Boi (crustáceo)

O **boi de mar** ou simplemente **boi** (*Cancer pagurus*, Linné 1758 ) é un crustáceo comestible da orde dos decápodos, de grande interese comercial en Galicia. En galego recibe tamén os nomes de **noca**, **isqueiro** ou **esqueiro**.

É a especie do xénero *Cancer* que alcanza maiores tamaños, cun cacho de ata 20&nbsp;cm de longo e 30&nbsp;cm de ancho, e pesos de ata 4–6&nbsp;kg, se ben son absolutamente infrecuentes estes tamaños.

## Sinonimia 
Ademais do nome común de *boi*, ou *boi de mar*, recibe tamén os nomes de:
* *Boi de altura*
* *Boi de fondío*
* *Cangro*
* *Esqueiro*: denominación baseada do uso que daban os mariñeiros ás súas pinzas para conservar seca a esca .
* *Noca*, *noco*, *nócara*, *nócaro*, *nocla*, *nocra*.
* *Vaca*, *vaca do mar* (a femia)

Os exemplares máis pequenos denomínanse *caghón*, *raeiro* ou *reeiro*.

## Descrición 

Ficheiro:Boi.crab2.jpg|Boi de mar (vista superior)
Ficheiro:Cancer pagurus (eggs).jpg|Boi de mar femia (vista inferior)

Como corresponde á denominación taxonómica da Orde, posúe dez patas, entre as que destaca o primeiro par, dotado dunhas pinzas grandes e moi fortes, coas puntas negras (quelípodos) e dentes romos nas marxes internas. Atribúese o nome común á semellanza destas pinzas cos cornos dun boi.

As outras son finas, con pelos (ou sedas) ríxidos, curtos e abundantes, sen espiñas, e rematadas en uñas agudas e simples.

O cacho é ovoide, máis ancho ca longo, de cor castaña avermellada, variando segundo o tempo trascorrido trala última muda; os exemplares novos tiran a púrpura. A superficie superior do cacho é lisa, cun fino granulado. Mostra no bordo anterior 9-10 festóns a modo de anchos dentes a cada lado, separados por fisuras pechadas. O ventre é de cor máis clara, case abrancazada.

O abdome queda recollido baixo o cefalotórax, e permite unha fácil identificación do sexo do exemplar: nos machos é estreito e ten 5 segmentos; nas femias é ancho, redondeado e con 7 segmentos.

## Bioloxía e hábitat 
Trátase dunha especie de fondo, que vive a profundidades que oscilan entre os 30 metros, no verán, e os 100, no inverno, sobre fondos areosos ou rochosos. Os exemplares máis novos, ata 5–6&nbsp;cm, viven na zona intermareal. Depreda sobre outros invertebrados que colonizan o fondo mariño.

Habita en toda a costa atlántica europea, desde o norte de Marrocos ó norte de Noruega (ata uns 70 º N); existen rexistros, pero escasos e antigos, na costa norte do Mediterráneo.

A cópula ten lugar trala muda das femias, que almacenan o seme durante períodos de ata 12-14 meses. A posta de ovos realízase a partir de outono, quedando recollidos polo abdome e os seus apéndices baixo o corpo da femia durante 6-8 meses. As larvas eclosionan no verán e teñen hábitos peláxicos ata que ós 2-3 meses, tras varias mudas, establécense xa no fondo, cun tamaño duns poucos milímetros e xa coa forma característica. É de crecemento moi lento: alcanzan a madurez ó cabo de 5-6 anos de idade, cando chegan a tamaños de 12&nbsp;cm de lonxitude.

## Pesca 
miniatura|300px|Bois xa cocidos. Á esquerda, unha femia; á dereita, un macho.
Captúrase mediante nasas, cebadas con peixe, ou con artes de arrastre, se ben tamén se poden coller na baixamar baixo as rochas. O talle mínimo son 10&nbsp;cm (no eixo menor) e a veda está aberta entre novembro e xuño.

Nos últimos anos aumentaron considerablemente as importacións de exemplares procedentes doutros países europeos, como Francia, Reino Unido ou Irlanda. A orixe francesa era a máis frecuente nos primeiros anos desta importación, polo que hoxe, a denominación no mercado distingue comercialmente os *bois da ría* (de orixe galega) e *bois de Francia* (de orixe foránea). O galego distínguese porque ten máis pelo nas patas e máis dentes nas pinzas có foráneo.

As capturas desta especie en Galicia  oscilaron considerablemente nos últimos anos: na década 2000-2009 hai un mínimo de 2.795&nbsp;kg en 2001 a un máximo de 22.210&nbsp;kg en 2005. En 2009, capturáronse 15.733&nbsp;kg, cun valor de 98.946 euros.

Respecto a cifras totais no mundo, só témo-los datos da FAO referidos a 1999, con pouco máis de 40.000 toneladas, destacando o Reuno Unido, con case 20.000, e Francia, con 8.500.

## Comercialización e gastronomía 
Pode comercializarse de diversas formas: vivo ou cocido (e, neste caso, fresco ou conxelado).

Adoitan prepararse na cociña simplemente cocidos, con sal, ou preparados en salpicón. Gastronomicamente valóranse máis as femias, por teren máis carne e ser esta máis firme.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* DIRECCIÓN XERAL DE FORMACIÓN PESQUEIRA: *Guía do consumidor de peixe fresco*. Xunta de Galicia 1999.
* RAMONELL, Rosa: *Guía dos mariscos de Galicia*. Galaxia, Vigo 1985.
* RÍOS PANISSE, M. Carmen: *Nomenclatura de la flora y fauna marítimas de Galicia (Invertebrados y peces)*. Anejo 7 (1977) de *Verba*.
* RODRÍGUEZ GONZÁLEZ, Eladio: *Diccionario enciclopédico gallego-castellano*. Galaxia, Vigo 1958-1961.
* SANTAMARINA, Antón (ed. e dir.): *Diccionario de diccionarios*. Fundación Pedro Barrié de la Maza, Instituto da Lingua Galega, 3ª ed. 2003.
* ZUDAIRE, Maite e YOLDI, Gema (2005): *Pescados y mariscos*. Eroski Publicaciones, Elorrio (Biscaia).

### Ligazóns externas 
* FAO
* Estatísticas
* Consumer.es
* Ficha en pescaderiascorunesas.es