Bandeira mapuche

A **bandeira mapuche** refírese a cada unha das bandeiras empregadas como emblema e símbolo pola nación e as comunidades mapuches en Chile e na Arxentina. Existen diferentes bandeiras que representaron aos mapuches ao longo da historia e en diferentes territorios, semellante ao cantón da actual bandeira chilena, e fora empregada por tropas mapuches a comezos do século XVIII. A segunda delas aparece sendo ondeada polo cacique Lautaro (*c.* 1534-1557) na súa representación artística máis coñecida, creada no século XX por frei Pedro Subercaseaux; tiña unha branca estrela de oito puntas centrada nunha cruz ou estrela escalonada azul orlada de branco sobre un fondo vermello.

A estrela octogonal empregada nestas bandeiras, como representación de *Wünelfe*, o luceiro ou Venus na iconografía mapuche, foron a orixe da estrela na actual bandeira chilena. Segundo O'Higgins, a estrela da bandeira era a «estrela de Arauco». Aínda que no presente a bandeira chilena presenta en pentagrama, nos deseños orixinais desta incluíase un asterisco de oito puntas inserto no centro da estrela, símbolo do *Wünelfe* ou guñelve, representando a combinación das tradicións europea e indíxena. Porén, co paso do tempo o deseño simplificouse, quedando soamente a estrela principal.]]
En marzo de 1991, a organización mapuche *Aukiñ Wallmapu Ngulam* ou Consello de Todas as Terras realizou un chamado para confeccionar a bandeira da nación mapuche. Preto de 500 deseños foron presentados, dos cales escolleuse un. A bandeira da nación mapuche foi creada o 5 de outubro de 1992 e coñécese como *Wenufoye* (‘Canelo do ceo’). O canelo (*Drimys winteri*) é unha árbore sempreverde que habita en gran parte do territorio da Arxentina e Chile. É unha das árbores sagradas do pobo mapuche e na súa lingua chámase *foye* ou *foyke*. 

As cores e as figuras da bandeira mapuche representan o seguinte: Esta bandeira foi amplamente adoptada como símbolo do pobo mapuche e adoptada de maneira oficial nalgunhas comunas chilenas para o seu uso xunto á bandeira de Chile e a bandeira da localidade, como nos casos de Coyhaique e Padre Las Casas, entre outros.

A partir de 2010, mediante un ditame da Contraloría Xeral da República de Chile, autorizouse o izado da bandeira, emblema ou escudo do pobo mapuche xunto á bandeira nacional. A partir de setembro de 2011, unha campaña entre os concellos de Chile estimulou o uso das bandeiras dos pobos indíxenas nalgunhas festividades. Aucán Huilcamán, involucrado na creación desta bandeira, anunciou en xuño de 2017 que pediría a derogación do decreto que autoriza o izado da *Wenufoye*, xa que considera que o seu fin é representar a loita do pobo mapuche, e que as institucións ou concellos chilenos e a Contraloría non teñen autoridade sobre o seu uso.

## Bandeiras de comunidades e territorios en Chile 
Ademais de *Wenufoye*, en 1992 creáronse outras cinco bandeiras para representar os distintos territorios do pobo mapuche en Chile.

Ficheiro:Huenteche_flag.svg|Bandeira mapuche do territorio huenteche.
Ficheiro:Huilliche_flag.svg|Bandeira mapuche do territorio huilliche.
Ficheiro:Lafquenche_flag.svg|Bandeira mapuche do territorio lafquenche.
Ficheiro:Nagche_flag.svg|Bandeira mapuche do territorio nagche.
Ficheiro:Pehuenche_flag.svg|Bandeira mapuche do territorio pehuenche.

## Bandeiras huilliches 
miniatura|200x200px|Bandeira do Consello Xeral de Caciques de Chiloé.
No territorio do arquipélago de Chiloé e na provincia de Osorno, as distintas asociacións de comunidades huilliches empregan unha serie de bandeiras distintivas que se diferencian das utilizadas polo pobo mapuche noutros lugares de Chile. Entre estas cóntanse:
* Consello Xeral de Caciques de Chiloé: Está dividida en tres franxas horizontais: a superior é azul, a intermedia marrón e a inferior verde. Na esquina superior esquerda inclúese unha estrela amarela de oito puntas.
* Federación de Comunidades Huilliche de Chiloé: Está dividida en catro franxas horizontais: a superior é azul, a seguinte é amarela, síguelle unha franxa marrón e a inferior é verde. Na esquina superior esquerda inclúese unha estrela amarela de oito puntas.
* Asociación Indíxena Urbana “José Antonio Huenteo Raín”: Está dividida en tres franxas horizontais: a superior é azul, a intermedia marrón e a inferior verde. No medio da bandeira inclúese unha estrela amarela de sete puntas que cobre parcialmente as tres franxas.
* Xunta Xeral de Caciques da Fütawillimapu: Esta organización baseada na provincia de Osorno adoptou unha bandeira divida en dúas bandas horizontais, e que recibe o nome de *Müpütuwe Ünen Triwe*. A metade superior é azul, e inclúe unha representación da Lúa e do Sol. A metade inferior é marrón, e entre medio de ambas franxas inclúese a árbore de loureiro (*triwe*) acompañado dunha chama de lume na raíz.'***

## Bandeira mapuche-tehuelche 
miniatura|200px|Bandeira do pobo mapuche-tehuelche.
Foi creada en 1987 por Julio Antieco, quen empezou as xestións con comunidades mapuches para confeccionar unha bandeira que representase ao pobo mapuche-tehuelche.

O 3 de agosto de 1991, na Primeira Reunión Provincial de Caciques e Comunidades Aborixes, realizada en Trevelin, expresou a intención de crear un símbolo común. Por medio da lei 4072, publicada o 5 de abril de 1995, a provincia de Chubut recoñeceuna como «símbolo e emblema das Comunidades Aborixes da Provincia». A bandeira leva as cores amarela, branca a azul, e unha punta de frecha.

A bandeira é oficial por parte do Ministerio de Educación Arxentino, o cal permitiu o seu izado en escolas da rexión e en eventos importantes para o pobo mapuche-tehuelche.

As cores da bandeira representan:
* **Amarelo**: o Sol.
* **Azul**: o ceo.
* **Branco**: cor do cabalo sagrado na rogativa.
* **Frecha*': simboliza a guerra, e cando o pobo mapuche-tehuelche recupere a súa dignidade como pobo orixinario e non estea en guerra, eliminarase a frecha.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Wallmapu
### Ligazóns externas 
* Bandeiras mapuches  
* Bandeira do territorio tehuelche, Arxentina 
* 25 anos da creación da Wenufoye (bandeira mapuche)