open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Voto

[miniatura|dereita|250px| Mulleres votando en [Bangladesh.]]
O **voto** é un método de toma de decisións no que un grupo, tal como unha xunta ou un electorado, trata de medir a súa opinión, usualmente como o paso final que segue as discusións ou debates.

Como métodos alternativos ao voto inclúense a adopción de decisións por **consenso** (que funciona evitando a polarización e marxinalización da disensión) e a **aposta** (como nunha democracia anticipativa).

En democracia, o voto implica comunmente a *elección*, por exemplo unha forma para que un electorado elixa entre os seus candidatos a un cargo. En política o voto é o método polo cal o electorado dunha democracia designa representantes nunha determinada institución, tal como o goberno do seu estado, rexión etc.

Un voto, ou unha votación, é o acto individual de votar, polo cal o individuo expresa apoio ou preferencia por certa moción (p.ex. unha resolución proposta), candidato, ou determinada selección de candidatos. Unha votación secreta, a maneira normal de protexer a privacidade política dos votantes, xeralmente ten lugar nun colexio electoral. O acto de votar é voluntario na maioría dos países. Porén nalgúns países, tales como Australia ou Bélxica, o voto é obrigatorio.

Non obstante, que un país teña unha elección na que o pobo poida votar non significa necesariamente que o país sexa democrático. Moitos gobernos autoritarios teñen "eleccións", mais os candidatos son preseleccionados e aprobados polas elites, non hai competencia, a capacidade dos votantes está restrinxida, e a votación é ás veces unha farsa.

## Voto feminino 
Durante longo tempo, as mulleres non tiveron voto, algo que foron conseguindo as chamadas "sufraxistas' ó longo do século XX, tras comezar o seu recoñecemento en 1893 en Nova Zelandia. En España, o 2 de outubro de 1931, defendida por Clara Campoamor, votouse a favor de que as mulleres puidesen votar. Dábase o paradoxo (vista dende hoxe) de que as mulleres podían ser votadas como representantes (había varias mulleres na cámara), pero non votar.

## Voto electrónico 
Algúns consideran que en canto os votos sexan rexistrados nun medio que sexa invisíbel aos humanos, os electores perderán calquera posibilidade de verificar como son recollidos e cotexados os seus votos para producir o resultado final. Así, precisan ter unha fe absoluta na exactitude, honestidade e seguridade de todo o aparato electoral. Isto refírese particularmente ao voto electrónico pois, contemplando os ordenadores como caixas negras, as súas operacións só se poden verificar mediante o coñecemento das entradas e saídas (é dicir, da entrada de datos e a comparación dos resultados agardados cos existentes), mais baixo o sistema de votación secreta, os votos entrantes non se coñecen, nin existe ningún resultado agardado co que comparar os resultados electorais.

## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Escrutinio
* Democracia representativa.
* Democracia libertaria.
* Política.
Vogal

[dereita|miniatura|[Cadro vocálico.]]
[dereita|miniatura|[Espectrograma das vogais da lingua galega.]]
En fonética, unha **vogal** (do latín *vocalis*) é un son da lingua falada que se produce ó expulsar aire, habitualmente mais non necesariamente facendo vibrar asemade as cordas vocais, e ó modificar o timbre, sen oclusión nin fricación, mediante a distinta posición que adopten os órganos da boca e do nariz no caso das vogais nasais e nasalizadas.

As consoantes, pola súa banda, diferéncianse das vogais por unha constrición ou pechazón nun ou varios puntos do tracto bucal e/ou nasal.

Tamén se pode definir a vogal como núcleo silábico. Esta definición permite non só opolas ás consoantes, que son marxes silábicas, senón tamén ás semiconsoantes ou semivogais (vogais pechadas que actúan coma marxe nun ditongo).

Así a todo, nalgunhas linguas é posible que as consoantes sonoras, laterais ou vibrantes, formen núcleo silábico como o *l* de *table* en inglés (o *-e* final non se pronuncia) ou o son *r*' (*vrba*) en checo.

En definitiva, as vogais son articulacións abertas, nas cales o aire sae ó exterior sen obstrucións e sen que se produza ningún ruído no tracto vocal. Durante a súa emisión os órganos articulatorios deixan unha canle máis ou menos ampla sen que ningún órgano se interpoña na corrente de aire en vibración.

Para o estudo dos sons vocálicos téñense en conta os trazos de abertura, localización, labialización e nasalidade.

* Canto á *abertura*, as vogais galegas poden clasificarse en catro graos principais (con pertinencia fonolóxica nalgunha posición): aberta, semiaberta, semipechada, pechada. Pero na realidade fonética encontramos unha maior variación de abertura que permite distinguir graos intermedios. En calquera caso, sempre estaremos simplificando (facendo abstracción) a realidade fónica, xa que desde o punto de vista da articulación (e do resultado acústico) esta característica é gradual, e polo tanto trátase dun continuum que vai desde a vogal máis pechada á máis aberta.
* Tendo en conta a posición da lingua danse tres **localizacións** básicas: anterior, central e posterior
* As vogais poden ser redondeadas, aínda que tamén se trata dun trazo gradual (maior ou menor grao de **labialización**). En galego o redondeamento é unha característica inherente das vogais posteriores polo que non é fonoloxicamente pertinente, aínda que tamén poden acharse vogais anteriores labializadas (en certos contextos).
* O trazo de nasalización, xera vogais nasais, non é tampouco pertinente á hora de definir os fonemas vocálicos galegos. Nelas o ar é liberado tamén polo nariz.

## Véxase tamén 
### Outros artigos
*Vogais da lingua galega
* Consoante
* Ditongo
* Sílaba
* s:Normativa oficial do galego - O alfabeto
* As vogais en Wikibooks (curso de lingua galega).
V

O **V** (**uve**) é a vixésimo primeira letra do alfabeto galego, e representa o fonema oclusivo bilabial sonoro.

## Usos 
Na numeración romana representa ó número 5.
En química, **V** é a abreviatura do elemento químico vanadio.
En electricidade é o símbolo do voltio.

## Véxase tamén 
Entradas da enciclopedia que comezan por V
Vía

Unha **vía** é un camiño, ou vial; dá nome aos seguintes conceptos:

* en anatomía e medicina, a **vía biliar** é un conxunto de condutos intra e extrahepáticos polos que discorre a bile producida no fígado ata desembocar na segunda porción do duodeno;
* as **vías férreas** son os camiños polos que circula o ferrocarril;
* en astronomía, a **vía Láctea** é unha galaxia, na que se encontra o Sol. Ten un diámetro medio duns 100 000 anos luz e contén uns 100 000 millóns de estrelas;
* a Fundación **Vía Libre** é unha entidade arxentina, sen fins de lucro, que segue os ideais do software libre e aplícaos á libre difusión da información;
* as **vías pecuarias** son camiños para o gando transhumante;
* as **vías verdes** son antigos trazados para ferrocarril adaptados para o seu uso como itinerarios cicloturista ou sendeirista (con bicicleta ou a pé);
* en literatura, a **Caderna vía** (ou tetrástrofo monorrimo) é un tipo de estrofa formada por catro versos con rima consonante uniforme, con versos de 14 sílabas (dous hemistiquios de sete sílabas) con pausa ou cesura no medio;
* en política, a **terceira vía** é unha económica de goberno que, desde unha perspectiva socialista ou socialdemócrata, pretende aplicar políticas de desregulación, descentralización e redución de impostos.
Wiki

Un **wiki** é unha aplicación web que permite aos internautas engadir, modificar ou borrar contido mediante software colaborativo que permite a edición colectiva dos documentos usando un sistema sinxelo sen que teña que ser revisado antes da súa publicación, toma o seu nome dunha palabra hawaiana que significa rápido. O meirande wiki do mundo é a Wikipedia, que ten o obxectivo de elaborar unha enciclopedia libre.

O obxectivo dunha wiki é democratizar un pouco a creación e mantemento das páxinas; ou eliminar a "síndrome dun só webmaster".

O potencial do wiki radica na non necesidade de aprender a usar complicadas etiquetas en HTML para escribir de xeito sinxelo documentos e establecer enlaces no sitio web.

## Historia dos wikis 
miniatura|Parada do autobús Wiki-Wiki
WikiWikiWeb foi o primeiro wiki, o seu creador foi Ward Cunningham quen comezou a desenvolvelo en Portland (Oregón) en 1994 e que o instalou no dominio de Internet c2.com o 25 de marzo de 1995. Segundo Cunningham o nome procede do autobús que transporta viaxeiros e equipaxe entre os diferentes terminais do Aeroporto Internacional de Honolulu, chamado "Wiki-Wiki" e que utilizou como un sinónimo de "rápido". Cunningham inspirouse en parte no HyperCard de Apple, desenvolvendo as ideas de Vannevar Bush para permitirlles aos usuarios comentar e mudar os textos doutra xente.

Wikipedia converteuse no máis famoso wiki, entrando na lista dos dez sitios web máis populares en 2007, o seu sistema wiki, MediaWiki, adoptáronno despois moitos outros wikis.

## Para que serve un wiki? 
En principio, un wiki úsase para calquera cousa que os seus usuarios desexen. O formato préstase á colaboración (colaboración que involucra a *calquera persoa*, que pode facer *o que queira* coas páxinas). Wikipedia é un wiki que ten como misión específica ser unha enciclopedia. Así, todas as edicións que se fagan neste wiki deben ir orientadas a ese obxectivo.
## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Unha explicación sinxela do que é un wiki (subtítulos en galego)
* WikiEngines
* Comparacións entre as diferentes instalacións wiki
* Wiki no Open Directory
W

O **W** (**uve dobre**) é unha letra non propia do alfabeto galego, pero usada en palabras doutras linguas.

## Referencias 
## Véxase tamén 
Entradas da enciclopedia que comezan por W
X

O **X** (**xe**) é a vixésima segunda letra do alfabeto galego, e representa o fonema /ʃ/ (fricativo palatal xordo) ou o grupo /ks/.

## Na lingua galega 
A representación do fonema /ʃ/ exclusivamente mediante o grafema  (coma en *xente* ou *xurar*), trátase dunha solución innovadora, que racha coa práctica tradicional (cfr. gal. med. *gente*, *iurar*), e simplificadora, fundada no criterio fonográfico de relación unívoca fonema-grafema, segundo o cal a cada fonema debe de corresponder un só grafema.

A primeira ocasión en que o fonema /ʃ/ foi representado exclusivamente polo grafema  en textos galegos impresos foi cando a edición das *Obras en prosa y en verso del Cura de Fruime*, de Diego Antonio de Cernadas y Castro, que saíron dos prelos de Joachin Ibarra en Madrid entre 1778 e 1781. Inclúese aí doce pezas ou treitos en galego salferidas entremedias de cinco dos sete tomos das devanditas *Obras*.

## Véxase tamén
* Entradas da enciclopedia que comezan por X
### Outros artigos
* Cromosoma X
Ximnasia rítmica

A **ximnástica rítmica** é un deporte, que se desenvolve nos Xogos Olímpicos e outros campionatos. Na súa maioría é practicado por mulleres.

O seu obxectivo é a busca de exhibicións orixinais, encadear exercicios difíciles, equilibrados e belos que potencien a expresividade e impresionen pola súa perfección técnica, harmonía e ritmo no movemento.

Os elementos que se empregan neste deporte son basicamente cinco: 
* Aro. Trátase dun elemento complicado. Anna Bessonova destacou polo seu bo facer con el.
* Fita. A fita é vistosa e divertida, emprégase con música alegre. A súa mellor representante foi Vera Sessina.
* Corda. Está considerado o máis difícil, aínda que por outra banda é tamén o máis elixido polas profesionais da ximnasia rítmica.
* Mazas. É o elemento máis dinámico e alegre. Alina Kabaebva foi considerada a súa mellor representante.
* Pelota. Ofrece as rutinas máis elegantes. A súa figura máis destacada foi Olga Kapranova.
miniatura|200px|Grupo de ximnastas en Atenas 2004
Neste deporte olímpico hai competición tanto por conxuntos coma individualmente. Nestes momentos, Grecia, Italia, Belarús e Rusia ocupan os primeiros postos da clasificación mundial. As galegas Marta Bobo e Alba Caride tamén foron importantes ximnastas das décadas de 1980 e 1990.

## Medallistas olímpicas 
### Individual 
* Os Ánxeles 1984:
:# Lori Fung 
:# Doina Staiculescu 
:# Regina Weber 
* Seúl 1988
:# Marina Lobatch 
:# Adriana Dunavsca 
:# Alexandra Timoshenko 
* Barcelona 1992
:# Alexandra Timoshenko 
:# Carolina Pascual 
:# Oksana Skaldina 
* Atlanta 1996
:# Ekaterina Serebrianskaya 
:# Ianina Batirchina 
:# Elena Vitrichenko 
* Sydney 2000
:# Iulia Barsukova 
:# Iulia Raskina 
:# Alina Kabaeva 
* Atenas 2004
:# Alina Cabaeva 
:# Irina Tchachina 
:# Anna Bessonova 

### Conxuntos 
* Atlanta 1996: 1. España 2. Bulgaria 3. Rusia
* Sydney 2000: 1. Rusia 2. Belarús 3. Grecia
* Atenas 2004: 1. Rusia 2. Italia 3. Bulgaria

### Galiza nos Xogos Olímpicos 
* 1984: 9ª praza individual para Marta Bobo.
* 1996: 19ª praza individual para Alba Caride.

## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Federación Galega de Ximnasia
Y

O **Y** (**i grego**) é unha letra do alfabeto latino coñecida como *I graeca* e que ten a súa orixe na letra ípsilon do alfabeto grego, utilizábase para transcribir palabras de orixe grega.

## Utilización en lingua galega 
En galego utilizouse na época medieval, usouse no Rexurdimento, aínda que houbo voces que avogaban pola súa completa supresión, como Marcial Valladares pero ao longo do século XIX e principios do XX mantívose a inseguridade ortográfica alternando *y* e *i* ata a publicación polo Seminario de Estudos Galegos en 1933 do folleto *Algunhas normas pra a unificazón do idioma galego* que establecía o uso exclusivo de *i* para o fonema /i/, criterio que secundou máis tarde a editorial Galaxia. As Normas Ortográficas e Morfolóxicas do Idioma Galego non o inclúe entre as letras propias do alfabeto galego pero si como un signo recoñecido usado en palabras tomadas doutras linguas.

## Usos 
En química, é o símbolo do elemento químico itrio.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Entradas da enciclopedia que comezan por Y
* Cromosoma Y
Z

O **Z** (**zeta**) é a vixésimo terceira letra do alfabeto galego. Representa o fonema /θ/, fricativo interdental xordo (fonema /s/ en zonas con seseo).

## Usos 
En física **Z** representa o número atómico, procedente da suma de protóns e neutróns do núcleo.

En minúscula representa o prefixo técnico zepto.

## Véxase tamén 
Entradas da enciclopedia que comezan por Z
Ñ

O **Ñ** (**eñe**) é a décimo terceira letra do alfabeto galego, e representa o fonema nasal velar sonoro //.

## Historia 
[miniatura|O Ñ sitúase á dereita do L nos [Teclado QWERTY|teclados Qwerty para español.]]
A letra ñ non ten equivalente no alfabeto romano. Nos primeiros textos en galego este son representábase coas grafías *n*, *ni* ou *nn*, e foi esta última forma a que se acabou impoñendo na súa forma abreviada, *ñ *. Pola contra en Portugal desde 1265 impúxose nos documentos oficiais nh, de orixe occitana.

Nos mosteiros, e despois nas imprentas, había o costume de economizar letras para aforrar esforzo nas tarefas de copiado e colocación de caracteres; Así, a secuencia «nn» escribíase cun «n» moi pequeno denominado vírgula enriba dun «n» de tamaño normal: «ñ». O mesmo sucedeu en portugués e en galego medieval coa representación de vogais nasais como «an» e «ã».

A letra ñ forma parte do alfabeto en linguas como o castelán, asturiano, aimará, bubi, chamorro, guaraní, mapudungun, mixteco, quechua, tagalo, zapoteco, éuscaro, wólof. O inglés admite o ñ nalgúns préstamos do castelán como «*cañon*» (como forma arcaica, a común é «canyon»), «*jalapeño*», ou «*El Niño*»..

## Outros usos 
No bretón emprégase para nasalizar a vogal precedente e non para representar o son //, verbi gratia a palabra *Jañ* pronúnciase //.

Na escritura latina do tártaro de Crimea representa a consoante velar nasal /ŋ/ (igual son velar do galego "unha".) O mesmo sucede nalgunhas transcricións do quenya

En nauruano representa ao dígrafo "ng", aínda que actualmente a tendencia maioritaria é usar simplemente "ng".

## Grafías equivalentes noutras linguas 
Noutras linguas o son /ɲ/ representase de formas diversas:
* **nh** no portugués, occitano e no mirandés. Tamén nas grafías reintegracionistas do galego.
* **gn** en francés, bretón, valón, jèrriais, italiano, corso, sardo, lígur, piemontés, lombardo, veneciano, friulano, siciliano.
* **ny** en catalán, húngaro, quenya, valón, ladino, malaio, indonesio, ewe, gã, ganda, lingala, sesotho, suahili, zhuang e zulú.
* **nj** en neerlandés, serbocroata, feroés, frisio, arromanés, cimbro e albanés.
* **ň** en checo, eslovaco e romaní.
* **ń** en polaco, onde ademais o dígrafo **ni** ten idéntico valor (o mesmo sucede en éuscaro onde, á parte do ñ, nalgúns dialectos ‘’ni’’ se le como un ñ).
* **ņ** en letón.
* **ne/ni/en/in, ng** (ao comezo da palabra cando está palatalizada) en gaélico.
* **nn** e **n** en gaélico escocés cando se pronuncian palatalizadas.
* **in** en éuscaro (e.g "Espaina", pronunciado "España").
* **n** en gagauz ante *ä*, *e*, *i*, *ö* e *ou*.

## Notas 
## Véxase tamén 
Entradas da enciclopedia que comezan por Ñ
Constante física

Unha **constante física** é unha cantidade numérica invariable empregada na física para relacionar determinadas magnitudes en fórmulas. Algunhas son universais como a velocidade da luz no baleiro

## Lista de constantes físicas
Equilibrio

O **equilibrio** é calquera dun número de conceptos relacionados en ciencia ou ciencias sociais. En xeral, dise que un sistema está en equilibrio (ou en estado de equilibrio) se toda influencia sobre o sistema é cancelada por outra ou outras. Un concepto relacionado é o de estabilidade; un equilibrio pode ser estable ou non.

## En bioloxía 
* **Equilibrio interrompido**, unha parte da Teoría da evolución.

## En economía ou teoría de xogos 
***Equilibrio económico**, situación na que oferta e demanda son iguais.
***Equilibrio estático**.
***Equilibrio xeral**.

### Teoría de xogos 
***Equilibrio de Nash**, estratexia óptima para todos os xogadores nun xogo, no sentido de que ninguén poida beneficiarse da mudanza de estratexia mentres todos os outros xogadores sigan coa mesma.

## En educación física, fisioloxía e parapsicoloxía 
***Sentido do equilibrio**, que permite a humanos e animais camiñar sen caer.
***Barra de equilibrio**, modalidade deportiva de ximnasia.

## En ética 
***Equilibrio reflexivo**, un estado no que as consecuencias dun dos principios xerais son consistentes coa propia opinión sobre cuestións individuais.

## En física, química ou enxeñaría 
***Equilibrio químico**, estado no que unha reacción química ocorre á mesma velocidade que a súa inversa, co que non muda a cantidade de cada composto.
***Equilibrio dinámico**, estado no que dous procesos reversibles acontecen ao mesmo.
***Equilibrio mecánico**, tamén coñecido como equilibrio estático, estado no que un corpo permanece inmóbil ou en movemento uniforme, no que a suma de cada forza actuante sobre o corpo é cero.
**Balance físico e químico mantido no medio ambiente.
***Equilibrio termodinámico**, estado dun sistema no que os seus procesos internos non causan efecto global nas súas propiedades macroscópicas(exemplo temperatura e presión).

## En xeoloxía 
* **Equilibrio térmico da Terra**, estado no que a Terra permanece termicamente estable.
Ourizo da castaña

dereita|miniatura|230px|Ourizos aínda verdes no castiñeiro
dereita|miniatura|230px|Castañas no ourizo xa chegado
**Ourizo** é a envoltura espiñenta que recobre o froito do castiñeiro. Na terminoloxía botánica denomínase calibio.

## Características 
Este froito, típico do outono é o centro de atención das festas do magosto, que se celebran entre os meses de outubro e novembro, xusto cando os ourizos, normalmente maduros e de cor amarela, caen dos castiñeiros formando auténticas alfombras no chan dos soutos. 

Ata non hai moitos anos, a xente conservábaos no mesmo souto onde se recollían, nunha construción de pedra chamada ouriceira (ou uriceira).

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Calibio
* Castaña
* Ouriceira
* Ourizo cacho
EU

As siglas **EU** poden referirse a:

* o partido político galego Esquerda Unida;
* o partido político estremeño Extremadura Unida;
* a Unión Europea (siglas en inglés);

Ademais, **eu** pode referirse a:
* o pronome eu, de primeira persoa;
* o elemento químico europio.
Conta

Unha **conta** pode referirse a:
* referido á banca, é a unidade de xestión dos cartos dun cliente. Poden ser contas correntes, de aforro, de débito etc.
* referido ó correo electrónico, é a vía de envío e recepción de mensaxes.
* a doa dun colar.
Alcume

[miniatura|O [Metro de Londres ten o alcume de *The Tube*.]]
O **alcume** ou **alcuño** é un sobrenome, usado en troques do nome e, moitas veces, máis coñecido que o mesmo nome. En Galicia hai unha longa tradición de alcumes, e poucas deben ser as familias que non o tiveron; moitas veces está referido a unha particularidade da persoa ou da familia, sendo posible un derivado do lugar de nacemento, un defecto facial, a profesión do pai etc.

## Véxase tamén 
### Outros artigos
* Pseudónimo
* Nome artístico
* Hipocorístico

### Ligazóns externas 
* Alcumes en Internet, Un idioma preciso
* Blog ou caderno de bitácora no que se fala de alcumes e apelidos
* Estudos de Onomástica Galega III. Os alcumes. Real Academia Galega
Locomoción

miniatura|250px
**Locomoción** (*lit. "movemento de lugar"*) designa en xeral un medio de transporte de mercadorías ou persoas, e en particular aquel no que uns contedores (vagóns) dotados de rodas van circulando apoiados en raís): por iso o vagón que produce a enerxía que o move se chama locomotora.

A súa acepción xenérica asígnase a calquera sistema de transporte, sexa de tracción animal ou artificial, propia ou exóxena. Así, a locomoción humana pode ser a pé, a catro patas, a nado, choutando, á ra, do revés etc. A importancia do modo de locomoción na evolución humana é tal que existen teorías que o relacionan coa capacidade intelixente e cultural ou cos hábitos alimenticios dos prehomínidos, polo cal tería xurdido a bipedestración en épocas prehistóricas. Esta capacidade de bipedestración implicou tamén certas particularidades anatómicas e sociais: a disposición dos pés, das pernas, do cóccix, a forma da columna vertebral, as características migratorias ou a dieta do home poden ser diferentes do chimpancé ou dos pónxidos en boa medida debido á específica locomoción humana.
Q

O **Q** (**que**) é a décimo sexta letra do alfabeto galego, e representa o fonema /k/, oclusivo velar xordo.

## Véxase tamén 
Entradas da enciclopedia que comezan por Q

### Letra Q do leite 
A **letra Q** utilízase como logotipo na etiquetaxe do leite e produtos lácteos que garanten a rastrexabilidade do leite en tódalas fases do proceso desde a produción ó consumidor. Poden utilizar este símbolo os transformadores, as industrias e aqueles produtores que destinen o seu leite á venda directa ó consumo.
U

O **U** é a vixésima letra do alfabeto galego, e representa a vogal pechada posterior da lingua galega, ou a semivogal /w/ cando vai nun ditongo.

## Usos
En química, **U** é a abreviatura do elemento químico uranio.
En bioquímica é a abreviatura do uracilo, unha base dos ácidos nucleicos (ADN ou ARN).

## Véxase tamén
Entradas da enciclopedia que comezan por U
Un

O **un** (1) é o número enteiro que se sitúa logo do cero e antes do dous.

O un é o elemento neutro do produto. É dicir, calquera número *a* multiplicado por 1 volve dar *a*.

Aínda que en teoría pode considerarse un número primo (xa que o seu único divisor é un), tómase como convenio que non o é. Se o fose, entón os números naturais non terían unha factorización única (salvo orde), senón que terían infinitas (por exemplo, 6 =2⋅3=1⋅2⋅3=1⋅1⋅2⋅3= ...) e as definicións de moitas propiedades matemáticas veríanse afectadas, por exemplo a dos números perfectos.

O 1 é tanto o primeiro termo como o segundo da sucesión de Fibonacci. O seguinte termo da sucesión é o 2.

En informática o 1 asóciase coa posición de "acendido" en lóxica positiva e coa posición de "apagado" en lóxica negativa e é un dos dous díxitos do sistema binario.

Existen varios prefixos que significan *un* e participan na construción dunha gran cantidade de palabras de uso cotián: *mono* e *uni*, como en *monóculo* e *univalente*.

En moitas culturas o 1 represéntase mediante un punto ou un trazo (horizontal, vertical ou máis ou menos sinuoso). Por exemplo, na numeración romana (I), na numeración chinesa (一), na árabe (١), na hangzhou (〡), na bengalí (১) ou na tibetana (༡).

Na simboloxía cristiá, o 1 simboliza a Unidade e o Principio Creador do que proceden tódalas cousas.

## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* 0,999...
E-traballo

O **e-traballo** ou **teletraballo** é aquel que se realiza mediante medios electrónicos.

## Características
Literalmente significa traballo a distancia. Trátase dun traballo realizado cando se está utilizando algún elemento que permite que o traballo efectivo se realice nun lugar diferente do que se ocupa cando a persoa o está realizando. Utilízanse medios informáticos para comunicarse durante a realización da actividade.

A diferenza fundamental entre traballo a domicilio e **teletraballo** é a preponderancia da informática e as telecomunicacións na realización do teletraballo.

## Véxase tamén
### Outros artigos
* Nómade dixital
### Ligazóns externas
* TES, Telework education system 
* O mundo do Teletraballo
Deseñador gráfico

Na tradición artística do século XX, un **deseñador gráfico** é o profesional contratado para preparar a imaxe corporativa dunha empresa ou dun produto visual (anuncio, programa televisivo). Nunha acepción máis actualizada debido ó auxe da informática, é a persoa encargada de manter a aparencia dun sistema (p.ex., un sitio web) dun xeito determinado, que normalmente inclúe o obxectivo de xeración de interese a través da visualización mesma e a facilidade de uso a través da estética.

## Traballo do deseñador gráfico 
O deseño gráfico ten tres funcións esenciais. Primeiro, « identificar », dicir o que é unha cousa ou indicar de onde provén (logotipo de albergue, carca de albanel, símbolo de editores e impresores, logotipo de empresa, etiqueta de embalaxe).

A súa segunda función cobre o que os especialistan chaman « deseño informativo », ou sexa, « informar » e « instruír », indicando a relación entre varias cousas en termos de dirección, posición ou escala (plano, diagrama, paneis indicadores).

O terceiro papel que se lle asigna (moi diferente dos anteriores), é « presentar » e « promover » (carteis, publicidade) a fin de captar a atención e impor unha mensaxe.

Na actualidade, o deseño gráfico forma parte da cultura e a economía dos países industrializados. Baixo a influencia de presións comerciais e das tecnoloxías de punta, ven a luz novas formas gráficas, mais os deseñadores continúan a ter a súa referencia no pasado; a revolución informática permite gardar as imaxes, reusalas, manipulalas eensamblalas seguindo unha estética contemporánea. O deseño gráfico constitúe así un xeito de lingua na que a gramática estaría indefinida e o vocabulario medraría sen fin.

### Vocabulario 
* Caracteres: signos tipográficos (puntuación, ornamento, cifra, letra)
* Corpo: medida, expresada en puntos, asociada ó tamaño da letra.
* Denotación e connotación.
* Fonte: a fonte define un carácter nun estilo dado.
* Grosor: espesor dos trazos dos caracteres.
* Tipo: conxunto das fontes dun mesmo carácter.
* Publicación asistida por ordenador.

## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Deseño gráfico
Artigo

O termo **artigo** é unha palabra que deriva do latín *articŭlus*. Pode facer referencia:

* A un **artigo gramatical**, unha clase de verbas que modifican o substantivo.
* A un **artigo enciclopédico**, cada explicación correspondente a un termo nun dicionario ou enciclopedia.
* A un **artigo científico**, un breve traballo de investigación, publicado nunha revista especializada.
* A un **artigo xornalístico**, cada parte separada inserida nun xornal ou revista.
* A un **artigo de consumo**, unha mercadoría.
* A un **artigo lexislativo**, cada parte das numeradas nunha lei ou disposición (contrato, acordo...).
* A un **artigo**, cada parte nas que se dividen de xeito común os escritos.
Cero

**Cero** (0) é un número enteiro que precede ao un (1) e a todos os outros números positivos, e segue ao un negativo (-1) e a todos os números negativos.

Significa nada, baleiro ou unha ausencia de valor. Por exemplo, se o número de irmáns que ten alguén é cero, entón esa persoa non ten irmáns. Se a diferenza entre o número de pezas en dúas moreas é cero significa que as dúas pías teñen a mesma cantidade de pezas.

## Historia 
Os romanos e os gregos descoñecían o cero. Os maias si que manexaban o concepto do cero en varios xeitos. Pero é Claudio Tolomeo o primeiro que comezou en Occidente a empregar un símbolo semellante ao actual cero como separador, para distinguir 75 de 705, idea que colle de Babilonia. Porén, o primeiro emprego real do cero con valor numérico debémosllo ao indio Brahmagupta, como tamén lle debemos as dúas primeiras regras matemáticas básicas sobre o cero: a suma de cero e cero é cero; e a suma dun número positivo co seu correspondente negativo é cero.

Dos hindús pasou aos árabes, e a través destes entrou en Europa. Quen primeiro fala del en Europa é Fibonacci no seu *Liber Abaci*.

Tamén ocasiona complicacións a división de 0 entre 0.
: 0\div 0=x
O resultado é que **x** pode ser calquera cousa, porque calquera cousa, multiplicada por 0, é 0. É o que se denomina indeterminación.

## Notas
URL

O **URL** (siglas de ***Uniform Resource Locator***; en galego **localizador uniforme de recursos** ou **localizador universal de recursos**) é un texto curto que identifica calquera recurso (servizo, páxina, documento, enderezo de correo eletrónico, enciclopedia...) accesible nunha rede.

## Partes 
Normalmente, un URL consta de dúas partes:
* Identificador do método de acceso (protocolo) ó recurso, por exemplo, `http:`, `mailto:`, `ftp:`.
* Nome do recurso, por exemplo, "//gl.wikipedia.org".

## Notas
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* URI (identificador uniforme de recursos)
URI

**URI** son as siglas de **Uniform Resource Identifier**, Identificador Uniforme de Recursos. Ás veces, tamén se utiliza URL co mesmo significado.

Un URI é un enderezo que identifica calquera recurso (servizo, páxina, documento, enderezo de correo eletrónico, enciclopedia ...) accesible nunha rede.

Normalmente, un URI consta de dúas partes:
* Identificador do método de acceso (protocolo) ó recurso, por exemplo `http:`, `mailto:`, `ftp:`
* Nome do recurso, por exemplo "//gl.wikipedia.org"

## Véxase tamén 
### Outros artigos
*URL
Socioloxía

A **socioloxía** é o conxunto de coñecementos que tratan de explicar o comportamento do ser humano en sociedade. Estuda a lóxica social, ocupándose das razóns que explican os comportamentos xerais das persoas. os comportamentos particulares son obxecto de estudo da Psicoloxía. A perspectiva da "axencia" entende que a socioloxía soamente pode traballar sobre tendencias xerais, visto que o comportamento dos seres humanos é libre e, polo tanto, imposible de predicer exactamente. Aproximacións estruturais suxeren o contrario: os individuos que están completamente condicionados ou determinados polas estruturas sociais, son meras marionetas de estruturas superiores.

A socioloxía estuda a sociedade humana e, máis concretamente, as diversas colectividades que a forman e as causas que orixinan as desviacións e mudanzas sociais.

## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Anomia
* *Constructo popperiano*
* Desviacionismo
* Facultade de Socioloxía da Coruña
* Funcionalismo
* Inmigración
* Multidefinición de radio
* Pirámide de poboación
* Sociedade da información
* Tribo urbana
* Sociólogos
** Émile Durkheim
** Karl Marx
** C Wright Mills
** Wilfred Pareto
** Ferdinand Tönnies
** Max Weber
** Harriet Martineau
Webmaster

**Webmaster** ou **webmistress** ou a súa tradución galega **xestor(a) de web** na súa denominación para o xénero feminino refírese á persoa ou persoas responsables dun sitio web específico.

Nunha páxina pequena, o Webmaster adoita ser o dono, deseñador e programador da web, ademais ser o encargado na redacción, edición e publicación do contido. En sitios máis grandes, as funcións do Webmaster serán maiores, actuando este como coordinador e supervisor das actividades de todos os integrantes que traballan con el, sendo en ocasións tamén un empregado do dono do sitio web, polo que, en virtude do antes mencionado, podemos considerar ó Webmaster como aquela persoa que pode exercer só unha ocupación dentro do proxecto.

O enderezo de correo electrónico do webmaster/webmistress a miúdo é usada como ponte de contacto co sitio. Exemplo: webmaster@exemplo.com usado comunmente na parte final de cada páxina web.
Rede de área extensa

A **rede de área extensa** ou **WAN**  (acrónimo inglés derivado de "wide area network") é un tipo de rede que cobre unha área extensa. O exemplo máis coñecido de WAN é a propia Internet.

As redes de área extensa acostuman estar formadas por varias redes de área local xuntas, co que os usuarios e computadoras nun lugar poden comunicarse con usuarios e computadoras noutro lugar.

Moitas redes de área extensa pertencen a organizacións particulares e son privadas, outras, feitas por ISPs, proporcionan acceso desde unha LAN dunha organización a Internet.

As WANs utilizan comunmente como protocolo de comunicación TCP/IP, X.25, ATM ou Frame Relay.

Agora que Internet é unha WAN moi rápida, a necesidade de liñas dedicadas por parte das organizacións reduciuse, e son moi utilizadas as redes privadas virtuais, que utilizando encriptación e outras técnicas dan a sensación de ser redes dedicadas, mentres que están a ser aprovaitadas as infroestruturas da WAN.
Traballador independente

Un **traballador independente**, **traballador freelance**, **traballador freelancer** ou **freelancer** é unha persoa que traballa por conta propia nunha profesión, ofrecendo o seu traballo a outros ou aceptando encargos deles, normalmente cobrando por traballo entregado e sen vinculación contractual expresa.

## Características
Os campos onde é común o traballo freelance inclúen o xornalismo e outras formas de escrita, a programación informática, o deseño gráfico, a consultoría, a fotografía e moitos outros servizos profesionais e creativos. A etimoloxía da palabra deriva do termo medieval inglés usado para un mercenario, (free-lance ou lanza-independente), é dicir, un cabaleiro que non servía a ningún señor en concreto e cuxos servizos podían ser alugados por calquera.

A práctica freelance varía moito duns traballadores a outros: mentres algúns requiren aos seus clientes a sinatura de contratos escritos, outros poden realizar o traballo en base a acordos verbais. Algúns freelancers poden proporcionar estimacións escritas do traballo e solicitar anticipos a conta dos seus clientes, mentres para outros isto non é práctico ou necesario. O pago do traballo independente tamén varía moito duns casos a outros: algúns poden facturar por día ou hora de traballo, mentres que outros van cobrando segundo o traballo realizado ou mesmo ao terminar este.

Internet abriu moitas posibilidades para os freelance, especialmente para aqueles que traballan en países con man de obra barata, normalmente dedicados á programación informática e tecnoloxías da información en xeral.

## Valoración do traballo dos freelancers
O traballo de freelancer reserva sorpresas tanto positivas como negativas. Entre as positivas podemos citar a liberdade de horario, a flexibilidade de orzamentos e os desafíos constantes, provocados polos cambios sucesivos de ambiente de traballo. Porén, existen obstáculos algunhas veces como a falta de liquidez financeira, o escaso recoñecemento social e a captación de novos proxectos.

Tense considerado que a maneira máis atinada de evitar estes contratempos é percorrer a un ciclo inicial de planeamento persoal, que inclúa pequenos puntos de verificación ao longo do traxecto. Este planeamento tenderá a ser maior ou menor, de acordo coa área escollida.

## Postos ocupados por freelancers
É común que os traballadores freelancer desenvolvan funcións como:

* Redacción
* Reportaxe
* Edición web
* Fotografía
* Programación
* Xerencia de proxectos
* Música
* Arquitectura
* Ilustración
* Dirección de arte
Traballo cooperativo

O **traballo cooperativo** é o traballo realizado en colaboración entre diferentes traballadores nunha cooperativa.

Historicamente o traballo cooperativo desenvolveuse en diferentes sectores, como a gandería, agricultura, pesca, industria ou servizos. Na actualidade, mercé ás novas tecnoloxías, os diferentes traballadores poden estar afastados fisicamente uns dos outros.
Icona

O termo **icona** pode referirse a:

*Unha **icona**, unha figura ou símbolo que representa unha ligazón a un Programa informático, ficheiro ou sitio de Internet.
*Unha **icona**, un signo de comunicación onde se ten unha relación entre o elemento suxerido e o seu substituto, onde existe unha relación de necesariedade entre a *forma* e o *contido*.
*Unha **icona**, unha representación pictórica de temática relixiosa, propia do leste de Europa.
*O **ICONA**, *Instituto para la Conservación de la Naturaleza*, organismo administrativo español para o estudo e actuación na conservación da natureza.
ICQ

**ICQ** é o primeiro programa informático de mensaxería instantánea do mundo, creado pola Mirabilis, unha compañía start-up israelita fundada na cidade de Tel-Aviv. O programa foi lanzado en novembro de 1996. O nome é un xogo de palabras da frase "I seek you"" (gal: búscote). En Galicia é pronunciado con fonética galega I-CE-QU.

En 1999 a AOL adquiriu a Mirabilis englobando o servizo. A empresa nunca se definiu sobre o seu sistema de mensaxes instantáneas padrón e desenvolveu o seu propio: AIM ou AOL Instant Messenger. Ese é outro motivo da caída do número de usuarios do ICQ e do crecemento e hexemonía do MSN Messenger nos últimos anos. Porén o ICQ continúa activo presentando novas versións regularmente con opcións innovadoras como o troco de mensaxes SMS de teléfonos móbiles.

## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Páxina oficial
Ar

O termo **Ar** pode referirse a:

*O **ar** ou **aire**;
*En química, o símbolo do **argon**;
*O código ISO 639 da **lingua árabe**;
*O código ISO 3166 da **Arxentina**;
****Ar!***, revista galega antimilitarista, publicada dende 1994.

Como topónimo, pode referirse a:

;En Galiza
***Ar**, lugar da parroquia de Montouto, no concello de Abegondo;
***Ar**, lugar da parroquia de Vilar, no concello de Pontedeume;
***O Ar**, lugar da parroquia de Abellá, no concello de Frades;
***O Ar**, lugar da parroquia de Goente, no concello das Pontes de García Rodríguez.

## Véxase tamén
### Outros artigos
Alfabeto galego

O **alfabeto galego**, segundo a representación gráfica moderna e oficial, ten 23 letras e 6 dígrafos, ademais dalgunhas letras (ç, j, k, w, e y) usadas en estranxeirismos, abreviaturas e símbolos internacionais.

No galego medieval (galego-portugués), como en calquera outro estándar non codificado, existían moitas vacilacións na representación de sons. Por exemplo, para o son (/ɲ/) aparecen nos textos galegos representacións con *n, nn, ñ, ni,* etc. Tamén se empregaban as letras j, g, ç, e duplicacións, como -ss-, -ll-etc., que respondían probablemente a sons que se perderon no estándar actual, e sempre con bastante vacilación no seu emprego. Do mesmo xeito, moitas terminacións de palabras eran elididas ou abreviadas.

A partir da codificación posterior dos dialectos meridionais, o portugués desenvolveu unha serie de dígrafos característicos (**lh** (/ʎ/), **nh** (/ɲ/)), que empregan hoxe en día as persoas partidarias das correntes reintegracionistas.

## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
*s:Normativa oficial do galego - O alfabeto
Bósforo

O **Bósforo** é un estreito marítimo entre o mar Negro e o mar de Mármara (que no seu outro extremo comunica co mar Mediterráneo a través do estreito dos Dardanelos) e que separa Europa e Asia, á beira do cal está situada a cidade de Istanbul (Constantinopla).

Hai dúas pontes sobre este estreito. A ponte Bogazici, de 1074 metros de largo, completouse en 1973. A segunda ponte, a Fatih Sultan Mehmede, posúe unha lonxitude de 1014 metros, completouse en 1988 e atópase a case a cinco quilómetros ao norte da primeira.

Un túnel ferroviario de 13,7 quilómetros foi construído e estimouse a súa entrada en funcionamento para o 2012. Aproximadamente 1400 metros do túnel foron construídos baixo o estreito, a unha profundidade de 55 metros.

## Etimoloxía
O nome procede do grego *bos*: boi + *foros*: pasar, trasladar, xa que na antigüidade era común atravesar tal estreito cun odre inflado confeccionado coa pel dun boi. A palabra grega foi modificada posteriormente en lingua turca coma *Boğaziçi*.

## Formación xeolóxica
O Bósforo formouse ao redor do , cando unha as augas do mar Mediterráneo e o mar de Mármara inundaron o val fluvial dun extenso lago de auga doce próximo que, coa irrupción das augas do mar de Mármara a través do Bósforo, converteuse no mar Negro actual.

## Notas
## Véxase tamén
### Outros artigos 
*Convención de Montreux: Acerca da navegación polo estreito.
Onda

O termo **onda** pode referise no ámbito científico a:

*a onda física
*a onda da superficie do mar, lagos ou ríos
*a onda electromagnética
*a onda estacionaria
*a onda gravitacional
*a onda mecánica
*a onda pseudosenoidal
*a onda senoidal
*a onda sísmica
*a onda sonora
*as microondas
*o colapso da función de onda
*a lonxitude de onda

## Miscelánea
*Onda, concello da provincia de Castelló, Comunidade Valenciana.
*Onda Cero emisora de radio.
*premios ONDA, uns premios concedidos anualmente pola emisora Radio Barcelona (pertencente á Cadena SER).
Perturbación

**Perturbación** é acción e efecto de perturbar ou perturbarse. Pode referirse á alteración dunha función física ou psíquica, e en xeral dise da variación no medio respecto a unhas condicións de equilibrio.

En física unha perturbación é un efecto que pode ser tratado matematicamente de forma aproximada. Poden ser consideradas perturbacións o cálculo das órbitas dos planetas, o efecto principal é a forza exercida polo sol, a gravidade dos demais planetas...

Tamén pode referirse a:

* En **teoría perturbacional**, corrección a un modelo utilizada para atopar solucións matemáticas aproximadas a problemas de Física que non poden ser resoltos con exactitude.

* **Perturbación (ecoloxía)**, acontecemento puntual que altera o equilibrio nun ecosistema.

* **Perturbación (xeoloxía)**, cambios na natureza dos depósitos aluviais no tempo.

* **Perturbación (astronomía)**, alteracións que a órbita dun obxecto causa por interaccións gravitacionais con outros corpos.

* **Perturbación (do fluxo gasoso)**, cotovelo, conexión, cambio de sección, chama directa, etc. Nunha cheminea ou conduto.

* **Perturbacións da linguaxe**: Anomalías na comunicación verbal.

* **Perturbacións nunha transmisión**: Interferencias na transmisión de datos.

* **Perturbación ionosférica súbita**, fenómeno de ionización do plasma.
Exército (unidade)

miniatura|dereita|Bandeira do 6º Exército dos Estados Unidos.
O **exército** é unha unidade militar que forma parte dunhas grandes Forzas Armadas, a maior estrutura militar autónoma en tempos de paz.

Adoita equivaler a entre dous e tres corpos de exército. Na actualidade só China, a Federación Rusa e os Estados Unidos de América organizan así as súas Forzas Armadas. En tempo de guerra aínda hai unha unidade militar autónoma maior: a fronte.

## Véxase tamén
### Outros artigos
*Corpo de Exército
*Rexemento
*Batallón
*División
Alguén

**Alguén** é un pronome indefinido que se refire a calquera persoa sen determinar, como por exemplo na expresión "¿Hai alguén aí?".

A súa pronuncia pode ser tónica ou átona dentro do grupo entoativo, e no caso de ser tónica pode mesmo variar e pronunciarse paroxítona.

O seu significado relativo (dependendo do contexto) provoca que se lle chame deícticos (coma a *ti*, *aquí* ou *onte*) e polo tanto o seu valor semántico é sempre referencial. É o correspondente positivo do negativo *ninguén*.
Ensino

O **ensino** é o acto de transmisión de coñecementos e hábitos por parte dun mestre ou ensinante a uns alumnos. Normalmente desígnase con esta palabra a acción do profesor na educación formal, ou a do oficial ou experto nun traballo ou afección.

Tradicionalmente, consta dos seguintes elementos: docente, alumnos, avaliación, currículo ou materia a ensinar e escola ou marco de aprendizaxe.

Hoxe en día asóciase ensino só á transmisión de contidos, por iso prefírese falar de educación, que é un termo máis amplo, por referirse ás aprendizaxes.

## Centros de ensino
*Galescola
*Colexio
*Escola
*Universidade
*Academia

## Véxase tamén
### Outros artigos
*Consello Escolar do Estado
*Escola de ferrado
Valonia

**Valonia**, oficialmente a **Rexión Valoa**, é unha das tres rexións da Bélxica. A rexión representa ao 33% da poboación e ao 55% do territorio do país. A lingua maioritaria da rexión é o francés, aínda que existe unha pequena comunidade xermanófona no leste do país. Como as outras rexións, a rexión de Valonia posúe o seu propio goberno e parlamento tendo funcións propias limitadas e definidas pola constitución belga. A capital da rexión é a cidade de Namur.

## Divisións administrativas 
A rexión de Valonia atópase dividida en 5 provincias:

* Provincia de Hainaut - Mons
* Provincia de Liexa (Liège en francés) - Liexa
* Provincia de Luxemburgo (Luxembourg en francés) - Arlon
* Provincia do Brabante Valón (Brabant Wallon en francés) - Wavre 
* Provincia de Namur - Namur

## Notas
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Pobo valón
### Ligazóns externas 
* Páxina oficial de Valonia
Alfabeto portugués

O alfabeto portugués está formado polas seguintes letras:

Ademais podemos considerar tamén as seguintes, de orixe europea:

** k w y **

Fonética:

*Consoantes
**b - como o galego;
**c - como "k" e "q" excepto antes de "e" e "i" (caso no que se le como o "s" galego), pero seguido de "h" lese "x" [sh];
**d - como o galego;
**f - como o galego;
**g - como o galego, pero antes de "e" ou "i" lese como o "g" ou "j" francés;
**h - non se le, excepto se vén despois do "n", do "l" ou do "c" - neses casos lese como "ñ" (nh), "ll" (lh), "x [sh]" (ch);
**j - sempre como o "j" francés (son parecido entre o "x" e o "z")
**l - como o galego;
**m - como o galego, pero nalgúns casos con vogais pode ser máis nasal;
**n - como o galego, pero nalgúns casos con vogais pode ser máis nasal (con "h" lese 'ñ' - nh);
**p - como o galego;
**q - sempre seguido de "u" - en "qua" e "quo" lese como "kw", en "que" e "qui" lese como "k";
**r - no comezo da palabra ou no caso de dobre "r" (rr) - en xeral, semellante ó "j" castelán, mais no norte de Portugal hai xente que aínda o pronuncia como o "r" de comezo de palabra galego, no medio da palabra só (non duplo) - como o "r" galego pero menos forte;
**s - no comezo da palabra ou como dobre "s" (ss) lese como o "s" castelán, no medio da palabra só se le como o "z" francés (non o galego! Ese son non existe no portugués), antes de consoante ou no fin da palabra como o "x" galego;
**t - como o galego;
**v - como o "v" francés etc. - no entanto no norte de Portugal algúns o din como "b", pero iso tende a desaparecer;
**x - varía moito - pode ser como "ch" (="x" galego; ex: xisto, xilófono, vexame, enxame), como o "z" portugués (ex: exemplo, exercício, exacto, exame), como "ks" (ex: fixar, prolixo), como "ss" (ex: próximo, máximo, auxilio) ou como "is" (ex: texto, sexta)
**z - como o "z" francés (os dentes están cerrados, sen a lingua entre eles, porén en contacto con eles)

## Notas