Río Níxer

O **río Níxer** é un longo río da África Occidental que flúe en direccións NE, SE e S a través de Guinea, Malí, Níxer, Benín e Nixeria, até desaguar no golfo de Guinea (océano Atlántico) formando o gran delta do Níxer. Ten unha lonxitude de 4180 km, que o sitúan como o terceiro río máis longo de África —tras o Nilo e o Congo— e o 13.º máis longo do mundo. A súa orixe atópase nas Terras Altas de Guinea no sueste de Guinea preto da fronteira con Serra Leoa. Drena tamén unha gran conca de 2.117.700 km², a undécima do mundo e a cuarta de África (avantaxada só pola do Nilo, o Congo e a do lago Chad).

É un río navegable desde Bamaco (Malí), o que o converte na principal vía de comunicación, transporte e comercio entre os países da zona. O seu principal afluente é o río Benue. Na súa confluencia con outro dos seus afluentes, o Bani, no centro de Malí, o Níxer bifúrcase e forma un delta interior, unha área pantanosa duns 400 km de lonxitude. Nesta rexión atópanse cidades como Mopti, Sévaré e Djenné.

upright|miniatura|O Níxer en Koulikoro, Malí.
## Etimoloxía 
O nome de Níxer, que é o nome usado polos xeógrafos europeos, probablemente provén do termo bérberes usado polos tuaregs "ger-n-ger" que significa "río de ríos".

O Níxer ten diferentes nomes nos distintos idiomas da rexión:
* Fula: *Maayo Jaaliba* 
* Mandinga: *Jeliba*  or *Joliba*  "río grande"
* Tuareg: *Eġərəw n-Igərǝwăn*  "río de ríos"
* Songai: *Isa beri* "o río"
* Zarma: *Isa Beeri* "río grande"
* Hausa: *Kwara* 
*Nupe: *Èdù*
* Ioruba: *Ọia* "chamado así pola deusa ioruba Ọia, que se cre que encarna o río»
* Igbo: *Orimiri* or *Orimili* "auga grande"
* Ijaw: *Toru Beni* "a auga do río"

O uso máis antigo do nome "Níxer" para o río é do explorador mourisco León o Africano no seu *Della descrittione dell’Africa et delle cose notabili che ivi sono*, publicado en italiano en 1550. Non obstante, "Nigris" foi xa o nome dun río en África occidental, como mencionan Plinio o Vello e Solino, entre outros. Se este río era o mesmo que o Níxer actual, ou se se trataba máis ben do río tamén coñecido como Ger (actualmente coñecido como Oued Guir, en Marrocos), é obxecto de debate. Dicíase que este Níxer dividía «África propiamente dita» da terra dos etíopes (occidentais) ao sur, e o seu nome (así como o do río Ger) podería provir da frase beréber «gr-n-grwn» que significa «río de ríos», como o nome actual tuareg do río Níxer.

Os mapas medievais europeos aplicaban o nome de «Níxer» ao curso medio do río, na actual Malí, pero «Quorra» («Kworra») ao curso inferior na actual Nixeria, xa que naquela época non se recoñecía que fosen o mesmo río. os seres humanos emigraron á fértil rexión do recodo do río Níxer, con abundantes recursos, incluíndo plantas para pastoreo e pesca. Do mesmo xeito que no Crecente Fértil, moitos cultivos alimentarios foron domesticados na rexión do río Níxer, entre eles o ñame, o arroz africano (Oryza glaberrima) e o paínzo  perla. A aridificación do Sáhara podía desencadear, ou polo menos acelerado, estas domesticaciones.

A rexión do recodo do Níxer, no Sahel, foi un punto clave de orixe e destino para o comercio transahariano, que alimentou a riqueza de grandes imperios como os de Ghana, Malí e Songai. Os principais portos comerciais ao longo do río, incluídos Tombuctú e Gao, convertéronse en centros de aprendizaxe e cultura. O comercio coa rexión do recodo do Níxer tamén trouxo o islam á rexión aproximadamente no século XIV d. C. Gran parte da conca norte do Níxer segue sendo musulmá hoxe en día, aínda que a parte sur do río tende a ser cristiá.

Os escritos clásicos sobre o interior do Sáhara comezan con Tolomeo, quen menciona dous ríos no deserto: o "Gir" (Γειρ) e, máis o sur, o "Nigir" (Νιγειρ). O primeiro identificouse desde entón como o Wadi Ghir, no extremo noroeste do Tuat, ao longo das fronteiras dos actuais Marrocos e Alxeria. Probablemente, Tolomeo non tiña rexistros consistentes até aquí. O nome Nin-Ger probablemente fose unha especulación, aínda que o nome se mantivo como o dun río ao sur do "mundo coñecido" do Mediterráneo. Suetonio relata viaxes romanas ao "Ger", aínda que ao mencionar o nome de calquera río derivado dunha lingua berber, onde "gher" significa 'curso de auga', podía xurdir facilmente confusión. Plinio o Vello conectou estes dous ríos como un longo curso de auga que fluía (a través de lagos e tramos subterráneos) cara ao Nilo, N.H. 5.44), unha idea que persistiu nos mundos árabe e europeo —e que ademais engadiu o río Senegal como o "Ger"— até o século XIX.

Aínda que o verdadeiro curso do Níxer era presumiblemente coñecido polos aldeáns, foi un misterio para o mundo exterior até finais do século XVIII. A conexión co río Nilo estableceuse non só porque entón se coñecía como o gran río de "Aethiopia" (como os escritores clásicos chamaban a todas as terras ao sur do deserto), senón porque o Nilo, do mesmo xeito que o Níxer, alagábase cada verán. Grazas ás descricións de León o Africano e mesmo de Ibn Battuta, a pesar da súa visita ao río, persistiu o mito que conectaba o Níxer co Nilo. 

Moitas expedicións europeas para trazar o río fracasaron. En 1788 fundouse a African Association  (Asociación para a Promoción do Descubrimento de Partes do Interior de África) en Inglaterra para promover a exploración de África coa esperanza de localizar o Níxer.  O maior Daniel Houghton foi enviado en 1790 para descubrir o curso do Níxer, aínda que foi morto no deserto do Sáhara.

## Xeografía
[miniatura|upright|O gran recodo do río Níxer, visto desde o espazo, crea un arco verde a través do marrón do [Sahel e a sabana. A masa verde da esquerda é o delta interior do Níxer, e no extremo esquerdo están os afluentes do río Senegal.]]
[miniatura|upright|Casas de barro na illa central do [lago Debo, un amplo tramo do río Níxer.]]
O río Níxer é un río relativamente claro, que transporta só unha décima parte de sedimentos que o Nilo porque as cabeceiras do Níxer atópanse en rochas antigas que proporcionan pouco limo. Do mesmo xeito que o Nilo, o Níxer alágase anualmente; isto comeza en setembro, alcanza o seu punto máximo en novembro e termina en maio. Unha característica infrecuente do río é o delta interior do Níxer, que se forma onde a súa pendente diminúe repentinamente. O resultado é unha rexión de arroios trenzados, pantanos e grandes lagos; as inundacións estacionais fan que o delta sexa extremadamente produtivo tanto para a pesca como para a agricultura.
miniatura|upright|Neno traendo de volta a súa canoa no río Níxer (2022)
O río perde case dous terzos do seu caudal potencial no delta interior, entre Ségou e Tombouctou, debido á filtración e a evaporación. A auga do río Bani, que desemboca no delta en Mopti, non compensa as perdas. A perda media estímase en 31 km3/ano, pero varía considerablemente dun ano a outro. Ao río únenselle varios afluentes, pero tamén perde máis auga por evaporación. A cantidade de auga que entraba en Nixeria estimábase en 25 km3/ano antes da década de 1980 e en 13,5 km3/ano durante a década de 1980.

O afluente máis importante é o río Benue, que se une ao Níxer en Lokoja (Nixeria). O volume total de afluentes en Nixeria é seis veces maior que a entrada en Nixeria, cun caudal preto da desembocadura do río de 177,0 km3/ano antes da década de 1980 e de 147,3 km3/ano durante a década de 1980.

A parte norte do río, coñecida como o «recodo do Níxer», é unha zona importante porque é o río principal e a fonte de auga nesa parte do Sáhara. Isto converteuno no punto focal do comercio a través do Sáhara occidental e o centro dos reinos sahelianos de Malí e Gao. A conca do río Níxer que o rodea é unha das seccións fisiográficas distintivas da provincia do Sudán, que á súa vez forma parte da división fisiográfica masiva africana máis grande.
### Conca de drenaxe
A conca do río Níxer, situada no oeste de África, cobre o 7,5 % do continente e esténdese por dez países.

Conca do río Níxer: áreas e precipitacións por país 

Caudal medio do río Níxer no delta do Níxer (período de 2010 a 2018):

### Río Níxer en Lokoja
Caudal medio, mínimo e máximo do río Níxer en Lokoja (de 1946 a 2023):
[thumb|upright|Actividade comercial ao longo da beira do río en [:en:Boubon|Boubon, en Níxer]]

## Coñecemento extraafricano 
Os portugueses João de Santarém e Pedro Escobar alcanzaron a foz do río Níxer en 1471.

A gran confusión entre os europeos, que crían que podía ser o mesmo río Senegal, ou relacionado co Nilo, non foi disipada até que foi explorado en 1830 por Richard Lander. Entre 1866 e 1867, vindo desde o Sáhara, o explorador alemán Gerhard Rohlfs, percorreuno en grande tramo, ata conseguir saír pola súa desembocadura.

## Afluentes 
Destacan o Bani e o Benue.

## Notas 
## Véxase tamén