Antonio García-Bellido

**Antonio García-Bellido y García de Diego**, nado en Madrid o 30 de abril de 1936 e finado o 10 de novembro de 2025, foi un científico español especializado na investigación das bases xenéticas do desenvolvemento e a diferenciación celular molecular.

## Traxectoria 
Fillo do historiador e arqueólogo Antonio García Bellido e neto (por parte de nai) do filólogo Vicente García de Diego. Estudou Ciencias Biolóxicas na Universidade Complutense de Madrid, onde se licenciou en 1958 e incorporouse nese momento ao Consello Superior de Investigacións Científicas (CSIC) grazas a unha bolsa. En 1962, doutorouse en ciencias na mesma universidade coa súa tese: *Fenoxenética do locus "sulcado (fw)" de Drosophila melanogaster*. Ampliou os seus estudos na Universidade de Cambridge, na Universidade de Zúric e no Instituto Tecnolóxico de California.

Dende 1974, foi profesor de investigación no Consello Superior de Investigacións Científicas (CSIC), e tamén foi membro fundador do Centro de Bioloxía Molecular Severo Ochoa e dirixiu o seu Laboratorio de Xenética do Desenvolvemento durante 32 anos. Tamén foi director do Instituto de Xenética e do Centro de Bioloxía Molecular Severo Ochoa e foi amigo íntimo de Severo Ochoa

Foi un dos científicos españois máis recoñecidos internacionalmente, responsable dun traballo innovador nos campos da xenética do desenvolvemento e a diferenciación celular. A súa investigación abordaba o paradoxo de como unha soa célula dá lugar a outras células a través de sucesivas divisións, que logo se diferencian na súa configuración e función. Estas células agrupábanse posteriormente en estruturas moi específicas, formando diferentes tecidos e órganos. O seu traballo abriu o camiño para comprender os mecanismos xenéticos de diferenciación e morfoxénese nos organismos vivos.

Foi profesor visitante en numerosas universidades e impartiu centos de conferencias en todo o mundo. A formación académica do profesor Antonio García-Bellido inclúe o traballo cos profesores V.B. Wigglesworth (Cambridge, Reino Unido), Ernst Hadorn (Zúric, Suíza), A.H. Sturtevant e Edward B. Lewis (Caltech, EUA) proporcionáronlle a base conceptual para levar a cabo análises fisiolóxicas, xenéticas e de desenvolvemento da morfoxénese, o seu campo de interese. Foi o único membro español da Pontificia Academia das Ciencias.

Dirixiu 22 teses doutorais e ten 165 publicacións entre revistas especializadas e libros.

## Obra 
É considerado o "pai da escola española de bioloxía do desenvolvemento". O traballo do profesor Antonio García-Bellido foi pioneiro e preeminente na exploración dunha noción "apoxenética" do desenvolvemento: o xenoma, activo en células individuais, determina o comportamento celular específico e, á súa vez, determina a organización desas células en sistemas supracelulares, patróns e a forma e tamaño dos órganos. Sempre traballou cun insecto díptero, a mosca da froita ou mosca do vinagre (Drosophila melanogaster), un organismo simple e manexable no laboratorio, do cuxo estudo se derivaron numerosas leccións que son válidas para comprender a bioloxía doutras especies, incluídos os humanos.

A riqueza de novas ideas achegadas polo profesor Antonio García-Bellido ao campo da bioloxía do desenvolvemento está relacionada cos destacados resultados experimentais dos seus estudos sobre a base xenética do recoñecemento celular (1966-69); mosaicos xenéticos e mapas de blastodermos (1968); análise clonal de sistemas en desenvolvemento (1968-73); o descubrimento de "compartimentos", publicado en 1973 na revista *Nature New Biology* (245: 251-253). Este traballo foi defendido en 1975 polo premio Nobel Francis Crick e o premio Príncipe de Asturias Peter Lawrence na revista *Science* (189: 340-347); a teoría dos xenes selectores (1981); xenética de células somáticas (1970-76); transregulación xenética e sintagmas nos complexos de bitórax e aqueto-escudo (1973-82); e interaccións celulares na morfoxénese (1984-); patrón de venación e control da proliferación celular (1989-); control xenético e celular do tamaño e a forma das ás (1985-).

## Legado 
As súas ideas e as súas novas abordaxes ao problema do desenvolvemento foron seguidas e continuadas por numerosos investigadores de todo o mundo, especialmente en Europa e nos Estados Unidos, o que provocou estudos de investigación similares noutros grupos animais, como mamíferos e plantas. O florecemento actual da xenética molecular do desenvolvemento en *Drosophila melanogaster* débese en gran medida ao importante traballo do profesor Antonio García-Bellido, que xa se cita e explica en libros de texto (por exemplo, *Genetics* de Strickberger ou *Molecular Biology of the Cell* de B. Alberts et al.). Unha das súas publicacións, *The Compartment Theory* (que lle valeu unha candidatura ao Premio Nobel en 1979), foi designada como "clásico" por *Current Contents* e foi discutida e eloxiada por moitos colegas en artigos de investigación, artigos de revisión e dedicatorias de libros.

## Premios e postos académicos 
### Premios 
* Premio Príncipe de Asturias de Investigación Científica e Técnica (España), 1984
* Premio Charles-Léopold-Mayer, Academia Francesa de Ciencias, 1986
* Premio de Invención da Fundación García Cabrerizo, 1989
* XXI Premio Lección Memorial Jiménez Díaz, Fundación Conchita Rábago, 1989
* Premio Nacional de Investigación Santiago Ramón y Cajal, España, 1995
* Cátedra Severo Ochoa de Bioloxía, 1996
* Premio de Investigación da Comunidade de Madrid, 1998
* Medalla do Premio de Investigación Rei Xaime I, Valencia, 1998
* Comendador con Placa da Orde de Alfonso X o Sabio, 2005
* Premio México de Ciencia e Tecnoloxía, 2006
* Premio Nacional de Xenética, Categoría de Xenética Básica, outorgado pola Sociedade Española de Xenética (SEG), 2009
* "Premio á Traxectoria" da Sociedade de Bioloxía do Desenvolvemento (SBD), 2012

### Presidencias 
* Presidente de honor da Sociedade Española de Biolosía do Desenvolvemento(SEBD).
* Presidente do Consello Científico do Centre de Gènetique Molèculaire do CNRS. París (1989-93).
* Presidente do V International Congress on Cell Biology. Madrid, xullo de 1992.
* Presidente electo da European Developmental Biology Organization (EDBO), (1999 -..).

### Membro de academias 
* Académico supernumerario Real Academia de Ciencias Exactas, Físicas e Naturais. Medalla N.º 7. España, 1984.
* Membro estranxeiro da American Academy of Arts and Sciences (Estados Unidos), 1985.
* Membro estranxeiro da Royal Society of London, 1986.
* Membro estranxeiro da National Academy of Sciences, Estados Unidos (Washington), 1987.
* Membro fundador da Academia Europea, 1988.
* Membro estranxeiro da Real Academia de Ciencias Francesa, 1995.
* Membro da Pontifical Academy of Science, Cidade do Vaticano, 2003.
* Membro da European Academy of Sciences (EAS). 2004.

### Doutorados *honoris causa* 
* Doutor *honoris causa* pola Academia de Ciencias da URSS. (Moscova), 1990.
* Doctor *honoris causa* pola Universidade da Coruña, 1996. Discurso de Investidura: "Alelos o Genes"
* Doctor *honoris causa* pola Universidade de Barcelona, 1996. Discurso de Investidura: "Complejidad y Diversidad en el mundo orgánico".
* Doctor *honoris causa* pola Universidade de Oviedo, 1997. Discurso de Investidura: "Los cambios de perspectiva en la Biología del desarrollo"
* Doctor *honoris causa* pola Universidade de Salamanca, 1998. Discurso de Investidura: "Los dualismos en Biología"
* Doctor *honoris causa* pola Universidade Miguel Hernández de Elx, Alacant, 2001. Discurso de Investidura: "Entender en Biología".
* Doctor *honoris causa* pola Universidade de Málaga, 2015. Discurso de Investidura: "Determinismo o contingencia en Biología".

### Sociedades 
* Membro electo da European Molecular Biology Organization (EMBO), 1975.
* Membro electo da International Cell Research Organization (ICRO), 1978.
* Membro electo do Consello Científico da EMBO, 1988.
* Membro electo do Human Genome Organization, (Xenebra, Suíza), 1989.
* Membro honorario da Sociedade Española Interdisciplinar de Criobioloxía. (Oviedo), 1992.
* Membro honorario da Sociedade Española de Bioloxía Celular. España, 1992.
* Membro da InterAmerican Medical and Health Association. (USA), 1993.
* Membro da Asemblea Europea das Ciencias e a Tecnoloxía. Bruxelas, 1994.
* Membro de honor da Sociedade Española de Xenética. España, 1995.
* Membro electo do Neuroscience Institute. USA, 2001.
* Membro honorario da Sociedade Española de Bioloxía Evolutiva, 2005.
* Membro honorario da Vavilov Society of Russian Geneticists, 2006.
* Membro do Colexio Libre de Eméritos, 2014.

### Consellos nos que participou 
* Membro vitalicio como Patrono Fundador da Fundación Severo Ochoa (FSO).
* Conselleiro científico da Fundación CIBA (Londres) (1976-2000).
* Conselleiro científico estranxeiro do Inst. di Biol. Cellulare (CNRS), Roma, (1978-2025).
* Conselleiro científico do Ministerio de Educación e Ciencia de Francia, (1989-1925).
* Patrono da Residencia de Estudantes do CSIC (1990-2025).
* Membro do Comité Executivo da Fundación Conchita Rábago de Jiménez Díaz.
* Conselleiro científico do Institute Jacques Monod. Universidad de París, (1991-1993).
* Conselleiro científico do World Institute of Science (Bélxica, Bruxelas), (1991-2025).
* Conselleiro científico da Fundación Juan March (1992-1996).
* Conselleiro científico Asesor do Centro Andaluz de Bioloxía do Desenvolvemento (CABD) (2003-2025).

### Leccións maxistrais 
* Jenkison Lecturer (Universidade de Oxford, U.K), 1981.
* FEBS Lecturer, 1984.
* Steinhaus Lecturer (Universidade de California Irvine), 1985.
* Jesup Lecturer (Columbia University), 1987.
* Lección "Novoa Santos" da Universidade de Santiago de Compostela (España), 1988.
* 12th Adriano Buzzati-Traverso Lecture, (Pavia, Italia), 2011.

## Obra 
* García-Bellido, A. (1966). "Pattern reconstruction by dissociated Imaginal Disk cells of Drosophila melanogaster". *Developmental Biology*, 14: 278-306. *(Primeira indicación da especificidade celular e das propiedades de recoñecemento celular individual. Nova perspectiva sobre o desenvolvemento dende a célula á comunidade celular.)*
* García-Bellido, A. e Merriam, J.R. (1969). "Cell lineage of the Imaginal Discs in Drosophila Gynandromorphs". *Journal Experimental Zoology.*, 170: 61-76. *(Clásico do "mapa do destino dos blastodermas". Abriu o camiño para identificar focos de acción xénica.)*
* García-Bellido, A. e Merriam, J.R. (1971). "Parameters of the Wing Imaginal Disc Development of Drosophila melanogaster". *Developmental Biology.*, 24: 61-87. *(Primeira descrición clonal do desenvolvemento do disco imaxinal e identificación da dinámica proliferativa e as restricións clonais.)*
* García-Bellido, A. e Santamaría, P. (1972). "Developmental analysis of the wing disc in the mutant engrailed of Drosophila melanogaster". *Genetics* 72: 87-104. *(Identificación de Engrailed como un selector de xene homeótico.)*
* García-Bellido, A., Ripoll, P. e Morata, G. (1973). "Developmental compartmentalization of the wing disk of Drosophila". *Nature New Biology*, 245: 251-253. *(Descubrimento de compartimentos no desenvolvemento animal.)*
* García-Bellido, A. (1975). "Genetic control of wing disc development in Drosophila". *Cell Patterning*. Ciba Foundation Symposium 29, pp. 161-182. Elsevier, Ámsterdam. *(Artigo teórico que relaciona as liñaxes celulares cos xenes "activadores", "selectores" e "executores". Postulado das xerarquías de xenes morfoxenéticos.)*
* García-Bellido, A. (1979). "Genetic analysis of the achaete-scute system of Drosophila melanogaster". *Genetics*, 91:491-520. *(Traballo básico para a análise molecular do complexo AS.)*
* Botas, J., Moscoso del Prado, J. e García-Bellido, A. (1982). "Gene-dose titration analysis in the search of trans-regulatory genes in Drosophila". *The EMBO Journal*, 1: 307-310. *(Método para a busca de xenes reguladores: descubrimento do regulador AS-C.)*
* García-Bellido, A. e de Celis, J.F. (1992). "Developmental Genetics of the venation pattern of Drosophila". *Annual Review Genetic*, 26:275-302. *(Definición dos parámetros xenéticos da morfoxénese das ás: presentación do modelo de entelequia como base para o control do tamaño e a forma dos grupos celulares.)*
* Baonza, A. e García-Bellido, A. (2000). "Notch signaling directly controls cell proliferation in the Drosophila wing disc".*Proceedings of the National Academy of Sciences*. 97: 2609-2614. *(O xene Notch codifica un receptor de sinalización intercelular para a diferenciación celular. Este traballo revela o seu papel na proliferación celular..)*
* Baena-López, L.A., Baonza, A. e García-Bellido, A. (2005). "The Orientation of Cell Divisions Determines the Shape of Drosophila Organs".*Current Biology*. 15: 1640-1644. *(Descrición do papel da orientación da división celular na definición da forma dun órgano.)*
* Baena-López, L.A. e García-Bellido, A. (2006). "Control of growth and positional information by the graded vestigial expression pattern in the wing of Drosophila melanogaster".*Proceedings of the National Academy of Sciences*. 103: 13734-13739. *(Descrición da función do xene vestixial no control do crecemento durante o desenvolvemento).*

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Fernández Alonso, Carmen (decembro 2022). "El CIB Margarita Salas, cuna de la Escuela Española en Biología del Desarrollo". *Newsletter nº 5* *(en castelán)* (Madrid) (5): 18-19.

### Ligazóns externas