Ismail Kadaré

**Ismail Kadaré** (en albanés *Ismail Kadare*), nado o 28 de xaneiro de 1936 en Gjirokastër (Albania), e finado o 1 de xullo de 2024 en Tirana, foi o máis coñecido dos escritores en lingua albanesa no século XX e principios do XXI. Fillo dun funcionario público, na súa infancia presenciou a devastación de Albania a consecuencia dos enfrontamentos armados da segunda guerra mundial, experiencia que o marcou profundamente. Estudou Historia e Filoloxía na Universidade de Tirana e posteriormente en Moscova, no prestixioso Instituto Gorki de Literatura, até 1960. En outubro de 1990, tras recibir ameazas por parte do réxime comunista albanés, decide exiliarse no Estado francés. A pesar do inminente colapso do réxime, Kadaré non volverá a Albania até o ano 1999.

## Obra 
Ismail Kadaré ten destacado especialmente no eido da narrativa, a pesar de que conta cunha estimábel obra poética e algunha incursión na literatura dramática.

Encadrada nun principio dentro das teses do realismo socialista, a obra de Ismail Kadaré trata con moita frecuencia os temas históricos dos Balcáns, especialmente dos pobos de lingua albanesa, achegándose en ocasión á historia contemporánea, e mesturándoos algunhas veces con elementos lendarios ou fantásticos da tradición albanesa. Ao mesmo tempo ten tratado a miúdo a cuestión do ser humano individual acurralado polo totalitarismo e as súas dinámicas absurdas, dun xeito que lembra en ocasións á narrativa de Kafka.

Un dos temas clave da súa obra é o relativo á configuración política e filosófica da identidade albanesa ao longo dos tempos, que el entende como unha personalidade situada constantemente entre as influencias de Oriente e de Occidente. Nese sentido é frecuente atopar escenarios contemporáneos á ocupación otomá do actual territorio de lingua albanesa, un contexto de opresión que foi interpretado tamén como unha referencia implícita ao totalitarismo do réxime comunista albanés. Así mesmo, é frecuente a aparición nas súas obras de elementos da tradición albanesa, como a música ou a literatura oral.

Aínda que a preocupación pola identidade albanesa é unha constante na súa obra, e xa tratara o caso da represión iugoslava contra Kosovo en *Krushqit janë të ngrirë*, (O cortexo nupcial conxelado na neve), o autor xogou un papel especialmente comprometido no conflito entre Serbia e Kosovo durante a Guerra de Kosovo (1989-1999), publicitando as razóns da postura albano-kosovar.

## Posicións políticas 
Non existe un acordo sobre se a postura de Kadaré durante o réxime comunista albanés foi de simple conformismo ou de disidencia. Por unha banda, Kadaré foi un dos poucos escritores que gozaron do apoio do réxime para exercer o seu oficio, chegando mesmo a ter acta de deputado no goberno de Enver Hoxha, de corte estalinista. O propio autor manifestou publicamente que, a pesar de autoexiliarse, non gustaba de que o alcumasen como un escritor disidente.

Por outra banda, é certo que moitas das novelas de Kadaré non poden interpretarse doutro xeito que como unha denuncia contra o totalitarismo, en ocasións camuflado no contexto da opresión otomá. Isto é así especialmente na obra *Pallati i ëndrrave* (O palacio dos soños), onde describe a situación dun réxime que arquiva os soños dos seus súbditos para empregalos como un xeito de predición. Varios críticos apuntaron que a descrición do escenario da acción coincide coa de Tirana, e o "Palacio dos Soños", co Ministerio de Defensa albanés nos anos 70 . Ao mesmo tempo, o autor achegouse á represión da *Sigurimi* (policía política) albanesa noutras obras posteriores como *Spiritus*, onde se persegue a gravación dunha psicofonía que supostamente recolle a voz dun disidente asasinado.

As propias declaracións de Kadaré na súa saída do país son reveladoras:

## Recoñecemento internacional 
As obras de Kadaré foron traducidas a máis de corenta linguas, e é o escritor albanés máis recoñecido internacionalmente. O seu nome soa con frecuencia entre os candidatos ao Nobel de Literatura.

Entre outros premios, recibiu o Prix Mondial Cino del Duca en 1992 e o Premio Internacional Man Booker no ano 2005

## Bibliografía 
A referencia cronolóxica principal da bibliografía é a da primeira edición albanesa. Moitas destas obras foron revisadas e modificadas polo autor en posteriores edicións ou nas traducións ao francés.
* *Frymëzime djaloshare*, 1954.
* *Ëndërrime* (Fantasías), 1957, poesía.
* *Qyteti pa reklama* (A cidade sen anuncios),1959.
* *Shekulli im* (O meu século), 1961, poesía.
* *Muzgu i perëndive të stepës* (O ocaso dos deuses da estepa), 1962.
* *Gjenerali i ushtrisë së vdekur*, (O xeneral do exército morto), 1963, novela.
* *Përse mendohen këto male*, (En que pensan as montañas)1964, poesía.
* *Përbindëshi* (O monstro), 1965, novela.
* *Tregimet e tejkohshme* (Relatos doutro tempo), 1967, relatos.
* *Dasma* (A voda), 1967, novela.
* *Motive me diell* (Motivos ao sol), 1968, poesía.
* *Kështjella*(Os tambores da choiva), 1970, novela.
* *Kronikë në gur* (Crónica da cidade de pedra), 1970, novela.
* *Pashallëqet të medha* (O nicho da vergoña), 1974-1976, novela.
* *Nëntori i një krieqyteti* (Novembro dunha capital), 1975, novela.
* *Koha* (O tempo), 1976, poesía.
* *Pallati i ëndrrave* (O palacio dos soños), 1976, novela.
* *Dimri i madh*, (O grande inverno), 1977, novela.
* *Komisioni i festës* (A comisión de festas), 1977, novela.
* *Breznitë e Hankonatëve* (A saga dos Hankonat), 1976, novela.
* *Ura me tri harqe* (A ponte de tres arcos), 1978, novela.
* *Koncert në fund të dimrit* (Concerto na fin do inverno, 1978), novela.
* *Prilli i thyer*, (Abril despedazado), 1978, novela.
* *Kush e solli Doruntinën* (Quen trouxo a Doruntina?), 1979, novela.
* *Gjakftohtësia*, 1980.
* *Autobiografia e popullit bë vatgje* (Autobiografía dun pobo nos seus versos), 1991, ensaio.
* *Dosja H* (O informe H), 1981, novela.
* *Emblema e dikurshme (Emblemas de antaño), 1981, relatos.
* *Piramida* (A pirámide) 1982, novela.
* *Krushqit janë të ngrirë, (O cortexo nupcial conxelado na neve), 1983, novela.
* *Tregimet e ditës që po thyhej* (Relatos do serán agonizante), 1983, relatos.
* *Heqja e mjeshterisë së munxhadhënësve*, (A abolición da profesión de maldicidor), 1983, relato.
* *Qorrfermani* (O firmán da cegueira), 1984, novela.
* *Hija* (A sombra), 1984, novela.
* *Rrëfim trikohësh* (Relato en tres tempos), 1984, relato.
* *Viti i mbrapshtë* (O ano negro), 1985, novela.
* *Koha e shkrimeve* (O tempo dos escritos), 1986, relatos.
* *Vajza e Agamemnonit* (A filla de Agamenón), 1986, novela.
* *Lamtumira e së keqes* (O adeus ao mal), 1987, novela.
* *Vepra Letrare*, 1989.
* *Nata me hënë* (Claro de lúa), 1989, novela.
* *Kalimet e nëndhesme* (As pasaxes subterráneas), 1990, relatos.
* *Ftesë në studio* (Convite ao estudio do escritor), 1991, ensaio.
* *Pesha e kryqit* (O peso da cruz), 1991, ensaio.
* *Muri i madh* (A gran muralla), 1993, relatos.
* *Shqipëri*, 1995.
* *Shkaba*, (A aguia), 1995, novela.
* *Vjedhja e gjumit mbretëror*, (O roubo do soño imperial), 1995, relatos.
* *Eskili, ky humbës i madh* (Esquilo, o gran perdedor), 1995, ensaio.
* *Dialog me Alain Bosquet* (Diálogo con Alain Bosquet), 1996, entrevistas.
* *Spiritus*, 1996, novela.
* *Konkurs bukurie për burrat në Bjeshkët e Nemura* (Concurso de beleza masculina nos Cumios Malditos), 1996, relatos.
* *Kushëriri i engjëjve* (Os curmáns dos anxos), 1997, novela.
* *Poezi*, 1997.
* *Kombi shqiptar në prag të mijëvjeçarit të tretë*, 1998.
* *Tri këngë zie për Kosovën* (Tres cantos fúnebres por Kosova), 1998, relato.
* *Ikja e shtërgut*, 1999.
* *Ra ky mort e u pamë*, 2000.
* *Kohë barbare (Nga Shqipëria në Kosovë)*, (Contos bárbaros, de Albania a Kosova), 2000, relatos.
* *Bisedë përmes hekurash*, 2000.
* *Elegji për Kosovën*, (Elexía por Kosova), 2000.
* *Lulet e ftohta të marsit*, 2000.
* *Unaza në kthetra*, 2001.
* *Jeta, loja dhe vdekja e Lul Mazrekut*, (Vida, feitos e morte de Lul Mazrekut), 2002, novela.
* *Pasardhësi*, 2004.
* *Identiteti evropian i shqiptarëve*, (A identidade europea dos albaneses), 2006, ensaio.
* *Hamleti, princi i vështirë*, (Hamlet, o príncipe imposíbel) 2006.
* *Çështje të marrëzisë*.
* *Poshtërimi në Ballkan*.

## Notas