Isabella (Orlando Furioso)

**Isabella** (en textos galegos, tamén **Sabela**) é un personaxe do *Orlando furioso* de Ludovico Ariosto.

## O personaxe 
Isabella é filla de Maricoldo, o ficticio rei sarraceno da Galiza. No poema, ela apaixónase polo heroe cristián Zerbino, o novo príncipe escocés, un dos participantes da Xostra de Baiona organizada polo rei. O amor entre ambos é correspondido. Isabella consegue salvarse, pero acaba en mans duns salteadores, que a manteñen presa nunha cova baixo a vixilancia de Gabrina. Isabella permanece oito meses nese lugar, ata que a cova é descuberta por Orlando, que continúa na procura de Angélica, e a princesa é liberada; pouco despois prodúcese o reencontro con Zerbino.

## Fragmentos do poema 
Ao non existir unha tradución galega publicada por unha editorial como texto de referencia, inclúense fragmentos breves no italiano orixinal e unha tradución ao galego de carácter orientativo (existen tamén versións galegas de fragmentos publicadas en Galiza).

Tradución ao galego:
E así chegou o día desexado,
no que me deixei atopar no meu xardín;
Odorico, de noite, acompañado
de xente valente na guerra e no mar,
chegou a un río preto da cidade
e entrou en segredo no meu xardín.

Despois fun levada á galera,
antes de que a cidade se decatase...

### Canto XII 
Descrición da cova onde é encerrada:
Scende la tomba molti gradi al basso,
dove la viva gente sta sepolta.
Era non poco spazïoso il sasso
tagliato a punte di scarpelli in volta;
né di luce dïurna in tutto casso,
ben che l’entrata non ne dava molta:
ma ve ne venía assai da una finestra
che sporgea in un pertugio da man destra.

Tradución:
Baixa a tumba por moitos chanzos cara abaixo,
onde os vivos parecen enterrados;
a pedra, ampla, fora traballada
a golpe de ferramenta por todas partes;
non entraba apenas luz do día,
aínda que a entrada deixaba pasar algo;
mais chegaba algo de claridade por unha xanela
aberta nunha fenda á dereita.

### Canto XXIX 
Morte de Isabella:
Bagnossi, come disse, e lieta porse
all’incauto pagano il collo ignudo;
incauto, e vinto anco dal vino forse,
incontra a cui non vale elmo né scudo.
Quel uom bestial le prestò fede, e scorse
sí con la mano e sí col ferro crudo,
che del bel capo, già d’Amore albergo,
fe’ tronco rimanere il petto e il tergo.
 *Orlando furioso* tamén foi adaptado por Antonio Vivaldi dezaséis anos despois (1727), aínda que esta versión se centra noutros personaxes do poema.

* No teatro popular italiano, os episodios do *Orlando furioso* pasaron tamén á tradición da *opera dei pupi*, o teatro de monicreques siciliano, cuxo repertorio se basea en boa medida na literatura cabaleiresca medieval e nos poemas italianos do Renacemento.

* Entre as adaptacións teatrais contemporáneas do poema destaca o *Orlando furioso* dirixido por Luca Ronconi en 1969, considerado unha das montaxes máis influentes do teatro italiano do século XX.

* No cinema, a actriz Tanya Roberts interpretou unha versión do personaxe na película italiana ''I paladini: storia d'armi e d'amori* (1983).

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Baillet, Roger (1977). *Le Monde poétique de l'Arioste''. París: L'Hermès.
* Cabani, Maria Cristina (1990). *Costanti ariostesche*. Pisa: Scuola Normale Superiore.
* Cavallo, Jo Ann (2013). *The World Beyond Europe in the Romance Epics of Boiardo and Ariosto*. Toronto: University of Toronto Press.
* Zatti, Sergio (1990). *Il Furioso fra epos e romanzo*. Lucca: Pacini Fazzi.

### Outros artigos 
* Orlando furioso
* Zerbino