Provincia de Aragatsotn

A **provincia de&nbsp;Aragatsotn** (en ) é unha provincia (*marz*) de Armenia.&nbsp;Está&nbsp;localizada na parte occidental do país. A cidade de Ashtarak é a súa capital e tamén a localidade meirande da provincia.&nbsp;Segundo o censo elaborado polo&nbsp;Servizo Estatístico Nacional da República de Armenia (ARMSTAT), a poboación en 2011 era de 132&nbsp;925 habitantes.

## Etimoloxía 
Aragatsotn significa literalmente "ao pé do Aragats" (a maior montaña de Armenia), e herda o nome do antigo cantón **Aragatsotn** da provincia histórica de Ayrarat, do Reino de Armenia cando estaba gobernada pola familia nobre Amatuni baixo o reinado da dinastía arsácida.

## Xeografía 
[miniatura|esquerda|[Fervenza Gegharot preto da vila de Aragats.]]
A provincia de Aragatzotn ocupa a parte noroeste de Armenia e abrangue unha área de 2&nbsp;756&nbsp;km² (9,3% da área total de Armenia). Fai fronteira coa provincia de Shirak ao norte, coa provincia de Lori ao nordés, coa provincia de Kotayk ao leste, coa provincia de Armavir ao sur e coa cidade de Iereván ao suroeste. O río Akhurian no oeste separa Aragatzotn da provincia de Kars de Turquía.

Historicamente, o actual territorio da provincia ocupaba partes dos cantóns *Aragatsotn*, *Nig* e *Shirak* da antiga provincia de Ayrarat, do Reino de Armenia.
[miniatura|Montañas Arteni (2047 [msnm).]]
Trátase dunha zona moi montañosa. O norte da provincia está dominada polo monte Aragats, mentres que no nordés e o leste atópanse as montañas de Pambak e Tsaghkunyats respectivamente. As montañas de Arteni están no nordés e no centro da provincia. O pequeno val de Akhurian atópase extremo leste de Aragatsotn. Polo sur e o sueste atópase parte da chaira do Ararat.

A altitude da provincia vai dende 950 até 4&nbsp;090 metros sobre o nivel do mar. O monte Aragats é o punto máis alto da provincia e de toda a República de Armenia.

Ademais do Akhurian, os ríos Kasagh, Gegharot e Amberd son os principais recursos hídricos da provincia. No monte Aragats atópanse varios lagos como o lago Kari, o Lessing, o Amberd, o Tagavor e o Kuraghbyur.

O clima de Aragatzotn é moi diverso por mor da gran diferenza de altitudes na rexión. As precipitacións medias anuais van dende 400&nbsp;mm nas áreas baixas até os 1000&nbsp;mm nas zonas montañosas.

[800px|miniatura|centro|As [monte Aragats|montañas de Aragats.]]

## Historia 
[miniatura|esquerda|[Basílica de Kasagh, do século IV.]]
[miniatura|dereita|Ruínas da igrexa de San Paulo e San Pedro de [Zovuni, Aragatzotn|Zovuni, que data dos séculos IV e V.]]
De acordo con Movses Khorenatsi, Aramaniak (fillo de Hayk, patriarca e fundador da nación armenia) xunto co seu clan, asentouse na área da moderna provincia de Aragatsotn. Os cemiterios arqueolóxicos de *Verin Naver*, que se atopan a 3&nbsp;km ao oeste de Ashtarak, datan dun período entre o -2400 e o -1400.

Situado no corazón da antiga provincia de Ayrarat, no centro do altiplano de Armenia, Aragatsotn foi unha das rexións estratéxicas na historia de Armenia, especialmente dende o estabelecemento do Reino de Armenia no ano -331 pola dinastía oróntida. Posteriormente, no ano -190, a dinastía artáxida tomou o control do reinado. Ao longo do século -II, as cidades de *Casala* (versión helenizada de *Kasagh*, hoxe Aparan), e *Talina* (hoxe Talin) foron nomeadas por Tolomeo durante o reinado da dinastía arsácida de Armenia. O territorio do cantón de Nig, incluíndo a zona de Aparan estivo baixo administración da familia nobre Gntunyan, mentres que o cantón de Aragatsotn, incluíndo Ashtarak, quedou baixou o mando da familia Amatuni.

Trala partición de Armenia polo Imperio Bizantino e o Imperio Sasánida en 387 e en 428, a Armenia oriental (incluíndo Aragatsotn) pasou a estar baixo control do Imperio Sasánida. A basílica de Kasagh, datada no século IV, e situada ás aforas da moderna Aparan, é un dos poucos exemplos sobreviventes da arquitectura relixiosa temperá armenia.
[miniatura|esquerda|[Catedral de Talin, do século VII.]]
En 658, Armenia foi conquistada polos invasores árabes omeias. Cara ao final do século IX, Aragatsotn pasou a formar parte do reino bagrátida de Armenia. As familias nobres Kamsarakan e Pahlavuni gobernaron Aragatsotn durante o reinado dos reis bagrátidas.

Porén, entre os séculos XI e XV, Aragatzotn xunto co resto dos territorios históricos de Armenia sufriron as invasións dos  selxúcidas, dos mongois de Aq Qoyunlu e de Kara Koyunlu. Ao comezo do século XVI, Aragatsotn foi anexionado ao *Erivan Beglarbegi* do Imperio Safávida, e na primeira metade do século XVIII formou parte do Khanato de Iereván baixo o control da dinastía Afshárida e máis tarde pola dinastía Qajar de Persia. Permaneceu baixo o control persa até 1827-1828, cando a Armenia oriental foi cedida ao Imperio Ruso trala guerra ruso-persa de 1826–1828 e a sinatura do tratado de Turkmenchay.
miniatura|Monumento da batalla de Abaran.
Trala caída do Imperio Ruso en 197, os líderes armenios, xeorxianos e musulmáns de Transcaucasia uníronse para formar a República Democrática Federal de Transcaucasia e proclamaron a súa secesión. Porén, foi unha federación de duración efémera, xa que  colapsou en maio de 1918 cando o exército turco avanzou cara ao leste de Armenia por Gyumri, Aragatsotn e Sardarapat. O 21 de maio de 1918, as forzas turcas atacaron a través de Aparan en Aragatsotn, tentando chegar a Iereván. Os turcos foron frenados polo exército armenio comandado por Dro ás aforas de Aparan. Despois de 3 días de feroz loita, os armenios levaron a cabo un contraataque o 25 de maio e os turcos tiveron que retirarse ao norte o 29 de maio. Como resultado das decisivas vitorias sobre os turcos nas batallas de Sardarabad, Abaran e Gharakilisa, os armenios declararon a independencia o 28 de maio de 1918.

Despois de dous anos de breve independencia, Armenia pasou a formar parte da Unión Soviética en decembro de 1920. Dende 1930 até 1995, a Aragatsotn moderna foi dividade en tres raions dentro da República Socialista Soviética de Armenia: o raion de Talin, o raion de Aparan e o de Ashtarak. Coa reforma administrativa de 1995, os 3 raions foron unificados na provincia actual de Aragatsotn.

## Demografía 
### Poboación 
[miniatura|[Oshakan, a maior vila rural de Aragatsotn.]]
Segundo o censo oficial de 2011, Aragatsotn tiña unha poboación de 132&nbsp;925 habitantes (66&nbsp;738 homes e 66&nbsp;187 mulleres), o que supón un 4,4% da poboación total de Armenia. A poboación urbana é de 31&nbsp;376 habitantes (23,6%) e a rural de 101&nbsp;549 (76,4%). Aragatsotn ten a meirande porcentaxe de poboación rural de todo o país.

A provincia ten 3 municipalidades urbanas e 111 comunidades rurais. A principal vila urbana é Ashtarak, que tamén é a capital e ten unha poboación de 19&nbsp;615 habitantes. Os outros centros urbanos de Aparan e Talin teñen poboacións de 6&nbsp;451 e 5&nbsp;310 respectivamente.

Con 4&nbsp;780 habitantes, Oshakan é a meirande vila rural da provincia.

### Grupos étnicos e relixión 
[miniatura|[Catedral de San Mesrop Mashtots.]]
A provincia está habitada principalmente por armenios tati que pertencen á Igrexa apostólica armenia. A diocese de Aragatzotn está liderada polo bispo Mkrtich Broshyan. A Catedral de San Mesrop Mashtots de Oshakan é a sé da diocese.

Porén, hai unha presenza significativa dunha minoría iézidi. As seguintes 20 vilas de Aragatsotn están case exclusivamente habitadas por iézidis: Alagyaz, Arevut, Avshen, Charchakis, Ddmasar, Hako, Jamshlu, Kanch, Kaniashir, Metsadzor, Mijnatun, Mirak, Otevan, Rya Taza, Sadunts, Shamiram, Shenkani, Sipan, Sorik e Tlik. As vilas de Arteni, Oshakan, Vardenut e Voskevaz tamén teñen unha poboación iézidi significativa. Os iézidis tamén se poden atopar en Aparan e Talin.

A vila de Alagyaz tamén é o fogar dun pequeno número de kurdos.

## Subdivisións administrativas 
Como resultado das reformas administrativas que tiveron lugar o 9 de xuño de 2017, Aragatsotn está dividido en 72 comunidades municipais (*hamaynkner*), das que 3 son urbanas e 69 son rurais:

As comunidades a asentamentos rurais son:

* Agarak
* Agarakavan
* Aghdzk
* Akunk
* Alagyaz
** Avshen
** Charchakis
** Jamshlu
** Kaniashir
** Mijnatun
** Mirak
** Rya Taza
** Shenkani
** Sipan
* Antarut
* Aragatsavan
** Arteni
** Getap
** Lusakn
* Aragatsotn
* Artashavan
* Aruch
* Ashnak
* Avan
** Khnusik
* Arevut
* Bazmaghbyur
* Byurakan
* Dashtadem
* Davtashen
* Ddmasar
* Dian
* Dprevank
* Garnahovit
* Ghazaravan
* Hako
* Hatsashen
* Irind
* Kakavadzor
* Kanch
* Karbi
* Karmrashen
* Katnaghbyur
* Kosh
* Lernarot
* Mastara
** Dzoragyugh
* Melikgyugh
* Metsadzor
* Nerkin Bazmaberd
* Nerkin Sasnashen
* Nor Amanos
* Nor Artik
* Nor Yedesia
* Ohanavan
* Orgov
* Oshakan
* Otevan
* Parpi
* Partizak
* Saghmosavan
* Sasunik
** Karin
* Shamiram
* Shgharshik
* Sorik
* Suser
* Tatul
* Tegher
* Tlik
* Tsaghkahovit
** Berkarat
** Geghadir
** Geghadzor
** Gegharot
** Hnaberd
** Lernapar
** Norashen
** Sadunts
** Tsilkar
** Vardablur
* Tsaghkasar
* Tsamakasar
* Ujan
* Ushi
* Verin Bazmaberd
* Verin Sasunik
* Verin Sasnashen
* Voskehat
* Vosketas
* Voskevaz
* Yeghnik
* Zarinja
* Zovasar

Nos últimos anos, moitos asentamentos rurais foron abandonados en Aragatsotn, incluíndo as vilas de Arum, Buravet, Karmrashen, Kasagh, Kyalashbek, Lusaghbyur, Nigatun,  Shenik, Verkhniy Kalakut e Zovuni.

## Galería 

Ficheiro:Vahramashen Church of Amberd, Armenia.jpg|Igrexa Vahramashen de 1026.
Ficheiro:Saghmosavank kev.jpg|Mosteiro de Saghmosavank, do século XIII.
Ficheiro:Mughni Monastery.jpg|Mosteiro de San Xurxo de Mughni, do século XIV.
Ficheiro:Amberd fortress and church 2009.jpg|Fortaleza Amberd e igrexa Vahramashen.
Ficheiro:Ամբերդ գետի հովիտը.jpg|Val do río Amberd.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
*Monte Aragats
### Ligazóns externas 
*Páxina oficial da provincia de Aragatsotn