Piñeiro de Chile

O **piñeiro de Chile **, **araucaria de Chile** ou ***pehuén*** (***Araucaria araucana***) — é unha especie arbórea pertencente a xénero de coníferas *Araucaria* da familia Araucariaceae. É unha especie arbórea endémica do distrito do Pehuén dos bosques subantárticos, no extremo noroeste da Patagonia arxentina e no centro-sur de Chile, estando distribuída en zonas moi restrinxidas do cordal dos Andes e, en menor grao, na cordal da Costa chileno.

miniatura|left|180px|*Araucaria araucana* (poboación andina). 
[miniatura|left|180px|*Araucaria araucana* (poboación da [cordilleira de Nahuelbuta).]]
[left|180px|miniatura|Piñeiros de Chile no inverno, no [Parque Nacional Conguillío.]]

## Distribución 
miniatura|180px|right|*Araucaria araucana* en Nahuelbuta.
right|180px|miniatura|*Araucaria araucana* (poboación andina).
[right|180px|miniatura|*Araucaria araucana* (poboación andina) no [Parque Nacional Conguillío.]]
Distribúense en dúas poboacións:
* Poboación andina: en ambas as dúas vertentes do cordal dos Andes, tanto na Arxentina, coma en Chile.
* Poboación de Nahuelbuta: na Cordilleira da Costa do Pacífico Sur chilena, onde se atopa na cordilleira de Nahuelbuta, na Rexión de Araucanía, entre os 37º40'S e os 38º40'S. Atópanse exemplares en Carahue e Angol, pola costa.

## Estado de conservación 
A especie está protexida en grandes áreas de conservación en ambos os dous países onde tamén está prohibida a talla. O maior risco son os incendios forestais. En Chile foi declarada Monumento Natural. 
Na Patagonia arxentina é protexida no parque nacional Lanín, e nos parques provinciais Copahue, Chañy, Batea Mahuida, e Boca del Chimehuin.

En Chile protéxese dende hai anos polos mapuches e pehuenches, que a coidaban coma un ben alimenticio polo *pehuen*, o seu froito, e que despois coa nacionalización e expansión de Chile se continúa protexendo en grandes extensións mediante parques, reservas e monumentos naturais de Chile, por mor á súa reducida distribución. Protéxese nos Parques Nacionais Conguillío, Tolhuaca, Laguna del Laja, Huerquehue, e en Villarrica.

## Ecoloxía 
Vexeta en terreos arxilosos, presentando os exemplares desa cordilleira chilena, pequenas diferenzas respecto da poboación dos Andes, aínda que non o suficiente para constituír outra variedade taxonómica. en Noruega occidental, a costa oeste de América do Norte (ao norte nas Haida Gwaii (Illas da Raíña Carlota) no Canadá, en Nova Zelandia e Australia. Dáse moi ben tamén no norte da Península Ibérica, medrando perfectamente en Galiza, Asturias ou Cantabria). É tolerante á salinidade da beiramar, mais sensíbel á polución. 
#### Árbores senlleiras en Galiza 
Como dixemos, o piñeiro de Chile adáptase moi ben ao clima húmido galego. Atopamos araucarias monumentais en moitos parques e arboredos de Galiza. O piñeiro de Chile do Castelo de Soutomaior, en Soutomaior (Pontevedra), figura no Catálogo de Árbores Senlleiras de Galicia.
### Alimentaria 
As semente, chamadas popularmente piñóns, son comestíbeis e teñen un alto valor nutricional. Constitúen a base da dieta dos pehuenches (pobo indíxena de montaña que forma parte da cultura mapuche e mora a ambos lados do cordal dos Andes no centro sur de Chile e suroeste da Arxentina). Por isto, a especie ten futuro potencial como cultura alimentaria, prosperando en climas con veráns oceánicos frescos (ex. Norte de Galiza, Escocia occidental) e onde outros cultivos de noces non medran ben. O inconveniente é que non produce sementes até os 25&nbsp;anos de idade.

### Cultural 
É unha especie importante para a cultura mapuche, moi especialmente para a etnia pehuenche (mapundungun «xente do pehuén», nome nativo desta especie arbórea).
É a árbore símbolo da provincia arxentina de Neuquén, onde incluso dende o ano 1958 integra o escudo provincial]].
miniatura|200px|Escudo da Provincia de Neuquén.

En Chile foi declarado monumento natural o 26 de abril de 1976.

## Taxonomía 
*Araucaria araucana* foi descrita por Juan Ignacio Molina e K. Koch, e publicado en *Dendrologie 2(2): 206*, no ano 1873.
;Sinonimia:

## Galería de imaxes 

Image:Conguillio National Park.jpg|Casca dunha árbore.
Image:Araucaria araucana cones.jpg|Conos femininos.
Image:Araucaria araucana0.jpg|Conos masculinos. 
Image:Araucaria araucana2.jpg|Follaxe.
Image:Piñones de araucaria cocinados.jpg|Dúas variedades de piñóns cocidos.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Piñeiro do Paraná
* Piñeiro de Norfolk
### Bibliografía 
* Bailey, L. H. & E. Z. Bailey. 1976. Hortus Third i–xiv, 1–1290. MacMillan, Nova York.
* Hokche, O., P. E. Berry & O. Huber. 2008. Nuev. Cat. Fl. Vas. Venezuela 1–860. Fundación Instituto Botánico de Venezuela, Caracas, Venezuela.
* Killeen, T. J., E. García Estigarribia & S. G. Beck. (eds.) 1993. Guía Arb. Bolivia 1–958. Herbario Nacional de Bolivia & Missouri Botanical Garden, La Paz.
* Marticorena, C. & M. Quezada. 1985. Catálogo de la Flora Vascular de Chile. Gayana, Bot. 42: 1–157.
* Zuloaga, F. O., O. Morrone, M. J. Belgrano, C. Marticorena & E. Marchesi. (eds.) 2008. Catálogo de las Plantas Vasculares del Cono Sur (Argentina, Sur de Brasil, Chile, Paraguay y Uruguay). Monogr. Syst. Bot. Missouri Bot. Gard. 107(1): i–xcvi, 1–983; 107(2): i–xx, 985–2286; 107(3): i–xxi, 2287–3348.

### Ligazóns externas 
* *Araucaria araucana* en Chilebosque 
* "Araucaria" en ‘’Enciclopedia de la Flora Chilena’’
* "Araucaria" en Defensores do Bosque Chileno
*  Listed as Vulnerable (VU B1+2c v2.3)
* Gymnosperm Database: *Araucaria araucana*
* Global trees campaign: Monkey puzzle
* Mitchell, A. F. (1996). ''Alan Mitchell's Trees of Britain''. HarperCollins.