Man vermella do Ulster

miniatura|150px|Man vermella dexter (dereita)
miniatura|150px|Man vermella sinister (esquerda, sinistra)

A **man vermella do Ulster** ou **man roxa do Ulster** (en inglés: *Red Hand of Ulster*; en ) é un símbolo usado na heráldica para designar a provincia irlandesa do Ulster, aínda que historicamente a man foi usada por moitos clans de toda a illa de Irlanda, incluíndo as familias gobernantes de Connacht, e os xefes das Midlands.

É unha man aberta de cor vermella, cos dedos cara a arriba, o polgar paralelo aos dedos e a palma cara a adiante. Maiormente móstrase como man dereita, pero ás veces é unha esquerda, como nos escudos dos baronetes.

## Antecedentes históricos 
miniatura|150px| Selo de man vermella orixinal de Ó Néill
Ten raíces na cultura gaélica e, aínda que se descoñece a súa orixe e significado, crese que se remonta a tempos pagáns. Algunhas das primeiras pinturas rupestres son mans roxas, tanto en positivo coma en negativo, na Península Ibérica, Europa central etc.

A man vermella está documentada por primeira vez no Ulster no s. XIII, utilizada polos *earls* (condes hiberno-normandos). Walter de Burgh, primeiro conde do Ulster desde 1243, foi quen combinou a cruz de Burgh coa man roxa para crear unha bandeira do condado do Ulster, que máis tarde se converteu na bandeira moderna. Despois foi adoptada polos O'Neill () cando asumiron o reinado do Ulster (), inventando o título *Rex Ultonie* en 1317 e reclamándoo sen oposición desde 1345 en diante. Un uso heráldico irlandés precoz en Irlanda da man dereita pódese ver no selo de Aodh Reamhar Ó Néill, rei do Ulster, 1344–1364.

A primeira liña do '**, poema de Mael Ó hÚigínn do s. XV, di **' ("Os Úí Eachach son a 'man vermella' de Irlanda"). Os Uí Eachach eran unha das tribos Cruthin (coñecidas como Dál nAraidi após 773) que formaban o antigo reino de Ulaid.

Crese que a man roxa foi usada polos O'Neill contra o dominio inglés en Irlanda na Guerra dos Nove Anos (1594–1603), que remataría coa paz de Londres e a Fuga dos Condes. O grito de guerra ''* *!* ("a Man Vermella de Irlanda á vitoria") tamén estaba asociada con eles. Un escritor inglés da época sinalou:

A Orde dos Baronetes foi instituída por *cartas patentes* de maio de 1612, que establecen que *"os baronetes e os seus descendentes levarán e poderán levar, ben nun cantón, ben nun escudo, á súa elección, as armas do Ulster, é dicir, nun campo de prata, unha man de goles ou ensanguentada".'' Os baronetes máis antigos usaban unha man dereita igual que os O'Neill; con todo, máis tarde converteuse nunha man sinistra (esquerda).

### Disputa sobre a propiedade 
Os dereitos exclusivos sobre o uso do símbolo foron motivo de debate durante séculos, se pertenceu aos O'Neill ou aos Magenises (, McGuinnes). Os O'Neill convertéronse na principal dinastía dos Cenél nEógain do norte de Uí Néill e máis tarde en reis do Ulster, mentres que os Magennises foron a dinastía gobernante dos Uí Eachach Cobo, a principal dinastía dos Cruthin de Ulaid, e do Clanna Rudraige. Un poema do s. XVI sinalaba un desacordo entre o '''' (alias de Clanna Rudraige) e o Uí Néill do norte.

Unha disputa, datada en 1689, sobre cuxa pretensión á Man Vermella era a máis lexítima, xurdiu entre varios poetas:

* Diarmaid Mac an Bhaird, un dos últimos bardos irlandeses plenamente adestrados, amonesta a reclamación dos O'Neill, dicindo que pertence xustamente aos Magennis e que se lles debía permitir mantelo. Apoia a afirmación en textos medievais atribídos a Conall Cernach, o lendario antepasado do Uí Eachach Cobo.
* Eoghan Ó Donghaile refuta a  (Clanna Rudraige) o dereito ao símbolo. Cita unha historia baseada no *Lebor Gabála* que afirma que pertence aos descendentes de Érimón, de quen se di que descende Conn o das Cen Batallas e, polo tanto, O'Neill.
* Niall Mac Muireadhaigh rexeita ambas as afirmacións e di que pertence ao  (descendente dos Tres Collas, os lendarios antepasados dos Airgíalla). Mac Muireadhaigh burla de Ó Donnghaile, di que é un parvo e considera deplorable que sexa un autor.

Mac an Bhaird e Ó Donnghaile fixeron outras cuartetas na disputa: o primeiro ridiculiza a Ó Donnghaile por non proceder de familia de bardos e di que é de rango sen honra, ademais de insinuar o vínculo xenealóxico da súa familia cos O'Neill.

Escribindo en 1908, o entón xefe do clan O'Neill di da man vermella:

### Posibles orixes 
Os mesmos implicados na disputa dos bardos de 1689 afirmaron que o símbolo procedía dun antepasado lendario que puxo a súa man con sangue nunha faixa ou lenzo após da vitoria na batalla:

* Diarmaid Mac an Bhaird afirmou que Conall Cernach (mítico heroe Ulaid do Ciclo do Ulster) puxo a súa man ensanguentada nun lenzo mentres vingaba a morte de Cú Chulainn (outro heroe de Ulaid), e que pertenceu aos seus descendentes desde entón. Isto di estar avalado por textos medievais como '** ("O conto do porco de Mac Da Thó"), o **' (tamén coñecido como '** e **' ), e o poema de Ó hÚigínn que comeza *.*
* Eoghan Ó Donnghaile, baseando o conto no '''', afirmou que despois de que os milesios derrotasen aos Tuatha Dé Danann, concedéronselle tres obxectos preciosos, entre eles unha faixa coa man vermella. Este estandarte acabou en mans dos descendentes de Érimón, fillo de Míl, de quen se di que descende Conn o das Cen Batallas e, polo tanto, O'Neill. Os textos superviventes do *Lebor Gabala* mencionan catro tesouros pero non unha faixa. 
* Niall Mac Muireadhaigh afirmou que cando os Tres Collas derrotaron aos Ulaid, un deles colocou a súa man ensanguentada nunha faixa que lles quitaron. Logo, afirma que o clan Domhnaill usou o símbolo no seu tempo e acepta o poema *.* Porén, segundo o historiador Gordon Ó Riain, Mac Muireadhaigh confundiu o '''', elemento para significar os descendentes de Echu Doimlén, pai dos Colla, cando en realidade é en referencia a Echu Coba, antepasado lendario dos Magennis.

O historiador Francis J. Bigger sinala o uso da man dereita polos O'Neill ao redor de 1335, e conxectura que puido ser para eles un símbolo que significaba a axuda e a forza divinas, mentres que tamén suxire que os antigos fenicios puideron levar o símbolo a Irlanda.

Noutra lenda que se estendeu, o primeiro home que puxese a man sobre a provincia do Ulster tería reclamación. Como resultado, os guerreiros correron cara a terra coa man cortada dun deles e lanzábana aos seus compañeiros, gañando así a terra.

### "Red Hand" como nome 
Os O'Neill crían na Idade Media que un rei mesiánico chamado *Aodh Eangach* viría para dirixilos e expulsar os ingleses de Irlanda. Nunha edición de 1901 da *All Ireland Review*, un escritor chamado "MM" suxire que a man roxa leva o nome do fundador do clan Rudraige, Rudraige mac Sithrigi, e que o nome *Rudraige* pode significar *pulso vermello*. Noutra edición un tal "YM" suxire o mesmo, argumentando que o nome de Rudraige significa *brazo vermello*. Tamén suxiren que o '** (ramo roxo) do antigo Ulaid pode vir de  e  (man vermella). Na literatura irlandesa medieval, varios reis (reais e lendarios) recibiron o nome de "man vermella" (**lamderg**, **derg lamh**, **** ou **'*) para significar que eran grandes guerreiros.

* O deus Nuada Airgetlám (Nuada da man prateada) tamén era coñecido como Nuada Derg Lamh, o roxo. Aparece no Libro de Lecan como antepasado dos Eóganachta e Dál gCais de Munster.
* Lugaid Lámderg aparece no Libro de Leinster e no descenso do Dál gCais. O epíteto que significa "man vermella", foi transferido a Lugaid Meann ao comezo do período histórico irlandés.
* Labraid Lámderg (Labraid da man vermella) é un personaxe do Ciclo Feniano da mitoloxía irlandesa.
* Os *Anais dos Catro Mestres'' mencionan a 'Reachta Righdhearg' (Rechtaid Rígderg) como un Gran Rei de Irlanda. Gañou o nome de 'Righdhearg' segundo Geoffrey Keating porque tiña *un brazo que excedía a vermello*, e figura como bisneto de 'Lughaigdh Lamdhearg' (Lugaid Lámderg).
* Cathal Crobhdearg Ua Conchobair, tamén coñecido como 'Cathal o O'Conor das mans roxas', foi un rei de Connacht a principios do s. XIII. Hai un poema composto cerca da morte de Cathal (1224), que fai referencia frecuente á súa man vermella.
* Dermott Lamhdearg é citado por Meredith Hanmer nas súas *Crónicas de Irlanda* (1633), como un rei de Leinster que loitou a principios do s. V contra un exército en Knocknigen, preto de Dublín.
* Os Kavanagh de Borris, condado de Carlow, descenden de Dermot Kavanagh Lamhdearg, señor de St Mullin's, o segundo fillo de Gerald Kavanagh (1431). Gerald descendía de Domhnall Caomhánach, fillo de Diarmait Mac Murchada, rei de Leinster.
* Os Cavenagh de Kildare forman parte da ascendencia protestante son parentes dos Kavanagh de Borris e afirman descender dun Cathair Rua Caomhánach que se dixo que descendía da rama Lámhdhearg (man vermella) do clan Caomhánach.
* O cuarteto 78 do ''* fai mención a *""'', a 'filla dos reis da man roxa de Leinster'. Este poema, así como o relacionado ''*, menciona un *Carn* *Lámha'' (sepultura da man de Fraoch).
* Gleoir Lamhderg (Gleoir o Vermello), foi un rei dos Lamraighe e suposto padrasto Fionn mac Cumhaill do Ciclo Feniano. Afirma que os Lamraighe descenden de Lamha, un fillo de Conchobar mac Nessa, lendario rei do Ulster.
* Owain Lawgoch (en galés medio "o da man roxa") foi un príncipe de Gales. Despois da súa morte contáronse varias lendas, unha delas que medía sete pés (2'13m) e tiña unha man vermella, e que durmía nunha cova *"até a hora sinalada; cando esperte será o rei dos británicos".*

## Símbolos semellantes 
A *Dextera Dei*, ou "Man Dereita de Deus", é un símbolo que aparece en tres cruces altas en Irlanda: a Cruz de Muiredach en Monasterboice; a Cruz do Rei Flann (tamén Cruz das Escrituras) en Clonmacnoise; e a Cruz na Rúa de Kells. Os dous primeiros teñen a man completa cos dedos estendidos de xeito similar á man vermella. A forma e posición do *Kells Dextera Dei* é un patrón habitual no continente, porén o usado en Monasterboice e Clonmacnoise parece único dentro da cristiandade.

Francis J. Bigger suxire que a *Dextera Dei* representa a expresión figurativa do antigo mundo que significa forza e poder, e tales símbolos da man pódense atopar en civilizacións antigas, incluíndo asirios, babilonios, cartaxineses, caldeos, fenicios, exipcios, etc. Tamén é usado por xudeus e musulmáns e pódese atopar en Palestina e Marrocos. Aborixes australianos reverenciaban as mans dos seus xefes falecidos. En Galiza a man con distintas posicións é un amuleto común contra as meigas ou o diaño. Outro historiador, FJ Elworthy, segundo Bigger, demostrou de forma concluínte o carácter antigo e o uso xeneralizado do símbolo entre as primeiras civilizacións pagás.

Segundo Charles Vallancey en 1788, unha man vermella apuntando cara a arriba era o símbolo armorial dos reis de Irlanda, e que aínda estaba en uso pola familia O'Brien, cuxo lema era '''' , que significa "a man forte cara arriba" ou "a man forte prevalece". As mans ocupan un lugar destacado na obra do s. XVIII de Dermot O'Connor *"Blazons and Irish Heraldic Terminology"*, co *Ó Fearghail sept* que leva o lema ''''.

## Referencias a Galiza 
Nalgúns armoriais centroeuropeos dos séculos XV e XVI aparece o Reino de Galiza representado mediante un escudo cunha man vermella, ou cunha luva roxa. Pode deberse á similitude fonética gaélico-galego (as armas falantes empregaban iso deliberadamente ou por confusión, como Galice-Calice ou D'Aragón-Dragón), ou pola asimilación do pobo galego co pobo milesiano ou pobo de Breogán. No século XVI Santiago converteuse, segundo o bispo Thomas Strong (tío de Thomas White, fundador do Colexio dos Irlandeses de Compostela após a *Fuga dos Condes*) na *"verdadeira capital do pobo irlandés no exilio"*.
Ficheiro:Escudo da Galiza no armorial Miltenberg (c. 1486-1500).jpg|Escudo de Galicia no armorial *Miltenberg*, c. 1486-1500.
Ficheiro:Escudo da Galiza no Sammelband mehrerer Wappenbücher (c. 1530) - 2.jpg|Escudo de Galicia no *Sammelband mehrerer Wappenbücher*, c. 1530.
Ficheiro:Escudo da Galiza no Hofkleiderbuch (1508-1551) - 2.jpg|Escudo de Galicia no *Hofkleiderbuch*, 1508-1551.
Ficheiro:Escudo da Galiza num armorial alemám (1).jpg|Escudo de Galicia noutro armorial alemán, c. séc. XVI

## Uso moderno 
dereita|miniatura|284x284px| Escudo de Monaghan
A forma común é unha man roxa dereita aberta cos dedos cara a arriba, o polgar paralelo aos dedos e a palma cara a adiante. Escudos usados por aqueles cuxos apelidos son ou non de orixe Uí Néill— Ó Donnghaile, Ó Catháin, Mac Aodha do condado de Galway e os seus parentes, Ó Flaithbheartaigh, Ó Dálaigh, Ó Maéilsheachlainn e Ó Ceatharnaigh, e outros, todos presentan a man dalgún xeito. No escudo de armas de Ó Néill e Donnelly o lema é ''* (Man Vermella de Irlanda).

As armas dos xefes do clan escocés MacNeil conteñen a man roxa; o clan tradicionalmente afirmaba descender de Niall dos Nove Reféns. Moitas outras familias utilizaron a man roxa para destacar unha ascendencia do Ulster. O xefe da familia Guinness, o conde de Iveagh, ten tres mans nas súas armas desde 1891.

As armas da Sociedade Irlandesa que levou a cabo a *Colonización do Ulster* desde Xacobe I, presentan a man vermella.

A man está presente nas armas de varios condados do Ulster, como Antrim, Cavan, Derry, Monaghan e Tyrone. Tamén aparece no Ulster Banner, e é usado por moitas outras organizacións oficiais e non oficiais en toda a provincia. Pode ser considerada como un dos poucos símbolos intercomunitarios en Irlanda do Norte (seis dos nove condados do Ulster) que atravesan a división política. Debido ás súas raíces como símbolo gaélico irlandés, os grupos nacionalistas / republicanos utilizárono (e seguen usándoo), por exemplo, o Exército Cidadán Irlandés, a Asociación Republicana de Sepulturas Nacionais de Belfast, o Sindicato Irlandés de Transportes e Traballadores Xeral e Clubs da GAA no Ulster. Outras organizacións dentro dos nove condados do Ulster e tamén apoiadas dentro da *división política sectaria*, utilízana nos seis condados do Ulster dentro de Irlanda do Norte, como a Unión de Hockey do Ulster, que son apoiadas por ambos os lados da comunidade: nacionalistas e unionistas. Como o símbolo máis identificable do Ulster, a principios do século XX tamén foi utilizado polos unionistas e lealistas de Irlanda do Norte, como o seu uso no Pacto do Ulster (1912) e nas armas do Goberno de Irlanda do Norte (1922), a Bandeira do Ulster (antiga bandeira do goberno de Irlanda do Norte), os Voluntarios do Ulster e os grupos paramilitares leais baseados só dentro de Irlanda do Norte, como a Forza de Voluntarios do Ulster e a Asociación de Defensa do Ulster, entre outros.

### Baronetes 
miniatura|Armas do vizconde de Brookeborough, coa *Red Hand''
Unha man de goles sinistra (man roxa esquerda) é unha opción para os baronetes engadiren ás súas armas. O Heralds' College permitiuno en 1835, ditaminando que os baronetes de Irlanda ou Reino Unido poden levar un cantón *"nun escudo, ao seu gusto, as armas do Ulster (a saber) unha man de goles ou unha man sanguenta nun campo de prata"*. Está brasonado como: *Unha man sinistra golpeada no pulso estendida en goles pálidos*.

O rei Xacobe VI de Escocia e I de Inglaterra estableceu a orde hereditaria dos baronetes en Inglaterra o 22 de maio de 1611, en palabras de Collins (1741):

Estes baronetes tamén poden mostrar o símbolo como insignia suspendida por unha cinta debaixo do escudo. Os baronetes de Nova Escocia, a diferenza doutros, non usan a man vermella, teñen outra insignia co escudo de Escocia sobre a cruz de San Andrés. A versión da esquerda tamén foi utilizada polos Irish National Foresters, o Exército Cidadán Irlandés e o Sindicato de Traballadores Federados de Irlanda.

### Exemplos 

Ficheiro:Flag of Ulster.svg|A bandeira da provincia de Ulster
Ficheiro:Four Provinces Flag.svg|Bandeira das catro provincias de Irlanda
Ficheiro:Ulster banner.svg|A bandeira do parlamento de Irlanda do Norte (1953–1972)
Ficheiro:BaronetUK-cropped.jpg|Insignia que usan os baronetes do Reino Unido
Ficheiro:Curti-Siegel 1699 Anna Helena v. Curti geb. Schenck zu Schweinsberg-Carl Wilhelm v. Curti.JPG|Selo coa man esquerda para os baronetes Curtius
Ficheiro:RailwayGNRsymbol colored.jpg|O escudo de armas da Great Northern Railway .
Ficheiro:Arms of ONeill.svg|Armas de O'Neill Hall na Universidade de Notre Dame
Ficheiro:Arms of MacCartan.svg|Armas de McCartan, unha rama dos Magennis (McGuinnes)

## Outros usos 
[miniatura|Pegadas roxas de mans de membros e empregados do [Bundestag no Día da Man Vermella 2012]]
* A *Oda I de Horacio.2,2-3* fala da "rubente dextera". Esa expresión foi traducida por John Milton como "red right hand".
* "Red Right Hand" é unha canción de Nick Cave que apareceu en diversas series de TV e películas, entre elas The X-Files, Jack Irish ou Scream 3. É a canción principal de *Peaky Blinders* serie da BBC e Netflix baseada nunha banda de irlandeses descendentes de xitanos (*gipsies*). A canción foi versionada por Arctic Monkeys, PJ Harvey, Iggy Pop, Jarvis Cocker e Snoop Dogg entre outros.
* Varias organizacións armadas, con ou sen relación co Ulster foron chamadas "Man roxa", como *La Main Rouge* (grupo terrorista francés que pretendía evitar a independencia de Alxeria), o *Red Hand Commando*, grupo ligado á *Ulster Volunteer Force* e o *Red Hand Defenders* paramilitares de Irlanda do Norte
* O Día da Man Vermella celébrase cada 12 de febreiro desde 2002, fanse súplicas aos líderes políticos e celébranse eventos en todo o mundo para chamar a atención sobre nenos soldados: menores de idade que participan en organizacións militares. Faise un chamamento para frear esa práctica e apoiar os afectados por ela.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Illa de Irlanda
* República de Irlanda
* Irlanda do Norte
* Reino de Irlanda
* Ulster

### Bibliografía 
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*