Lingua grega

A **lingua grega** (en grego moderno: ελληνικά, *elliniká*, e en grego antigo: Ἑλληνική, *hellēnikḗ*) é unha lingua indoeuropea, que constitúe unha rama helénica independente dentro da familia de linguas indoeuropeas. É orixinaria de Grecia, Chipre, Italia (en Calabria e Salento), o sur de Albania e outras rexións dos Balcáns, o Cáucaso, a costa do mar Negro, Asia Menor e o Mediterráneo oriental. Ten a historia documentada máis longa de calquera lingua indoeuropea, a cal abrangue 3&nbsp;400 anos de rexistro escrito. O seu sistema de escrita é o alfabeto grego, que foi usado durante 2&nbsp;000 anos; anteriormente, utilizou sistemas de escrita como o lineal B e o silabario chipriota. O alfabeto grego xurdiu do alfabeto fenicio, e á súa vez foi a base do alfabeto latino, cirílico, armenio, copto e gótico, entre outros sistemas de escrita.

A lingua grega ocupa un importante lugar na historia do mundo occidental. Comezando cos poemas épicos de Homero, a literatura grega antiga inclúe moitas obras de importancia para o canon europeo. O grego tamén é a lingua de moitos textos fundacionais da ciencia e da filosofía. O Novo Testamento da Biblia cristiá tamén foi escrito en grego. Xunto cos textos en latín e as tradicións do mundo romano, o estudo dos textos e da sociedade grega da antigüidade constitúen a disciplina dos estudos clásicos.

Durante a antigüidade, o grego era falado como lingua franca no mundo Mediterráneo. Posteriormente converteríase na lingua do Imperio Bizantino e evolucionou no grego medieval. Na súa forma moderna, o grego é a lingua oficial de Grecia e Chipre, e é unha das 24 linguas oficiais da Unión Europea. É falado por, cando menos, 13,5 millóns de persoas en Grecia, Chipre, Italia, Albania, Turquía e pola diáspora grega.

As raíces lingüísticas gregas son empregadas a miúdo para crear novas palabras noutras linguas, e o grego e o latín son as fontes predominantes para o vocabulario científico internacional.

## Historia 
O grego foi falado na península dos Balcáns dende o terceiro milenio a.C., ou posiblemente mesmo antes. A evidencia escrita máis antiga é unha táboa de barro en lineal B atopada en Mesenia e que data do 1450 ó 1350 a.C., convertendo o grego na lingua viva co rexistro histórico máis antigo. Entre as linguas indoeuropeas, a súa data do rexistro escrito máis antiga só coincide coas hoxe extintas linguas anatólicas.

### Períodos 
[miniatura|Área do [Lingua protogrega|protogrego de acordo do lingüista Vladimir I. Georgiev.]]
A historia da lingua grega divídese polo xeral nos seguintes períodos:
* **Protogrego**: o máis antigo devanceiro, non rexistrado mais asumido, de tódalas variedades coñecidas do grego. A unidade do protogrego podería ter rematado coa entrada de migrantes helénicos na península grega, nun período entre a era do Neolítico e a Idade de Bronce.
* **Grego micénico**: a lingua da civilización micénica. Existen rexistros en táboas escritos en lineal B que datan do século -XV.
* **Grego antigo**: nos seus diversos dialectos, foi a lingua dos períodos arcaico e clásico da antiga civilización grega. Era amplamente coñecida ó longo do Imperio Romano. O grego antigo caeu en desuso na Europa occidental durante a Idade Media, mais mantívose oficalemnte en uso no mundo bizantino, e foi reintroducido ó resto de Europa coa caída de Constantinopla e a migración dos gregos cara ó oeste.
* **Koiné**: a fusión do xónico e o ático, a variedade de Atenas, comezou o proceso que resultou na creación da primeira variedade común de grego, que se converteu na lingua franca ó longo do Mediterráneo oriental e Oriente próximo. O grego koiné era falado polos exércitos e nos territorios conquistados de Alexandre o Grande e despois da colonización helenística do mundo coñecido, era falado dende Exipto até os límites da India. Despois da conquista romana de Grecia, estabeleceuse un bilingüismo non oficial entre o grego e o latín na cidade de Roma, e o grego koiné converteuse na primeira ou segunda lingua do Imperio Romano. A orixe do cristianismo tamén está vinculado co grego koiné, xa que os doce apóstolos usaron esta forma da lingua para estender o cristianismo. Tamén é coñecido como **grego helenístico**, **grego do Novo Testamento** e ás veces como **grego bíblico** xa que foi a lingua orixinal do Novo Testamento, e o Antigo Testamento foi traducido nesta mesma lingua na Biblia dos Setenta.
[miniatura|Distribución das variedades do grego en [Anatolia, 1910. Demótico en amarelo. Póntico en laranxa. Grego capadocio en verde, cos puntos verdes sinalando as vilas gregas capadocias.]]
* **Grego medieval**, tamén coñecido como **grego bizantino**: a continuación do grego koiné ata a desaparición do Imperio Bizantino no século XV. O *grego medieval* é un termo que abrangue un continuo lingüístico de diferentes falas e estilos de escrita, as cales van dende as continuacións vernáculas do koiné falado que xa se estaban ahegando ó grego moderno en moitos aspectos, a formas moi aprendidas que imitan o ático clásico. Gran parte do grego escrito que se utilizou como lingua oficial do Imperio Bizantino era unha variedade ecléctica de termo medio baseada na tradición do koiné escrito.
* **Grego moderno** (neohelénico): A partir do grego medieval, os usos do grego moderno remóntanse ó período bizantino, xa no século XI. É o idioma empregado polos gregos modernos e, ademais do grego moderno estándar, abrangue varios dialectos.

### Diglosia 
Na era moderna, a lingua grega entrou nun estado de diglosia: a coexistencia de formas escritas vernáculas e arcaizantes da lingua. O que chegou a coñecerse como a cuestión lingüística grega foi unha polarización entre dúas variedades competidoras do grego moderno: o demótico, a forma vernácula do grego moderno, e o katharevousa, que quere dicir 'purificado', unha variedade a medio camiño entre o demótico e o grego antigo que foi desenvolvida no século XIX e que foi usado na literatura e con motivos oficiais polo novo estado grego. En 1976, o demótico foi declarado a lingua oficial de Grecia, logo de ter incorporado trazos do katharevousa e de crearse o grego moderno estándar, o cal é o usado de maneira oficial polo estado e na educación.

### Unidade histórica 
miniatura|upright|Distribución das principais áreas dialectais do grego moderno.
A unidade histórica e a continuidade da identidade lingüística entre os diferentes períodos da lingua grega son unha das súas principais características. Malia que o grego sufriu transformacións morfolóxicas e fonolóxicas comparables ás doutras linguas, dende a antigüidade clásica, a súa tradición cultural, literaria e ortográfica nunca se viu interrompida, até o punto de que se poida falar dunha nova lingua emerxente. Os falantes de grego hoxe en día aínda tenden a considerar as obras literarias do grego antigo como parte da súa propia lingua e non como unha lingua allea. Tamén se adoita afirmar que os cambios históricos foron relativamente leves en comparanza con outras linguas. Segundo unha estimación, "grego homérico está probablemente máis achegado ó demótico que o inglés medio do século XII respecto do inglés moderno falado".
## Distribución xeográfica
miniatura|upright|Distribución xeográfica do idioma grego no Imperio ruso (censo de 1897)
O grego fálano hoxe en día polo menos 13 millóns de persoas, principalmente en Grecia e Chipre, xunto cunha considerable minoría de fala grega en Albania preto da fronteira grecoalbanesa.

### Status oficial
O grego, na súa forma moderna, é a lingua oficial de Grecia, onde é falado por case toda a poboación. Tamén é a lingua oficial de Chipre (nominalmente xunto co turco) e o Territorio Británico de Ultramar de Akrotiri e Dhekelia (xunto co inglés). Debido á pertenza de Grecia e Chipre á Unión Europea, o grego é unha das 24 linguas oficiais da organización. O grego é recoñecido como lingua minoritaria en Albania, e úsase cooficialmente nalgúns dos seus municipios, nos distritos de Gjirokastër e Sarandë. Tamén é unha lingua minoritaria oficial nas rexións de Apulia e Calabria en Italia. No marco da Carta Europea das Linguas Rexionais ou Minoritarias, o grego está protexido e promovido oficialmente como lingua rexional e minoritaria en Armenia, Hungría, Romanía e Ucraína. Está recoñecida como lingua minoritaria e protexida en Turquía polo Tratado de Lausana de 1923.
## Características
A fonoloxía, a morfoloxía, a sintaxe e o vocabulario da lingua mostran tendencias tanto conservadoras como innovadoras ao longo de toda a historia da lingua, desde a antigüidade até a época moderna. A división en períodos convencionais é, como ocorre con todas as periodizacións, relativamente arbitraria, sobre todo porque, en todos os períodos, o grego antigo gozou dun gran prestixio e os literatos tomaron prestados moitos elementos del.
### Fonoloxía
[thumb|Fala en [Lingua grega|grego moderno]]
Ao longo da súa historia, a estrutura silábica do grego variou pouco: o grego presenta unha estrutura silábica mixta, que permite inicios silábicos complexos, pero codas moi restrinxidas. Só ten vogais orais e un conxunto bastante estable de contrastes consonánticos. Os principais cambios fonolóxicos producíronse durante o período helenístico e romano (véxase fonoloxía do grego koiné (en) para máis detalles):
* substitución do acento tonal por un acento tónico.
* simplificación do sistema de vogais e ditongos: perda da distinción da lonxitude das vocais, monoftongización da maioría dos ditongos e varios pasos nunha cadea de cambios de vogais cara a  (iotacismo).
* desenvolvemento das oclusivas aspiradas sordas

desenvolvemento das oclusivas silenciosas aspiradas   e  ás fricativas  e , respectivamente; o desenvolvemento similar da    pode ter lugar máis tarde (os cambios fonolóxicos non se reflicten na ortografía, e tanto as fonemas anteriores como os posteriores se escriben con φ, θ e χ).
* desenvolvemento das oclusivas sonoras ,  e  ás súas equivalentes fricativas sonoras  (máis tarde ),  e .

### Morfoloxía
En todas as súas etapas, a morfolóxica do grego mostra un amplo conxunto produtivo de afixos derivativos, un sistema de composición limitado pero produtivo e un rico sistema flexivo. Aínda que as súas categorías morfolóxicas mantivéronse bastante estables ao longo do tempo, obsérvanse cambios morfolóxicos en todo o idioma, especialmente nos sistemas nominal e verbal. O cambio máis importante na morfología nominal desde a etapa clásica foi o desuso do caso dativo (as súas funcións foron asumidas en gran medida polo xenitivo). O sistema verbal perdiu o infinitivo, o futuro formado sintéticamente, os tempos perfectos e o modo optativo. Moitos foron substituídos por formas perifrásticas (analíticas).

## Escritura e pronunciación 
O grego moderno escríbese cun alfabeto de vinte e catro letras, herdado do inicio do período arcaico (século VIII antes da nosa era). Cada letra correspondía ao principio a un son diferente (con ambigüidades, principalmente no caso das vogais), pero en grego moderno a pronunciación evolucionou, e varias letras ou grupos de letras se pronuncian da mesma maneira, cousa que fai que a súa ortografía sexa tan complexa como a do francés, por exemplo (oír unha palabra non é a miúdo suficiente para poder escribila: por exemplo, existen cinco grafías para o son «i», en razón do iotacismo). A táboa inferior dá a pronunciación das letras. O acento agudo (ou recto, segundo os tipos de letra) marca o acento tónico, en letra grosa na transcrición.

O grego moderno segue regras de sandhi tanto internes como externas. Por exemplo, un /n/ final adapta o seu punto de articulación á consoante inicial da palabra que segue (ante unha velar, pasa a [ŋ]; en posición final dalgunhas palabras gramaticais como την, τον, δεν, desaparece ante unha fricativa; sonoriza unha oclusiva xorda que o segue e pode impedir que unha sonora se espirantice, as asimilacións poden ser progresivas: τον πατέρα [tɔm ba'tεɾa]).

Ademais, algúns grupos de letras que forman dígrafos teñen unha pronunciación especial:

**Exemplos**

## Gramática 
O grego moderno é unha lingua con declinacións (como o alemán, por exemplo): a terminación das palabras cambia segundo a función da palabra na frase. Mesmo os nomes propios se declinan: por exemplo, dirase ο Φίλιππος έφυγε (*o Phílippos éfiye*: «Filipe marchou»), βλέπω τον Φίλιππο (*vlépo ton Phílippo*: «Vexo a Filipe»), είναι το σπίτι του Φίλιππου (*íne to spíti tou Phílippou*: «é a casa de Filipe»).

Ademais, o grego distingue dous aspectos para cada verbo, marcados cada un por unha forma distinta: unha forma continua (calcada sobre o presente) e unha forma instantánea (calcada sobre o pasado, chamado *aoristo*). Esta diferenza é moi viva e vólvese atopar no futuro e no subxuntivo. Un Grego non ha confundir θα τον δω (*tha ton dho*) e θα τον βλέπω (*tha ton vlépo*): os dous significan «eu vereino», pero o primeiro sobreentende «unha vez» mentres que o segundo significa «continuamente».

## Léxico 
O grego moderno conserva moito léxico herdado do grego antigo, pero tomou prestadas tamén moitas palabras do latín, do turco, e, máis modernamente do francés e do inglés.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

### Outros artigos 
* Lingua grega antiga
* Dialectos gregos
* Wikipedia en grego
### Ligazóns externas 
**Antecedentes xerais**
* Greek Language, Columbia Electronic Encyclopedia.
* A Porta da Lingua e a Lingüística Gregas, información útil sobre a historia da lingua grega, a aplicación da lingüística moderna ao estudo do grego e ferramentas para a aprendizaxe do grego.
* Universidade Aristóteles de Tesalónica, O Portal da Lingua Grega, un portal para a educación en lingua e lingüística grega. 
* O Proxecto Perseus ten moitas páxinas útiles para o estudo das linguas e literaturas clásicas, incluíndo dicionarios.
* Titoriais de grego antigo, Centro de Linguas de Berkeley da Universidade de California, Berkeley