Coturnix

[miniatura|240px|*[Coturnix coromandelica*.]]

***Coturnix*** é un xénero de aves da orde dos galiformes, familia dos fasiánidos e subfamilia dos perdicinos, que inclúe varias especies coñecidas vulgarmente como **paspallases**, **codornas** ou **codornices**.

Estas aves están relacionadas filoxeneticamente coas pitas do monte, as perdices e os faisáns que, xunto coas especies de *Coturnix* forman un clado chamado Coturnicinae, dentro da subfamilia dos perdicinos.

## Características 
Os paspallases do xénero *Coturnix*, propios do Vello Mundo, viven en parellas ou en pequenos grupos sociais, e forman grupos máis grandes durante as migracións (aínda que non todas as especies migran). A maioría son capaces de faceren curtos voos ascendentes moi rápidos para escaparen dos perigos. A diferenza doutros xéneros relacionados, os paspallases do Vello Mundo non pousan nas árbores. Dedican gran parte do seu tempo en fregarse e buscar sementes e invertebrados no solo, dos que se alimentan.

### Hábitat 
Os hábitats típicos son terreos con vexetación densa, como pasteiros, matogueira xunto a ríos e campos de cereais.

### Depredadores 
Son predados sobre todo por pequenas aves de presa, como os falcóns.

## Taxonomía 
[miniatura|240px|*[Coturnix delegorguei*.]]
[miniatura|240px|*[Coturnix pectoralis*.]]
[miniatura|240px|Polos de 2 semanas de *[Coturnix japonica|C. japonica*.]] 
[miniatura|240px|*[Coturnix ypsilophora*.]]

### Descrición 
O xénero foi descrito en 1764 polo botánico e zoólogo francés François Alexandre Pierre de Garsault, ou en 1791 polo naturalista, tamén francés, Pierre Joseph Bonnaterre, segundo os autores.

### Etimoloxía 
O nome do xénero está tomado do latín clásico *cōturnīx, -īcis*, 'codorniz', nome derivado do latín preclásico **quocturnix*, relacionado coa onomatopea do grito desta ave.

### Nomes vulgares galegos 
Ademais dos xa máis arriba mencionados, sancionados pola Real Academia Galega, en Galicia os paspallases tamén son coñecidos como *cuturnís*, *paspallara*, *pazpallar* e *saltagrá*.

### Especies 
O Sistema Integrado de Información Taxonómica (ITIS), recoñecen oito especies do xénero *Coturnix*. Pero esta  lista foi modificada actualmente pola clasificación de referencia do Congreso Ornitolóxico Internacional (IOC). (Véxase máis abaixo en "Controversia taxonómica"):

* *Coturnix adansonii* J. Verreaux & E. Verreaux, 1851 – Paspallás azul ou paspallás azul africano. 	 
* *Coturnix chinensis* (Linnaeus, 1766) – Paspallás chinés, ou paspallás azul chinés.
* *Coturnix coromandelica* (Gmelin, 1789) – Paspallás da chuvia. 
* *Coturnix coturnix* (Linnaeus, 1758) – Paspallás común.
* *Coturnix delegorguei* Delegorgue, 1847 – Paspallás arlequín.
* *Coturnix japonica* Temminck & Schlegel, 1849 – Paspallás xaponés.
* *Coturnix pectoralis* Gould, 1837 – Paspallás pectoral.
* *Coturnix ypsilophora* Bosc, 1792 – Paspallás prda, ou paspallás de Tasmania.

### Especies extintas 
Ademais coñécense tamén dúas especies extntas:
* *Coturnix gomerae* † (Jaume *et al.*, 1993) – Paspallás da Gomera. 
* *Coturnix novaezelandiae* † Quoy & Gaimard, 1830 – Paspallás de Nova Zelandia.

### Controversia taxonómica 
Os expertos do IOC clasifican actualmaente a *Coturnix adansonii* dentro do xénero *Excalfactoria*, como *Excalfactoria adansonii* (Verreaux & Verreaux, 1851), e outros autores en *Synoicus*, como *Synoicus adansonia*.

Por outra parte, os expertos do IOC tamén clasifican a *Coturnix chinensis* no mesmo xénero *Excalfactoria*, como *Excalfactoria chinensis* (Linnaeus, 1766), e outros autores no *Synoicus*, como *Synoicus chinensis*.

Polo que o número de especies do xénero quedaría reducido a seis.

## En Galicia 
En Galicia a única especie presente do xénero é *Coturnix coturnix*, onde foi común en tempos pasados, pero está en regresión. Ocupa trigais, pasteiros, outros cultivos e lugares abertos, especialmente en chairas, como na Limia, a Terra Chá e a meseta de Mazaricos e mesmo en zonas de alta montaña, até os 1 500 m de altitude. Na actualidade o seu status en Galicia pode cualificarse de "pouco común ", xa que se esta a producir un lento peo progresivo descenso das súas poboacións desde hai varias décadas, situación que non debe ser atribuída á súa caza, xa que en Galicia esta especie non posúe o atractivo que ten noutros lugares de Europa, e mesmo da Península Ibérica, senón máis ben á destrución de numerosos niños cando a colleita de cereais e de herba para ensilar, así como —probabelmente— á moderna introdución de insecticidas e herbicidas na súa cadea trófica.

## Rexistro fósil 
Unha especie fósil do oligoceno tardío - mioceno tardío do suroeste de Europa e da Europa central foi descrita como *Coturnix gallica*. E outra, descrita como *C. donnezani*, estendeuse desde o plioceno temperán até o plistoceno temperán en Europa.

## Na gastronomía 
miniatura|190px|Ovos de *Coturnix japonica*.
Desde tempos antigos os paspallases son obxecto de caza en todos os países onde habitan e, nos modernos, tamén se crían en granxas para aproveitar a súa carne e os seus pequenos oviños. Por exemplo, na Península Ibérica, desde a Idade Media, a especie do país, *Coturnix coturnix*, foi a protagonista de receitas de alta cociña. Este paspallás posúe unha carne moi delicada, fina, suave e tenra, en especial o espécimes salvaxes, xa que presenta texturas algo máis compactas e sabedeiras que as variedades de granxa, que usualmente son da especie *Coturnix japonica*, que foi domesticada hai máis de 600 anos, e da que se obtiveron, por mutacións, multitude de variedades. Hoxe a súa cría é industrial, tanto para a carne como para os ovos. A femia comeza a poñer á idade de 40 días, e produce o seu propio peso en ovos en 10 días; pode poñeer máis de 200 ovos ao ano. O paspallás xaponés tamén se introduciu, para a caza, nos Estados Unidos e en Europa, o que ocasionou, neste último caso, non poucos problemas pola hibridación con *Coturnix coturnix*.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Hennache, A. & Ottaviani, M. (2011): *Cailles, Perdrix et Francolins de l’Ancien Monde*. Clères, Seine-Maritime: Éditions W.P.A. France. ISBN  978-2-9512-4673-7. 
* McGowan, P. J. K. (1994): "Family Phasianidae (Pheasants and Partridges)". En: del Hoyo, J.; Elliot, A.; Sargatal, J. "New World Vultures to Guineafowl". *Handbook of the Birds of the World. 2*. Barcelona: Lynx Edicions. ISBN 84-8733-415-6.
* Johnsgard, P. A. (1999): The Pheasants of the World. 2nd ed. Oxford, UK: Oxford University Press. ISBN 978-1-5609-8839-7.
* Johnsgard, P. A. (1988): The Quails, Partridges, and Francolins of the World. Oxford, UK: Oxford University Press. ISBN 978-0-1985-7193-3.
* Penas Patiño, Xosé M., Carlos Pedreira López e Carlos Rodríguez Silvar (1991): *Guía das aves de Galicia*. A Coruña: Bahia Edicións. ISBN 84-8767-406-2.
* Penas Patiño, X. M. (1995): "*Coturnix coturnix* (Linn.) Paspallás". En: VV. AA. *Atlas de vertebrados de Galicia. Tomo II, Aves*. Santiago de Compostela: SGHN / CCG. ISBN 84-8717-289-X.

### Outros artigos 
* Galiformes
* Fasiánidos
* Perdicinos
 
### Ligazóns externas 
* *Coturnix* Garsault 1764 na EOL.
* Crianza de paspallases para ovos e carne .