Huayacocotla

**Huayacocotla** é un dos 212 municipios en que se divide o estado mexicano de Veracruz. A súa cabeceira é a poboación homónima, onde está a sede do goberno municipal, a igrexa e a principal zona urbana, arredor da praza principal da vila, chamada Praza da Constitución.

O padroeiro da localidade é San Pedro.

## Toponimia e escudo 
O nome de Huayacocotla provén dos vocábulos de orixe náhuatl *Hueyi* (gal: "grande") *coautli* (gal: árbore) e *tla* (partícula de abundancia), en referencia a unha especie de piñeiro que abunda na rexión, coñecido como ocote ou piñeiro moctezuma (*Pinus montezumae*).

A inscrición HUEYE OCOTL forma parte do escudo do municipio, separada a ambos os lados da súa parte superior, onde aparece tamén unha destas árbores, como elemento natural máis representativo da vexetación da contorna. Baixo a árbore reprodúcense as chaves de San Pedro, padroeiro da vila. A parte central do escudo está caracterizada por unha paisaxe montañosa cunha nube chuviosa e un Sol nacente, e baixo ela unhas mans entrelazadas en sinal de amizade e unhas pólas cos froitos máis característicos da zona, todo isto rodeado por catro grecas prehispánicas e o lema RESPETO, AMISTAD, SINCERIDAD. Na parte inferior, unha fita recolle o nome do municipio, o do estado e o do país.

## Xeografía e clima 
### Localización e fisiografía 
O municipio de Huayacocotla está situado ao norte do estado mexicano de Veracruz, entre os paralelos 20° 20’ e 20° 43’ de latitude norte, e os meridianos 98° 20’ e 98° 36’ de lonxitude oeste; a unha altitude entre os 500 e os 2.800 metros.

Huayacocotla conforma o esporón máis occidental do estado de Veracruz, na parte máis abrupta da rexión da Huasteca, na parte da Serra Madre Oriental que recibe o nome de Serra de Huayacocotla ou de Chicontepec. Destacan alí os outeiros de El Zapote, El Pilón e Encinal —que forman os cumios de Huayacocotla e que serven de límite co estado de Hidalgo—, os de Tepolo e Jabalí, e outros como o Corcovado, La Cumbre ou Poxtetle.

Con respecto á fisiografía, Huayacocotla áchase na Serra Madre Oriental (nun 89 %) e no Eixe Neovolcánico (nun 11 %).

## Demografía 
De acordo cos resultados do Censo de Poboación e Vivenda de 2020, realizado polo Instituto Nacional de Estatística e Xeografía (INEGI) de México, a poboación total do municipio de Huayacocotla naquel ano era de 21.796 persoas, das que 11.329 eran mulleres e 10.467 eran homes. Este dato supón un aumento do 4,97 % con respecto ao censo de 2010.[miniatura|300x300px|Centro de ensino de [bacharelato a distancia de Huayacocotla]]A densidade de poboación é de 39,65 habitantes por quilómetro cadrado, e a taxa de mortalidade xeral no municipio é de dúas defuncións por cada 410 nacementos. 

En 2020, o 56,9% da poboación achábase en situación de pobreza moderada e o 21,3 % en situación de pobreza extrema. A poboación vulnerable por carencias sociais acadou un 17,2 %, en tanto que a poboación vulnerable por ingresos supuña o 0,87 %.

No relativo ao nivel educativo, a maior parte da poboación ten estudos primarios, e a porcentaxe baixa considerablemente nos niveis superiores. Consonte a enquisa intercensal de 2015 elaborada polo INEGI, a taxa de analfabetismo de Huayacocotla en 2020 era do 13,7 %, e do total de poboación analfabeta, o 42,2 % corresponde aos homes e o 57,8 % ás mulleres.

Segundo os datos de 2005, naquel ano existían no municipio 779 falantes de lingua indíxena (395 homes e 384 mulleres), o que representa o 4,30 % da poboación municipal. A principal lingua indíxena é a náhuatl.

[miniatura|300x300px|[Taxi en servizo en Huayacocotla.]]
## Economía 
Segundo a enquisa intercensal do INEGI de 2015, o municipio de Huayacocotla contaba cunha poboación economicamente activa de 5.537 persoas.

## Cultura popular e festividades 
### Gastronomía 
As preparacións gastronómicas máis representativas de Huayacocotla son o tamal, os "tlacoyos de alberjón" —torta de millo rechea—, o mole da zona, a "barbacoa" —carne preparada en forno de terra—, a "chilaca" —unha variante local do chile—, a "fruta de horno —un tipo de galleta local con azucre—, o pan artesanal e o "atole de teja" —bebida á base de semente de xirasol e chocolate—. Tamén son típicos dalgunhas comunidades do municipio bebidas tradicionais como os "curados" de amora, tejocote, mazá e pera, e bebidas fermentadas como o pulque.
* **Semana Santa**: en abril, con representacións en vivo do Víacrucis e actos relixiosos, no centro urbano e en torno á igraxa principal.
* **Santa Cruz**. Esta celebración comeza o 1 de maio, coa translación da imaxe do "Padre Jesús" á capela da Cruz del Milagro, que se acha a 45 minutos a pé desde o centro da vila. Alí celébrase unha misa e logo unha romaría popular, pechada con pirotecnia. 
* **Corpus Christi**: no mes de xuño.
* **Defuntos**: os días 1 e 2 de novembro en todo o municipio, en lembranza dos defuntos, colócanse altares con flores e elabóranse comidas típicas. 
* **Día da Virxe de Guadalupe**: o 12 de decembro. Celébrase con actos relixiosos e ofrendas florais.
## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Cortés Espinoza, R. (2010). *Inventario del Archivo Municipal de Huayacocotla, Veracruz*. Apoyo al Desarrollo de Archivos y Bibliotecas. México. ISBN 978-607-416-184-7

### Ligazóns externas 
* Sitio web do Municipio de Huayacocotla