open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Mars Orbiter Mission

**Mars Orbiter Mission**, tamén coñecida polo seu acrónimo, **MOM**, e alcumada como **Mangalyaan** (que pode traducirse como *veículo marciano* en sanscrito), é unha sonda espacial da India lanzada o 5 de novembro de 2013 mediante un foguete PSLV XL desde o Centro Espacial Satish Dhawan cara Marte.

## Características 
Mars Orbiter Mission é a primeira sonda india enviada a Marte. A súa misión é principalmente de demostración tecnolóxica e dirixida a desenvolver as técnicas para enviar unha sonda a Marte ou outros planetas de maneira segura, aínda que a nave leva a bordo tamén instrumentación científica. MOM está baseada na estrutura do orbitador lunar Chandrayaan 1, usando un bus I-1K. Ten forma aproximada de cubo de aluminio e fibras compostas de 1,5 m de lado, reforzado con [[plástico]. A masa total da sonda ao lanzamento era de 1340 kg, dos cales 852 kg eran propelente. A enerxía eléctrica é proporcionada por un panel solar de 1,4 x 1,8 m composto por tres seccións que alimenta unha batería de ión litio de 36 Amperios-hora. O panel xera 800 W de potencia á distancia de Marte. A propulsión corre a cargo dun motor de 440 N de impulso que consome monometilhidracina e tetróxido de nitróxeno almacenados en tanques de propelente cunha capacidade de 390 litros. O control de actitude lévano catro volantes de inercia e oito pequenos propulsores, coa orientación da nave determinada por dous sensores estelares e un sensor solar. As comunicacións teñen lugar mediante unha antena de alta ganancia de 2,2 m en banda S, unha antena de media ganancia e outra de baixa ganancia.

MOM leva a bordo cinco instrumentos:

*Unha cámara en cor.
*Un fotómetro Lyman alfa.
*Un espectrómetro de imaxe térmica.
*Un analizador da composición neutra da exosfera marciana.
*Un sensor de metano.

## Perfil da misión 
MOM foi lanzada mediante un PSLV XL a unha órbita terrestre o 5 de novembro de 2013. Para aforrar propelente e facer un uso máis eficiente do mesmo foi elevando o seu apoxeo en seis acendidos ao longo de catro semanas. A sonda deixou a Terra o 1 de decembro, chegando a Marte o 24 de setembro de 2014, inseríndose nunha órbita de 366 km de periapse e 80&nbsp;000 km de apoapse, cunha inclinación orbital de 150° e un período de 76,7 horas, dando comezo á misión principal.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
*ISRO
*Chandrayaan 1

### Ligazóns externas 
*Web de Mars Orbiter Mission na ISRO
MATS

**MATS**, acrónimo de **Mesospheric Airglow/Aerosol Tomography and Spectroscopy**, é un satélite artificial de Suecia lanzado o 4 de novembro de 2023 mediante un foguete Electron desde Mahia (Nova Zelandia).

## Características 
MATS foi deseñado para estudar a mesosfera terrestre e as nubes noctilocuentes mediante a medición das emisións do osíxeno atmosférica na banda do infravermello próximo, en lonxitudes de onda entre 759 e 767 nm, así como medindo a luz solar dispersada polas nubes noctilocuentes no ultravioleta (lonxitudes de onda entre 270 e 300 nm). O satélite leva dous instrumentos a bordo: a cámara para a observación do limbo e a cámara para a observación do nadir.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
*Electron (foguete)
Quebrada de Humahuaca

A **Quebrada de Humahuaca** é un estreito val montañoso situado na provincia da Jujuy no noroeste da Arxentina, 1649 km. ao norte de Bos Aires (). Ten uns 155 km. de lonxitude, orientado norte-sur, limita co Altiplano ao oeste e ao norte, cos outeiros sub-Andinos no leste, e polos vales cálidos ("Valles Templados") no sur.

O nome *quebrada* (literalmente "roto") tradúcese como un val profundo ou barranco. Recibe o seu nome de Humahuaca, unha pequena cidade de 11.000 habitantes. O río Grande (*Río Grande*), que queda seco no inverno, discorre abundantemente pola Quebrada no verán.

A comarca sempre foi unha encrucillada de comunicación económica, social e cultural. Leva poboado polo menos 10.000 anos, desde o asentamento dos primeiros cazadores-recolectores, o que se evidencia por substanciais restos prehistóricos. En particular, moitas socalcos agrícolas con muros de pedra, que se pensa que se orixinaron hai máis de 1.500 anos, atópanse en toda a rexión e aínda están en uso na actualidade. O sistema de campo une unha serie de cidades fortificadas chamadas *pucaras*. O val foi despois un camiño de caravanas para o Imperio Inca no século XV, entón un importante enlace entre o Vicerreinado do Río da Prata e o Vicerreinado do Perú, así como escenario de moitas batallas da Guerra de Independencia Española.

A Quebrada de Humahuaca designouse paisaxe protexida no 2000. Declarouse Patrimonio da Humanidade da UNESCO o 2 de xullo de 2003.

Pucará de Tilcara 01.JPG|Pucará de Tilcara
Serranía de Hornocal up close near Humahuaca.jpg|Hornocal
Cerro de los Siete Colores 05.jpg|Cerro de los Siete Colores, Purmamarca

## Notas
## Véxase tamén
### Outros artigos
*Patrimonio da Humanidade na Arxentina
### Ligazóns externas
* Quebrada de Humahuaca. Características, Circuitos e Patrimonio - ArgentinaXplora
* UNESCO World Heritage Centre - Descrición do sitio.
* Jujuy Province - Official website (in Spanish).
* Pictures from Humahuaca
MB-3-1

**MB-3-1** foi un motor foguete bipropelente dos Estados Unidos utilizado por varios foguetes.

## Características 
Os motores MB-3-1 eran fabricados e comercializados por Rocketdyne para o seu uso como motor principal en diferentes foguetes, como o Delta A, o Thor Ablestar, o Delta B e o Delta C. Foi usado por primeira vez en 1960, construíndose 43 unidades.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
*Delta A
*Thor Ablestar
*Delta B
*Delta C
*MB-3-3
MB-3-3

**MB-3-3** foi un motor foguete bipropelente dos Estados Unidos e fabricado no Xapón baixo licenza para ser utilizado no foguete H-1.

## Características 
Os motores MB-3-3 eran fabricados no Xapón baixo lienza de Rocketdyne para o seu uso como motor principal no foguete H-1. Foi usado por primeira vez en 1964, construíndose 96 unidades.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
*H-1
*MB-3-1
Miguel Pato Cabanas

**Miguel Pato Cabanas**, nado na Coruña en 1975, é un cantante e escritor galego.

## Traxectoria 
Vocalista e letrista dun grupo de música. En 2012 participou na publicación colectiva *Cerrado por pinturas* da galería Monty4. O seu primeiro poemario, *Arquipélago*, apareceu en 2015.

## Obras 
* *Arquipélago*, 2015. ISBN 978-84-606-6544-1
* *Caer*, 2020. ISBN 978-84-09-17310-5
## Notas
Premio Clemy

O **Premio Clemy** é un galardón numismático outorgado anualmente desde 1968 polo *Numismatic Literary Guild* (en galego, "Gremio Literario Numismático") dos Estados Unidos.

Trátase da máis alta honra concedida por esta entidade, e outórgase a un dos seus membros en recoñecemento da súa habilidade como escritor, polas súas contribucións á numismática, polo seu sentido do humor e pola súa dedicación ao *Numismatic Literary Guild*.

As candidaturas son presentadas polos membros da xunta directiva da entidade ao gañador do ano anterior, que é quen finalmente fai a elección.

## Galardoados 
Estes son os numismáticos recoñecidos co premio Clemy desde a súa institución en 1968:

* 1968: Clement F. Bailey. 
* 1969: Edward C. Rochette.
* 1970: Lee Martin. 
* 1971: Margo Russell. 
* 1972: Virginia Culver. 
* 1973: Maurice M. Gould. 
* 1974: Eva B. Adams. 
* 1975: Ray Byrne. 
* 1976: Chester L. Krause. 
* 1977: Richard S. Yeoman. 
* 1978: Lee F. Hewitt. 
* 1979: Abe Kosoff. 
* 1980: Glenn Smedley. 
* 1981: Arlie Slabaugh. 
* 1982: Eric P. Newman. 
* 1983: Kenneth Bressett. 
* 1984: Donn Pearlman. 
* 1985: Walter Breen. 
* 1986: Ed Reiter. 
* 1987: David T. Alexander. 
* 1988: James L. Miller.
* 1989: Q. David Bowers. 
* 1990: David L. Ganz. 
* 1991: Clifford Mishler. 
* 1992: Robert W. Julian. 
* 1993: Russell Rulau. 
* 1994: Elvira Clain Stefanelli. 
* 1995: Beth Deisher. 
* 1996: Bill Murray.
* 1997: Alan Herbert.
* 1998: Burnett Anderson. 
* 1999: Thomas K. DeLorey.
* 2000: Wendell A. Wolka. 
* 2001: David C. Harper. 
* 2002: Scott A. Travers. 
* 2003: Bill Fivaz. 
* 2004: Neil Shafer. 
* 2005: Carlton “Fred” Schwan. 
* 2006: Barbara J. Gregory.
* 2007: Gene Hessler. 
* 2008: Anthony Swiatek. 
* 2009: Maurice H. Rosen. 
* 2010: Paul Whitnah. 
* 2011: Kay Lenker. 
* 2012: Jim Halperin e Steve Ivy. 
* 2013: Mike Fuljenz.
* 2014: John Albanese. 
* 2015: William Gibbs. 
* 2016: Mark Borckardt. 
* 2017: Robert R. Van Ryzin. 
* 2018: David Lange.
* 2019: Doug Winter.
* 2020: Len Augsburger & Joel Orosz. 
* 2022: John Dannreuther.
* 2023: Donald Kagin.
* 2024: Jeff Garrett.

## Notas
Amaranthus cruentus

***Amaranthus cruentus***, é unha especie herbácea pertencente á familia Amaranthaceae. Atópase en Norteamérica e Suramérica. É unha das tres especies de amaranto cultivadas como fonte de gran, as outras dúas son *A. hypochondriacus* e *A. caudatus*. 
miniatura|Ilustración.
miniatura|Follaxe de *Amaranthus cruentus* 'Oeschberg'.
miniatura|Cabezas florais de *Amaranthus cruentus* 'Oeschberg'.
miniatura|Detalle das flores de *Amaranthus cruentus* 'Foxtail'.

## Descrición 
*Amaranthus cruentus* é unha herba anual coroada con acios de flores de cor rosa escuro. A planta pode crecer até os 2 m de altura, e florece desde verán a outono. Crese que procedía de *Amaranthus hybridus*, coa que comparte moitas características morfolóxicas. Esta especie atopábase en uso como unha fonte de alimento en América Central desde antes do 4000&nbsp;a.&nbsp;C. A planta é xeralmente de cor verde,  pero unha variante de cor púrpura foi utilizada nos rituais incas. Este cultivo é fonte dunha gran gama de nutrientes, é moi usado na India.

## Uso 
As sementes cómense como un gran de cereal. Son de cor negra no medio silvestre e branca na forma domesticada. Trátase dunha fonte para fariña, flocos de millo, cocida e en confeitaría chamada alegría. As follas poden cociñarse como as espinacas, e as sementes poden xerminar en brotes nutritivos. Aínda que *A. cruentus* xa non é un alimento básico, aínda é cultivado e vendido como un alimento saudable.

É un cultivo importante para os agricultores de subsistencia en África.

## Taxonomía 
*Amaranthus cruentus* foi descrita por Carl von Linné e publicada en *Systema Naturae, Editio Decima* 2: 1269. 1759.

; Etimoloxía
:

***amaranthus***: nome xenérico que procede do grego *amaranthos*, que significa "flor que non murcha".

***cruentus***: epíteto latino que significa "ensanguentado", facendo referencia á coloración das inflorescencias.

; Sinonimia
:

## Notas 
## Véxase tamén
### Ligazóns externas 
* USDA profile *Amaranthus cruentus*
* Edible plants info page
* Jepson Manual treatment
* Taxonomic, Scientific, and Distribution Information
*Van Wyk, Ben-Erik (2005). *Food Plants of the World*. Portland, Oregon: Timber Press, Inc. ISBN 0-88192-743-0
* 
*PROTAbase on *Amaranthus cruentus*
Amaranthus retroflexus

***Amaranthus retroflexus*** é unha especie planta fanerógama da familia Amaranthaceae.

En Galicia está catalogada como especie exótica invasora.
## Descrición 
É unha herba anual erecta que alcanza unha altura máxima de preto de 3 metros. As follas son de case 15 cm de longo nas grandes plantas, as máis altas no talo cunha forma de lanza e as máis baixas da planta de forma oval ou de diamantes. A planta é monoica, con plantas que levan tanto flores masculinas como femininas. A inflorescencia é un grande e denso acio de flores intercaladas con brácteas espiñentas de cor verde. O froito é unha cápsula de menos de 2 milímetros de longo cunha "tapa" que se abre para revelar un pequeno número de sementes negras.

## Distribución e hábitat
É nativa da América tropical, pero está moi estendida como unha especie introducida na maioría dos continentes nun gran número de hábitats.

## Taxonomía 
*Amaranthus retroflexus* foi descrita por Carl von Linné  e publicada en *Species Plantarum* 2: 991. 1753.

; Etimoloxía
:

***Amaranthus***: nome xenérico que procede do grego *amaranthos*, que significa "flor que non murcha".

***retroflexus***: epíteto xeográfico

; Sinonimia 

* *Amaranthus texidoris*
* *Amaranthus bulgaricus*
* *Amaranthus johnstonii*
* *Amaranthus retroflexus var. retroflexus*
* *Amaranthus retroflexus var. rubricaulis*

## Propiedades 
## Notas 
## Véxase tamén
### Ligazóns externas
* Jepson Manual Treatment
* USDA Plants Profile
* Flora of North America
* Photo gallery
Bursaspor Basketbol

O **Bursaspor Basketbol** é un club profesional de baloncesto turco con sede na cidade de Bursa. Actualmente xoga na Basketbol Süper Ligi (BSL), a máxima categoría do baloncesto turco, e na Basketball Champions League. Fundado en 2014, o club é a sección de baloncesto do club polideportivo Bursaspor. O equipo xoga os seus partidos como local no Tofaş Spor Salonu, recinto con capacidade para 7&nbsp;500 espectadores.

## Historia 
A sección de baloncesto do Bursaspor foi fundada no ano 2014, comezando a súa andaina na terceira división turca. Na temporada 2018−19 consegue o ascenso á máxima categoría, a Basketbol Süper Ligi (BSL) apos gañaren o campionato da segunda división, a Türkiye Basketbol Ligi (TBL). Este fito produciuse despois de teren gañado 25 xogos e perderen tan só 5. Na temporada 2019−20, o club tivo un rendemento destacábel a pesar de ser un equipo debutante, ocupando o noveno lugar antes da cancelación da liga por mor da pandemia de COVID-19. Na temporada 2020−21 o equipo finaliza de novo en noveno lugar, conseguindo clasificarse para xogar a EuroCup. Ao ano seguinte o club consegue un dos seus principais fitos ao chegar á final da EuroCup, onde perderon ante a Virtus Bologna por 80–67 nun encontro disputado na propia Boloña. Unha vitoria neste partido teríalles permitido disputar na seguinte temporada a Euroliga. A nivel doméstico o seu mellor posto foi na temporada 2022−23, cando o equipo conseguiu finalizar en quinto lugar despois de teren gañado 17 encontros.

### Patrocinadores 
Por motivos de patrocinio o club tivo diversos nomes ao longo da súa historia:
* **Bursaspor Durmazlar** (2016−2019)
* **Frutti Extra Bursaspor** (2019−2023)

### Temporadas 
## Xogadores 
### Destacados 
*  Birkan Batuk
*  Ender Arslan
*  İzzet Türkyılmaz
*  Oğuz Savaş
*  Onuralp Bitim
*  Yiğitcan Saybir
*  Marial Shayok
*  Anthony Brown
*  John Holland
*  Xavier Munford
*  Kevarrius Hayes
*  Stefan Birčević

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Sitio web oficial *(en turco)*
CD32

O **CD32** (grupo ou *cluster* de diferenciación 32), tamén coñecido como **FcγRII** (FcgammaRII) ou **FCGR2**, é unha glicoproteína receptora da superficie celular pertencente á familia xénica das inmunoglobulinas. O CD32 pode encontrarse na superficie de diversas células inmunitarias. Ten unha baixa afinidade polo rexión Fc dos anticorpos IgG en forma monómera, pero unha alta afinidade polos complexos inmunes IgG. O CD32 ten dúas funcións principais: regulación da resposta celular e captación de complexos inmunes. En humanos, hai tres grandes subtipos de CD32: CD32A, CD32B e CD32C. Mentres que o CD32A e CD32C están implicados en respostas de activación celular, o CD32B é inhibitorio. porén, o alto grao de homoloxía entre os dominios extracelular de CD32A e CD32C fai que sexa difícil diferencialos.

## Funcións e localización 
### *CD32A* 
O CD32A é un subtipo activador do CD32 que se pode encontrar en diversas células inmunes, especialmente en plaquetas, neutrófilos, macrófagos e células dendríticas. Nas plaquetas, axuda á internalización de células de *Escherichia coli* opsonizadas por IgG, e está máis xeralmente implicada na mediación de respostas das plaquetas activadas por bacterias. Así, o CD32B xoga un importante papel na resposta de anticorpos e na memoria inmunolóxica.

O balance entre o CD32B e as súas moléculas activadoras é crucuial para un axeitado funcionamento celular. Ter pouco CD32B foi asociado co funcionamento desregulado da produción de anticorpos, así como cun incremento de respostas celulares inflamatorias dependentes de anticorpos. Algúns individuos que herdan xenes de CD32B mutados inactivos teñen un menor risco de contraer a malaria; isto atribúese a unha potenciación das funcións fagocíticas. A falta de balance do CD32B está tamén asociada coa autoinmunidade. Os ratos deficientes en CD32B son máis susceptibles á autoinmunidade mediada por complexos inmunes. Igualmente, o lupus eritematoso sistémico en humanos está asociado cunha diminución do CD32B na superficie de células B de memoria. En pacientes de artrite reumatoide é frecuente unha diminución de células dendríticas. O uso terapéutico de anticorpos monoclonais contra o CD32B pode ser efectivo para inducir a citotoxicidade contra as células de linfoma de células B.

O CD32B tamén se encontra en basófilos, neutrófilos, monocitos e macrófagos.

#### Localizacións fóra do sistema inmunitario 
O CD32B pode encontrarse en células musculares lisas das vías aéreas, en células endoteliais sinusoidais hepáticas e en células epiteliais das glándulas salivares.

### *CD32C* 
O CD32C exprésase no ~20% da poboación humana e non se comprende ben. Pode encontrarse en células B e células asasinas naturais (NK). Cando se expresa, exerce un importante papel na activación da citotoxicidade celular dependente de anticorpos (CCDA ou, en inglés, ADCC). En estudos animais asociouse o CD32C co aumento de respostas inflamatorias patolóxicas.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* FCGR2A
* FCGR2B
* FCGR2C
* Receptor do Fc-gamma

### Ligazóns externas 
*
Aluminosilicato

[miniatura|Estruturas de armazón de [ceolita tipo LTA (esquerda) e ceolita tipo FAU (dereita)]]
Os **aluminosilicatos** son minerais que conteñen óxido de aluminio (Al2O3) e sílice (SiO2).   

Os aluminosilicatos son feldespatos, cloritas, minerais de arxila, etc.

Acostuman ser considerados como derivados dos silicatos debido á substitución dos ións de Si 4+ por ións de Al 3+ que, debido á diferenza de cargas positivas, requiren catións adicionais para conseguiren a neutralidade eléctrica.

## Terminoloxía 
O termo non está incluído no DRAG nin no bUSCatermos, e no DIGALEGO da Xunta está definido **aluminosilicatos** como *"*Silicatos dobres de aluminio e doutro metal, monovalente ou divalente".

No galego reintegrado e portugués escríbese ***aluminossilicato***, en castelán é *aluminosilicato*, en catalán é *aluminosilicat,* en francés *aluminosilicate*, e o uso deste termo é semellante ao das outras linguas románicas.

En inglés existen dúas formas de referirse a este tipo de compostos: *aluminosilicate* e *aluminium silicate* (silicatos de aluminio). Aínda que estes termos son a miúdo usados indistintamente, teñen diferenzas significativas segundo o contexto: 

* "Aluminosilicate" é un termo máis xeral que se refire a calquera composto que conten silicio, aluminio e oxíxeno na súa composición. Ademais, este termo é frecuentemente usado para referirse a compostos cargados, que incluirían contraións para equilibrar a carga do material.

* Por outro lado, "aluminium silicate" é un termo máis específico que se refire a compostos neutros, isto é, compostos que non teñen unha carga eléctrica global. Estes compostos só conteñen aluminio, silicio e osíxeno na súa composición.

## Características 
Algúns aluminosilicatos, como os feldespatos, están entre os minerais máis abundantes na codia terrestre. Entre eles, o aluminio substitúe a un de cada catro átomos de silicio, e mesmo a un de cada dous, como ocorre por exemplo na anortita (CaAl2Si2O8). Como consecuencia da erosión, os feldespatos adoitan transformarse en silicatos de tipo lamelar, que constitúen as arxilas que están presentes nos solos. Clasifícanse en:

* **Ectosilicatos**, como as ceolitas fauxasitas ou filosilicatos como a mica.
* **Tectosilicatos**, usados para adsorber micotoxinas.

Poden ser de orixe natural (en varios Estados de México como Oaxaca, Veracruz e Sonora existen minas de aluminosilicatos e ceolitas) ou sintética.

## Composición 
A composición química dos aluminosilicatos é variable, así como a dos distintos tipos de micotoxinas, polo que a súa capacidade de unión de micotoxinas será diferente en cada caso.

## Aplicacións 
Algúns silicatos empréganse como materias primas na fabricación de materiais de uso diario, como cemento, vidro, cerámica, etc. Por outra banda, as ceolitas utilízanse na agricultura desde os anos 60 debido ás súas propiedades de intercambio catiónico, cribado molecular e adsorción. Os **aluminosilicatos cristalinos** están indicados para baños de po en cama de roedores e aves, como chinchillas, coellos, furóns, entre outros.

## Notas 
## Véxase tamén 
* Óxido de aluminio

### Bibliografía 
* .
Embraer/FMA CBA 123 Vector

O **Embraer/FMA CBA 123 Vector** (orixinalmente **EMB 123** para Embraer e **IA 70** para FMA) foi un avión turbohélice de 1990 deseñado para voos rexionais cunha capacidade de ata 19 pasaxeiros. O programa xurdiu dunha colaboración entre a compañía brasileira Embraer e a arxentina FMA. O proxecto era un turbohélice avanzado para o seu tempo, con tecnoloxóa avanzada na aviónica, aerodinámica e propulsión.

## Notas
Familia Embraer ERJ

A **familia Embraer ERJ**  (de **Embraer Regional Jet**, nomes de modelo EMB-135, EMB-140 e EMB-145) son reactores rexionais deseñados e producidos pola compañía aeroespacial brasileira Embraer. A familia está formada polo ERJ135 de 37 pasaxeiros, o ERJ140 de 44 pasaxeiros, e o ERJ145 de 50, así como o reactor de negocios Legacy 600 e a familia de avións militares R-99, derivados dos modelos de pasaxe iniciais.

O desenvolvemento do EMB145 lanzouse en 1989, e o seu deseño inicial colleu a forma dunha versión alongada con turboventiladores do turbohélice EMB 120 Brasilia. Despois de que o proxecto quedase temporalmente suspendido en 1990, traballouse sobre unha configuración revisada a principios dos 90. Añinda que mantiña os tres asentos por fila do Brasilia, o birreactor tiña unha nova á en frecha e estaba impulsado por dous turboventiladores AE3007 montados na parte traseira da fuselaxe. O avión tiña un alcance de 3 700 km. No momento do seu primeiro voo, o día 11 de agosto de 1995, Embraer tiña xa 18 pedidos en firme, 16 opcións e 127 cartas de intención para o tipo. O 10 de decembro de 1996 o ERJ145 recibiu o seu certificado, e o modelo entrou en servizo con ExpressJet Airlines o 6 de abril de 1997.

Embraer priorizou a rápida expansión da familia, levando á introdución dos máis pequenos ERJ135 e ERJ140 en 1999. Os principais competidores da serie ERJ son os reactores rexionais Bombardier CRJ100/200, dun tamaño moi semellante. En decembro de 2002, Embraer asociouse co fabricante aeroespacial chinés Harbin Aircraft Industry Group para producir conxuntamente o ERJ145 en Harbin, China; esta liña de produción pechouse en 2016 despois de fabricar tan só 41 avións. A produción do tipo rematou en 2020 tras fabricarse 1 231 unidades. Nese momento a familia ERJ xa fora eclipsada pola máis nova e avanzada familia E-Jet.

## Notas
Parque Nacional Talampaya

O **Parque Nacional Talampaya** é un parque nacional situado no leste/centro da Provincia da Rioxa, na Arxentina. Foi designada reserva provincial en 1975, parque nacional en 1997 e Patrimonio da Humanidade da UNESCO en 2000.

## Localización
O parque protexe unha área da ecorrexión Monte Alto. O parque abarca unha superficie de 2150 km², a unha altitude de 1500 m. sobre o nivel medio do mar. A súa finalidade é protexer importantes xacementos arqueolóxicos e paleontolóxicos atopados na zona. Posúe paisaxes de gran beleza, con flora e fauna propias do bioma de montaña.

O parque atópase nunha conca entre o Cerro Los Colorados ao oeste e a serra de Sañagasta ao leste. A paisaxe é o resultado da erosión pola auga e o vento nun clima desértico, con grandes variacións de temperatura: calor elevada durante o día e baixa temperatura pola noite, con choiva torrencial no verán e vento forte na primavera.

## Características
O parque inclúe:

*O leito seco do río Talampaya, onde os dinosauros viviron hai millóns de anos - atopáronse aquí fósiles, aínda que non son tan interesantes como os de Ischigualasto;
*A gorxa de Talampaya e as súas formacións rochosas con paredes da Formación Talampaya de ata 143 m. de altura, estreitándose ata 80 m. nun punto;
*Os restos de asentamentos de pobos indíxenas, como os petróglifos da Porta do Cañón;
*Un xardín botánico da flora local na punta estreita do canón;
*Fauna rexional, incluíndo guanacos, lebres, maras, raposos e cóndors.

## Galería 

Ficheiro:800px-Talampaya 1.jpg|Parque Nacional de Talampaya
Ficheiro:Talampaya.jpg|Entrada do canón de Talampaya
ficheiro:Talampaya_petroglyphs.jpg|Petróglifos
Ficheiro:TALMLR.jpg|Parque Nacional Talampaya
Ficheiro:Talampaya National Park.jpg|Autobuses turísticos no parque
Ficheiro:Rhea at Talampaya National Park.jpg|Rhea
Ficheiro:The wall at Talampaya National Park.jpg|O muro

## Notas
## Véxase tamén
### Outros artigos
* Patrimonio da Humanidade na Arxentina
### Ligazóns externas
*Páxina oficial do parque
Somnambulismo tecnolóxico

O **somnambulismo tecnolóxico** consiste na ignorancia que posúe a sociedade con respecto ao proceso de cambio que está sufrindo a humanidade debido á tecnoloxía. Foi creado por Langdon Winner e é utilizado comunmente na filosofía da tecnoloxía.

## Orixe 
Winner relaciona esta falta de interese coa cultura tecnolóxica que posúen as persoas debido a que é común o non sopesar as consecuencias que traen os cambios que se van efectuando na contorna. Ademais de que, na maioría dos casos, a tecnoloxía é considerada como algo que se atopa presente na vida diaria do mesmo xeito que calquera elemento da natureza.

### Determinismo tecnolóxico 
Ao falar de somnambulismo tecnolóxico pódese relacionar en gran medida co determinismo tecnolóxico, onde este último consiste en considerar á tecnoloxía como un elemento capaz de afectar positivamente o desenvolvemento socioeconómico dalgún grupo ou, noutras palabras, aceptar os progresos que esta vai realizando como inevitables.

O determinismo tecnolóxico poderíase considerar a etapa final do somnambulismo tecnolóxico, onde a persoa xa non simplemente estaría a durmir fronte ao cambio, ignorándoo voluntariamente, neste caso estaría totalmente convencida da naturalidade dos sucesos que ocorren debido a ela considerándoa non como un elemento creado e controlado polo home senón que, pola contra, a tecnoloxía contrólanos e cambia a nós como sociedade de forma incontrolable.

O somnambulismo tecnolóxico pódese relacionar desta maneira cunha concepción fatalista da filosofía tecnolóxica derivada da concepción determinista, na que a autonomía da tecnoloxía supón unha noción de inevitabilidad á marxe de calquera vontade posible. Desde os seus inicios, en plena Revolución Industrial do século xix e co materialismo sociolóxico de Karl Marx, (1818-1883), no que a tecnoloxía —e as súas relacións de produción— é exposta por primeira vez como un factor determinante na construción do sistema social, a concepción da tecnoloxía en relación coa cultura e a sociedade foise reconstruíndo seguindo diferentes liñas de pensamento; a Escola de Frankfurt (Dialéctica da ilustración) Martin Heidegger, Lewis Mumford, Jacques Ellul, Herbert Marcuse… Ata chegar a conclusións determinantes como que a tecnoloxía condiciona, sen ser os individuos conscientes diso, o tempo vivido ou as tendencias escollidas: «A vida pasa a ter menos tempo e a tecnoloxía substitúe a reflexión polo reflexo». [1]

## Notas
MDS-1

**MDS 1**, acrónimo de **Mission Demonstration Satellite 1**, e nomeado **Tsubasa** despois do lanzamento, é un satélite artificial xaponés lanzado o 4 de febreiro de 2002 mediante un foguete H-IIA desde o Centro Espacial de Tanegashima.

## Características 
MDS 1 ten unha masa de 480 kg, estabilízase mediante xiro e foi lanzado para probar a durabilidade de varios compoñentes comerciais no espazo. Leva os seguintes experimentos a bordo:

*Demostrador de dispositivos comerciais: semicondutores e células solares.
*Demostrador de compoñentes: sistemas de computación paralela, baterías presurizadas e grabadoras de estado sólido.
*Equipamento para a adquisición de datos na contorna espacial.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
*H-IIA
Opportunity

**Opportunity**, orixinalmente coñecido como **Mars Exploration Rover B** ou **MER-1**, foi un rover de exploración marciana dos Estados Unidos lanzado o 8 de xullo de 2003 mediante un foguete Delta 7925H desde Cabo Cañaveral.

## Características 
Opportunity foi, xunto con Spirit, un dos rovers enviados en 2003 a Marte para explorar a súa atmosfera e superficie. Opportunity aterrou en Marte o 25 de xaneiro de 2004 en Meridiani Planum mediante un sistema de paracaídas, retrofoguetes e airbags, levando a bordo unha cámara panorámica, un espectrómetro de emisións termais (Mini-TES), un espectrómetro de raios X (APXS), un espectrómetro Mossbauer, un microscopio e unha ferramenta de abrasión para rochas (RAT).

O seu obxectivo era buscar e caracterizar os distintos tipos de rochas e solos na superficie marciana buscando sinais de actividade acuática no pasado, estudar a distribución e composición dos minerais, rochas e solos arredor da zona de aterraxe, estudar os procesos xeolóxicos e químicos que moldearon o terreo local, contrastar con medicións a nivel de terra os datos obtidos polas sondas en órbita, buscar minerais ricos en ferro e outros cunha posible orixe relacionada co auga e buscar sinais xeolóxicos das condicións ambientais no pasado que puideran estar relacionadas co auga líquida.

O chasis do rover tiña forma de caixa montada sobre seis rodas, contendo a electrónica e sobre a cal se atopaba a cuberta triangular da que sobresaía o mastro da cámara panorámica, a antena de alta ganancia, a de baixa ganancia, as antenas UHF e o obxectivo de calibración da cámara. Nos laterais da cuberta triangular atopábanse os paneis solares que daban ata 140 W de potencia ao rover. Do frontal da caixa estendíase un brazo robótico con varios instrumentos no seu extremo para estudar o terreo e as rochas. Cada roda do rover tiña o seu propio motor, coas rodas frontais e traseiras podendo xirar de maneira independente. A velocidade máxima do rover era de 3,75 cm/s, aínda que os protocolos de evitamento de riscos rebaixaban esa velocidade a 1 cm/s, podendo superar superficies de 45 graos de inclinación.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
*Spirit (robot MER-A)
*Mars Exploration Rover
Estancias xesuíticas

A Manzana e Estancias xesuíticas de Córdoba son unha antiga redución Xesuíta  construída por misioneiros na provincia de Córdoba, Arxentina, nomeada Patrimonio da Humanidade en 2000.

A *Manzana xesuítica* contén a Universidade de Córdoba, unha das máis antigas de América do Sur, a Escola Secundaria de Monserrat, unha igrexa e edificios residenciais. chamada Caroya, Jesús María, Santa Catalina, Alta Gracia, Candelaria e San Ignacio.

A herdade e o complexo, iniciados en 1615, tiveron que abandonarse polos xesuítas, tras o decreto de supresión dos xesuítas de 1767 do rei Carlos III de España que os expulsou do continente. Despois foron dirixidos polos Franciscanos ata 1853, cando os xesuítas regresaron a As Américas. Con todo, a universidade e o instituto foron nacionalizados un ano despois.

Cada Estancia ten a súa propia igrexa e conxunto de edificios,

## Notas
## Véxase tamén
### Outros artigos
* Patrimonio da Humanidade na Arxentina

### Ligazóns externas
*Jesuit Block and Estancias of Córdoba - Oficina Arxentina de Turismo
*Estancias Xesuíticas 
*Images of the Estancias - Goberno de Córdoba 
*Jesuitic institutions in Argentina
Patrimonio da Humanidade en Cuba

[miniatura|180px|
[Ficheiro:Welterbe.svg|55px 70px]]
O Patrimonio da Humanidade da Organización das Nacións Unidas para a Educación, a Ciencia e a Cultura (UNESCO) componse de lugares de importancia para o patrimonio cultural ou natural descritos na Convención do Patrimonio Mundial da UNESCO, estabelecida en 1972. O patrimonio cultural está formado por monumentos (como obras arquitectónicas, esculturas monumentais ou inscricións), grupos de edificios e ruínas (incluíndo sitios arqueolóxicos). As paisaxes naturais (constituídas por formacións físicas e biolóxicas), as formacións xeolóxicas e fisiográficas (incluíndo os hábitats de especies de animais e plantas ameazadas) e os lugares naturais que son importantes dende o punto de vista da ciencia, a conservación ou a beleza natural, defínense como patrimonio natural. A nación insular de Cuba no Caribe aceptou a convención o 24 de marzo de 1981, facendo que os seus sitios históricos fosen elixibles para ser incluídos na lista en 2011, inclúense nove sitios en Cuba.

Cuba incluíu o seu primeiro sitio na lista na 6ª Sesión do Comité do Patrimonio Mundial, celebrada na sede da UNESCO en París, Francia, en decembro de 1982. Nesa sesión, "A Habana vella e as súas fortificacións", un sitio que inclúe a parte central e histórica da capital cubana A Habana, así como as fortificacións coloniais españolas, inscribiuse na lista.

As inclusións de Cuba na lista inclúen unha variedade de sitios. Seleccionáronse dous sitios pola súa importancia natural: Parque Nacional Alejandro de Humboldt nas provincias orientais de Holguín e Guantánamo,

## Lista provisional
Ademais dos sitios inscritos na Lista do Patrimonio Mundial, os estados membros poden manter unha lista de sitios provisionais que poden considerar para ser nomeados. Só se aceptan candidaturas para a Lista do Patrimonio Mundial se o sitio figuraba previamente na lista provisional. Cuba ten tres sitios na lista provisional.

## Notas
## Véxase tamén
### Outros artigos
* Patrimonio da Humanidade por país
Centro histórico de Cienfuegos

O **Centro Histórico de Cienfuegos**, está situado na cidade de Cienfuegos en Cuba. Foi declarada Patrimonio da Humanidade da UNESCO en 2005, debido á súa destacada arquitectura neoclásica e á súa condición de mellor exemplo de urbanismo español de principios do século XIX. O centro histórico contén seis edificios de 1819 a 1850, 327 edificios de 1851 a 1900 e 1188 edificios do século XX.

## Historia
thumb|left|Plano da cidade de Cienfuegos (1899)
Visitada por Colón en 1494, a zona foi colonizada por primeira vez por piratas e saqueadores a partir do 1600. Os primeiros colonos, a miúdo referidos como "bucaneiros", criaban gando e facían charqui para abastecer aos corsarios e outros que buscaron refuxio na baía. En 1740 tamén cultivaban tabaco.

En 1742 o rei Filipe V de España construíu o Forte Jagua para suprimir o uso dos piratas da Baía de Cienfuegos. A cidade fundouse formalmente o 22 de abril de 1819 por colonos franceses e españois baixo o mando de don Luis De Clouet y Favrot. As rúas foron distribuídas esencialmente norte-sur, leste-oeste, formando bloques cadrados. Hoxe, o centro da cidade aínda conserva arquitectura ecléctica dos séculos XIX e principios do XX, en gran parte con decoración de neoclásica.

## Fitos do Centro Histórico
* Catedral da Nosa Señora da Inmaculada Concepción.
* Arco do Triunfo.
* O Xardín Botánico de Cienfuegos declarado Monumento Nacional o 20 de outubro de 1989, con 97 hectáreas.
* O Cemiterio da Raíña é un exemplo excepcional do seu tipo, e a súa arquitectura insírese no neoclásico imperante nos edificios construídos na cidade. É o único de Cuba que conserva os seus nichos para enterros.
* O Fortaleza de Nuestra Señora de los Ángeles de Jagua (Forte Jagua) está situado na entrada da Baía de Cienfuegos. Situado estratexicamente na entrada do Porto de Cienfuegos, este castelo construíuse no século XVIII (1745) para defender Cienfuegos dos asaltos de piratas e bucaneiros.
* Cemiterio de Tomás Acea.
* Parque José Martí.
* O Teatro Tomas Terry.
* Universidade de Cienfuegos.

## Galería

File:Jagua 5843.JPG|Vista de Forte Jagua.
File:Cienfuegos Jose Marti.JPG|Catedral de Cienfuegos.
File:Cienfuegos maurische Villa.JPG|Palacio del Valle.
File:DirkvdM cienfuegos parque jose marti-perspective.jpg|Parque José Martí.

## Notas
## Véxase tamén
### Outros artigos
* Patrimonio da Humanidade en Cuba
Beatriz Liz de Cea

**Beatriz Liz de Cea**, nada en Vigo en 1977, é unha historiadora da arte galega.

## Traxectoria 
Licenciouse en Historia da Arte pola Universidade de Santiago de Compostela, coa especialidade de Patrimonio Histórico-Artístico. É investigadora e comisaria de exposicións, como a mostra *Francisco Fernández del Riego. Nos vieiros da arte galega* (2021).

## Obra 
* *Xoias da Colección Álvarez. Esplendor cerámico de Vigo: Casa das Artes do 18 de febreiro ao 18 de abril de 2010* (2010). Con Xan Carmona Badía. Concello de Vigo. ISBN 978-84-92425-17-4.
* *Catálogo de 1937. A colección de arte rexional na creación do Museo Quiñones de León* (2018). Concello de Vigo. 100 páxs. ISBN 978-84-92425-35-8.
* *Don Paco. Letras para a arte galega* (2023). Vigo: Galaxia. 146 páxs. ISBN 978-84-9151-999-7.
* *Manuel Colmeiro nas coleccións de arte do Concello de Vigo* (2023). Con José Joaquín Ballesta de Diego. Concello de Vigo. 476 páxs. ISBN 978-84-92425-44-0.

### Libros colectivos 
* [miniatura|Falando de [Francisco Fernández del Riego na Festa do Libros de Pontevedra, 2023, con Pepe Carreiro, Antón Mascato, Ramón Nicolás, Malores Villanueva e Malós Cabrera]]*Francisco Fernández del Riego. Nos vieiros da arte galega* (2021). Concello de Vigo. 152 páxs. ISBN 978-84-92425-42-6.
## Notas
Iterón

Os **iteróns** son secuencias de ADN repetidas seguidas que xogan un importante papel na regulación do número de copias de plásmidos en células bacterianas. Os iteróns son un dos tres elementos reguladores negativos atopados en plásmidos que controlan o seu número de copias. Os outros son os ARNs antisentido e os ARN contratranscritos (ARNct ou ctRNA). Aos iteróns únense unhas proteínas iniciadoras de replicación (Rep) específicas dos plásmidos, que forman un complexo con eles para conseguir o requirido efecto regulador, promovendo ou inhibindo a replicación do plásmido.
 
### Factores limitantes da iniciación 
Hai catro factores limitantes principais que causan que se impida a iniciación da replicación nos iteróns:
*Titulación do iniciador. Outro factor limitante é a titulación (dilución) das proteínas iniciadoras, que ocorre despois da replicación e funciona impedindo a saturación das orixes ao distribuír os monómeros nos iteróns.
*Esposado (*handcuffing*). O denominado esposado ou refírese a emparellar orixes, "esposándoas", o que leva á súa inactivación. O acoplamento das orixes por medio de proteínas iniciadoras unidas a iteróns bloquea o funcionamento da orixe. Isto está mediado por monómeros e a inactivación débese a impedimentos estéricos entre as orixes.

## Proteínas iniciadoras da replicación 
miniatura|Representación da estrutura molecular da proteína RepA, unha coñecida proteína Rep usada nos iteróns.
A proteína iniciadora da replicación (Rep) xoga un papel clave na iniciación da replicación en plásmidos. Na súa forma monómera, a Rep únese a un iterón e promove a replicación. A propia proteína contén dous dominios globulares independentes N-terminal e C-terminal que se unen a dous dominios do iterón. Ao contrario, a versión dímera da proteína é xeralmente inactiva á hora de unirse ao iterón; porén, únese ao operador repE. Este operador contén a metade da secuencia do iterón, o que o capacita para unirse ao dímero e promover a expresión xénica.

Os plásmidos que conteñen iteróns están todos organizados estruturalmente de maneira moi similar. Isto significa que os propios iteróns regulan a síntese das proteínas Rep.

## Notas
Paisaxe arqueolóxica das primeiras plantacións de café do sueste de Cuba

A **Paisaxe arqueolóxica das primeiras plantacións de café do sueste de Cuba** son os restos de varias plantacións de café do século XIX situadas nos contrafortes da Serra Maestra. Durante os séculos XIX e principios do XX, o leste de Cuba estivo principalmente involucrado co cultivo do *café*. Os restos das plantacións mostran as técnicas empregadas no difícil terreo, así como a importancia económica e social do sistema de plantacións en Cuba e no Caribe.

No ano 2000, a Paisaxe Arqueolóxica das Primeiras Plantacións de Café do Sueste de Cuba engadiuse á lista de Patrimonio da Humanidade da UNESCO.

## Descrición
O sitio Patrimonio da Humanidade inclúe 171 plantacións de café do século XIX e principios do XX ('cafeais') no sueste de Cuba, agrupados en sete lugares distintos: Rodeando a casa do dono estaban os barracóns dos escravos, feitos de madeira fráxil e cubertos con pólas e follas. Cada plantación tamén inclúe un secadeiro en socalcos para a preparación do gran de café e outros edificios para moenda e tueste.

## Historia
Os colonizadores franceses estableceron plantacións de café no século XVIII na illa da Hispaniola, pero a independencia de Haití en 1804 fixo que fuxisen a Cuba, que entón estaba baixo dominio español. Durante o século XIX, establecéronse moitas plantacións de café en toda a Serra Maestra, pero non foron capaces de competir coas plantacións de café do Brasil, Colombia e Costa Rica a comezos do século XX, e declinaron gradualmente. Hoxe , só unhas poucas plantacións de café seguen en funcionamento.

Cuba Cafetal Isabelica molino de pilar P1080160.JPG|Cafetal Isabelica, muíño para procesar fabas
Cuba Cafetal Isabelica secadero tendal P1080169.JPG|Cafetal Isabelica, lugar de secado chamado secadeiro ou tendal
Cuba Cafetal Isabelica slavery tools P1080146.jpg|Cafetal Isabelica, ferramentas e cadeas de escravos
Cuba Cafetal Isabelica P1080166 manor.JPG|Cafetal Isabelica, interior da propiedade

## Notas
## Véxase tamén
### Outros artigos
* Patrimonio da Humanidade en Cuba
Ricardo González Gómez

**Ricardo González Gómez**, nado en Ourense o 11 de novembro de 1975, é un político galego do PPdeG.

## Traxectoria 
Estudos de Bioloxía e un MBA. Director comercial. Foi elixido concelleiro de Toén polo PPdeG nas eleccións municipais de 2015 e foi primeiro tenente alcalde. Nas eleccións municipais de 2019 encabezou a candidatura do PPdeG á alcaldía e foi elixido alcalde con maioría absoluta, que mantivo nas municipais de 2023.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Eleccións municipais en Toén
Parque Nacional Alejandro de Humboldt

O **Parque Nacional Alejandro de Humboldt** é un parque nacional nas provincias cubanas de Holguín e Guantánamo. Leva o nome do científico alemán Alexander von Humboldt que visitou a illa en 1800 e 1801. O parque inscribiuse como Patrimonio da Humanidade da UNESCO en 2001 polo seu tamaño, rango de altitude, litoloxía complexa, diversidade de relevos e riqueza endémica de flora e fauna.

## Xeografía
Os ríos que fluen desde os cumios do parque son algúns dos máis grandes do Caribe insular. Dise que o parque é o lugar máis húmido de Cuba e isto provoca unha gran diversidade biolóxica. O parque ten unha superficie de 711,38 km², dos cales 685,72 km² son de superficie terrestre e 22,63 km² de zona mariña. A altitude varía desde o nivel do mar ata os 1168 m. no pico *El Toldo*.

A rexión ao redor do Parque Nacional Alejandro de Humboldt é xeoloxicamente complexa e contén paisaxes Carso orixinados da codia oceánica no período cretáceo. Única nesta rexión, a paisaxe é ultrabásica, dominada por solos serpentinos e peridotitas.

## Vida salvaxe
A área que comprende o parque nacional foi un refuxio Plistoceno, mantendo un clima relativamente estable a través dos repetidos eventos de glaciación. Este permitiu taxas notablemente altas de endemismo e biodiversidade no parque. Ademais, as rochas ultrabásicas son relativamente tóxicas para as plantas, provocando unha rápida especiación. 16 das 28 especies de plantas endémicas de Cuba están protexidas no parque, incluíndo flora como *Dracaena cubensis* e *Podocarpus ekman*. A fauna presente no parque inclúe varias especies de papagaio, lagartos, colibrí, o solenodon cubano en perigo de extinción (endémico), hutias e caracois.

No parque rexistráronse máis de 900 especies vexetais en total, xunto con 45 especies de réptiles, 21 especies de anfibios e 10 especies de mamíferos.

## Historia
O Parque Nacional Alexander von Humboldt foi historicamente unha zona de terra pouco utilizada polo home, co que só se coñece un sitio arqueolóxico do período precolombiano, este está situado na zona costeira de Augas Verdes. Durante os séculos XVIII e XIX algúns lugares periféricos utilizáronse como refuxios ou campamentos polos cimarróns.

O parque comezou a trazarse na década de 1960, coa declaración das reservas naturais de Jaguani e Cupeyal del Norte. Isto continuou na década dos 80 coa proposta do Refuxio Ojito del Agua, asociado ao último avistamento do paxaro carpinteiro real, último resto desta especie que xa estaba extinguida nos seus outros hábitats nos Estados Unidos e México. En 1996 estas áreas protexidas uníronse para formar un parque nacional que recibiu o nome de Alexander von Humboldt. Sendo unha das reservas da biosfera máis importantes da conca do Caribe, o parque nacional, xunto con Cuchillas del Toa, foi declarado Patrimonio Natural da Humanidade da UNESCO en 2001.

Hai elementos únicos de flora e fauna neste ecosistema único, con algúns dos índices de endemicidade máis altos do arquipélago.

## Notas
## Véxase tamén
### Outros artigos
* Patrimonio da Humanidade en Cuba
Hedera hibernica

***Hedera hibernica*** é unha das especies do xénero *Hedera* nativa das costas atlánticas de Europa
miniatura|Bagas.
miniatura|Flores
miniatura|Hábito trepador sobre un muro

## Descrición 
Planta perenne moi vigorosa, non rizomatosa de hábito rastreiro ou trepador, adhírese ás superficies por medio de raíces aéreas. Como todas as especies de *Hedera*, ten dúas formas de follas. As das ramas novas son estériles, xeralmente cordiformes ou palmadas; poden ser tamén afiadas, con 3 a 5 lóbulos  —o central máis longo que os laterais—, con base truncada, de cor avermellada a verdoso e tricomas estrelados. As das ramas fértiles son enteiras —ás veces tamén trilobuladas—, xeralmente elípticas ou ovadas, ou mesmo lanceoladas, separadas por entrenós. Todas son de cor verde pardo a intenso, con nervios verdosos pouco prominentes.  As inflorescencias terminais xorden en umbelas con 10-35 flores diminutas de cor amarela verdosa, con pétalos deltoideos e sépalos triangulares de cor castaña. Os froitos son pequenas bagas negro azuladas, ás veces dun verde escuro. Conteñen de 2 a 5 sementes. 

Ten un número de cromosomas de 2n = 96.

## Distribución e hábitat 
Orixinaria das costas atlánticas europeas, tanto noroccidentais como suroccidentais. Atópase naturalizada en Norteamérica.

O seu hábitat natural son os bosques húmidos e os tépedos caducifolios.

## Cultivo e usos 
Cultívase amplamente como ornamental. Debido ao seu rápido e vigoroso crecemento, do mesmo xeito que o seu parente *Hedera helix* (a hedra común), considérase especie invasora nas zonas de Norteamérica que teñen invernos suaves e tende a invadir amplas zonas e mesmo afogar as plantas ás que se adhire para rubir.

## Taxonomía 
*Hedera hibernica* foi descrita por (G.Kirchn.) Carrière e publicada en *Revue Horticole* 62: 163. 1890.

; Etimoloxía
:

***Hedera***: nome xenérico dado á hedra.

***hibernica***: epíteto do grego antigo que significa  "do inverno".

; Sinonimia
:

* *Hedera canariensis var. maculata*  (Hibberd) Hibberd
* *Hedera grandifolia var. maculata* Hibberd
* *Hedera helix subsp. hibernica* (G.Kirchn.) D.C.McClint.
* *Hedera helix var. hibernica* G.Kirchn.
* *Hedera helix var. maculata* (Hibberd) Rehder
* *Hedera helix forma maculata* (Hibberd) Tobler
* *Hedera vegeta* G.Nicholson
* *Hedera vitifolia* G.Nicholson

## Notas 
## Véxase tamén