open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Linguas galorrománicas

As **linguas galorrománicas** son unha agrupación xeográfica das linguas románicas. A clasificación interna, así como que linguas deben ser consideradas dentro do grupo galorromance son unha materia amplamente discutida.

As linguas universalmente consideradas dentro deste grupo son as linguas de oïl (incluíndo o francés) e o francoprovenzal (arpitán) (que non debe confundirse coa variedade provenzal do occitano).

## Clasificación 
thumb|As linguas galorrománicas nun sentido máis amplo.

A clasificación de *ethnologue*, acepta a proposta de Pelligrini, considera dentro do grupo galorromance ademais das linguas de oïl e o francoprovenzal varias linguas do norte de Italia e Suíza como o lombardo, o piemontés e as linguas retorrománicas. Outros tamén inclúen ao occitano e o catalán no seu conxunto de linguas galorrománicas Non todos os autores aceptan que estas últimas mostran un parentesco máis estreito co francés e o francoprovenzal que con outras linguas románicas, razón pola cal a clasificación de *etnologue* é controvertida. As linguas galorrománicas por tanto serían:

### Galorromance nuclear 
* francoprovenzal

* **Lingua de oïl**
** borgoñón
** galó
** valón
** francés
** normando
** picardo
** lorenés
** champañés
** poitevin-santongés
** berrichón
** franco-comtés
** angevin-mayenés

### Grupos de transición 
Nunha clasificación máis ampla, orixinalmente descrita polo lingüista Pierre Bec, as linguas galorrománicas inclúen o seu grupo de linguas principais xunto cos seus grupos de transición.

* **Linguas de òc (occitano-románicas)**
** occitano
** catalán

* **Linguas galo-reticas (retorrománicas)**
** friulano
** romanche
** ladino

* **Linguas galo-itálicas**
** lígur
** piemontés
** lombardo
** emiliano-romañol

## Características principais das linguas galorrománicas 
* A principal característica é a perda das vogais latinas finais especialmente perdéronse (/e/, /o/) latinas. Tamén moitos foron substituídos por outras vogais como en francés por (e) que en moitos casos non se pronuncia.

* Evolución da vogal latina (/u/) a (/y/) como ü en alemán. Isto ocorreu nas linguas de oïl, as linguas galo-itálicas, francoprovenzal romanche e occitano. Ademais, moitas destas linguas teñen vogais que noutras linguas románicas non existen (/ø/, /œ/ /æ/ e /ə/)

* Perda do infinitivo latino (re) especialmente nas linguas galo-itálicas e as retorrománicas. En francés, francoprovenzal, occitano e catalán o infinitivo remata con (r) pero non se pronuncia.

* Evolución de (ca /ka/) inicial a (/ʃa/, /t͡ʃa/, /ca/) pronuciado como (x e ch en galego). Este fenómeno ocorre no francoprovenzal, as linguas de oïl, as linguas retorrománicas e os dialectos norteños do occitano. Por exemplo (chanter en francés é pronunciado /ʃɑ̃te/), (cantar nos dialectos norteños do occitano é pronunciado /t͡ʃantɔ/) (cjantâ en friulano é pronunciado /canta/) que en galego significa cantar é pronunciado /kantaɾ/.

* Conservación dos grupos latinos (cl, fl, pl) agás para as linguas galo-itálicas onde evolucionaron a (t͡ʃ).

* Evolución dos grupos latinos (ci, ti, ce, te) ao (/z/, /s/ /t͡ʃ/).

* Uso dos plurais (s) (e, i).

## Notas
TikTok

**TikTok**, tamén coñecida como **Douyin** (en ; pinyin: Dǒuyīn duǎnshìpín; literalmente "vibrato vídeo curto") na China, é&nbsp;unha aplicación de medios sociais para crear e compartir vídeos, así como para retransmitir en vivo. Lanzada en setembro de 2016 por ByteDance, é unha plataforma líder de vídeos curtos en Asia e que se estendeu a outras partes do mundo, converténdose nunha das aplicacións de máis rápido crecemento cunha gran comunidade en varios países. A aplicación permite crear vídeos de baile, música, beleza, tendencias, comida, mascotas e sincronización, que poden durar até 3 segundos. A aplicación está especializada en vídeos de 8 segundos de duración.

## Historia 
Douyin foi lanzado por ByteDance na China en setembro de 2016, e deuse a coñecer como TikTok para o mercado internacional cando arrancou a súa expansión en Indonesia en setembro de 2017.&nbsp;O&nbsp;23 de xaneiro de 2018, a aplicación TikTok clasificouse no número 1 entre as descargas de balde de aplicacións móbiles en&nbsp;Tailandia.

## Notas
Enemy (filme de 2013)

***Enemy*** é un filme psicolóxico de 2013 dirixido por Denis Villeneuve, producido por M. A. Faura e Niv Fichman e escrito por Javier Gullón. Está vagamente baseado na novela de José Saramago *O Homem Duplicado*. Está protagonizado por Jake Gyllenhaal, que fai o papel de dous homes que son idénticos fisicamente, mais con diferente personalidade. Mélanie Laurent, Sarah Gadon e Isabella Rossellini interpretan os papeis secundarios. Trátase dunha coprodución internacional entre compañías de España e o Canadá.

O filme estreuse na Presentación Especial do Festival Internacional de Cinema de Toronto o 8 de setembro de 2013. Posteriormente foi estreado o 14 de marzo de 2014, pola compañía A24. Recadou $3,4 millóns e recibiu valoracións positivas da crítica. O filme conseguiu cinco Canadian Screen Awards, incluíndo mellor director para Villeneuve, así como mellor actriz secundaria para Gadon e mellor filme. Foi considerado o mellor filme canadense do ano pola Asociación de Críticos de Toronto.

## Personaxes 
*Jake Gyllenhaal como Adam Bell / Anthony Claire
*Mélanie Laurent como Mary
*Sarah Gadon como Helen Claire
*Isabella Rossellini como a nai
*Kedar Brown como garda de seguridade
*Darryl Dinn como empregado da tenda de vídeos
*Joshua Peace como Carl, compañeiro de traballo de Adam
*Tim Post como conserxe de Anthony
*Misha Highstead, Megan Mane, Alexis Uiga como as rapazas na habitación escura
*Jane Moffat como Eve (sen acreditar)
*Stephen R. Hart como Bouncer (sen acreditar)

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* 
* Ficha en RottenTomatoes
Premio Lingua e Empresa

O **Premio Lingua e Empresa** é un galardón concedido polo Concello de Ames que promove o uso do galego na actividade empresarial.

Comezou a organizarse no ano 2018. En 2020 tiña unha dotación de 1500 euros, unha campaña de difusión na radio de Ames e dúas categorías, unha para empresas con máis de dous anos e outra para empresas de menos de dous anos.

## Empresas premiadas 
*2018: Biosbardos, Xestiago e Asesoría Xeral Galega SL
*2019: Petiscos Gastrobar, Cenlitrosmetrocadrado e Escola de Estudos Musicais Allegro
*2020: Categoría A, uso continuado da linguaː Código Cero; Categoría B, nova incorporación ou creaciónː Ollar.

## Notas
Sufat Chol

***Sufat Chol*** (en ) é un filme israelí de 2016 dirixido por Elite Zexer. Foi estreado na sección Panorama do Festival Internacional de Cinema de Berlín. No Festival de Cinema de Sundance gañou o Gran Premio do Xurado na sección de Cinema Dramático do Mundo. Gañou o premio ó mellor filme nos Premios Ophir. Foi escollido como candidato israelí ó Óscar ó mellor filme en lingua non inglesa na 89ª edición dos premios, pero finalmente non foi nomeado.

## Personaxes 
* Lamis Ammar como Layla
* Ruba Blal como Jalila
* Hitham Omari como Suliman
* Khadija Al Akel como Tasnim
* Jalal Masrwa como Anwar

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Filmes de Israel propostos ó Óscar ó mellor filme internacional
* Filmes propostos ó mellor filme internacional na 89ª edición dos Óscar

### Ligazóns externas 
*
Erythrocebus patas

***Erythrocebus patas*** é unha especie de mono cercopitécido que habita nas áreas semiáridas dende África Occidental até África oriental. Foi considerado o único membro do xénero *Erythrocebus*, mais a especie *Erythrocebus poliophaeus*, previamente considerada un sinónimo de *Erythrocebus patas*, foi recuperada no ano 2018.

## Notas
Sabrina the Teenage Witch (serie de televisión de 1996)

***Sabrina the Teenage Witch*** é unha serie de televisión estadounidense baseada na banda deseñada homónima de Archie Comics. A serie emitiuse orixinalmente entre o 27 de setembro de 1996 e 24 de abril de 2004 a través da canle ABC, con máis de 17 millóns de espectadores no seu bloque "T.G.I.F."

Está protagonizada por Melissa Joan Hart, no papel de Sabrina Spellman, unha adolescente estadounidense que no seu décimo sexto aniversario descobre que ten poderes máxicos (o cal difire da banda deseñada de *Archie Comics*, onde é consciente dos seus poderes dende pequena, como se indica en "Sabrina -- That Cute Little Witch"). Vive coas súas tías, as bruxas Hilda (interpretada por Caroline Rhea) e Zelda (interpretada en Beth Broderick), que teñen 500 anos de idade, e co seu gato falante Salem (a voz de Nick Bakay) no número 133 de Collins Road no suburbio ficticio de Westbridge, en Boston.

As primeiras catro tempadas foron emitidas pola ABC dende o 27 de setembro de 1996 até o 5 de maio de 2000; as tres últimas tempadas emitíronse en The WB dende o 22 de setembro de 2000 até o 24 de abril de 2003.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* *Chilling Adventures of Sabrina*
### Ligazóns externas 
*
Valledupar

**Valledupar** é un concello colombiano, capital do departamento do Cesar. É a cabeceira do concello homónimo, o cal ten unha extensión de 4493 km², 483 250 habitantes e xunto á súa área metropolitana reúne 662 941 habitantes; está conformado por 25 correxementos e 102 vereas.

Atópase ó nordeste da Costa Atlántica colombiana, a beiras do río Guatapurí, no val do río Cesar formado pola Serra Nevada de Santa Marta ó oeste e a serranía do Perijá polo leste.

A cidade é un importante centro para a produción agrícola, agroindustrial e gandeira na rexión comprendida entre o norte do departamento do Cesar e o sur do departamento de La Guajira, no punto intermedio das dúas concas de explotación carbonífera máis grandes do país.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Páxina oficial
Chilling Adventures of Sabrina (serie de televisión)

***Chilling Adventures of Sabrina*** é unha serie de televisión sobrenatural desenvolvida por Roberto Aguirre-Sacasa para Netflix. Baséase na serie de banda deseñada homónima. A serie foi producida por Warner Bros. Television, con Aguirre-Sacasa, Greg Berlanti, Sarah Schechter, Jon Goldwater e Lee Toland Krieger como produtores executivos.

A serie céntrase na personaxe de Archie Comics Sabrina Spellman, interpretada por Kiernan Shipka, xunto con Ross Lynch, Lucy Davis, Chance Perdomo, Michelle Gomez, Jaz Sinclair, Tati Gabrielle, Adeline Rudolph, Richard Coyle e Miranda Otto. Orixinalmente estivo en desenvolvemento durante setembro de 2017 na canle The CW, que pretendía ser un complemento da serie *Riverdale*; porén, en decembro de 2017, o proxecto foi trasladado a Netflix por dúas tempadas. A rodaxe tivo lugar en Vancouver, na Columbia Británica. Os primeiros 10 episodios foron estreados o 26 de outubro de 2018. A serie recibiu valoracións positivas da crítica, loando a intepretación de Shipka, o elenco e a súa premisa. Un episodio especial de Nadal foi estreado o 14 de decembro de 2018, e a segunda parte da primeira tempada estreouse o 5 de abril de 2019. En decembro de 2018, Netflix renovou a serie para unha segunda tempada de 16 episodios, que tamén foi dividida en dúas partes.

## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
*
Montería, Colombia

**Montería** é un concello colombiano, capital do departamento de Córdoba. Atópase ó noroeste do país na rexión Caribe Colombiana, a beiras do río Sinú, polo que é coñecida como a "Perla do Sinú". É considerada a capital gandeira de Colombia; anualmente celebra a feira da Gandaría durante o mes de xuño. É ademais, un importante centro comercial e universitario, recoñecida como unha das cidades colombianas con maior crecemento e desenvolvemento nos últimos anos e por impulsar o desenvolvemento sustentable.

A cidade é a capital de Córdoba dende 1952, cando este territorio se separou do departamento de Bolívar. É o centro administrativo, cultural, económico e político da rexión cordobesa, sendo sede de certames turísticos e festividades.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Páxina oficial
Quibdó

**Quibdó** é un municipio colombiano, capital do departamento do Chocó e unha das poboacións máis importantes na Rexión do Pacífico Colombiano.

A cidade atópase nunha das rexións máis biodiversas de Colombia, preto de grandes reservas ecolóxicas como o parque nacional natural emberá. Tamén é unha das rexións con maior número de reservas indíxenas.

Quibdó atópase sobre a marxe dereita do río Atrato, un dos principais afluentes do país e unha das zonas con máis alta pluviosidade do mundo. Atópase a unha altitude de 43 m s. n. m. e ten unha temperatura cuxo media é de 28&nbsp;°C. Dista de Bogotá 718 km.

A cidade de Quibdó constitúe o único centro departamental localizado entre a cordilleira e o litoral. Polas súas características, é o punto medio de enlace natural que existe entre os dous litorais colombianos, a través dos ríos Atrato e San Juan.

As relacións de centralidade converxen sobre a zona do istmo San Pablo, especificamente entre Quibdó e Istmina, e explícanse polas relacións de comunicación fluvial que existe entre os dous grandes ríos: Atrato e San Juan.

## Toponimia 
O nome Quibdó provén da súa posición á fronte da desembocadura do río *Qui*to e "*dó*", termo da lingua chamí que quere dicir río.

## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Páxina oficial
Andrés A. Vila

**Andrés Álvarez Vila**, nado en Zamáns (Vigo) en 1958, é un pintor e escritor galego.

## Traxectoria 
Estudou no IES Santa Irene de Vigo, e despois traballou en Madrid e París. Como actor traballou cos Artello e Máscara 17, ademais de co Centro Dramático Galego, e apareceu como figurante en *Sempre Xonxa*.

## Obras
* *Copenhague* (Ed. Xerais, 1993; teatro, co-autor con Xosé Cid Cabido, Premio Álvaro Cunqueiro 1992)
**Os nerviosos elegantes de Raoul Dufy* (Ed. Xerais, 1995; narrativa)

## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
* 
*
Eladio Cuíña

**Eladio Cuíña Crespo**, nado en Prado (Lalín) en 1952, é un empresario galego.

## Traxectoria 
Irmán de Xosé Cuíña Crespo. Licenciado en Ciencias Económicas pola Universidade de Santiago de Compostela. Foi cofundador, xunto co seu irmán Ramón, da empresa Inasus S.L.da que chegou a ser director xeral. 

En 1978, pasou a ser directivo do holding empresarial familiar Grupo Aurela -creado polos irmáns Ramón e por Xosé Cuíña en 1970-

Foi representante da Deputación de Pontevedra no consello de administración da Caixa de Aforros Provincial de Pontevedra (1988). Foi nomeado comendador do Cocido en 2015.

## Vida persoal 
Casou con Ana María Fernández Asorey e ten dous fillos, Alberto e Lucia.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Entrevista - Eladio Cuiña Crespo, director general y fundador de INASUS
Cancións clínicas

***Cancións clínicas*** é o terceiro álbum de estudio da banda galega de indie rock Chicharrón, publicado o 9 de novembro de 2018 a través do colectivo artístico Prenom. O disco foi gravado por Ibán Pérez no estudio Terraforma do Hío baixo a produción de Rubén Domínguez.

Ao igual que o seu traballo anterior, *Cancións clínicas* está totalmente composto en galego. Todos os temas están compostos por Chicharrón e todas a letras foron escritas por Alberto M. Vecino agás "No seu despregar", que é un poema de Gonzalo Hermo titulado orixinalmente "O dó".

## Listaxe de cancións 
## Notas
Joaquim Pla Janini

**Joaquim Pla Janini**, nado en Tarragona en 1879 e finado en Barcelona en 1970, foi un médico e fotógrafo pictorialista.

## Traxectoria 
En 1923 crea xunto a Josep Desmestres, Salvador Lluch e Claudi Carbonell a Agrupación Fotográfica de Cataluña, da que será presidente entre 1927 e 1930.

Na súa obra apreciase a influencia do novecentismo, traballando diversos temas como a relixón, a familia, a vestimenta e as naturezas mortas, tentando sempre proporcionar ás súas obras as características das obras de arte da pintura. Considérase, tanto pola súa temática como polo emprego de impresións nobres, a goma bicromatada e o bromoleo, como referente do pictorialismo. Por isto foi un dos defensores das técnicas pigmentarias despois da Guerra Civil Española.

Publicou as súas fotografías en revistas como *Lux*, en 1921, e *Art de la Llum*, entre 1933 e 1935. Algunhas das súas obras poden atoparse no Museo Nacional de Arte de Cataluña.

## Premios e recoñecementos 
* 1930: IV Salón do Xapón e XXV exposición do Salón de Londres
* 1931: V Salón da Xapón e Campionato británico
* 1952: Medalla de ouro na Foto bienal internacional da F.I.A.P. en Salzburgo

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Biografía na Galería de Médicos Cataláns
José Queizán Hermida

**José Queizán Hermida**, nado en Vigo en xuño de 1910 e finado en Vilanova de la Barca (provincia de Lleida) o 14 de agosto de 1938, foi un avogado galego.

## Traxectoria 
Estudou Dereito na Universidade de Santiago de Compostela (onde coñeceu a Ricardo Carvalho Calero, Luís Tobío Fernández e Francisco Fernández del Riego), e fixo as prácticas en Vigo con Roberto González Pastoriza. Despois traballou como pasante de Valentín Paz-Andrade.

En 1931 foi un dos promotores e secretario xeral da Federación Universitaria Escolar, que editaba a revista *Resol*. Publicou algún artigo en *El Pueblo Gallego*.

Durante o servizo militar, en 1933, foi ascendido a sarxento de complemento. Deste xeito, tras o alzamento nacional -xa como alférez de complemento- foi destinado ao rexemento nº 36 de Mérida. Despois como tenente foi destinado como avogado militar en consellos de guerra en Vigo, entre eles os do sindicalista Manuel del Río Vázquez, Jesús Gato Figueiras, o médico Francisco Bustelo Bustelo, a conserveira Flora de Dios Rodríguez, o garda forestal Jaime Martínez Estévez, o xastre Miguel Gómez Pardo ou a mestra Josefa García Segret. En 1937 foi destinado á fronte de guerra coa unidade de infantaría dos Tiradores de Ifni, na fronte de Aragón. Faleceu na batalla del Segre o 14 de agosto de 1938, e foi soterrado no cemiterio de Pereiró.

## Vida persoal 
Fillo do industrial vigués José Queizán Vila e da pontevedresa Carme Hermida Pérez, o 7 de outubro de 1935 casou con Concepción Vilas García. O fotógrafo da voda foi Luís Casado. En xullo de 1936 tiveron unha filla, (Concepción, finada o 11 de febreiro de 1938). Morreu cando a súa muller estaba embarazada doutra nena, María Xosé Queizán.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* (2018): *Vivir a galope*. Vigo: Ed. Xerais. ISBN 9788491214533. Páx. 24; 30-60.
Inírida

**Inírida** (antes chamado **Puerto Inírida**) é un concello de Colombia, capital do departamento de Guainía, así como a súa cidade máis poboada. A temperatura media é de 25 °C.

## Toponimia 
O topónimo «Inírida» significa «Espelliño de Sol» na lingua puinave falada polo pobo punaive, de Guainía. Segundo a lenda indíxena, Inírida foi unha princesa que se converteu na flor de Inírida, que só crece nos arredores húmidos e areosos da poboación, preto dos ríos Inírida e Guainía. É unha flor vermella con visos brancos, parecida a unha espiga que aparece na bandeira de Inírida e no escudo do departamento de Guainía.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Páxina oficial
Manuel del Río Vázquez

**Manuel del Río Vázquez**, nado en Santiago de Compostela cara a 1900 e finado en Vigo o 6 de agosto de 1936, foi un sindicalista e político galego.

## Traxectoria 
Tranviario e sindicalista vigués, na República foi directivo do Sindicato Tranviario de Vigo y sus Contornos, e en 1936 era presidente do sindicato. Logo do golpe de Estado do 18 de xullo de 1936 foi detido. Xulgado en Vigo por rebelión militar, sendo defendido por José Queizán Hermida, foi condenado a pena de morte en consello de guerra o 3 de agosto. Foi executado no castelo de San Sebastián de Vigo.
## Notas
Miguel Gómez Pardo

**Miguel Gómez Pardo**, nado en Oza dos Ríos cara a 1901 e finado en Vigo o 30 de outubro de 1936, foi un xastre e político galego.
## Traxectoria 
Xastre establecido en Lavadores, o seu taller sufriu un incendio en abril de 1932. Na República foi elixido vogal da Agrupación Artística de Lavadores en 1933. En setembro de 1935 foi elixido vicesecretario do Subcomité Socialista de Lavadores presidido por José Antela Conde. Logo do golpe de Estado do 18 de xullo de 1936 foi detido. Xulgado en consello de guerra en Vigo por rebelión militar o 18 de outubro, sendo defendido por José Queizán Hermida, foi condenado a pena de morte. Foi executado en Vigo o 30 de outubro con Humberto Solleiro Rivera, Francisco González Martínez e Gabino González Martínez.

## Notas
Joutsa

**Joutsa** é un municipio de Finlandia situado na rexión de Finlandia Central. En 2018 a súa poboación era de 4&nbsp;542&nbsp;habitantes. A superficie do termo municipal é de 1&nbsp;066,42&nbsp;km2, dos cales 199,40&nbsp;km2 son auga. O concello ten unha  densidade de poboación de 5,24&nbsp;hab./km².

Limita cos concellos de Jyväskylä, Luhanka e Toivakka na súa mesma rexión; Hartola, pertencente á rexión veciña de Päijänne Tavastia; Hirvensalmi, Kangasniemi e Pertunmaa, pertencente á rexión de Savonia do Sur.

O concello é unilingüe en finés.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Sitio web de Joutsa
Veniamin Efsevidis

**Veniamin Efsevidis** (en ), nado como **Dimitrios Efsevidis** (en ) en Constantinopla en 1821 e finado en 1895 foi un eclesiástico greco-católico.
## Traxectoria 
Naceu nunha familia ortodoxa grega en 1821 en Constantinopla. Estudou no Colexio Ortodoxo Grego de Fener e posteriormente na Escola Teolóxica de Halki. e bispo auxiliar da metrópole de Dabar-Bosna, con sé en Saraxevo, entón baixo xurisdición da Igrexa ortodoxa de Constantinopla.

As súas tendencias filo-católicas foron descubertas nunha carta interceptada polos ortodoxos do patriarcado ecuménico de Constantinopla, e foi acusado de apostasía. A delegación apostólica pontificia pediu axuda á embaixada francesa, e o embaixador Édouard Thouvenel implicouse na liberación do arcebispo, obtendo das autoridades unha orde para a súa liberación. Foi arrestado novamente en 1861 e encerrado no monte Athos, antes da súa liberación novamente grazas á intervención francesa. Durante a maior parte do resto da súa vida viviu en Péra, no mosteiro dos franciscanos conventuais, celebrando a divina liturxia diaria na igrexa de Santo Antón de Padua.

Participou no Concilio Vaticano Primeiro. En 1882 ordenou sacerdote a Isaias Papadopoulos, futuro exarca de Grecia.

Finou en 1895/1897 e está enterrado na catedral do Espírito Santo de Istanbul.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
*
Riohacha

**Riohacha** (en wayuunaiki: Süchiimma; que se traduce como a "Terra do Río") é un concello colombiano, capital do departamento de La Guajira. Atópase na costa do mar Caribe, no delta do río Ranchería. É o segundo concello con maior extensión territorial no seu departamento e constitúe unha vasta engrenaxe de entidades públicas, bancos e entidades financeiras, sede da Diocese de Riohacha; institucións culturais, educativas, escenarios deportivos e o seu sector comercial. Conta cunha poboación estimada de 277 913 (2017) habitantes distribuída en 15 correxementos, 8 resgardos indíxenas e a súa cabeceira municipal que se ensancha afastándose da costa.

Instituída a mediados do século XVI, é considerada como unha das cidades fundadas por españois máis antiga de América. A súa historia demóstranos un pasado de "destrución e reconstrución": en 1596 foi destruída polo pirata inglés Francis Drake; a mediados do século XVII o mar arrasou gran parte da cidade; en 1820 as forzas patriotas, despois de librar a batalla naval da Lagoa Salá, queimaron a cidade para asegurarse que non fose reocupada por realistas. É por iso considerada *O Fénix do Caribe.* No pasado estivo habitada principalmente por indíxenas eneales, guanebucanes, wiwas e wayuus; estes dous últimos aínda viven no concello. Desde eses tempos era considerada un templo ou santuario de enterros preciosos e "pagamentos".

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Páxina oficial
Invisibles

O termo **invisibles** pode referirse a:

****Invisibles***, película documental española (2008);
****Invisibles***, libro de Montse Fajardo (2017);

****Invisibles***, obra de teatro dirixida por Marián Bañobre, baseada en dito libro (2018).
## Véxase tamén
### Outros artigos
***Invisibilidade**
Soengas

Como topónimo **Soengas** pode referirse a:

;En Galiza
***Soengas**, parroquia do concello de Portomarín;
****Soengas de Abaixo**, lugar de dita parroquia;
****Soengas de Arriba**, lugar de dita parroquia;
***O Castro de Soengas**, parroquia do concello de Portomarín.

Amais, como apelido pode referirse a:

***Marisol Soengas**, científica galega (n. 1968);
***Antonio Gato Soengas**, político galego (n. 1945).
Joker

O **Joker** é unha personaxe ficticia creada por Bill Finger, Bob Kane e Jerry Robinson, un supervilán que apareceu por primeira vez na serie de banda deseñada *Batman* (25 de abril de 1940), publicada por DC Comics. O crédito da creación do Joker é disputado; Kane e Robinson reclaman a responsabilidade do deseño do Joker, ó tempo que recoñecen as achegas de Finger en escribir a personaxe. A pesar de que estaba previsto que o Joker morrese durante a súa aparición inicial, salvouse grazas á intervención das editoriais, o que permitiu que se convertese no arquiinimigo do superheroe Batman.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Páxina oficial
Plutón (deus)

**Plutón**&thinsp; foi o deus do inframundo na mitoloxía romana. O seu equivalente na mitoloxía grega era Hades, aínda que Plutón era máis benigno. En canto á etimoloxía do nome confúndeselle coa de Pluto, o deus grego das riquezas.

## Mito 
[miniatura|*Plutón*, de [Agostino Carracci (1592).|esquerda]]
Orixinalmente, non posuían os romanos unha noción dun reino para a felicidade ou infelicidade posmorte, como o Hades grego - senón unha inmensa cavidade, chamada Orco, que máis tarde pasou a identificarse co submundo grego. Ao deus que o comandaba, entón, incorporaron Hades, so o seu epíteto de *Pluto*.

Tamén era responsábel de todo que se encontra baixo a terra.

Era fillo de Saturno e de Rea e irmán de Xúpiter e Neptuno. Cando Xúpiter fixo a repartición do Universo, deulle a Plutón o imperio dos infernos. Plutón era tan macabro e asustador, que non conseguía encontrar muller que o aceptase para casar. Por iso resolveu roubar Proserpina, filla de Xúpiter e de Ceres - deusa da agricultura - cando ía a camiño da fonte de Aretusa, na Sicilia, para buscar auga. Plutón é representado cunha coroa de ébano na cabeza, as chaves dos infernos na man, nun coche tirado por cabalos negros.

Na súa homenaxe era celebrado un gran festival en febreiro, no que lle eran ofrecidos sacrificios de touros e cabras negros (chamados de *februationes*) por un sacerdote caracterizado por unha coroa de ciprés, e coa duración de doce noites. Non había, en Roma, templos dedicados a Plutón.

## Notas
Psiconáutica

***Psiconáutica*** é o segundo álbum de estudio da banda galega de shoegaze Linda Guilala, publicado o 10 de xuño de 2016 a través do selo Elefant Records.

## Listaxe de cancións 
## Notas
Camino de Santiago

***Camino de Santiago. Guión para una película*** é un texto literario en lingua castelá escrito por Ramón Otero Pedrayo. Foi publicado por Editorial Galaxia en 2018, en edición de Laura Tato Fontaíña.

## Estrutura 
O guión comeza cun Preliminar no que fala da constitución do camiño de Santiago e a chegada a Galicia de peregrinos de toda Europa e de toda condición social, incluíndo personalidades como Carlomagno, Sabela de Portugal ou Francisco de Asís. Neste preliminar fala tamén da proliferación da arquitectura románica en Galicia.

A trama central consiste na pelerinaxe de Helena de Rethel e Daniel. Helena é unha moza da Lorena que estuda na Sorbona en París e vai a Compostela por dous motivos: porque o seu namorado morreu sen poder facer o camiño, e porque unha familiar súa fora a fundadora do mosteiro de Conxo. Daniel é un fidalgo sen recursos que estuda tamén na Sorbona. Ao chegaren a Compostela percorren a vila, e teñen ocasión de ver no pazo de Xelmírez a coroación do rei Afonso Reimóndez. Daniel fica en Compostela, e Helena regresa a París, mais volve a Compostela logo do paso de Almanzor e a destrución do sepulcro.

No remate conflúen peregrinos chegados de diferentes lugares, como Amadís de Gaula, Merlín, Guillerme X de Aquitania (que deu pé ao Romance de don Gaiferos) ou Guido de Borgoña.

No filme aparecen elementos da mitoloxía galega como a Santa Compaña ou a Raíña Lupa.

## Desenvolvemento 
O guión foi un encargo de José Rodríguez de Vicente para a produtora Suevia Films, de Cesáreo González. O autor traballou no guión no outono de 1952, e estaba previsto iniciar a rodaxe en abril de 1953 baixo a revisión de Juan de Orduña, co obxecto de ter listo o filme para o Ano Santo de 1954.

O texto non foi aprobado por Javier María Echenique, Secretario Nacional da Propagación da Fe, xa que non servía como propaganda para o "ideal universalista" do réxime franquista.

O filme non chegou a rodarse, posiblemente polas dificultades técnicas para levalo a cabo.

## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* (2018): "Introdución". En Ramón Otero Pedrayo, *Camino de Santiago*. Vigo: Galaxia, 9-51.
Estevo Lecapeno

**Estevo Lecapeno** (en grego: Στέφανος Λακαπηνός *Stéfanos Lakapenós*), finado o 18 de abril de 963, foi o segundo fillo do emperador bizantino Romano I e coemperador de 924 a 945. 
## Traxectoria 
Xunto co seu irmán Constantino depuxo a Romano en decembro de 944 e enviouno ao exilio; unhas semanas máis tarde, eles mesmos foron derrocados e exiliados por Constantino VII, o emperador lexítimo. Estevo viviu exiliado na illa de Lesbos, onde morreu en Pascua de 963.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
*
Consello Consultivo de Galicia

O **Consello Consultivo de Galicia**, creado pola Lei 9/1995, do 10 de novembro, e regulado na actualidade pola Lei 3/2014, do 24 de abril, é o supremo órgano consultivo de Galicia, e actúa de xeito independente. Ten a súa sede no pazo de Amarante na rúa da Algalia de Abaixo en Santiago de Compostela.

## Funcións 
O Consello Consultivo de Galicia emite ditame en cantos asuntos, relativos ás materias sexan sometidos á súa consulta pola Presidencia da Xunta de Galicia, o Consello da Xunta ou calquera das persoas que forman parte del, as administracións do sector público autonómico, as entidades locais e as universidades públicas de Galicia.

No desempeño da súa función ditaminadora exerce o control previo do rigor técnico xurídico das actuacións do órgano consultante, velando do ordenamento xurídico, sen estenderse en valoracións de oportunidade ou conveniencia, agás que así o solicite expresamente o órgano consultante. A consulta ao Consello Consultivo de Galicia é preceptiva en determinados casos, porén os seus ditames non serán vinculantes. Por outra banda, o Consello da Xunta poderá encomendar ao Consello Consultivo a redacción de anteproxectos lexislativos e a elaboración de propostas lexislativas ou de reforma estatutaria. A súa realización deberá axustarse estritamente ao ámbito delimitado polos criterios expresados polo Consello da Xunta. Poderá tamén a Presidencia da Xunta de Galicia solicitar do Consello Consultivo a emisión de informes sobre calquera cuestión concreta cando sexan de transcendencia para a Comunidade Autónoma de Galicia. Así mesmo, os alcaldes e presidentes de deputacións provinciais  poden solicitar do Consello Consultivo a emisión de informes sobre cuestións concretas de especial transcendencia.

## Composición 
Existen dúas categorías de conselleiros os electivos e os natos, teñen carácter nato os expresidentes da Xunta de Galicia.

O seu actual presidente é José Luis Costa Pillado

Dende o 2017 non hai membros natos no consello. Previamente serviran coma tales os expresidentes Xerardo Fernández Albor (2007-2017), Emilio Pérez Touriño (2010-2016) e Fernando González Laxe (2008-2009 e 2012-2017)

## Notas
Só sei que nada sei

miniatura|Busto de Sócrates.
A frase ***só sei que nada sei ***ou ***sei unha cousa: que eu nada sei*** (orixinalmente do latín: "*ipse se nihil scire id unum sciat*") unha posíbel paráfrase dun texto grego antigo; tamén citado como "*scio me nihil scire*" ou "*scio me nescire*"; posteriormente retrotraducido para o grego catarévussa como "[ἓν οἶδα ὅτι] οὐδὲν οἶδα", [hèn oîda hóti] *oudèn oîda*), por veces chamado de **paradoxo socrático**, é un dito moi coñecido derivado da narrativa de Platón sobre o filósofo Sócrates. Porén, a frase non aparece en ningún texto do grego antigo que se conserve.

O dito tamén está relacionado cunha resposta oracular da pitonisa de Delfos, Pitia, que á pregunta de Querefonte: «Quen é o home máis sabio da Grecia?», o oráculo respondeu: «Sócrates».

## En Platón 
A frase, esta, frecuentemente atribuída á obra *Apoloxía de Sócrates*, de Platón. Nesta obra, Sócrates explica como se enfrontou en debate cos homes considerados como sabios do seu tempo, para atopar un que fose máis sabio ca el, xa que non cría a resposta que a pitonisa lle dera a Querofonte. Despois de falar con todos eles, Sócrates decatouse de que era máis sabio ca eles, non porque soubese máis verdades que os demais, senón porque, a diferenza deles, non pretendía saber o que non sabía. Isto resúmese nesta pasaxe.

A imprecisión da paráfrase como *só sei que nada sei* deriva do feito do autor non estar a dicir que el nada sabe, mais si que non pode saber nada con absoluta certeza, mais pode se sentir confiante acerca de certas cousas. Ademais, autores como Gail Fine, Thomas Brickhouse e Nicholas Smith e Gregory Vlastos salientan, cada un dende a súa propia perspectiva e coas súas diferenzas, que «só sei que non sei nada» non sería realmente un paradoxo, xa que habería unha distinción entre o que Sócrates denominaría coñecemento ou sabedoría, existindo unha diferenza no nivel epistémico, entre un coñecemento superior e máis completo e outro inferior relacionado coa vida cotiá.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
* 

### Outros artigos 
* Efecto Dunning-Kruger
* Maiéutica
* Escepticismo
* Epistemoloxía
Sandra Cisneros

**Sandra Cisneros**, nada en Chicago (Illinois) o 20 de decembro de 1954, é unha escritora estadounidense. Na súa obra ten pegada a cultura mexicana. É coñecida polas novelas *A casa de Mango Street* e *Caramelo*.

## Traxectoria 
Única muller de seis irmáns, sendo nena a súa familia mudouse con frecuencia, vivindo en varios pisos no South Side de Chicago. En 1976 obtivo o Bacharelato en literatura inglesa na Universidade Loyola Chicago. Matriculouse nun programa de posgrao en escritura creativa na Universidade de Iowa, e gañou un título de mestrado en escritura creativa en 1978. Recibiu unha bolsa do National Endowment for the Arts en 1982, que lle permitiu pasar un ano no Instituto Mihály Károlyi de Vence (Francia). Traballa como directora de literatura no Centro de Artes Culturais Guadalupe de San Antonio (Texas) e en Porto Rico.
## Obra 
* *A casa de Mango Street* (*The House on Mango Street*; novela, 1984; tradución de Alicia Meléndez Sousa)
* *The Rodrigo Poems* (poesía, 1985)
* *Woman Hollering Creek and Other Stories* (colección de contos, 1981)
* *My Wicked, Wicked Ways* (poesía, inclúe "the Rodrigo Poems" e "Bad Boys", 1992)
* *Hairs / Pelitos* (adaptación infantil bilingüe de *The House on Mango Street*, 1994)
* *Muller ceiba* (*Loose Woman*; poesía, 1994; tradución de Marilar Aleixandre)
* *Caramelo* (novela, 2002)
## Notas
Simosyrphus grandicornis

***Simosyrphus grandicornis*** é unha especie de díptero sírfido propio de Australasia, e é un dos dous sírfidos máis comúns de Australia, xunto con *Melangyna viridiceps*. Foi introducido en varias illas de Polinesia e Hawai.
miniatura|esquerda|Apareamento no aire de *S. grandicornis*

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* *Simosyrphus grandicornis* na páxina web de CSIRO
20 Million Miles to Earth

***20 Million Miles to Earth*** (a.k.a. ***The Beast from Space***) é unha película estadounidense de ciencia ficción rodada en branco e negro por Nathan Juran en 1957. Está protagonizada por William Hopper, Joan Taylor e Frank Puglia. Ambientada en Italia, conta a historia dun monstro procedente de Venus. O guión escrito por Bob Williams e Christopher Knopf a partir dunha idea orixinal de Charlott Knight e Ray Harryhausen. Producida por Morningside Productions para Columbia Pictures, como noutras películas froito da colaboración entre Charles H. Schneer  e Columbia, a acción incorpora a animación en stop motion característica de Ray Harryhausen.

## Argumento
Un foguete espacial estrélase no mar preto da costa siciliana perante a estupefacta mirada duns pescadores que reman cara a nave na procura de superviventes, rescatan a dous dos tripulantes antes de que o foguete se afunda por completo. O coronel Bob Calder, piloto da nave, é un dos sobreviventes e Marisa, estudante de medicina, será quen atenda os feridos. A nave espacial regresa de Venus e no seu interior transportaba un contedor selado.

## Elenco
## Notas
## Véxase tamén
### Ligazóns externas
*
Kamov Ka-31

O **Kamov Ka-31** (disignación OTAN 'Helix') é un helicóptero militar desenvolvido para a Armada Soviética e no presente en servizo en Rusia, a China e a India na función naval de alerta temperá e control aerotransportado.

Como todos os helicópteros Kamov, agás a familia Ka-60/62, o Ka-31 ten rotores principais coaxiais contrarrotatorios. A célula do Ka-31 está baseada na do Kamov Ka-27. Unha característica distintiva do Ka-31 é a grande antena do radar de alerta temperá, que ou está xirando ou está plegado e gardado baixo a fuselaxe. Outra característica distintiva é a redución do voluminoso conxunto sensorial electro-óptico debaixo da cabina. O tren de aterraxe retráese para evitar interferencias co radar.
Pseudoencima

Os/as **pseudoencimas** ou **pseudoenzimas** son variantes de encimas que son cataliticamente deficientes (xeralmente inactivos), o que significa que realizan pouca ou ningunha catálise encimática. Crese que existen en todas as grandes familias de encimas en todos os reinos da vida. Os pseudoencimas están sendo cada vez máis importantes á hora de analizar a actividade celular, especialmente a medida que a análise bioinformática dos xenomas revela a súa omnipresenza. As súas importantes funcións reguladoras e ás veces as asociadas con doenzas nas vías de sinalización celular e metabólicas están proporcionando unha nova visión sobre as funcións non catalíticas dos encimas activos (o pluriemprego de proteínas ou *protein moonlighting*), e suxeríronse novas vías para abordar e interpretar os mecanismos de sinalización celular usando pequenas moléculas e fármacos. Os pseudoencimas que foron máis analizados e os mellor coñecidos en canto ás súas funcións de sinalización celular son probablemente as pseudoquinases, as pseudoproteases e as pseudofosfatases.

## Estruturas e funcións 
Detectouse a diferenza entre homólogos encimaticamente activos ou inactivos ás veces a nivel de secuencia (e en certos casos, comprendeuse isto cando se comparaban proteínas activas e inactivas de familias recoñecidas). e algúns pseudoencimas analizados en protozoos parasitos foron denominados 'procimas' ou 'prozimas'. Os pseudoencimas mellor estudados pertencen a varias superfamilias de encimas claves na sinalización celular, como as proteases, as proteína quinases, proteína fosfatases  e encimas modificantes de ubiquitina. Recoñeceuse tamén o papel dos pseudoencimas como "pseudoarmazóns"  e a bioloxía e función dos pseudoencimas están agora empezando a ser estudadas máis a fondo, en gran parte porque son tamén interesantes dianas potenciais (ou antidianas) para o deseño de fármacos no contexto dos complexos de sinalización celular intracelular.

## Examplos de clases 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
*Quinase
*Pseudoquinase
*Fosfatoma
*Proteína fosfatase

### Ligazóns externas 
*
Westland Scout

O **Westland Scout** foi un helicóptero lixeiro desenvolvido por Westland Helicopters. Desenvolvido a partir do Saro P.531, servía como helicóptero militar de propósito xeral baseado en terra, compartindo o antepasado e numerosos compoñentes comúns co helicóptero naval Westland Wasp. O principal operador do tipo foi o Corpo Aéreo do Exército británico, que operou o aparello en varios conflitos como o de Irlanda do Norte e a guerra das Malvinas. Foi substituído progresivamente polo Westland Gazelle no rol de recoñecemento, e polo máis grande Westland Lynx como helicóptero utilitario no campo de batalla.

## Desenvolvemento 
Tanto o Scout como o Wasp desenvolvéronse a partir do Saunders-Roe P.531, que á súa vez procedía do Saunders-Roe Skeeter. Coa compra de Saunders Roe, Westland fíxose co control do proxecto P.531, que se converteu no prototipo do Scout (orixinalmente chamado Sprite) e do Wasp. O contrato de desenvolvemento inicial do Ministerio de Defensa británico era para un helicóptero de propósito xeral de 5 a 6 asentos.

A primeira versión que cumpría tanto os requisitos da Royal Navy como do Exército, o P.531-2, voou o 9 de agosto de 1959 cun motor Bristol Siddeley Nimbus. Tamén se probou a partir do 3 de maio de 1960 unha versión equipada cun motor de Havilland Gnome. O Scout AH.1 de produción usaba un motor Rolls-Royce Nimbus (RR mercara xa Bristol Siddeley). O motor tiña 1 050 CV, pero o torque estaba limitado a 685 CV. Un deseño teórico extenso e probas prácticas realizáronse para proporcionar un tren de aterraxe que tolerase a resonancia terrestre. O primeiro Scout AH Mk 1 do Exécito voou o 4 de agosto de 1960, en marzo de 1961 seguiulle unha versión con controles eléctricos e as entregas comezaron a principios de 1963. Tras probas que se realizaron dende o Canadá ata Nairobi, a célula foi lanzada para operacións entre os -26C e ISA+30C.

## Variantes 
; Saunders-Roe P.531
: Prototipo.
; Saunders-Roe P.531-2 Mk.1
: Aparellos de preprodución.
; Scout AH.1
: Helicóptero utilitario lixeiro de cinco/seis prazas para o exército británico.

## Notas 
## Bibliografía 
*
*
Indonesian Aerospace

**Indonesian Aerospace** (**IAe**), ou o nome oficial indonesio **PT Dirgantara Indonesia** (**Persero**), é unha compañía aeroespacial indonesia implicada no deseño de aeronaves e no desenvolvemento e fabricación de avións rexionais civís e militares. A compañía era anteriormente coñecida como Industri Pesawat Terbang Nusantara (IPTN). Expandiuse dende unha instalación industrial e de investigación baixo o auspicio da Forza Aérea de Indonesia, chamada Lembaga Industri Penerbangan Nurtanio (LIPNUR).

Creada no ano 1976 como unha empresa pública, desenvolveu a súa capacidade como fabricante de aeronaves e diversificouse cara a outras áreas, como telecomunicacións, automoción, marítima, tecnoloxía da información, gas e petróleo, control e automatización, militar, tecnoloxía de simulación, turbinas industriais e servizos de enxeñería.

## Notas
Federación Galega de Rugby

A **Federación Galega de Rugby** ou **FGR** é o ente encargado do fomento e a difusión do rugby en Galicia, rexida conforme ó disposto nos estatutos da Federación Española de Rugby, á cal representa no territorio galego.
## Historia
A antiga FGR foi creada en marzo de 1943, con domicilio social en Vigo, disolta en 1952 e reconstituída de novo en 1957, volveuse inactiva durante os anos 70s.
  
A actual FGR foi creada en 1983, e a primeira xunta directiva foi a composta por: 
* Presidente: Maximino Casares Ozores
* Vicepresidente: Manuel Garrido Arrüti
* Secretario: Ezequiel González Patiño
* Vocal: José Flores 
* Vocal: Gerardo Dorda
A FGR organiza tódolos anos a Liga Galega de Rugby cuxa primeira edición na tempada 83/84 contou coa participación de cinco clubs: o Marina (Ferrol), o Zalaeta (A Coruña), o Universitario (Santiago), o Bocoi (Vigo) e o Arquitectura Técnica (A Coruña).

## Presidentes
;Primeira etapa
* Dende ????: Enrique de Sas Taboada
* Dende ????: Concejo
* Dende 1947: Fernando Pereiro Carrero
* Dende ????: Ramón Iglesias Louzao
;Segunda etapa
* Dende 1957: Castor Alonso Bar
* Dende ????: Ricardo Terre Marcelles
* Dende 1965: Joaquín Ocón García
;Etapa actual
* Dende 1983: Maximino Casares Ozores 
* Dende 1991: Julián Valiente Romero 
* Dende 1992: Gerardo Dorda Estrada 
* Dende 1995: Antonio Lemos Mariño 
* Dende 1999: Juan Manuel Espiña López 
* Dende 2011: José Ignacio Cociña Iglesias

## Licenzas
En 2017 a FGR conta con:
* 16 clubs 
* 23 árbitros
* 68 delegados
* 92 adestradores
* 440 xogadores categoría sénior
* 848 xogadores categorías inferiores

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Páxina web oficial da Federación Galega de Rugby
### Outros artigos
Hankasalmi

**Hankasalmi** é un municipio de Finlandia situado na rexión de Finlandia Central. En 2018 a súa poboación era de 4&nbsp;999&nbsp;habitantes. A superficie do termo municipal é de 687,75&nbsp;km2, dos cales 116,06&nbsp;km2 son auga. O concello ten unha  densidade de poboación de 8,74&nbsp;hab./km².

Limita cos concellos de Konnevesi, Laukaa e Toivakka na súa mesma rexión; Rautalampi, pertencente á rexión veciña de Savonia do Norte; e Kangasniemi, e Pieksämäki, pertencente á rexión de Savonia do Sur.

O concello é unilingüe en finés.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Sitio web de Hankasalmi
Home do saco

[miniatura|*Que vén o Coco* ([Francisco de Goya|Goya, gravado, 1797).]]
O **home do saco** ou **vello do saco** é un personaxe do folclore infantil hispánico. Normalmente represéntase coma un home que vaga polas rúas cando xa anoiteceu en busca de nenos extraviados para levalos metidos nun gran saco a un lugar descoñecido. Este personaxe caracterízase como un asustador de nenos, e utilízase como argumento para asustar aos nenos e obrigalos a que regresen cedo a casa. É similar ao *coco* e ao sacaúntos.

## Véxase tamén 
### Outros artigos
* Manuel Blanco Romasanta
Constantino Lecapeno

**Constantino Lecapeno** (en grego, Κωνσταντίνος Λακαπηνός) foi o terceiro fillo do emperador bizantino Romano I Lecapeno (r. 920-944), e coemperador de 924 a 945.

En decembro de 944, conxuntamente co seu irmán máis vello Estevo Lecapeno, depuxo ao seu pai Romano I, só para ser ambos os derrocados e exiliados polo emperador lexítimo Constantino VII (r. 913-959) unhas semanas máis tarde. Constantino foi desterrado á illa de Samotracia, onde foi asasinado mentres tentaba escapar, entre 946 e 948.

## Traxectoria 
### Familia 
**Constantino Lecapeno** foi un dos fillos máis novos do emperador Romano I e a súa esposa Teodora. Teófanes Continuatus menciónao como o fillo máis novo da parella imperial, mentres que o cronista do século XI, Jorge Cedreno cítao como o terceiro de catro fillos coñecidos. Os seus irmáns máis vellos eran Cristovo Lecapeno (coemperador 921-931) e Estevo Lecapeno (coemperador 924-945). Non está claro se Teofilacto (Patriarca de Constantinopla en 933-956) era o seu irmán máis novo ou se era un pouco maior que el. As súas irmás foron Helena, que casou con Constantino VII (r. 913-959), e Ágata, casada con Romano Argiro. Probablemente tivo polo menos outras dúas irmás non identificadas, coñecidas só polos seus matrimonios cos *magister* Romano Mosele e Romano Saronita.

### Reinado 
[miniatura|[Sólido (moeda)|Sólido de ouro de Constantino VII.]]
Romano I Lecapeno ascendeu ao poder en 919, cando conseguiu nomearse emperador en lugar de Constantino VII, ademais de casalo coa súa propia filla Helena. No transcurso dun ano, ascendeu rapidamente de basileopator a César, e finalmente foi coroado emperador o 17 de decembro de 920. Para consolidar a súa posición no poder e co fin de suplantar á dinastía macedónica gobernante coa súa propia familia, nomeou o seu fillo máis vello Cristovo como coemperador en maio de 921, mentres que Estevo e Constantino foron proclamados coemperadores o 25 de decembro de 924. O *magister* Simeón rexistra a morte de Helena o 14 de xaneiro de 940. O 2 de febreiro do mesmo ano, Constantino casou coa súa segunda muller, Teófano Mamas. Sábese que Constantino chegou a ter un fillo, ao que nomeou Romano, pero non se rexistra en cal das súas dúas mulleres foi concibido. Liutprando de Cremona, fai un relato lixeiramente diferente: Romano recibiu aos seus fillos con amargo sarcasmo, dándolles as grazas por non habelo descoidado, e rogándolles que desculpen aos monxes pola súa ignorancia de non saber como recibir correctamente a uns emperadores.

Constantino foi transportado a Ténedos (actual Bozcaada) e logo a Samotracia. Finalmente foi asasinado ao tratar de escapar da illa, descoñecéndose a data exacta. Teófanes Continuatus afirmou que o exiliado Romano I tivo un pesadelo, na cal viu o descenso do seu fillo ao inferno no momento da morte de Constantino, que se situou entre 946 e a propia morte de Romano I en 948.

## Notas 
## Véxase tamén
### Bibliografía 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*