open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Sharon Shannon

**Sharon Shannon** nada en Ruan (condado de Clare) o 12 de novembro de 1968, é unha compositora e intérprete irlandesa.

## Traxectoria
Toca o acordeón, o violín o *tin whistle* e mais o acordeón diatónico ou trikitixa. Baseada na música folk irlandesa, a súa música tamén recibiu a influencia doutros tipos de *world music*, como o *reggae*, o tango, a música *cajun*, música portuguesa ou música francocanadense. No seu sinxelo chamado "What You Make It (da, da, da, da)" tamén hai colaboración da música hip hop. Durante unha tempada estivo activa na banda de folk rock The Waterboys.

Desde a década de 1990 participou en numerosos festivais en Galiza, como o festival celta Cidade Vella de Santiago de Compostela, diversas edicións do Festival Internacional do Mundo Celta de Ortigueira ou na romaría de Santa Margarida na Coruña. Colaborou con Carlos Núñez na peza "A costa de Galicia".

## Discografía 
* *Sharon Shannon* (1991)
* *Out the Gap* (1994)
* *Cada pequena cousa* (1997)
* *The Diamond Mountain Sessions* (2000)
* *Live in Galway* (2002)
* *Libertango* (2003)
* *Tunes* (2005)
* *Colection 1990-2005* (2006)
* *Live at Dolans* (2007; CD e DVD)
* *Renegade* (2007)
* *Saints & Scoundrels* (2009)
* *Upside down* (2009)
* *Flying Circus* (2012, en colaboración coa RTÉ National Symphony Orchestra)

## Galería de imaxes 

Ficheiro:Sharon_Shannon_leaning.jpg|ligazón=Fitxategi:Sharon_Shannon_leaning.jpg|alt=Sharon Shannon irlandar musikaria.| A músico irlandesa Sharon Shannon.
Ficheiro:Sharon_Shannon_playing_accordion.jpg|ligazón=Fitxategi:Sharon_Shannon_playing_accordion.jpg|alt=Sharon Shannon akordeoi diatonikoa joz.| Sharon Shannon tocando o acordeón diatónico.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Páxina web de Sharon Shannon
Gran Premio de Las Vegas de 2024

O **Gran Premio de Las Vegas de 2024** (coñecido oficialmente como **Fórmula 1 Heineken Silver Las Vegas Grand Prix 2024**) é unha carreira de motor de Fórmula 1 que celebrouse o 23 de novembro de 2024, no Circuíto urbano de Las Vegas en Paradise, Nevada, Estados Unidos. Foi a vixésimo segunda proba do Campionato Mundial de Fórmula 1 de 2024.
George Russell de Mercedes acadou a pole position para a carreira.

## Antecedentes
O evento celebrouse no Circuíto urbano de Las Vegas en Paradise, Nevada, por segunda vez na historia do circuíto, durante a fin de semana do 21 ao 23 de novembro. O Gran Premio foi a vixésimo segunda proba do Campionato Mundial de Fórmula 1 de 2024 e a segunda carreira do Gran Premio de Las Vegas.

### Clasificación do campionato antes da carreira
Antes do fin de semana, Max Verstappen lideraba o Campionato de Pilotos con 393 puntos, 62 puntos por diante de Lando Norris segundo e 86 por diante de Charles Leclerc en terceiro lugar. McLaren, con 593 puntos, entrou nesta rolda como líder do Campionato de Construtores con Ferrari e Red Bull Racing, segundo e terceiro con 557 e 544 puntos, respectivamente.

#### Permutacións do campionato 
O líder do Campionato de Pilotos Max Verstappen ten a oportunidade de conseguir o seu cuarto título consecutivo neste evento. Logo da conclusión do Gran Premio de Las Vegas, quedarían dúas carreiras no Campionato Mundial de Fórmula 1 de 2024, sendo o Gran Premio de Qatar cunha carreira ao sprint, con 60 puntos en xogo nas dúas últimas roldas do Campionato de Pilotos. Lando Norris, polo tanto, tería que superar a Verstappen en polo menos tres puntos para ter unha oportunidade matemática de gañar o título.

## Pneumáticos dispoñibles 
O provedor de pneumáticos Pirelli levou os compostos de pneumáticos C3, C4 e C5 (os tres máis brandos da súa gama) designados como duro, medio e brando, respectivamente, para que os equipos os usaran no evento.

## Práctica 
Realizáronse tres sesións de adestramentos libres para o evento. A primeira sesión de adestramentos libres celebrouse o 21 de novembro de 2024 ás 18:30 hora local (UTC–8), A segunda sesión de adestramentos libres celebrouse o mesmo día, ás 22:00 hora local, encabezouna Hamilton por diante de Norris e Russell. A terceira sesión de adestramentos celebrouse o 22 de novembro de 2024, ás 18:30 hora local, encabezouna Russell por diante de Oscar Piastri de McLaren e Carlos Sainz de Ferrari.

## Clasificación
A Clasificación celebrouse o 22 de novembro de 2024 ás 22:00 hora local (UTC−8).

### Clasificación da cualificación 
## Carreira
A carreira celebrouse o 23 de novembro de 2024 ás 22:00 hora local (UTC−8) e disputouse durante 50 voltas.

### Clasificación da carrreira 
### Posicións logo da carreira
;Clasificación no campionato de pilotos

;Clasificación do campionato de construtores

* **Nota**: Só están incluídos os cinco primeiros postos en ambos os grupos de clasificación.
* Os competidores en negra e marcados cun asterisco son os Campións do Mundo de 2024.

## Notas
;Referencias

## Véxase tamén
### Bibliografía
### Outros artigos
### Ligazóns externas
Fiddle

O termo **fiddle** ('Curvo', en galego) utilízase para referirse a calquera instrumento musical que se toque cun arco, incluído o violín, é unha expresión coloquial empregada para os instrumentos que usan os músicos en todos os xéneros, incluso a música clásica. A palabra *fiddle* tamén se usa a miúdo para referirse ao violín na música tradicional irlandesa, británica, klezmer e xitana.

## Orixe do termo 
A etimoloxía do termo *violín* non é precisa, e pode ser unha derivación da mesma palabra para violín, orixinaria das linguas románicas primitivas, ou podería ser, nativamente, de orixe xermánica. 
[miniatura|Monumento "Big Fiddle of the [Céilidh" en Nova Escocia, Canadá.|esquerda]]
A primeira vez que se coñeceu o uso do substantivo "fiddle" foi no período do inglés medio. A evidencia máis antiga do termo no Oxford English Dictionary é de arredor de 1275, nos escritos do poeta Laȝamon.

En inglés existe a expresión "*fit as a fiddle*", que hoxe se traduciría literalmente como "en forma como un fiddle", aínda que en orixe se refería máis a *suitable* ("axeitado").

Historicamente, o termo *fiddle* tamén se refire a un predecesor do violín moderno. Como o violín actual, adoitaba ter catro cordas, pero tiña unha variedade de formas e tamaños.

Outra familia de instrumentos que contribuíron ao desenvolvemento do violín moderno son as *violas da gamba*, que se suxeitan entre as pernas e se tocan verticalmente, coma os contrabaixos e violoncellos, e teñen trastes.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Thede, Marion (1970). *The Fiddle Book.* [S.l.]: Oak Publications. 
* Brody, David (1983). ''The Fiddler's Fakebook*. [S.l.]: Oak Publications (US: ; UK: ).
* Reiner, David; Anick, Peter (1989). *Oldtime Fiddling Across America*. [S.l.]: Mel Bay Publications. .
* Songer, Susan (1997). *The Portland Collection*. [S.l.: s.n.]  (vol. 2: ) 
* Beisswenger, Drew (2011). *North American Fiddle Music: a research and information guide''. [S.l.]: Routledge. ISBN 978-0-415-99454-5
Aram Khachaturian

**Aram Ilyich Khachaturian** (en ), nado en Tbilisi o 6 de xuño (o 24 de maio no estilo antigo de datación) de 1903 e finado en Moscova o 1 de maio de 1978, foi un compositor soviético-armenio.

## Traxectoria 
[miniatura|Capa dunha gravación de "Sabre Dance", pola Indianapolis Symphony, de [1953.|esquerda]]

### Formación 
Estudou violonchelo na década de 1920 e foi ao Conservatorio de Moscova en 1929. Compuxo varias sinfonías e un ballet chamado *Gayane*.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Khachaturian: Sabre Dance / Rattle · Berliner Philharmoniker (youtube.com)
Lingua ojibwa do río Berens

O **ojibwa do río Berens** é un dialecto da lingua ojibwa falado ao longo do río Berens, no norte Ontario e Manitoba. As comunidades de Berens inclúen Pikangikum e Poplar Hill, ambas en Ontario, así como Little Grand Rapids, en Manitoba. Berens distínguese fortemente do dialecto ojibwa severn falado nas comunidades veciñas do norte.

O ojibwe do río Berens escríbese polo común usando o silabario cree, moi usado para escribir ojibwa no norte de Ontario.

O ojibwa do río Berens non aparece incluído en *Ethnologue*.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Gordon Jr., Raymond G., ed., 2005. *Ethnologue: Languages of the World, 15th edition.* Ethnologue: Languages of the World Dallas: Summer Institute of Linguistics.  
* Nichols, John. 1996. "The Cree syllabary." Peter Daniels and William Bright, eds. ''The world's writing systems,* 599-611. New York: Oxford University Press. 
* Fiero, Charles, with Norman Quill. 1973. *Ojibwe Assimilation.* Red Lake, ON: Northern Light Gospel Messions.
* Valentine, J. Randolph. 1994. *Ojibwe dialect relationships.* PhD dissertation, University of Texas, Austin.

;Bibliografía adicional:
* Quill, Norman. 1965. Ed. Charles Fiero. *The moons of winter and other stories.* Red Lake, ON: Northern Light Gospel Mission.
* Quill, Norman. 1990. Ed. Charles Fiero. *The moons of winter and other stories.'' [syllabic edition] Readers and Study Guides. Winnipeg, MB: Algonquian and Iroquoian Linguistics.
Lingua ojibwa central

A **lingua ojibwa central** (tamén coñecida como ojibway ou ojibwe) é unha lingua algonquina falada en Ontario, no Canadá, no territorio dende o lago Nipigon no oeste até o lago Nipissing no leste. O ojibwa central está clasificado como definitivamente en perigo polo Libro Vermello das Linguas Ameazadas da UNESCO.

## Fonoloxía 
A fonoloxía do ojibwa central baséase nos seguintes fonemas:
### Vogais 
#### Ditongos 
### Consoantes 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
*OLAC resources in and about the Central Ojibwa language
Lingua ojibwa dos lagos da fronteira

O **ojibwa dos lagos da fronteira** é un dialecto da lingua ojibwa falado na área do lago dos Bosques, en Ontario, na intersección da fronteira entre Ontario, Minnesota e Manitoba. As comunidades do ojibwa dos lagos da fronteira foron ás veces tratadas como parte do dialecto ojibwa occidental (saulteaux), mais as investigacións do dialecto realizadas nos anos 80 e 90 descríbeno como un dialecto separado moi relacionado co saulteaux ojibwa.

As comunidades identificadas como falantes desta variedade inclúen Lac La Croix, Emo (Rainy River First Nation) e Whitefish Bay, todas en Ontario.

O ojibwa dos lagos da fronteira non aparece incluído en *Ethnologue*.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Gordon Jr., Raymond G., ed., 2005. *Ethnologue: Languages of the World, 15th edition.* Ethnologue: Languages of the World Dallas: Summer Institute of Linguistics.  
* Rhodes, Richard and Evelyn Todd. 1981. "Subarctic Algonquian languages." June Helm, ed., *The Handbook of North American Indians, Volume 6. Subarctic,* 52–66. Washington, D.C.: The Smithsonian Institution. 
* Valentine, J. Randolph, 1994. *Ojibwe dialect relationships.* PhD dissertation, Universidade de Texas, Austin.
Lingua ojibwa do noroeste

A **lingua ojibwa do noroeste** (tamén coñecida como ojibwa do norte, ojibway, ojibwe) é unha variedade da lingua ojibwa, falada en Ontario e Manitoba, no Canadá. O ojibwa é un membro da familia lingüística algonquina. O ojibwa do noroeste está clasificado como "vulnerable" polo Libro Vermello das Linguas Ameazadas da UNESCO.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
*OLAC resources in and about the Northwestern Ojibwa language
Lingua ojibwa do norte do lago Superior

O **ojibwa do norte do lago Superior** é un dialecto da lingua ojibwa falado na costa norte do lago Superior, na área do leste do lago Nipigon, en Sault Ste. Marie, Ontario. As comunidades inclúen (de leste a oeste) Pic Mobert, Pic Heron, Pays Plat, Long Lac, Aroland, Rocky Bay e Lake Helen, todas elas en Ontario.

## Trazos dialectais 
Os trazos distintivos do norte do lago Superior reflíctese nun pequeno número de "características gramaticais e características léxicas substanciais". Este dialecto atópase no grupo meridional de dialectos ojibwa, mais tamén contén unha mestura cos dialectos setentrionais. Comunidades como Aroland e Long Lac que están na parte norte da área dialectal mostran máis características que se atopan nos dialectos do norte.

O ojibwa do norte do lago Superior non aparece incluído en *Ethnologue*.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Gordon Jr., Raymond G., ed., 2005. *Ethnologue: Languages of the World, 15th edition.* Ethnologue: Languages of the World Dallas: Summer Institute of Linguistics.  
* Valentine, J. Randolph. 1994. *Ojibwe dialect relationships*. PhD dissertation, Universidade de Texas, Austin
Evelyn Glennie

**Evelyn Elizabeth Ann Glennie**, máis coñecida como **Evelyn Glennie**, nada en Aberdeen o 19 de xullo de 1965, é unha percusionista e compositora escocesa.

## Traxectoria 
Comezou a estudar piano aos 8 anos e instrumentos de percusión aos 12 anos. Ficou xorda a unha idade temperá debido ao dano progresivo dun nervio acústico, Evelyn Glennie aínda é capaz de escoitar música, observando e percibindo as súas vibracións. É unha das poucas percusionistas que conseguiu facer unha carreira en solitario, realizando uns 100 concertos ao ano.

Como compositora escribiu máis de 100 pezas, entre concertos e outras composicións para percusión solista. Colaborou con diversos músicos, como Björk, Steve Hackett, Béla Fleck, Bobby McFerrin, Fred Frith ou Mark Knopfler.

## Recoñecementos
* En 1989 gañou o premio Grammy á mellor interpretación de música de cámara, polo álbum con David Corkhill, Murray Perahia e Georg Solti sobre Bartók: *Sonata for Two Pianos & Percussion* para Kultur Video.
* En 2002 gañou o *Grammy Award for Best Classical Crossover Album*, polo álbum de 2001 Béla Fleck, *Perpetual Motion*, con Fleck, James Bryan Sutton e John Williams, para Sony.
* En 2014 gañou o *Grammy Award for Best Classical Instrumental Solo* por *Corigliano: Conjurer, Vocalise - Glennie, Hila Plitmann, David Alan Miller, Albany Symphony Orchestra* do 2013, para Naxos.

## Discografía 
### CD 
* *"Rhythm Song", Orquestra Filharmónica Nacional* (RCA Victor, 1990)
* *Veni, Veni Emmanuel* de James MacMillan (Teldec, 1992).
* *Last Night Celebrations*, (Teldec, 1994).

### Espectáculos e xiras (escolma) 
* Estrea europea de *City Adventures*, obra de Geoffrey Burgon (1996).
* Festivais de Exeter, Windsor e Peterborough (1996).

### Audiovisuais 
* *Sonata para dous pianos e percusión* de Béla Bartók, con Georg Solti, Murray Perahia e David Corkhill. (CBS ). Gañou o premio Grammy.
* *Evelyn in Rio*, participación no Carnaval. ( Decca Records ).
* Participación no programa *Björk Unplugged* e posterior gravación de novos temas, como "My Spine". (MTV).
## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Marimba
* Música clásica contemporánea
* Rock progresivo
* Resonancia
* Vibración

### Ligazóns externas 
* "*Feeling Sound with Evelyn Glennie*" (Vídeo en youtube.com no que explica como o seu corpo actúa como unha cámara de resonancia con respecto ás vibracións sonoras e como "escoita" doutro xeito).
Lingua ojibwa nipissing

O **ojibwa nipissing** é un dialecto da lingua ojibwa falado na área do lago Nipissing en Ontario. As comunidades representativas da zona dialectal nipissing son Golden Lake, aínda que a lingua está moribunda nese lugar, e Maniwaki, no Quebec. Aínda que os falantes de ojibwa na comunidade de Kitigan Zibi (tamén chamada *River Desert*) en Maniwaki, Quebec autoidentifícanse como algonquinos, a lingua que alí se fala é o nipissing. Os falantes de Maniwaki estaban entre os que emigraron de Oka, Quebec. Do mesmo xeito, o texto misioneiro do século XIX *Grammaire de la language algonquine* ('Gramática da lingua algonquina') describe a fala nipissing.

O termo  'os do final do lago' atribúese aos falantes algonquinos como un termo para falantes de dialecto nipissing, relacionado con  'lingua nipissing', e tamén se cita para ojibwe do suroeste co significado de 'indio algonquino'; outras fontes que van dos séculos XVII ao XIX citan a mesma forma en varios dialectos ojibwa diferentes, incluíndo o ottawa. Os falantes deste dialecto xeralmente usan un sistema de escrita de base francesa.

O ojibwa nipissing non aparece incluído en *Ethnologue*.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*
Moondog

**Louis Thomas Hardin**, nado en Marysville, Kansas, o 26 de maio de 1916 e finado en Münster, Alemaña, o 8 de setembro de 1999, foi un músico e poeta cego estadounidense, coñecido co pseudónimo de **Moondog**. Inventou numerosos instrumentos musicais.

## Traxectoria 
Moondog quedou cego aos 17 anos cando un potente petardo estoupou na súa cara. Decidiu retirarse da sociedade e en 1943 foi vivir ás rúas de Nova York, onde pasou vinte dos trinta anos que botou nesa cidade. Vestía exclusivamente roupa que el mesmo facía baseándose na súa propia interpretación do deus nórdico Thor, polo que foi coñecido durante anos como "o viquingo da Sexta Avenida". Converteuse nun dos máis famosos músicos de rúa. Non obstante, a música e o talento de Moondog non foron apreciados polo gran público até os derradeiros anos da súa vida.

## Obra 
Editou máis de 30 discos, interpretados con músicos de renome como Philip Glass ou Steve Reich, que o recoñecen como un dos creadores do minimalismo musical, cousa que Moondog rexeitou dicindo que "Bach xa facía minimalismo nas súas fugas. Entón, que hai de novo?". Tamén gravou un álbum coa actriz e cantante británica Julie Andrews.

## Vida persoal 
Moondog estivo casado cinco anos con Virginia Sledge, até 1947. En 1952, casou con Mary Suzuko Whiteing, unha nai solteira americano-xaponesa que se trasladara a Nova York ese mesmo ano coa súa nai. Hardin e Suzuko coñecéronse nas rúas de Nova York, ela ficou fascinada co aspecto do músico e el coa voz dela. Casaron e en 1953 tiveron unha filla chamada June Hardin. Un xornal publicou unha coñecida fotografía de Moondog tocando a frauta na azotea, serenando a Suzuko. O matrimonio durou oito anos. Moondog tamén tivo outra filla, Lisa Colins, fóra do matrimonio.

## Notas 
## Véxase tamén 
* Moondogs Blues Party
Alejandro Armesto

**Alejandro Armesto Buz**, nado en Santiago de Compostela en 1926 e finado na mesma vila o 22 de febreiro de 2015, foi un xornalista galego.

## Traxectoria 
Comezou a súa carreira profesional nos diarios *El Progreso* de Lugo e o *Faro de Vigo*. Defensor do réxime franquista, desempeñou o posto de conselleiro de información na embaixada de Roma. Entre 1969 e 1976 foi director-xerente da Axencia EFE. Nesa súa etapa un dos seus principais logros foi a creación da Agencia Centro-Americana de Noticias (ACAN-EFE), con sede en Panamá. Posteriormente foi nomeado director do diario *Arriba*, sendo o último director do xornal antes da súa desaparición en 1979.

En 1960 acadou *ex aequo* o Premio López-Cuevillas de novela curta dentro do Certame Literario do Miño coa obra *Tiempo de morir*, publicada en 1962 por Edicións Celta.
## Notas
Pablo Rodríguez Delgado

**Pablo Rodríguez Delgado**, nado nas Palmas o 4 de agosto de 2001, é un futbolista español que xoga como dianteiro no Racing de Santander, da Segunda División, cedido polo Lecce. 

## Traxectoria 
Comezou a xogar ao fútbol no Valsequillo, antes de ingresar na canteira da UD Las Palmas en 2011. Despois de cinco anos no club amarelo, en 2016 incorporouse ás categorías inferiores do Real Madrid.

En agosto de 2019 debutou co Real Madrid Castilla na Segunda División B, substituíndo a Juanmi Latasa nun partido contra o Las Rozas. Disputou 11 partidos co filial branco ás ordes de Raúl, sumando dous goles.

En 2020 asinou polo Lecce, da Serie B de Italia. A súa estrea no fútbol italiano produciuse nun encontro ante LR Vicenza Virtus, no que substituíu na segunda parte a Mariusz Stępiński, marcando o gol da vitoria por 2-1. Militou dous anos no club pugliese, sumando 51 encontros e 8 goles, e na súa segunda campaña conseguiu o ascenso á Serie A.

En xaneiro de 2023 saíu cedido ao Brescia na procura de máis minutos, e en agosto volveu ser cedido desta vez ao Ascoli, tamén da Serie B.

Para a tempada 2024/25 regresou a España, como cedido ao Racing de Santander, da Segunda División.

## Notas
Lingua ojibwa occidental

A **lingua ojibwa occidental** (tamén coñecida como ; (), *saulteaux* ou *ojibwa das chairas*) é unha variedade da lingua ojibwa, membro da familia lingüística algonquina. Fálana os saulteaux, unha subnación do pobo ojibwa, no sur de Manitoba e no sur de Saskatchewan, no Canadá, ao oeste do lago Winnipeg. *Saulteaux* é o termo xeralmente usado para referirse aos falantes, e '''' é o autoglotónimo. O ojibwa occidental está clasificado como "vulnerable" polo Libro Vermello das Linguas Ameazadas da UNESCO.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Lingua ojibwa
### Bibliografía 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

### Ligazóns externas 
* Our Languages: Nakawē (Saskatchewan Indian Cultural Centre) 
* OLAC resources in and about the Western Ojibwa language
Rafael Permuy

**Rafael A. Permuy López**, nado en Ferrol en 1949 e finado na mesma cidade o 5 de novembro de 2024, foi un militar e historiador galego, especializado en historia bélica. 

## Traxectoria
Criouse en Ferrol, e estudou no colexio Tirso de Molina e logo no instituto Concepción Arenal. Ingresou no exército no ano 1973, no corpo de Artillería, onde chegou a ser comandante e onde se retirou. Antes de pasar á reserva estivo no rexemento mixto de artillería 32 (Melilla), no rexemento mixto de artillería 2 (Ferrol), na Brilat, no Centro de Mantemento de Armamento e Material de Artillería (Valladolid), na Capitanía da Sexta Rexión Militar (Noroeste) (A Coruña), no goberno militar de Pontevedra, e na Interface de Datos Táctica nº 6. 

Como historiador, centrado especialmente na historia da aviación militar en España, accedeu como membro aos consellos Executivo e Asesor do Servizo Histórico e Cultural do Exército español. Moitas das súas obras (unha cincuentena) escribiunas a canda Lucas Molina. Tamén foi un intenso colaborador da prensa local, tanto en *FerrolDiario* como en *La Voz de Galicia* ou no *Diario de Ferrol*.

## Obra 
Algunhas obras:
* *Stukas en España: Las unidades de bombardeo en picado de la Legión Cóndor*
* *Atlas ilustrado de la aviación militar española,* con José Luis González Serrano (2010).
* *Aviación militar española,* con José Luis González Serrano (2011).
* *Atlas ilustrado de la aviación en la guerra civil española* (2012).
* *Unidades experimentales de la Legión Cóndor. Las escuadrillas VJ-88 y VB-88 en la Guerra Civil española* (2013)
* *Guerra en el Maestrazgo*, con Lucas Molina (2018)
* *El ataque japonés a Pearl Harbour (2019)*
* *Las sublevaciones republicanas de Jaca y Cuatro Vientos*, con Lucas Molina (2020).
* *Ases de la aviación republicana* (4 volumes).
* *Ferrol bajo las bombas. Los ataques aéreos a la Base Naval de Ferrol en 1936*, con Lucas Molina (2022)
* *Objetivo Mar Cantábrico: de buque mercante a crucero auxiliar en la Guerra Civil española* (2022).
* *Aviones checoeslovacos en la Guerra Civil española* (2023).

## Vida persoal 
Foi tío do fotoxornalista Xosé Couso e dos seus irmáns Javier Couso e David.

## Notas
Juan Carlos Arana

**Juan Carlos Arana Gómez**, nado nas Palmas de Gran Canaria o 8 de febreiro de 2000, é un futbolista español que xoga como dianteiro no Racing de Santander .

## Traxectoria 
Comezou a xogar ao fútbol nas canteiras de varios clubs, entre eles a UD Las Palmas, o Real Madrid, o Atlético de Madrid e o Vilarreal. Xogou tamén nas categorías inferiores do Unión Viera, chegando a debutar co primeiro equipo na Terceira División.

Despois de xogar no CD Roda, no Villarreal C e no Villarreal B, asinou un contrato co Eibar, da Segunda División. Na tempada 2023/24 xogou cedido no Racing de Santander, ao que se incorporou definitivamente para a campaña 2024/25. 

## Notas
Lingua ojibwa oriental

A **lingua ojibwa oriental** é unha variedade da lingua ojibwa, membro da familia lingüística algonquina. Fálase no norte do lago Ontario e no leste da baía Xeorxiana en Ontario, no Canadá. As comunidades de fala oriental de Ojibwe inclúen Rama e Lago Curve. O ojibwa oriental está clasificado como en perigo severo polo Libro Vermello das Linguas Ameazadas da UNESCO.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Lingua ojibwa
### Bibliografía 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

### Ligazóns externas 
* OLAC resources in and about the Eastern Ojibwa language
Lingua ottawa

A **lingua ottawa** ou **odawa** é un dialecto da lingua ojibwa falada polo pobo ottawa que habita no sur de Ontario no Canadá, e no norte de Míchigan, nos Estados Unidos. Existen descendentes de falantes de ottawa que migraron e viven en Kansas e Oklahoma. O primeiro encontro rexistrado de falantes de ottawa e europeos tivo lugar en 1615 cando un grupo de ottawas atopou co explorador Samuel de Champlain na costa norte da baía Xeorxiana. O ottawa escríbese nun sistema alfabético usando letras latinas, e os seus falantes coñécense como  'fala a lingua nativa' ou  "fala ottawa". O ottawa está clasificado como en perigo severo polo Libro Vermello das Linguas Ameazadas da UNESCO.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Lingua ojibwa
### Bibliografía 
* Baraga, Frederic. 1832. *Otawa anamie-misinaigan.* Detroit: George L. Whitney.
*Baraga, Frederic. 1878. *A Dictionary of the Otchipwe Language, Explained in English. A New edition, by a missionary of the Oblates. Part I, English-Otchipwe; Part II, Otchipwe-English.* Montréal: Beauchemin & Valois. Reprint (in one volume), Minneapolis: Ross and Haines, 1966, 1973.
* Blackbird, Andrew J. 1887. History of the Ottawa and Chippewa Indians of Michigan: A grammar of their language, and personal and family history of the author. Consultado o 10 de abril de 2009. Ypsilanti, MI: The Ypsilantian Job Printing House. (Reprinted as: *Complete both early and late history of the Ottawa and Chippewa Indians of Michigan [etc.].* Harbor Springs, MI. Babcock and Darling.)
*Bloomfield, Leonard. 1958. *Eastern Ojibwa: Grammatical sketch, texts and word list.* Ann Arbor: University of Michigan Press.
* Bright, William, 2004. *Native American Place Names of the United States.* Norman: University of Oklahoma Press.  
* Campbell, Lyle. 2004. *Historical linguistics: An introduction.* Second edition. Cambridge, MA: The MIT Press. 
* Cappel, Constance, ed. 2006. *Odawa Language and Legends: Andrew J. Blackbird and Raymond Kiogima.* Philadelphia: Xlibris. 
*Clifton, James. 1978. "Potawatomi." Bruce Trigger, ed., *The Handbook of North American Indians, Volume 15. Northeast,* pp.&nbsp;725–742. Washington, D.C.: The Smithsonian Institution. 
*Corbiere, Alan. 2003. "Exploring historical literacy in Manitoulin Island Ojibwe." H.C. Wolfart, ed., *Papers of the thirty-fourth Algonquian conference,* pp.&nbsp;57–80. Winnipeg: University of Manitoba.
Lingua menominee

A **lingua menominee**, tamén soletreada **menomini** e cuxo autoglotónimo é '''', é unha lingua algonquina falada polo histórico pobo menominee no que hoxe é o norte de Wisconsin, nos Estados Unidos. A tribo, recoñecida a nivel federal, estivo a traballar para fomentar a reactivación do uso da lingua mediante clases intensivas a nivel local e colaboracións coas universidades. A maioría dos falantes fluídos son persoas maiores. Moitas persoas usan o inglés como primeira lingua. O menominee está clasificado como en perigo crítico polo Libro Vermello das Linguas Ameazadas da UNESCO.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
*
Lingua shawnee

A **lingua shawnee** (*saawanwaatoweewe*, *sâwanwâtowêwe*) é unha lingua algonquina falada en partes do centro e nordeste de Oklahoma polo pobo shawnee. Era orixinalmente falada por este pobo nun territorio amplo no leste dos actuais Estados Unidos, maioritariamente ao norte do río Ohio. Ocupaban territorio en Ohio, Virxinia Occidental, Kentucky e Pensilvania. O shawnee está intimamente relacionado con outras linguas algonquinas, como o mesquakie-aauk (sac e fox) e o kickapoo. Segundo un censo de 2015, conta con 260 falantes, aínda que o seu número está a minguar. É unha lingua polisintética que se caracteriza como ter liberdade na ordenación das palabras. O shawnee está clasificado como en perigo severo polo Libro Vermello das Linguas Ameazadas da UNESCO.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
* 
* 
* 
*
* 
* 
*
Lingua miami-illinois

A **lingua miami-illinois** ou **irenwee**, cuxo autoglotónimo é *myaamia*, é un lingua indíxena algonquina morta que foi falada nos territorios dos actuais estados de Illinois, Missouri, Indiana, oeste de Ohio e áreas adxacentes ao longo do río Mississippi polos pobos miami e wea, así como polas tribos da Confederación Illinois, incluíndo os kaskaskia, peoria, tamaroa e posiblemente mitchigamea. A nación myaamia de Oklahoma e a nación miami do estado de Indiana (unha organización sen ánimo de lucro) aínda practican e usan a súa herdanza nativa para ensinar a mozos e maiores para que poidan manter viva a súa lingua tradicional. Segundo datos de 2016 a lingua está en proceso de revitalización e conta con 500 usuarios con diferentes graos de coñecemento.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Lista de linguas revividas
### Bibliografía 
* 
* Costa, David J. (2017) “Miami-Illinois Word Order: Basic Constituent Order.” Anthropological Linguistics, vol. 59, no. 4, pp.&nbsp;349–89. JSTOR, 26559035. 
* 
*  (The paper uses the context of Miami language reclamation programmes to examine how gender roles are manifested, understood and promoted.)
* 
*
Lingua wiyot

A **lingua wiyot** (tamén coñecida como **wishosk** ou ''''*) é unha lingua álxica morta falada outrora polo pobo wiyot, da baía Humboldt, en California. A derradeira falante nativa da lingua, Della Prince, morreu en 1962. O wiyot está clasificado como extinto polo Libro Vermello das Linguas Ameazadas da UNESCO.

Dende 2019, o goberno tribal wiyot está a fomentar o renacemento da lingua a través de vídeos, dicionarios en liña e un calendario anual en lingua wiyot.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*
*
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

### Ligazóns externas 
* Wiyot Tribe – Language 
* Language Geek: Wiyot Fonts 
* Wiyot language overview at the *Survey of California and Other Indian Languages'' 
* OLAC resources in and about the Wiyot language
Lingua protoálxica

A **lingua protoálxica** é a protolingua dende a cal evolucionaron as linguas álxicas (incluíndo a lingua wiyot, a lingua yurok e a lingua protoalgonquina). Estímase que se falou hai uns 7.000 anos en América do Norte, posiblemente arredor da meseta de Columbia. É un exemplo de protolingua de segundo nivel (unha protolingua cuxa reconstrución depende dos datos doutra protolingua, neste caso da lingua protoalgonquina) a cal é amplamente aceptada que existiu.

## Vogais 
O protoálxico tiña catro vogais básicas, que podían ser longas ou curtas:
:long: *i·, *e·, *a·, *o·
:short: *i, *e, *a, *o

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Baldi, Philip, *Linguistic Change and Reconstruction Methodology* (, 1990)
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*
Lingua yurok

A **lingua yurok** (tamén coñecida como **chillula**, **mita**, **pekwan**, **rikwa**, **sugon**, **weitspek** ou **weitspekan**) é unha lingua da familia áxica. É a lingua tradicional do pobo yurok, o cal vive nos condados de Del Norte e Humboldt, na costa norte de California. O derradeiro falante nativo coñecido, Archie Thompson, morreu en 2013. O yurok está clasificado como en perigo crítico polo Libro Vermello das Linguas Ameazadas da UNESCO.

A referencia estándar sobre a gramática da lingua Yurok é obra de R. H. Robins (1958).

## Status da lingua 
O programa para revivir o yurok foi eloxiado como o programa de dinamización lingüística máis exitoso de California. Dende o ano 2014, hai seis escolas no norte de California que ensinan yurok: catro escolas secundarias e dúas escolas primarias. Rick Jordan, director do Eureka High School, unha das escolas cun programa de lingua yurok, comentou sobre o impacto que poden ter as escolas na vitalidade dunha lingua: "Hai cen anos, eran as nosas organizacións as que estaban combatendo contra a lingua da xente, e agora estamos tentando reinculcalo, un pequeno anaco de algo que é moito máis grande ca nós".

O derradeiro falante activo e nativo coñecido de yurok, Archie Thompson, faleceu o 26 de marzo de 2013. "Tamén foi o último duns 20 anciáns que axudaron a revitalizar a lingua durante as últimas décadas, logo de que os académicos en 1990 predixeran que se extinguiría en 2010. Fixo gravacións da lingua que foron arquivadas polos lingüistas da Universidade de Berkeley, e a tribo pasou horas axudando a ensinar yurok nas aulas comunitarias e escolares e deu a benvida aos aprendices para probar os seus coñecementos".

Os lingüistas da UC Berkeley comezaron o Proxecto Lingüístico Yurok en 2001. O profesor Andrew Garrett e a doutora Juliette Blevins colaboraron con anciáns tribais nun dicionario yurok que foi aclamado como un modelo nacional.

En febreiro de 2013, había máis de 300 falantes básicos de yurok, 60 cunha habilidades intermedias, 37 avanzados e 17 que se consideran fluídos na conversa. Dende 2014, nove persoas están certificadas para ensinar yurok nas escolas. Dado que o yurok, como moitas outras linguas nativas americanas, utiliza un sistema de mestre-aprendiz para formar falantes na lingua, non tería sido posible ter eses profesores certificados sen unha lexislación aprobada en 2009 no estado de California que permitiu ás tribos indíxenas o poder de nomear os seus propios profesores de lingua.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*
Lingua protoalgonquina

A **lingua protoalgonquina** é unha protolingua da cal derivan as linguas algonquinas. En xeral estímase que se falou hai entre 2.500 e 3.000 anos, mais hai menos acordo sobre onde se falou. A familia algonquina, que é unha rama da máis grande familia de linguas álxicas, adoita dividirse en tres subgrupos: algonquinas orientais, que é unha división xenética, algonquinas centrais e das chairas, ambas as dúas agrupacións sprachbund. Na lingüística histórica de América do Norte, o protoalgonquino é unha das protolinguas mellor estudadas e reconstruídas a fondo. Desenvolveuse a partir da lingua protoálxica.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
Equécrates

**Equécrates** é o nome das seguintes persoas da antigüidade:
* Equécrates de Tesalia, ministro de Ptolomeo IV Filopátor.
* Equécrates de Macedonia, príncipe do reino de Macedonia.
* Equécrates (filósofo), filósofo pitagórico.
Equécrates (filósofo)

**Equécrates** (en grego antigo Ἐχεκράτης) foi un filósofo grego da escola de Pitágoras, nado en Fliúnte segundo Dióxenes Laercio  
## Traxectoria 
Foi contemporáneo de Platón, que o menciona no seu diálogo *Fedón*. Equecrates atopa a Fedón, o personaxe que dá nome ao diálogo, tempo despois da morte de Sócrates e pídelle que lle conte a historia das últimas horas do famoso filósofo axustizado. A maior parte do resto do diálogo está ocupado pola explicación de Fedón, aínda que Equécrates o interrompe varias veces para lle facer preguntas relevantes e para reconducir a discusión. Cicerón tamén o cita, e Aristóxeno de Tarento di que foi discípulo de Filolao de Crotona e Eurito.
## Notas
Esquines de Esfeto

**Esquines** (en grego Αἰσχίνης) foi un filósofo ateniense discípulo de Sócrates. Adóitase chamar *Esquines o Socrático*, para o diferenciar do político e orador Esquines de Atenas, que é moito máis coñecido. Era orixinario do demo de Esfeto.
## Traxectoria 
Segundo Dióxenes Laercio, era fillo dun vendedor de salchichas ou, segundo outros, de Lisanias. Era amigo de Sócrates a través da súa familia, e o gran filósofo apreciábao. Dióxenes tamén di que foi Esquines, e non Critón, quen se ofreceu a axudar a Sócrates a escapar da prisión.

A maior parte da súa vida pasouna nunha gran pobreza, e Sócrates aconselloulle que tentase non pedir diñeiro prestado e reducir as súas necesidades diarias. Despois da morte de Sócrates, segundo Ateneo de Naucratis, abriu unha tenda de perfumería con diñeiro prestado, pero, arruinado, viuse obrigado a abandonar Atenas.

Probabelmente por necesidade, seguiu o que facían os filósofos daquela e foise a Siracusa onde a súa amizade con Aristipo o consolou do desprezo de Platón. Viviu na illa ata a caída de Dioniso o Mozo, cando regresou a Atenas. Alí considerou inútil competir cos seus grandes contemporáneos e abriu unha academia privada. Os discípulos de Platón mofáronse del chamándoo sofista porque cobraba as leccións que daba. Escribiu diálogos, como facía Platón, onde Sócrates era o orador principal. Na súa época considerábase que as escribía con moita precisión, explicando con claridade as ideas do mestre. Crese que estes diálogos expresaban as súas propias experiencias con Sócrates.

Chegaron ata hoxe os títulos e algúns fragmentos de tres diálogos que se lle atribúen, pero non parecen ser auténticos.
* Περὶ ἀρετῆς εἰ διδακτόν (*Perì aretés ei didaktón* "Sobre a perfección do espírito e do ensino").
* Ἐρυξίας ἤ περὶ πλούτου ( *Eryxias é perì plútu* "Eríxias ou sobre a riqueza").
* Ἀξίοχος ἤ περὶ Θανάτου (*Axiochos é perì thanátu* "Axíoco ou sobre a morte").

Dióxenes Laercio conservou oss títulos de sete dos seus diálogos, considerados auténticos. Por unha indicación de Demetrio de Falero sábese que os diálogos de Esquines estaban cheos de ironía socrática.. Velaquí os ditos títulos:
**Alcibíades* 
**Aspasia*
**Axíoco* 
**Calas*
**Milcíades*
**Rinón*
**Telauges*

## Notas
Esquines (homónimos)

**Esquines**&nbsp;é o nome das seguintes persoas da antigüidade clásica: 
* **Esquines de Atenas**, político e orador ateniense (século -IV).
* **Esquines de Esfeto**, filósofo ateniense discípulo de Sócrates (século -IV).
* **Esquines de Mileto**, orador grego contemporáneo de Cicerón (século -I).
* **Esquines de Neápolis**, filósofo peripatético grego do século -II.
* **Esquines (médico)**, médico grego do século IV.
Grande Espírito

[miniatura|*[Apelación ao Grande Espírito*, estatua de 1908 feita por Cyrus Dallin, no Museo de Belas Artes de Boston.]]
O **Grande Espírito** é unha forza de vida omnipresente e suprema, xeralmente conceptualizada como un deus ou ser supremo, nas crenzas relixiosas tradicionais de moitas culturas indíxenas do Canadá e os Estados Unidos. As interpretacións del varían entre as culturas.

Na tradición lakota, o Grande Espírito é coñecido como *Wakan Tanka*. De acordo co activista lakota Russell Means, unha tradución semanticamente máis precisa de *Wakan Tanka* é o **Gran Misterio**. A miúdo, as oracións en lingua lakota comezan dicindo “Tunkasila”, que se traduce como “avó, Grande Espírito.”

Na tradición haudenosaunee, o Grande Espírito é "o Creador". O capitán da selección de lacrosse Haudenosaunee Lyle Thompson, caracterizouno como "o Creador que vive en todos nós. Está no sol. Está na lúa. Está nas estrelas e na auga. Está na terra".

Na tradición algonquina, o Grande Espírito é coñecido como Gitche Manitou.

Debido ás semellanzas percibidas entre o Gran Espírito e a deidade cristiá, os misioneiros coloniais europeos fixeron unha comparación entre as dúas divindades como unha técnica de conversión ao cristianismo.

## Igrexa nativa americana 
A crenza contemporánea no Grande Espírito está xeralmente asociada coa Igrexa nativa americana. A doutrina relativa ao Grande Espírito dentro desta tradición moderna é moi variada e xeralmente adopta as ideas cristiás dun Deus monoteísta xunto con concepcións animistas.Descoñécese o número de adeptos a estas crenzas contemporáneas no Grande Espírito, mais é probable que superen o cuarto de millón de persoas.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Igrexa nativa americana
* Danza dos espíritos
Damián Musto

**Damián Marcelo Musto**, nado en Casilda (Arxentina) o 9 de xuño de 1987, é un futbolista arxentino que xoga como centrocampista no FC Cartagena.

## Traxectoria 
Formouse como futbolista nas canteiras do Club Atlético Alumni e de Quilmes. Debutou co primeiro equipo deste último na tempada 2006/07, e sufriu un descenso dende a Primeira División. En 2008 fichou polo Atlético Tucumán, da Primeira B Nacional, co que logrou o ascenso á máxima categoría na súa primeira campaña.

En xullo de 2010 fichou polo Spezia, da Lega Pro Prima Divisione de Italia, antes de regresar ao seu país para xogar no Olimpo.

En xullo de 2015 foi cedido a Rosario Central para os seguintes 18 meses. Entre 2017 e 2018 vestiu a camiseta do Tijuana mexicano, volvendo a continuación a España, onde asinou co Huesca. En 2020 foi cedido ao Internacional brasileiro e máis tarde pasou por Peñarol, volvendo en 2022 ao fútbol español, nas filas do FC Cartagena.
## Notas
Moondog (homónimos)

**Moondog** foi un compositor e músico estadounidense, nado como Louis T. Hardin. Publicou dous discos chamados ***Moondog***, en 1956 e en 1969.

**Moondog** tamén pode referirse a:

## Música 
* **Moondog**, alcume do disc jockey **Alan Freed**
** **Moondog Coronation Ball**, un evento de 1952 en Cleveland organizado por Freed, considerado xeralmente como o primeiro gran concerto de rock and roll. 
** ***Moondog Matinee***, un álbum de portadas de 1973 de The Band en homenaxe ao programa de radio **The Moondog Radio Show** de Alan Freed
* **Johnny and the Moondogs**, un dos primeiros nomes dos **Beatles**
* **The Moondogs**, unha banda de punk rock dos anos 70 procedente de Irlanda do Norte
* **Moondog**, unha banda de hardcore de finais dos 80 con membros de **Gorilla Biscuits**
* **Moondog Jr.**, unha banda musical belga coñecida máis tarde como **Zita Swoon**
* **Moondogs Blues Party**, unha banda galega de blues, folk americano, soul e psicodelia, activa entre 2006 e 2016.

## Outros 
* **Moondog**, mascota dos Cleveland Cavaliers da NBA
Gráfica de Hanes-Woolf

miniatura|Gráfica de Hanes de *a/v* fronte a *a* para a cinética de Michaelis–Menten.
En bioquímica, unha **gráfica de Hanes–Woolf**, **representación de Hanes–Woolf**, **gráfica de Hanes**, ou **gráfica de a/v fronte a a**  é unha representación gráfica da cinética encimática na cal a proporción da concentración de substrato inicial a respecto da velocidade de reacción v se representa fronte a a. Está baseada na transformación da ecuación de Michaelis–Menten que se mostra abaixo:

:{a \over v } =  { a \over V } + { K_\mathrm{m} \over V} 

onde K_\mathrm{m} é a constante de Michaelis e V é a velocidade limitante.

J. B. S. Haldane sinalou, reiterando o que el e K. G. Stern escribiran no seu libro, que esta transformación da ecuación fora debida a Barnet Woolf. Porén, tratábase simplemente dunha das tres transformacións presentadas por Woolf. Foi publicada en primeiro lugar por C. S. Hanes, aínda que el non a utilizou como gráfica. Hanes indicou que o uso da regresión lineal para determinar os parámetros cinéticos deste tipo de transformación lineal xera o mellor axuste entre os valores observados e os calculados de 1/v, en vez de de v.

Empezando coa ecuación de Michaelis–Menten:

:v = {{Va} \over {K_\mathrm{m} + a}}

podemos tomar os recíprocos de ambos os membros da ecuación para obtermos a ecuación usada para representar a gráfica de Lineweaver–Burk:

:{1 \over v} = {1 \over V} + {K_\mathrm{m} \over V} \cdot {1 \over a}

que pode ser multiplicada en ambos os membros por  {a} para dar

: {a \over v} = {1 \over V } \cdot a + {K_\mathrm{m}\over V }

Así, en ausencia de datos do erro experimental unha gráfica de  {a/v} fronte a  {a} dá lugar a unha liña recta de pendente 1/V, un punto de corte nas ordenadas en {K_\mathrm{m}/ V } e outro nas abscisas en -K_\mathrm{m}.

Igual que outras técnicas que transforman nunha liña a ecuación de Michaelis–Menten, a representación de Hanes–Woolf tense utilizado historicamente para a determinación rápida dos parámetros cinéticos K_\mathrm{m}, V e K_\mathrm{m}/V, pero foi en gran medida superada polos métodos de regresión non-lineal que son significativamente máis exactos e actualmente xa non son inaccesibles computacionalmente. Con todo, segue sendo útil como medio de representar os datos graficamente.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Cinética de Michaelis–Menten
* Gráfica de Lineweaver–Burk
* Gráfica de Eadie–Hofstee
* Gráfica lineal directa
Jon Ander González Esteban

**Jon Ander González Esteban**, nado en Barakaldo o 4 de maio de 1985, é un árbitro de fútbol español que milita na Segunda División.

## Traxectoria 
Arbitrou durante oito anos na Segunda División B, ata que conseguiu o ascenso a Segunda en 2019. Na tempada 2020/21 recibiu o Premio Guruceta ao mellor árbitro da categoría.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Datos do árbitro en BDFutbol .
Alan Freed

**Albert James Freed**, nado en Johnstown (Pensilvania) o 15 de decembro de 1921 e finado en Palm Springs (California) o 20 de xaneiro de 1965,  tamén coñecido como "Moondog", foi un *disc jóckey* estadounidense, recoñecido como o creador da expresión "Rock and roll. 

## Traxectoria 
En 1951 Alan Freed creou o nome ''rock'n'roll'' para referirse a ese estilo ou xénero musical, usado anteriormente para referirse ao acto sexual nas letras. Freed xogou un papel clave para atraer aos mozos "brancos" á música feita por afroamericanos, promovendo artistas nos seus programas de radio e en concertos.

Os seus concertos, chamados "Rock'n'Roll Jamboree", foron os primeiros en reunir nun mesmo auditorio a audiencias mozas de distintas orixes étnicas, tanto na platea como no escenario, onde o relevante era a música e non a cor da pel dos artistas. Considerada a música da liberdade que os mozos tanto agardaban, ao enfrontarse a ela, manifestaban unha explosión interna a través de actos de salvaxismo, nun verdadeiro clima de éxtase, superando as diferenzas étnicas. A destrución dos teatros, cines e outros lugares escollidos para os "Jamborees", convertéronse no punto de partida das persecucións que sufrirían o ''rock'n'roll'' e o seu principal promotor.

Foi arrestado por un suposto envolvemento no pagamento de subornos para a execución de cancións na radio, o que desembocou nunha "caza de bruxas" contra os DJ's que pinchaban rock nas emisoras norteamericanas nun escándalo coñecido como Jabacule, Jaba ou Payola.

Alan Freed faleceu o 20 de xaneiro de 1965 no hospital de Palm Springs, Riverside, na miseria, e está enterrado no cemiterio de Lake View. 
[esquerda|miniatura| A tumba de Freed no cemiterio de Lake View, [Riverside.]]

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Alan Freed
Pobo kickapoo

O **pobo kickapoo** (en lingua kickapoo: *kiikaapoa* ou *kiikaapoi*) é un pobo indíxena de fala algonquina que habitou outrora na rexión dos Grandes Lagos. No presente, existen tres tribos kickapoo federalmemte recoñecidas nos Estados Unidos: a Tribo Kickapoo en Kansas, a Tribo Kickapoo de Oklahoma e Tribo Tradicional Kickapoo de Texas. As bandas de Oklahoma e Texas están asociadas politicamente entre si. Os kickapoo en Kansas proveñen dun traslado dende o sur de Missouri en 1832 por mor dun intercambio de terras da súa reserva. Ao redor de 3.000 persoas están inscritas como membros das tribos.

Outra tribo, os kikapú, reside no Concello de Múzquiz no norte do estado mexicano de Coahuila. Existen tamén tribos máis pequenas vivindo en Sonora, ao oeste, e Durango, ao suroeste.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Grant Foreman, *The Last Trek of the Indians: An Account of the Removal of the Indians from North of the Ohio River*, Chicago: University of Chicago Press, 1946
* Arrell M. Gibson, *The Kickapoo: Lords of the Middle Border,* Norman: University of Oklahoma Press, 1963
* Mager Elisabeth (2017) Ethnic Consciousness in Cultural Survival: The Morongo Band of Mission Indians and the Kickapoo Traditional Tribe of Texas . American Indian Culture and Research Journal: 2017, Vol. 41, No. 1, pp.&nbsp;47–72.       
* M. Christopher Nunley, "Kickapoo Indians," in *The New Handbook of Texas*, Austin: Texas State Historical Association, 1996.
* Muriel H. Wright, *A Guide to the Indian Tribes of Oklahoma,* Norman: University of Oklahoma Press, 1986
* Joseph B. Herring, *Kennekuk: The Kickapoo Prophet,* Lawrence: University of Kansas Press, 1988