François Viète

**François Viète**, nado en Fontenay-le-Comte en 1541 e finado en París o 23 de febreiro de 1630, foi un matemático francés, que realizou traballos que supuxeron importantes pasos cara á álxebra moderna, debido ao seu innovador uso das letras como parámetros nas ecuacións. Era avogado de formación e serviu como conselleiro privado dos reis Henrique III e Henrique IV.

## Traxectoria 
François Viète naceu en Fontenay-le-Comte arredor de 1540. Fillo do avogado Étienne Viète, realizou estudos xurídicos na Universidade de Poitiers onde se licenciou en dereito en 1560, ano en que comezou a súa carreira como avogado. Non obstante, só exerceu a avogacía durante catro anos, xa que axiña se converteu no gardián dos fillos dun fidalgo de La Rochelle, Jean de Parthenay, cargo que lle permitiu continuar o estudo das ciencias e das matemáticas. Da súa breve carreira como avogado, quedáronlle contactos con figuras importantes como María Estuardo, raíña dos escoceses e Henrique de Navarra que, co tempo, se converteu en rei de Francia.

Durante os anos que serviu na casa de Parthenay, escribiu varias obras sobre matemáticas e astronomía que foron compiladas e editadas en 1637 baixo o título ''Principes de cosmographie, tirés d'un manuscrit de Viette, et traduits en français*, así como a árbore xenealóxica dos Parthenays e unha biografía de Xoán V de Parthenays.

Viète era hugonote e sufriu os problemas das guerras de relixión no seu país. Non obstante, entre 1570 e 1602 ocupou varios cargos gobernamentais, como membro do parlamento, *maître de requêtes* (unha especie de maxistrado de alto rango) e asesor privado dos reis Carlos IX, Henrique III e Henrique IV.

En 1589, o exército francés interceptou unha mensaxe cifrada destinada a Filipe II, rei de España. Despois de cinco meses traballando coa mensaxe, Viète atopou a clave, moi complexa para a época, e foi acusado por Filipe II de bruxería. Por iso foi considerado tamén o pai da criptoloxía.

O 14 de decembro de 1602, Henrique IV relevouno de todos os seus deberes. Viète morreu dous meses despois.

## Obra 
miniatura|*Opera*, 1646
Viète nunca ocupou ningún cargo directamente relacionado coas matemáticas e todo o seu traballo pode considerarse como a obra dun afeccionado. Os dous períodos en que se dedicou intensamente ao traballo matemático foron entre 1564 e 1567 cando foi titor na casa dos Parthenay e entre 1584 e 1589, cando a súa condición de hugonote o mantivo fóra da función pública.

Da súa primeira etapa pódense destacar dous libros importantes:
* *Ad harmonicon celeste*, un tratado de astronomía en cinco volumes en que compara os sistemas astronómicos de Ptolomeo e Copérnico en que conclúe que Ptolomeo é superior, porque o de Copérnico non é xeometricamente correcto. O libro nunca se publicou.

Con todo, as obras máis influentes son as do segundo período:
* *Deschiffrement d'une lettre escripte par le Commandeur Moreo au roy d'Espagne son maître* (Tours, 1590) en que explica os seus procedementos para descifrar o código do exército español.
* *In artem analyticem isagoge*, publicado en 1591, foi o primeiro gran tratado de álxebra europeo, en que as letras se usan sistematicamente por primeira vez para substituír cantidades: consoantes para denotar constantes e vogais para denotar incógnitas. Non presenta a súa álxebra como un fenómeno completamente novo, senón como un intento de reconstruír a antiga arte da análise que os matemáticos clásicos gardaban oculta. As súas fontes básicas son o oitavo libro da *Colección matemática* de Pappus e a *Arithmetica* de Diofanto, como el mesmo é o responsable de sinalar no primeiro capítulo.
* *Zeteticorum libri quinque*, publicado en 1593, unha colección de problemas aritméticos en que non faltan solucións para as ecuacións cuadráticas e de terceiro grao.
* *Francisci Vietae Supplementum geometriae, ex opere restitutae mathematicae analyseos seu algebra nova*
* *Variorum de rebus mathematicis responsorum*, 1593, é tamén outra colección de problemas centrada nos problemas clásicos da matemática grega: a duplicación do cubo e a trisección do ángulo. Neste libro aparece a coñecida fórmula de Viète para o número π: \pi= 2\times\frac{2}{\sqrt{2}}\times
\frac{2}{\sqrt{2+\sqrt{2}}}\times
\frac{2}{\sqrt{2+\sqrt{2+\sqrt{2}}}}\times\frac{2}{\sqrt{2+\sqrt{2+\sqrt{2+\sqrt{2}}}}}\times\cdots, coa que conseguiu calcular exactamente os dez primeiros decimais do número π.
* *Munimen adversus cyclometrica nova* (1594) e *Pseudomesolabium* (1595) son as súas observacións críticas sobre a *Cyclometrica* de Joseph Scaliger.
* *Apollonius Gallus*, publicado en 1600 (non por el, senón probablemente por Marino Ghetaldi), onde proporciona a solución ao problema de atopar o centro dun determinado círculo pola intersección de dúas hipérboles.

Viète tamén desempeñou un papel na determinación do calendario gregoriano, aínda que máis tarde se involucrou nunha estéril e inxusta polémica con Clavius, contra quen publicou os folletos *Libellorum supplicum in regia magistri relatio kalendarii vere Gregoriani ad eccelesiasticos doctores exhibita pontifici maximo Clement VIII* (1600) e *Francis Vietae adversus Christophorum Clavium expostulatio* (1602).

Postumamente, publicáronse: 
* *Francisci vietae fontenaensis de aequationum recognitione et emendatione tractatus duo* (1615)
* *Ad angularium sectionum analyticem theoremata* (1615)

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Bachmakova, Izabella G., Slavutin, E.I. "Genesis Triangulorum de François Viète et ses recherches dans l’analyse indéterminée", *Archives for History of Exact Science*, 16 (4), 1977, 289-306.
* Biard, Joel; Rāshid, Rushdī. *Descartes et le Moyen Age*. París: Vrin, 1998. Google Books 
* 
* 
* Eves, Howard (1980). *Great Moments in Mathematics (Before 1650)*. The Mathematical Association of America.  Google Books
* Grisard, J. (1968) *François Viète, mathématicien de la fin du seizième siècle: essai bio-bibliographique'' (Thèse de doctorat de 3ème cycle) École Pratique des Hautes Études, Centre de Recherche d'Histoire des Sciences et des Techniques, París. 
* Godard, Gaston. *François Viète (1540–1603), Father of Modern Algebra*. Université de Paris-VII, France, Recherches vendéennes.  
* W. Hadd, Richard. *On the shoulders of merchants*. Google Books
* Hofmann, Joseph E (1957). *The History of Mathematics*, translated by F. Graynor and H. O. Midonick. Nova York: The Philosophical Library.
* Joseph, Anthony.  *Round tables*. European Congress of Mathematics. Google Books
* 
* Michael Sean Mahoney (1994). *The mathematical career of Pierre de Fermat (1601–1665)*. Google Books
* 
* Pycior, Helena M. *Symbols, Impossible Numbers, and Geometric Entanglements*. Google Books
* *Francisci Vietae Opera Mathematica*, collected by F. Van Schooten. Leyde, Elzévir, 1646, p.&nbsp;554  Hildesheim-New-York: Georg Olms Verlag (1970). 
* The intégral corpus (excluding Harmonicon) was published by Frans van Schooten, professor at Leyde as *Francisci Vietæ. Opera mathematica, in unum volumen congesta ac recognita, opera atque studio Francisci a Schooten*, Officine de Bonaventure et Abraham Elzevier, Leyde, 1646. Gallica.bnf.fr (pdf). 
* Varadarajan, V. S. (1998). *Algebra in Ancient and Modern Times* The American Mathematical Society. Google Books
### Ligazóns externas 
* *New Algebra* (1591) online
* Francois Viète: Father of Modern Algebraic Notation
* The Lawyer and the Gambler
* About Tarporley
* Site de Jean-Paul Guichard 
* L'algèbre nouvelle