open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Coracias

[miniatura|*[Coracias caudata*, parque nacional Kruger, Suráfrica.]]
***Coracias*** é un xénero de aves coraciformes pertencente á familia Coraciidae que habitan no Vello Mundo. Os seus membros emiten un característico canto entrecortado e repetitivo. Todas elas son aves coridas, nas que predominan os tons azuis e castaños, con certa forma de corvo con cabeza grande e pico robusto. As súas patas teñen os dedos frontais exteriores fusionados pola base e o interior libre.

Aliméntanse de insectos e outros pequenos animais. Teñen unha técnica de caza parecida a dos picanzos, esperan quietos pousados nun lugar e lánzanse en picado cara ás presas que pasen. 

## Taxonomía
O xénero *Coracias* foi descrito en 1758 polo naturista sueco Carl Linnaeus na décima edición do seu *Systema Naturae*. O nome do xénero provén do grego antigo *korakías* (), derivado de *korax* (, ‘corvo’). Aristóteles describiu as *coracias* como un paxaro grande como un corvo cun peteiro vermello, aínda que algúns cren que se refería á choia. A especie tipo é o gaio azul (*Coracias garrulus*) designado por George Robert Gray en 1855.

As relacións filoxenéticas entre as súas distintas especies foron determinadas nun estudo molecular no ano 2018.

## Especies 
Recoñécense nove especies:

* *Coracias garrulus* - gaio azul, rolieiro;
* *Coracias abyssinicus*
* *Coracias caudatus*
* *Coracias spatulatus*
* *Coracias naevius*
* *Coracias benghalensis*
* *Coracias temminckii*
* *Coracias cyanogaster*
* *Coracias affinis*

### Antigas especies
Noutros tempos algunhas autoridades consideraron as seguintes especies e subespecies como especies do xénero *Coracias*:
* *Oriolus sagittatus* (como *Coracias sagittata*)
* Vichelocrego (como *Coracias oriolus*; hoxe *Oriolus oriolus*)
* *Oriolus xanthornus* (como *Coracias xanthornus*)
* *Eurystomus glaucurus* (como *Coracias glaucurus*)
* *Eurystomus glaucurus (afer)* (como *Coracias afra*)
* *Eurystomus orientalis* (como *Coracias orientalis*)
* *E. o. pacificus* (como *Coracias pacifica*)

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Fry, Fry and Harris, *Kingfishers, Bee-eaters and Rollers*. ISBN 0-7136-8028-8

### Ligazóns externas 
*Vídeos en Internet Bird Collection.
Golpe que conta

[dereita|miniatura|300px|Debuxo do libro maior dun guerreiro [Pobo cheyenne|cheyenne montado realizando un "golpe que conta" cunha lanza a un guerreiro crow desmontado, década de 1880.]]
Entre os pobos indíxenas das chairas de América do Norte, un **golpe que conta** é unha tradición guerreira para gañar prestixio fronte ao inimigio na batalla. É unha das formas tradicionais de mostrar valentía ante un inimigo e implica intimidalo, e, espérase, convencelo para que admita a derrota, sen ter que matalo. Estas vitorias pódense lembrar, rexistrar e relatar entón como parte da tradición oral, escrita ou das historias pictóricas da comunidade.

## Precedentes históricos 
Historicamente, calquera golpe asestado contra o inimigo contaba como un "golpe que conta", mais os actos máis prestixiosos incluían tocar a un guerreiro inimigo cunha man, un arco ou un *pau de golpe* e escapar ileso e sen prexudicar ao inimigo, agás o seu orgullo ferido.

Tocar o primeiro inimigo en morrer na batalla ou tocar as obras defensivas do inimigo considerábase "golpe de conta" Contar golpes ás veces tamén implicaba roubar as armas dun inimigo ou os cabalos atados no seu campamento. Escapar ileso mentres se conta o golpe considérase tradicionalmente un honor máis alto que ser ferido no intento. 

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
*Plenty Coups and Linderman, Frank Bird. *Plenty-Coups, Chief of the Crows.* Lincoln, Neb.: University of Nebraska Press, 2002.
Eurystomus

***Eurystomus*** é un xénero de aves coraciformes, un dos dous xéneros pertencentes á familia Coraciidae.
O nome significa ‘boca ancha’, do grego *eurus* (, ‘ancho, largo’) e *stoma* (, ‘boca’).

Contén catro especies que crían en África, Asia e Australasia. Dúas das súas especies encóntranse só en África, e unha delas, *Eurystomus glaucurus*, é migratoria. En cambio, a *Eurystomus orientalis* está amplamente distribuída desde a India até o Xapón e Australia. Ademais é migratoria nos extremos norte e sur da súa área de distribución. A última especie, a *Eurystomus azureus* é endémica das illas Molucas, en Indonesia. En xeral son aves forestais e de sabana, aínda que prefiren buscar alimento en espazos abertos.

## Características 
Os membros de *Eurystomus* son aves de peteiro ancho que se diferencian do outro xénero dos corácidos, *Coracias*, por ter ás proporcionalmente máis longas e as patas máis curtas. Esta diferenza morfolóxica reflicte as diferenzas nas técnicas de caza, mentres que os membros de *Coracias* cazan axexando desde un lugar e lánzanse en picado á terra para atrapar as súas presas, as máis áxiles e rápidas de *Eurystomus* atrapan as súas presas ao voo. A diferenza dos membros de *Coracias*, non emiten o característico canto entrecortado.

## Especies 
As catro especies que integran o xénero son:
* *Eurystomus gularis*
* *Eurystomus glaucurus*
* *Eurystomus orientalis*
* *Eurystomus azureus*

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Fry, Fry and Harris*, Kingfishers, Bee-eaters and Rollers*, ISBN 0-7136-8028-8
Socialismo liberal

O **socialismo liberal** é unha filosofía política socialista que inclúe principios liberais. O socialismo liberal non ten como obxectivo abolir completamente o capitalismo e a súa substitución pola economía socialista; en cambio, apoia unha economía mixta, que inclúe a propiedade pública e privada dos medios de produción.

Aínda que o socialismo liberal favorece unha economía de mercado, identifica os monopolios legais e artificiais como o problema real dentro do capitalismo, e polo tanto oponse totalmente ao *liberalismo* económico non regulado (*laissez faire*) ou ao neoliberalismo. Considera que a liberdade e a igualdade deben ser compatíbeis e depender mutuamente unhas das outras.

O socialismo liberal estivo representado oficialmente na Fronte Nacional da RDA polo Partido Liberal Democrático de Alemaña e tamén dalgún xeito pola CDU da RDA. Ademais, foi especialmente destacado na política británica e italiana.

## Notas 
## Véxase tamén 
* Comunismo
* Liberalismo
* Socialismo
* Socioliberalismo
* Socialismo libertario
Filón

***Filón (xeoloxía)**, acumulación de mineral;
*Portan o antropónimo grego **Filón**, entre outras, as seguintes persoas:
****Filón (médico)**, médico grego da seita dos metódicos (s. -I ou -II);
****Filón (escultor)**, escultor grego (s. -IV);
****Filón (arquitecto)**, arquitecto ateniense (s.-IV);
****Filón Académico**, filósofo grego;
****Filón Carpasio** ou ** Filón Carpacio**, bispo grego;
****Filón de Alexandría** ou ** Filón xudeu**, relixioso xudeu;
****Filón de Atenas**, político ateniense;
****Filón de Enos ** mercenario grego;
****Filón de Bizancio**, enxeñeiro grego;
****Filón de Lárisa**, filósofo grego;
****Filón de Mégara** ou ** Filón Dialéctico**, filósofo grego;
****Filón o Pitagórico**, filósofo grego;
****Filón de Tarso**, diversos personaxes;
****Filón de Tiana**, xeómetra grego;
****Filón o Vello ** escritor grego (s. -I);
****Filón Heracliotes**, escritor grego;
****Filón Herennio Biblio** ou simplemente **Filón Herennio**, gramático grego (s. I-II);
****Publilio Filón**, familia romana plebea:
*****Lucio Publilio Filón Volsco**, tribuno con potestade consular o -400;
*****Volerón Publilio Filón**, tribuno con potestade consular o -399.
****Quinto Publilio Filón**, cónsul o -339, -327, -320 e -315;
****Lucio Veturio Filón I**, cónsul o -220;
****Lucio Veturio Filón II**, cónsul o -206.

## Véxase tamén
### Outros artigos
***Felón**, lugar da parroquia de Marrube, no concello do Saviñao.
Filón de Lárisa

miniatura| Antigo teatro da cidade de Larisa.|260x260px
**Filón de Larisa** (grego antigo Φίλων; latín *Philo*) nado en Larisa, Tesalia, no século -II e finado no século -I) foi un filósofo grego.
## Traxectoria 
Durante quince anos foi discípulo de Clitómaco Asdrúbal, que daquela dirixía a Academia . Sucedeuno no -110 e permaneceu en Atenas ata o -88 Ese ano, debido ás axitacións no país debido á guerra de Mitrídates VI Eupátor, trasladouse a Roma. Alí abriu unha escola de filosofía e oratoria, contando entre os seus alumnos a Cicerón, quen nos fala del en moitas das súas obras.

Numenio de Apamea e Sexto Empírico preséntano como o fundador dunha cuarta Academia, baseándose no feito de que Filón de Larisa rectificou o probabilismo ou semiescepticismo no que aquela escola caera en mans de Arcesilao de Pitane e Carnéades.

Filón de Larisa, baixo a influencia do seu mestre Clitómaco, foi nun primeiro momento adversario dos estoicos, ampliando a crítica da súa teoría do coñecemento; pero máis tarde, xa establecido en Roma, tomou unha posición diferente. Supoñía que o pensamento que guiaba a Carnéades e aos seus adictos non difería fundamentalmente do de Platón, e así entendía continuar a obra daqueles, o que levou a un retorno ao dogmatismo. Non negaba que a representación procedese dun obxecto, pero si a posibilidade de demostrar que fose semellante a el.

O criterio da *fantasía cataleótica* dos estoicos parecíalle inadmisíbel. A súa actitude parece responder ao desexo de evitar as consecuencias do escepticismo absoluto. Ademais, propoñía, na súa filosofía, levar ao home por medios teóricos á felicidade, como o médico o conduce á saúde. As súas ideas sonnos coñecidas por Cicerón, Sexto Empírico, Plutarco, Estobeo e Dióxenes Laercio e outros escritores antigos.

As ideas de Filón de Larisa son sintomáticas, porque responden ao estado de ánimo da época na que conflúen a cultura grega e romana e comeza o eclecticismo.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Enciclopedia da espada, tomo no 23, p. 1465
Alexander V. Antropov

**Alexander Valentinovich Antropov** (Александр Валентинович Антропов), nado o  20 de novembro de 1955, é un zoólogo e entomólogo ruso.

Traballa no Departamento de Entomoloxía do Museo Zoolóxico da Universidade Estatal Lomonósov de Moscova.

## Abreviatura 
A abreviatura **A.V. Antropov** emprégase para recoñecer a  como autoridade na descrición e taxonomía en zooloxía.
Bombinos

[miniatura|240px|*[Oligobombus cuspidatus*]]

A dos **bombinos** (*Bombini*) é unha  tribo de insectos himenópteros apócritos apoideos da familia dos ápidos, e subfamilia dos apinos.

É unha tribo cosmopolita de abesouros de ambos os hemisferios que se alimentan de pole ou de néctar e que habitan a diversas altitudes en zonas de climas fríos, temperados, semitemperados e cálidos.

Moitas das súa especies son sociais, formando niños de até uns centos de individuos.

## Taxonomía 
### Descrición 
A tribo foi descrita en 1802 polo sacerdote católico e notábel entomólogo francés Pierre André Latreille, na súa obra *Histoire naturelle générale et particulière des crustacés et insectes* (14 vols., 1802-1805).

### Etimoloxía 
O nome científico da tribo, *Bombini*, esta formado polos elementos *Bomb*- e -*ini*. O primeiro é a raíz do nome do seu xénero tipo, *Bombus*, e o segundo e o sufixo do latín científico empregado para formar os nomes das tribos de animais.  

### Sinónimos e cambios taxonómicos 
Hai moito tempo estas especies colectoras de pole foron ás veces clasificadas como unha subfamilia, *Bombinae*, ou mesmo unha familia, *Bombidae*, e as de *Psythirus* integradas noutro taxon superior (*Psithyridae*) debido aos seus hábitos parasitarios.

* *Bombus*
* *† Calyptapis*
* *† Oligobombus*

## Especies extintas 
*Bombus cerdanyensis* foi descrito en sedimentos lacustres do Mioceno tardío  de Cerdaña, España en 2014.

*Calyptapis florissantensis* foi descrito por Theodore Dru Alison Cockerell en 1906 en sedimentos do Eoceno lacustre do Florissant Fossil Beds National Monument nos Estados Unidos.

*Oligobombus cuspidatus* foi descrito por Alexander V. Antropov en 2014 nun sedimento do Eoceno da Illa de Wight, Inglaterra.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Apoideos 
* *Bombus*

### Ligazóns externas 
* Tribe Bombini Latreille 1802  en Fossilworks.
* bumblebee, tribe Bombini na *Encyclopaedia Britannica*.
Prudence Heward

**Prudence Heward**, nada en Montreal o 2 de xullo de 1896 e finada nos Ánxeles o 19 de marzo de 1947, foi unha pintora canadense.

## Traxectoria 
**Efa Prudence Heward** naceu en Montreal, Canadá, nunha familia acomodada, educouse en colexios privados. De nova mostrou interese polas artes e, alentada pola súa familia, asistiu á escola Art Association of Montreal para se formar.

Durante a Primeira guerra mundial, Heward viviu en Inglaterra onde os seus irmáns serviron no Exército Canadense mentres ela servía como voluntaria na Cruz Vermella. Ao final da guerra retorna ao Canadá, continúa pintando e únese ao Beaver Hall Hill Group. En 1924 presentou a súa primeira exposición na Royal Canadian Academy of Arts en Toronto. De todos os xeitos, naquel tempo as mulleres artistas non gozaban de credibilidade e non foi até o ano 1932 cando Heward tivo a súa primeira exposición como artista individual na Scott Gallery de Montreal.

Desexando perfeccionar as súas habilidades, forma parte do grupo creativo do barrio de Montparnasse de París, entre 1925 e 1926. Prudence Heward viviu e pintou en París, mentres estudaba na Académie Colarossi, frecuentaba o Café Le Dome en Montparnasse, o refuxio preferido dos escritores e artistas norteamericanos como o escritor canadense Morley Callaghan e os seus amigos Ernest Hemingway e F. Scott Fitzgerald.

Mentres estaba en París, Heward coñeceu a pintora de Ontario Isabel McLaughlin á que lle uniu unha grande amizade, e coa que realizou viaxes para realizar pinturas paisaxísticas. En 1929 a súa carreira logrou un maior recoñecemento cando o seu cadro, *Girl on a Hill*, gañou o premio do Governor General Willingdon organizado pola National Gallery of Canada. 

Foi convidada a exhibir co Grupo dos Sete, cun deles A. Y. Jackson estabeleceu amizade e xuntos fixeron excursións polo Río San Lourenzo. Realizou numerosos xardíns en especial para a zona de Eastern Townships en Quebec. Heward é maiormente recordada polos seus retratos de mulleres e nenos, incluíndo os seus cinco espidos femininos entre os que hai catro de mulleres afroamericanas.

En 1933, Prudence Heward co-fundou o Canadian Group of Painters, mais os seus problemas coa asma e outros problemas de saúde fixeron que o abandonase. Un accidente de automóbil en 1939 minguou as súas capacidades aínda que seguiu traballando producindo algunhas obras até 1945 cando a súa saúde se deteriorou até o punto de deixar de pintar. Morreu dous anos despois, mentres buscaba tratamento  nos Ánxeles.

## Obras 
En 2022, a obra de Prudence Heward pódese atopar nas galerías do Canadá incluíndo a Winnipeg Art Gallery, a Montréal Museum of Fine Arts e a National Gallery of Canada.

## Recoñecemento 
En 1996, o seu primo, o político Heward Grafftey, escribiu "Chapter Four: Prudence Heward" para o libro *Portraits of a Life*. O 2 de xullo de 2010, os correos canadenses emitiron un selo conmemorativo cun autorretrato.

## Notas
Sydney Sweeney

**Sydney Bernice Sweeney**, nada o 12 de setembro de 1997 en Spokane, Washington, é unha actriz estadounidense. Acadou sona internacional após interpretar a Emaline na serie de Netflix *Everything Sucks!* (2018), a Eden na serie ''The Handmaid's Tale* (2018) e a Alice na miniserie de HBO *Sharp Objects* (2018). Dende 2019 interpreta a Cassandra "Cassie" Howard na serie de televisión de HBO *Euphoria* e a Olivia Mossbacher en *The White Lotus'' dende 2021.

## Filmografía 
### Cinema 
### Televisión 
### Web 
### Vídeos musicais 
## Notas
Heartstopper

***Heartstopper***, que se podería traducir en galego como *Parador-de-corazóns*, é unha serie de televisión británica de Netflix. É unha adaptación da novela gráfica homónima de Alice Oseman. A serie foi escrita pola propia Oseman, e conta a historia de Charlie Spring (Joe Locke), un estudante de secundaria homosexual que se namora do seu compañeiro Nick Nelson (Kit Connor), que senta ao pé del na clase. Tamén explora as vidas de Tao (William Gao), Elle (Yasmin Finney), Tara (Corinna Brown) e Darcy (Kizzy Edgell).

Os dereitos de televisión da serie foron adquiridos por See-Saw Films en 2019, e Netflix mercou os dereitos de distribución en 2021. Euros Lyn é o director da serie. A rodaxe da primeira tempada produciuse dende abril até xuño dese ano. Varias cancións preexistentes foron utilizadas como banda sonora da serie ademais dunha partitura orixinal de Adiescar Chase. Os estilos cinematográficos e a gradación de cores planificáronse de antemán para darlle á serie unha elegancia atmosférica, amplificada polo uso da animación tradicional adaptada do material orixinal.

*Heartstopper* estreouse o 22 de abril de 2022. Recibiu aclamación da crítica, en particular polo seu ton e ritmo, así como pola súa representación da comunidade LGBT. Gañou popularidade instantaneamente, e situouse entre as 10 mellores series inglesas de Netflix en só dous días. Tamén provocou o aumento da sona das novelas gráficas, así como das cancións da serie. Isto acabou levando por exemplo a que en setembro de 2024 se publicase a tradución galega de Heartstopper (Xerais).

O 20 de maio de 2022, anunciouse que *Heartstopper* tería unha segunda e terceira tempadas.

## Personaxes 
* Kit Connor como Nicholas "Nick" Nelson
* Joe Locke como Charles "Charlie" Spring
* William Gao como Tao Xu
* Yasmin Finney como Elle Argent
* Corinna Brown como Tara Jones
* Kizzy Edgell como Darcy Olsson
* Tobie Donovan como Isaac Henderson
* Jenny Walser como Victoria "Tori" Spring
* Sebastian Croft como Benjamin "Ben" Hope
* Cormac Hyde-Corrin como Harry Greene
* Rhea Norwood como Imogen Heaney
* Fisayo Akinade como Mr Ajayi
* Chetna Pandya como Coach Singh
* Stephen Fry como a voz do director Barnes
* Olivia Colman como Sarah Nelson

### Impact
Despois da estrea da serie, o primeiro volume da novela gráfica de Oseman, *Heartstopper*, converteuse no máis vendido libro xuvenil do Reino Unido. As cancións que aparecen na serie recibiron grandes aumentos nas vendas e nas emisións das listas. As cancións da banda sonora que aumentaron as vendas das listas en comparación coa semana anterior incluíron "Want Me" e "Dover Beach" de Baby Queen, "Why Am I Like This" de Orla Gartland e "I Belong In Your Arms" de Chairlift.

## Notas
Labrador retriever

O **labrador retriever** ou **cobrador de Labrador** é unha raza canina orixinaria de Terra Nova e Labrador, no Canadá. É unha das razas máis populares do mundo pola cantidade de exemplares rexistrados.

## Características 
A súa afabilidade, xentileza, intelixencia, nobreza, enerxía e bondade,

## Notas
Pobo cuiba

Os **cuiba**, **kuiva** ou **wamonae** son un pobo indíxena americano que habita entre os ríos Meta, Casanare e Arauca, en Colombia e no estado de Apure, Venezuela. Son arredor de 3000 persoas que habitan na rexión de Llanos, e que anteriormente tiñan unha vida nómade.

Os cuiba falan unha lingua da familia guahibana, a lingua cuiba.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Pobos indíxenas de Colombia
### Bibliografía 
*Alzate, María Cristina y Miguel Ángel Meléndez (1982). *Autoridad, poder y decisión entre los masihuares*. Bogotá: Universidad Nacional.
*Arango, Raúl y Enrique Sánchez (2004) *Los Pueblos Indígenas de Colombia en el umbral del nuevo milenio*: 342-343. Bogotá: DNP.
*Arroyave, Clara Isabel (2019). "Territorialidad indígena en contextos interculturales: mapayerri y Sikuani de la Orinoquia colombiana". San Cristóbal de las Casas: Centro de Investigaciones y Estudios en Antropología Social CIESAS.
*Berg, Marie (1978) "Kuiba"; *Aspectos de la Cultura Material de Grupos Étnicos de Colombia* I: 215-226. ILV. Lomalinda: Ed. Townsend.
*Castro Caycedo, Germán (1972). "La matanza de La Rubiera"; *Antropológicas* 1: 29-41. Bogotá.
*Coppens, Walter y Jorge Cato-David (1971). "El yopo entre kuiba-guahibo: Aspectos etnográficos y farmacológicos"; ''Antroplógica 28: 3-14. Caracas.
Achrioptera manga

***Achrioptera manga*** é unha especie de fásmido ou insecto pau do xénero *Achrioptera*. Só habita na selva do norte de Madagascar. Os insectos pau normalmente mestúranse no seu fondo, pero o macho *A. manga* é azul, destacando contra a follaxe circundante.

## Notas
Ábalos

**Ábalos**  é un concello e localidade da comunidade autónoma da Rioxa (España). A súa poboación era de 248 habitantes en 2021 e ten unha extensión de 18,1 km². Está situado na Rioxa Alta, na beira esquerda do río Ebro, preto de Haro. Limita polo norte coa serra de Toloño e o porto de Herrera, ao sueste con Mañueta, ao leste con Samaniego e Eskuernaga, e ao oeste e ao sur con San Vicente de la Sonsierra.

## Demografía 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Páxina oficial do concello de Ábalos
Fantastic Beasts: The Secrets of Dumbledore

***Fantastic Beasts: The Secrets of Dumbledore*** é un filme de 2022 dirixido por David Yates a partir dun guión de J. K. Rowling e Steve Kloves. É a secuela de *Animais fantásticos e onde atopalos* (2016) e *Fantastic Beasts: The Crimes of Grindelwald* (2018), sendo o terceiro título da serie *Fantastic Beasts* e o onceavo filme da franquía Wizarding World. O elenco está composto por Eddie Redmayne, Jude Law, Ezra Miller, Dan Fogler, Alison Sudol, Callum Turner, Jessica Williams, Katherine Waterston e Mads Mikkelsen. Ambientada varios anos despois dos acontecementos do seu predecesor, o filme segue a Albus Dumbledore, Newt Scamander e os seus aliados nunha misión que os leva ao corazón do exército do mago escuro Gellert Grindelwald.

## Personaxes 
*Eddie Redmayne como Newt Scamander
*Jude Law como Albus Dumbledore
*Ezra Miller como Credence Barebone / Aurelius Dumbledore
*Dan Fogler como Jacob Kowalski
*Alison Sudol como Queenie Goldstein
*William Nadylam como Yusuf Kama
*Callum Turner como Theseus Scamander
*Jessica Williams como Eulalie "Lally" Hicks
*Mads Mikkelsen como Gellert Grindelwald
*Victoria Yeates como Bunty
*Poppy Corby-Tuech como Vinda Rosier
*Richard Coyle como Aberforth Dumbledore
*Katherine Waterston como Tina Goldstein
*Oliver Masucci como Anton Vogel
*Maria Fernanda Cândido como Vicência Santos
*Dave Wong como Liu Tao
*Fiona Glascott como Minerva McGonagall

## Notas
Chip 'n Dale: Rescue Rangers (filme)

'''''Chip 'n Dale: Rescue Rangers''''' é un filme estadounidense de 2022 dirixido por Akiva Schaffer. É un filme de comedia e acción baseado nos personaxes Chip and Dale e é unha continuación da serie de televisión homónima. Foi escrito por Dan Gregor e Doug Mand, e está protagonizado por John Mulaney e Andy Samberg como as voces da parella protagonista, xunto con KiKi Layne, Will Arnett, Eric Bana, Flula Borg, Dennis Haysbert, Keegan-Michael Key, Tress MacNeille, Tim Robinson, Seth Rogen, e J.K. Simmons. É unha coprodución entre Walt Disney Pictures, os produtores David Hoberman e Todd Lieberman de Mandeville Films, e The Lonely Island (con Schaffer e Samberg como parte del).

## Personaxes 
* John Mulaney como Chip
** Mason Blomberg como Chip de neno
* Andy Samberg como Dale
** Juliet Donenfeld como Dale de neno
* KiKi Layne como Ellie Steckler
* Will Arnett como Sweet Pete
* Eric Bana como Monterey Jack
* Flula Borg como DJ Herzogenaurach
* Dennis Haysbert como Zipper
* Keegan-Michael Key como Bjornson the Cheesemonger
* Tress MacNeille como Gadget Hackwrench
* Tim Robinson como Ugly Sonic
* Seth Rogen como Bob
* J. K. Simmons como Capitán S. Putty

## Notas
Aguilar del Río Alhama

**Aguilar del Río Alhama** é un concello e localidade da comunidade autónoma da Rioxa (España). A súa poboación era de 457 habitantes en 2021 e ten unha extensión de 54,11 km². Está situado nunha zona montañosa de pouca altitude, nos contrafortes do sistema Ibérico. Pertence á rexión da Rioxa Baixa e está bañado polas augas do río Alhama.

## Demografía 
### Poboación por núcleos 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Páxina oficial do concello de Aguilar del Río Alhama
Principado (homónimos)

**Principado**, pódese referir a:

* **Principado**, a primeira etapa ou forma de goberno do Imperio Romano, instaurada por Octavio Augusto.
* **Principado**, estado medieval gobernado por aqueles que tiñan un título de príncipe ou princesa.

## Véxase tamén 
### Outros artigos 
#### Principados actuais 
* Principado de Andorra
* Principado de Asturias
* Principado de Gales
* Principado de Liechtenstein
* Principado de Mónaco

#### Principados históricos 
* Principado de Cataluña
* Principado de Kíiv
* Principado de Vladímir-Súzdal
* Principado de Lucca e Piombino
* Principado de Moscova
* Principado de Antioquía
* Principado de Galilea
* Principado de Capua
Hustle (filme de 2022)

***Hustle*** é un filme estadounidense de 2022 dirixido por Jeremiah Zagar a partir dun guión de Taylor Materne e Will Fetters. Está protagonizado por Adam Sandler, Queen Latifah, Ben Foster, Juancho Hernangómez e Robert Duvall. 

*Hustle* estreouse nalgúns cinemas dos Estados Unidos o 3 de xuño de 2022, e a través de Netflix o 8 de xuño de 2022, onda conta con opción de subtitulado en galego. Recibiu valoracións positivas por parte da crítica, especialmente pola interpretación de Sandler.

## Personaxes 
* Adam Sandler como Stanley Sugerman
* Queen Latifah como Teresa Sugerman
* Ben Foster como Vince Merrick
* Robert Duvall como Rex Merrick
* Juancho Hernangómez como Bo Cruz
** Silas Graham como Bo Cruz de neno
* Jordan Hull como Alex Sugerman
* Heidi Gardner como Kat Merrick
* María Botto como Paola Cruz
* Ainhoa Pillet como Lucia Cruz
* Anthony Edwards como Kermit Wilts
* Kenny Smith como Leon Rich

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Lista de títulos con versión en galego nas plataformas de streaming
A primeira morte

***A primeira morte*** (en ) é unha serie de televisión estadounidense creada por V. E. Schwab. A serie está baseada na historia curta do mesmo nome de Schwab.

*A primeira morte* estreouse en Netflix o 10 de xuño de 2022, onde conta con opción de subtitulado en galego.

## Personaxes 
* Sarah Catherine Hook como Juliette Fairmont
* Imani Lewis como Calliope "Cal" Burns
* Elizabeth Mitchell como Margot
* Aubin Wise como Talia
* Jason Robert Moore como Jack
* Gracie Dzienny como Elinor 
* Will Swenson como Sebastian
* Phillip Mullings Jr. como Theo
* Dominic Goodman como Apollo
* Dylan McNamara como Oliver
* MK xyz como Tess
* Jonas Dylan Allen como Ben Wheeler
* Roberto Mendez como Noah

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Lista de títulos con versión en galego nas plataformas de streaming
Daniela Ferrández Pérez

**Daniela Ferrández Pérez**, nada en Almoradí (provincia de Alacant) en 1988, é unha historiadora que se asentou en Galicia no ano 2011. sobre o clientelismo político na Restauración desde unha perspectiva comparada (Galicia-Comunidade Valenciana). É investigadora posdoutoral adscrita ao grupo Histagra da USC a través da convocatoria Margarita Salas.

Ten participado nos proxectos *Historia e memoria do LGBT en Galiza (1880-2017)*, *A represión franquista na retagarda republicana e a retagarda franquista dende unha perspectiva comparada: o caso de Arzúa (A Coruña) e Almoradí (Alacante)*, *Consolidación e estruturación 2017 REDES - Rede de Agroecoloxía e Historia. REVOLTA* e *Consolidación e estruturación 2017 GRC GI-1657 Historia agraria e política do mundo rural. Séculos XIX e XX (HISTAGRA)*. Amizando. 

## Obra 
* *A defunción dos sexos. Disidentes sexuais na Galiza contemporánea* (2022). Vigo: Xerais. 216 páxs. ISBN 978-84-1110-120-2. ePub: ISBN 978-84-1110-117-2.

### Libros colectivos 
* Ferrández, D. (2019): "El Mercado de la democracia: Una propuesta analítica del clientelismo político en perspectiva microhistórica", en Escobedo Mugerza, I. e Kurdelski, H. (eds.), *Experiencias en Común*, Zaragoza, AHC, p. 243-265
* Ferrández, D. (2020): "Historiar o trans*: elementos para uma genealogía situada", en Amarelo, D. (Coord.), *Nós, xs inadaptadxs. Representações, desejos e histórias LGBTIQ na Galiza*, Santiago de Compostela, Através Editora, p. 207 - 226.

### Revistas 
* Fernández Pérez, D. et al. (2021): “O impacto da crise sanitaria nxs menores e adolescentes trans”, en *Encrucillada: revista galega de pensamento cristián*, nº 223, p. 70-77.

## Premios 
* VIII Premio Follas Novas do Libro Galego, en Ensaio e investigación por *A defunción dos sexos. Disidentes sexuais na Galiza contemporánea.*

## Notas
Inconformismo galés

[miniatura|250x250px| Capela **inconformista** en Y Gyffin, preto de Conwy, no norte de [Gales]]
O **inconformismo** **galés** (en lingua galesa *Ymneilltuaeth yng Nghymru*) foi unha tendencia relixiosa de grande influencia na vida do país de Gales desde o século XVI. Ten as súas raíces na Reforma Protestante, cando varios países do norte de Europa se desligaron da autoridade da Igrexa Católica.

O primeiro galés inconformista foi John Penry, martirizado en 1593. A primeira igrexa inconformista do país foi establecida en Llanfaches (Monmouthshire / Sir Fynwy) fundada en 1639.

En política, os primeiros inconformistas tendían a evitar a interferencia directa cos asuntos mundanos (excepto nos relacionados coa igrexa). Durante un tempo pódese dicir que a disidencia galesa foi conservadora, pero no século XIX os inconformistas comezaron a xogar un papel cada vez máis importante na política do país e na segunda metade dese século a causa inconformista tendeu a asociarse co radicalismo e o chamamento ao autogoberno (ou autonomía) para Gales. Unha das consecuencias disto foi a formación de organizacións radicais como Cymru Fydd e o apoio crecente ao liberalismo ou socialismo liberal.

O dominio do inconformismo tivo un impacto de grande alcance en Gales. A contribución dos escritores inconformistas á literatura galesa, por exemplo, foi moi considerábel, influíndo nalgúns dos escritores máis importantes en galés, como Morgan Llwyd, Ann Griffiths, William Williams Pantycelyn, Daniel Owen e Owen Morgan Edwards. Porén, algúns autores do século XX, como Saunders Lewis e John Rowlands, foron moi críticos co impacto do inconformismo na cultura galesa, argumentando que o conservadorismo artístico da denominación tivo un efecto opresivo sobre a cultura galesa (no ámbito da novela, por exemplo).

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* T. Rees, *History of Protestant Nonconformity in Wales* (1861)
* James Evans (gol.), *Dylanwad Ymneilltuaeth ar Fywyd y Genedl* (1913)
* Saunders Lewis, *Daniel Owen* (1936)
* R.I. Parry, *Ymneilltuaeth* (1962)
* R.M. Jones, *Llên Cymru a Chrefydd* (1977)
* John Rowlands, *Ysgrifau ar y Nofel* (1992)
Axentes 355

***Axentes 355*** (en ) é un filme estadounidense de 2022 dirixido por Simon Kinberg a partir dun guión de Theresa Rebeck e Kinberg, e unha historia orixinal de Rebeck. Está protagonizado por Jessica Chastain, Penélope Cruz, Fan Bingbing, Diane Kruger e Lupita Nyong'o como un grupo de espías internacionais que deben traballar xuntas para impedir a terceira guerra mundial. Édgar Ramírez e Sebastian Stan compoñen o resto do elenco principal. O título do filme deriva de Agent 355, o nome en clave dunha muller espía para o bando patriótico durante a Revolución Americana.

Estreouse en galego a través de Amazon Prime Video, sendo o primeiro filme dobrado ao galego da plataforma. Tamén conta coa opción de subtitulado en galego. Foi traducido por María Luísa Lage e o director de dobraxe foi Julio Lorenzo.

## Personaxes 
* Jessica Chastain como oficial da CIA Mason "Mace" Browne
:Voz da dobraxe galega de Montserrat Davila.
* Penélope Cruz axente Graciela Rivera
:Voz da dobraxe galega de Natalia García.
* Fan Bingbing como axente Lin Mi Sheng
:Voz da dobraxe galega de Cristal Álvarez.
* Diane Kruger como axente Marie Schmidt
:Voz da dobraxe galega de Antía Álvarez.
* Lupita Nyong'o como axente Khadijah Adiyeme
:Voz da dobraxe galega de Susana Léis.
* Édgar Ramírez como Luis Rojas
:Voz da dobraxe galega de Damián Alonso.
* Sebastian Stan como Nick Fowler
:Voz da dobraxe galega de Julio Lorenzo.
* Jason Flemyng como Elijah Clarke
:Voz da dobraxe galega de José Ignacio Baliño.
* Sylvester Groth como Jonas Muller
:Voz da dobraxe galega de Santiago Martínez.
* John Douglas Thompson como Larry Marks
:Voz da dobraxe galega de Juan Diéguez.
* Emilio Insolera como Giovanni Lupo
* Leo Staar como Grady
:Voz da dobraxe galega de Eloy Pérez.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Lista de títulos con versión en galego nas plataformas de streaming
Cortiña, Pías, Lugo

**Cortiña** é un lugar da parroquia de Pías no concello lugués de Lugo na comarca de Lugo.

## Lugares e parroquias 
### Lugares de Pías 
### Parroquias de Lugo
Sergi García

**Sergi García Calvo**, nado o 17 de febreiro de 1997 en Palma, é un xogador español de baloncesto internacional profesional. Formado nas categorías inferiores do Sant Josep Obrer, do CTE Illes Balears e do Basket Zaragoza, actualmente xoga para o Coviran Granada da Liga ACB. Cunha altura de 1,93 m, xoga na posición de base.

## Traxectoria 
Nado en Palma, García formouse nas categorías inferiores do Club Sant Josep Obrer de Palma e, posteriormente, no Centre de Tecnificació Esportiva Illes Balears. No ano 2013 asinaría co Basket Zaragoza, onde compaxinou o primeiro equipo co filial. O seu debut no baloncesto profesional produciuse o 3 de novembro de 2013 no Pavillón Príncipe Felipe de Zaragoza durante o partido correspondente á cuarta xornada da temporada 2013−14 da Liga ACB contra o La Bruixa d'Or Manresa, pasando a ser con nese momento, con 16 anos, 8 meses e 14 días, o xogador máis novo en debutar co equipo aragonés.

A súa seguinte campaña no conxunto zaragozano sería moi semellante á anterior. Alén da ACB, García debuta ese ano na Copa do Rei e na Eurocup. Nas seguintes temporadas foi mellorando o seu rendemento aos poucos. En 2017 antes de decembro fixo unha media de 9,6 puntos, 3,2 rebotes e 2,8 asistencias en 20 minutos na ACB, números que lle serviron para estar entre os tres primeiros xogadores españois en valoración da competición. Este rendemento chama a atención do Valencia Basket Club, equipo co que asina en decembro. Após dúas temporadas en Valencia, é cedido ao BAXI Manresa para xogar as últimas xornadas da ACB. En xullo é cedido ao SC Rasta Vechta alemán. Ás ordes de Pedro Cales disputou 9 partidos de liga con 8,3 puntos e 3,4 asistencias por partido en 19 minutos, con 11,5 puntos e 5,5 asistencias nos dous partidos que disputou da Basketball Champions League co cadro alemán. Así, foi chamado polo Kirolbet Baskonia para substituír as súas baixas na posición de base. En xullo de 2020, asina polo MoraBanc Andorra após desvincularse do Kirolbet Baskonia. En decembro de 2021 asina pola polo Gran Canaria. O 10 de xuño de 2022 asina polo Río Breogán.

### Clubs 
Ao longo da súa carreira, García ten xogado para os seguintes equipos profesionais:
*  Basket Zaragoza (ACB / Eurocup, 2013–2017)
*  CB El Olivar (EBA / LEB Prata, 2013–2016)
*  Valencia Basket Club (ACB / Euroliga, 2017–2019)
*  BAXI Manresa (ACB, 2019)
*  SC Rasta Vechta (BBL / BCL, 2019)
*  Kirolbet Baskonia (ACB / Euroliga, 2019–2020)
*  MoraBanc Andorra (ACB / Eurocup, 2020–2022)
*  Gran Canaria (ACB / Eurocup, 2022)
*  CB Breogán (ACB / BCL, 2022−2024)
*  Fundación CB Granada (ACB, 2024−presente)

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Perfil en acb.com 
* Perfil en Proballers
Bandeira de Cuzco

A **bandeira de Cuzco** é un dos símbolos oficiais da cidade. Componse de sete raias horizontais de cores: vermello, laranxa, amarelo, verde, azul claro e escuro e violeta. Esta bandeira do arco da vella foi introducida no Perú en 1973 por Raúl Montesinos Espejo, en recoñecemento do 25 aniversación da estacón de radio *Tawantinsuyo Radio*. Como a popularidade da bandeira medrou, o alcalde de Cuzco Gilberto Muñiz Caparó declarouna como emblema oficial no ano 1978. A partir de 2021, a bandeira conta cun símbolo solar dourado no medio, o coñecido como Sol de Echenique.

[miniatura|A [bandeira do Perú e a de Cuzco na praza principal da cidade.]]

## Outro significado 
Ademais de ser a bandeira da cidade de Cuzco e a bandeira cooficial do departamento de Cuzco, a bandeira de sete cores ten diferentes usos segundo o contexto. Utilízase como bandeira das linguas quechuas, sendo a bandeira popular, mais non oficial do pobo quechua, así como bandeira representativa da herdanza inca. Os quechuas do sur de Bolivia (kollas) usaron tamén esta bandeira, mais nos últimos anos o símbolo de chakana fíxose máis popular en Bolivia. O seu uso como bandeira da herdanza inca é controvertido debido ao seu carácter non histórico. Porén, o seu uso mostra respecto pola historia do Imperio Inca.

## Historia 
### Orixe e controversia
miniatura|Estandarte do Imperio Inca.
As crónicas da conquista do Perú mencionan bandeiras usadas polos incas, ou algo que os cronistas interpretaron como bandeiras. A cuestión da historicidade da bandeira está moi relacionada coa bandeira *wiphala* ou aimará. En 2010, María Rostworowski in 2010 afirmou que non existía ningunha evidencia de que as culturas antigas usasen tal bandeira, e o Congreso da República do Perú corroborou a conclusión da Academia Nacional da Historia do Perú: "O uso oficial da mal chamada 'bandeira Tawantinsuyu' é un erro. No mundo andino non existía o concepto de bandeira, non pertencía ao seu contexto histórico".

Ficheiro:Flag of Cusco (1540–1978).svg|Bandeira de Cuzco (1821-1978).
Ficheiro:Flag of Cusco (1978–2021).svg|Bandeira de Cuzco dende 1978 até 2021.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Bandeira dos quechuas
* Bandeira do arco da vella
Comité do Patrimonio da Humanidade

O **Comité do Patrimonio da Humanidade** é o organismo encargado de escoller os sitios para ser listados como Patrimonio da Humanidade da UNESCO, incluídas a Lista do Patrimonio Mundial e a Lista do Patrimonio Mundial en Perigo. O comité define o uso do Fondo do Patrimonio Mundial e asigna asistencia financeira a petición dos estados membros. Está formado por representantes de 21 estados membros Estes membros votan nas decisións e propostas relacionadas coa Convención do Patrimonio da Humanidade e a Lista do Patrimonio Mundial.

Segundo a Convención do Patrimonio Mundial, o mandato dun membro dun comité é de seis anos. Porén, moitos estados membros optan por limitar voluntariamente o seu mandato a catro anos, co fin de darlle a outros estados a oportunidade de servir.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* UNESCO World Heritage portal – páxina oficial , 
* The World Heritage List – lista oficial de todas as propiedades inscritas
Minoría

Unha **minoría** ou **grupo minoritario** refírese a unha categoría de persoas que experimentan unha desvantaxe relativa en comparanza cos membros dun grupo social dominante. A membresía dun grupo minoritario xeralmente baséase en diferenzas nas características ou prácticas observábeis, tales como: sexo, etnia, raza, relixión, discapacidade, identidade de xénero ou orientación sexual. Utilizando o marco de interseccionalidade, é importante recoñecer que un individuo pode ser membro de múltiples grupos minoritarios ao tempo (por exemplo, unha minoría racial e relixiosa). Do mesmo xeito, os individuos tamén poden ser parte dun grupo minoritario con respecto a algunhas características, mais parte dun grupo dominante con respecto a outros.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Cecilia Devia, *Disidentes y minorías religiosas en las Partidas de Alfonso X el Sabio*, Vigo, Editorial Academia del Hispanismo, 2009. ISBN 978-84-96915-44.
* Dardo Scavino, *La palabra minoría* , Buenos Aires, Escritores del Mundo, 2013.
* Arjun Appadurai, *El rechazo de las minorías. Ensayo sobre la guerra de la furia*. Barcelona, Tusquets Editores, 2007.
Imperium (homónimos)

***Imperium***, é un temo latino que fai referencia ao poder militar na Roma republicana e na Roma imperial.

Pode referirse a:

* autoridade dos emperadores romanos, durante o Imperio romano.
* *Imperium Romanum*, a forma latina para referirse ao Imperio romano.
* *Imperium Romanum Sacrum*, a forma latina para referirse ao Sacro Imperio Romano

## Cine 
* ***Imperium***, unha película estadounidense de 2016.

## Novela 
* ***Imperium*** (2006), novela do escritor inglés Robert Harris, sobre o ascenso político de Cicerón.

## Televisión 
* ***Imperium*** (2012), serie de televisión española ambientada no século II a. C.

## Videoxogos 
* ***Imperivm***, saga de 10 videoxogos baseados en hechos reais de Electronics Arts
** *Celtic Kings: The Punic Wars*, editado en España como **Imperivm I: La Guerra de las Galias**
** *Celtic Kings: The Punic Wars*, editado en España como **Imperivm II: La conquista de Hispania**
** *Imperivm: Great Battles of Rome,* editado en España como **Imperivm III: Las grandes batallas de Roma**
** Imperivm Civitas
** Imperivm Anthology
** Imperivm Civitas II
** Imperivm Civitas III
** Imperivm Online
** Imperivm Civitas Anthology
* *Imperium* (*Traveller*), un imperio galáctico no universo ficticio do xogo de rol *Traveller*.
* *Imperium* (videoxogo de 1990), desenvolido por Electronic Arts para Amiga, Atari ST e DOS
* *Imperium* (videoxogo de 1992), desenvolido por Vic Tokai para o sistema Super NES/Super Famicom
Cyber Hell: Exposing an Internet Horror

***Cyber Hell: Exposing an Internet Horror*** (en ) é un filme documental surcoreano estreado en 2022.

É un documental que rastrexa os delitos cibernéticos a través de entrevistas con xornalistas de Hankyoreh, equipos de investigación e axentes de policía.

## Notas
Tráfico de influencias

[thumb|[Caran d'ache dedicou unha serie de viñetas en'' L'assiette au Beurre* ao tráfico de medallas que levou a tipificar o tráfico de influencias como delito.]]
O **tráfico de influencias** é unha práctica ilegal en moitas lexistacións, e cando menos éticamente censurable, de utilizar a influencia persoal no goberno ou mesmo en ámbitos empresariais, a través de conexións con persoas e para obter favores ou tratos preferentes.

## Tipoloxía 
Naturalmente, búscanse conexións con amigos ou coñecidos para ter información, e con persoas que exercen autoridade ou teñen poder de decisión, e moitas veces isto ocorre a cambio dun pago en diñeiro ou en especie, ou a concesión dalgún tipo de privilexio. A natureza ilegal do tráfico de influencias é relativa e distinta nos distintos estados-nación: a OCDE utilizou a miúdo o termo *"tráfico de influencias impropio"'' para se referir a actos de lobby ilegais ou cuestionábeis.

O tráfico de influencias está penalizado na Arxentina, Bélxica, o Brasil, Chile, Colombia, Costa Rica, Cuba, Ecuador, España, Francia, Guatemala, Italia, México, Panamá, Paraguai, Perú, Portugal, Romanía, Uruguai e Venezuela. 

### Exemplos 
#### Francia 
O escándalo das condecoracións a finais do século XIX foi un caso político-financeiro que salpicou ó presidente da República Jules Grévy, quen foi obrigado á dimisión. A constatación da ausencia dunha lei que prohibise ese tipo de corruptelas, implicou a creación dunha incriminación específica que permitise reprimilas: o tráfico de influencias.

#### España 
En España, o tráfico de influencias é puníbel e a súa persecución e sentenza dependen do Xulgado do Xurado da provincia en cuestión. O delito de tráfico de influencias está descrito nos artigos 428, 429, 430 e 431 da Lei orgánica 10/1995, do 23 de novembro, do Código Penal. A lexislación estaba tipificada na Lei orgánica 9/1991, do 22 de marzo, e no Código Penal de 1928, que regulaba algunha figura semellante ao tráfico de influencias e suborno.

#### Brasil 
No Brasil, o tráfico de influencias está descrito no art. 332 do Código Penal. A pena prevista para este delito é a prisión, de 2 a 5 anos, e multa. A sanción increméntase á metade se o axente alega ou insinúa que a vantaxe tamén se destina ao traballador.

#### En Portugal 
O delito de tráfico de influencias foi creado en Portugal en 1995 a proposta do Goberno de António Guterres. Casualmente, Armando Vara, exministro de Guterres, despois desvinculado do Partido Socialista, foi condenado por tres delitos de tráfico de influencias.

#### Uruguai 
No Uruguai, o tráfico de influencias está previsto no artigo 158-BIS do Código Penal uruguaio.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
* 
### Outros artigos 
* Nepotismo
* Suborno
* Corrupción
* Prevaricación
* Lobby
Sarracenos

[miniatura| Unha ilustración de "Saracenos" nunha ilustración da *Peregrinatio in terram sanctam*, de Bernardo de Breidenbach, [1486]]
**Sarracenos** (do grego σαρακηνοί) foi unha das formas empregadas polos cristiáns na Idade Media para designar xenericamente árabes ou musulmáns.

## Terminoloxía 
En português o termo adoita aplicarse especificamente aos árabes que dominaron a Península Ibérica. As palabras *Islam* e *"musulmán"* non foron introducidas nas linguas europeas até o século XVII. Antes diso utilizáronse expresións como "lei de Mahoma", mahometanos, agarenos (descendentes de Agar), mouros etc. 

### Historia 
O termo apareceu na Antigüidade e até o século III d. C. designaba unha tribo que vivía no Sinaí 

Segundo fontes medievais francesas, o termo *sarrasíns* xorde da invasión musulmá repelida na batalla de Poitiers (732) e do establecemento das fronteiras do Imperio Carolinxio. Especialmente na época das cruzadas, o termo estendeuse a todos os musulmáns, especialmente aos que invadiron Sicilia, o sur de Italia e a Península Ibérica. Nas antigas crónicas occidentais, o termo "imperio sarraceno" utilizábase para referirse ao primeiro califato árabe, gobernado polas dinastías omeia e abasí. 

### Étimo 
A etimoloxía probábel é a palabra árabe شرقيين&nbsp;( romanizado *sharquiyyin*; "orientais"). Máis tarde, os súbditos de fala grega do imperio estenderon a palabra a todos os árabes.

Segundo o filósofo e antropólogo Youssef Seddik, os homes non musulmáns que, durante séculos despois do ascenso do islam, non tiñan dereito a nomearse árabes, chamáronse entón "sarracenos" ou "pagáns".

Nalgúns textos cristiáns proponse outra etimoloxía para "sarraceno" como "sen Sara" ("Sara sine"), en alusión ao episodio bíblico de rivalidade entre Agar (nai de Ismael, tradicionalmente considerada como a antepasada primixenia dos árabes) e Sara (que xerou, segundo a tradición bíblica, o pobo hebreo); designando así aos árabes como non nacendo a través de Sara.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Mouros
* Mouriscos
* Bérberes
* Árabes
* Musulmáns
Chakana

dereita|miniatura|Chakana.
dereita|miniatura|Método de construción.
dereita|miniatura
**Chakana** é un símbolo dos pobos indíxenas dos Andes centrais, nos territorios onde se desenvolveron tanto a cultura inca (sur de Colombia, Ecuador, o Perú, oeste de Bolivia, Chile e a Arxentina) como algunhas culturas preincas (o Perú e Bolivia).

## Orixe do termo 
Chakana é un termo quechua que quere dicir «escaleira» ou «obxecto a modo de ponte», en aimará: pusi chakani, "a das catro pontes. Tamén é coñecida como «cruz andina» ou «cruz cadrada».

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Harman, M; Yapita, J; Vásquez, J. y otros (1988) "Aymara: Compendio de estructura fonológica y gramatical". La Paz, Bolivia. Instituto de Lengua y Cultura Aymara, ILCA.
* Lozano, Alfredo (1990) "CUSCO-COSQO.-MODELO SIMBÓLICO DE LA COSMOLOGÍA ANDINA".
* Benavides Solís, Jorge (1998) "El otro urbanismo". Sevilla, España. Padilla Libros Editores & Libreros.
* Deler Jean Paul. (1983) "El manejo del espacio en el Ecuador, etapas claves". Quito, Ecuador. CEDIG. Gómez Nelson y Portais Michel.
* Saransig Picuasi, Julio (2013) TESIS "Aportes al Ordenamiento Territorial desde la Cosmovisión de los Pueblos Originarios". Quito, Ecuador. Universidad Católica del Ecuador. 
* Saransig, Julio (2007) "Los territorios indígenas dentro de un estado nación". Maestría de Desarrollo Regional y Planificación Territorial. Facultad de Ciencias Humanas, PUCE.
* Saransig, Julio y Jaramillo, Pedro (1999) "Influencia de los Grupos Indígenas en el Desarrollo de la Morfología Urbana de Otavalo" Trabajo académico.
* Saransig Picuasi, Julio (2001) TESIS "Centro Artesanal de Capacitación y Ferias JATUNA PUNGO".- Ejemplo de los planos andinos aplicados a la arquitectura. Quito, Ecuador. Universidad Católica del Ecuador, depósito legal Tesis 725.53 Sa71c.
* Universidad Intercultural de las Nacionalidades y Pueblos Indígenas del Ecuador Amawtay Wasi (2000) "Aprender en La Sabiduría y El Buen Vivir". Quito, Ecuador. Uinpi Amawtay Wasi, UNESCO, CONAIE. Colección A.R.Y. N.º 1.