open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Lei de Campbell

**A lei de Campbell** é un adaxio desenvolvido por Donald T. Campbell, un psicólogo e científico social que escribiu a miúdo sobre metodoloxía da investigación, que afirma:«Canto máis se use un indicador social cuantitativo para tomar decisións sociais, máis suxeito estará ás presións de corrupción e máis axeitado será para distorsionar e corromper os procesos sociais que se pretenden supervisar.»

## Aplicacións 
A lei de Campbell pode ser vista como un exemplo do efecto cobra, o cal é ás veces o efecto negativo non intencionado de políticas públicas e outras intervencións de goberno en economía, comercio e sanidade.

### Educación 
En 1976, Campbell escribiu: "As probas de logros ben poden ser indicadores valiosos de competencia escolar xeral *baixo condicións de ensino normal destinado á competencia xeral*. Mais cando as puntuacións das probas convírtense no obxectivo do proceso docente, ambos perden o seu valor como indicadores do estado educativo e deforman o proceso educativo de xeitos indesexábeis. (Tendencias similares rodean naturalmente o uso de probas obxectivas en cursos ou en exames de acceso.)" Cando alguén distorsiona as decisións para mellorar a medida de desempeño, adoita subrogarse, chegando a crer que a medida é unha mellor medida do verdadeiro rendemento do que realmente é.

A lei de Campell transmite unha mensaxe máis positiva pero complexa. É importante medir o progreso facendo uso de indicadores cuantitativos e cualitativos. Non obstante, o uso de datos cuantitativos para a avaliación pode distorsionar e manipular estes indicadores. Deben adoptarse medidas concretas para reducir a alteración e manipulación da información. No seu artigo, «Assesing the impact of planned social change» (en galego, *Avaliando o impacto do cambio social planificado*) Campbell suliñou que «canto máis se use un indicador social cuantitativo para tomar decisións sociais, máis suxeito estará ás presións de corrupción e máis axeitado será para distorsionar e corromper os procesos sociais que se pretenden supervisar."».

## Notas
Lauritta Onye

**Lauritta Onye**, nada en Owerri o 4 de xaneiro de 1984, é unha atleta paralímpica que compite en probas de lanzamento de clasificación F40. Competiu nos Xogos Paralímpicos de Verán 2016 en Río de Xaneiro gañando o ouro no lanzamento de peso F40. Onye tamén é actriz, actuando baixo o nome de **Laury White**. 

## Traxectoria 
Onye naceu na cidade nixeriana de Owerri en 1994. É de Ikeduru. Onye naceu cunha forma de acondroplasia e mide 1,25 metros de altura. Fóra do atletismo, Onye tamén tivo a oportunidade de ser actriz e en 2015 protagonizou a película de Nollywood *Lords of Money*, aparecendo nos créditos baixo o nome de Laury White.

### Carreira deportiva 
Onye comezou a practicar atletismo en 2008, pero non participou en competicións de nivel internacional ata que houbo un cambio nas leis de clasificación de atletismo paralímpico en 2012. Antes, os atletas de baixa estatura clasificábanse baixo a regra F40, que incluía a calquera competidora menor de 140 centímetros de altura. Nun intento por equilibrar o campo, o fallo de 2012 dividiu a clasificación F40 en F40 e F41, con F40 agora para atletas femininas de 125 cm e menos, colocando a Onye como unha das atletas máis altas da súa clase.

Un dos primeiros eventos internacionais importantes foron as probas clasificatorias de lanzamento para atletas de clase F40 para o Campionato Mundial de Atletismo IPC 2015 celebrado en Doha. Onye ingresou na única proba realizado para atletas F40, o lanzamento de peso. Onye entrou no Campionato Mundial como unha das favoritas, estabelecendo unha distancia marca mundial de 7,59 metros en Tunisia en marzo no principio do ano. En Doha, Onye mellorou a súa propia marca ao lanzar unha distancia de 7.72 m no seu primeiro intento. O seu rival máis próximo, Lara Baars dos Países Baixos, guindou o peso a 6.80 metros de distancia, en si unha marca europea, pero case un metro menos que Onye. Foi a única medalla do equipo nixeriano dos campionatos.

Ao regresar a Nixeria, o presidente Buhari recibiu aos mellores atletas olímpicos e paralímpicos do país e outorgoulles fondos para axudar no adestramento dos atletas para os Xogos de 2016 en Río de Xaneiro. Malia que Onye afirmou que os fondos se recibirían, nin ela nin o seu adestrador recibiron os cartos, o cal tivo un impacto negativo nos preparativos de Onye para Río 2016. Ela cría que foi debido a que era unha atleta discapacitada que os cartos non se lle asignaron. En resposta, ameazou con retirarse dos Xogos Paralímpicos. 

Malia as dificultades financeiras, Onye representou a Nixeria en Río 2016, entrando no lanzamento de peso (T40). Onye dominou o seu campo, vencendo a Rima Abdelli de Tunisia. Ao converterse na primeira atleta de T40 en lanzar máis de oito metros, Onye reaccionou con entusiasmo dando voltas e bailando fronte á multitude brasileira.

## Notas
Curtis Borchardt

**Curtis Alan Borchardt**, nado o 13 de setembro de 1980 en Buffalo, Nova York, é un ex xogador de baloncesto estadounidense.

## Traxectoria profesional 
Borchardt foi elixido na 18ª posición do Draft da NBA de 2002 polos Orlando Magic, pero foi traspasado ós Utah Jazz. Na súa primeira tempada na NBA non puido debutar debido ás lesións, e fixo o seu debut na tempada 2003-04 cos Jazz. O 2 de agosto de 2005, Borchardt foi traspasado ós Boston Celtics nun traspaso entre cinco equipos e 13 xogadores.

En decembro de 2005, Borchardt chegou ó CB Granada da Liga ACB. Tras catro tempadas en Granada, Borchardt asinou co ASVEL Basket da LNB Pro A. Borchardt rematou a súa carreira no CB Valladolid da Liga ACB en 2012.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Estatísticas en Basketball-Reference.com
Vilaboa, Arca, O Pino

**Vilaboa** é un lugar da parroquia de Arca no concello coruñés do Pino, na comarca de Arzúa. Segundo o IGE, en 2019 tiña 81 habitantes (47 homes e 34 mulleres).

Na contorna atópase o chamado castro da Roda ou de Vilaboa, nun meandro do rego do Burgo ou Puntillón, que está moi alterado polo uso da súa pedra e a creación de camiños e muros.

## Lugares e parroquias 
### Lugares de Arca 
### Parroquias do Pino 
## Notas
Torre de Magallón

A **Torre de Magallón,** tamén denominada **Torre el Quez** ou **Torre de Alxeciras,** foi unha atalaia, ou torre de vixilancia fortificada, de orixe romana do século III ou musulmá, situada no concello zaragozano de Magallón, na comarca de Campo de Borja, na provincia de Zaragoza. Hoxe xa non existe.

## Historia 
Aínda que existe documentación, na época de romanización da Península Ibérica, na que se menciona un asentamento romano chamado *Caraví* situado na calzada romana que unía Figueruelas e Tarazona e desa época se conserva a torre, un azud e a ponte de Fornoles, no séculos X-XI

## Descrición 
Situada nas aforas da localidade, atopábase moi preto da ponte de Fornoles e tratábase dunha torre de planta rectangular de 6,90 x 10,20m construída con grandes perpiaños que alcanzaban os dous metros de altura (2,20 m) e tiña uns muros de 70 cm de grosor, sendo o resto engadidos de épocas posteriores. Era de propiedade particular e estaba cuberta cun tellado. 

## Catalogación 
A torre romana de Magallón foi incluída dentro da relación de castelos considerados Bens de Interese Cultural, como zona arqueolóxica, en virtude do disposto na disposición adicional segunda da Lei 3/1999, de 10 de marzo, do Patrimonio Cultural Aragonés. Esta listaxe foi publicada no Boletín Oficial de Aragón do 22 de maio de 2006.

En 2019, xa non existe e, no seu lugar, permanecen tres cruces.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
*Ficha en ARCA
O Outeiro, Arca, O Pino

**O Outeiro** é un lugar da parroquia de Arca no concello coruñés do Pino, na comarca de Arzúa.

## Toponimia 
A orixe do topónimo é o latín , que é unha parte alta ou elevación do terreo.

## Lugares e parroquias 
### Lugares de Arca 
### Parroquias do Pino 
## Notas
Samil, Arca, O Pino

**Samil** ou **Saamil** é un lugar da parroquia de Arca no concello coruñés do Pino, na comarca de Arzúa. Segundo o IGE, en 2019 tiña 4 habitantes (2 homes e 2 mulleres).

A uns 180 metros en liña recta ao noroeste atópase o núcleo de Samil de Arriba, de dimensións moito maiores e xa na parroquia de Castrofeito, polo que a esta poboación tamén se lle coñece como **Samil de Abaixo**. Outros topónimos dos arredores son Campo da Pepa e A Toxeira (ao norte), As Caneiras (ao oeste) e o Coto de Pazos (ao leste).

Chama a atención neste lugar un hórreo de boas dimensións que pentence á tipoloxía dos hórreos do Pino.

A curta distancia, a uns 1.100 m cara ao nordés, nace na Chousa de Abeas o rego do Burgo.

## Lugares e parroquias 
### Lugares de Arca 
### Parroquias do Pino 
## Notas
Clásica de Pascua

A **Clásica de Pascua** é unha proba ciclista de afeccionados, que ten lugar na vila de Padrón e arredores o luns de Pascua. Está organizada polo Club Ciclista Padronés. Forma parte do calendario nacional da Real Federación Española de Ciclismo. 

## Palmarés 
## Palmarés por países 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Clásica de Pascua (sitiodeciclismo.net)&nbsp;
Thomas David Jones

**Thomas David Jones**, nado en Baltimore, Maryland, o 22 de xaneiro de 1955, é un astronauta estadounidense retirado que formou parte das misións STS-59, STS-68, STS-80 e STS-98.

## Traxectoria
Jones graduouse en ciencias pola Academia da Forza Aérea dos Estados Unidos en Colorado Springs en 1977 e ten un doutoramento en ciencias planetarias pola Universidade de Arizona en Tucson en 1988.

Foi seleccionado como astronauta pola NASA en xaneiro de 1990, participando nas misións STS-59, STS-68, STS-80 e STS-98 e pasando 53,03 días no espazo.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
*STS-59
*STS-68
*STS-80
*STS-98
O Picón, Arca, O Pino

**O Picón** é un lugar da parroquia de Arca no concello coruñés do Pino, na comarca de Arzúa, a pouco máis dun quilómetro ao leste da capital municipal, O Pedrouzo.

## Monumentos 
### Arquitectura civil 
O elemento patrimonial de maior relevancia deste lugar é o chamado pazo do Picón, un edificio barroco do século XVII.

## Xeografía 
Algúns dos topónimos que se atopan nas inmediacións do Picón son:
* rego do Burgo ou de Puntillón, a uns 730 metros ao oeste do Picón cara ao Pedrouzo
* Corvite, a uns 520 metros ao leste, en dirección a Astrar
* Casa da Rúa, que é unha construción dun andar apenas a 150 metros ao sueste do pazo, con tellado a dúas augas, de paredes de cachotaría, mais con bos perpiaños nas esquinas, arredor de fiestras e porta de medio punto
* A Zanca, na cota de 300 metros, a uns 200 metros ao sueste do Picón
* Os Barreiros, na cota dos 350 metros, a uns 400 metros tamén ao sueste
* Picón de Minas, nos contrafortes do monte de Minas, a un quilómetro ao sueste do Picón
* monte de Minas, que ten unha altura de 451 metros e conta cun vértice xeodésico así como o denominado Miradoiro do Picón, a 1.460 metros aos sueste do Picón. Algo máis ao sur, nos contrafortes do suroeste deste monte e xa no concello de Touro, entre lugares de A Silva, Os Torreis de Abaixo e Os Torreis de Arriba, atópase un terreo pertencente ás minas de cobre de Río Tinto da que se extraen áridos

## Lugares e parroquias 
### Lugares de Arca 
### Parroquias do Pino 
## Notas
Journeyman (foguete)

**Journeyman**, tamén coñecido coa denominación **Argo-D8**, foi un foguete sonda estadounidense de propelente sólido desenvolvido a finais dos anos 1950 e formado por cinco etapas.

Journeyman foi desenvolvido por Aerolab Development Co. para a NASA co apoio do Centro de Armas Especiais da Forza Aérea para estudar a contorna de radiación do espazo próximo á Terra de cara ás misións do Proxecto Mercury e para levar a cabo misións de radioastronomía. Todos os Journeyman, 8 en total, foron lanzados entre 1960 e 1965.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos
*Javelin (foguete)
Gertrude Ederle

**Gertrude Caroline Ederle**, nada en Nova York o 23 de outubro de 1905 e finada en Wyckoff o 30 de novembro de 2003, foi unha nadadora estadounidense.

En 1926 foi a primeira muller que atravesou o Canal da Mancha a nado.

## Traxectoria 
Gertrude Ederle naceu en Nova York en 1905, filla de inmigrantes procedentes de Alemaña. Inicialmente non mostrou propensión a nadar: Era a primeira vez que unha muller nadaba pola canle inglesa. Despois outras mulleres lograron a proeza, mais o seu tempo permaneceu como récord durante 24 anos, ata que en 1950 foi mellorado por Florence Chadwick (a décimo terceira muller que cruzou a canle).

Ao regresar a casa, a fazaña de Gertrude Ederle celebrouse cun desfile en Nova York o 27 de agosto de 1926 e foi recibida polo presidente Calvin Coolidge . En 1927 interpretouse a ela mesma no filme *Swim Girl, Swim*.

En 1933 unha caída das escaleiras provocoulle feridas graves e tardou anos en recuperarse. Porén, en 1939, conseguiu actuar na Exposición Universal de Nova York. Nos anos 40, Ederle, que padecía problemas auditivos causados polo xarampón dende a infancia, quedou completamente xorda. Retirada da escena pública, dedicouse a ensinar a nadar a nenos xordos.

En 1965 foi incluída no International Swimming Hall of Fame (Salón da Fama da Natación Internacional).

Faleceu o 30 de novembro de 2003, aos 98 anos.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
*
*
*
* 
### Ligazóns externas 
* N.Y. Times Obituary for Gertrude Ederle
* Find A Grave page for Gertrude Jacobs Ederle
Rego do Burgo, río Brandelos

O **rego do Burgo** ou **rego de Puntillón** é un afluente do río Brandelos que discorre polos concellos do Pino e Touro, na comarca de Arzúa e ten unha lonxitude total de 7.720 metros.

## Características 
Nace na Chousa de Abeas, dentro da parroquia de Arca e preto do lugar de Samil, a uns 365 metros de altitude. Pouco despois vai bordeando polo leste a capital municipal do Pino, O Pedrouzo, deixando o lugar do Picón ao seu leste. A dous quilómetros do seu encontro co Brandelos, preto do lugar da Sapeira, na parroquia de Bama, o rego do Xeimar vai converxer con el. Por fin, apenas a uns centos de metros ao sur dunha área de extracción de áridos, a antiga mina de cobre de Río Tinto, o rego do Burgo ten o seu encontro co Brandelos.

Conta con cinco subafluentes, sendo o rego do Xeimar o máis importante deles.

## Etimoloxía 
Este rego debe o seu nome ao lugar do Burgo, que atravesa. Por este lugar pasa o Camiño Francés a Santiago.

## Notas
Tetraterpeno

[miniatura|400px|Estrutura química da [criptoxantina, un tetraterpenoide de cor amarela do tipo das xantofilas.]]
Os **tetraterpenos** son terpenos formados por oito unidades de isopreno (ou catro monoterpenos) e coa fórmula molecular C40H64. Os **tetraterpenoides** (entre os que están moitos carotenoides) son tetraterpenos que foron modificados quimicamente, e conteñen grupos funcionais con oxíxeno.

O fitoeno biosintetízase por condensación cabeza con cabeza de dúas moléculas de xeranilxeranil pirofosfato (GGPP). Un grupo de tetraterpenos e probablemente o máis estudado, é o dos pigmentos carotenoides. Os carotenoides teñen improtantes funcións biolóxicas, como a captación da luz para a fotosíntese, actividades antioxidantes e protección contra os radicais libres, síntese de hormonas de plantas e como compoñentes estruturais das membranas. Xunto coa súa relevancia biolóxica, os carotenoides son tamñen compostos de alto valor para as industrias alimenticia e farmacéutica. Os carotenoides son biosintetizados por organismos fotosintéticos e non fotosintéticos; porén, nos organismos fotosintéticos, son compoñentes esenciais como pigmentos accesorios dos centros de reacción captadores de luz dos fotosistemas. As xantofilas son outro grupo de pigmentos tetraterpenos amplamente distribuídos na natureza.

## Notas
Labrus

***Labrus*** é un xénero de peixes osteíctios mariños da orde dos perciformes, suborde dos percoideos, superfamilia dos perocideos e familia dos lábridos, propios do Atlántico oriental, incluído o Mediterráneo e o mar Negro.
 
A súa especie tipo é *Labrus mixtus* Linnaeus, 1758. termo relacionado con *labrum*, "labio", facendo referencia aos grandes labios dos peixes deste xénero.

### Sinónimos 
Ademais de polo nome actualmente válido, o xénero coñeceuse tamén polo sinónimo: 
**Cicla* Artedi, 1793

### Especies 
Segundo o WoRMS e a FishBase, o xénero comprende as seguintes catro especies:
* *Labrus bergylta* Ascanius, 1767 
* *Labrus merula* Linnaeus, 1758 
* *Labrus mixtus* Linnaeus, 1758 
* *Labrus viridis* Linnaeus, 1758 

Porén, o ITIS admite as seguintes:

* *Labrus barffi* Curtiss, 1938
* *Labrus bergylta* Ascanius, 1767
* *Labrus caeruleus* Lacépède, 1801
* *Labrus crenulatus* Shaw, 1803
* *Labrus cynaedus* Linnaeus, 1758
* *Labrus dispar* Ekström in Ekström et Sundevall, 1836-48
* *Labrus ephippium* Valenciennes in Cuvier et Valenciennes, 1839
* *Labrus gallinago* Curtiss, 1944
* *Labrus garzetto* Donndorff, 1798
* *Labrus lunarius* Solander in Cuvier et Valenciennes, 1839
* *Labrus marginalis* Linnaeus, 1758
* *Labrus merula* Linnaeus, 1758
* *Labrus mixtus* Linnaeus, 1758
* *Labrus tearlachi* Curtiss, 1938
* *Labrus teatae* Curtiss, 1938
* *Labrus turduscaroli* Curtiss, 1938
* *Labrus viridis* Linnaeus, 1758 

## Galería 

Labrus bergylta.jpg|*Labrus bergylta*
Labrus merula 03-12-06 (Stefano Guerrieri).jpg|*Labrus merula*
Labrus mixtus (bimaculatus)F - Stefano Guerrieri.jpg|*Labrus mixtus* ssp *bimaculatus*
Labrus viridis Donoussa 2.JPG|*Labrus viridis*

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Parenti, P. & J.E. Randall (2000): "An annotated checklist of the species of the Labroid fish families Labridae and Scaridae". *Ichthyological Bulletin of the J. L. B. Smith Institute of Ichthyology*, **68**: 1–97.

### Outros artigos 
* Lábridos
JSSW

**JSSW** (*Ji Shu Shiyan Weixing*), tamén coñecidos como **CK** (*Chang Kong*) e como **Proxecto 701**, foi unha serie de satélites experimentais chineses.

## Características 
A finalidade exacta dos satélites JSSW non se coñece, pero eran probablemente demostradores tecnolóxicos. A ausencia de emisións de radio desde os satélites cando sobrevoaban territorios non chineses levou a especular con que tivesen unha finalidade militar, cos satélites só emitindo datos ás estacións chinesas. Ningún dos satélites manobrou mentres estivo en órbita. Lanzáronse seis satélites JSSW, todos mediante foguetes Feng Bao 1, dos cales so tres chegaron a órbita.

## Historial de lanzamentos 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
*Feng Bao 1
Peter Ascanius

**Peder Ascanius**, coñecido como **Peter Ascanius**, nado o 24 de maio de 1723 en Aure, provincia de Møre og Romsdal (Noruega), e finado o 4 de xuño de 1803 en Copenhague, foi un zoólogo e mineraloxista noruegués, un dos discípulos de Linneo.

## Traxectoria 
Ascanuis estudou Historia Natural na Universidade de Uppsala baixo a dirección de Linneo. 

Despois de rematar os seus estudos, durante os anos de 1768 a 1770 viaxou ao longo das costas de Noruega para estudar a fauna mariña. Como resultado destes estudos publicou, en 1805, en Copenhague, cinco volumenes dos seus *Icones rerum naturalium*, con figuras iluminadas da historia natural do norte. 

Así mesmo, dirixiu as minas de Kongsberg e doutros lugares de Noruega.

Trasladouse a Copenhague, en cuxa Universidade ensinou zooloxía e mineraloxía desde 1759 a 1771.

Ascanius xogou un gran papel na organización das Universidades do seu país e, en 1755, foi elixido membro estranxeiro da Royal Society de Londres.

Legou as súas inmensas coleccións e a súa fortuna á Real Sociedade de Ciencias de Noruega.

## Descrición de especies 
Entre outras, en 1767, describiu a especie *Labrus bergylta*, peixe da familia dos lábridos.

## Publicacións 
Entre outras obras, a súa máis famosa publicación, foi:
* ''Icones rerum naturalium, ou figures enluminées d'histoire naturelle du Nord*, editado entre 1767–1806, en 5 partes, en Copenhagen.
 
## Abreviatura 
A abreviatura **Ascanius** emprégase para recoñecer a Peter Ascanius como autoridade na descrición e taxonomía en zooloxía.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
**Icones rerum naturalium''. Volume I. Dixitalizada
Jumpseat

**Jumpseat** foi unha serie de satélites de recoñecemento para detección electrónica dos Estados Unidos.

## Características 
A finalidade dos satélites Jumpseat era, traballando conxuntamente cos satélites P-801, monitorizar a actividade dos radares soviéticos de alerta de mísiles mediante a detección das súas ondas electromagnéticas e interceptar comunicacións mediante microondas.

Os satélites eran lanzados mediante foguetes Titan IIIB en órbitas altamente elípticas, tipo Molniya. Eran fabricados por Hughes usando o bus HS-318, tiñan unha masa duns 700 kg e estabilizábanse mediante xiro. As informacións apuntan a que usaban unha gran antena despregable desacoplada en xiro con respecto do resto do satélite. Foron sucedidos polos satélites da serie Trumpet.

Lanzáronse un total de sete satélites Jumpseat, aínda que debido á súa natureza secreta hai dúbidas de se a partir do número cinco se trataban realmente de Jumpseat ou de satélites Quasar.

## Historial de lanzamentos 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
*Titan IIIB
Leonid Kadeniuk

**Leonid Kostiantinovich Kadeniuk**, nado en Chernivtsi (Ucraína) o 28 de xaneiro de 1951 e finado o 31 de xaneiro de 2018, foi un astronauta ucraíno que formou parte da misión STS-87.

## Traxectoria
Kadeniuk graduouse na Escola Superior de Aviación de Chernihiv en 1971 e no Instituto do Estado de Investigación Científica da Forza Aérea Soviética para adestramento de pilotos de probas en 1977. Rematou o seu adestramento como cosmonauta da Unión Soviética no Centro de Adestramento para Cosmonautas Yuri Gagarin en 1978. Obtivo tamén un máster en enxeñería mecánica polo Instituto de Aviación de Moscova en 1989.

Kadeniuk nunca chegou a voar nunha misión da Unión Soviética. Despois da independencia de Ucraína foi seleccionado pola Axencia Espacial Nacional de Ucraína en 1996 para voar nunha misión da NASA, a STS-87, na que pasou 15,69 días no espazo. Faleceu o 31 de xaneiro de 2018.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
*STS-87
Festival internacional de curtametraxes de Clermont-Ferrand

O **Festival internacional de curtametraxes de Clermont-Ferrand** (francés: **Festival international du court métrage de Clermont-Ferrand**) ou **Clermont ISFF** é o maior festival internacional de cinema adicado ás curtametraxes. Cada ano celébrase en Clermont-Ferrand (Francia), e é o segundo festival internacional de cinema máis grande de Francia, en canto a público e asistencia de profesionais, despois de Cannes, con máis de 160000 asistentes e 3500 profesionais ao ano.

## Historia 
En 1979, foi organizada unha Semana de Curtametraxes pola Sociedade de Cinema da Universidade Clermont-Ferrand. Este evento repetiuse en 1980 e 1981 e foi recibido con entusiasmo.

En 1982, o festival fíxose competitivo, cun xurado outorgando premios aos filmes seleccionados da produción máis recente de curtametraxes francesas. Os filmes internacionais amosáronse en programas especiais nos que destacaban un tema particular, xénero, país ou rexión do mundo. O público tamén asistiu a homenaxes aos grandes realizadores de curtametraxes do pasado e do presente.

En 1986 organizouse o primeiro mercado de curtametraxes de Clemont-Ferrand, coa intención de elevar o perfil económico das curtametraxes. O mercado contén unha videoteca para compradores de televisión, distribuidores e programadores de festivais, franceses e estranxeiros, para que poidan ver todos os filmes en competición, así como os filmes fóra de competición que foron enviados para participar.

## O Festival 
Clermont foi durante 40 anos o maior festival de curtametraxes, o lugar de encontro esencial para espectadores, profesionais, mocidade e escolares. O público ten unha selección de 600 filmes en todas as seccións e as tres competicións (nacional, internacional e Lab).

O equipo de programación recibe cada ano máis de 7000 curtas entre marzo e outubro, incluíndo 1500 producións francesas.

## Descubrimentos 
O festival revelou a moitos directores que logo lanzaron a súa carreira cinematográfica con éxito, por exemplo:

* Cédric Klapisch, gañador do premio especial do xurado en 1987 pon *In Transit* (o seu filme de graduación), e de novo o premio especial do xurado en 1990 por *I am moving*.
* Jean-Pierre Jeunet, gañador do premio do público e do premio da prensa en 1990 por *Bullshit*.
* Jan Kounen, premio de investigación en 1994 por *Vibroboy*.
* Erick Zonca, Grand Prix en 1995 por *Eterno*.
* A curtametraxe Logorama, que  gañou o Oscar á mellor curtametraxe nos 82º Premios da academia das artes e das ciencias cinematográficas.

## Notas 
## Véxase tamén
### Ligazóns externas 
* Sitio oficial do festival
El primer loco

***El primer loco: cuento extraño*** é unha novela en lingua castelá da escritora galega Rosalía de Castro, asinada en Lestrove (Padrón) en febreiro de 1881, publicada orixinalmente pola Imprenta y Librería de Moya y Plaza de Madrid ese mesmo ano. O libro foi reeditado en facsímile en 2019 por Alvarellos Editora, con estudo introdutorio de María do Cebreiro e Germán Labrador.

## Descrición
Dividida en catro capítulos, está ambientada no mosteiro (hoxe hospital psiquiátrico) e na carballeira de Conxo, que anos antes acollera o famoso Banquete de Conxo.

A obra é un diálogo, case un monólogo, entre Luís, o protagonista, e o seu amigo Pedro. Luís conta as súas desgrazas amorosas coa fermosa Berenice. Como a coñece cando a familia dela se muda fronte por fronte da casa do protagonista, como a segue cando marcha ao mosteiro de Conxo a descansar no verán. Os seus encontros no bosque contiguo ao mosteiro, as cartas cheas de paixón e, por fin, o desengano.

Pedro actúa como contrapunto ao amor tolo de Luís. Cuestiona se Berenice non tería tanta fachenda como fermosura, se as súas cartas non serían máis que pobres copias das poéticas e sinceras cartas de Luís. En definitiva, se o amor que Luís considera puro, verdadeiro e apaixonado non será máis que a proxección que el mesmo fixo dos seus sentimentos nunha muller fermosa pero, en definitiva, descoñecida.

## Edicións 
* 1881. Imprenta y Librería de Moya y Plaza, Madrid. Inclúe *El domingo de Ramos*.
* 1980. Editorial Fontamara. Barcelona. 128 páxinas. ISBN 84-7367-123-6.
* 1991. Patronato Rosalía de Castro. 116 páxinas. ISBN 84-87668-04-6. Edición de Angel Abuín González.
* 2008. Editorial Eneida. Madrid. 132 páxinas. ISBN 978-84-95427-21-2.
* 2009. Editorial Eneida. Madrid. Libro electrónico. ISBN 978-84-92491-44-5.
* 2016. CreateSpace (Amazon). ISBN 978-1535097468. Edición de Héctor Martínez Sanz.
* 2019. Alvarellos. Facsímile, 280 páxinas. ISBN 978-84-16460-58-8. Con estudo de María do Cebreiro e G. Labrador e fotografías de D. Estévez. e nas *Obras completas* (1993) de Turner.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* AAVV (1986). *Actas do congreso internacional de estudios sobre Rosalía de Castro e o seu tempo*, v.&nbsp;1. CCG. USC:
* 
* 

### Outros artigos 
* Banquete de Conxo
* Literatura do Romanticismo
Selección de fútbol do Canadá

A **selección de fútbol do Canadá** (en , en ) é o equipo representativo do Canadá nas competicións oficiais deste deporte. A súa organización está a cargo da Asociación Canadense de Fútbol (*Association canadienne de soccer*, *Canadian Soccer Association*), pertencente á CONCACAF e á FIFA. Alcumados os *Canucks*, os seus maiores éxitos son unha participación na fase final da Copa do Mundo (), onde caeron na fase de grupos, e dúas Copas de Ouro da CONCACAF (1985, 2000). O Canadá é o único equipo da CONCACAF en gañar a Copa de Ouro, fóra de  e os .

## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Páxina web oficial da Asociación Canadense de Fútbol
* Perfil do Canadá na páxina web da FIFA
Mohamed Fouad Hamoumou

**Mohamed Fouad Hamoumou**, nado en Alxer, é un atleta paralímpico alxeriano con discapacidade visual que compite en probas deportivas de clasificación T13. Representou a Alxeria nos Xogos Paralímpicos de Verán 2016 en Río de Xaneiro, no Brasil, e gañou a medalla de bronce na proba masculina de 400 metros, cunha marca de 48.04 segundos, batendo tamén unha marca persoal.

No Campionato do Mundo de Atletismo Paralímpico de 2017 celebrado en Londres, Reino Unido, gañou a medalla de bronce na proba masculina de 400 metros.

No Gran Premio Mundial de Atletismo de 2018 celebrado en Tunes gañou a medalla de ouro na proba masculina de 400 metros.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Ficha de Mohamed Fouad Hamoumou no Comité Paralímpico Internacional
Hopano

O **hopano** é un composto químico natural clasificado como triterpeno. Forma o núcleo central de diversos compostos que en conxunto reciben o nome de hopanoides. O primeiro composto da familia do hopano que se illou e caracterizou foi a hidroxihopanona, atopada na resina dammar. O nome hopano deriva de *Hopea*, un xénero de árbores do que se obtén a resina dammar.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Bacteriohopanopoliol
Triterpeno

Os **triterpenos** son unha clase de terpenos formados por seis unidades de isopreno (ou tres monoterpenos) coa fórmula C30H48. Os animais, as plantas e fungos producen triterpenos, como o escualeno, precursor de todos os esteroides. Se os triterpenos conteñen oxíxeno e algúns grupos modificados reciben o nome de **triterpenoides**.

## Estruturas 
Os triterpenos presentan unha gran variedade de estruturas. Identificáronse case 200 esqueletos diferentes de triterpenos. Estes esqueletos poden ser clasificados segundo o número de aneis que presenten. En xeral as estruturas pentacíclicas (de 5 aneis) son as predominantes.

## Triterpenoides 
miniatura|Colesterol: un dos máis simples pero máis importantes triterpenoides.

Por definición os triterpenos son hidrocarburos e non posúen heteroátomos (só teñen C e H); os triterpenos funcionalizados con outros átomos ou modificación de grupos químicos denomínanse **triterpenoides**. Non obstante, ás veces os dous termos utilízanse na literatura indistintamente.

Os triterpenoides posúen unha rica quimica e farmacoloxía (por exemplo, o colesterol) con varios motivos pentacíclicos. O lupano, oleanano e ursano parecen ser prometedores como axentes anticancerosos.

### Esteroides 
Os esteroides presentan un núcleo de cucurbitano, aínda que na práctica biosintetízanse a partir do lanosterol (en animais e fungos) ou do cicloartenol (en plantas) por medio da ciclacion do escualeno. Os esteroides teñen dúas funcións biolóxicas principais, son compoñentes clave das membranas celulares ou moléculas de sinalización que activan receptores de hormonas esteroides. Importantes subclases son os esterois e as cucurbitacinas.

### Saponinas triterpenoides 
As saponinas triterpenoides son triterpenos que pertencen ao grupo de compostos da saponina, polo que son glicósidos triterpenoides. Prodúcenas as plantas como parte do seu mecanismo de autodefensa con importantes subclases como os ginsenósidos (que aparecen no ginseng) e eleuterósidos.

Os triterpenos biosintetízanse por condensación cabeza con cabeza de dúas unidades de farnesil pirofosfato (FPP) para formar escualeno. Á súa vez, o escualeno serve como precursor para a formación de triterpenoides, incluíndo os hopanoides bacterianos e os esterois eucariotas. O escualeno é un composto valioso en si mesmo, xa que se usa como antioxidante, e tamén en cosmetica, nutrición e vacinas. O escualeno é extraído do aceite de fígado de tiburón ou das olivas ou outras plantas oleaxinosas.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Diterpeno
* Monoterpeno
* Sesquiterpeno
Río das Perlas

O **río das Perlas** (en , pinyin: Zhū Jiāng, en , en ), coñecido antigamente tamén como **río Guangdong** ou **río Cantón** (en ) é un sistema fluvial do sur da China. Percorre a parte sur da China en dirección oeste-leste e desemboca no mar da China Meridional, entre Hong Kong e Macau. O seu curso inferior e os seus distributarios forman o delta do río das Perlas.

O nome adoita empregarse para o conxunto das cuncas dos ríos Xi ("Oeste"), Bei ("Norte") e Dong ("Leste") en Guangdong. Estes ríos están considerados tributarios do río das Perlas porque comparte un delta común, o delta do río das Perlas. Medido dende a parte máis afastada do río Xi, o sistema do río das Perlas é o terceiro río máis longo dos que discorren integramente pola China, tralos ríos Yangtzé e Amarelo, e o segundo en caudal despois do Yangtzé.

Ademais de para referirse ao sistema no seu conxunto, o nome de río das Perlas tamén se aplica a unha rama específica do sistema. Este río das Perlas é o distributario máis largo no delta, aínda que é notablemente curto.

## Xeografía 
O río das Perlas recibe o seu nome por unha insua de area ou pedra localizada no medio do río chamada "perla do mar" (海 珠). Esta insua atópase agora en terra firme debido ao cambio do curso do río. Existe unha lenda na China que conta como catro dragóns, entre os que se atopaba o Dragón Perlado (珠 龙, zhulong) axudaron uns campesiños asperxendo auga do mar do Leste nos seus campos para que medrasen os seus cultivos, e o emperador de Xade, ao ver iso, esmagou os catro dragóns pondo unha montaña enriba de cada un, converténdose nos ríos máis grandes da China (río das Perlas, Yangtzé, o Amarelo e o Heilongjiang).

O río fórmase pola converxencia do Xi Jiang (río do oeste), o Jiang Bei (río do norte) e o Jiang Dong (río do leste), na provincia de Yunnan. Flúe cara ao leste a través das provincias e rexións autónomas de Guizhou, Guangxi, Hunan, Jiangxi e Cantón. Desemboca nesta última provincia, no mar da China Meridional formando un gran delta en que está a cidade de Guangzhou.

O delta do río das Perlas é unha das áreas economicamente máis prósperas da China. A ambos os lados do río atópanse as antigas colonias europeas de Hong Kong e Macau, actualmente rexións administrativas especiais da China cunha economía moi desenvolvida e cada vez máis interrelacionada co resta da zona do delta.

O estuario, Bocca Tigris, é dragado regularmente coa fin de mantelo aberto para os barcos oceánicos. Crese que o río das Perlas é unha das vías fluviais máis contaminadas do mundo.

## Galería 

Ficheiro:Pearl River Delta Area.png|Mapa da rexión do delta
Ficheiro:Xijiang Zhaoqing.JPG|Vista do río Xi ("Río do Oeste") dende Zhaoqing a Gaoyao
Ficheiro:pearlriver.jpg|Vista nocturna de Guangzhou
Ficheiro:Dongguan007.jpg|Ponte dende o forte de Zhenyuan
Ficheiro:Yelin-Island-view-of-Zhuhai-and-Jiuzhou-Islands-0718.jpg|Zhuhai e illas Jiuzhou, dende as illas Yeli na desembocadura do río das Perlas

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Conurbación do Delta do Río das Perlas
Flora Ugwunwa

**Flora Ugwunwa**, nada en Onitsha o 26 de xuño de 1984, é unha atleta paralímpica nixeriana que compite en probas na categoría F54 para atletas en cadeira de rodas. Representou a Nixeria nos Xogos Paralímpicos de Verán 2016. 

## Traxectoria 
Cando era nena, sufría de poliomielite que lle fixo perder o uso das súas pernas.

En 2015, participou nos Xogos Panafricanos en Brazzaville onde gañou a medalla de ouro no lanzamento de disco para a categoría F54-57 fronte á alxerina Nassima Saifi e o seu compatriota Njideka Iyiazi, así como a prata no lanzamento de xavelina F53-56 detrás do a tunisiana Hania Aidi e fronte a Malian Mariam Coulibaly.

Nos Xogos Paralímpicos de Verán en 2016 celebrados en Río de Xaneiro, converteuse en campioa paralímpica de xavelina F54, mellorando a marca mundial anterior en 2 metros cun lanzamento de 20.25 metros. Superou á até entón posuidora da marca mundial, a tunisiana Hania Aidi e a surafricana Zanele Situ. Esta foi a sétima medalla de ouro de Nixeria nos Xogos. Logo foi nomeada entre os mellores atletas nixerianos do ano pola revista *Pulse*. Ugwunwa tamén participou no lanzamento de disco] F56 onde terminou en sexta posición na final.

Cualificou para representar a Nixeria nos Xogos Paralímpicos de Verán 2020 que debían celebrarse en Tokyo, despois de gañar a medalla de prata nas probas femininas de lanzamento de xavelina F54 no Campionato Mundial de Atletismo Paralímpico 2019 celebrado en Dubai, nos Emiratos Árabes Unidos.

En 2019, foi elixida membro do Comité Paralímpico de Nixeria como representante de atletas. Un dos obxectivos do seu cargo é obter mellores condicións de adestramento, así como cadeiras e próteses para ofrecer aos atletas nixerianos unha mellor oportunidade en competicións continentais ou internacionais.

## Notas
Vicente Guillén

**Vicente Guillén Biel**, nado en Coruxo (Vigo) o 19 de setembro de 1912 e finado en Pontevedra o 18 de xuño de 1941, foi un guerrilleiro antfranquista galego.

## Traxectoria 
Electricista en Coruxo. En 1935 foi procesado en Vigo por lesións, aínda que foi absolto por ser en lexítima defensa. Afiliado ao Ateneo Libertario de Lavadores, foi detido o 23 de maio de 1936 polo asalto ao Centro das Juventudes Católicas de Comesaña no que tamén participaron Maximino Alonso Comesaña e Eusebio Freiría.

Logo do golpe de Estado do 18 de xullo de 1936, preso no cárcere de Pontevedra, na noite do 5 ou 6 de setembro, foi conducido nunha camioneta, xunto con outros oito presos, para ser paseados no cemiterio de Aldán, pero Vicente logrou fuxir. Chamado a filas coa súa quinta en agosto, non se presentou e fuxiu ao monte. Liderou unha partida de fuxidos. Participou co seu irmán Julio Guillén Biel no grupo de Rogelio García Morales. Realizaron varios asaltos na comarca de Vigo con Vicente disfrazado de falanxista ou militar. O 12 de xullo de 1937, nun enfrontamento coas forzas dedicadas a perseguir os fuxidos no monte dos Valos (Redondela) no que resultaton mortos Aureliano Souto Blanco e Enrique Acuña Gómez, abatiu ao cabo falanxista Celestino González Mouriño. Foi reclamado polo xuíz militar de Vigo en agosto de 1937 xunto co seu irmán Julio, procesados na causa 373/37 por rebelión militar e insulto a forza armada. Xulgados en Vigo, foron declarados en rebeldía. O 27 de novembro de 1938 tivo lugar outro enfrontamento coa Garda Civil en Barreiro, con intercambio de disparos e lanzamento de bombas de man. O 6 de xuño de 1939 entrevistouse co gobernador civil Manuel Gómez Cantos que se achegou ao seu domicilio para xestionar a súa presentación. Guillén desconfíou, non se presentou e volveu ao monte. Finalmente foi detido ese ano. Xulgado en Pontevedra por rebelión militar o 10 de marzo de 1941 na causa 952/1939 xunto con Eugenio González Fernández, foi condenado a pena de morte. Foi executado nos diques de Monte Porreiro de Pontevedra. Abríronlle expediente de responsabilidades políticas en setembro de 1941, e foi condenado polo Xulgado de Responsabilidades Políticas ao pago de 100 pesetas de multa en 1943.
## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 

### Ligazóns externas 
* A resistencia armada: Vicente Guillén Biel.
* Expediente de responsabilidades políticas contra Vicente Guillén Biel e Eugenio González Fernández

* A primeira guerrilla antifranquista galega (1936-1939): un esforzo malogrado
Selección de fútbol de Trinidad e Tobago

A **selección de fútbol de Trinidad e Tobago** (en ) é o equipo representativo de Trinidad e Tobago nas competicións oficiais deste deporte. A súa organización está a cargo da Asociación de Fútbol de Trinidad e Tobago (*Trinidad and Tobago Football Association*), pertencente á CONCACAF e á FIFA. Alcumados *The Soca Warriors* (do ), os seus maiores éxitos son unha participación na fase final da Copa do Mundo (), onde caeron na fase de grupos, e un subcampionato da Copas Ouro da CONCACAF (1973).

## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Páxina web oficial da Asociación de Fútbol de Trinidad e Tobago
* Perfil de Trinidad e Tobago na páxina web da FIFA
Berta Lutz

**Bertha María Julia Lutz,** nada en São Paulo o 2 de agosto de 1894 e finada en Río de Xaneiro o 16 de setembro de 1976, foi unha naturalista, zoóloga, profesora e pioneira do feminismo no Brasil. En 1945 xogou un papel fundamental para que a Carta das Nacións Unidas mencionase ás mulleres.

## Traxectoria 
Filla do médico e epidemiólogo suízo Adolfo Lutz (1855-1940) e da enfermeira inglesa Fowler Lutz.

Estudou ciencias naturais e foi zoóloga en París, na Sorbona, con especialización en anfibios anuros; estudando especies de ras da familia Hylidae. A ra rápida de Lutz (*Paratelmatobius lutzii* Lutz & Carvalho, 1958) foi codescrita por ela. Zoóloga de profesión, en 1919, foi contratada polo Museu Nacional do Rio de Janeiro, alcanzou enorme repercusión no país, debido a que o acceso aos cargos públicos estaba prohibido ás mulleres nese momento. Máis tarde, converteuse en naturalista da Sección Botánica, da mesma institución. Ao longo da súa vida, Lutz publicaría numerosos estudos e publicacións científicas entre os que destacan: “Observations on the life history of the Brazilian Frog” (1943), “A notable frog chorus in Brazil” (1946), “New frogs from Itatiaia mountain” (1952).

Despois de tomar contacto cos movementos feministas de Europa, e de EE. UU., Berta creou as bases do feminismo brasileiro. En 1922 fundou a Federación Brasileira para o Progreso Feminino (FBPF) despois de representar ao Brasil na Asemblea xeral da "Liga das Mulleres Sufraxistas", realizada nos Estados Unidos, onde foi elixida vicepresidenta da Sociedade Panamericana.

Foi electa suplente como deputada federal en 1934, despois de non gañar en dúas eleccións. En 1936 asumiu o mandato. As súas principais bandeiras de loita foron os cambios na lexislación laboral con respecto ao traballo feminino e infantil, e mesmo a igualdade de remuneración entre xéneros. En 1937, co golpe do Estado Novo, Getúlio Vargas clausurou ambas as Cámaras, facéndolle perder o seu mandato.

En 1945 foi unha das poucas mulleres que puideron participar na Conferencia da ONU de San Francisco na que se asinou a Carta das Nacións Unidas. Como embaixadora do Brasil en devandita conferencia Lutz xogou un papel fundamental en que a carta mencionase explicitamente ás mulleres.

## Recoñecementos 
* Dúas especies de lagartos brasileiros levan o seu nome: Liolaemus lutzae e Phyllopezus lutzae. Tamén tres especies de ras: Dendropsophus berthalutzae, Megaelosia lutzae e Scinax berthae.
* En 2001, o Congreso Brasileiro creou o Premio Bertha Lutz, para premiar a mulleres que traballaran na defensa dos  dereitos das mulleres e da igualdade de xénero.
## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
Tsjeng, Zing (2020). *Mujeres olvidadas : las científicas*. Madrid. ISBN&nbsp;978-84-415-4214-3,

### Outros artigos 
*Sufraxio feminino
*Feminismo

### Ligazóns externas 
*Biografía
*Voto feminino  
*Artigo - Para ler Bertha Lutz
*Artigo - Práticas e disputas  em torno do patrimônio científico-cultural – Bertha Lutz no Conselho de    Fiscalização das Expedições Artísticas e Científicas do Brasil
*Vídeo Mulheres da Ciência - Berta Lutz (en portugués)
Maximiliano Comesaña Pérez

**Maximiliano Segundo Comesaña Pérez**, coñecido como **Sapo**, nado en Priegue (Nigrán) o 30 de decembro de 1912 e finado en Coruxo o 10 de xaneiro de 1937, foi un político galego.

## Traxectoria 
Fillo de Salvador Comesaña, natural de Coruxo, e de Rosa Pérez Valverde, de Priegue. Gañaba a vida como mariñeiro en Priegue. Co golpe de Estado do 18 de xullo de 1936 fuxiu. O xuíz militar emitiu unha requisitoria para a súa presentación e a de Francisco Misa Aballe, José Misa Rodríguez, Juan Manuel Salgueiro Rial, José Fernández Fernández, Benigno Benavides Álvarez, Victorino Hermida Misa e Enrique Giráldez Piña o 24 de agosto. Volveu ser reclamado polo xuíz militar de Vigo o 7 de novembro con Benigno Benavides Álvarez e José Puentes Méndez. Segundo Carlos Méixome, foi detido e paseado, rexistrado morto en Vigo como **Maximino Comesaña Lago**, a causa de hemorraxia cerebral por disparo de arma de fogo. O cadáver apareceu no Camiño de Fragoselo a Tintoreira (Coruxo).
## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Maximino “O Sapo”
Manuel Prado Pereira

**Manuel Prado Pereira**, coñecido como **Lolito**, nado en Panxón (Nigrán) cara a 1906 e finado en Priegue o 4 de marzo de 1939, foi un mariñeiro e guerrilleiro antifranquista galego.

## Traxectoria 
Veciño da Area Alta (Panxón). Dirixente do Sindicato de Mariñeiros de Panxón da CNT. Foi detido en marzo de 1935 con Franklin Acevedo Méndez e Florencio Trigo Cabral, acusados de coacción durante a folga xeral revolucionaria de 1934, foron xulgados en Vigo o 18 de marzo e absoltos. Co golpe de Estado do 18 de xullo de 1936 fuxiu ao monte. O xuíz militar de Vigo reclamouno mediante requisitoria o 25 de outubro. Liderou unha partida de fuxidos que actuaban na contorna de Gondomar. En febreiro de 1938 asasinaron en Priegue a Francisco López dos Santos, un tratante de madeira portugués considerado informante da Garda Civil. Detido o 18 de decembro de 1938, foi xulgado en Vigo por rebelión militar o 16 de febreiro de 1939, e condenado a pena de morte. Foi executado en Vigo, rexistrándose a morte en Nigrán a causa de hemorraxia interna. En xullo de 1940 iniciaron un expediente de responsabilidades políticas contra el.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
* 

### Ligazóns externas 
* A primeira guerrilla antifranquista galega (1936-1939): un esforzo malogrado .
Kagayaki

**Kagayaki**, tamén coñecido como *SORUNSAT 1*, foi un satélite artificial da empresa xaponesa Sorun Corporation lanzado o 23 de xaneiro de 2009 mediante un foguete H-IIA desde o Centro de Lanzamento de Tanegashima.

## Características 
Kagayaki era un pequeno satélite de 28 kg e un tamaño de 31 x 31 x 35 cm enviado a órbita durante un lanzamento múltiple cun foguete H-IIA. Desenvolvido pola empresa Sorun Corporation, o satélite foi construído por uns 40 estudantes no seu tempo libre e durante as fins de semana, con máis de 20 empresas de Arakawa (Tokyo) contribuíndo á súa elaboración. Entre as súas características estaban o sistema de control de a bordo autónomo e un mastro inflable despregable. Entre os obxectivos do satélite estaban a observación de lixo espacial e a observación de correntes eléctricas aurorais. Despois da súa posta en órbita non se recibiron sinais do satélite.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
*H-IIA
Castelo San Felipe de Barajas

O **castelo San Felipe de Barajas** é unha fortificación que se atopa na cidade de Cartaxena de Indias, en Colombia. O seu nome real é **Forte de San Felipe de Barajas**. Está situado sobre un outeiro chamado San Lázaro e foi construído en 1657 durante a época colonial española. Sufriu constantes ataques por parte dos ingleses e franceses, sendo o comandante francés Barón de Pointis quen tomase o castelo a mediados de 1697. 

En 1984, a Unesco incluíu o centro histórico da cidade de Cartaxena de Indias, o conxunto das súas fortificacións e o castelo San Felipe de Barajas dentro da lista de Patrimonio da Humanidade. Considérase unha das sete marabillas de Colombia, recoñecemento que lle acredita como unha das máis grandes estruturas construídas en territorio colombiano, logo dunha enquisa realizada polo xornal *El Tiempo*. Tamén forma parte do patrimonio histórico e cultural de Colombia, segundo o Ministerio de Cultura.

Ao longo de toda a súa historia, a fortificación militar sufriu varias remodelacións co fin de evitar a súa deterioración e manter conservado un monumento importante, non só para a xente de Cartaxena, senón tamén para toda Colombia. Hoxe en día serve como un atractivo turístico e é o lugar de importantes eventos e reunións sociais. O 14 de abril de 2012, o castelo foi o escenario principal da cea de benvida na celebración do VI Cumio das Américas.

## Notas