open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Indutor (bioloxía)

En bioloxía molecular e xenética denomínase **indutor** a unha molécula que fai que se inicie a  expresión xénica. Un indutor pode unirse a outras moléculas que funcionan como represores ou activadores.

Os indutores funcionan desactivando os represores. O xene afectado exprésase porque o indutor se une ao represor. Nas bacterias a unión do indutor co represor impide que o represor se una a unha rexión do ADN chamada operador, que forma parte dun operón bacteriano (ver "Exemplos" máis abaixo). A ARN polimerase pode despois empezar a transcribir os xenes do operón.

Os indutores tamén poden funcionar uníndose a activadores. Os activadores xeralmente se unen con pouca afinidade ás secuencias activadoras do ADN a non ser que estea presente un indutor. O activador únese a un indutor e o complexo únese á secuencia de activación e activa os xenes obxectivo.

## Funcións
As proteínas represoras únense ao ADN para impedir que a ARN polimerase poida unirse eficazmente ao ADN e sintetizar ARNm. Os indutores únense aos represores, facendo que cambien de forma e impedindo que se unan ao ADN. Por tanto, permiten que se produza a transcrición e a expresión xénica.

Para que un xene se exprese cómpre que a súa secuencia de ADN se transcriba a ARNm e este despois sexa traducido a proteínas. Hai moitos tipos de proteínas que poden afectar ao nivel da expresión do xene promovendo ou impedindo a transcrición. Nos procariotas (como as bacterias), estas proteínas a miúdo actúan sobre unha porción do ADN denominada operador, situada ao principio do xene. O operador é a zona onde se une a ARN polimerase, o encima que sintetiza o ARNm. 
 
Algúns indutores están modulados por activadores, os cales teñen o efecto oposto ao dos represores sobre a expresión dos xenes. Os indutores únense a proteínas activadoras, permitíndolles así a estas que se unan ao ADN e promovan a transcrición.

Os ligandos que se unen para desactivar ás proteínas activadoras non son tecnicamente indutores, xa que o que fan é impediren a transcrición.

## Exemplos
Os operóns son os sistemas principais que controlan a expresión xénica nos procariotas. Un operón consta dun conxunto de xenes e rexións xénicas (promotor, terminador, regulador, operador) que controlan a expresión dos xenes estruturais do operón. Os operóns son sistemas inducibles ou represibles.

### Operón *lac*
O indutor do operón *lac* bacteriano é a alolactosa. Se no medio está presente a lactosa, entón unha pequena cantidade de moléculas de dito azucre son convertidas no seu isómero alolactosa polo encima β-galactosidase, da que hai unhas poucas moléculas na célula. A alolactosa únese ao represor, o que fai diminuír a afinidade do represor polo sitio do operador.

Porén, cando a lactosa e a glicosa están ambas as dúas dispoñibles no sistema, o operón *lac* está reprimido, porque a presenza de glicosa impide a indución do xene estrutural *lacZYA* do operón.

### Operón *ara*
No operón *ara* bacteriano, o indutor é a arabinosa.

## Notas
Amador Víctor González

**Amador Víctor González**, nado en Mondoñedo o 19 de xullo de 1890 e finado en Río Gallegos o 19 de abril de 1953, foi un tipógrafo e xornalista galego.

## Traxectoria 
Emigrou sendo moi neno cos seus pais a Buenos Aires. Aos 15 anos xa daba conferencias nas prazas de Bos Aires. Fundou os periódicos *La Gaceta del Sur*, *El Barrio*, *El Satírico*, *El Independiente*, *Letras Patagónicas* e *La Voz del Pueblo*. Tamén foi redactor e colaborador de *La Opinión Española*, *La Fronda*, *La Argentina*, *El Diario Español*, *La Batalla* e *La Nueva Provincia*. Militou no anarquismo, o socialismo e o radicalismo, e as súas actuacións e escritos valéronlle varios procesos con penas de desterro e de cárcere.

## Obras 
* *El espíritu obrero en la Patagonia*, 1921.
* *Huerto azul*, 1940.

## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Amador, un alma lírica
Wario Land 3

***Wario Land 3***, coñecido no Xapón como ), é un videoxogo estreado para Game Boy Color no 2000. Neste xogo, o rival de Mario, Wario debe ceibar unha misteriosa figura que está atrapada nunha caixa de música. Lanzouse para a Virtual Console de Nintendo 3DS en 2013, e como parte do servizo de Nintendo Switch Online o 8 de febreiro de 2023.

## Descrición 
O videoxogo é semellante ó seu antecesor *Wario Land II*. Wario é inmortal pero aínda así os inimigos pódeno danar, e polo tanto os crebacabezas serán máis complicados. Malia que algúns inimigos outorgaranlle transformacións que se poderán usar para acceder a outras áreas, o protagonista deberá viaxar por tódolos niveis para poder atopar novas habilidades e tesouros para poder acceder a outros niveis e completar o xogo. O mundo da caixa de música divídese en catro áreas: Leste, Oeste, Norte e Sur; cada unha cos seus niveis.

Cada nivel ten catro cofres de tesouros coas súas chaves cada unha. As cores dos cofres están na orde aproximada na que están pensados para ser abertos; gris, vermello, verde e azul. Esta orde non é fixa, xa que a miúdo cando un cofre do tesouro non pode ser alcanzado, Wario debe retroceder e recuperar un novo artigo para facelo accesible.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* *Wario Land: Super Mario Land 3*
* *Wario Land II*

### Ligazóns externas 
* Official Nintendo Japan *Wario Land 3* site
* Wario Land 3 at GameSpot
Los últimos días

***Los últimos días*** é un filme español dirixido e guionizado polos irmáns Àlex Pastor e David Pastor. Foi estreado o 27 de marzo de 2013.

## Sinopse 
No ano 2013 unha misteriosa enfermidade esténdese por todo o planeta. O pánico domina á poboación, que se nega a saír á rúa, pois provócalles a morte de xeito fulminante. Mentres a civilización se esvaece, na cidade de Barcelona, Marc, que non poder saír das oficinas onde traballa, comeza a busca de Julia, a súa noiva embarazada.

## Personaxes 
* Quim Gutiérrez como Marc 
* José Coronado como Enrique
* Marta Etura como Julia
* Leticia Dolera como Andrea
* Cesar D. García como Mathias

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Ficha na IMDb
KHL All-Star Game

[miniatura|350px|1º All-Star Game celebrado ao aire libre en [Moscova.]]
O **Kontinental Hockey League All-Star Game** (en ruso **Матч всех звёзд Континентальной хоккейной лиги**) é un partido de exhibición de hóckey sobre xeo que marca o ecuador da liga regular da Kontinental Hockey League, xogado por boa parte das estrelas dos equipos da liga. O equipo titular de cada un dos dous equipos que se enfrontan, incluído o porterio, son votados polos seareiros, mentres que os xogadores suplentes son votados polos medios de comunicación.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* KHL All Stars Game
Trainspotting

***Trainspotting*** é un filme británico de comedia negra dirixido por Danny Boyle que se estreou no Reino Unido o 23 de febreiro de 1996. Baséase na novela homónima de Irvine Welsh. Está protagonizado por Ewan McGregor, Ewen Bremner, Jonny Lee Miller, Kevin McKidd, Robert Carlyle e Kelly Macdonald, no seu debut como actriz.

O guión, escrito por John Hodge conta a historia dun grupo de adictos á heroína nunha área economicamente deprimida de Edimburgo e o seu paso pola vida. Alén da adicción ás drogas, o filme tamén explora a pobreza urbana e a desgraza da "culturalmente rica" Edimburgo.

O filme foi clasificado no posto número 10 polo British Film Institute (BFI) na súa lista dos 100 mellores filmes británicos do século XX. No 2004, o filme foi escollido como o mellor filme escocés de tódolos tempos segundo unha enquisa xeneralizada ó público. Unha secuela, *T2 Trainspotting*, foi estreada en xaneiro de 2017.

## Sinopse 
Mark Renton, un mozo escocés, e os seus amigos son adictos á heroína, o que significa que viven fóra da realidade, nun mundo aparte. Dentro do grupo hai un psicópata alcohólico e violento, un rapaz desesperado, un mullereiro cun coñecemento enciclopédico sobre Sean Connery e un entusiasta do deporte.

## Personaxes 
* Ewan McGregor como Mark "Rent Boy" Renton
* Ewen Bremner como Daniel "Spud" Murphy
* Jonny Lee Miller como Simon "Sick Boy" Williamson
* Robert Carlyle como Francis "Franco" Begbie
* Kevin McKidd como Tommy MacKenzie
* Kelly Macdonald como Diane Coulston
* Peter Mullan como Swanney "Mother Superior"
* Eileen Nicholas como Mrs. Renton
* James Cosmo como Mr. Renton
* Susan Vidler como Allison
* Pauline Lynch como Lizzy
* Shirley Henderson como Gail
* Irvine Welsh como Mikey Forrester

## Galardóns e nomeamentos 
* 1996: Nomeado ó Oscar: mellor guión adaptado.
* 1995: Premios BAFTA: Mellor guión adaptado. Nomeado a mellor filme británico.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Ficha na IMDb 
* Ficha en AllMovie 
* Ficha en BoxOfficeMojo 
* Ficha en RottenTomatoes
Gran Premio do Reino Unido de 1970

O **Gran Premio do Reino Unido de 1970** foi unha carreira de automobilismo de Fórmula Un, celebrada o 18 de xullo de 1970 no circuíto de Brands Hatch, Kent, Inglaterra. Foi a sétima carreira do Campionato do Mundo da tempada de .

## Clasificación 
## Notas 
* Rindt foi inicialmente descualificado, pero en cuestión de minutos reintegrado. 
* Esta foi a última carreira de Dan Gurney.

## Véxase tamén 
### Bibliografía 
### Outros artigos 
### Ligazóns externas 
* 

## Posicións logo da carreira 
;Clasificación no campionato de pilotos

;Clasificación do campionato de construtores

* **Nota**: Só están incluídos os cinco primeiros postos en ambos os grupos de clasificación.
Gran Premio de Alemaña de 1970

O Gran Premio de Alemaña de Fórmula 1 de  (formalmente o ** XXXII Großer Preis von Deutschland**) foi unha carreira de Fórmula 1 que se celebrou en Hockenheimring o 2 de agosto de 1970.

Logo da demanda dos pilotos para mellorar a seguridade de Nürburgring, a carreira trasladouse a Hockenheim, por primeira vez na historia do Gran Premio de Alemaña xa que este fora equipado con barreiras Armco. A F1 regresou a un renovado Nürburgring en 1971.

Esta carreira foi gañada por Jochen Rindt, o que resultou ser a súa última vitoria na Fórmula Un. O novato piloto brasileiro Emerson Fittipaldi logrou os primeiros puntos da súa carreira.

## Clasificación 
## Posicións despois da carreira 
;Clasificación no campionato mundial de Pilotos

;Clasificación no campionato Mundial de Construtores

* **Nota**: Só están incluídos os cinco primeiros postos en ambos os grupos de clasificación.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
### Outros artigos 
### Ligazóns externas 
*
Gran Premio de Italia de 1970

O **Gran Premio de Italia de 1970** foi unha carreira de Fórmula 1 celebrada no Autodromo Nazionale Monza o 6 de setembro de 1970. Foi a décima proba da tempada de . A carreira viuse empañada pola morte de Jochen Rindt, que morreu durante a sesión de cualificación, o 5 de setembro. Logo pasou a ser o primeiro (e ata a data, o único) Campión do Mundo de fórmula 1 postumo.

## Clasificación 
## Notas 
* Primeira vitoria nun Gran Premio para Clay Regazzoni. 
* Jacky Ickx, Clay Regazzoni, Jackie Stewart e Pedro Rodríguez lideraron a carreira nalgún momento, durante toda a carreira, o liderato cambiou 28 veces.

## Véxase tamén 
### Bibliografía 
### Outros artigos 
### Ligazóns externas 
* 

## Posicións logo da carreira 
;Clasificación no campionato de pilotos

;Clasificación do campionato de construtores

* **Nota**: Só están incluídos os cinco primeiros postos en ambos os grupos de clasificación.
Grand Fleet

A **Grand Fleet** (en galego: *gran frota*) foi a principal frota da Royal Navy británica durante a primeira guerra mundial. Foi creada en agosto de 1914 a partir da Primeira Frota e elementos da Segunda Frota da Home Fleet e estaba formada por entre 35 e 40 buques capitais. Estivo comandada inicialmente polo almirante Sir John Jellicoe que sería substituído polo almirante Sir David Beatty en 1916.

A Grand Fleet estivo nun principio baseada en Scapa Flow, nas illas Orkney, e posteriormente en Rosyth, no fiorde de Forth, e só tomaría parte nunha ación da frota durante a guerra, a indecisa batalla de Xutlandia.

En abril do ano 1919 a Grand Fleet sería disolta, e a meirande parte das súas forzas pasarían a formar a nova Atlantic Fleet.[miniatura|300px|[Acoirazados da Grand Fleet|centro]]
Ikaros

**Ikaros** (acrónimo de *Interplanetary Kite-craft Accelerated by Radiation Of the Sun*), foi unha vela solar experimental da axencia espacial xaponesa JAXA lanzada o 20 de maio de 2010 mediante un foguete H-IIA desde o Centro Espacial de Tanegashima.

## Características 
Ikaros foi a primeira vela solar en usar propulsión fotónica xunto con delgadas células solares como fonte de enerxía. Foi inxectada nunha órbita interplanetaria cara Venus xunto coa sonda Akatsuki. Tras separarse do foguete portador, a vela solar despregouse xirando sobre si mesma a 20 r.p.m., tarefa facilitada por catro pesos colocados en cada unha das esquinas da vela.

Ikaros ten forma de cadradao, cunha diagonal de 20 metros. Está feita de poliamida cun espesor de só 0,0075&nbsp;mm na cal can inseridas tanto células solares ultrafinas como dispositivos ópticos para manobrar a vela e instrumentos como detectores de po. Ikaros levaba consigo dous pequenos subsatélites, chamados DCAM 1 e DCAM 2, liberados para sacar fotos da vela desde certa distancia.

## Notas 
## Véxase tamén
Ignacio Gárate

**Ignacio Gárate Bergareche**, nado en Durango (Biscaia) o 5 de xaneiro e 1929 e finado na mesma cidade o 10 de xaneiro de 2007, foi un futbolista español. Xogaba de centrocampista.

## Traxectoria 
Na tempada 1954–55 fichou polo Deportivo da Coruña, adestrado por Eduardo Toba. Formou parte do mediocampo titular, xunto con Juananco, Pedro Bazán e Julián Cuenca, participando en 16 partidos e anotando 2 goles. Na tempada 1955–56 participou tan só en 2 encontros.

## Persoal 
Foi irmán do tamén futbolista Francisco Gárate.

## Palmarés 
;Athletic Club
* Copa Eva Duarte: 1950–51

## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Datos do xogador en bdfutbol.com 
* Datos do xogador en athletic-club.net
Gran Premio de Austria de 1970

O **Gran Premio de Austria de 1970** foi unha carreira do Campionato do Mundo Fórmula 1 celebrada no Circuíto de Österreichring o 16 de agosto de 1970. Foi a novena carreira da tempada de Fórmula Un de . Foi a primeira carreira de Fórmula Un no pintoresco Österreichring, construído para substituír o irregular e monótono Circuíto Aeródromo de Zeltweg.

## Clasificación 
## Notas 
* Foi o único podio para o piloto alemán Rolf Stommelen 
* Última saída: Jochen Rindt

## Véxase tamén 
### Bibliografía 
### Outros artigos 
### Ligazóns externas 
* 

## Posicións logo da carreira 
;Clasificación no campionato de pilotos

;Clasificación do campionato de construtores

* **Nota**: Só están incluídos os cinco primeiros postos en ambos os grupos de clasificación.
Gran Premio dos Estados Unidos de 1970

O **Gran Premio dos Estados Unidos de 1970** foi unha carreira de automobilismo de Fórmula Un, celebrada o 4 de outubro de 1970 no circuíto de Watkins Glen. Foi a duodécima carreira da tempada de Fórmula Un de .

## Clasificación 
## Notas 
* Rob Walker (xaneiro de 1971). "U.S. Grand Prix". *Road & Track*, 84-88.
* Gordon Kirby (outubro de 1995). "Emerson Who?". *RACER*, 70-72.

## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Doug Nye (1978). *The United States Grand Prix and Grand Prize Races, 1908-1977.* B. T. Batsford. ISBN 0-7134-1263-1
### Outros artigos 
### Ligazóns externas 
* 

## Posicións logo da carreira 
;Clasificación no campionato de pilotos

;Clasificación do campionato de construtores

* **Nota**: Só están incluídos os cinco primeiros postos en ambos os grupos de clasificación.
Explorer 20

**Explorer 20** (non confundir co satélite do mesmo nome que non chegou a alcanzar órbita por fallo do seu foguete lanzador, un Delta B), tamén coñecido como **IE-A** (acrónimo de *Ionospheric Explorer A*) e **TOPSI**, foi un satélite artificial da NASA lanzado o 25 de agosto de 1964 mediante un foguete Scout X4 desde a Base Vandenberg da Forza Aérea.

## Características 
Explorer 20 foi lanzado coa misión de estudar a distribución de electróns, a densidade iónica e a temperatura da ionosfera terrestre, así como estimar o ruído a niveis entre 2 e 7 MHz ó longo da súa órbita. Como instrumentos levaba unha sonda ionosférica de seis frecuencias e unha sonda iónica.

O satélite tiña forma de cilindro curto rematado nos dous extremos por sendos conos truncados. A sonda iónica, situada no extremo dun mastro curto, saía do cono superior. As seis antenas (formadas por tres dipolos) da sonda ionosférica sobresaían do ecuador do satélite. Un dos pares de antenas medía 18,28 m de lonxitude por cada antena, mentres que as restantes catro medían 9,14 m. Explorer 20 estabilizábase mediante xiro, a 1,53 r.p.m., co eixo de xiro contido no plano orbital. Un ano despois a velocidade de xiro quedou reducida a 0,45 r.p.m.

Explorer 20 non levaba grabadora a bordo, polo que os datos só podían recollerse en tempo real nas proximidades dunha estación terrestre. As estacións estaban distribuídas para recoller datos sobre os 80 graos oeste, ademais de disporse de estacións en Hawai, Singapur, o Reino Unido, Australia e diversas zonas de África. Os datos eran transmitidos polo satélite en períodos de media hora a catro horas segundo a enerxía dispoñible. A misión funcionou ben durante uns 16 meses.

## Notas
IDCSP

[miniatura|Oito satélites IDCSP na preparación previa ao lanzamento a bordo dun foguete [Titan 3C.]]
**IDCSP** (acrónimo de *Initial Defense Communication Satellite Program* ou *Interim Defense Communication Satellite Program*) foi un programa da Forza Aérea dos Estados Unidos de mediados e finais da década de 1960 para establecer o primeiro sistema de comunicacións por satélites en órbita xeoestacionaria. IDCSP considérase a primeira fase do máis amplo programa DSCS (*Defense Satellite Communications System*) e foi o sucesor do cancelado programa ADVENT.

Os satélites IDCSP estabilizábanse mediante xiro e tiñan forma de poliedro de 26 caras e 86&nbsp;cm de diámetro, cunha masa total de 45&nbsp;kg. A súa superficie estaba cuberta de células solares. Por simplicidade, os satélites non tiñan baterías nin sistema activo de control de actitude. As transmisións tiñan lugar mediante un único transpondedor en banda X cun ancho de banda de 26 MHz. Tódolos satélites IDCSP superaron a súa expectativa de vida de tres anos, sendo apagados despois de seis anos de funcionamento.

Os IDCSP eran lanzados mediante foguetes Titan 3C en quendas de ata oito satélites á vez en órbitas lixeiramente por debaixo da xeoestacionaria para permitirlles derivar ata 30 graos ao día co fin de que o fallo dun deles puidera verse compensado polo movemento dos demais. Tiveron uso, por exemplo, durante a guerra de Vietnam, para retransmitir fotos e outros datos.

#### Historial de lanzamentos 
Tódolos satélites IDCSP foron lanzados mediante foguetes Titan 3C desde a rampla de lanzamento 41 do Centro Espacial de Cabo Cañaveral.

## Notas
Gran Premio de México de 1970

O **Gran Premio de México de Fórmula 1** de  celebrouse en Cidade de México o 25 de outubro de 1970. A carreira, que foi a décimo terceira e última da tempada de Fórmula Un de , a carreira foi o noveno Gran Premio de México.

## Carreira 
O inmenso xentío de 200.000 persoas resultou case incontrolable e case obrigou á cancelación da carreira. Estaban amoreados en fronte dos garda-raís, sentados á beira da pista e correndo a través da propia pista. Pese aos chamamentos apaixonados de Jackie Stewart e do heroe local Pedro Rodríguez continuou habendo problemas.

Desde o principio, Jacky Ickx liderou seguido de Stewart e Clay Regazzoni, pero perdeu posicións debido a problemas coa columna de dirección. Máis tarde, unha colisión cun can que se escapou á pista danou a suspensión de Stewart e forzou a súa retirada, deixando aos Ferraris dominando. Jack Brabham retirouse do terceiro lugar cando o motor explotou na volta 53. Os Ferrari fixeron dobrete con Ickx e Regazzoni, Denny Hulme ocupou o terceiro lugar no podio. Os coches italianos demostraron que eran xa o suficientemente bos para competir cos coches con motor Ford.
Debido aos problemas de seguridade coa multitude significou o Gran Premio de México eliminouse do calendario de 1971.

## Clasificación 
## Posicións logo da carreira 
;Clasificación no campionato de pilotos

;Clasificación do campionato de construtores

* **Nota**: están incluídos os cinco primeiros postos en ambos os grupos de clasificación. Só os 6 mellores resultados das primeiras 7 roldas e os 5 mellores resultados das últimas 6 roldas contan para o campionato. Os números sen paréntese son os puntos do campionato, os números entre paréntese son o total de puntos anotados.

## Notas 
*
3 Ninjas

***3 Ninjas*** é un filme estadounidense dirixido por Jon Turteltaub que se estreou en 1992. Filme que dado o seu éxito xerou tres secuelas: *3 Ninjas Kick Back* (1994), *3 Ninjas Knuckle Up* (1995) e *3 Ninjas: High Noon at Mega Mountain* (1998).

## Sinopse 
Historia de tres rapaces que aprenden artes marciais do seu avó. Cada ano, Samuel Jr. (Michael Treanor), Jeffrey (Max Elliott Slade) e Michael Douglas (Chad Power) visitan ó seu avó xaponés, Mori Tanaka, para pasar o verán. Mori é un experto en Ninjutsu, e durante anos adestrou ós nenos nas súas técnicas.

## Personaxes 
* Michael Treanor como Samuel "Rocky" Douglas
* Max Elliott Slade como Jeffrey "Colt" Douglas
* Chad Power como Michael "Tum Tum" Douglas
* Victor Wong como Avó Mori Shintaro
* Alan McRae como Sam Douglas
* Rand Kingsley como Hugo Snyder
* Joel Swetow como Mr. Brown
* Professor Toru Tanaka como Rushmore
* Patrick Labyorteaux como Fester
* Clifton Powell como Axente do FBI Kurl
* Baha Jackson como Bully

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Ficha na IMDb 
* Ficha en AllMovie
Pedro Gil Gómez

**Pedro Gil Gómez** (tamén coñecido como **Pedrito Gil**), nado en Esplugues de Llobregat o 13 de decembro de 1980, é un xogador de hóckey a patíns catalán e que xoga na demarcación de dianteiro. Dende a tempada 2012-13 xoga no Hockey Valdagno italiano.

Entre as súas características salienta a súa velocidade, axilidade e a súa capacidade goleadora, que o levaron a ser considerado como un dos mellores dianteiros do mundo.

## Traxectoria 
Pedro Gil iniciou a súa carreira deportiva no equipo da súa cidade natal, o Club Esportiu Noia, equipo co que xogou dende as categorías inferiores ata 1998, ano no que asinou co Club Patín Tenerife. Tras un ano en Tenerife, regresou ao club do Alt Penedès. No ano 2000 foise xogar a Portugal, primeiro dúas tempadas no Clube Infante de Sagres, e no 2002 co FC Porto, club no que xogou 5 tempadas e onde se consagrou como un dos mellores dianteiros de Europa. No 2007 volveu á OK Liga tras asinar co Reus Deportiu, club co que se alzou co título do Campionato do Mundo de clubs de 2008 celebrado en Reus, e coa Copa de Europa na tempada 2008-09, disputada na localidade italiana de Bassano del Grappa. Ao seu retorno á Liga portuguesa (novamente ao FC Porto), logrou dúas ligas nas tempadas 2009-10 e 2010-11. No verán de 2012 asinou co Hockey Valdagno (Italia).

En 2012, logrou o seu sétimo Europeo coa Selección española, facendo historia ao lograr o récord de 7 Campionatos de Europa consecutivos, feito que non conseguiu ningún outro país.

## Clubs 
## Palmarés 
### CE Noia 
* **1 Copa do Rei** (1998)
* **1 Copa CERS** (1997-98)

### FC Porto 
* **7 Ligas portuguesas** (2002-03, 2003-04, 2004-05, 2005-06, 2006-07, 2009-10, 2010-11)
* **2 Copas de Portugal** (2005, 2006)

### Reus Deportiu 
* **1 Mundial de clubs** (2008)
* **1 Copa de Europa** (2008-09)

### Selección española 
Coa Selección española, da que é capitán dende 2009, ten conquiestado 5 mundiais, os 4 últimos consecutivos (*San Juan 2001*, *San José 2005*, *Montreux 2007*, *Vigo 2009*, *San Juan 2011*) e 7 europeos consecutivos (*Wimmis 2000*, *Florencia 2002*, *La Roche-sur-Yon 2004*, *Monza 2006*, *Oviedo 2008*, *Wuppertal 2010*, *Paredes 2012*).

* **5 Campionatos do Mundo** (2001, 2005, 2007, 2009, 2011)
* **7 Campionatos de Europa** (2000, 2002, 2004, 2006, 2008, 2010, 2012)
* **3 Copas das Nacións** (2003, 2005, 2007)

## Condecoracións 
## Galería de imaxes 

Ficheiro:Rink-Hockey Euroleague 2012-2013 - Genève vs Hockey Valdagno - 64.jpg|Pedro Gil coa camiseta do Valdagno en 2013.
Ficheiro:Pedro Gil, selección española hockey, campionato do mundo 2007 Montreux.jpg|Pedro Gil coa selección española en 2007.
Ficheiro:Pedro Gil shooting a penalty.WebM|Pedro Gil lanzando dun penalty en 2013.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Pedro Gil en www.hoqueipatins.cat
* Pedro Gil en www.mundook.net
* El Reus Deportiu presenta a Pedro Gil para la temporada 2007/08
* Pedro Gil vuelve al FC Porto tras dos temporadas en el Reus
Sella (recipiente)

Unha **sella** é un recipiente troncocónico xeralmente de madeira, aínda que tamén existen de metal ou cerámica, empregado antigamente para o trasego de auga. As sellas eran empregadas dende antigo para ter auga fresca nas casas.

## Descrición
Son recipientes de base máis ampla que a parte superior e están feitas xeralmente de madeira de xeito similar aos toneis. A auga enchoupa a madeira e sela o contido. No exterior a sella de madeira ten reforzos de metal, xeralmente tres. A sella leva tamén dúas asas aos lados e sobre a sella, no lateral, póñense en letras grandes as iniciais cos nomes da casa para a identificación ao ir á fonte. A inicial do nome do home e o da muller. A sella complétase cunha capa, xeralmente de metal, e a ferrada: o cazo que se emprega na casa para tomar a auga.

Na actualidade a sella séguese a empregar pero unicamente como elemento decorativo.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Balde (recipiente)
Los 15 hermanos

**Los 15 hermanos** foi unha empresa galega de alimentación de Ferrol adicada ás bebidas e refrescos. Foi unha das máis coñecidas da zona xunto con manancial de Lanzós. Na zona de Ferrol chegou a haber 16 marcas de gasosas.

## Empresa
O nome da empresa: *Los 15 hermanos*, ven dos 15 irmáns que formaban e traballaban no negocio familiar. Tiña a súa sede na rúa Alcalde Usero, no barrio do Inferniño de Ferrol onde producía gasosas e refrescos de sabores así como sifóns. O seu mercado como empresa estaba en Ferrol e na zona máis próxima da ría de Ferrol  e chegando ata As Pontes de García Rodríguez sendo unha marca moi coñecida.

O seu logo era un sinxelo e rechamante cartel metálico de cor azul de 50&nbsp;cm x 35&nbsp;cm formado co nome *Los 15 hermanos* e 15 siluetas en amarelo que se podían ver nas portas das tendas. A empresa desapareceu do mercado a principios dos anos 1990 pola chegada das grandes superficies cas súas distribuidoras, a competencia das grandes marcas, a desaparición das pequenas tendas de barrio e o troco das botellas retornables ás botellas dun só uso.

## Marcas de gasosas da zona de Ferrol
* En Ferrol:
** La Barca
** Aullón
** Pibal
** Los 15 Hermanos
** La Pilarica
* Mugardos
** Zárate
** La Pitusa 
** La Deliciosa
* Valdoviño
** Lanzós
* Cedeira
** Arribí, actualmente a empresa adícase á venda de empanadas galegas.
* Ortigueira
** Lagarea
* Fene
** Calviño
** La Moderna
** Yris
** La Casera
* Narón
** J.Montero, a empresa segue na venda de refrescos.
* Neda
** Aguas de La Basana

## Notas
## Véxase tamén
### Ligazóns externas
* Aquellas gaseosas y licores de la comarca. La Voz de Galicia
* Chapas de gaseosa los 15 hermanos
Antoloxía palatina

miniatura|right|250 px|Antoloxía Palatina, p. 101
**Antoloxía de Constantino Céfalas** ou **Antoloxía Palatina** foi unha colección de epigramas destinada a conservar todo tipo de poemas. A compilación foi feita por Constantino Céfalas que viviu sobre o século X no reinado de Constantino VII Porfiroxénito.

Esta antoloxía xa non se consideraba unha obra complementaria da Grilanda de Meleagro como outras anteriores, senón unha obra totalmente nova con fontes orixinais. Salmasio atopouna na biblioteca do elector palatino de Heidelberg en 1606 e por iso é coñecida como *antoloxía palatina*; en 1632 foi levada ao Vaticano e entón tamén se coñeceu como Códice Vaticano da antoloxía grega.
Constantino Céfalas

**Constantino Céfalas** (en latín *Constantinus Cephalas*, en grego Κωνσταντῖνος ὁ Κεφαλᾶς) foi un compilador grego bizantino que compilou a parte principal da antoloxía grega, parte que se coñece como antoloxía palatina. Compúxoa a finais do século X e no século XIV foi completada por Planudes.

Da súa vida particular non se coñece nada.
Pazo da Cultura de Narón

O **Pazo da Cultura de Narón** é un edificio cultural inaugurado en 2026 no Concello de Narón. Substitúe nesas funcións ao Auditorio de Narón do Alto do Castiñeiro que ten unha capacidade de 400 persoas. No novo Pazo da Cultura de Narón, o Padroado da Cultura de Narón organiza diversas actividades culturais como obras teatrais, danza e música.

## Descrición
O Pazo da Cultura de Narón foi na súa inauguración o segundo maior auditorio de Galiza.
O edificio é sede do:
* Padroado de Cultura de Narón,
* Escola Profesional de Teatro de Narón e das escolas de baile, música e danza.

### Distribución
* **Andar soto**: maquinaria, instalacións, aulas e salas de ensaio.
* **Andar escena**: almacéns, obradoiros e escena.
** Espazo da escena: camerinos no andar baixo e primeiro, almacéns e controis no andar segundo.
* **Andar baixo**:  obradoiros, salas, secretaría e arquivos.
* **Andar primeiro**: salas de ensaio, almacéns e vestiarios.
* **Andar segundo**: aulas.
* **Edificio do teatro**: patio de butacas, palcos, dous anfiteatros, salas de control e aseos.

## Véxase tamén
### Ligazóns externas
* Pazo da Cultura de Narón
Economía do Nepal

O Nepal é un dos países máis pobres e menos desenvolvidos do mundo, e 1/4 da súa poboación vive baixo a liña da pobreza. A agricultura é a principal actividade da economía, proporcionando un medio de subsistencia para tres cuartos da poboación e producindo 1/3 do produto interno bruto. A industria é principalmente de transformación de produtos agrícolas, como os grans, xuta, cana de azucre e tabaco. O país ten potencial duns 42 mil megawatts de enerxía hidroeléctrica, pero a inestabilidade política dificulta o investimento estranxeiro.

## Notas
McLaren M19A

[miniatura|Peter Gethin pilotando o M19A, durante o [Gran Premio de Alemaña de 1971.]]
right|miniatura|M19C

O **McLaren M19A** é un coche de Fórmula 1 construído e xestionado por McLaren durante tres tempadas do Campionato do Mundo entre  e . A versión **C** (unha extensión de coche **A**) utilizouse nas tempadas  e 1973.

## Notas
## Véxase tamén
### Bibliografía
### Outros artigos
### Ligazóns externas
3 Ninjas Kick Back

***Ninjas Kick Back*** é un filme estadounidense dirixido por Charles T. Kanganis que se estreou en 1994. É o único filme da serie *3 Ninjas* cun videoxogo de seu. Malia que foi estreada antes que *3 Ninjas Knuckle Up*, o filme foi rodado en realidade un ano máis tarde. Ademais, o nome do avó Mori cambia de Tanaka a Shintaro sen ningún motivo aparente.

## Sinopse 
Durante un campionato de béisbol, os tres irmáns ninja descobren que o seu avó do Xapón está en problemas e non dubidan en acudir na súa axuda. Cando chegan ao Xapón, deben usar as súas habilidades para defenderse dun vello inimigo do seu avó que pretende vingarse.

## Personaxes 
* Sean Fox como Samuel "Rocky" Douglas
* Max Elliott Slade como Jeffrey "Colt" Douglas
* J. Evan Bonifant como Michael "Tum Tum" Douglas
* Victor Wong como Avó Mori Shintaro
* Alan McRae como Sam Douglas
* Sab Shimono como Koga
* Dustin Nguyen como Glam
* Allan Peter Cayetano como Pete Siopao

## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Ficha na IMDb 
* Ficha en RottenTomatoes
3 Ninjas Knuckle Up

***3 Ninjas Knuckle Up*** é un filme estadounidense dirixido por Sang-ok Shin que se estreou en 1995. Terceira parte da saga iniciada en 1992 co filme *3 Ninjas*.

## Sinopse 
Colt, Rocky e Tum Tum están dispostos a pasar outro verán de aventuras e acción co seu avó. Nunha das súas visitas á pizzería da vila defenderán a Jo, unha rapariga da reserva india. Ela cóntalles os plans dun ambicioso millonario disposto a envelenar as terras dos indios para facerse rico.

## Personaxes 
* Michael Treanor como Samuel "Rocky" Douglas
* Max Elliott Slade como Jeffrey "Colt" Douglas
* Chad Power como Michael "Tum Tum" Douglas
* Victor Wong como Avó Mori Shin
* Crystle Lightning como Jo
* Don Shanks como Charlie
* Patrick Kilpatrick como J.J.
* Donal Logue como Jimmy
* Charles Napier como Jack
* Vincent Schiavelli como Alcalde
* Don Stark como Shériff
* Stuart Proud Eagle Grant como Indio #1

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Ficha na IMDb 
* Ficha en AllMovie
3 Ninjas: High Noon at Mega Mountain

***3 Ninjas: High Noon at Mega Mountain*** é un filme estadounidense dirixido por Sean McNamara. É a cuarta e última entrega da saga iniciada en 1992 co filme *3 Ninjas*.

## Sinopse 
Mentres se divirten en Mega Mountain, o seu parque de atraccións favorito, os tres irmáns ninja son testemuñas do secuestro da estrela da TV, Dave Dragon, polo malvado Lothar Zogg e a súa xefa Medusa. Os ninjas teñen que contraatacar cando os homes de Medusa invaden o parque e esixen ó dono dez millóns de dólares.

## Personaxes 
* Mathew Botuchis como Samuel "Rocky" Douglas
* Michael O'Laskey II como Jeffrey "Colt" Douglas
* James Paul Roeske II como Michael "Tum Tum" Douglas
* Lindsey Felton como Jennifer
* Hulk Hogan como Dave Dragon
* Chelsey Earlywine como Amanda
* Alan McRae como Sam Douglas
* Victor Wong como Avó Mori
* Loni Anderson como Mary Ann "Medusa" Rogers
* Jim Varney como Lothar Zogg
* Kirk Baily como Carl
* Brendan O'Brien como Zed
* Travis McKenna como Buelow
* Dwayne Carrington como C.J.
* Pat Mahoney como Harry Jacobson

## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Ficha na IMDb 
* Ficha en RottenTomatoes
Manuel Barreiro Cabanelas

**Manuel Barreiro Cabanelas**, o Conde Cabanelas, nado en Laxedo (Covelo, A Lama) o 11 de xullo de 1867 e finado en Río de Xaneiro o 22, foi un empresario e filántropo galego.

## Traxectoria 
Fillo dun canteiro, emigrou con 16 anos a Río de Xaneiro. Conseguiu progresar nos negocios, especialmente coa lotería, e amasou unha fortuna, con negocios de hostalería, construción e roupa feminina. Sufragou numerosas obras na súa parroquia natal, subministración de auga, a construción de fontes e vivendas que doou a quen quixo quedar na aldea. Ademais creou en 1915 un grupo escolar en Laxedo e en 1942 dooulle ao estado español o edificio da súa propiedade "con la condición *sine qua non* de ser destinado con carácter permanente para Colonias escolares". Financiou dúas salas do Hospital Provincial de Pontevedra. Un dos seus últimos proxectos foi a urbanización de Covelo, cuxo deseño deixou por escrito, pero que non viu rematado.

Morreu en Río de Xaneiro. Está enterrado no cemiterio de São João Batista de Río de Xaneiro, preto da tumba de Carmen Miranda. A raíña María Cristina tramitou para el o título nobiliario de conde.

## Galería de imaxes 

Ficheiro:Estatua de Manuel Barreiro Cabanelas en Covelo, A Lama.jpg|Estatua de Manuel Barreiro Cabanelas en Covelo
Ficheiro:Lama, Covelo, Laxedo 01-13b.jpg|Avenida de Barreiro *Cavanelas*, en Covelo

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Covelo, dioses y seres mitológicos en una aldea 
* Escola de Covelo
* "Alembraivos de nós" Artigo de Xurxo Ayán en *Galicia Confidencial*.
Vercingétorix: La légende du druide roi

***Vercingétorix: La légende du druide roi*** é unha coprodución entre Francia, Canadá e Bélxica dirixida por Jacques Dorfmann e estreada no 2001. Está protagonizada por Christopher Lambert, Klaus Maria Brandauer, Inés Sastre, Bernard-Pierre Donnadieu e Max von Sydow.

O filme conta a historia do xefe galo Vercinxetórix, dende a súa nenez ata a batalla para salvar a Galia da dominación romana de mans de Xulio César. O filme remata coa decisiva Batalla de Alesia.

A novela *The Druid King* de Norman Spinrad é unha obra que deriva dunha versión inicial do guión do filme.

## Sinopse 
Filme sobre a vida do caudillo galo Vercinxetórix (século -I). Cando as lexións romanas conquistaron as Galias, o seu pai foi apresado e executado. Un sabio druída, Guttuart, vaticínalle a Vercinxetórix que liberará as Galias do poder de Roma. Xa adulto, converterase nun bravo e valente guerreiro.

## Personaxes 
* Christopher Lambert como Vercinxetórix
* Klaus Maria Brandauer como Xulio César
* Max von Sydow como Guttuart
* Inés Sastre como Epona
* Bernard-Pierre Donnadieu como Dumnórix
* Denis Charvet como Cassivelaun
* Maria Kavardjikova como Rhia
* Yannis Baraban como Litavic
* Vincent Moscato como Moscatos
* Jean-Pierre Rives como Xefe dos Teutóns''
* Claude Brasseur como Narrador

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Ficha na IMDb 
* Ficha en AllMovie
Interplanetary Monitoring Platform

miniatura|Representación artística de Explorer 50 (IMP 8).
**Interplanetary Monitoring Platform**, ou abreviadamente **IMP**, foi o nome dun modelo de satélites artificiais estadounidense pertencente ó programa Explorer e operado polo Centro Goddard de Voos Espaciais. Os satélites IMP estaban adicados ó estudo do medio interplanetario, incluíndo o plasma e o campo magnético, e foron inseridos en diferentes órbitas arredor do Sol, permitindo o estudo das relacións temporais e espaciais de distintos fenómenos interplanetarios. Os IMP formaron unha rede de alerta temperá ante fenómenos soares durante as misións do proxecto Apollo.

En total lanzáronse dez satélites da serie IMP, todos exitosos.

## Historial de lanzamentos 
## Notas
A Ameixenda

O topónimo **A Ameixenda** pode referirse a:

;En Galiza
***A Ameixenda**, parroquia do concello de Cee;
***A Ameixenda**, lugar da parroquia de Nantón, no concello de Cabana de Bergantiños.

## Véxase tamén
### Outros artigos
Debussy (cráter)

**Debussy** é un cráter de impacto cun prominente sistema de raios que está situado no hemisferio sur do planeta Mercurio, que foi descuberto en 1969 grazas ás observacións con radar de baixa resolución feitas dende o Observatorio Goldstone.

Debussy recibiu o seu nome en honra a Claude Debussy (1862-1918), un dos máis importantes compositores franceses, que traballaban no campo da música impresionista. Ten un diámetro de preto de 85&nbsp;km, mentres que os raios se estenden ó longo de centos de quilómetros, cubrindo boa parte do hemisferio sur. O sistema de raios de Debussy é o segundo máis importante de Mercurio, despois do sistema do cráter Hokusai.

miniatura|left|Primeira fotografía tomada dende a órbita de Mercurio
Este cráter é un dos accidentes xeolóxicos destacados na primeira foto sacada dende a órbita de Mercurio, que foi tomada o 29 de marzo do 2011 pola sonda MESSENGER, imaxe da esquerda.

## Notas
Lucas Ordóñez Villavicencio

[miniatura|300px|Lucas Ordóñez coa camiseta do HC Liceo en [2013.]]
**Lucas Ordóñez Villavicencio**, nado o 21 de setembro de 1988 en San Juan (Arxentina), é un xogador arxentino de hóckey a patíns que xoga na demarcación de dianteiro. Dende a tempada 2012-13 xoga no HC Liceo da Coruña.

Ao longo da súa carreira deportiva vestiu a camiseta de moitos equipos, tanto na Arxentina como en Europa: UVT, o Banco Hispano e o Estudiantil da liga arxentina; o Cerdanyola e o Tenerife na súa primeira etapa na OK Liga; o Follonica na liga italiana; e o Vic na súa segunda etapa na OK Liga antes de chegar ao equipo herculino.

É tamén un fixo na selección arxentina, coa que se proclamou campión da Copa América en 2008.

## Palmarés 
### CDU Estudiantil 
* **Campionato arxentino**

### AP Follonica 
* **Copa de Italia**

### CP Vic 
* **Supercopa de España** (2010)

### HC Liceo 
* **1 Copa Continental:** 2012
* **1 Copa Intercontinental:** 2012
* **1 OK Liga:** 2013

### Selección arxentina 
* **1 Copa América** (2008)

## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Lucas Ordóñez na páxina web do HC Liceo
Carlos Varela García

**Carlos Varela García**, nado no Carballiño o 22 de abril de 1956, é un xurista galego.

## Traxectoria
Ingresou na carreira fiscal en 1985. Foi fiscal da Audiencia Provincial de Pontevedra (1985-2004), fiscal Provincial de Protección de Menores de Pontevedra (1987-2004) e presidente da Comisión de Xustiza Gratuíta de Vigo (1997-2004). En 2004 foi elixido Fiscal Superior de Galicia, logo dunha votación que o enfrontou a Fernando Suanzes, e revalidado de novo en 2009. Porén, en 2014 foi derrotado por Suanzes.

Colaborou en publicacións especializadas e no libro *Contos da Xustiza* (Ir Indo, 2002). É membro da Fundación Premios da Crítica, Amigos do Couto Mixto, Fundación Álvaro das Casas e vogal da Fundación Menela.

## Premios
* Recibiu o Premio Lois Peña Novo en 2001.
* Xuíz Honorario do Couto Mixto no 2006.

## Véxase tamén
### Ligazóns externas
*O carballiñés Carlos Varela será designado fiscal xefe de Galicia
Retaria

:*Existe tamén un xénero de braquiópodos chamado igual (ver *Retaria (braquiópodo))''.

**Retaria** é un clado establecido nalgunhas clasificacións taxonómicas dos protistas incluído no supergrupo Rhizaria e que contén aos Foraminifera e Radiolaria. Comprende organismos ameboides mariños con pseudópodos reticulosos no caso dos foramíníferos ou axopodios no caso dos radiolarios.

## Notas
Mundo Pequenino

***Mundo Pequenino*** é o terceiro álbum de estudio do grupo de fado e música tradicional portugués Deolinda, publicado en 2013.

## Lista de cancións 
# "Algo Novo" − 3:33
# "Concordância" − 3:00
# "Gente Torta" − 2:57
# "Há-de Passar" − 2:27
# "Medo de Mim" − 3:25
# "Musiquinha" − 3:31
# "Semáforo da João XXI" − 2:46
# "Seja Agora" − 3:05
# "Pois Foi" − 3:04
# "Balanço" − 4:18
# "Doidos" − 4:10
# "Não Ouviste Nada" − 4:16

## Formación 
* Ana Bacalhau (voz, coro)
* Pedro da Silva Martins (guitarra clásica, coros)
* José Pedro Leitão (contrabaixo, piano, coro)
* Luís José Martins (guitarra clásica, viola braguesa, machete, guitalele, guitarra tenor, coro)

## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Páxina oficial do grupo
Gladys Vázquez Montes

**Gladys Vázquez Montes** é unha xornalista galega. Actualmente traballa na canle V Televisión.

## Traxectoria
Gladys Vázquez estudou Xornalismo na Universidade de Santiago de Compostela de 2001 a 2005, mentres estudaba a carreira traballou en Radio Voz. Cando a rematou, incorporouse a DxT Campeón onde traballou ata agosto de 2007, en setembro, iniciouse no mundo da televisión en Localia Coruña onde fixo os labores de redactora e presentadora ata xullo de 2009, neste tempo, tamén traballou en Radio Coruña, emisora local na que emite a Cadena SER entre outras emisoras do Grupo PRISA.

En abril de 2010 comezou a súa andaina en V Televisión, onde traballa de presentadora dos Informativos V Televisión Fin de semana.
Nicky Wire

**Nicholas Allen Jones**, coñecido como **Nicky Wire**, nado o 20 de xaneiro de 1969 en Llanbadoc, País de Gales, é o letrista, baixista e vocalista ocasional da banda galesa de rock alternativo Manic Street Preachers.

Antes de tocar no grupo, Wire estudou ciencias políticas na universidade e isto influiría máis tarde na súa obra lírica. Foi co-escritor das letras da banda (xunto con Richey Edwards) dende 1989 ata 1995, e dende entón é o principal letrista tras a desaparición de Edwards. Ademais do seu traballo con Manic Street Preachers, Wire publicou dous álbums en solitario, *I Killed the Zeitgeist* en 2006 e *Intimism* en 2023.

## Notas
Pro12 2012-2013

A **tempada 2012-2013 da RaboDirect PRO12** é a duodécima edición da liga celta de rugby, creada en 2001. A liga toma o nome *RaboDirect* do seu principal patrocinador, unha entidade bancaria neerlandesa.

## Formato da competición 
O torneo está composto por 12 equipos (4 irlandeses, 4 galeses, 2 escoceses e 2 italianos), e ten un formato segundo o cal os equipos teñen que disputar dúas voltas completas, de xeito que cada equipo se enfronta ós outros 11 conxuntos dúas veces, unha como local e outra como visitante.

O sistema de puntuación é o seguinte:
* 4 puntos pola vitoria.
* 2 puntos polo empate.
* 0 punto pola derrota.
* 1 punto por anotar 4 ou máis ensaios.
* 1 punto por perder por 7 ou menos puntos.

A liga comezou o 31 de agosto de 2012, e rematará o 25 de maio de 2013 coa gran final.

## Táboa 
## Semifinais e final
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Páxina oficial da RaboDirect PRO12
Carpe

O **carpe europeo**, tamén coñecido simplemente coma **carpe** ***Carpinus betulus*** é un *Carpinus* nativo do oeste, centro e sur de Europa, estendéndose dende o oeste de Rusia e Ucraína. Require dun clima temperado para un bo crecemento, só medrando por riba dos 600 msnm. Crece mesturándose con carballos, e nalgunhas áreas con faias. É unha árbore común en bosques degradados. En Galiza non é común.

## Descrición 
É unha arboriña miúda ou mediana que adoita acadar os 15–25 m, raramente 30 m, cun toro torto. A casca é grosa, averdada cinsenta, aínda que nos vellos (véxase na foto): aseméllase á da faia, mais ten a miúdo costelas. Os gomos, a diferenza dos *Fagus*, non teñen máis dun cm de lonxitude, e presionados cara ás ás. As follas son alternas, de 4–9&nbsp;cm longo, con prominentes veas dando un engurrado distintivo, e marxes serrados; aseméllanse ás do umeiro mediterráneo (*Ulmus minor*), mais son simétricas (véxase na foto). As xemas son alternas e afusadas (véxase na foto), porén menos cás da faia. As flores aparecen en candeas aló polo mes de maio trala saída das follas. O froito é unha pequena e longa noz de 7–8&nbsp;mm lonxitude, parcialmente envolta por trifoliolos, o invólucro de 3–4&nbsp;cm lonxitude; madura polo outono. As sementes frecuentemente non xermolan até a primavera do segundo ano logo da sementeira. É un prolífico sementeiro e ten unha vizosa rexeneración natural.

A madeira é mesta e dura, empregada para trebellos e material de construción.

## Ecoloxía 
Gosta dos terreos sombrizos, e prefire moderada fertilidade do solo e de humidade. Ten un sistema radicular escaso en profundidade mais moi espallado superficialmente, e produce moitos fillos cando se talla baixo. Ten unha follaxe mesta.

Hai un número de notábeis bosques onde esta especie é a dominante:
* Epping Forest, Londres, Inglaterra
* Halltorps Reserva Natural, Oland, Suecia
miniatura|Froito|250px
[miniatura|250px|A casca é cinsenta e lisa, semella a da [faia, mais pode ter costelas]]
[miniatura|250px|As follas aseméllanse ás do ulmeiro mediterráneo (*[Ulmus minor*), porén son simétricas. As xemas son alternas e afusadas, mais menos que as da faia.]]

## Propiedades 
**Principios activos**: Tanino, sales, resina.

## Sinonimia 
* *Carpinus carpinizza* Kill. 
* *Carpinus caucasica* Grossh. 
* *Carpinus compressus* Gilib. 
* *Carpinus intermedia* Wierzb. ex Rchb. 
* *Carpinus nervata* Dulac 
* *Carpinus quercifolia* Desf. ex Steud. 
* *Carpinus sepium* Lam. 
* *Carpinus ulmifolia* Salisb. 
* *Carpinus ulmifolia* St.-Lag. 
* *Carpinus ulmoides* Gray 
* *Carpinus vulgaris* Mill.
## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Den virtuella floran: *Carpinus betulus* distribution