open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Katmandú

**Katmandú** (en ) é a capital e a maior cidade do Nepal. É a única cidade do país co status administrativo de *Mahanagar* (cidade metropolitana). Katmandú é o núcleo da meirande aglomeración urbana do Nepal, localizada no Val de Katmandú, e que está formada por Lalitpur, Kirtipur, Madhyapur Thimi, Bhaktapur e un gran número de pequenas comunidades. Segundo o censo de 2011, a cidade metropolitana de Katmandú tiña unha poboación de 1&nbsp;003&nbsp;285 e unha área de 49,45&nbsp;km².
## Xeografía
Localízase no val de Katmandú no Nepal central, próxima ao río Vishnumati, a 1370 metros de altitude. Está rodeada por catro grandes montañas: Shivapuri, Phulchoki, Nagarjun e Chandragiri. O val de Katmandú forma parte de tres distritos (Katmandú, Lalitpur e Bhaktapur).

A súa poboación medra de xeito rápido, máis que duplicándose nas estatísticas entre 2011 e 2019. Ten a maior densidade de poboación do país, sendo o fogar dunha doceava parte dos habitantes.

## Historia 
Foi fundada en 723 polos newares. A cidade antiga é característica pola gran cantidade de templos e palacios budistas e Hindús, a maioría deles do século XVII. Moitos destes monumentos foron estragados desafortunadamente por terremotos e a contaminación. No val de Katmandú hai sete sitios clasificados pola UNESCO como Patrimonio da Humanidade.

Katmandú converteuse nun sitio moi visitado polos turistas desde os anos 1960 a raíz do movemento hippy.

## Cidades irmás 
*  Dortmund
*  Edimburgo
*  Eugene
*  Isfahán
*  Johannesburg
*  Kansas City
*  Kyoto
*  Matsumoto
*  Minsk
*  Pau
*  Pyongyang
*  Quebec
*  Rochester
*  Xi'an
*  Yangon

## Galería de imaxes 

Kathmandu-Strassenverkehr-24-Vorstadtstrasse-2013-gje.jpg|Katmandú no ano 2013.
Ficheiro:Stone carving in Kathmandu.jpg|Escultura de pedra nunha rúa de Kathmandú.
Ficheiro:Hashish-shop-Kathmandu-1973.jpg|tHashish-shop 1973.
Kathmandu-Thamel-04-Thamel bei Nacht-Souvenirladen-2007-gje.jpg|Thamel 2007.
Ficheiro:Small stupa in Kathmandu.jpg|Pequena celebración en Katmandú.
Kathmandu-Mahavishnu-12-2015-gje.jpg|Mahavishnu 2015.
Kathmandu-Hanuman Dhoka-Erdbebenschaden-02-2015-gje.jpg|Hanuman Dhoka 2015.
Kathmandu-Hanuman Dhoka-Nasal Chowk-20-013-gje.jpg|Hanuman Dhoka 2013.
Swayambhu, Kathmandu, Nepal.jpg
Kathmandu, Nepal, Life on the streets.jpg
Kathmandu, Basantapur, Square, Nepal.jpg

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Kathmandu - Wikivoyage (en)
* Kathmandu Metropolitan City
*The Kathmandu Post
Lingua aja (nilo-sahariana)

O **aja** é unha lingua nilo-sahariana que se fala no Sudán do Sur, no sur da provincia de Bar el Ghazal Occidental, no curso alto do río Sapo, hai un pequeno grupo nos arredores da vila de Raga, preto da da fronteira coa República Centroafricana

## Características 
Os falantes consideran a súa lingua unha variedade de gbaya, pero os falantes de Gbaya non a comprenden e en vocabulario está máis próxima ao banda, aínda que a súa estrutura aseméllase ao gbaya.

## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* O aja no Ethnologue
Sidney (homónimos)

O topónimo **Sidney** pode referirse a varios lugares:

### Canadá 
* Sidney, Columbia británica
* Sidney, Manitoba

### Estados Unidos de América 
* Sidney no estado de Arkansas;
* Sidney, no estado de Illinois;
* Sidney, no estado de Indiana;
* Sidney, Iowa no estado de Iowa;
* Sidney, no estado de Kentucky;
* Sidney, no estado de Maine;
* Sidney, no estado de Missouri;
* Sidney, no estado de Montana;
* Sidney, no estado de Nebraska;
** Fort Sidney, un forte histórico no mesmo estado;
* Sidney, no estado de Nova Jersey;
* Town of Sidney, unha cidade no estado de Nova York;
* Village of Sidney un *village* no estado de Nova York;

* Sidney, no estado de Ohio;
* Sidney, no estado de Texas;
* Sidney, no estado de Virxinia Occidental;
* Sidney, no estado de Wisconsin;

Amais, o antropónimo **Sidney** pode referirse a:
***Sidney Altman**, biólogo molecular canadense-estadounidense;
***Sidney Lumet**, director, produtor e guionista de cine, teatro e televisión estadounidense;
***Sidney Magal**, cantante e actor brasileiro;
***Sidney M. Gutiérrez**, astronauta estadounidense;
***Sidney Moncrief**, ex xogador e actual adestrador de baloncesto profesional estadounidense;
***Sidney Poitier**, actor estadounidense (n. 1927).

## Outros usos 
* Sidney (novela), de Margaret Deland
* Sidney (filme),un documental sobre o actor Sidney Poitier

## Véxase tamén
### Outros artigos
*Sydney (homónimos)
Península de Musandam

miniatura|dereita|250px| Vista satélite da península de Musandam
A **Península de Musandam** é unha pequena península do leste da Arabia que, xunto cos territorios adxacentes, constitúe un exclave omanita. O territorio limita ao norte polo Estreito de Ormuz, do outro lado do cal se estende a costa do Irán, a leste polo Golfo de Omán, a sur e oeste polos Emiratos Árabes Unidos e a oeste polo Golfo Pérsico. A principal cidade é Al-Khasab.
Medina

**Medina** (en , *"al-Madīnah"*) é unha cidade da Arabia Saudita. Localízase no oeste do país, na rexión do Hixas. Ten preto de 855&nbsp;000 habitantes.
É unha das cidades santas do islam. Ata 622, cando o profeta Mahoma entrou na cidade, designábase *Yathrib*.

## Notas 
## Véxase tamén
Estreito de Ormuz

miniatura|Mapa do Estreito de Ormuz
O **Estreito de Ormuz** (تنگهٔ هرمز en persa) é un anaco de océano relativamente estreito entre o Golfo de Omán ao sueste e o Golfo Pérsico ao suroeste. Na súa costa norte está o Irán e na costa sur os Emiratos Árabes Unidos e o enclave de Omán.

## Situación estratéxica das illas 
miniatura|Mapa do Irán

Próximas á costa norte sitúanse algunhas illas, que inclúen Kish, Qeshn, Abu Musa e as Tunbs Maior e Menor. Esas illas teñen posicións estratéxicas enormes, funcionando con plataformas de control do tráfico marítimo.

Nunha conferencia de prensa o 18 de decembro de 1997, o ministro do Exterior e Deputado iraniano Abbas Maleki dixo que o Irán apoiaba o libre transporte de petróleo a través do estreito de Ormuz, mais reservaba para si a opción de pechar o estreito ao tráfico marítimo se o Irán estivese ameazado.

## Etimoloxía 
A abertura do Golfo Pérsico foi descrita, mais non denominada, no *Periplo do Mar da Eritrea*, un guía marítimo do século I:
[miniatura|Estreito de Ormuz visto do espazo. [NASA]]
:*Cap.35. Na fin desas illas Calaei existe unha cadea de montañas chamada Calon, e segue aló, non moito alén, a boca do Golfo Pérsico, onde hai moito mergullo para os pescadores de perlas e mariscos. A esquerda dos estreitos hai grandes montañas chamadas Asabon, e á dereita medran, ben á vista, outras montañas arredondadas e altas, chamadas Semiramís; entre elas, a pasaxe a través do estreito ten aproximadamente 600 estadios; alén dos cales aquel grande e longo mar, o Golfo Pérsico, avanza lonxe no interior (das terras). Na parte superior e final deste golfo hai unha cidade mercantil, designada pola lei, chamada Apologus, situada preto de Charax Spasini e do Río Éufrates.*

Existen dúas opinións sobre a etimoloxía deste nome. Segundo a crenza popular, deriva do nome do Deus Persa هرمز *Ormoz* (unha variación de *Ahura Mazda*). Outros historiadores e lingüistas derivan o nome *Ormuz* da palabra persa local هورمغ *Hur-mogh* significando *Tamareira*. Na realidade, nos dialectos locais de Hurmoz e Minab este estreito aínda é chamado Hurmogh e ten o significado mencionado.

## Abatemento do Voo 655 de Iran Air 
O 3 de xullo de 1988, o estreito de Ormuz foi escenario dunha dos máis controvertidos abatementos da aviación da historia, cando o voo 655 da compañía iraniana Iran Air, un Airbus A300, foi abatido polo navío de guerra da United States Navy US Vincennes (CG-49). Todas as persoas a bordo morreron (na maioría mulleres e pequenos), e evitouse dificilmente unha situación de crise internacional cando o presidente dos Estados Unidos George H. W. Bush dixo "I will never apologise for what Americans do" (*Nunca pedirei desculpas polo que os americanos fan*) e o presidente iraniano xurou vinganza sobre os americanos. As circunstancias desa traxedia aínda non foron, e talvez nunca serán, totalmente esclarecidas.

## Véxase tamén
Dígrafo

En lingüística, un **dígrafo** ou **digrama** é a unión de dous grafemas (dúas letras nos alfabetos) que representan un fonema único e que se converte nun novo grafema (un **trigrama** para tres grafemas etc., así en francés a secuencia *eau* representa o son /o/). Por exemplo, na palabra *chan*, o digrama *ch* representa o fonema /tʃ/. Pódese dicir que esta palabra contén catro letras e tres grafemas. Para que unha secuencia de letras sexa considerada como digrama, debe estar ben testemuñada no sistema de escrita, ou sexa, ser produtiva. Pódese en galego notar calquera palabra nova que conteña o fonema /tʃ/ con *ch*, o que confirma o seu estatuto de grafema e, xa que logo, de digrama.

A utilización de digramas ou trigramas no alfabeto indica a miúdo que este non é completo pois ten que botar man dun dígrafo para notar un son que lle é propio.

*Nota: as transcricións están en Alfabeto Fonético Internacional.*

## Falsos ditongos e antigos ditongos 
Os digramas poden estar compostos de vogais ou de consoantes. Os digramas feitos de vogais son chamados "falsos ditongos" cando as dúas vogais notan unha soa vogal simple. É o caso do francés, onde *ou* = [u], *ai* = [ɛ], *eu* = [œ] ou [ø] etc.). O grego antigo coñéceos tamén: *ου* pode soar [oː] e *ει* [eː]. Igualmente en grego moderno *αι* = [e] ou mesmo *ει*, *οι*, *υι* = [i].

De feito, convén distinguir os falsos ditongos reais dos casos de monotongación: en grego antigo, os fonemas /oː/ e /eː/ do dialecto xónico-ático non podían, en razón da ausencia de signos que lles fosen propios tras a reforma de 403 a.C. seren notados doutro xeito. Son falsos ditongos. En grego moderno e en francés, as notacións actuais explícanse por unha antiga monotongación. Os dous procesos non son idénticos: é un medio de paliar as lagoas dunha escrita no primeiro caso, un arcaísmo debido á evolución secundaria de ditongos antigamente pronunciados como tal no segundo.

## Ligadura e digrama 
A diferenza da ligadura, a identidade gráfica dos grafemas fundamentais combinados non está alterada.

## O digrama na orde alfabética 
Non hai que confundir o *grafema* e a *letra*: todo digrama é un grafema pero non todo digrama se considera unha letra. En efecto, en certas linguas o digrama fica considerado como dúas letras separadas (non se contabiliza na orde alfabética). Ao contrario, noutras, os digramas funcionan como novas letras que teñen o seu propio sitio na clasificación alfabética.

Por exemplo, o digrama *ch* en galego non é unha letra: non se conta no alfabeto e a palabra *chave* debe ir situado nun dicionario, por exemplo, entre palabras en *ce* e en *ci*. En vietnamita, porén, *ch* é un digrama e unha letra. Así, *chiếc* debe ser buscado na letra *ch*, situada tras todas as palabras que comezan por *c*.

## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Tipografía
* Escrita
* Ligadura
* Letras suplementarias do alfabeto latino
* Diacrítico
Jules Barbey d'Aurevilly

miniatura|dereita|150px|Jules Amédée Barbey d'Aurevilly.
miniatura|dereita|Casa natal de Jules Barbey d'Aurevilly.

'''Jules Amédée Barbey d'Aurevilly'*, nado en Saint-Sauveur-le-Vicomte o 2 de novembro de 1808 e finado en París o 23 de abril de 1889, foi un escritor francés.

## Traxectoria 
Fillo dunha familia monárquica normanda. Estuda en París e dereito en Caen. En 1833 volta a París e vive como un dandi, escribe relatos e colabora como crítico literario no xornal *Constitucionnel* en 1845. Defende a Balzac e Baudelaire en 1857 pero ataca *Os miserables* de Victor Hugo en 1862. En 1871 ingresa na Garda Nacional. A súa obra máis coñecida é *Les diaboliques* (1874), unha colección de seis relatos, historias de paixóns e crimes, no que as mulleres xogan un papel central.

## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Catherine Boschian-Campaner, *Barbey d'Aurevilly*, París, Seguier, 1989, ISBN 978-2-8773-6027-2.
* *Barbey d'Aurevilly ou le triomphe de l'écriture'', Jean-Pierre Thiollet, H & D Editions, 2006 ISBN 2-914-266-06-5
Henri Auguste Barbier

**Henri Auguste Barbier**, nado en París o 28 de abril de 1805 e finado en Niza o 14 de febreiro de 1882, foi un escritor francés. 
## Traxectoria 
Inspirado pola revolución de Xullo, escribiu unha colección de poemas, *Les jambes* (1831) de estilo vigoroso, seguindo a André Chénier, denuncia os perigos da época. Foi membro da Academia Francesa.

## Obras 
* *La Curée (1830, na *Revue de Paris*).
* *Les Mauvais Garçons* (1830). Con Alphonse Royer.
* *Iambes et poèmes* (1831).
* *II Pianto : poème* (1833) Texto en liña.
* *Salon de 1836. Suite d'articles publiés par le Journal de Paris* (1836).
* *Lazare : poème* (1833).
* *Satires et poèmes* (1837).
* *Nouvelles Satires : pot-de-vin et érostrate* (1840).
* *Chants civils et religieux* (1841).
* *Rimes héroïques* (1843).
* *Rimes légères : chansons et odelettes* (1851).
* *Satires et cahants* (1853).
* *Silves : poésies diverses* (1864).
* *Satires* (1865).
* *Trois passions* (1867).
* *Discours de réception* (1870).
* *Histoires de voyage : souvenirs et tableaux, 1830-1872* (1880). Reedición: Slatkine, Genève, 1973.
* *Contes du Soir* (1879).
* *Chez les poètes : études, traductions et imitations en vers* (1882).
* *Les Quatre Heures de la toilette des dames : poème érotique en quatre chants* (1883).
* *Œuvres posthumes* (4 volumes, 1883-1889) Texto en liña.

;Traducións ao francés

* William Shakespeare : *Jules César : tragédie* (1848).
* Samuel Taylor Coleridge : *La Chanson du vieux marin* (1877).

;Libreto

* *Benvenuto Cellini, ópera en dous actos, letras de Léon de Wailly e Auguste Barbier, música de Hector Berlioz'', París, representada por primeira vez no teatro da Académie royale de musique o 3 de setembro de 1838. Texto en liña
Letras suplementarias do alfabeto latino

O **alfabeto latino**, utilizado ao longo dos séculos para notar a maioría das linguas de Europa occidental (logo, tras as colonizacións, por todo o mundo), tivo que ser completado: en efecto, a súa versión histórica non posúe un número suficiente de grafemas para notar todos os fonemas das linguas que o utilizan. Para isto, engadíronselle **letras suplementarias**, sexa por simple utilización de digramas e de diacríticos, sexa por construción de novos grafemas.

Os métodos de transcrición e transliteración de linguas que non usan o alfabeto latino botan man a miúdo deste tipo de letras suplementarias.

## Caracteres engadidos 
Esta táboa resume algúns grafemas que foron ou son aínda utilizados en linguas escritas co alfabeto latino, sen incluírense os caracteres específicos do Alfabeto Fonético Internacional. As linguas mortas aparecen en cursiva.

## Caracteres modificados 
### Diacríticos 
Unha forma simple de transcribir un fonema é utilizar un diacrítico nunha letra próxima. Segundo as linguas, as letras así modificadas teñen consideración de letras independentes ou non: así, en galego, o  ten estatuto de letra propia, en cambio en francés as letras así modificadas non o teñen.

### Ligaduras 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Alfabeto latino
* Diacríticos do alfabeto latino
* Digrama
* Letras suplementarias do alfabeto grego
* Ligadura
* Orde alfabética
* Variante contextual
Fedora Barbieri

**Fedora Barbieri**, nada en Trieste en 1920 e finada en Florencia en 2003, foi unha soprano italiana.

## Traxectoria 
Debutou en Florencia en 1940 como Fidalma da obra de Domenico Cimarosa *Il Matrimonio Segreto*, en 1943 fixo unha xira por Alemaña, Bélxica e os Países Baixos ata que ao casar retirouse por ata 1945. Obtén os seus primeiros triunfos con obras de Giuseppe Verdi e actuou nas mellores teatros do mundo como La Scala de Milán, ademais de Londres ou Viena. En 1950 fai o papel de Eboli no *Don Carlo* da Metropolitan Opera de Nova York.

## Véxase tamén
Musulmán

[miniatura|220px|*Pregaria no [O Cairo|Cairo*, obra de Jean-Léon Gérôme (1865)]]
[220px|miniatura|Poboación musulmá mundial por porcentaxe ([Pew Research Center, 2009).]]
**Musulmán** é quen profesa o islam, unha relixión abrahámica monoteísta baseada no Corán, que os musulmáns consideran a palabra literal de Deus revelada ao profeta Mahoma, e, con menor autoridade que o Corán, os ensinos e prácticas atribuídas tradicionalmente a Mahoma. «Musulmán» (en árabe, مسلم) é unha palabra árabe que significa «o que se somete a Deus».

Os musulmáns cren que non hai máis ca un único e verdadeiro Deus que se coñece co nome de *Alá*. Deus é eterno, trascendente, absolutamente un (a doutrina do* tawhid*, ou o monoteísmo estrito ou simple), e incomparable, e é autosuficiente, que non procrea nin foi procreado. As crenzas musulmás respecto de Deus resúmense no capítulo 112 do Corán, coñecido como Al-Ikhlas ou «o capítulo da pureza». Os musulmáns tamén cren que o islam é a versión completa e universal dunha fe primordial que se revelou en moitos momentos e lugares antes, incluíndo os profetas Abraham, Moisés e Xesús. Os musulmáns sosteñen que as mensaxes anteriores e as revelacións foron parcialmente modificados ou danados co tempo, pero consideran o Corán como inalterado e a revelación última de Deus.

A maioría dos musulmáns aceptan como musulmán a quen pronuncie publicamente a xahada (profesión de fe) que di: "Non hai ningunha divindade excepto Deus e Muhammad é o profeta de Deus". Tamén cren que Mahoma é o "Selo dos Profetas» e o último profeta. As súas prácticas relixiosas básicas se enumeran nos cinco alicerces do islam, que, ademais da xahada, consisten en oracións diarias (*salat*), a esmola (*zakat*), o xaxún durante o Ramadán (*Sawm*), e a peregrinación á Meca (* hajj*) polo menos unha vez na vida.

A maioría dos musulmáns son sunnitas, representando entre un 75 e 90% de todos os musulmáns. A segunda corrente máis grande, é o xiísmo, e representa entre un 10 e 20% dos musulmáns. O país con máis musulmáns é Indonesia, onde vive o 12,7% de musulmáns do mundo, seguido por Paquistán (11,0%), Bangladesh (9,2%) e Exipto (4,9%). Tamén se atopan minorías importantes na India, China, Rusia, Etiopía, América, Australia e partes de Europa. Con preto de 1,8 mil millóns de seguidores, o 26% da poboación mundial, o islam é a segunda relixión máis grande e unha das que crece máis rapidamente no mundo.

## Notas
Perm

**Perm** () é unha cidade de Rusia, situada nas beiras do río Kama, ao pé dos Montes Urais. Nela estivo cativo o gran duque Miguel Romanov, o cal foi asasinado nas súas proximidades o 10 de xuño de 1918, na compaña do seu secretario Nikolai Johnson, polas autoridades revolucionarias comunistas. Durante a época soviética a poboación levou o nome de Molotov.
## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Páxina Oficial de Perm
Lingua ajawa

O **ajawa** é unha lingua chádica, extinta, de Nixeria, falábase no estado de Bauchi. O ajawa estaba próximo ao miya, non se sabe con certeza cando desparareceu, debeu ser entre 1920 e 1940, agora o pobo ajawa fala hausa.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* O ajawa no Ethnologue
Lingua ajië

O **ajië** é unha lingua malaio-polinesia que se fala en Nova Caledonia. Segundo datos de 1996 tiña 4.044 falantes.

## Distribución xeográfica
Fálase na provincia norte, en Houailou entre Monéo e Kouaoua e nos vales do interior

## Usos sociais
O misioneiros protestantes empregaron o ajië como lingua franca misioneira, e escribiron gramáticas e dicionarios e traduciron o Novo Testamento en 1922. 
Dende 1992 o goberno francés permite o ensino optativo da lingua nos 6 colexios e 1 liceo da área lingüística ajië, no ano 2002 matriculáronse 69 alumnos de primaria e 1 de secundaria ás clases de lingua.
O ajië no Ethnologue
John Barbirolli

miniatura|John Barbirolli en 1965.
**John Barbirolli** ou **Giovanni Battista**, nado en Londres en 1899 e finado en 1970, foi un director de orquestra e violinista británico de orixe italiana.

## Traxectoria 
Procedente dunha familia de músicos, como violinista novo fixo algunhas gravacións coa London Symphony Orchestra (LSO), na década de 1920 comezou a dirixir, e nos anos 1930s fixo moitas gravacións coa LSO e a London Philharmonic, coa compaña de numerosos solistas principais como Fritz Kreisler, Jascha Heifetz e Arthur Rubinstein, que permanecen como clásicos hoxe.

Entre 1937 e 1942 dirixiu a New York Philharmonic e en 1942 a Hallé Orchestra de Manchester ata 1958.
Lingua ajyíninka apurucayali

O **ajyíninka apurucayali** é unha lingua arauaca do Perú. O seu código ISO 639-3 é o **cpc**.  Fálase na ribeira do río Apurucayali, tributario do río Pachitea. É empregada por unhas 4.000 persoas.

## Véxase tamén
### Ligazóns externas
O no Ajyíninka apurucayali no Ethnologue
John Bardeen

**John Bardeen**, nado en Madison (Wisconsin) o 23 de maio de 1908 e finado en Boston (Massachusetts) o 30 de xaneiro de 1991, foi un físico norteamericano, a única persoa en gañar dous premios Nobel de física, en 1956 polo *transistor* con William Bradford Shockley e Walter Houser Brattain, e en 1972 por unha teoría fundamental da supercondutividade con Leon Cooper e John Robert Schrieffer, agora chamada teoría BCS.

## Traxectoria 
Bardeen foi un neno prodixio con grandes dotes para as matemáticas. Estudou na Universidade de Wisconsin-Madison, tras graduarse entrou a traballar en Gulf Research Laboratories de Pittsburgh, pero o traballo non era do seu interese e déixao para doutorarse en matemáticas pola Universidade de Princeton baixo a dirección do Premio Nobel Eugene Wigner.

En 1938 entrou como axudante na Universidade de Minnesota, durante a participación dos Estados Unidos na segunda guerra mundial traballou nun laboratorio militar.
Bardhere

**Bardhere** é unha cidade da rexión de Gedo, Somalia. Localízase no sur do país, na ribeira do río Juba.
En 1930 a cidade tiña 8&nbsp;000 habitantes e en 1970 20&nbsp;000, a cidade era un importante centro académico da rexión. Como consecuencia da guerra civil somalí de 1991, a cidade aumentou cos refuxiados chegados do sur.
Brigitte Bardot

**Brigitte Anne-Marie Bardot**, coñecida como **Brigitte Bardot** ou BB, nada en París o 28 de setembro de 1934 e finada en Saint-Tropez o 28 de decembro de 2025, foi unha actriz francesa de sona mundial, ademais de cantante e modelo. Foi considerada unha icona sexual dos anos 1950 e 1960. Nos seus últimos anos destacou na defensa dos dereitos dos animais.
## Traxectoria
Filla dun industrial, modelo dende os 15 anos, e aparece pola primeira vez en pantalla en 1952 en *Le Trou Normand*. O filme *Et Dieu créa la femme* dirixido polo seu home Roger Vadim lanzouna ao estrelato, Bardot foi unha das poucas actrices europeas en recibir atención polos medios de comunicación norteamericanos. En 1954 protagonizou o primeiro filme nos Estados Unidos, ''Un acte d'amour* con Kirk Douglas. En 1965 representouse a si propia en *Dear Brigitte'' con James Stewart.

Bardot retirouse en 1974 despois de protagonizar case 50 filmes e gravar varios discos. Dende entón dedicouse á promoción dos dereitos dos animais. En 1976 creou a Fundación Brigitte Bardot para a protección dos animais en perigo.
## Recoñecementos
En 1968 foi escollida como modelo para un busto de Marianne, a personificación alegórica da República Francesa.

## Notas 
## Véxase tamén 
* Brigitte Bardot (canción)
Molotov

**Molotov** pode referirse a:

*o político soviético Viacheslav Molotov;
*a cidade rusa de Perm, antigamente chamada Molotov;
*a banda de rock/hiphop mexicana Molotov.
*a bomba incendiaria cóctel Molotov.
Epigrafista

**Epigrafista** é aquela persoa dedicada ao estudo da epigrafía.

Epigrafistas de sona foron:

* Georg Fabricius (1516 - 1571). 
* August Wilhelm Zumpt (1815-1877).
* Theodor Mommsen (1817 - 1903). 
* Emil Hübner (1834 - 1901).
* Franz Cumont (1868 - 1947).
Encoro de Belesar

O **encoro de Belesar** é unha presa artificial creada en 1963 no río Miño (a máis grande deste río), situado entre os concellos de Taboada, Chantada, O Saviñao, Paradela, O Páramo, Guntín e Portomarín. A súa capacidade é de 654,5 hm³ e ocupa unha superficie de 2.000 hectáreas e unha cola de 50 quilómetros. Na zona de maior profundidade acada os 135 metros. Ten unha potencia máxima de 227 MW, e produce unha media de 732 GWh ó ano.

A presa, construída entre os concellos de Chantada e O Saviñao, toma o seu nome do núcleo onde primeiro se proxectou, o lugar de Belesar (nas parroquias de Belesar e Diomondi), situado a unha distancia de 4,5 quilómetros río abaixo, no Encoro dos Peares.

## Construción 
Foi creado para abastecer unha central hidroeléctrica, operada na actualidade pola empresa Gas Natural Fenosa. A presa é obra do enxeñeiro Luciano Yordi de Carricarte, e o edificio de control da central eléctrica do arquitecto Juan Castañón de Mena.
No encoro traballaron forzados presos políticos, que vivían en condicións moi duras. Polos terreos expropiados para a súa construción pagáronse prezos moi baixos .

A construción do encoro supuxo anegar case 2.000 hectáreas de terreo fértil, ademais da desaparición do Castro Candaz e da vila de Portomarín, que se reedificou preto da súa antiga localización. Outros lugares habitados desapareceron tamén baixo as augas do encoro, como Mourulle, Pincelo, Abeledo ou Portomeñe.

## Notas 
## Galería de imaxes 

Ficheiro:Encoro de Belesar.jpg|Encoro de Belesar.
Ficheiro:SanVitorio.OSavinao.Lugo.Espana-EmbalseBelesar.JPG|Vista desde San Vitoiro de Ribas de Miño, á altura da desembocadura do río Sardiñeira.
Ficheiro:Conxunto Castro Candaz.jpg|Vista de Castro Candaz
Ficheiro:Miño Belesar.jpg|Vista do Miño na desembocadura do río Enviande.
Ficheiro:Encoro de Belesar, presa.JPG|Vista da presa.
Ficheiro:Presa do encoro de Belesar.jpg|Vista da presa.

## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 

### Ligazóns externas 
* Estado do encoro de Belesar
* Portomarín
Ynys Enlli

A Illa de **Enlli** (en , en ) é unha illa que se localiza á entrada da baía de Ceredigion, en Gwynedd, Gales.

Na illa fundouse no século VI un mosteiro dedicado a San Cadfan, pero as ruínas que se conservan hoxe son dunha abadía que data do século XIII. A mediados do século XVIII estableceuse unha comunidade mariñeira. En 1925 a illa estaba habitada por 100 persoas, pero pouco despois a maioría deixárona. O punto máis alto é o Mynydd Enlli (167 m).

A illa pertence e é dirixida pola «Fundación da Illa Bardsey» (Ymddiriedolaeth Ynys Enlli / Bardsey Island Trust) que a adquiriu en 1979 despois de recadar cartos mediante subscrición pública. Durante moitos anos, formara parte dos bens da familia Newborough de Glynllifon, preto de Caernarfon. Outrora, albergou unha poboación de 92 persoas segundo o censo de 1851. Era tradición para os homes máis vellos da illa nomear un *Brenin Enlli* (Rei de Enlli), coroado por Lord Newborough ou o seu representante. A coroa gárdase no Museo Marítimo en Liverpool, aínda que se fixeron peticións para que regrese á illa. En 1935, a poboación caera a 33 habitantes. Por mor da caída da poboación, a pequena escola da illa pechou cara 1950.

## Peregrinación 
A illa foi un lugar de peregrinación, especialmente popular con peregrinos que ían morrer para seren enterrados na illa. Dalí xurdiu a tradición de que vinte mil santos están soterrados na illa. Tres peregrinacións a Enlli foron cualificadas como equivalentes a unha peregrinación a Roma. San Deiniol e San Dubricius foron enterrados na vella abadía antes de seren trasladados a Bangor e á Catedral de Llandaff respectivamente.

## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
*Web oficial da illa  e
Willem Barents

**Willem Barents**, nado en 1550 e finado en 1597, foi un navengante e explorador holandés.

## Traxectoria 
Nado na illa frisoa de Terschelling, marchou a Ámsterdan e en 1594 dirixiu unha expedición de dous barcos na busca du paso polo norte cara ao leste de Asia. Explorou a costa oeste de Nova Cembla e seguiu cara ao norte ata que, cando estaba preto do extremo norte, viuse obrigado a regresar.

Ao ano seguinte dirixiu outra expedición de sete barcos que tamén fracasou. Na terceira viaxe o barco de Barents quedou atrapado na neve ao norte de Nova Zembla e Barents non sobreviviu. En 1871 descubriuse a cabana que Barents e a súa tripulación construíu para tentar sobrevivir, a casa estaba intacta e atopouse parte do seu diario.
Giuseppe Baretti

'''Giuseppe Marc'Antonio Baretti'*, nado en Turín en 1719 e finado en Londres en 1789, foi un escritor e crítico italiano.

## Traxectoria 
Aos dezaseis anos traballa como empregado dunha casa comercial en Guastalla ao tempo que estuda historia e literatura baixo a guía do escritor Carlo Cantoni. A súa carreira literaria comeza coa tradución das obra de Pierre Corneille. Viaxa a Londres onde se instala traballando como secretario da Royal Academy of Painting, e fai amizade con Samuel Johnson, Garrick, Burke e Reynolds.

En 1757 publica *Italian Library*, un catálogo de autores e obras italianas. En *Lettera famigliari'' recolle as súas viaxes por España, Portugal e Francia entre 1761 e 1765.
Corzo

O **corzo** ou **corza** (*Capreolus capreolus*) é un pequeno cervídeo comunmente encontrado na Europa e Asia, posuidor de galladas curtas, afiadas, e pelaxe avermellada no verán, e marrón-acinzentada no inverno.

## Localización 
En Europa esténdese dende a rexión occidental do continente, estando só ausente de Irlanda, o sur de Portugal, Grecia e o norte de Escandinavia cunha área de distribución que se estende ata o norte da China.

## Características 
esquerda|miniatura|180px|Cría de corzo.
No estado adulto, o corzo ten unha altura na cruz de só 76&nbsp;cm como máximo e un peso entre 15 e 30 quilos. Os machos presentan cornos pequenos de tres puntas que mudan cara comezos do inverno e que volven medrar ata comezos da primavera. A pelaxe é dunha cor castaña cunha lixeira tonalidade vermella en ámbolos dous sexos durante o verán, adquirindo unha tonalidade cincenta no inverno, momento que aparece unha mancha branca no lombo. O ventre é dunha cor máis clara que o lombo. Pola contra, os corciños presentan un pelico avermellado con pintas brancas que actúan como camuflaxe co seu contorno. Os seus berros son semellantes ós ladridos dos cans.

O corzo é un animal predominantemente forestal, e só sae a campo aberto en contadas ocasións durante o verán para engadir algunhas herbas á súa dieta, baseada no consumo de follas de arbustos e árbores baixas, así como brotes tenros. Adoita mostrarse activo cara ao solpor, e durante o día permanece agochado entre a vexetación.

As femias conviven cunha ou dúas crías que tiveron no ano. O normal é que pasen agochadas a maior parte do tempo e a femia só acode a elas para darlles de mamar, aínda que vixíe dende as inmediacións. Pola súa parte os machos acostuman ser solitarios ou vivir cunha femia e as súas crías. Na época de apareamento (inicios da primavera) vólvense fortemente territoriais e tratan de manter ós outros machos lonxe da súa área de influencia en todo momento, ó tempo que tratan de atraer ás femias para aparearse con elas. O corzo é un dos poucos ungulados con implantación diferida, polo que a fecundación case nunca se produce no momento do apareamento, senón ás veces varios meses despois. De tódolos xeitos, o normal é que o parto das crías (unha soa nas nais primíparas, dous nos partos seguintes) se produza no mes de maio.

O corzo é unha especie cinexética en toda a súa distribución, sendo a súa caza unha actividade moi frecuente en toda Europa central e na Península Ibérica. En España abunda especialmente na parte norte, e chega polo sur ata o mar de Alborán. Na provincia de Cádiz está en regresión pola perda de árbores.

## Notas 
* ''Animal: The Definitive Visual Guide to the World's Wildlife*, DK Adult Publishing, (2001), px. 241.
* Boyle, K.V. 2006. Neolithic wild game animals in Western Europe: The question of hunting, pp 10 – 23. In *Animals in the Neolithic of Britain and Europe*, Serjeantson, D, e Field, D (eds). Oxbow Books: Oxford.
* Lyneborg, L. (1971). *Mammals''. ISBN 0-7137-0548-5.
* Reader's Digest, *The Wildlife Year*, p.&nbsp;228, ISBN 0-276-42012-8.

## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Roe Deer Research Group. 
* Roe Deer - Photos
Museo Etnográfico de Culleredo

miniatura|A Torre de Celas.
O **Museo Etnográfico de Culleredo** está na Torre de Celas unha construción medieval de carácter defensivo sita na parroquia de Santa María de Celas, no concello de Culleredo. Amosa unha variedade de traxes rexionais, documentos medievais e ferramentas do agro. Ao seu arredor hai un parque e un invernadoiro.

## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Ficha na páxina web de Turgalicia.
Dolmen de Pedra Moura

O **dolmen de Pedra Moura** é un monumento megalítico situado na parroquia de Aldemunde (Carballo). Forma parte do futuro Parque Arqueolóxico do Megalitismo da Costa da Morte.

## Características 
O dolmen de Pedra Moura é un dos máis grandes de Galicia, conta unhas dimensións de 2,40 m por 3,20 m. O túmulo está desaparecido e os ortóstatos foron movidos, só dous están na súa localización orixinal e só conserva cinco dos sete chantos que o conformaban inicialmente..

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Megálito
* Dolmen
* Lista de megálitos de Galicia
Edipo

**Edipo** é un personaxe mitolóxico, fillo dos reis de Tebas Laio e Iocasta. Ao nacer, un oráculo revela que matará o seu pai, ante o cal decídese que morra. Un pastor é o encargado de executalo, pero só o abandona no monte, no que é atopado por outro pastor, este de Corinto, o cal o leva ante os reis de Corinto, que o adoptan dada a súa incapacidade para ter fillos.

Edipo medra, e sendo xa un home, escoita que matará o seu pai e xacerá coa súa nai. Horrorizado, marcha de Corinto sen destino fixo. Nunha encrucillada de camiños atopa un home ancián, que resulta ser Laio, co seu séquito, e logo dunha trifulca, Edipo mátaos a todos, descoñecendo as súas identidades, excepto a un que resulta ser o mesmo pastor que o abandonou. 

Edipo chega a Tebas e nos arrabaldes atopa á Esfinxe, un monstro que se alimenta dos viaxeiros e ten atemorizada a Tebas, que lle propón unha adiviña, *Cal é o único animal que anda con dous pés, con tres pés e con catro pés?*, que Edipo resolve dicindo que é o home, pois de meniño anda de gatas, máis tarde só sobre os dous pés, e de vello usa un bastón como terceiro pé.
[miniatura|esquerda|170px|*Edipo e a esfinxe* de [Gustave Moreau (1864)]]

Os habitantes de Tebas danlle como mostra de gratitude o trono baleiro e a man da raíña viúva, Iocasta. 
Entón comeza unha epidemia en Tebas, que se revela causada pola presenza dun home impío na cidade. Este ha de ser o asasino do anterior rei, que permanece impune. Trala consulta do adiviñador Tiresias, que logo de intentar calar, acaba deixando ver a verdade, que o asasino é o propio Edipo; Edipo acúsao de ser o cómplice dunha conspiración do seu cuñado Creonte para ocupar o trono.

Posteriormente os acontecementos dan unha volta dramática ao chegar un emisario de Corinto anunciándolle a Edipo a morte do seu pai adoptivo, ante o cal ve que a profecía non era correcta. Comentándoo con Iocasta, esta fala do seu fillo, supostamente morto, e da súa profecía. Ambos os dous van falando e percatándose da verdade, polo cal chaman á única persoa que poderá contala enteira, o pastor.

Tras chegar o pastor á corte e contar a verdade, Iocasta afórcase e Edipo cégase cravándose os broches da súa muller nos ollos. Posteriormente, diríxese ao desterro, acompañado das súas fillas, Antígona e Ismene. Diríxense a Colono, onde morrerá molestado polos seus sete fillos, os cales dispútanse o trono da cidade nunha guerra fraticida, que gañaría quen tivese o seu cadáver. Finalmente todos morren.

O mito de Edipo é tratado por diversas traxedias clásicas, dentro da saga tebana, destacando a traxedia Edipo Rei de Sófocles. Outras traxedias desta saga son *Edipo en Colono* e *Os sete contra Tebas*.

Edipo tamén dá nome a un complexo psicolóxico, o Complexo de Edipo.

## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
### Outros artigos 
* Sófocles
* Psicoloxía
Ortóstato

[miniatura|Vista interior do dolmen [Cova de Daina|Cova d'en Daina, en Romanyà de la Selva, Xirona (IV milenio a. C.).]]
[miniatura|Ortostatos do [Templo de Despena en Licosura, Grecia.]]
En arqueoloxía, un **ortóstato** é unha pedra fincada verticalmente que serve de soporte ou de elemento de fechamento nos monumentos megalíticos. Popularmente coñécese como **esteo** ou **chanta**.

En arquitectura, un **ortóstato** é unha placa monolítica con relevos que decora as partes baixas dun muro. Pode ser de diversos materiais, da madeira á pedra dura (por exemplo o basalto. Esta forma de decoración estaba especialmente difundida no Próximo Oriente durante a Idade de Ferro. As decoracións podían ser en relevo ou, máis raramente, en incisións. Oponse ao diátono, que se coloca co lado máis curto á vista.
Falso amigo

Un **falso amigo** (ou falso cognado) é unha palabra doutros idiomas que se parece (na escritura ou na pronunciación) a unha palabra na lingua materna do falante, pero que ten un significado diferente. Moitos dos falsos amigos débense a unha etimoloxía común que derivou en significados distintos en cada lingua.

## Exemplos de falsos amigos entre o galego e outras linguas 
### Inglés 
### Francés 
### Español 
### Portugués 
### Catalán 
### Italiano 
### Alemán
### Outros idiomas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Homónimo
* Semántica
* Sinónimo
* Tradución

### Ligazóns externas 
* Falsos amigos español/inglés
Cixi

miniatura|dereita|300px|Fotografía da emperatriz viúva Cixi (Tseu-Hi)

A **Emperatriz viúva Cixi** (慈禧 Pinyin: Cíxǐ; Wade-Giles: Tz'u-hsi), nada o 29 de novembro de 1835 e finada o 15 de novembro de 1908), popularmente coñecida na China como a **Emperatriz viúva do oeste** (西太后), e de xeito oficial coñecida postumamente como **Emperatriz Xiaoqin Xian** (孝欽顯皇后), foi unha poderosa e carismática personalidade que foi a gobernante de feito da dinastía manchú Qing desde 1861 até a súa morte en 1908.
Ka‘ahumanu

**Ka‘ahumanu**, formalmente **Elizabeth Ka‘ahumanu**, nada en Maui o 17 de marzo de 1768 e finada en Manoa o 5 de xuño de 1832, foi a raíña rexente do Reino de Hawai.

## Traxectoria 
Os seus proxenitores foron Ke&lsquo;eaumoku de Kauaʻi e Namahana de Maui. Ke‘eaumoku era un conselleiro real e amigo de Kamehameha I, e el concertou un matrimonio para a súa filla de 13 anos. Kamehameha tivo numerosas mulleres pero Ka‘ahumanu converteuse na súa favorita.

Foi a única que se opuxo á guerra do seu home para a unificación de Hawai.

## Árbore xenealóxica 

## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Ka‘ahumanu 
* Ka‘ahumanu;— Powerful Queen
Charles Glover Barkla

**Charles Glover Barkla**, nado en Widnes (Inglaterra) o 27 de xuño de 1877 e finado en Edimburgo (Escocia) o 23 de outubro de 1944, foi un físico británico.

## Traxectoria 
Estudou en Liverpool. En 1913, logo de traballar nas universidades de Cambridge, Liverpool e o King's College de Londres, entrou como profesor de filosofía natural na Universidade de Edimburgo.

As súas primeiras investigacións tiveron por obxecto o estudo da relación existente entre o peso atómico dun elemento e a súa capacidade de absorción de raios X e investigou a radiación secundaria dos elementos expostos aos raios X, desenvolvendo as leis que regulan a difusión dos raios X.

Polas súas investigacións recibiu o Premio Nobel de Física de 1917.
Maurice Baring

**Maurice Baring** , nado en 1874 e finado en 1945, foi un escritor inglés.

## Traxectoria
Educouse no Eton College e no Trinity College, Cambridge. Entrou na carreira diplomática, pero ao pouco tempo deixouno e dedicouse a viaxar, sobre todo por Rusia, fixo crónicas para o London Morning Post da guerra ruso-xaponesa.

En 1909 converteuse ao catolicismo. Durante a primeira guerra mundial uniuse á Royal Flying Corps, onde serviu como axudante de Hugh Trenchard. Despois da guerra gozou dun período de éxito como dramaturgo, o que o anima a escribir novelas.

## Obras
**With the Russians in Manchuria* (1905).
**Flying Corps* (1920).
**Passing By* (1921) novela.
**The Puppet Show of Memory* (1922) autobiografía.
**C* (1924), novela.
*''Cat's Cradle* (1925) novela.
**Daphne Adeane* (1926) novela.
**Robert Peckham* (1930) novela histórica.
**Have You Anything to Declare?'' (1936).
Milo Manara

**Maurilio Manara**, máis coñecido por **Milo Manara**, nado en Luson o 12 de setembro de 1945, é un autor de banda deseñada italiano especializado en cómic erótico. Entre as súas obras están a serie *Il gioco* (1983) e ''Il profumo dell'invisibile'' (1985).

## Véxase tamén
### Ligazóns externas
* Milo Manara, sitio web oficial
Teocracia

Unha **teocracia** é unha forma de goberno na que os líderes gobernamentais coinciden cos líderes da relixión dominante, e as políticas gobernamentais son iguais ou teñen unha grande influencia dos principios da relixión dominante. Normalmente o goberno afirma gobernar no nome de Deus ou dunha forza superior, tal como especifica a relixión local.

## Tipos
Existen distintos tipos de teocracias. Un exemplo é o cesaropapismo, no que o poder é compartido entre un líder secular (un emperador, un César) e un líder relixioso (un papa). A teocracia tamén pode ser exercida directamente polo clero (como ocorre en Irán) ou indirectamente (como a través do dereito divino dos reis).

Esta forma de goberno foi apoiada polo reformista Xoán Calvino.

Entre as teocracias actuais atópanse Irán e a Cidade do Vaticano.
Gladius

**Gladius** é a forma latina para espada; actualmente coñécese con ese nome a espada curta dos lexionarios romanos. Tiña as beiras rectas, con dous gumes, e uns 40–50&nbsp;cm de lonxitude de folla. Era moito máis unha arma de perforación que de corte, ou sexa, debía ser utilizada como un puñal, ou unha daga, no combate corpo a corpo. Dise que era capaz de perforar a maior parte das armaduras.

Tamén se chamou *gladius hispaniensis*, por ter sido inspirado en armas utilizadas polos celtiberos na época.

Na República e comezos da época imperial levábase no lado dereito, pero a partir do século II as espadas usadas pola infantaría fóronse alongando e cambiouse para o lado esquerdo. Non só os lexionarios eran adestrados polos *doctores armorum* na técnica do gladio, mais tamén os gladiadores.
Parque Natural do Cabo de Gata-Níjar

O **Parque Natural Marítimo-Terrestre do Cabo de Gata-Níjar** é un parque natural da provincia de Almería, declarado como tal no 1987. 

Foi o primeiro, con esta denominación, de ámbito marítimo-terrestre do Estado, e probablemente un dos últimos redutos de costa virxe do Mediterráneo. 

Nel habitan multitude de especies vexetais xerófitas endémicas e ata hai poucos anos foi santuario das últimas focas monxe de Europa.

A composición do terreo é fundamentalmente rochas sedimentarias, (gres etc.) de antigos fondos mariños, pero na zona tamén existen multitude de rochas volcánicas en moitas das súas manifestacións.

Na actualidade estase a desenvolver unha grande actividade turística aproveitando as paradisíacas praias que hai alí.

Por estas e outras características está declarado como Reserva da biosfera pola UNESCO.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Cabo de Gata
Reserva da biosfera

As **reservas da biosfera** son lugares para proba de proxectos de desenvolvemento sustentable da iniciativa Programa sobre o Home e a Biosfera da Unesco. As reservas abranguen territorios con ecosistemas terrestres, mariños e costeiros nos que se fomentan proxectos que permitan avanzar no desenvolvemento social preservando o valor ecolóxico do territorio. Búscase conservar a biodiversidade e a diversidade cultura, o desenvolvemento económico sostible, e a investigación, a educación e a formación da sociedade. As entidades locais e os gobernos deben ser quen propoñan novas reservas. Un comité internacional avaliaraos para ser declarados como reserva natural, o cal obrigará aos solicitantes ao cumprimento da súa finalidade.

Dentro da **Rede Mundial de Reservas da Biosfera** do programa MaB creáronse ata o 2020 714 reservas da biosfera. Están en 129 estados da UNESCO e 21 deles son reservas transfronteirizas.

## Espazos nas reservas da biosfera
Nunha reserva da biosfera débese incluír:
 

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
*  (en inglés)
Amedeo Avogadro

**Lorenzo Romano Amedeo Carlo Avogadro di Quaregua e Cerreto**, nado en Turín o 9 de agosto de 1776 e finado o 9 de xullo de 1856, foi ademais de conde, un avogado e físico italiano. Trátase dun dos primeiros científicos en distinguir átomos e moléculas.

## Traxectoria 
miniatura|*Mémoire sur les chaleurs spécifiques*
O seu pai, Conde Filippo Avogadro, foi un célebre avogado, sendo electo presidente do senado de Piemonte en 1779. Foi para a escola de Turín, seguindo a carreira de avogado eclesiástico, obtendo o título de bacharelato en 1792, con 16 anos. Catro anos despois defendeu o seu doutoramento.

Mesmo tendo unha carreira de éxito na avocacía (fora secretario da prefectura de Eridano) Avogadro interesábase polas Ciencias naturais. Aínda como secretario da cidade de Eridano, Avogadro comezou a estudar ciencias por conta propia, física e química. En 1809 pasou a dar clases de física no Realle Collegio de Varcelli. En 1820 ingresou na Universidade de Turín como responsábel da cátedra de física. Traballou durante 30 anos, período en que se publicou boa parte da súa obra.

Elaborou o principio de Avogadro, que di que "volumes iguais de gases, baixo as mesmas condicións de presión e temperatura, conteñen o mesmo número de moléculas."

## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Número de Avogadro
1857

## Acontecementos 
* 11 de setembro - Unha caravana de colonos é rodeada e atacada por un grupo de mormóns armados en Utah (EUA).
*7 de decembro - Prodúcese a primeira folga de mulleres de Galiza na fábrica de tabacos da Coruña.
*25 de novembro - Crease o "Banco de La Coruña".
*22 de decembro - forzas militares de Inglaterra e Francia toman a cidade chinesa de Guangzhou, que será gobernada ata 1901 por unha comisión anglo-francesa.

## Nacementos 
* 22 de febreiro - Heinrich Rudolf Hertz, físico alemán (m. 1894).
* 22 de febreiro - Robert Baden-Powell, fundador do Movemento Scout.
* 7 de marzo - Julius Wagner-Jauregg, médico austríaco, premio Nobel de Medicina en 1927.
* 30 de marzo - Léon-Charles Thévenin, enxeñeiro francés.
* 13 de maio - Sir Ronald Ross, médico e entomólogo británico, premio Nobel de Medicina en 1902.
* 2 de xuño - Karl Adolph Gjellerup, dramaturgo e novelista danés, premio Nobel de Literatura en 1917.
* 24 de xullo - Henrik Pontoppidan, escritor danés, premio Nobel de Literatura en 1917.
* 14 de agosto - Octavio Lois Amado, científico e escritor galego (m. 1888).
* 22 de agosto - Juan Picasso González, militar español.
* 8 de setembro - Georg Michaelis, chanceler alemán (m. 1917).
* 13 de outubro - Eduardo Vincenti, político galego.
* 30 de outubro - Gertrude Atherton, escritora norteamericana (m. 1948).
* 26 de novembro - Ferdinand de Saussure, lingüista suízo.
* 27 de novembro - Charles Scott Sherrington, fisiólogo británico, premio Nobel de Medicina en 1932 (m. 1952).
* 2 de decembro - Pablo Pérez Costanti, arquiveiro, xornalista e escritor galego.
* 3 de decembro - Joseph Conrad, escritor británico de orixe polaca.

## Mortes 
* 9 de marzo - Santo Domingo Savio.
* 10 de xullo - José Puente Brañas, escritor e xornalista galego (n. 1824).
* 19 de xullo - Francisco Javier Rodríguez Gil, filólogo galego (n. 1797).
* 5 de setembro - Auguste Comte, filósofo francés.
* 3 de novembro - Claudio González Zúñiga, ilustrado galego (n. 1784).

## Outros 
Historia ano a ano
Termodinámica química

A **termodinámica química** é a parte da termodinámica que estuda os cambios de enerxía que se producen nos procesos de cambio químico:

* reaccións químicas
* cambios de fase como a ebulición ou a condensación
* formación de disolucións

Aplicando as tres leis da termodinámica, mediante o uso de funcións de estado como:
* Enerxía interna (denotada por *U* ou *E*)
* Entalpía (*H*)
* Entropía (*S*)
* Enerxía libre de Gibbs (*G*)
* Enerxía libre de Helmholtz (*F* ou *A*)

pódese describir a evolución e comportamento destes sistemas.

A termodinámica clásica ocúpase do comportamento macroscópico dos sistemas estudados, describíndoos a través de funcións de estado, mentres que a termodinámica estatística ou mecánica estatística, relaciona esa descrición macroscópica coas propiedades dos átomos ou moléculas individuais que forman o sistema.