Tectónica de placas

miniatura|300px|Tectonic plates (surfaces are preserved)
A **tectónica de placas** é unha teoría científica que establece que a litosfera (a porción superior máis fría e ríxida da Terra) está fragmentada nunha serie de placas ou baldosas que se desprazan sobre o manto terrestre fluído (astenosfera). Esta teoría tamén describe o movemento das placas, as súas direccións e interaccións.

As diferentes placas desprázanse con velocidades da orde de 5&nbsp;cm/ano o que é, aproximadamente, a velocidade con que crecen as uñas das mans. Dado que se desprazan sobre a superficie finita da Terra, estas interaccionan unhas coas outras ó longo das súas fronteiras ou límites (ver abaixo) provocando intensas deformacións na codia e litosfera da Terra, o que dá lugar a grandes cadeas montañosas (v.g. os Andes e Alpes) e grandes sistemas de fallas asociadas con estas (v.g. o sistema de fallas de San Andrés). O contacto por fricción entre os límites das placas é responsable da maior parte de terremotos.

Identificáronse 12 placas grandes e numerosos "bloques" de dimensións menores. As principais placas son: Africana, Norte América, América do Sur, Placa do Pacífico, Placa de Nazca, Eurasiática, Cocos, Caribe, Antártica, Australiana, de Arabia e de Filipinas.

## Orixe das placas tectónicas 
Pénsase que a orixe das placas débese a correntes de convección no interior do manto as cales fragmentan s litosfera. As correntes de convección son patróns circulatorios que se presentan en fluídos que se quentan na súa base. Ó quentarse a parte inferior do fluído dilátase e polo tanto emerxe unha forza de flotación que fai que o fluído ascenda. Ó atinxir a superficie, arrefríase, descende e vólvese a quentar, establecéndose un movemento circular auto-organizado. No caso da Terra sábese, a partir de estudos de **reaxuste glaciar**, que a astenosfera se comporta como un fluído en escalas de tempo de miles de anos e considérase que a fonte de calor é o núcleo terrestre. Este estímase que ten unha temperatura de 4.500&nbsp;°C. Desta maneira, o papel das correntes de convección no interior do planeta é o de liberar a calor orixinal almacenada no seu interior adquirido durante a súa formación.

Así, en zonas onde dúas placas se moven en direccións opostas (como é o caso da placa Africana e de Norte América que se separan ó longo da cordilleira do Atlántico) as correntes de convección forman novo piso oceánico, quente e flotante, formando as cordilleiras meso-oceánicas ou centros de dispersión. Conforme se afastan dos centros de dispersión, as placas arrefríanse, tornándose máis densas e afundíndose no manto ó longo de zonas de subdución onde o material litosférico é fundido e reciclado.

Unha analoxía frecuentemente empregada para describir o movemento das placas é que estas "aboian" sobre a astenosfera coma o xeo sobre a auga. Así a todo, esta analoxía só é parcialmente válida xa que as placas tenden a afundirse no manto como se describiu anteriormente.

## Antecedentes históricos 
[miniatura|dereita|Animación coa separación de [Panxea.]]
A tectónica de placas ten a súa orixe en dúas teorías que lle precederon: a **teoría da deriva continental** e a **teoría da expansión do piso oceánico**.

A primeira foi proposta por Alfred Wegener a principios do século XX e pretendía explicar o intrigante feito de que os contornos dos continentes ensamblan entre si coma un quebracabezas e que estes teñen historias xeolóxicas comúns. Isto suxire que os continentes estiveron unidos no pasado formando un supercontinente chamado Panxea que se fragmentou durante o período permiano, orixinando os continentes actuais. Esta teoría foi recibida con escepticismo e eventualmente refugada porque o mecanismo de fragmentación (deriva polar) non podía xerar as forzas necesarias para desprazar as masas continentais.

A teoría de expansión do piso oceánico foi proposta cara á metade do século XX e está sustentada en observacións xeolóxicas e xeofísicas que indican que as cordilleiras meso-oceánicas funcionan como centros onde se xera novo fondo oceánico conforme os continentes se afastan entre si. Baséase no paleomagnetismo, nas inversión da polaridade magnética que presentan os materiais a ambos lados da dorsal, e no incremento de espesor do sedimento peláxico a medida que nos afastamos da dorsal.

A teoría da tectónica de placas foi forxada principalmente entre os anos 50 e 60 e considérase a gran teoría unificadora das Ciencias da Terra, xa que explica unha gran cantidade de observacións xeolóxicas e xeofísicas dunha maneira coherente e elegante. A diferenza doutras ramas das ciencias, a súa concepción non se lle atribúe a unha soa persoa como é o caso de Newton ou Charles Darwin. Foi produto da colaboración internacional e do esforzo de talentosos xeólogos (Tuzo Wilson, Walter Pitman), xeofísicos (Harry Hess, Alan Cox) e sismólogos (Linn Sykes, Hiroo Kanamori, Maurice Ewing), que pouco e pouco foron aportando información acerca da estrutura dos continentes, as cuncas oceánicas e o interior da Terra.

## Placas tectónicas no mundo 
Actualmente existen as seguintes placas tectónicas na superficie da tierra con límites máis ou menos definidos, que se dividen en 15 placas maiores (ou principais) e 43 placas menores (ou secundarias).
 
### As 15 placas maiores 
300px|miniatura|As 15 placas tectónicas maiores.

* Placa africana
* Placa antártica
* Placa arábiga
* Placa australiana
* Placa do Caribe
* Placa de Cocos
* Placa eurasiática
* Placa filipina
* Placa india
* Placa Juan de Fuca
* Placa de Nazca
* Placa norteamericana
* Placa pacífica
* Placa de Scotia
* Placa suramericana

### As 43 placas menores 
300px|miniatura|Mapa detallado que amosa as placas tectónicas cos seus vectores de movemento.

* Placa do Altiplano
* Placa de Amuria
* Placa de Anatolia
* Placa dos Andes do Norte
* Placa Apuliana o Adriática
* Placa do Arrecife de Balmoral
* Placa do Arrecife de Conway
* Placa de Birmania
* Placa de Bismarck do Norte
* Placa de Bismarck do Sur
* Placa Cabeza de Pájaro ou Doberai
* Placa das Carolinas
* Placa de Chiloé
* Placa do Explorador
* Placa de Futuna
* Placa Galápagos
* Placa de Gorda
* Placa Iraniana
* Placa de Juan Fernández
* Placa de Kermadec
* Placa de Manus
* Placa de Maoke
* Placa do Mar de Banda
* Placa do Mar Exeo
* Placa do Mar das Molucas
* Placa do Mar de Salomón
* Placa das Marianas
* Placa Niuafo'ou
* Placa de Nubia
* Placa das Novas Hébridas
* Placa de Okhotsk
* Placa de Okinawa
* Placa de Panamá
* Placa de Pascua
* Placa Rivera 
* Placa de Sandwich
* Placa de Shetland
* Placa Somalí
* Placa de Sonda
* Placa de Timor
* Placa de Tonga
* Placa Woodlark
* Placa Yangtze

## Límites de Placas 
Son os bordos dunha placa e é onde se presenta a maior actividade "tectónica" (sismos, formación de montañas, actividade volcánica) xa que é nestes, onde se dá a interacción entre placas. Hai tres clases de límite:

* **Diverxentes**: son límites en que se engade novo material cortical á placa (p.e. cordilleira central do Atlántico)
* **Converxentes**: son límites onde se destrúe o fondo oceánico e é reciclado ó interior do manto. Estes límites forman zonas de subdución (p.e a zona de Subdución de Chile onde a placa de Nazca penetra o manto por debaixo da placa de América do Sur). 
* **Transformantes**: son límites nos cales unha placa se desliza ó lado doutra sen a adición nin destrución de nada.

## Medición da velocidade das placas tectónicas 
A medición actual da velocidade das placas tectónicas realízase mediante medidas precisas de GPS.

A velocidad antiga das placas obtense mediante a restitución de cortes xeológicos (na codia continental) ou mediante a medida da posición das inversións do campo magnético terrestre rexistradas no fondo oceánico.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Cinto de lume do Pacífico