Historia de Frankfurt

A **historia urbana de Frankfurt** comeza coa asentamento romano no século I nas terras baixas e pantanosas á beira do río Main, onde o único lugar elevado era o *Domhügel* (o outeiro da futura catedral), unha illa entre brazos do río unicamente accesible polo oeste e estratexicamente situada xunto a un vao (*furt*, ao leste) do curso principal.

## Forte romano 
Seica dende o neolítico houbo poboamento e tamén cos celtas, pero as únicas probas dun asentamento datan da época romana. No actual barrio de Heddernheim, ao noroeste do centro, os romanos fundaran arredor do ano 70 o posto de fronteira (*limes*) de Nida (*Civitas Taunensium* e no 83, na illa do vao do Main, erixiron un campamento defensivo e outras construcións.

Coa progresiva retirada do *limes* romano ao oeste do Rhin ante o avance das tribos xermánicas, despois do 260 tanto Nida coma o campamento desapareceron progresivamente.

## O vao dos francos 
miniatura|dereita|300px
miniatura|150px|esquerda|Desenvolvemento histórico da catedral

Seica os francos restableceron un asentamento no lugar, posiblemente no século VI. O seguro é que de época merovinxia (século VII) apareceu unha tumba dunha princesa no que debeu ser unha primeira capela palatina no soar da actual catedral. E para o 793 hai textos que sinalan a importancia da poboación alí asentada co nome de **Frankfurt** (*o vao dos francos*).

Xustamente ao ano seguinte Carlomagno constrúe unha residencia imperial onde puidera estar previamente a merovinxia e amplía a capela. Os seus sucesores seguiron a tarefa de ampliación do conxunto palaciano arrodeando a cidade cunha primeira muralla no 838. Despois do 843 Frankfurt convértese na cidade principal do leste do Imperio Carolinxio e, de feito, na capital da Francia Oriental. Constrúese a basílica do Salvador no 852, no lugar da capela palatina e nela ten lugar no 855 a primeira elección real, precedente que marcará o futuro da cidade.

Os séculos IX e X foron de perda de influencia coa ruína progresiva do complexo palatino, xa que os emperadores deixaron de residir alí. A proximidade da cidade episcopal de Maguncia impedira a sede de Frankfurt nunha época de forte poder dos bispos. A cidade creceu cara ao oeste en paralelo ao río.

## Cidade imperial 
miniatura|dereita|200px|expansión 1343-século XVI

No 1147 Conrado III Hohenstaufen, antes de partir á segunda cruzada, elixiu en Frankfurt ao seu herdeiro e novamente, antes de morrer en 1152 na basílica do Salvador, ao futuro emperador do Sacro Imperio Romano Xermánico, Frederico I Barbarroxa. Este feito marcará o destino da cidade coma sede da elección imperial, abrindo unha época de esplendor e crecemento. Xa Conrado III decidira construír un novo complexo palatino na beira do Main, ao suroeste do *Domhügel*, o *Saalhof*, xunto a nova muralla (*Staufenmauer*) que en 1180 arrodeará toda a cidade incluíndo a grande expansión do século XII cara ao norte (*Altstadt*).

Cos Hohenstaufen a cidade ten mercado e ponte no lugar do antigo vao (1220). Na outra beira crece o barrio de Sachsenhausen. Para 1240 concédeselle a celebración dunha feira (de moita sona ata hoxe) e no 1245 privilexios de cidade imperial baixo a tutela directa do emperador, sen corte aristocrática nin bispo. O crecemento fixo que xa sobrepasase a Maguncia en importancia comercial e unha nova expansión consegue o permiso imperial en 1333. As obras do terceiro cinto de murallas iniciáronse en 1343 e prolongáronse durante todo o século XV, triplicando a área da cidade. Con esta puxanza unha nova clase de ricos burgueses reclamaban a autonomía municipal.

No que fora o límite occidental do *Domhügel*, o chamado Römerberg, tíñase creado un espazo aberto nas traseiras dos dous sucesivos palatinos (o carolinxio e o Saalhof, coa igrexa deste, a Nikolaikirche) e que era utilizado coma mercado. En 1405 o burgo adquire casas privadas (unha co nome de *Haus zum Römer*, casa dos romanos, nomeará o lugar) para sede do concello. Alí terían lugar as cerimonias vinculadas á elección e coroación dos emperadores. A praza do Römerberg converterase no centro representativo da cidade.

miniatura|220px|esquerda|Römerberg e San Bartolomeu na Altstadt; enriba a rúa Zeil e Rossmarkt na Neustadt

Polo outro lado, o oriental, a basílica do Salvador engrandeceuse con novos coros góticos (1239 e 1345), naves (1270) e gran transepto (1369), adscribíndose ao padroado de San Bartolomeu. No 1415 o inicio dunha gran torre pechando a fachada do oeste daba imaxe ao orgullo cidadán, sinalando o seu centro simbólico.

Coa nova expansión (*Neustadt*) conformouse basicamente o organismo urbano burgués (*Innenstadt*) que chegará ata o século XIX. Unha grande arteria (a rúa Zeil) corre adxacente polo norte as murallas da *Altstadt* medieval, desembocando no Rossmarkt, antiga praza de mercado. Só se engadirán bastións defensivos no século XVII. A partir de 1592 os emperadores son coroados tamén na urbe, que acada o cénit da súa prosperidade económica converténdose ademais nun incipiente centro financeiro (a Bolsa de Frankfurt é de 1585). Residencias das familias patricias (Rothschild, Goldsmith), pazos de nobres forasteiros (Thurn und Taxi) e ricas casas gremiais adornan as súas rúas. E da man do comercio, convértese tamén nun centro das artes e a cultura que, no século das luces, vería nacer e formarse ao seu fillo máis ilustre Johann Wolfgang von Goethe.

## Século XIX 
miniatura|250px
A súa preeminencia quedou ratificada no tránsito entre o mundo antigo representado polo Sacro Imperio Romano Xermánico e a progresiva configuración de Alemaña como nación ao ser elixida primeiro por Napoleón coma capital da Confederación do Rin (1806-1813), e despois sede do *Bundestag* da Confederación Xermánica ata 1866.

A breve ocupación francesa supuxo, porén, o derrubamento das murallas e a súa progresiva substitución por un anel de avenidas interiores e paseos (*Promenadenring*) cun cinto verde no lugar dos bastións.

Xa baixo o Imperio Alemán, en 1871, a cidade perdeu a súa centralidade política en favor de Berlín, pero compensouno con puxanza económica: a liberdade de comercio de 1864 impulsou a industrialización da cidade e a consecuente urbanización do territorio fora da *Innenstadt*. Primeiro cara ao noroeste (Westend, barrio residencial de clases altas) e oeste (barrio da estación, residencial popular de alta densidade); despois o Nordend e o Ostend no leste.

## Experiencias urbanas de vangarda 
Ata 1910 a municipalidade duplicou a súa superficie e poboación mediante anexións e, dende 1891, todo ese crecemento efectuouse de acordo cun plan de zonificación impulsado polo alcalde F. Adickes, pioneiro do urbanismo moderno: establécense usos e densidades e o concello é propietario da metade do solo (así resérvase unha gran zona na beira do Main ao leste da cidade antiga para o gran complexo portuario-industrial de Frankfurt); todo implementado con técnicas de xestión urbanística que inda hoxe arbitran o crecemento das nosas vilas (imposto de contribución; reparcelación e compensación nas actuacións).

A continuación foi o esforzo por facer unha nova idea de cidade (*Neues Frankfurt*) aplicando as experiencias do movemento moderno (celebrou en Frankfurt o seu segundo congreso *CIAM*, en 1929) que foi levado a cabo polo arquitecto Ernst May entre 1925 e 1930 nunha coroa de conxuntos residenciais autosuficientes (*siedlungen*) e separados do centro por zonas verdes.

## Capital financeira da Unión Europea 
Despois de ser destruída polos bombardeos da segunda guerra mundial e posteriormente reconstruída, estivo a piques de ser capital da República Federal Alemá. De todos os xeitos o seu ascendente coma centro económico, comercial, industrial e financeiro; a feira e o seu aeroporto, primeiro de Alemaña e un dos máis importantes do mundo, terminaron por lle conceder o recoñecemento da sede do Banco Central Europeo en 1998.

A opción contemporánea da cidade cara ao futuro foi o modelo norteamericano de centro de negocios en altura. Toda unha serie de rañaceos foron crecendo no *Westend*, a carón da feira (*Messe*, enriba da estación) configurando a súa actual imaxe distintiva.

## Notas