Xesús San Luís Romero

**Xesús San Luís Romero**, nado en Carballo o 9 de setembro de 1872 e finado en Santiago de Compostela o 22 de setembro de 1966, foi un escritor e político galego.
## Traxectoria 
Fillo de Francisco San Luís, que fora presidente do Comité Republicano, síndico e alcalde de Carballo na Primeira República, e irmán de Ramón San Luís Romero. Realizou os estudos primarios en Carballo e, despois, púxose a traballar como aprendiz de zapateiro. Aos vinte anos emigrou á Arxentina e colaborou en *El Eco de Galicia*, para o que escribiu artigos co pseudónimo **Un mozo bergantiñán**. Alí escribiu os monólogos *Para que me namorei?* (1897) e *No quinteiro*, a comedia *O xastre aproveitado* (estreada no Salón Teatro do Orfeón Español en abril de 1898) e as revistas folclórico-musicais *A romaxe de san Campio* e *Unha noite no muíño* (estreada en 1959 en Santiago de Compostela).

### Regreso a Galiza 
En 1902 volveu a Galiza, e estableceuse como zapateiro en Santiago de Compostela. Retomou a escrita e colaborou en varios xornais (como *La Defensa*, *El Látigo* ou *La Campana*) con composicións anticaciquís, cun espírito de loita agraria que, reivindicada por Solidaridad Gallega e outras organizacións agrarias, mobilizaba a sociedade galega do primeiro terzo do século XX.

San Luís Romero compuxo e estreou numerosas obras dramáticas, algunhas das cales atacaban os abusos do poder dos caciques. Esta liña do teatro social xa fora iniciada por Manuel Lugrís Freire. Publicou *O fidalgo*, estreada no Teatro Principal en xaneiro de 1918 e *Rosiña*, estreada en febreiro de 1921. Colaborou no suplemento *Nós* de *El Noroeste*. En poesía escribiu *A volta do bergantiñán* (1928).

En abril de 1936 intentouse levar ao cine o seu drama anticaciquil *O fidalgo*. Deixou unha obra inédita ''Unha noite co'a Compaña*.

### Actividade política 
Masón, foi tres veces presidente do Centro Republicano de Santiago entre 1920 e 1930, asistiu á sinatura do pacto de Lestrobe. Na República, foi elixido concelleiro, foi presidente do Comité do Partido Radical Socialista de Compostela e formou parte da Comisión organizadora da Asemblea Rexional de Municipios de 1932 que decidiu a redacción do proxecto de Estatuto de Autonomía. Foi candidato a deputado polo partido Radical Socialista nas eleccións de novembro de 1933 pero non resultou elixido. En maio de 1935 anunciou a súa retirada da vida política, pero volveu ser concelleiro en febreiro de 1936.
Co golpe de Estado do 18 de xullo de 1936 foi detido e procesado por masón, pasando 33 meses na cadea. En 1941 volveu ó cárcere condenado a 12 anos e un día en aplicación da lei de Represión da Masonería e do Comunismo, pasou polos penais de Puerto de Santa María (Cádiz), Burgos, Toledo e Lugo, de onde saíu en 1944. Ao enviuvar en 1946, pasou tempadas en Turces (Touro) coa súa filla Dolores. Alí escribiu o conto en verso "Unha noite coa compaña" e o drama en tres actos e un cadro *Xenreira*, que foi prohibido pola censura. En 1950 concedéronlle o premio de poesía do Centro Galego de Buenos Aires e fixéronlle un xantar de homenaxe en Roxos.

## Obras literarias 
[miniatura|260x260px|Xesús San Luís, o poeta zapateiro. Documental de [Nós Televisión.]]
### Teatro 
* *O fidalgo*, 1918, 1ª ed. con portada de Asorey e 2ª de Camilo Díaz.
* *Rosiña*, 1998.
* *Xenreira*, 2002.
* *A foliada n-o rueiro. Paso cómico*, 2010.

### Poesía 
* *A volta do bergantiñán*, 1928, Nós, con portada de Camilo Díaz.
* *Versos escritos en Buenos Aires e outros poemas*, 1999, escolma da súa poesía na emigración bonaerense.

## Recoñecementos 
Un colexio de Carballo leva o seu nome.

## Galería de imaxes 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
* 
* 
* 
* , Alberto (1966). *Los gallegos en la Argentina''. Ediciones Galicia. Centro Gallego de Buenos Aires. tomo II. p. 1&nbsp;013.

### Ligazóns externas 
* Ficha do autor  na Biblioteca Virtual Galega.
* Enciclopedia da Historia da Literatura Galega AS-PG.