open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Galiasgar Kamal

**Galiasgar Galiakbar ulı Kamaletdinov** () ou simplemente **Galiasgar Kamal** (), nado en Kazán o 6 de xaneiro de 1879 e finado na mesma cidade o 8 de xuño de 1933, foi un xornalista, escritor e dramaturgo tártaro.

## Traxectoria 
Nado no seo dunha familia de curtidores. Estudou nas madrasas *Gosmania* e *Moxammadia* entre 1889 e 1897. Asemade aprendeu a lingua rusa durante tres anos nunha escola municipal.

A primeira peza de Kamal foi *Bәhetsez eget* de 1898 que se publicou en 1900. En 1901 publicou o periódico *Тәраккый* e foi un dos organizadores da editorial Мәгариф. Participou activamente no grupo de teatro *Säyyär*, organizado en 1906, como un actor e un dramaturgo.
A Revolución Rusa de 1905 marcouno fondamente, e inspirado nos seus eventos escribiu  *Berenche Teatr* (1908) e *Bаnкrот* (1911). Esa época foi a de máxima creatividade e a máis recoñecida do autor . E dende os xornais *Азат* e *Азат Xалык* publicou artigos promovendo as ideas marxistas,  editou tamén a revista satírica *Яшен* (1908-09), e traballou no xornal *Йолдыз* (1907-17). Despois da revolución de outubro escribiu poemas satíricos e colaborou nos xornais *Эш* e *Кызыл байрак*.

Como tradutor verteu ao tártaro *Ревизор* de Nikolai Gogol, *Гроза*
de Alexandr Ostrovsky e *На дне* de Maxim Gorki.

## Referencias
Rebeca Quintáns

**Rebeca Quintáns López**, nada en Arzúa en 1964, é unha xornalista, escritora de investigación e profesora galega.

## Traxectoria 
Rebeca Quintáns é licenciada en Filoloxía Hispánica pola Universidade de Santiago de Compostela. Doutorouse en Xornalismo pola Universidade Complutense de Madrid cunha tese sobre a análise do discurso de Xoán Carlos I.

O seu primeiro libro, *Un Rey golpe a golpe*, publicouse na editorial Ardi Beltza baixo o pseudónimo de Patricia Sverlo por motivos de seguridade. Foi unha continuación da investigación realizada na súa tese doutoral, que en palabras da autora: "*había tanto contraste entre a verdade da figura de Juan Carlos e a imaxe creada nos medios de comunicación durante a Transición que eu estaba a desexar contar todo iso*".

En 2016 publicou *Juan Carlos I: la biografía sin silencios*, unha ampliación actualizada da traxectoria do rei emérito na que repasa diferentes aspectos da súa vida non tratados polos medios convencionais.

## Libros 
* *Un Rey golpe a golpe. Biografía no autorizada de Juan Carlos de Borbón* (2000). Baixo o pseudónimo de Patricia Sverlo.
* * Gran Hermano: el precio de la dignidad *(2000). Xunto a Andrés Sánchez Díaz.
* *Juan Carlos I: la biografía sin silencios *(2016).

## Notas
SMART-1

**SMART-1**, acrónimo de *Small Missions for Advanced Research in Technology 1* foi un satélite artificial da Axencia Espacial Europea lanzado o 27 de setembro de 2003 mediante un foguete Ariane 5 desde o Centro Espacial de Kourou, na Güiana Francesa.

## Características 
SMART-1 foi unha pequena sonda lunar coa misión de probar novas tecnoloxías e facer observacións científicas da Lúa. Entrou en órbita lunar o 13 de novembro de 2004, onde permaneceu ata o seu impacto intencionado contra a superficie o 3 de setembro de 2006.

A principal nova tecnoloxía que SMART-1 probou foi un motor iónico. Tamén levaba a bordo un novo sistema de comunicacións para espazo profundo e un conxunto de instrumentos (denominado EPDP) para monitorizar o motor iónico e estudar a Lúa. Os principais obxectivos científicos foron o estudo da xeoloxía, morfoloxía, topografía, mineraloxía, xeoquímica da superficie lunar, así como o estudo da contorna exosférica lunar.

SMART-1 tiña forma de caixa de aproximadamente un metro de lado. Dous paneis solares, cunha envergadura de 14 m e 10 m2 de superficie, proporcionaban ata 1850 W de potencia á nave. A enerxía era almacenada en cinco baterías cunha capacidade de 130 vatios-hora. O motor iónico era un modelo PPS-1350, de efecto Hall de plasma que usaba xenon (a nave levaba 82&nbsp;kg a bordo) como propelente e que proporcionaba 70 mN de impulso con 1600 s de impulso específico.SMART-1 estabilizábase nos tres eixos mediante catro volantes de inercia e oito propulsores de hidracina de 1 N de pulo. A nave coñecía a súa actitude no espazo mediante un seguidor de estrelas, un sensor solar e varios sensores de velocidade angular. O control térmico conseguíase mediante radiadores, sumideiros de calor, illamento multicapa e quentadores eléctricos, mentres que as comunicacións corrían a cargo dunha antena de media ganancia e dúas de baixa ganancia funcionando en banda S e unha antena experimental nas bandas K e X.

A instrumentación científica que SMART-1 levaba a bordo era a seguinte:

*AMIE, unha cámara pancromática que tamén foi usada en probas de navegación autónoma.
*SPEDE, sondas Langmuir para o estudo do plasma lunar.
*RSIS, experimentos de radiociencia.
*SIR, un espectrómetro infravermello e visible para estudo da codia lunar.
*D-CIXS, un espectrómetro de raios X para astronomía e química lunar.
*XSM, un espectrómetro de raios X para calibrar D-CIXS e para estudar o Sol.

## Pefil da misión
SMART-1 foi posta nunha órbita de transferencia xeoestacionaria de 742 x 36.016&nbsp;km como carga secundaria durante o lanzamento de dous satélites de comunicacións. O motor iónico permitiu á nave chegar á Lúa 14 meses despois, entrando na súa órbita o 13 de novembro de 2004 a unha altura da súa superficie de 60.000&nbsp;km. SMART-1 situouse en órbita polar para facer as súas observacións científicas. Tras diversas manobras o motor iónico foi apagado en setembro de 2005 despois de esgotar o xenon e ter funcionado 5000 horas, con 843 arranques e paradas. A nave foi estrelada a propósito na superficie lunar o 3 de setembro de 2006.

## Véxase tamén 
### Outros artigos 
*Ariane 5

## Notas
Wigmund de Mercia

**Wigmund** podería ter reinado brevemente en Mercia sobre o 840, sucedendo ao seu pai, Wiglaf de Mercia.
## Traxectoria
Pode, doutra banda, non ter sido máis que un co-gobernante con seu pai. Tamén foi o pai de Wigstan, que máis tarde rexeitou reinar, casou con Ælfflæd, filla de Ceolwulf I quen levou á xente a crer que Ceolwulf II era un descendente de Wigmund e o último da dinastía mercia orixinal.

## Véxase tamén
### Ligazóns externas
*Wigmund en Prosopography of Anglo-Saxon England.
Aelfwynn

**Ælfwynn**, nada sobre o 888 e finada despois de 919, foi a única filla de Æthelred II e de Æthelflæd. 
## Traxectoria
Herdou o título de *Señora dos mercios* á morte da súa nai en 918.

O reino de Mercia foi reclamado polo seu tío materno Eduardo o Vello quen a depuxo tras uns poucos meses de reinado e a sucedeu en 919. Mercia resultou anexionada ao reino de Wessex.
Santos de Isasa

**Santos Isasa y Valseca,** nado en Montoro, Córdoba, o 31 de decembro de 1822 e finado en Madrid, o 18 de decembro de 1907, foi un avogado e político español que chegou a ocupar o cargo de ministro de Fomento e a presidencia do Tribunal Supremo durante a rexencia de María Cristina de Habsburgo-Lorena.

## Traxectoria 
Desde Montoro, marchou a Madrid onde se licenciou en Dereito na Universidade Central, na materia *Historia de España en los siglos medios**.*

De tendencia conservadorea, afiliado á Unión Liberal, apoiado por Joaquín Aguirre de la Peña, foi gobernador de Cádiz entre o 24 de xullo de 1863 e o 14 de novembro do mesmo ano..

Durante a I República, polas súas ideas monárquicas, mantívose afastado da política pero durante a Restauración exerceu numerosos cargos e retornou ao Congreso. Era amigo de Cánovas del Castillo e afiliose ao Partido Liberal Conservador. Posteriormente, foi nomeado Ministro de Fomento entre o 5 de xullo de 1890 e o 23 de novembro de 1891 nun goberno que presidiu Cánovas. En 1895 foi nomeado Gobernador do Banco de España e en 1896 resultou elixido senador por Córdoba, pasando en 1898 a ser senador por "Dereito Propio" (vitalicio) atá a súa morte. Tamén foi presidente do Tribunal Supremo entre 1895 e 1901.

Tamén ostentou diversos cargos de tipo económico: conselleiro da Cia. de Caminos de Hierro del Norte de España (1882-1902) e presidente do Crédito Mobiliario (1891-1894).==
* Memoria por el Fiscal del Tribunal Supremo. Madrid, 1884.
* Dictamen sobre los efectos del nombramiento de D. Martín Larios. Madrid, 1888.
* Discurso del Presidente del Tribunal Supremo en la apertura de los Tribunales (15-IX-1896) Impr. Fortanet. Madrid, 1896.
* Discurso en la apertura de los Tribunales (15-IX-1897). Impr. Fortanet. Madrid, 1897.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
* 

**Outros artigos**
* Lista de gobernadores do Banco de España
Tomás Argüelles

**Tomás Camporro Argüelles**, máis coñecido como **Padre Argüelles**, nado en Oviedo o 19 de setembro de 1855 e finado en Vigo o 22 de novembro de 1922, foi un sacerdote e escritor asturiano.

## Traxectoria 
Foi oficial de artillaría nas guerras carlistas. Emigrou a Francia, onde ingresou na Compañía de Xesús. Foi profesor de humanidades en México, durante tres anos. En 1895 destinárono ó Colexio de Camposancos, A Guarda, onde deu clases, primeiro de *retórica e poética* e, dende 1919, co Plan Romanones, de *perceptiva literaria*. Entre os seus alumnos estiveron Rafael Areses, Xosé Franco Montes, Raimundo Riestra, Alejandro Mon e Javier Ozores.. É autor de *Narraciones americanas* (Barcelona, 1893), *Leyendas*, publicado en Tui en 1897 e *Sol poniente (Leyendas)*, que apareceu en Valladolid en 1920.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
* 
### Outros artigos 
* Conquilioloxía
Aethelwealh de Sussex

**Æthelwealh, **fl. c. 660 e finado c. 685, (tamén escrito **Aedilualch**, **Aethelwalch**, **Aþelwold**, **Æðelwold**, **Æþelwald**, ou **Ethelwalch**) foi o primeiro rei histórico de Sussex.

## Traxectoria 
Æthelwealh converteuse no primeiro rei cristián de Sussex e era rei cando Sussex foi convertida ao cristianismo no ano 681. No ano 661, Æthelwealh recibiu os territorios de *Meonwara*, actualmente Hampshire, e a Illa de Wight do seu padriño, Wulfhere, rei de Mercia. Æthelwealh foi asasinado ao redor de 685 por Cædwalla, naquela época príncipe de *Gewisse*, no actual Oxfordshire, que estivera actuando como bandido en Sussex.

Toda a inform*a*ción coñecida acerca del provén de breves mencións na *Vida de Wilfrid*, de Estevo de Ripon, a *Historia ecclesiastica gentis Anglorum* de Beda, e a *Crónica anglosaxoa.* Æthelwealh foi o terceiro gobernante do que se ten rexistro dos saxóns do Sur en Sussex.

Algúns historiadores consideran que Æthelwealh foi instalado por Penda en 645, cando Cenwalh foi expulsado do seu reino por Penda por se ter divorciado da súa irmá. Cenwalh privara á irmá de Penda do seu status real, e como xusta recompensa, cando Penda invadiu Wessex privaría a Cenwalh da súa condición de rei en Sussex.

Æthelwealh converteuse ao cristianismo durante a súa estancia en Mercia, onde o seu rei Wulfhere, foi o seu padriño de bautismo. Nesa época a xente de Sussex eran pagáns.

En 661, Wulfhere entregou a Æthelwealh os territorios de Meonwara e a Illa de Wight.

Æthelwealh  casou con Eafe (tamén escrito Eabae ou Ebba), filla de Eanfrith (Eanfrid ou Eanfridi), un gobernante do reino cristián dos Hwicce.

Wilfrid, o bispo exiliado de York, chegou a Sussex en 681 e converteu á súa poboación ao cristianismo coa aprobación de Æthelwealh. Æthelwealh entregou a Wilfrid terreos en Selsey onde  fundou a abadía de Selsey. Wilfrid, no entanto, coñeceu a Caedwalla, un príncipe de Gewisse que vivía como bandido en Sussex, co que chegou a un acordo para apoiarse mutuamente. Segundo Beda, en 686, Cædwalla invadiu Sussex e matou a Æthelwealh.  Cædwalla foi entón expulsado por dous dos *ealdormen* de Æthelwealh, Berhthun e Andhun. Cando Cædwalla se converteu en rei dos saxóns do oeste, ao ano seguinte, conquistou Sussex e parece nomear a Ecgwald como vicerrei (segundo proba documental).

Segundo a tradición, Cædwalla invadiu Sussex e enfrontouse a Æthelwealh en South Downs xusto ao sueste de Stoughton, preto da fronteira con Hampshire, onde Æthelwealh foi vencido e morto.  Segundo a mesma tradición, Æthelwealh xace enterrado no túmulo sur.

## Notas
Henrique de Huntingdon

**Henrique de Huntingdon**, nado c. 1080 e finado en 1160, foi un historiador inglés do século XII e arcediago de Huntingdon.

## Traxectoria 
Coñécese principalmente polo seu traballo chamado *Historia Anglorum* (Historia dos Ingleses), que abarca desde a conquista romana do ano -43 até a entronización de Henrique II en 1154. Estímase que o setenta por cento deste traballo foi extraído directamente doutros textos a través de citas directas, traducións e resumos. De devandita porcentaxe, aproximadamente o corenta por cento provén da *Historia ecclesiastica gentis Anglorum* de Beda. Os datos pertencentes ao período 1126-1154 son orixinais. O propio Henrique foi testemuña dalgúns feitos importantes que se desenvolveron durante o dito período, como son o reinado de Henrique I e Henrique II e a anarquía do reinado de Estevo I. Os seus relatos están cheos de historias dramáticas, sendo moi popular na súa época e influíu noutros historiadores. A súa popularidade, non evitou que se siga crendo que a "Historia dos Ingleses" é un traballo rigoroso, nin tampouco a súa contribución aos debates políticos actuais acerca da pertenza étnica, nacionalidade e a xustificación do goberno sobre Inglaterra e Gales.

Henrique dividiu a Historia inglesa segundo cinco grandes invasións sufridas nas illas: a de romanos, pictos e escotos, anglosaxóns, viquingos e normandos. "Historia dos Ingleses" estaba estruturada, na versión de 1135, en sete libros titulados:
# A dominación dos romanos en Britania.
# A chegada dos anglos.
# A conversión dos anglos.
# O dominio anglo.
# As guerras danesas.
# A chegada dos normandos.
# O dominio normando.
Posteriores versións incluíron tres libros máis, sobre a vida dos santos e outros milagres (incluíndo unha espectacularmente sanguenta descrición da descomposición do corpo de Henrique I), e un resumo dalgunhas partes de *Historia Regum Britanniae* de Godofredo de Monmouth.

Henrique foi o precursor da periodización do termo Heptarquía.

## Véxase tamén  
### Bibliografía 
* Diana Greenway (tradutora) Henry, Archdeacon of Huntingdon: Historia Anglorum - The History of the English People 1000-1154 (Oxford World's Classics), Oxford University Press, 2002, ISBN 0-19-284075-4.
* Thomas Forester (tradutor), *The Chronicle of Henry of Huntingdon*, Londres: Henry G. Bohn, 1853; George Bell and Sons, 1876.
* *The Chronicle of Henry of Huntingdon*, en inglés.

### Ligazóns externas 
* Latin Chroniclers from the Eleventh to the Thirteenth Centuries: **Henry of Huntingdon** de *The Cambridge History of English and American Literature*, Volume I, 1907–1921.
Guillerme de Malmesbury

[dereita|miniatura|200x200px| Vista da abadía de Malmesbury en Wiltshire, [Inglaterra. A abadía terminouse en 1180.]]
**Guillerme de Malmesbury**, nado c. 1080/1095 e finado c. 1143, foi un historiador medieval inglés do século XII, que naceu cara a 1080/1095, en Wiltshire.

## Traxectoria 
O seu pai era normando e a súa nai inglesa. Pasou toda a súa vida en Inglaterra, traballando como monxe na abadía de Malmesbury.

Escribiu unha historia que está dividida en dúas partes: A *Gesta regum anglorum* (*Feitos dos reis ingleses* (449-1127)) escrita cara a 1120, e a *Historia Novella* (*Nova historia* (1128-1142)), escrita cara ao 1141. Esta segunda parte, relativa a feitos contemporáneos e a guerra civil entre Estevo I e a raíña Matilde, é bastante imparcial, a pesar de ser escrita baixo o auspicio directo de Robert de Gloucester, quen foi un participante directo nos acontecementos.

Tamén escribiu a *Gesta pontificum anglorum* (*Feitos dos bispos ingleses*) en 1125. Logo escribiu sobre materias teolóxicas.

## Véxase tamén  
### Ligazóns externas 
* Cronistas latinos do século XI ao XIII: **William of Malmesbury** procedente de *The Cambridge History of English and American Literature*, Vol. I, 1907–1921, (en inglés).
* Feitos dos reis ingleses , extractos (en inglés).
* Batalla de Hastings, 1066, extractos (en inglés).
* Relato da batalla de Lincoln en 1142, extractos (en inglés).
* Historia Novella, extractos (en inglés).
Germán Fernández Fraga

**Germán Fernández Fraga**, nado en Vigo, foi un xornalista e escritor galego.

## Traxectoria 
Foi redactor de *Faro de Vigo*, publicou algunhas colaboracións en *La Zarpa* e *El Progreso*, dirixiu o semanario humorístico *Carnaval* que apareceu en abril de 1924, e desde 1926 foi redactor de *El Pueblo Gallego* onde publicou colaboracións na páxina "América". Emigrou a Uruguai nos anos vinte, e colaborou en periódicos do Uruguai e a Arxentina como *El Diario Español* de Buenos Aires e a revista *Céltiga*. Desde a proclamación da República, fixo unha intensa propaganda antirepublicana na prensa. Foi xerarca da Falange en Montevideo. Colaborou con Manuel Arís Torres no guión da súa película *Tierra de nuestros mayores*, coprodución do Uruguai e a Arxentina estreada en 1960. Foi presidente do Club Español de Montevideo (1973-1974).

## Obras 
* *Dictaduras y revoluciones. Comentario político*, 1930.
* *España. Pueblos, caminos, arte y paisaje*, 1934.
* *España y su rumbo. Recopilación de una tarea sobre la guerra de España*, 1939.
* *Contra-figura de José Antonio de Aguirre*, 1941.
* *Casi-conversación con el señor Eduardo Rodríguez Larreta*, 1942.
* *Romance de las carabelas del aire*, 1947.
* *Romances del Uruguay y de Ansina*, 1948.
* *Carta que desea llegar hasta Mr. Harry S. Truman utilizando el correo cierto de la historia*, 1952.
* *Juana de Ibarbourou, o el milagro del verso*, 1959.
* *Física espiritual de España. El hombre, el paisaje, la tierra*, 1963.

## Vida persoal 
Casou en Montevideo con María Celina Táboas Fassanor en 1930.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
* 

### Ligazóns externas 
* Retrato
Germán Fernández

Co nome de **Germán Fernández** podemos referirnos a:

***Germán Fernández Fraga**, escritor e xornalista galego.
***Germán Fernández Gracia**, político galego (m. 1936).
***José Germán Fernández**, político galego (1886-1936).
Carnaval (periódico)

***Carnaval*** foi un semanario editado en Vigo en 1924.

## Historia e características 
Semanario humorístico que apareceu o 10 de abril de 1924. Dirixido por Germán Fernández Fraga. Entre os seus colaboradores figuraban José Signo, Taxos, Ricardo Trillo, Primitivo Coca, E. Varela de Guzmán e o propio Germán Fernández. Publicaba fotogravados e caricaturas de Ventura Requejo, Temes e Manfredo García. Aparecía os xoves. Deixou de editarse ese mesmo mes de abril.

## Notas
Yvan Kyrla

**Yvan Kyrla** (en mari *Йыван Кырлa*), nado o 17 de marzo de 1909 en Kupsola e finado o 3 de xullo de 1943 nun gulag do distrito de Sverdlovsk, foi un poeta e actor mari. Célebre polo papel de Mustafá no filme de 1931 *Путёвка в жизнь* de Nikolai Ekk .

## Traxectoria 
Realizou os seus estudos primarios na localidade de Marisola e os secundarios en Sernur. A partir de 1926 estudou no departamento mari da Universidade de Kazán, onde tivo unha activa participación en actividades culturais, dende a literatura ao teatro pasando polo cinema, pero en especial interesouse polas obras de poetas novos como Sergei Esenin, Vladimir Maiakovski, Aleksandr Bezimenski ou Mikhail Arkadyevich Svetlov. En 1929 entrou na Escola de Cinematografía de Moscova e alí seleccionárono para participar no primeiro filme sonoro soviético, e en paralelo aos seus estudos participou na rodaxe, que durou dous anos, do filme como un dos seus protagonistas. Tras graduarse traballou entre 1934 e 1936 nos estudos Vostokfilm e participou no filme *Наместник Будды* de Evgeni Ivanov-Barkov rodado en Mongolia. En 1937 Kyrla estableceuse en Iochkar-Ola, e entrou grupo de teatro dramático dos maris, e foi un dos representantes da República dos Maris no Soviet Supremo da Unión Soviética. Os seus poemas publicáronse na década de 1930 na revista de Moscova en lingua mari, *Mari yal* e publicou tres coleccións de poesía, *Me ударне улына* en 1931, *Революцийын йÿкшö дене муралтем мый йывыртен* en 1932 e *Шочмо кече* en 1935. Entrou na Escritores Soviéticos en 1937.

Tras unha discusión cunha persoa de nome Nikolai Gorokhov, o 18 de abril de 1937, nun restaurante dun hotel de Iochkar-Ola, arrestárono acusado de proferir frases de carácter nacionalista. Condenado a dez anos en campos de traballo non se soubo máis del, así e todo segundo rexistros oficiais morreu en xullo de 1943. Rehabilitouse a título póstumo en 1956.

## Notas
Potamochoerus larvatus

***Potamochoerus larvatus*** é unha especie de mamífero súido africano, unha das dúas especies do xénero *Potamochoerus*, xeralmente chamados potamóqueros.

## Descrición 
Os adultos miden de 66 a 100&nbsp;cm de alto e pesan de 55 a 150&nbsp;kg. Aseméllanse ao porco doméstico, e poden ser identificados polo seu fociño, ollos pequenos, orellas peludas e dedos dobrados. A súa cor varía desde marrón avermellado a marrón escuro e volvese máis escuro coa idade. Ambos os sexos teñen unha melena de cor máis clara que se ergue cando o animal se altera. As partes superiores da face e das orellas tamén son de cor máis clara. Os seus cairos afiados son bastante curtos e pouco visibles. A diferenza dos facóceros (*Phacochoerus*), corren co rabo cara a abaixo. Os machos son xeralmente máis grandes que as femias.

Adoitan vivir en grupos de 12 individuos e son animais nocturnos.

## Dieta 
Son omnívoros e a súa dieta inclúe raíces, cultivos ou prea, así como años neonatos. Gruñen suavemente mentres se alimentan e emiten un gruñido longo e resoante como chamada de alarma. Son unha molestia significativa nas rexións agrícolas do sur de África, e cázanse bastante. Porén, a súa poboación nas zonas agrícolas segue crecendo malia os esforzos de caza, debido ao terreo en gran parte innaccesible onde viven, a abundancia de alimentos, falta de depredadores e á súa rápida capacidade de adaptación aos métodos de caza.

## Distribución 
Distribúese nunha ampla área, que comprende Etiopía, Somalia, sueste da República Democrática do Congo e cara ao sur ata Suráfrica (ver mapa).

## Subespecies 
Recoñécense seis subespecies:

* Potamochoerus larvatus larvatus
* Potamochoerus larvatus edwardsi
* Potamochoerus larvatus hassama
* Potamochoerus larvatus koiropotamus
* Potamochoerus larvatus nyasae
* Potamochoerus larvatus somaliensis

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas
Felipe Isla Gómez

**Felipe Isla Gómez**, finado en Madrid en 1937, foi un médico galego.

## Traxectoria 
Colaborou en *El Voto Popular* e *La Unión Republicana*. Foi director do balneario de Caldas de Bohí (Lleida), do de Molgas e do de Sousa e Caldeliñas, do balneario de Caldas de Reis (1898), presidente do Colexio médico de Pontevedra, director do balneario de Cuntis (1919) e despois do balneario da Toxa (1920). Marchou a Madrid.

## Obras 
* *Memorandum de terapéutica clínica. Ensayo de una enciclopedia sintética de medicina práctica*, 1893.

## Vida persoal 
Casou con Clara Granjel e foi pai do tamén médico Felipe Isla Granjel.

## Notas
Ursus americanus floridanus

***Ursus americanus floridanus*** é unha subespecie do oso negro americano, xeralmente chamada oso negro de Florida, que historicamente vivía nos Estados Unidos na maior parte de Florida e partes sur de Alabama, Xeorxia e Mississippi, aínda que agora vive principalmente en zonas protexidas. Viven en áreas forestais e están sufrindo pola redución do seu hábitat.

## Descrición
Teñen un corpo grande con pelame negro brillante, un fociño marrón claro e un rabo curto e groso. Tamén é común que teñan unha mancha branca no peito. As femias xeralmente pesan menos. Aínda que son animais solitarios, en xeral, a maioría non son territoriais, e normalmente non defenden a súa área doutros osos.

## Hábitat 
Vive principalmente en hábitats forestais, e son comúns en zonas arbustivas con *Pinus clausa*, bosques mixtos do sueste de Florida e zonas húmidas. É a única subespecie de osos que vive na rexión subtropical. A área actual é moito máis esporádica con grupos illados que viven principalmente en áreas protexidas de Florida, e no sur dos estados de Alabama, Xeorxia e Mississippi.

## Dieta 
Son omnívoros cunha dieta que varía moito coas estacións, principalmente porque moitas das súas especies preferidas para comer de flora e fauna son estacionais. En primavera come principalmente as plantas *Sabal palmetto*, *Thalia geniculata*, e *Sus scrofa* (porco bravo), *Bombus bimaculatus* (heminópteros) e especies de *Camponotus* (formigas). No verán come principalmente as plantas *Serenoa repens*, *Ilex glabra*, *Rubus*, *Phytolacca rigida*, *Vaccinium*, as formigas *Camponotus* e o fasmatodeo *Anisomorpha buprestoides.* En outono, come as plantas *Serenoa repens*, *Ilex glabra*, *Nyssa biflora*, e os heminópteros *Vespula* e *Apis mellifera* e tamén *Dasypus novemcinctus* (armadillo) 

## Conservación 
miniatura|Oso negro morto nun accidente de tráfico nunha estrada de Florida.

A perda de hábitats está afectando moito ás poboacións do oso negro de Florida. Cada hora pérdense case 81&nbsp;000&nbsp;m2. En Florida estaba prohibida a súa caza desde 1994, Pero seguía sendo ilegal "danar ou matar a un oso neste estado, ou posuír ou vender partes do oso." 

En 2015 a FWC aprobou a caza deste oso a pesar da oposición pública. Porén, en 2016, votouse adiar para o futuro a decisión de renovar o permiso para cazalo. Tomáronse medidas para reducir a interacción entre humanos e osos e utilizar cubos do lixo resistentes aos osos.

En 2016 varios grupos conservacionistas de Florida solicitaron ao Departamento do Interior dos Estados Unidos que o oso negro de Florida fose incluído na lista federal da Lei de Especies en Perigo norteamericana.

## Notas
Estivación

miniatura|Caracois do Mediterráneo en estivación.
[miniatura|Xema floral de [Magnolia denudata|magnolio.]]
A **estivación** (do latín *aestivatio*, derivado de *aestivare*: veranear) é un termo que ten un significado moi diferente en zooloxía e en botánica. En zooloxía é un período de inactividade e ralentización do metabolismo polo que pasan algunhas especies durante a estación seca. En botánica refírese á disposición da partes das xemas florais ou a un proceso previo á xerminación nalgunhas especies.

## En zooloxía 
En zooloxía a estivación é un estado fisiolóxico dalgúns animais consistente no letargo, inactividade ou torpor que se produce por un descenso na actividade metabólica como resposta ás condicións extremas e periódicas que se producen durante o verán ou estación seca. Estas condicións poden ser debidas a un aumento considerable da temperatura ambiental ou a unha diminución hídrica importante, xa sexa ambiental ou do nivel das masas de auga.

Este fenómeno é máis frecuente en especies animais tropicais, mais non é exclusivo e pode producirse tamén en especies de zonas temperadas. É parte do ciclo biolóxico de moitas delas, e pode ser incluso necesario para o correcto desenvolvemento embrionario ou gonadal, como ocorre nalgunhas tartarugas de América do Sur.

Durante a estivación, os animais xeralmente se enterran en toqueiras de barro húmido co que se rodean formando un casulo ou vaíña que os protexe da deshidratación e das altas temperaturas. Ao enterrárense desta maneira crean microambientes moi diferentes do exterior, chegando a non ter variacións diarias de temperatura. Exemplos de animais que se enterran pódense encontrar entre os peixes pulmonados, anfibios e réptiles.

Aínda que os períodos de estivación adoitan ser dalgúns meses ao ano, coñécense casos de anuros que permanecen neste letargo ata 5 anos, aínda que a maioría da poboación morre durante o proceso.

En taxonomía pode ser un carácter de diagnóstico importante, por exemplo, na familia Malvaceae os xéneros *Fremontodendron* e *Chiranthodendron* son os únicos que non posúen sépalos valvados nas xemas florais.

Tamén é o proceso fisiolóxico inducido pola calor do sol polo que deben pasar diversos propágulos e sementes para xerminar.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*
* 

### Outros artigos 
* Diapausa
* Diapausa embrionaria
* Dormancia
* Hibernación
* Vernación
* Vernalización
Solar Mesosphere Explorer

**Solar Mesosphere Explorer**, coñecido tamén polo seu acrónimo *SME* e como *Explorer 64*, foi un satélite artificial da NASA lanzado o 6 de outubro de 1981 mediante un foguete Delta 2310 desde a base Vandenberg da Forza Aérea, en California.

## Características 
A misión de SME foi estudar a creación e destrución do ozono na mesosfera terrestre e na estratosfera superior, relacionándoo co fluxo de luz solar ultravioleta e coa temperatura en ditas capas atmosféricas. Tamén investigou a relación entre o ozono e o vapor de auga e o dióxido de nitróxeno.

O satélite, pertencente ao programa Explorer, estabilizábase mediante xiro a 5 r.p.m., co eixo de xiro perpendicular ao plano orbital, e estaba situado nunha órbita heliosincrónica. Tiña forma de cilindro de 1,7 m de alto e 1,25 m de diámetro e estaba composto por dous módulos: o módulo de observación, cos instrumentos científicos, e o bus da nave, cos sistemas de enerxía, propulsión e comunicacións. O sistema de mando e control podía executar comandos tanto en tempo real como almacenados na memoria do satélite. A enerxía era proporcionada por células solares que alimentaban unha batería de níquel-cadmio.

Como instrumentos, SME levaba a bordo un espectrómetro solar ultravioleta, un espectrómetro no ultravioleta para o ozono, un radiómetro infravermello, un espectrómetro para lonxitudes de onda de 1,27 micrómetros e un espectrómetro para o dióxido de nitróxeno, así como un detector de protóns solares para o rango entre 30 e 500 MeV.

Tódolos instrumentos da nave foron apagados en decembro de 1988 por problemas de enerxía a bordo. O contacto co satélite perdeuse o 14 de abril de 1989 despois dun fallo coa batería e reentrou na atmosfera terrestre o 5 de marzo de 1991.

## Véxase tamén 
### Outros artigos 
*Delta 2310

## Notas
Solar Maximum Mission

**Solar Maximum Mission**, coñecido tamén polo seu acrónimo *SMM*, foi un observatorio espacial da NASA lanzado o 14 de febreiro de 1980 mediante un foguete Delta 3910 desde o Centro Espacial de Cabo Cañaveral, en Florida.

## Características 
A misión de SMM foi estudar de maneira coordinada a actividade solar durante un período de máximo solar de maneira conxunta con outras naves e observatorios, como ISEE 3. SMM adicouse a observar en lonxitudes de onda curtas e en especial as erupcións solares.

O satélite estaba construído de forma modular usando o bus MMS, pensado para ser reparado no espazo. Tiña unhas dimensións de 4 m de longo e 2,3 m de diámetro. A parte superior contiña os instrumentos científicos e os sensores de apuntado, mentres que o módulo inferior contiña os sistemas de control de actitude, enerxía, comunicación e comandos. Entre os dous módulos atopábase o adaptador de transición, ao que ían acoplados dous paneis solares que proporcionaban entre 1500 e 3000 W de potencia.

Dada a importancia da observación coordinada con outros satélites, o segmento de terra deseñouse para facilitar a coordinación da avaliación dos datos, a planificación, as observacións e o envío de comandos á nave e para manexar a resposta ás erupcións solars en tempo real.

SMM tiña os seguintes instrumentos a bordo:

*Espectrómetro de raios gamma (GRS).
*Radiómetro Monitor de Irradiancia de Cavidade Activa (ACRIM).
*Polarímetro con coronógrafo (CP).
*Espectrómetro de explosións en raios X duros (HXRBS).
*Cámara espectrómetro de raios X duros (HXIS).
*Polarímetro e espectróemtro ultravioleta (UVSP).
*Policromator de raios X (XRP).

O satélite recibiu a visita da misión tripulada STS-41-C para reparar o sistema de control de actitude, o que o converteu no primeiro satélite en ser arranxado en órbita. SMM recolleu datos ata o 24 de novembro de 1989. Os plans para recollelo mediante un transbordador en 1990 e preparalo para novas misións cancelouse e acabou reentrando na atmosfera terrestre o 2 de decembro de 1989.

## Véxase tamén 
### Outros artigos 
*Delta 3910

## Notas
SM-liiga 2017-2018

A **tempada 2017-2018 da SM-liiga** foi a 43ª edición da máxima categoría do hóckey sobre xeo finlandés. A liga regular comezou o 8 de setembro de 2017 e finalizou o 10 de marzo de 2018, mentres que os *play-offs* iniciáronse o 13 de marzo de 2018 e finalizaron o 26 de abril. Na copetición participaron un total de 15 equipos, os mesmos que na tempada precedente. Ao final da tempada o Kärpät de Oulu alzouse co título logo de derrotar na final por 4-2 ao Tappara de Tampere, que defendía o título conseguido a tempada anterior.

Como novidade, en decembro xogouse no Parque de Kaisaniemi en Helsinqui un partido ao aire libre dentro do chamado Helsinki Ice Challenge no que se enfrontaron Kärpät de Oulu e os locais de HIFK, gañando o equipo de Oulu por 3-4.

## Equipos 
## Liga regular 
## Play-offs 
### Resultados 
#### Rolda previa 
#### Cuartos de final 
#### Semifinais 
#### Partido polo terceiro posto 
#### Final 
## Clasificación final 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Sitio oficial da competición
Segundo Pla de Huidobro

**Segundo Pla de Huidobro**, finado en Vigo o 11 de novembro de 1922, foi un avogado, notario e político galego.

## Traxectoria 
Foi redactor de *El Gallego*, periódico editado en Lugo en 1867. Avogado na Coruña e notario na Ramallosa e Vigo, foi elixido deputado polo distrito de Betanzos nas Cortes Constituíntes da República Española de 1873.

Casou con María Josefa Reguera y Malvar e tivo dezaoito fillos. Foi soterrado no cemiterio de Santa Baia de Camos, Nigrán.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Eleccións a Cortes Constituíntes da República Española de 1873
Juan Bautista Trúpita

**Juan Bautista Trúpita Jiménez Cisneros** nado en Huércal-Overa (provincia de Almería), o 13 de agosto de 1815 e finado en Valdeolivas (provincia de Cuenca), o 14 de xuño de 1873, foi un facendista e político español, ministro de Facenda e gobernador do Banco de España.

## Traxectoria 
Como oficiais do Ministerio de Agricultura, marchou con José Magaz y Jaime en 1848, como bolseiros, a Francia, a Bélxica e a Inglaterra para estudar as bases da ciencia estatística. Xunto con Carlos Ibáñez e Ibáñez de Ibero (Marqués de Mulhacén), Emilio de Santos (promotor da Revista General de Estadística) e outros liberais, contribuíu a modernizar os estudos de estatística en España. Posteriormente pasou ao Ministerio de Facenda, onde foi nomeado director xeral de Contribucións (orde do 16 de abril de 1850) e chegaría a ser ministro en 1864.

En 1855, laiouse da imposibilidade de realizar un catastro por mor da pobreza do tesouro público, que impediu a asignación de fondos para esta tarefa. Interveu na preparación da *Estatística administrativa da Dirección xeral de Contribucións de 1855*.

### Vida política 
Dende 1857, foi deputado por Cuenca durante varias lexislaturas polo que, en 1864, foi nomeado senador vitalicio (até 1868), ano no que exerceu durante uns meses, dende o 17 de xaneiro até o 1 de marzo, o cargo de ministro de Facenda. A partir de xullo de 1866 e até outubro de 1868, foi gobernador do Banco de España.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Vallejo Pousada, Rafael (2010).&nbsp;«La Estadística territorial española desde 1845 a 1900: ¿por qué no se hizo un Catastro en el siglo XIX?» .&nbsp;*CT: Catastro*&nbsp;(68): 81-115.&nbsp;ISSN&nbsp;1138-3488
* Comín Comín, Francisco;&nbsp;Martín Aceña, Pablo;&nbsp;Vallejo Pousada, Rafael (2006). Universidad de Zaragoza, ed.&nbsp;*La Hacienda por sus ministros: la etapa liberal de 1845 a 1899*. ISBN&nbsp;9788477337799
* Ministerio de Hacienda (2003). Ministerio de Economía y Hacienda, ed.&nbsp;*Ministros de hacienda: de 1700 a 2004, tres siglos de historia* . Madrid.&nbsp;.&nbsp;
* Trúpita Giménez y Cisneros, Juan Bautista (1855). Est. Tip. de J. Antonio Ortigosa, ed.&nbsp;*Estadística administrativa de la Dirección General de Contribuciones*. (Procede do orixinal. Universidade Complutense de Madrid: dixitalizado o 30 de maio de 2008) 
### Outros artigos 
* Lista de gobernadores do Banco de España.
Illa Kuiu

A **Illa Kuiu** é unha illa no arquipélago Alexander no sueste de Alasca. Atópase entre a illa Kupreanof, ao seu leste, e a illa Baranof, ao seu oeste. A illa ten 105&nbsp;km de longo, e de 10 a 23&nbsp;km de largo. Está case cortado en dous pola canle Affleck. Ten 1.936´16&nbsp;km² de superficie terrestre, converténdoa na 15ª illa máis grande dos Estados Unidos. A illa enteira forma parte do bosque nacional de Tongass. A poboación era 10 persoas no censo do 2.000 dos Estados Unidos. Está separada da illa Baranof polo estreito de Chatham.

O faro do cabo Decision está situada na illa de Kuiu. Tamén na illa atópanse o Kuiu Wilderness e as áreas Tebenkof Bay Wilderness.

## Historia 
A illa cartografiouse por primeira vez por Joseph Whidbey e James Johnstone, dous dos homes de George Vancouver durante a súa expedición 1791-95 en 1793-94. Este último, Johnstone, demostrou a súa insularidade.

## Notas
## Véxase tamén
### Outros artigos
* Arquipélago Alexander
* Illa Kupreanof
* Baranof

### Ligazóns externas
Prudencio Otero

**Prudencio Otero Sánchez**, nado en Pontevedra en 1847 e finado na mesma cidade o 1 de xullo de 1936, foi un escritor e político galego.

## Traxectoria 
Vinculado á Pobra do Caramiñal, onde era dono do Pazo do Colo de Arca. Foi deputado provincial, promotor do tranvía de vapor Pontevedra-Marín e presidente do Casino de Pontevedra.

Partidario da tese de Colón pontevedrés, foi autor do libro *España, patria de Colón* (Madrid, Biblioteca Nueva, 1922). Foi asesor na rodaxe do filme documental *Pontevedra, cuna de Colón*, estreado por Enrique Barreiro Vázquez en 1927.

Foi amigo e principal socio do Marqués de Riestra, José Riestra López.

Era curmán de Cándida Otero Fontán.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
### Ligazóns externas 
* Alonso, Fernando (20/11/2010). "Prudencio Otero Sánchez" cristobal-colon.com
Bylatyan Oyuunskay

miniatura|Bylatyan Oyuunskay en 1921
**Bylatyan Oyuunskay** (en ), pseudónimo de **Platon Alekseevich Sleptsov** (*Платон Алексеевич Слепцов*), nado en Cherkyokh o 11 de novembro de 1893 e finado en Yakutsk o 31 de outubro de 1939,  foi un político, escritor e tradutor iacuto, considerado un dos fundadores da literatura moderna iacuta, da organización da República Autónoma Iacut mais da Unión de Escritores de Iacutia.

## Traxectoria 
De 1914 e 1917 estudou no Seminario de Maxisterio de Yakutsk e entre 1917 e 1918 no Instituto Pedagóxico de Tomsk. Membro do Partido Comunista dende 1918 dirixiu en 1922 o Consello de Comisarios do Pobo e en 1923 o Comité Central Executivo da RSS de Iacutia. Entre 1928 e 1931 foi comisario de educación e saúde de Iacutia e dende 1935 foi o primeiro director do Insitituto de Lingua e Cultura de Iacutia. Foi deputado do Soviet Supremo da Unión Soviética (1938).

Publicou o seu primeiro poema en 1917 e dous anos despois un dos máis coñecidos "Син биир буолбаат?", que tivo gran popularidade en Iacutia. Escribiu novelas, dramas e numerosos relatos. Como etnógrafo recolleu e publicou poemas épicos de Olonkho en *Дьулуруйар Ньургун Боотур* e *Туналыйбыт ньуурдаах Туйаарыма Куо*. Xustificou o uso do verso silábico-tónico na lingua iacuta. Tamén traduciu clásicos da literatura rusa e mundial ao iacuto. O 3 de febreiro de 1938 de volta da primeira sesión do Soviet Supremo o NKVD arrestouno en Irkutsk acusado de dirixir unha organización nacionalista burguesa contrarrevolucionaria. Morreu na cadea ao ano seguinte. A súa figura rehabilitouse o 15 de outubro de 1955.

## Notas
Ebba Grön (álbum)

***Ebba Grön*** é o terceiro e derradeiro álbum da banda sueca de punk rock Ebba Grön, publicado en abril de 1982 a través do selo Mistlur Records. O disco foi gravado e mesturado no Silence Studio entre xaneiro e febreiro de 1982. O tema 2, "Uppgång & fall", gravouse e mesturouse no Mistlur's Studio.

O traballo inclúe a popular canción "Die Mauer", que fala de dous amantes separados polo Muro de Berlín.

## Listaxe de cancións
We're Only in It for the Drugs

'''''We're Only in It for the Drugs'''* é o álbum de estrea da banda sueca de punk rock Ebba Grön, publicado en novembro de 1979 a través do selo Mistlur Records. A meirande parte das súas cancións graváronse entre setembro e outubro de 1979 cunha mesa de mesturas portatil de 8 canles de Mistlur nunha oficina industrial pechada en Södermalm, Estocolmo.

O título fai referencia ao nome do álbum de 1968 de Frank Zappa *We're Only in It for the Money''.

## Listaxe de cancións
Kärlek & uppror

***Kärlek & uppror*** é o segundo álbum da banda sueca de punk rock Ebba Grön, publicado no ano 1981 a través do selo Mistlur Records. O disco foi gravado e mesturado no Mistlur Studio entre decembro de 1980 e febreiro de 1981.

## Listaxe de cancións
Tragulus kanchil

***Tragulus kanchil***, xeralmente chamado cervo-rato menor, é unha especie de ungulado artiodáctilo de pequeno tamaño da familia Tragulidae, que vive no sueste asiático.

## Distribución 
Encóntrase amplamente distribuído en hábitats selváticos do sueste asiático en Indochina, Birmania (istmo de Kra), Brunei, Camboxa, China (Yunnan), Indonesia (Kalimantán, Sumatra e moitas pequenas illas), Laos, Malaisia (península de Malaca, Sarawak e moitas pequenas illas), Singapur, Tailandia e Vietnam.

## Descrición 
É o mamífero ungulado máis pequeno coñecido, o seu tamaño na madurez é de menos de 45&nbsp;cm e 2&nbsp;kg de peso. Ten patas curtas e delgadas e un pelame avermellado máis ou menos uniforme cun deseño característico de espiña de peixe na parte anterior do corpo. Ten hábitos crepusculares e nocturnos, vive en solitario ou forma pequenos grupos familiares; os machos son territoriais e marcan o seu territorio con urina, feces e secrecións das glándulas odoríferas que teñen na cara. Son tímidos e esquivos, e hábiles para agocharse na mesta vexetación, o que é a súa arma de defensa máis importante, e permanecen agochados inmóbiles se se achega un depredador, pero foxen rapidamente se é necesario dando grandes saltos. Come follas, arbustos, xemas e froitas caídas. Ten un período de xestación duns 5 meses.

## Etimoloxía 
En lingua Malaia ou indonesia o nome *kancil*, (pronunciado 'kanchil')  significa tanto 'cervo-rato' coma 'persoa intelixente'. O nome xenérico *Tragulus*,  está composto de *Tragos*, 'cabra' en grego, e a terminación latina *–ulus*, que significa 'diminuto'.

## Folclore 
Nun relato folclórico indonesio e malaio, o cervo-rato Sang Kancil quería cruzar un río para chegar ás árbores froiteiras do outro lado, pero un gran crocodilo moi malo chamado Sang Buaya estaba esperándoo na ribeira para comelo. Sang Kancil chamou Sang Buaya e díxolle que o rei estaba invitando a todo o mundo a unha festa, para o cal necesitaba saber cantos crocodilos virían. Sang Kancil pediulle a todos os crocodilos que se puxesen en liña dun lado ao outro do río para que os puidese contar para o rei, e fíxolles prometer que non o comerían mentres os contaba. El despois foi pasando por riba saltando sobre as súas cabezas mentres os contaba. Cando chegou ao outro lado do río deulles as grazas por axudarlle a cruzar o río, e deuse un banquete coas froitas, pero os outros crocodilos incomodáronse con Sang Buaya porque deixou que Sang Kancil se burlase deles.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* *Mammal Species of the World*
Juan Beltrán

**Juan Beltrán Muíños**, nado na Coruña o 26 de xuño de 1872 e finado na Habana o 13 de novembro de 1928, foi un xornalista e escritor galego.

## Traxectoria 
Secundou a Manuel Monteagudo na fundación do primeiro grupo esperantista da Coruña. Emigrou a Cuba a principios do século XX e residiu en Guanabacoa. Foi contable de comercio. Escribiu no *Diario de la Marina* unha sección de comentarios críticos de libros, e colaborou en *Galicia*, *Gráfico*, *El Comercio*, *Cuba*, *Guanabacoa Gráfica*, *Eco de Galicia*, *El Hogar*, *Labor Gallega*, *La Patria Gallega*, *Revista Bimestre Cubana*, *Actualidades*, *Boletín del Ferrol y su Comarca*, *Chic* e *Archivos del Folklore Cubano*. Usou os pseudónimos **Abofé**, **B**, **JBM**, **P Caranza**, **J** e **JB**. Foi membro da Sociedad Geográfica de Cuba. Foi presidente da Asociación Iniciadora y Protectora de la Academia Gallega. Morreu na Habana nun accidente de automóbil en 1929.

## Obras 
* *Historia de una subasta y subasta de varias historias*, 1915.
* *Biografía de la señora Ana Aguado de Tomás, cantante que vivió de 1866 a 1921 y conoció la emigración revolucionaria*, 1922.
* *Las armas de Galicia*, 1923.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
*
En perigo crítico

A denominación **"en perigo crítico"** (abreviada *CR*, do inglés *critically endangered*) é a denominación utilizada pola Unión Internacional para a Conservación da Natureza (IUCN) para un dos estado de conservación dunha especie cando esta se considera que está ante un grave risco de extinción na natureza. É a categoría de maior risco asignada pola IUCN na súa lista vermella para unha especie en estado silvestre. No sistema de categorías da UICN é o nivel de risco inmediatamente superior a "en perigo" (EN) e anterior a "extinta en estado silvestre" (EW).

En 2014, había 2464 especies animais e 2104 de plantas con esta valoración, o que supón un aumento con respecto ao ano 1998, cando había 854 e 909 catalogadas, respectivamente.

Como na lista vermella da IUCN non se considera extinta unha especie ata que se fan exames específicos e extensos sobre a súa situación na natureza, as especies que posiblemente están xa extintas pero para as que non se realizaron estes estudos son colocadas polo momento como en perigo crítico. A IUCN ten unha lista de especies "posiblemente extintas" *CR(PE)* e "posiblemente extintas na natureza" *CR(PEW)*, modeladas nas categorías usadas pola BirdLife International par categorizar estes taxons.

## Definición da IUCN 
Para que unha especie sexa definida como en perigo crítico na Lista vermella, esa especie debe cumprir **calquera** dos seguintes criterios (do A ao E). A abreviación usada pola IUCN "3G/10Y" (*3 generations/10 years*) significa tres xeracións ou dez anos —aínda que sexa máis longa— nun máximo de 100 anos; "MI" significa individuos maduros (*mature Individuals*):

:**A**: A especie aparece nunha área de menos de 100 km² e ademais cumpre dúas das seguintes condicións:
::1. Grave fragmentación do seu hábitat ou existe só nunha localidade

::2. Declive na extensión da súa aparición, área de ocupación, área/extensión/cualidade do hábitat, número de localizacións/subpoboacións, ou cantidade de MI.

::3. Flutuacións extremas na extensión da aparición, área de ocupación, número de localizacións/subpoboacións, ou cantidade de MI.

:**B**: Igual que arriba, pero menos de 10 km² (utilizado para mostrar diferentes niveis de gravidade).

:**C**: Declive da poboación de menos de 250 MI e ou un dos seguintes:
::1. Un declive do 25% en 3G/10Y;

::2. Flutuacións extremas, ou un 90% de MI nunha soa subpoboación, ou non máis de 50 MI en calquera das  subpoboacións.

:**D**: Cantidades menores de 50 MI.

:**E**: Polo menos un 50% de posibilidades de extinguirse na natureza en 3G/10Y.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Lista de especies en perigo crítico. *Lista vermella da IUCN de especies ameazadas. Versión 2014.2*. International Union for Conservation of Nature. 2014. Consultado o 30 de agosto de 2014.

### Ligazóns externas 
* Criterios para considerar unha especie en perigo crítico , IUCN
Simeón Blanco-Cicerón García

**Simeón Blanco-Cicerón García**, nado en Santiago de Compostela,  foi un médico, xornalista e escritor galego.

## Traxectoria 
Fillo de Ricardo Blanco-Cicerón, en 1914 licenciouse en Medicina pola Universidade de Santiago de Compostela, e estableceuse en Madrid nos anos vinte.

Publicou o poemario *La noche clara* (1922), con prólogo de José María Carretero Novillo, «El Caballero Audaz». Colaborou en *El Pueblo Gallego*. En 1925 foi premiado un relato seu no Certame literario de Murcia e en 1930 obtivo un premio no Certame Nacional de periodismo tradicionalista de Valencia. En 1941 publicou en Madrid o poemario *La escondida senda*.

## Obras 
* *La noche clara*, 1922.
* *La escondida senda*, 1941.
## Notas