Os adverbios galegos

Un **adverbio** é unha palabra ou elemento gramatical invariábel que serve para expresar un matiz ou para complementar un verbo, un adxectivo ou outro adverbio:

* *Gústame **moito***
* *Era **moi** grande*
* *Arribaron **onte***

## Os adverbios de tempo 
Os adverbios de tempo sitúan no espazo un feito ou unha acción. Podemos dividilos segundo o que indiquen: anterioridade, simultaneidade, posterioridade ou totalidade.

### Adverbios que indican anterioridade 
* antes de onte/antonte: *Xa mercamos froita antonte/antes de onte*
* trasantonte: *Trasantonte foi a última vez que vin a Tareixa*	
* onte: *Onte foi o meu aniversario*
* antes: *¡Apura home! Temos que chegar antes da noite*
* cedo: *Hoxe chegaches cedo, ¿Que pasou?*
* outrora/noutrora: *Ese castelo, noutrora importante refuxio dos labregos, é actualmente unha casa familiar.*

### Adverbios que indican simultaneidade 
* hoxe: *Hoxe teño cita no doutor*	
* aínda/inda: *Quero mercar un coche, pero inda/aínda non teño cartos abondos*
* agora/xa: *Se queremos chegar a tempo temos que saír agora/xa*
* daquela: *Daquela non existía a televisión*
* entón: *Entón non había tantas árbores*
* mentres/namentres/entrementres: *Ti ponte a cociñar mentres/namentres/entrementres nós buscamos aos nenos*
* arestora: *Arestora as mozas deben haber chegado*
* asemade/ao mesmo tempo: *Estades a facer a mesma pregunta asemade/ao mesmo tempo*

### Adverbios que indican posterioridade 
* mañá: *Lembra que mañá é a festa de Maruxa*
* pasadomañá: *Pasadomañá van cumprirse tres anos dende que se foi*
* despois/logo: *Ímos visitar a María despois/logo da misa*
* pronto/axiña: *¡Corre que axiña/pronto vai chover!*
* tarde: *Se non colles un taxi vas chegar tarde*
* enseguida/deseguida/decontado: *Espera que María vai vir en seguida/de seguida/de contado*

### Adverbios que indican totalidade 
* sempre: *Sempre estás a molestar á túa irmá*
* nunca: *Nunca cumpres o que me prometes*
* xamais: *Xamais vou volver á escola*
* endexamais: *Endexamais vou volver á escola*
* a miúdo/decote/decotío/acotío: *Rosa ven pola aldea a miúdo/decote/de cotío/a cotío*
* ás veces, de cando en vez: *Iago ten bo humor aínda que ás veces enfádase*

## Os adverbios de dúbida 
A dúbida preséntase con formas adverbiais mínimas como *quizais/quizá/quizabes*, e as locucións e expresións de dúbida *seica, acaso, disque o mesmo, igual, polo visto, paréceme que, coñécese que, vese que, pode ser que*. Tamén son frecuentes as locucións *poida que*(+subxuntivo), *ao mellor*, *talvez*, *se cadra* etc.

Na seguinte táboa amosamos os adverbios de dúbida, cales son as formas verbais que rexen e algúns exemplos con eles.

## Os adverbios de lugar 
Os adverbios de lugar indican a situación no espazo. Son adverbios mínimos, que constan dunha soa palabra, ou adverbios extensos ou locucións adverbiais, se están formados por *adverbio + preposición* ou *preposición + adverbio*.

### Adverbios de lugar absolutos 
Os adverbios de lugar absolutos sitúan no espazo referíndose ao lugar ocupado polo falante e están relacionados co demostrativo: *aquí = neste lugar*, "o que é máis próximo".

Vexamos algúns exemplos:

* A vaca está alí
* Maruxa vive por acolá
* Aquí non hai ningunha persoa
* Aí era a miña escola

### Adverbios de lugar relativos 
Os adverbios de lugar relativos sitúan no espazo con relación á posición dun obxecto dado.

* A posición interior ou exterior exprésase coa serie *dentro/fóra*: Estaba fóra
* O grao de proximidade ou de afastamento, con *cerca, preto/lonxe*: Ela vive lonxe
* A posición circundante: *Derredor* ou *arredor*, que indican que o obxecto rodea ao de referencia: *¡Ese neno anda todo o día arredor súa!*
* Indican situación (superior/inferior) no plano vertical: *arriba, enriba, derriba/abaixo, embaixo, debaixo*, non moi concreta: *O gato está arriba da mesa e o can está abaixo*	*Arriba* e *abaixo* pode ir acompañados do adverbio *máis*: *A igrexa está máis arriba, e a lonxa máis abaixo.*
	
	Tamén poden indicar dirección ascendente ou descendente: *A barca vai río arriba*, *Xosé corría monte abaixo*
	
	*Enriba, embaixo* indican unha situación superior ou inferior dende o punto de vista do falante: *Eu agacheime enriba e a miña irmá embaixo*
* A posición anterior/posterior exprésana os adverbios: *adiante*,
	*diante/atrás*, *detrás*.
	
	*Adiante* indica "en dirección á fronte": *Aparcou máis adiante*; *atrás*
	indica "en dirección oposta á fronte": *Non quixo volver atrás*
	
	Moitos destes adverbios estpan vinculados coas preposicións e, seguidos da preposición *de*,
	forman locucións prepositivas que introducen referencia espacial: *Dorme fóra da casa. Está enriba da mesa. Vive preto do mar.*

#### Indefinidos 
Hai tres adverbios indefinidos:

* *algures* significa "algún sitio": *Ese papel debe estar por algures*
* *ningures* significa "ningún sitio": *Non vexo a túa camisa por ningures*
* *xalundes* significa "calquera outro sitio": *Non está aquí, busca xalundes*

#### Interrogativos 
* Os adverbios interrogativos son *onde* e *u*, en correspondencia co relativo ou cos interrogativos: *A cidade onde vive*, *o país onde morreu*.
* *U* só se utiliza na interrogativa directa, sen verbo e seguido da segunda forma do artigo ou do pronome: *¿U-las vacas?*, *¿U-lo cabalo?*

#### Presentativos 
*Velaquí*, *velaí* utilízanse para presentar ou responder ao adverbio *u*: *Velaí o vai, non o ves?**Velaquí están os nosos animais*.

Ademais destes adverbios de lugar, dispomos de **locucións adverbiais** que expresan as mesmasnocións ou outras máis precisas:

* *Por riba/por cima, por baixo*: *Bota un pano por riba da mesa*
* *De dentro, de fóra*: *Deixoulle unha man de fóra para que tocara o pandeiro*, *a chaqueta tiña un forro por de dentro*	
* *A carón, ao carón, a rente, a rentes, ao rente, ao rentes, ao pé*: *Está soterrado a carón da igrexa. Cortou o céspede a rentes do chan. Vive na vila ao pé do monte.*
* *Ao redor:**Os coches van ao redor do mercado*
* *De fronte*: *Tíñao de fronte a ela e non o vía*
* *Fronte por fronte*: *A catedral e o Concello están fronte por fronte*
* *A desmán*: *A praia quedaba a desmán*
* *A contramán*: *Irei mañá ao mercado porque agora está a contramán*
* *Á beira, ao lado*: *Está na casa á beira do mar*, *Ela pasou ao teu lado e non te decataches*
* *Ao par, de par*: *Esa kmoza sempre vai de paseo de par do pai*

## Os adverbios de modo 
Os adverbios de modo son os seguintes:

* como: *Está tola como unha cabra*
* así: *O caldo non se fai así*
* ben: *Os mobles están ben feitos*
* mal: *Comín moito e fíxome mal*
* mellor: *Esta é a mellor película*
* peor: *Peor non poderíamos estar*
* asemade (=ao mesmo tempo): *Rir e chorar asemade*	
* gratis: *Na festa había polbo gratis*
* paseniño/engorde (=con lentitude): *A campá da Berenguela soaba moi engordiño*	

## As locucións adverbiais 
As locucións *ás présas, ás carreiras, a escape* indican rapidez; e *amodo* e *devagar* indican, dun feito, que se fai lentamente e con tino, con coidado.

* *Xa vai velliño e anda moi amodo*
* *Saíu a escape do choio, coma unha chispa*
* *Colle os ovos amodo, que vas escachalos*
* *Andas ás présas e atrapállaste todo*
* *¿Para que te ergues tan tarde se logo tes que andar ás carreiras?*
* *Se fas as cousas devagariño, sairanche mellor*

As locucións *ás toas, ás cegas, ao tuntún, a rumbo, ao chou* significan "de calquera maneira, sen pensalo, tal como saia, sen orde".

*De (a) feito* significa "de principio a fin, dende o primeiro ao derradeiro, sen saltear, na orde en que vai" .
*A eito* significa "en grande cantidade e de calquera maneira, sen escoller".
*A treu, a esgallo* significa "sen reparar nas dificultades".
*A modo, ao xeito* significa "con coidado", "con moderación", "con precaución", "lentamente".*Ao xeito* significa tamén "como é debido".
*De súpeto, de socato, de sotaque, de repente, de golpe* indican brusquidade.
*Ao cabo, á fin, á mantenta, a propósito, de propósito* indican "con intención".
*De balde, en balde* indican "gratis", "sen proveito".

## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* s:Normativa do galego: Adverbios e locucións adverbiais