Rubia

A **rubia** ou **herba dos torneiros** (***Rubia tinctorum***) é unha especie de plantas fanerógamas do xénero *Rubia*, da orde das Gentianales, pertencente á familia das rubiáceas.

Esta especie tivo unha gran difusión, sobre todo no pasado, debido á utilidade da súa raíz para fabricar tinguiduras de cor vermella destinados á industria téxtil e á súa utilidade farmacolóxica.
miniatura|Hábitus
miniatura|Ilistración
miniatura|Inflorescencia
miniatura|Flores

## Ecoloxía 
É unha planta orixinaria das rexións mediterráneas, concretamente da zona suroeste de Europa, desde Irlanda ao norte de África. Desenvólvese mellor en zonas montañosas e húmidas.
miniatura|

## Descrición 
É unha planta perenne que pode medrar até o metro de altura. É unha planta fanerófita.

Caracterízase pola súa raíz avermellada. O seu talo ramifícase e é de sección tetragonal. En ocasións preséntase con aguillóns. As súas follas teñen de catro a seis vértices cun pecíolo miúdo de 1–2&nbsp;mm.

É hermafrodita, cunha inflorescencia parcialmente racimosa, paniculoide e pouco piramidal.
Os seus froitos son carnosos e teñen forma de baga.

## Usos 
; Farmacoloxía
A parte utilizada da planta para o seu uso como planta medicinal, é a raíz e ocasionalmente as follas. Como fin medicinal colléitase a raíz, pero sempre daquelas plantas que teñan polo menos 2 anos de antigüidade. Débense limpar moi ben todas as partes verdes, lavalas coidadosamente e deixalas asollar; tamén se pode realizar cun secador sempre que non se superen os 50&nbsp;°C., nestas condicións conservarán a súa cor avermellada.
; Principios activos
A súa composición química é: iriroides: asperulósido. Substancias colorantes, heterósidos de hidroxiantraquinóns (1,5%), ácido ruberítrico, rubiadín-primaverosido, rubiadín-glicósidos, purpurina. Fitosterois: beta-sitosterol.
; Accións farmacolóxicas e usos medicinais
É un bo colagogo, útil nas afeccións hepáticas. Laxante, adstrinxente e un tónico lene: favorece a evacuación intestinal.

Efectos emenagoga (facilita a menstruación e calma as dores) e abortivos.
Diurética: recoméndase en todo tipo de afeccións renais (cálculos, cólicos, infeccións) e tamén para a cistite. Colerético: útil nos trastornos da vesícula biliar.

Desinfectante, antiséptico. Antiespasmódico e sedante. Antiinflamatorio.
Utilízanse as flores en infusión como antidiarreico ; e popular afrodisíaco. Antigamente era un remedio contra a ictericia e a gota.
A administración da rubia pode causar unha alarma inxustificada, xa que os ouriños, mucosidades, suor ou leite tínguense de vermello. Isto débese a que posúe alizarina, un dos pigmentos máis potentes da cor vermella.
; Usos medicinais
A planta está utilizada contra as afeccións renais e das vías urinarias e ten unha grande eficacia na disolución de cálculos renais e urinarios.
Utilízase para: oliguria, litiase renal, cistite, uretrite, hiperuricemia, edema, urolitiase, hiperazotemia, gota, hipertensión arterial, discinesias biliares etc.
As follas úsanse para a hipertensión arterial.
; Toxicidade
A lucidina e a rubiadina, resultado da hidrólise do lucida-primaverósido, son altamente citotóxicas e xenotóxicas. Cómpre ter precaución no seu uso como antidiurética en presenza de hipertensión, cardiopatías ou insuficiencia renal, xa que pode supor unha achega incontrolada de líquidos e a posibilidade de que se produza unha descompensación tensional.
Tamén hai que ter en conta o contido alcólico do extracto fluído e da tintura. A planta é canceríxena e pode provocar malformacións conxénitas.

### Historia, uso como colorante e outros usos 
miniatura|Uso como colorante nestas madeixas tinguidas coa raíz da rubia.
A primeira aparición dos colorantes produciuse no antigo Exipto. Daquela a maioría dos pigmentos auténticos eran inorgánicos, con todo, as pezas daquela época revelan que xa contra ano 2500 a. C. utilizábase o vermello de alizarina, extraído da rubia. Durante séculos, este vermello luminoso, tamén coñecido como vermello turco ou *rubia tinctorum*, foi o único colorante rubio resistente á luz. Un custoso e complicado proceso de enxugado utilizouse en todas as rexións de oriente próximo para a coloración do cotón.

No "Zeitschr. F. Urologie" (1924), Bauer fixo un eloxio á rubia para combater as enfermidades do aparello urinario en todos aqueles casos en que se presenta alcalinidade dos ouriños, como en fosfaturia.

O Municipio de Villasrubias na provincia de Salamanca debe o seu nome a esta planta que abunda nos restrollos.

No século XIX, Marcial Valladares Núñez no seu dicionario galego chamábaa '''''hèrba d'os torneiros'''* e contaba que os torneiros cocían a raíz desta planta en auga e así facían unha clase de tinguidura para as súas obras.

## Cultivo e apaña 
Esta planta cultívase en terreos húmidos, profundamente labrados e adobados no outono. Apáñanse as sementes no mes de agosto e setembro e seméntase en marzo. Déixanse medrar as raíces durante 18 meses, e pasado este tempo arríncanse en setembro. Daquela as raíces, inmediatamente, póñense a secar á sombra, unha vez enxugadas móense e redúcense a po muíño. Un campo de *Rubia* dura 10 anos e en todo este tempo só se labra unha vez ao ano.

## Taxonomía 
*Loura tinctorum* foi descrita por Carl von Linné e publicado en *Species Plantarum* 1: 109, no ano 1753.
; Etimoloxía
***Rubia***: nome xenérico que deriva do latín: *rubrum'' "rubio, vermello", que fai referencia ao rizoma avermellado da planta.

'tinctorum: *epíteto* *latíno*, referido a tintureiro (xenitivo plural de tintor).
; Citoloxía
Número de cromosomas de *Loura tinctorum* (Fam. Rubiaceae) e táxones infraespecíficos: 2n=44.
; Sinonimia
* *Galium loura* E.H.L.Krause in J.Sturm 1904
* *Loura sylvestris* Mill. 1768
* *Loura acaliculata* Cav. 1793
* *Loura tinctoria* Salisb. 1796
* *Loura tinctorum var. sativa* Pollini 1822
* *Loura tinctorum var. iberica* Fisch. ex DC. 1830
* *Loura tinctorum var. pubescens* Ledeb. 1844
* *Loura iberica* (Fisch. ex DC.) K.Koch 1851
* *Loura tinctorum f. petiolaris* Sommier & Levier 1900
* *Loura sativa* Guadagno 1914

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* PLANTAS MEDICINALES, Pio Font Quer. Editorial Península, 2a edició 2000.
* TRATADO DE BOTÁNICA, Gola, Negri, cappelletti. Editorial LABOR S.A
* MANUAL FLORA DELS PAÏSOS CATALANS, Oriol de Bolòs, Josep Vigo, Ramón M. Masalls, Josep M. Ninot. Editorial Conèixer a Natura 
* FLORA IBÉRICA. Editorial Real Xardín Botánico, CSIC. Volum XV (RUBIACEAE-DIPSACACEAE)
* Species Plantarum 1:109.  1753
* USDA, ARS, National Genetic Resources Program. Germplasm Resources Information Network - (GRIN) (en inglés)