Palacios minoicos

miniatura|350px|Mapa da Creta minoica, onde figura os sitios palacianos en vermello.
Os **pazos minoicos** eran enormes complexos de edificios construídos en Creta durante a Idade de Bronce. A miúdo considéranse emblemáticos da civilización minoica e son destinos turísticos modernos. Os arqueólogos e a Patrimonio Mundial da UNESCO recoñecen xeralmente seis estruturas como palacios, concretamente os de Cnossos, Festos, Malia, Zominto, Zakros e Cydonia. Os palacios minoicos consistían en ás de varios pisos que rodeaban un patio central rectangular aberto. Compartían un vocabulario e unha organización arquitectónica comúns, incluíndo tipos de habitacións distintivos como a conca lustral e a cripta de piares. Non obstante, cada palacio era único e as súas aparencias cambiaban drasticamente a medida que eran remodelados continuamente ao longo das súas vidas.

A función dos palacios é un tema de debate continuo na arqueoloxía minoica. A pesar do termo moderno "palacio", xeralmente hai acordo en que non servían principalmente como residencias reais. Sábese que contiñan santuarios, zonas abertas para festivais comunais, talleres industriais, así como almacéns para grandes excedentes agrícolas. Os arquivos de tábuas Lineal A e Lineal B suxiren que servían en parte como centros administrativos locais.

Os primeiros palacios construíronse arredor do ano 1900 a.C., como culminación de tendencias sociais e arquitectónicas a longo prazo. Estes palacios iniciais foron destruídos por terremotos arredor do ano 1700 a.C., pero reconstruíronse a maior escala, aparecendo novos palacios noutros lugares. Arredor do ano 1450 a.C., unha onda de destrucións violentas destruíu todos os palacios agás o de Cnosos, que foi destruído aproximadamente un século despois.

## Definición e terminoloxía 
O termo "palacio" introducíuno Arthur Evans, quen interpretara Cnosos como a residencia dun "Rei-Sacerdote". O termo mantívose xeralmente a pesar de que investigadores posteriores rexeitaron en gran medida a interpretación de Evans. Non obstante, propuxéronse termos alternativos como «edificio xudicial» e «edificio centrado no xulgado», que caracterizan os edificios en termos da súa forma, pero que permanecen neutrais en canto á súa función. Numerosos outros termos da arqueoloxía minoica levan advertencias semellantes. Por exemplo, o termo "conca lustral" úsase a miúdo para referirse a unha característica arquitectónica particular mesmo por estudosos que non a consideran como utilizada para a purificación.

## Arquitectura 
thumb|225px|alt=Disposición do Palacio de Knossos|Do mesmo xeito que os outros palacios, o Palacio de Knossos organizábase arredor dun patio central aberto, etiquetado como (1) neste mapa.

A característica definitoria dun palacio minoico é a súa disposición de ás de varios andares arredor dun patio central rectangular. Ademais diso, os palacios compartían un vocabulario arquitectónico común adicional de tipos de habitacións, estilos de ornamentación e tendencias compartidas na distribución. Os seus planos de planta foron descritos como "labirínticos", con corredores que a miúdo tomaban rutas tortuosas mesmo entre habitacións que compartían unha parede. Comparten tendencias semellantes na organización, por exemplo, tendo os seus principais almacéns e áreas industriais nas ás norte e noroeste.

Malia o seu vocabulario arquitectónico común, cada palacio era distinto. Por exemplo, aínda que os palacios comparten unha organización xeral común, os seus planos específicos son únicos.

### Patios centrais 
thumb|250px|alt=O fresco da tribuna|O *Fresco da tribuna* parece mostrar unha cerimonia que tiña lugar no Patio Central de Cnosos.

Os palacios minoicos organizábanse arredor dun *patio central* rectangular. En cada palacio, o patio tiña proporcións 2:1, co lado máis longo corrido de norte a sur. Esta orientación maximizaría a luz solar e orientaría as salas importantes da fachada interior da á oeste cara ao sol nacente. Os patios centrais estaban tipicamente aliñados coa topografía circundante, en particular coas montañas sagradas próximas. Por exemplo, o palacio de Festos está aliñado co Monte Ida e Cnosos está aliñado co Monte Juktas. Os patios centrais de Cnosos, Festos e Malia tiñan unha superficie case idéntica, medindo aproximadamente 24 por 52 metros. Zakros tiña un patio central máis pequeno, duns 12 por 29 metros.

Os patios centrais usábanse para rituais e festivais. Crese que un destes festivais está representado no «Fresco da Tribuna» atopado en Cnosos. Os altares atopados nos patios dalgúns palacios suxiren outros tipos de actividade ritual. Algúns estudosos suxeriron que os saltos de touros terían lugar nos patios, aínda que outros argumentaron que a pavimentación non sería óptima para os animais nin para as persoas, e que os puntos de acceso restrinxidos manterían o espectáculo demasiado lonxe da vista do público.

Os patios occidentais estaban adxacentes ás monumentais fachadas occidentais dos palacios, que se elevaban sobre eles. Do mesmo xeito que os seus antecedentes do Próximo Oriente, as fachadas occidentais estaban salpicadas de ocos que mellorarían o espectáculo dos eventos públicos, creando o que ás veces se denomina unha "xanela das aparicións". Crese que os patios occidentais usábanse para festivais públicos, en contraste cos patios centrais, onde os eventos incluían un público máis pequeno de elites. O "Fresco do Bosque Sagrado" parece representar un ritual deste tipo en Cnosos, o patio occidental identificable polas calzadas. Normalmente atopábanse nos lados norte dos palacios e constaban dunha sala principal, un vestíbulo e un pozo de luces. Este último estaba separado da sala principal por unha serie de portas de madeira montadas sobre piares, chamadas «partición de piares e portas». Ao abrir ou pechar as portas, os ocupantes podían controlar a luz e o fluxo de aire, transformando o corredor nun espazo interior ou exterior.

Atopáronse poucos artefactos nos propios corredores, o que deixa poucas probas da actividade que alí se desenvolvía. Non obstante, varios exemplos atópanse preto de arquivos de táblias, o que fai posible que se usasen como lugares de reunión para burócratas.

Presúmese que se usaban para rituais, en particular dado que polo menos algúns estaban decorados con frescos de temática relixiosa. Non obstante, descoñécese a súa función exacta. O termo "conca lustral" foi acuñado por Arthur Evans, que atopou frascos de ungüentos nunha conca lustral en Cnossos e deduciu que se usara para rituais de unción. Investigadores posteriores interpretáronos como precursores do áditon da era clásica ou como o lugar dun ritual de iniciación. Unha hipótese alternativa considéraos baños, aínda que carecen de sumidoiros e non mostran signos de meteorización pola auga. Existen exemplos anteriores do período protopalacial, pero só se fixeron comúns e adoptaron a súa forma canónica durante o período neopalacial. Deixaron de usarse e foron completados durante o período LM IB (c. 1625–1470 a.C.), simultaneamente cun cambio na práctica relixiosa en toda a illa que tamén viu o abandono dos santuarios de montaña minoicos.

A escritura e os selos adoitan tomarse como proba para ver os palacios como centros de administración rexional. Por exemplo, os documentos de Cnossos suxiren que xestionaba grandes rabaños de ovellas na era protopalacial e tamén parecen rexistrar transaccións relacionadas con figos, olivas, cereais e outros produtos. Non obstante, tanto a escritura como os selos son anteriores á construción dos palacios e nunca foron exclusivos deles. Do mesmo xeito, mesmo en épocas nas que hai evidencias claras de redistribución baseada en palacios, aínda había actividade económica fóra do control dos palacios. Algúns estudosos cuestionaron se estas funcións estaban realmente agrupadas baixo un mesmo teito ou se, dalgún xeito, malinterpretamos fundamentalmente os palacios. As novas evidencias suxiren que os palacios eran principalmente consumidores en lugar de produtores de moitos bens asociados a eles, como a cerámica Kamares Ware, aínda que hai probas limitadas da produción in situ nos palacios. Unha excepción importante son os teares de pesas atopados en Cnosos e Festos.

Os palacios teñen amplas instalacións de almacenamento que se utilizaban tanto para produtos agrícolas como para vaixela. Nos palacios almacenábanse enormes conxuntos de vaixela de alta calidade, a miúdo producida noutros lugares. Por exemplo, a cerámica de Kamares atopada en Cnossos probablemente se fabricou en Mesara. Os palacios protopalaciais foron destruídos arredor de finais do MM IIB (c. 1700 a.C.), aparentemente por terremotos. Construíronse novos palacios durante o MM III (c. 1750–1700 a.C.), marcando o comezo da «era neopalacial», que a miúdo se considera a fase madura da civilización minoica. Os palacios neopalaciais foron destruídos como parte dunha onda de destrucións violentas que sacudiu a illa a finais do LM IB, c. 1470 a.C. Despois diso, só Knossos continuou en uso durante a "era monopalacial", durante a cal unha elite micénica gobernou a illa, formando unha cultura híbrida "micénica". O palacio de Cnossos foi destruído nun momento descoñecido aproximadamente un século despois, marcando o fin dos palacios minoicos.

### Despois dos palacios 
As ruínas dos palacios permaneceron visibles moito despois do final da era minoica. Durante a Idade de Ferro Inicial convertéronse en lugares de culto ao aire libre, como o evidencian os depósitos de votos. Máis tarde, construíronse pequenos santuarios dentro das ruínas, algúns dos cales persistiron ata a era romana. Aínda que é posible que se construísen casas privadas nalgúns lugares de palacios como Festos, a cidade de Cnosos da era clásica nunca invadiu o palacio, mesmo cando se expandiu drasticamente pola zona circundante. Aínda que os sitios dos palacios parecen ser considerados sagrados, as propias ruínas eran a miúdo extraídas para spolia.

En 2025, seis dos palacios (Cnossos, Festos, Malia, Zakros, Zominthos e Cidonia) foron designados como Patrimonio da Humanidade pola UNESCO.

## Arquitectura palaciana 
[thumb|250px|alt=Pozo de luz fronte ao salón minoico na casa A de Tylissos|Un salón minoico nunha casa de [Tylissos mostra a adopción de características palacianas na arquitectura doméstica.]]

Os arqueólogos minoicos xeralmente reservan o termo "palacio" para cinco estruturas. Non obstante, moitas estruturas minoicas mostran algunhas características de palacio mentres que carecen doutras. Nun estudo da arquitectura minoica, John McEnroe comenta que "a distinción entre 'palacial' e 'non palacial' é a miúdo unha cuestión de grao".

### Edificios semellantes a palacios 
Os edificios monumentais de Petras, Zominthos, Makrygiallos, Kommos, Monastiraki e Archanes tiñan características palaciais como patios centrais, pero por outra banda non se asemellan aos palacios en termos de forma ou función.

En Gournia, un monumental edificio neopalacial adoptou características palaciais, como un patio público e unha fachada de cantaría, e puido ter desempeñado unha función administrativa similar á dos palacios. Non obstante, a súa disposición e a calidade da cachotaría difiren dos palacios canónicos.

Consideracións semellantes aplícanse a un edificio en Petras, que mestura características palaciais clásicas con características adoptadas de tradicións arquitectónicas rexionais anteriores. O edificio de varios andares servía como centro administrativo cun patio central e arquivos. Tamén estaba fortificado, incluíndo torres de vixía. Tiña un patio central, aínda que pequeno de só 6 m por 13 m, que se reduciu a 4,9 m por 12 m en fases posteriores.

En Kommos, unha estrutura grandiosa coñecida como Edificio T tiña un patio rectangular pavimentado rodeado de ás monumentais moi semellantes aos palacios. De tamaño comparable ao palacio de Festos, a súa fachada construíuse cos maiores perpiaños empregados polos minoicos. Dado que se cre que Kommos dependía politicamente de Festos e Hagia Triada, a presenza de arquitectura palacial é un enigma. Nas palabras do escavador Joseph Shaw:

## Notas 
### Referencias 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Civilización minoica