigo asentamento con cerámica fracturada e decorada na parte baixa con lendas de criaturas míticas.

As trampas para peixes da era tribal foron a fonte principal de comida e aínda existen nalgúns lugares de Nananu-i-Ra.

No seu tempo foi un próspero destino turístico, en gran parte esquecido, ten unha inmensa importancia xeopolítica, xa que está situado entre os portos e puntos de aterraxe entre Viti Levu e Vanua Levu.

Nananu-i-Ra é propiedade privada con numerosas subdivisións dispoñibles para a venda a partir de 2018 e é principalmente unha zona residencial.

Ten fama como lugar de praias virxes con magníficos arrecifes e está situada a pouca distancia de Ellington Wharf ou Wananavu Resort con conexións dispoñibles en calquera momento por operadores de barcos locais.

O concello máis próximo é Raki Raki que atenderá e servirá todas as necesidades dun residente ou turista.

Vodafone Fiji ofrece un servizo de Internet prepago con cobertura total en Nananu-i-Ra.

As turbinas eólicas son a fonte de enerxía que alimentan a maioría dos fogares dos residentes.

As illas veciñas inclúen a illa Dolphin e a illa de Nanan-i-Cake.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* www.nananu.me
Sentimentalismo

:*Non confundir co **Sentimentalismo (movemento galego)***
[miniatura|Frontispicio de *[Fanny und Julia* (1801), de Sophie de La Roche.]]

O **sentimentalismo** é unha corrente de pensamento que prioriza os sentimentos por diante do intelecto e que foi desenvolvido no século XVIII como reacción ao racionalismo da Ilustración.

## Historia e características 
No ámbito da literatura, foi un movemento precursor do Romanticismo, que influíu fortemente en autores como François-René de Chateaubriand; entre as novelas sentimentalistas adoitan encadrarse as británicas *Pamela* (1740) de Samuel Richardson e *Sense and Sensibility* de Jane Austen. No teatro está vencellado ao melodrama.

Conviviu co pietismo, movemento fundado por Philipp Jakob Spener que tivo especial significación en Alemaña. Na orixe, abordada sobre todo textos de temática relixiosa. Pouco e pouco introduciu outros temas, a miúdo moralizantes, que foron desprazando os eclesiásticos i relixiosos.

### Persoeiros 
Entre os teóricos do sentimentalismo destaca Jean-Baptiste Dubos. Algúns poetas sentimentalistas foron Friedrich Gottlieb Klopstock (1724-1803), Christian Fürchtegott Gellert (1715-1769), Johann Timotheus Hermes (1738-1821) ou Sophie von La Roche (1730-1807).

## Notas
Filipo

O termo **filipo** ou **Filipo** pódese referir a:

## Personaxes históricos 
* **Filipo I de Macedonia**, rei de Macedonia.
* **Filipo II de Macedonia**, rei de Macedonia.
* **Filipo III de Macedonia**, rei de Macedonia.
* **Filipo IV de Macedonia**, rei de Macedonia.
* **Filipo V de Macedonia**, rei de Macedonia.
* **Filipo**, satrapa persa.
* **Filipo de Opunte**, discípulo de Platón.
* **Filipo o Árabe**, emperador romano.

## Numismática 
* **Filipo**, estatero de ouro de Filipo II de Macedonia.

## Véxase tamén 
* **Pórtico de Filipo**, antigo pórtico romano do Campo de Marte.
* **Filipos**, cidade fundada por Filipo II de Macedonia.
***Batalla de Filipos**, durante a Terceira guerra civil da República Romana.
Cefoperazona

**Cefoperazona** é un antibiótico beta-lactámico pertencente á terceira xeración de cefalosporinas, para uso veterinario e humano. Foi comerzializada baixo o nome de *Cefobid* en Estados Unidos para uso en humanos. En España comercialízase como *Fortiperazone* para uso exclusivo de gando vacún.

## Espectro de acción 
Cefoperazona posúe un amplo espectro antibiótico:

**Bacterias grampositivas**
* Staphylococcus aureus
* Staphylococcus epidermidis
* Streptococcus agalactiae
* Streptococcus pneumoniae
* Streptococcus pyogenes
* Peptococcus spp
* Peptostreptococcus
* Clostridium agás Clostridium difficile

**Bacterias gramnegativas**
* Citrobacter spp
* Enterobacter spp
* Escherichia coli
* Haemophilus influenzae
* Klebsiella spp
* Morganella morganii
* Neisseria gonorrhoeae
* Proteus mirabilis
* Proteus vulgaris
* Providencia rettgeri
* Providencia stuartii
* Pseudomonas spp
* Serratia marcescens
* Bacteroides spp

Existe actividade in-vitro fronte aos seguintes microorganismos (pero non está avaliada a efectividade clínica): Bordetella pertussis, Neisseria meningitidis, Salmonela spp, Serratia liquefaciens, Shigella spp, Yersinia enterocolitica, Eubacterium spp e Fusobacterium spp.

## Indicacións clínicas 
Cefoperazona foi aprobada unicamente en animais, pola Axencia Europea de medicamentos para o seu uso no gando vacún. 
Nos Estados Unidos aprobouse en humanos coas seguintes indicacións: infección respiratoria, a peritonite, a sepse, a infección de pel e partes brandas e a infección urinaria.

## Embarazo e lactación 
Cefoperazona pertence á categoría B da FDA. Secrétase en baixas cantidades no leite materno polo que se aconsella precaución.

## Notas
Tz'akbu Ajaw

'''Tz'akbu Ajaw** ou **Ahpo-Hel''', nada en Ox Che' Kuh, *circa* 610 e finada o 16 de novembro de 672, foi a esposa do ahau K'inich Janaab' Pakal, máis coñecido como Pakal o Grande, quen gobernou a cidade estado maia de Palenque. En ocasións é referida como '''Ix Tz'akbu Ajaw''' (Señora Tz'akbu Ajaw ou *Señora da Sucesión*).

## Traxectoria 
Crese que naceu en Ox Che' Kuh, un lugar situado nas chairas do actual estado mexicano de Tabasco, onde vivía unha subliñaxe do señorío de B'aakal (Lugar do Óso), cuxa capital era Lakam Ha' (Lugar das Grandes Augas) —hoxe coñecida como a zona arqueolóxica de Palenque—, onde vivía a clase gobernante. O seu pai foi Yax Itzam Aat, un gobernante de segunda orde, cuxo título era *tuun ajaw* ou gobernante da Pedra Preciosa.

O 19 ou 22 de marzo do ano 626 casou con Pakal o Grande. Do seu matrimonio naceron tres fillos, dous deles foron gobernantes, K'inich Kan Bahlam II, quen naceu no 635, e K'inich K'an Joy Chitam II, quen naceu no 644. O seu terceiro fillo foi Tiwol Chan Mat, naceu no 648, non ascendeu ó poder pero foi pai de K'inich Ahkal Mo' Nahb III, quen gobernou do 721 ao 729.

Tz'akbu Ajaw atópase representada iconográficamente no Taboleiro do Palacio xunto ao seu fillo Joy Chitam e ó seu esposo Pakal o Grande, todos eles sentados nos tronos da creación mítica durante a cerimonia de entronización. Ela distínguese por portar as insignias guerreiras do pedernal e escudo que entrega ó seu fillo. Outro taboleiro onde tamén se atopan representados este tres personaxes está resgardado no museo Dumbarton Oaks en Washington D. C.

Realizáronse diversos estudos á osamenta da chamada Raíña Vermella de Palenque —atopada en 1994 por Fanny López Jiménez e Arnoldo González Cruz no Templo XIII— que apoian a hipótese que sostén que estes restos mortais corresponden a Tz'akbu Ajaw.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
* 
* 
* 
*
Yuri Knorozov

**Yuriy Valentinovich Knorozov** (en ), nado en Khárkiv, URSS (a actual Ucraína) o 19 de novembro de 1922 e finado en San Petersburgo o 30 de marzo de 1999, foi un lingüista, epigrafista, etnólogo, maianista, que tivo un papel clave no desciframento da escrita maia, o sistema de escritura da cultura maia.

## Traxectoria 
Yuriy Knorozov procedía dunha familia de intelectuais. En 1939, ingresou á Facultade de Historia da Universidade de Kharkivv. Logo de comezar a segunda guerra mundial, en outubro de 1941, Kharkivv foi ocupada polas tropas nazis, pero en 1943 Knorozov logrou trasladarse a Moscova para continuar os seus estudos na Facultade de Historia da Universidade Estatal Lomonosov de Moscova, á que xa fora admitido en 1940. Pouco tempo despois foi conscripto nas forzas armadas soviéticas.

## Notas
Tiwol Chan Mat

**Tiwol Chan Mat** ou **Tiwohl Chan Mat**, nado en 648 e finado en 680, foi un membro da nobreza maia do *ajawlel* ou señorío de B'aakal, cuxa sede principal era Lakam Ha', no presente coñecida como a zona arqueolóxica de Palenque, no estado mexicano de Chiapas. É tamén referido como '''Batz' Chan Mat'''.

## Traxectoria 
Foi fillo do ahau K'inich Janaab' Pakal ou Pakal “o Grande” e Tz'akbu Ajaw. Os seus irmáns foron K'inich Kan Bahlam II e K'inich K'an Joy Chitam II. Casou con Ix Kinuuw Mat, quen, do mesmo xeito que a súa nai, era orixinaria de Ux Che' K'uh, polo que se cre que o matrimonio foi concertado para reforzar os vínculos coa familia real, xa que esta poboación fora atacada por B'ahlam Ajaw, señor de Tortuguero, quen se escindiu da dinastía real de B'aakal tralas mortes de Aj Ne' Ohl Mat e Pakal “o Vello” e a derrota inflixida por K'uhul Kaan Ajawel, señor de Kaan, cuxa sede era Calakmul.

De acordo á conta longa do calendario maia, o 9.14.10.4.2 9 ik 5 kayab, equivalente ó 13 de setembro de 678, foi pai de K'inich Ahkal Mo' Naab III, quen anos máis tarde gobernaría o señorío de B'aakal. Tiwol Chan Mat morreu dous anos, tres meses e días despois, na data 9.12.8.9.18 7 etz'nab 6 muwan, equivalente ó 23 de decembro de 680, cando Pakal “o Grande” aínda vivía.

O seu retrato atópase tallado no taboleiro dos escravos onde, nunha escena imaxinaria, el e a súa esposa realizan a entronización do seu fillo Ahkal Mo' Naab III. É probable que tamén sexa pai de Upakal K'inich Janaab' Pakal.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
* 
* 
*
Guillermo Bernal Romero

**Guillermo Bernal Romero**, nado na Cidade de México o 14 de xuño de 1960, é un historiador e investigador mexicano. Especializouse na epigrafía da escrita maia.

## Traxectoria 
Realizou os seus estudos de bacharelato na Escola Nacional Preparatoria 1 “Gabino Barreda” e de licenciatura en historia na Facultade de Filosofía e Letras da Universidade Nacional Autónoma de México (UNAM) obtendo o seu título en 1979.  Especializouse en estudos mesoamericanos cursando unha mestría de 2004 a 2006 e un doutoramento de 2007 a 2011. As tres teses que escribiu para obter os seus graos académicos baseáronse en investigacións realizadas en Palenque, a de licenciatura en 2003, ''El Tablero de K'an Tok: reconstrucción, análisis epigráfico e implicaciones historiográficas en una inscripción glífica maya del Grupo XVI, Palenque, Chiapas*, a de mestría en 2006, *El trono de K'inich Ahkal Mo' Nahb': una inscripción glífica del Templo XXI de Palenque* e a de doutoramento en 2011: *El señorío de Palenque durante la Era de K'inich Janaahb' Pakal y K'inich Kan B'ahlam (615-702 d. C.)''.  Realizou diversos cursos de especialización e participado en varios seminarios sobre escritura xeroglífica maia e náhuatl, así como de lingua ch’ol.

## Investigador 
De 1998 a 2005 colaborou para o Proxecto Arqueolóxico Palenque, chegando a ser director do Museo Alberto Ruz Lhuillier do Instituto Nacional de Antropoloxía e Historia (INAH). Dende 2006, é investigador de tempo completo do Centro de Estudos Maias do Instituto de Investigacións Filolóxicas (IIFI) da Universidade Nacional Autónoma de México.  Os resultados das súas continuas investigacións sobre a historia dinástica e da vida cerimonial de Palenque publicounos en artigos de divulgación en revistas especializadas, así como nalgúns libros, de tal forma, que é citado frecuentemente por outros arqueólogos e historiadores. É un asiduo participante das Mesas Redondas de Palenque.

## Notas
K'an Mo' Hix

'''K'an Mo' Hix''', que viviu contra o ano 612, foi un nobre da cidade-estado maia de Palenque. Foi o marido de Sak K'uk', raíña de Palenque, e pai de K'inich Janaab' Pakal, que foi un dos meirandes gobernantes de Palenque e o responsable da construción ou extensión de arquitectura monumental e dalgunhas das inscricións máis notables. É posible que tamén sexa o pai de Ajen Yohl Mat.

## Notas
Enrique Florescano

**Enrique Florescano Mayet**, nado en San Juan de Coscomatepec (Veracruz) 1937 e finado o 6 de marzo de 2023, foi un historiador mexicano. Foi historiador pola Universidade Veracruzana. Foi ademais mestre polo Colexio de México e doutor pola École Pratique des Hautes Études. As súas investigacións abrangueron practicamente toda a historia de México, sendo as máis notables as feitas sobre o período mesoamericano, centrando a súa atención sobre aspectos relixiosos, míticos e sobre a figura de Quetzalcóatl. Foi membro do Consello Consultivo de Ciencias da Presidencia da República.

## Traxectoria 
En 1956 ingresou na Facultade de Dereito da Universidade Veracruzana, en Xalapa. A partir de 1958 decidiu estudar, simultaneamente á avogacía, a carreira de historia. Nese mesmo ano fundou a revista "Situaciones", unha publicación mensual estudantil da Facultade de Filosofía e Letras, e creou o suplemento cultural do Diario de Xalapa, que dirixiu até 1960. En 1965 obtivo o grao de Mestría en Historia Universal no Colexio de México.

O 21 de xuño de 1967 presentou a tese *Les Prix du mais a México 1708-1813*, para obter o grao de doutor en Historia na Universidade de París. En 1968 incorporouse como investigador de tempo completo no Centro de Estudos Históricos do Colexio de México. En 1969 outorgóuselle nomeamento como profesor titular do Seminario de Historia Económica de México da Facultade de Filosofía e Letras da Universidade Nacional Autónoma de México. Dende decembro de 1970 e até 1973 dirixiu a revista "Historia Mexicana".

En febreiro de 1971 foi nomeado titular do Departamento de Investigacións Históricas do Instituto Nacional de Antropoloxía e Historia e en decembro do mesmo ano, cando o departamento cambiou a Dirección de Estudos Históricos, quedou á fronte. A permanencia nesta institución levou a que en 1982 recibise o cargo de Director Xeral do Instituto Nacional de Antropoloxía e Historia. O 15 de decembro de 1988 foi nomeado polo doutor Víctor Flores Olea, daquela Presidente do Consello Nacional para a Cultura e as Artes, Coordinador Nacional de Proxectos Históricos, cargo que posteriormente tomaría o nome de Dirección Xeral Adxunta de Proxectos Históricos.

## Notas
Vigdís Finnbogadóttir

** Vigdís Finnbogadóttir** (|ˈvɪɣtis ˈfɪn.pɔɣaˌtoʊhtɪr|), nada en Reiquiavik o 15 de abril de 1930 foi a cuarta presidenta de Islandia, entre o 1 de agosto de 1980 e 1996. Foi a primeira muller elixida democraticamente como presidenta na historia. Cunha presidencia de dezaseis anos, é ademais a muller que máis tempo serviu como presidenta en calquera país do mundo. É embaixadora de boa vontade da UNESCO e membro do Club de Madrid.

## Traxectoria 
### Primeiros anos 
Vigdís Finnbogadóttir naceu en Reiquiavik en 1930. O seu pai, Finnbogi Rútur Þorvaldsson, foi enxeñeiro civil, ademais de profesor na Universidade de Islandia. A súa nai, Sigríður Eiríksdóttir, foi enfermeira e voceira da Asociación de Enfermeiras Islandesas. Tiveron dous fillos, Vigdís e un fillo, Þorvaldur, nado un ano despois. Tras superar o seu exame de matriculación en 1949, estudou francés e literatura francesa na Universidade de Grenoble e na Sorbona en París entre 1949 e 1953; a continuación estudou historia do teatro na Universidade de Copenhague. Logrou un BA en francés e inglés, ademais dun certificado de graduada profesional en educación na Universidade de Islandia. Casou cun médico en 1954, pero divorciouse en 1963, e aos 41 anos adoptou unha filla, sendo a primeira muller solteira á que se lle permitiu adoptar un fillo.

Vigdís participou nas décadas de 1960 e 1970e numerosos mitins para protestar contra a presenza militar estadounidense en Islandia, e particularmente en Keflavík. Cada ano, centos de persoas, ás veces miles, percorrían a estrada de 50&nbsp;km a Keflavík e cantaban "Ísland úr NATO, herinn burt" (literalmente: "Iceland fóra da OTAN, militares fóra").

### Carreira académica e artística 
Tras graduarse, Vigdís deu clases de francés e de teatro francés na universidade e traballou no teatro experimental. Traballou coa Compañía de Teatro de Reiquiavik entre 1954 e 1957 e de novo entre 1961 e 1964. Durante os veráns tamén traballaba de guía turística. Ensinou francés en Menntaskólinn í Reykjavík (1962–67) e en Menntaskólinn við Hamrahlíð (1967-1972). Deu clases tamén durante un tempo na Universidade de Islandia, ademais de impartir cursos de francés na RÚV, a televisión estatal islandesa.

En 1993, a obra *Mitt Folk*, encargada polo goberno británico, do compositor Oliver Kentish foi dedicada a ela como regalo do Reino Unido a Islandia na celebración do 50.º aniversario da república.

### Retiro 
Dende 1998, Vigdís Finnbogadóttir e embaixadora de boa vontade da UNESCO para as linguas.

É tamén membro do comité de honra da Fundación Chirac, dende que foi creada en 2008 polo expresidente francés Jacques Chirac para promover a paz mundial.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
**Where to Invade Next*
### Ligazóns externas 
*Official CV
*Video interview by the Nordic Culture Fund 
*Video interview by the School of Humanities of the University of Iceland 
*Video message for the Women in Parliaments Global Forum
JL Bourg

O **Jeunesse laïque de Bourg-en-Bresse**, máis coñecido como **JL Bourg**, é un club profesional de baloncesto francés con sede na cidade de Bourg-en-Bresse (Auvernia-Ródano-Alpes). Actualmente xoga na Ligue Nationale de Basket Pro A (LNB), a máxima categoría do baloncesto galo. Fundando en 1910, o JL xoga os seus partidos como local no Ekinox, un pavillón inaugurado en xaneiro de 2014 con capacidade para 3.548 espectadores.

## Historia 
O club Jeunesse laïque de Bourg-en-Bresse foi fundado en 1910 por Henri Mamet, quen foi o seu primeiro presidente. Inicialmente club deportivo, a sección de baloncesto non foi creada até en 1947. O primeiro título do club chega en menos dunha década, coa consecuación do campionato do departamento de Ain. Cinco anos máis tarde, en 1961, é a quenda do primeiro título nacional, após vencer ao Nantes na final do UFOLEP (Union française des œuvres laïques d'éducation physique, do francés: *Unión francesa de asociacións laicas de educación física*). O club chega ao baloncesto profesional en 1996 ao ascender á Segunda División (en 1991 xogaba na quinta división). DEsde o ano 2000 até 2007 o JL xogou na Primeira División, regresando a ela en 2014. Ese mesmo ano, en febreiro, inaugúrase o seu novo pavillón, o Ekinox. Na temporada 2015−16 o equipo descende de novo, mais regresa á máxima categoría en tan só dous anos despois de finalizar primeiros na temporada 2016−17 da Pro B.

### Ano a ano 
## Pavillóns 
Os seguintes son os pavillóns que ten utilizado o JL Bourg como local:
* Salle Amédée-Mercier (até xaneiro de 2014, 2.286 espectadores)
* Ekinox (desde xaneiro de 2014, 3.548 espectadores)

## Títulos 
**Segunda División de Francia**
* **Campións** (1): 2017

**Leaders Cup**
* *Subcampións* (1): 2006

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Sitio web oficial
Basketball Champions League

A **Basketball Champions League (BCL)**, tamén coñecida como **FIBA Champions League**, é unha competición anual de clubs de baloncesto profesioanis organizada pola FIBA para equipos europeos. É a principal competición organizada por FIBA Europa, participando o equipo campión na Copa Intercontinental. Os clubs clasificanse ao torneo en función do seu desenvolvemento nas súa respectivas ligas nacionais. Excepcionalmente, algúns equipo poden participar por medio dunha invitación.

## Historia 
En outubro de 2015, a FIBA tentou recuperar o control da competición de clubs de alto nivel de Europa, ao propoñer unha nova competición, na que 16 equipos xogarían nun formato de liga, outorgando oito prazas garantidas a diferentes clubs. Porén, os mellores clubs europeos decidiron manter ese mesmo formato de competición mais dentro da Euroliga, polo que a FIBA anunciou o lanzamento dunha nova competición de clubs de baloncesto europea coa clasificación baseada no mérito deportivo.

## Equipos 
Os seguintes son os equipos participantes na edición 2023−24 da Liga de Campións de Baloncesto (entre paréntese posición que ocupou o equipo na súa competición doméstica).

Outros vinte e catros equipos competirán nunha fase previa para coñecer os outros tres equipos participantes.

## Historial 
## Palmarés 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Páxina web oficial
Villafranca, Navarra

**Villafranca** é un concello de Navarra, situado no meiriñado de Tudela, na comarca da Ribera Arga-Aragón e a 70 km da capital da comunidade, Pamplona. En 2017 tiña 2845 habitantes segundo o INE.
Cómbita

**Cómbita** é un concello colombiano que se atopa na provincia do Centro, no departamento de Boyacá. Está situado sobre a Troncal Central do Norte a uns 8,5&nbsp;km da cidade de Tunja, capital do departamento, de cuxa área metropolitana fai parte Cómbita.

O concello limita ó norte con Arcabuco e Sotaquirá, ó sur con Tunja e Motavita, ó leste con Tunja e Oicatá, e ó oeste con Arcabuco e Motavita.

## Toponimia 
O topónimo «Cómbita» provén do nome da tribo que habitaba no lugar antes da chegada dos españois, é unha palabra que en *muysc cubun* (lingua muisca) significa «forza do cume».

## Historia 
Na época precolombiana, o territorio do actual municipio de Cómbita estivo habitado polos muiscas tributarios do Zaque de Hunza (actual Tunja). En 1586, estabelecéronse na zona os pais Agostiños Recoletos, quen administraron a poboación até 1764. En 1776, o arcebispo de Santafé de Bogotá, don Agustín Alvarado e Castelo, ditou un decreto para que se creasen novas parroquias «onde queira que as pidan os fregueses». Foi entón cando os habitantes de Cómbita solicitaron que o seu casarío fose elevado á categoría de parroquia.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Senado da República de Colombia (1989), *Municipios colombianos*. Bogotá: Pama Editores Ltda. 
### Ligazóns externas 
* Páxina oficial
Metralletas Lecheras

**Metralletas Lecheras** é unha banda galega de punk rock baseada no Milladoiro.

## Historia 
Metralletas Lecheras nace no ano 2007 cando Rafa Anido e Don Camilo decidiron montar un grupo. Nese momento Anido só estaba tocando en Jiménez del Oso, xa que a súa outra banda, Los Iribarnes, disolvérase pouco antes, polo que dispoñía de tempo para un novo proxecto.

A banda realizou o seu primeiro concerto o 2 de maio de 2009 en Santiago de Compostela, tocando con Jiménez del Oso e Lee van Cleef. Ao pouco tempo comezaron a gravar a súa maqueta *Metralletas Lecheras* con Roberto Mallo, técnico de Triángulo de Amor Bizarro e en outono ingresaría no grupo  Zé Pequeno (The Phantom Keys) como baixista.

En novembro de 2010, antes do lanzamento do disco, entrou na banda Rubén Domínguez (Telephones Rouges, Cudevaso) para encargarse dos teclados. Nese ano as súas cancións "Peregrina" e "Atapuerca" son incluídas nos álbums recompilatorios *Come on Pelegrín* e *Galician Bizarre* respectivamente.

En 2012 participaron no disco homenaxe aos Resentidos *A Tribo Toda Baila: 30 Anos de Música Feliz cos Resentidos*, aportando o tema "Minusválida". En novembro dese ano Metralletas Lecheras publicaron o EP de catro temas *Et les Filles de la Réalité*, gravado no estudio A Ponte de Tomás Ageitos e no que se inclúe unha versión do temas "Mongoloid" de Devo cantada en galego e bautizada como "Mutenroi".

A finais de 2015 o selo Pantera e Iribarne Producións publicou o EP recompilatorio *Metralletas Lecheras* con temas dos seus anteriores traballos, ademais de incluír a canción "Jesucristo", sinxelo editado en abril de 2012. Dende entón Metralletas Lecheras permanece inactiva.

## Discografía 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Bandcamp
Choachí

**Choachí** é un concello do departamento de Cundinamarca (Colombia), que se atopa na provincia de Oriente, a 42 km de Bogotá. A cabeceira municipal atópase a unha altitude de 1924 m s. n. m., cunha temperatura media anual de 18 °C.

## Toponimia 
A orixe do nome do municipio é muisca, ten múltiples interpretacións dependendo do autor. Entre outras atopamos:

* Miguel Triana: "Chigua chía". Á xanela ou buraco da casa por onde miraban a paisaxe díselle *Chigua* e á lúa *Chía*, polo cal o penedo da cordilleira por onde asomaba a lúa, recibiu o nome poético de «Xanela da lúa», do cal provén *Chiguachía*, ou Choachí.
* Joaquín Acosta: Divide a palabra, a fin de darlle unha tradución máis precisa na lingua indíxena: *Chi gua chíe*, o cal quere dicir: «noso monte lúa». Tamén pode derivar de *chigua* que significa «eco» e *chie* que significa «o noso», o cal significaría: «o noso eco» ou «continuación do noso mundo».

## Historia 
esquerda|miniatura|240x240px|Igrexa de Choachí.
Antes da chegada dos españois, na beira occidental do actual río Blanco, había dúas poboacións indíxenas cuxos nomes en lingua muisca eran Tuche e Chiguachí, sendo a segunda onde hoxe se atopa o centro urbano de Choachí.

A colonización empezou antes de 1563 coa chegada dos españois Juan de Avellaneda, Francisco Lorenzo e Antonio Bermúdez (fundador de Choachí), este último, soldado e compañeiro de Gonzalo Jiménez de Quesada, quen debido á súa fidelidade e servizos militares foi nomeado encomendeiro pola Real Audiencia, nas terras do cacique Ubaque, correspondéndolle a porción de Chiguachí.

Do proceso adiantado por Diego de Villafañe en 1563, en contra de Antonio Bermúdez, menciónase que o primeiro trazado da vila ó estilo español foi en 1560, pero este foi incendiado polo cacique Bosatiba. Isto obrigou a realizarse un novo e definitivo trazo en 1564 no sitio actual; tradicionalmente tívose como data fundacional o 29 de setembro de 1550, o que resultou ser incorrecto, pero mantívose o día 29 de setembro como data que conmemora a festa patronal de san Miguel Arcanxo.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Páxina oficial
Jaka Blažič

**Jaka Blažič**, nado o 30 de xuño de 1990 en Jesenice, é un xogador profesional de baloncesto internacional esloveno que xoga no Bahçeşehir Koleji da Basketbol Süper Ligi (BSL) turca. Cunha estatura de 1,96 metros pode xogar nas posicións de escolta e ala.

## Traxectoria 
O 15 de setembro de 2015, asinou un contrato por tres tempadas co Baskonia da Liga ACB.

O 16 de xullo de 2017, Blažič asinou co BC Andorra para a tempada 2017-18.

O 9 de agosto de 2018, asinou un contrato dunha tempada co FC Barcelona.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Perfil en ACB.com 
* Perfil en Euroleague.net
Calco

O termo **calco** pódese referir a:

* **Copia**
* **Plaxio**

## Mitoloxía 
* **Calco**, un deus fluvial na mitoloxía grega.

## Numismática 
* **Calco**, moeda da Antiga Grecia, oitava parte dun óbolo.

## Toponimia 
* **Calco**, cidade italiana, na Lombardía.

## Véxase tamén 
* **Calco léxico**, procedemento de incorporación de léxico a unha lingua.
* **Calco semántico**, outra denominación do calco léxico.
* **Papel de calco**, papel especial para calcar.
K'inich K'an Joy Chitam II

'''K'inich K'an Joy Chitam II** ou **Kan Joy Chitam II'*, nado o 2 de novembro de 644 e finado c. 721, foi un ahau ou gobernante maia do *ajawlal'' ou señorío de B'aakal, cuxa sede era Lakam Ha', no presente coñecida como a zona arqueolóxica de Palenque, no actual estado mexicano de Chiapas. É tamén referido como **Kan Xul II** e '''K'an Hok' Chitam'* II. O seu nome pode ser traducido como *Gran Pecarí Precioso* ou *Pecarí Amarelo Atado''.

## Nacemento e entronización 
Foi neto de K'an Mo' Hix e Sak K'uk' e fillo de Pakal o Grande e Tz'akbu Ajaw.  De acordo á conta longa do calendario maia, naceu o 9.10.11.17.0 11 ajaw 8 mak, é dicir, o 2 de novembro de 644. Foi irmán do seu antecesor K'inich Kan Balam II. Foi entronizado o 9.13.10.6.8 5 lamat 6 xul, é dicir, o 30 de maio de 702.

Joy Chitam mandou tallar un taboleiro no Palacio de Palenque para plasmar o seu entronización. Trátase dunha escena imaxinaria na cal o seu pai Pakal “o Grande” lle entrega o diadema real, mentres que a súa nai, Tz'akbu Ajaw, lle entrega as insignias de guerra. Outro taboleiro que se resgarda no museo Dumbarton Oaks, mostra outra escena imaxinaria na cal Joy Chitam danza personificado como o deus Chaahk mentres os seus pais o miran. Contraeu matrimonio con Ix Kinnuw Mat (ou Hun K'Anleum), tamén coñecida como o *Señora Corvo mariño* ou *Señora Telaraña*.

## Campañas militares 
Foi herdeiro da guerra que iniciou o seu irmán contra o señorío de Po' Winiko' ob', en cuxa sede principal Toniná, gobernaba K'inich B'aaknal Chaak, quen xurara vinganza en contra do señorío de B'aakal. No ano 711, Joy Chitam foi capturado polos seus inimigos. Non foi sacrificado conforme os costumes bélicos maias, probablemente foi liberado no 718, ano no que, segundo as inscricións do taboleiro de K'an Tok, investiu a un sacerdote de nome Janaahb' Ajaw, neto de Pakal “o Grande”. Trala derrota militar e a ausencia do ahau, o señorío de B'aakal perdeu parte do seu dominio no leste.

O monumento 122 descuberto en Toniná, mostra a Joy Chitam II como prisioneiro do señorío de  Po' Winiko' ob' sinalando a data da súa captura 9.13.19.13.3 13 ak'bal 16 yax, que equivale ó 26 de agosto de 711. Descoñécese a data da súa morte, mais algúns maianistas, como David Freidel e Linda Schele, suxeriron que puido ser asasinado ou sacrificado polos seus inimigos. É probable que durante a época do seu cativerio, un personaxe chamado Ux Yop Huun exercese unha especie de rexencia en Lakam Ha' (Palenque).

## Obras arquitectónicas 
Durante o seu goberno construíu o Templo XIV, así como a galería que conecta a Casa “A” coa Casa “D” do Palacio de Palenque.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
* 
* 
*
Chicharrón

**Chicharrón** é unha banda galega de indie rock baseada en Carballo formada no ano 2013. Ata a data leva publicados seis álbums de estudio.

## Historia 
Chicharrón naceu no ano 2013 tras a separación de Franc3s, cando o seu vocalista e guitarrista Alberto M. Vecino decidiu crear un poxecto máis experimental con Alberto Gende. Pouco despois Gende morreu e Vecino contactou co seu irmán, o guitarrista Diego Gende (Lowcost), e con Rubén Domínguez, cuxa banda Telephones Rouges se separar tamén pouco antes, e os tres reiniciaron o novo proxecto.

En xuño de 2014 publicaron o seu primeiro álbum, *Chicharrón*, a través do colectivo artístico Prenom. O disco gravouse no mes de marzo no estudio A Ponte de Tomás Ageitos, que participou tocando a batería, na parroquia compostelá de Villestro.

Posteriormente ingresaron a teclista Mar Catarina (Esposa) e o batería Xurxo Meis, cambiando Rubén Domínguez os teclados polo baixo. Con esta formación a banda gravou o seu segundo traballo, *Postal*, escrito totalmente en galego.

No ano 2017 Chicharrón publicou dous sinxelos. O primeiro foi "Contra acantilados", lanzado no mes de marzo e xa coa voz de Mara Pérez, nova integrante da banda. A canción aparece na banda sonora do filme de Anxos Fazáns *A estación violenta*. E o segundo sinxelo, editado no mes de setembro, foi "Na cela", un poema de Antía Otero do seu libro *O cuarto das abellas*.

En agosto de 2018 o grupo comezou a gravar o seu terceiro disco bautizado como *Cancións clínicas*. O álbum foi gravado no Estudio Terraforma por Ibán Pérez coa produción de Rubén Domínguez, e publicado a través de Prenom o 9 de novembro dese ano.

A meirande parte do seu cuarto álbum de estudio, *Unha fogueira intacta*, gravouse novamente no Estudio Terraforma en setembro de 2022. Outras partes graváronse entre Carballo, Vigo, San Vicente e Madrid en distintos momentos de 2019 e 2020. O traballo apareceu o 7 de abril de 2021 a través de Ferror Records.

A banda compuxo os temas para un novo traballo entre outubro e decembro do ano 2021. *Erosión* gravouse no seu local de ensaio en Carballo en xaneiro de 2022, agás as baterías que se gravaron no Grove. O álbum foi editado a través do selo Ferror Records o 1 de marzo de 2022.

## Discografía 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
*
Janaab' Pakal

'''Janaab' Pakal''', finado o 9 de marzo de 612, foi un nobre maia do señorío de B'aakal, cuxa cidade capital era Lakam Ha', hoxe coñecida como a zona arqueolóxica de Palenque. En ocasións é erroneamente referido como **Pakal I**, sen motivo algún, pois non chegou a ser ahau de Palenque. Algúns epigrafistas, como Peter Mathews, optaron por referirse a este personaxe como **Pakal “o Vello”**.

## Traxectoria 
Moi probablemente foi fillo de Yohl Ik'nal e irmán máis novo de Aj Ne' Ohl Mat. Exerceu un cargo secundario (''ti'sakhuun*) do 608 ó 610, este último ano foi nomeado *yajawk' ahk''' (señor do lume) atacando exitosamente o sitio de Santa Elena. En abril de 611 o señorío de B'aakal foi derrotado polo señorío de Kaan, cuxa sede era Calakmul. Aínda que Janaab' Pakal e o seu irmán Aj Ne' Ohl Mat sobreviviron á derrota, ambos morreron poucos meses despois, o 6 de marzo e 8 de agosto do 612 respectivamente.

Aj Ne' Ohl Mat, quen era o ahau do señorío, morreu sen descendentes. En 612, foi sucedido por Sak K'uk', quen moi probablemente era filla de Janaab' Pakal, quen á súa vez —tres anos máis tarde— entronizou ó seu fillo Pakal o Grande. O retrato de Janaab' Pakal (“o Vello”) atópase tallado en altorrelevo no lado occidental do sartego de Pakal “o Grande”, non así o de Aj Ne' Ohl Mat, posiblemente pola vergoña da derrota sufrida ante Calakmul.

## Notas