ADN antigo

miniatura|ADN extraído dun fígado de 4000 anos de antigüidade dun antigo sacerdote exipcio.

O **ADN antigo** (**ADNa** ou **aDNA**) é o ADN que se illa de espécimes biolóxicos antigos. Debido aos procesos de degradación que sofre o ADN (como a formación de enlaces cruzados, desaminación e fragmentación) o ADN antigo é de baixa calidade comparado con material xenético fresco moderno. Mesmo nas mellores condicións para a preservación, hai un límite de antigüidade de 0,4-1,5 millóns de anos para as mostras, por debaixo do cal conteñen ADN suficiente como para aplicarlle as tecnoloxías de secuenciación contemporáneas. Recuperouse material xenético de material esquelético e arqueolóxico histórico, tecidos de momias, coleccións de arquivos de espécimes médicos non conxelados, restos de plantas conservados, núcleos de xeo e do permafrost e de sedimentos mariños e lacustres.

## Historia dos estudos sobre ADN antigo 
### Década de 1980 
O primeiro estudo do que se chamaría ADNa realizouse en 1984 cando Russ Higuchi e colegas na Universidade de California, Berkeley informaron de que detectaran trazas de ADN nun espécime de museo de cebra quagga que non só estaban conservados 150 anos despois da morte do espécime, senón que puideron ser extraídos e secuenciados. Nos seguintes dous anos, facendo investigacións en espécimes momificados por causas naturais ou artificiais, Svante Pääbo confirmou que este fenómeno non estaba limitado a espécimes de museo relativamente recentes, senón que podía ser replicado en diversas mostras humanas momificadas de varios miles de anos de antigüidade.

O laborioso proceso que había que seguir naquela época para secuenciar estes ADN (por medio de clonación bacteriana) era un freo efectivo para o desenvolvemento do campo do ADN antigo. Porén, coa aparición da técnica da reacción en cadea da polimerase (PCR) a finais da década de 1980, esta área empezou a progresar rapidamente. A amplificación por PCR de dobre cebador dun ADNa (*jumping-PCR*) pode producir artefactos de secuencia nesgados e non auténticos. Recorreuse a unha estratexia de PCR aniñada de múltiples cebadores para superar aquelas limitacións.

### Década de 1990 
Na era post-PCR houbo unha vaga de publicacións a medida que numerosos grupos de investigadores se dedicaron a estudar o ADNa. Axiña, publicáronse unha serie de incribles descubrimentos, que afirmaban ter extraído auténtico ADNa de espécimes de millóns de anos de antigüidade, ao que Lindahl (1993b) denominou ADN antediluviano. A maioría desas afirmacións estaban baseadas na recuperación de ADN de organismos preservados en ámbar. Extraéronse secuencias de insectos como as abellas sen ferrete, térmites, e dípteros, plantas e bacterias preservados en ámbar dominicano que databan do Oligoceno. De fontes aínda máis antigas de gurgullos incluídos en ámbar libanés que databan do Cretáceo, obtívose tamén ADN auténtico. Pero a recuperación de ADN non estaba limitada ao ámbar.

Varios restos de plantas conservadas nos sedimentos que datan do Mioceno foron tamén investigados con éxito. Despois, en 1994 e Woodward *et al.* informaron dos resultados máis excitantes ata ese momento: as secuencias de citocoromo b mitocondrial que aparentemente foran extraídas de ósos de dinosauro de 80 millóns de anos de antigüidade. Cando en 1995 outros dous estudos informaron de secuencias de ADN extraídas de ovos de dinosauros do Cretáceo, parecía que esta rama da ciencia ía revolucionar o coñecemento da evolución na Terra no pasado. Isto culminou coa recuperación de secuencias de halobacterias de hai 250 millóns de anos conservadas en halita.

A secuenciación de xenoma completo empezou a producir resultados en 1995.

### Década do 2000 
A amplificación por extensión de cebador único (abreviada SPEX) presentouse en 2007 para estudar danos por modificación do ADN post mortem.

### A revolución do ADN antigo 
Desde 2009 o campo dos estudos sobre o ADNa sufriu unha revolución coa introdución de técnicas de investigación moito máis baratas, que serviron para comprender mellor as migracións humanas antigas.

## Problemas e erros 
### Proceso de degradación 
Debido a procesos de degradación (como a formación de enlaces cruzados, desaminación e fragmentación) o ADN antigo é de baixa calidade en comparación con material xenético moderno fresco.. Hai unha correlación teórica entre o tempo que pasou e a degradación do ADN, aínda que as diferenzas nas condicións ambientais nas que se conservaron as mostras complican as cousas. As mostras sometidas a diferentes condicións é improbable que se aliñen ben cunha relación uniforme idade-degradación. Os efectos ambientais poden incluso ser importantes despois do desenterramento da mostra, xa que a velocidade de degradación do ADN pode incrementarse, especialmente cando as condicións de almacenamento foron cambiantes. Mesmo nas mellores condicións de preservación, nai unha fronteira límite superior de 0,4 a 1,5 millóns de anos para unha mostra para que poida conter ADN dabondo como para poder aplicar as tecnoloxías de secuenciación contemporáneas. A cinética da degradación foi medida en experimentos de envellecemento acelerado que tamén mostraron a forte influencia da temperatura e humidade de almacenamento sobre a degradación do ADN. O ADN nuclear degrádase polo menos dúas veces máis rápido que os ADNmt. Entón, nos primeiros estudos que informaron do descubrimento de ADN moito máis antigo, por exemplo de restos de dinosauros do Cretáceo, ese ADN poden tamén proceder da contaminación da mostra.

### Límite de idade 
Unha revisión fundamental da literatura sobre o ADN antigo desde o inicio do desenvolvemento deste campo salienta que houbo poucos estudos posteriores a 2002 que tivesen éxito en amplificar ADN de restos de antigüidade superior a uns poucos centos de miles de anos. Unha maior ponderación dos riscos da contaminación ambiental e estudos sobre a estabilidade química do ADN tiveron como resultado un maior escepticismo sobre os resultados dos que se informara anteriormente. O ADN que pretendía ser de dinosauro revelouse posteriormente ser ADN contaminante do cromosoma Y humano, mentres que o ADN que se informara que se extraera de halobacterias encapsuladas foi tamén criticado pola súa grande semellanza co de bacterias modernas, o cal apunta a unha posible contaminación. Un estudo de 2007 tamén suxire que estas mostras de ADN bacteriano pode que non sobreviviran desde tempos tan antigos, senón que poderían ser o produto da actividade metabólica de baixo nivel a longo prazo.

O ADNa pode conter un gran número de mutacións post mortem, que se incrementan co tempo. Algunhas rexións de polinucleótidos son máis susceptibles a este degradación, polo que os datos de secuencias poden sortear os filtros estatísticos usados para comprobar a validez dos datos. Debido a erros de secuenciación, debe terse moito coidado ao interpretar o tamaño de poboación. As substitucións causadas por residuos de citosina con desaminación están enormemente sobrerrepresentados nas secuencias de ADN antigo. As codificacións incorrectas de C por T e G por A supoñen a maior parte dos erros.

### Contaminación 
Outros problemas coas mostras do ADN antigo é a contaminación por ADN humano moderno e por ADN microbiano (a maioría do cal é tamén antigo). Xurdiron novos métodos nos últimos anos para impedir as posibles contaminacións das mostras de ADN, incluíndo as extraccións realizadas en condicións extremadamente estériles, usando adaptadores especiais para identificar moléculas endóxenas da mostra (daquelas que se puideron introducir durante a análise), e aplicando a bioinformática ás secuencias resultantes baseadas en lecturas coñecidas.

## ADNa non humano 
Malia os problemas asociados co ADN 'antediluviano', foron publicados un amplo e crecente número de secuencias de ADNa de diversos taxons animais e vexetais. Os tecidos examinados inclúen restos animais momificados de forma natural ou artificial, ósos (c.f. Hagelberg *et al.* 1989; Cooper *et al.* 1992; Hagelberg *et al.* 1994), paleofeces, espécimes conservados en alcohol (Junqueira *et al.* 2002), xacementos de roedores, restos de plantas secas (Goloubinoff *et al.* 1993; Dumolin-Lapegue *et al.* 1999) e recentemente, extraccións de ADN de plantas e animais directamente de mostras de solo.

En xuño de 2013, un grupo de investigadores anunciou que secuenciaran o ADN dun cabalo de 560 a 780 miles de anos de antigüidade, usando material extraído dun óso dunha pata atopado enterrado no permafrost do territorio canadense de Yukón.

En 2013, un equipo alemán reconstruíu o xenoma mitocondrial dun oso *Ursus deningeri* de máis de 300&nbsp;000 anos de antigüidade, o que proba que pode conservarse ADN antigo auténtico durante centos de miles de anos fóra do permafrost.

En 2016 mediuse o ADN cloroplástico en núcleos de sedimentos mariños, e atopouse ADN de 1,4 millóns de anos. Este ADN tiña unha vida media significativamente máis longa que o de investigación previas, de ata 15&nbsp;000 anos. O equipo de Kirkpatrick tamén encontrou que o ADN só se degradaba cunha taxa de vida media duns 100 mil anos, e a partir dese punto seguía unha taxa de degradación máis lenta. Porén, os restos momificados son unha fonte limitada. A maioría dos estudos de ADNa humano enfocáronse ao ADN extraído de dúas fontes que son moito máis comúns no rexistro arqueolóxico: ósos e dentes. Outras fontes que tamén proporcionaron ADN son as paleofeces (Poinar *et al.* 2001) e cabelos (Baker *et al.* 2001, Gilbert *et al.* 2004). A contaminación segue a ser o principal problema cando se traballa con material humano antigo.

Obtívose con éxito ADN de patóxenos antigos de mostras humanas que datan de hai máis de 5&nbsp;000 anos e doutras especies de máis de 17&nbsp;000 anos. Ademais das fontes usuais de tecido momificado, ósos e dentes, eses estudos examinaron tamén outras mostras de tecidos, como as pleuras calcificadas (Donoghue *et al.* 1998), tecidos incrustados en parafina, e tecidos fixados en formol. Desenvolvéronse ferramentas computacionais eficientes para facer análises de ADNa de patóxenos e microorganismos como nun pequeno (QIIME) e nun (FALCON) de grande escala.

### Resultados 
Tomando medidas preventivas no procedemento seguido para evitar a contaminación, un estudo de 2012 analizou mostras de ósos dun grupo Neanderthal da cova de El Sidrón (Asturias), que proporcionou novos coñecementos sobre o posible parentesco e diversidade xenética a partir dese ADNa. En novembro de 2015, informouse do descubrimento dun dente de hai 110&nbsp;000 anos que contiña ADN dun hominino denisovano, unha especie extinguida de humanos do xénero *Homo*.

A investigación engadiu máis complexidade ao poboamento de Eurasia. Tamén se revelou nova información sobre as ligazóns entre os devanceiros dos asiáticos centrais e os pobos indíxenas das Américas. En África, o ADN máis vello degrádase rapidamente debido ao clima tropical máis cálido, aínda que, en setembro de 2017, informouse de mostras de ADN antigas dunha antigüidade de 8&nbsp;100 anos.

## Investigadores especializados no ADN antigo 
* Alan Cooper
* Joachim Burger
* M. Thomas P. Gilbert
* Johannes Krause
* Svante Pääbo
* Hendrik Poinar
* David Reich
* Beth Shapiro
* Mark G. Thomas
* Eske Willerslev

## Notas  
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Arqueoxenética
* Paleoxenética
* Árbore filoxenética
* Proteína antiga

### Bibliografía 
*An C-C, Li Y, Zhu Y-X. 1995. Molecular cloning and sequencing of the 18S rDNA from specialized dinosaur egg fossil found in Xixia Henan, China. Acta Sci Nat Univ Pekinensis 31:140–147
*Baker LE. 2001. Mitochondrial DNA haplotype and sequence analysis of historic Choctaw and Menominee hair shaft samples. PhD Thesis. University of Tennessee, Knoxville.
*
*
*
*
*
*Díaz M.L. and Rodríguez E.L. The History of the Infectious Diseases is Written in the aDNA: Reality or Fiction. *Bol. Int. Cienc. Básica.* Vol.3, No.3:68–76. (Article N° BICB-08140200)
*Donoghue HD, Spigelman M, Zias J, Gernaey-Child AM, Minnikin DE. 1998. Mycobacterium tuberculosis complex DNA in calcified pleura from remains 1400 years old. Lett Appl Microbiol 27:265–269
*
*
*
*
*
*
*
*
*

* 
* 
*
*
*

*
*
* Pääbo S. 1986. Molecular genetic investigations of ancient human remains. Cold Spring Harbour Symp Quant Biol. 51:441–446
* 
*
*

*Rizzi E, Lari M, Gigli E, De Bellis G, Caramelli D, 2012, Ancient DNA studies: new perspectives on old samples, Genetic Selection and Evolution  volume,44: 21 
*
*
* 

### Conferencias 
* The 1st International Ancient DNA Conference celebrada en St John's College, Nottingham, Inglaterra, 1991.
* The 2nd International Ancient DNA Conference celebrada na Smithsonian Institution, Washington, D.C., EUA, 1993.
* The 3rd International Ancient DNA Conference celebrada na Universidade de Oxford, Oxford, Inglaterra, 1995.
* The 4th International Ancient DNA Conference celebrada na Universidade Georg-August, Göttingen, Alemaña, 1997.
*http://members.chello.nl/jperk/Ancient%20DNA%205.pdf – The 5th International Ancient DNA Conference celebrada na Universidade de Manchester, Manchester, Inglaterra, 2000.
* The 6th International Conference on Ancient DNA and Associated Biomolecules celebrada na Universidade Hebrea, Xerusalén, Tel-Aviv e Rehovot, Israel, 2002.
* The 7th International Conference on Ancient DNA & Associated Biomolecules celebrada na Universidade de Queensland, Brisbane, Australia, en 2004.
*https://web.archive.org/web/20120331032245/http://csk.umed.lodz.pl/~dmb/DNA8/doc/?plik=inv – The 8th International Conference on Ancient DNA and Associated Biomolecules celebrada na Universidade Médica de Łódź, Łódź, Polonia, 2006.
* The 9th International Conference on Ancient DNA and Associated Biomolecules celebrada ba Universidade de Nápoles, Nápoles & Pompeia, Italia, 2008.
*https://web.archive.org/web/20110202094544/http://adna2010.com/ – The 10th International Conference on Ancient DNA and Associated Biomolecules celebrada na Universidade Ludwig-Maximilians, Múnic, Alemaña, 2010.
*https://archive.today/20130218125645/http://www.unifi.it/dbalan/CMpro-v-p-166.html A day with ancient DNA celebrado na Universidade de Florencia, Florencia, Italia, 2012.
* The 1st International Symposium of Biomolecular Archaeology celebrada na Universidade Vrij, Ámsterdam, Países Baixos.
* https://web.archive.org/web/20180101094240/http://www.archaeology.su.se/english/about-us/events/conferences/isba2 The 2nd International Symposium of Biomolecular Archaeology celebrada na Universidade de Estocolmo, Suecia, 2006
* https://www.york.ac.uk/archaeology/ISBA3/ The 3rd International Symposium of Biomolecular Archaeology celebrada na Universidade de York, Reino Unido, 2008
* http://ctr.hum.ku.dk/people/staff-list/?pure=en%2Factivities%2Ffourth-international-symposium-on-biomolecular-archaeology-isb4(0e907117-c0f1-4429-9da1-06423efc77f2).html The 4th International Symposium of Biomolecular Archaeology celebrado na Universidade de Copenhagen, Dinamarca, 2010
* http://www.kaogu.cn/en/International_exchange/Academic_activities___/2013/1025/30986.html The 5th International Symposium of Biomolecular Archaeology celebrado en Beijing, China, 2012

### Ligazóns externas 
*ADN antigo, viaxes antigos
*ADNmt famoso, isogg wiki
*ADNmt antigo, isogg wiki
*ADN antigo, y-str.org
*Evidence of the Past: A Map and Status of Ancient Remains.
*British teacher finds long-lost relative: 9,000-year-old man  – Análise de ADNmt.
*Genetic characterization of the body attributed to the evangelist Luke  (PDF) mellor ligazón en http://www.pnas.org/cgi/content/full/98/23/13460  – mtDNA
*Unravelling the mummy mystery – using DNA – sen datos sobre DNAY, só ADNmt