Bolboreta

miniatura|240px|Espiritrompa (e ollo) dunha bolboreta.
As **bolboretas** son insectos da orde dos lepidópteros. As bolboretas "diúrnas" clasificábanse antes no grupo **Rhopalocera**, mentres que as bolboretas "nocturnas" ou avelaíñas clasificábanse no grupo Heterocera, pero estes grupos, que xeralmente eran considerados subordes, xa non se utilizan nas clasificacións máis modernas por seren polifiléticos, e non todas as especies de cada grupo son nocturnas ou diúrnas.

A dos lepidópteros é unha orde de insectos holometábolos (é dicir, de metamorfose completa), case sempre voadores, caracterizados, entre outras cousas, porque despois de ter superado o estado de larva, presenta dous pares de ás. As ás están recubertas con escamas microscópicas que se lle desprenden con só tocarlle, semellando, ao tacto e á vista, un po suave.

As especies máis coñecidas son as chamadas *bolboretas diúrnas*, pero a maioría son as *bolboretas nocturnas*, a maioría das cales  adoitan pasaren inadvertidas.

As súas larvas, coñecidas como eirugas, aliméntanse tipicamente de materia vexetal, podendo ser algunhas especies pragas importantes para a agricultura (recordemos a couza guatemalteca, que causa estragos nas patacas). Por outra parte, moitas especies cumpren o papel de polinizadoras de plantas silvestres e cultivadas.

Este taxon representa a segunda orde con máis especies entre os insectos (sendo superado soamente pola orde dos coleópteros); de feito, inclúe máis de 165&nbsp;000 especies, clasificadas en 127 familias e 46 superfamilias. **chorumas**, **papoias** ou **paxarelas** (para as especies diúrnas). As bolboretas nocturnas denomínase avelaíñas, **matacandís** e **velairiñas**, e tamén **couzas**, **carunchos**, **trazas** ou **trillas**.
  
As bolboretas e avelaiñas teñen algunhas características especiais. As pezas bucais transformáronse nunha **trompa** ou probóscide que succiona e que se enrola nunha espiral (**espiritrompa**).

A cor das ás débese polo xeral a efectos ópticos das escamas máis que a pigmentos.

## Cor 
As ás están cubertas de escamas de diversas cores que xeralmente trazan debuxos moi coloridos. O colorido das ás débese a fenómenos físicos de interferencia, como as irisacións dun disco compacto, e non a pigmentos. morfoloxicamente, a superficie alar está recuberta de escamas cuxa superficie posúe multitude de arestas lonxitudinais (separadas ás veces por menos de 1 μm, é dicir, a milésima parte dun milímetro) que alteran a reflexión da luz producindo cores moi rechamantes e frecuentemente iridiscentes.

O máis común é que haxa dimorfismo sexual na cor, é dicir, diferenzas regulares entre machos e femias.

## Alimentación 
[miniatura|160px|*[Macroglossum stellatarum* alimentándose.]]

As eirugas aliméntanse da materia vexetal que as rodea: follas, flores, froitos, talos, raíces, o que lles dá grande importancia agrícola ao constituíren ás veces pragas importantes nos cultivos.

Algunhas especies son capaces de minar (xerar túneles) nas superficies das que se alimentan. Outras, en cambio, aproveitan as manufacturas humanas, ou ben produtos almacenados (fariñas, grans...).

Os adultos, a excepción dos representantes da familia dos *Micropterigidae* (cuxa alimentación, derivada da súa capacidade mastigatoria, abarca o pole, as esporas de fungos, etc), aliméntanse libando, é dicir, absorbendo néctar ou outras substancias líquidas mediante o seu aparato bucal lambedor-chupador (espiritrompa). Porén, existen especies cuxo ciclo vital exixe unha curta fase de imago: nestes casos, o adulto nin se alimenta, senón que destina todas as súas enerxías á reprodución.

### Clasificación 
Hai unhas 127 familias dentro da orde dos lepidópteros, pero as opinións de cales son estas cambian con frecuencia entre os científicos. O tratamento que se dá aquí é o adoptado pola base de datos do Museo de Historia Natural de Londres.

Durante moitos anos, a orde foi subdividida en dúas subordes, a dos **ropalóceros**, ou bolboretas diúrnas, e a dos **heteróceros** ou bolboretas nocturnas. A moderna cladística demostrou que esta antiga clasificación é artificial e, na actualidade, admítense catro subordes: *Aglossata*, *Heterobathmiina*, *Zeugloptera* e *Glossata*. As tres primeiras conteñen unhas poucas especies, mentres que *Glossata* inclúe ao 99 % dos lepidópteros actuais.

'*Orde *Lepidoptera'''*
* Suborde *Zeugloptera*
* Suborde *Aglossata*
* Suborde *Heterobathmiina*
* Suborde *Glossata*
** Infraordee *Heteroneura*
*** División *Ditrysia*
**** Sección *Cossina*
**** Sección *Tineina*
*** División *Monotrysia*
**** Sección *Nepticulina*
**** Sección *Incurvariina*
** Infraorde *Dacnonypha*
** Infraorde *Lophocoronina*
** Infraorde *Exoporia*
** Infraorde *Neopseustina*

### Filoxenia 
As relacións filoxenéticas das catro subordes son as seguintes:

## Galería de imaxes 
:*Vexa o artigo principal en Galería de imaxes de bolboretas de Galicia*

Ficheiro:Common Jezebel Delias eucharis edit by kadavoor.jpg|*Delias eucharis* en Kadavoor, Kerala, India.
Ficheiro:Bolboreta 050631 078.jpg|*Anthocharis cardamines*
Ficheiro:Bolboreta 12-08-2006 Bastavales Galicia 004.jpg|*Cacyreus marshalli*
Ficheiro:Bolboreta 123.jpg|*Coenonympha pamphilus*
Ficheiro:Bolboreta detalle Bastavales Galicia.jpg|*Colias croceus*
Ficheiro:EuphydryasAurinia.jpg|*Euphydryas aurinia*
Ficheiro:Glaucopsyche alexis.Mandaio,Oza dos Ríos.jpg|*Glaucopsyche alexis*
Ficheiro:Bolboreta127eue.jpg|*Maniola jurtina*
Ficheiro:Papilio.machaon.jpg|*Papilio machaon*
Ficheiro:Bolboreta2eue.jpg|*Pararge aegeria*
Ficheiro:Pieris.napi.02.jpg|*Pieris napi*
Ficheiro:Schwalbenschwanz papilio machaon.jpg|*Papilio machaon*

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Aguado Martín, L. O. (2007): *Las mariposas diurnas de Castilla y León (Lepidópteros ropalóceros). Especies, biología, distribución y conservación*. Vol. I. Valladolid: Xunta de Castela e León. ISBN 978-84-9718-473-1.
* Arnett, R. H. Jr. (2000): *American insects*. 2ª ed. Boca Ratón, Londres, Nova York, Washington, D.C.: CRC Press. ISBN 0-8493-0212-9.
* Borror, D. J., DeLong, D. M., Triplehorn, C. A.(1976): *An introduction to the study of insects*. 4ª ed. Nova York, Chicago: Holt, Rinehart and Winston. ISBN 0-03-088406-3.
* Fernández Vidal, E. H. (1991): *Guía de las mariposas diurnas de Galicia*. A Coruña: Editorial Deputación Provincial. ISBN 84-8604-057-4.
* Higgins, L. G. & N. D. Riley (1980): *Guía de campo de las mariposas de España y Europa*. Barcelona: Ediciones Omega, S. A. ISBN 84-2820-327-X.
* Iglasias, X. L. e Astor Camino, X. (1992): *Guía das bolboretas de Gacicia''. Vigo: Edicións Xerais de Galicia. ISBN 84-7507-605-X.

### Outros artigos 
* Insectos
* Avelaíña

### Ligazóns externas 
* Mariposas de España / Butterflies of Spain  en gil-t.comze.com [Felipe Gil-T. (Lepidoptera's Publications) - Granada, Spain].
* Fotos de bolboretas de Europa en euroButterflies.com 
* Cambio climático e incendios: as principais ameazas das bolboretas en Galicia (GCiencia)