Juan Eduardo Zúñiga

**Juan Eduardo Zúñiga Amaro**, nado en Madrid o 24 de xaneiro de 1919 e finado na mesma cidade o 24 de febreiro de 2020, foi un escritor, eslavista, lusista, crítico literario e tradutor español.

## Traxectoria 
O seu pai era un salmantino monárquico e conservador que estudou Farmacia e casou cunha granadina; moi prestixiado na súa profesión, chegou a ser secretario da Real Academia de Farmacia e farmacéutico da Cruz Vermella; tiña entre os seus mozos de botica tamén a un escritor en cernes, Ramón J. Sender. A familia vivía nun chalé apartado do barrio de Prosperidade.

Foi mobilizado a finais de 1937, pero, por problemas de saúde, destinárono aos servizos auxiliares. A experiencia da guerra civil española marcou para sempre a Juan Eduardo Zúñiga. Estudou Belas Artes e Filosofía e Letras, especializándose en linguas eslavas, en particular ruso e búlgaro, o que lle permitiu ao longo da súa vida realizar diferentes estudos sobre a obra dos principais autores nestes idiomas, collendo amizade ademais co hispanista búlgaro Todor Neikov e o dramaturgo e novelista búlgaro Dimitar Dimov; andando o tempo logrou que en 1987 o Concello de Madrid colocase unha placa na praza da Lealdade, na fachada da casa onde vivira este último. Frecuentou o Ateneo de Madrid e a Biblioteca Nacional de Madrid, onde tamén escribía, contos sobre todo, desde moi novo. Simultáneo ao seu interese polas literaturas eslavas foi a súa admiración pola cultura portuguesa. Segundo Santos Sanz Villanueva foi amigo dos escritores sociais da Xeración do 50 ou do medio século, en especial de Antonio Ferres, Jesús López Pacheco e Armando López Salinas, aínda que a súa concepción estética "áchase nas antípodas dos principios adoptados polos autores comprometidos". Desde 1956 estivo casado coa tamén escritora e editora Felicidad Orquín, coa que tivo unha filla, Adriana, que lle deu dous netos.

O seu xénero preferido era o relato curto, do que publicou varias coleccións desde que se imprimiu o primeiro na revista *Ínsula* en xaneiro de 1949, “Marbec y el ramo de lilas”. Seguiu a novela curta *Inútiles totales* (Madrid: Talleres Gráficos de Fernando Martínez, 1951), unha narración barojiana xa co seu característico estilo alusivo e que foi a súa achega persoal ao faladoiro que entre 1945 e 1953 se reunía as noites dos sábados no café Lisboa da Porta do Sol, integrada ademais por Arturo do Hoyo, a súa esposa Isabel Gil de Ramais, Vicente Soto, Francisco García Pavón, José Currais Egea, José Ares Montes e Antonio Buero Vallejo, entre outros. Ademais seguiu publicando numerosos contos en revistas como *Ínsula*, *Índice de Artes y Letras*, *Acento*, *Triunfo* e *Sábado Gráfico*, varios deles non recollidos en libro. A novela *El coral y las aguas* (1962), en pleno auxe do realismo testemuñal, pasou desapercibida, pero resulta ser unha denuncia alegórica da ditadura emprazada nunha Grecia remota e imaxinaria. É "un raro caso de novela política bastante explícita", segundo Sanz Villanueva. Gañou o premio de conto da revista *Triunfo* con "Un ruído estraño", tamén con certa carga alegórica.

Durante os setenta apareceron relatos seus en revistas como El *Urogallo* ou *Ínsula*, e ademais prologou unha antoloxía do conto universal titulada *Relatos de siempre* (Santillana, Biblioteca Pepsi, 1979). En 1980 publica unha das súas coleccións de contos, *Largo noviembre de Madrid*, sobre a situación da capital de España durante a guerra, e coñece ao fin o éxito ao ser reimpreso en dúas ocasións máis. De 1983 é a colección de ensaios sobre literatura rusa *El anillo de Pushkin*; de 1986,  *La tierra será un paraíso*, obra coa que foi finalista do Premio Nacional de Narrativa. *Sofía* é un ensaio sobre a capital de Bulgaria (1992). Publicou tamén a colección de corenta relatos fantásticos breves *Misterios de las noches y los días* (1992) e en 1996 *Las inciertas pasiones de Iván Turgueniev*, unha biografía sobre o grande escritor ruso. De 1999 é a novela histórica *Flores de plomo*, sobre os últimos días do xornalista español Mariano José de Larra que mereceu o premio Ramón Gómez da Serna dese ano, e de 2003 outro libro de dez relatos, *Capital de la gloria*, co que terminaba unha triloxía narrativa sobre a Guerra Civil en Madrid e que foi galardoado co Premio Nacional da Crítica á mellor obra de narrativa e o Premio Salambó. Trátase en total de 35 relatos de intrahistoria unamuniana nos que se contemplan os aspectos máis cotiáns da subsistencia na cidade asediada entre os extremos da vida e a morte, a felicidade e a desgraza. Os ensaios sobre literatura eslava contidos en *Desde lbosques nevados* (2010) valéronlle o Premio Internacional Terenci Moix, conseguindo tamén en 1987 o Nacional de Tradución pola versión castelá das obras do escritor portugués Antero de Quental. Deste idioma traduciu tamén a obra de Urbano Tavares Rodrigues e de Mario Dionisio. En 2016 recibiu o Premio Nacional das Letras Españolas.

## Obra 
### Narrativa 
* *Inútiles totales* (1951), novela
* *El coral y las aguas* (1962), novela
* *El último día del mundo* (1992), novela
* *Misterios de las noches y los días* (1992), relatos
* *Flores de plomo* (1999), novela histórica
* *La trilogía de la guerra civil* (1980-2003), relatos, publicada de forma conxunta sen título en 2007 en ed. Cátedra, e co título comentado e dous relatos máis en 2011 en ed. Galaxia Gutenberg (sumando un total de 35 relatos)
** *Largo noviembre de Madrid* (1980), relatos
** *La tierra será un paraíso* (1989), relatos
** *Capital de la gloria* (2003), relatos
* *Brillan monedas oxidadas* (2010), relatos
* *Fábulas irónicas* (2018), relatos

### Ensaio 
* *Hungría y Rumania en el Danubio; las luchas históricas en Transilvania y Besarabia*. Madrid, Editorial Pace [1944?]
* *La historia y la política de Bulgaria* (1945). Madrid: Pace.
* *Los artículos sociales de Mariano José de Larra* (1963). Madrid: Taurus, (antoloxía).
* *El anillo de Pushkin. Lectura romántica de escritores y paisajes rusos* (1983). Barcelona: Bruguera; reeditado en Madrid: Alfaguara, 1992.
* *Sofía* (1990), libro de viaxes.
* *Las inciertas pasiones de Iván Turgueniev* (1999.) (publicado anteriormente co título de *Los imposibles afectos de Iván Turgueniev: ensayo biográfico*, Madrid: Editora Nacional, 1977)
* *Desde los bosques nevados: memoria de escritores rusos* (2010).
* "Prólogo" a Anton Pavlovich Chéjov, *Cuentos completos* (1962). Madrid: Aguilar.

## Premios e galardóns 
* 1983 - Premio Ópera Prima
* 1987 - Premio Nacional de Tradución, *ex aequo*, con José Antonio Llardent, pola versión en español das obras de Antero de Quental
* 1990 - Finalista do Premio da Crítica e do Premio Nacional de Narrativa por *La tierra será un paraíso*
* 2003 - Premio da Crítica por *Capital de la gloria*
* 2003 - Premio Salambó por *Capital de la gloria*
* 2003 - Medalla de Ouro do Círculo de Belas Artes de Madrid
* 2016 - Premio Nacional das Letras Españolas
## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Premio Nacional das Letras Españolas