Qaysin Quli

**Quliylanı Şuwanı caşı Qaysın** ( karachai-balkar *Къулийланы Шууаны жашы Къайсын*, ), nado en Ogarı Chegem o 19 de outubro de 1917 e finado en Shedjem o 4 de xuño de 1985, foi un profesor, xornalista e escritor balkar, recoñecido poeta en lingua karachai-balkar.

## Traxectoria 
Naceu nunha nun típico aul balkar, nunha zona montañosa, alí seu pai, como boa parte dos habitantes do lugar, dedicábase á caza e ao pastoreo de cabras. Qaysin quedou orfo de pai xa de neno. En 1926 estableceuse nunha escola no lugar veciño de Toben Chegem, situado xa no val, e ata alí ía ao colexio. Despois estudou no Instituto Pedagóxico de Nalchik. Deses anos son os seus primeiros experimentos poéticos e en 1933 apareceron as súas primeiras publicacións.

Entre 1935 e 1939 estudou en Moscova no Instituto Estatal de Artes Teatrais  e no Instituto de Literatura Maxim Gorki. Á súa volta de Moscova ensinou literatura дабиятны no Instituto Pedagóxico de Kabardino-Balkaria. En 1938 entrou na Unión de Escritores da Unión Soviética e en 1940 publicou o seu primeiro libro, *Салам, эрттенлик!*. 
### Segunda guerra mundial 
En 1940 alistouse para realizar servizo militar como paracaidista e tras a entrada da URSS na segunda guerra mundial e a rendición de Letonia e a súa integración no estado soviético, transferírono coa súa brigada  ao país báltico. En 1942 ferírono e mentres estivo no hospital escribiu poemas patrióticos que se publicaron en xornais e revistas traducidos ao ruso e tamén se sentiron na radio, entre partes de guerra 45 minutos de poesía dun autor entón descoñecido, o que chamou a atención de Fadeyev e Boris Pasternak que solicitaron que puidera ir a Moscova e alí coñeceu a Konstantin Simonov, Nikolai Aseev, Vera Zviagintseva e Dmitri Kedrin entre outros autores rusos.

Volveu á fronte, e de novo ferírono, enviou crónicas de guerra e poemas a *Sini Otechestva*. Logo volveu á loita en Rostov do Don, Ucraína e Crimea.

### En Asia central cos balkares 
En marzo de 1944 as autoridades soviéticas deportaron os balkares cara á Asia central acusados de colaboracionismo cos alemáns. Ao saír do hospital, e tras visitar a súa deserta localidade natal, marchou onde agora estaba o seu pobo. Viviu durante máis de dez anos en Kirguizistán, traballou na sección rusa do xornal *Киргизстан* e sen poder publicar as súas obras dedicouse a traducir os clásicos, a autores kirguiz e a participar na vida cultural da república. Mantivo correspondencia con Boris Pasternak, que lle deu azos nas súas cartas para manter a fe nun futuro mellor.

### Regreso á terra cos balkares 
En 1956 volveu a Kabardino-Balkaria e logo foi a Moscova para realizar cursos de literatura. Volveu publicar de novo, en edicións bilingües en karachai-balkar e traducidas ao ruso varias colleitas da súa poesía, *Таула* mais *Ётмек бла гюл* en 1957 e  *Мен тауладан келдим* en 1959. A súa estada co seu pobo nun exilio forzado non fixo del un disidente, pola contra foi membro do Soviet das Nacionalidades do Soviet Supremo da Unión Soviética entre 1958 e 1962 e de novo de 1974 a 1985.

As décadas de 1960 e 1970 foi a época de maior creatividade. Cada unha das coleccións que saíron do prelo convertéronse nun fito, en 1962 *Тауда от*, en 1964 *Жаралы таш*, en 1972 *Жер китабы*, en 1973 *Жулдузла жанадыла* e en 1974 *Ингир *.

En 1970 publicáronse as súas obras escollidas en dous volumes e entre 1976 e 1977 apareceu outra edición en tres volumes. En 1975 publicouse unha selección dos seus artigos xornalísticos *Терек да алай ёседи*.

En 1985 publicou a súa última colección en vida, *Адамлагъа айтама*. Mais logo postumamente publicáronse os libros de poemas *Адам. Къанатлы. Терек.* e  *Жашаргъа!*, a colección de relatos *Жорт, жорт, гылыуум!* e a novela *Къыш эди*. 

A súa obra poética, escrita enteiramente en karachai-balkar, gozou dunha fonda influencia na lírica da época soviética, con traducións ao ruso e a boa parte das linguas do espazo soviético, así como ao inglés e outros idiomas.

## Notas