Âryabhata

**Aryabhata** ou **Âryabhata** (आर्यभट en sánscrito, Āryabhaṭa no sistema *AITS*) foi un matemático e astrónomo da era clásica India.

Non existe documentación para determinar exactamente a súa data de nacemento. Parece que naceu contra 476 en Ashmaka. Hai evidencias que suxiren unha viaxe a Kusumapura para realizar estudos superiores. Nesta cidade, na que viviu a maior parte da súa vida é a que o seu comentarista Bhaskara I (no ano 629 d.C.) identifica como Pataliputra (actual Patna), na que morre en 550.

Aryabhata foi sen dúbida o máis grande matemático indio. Foi coñecido polos árabes co nome de *Aryabha* e, na Europa medieval, co de *Ardubarius*

O primeiro satélite artificial indio e un cráter da Lúa levan o seu nome.

## Obra 
O libro principal de Aryabhata é *Āryabhaṭīya*. Outro dos seus libros, o *Ārya-Siddhānta* (*"Siddhānta"* era o nome xenérico que se daba ás obras astronómicas da India clásica), non se coñece máis que por traducións e comentarios.

O '*Āryabhaṭīya* divídese en catro partes:
# as constantes astronómicas e a táboa dos senos
# as matemáticas necesarias para os cálculos
# a división do tempo e as regras para calcular as lonxitudes dos planetas utilizando as excéntricas e os epiciclos
# a esfera armilar, as regras concernentes aos problemas de trigonometría e o cálculo das eclipses.

Nel presenta as súas teorías astronómicas e matemáticas nas cales a Terra se considera como xirando ao redor do seu eixe e as distancias dos planetas exprésanse en relación á distancia Terra/Sol, nun sistema heliocéntrico. Aryabhata pensa que os planetas xiran ao redor do Sol seguindo órbitas elípticas. Afirma que a luz emitida pola Lúa e os planetas é a do Sol refectida por estes astros. Así mesmo, explica correctamente as eclipses de Sol e de Lúa, cando a crenza india da época pensaba que estes fenómenos eran causados por un demo, Rahu. No mesmo libro, o día considérase desde unha saída do Sol á seguinte, mentres que no seu *Ārya-Siddhānta*, cóntao desde unha media noite á seguinte. Dá unha duración de 365 días 6 horas 12 minutos e 30 segundos para o ano, un valor lixeiramente maior que o considerado hoxe como correcto (a diferenza é de tan só algúns minutos).

Aryabhata escribe que  rotacións da Terra equivalen a  órbitas lunares.

Trátase dunha estimación moi precisa dunha relación astronómica fundamental (\frac{1 582 237 500}{57 753 336} = 27,3964693572) que é quizais a constante astronómica máis antiga calculada con tal exactitude.

Aryabhata dá igualmente unha aproximación precisa de π. No *Āryabhaṭīya*, escribe: 

Noutras palabras, \pi = \frac{62832}{20000} = 3,1416. Como |\pi-3,1416|\leq 0.0000075 trátase dun resultado notábel, con exactitude de case 10^{-5}.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Cooke, Roger (1997): *The History of Mathematics: A Brief Course*. Wiley-Interscience. ISBN 0-471-18082-3. 
* Plofker, Kim (2009): *Mathematics in India*. Princeton, NJ: Princeton University Press. ISBN 0-691-12067-6. 
* Thurston, Hugh (1996): *Early Astronomy*. Nova York: Springer-Verlag. ISBN 0-387-94822-8

### Ligazóns externas 
* MacTutor. Univ. of Dt. Andrews. *Aryabhata the Elder*. Biografía 
* Keller, A. *Un comentario indio do século VII. Bhāskara e o *gaṇita-pāda* do *Āryabhaṭīya** (tese de doutoramento) Análise do contido matemático do '*Āryabhaṭīya*. 
* Jacobs, James Q. *The Àryabhatiya of Àryabhata: The oldest exact astronomical constant?* Análise do contido astronómico do *Āryabhaṭīya*.