Olimpia

[miniatura|250px|Reconstrución do templo de [Zeus en Olimpia.]]
miniatura|Durante meses antes dos **Xogos Olímpicos**, diferentes deportistas relévanse para levar a chama Olímpica desde Olimpia ata o sitio da apertura dos xogos.

**Olimpia** (en grego Ολυμπία *Olympía* ou Ολύμπια *Olýmpia*) é unha pequena cidade da antiga Grecia na prefectura de Élide, na península do Peloponeso, famosa polo próximo xacemento arqueolóxico do mesmo nome, principal santuario relixioso Panhelénico da Antiga Grecia, onde se levaron a cabo os Xogos Olímpicos da Antigüidade. O sitio estaba dedicado principalmente a Zeus e atraía a visitantes de todo o mundo grego como un grupo de centros "Panhelenicos" que axudaron a construír a identidade dos antigos gregos como nación. Malia o nome, non se atopa preto do Olimpo no norte de Grecia, onde se cría que vivían os Deuses olímpicos, as principais divindades da Relixión da Grecia antiga. A cidade atópase ó pé do monte Cronio e na beira dereita do río Alfeo.

Os Xogos Olímpicos disputáronse cada catro anos durante toda a Antigüidade clásica, desde o século VIII a. C. ata o século IV d. C. 

O sitio arqueolóxico ten máis de 70 edificios significativos, e as ruínas de moitas destes sobreviven, aínda que o principal Templo de Zeus, sobrevive só como pedras no chan. O sitio é unha importante atracción turística e ten dous museos, un dedicado aos xogos antigos e outro aos modernos.

## Sitio antigo 
thumb|left|Olympia entre os principais santuarios gregos
Olympia atópase no amplo val do Alfeo (tamén romanizado como Alpheus, Alpheios) na parte occidental do Peloponeso, hoxe a uns 18 quilómetros do Mar Xónico, pero na antigüidade quizais a metade desa distancia. O nome Altis derivouse dunha corrupción da palabra Elean que significa "o bosque" debido a que a área estaba arborada, de oliveiras e plátanos en particular. O **Altis**, como orixinalmente coñecíase o santuario, era unha área cuadrangular irregular de máis de 183 metros a cada lado e amurallado, agás no norte, onde estaba limitado polo Kronion (Monte Kronos).

Segundo Pausanias había máis de 70 templos en total, así como tesouros, altares, estatuas e outras estruturas dedicadas a moitas deidades. Un pouco en contraste con Delfos, onde unha gran colección similar de monumentos estaba fortemente concentrada dentro do límite do ténemos, Olimpia estendíase máis alá do muro límite, especialmente nas áreas dedicadas aos xogos.

O Altis consiste nunha disposición algo desordenada de edificios, o máis importante é o Templo de Hera (o Heraion/Heraeum), o Templo de Zeus, o Pelopion, e a área do grande altar de Zeus, onde se realizaban os maiores sacrificios. Aínda había un bo número de áreas abertas ou boscosas no interior do santuario.

Ao norte do santuario pódese atopar o Prytaneion e o Philippeion, así como o conxunto dos Tesouros de Olimpia que representan as distintas cidades-estados. O Metroon atópase ao sur destes tesouros, co Echo Stoa ao leste. O hippodrome e máis tarde estadio estaban situados ao leste do Echo Stoa. Ao sur do santuario están a Stoa Sur e o bouleuterión, mentres que a Palestra de Olimpia, o taller de Fidias, o gymnasion, e o Leonidaion atópanse ao oeste.

Olimpia tamén coñeceuse pola xigantesca criselefantina (marfil e ouro sobre un marco de madeira) estatua de Zeus que era a imaxe de culto no seu templo, esculpida por Fidias, que foi nomeada unha das Sete marabillas do mundo por Antipater de Sidón. Moi preto do Templo de Zeus, que albergaba esta estatua, estaba o estudio de Fidias escavado na década de 1950. As probas atopadas alí, como as ferramentas do escultor, corroboran esta opinión. As antigas ruínas sitúanse ao norte do río Alpheios e ao sur do monte Kronos (que leva o nome da deidade grega Kronos). O Kladeos, un afluente do Alpheios, flúe pola zona.

### Plano do sitio 
thumb|500px|Plano de Olimpia (o ancho completo do plano representa 625&nbsp;m). as cores dos edificios representan distintos períodos: período arcaico, período clásico, período helenístico e período romano.

Os seguintes edificios están representados no plano de Olimpia (figura da dereita):
* 1: Propileo nordés
* 2: Pritaneo
* 3: Filipeo
* 4: Hereo
* 5: Pelopio
* 6: Ninfeo de Herodes Ático
* 7: Metroo
* 8: Zanes
* 9: Cripta (sendeiro con arcos, cara ao estadio).
* 10: Estadio
* 11: Pórtico do Eco
* 12: Edificio de Ptolomeo II e Arsinoe
* 13: Estoa de Hestia
* 14: Edificio helenístico
* 15: Templo de Zeus
* 16: Altar de Zeus
* 17: Exvoto dos aqueos
* 18: Exvoto de Micito
* 19: Niké de Peonio
* 20: Ximnasio
* 21: Palestra
* 22: Teecoleón
* 23: Heroon
* 24: Taller de Fidias (descuberto en escavacións arqueolóxicas) e basílica paleocristiá
* 25: Baños do Cládeo
* 26: Baños gregos
* 27: Hostal
* 28: Hostal
* 29: Leonideo
* 30: Baños do sur
* 31: Bouleuterión
* 32: Estoa Sur
* 33: Vila de Nerón

## Historia 
É coñecida por ser o lugar no que se celebraron na antigüidade os primeiros Xogos Olímpicos, cunha importancia comparable ós Xogos Píticos que se celebraban en Delfos. Ambos se celebraban cada olimpíada (catro anos). Os primeiros dos que se ten constancia celebráronse en 776 a.C. Ó final do século IV, o emperador Teodosio I aboliunos.

Olimpia tamén foi famosa por ser un centro relixioso, e pola súa xigantesca estatua de ouro e marfil de Zeus feita por Fidias, (tallada trala vitoria sobre os persas na Segunda Guerra Médica) que era unha das Sete marabillas do Mundo. Preto do templo, escavacións arqueolóxicas atoparon o taller de Fidias, con numerosas ferramentas do escultor.

### Prehistoria 
Adoitabase pensar que o sitio fora ocupado desde o ano 1500 a.C., cun culto relixioso de Zeus desenvolto en torno ao 1.000 a.C. Pode que no canto diso só houbese un santuario dos séculos IX ou VIII a.C., aínda que a cuestión permanece en debate. 

### Períodos xeométricos e arcaicos 
[thumb | 200px | Ruínas do [Templo de Hera (Olimpia) | Templo de Hera]]

Os primeiros Xogos Olímpicos, cunha importancia comparable ós Xogos Píticos que se celebraban en Delfos organizáronse no sitio polas autoridades de Elis no século VIII a.C., a tradición data os primeiros xogos no 776 a.C. Os principais cambios fixéronse no sitio ao redor do ano 700 a.C., incluíndo a nivelación de terras e cavando novos pozos. O poder de Elis diminuíu e o santuario caeu nas mans dos pisanos no 676 a.C. Os pisanos organizaron os xogos ata finais do século VII a.C.

O Templo de Zeus, construíuse a mediados do século V a.C. O seu tamaño, escala e ornamentación foi superior a calquera cousa previamente construída no sitio. Tamén foron construídas outras instalacións deportivas, incluíndo o estadio e o hipódromo (para carreiras de carros). O Prytaneion construíuse no lado noroeste do sitio no 470 a.C. 

### Época romana 
Durante a dominación romana, os xogos abríronse a todos os cidadáns do Imperio Romano. Desenvolveuse un programa de novos edificios e extensas reparacións, incluído o Templo de Zeus. Olimpia enriqueceuse, especialmente o perímetro sagrado, o *Altis*, onde Nerón mandou construír un pazo. Os novos baños substituíron os baños gregos máis antigos no 100 d.C. Trala morte de Adriano a cidade comezou a entrar en decadencia, aínda que no 150 d.C, construíuse o Nympheum (ou Exedra) e un acueduto no ano 160 d.C. 

No século III o sitio sufriu un gran dano causado por unha serie de terremotos. As tribos invasoras no 267 d.C. conduciron á fortificación do sitio con material roubado dos seus monumentos. A pesar da destrución, as olimpíadas continuaron realizándose no lugar ata a última Olimpíada no 393 d.C., despois de que o emperador cristián Teodosio I as prohibise. O templo de Zeus foi aparentemente destruído ao redor do 426 d.C., durante a persecución dos pagáns a finais do Imperio Romano, logo dun edito de Teodosio II que impuxo a prohibición de festas pagás. O taller de Fidias converteuse nunha Basílica e o sitio estaba habitado por unha comunidade cristiá. A primeira escavación do santuario en Olimpia non se levou a cabo ata 1829, polos franceses da "Expedition Scientifique de Moree".

### 1875-1881 
thumb | 220x220px | Baños de Kronios ou baños norte
Desde a década de 1870, a escavación e conservación da Antiga Olimpia foi responsabilidade do Instituto Arqueolóxico Alemán en Atenas. A primeira gran escavación de Olimpia comezou en 1875, financiada polo goberno alemán despois da negociación de acceso exclusivo por parte de Ernst Curtius. Outros arqueólogos responsables da escavación foron Gustav Hirschfeld, George Treu, Adolf Furtwängler (que traballou xunto con arquitectos), A. Boetticher, Wilhelm Dörpfeld, e Richard Borrmann. Eles escavaron a parte central do santuario, incluíndo o Templo de Zeus, o Templo de Hera, Metroon, Bouleuterion, Philipeion, Echo Stoa, os Tesouros e a Palestra. Importantes achados inclúen as esculturas do Templo de Zeus, Nike de Paeonius, Hermes de Praxíteles e moitos bronces. En total rexistráronse 14.000 obxectos. Os achados foron exhibidos nun museo no sitio.

### 1900-1950 
A escavación foi continuada de forma máis limitada por Dörpfeld entre 1908 e 1929, pero comezou unha nova escavación sistemática en 1936 con motivo dos Xogos Olímpicos de verán de 1936 en Berlín baixo a dirección de Emil Kunze e Hans Schleif. O seu foco de escavación estaba na zona ao sur do estadio, a Stoa sur, o complexo de baños e o ximnasio.

## Arte 
miniatura|350px|Olimpia, o friso completo

O Heraion construíuse en 600 a.C. sobre os templos anteriores, e é o templo helénico de grandes dimensións máis antigo que se coñece (50 x 19,6 m). Entre o Heraion e o estadio, as polis gregas construíron capelas (*tesouros*).
* O Templo de Zeus é do ano 460 a.C. O seu arquitecto foi Libón de Élide. Posúe belos frontóns e métopas.
* A Estatua de Zeus, obra de Fidias, está desaparecida pero coñécese como era polas moedas e descricións de cronistas da época.
* A Niké de Peonio (425 a.C.) é unha das estatuas clásicas máis belas, pódese contemplar no alto dun alicerce.
* O Filipeion contiña as estatuas dos príncipes e princesas de Macedonia.
* Hai varias estatuas de emperadores que datan da época romana.
* Arredor do Altis pódese encontrar un ximnasio, unha palestra, a *Gran Hostalería de Leonideo* (para visitantes distinguidos), o Pritaneo e o Bouleterión.
* O hipódromo desapareceu por completo, pero parte do estadio subsiste.

## Olimpia moderna 
thumb|200px|Estación de tren de Olimpia.
thumb|200px|Praza moderna de Olimpia con igrexa

A cidade ten unha estación de tren e é o extremo oriental da liña de Olimpia - Pirgos, Élide. A estación de tren co patio de mercancías ao oeste está a uns 300 m ao leste do centro da cidade. Está unida pola GR-74, e a nova estrada inaugurouse nos anos 80. O seguinte tramo N e NE de Olimpia abriuse en 2005. A distancia desde Pirgos é de 20 km, sobre 50 km ao SW atópase Lampeia. A estrada pasa ao norte das antigas ruínas. Atópase un encoro a 2 km ao suroeste, represando o río Alfeo. A zona é montañosa, a maior parte da área dentro de Olimpia é boscosa.

Panagiotis Kondylis, un dos máis destacados pensadores e filósofos modernos gregos, naceu e creceu en Olimpia. Cando Pierre de Coubertin, o fundador do Comité Olímpico Internacional, morreu en 1937, erixíuse lle un monumento na antiga Olimpia. Emulando a Evangelis Zappas, cuxa cabeza está enterrada baixo unha estatua fronte ao Zappeion, o seu corazón sepultouse no monumento. 

O sitio e a cidade de Olimpia foron gravemente ameazadas e case danadas polos incendios forestais de Grecia de 2007.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
*

### Ligazóns externas 
* *Ancient Places TV: HD Video of Olympia* 
* Sitio oficial de Olimpia: *Archaia Olympia*