open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Lama (material)

dereita|miniatura|244x244px|Barro.
A **lama**, ou **barro**, ou **bulleiro**, ou **lodo**, ou **trollo**, é unha mestura semilíquida de auga e terra composta por sedimentos, partículas de po e arxila. Os depósitos de barro endurécense co paso do tempo até converterse en lutita.

## Usos 
[miniatura|200px|Casa de barro en [Gobernación de 'Amran|'Amran, Iemen.]]
Os usos son moi variados, desde a construción onde se usa para darlle terminación de calidade, fabricación de envases para almacenar auga, artesanías como vasos de barro, elementos decorativos e esculturas etc.

### Barro na construción 
O barro é un dos primeiros materiais usados polo home para construír refuxios. O barro apilado a man (cob), en forma de ladrillos (adobe), ou compactado (tapial) é unha forma moi barata e pouco tecnificada de crear paredes e muros, polo que foi amplamente utilizado polas civilizacións antigas así como polas culturas localizadas en contornas desérticas, onde escasea a pedra e a madeira.

### Outros usos 
Un baño de barro, usualmente con ingredientes especiais, úsase por motivos de beleza, saúde ou pracer. Tamén se utiliza para facer artesanías ou obxectos de decoración.

### Barro en artesanías 
O barro tamén pode ser usado como material para realizar artesanías ou outras pezas decorativas.

## Zooloxía 
Algúns animais, como os elefantes, utilizan o barro como protector contra parasitos, insectos e a radiación solar. Ademais, os bulleirais adoitan consituír importantes biótopos en diferentes ecosistemas.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Material de construción
* Sapropel
* Cerámica
Lingua itza’

O **itza’** (tamén coñecido como **itza** ou **itzaj**) é unha lingua que pertence á póla iucateca das linguas maias falada polo pobo itza’ preto do Lago Petén Itzá, na moderna Guatemala. A lingua está seriamente ameazada, con só 12 falantes fluídos e uns 60 falantes non fluídos. O itza’ está clasificado como en perigo crítico polo Libro Vermello das Linguas Ameazadas da UNESCO.

O itza’ era a lingua da administración ó longo da península do Iucatán antes do ano 1697, cando o pobo itza’ controlaba a derradeira nación maia de Mesoamérica. Durante este tempo, o pobo itza’ situou o seu fogar ancestral na rexión de Petén. A lingua itza' reflicte a súa historia na nomenclatura do mundo natural, xa que as verbas itza' que se refiren á agricultura e ás súas prácticas permaneceron sen cambios dende a primeira vez que foron rexistradas. Ademais, o itza' posúe un rico vocabulario para as plantacións e os animais que recollen información específica sobre as diferentes variedades e individuos das especies.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Charles Andrew Hofling: *Itzá Maya texts with a grammatical overview.* University of Utah Press, Salt Lake City 1991. 321 pp. ISBN 0-87480-359-4
* Charles Andrew Hofling, Félix Fernando Tesucún: ''Tojt'an: diccionario maya itzaj - castellano.* Guatemala, Cholsamaj, 2000.
* Charles Andrew Hofling: *Itzaj Maya Grammar.* The University of Utah Press, Salt Lake City 2000. ISBN 0-87480-666-6
* Charles Andrew Hofling, Félix Fernando Tesucún: *Itzaj Maya-Spanish-English Dictionary.'' The University of Utah Press, Salt Lake City 1997. ISBN 0-87480-550-3
José Ángel Fernández Meis

**José Ángel Fernández Meis**, coñecido como **Meis**, nado no Grove o 31 de xullo de 1914 e finado en Saint-Herblain (Loira Atlántico, Francia) o 14 de novembro de 1998, foi un político galego.

## Traxectoria 
Membro das Juventudes Comunistas e do PCE. Logo do golpe de Estado do 18 de xullo de 1936 estivo agochado na illa de Sálvora con outros compañeiros, pero foi detido. Para salvar a vida alistouse no exército rebelde e en setembro de 1937 intentou pasarse á zona republicana na fronte de Aragón. Foi detido e condenado a morte por deserción en Zaragoza en 1938. A pena foi conmutada por 30 anos de reclusión maior e despois por 12 anos e un día de reclusión menor.

Pasou primeiro polo campo de prisioneiros da Academia Militar de San Gregorio (Zaragoza), logo a cadea de Zaragoza, do Dueso (Santoña) e o Batallón de Traballadores nº 121, en Aragón. Posteriormente pasou polas prisións de Burgos, Celanova e Ourense. En 1941 foi destinado a un batallón de traballadores no campo de internamento das minas de Fontao. Alí foi un dos responsables da reorganización do PCE, converténdose no secretario de organización da primeira dirección do partido na clandestinidade encabezada por Belarmino Álvarez Muñiz como secretario xeral.

Saíu en liberdade provisional o 18 de abril de 1944. Logo de obter a liberdade definitiva en 1946 marchou a Trintxerpe onde traballou de mariñeiro. De alí marchou a Nantes, onde morreu.
## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
*
Xisto bituminoso

O **xisto bituminoso** é unha rocha sedimentaria de gran fino, rica en material orgánico, contendo queróxeno (unha sólida mestura de compostos químicos orgánicos), a partir do cal poden ser producidos hidrocarburos líquidos chamados de petróleo de xisto. O petróleo de xisto é un substituto para o petróleo convencional; con todo, a extracción do petróleo de xisto do xisto bituminoso é máis cara e ten maiores impactos ambientais). Os depósitos de xisto bituminoso son frecuentes en todo o mundo. As estimacións de depósitos globais van de 2,8 a 3,3 trillóns de barrís de óleo recuperábel.

O xisto bituminoso gaña unha atención especial como unha potencial fonte abondosa de petróleo sempre que o prezo do petróleo convencional sobe. Porén, a extracción e o procesamento do xisto bituminoso aumentan unha serie de preocupacións ambientais, tales como o uso da terra, o manexo do lixo, o uso da auga, o tratamento da auga, a emisión dos gases invernadoiro e a polución do ar. En Estonia e na China teñen grandes industrias de extracción, e o Brasil, Alemaña e Rusia tamén fan uso do xisto bituminoso.

## Notas
José María Rodríguez de Francisco

**José María Rodríguez de Francisco**, nado en Vega de Infanzones o 7 de maio de 1950, é un político español de orientación leonesista.

## Traxectoria 
Avogado de profesión, estudou dereito en Valladolid. Entrou en política da man do seu mentor, Juan Morano Masa, en 1983, sendo elixido concelleiro do concello de León na lista independente de Morano. Máis tarde pasou a ser tenente de alcalde no Concello de León e responsable das áreas de xardíns e iluminación. En 1987, volveu acompañar a Juan Morano nunha lista independente e foi reelixido concelleiro, sendo nomeado por el tenente de alcalde, responsable de Réxime Interior e persoal.

Coa marcha de Juan Morano ó&nbsp;Partido Popular en 1991, Rodríguez de Francisco uniuse con varios grupos leonesistas no partido Unión do Pobo Leonés (UPL) co que conseguiu tres concelleiros no Concello de León, con el como cabeza de lista, un deputado provincial na Deputación Provincial de León e 29 concelleiros repartidos por toda a provincia leonesa, ademais de varias alcaldías. En 1995, 1999 e 2003 continuou a súa carreira como concelleiro por UPL sempre como candidato á alcaldía de León. Foi tamén elixido deputado provincial na lexislatura 1995-1999 e procurador autonómico en VINAS e VII lexislaturas autonómicas pola circunscrición electoral de León. O 20 de novembro de 2004 anunciou un pacto co seu até entón inimigo político Mario Amilivia mediante o que este último accedeu á alcaldía de León tras unha moción de censura contra o socialista Francisco Fernández (3 de decembro de 2004). A moción de censura tivo alcance nacional: o debate chegou ás Cortes, xa que o PSOE acusou ó PP de romper o Pacto Antitransfuguismo, (que pretendía evitar xiros na política apoiándose en cargos electos elixidos nas listas doutra formación política).&nbsp;Ó&nbsp;mesmo tempo, e mentres no pleno do Concello se votaba a moción, ducias de leoneses manifestábanse ante el acusando a De Francisco de virachaquetas e de tránsfuga.

Un punto de inflexión na carreira política de Rodríguez de Francisco chegou nas eleccións de 2007, nas que concorre co seu novo partido, o Partido Autonomista Leonés - Unidade Leonesista como cabeza de lista tanto ó concello de León como ás cortes autonómicas, sen obter acta de concelleiro nin de procurador. Os resultados da súa formación foron tamén malos: o partido obtivo 4.982 votos (1,68%) nas autonómicas e 4.546 nas municipais (10 concelleiros).

## Notas
Bigorda

O termo **bigorda** pódese referir ás especies botánicas a seguir:

***Silvamar** (*Smilax aspera*);
***Herba salgueira** (*Lonicera* sp.), madreselva, chuchamel.
Xacobe II de Inglaterra

**Xacobe II e VII**, nado o 14 de outubro de 1633, e finado o 16 de setembro de 1701, foi rei de Inglaterra e Irlanda como **Xacobe II** e Escocia como **Xacobe VII**, dende o 6 de febreiro de 1685 até que foi deposto pola Revolución Gloriosa de 1688. Foi o derradeiro monarca católico de Inglaterra, Escocia e Irlanda.

O segundo fillo sobrevivente de Carlos I, ascendeu ó trono despois da morte do seu irmán, Carlos II. Os membros da elite política protestante sospeitaban del por ser pro-francés, pro-católico e por desexar converterse en monarca absoluto.  Cando tivo un herdeiro católico, os nobres animaron ó seu sobriño protestante Guillerme de Orange a realizar unha invasión militar dende as Provincias Unidas, o cal faría na Revolución Gloriosa de 1688. Xacobe abandonou Inglaterra (e así considerouse que abdicara). Foi substituído pola súa filla máis vella protestante, María e polo seu marido Guillerme de Orange. Xacobe levou a cabo un serio intento de recuperar a coro cando chegou a Irlanda en 1689. Despois da derrota das forzas xacobitas na batalla do Boyne en xullo de 1690, Xacobe regresou a Francia. Viviu o resto da súa vida como un pretendente ó trono na corte do seu curmán e aliado Lois XIV.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Levantamentos xacobitas
* Bonnie Prince Charlie
María II de Inglaterra

miniatura|250px|Retrato feito por Sir Godfrey Kneller, 1690.
**María II de Inglaterra**, nada o 30 de abril de 1662 e finada o 28 de decembro de 1694 foi raíña de Inglaterra, Escocia e Irlanda xunto co seu marido e curmán Guillerme de Orange, dende 1689 até a súa morte. Guillerme e María, ámbolos dous protestantes, convertéronse en rei e raíña reinante despois da Revolución Gloriosa, que significou a adopción da Declaración de Dereitos de 1689 e a deposición do seu pai católico Xacobe II e VII. Guillerme converteuse no único gobernante despois da morte de María en 1694.

María exercía menos poder que Guillerme cando estaba en Inglaterra, cedendo a maior parte da súa autoridade nel, aínda que dependía en gran medida dela. Porén, actuou soa cando Guillerme estaba involucrado en campañas militares no estranxeiro, demostrando ser unha gobernante poderosa, firme e efectiva.

## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Van der Kiste, John (2003) *William and Mary*. Stroud, Gloucestershire: Sutton Publishing. ISBN 0-7509-3048-9.
* Waller, Maureen (2006). *Sovereign Ladies: The Six Reigning Queens of England*. Londres: John Murray. ISBN 978-0-7195-6628-8.
Fadamorgana

***Fadamorgana***, subtitulada ***Revista galega de literatura infantil e xuvenil***, foi unha publicación periódica aparecida en Santiago de Compostela en 1999.

## Descrición 
Estivo dirixida por Xosé Antonio Neira Cruz e editada por Atlántica de Información e Comunicación de Galicia.

Amais de dar conta das novidades do xénero, dedicaba un apartado a entrevistar un escritor e outro a falar dalgún ilustrador galego.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
* 
* 
### Outros artigos 
* Literatura infantil e xuvenil
* Lista de publicacións impresas da provincia da Coruña
Friol, Friol, Friol

**Friol** é o único lugar da parroquia de Friol no concello lucense de Friol, na comarca de Lugo. Segundo o IGE, en 2023 tiña 580 habitantes (287 homes e 293 mulleres).

## Lugares e parroquias
### Lugares de Friol
### Parroquias de Friol
## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
*Lugares de Friol
Linguas chibchas

As **linguas chibchas** son unha familia lingüística composta por un amplo grupo de linguas faladas por varios pobos amerindios, cuxo territorio tradicional se estende dende o nordeste de Honduras, a costa caribeña de Nicaragua, a maior parte de Costa Rica e Panamá, así como algunhas partes de Colombia e o oeste de Venezuela. O nome da familia deriva dunha lingua extinta chamada lingua chibcha ou muisca (*Muysccubun*), outrora falada polo pobo muisca que vivía no Altiplano Cundiboyacense, sendo Bogotá a súa capital do sur no momento da invasión española. Porén, as análises xenéticas e lingüísticas sinalan que o berce das linguas chibchas non está en Colombia, senón nunha área da fronteira entre Costa Rica e Panamá, onde se atopa a maior variedade de linguas desta familia.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Cassiani, Joseph. 1741. *Historia de la provincia de la Compañía de Jesús del Nuevo Reino de Granada en la América*. Madrid.
* Constenla Umaña, Adolfo. 1981. *Comparative Chibchan Phonology*. (Ph.D. dissertation, Department of Linguistics, University of Pennsylvania, Philadelphia). http://repository.upenn.edu/dissertations/AAI8207943
* Greenberg, Joseph H. 1987. *Language in the Americas*. Stanford: Stanford University Press.
* Müller, Friederich. 1882. *Grundriss der Sprachwissenschaft*: 189, 356. Wien.
* Quesada, J. Diego. 2007. *The Chibchan Languages*. Cartago: Editorial Tecnológica de Costa Rica.
* Uhle, Max. 1890. "Verwandtschaften und Wandcrungen der Tschibtscha"; *Actas del VII Congreso Internacional de Americanistas, Berlín 1888*: 466-89.
* La Universidad de Costa Rica publica la revista *Estudios de Lingüística Chibcha*.
Eleanor Hallowell Abbott

**Eleanor Hallowell Abbott** (Sra. *Fordyce Coburn*), nada en Cambridge (Massachusetts) o 22 de setembro de 1872 e finada en Portsmouth (Nova Hampshire) o 4 de xuño de 1958, foi unha escritora estadounidense. Contribuíu con frecuencia no ''Ladies' Home Journal*.

## Traxectoria 
Era filla do clérigo Edward Abbott, quen editaba a publicación *Literary World*, e neta do notable escritor de textos infantís Jacob Abbott. Por influencia do seu pai e o seu avó, Eleanor medrou rodeada de literatura e relixión, o cal lle axudou a coñecer a literatos destacados como Henry Wadsworth Longfellow e Robert Lowell.

Tras asistir a escolas privadas en Cambridge, empezou a estudar en Radcliffe College. Unha vez completou os seus estudos, traballou como secretaria e mestra en Lowell State Normal School. Alí empezou a escribir poesías e historias curtas, con pouco éxito ao comezo. Foi só despois de que a revista *Harper's* aceptase dous dos seus poemas que a escritora viu que o seu traballo era prometedor. Máis adiante gañaría tres premios coas súas historias curtas, ofrecidos por *Collier's* e *The Delineator*.

En 1908, Abbott casou co Dr. Fordyce Coburn e trasladouse con el a Wilton, Nova Hampshire. O Dr. Coburn era asesor médico da Lowell High School, e en ocasións axudaba á súa esposa coa súa escritura. Logo do traslado, varias revistas de alta circulación aceptaron os seus traballos para ser publicados. Dous dos seus poemas foron aceptados por *Harper's Magazine* en 1909. Chegaría a publicar 75 historias curtas e 14 novelas románticas. *Being Little in Cambridge When Everyone Else Was Big* ("Ser pequena en Cambridge cando todos os demais eran grandes") é unha autobiografía escrita por Abbott acerca da súa nenez en Cambridge.

Abbott non tivo fillos. Faleceu en 1958 en Portsmouth.

A biblioteca da Universidade de Nova Hampshire mantén unha serie de textos orixinais das historias curtas de Abbott nas súas *Milne Special Collections*.

## Traballos seleccionados 
miniatura|280x280px|Primeira edición de *Molly Make-Believe*, 1910
* *Molly Make-Believe*, 1910
* *The Sick-a-Bed Lady (and other tales)*, 1911
* *The White Linen Nurse*, 1913
* *Little Eve Edgarton*, 1914
* *The Indiscreet Letter*, 1915
* *The Ne'er Do Much*, 1918
* *Love and Mrs. Kendrue*, 1919
* *Peace on Earth, Good-will to Dogs*, 1920
* *Silver Moon*, 1923
* *But Once A Year: Christmas Stories*, 1928
* *Being Little in Cambridge when Everyone Else was Big'', 1936

## Notas 
## Ligazóns externas 
* Obras de Eleanor Hallowell Abbott no Proxecto Gutenberg.
Día Mundial das Persoas Refuxiadas

[300px|miniatura|Persoas [Refuxiado|refuxiadas da Guerra Civil Siria.]]

O **Día Mundial das Persoas Refuxiadas** celébrase cada ano o 20 de xuño co obxectivo de concienciar sobre a problemática dos refuxiados por mor dos conflitos internacionais.

## Celebración 
O 4 de decembro de 2000 a Asemblea Xeral das Nacións Unidas na Resolución 55/76 decidiu que, a partir do ano 2001, o día 20 de xuño sexa o **Día Mundial das Persoas Refuxiadas**.

## Temas do Día Mundial das Persoas Refuxiadas 
miniatura|Logo do Día Mundial das Persoas Refuxiadas

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Alto Comisionado das Nacións Unidas para os Refuxiados 
* Refuxiado

### Ligazóns externas 
* Sitio web oficial do Día Mundial dos Refuxiados

;Sistema da ONU
* Oficina do Alto Comisionado das Nacións Unidas para os Refuxiados (ACNUR)
** Media - Tendencias globais 2015
** O traballo da ONU cos refuxiados
** Estás #CosRefuxiados?
** Historias dos refuxiados
* Oficina de Coordinación de Asuntos Humanitarios (OCHA) .
* Relief Web, .
* Oficina do Alto Comisionado das Nacións Unidas para os Dereitos Humanos
** Relator especial sobre as persoas internamente desprazadas .
* Comité Permanente entre Organismos .
* Organismo de Obras Públicas e Socorro das Nacións Unidas para os Refuxiados de Palestina no Próximo Oriente (UNRWA) .
Willa Cather

[miniatura|160x160px|Willa Cather nunha [Medallas de ouro American Arts|medalla da serie *American Arts*.]]
**Wilella Sibert Cather**, coñecida como **Willa Cather**, nada en Black Creek Valley (Virxinia) o 7 de decembro de 1873 e finada en Nova York o 24 de abril de 1947, foi unha novelista estadounidense. En 1923 gañou o Premio Pulitzer por *One of Ours* (1922), obra ambientada na Primeira guerra mundial. Tamén é relevante a súa obra previa My Antonia (1918) e outras obras posteriores como *A Lost Lady* (1923).

## Obra 
### Non ficción
* *The Life of Mary Baker G. Eddy and the History of Christian Science* (1909, de Willa Cather e Georgine Milmine)
* *Not Under Forty* (1936, ensaio)
* *On Writing* (1949)

### Novelas
* ''Alexander's Bridge* (1912)
* *O Pioneers!* (1913)
* *The Song of the Lark* (1915)
* *My Ántonia* (1918)
* *One of Ours* (1922)
* *Unha muller perdida* (*A Lost Lady*, 1923)
* *The Professor's House* (1925)
* *My Mortal Enemy* (1926)
* *Death Comes for the Archbishop*  (1927)
* *Shadows on the Rock* (1931)
* *Lucy Gayheart* (1935)
* *Sapphira and the Slave Girl* (1940)

#### Ensaios e artigos 
* *On the Art of Fiction* (1920)

### Collections
* *April Twilights* (1903, poesía)
* *The Troll Garden* (1905, relatos)
* *Youth and the Bright Medusa* (1920, relatos)
* *Obscure Destinies* (1932, tres relatos)
* *Not Under Forty* (1936, essays)
* *The Old Beauty and Others* (1948, tres relatos)
* *Willa Cather: On Writing* (1949, ensaio)
* *Five Stories* (póstuma, 1956)
* *The Selected Letters of Willa Cather'' (póstuma, 2013)

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* The Willa Cather Collection  en Drew University, Madison, NJ .
* Willa Cather Archive en University of Nebraska-Lincoln .
Lingua mopán

O **mopán** (ou *maia mopán*) é unha lingua que pertence á póla iucateca de linguas maias. É falada polo pobo mopán que vive no departamento de Petén, en Guatemala (lingua nacional) e nos Montes Maias de Belize. Existen entre tres mil e catro mil falantes de mopán en Guatemala, e entre seis mil e oito mil en Belize. O mopán está clasificado como en perigo severo polo Libro Vermello das Linguas Ameazadas da UNESCO.

As outras linguas iucatecas son o maia iucateca, o lacandón e o itza'. O mopán comezou a diferenciarse das outras linguas iucatecas hai uns mil anos, polo menos.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
* 
* 
*
Lingua ch’olti’

O **ch’olti’** é unha lingua maia extinta que foi falada polo pobo ch'ol manche que habitaba o leste de Guatemala e o sur de Belize. A forma post-colonial da lingua só se coñece por un único manuscrito escrito entre 1685 e 1695 que foi estudado por Daniel Garrison Brinton. O ch'olti' pertence á póla de linguas cho'l e está estreitamente relacionada coa maia chontal, e especialmente co ch'orti'. A lingua ch'olti' converteuse nunha lingua especialmente interesante para o estudo da escrita maia, xa que a maioría dos textos maias están escritos nunha antiga variedade do ch'olti' chamado ch'olti' clásico ou maia clásico e que se pensa que puido ser a forma dialectal de prestixio na área maia durante a era clásica.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
*
Liberdade de expresión

[miniatura|[Eleanor Roosevelt e a Declaración Universal dos Dereitos Humanos (1948). O artigo XIX estabelece que "todo ser humano ten dereito á liberdade de opinión e expresión".]]
**Liberdade de expresión** é o dereito de calquera individuo a manifestar, libremente, opinións, ideas e pensamentos persoais sen medo de represión ou censura por parte do goberno ou doutros membros da sociedade.

 É un concepto fundamental nas democracias modernas nas cales a censura non ten apoio moral. A liberdade de expresión é un dereito humano, protexido pola Declaración Universal dos Dereitos Humanos, de 1948, e polas constitucións de varios países democráticos.

## Historia 
A maioría dos ideais políticos modernos como a xustiza, a liberdade e o goberno constitucional, xurdiron na Grecia antiga. Foron os gregos os pioneiros en lanzar as sementes da idea democrática, e entre os valores da República Romana incluíanse a liberdade de expresión e a liberdade de relixión.

O concepto de liberdade de expresión pode atoparse nos primeiros documentos dos dereitos humanos. Na Declaración de Dereitos de 1689 de Inglaterra establécese legalmente o dereito á 'liberdade de expresión no Parlamento', que aínda se mantén. A Declaración dos dereitos do home e do cidadán, adoptada durante a Revolución Francesa de 1789, afirmou especialmente a liberdade de expresión como un dereito inalienable.

O Artigo 19 da Declaración Universal dos Dereitos Humanos, adoptada en 1948, di que:

''"Todo ser humano ten dereito á liberdade de opinión e expresión; este dereito inclúe a liberdade de, sen interferencia, ter opinións e de procurar, reciber e transmitir informacións e ideas por calquera medio e independentemente de fronteiras".

## Notas
Día Internacional da Diversidade Biolóxica

[250px|miniatura|A [Terra vista desde o Apollo 17.]]
O **Día Internacional da Diversidade Biolóxica** é unha data que se celebra o 22 de maio de cada ano, por decisión da Asemblea Xeral das Nacións Unidas do 20 de decembro de 2000, na Resolución 55/201. Este día foi creado para "informar e concienciar á poboación e aos estados sobre as cuestións relativas á biodiversidade". A data elixiuse por coincidir co aniversario da aprobación do Convenio sobre a Diversidade Biolóxica, firmado en 1992.

## Tema por ano 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Ano Internacional dos Bosques
* Ano Internacional do Turismo Sostible para o Desenvolvemento 2017
* Convenio sobre a Diversidade Biolóxica
* Decenio das Nacións Unidas sobre a Biodiversidade
* Día Internacional da Nai Terra
* Día Mundial do Medio Ambiente
* Día Mundial dos Océanos
* Diversidade biolóxica
* Río +20

### Ligazóns externas 
* Sitio web oficial do Día Internacional da Diversidade Biolóxica

; Información e material promocional
* Logo oficial do Día da Diversidade Biolóxica 2017
* Fichas descritivas sobre biodiversidade
* Folleto sobre o cambio climático e diversidade biolóxica
* Auga potable, diversidade biolóxica e desenvolvemento
* Auga potable, biodiversidade e desenvolvemento
* Viven nun ecosistema preto de ti: Especies Exóticas Invasoras  (folleto para nenos), .
Manifesto dos persas

**Manifesto dos persas** é o nome que tomou un documento asinado o 12 de abril de 1814, en Madrid, por sesenta e nove deputados das Cortes españolas, á fronte dos cales asinou o deputado por Sevilla, Bernardo Mozo de Rosales.  Nel pedíase ao rei Fernando VII, que retornaba do exilio francés e se atopaba en Puçol (Valencia), o retorno ao Antigo Réxime e o derrogamento da lexislación creada polas Cortes de Cádiz dende 1812.

## Características 
O manifesto tomou o seu nome a partir dunha cita, no mesmo documento, no que se refire ao costume dos antigos persas para gozar de cinco días de anarquía despois da morte do rei. Os autores identificaban esa anarquía co período do liberalismo vixente dende a Constitución de Cádiz até ese momento. O documento equiparaba á constitución gaditana á Revolución francesa e reclamaba a restauración dos estamentos e os privilexios tradicionais do Antigo Réxime.

O documento foi empregado polo rei para elaborar o decreto do 4 de maio no que se leva a cabo o restablecemento do absolutismo.

### Asinantes 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 

### Ligazóns externas 
* O Manifesto está dixitalizado na Biblioteca Dixital Hispánica
SEDSAT 1

**SEDSAT** (acrónimo de *Students for the Exploration & Development of Space - Satellite 1*) é un satélite artificial da Universidade de Alabama lanzado o 24 de outubro de 1998 mediante un foguete Delta 7326 desde o Centro Espacial de Cabo Cañaveral, en Florida, no mesmo voo que a sonda Deep Space 1.

## Características 
SEDSAT cae na categoría de *microsatélite* pola súa baixa masa, de só 34&nbsp;kg. Foi deseñado como un satélite experimental para sacar fotos da Terra e distribuilas a través de Internet e para funcionar como ligazón para radiocomunicacións afeccionadas.

A nave tiña forma de caixa de 32,13 x 32,13 x 35,43&nbsp;cm e orixinalmente debía ser lanzada mediante un sistema de cable desde un transbordador espacial pero debido a cuestións de seguridade decidiuse lanzalo como carga secundaria desde un Delta 7326.

O satélite tivo problemas co seu sistema de enerxía desde a súa entrada en órbita, e nin a cámara de a bordo nin o sistema de radiocomunicacións afeccionadas chegaron a funcionar nunca, con tan só o sistema de telemetría dando sinais de vida.

## Véxase tamén 
### Outros artigos 
*Delta 7326

## Notas
Bernardo Mozo de Rosales

**Bernardo Mozo de Rosales**, nado en Sevilla o 20 de agosto de 1762 e finado en Agen, o  4 de xullo de 1832, foi un político español.

## Traxectoria 
En Sevilla, se graduou co bacharelato en Filosofía e despois estudou Leis na Universidade da mesma cidade, onde conseguiu o grao en 1781. Dende 1794, aparece en Madrid onde exerceu de avogado e bautizou a varios fillos.

Foi un deputado reaccionario nas Cortes de Cádiz, por Sevilla. Entre 1814 e 1819 foi fiscal do Consello de Facenda., aínda que segundo outras fontes, mercou o título aos pais dominicianos de Atocha por vinte mil duros.

O 1 de novembro de 1819 foi nomeado secretario de Despacho de Gracia y Justicia (no goberno de Joaquín José Melgarejo y Saurín) cargo que ocuparía até o 20 de marzo de 1820. Tralo triunfo liberal,  de 1820, foi destituído e se exiliou a Francia onde formou unha Xunta absolutista, para loitar contra os liberais. Chegou a tomar a vila de Urgell na que creou a chamada Rexencia de Urgell, en 1822, xunto ao barón de Eroles e ao arcebispo de Tarragona. Pouco antes da morte de Fernando VII, tivo que se exiliar de novo en Francia por formar parte dos apostólicos, xermolo dos carlistas.

Apareceu amplamente retratado, como personaxe, nos Episodios Nacionales de Pérez Galdos, sobre todo en "A Segunda Casaca" e tamén en "Os Cen mil Fillos de San Luís". Era denominado D. Buenaventura e aparece tamén mencionado polo seu título nobiliario real.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
*
Lingua lacandona

O **lacandón** (*Jach-t’aan* na ortografía revisada do *Instituto Nacional de Linguas Indíxenas*) é unha lingua maia falada por arredor de 1&nbsp;000 membros do pobo lacandón, que viven no estado de Chiapas, en México (lingua nacional). Os falante nativos refírense á lingua como *Jach t’aan* ou ''Hach t'an''. O lacandón está clasificado como en perigo crítico polo Libro Vermello das Linguas Ameazadas da UNESCO.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Dicionario lacandón - español
Medicina tradicional

[miniatura|Manual [Lingua árabe|árabe de fitoterapia (aprox 1334).]]

A **medicina tradicional** engloba o conxunto de prácticas e técnicas empregados para fins medicinais desenvolvido ó longo de xeracións dentro de varias sociedades de todo o mundo antes da era da medicina moderna.

A Organización Mundial da Saúde define medicina tradicional como:
: "A suma total dos coñecementos, habilidades e prácticas baseadas en teorías, crenzas e experiencias orixinadas en diferentes culturas, xa sexan explicadas ou non, utilizadas no mantemento da saúde, así como na prevención, diagnóstico, mellora ou tratamento de enfermidades físicas e mentais".

## Outros nomes 
[esquerda|miniatura|[Mandragora (xénero)|Mandrágora masculina e feminina segundo o tratado de medicina herbal do século XV Hortus sanitatis por Johannes de Cuba.]]
[miniatura|[Apio do herbario de Barbarus Apuleius, (aprox 1400).]]
Tamén é coñecido co nome de **medicina herbal** debido ó feito de que a maioría dos remedios son parte de terapias tradicionais que inclúen herbas medicinais, partes de plantas ou produtos de orixe vexetal. O uso de diferentes drogas, segundo os diferentes pobos tradicionais deu orixe ó nome de **etnofarmacoloxía**.

Outro nome aplicado para as prácticas curativas tradicionais é **medicina popular** ou **medicina folclórica** (en inglés: *Folk medicine*), xa que moitas destas técnicas son parte do folclore étnico local ou están intimamente relacionados.

Tamén se aplica o termo **medicina alternativa** no conxunto de prácticas medicinais tradicionais, incluíndo os doutras culturas ou países, como a medicina tradicional chinesa, a terapia manual tradicional do Xapón, e o ayurveda. Estes teñen en común o feito de que eles non forman parte das ciencias da saúde da medicina convencional.

En Galicia existen aínda hoxe exemplos de medicina tradicional como os compoñedores.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Medicina alternativa
Oskar Fischinger

**Oskar Fischinger**, nado o 22 de xuño de 1900 en Gelnhausen (Imperio Alemán) e finado o 31 de xaneiro de 1967 nos Ánxeles (Estados Unidos de América), foi un pintor, animador e realizador de cinema alemán. As súas obras caracterízanse por ser abstractas, e nelas combina a xeometría coa música. Na Alemaña de Adolf Hitler, considerouse á súa arte "dexenerada", e exiliouse aos Estados Unidos de América; chegou a Hollywood en febreiro de 1936.

Todo intento de Fischinger de rodar nos Estados Unidos foi dificultoso. Compuxo un *Poema óptico* para a *Rapsodia húngara Non. 2*, de Franz Liszt (MGM), mais non recibiu ganancia algunha. Realizou unha escena para a película *Fantasía*, de Walt Disney, pero eliminouse da montaxe final. Frustradas as súas intencións como animador (a pesar de que fixo máis de 50 curtos), Fischinger dedicouse cada vez máis á pintura ao óleo.

## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* The Fischinger Trust .
Escornacabras

O termo **escornacabras** pode refererse ás seguintes especies botánicas:
* **Terebinto** (*Pistacia terebinthus*), tamén coñecida de cornabude.
* **Dulcamara** (*Solanum dulcamara*), máis coñecida como uvas de can ou mexacán.
Antirretroviral

[miniatura|450x450px|Descrición esquemática do mecanismo das catro clases de medicamentos antivirais dispoñibles contra o [VIH.]]
Un **antirretroviral** (ARV) ou **antirretrovíricos** (**TAR** de Terapia AntirRetroviral) (2015) demostrou a necesidade de comezar o tratamento antirretroviral xa na fase asintomática de infección polo VIH.

## Clases de fármacos 
Os mecanismos de acción destas fármacos poden afectar a un ou varios puntos no ciclo de replicación do virus VIH.

### Inhibidores da entrada 
Os inhibidores da emtrada (tamén chamados inhibidores da fusión) impiden que glicoproteínas específicas da cápside do virus poidan actuar nas membranas das células diana. Pouco usado.

### Inhibidores da transcriptase inversa 
Os inhibidores da transcriptasa inversa bloquean a función da transcriptase inversa, unha enzima viral que o VIH require para a súa reprodución. A inhibición deste enzima impide o desenvolvemento do ADN viral e con base no seu ARN.

### Inhibidores da integrase 
Os inhibidores da integrase (II) inhiben o enzima integrase viral, que é responsable da integración do ADN viral no ADN da célula infectada.

### Inhibidores da protease 
Os inhibidores da protease (IP) bloquean o enzima protease viral necesaria para producir os virións maduros en potencia da membrana anfitrioa. En particular, estss medicamentos bloquean a división da proteína precursora gag e gag/pol.

## Notas
Herba dos torneiros

O nome de **herba dos torneiros** pode designar dúas especies botánicas:

***Figueira do can**, (*Bryonia cretica subsp.dioica*), boudaña, cabeceira brava;
***Rubia**, (*Rubia tinctorum*).
Rubia (xénero)

***Rubia*** é un xénero de plantas con flores da orde das Gentianales da familia das Rubiaceae. Natural das rexións tépedas de Europa, África, Asia e América.

## Descrición 
Son unhas 6 especies de plantas herbáceas ou subarbustos rubideiros que acadan 1,5 m de altura con follas perennes de 5–10&nbsp;cm de lonxitude e 2–3&nbsp;cm de ancho. As flores prodúcense en conxuntos de 4-7, ao redor dun talo central, son pequenas de 3–5&nbsp;mm e de cor amarela pálida agrupadas en mestos acios e xorden en xuño-agosto. O froito é unha pequena drupa.

## Taxonomía 
O xénero foi descrito por Carl von Linné e publicado en *Species Plantarum* 1: 109. 1753. A especie tipo é: *Rubia tinctorum* L.

## Especies máis coñecidas 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Flora of Chinesa Editorial Committee. 2011. Fl. China 19: 1–884. Science Press & Missouri Botanical Garden Press, Beijing & St. Louis.
* Lorence, D. H. 1999. A nomenclator of Mexican and Central American Rubiaceae. Monogr. Syst. Bot. Missouri Bot. Gard. 73: 1–177.  
* Nasir, E. & S. I. Ali (eds). 1980-2005. Fl. Pakistan Univ. of Karachi, Karachi.
Cabalo andaluz

O **cabalo andaluz** (oficialmente **Pura Raza Española**) é unha raza de cabalo española orixinaria de Andalucía. Trátase dun cabalo ibérico de tipo barroco que está entre as razas equinas máis antigas do mundo. En España, tamén se lle coñece comunmente como "cabalo español" e denomínaselle oficialmente "Pura Raza Española" (PRE), porque se considera que o andaluz é o cabalo español por antonomasia, malia que existen moitas outras razas equinas españolas. Porén, na maioría de países recibe o nome de "cabalo andaluz". O cabalo cartuxano é unha das liñas de cría máis importantes desta raza.

Ó longo da historia o cabalo andaluz tivo un papel fundamental na formación de razas equinas europeas e americanas, como o cabalo hispano-árabe, o hispano-bretón, o frisón, o lipizzan, o kladruber, o crioulo, o paso fino, o peruano de paso, o mustang, o Alter Real e o lusitano.

miniatura|Cabalo andaluz.|centro
## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Lista de razas de cabalos
### Bibliografía 
* 
*
Cabalo frisón

O cabalo **frisón** é unha raza de cabalos de cor negra orixinaria de Frisia. É un animal de temperamento dócil e fisicamente bastante robusto. Foi creado principalmente en Frisia, no litoral norte dos Países Baixos, de onde se orixina o seu nome.

É difícil datar a orixe do cabalo frisón con precisión. É certo que o cabalo era famoso na Idade Media pois aparece en traballos de arte daquel período. No século XVII foi empregado para traballos de carga. Debido ó seu espléndido trote, o frisón foi tamén usado posteriormente para traballos leves. Isto, infelizmente, limitou o seu uso en agricultura e conduciu ó declive do número de animais a comezos do século XX. Case foi levado á extinción durante a segunda guerra mundial pois era moi empregado para tirar dos canóns, quedando tan só cinco garañóns e algunhas éguas trala guerra. Unha procreación sistemática restabeleceu a calidade da raza e os seus números son crecentes.

Mide entre 1,65 m e 1,75 m de altura. Salienta por ser un excelente animal de tiro, aínda que tamén é utilizado como animal de sela. É un animal doado de manter dende o punto de vista económico, e é moi dócil.miniatura|Cabalo frisón.|centro
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* "History of the Friesian Horse" Friesian Horse Society. Consultado o 1 de setembro de 2008. 
* P. de Boer, S. Minkema and A.M. Teekens. Judging of the Friesian Horse.
### Outros artigos 
* Lista de razas de cabalos
Falso positivo

O termo **falso positivo** refírese a conceptos de diferentes disciplinas e contextos:
* En **Estatística**, dentro dun estudo de investigación, o **erro de tipo I** tamén mal chamado erro de tipo alfa (α);
* En **Informática** é un erro polo cal un software de antivirus informa que un ficheiro ou área de sistema está infectada, cando en realidade o obxecto está limpo de virus. Isto tamén pode ocorrer nos navegadores de Internet cando se descarga un ficheiro.
* En **Medicina** é un erro polo cal ao realizar unha proba complementaria (unha análise de sangue, etc.) o seu resultado indica unha enfermidade/embarazo, cando en realidade non a/o hai;
* En **Detección de obxectos** é a detección dun obxecto nun lugar onde non os hai. Por exemplo cando se detecta un rostro nunha imaxe dunha paisaxe;
* Escándalo dos falsos positivos: en **Colombia**, é o arresto ou execución de persoas inocentes por parte de organismos militares pasando devanditos inocentes por guerrilleiros abatidos.
Rubia (homónimos)

O termo **rubia** pode referirse a:

* ***Rubia***, un xénero de plantas.
* ***Rubia tinctorum***, unha especie de plantas.
* **Rubia galega**, raza de gando vacún.
* A cor **avermellada**, habitualmente referida á cor avermellada do cabelo.

Como topónimo, pode referirse a:

;En Galiza
***Santa Cruz de Rubiacós**, parroquia do concello de Nogueira de Ramuín;
****Rubiacós**, lugar de dita parroquia;
***Penarrubia**, parroquia do concello de Baralla;
****Penarrubia**, lugar de dita parroquia;
***A Rubia**, lugar da parroquia de Crecente, no concello de Crecente;
***Pedra Rubia**, lugar da parroquia de Mougás, no concello de Oia;
***A Veiga Rubia**, lugar da parroquia de San Simón da Costa, no concello de Vilalba;
***Rubial**, lugar da parroquia de Dormeá, no concello de Boimorto;
***Rubial**, lugar da parroquia de Lestedo, no concello de Boqueixón;
***Rubial**, lugar da parroquia de Fonteita, no concello do Corgo;
***Rubial**, lugar da parroquia de Leiro, no concello de Leiro;
***Rubial**, lugar da parroquia de San Xosé de Ribarteme, no concello das Neves;
***A Rubial**, lugar da parroquia de Duarría, no concello de Castro de Rei;
***A Rubial**, lugar da parroquia de Moucide, no concello do Valadouro;
***O Rubial**, lugar da parroquia de Bastavales, no concello de Brión;
***O Rubial**, lugar da parroquia de Santa Eufemia do Monte, no concello de Toques;
***A Rubiana**, lugar da parroquia de Meilán, no concello de Lugo;
***Pedrarrubia**, lugar da parroquia de Lemaio, no concello da Laracha;
***Penarrubia**, lugar da parroquia de Fisteus no concello de Curtis;
***Penarrubia**, lugar da parroquia de Orbazai no concello de Lugo.

## Véxase tamén
### Outros artigos
***Penas Rubias**, lugar da parroquia de Pacios da Serra, no concello de Quiroga;
***A Rubina**, lugar da parroquia da Penela, no concello de Monforte de Lemos.
Veas cavas

miniatura|250px|Vista frontal dun corazón humano. As frechas brancas indican o fluxo normal do sangue.
3.-Vea cava superior
11.-Vea cava inferior
As **veas cavas superior e inferior** (, singular "*vena cava*") son as veas que devolven o sangue do corpo (pobre en osíxeno) en dirección á aurícula dereita do corazón:

Vea cava inferior: segue á beira da aorta abdominal cargando sangue da parte inferior do corpo. É a vea máis grande do corpo humano.

Vea cava superior: está por riba do corazón, e fórmase dunha converxencia das veas braquiocefálicas esquerda e dereita, que conteñen sangue procedente da cabeza e brazos.

## Notas
Arthur Koestler

**Artúr Kösztler**, posteriormente **Arthur Koestler**,  nado en Budapest o 5 de setembro de 1905 e finado en Londres o 1 de marzo de 1983, foi un novelista, ensaísta, historiador, xornalista, activista político e filósofo social húngaro de orixe xudía.

## Traxectoria 
## Obra 
### Narrativa 
* 1934. *Die Erlebnisse des Genossen Piepvogel in der Emigration*
* 1939. *The Gladiators*
* 1940. *Darkness at Noon*
* 1943. *Arrival and Departure*
* 1946. *Thieves in the Night*
* 1951. *The Age of Longing*
* 1972. *The Call-Girls*

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Atkins, J., 1956. *Arthur Koestler*.
* Buckard, Christian G., 2004. *Arthur Koestler: Ein extremes Leben 1905–1983*. ISBN 3-406-52177-0.
* Cesarani, David, 1998. *Arthur Koestler: The Homeless Mind*. ISBN 0-684-86720-6.
* Hamilton, Iain, 1982. *Koestler: A Biography*. ISBN 0-02-547660-2.
* Koestler, Mamaine, 1985. ''Living with Koestler: Mamaine Koestler's Letters 1945-51*. ISBN 0-297-78531-1 ou ISBN 0-312-49029-1.
* Levene, M., 1984. *Arthur Koestler*. ISBN 0-8044-6412-X.
* Mikes, George, 1983. *Arthur Koestler: The Story of a Friendship*. ISBN 0-233-97612-4.
* Pearson, S. A., 1978. *Arthur Koestler*. ISBN 0-8057-6699-5.
* Scammell, Michael, 2009. *Koestler: The Literary and Political Odyssey of a Twentieth-Century Skeptic* ISBN 978-0-394-57630-5.
* Intellectual*, London: Faber, 2010. ISBN 978-0-571-13853-1.
* Vernyik, Zeno, 2021. *Arthur Koestler’s Fiction and the Genre of the Novel*. ISBN 9-781-793-62225-9.

### Ligazóns externas 
* Koestler  na CBC Radio o 14 de decembro de 2011. Entrevista co biógrafo Michael Scammell .
* "Road Warrior", artigo en decembro de 2009 en *The New Yorker* .
* *Remembering Arthur Koestler* .
Appaloosa

O **appaloosa** é unha raza de cabalo que se caracteriza pola súa pelaxe con manchas de cores, chamada *leopardo*. Existe unha gran variedade de tipos de corpos dentro da raza, que derivan da influencia de varias razas de cabalo ó longo da súa historia. Cada patrón na pelaxe do cabalo é o resultado xenético de varios patróns superpostos sobre unha das varias capas base recoñecidas. A cor en patróns dos appaloosa é de especial interese para o estudo da xenética na cor da pelaxe dos cabalos.

Criada segundo as normas dunha asociación fundada en Idaho, nos Estados Unidos, no ano 1938: *Appaloosa Horse Club*. Esta asociación quería preservar os cabalos do pobo nez perce case extintos. Hai outras razas de cabalos con esta pelaxe "appaloosa". Nalgúns casos coa cor exclusiva e noutros coa pelaxe ocasional ou frecuente a carón doutras cores. O AraAppaloosa é a raza que xurdiu do cruzamento do cabalo árabe co cabalo appaloosa.miniatura|Cabalo appaloosa.|centro
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
* 
### Outros artigos 
* Lista de razas de cabalos
Pediculose do corpo

A **pediculose do corpo** (*Pediculosis corporis*) é unha condición cutánea provocada polo piollo do corpo que pon os seus ovos nas costuras da roupa. A transmisión prodúcese por contacto directo ou en contacto co ambiente. O seu tratamento pode supoñer a desinfección do corpo e a descontaminación do ambiente.

## Notas
Federico Valverde

**Federico Santiago Valverde Dipetta**, nado en Montevideo o 22 de xullo de 1998, é un futbolista uruguaio. Xoga de centrocampista e o seu equipo actual é o Real Madrid CF.

## Traxectoria
O 22 de xuño de 2017 fichou polo Deportivo da Coruña, cedido polo Real Madrid Castilla por unha temporada.

## Notas
## Véxase tamén
### Ligazóns externas
*Datos do xogador en bdfutbol.com
Daniel Ameixeiro

**José Daniel Álvarez Iglesias**, máis coñecido co sobrenome literario de **Daniel Ameixeiro**, nado no Grove en 1962 é un escritor galego.

## Traxectoria 
Estudou enxeñería de comunicacións e dende 1982 vive e traballa en Madrid.

## Obra 
### Infantil-xuvenil 
* *Bonifacio foi a palacio* (1999, Edelvives)
* *Xan e Pericán* (2004, Xerais), finalista do premio Merlín  
* *A tenda de antigüidades* (2004, Rodeira). Foi traducida ao castelán.
* *Vila Cerdeira* (2005, Everest) 
* *O capitán da baía* (2005, Rodeira). Foi traducida ao castelán.
* *Piratas, bruxas e outros amigos* (2007, Galaxia) 
* *O caderno vermello* (2009, Tambre)
* *A torre das Lavercas* (2012, Xerais)

### Narrativa 
**Ramón Piñeiro. Os días ocultos* (2009, Xerais)

## Notas
Clydesdale (cabalo)

O **cabalo Clydesdale** é unha raza de cabalo de tiro orixinaria de Escocia. Semellante ó cabalo Shire, pero coas patas máis longas, xurdiu no sueste de Escocia, en Clydesdale, na metade do século XVIII, especialmente para o transporte de cargas pesadas. É un animal activo e forte, de temperamento disposto e equilibrado. Pode presentar pelaxes de diferentes cores e mide aproximadamente 1,60 metros de altura.

## Historia 
Os cabalos de Grande Porte foron orixinalmente desenvolvidos para o uso en guerras, tanto para levar as catapultas (cabalos de tiro) ou os cabaleiros de armadura pesada para a batalla. Os agricultores escoceses máis tarde comezaron a cruzar algúns dos maiores garañóns ingleses e flamengos con eguas escocesas. Eles finalmente produciron un poderoso cabalo cun paso longo e un casco moi resistente, perfecto para traballar nos chans de terras ásperas de Escocia.

A finais do século XIX, a popularidade da raza Clydesdale floreceu, e leváronse a cabo un gran número de exportacións para os países da comunidade británica de Australia, Nova Zelandia, o Canadá e os Estados Unidos. Foi un cabalo moi importante no desenvolvemento agrario de Australia. Hoxe, o Clydesdale aínda é un dos cabalos máis populares nos devanditos países. Malia ser substituído polo tractor na maioría das facendas, este cabalo é empregado na agricultura e silvicultura, alí onde os tractores non son capaces.

A versatilidade da raza é evidente polo número crecente de modalidades hípicas nas que é utilizada.miniatura|Cabalo Clydesdale.|centro
## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
* 
* 
### Outros artigos 
* Lista de razas de cabalos
Os Irmandiños Sociedade Cooperativa Galega

**Os Irmandiños, Sociedade Cooperativa Galega** é unha cooperativa de carácter agropecuario con base na parroquia da Devesa (Ribadeo). Foi creada en 1976 e comezou a súa actividade en 1978.
## Historia
En 1991 puxo en marcha os seus servizos técnicos, e o Parque de maquinaria no 1992 En 2014 contaba con 87 empregados e 36&nbsp;673&nbsp;004 € de facturación.

En 2016 integrouse en CLUN -Cooperativas Lácteas Unidas, grupo económico integrado por Feiraco, Irmandiños e Melisanto- despois de ter participado noutros grupos cooperativos.

En 2017 ten máis de mil socios de 40 concellos de Galicia e Asturias

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Web de Os Irmandiños.
* Web de CLUN.
* Ardán, base de datos empresarial de Galicia.
Lingua atikamekw

A **lingua atikamekw** (*atikamekw nehiromowin*, literalmente a "lingua nativa atikamekw", é unha lingua algonquina falada polo pobo atikamekw do suroeste do Quebec. É falada por case todos os atikamekw, e atópase entre as linguas indíxenas menos ameazadas segundo algúns estudos. O atikamekw diferénciase doutas linguas do continuo dialectal cree en que ten moitos préstamos do ojibwa. Segundo datos do censo de 2016 tiña 6&nbsp;165 falantes. O atikamekw está clasificado como "vulnerable" polo Libro Vermello das Linguas Ameazadas da UNESCO.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Wikipedia en atikamekw
### Bibliografía 
* Béland, Jean-Pierre. 1978. Atikamekw Morphology & Lexicon. Ph.D. Dissertation, University of California, Berkeley.
Lingua tzotzil

O **tzotzil** (nome nativo: ''Bats'i k'op'' [ɓatsʼi kʼopʰ]) é unha lingua maia falada polo pobo tzotzil no estado mexicano de Chiapas. A maioría dos falantes son bilingües co castelán como segunda lingua. No centro de Chiapas, algúns colexios de primaria e algúns institutos ensinan en lingua en tzotzil. O tzeltal é a lingua máis estreitamente relacionada co tzotzil, e xuntas forman a póla tzeltal da familia maia. O tzeltal, o tzotzil e o ch'ol son as linguas máis faladas en Chiapas.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
*