Paul Newman

**Paul Leonard Newman**, nado en Shaker Heights (Ohio) o 26 de xaneiro de 1925 e finado en Westport (Connecticut) o 26 de setembro de 2008, foi un actor, director e produtor de cine estadounidense.

## Traxectoria 
### Orixes 
Fillo de Terézia Fecková, nada en Ptičie, Imperio Austrohúngaro (hoxe Eslovaquia), e Arthur Samuel Newman, estadounidense xudeu, fillo de emigrantes húngaros e polacos, cursa estudos elementais na Malvien Grammar School e na Shaker Heights School. En 1942 ingresa no Kenyon College universitario e ao ano seguinte alístase na Armada.

Cumpriu o servizo militar entre 1943 e 1945, nas bases de Okinawa e Guam. Tras servir na Armada durante a segunda guerra mundial, volveu a Kenyon, onde se graduou en Ciencias Económicas e formou parte do equipo de fútbol americano. Estudou posteriormente artes escénicas en Yale cunha bolsa do exército e o método Stanislavski no Actor´s Studio.

### Carreira 
Despois de traballar de figurante e de facer pequenos papeis en diversas series de televisión, proba sorte no cine. O seu primeiro filme foi *The Silver Chalice*, cinta bíblica de luxosa produción dirixida por Victor Saville con regulares resultados tanto de público coma de crítica. Compartía cartel con Pier Angeli e Virginia Mayo.

O seu primeiro éxito chegoulle dous anos despois cunha película de enorme repercusión a nivel internacional, interpretando ao boxeador Rocky Graziano en *Somebody Up There Likes Me* de Robert Wise. Ese mesmo ano logra destacar nun filme de ambiente xudicial baseado nunha obra teatral, *The Rack*, de Arnold Laven. Un ano despois repite con Robert Wise nun melodrama criminal onde comparte cartel con Joan Fontaine e Jean Simmons, *Until They Sail*. Ese mesmo ano estrea a biografía musical da cantante Helen Morgan, *The Helen Morgan Story*, dirixida por Michael Curtiz.

En 1958 Newman estreará catro filmes, entre os que destaca sen lugar a dúbidas *Cat on a Hot Tin Roof*, de Richard Brooks, adaptación teatral da obra homónima de Tennessee Williams. Este filme marcará unha época e lanzará ao actor ao cumio da industria cinematográfica pola súa extraordinaria interpretación do atormentado Brick Pollitt así coma pola indubidable química en pantalla da parella protagonista, que formará xunto a Elizabeth Taylor. Burl Ives, Jack Carson e Madeleine Sherwood completan un grande elenco.

[150px|esquerda|miniatura|Con [Elizabeth Taylor en *Cat on a Hot Tin Roof*.]]

*The Left Handed Gun*, de Arthur Penn, revisión desmitificadora de Billy o Neno; *The Long, Hot Summer* primeira película do actor coa que sería a súa dona, Joanne Woodward e cun dos directores cos que máis traballaría ao longo da súa carreira, Martin Ritt; e a comedia ''Rally 'Round the Flag, Boys!*, tamén serían estreados este ano.

En 1959 estrea unha historia sobre as presións da alta sociedade conservadora, *The Young Philadelphians*, na que interpreta a un xove e talentoso avogado que loita por se abrir camiño. A película, dirixida por Vicent Sherman, está baseada na novela de Richard P. Powell, *The Philadelphian*. Ao ano seguinte volve a traballar coa súa dona, Joanne Woodward, no melodrama *From the Terrace* e no drama histórico *Exodus*, producido e dirixido polo cineasta Otto Preminger, para o que Dalton Trumbo adaptaba o best-séller homónimo de Leon Uris sobre o nacemento do estado de Israel.

1961 parece dar un revés á xove estrela, ao estreares dúas cintas que pasan sen pena nin gloria: por un lado, a hoxe célebre pero no seu momento algo incomprendida *O buscavidas*, de Robert Rossen; polo outro *Paris Blues*, a súa segunda película con Martin Ritt, onde encarna a un xove músico de jazz que viaxa a París. Pero, dende 1962 en adiante, Newman vai encadeando un éxito tras outro, en títulos destacados coma *Sweet Bird of Youth*, nova adaptación dunha obra de Tennessee Williams, que supón o reencontro do actor co director e guionista Richard Brooks; *Hemingway's Adventures of a Young Man* e *Hud* de novo baixo a dirección de Ritt; a comedia *Samantha* onde volve a coincidir coa súa muller; a intriga *The Prize* con Mark Robson na dirección; e *The Outrage*, versión do filme de Akira Kurosawa *Rashomon'', con Martin Ritt na dirección, e onde completa un elenco encabezado por Edward G. Robinson, Laurence Harvey e Calire Bloom.

## Filmografía como actor 
Na filmografía non se inclúen os cameos, os documentais para os que prestou a súa voz, nin as dobraxes.

## Filmografía como director 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Especial: Paul Newman 1925 - 2008
* Europapress.es