Río Ienisei

O **Ienisei** (en ruso Енисей) é un longo río da Federación Rusa en Siberia, que flúe en dirección norte a través das repúblicas de Tuva e Khakassia, e o krai de Krasnoiarsk até desembocar no golfo homónimo, no mar de Kara (océano Ártico).

É o central dos tres grandes ríos siberianos que desembocan no océano Ártico (os outros dous son o Obi e o Lena. Nacido en Mongolia, segue un curso cara ao norte, até desembocar no golfo do Ienisei, no mar de Kara, drenando unha gran parte do centro de Siberia.

## Xeografía 
O río Ienisei nace en Kizil (Tuva), da confluencia do río Grande Ienisei (Bolshoi Ienisei), que discorre por Tuva, e o río Pequeno Ienisei (Mali Ienisei), que o nace ao sur dos montes Saián, na provincia de Khövsgöl, no norte de Mongolia; tras percorrer uns  cen quilómetros e recibir numerosos afluentes, cruza a fronteira con Rusia en Ush-Bel'Dyr, e termina uníndose ao Grande Inenisei preto da cidade de Kizil, formando así o Ieniséi. Tras o seu longo percorrido en dirección cara ao norte, desemboca no mar de Kara (océano Ártico), nun estuario duns 400&nbsp;km conformado o golfo do Ienisei.

A súa conca comprende uns 2&nbsp;580&nbsp;000&nbsp;km², a oitava do mundo. e do krai de Krasnoiarsk.

A maior parte do río é navegábel, salvo entre novembro e maio que permanece xeado. O seu curso superior é turbulento, o que se aproveitou para a construción de centrais hidroeléctricas, destacando os encoros de Saián e Krasnoiarsk.

### Afluentes 
miniatura|280px|O río Selenga.
Os seus principais afluentes son os ríos Angara, Tunguska Pedregoso e Tunguska Inferior; os tres pola súa marxe dereita.

### O lago Baikal 
O río Angara superior, de 320&nbsp;km e navegábel en parte, desemboca no extremo norte do lago Baikal na república dos Buriatos, pero a maior achega de auga provén do río Selenga, longo río de 1 024&nbsp;km que discorre polo norte de Mongolia e o centro-sur de Siberia, e flúe en dirección nordeste até desembocar, pouco despois de pasar por Ulán Udé, formado un delta, no lado sueste do lago.

### Cidades que atravesa 
As cidades máis importantes polas que pasa o río son Kizil, Shagonar, Saianogorsk, Abakán, Divnogorsk, Krasnoiarsk, Ieniseisk, Lesosibirsk, Igarka e Dudinka.

Ficheiro:Ru200107240021.jpg|Encoro do río Ienisei en Divnogorsk, 30&nbsp;km augas arriba de Krasnoiarsk
Ficheiro:Yenisey from the Railway Bridge.JPG|O río Ieniséi ao seu paso por Krasnoiarsk
Ficheiro:Bank of Yenisei River.jpg|O Ienisei visto desde o Transiberiano
Ficheiro:Jenissej 82.37757E 70.72558N.jpg|Desembocadura do Ienisei no golfo do Ienisei (mar de Kara)

## Fauna e flora 
O río Ienisei, na súa conca de drenaxe (excluíndo o lago Baikal e os lagos da conca do río Khantaika alberga 55 especies de peixes nativos, incluíndo dúas endémicas: *Gobio sibiricus* (un ciprínido da subfamilia dos gobioninos, e *Thymallus nigrescens* (un salmónido da subfamilia dos timalinos). O tímalo está restrinxido ao lago Khövsgöl e aos seus ríos tributarios.

A maioría dos peixes que se encontran na conca do río Ienisei son especies euribiberianas ou siberianas relativamente estendidas, como o lucio común (*Esox lucius*), o rutilo (*Rutilus rutilus*), o leucisco (*Leuciscus leuciscus*), o coto siberiano (*Cottus poecilopus*), a perca europea (*Perca fluviatilis*) e o carpa (*Carassius gibelio*). A conca tamén alberga moitos salmónidos (troitas, o corégono, salvelinos, tímalos, o *Hucho taimen* e outras especies relaciandas) e o esturión siberiano (*Acipenser baerii*). Tamén hai numerosas especies de aves presentes na conca, incluíndo, por exemplo, o corvo cincento, *Corvus cornix*.

### O rabaño de renos de Taimir 
O rabaño de renos da península de Taimir, unha subespecie de reno migrante da tundra siberiana, (*Rangifer tarandus sibiricus*), é o maior rabaño de renos do mundo. migran cara ás zonas de pasto de inverno ao longo do río Ienisei.

Ficheiro:Esox lucius ZOO 1.jpg|*Esox lucius*
Ficheiro:Acipenser baerii.jpg|*Acipenser baerii*
Ficheiro:Corvus corone cornix 001xx.jpg|*Corvus cornix*

Ficheiro:Pinus sibirica PAN.JPG|*Pinus siberianus*
Ficheiro:Seeds of Pinus sibirica.jpg|Piñóns de *P. siberianus*
Ficheiro:Nature in Khanty-Mansiya.jpg|*Larix sibirica* en outono
Ficheiro:JarainGol.jpg|Bosque de *Larix sibirica*

## Navegación 
Os vapores fluviais chegaron por primeira vez ao río Ienesei en 1864 e foron traídos de Holanda e Inglaterra a través do xeado mar de Kara. Un era o *SS Nikolai*, o outro o *SS Thames*. Intentaron explorar o río, e pasaron o inverno de 1876, pero sufriron danos polo xeo e finalmente naufragaron no río. O éxito chegou cos vapores *Frazer*, *Express* en 1878 e, ao ano seguiente, o *Moskowa* (*Moscova*), transportando subministracións e trigo. O *Dalman* chegou a Ieniseisk en 1881.

A Rusia imperial situou barcos de vapor no río nun intento de establecer a comunicación coa Siberia, sen litoral practicábel. Un dos barcos foi o *SS San Nicolao*, que levou ao futuro tsar Nicolao II na súa viaxe a Siberia, e máis tarde levou a Vladimir Lenin a prisión.

Enxeñeiros intentaron situar vapores fluviais nun servizo regular no río durante a construción do ferrocarril Transiberiano. Necesitábanse os barcos para levar raís, motores e subministracións. O capitán Joseph Wiggins navegou no *Orestes* con raís e barcos de vapor en 1893. Porén, a ruta marítima e fluvial resultou moi difícil, e perdéronse varios barcos no mar e no río. Tanto as foces do Obi como a do Ienisei teñen entradas moi longas, de varios centos de quilómetros de lonxitude, e son pouco profundas, con xeo durante gran parte do ano, e son propensas a fortes ventos e, polo tanto, prexudiciais para a navegación. Despois da finalización do ferrocarril, o tráfico fluvial reduciuse só ao servizo local, xa que a ruta polo Ártico e o longo río demostraron ser unha ruta demasiado indirecta.

En 1985 construíuse un canal en plano inclinado no río, no encoro de Krasnoiarsk.

O primeiro equipamento de navegación recreativa por toda a lonxitude do Ienisei, incluído o seu violento treito superior en Mongolia, foi un esforzo australiano-canadense rematado en setembro de 2001. Ben Kozel, Tim Cope, Colin Angus e Remy Quinter estaban neste equipo. Tanto Kozel como Angus escribiron libros que detallan esta expedición, e un documental foi producido pola National Geographic Television.

## Historia 
miniatura|180px|Distribución das linguas ieniseianas no século XVII (raiado) e ao final do século XX (vermello).
Tribos nómades como o pobo keta e o pobo yugh viviron ao longo das beiras do río Ienisei desde a antigüidade, e esta rexión é o berce das linguas ieniseianas. Os keta, que suman ao redor de 1 200 individuos, segundo o censo de 2010, son os únicos sobreviventes dos que viviron orixinariamente en todo o centro de Siberia, cerca das beiras do río. Os seus parentes extintos incluían aos kotts, assans, arins, baikots e pumpokols, que vivían río arriba, ao sur.

Os ketas modernos viviron nas zonas medias orientais do río antes de seren asimilados politicamente por Rusia durante os séculos XVII ao XIX.

O trigo do val do Ienisei foi vendido por musulmáns e uigures enas épocas de colleitas escasas a Bukhara e Sogdiana durante a dinastía Tahirid.

Os rusos chegaron por primeira vez ao Ienisei superior en 1605, viaxando desde o río Obi, subindo o río Ket, e despois baixando o Ienisei até o río Sym.

Durante a segunda guerra mundial, a Alemaña nazi e o Imperio Xaponés acordaron dividir Asia ao longo dunha liña que seguía o río Ienisei até a fronteira da China, e logo ao longo da fronteira entre a China e a Unión Soviética.

## Contaminación 
Estudos demostraron que o Ienisei sofre contaminación causada por descargas radioactivas procedentes dunha fábrica que produciu plutonio para bombas atómicas na cidade secreta de Krasnoyarsk-26, agora coñecida como Zheleznogorsk.

Por outra parte, o río está contaminado en varios treitos, en particular polo tritio que se encontra nos sedimentos, no zoobentos, nos peixes e nas plantas do curso da auga. A fonte deste tritio sería o complexo mineiro e químico do Rosatom (State Atomic Energy Corporation Rosatom), unha empresa pública rusa especializada no sector da enerxía nuclear, que agrupa a máis de 300 empresas e organizacións e emprega a 250 000 persoas.

## Na literatura 
O Ienisei foi atravesado por Miguel Strogoff na novela homónima de Jules Verne.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Abramova, Z. A. (1983): "Problèmes relatifs à l'étude du Paléolithique dans la région de l'Iénisséi (Sibérie)". ''L'Anthropologie''. **87** (2): 207-213.
* Devlet, M. A. (1996): "Mugur-Sargol, sanctuaire de l'âge du Bronze sur l'Iénisséi". ''Les Dossiers d'archéologie''. **212**: 58-63.
* Vasil'ev S.A & Desbrosse R (1990): "Le Paléolithique final du bassin supérieur de l'Iénisseï d'après les fouilles près du village de Maïna". ''L'Anthropologie*. **94** (4): 763-781.

### Ligazóns externas 
*Yenisey River na *Encyclopaedia Britannica''.
*Photos of river around Krasnoyarsk area at Boston.com
*William Barr, 'German paddle-steamers on the Yenisey 1878-84', *The Journal of the Hakluyt Society*, agosto 2014.