Moeda dunha lira italiana

[miniatura|Derradeiro modelo da moeda dunha [Lira italiana|lira, vixente de 1951 a 2001.|207x207px]]

A **moeda dunha lira italiana** foi a moeda representativa da unidade do sistema monetario da lira italiana, vixente desde a unificación do Reino de Italia en 1861 ata a implantación do euro en 2002.

Inicialmente, durante o reinado de Vítor Manuel II (1861-1878), as moedas dunha lira cuñáronse en prata de 900 milésimas, mais en 1863 rebaixaron a súa lei a 835 milésimas. Logo da primeira guerra mundial, a moeda dunha lira pasou a cuñarse en níquel entre 1922 e 1938, cun diámetro superior, e finalmente en acmonital, a partir de 1939, tamén cun diámetro lixeiramente superior.

Tras a caída da monarquía, as moedas dunha lira cuñáronse nunha aliaxe de aluminio (96,2 %), magnesio (3,5 %) e manganeso (0,3 %) coñecida como italma, e cun diámetro e peso progresivamente superiores.

A partir de 1968, a moeda dunha lira pasou a emitirse exclusivamente para formar parte das presentacións especiais para coleccionistas producidas e comercializadas pola Casa da Moeda Italiana.

## Reino de Italia 
### Víctor Manuel II (1861-1878) 
O primeiro monarca en cuñar moedas dunha lira foi Vítor Manuel II, xa en 1861, o primeiro ano da unificación italiana. Estas moedas amosaban no seu anverso a cabeza espida do monarca ollando cara á dereita e, debaixo do truncamento do pescozo, engadiuse a inscrición FERRARIS, en letras de pequeno tamaño, correspondentes ao apelido do deseñador e gravador da moeda, Giuseppe Ferraris (1791-1869). A lenda que rodeaba o busto é VITTORIO EMANUELE II e no exergo figura a data de emisión.

Para o reverso hai dous tipos:

[miniatura|[Vítor Manuel II de Italia|Vítor Manuel II: primeiro reverso (1861-1867).|230x230px]]

* O primeiro reverso representa o escudo coroado coas armas da Casa de Savoia, decorado co colar da Suprema Orde da Santísima Anunciación e no interior dunha coroa de loureiro. No centro do exergo indícase o valor facial da moeda (L·1), e engádese á esquerda a marca de ceca e á dereita un monograma incuso nun rectángulo coas iniciais BN (de *Banca Nazionale*). A lenda do reverso é REGNO D'ITALIA".|230x230px]]

:En 1861 e 1862, este primeiro modelo da moeda dunha lira cuñouse nas cecas de Turín (marca de ceca T), Florencia (F) e Nápoles (N).]]

O deseñador da lira a nome de Humberto I foi Filippo Speranza. O anverso é moi semellante ao do seu predecesor, coa obrigada substitución do busto do monarca, tamén ollando cara á dereita, e a lenda alusiva a el, que agora é UMBERTO I RE D'ITALIA". No exergo indícase a data e, no truncamento do pescozo, do mesmo xeito que ocorría anteriormente, engádese en letras pequenas o apelido do gravador: SPERANZA.]]

Con datas 1890, 1891 e 1896 cuñáronse tamén moedas dunha lira a nome de Humberto I para a súa circulación na Eritrea Italiana, un territorio que acababa de ser ocupado polos italianos. No seu anverso aparece o busto coroado do monarca ollando cara á dereita e con uniforme, rodeado pola lenda UMBERTO I RE D'ITALIA e a data. Baixo o busto, o apelido do gravador: SPERANZA.]]

* Primeiro modelo (1901-1907). O autor desta primeira versión é novamente Filippo Speranza. No anverso amósase a cabeza espida do monarca cara á dereita, e baixo ela a marca do gravador. A lenda desta face é VITTORIO EMANUELE III.]]

* Segundo modelo (1908-1913). Este segundo modelo foi creado por Davide Calandra e presenta no anverso un novo busto do monarca con uniforme de gala e ollando cara á dereita, dentro dun círculo adornado con follas vexetais e coa lenda  VITTORIO EMANUELE III RE D'ITALIA polo exterior. Á esquerda do busto, a sinatura do autor é D. CALANDRA M.]]

* Terceiro modelo (1915-1917). Este novo modelo, creado tamén por Davide Calandra, é unha variante do anterior, aínda que con claras diferenzas. O anverso presenta un novo busto de Vítor Manuel, tamén con uniforme de gala e cun tamaño superior. Ao desaparecer o círculo da versión anterior, a cabeza do monarca aproxímase máis á lenda,  VITTORIO EMANUELE III RE D'ITALIA. O nome do deseñador (D. CALANDRA M) aparece agora baixo o busto.]]

Finalizada a primeira guerra mundial, a partir de 1922 abandónase a prata para a moeda dunha lira e entre ese ano e 1928 emitiuse un "bono" dunha lira, xa en níquel, para facer fronte aos gastos ocasionados pola contenda. Tanto o seu diámetro (26,5 mm), como o seu grosor (1,96 mm) e o seu peso (8 g,) son superiores aos das anteriores emisións de prata.|230x230px]]

Finalmente, para conmemorar a proclamación do Imperio Italiano, entre 1936 e 1943 cuñouse unha nova moeda dunha lira, tamén de níquel, a derradeira da etapa monárquica de Italia. O seu creador foi tamén Giuseppe Romagnoli. No anverso presenta a cabeza espida do monarca  xa ancián, ollando cara á esquerda e rodeada pola lenda VITTORIO EMANUELE III RE E IMP. No exergo, baixo o busto, a marca do deseñador:  G. ROMAGNOLI.]]

### Modelo da laranxa 
Como consecuencia do referendo do 2 de xuño de 1946, que abría a nova etapa da Italia republicana, o presidente provisional da República, Enrico de Nicola, asinou o decreto do 6 de setembro polo que se instaba a *Zecca dello Stato* a emitir moedas de 10, 5, 2 e unha lira nunha nova aliaxe lixeira, chamada italma, composta por aluminio, magnesio e manganeso. O 21 de decembro dese mesmo ano, as novas moedas tiñan xa curso legal.

Giuseppe Romagnoli foi novamente o autor do deseño da moeda dunha lira, que amosaba no seu anverso unha cabeza feminina cara á esquerda, que representa a Italia, con dúas espigas de trigo na cabeza (o xeito habitual de representar a Ceres, a deusa da agricultura e da fertilidade). No exergo do anverso aparecen as inscricións ROMAGNOLI - P.G.INC., indicativas do deseñador da moeda e do gravador dos cuños (Pietro Giampaoli).]]
Consonte o decreto do 24 de decembro de 1951, emitiuse un novo modelo da moeda dunha lira, caracterizado pola figura dunha balanza no seu anverso, como símbolo da xustiza, e unha cornucopia no reverso, que representa a riqueza.

Esta derradeira lira, deseñada tamén por Giuseppe Romagnoli, está igualmente cuñada en italma e ten un peso de 0,6 g, un diámetro de 17,2 mm, e un grosor de 1,2 mm. Logo da súa primeira emisión de 1951 cuñouse ininterrompidamente ata 1959, mais nese ano cesou a súa produción, dado que a inflación fixo que o seu valor chegase a ser ínfimo. En 1968 retomouse a súa produción mais unicamente para a incluír nas series anuais para coleccionistas comercializadas pola *Zecca dello Stato*. Finalmente, a súa cuñaxe cesou de xeito definitivo en 2001 por mor da chegada do euro.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Boasso, A. (2008). *Catalogo Alfa delle Monete italiane e Regioni* (33ª ed.). 2008. Alfa Edizioni, Turín. ISBN 978-8888032139
* Gigante, F. (2023). ''Gigante 2024. Catalogo nazionale delle monete italiane dal '700 all'euro* (32ª ed.). Gigante, Varese. ISBN 978-8889805459
* Montenegro, E. (2020). *Manuale del collezionista di monete italiane*. 26ª ed. Montenegro, Turín. ISBN 978-8888894034

### Outros artigos 
* Lira italiana
* *Istituto Poligrafico e Zecca dello Stato''