open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Código Púrpura

Na historia da criptografía, ***97-shiki oobun Inji-ki*** (九七式欧文印字機) (Máquina de impresión do sistema 97 para caracteres europeos ("System 97 Printing Machine for European Characters")) ou ***Angooki B-gata*** (暗号機B型) ("Máquina de cifrado de tipo B"), chamada **PURPLE** (Púrpura) polos Estados Unidos, foi unha máquina de criptografía diplomática usada polo Xapón durante a segunda guerra mundial. A máquina era un dispositivo electromecánico. A información sobre as desencriptacións foron eventualmente chamadas *Magic* dentro do goberno dos Estados Unidos.

## Historia
O nome clave "PURPLE" era usado polos criptoanalistas estadounidenses para referirse á máquina, referido o material producido por varios sistemas; antes houbo a RED máquina usada pola Japanese Foreign Office (oficina estranxeira xaponesa), e purple (púrpura) era a seguinte cor dispoñible. Os xaponeses tamén usaron CORAL e JADE. PURPLE era a sucesora mellorada, da máquina criptográfica RED,  que os americanos chamaron "M machine". PURPLE e RED foron deseñados polo capitán da Navy xaponesa  Risaburo Ito. O creador principal de PURPLE  era Kazuo Tanabe.

## Puntos febles
Nas operacións, a máquina criptográfica aceptaba caracteres de entrada escritos á máquina (letras latinas) e producía texto cifrado de saída, e viceversa cando se descifran mensaxes. O resultado era un criptosistema excelente. En realidade, erros operacionais, principalmente en claves opcionais, fixo o sistema menos seguro do que podería ser. Os xaponeses crían que tiña unha grande eficacia irrompible en todas partes e posteriormente, na guerra. Esta seguridade foi "rota" por un equipo da armada estadounidense dedicada ós signos de intelixencia (**US Army Signals Intelligence Service**), dirixidos por William Friedman. O equipo foi dirixido por Frank Rowlett.

Aparentemente, todas as outras máquinas PURPLE das embaixadas xaponesas e consulados arredor do mundo (países do eixe, Washington, Londres, Moscova, e en países neutrais) e no Xapón mesmo, foron destruídas e enterradas na area xaponesa. As tropas americanas que ocuparon o Xapón entre 1945 e 1952 procuraron calquera parte que quedara da máquina.

A máquina PURPLE foi usada por primeira vez no Xapón en xuño de 1938, pero criptoanalistas estadounidenses e británicos xa conseguiran descifrar algunhas mensaxes antes do ataque a Pearl Harbor.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Freeman, Wes., Geoff Sullivan, e Frode Weierud, "PURPLE Revealed: Simulation and Computer-Aided Cryptanalysis of Angooki Taipu B", *Cryptologia* 27(1), xaneiro de 2003. pp 1&ndash;43.
* Ronald W. Clark, "The Man Who Broke Purple: the Life of Colonel William F. Friedman, Who Deciphered the Japanese Code in World War II", setembro de 1977, Little Brown & Co, ISBN 0316145955.
* Frank Rowlett, "The Story of Magic, Memoirs of an American Cryptologic Pioneer", 1998, Aegean Park Press, ISBN 0894122738. First-hand account of the breaking of Purple.

### Outros artigos 
* Code Girls

### Ligazóns externas
* Máquinas de cifrado claves para la II Guerra Mundial
* PURPLE, CORAL, and JADE
Videoxogo en liña

Un **xogo en liña** é un xogo de ordenador que se xoga a través dunha rede, polo xeral Internet. Habitualmente, todo o que se require para xogar en liña é un navegador web e o plug-in apropiado.

Os xogos en liña comezaron nos anos 80 cos MUD. Estes xogos de texto xogábanse vía BBS ou módem. Eran xogos baseados con frecuencia na fantasía, con regras similares ás de Dragóns e alxubes. Existían outros estilos de xogos como o xadrez ou o scrabble. A conectividade era custosa polo que se recorría con frecuencia ós xogos por correo electrónico como unha modalidade popular de xogo en liña. Os primeiros xogos en liña comerciais comezaron a aparecer en 1991.
Hugh Despenser o Novo

**Hugh**, alcumado **the younger Despenser**, nado no ano 1286 e finado o 26 de novembro de 1326, foi fillo de Hugh le Despenser, conde de Winchester.

## Traxectoria 
En maio de 1306 Hugh foi ordenado cabaleiro, e ese verán casou con Eleanor de Clare, neta do rei Eduardo I de Inglaterra. Tras a morte do irmán de Eleanor na batalla de Bannockburn, ela converteuse inesperadamente nunha das tres herdeiras do rico condado de Gloucester. En apenas algúns anos Hugh pasou dun cabaleiro sen terras a un dos magnates máis ricos de Inglaterra.
 	
Eleanor era tamén a sobriña do novo rei, Eduardo II de Inglaterra, e desta conexión Hugh entrou no círculo da corte real inglesa. Uniuse á oposición dos baróns a Piers Gaveston, o favorito do rei, e cuñado de Hugh, pois Gaveston estaba casado cunha irmá de Eleanor. Desexoso de poder e riqueza, Hugh tomou o castelo de Tonbridge en 1315. O ano seguinte asasinou a Llywelyn Bren, un refén galés que estaba baixo a súa custodia.

Hugh converteuse en chamberlán real en 1318. Como cortesán real, Hugh obtivo o afecto do rei, desprazando ó favorito anterior, Roger d'Amory. Por 1320 gobernaba libremente o reino como un tirano. Hugh tomou as terras galesas da herdanza da súa esposa, sen facer caso das demandas dos seus dous cuñados. Forzou a Alice de Lacy, condesa de Lincoln, a darlle as súas terras, botou á súa cuñada Isabel de Clare de Gower e de Usk, e fixo romper os brazos e as pernas de Lady Baret. El tamén se vingou de Roger Mortimer porque o avó de Mortimer asasinara o avó de Hugh. Por 1321 gañara moitos inimigos en tódolos estratos da sociedade, desde a raíña Isabella ós baróns do pobo.
 	
Finalmente os baróns conseguiron do rei que Hugh e seu pai marcharan ó exilio en 1321. O seu pai fuxiu a Bordeos, e Hugh converteuse nun pirata na Canle da Mancha. A parella volveu o ano seguinte e o rei reinstalou a Hugh como favorito real. O seu tempo no exilio non fixera nada para acougar a súa avaricia, a súa imprudencia e a súa crueldade. Mentres que a raíña Isabella estaba en Francia a negociar entre o seu marido e o rei francés, ela formou unha alianza con Roger Mortimer e comezaron a facer plans para unha invasión. Hugh supostamente intentou subornar a cortesáns franceses para asasinar a raíña Isabella. Cando Mortimer e a raíña invadiron Inglaterra en outubro de 1326, o rei Eduardo II foi desposuído, executaron ao pai e capturaron a Hugh.

Hugh intentou matarse de inanición antes do seu xuízo, que se efectuou o 24 de novembro de 1326 en Hereford. Xulgárono como traidor e ladrón e foi condenado á execución pública do tipo aforcado, azorrado e desmembrado. Inmediatamente, arrastrárono detrás de catro cabalos ao seu lugar da execución, onde fixeran un gran lume. Colgárono, un home subiu e cortou o seu pene e testículos que entón queimaron. Posteriormente, o verdugo afundiu o seu coitelo no seu abdome, e cortou as súas entrañas e corazón, que queimaron diante a xente. Finalmente, decapitárono, e cortaron o seu corpo en catro pedazos, e a súa cabeza foi posta nas portas de Londres.
Motor en V

Un **motor en V** é unha configuración común para un motor de combustión interna alternativo. Os pistóns está aliñados de modo que aparezan estar nun V vistos ao longo da liña da cambota. A configuración en V reduce a lonxitude e o peso totais do motor comparados cun motor en liña.thumb|A liña amarela indica o *"ángulo"* dos pistóns en V.|centro
La Modification

***La Modification*** é unha novela do escritor francés Michel Butor (1957).

## Trama 
A novela conta unha viaxe en tren de París a Roma, no que o protagonista reflexiona sobre a súa vida, e de como a súa vida se pode transformar, posto que a súa intención é a de quedar definitivamente coa súa amante, coa que se vai reunir nesta viaxe e que vive en Roma, e deixar á súa muller, que reside en París. O narrador diríxese sempre ó protagonista en segunda persoa do plural, o que en galego sería equivalente a tratala de vostede, o que implica ó lector na vida do protagonista, ó sentirse constantemente interpelado e do que vai lembrando detalles da súa vida, tanto en Francia como en Italia, tanto cunha muller como coa outra.

Ó longo da novela, e cunha rapidez que trata de traspoñer a propia lentitude do paso do tempo nunha viaxe en tren, imos vendo como os seus primeiros pensamentos se van modificando e dando paso a dúbidas e a novas decisións.

Esta novela, a máis coñecida das que escribiu Butor, é considerada un dos referentes do movemento que se chamou Nouveau roman.
Villafalletto

**Villafalletto** (**Vila Falèt** en piemontés, a lingua propia da comuna), é unha comuna italiana da provincia de Cuneo (Piemonte), de 29&nbsp;km² e 2.876 habitantes.
As localidades da comuna son Gerbola, Monsola, Pomerolo e Termine. Do castelo do século XIII tan só quedan as ruínas.
SLBM

Os **SLBM** (*Submarine-launched ballistic missiles*) son mísiles balísticos empregados nos submarinos nucleares. As variantes modernas utilizan  xeralmente os MIRV (*multiple independently targetable reentry vehicles*), cada un dos cales leva unha cabeza nuclear e que permite que un só mísil lanzado ataque unha manchea de brancos. As primeiras probas realizáronse nos U-Boots alemáns durante a segunda guerra mundial. Estes e outros sistemas temperás de SLBM requirían que os submarinos estiveran na superficie para disparalos, pero despois da IIGM os sistemas de lanzamento melloráronse rapidamente para permitir lanzar baixo a auga. En setembro de 1955, a Unión Soviética foi o primeiro país no mundo para lanzar un mísil balístico nun submarino.

## SLBM
### EEUU
*Polaris
*Poseidon
*Trident
### URSS
*SS-N-6 "Serb" R-27
*SS-N-18 Stingray. R-29
*SS-N-20 Sturgeon R-39 (Rakete)
### Francia
*M45 SLBM
*M51 SLBM
*M-4 SLBM
### China
*JL-1 e JL-2
José Pacheco

**Xosé Basanta Fernández Pacheco**, nado o 15 de decembro de 1784 en Mondoñedo e finado 23 de marzo de 1865 na mesma cidade, foi un sacerdote galego, mestre de capela da catedral de Mondoñedo durante case 60 anos. Escribiu panxoliñas de Nadal, algunhas delas en galego. A súa composición máis coñecida é *Plorans plorarit*.

## Traxectoria 
Ingresou no coro de nenos da Catedral de Mondoñedo en 1796, ano no que pasa a depender da Catedral ao morrerlle a avoa e ser orfo de pais polo que se formou musicalmente na catedral. En 1805 é nomeado Mestre de Capela da catedral.

Viaxou a Santiago de Compostela e Madrid para mellorar a súa formación e recibiu a oferta de Mestre de Capela da Catedral de Oviedo, que non aceptou ao mellorárselle a situación en Mondoñedo.

Algunhas das súas obras son: *Miserere, Plorans, ploravit, Dixit Dominus, Deus ecce Deus, Misa, Sacri Solemnis, Libera me Domine*. En 1832 escribiu o *Oficio dos defuntos*.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
* 
*
Galería de imaxes de Salceda de Caselas

**Galería de imaxes** do concello de Salceda de Caselas, na provincia de Pontevedra.

## Salceda de Caselas 

Ficheiro:Situacion Salceda de Caselas.PNG|Mapa coa localización.
Ficheiro:Concello de Salceda de Caselas.JPG|Actual casa do concello de Salceda de Caselas.
Ficheiro:Centro de Saúde de Salceda de Caselas.jpg|Centro de saúde.
Ficheiro:Antiga Casa do Concello de Salceda de Caselas (España). Biblioteca Municipal e Oficina de Turismo.jpg|Biblioteca municipal e oficina de Turismo.
Ficheiro:Auditorio de Salceda de Caselas.jpg|Auditorio.
Ficheiro:Praza de Abastos de Salceda de Caselas.jpg|Praza de Abastos.
Ficheiro:Piscina Municipal de Salceda de Caselas.jpg|Piscina municipal.
Ficheiro:Oficina de Correos en Salceda de Caselas.jpg|Oficina de Correos.
Ficheiro:Galescola Salceda.JPG|Galescola de Salceda de Caselas.
Ficheiro:Galescola Salceda 1.JPG|Galescola.
Ficheiro:Pazo de Picoña.jpg|Pazo de Picoña.
Ficheiro:Parque Raiña Aragonta - panoramio.jpg|Parque.
Ficheiro:Sendeiro do río Caselas (18893093795).jpg|Sendeiro do río Caselas.

## Parroquias 
### Entenza 

Ficheiro:Salceda de Caselas, Entenza.jpg|Igrexa
Ficheiro:Coro de Entenza 2008.jpg|Coro de Entenza, 2008

### Parderrubias 

Ficheiro:Igrexa de Parderrubias-Salceda de Caselas-Galicia.JPG|Igrexa de Parderrubias.
Ficheiro:Igrexa Parderrubias.JPG
Ficheiro:Cruceiro Parderrubias.JPG|Cruceiro en Parderrubias.
Ficheiro:Centro cultural Parderrubias.JPG|Centro cultural de Parderrubias.

### A Picoña 

Ficheiro:Salceda de Caselas, A Picoña.jpg|Igrexa

### San Xurxo de Salceda 

Ficheiro:Salceda de Caselas, S. Xurxo e S. Bárbara.JPG|Igrexa e capela
Ficheiro:Salceda de Caselas, San Xurxo.JPG|San Xurxo e mailo dragón
Ficheiro:Salceda de Caselas, capela de S. Bárbara.jpg|Capela de S. Bárbara, ó carón da igrexa parroquial
Ficheiro:Salceda de Caselas, Santa Bárbara.JPG|Detalle

### Santa María de Salceda 

Ficheiro:Salceda-SMaria.jpg|Igrexa

#### Pazo de Aballe 

Ficheiro:Pazo de Aballe.jpg|Pazo de Aballe
Ficheiro:Pazo de Aballe, Salceda de Caselas.jpg|Pazo de Aballe
Ficheiro:Pazo de Aballe, escudo.jpg|Escudo
Ficheiro:Pazo de Aballe, porta.jpg|Porta
Ficheiro:Pazo dos Abalde (15294968923).jpg|Pazo de Aballe de noite

### Santo Estevo de Budiño 

Ficheiro:Salceda de Caselas, Budiño, fachada.jpg|Igrexa
Ficheiro:Salceda de Caselas, Budiño, igrexa.jpg|Lateral da igrexa
Ficheiro:Salceda de Caselas, Budiño, detalle.jpg|Lintel
Ficheiro:Virxe da Esperanza de San Estevo de Budiño.JPG|Virxe da Esperanza (s. XIV)

### Soutelo 

Ficheiro:San Vicente de Soutelo.jpg|Igrexa
Ficheiro:San Vicente de Soutelo, cruceiro.JPG|Cruceiro

## Véxase tamén 
### Outros artigos 
*Galería de imaxes de Galicia
*Galería de imaxes da comarca de Vigo
*Lugares de Salceda de Caselas
*Eleccións municipais en Salceda de Caselas
Kapišová

**Kapišová** (*Kapisó* en húngaro) é unha municipalidade de Svidník, Eslovaquia. Ten 381 habitantes: 320 eslovacos, 38 cíngaros, 16 rutenos e 7 outros. O 86.88% son gregocatólicos, 7.87% católicoromanos, 3.41% ortodoxos, 0.79% sen confesión.
Dudești

**Dudeşti** é unha localidade do distrito de Brăila, Muntenia, Romanía. Ten 3869 habitantes. Localízase na liña férrea entre Făurei e Tăndărei. Está formada polas vilas de Bumbăcari, Dudeşti e Tătaru.
Beauval

**Beauval** é unha comuna francesa do departamento de Somme, Picardía, Francia. Ten 22.56&nbsp;km² e 2243 habitantes. A altura media é de 116 m e a máxima de 164 m.
## Véxase tamén
Gordon Bunshaft

[miniatura|300px|Exterior do museo Hirshorn, [Washington, D.C..]]
**Gordon Bunshaft**, nado o 9 de maio de 1909 en Buffalo, Nova York e finado en Nova York o 6 de agosto de 1990, foi un arquitecto estadounidense.

## Traxectoria 
Formado no Instituto de Tecnoloxía de Massachusetts. Bunshaft traballou con Edward Durell Stone e tamén co deseñador industrial Raymond Loewy.

Foi un modernista cuxas influencias incluíron a Mies van der Rohe e Le Corbusier. O seu deseño máis coñecido é a Lever House. O seu deseño do Manufacturers Hanover Trust Branch Bank (1953), o primeiro banco transparente da posguerra na costa leste é un deseño modernista.
A súa residencia familiar, de 210m², é a Travertine House, feita para a súa familia e mercada por Marha Stewart no ano 1995 ata o 2005. A casa foi destruída en xullo do 2005 polo novo dono, Donald Maharam.

Na década dos cincuenta, Bunshaft foi escollido pola Oficina do Departamento de Estado de Operacións en edificios estranxeiros como colaborador no deseño de varios consulados na Alemaña.
Provincia de Huelva

**Huelva** é unha provincia andaluza, situada na zona occidental desta comunidade autónoma. Limita ó oeste con Portugal, ó norte coa provincia estremeña de Badaxoz, ó leste coa andaluza de Sevilla e ó sur é bañada polo océano Atlántico, de forma máis local co golfo de Cádiz. Ten unha extensión de 10.128 km² que se reparten un total de 79 municipios.

## Demografía 
Huelva ten 483.792 habitantes, segundo o censo de 2005. A densidade de poboación da provincia é de 47,76 habitantes por quilómetro cadrado. O 30% da poboación vive na capital de provincia (ver Huelva).

## Xeografía 
No norte de Huelva atópase Serra Morena, o que fai un enorme contraste cas chairas do sur da provincia. O parque nacional de Doñana, unha das maiores reservas da biosfera de Europa, atópase nesta provincia.

## Clima 
O clima onubense é moi caloroso e ten unha grande exposición solar, a temperatura nunca baixa dos 10&nbsp;°C (excepto na montaña). As precipitacións anuais son de 500 ml no sur e 1000 onde a paisaxe é máis montañosa.

## Véxase tamén 
### Outros artigos 
*Lista de concellos de Huelva.
GNU Compiler Collection

O **GNU Compiler Collection** (máis coñecido como GCC) é un conxunto de compiladores de linguaxes de programación producidos polo Proxecto GNU. É software libre distribuído pola **Fundación polo software libre** (Free Software Foundation) baixo as licenzas GNU/GPL e GNU/LGPL, e é un compoñente esencial do desenvolvemento GNU. É o compilador estándar dos sistemas operativos tipo UNIX, e de certos sistemas operativos propietarios tales coma macOS.

Orixinalmente foi nomeado coma o GNU/C Compiler, porque soamente manexaba a linguaxe de programación C, máis tarde (en 1987) o GCC foi ampliado para compilar C++, Java, Fortran, Ada e outros.

**GCC** foi portado a unha ampla variedade de arquitecturas de procesador, e está amplamente implantado coma unha ferramenta no desenvolvemento tanto de software libre como de propietario. **GCC** tamén está dispoñible para a maioría  de plataformas embedidas, incluíndo symbian (chamado GCCE), AMCC e Freescale Power Architecture-based chips. O compilador pode ser usado dende unha gran variedade de plataformas, incluíndo vídeo consolas de xogos como PlayStation e Dreamcast.

Así como o compilador oficial do Sistema operativo GNU, GCC adoptouse coma o compilador estándar por gran parte doutros modernos sistemas operativos baseados en Unix, incluíndo Linux e a familia Berkeley Software Distribution, aínda que FreeBSD e Mac OS X mudaron o sistema LLVM.
Cantata

En música, enténdese por **cantata** unha composición vocal con acompañamento instrumental.

Son célebres as cantatas de Johann Sebastian Bach.
Giuseppe Meazza

**Giuseppe Meazza**, nado o 23 de agosto de 1910 en Milán e finado o 21 de agosto de 1979, foi un futbolista Italiano. Está considerado coma un dos mellores xogadores italianos de tódolos tempos, xunto con lendas coma Valentino Mazzola, Silvio Piola, Giacinto Facchetti , Gianni Rivera, Renzo De Vecchi, Dino Zoff, Luigi Riva, Gaetano Scirea, Paolo Maldini, Franco Baresi e Roberto Baggio. Meazza foi o primeiro futbolista Italiano en ser coñecido internacionalmente.

A San Siro, o principal estadio de Milán chámaselle oficialmente *Stadio Giuseppe Meazza* na súa honra.

## Traxectoria 
### Inter de Milán 
Gañou 3 títulos nacionais co Inter de Milán en 1930, 1938 e 1940, a Copa de Italia en 1939; e foi o máximo artilleiro da Serie A en 1930, 1936 e 1938. Tempo despois tamén xogou no A.C. Milan, Juventus e Atalanta.

### Selección Italiana 
Meazza foi campión do mundo en 1934 e 1938 coa selección italiana.

## Estatísticas 
### Serie A 
Meazza segue a ser o cuarto máximo goleador da Serie A de tódolos tempos.

### Selección italiana 
Con 33 goles é o segundo máximo goleador da selección italiana, detrás de Luigi Riva.
Festa do polbo do Carballiño

A **festa do polbo do Carballiño** é unha festa gastronómica celebrada no concello ourensán do Carballiño o segundo domingo de agosto. Está declarada Festas de interese turístico internacional.

Aínda que a vila se atopa lonxe do mar, consómese polbo desde antigo, traendo polbo seco froito do intercambio comercial coas rexións costeiras de Galiza. Na actualidade o xeito máis común de preparalo é á feira. O labor das polbeiras do Carballiño é recoñecido en toda Galiza.

En 2014, a Real Academia Galega ratificouse no uso da forma *polbo* como normativa fronte á forma *pulpo*, que o concello do Carballiño solicitara que fora recoñecida tamén, baseándose en que é así como se coñece comunmente na localidade. De feito, na páxina web do concello mantense a denominación *Festa do Pulpo* e exáltase o traballo de *pulpeiros* e *pulpeiras*.[miniatura|[Polbo á feira.|centro]]

## Notas
Wachet auf, ruft uns die Stimme, BWV 140

***Wachet auf, ruft uns die Stimme***, tamén coñecida como ***Sleepers, Wake***, é unha cantata de Johann Sebastian Bach, escrita en 1731.

É unha cantata coral, o número 140 segundo o catálogo BWV creado por Wolfgang Schmieder.

A maior parte das cantatas de Bach coma esta compuxéronse con fins eclesiásticos e, como case todas, é curta (20-30 minutos). Nesta peza tamén se dá o contraste entre as arias solistas e os fragmentos de música coral. A música de Bach é leda, quizais máis do que os seus obxectivos devocionais, de tal maneira que calquera pode gozala independentemente de que se compartan a súa fe e os seus usos.
Fíos

***Fíos*** foi unha serie que se realizou en 2001 e que se emitiu na TVG en 2002, produciuna La Región TV e custou 757.272 €. Comedia dirixida por Suso Iglesias, estaba ambientada nunha empresa téxtil familiar.

## Intérpretes
*Xaime Aguiar		
*Chisco Amado		
*Maxo Barjas	
*Mariana Carballal		
*Monti Castiñeiras		
*Marta López Castro	
*Blanca Cendán		
*Marcos Correa		
*Suso Cortegoso		
*Ricardo de Barreiro		
*Cristina Espinosa		
*Juanillo Esteban		
*Carlos Godoy		
*Marco Aurelio González		
*Pepe González		
*Roberto Leal		
*Miguel Llanderas		
*Manuel Manquiña		
*Fely Manzano		
*Xavier Navarro		
*Isabel Naveira		
*Cristina Pascual		
*Laura Ponte		
*Ánxeles Prieto		
*Aitor Rey		
*Manolo Romón		
*Mara Sánchez		
*Mon Santiso		
*Suso Sueiro		
*Iria Vázquez		
*María Vázquez

## Véxase tamén 
### Ligazóns externas
**Fios* na páxina da CRTVG.
Autónoe

Na mitoloxía grega, **Autónoe** (en grego antigo Αὐτονόη) era unha princesa tebana, filla de Cadmo (o fundador de Tebas) e da deusa Harmonía. 

## Traxectoria 
Tiña un irmán maior, Polidoro, e outras tres irmás maiores: Ino, Sémele e  Agave. Casou con Aristeu en Beocia e foi nai de Acteón. Quizais tamén o foi de Macris, mais Apolonio de Rodas só menciona a Aristeu como pai e Autónoe non é mencionada como nai. Ao morrer seu fillo Acteón, como consecuencia do episodio mitolóxico con Ártemis, deixou Tebas para sempre e marchou a Erenea (Mégara) onde en época histórica, aínda, se podía ver a súa tumba.

### Episodio da morte de Acteón 
No Himno V de Calímaco, recóllese a versión máis clásica da morte de Acteón da man de Ártemis por vela espida que despois foi cuberta de detalles por Ovidio na súa obra *Metamorfoses*.

Este era un rapaz que gustaba da caza e, nunha ocasión que estaba no monte Citerión cos seus cincuenta cans de caza, no sur de Beocia, buscando a sombra, adentrouse nunha arboreda nun val que estaba consagrado a Artemis. no interior do val, nunha fonte, estaba tamén a deusa bañándose, coas súas ninfas. A deusa enfadada, celosa da súa virxinidade, botoulle auga na cara afirmando que se poidese, seguro que, diría que a vira espida. De súpeto, na zona da cabeza onde lle tocara a auga, empezaron a asomarlle cornas e, paseniñamente, se converteu nun veado. Malia a transformación, era consciente do que estaba a piques de suceder cando os seus cans se botaron a el e o mataron.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
* 

*
Zoltán Czibor

**Zoltán Czibor**, nado en Komarom (Komárom-Esztergom) o 23 de agosto de 1929 e finado en Budapest o 1 de setembro de 1997, foi un futbolista Húngaro. Formou parte do "Equipo de Ouro" con xogadores coma Ferenc Puskas ou Sándor Kocsis.

## Traxectoria 
En Hungría xogou no Ferencvaros, Csepel e Hónved FC. Despois foi para España, onde xogou para o FC Barcelona e o RCD Espanyol.

### Selección húngara 
Czibor formou parte da selección húngara coñecida coma o "Equipo de Ouro", que perdeu sorprendentemente a final do mundial de 1954 contra Alemaña Federal
Historia dos Ánxeles

A **historia urbana dos Ánxeles** comeza despois de que nela vivan durante millares de anos tribos amerindias. En 1542 o portugués João Rodrigues Cabrilho localiza a baía dos Ánxeles. En 1771 chega unha misión española da orde Franciscana. Os Ánxeles é fundada en 1781 por 44 poboadores de California.

Foi parte de España, despois de México, e ao final dos Estados Unidos.

## Historia 
Cando en 1769, o grupo de exploradores españois ao mando de Gaspar de Portolá e cos franciscanos Junípero Serra e Juan Crespi, otearon dende o outeiro que na actualidade é o Elysian Park, o río que aos seus pés discorría cara ao sur, puxéronlle por nome *El Río de Nuestra Señora La Reina de los Ángeles de Porciúncula* en memoria da pequena ermida homónima as aforas de Asís, na localidade de Santa María degli Angeli, onde San Francisco iniciou a súa regra. Inda que Crespi recomendou a beira oeste do río para fundar unha misión non foi ata 1781 que o rei Carlos III ordenou a construción no lugar dun asentamento. O gobernador de California, Felipe de Neve, elabora a planta e manda traer de Sonora (México) 44 poboadores (11 familias). O catro de setembro aséntanse no lugar que chaman *El Pueblo de Nuestra Señora Reina de los Ángeles sobre el Río Porciuncula*.

Entre 1815, data dunha grande inundación, e 1835 prodúcese a deterioración e gradual abandono da antiga aldea e o seu desprazamento cara aos terreos contiguos do sur, arredor da actual Praza coa igrexa e a rúa Olvera.

En 1821, México independízase de España e no 1847, trala guerra USA-México, California tórnase parte dos Estados Unidos. En 1850 Os Ánxeles adquire o título de cidade inda que segue a ser unha vila de 1.610 habitantes. E pouco máis vai continuar sendo ata polo menos 1880, con dous desenvolvementos en cuadrícula ó norte e ó sur da vila: o do sur (suroeste exactamente) converterase no centro (*downtown*) da cidade futura.

A partir dese momento, o descubrimento de petróleo e principalmente o desenvolvemento do ferrocarril, fará crecer a retícula urbana ata facer no século XX dos Ánxeles unha das grandes metrópoles do planeta e sen dúbida unha das máis extensas (1880, 11.200h; 1890, 50.400; 1900, 102.500; 1910, 319.200; 1920, 576.700; 1930, 1&nbsp;238&nbsp;048).

## Notas 
## Véxase tamén
Zelená vlna

***Zelená vlna*** é un filme checoslovaco dirixido por Václav Vorlíček, dentro do xénero da comedia, en 1981. A estrea realizouse en Praga o 1 de xuño de 1982. O filme segue os acontecementos do Prazak o venres pola tarde, na que case a totalidade de Praga móvese cara ás zonas rurais. A historia é un mosaico diverso no que se pode ver un ladrón preparándose para roubar un apartamento baleiro, un matrimonio que vende o seu fogar e un pintor que non é quen de pintar o modelo dos seus soños.

## Personaxes 
* Radovan Lukavský como Doutor Pelc
* Rudolf Jelínek como Condutor de taxi
* Josef Chvalina como Profesor Doucha
* Jiří Adamíra como Reichenberger
* Svatava Hubeňáková como Mrs. Reichenberger
* Laďka Kozderková como Jirina
* Karel Hábl como Playboy
* Olga Blechová como Muller loira
* Monika Hálová como Moza do soldado
* Martin Velda como Soldado
* Pavel Zedníček como Fretka
* Jitka Zelenohorská como Condutor
* Pavel Havránek como Milos Labuda

## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
*
Maxo Barjas

**María Xosé Barjas Cortés**, nada en Ourense en 1966, é unha actriz galega. É licenciada en Filoloxía Hispánica e actriz de dobraxe desde 1992. Gravou un CD con cancións infantís. No teatro actuou en numerosas obras do Centro Dramático Galego.

## Filmografía 
### Cinema 
* *Cabeza de boi*, 1996 (curtametraxe)
* *O Tesouro*, 1996 (mediametraxe)
* *Sei quen es*, 1999 (longametraxe)
* *A rosa de pedra*, 1999 (longametraxe)
* *La noche de las bellas durmientes*, 2000 (longametraxe)
* *O lapis do carpinteiro*, 2002 (longametraxe)
* *Bos días*, 2006 (curtametraxe)

### Televisión 
; Series
* *Rías Baixas* (2000-2005). Como a señora Ruiz
* *Galicia Express* (2001). Como Sandra Novo
* *Fíos* (2002)
* *Maridos e mulleres* (2005-2006). Como Ana
* *Matalobos* (2011-2012). Como Belén.

; Programas
* *Noite espectacular* (TVG)
* *Pista de baile* (TVG)
* *Máxima audiencia* (TVG) (2004)

### Teatro 
* 2025: *Guerra*, Teatro do Noroeste, dirección Eduardo Alonso.

## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Maxo Barjas no soportal do audiovisual galego.
Policarpo Sanz

**José Policarpo Sanz Soto**, nado en Marín o 25 de xaneiro de 1841 e finado en París o 9 de novembro de 1889, foi un industrial e mecenas galego.

## Traxectoria 
Fillo do peiteador tudense Diego Sanz Cividanes e da viguesa Antonia Soto Díaz, naceu en Marín, se ben a súa infancia transcorreu en Vigo. Como emigrante en Cuba, primeiro, e nos Estados Unidos de América, despois, José Policarpo Sanz Soto construíu un importante grupo industrial, axudado tamén polo seu casamento en 1877 con Irene Ceballos Sánchez, adiñeirada herdeira de orixes cubanas.

Xunto con Xosé García Barbón, fundou a Sociedad de Beneficencia de Naturales de Galicia en 1871, que se constituíu como a primeira sociedade de emigrantes galegos do mundo.

Fixo testamento en 1888. Despois da súa morte e a da súa muller e herdeira única e universal que o sobreviviu 46 anos (finou en Santander o 19 de agosto de 1935), seguíndose o seu desexo, a súa inmensa colección de obras de arte foi doada ao Museo Municipal de Vigo. Nesa colección atopábanse importantes cadros de pintores flamengos, franceses, italianos e españois.

Tralo seu pasamento en París en 1889, os seus restos embalsamados, foron trasladados en 1891 ao antigo cemiterio de Vigo de Picacho, e máis tarde a un panteón ao daquela novo Cemiterio de Pereiró.
## Recoñecementos 
Na súa honra, o concello de Vigo bautizou unha das súas principais rúas co nome do mecenas, que hoxe é o enderezo das sedes de institucións bancarias, de teatros e centros culturais.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
* 

### Outros artigos 
* IES Santa Irene

### Ligazóns externas 
* Museo Municipal de Vigo - Legado Policarpo Sanz
OK Computer

***OK Computer*** é o terceiro álbum de Radiohead, grupo de rock alternativo británico, e está entre os álbums que se mantiveron constantemente nas listas de vendas. Gravouse en St Catherine's Court, a casa de Jane Seymour preto de Bath e foi mesturado en Abbey Road Studios. Saíu á venda o 16 de xuño de 1997 no Reino Unido e o 1 de xullo nos Estados Unidos. O álbum recibiu boas críticas e tivo un amplo éxito comercial, poñendo ao grupo británico na vangarda do rock moderno. Gañou un Grammy en 1998 na categoría do mellor álbum de música alternativa.

En novembro do 2003 a publicación Pitchfork Media elixiuno o mellor álbum da década na súa lista dos 100 mellores discos dos 90, e no mes de febreiro do 2011 foi elixido polos lectores da revista *Rolling Stone* o segundo mellor álbum dos anos 90. Na enquisa "People's List", realizada entre os lectores de Pitchfork, *OK Computer* aparece no primeiro posto dos 200 mellores álbums editados entre 1996 e 2011.

## Cancións
## Notas
Kevin Young

**Kevin Young**, nado no barrio de Watts, na cidade dos Ánxeles (California), o 16 de setembro de 1966, é un atleta americano, medalla de ouro nos Xogos Olímpicos de 1992 en 400 m valados.

## Traxectoria 
Como estudante da Universidade de California gañou os NCAA de 400 m valados de 1987 e 1988. Debutou internacionalmente quedando segundo nos Xogos Panamericanos de 1987. Nos Xogos Olímpicos de 1988 acabou cuarto, igual posto que nos Campionatos do Mundo de 1991. Nos Xogos Olímpicos de 1992 conseguiu un novo récord do mundo con 46.78, batendo o récord que desde 1983 tiña Edwin Moses.
María Blanco-Fafián

**María Blanco-Fafián**, nada en Ortigueira en 1978, é unha actriz galega.

## Traxectoria 
Licenciouse en Historia da arte na Universidade de Santiago de Compostela en 2002, comezou actuando en montaxes de teatro afeccionado. Entre 2003 e 2004 presentou unha sección de cine, Galicia no cine, en *Luar*, programa da TVG.

## Filmografía 
* *Pensión O Timón*, 2000 (curtametraxe)
* *Pequeno hotel*, 2001 (serie TVG)
* *Autopsia*, 2002 (filme TV)
* *The Tortured*, 2005
* *Os managers*, 2005
* *Mia Sarah*, 2005
* *Adivina quién soy*, 2005 (filme TV)
* *Fogar,doce fogar*, 2006 (Curtametraxe)
* *Rafael*, 2007
* *El Tesoro*, 2007 (Filme TV)
* *A Casa da Luz*, 2008
* *Campás*, 2008 (curtametraxe)
* *No habrá paz para los malvados*, 2010
* *Sinbad*, 2011 (filme TV)
* *Os Pioghosos*, 2011 (curtametraxe)
Liv Ullmann

**Liv Johanne Ullmann**, nada o 16 de decembro de 1938, é unha actriz e directora de cine norueguesa, actuou en nove filmes de Ingmar Bergman, con quen tivo unha filla, a escritora norueguesa Linn Ullmann.

## Traxectoria 
Naceu en Tokyo, onde o seu pai traballaba como enxeñeiro, e medrou en Trondheim. Comezou actuando en Noruega no teatro. O seu traballo con Bergman, en especial *Scener ur ett äktenskap*, convertérona nunha icona cultural e do feminismo e nunha das actrices máis recoñecidas do seu tempo.

## Filmografía parcial 
* 1957 - *Fjols til fjells* de Edith Carlmar
* 1959 - *Ung flukt* de Edith Carlmar
* 1966 - *Persona*
* 1971 - *Utvandrarna*
* 1972 - *Nybyggarna*
* 1973 – *Scener ur ett äktenskap* (TV)
* 1973 - *Viskningar och rop*
* 1974 - *Abdicación*
* 1976 - *Cara a cara*
* 1978 - *Höstsonaten*
* 1988 - *La amiga*
* 1992 - *Sofie* (directora)
* 1995 - *Kristin Lavransdatter* (directora)
* 1994 - *Drömspel*
* 1994 - *Zorn*
* 1996 – *Enskilda samtal* (TV) (directora)
* 1999 - *Trolösa*
* 2003 – *Saraband* (TV)
* 2012 - *Zwei Leben*

## Véxase tamén
Hartford, Iowa

**Hartford** é unha cidade do condado de Warren, Iowa, Estados Unidos. Ten 759 habitantes, máis do 95 % da poboación é branca. Na Hartford Middle School estudan 208 alumnos.
Herfølge BK

O **Herfølge BK** é un club de fútbol dinamarqués da cidade de Herfølge. Xoga do Herfølge-Stadion, que ten unha capacidade para 8.000 espectadores. Fundouse o 3 de xuño de 1921, e no ano 2000 participou por primeira vez na Copa de Europa tras gañar o compionato dinarmarqués de fútbol. Dende 2009 chámase HB Køge, tras a fusión co Køge BK.

## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Páxina web do club
O exército das sombras

***O exército das sombras*** (en ; en ) é un filme franco-italiano de Jean-Pierre Melville feito en 1969, 25 anos despois de que Joseph Kessel escribidr o libro- unha recolleita das súas memorias como membro da resistencia contra a ocupación nazi de Francia durante a segunda guerra mundial.

Estreouse en galego o 14 de febreiro de 1992 a través da TVG.

## Personaxes 
* Lino Ventura como Philippe Gerbier
* Paul Meurisse como Luc Jardié
* Jean-Pierre Cassel como Jean François Jardié
* Simone Signoret como Mathilde
* Claude Mann como Claude Le Masque
* Paul Crauchet como Félix
* Christian Barbier como Le Bison
* Serge Reggiani
* André Dewavrin como Coronel Passy 
* Alain Dekok como Legrain
* Alain Mottet como Comandante do compo
* Alain Libolt como Paul Dounat
* Jean-Marie Robain como Baron de Ferte Talloire
* Albert Michel como Xendarme
* Denis Sadier como doutor da Gestapo

## Notas
Galicia Exprés

***Galicia Exprés*** é unha serie xuvenil de ficción que emitiu a TVG en 2001, producida por Filmanova e CTV, e dirixida por Beatriz del Monte e Antón Reixa. Ambientada nunha empresa de mensaxería, que monta un estudante de dereito tras fracasar nos seus estudos, trata dos problemas dos mozos que alí traballaban e a contorna que os rodea.

## Sinopse 
Manuel, un estudante de 25 anos, fracasado como estudante de dereito, decide poñer en marcha unha mensaxería, "Galicia Exprés". Deste xeito convértese en empresario e pode dar emprego a outros mozos: un apaixonado da informática, unha motorista que lidera unha banda de rock e incluso a un desempregado de máis de 45 anos. Para levar a cabo esta iniciativa, Manuel vai ter o apoio da súa moza, Elisa, unha estudante brillante de boa familia, e a axuda económica de Sandra, irmá máis vella de Elisa. As relacións laborais, académicas e sentimentais destes personaxes vanse complicando e enleando coas relacións cos clientes habituais e veciños da mensaxería.

Os exteriores da serie están visiblemente rodados en Santiago de Compostela.

Na serie "Pequeno Hotel" era habitual contar con rostros coñecidos, incluíndo actores interpretando os seus doutras series da TVG. De "Galicia exprés" interveu Xulio Abonjo.

## Elenco de actores 

* Manuel (Andrés Fraga). 
* Elisa Novo (Manuela Varela). 
* Sandra Novo (Maxo Barjas). 
* Marcos (Rodrigo Roel). 
* Afonso (Xulio Abonjo). 
* Isabel (Nekane Fernández). 
* Fran (Xosé Manuel Esperante). 
* Uxía (Ledicia Sola). 
* Paulo (Marcos Orsi). 
* Rosa (Gloria Ferreiro). 
* Rubén Novo (Gonzalo Uriarte). 
* Victoria Otero (Alicia Borrás). 
* Lola (Mónica Camaño). 
* Morgan (Nacho Castaño). 
* Paco (Xavier Estévez). 
* Lisardo (Óscar Durán). 
* David Novo (Sergio Bermúdez). 
* Lois (Iago Saborido). 
* Laura (Chela Santalla). 
* Natalia (Uxía Pérez). 
* Miguel (Marco Antonio Novelle). 

## Outros intérpretes 

* Xoán Carballido como voz de fondo
* Maika Aguado Taboada como Beatriz
* Manuel Areoso como Xaquín (acreditado como Manuel García)
* Ricardo de Barreiro
* Covadonga Berdiñas como María Enríquez
* Xan Bravo
* César Cambeiro
* Paco Campos como Sr. Ponte
* Mariana Carballal
* Monti Castiñeiras como Félix
* Blanca Cendán
* Jesús Cobián como Chispas
* Xabier Deive 
* Óscar Durán como Lisardo
* Xavier Estévez como Paco
* Manu Fernández como Antón 
* Santiago Fernández como Fernando (1ª aparición: "Cuestión de responsabilidades")
* Araceli Fernández Saavedra
* Gloria Ferreiro como Rosa
* César Goldi como Gonzalo (acreditado como Goldi) 
* Maite Gómez como Susana
* Roberto Gómez
* Avelino González como Xurxo
* Jose A. Jiménez como Vicente
* Marta Larralde
* Roberto Leal
* Paco Lodeiro como Anselmo
* José Luís López “Sacha”
* Miro Magariños Conrado
* Orlando Maldovi como Ramón
* Olalla Martínez como Lucía
* Iolanda Pérez como Infiltrada
* Josito Porto
* Santi Prego
* Salvador del Río como Iván
* Manolo Romón
* Mara Sánchez
* Vicente de Souza
* Ramiro Taboada como Pedro
* Isabel de Toro
* Luisa Vieira como Fanni
* Roberto Vilar como Presentador de "Reencontros"
Tulio Hostilio

[miniatura|esquerda|A vitoria de Tulio Hostilio na batalla de [Véies (396 a.C)]]
**Tulio Hostilio** foi moi parecido a Rómulo en canto ao seu carácter guerreiro, e completamente oposto a Numa debido á súa falta de atención cara aos deuses. Tulio fomentou varias guerras contra Alba Longa, Fidenas e Veies, de forma que Roma obtivo así novos territorios e maior poder. Foi durante o reinado de Tulio cando Alba Longa foi completamente destruída, sendo toda a súa poboación escravizada e enviada a Roma.

Tanto desexaba Tulio novas guerras que mesmo fomentou outro conflito contra os sabinos, de forma que pode dicirse que foi durante o seu reinado cando o pobo romano adquiriu os desexos de novas conquistas a costa da paz. O rei sostivo tantas guerras que descoidou a atención ás divindades, polo cal, segundo sostén a lenda, unha epidemia se abateu sobre Roma, atopándose o propio rei entre os afectados. Cando Tulio solicitou a axuda de Xúpiter, o deus respondeu cun raio que reduciu a cinzas tanto ao monarca como á súa residencia.

A pesar da súa natureza belixerante, Tulio Hostilio seleccionou un terceiro grupo de individuos que chegaron a pertencer á clase patricia de Roma, elixidos de entre todos aqueles que chegaran a Roma buscando asilo e unha nova vida. Tamén erixiu un novo edificio para albergar o Senado, a Curia, que existiu durante cinco séculos tras a morte do rei, cuxo reinado chegou ao seu fin tras 31 anos de duración.

## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Monarquía romana
Lucio Tarquinio Prisco

**Lucio Tarquinio Prisco** foi o quinto rei de Roma, e o primeiro de orixe etrusca, presumibelmente de ascendencia corintia.

## Traxectoria 
Tras emigrar a Roma, obtivo o favor de Anco Marcio, quen o adoptou como o seu fillo. Ao ascender ao trono, librou varias guerras contra sabinos e etruscos, dobrando así o tamaño de Roma e obtendo grandes tesouros para a cidade.

Unha das súas primeiras reformas foi engadir 100 novos membros ao Senado procedentes das tribos etruscas conquistadas, polo que o número de senadores ascendeu a un total de 300. Utilizou o gran botín obtido nas súas campañas militares para construír grandes monumentos en Roma. Entre estas obras destaca o gran sistema de sumidoiros da cidade, a *Cloaca Máxima*, cuxo fin foi drenar as augas que adoitaban estancarse nos vales situados entre os outeiros de Roma. No lugar das antigas marismas, Prisco iniciou a construción do Foro Romano. Outra das innovacións do rei foi a creación dos Xogos Romanos.

O máis célebre dos seus proxectos de construción foi o Circo Máximo, un grande estadio que albergaba carreiras de cabalos, que é ata a data o meirande de todos os erixidos no mundo. Prisco continuou o Circo Máximo coa construción dun templo-fortaleza sobre o outeiro do Capitolio, consagrado ao deus Xúpiter. Desafortunadamente, foi asasinado tras 38 anos de reinado polos fillos do seu predecesor, Anco Marcio, antes mesmo de que o templo estivese rematado. O seu reinado é recordado ademais por introducir os símbolos militares romanos e os cargos civís, así como pola celebración do primeiro triunfo.

## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Monarquía romana
Servio Tulio

Tras a morte de Prisco, o seu xenro **Servio Tulio** sucedeuno no trono, sendo o segundo rei de orixe etrusca que gobernaba Roma. Coma o seu sogro anteriormente, Servio librou varias guerras vitoriosas contra os etruscos. Utilizou o botín obtido nas súas campañas para erixir as primeiras murallas que cercaran os sete outeiros romanos sobre o *pomerium*, os chamados *muros servianos*. Tamén realizou cambios na organización do exército romano.

Acadou sona por desenvolver unha nova constitución para os romanos, con maior atención ás clases cidadás. Instituíu o primeiro censo da historia, dividindo as xentes de Roma en cinco clases económicas, creando ademais a Asemblea centuriada. Utilizou asemade o censo para dividir a cidade en catro tribos urbanas, baseadas na súa localización espacial dentro da cidade, establecendo a Asemblea tribal. O seu reinado tamén destacou pola edificación do templo de Diana no outeiro do Aventino.

As reformas de Servio supuxeron un gran cambio na vida romana: o dereito a voto foi establecido en base á riqueza económica, polo cal gran parte do poder político ficou reservado ás elites romanas. Así a todo, co tempo Servio favoreceu gradualmente ás clases máis desfavorecidas, para obter desta forma un maior apoio de entre os plebeos, polo que o seu mandato pode definirse como insatisfactoria para a clase patricia. O longo reinado de 44 anos de Servio Tulio finalizou co seu asasinato nunha conspiración urdida pola súa propia filla Tulia e o seu marido Tarquinio, o seu sucesor no trono.

## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Monarquía romana
Lucio Tarquinio o Soberbio

**Tarquinio o Soberbio** foi o sétimo e último rei de Roma. Fillo de Tarquinio Prisco e xenro de Servio Tulio, Tarquinio tamén era de orixe etrusca. Foi durante o seu reinado cando os etruscos atinxiron a cúspide do seu poder. Tarquinio usou a violencia, o asasinato e o terror para manter o control sobre Roma como ningún rei anterior os empregara, derrogando mesmo moitas reformas constitucionais que estableceran os seus predecesores. A súa mellor obra para Roma foi a finalización do templo a Xúpiter, iniciado polo seu pai Prisco.

Tarquinio aboliu e destruíu todos os santuarios e altares sabinos da Roca Tarpeia, enfurecendo desta forma ao pobo romano. O punto crucial do seu tiránico reinado sucedeu cando permitiu a violación de Lucrecia, unha romana patricia, por parte do seu propio fillo Sexto. Un parente de Lucrecia, Lucio Xunio Bruto (antepasado de Marco Xunio Bruto), convocou o Senado, que decidiu a expulsión de Tarquinio no ano 510 a.C..

Tras a expulsión de Tarquinio, o Senado decidiu abolir a monarquía, convertendo Roma nunha república no ano 509 a.C. Lucio Xunio Bruto e Lucio Tarquinio Colatino, sobriño de Tarquinio e viúvo de Lucrecia, convertéronse nos primeiros cónsules do novo goberno de Roma. Este novo goberno permitiría co tempo a conquista polos romanos de case todo o mundo mediterráneo, unha forma de goberno que sobreviviu durante case cincocentos anos ata a ascensión de Xulio César e César Augusto.

## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Monarquía romana
Cónsul

**Cónsul** pode referirse a:

***Cónsul romano**, un maxistrado da antiga República romana;
***Consulado**, institución do goberno en Francia (1799 - 1804);
***Cónsul**, un funcionario do servizo exterior dun país;
****Consul***, un xénero de insectos lepidópteros.
Lingua amanab

O **amanab** é unha linqua que se fala en Papúa-Nova Guinea. Fálano 4.419 falantes en 33 aldeas situadas entre a fronteira de Irian Jaya e o curso medio do río Bapi do distrito de Amanab da provincia de Sandaun. Cada aldea mostra a súa propia variedade que os lingüistas agrupan en tres variedades  que se coñecen como dialecto norte, occidental e oriental.

## Fonoloxía
### Vogais
### Consoantes
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* O amanab no Ethnologue
Madame de Pompadour

miniatura|dereita|Madame de Pompadour.

**Jeanne-Antoinette Poisson, Marquise de Pompadour**, nada en París o 29 de decembro de 1721 e finada en Versalles o 15 de abril 1764, foi amante do rei Lois XV de Francia.

## Traxectoria 
Sospéitase que o seu pai biolóxico era o rico financeiro Le Normant de Tournehem, que se converteu no seu titor cando forzaron ao seu pai oficial a saír do país en 1725 logo dun escándalo e ela viviu coa súa nai e irmá. Muller intelixente e educada, tamén aprendeu bailar, gravar e tocar a guitarra. Casárona en 1741 (á idade de 19) con Charles-Guilaume Le Normant d'Etiolles, sobriño do seu titor. Con el tivo dous nenos, un raparigo que morreu o ano logo do seu nacemento en 1741, e Alexandrine-Jeanne, nada o 10 de agosto de 1744 e alcumada "Fanfan". Polo seu matrimonio puido frecuentar a corte , onde coñeceu ó rei Lois XV, de quen, a partir de 1745, se converteu en amante.

Logo de divorciar, trasladouse a vivir ó Palacio Real e adquiriu unha considerable influencia política (conseguiu desfacerse dos ministros Orry, Monrepas, Argenson e Machault, e protexeu a Bernis, Choiseul e Soubise), motivo polo cal ese período foi chamado «reinado Pompadour». Foi xenerosa mecenas do saber e das artes e creou a famosa fábrica de porcelana en Sévres. Amiga de Voltaire, favoreceu ós enciclopedistas.
Anco Marcio

**Anco Marcio** (642-617 a.C.) foi o cuarto rei da Roma primitiva, sucesor de Tulo Hostilio e predecesor de Lucio Tarquinio Prisco.

Tras a misteriosa morte de Tulio, os romanos elixiron a Anco Marcio, un personaxe pacífico e relixioso, para que os gobernase como novo rei. Era neto de Numa Pompilio e, como o seu avó, apenas estendeu os límites de Roma, loitando tan só en defensa dos territorios romanos cando foi preciso. Foi quen construíu a primeira prisión romana no outeiro do Capitolio.

Durante o seu reinado se fortificou o Xanículo, na ribeira occidental do río Tíber, para así fornecer maior protección á cidade por ese flanco, construíndose tamén a primeira ponte sobre o río. Outras das obras do rei foi a construción do porto romano de Ostia na costa do Tirreno, así como as primeiras factorías de salgado. O tamaño da cidade incrementouse grazas á diplomacia exercida por Anco, que permitiu a unión pacífica de varias aldeas menores en alianza con Roma. Grazas a este método, conseguiu o control dos latinos, realoxándoos no Aventino, e consolidando así a clase plebea de Roma.

Tras 25 anos de reinado morreu posiblemente de morte natural, coma o seu avó, sendo lembrado como un dos grandes pontífices de Roma. Foi o último dos reis latino-sabinos de Roma.

## Véxase tamén 
* Monarquía romana
Gundioc

**Gundioc** (*Cundioc, Candiaco, Gundiwech*) foi un rei dos burgundios do 436 ó 473.
## Traxectoria 
Tras a derrota dos burgundios e a morte do seu rei Gundihar con boa parte dos seus guerreiros tras enfrontarse a Atila, a maioría dos burgundios que sobreviviran baixo o liderado de Gundioc marchan cara aos vales altos do Ródano, onde estabelecen o reino dos burgundios.