Apalpador

O **Apalpador**, **Apalpabarrigas** ou **Pandigueiro** é a figura mítica dun xigante carboeiro, ligado á tradición do Nadal do que existen testemuñas nas comarcas de Sarria, Quiroga, Lemos, Terra de Trives e os Ancares, aínda que se está a recuperar en toda Galicia. O Apalpador baixa a noite do 24 ou 31 de decembro no Portal Galego da Língua dun traballo de José André Lôpez Gonçâlez. Un ano despois, a asociación compostelá A Gentalha do Pichel anunciou que comezaría a promover esta figura procurando a súa recuperación e normalización, utilizando como elemento central unha representación deste personaxe realizada polo artista Leandro Lamas. Membros desta agrupación emprenderon traballos de recolla etnográfica nas zonas da montaña oriental galega onde aínda se lembraba a tradición. Froito destes traballos publicaron en 2012 o documental "é há de vir o Apalpador", onde se amosan as diversas testemuñas reunidas arredor da figura mitolóxica.

Desde aquela téñense publicado numerosos libros sobre a materia e o Apalpador está presente actualmente en campañas publicitarias e produtos de *merchandising*. Como exemplo, no Nadal de 2022 a cooperativa galega Feiraco creou unha edición especial do seu leite semidesnatado que levaba como protagonista a imaxe do Apalpador. O obxectivo desta iniciativa foi colaborar na recuperación dos bosques da Serra do Courel, severamente afectados pola vaga de incendios dese ano.

## Nomes 
No Bierzo galegofalante existía tamén o costume da **Apalpadoira**, unha tradición que con ese nome ou o da **Apalpadora** (**Pandigueira** polas terras de Trives e **Apalpabarrigas** nos Ancares) está tamén nun proceso de recuperación. O mesmo costume tense rexistrado na Terra de Trives, aínda que aquí recibe o nome de **Pandigueiro**. Na zona de Monforte de Lemos é coñecido baixo o nome de **Apalpabarrigas**.

En Écija, en zona de repoboación galega após a conquista cristiá, manteñen tamén unha figura similar chamada **Tientapanzas**, que foi recuperada polos veciños da localidade e é paseada cada Nadal por esa vila andaluza.

Taboada Chivite recolle só o ritual propiciatorio de apalpar a barriga dos nenos na noitevella, que recibe así o nome de "*noite de apalpadoiro*".

Segundo algunhas interpretacións históricas e etnográficas, este ritual podería ser reminiscencia e estar relacionado tamén coa práctica de realizar presaxios examinando o ventre das persoas realizada polos arúspices lusitanos, chamada hieroscopia, e narrada por Estrabón hai máis de dous mil anos.

## Cantigas populares 
Existen diversas cantigas populares arredor do personaxe. A seguinte foi recollida en 1994 en Romeor do Courel:

::*Vaite logo meu ninín / miña neniña,*
::*marcha agora pra a camiña,*
::*que vai vir o Apalpador*
::*a apalparche a barriguiña.*

::*Mañá é día de cachela*
::*que haberá gran nevarada*
::*e vai vir o Apalpador*
::*cunha mega de castañas.*

::*Por aquela cemba*
::*xa ven relumbrando*
::*o señor Apalpador*
::*para darvos o aguinaldo.*

## Galería de imaxes 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* O Nadal na cultura popular galega
* Tizón de Nadal (Galicia)
* Tió de Nadal (Cataluña e Aragón)
* Olentzero
* A Vella do Monte

### Ligazóns externas 
* Carta-Modelo para o Apalpador. - A Mesa Pola Normalización Lingüística.
* "E há de vir o Apalpador", documental con testemuñas etnográficas sobre a tradición recollidas en diversas bisbarras galegas (vídeo). 
* "Fina e o Apalpador", testemuña en primeira persoa sobre o Apalpador dunha muller do Courel (vídeo). 
* "O Apalpador no Courel", testemuña dun home do Courel a falar sobre o Apalpador (vídeo). 
* "O apalpador, recordos de Jaime Parada de Outonim", lembranzas dun home do Courel falando do Apalpador (vídeo).
* Reportaxe da TVG
* Canal 'O Apalpador' no Portal Galego da Língua