Utahraptor

O ***Utahraptor*** ("depreador de Utah" ou "ladrón de Utah") é un xénero de dinosauros dromeosáuridos (un grupo de terópodos carnívoros con plumas) de tamaño grande que viviu durante o período Cretáceo inferior ao redor de hai 135 a 130 millóns de anos no que agora son os Estados Unidos. O xénero foi descrito en 1993 polo paleontólogo estadounidense James Kirkland coa especie tipo ***Utahraptor ostrommaysi***, baseado en fósiles que foran escavados previamente na Formación da montaña Cedar de Utah. Máis tarde, moitos exemplares adicionais foron descritos incluíndo individuos máis novos.

Era un carnívoro bípede de complexión forte. O xénero está composto por unha soa especie, ***Utahraptor ostrommaysi***, sendo esta a máis grande coñecida da familia Dromaeosauridae, ao medir entre os 5 e os 6 metros de longo e pesando ao redor de 250 a 350 quilogramos. O seu tamaño grande e outras características únicas convertérono nunha icona tanto para a cultura popular como para a comunidade científica. Os dentes do *Utahraptor* eran pequenos pero serrados e serían usados coa súa "gadoupa asasina" para acabar coas súas presas. O seu cranio era cadrado e alongado, semellante a outros dromeosárudios coma *Dromaeosaurus* e *Velociraptor*.

O *Utahraptor*  pertence á subfamila Dromaeosaurinae, a cal contén aos dromesáuridos máis grandes coma *Dakotaraptor* e *Achillobator*, alén do propio *Utahraptor*. Sendo un carnívoro, *Utahraptor* estaba adaptado para cazar os outros animais do ecosistema de Formación da montaña Cedar como anquilosauros e iguanodontes. A evidencia desde a fisioloxía das súas patas apoia a idea de *Utahraptor* sendo unha depredador de emboscada, en contraste con outros dromeosáuridos que eran depredadores de persecución.

## Descubrimento e denominación 
esquerda|miniatura|Premaxila de BYU 7510 14585
Os primeiros exemplares de *Utahraptor* foron atopados en 1975 por Jim Jensen na Canteira de Danton Wells en Utah, preto da cidade de Moab, aínda que non recibiu moita atención no momento. Despois de que Carl Limone encontrase unha gran gadoupa en outubro de 1991, James Kirkland, Robert Gaston e Donald Burge desenterraron restos máis afastados de *Utahraptor* na Canteira Gaston no condado de Gran, Utah, na Formación da montaña Cedar. O holotipo de *Utahraptor*, CEUM 184v.86, consiste dun segundo ungual de pé, con elementos atribuídos potencialmente doutras mostras: pedal ungual CEUM 184v.294, tibia CEUM 184v.260 e premaxilla CEUM 184v.400. O holotipo fica na colección de Paleontoloxía do Museo Prehistórico da Universidade Estatal do Leste de Utah. A Universidade Brigham Young, onde están depositados os descubrimentos de Jensen, contén a colección máis grande de fósiles de *Utahraptor*. https://eastern.usu.edu/prehistoric-museum/exhibits/paleontology/utahraptor

A especie tipo, *Utahraptor ostrommaysi*, foi nomeada por Kirkland, Gaston e Burge en xuño de 1993. O nome do xénero *Utahraptor* fai referencia a Utah, o estado onde os restos foron atopados. O nome específico, *ostrommaysi*, acuñouse na honra de John Ostrom polas súas investigacións sobre o *Deinonychus* e as súas relacións cos paxaros, así coma na honra de Chris Mays, quen axudou na procura de *Utahraptor* ao fundar Dinamation. Previamente, quíxose nomear a especie coma "U. spielbergi" coma homenaxe ao director de cinema Steven Spielberg, en recoñecemento polo seu financiamento a investigacións paleontolóxicas, mais non se puido alcanzar acordo algún.
miniatura|Pedal ungual II de CEUM 184v.294, aloxado no Museo Prehistórico, USU Oriental.
En 2000, o nome específico foi corrixido por George Olshevsky ao plural xenitivo *ostrommaysorum*. Con todo, Thiago Vernaschi, V. Costa e Normand David criticaron en 2019 o uso do nome de especie *U. ostrommaysorum*, xa que non ten unha explicación ou xustificación clara. A pesar de que o nome foi en gran parte utilizado por outros autores, o xénero *Utahraptor* foi orixinalmente acuñado coa especie de tipo U. ostrommaysi e, dado que o Código Internacional de Nomenclatura Zoolóxica non ofrece ningunha provisión para formar un xenitivo usando o nome de dúas persoas diferentes, Costa e David concluíron que o orixinal *ostrommaysi* tiña que ser considerado coma unha combinación arbitraria de letras e non unha forma correcta de xenitivo. Baixo este razoamento, o nome orixinal *ostrommaysi* non precisaba de emenda. Outras formas alternativas e tamén erradas foron utilizadas en literatura científica, como *ostromaysi*, *ostromaysorum*, *ostromayssorum*, *ostromayorum* e *ostrommaysori*.

Agúns elementos foran erroneamente asignados ao xénero. O óso lacrimal do exemplar CEUM 184v.83 resoultou ser un postorbital dun anquilosauro *Gastonia*. Britt *et al.* suxeriron que o anteriormente identificado ungual manual do exemplar M184v.294, BYU 9438 e BYU 13068 é de feito un ungual do pé. Esta suxestión foi confirmada por Senter en 2007.

## Descrición 
miniatura|Recreación
[esquerda|miniatura|Exemplares de *Utahraptor* comparados en tamaño a un [Ser humano|humano de 1,80 metros de altura.]]
O *Utahraptor* era, senón o máis, un dos máis grandes e pesados dromeosáuridos, sendo BYUVP 15465 o maior exemplar cun femoral de entre 56,5 e 60 centímetros de lonxitude.

No momento da súa descrición, as dimensións de *Utahraptor* estimáronse nos 7 metros de lonxitude e case 500 kgs, o cal o faría comparable ao peso dun oso polar.

A pesar de que nunca se atoparon plumas en exemplares de *Utahraptor*, hai unha forte evidencia filoxenética que suxire que todos os dromeosáuridos as posuían. O xenus plumado *Microraptor* é un dos dromeosáuridos máis antigos dos que se ten coñecemento e é filoxenéticamente máis primitivo que *Utahraptor*. Tendo en conta que tanto *Microraptor* coma outros dromeosáuridos posuían plumas, é razoable supor que este trazo estaba presente en todos os dromeosáuridos. É improbable que as plumas evolucionasen dúas veces, polo que asumir que calquera dromeosáurido carecía delas requeriría de evidencia positiva de que efectivamente non as posuían. Até agora, nada suxire que as plumas desaparecesen en especies máis grandes de dromeosáuridos. A presenza de protuberancias das plumas en *Dakotaraptor* evidencia que incluso dromeosáuridos grandes dispoñían delas.
esquerda|miniatura|Cranio reconstruído, BYU
Segundo Kirkland *et al*. en 1993, o *Utahraptor* pode ser recoñecido por varias autopomorfias especiais. As garras na súa man estaban máis especializadas no corte que as doutros dromeosáuridos. O xenus posuía un óso lacrimal con lados mesial e externo distintamente paralelos que lle confire unha aparencia alongada e subrectangular cando visto de arriba, e tiña a base da abertura nasal no premaxilar paralela á fila de dentes premaxilares.Como outros dromeosaurios, o Utahraptor tiña unha grande garra curva no segundo dedo de cada pé. O segundo ungual do pé está preservado con 22 cm de lonxitude e estímase que alcanzaría os 24 cm na restauración.

## Paleobioloxía 
### Comportamento depredador 
miniatura|Molde dos ósos de pé, Museo de Dinosauros de Aathal
Kirkland *et al*. expuxeron que dado o grande tamaño de *Utahraptor*, e este non era tan rápido coma *Deinonychus* e *Velociraptor*; polo contrario, tería unha velocidade similar aos iguanodontes da época, sendo máis rápido que os saurópodos. Ademais, o grosor da tibia indica que o animal posuía unha forza nas patas significativa para matar presas. Suxeriuse tamén que dromeosáuridos máis lixeiros coma *Velociraptor* e *Deinonychus* confiaban nas garras das súas mans para manexar as presas e manter o equilibrio ao patear; en contraste a isto, a forza do *Utahraptor* podería terlle permitido executar patadas sen o risco de perder equilibrio, liberando as mans e utilizándoas para acabar coas presas. Un exame máis detallado do bloque suxire que o número de restos de *Utahraptor* pode ser o dobre do que se supuxo anteriormente.

Malia que o comportamento dos dinosauros só pode ser teorizado, en 2020 descubriuse que o *Deinonychus* non podía ter o comportamento social complexo visto nalgúns animais actuais que cazan en manda, tendo en conta que a dieta diferente entre os adultos e os xuvenís revela que non vivirían en grupos familiares en prazos longos de tempo. Continúa a ser unha incógnita se a falta de comportamento social complexo e cooperativo pode ser estendida ao *Utahraptor*.

## Paleoambiente 
O *Utahraptor* vivía na parte máis baixa da Formación Cedar Mountain, nun leito coñecido coma Yellow Cat Member. Segundo os autores da súa descrición, o *Utahraptor* tivo unha función ecolóxica importante como carnívoro da paleofauna da rexión dos Arches durante o Cretáceo inferior, e podería probablemente atacar presas maiores ca el. De probarse a caza en grupo de individuos de polo menos 3,5 metros e 70 kg, estímase que poderían matar presas de 8 metros e entre 1,1 e 2 toneladas. Ademais, saurópodos dun tamaño aproximado de 20 metros poderían ter sido unha parte importante da súa dieta. Utilizando métodos avanzados de datación radiométrica e palinolóxica, Joeckel *et al.* (2019) concluíu que o Yellow Cat Member é, de feito, máis antigo do que se estimara previamente. A deposición ocorreu hai entre 139 ± 1.3 millóns e 134.6 ± 1.7 millóns de anos, é dicir, entre o Berriasiano e o Valanxiniano tardío. Baseado na presenza de nova palinoflora, as idades do Berriasiano Medio ao Hauteriviano Temperán foron provisionalmente atribuídas. Non obstante, o Yellow Cat Member está dividido en capas máis baixas e máis altas diferentes, e só se teñen atopado fósiles de *Utahraptor* nas capas superiores.
miniatura|*Utahraptor* (vermello, á dereita) e outra fauna de dinosauro desde a Formación Cedar Mountain.
O *Utahraptor* Era foi desenterrado do Yellow Cat Member, o cal durante o Berriasiano e oValanxiniano tardío era unha área semiárida con pradeiras de planicie aluvial, bosques ribeiriños e bosques abertos dominados por coníferas (Pinophyta), fentos (Polypodiopsida), antocerotas (Anthocerotophyta) e outras plantas vasculares. Créese que había unha curta tempada húmida. Isto está apoiado pola presenza de esporas chamuscadas e outros restos de plantas carbonizadas no maceral de pole que indican a ocorrencia de antigos incendios forestais iniciados durante períodos de baixa precipitación O único mamífero coñecido da capa superior do Yellow Cat Member é o *Cifelliodon*.

Taxones de dinosaurios avianos e de animais doutro tipo coñecidos da Yellow Cat Member inclúen os peixes *Ceratodus* e *Semionotus*, as tartarugas *Glyptops* e *Trinitichelys*, Aquatilavipes (na forma de pegadas de aves fosilizadas), o rincocefálico *Toxolophosaurus*, e os restos indeterminados de quenllas hibodóntidos e poliacradóntidos.

## Importancia cultural 
*Raptor Red* foi publicado en 1995, e representa a historia ficticia dunha femia de *Utahraptor*. Escrito polo palentólogo Robert T. Bakker, está ben valorado polo público xeral, aínda que os descubrimentos científicos recentes deixaron algúns dos feitos representados coma falsos e a comunidade paleontolóxica criticou as inexactitudes no rexistro fósil. A antropomorfización por parte de Bakker do personaxe principal, Red, foi especialmente eloxiada.

En 2018, Kenyon Roberts, un estudante de 10 anos, propuxo que o *Utahraptor* fose nomeado odinosauro estatal de Utah, o cal foi aprobado polo Senado. Inicialmente preveuse que o *Utahraptor* substituiría a outro dinosauro, o *Allosaurus*, coma o fósil oficial do Estado, máis ao final decidiuse que o *Utahraptor* sería outro símbolo máis. En 2021, Steve Eliason elaborou con éxito a proposta do Parque Estatal Utahraptor, no lugar de descuberta do fósil, ante outra proposta de Kenyon Roberts. O Congreso do Estado aprobou dita proposta.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* *Utahraptor* skeletal reconstruction por Scott Hartman
* 3D *Utahraptor* skeletal reconstruction en Sketchfab