Cabana de Bergantiños

**Cabana de Bergantiños** (do latín *capanna* e do xentilicio céltico dos Brigantinos')  é un concello da provincia da Coruña, pertencente á comarca de Bergantiños no Partido xudicial de Carballo.
Segundo o INE a súa poboación no ano 2018 era de 4.337 habitantes dos cales 2.091 eran homes e 2.246 eran mulleres (4.347 no ano 2017, 4.446 no ano 2016, 4.552 no 2015, 4.623 no 2014, 4.716 no 2013, 4.759 no 2012, 4.865 no 2011, 4.909 no 2010). O seu xentilicio (véxase no Galizionario) é  ou .

## Xeografía 
### Situación 
Cabana de Bergantiños localízase no extremo occidental da comarca de Bergantiños na provincia da Coruña, en plena Costa da Morte. Limita ao norte co río Anllóns que o separa do concello de Ponteceso, ao leste co concello de Coristanco, ao sur co concello de Zas, e ao oeste co concello de Laxe e co estuario do río Anllóns que forma a fronte máis meridional da ría de Corme e Laxe.

200px|esquerda|miniatura|Casa das asociacións, edificio no que se atopaba anteriormente a casa consistorial.
Aínda que hoxe en día a capital do concello está situada no lugar da Carballa, parroquia de Cesullas, nun principio estivo no lugar de Cabana (de aí ben o nome do concello), máis tarde chegou a estar nun edificio, hoxe en día en ruínas, situado no lugar do Bosque e ata hai poucos anos estivo situada no lugar da Áspera en cuxo edificio está agora a Casa das asociacións.

### Superficie 
Cabana ten unha superficie de 100,23&nbsp;km² repartidos en 10 parroquias.

### Orografía 
No concello destacan os seguintes montes:
* Borneiro (371 metros de altitude).
* Lourido (312 metros de altitude).
* O Castelo (318 metros de altitude).
* O Gontón.
* Perrol (de 438 metros de altitude).
* Vilariño.

### Hidrografía 
O río principal é o Anllóns, que baña o norte do concello e fai de fronteira co concello de Ponteceso. A ladeira oriental do concello encóntrase percorrida por varios regatos que teñen os seus correspondentes nacementos nas ladeiras montañosas do concello. A rede fluvial da zona está formada por ríos que dirixíndose cara ao norte, verten o seu caudal no río Anllóns.

#### Ríos 
miniatura|Vista desde a parroquia de Canduas da desembocadura do río Anllons.
O **río Anllóns** que atravesa e limita polo norte no seu curso co concello de Ponteceso ata desembocar formando a enseada da Insua que o separa da ría de Corme e Laxe por unha lingua de area, que sae desde O Couto (Ponteceso) chamada A Barra e polo illote da Tiñosa que de marea baleira forma unha península coa Barra.

Dentro de Cabana os ríos máis importantes son o **río Cundíns** e o **río da Balsa** que verten as súas augas no Anllóns.

#### Regatos 
* **Río do Reguengo**.
* **Rego dos Muíños**, chamado así debido aos numerosos muíños de auga que había e que aínda se conservan, pero nun estado lamentable de conservación. Hoxe en día dispón dunha senda fluvial que permite o paseo a carón do río.
* **Río da Balsa**.

### Clima 
O **clima** neste concello é suave cunha media de 14&nbsp;°C e unhas precipitacións de arredor dos 1.350&nbsp;mm.

### Flora 
A vexetación cobre aproximadamente o 55% da superficie do concello destacando as repoboacións de piñeiros e eucaliptos que cambiaron a vexetación autóctona.
### Demografía 

Colors=
  id:lightgrey value:gray(0.8)
  id:darkgrey  value:gray(0.6)
  id:bar       value:rgb(1,0.75,0.4)

ImageSize = width:500 height:300
PlotArea = left:50 bottom:20 top:20 right:30
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:7000
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:1000 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:200 start:0
BackgroundColors = canvas:white

PlotData=
  color:bar width:20 align:left
  bar:1900 from:0 till:4727
  bar:1910 from:0 till:4516
  bar:1920 from:0 till:4513
  bar:1930 from:0 till:5232
  bar:1940 from:0 till:6101
  bar:1950 from:0 till:6772
  bar:1960 from:0 till:6712
  bar:1970 from:0 till:6850
  bar:1981 from:0 till:6652
  bar:1991 from:0 till:5593
  bar:2001 from:0 till:5689
  bar:2009 from:0 till:4985
  bar:2014 from:0 till:4623
  bar:2017 from:0 till:4347

PlotData=
  bar:1900 at: 4727 fontsize:S text:4.727 shift:(-10,5)
  bar:1910 at: 4516 fontsize:S text:4.516 shift:(-10,5)
  bar:1920 at: 4513 fontsize:S text:4.513 shift:(-10,5)
  bar:1930 at: 5232 fontsize:S text:5.232 shift:(-10,5)
  bar:1940 at: 6101 fontsize:S text:6.101 shift:(-10,5)
  bar:1950 at: 6772 fontsize:S text:6.772 shift:(-10,5)
  bar:1960 at: 6712 fontsize:S text:6.712 shift:(-10,5)
  bar:1970 at: 6850 fontsize:S text:6.850 shift:(-10,5)
  bar:1981 at: 6652 fontsize:S text:6.652 shift:(-10,5)
  bar:1991 at: 5593 fontsize:S text:5.593 shift:(-10,5)
  bar:2001 at: 5689 fontsize:S text:5.689 shift:(-10,5)
  bar:2009 at: 4985 fontsize:S text:4.985 shift:(-10,5)
  bar:2014 at: 4623 fontsize:S text:4.623 shift:(-10,5)
  bar:2017 at: 4347 fontsize:S text:4.347 shift:(-10,5)

## Historia 
### Prehistoria e Idade Antiga 
miniatura|Vista da entrada ao dolmen de Dombate custodiada por ídolos de pedra.
O Dolmen de Dombate, símbolo da cultura megalítica galega, e o castro de Borneiro, ambos na parroquia de Borneiro dan fe da poboación na antigüidade no municipio. Ademais existen uns oito recintos castrexos.

A Vía *Per Loca Marítima* que cruzaría o río Anllóns por Ponteceso camiño de Corme e as minas de Corcoesto dan fe da presenza dos romanos. Tamén aparecen vestixios romanos nas igrexas de Cundíns, Cesullas e Riobo.

### Idade Moderna 
Os pazos de Canduas, Corcoesto, Nantón, O Bosque (Cesullas) e a Torre da Penela son vestixios da Idade Moderna, estes últimos atópanse bastante abandonados.

Ao século XVIII corresponden os retablos das igrexas de Nantón e Riobó. Nesta última atópanse os cadaleitos dos Condes da Penela. Nesta mesma parroquia está a torre da Penela.

## Cultura 
### Patrimonio 
#### Patrimonio arqueolóxico 
miniatura|Torre da Penela
* En Cabana de Bergantiños atópanse o Dolmen de Dombate e o castro de Borneiro, os dous na parroquia de Borneiro.
* Na parroquia de Riobo atópase a Torre da Penela.
* No contorno do dolmen de Dombate construirase o Parque Arqueolóxico do Megalitismo da Costa da Morte que é un dos catro centros de interpretación que constitúen a Rede Galega do Patrimonio Arqueolóxico.
* Na parroquia de Canduas, no lugar de Sinde, está o Castro de Sinde da época da Idade de Ferro

#### Patrimonio cultural 
* Na parroquia de Cesullas atópase o lugar de San Fins, famoso pola súa romaría.
* Na parroquia de Canduas está a praia de Area das Vacas.

### Etnografía 
#### Festas e celebracións 
Nas festas hai que distinguir entre as oficiais do municipio e as das parroquias.

A Romaría de San Fins do Castro é a festa oficial do concello e celébrase o 1 de agosto na honra de San Fins do Castro.

;Festas das parroquias.
* Anos:
:Santo Estevo, día 26 de decembro.
* Borneiro:
:San Xoán, día 24 de xullo.
:Romaría do Carme do Briño, día 18 de xullo no lugar do Briño.

* Canduas:
:San Bras, día 3 de febreiro.
:Virxe do Carme, o 28 de agosto.
:San Antonio, o 29 de agosto.
:San Martiño, día 11 de novembro.
:San Lucía, día 13 de decembro.

* Cesullas:
:Virxe do Carme, o 1º domingo do mes de xullo no lugar de Neaño.
:Virxe do Carme, o 10 de agosto no lugar de San Fins.
:Santo Estevo, día 29 de decembro.

* Corcoesto:
:Romaría de Santa Margarida de Baneira, día 13 de xullo.
:Romaría de Santa Mariña do Remuiño, día 22 de xullo. 
* O Esto:
:San Ramón, o 31 de agosto.

#### Gastronomía 
Podemos gozar da rica gastronomía da zona onde teñen especial interese os produtos da horta o caldo galego xunto co cocido e os produtos derivados do cocho, así como os lácteos en xeral.

## Economía 
A agricultura e a gandería en Cabana teñen un peso de certa importancia na economía municipal sendo os cultivos como o millo e a pataca os que máis destacan neste eido.

En Canduas a carpintería de ribeira tamén ten a súa importancia as beiras do río Anllóns, aínda que a crise que está pasando o sector da pesca esta poñendo en perigo esta actividade.

## Como chegar 
Desde A Coruña, chégase pola estrada C-552 que vai ata Fisterra, pasando por Arteixo, Paiosaco e A Laracha e ó chegar a Carballo (capital da comarca de Bergantiños) hai que desviarse cara a Malpica de Bergantiños ata chegar a Buño. Aí cómpre desviarse cara a Ponteceso e despois cara Cabana.

Ao pasar Carballo tamén se pode continuar pola C-552 sen desviarse ata Baio (concello de Zas) pasando por Coristanco, Agualada e Natón (xa en Cabana de Bergantiños).

Desde Santiago de Compostela chégase pola estrada C-545 ata Portomouro, e alí cómpre desviarse cara a Santa Comba, Zas e Baio, e aí coller o desvío cara a Borneiro.

## Galería de imaxes 

Ficheiro:Camara dolmen dombate.jpg|Cámara do dolmen
Ficheiro:Vista xeral pinturas dolme dombate.jpg|Vista xeral das pinturas do dolmen
Ficheiro:Macrofotografia pinturas dolme dombate.jpg|Macrofotografia das pinturas
Ficheiro:Castro de borneiro 01.jpg|Castro de Borneiro

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Lugares de Cabana de Bergantiños
* Camiño dos Faros

### Ligazóns externas 
* Páxina web de Cabana de Bergantiños