Trimurti

[miniatura|A Trimurti dos tres deuses hindús: [Brahma|Brahmā, Vishnu e Śiva (de esquerda a dereita) nas grutas de Ellora]]

A **Trimurti** (‘tres formas’; sánscrito: त्रिमूर्तिः) é un concepto do hinduísmo no que as funcións cósmicas da *creación*, *mantemento* e *destrución* (ou a disolucións que precede a creación) están personificadas nas formas de Brahmā o creador, Vishnu o mantedor ou preservador e Śhiva o destrutor ou transformador, un triplo aspecto da divindade.. A estas tres deidades chámaselles "a tríade hindú" ou "a gran trindade", adoito descrita coma "Brahma-Vishnu-Maheshwara". É dicir, os tres deuses cardinais que representan *srusti* (creación), *sthiti* (conservación) e *pralaya* (destrución). Parece que este concepto se desenvolveu durante o período medieval.
No hinduísmo, os procesos de creación e destrución son como un bucle infinito, que non teñen nin principio nin fin.

## A tríade de deidades 
### Brahma 
Como parte da mitoloxía hindú, Brahma é considerado como a deidade suprema que actúa como creador do mundo, e, xa que logo, en virtude do seu cargo, é o primeiro da tríade de deidades. Sendo o creador do universo, Brahma é o primeiro antes de Vishnu, o arqueiro e preservador, e Śhiva, o destrutor, pero ao mesmo tempo, os investigadores sinalan que os suxeitos nos mitos e lendas da antiga India, do mesmo xeito que a proporción das responsabilidades funcionais, non sempre son respectados e frecuentemente son suxeitos a modificacións ou sincretismos. Sobre esta base, nas versións épicas arcaicas, nos textos máis antigos da mitoloxía hindú, tres destas características correlacionáronse unicamente con Brahma. Ademais, cabe sinalar que os aspectos incluídos na tríade de deidades Brahma, en contraste con Vishnu e Shiva, é a esencia da máis abstracta e involúcrase en menor medida nas historias, mitos e lendas. Nestes casos, cando Brahma segue aparecendo na mitoloxía, a súa función é moi especializada e ten un carácter máis xeral na medida en que, nalgúns temas, en lugar de Brahma, no mesmo acto está o papel de Vishnu ou Shiva, que finalmente expulsaron a Brahma do centro de historias mitolóxicas do hinduísmo. Con todo, o papel de Brahma entre bastidores é considerado como moi importante para a relixión hindú.

En termos xerais, cando se fai un intento de avaliar a imaxe mitolóxica de Brahma, o investigador debe prestar especial atención nas orixes desta imaxe. Posiblemente a xenealoxía de Brahma implica que o concepto abstracto dunha deidade podería preceder un concepto particular, que correspondía a unha estrutura ritual ou principio universal. Isto, en particular, mediante o estudo das fontes, segundo o cal nos Vedas o termo neutro «brahmana» inicialmente correlaciónase cunha oración-fórmula ou unha expresión verbal dun principio universal, e máis tarde chegou a ser utilizado ata para referirse a este mesmo principio. Máis tarde, este mesmo concepto podería ser obxecto de personalización na forma dun Deus en particular.

### Vishnu 
miniatura|esquerda|Figura do Señor Vishnu no templo Chattarpur.

Aínda que nos himnos védicos Vishnu non é unha das divindades máis importantes, o seu lugar na Trimurti é moi importante. No brahmana a súa importancia aumenta lixeiramente, pero a cifra de importancia primordial atópase só nas epopeas e os Puranas. A etimoloxía do seu nome non está abondo clara: algúns expertos suxiren que ten unha orixe indoeuropea. Anteriormente baseado nos mitos dos "tres pasos" de Vishnu, interprétase como unha representación metafórica do sol. Segundo a mitoloxía europea suponse que Vishnu era orixinalmente un deus, pai do sol (Dieus). No presente este punto de vista é controvertido.

Como parte dunha tríade de deuses, Vishnu actúa como gardián do universo, a pesar do feito de que o creador do mundo é Brahma e, en consecuencia, unha figura máis importante neste contexto. O concepto da Trimurti ten a maioría das súas representacións nos Puranas, e empatado no lugar máis alto da tríade está Vishnu. Nestes casos proclamouse o fundamento e a esencia do ser, da súa orixe e do absoluto. Puntos de vista similares están presentes e descríbense na épica, onde Vishnu ou os seus avatares actúan como os personaxes centrais. Nalgúns temas mitolóxicos, por exemplo, o mundo é tratado como unha forma da existencia de Vishnu, mentres que outros atribúen a esta deidade un papel importante na rexeneración do mundo tralo fin do universo.

Á súa vez, os mitos sobre os avatares de Vishnu céntranse principalmente nas razóns da súa vitoria sobre a deidade maligna (pola que, de feito, toma unha forma particular). Independentemente de, exactamente, que tipo de manifestacións de Vishnu se tratan nunha historia en particular, en cada caso personifica a boa enerxía do universo e o cosmos. Con todo, a presentación desta enerxía nuns determinados sistemas filosóficos e relixiosos ou conceptos mitolóxicos caracterízase por certas diferenzas: a gama de manifestacións pode variar algo do absoluto, o que non se pode describir, ata un tipo de Deus persoal que é obxecto dun forte vínculo emocional por parte de calquera persoa. Hai que ter en conta que, por exemplo, o Vishnu da mitoloxía épica identifícase gradualmente cunha serie de diferentes imaxes.

### Shiva 
A aparición do Señor Shiva no panteón como unha deidade independente tivo lugar bastante tarde -no século II a. C.-, pero o culto deste deus existía moito antes desa data. En particular, a imaxe prototípica asociada a Shiva, atópase nas iconas do terceiro ao segundo milenio antes de Cristo. Moitas das características e funcións específicas de Shiva, nos Vedas, asociáronse coa deidade Rudra; máis tarde converteuse no nome principal, intercambiando lugares co mesmo eufemismo. Desde hai moito houbo unha asimilación desta imaxe na que se uniron varias características, ás veces moi contraditorias (ira, a graza etc.). Así mesmo, por exemplo, no Shaiva esta é a deidade suprema e representa tanto a destrución como a creación, así como o principio do tempo.

Os investigadores sinalan que os aspectos da imaxe de Shiva, que están directamente relacionados co seu papel creativo, atopan a súa encarnación metafórica nun dos seus personaxes principais, que corresponde ao masculino -lingam. O principal obxecto do culto de Shiva son as imaxes en forma de columnas de pedra linga, que, á súa vez, atópase situada no símbolo do feminino -ioni. Algúns conceptos filosóficos e relixiosos que conteñen este conxunto de caracteres son sobre todo o símbolo metafórico da creación.

Na tríade de deuses Shiva é a clave para a función da destrución, asociado á destrución do mundo e dos deuses, ao final de cada período do universo. Neste sentido, tanto a aparencia como o culto real de Shiva adquiren unha serie de características destinadas a intimidar. Deste xeito a deidade (incluíndo o seu séquito) é vinculado a unha variedade de criaturas, o tipo e propiedades das cales son extremadamente non naturais e hipertróficas. Ás veces Shiva tamén se mostra na imaxe do "gran asceta", de acordo cos temas mitolóxicos, foi condenado á austeridade perpetua por cortar a quinta cabeza de Brahma. Tamén hai que sinalar que nos Puranas hai 1008 listas de nomes ou epítetos de Shiva, que caracterizan esta deidade con algúns dos seus aspectos fundamentais. Tamén están establecidos a presentación e a encarnación da enerxía cósmica de Shiva, que regula a orde mundial.
## Representación da Trimurti 
miniatura|Un tipo de representación da Trimurti amosa tres cabezas nun pescozo e, decotío, incluso tres caras nunha cabeza mirando cada unha en cadansúa dirección.
A súa representación adoita normalmente mostrar a estes tres deuses un o lado do outro (sentados ou de pé) ou reunidos nun só corpo (que entón ten tres cabezas, seis brazos e seis pernas). Cando os ollos están representados na parte superior destes templos, representan respectivamente a Jagannath se están en negro; Subhadra se están en amarelo e Balarama ou Balabhadra cando están no templo branco.

* Brahma é, dentro da hinduísmo, o deus creador de todo o que existe, personificación do braman supremo. Aínda que os atributos da actividade creadora sexan dados a varios deuses no período védico ulterior, na etapa dos *Brahmana * (categoría da literatura védica consagrada ao dogma e os rituais, pero que tamén contén lendas e especulacións abstractas), o deus pai, Prajapati ou Brahma, é presentado como o creador único. Adoita ser representado con catro cabezas para simbolizar que pode ver todo.
* Vishnu tamén se lle coñece co nome de *Narayana*. Encárnase especialmente en Krishna e Rama. Dentro do hinduísmo hai varias crenzas respecto a transcendencia de Vishnu. É representado en cor azul e con catro brazos para simbolizar que pode chegar a todas partes.
* Shiva *Xankara* ou *Mahadeva*. Deus do sacrificio da mitoloxía india, Shiva é o aspecto destrutor da Trimurti pero nun sentido positivo (destrución para reconstruír) e asume moitos outros papeis como o de señor dos ascetas (*Mahadeva*) . Adoita ser representado como unha figura de catro brazos cunha lúa crecente na cabeza e unha serpe no pescozo, cun tridente nunha man e un tambor na outra e un terceiro ollo na fronte.
## A filosofía do concepto da "Trimurti" 
[miniatura|Shiva, Vishnu e Brahma adorando a [Kali.]]
De acordo coa filosofía relixiosa da India, na forma da Trimurti súmanse tres dos principais principios supremos que se observan no mundo visible - o inicio creador (Brahma), o final destrutivo (Shiva) e o principio defensivo (Vishnu). Os tres existen nunha deidade, e cada un dos tres é un ente independente, do mesmo xeito que os Vedas divídense en tres partes principais e ao mesmo tempo hai un só libro. Todos eles conteñen unha soa criatura que é "param" (suprema), "guhey" (secreta) e "sarvatma" (a alma de todo o mundo).

En construcións filosóficas da doutrina dualista Sankhya que coloca unha distracción para o espírito da materia, os tres deuses supremos Brahma, Vishnu e Shiva como tres manifestacións dunha soa natureza (Prakriti) e a implementación das tres gunas (calidades que comezaron o mundo). Brahma neste sistema filosófico é Rajas (actividade, a eficiencia, a paixón), Vishnu é Sattva (conciencia, claridade, equilibrio), Shiva é Tamas (perda do coñecemento, a inactividade, a inercia). Como se dixo máis arriba, cada un dos modos tamén se lle asigna a súa propia cor e elemento. Así que Brahma ten a terra vermella, Vishnu o azul e a auga, e Shiva o negro e o lume.

## Etimoloxía e pronunciación 
miniatura|Lingodbhava murti

* *trimūrti*, no sistema AITS (alfabeto internacional para a transliteración en sánscrito).
* त्रिमूर्ति, en escritura devanágari do sánscrito.
* Pronunciación: /trímurti/.
* Etimoloxía: ‘tres corpos', o *tri:* ‘tres', e *murti:* ‘corpo sólido, corporación, manifestación, encarnación, personificación’. A identificación de Vishnu, Shiva e Brahma como un ser está fortemente salientada no "Kurma Purana", onde Brahma é venerado como Trimurti (1.6), a unidade dos tres deuses está inculcada (1.9), e na 1.26 relaciona a mesmo tema.

## Paralelismo con outras relixións 
O historiador inglés Arthur Llewellyn Basham explica os antecedentes da Trimurti do seguinte xeito, tendo en conta o interese occidental pola idea da trindade:

Os primeiros estudosos occidentais do [hinduísmo] quedaron impresionados polos paralelismos entre a trindade hindú e a do cristianismo. Pero, de feito, o paralelismo non é tan próximo e, a diferenza da Santa Trindade do cristianismo, a trindade hindú nunca foi realmente popular. O trinitarismo indio tende a favorecer a un dos tres deuses; deste xeito, consideramos o contexto, está claro que o himno que Kalidasa dedica a Trimurti diríxese realmente a Brahma, considerado o gran deus neste caso. A Trimurti era en realidade un desenvolvemento artificial e tiña pouca influencia real.

A trimurti hindú ten paralelismos noutras relixións, como o budismo, a trindade é chamada Triratna representado por Buda, Dharma e Sangha. Na teoloxía cristiá, a Santa Trindade é a suma do Pai, Fillo e a Espírito Santo. Os antigos exipcios das primeiras dinastías concibían a súa trindade co Deus-Sol, a Nai-Terra e un conxunto que conformaba o Fillo formado polo Sol sobre a Terra.

## Visións dentro do hinduísmo 
### Suria 
A seita Sūryabhaktas que adora Suria como persoa suprema da Divindade e saguna brahman non aceptan a Trimurti, xa que cren que Suria é Deus. As formas anteriores da Trimurti ás veces inclúen Suria no lugar de Brahma, ou como unha cuarta por encima da Trimurti, dos que os outros tres son manifestacións; Suria é Brahman mañá, pola tarde Vishnu e Shiva pola noite. Suria tamén foi membro da orixinal Trimurti védica, que incluíu Agni e Vayu. Algúns  Sauras adoran a Vishnu ou Shiva como manifestacións de Suria, outros adoran a Trimurti como unha manifestación de Suria, e outros exclusivamente adoran Suria.

### Visnuísmo 
[miniatura|esquerda|[Vishnu e Lakxmi, no que a serpe Ananta Xexa, como Brahma, xorde dun loto que sae do embigo de Vishnu.]]
Xeralmente, o visnuísmo non acepta o concepto da Trimurti. Por exemplo, a escola Dvaita considera que Vishnu é o deus supremo, con Shiva subordinado a el, e interpreta os Purana dunha maneira diferente. Por exemplo, Vijayindra Tirtha, un erudito Dvaita, interpreta o Purana 18 doutro xeito. Interpreta que o Purana Vainsva son *sattva* (puros) e as Puranas saiva como *tamas* (escuros) e que só os Purana *sattva* teñen autoridade.

A. C. Bhaktivedanta Swami Prabhupada, un destacado estudoso da teoloxía Gaudiya Vaishnavism, tamén distingue entre Vishnu e Shiva, e afirma: "Do mesmo xeito, mediante a expansión de si mesmo como Señor Shiva, o Señor Supremo actívase cando hai unha necesidade de aniquilar o universo. o Señor Shiva, en asociación con Maia, ten moitas formas, que en xeral están numeradas en once. o Señor Shiva non é un dos shiva; que é, máis ou menos, Krishna. o mesmo co exemplo do leite e do iogur, a miúdo adminístrase neste sentido, o iogur é unha preparación de leite, pero o iogur non se pode utilizar como o leite, do mesmo xeito, o Señor Shiva é unha expansión de Krishna, pero non pode actuar como Krishna. a diferenza esencial é que o Señor Shiva ten unha conexión coa natureza material, pero Vishnu ou Krishna non teñen nada que ver coa natureza material. "

A diferenza da maioría das outras escolas visnuistas como as de Ramanuja, Madhvacharya e Chaitanya, Swaminarayan, gurú das seitas hindú Swaminarayan (incluíndo BAPS), non ve diferenza entre Vishnu e Shiva, Swaminarayan difire notablemente da práctica totalidade das escolas visnuistas ao soster que Vishnu e Shiva son diferentes aspectos dun mesmo Deus.
### Shivaismo 
[miniatura|Templo de Shiva, do século IX, o principal santuario do conxunto de [Prambanan dedicado a Trimurti, declarado Patrimonio da Humanidade pola UNESCO e o maior templo hindú de Indonesia.]]
O shivaísmo sostén que, de acordo coa doutrina tradicional contida nos *Agami *, o Señor Shiva leva a cabo cinco accións: a creación, a conservación, a disolución, a graza oculta, e a graza de revelar. Cada unha destas accións correspóndese a un nome e unha forma de Shiva. Respectivamente, as tres primeiras accións son asociadas a Xhiva como  Sadyojáta (similar a Brahma), Vamadeva (similar a Vishnu), Agora (similar a Rudra). De modo que Brahma, Vishnu e Rudra non son deidades diferentes de Shiva, senón que en realidade son formas de Shiva. Como Brahma-Sadyojáta, Shiva crea; como Vishnu-Vamadeva, Shiva conserva; como Rudra-Agora, Shiva disolve. Para os xivaistas, Xhiva é Deus e realiza todas as accións, das que a destrución só é unha. Por tanto, a Trimurti é unha forma de Shiva en si mesma.

### Smarta 
A tradición Smarta é unha denominación do hinduísmo que salienta un grupo de cinco deidades no canto dunha única deidade. O "culto das cinco formas", pañcāyatana Puja. Sistema que foi popularizado polo filósofo do século IX Adi Shankara entre os brahmanes ortodoxos da tradición Smarta. Invoca as cinco deidades Ganesha, Vishnu, Shiva, Devi e Suria. Logo engadiu Kumara a estes cinco, facendo seis en total. Este sistema reformado foi promovido por Śaṅkārācarya. principalmente para unir as principais deidades das seis seitas principais nunha situación de igualdade. A filosofía monista predicada por Śaṅkārācarya fixo posible elixir un deles como principal deidade preferida e, ao mesmo tempo adoran as outras catro deidades como as diferentes formas da mesma que todo o impregna, Brahma.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
*  Segunda edición, catro volumes, revisada e ampliada, 1956 (volume IV).
* 
* 
*  Reimpresión da segunda edición revisada. Dous volumes. Publicado orixinalmente en 1927 pola Universidade de Calcuta.

### Outros artigos 
* Hinduísmo
* Om
* Santa Trindade

### Ligazóns externas 
*