O gato na cultura popular galega

A seguir recóllese a pegada do **gato na cultura popular galega** a través das crenzas, refráns, cantigas, etc. recollidas de enciclopedias, vocabularios, refraneiros e outra bibliografía de ámbito xeral ou localizado.

## Crenzas e supersiticións 
miniatura|300px|Criar un gato negro dá boa sorte na casa
miniatura|300px|*Levarse coma o can e o gato*
É común a crenza de que dá mala sorte que un gato negro se cruce diante nosa pero, pola contra, criar un gato negro na casa trae boa sorte ; en Cambados engaden que, para ben ser, o tal gato debe ser regalado .

Para curar o mal de aire din que é bo afumar o paciente con romeu, oliveira e loureiro, ademais dunha pluma de galiña e pelos de gato .

## Locucións 
* *Acedo como o rabo dun gato*: dise do alimento que se avinagra .
* *Andar á xaneira, andar de xaneira/ xaneiro*: estar unha gata en celo . Por extensión, dise dos mozos que andan pola noite buscando aventuras amorosas, como os gatos en celo.
** *Andar ás celeiras coma as gatas xaneiras*.
** *Andar como os gatos en xaneiro*.
* *Coma cans e gatos*: ver *levarse coma o can e o gato*. 
* *Levarse como o can e o gato*: estar rifando permanentemente, levarse mal con outro .
* *Ser á boa fe, coma os gatos pequenos*: non ter mala intención .

## Refraneiro
miniatura|300px|*...uñas de gato*
* *A muller que non sabe cociñar, é coma gata que non sabe ratear* .
* *Aí vén febreiro cos seus vinteoito: si tivera máis catro non deixaba can nin gato*. 
* *Cara de beato, e unllas de gato* . 
* *Chuvia en maio, a mexadiña dun gato* .
* *Chuvia en marzo, como a mexeira dun gato* .
* *Chuvia en marzo, nin a mexadura dun gato* .
* *Coa axuda dos veciños, sóbense os gatos os touciños* .
* *Dixo no monte unha vella: "Vaite febreiriño corto cos teus días vinteoito, que si tiveras máis catro non quedaba can nin gato". Febreiriño contestou: "Os teus becerriños oito, deixa que meu irmán marzo hachos de volver en catro"*. 
* *En marzo auga que non molle o rabo do gato* .
* *Febreiriño curto, cos seus días vinteoito, se duraras máis catro non deixabas can nin gato.
* *Febreriño curto, cos teus días vinteoito, se tuveras outros catro, non quedaba can nin gato, nin orellas ó pigureiro, nin can tras do palleiro* .
* *Febreiro corto, cos seus días vinteoito, se durara máis catro, non quedaba can nin gato, nin rato no seu burato* .
* *Febreiro curto, cos teus días vinteoito, se duraras máis catro, non quedaba can nin gato. Pois deixa, que agora vén meu irmau abril que che ha de matar o porco dun ano no cubil* .
* *Gato do mes de xaneiro vale un carneiro*.
* *Gato escaldado da auga fría fuge* .
* *Maio tolo, nin bo gato nin bo polo*. 
* *Máis val ser cabeza de rato, que rabo de gato* .
* *Marzo, marzaco, cabeza de gato, de oito bois que tiña deixáchesme catro*.
* *Marzo, nin rabo de gato mollado*. 
* *Nin mozo dormidor, nin gato maiador* .
* *Nin mozo farrento, nin gato cincento* .
* *O can i o gato comen o mal gardado* .
* *O fillo do gato mata ó rato* .
* *Polo rabo da culler entra o gato na ola* .
* *Polo rabo da culler sobe o gato a ola* .
* *Polo rabo da culler vai o gato á ola* .
miniatura|300px|*Sardiña que leva o gato, tarde ou nunca volve ó prato*
* *San Adrián, nin bo gato nin bo can* . 
* *Santo San Xoán de Arruxo/ déalle salú ó raposo/ os gatos de Maldonado/ rabuñáronlle o pescozo* .
* *Sardiña que leva o gato, tarde o nunca volve ó prato* .
* *Sardiña que o gato leva, ben lambidiña vai* .
* *Un ollo ó prato, e outro ó gato* .
* *Vaite febreiriño corto, cos teus días vinteoito, que se tiveras máis catro non quedaba can nin gato*. 
* *Vaite febreiro cos teus vinteoito que se duras máis catro non queda can nin gato*.
* *Vaite febreiro cos teus vinteoito que se duras máis catro non queda can nin gato. Deixa que aí vén meu irmán marzo que vos ha de poñe-los cornos no regazo*. 
* *Vaite febreiro cos teus vinteoito, que si duras máis catro non queda can nin gato. Deixa que aí vén meu irmán marzo que vos ha de poñe-los cornos no regazo*.

## Cantigueiro
miniatura|300px
* *Á porta de cas te mordan,/ malos gatos te rabuñen,/ que veña un boi que te escorne/ i a morte que te apatule* .
* *Ai, miña nai, que caldo me ten./ Ai, miña filla, sábeche ben;/ verciñas poucas, fabiñas catro,/ carniña tanta coma a lengoa dun gato* .
* *As garelas*  *de Betanzos/ cando van para o muíño/ levan un gato esfolado/ para comer no camiño*.
* *Cálate, vaite calando,/ cara de caracandil,/ ollos de gato raxado,/ fuciños de tamboril* .
* *Cantiguiña que eu dixer/ non a tornes a decer,/ que teño un gato esfolado/ para che dar a comer* .
* *Chamáchesme ollos rasgados, tamén os meu noivo os ten/ e non los fumos roubar/ ao gatiño de ninguién* .
* *De ise lado do río/ anda un gato dando voces/ que lle cortaron o rabo/ para bigotes dos homes* 
* *Eu subín por unha viña/ e baixei por un chantón./ Quen che ha de querer a ti/ cara de gato ladrón* .  
* *Manoel, Manoeliño/pernas de gato monteiro/pensas enganar as nenas/engánast'a ti primeiro* .
* *Manuel, caga mel, / I as abellas c... para el / A gata c... nata / i o Manuel todo lapa*. 
* *Miña nai pariume ó lume/ por baixo dunha tixela/ e veu o gato e levoume/ pensando que era vitela* .
* *Miña nai, cando peneira,/ báteme cunha variña;/ dime que fuxa dos homes/ coma o gato da sardiña* .
* *Pensas que te quero moito/ trapo de tódalas rollas;/ tanta ansia teño por ti/ como o gato por cebolas* .
* *Sardiña que o gato leva,/ aquela galdida vai;/ heite de sacar, meniña,/ dos brazos da túa nai* .
* *Sardiña que o gato leva,/ aquela gandida vai;/ heite de sacar, meniña,/ do poder da túa nai* .
* *Se tu viras o que eu vin/ na feira dos maragatos:/ vintecatro cabaleiros/ dacabalo de dous gatos* .
* *Se vírades o que eu vin/ fuxírades como eu fixín:/ un gato nunha ventana/ tocando nun violín* .
* *Voulles contar a vostedes/ o que enganan as mulleres,/ que ó probe do Farruquiño/ déronlles gatos por lebres* .

## Adiviñas 
* *Fun á romaría de san Benitiño,/a un pai e sete fillas crucei no camiño,/cada filla levaba sete sacas,/en cada saca ían sete gatas/e en cada gata sete gatiños./Gatiños, gatas, sacas,/homes e mulleres no camiño,/¿cantos ían ó san Benitiño?* .

## Notas
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* ANÓNIMO: *Saudade. Verba Galega nas Américas*, México 1942-1953. Ed. facsímile do Centro do Ramón Piñeiro 2008.
* BOUZA BREY, Fermín: "Cantigas populares da Arousa", en *Arquivos do Seminario de Estudos Galegos* III, 1929, 153-204 [en facsímile II].
* Mª Victoria Cerviño Ferrín: "Fraseoloxía e paremioloxía de Sebil, 2", en *Cadernos de Fraseoloxía Galega* 15, 2013, 441-462.
* GÁRFER, J.L. e FERNÁNDEZ, C.: *Adivinancero popular gallego*. Taurus Ed., Madrid 1984.
* LEIRO LOIS, Adela (dir.): *Cambados: a tradición oral*. Colexio Público Castrelo. Cambados 1986.* FERRO RUIBAL, Xesús (dir.) e outros: *Diccionario dos nomes galegos*, Ir Indo, Vigo 1992.
* LEMA BOUZAS, Lino (compilador): *Ditos e cantigas mariñeiras*. I Encontro de embarcacións tradicionais, Galicia 1993.
* LORENZO FERNÁNDEZ, Xaquín: *Cantigueiro popular da Limia Baixa*, Galaxia, Vigo 1973.
* MARIÑO FERRO, Xosé Ramón: *La medicina popular interpretada* I. Xerais, Vigo 1985.
* REAL ACADEMIA GALEGA: *Diccionario gallego-castellano*, 1913-1928.
* RIVAS QUINTAS, Elixio: *Frampas, contribución al diccionario gallego*, CEME, Salamanca 1978.
* RODRÍGUEZ GONZÁLEZ, Eladio: *Diccionario enciclopédico gallego-castellano*, Galaxia, Vigo 1958-1961.
* RUBINOS CONDE, Miguel: "Da roda para a piola: refráns e frases do sur de Galicia", en *Cadernos de Fraseoloxía Galega* 15, 2013, 487-502.
* SOBREIRA, Juan: *Papeletas de un diccionario gallego* (1792-1797), ed. de J. L. Pensado Tomé, Instituto de Estudios Orensanos, Ourense 1979.
* SOTO ARIAS, Mª Rosario: "Notas para un estudo dos refráns haxiocronolóxicos", en *Cadernos de Fraseoloxía Galega'' 15, 2013, 347-370.