Nicolao Copérnico

**Nicolao Copérnico**, nado o 19 de febreiro de 1473 en Toruń e finado o 24 de maio de 1543, foi un astrónomo e matemático que viviu a cabalo dos séculos  e  e que revolucionou a concepción do universo grazas á súa teoría heliocéntrica do Sistema Solar, que desprazou a Terra coma centro do universo, concibida en primeira instancia por Aristarco de Samos. O seu libro de referencia, *De Revolutionibus Orbium Coelestium* (*Sobre as revolucións das esferas celestes*), onde expresa a súa débeda coas obras de Azarquiel e al Battani, publicado en 1543, pouco antes da súa morte, adoita ser considerado como o punto inicial ou fundador da astronomía moderna, ademais de ser unha peza clave no que se chamou a revolución científica na época do Renacemento. Copérnico pasou preto de vinte e cinco anos traballando no desenvolvemento do seu modelo heliocéntrico do universo. Naquela época resultou difícil que os científicos a aceptasen, xa que supoñía unha auténtica revolución.

Copérnico foi matemático, astrónomo, xurista, físico, gobernador, diplomático e economista, estudoso dos clásicos, tradutor e artista. ademais de políglota multilingüe tamén foi clérigo católico e líder militar. Xunto coas súas extensas responsabilidades, a astronomía figuraba como pouco máis ca unha distracción, con todo, foi neste campo no que marcou un fito para a humanidade. Pola súa enorme contribución á astronomía, en 1935 déuselle o nome «Copernicus» a un dos maiores cráteres lunares, situado no Mare Insularum.

Ata Copérnico, a ciencia e a Igrexa consideraban que a Terra estaba no centro do universo. Copérnico revitalizou as antigas teorías sobre o heliocentrismo pero, ademais, realizou as demostracións e cálculos astronómicos que apoiarían esta hipótese. A teoría heliocéntrica, que publicou en 1543, o ano da súa morte, é considerada unha das teorías máis importantes na historia da ciencia occidental.

Copérnico é considerado o fundador da astronomía moderna, por canto estableceu as bases que permitirían a Galileo e Isaac Newton culminar a revolución astronómica —ao pasar dun universo xeocéntrico a un cosmos heliocéntrico— e cambiar de forma irreversible a visión do cosmos prevalecente ata entón, tendo a admiración das autoridades eclesiásticas da Igrexa católica; porén, os seus libros serían incluídos no Index Librorum Prohibitorum, moitos anos despois da súa morte, co caso Galileo.

## Nome 
Hai documentadas numerosas variantes do nome do astrónomo e os seus familiares.

Durante a infancia, o nome do seu pai rexistrouse en Toruń como *Niclas Koppernigk*. En Boloña, en 1496, foi rexistrado coma* "Nicolaus Kopperlingk de Thorn"* e nado como alemán.

Maximilian Curtze, no prefacio da tradución o alemán (1879) do* De revolutionibus*, chega á conclusión de que o nome de familia debíase deletrear * Koppernigk*. O astrónomo latinizárase a *Coppernicus*, como se pode apreciar en 23 dos 31 documentos estudados e na firma, especialmente nos documentos oficiais.

Ao final da vida, o nome aparece reducido a unha letra pe, e na portada do *De Revolutionibus*, Rheticus publicara o nome como *Nicolai Copernici*.

A forma polaca do seu nome é *Mikołaj Kopernik*. O apelido significa "cobres, quen traballa o cobre", facendo referencia ao oficio de seu pai.
## Traxectoria 
[miniatura|Sinatura de Nicolao_Copérnico na elección do bispo [Mauricio Ferber]]
[miniatura |Monumento en [Toruń de Friedrich Tieck ]] 
### Familia 
[miniatura|esquerda|115px|Casa natal de Copérnico en [Toruń, Polonia]]
Nicolao Copérnico naceu nunha casa da rúa Santa Ana (hoxe rúa de Copérnico) na cidade de Toruń (na actualidade en Polonia). Esta cidade, situada na beira do Vístula, desde o ano 1466 era parte da provincia da Prusia Real, nos territorios da Coroa do Reino de Polonia.

Puxéronlle Nicolao, o mesmo nome de seu pai, quen cara ao 1458 trasladouse a Toruń desde Cracovia, entón a capital de Polonia na Pequena Polonia. O pai era un rico comerciante de cobre que se convertería nun respectado cidadán de Toruń. A nai de Nicolao, Barbara Watzenrode, nacera nunha familia de comerciantes ricos, que foi parte da clase patricia da cidade.

Nicolao era o menor de catro irmáns. Seu irmán Andrés chegou a ser cóengo agostiño en Frombork (entón chamada* Frauenburg*). Súa irmá Bárbara (que levaba o mesmo nome que a súa nai) fíxose monxa beneditina, nos seus últimos anos foi priora dun convento en Chełmno (Kulm); morreu despois de 1517. . E a súa irmá Katharina casou con Barthel Gertner, un empresario e concelleiro da cidade de Toruń, esta a súa morte deixou cinco fillos, a quen Copérnico coidou ata o final da súa vida.

Copérnico nunca casou e non se sabe si tivo fillos, pero desde polo menos 1531 até 1539 as súas relacións con Anna Schilling, unha ama de chaves que vivía con el, foron consideradas escandalosas por dous bispos de Warmia que lle instaron ao longo dos anos a romper as relacións coa súa «amante».
### Familia paterna 
A familia paterna de Copérnico remóntase a un pobo de Silesia entre Nysa (Neiße) e Prudnik (Neustadt). O nome do pobo escribiuse de diversas formas: Kopernik, Copernik, Copernic, Kopernic, Coprirnik e o moderno Koperniki.

No século XIV, os membros da familia comezaron a trasladarse a outras cidades de Silesia, á capital polaca, Cracovia (1367), e a Toruń (1400).), probablemente o fillo de Jan (ou Johann), procedía da liña de Cracovia. Mudouse de Cracovia a Toruń ao redor de 1458. Toruń, situada a beiras do río Vístula, estaba nese momento inmersa na guerra dos Trece Anos, na que o Reino de Polonia e a Confederación Prusiana, unha alianza de cidades, nobreza e clero de Prusia, loitou contra a Orde Teutónica polo control da rexión. Nesta guerra, cidades hanseáticas como Danzig e Toruń, cidade natal de Nicolao Copérnico, optaron por apoiar ao rei polaco, Casimiro IV Jagellón, quen prometeu respectar a vasta independencia tradicional das cidades, que a Orde Teutónica había desafiada. O pai de Nicolao participou activamente na política da época e apoiou a Polonia e ás cidades contra a Orde Teutónica. En 1454, mediou nas negociacións entre o cardeal polaco Zbigniew Oleśnicki e as cidades prusianas para o reembolso dos préstamos de guerra. Na Segunda Paz de Torún (1466), a Orde Teutónica renunciou formalmente a todas as reclamacións sobre as terras conquistadas, que volveron a Polonia como Prusia Real e permaneceron como parte dela até a Primeira (1772) e Segunda (1793) particións de Polonia.

O pai de Copérnico casou con Bárbara Watzenrode, a nai do astrónomo, entre 1461 e 1464.
 Como resultado, Watzenrode puxose a mal co rei até a morte deste tres anos despois. Watzenrode puido entón establecer estreitas relacións con tres monarcas polacos sucesivos: Xoán I Alberto, Alexandre Jagellón e Sexismundo I o Vello. Foi amigo e conselleiro clave de cada un destes gobernantes, e a súa influencia fortaleceu enormemente os lazos entre Warmia e a propia Polonia. Watzenrode chegou a ser considerado o home máis poderoso de Warmia, e a súa riqueza, as súas conexións e a súa influencia permitíronlle garantir a educación e a carreira de Copérnico como cóengo na Catedral de Frombork. Non se conservan documentos primarios sobre os primeiros anos da infancia e educación de Copérnico.
#### Universidade de Cracovia 1491–1495
[miniatura|esquerda|150px| [Universidade Iaguelónica de Cracovia|Universidade Iaguelónica Collegium Maius*, Cracovia, Polonia]] 
No semestre de inverno de 1491-92, Copérnico, como "Nicolaus Nicolai de Thuronia", matriculouse xunto co seu irmán Andrés na Universidade de Cracovia..

Nesa época, Polonia atravesaba unha verdadeira idade de ouro cultural e a Universidade de Cracovia gozaba dun gran prestixio en matemáticas e en astronomía. Comezou a reunir unha gran biblioteca sobre o tema, que máis adiante sería espoliada coma botín de guerra polos suecos durante o *Potop* (O Diluvio), e, por iso, agora atópase en Uppsala, na biblioteca da Universidade. Durante esta época estudantil, latiniza o seu nome como ***Nicolaus Copernicus***.
###### Astronomía matemática 
Os estudos de Copérnico en Cracovia proporcionáronlle unha base sólida na astronomía matemática que se ensinaba na universidade (aritmética, xeometría, óptica xeométrica, cosmografía, astronomía teórica e computacional) e un bo coñecemento dos escritos filosóficos e de ciencias naturais de Aristóteles (*De coelo*, *Metafísica*) e Averroes, o que estimulou o seu interese pola aprendizaxe e familiarizoulle coa cultura humanística. 
##### Contradicións nos sistemas de Aristóteles e Tolomeo 
Os catro anos que Copérnico pasou en Cracovia desempeñaron un papel importante no desenvolvemento da súa capacidade crítica e deron inicio á súa análise das contradicións lóxicas nos dous sistemas «oficiais» de astronomía: a teoría de Aristóteles das esferas homocéntricas e o mecanismo de Tolomeo de excéntricas e epiciclos—, cuxa superación e descarte sería o primeiro paso cara á creación da propia doutrina de Copérnico sobre a estrutura do universo. A partir do cranio, expertos policiais, reconstruíron o seu rostro, coincidindo este co do seu retrato.

## Teoría heliocéntrica copernicana 
[miniatura|Estatua de Copérnico ante o *[Collegium Novum* da Universidade de Cracovia, obra de Godebski.]]
[esquerda|miniatura|*Copérnico*, [Piotrków Trybunalski.]]
O sistema de Copérnico descansa sobre a observación de que a Terra xira sobre o seu eixo ao longo do día, o cal explica o movemento diúrno da esfera celeste. Postula, igualmente, que a Terra da unha volta ao Sol (heliocentrismo) cada ano. Afirma tamén que os outros planetas tamén xiran ó redor do Sol. Copérnico avanza igualmente que a Terra oscila sobre o seu eixo de rotación, o cal explicaría a formación do día e a noite.

A teoría de Copérnico contradi a cosmoloxía e a física de Tolomeo, así como a filosofía de Aristóteles. Así mesmo, vulnera as ensinanzas contidas nas Escrituras sobre a inmobilidade da Terra e o movemento do Sol. Copérnico conserva, de todos os xeitos, algúns elementos do antigo sistema, como é a idea das esferas sólidas ou a esfera dos fixos.

O novo sistema proposto por Copérnico ten certas vantaxes sobre o do seu predecesor. Explica, entre outros, o movemento diario do Sol e das estrelas por medio da rotación terrestre. Tamén explica o movemento do Sol durante o ano. Igualmente explica o movemento retrógrado dos planetas exteriores coñecidos entón: Marte, Xúpiter e Saturno. A súa teoría ten en conta tamén os planetas interiores: Venus e Mercurio. Copérnico avanza tamén unha teoría sobre a orde dos planetas, as súas distancias, e, por conseguinte, o seu período orbital. Copérnico contradi a Tolomeo cando di que canto máis longa é a órbita dun planeta, máis grande é o tempo que fará falta para que faga unha revolución completa ao Sol.
miniatura|Nicolao Copérnico.
Copérnico estudara os escritos dos filósofos gregos buscando referencias no problema do movemento terrestre, especialmente os pitagóricos e Aristarco de Samos, o cal estableceu por primeira vez a teoría heliostática.

As hipóteses fundamentais da Teoría Copernicana son:

# O mundo (o Universo) é esférico.
# A Terra tamén é esférica.
# O movemento dos corpos celestes é regular, circular e perpetuo ou composto por movementos circulares. Distingue varios tipos de movementos:
## Movemento diúrno: causado pola rotación da Terra en 24 horas e non de todo o Universo.
## Movemento anual do Sol: causado pola translación da Terra ao redor do Sol nun ano.
## Movemento mensual da Lúa ao redor da Terra.
## Movemento planetario: causado pola composición do movemento propio e o da Terra. A retro gradación do movemento dos planetas non é máis que aparente e non un movemento verdadeiro, debido ao movemento de translación da Terra ao redor do Sol.
# O ceo é inmenso comparado coa magnitude da Terra.
# A orde das órbitas celestes. Despois de criticar a orde que a astronomía tolomemaica asignaba aos planetas, dá a orde correcta de acordo co afastamento do Sól.

É indubidable que 2.000 anos de teoría xeocéntrica non acabaron só pola aparición illada das teorías de Copérnico: xusto é dicir que confluíu unha necesidade social froito dos novos aires do Renacemento e do neoplatonismo que se respiraban na época.

## Traballos astronómicos: *De revolutionibus* 
En 1507 redacta os *Commentariolus* (*Nicolai Copernici de hipothesibus motum coelestium a se constitutis commentariolus*) na que expón sumariamente a súa teoría heliocéntrica. Porén, os *Commentariolus* carecían da armazón matemática e das observacións necesarias para demostrar as súas teorías heliocéntricas. A este empeño consagrou a súa vida Copérnico.

A primeira obra publicada de Copérnico é, non obstante, unha tradución do latín das *Cartas de Ética* de Teofilatos de Simocrata, un filósofo que escribiu durante o século VII en Bizancio.

En 1512, trala morte do seu tío, ten que asumir o seu cargo canónico o cal o obriga a mudarse de novo a Frombrock. Ó longo dese ano realiza as minuciosas observacións de Marte que o levan a corrixir os seus *Commentariolus*.

Aínda que Copérnico se negaba sistematicamente a dar publicidade ás súas teorías sobre o universo, o seu prestixio coma astrónomo era moi grande polo cal é chamado a participar no Concilio de Letrán para tratar sobre a reforma do calendario.

Durante 1517, no castelo de Olsztyn Copérnico redacta a súa Táboa Solar que estaría na base da demostración das súas ideas sobre o Sol.

Ademais de cóengo e astrónomo, Copérnico tamén era un líder político e militar. De feito, durante 1520 liderou a loita dos vilegos de Olsztyn contra os cabaleiros teutóns.
miniatura|170px|*Sistema copernicano.*
Tamén durante 1520 comeza a redactar *De Revolutionibus*, a súa obra cumio. Con todo, Copérnico, consciente das polémicas que ían espertar a súa revolucionaria concepción do universo, resistiuse a dar ó prelo este libro. Antes, en 1529 editou *De octava sphaera* (tamén coñecida como *Carta a Wapowski*, por ir dirixida ó seu amigo Bernard Wapowski) onde critica as teorías astronómicas contidas no libro *Do movemento da oitava esfera* de Xoán Werner de Nuremberg. Anos máis tarde, Copérnico está a piques de publicar un almanaque do sistema solar calculado a partir das táboas astronómicas nas que se baseaba *De revolutionibus*, pero a morte do seu editor, Bernard Wapowski, provoca a cancelación da publicación e que o almanaque se perda para sempre.

## A azarosa publicación de *De revolutionibus* 
miniatura|esquerda|*De Revolutionibus*
A chegada a Frombork en 1539 do astrónomo Georg Joachim de Porris, máis coñecido por Rheticus, axudou a Copérnico a perfeccionar *De revolutionibus*. Rheticus traduce para Copérnico o *Almagesto* de Tolomeo e o *De triangulis omnimodis* de Regiomontano, obras que deixarían unha importante pegada en *De revolutionibus*. Ademais, en 1540, Rheticus escribe *De libris revolutionum Nicolai Copernici narratio prima*, unha extensa compilación das descubertas de Copérnico. Pero en 1541 Rheticus debe regresar a Wittenberg onde é profesor. Con todo, en 1542, Rheticus viaxa a Nuremberg para imprimir *De revolutionibus*. Lamentablemente debe abandonar a cidade antes de que a impresión estea rematada. O manuscrito de Copérnico caeu nas mans do editor Andrés Osiander, quen publicará *De revolutionibus orbium coelestium*, introducindo no texto orixinal unha serie de modificacións debidas á súa fe luterana. En marzo de 1543 este libro ve a luz. Non se sabe se Copérnico chegou a velo antes do seu pasamento o 24 de maio de 1543. A lenda di que o recibiu a mesma mañá da súa morte.

## A recepción das teorías de Copérnico durante o século XVI 
miniatura|200px|Estatua diante da Academia de Ciencias de Polonia
Xa en vida Copérnico temeu que a súa teoría heliocéntrica fose mal recibida. Por iso, durante moitos anos negouse a publicar de forma completa os seus estudos. Só o fixo animado polos amigos e grazas, sobre todo, ó labor de Rheticus.

Os primeiros en opoñérense á revolución copernicana foron os protestantes. Lutero rexeitou o heliocentrismo por ser contrario á Biblia. En realidade, o heliocentrismo enfrontábase a unha tradición xeocentrista moi longa e remota e resultaba moi difícil cambiar as mentalidades.

Curiosamente, a Igrexa católica mantivo durante os primeiros anos unha tímida aceptación dos postulados copernicanos. Por exemplo, Copérnico é invitado a participar nas discusións para a modificación do calendario durante o Concilio de Letrán. Ademais, o dominico Nicolao Schonberg, cardeal e procurador xeral da orde de Santo Domingo, alentou a Copérnico para que publicase as súas investigacións nunha famosa carta. Non obstante, a tradición escolástica puido finalmente e o Papado mantivo na lista de libros prohibidos o *De revolutionibus* dende 1616 ata 1835.

É ben sabido que a posición dos luteranos e dos católicos ás teorías heliocéntricas expostas por Copérnico baséanse nun pasaxe da Biblia, concretamente do Eclesiastés, en que Xosué ordena ó Sol que se deteña o cal só sería posible se o Sol xirase en torno á Terra e non o revés.

*De revolutionibus* resultou ser finalmente un extenso e complexo libro formado por seis volumes, dedicados na súa meirande parte a demostrar a teoría que expón no primeiro destes volumes. Basicamente, as ideas de Copérnico consistían en afirmar que a Terra xira sobre si mesma e en torno ó Sol. Esta idea estendeuna ó resto dos planetas coñecidos do Sistema Solar co cal conseguiu explicar o aparente movemento retrógrado de Marte, Xúpiter e Saturno (debido a que os vemos dende a Terra e que están máis afastados ca nós do Sol)

Copérnico tamén sostivo que o eixo de rotación da Terra está inclinado respecto ó plano da súa órbita arredor do Sol.

Porén, o maior inconveniente do sistema copernicano era que aínda mantiña as órbitas circulares de Tolomeo.

## Notas 
;Referencias

## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* Davies, Norman, *God's Playground: A History of Poland*, 2 vols., New York, Columbia University Press, 1982, .
* Dobrzycki, Jerzy, and Leszek Hajdukiewicz, "Kopernik, Mikołaj", *Polski słownik biograficzny* (Polish Biographical Dictionary), vol. XIV, Wrocław, Polish Academy of Sciences, 1969, pp.&nbsp;3–16.
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*  (Extracts from Finocchiaro (1989))
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*  Edición orixinal publicada por Hutchinson (1959, Londres)
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* Miłosz, Czesław, *The History of Polish Literature*, second edition, Berkeley, University of California Press, 1969, .
* Mizwa, Stephen, *Nicolaus Copernicus, 1543–1943'', Kessinger Publishing, 1943.
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* .  Features a fictional play about Rheticus' visit to Copernicus, sandwiched between chapters about the visit's pre-history and post-history.
* 
* 
* 
* 
*  (A biography of Danish astronomer and alchemist Tycho Brahe.)
* 
* 
* 

### Ligazóns externas 
* El ADN confirma que los restos hallados en 2005 son los de Copérnico *El Mundo*, 20 de novembro de 2008. 
* Los científicos ponen cara a Nicolás Copérnico *El País*, 20 de novembro de 2008. [Consultado:21 de novembro do 2015]