open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Hélène Metzger

**Hélène Metzger**, nada en Chatou o 26 de agosto de 1889 e finada de camiño a Auschwitz o 7 de marzo de 1944 foi unha filósofa e historia da ciencia francesa. Nos seus escritos centrouse principalmente na historia da química. Foi asasinada no Holocausto.

## Traxectoria 
Hélène Bruhl naceu en 1889 nunha familia xudía de clase media. Era sobriña de Lucien Lévy-Bruhl, un influente antropólogo francés. O seu pai insistiu en que ela e a súa irmá deixasen os seus estudos despois de só tres anos na universidade. En 1912, recibiu un diploma en cristalografía. Casou en 1914, mais enviuvou só un meses despois, tralo que volveu á investigación. Contemporáneos dela como Gaston Bachelard e Émile Meyerson citaron habitualmente as súas obras, e Thomas Kuhn, na introdución do seu libro *The Structure of Scientific Revolutions* (1962) refírese a ela como unha das súas principais inspiracións.

## Obra 
En 1918, Metgzer presentou unha tese sobre a emerxencia da ciencia dos cristais. Durante as décadas de 1920 e 1930 publicou seis libros sobre a historia da química nos séculos XVII e XVIII mentres vivía co diñeiro do seu dote.

### Publicacións 
**La genèse de la science des cristaux* (1918) 
**Les doctrines chimiques en France du début du XVIIe à la fin du XVIIIe siècle* (1923)
**Les Concepts scientifiques* (1926)
**Newton, Stahl, Boerhaave et la doctrine chimique* (1930)
**La chimie* (1930)
**La Philosophie de la matière chez Lavoisier* (1935)
**Attraction universelle et religion naturelle chez quelques commentateurs anglais de Newton* (1938)
*''La Science, l'appel de la religion et la volonté humaine* (1954)
**La Méthode philosophique en histoire des sciences*(1987) (ed. Gad Freudenthal) 
* "Extraits de lettres, 1921–1944," in Gad Freudenthal *Études sur / Studies on Hélène Metzger'' (1990), pp.&nbsp;247–269.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Bensaude-Vincent, B., 'Chemistry in the French tradition of philosophy of science: Duhem, Meyerson, Metzger and Bachelard,' *Studies in the History and Philosophy of Science*, **36**, 2005, pp.&nbsp;627–648.
* Chimisso, C., 'Hélène Metzger: The History of Science between the Study of Mentalities and Total History,' *Studies in History and Philosophy of Science*, **32**, 2001, pp.&nbsp;203–241. 
* Chimisso, C., *Writing the History of the Mind - Philosophy and Science in France, 1900 to 1960s*, Aldershot, Ashgate, 2008.
* Chimisso, C. & Freudenthal, G., 'A Mind of Her Own. Hélène Metzger to Émile Meyerson, 1933', *Isis*, **94**, 2003, pp.&nbsp;477–491.
* Freudenthal, G. (ed.) *Études sur / Studies on Hélène Metzger*, Leiden, Brill, 1990.
Torneo masculino de baloncesto nos Xogos Olímpicos de 2024

O **torneo masculino de baloncesto** nos **Xogos Olímpicos de 2024** será a vixesimoprimera edición do evento nos Xogos Olímpicos de Verán e terá lugar do 27 de xullo ao 10 de agosto de 2024. Os partidos da fase preliminar realizaranse no Estadio Pierre-Mauroy de Villeneuve-d'Ascq, mentres que a Arena Bercy de París será o recinto das finais.

## Calendario de competición
O calendario do torneo é o seguinte.

### Formato de competición 
Ao igual ca na edición anterior, este torneo de baloncesto olímpico comezará cunha fase de grupos onde os doce equipos se dividirán en tres grupos de catro seleccións. Durante a fase de grupos, os equipos enfrontaranse unha vez nun sistema de todos contra todos. Ao rematar esta fase, os dous mellores de cada grupo e os dous mellores equipos que acaben en terceiro lugar clasificarán á fase de cuartos de final.

Trala fase de grupos, os oito equipos clasificados serán acomodados en catro bombos de acordo aos seus resultados para os cuartos de final. Os dous mellores estarán no primeiro bombo sendo cabezas de serie (Bombo D), o terceiro e cuarto sembrado (Bombo E), quinto e sexto sembrado (Bombo F), e o sétimo e oitavo lugar (Bombo G). Os equipos do bombo D enfrontaranse aos do bombo G e os conxuntos do bombo E enfrontaranse aos do bombo F. Os equipos que compartiron grupo non poden xogar en cuartos entre si. Se os dous equipos do bombo D avanzan a semifinais, no poderán xogar entre si.

A fase final xogarase a partido único de eliminación directa e os gañadores dos cuartos avanzarán a semifinais. Os dous perdedores das semifinais disputarán o partido pola medalla de bronce, mentres os gañadores xogarán a final polo ouro olímpico.

## Clasificación
## Sorteo de grupos 
Para determinar os grupos da fase preliminar realizouse un sorteo dos equipos clasificados. Estes foron repartidos en catro bombos distintos de tres cada un de acordo á súa posición na clasificación mundial de FIBA (entre parénteses na táboa). A distribución dos catro futuros gañadores dos torneos preolímpicos realizouse considerando ao equipo coa clasificación máis alta en cada evento.

O sorteo celebrouse o 19 de marzo de 2024 na sede da FIBA, na localidade suíza de Mies, e contou coa presenza dos exxogadores Carmelo Anthony e Penny Taylor para asistir no seu desenvolvemento. O sorteo dispuxo os tres grupos (A, B e C) de catro equipos cada un, coas seguintes limitacións: en cada grupo debía haber un máximo de tres equipos europeos, mentres que non podía haber máis de un para o resto dos continentes.

### Cadro de eliminatorias
### Cuartos de final
### Semifinais
### Terceiro posto
### Final
## Clasificación final 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Baloncesto nos Xogos Olímpicos de 2024
* Xogos Olímpicos de 2024

### Ligazóns externas 
*Página oficial de París 2024 – Baloncesto
*Página oficial de FIBA del torneo olímpico
Selección feminina de hóckey sobre xeo de México

A **selección feminina de hóckey sobre xeo de México** é o equipo que representa a México nas competicións internacionais de hóckey sobre xeo en categoría feminina. En 2024, a IIHF (das siglas en inglés de *Federación Internacional de Hóckey sobre Xeo*) publicou a clasificación mundial de seleccións, na que España ocupou o 24º posto. Segundo datos da IIHF, en 2024 había en México un total de 140 mulleres que practicaban o hóckey sobre xeo.

O equipo debutou en 2012 nun partido amigable disputado en Cuautitlán Izcalli (México), e en competición oficial no Campionato do Mundo 2014 - Division IIB Q, conseguindo clasificarse para disputar o ano seguinte a Division IIB. En 2017 ascendeu ao cuarto nivel do Campionato do Mundo, a Division IIA. Ao longo da súa historia, a selección española gañou dúas medallas na Division IIB do Campionato do Mundo (1 ouro e 1 prata), e dous bronces na Division IIA.

Dende a súa creación a selección absoluta mexicana de hóckey sobre xeo está dirixida por Diego de la Garma. Berth González e Claudia Téllez son as xogadoras que máis partidos disputaron co combinado mexicano (62), mentres que Claudia Téllez é a máxima puntuadora histórica do equipo con 84 puntos.

## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Sitio web da Federación Deportiva de México de Hockey sobre Hielo, A.C.
Mark Hallett

**Mark Hallett,** nacido o 21 de novembro de 1947, é un artista estadounidense coñecido polas súas ilustracións de dinosauros e outros animais prehistóricos. Tras acuñar orixinalmente o termo "paleoarte" para referirse á ilustración paleontolóxica baseada ciencia, Hallett segue sendo un dos mestres máis influentes da imaxe moderna dos dinosauros.  

## Traxectoria 
Hallett considérase un "paleoartista" desde 1974 e comezou o seu traballo no Museo de Historia Natural de San Diego. Foi publicado en varios museos, revistas e libros, incluíndo *Life*, *Smithsonian* e *National Geographic*. Traballou como profesor, deseñador e director de arte, e tamén foi consultor nas grandes películas *Jurassic Park* En 1986, as pinturas paleontolóxicas de Hallett participaron nunha xira polos Estados Unidos, Reino Unido, Europa continental, Xapón e Australia, e apareceron en numerosos museos, incluíndo o Museo Americano de Historia Natural e o Museo Nacional Smithsonian de Historia Natural  Tamén recibiu varios premios importantes, incluíndo o Lanzendorf Paleoart Prize anual que concede a Society of Vertebrate Paleontology, que gañou en 2002.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Paleoarte
* Ilustración científica

### Ligazóns externas 
* Debuxando un 'dentes de sabre' con Mark Hallett (youtube.com)
Sucesión

**Sucesión** pode referirse a:

* Sucesión matemática: unha sucesión ou secuencia é unha colección enumerada de obxectos na que se permiten as repeticións e importa a orde.

* En ciencia política a **sucesión** é a transmisión dun cargo ou poder.
Vilaspasantes

Como topónimo **Vilaspasantes** pode referirse a:

;En Galiza
***Vilaspasantes**, parroquia do concello de Cervantes;
****Vilaspasantes**, lugar de dita parroquia.

## Véxase tamén
### Outros artigos
Orgánico

**Orgánico**, do grego όργανον (*organon*), refírese a: 

### Química 
* **Composto orgánicos**, produtos químicos baseados en carbono e hidróxeno xeralmente de orixe animal ou vexetal.
* **Ácido orgánico**, composto químico que contén un grupo funcional carboxilo (-COOH) unido a un átomo de carbono.

* **Factores orgánicos**, os relacionados cos seres vivos.
* **Síntese orgánica**, proceso de construír moléculas orgánicas complexas a partir de precursores máis sinxelos mediante reaccións químicas.

### Ecoloxía 
* **Materia orgánica**, materia ou substancia que procede dos seres vivos. 

### Agricultura 
* **Fertilizante orgánico**, os propios da **agricultura ecolóxica**.
* **Alimento orgánico** "alimentos ecolóxico" ou "alimentos biolóxicos", son os alimentos cultivados na agricultura ecolóxica, evitando substancias sintéticas.

### **Arquitectura e urbanismo** 
* **Urbanismo orgánico (crecemento)** ou **trazado orgánico** é o proceso de crecemento e desenvolvemento de cidades e vilas de maneira natural e progresiva ao longo do tempo, sen seguir un plano urbanístico. Caracterízase pola adaptación ao terreo, o crecemento evolutivo e espontáneo, rúas irregulares, escala humana e a integración de usos do solo, reflectindo a historia e as necesidades cambiantes da poboación
* **Urbanismo orgánico** ou **urbanismo organicista** é un termo usado desde mediados do século XX, referido a un enfoque urbanístico que aplica os principios da **arquitectura orgánica** ao desenvolvemento de cidades e vilas, caracterizado pola adaptación ás características naturais do terreo, respectando a topografía, cursos de auga e a vexetación existentes.
* **Arquitectura orgánica** ou **organicismo arquitectónico**, é a concepción arquitectónica que busca imitar a natureza, considerando os edificios como organismos que se adaptan ao medio, respectando os hábitats naturais e humanos, usando formas de crecemento dos seres vivos, fronte a outras concepcións arquitectónicas que se asemellan máis a patróns xeométricos de cristalización.

### Física 
* **Diodo emisor de luz orgánico (OLED)**
* **Semicondutor orgánico**, composto orgánico en forma de cristal ou polímero, que presenta propiedades similares ás dos semicondutores inorgánicos.

### Administración 
* **Orgánico** é o relativo ou pertencente á organización dun estado ou dunha entidade, por exemplo **lei orgánica**, como *Lei Orgánica de Universidades*; no franquismo *Ley Orgánica del Estado* foi unha das oito *Leis Fundamentais do Reino* da estrutura da ditadura.

## Notas
Avenida da Florida (Vigo)

A **avenida da Florida** é unha vía urbana da cidade de Vigo. Constitúa unha das principais arterias do rueiro olívico, e unha das varias vías que parten de xeito radial desde a Praza América. Desemboca nunha rotonda sobre o río Lagares, comunicando coas rúa de Citroën e a Estrada de Camposancos. É unha das principais vías de acceso polo sur da cidade.

Recibe o nome da parroquia homónima que percorre, Santo Antonio da Florida, que á súa vez provén probabelmente dunha casa de indianos rosarinos que se estableceron na zona. Coa chegada do tranvía, unha das propias paradas pasou a denominarse tamén A Florida. Finalmente, co desmantelamento destes, a avenida mantivo o mesmo nome.

## Notas
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Álvarez Blázquez, Xosé María (1960). *La Ciudad y los días. Calendario histórico de Vigo*. Editorial Monterrey .
Rekidai Hōan

O ***Rekidai Hōan*** (; "Os valiosos documentos das sucesivas xeracións") é unha compilación oficial de documentos diplomáticos do reino de Ryūkyū. A obra abarca un período entre o 1424 e o 1867, e contén rexistros en chinés de comunicacións entre Ryūkyū e dez dos seus parceiros económicos, detallando tamén regalos ofrecidos como tributo. Trátase de China, Corea, Siam, Malaca, Palembang, Xava, Sumatra, Pattani e Sunda Kelapa (actual Iakarta). Son un total de 242 volumes, incluíndo catro listas e catro seccións extra.

## Historia 
A obra podería ter sido editada por primeira vez en 1697, a partir dos documentos conservados no palacio Tempi de Naha. Algúns dos textos orixinais perdéronse, e varias das copias actuais conteñen erros. Descoñécese se os documentos xa estaban agrupados xuntos ou se foi unha escolma posterior.

O *Rekidai Hōan* non se amosou ao público até 1932, nunha exposición no santuario Tenson de Naha. Posteriormente, foi trasladado á Biblioteca Prefectural de Okinawa. A chamada "primeira serie" foi a de 1697, con 49 volumes, algún dos cales sufriron danos ou desapareceron para 1932. Todos eles foron destruídos en 1945 na batalla de Okinawa, durante a segunda guerra mundial.

Na actualidade, consérvanse copias na Universidade de Taiwán e na Universidade de Tokyo, que constitúen a base dos estudos sobre o *Rekidai Hōan*. Porén, sábese que existen erros nestas versións, creados durante a súa elaboración nas décadas de 1930 e 1940.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 

### Outros artigos 
* Reino de Ryukyu
George Henslow

**George Henslow**, nado en Cambridge o 23 de marzo de 1835 e finado en Bournemouth o 30 de decembro de 1925, foi un crego coadxutor anglicano, botánico e autor de libros inglés. Destacou por ser un defensor da evolución lamackista.

## Traxectoria 
Foi o terceiro fillo do reverendo John Stevens Henslow, e foi educado na King Edward VI School, Bury St Edmunds e despois matriculouse o 30 de maio de 1854 no Christ's College, Cambridge, onde se graduou como B.A. (licenciado en humanidades) en 1858 e M.A. (máster) en 1861. Foi ordenado diácono da Igrexa de Inglaterra en 1859 e crego en 1861. En 1864 converteuse en Membro da Sociedade Linneana. Foi o director entre 1861 e 1864 da Hampton Lucy Grammar School e de 1865 a  1872 da Grammar School, da rúa Store, Londres. De 1868 a 1880 foi profesor de Botánica no St Bartholomew's Hospital e tamén no Birkbeck College e no Queen's College, Londres. Foi entre 1868 e 1870 coadxutor da St John's Wood Chapel e entre 1870 e 1887 coadxutor da igrexa de St James, Marylebone. Residiu en Ealing, onde foi no período 1882-1904 presidente da Sociedade de Historia Natural e Microscópica de Ealing, despois morou en Drayton House en Learnington e finalmente mudouse a Bournemouth.

Nos seus últimos anos converteuse nun crente no espiritualismo.

## Evolución 
Henslow foi un dos propoñentes da evolución teísta que sostiña que a "selección natural non exerce ningún papel na orixe das especies." Promoveu a súa teoría lamarckista da evolución en plantas por adaptación directa, coñecida como "o Verdadeiro darwinismo". 
Utilizaba este termo en oposición a neodarwinismo, que negaba a herdanza dos caracteres adquiridos.

## Publicacións seleccionadas 
A abreviación como autor que se lle asigna nas citas de nomes botánicos é **G.Hensl.**

### Artigos 
*
*
* 
* 
*
*
*
*

### Libros 
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas
Tony Bouza

**Antonio Vila Bouza**, coñecido como **Tony Bouza** ou **Anthony V. Bouza**, e alcumado **O Emperador do Bronx**, nado no Seixo (Franza, Mugardos) o 4 de outubro de 1928 e finado en Bloomington o 26 de xuño de 2023, foi comandante nos departamentos de policía de Nova York e Minneapolis.
## Traxectoria 
O seu pai, José Antonio, traballaba cargando carbón nas caldeiras da mariña mercante e a súa nai, Encarnación, era costureira. Durante a guerra civil española, cando o neno tiña nove anos de idade, a familia emigrou aos Estados Unidos de América e instalouse en Brooklyn (Nova York). Alí obtivo o título de secundaria en 1947, e en 1953 ingresou no departamento de policía de Nova York (NYPD). Licenciouse en Administración de Empresas e fixo un mestrado en Administración pública, converténdose nun dos poucos axentes de Nova York con titulación universitaria.

Formou parte do servizo secreto, foi responsábel da seguridade de John F. Kennedy e escolta de Lyndon Johnson. Loitou contra a corrupción e o racismo policiais. En 1994 presentouse ao nomeamento para gobernador do estado de Minnesota polo Partido Demócrata-Agrario-Laborista, pero non gañou. Após a xubilación, e durante dúas décadas, foi un activista contra a corrupción policial. 

Escribiu nove libros sobre o corpo policial e tivo dous fillos, Anthony e Dominick, con Erica Bouza, de orixe británica. Faleceu o 26 de xuño de 2023 en Bloomington, Minnesota.

## Publicacións 
* *Police intelligence: The operations of an investigative unit* (AMS Press, 1976).
* *Police administration: Organization and performance* (Pergamon Press, 1978).
* *The police mystique: An insider’s look at cops, crime, and the criminal justice system* (Da Capo Press, 1990).
* *A carpet of blue: An ex-cop takes a tough look at America’s drug problem* (Fairview, 1991).
* *Police unbound: Corruption,abuse, and heroism by the boys in blue* (Prometheus, 2001).
* *The decline and fall of the American empire: corruption, decadence, and the American dream* (De Capo Press, 2003).

## Notas 
## Véxase tamén
### Bibliografía 
* Sherman, L. W., & Berk, R. A. (1984). "The specific deterrent effects of arrest for domestic assault". *American Sociological Review* 49, pp. 261-272.

* Sherman, L. W., e Weisburd, D. (1995). "General deterrent effects of police patrol in crime “hot spots”: A randomized, controlled trial". *Justice Quarterly* 12, pp. 625-648.
* Sherman, L. W., Buerger M., e Gartin, P. (1989). *Repeat call address policing: The Minneapolis RECAP Experiment*. Washington, DC: Crime Control Institute.
* Sherman, L. W., Gartin, P. R., e Buerger, M. E. (1989). "Hot spots of predatory crime: Routine activities and the criminology of place". *Criminology* 27, pp. 27–56.
* Sherman, L. W. (2023). "Anthony V. Bouza and the Founding of Evidence‑Based Policing". *Cambridge Journal of Evidence-Based Policing* 8 (2).
Gaston Bonnier

**Gaston Eugène Marie Bonnier**, nado en París o 9 de abril de 1853 e finado na mesma cidade o 2 de xaneiro de 1922, foi un botánico francés e ecólogo de plantas. A súa abreviación oficial como autor cando se citan nomes de plantas é **Bonnier**.

## Traxectoria 
Bonnier estudou primeiramente na École Normale Supérieure de París desde 1873 a 1876. Xunto con Charles Flahault, estudou na Universidade de Uppsala en 1878. Publicou dous artigos sobre as súas impresións, ambos con Charles Flahault en 1879: "Observations sur la flore cryptogamique de la Scandinavie" e "Sur la distribution des végétaux dans la region moyenne de la presqu’ile Scandinave".

Converteuse en profesor asistente, posteriormente profesor numerario, de botánica na Sorbona en 1887 e, ademais, fundou un laboratorio biolóxico de plantas en Fontainebleau en 1889. Ese mesmo ano, cofundou a revista científica *Revue Générale de Botanique*, que el editou ata 1922.

Foi un dos primeiros expoñentes da ecoloxía de plantas experimental. Transplantou plantas alpinas entre os Alpes e os Pireneos e o xardín de investigación de Fontainebleau. Os resultados publicáronse en:
* *Cultures expérimentales dans les Alpes et les Pyrénées*. Revue Générale de Botanique 2 (1890): 513–546.
* *Les plantes arctiques comparées aux mêmes espèces des Alpes et des Pyrénées* (1894).
* *Nouvelles observations sur les cultures expérimentales à diverses altitudes et cultures par semis*. Revue Générale de Botanique 22 (1920): 305–326.

Foi autor de varias floras de Francia, como: 
* *Nouvelle flore du Nord de la France et de la Belgique* pour la détermination facile des plantes sans mots techniques. Vol. I. *Tableaux synoptiques des plantes vasculaires de la flore de la France*. P. Dupont, París, 1894 (con Georges de Layens (1834–1897)).
** Vol. II. *Nouvelle Flore des mousses et des hépatiques* con Charles Isidore Douin (1858–1944). P. Dupont, París, 1895.
** Vol. III. *Nouvelle Flore des champignons* con Julien Noël Costantin (1857–1936) e Léon Jean Marie Dufour (1862–1942). P. Dupont, París, 1895.
* *Flore complète illustrée de France, Suisse et Belgique*. (1911).

Notables estudantes de Gaston Bonnier son Henri Devaux, Maurice Bouly de Lesdain, Paul Becquerel, Louis Emberger, Paul Jaccard e Albert Maige entre outros.

## Notas
Shintarō Katsu

**Toshio Okumura** (奥村 利夫), nado en Fukugawa o 29 de novembro de 1931 e finado en Kashiwa, Chiba, o 21 de xuño de 1997, foi un actor, cantante e cineasta xaponés, coñecido como **Shintarō Katsu** (勝 新太郎). Foi célebre por protagonizar as series de filmes *Akumyō*, *The Hoodlum Soldier* e *Zatoichi*.

## Traxectoria 
Katsu era fillo de Minoru Okumura (奥村 実), actor de kabuki coñecido polo nome artístico de Katsutōji Kineya (杵屋 勝東治) e que destacou polas súas habilidades no *nagauta* e no *shamisen*. Era o irmán máis novo do actor Tomisaburo Wakayama. Katsu comezou a súa carreira no mundo do espectáculo como intérprete de *shamisen*. Pasou a ser actor porque se deu de conta que estaba mellor pagado.

Na década de 1960 actuou simultaneamente en tres longas series de filmes, *Akumyō*, *The Hoodlum Soldier* e *Zatoichi*. Interpretou a personaxe do masaxista cego Zatoichi nunha serie de vinte e cinco filmes entre 1962 e 1973, en cen capítulos dunha serie de televisión con catro tempadas entre 1974 e 1979, e nun 26.º e derradeiro filmes en 1989, que tamén dirixiu.

En 1967, Katsu fundou a compañía Katsu Productions.

Katsu tivo unha vida persoal complicada. Bebedor empedernido, tivo ademais problemas coa lei por uso de drogas, incluídas marihuana, opio e cocaína, sendo en 1978, 1990 e 1992. Tamén tiña reputación de ser problemático nos platós. Cando o director Akira Kurosawa o contratou como protagonista de *Kagemusha* (1980), Katsu abandonou a rodaxe antes de que acabase o primeiro día. Aínda que os relatos sobre o incidente difiren, o máis consistente detalla unha pelexa entre Katse e Kurosawa sobre levar o seu propio equipo ao plató para filmar a Kurosawa en acción para posteriormente mostralo aos seus estudantes de interpretación. Seica Kurosawa se ofendeu por isto, o que provocou o despedimento de Katsu, que foi substituído por Tatsuya Nakadai. No seu libro *Waiting on the Weather*, sobre a súa experiencia co director Kurosawa, a supervisora de guións Teruyo Nogami atribúe as diferenzas entre Katsu e Kurosawa a un choque de personalidades que tivo resultados artísticos desafortunados.

Kastu foi o marido de Tamao Nakamura, con quen casou en 1962, e pai do actor Ryutaro Gan. O especialista Yukio Kato faleceu na rodaxe do 26.º filme de *Zatoichi* polo fillo de Katsu, que era coprotagonista, cando unha espada real foi confundida por unha de atrezzo.

Katsu produciu a serie de filmes jidaigeki *Kozure Okami*, baseada no manga homónimo, e protagonizada polo seu irmán Tomisaburo Wakayama; dous posteriormente foron compilados no filme *Shogun Assassin*. Tamén coescribiu, produciu e interpretou xunto co seu irmán as series *Oshizamurai Kiichihōgan* e *Tsūkai! Kōchiyama Sōshun*.

Katsu faleceu de cancro de farinxe o 21 de xuño de 1997.

## Legado 
A personaxe de Fujitora, do manga *One Piece* está baseada nel.

## Notas
Organización (homónimos)

**Organización**, derivado do latín medieval *organizationem* (nominativo *organizatio*), substantivo de acción do participio de *organizare*, do latín *organum* "instrumento, ferramenta, **órgano**", ten os seguintes significados: 

* é o **efecto de** **organizar** ou **organizarse**. 

* tamén é o **acto ou proceso de organizar**, a disposición das partes nun todo "**orgánico**"
* tamén a **maneira como está organizado un conxunto**, con vistas a cumprir unha función. Por exemplo: "*A organización dos servizos é deficiente".*
* **organización** como **entidade**, **institución** ou **asociación**, que ten un obxectivo colectivo e está vinculada a unha contorna externa (esta acepción como grupo de persoas emprégase desde a Idade moderna).

## Bioloxía e medicina 
(véxase o dicionario galego de termos médicos)

* **Organización tisular**: acción de dotar de estrutura orgánica ou de formar órganos dentro dun ser vivo.
* **Organización (vascularidade)**: transformación no interior do organismo dun trombo, exsudado ou calquera masa sen vida en tecido conxuntivo vascular, a través da migración de células e vasos sanguíneos.

## Notas 
## Véxase tamén 
* Autoorganización 
* Organismo
* Organizador nucleolar
* Órgano
* Órgano
Pirotecnia

[miniaturadaimagem|Efectos pirotécnicos tipo *gerb* utilizados durante evento da [WWE.|alt=|232x232px]]
A **pirotecnia** é a ciencia ou arte que emprega o lume e outras substancias e artefactos explosivos ou combustíbeis para producir luces, gases, fume, calor ou son. O nome procede da unión das palabras gregas *pur* ("lume") e *tekné* ("arte" ou "técnica"). A pirotecnia inclúe os fogos de artificio, paus de fósforo, dispositivos pirotécnicos para accionar asentos exectores, para inflar o sistema de airbags ou mesmo para balizamento e emerxencias de embarcacións no mar mediante foguetes sinalizadores, sinais de fume etc.

## Historia 
miniatura|Páxina do libro *Elémens de Pyrotechnie (1811)*, de Claude F. Ruggieri demostrando os compoñentes dun morteiro.|alt=|294x294px
A pirotecnia xurdiu como consecuencia da invención da pólvora. Non se sabe exactamente cando se iniciou a produción ou utilización da pirotecnia debido á falta de documentación e rexistros históricos. Porén, algúns dos seus primeiros indicios foron entre os chineses, indios e exipcios, que ensinaron aos gregos e posteriormente aos romanos. A pirotecnia era utilizada para fins militares e conmemorativos, permanecendo así durante anos.

Contra os séculos XI e XII, os árabes volveron empregar a pirotecnia, desta vez con mesturas incendiarias novas, agregando o seu coñecemento con sales e minerais que producían cores ou luces máis intensas cando se queimaban xunto coa pólvora. Nese mesmo período, por volta de 1232, xurdiron rexistros de que os romanos e os mongois utilizaran frechas foguetes nas guerras, ademais de rexistros de venda de pólvora en países como Bélxica, Inglaterra e Escocia nos anos 1313 e 1327.

Entre 1630 e 1850, os fogos de artificio popularizáronse e comezaron a desenvolverse de xeito similar aos actuais. Claude F. Ruggieri está considerado o pai dos fogos coloridos, tendo escrito o libro *Elemens de Pyritechnie* en 1811, en que ensinaba as súas técnicas e experiencias con outros compostos químicos para a fabricación de fogos de artificio. En 1878 patentouse a primeira pistola sinalizadora, coñecida como *Very Pistol*.

Bandas e artistas como Rammstein, KISS, Pink Floyd, Sabaton, Nightwish, Green Day, Lordi, entre outras, empregan efectos pirotécnicos nas súas presentacións con frecuencia. Tamén se empregan en eventos deportivos como as loitas da WWE, inauguracións e peches de competicións de fútbol e entregas de premios destes eventos.

Debido ao feito de que estes efectos se empregan moitas veces en lugares pechados ou próximos ao públicos, os produtos destinados a estes usos non poden ter risco de incendio, polo que xeralmente se producen con materiais alternativos como a nitrocelulosa.

## Espectáculos pirotécnicos 
miniatura|250px|dereita|Fogos artificiais.
Os espectáculos pirotécnicos son espectáculos realizados a ceo aberto coa utilización de fogos de artificio. En xeral realízanse para conmemorar algunha data ou evento específico.

## Notas
Mikel Herrán

**Mikel Herrán Subiñas**, coñecido en redes como **PutoMikel**, é un arqueólogo, artista drag, escritor e youtubeiro de Zaragoza.

## Traxectoria 
Mikel Herrán é arqueólogo e posúe un máster en Arqueoloxía do Mundo Árabe e Islámico. Estudou un doutoramento na Universidade de Leicester.

Deuse a coñecer ante o público a través dos seus vídeos de contido histórico na plataforma YouTube, analizando a historia occidental desde unha perspectiva queer e decolonial, e tratando temas como a percepción que se tiña do xénero na sociedade viquinga. A través das redes sociais amosa estudos históricos do ámbito académico a un público máis xeral.

En 2022 publicou o seu primeiro libro, *La historia no es la que es, es la que te cuentan*, publicada pola Editorial Planeta, na que trata a historia como unha narración subxectiva e a forma na que esta se constrúe.

En xuño de 2023 acudiu como invitado ao podcast *Movidas Varias*, presentado pola historietista Quan Zhou Wu.

En 2024 publicou *Sodomitas, vagas y maleantes: Historia de la España desviada de Atapuerca a Chueca*.

## Obras 
**La historia no es la que es: Es la que te cuentan* (2022)
**Sodomitas, vagas y maleantes: Historia de la España desviada de Atapuerca a Chueca* (2024)

## Notas
Luzia

**Luzia** é un esqueleto fósil humano parcial dunha muller que viviu no territorio do actual Brasil hai entre 12.000 anos e 14.000 anos. Atopouse en 1975 na cova de Vermelha, proxima a Lagoa Santa, Belo Horizonte, Minas Gerais.

É o fósil de ser humano máis antigo atopado no Brasil e posibelmente en todo o continente americano. 

## Nome 
[esquerda|miniatura|[Reconstrución forense do rostro|Reconstrución forense dixital de Luzia, por Cicero Moraes. (2012)]]

O fósil chámase formalmente **Lapa Vermelha IV Hominídeo 1**, pero foi nomeado **Luzia** polo biólogo brasileiro Walter Alves Neves, do Instituto de Biociências da Universidade de São Paulo, inspirado noutro fósil, Lucy, un *Australopithecus afarensis* atopado un ano antes en Etiopía en 1974, de 3,5 millóns de anos. 
[esquerda|miniatura|Fotogrametría do cranio. Dixitalización 3D feita con PPT-GUI e [Blender|Blender 3D, a partir de fotografias tomadas polo arqueólogo Dr. Moacir Elias Santos. Á esquerda: Vision en *wireframe* con textura. Á dereita: renderizacións.]]
Aínda que foi chamado "o pai da Luzia", Neves non foi o seu descubridor (foi a arqueóloga francesa Annette Laming-Emperaire), pero si o seu maior estudoso, e o principal impulsor da teoría do poboamento de América por individuos non chegados de Asia (non-mongoloides), con características máis semellantes aos humanos orixinarios de África e Oceanía.

## Reconstrución paleobiolóxica 
[esquerda|miniatura|[Reconstrución forense do rostro|Reconstrución da **Luzia** con base nos remanescentes do cranio achado na Lapa Vermelha IV. Acervo de Antropologia Biológica do Museu Nacional/UFRJ, Río de Xaneiro. (1999)]]
Os forenses determinaron que a Luzia morreu arredor dos seus 20 anos. Aínda que se encontraron artefactos de sílex nas inmediacións, os seus foron os únicos restos humanos atopados na cova de Lapa Vermelha.

En 1999, o antropólogo británico Richard Neave, da Universidade de Manchester, realizou unha reconstrución paleobiolóxica de como sería o rostro de Luzia. O que máis intrigou aos investigadores foi a orixe do cranio. 

## Notas 
## Véxase tamén 
* Reconstrución forense do rostro
* Paleoarte
* Poboamento de América
* Lucy (Australopithecus)
Cicero Moraes

**Cicero Moraes**, nado o 13 de novembro de 1982 en Chapecó, Brasil, é un deseñador 3D brasileiro especializado na reconstrución facial forense e no deseño e modelaxe de próteses humanas e veterinarias.

## Traxectoria 
### Reconstrucións faciais 
Foi o encargado de reconstruír os rostros de moitos personaxes relixiosos e históricos como san Valentín, santo Antonio de Padua, o señor de Sipán, a dama dos catro *Tupus* ou Luzia, o primeiro fósil de ser humano anatomicamente moderno do Brasil e posibelmente de América, e fixo reconstrucións dixitais de homínidos antecesores do *homo sapiens*.
[miniatura|400x400px|Pasos na reconstrución dun *[Paranthropus boisei* feita por Cicero Moraes.|centro]]
### Próteses 
No ámbito veterinario deseñou e modelou dixitalmente próteses para diversos animais, entre eles un can, un ganso, un tucano, un guacamaio e unha tartaruga.

## Notas 
## Véxase tamén 
* Blender
* Paleoarte
* Reconstrución forense do rostro
* Renderización
Dani Vivian

**Daniel Vivian Moreno**, nado en Vitoria o 5 de xullo de 1999, é un futbolista español que xoga como defensa central no Athletic de Bilbao e na selección española.

## Traxectoria 
Naceu na cidade vasca de Vitoria, sendo fillo dun galego da parroquia de Berrande, en Vilardevós, e dunha toledana de Talavera de la Reina. Fomouse como futbolista nas canteiras do San Viator, o Deportivo Alavés, o Lakua e o Ariznabarra antes de fichar polo Santutxu en 2015. No equipo xuvenil do club bilbaíno tivo como adestrador ao futbolista Ibai Gómez. 

En xuño de 2016 incorporouse ao Athletic de Bilbao, sendo inicialmente asignado ao Basconia, da Tercera División. Co segundo filial do Athletic disputou 44 partidos oficiais ao longo de dúas tempadas. Para a tempada 2018/19 subiu ao Bilbao Athletic, da Segunda División B, onde se fixo axiña coa titularidade ás ordes de Gaizka Garitano.

En agosto de 2020 renovou o seu contrato ata 2023 e foi inmediatamente cedido ao Mirandés, da Segunda División. Tras unha boa campaña en Miranda de Ebro, no verán de 2021 regresou ao Athletic para formar parte do primeiro equipo.

Debutou en Primeira o 16 de agosto de 2021 nun empate sen goles ante o Elche no Martínez Valero, e o 11 de setembro marcou o seu primeiro gol, nunha vitoria por 2-0 ante o Mallorca en San Mamés, rematando de cabeza un centro de Iker Muniain. En febreiro de 2022, tras as súas boas actuacións, o club renovou o seu contrato por catro anos máis. O 20 de febreiro de 2022, marcou o gol inicial nun derbi vasco contra a Real Sociedade en San Mamés, que rematou 4-0 a favor dos biscaíños.

Ao comezo da tempada 2023/24, coa marcha de Iñigo Martínez e os problemas físicos de Yeray Álvarez, fixéronse coa titularidade os relativamente inexpertos Vivian e Aitor Paredes (de 24 e 23 anos respectivamente), que formaron unha sólida parella de centrais, contribuíndo ao bo rendemento do equipo. O Athletic conseguiu a clasificación para a Europa League e conquistou a Copa do Rei despois de 40 anos sen logralo, sendo ambos os centrais titulares na final. En xuño de 2024, asinou un novo contrato ata 2032.

### Selección nacional 
Debutou coa selección do País Vasco en maio de 2019, nun empate sen goles ante Panamá. O 22 de marzo de 2024 debutou coa selección española nun amigable contra Colombia. 

Ese mesmo ano foi un dos 26 seleccionados por Luis de la Fuente para a Eurocopa 2024.  Participou en dous partidos do torneo, contra Albania na fase de grupos e contra Francia nas semifinais, e acabou proclamándose campión, aínda que quedou no banco de suplentes na final ante Inglaterra.

## Palmarés 
;Athletic Club
* **Copa do Rei (1):** 2023/24.

;Selección española
* **Eurocopa (1):** 2024.

## Notas
Zisi

[miniatura|A tumba de Kong Ji no [cemiterio de Confucio (Qufu)]]
**Kong Ji**, máis coñecido como **Zisi** (chinés tradicional e simplificado: 子思; *pinyin*: Zǐsī; Wade-Giles: Tzu3-ssu1), nado contra o 481 a.C. e finado cara ao 402 a.C., foi un filósofo chinés, neto de Confucio, ao que se lle atribúe o *Zhongyong*, un dos Catro Libros.

## Traxectoria 
Zisi era o fillo de Kong Li, así como o único neto de Confucio. Segundo a tradición, transmitiu as ensinanzas confucianas a Mencio e escribiu o *Zhongyong* ou "Doutrina do medio", un dos Catro Libros. Tamén se lle atribúen o *Wuxing*, o *Biaoji*, o *Ziyi* e mais o *Fangji*, que na actualidade son capítulos do *Liji* ou "Libro dos ritos". Porén, Zisi non puido coincidir no tempo con Mencio, polo que algúns autores suxiren que foi mestre de Shi Shuo, quen despois ensinaría a Mencio.

Namentres o seu avó distinguiu entre o coñecemento verdadeiro e o aparente, Zisi iniciou as súas disquisicións dende a noción da relatividade do coñecemento humano. Tentou analizar as accións humanas en base a diferentes tipos, e defendeu que as persoas sabias que son conscientes dos seus deberes morais e intelectuais poden copiar a realidade do universo neles mesmos.

Xunto con Mencio, Zisi foi obxecto das críticas de Xunzi, quen atacou sobre todo as doutrinas do *Wuxing*. Segundo Zhang Binglin (1868-1936), Zisi tratou de combinar as ensinanzas confucianas cos principios da numeroloxía chinesa. Pola súa banda, Li Xueqin (1933-2019) suxeriu que esta mestura de influencias está baseada no *Shangshu*.

## Influencia 
No *Lu Mu gong wen Zisi* 魯穆公問子思 ("O duque Mu de Lu pregunta a Zisi"), un dos textos de Guodian, desenvólvese a noción de *zhongchen* 忠臣 ("oficial leal") a través dun diálogo ficticio entre o duque Mu (século IV a.C.) e Zisi.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
* 
* 

### Outros artigos 
* Confucianismo
* Confucio
* Kong Li
* *Zhongyong*
Massimo Benassi

**Massimo Adalberto Benassi**, nado en Pordenone o 12 de setembro de 1991, é un dirixente deportivo italiano, actual director xeral do Deportivo da Coruña dende 2023.

## Traxectoria 
Nado na cidade italiana de Pordenone, licenciouse en Dereito e especializouse no ámbito deportivo. Exerceu diferentes cargos na UD Ibiza e no CD Leganés, antes de incorporarse en 2022 ao Deportivo da Coruña como director de desenvolvemento de negocio. En xullo de 2023 foi nomeado director xeral do club, sucedendo no cargo a David Villasuso.

## Notas
Portal de Internet

Un **portal de Internet** (ou **portal web**) é un sitio web especialmente deseñado que reúne información de diversas fontes, como correos electrónicos, foros en liña e buscadores, de forma uniforme. Normalmente, cada fonte de información obtén a súa área dedicada na páxina para mostrar información (un portlet); moitas veces, o usuario pode configurar cales mostrar. As variantes dos portais inclúen mashups e paneis de intranet para directivos e xestores. A medida en que o contido se mostra de forma "uniforme" pode depender do usuario previsto e do propósito previsto, así como da diversidade do contido. Moitas veces a énfase do deseño está nunha determinada "metáfora" para configurar e personalizar a presentación do contido (por exemplo, un panel ou un mapa) e o marco de implementación* escollido ou as bibliotecas de código. Ademais, o papel do usuario nunha organización pode determinar que contido se pode engadir ao portal ou eliminarse da configuración do portal.

## Notas
Cabana (arquitectura)

[miniatura|Diferentes formas de cabanas e chozas dos [pobos indíxenas do Brasil|indíxenas brasileiros por Jean-Baptiste Debret.]]
**Cabana**, **barraca**, **cabanel**, **casoupa**, **casoupo,** **chabola** ou **choza** son denominacións dadas ás vivendas construídas artesanalmente, moitas veces de fráxil constitución. É un tipo de casa xeralmente localizada fóra dos centros urbanos, construída esencialmente a partir de técnicas e materias primas locais. Emprégase tanto como vivenda como para acomodación turística. Cabana tamén se emprega para referirse a construcións militares de establecemento temporal.

Presenta diferenzas no Brasil, máis de natureza rexional, conforme o material empregado na súa construción, do que é típico nas rexións africanas. Cómpren sinalar as cabanas dos indíxenas americanos (*tejupar*), feitas de palla, nas que os primeiros cronistas acharon parecidos coas cabanas portuguesa dos campesiños do norte. Desas cabanas algunhas eran de colmo e outras estaban construídas con madeira ou barro amasado (taipa).

## Etimoloxía 
A palabra cabana procede do latín *capanna*, que significa *casa rústica*. *Capanna* tamén orixinou as palabras *cabina* e *gabinete*.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Freyre, Gilberto, *Sobrados e mucambos*
* LIRA, José Tavares Correia de, *Mocambo e Cidade: regionalismo na arquitetura e ordenação do espaço habitado*
Tratado de Tagilde

dereita|miniatura|411x411px| Monumento evocador do Tratado de Tagilde
O **Tratado de Tagilde** foi un tratado asinado o 10 de xullo de 1372 en Tagilde, parroquia do concello de Vizela. Foi un dos acordos políticos máis importantes de Portugal. O rei D. Fernando I de Portugal asinou o chamado “**pacto de Tagilde**” cos delegados de Xoán de Gante, que se nomeara rei de Galiza e aspiraba ao trono de Castela polo seu matrimonio con Costanza. Este acordo constituíu o primeiro fundamento xurídico do futuro tratado de alianza anglo-portuguesa, que aínda existe na actualidade.

Nese pacto, Portugal comprometeuse a axudar a Xoán de Gante, duque de Lancaster, por mar e terra, contra Henrique II de Castela e/ou o rei de Aragón. O rei portugués non podería adquirir terra ningunha nos señoríos de Castela. No reino de Aragón as terras pertencían a aquel, D. Fernando ou Xoán de Gante, que primeiro os conquistase.

Xunto á igrexa matriz de Tagilde, está situada dende 1953&nbsp;un elegante patrón de pedra que conmemora o acto entre os dous países, daquela reinos.

## Copia do tratado 
En 2022, a Cámara de Vizela obtivo unha copia do tratado luso-británico, cando unha delegación de Vizela, encabezada polo presidente da Cámara, Vítor Hugo Salgado, viaxou a Londres, onde visitaron os Arquivos Nacionais do Reino Unido.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Alianza luso-británica
* Diplomacia
* Fernando Ruyz de Castro
* Guerra civil castelá de 1351-1369
* Guerra dos Cen Anos
* Tratado anglo-portugués de 1373
* Tratado de Windsor
Alpheus Hyatt

**Alpheus Hyatt** (5 de abril de 1838&nbsp;– 15 de xaneiro de 1902) foi un zoólogo e palaeontólogo estadounidense. Foi unha eminencia no estudo de invertebrados fósiles, especialmente cefalópodos.

## Biografía 
Alpheus Hyatt II naceu en Washington, D.C. fillo de Alpheus Hyatt e Harriet Randolph (King) Hyatt. Asistiu durante breve tempo á Academia Militar de Maryland e á Universidade Yale, e despois graduouse na Universidade Harvard en 1862; alistouse como soldado raso na Infantería de Voluntarios de Massachusetts para a guerra civil estadounidense, acabando co rango de capitán.

[miniatura|esquerda|A [Norwood-Hyatt House, onde Hyatt estableceu o seu laboratorio de bioloxía mariña]]

Despois da guerra traballou durante un tempo no Instituto Essex (agora chamado Peabody Essex Museum de Salem, Massachusetts). Xunto cun colega fundou a revista *The American Naturalist* e Hyatt foi o seu editor entre 1867 e 1870. Converteuse en profesor de paleontoloxía e zooloxía no Instituto de Tecnoloxía de Massachusetts en 1870, onde impartiu docencia durante dezaoito anos, e foi profesor de bioloxía e zooloxía na Universidade de Boston de 1877 ata a súa morte en 1902. Tamén serviu como curador da Sociedade de Boston de Historia Natural, onde a súa axudante foi por longo tempo a súa anterior estudante Jennie Maria Arms Sheldon, e creou un laboratorio na Norwood-Hyatt House en 1879 para o estudo da bioloxía mariña en Annisquam, Massachusetts. O edificio de River Road deulle acceso ao río Annisquam, un estuario de auga salgada. Esta institución mudouse a Woods Hole e converteuse no laboratorio biolóxico mariño de Woods Hole en 1888.

Hyatt estudou co profesor Louis Agassiz En 1869, a Academia Americana das Artes e as Ciencias elixiuno como membro en 1875, e foi elixido membro da Academia Nacional das Ciencias dos Estados Unidos. Foi elixido membro da American Philosophical Society en 1895. En 1898, recibiu o grao honorario de LL.D. (doutor en dereito) da Universidade Brown. foron os pais da famosa escultora Anna Hyatt Huntington; os seus outros fillos foron Harriet Randolph Hyatt Mayor, que tamén era escultora, aínda que menos coñecida (e nai do historiador A. Hyatt Mayor), e Alpheus Hyatt III.

Morreu en Cambridge, Massachusetts en 1902.

## Publicacións 
*
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* 
* 
* 
*National Academy of Sciences Biographical Memoir
Boxeo nos Xogos Olímpicos de 2024

Os combates de **boxeo** nos **Xogos Olímpicos de 2024** realizarase na Arena París Nord (preliminares) e na pista  Suzanne-Lenglen do Estadio Roland Garros de París (fase final) do 27 de xullo ao 10 de agosto de 2024.

En total serán disputadas neste deporte 13 probas diferentes, 7 masculinas e 6 femininas. O programa de competicións modificouse en relación coa edición anterior, na rama masculina hai unha categoría de peso menos para dar entrada a unha categoría feminina máis.

## Clasificación
Participarán en total 248 boxeadores (124 homes e 124 mulleres) de diferentes comités olímpicos nacionais.

## Calendario

## Notas
## Véxase tamén
### Outros artigos
*Xogos Olímpicos de 2024 

### Ligazóns externas
*Páx. de París 2024 .
Abra (porto)

[miniatura|Abra en Cala Pedrosa na [Costa Brava]]
Unha **abra** (do )**refuxio** ou **abrigo** é un lugar onde as embarcacións poden abrigarse de correntes, tempestades e intemperies ou son almacenados para o seu uso futuro. As abras poden ser artificiais ou naturais. Cando é natural, unha abra adoita ser unha enseada ou pequena baía protexida das correntes mariñas. As abras realizadas polo ser humano teñen crebaondas ou embarcadoiros.

As abras e os portos son confundidos con frecuencia. Un porto é unha instalación artificial realizada na costa do mar, lago ou marxe de ríos onde os navíos poden realizar a carga e descarga de produtos, incluídas persoas e gando.

## Historia 
Desde os seus comezos, a navegación empregou determinados lugares costeiros como baías, enseadas ou desembocaduras de ríos que ofrecían refuxios seguros para atracar as embarcacións primitivas. Os pobos navegantes, como os fenicios, os gregos, os viquingos e os polinesios deron uso a estes lugares privilexiados para o desenvolvemento do comercio, actos de pirataría e migracións. O pobo fenicio dotou de faros aos refuxios naturais para favorecer as viaxes nocturnas, dando inicio á construción de portos artificiais. Deste xeito, no século XIII&nbsp;a.C., construíron portos de pedra en Tiro e Sidón cunha técnica precisa. Co posterior crecemento do tráfico marítimo, os refuxios martítimos deron sitio a instalacións que satisfacían as necesidades técnicas e comerciais, como no caso dos portos medievais do mar do Norte ou nas cidades mediterráneas como Xénova, Venecia ou Barcelona.

A chegada dos europeos a América e a posterior apertura de novas rutas marítimas e comerciais aumentou o calado dos buques, o que obrigou á construción de peiraos para facilitar a carga e descarga de mercadorías.

## Notas
Kumārasambhava

***Kumārasaṃbhava*** (; "O nacemento de Kumāra") é un poema épico de Kālidāsa. Está considerado a súa obra mestra, así como un dos máis grandes poemas no estilo kāvya do sánscrito clásico. As súas descricións da primavera estableceron o canon das metáforas sobre a natureza na tradición literaria hindú. O texto narra o nacemento de Kumāra (tamén coñecido como Kārtikeya), fillo de Shiva e Parvati. Descoñécese a data exacta da súa composición, pero pénsase que Kālidāsa puido vivir durante o século V.

## Composición 
A lenda conta que Kālidāsa non puido completar a súa épica a causa dunha maldición da deusa Parvati, quen o castigou polas súas obscenas descricións da súas relacións con Shiva no canto oitavo. A propia obra representa a Kālidāsa como un poeta cortesán de Chandragupta que é xulgado polas acusacións dun sacerdote e outros moralistas.

## Contidos 
O *Kumārasambhava* conta de dezasete cantos, que versan sobre o *rasa* sringara (é dicir, que fala do amor, do romance e do erótico). Tārakāsura, un *asura* ou demo, recibe a beizón de non poder ser aniquilado por ninguén, agás o fillo de Shiva. Parvati realiza unha penitencia ritual ou *tapas* para obter o amor de Shiva. Como resultado da súa unión, nace o seu fillo Kumāra, destinado a restaurar a gloria de Indra, rei dos *devas*.

## Adaptacións 
* *Kumara sambhavam* (1969), de P. Subramaniam.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
* 
*