Sitta carolinensis

***Sitta carolinensis*** é unha especie de ave paseriforme da familia Sittidae que vive en América do Norte. É unha ave de tamaño medio que mide 15,5&nbsp;cm de lonxitude. A coloración varía un pouco ao longo da súa área de distribución, pero as partes superiores son de cor gris clara azulada: o macho ten negro o píleo e a caluga, mentres que a femia ten o píleo de cor gris escura. As partes inferiores son brancas con tons avermellados no abdome. É unha ave ruidosa: ten unha voz nasal, e con frecuencia emiten renxidos ou diversas vocalizacións en ocasións compostas por repeticións invariantes de pequenos asubíos. En verán é unha ave insectívora: consome exclusivamente artrópodos, pero en inverno a súa dieta componse principalmente de sementes. Instala os seus niños en buratos naturais das árbores. A posta ten de cinco a nove ovos e a femia os incuba dúas semanas mentres é alimentada polo macho. A parella alimenta as crías ata que abandonan o niño, aínda que poden seguir alimentándoas poucas semanas máis.

Vive en gran parte de América do Norte, excepto nas zonas máis frías e áridas. Encóntrase principalmente en altitudes baixas, nos bosques caducifolios ou mixtos. Xeralmente distínguense de sete a nove subespecies, cuxas distribucións, vocalizacións e coloracións son lixeiramente distintas. Filoxeneticamente, foi relacionado con *Sitta leucopsis* e *Sitta przewalskii*, dúas especies do sur de Asia, pero logo descubriuse que está máis relacionado con *Sitta magna* do sueste asiático. A especie ten unha distribución moi ampla e a súa poboación vai en aumento; a Unión Internacional para a Conservación da Natureza catalógaa como en situación «menos preocupante».

## Descrición 
A parte superior da cabeza (píleo) é negra, así como a parte superior do pescozo e as costas para formar un colar parcial. A coloración do resto das partes superiores varía un pouco entre as subespecies, pero o dorso e as ás son de cor azul agrisada, de clara a escura. A beira das plumas contrasta máis ou menos co resto das partes superiores; as plumas de voo son anegradas e abeiradas de gris e as coberteiras maiores teñen unhas pequenas franxas claras na á. As plumas externas da cola son de cor negra, pero as tres máis externas son atravesadas por unha banda branca diagonal no seu extremo. As plumas interiores da cola son do mesmo gris que a parte posterior. En xeral, as partes inferiores son brancas. A cara, o peito e o abdome son completamente brancos, pero o abdome é avermellado. O pico é longo e recto, ou lixeiramente curvo cara á parte superior, e de cor gris escura ou negra, coa base da mandíbula inferior máis clara e o bordo da mandíbula branquecha. O iris é de cor marrón escura. As garras e os pés son de cor marrón escura ou gris-marrón escura.

O píleo e a parte superior do dorso do macho adulto son negros e con tons azuis verdosos claros. Cando a plumaxe está desgastada, as plumas de voo están lixeiramente tinguidas de marrón e as partes inferiores teñen coloración marrón opaca, con tons grises. A femia adulta aseméllase a un macho adulto, mais o seu píleo é gris escuro e a franxa negra da parte superior das costas adoita ser menos ancha. As partes superiores son un pouco máis opacas e as inferiores menos brancas. O macho novo é similar ao adulto, pero o píleo é máis opaco e sen brillo, as partes superiores son máis claras e o dorso máis opaco. A femia nova aseméllase aos machos xoves, pero o píleo e as rémixes secundarias son dun gris máis opaco (gris escuro), e as coberteiras maiores e o dorso teñen coloración ante desgastado. Os adultos rara vez mudan antes da tempada de reprodución (febreiro-marzo), pero lévase a cabo unha muda completa despois da tempada de cría, de xuño a setembro. Entre xullo e agosto, os individuos novos comenzan a voar e experimentan unha muda parcial das plumas das coberteiras superiores.

É unha ave de tamaño mediano que mide arredor de 15,5&nbsp;cm de lonxitude. As medidas varían segundo a subespecie: na subespecie nominal, *S. c. carolinensis*, a á pregada mide aproximadamente entre 86 e 97&nbsp;mm nos machos e entre 85 e 92,5&nbsp;mm nas femias. A cola mide de 44 a 50,5&nbsp;mm no macho e de 42 a 49,5&nbsp;mm na femia. O peteiro mide entre 19,8 e 23,2&nbsp;mm, e o tarsometatarso uns 17 a 20&nbsp;mm. O peso dos adultos oscila entre os 19,6 e os 22,9&nbsp;g.

### Variacións xeográficas 
Coñécense pequenas variacións morfolóxicas clinais ao longo da área de distribución. Simon Harrap enumera nove subespecies na súa monografía de referencia *Tits, Nuthatches and Treecreepers*, mais a validez de dúas delas é discutida e algúns grupos de subespecies poderían formar especies independentes. Os dous primeiros grupos están en contacto nas Grandes Chairas, onde non parecen hibridar. O segundo grupo podería subdividirse por unha liña de norte a sur trazada no centro das Montañas Rochosas. En xeral a ave é abondosa en gran parte da súa distribución xeográfica, pero está diminuíndo en Washington, Florida e, en especial, na parte occidental do sueste dos Estados Unidos ata Texas; a subespecie *S. c. lagunae* de La Laguna (Baixa California) é a máis ameazada.

White-breasted nuthatch 3145.jpg|En voo, de perfil.
White-breasted Nuthatch (Sitta carolinensis) in flight.jpg|Preparándose para o voo.
Nuthatch shows off wings nov 2010.jpg|De costas, antes de pousarse.
NuthatchThreat122713.jpg|En posición de ataque.

### Vocalizacións 
Igual que outras agatuñadeiras, é unha ave ruidosa e ten unha variedade de vocalizacións que varía coa localización xeográfica. O canto do macho reprodutor é un *qui-qui-qui-qui-qui-qui-qui* nasal e rápido. A chamada de contacto aseméllase a un *yank* nasal, grave e repetitivo. As parellas de aves mantéñense en contacto durante o outono e o inverno emitindo un *nit* agudo e renxente, o cal repiten ata trinta veces por minuto. Cando está inquedo ou excitado, emite un *kri* renxente tamén característico e rápido, que repite en series de *kri-kri-kri-kri-kri-kri-kri-kri*. As poboacións das Montañas Rochosas e a Gran Cunca dos Estados Unidos teñen unha chamada máis forte, transcrita como *yididitititit*; mentres que as aves da costa do Pacífico producen un *beeerf* nasal. O territorio da parella comprende de 0,10 a 0,15&nbsp;km2 no bosque, e ata 0,2&nbsp;km2 en hábitats semiboscosos. Permanecen xuntos durante todo o ano ata que un morre ou desaparece. Adoita construír o niño en cavidades naturais de árbores vellas e, en ocasións, nun oco abandonado por un peto ou en caixas-niño artificiais destinadas ao *Sialia sialis*.

A agatuñadeira constrúe o seu niño en buratos naturais dos troncos e o traballo faino unicamente a femia. É unha cunca suave feita de fibras de codias, herbas, pelos e plumas. Por dentro son espazosos, cunha profundidade de entre 15 e 20&nbsp;cm, e o burato ten un diámetro de 6&nbsp;cm. Pode agregar barro á entrada para protexelo dos depredadores máis grandes e atraer meloidos (coleópteros) que se acheguen á entrada do niño, cuxo olor desagradable podería disuadir os esquíos, que son os  principais competidores polas cavidades naturais. A femia pon de cinco a nove ovos de cor branca clara e con manchas de cor marrón na parte máis ancha; que miden 19&nbsp;×&nbsp;14&nbsp;mm por termo medio. A incubación dura arredor de 12 a 14 días, mentres, a femia é alimentada polo macho. Ambos alimentan os pitiños con insectos voadores e limpan o niño retirando os sacos fecais, que en xeral deixan a varias decenas de metros do niño.

Os pais alimentan os xoves cando viven no niño e durante as dúas primeiras semanas de voo. Cando son autosuficientes, abandonan o territorio dos seus pais e viven pola súa conta ou vagabundean en solitario, sen estableceren territorio. os individuos novos abandonan o niño de 18 a 26 días despois da eclosión. Probablemente as aves divagantes son as que máis contribúen á dispersión irregular da especie. Os xoves alcanzan a madureza sexual nun ano. Esta especie só ten unha rolada de pitos anual. A taxa de supervivencia (o cociente entre o número de individuos vivos ao rematar o ano e o número de individuos vivos cando empezou) é do 35&nbsp;% en estudos feitos en Maryland e do 12&nbsp;% en Arizona. Fóra da temporada de reprodución, a parella habita no oco dunha árbore ou debaixo da codia desprendida, e retira as feces do seu leito polas mañás. Durante os invernos máis fríos, informouse de ata 29 aves que repousaban xuntas. A esperanza de vida desta agatuñadeira é duns dous anos,

É omnívoro e come insectos e sementes. Cando as sementes son moi grandes, como as landras ou froitos da pacana, colócaas nunha greta da codia e logo golpéaas co seu forte peteiro ata abrilas. Tamén pode ocultar a comida sobrante nestas gretas como reserva. Durante o inverno o 70&nbsp;% da súa dieta son sementes, mais en verán a ave é exclusivamente insectívora. Entre os insectos consumidos están as eirugas, formigas e insectos que son pragas como o gurgullo do piñeiro, diversos cocoideos como *Lepidosaphes ulmi*, homópteros da familia Psyllidae, saltóns, couzas e miriápodos como os cempés.

De vez en cando pode alimentarse no chan, e chegar a comedeiros para consumir froitos secos, sebo e sementes de xirasol, que moitas veces leva para gardalas baixo codias e liques. En inverno acostuma a conformar bandadas con outras especies para procurar comida e protexerse dos predadores.

Esta agatuñadeira pode albergar algúns parasitos como os xéneros de protistas *Leucocytozoon* ou *Trypanosoma*; así como *Haemoproteus sittae*. Tamén se identificaron trematodos como *Collyriclum faba*. Esta ave tamén pode estar no punto de mira de moscas hematófagas da familia Hippoboscidae como *Ornithoica confluenta* e *O. anchineuriaou*, ou certos ácaros como *Knemidokoptes jamaicensis*, que produce a sarna.

## Hábitat e distribución 
miniatura|Os bosques caducifolios son o hábitat preferido no nordeste.
Encóntrase no sur do Canadá e en case todo o territorio dos Estados Unidos (pero non descende da fronteira norte da península de Florida) ata México, aínda que evita as zonas máis áridas. No leste da distribución, vive en bosques abertos antigos, caducifolios ou mixtos, en hortos, parques, xardíns suburbanos e cemiterios. A maior parte da poboación habita en altitudes baixas, aínda que pode aniñar ata a 1675&nbsp;m de altitude, en Tennessee. No oeste e en México, vive en bosques abertos de piñeiros e carballos de montaña, e chega a aniñar a máis de 3&nbsp;200&nbsp;m de altitude en Nevada, California e México. No centro dos Estados Unidos, pode habitar bosques de piñeiros piñoneiros e cimbros ou en árbores situadas nas beiras dos ríos. *S. carolinensis* encóntrase con normalidade en bosques caducifolios, mentres que *S. canadensis*, *S. pygmaea* e *S. pusilla* prefiren os bosques de piñeiros. Habitualmente é un residente anual, pero pode realizar pequenas viaxes cada varios anos cando as sementes son escasas ou cando o éxito reprodutor é alto. Esta nomenclatura, composta por *carolina* e o sufixo latino *-ensis* («que vive, habita»), fai referencia á localidade tipo, Carolina. Na división en subxéneros do xénero *Sitta*, pouco utilizada, *S. carolinensis* é situado en *Sitta* (*Leptositta*) Buturlin, 1916, xunto con *Sitta leucopsis* e *Sitta przewalskii*.

En 2012, un equipo estadounidense chegou á conclusión de que *S. carolinensis*, que conta con sete subespecies, está, en realidade, composto por polo menos catro liñas sen fluxo xenético entre elas, distinguibles pola súa morfoloxía e canto, e que poderían, por tanto, constituír novas especies independentes. e o ornitólogo británico Alan P. Peterson, recoñecen sete subespecies:
**S. c. carolinensis* Latham, 1790, e *S. c. cookei* Oberholser, 1917;
**S. c. aculeata* Cassin, 1856, vive no oeste de Washington, Oregón e California ata o extremo norte de Baixa California;
**S. c. alexandrae* Grinnell, 1926, vive no norte de Baixa California;
**S. c. tenuissima* Grinnell, 1918, vive desde a Columbia Británica, atravesando a cordilleira das Cascadas ata o sur de California;
**S. c. nelsoni* Mearns, 1902, vive nas Montañas Rochosas, desde o norte de Montana ao extremo noroeste de Chihuahua e no suroeste de Texas e leste de México, onde algunhas veces as poboacións son denominadas *S . c. oberholseri* Brandt, 1938, para conmemorar ao ornitólogo Harry Church Oberholser. Outros dous sinónimos identificados son *S. c. umbrosa* van Rossem, 1939 e *S. c. uintaensis* Twomey, 1942;
**S. c. mexicana* Nelson e TS Palmer, 1894, vive no oeste de México e no sur de Guerrero e Oaxaca, onde en ocasións as poboacións son denominadas *S. c. kinneari* van Rossem, 1939; vive no extremo sur de Baixa California.

### Relacións filoxenéticas 
Durante moito tempo considerouse que esta agatuñadeira é parente próxima das agatuñadeiras *Sitta leucopsis* e *Sitta przewalskii*, xa que estas aves foron tratadas no pasado como conespecíficas. Na división en subxéneros do xénero *Sitta*, pouco utilizada, estes foron colocados en *Sitta* (*Leptositta*) Buturlin, 1916. Harrap propuxo que *S. carolinensis*, *S. przewalskii* e *S. leucopsis* poderían estar relacionados co grupo *canadensis*, correspondente ao subxénero *Sitta* (*Micrositta*) e que inclúe seis especies de agatuñadeiras de tamaño mediano. En 2014, Éric Pasquet *et al*. publicaron unha filoxenia baseada no ADN nuclear e mitocondrial de 21 especies de agatuñadeiras. No estudo, *S. carolinensis* quedou máis próximo a *Sitta magna*, mentres que *S. prezewalskii* parece completamente basal no xénero *Sitta*. Neste estudo non se utilizou *S. leucopsis*, pero probablemente sexa unha especie irmá de *S. przewalskii*.

## Ameazas e protección 
[miniatura|Os [comedeiros artificiais proporciónanlles unha fonte suplementaria de alimentos.]]

A ave é común e está amplamente distribuída por unha área de 8,6 millóns de km2. Calcúlase que hai dez millóns de individuos e, en xeral, a poboación está aumentando. Por tanto, a especie considérase en situación de «preocupación menor» segundo a Unión Internacional para a Conservación da Natureza. A especie está protexida polo Tratado de Aves Migratorias de 1918, firmado entre os países onde habita (Canadá, Estados Unidos e México).

### Notas e referencias 
;Notas

;Referencias

## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
* 
* 
* 

### Ligazóns externas 
* Ficha da UICN .
* Videos, fotos e gravacións sonoras en Internet Bird Collection .
* *Sitta carolinensis* Latham, 1790  en Catalogue of Life .
* Ficha en Animal Diversity Web .
* *Sitta carolinensis* Latham, 1790 en uBio .
* Peterson, Alan P. «*Sitta carolinensis* na orde Passeriformes»  .
* Ficha do Centro Nacional para a Información Biotecnolóxica .
* *Sitta carolinensis* Latham, 1790 e a súa distribución en Oiseaux.net. .
*
* Ficha no Patuxent Bird Identification InfoCenter do USGS .
* Galería fotográfica  da Academia de Ciencias Naturais da Universidade Drexel .