Rubus subg. Rubus

'''*Rubus* subg. *Rubus*** ou **amora'* (non deben confundirse coas amoras do xénero *Morus*) é un froito comestible producido por moitas especies do xénero *Rubus* da familia Rosaceae, por híbridos entre estas especies dentro do subxénero *Rubus*, e por híbridos entre os subxéneros *Rubus* e *Idaeobatus*. A taxonomía das amoras foi historicamente confusa debido á hibridación e á apomixe, polo que adoitaron agruparse as especies nun agregado de especies. Por exemplo, a todo o subxénero *Rubus* se lle denominou agregado *Rubus fruticosus*, aínda que a especie *R. fruticosus* considérase un sinónimo de *R. plicatus*..

*Rubus armeniacus* considérase unha fraguiza nociva e especie invasora de orixe asiática en moitas rexións do noroeste do Pacífico do Canadá e os Estados Unidos, onde crece sen control en parques e bosques urbanos e suburbanos.

## Descrición 
O que distingue a amora dos seus parentes do grupo da framboesa é que o chamado toro, receptáculo ou talo se queda co froito cando arrancamos unha amora. Ao cantrario, ao arrancar unha framboesa, o toro queda na planta, deixando un núcleo oco no froito da framboesa (ver as fotografías).

O froito, que adoita ser negro, non é unha baga no sentido botánico, senón un eterio (froito agregado), composto por pequenas drupas. É un grupo moi estendido e coñecido de máis de 375 especies, moitas das cales están estreitamente relacionadas con microespecies apomícticas nativas de toda Europa, o noroeste de África,  Asia occidental e central temperada e América do Norte e do Sur.

## Características botánicas 
miniatura|Floración de segundo ano frutificada á esquerda. Planta con talo de primeiro ano sen flores nin froitos á dereita.
Son plantas perennes que adoitan ter talos bienais que nacen desde o seu sistema de raíces perennes..

No seu primeiro ano, forman un *talo de primeiro ano* (*primocane* na literatura inglesa), que crece vigorosamente ata acadar unha lonxitude de 3 a 6 metros (nalgúns casos ata 9 m), arqueándose ou arrastrándose polo chan e portando grandes follas compostas palmadas con cinco ou sete folíolos; non produce flores. No seu segundo ano, o talo convértese nun *talo de segundo ano* (*floricane* en inglés), que non medra máis, pero os seus gromos laterais ábrense producindo ramiñas laterais florecentes, as cales teñen follas máis pequenas con tres ou cinco folíolos.

As flores prodúcense a finais da primavera e principios do verán en curtos acios nos extremos das poliñas laterais en floración. Mesmo un pequeno cambio nas condicións, como un día de chuvia ou demasiado caloroso para que as abellas traballen despois das primeiras horas da mañá, pode reducir o número de visitas das abellas á flor, reducindo así a calidade do froito. O desenvolvemento incompleto das drupelas tamén pode ser un síntoma de que se esgotaron as reservas nas raíces da planta ou dunha infección por un virus como o *Idaeovirus* da framboesa.

## Historia 
Un dos primeiros casos coñecidos de consumo de amoras procede dos restos da muller de Haraldskær, o corpo conservado dunha muller danesa que data de hai aproximadamente 2500 anos. As probas forenses atoparon amoras no contido do seu estómago, entre outros alimentos. O uso das amoras para elaborar viños e cordiais documentouse na Farmacopea de Londres en 1696. Como alimento, as amoras teñen unha longa historia de uso xunto a outras froitas para facer doces, xeleas e marmeladas. o *Black Diamond*, o *Black Pearl*, e o *Nightfall*, un cultivar denominado alí *marionberry*.

## Ecoloxía 
[miniatura|Abesouro (*[Bombus hypnorum*) polinizando]]
As follas das silvas son o alimento de certas eiruga; a algúns mamíferos, especialmente os ciervos. As eirugas de *Alabonia geoffrella* (unha avelaíña Oecophoridae) atopáronse alimentándose dentro dos gromos mortos das amoras. Cando maduran os froitos, son comidos e as súas sementes dispersadas por mamíferos, como o raposo, o oso negro americano e o teixugo eurasiático, así como por pequenas aves.
miniatura|Colleita de amoras silvestres
As amoras crecen de forma silvestre en case toda Europa. Son un elemento importante na ecoloxía de moitas rexións e a recolección dos froitos é un pasatempo popular. Porén, o seu vigoroso crecemento e a súa tendencia a crecer sen control se non se xestionan correctamente fan que as plantas se consideren tamén maleza, xa que botan raíces desde as ramas que tocan o chan, e envían chupadores desde as raíces. Nalgunhas partes do mundo, como en Australia, Chile, Nova Zelandia e o noroeste do Pacífico de Norteamérica, algunhas especies de silvas, en concreto o *Rubus armeniacus* o *Rubus laciniatus'', están naturalizadas e considéranse unhas especies invasoras e malezas nocivas.

### Alimentación 
Esta froita madura utilízase comunmente en sobremesas, marmeladas, xeleas e viño ou licores. Pode mesturarse con outras froitas para facer tortas e crumbles. As amoras tamén se utilizan para producir caramelos.

### Investigación fitoquímica 
As amoras conteñen numerosos compostos fitoquímicos, como polifenois, flavonoides, antocianinas, ácido salicílico, ácido eláxico e fibra alimentaria. As antocianinas das amoras son as responsables da súa intensa cor escura. Un informe situou as amoras á cabeza dos 1000 alimentos máis ricos en polifenois que se consomen nos Estados Unidos, mais a idea de que o consumo dos alimentos de cor escura como as amoras é un beneficio para a saúde segue sen estar comprobado cientificamente e non se acepta para facer declaracións de propiedades saudables nas etiquetas dos alimentos.

## Cultivos 
miniatura|upright|Amoras 'Black Butte'
En todo o mundo, México é o principal produtor de amoras, e case toda a colleita expórtase aos mercados de produtos frescos de América do Norte e Europa fóra de tempada. En 2018 o mercado mexicano baseábase case na súa totalidade no cultivar 'Tupy' (a miúdo escrito 'Tupi', pero o programa EMBRAPA do Brasil do que foi liberado prefire a ortografía 'Tupy'), pero o 'Tupy' caeu en desgraza nalgunhas rexións de cultivo mexicanas. Nos Estados Unidos Oregón é o principal produtor comercial de amoras, producindo 19.300.000 kg en 2.500 hectáreas cultivadas en 2017.

Seleccionáronse numerosos cultivares para a súa produción comercial e amadora en Europa e os Estados Unidos. Dado que as numerosas especies forman híbridos con facilidade, existen numerosos cultivares con máis dunha especie na súa ascendencia. 'Olallie' é á súa vez un cruzamento entre loganberry e youngberry. 'Marion', 'Chehalem' e 'Olallie' son só tres dos moitos cultivares de amora rubideira desenvolvidos polo Departamento de Agricultura dos Estados Unidos Servizo de Investigación Agrícola (USDA-ARS) na Universidade Estatal de Oregón en Corvallis, Oregón. 'Loch Ness' e 'Loch Tay' gañaron o premio *Award of Garden Merit* da RHS do Reino Unido. O cultivar 'Cacanska Bestrna' (tamén chamado 'Cacak Thornless') desenvolveuse en Serbia, onde se plantaron moitos miles de hectáreas con el.

### Variedades erectas 
A Universidade de Arkansas desenvolveu cultivares de amoras erectas. Estes tipos son menos vigorosos que os semierectos e producen novos talos a partir das raíces iniciais (e por iso crecen baixo terra como as framboesas). Hai cultivares espiñosos e sen espiñas deste programa, como 'Navaho', 'Ouachita', 'Cherokee', 'Apache', 'Arapaho' e 'Kiowa'. Tamén son responsables do desenvolvemento das amoras que frutifican en talos do primeiro ano como 'Prime-Jan' e 'Prime-Jim'. Crecen de maneira similar aos outros cultivares erectos descritos antes; porén, os talos agroman en primavera e florecen no metade do verán e frutifican ao final do verán ou outono. A colleita de outono ten a súa maior calidade cando madura en climas suaves fríos como en California ou o noroeste do Pacífico.

'Illini Hardy', un cultivar semierecto e espiñento introducido pola Universidade de Illinois, ten talos resistentes en zonas climáticas onde a produción de amoras foi tradicionalmente problemática, xa que os talos a miúdo non conseguían sobrevivir o inverno.

### México e Chile 
A produción de amoras en México aumentou considerablemente a principios do século XXI. En 2017 México fornecía o 97% da cota de mercado de amoras frescas importadas polos Estados Unidos, mentres que Chile tiña o 61% da cota de mercado estadounidense de amoras conxeladas. Como non hai amoras nativas en Uruguay, o que se sospeita é que o pai é, en realidade, o amplamente cultivado 'Boysenberry'. Para producir estas amoras en rexións de México onde non hai un inverno frío que estimule a floración e desenvolvemento dos gromos, utilízanse a defoliación química e reguladores do crecemento para facer que as plantas florezan.

## Enfermidades e pragas 
miniatura|esquerda|Flor rosa clara da planta das amoras.

Como as amoras pertencen ao mesmo xénero que as framboesas, comparten as mesmas enfermidades, como a antracnose, que pode causar que a amora teña unha maduración desigual. O fluxo de zume elaborado tamén se pode facer máis lento. Tamén se poden usar con ambas as plantas os mesmos remedios, como a mestura Bordeaux, unha combinación de cal, auga e sulfato de cobre(II). Nos campos, as ringleiras de plantas de amoras deben estar libres de malas herbas, chupadores de amoras e herbas, que poden orixinar pragas ou doenzas. Os cultivadores de froitas son selectivos cando plantan arbustos de amoras porque as amoras silvestres poden estar infectadas,

A especie de mosca drosófila *Drosophila suzukii* é unha grave praga para as amoras. A diferenza das súas parentes as moscas do vinagre, que son atraídas principalmente polas froitas que están apodrecendo ou fermentadas, *D. suzukii* ataca a frota fresca madura poñendo ovos nela. As larvas fan eclosión e crecen na froita, destruíndo o seu valor comercial.

*Byturus tomentosus* (o escaravello das amoras), *Lampronia corticella* (a avelaíña das framboesas) e *Anthonomus rubi* (o gurgullo dos casulos de amorodos) tamén poden infestar as plantas das amoras.

## Xenética 
O locus que controla a frutificación dos talos do primeiro ano mapeouse no locus F, no grupo de ligamento 7 (LG7), mentres que a ausencia de espiñas mapeouse no LG4. Unha mellor comprensión da xenética é útil para o cribado xenético dos cruzamentos e para a enxeñaría xenética.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Rubus fruticosus, un nome ambiguo utilizado por Carl Linné que se aplicou a múltiples especies.
* Amora