Clasificación morfolóxica das galaxias

[miniatura|upright=1.3|Diagrama "de diapasón" da [secuencia de Hubble]]

A **clasificación morfolóxica das galaxias** é un sistema utilizado polos astrónomos para dividir as galaxias en grupos baseados na súa aparencia visual. Hai varios esquemas en uso polos cales poden clasificarse as galaxias segundo as súas morfoloxías, o máis famoso é o das secuencias de Hubble, ideado por Edwin Hubble e ampliado posteriormente por Gérard de Vaucouleurs e Allan Sandage.

## Secuencia de Hubble 
[miniatura|A [galaxia espiral UGC 12591 clasifícase como unha galaxia S0/Sa.]]

A secuencia de Hubble é un esquema de clasificación morfolóxica das galaxias inventado por Edwin Hubble en 1926.
A miúdo chámaselle coloquialmente “diapasón de Hubble” pola forma en que tradicionalmente se representa. O esquema de Hubble divide as galaxias en tres grandes clases baseándose na súa aparencia visual (orixinalmente en placas fotográficas):
* **Galaxias elípticas**. Teñen distribucións da luz regulares e sen características especiais e teñen forma de elipse nas imaxes. Denótanse coa letra "E", seguidos por un número enteiro *n* que representa o seu grao de elipticidade no ceo.
* **Galaxias espirais**. Consisten nun disco aplanado, cuxas estrelas forman unha estrutura espiral (xeralmente de dous brazos), e unha concentración central de estrelas coñecida como bulbo, que é similar en aparencia a unha galaxia elíptica. Asígnaselles o símbolo "S". Aproximadamente a metade de todas as espirais teñen ademais unha estrutura con forma de barra, que se estende desde o bulbo central, e denomínanse espirais barradas e dáselles o símbolo "SB".
* **Galaxias lenticulares**. Desígnanse como  S0. Tamén consisten nun bulbo central brillante rodeado por unha estrutura discoidal estendida, pero, a diferenza das galaxias espirais, os discos das galaxias lenticulares non teñen unha estrutura espiral visible e non están formando activamente estrelas en cantidade significativa.

miniatura|300px|A secuencia de Hubble ao longo da historia do Universo.

Estas grandes clases poden ser ampliadas para poder facer distincións máis detalladas das aparencias e para incluír outros tipos de galaxias, como as galaxias irregulares, que non teñen unha estrutura regular obvia (discoidal ou elipsoidal).

A secuencia de Hubble represéntase xeralmente en forma dun diapasón prolongado, coas galaxias elípticas á esquerda (o seu grao de elipticidade increméntase de esquerda a dereita) e coas espirais barradas e non barradas formando as dúas ramas paralelas do diapasón. As galaxias lenticulares están situadas entre as elípticas e as espirais no punto onde as dúas ramas se unen ao “mango”.

Hoxe en día, a secuencia de Hubble é o istema máis comunmente usado para clasificar as galaxias, tanto na investigación astronómica profesional coma na astronomía amadora e a divulgación.

## Sistema de de Vaucouleurs 
miniatura|250px|Diagrama da morfoloxía das galaxias de Hubble-de Vaucouleurs
miniatura|250px
[miniatura|[NGC 6782: unha galaxia espiral (tipo SB(r)0/a) con tres aneis de diferentes raios, e unha barra.]]
[miniatura|[NGC 7793: unha galaxia espiral de tipo SA(s)d.]]
[miniatura|A [Nube Grande de Magalláns: unha galaxia tipo SBm.]]

O sistema de de Vaucouleurs para clasificar as galaxias é unha ampliación moi usada da secuencia de Hubble, descrita primeiramente por Gérard de Vaucouleurs en 1959. De Vaucouleurs argumentou que a clasificación bidimensional de Hubble de galaxias espirais, baseada no apertados que estean os brazos da espiral e a presenza ou ausencia dunha barra, non describe adecuadamente a variedade total de morfoloxías das galaxias observadas. En particular, argumentou que os aneis e lentes son importantes compoñentes estruturais das galaxias espirais.

O sistema de de Vaucouleurs mantén a división básica de Hubble das galaxias en elípticas e lenticulares, espirais e irregulares. Para complementar o esquema de Hubble, de Vaucouleurs introduciu un sistema de clasificación máis elaborado para as galaxias espirais, baseado en tres características morfolóxicas:

# **Barras**. As galaxias divídense baseándose na presenza ou ausencia dunha barra nuclear. De Vaucouleurs introduciu a notación SA para indicar galaxia espiral sen barra, complementando o uso de Hubble de SB para as espirais barradas. Tamén permitía unha clase intermedia, designada SAB, que contiña espirais debilmente barradas.  As galaxias lenticulares son tamén clasificadas como non barradas (SA0) ou barradas (SB0), e a notación S0 resérvase para as galaxias nas que é imposible dicir se teñen barra ou non (xeralmente porque están "de perfil" desde a nosa liña visual).
# **Aneis**. As galaxias son divididas naquelas que posúen estruturas similares a aneis (denotadas como ‘(r)’) e aquelas sen aneis (denotadas ‘(s)’). As denominadas galaxias ‘de transición’ reciben o símbolo (rs).

### Estadio numérico de Hubble 
De Vaucouleurs tamén asignou valores numéricos a cada clase de galaxia do seu esquema. Os valores do estadio numérico de Hubble *T* van desde −6 a +10, onde os números negativos corresponden con galaxias de tipo temperán ou inicial (elípticas e lenticulares) e os números positivos resérvanse para os tipos tardíos (espirais e irregulares). As galaxias elípticas son divididas en tres 'estadios': elípticas compactas (cE), elípticas normais (E) e os tipos tardíos (E+). As lenticulares son igualmente subdivididas nos tipos temperáns (S−), intermedias (S0) e tardías (S+). As galaxias irregulares poden ser do tipo irregular magallánico (*T* = 10) ou compacto (*T* = 11).

O uso de estadios numéricos permite estudos máis cuantitativos da morfoloxía das galaxias.

## Esquema de Yerkes (ou Morgan) 
Creado polo astrónomo norteamericano William Wilson Morgan. Xunto con Philip Keenan, Morgan desenvolveu o sistema MK para a clasificación das estrelas polo seu espectro. O esquema de Yerkes usa os espectros das estrelas da galaxia, así como a forma, real e aparente, e o grao de concentración central para clasificar as galaxias.

Así, por examplo, a galaxia de Andrómeda clasifícase como kS5.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Catálogo morfolóxico das galaxias
* Diagrama cor-magnitude das galaxias
* Raio de Swarzschild

### Ligazóns externas 
* As galaxias e o Universo - unha introdución a unha clasificación das galaxias
* Atlas da morfoloxía das galaxias no infravermello próximo, T.H. Jarrett
* The Spitzer Infrared Nearby Galaxies Survey (SINGS) Hubble Tuning-Fork, SINGS Spitzer Space Telescope Legacy Science Project
* Ir a GalaxyZoo.org para facer a súa propia clasificación das galaxias como parte dun proxecto comunitario aberto da Universidade de Oxford.