Ascensor

Un **ascensor** é un aparello que serve para transportar persoas ou obxectos, en sentido vertical, duns andares a outros dunha construción. Está formado por partes mecánicas, eléctricas e electrónicas que funcionan en conxunto para polo en marcha.

De acordo ao seu método de funcionamento existen dous tipos: o ascensor electromecánico e o ascensor hidráulico ou oleodinámico.

## Historia 
esquerda|miniatura|Elevador deseñado polo enxeñeiro xermano Konrad Kyeser (1405).|240x240px
A primeira referencia a un ascensor aparece nas obras do arquitecto romano Vitruvio, quen sostén que Arquímedes (ca. 287 a. C. – ca. 212 a. C.) construíra o primeiro elevador  probabelmente no ano 236 a.C. Fontes literarias de épocas posteriores mencionan elevadores compostos de cabinas sostidas con corda de cánabo e accionadas a man ou por animais. Estímase que elevadores dese tipo estaban instalados nun mosteiro do Sinaí, Exipto.

Cara ao ano 1000, no *Libro dos Segredos* escrito por Ibn Khalaf ao-Muradi, da España islámica descríbese o uso dun elevador como dispositivo de elevación, a fin de subir un gran peso para abatanar e destruír unha fortaleza.

No século XVII, había prototipos de elevadores nalgúns edificios palacianos ingleses e franceses.[miniatura|200x200px|Ascensor de Elisha Otis, [patente do 15 de xaneiro de 1861.|esquerda]]Os elevadores antigos e medievais utilizaban sistemas de tracción baseados no mecanismo do guindastre. A invención doutro sistema baseado na transmisión a parafuso, foi talvez o paso máis importante na tecnoloxía do ascensor desde a antigüidade, que finalmente conduciu á creación dos elevadores de pasaxeiros modernos. O primeiro modelo foi construído por Ivan Kulibin e instalado no Palacio de Inverno en 1793, mentres que varios anos máis tarde, outro ascensor Kulibin foi instalado en Arkhangelsk, preto de Moscova. En 1823, inaugúrase unha "cabina de ascenso" en Londres.
[miniatura|[Halo (Vigo)|Halo.]]
En 1851, Waterman inventou o primeiro prototipo de montacargas. Tratábase dunha simple plataforma unida a un cabo, para subir e baixar mercadorías e persoas.

A medida que se foron construíndo edificios máis altos, a xente sentiu menos inclinada a subir escaleiras longas. Os grandes almacéns comezaron a prosperar, e xurdiu a necesidade dun aparello que trasladase os clientes dun andar a outro con mínimo esforzo.

O montacargas inspirou ao estadounidense de Vermont, Elisha G. Otis, para inventar un elevador cun sistema dentado, que permitía amortecer a caída do mesmo no caso de que se cortase o cabo de sustento. Foi a primeira demostración dun sistema de seguranza para elevadores de pasaxeiros.

Por estraño que pareza, o talento de Elisha Otis como deseñador descubriuse mentres traballaba como mestre mecánico nunha fábrica de armazóns de camas de Albany (estado de Nova York). Inventou varios dispositivos que aforraban traballo, e por iso foi enviado a Yonkers (Nova York), onde podería utilizarse mellor a súa aptitude. Alí deseñou e construíu este primeiro elevador con mecanismo automático de seguridade no caso de que houbese algunha avaría no cabo. En 1853 xa establecera o seu propio negocio para fabricar ascensores, a compañía Otis Elevator Company, que aínda existe na actualidade e é a maior compañía de ascensores do mundo xa que ten instalado 2,5 millóns de elevadores e escaleiras mecánicas por todo o planeta. Ao ano seguinte Otis demostrou este invento nunha exposición que levou a cabo en Nova York.

O 30 de agosto de 1957 aplicouse un sistema de portas automáticas nos ascensores de pasaxeiros, o que permitiu prescindir de portas actuadas manualmente.

Outro tipo de ascensor é o coñecido como *paternoster*; consiste nunha serie de cabinas abertas, de capacidade limitada, que se moven amodo por dous ocos contiguos. Por un soben as cabinas e, ao chegaren á parte superior, cámbianse ao outro oco polo que baixan nun ciclo continuo, sen se deteren. Os pasaxeiros soben e baixan en marcha. Era moi práctico en lugares de moita circulación de persoas entre pisos, aínda que tiña problemas de seguranza, polo que foi substituído polas escaleiras mecánicas, moito máis seguras.

### Ascensores no mundo 
Os comercios logo se decataron do potencial do invento, e en 1857 instalouse o primeiro ascensor de pasaxeiros nun grande almacén situado na avenida Broadway, esquina rúa Broome, na cidade de Nova York, Estados Unidos. Movido a vapor, este elevador subía cinco andares en menos dun minuto. Daquela, iso era rápido. En contraste con isto, hoxe os ascensores dun dos edificios máis altos do mundo, a Torre Willis, en Chicago, soben 412 metros en menos dun minuto. Na actualidade, o edificio máis alto do mundo, a Torre Burj Khalifa en Dubai, con 828 m de altura, ten elevadores da compañía Otis Elevator Company que soben a distancia máis longa do mundo: 504 metros; tamén ten o acceso de ascensor situado a maior altura do mundo: a 638 metros; e o ascensor con cabina dupla máis rápido do mundo: 10 metros por segundo.

## Elementos constitutivos dun ascensor 
### Cabina 
A cabina é o elemento básico do sistema de ascensores. Está formada por dous partes: o bastidor ou chasis e a caixa ou cabina, ou por unha cabina autoportante. O bastidor apóiase nunhas guías verticais

### Contrapeso 
A maioría dos elevadores teñen un contrapeso, que ten unha masa igual á da cabina, máis a metade da carga máxima autorizada, para que o motor non teña que mover toda a masa da cabina, senón só unha fracción. Por mor disto, un elevador baleiro, pesa menos ca o contrapeso. O contrapeso tamén está conducido por unhas guías. A súa función é equilibrar a carga para facilitar o traballo do motor e non forzalo no seu funcionamento.

### Grupo tractor nos ascensores electro-dinámicos 
Os grupos tractores para ascensores están formados normalmente por un motor axustado a un redutor de velocidade, en cuxo eixo de saída vai montada o cadeixo ou raldana acanalada que arrastra os cabos por adherencia.

### Sistema de paracaídas 
Nos extremos inferior ou superior do bastidor da cabina, atópase o sistema de paracaídas, xa sexa instantáneo ou progresivo. Este libera unhas forras contra as guías para frear a cabina no caso de que baixe a unha velocidade maior que a permitida polo limitador, impedindo así que a cabina caia libremente mesmo no caso de se cortaren todos os cabos que a suxeitan. Nos ascensores modernos e segundo normativa de cada país ou rexión tamén frea en subida.

En ocasións, instálase tamén un sistema de freado no contrapeso.

### Cadro control de manobras 
O control dos sistemas de elevadores realízase mediante sistemas electrónicos, encargados de facer funcionar a dirección de movemento da cabina e de seleccionar os andares nos que esta deba se deter.

En 1862 a compañía de ascensores Otis inventou o primeiro sistema de control con "memoria" para grupos de ascensores, o que permitiu a súa automatización e prescindir dos ascensoristas.

Actualmente, os controis de ascensores funcionan con microprocesadores electrónicos que mediante algoritmos de intelixencia artificial determinan a forma de administrar a resposta aos pedidos de chamadas coordinando a operación dos distintos equipos.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Escaleira mecánica