Lorenzo Lotto

miniatura|300x300px| Sinatura de Lorenzo Lotto de 1521, no cadro *Cristo despídese da súa nai*, Gemäldegalerie, Berlín
**Lorenzo Lotto**, nado en 1480 en Venecia, e finado en 1557 en Loreto (As Marcas), foi un importante pintor do Alto Renacemento e do primeiro manierismo.

## Traxectoria 
miniatura| *Madonna entronizada con neno e santos* (*Pala di San Bernardino*), 287 × 268 cm, San Bernardino in Pignolo, Bérgamo, 1521
Non se sabe case nada sobre a xuventude e educación de Lorenzo Lotto.  O seu pai chamábase Tommaso Lotto. Especialmente nas súas primeiras obras, Lorenzo móstrase influído pola pintura de Giovanni Bellini (1430-1516), e tamén por Albrecht Dürer, que se aloxou en Venecia 1494-95 e 1505, e de quen probablemente coñeceu algo máis que gravados. O primeiro documento coñecido, no que se menciona o nome de Lotto, data do 10 de xuño de 1503, cando vivía en Treviso, Véneto. O seu patrón máis importante nesta cidade foi o bispo Bernardo de 'Rossi, do que tamén pintou un importante retrato en 1505. Xa gañara unha excelente reputación e nun documento de 1505 referíase a el como " *pictor celeberrimus* " (pintor moi famoso). Grazas a de 'Rossi, Lotto conseguiu o seu primeiro contrato público, o *Pala di Santa Cristina* para o altar maior da igrexa parroquial da cidade do mesmo nome preto de Treviso. 

En 1506 o pintor foi a Recanati nas Marcas *para crear un gran políptico* para a igrexa de San Domenico, que completou dous anos despois (hoxe na Pinacoteca Cívica, Recanati). Hai probas de que estivo en Roma en 1509, onde probablemente estivo involucrado nas decoracións do palacio papal xunto a Bramantino, e entrou en contacto con Rafael, que, con todo, só exerceu unha influencia esporádica sobre el. Un exemplo diso é o *Enterro de Cristo* de 1512, que agora está en Jesi (Pinacoteca Civica), e non é unha das súas mellores obras.

esquerda|miniatura| *Mozo nunha mesa*, 98 × 111 cm, Accademia, Venecia, 1530 aproximadamente
Despois dunha presunta estancia nas Marcas, Lotto viviu en Bérgamo desde 1512 ou 1513 até finais de 1525. Esta considérase unha fase especialmente fructífera da súa vida artística, non só cuantitativa senón tamén cualitativa. O primeiro encargo que probabelmente atraeu ao pintor a Bérgamo foi o gran *Pala Martinengo* para a igrexa Santi Stefano e Domenico (hoxe en San Bartolomeo), que pintou para Alessandro Martinengo Colleoni, un fillo do famoso Condottiere Bartolomeo Colleoni; o Pala ten máis de 5 m de alto. Lotto pronto gozou de gran popularidade como retratista na cidade lombarda e recibiu moitos outros encargos, tanto privados como para as igrexas da cidade. Entre os máis importantes están a *Pala por San Bernardino,* rematada en 1521 e a *Pala di Santo Spirito*, que son sorprendentemente diferentes en concepción e estilo. Para Santa Maria Maggiore en Bérgamo, Lotto tamén forneceu deseños para postos de coro incrustados até 1531, unha orde que levou a algúns problemas e, finalmente, a unha ruptura porque o atopou mal pagado.

A finais de 1525 Lotto atopábase en Venecia, onde viviu inicialmente no mosteiro dominicano de Santi Giovanni e Paolo. Durante os seus anos venecianos tivo amizade con Palma il Vecchio, Jacopo Sansovino e Sebastiano Serlio. Entre 1527 e 1529 escribiu a súa *Apoteose de San Nicolás* para a igrexa de Santa María dei Carmini, que Lodovico Dolce criticou en 1557 polo teimudo uso de cores e sombras de Lotto.  Entre os seus retratos venecianos destaca o retrato de *Andrea Odoni* (Royal Collection, Castelo de Windsor) de 1527, que mostra a confrontación de Lotto con Tiziano, pero tamén con Correggio, na suavidade da cor.
miniatura|*Pala di Santa Lucia* (*Santa Lucía ante o xuíz*), 243 × 237 cm, Pinacoteca Civica, Jesi, 1532
En Venecia, Lotto tamén continuou traballando para clientes en Bérgamo e nas Marcas, incluído o remate do famoso e conmovedor retablo de *Santa Lucía diante do xuíz* para unha capela na igrexa de San Floriano en Jesi (hoxe: Pinacoteca Civica, Jesi). Aínda que non tivo moito éxito en Venecia, participou no círculo dos seus colegas pintores: en 1531 foi elixido polo gremio xunto con Tiziano e Bonifazio de 'Pitati para un comité de doce persoas encargado da distribución dunha cantidade considerable de cartos da propiedade de Vincenzo Catena para membros da confraría desvalidos e necesitados. 

En 1533 o artista regresou a Treviso e logo ás Marcas, onde realizou encargos en varias cidades ata 1539, incluída unha *crucifixión* para a igrexa de Santa María en Telusiano no Monte San Giusto  *A famosa Anunciación* (Pinacoteca Civica, Recanati), unha *Adoración dos pastores* (Pinacoteca Civica, Brescia) e a *Sagrada Familia con Anxos* (Louvre, París) están entre as obras mestras destes anos. 

Entre 1540 e outubro de 1542 Lotto quedou en Venecia para pintar o retablo *Esmolas de San Antonino* encargado anos antes para os dominicos en Santi Giovanni e Paolo. Agora vivía co seu curmán Mario d'Armano e a súa familia, que ao parecer alternaban coa Reforma, porque Lotto pintou os retratos de Martiño Lutero e Katharina von Bora para Mario (probablemente logo de gravados de Cranach). Comprobouse que Lotto tamén tivo contacto con outros simpatizantes da Reforma. Non podía permitirse o seu propio apartamento, dado o éxito sen restricións de Tiziano e dos manieristas florentinos Salviati e Vasari, que copaban o mercado.  Lotto tivo mesmo que pedir diñeiro prestado a Sansovino. Por iso probou sorte en Treviso desde 1542 até 1545, pero tamén con pouco éxito financeiro.
miniatura| Anxos con pétalos de rosa, detalle da *Virxe* do Rosario, Pinacoteca Civica, Cingoli, 1539
En 1545 regresou a Venecia, onde mudou constantemente de lugar de residencia nos anos seguintes e caeu na melancolía por mor de poucos encargos. No seu testamento de 1546 describiuse a si mesmo como "... só, sen goberno leal e moi inquedo de mente" (" *sola, senza fedel governo et molto inquieto dela mente* "). Nesta situación foi humillado en 1547 por Pietro Aretino nunha carta aberta na que cantaba unha canción en eloxio de Tiziano, que "superou a Lotto na pintura", pero Aretino aínda vía a Lotto como líder nas imaxes relixiosas. 

En 1549 viaxou a Ancona para pintar un cadro para a igrexa de San Francesco alle Scale, pero tivo problemas económicos tan grandes que deixou seis cadros a Sansovino para vender. Cando isto non tivo éxito, Lotto intentou poxar 16 dos seus cadros e 30 debuxos, pero só puido vender 7 obras a un prezo baixo. Tamén tivo problemas cos empregados. 

En 1552, o xa maior de 70 anos retirouse ao mosteiro da Santa Casa de Loreto, tomou os votos como oblato en 1554 e, aínda que os seus ollos se deterioraron, continuou pintando cadros para o mosteiro e retratos. 

Non se sabe a hora exacta da súa morte, Lorenzo Lotto morreu antes de xullo de 1557 en Loreto. 

O seu libro de contas (*Libro di spese diverse*) para os anos desde 1538 até a súa morte conservouse, tamén contén algúns comentarios persoais e hoxe considérase un valioso documento biográfico da época.

## Autoretratos 
miniatura|280x280px| Detalle da *vida de Santa Brigita* con autorretrato de Lotto (?) Como apañador de aves (dereita), Trescore Balneario, 1523-24
En 1524 Lorenzo Lotto pintou un ciclo de frescos con *Cristo e a vida de Santa Bárbara, Brigitta, Katharina e Magdalena* no oratorio da vila de Battista Suardi en Trescore Balneario. Fronte á imaxe principal, ao bordo dunha escena da vida de Santa Brigita, dise que o pintor deixou un autorretrato (mal conservado) como un apañador de aves cun feixe de varas no ombreiro e unha curuxa ao lado.

Na colección Thyssen Bornemisza de Madrid houbo un *retrato sen home* , é dicir, anónimo, que apareceu no mercado británico de antigüidades en 1974 (ver Fig.). A persoa retratada lanza ao espectador unha mirada "curiosa" de esquello polo ollo dereito e, debido ás súas proporcións asimétricas, a imaxe semella cortada (polo menos) no bordo dereito. A pintura foi atribuída a Lorenzo Lotto por motivos estilísticos;  ademais, Federico Zeri sospeitaba que podería ser un autorretrato debido á actitude do ollar.  Este retrato publícase en numerosos sitios web como *"Autorretrato de Lorenzo Lotto*", a miúdo sen ningunha indicación de que só sexa unha atribución (dito en abril de 2020).

## Temas 
Lorenzo Lotto pintou case exclusivamente temas relixiosos, retratos e algúns cadros alegóricos en óleo sobre lenzo; unha rara excepción é a pintura *Venus e Cupido* (c. 1540) no Metropolitan Museum of Art (Nova York). Tamén se conservaron algúns frescos.
miniatura|*María co Neno e Santa Catarina e Santiago*, 113,5 × 152 cm, Kunsthistorisches Museum, Viena, aprox. 1528
O seu traballo imaxinativo e formalmente diverso está basicamente na tradición colorista da pintura veneciana segundo Giovanni Bellini e Vivarini. Tamén tomou influencias de Dürer e dos seus contemporáneos venecianos Giorgione, Palma il Vecchio e Tiziano, pero mostrou desde o principio trazos moi independentes e, ás veces, idiosincráticos. O feito de traballar principalmente en Treviso, Bérgamo e as Marcas, é dicir, na "provincia" artística, dálle algo de solitario ou de fóra.

A súa arte segue os ideais case naturais do Alto Renacemento, coa súa harmonía e tranquilidade típicas; con todo, a miúdo rompe con motivos raros en movemento, como imaxes da Madonna cun comportamento inquedo e imprevisible do neno Xesús, como é típico dos nenos pequenos. Fai un virtuoso manexo da luz e das sombras, que adoita empregar de xeito diverso (rostros medio iluminados etc.), o que confire a algunhas das súas composicións unha inmediatez, como unha instantánea, e ao mesmo tempo como algo místico.

Neste sentido pódese considerar manierista *O matrimonio místico de Santa Catarina de Alexandría (e o fundador Niccolò Bonghi)*, 1523, Accademia Carrara, Bérgamo; Madonna co Neno e Santos  1524, Galleria Nazionale d’Arte Antica, Roma; e Santa Familia con Santa Catarina de Alexandría, 1533, Accademia aínda que segue atrapado no seu esforzo pola naturalidade, tratando as proporcións e a perspectiva do Renacemento. A "profunda humanidade" e a modestia dos seus personaxes contrastan cos ideais aristocráticos máis corteses dos seus contemporáneos Tiziano e Rafael. Algúns autores ven en Lorenzo Lotto ao pintor con máis profunda relixiosidade entre os pintores venecianos do Cinquecento.
[miniatura| Pétalos de rosa e unha caveira en miniatura no *retrato masculino (Mercurio Bua?*), [Villa Borghese|Galleria Borghese, Roma, ca. 1535]]
Un grande amor pola natureza amósase nas paisaxes poéticas, coas que rodea algunhas obras de arte relixiosas e alegóricas en particular; tamén hai unha obvia preferencia polos ricos tons verdes.

Os seus retratos están entre os mellores que se crearon no seu tempo. Son retratos naturalistas, incluso de mulleres (presuntamente) non adornados. Ao mesmo tempo, está especialmente inclinado ás alusións simbólicas e poéticas nos seus retratos, que lles dan un trazo ás veces místico ou enigmático Un símbolo a miúdo usado por Lotto son os pétalos de rosa, que indican o amor ou o amor perdido. Algúns retratos aínda non foron descifrados.

## Tese de Hockney-Falco 
A tese de Hockney–Falco é unha teoría da historia da arte, avanzada polo artista David Hockney e o físico óptico Charles M. Falco, quen afirmaron que os avances no realismo e precisión na historia da arte occidental desde o Renacemento foron principalmente o resultado de instrumentos ópticos como a cámara escura, a cámara lucida e os espellos curvados, e non foron debidos, polo menos non unicamente, ao desenvolvemento da técnica e habilidade artísticas en poucos anos a partir do século XV. Segundo eles, artistas primitivos flamengos como Van Eyck, renacentistas-manieristas como o mesmo Lorenzo Lotto, ou do Século de ouro neerlandés como Vermeer e outros, terían empregado tales instrumentos.  Concretamente no caso de Lotto analisaron o cadro "Retrato dun matrimonio" (*Ritratto familiare* ou *Marido e Muller*, nas fotos á esquerda) e decatáronse de que o patrón do tapiz sae de foco na pintura, algo que só sucedería cando estivese utilizando unha lente como ferramenta de axuda. A tese tivo críticas e refutacións, entre elas Sara J. Schechner afirmou que a supervivencia dos vidros dos séculos XV e XVI é demasiado imperfecta para usala para crear imaxes realistas, mentres que "incluso pensar en proxectar imaxes era alleo ao marco mental contemporáneo". Vincent Ilardi, historiador do vidro óptico renacentista, argumentou posteriormente en contra das conclusións de Schechner baseadas en vidros que sobreviviran, suxerindo que é probábel que a condición actual do vidro renacentista non reflicta a calidade óptica destes vidros cando eran novos. Ilardi documenta a compra de Lorenzo Lotto dun espello de cristal de alto prezo en 1549, reforzando a tese de Hockney – Falco no seu caso.

## Cadros 

Ficheiro:Lorenzo Lotto 052b.jpg|Retrato dun xove. 42,3 × 35,3 cm, Kunsthistorisches Museum, Viena, um 1506
Ficheiro:Lorenzo Lotto - Portrait of Andrea Odoni - WGA13701.jpg|*Retrato de Andrea Odoni*, 104 × 116,6 cm, castelo de Windsor, 1527
Ficheiro:Lorenzo Lotto 040.jpg|mini |*Retrato de Laura Pola*, 90 × 75 cm, Pinacoteca di Brera, Milán, 1543–44

Ficheiro:Lorenzo Lotto - Allegory of Virtue and Vice - Google Art Project.jpg|mini |*Alegoría da virtude e o vicio* (portada para o retrato de Bernardo de 'Rossi), 56,5 × 42,2 cm, National Gallery of Art, Washington, 1505
Ficheiro:Lorenzo Lotto 032.jpg|mini |*Madonna co Neno, un Santo Bispo e San Onofrio*, 53 × 67 cm, 1508, Galleria Borghese, Roma
Lorenzo Lotto 058.jpg|*Susanna no baño*, 66 × 51 cm, Uffici, Florencia, 1517
Ficheiro:Lorenzo Lotto - Virgin and Child with Saints Jerome and Nicholas of Tolentino - Google Art Project.jpg|mini |*Virxe co Neno con San Xerome e Nicolás de Tolentino*, 94,3 × 77,8 cm, Museo de Belas Artes, Boston, 1521
Ficheiro:Lorenzo lotto, annunciazione e visitazione, 1532, 01.jpg|mini |*Anunciación e visita*, Pinacoteca Civica (Palazzo Pianetti), Jesi, 1532
Ficheiro:Lorenzo Lotto - Christ and the Woman Taken in Adultery - WGA13709.jpg|mini | *Cristo e a adúltera*, Louvre, París, arredor de 1526 (?)
Ficheiro:Adorazione dei pastori (Lorenzo Lotto) - Pinacoteca Tosio Martinengo - Brescia (ph Luca Giarelli).jpg|mini |*Adoración dos pastores*, 147 × 166 cm, Pinacoteca Tosio Martinengo, Brescia, 1534
Ficheiro:Lorenzo Lotto - The Alms of St Anthony - WGA13720.jpg|mini |*A Esmola de San Antonio*, 332 × 235 cm, Santi Giovanni e Paolo, Venecia, 1540–42
Ficheiro:Lorenzo lotto, Presentazione al Tempio, 1552-1556, 00.jpg|mini |*Presentación de Xesús no templo*, 172 × 136,5 cm, Museo della Santa Casa di Loreto, 1552–1556

Ficheiro:Lotto, affreschi di trescore 10.jpg|mini |*Lenda de St. Brigitta* (detalle coa familia do fundador), fresco, Trescore Balneario, 1524
Ficheiro:Lotto, affreschi di trescore 06.jpg|mini |Detalle da *lenda de Santa Bárbara*, fresco, Trescore Balneario, 1524
Ficheiro:Lotto, natività di maria 00.jpg|mini |*Nacemento de María* e *Deus Pai bendindo*, detalle dos frescos de San Michele al Pozzo Bianco, Bérgamo, 1525
Ficheiro:Lorenzo_Lotto_020.jpg|mini |Fresco en Oratori Suardi, en Trescore

## Lista de obras (selección) 
[miniatura| *[Pietà*, 80 × 108 cm, detalle do *políptico Recanati*, 1506-08]]
miniatura| *María con Neno e Santos*, 227 × 108 cm, panel principal do *políptico Recanati*, Pinacoteca Civica, Recanati, 1506-08

* 1503 *Madonna e Neno e San Pedro mártir*, Museo di Capodimonte, Nápoles
* circa 1505 *Madonna, Neno e Santos*, National Gallery of Scotland, Edimburgo
* 1505 ''Retrato de Bernardo de 'Rossi*, Museo di Capodimonte, Nápoles
* 1505 *Alegoría da virtude e o vicio'' (para o retrato de Bernardo de 'Rossi), National Gallery of Art, Washington
* 1506 *Pala con Santa Cristina*, igrexa parroquial de Santa Cristina di Quinto (Treviso)
* 1506 *Pala von Asolo* (María Assunta e dous santos), Catedral, Asolo
* 1506 *San Xerome*, Louvre, París
* 1506 *Retrato dun mozo diante dunha cortina branca*, Kunsthistorisches Museum, Viena
* 1506-1508 *Políptico de Recanati*, (orixinalmente na igrexa de San Domenico) Pinacoteca Civica, Recanati
* 1508 *Madonna co Neno, un Santo Bispo e San Onofrio*, Galleria Borghese, Roma
* 1512 *Transfiguración de Cristo*, Pinacoteca Cívica, Recanati
* 1513–1516 *María co Neno e os Santos* (*Pala Martinengo*), San Bartolomeo, Bérgamo
* 1515 *Dobre retrato de Giovanni Agostino e Niccolò della Torre*, National Gallery, Londres
* circa 1518 *Retrato de Lucina Brembati*, Accademia Carrara, Bérgamo
* 1521 *Madonna Entronada con Neno e Santos* (*Pala di San Bernardino*), San Bernardino in Pignolo, Bérgamo
* 1521 *María Entronada con Santos* (*Pala di Santo Spirito*), Santo Spirito, Bérgamo
* 1521 *Cristo despídese da súa nai*, Gemäldegalerie, Berlín
* *Natividade de* 1523, National Gallery of Art, Washington
* 1523 *Retrato de Messer Marsilio e a súa muller*, Museo Nacional do Prado, Madrid
* 1523 *O matrimonio místico de Santa Catarina de Alexandría (e o fundador Niccolò Bonghi)*, Accademia Carrara, Bérgamo (parcialmente destruído)
* 1524 *Madonna co Neno e os Santos* (*Voda mística de Santa Catalina*), Galleria Nazionale d'Arte Antica, Roma
[miniatura|*Cristo camiño do Gólgota*, 66 × 60 cm, [Museo do Louvre|Louvre, París, 1526]]
* Ciclo de frescos de 1525 *Vida da Virxe María* na igrexa de San Michele al Pozzo Bianco, Bérgamo
* 1525 *Políptico de Ponteranica*, igrexa de Santi Vincenzo e Alessandro, Ponteranica
* 1526 *Cristo camiño do Gólgota* (*Cristo portacroce*), Louvre, París
* arredor de 1526 *Cristo e a adúltera*, Louvre, París
* 1526 *Pala de San Francesco al Monte*, Pinacoteca Civica (Palazzo Pianetti), Jesi
* 1525–1535 *Un ourive en tres vistas*, Kunsthistorisches Museum, Viena
* 1527 *Andrea Odoni*, Colección Real, Castelo de Windsor
* 1527 *O home coa pata dos animais*, Kunsthistorisches Museum, Viena
* 1527–29 *Apoteose de San Nicolás*, Santa Maria dei Carmini, Venecia
* 1530 *Mozo nunha mesa*, Accademia, Venecia
* 1532 *Santa Lucía ante o xuíz*, Pinacoteca Civica (Palazzo Pianetti), Jesi
* 1532 *Anunciación e visita*, Pinacoteca Civica (Palazzo Pianetti), Jesi
* 1527–1533 *María con neno e Santa Catalina e Xacobe,* Kunsthistorisches Museum, Viena
* circa 1534 *Adoración dos pastores*, Pinacoteca Tosio Martinengo, Brescia
* circa 1535 *Retrato dun home*, Galleria Borghese, Roma
* 1536 *Sagrada Familia con Anxos*, Louvre, París
* 1539 *Madonna do Rosario*, Pinacoteca Civica, Cingoli
* circa 1540 *Venus e Cupido*, Metropolitan Museum of Art, Nova York
* 1542 *As Esmolas de San Antonio*, Santi Giovanni e Paolo, Venecia
* 1543–44 *Retrato de Laura Pola*, Pinacoteca di Brera, Milán
* 1543–44 *Retrato de Febo da Brescia*, Pinacoteca di Brera, Milán
* 1552–1556 *Presentación de Xesús no templo*, Museo della Santa Casa di Loreto

## Exposicións 
* 1953 Palacio Ducal, Venecia
* 1997–99 Exposición itinerante: Bérgamo - París - Washington
* 2018–19 Exposición itinerante: Museo do Prado, Madrid - National Gallery, Londres - Museo Civico (Palazzo Buonaccorsi), Macerata

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* *Lotto, Lorenzo*, en: *Lexikon der Kunst*, Vol. 7, Karl Müller Verlag, Erlangen, 1994, pp. 324-325
* Roberto D'Adda, Rodolfo Pallucchini: *Lotto* (''I classici dell'Arte*), Rizzoli / Skira / Corriere della Sera, Milán, 2004 (italiano)
* Giovanni Carlo Federico Villa (a cura di): *Lorenzo Lotto.* Exposición no Palazzo do Quirinale (Roma), Silvna, Milán 2011, ISBN 978-8-836-61952-8. (p. 311)
* Mauro Zanchi: *imaxes da Biblia de Lorenzo Lotto*, Bérgamo 2006, ISBN 888942818X
* David Rosand: *pintura veneciana no XVI* *Século*, en: Giandomenico Romanelli (ed.): *Venice - Art and Architecture*, Vol. 1, Könemann, Colonia, 1997, pp. 394-457

### Ligazóns externas 
*   
* Lorenzo Lotto en artcyclopedia.com 
* Exposición *Omaggio a Lorenzo Lotto.* *I dipinti dell'Ermitage alle Gallerie dell'Accademia.'' a partir do 24. 26 de novembro de 2011. Febreiro de 2012 na Gallerie dell'Accademia, Venecia (italiano, inglés, francés, español)