Moeda de ocupación do Imperio do Xapón

[miniatura|380x380px|Un [Fotografía|fotógrafo de guerra nunha rúa inzada de diñeiro xaponés de ocupación, en Yangón, Myanmar, 1945.]]
A **moeda de ocupación do Imperio Xaponés**, coñecidos tamén como **billetes do Banco de Desenvolvemento do Sur** (oficialmente "billetes militares da guerra do Sueste Asiático", pola súa tradución do xaponés 大東亜戦争軍票, *Dai Tō-A Sensō gunpyō*), foi a moeda emitida entre 1942 e 1945 pola autoridade militar xaponesa, en substitución da moeda local, logo da conquista de colonias e a ocupación doutros estados durante a segunda guerra mundial.

## Historia 
En febreiro de 1942 aprobáronse no Xapón as leis polas que se creaban o Banco de Financiamento en Tempo de Guerra e o Banco de Desenvolvemento do Sur. Ambas as institucións emitiron bonos para recadar fondos. O Banco de Financiamento de Tempo de Guerra prestaba diñeiro principalmente ás industrias militares, mais tamén a unha ampla gama doutras empresas, como as compañías de enerxía eléctrica, de construción naval e do petróleo.

A partir da toma das illas Filipinas, os militares xaponeses confiscaron toda a moeda forte, tanto a que estaba en mans públicas como a dos particulares, e substituíuna por papel moeda impreso localmente, que levaba unha proclamación de emisión militar. Todos os billetes levaban unha alusión ao Goberno imperial xaponés e algúns amosaban tamén a "promesa de pagar ao portador á vista". Este diñeiro militar ficou sen valor logo do derrocamento da Administración xaponesa. Nese momento queimáronse varias toneladas de billetes, xa que a tropas xaponesas recibiron a orde de destruír os rexistros bancarios e calquera resto de moeda antes da capitulación.

Coa fin da segunda guerra mundial, a moeda que circulaba en nome do poder xaponés perdeu inmediatamente o seu valor e foi rexeitada na súa totalidade. Ademais da emitida nas Filipinas, oubo tamén emisións de moeda militar xaponesa en Birmania (o actual Myanmar); na Malaisia británica, Borneo do Norte e Sarawak (a actual Malaisia); en Singapur; en Brunei; nas Indias Orientais Neerlandesas (a actual Indonesia) e nalgunhas zonas de Oceanía (Nova Guinea e as illas Salomón e Gilbert).

As forzas aliadas e a poboación civil fixéronse con grandes cantidades desta moeda ao final da guerra. Moitos destes billetes conserváronse como recordo de guerra e actualmente están en coleccións privadas e de museos; o Museo Británico alberga máis de 200 exemplares.

## Emisións de papel moeda 
### Filipinas 
O 10 de decembro de 1941, as tropas xaponesas desembarcaron na illa de Luzón. Os xaponeses invadiron Manila o 2 de xaneiro de 1942, e no proceso capturaron máis de 20,5 millóns de dólares en moeda estadounidense e local, así como unha cantidade descoñecida de divisas e lingotes de metais preciosos. Os xaponeses utilizaron esta moeda forte no estranxeiro para comprar materias primas, arroz e armas para alimentar a súa maquinaria de guerra, e no canto dela emitiron varias series de moeda fiduciaria para a súa circulación no territorio ocupado. A primeira emisión, en 1942, consistiu en billetes cos valores faciais de 1, 5, 10 e 50 centavos, e de 1, 5 e 10 pesos.

En 1943 apareceron os "billetes de substitución" de 1, 5 e 10 pesos. En 1944 púxose en circulación o billete de 100 pesos e pouco despois o de 500 pesos, que trouxo consigo a inflación. Preto da fin da guerra, en 1945, os xaponeses emitiron un billete de 1.000 pesos.

O Goberno filipino non amosou interese sobre este asunto e os esforzos da asociación foron infrutuosos. En 1967, JAPWANCAP demandou o Goberno dos Estados Unidos por reciprocidade e perdeu a demanda. As batallas xudiciais contra o Xapón prolongáronse durante décadas, con casos que chegaron ata as máis altas instancias xudiciais xaponesas.

### Malaisia, Singapur, Borneo do Norte, Sarawak e Brunei 
Os xaponeses comezaron o seu ataque contra os territorios británicos da península Malaia o mesmo día que en Pearl Harbor, entrado por terra desde o norte. A base fortificada de Singapur caeu o 15 de febreiro de 1942, e foi retida co resto da Malaisia británica polos xaponeses ata agosto de 1945. O diñeiro de guerra creado polos xaponeses para estes territorios está expresado en dólares, do mesmo xeito que aquel ao que substitúe: o dólar malaio.

En 1942, os xaponeses emitiron papel moeda con valores de 1, 5, 10 e 50 centavos, e de 1, 5 e 10 dólares. Ao principio, os billetes de 1, 5 e 10 dólares portaban números de serie, e posteriormente omitíronse.

En 1944, a inflación levou á emisión dun billete de 100 dólares e en 1945 este billete substituíuse por un novo, e ademais engadiuse un billete hiperinflacionario de 1.000 dólares. A primeira serie de billetes, de 1942, así como o primeiro billete de 100 dólares, amosaban a inscrición THE JAPANESE GOVERNMENT PROMISES TO PAY THE BEARER ON DEMAND ("O Goberno xaponés comprométese a pagar ao portador cando o solicite"). Na emisión de 1945 esta mensaxe foi retirada dos billetes.

Esta é unha mostra dos billetes emitidos polos xaponeses para os territorios de Malaisia, Singapur, Borneo do Norte, Sarawak e Brunei:

Ficheiro:MAL-M1b-Malaya-Japanese Occupation-One Cent ND (1942).jpg|1 centavo (1942).
Ficheiro:MAL-M4b-Malaya-Japanese Occupation-50 Cents ND (1942).jpg|50 centavos (1942).
Ficheiro:MAL-M5c-Malaya-Japanese Occupation-One Dollar ND (1942).jpg|1 dólar (1942).
Ficheiro:MAL-M10b-Malaya-Japanese Occupation-1000 Dollars ND (1945).jpg|1.000 dólares (1945).

### Birmania 
Os xaponeses comezaron a invasión de Birmania —actual Myanmar— en decembro de 1941, e conquistaron Mandalay o 21 de maio de 1942, obrigando os británicos a retirarse á India. Birmania estivo retida polas tropas xaponesas ata a segunda campaña aliada de 1944, aínda que a rendición oficial non se produciu ata agosto de 1945.

En 1942, o Goberno xaponés comezou a emitir unha serie de billetes para a Birmania ocupada con valores de 1, 5 e 10 centavos, e de ¼, ½, 1, 5, 10 e 100 rupias, que concluíu en 1944.

Esta é unha mostra dalgúns dos billetes emitidos para a Birmania ocupada:

Ficheiro:BUR-10b-Burma-Japanese Occupation-Five Cents ND (1942).jpg|5 centavos (1942).
Ficheiro:BUR-12a-Burma-Japanese Occupation-One Quarter Rupee ND (1942).jpg|¼ rupia (1942).
Ficheiro:BUR-14-Burma-Japanese Occupation-One Rupee ND (1942).jpg|1 rupia (1942).
Ficheiro:BUR-17b-Burma-Japanese Occupation-100 Rupees ND (1944).jpg|100 rupias (1944).

[miniatura|259x259px|Billete de 5 kyat do [estado monicreque de Birmania, cunha sobreimpresión posterior en caracteres xaponeses.]]
Á parte da alusión ao Goberno xaponés como autoridade emisora e ao valor facial, expresadas en inglés, estes billetes amosan tamén a inscrición "Goberno do Gran Xapón Imperial" en caracteres xaponeses, así como o símbolo do Ministerio de Finanzas do Xapón. O ano seguinte, o Banco Estatal de Birmania, do novo Estado, emitiu billetes de 1, 5 e 10 kyat, e en 1944 un billete de 100 kyat. En ningún destes billetes hai xa alusións ao poder imperial xaponés e as únicas inscricións están escritas exclusivamente en lingua birmana.

En 1944 emitíronse senllos billetes cos valores de 100 e 1.000 rupias (*roepiah*), coa inscrición en lingua indonesia PEMERINTAH DAI NIPPON ("Goberno do Xapón"). No mesmo ano completouse a serie cos billetes de ½, 1, 5, 10 e 100 rupias, coa lenda xaponesa transliterada DAI NIPPON TEIKOKU SEIHU ("Goberno Imperial do Xapón"). En ocasións entendeuse erroneamente que este diñeiro se imprimiu como preparación para unha posterior invasión de Australia, aínda que na realidade nunca se planeou tal invasión e estes billetes nunca foron utilizados en territorio australiano.

Ficheiro:OCE-1a-Oceania-Japanese Occupation-Half Shilling ND (1942).jpg|½ xilin (1942).
Ficheiro:OCE-2a-Oceania-Japanese Occupation-One Shilling ND (1942).jpg|1 xilin (1942).
Ficheiro:OCE-3a-Oceania-Japanese Occupation-10 Shillings ND (1942).jpg|10 xilins (1942).
Ficheiro:OCE-4a-Oceania-Japanese Occupation-One Pound ND (1942).jpg|1 libra (1942).

### Unión Soviética 
O Ministerio de Finanzas do Xapón deseñou e produciu billetes especiais con valores faciais de 10 e 50 kopeks, de 1 e 5 rublos, e dun *chervonets*, para a súa futura posta en circulación nos territorios orientais da Unión Soviética, no caso de que se chagase a producir a súa ocupación. Todos estes billetes levan a inscrición en lingua rusa ИМПЕРАТОРСКОЕ ЯПОНСКОЕ ПРАВИТЕЛЬСТВО ("O Goberno imperial do Xapón"), así como a designación do seu valor facial en cifras e en palabras, e un número de serie.

Os acontecementos históricos fixeron que estes billetes nunca chegasen a ser necesarios, polo que non chegaron a ser producidos masivamente nin a entrar en circulación. Durante os derradeiros momentos da guerra foron destruídos e só un pequeno número deles sobreviviu, polo que agora son obxectos de colección dunha gran rareza.

Ficheiro:Japanese ruble - 10 kopecks.jpg|10 kopeks (1940).
Ficheiro:Japanese ruble - 50 kopecks.jpg|50 kopeks (1940).
Ficheiro:Japanese ruble - 1 ruble.jpg|1 ruplo (1940).

## Billetes de propaganda 
Como parte da guerra psicolóxica, a forza aérea británica lanzou en ocasións desde avións diversos panfletos propagandísticos para sementar o pánico entre a poboación baixo ocupación xaponesa. Para algunhas destas mensaxes utilizáronse parodias dos billetes de ocupación emitidos polo Goberno do Xapón. Un destes casos foi o dos billetes de 10 dólares da ocupación dos territorios da península Malaia, cuxa versión propagandística se produciu en imprentas de Calcuta, cunha faixa diagonal no anverso co texto en malaio *Wang Jepun Akan Mati Bersama Jepun* ("O Xapón e o seu diñeiro han desaparecer axiña"), en tanto que o reverso estaba ocupado por un texto en tres liñas, en malaio, en árabe e en chinés, co seguinte texto:
Unha estratexia similar foi a seguida polas forzas armadas dos Estados Unidos en Birmania, coa impresión en 1944 de billetes de propaganda similares aos emitidos polo Xapón con valor de 5 rupias para a súa circulación nese territorio. O anverso destes billetes de propaganda era moi similar ao orixinal, mais o seu reverso levaba mensaxes, unhas veces en lingua birmana e outras en lingua kachin.

## Falsificacións 
Os Estados Unidos falsificaron os billetes de ocupación xaponeses durante toda a guerra, en parte para intentar desestabilizar a economía local, desmoralizando así os xaponeses, e tamén para abastecer as guerrillas que loitaban contra os xaponeses. O xeneral MacArthur pediu á Oficina de Servizos Estratéxicos (OSS) que replicase os billetes xaponeses para Filipinas, aproveitando, ademais, a casualidade de que nos Estados Unidos se descubrira un almacenamento do mesmo papel que o Xapón utilizaba para a fabricación destes billetes. As réplicas foron lanzadas en paquetes con paracaídas desde avións militares.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Alfaro Asins, C. et al. (2009). *Diccionario de numismática*. Ministerio de Cultura. Madrid, 2009. ISBN 978-84-8181-405-7
* Cargill, T. F. et al. (2003). *The political economy of Japanese monetary policy*. Massachusetts Institute of Technology. ISBN 978-0-26226207-1
* Schwan, F.; Boling, J. E. (1995). *World War II Remembered: History in Your Hands, a Numismatic Study*. Bnr Pr. ISBN 978-0931960406
* Slabaugh, A. (1963). *Japanese Invasion Money*. Numismatic Information Series, Hewitt Bros.
* Stanley, P. (2008). *Invading Australia. Japan and the Battle for Australia, 1942*. Penguin Group, Melbourne. ISBN 978-0-670-02925-9
* Wong, H. S. (1996). *The Japanese Occupation of Malaya (Singapore) and its Currency.* Wong's Collections, Singapur. ISBN 981-00-8190-1

### Ligazóns externas 
* Japanese Invasion Money (páxina de comercio numismático especializada nestes billetes)