Catedral de la Seu d'Urgell

A '''Catedral de la Seu d'Urgell**, tamén chamada **Catedral de Santa María de Urgell** ou **Catedral de Urgell''', é un templo católico dedicado a Santa María situado en La Seu d'Urgell (Alt Urgell), sé catedralicia da diocese católica latina de Urgell. É a única catedral integramente románica de Cataluña, considerada un exemplar único dentro do románico catalán polas súas características italianizantes, altamente visibles na ornamentación da fachada e na galería aberta da cabeceira.

miniatura|345x345px|Interior do templo, nave principal.

O templo data do século XII e está presidido pola Virxe de Urgell, patroa da cidade. Esta talla policromada do século XIII, situada dentro da ábsida do altar maior, é de estilo románico e foi restaurada en 1922. A miúdo é chamada *Nai de Deus de Andorra*, xa que segundo a tradición estivo en Andorra durante a invasión musulmá.

A cidade de La Seu d'Urgell ten precisamente este nome polo feito de ser a sé episcopal do bispado de Urgell e pola catedral. Esta é a cuarta catedral construída na diocese e a terceira erixida no mesmo lugar, aínda que a primeira das tres fora erixida en Plana de la Seu, arredor da cal naceu un novo barrio chamado en latín *vicus Sedes Urgelli*, é dicir, ''barrio de La Seu d'Urgell*, entendendo *seu* (sé) como a cadeira ou trono dun bispo que exerce unha xurisdición, igrexa catedralicia e capital dunha diocese.
* Catedral de Santo Ermengol, século XI.
* Catedral de Santo Odón (a actual), século XII. foi construída na chaira da poboación, Esta, coñecida como *Santa María del Vicus'', era de carácter modesto debido á pobreza da época. Seguramente a súa cuberta era de madeira e tiña unha cabeceira con tres ábsidas, segundo consta no testamento do conde Borrell do ano 994. A catedral, ademais dun altar dedicado a Santa María, tiña outro baixo a advocación de San Xoán Bautista. Desta catedral, non se sabe se as obras tiñan como obxectivo ampliar a catedral anterior do século IX ou reformala, e foi rematada e consagrada polo sucesor de Ermengol, Eribau. Ademais do altar dedicado a Santa María, tivo cinco altares máis: de Santo Estevo, do Santo Sepulcro, de San Xusto, de Santiago o Maior e de Santo Ermengol, este último adicado ao bispo que pouco despois da súa morte en 1035 xa era venerado como santo. polo cal se comprometeu nun prazo de 7 anos a pechar as bóvedas, erguer os campanarios unha fila por riba delas e rematar a cúpula. Llambard acabou co seu cometido no ano 1182, xa que ese ano xa estaba erixido o campanario da fachada principal. 
A partir de entón non se sabe como continuaron as obras, só que a finais do século XII as obras foron interrompidas pola diminución dos recursos económicos provocadas polas guerras e o saqueo de La Seu a mans das tropas de Arnau I de Castellbò e Ramon Roger I de Foix (1195-96). Despois as obras non continuaron e algunhas partes quedaron sen rematar até as restauracións que as cubriron de pedra, entre os anos 1955 e 1974.

Posteriormente fixéronse engadidos ornamentais á catedral que despois foron eliminados, devolvéndoa ao seu aspecto exterior orixinal durante a reforma iniciada polo bispo Joan Benlloch en 1918. Sobre este revestimento de xeso, Puig i Cadafalch dixo:

## O conxunto catedralicio 
miniatura|Planta da catedral.
O núcleo episcopal de Urgell está formado pola catedral de Santa María, o claustro da catedral que conecta coa igrexa de San Miguel, tamén chamada San Pedro, e o Museo Diocesano de Urgell na antiga igrexa da Piedade e a antiga Casa do Decanato. Detrás do complexo catedralicio está o Palacio Episcopal. En 1931 o conxunto catedralicio foi declarado monumento histórico-artístico.

A catedral de arte románica posúe características italianas, visibles na ornamentación da fachada, coroada por un esvelto campanario con dúas plantas de ventás xemelgas, e na galería que percorre a parte superior do transepto e o exterior da ábsida

Trátase dun edificio de tres naves, cun cruceiro extraordinariamente longo, dotado de cúpula e cinco ábsidas, das cales só a correspondente á nave central, coa súa graciosa absidiola inscrita dentro do grosor do muro de peche e presidida pola imaxe de Santa María, sobresae no exterior.

O grosor e solidez dos muros, as dúas torres que enmarcan a fachada e as outras dúas, de grandes proporcións, situadas nos extremos do cruceiro, permiten supoñer que os construtores non excluíron a posibilidade dun eventual aproveitamento do edificio, á marxe do seu uso sagrado, como lugar de refuxio e defensa en caso de ataque ou invasión da cidade, o que, de feito, aconteceu en máis dunha ocasión.

Nada quedou, en troques, do coro gótico, realizado na primeira metade do século XV, nin do retablo de 1350, con incrustacións de prata, nin do seu substituto de 1631, en madeira policromada, inspirado no que había na catedral de Barcelona, que foi vendido e enviado aos Estados Unidos.

#### Fachada principal 
miniatura|Fachada principal e campanario.
A fachada principal está orientada ao oeste, na rúa de Santa María, xa que o templo, como é habitual, está orientado de leste a oeste. Ten pedra bicolor Os perpiaños son de granito probablemente extraídos do río Valira. Trátase dun campanario de torre coroada de dúas plantas, na planta inferior hai dúas fiestras xemelgas de medio punto a cada lado, mentres que na superior podemos atopar tres.

#### Portal sur 
O portal sur conduce ao claustro e é a máis suntuosa e rica das cinco portas. Aínda que a estrutura é semellante ao resto, nesta hai unha maior profusión de formas. Está formada por dúas columnas a cada lado con capiteis vexetais e zoomórficos. Os bordos incorporan unha columnata con arco, decorada con boliños e ovos, o que dá un aire exuberante ao pórtico, máis baixo e ancho, pero máis solemne. A cada lado hai unhas pedras traballadas, que serían a nivelación dos arcos dun soportal, o cal non se conserva.

#### As torres 
miniatura|esquerda|Espadana e torre de San Xusto.
miniatura|Torre do campanario.
Ademais da torre do reloxo, que é un campanario de dúas plantas que se sitúa sobre a fachada principal, a catedral conta con outras dúas torres, a torre de San Salvador ao norte e a torre de San Xusto, que é a súa xemelga. A torre de San Salvador ten unha base de muro semicircular que pasa por baixo da torre do lado do xardín e é vestixio da antiga catedral do bispo Sisebuto do ano 839 ou da de Santo Ermengol de 1040.

Ámbalas dúas torres son cadradas, feitas en pedra de cor dourada, macizas e poderosas que dan a impresión dunha fortaleza. Presentan arcos longos profundos na parte superior e con ménsulas esculpidas. O acabado da liña da gabia suxire que a obra pode estar sen rematar.

As dúas torres foron proxectadas como campanarios, pero a súa construción non se rematou. O campanario instalouse na torre de San Xusto durante a restauración da década de 1960. A actual conta con pantallas hidráulicas que se abren para facer soar máis forte as campás e que o o son se espalle pola cidade.

#### As campás 
A catedral conta con sete campás, catro situadas na Torre de San Xusto e tres máis no campanario, este último sen uso.

#### A ábsida 
miniatura|Ábsida vista dende a rúa de Ramon Llambart.
O exterior da ábsida pódese ver dende a rúa de Ramon Llambart. Antigamente tiña unha antiga sancristía do viño á dereita que o ocultaba parcialmente. Na parte superior da amea pódese atopar a espadana.

Na parte inferior da ábsida hai unha pequena ventá que dá luz á ábsida interior de Santa María e máis arriba hai tres fiestras máis grandes que iluminan o presbiterio. As fiestras superiores están labradas e presentan arquivoltas sobre columnas e capiteis decorados con motivos florais.

Enriba pódese ver o deambulatorio ao estilo dos mellores modelos italianos do século XII, e conta con quince soportais con columnas xemelgas. Os capiteis teñen motivos florais e os soportais teñen arcos lombardos apoiados sobre facianas humanas.

#### Interior e murais 
miniatura|esquerda|Interior da catedral arredor de 1907.
miniatura|Pinturas murais e tumba do bispo Joan Despés.
miniatura|esquerda|Escultura de santo Odón.
O interior da catedral é escuro, xa que o románico prefería a penumbra. No tocante ás pinturas murais, datadas no século XIII, non se conserva ningunha na súa localización orixinaria, e todas foron arrincadas pouco despois de ser descubertas, o que dificulta a identificación da orixe en moitos casos.

Salienta a pintura mural que había na capela de Santa Catarina, fragmentada en tres partes cando foi arrincada a comezos do século XX. Os fragmentos desta pintura están espallados: Un no Museo Episcopal de Vic dende 1933; o segundo é propiedade dunha fundación suíza chamada Abegg-Stiftung; e a terceira, adquirida en 2008 polo MNAC, nunha entidade bancaria. Esta obra foi pintada entre 1242 e 1255 para decorar a capela catedralicia, e a mediados do século XVII estaba detrás dun retablo barroco. Ao pouco de ser descuberta, a comezos do século XX, foi arrincada e vendida no mercado internacional.

Santa Catarina é unha imaxe do triunfo do dogma católico sobre os cátaross e as pinturas tratan do conflito anticátaro na época do bispo de Urgell Ponç de Vilamur (1230-1257), época de transición estilística entre o románico e o gótico.

(Barcelona) Dispute and Arrest of Saint Catherine - Museu Nacional d'Art de Catalunya.jpg|*Disputa e o arresto de Santa Catarina* no MNAC.
Mnac-santacatalina2.jpg|*Martirio de Santa Catarina* na fundación Abegg Stiftungde de Suíza.
Mnac-santacatalina3.jpg|*Santa Cea* no Museo Episcopal de Vic.

No altar destaca a Virxe de Urgell, que preside a ábsida central, e o retablo paleocristián, que se remonta ás orixes do bispado de Urgell no século V. Crese que é o altar da primeira catedral e que mantivo esta función ata o século XI. En 1996 foi achado durante as escavacións do claustro, e recuperouse a súa función. O que fora empregado ata o século XX, é do século XI e feito de mármore branco, e está exposto na Igrexa de San Miguel, xa que en 1962 se construíu un novo altar maior.

O claustro non é a galilea que se construíu entre 1083 e 1119 fronte á catedral, e dende 1245 son constantes as sepulturas dentro do seu recinto, o que fai pensar que estaba rematado pouco antes desta data.

Parte do claustro foi demolido en 1603, concretamente a galería oriental e foi substituída por grandes aras de pedra, formando grandes arcadas de estilo neoclásico con arcos de medio punto realizados polos mestres de obra Francisco Bolet e Pedro Boria.

O claustro ten unha grande harmonía

#### Os capiteis 
miniatura|Un dos capiteis con motivos zoomórficos.
Hai cincuenta capiteis nos arcos do claustro. Están tallados cunha gran rusticidade debido á resistencia da pedra granítica. Presentan unha ausencia total de motivos evanxélicos e históricos, e hai unidade artística en comparanza co resto da decoración da catedral de Urgell.

Hai obras do século X ao XVIII, entre elas algunhas obras do románico como as Nai de Deus de Cortscastell, Caregue e Ginestarre, o Cristo de Olp ou as pinturas murais de Estaon, Isavarre e Baltarga. Do gótico salienta o retablo dos Gozos da Virxe de Abella de la Conca.

### Igrexa de San Miguel 
[miniatura|A igrexa a carón do [Museo Diocesano de Urgell.]]
[miniatura|Reprodución das pinturas da ábsida, as orixinais atópanse no [MNAC.]]
A igrexa de San Miguel é unha igrexa de estilo moderno con campanario en punta, nave única cuberta de madeira, tres ábsidas e bóveda con arcos lombardos. Consagrado co nome de *Sanctus Petrus de Sede*, San Pedro de la Seu, no século X foi posteriormente reconsagrada para avogar polo Arcanxo Miguel. O edificio actual foi construído entre 1055 e 1092,

A denominada ''Ábsida de la Seu d'Urgell'' data da segunda metade do século XII e estaba situada na ábsida central da Igrexa de San Miguel. As catro figuras centrais do semicilindro son André, Pedro, María e Xoán e sobre elas o gran Pantocrátor. As pinturas orixinais gárdanse no MNAC, mentres que unha reprodución está exposta na ábsida da igrexa.

### Outras igrexas 
Hai un total de catro igrexas máis, das cales só dúas están en pé: San Domingos e a Piedade (século XIV),

A igrexa de Santa Baia, como a de San Miguel e San Pedro, era dunha nave. Na súa honra foi nomeado o paseo central e o Festival Internacional de Música Joan Brudieu.

Outros mestres de capela despois de Brudieu foron, a comezos do século XVII, Marcià Albareda, natural de Vic, que foi mestre de capela dende o 8 de xaneiro de 1622 ata o 24 de xullo de 1626, e que logo se trasladou á Sé de Barcelona. Substituíuno Joan Arañés, que foi mestre de 1627 a 1635. Outro mestre importante foi Pau Marquès, que ocupou o cargo de 1655 a 1676. Só se sabe de Marquès que foi un polifonista destacado. Foi substituído por Josep Pujolar, mestre de 1677 a 1691. Perdéronse as actas de 1691 a 1697 e descoñécese quen foi mestre.

A finais do século XVII, en 1698, o mestre e organista Isidre Serrada rexentaba a capela musical de La Seu, o cal se xubilou o 15 de xullo de 1699, mais continuou no cargo de organista. Tomou a súa quenda Jaume Forcada en 1700, sen pasar oposición grazas aos informes favorables de Felip Olivelles -mestre de capela do Palau de la Comtessa de Barcelona- e dos cóengos Joseph Asprer -arcediácono de Andorra- e Joseph Llupia

Nos anos 1707 e 1708, a praza estivo baleira. Gabriel Argany foi o mestre ata 1712. Argany procedía da Sé de Lleida, onde tamén fora mestre de capela. Sucedeuno Josep Forto ata 1718. Despois foi mestre Francesc Andreu ata 1748. A mediados do século XVIII foi Maurici Espona, nado en Manresa e tamén procedente da sé de Lleida. En 1780 estaba á fronte Jaume Balius e en 1791 Bru Pagueras.

## Galería de imaxes 

Ficheiro:Claustre d'Urgell, retaule de Sant Ermengol.JPG|Retablo de Santo Ermengol.
Ficheiro:Urgell Kath Kreuzgang.jpg|Capiteis do claustro.
Ficheiro:Altar de la Catedral d'Urgell.JPG|Altar coa ara paleocristiá e a nai de Deus.
Ficheiro:Catedral d'Urgell, claustre 2.JPG|Claustro e torre do campanario.
Ficheiro:(Barcelona) Absis de Sant Pere de la Seu d'Urgell - Museu Nacional d'Art de Catalunya.jpg|Pinturas orixinais, no MNAC, da ábsida de Sant Miquel.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
* 
* Bertran i Roigé, Prim - Dep. d'Història medieval Universitat de Barcelona, ''Ermengol d'Urgell: l'obra d'un bisbe del segle XI" IV Fòrum d'Arqueologia i Història de Guissona “La transformació de la frontera al segle XI” Reflexions des de Guissona arran del IX centenari de la consagració de l'església de Santa Maria. Aquesta edició facsímil ha estat impresa amb motiu del mil·lenari del pontificat del bisbe Ermengol d'Urgell (1010-1035) l'ha portat a terme aquesta reedició el Capítol de Germans Cavallers de Sant Ermengol.'' Barcelona 2010. Depósito Legal: B.43907-2009
* 
* 
* 
* 
* 
*