Vila Adriana

A **Vila de Adriano** () é un Patrimonio da Humanidade da UNESCO que comprende as ruínas e restos arqueolóxicos dun gran complexo de vilas construído c. 120 dC polo Emperador romano Hadriano en Tívoli preto de Roma. O sitio é propiedade da República de Italia e está xestionado desde 2014 polo Polo Museale del Lazio.

## Historia 
miniatura|300px|Un modelo da Vila de Adriano
miniatura|Un plano da Vila de Adriano
miniatura|A recreación da vila de Canopus, un balneario preto de Alexandría, visto desde o templo de Serapis
A vila construíuse en Tibur (hoxe Tívoli) como un retiro de Roma para o emperador Hadriano durante a segunda e terceira década do século II d.C. Dise que a Hadriano non lle gustaba o palacio no Palatino en Roma, o que levouno á construción deste retiro. Era tradicional que os emperadores romanos construíran unha vila como un lugar para relaxarse ​​da vida cotiá. Anteriores emperadores e romanos con riqueza, como Traxano, tamén construíran vilas. Moitas destas vivendas tamén se autosostiñan con pequenas explotacións (granxas) e non precisaban importar alimentos.

A pintoresca paisaxe ao redor de Tibur fixera da zona unha elección popular entre as casas de campo e retiros rurais. Era popularmente coñecido pola xente chegada da península española que residía na cidade de Roma. Isto puido contribuír á elección da propiedade por parte de Hadriano, que aínda que nado en Roma, os seus pais viñeran de Hispania e quizais estivera familiarizado coa zona durante a súa vida temperá.

Tamén puido haber unha conexión a través da súa muller Vibia Sabina (83-136/137) que era sobriña do emperador Traxano. A familia de Sabina posuía grandes terras e especúlase que a propiedade de Tibur puido ser unha delas. Unha vila da época republicana constituíu a base para o establecemento de Adriano.

Durante os últimos anos do seu reinado, Hadriano gobernou o imperio desde a vila. Hadriano comezou a usar a vila como a súa residencia oficial ao redor do 128 d.C. Polo tanto, vivía alí unha gran corte e un gran número de visitantes e burócratas terían que ter sido entretidos e aloxados temporalmente no lugar. O servizo postal mantívoo en contacto con Roma a 29 km. de distancia, onde estaban os distintos departamentos gobernamentais.

Descoñécese se a muller de Hadriano vivía na vila de xeito temporal ou permanente; as súas relacións con ela aparentemente eran bastante tensas ou distantes, posiblemente debido á súa ambigua sexualidade. Os pais de Hadriano morreran cando era novo, e el e a súa irmá foron adoptados por Traxano. É posible que a corte de Hadriano na vila fose predominantemente masculina, pero é probable que a súa nutriz Germana, a quen tomara un profundo apego, estivera probablemente alí (ela realmente sobreviviuno).

Despois de Hadriano, a vila foi usada ocasionalmente polos seus diversos sucesores (bustos de Antonino Pio (138-161), Marco Aurelio (161-180), Lucius Verus (161-169) , Septimio Severo e Caracalla atopáronse nas instalacións). Zenobia, a raíña deposta de Palmira, posiblemente viviu aquí nos anos 270.

Durante o declive do Imperio romano noséculo IV, a vila caeu gradualmente en desuso e quedou parcialmente arruinada ao retirarse valiosas estatuas e mármores. A instalación utilizouse como almacén polos dous bandos durante a destrutiva Guerra Gótica (535-554) entre os ostrogodos e bizantinos. Atopáronse restos de fornos de cal, onde se queimaba mármore do complexo para extraer cal para o material de construción. Os cristiáns tamén reutilizaron o material de construción para construír basílicas e outros edificios.

No século XVI, o cardeal Ippolito II d'Este colleu gran parte do mármore e das estatuas da Vila de Adriano para decorar a súa propia Villa d'Este situada nas proximidades. Desde ese período as escavacións revelaron esporadicamente máis fragmentos e esculturas, algunhas das cales mantivéronse in situ ou expóñense no lugar nos edificios expositores.

## Estrutura e arquitectura 
A Vila de Hadriano é unha vasta área de terra con moitas piscinas, baños, fontes e arquitectura clásica grega e romana situada no que sería unha mestura de xardíns, zonas silvestres e terras de cultivo. Debido ás viaxes de Hadriano, tamén encargou edificios e estatuas de estilo exipcio, nomeando incluso algúns edificios como cidades ou templos exipcios.

Os edificios están construídos en travertino, ladrillo, cal, pozzolana e toba. O complexo contén máis de 30 edificios, que abranguen polo menos un quilómetro cadrado (unha área máis grande que a cidade de Pompeia), dos cales aínda hai moito sen escavar. As vilas situábanse normalmente nos cumes dos outeiros, pero coas súas fontes, piscinas e xardíns, a vila de Hadriano requiría abundantes fontes de auga, que eran subministradas polos acuedutos que alimentaban Roma, incluído o Aqua Anio Vetus, Aqua Anio Novus, Aqua Marcia e Aqua Claudia. Para aproveitar esas fontes, a vila tiña que estar situada nun terreo inferior ao acueduto.
miniatura|upright=1.2| As ruínas da Vila de Adriano no seu estado actual

O complexo da vila contén moitas estruturas de diferentes culturas. Por exemplo, a vila ten un pequeno río Nilo atravesándoa que se relaciona co río Nilo exipcio. Ademais, a vila tiña Poikilos, que son figuras gregas que se viron na Grecia antiga. Dentro de todas as estruturas da vila, tamén hai unha gruta chamada Hades. Todas estas estruturas refírense a sitios que visitou o emperador Hadriano durante o seu reinado.

A arquitectura vai máis alá do simple nome das súas estruturas nomeando lugares e monumentos vistos por Adriano nas súas extensas viaxes polo imperio. Certos edificios intentan claramente recrear características específicas de paisaxes ou arquitecturas que tiveron un significado persoal para o emperador. Así, a zona coñecida como Canopus, que leva o nome da cidade exipcia onde afogou Antínoo, presenta unha longa e señorial piscina reflectora, que representa o Nilo, que estaba revestida de copias de famosas obras de escultura incluíndo as cariátides do Erecteion, unha estatua que representa ao anano exipcio e deus da fertilidade, Bes e un crocodilo. O Pecile está modelado segundo o Stoa Poikile en Atenas, cidade favorecida por hadriano. As estruturas mesturan libremente elementos gregos tradicionais e romanos innovadores. O recinto da illa (coñecido como Teatro Marítimo) utiliza a orde xónica clásica, aínda que dun xeito novidoso; o triclinium da chamada Piazza d’Oro e o Serapeum cubríronse con cúpulas segmentadas de formigón romanas, probablemente deseñadas polo propio Hadriano. 

O Pecile de Hadriano situada no interior da Vila era un enorme xardín rodeado dunha piscina e unha arcada. As dimensións da piscina miden 232 x 97 m.. Orixinalmente, a piscina estaba rodeada por catro paredes co interior columnado. Estas columnas axudaron a soster o tellado. No centro do cuadriportico había unha gran piscina rectangular. As catro paredes crean unha soidade pacífica para Hadriano e os hóspedes.

Unha das estruturas da vila é o chamado "Teatro Marítimo". Consta dun pórtico redondo cunha bóveda de canón sostida por piares. Dentro do pórtico había unha piscina en forma de anel cunha illa central. O gran recinto circular de 40 m. de diámetro ten unha entrada ao norte. Dentro da parede exterior e rodeando o foso hai un anel de columnas iónicas sen estrías. O Teatro Marítimo inclúe un salón, unha biblioteca, baños climatizados, tres suites con calefación por chan radiante, lavabo, unha galería de arte e unha gran fonte. Durante a antigüidade, a illa estaba conectada ao pórtico por dúas pontes levadizas de madeira. Na illa atópase unha pequena casa romana completa cun atrium, unha biblioteca, un triclinium e pequenos baños. A zona foi probablemente utilizada polo emperador como retiro da movida vida na corte.

A vila utiliza numerosos estilos arquitectónicos e innovacións. As cúpulas dos baños de vapor teñen buratos circulares no vértice para permitir a fuga de vapor. Isto recorda ao Panteón, tamén construído por Adriano. A zona ten unha rede de túneles e empregábase principalmente para transportar servidores e mercadorías dunha zona a outra.

En 1998 descubríronse na Vila os restos do que os arqueólogos afirmaron ser a tumba monumental de Antínoo ou un templo para el. Non obstante, isto foi posto en dúbida posteriormente nun estudo no que se observou a falta de probas directas sobre a tumba de Antínoo, así como unha fonte patrística previamente esquecida que indica o enterro en Exipto en Antinoöpolis, e que trata a posibilidade dun santuario de Antínoo na Vila de Hadriano como verosímil pero non probada.
miniatura|800px|center|Gran Terma

En setembro de 2013 investigouse unha rede de túneles enterrados profundamente baixo a vila; probablemente fosen rutas de servizo para o persoal para que a natureza idílica da paisaxe puidese permanecer intacta. O sitio albergou a varios miles de persoas, incluíndo persoal, visitantes, criados e escravos. Aínda que durante a ausencia de Hadriano durante moitas visitas de inspección das provincias se desenvolvería moita actividade importante, moita xente (e animais) debéronse mover a diario polo xacemento de Tívoli. A actividade de construción case constante ademais das actividades básicas de xardinería e domésticas probablemente levou a recorrer ás rutas subterráneas.

A propia vila describiuse como unha obra mestra arquitectónica. Un equipo de especialistas en espeleoloxía descubriu que é aínda máis impresionante do que se pensaba. 

## Esculturas e obras de arte 
[miniatura|Un [gravado en aceiro que representa a pintura de Augustus agora perdida da morte de Cleopatra VII en encáustica, que foi descuberta na Vila do emperador hadriano (preto de Tívoli, Italia) en 1818 vese aquí vestida coa radiante coroa dourada dos Gobernantes ptolemaicos, un Nó de Isis (correspondente á descrición de Plutarco dela vestindo a túnica de Isis), e sendo mordida por un aspide nun acto de suicidio.]]
[miniatura|O [Vaso Warwick. Da Vila de Hadriano en Tivoli. Século II d.C., reconstrución do século XVIII. The Burrell Collection, Glasgow, Reino Unido.]]    
[miniatura|Máscaras teatrais de Traxedia e Comedia en refinado mosaico, procedente da villa ([Cerro Capitolino | Museo Capitolino, Roma)]]    
[miniatura| "A batalla de centauros e bestas salvaxes" feita para o comedor da Vila de Hadriano e estimouse entre o 120 e o 130 d.C. O mosaico agora atópase no [Altes Museum en Berlín, Alemaña.]]

Na Vila desenterráronse e restauráronse moitos fermosos artefactos, como estatuas de mármore de Antínoo, o amante deificado de Hadriano, afogado accidentalmente en Exipto e mosaicos do teatro e dos baños.

Un mosaico realista representaba un grupo de pombas ao redor dunha cunca, cunha bebida, parece ser unha copia dunha obra de Sóso de Pérgamo tal e como describiu Plinio o Vello. Á súa vez copiouse amplamente. 

Atopáronse moitas copias de estatuas gregas (como diversos tipos de estatua de Amazona), e incluso interpretacións ao estilo antigo Exipto dos deuses Romanos e viceversa. 

A maioría destes foron levados a Roma para a súa conservación e restauración, e pódense ver nos Museos Capitolinos ou nos Museos Vaticanos. Non obstante, moitos tamén foron escavados no século XVIII por anticuarios como Piranesi e Gavin Hamilton para vendelos a Grand Touristas e anticuarios como como Towneley Charles, e así están nas principais coleccións de antigüidades noutros lugares de Europa e América do Norte.

As obras atopadas na vila inclúen:
* Discóbolo
* Mosaico *Dove Basin*, copia dun famoso Mosaico helenístico, Museos Capitolinos
* *Diana de Versalles*, Louvre
* *Afrodita agachada*
* *Antínoo Capitolino*
* *Centauro novo* e *Centauro vello* (versións Capitolinas)

## Importancia actual 
A Organización das Nacións Unidas para a Educación, a Ciencia e a Cultura (UNESCO) designou a Vila de Adriano como Patrimonio da Humanidade en 1999. A designación especificaba os límites do sitio e creou unha zona de amortecemento ao seu redor na que non permitíase novas construcións. En 2011, o goberno comunal de Tívoli anunciou os plans, posteriormente cancelados, para construír un vertedoiro de residuos nas inmediacións da vila e aprobou a construción de vivendas públicas en 120.000 metros cadrados dentro da zona de amortecemento. Na súa 36ª reunión anual, a UNESCO abordou formalmente estas invasións no sitio. Mentres felicitaron ao goberno italiano pola súa decisión de abandonar a construción dun vertedoiro de residuos na zona de Corcolle, o comité solicitou ao goberno "que informe ao Centro do Patrimonio Mundial no seu momento sobre calquera proxecto de desenvolvemento importante previsto na zona tampón da propiedade, incluída a promoción de vivendas en Comprensorio di Ponte Lucano, para a que se debería incluír unha avaliación de impacto patrimonial, de conformidade co parágrafo 172 das Directrices operativas, antes de que se tome ningún compromiso irreversible." A UNESCO tamén solicitou "que o Estado parte se presente. . . un informe actualizado sobre o estado de conservación da propiedade", en febreiro de 2014, que reflicte as preocupacións polo deterioración das ruínas expostas.  

Os motivos para facer da vila un patrimonio mundial son: é unha obra mestra que reúne a cultura material do mundo mediterráneo, inspirou o período renacentista e barroco, inspirou tamén o mundo moderno e a vila ten unha supervivencia excepcional do inicio do Imperio Romano.

En 2016, como parte da reorganización do Ministero per i Beni e le Attività Culturali, a Vila de Adriano, a veciña Vila d'Este e o Templo de Hércules en Tívoli colocáronse baixo a supervisión do recentemente creado Istituto Autonomo di Vila Adriana .

A Accademia Adrianea di Architettura ed Archeologia1 lanzou unha convocatoria para a comunicación dunha conferencia titulada Designing the UNESCO Buffer Aobe.

A Academia da vila situouse na lista dos 100 sitios máis ameazados de 2006 do World Monuments Watch debido ao rápido deterioración das ruínas.

En 2019, a UNESCO designou a Vila de Adriano como un sitio con especial inmunidade á actividade de guerra debido ao seu profundo valor simbólico. Este nivel adicional de seguridade prohibe aos membros da ONU atacar o sitio ou usalo con fins militares en caso de guerra.

En febreiro de 2021, arqueólogos dirixidos polo investigador Rafael Hidalgo Prieto da Universidade Pablo de Olavide anunciaron o descubrimento de restos da sala de almorzo de hadriano na que adoitaban amosar o seu poder imperial. Revelaron unha estrutura como un triclinio de auga e un comedor separado que serviu de modelo para o coñecido Serapeum. 

"O emperador quería amosar cousas que abrumarían ao visitante, algo que non se vira en ningún outro lugar do mundo e que só existe en Vila Adriana", dixo Prieto.

## Notas
## Véxase tamén
### Bibliografía
* A. Betori, Z. Mari, 'Villa Adriana, edificio circolare noto come Sepolcro o Tomba: campagna di scavo 2004: breve sintesi dei resultati', en *Journal of Fasti Online*, www.fastionline.org/docs/2004-14.pdf
* ''Hadrien empereur et architecte. La Villa d'Hadrien: tradition et modernite d'un paysage culturel. Actes du Colloque international organise  par le Centre Culturel du Pantheon* (2002. Geneva)
* *Villa Adriana. Paesaggio antico e ambiente moderno: elementi di novita` e ricerche in corso. Atti del Convegno: Roma 23-24 giugnio 2000*, ed. A. M. Reggiani (2002. Milán)
* E. Salza Prina Ricotti, *Villa Adriana il sogno di un imperatore* (2001)
* *Hadrien: tresor d'une villa imperiale*, ed. J. Charles-Gaffiot, H. Lavagne [exhibition catalogue, París] (1999. Milán)
* W. L. MacDonald e J. A. Pinto, *Hadrian's Villa and its legacy'' (1995)
* A. Giubilei, 'Il Conte Fede e la Villa Adriana: storia di una collezione d'arte', in ''Atti e Memorie della Società Tiburtina di Storia e d'arte*; 68 (1995), p.&nbsp;81-121
* J. Raeder, *Die Statuarische Ausstattung Der Villa Hadriana Bei Tivoli* (1983)
* R. Lanciani, *La Villa Adriana'' (1906)
### Ligazóns externas
*UNESCO: Villa Adriana (Tivoli)
*Tivoli - Hadrian's Villa
*Hadrian's Villa near Tivoli, Rome
*Great Buildings: Hadrian's Villa