Agurain

**Agurain** (en vasco) ou **Salvatierra** (en castelán; oficialmente *Salvatierra/Agurain*) é un concello da provincia de Áraba, no País Vasco, capital da cuadrilla de Agurain. O municipio inclúe ademais da poboación de Agurain varias aldeas pequenas como Alangua, Arrizala, Egileor, Iturrieta ou Opakua.

## Historia 
A vila foi fundada no século XIII por Afonso X de Castela. En 1463, foi unha das cinco vilas fundadoras da Irmandade de Áraba, canda Vitoria, Miranda de Ebro, Pancorbo e Saxazarra.

## Demografía 
## Cultura 
* Aguraingo Atseden Taldea
* Aguraingo Trikitixa
* Aguraingo Txistu Taldea
* Alevin Futbol - C. De María
* Asociación de xubilados Sallurtegui
* Baietz Euskara Taldea
* Banda de Música
* C.D.Salvatierra
* Ikastola Pedro Lope de Larrea
* Club Baloncesto Agurain
* Ikastetxea Corazón de María
* Eguzkilore Abesbatza
* Escola de Música Pública
* Escola de Pelota
* Grupo Deportivo Arabarrak
* IES Aniturri
* Lautadako AEK
* Noranahi
* Sociedad Etnográfica Amigos del Zadorra
* Sociedad Filatélica y Numástica
* Tamborrada
* TourAgurain
* Club Deportivo Igurtzi
* Peña Athletic "Sorginetxe" de Agurain

## Festas 
* O luns despois do domingo de Pascua, festa da Virxe de Sallurtegui.
* O 24 de xuño, San Xoán.
* O 15 de agosto, a Virxe María.
* O 29 de agosto, San Xoán degolado.
* Primeiro domingo de outubro, festas da Virxe do Rosario.
* A destacar a Feira do Gando que ten lugar o martes seguinte ao primeiro domingo de outubro, con máis de seiscentos anos de antigüidade.

## Patrimonio 
* Casco medieval amurallado con tres rúas principais:
** Maior: é a central e a que conserva os edificios de maior interese artístico. Sempre recibiu este nome e dividíase en tres parroquias, de Santa María, do medio e de San Xoán.
** Carnicería: este nome xa se utilizaba no século XVI por acharse nela as carnizarías da vila.
** Zapatari: fai referencia ao gremio dos zapateiros.
* Igrexa de San Martín (século XIII), actualmente Concello e Arquivo municipal.
* Igrexa-fortaleza de San Xoán Bautista (séculos XV-XVI) de cabeceira recta chantada sobre outra fábrica anterior realizada entre os séculos XIII e XIV.
No seu interior atópase un retablo do segundo terzo do XVI con lenzos de Pedro de Obrel, de formación flamenga.
* Igrexa-fortaleza de Santa María (s. XV-XVI), que foi construído sobre outro anterior. No seu interior hai un retablo de 1530 realizado por Lope de Larrea. Tamén destaco o baixo coro plateresco co escudo de Carlos I.
* Convento das Madres Clarisas (1611), no seu interior áchase a capela de San Pedro.
* Antigo hospital de peregrinos de San Lázaro e a Magdalena. Xa no 1487 se menciona a súa existencia. En 1839 foi vendido polo concello a un particular.
* Casa das Viúvas (século XIV), edificio civil máis antigo que se salvou do grande incendio que destruíu case a totalidade da vila en 1564.
* Casa de Begoña (século XVII), ostenta as armas dos Ordoñana, dos Vicuña e dos Lazarraga. Sobre o muro do xardín hai ver outro coas armas dos Santa Cruz.
* Casa Azcárraga. A metade norte é de finais do XVI e loce as armas dos García de Zuazo. A metade sur é de finais do XVIII e ten o escudos dos Eulate.
* Casa dos Bustamante. Foi mandada construír en 1564, despois do grande incendio. Soporta as armas dos Zumalburu e dos Vicuña.
* Olbeas de San Xoán (finais do XVI), orientadas cara a praza do mesmo nome e que acolle o merado dos martes dende a fundación da vila en 1256.
* Canellón dende Agurain cara ao porto de Opakua.
* Parque de Galzar.
* Parque de Oriamendi.

## Camiño de Santiago 
Entre os montes Aratz e Aizkorri, atópase o túnel de San Hadrián, fronteira natural entre Áraba e Guipúscoa. Dentro da cova está a ermida de San Hadrián, que data do século XI (na actualidade non é máis que unha edificación cativa), e retos dunha antiga muralla con medio arco de pedra.

Á saída do túnel, seguindo a calzada medieval, anteriormente tamén transitado en época romana, a uns cen metros dunha entrada, atópase á esquerda un pequeno túmulo pastoril da idade de ferro e un pouco máis adiante, unha fonte. Seguindo a calzada chégase a unha lomba chamada da Forca, lugar onde se axustizaban aos bandoleiros que asaltaban aos viaxeiros, onde se inicia un descenso cara a Zalduondo, sinalizado con postes metálicos. Ao deixar a calzada, a través dunha pista forestal moi sinalizada, chégase ao termo de Zumarraundi e dende aquí tomarase a estrada asfaltada que conduce até Zalduondo. Despois séguese en dirección Ordañana, até chegar á vila Agurain (A-3018), tamén por estrada asfaltada.

A entrada á vila facíase polo lado Norte (antigo Hospital da Madalena) mentres que a saída se realizaba polo lado Oeste (zona do cemiterio, aínda que se pode ver o escudo dos Bikuña sobre a porta).

Seguindo dirección Vitoria-Gasteiz e tras pasar un polígono industrial, por unha parcelaria que pasa por debaixo da autovía chégase a Gazeo. Tras pasar xunto á igrexa de San Martín de Tours (de novo asfalto) sáese pola estrada que se dirixe cara ao sur, ata Langarika e antes de pasar a ponte sobre o ferrocarril xirar á dereita levaranos até Ezkerekotxa. Nesta vila, tras dirixirse ao apeadoiro, e tras deixalo á esquerda ascéndese por unha costenta estrada asfaltada ao alto de Txintxetru. Unha vez no alto a estrada que pasa por encima do túnel (asfaltada) xira á esquerda (cara á vila), cóllese a parcelaria que segue paralela ás vías do tren até chegar á estrada asfaltada (A-3113) que vai á vila de Alegria-Dulantzi.

A rota neste punto sepárase do ferrocarril para a dereita (cen metros cara ao norte) e para tomar de novo unha parcelaria occidental, que nos levará a ermida de Nosa Señora de Ayala (século XIII). Dende este punto séguese sempre dirección oeste até chegar á ermida de Arrarain, considerada como un dos exemplares máis antigos do románico alavés. Unha vez chegado a Elburgo, divísase sobre o outeiro o mosteiro de Estíbaliz, ao que se pode acceder tomando unha pista que cruza o propio camiño e andar oitocentos metros até acadar o mosteiro.

### Distancias 
* San Adrián - Zalduondo: 8–9&nbsp;km
* Zalduondo - Ordoñana: 3&nbsp;km
* Ordoñana - Agurain: 3&nbsp;km 
* Agurain - Gazeo: 4&nbsp;km
* Gazeo - Ezkerekotza: 3&nbsp;km
* Ezkerekotza - Nsa. Sra. Ayala (Alegria - Dulantzi): 5–6&nbsp;km
* Ntra. Sra. Ayala (Alegria - Dulantzi) - Elburgo: 3–4&nbsp;km
* Elburgo - Estíbaliz: 2–3&nbsp;km

### Véxase tamén 
* Camiño de Santiago Vasco