Célula de Hadley

miniatura|300px|Velocidade vertical a 500 hPa, media de xullo en unidades de pascais por segundo. O ascenso (valores negativos) está concentrado preto do ecuador solar; o descenso (valores positivos) é máis difuso.

A **célula de Hadley**, denominada así en honra de George Hadley, é unha  circulación atmosférica tropical de aire a escala global na que o aire ascende preto do ecuador, móvese en dirección aos polos a unha altura entre 10 e 15 quilómetros, descende nos subtrópicos, e despois volve cara ao ecuador preto da superficie. Esta circulación crea os ventos alisios, os cintos de chuvia tropicais e furacáns, desertos subtropicais e correntes en chorro.

En cada hemisferio, hai unha célula de circulación primaria chamada célula de Hadley a cada lado do ecuador, e dúas células de circulación secundaria en latitudes altas, entre 30° e 60°, chamadas células de Ferrel, e alén dos 60° as células ou vórtices polares.
Cada célula de Hadley opera entre as latitudes de cero graos e de 30 a 40 graos norte e sur e é a principal responsable do tempo climatolóxico nas rexións ecuatoriais do mundo.

## Mecanismo 
A principal forza impulsora da circulación atmosférica é a distribución desigual da calor solar na Terra, que é máxima preto do ecuador e mínima nos polos. A circulación atmosférica transporta enerxía en dirección aos polos, o que reduce o gradiente de temperatura entre o ecuador e os polos. O mecanismo polo cal se realiza isto é diferente en latitudes tropicais ou extratropicais.

Hai unha célula de Hadley a cada lado do ecuador. Cada célula rodea o globo latitudinalmente e actúa transportando enerxía desde o ecuador ata aproxmadamente a latitude de 30º. Esta circulación presenta os seguintes fenómenos:
* O aire quente húmido que converxe preto do ecuador causa fortes precipitacións. Isto libera calor latente, impulsando fortes movementos ascendentes.
* Este aire ascende ata a tropopausa, a uns 10 a 15&nbsp;km de altura sobre o nivel do mar, onde o aire xa deixa de elevarse.
* Como o aire é incapaz de seguir ascendendo, este aire subestratosférico é forzado a ir en dirección aos polos polo continuo ascenso de máis aire por debaixo.
* A medida que o aire se move cara aos polos, arrefría e á vez adquire unha forte compoñente cara ao leste debido ao efecto da forza de Coriolis causada pola rotación terrestre e a conservación do momento angular. Xéranse ventos desde as correntes en chorro subtropicais.
* A aproximadamente a latitude de 30º N e S, as corentes en chorro fanse moito máis rápidas que a velocidade do vento superficial, e esta inestabilidade baroclínica impide que a circulación de Hadley se estenda máis alá en dirección aos polos. Isto coincide co comezo das células de Ferrel.
* Nesta latitude, o aire agora frío e seco de grande altitude empeza a baixar. A medida que se afunde a capas inferiores quece adiabaticamente, diminuíndo a súa humidade relativa.
* Preto da superficie, un fluxo de retorno friccional completa o bucle, absorbendo humidade polo camiño. O efecto Coriolis dálle a este fluxo un compoñente cara ao oeste, creando os ventos alisios.
A circulación de Hadley mostra unha variación estacional. Durante as estacións solsticiais (decembro-xaneiro-febreiro e xuño-xullo-agosto), a rama ascendente da célula de Hadley non aparece directamente sobre o ecuador senón máis ben no hemisferio que está en verán. Na media anual, a rama ascenddente está lixeiramente movida cara ao hemisferio norte, deixando paso a unha célula máis forte no hemisferio sur. Isto indica que hai un pequeno transporte neto de enerxía do hemisferio norte ao sur.

Porén, en conxunto, as células de circulación meridional medias como a circulación de Hadley non son especialmente eficientes en reducir o gradiente de temperatura ecuador-polos debido ás anulacións que se producen entre transportes de diferentes tipos de enerxía. Na célula de Hadley, tanto a calor sensible coma a latente transpórtanse en dirección ao ecuador preto da superficie, mentres que a enerxía potencial transpórtase por encima na dirección oposta, cara aos polos. O transporte neto resultante cara aos polos é de só un 10% deste transporte de enerxía potencial. Isto é en parte o resultado das fortes restricións impostas sobre a circulación atmosférica pola conservación do momento angular. A teoría de Hadley foi a teoría xeralmente aceptada durante un tempo longo dabondo como para que o seu nome quedase universalmente ligado ao padrón de circulación na atmosfera tropical. En 1980 Isaac Held e Arthur Hou desenvolveron o modelo Held-Hou para describir a circulación de Hadley. 
miniatura|400px|Precipitacións medias a longo prazo por meses.
[miniatura|350px|Formación de [nubes nunha famosa imaxe da Terra tomada polo Apollo 17, na que é directamente visible a circulación atmosférica.]]

## Principais impactos sobre a precipitación por latitude 
A rexión na cal o movemento cara ao ecuador de masas de aire converxe e ascende denomínase zona de converxencia intertropical ou ZCIT. Dentro desa zona orixínanse unha banda de borrascas que producen intensas precipitacións.

O aire descendente é seco, xa que perdeu a maioría do seu vapor de auga ao condensarse e precipitar na rama ascendente da circulación da célula de Hadley. A medida que o aire descende, orixínanse humidades relativamente baixas conforme o aire quece adiabaticaemnte por compresión polo aire que está encima, producindo unha rexión de maiores presións. Os subtrópicos son zonas relativamente ausentes de convección ou de tormentas, que eran tan comúns no cinto ecuatorial. Moitos dos desertos do mundo están localizados nestas latitudes subtropicais.

## Expansión da célula de Hadley 
Hai algunhas evidencias de que a expansión das células de Hadley está relacionada co cambio climático. A maioría das rexións áridas da Terra están localizadas en áreas por debaixo da parte descendente da circulación de Hadley a uns 30º de latitude.). Isto podería orixinar grandes cambios nas precipitacións nas latitudes situadas nos límites das células. Os científicos temen que o quecemento global podería traer cambios nos ecosistemas nos trópicos profundos e que os desertos se farán máis secos e se expandirán. Hai fortes evidencias de que houbo cambios paleoclimáticos na selva de África central contra o ano 850 a.C. Probas palinolóxicas (pole fósil) indican un cambio drástico no bioma da selva cara a un bioma de sabana aberta como consecuencia dun desecamento a grande escala non conectado necesariamente cunha seca intermitente senón quizais cun quecemento gradual. Unha  hipótese que concorda cos datos é que unha diminución na actividade solar reduce a extensión latitudinal da circulación de Hadley e fai descender a intensidade do monzón de latitudes medias, orixinando un aumento do desecamento en África central e occidental e incrementando a precipitación en zonas temperadas ao norte. Mentres tanto, as bandas de borrascas en latitudes medias nas zonas temperadas incrementáronse e movéronse cara ao ecuador.

## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Zona de converxencia intertropical
* Alisios
* Célula de Ferrel
* Vórtice polar

## Notas 
### Ligazóns externas 
* Sistemas troposféricos a escala planetaria, tutoriais de 'Fly Safe!' de John Brandon 
* Sistemas troposféricos a escala planetaria, Recreational Aviation Australia