Cultura dos vasos de funil

[miniatura|300px|Mapa de Europa durante ca. [século -XXXVI|3500&nbsp;a.&nbsp;C. que mostra unha aproximación da cultura dos vasos de funil (en verde) e outras culturas importantes contemporáneas.]]

A **cultura dos vasos de funil** (do alemán *Trichter Becher Kultur*, a miúdo abreviado **TRB**) ou **cultura Funnelbeaker** é o nome dunha cultura arqueolóxica do Neolítico que se estendeu a Europa Central e Norte desde ca. 4200 a.C. ata ca. 2800 a.C., chamado así pola súa olería característica, vasillas con colo en forma de funil.

A súa área xeográfica vai dende o sur de Noruega ata a fronteira actual entre a República Checa e Austria, e desde os Países Baixos ata Ucraína. A cultura definiuna o arqueólogo Alemán Gustaf Kossinna e foi o polaco Konrad Jażdżewski quen lle deu o nome actual en 1930.

## Adestramento 
[miniatura| Vaso en forma de funil atopado nun enterramento colectivo en [Scania, Suecia.]]
100px|miniatura| Machada de Scania.
Aínda se debate onde, cando e como se orixinou a cultura dos vasos de funil. Os datos que se cre que son os máis antigos proveñen dunha sala funeraria de Sarnowo, en Polonia, que data do 4400 a.C. Non obstante, este dato é discutido e dubídase da súa veracidade.

Outros datos máis confiables (restos de carbón alimentario conservados en fragmentos de olería) proceden de escavacións na costa suroeste do Báltico, preto de Wangels, en Alemaña, onde a datación por radiocarbono obtivo datos próximos a 4100 a.C.

Ao parecer, a formación da cultura dos vasos de funil relacionase coas primeiras importacións de cobre na costa báltica. Este metal xa era accesible ás poboacións de cazadores-recolectores da cultura Ertebølle, e quizais produciu importantes cambios sociais e ideolóxicos, mentres a estrutura económica estaba a desenvolver lentamente a agricultura de subsistencia. A relación entre a aparición de obxectos de cobre e a formación dunha sociedade Neolítica tamén foi evidente na rexión dos Alpes (cultura Mondsee, cultura de Pfyn).

Se supón que a cultura dos vasos de funil é a primeira cultura agrícola do sur de Escandinavia, pero as opinións divídense sobre se introduciuse ou non pola migración. Despois da segunda guerra mundial, o consenso entre os estudosos escandinavos foi que a cultura se estendeu pacificamente na rexión por difusión cultural e que a poboación indíxena, entre eles os poboadores das culturas Ertebølle e Lihult, adoptaron a agricultura espontaneamente por mor dos cambios ambientais. Estrañamente, a cultura dos vasos de funil foi posteriormente desprazada ao sur do Lago Mälaren por unha cultura de cazadores-recolectores chamada cultura da cerámica perforada.

A cultura ten a súa orixe na costa sur do Báltico. Intentouse explicar a súa aparición no posible contacto que as poboacións de cazadores mesolíticas tiñan coas máis antigas poboacións labregas do sur. O uso de vasos de arxila na cultura Ertebølle desde ca. 4800 a.C. así como as machadas de pedra parece amosar que o contacto tivo lugar durante un período bastante longo. Os achados en Dinamarca demostran que houbo contacto coa Cultura da olería de bandas.

## Asentamentos 
Con excepción dalgúns asentamentos no interior, como a cidade de Alvastra, os núcleos de poboación situáronse preto dos da anterior cultura Ertebølle, xunto ao mar. As casas estaban construídas de ramas e barro e medían aproximadamente 12m × 6m. As aldeas dedicáronse principalmente a criar a ovellaas, vacas, porcos e cabras, pero tamén a pesca e a caza. Cultiváronse variedades primitivas de trigo e cebada en terreos que logo esgotaban a súa fertilidade, facendo que as poboacións se desprazasen a distancias curtas. Tamén houbo algunha explotación de recursos minerais, por exemplo na área de Malmö, desde onde se extraía sílex e vendíase a outras rexións, como o interior da Península escandinava. A cultura dos vasos de funil importaba de cobre Europa central, especialmente os puñais e machados.

## Relixión e tumbas 
[miniatura| 100px | Olería dun dolmen en [Västergötland, Suecia.]]

As casas construíronse arredor dunha tumba monumental, o que é un símbolo de cohesión social. As prácticas funerarias variaban segundo a rexión e a época, pero a inhumación parece que foi a regra. As tumbas máis antigas consistían en cámaras de madeira dentro de grandes túmulos, pero despois predominaron as tumbas de andadeiro e os dolmens. Orixinalmente, as estruturas funerarias posiblemente as cubrían de lama e a entrada a selaban cunha rocha. A cultura dos vasos de funil marca a aparición de tumbas megalíticas nas costas do Báltico e do Mar do Norte, un exemplo é Sieben Steinhäuser no norte de Alemaña. As estruturas megalíticas de Irlanda, Francia e Portugal son ​​máis antigas e non teñen relación directa con esta cultura.

[100px |miniatura| Machado de [Närke (Suecia), característico tanto da cultura dos vasos de funil como da cerámica perforada.]]

Probablemente as tumbas non se facían para calquera persoa falecida, senón só para unha elite. Nas tumbas, as persoas ofrecían vasos de olería que podían conter comida, así como machados e outros obxectos de sílex. Tamén se depositaban machados e olería en ríos e lagos preto das zonas de cultivo. Tamén se construíron grandes centros de culto rodeados de estacas, terrapléns e foxos. O maior destes centros é o atopado en Sarup, na illa de Funen, Dinamarca, que comprende 85.000 m² e o tempo de construción estimouse en 8000 días hábiles. Outro centro de culto importante é Stävie, preto de Lund, Suecia, que cobre 30.000 m².

## Obxectos 
A cultura toma o nome da súa característica olería, vasos e ánforas con pescozo en forma de funil, que se cadra se empregaron para beber. Un achado atribuído á cultura dos vasos de funil é a Pota de Bronocice, que ten o debuxo máis antigo coñecido dun vehículo con rodas. a pota data de ca. 4000 a.C.

[miniatura| 100px | Machado de guerra poligonal, de [Dalecarlia.]]

A tecnoloxía baseouse no sílex, do calforon importantes os depósitos de Bélxica, a illa de Rügen e Cracovia.

A cultura usou machados de batalla que eran versións en pedra dos machados de cobre de Europa Central. As versións máis antigas tiñan múltiples ángulos, e as posteriores denomínanse *de dobre filo*, aínda que un dos bordos era máis redondeado.

miniatura|100px | Tomahawk de dobre filo, de Scania.

## Archaeology

File:Archäologisches Landesmuseum Schloss Gottorf 064.JPG|Museo arqueolóxico do estado Schleswig-Holstein, Castelo de Gottorf
File:Archäologisches Landesmuseum Schloss Gottorf 062.JPG|Museo arqueolóxico do estado Schleswig-Holstein, Castelo de Gottorf
File:Archäologisches Landesmuseum Schloss Gottorf 044.JPG|Museo arqueolóxico do estado Schleswig-Holstein, Castelo de Gottorf
File:Archäologisches Landesmuseum Schloss Gottorf 065.JPG|Museo arqueolóxico do estado Schleswig-Holstein, Castelo de Gottorf
File:Tasse Neugraben-Fischbek.jpg|Tapa neolítica precoz, Fischbeker Heide, Alemaña.
File:ALB - Neolithikum Trichterbecherkultur 1.jpg|diversos artefactos, incluíndo unha machada de pedra e un colar de cobre
File:Archäologisches Landesmuseum Schloss Gottorf 054.JPG|modelos de rodas
File:Archäologisches Landesmuseum Schloss Gottorf 112.JPG
File:A P Madsen Dolmen Bogo.png|Plan do "dolmen oval" en Bogø e debuxo das tumbas. A. P. Madsen 1896.    
File:A P Madsen Dolmen Hjortegardene.png| Plano do "dolmen redondo" en Hjortegårdene e debuxo do enterramneto e do enxoval funerario, A. P. Madsen 1896      
File:A P Madsen Passage Grave Uggerslev 02.png| Plano do enterramento colectivo ou "Tumba de andadeiro" en Uggerslev. A. P. Madsen 1896
File:Megalithic grave Harhoog in Keitum, Sylt, Germany.jpg|Dolmen en Harhoog
File:Valby Hegn Langdysse 5-4.jpg|Dolmen redondo en Gribskov
File:Gravhøj-57-klosterisegn.jpg|Dolmen en North Zealand
File:Korsør Langdysse 20100410-3.JPG|Dolmen oval ou longo preto de Korsør
File:Hulehøj passage grave.jpg|Tumba de andadeiro en Hulehøj na illa de Bogø
File:Klekkende Høj barrow.jpg|Klekkende Høj, Dinamarca, &nbsp;3500-2800 BC
File:Klekkende Høj south passage.jpg|Klekkende Høj, interior
File:Stenhus, Mols 2007.jpg|Dolmen en Mols, Dinamarca
File:Hunebed-d27.jpg|Dolmen nos Países Baixos
File:LG Dolmen1.JPG|Dolmens en Lancken-Granitz
File:Tustrup jaettestue.jpg|Tumba de andadeiro de Tustrup jaettestue en Dinamarca
File:File Denghoog 1 24-10-2011.jpg|Modelo de tumba de andadeiro en Denghoog en Dinamarca
File:Denghoog 01.jpg|Interior da Tumba de andadeiro en Denhoog
File:Haus Trichterbecherkultur@BomannMuseum20160715 01.jpg|Modelo dunha casa da cultura Funnelbeaker, Alemaña. Museo Bomann        
File:Borger neolithisch huis.jpg|Reconstrución dunha casa da cultura Funnelbeaker

## Etnia e idioma 
Pouco se sabe sobre as raíces étnicas ou lingüísticas da cultura. No contexto da hipótese dos Kurgans, a cultura é vista como non indoeuropea, representando o que Marija Gimbutas chamou *cultura da vella Europa* (ver cultura yamna).

Por outra banda, as publicacións holandesas mencionan funerais mixtos e propoñen o cambio rápido cara a cultura da olería cordada nun período de dúas xeracións, que tería lugar ao redor do 2900 a.C. en territorios daneses e holandeses da cultura dos vasos de funil.

## Véxase tamén
### Bibliografía
* J. P. Mallory, *TRB Culture*, Encyclopedia of Indo-European Culture, Fitzroy Dearborn, 1997.
* Nationalencyklopedin
* Wade, Nicholas, *The Twists and Turns of History, and DNA*, The New York Times 12 de marzo de 2006.
* Pedersen, Hilthart, *Die jüngere Steinzeit auf Bornholm*, Múnic e Ravensburg 2008.

### Outros artigos
* Cultura da olería cordada
* Cultura do vaso campaniforme
* Ertebölliense