open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Arles

**Arles** ou **Arle** en occitano, , é unha cidade costeira e unha municipio, subprefectura do departamento de Bocas do Ródano, na rexión de Provenza-Alpes-Costa Azul, na antiga provincia da Provenza, Francia.

Unha gran parte da Camarga, a maior zona húmida de Francia, está situada no territorio da comuna, polo que é a comuna máis grande da Francia metropolitana en canto ao territorio xeográfico.
(Maripasoula, Güiana Francesa, é moito máis grande que Arlés). A cidade ten unha longa historia, e foi de considerable importancia na provincia romana da Gallia Narbonensis. Os Monumentos romanos e románicos de Arles catalogáronse como Patrimonio da Humanidade da UNESCO en 1981 polo seu testemuño da historia da rexión.

Moitos artistas viviron e traballaron nesta zona debido á luz austral, incluíndo Pablo Picasso, Paul Gauguin, Jacques Réattu e Peter Brown. O pintor holandés postimpresionista Vincent van Gogh viviu en Arles entre 1888 e 1889, e produciu máis de 300 cadros e debuxos durante a súa etapa alí. Estes atópanse en museos e coleccións privadas coñecidas internacionalmente de todo o mundo. Desde 1970 celébrase anualmente na cidade un festival internacional de fotografía.

## Nome 
O asentamento está testemuñado como *Arelate* a mediados do século I a.C. (César), *A̓reláte* (Ἀρελάτε) a principios do século I. AD (Strabo), *Arlate civitas* en 954 e *Arle* no século XIII. O topónimo *Arelate* é unha forma latinizada do galo **Arelati*, que significa 'a carón do pantano', ou 'fronte á marisma'.

## Localización e características 
Localizada nas beiras do río Ródano, comunícase co Mediterráneo por unha canle. É a comuna máis extensa de Francia con 759&nbsp;km², aínda que en 2013 só tiña 52 566 habitantes (50 513 en 1999). É a antiga **Arelate**, fundada por colonos marselleses, consérvanse ruínas romanas entre as que destacan o anfiteatro e o teatro.

## Administración
O alcalde de Arles é Hervé Schiavetti, do Partido Comunista Francés, que en 2014 saíu reelixido logo de vencer xa en 2008.

## Notas 
## Véxase tamén 
*Monumentos romanos e románicos de Arles
### Ligazóns 
* Web oficial da cidade
Xerardo Díaz Fernández

**Xerardo Díaz Fernández**, nado en Porto do Son o 18 de decembro de 1907 e finado en Montevideo o 3 de febreiro de 1992, foi un mestre e escritor galego. A súa obra é un importante testemuño sobre os cárceres franquistas.

## Traxectoria 
Naceu en Porto do Son, fillo de Venancio Díaz, secretario do xulgado deste concello e de Felicidad Fernández, mestra. Cursou os seus primeiros estudos na escola pública de Porto do Son e posteriormente no colexio de César Carreño en Noia e na Escola Normal de Santiago de Compostela, onde se fixo mestre. Porén nunca exerceu o maxisterio e traballou co seu pai até a súa morte en 1928. Foi o oficial do xulgado de Porto do Son até o golpe de Estado do 18 de xullo de 1936.

Por mor da súa militancia en Izquierda Republicana foi detido os primeiros días de agosto. A razón da súa detención foi o feito de que o seu nome aparecese nun libro editado polo Sindicato Libertario Izquierda Republicana. O 30 de decembro dese ano foi condenado en consello de guerra a cadea perpetua. Pasou dous anos na cadea de Santiago de Compostela e outros dous na da Coruña. En 1940 acadou a liberdade e en 1947 casou con Carmen Moreira García, natural tamén de Porto do Son e con quen tivo un fillo e unha filla. Tras distintos traballos, fíxose procurador, mais non puido exercer polos seus antecedentes.

Os recursos que presentou foron desestimados polo que o 29 de setembro de 1951 embarcou cara a Montevideo. Malia ter familia na Arxentina, escolleu Uruguai por ser *unha verdadeira democracia*. Na capital uruguaia comezou a traballar nunha empresa de importacións e máis tarde traballou nun comercio do departamento de Soriano. De volta en Montevideo traballou de sereno, porteiro, empregado nun supermercado e contábel.

Canto ás súas relacións coas asociacións da emigración, só colaborou coa Casa de Hijos del Puerto del Son, da que chegou a ser presidente e co Patronato da Cultura Galega de Montevideo, que en 1987 lle outorgou a Vieira de Prata. Colaborou como redactor de *Guieiro. Órgao do Patronato de Cultura Galega*. Morreu no Cerro de Montevideo, e o 14 de abril de 1992 foi declarado fillo predilecto do Concello de Porto do Son.

## Obra 
;Memorias
* *Os que non morreron* (1982). Neste libro, dedicado aos seus compañeiros de cadea en Santiago de Compostela, recolle todo o acontecidos desde os primeiros días da súa detención en agosto de 1936 até o seu traslado á cadea da Coruña. 
* *A crueldade inútil* (1985). Continuación do anterior, aquí recolle o acontecido na súa prisión da Coruña.
* *Desde la diáspora* (1989). A diferenza dos anteriores libros de memorias, está escrito en castelán, xa que estaba dirixido aos galegos da emigración. Este libro non é só unha autobiografía, senón tamén unha denuncia dos aspectos máis negativos da emigración galega. Nel denuncia os tópicos sobre os galegos, as situacións adversas ás que ten que facer fronte o emigrante ou o labor das sociedades da diáspora, que non van máis aló do folclórico, a excepción do Patronato da Cultura Galega de Montevideo.

;Narrativa
* *Contos*, 1985.

;Ensaio
* *Nebra. Historia dunha infamia*, 1987.

## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
* 
*
Xosé Domínguez González

**Xosé Domínguez González**, nado en Casteligo (Chandrexa de Queixa) o 12 de decembro de 1958, é un xornalista e escritor galego.

## Traxectoria 
Estudou maxisterio na Escola Normal de Ourense. Dende 1981 dedicouse ao xornalismo. Foi correspondente de Europa Press, AGN e *El Mundo*. Colaborou en *Faro de Vigo*, *Diario 16 de Galicia* e *Radio Ourense*, e foi xefe dos servizos informativos da Cadena SER en Ourense. Fundou a primeira publicación dixital de actualidade local en Galicia *Dios, que país*. Obtivo o premio Vicente Risco do concello de Ourense (1984) e o José Aurelio Carracedo de Xornalismo (1988).

## Obra 
* *O home do unto. Blanco Romasanta, historia real de una leyenda*, 1991 (con Lino Blanco).
* *A cidade dos alemáns*, 1991. Biblioteca de Autores Galegos.
* *Mario de Langullo. O derradeiro fuxido*, 1992.
* *Ourense Natural*, 1995.
* *Ourense Etnográfico*, 1997.
* *Alrededor de Ourense*, 1998.
* *Maceda al Natural*, 1998.
* *Romasanta, historia y leyenda*, 2012.
* *A Edreira, el último bastión de la resistencia en Ourense (18 en el balneario)*, 2016.

## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Biografía
Xosé Díaz Jácome

**Xosé Díaz Jácome**, nado en Mondoñedo o 19 de abril de 1910 e finado na Coruña o 6 de setembro de 1998, foi un xornalista e escritor galego.

## Traxectoria 
Nado en Mondoñedo, onde foi Cronista Oficial e Fillo Predilecto, foi membro da denominada Xeración do 36 e incorporouse ao neotrobadorismo da man de Álvaro Cunqueiro.

Comezou publicando poemas nos xornais locais, sobre todo en *La Voz de Mondoñedo* e *Vallibria*, e noutros diarios galegos e asturianos, como a revista *Galiza* ou os periódicos *La Comarca*, *Las Riberas del Eo*, mais tamén ocasionalmente en *El Progreso*, *El Compostelano*, a revista *Resol* ou a habanera *Eco de Galicia*.

En 1939 trasladouse a Pamplona, onde foi redactor xefe de *El Pensamiento Navarro*, creou a colección de Poesía *Albor* (na que se deron a coñecer Blas de Otero ou Luis López Anglada e na que tamén colaboraron Xosé Filgueira Valverde e Dionisio Gamallo Fierros) e dirixiu a revista *Pregón*.

En 1949 trasladouse a Vigo, onde traballou como xefe de redacción de *Faro de Vigo*. En 1963 pasou a dirixir en Oviedo o xornal *La Voz de Asturias*, posto que desempeñou durante 20 anos, ata a súa xubilación.
## Recoñecementos
Membro correspondente da Real Academia Galega dende 1967, recibiu numerosos galardóns, como o dos xogos florais de Santiago (1945), Certame Literario das Festas de Lugo (1948), Premio do Concurso Literario Anual do Centro Galego de Bos Aires (1949 e 1957), Festa Galega das Letras de Barcelona (1950), xogos florais de Vigo (1950), Premio da Casa de Galicia en Buenos Aires (1953), Concurso de Vilancicos do Centro Galego de Madrid (1959) ou Premio Tomás Morales da Casa de Colón en Las Palmas (1961), entre outros. En 1996 a Xunta de Galicia concedeulle a medalla Castelao.

## Obra 
Segundo Armando Requeixoː "Poeta por veces neopopularista, outras neovirxilianista, saudosista, neorromántico e mesmo modernista, tamén, neotrobadorista e ata puntualmente creacionista, a escrita elexíaca, paisaxista, festiva, celebrativa, natalicia e mesmo social e antropolóxica de Díaz Jácome evidencia a pluralidade dos rexistros que dominou e a súa admirable capacidade para nutrirse das estéticas coas que conviviu".
* *Primeiras cantigas de amor* (poesía, 1936)
* *Pombal* (poesía; 1963; colección Salnés, Galaxia)
* *Muíño fidel* (poesía, 1983); colección Dombate, Galaxia)
## Vida persoal
É o pai do tamén xornalista Juan Ramón Díaz, destacado xornalista galego que foi director de *La Voz de Galicia* (1977-1997), vicepresidente do Grupo La Capital e director de *El Ideal Gallego*.

## Legado 
O Concello de Mondoñedo e a Deputación de Lugo convocan anualmente desde 2000 o premio de poesía Díaz Jácome para novos creadores co obxectivo de estimular a creación poética entre a xente nova. Os traballos distinguidos neste certame foron recollidos no volume *Versos fideis. Premios de Poesía Díaz Jácome para Novos Creadores 2000-2018* (2019), obra publicada polo Concello de Mondoñedo e editada por Belén Bouzas Gorgal e Armando Requeixo.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
*
Sellapan Rama Nathan

**Sellapan Ramanathan**, nado o 3 de xullo de 1924, foi o 6º Presidente de Singapur dende o 18 de agosto de 1999. Normalmente referido como S. R. Nathan, xurou o seu cargo o 1 de setembro de 1999. En 1999 e 2005, foi elixido presidente nas eleccións sen oposición. En 2009, superou a Benjamin Sheares como o Presidente de Singapur con máis anos no poder. O seu período de 12 anos rematou o 31 de agosto de 2011. Profesa a relixión hindú.
Janez Drnovšek

**Janez Drnovšek**, nado o 17 de maio de 1950 e finado o 23 de febreiro de 2008 en Zaplana, foi un político esloveno, que foi primeiro ministro de Eslovenia en dúas etapas (1992-2000 e 2000-2002) e presidente de Eslovenia dende 2003 ata 2007.

## Traxectoria 
Graduouse en económicas en 1973, traballou unha construtora e nun banco, tamén foi conselleiro económico da embaixada iugoslava no Cairo. En 1986 foi elixido delegado no parlamento esloveno.
Ivan Gašparovič

**Ivan Gašparovič**, nado en Poltár o 27 de marzo de 1941, é un xurista e político eslovaco, que foi presidente de Eslovaquia de 2004 a 2014.

## Traxectoria
O seu pai, Vladimir Gašparović, inmigrara a Eslovaquia desde Croacia a finais da primeira guerra mundial.

Gašparovič estudou na facultade de leis da Universidade de Comenius, en Bratislava (a universidade central en Eslovaquia) entre 1959 e 1964.

En 1992, foi brevemente vicepresidente do Consello Lexislativo de Checoslovaquia, antes da desmembración de Checoslovaquia na República Checa e Eslovaquia en xaneiro de 1993. Foi un dos autores da constitución de Eslovaquia a finais de 1992.

En 1964 Gašparovič casou con Silvia Beníková, coa que ten dous fillos. Practica hóckey sobre xeo, o deporte nacional de Eslovaquia. De feito, foi vicepresidente da Comisión Internacional da Unión Checoslovaca do Hóckey sobre Xeo.
Abdullahi Yusuf Ahmed

**Abdullahi Yusuf Ahmed** (en ), nado o 15 de decembro de 1934 en Wardheer, Etiopía e finado o 23 de marzo de 2012, foi o presidente provisorio de Somalia dende o 14 de outubro de 2004, elixido polo Parlamento transitorio nunha sesión celebrada en Nairobi.

Nado en Gaalkacyo, rexión de Mudug, participou, en 1978, nunha tentativa de golpe de estado contra Siad Barre. Co fracaso do movemento, fuxiu para Kenya. Despois tornouse presidente do estado do Puntland.

En 2004 derrotou en eleccións líderes importantes do país, como Cabdiqaasim Salaad Xasan (tamén coñecido como Abdiqasim Salad Hassan). O seu goberno, apoiado por forzas da Etiopía, derrotou forzas islámicas comandadas por Hassan Dahir Aweys e entraron en Mogadixo en 2006.
George Arliss

miniatura|George Arliss
**George Arliss**, nado en 1868 e finado en 1946, foi un actor británico.

## Traxectoria 
Comezou actuando no teatro, en 1921 marcha aos Estados Unidos e protagoniza o seu primeiro filme, *The Devil*, seguido por *Disraeli*. En 1929 protagonizou unha nova versión sonora de Disraeli, pola que gañou un Oscar. Protagonizou numerosos filmes históricos como *Alexander Hamilton*, *Voltaire* e *Cardinal Richelieu*.
Publicou en dous volumes a súa autobiografía, *Up the Years from Bloomsbury* (1927) e *My Ten Years in the Studios* (1940).
Lugares de Bergondo

[miniatura|dereita|[Casa do concello de Bergondo.]]
Galicia → Parroquias de Galicia → Lugares de Galicia → **Lugares de Bergondo**

## Lugares de Bergondo
### Bergondo
### Cortiñán
### Guísamo
### Lubre
### Moruxo
### Ouces
### Rois
### Santa Marta de Babío
### Vixoi
## Parroquias de Bergondo
## Véxase tamén
### Outros artigos
*Eleccións municipais en Bergondo
*Galería de imaxes de Bergondo
Lugares da Baña

[miniatura|dereita|[Casa do concello da Baña.]]
Galicia → Parroquias de Galicia → Lugares de Galicia → **Lugares da Baña**

## Lugares da Baña
### A Baña
### Barcala
### O Barro
### Cabanas
### Corneira
### A Ermida
### Fiopáns
### Lañas
### Marcelle
### Ordoeste
### A Riba
### San Cibrán de Barcala
### Sanamede do Monte
### Suevos
### Troitosende
## Parroquias da Baña
## Véxase tamén
### Outros artigos
*Eleccións municipais na Baña
*Galería de imaxes da Baña
Lugares de Betanzos

[miniatura|dereita|[Casa do concello de Betanzos.]]
Galicia → Parroquias de Galicia → Lugares de Galicia → **Lugares de Betanzos**

## Lugares de Betanzos
### Betanzos
### Brabío
### Piadela
### Pontellas
### Requián
### San Pedro das Viñas
### Tiobre
## Parroquias de Betanzos
## Véxase tamén
### Outros artigos
*Eleccións municipais en Betanzos
*Galería de imaxes de Betanzos
Lugares de Boimorto

[miniatura|dereita|[Casa do concello de Boimorto.]]
Galicia → Parroquias de Galicia → Lugares de Galicia → **Lugares de Boimorto**

## Lugares de Boimorto
### Andavao
### Os Ánxeles
### Arceo
### Boimil
### Boimorto
### Brates
### Buazo
### Cardeiro
### Corneda
### Dormeá
### Mercurín
### Rodieiros
### Sendelle
## Parroquias de Boimorto
## Véxase tamén
### Outros artigos
*Eleccións municipais en Boimorto
*Galería de imaxes de Boimorto
Lugares de Boqueixón

[miniatura|dereita|[Casa do concello de Boqueixón.]]
Galicia → Parroquias de Galicia → Lugares de Galicia → **Lugares de Boqueixón**

## Lugares de Boqueixón
### Boqueixón
### Codeso
### Donas
### Gastrar
### A Granxa
### Lamas
### Ledesma
### Lestedo
### Loureda
### Oural
### Pousada
### Sergude
### Sucira
### Vigo
## Parroquias de Boqueixón
## Véxase tamén
### Outros artigos
*Eleccións municipais en Boqueixón
*Galería de imaxes de Boqueixón
Lugares de Brión

[miniatura|dereita|[Casa do concello de Brión.]]
Galicia → Parroquias de Galicia → Lugares de Galicia → **Lugares de Brión**

## Lugares de Brión
### Os Ánxeles
### Bastavales
### Boullón
### Brión
### Cornanda
### Luaña
### Ons
### San Salvador de Bastavales
### Viceso
## Parroquias de Brión
## Véxase tamén
### Outros artigos
*Eleccións municipais en Brión
*Galería de imaxes de Brión
Edwin Armstrong

**Edwin Howard Armstrong**, nado en 1890 e finado en 1954, foi un enxeñeiro electricista e inventor norteamericano.
Armstrong foi un dos inventores máis prolíficos da era da radio. Inventou a radio FM (1933), os circuítos rexenerativos (1914), superheterodinos e superrexenerativo.
Braquigrafía

A **braquigrafía**, do grego *brakhys (curto) + graphe (escrita),* é a técnica da escrita que consiste en reducir o número de caracteres ou grafemas en comparación coas normas ortográficas habituais. Debido a isto, unha mesma palabra escrita braquigraficamente ten menos trazos e polo tanto escríbese máis rápido. 

## Tipos 
Os seus tipos principais son abreviatura, sigla e acrónimo. Nesta idea baseouse o que se deu en chamar taquigrafía ou estenografía.

## Historia 
Inda que é típico da sociedade contemporánea onde o tempo é ouro, non é exclusivo: xa na época medieval se reducían letras e mesmo palabras. Xa daquela non se escribía completamente a conxunción *que*, substituíndose con *q*, e en realidade a letra *ñ* ou as nasais escritas coma en portugués (*ã* e *õ*), proceden da simplificación das dúas letras de *nn* ou *an* e *on* nunha soa, localizando o segundo *n* enriba da outra letra. Moito máis anteriores, existen acrónimos mesmo na época romana, como poden ser INRI ou SPQR. Outros coñecidos na época medieval e sobre todo despois son AMDG para os xesuítas, QED nos textos de ciencia ou a mesma arroba, signo utilizado para representar a unidade de medida homónima.

## Notas 
## Véxase tamén 
* Abreviación
* Abreviatura
* Contracción
* Acrónimo 
** Acrónimo recursivo 
* Sigla
Ad maiorem Dei gloriam

miniatura
Acrónimo de *Ad maiorem Dei gloriam*, "para a maior gloria de Deus", coa que os xesuítas remataban as súas obras e estudos teolóxicos.

## Véxase tamén
O tempo é ouro

**O tempo é ouro** é unha expresión metafórica coa que se expresa o enorme valor do tempo. A súa comparación co ouro, o metal máis valioso en tempos, indica unha asignación do seu valor e utilízase tamén para indicar a preferencia pola eficacia: dende esta perspectiva, as actividades levadas a cabo en menor tempo (indistintamente do esforzo maior ou menor) son preferibles. Por iso, esta sentenza é paralela a "non era sen tempo" ou "o bo, se breve, dúas veces bo".

Na actualidade, esta filosofía aplícase na xestión empresarial (sobre todo a produción) e na loxística occidentais, pero non é admitido universalmente: no Xapón considérase que as negociacións apresuradas son mal agoiro e no mundo musulmán prefírese o pracer da tertulia ou o desfrute do camiño antes có resultado final.
Lugares de Boiro

[miniatura|dereita|[Casa do concello de Boiro.]]
Galicia → Parroquias de Galicia → Lugares de Galicia → **Lugares de Boiro**

## Lugares de Boiro
### Abanqueiro
### Bealo
### Boiro
### Castro
### Cespón
### Cures
### Lampón
### Macenda
## Parroquias de Boiro
## Véxase tamén
### Outros artigos
*Eleccións municipais en Boiro
*Galería de imaxes de Boiro
Lira, Lira, Carnota

**Lira** é un lugar da parroquia de Lira no concello de Carnota. Segundo o IGE en 2011 tiña 102 habitantes (55 mulleres e 47 homes), o que supón unha diminución en relación ao ano 1999 cando tiña 157 habitantes.

## Parroquias e lugares 
### Lugares de Lira 
### Parroquias de Carnota 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Páxina da xente do lugar de Lira
Tesouro Informatizado da Lingua Galega

O **Tesouro Informatizado da Lingua Galega** (**TILG**) é un recurso electrónico de busca en textos etiquetados en lingua galega.

## Características
Está levado a cabo polo Instituto da Lingua Galega en convenio coa Dirección Xeral de Política Lingüística e permite a busca léxica nunha enorme cantidade de obras galegas modernas (dende Ramón Otero Pedrayo e Álvaro Cunqueiro ata Manuel Rivas ou Suso de Toro) e antigas (dende a época de frei Martín Sarmiento).
## Véxase tamén
### Ligazóns externas
* Buscador do TILG
Heroína (droga)

A **heroína** é unha droga obtida da síntese do extracto de opio semisintético que procede da durmideira (*Papaver somniferum*), coa que se elabora a morfina que logo se somete a un proceso de acetilación co anhídrido acético para obter a heroína.

## Sintomatoloxía 
* Efectos inmediatos.
** Perda da consciencia, tolerancia á dor, afeccións físicas e ou emocionais, sentimentos de candidez, euforia, pracer e benestar. En doses altas pode sedar.
** Estrinximento, náuseas, diminución do desexo sexual, encollemento da pupila, depresión dos centros respiratorios, risco de coma, diminución do ritmo cardíaco e aumento da temperatura corporal.
* Efectos a longo prazo.
** Trastornos intestinais e urinarios, hemorraxias, pneumopatías infecciosas, septicemia.
** Debido á falta de asepsia na aplicación, é posible adquirir infeccións como hepatites virais ou mesmo a SIDA.

## Tipos e variedades 
**N´3 e N´4**
* A N´3 ou "brown sugar" gradúa de 15 a 45 % en diacetilmorfina. Esta móstrase en forma de pedras ou grans de cores crema, gris ou azul.
* A N´4 ten unha porcentaxe máis elevada de diacetilmorfina do 60 a 95%. Preséntase como po branco.

## Historia 
Empezouse a introducir na medicina en 1898, como un potente analxésico e un bo remedio contra os trastornos respiratorios tuberculosos. A partir de 1920, en paralelo, pasouse do seu uso terapéutico a unha utilización toxicómana. Actualmente fabrícase en laboratorios clandestinos do próximo Oriente e México.

## Consumo 
Fúmase (normalmente heroína n'3), cómese, inhálase ou inxéctase (shoot) por vía subcutánea, intravenosa ou intramuscular. Este último método volveuse corrente.
Cunqueiro (homónimos)

O topónimo **Cunqueiro** pode referirse a:

***O Cunqueiro**, lugar da parroquia de Bagude, no concello de Portomarín.

Amais, como apelido pode referirse a:

***Joaquín Cunqueiro Montenegro**, boticario galego;
***Francisco Cunqueiro Montenegro**, médico e político galego (1894-1978);
***Álvaro Cunqueiro**, escritor e xornalista galego, fillo do primeiro (1911-1981);
***César Cunqueiro**, escritor galego, fillo do anterior (n. 1941).
Otero

O apelido **Otero** pode referirse a:

***Luis Otero Pimentel**, militar e escritor galego cruceño (1834 - 1920);
***Agustina Otero Iglesias**, actriz e bailarina valguesa máis coñecida como **A Bela Otero** (1868 - 1965);
***Ramón López Otero**, escritor e párroco guitiricense (1875 - 1951);
***Reveriano Soutullo Otero**, músico ponteareán (1884 - 1932);
***Ramón Otero Pedrayo**, escritor e político ourensán (1888 - 1976);
***Ernestina Otero**, profesora redondelá (1890 - 1956);
***Luis Otero Sánchez**, futbolista pontevedrés (1893 - 1955);
***Xosé Otero Otero**, xornalista e dramaturgo rianxeiro  (1893 - 1984);
***Xosé Otero Espasandín**, científico e escritor cerdedense (1900 - 1987);
***Avelino López Otero**, xornalista e escritor ribeirego (1903 - 1936);
***Xosé Otero Abeledo**, pintor lalinense máis coñecido como **Laxeiro** (1908 - 1996);
***Aníbal Otero**, escritor e lingüista ribeirego (1911 - 1974);
***Ramón de Valenzuela Otero**, escritor e político silledense (1914 - 1980);
***Henrique Otero**, gaiteiro vigués (1930 - 2013);
***Encarna Otero Cepeda**, historiadora e política compostelá (n. 1950);
***Julia Otero**, xornalista monfortina (n. 1959);
***Xosé Manuel Millán Otero**, escritor e político buenense (n. 1964);
***Beatriz Mato Otero**,enxeñeira e política galega (n. 1965);
***Iris Cochón Otero**, teórica e crítica literaria (n. 1968);
***Xurxo Otero Bouzas**, futbolista nigranés (n. 1969);
***José López-Suevos Otero**, actor ferrolán  máis coñecido como **Pepo Suevos** (n. 1971);
***Antía Otero**, poeta estradense (n. 1982);

O topónimo **Otero** pode referirse a:

*o concello de Otero, da provincia de Toledo;
Lugares de Carnota

[miniatura|dereita|[Casa do concello de Carnota.]]
Galicia → Parroquias de Galicia → Lugares de Galicia → **Lugares de Carnota**

## Lugares de Carnota
### Lariño
### Lira
### O Pindo
### San Mamede de Carnota
### Santa Comba de Carnota
## Parroquias de Carnota
## Véxase tamén
### Outros artigos
*Eleccións municipais en Carnota
*Galería de imaxes de Carnota
Campo eléctrico

Denomínase **campo eléctrico** á deformación do espazo arredor dunha rexión que contén carga, creada pola presenza dela, tamén ao espazo onde se manifesta a atracción ou repulsión sobre outras cargas. A representación matemática da intensidade de campo eléctrico é:E

A intensidade do campo eléctrico nun punto é a forza que actúa sobre a unidade de carga positiva colocada no punto dado a unha distancia **r** da  carga considerada.

Se colocamos un corpo electrizado no seo dun campo eléctrico, aquel é atraído ou repelido, dependendo do tipo de carga, por unha forza que é directamente proporcional á carga do corpo Q e á intensidade do campo E.

:\mathbf{F} = Q\cdot \mathbf{E}
Lira

O termo **Lira** pode referirse a:

***Lira**, instrumento musical;
***Lira**, estrofa propia da literatura castelá e italiana;
***Lyra**, constelación;
***Lira**, utensilio que se usa para cortar queixos brandos e semellantes, cun fío cortante con forma de corda;
***Lira**, moeda de uso en varios países:
****Lira italiana**, moeda de Italia ata 2002;
****Lira italiana napoleónica**, moeda do Reino de Italia (1805-1814);
****Lira vaticana**, moeda da Cidade do Vaticano ata 2002;
****Lira sanmarinesa**, moeda de San Marino ata 2002;
****Lira maltesa**, moeda de Malta ata o 31 de decembro de 2007;
****Lira turca**, moeda de Turquía ata 2005;
****Nova lira turca**, moeda de Turquía desde 2005.

Como topónimo, pode referirse a:

;En Galiza
***Lira**, parroquia do concello de Carnota;
****Lira**, lugar de dita parroquia;
***Lira**, parroquia do concello de Salvaterra de Miño.

;Fóra de Galiza

;En Uganda
***Lira**, cidade de Uganda;
****Distrito Lira**, con capital en dita cidade.

## Véxase tamén
### Outros artigos
Carga eléctrica

Propiedade física intrínseca dalgunhas partículas que as caracteriza e pola cal sofren a interacción electromagnética.

No Sistema Internacional de Unidades mídese en culombios e nas fórmulas físicas acostuman representarse coas letras *q* ou *Q*.

Clasifícase en carga positiva e negativa. As cargas do mesmo signo repélense mentres que as de signo contrario atráense.

A carga eléctrica aparece na natureza cuantizada, é dicir, sempre é múltiplo dunha cantidade fundamental: o valor absoluto da carga do electrón ou do protón q = 1.6 10-19  culombios.

Cómpre sinalar que se cre que a carga dos quarks (partículas que compoñen os núcleos atómicos) toma valores fraccionarios desta cantidade fundamental. Porén, nunca se observaron quarks libres. Para obxectos non puntuais, a carga eléctrica é a suma das cargas eléctricas das partículas constituíntes.

A carga eléctrica consérvase. Isto quere dicir que en ningún proceso pode aparecer ou destruírse carga neta. Poden aparecer cargas eléctricas onde antes non existían, pero sempre o farán de modo que a carga total do sistema permaneza invariante. Ademais esta conservación é local, ocorre en calquera rexión do espazo por pequena que sexa.

A carga é unha invariante relativista. A carga dun corpo é a mesma independentemente da velocidade coa que se mova.
## Véxase tamén
Coulomb

O **coulomb** ou **culombio**, con símbolo **C**, é unha unidade derivada do SI para a medida da magnitude física carga eléctrica. Defínese como a cantidade de electricidade transportada nun segundo por unha corrente dun amperio de intensidade: 
: 1 \ \mathrm{C} = 1 \ \mathrm{A} \cdot \mathrm{s}
É arredor de 6.24×1018 veces a carga dun electrón. Nomeada en honor de Charles-Augustin de Coulomb (1736 - 1806). O seu plural é **coulombs**.

Tamén pode expresarse en relación a capacidade e a voltaxe a partir da definición de faradio:

:1 \ \mathrm{C} = 1 \ \mathrm{F} \cdot \mathrm{V}

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Electrostática
* Lei de Coulomb
* Culombimetría
* Amperio
* Lei de Ampere
* Faradio
* Constante de Faraday
* Corrente eléctrica
* Sistema Internacional de Unidades
Intensidade de corrente eléctrica

A **intensidade de corrente** é a cantidade de carga eléctrica que circula por un condutor unidimensional por unidade de tempo, polo tanto o valor (*i*) da intensidade instantánea será:

i = \frac{dq}{dt}

Se a intensidade permanece constante (en tal caso denotamos *I*), utilizando incrementos finitos de tempo, podemos definila como: 

I = \frac{\Delta q}{\Delta t}

Se polo contrario a intensidade é variable a fórmula anterior daranos o valor da intensidade media no intervalo de tempo considerado.

A unidade de intensidade de corrente no Sistema internacional de unidades é o ampere.

## Véxase tamén
* Corrente eléctrica
Fotón

O **fotón** é o cuanto de radiación electromagnética. Vén representado por unha función de ondas simétrica, polo que se di que é un bosón. Non posúe masa en repouso. Ten unha enerxía directamente relacionada coa súa frecuencia pola ecuación:

E=hf.
Ademais posúe un momento:
p=m/c.

A disciplina da física que trata o seu comportamento de xeito rigoroso é a electrodinámica cuántica.
 
Outras ramas da física abordan este tratamento en determinadas condicións que permiten aproximacións e a construción de modelos adecuados. Unha destas deriva do seu nome: a fotónica. É unha disciplina relacionada co estudo do seu comportamento no rango de frecuencias ópticas, especialmente os aspectos relacionados coa súa interacción coa materia, e que se pode considerar coma unha importante rama da óptica. Confúndese coa denominada optoelectrónica.

## Sobre o nome 
O termo foi usado por vez primeira por Gilbert Lewis nun artigo na revista Nature en decembro de 1926. 

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* https://www.symmetrymagazine.org/article/photons-light-the-way Historia moi resumida das teorías sobre a luz, En Inglés.
Lugares de Tomiño

[miniatura|dereita|[Casa do concello de Tomiño.]]
Galicia → Parroquias de Galicia → Lugares de Galicia → **Lugares de Tomiño**

## Lugares de Tomiño
### Amorín
### Barrantes
### Currás
### Estás
### Figueiró
### Forcadela
### Goián
### Pinzás
### Piñeiro
### San Salvador de Tebra
### Sobrada
### Taborda
### Tebra
### Tomiño
### Vilameán
## Parroquias de Tomiño
## Véxase tamén
### Outros artigos
*Eleccións municipais en Tomiño
*Galería de imaxes de Tomiño
Tomiño, Tomiño

**Santa María de Tomiño** é unha parroquia do concello de Tomiño na provincia de Pontevedra. Segundo o IGE, en 2022 tiña 3.998 habitantes (2.027 homes e 1.971 mulleres). Eclesiasticamente, pertence ó arciprestado da Guarda-Tebra, na diocese de Tui-Vigo.

## Galería de imaxes 

Ficheiro:Portada igrexa de Santa María de Tomiño.jpg|Portada da igrexa.

## Lugares e parroquias 
### Lugares da parroquia de Tomiño 
### Parroquias de Tomiño 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Lugares de Tomiño
Sarmiento

**Sarmiento** pode referirse a:

*A familia castelá da **Casa de Sarmiento**, residente en Galiza desde o século XV.
## Persoas 
***Pedro Gómez Sarmiento** (1478 - 1541), cardeal galego.
***Diego Sarmiento de Sotomayor** (15?? - 1571), bispo de Astorga.
*Pedro Sarmiento de Villandrando (? - ?), bispo de Tui
***Pedro Sarmiento de Gamboa** (1532 - 1592), mariño galego.
***Diego Sarmiento de Acuña** (1567 - 1626), conde de Gondomar.
***García Sarmiento de Sotomaior** (s. XVI), señor de Gondomar, Vincios, Peitieiros e Morgadáns. Corrixidor de Granada e gobernador das Canarias.
***García Sarmiento de Sotomayor** (s. XVII), conde de Salvaterra, vicerrei de Nova España e Perú.
***Diego Sarmiento de Valladares** (16?? - 1695), bispo e inquisidor.
***José Sarmiento de Valladares** (1643 -1708), vicerrei de Nova España.
***Antonio Alejandro Sarmiento de Sotomayor** (1683 - 1751), bieito bispo de Jaca e Mondoñedo.
***Frei Martín Sarmiento** (1695 - 1772), relixioso ilustrado galego.
***Domingo Faustino Sarmiento** (1811 - 1888), político e escritor arxentino.
***Eduardo Núñez Sarmiento** (1865 - 1906), xornalista e escritor galego.
***Juan Sarmiento Patiño** (1911 - 1997), alcalde de Pontedeume.
***Joaquín Sarmiento Garra** (1912 - ?), avogado e político galego.
***Manuel Sarmiento Birba** (1926 - ), xornalista deportivo galego.
***Ricardo Sarmiento Pérez** (1943 - ), xornalista.

## Lugares da Arxentina 
## Outros 
*A revista ***Sarmiento***, Anuario Galego de Historia da Educación.
***Instituto de Estudos Galegos Padre Sarmiento**
***IES María Sarmiento** de Viveiro.
Corpus Documentale Latinum Gallaeciae

O ***Corpus Documentale Latinum Gallaeciae*** (**CODOLGA**), é un corpus lingüístico dos textos latinos da antiga Galiza.
Formouse reunindo os textos dos mosteiros de Samos, Sobrado dos Monxes, Oseira (Cea), Celanova, Xuvia (Narón), Lourenzá, Carboeiro (Silleda), Caaveiro, San Paio de Antealtares, San Martiño Pinario e os das sés das catedrais de Santiago de Compostela, Mondoñedo, Lugo, Tui e Ourense.

Foi levado a cabo polo Centro Ramón Piñeiro baixo a dirección de José Eduardo López Pereira en convenio coa Universidade de Santiago de Compostela. Permite buscas segundo o tipo de documento, a data, o lugar e utilizar estratexias de busca. Para poder acceder a el, precísase rexistrarse.

## Véxase tamén
### Outros artigos 
* Tesouro Medieval Informatizado da Lingua Galega (TMILG)
* Tesouro Informatizado da Lingua Galega (TILG)

### Ligazóns externas
*Páxina web do CODOLGA
Antonio Domínguez Rey

**Antonio Domínguez Rey**, nado en Burés (Asados, Rianxo) o 5 de marzo de 1945, é un xornalista e escritor galego.

## Traxectoria 
É doutor en Lingüística Hispánica e profesor na UNED. Residiu en Francia entre 1979 e 1985.

## Obra en galego 
;Poesía
* *Lúa loura*, 1984.
* *Fendas*, 1991, Espiral Maior.
* *Eidos da mirada*, 1994, Espiral Maior.
* *O segredo do monte*, 2005, Espiral Maior.

## Obra en castelán 
;Poesía
* *Garlopa Marina*, 1974.
* *Gremor*, 1974.
* *La Voz y su Vacío*, 1980.
* *Como rostro que surge*, 1999.

;Obras colectivas
* *O espírito da palabra: textos das III e IV edicións do Seminario Internacional de Traducción de Rianxo Auliga (2002-2003)*, 2004, Espiral Maior. Coeditor con Francisco Xavier Frías Conde.
* *El otro medio siglo. Antología incompleta de poesía iberoamericana*, 2009, Espiral Maior.
## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
*
Samuel Eiján

dereita|miniatura|Casa natal.
**Samuel Eiján Lorenzo**, nado en San Clodio (Leiro) o 10 de maio de 1876 e finado en Santiago de Compostela o 14 de decembro de 1945, foi un sacerdote franciscano e escritor galego.

## Traxectoria 
Samuel Eiján foi superior do convento do Santo Sepulcro en Xerusalén, procurador xeral de Terra Santa, definidor provincial, ministro provincial e custodio da provincia de Ourense. Foi membro da Real Academia Galega, correspondente do Instituto Histórico do Minho, membro nato da Xunta do Padroado da Obra Pía dos Santos Lugares e cabaleiro comendador con placa da orde de Isabel a Católica.

Escribiu unha extensa obra literaria na que tocou varios xéneros (poesía, narrativa, teatro...). Colaborou en revistas e dirixiu *El Eco Franciscano*. A súa obra, en galego e castelán, inspírase na relixión e no sentimento da terra.

## Obra 
* *Mágoas. Versos gallegos* (poemario; 1902; 2 ed. 1913).
* *Narraciones y leyendas del oriente* (Barcelona, (1910).
* ''D'a y'-alma. Versos gallegos* (poemario, 1915)
* *Historia de Ribadavia y sus alrededores* (ensaio historiográfico, 1920). Editorial Alvarellos, Edic. facsímile, (1981), ISBN 84-85311-40-X.
* *Froliñas de San Francisco. Romanceiro seráfico galicián* (poesía, 1926)
* *España mirando a Tierra Santa: Nuevas anotaciones históricas* (1934). Santiago de Compostela: Tipografía de El Eco Franciscano.
* *Hispanidad en Tierra Santa; actuación diplomática* (1943). Madrid: Imprenta de Galo Sáez.
* *El Patronato Real de los Santos Lugares en la historia de Tierra Santa* (1945–1946). Madrid: Ibarra.
### Traducións
* Barnabé d’Alsace: *Nueva guía de Tierra Santa'' (Barcelona-Vic: Tipografía Franciscana, 1908).

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
* 
* 
* 
* 
*
Emilia Estévez Villaverde

**Emilia Estévez Villaverde**, nada en Ponteareas en 1921 e finada en 2000, foi unha escritora galega.

## Traxectoria 
A súa obra sitúase fóra dos circuítos comerciais, era a propia autora a que autoeditaba os seus libros e tamén os distribuía en diversas librerías de Vigo e a súa contorna,  e representa unha literatura de corte popular e tradicional.

## Obra 
### Poesía 
* *Airiños do meu lugar*, 1963.
* *A soma do Montreal*, 1965.
* *O Nadal e os Reis Magos*, 1981.

### Narrativa infantil 
* *As travesuras de Felipiño*, 1979 (tradución ao castelán da autora *Felipito y sus travesuras*)
* *Aventura e primavera*, 1986.
* *A miña fala*, 1988.

### Ensaio 
* *Vigo-Bayona y sus rutas*, 1976.
* *Ponteareas y el Condado en la historia*, 1981.

## Concurso escolar Emilia Estévez Villaverde 
O Museo de Pontevedra convoca anualmente o Concurso escolar Emilia Estévez Villaverde para fomentar a escritura entre os rapaces galegos.
## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
* 
* 
* 
*
Xosé Fariña Jamardo

**Xosé Fariña Jamardo**, nado en Caldas de Reis o 26 de abril de 1919 e finado en Madrid o 19 de agosto de 2008, foi un escritor galego. Experto en Administración Local, exerceu como Secretario Xeral en varios concellos e na Deputación de Pontevedra. Publicou numerosos artigos sobre temas literarios e de administración local na prensa de Madrid e de Galicia.

## Traxectoria
Durante a guerra civil española loitou co bando nacional en varios destinos, entre eles Madrid. Rematou estudos de Dereito e doutorouse con sobresaliente cum laude na Universidade Complutense de Madrid, e obtivo a diplomatura en Administración Local. Foi mestre un breve tempo en Xixón, até que obtivo praza de Secretario de Administración Local. Exerceu como tal nos concellos de Vila de Cruces, O Carballiño, Cáceres, Corral de Almaguer, Xetafe e a Deputación de Pontevedra, onde se xubilou.

No Carballiño exerceu como secretario do Concello entre os anos 1949 e 1959 e promoveu os encontros Tasca e Literatura, a primeira guía turística da vila ou o *Boletín de Información Municipal*.

No eido da empresa privada, foi durante dez anos director administrativo en Madrid da empresa Barreiros Diésel e despois de Chrysler España.

Cando se constituíu o Parlamento de Galicia foi designado Oficial Maior, e despois pasou a ser asesor. Foi membro correspondente da Real Academia Española da Historia, e Fillo Adoptivo e Cronista Oficial do municipio de Xetafe.

Foi secretario e despois presidente do Colexio Nacional de Secretarios, Interventores e Depositarios de España. Tempo atrás fora Vicepresidente do de Ourense e Presidente do de Madrid. Foi tamén profesor e xefe de estudos do Instituto Nacional de Administración Local, así como membro numerario do Instituto de Estudios de Administración Local.

Usou os pesudónimos **Freitoso**, **Montemar**, **Chis-pum**.

## Obra en galego 
### Poesía 
* *Carballiño. Poemas ó xeito vello pra unha vila nova* (1957). Edición do autor.
* *Coa alma espida* (2003). Deputación de Pontevedra.

### Narrativa 
* *Co sorriso nos beizos* (1969). Vigo: Galaxia.
* *O mesón do birollo* (1971). Buenos Aires: Editorial Nós.
* *A liña. Carballiño-Ribadavia, trinta e oito minutos* (1980). Deputación de Ourense.
* *A feira do Carballiño* (1981). Edición de autor.
* *Tiroliro a sete voces* (1984). Vigo: Galaxia. 280 páxs. ISBN 978-84-7154-476-6.
* *Golfaróns de sangue* (1989). Sada: Ediciós do Castro. Laiovento, 2024, edición de Xesús González Gómez.
* *Unha vida calquera* (2006). Sada: Ediciós do Castro.
* *Memorial de Xoaquín Pérez* (2010). Deputación de Pontevedra. Póstuma.
* *A liña. Carballiño-Ribadavia, trinta e oito minutos.* *A feira do Carballiño* (2021). Ed. facsimilar do Concello do Carballiño. Con limiar de Xosé Luís Sobrado.
## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Entrevista do autor con Miguel Louzao Outeiro, *Madrygal. Revista de Estudios Gallegos*.
Estás, Tomiño

**Santiago de Estás** é unha parroquia do concello de Tomiño na provincia de Pontevedra. Segundo o IGE, en 2022 tiña 413 habitantes (209 homes e 204 mulleres). Eclesiasticamente, pertence ó arciprestado da Guarda-Tebra, na diocese de Tui-Vigo.

## Patrimonio
miniatura|Escultura da Virxe Peregrina.
Nesta parroquia atópase un castelo medieval que na actualidade está desenterrado.

## Festas
A parroquia celebra as festas da Virxe Peregrina a última fin de semana de agosto e a de San Sebastián o 20 de xaneiro. Na festa do verán, os nenos e nenas fan unha danza popular e dúas cativas máis pequenas sentadas no carro da virxe tiran flores acompañadas doutras dúas nenas vestidas de comuñón que fan o mesmo.

## Lugares e parroquias
### Lugares da parroquia de Estás
### Parroquias de Tomiño
## Notas
## Véxase tamén
### Outros artigos
*Lugares de Tomiño
Amorín, Tomiño

**San Xoán de Amorín** é unha parroquia do concello de Tomiño na provincia de Pontevedra. Segundo o IGE, en 2022 tiña 1.314 habitantes (691 homes e 623 mulleres), o que supón un aumento respecto do ano 1999 cando tiña 729 habitantes. Eclesiasticamente, pertence ó arciprestado da Guarda-Tebra, na diocese de Tui-Vigo.

## Patrimonio 
A **igrexa de San Xoán de Amorín** foi construída no ano 1780. Presenta trazos barrocos, pero conserva o carácter románico. Con anterioridade estaba emprazada no barrio de Baceiro. Na actualidade atópase nunha explanada arredor do adro. Alí érguense árbores de distintas especies. Este recinto está presidido por un cruceiro de 1900.

O **castelo**, do que só fican ruínas, foi construído enteiramente polo capitán xeneral de Galicia Vicente Gonzaga cara ao ano 1657. Foi ampliado, máis tarde, cunha obra coroada por don Luis de Poderico. Tras a ampliación, o primitivo edificio, viuse mellorado cun recinto de dous baluartes enteiros, dous medios e tres revelíns de revestimento exterior, todo isto co seu correspondente foxo e camiño cuberto. Así mesmo, construíuse unha plataforma de artillaría cara ó río. Este castelo tiña varias dependencias interiores, como a casa do Gobernador, cuarteis e corpos de garda. Trátase dunha fortaleza de construción terreña con profundos foxos. Xa nos informes militares do século XVIII descríbeno nun estado ruinoso. Na actualidade, esta fortificación atópase mergullada entre a vexetación.

As **areeiras de Amorín** son un embarcadoiro fluvial así denominado porque, antigamente, unha empresa adicábase á extracción de area do río neste lugar. Esta tarefa, moi expandida o longo do Miño, caeu en desuso. Aquí, os pescadores do Miño, concentran unha pequena frota pesqueira de embarcacións en forma de media lúa, de orixe nórdico que navegan a remo, a vela ou a motor. Cos trasmallos, lampreeiras, alcharifes e outras redes pescan peixes sabre, lampreas, salmóns, meixóns, e demais especies do río.

## Lugares e parroquias 
miniatura|Cruceiro, ano 1900.
### Lugares da parroquia de Amorín 
### Parroquias de Tomiño 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Lugares de Tomiño
Figueiró, Tomiño

**San Martiño e San Campio de Figueiró** é unha parroquia do concello pontevedrés de Tomiño. Segundo o IGE, en 2022 tiña 478 habitantes (235 homes e 243 mulleres). Eclesiasticamente, pertence ó arciprestado da Guarda-Tebra, na diocese de Tui-Vigo.

## Descrición
Está a cinco quilómetros da capital do concello. Situada nas abas da serra de Argallo, a regan as augas do río Miño e varios regatos. A vía de comunicación principal é a estrada PO-552 (Vigo - Tui).

Localizáronse restos prehistóricos de cultura paleolítica e castrexa.

Da parroquia é natural o pintor Mario Rodríguez Gómez (1931-).

## Patrimonio
[miniatura|[Arquelaida|Santa Arquelaida na ábsida.]]
miniatura|275px|Trala igrexa.

O Santuario de San Campio de Figueiró é o templo parroquial, amais de lugar de peregrinación.

Cruceiro de San Martiño, feito en 1875 por Xosé Antón Araújo Ramallosa, mestre de cantería natural de Vila Nova de Cerveira. Peto de Ánimas da Virxe do Carme e Peto de Ánimas de Lago.

## Galería de imaxes

Ficheiro:S. Martiño e S. Campio de Figueiró, fachada.jpg|Fachada da igrexa.
Ficheiro:S. Martiño e S. Campio de Figueiró, S. Martiño.jpg|Figura de San Martiño.
Ficheiro:S. Martiño e S. Campio de Figueiró, igrexa, detalle.jpg|San Campio no tímpano.
Ficheiro:S. Martiño e S. Campio de Figueiró, cruceiro de S. Martiño.jpg|Cruceiro de 1875.

## Lugares e parroquias
### Lugares de Figueiró
### Parroquias de Tomiño
## Notas
## Véxase tamén
### Bibliografía
*Portela Trigo, José Luis. *El crucero y la plaza de San Martín Telleiro e San Campio de lonxe: su vida e historia en Figueiró*, 1983.
**Figueiró* na *Gran Enciclopedia Galega Silverio Cañada*, en DVD, 2005.

### Outros artigos
*Lugares de Tomiño
### Ligazóns externas
*Parroquia de San Martiño e San Campio de Figueiró, Diocese de Tui-Vigo.
* *Diccionario geográfico-estadístico-histórico de España ...*, 1847 .
Asociación Iniciadora y Protectora de la Academia Gallega

A **Asociación Iniciadora y Protectora de la Academia Gallega** foi unha asociación fundada co obxectivo de crear unha Academia Galega para promover a lingua galega.

## Historia
Fundouse en xuño de 1905 na Habana por iniciativa de Manuel Curros Enríquez e Xosé Fontenla Leal a raíz da reprodución dun artigo de Manuel Murguía, "Diccionario de la lengua gallega (Necesidad de su formación y publicación)" na revista *Galicia* o 2 de abril de 1905 e a réplica de Nan de Allariz afirmando que non existía un patriotismo galego pola falta de fervor rexionalista do pobo galego, o que produciu unha reacción na emigración galega que fixo que nese mes se constituíse unha xestora para fundar un órgano que codificase a lingua e na que participaban os máximos dirixentes do Centro Gallego, do orfeón Ecos de Galicia, da Beneficiencia de Naturales de Galicia e membros da xa desaparecida La Peña Gallega.

En 1917 tiña 433 socios e en 1923 tiña 120 asociados.

## Notas
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
* 
* 

### Outros artigos 
* Real Academia Galega
Piñeiro, Tomiño

**San Salvador de Piñeiro** é unha parroquia do concello de Tomiño na provincia de Pontevedra. Segundo o IGE, en 2022 tiña 326 habitantes (158 homes e 168 mulleres). Eclesiasticamente, pertence ó arciprestado da Guarda-Tebra, na diocese de Tui-Vigo.

## Patrimonio 
miniatura|Cruceiro.
No lugar de Tabordela está situado o edificio do centro *Unión del Porvenir*, fundado en Nova York polos emigrantes das parroquias de Piñeiro e Taborda o 24 de decembro de 1918. Nel exerceu como mestre Antón Alonso Ríos cando funcionaba como colexio.

## Lugares e parroquias 
### Lugares da parroquia de Piñeiro 
### Parroquias de Tomiño 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Lugares de Tomiño
### Ligazóns externas 
* Piñeiro na páxina da Diocese de Tui-Vigo.
Rafael Fernández Casas

**Rafael Fernández Casas**, nado en Buenos Aires o 3 de agosto de 1901 e finado en Trasanquelos (concello de Cesuras, hoxe Oza-Cesuras) o 20 de agosto de 1936, foi un mestre e escritor galego.

## Traxectoria 
Nado en Buenos Aires, en 1903 regresou con súa nai e os seus dous irmáns a Galicia. A nai ingresouno con 9 anos no hospicio de Santiago de Compostela, sito no antigo convento de San Domingos de Bonaval. Fixo estudos primarios no propio hospicio, e continuou logo estudos secundarios e os dous primeiros cursos de Maxisterio na Escola Normal de Santiago de Compostela. Aos 19 anos saíu do hospicio e completou os dous anos restantes de Maxisterio, graduándose aos 21 anos. No curso 1922-1923 comezou a traballar como mestre nunha escola privada de Palas de Rei. En outubro de 1923, tras un conversa co poeta Victoriano Taibo, aceptou a súa suxestión de facerse cargo da escola laica da SIR La Devesana, en Devesos (Ortigueira); esa escola sería pechada pola ditadura de Primo de Rivera en marzo de 1924; no curso 1924-25 faríase cargo da escola indiana de San Adrián de  Veiga (Ortigueira), onde estaría dous cursos.

Sempre tivo a Compostela como a súa cidade; de feito era Venerable Mestre da loxa masónica Agarimo nº 78, radicada nesa cidade, cando foi asasinado en 1936.

Colaborou en *Heraldo Guardés*, *El Compostelano*, *El Tea*, *La Libertad*, *La Democracia*, *La Voz de la Verdad*, *La Provincia* e *La Voz de Ortigueira*. Autor da novela *Loita*, publicada en 1927. En *El Pueblo Gallego* publicou a serie de seis artigos "Lembranzas do neno".

Nos anos finais da República exerceu de mestre na escola de Souto, en Carnoedo (Sada), desenvolvendo unha grande actividade dentro do Ateneo de Cultura Política y Social da vila, que presidiu en 1936.

Co golpe de Estado do 18 de xullo de 1936 foi detido na súa casa en Carnoedo (Sada) e paseado na estrada Betanzos-Agolada (actual AC-840) en Trasanquelos o 20 de agosto de 1936.

## Obras 
miniatura|*Loita*. 1927.
* *Loita*, 1927, número 33 da Colección Lar.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
* 
* 
* 

### Outros artigos 
* Irmandades da Fala
### Ligazóns externas 
* Rafael Fernández Casas. Mestre mártir galeguista, mestre republicano, escritor e xornalista comprometido 
* O martirio de Fernández Casas