Cinamomo

O **cinamomo** ou **árbore de santo Outelo** (***Melia azedarach***)&nbsp;é unha árbore mediana, de folla caediza, da familia das meliáceas. Nativo do sueste asiático, espallouse a mediados do século XIX como ornamental en Suráfrica e as&nbsp;Américas, onde axiña se naturalizou, converténdose nunha especie invasora que desprazou outras autóctonas. Cultívase aínda para decoración e sombra, especialmente pola súa copa larga e vizosa.

## Descrición 
É unha árbore caducifolia de tamaño medio, de 8 a 15 m de altura, co toro recto e curto; a copa acada os 4 a 8 m de diámetro, en forma de antuca. As follas son opostas, compostas, con pecíolos longos, imparipinnadas, de 15 a 45&nbsp;cm de lonxitude; os folíolos son ovais, acuminados, de 2 a 5&nbsp;cm de longo, de cor verde escura polo feixe e máis clara no envés, coa marxe aserrada; amarelecen e caen a comezos do outono.

Florea a mediados ou finais da primavera. As miúdas flores pentámeras de cor púrpura ou lila xorden en panículas terminais de até 20&nbsp;cm de longo, moi recendentes. O froito é unha drupa de 1&nbsp;cm de diámetro e forma globosa, de cor amarela pálida, que se aclara aínda máis co paso do tempo. Contén entre 3 e 5 sementes no seu interior en forma de pinga de 1&nbsp;mm de longo × 0,3&nbsp;mm de largo.

## Distribución e hábitat 
Orixinario do pé do&nbsp;Himalaia, onde medra até os 3000 msnm. Cultivado en varias rexións de Asia xa na época de Linné, que anotou *habitat in Syria* no *Species Plantarum*, teríase naturalizado en zonas cálidas e tépedas de todo o mundo.

## Cultivo 
Atura xeadas lixeiras a condición de contar cun verán cálido; adáptase á seca, aos chans acedos ou alcalinos e á salinidade, aínda que tolera mal o vento polo febles que son as súas pólas.&nbsp;É marcadamente fotófilo. Medra axiña, e reprodúcese con facilidade por semente ou esgallo.

## Usos 
Utilízase en xardinaxe como árbore de sombra e pola súa abondosa e aromática floración.

As carabuñas fúranse de xeito doado (teñen un buraco natural entre os extremos) e úsanse como contas para fabricar rosarios. (Debe terse en conta que esta árbore se considera sagrada en Asia). Esta é unha das razóns polas que se fixo popular e se plantase en parques e xardíns. Porén na Península Ibérica xa falaba desta árbore Abú Zacaría no século XIII (Ao-Awwam) no seu 'Libro de agricultura andalusí'. Este autor recomenda a súa plantación preto de noras e pozos para que persoas e bestas poidan beneficiarse da súa sombra. 
A madeira, aínda que non se usa con frecuencia, é de alta calidade, cunha densidade media, veas agradábeis e coloración que oscila entre marrón claro e vermello escuro. As follas serven para tinguir teas e antigamente para tinguir de negro e fortalecer os cabelos, segundo conta o autor antes mencionado, Abú Zacaría. Detalla que non convén abusar pois escurece até a pel.

En Galiza considerábase que mediante unha infusión feita coa casca, as follas e as flores (ademais do rezo de ensalmos) sandaba a rabia.
miniatura|Árbore en floración.
miniatura|Froitos.
miniatura|*Melia azedarach* - MHNT

## Principios activos 
A planta contén sesquiterpenos, alfacadinol, triterpenos e flavonoides.

### Toxicidade 
Os froitos teñen propiedades narcóticas. Resultan velenosos inxeridos en cantidade. Deles pódese obter, por destilación, un gas inodoro e inflamábel que se usou para a alumeado. O froito seco e pulverizado serve como insecticida e para defenderse dos piollos.
A toxicidade dos froitos afecta ao ser humano e outros mamíferos, aínda que non ás aves. (De feito constitúe parte esencial da dieta da cotorrita Myiopsitta monachus).

Contén neurotoxinas, en especial tetranortriterpeno; 0,66 g de froita por kg poden matar a un mamífero adulto. Os síntomas son vómitos, diarrea, dor abdominal, conxestión pulmonar, rixidez, falta de coordinación e finalmente paro cardíaco. A pesar diso, no pasado utilizábase a infusión de follas moi diluída como relaxante uterino.

## A árbore de santo Outelo na cultura popular galega 
Santo Outelo é o santo avogoso para protexer e curar ás xentes que foron trabadas por un can doente ou sospeitoso de selo. O nome vulgar galego desta árbore: *árbore de santo Outelo* ou incluso *árbore da rabia* é porque se considera que cura a enfermidade mediante unha infusión feita coa casca, as follas e as flores e o rezo de ensalmos coma estes::

* *Can da rabia,/ tente en ti,/ que o San Alauterio/ está no medio de min e de ti*. 
* *Detente, can doente,/ como Dios se tuvo en si./ San Outeliño bendito/ no medio de min e de ti*.

## Taxonomía 
*Melia azedarach* foi descrita por Carl Von Linné&nbsp;e publicado en *Species Plantarum* 1: 384–385. 1753.
; Sinonimia
* *Azedara speciosa* Raf.
* *Azedarach commelinii* Medik.
* *Azedarach deleteria* Medik.
* *Azedarach fraxinifolia* Moench	
* *Azedarach odoratum* Noronha	
* *Azedarach sempervirens* Kuntze
* *Melia australis*	
* *Melia bukayun* Royle	
* *Melia cochinchinensis* M.Roem.	
* *Melia commelini* Medik. ex Steud.	
* *Melia composita* Benth.	
* *Melia florida* Salisb.	
* *Melia guineensis* G.Don	
* *Melia japonica* G.Don	
* *Melia orientalis* M.Roem.	
* *Melia sambucina* Blume	
* *Melia sempervirens* Sw.	
* *Melia toosendan* Siebold & Zucc.

### Nome común 
* Cinamomo;&nbsp;
* Árbore de Santo Outelo, árbore de Santo Outel, árbore de Santo Eutelo. En referencia a ser Santo Outelo avogoso para sandar a rabia, críase que a casca da árbore sandaba a doenza;
* Árbore da rabia. En referencia á propiedades atribuídas de sandar esta doenza.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* CONABIO. 2009. Catálogo taxonómico de especies de México. 1. In Capital Nat. México. CONABIO, Cidade de México.
* Correa A., M. D., C. Galdames & M. N. S. Stapf. 2004. Cat. Pl. Vasc. Panamá 1–599. Smithsonian Tropical Research Institute, Panamá.
* Correll, D. S. & M. C. Johnston. 1970. Man. Vasc. Pl. Texas i–xv, 1–1881. The University of Texas at Dallas, Richardson.
* Cowan, C. P. 1983. Flora de Tabasco. Listaxes Floríst. México 1: 1–123.
* Dodson, C. H., A. H. Gentry & F. M. Valverde Badillo. 1985. Fl. Jauneche 1–512. Banco Central do Ecuador, Quito.
* Fernald, M. 1950. Manual (ed. 8) i–lxiv, 1–1632. American Book Co., Nova York.
* Flora of Chinesa Editorial Committee. 1988-2013. Fl. China Unpaginated. Science Press & Missouri Botanical Garden Press, Beijing & St. Louis.
* Forzza, R. C. & et al. 2010. 2010 Lista de espécies Flora do Brasil. .  
* Foster, R. C. 1958. A catalogue of the ferns and flowering plants of Bolivia. Contr. Gray Herb. 184: 1–223.  
* Funk, V. A., P. E. Berry, S. Alexander, T. H. Hollowell & C. L. Kelloff. 2007. Checklist of the Plants of the Guiana Shield (Venezuela: Amazonas, Bolivar, Delta Amacuro; Güiana, Surinam, French Guiana). Contr. Ou.S. Natl. Herb. 55: 1–584.  
* Gibbs Russell, G. E., W. G. Welman, E. Reitief, K. L. Immelman, G. Germishuizen, B. J. Pienaar, M. v. Wyk & A. Nicholas. 1987. List of species of southern African plants. Mem. Bot. Surv. S. Africa 2(1–2): 1–152(pt. 1), 1–270(pt. 2).
* Gleason, H. A. 1968. The Choripetalous Dicotyledoneae. vol. 2. 655 pp.&nbsp;In H. A. Gleason Ill. Fl. N. Ou.S. (ed. 3). New York Botanical Garden, Nova York.

### Outros artigos 
* Característica das meliáceas