Krzysztof Penderecki

**Krzysztof Eugeniusz Penderecki**, nado en Dębica (Polonia) o 23 de novembro de 1933 e finado en Cracovia o 29 de marzo de 2020, foi un compositor e director de orquestra polonés. *The Guardian* nomeouno o mellor compositor vivo de Polonia, e foi considerado un dos mellores compositores contemporáneos dende a creación de *Strophen* en 1959, gañando prestixio na década de 1960 ao incorporar ás súas obras novas técnicas relacionadas principalmente coa textura e a notación, evolucionando posteriormente a unha linguaxe máis neorromántica. Entre as súas obras máis coñecidas destacan *Tren ofiarom Hiroszimy*, *Passio et mors Domini nostri Jesu Christi secundum Lucam*, *Polskie Requiem*, *Anaklasis*, catro óperas, oito sinfonías e outras pezas orquestrais, varios concertos para instrumentos solistas, obras para coro de textos principalmente relixiosos, así como numerosas obras de cámara e instrumentais. Coa súa estrutura e dramaturxia distintiva, así como a súa mensaxe profundamente humanista, a súa música é apreciada por unha ampla audiencia.

## Traxectoria 
### 1933-58: primeiros anos 
Penderecki naceu na localidade polonesa de Dębica, fillo de Tadeusz Penderecki, un avogado, e Zofia (de solteira Wittgeinstein). O avó de Penderecki, Robert Berger, foi un talentoso pintor e director do banco local no tempo no que naceu Penderecki; o pai de Robert, Johann, trasladouse a Dębica dende Breslau (actual Wrocław) a mediados do século XIX. A súa avoa era unha armenia de Isfahán. Penderecki adoitaba ir á Igrexa Apostólica Armenia con ela en Cracovia. Penderecki referiuse ás súas orixes do seguinte xeito nun discurso na entrega dun dos seus doutorados honoríficos:

Esta "hibridación" cultural tería un impacto decisivo na súa personalidade como compositor, e no xeito no que definiría a súa relixiosidade, así coma a súa identidade filosófica e artística.
250px|miniatura|esquerda|A Akademia Muzyczna w Krakowie, onde Penderecki estudou e posteriormente impartiu clase.
Durante a ocupación alemá a vida musical de Polonia interrompeuse. Non foi ata despois da segunda guerra mundial cando os músicos poloneses crearon unha rede de escolas de música, conservatorios, orquestras de radio e revistas. Neste contexto, Penderecki comezou a asistir á escola secundaria en 1946, e a estudar violín con Stanisław Darłak, director da banda militar de Dębica que organizou unha orquestra para a sociedade musical local despois da Guerra, sendo nesta época cando Penderecki desenvolveu o seu interese pola música. Tras graduarse na escola secundaria en 1950, Penderecki trasladouse a Cracovia en 1951, onde asistiu á Universidade Iaguelónica e cursou filosofía, historia e historia da literatura. O ensino musical na Polonia comunista estaba dominado polo chamado realismo socialista, que dominou a creación artística do país entre 1947 e 1954, se ben en Polonia foi menos pronunciado que noutros réximes comunistas, o que permitiu que despois da morte de Stalin en 1953 se producira unha progresiva apertura que propiciou a creación en Varsovia do Festival Internacional de Outono de Música Contemporánea, que viu nacer na súa primeira edición de 1956 unha xeración de músicos locais adicados á música de vangarda, creando o que se coñecería fóra do país coma a "Escola polonesa". O profesor principal de Penderecki na academia polonesa foi Artur Malawski, un compositor coñecido polas súas obras corais e orquestrais, así coma música de cámara e cancións, se ben continuou as súas clases con Skołyszewski. Despois da morte de Malawski en 1957, Penderecki tomou máis leccións con Stanisław Wiechowicz, un compositor coñecido principalmente polas súas composicións corais. Nesa época, o derrocamento do stalinismo en Polonia levantou a estrita censura cultural e abriu as portas a unha onda de creatividade. Neste contexto, o Penderecki non compartiu os puntos de vista estéticos do seu mestre, desenvolvendo independentemente os seus intereses e uniuse aos círculos de novos compositores que definiron o carácter da nova música de Polonia. As súas primeiras obras amosan a influencia de Anton Webern e Pierre Boulez, así como de Igor Stravinskii. Foi a xeración de Penderecki e Henryk Górecki (1933-2010), xunto con Bogusław Schaeffer (1929-) ou Włodzimierz Kotonski, a que revolucionou a música polonesa coa adopción da música serial e aleatoria, movementos que abandonarían na década seguinte para adoptar un estilo comprometido coas texturas e o timbre orquestral que se denominaría "sonorismo".
Seguiulle *Fluorescences* ao ano seguinte; nela incrementa a densidade orquestral con máis vento e metais, e unha enorme sección de percusión de 32 instrumentos para seis músicos que inclúen un güiro mexicano, máquinas de escribir, gongs e outros instrumentos pouco habituais. A obra foi composta para o Donaueschinger Musiktage de música contemporánea en 1962, e a súa interpretación foi vista como provocativa e polémica. Mesmo a partitura semellaba revolucionaria; a forma de notación gráfica que Penderecki desenvolvera evitou a aparencia familiar das notas no pentagrama, representando no seu lugar a música como sons morfolóxicos. Porén, *Passio secundum Lucam* supuxo a crítica dos que o consideraron unha traizón á vangarda. A partir deste momento Penderecki aventuraríase na esfera sacra con obras coma *Dies irae* (tamén chamada *Oratorio Auschwitz* e composta en 1967), *Utrenja* (1971) e *Polskie Requiem* (versión definitiva de 2005), o seu *Credo* (1998), ou a *Missa brevis* (2012). Esta preocupación no son culminou en *De Natura Sonoris I*, que insta frecuentemente á orquestra a empregar técnicas non estándar para producir son e cores orixinais. En 1971 compuxo unha secuela, *De Natura Sonoris II*: coa súa orquestra máis limitada, incorpora máis elementos dos posrománticos que na súa predecesora. Esta anuncia a renuncia de Penderecki coa vangarda a mediados dos anos '70, aínda que ambas as pezas contan con dramáticos *glissandi*, densos *clústers*, e un uso dos harmónicos e instrumentos pouco habituais (a serra musical característica da segunda peza). Na segunda metade da década de 1960, entre 1966 e 1968, Penderecki exerceu como profesor na Volkwang Hochschule für Musik de Essen (Alemaña). Un ano despois chegaría a estrea da súa primeira ópera, *Die Teufel von Loudun* (*Os demos de Loudun*), unha ópera en alemán en tres actos sobre libreto propio que foi estreada na Hamburgische Staatsoper de Hamburgo (Alemaña) cun notable éxito que se reproduciu en moitos outros países, e a Cruz de Cabaleiro da Orde de Polonia Restituta (1964). Ese mesmo ano estreou en Salzburgo (Austria) o seu *Magnificat*, outra encarga para conmemorar o aniversario da catedral de Salzburgo, que dirixiría na súa estrea no Festival de Salzburgo. Tres anos máis tarde, en abril de 1987 recibiu o doutoramento honorífico da Universidade de Madrid, e posteriormente o Karl-Wolf Award da Wolf-Foundation de Israel. En novembro de 1989, Lorin Maazel dirixiu a Segunda Sinfonía, encargada polo Goberno Francés polo bicentenario da Revolución Francesa. Ese mesmo ano, Penderecki foi galardoado co Premio Princesa de Asturias das Artes no Estado español, un dos galardóns máis alto outorgado no país a persoas, entidades, organizacións ou outros de todo o mundo que salientan nas ciencias, artes, humanidades etc. En 2001, sendo invitado por Walter Fink, Penderecki converteuse no 11º compositor en ser destacado no Komponistenporträt do Rheingau Musik Festival. En 2005 recibiu un doutoramento honorífico da Universidade Nacional de Seúl (Corea do Sur), así como pola Universidade de Münster (Alemaña) en 2006. Entre os seus alumnos máis destacados están Chester Biscardi e Walter Mays.

Na celebración do seu 75 aniversario dirixiu tres das súas obras no Rheingau Musik Festival en 2008, entre elas a "Ciaccona" do *Polskie Requiem*. Ao ano seguinte compuxo *Kaddish* para conmemorar o 65 aniversario do peche do gueto de Łódź. Ao ano seguinte, ano do bicentenario do nacemento de Frédéric Chopin, Penderecki formou parte do Comité Honorario do Ano Chopin nas embaixadas da República de Polonia en Lisboa, Tokyo e Roma, e compuxo *Powiało na mnie morze snów... Pieśni zadumy i nostalgii* (*Un mar de soños respiraba en min... Cancións de reflexións e nostalxia*), para soprano, mezzosoprano e barítono. Ese mesmo ano, a Gesellschaft der Musikfreunde de Viena encargoulle unha obra para conmemorar o 200 aniversario da Musikverein da capital austríaca, dando lugar ao *Dobre concerto para violín e viola*, que sería estreado o 22 de outubro de 2012 na capital austríaca coa Symphonieorchester des Bayerischen Rundfunks baixo a dirección de Mariss Jansons e con Janine Jansen (violín) e Julian Rachlin (viola). Tamén traballou nunha ópera en alemán baseada en *Phèdre* de Racine por encargo da Wiener Staatsoper e que debería realizarse en 2018 ou 2019. Tamén esperaba escribir a súa Sinfonía Nº 9, se ben antes esperaba finalizar a súa Sinfonía Nº 6, que consideraba incompleta.

## Vida persoal 
250px|miniatura|Penderecki no seu xardín.
Penderecki ten tres fillos, unha rapaza do seu primeiro matrimonio, e un rapaz e unha rapaza que tivo do seu matrimonio coa súa segunda muller, Elżbieta Solecka, coa que casou en 1973. Penderecki coñeceu a Solecka cando esta tiña tan só dez anos, e posteriormente ela recibiría leccións de piano da primeira muller do compositor.

Unha das grandes paixóns de Penderecki foron as árbores e a natureza. Esta afección herdouna do seu avó, e aos cinco anos comezou a aprender sobre as árbores, que coleccionaba no seu xardín privado en Lusławice (preto de Cracovia), no que contaba máis de 18&nbsp;000 especies. En palabras do propio compositor sobre o papel das árbores na súa función creativa afirmou:

## Obra 
O amplo catálogo de obras de Penderecki abrangue case todos os xéneros, dende a música vocal ata a sinfónica, pasando pola música de cámara, a música para instrumentos solistas ou a ópera; Penderecki subliñou sobre o alcance dos seus intereses artísticos: Moitos destes efectos sonoros póñense de manifesto en *Tren ofiarom Hiroszimy*, na que Penderecki fai uso de técnicas musicais estendidas como tocar detrás da ponte. Se ben estas primeiras obras teñen aínda reminiscencias seriais, revelan xa unha preferencia pola construción de segmentos melódicos cromáticos, o que o levou posteriormente a trasladar a súa atención dende as notas individuais ata os *clústers*, un recurso que xa fora empregado por compositores anteriores a Penderecki coma Henry Cowell. Ao contrario do que fixera Cowell, Penderecki tomou os *clústers* como punto de partida para o seu desenvolvemento compositivo, someténdoos a distintos tipos de procesos de desenvolvemento como á variación mediante trocos no rexistro, na extensión ou na densidade, mais ao igual que Cowell subordina as notas individuais ás masas sonoras nas que que se encontran en lugar de ser totalmente imperceptibles. O efecto desta masa sonora creada por Penderecki é de "ruído" en lugar dun grupo de notas diferenciadas, de feito, en todas as obras e escritos deste período, Penderecki ignorou toda distinción posible entre melodía e ruído, extraendo a súa música dun amplo espectro de sons dispoñibles.

Durante a década de 1960, Penderecki centrouse especialmente no tamaño da orquestra de corda, igual que fixeran antes outros compositores poloneses coma Lutosławski, Serocki ou Schaeffer, que empregaran tan só instrumentos de corda fretada nalgunhas das súas obras orquestrais da década precedente. A súa música de principios da década (*Anaklasis*, *Tren ofiarom Hiroszimy*, *Canon*, *Polymorphia*, *Fluorescences* e o Cuarteto Nº 1) encarnaban o fenómeno que o musicólogo Józef Michał Chomiński denominou "sonorismo", e que foron a resposta de Penderecki á necesidade ardente de modernidade musical e que se caracterizaron polo emprego dos *clústers* e a masa sonora dinámica arredor de bruscas cesuras texturadas.

Porén, a partir de entón, Penderecki abandonou progresivamente todos os elementos de vangarda presentes na súa linguaxe nunha evolución moi criticada polo mundo musical, mais recoñecida amplamente polo público, renovándose cunha estética neotonal, posromántica e frecuentemente inspirada por Brahms. e a idea de "gran síntese" fíxose evidente nas súas composicións de cámara e nas vocais-instrumentais que o compositor polonés compuxo a finais do século XX e principios do XXI.

## Penderecki como director 
[250px|miniatura|Penderecki dirixindo a [Sinfonia Varsovia durante un ensaio no Rudolfinum de Praga.]]
Penderecki ten tamén unha importante actividade como director de orquestra, dirixindo diversas orquestras en todo o mundo, tanto obras propias coma obras do repertorio clásico. O debut de Penderecki como director tivo lugar en Donaueschingen (Alemaña) a principios da década de 1970, cando dirixiu un grupo de jazz nunha interpretación da súa obra *Atractions* durante o Donaueschinger Musiktage. e o Premio Príncipe de Asturias das Artes en 2001. En 2013 gañou un Premio Grammy, e ao ano seguinte recibiu a Cruz de primeira clase da Orde de Terra Mariana, e en 2015 recibiu a medalla Per Artem ad Deum en Polonia, entre outros moitos galardóns.
250px|miniatura|esquerda|Penderecki coa medalla *Per Artem ad Deum* en 2015.
É tamén membro honorífico de moitas e prestixiosas institucións, como a Royal Academy of Music de Londres (marzo de 1974), a Accademia Nazionale di Santa Cecilia de Roma, a Akademie der Künste der Deutschen Demokratischen Republik de Berlín, a Akademie der Künste de Berlín, a Academia Scientiarium et Artium Europaea de Salzburgo (1993), é Oficial da Orde de Saint Georges de Bourgogne de Bruxelas (abril de 1990), a Académie Nationale des Sciences, Belles-lettres et Arts de Bordeos, Gesellschaft der Musikfreunde Wien (marzo de 2000, entre outras moitas.

Penderecki foi nomeado profesor honorífico de diversas institucións de ensino musical como o Conservatorio Rimski-Korsakov de San Petersburgo (2007), ou o Conservatorio Estatal de Iereván Komitas en Iereván (Armenia) en 2008.

O 10 de agosto de 2011 comezaron os traballos de construción do European Krzysztof Penderecki Centre for Music na localidade polonesa de Lusławice, que se inauguraría en maio de 2013. O European Krzysztof Penderecki Centre for Music é un centro de perfeccionamento musical para que mozas e mozos de todo o mundo desenvolvan as súas capacidades para interpretar como solistas, en orquestra ou en música de cámara.

Entre os días 17 e 23 de novembro de 2013, coincidindo con 80 aniversario do compositor, celebrouse en Varsovia o *Krzysztof Penderecki Festival*, no que participaron arredor de 50 artistas entre solistas e directores, destacando nomes como Yuri Bashmet, Anne-Sophie Mutter, Lorin Maazel, Valery Gergiev, Charles Dutoit, Jerzy Maksymiuk, ou Jacek Kaspszyk. Durante o festival puideron escoitarse nos escenarios dalgunhas das salas máis importantes da capital polonesa algunhas das composicións máis salientables de Penderecki con destacados solistas, coros, actores, grupos de cámara, ou orquestras como a Sinfonia Varsovia, Narodowa Orkiestra Symfoniczna Polskiego Radia w Katowicach, entre outras.

## Notas 
;Referencias:

## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* Thomas, Adrian (1992). "Penderecki, Krzysztof". En Sadie, Stanley. *New Grove Dictionary of Opera*. Londres, Inglaterra. ISBN 0-333-73432-7.
* 

### Ligazóns externas 
* Sitio web oficial  
* Penderecki en "Trzej Kompozytorzy"  
* Sitio web oficial do European Krzysztof Penderecki Center for Music  
* Penderecki no sitio web da IRCAM 
* *"Me quedan unos veinte años para llegar a la novena sinfonía"*, entrevista a Penderecki en *La Vanguardia* (28 de xaneiro de 1998) 
* *Composer Krzysztof Penderecki. In Conversation with Bruce Duffie*, entrevista a Penderecki de Bruce Duffie 
* Noticias sobre Krzysztof Penderecki 
* Extractos de arquivos sonoros de obras de Penderecki  
* 20px Krzysztof Penderecki: Turning history into avant-garde (en YouTube)