Brión

**Brión** é un concello da provincia da Coruña, pertencente á comarca de Santiago.

## Demografía 
Segundo o padrón municipal (INE 2014) ten 7519 habitantes (3643 homes e 3876 mulleres) (7.205 en 2009; 7.087 en 2007; 6.972 en 2006, 6.849 en 2005). O xentilicio é .

Colors=
  id:lightgrey value:gray(0.8)
  id:darkgrey  value:gray(0.6)
  id:bar       value:rgb(1,0.75,0.4)

ImageSize = width:500 height:300
PlotArea = left:50 bottom:20 top:20 right:30
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:8000
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:1000 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:200 start:0
BackgroundColors = canvas:white

PlotData=
  color:bar width:20 align:left
  bar:1900 from:0 till:5681
  bar:1910 from:0 till:5836
  bar:1920 from:0 till:5792
  bar:1930 from:0 till:6129
  bar:1940 from:0 till:6811
  bar:1950 from:0 till:6966
  bar:1960 from:0 till:6642
  bar:1970 from:0 till:5679
  bar:1981 from:0 till:5942
  bar:1991 from:0 till:5752
  bar:2001 from:0 till:6292
  bar:2009 from:0 till:7205
  bar:2014 from:0 till:7519

PlotData=
  bar:1900 at: 5681 fontsize:S text:5.681 shift:(-10,5)
  bar:1910 at: 5836 fontsize:S text:5.836 shift:(-10,5)
  bar:1920 at: 5792 fontsize:S text:5.792 shift:(-10,5)
  bar:1930 at: 6129 fontsize:S text:6.129 shift:(-10,5)
  bar:1940 at: 6811 fontsize:S text:6.811 shift:(-10,5)
  bar:1950 at: 6966 fontsize:S text:6.966 shift:(-10,5)
  bar:1960 at: 6642 fontsize:S text:6.642 shift:(-10,5)
  bar:1970 at: 5679 fontsize:S text:5.679 shift:(-10,5)
  bar:1981 at: 5942 fontsize:S text:5.942 shift:(-10,5)
  bar:1991 at: 5752 fontsize:S text:5.752 shift:(-10,5)
  bar:2001 at: 6292 fontsize:S text:6.292 shift:(-10,5)
  bar:2009 at: 7205 fontsize:S text:7.205 shift:(-10,5)
  bar:2014 at: 7519 fontsize:S text:7.519 shift:(-10,5)

## Xeografía 
Brión ten unha superficie de 74,9&nbsp;km². Limita cos concellos de Ames, Negreira, Outes, Noia, Lousame, Rois e Teo. Abrangue 9 parroquias e 107 entidades de poboación, sendo a súa capital Pedrouzos. O seu relevo é ondulado, cunha altitude mínima de 30 m sobre o nivel do mar e unha máxima de 525 m.

## Historia 
Consérvanse restos da cultura megalítica, como o campo de mámoas de Raña Longa. Da cultura castrexa consérvase o sitio arqueolóxico de Santa Cecía, o castro Lupario, e os castros de Lamiño, Boullón, Forxán, Pousada, Vioxo e Ons. Logo da romanización, por estas terras pasaba a vía romana *per loca maritima*. Os romanos tamén construíron o *hipocaustum* de Cirro.

Durante o antigo réxime as terras de Brión estiveron baixo o dominio da familia dos Moscoso, que desde o castelo de Altamira dominaban boa parte do norte de Galiza. Trala batalla de Altamira, que tivo lugar en 1471 contra as tropas do arcebispo de Compostela Alonso II de Fonseca, Rui Sánchez de Moscoso deuse o título de I Conde de Altamira. Con todo, a fortaleza de Altamira foi quedando deshabitada por mor do progresivo traslado da nobreza galega á corte debido á política centralista levada a cabo polo reino de Castela desde os Reis Católicos, até o seu abandono total no século XIX.

O 28 de abril de 1979 a decisión tomada nun pleno do concello converteu a Brión no primeiro concello galego en facer as actas dos plenos en galego. Por previsión legal, mantívose tamén unha tradución en castelán ata mediados os anos 90 do século XX.

O concello ten seguido apoiando a lingua e cultura galega dende entón, sendo recoñecido por iso cun dos premios Lois Peña Novo en 2016.

## Patrimonio 
### Arquitectura relixiosa 
A maioría dos templos relixiosos desta zona foron reformados na época barroca. A igrexa parroquial de San Xulián de Bastavales ten ao seu pé unha capela da Virxe do Carme. O templo neoclásico de Luaña, conserva a primitiva cabeceira románica e pinturas medievais. A igrexa de Ons ten un retablo pétreo presidido pola Virxe da Asunción.

O santuario de Santa Minia foi construído no século XIX para honrar os restos da mártir romana, traídos desde Cádiz por un devoto emigrante. Aínda sen rematar, ten trazas dunha gran basílica.

A capela da Nosa Señora de Guadalupe está situada no Tremo, ao pé da estrada Santiago-Noia, co mesto arboredo do campo da feira.

### Arquitectura civil 
Consérvanse diversos pazos e casas grandes, como o pazo de Barbeira (en Trasouteiro, que fora dos condes de Altamira e ten unha magnífica fonte barroca), o pazo de Armesto (en Salaño Pequeno, Ons, recentemente restaurado xunto cunha capela), o pazo do Armental (nos Ánxeles), o pazo do Casal (en proceso de reconstrución, coa capela de San Xosé acaroada) e a casa de Pardo (en Ons, cun escudo de armas).

### Arquitectura popular 
A fonte do Tremo está coroada por un busto do filántropo local Vicente Ramos Rodríguez, esculpido por Francisco Asorey. A fonte da igrexa de Bastavales foi pagada polos emigrantes da parroquia na Habana. En Bastavales, sobre o río Tinto, consérvase unha ponte medieval.

No concello hai máis de 60 cruceiros, en adros de igrexas, encrucilladas, quinteiros das aldeas e beiras de camiños reais. Destacan dous de capela ou loreto (un en Pousada, Viceso, datado en 1637, e outro en Vioxo de Abaixo, Luaña) ou o cruceiro de Bemil (preto da igrexa de Bastavales, coas primeiras mazarocas de millo da anada penduradas como exvoto).

## Política 
Xosé Luís García exerceu como alcalde de forma ininterrompida durante corenta anos. Desde as primeiras eleccións municipais de 1979 e até o 2007 concorreu como independente, e desde as eleccións municipais de 2007 até a súa renuncia en 2020 encabezou a lista do PSdeG.

A actual corporación municipal, despois das eleccións de 2019, está composta por 13 concelleiros: 8 do PSdeG, 3 do PPdG e 2 do BNG. O alcalde desde setembro de 2020 é Pablo Lago Sanmartín.

## Galería de imaxes 

Ficheiro:Brión-Galicia 1.jpg|Praza en Brión.
Ficheiro:Torres_de_Altamira-Brión-Galicia_11.jpg|Torres de Altamira.
Ficheiro:Torres de Altamira 6.JPG|Torres de Altamira.
Ficheiro:Bastabales_Igrexa_05eue.jpg|Igrexa de Bastavales (sobre o lugar de Bastavaliños).
Ficheiro:Monte queimado Brión Galicia.jpg|Monte queimado pola vaga do lumes de agosto de 2006.
Ficheiro:Treboada Gordon Bastavales Galicia Castiñeiro.jpg|Castiñeiro tirado en Bastavales polo furacán Gordon que chegou como treboada a Galicia en outubro de 2006.
Ficheiro:Casa do concello de Brión.JPG|Casa do concello.

## Parroquias 
## Lugares de Brión 
Para unha lista completa de todos os lugares do concello de Brión vexa: Lugares de Brión.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* , C.: *Brión, historia, economía, cultura e arte* (Ed. Toxosoutos, 1998).