Denis Diderot

**Denis Diderot**, nado en Langres o 5 de outubro de 1713 e finado en París o 31 de xullo de 1784, foi un escritor e filósofo francés pertencente ao movemento literario da Ilustración.

## Traxectoria 
Pertencía á burguesía provinciana que só podía ascender mediante a carreira eclesiástica, en 1728 deixou ditos estudos. O seu desexo de progresar socialmente levouno a París, onde entrou en contacto cos círculos literarios máis avanzados e coñeceu a Rousseau, D'Alembert e Condillac. Diderot gañouse a vida como tradutor. Máis tarde, baixo o influxo de Shaftesbury, escribiu e publicou en 1746 *Pensamentos filosóficos*, nese mesmo ano logrou formar ao redor del o grupo de intelectuais que se fixo cargo da *Enciclopedia*. É o autor máis completo do século XVIII francés, pois compuxo obras de todo tipo de xéneros que se poden encadrar nas tres tendencias literarias da época: Rococó, nos seus comezos, Neoclasicismo e Prerromanticismo, a partir do seu compromiso coa *Enciclopedia*.

En 1785 Catarina II de Rusia adquiriu a biblioteca de Diderot, asignándolle a cambio unha pensión. Diderot residiu en San Petersburgo entre 1773 e 1774 dedicándose a elaborar proxectos de reforma. Durante os últimos anos da súa vida colaborou na obra *Raynal, Historia das dúas Indias*, onde se considera que o comercio é o factor básico do progreso e da civilización.

## Obras 
### Primeira etapa 
A súa *primeira etapa*, ata 1753, significa a súa entrada no mundo literario francés. Os seus primeiros traballos son xa moi polémicos. En *Pensamentos filosóficos* (1746), defende a supremacía da razón sobre Deus. A tese, exposta en *Carta sobre cegos,* de que a intelixencia humana non se debe a Deus, senón que se forma a través da experiencia e por medio dos sentidos levarao ao cárcere acusado de ateísmo.

A este período tamén pertence a obra *Les bijoux indiscrets* (*As xoias indiscretas*), obra de ambiente galante e bastante frívola, na que denuncia os costumes cortesáns convertendo aos órganos sexuais femininos en narradores de sucesos que só eles coñecen. Diderot escribiu

Outra das cousas que Diderot escribiu foi:

Nos *Pensamentos filosóficos* Diderot móstrase deísta convencido.

O 7 de xullo de 1746 o parlamento de París condenou o libro na fogueira porque era escandaloso e contrario á relixión.

### Segunda etapa 
A *segunda etapa* da súa obra esténdese entre os anos 1753 e 1761. Neste período, o autor céntrase no proxecto da *Encyclopédie* onde a partir de 1759 colaborou con D'Alembert na súa edición. É a primeira en incluír contribucións de diversas persoas, Voltaire, Rousseau ou Montesquieu. Tamén foi a primeira en incluír aspectos das artes mecánicas. En total comprendía 28 volumes con 71.818 artigos e 3.129 ilustracións. Para Diderot, o obxectivo da enciclopedia era "cambiar a forma de pensar da xente". O autor tamén se concentrou na produción teatral, pola que adquiriu renome. O teatro de Diderot apártase das modalidades tradicionais e configura un novo xénero coñecido como drama burgués e definido polos seguintes trazos:

# Loanza á burguesía e crítica ao clero.
# Situación no seo familiar dos problemas políticos.
# O protagonista é un burgués ilustrado, ateo, científico, moralista, moi traballador e aforrador.
# Destaca a explosión sentimental das personaxes, caracterizadas pola alternancia entre as súas actitudes razoables e o pranto mediante o cal representan a súa sensibilidade.

Nesta etapa, Diderot tamén compuxo obras doutros xéneros. Na novela *A relixiosa* denuncia a hipocrisía da Igrexa e os intereses económicos ocultos tralas vocacións relixiosas. *O sobriño de Rameau* é unha obra que marca a evolución do autor cara o pesimismo. Trátase dun diálogo entre un filósofo (progresista, positivo e moral) e un parasito (bufón e medio louco) sobre o sentido da existencia. A discusión termina en empate, sen que Diderot deixe claro o sentido da existencia humana e dos esforzos reformadores ilustrados.

### Terceira etapa 
A *terceira etapa* da súa obra iníciase co recoñecemento internacional de Diderot en 1761. A obra máis destacada desta etapa é *Xácome o fatalista*, unha novela moi innovadora e libre na que o seu protagonista se sente perdido no labirinto do Estado. Con ela, Diderot abre a porta ao romanticismo e anticipa un dos temas máis relevantes da novela existencial do século XX.

## Traducións ao galego 
A súa obra ensaística *O paradoxo sobre o actor* (Servizo de Publicacións da Universidade da Coruña, 1998) foi traducida por Francine Sucarrat Boutet e Xosé Carlos Carrete Díaz; mentres que o seu opúsuclo *Isto non é un conto* (BIVIR, 2015) foi traducido por Isabel Soto López.

*Xácome o fatalista* (2021). Galaxia. Tradución de Darío Xohán Cabana. 418 páxs. ISBN 978-84-9151-737-5.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Ilustración
* *Encyclopédie*
* Jean Le Rond d'Alembert
* ''Le Rêve de d'Alembert''
* Literatura experimental