Alcelaphus buselaphus

[miniatura|250px|*A. buselaphus cokii* no cráter do Ngorongoro, [Tanzania.]]
***Alcelaphus buselaphus***, coñecido vulgarmente como **alcálafo busélafo** ou **alcélafo común**, é unha especie de mamífero artiodáctilo ruminante da familia dos bóvidos, subfamilia dos alcelafinos e tribo dos alcelafininos, polo que é un parente próximo dos damaliscos, os ñus e o antílope de Hunter.

É un antílope de tamaño grande que antigamente habitaba nas chairas de todo o continente africano, encontrándose desde Marrocos até o nordeste de Tanzania e, ao sur das selvas do Congo, desde o sur de Angola até Suráfrica. Porén o home reduciu a súa área de dispersión de forma drástica, mediante a caza, a destrución do seu hábitat e pola competencia co gando doméstico polos pastos.

Hai evidencias que fan supoñer que o alcélafo foi domesticado polos antigos exipcios e utilizado como animal para sacrificios.

## Taxonomía 
### Descrición 
A especie foi descrita por primeira vez en 1766 polo médico, zoólogo e botánico alemán Peter Simon Pallas na súa obra *Miscellanea zoologica, quibus novæ imprimis atque obscuræ animalum species describuntur et observationibus iconibusque illustrantur*, publicada na Haia, baixo o nome de *Antilope buselaphus*.

### Etimoloxía 
O nome específico, *buselaphus*, está formado pola unión das voces do grego antigo βοῦς *boûs*, 'boi', 'touro', e ἔλαφος *élaphos*, 'cervo'.

### Unha complicada e discutida taxonomía 
*Antilope buselaphus* foi reclasificada dentro do xénero *Alcelaphus*, que creara en 1816 o naturalista francés Henri Marie Ducrotay de Blainville, na súa obra ''Prodrome d'une nouvelle distribution systématique du règne animal*, publicada no *Bulletin de la Société Philomatique de Paris*, Vol. 8.

Moitos taxons incluíronse entre os *sintipos* de *Antilope buselaphus* Pallas, 1766 ao longo do tempo, polo que era necesaria a designación dun *lectotipo*. Até seis especies foron recoñecidas por autores antigos (*Alcelaphus buselaphus*, *A. cokii*, *A. lelwel*, *A. major*, *A. swaynei*, *A. tora*) foron asignadas a *Alcelaphus buselaphus*, pero, posteriormente, comprobáronse hibridacións entre algunhas delas (Ruxton & Schwarz, 1929).*Alcelaphus caama* foi incluída máis tarde (Ellerman *et al.*, 1953: 202), e tamén foi incluída *A. lichtensteinii* (Haltenorth, 1963: 102; Kingdon, 1997: 429) (aínda que algúns non a admiten).

As especies poden repartirse en dúas "divisións":
* A denominada "división *buselaphus*" (incluíndo tamén *A. major*), e na división *lelwel* e
* A "división *tora*" (incluíndo tamén *A. cokii* e *A. swaynei*) sobre a base da morfoloxía do cranio, pero datos da secuencia do citocromo b bucles de desprazamento (*D-loop*) do ADN suxiren unha estreita afinidade entre as divisións *lelwel* e *tora* (Flagstad *et al*., 2000).

### Subespecies 
Segundo *Mammal Species of the World* (MSW), de Wilson & Reeder, o xénero *Alcelaphus* comprende na actualidade estas tres especies viventes:

* Xénero *Alcelaphus*
** *Alcelaphus buselaphus*
** *Alcelaphus caama* (antes considerada unha subespecie de *Alcelaphus buselaphus*)
** *Alcelaphus lichtensteinii* (ás veces incluída no xénero *Sigmoceros*, e tamén en *Alcelaphus*, como subespecie de *A. buselaphus*)
[miniatura|250px|*A. buselaphis cokii* no P. N. do Serengeti, [Tanzania.]]
[miniatura|250px|Distribución das subespecies de *A. buselaphus* (segundo a [UICN).]]

Sendo as subespecies admitidas dentro da especie:

* *Alcelaphus buselaphus* ssp. *buselaphus*
* *Alcelaphus buselaphus* ssp. *caama* (admitida como especie *Alcelaphus caama* por MSW) 
* *Alcelaphus buselaphus* ssp. *cokii* 
* *Alcelaphus buselaphus* ssp. *lelwel* 
* *Alcelaphus buselaphus* ssp. *lichtensteinii* (admitida como especie *Alcelaphus lichtensteinii* por MSW)
* *Alcelaphus buselaphus* ssp. *major *
* *Alcelaphus buselaphus* ssp. *swaynei*
* *Alcelaphus buselaphus* ssp. *tora*

A subespecie *A. buselaphus buselaphus*, o *búbalo* do norte de África, está hoxe extinguida.

* Antílope grande co aspecto típìco dos alcelafinos: agullas ou cruz (articulacións das extremidades anteriores) moi altas, bastante máis que as ancas, e a cara —a miúdo longa e estreita— cunha aparencia ruda, pouco bovina.
* Lonxitde corporal entre 1,5 a 2,4 m; altura na cruz de 1,2 a 1,5 m, e peso entre os 120 e os 200&nbsp;kg.
* Cabeza moi longa e estreita, coroada por unha especie de prolongamento no que se insiren os cornos, presentes en ambos os sexos, anelados, de até 70&nbsp;cm de lonxitude.
* Os cornos son moi variados en canto a forma e desenvolvemento se refire, dependendo das subespecies, cunha dupla curvatura, medrando primeiro cara a fóra ou cara a atrás, despois curvados cara a fóra, ou cara a adiante e cara a arriba e, finalmente, curvados abruptamente cara a atrás ou cara a arriba.
* Coloración xeral do corpo case uniforme, variando desde unha cor parda amarelada areosa até unha avermellada brillante, máis intensa na metade do lombo, e máis clara nos cuartos traseiros. 
* As femias son similares aos machos, pero cos cornos máis delgados e usualmente de coloración máis pálida.

File:The book of antelopes (1894) Bubalis caama.png|*A. b. caama*
File:The book of antelopes (1894) Bubalis cokei.png|*A. b. cokii*
File:The book of antelopes (1894) Bubalis lichtensteini.png|*A. b. lichtensteinii*
File:The book of antelopes (1894) Bubalis swaynei.png|*A. b. swaynei*

## Bioloxía 
### Hábitat e distribución 
A especie vive en paraxes abertas e con matogueiras claras, particularmente en paisaxes onduladas; ás veces, en sabanas arboradas, pero nunca en bosques densos ou nos bordos subarbustivos do Sáhara.

O alcéfalo busélafo é excepcionalmente tolerante ao alimento de baixa calidade, o cal probabelmente se debe ás características da súa mastigación. Polo tanto durante a tempada seca, cando se ve limitada a dispoñibilidade de pastos suculentos, pode alimentarse dos pastos máis secos.

### Reprodución 
Alcanzan a madurez sexual aos 12 meses, pero alcanzan o seu peso máximo á idade de 4 anos. 
O período de xestación dura de 214 a 242 días. A femia pare unha única cría, unha vez por ano.

En contraste, menos de 600 *Alacelaphis busalaphis swaynei* sobreviven en Etiopía, coa inmensa maioría da poboación no Santuario de Senkelle e no P. N. Mazie.

As estimaciónes do tamaño das poboacións das subespecies restantes son: 36.000 *Alcelaphus buselaphus major* (máis do 95 % en áreas protexidas e nos seus arredores); 70.000 *Alcelaphus buselaphus lelwel* (cerca do 40 % en áreas protexidas); 3.500 *Alcelaphus buselaphus cokii* en Kenya (o 6 % en áreas protexidas e a maoría en granxas); 82.000 *A. b. lichtensteinii* e 42.000 *A. b. cokii* (ao redor do 70 % en áreas protexidas). O número de sobreviventes de *A b. tora* descoñécese, pero é probabel que sexa tan só duns centos de individuos. O último dato representa unha diminución significativa dos máis de 50.000 individuos estimados na tempada seca en 1980 por Fryxell.

Tendo en conta estes datos, e tamén o feito de que a UICN considera, como quedou dito máis arriba, a *Alcelaphus buselaphus* como a única especie do xénero, esta institución considera o seu status como *LC* (pouco preocupante).

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Dorst, J. & Dandelot, P. (1973): *Guía de campo de los mamíferos salvajes de África'', Barcelona: Ediciones Omega, S. A. 
* Groves, Colin & Peter Grubb (2011): 'Tribe Alcelaphini in Wallace, 1876 en *Ungulate Taxonomy*. Baltimore, Maryland, USA: The Johns Hopkins University Press. ISBN 978-1-4214-0093-8.
* Haltenorth, T. & Diller, H. (1986): *A Field Guide of the Mammals of Africa including Madagascar*. Londres: William Collins Sons & Co Ltd. ISBN 0-00-219778-2. 
* Kingdon, J. (1989): *East African Mammals: An Atlas of Evolution in Africa* Volume 3, Part D: Bovids. Chicago: University of Chicago Press. ISBN 0-226-43725-6.
* Kingdon, J. (1997): *The Kingdon Field Guide to African Mammals*. Academic Press, Londres e Nova York: NaturalWorld.
* Nowak, R. M. (ed.) (1991): ''Walker's Mammals of the World*. Fifth Edition. Baltimore, Maryland, USA:: The Johns Hopkins University Press.
* Rodríguez de la Fuente, F. (1970): *Enciclopedia Salvat de la fauna. Tomo I. África (Región etiópica)*. Pamplona: Salvat, S. A. de Ediciones, pp.&nbsp;112–123. 
* Wilson, D. E., & Reeder, D. M. (editors) (2005): *Mammal Species of the World — A Taxonomic and Geographic Reference*. Third edition. Baltimore, Maryland, USA: The Johns Hopskins University Press. ISBN 0-8018-8221-4.

### Outros artigos 
* Bóvidos
* Antílope
* Alcelafinos
* *Alcelaphus*
* *Alcelaphus caama*
* *Alcelaphus lichtensteinii*

### Ligazóns externas 
* *Alcelaphus buselaphus* no SIIT
* *Alcelaphus buselaphus* na ADW
* *Alcelaphus buselaphus* na EOL
* *Alcelaphus buselaphus* no NCBI
* *Alcelaphus buselaphus* no Tree of Life
* *Alcelaphus buselaphus'' na UICN