open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Xesto (apelido)

**Xesto** é un apelido galego. En orixe facía referencia ao lugar de residencia ou procedencia da persoa, coincidente co topónimo Xesto.

En xaneiro de 2023 non existían persoas en Galicia co apelido Xesto, ben sexa como primeiro ou segundo apelido. A forma castelanizada *Gesto* é o apelido de 1.463 persoas.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Lista de apelidos galegos
### Ligazóns externas 
* Os apelidos en galego. Orientacións para a súa normalización da Real Academia Galega, 2016.
Raquel Peláez

**Raquel Peláez Gusano**, nada en Ponferrada no ano 1978, é unha xornalista e escritora española especializada en temas de consumo, cultura de masas e antropoloxía urbana. Desde 2020, é a subdirectora da revista de moda, beleza, tendencias e famosos *S Moda* de *El País*.

## Traxectoria 
Licenciouse en xornalismo pola Universidade de Santiago de Compostela (USC). Posteriormente, cursou un máster en Mercadotecnia polo London College of Communication entre 2007 e 2009. Comezou o seu labor profesional en xornais rexionais como o *Diario de León*, onde estivo entre 1997 e 1998, e despois en *La Voz de Galicia*. En 2009, comentou a traballar na edición española da revista estadounidense *Vanity Fair*, onde chegou a redactora xefa de *Vanity Fair* dixital entre 2017 e 2019.

Tamén no 2019 entrou a traballar para a revista de moda, beleza, tendencias e famosos *S Moda* de *El País* como redactora xefa. Ao ano seguinte, en maio de 2020, Peláez foi nomeada subdirectora. Desde o 12 de novembro de 2024, ocupa a columna da contraportada de *El País* dos martes. A substitución produciuse tras a saída do escritor Fernando Aramburu desta tribuna, que levaba desde abril de 2022.

Peláez é autora de *¡Quemad Madrid! (o llevádme a la López Ibor)*, en referencia á clínica psiquiátrica dirixida polo médico Juan José López Ibor. Foi un libro publicado en 2014 pola editorial Libros del K.O.` no que trata en profundidade os artigos escritos no seu blog sobre a vida na cidade, e dá conta de coñecidos personaxes talles como David Summers, Joaquín Sabina, Esperanza Aguirre ou Javier Marías, entre outros. As ilustracións están a cargo do historietista Alfonso Zapico.

En 2019, publicou *Londres-Libro de viaje*, ilustrado por Inma Serrano. Neste libro, e despois de vivir en Londres durante varios anos, Peláez confeccionou un retrato interior da sociedade londiniense e os seus habitantes, as paisaxes das súas rúas e o seu atractivo turístico.Posteriormente, en 2024, publicou *Quiero y no puedo. Una historia de los pijos de España*, un ensaio cun estilo humorístico e crítico onde explora as contradicións e superficialidades do fenómeno *pijo* en España, facendo un retrato desenfadado pero incisivo sobre as desigualdades e o culto ás aparencias na sociedade.

## Recoñecementos 
Peláez foi seleccionada para participar no proxecto *No me cuentes cuentos*, unha iniciativa conxunta da consultora de comunicación *Prodigioso Volcán* e a newsletter de información xeral *Kloshletter*. Trátase dun libro de relatos infantís cuxas protagonistas son mulleres españolas e no que Peláez ocupouse da figura de Concepción Arenal.

## Obra 
* 2014 – *¡Quemad Madrid! (o llevadme a la López Ibor).* Libros del K.O. Madrid. ISBN 9788416001224.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Artigos de Raquel Peláez en *Vanity Fair.*
* Artigos de Raquel Peláez en *El País*.
Xesto (homónimos)

Como topónimo **Xesto** pode referirse a:

;En Galiza
***O Alto de Xestoso**, parroquia do concello de Monfero;
***O Val de Xestoso**, parroquia do concello de Monfero;
***Xestoso**, parroquia do concello de Silleda;
****Xestoso**, lugar de dita parroquia;
***Xesto**, lugar da parroquia de Outeiro, no concello de Castro de Rei;
***Xesto**, lugar da parroquia de Triabá, no concello de Castro de Rei;
***Xesto**, lugar da parroquia de Beba, no concello de Mazaricos;
***Xesto**, lugar da parroquia da Broza, no concello do Saviñao;
***O Xesto**, lugar da parroquia de Miñotos, no concello de Ourol;
***O Xesto**, lugar da parroquia de Xallas de Castriz, no concello de Santa Comba;
***Xestoselo**, lugar da parroquia do Buriz, no concello de Guitiriz;
***Xestoso**, lugar da parroquia da Fontaneira, no concello de Baleira;
***Xestoso**, lugar da parroquia da San Mamede de Carnota, no concello de Carnota;
***Xestoso**, lugar da parroquia da Vilarello, no concello de Cervantes;
***Xestoso**, lugar da parroquia da Adá, no concello de Chantada;
***Xestoso**, lugar da parroquia de Vilacova, no concello de Lousame;
***Xestoso**, lugar da parroquia de Coiro, no concello de Mazaricos;
***Xestoso**, lugar da parroquia de Vilar de Lor, no concello de Quiroga;
***Xestoso**, lugar da parroquia de Mato, no concello de Taboada;
***Xestoso**, lugar da parroquia de Bembrive, no concello de Vigo;
***O Xestoso**, lugar da parroquia de Santiago de Mondoñedo, no concello de Mondoñedo;
***Xestoso de Baxo**, lugar da parroquia de San Pedro de Neiro, no concello da Fonsagrada;
***Xestoso de Riba**, lugar da parroquia da Bastida, no concello da Fonsagrada;
***Vilarxestoso**, lugar da parroquia de San Fiz de Monfero, no concello de Monfero.

Como apelido, pode referirse a:

***Xesto**, apelido galego que fai referencia ao lugar de residencia ou procedencia da persoa.

## Véxase tamén
### Outros artigos
Corolario

En matemáticas e lóxica, un **corolario** é un teorema de menor importancia que se pode deducir facilmente dunha afirmación anterior máis importante. Un corolario podería ser, por exemplo, unha proposición que se proba de xeito incidental mentres se proba outra proposición

## Visión xeral 
En matemáticas, un corolario é un teorema conectado por unha breve demostración a un teorema existente. O uso do termo *corolario*, máis que *proposición* ou *teorema*, é intrinsecamente subxectivo. Máis formalmente, a proposición *B* é un corolario da proposición *A*, se *B* se pode deducir facilmente de *A* ou é evidente a partir da súa demostración.

Un corolario pode ter unha proba que explique a súa dedución, aínda que tal dedución poida considerarse bastante evidente nalgunhas ocasións (por exemplo, o teorema de Pitágoras como corolario da lei dos cosenos.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Lema.

### Ligazóns externas 
* Cut the knot: Sample corollaries of the Pythagorean theorem
* Geeks for geeks: Corollaries of binomial theorem
Johann II Bernoulli

**Johann II Bernoulli** (tamén coñecido como **Jean**; nado o 18 de maio de 1710, Basilea, e finado o 17 de xullo de 1790, Basilea) foi o máis novo dos tres fillos do matemático suízo Johann Bernoulli.

Estudou Dereito e Matemáticas e, tras viaxar por Francia, foi durante cinco anos profesor de elocuencia na universidade da súa cidade natal. En 1736 foi galardoado co premio da Academia Francesa polos seus suxestivos estudos sobre o éter.  Á morte do seu pai sucedeuno como profesor de matemáticas na Universidade de Basilea. Foi tres veces un exitoso competidor para os premios da Academia de Ciencias de París. Os seus temas para o premio foron o cabrestante, a propagación da luz e o imán. Gozou da amizade de P.L.M de Maupertuis, que morreu baixo o seu teito cando ía camiño de Berlín. El mesmo morreu en 1790. Os seus dous fillos, Johann e Jakob, son os últimos matemáticos destacados da familia Bernoulli.
## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
Familia Bernoulli.
Johann III Bernoulli

**Johann Bernoulli** ou **Johannes Bernoulli**, tamén coñecido como **Johann III Bernoulli**, nado en Basilea o 4 de novembro de 1744 e finado en Berlín o 13 de xullo de 1807 foi un matemático suízo.

Os nomes de varios membros da familia aparecen numerados debido á existencia de varios matemáticos da familia Bernoulli que comparten o mesmo nome. O avó de Johann chamábase Johann I Bernoulli e o seu pai Johann II.

## Traxectoria 
Fillo de Xoán II Bernoulli, os seus coñecementos enciclopédicos xa eran evidentes de neno. Ingresou na universidade, obtivo, aos catorce anos, o doutoramento en Dereito.

Fillo, neto e sobriño de matemáticos, estudou a materia coa súa familia e foi convidado, con 19 anos, a impartir un curso na Academia de ciencias da Prusia. 

O rei Federico II chamouno para dirixir e reactivar o observatorio astronómico da Academia, un papel no que non tivo moito éxito.

Baseándose nas súas observacións escribiu varios traballos sobre astronomía, aínda que ningún deles alcanzou unha notoriedade significativa. Curiosamente, os seus informes sobre as súas viaxes a Alemaña tiveron máis repercusión.

Publicou numerosos artigos matemáticos no Diario de Leipzig de Matemática Pura e Aplicada, que abranguían as áreas de probabilidade, teoría de ecuacións e decimais repetidos.

## Obras 
**Recueil pour les astronomes*. 3 volumes a 1 volume suplementar, Berlim 1771–1779
**Reisen durch Brandenburg, Pommern, Preussen, Curland, Russland und Pohlen in den Jahren 1777 und 1778*. Volume I, Leipzig 1779
**Sammlung kurzer Reisebeschreibungen*. 18 volumes, Berlim 1781–1878
**Archiv zur neueren Geschichte, Gegraphie, Natur- und Menschenkenntnis*. 8 volumes, Leipzig 1783–1788

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Familia Bernoulli
### Ligazóns externas 
*
Nicolaus I Bernoulli

**Nicolaus Bernoulli** (tamén escrito **Nicolas** ou **Nikolas** ; nado o 20 de outubro de 1687 en Basilea e finado o 29 de novembro de 1759 en Basilea) foi un matemático suízo e un dos moitos matemáticos destacados da familia Bernoulli.

## Biografía 
Nicolaus Bernoulli naceu o  20 de outubro de 1687   en Basilea. Era fillo de Nicolaus Bernoulli, pintor e concelleiro de Basilea. En 1704 licenciouse na Universidade de Basilea con Jakob Bernoulli e obtivo o seu doutoramento cinco anos máis tarde (en 1709) cun traballo sobre teoría da probabilidade en dereito. A súa tese titulouse *Dissertatio Inauguralis Mathematico-Juridica de Usu Artis Conjectandi in Jure* .

En 1716 obtivo a cátedra Galileo na Universidade de Padua, onde traballou en ecuacións diferenciais e xeometría. En 1722 volveu a Suíza e obtivo unha cátedra de Lóxica na Universidade de Basilea.

Nicolaus I Bernoulli estivo profundamente influenciado pola súa familia, en particular polo seu tío Jacob Bernoulli e polo seu primo Daniel Bernoulli, ambos os dous destacados matemáticos. Jacob Bernoulli, un dos primeiros desenvolvedores do cálculo e pioneiro no campo da probabilidade, tivo un impacto significativo na dirección académica de Nicolaus. O traballo de Jacob sobre os números de Bernoulli e o teorema de Bernoulli proporcionou unha base sólida para a propia investigación de Nicolaus en teoría da probabilidade.

Foi elixido membro da Royal Society de Londres en 1714.

Os seus diversos intereses e talentos convertérono nun individuo completo, contribuíndo ao seu legado como matemático e educador distinguido.

As súas contribucións máis importantes pódense atopar nas súas cartas, en particular a Pierre Rémond de Montmort. Nestas cartas introduciu en particular o paradoxo de San Petersburgo. Tamén se comunicou con Gottfried Wilhelm Leibniz e Leonhard Euler.

Nicolaus I Bernoulli morreu o 29 de novembro de 1759 en Basilea, Suíza. A causa exacta da súa morte non está ben documentada, mais en xeral crese que padeceu unha enfermidade prolongada, posibelmente tuberculose. 

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
* 

### Outros artigos 
* Familia Bernoulli.
* Euler
Nicolaus II Bernoulli

**Nicolaus II Bernoulli,** nado o 6 de febreiro de 1695 en Basilea e finado o 31 de xullo de 1726 en San Petersburgo, foi un matemático suízo, ao igual que o seu pai Johann Bernoulli e un dos seus irmáns, Daniel Bernoulli. Foi un dos moitos matemáticos destacados da familia Bernoulli.

## As súas obras 
Nicolaus traballou principalmente en curvas, ecuacións diferenciais e probabilidade. Foi amigo e contemporáneo de Leonhard Euler, que estudou co pai de Nicolaus. Tamén contribuíu á dinámica de fluídos.

Era irmán maior de Daniel Bernoulli, a quen tamén ensinou matemáticas. Mesmo na súa mocidade aprendera varios idiomas. Desde os 13 anos, estudou matemáticas e dereito na Universidade de Basilea. En 1711 recibiu o Mestre en Filosofía; en 1715 doutorouse en Dereito. Entre 1716 e 1717 foi profesor particular en Venecia. Desde 1719 tivo a Cátedra de Matemáticas da Universidade de Padua, como sucesor de Giovanni Poleni. 

Serviu como asistente do seu pai, entre outras áreas, na correspondencia sobre a disputa de prioridades entre Isaac Newton e Leibniz, e tamén na disputa de prioridades entre o seu pai e o matemático inglés Brook Taylor. 

En 1720 propuxo o problema das traxectorias ortogonais recíprocas, que pretendía ser un desafío para os newtonianos ingleses. Desde 1723 foi profesor de dereito na Berner Oberen Schule. En 1725, xunto co seu irmán Daniel, con quen estaba de xira por Italia e Francia nesta época, foi invitado por Pedro o Grande á recentemente fundada Academia de San Petersburgo. 

Oito meses despois do seu nomeamento morreu debido a unha forte febre. A súa cátedra foi sucedida en 1727 por Leonhard Euler, a quen recomendaron os irmáns Bernoulli. A súa prematura morte truncou unha prometedora carreira.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* *Die Werke von Johann I und Nicolaus II Bernoulli.* Band 6. Springer, 2007, ISBN 978-3-7643-7367-2.
* Peter Merian: *Die Mathematiker Bernoulli.* Schweighausersche Universitäts-Buchdruckerei, Basel 1860, S. 39–41.

### Outros artigos 
* Familia Bernoulli.
* Distribución de Bernoulli.
### Ligazóns externas 
*
Jakob II Bernoulli

**Jakob II Bernoulli**, nado en Basilea o 17 de outubro de 1759 e finado en San Petersburgo o 3 de xullo de 1789, foi un físico e matemático suízo, irmán menor de Johann III Bernoulli.

## Traxectoria 
Rematados os seus estudos literarios, foi, segundo o costume, enviado a Neuchâtel para aprender francés. Ao seu regreso, licenciouse en Dereito.  As primeiras leccións que recibira do seu pai foron continuadas polo seu tío Daniel, e tal foi o seu progreso que aos vinte e un anos foi chamado para asumir as funcións da cátedra de física experimental, debido á avanzada idade do seu tío. Despois aceptou a condición de secretario do conde de Brenner, o que lle brindou a oportunidade de ver Alemaña e Italia. En Italia, fixo amizade con Lorgna, profesor de matemáticas en Verona, e un dos fundadores da Società Italiana para o fomento das ciencias. Tamén foi nomeado membro correspondente da sociedade real de Turín; e, mentres residía en Venecia, foi admitido na academia de San Petersburgo, grazas á amistosa representación de Nicolaus von Fuss. En 1788, foi nomeado un dos seus profesores de matemáticas.

Morreu afogado mentres se bañaba no Neva en xullo de 1789, poucos meses despois do seu casamento cunha neta de Leonhard Euler.

Varios dos seus traballos están contidos nos seis primeiros volumes da *Nova Acta Academiae Scientiarum Imperialis Petropolitanae*, na *Acta Helvetica*, nas *Memorias das Academias de Berlín e Turín* e nas publicacións do seu irmán Johann. Tamén publicou por separado algunhas teses xurídicas e físicas, e unha tradución ao alemán de *Mémoires du philosophe de Merian*.

Foi un dos últimos membros notábeis da familia Bernoulli.
## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
### Outros artigos 
* Familia Bernoulli
* Gauss
* Euler
### Ligazóns externas 
* 
*
Karl Wilhelm Reinmuth

**Karl Wilhelm Reinmuth**, nado o 4 de abril de 1892 e finado o 6 de maio de 1979, foi un astrónomo alemán, prolífico descubridor de asteroides, cun total de 395 no seu haber.

## Traxectoria 
Traballou no Observatorio de Heidelberg-Königstuhl, Alemaña, entre 1912 e 1957. Foi membro do Centro de Planetas Menores polo *Astronomisches Rechen-Institut* entre 1947 e 1950, e posteriormente converteuse en "Oberobservator" ou xefe de observadores no Observatorio de Heidelberg até o seu retiro en 1957. Reinmuth realizou máis de 12 500 medicións astrométricas precisas das posicións de asteroides en placas fotográficas, unha tarefa inxente antes da introdución dos ordenadores.

En 1914 descubriu o seu primeiro asteroide, Sarita. Entre os seus descubrimentos máis notables atópanse os asteroides Apolo e Hermes.

Tamén descubriu os asteroides troianos Agamenón, Odiseo, Eneas, Anquises, Troilo, Áyax, Diomedes e Telamón; dous cometas periódicos, 30P/Reinmuth e 44P/Reinmuth e o último asteroide visitado pola sonda espacial *Stardust*, Annefrank. 

Reinmuth bautizou un dos seus descubrimentos co seu propio nome: o asteroide (1111) Reinmuthia, práctica non moi ben vista polos astrónomos.

## Recoñecemento a Stracke 
As iniciais dos planetas menores 1227 a 1234, todos descubertos por Reinmuth, forman o acróstico "***GSTRACKE***", nome do astrónomo alemán Gustav Stracke que pedira que ningún planeta fose bautizado co seu nome:

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Smithsonian/NASA Astrophysics Data System (ADS), en inglés.
* Smithsonian/NASA Astrophysics Data System (ADS), en inglés.
*
Bomba (explosivo)

[miniatura|Unha [granada de man de ferro coa mecha de madeira, de 1580]]
[dereita|miniatura| Massive Ordnance Air Blast (MOAB), a bomba non [Arma nuclear|nuclear máis poderosa do arsenal estadounidense.]]
Unha **bomba** é un obxecto explosivo que libera a súa enerxía moi rapidamente. Esta detonación provoca unha gran onda de choque. A maioría das bombas non conteñen máis enerxía que o combustible común, excepto no caso dunha arma nuclear, pero son moi potentes ao liberar a súa enerxía dese xeito "explosivo". Adoita ser un tipo de recipiente cheo de material explosivo deseñado para destruír cousas e foron usadas desde hai séculos. Algunhas delas arroxan perigosos fragmentos metálicos chamados "metralla" e algunhas son bombas incendiarias.

Os materiais explosivos utilizados na minería funcionan do mesmo xeito, pero normalmente non se chaman bombas. 
## Etimoloxía 
A palabra "**bomba**" ten unha orixe incerta, mais adoptouse nas linguas románicas peninsulares a partir do francés *bombe*  e do italiano *bomba*. Estas á súa vez poden derivar do latín *bombus*, que significa "zunido de abellas".

O termo está relacionado co grego antigo βóμβος (*bómbos*), que tamén significa "ruído forte" ou "zunido". *Bombyliós* designaba insectos como moscas ou abellas, e ten unha orixe onomatopeica relacionada co son que fan ao voar. Da mesma orixe son os termos taxonómicos bómbice (de βόμβυξ, *bómbux*), *bombina*, *bombus* e *bombinos* entre outros.

En varias linguas derivadas do indoeuropeo consérvanse palabras semellantes, como o vocábulo lituano antigo *bumbet*, que significa "zunido" ou o termo escandinavo *bumba*, que se traduce como "tambor".

## Usos 
O seu significado principal como proxectil cargado de material explosivo, ten diversas acepcións; as forzas aéreas envían bombardeiros para destruír obxectivos inimigos. Os terroristas usan bombas en ataques suicidas ou en atentados etc. 

### Outros usos do termo 
A palabra "bomba" ten outros usos:

* Como sinónimo de foguete ou artificio pirotécnico.
* No ámbito figurado, úsase para referirse a unha nova explosiva ou impactante.
* No contexto técnico, refírese a unha máquina que serve para trasfegar, extraer ou elevar fluídos por aspiración ou compresión.

### Outros termos derivados 
Da palabra "bomba" tamén se derivan outros termos:

* **Bombear**: impulsar un fluído usando unha **bomba hidráulica**, e de aí **bombeiro**.
* **Bombardear**: botar bombas explosivas desde un avión **bombardeiro**.
* **Bombilla**: ampola ou tubo delgado.
* **Bombín**: sombreiro en forma de fungo.
* **Bombacho e bombacha**: pantalón ancho.
* **Bombo**: tambor grande e **bombardino** (instrumento de vento metal)
* **Bombón**: chocolate pequeno, ás veces recheo

## Notas 
## Véxase tamén 
* Arma
* Arma nuclear
Xenerais da Ulla

Os **Xenerais da Ulla** (en ocasións tamén escrito como **Xenerais do Ulla**) é unha festividade propia do Entroido que se celebra na comarca do Ulla. As principais figuras desta singular tradición son os xinetes vestidos cun gorro tipo napoleónico con penacho, medallas, botas e un sabre. O cabalo adoita levar tamén alguna decoración na cabeza. Esta tradición remóntase, segundo a documentación máis antiga, á década de 1870.

## Distribución xeográfica
A festa celébrase nas parroquias de Sergude (Boqueixón); Carcacía (Padrón); San Xián de Sales e Trobe (Vedra); Merza, Piloño e Salgueiros (Vila de Cruces); Santa Cristina de Vea, Couso, Cora, Paradela e Santeles (A Estrada); A Bandeira, Lamela e Dornelas (Silleda); Bama e Fao (Touro) e mais zonas de Santiago de Compostela e Teo.

## Historia 
O compostelán Alfredo Vicenti publicou en xuño de 1875 dous artigos títulados "La máscara" na súa sección "A orillas del Ulla" en *El Heraldo Gallego*, nos que relata os sucedido durante o luns de Entroido na parroquia de Oca. Tempo despois outros autores como Fermín Bouza Brey, Manuel García Barros ou Xosé Neira Vilas contribuíron a difundir a festividade. 

Non existen evidencias claras sobre a orixe desta tradición pero adóitase dicir que vén da época da Guerra da Independencia, cando o pobo galego se enfrontou ao exército francés, pero tamén puido vir das Guerras carlistas polas ricas vestimentas dos xenerais.
* **Exércitos**. Formados polos xinetes e divididos en dous grupos: defensor e invasor. Dentro de cada un atópanse en número variable as seguintes figuras: abandeirado, sentinela, correos (tamén chamados lanceiros) e xenerais.
* **Comparsa**. Grupo de mozos formando un coro. Nalgúns casos pode formarse tamén un "coro de vellos".
* **Parranda**. O grupo máis informal onde os disfraces individuais son libres e soen acompañar a unha banda de música de metais.
* **Adobíos**. Son os adornos dos xenerais que destacan polo seu colorido e variedade.

Os xenerais percorren as aldeas acompañados dun membro da organización e o resto das comparsas e demais figuras. Estes adoitan dar os "vivas" que son unha manifestación á viva voz na que se ensalza a familia dalgún veciño. Pero o elemento máis importante son os coñecidos como atranque ou alto, que consiste nunha loita dialéctica entre dous ou máis xenerais que vai subindo de ton con palabras cada vez máis duras pero que terminan sempre facendo as paces entre os dous bandos e exaltando a amizade.

## Notas 
## Véxase tamén 
*Peliqueiro
*Cigarrón
*Boteiro
*Felo

### Ligazóns externas 
* Páxina oficial
José Gómez Munaiz

**José Gómez Munaiz**, finado en Ourense en setembro de 1883, foi un avogado e político galego.

## Traxectoria 
Licenciado en dereito pola Universidade de Santiago de Compostela. Capitán dunha das compañías da Fuerza Ciudadana organizadas en Ourense en marzo de 1869. Foi elixido deputado polo distrito de Cambados nas eleccións de 1873. Na Primeira República foi gobernador civil de Ourense en 1873. Finou en Ourense en setembro de 1883. En *El Eco de Galicia* dan a noticia do seu suicidio por disparo de revólver.

## Notas
Marcial Moure González

**Marcial Moure González**, finado na Estrada o 10 de xaneiro de 1894, foi un farmacéutico e político galego.

## Traxectoria 
Foi un dos membros do Comité Republicano de Santiago de Compostela que asinaron un manifesto o 25 de decembro de 1869, polo que foron denunciados. Xulgados na Audiencia provincial da Coruña, foron absoltos en abril de 1871. Foi nomeado vicepresidente primeiro da Xunta de Goberno Republicana de Santiago en febreiro de 1873. Foi elixido deputado polo distrito de Santiago de Compostela nas eleccións de 1873. Foi director farmacéutico do Gran Hospital de Santiago ata que a súa praza foi suprimida pola Deputación da Coruña. En 1881 abreu farmacia en Pontevedra. Puxo á venda a farmacia en 1884. Estableceuse na Estrada, onde finou o 10 de xaneiro de 1894.

## Notas
Zakaria Eddahchouri

**Zakaria "Zaka" Eddahchouri**, nado en Papendrecht (Holanda Meridional, Países Baixos) o 11 de maio de 2000, é un futbolista neerlandés de orixe marroquí, que xoga como dianteiro ou centrocampista ofensivo no Deportivo da Coruña.

## Traxectoria 
### Comezos e vida persoal 
Naceu na cidade neerlandesa de Papendrecht, na provincia de Holanda Meridional, no seo dunha familia de orixe marroquí, sendo o máis vello de tres irmáns. Creceu sendo afeccionado ao Feyenoord. A continuación pasou polas categorías inferiores do Spartaan'20 e do Go Ahead Eagles, onde completou a súa formación. Subiu definitivamente ao primeiro equipo na tempada 2020/21, na que disputou un total de 22 encontros, incluído un partido da Copa Neerlandesa no que marcou o seu primeiro gol como profesional (ante o Goes (fútbol)), conseguindo o ascenso á Eredivisie ás ordes de Kees van Wonderen. Debutou na máxima categoría do fútbol dos Países Baixos o 27 de novembro de 2021, nun partido contra o Willem II, no que substituíu no minuto 71 a Martijn Berden. Con todo, foi o seu único partido esa campaña, debido á dura competencia no equipo.

### Koninklijke HFC 
Para a tempada 2022/23 fichou polo Koninklijke HFC, da Tweede Divisie (terceira división), coa intención de gañar experiencia e minutos. Reconvertido na posición de dianteiro centro a petición do adestrador Gertjan Tamerus, Debutou co club na primeira xornada de liga, unha derrota por 1-0 ante o Jong PSV. Marcou o seu primeiro gol na categoría no segunda xornada, o 18 de agosto, nunha derrota na casa por 3-2 ante o Cambuur. O 17 de novembro conseguiu un triplete no triunfo&nbsp; por 1-4 sobre o Den Bosch no estadio De Vliert. Repetiu tres goles nun mesmo partido en decembro contra o Helmond Sport (3-0), pechando a campaña cun total de 14 goles en 27 partidos de liga.

Continuou como máximo artilleiro do club e da liga na primeira metade da tempada 2024/25, con 17 goles en 23 partidos, ata que o 30 de xaneiro de 2025 se anunciou a súa fichaxe polo Deportivo da Coruña, que o adquiriu por unha cantidade que roldou os 250.000 euros. Asinou un contrato co club galego por tres anos e medio.

### Deportivo da Coruña 
Debutou co club galego só tres días despois da súa fichaxe, na vitoria por 1-0 sobre o Eibar en Ipurua, partido no que substituíu nos 20 minutos finais a Barbero. Unha semana despois xogou o seu primeiro encontro como titular, ante o Almería en Riazor, e no minuto 19 marcou o gol que inaugurou o marcador. Foi titular na maioría de partidos restantes, e marcou tres goles máis. A mediados de maio sufriu un accidente no paseo marítimo da Coruña, ao caer ás rochas na zona coñecida como Os Pelamios, dunha altura de cinco metros, tendo que ser rescatado polos servizos de emerxencias e trasladado ao hospital CHUAC. O club informou de que non sufrira feridas graves e que a súa vida non corría perigo, aínda que si lle impediu xogar os dous últimos partidos da tempada. Pechou a campaña cun total de 16 partidos e 4 goles co Dépor.

## Estatísticas 
## Notas
República de Noli

A **República de Noli** (italiano: *Repubblica di Noli* ; ligur: *Repubbrica de Nöi* ) foi unha república marítima italiana que se centrou na cidade de Noli, na Liguria, e que existiu entre 1192 e 1797. A zona agora está na provincia de Savona, Italia. Para protexerse dos posibles ataques e invasións de Savona e do Marquesado de Finale, Noli aliouse en 1202 coa República de Xénova nunha especie de protectorado, de feito, os documentos da época demostran que a relación era igualitaria e non de submisión. A alianza permitiu que a República de Noli crecese en importancia ata que en 1239, o Papa Gregorio IX estableceu alí unha diocese.
Conor Oberst

**Conor Mullen Oberst**, nado o 15 de febreiro de 1980, é un cantautor estadounidense conecido polo seu traballo en Bright Eyes. Oberst tocou tamén noutras bandas como Desaparecidos, The Faint (antes chamada Norman Bailer), Commander Venus, Park Ave., Conor Oberst and the Mystic Valley Band, Monsters of Folk, e Better Oblivion Community Center. Oberst foi nomeado o mellor compositor de 2008 pola revista *Rolling Stone*.

## Notas
Ponte da illa Russky

A **ponte da illa Russky**  (en ) é unha ponte atirantada, rematada e inaugurada en 2012, que conecta a illa Russky coa cidade de Vladivostok. Este proxecto forma parte dunha serie de traballos dirixidos á reunión anual da Cooperación Económica Asia-Pacífico, en setembro do mesmo ano. A ponte ficou rematada en xullo de 2012 e foi inaugurada polo daquela primeiro ministro ruso Dmitry Medvedev. O 3 de setembro de 2012, a ponte recibiu o seu nome oficialmente.

## Comparación con outras pontes 
esquerda|miniatura|Comparacións de lonxitudes e alturas das maiores pontes do mundo.|325x325px
A data de 2025, é a ponte atirantada máis longa do mundo, a ponte dtipo cos piares máis altos (320,9 m) e segunda ponte de calquera tipo cos piares máis altos do mundo despois do viaduto de Millau. 

A súa lonxitude total é de 1885,53 m, e a luz central é de 1104 m (máis longa que a ponte de Sutong na China, que ten 1088 m).

## Críticas e apoios 
A construción da ponte foi criticada pola oposición política rusa. Os críticos argumentaron que o custo de máis de 1.000 millóns de dólares era excesivo e que a infraestrutura estaba sobredimensionada para a poboación da illa, que contaba con só 5.000 habitantes. A capacidade da ponte de 50.000 vehículos diarios contrastaba enormemente co tráfico real, que se mantivo moi por debaixo desas cifras, conducindo a críticas de que a ponte era un "proxecto de vanidade" máis que unha necesidade práctica.

Vladimir Putin en 2007, daquela presidente de Rusia, apoiou publicamente o proxecto e a conferencia APEC como unha mostra do renacemento de Rusia como potencia asiática e para o desenvolvemento da rexión. Con todo, dixo que a organización e a construción da ponte tería uns custos elevados, triplicando os orzamentos de todo o krai de Primorie.

## Galería 

Ficheiro:Russki_Island_Bridge,_Russia1.jpg|Fotografía de 2013, coa ponte rematada
Ficheiro:Rusmost101111.jpg|Estado da construción en 2011
Ficheiro:Строительство_моста_на_остров_Русский_2.jpg|Estado da construción en setembro de 2009

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Ponte 
* Ponte colgante
* Ponte atirantada
Indie folk

O **indie folk** (tamén chamado **folk alternativo**) é un xénero musical alternativo que xurdiu nos anos 90 entre músicos de escenas indie rock influenciados pola música folk. O indie folk hibrida as melodías da guitarra acústica da música folk tradicional coa instrumentación contemporánea.

O xénero ten as súas primeiras orixes en artistas folk da década de 1990 que mostraron influencias do rock alternativo na súa música, como Ani DiFranco e Dan Bern, e artistas acústicos como Elliott Smith e Will Oldham. Na década seguinte, selos como Saddle Creek, Barsuk, Ramseur e Sub Pop brindaron apoio ao indie folk,

No Reino Unido xurdiron artistas como Ben Howard e Mumford & Sons, e esta última banda promoveu o estilo musical a través dos seus festivais Gentlemen of the Road. O éxito de grupos como Mumford & Sons levou a algúns xornalistas musicais, como Peter Robinson de *Popjustice*, a etiquetar esta nova escena musical británica como "The New Boring" ou "Beige Pop". Unha década despois cuñáronse os termos "stomp and holler", "stomp clap hey" e "hoedown pop" para referirse retrospectivamente a tales bandas.

A finais da década de 2010, artistas como Phoebe Bridgers e Julien Baker reavivaron o interese polo xénero. Bridgers cita a Elliott Smith como unha influencia fundamental no seu son.

## Notas
A Haunting in Venice

***A Haunting in Venice*** é un filme estadounidense de 2023 producido e dirixido por Kenneth Branagh a partir dun guión de Michael Green. Baséase vagamente na novela de 1969 de Agatha Christie ''Hallowe'en Party*. Serve como secuela de *Death on the Nile* (2022) e é o terceiro filme no que Branagh interpreta o detective belga Hercule Poirot. O elenco está composto por Kyle Allen, Camille Cottin, Jamie Dornan, Tina Fey, Jude Hill, Ali Khan, Emma Laird, Kelly Reilly, Riccardo Scamarcio e Michelle Yeoh.

*A Haunting in Venice'' estreouse no Odeon Luxe Leicester Square de Londres o 11 de setembro de 2023, e nos cinemas dos Estados Unidos o 15 de setembro a través de 20th Century Studios. Recibiu valoracións positivas por parte da crítica e recadou 122,3 millóns de dólares en todo o mundo.

## Personaxes 
* Kyle Allen como Maxime Gerard
* Kenneth Branagh como Hercule Poirot
* Camille Cottin como Olga Seminoff
* Jamie Dornan como Dr. Leslie Ferrier
* Tina Fey como Ariadne Oliver
* Jude Hill como Leopold Ferrier
* Ali Khan como Nicholas Holland
* Emma Laird como Desdemona Holland
* Kelly Reilly como Rowena Drake
* Riccardo Scamarcio como Vitale Portfoglio
* Michelle Yeoh como Joyce Reynolds

## Notas
The Goddess of Spring

***The Goddess of Spring*** é unha curtametraxe animada de 9 minutos de Disney dirixida por Wilfred Jackson, pertencente á serie de animacións *Silly Symphonies*. A curtametraxe conta con temas operísticos e a miúdo é citada como melodramática. Estreouse en 1934, e a súa produción foi importante para o desenvolvemento futuro da animación *now White and the Seven Dwarfs* de Disney. Cada Silly Symphony era unha marabilla tecnolóxica nese momento e avanzou máis na industria da animación.

A trama segue o mito grego de Perséfone e Hades, coñecido aquí polo seu nome romano de Plutón con imaxes evocadoras do Inferno e Satanás (máis concretamente, unha etapa tradicional Mefistófeles).

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* "*The Goddess of Spring* (Disney, 1934)." (1934) - The Internet Animation Database. The IAD, n.d. Web. 1 de febreiro de 2017.
* "The Serious History of *Silly Symphonies*". Oh My Disney. Insider, 20 de maio de 2016. Web. 1 de febreiro de 2017.
* Davis, Amy M., & Eastleigh, U.K.: Bloomington, IN: John Libbey Pub.; Distributed in North America by Indiana University Press (2006). Good Girls and Wicked Witches: Women in Disney's Feature Animation.
* "Silly Symphonies". *Silly Symphonies* - The Encyclopedia of Disney Animated Shorts. N.p., n.d. Web. 1 de febreiro de 2017.
* "*The Goddess of Spring*". Disney Wiki. N.p., n.d. Web. 1 de febreiro de 2017.
Mr. Duck Steps Out

***Mr. Duck Steps Out*** é unha curtametraxe de animación do Pato Donald producida por Walt Disney Productions, a cal se estreou o 7 de xuño de 1940, e supuxo o debut de Daisy como personaxe. A curta foi dirixida por Jack King e escrita por Carl Barks, Chuck Couch, Jack Hannah, Harry Reeves, Milt Schaffer e Frank Tashlin.

Clarence Nash interpreta todas as voces do filme, incluíndo a Donald, Daisy e os sobriños de Donald.

## Legado 
Daisy leva a mesma roupa desta curta na curtametraxe de 2023 *Once Upon a Studio*.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Douglas L. McCall, *Film Cartoons: A Guide to 20th Century American Animated Features and Shorts*, McFarland, 2015, p.&nbsp;166.
Chef Donald

***Chef Donald*** é unha curtametraxe estadounidense de animación de 1941 dirixida por Jack King e producida por Walt Disney.

## Sinopse 
Donald escoita a radio mentres elabora unha receita de gofres á que engadiu por erro pegamento.

## Personaxes 
* Clarence Nash como Donald Duck
* Sarah Selby como Old Mother Mallard

## Comercialización en formato doméstico 
A curta lanzouse o 18 de maio de 2004 en *Walt Disney Treasures: The Chronological Donald, Volume One: 1934-1941*.

## Notas
The Wise Little Hen

***The Wise Little Hen*** é unha curtametraxe de animación de 1934 de Disney dirixida por Wilfred Jackson, pertencente á serie de animacións *Silly Symphonies*. Baséase na fábula *The Little Red Hen* e a animación supón o debut do Pato Donald, quen baila "The Sailor's Hornpipe". Donald e o seu amigo Peter Pig tentan evitar o traballo finxindo dores de estómago ata que a señora Hen lles ensina o valor do traballo.

## Personaxes 
* Florence Gill como The Wise Little Hen
* Clarence Nash como Pato Donald, Peter Pig
* Pinto Colvig como Peter Pig (gorlidos)

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* "Silly Symphonies". *Silly Symphonies* - The Encyclopedia of Disney Animated Shorts. N.p., n.d. Web. 1 de febreiro de 2017.
Valdomiro Koubetch

**Valdomiro** ou **Volodemer Koubetch**, O.S.B.M., nado en Mandaguaçu (Paraná) o 27 de marzo de 1953, é un eclesiástico greco-católico ucraíno brasileiro, relixioso basiliano e arcebispo de San Xoán Bautista en Curitiba dos ucraínos.
## Traxectoria 
Fillo de João Koubetch e Antonia Campana Koubetch, realizou os seus estudos primarios en Umuarama e Roncador, no Paraná.

En 1967 ingresou no Seminario San Xosé de Prudentópolis, onde terminou os estudos de primeiro grao. En 1971, iniciou seu noviciado na Orde de San Basilio Magno. Realizou os estudos secundarios en Curitiba.

O 10 de decembro de 2003 foi nomeado bispo coadxutor de San Xoán Bautista en Curitiba dos ucraínos, sendo consagrado o 21 de marzo de 2004 polo arcebispo maior Liubomyr Huzar, sendo co-consagradores Efraím Basílio Krevey e Pedro Antônio Marchetti Fedalto. 

O 13 de decembro de 2006 converteuse no eparca de San Xoán Bautista en Curitiba dos ucraínos, nomeado por Bieito XVI. Coa elevación da eparquía ao rango de arquieparquía, converteuse no seu primeiro arcebispo o 12 de maio de 2014.

## Notas
La Base

**La Base** é un programa de televisión de análise e actualidade política e contrainformación. Emítese en Canal RED de luns a xoves, cunha duración aproximada de 50 minutos. Cada día fai un repaso dun tema concreto a ser analizado con datos e a través da lectura que fixeron os principais medios de comunicación. Tamén ten importancia unha mirada xeopolítica para entender como se despraza o taboleiro internacional.

Liderado por Pablo Iglesias, que xa dirixira outros proxectos televisivos (como *Fort Apache, La tuerka* e *Otra vuelta de tuerka*), o programa naceu en 2021 na canle de Youtube do xornal Público e en plataformas de podcast. En Público producíronse as dúas primeiras tempadas do programa (até decembro de 2022). Dende 2023 emítese en Canal RED, comezando dende a tempada 3.

## Presentadores 
O programa preséntano polo xeral:

## Recoñecementos e premios 
*La Base* foi finalista dos Premios Ivoox 2023 dentro da categoría Actualidade e Sociedade.

## Notas
Doraemon e o segredo do labirinto

é un filme xaponés de 1993 dirixido por Tsutomu Shibayama. Estreouse nos cinemas do Xapón o 6 de marzo de 1993, e baséase no 13º volume da serie *Doraemon Long Stories*. É o décimo cuarto filme da serie *Doraemon*.

Estreouse dobrado ao galego na TVG en 2004. Estreouse en liña o 31 de xaneiro de 2025 na plataforma do Xabarín Club.

## Personaxes 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Lista de títulos con versión en galego nas plataformas de streaming
Back In Action (filme de 2025)

***Back In Action*** é un filme estadounidense de 2025 dirixido por Seth Gordon, quen escribiu o guión xunto con Brendan O'Brien. Está protagonizado por Jamie Foxx, Cameron Diaz, Andrew Scott, Jamie Demetriou, Kyle Chandler e Glenn Close.

Estreouse en Netflix o 17 de xaneiro de 2025, onde conta con opción de subtitulado en galego. Foi traducido por Marcos Carou.

## Personaxes 
* Jamie Foxx como Matt
* Cameron Diaz como Emily
* McKenna Roberts como Alice
* Rylan Jackson como Leo
* Kyle Chandler como Chuck
* Glenn Close como Ginny Curtis
* Jamie Demetriou como Nigel
* Andrew Scott como Baron
* Fola Evans-Akingbola como Wendy
* Robert Besta como Balthazar Gor
* Bashir Salahuddin como adestrador Chris
* Tom Brittney como Dylan

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Lista de títulos con versión en galego nas plataformas de streaming
Canal Red

**Canal Red** (estilizado como **Canal R(e)D**) é unha canle de televisión en castelán que emite en aberto por internet e TDT. Dirixida dende a súa inauguración en marzo de 2023 por Pablo Iglesias Turrión, está financiada por micromecenado. A canle céntrase en cubrir novas relacionadas coa actualidade política de España e América Latina.

## Historia 
Logo de dirixir outros proxectos televisivos como *Fort Apache* en HispanTV, La Tuerka en Tele K, *Otra vuelta de tuerka* en Público TV, ou o programa *La Base*, en novembro de 2022, Pablo Iglesias lanzou unha campaña de micromecenado para financiar o proxecto de Canal Red, dividida en dúas fases. Na primeira (novembro de 2022) recadaron máis de 180.000 euros e na segunda (xaneiro de 2023), máis de catrocientos mil euros. Dende entón, a canle recibe suscricións de apoio.*

A canle recolle dous programas xa en marcha anteriormente, *La Base* e *En la Frontera*, os cales xa se transmitían en aberto no xornal Público e na súa canle de YouTube. Ademais, engadiu programas novos (*El Tablero*, *Noticias Básicas*, *CaféInna'', entre outros).

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Páxina de canalred.tv
Apolonio de Siria

**Apolonio de Siria** (en grego Ἀπολλώνιος, en latín Apollonius) foi un filósofo platónico da época do emperador Hadriano. 
## Traxectoria 
Escribiu sobre o emperador nas súas obras un oráculo que lle prometía o goberno do mundo, supostamente antes de ascender ao trono, segundo Delio o espartano na *Historia Augusta*.
## Notas
Apolonio Biblas

**Apolonio Biblas** (latín : *Apollonius Biblas*, grego: Άπολλώνιος Βιβλᾶς) foi un médico grego que probabelmente viviu no século III.
## Traxectoria 
Escribiu un libro despois da morte de Zenón, en resposta a un traballo deste último sobre o significado de certas indicacións (χαρακτῆρες) atopados ao final dalgúns capítulos do libro de Hipócrates sobre epidemias. Parece probábel que non fose a mesma persoa que Apolonio Empírico. O seu nome estaba relacionado coa palabra Βιβλιακός, e foille dado porque lle gustaban moito os libros.

## Notas
Xasón de Argos

**Xasón de Argos** (latín: *Iason*, grego antigo: ) (século II) foi un historiador grego que, segundo a enciclopedia *Suídas*, era máis novo que Plutarco, polo que viviu na época do emperador Hadriano. *Suídas* tamén di que era gramático, e un gramático chamado Xasón aparece mencionado no *Etymologicum Magnum*.
## Traxectoria 
Escribiu unha obra que incluía a primeira historia de Grecia (ἀρχαιολογία) en catro libros e a historia entre as guerras médicas e a morte de Alexandre Magno e a conquista de Atenas polo rexente Antípatro, pai de Casandro. O libro coñecido como Περὶ Κνίδου parece que formou parte desta historia, e a obra tería por título Περὶ τῶν Ἀλεξάνδρου ἱερὼν. É mencionado por Ateneo de Naucratis e Estevo de Bizancio, e Fabricio inclúeo na *Bibliotheca Graeca*.
## Notas
Xasón (homónimos)

**Xasón** é un antropónimo masculino que portaron as seguintes persoas e figuras mitolóxicas:

* **Xasón**, argonauta mitolóxico.
* **Xasón de Feres**, tirano de Feres e Tagos de Tesalia.
* **Xasón de Cirene**, historiador e escritor en grego de relixión e etnia xudía.
* **Xasón de Nisa**, filósofo grego.
* **Xasón de Argos**, historiador grego.
* **Xasón de Bizancio**, escritor grego.
* **Xasón de Tarso**, un dos setenta discípulos.
Constantino Vázquez Rojo

**Constantino Vázquez Rojo**, nado en Pontedeume o 31 de agosto de 1832 e finado na Coruña o 27 de decembro de 1885, foi un avogado e político galego.

## Traxectoria 
Fillo de José Vázquez Bugueiro e neto de Andrés Rojo del Cañizal. Fixo en Pontedeume os primeiros estudos. Matriculouse en Leis na Universidade de Santiago de Compostela, rematando a carreira na Universidade Central de Madrid en 1856. Ingresou no Corpo Xurídixo Militar en 1858, foi fiscal do Xulgado de Guerra da Capitanía Xeral de Galicia e Auditor de guerra en 1874. Foi deputado provincial. Foi gobernador civil interino da Coruña en 1865, sendo nomeado gobernador civil da Coruña o 18 de xuño de 1872. Foi elixido deputado polo distrito de Cambados nas eleccións de agosto de 1872. Volveu ser gobernador civil interino da Coruña en 1874. Foi decano do Colexio de Avogados da Coruña. Finou na Coruña o 27 de decembro de 1885.

## Vida persoal 
Casou en 1858 con Rosario Leis Gil-Taboada, herdeira do pazo de Moruxo, e foi pai de Rosario, Milagros, María, Constantino, Ramón, José e Jesús Vázquez Leis.
## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
*
Gran Xogo

miniatura|300x300px|Afganistán e a relación cos territorios británicos e rusos.
miniatura|300x300px|Imperio Británico da India 1909.
***The Great Game***, o **Gran Xogo**, foi un conflito ocasionado pola rivalidade entre os imperios británico e ruso do século XIX pola influencia en Asia Central, principalmente en Afganistán, Persia e o Tíbet. Os dous imperios coloniais utilizaron intervencións militares e negociacións diplomáticas para adquirir e redefinir territorios en Asia Central e Meridional. Rusia conquistou Turquestán, e Gran Bretaña expandiuse e estableceu as fronteiras da India Británica. A principios do século XX, unha liña de estados, tribos e monarquías independentes dende a costa do mar Caspio ata o Himalaia oriental convertéronse en protectorados e territorios dos dous imperios.

Aínda que o Gran Xogo estivo marcado pola desconfianza, a intriga diplomática e as guerras rexionais, nunca estalou nunha guerra directa entre as forzas coloniais rusas e británicas. Porén, as dúas nacións loitaron na Guerra de Crimea de 1853 a 1856, que afectou ao Gran Xogo. Os imperios ruso e británico tamén cooperaron en numerosas ocasións durante o Gran Xogo, incluíndo moitos tratados e na Comisión de Límites Afgáns.

Gran Bretaña temía que a expansión de Rusia cara ao sur ameazase á India, mentres que Rusia temía a expansión dos intereses británicos a Asia Central. Como resultado, Gran Bretaña converteuse nunha alta prioridade en protexer todas as aproximacións á India, mentres que Rusia continuaba coa súa conquista militar de Asia Central. pero despois de 1801, non tiñan ningunha intención de atacar directamente a India.

A rivalidade entre Rusia e Gran Bretaña no século XIX en Asia comezou coa planeada Marcha india de Paulo e as invasións rusas de Irán en 1804 - 1813 e 1826 - 1828, barallando Persia nunha competición entre potencias coloniais. Segundo a opinión xeral, o Gran Xogo comezou o 12 de xaneiro de 1830, cando Edward Law, o presidente da *Board of Control* da India, encargou a William Bentinck, o gobernador xeral, de establecer unha ruta comercial cara ao Emirato de Bukhara. Gran Bretaña tiña como obxectivo crear un protectorado en Afganistán e apoiar ao Imperio Otomán, Persia, Khiva e Bukhara como estados colchón contra a expansión rusa. Isto protexería a India e as principais rutas comerciais marítimas británicas bloqueando a Rusia de gañar un porto no Golfo Pérsico ou no océano Índico. A medida que as esferas de influencia rusa e británica se expandían e competían, Rusia propuxo a Afganistán como zona neutral.

Tradicionalmente considérase que o Gran Xogo chegou ao seu fin entre 1895 e 1907. En setembro de 1895, Londres e San Petersburgo asinaron os protocolos da Comisión de Límites de Pamir, cando se definiu a fronteira entre Afganistán e o Imperio Ruso mediante métodos diplomáticos. En agosto de 1907, a Convención anglo-rusa creou unha alianza entre Gran Bretaña e Rusia, e delineou formalmente o control en Afganistán, Persia e o Tíbet.

## Notas
Casco de Coțofenești

O **casco dourado de Coțofenești** é un casco xeto-dacio feito de electro (unha aliaxe natural de ouro, prata e cobre) que data da segunda metade do século -V. Descubriuse na vila romanesa de Coțofenești, e estaba exposto no Museo Nacional de Historia de Romanía, en Bucarest, antes do seu roubo en 2025 no Museo de Drenthe en Assen, nos Países Baixos, onde estaba sendo exposto como parte dunha exposición itinerante.

## Roubo 
O 25 de xaneiro de 2025, os funcionarios neerlandeses anunciaron que o casco fora roubado no Museo de Drenthe en Assen, onde estaba exposto como unha cesión temporal, xunto con tres pulseiras dacias douradas. O seu roubo provocou críticas en Romanía polo acordo de préstamo, e o 28 de xaneiro, a ministra romanesa de Cultura Natalia Intotero despediu ao director do museo, Ernest Oberländer, dicindo que "non protexeu adecuadamente o patrimonio nacional".

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
* 
* 
*