Efecto do observador

O **efecto observador**, **efecto do observador** ou **nesgo** **do observador**, significa varias cousas en diferentes situacións, aínda que gardan certa relación.

## Uso na ciencia 
En ciencia, o termo **efecto observador** significa que o acto de observar influirá no fenómeno observado.

Por exemplo, para que "vexamos" un electrón, primeiro debe interactuar un fotón con el, e esta interacción cambiará o camiño dese electrón. Tamén é teoricamente posible que outros medios de medida menos directos afecten ao electrón; aínda que o electrón simplemente se poña nunha posición onde sexa *posible* observalo, sen que teña lugar unha observación real, aínda (teoricamente) alterará a súa posición.

En física, un efecto observador máis do mundo macroscópico pode ser o resultado de instrumentos que, por necesidade, alteran dalgunha maneira o estado do que miden. Por exemplo, en electrónica, os amperímetros e os voltímetros adoitan estar conectados ao circuíto, polo que pola súa mesma presenza afectan á corrente ou á tensión que están a medir. Así mesmo, un termómetro estándar de mercurio en vidro debe absorber algo de enerxía térmica para rexistrar unha temperatura e, polo tanto, cambia a temperatura do corpo que está a medir.

Un malentendido común do termo refírese á mecánica cuántica, onde, se non se observou o resultado dun evento, existe nun estado de "superposición", que é algo así como estar en todos os estados posibles á vez. No famoso experimento de pensamento coñecido como gato de Schrödinger, o gato non está empiricamente nin vivo nin morto até que se observa; até ese momento, o gato está *teoricamente* vivo e morto (tecnicamente medio vivo e medio morto en termos de probabilidade). Non obstante, a maioría dos físicos cuánticos, ao resolver o aparente paradoxo de Schrödinger, entenden agora que os actos de "observación" e "medición" tamén deben definirse en termos cuánticos antes de que a pregunta teña sentido. Desde este punto de vista, non hai un "efecto observador", só un sistema cuántico moi enredado. Unha minoría significativa aínda considera que as ecuacións apuntan a un observador; John Archibald Wheeler, quen probablemente traballou máis profundamente neste tema que ningún físico até agora, elaborou un gráfico no que o universo estaba representado por un "U" cun ollo nun extremo, xirando e observándose a si mesmo, para describir a súa comprensión.

O principio de indeterminación de Heisenberg tamén é frecuentemente confundido co "efecto observador". O principio de incerteza realmente describe con que precisión podemos medir a posición e o momento dunha partícula ao mesmo tempo: se aumentamos a precisión na medida dunha cantidade, vémonos obrigados a perder precisión na medida da outra. Así, o principio de incerteza trata sobre a *medición* e non coa *observación*. A idea de que o principio de incerteza é causado por perturbacións (e, polo tanto, pola observación) non é considerada válida por algúns, aínda que se discutiu nos primeiros anos da mecánica cuántica e adoita repetirse nos tratamentos populares.

Hai un problema relacionado na mecánica cuántica que se relaciona con se os sistemas teñen propiedades preexistentes, antes da medición, é dicir, propiedades correspondentes a medicións que posiblemente se puidesen facer neles. A suposición de que o fan é a miúdo referida como "realismo" na literatura, aínda que se argumentou que a palabra "realismo" está sendo usada nun sentido máis restrinxido que o realismo filosófico. Citou un experimento recente no ámbito da física cuántica que significa que temos que "despedirnos" do realismo, aínda que o autor do artigo só afirma que "[...] teriamos que renunciar a certas características intuitivas do realismo".  Estes experimentos demostran unha relación desconcertante entre o acto de medición e o sistema que se está a medir, pero non está claro se requiren un observador consciente ou non.

## Uso nas tecnoloxías da información 
En tecnoloxía da información, o efecto observador refírese ao impacto potencial do acto de observar a saída dun proceso mentres o proceso está en execución. Por exemplo, se un proceso rexistra o seu progreso nun ficheiro de rexistro, o feito de ver o ficheiro mentres o proceso se está a executar pode provocar un erro de E/S no proceso, que á súa vez pode facer que se deteña.

Outro exemplo sería observar o rendemento dunha CPU executando tanto os programas observados como os de observación na mesma CPU. Isto levará a resultados inexactos porque o propio programa de observación afecta o rendemento da CPU (as CPU modernas, moi almacenadas en caché e canalizadas vense especialmente afectadas por este tipo de observación).

Observar (ou mellor dito, *debugging* ou *depurar*) un programa en execución modificando o seu código fonte (como engadir saída extra ou xerar ficheiros de rexistro) ou executalo nun depurador, ás veces pode provocar que certos erros diminúan ou cambien o seu comportamento. Isto dificulta máis a persoa que intenta illar o chamado "Heisenbug".

## Uso nas ciencias sociais 
Nas ciencias sociais e no uso xeral, o efecto refírese a como as persoas cambian o seu comportamento cando son conscientes de ser observadas (ver efecto Hawthorne). Por exemplo, nas forzas armadas, utilízase unha inspección anunciada para ver o ben que poden facer os soldados cando se dedican ou concentran, mentres que unha inspección sorpresa úsase para ver o ben preparados que están en xeral.

## Nesgo do observador 
O termo relacionado das ciencias sociais **nesgo** **do observador** é un erro introducido na medición cando os observadores enfatizan demasiado o comportamento que esperan atopar e non se dan conta do comportamento que non esperan. É por iso que os ensaios médicos se organizan normalmente como probas a dobre cego. O nesgo do observador tamén se pode introducir porque os investigadores ven un suxeito facendo algo e interprétano segundo o que significa para eles, mentres que pode significar outra cousa para o suxeito.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Efecto do espectador

### Ligazóns externas 
* Observer Effect  Arquivado en Ciencias Sociais ; Asociación para a Investigación Cualitativa (*en inglés*)
* O efecto observador  Arquivado ; uso do termo na industria informática (*en inglés*)