open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Bellinzona

**Bellinzona** (en italiano *Bellinzona*, en francés *Bellence/Bellinzone*, en alemán *Bellenz/Bellinzona*, en latín *Bilitio*) é unha cidade suíza, capital do cantón do Tesino e do distrito de Bellinzona.

## Historia 
A cidade foi mencionada por primeira vez co nome de Bilitio nun texto escrito no ano 590, cando ocorreu o encontro entre unha fracción de guerreiros francos en dirección do paso de Lucomagno e os longobardos que habitaban na fortaleza de Bellinzona:

Durante o alto medioevo Bellinzona convértese nun lugar de grande importancia entre Como e Milán, para entrar na grande órbita milanesa a partir do século XV. Na primeira metade do século XVI, seguindo as complexas vicisitudes político-militares do ducado de Milán, Bellinzona foi cedida polos franceses aos confederados suízos. A cidade será controlada como bailía (especie de colonia) até finais do século XVIII cando Napoleón invade o territorio suízo, obrigando á creación de dous cantóns soberanos no sur, o cantón de Bellinzona e o cantón de Lugano, que logo se fusionarían en 1803 para daren vida ao cantón do Tesino.

Bellinzona foi escolleita coma capital cantonal, logo de varias décadas de rotación da cidade capital entre Lugano e a mesma Bellinzona. Actualmente, a cidade é a sede do goberno cantonal tesinés e do Tribunal Penal Federal. Neste momento, atópase en discusión a posibilidade de fusión da cidade, coas comunas limítrofes do distrito, coa idea de obter un mellor realce urbano e un maior peso tanto a nivel cantonal como a nivel nacional, ademais de obter maiores fontes de financiamento e reducir os custos da administración dunha rexión en crise económica.

## Xeografía 
A cidade atópase situada no centro de cantón, a beiras do río Tesino. A localidade atópase nunha posición de camiños privilexiada. Da cidade parten as rutas cara aos pasos do San Gotardo, Lucomagno, San Bernardino e de Nufenen. Bellinzona está nunha altura de 238 metros sobre o nivel do mar, ten unha superficie de 19,84&nbsp;km² e a súa poboación a decembro de 2006 era de 16&nbsp;983 habitantes. Limita ao norte coa comuna de Gorduno, ao leste con Arbedo-Castione, ao sur con Sant'Antonio, Pianezzo e Giubiasco, e ao oeste con Monte Carasso.

## Cultura 
dereita|miniatura|250px|Palacio de goberno do Cantón do Tesino.
A cidade é famosa polos seus tres castelos: Castelgrande, Montebello e Sasso Corbaro, os cales pertencen desde o ano 2000 ao Patrimonio da Humanidade da Unesco, así como a muralla do antigo burgo.
 
## Divisións 
A Comuna de Bellinzona comprende as seguintes circunscricións electorais:
* Centro Sud.
* Centro Nord.
* Daro (fracción).
* Carasso e Galbisio (fracción).
* Ravecchia (fracción).
* Semine.
* Gerretta.
* Pedemonte.
* Artore (fracción).

## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Sitio oficial da comuna de Bellinzona
* Os Castelos
* Entroido de Bellinzona
Sapo dourado

O **sapo dourado**, de nome científico *Incilius periglenes* (antes chamado *Bufo periglenes*), descrito pola primeira vez en 1966 polo herpetólogo Jay Savage, é unha especie de anfibio anuro que viviu nuns poucos lugares no bosque de Monteverde, en Costa Rica, América Central. Está clasificado pola IUCN como extinto. Desde 1989 non se viu un só espécime do sapo dourado. A súa repentina desaparición é citada como parte da diminución das poboacións de anfibios, que poden ser atribuíbeis ao cambio climático provocado polo quentamento global ou ben a unha epidemia de fungos específicos de anfibios, ou doutros factores, combinados ou independentes.
## Notas
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Declive nas poboacións de anfibios

### Ligazóns externas 
* Arkive: Golden Toad - Bufo periglenes. 
* Mongobay: Golden Toad.
Hortensia

O termo **hortensia** pode referirse a:
* As plantas do xénero *Hydrangea*, coñecidas coma hortensias.
** A especie máis común de *Hydrangea*, **hortensia común**, e maila súa flor (*Hydrangea macrophylla*);
*o **furacán Hortensia**, que pasou por Galiza en 1984;
***Hortensia Blanch Pita**, nome real da escritora galega que asinaba como Silvia Mistral.
Herpetoloxía

A **herpetoloxía**, palabra orixinaria dos termos gregos ἑρπετόν *herpetón*, 'animal esvaradío', e λόγος *lógos*, 'comunicación' (no sentido de 'coñecemento'), é a rama da zooloxía que se dedica ao estudo dos anfibios e réptiles, incluídas a súa taxonomía, ecoloxía, comportamento, fisioloxía, anatomía e paleontoloxía.

## Características 
A herpetoloxía estuda os tetrápodos poiquilotermos (ou, mellor, ectotermos), o que inclúe os réptiles e anfibios, pero non os peixes. O estudo dos anfibios beneficia o noso coñecemento do estado do ambiente, porque son moi sensibles ás perturbacións dos ecosistemas, especialmente a contaminación, en parte porque o seu primeiro desenvolvemento se produce en ambientes acuáticos frecuentemente pouco extensos ou temporais. Algúns velenos e toxinas producidas polos réptiles e os anfibios son útiles nos medicamentos humano. Por exemplo, o estudo dos velenos de certas serpes investígase en busca de fármacos anticoagulantes.

## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Asociación Herpetológica Española 
* Revista Herpetarium
* Base de datos de réptiles
Rajon Rondo

**Rajon Pierre Rondo**, nado o 22 de febreiro de 1986 en Louisville, Kentucky, é un xogador de baloncesto estadounidense que xoga nos Cleveland Cavaliers da National Basketball Association (NBA). Mide 1,85 e xoga de base. É coñecido polo seu rápido ritmo ofensivo e as súas habilidades defensivas.

## Traxectoria 
### Universidade 
Pasou dous anos na Universidade de Kentucky, onde foi peza chave na vitoria de varios partidos nos últimos segundos, coma contra Louisville ou South Carolina, pero o seu equipo non puido alcanzar a Final Four da NCAA en ningunha das dúas tempadas. Foi incluído no mellor equipo de novatos da Southeastern Conference, e conseguiu o récord de roubos de balón nunha tempada da súa universidade. A morte de Spencer Ronson, un dos seus mellores amigos, marcou a súa infancia e a partir de aí centrouse máis na súa traxectoria deportiva e afastouse das rúas (leva unha tatuaxe dedicada a el).

Conseguiu unha media de 11,2 puntos, 6,1 rebotes, 4,9 asistencias e 2,1 roubos de balón, e a pesar de non estar recoñecido coma un gran tirador, conseguiu unhas cifras de 18 de 66 lanzamentos de 3, un 27,2%.

Foi elixido para xogar coa selección dos Estados Unidos o Campionato do Mundo sub-21 disputado na Arxentina, onde a pesar de que só acadaron o quinto posto, tivo unha boa actuación que lle serviu como escaparate para os numerosos observadores da NBA que alí se atopaban.

### Profesional 
Foi elixido no post 21 do Draft da NBA de 2006 polos Phoenix Suns, os cales inmediatamente o traspasaron aos Boston Celtics. Na súa primeira tempada como profesional foi titular e ao rematar a tempada foi incluído no segundo mellor quinteto de *rookies* do ano. Tamén conseguiu encabezar a clasificación de roubos de balón por 48 minutos de xogo, con 3,36, sendo décimo na clasificación global. No seu segundo ano, disputou 77 partidos da liga regular, foi elixido entre os xogadores *sophomore* que disputaron o partido do All Star e mellorou considerabelmente as súas medias ata os 10,6 puntos, 4,2 rebotes e 5,1 asistencias. A pesar da chegada de Sam Cassell, segue sendo o base titular dos Celtics.

Na tempada 2008-09, Rondo xogou o seu mellor baloncesto des que xoga na NBA, titular indiscutíbel na franquía de Massachusetts, os Celtics volvían a xogar os *playoffs*, pero coas baixas por lesión de Kevin Garnett e Leon Powe os Celtics non pasaron das semifinais de conferencia, pese a todo na retina dos bos afeccionados ao baloncesto quedará a primeira rolda fronte aos Chicago Bulls onde o "9" dos Celtics obtivo case unha triplo dobre nos 7 partidos que durou a serie.

## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Perfil en NBA.com 
* Estatísticas en Basketball-Reference.com  
* Estatísticas coma universitario en Yahoo Sports
Masgwid Gloff

**Mascuid Gloff** chamado *o Chepudo* (galés: **Masgwid**, latín: **Mascuidius**, inglés: **Maximilian**) foi soberano de Elmet (c. 460 - c. 495), un reino da Inglaterra altomedieval.

Segundo fillo do rei de Rheged, Gwrast Lledlwm. Semella que herdou a parte meridional do reino paterno a finais do século V e converteuse no primeiro rei independente de Elmet (o Elfed). A súa capital estaría se cadra en *Campodonum* (Leeds), se ben é posíbel que fose o centro do reino separado de Loidis.

## Ligazóns externas
https://web.archive.org/web/20091116105636/http://www.earlybritishkingdoms.com/index.html Early British Kingdoms. Portal da antiga historia das Illas Británicas.
Arthuis ap Masgwid

**Arthuis** (galés: **Arthwys**; latín: **Artorius**; inglés: **Arthur**), príncipe de Elmet, viviu no século VI.

Era o fillo máis novo do rei Mascuid Gloff de Elmet, e foi contemporáneo do rei Artur; se cadra algunhas das súas fazañas contribuíron á formación da materia artúrica.

## Véxase tamén 
### Ligazóns externas
* Early British Kingdoms. Portal da antiga historia das Illas Británicas.
Furacán Hortensia de 1984

[2o0px|miniatura|Vista do furacán Hortensia dende [satélite, no centro do océano Atlántico.]]
**Hortensia** foi o nome co que se designou unha tormenta tropical orixinada por mor dunha tormenta subtropical ao sueste das Bermudas, formada o 23 de setembro de 1984.

## Traxectoria e características 
Despois de que acadase o grao de tormenta tropical, apenas pasaron unhas xornadas até que chegou a se converter nun furacán de categoría 1, é dicir, con ventos de máis de 118&nbsp;km/h. O 30 de setembro o centro da tormenta tropical pasou preto das Bermudas e seguiu o seu camiño cara ao leste, cruzando o Atlántico.

O 2 de outubro, e xa preto da costa europea, o furacán perdeu intensidade e converteuse de novo nunha tormenta tropical. O *Centro Nacional de Furacáns dos EUA* abandonou ese día o seu seguimento, dándoo por finalizado sen ter provocado danos nin vítimas, mais ese mesmo día combinouse cunha baixa extratropical e chegou á costa galega reforzado con ventos de máis de 150&nbsp;km/h.

O 4 de outubro, xa en terras galegas, adquiriu a súa máxima intensidade, provocando ao seu paso 2 mortos (6 en total dentro e fóra de Galiza) e perdas materiais por máis de 60 millóns de euros da época (uns 221 millóns de euros de 2024).

A forza do Hortensia deixouse sentir no norte da Península Ibérica e mesmo en Francia.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* *O ano que visitou Galicia o ciclón ‘Hortensia’*, publicado en Gciencia.com o 2 de outubro de 2014.
Sam Cassell

**Samuel James Cassell**, nado o 18 de novembro de 1969 en Baltimore, Maryland, é un ex xogador de baloncesto estadounidense que xogou durante 15 tempadas na NBA. Con 1,91 metros xogaba na posición de base. Actualmente é adestrador asistente dos Washington Wizards.

## Traxectoria 
### Universidade 
Xogou durante dous anos na Universidade Estatal de Florida, nos que acadou 18,3 puntos, 4,4 rebotes e 4,4 asistencias por partido.

### Profesional 
Foi elixido no post 24 da primeira rolda do Draft da NBA de 1993 polos Houston Rockets, onde xogou tres tempadas, axudando ao seu equipo na consecución de dous aneis de campión, en 1994 e 1995. Tras ser traspasado, na tempada 1996-97 xogou en tres equipos diferentes: Phoenix Suns, Dallas Mavericks e, finalmente, New Jersey Nets, onde quedou dúas tempadas máis. Ao longo de toda a súa traxectoria estivo envolto en múltiples traspasos, algo sorprendente tendo en conta o seu rendemento, xa que, salvo as súas dúas primeiras tempadas, sempre obtivo cifras en torno aos 16 puntos e 8 asistencias por partido, sendo peza chave en cada un dos equipos polos que pasou. En 1999 foi traspasado aos Milwaukee Bucks, onde permaneceu ata 2003, onde de novo fixo as maletas para ir xogar aos Minnesota Timberwolves, equipo que no 2005 o traspasa de novo aos Clippers, onde rende a un alto nivel na súa primeira tempada, levando ao seu equipo ás semifinais da Conferencia Oeste da NBA.

Na tempada 2006-07, a pesar dos seus 37 anos, seguiu rendendo a un bo nivel conseguindo 12,5 puntos e 4,8 asistencias en case 25 minutos de xogo por partido. Tras ser cortado polos Clippers en marzo de 2008, Cassell fichou polos Boston Celtics, onde se converteu no base suplente de Rajon Rondo e o perfecto complemento que axudou aos Boston Celtics a conseguiren o anel de campión no ano 2008. Sam Cassell, con 15 tempadas na competición, confirmou a súa retirada e o seu paso ao corpo técnico dos Washington Wizards, onde se reencontrou con Flip Saunders, o seu adestrador nos Timberwolves en 2004, cando Cassell fixo a súa única aparición nun encontro 'All Star'.

Cassell xogou un total de 993 partidos de liga regular con oito equipos diferentes, nos que se anotou 15.7 puntos e 6 asistencias por encontro. O base gañou dous aneis con Houston Rockets (1994 e 1995) e un en 2008 cos Boston Celtics.

## Logros persoais 
* 3 veces campión da NBA (1994, 1995 e 2008).
* 1 vez All Star (2004).
* Elixido no 2º mellor quinteto de 2004.

## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Ficha en NBA.com 
* Estatísticas de Sam Cassell  
* Sam Cassell Fansite
Şalom

**Şalom** (en hebreo: **שלום**, "Paz") é un xornal semanal de noticias xudeu-turcas, fundado o 29 de outubro de 1947 e sito en Istanbul. É publicado en turco xunto cunha páxina publicada en ladino (sefardí).
Está orientado para o público xudeu da grande área metropolitana.

## Traxectoria e características 
Fundado polo xornalista xudeu-turco Avram Leyon, propietario da empresa de medios, Gözlem Gazetecilik Basın ve Yayın A.Ş.. A tirada semanal do xornal non excede os 5.000 exemplares (2005), incluíndo un suplemento denominado *El Amaneser* enteramente en ladino dende 2005.

O director é İvo Molinas e o redactor xefe é Yakup Barokas. A súa redacción e oficina gráfica están en Teşvikiye en Istanbul e tamén mantén unha páxina de Internet en turco e en ladino.

## Columnistas 
* Yakup Barokas.
* İvo Molinas. 
* Doğan Levent. 
* Vedat Levent. 
* Batya Kebudi. 
* Eli Kebudi. 
* Beril Elhadef.
* Betül Benarditi. 
* İzi Darsa. 
* Erol Güney.
* Alev Seren.

## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Páxina web oficial de Şalom 
* Páxina web oficial de Şalom (*en ladino*)
Toxina

As **toxinas** (do grego τοξικόν *toxikon*) son substancias velenosas producidas por células de organismos vivos. As toxinas non inclúen a velenos producidos sinteticamente. O termo empregouno por primeira vez o químico Ludwig Brieger (1849–1919).

As toxinas poden ser aquelas pequenas moléculas, péptidos ou proteínas que causen enfermidades por contacto con ou por absorción nos tecidos corporais e que interactúen con macromoléculas biolóxicas, como enzimas ou receptores celulares. As toxinas varían amplamente na súa capacidade de toxicidade. Van desde pequenas inchazóns, como as de picaduras de abellas, a mortes súbitas, como as da toxina botúlica.

## Biotoxina 
Ás veces emprégase o termo **biotoxina** para subliñar a orixe biolóxica da enfermidade.

O papel das bioxotinas na natureza son: 
* a predación nos arácnidos, cóbregas, escorpións, avespas, medusas
* a defensa nas abellas, formigas, térmites, medusas, ras

## Toxinas ambientais 
O termo **toxina ambiental** emprégase ás veces para incluír explicitamente a contaminantes sintéticos. Inclúen a produtos contaminantes industriais e outras substancias tóxicas producidas artificialmente. Este termo, que contradí as outras definicións de toxina, emprégase habitualmente en campos fóra das microbioloxías.

Algúns casos de toxinas ambientais que se transmite a través da cadeas tróficas de medios mariños e son prexudiciais para a saúde humana son: 
* Toxina paralizante dos moluscos.
* Toxina amnésica dos moluscos.
* Toxina diarreica dos moluscos.
* Toxina neurotóxica dos moluscos.

## Notas 
## Véxase tamén 
* Biotoxina mariñas
Zona fótica

A **zona fótica**, nos ecosistemas mariños e lacustres é aquela na que penetra a luz solar. A súa profundidade varía moito, dependendo do turba que sexa a zona.

## Límite de profundidade
É chamada *profundidade eufótica* ou nivel de profundidade eufótica aquela na que a intensidade luminosa é reducida ao 1% da que penetrou na superficie, o límite por debaixo do cal non hai espazo para a fotosíntese. Algunha luz pode rexistrarse ata 700 ou máis metros de profundidade, pero o límite da zona eufótica, con luz suficiente para a fotosíntese pode ser localizado a uns poucos decímetros en augas moi turbas de ríos e pantanos, ou a 200 m, que é o valor típico das augas oceánicas tropicais, moi transparentes.
Sociedade Deportiva Pol

A **Sociedade Deportiva Pol** é un equipo de fútbol da parroquia de Mosteiro, no concello de Pol. Actualmente xoga no Grupo Norte da Preferente Galicia.

## Historia
miniatura|300px|dereita|Torta co escudo da SD Pol durante a cea do 30 aniversario do club.

A SD Pol naceu o 2 de xaneiro de 1979 no bar Abuíde de Mosteiro, onde se reuniron os primeiros responsables do club. O primeiro presidente foi Manuel Luna. Con el procedeuse á construción do estadio sobre un terreo veciñal, que recibiu o nome do Aturuxo e que foi rebautizado posteriormente de forma oficial como estadio Manuel Luna. No seu primeiro ano de existencia, o club rematou sétimo clasificado da extinta Liga das Rías Altas (nome do grupo norte lucense da antiga Segunda Rexional, hoxe Segunda Galicia).

Despois de oito tempada na Segunda Rexional, o equipo logrou o ascenso á Primeira Rexional na tempada 1986/87, tras proclamarse campión e culminar a competición cunha histórica goleada sobre o Rodeiro por 18-0. Mantívose durante catro campañas en dita categoría, ata que volveu descender na 1990/91. Durante as seguintes tres décadas militou na Segunda Rexional (chamada dende 2006 Segunda autonómica), agás dous efémeros pasos pola Primeira nas campañas 1996/97 e 2000/01. 

En 2011 descendeu á Terceira Autonómica e alternou as dúas últimas categorías do fútbol galego ata que en 2018 conseguiu o ascenso á Primeira Galicia. Tras varios anos na categoría, ao remate da 2023/24 ascendeu por primeira vez na súa historia á Preferente, ao proclamarse campión do grupo lucense de Primeira. 

## Outros equipos
A SD Pol contou tamén con diferentes formacións de cadetes, xuvenís e veteranos. Na tempada 2006/07 creou un equipo de baloncesto júnior, que continuou cun equipo afeccionado que xoga en Segunda Provincial. O club conta con 49 licenzas federativas e 186 socios.

## Estadio
As medidas do campo Manuel Luna son 105 x 62 m. O complexo do estadio conta, á parte de co campo, cun muro que rodea o recinto, vestiarios, almacén de material e bar. Está prevista unha reforma do campo para dotalo de bancada e de novas instalacións auxiliares en 2010.

O complexo foi inaugurado cun partido amigable entre o CD Lugo e o RC Deportivo da Coruña.

miniatura|300px|dereita|Integrantes do cadro de xogadores do Pol xuvenil na tempada 08/09 (de esquerda a dereita e de arriba a abaixo): Mario González (adestrador), David, Adrián, Joni, Iago, Denís, Casal, Diego Penelas, Izan, Hugo, Josiño, Fernando, Beto, Turbo, Pancho, Iván e Suso. Faltan na foto Héctor, Ángel, Diego Barreira e Pablo Gómez

## Historial en liga 
|valign="top" width=0%|

|valign="top" width=0%|

|valign="top" width=0%|

|}

## Palmarés 
* **Primeira Galicia (1):** 2023/24.
* **Segunda Galicia (2):** 1982/83, 1986/87.
* **Terceira Galicia (1):** 2012/13.
* **Copa Deputación de Lugo (1):** 1985/86.

## Notas 
## Véxase tamén
### Ligazóns externas
*Web oficial da SD Pol
*Consultar a clasificación da S.D.Pol
Asociación Berciana da Lingua Xarmenta

A **Asociación Berciana da Lingua Xarmenta** é unha asociación cultural berciana cuxo fin é a defensa, protección e divulgación da lingua galega que se fala no Bierzo.
## Traxectoria 
Fundada no ano 2005 por alumnado e profesorado de galego do Bierzo aos que se lles sumaron membros doutras asociacións e profesións, o seu nome fai referencia á cultura vitivinícola do Bierzo xa que Xarmenta, vocábulo tradicional do galego berciano, son os conxuntos de vidras dunha vide. O seu portavoz é Manuel Maña.

Cada ano fan entrega do Premio Xarmenta a persoas, asociacións ou institucións que se destacaron pola súa defensa da lingua galega no Bierzo. Este premio adóitase entregar nunha multitudinaria gala musical no Teatro Bergidum de Ponferrada en xaneiro de cada ano.

Tamén entregan o Premio Literario Poeta Antonio Fernández Morales, en colaboración co Concello de Cacabelos no que participan escolares e autores en galego; o Premio Xarmenta de Debuxo destinado a escolares bercianos que seguen o programa de lingua galega e máis o Certame Artístico Literario Vagalume, en colaboración con Vagalume-Valdeorras.

Desde 2006 editan en galego unha revista chamada “Xarmenta*. Revista da Asociación Berciana da Lingua Xarmenta*”.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
*Páxina Web da Asociación Berciana da Lingua Xarmenta.
*Vídeo da Gala de entrega dos premios Xarmenta 2007.
*Noticia publicada sobre o nacemento da asociación.
Derbi

**Derbi** (DERivado de BIcicleta) foi unha marca catalá de motocicletas. As orixes desta marca remóntanse a 1922, cando Simeón Rabasa i Singla se dedicaba á reparación de bicicletas. En 1944 Simeón, xunto ao seu irmán Josep, crea a marca *Bicicletas Rabasa*. No ano 1949 decídese comezar no mundo do motor construíndo a Derbi SRS, siglas que corresponden ao creador da marca. A moto tiña un motor de 48 cc e 1,5 cv.

A fábrica atópase na localidade de Martorells (Barcelona) e actualmente forma parte do grupo italiano Piaggio. En 2013 deixou de fabricar.

## Competición
miniatura|Derbi *Mulhacén* 125 cc
Ata o ano 2009, Derbi gañou 10 títulos de pilotos (3 deles co lendario piloto Ángel Nieto) e 8 de marcas, ademais de lograr 85 vitorias en grandes premios no mundial de velocidade nas diferentes categorías. Nos circuítos son coñecidas como as balas vermellas.

O seu primeiro mundial de pilotos e de marcas chegou en 1969 da man de Ángel Nieto na categoría de 50cc. Derbi e Nieto repiten vitoria en 1970 e en 1971 na categoría de 125cc. En 1972 Derbi consegue o seu segundo mundial en 125cc. En 1986 as balas vermellas conseguen o seu primeiro campionato de 80cc con Jorge Martínez Aspar campión e «Champi» Herreros subcampión. En 1987 Aspar acada o seu segundo campionato do mundo en 80cc e ademais Derbi consegue o mundial de marcas. En 1988 acádase o *dobrete*, terceiro campionato do mundo en 80cc e o terceiro campionato do mundo de 125cc. En 1989 Derbi conquista o seu último mundial da man de Herreros en  80cc.

* Os títulos mundiais de velocidade de pilotos obtidos na categoría de 50cc son:

* Os títulos mundiais de velocidade de pilotos obtidos na categoría de 80 cc son:

*Os títulos mundiais de velocidade de pilotos obtidos na categoría de 125 cc son:

## Véxase tamén
### Ligazóns externas
* Páxina oficial de Derbi
* Información e capturas de películas onde aparecen motocicletas Derbi en *Internet Movie Car Database*
Edite Soeiro

**Edite Castro Soeiro**, nada en Benguela (Angola) o 31 de marzo de 1934 e finada o 27 de xullo de 2009, foi unha xornalista portuguesa.

## Traxectoria
Naceu en Benguela en 1934, que daquela pertencía á provincia ultramarina de Angola e foi alí onde, en 1950 iIniciou a actividade xornalística n'*O intransigente* onde permaneceu no cargo ata 2007.

Morreu o 27 de xullo de 2009, aos 75 anos en Lisboa, logo de varias complicacións na súa saúde.

## Notas
Gododdin

Os **Gododdin** (pronunciado en lingua galesa [ɡoˈdoðin]) foron un pobo britónico da Britannia nororiental (moderno nordeste de Inglaterra e sueste de Escocia) no período posromano de Britannia, a área coñecida como o Hen Ogledd ou Vello Norte. Resultan mellor coñecidos como o obxecto dun poema galés do século VI *Y Gododdin*, que lembra a batalla de Catraeth e lle atribúena o poeta Aneirin.

O nome *Gododdin* é a forma galesa moderna; deriva, vía galés antigo *Guotodin* da palabra britónica *Votadini*, testemuñada en textos gregos.

## Reino 
Non se sabe con precisión ata onde se estendía o reino dos Gododdin, posibelmente desde a zona de Stirling ao reino de *Bryneich* (Bernicia), e incluía o que agora son Lothian e as Estremas da Escocia oriental. Limitaba ao oeste co reino britónico de Strathclyde, e polo norte cos pictos. Os que vivían preto de Clackmannanshire eran coñecidos como os *Manaw Gododdin*. Segundo a tradición, os reis locais deste período vivían tanto en Traprain Law como en *Din Eidyn* (Edimburgo, aínda coñecido como *Dùn Éideann* en gaélico escocés), e probabelmente tamén en *Din Baer* (Dunbar).

Suponse que Cunedda, lendario fundador do reino de Gwynedd no norte de Gales, foi un líder militar de Manaw Gododdin que migrou cara ao suroeste durante o século V.

## Historia posterior 
No século VI, Bryneich foi invadida polos anglos e pasou a ser coñecida como Bernicia. Os anglos seguiron a facer presión cara ao norte. Sobre o ano 600 os Gododdin ergueron unha forza de preto de 300 homes para asaltaren a fortaleza angla de Catraeth, se cadra Catterick, North Yorkshire. A batalla, que rematou en desastre para os britanos, foi lembrada no poema *Y Gododdin*.

En 638 *Din Eidyn* (Edimburgo) estaba sendo cercada e pode que caese en mans dos anglos, pois os Gododdin parece que estiveron so o poder de Bernicia por esa época. Non se sabe ata que punto substituíron a antiga poboación ou a asimilaron. Bernicia volveuse parte de Northumbria, e en 954 foi invadida polo reino danés de Jorvik (York). Pouco despois este pasou a formar parte dunha Inglaterra unificada, logo en 1018 Malcolm II puxos o dominio escocés a rexión at ao Río Tweed.

## Notas
## Véxase tamén 
* Mynyddawg Mwynfawr.

### Bibliografía 
* Ian Armit (1998). ''Scotland's Hidden History* (Tempus [in association with Historic Scotland]) ISBN 0-7486-6067-4.
* Kenneth H. Jackson (1969). *The Gododdin: The Oldest Scottish poem* (Edinburgh: University Press).
* Stuart Piggott (1982). *Scotland Before History* (Edinburgh: University Press) ISBN 0-85224-348-0.
* W.J. Watson (1926, 1986). *The History of the Celtic Place-Names of Scotland: being the Rhind lectures on archaeology (expanded) delivered in 1916.'' (Edinburgh, Londres: W. Blackwood & Sons, 1926; Edinburgh: Birlinn, 1986, reprint edition). ISBN 1-874744-06-8.

### Ligazóns externas 
* William Forbes Skene (1869), The Gododdin Poems, Forgotten Books (publicado en 2007), ISBN 1-60506-167-0, http://books.google.com/books/p/pub-4297897631756504?id=bZ6ytxW0EwwC consultado o 5/10/2009.
Mitchell

**Mitchell** pode referirse a:

## Xeografía
*Río Mitchell, un río australiano.
*Monte Mitchell, o cumio máis alto dos Apalaches.

### Localidades
***Australia**:
** Mitchell, Territorio da Capital Australiana
** Mitchell, Queensland
** Mitchell, Territorio do Norte
***Canadá**:
** Mitchell, Ontario 
** Mitchell, Manitoba
***Reino Unido**:
**Mitchell, Cornualla
***Estados Unidos**:
** Mitchell, Xeorxia
** Mitchell, Illinois
** Mitchell, Indiana
** Mitchell, Iowa
** Mitchell, Nebrasca
** Mitchell, Oregón
** Mitchell, Dacota do Sur

## Persoas
*Joni Mitchell, cantante e pintora canadense.
*Kel Mitchell, actor estadounidense afroamericano.
*Keith Mitchell, Primeiro Ministro de Granada.
*Margaret Mitchell, escritora do popular *Foise co vento*.
*Samuel Alfred Mitchell, astrónomo canadense.

## Outros
*B-25 Mitchell, bombardeiro estadounidense da segunda guerra mundial.
**Mitchell*, un filme de 1975.
Lingua kurda

A **lingua kurda** (*Kurdî*) é unha lingua indoirania falada no Kurdistán, un territorio que abrangue poboacións kurdas en partes de Irán, Iraq, Siria e Turquía. É empregado por entre 25 ou 30 millóns de persoas, aínda que os datos exactos non se saben. O kurdo pertence ao subgrupo occidental dos idiomas iranios, pertencentes á póla indoirania da familia indoeuropea. As linguas máis relacionadas co kurdo son o baluchi, o gilaki, e o talysh, que pertencen tamén á rama occidental setentrional dos idiomas iranios. O idioma persa, pertencente ao ramo suroccidental, tamén se considera unha lingua relacionada co kurdo.

Hai tres dialectos importantes da lingua kurda, relacionados coa súa distribución xeográfica. O kurdo setentrional é falado polos kurdos en Turquía, Siria e partes da ex-Unión Soviética. O sorani ou *kurdo central* é falado no Kurdistán Iraquí e no Irán, e o queluri é falado no oeste do Irán.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Wikipedia en kurdo

### Ligazóns externas 
* Vocabulario básico kurdo con locucións
Galería de imaxes de Gres, Vila de Cruces

Santiago de Gres é unha parroquia que se localiza no concello de Vila de Cruces.

Ficheiro:Río_Ulla,_Boqueixón.jpg|Á esquerda, Ledesma, Boqueixón
Ficheiro:Gres. Vila de Cruces 090926 08.JPG
Ficheiro:Ponteledesma GDFL6.JPG|A banda da dereita do río é Ledesma, Boqueixón
Ficheiro:Gres. Vila de Cruces 090926 2.JPG
Ficheiro:Gres. Vila de Cruces 090926 01.JPG|Taller de motos
Ficheiro:Gres. Vila de Cruces 090926 05.JPG|Texto de Neira Vilas
Ficheiro:Gres. Vila de Cruces 090926 06.JPG|Texto de Neira Vilas
Ficheiro:Gres. Vila de Cruces 090926 03.JPG
Ficheiro:Gres. Vila de Cruces 090926 04.JPG
Ficheiro:Gres. Vila de Cruces 090926 09.JPG
Ficheiro:Gres. Vila de Cruces 090926 17.JPG
Ficheiro:Gres. Vila de Cruces 090926 10.JPG|Á esquerda, Ledesma, Boqueixón
Ficheiro:Gres. Vila de Cruces 090926 21.JPG

## Véxase tamén
*Galería de imaxes de Vila de Cruces
Galería de imaxes da praia das Sinas

Praia das Sinas, Vilanova de Arousa

Ficheiro:Praia das Sinas, Vilanova de Arousa, Galiza (España).jpg
Ficheiro:Vilanova de Arousa 090905 Praia das Sinas 5.jpg
Ficheiro:Vilanova de Arousa 090905 Praia das Sinas 4.jpg
Ficheiro:Vilanova de Arousa 090905 Praia das Sinas 1.jpg
Ficheiro:Vilanova de Arousa 090905 Praia das Sinas 3.jpg
Ficheiro:As Sinas, Vilanova de Arousa 090905 08.jpg
Ficheiro:As Sinas, Vilanova de Arousa 090905 06.jpg
Ficheiro:Vilanova de Arousa 090905 Praia das Sinas 2.jpg

## Véxase tamén
### Outros artigos
*Galería de imaxes de Vilanova de Arousa
Pereira brava

A **pereira brava** ('''*Pyrus cordata*, Desv.'*) é unha árboriña espiñenta do xénero *Pyrus*, da familia das rosáceas. O seu froito é coñecido vulgarmente como ***pero*** ou *periño*. Común en Galiza.

## Morfoloxía 
miniatura|Follas.
A pereira brava pode ter porte de arbusto ou de árbore pequena de até 8 metros. O tronco é xeralmente delgado e máis ben curto, e a copa desta árbore é redondeada. As pólas son espiñentas.
* Follas: as follas son de cor verde escura, aínda que algo máis claras no envés. Son simples (non están divididas) e alternas, e rematan en ángulo agudo no ápice, sendo máis amplas na base o que lles da unha forma ovoide. Ás veces están aserradas, e acadan un tamaño de entre 3 a 5 centímetros.
* Flor: florece na primavera (entre abril e maio). A flor da pereira brava ten un cáliz con cinco sépalos, os cales se manteñen cando o froito xa está formado. A corola é branca, con 5 pétalos. Tamén dispón de moitos estames e un ovario con 5 estilos. As flores son hermafroditas de polinización entógama.
miniatura|Espiñas.
* Froito: o froito é comestible, aínda que de maduro é amargo. Xeralmente son chamados periños. A maduración prodúcese no verán. O froito, que xeralmente é de cor parda ou pardo-amarela, ten forma de pomo e é pequeno xa que acada un talle de entre 1 e 4 centímetros.

## Distribución e hábitat 
Gusta de lugares húmidos, como as beiras de ríos e regatos. Xeralmente na Galiza pódese atopar en fragas caducifolias húmidas xunto a ameneirais. É propia do centro e suroeste de Europa, e en xeral na vertente atlántica, e común en toda Galiza.

## Outros usos da planta 
miniatura|150px|Carbón vexetal.
É comunmente empregada como patrón para cultivar outras especies do xénero *Pyrus*, xeralmente especies comerciais debido ao aforro de tempo no crecemento da nova árbore que se acada deste xeito. A leña é moi apreciada, especialmente como combustible e polo carbón que produce.

## Taxonomía 
*Pyrus cordata* foidescrita por Nicaise Augustin Desvaux e publicado en *Observations sur les Plantes des Environs d'Angers 152–153*, no ano 1818.

### Sinonimia 
*Pyrus cordata* non é a única especie de pereira que recibe o nome de **Pereira brava**. Tamén se coñece como pereira brava á emparentada *Pyrus piraster* . No sur de Portugal *Pyrus bourgaeana* tamén recibe este nome común.

## Galería de imaxes

Ficheiro:Froitos Pyrus cordata, pereira brava, Xardín botánico de Culleredo.jpg

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* *Pyrus'', o xénero que acolle todas as especies de pereiras.
* A pereira común, especie cultivada.
* A pera, froito das pereiras.
### Ligazóns externas 
* Fotografía dunha pereira brava xigante
Campionato do Mundo de Motociclismo de 80 cc

O **Campionato do Mundo de Motociclismo de 80cc** foi a máxima competición internacional de motociclismo de velocidade, regulado pola FIM, na cilindrada de 80cc. O campionato disputouse entre os anos 1984, cando substituíu a categoría de 50cc, e 1989.

## Campións 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Sitio web de MotoGP
Batalla de Yser

A **batalla de Yser** foi unha batalla da primeira guerra mundial, encadrada na Carreira cara ao mar.

## Antecedentes 
En agosto de 1914, o exército do Imperio Alemán invadiu Bélxica e os Países Baixos coma parte do Plan Schlieffen. Porén, a superioridade numérica dos exércitos alemáns provocou que os belgas tivesen que retroceder tras sucesivas derrotas, incluíndo o cerco de Antuerpen e a perda de diversas fortalezas. O obxectivo dos efectivos xermanos era o de chegar ata a canle da Mancha e os seus portos, como Calais e Dunkerque. Ao mesmo tempo tamén se iniciou a Primeira batalla de Ypres.

## Desenvolvemento da batalla 
O exército belga andaba escaso de munición e as tropas estaban moi cansas, debido ás continuas retiradas ante a iniciativa alemá. Para poder aguantar a fronte, Francia enviou reforzos tanto de infantaría como mariña.

Os primeiros combates comezaron o 16 de outubro, en torno á cidade de Diksmuide, onde as tropas aliadas detiveron o avance alemán. Ao día seguinte, tropas alemás pouco experimentadas (estudantes pouco adestrados, reservistas...) atacaron Bruxas e Ostende. Simultaneamente, o IV Exército alemán avanzou e tomou a liña Nieuwpoort-Ypres. Deste xeito, os alemáns achegábanse ao río Yser. A partir de entón sucederíanse diversas batallas, sen ningún gañador claro, estabilizándose a fronte cara ao 31 de outubro.

## Consecuencias da batalla 
O obxectivo principal do Imperio Alemán era, por unha banda, derrotar e anexionar todo o territorio belga. Por outra banda, pretendía tomar diversos portos do Atlántico e así cortar as vías de subministracións británicas. Non obstante os obxectivos non foron completamente conseguidos: Bélxica aguantou o envite alemán en torno ao río Yser e os británicos non se tiveron que retirar de Francia. Estímanse unhas 40&nbsp;000 baixas belgas e 15&nbsp;000 francesas. Descoñécense as perdas alemás.
Scotiabank Arena

O **Scotiabank Arena**, a miúdo denominado simplemente coma **SBA** e coñecido anteriormente como **Air Canada Centre**, é un pavillón multifuncional situado en Toronto, Ontario. É a cancha de xogo dos Toronto Maple Leafs da NHL, e dos Toronto Raptors da NBA. O seu nome débese ao seu principal patrocinador, as liñas aéreas canadenses Air Canada.

## Historia 
O deseño do Scotiabank Arena realizouse pensando tanto no hóckey sobre xeo coma no baloncesto. Púxose a primeira pedra en 1997 e foi inaugurado o 19 de febreiro de 1999. O seu propietario é o mesmo que o do equipo da NHL dos Toronto Maple Leafs.

## Eventos 
Os eventos máis significativos que se realizaron neste pavillón son o All Star da NHL en 2000 e a final do Campionato do Mundo de Hoquei de 2004.

Ademais, realizáronse infinidade de concertos de música, destacando os de Avril Lavigne, KISS, Aerosmith, Bon Jovi, Guns N' Roses, Depeche Mode, David Bowie, Hilary Duff, Coldplay, U2, Paul McCartney, Radiohead, Madonna, The Rolling Stones, Elton John, Oasis, Shakira, Metallica, Iron Maiden, Red Hot Chili Peppers, Billy Talent, e John Mayer.

O 9 de outubro de 2009 Kylie Minogue actuou por primeira vez no ACC así como no Canadá.

## Galería 

Ficheiro:Air Canada Centre from CN Tower.jpg|Scotiabank Arena visto dende a Torre CN.
Ficheiro:Air canada center z.JPG|Scotiabank Arena.
Ficheiro:Nm toronto air canada centre inside.jpg|Interior do pavillón.
Ficheiro:Air_Canada_Center_interior.jpg|Cancha dos Raptors.
Ficheiro:Acctoronto.jpg

## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Web oficial do Scotiabank Arena
* *Seats3D* - Mapa interactivo de asentos do Scotiabank Arena para os Maple Leafs
* *Seats3D* - Mapa interactivo de asentos do Scotiabank Arena para os Toronto Raptors
This Is War

***This Is War*** é o terceiro álbum da banda estadounidense 30 Seconds to Mars, editado o 8 de decembro de 2009 a través de Virgin Records e EMI.

## Listaxe de cancións 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Páxina Oficial de 30 Seconds to Mars
* The Hive - This Is War
Condado de Washington

:*Esta páxina trata sobre os condados que se chaman Washington, para os condados do estado de Washington vexa: condados de Washington*

Hai 30 condados (*counties*), e unha parroquia (*parish*), que se chaman **Washington** nos Estados Unidos, todos nomeados así por George Washington. É o nome de condado máis común nos EUA.

## Condados existentes 
* Condado de Washington, Alabama
* Condado de Washington, Arcansas
* Condado de Washington, Colorado
* Condado de Washington, Florida
* Condado de Washington, Xeorxia
* Condado de Washington, Idaho
* Condado de Washington, Illinois
* Condado de Washington, Indiana
* Condado de Washington, Iowa
* Condado de Washington, Kansas
* Condado de Washington, Kentucky
* Parroquia de Washington, Louisiana
* Condado de Washington, Maine
* Condado de Washington, Maryland
* Condado de Washington, Minnesota
* Condado de Washington, Mississippi
* Condado de Washington, Missouri
* Condado de Washington, Nebraska
* Condado de Washington, Nova York
* Condado de Washington, Carolina do Norte
* Condado de Washington, Ohio
* Condado de Washington, Oklahoma
* Condado de Washington, Oregón
* Condado de Washington, Pensilvania
* Condado de Washington, Rhode Island
* Condado de Washington, Tennessee
* Condado de Washington, Texas
* Condado de Washington, Utah
* Condado de Washington, Vermont
* Condado de Washington, Virxinia
* Condado de Washington, Wisconsin

## Condados desaparecidos 
* Condado de Washington, ex condado de Dacota do Sur (1883-1943)
Bonedd Gwŷr y Gogledd

***Bonedd Gwŷr y Gogledd*** (en galego *A descendencia dos homes do Norte*) é un breve tratado en galés medio que intenta establecer as liñaxes de vinte gobernantes do século VI no *Hen Ogledd* ("Vello Norte"), a parte britónico-falante da Escocia meridional e da Inglaterra setentrional. Está testemuñado nunha serie de manuscritos, sendo o máis vello NLW, Peniarth MS 45, que se data a finais do século XIII. O texto puido ser composto no século XII. a historicidade de moita da información é espuria ou dubidosa. Malia certas partes estaren en acordo coas máis antigas xenealoxías Harleian, o texto representa unha revisión substancial que buscou integrar as pólas de moitos líderes e heroes que eran relevantes noutras tradicións, como as do príncipe de Rheged Llywarch Hen.

## Contidos
O texto consiste basicamente en dúas seccións, cada unha das cales pretende trazar as liñaxes de líderes do século VI a un devanceiro común. A primeira sección está dedicada aos descendentes de Coel Hen, incluíndo as casas de Rheged e Din Eidyn. A segunda toma a Dyfnwal Hen como a súa figura fundacional, que aquí se identifica como neto do emperador romano Macsen Wledig. Aparece unha confusa xenealoxía de Áedán mac Gabráin, gobernante do reino gaélico de Dál Riata, malia que aquí (como noutras fontes galesas medievais) Áedán aparece como pai, mellor que fillo, de Gabrán mac Domangairt.

Entre ambas xenealoxías principais, o tratado inclúe tamén unha tríade galesa, referida aos tres obxectos de armería e armaduras que nunca fallaron en combate: as trescentas espadas dos Cynferching (descendentes de Cynfarch), os trescentos escudos dos Cynwydion (descendentes de Cynwyd) e as trescentas lanzas dos descendentes de Coel. O texto conclúe cunha liña final sobre a familia de Huallu, fillo de Tudfwlch Cor(n)eu (príncipe de Cornwall) e Dywanw, filla de Amlawd Wledic.

### Coel Hen
### Dyfnwal Hen de Alt Clut
## Notas
## Véxase tamén
### Bibliografía
*Koch, John T. "Cynwydion." In *Celtic Culture. A Historical Encyclopedia*, ed. John T. Koch. 5 vols. Santa Barbara et al., 2006. pp.&nbsp;541–2.
*Bromwich, Rachel (ed.). *Troedd Ynys Prydein. The Triads of the Island of Britain*. Cardiff: University of Wales Press, 1978; revised ed. 1991. pp.&nbsp;238–9 (Appendix II)
*Matthews, Keith (ed.). *Bonedd Gwyr y Gogledd*. 2000. edición dixital.
*Jackson, Kenneth H. *Language and History in Early Britain*. Edinburgh University Press, 1953.
*Bartrum, Peter C. *Early Welsh genealogical tracts*. Cardiff, 1966.
*Rachel Bromwich & R. Brinley Jones (eds.), *Astudiaethau ar yr Hengerdd*. Cardiff, 1978.

### Ligazóns externas
**A descendencia dos Homes do Norte*, Mary Jones.
Condados de Washington

Hai 39 condados no estado de Washington. Washington atopábase ao oeste do Territorio de Washington, e foi admitida á Unión como o 42º estado en 1889. Os primeiros condados do estado, foron creados en 1845.

Algúns residentes do condado de Snohomish considéranse parte do condado de Freedom. O condado de Freedom elixiu aos funcionarios do condado, pero non está recoñecido de xeito oficial polo condado de Snohomish, o estado de Washington ou o goberno federal.

A abreviación postal de Washington é WA e o seu código FIPS é 53.

## Lista de condados 
|}

## Notas
Maloideae

A subfamilia das **Maloideae** pertence á familia das Rosaceae caracterizadas por posuír froito pomo, e por ser haploide con 17 cromosomas. Son arbustos e pequenas árbores. A subfamilia inclúe un número de plantas comercialmente importantes polas súas froitas, como mazás e peras.

Estudos taxonómicos suxiren expandir ás Maloideae para incluír a xéneros herbáceos que están fortemente vinculadas coas Maloideae que con outras das Rosaceae. Son os xéneros *Kageneckia*, *Lindleya*, e *Vauquelinia*, que son haploides: 15 ou 17 cromosomas, pero teñen froitos cápsulas, e o xénero, *Gillenia*, ten 9 cromosomas. 
## Xéneros 
## Véxase tamén
Jack Szostak

**Jack William Szostak**, nado en Londres o 9 de novembro de 1952, é un biólogo molecular británico.

## Traxectoria 
É famoso polos seus traballos sobre a telomerase, un encima que forma os telómeros durante a duplicación do ADN. Recibiu xunto con Elizabeth Blackburn e Carol Greider en 2009 o Premio Nobel de Medicina. Szostak é membro da Academia Nacional de Ciencias dos Estados Unidos, da Academia Estadounidense das Artes e as Ciencias e mais da Academia de Ciencias de Nova York.

## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* "El premio Nobel de medicina, a la lucha contra el cáncer y estudios sobre el envejecimiento", artigo en *Público* .
* Páxina oficial dos Premios Nobel de Medicina .
Cortaderia

***Cortaderia*** é un xénero con 25 a 35 especies de plantas herbáceas e perennes pertencentes á familia das poáceas. Distribúense por Suramérica (15-20 especies), Nova Zelandia (4 especies) e Illa de Nova Guinea (unha especie).

## Especies 
* *Cortaderia argentea* (Nees) Stapf. 
* *Cortaderia fulvida* (Buchanan) Zotov - N. Zelandia.
* *Cortaderia jubata* (Lemoine ex Carrière) Stapf (sin. *C. quila*), nordés de América do Sur. (Andes). Pasto grande que produce moita semente asexualmente. É moi semellante a *C. selloana*.
* *Cortaderia pilosa* (d'Urv.) Hack. ex Dusén. 
* *Cortaderia quila* (Nees & Meyen) Stapf]]. 
* *Cortaderia richardii* (Endl.) Zotov - N. Zelandia.
* *Cortaderia rudiuscula* Stapf - América do Sur (Andes centrais). Parente de *C. jubata*, tamén se reproduce asexuadamente.
* *Cortaderia selloana* (Schult. & Schult.f.) Asch. & Graebn. - pasto cortadeira, sur de América do Sur.
* *Cortaderia sericantha* Hitchc.. 
* *Cortaderia splendens* Connor - N. Zelandia.
* *Cortaderia toetoe* Zotov - N. Zelandia.
* *Cortaderia trianae* Stapf ex Conert.
* *Cortaderia vaginata* Swallen.

### Cultivo 
As especies de *Cortaderia* son moi altas, de 1,5-3,5 m de altura, con inflorescencias brancas ou violáceas, en plumeiro. Son moi empregadas como planta ornamental.

O nome común **cortadeira**, estritamente referido a *C. selloana*, é xeralmente aplicado a todas as especies do xénero (e ás veces, incorrectamente, para *Erianthus* e *Saccharum ravennae*).

Algunhas especies, notablemente *C. selloana*, *C. jubata* e *C. rudiuscula*, fixéronse especies invasoras en áreas de Nova Zelandia, costas de California, Hawai. Nesas áreas, e en calquera lugar con clima mediterráneo, deberíase evitar sementar especies de *Cortadeira*. En Galicia está catalogada como especie exótica invasora.

O nome do xénero *Cortaderia* é debido ás follas con bordos aserrados.

## Notas 
## Véxase tamén
Elizabeth Blackburn

**Elizabeth Helen Blackburn**, nada en Hobart (Tasmania) o 26 de novembro de 1948, é unha bioquímica australiana, descubridora da telomerase, un encima que forma os telómeros durante a duplicación do ADN.

## Traxectoria 
É filla dun matrimonio de médicos. Estudou Bioquímica na Universidade de Melbourne e doutorouse en Bioloxía Molecular en 1975 pola Universidade de Cambridge. Alí coñeceu a John Sedat, tamén biólogo molecular, con quen casaría.

En 2009 recibiu xunto con Jack Szostak e Carol Greider o premio Nobel de Medicina.

## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Páxina oficial dos Premios Nobel de Medicina .
Carol Greider

**Carolyn "Carol" Widney Greider**, nada en San Diego o 15 de abril de 1961, é unha bioquímica estadounidense, descubridora da telomerase, un encima que forma os telómeros durante a duplicación do ADN.
## Traxectoria 
Recibiu xunto con Elizabeth Blackburn e Jack Szostak en 2009 o Premio Nobel de Medicina.

## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Páxina oficial dos Premios Nobel de Medicina .
Boogaloo

O **boogaloo**, formado a partir dos termos *boogie* e *woogie*, é un ritmo latino mestura de guaxira e o rock.

## Características
Cantado tanto en inglés coma en castelán, foi desenvolvida principalmente nos Estados Unidos entre 1963 e 1969. Foi creado por José Calderón e fíxose famoso en todo o mundo co pianista Pete Rodríguez, co tamén pianista Ricardo Ray, coa orquestra de Joe Cuba así como tamén coa de Johnny Colón, e mais con La Lupe.

Un dos boogaloo que subiu ás listas de éxitos foi o *Watusi* de Ray Barretto, que despois foi utilizado na banda sonora do filme *J.F.K*.
Johnny Colón

**Johnny Colón**, nado na cidade de Nova York, é un músico de salsa de orixe portorriqueña.

## Traxectoria
Foi o fundador da *East Harlem Music School*, e tamén é coñecido coma contribuínte esencial ao son de boogaloo aparecido na década de 1960. Colón compuña a meirdande parte das melodías da súa orquestra. Amais, era o vocalista e tocaba a percusión, o piano e o trombón.

## Discografía
**Boogaloo Blues* (Cotique Records, 1967)
*''Boogaloo '67* (Cotique Records, 1967)
**Move Over* (Cotique Records, 1968)
**Portrait of Johnny* (Cotique Records, 1971)
**Hot! Hot! Hot!: Caliente de Vico* (Cotique Records, 1972)
**Tierra Va a Temblar* (Cotique Records, 1975)
**Keeping it Real'' (2008)

## Véxase tamén
### Ligazóns externas
*Johnny Colon Orchestra  
*Vídeo do tema Merecumbé
Guajira

A **guajira** ou **guaxira**, termo que significa *campesiña*, é un xénero musical orixinario da rexión oriental de Cuba, de tema campesiño.

## Características 
Atribúese decote a paternidade deste xénero ao compositor Jorge Ankerman, grazas á súa composición *El reguero que murmura*. Na guaxira alternan os ritmos de tres por catro e seis por oito. A súa primeira parte escríbese en modo menor, e a segunda en maior. Conclúe sempre sobre a dominante do ton en que está composta.