XII dinastía exipcia

thumb| Parte superior dunha estatuilla dunha raíña non identificada. O nariz rompeuse deliberadamente. Granito negro. Principios da XII dinastía exipcia. Museo Petrie de Arqueoloxía Exipcia, Londres

A **Duodécima Dinastía** do antigo Exipto (**XII Dinastía**) combínase a miúdo coas dinastías undécima, décimo terceira e a décimo cuarta baixo o título de grupo de Reino Medio.

## Gobernantes 
Os gobernantes coñecidos da XII dinastía son os seguintes:

A cronoloxía da XII dinastía é a máis estable de calquera do período anterior ao Novo Reino. O canon de Turín (1290 a.C.) dálle 213 anos (1991-1778 a.C.). Manetón afirmou que estaba baseada en Tebas, pero a partir de rexistros contemporáneos está claro que o primeiro faraón mudou a súa capital a unha nova cidade chamada "Amenemhat-itj-tawy" ("Amenemhat o incautador das dúas terras "), máis simplemente chamado Iti-Taui. Non se atopou a localización de Iti-Taui, pero crese que está preto de Faium, probablemente preto dos cemiteros reais de El-Lisht. Os exiptólogos consideran que esta dinastía é o apoxeo do Reino Medio.

A orde dos seus gobernantes é coñecida mediante varias fontes, dúas listas atopadas en templos de Abidos e unha en Saqqara, así como o traballo de Manetón. Unha data rexistrada durante o reinado de Senusret III pódese correlacionar co ciclo sotíaco, En consecuencia, moitos eventos durante esta dinastía poden ser asignados frecuentemente a un ano específico.

### Amenemhat I e Senusret I 
Esta dinastía fundouna Amenemhat I, que quizais fora visir do último faraón da XI Dinastía, Mentuhotep IV. Os seus exércitos fixeron unha campaña cara ao sur ata a segunda catarata do río Nilo e cara ao sur de Canaán. Tamén restableceu relacións diplomáticas co estado cananeo de Biblos e con gobernantes helenos no mar Exeo. O seu fillo Senusret I seguiu os triunfos do seu pai cunha expedición ao sur á Terceira Catarata, pero os seguintes gobernantes contentáronse con vivir en paz ata o reinado de Senusret III.

### Senusret III 
thumb| Cabeza de Senusret III con características xuvenís. XII Dinastía, c. 1870 a.C. Museo Estatal de Arte Exipcia, Múnic
Ao atopar que Nubia volvérase inestable baixo os anteriores gobernantes, Senusret enviou expedicións punitivas a esa terra, tamén enviou unha expedición ao Levante. Estas campañas militares deron nacemento a unha lenda dun poderoso guerreiro chamado Sesostris, unha historia contada por Manetón, Herodoto e Diodoro Sículo. Manetón afirmou que o mítico Sesostris non só someteu as terras como fixera Senusret I, senón que conquistou partes de Canaán e cruzou a Europa para anexionarse Tracia. Non obstante, non hai rexistros da época, nin en escritos exipcios nin noutros contemporáneos que validen estas afirmacións.

### Amenemhat III 
thumb | Parte superior dunha estatua de Amenemhat III. XII Dinastía, c. 1800 a.C. Museo Estatal de Arte Exipcia, Múnic
O sucesor de Senusret Amenemhat III reafirmou a política exterior do seu predecesor. Non obstante, despois de Amenemhat, as enerxías desta dinastía gastáronse en gran parte, e os crecentes problemas de goberno quedaron en mans da última gobernante da dinastía, a raíña Sobekneferu, para resolvelos. Amenemhat é lembrado polo templo mortuorio de Hawara que el construíu, coñecido por Heródoto, Diodoro e Estrabón como o "Labirinto". Ademais, baixo o seu reinado, o pantano explotouse por primeira vez.

## Literatura exipcia antiga 
thumb | 160px | Estela de Abkau 
Foi durante a duodécima dinastía que se refinou a antiga literatura exipcia. Quizais a obra máis coñecida deste período sexa a *Historia de Sinuhé*, da que se recuperaron varios centos de papiros. Durante esta dinastía tamén escribíronse varias obras Didácticas, como as *Instrucións de Amenemhat* e *O conto do labrego elocuente*.

Aos faraóns das dinastías XII a XVIII tamén atribueselles a preservación dalgúns dos papiros exipcios máis salientables:

* 1900 a.C. Papiro Prisse
* 1800 a.C. Papiro de Berlín
* 1800 a.C. Papiro de Moscova
* 1650 a.C. Papiro de Rhind
* 1600 a.C. Papiro de Edwin Smith
* 1550 a.C. Papiro Ebers

## Cronoloxía da XII dinastía 
Cronoloxía estimada polos seguintes exiptólogos: 

### Cronograma 

ImageSize = width:800 height:auto barincrement:15
PlotArea = top:10 bottom:30 right:130 left:20
AlignBars = early

DateFormat = yyyy
Period = from:-2000 till:-1750
TimeAxis = orientation:horizontal
ScaleMajor = unit:year increment:25 start:-2000

Colors =
  id:canvas      value:rgb(0.97,0.97,0.97)
  id:PA   value:green
  id:GP   value:red

Backgroundcolors = canvas:canvas

BarData =
  barset:Rulers

PlotData=
  width:5 align:left fontsize:S shift:(5,-4) anchor:till
  barset:Rulers

  from: -1991 till: -1962 color:PA text:"Amenemhat I"
  from: -1971 till: -1928 color:PA text:"Senusert I"
  from: -1929 till: -1895 color:PA text:"Amenemhat II"
  from: -1897 till: -1878 color:PA text:"Senusert II"
  from: -1878 till: -1843 color:PA text:"Senusert III"
  from: -1845 till: -1797 color:PA text:"Amenemhat III"
  from: -1798 till: -1790 color:PA text:"Amenemhat IV"
  from: -1790 till: -1786 color:PA text:"Neferusobek"
  barset:skip

## Notas
;Referencias

## Véxase tamén
### Outros artigos
* Lista de faraóns

<