Confederación muisca

A ** Confederación muisca** foi o tipo de organización político-administrativa que agrupou ós muiscas no territorio central da actual República de Colombia antes da invasión española. As catro unidades político-territoriais confederadas foron: o Zipazgo de Bacatá, o Zacazgo de Hunza, o territorio sagrado de Iraca e o territorio sagrado de Tundama, ademais dun grupo de territorios autónomos.

A Confederación xurdiu cara ao 1450 e subsistiu até aproximadamente o 1541, ó consolidarse a conquista española das nacións chibchas no territorio central colombiano. Abranguía dende o río Chicamocha, polo norte, até o páramo de Sumapaz, polo sur, e dende Vélez, Facatativá e Zipacón, polo oeste, até a Cordilleira Oriental, veciña coas chairas de Meta e o Casanare, polo leste.

## Poboación 
Descoñécese en gran medida o número de habitantes que conformaban a Confederación muisca, por mor de non existir censos confiables. Algo semellante ocorre en todo o continente. Existen tres correntes principais sobre a poboación muisca prehispánica:

* **Corrente baixista**: De acordo cos cálculos de Rosemblat, a poboación muisca era de 300&nbsp;000 a 500&nbsp;000. Actualmente estes cálculos son moi criticados, aínda que no seu tempo foron aceptados.
* **Corrente moderada**: Esta corrente foi produto das investigacións de historiadores colombianos que consideraron a anterior demasiado baixa. Segundo estes, os muiscas eran de 800&nbsp;000 a 1&nbsp;200&nbsp;000 persoas, pero coa invasión española reduciuse a 650&nbsp;000.
* **Corrente alcista**: A máis recente hipótese, apoiada por varios expertos, estima en 2 aínda que coa invasión española se tería reducido a 1,5 millóns.

## Xerarquía social 
Os muiscas estimaban moito a pureza do sangue, polo que as familias nobres procuraban non mesturarse xamais cos plebeos, e menos aínda cos pobos das terras quentes, ós que consideraban bárbaros e inferiores. No seo de todas as familias muiscas aplicábase o sistema de sucesión matrilineal, e o zipa só nomeaba novos uzaques cando non había ningún herdeiro natural, en cuxo caso nomeaba a un xeneral dos güechas.

No muysccubun hai un amplo vocabulario para designar os rangos de xerarquía, organizada, en termos xerais, da seguinte maneira:

[miniatura|Algúns ornamentos dun [Gobernantes muiscas|gobernante muisca no Museo do Ouro de Bogotá.]]

# **Zipa** ou **Zaque**: Gobernante absoluto do Zipazgo ou do Zacazgo.
# **Psihipqua**: Príncipe de sangue (herdeiro do trono).
# **Uzaque**: Nobre de sangue pura con poder feudatario e poder militar.
# **Zibyntyba**: Capitán maior, gobernante dunha parcialidade territorial intermedia coñecida como Zybyn.
# **Tybarague**: Capitán menor, gobernante dunha parcialidade territorial menor coñecida como Uta.
# **Chyquy**: Sacerdote muisca.
# **Pabahue**: Amo e señor.
# **Uaia**: Ama e señora.
# **Paba**: Literalmente: "pai", pero tamén designaba a alguén con autoridade sobre outras persoas.
# **Hue**: Señor, ou xefe.
# **Güecha**: Guerreiro.
# **Cupqua**: Vasalo.
# **Ubata**: Servo comisionado para algunha misión especial.
# **Tyuquyne**: Mensaxeiro.
# **Chuta:** Criado.
# **Bospquaoa**: Criado do servizo doméstico.

## Gobernantes muiscas 
[miniatura|A [Balsa muisca é unha figura de ouro que representa a cerimonia de El Dorado, que tiña lugar na Lagoa Sagrada de Guatavita. Esta peza atópase no Museo do Ouro de Bogotá, e é considerada un símbolo de Colombia e da identidade cultural dos colombianos.]]

* **Zipas de Bacatá**:

* **Zaques de Hunza**:

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* *Enciclopedia de Colombia*. (Editorial Océano. Tomo 2. Barcelona, España 2002).
* *Enciclopedia Colombia a su Alcance*. (Espasa Siglo XXI. Tomo 1 Bogotá, Colombia 2003).
* *Historia de Colombia*. Tomo 1 (Zamora Editores, Bogotá, Colombia 2003).
* *Gran Enciclopedia de Colombia Temática*. (Tomos 1 e 11 Círculo de Lectores, Bogotá, Colombia 1994).
* *Fundación Misión Colombia: HISTORIA DE BOGOTÁ, Conquista y Colonia*. (Tomo 1 Salvat-Villegas editores, Bogotá, Colombia 1989).