CRISPR

miniatura| Diagrama dun locus CRISPR. Hai tres partes principais. 1. xenes *cas* (*cas genes*), 2. unha secuencia líder (*leader*), e 3. Unha matriz de espazadores de repetición. (*Repeat-spacer array*). A disposición dos tres compoñentes non sempre é como a mostrada
miniatura| Proteína en cascada CRISPR (ciano) unida ao ARN CRISPR (verde) e ao ADN do fago (vermello)
miniatura| CRISPR/Cas9
**CRISPR** é un acrónimo na investigación do ADN que provén do inglés ***C**lustered **R**egularly **I**nterspaced **S**hort **P**alindromic **R**epeats*, traducido ao galego como **repeticións palindrómicas curtas agrupadas e espazadas regularmente** (a abreviatura pronúnciase *crisper*).
. Descuberta no inicio do século XXI, CRISPR é tamén unha metodoloxía en bioloxía molecular para a edición do ADN xenómico.    O sistema está composto por dous compoñentes principais: o ARN guía e a endonuclease asociada a CRISPR, como pode ser Cas9.

Na natureza, a maioría das bacterias e das arqueas, que son tipos de células procariotas, incorporan o sistema CRISPR no seu xenoma e úsano como un mecanismo de defensa contra o ataque de virus.

O sistema CRISPR ten múltiples secuencias de ADN repetidas e curtas. Estas secuencias son parte dun sistema inmunitario adaptativo en células procariotas, derivan de fragmentos de ADN de bacteriófagos que previamente as infectaran, e permítenlles 'lembrar' e neutralizar eses bacteriófagos se as volven atacar. Funcionan como unha especie de inmunidade adquirida para estes microorganismos.  Na investigación, os compoñentes CRISPR son empregados como unha ferramenta de edición xenética (polas siglas en inglés, GM; véxase alimentos transxénicos) que pode modificar os xenes de case calquera organismo. Actualmente, estase investigando o seu potencial uso en terapia xénica para tratar enfermidades virais en humanos. 

## Funcionamento 
Cada secuencia repetida no sistema CRISPR é seguida por pequenos segmentos de 'ADN espazador', que se orixinan de exposicións anteriores a virus ou plásmidos.

O corte do ADN é realizado por unha proteína nuclease chamada **Cas9**. 

Cas9 posúe dous sitios de corte activos, un para cada febra ou cadea da dobre hélice de ADN. Este proceso ocorre cando Cas9 desenrola o ADN estraño e verifica se é complementario ao fragmento espazador de 20 pares de bases do ARN guía (o ARN derivado do espazador). Se hai unha concordancia, o ADN estraño é cortado.

## Aplicacións 
CRISPR é un sistema de defensa antiviral que se orixinou en células procariotas como bacterias e arqueas. O seu uso humano máis coñecido é na edición xenética. Esta tecnoloxía permítenos desactivar xenes específicos en células humanas, estudar organismos como *Candida albicans*, ou mesmo modificar lévedos utilizados na produción de  biocombustíbeis. Tamén se emprega para editar xenes en diferentes tipos de cultivos con fins agrícolas.

O sistema CRISPR-Cas9 non só corta o ADN; tamén ten outras utilidades. Por exemplo, pode prender ou arrancar a actividade de certos xenes e tamén pode marcar secuencias específicas para que brillen baixo unha luz especial (fluorescencia). 

## Recoñecementos 
En agosto de 2017, o investigador da Universidade de Alacant J. F. Martínez Mojica foi galardoado co Albany Medical Center Prize, o galardón máis importante dos Estados Unidos no ámbito da investigación médica, na categoría de Medicina e Investigación Biomédica 2017, polas súas contribucións ao desenvolvemento do sistema CRISPR/ Cas9. Compartiu este premio con Emmanuelle Charpentier, Jennifer Doudna, Luciano Marraffini e Feng Zhang.A comprensión e desenvolvemento da técnica de edición do xenoma CRISPR-Cas9 gañou o Premio Nobel de Química en 2020, sendo o premio concedido conxuntamente a Charpentier e Doudna. 

## Anti-CRISPR 
Anti-CRISPR é un grupo de proteínas nalgúns fagos (abreviatura de bacteriófagos, virus que infectan bacterias). Inhibe a actividade normal de CRISPR-Cas, o sistema inmunitario de moitas bacterias. Os fagos con anti-CRISPR evitan que os seus xenomas sexan destruídos polas células procariotas que infectan.

## Notas 
## Véxase tamén 
* CRISPR (edición de xenes)
* ADN recombinante
* Bioloxía molecular
* Bioloxía sintética
* Enxeñaría xenética 
* Edición xenética
* Ética na edición xenética
* Interferencia de ARN
* Inmunidade adaptativa
* Terapia xénica
* Xenoma
* Xenoma humano