Cova

[miniatura|300px|dereita|O interior dunha caverna en [Alabama, USA]]
miniatura|300px|dereita|Caverna do Acsibi
[miniatura|300px|dereita|Cova dos verdes, [Lanzarote]]
Unha **cova**, **caverna**, **espenuca**, **gruta**, **furna** ou **pala** é unha abertura ou cavidade na superficie da codia terrestre.

## Clasificación 
As covas poden clasificarse segundo varios parámetros:
* pola localización xeográfica:
** mariña, que habitualmente se chaman furnas (coma a Boca do inferno nas illas Cíes);
** terrestre, das cales a máis longa en Galicia é a chamada Cova do Rei Cintolo, en Mondoñedo;
* pola ontoxenia ou causas da formación:
** calcarias, procedentes da disolución e deposición por saturacióndo carbonato de calcio, creando as habituais formacións internas estalagmitas, estalactitas, columnas e gours e as externas dolinas, sifóns etc. Ás zonas onde se concentran adóitaselles chamar kársticas ou cársticas, pola rexión balcánica chamada Karst onde está unha das maiores concentracións destas formas;
** orgánicas, tamén por disolución e por precipitación pero de substancias orgánicas coma taninos, humina etc.;
** de disgregación ou erosión: marítimo-salina (na beiramar), térmica (no deserto), eólica (normalmente en barlovento) etc. Tanto a estas coma ás anteriores se lles veñen chamando nos últimos tempos *pseudokarst* ou *pseudocarst*;
* pola dirección de desenvolvemento:
** simas, cando son fundamentalmente verticais, coma a máis grande de Europa, a Sima de San Martín, nos Pireneos entre España e Francia;
** covas xenéricas, cando son principalmente horizontais;

## Distribución 
En Galicia existen principalmente tres zonas con covas:
* o sueste galego, onde está por exemplo a Pala da Zorra, en Covas, Rubiá, Ourense;
* o afloramento calcario do norte de Lugo, onde está a famosa cova do Rei Cintolo, a máis longa de Galicia;
* as zonas montañosas interiores próximas ós ventos costeiros (as covas do Folón e do Maúxo, a Serra do Suído, o monte Galiñeiro, Pico Sacro etc.)
Por suposto tamén pode haber covas noutros lugares: por exemplo as furnas, na costa, creadas pola erosión da auga, do sal e do vento mariños.

## Antropoloxía 
As covas sempre foron obxecto dun temor atávico por parte dos galegos modernos, e asociábanas normalmente a seres de lenda: as mouras e os mouros, os franceses, os trasnos etc. Unha das máis coñecidas foi literaturizada por Vicente Risco en *A trabe de ouro e a trabe de alquitrán*. Existen lendas con ou sen fundamento (por exemplo, en Pico Sacro) que falan de que dende o curuto dun monte se podía chegar ó río por medio dalgunha destas covas.

## Lexicoloxía 
A lingua galega aproveita étimos de moitas orixes para denominar ós distintos tipos de covas:
* ***Pala***, denominación prelatina asociada con Lapa;
* ***Burato*** ou buraco, denominación indoeuropea que tamén espallou ata Oceanía (Bora Bora) ;
* ***Furado*** (relacionada coas anteriores) ou cova-cavidade, de clara orixe latina;
* ***Espelunca*** ou ***espenuca***, denominación de orixe grega;
* ***Sima***, un substantivo de orixe descoñecida.

## Vivenda 
Os habitantes das covas son os **cavernícolas** ou **trogloditas**, e esta é en realidade a denominación que se usa para os antigos homínidos. Porén, houbo ou mesmo segue habendo certas culturas famosas por habitar cavidades naturais ou artificiais:
* os indios Mesa de Centroamérica;
* os xitanos de Sacromonte, na provincia de Granada;
* algunhas aldeas de Capadocia, Turquía;
A causa de que se habiten é que o ambiente químico (térmico e higrométrico) das covas é moito máis estable. Isto permite a conservación de tres tipos de restos moi importantes para a arqueoloxía, a paleoantropoloxía e a antropoloxía en xeral:
* pinturas rituais (coma en Lascaux, Francia; Altamira, Cantabria; as pinturas do pobo tuareg no deserto do Sáhara) dos humanoides que as habitaban;
* restos humanos e animais soterrados ou non, normalmente óseos e fosilizados pero excepcionalmente tamén de partes brandas momificadas ou embalsamadas;
* restos das súas pertenzas, coma aveños, muíños de pedra, instrumentos ou roupas;

## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Espeleoloxía.
* Pala.
* Karst.
* Covas de Galicia

### Ligazóns externas 
* Catálogo dos tipos de covas baseado na clasificación internacional (con fotos de exemplos en Galicia), con documentación técnica.