Adán cromosómico Y

En xenética humana, o **Adán cromosómico Y** ou, simplificadamente, **Adán cromosómico**, ou, máis tecnicamente, o **antepasado común máis recente cromosómico Y** (**Y-MRCA** polas súas siglas en inglés, que se utilizarán neste artigo) é o antepasado común máis recente patrilinear do cal descenden os seres humanos actualmente vivos. É o varón máis recente do cal todos os humanos vivos descenden en liña ininterrompida de antepasados machos. O termo Y-MRCA reflicte que os cromosomas Y de todos os varóns actuais derivan directamente do cromosoma Y dese remoto devanceiro. O concepto análogo de antepasado máis recente matrilinear coñécese como "Eva mitocondrial" (mt-MRCA, denominado así pola transmisión matrilinear do ADN mitocondrial ou ADNmt), a muller máis recente da cal descenden matrilinearmente todos os humanos vivos. Igual que ocorre coa  "Eva mitocondrial", o título de "Adán cromosómico Y" non está permanentemente asignado a un só individuo, senón que pode avanzar (a momentos máis achegados ao presente) no decurso da historia humana a medida que algunhas liñaxes paternas se extinguen. Os seus nomes son unha analoxía cos personaxes Adán e Eva do mito do libro da Xénese bíblico.

As estimacións do momento en que viviu o Adán cromosómico Y tamén cambiaron conforme cambiaron os coñecementos sobre a ascendencia humana. Por exemplo, en 2013, anunciouse o descubrimento dun haplogrupo do cromosoma Y anteriormente descoñecido,
o que tivo como resultado un lixeiro axuste da estimación do momento en que viviu o Adán cromosómico.

Por definición, non é necesario que o Y-MRCA e o mt-MRCA tiveran que vivir ao mesmo tempo.
Aínda que as estimacións de 2014 suxerían a posibilidade de que os dous individuos puideron ser case contemporáneos, o descubrimento do haplogrupo Y arcaico atrasou a idade estimada do Y-MRCA ("Adán") ata bastante antes que a idade máis probable do mt-MRCA ("Eva"). En 2015, as estimacións da idade do Y-MRCA ían de hai 200.000 a hai 300.000 anos, o que é bastante consistente coa aparición de humanos anatomicamente modernos no rexistro fósil.

Os datos do cromosoma Y tomados dun fósil de home de Neanderthal da cova de El Sidrón, España, produciron unha idades de Y-T-MRCA de 588.000 anos para as patriliñaxes do neanderthal e o *Homo sapiens*, denominados *ante* Adán, e de 275.000 anos para o Y-MRCA.

## Definición 
O antepasado común máis recente cromosómico Y ou Adán cromosómico é o antepasado común máis recente dos cromosomas Y que se encontran actualmente entre os machos humanos vivos.

Debido a que a definición se refire á poboación "actualmente viva", a identidade do antepasado común máis recente e por extensión do Y-MRCA humano, depende do tempo (depende do momento que corresponda a "actualmente").
O antepasado común máis recente dunha poboación pode moverse cara a adiante no tempo a medida que as liñaxes arcaicas dentro da pobaoción se van extinguindo:
unha vez que unha liñaxe desaparece, está irremediablemnte perdida. Deste xeito, este mecanismo só pode cambiar o título do Y-MRCA cara a adiante no tempo, é dicir, cara a tempos máis recentes. Un evento como ese podería deberse á total extinción de varios haplogrupos basais. 
Os seus outros machos contemporáneos poderían tamén ter descendentes vivos hoxe, pero non, por definición, soamente a través da descendencia patrilinear; noutras palabras, ningún deles ten unha liña de descendentes machos ininterrompida (*fillos varóns de fillos varóns de fillos varons... de fillos varóns*) que os conecten coas persoas actualmente vivas.

Pola natureza do concepto de antepasado común máis recente, estas estimacións só poden representar un *terminus ante quem* ("límite antes do cal"), ata que o xenoma de toda a poboación sexa examinado (neste caso, o xenoma de todos os seres humanos vivos).

## Estimación da idade 
As estimacións da idade do Y-MRCA depende fundamentalmente do haplogrupo existente coñecido máis arcaico en poboacións contemporáneas. En 2018 este é o haplogrupo A00 (descuberto en 2013). A estimación da idade baseándose neste, publicada en 2014&ndash;2015, está no período entre 160.000 e 300.000 anos, compatible co tempo de aparición e primeira dispersión do *Homo sapiens*. 
Esas estimacións foron despois substancialmente revisadas cara a abaixo (cara a tempos máis recentes), como en Thomson *et al.* 2000, que propuxo unha idade duns 59.000 anos.
Este dato suxería que o Y-MRCA viviu uns 84.000 anos despois que a femia análoga, a mt-MRCA (o antepasado común máis recente matrilinear), que viviu hai 150.000–200.000 anos.
Este dato tamén significa que o Adán cromosómico Y viviu nun momento moi próximo e probablemente despois da migración desde África, que se cre tivo lugar hai 50.000–80.000 anos.
Unha explicación dada para esta discrepancia na profundidade das liñaxes patrilinear fronte á matrilinear era que as mulleres teñen unha mellor oportunidade de reproducirse que os machos debido á práctica da polixinia. Cando un individuo macho ten varias esposas, isto impide normalmente que outros machos da comunidade se reproduzan e transmitan os seus cromosomas Y ás seguintes xeracións. Por outra parte, a polixinia non impide que a maioría das mulleres da comunidade transmitan o seu ADN mitocondrial ás seguintes xeracións. Este éxito reprodutor diferencial de machos e femias pode levar a que persistan no futuro menos liñaxes dos varóns respecto aos das mulleres. Este menor número de liñaxes dos varóns é máis sensible a derivar e con maior probabilidade coalescería nun antepasado común máis recente. Isto podería explicar os datos máis recentes asociados co Y-MRCA.

A estimación "hiper-recente" significativamente menor de 100.000 anos foi de novo corrixida cara a atrás en estudos de inicios da década de 2010, que ían duns 120.000 a 160.000.
Esta revisión debeuse ao rearranxo da espiña dorsal da filoxenia do cromosoma Y seguindo a resecuenciación das liñaxes do haplogrupo A.
En 2013, Francalacci *et al.* informou que a secuenciación de polimorfismos do cromosoma Y dun só nucleótido específicos de macho (MSY-SNPs) de 1204 varóns sardos, indica unha estimación de 180.000 a 200.000 anos para a orixe común de todos os humanos a través da liñaxe paterna.
Tamén en 2013, Poznik *et al.* informaron que o Y-MRCA vivira entre hai 120.000 e 156.000 anos, baseándose na secuenciación do xenoma de 69 varóns de 9 poboacións diferentes.
Ademais, o mesmo estudo estimou a idade da Eva mitocondrial nuns 99.000 a 148.000 anos. Como eses rangos se solapan nun intervalo de tempo de 28.000 anos (148.000 a 120.000), os resultados deste estudo foron publicados na prensa popular salientando a posibilidade de que o "Adán e a Eva xenéticos puideron camiñar sobre a Terra ao mesmo tempo".

O anuncio de Mendez *et al.* O Adán cromosómico Y estaba representado na raíz destas dúas liñaxes. O haplogrupo A e o haplogrupo BT representaron as liñaxes do propio Adán cromosómico Y e dun dos seus fillos, que tiña un novo SNP.

Cruciani et al. 2011, determinaron que a bifurcación máis profunda na árbore do cromosoma Y atopábase entre dos subclados dos que se informara previamente do haplogrupo A, en vez de entre os haplogrupos A e BT. Posterioremnte, atopouse o grupo A00, fóra da árbore previamenrte elaborada.
O rearranxo da árbore xenealóxica de familia do cromosoma Y implica que as liñaxes clasificadas como haplogrupo A non necesariamente forman un clado monofilético. O haplogrupo A, por tanto, refírese a unha colección de liñaxes que non posúe os marcadores que definen o haplogrupo BT, aínda que o haplogrupo A inclúe aos cromosomas Y relacionados máis distantemente.

As mutacións M91 e P97 distinguen o haplogrupo A do BT. Nos cromosomas do haplogrupo A, o marcador M91 consta dun tramo de 8 unidades de nucleobases T. No haplogrupo BT e nos cromosomas de chimpancé, este marcador consta de 9 unidades da nucleobase T (timina). Este padrón suxeriu que o tramo 9T do haplogrupo BT foi a versión ancestral e que o haplogrupo A formouse pola deleción dunha nucleobase. Os haplogrupos A1b e A1a foron considerados subclados do  haplogrupo A, xa que ambos os dous posúen a M91 con 8Ts.

Scozzari *et al.* (2012) están de acordo cunha situación plausible no "cuadrante noroeste do continente africano" para a aparición do haplogrupo A1b.
 O informe de 2013 do haplogrupo A00 atopado no pobo mbo do oeste do Camerún actual é tamén compatible con esta imaxe.

A revisión da filoxenia do cromosoma Y desde 2011 afectou as estimacións da orixe xeográfica probable do Y-MRCA e as estimacións da profundidade do tempo. Polo mesmo razoamento, os descubrimentos futuros de haplogrupos arcaicos hoxe descoñecidos en persoas vivas de novo poderían levar a máis revisións. En concreto, a posible presenza de entre o 1% e o 4% de ADN derivado dos neanderthais en xenomas eurasiáticos implica que o  (improbable) evento do descubrimento dun só macho eurasiático vivo que presentase unha liña patrilinear neanderthal inmediatamente atrasaría o T-MRCA ("tempo do MRCA") a polo menos dúas veces a súa estimación actual. Porén, o descubrimento dun cromosoma Y neanderthal feito por Mendez *et al*. suxire a extinción das patriliñaxes neanderthais, xa que a liñaxe inferida da secuencia neanderthal está fóra do rango da variación xenética dos humanos contemporáneos. As cuestións da orixe xeográfica formarían parte do debate da evolución dos neanderthais a partir do *Homo erectus*.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

### Outros artigos 
* Eva mitocondrial
* Arqueoxenética
### Ligazóns externas 
* Documental que redebuxa a árbore da familia humana (de *National Geographic*)
* Misterios do ADN&nbsp;– A busca de Adán (de *National Geographic Channel*)
* Diagramas da Eva mitocondrial e do Adán cromosómico Y 
* Haplogrupos bialélicos do cromosoma Y
* A maioría dos varóns europeos 'descenden de granxeiros'
* Por que estudar o Y: o cromosoma revela os camiños dos humanos ancestrais