Groat escocés

O ***groat*** foi unha moeda escocesa de prata introducida en 1357 no sistema monetario do Reino de Escocia polo rei David II (1329-1371), inicialmente co valor de catro peniques escoceses, e que mantivo a súa existencia ata 1559, baixo o reinado de María Estuardo (1542-1567), cando valía 12 peniques escoceses ou un xilin.

A denominación *groat*, así como os seus equivalentes europeos *groschen* e *grosch* (en alemán), *groot* (en neerlanés), *grote* (en baixo alemán), *grosz* (en polaco), *gros* (en francés), *grosso* (en italiano) etc., deriva do adxectivo latino *grossus* ("groso"). As moedas con estas denominacións, moi estendidas por toda Europa entre os séculos XIII e XV, tiñan en común estaren cuñadas en prata sobre discos de maior grosor e peso que o daquelas ás que substituían.

## Historia 
### David II (1329-1371): nacemento do *groat* escocés 
David II (1329-1371) foi o primeiro monarca escocés en cuñar esta moeda, xunto co medio *groat* (*half-groat*), como complemento dos peniques, medios peniques e *farthings* que constituíran ata ese momento a base do sistema monetario escocés.

David tiña apenas cinco anos cando finou o seu pai, Roberto I (1306-1329). Acadou a súa maioría de idade en 1341 e en 1346 invadiu Inglaterra, onde foi derrotado, capturado e feito prisioneiro polo seu cuñado, o rei Eduardo III de Inglaterra (1327-1377). Durante a súa estadía alí, coñeceu as novas moedas que introducira Eduardo III no sistema inglés (o *noble* de ouro, de 80 peniques, e o *groat* de prata, de catro peniques) e, logo da súa liberación en 1358, introduciu en Escocia esas novidades, aínda que continuou tamén coa cuñaxe dos peniques escoceses.

A tipoloxía adoptada por David II para estes primeiros *groats* escoceses copiaba case exactamente a dos *groats* ingleses de Eduardo III, aínda que cunha diferenza substancial: o motivo principal do anverso en ambas as moedas era un busto do monarca, que no caso da inglesa se amosaba de fronte, en tanto que nos *groats* escoceses aparecía de perfil ("tres cuartos"). A lenda do anverso era DAVID + DEI + GRA + REX + SCOTORVM ("David, pola graza de Deus, rei dos escoceses").

### De Roberto II (1371-1390) a María Estuardo (1542-1567) 
[miniatura|***Groat*** **escocés** de [Roberto III de Escocia|Roberto III (1390-1406), co busto de fronte.]]

[miniatura|***Groat*** **escocés** de [Roberto II de Escocia|Roberto II (1371-1390), coa mesma tipoloxía que o orixinario de David II. ]]

Baixo o seu sucesor, Roberto II (1371-1390) o *groat* mantivo o mesmo peso, en tanto que no reinado de Roberto III (1390-1406) este flutuou, cun lixeiro ascenso nas súas primeiras emisións seguido dunha diminución que chegou ata os 46 grans (ca. 2,97 gramos). Con Roberto III produciuse tamén un notable cambio no busto dos anversos, que deixou de representarse de perfil (como viña sucedendo desde David II) e pasou amosarse de fronte, de xeito que pasou a semellarse máis ao seu homónimo inglés. 

Baixo Xacobe I (1406-1437) o valor do *groat* ascendeu ata os 6 peniques escoceses,

A primeira emisión a nome de Xacobe II (1437-1460) conservaba as mesmas características que a precedente, mais en 1451 producíronse reaxustes no sistema que levaron consigo unha subida do peso do *groat* de ata 60 grans e un valor de 8 peniques, que ascendeu posteriormente a 12 peniques, co que se igualou co xilin escocés.

[esquerda|miniatura|'''*Groat* escocés'* de [Xacobe III de Escocia|Xacobe III (1460-1488)]]

O peso mantívose constante baixo Xacobe III (1460-1488). Xacobe emitiu os seus primeiros *groats* seguindo unha tipoloxía idéntica á do seu pai. No entanto, a partir de 1485 comezaron a producirse cuñaxes con tipos renovados, que amosaban un retrato máis realista do monarca, coroado e de perfil. Segundo Stewart, o busto de Xacobe III do *groat* de 1485 "ademais de ser o primeiro retrato realista dun rei nunha moeda escocesa, probablemente sexa o primeiro retrato renacentista nunha moeda fóra de Italia". Nos últimos anos do reinado de Xacobe III chegaron a emitirse *groats* cunha prata de maior lei e cun valor de ata 14 peniques.

Durante o reino de Xacobe IV (1488-1513) o *groat* e a súa fracción (medio *groat*) foron emitidos seguindo dous estándares de peso e lei: un *groat* lixeiro, con valor de 12 peniques ou un xilin, e outro forte, valorado en 14 peniques.

[esquerda|miniatura|***Groat*** **escocés** de [Xacobe V de Escocia|Xacobe V (1513-1542), con busto de trazos renacentistas.]]

Baixo Xacobe V (1513-1542) o peso do *groat* recuperouse levemente ata chegar aos 42 grans e o seu valor reaxustouse nun xilin e 6 peniques (ou o que é o mesmo, 18 peniques). Neste período, a súa tipoloxía cambiou radicalmente, cun retrato de perfil cara á dereita de corte claramente renacentista e, no reverso, sobre a cruz, o escudo de Escocia co león rampante, rodeado por unha lenda disposta nunha soa liña, na que unicamente se dá conta do lugar de cuñaxe (do tipo OPPIDVM EDINBVRGI ou VILLΛ EDINBRVG). Aínda que baixo outros monarcas foi habitual a emisión de moedas de medio *groat*, Xacobe V substituíu este valor fraccionario polo dun terzo de *groat* (6 peniques escoceses). Porén, en 1538, o terzo de *groat* foi substituído por unha nova moeda, de billón con apenas un 25 % de prata, denominada *bawbee*, con ese mesmo valor de 6 peniques.

[ligazón=Ficheiro:A_Medieval_Scottish_copper_alloy_coin,_twelve_penny_groat_or_%22Nou_Sunt”_of_Mary_Queen_of_Scots_and_Francis_dated_to_the_1558-9._(FindID_285240).jpg|miniatura|Derradeiro *'*groat* escocés'*, a nome de [María I de Escocia|María Estuardo (1542-1567), cunha tipoloxía específica do seu reinado.]]

O derradeiro reinado en que se emitiu o *groat* escocés foi o de María Estuardo (1542-1567), en concreto durante a súa segunda serie de emisións (1558-1560). Nes época, a moeda deixou de cuñarse en prata e pasou a ser de billón, aínda conservando o valor de 12 peniques. A súa tipoloxía era radicalmente innovadora: o anverso estaba caracterizado por un gran monograma coroado formado polas letras MF (de María e o seu esposo, Francisco II de Francia) flanqueado por cun cardo coroado á dereita (símbolo nacional de Escocia) e un golfiño coroado á esquerda (indicativo da condición de Delfín de Francia que Francisco tiña naquel momento). No reverso, unha cartela cadrada flanqueada por senllas cruces de Lorena contiña unha lenda en catro liñas: IAM NON / SVNT DVO / SED VNA / CARO ("Xa non son dúas, senón unha soa carne").

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Libra escocesa
* Penique escocés
* Moeda escocesa

### Bibliografía 
* Bateson, D, (1987). *Scottish Coins*. Shire Publications Ltd. ISBN 0-85263-847-7
* Belaubre, J. (1996). *Dictionaire de Numismatique médiévale occidentale.'' París. Léopard d'Or. ISBN 2-86377-121-3
* Burns, E. (1887). *The Coinage of Scotland*.  I, , . Black, Edimburgo.
* Clarke, J. (1971). "The Early Unicorns and the Heavy Groats of James III and IV". En *British Numismatic Journal*. British Numismatic Society. Vol. 40. Páxinas 62-96.
* Clarke, J. (1980). "Some Placks and Base Groats of James III of Scotland" (con M. R. Cowell). En Metcalf, D. M.; Oddy, W. A. (eds). *Metallurgy in Numismatics I*. Royal Numismatic Society. Páxinas 180-183. ISBN 9780901405142
* De Cardonnel, A. (1786). *Numismata Scotiæ or a series of the scottish coinage, from the reign of William the Lion to the Union*. Edimburgo. G. Nicol.
* Frey, A. R. (1916). *A dictionary of numismatic names; their official and popular designations*. American Journal of Numismatics. Vol 50.
* Grueber, H. (1899). *Handbook of the Coins of Great Britain and Ireland in the British Museum*. Londres. [Reimpresión en 1970; ISBN 1-4021-1090-1]
* Holmes, N. (1998). *Scottish Coins.* Edimburgo. NMS Publishing. ISBN 1-901663-02-7
* Klütz, K. (2004). *Münznamen und ihre Herkunft.* Viena. Moneytrend Verlag. ISBN 3-9501620-3-8
* Martinori, E. (1915). *La moneta. Vocabolario generale *. Roma. Istituto italiano di numismatica.
* Mackay, J.; Mussel, J. (2016). *Coin Price Guide to British Coins*. *Token Publishing Ltd*.
* Seaby, P.; Purvey, F. (1984). *Coins of Scotland Ireland and the Islands*. Sanford J. Durst. ISBN 978-0900652646

* Stewart, I. (1955). *The Scottish Coinage.* Londres. Spink & Son.

### Ligazóns externas 
* Scottish Coins