Software libre e de código aberto

[miniatura|Unha captura de pantalla de software libre e de código aberto (FOSS): [Debian GNU/Linux|Debian Linux 13 executando a contorna de escritorio KDE Plasma 6, Firefox, xestor de arquivos Dolphin, reprodutor de medios VLC, LibreOffice Writer, GIMP e KCalc.]]
O **software libre e de código aberto** (**FOSS**, polas siglas en inglés) é un software dispoñible baixo unha licenza que concede aos usuarios o dereito a usar, modificar e distribuir o software – modificado ou non – a todo o mundo. O FOSS é un termo inclusivo que abarca o software libre e o software de código aberto. Os dereitos garantidos polo FOSS provén das "Catro Liberdades Esenciais" da Definición de Software Libre e dos criterios da Definición de Código Aberto. Todo o FOSS pode ter código fonte dispoñible publicamente, pero non todo o software cuxo código está dispoñible é FOSS. O FOSS é o oposto do software propietario, que está licenciado de forma restrictiva ou ten código fonte non revelado. As licenzas de software libre e as licenzas de código aberto foron adoptadas por moitos paquetes de software. As razóns para usar FOSS inclúen a redución dos custos do software, un aumento da seguridade contra malware, estabilidade, privacidade, oportunidades para o uso educativo e dar aos usuarios un maior control sobre o seu propio hardware.

O movemento de software libre e o movemento de software de código aberto son movementos sociais en liña que respaldan a produción, adopción e promoción do FOSS, sendo que o primeiro prefire usar o termo equivalente software libre/libre e de código aberto (FLOSS). O FOSS é apoiado por un movemento *loosely* asociado de múltiples organizacións, fundacións, comunidades e individuos que comparten perspectivas filosóficas básicas e colaboran de forma práctica, pero que poden diverxer en cuestións de detalle.

## Visión xeral 
"Software libre e de código aberto" (FOSS) é un termo xeral para o software que se considera software libre e software de código aberto.

### Software libre 
A Definición de Software Libre de Richard Stallman, adoptada pola FSF, define o software libre como unha cuestión de liberdade, non de prezo, e que respeta as Catro Liberdades Esenciais. A publicación máis antiga coñecida desta definición do seu software libre foi na edición de febreiro de 1986 da publicación agora descontinuada GNU's Bulletin da FSF. A fonte canónica do documento atópase na sección de filosofía do sitio web do Proxecto GNU. A partir de agosto de 2017, está publicada en 40 idiomas.

#### Catro liberdades esenciais de software libre 
Para cumprir coa definición de "software libre", a FSF require que a licenza do software respecte as liberdades civís/dereitos humanos do que a FSF denomina as "Catro Liberdades Esenciais" do usuario do software.

* A liberdade de executar o programa como desexes, para calquera propósito (liberdade 0).
* A liberdade de estudar como funciona o programa e modificalo para que realice as túas tarefas informáticas como desexes (liberdade 1). O acceso ao código fonte é unha condición previa para isto.
* A liberdade de redistribuír copias para que poidas axudar a outros (liberdade 2).
* A liberdade de distribuir copias das túas versións modificadas a outros (liberdade 3). Ao facer isto, podes dar a toda a comunidade a oportunidade de beneficiarse dos teus cambios. O acceso ao código fonte é unha condición previa para isto. Perens non baseou a súa escritura nas Catro Liberdades Esenciais do software libre da Free Software Foundation, que só estaban dispoñibles na web máis tarde. Perens declarou posteriormente que sentía que a promoción do código aberto por parte de Eric Raymond eclipsaba de forma injusta os esforzos da Free Software Foundation e reafirmou o seu apoio ao software libre. Nos anos 2000, volveu falar sobre o código aberto.

## Historia 
Nas primeiras décadas da computación, especialmente desde os anos 50 ata os 70, o desenvolvemento de software era en gran medida colaborativo. Os programas compartíanse comunmente en forma de código fonte entre académicos, investigadores e desenvolvedores corporativos. A maioría das empresas daquela época obtían os seus ingresos das vendas de hardware, e o software—incluíndo o código fonte—distribuíase de forma gratuíta xunto con el, a miúdo como software de dominio público.

A finais dos anos 60 e nos 70, comezou a emerxer unha industria de software distinta. As empresas comezaron a vender software como un produto separado, o que levou ao uso de licenzas restrictivas e medidas técnicas—como a distribución só de executables binarios—para limitar o acceso e control dos usuarios. Este cambio foi impulsado pola crecente competencia e a supervisión antimonopolio do goberno dos EE. UU. sobre o software empaquetado, exemplificado polo caso antimonopolio de 1969 Estados Unidos contra IBM.

Un punto de inflexión clave produciuse en 1980 cando a lei de dereitos de autor dos EE. UU. foi formalmente ampliada para cubrir o software de computación. Isto permitiu a empresas como IBM reforzar modelos de distribución de código pechado. En 1983, IBM introduciu a súa política de "só código obxecto", cesando a distribución do código fonte para o seu software de sistema.

En resposta ás crecentes restricións sobre o software, Richard Stallman lanzou o Proxecto GNU en 1983 no MIT. O seu obxectivo era desenvolver un sistema operativo completo de software libre e restaurar a liberdade dos usuarios. A Free Software Foundation (FSF) foi establecida en 1985 para apoiar esta misión. O Manifesto GNU de Stallman e as Catro Liberdades Esenciais delinearon a postura ética do movemento, destacando o control dos usuarios sobre o software. Outros proxectos de software libre como FreeBSD, NetBSD e OpenBSD tamén gañaron impulso tras a resolución do caso USL contra BSDi en 1993.

En 1997, o ensaio de Eric Raymond "A Catedral e o Bazaar" explorou o modelo de desenvolvemento do software libre, influenciando a decisión de Netscape en 1998 de liberar o código fonte da súa suite de navegadores. Esta base de código converteuse en Mozilla Firefox e Thunderbird.

Para ampliar a adopción empresarial, un grupo de desenvolvedores, incluíndo a Raymond, Bruce Perens, Tim O'Reilly e Linus Torvalds, cambiaron o nome do movemento de software libre como "Código Aberto". A Open Source Initiative (OSI) foi fundada en 1998 para promover este novo termo e destacar os beneficios do desenvolvemento colaborativo sobre a ideoloxía.

A pesar da resistencia inicial—como a afirmación de Microsoft en 2001 de que "o código aberto é un destrutor da propiedade intelectual"—o FOSS finalmente gañou unha ampla aceptación no mundo corporativo. Empresas como Red Hat demostraron que o éxito comercial e os principios do software libre podían coexistir.

## Uso 
### Beneficios sobre software propietario 
#### Control persoal, personalización e liberdade 
Os usuarios de FOSS benefícianse das Catro Liberdades Esenciais para facer un uso sen restrición, así como para estudar, copiar, modificar e redistribuír ese software con ou sen modificación. Se desexan cambiar a funcionalidade do software, poden realizar cambios no código e, se o desexan, distribuir tales versións modificadas do software ou, a miúdo—dependendo do modelo de toma de decisións do software e dos seus outros usuarios—ata solicitar ou empuxar que se realicen tales cambios a través de actualizacións do software orixinal. En lugar de ter que confiar nos provedores de software, os usuarios de FOSS poden inspeccionar e verificar o código fonte por si mesmos e confiar nunha comunidade de voluntarios e usuarios.

#### Custos baixos ou ningún custo 
O FOSS a miúdo é gratuíto, aínda que se animan as doazóns. Isto tamén permite aos usuarios probar e comparar mellor o software.

#### Calidade, colaboración e eficiencia 
O FOSS permite unha mellor colaboración entre diversas partes e individuos co obxectivo de desenvolver o software máis eficiente para os seus usuarios ou casos de uso, mentres que o software propietario está normalmente destinado a xerar beneficios. Ademais, en moitos casos, máis organizacións e individuos contribúen a tales proxectos que ao software propietario. Demostrouse que a superioridade técnica é normalmente a razón principal pola que as empresas elixen software de código aberto.

Ademais, o código fonte publicitado pode facilitar que os hackers atopen vulnerabilidades nel e escriban exploits. Isto, con todo, supón que tales hackers maliciosos son máis efectivos que os hackers de "chapéu branco", que divulgan de forma responsable ou axudan a corrixir as vulnerabilidades, que non se producen filtracións ou exfiltracións de código e que a enxeñaría inversa do código propietario é un obstáculo significativo para os hackers maliciosos.

#### Erros e características faltantes 
Aínda que o FOSS pode ser superior aos equivalentes propietarios en termos de características do software e estabilidade, en moitos casos ten máis erros non corrixidos e características faltantes en comparación co software comercial similar. Isto varía segundo o caso e normalmente depende do nivel de interese nun proxecto particular. Con todo, a diferenza do software de código pechado, as melloras poden ser realizadas por calquera que teña a motivación, o tempo e a habilidade para facelo.

#### Menos garantía de desenvolvemento 
A miúdo hai menos certeza de que os proxectos de FOSS obtengan os recursos e a participación necesarios para o desenvolvemento continuo en comparación co software comercial respaldado por empresas. Con todo, as empresas tamén adoitan abolir proxectos por non ser rendibles, aínda que grandes empresas poden depender e, por tanto, co-desenvolver software de código aberto.

### Adopción por parte dos gobernos 
### Adopción por unións supranacionais e organizacións internacionais 
#### Unión europea 
  "Migramos funcións clave de Windows a Linux porque necesitábamos un sistema operativo que fose estable e fiable —un que nos proporcionase control interno. Así que, se necesitábamos aplicar parches, axustar ou adaptar, podiamos facelo."
Declaración oficial da United Space Alliance, que xestiona os sistemas informáticos da Estación Espacial Internacional (ISS), sobre por que decidiron cambiar de Windows a Linux na ISS.

En 2017, a Comisión Europea declarou que "as institucións da UE deberían converterse en usuarias de software de código aberto, incluso máis do que xa son" e listou o software de código aberto como un dos nove motores clave da innovación, xunto con big data, mobilidade, computación en nube e a internet das cousas.

En 2020, a Comisión Europea adoptou a súa Estratexia de Código Aberto 2020-2023, que inclúe fomentar o intercambio e a reutilización de software e publicar o código fonte da Comisión como obxectivos clave. Entre as accións concretas tamén se inclúe establecer unha Oficina do Programa de Código Aberto en 2020 e en 2022 lanzou o seu propio repositorio de FOSS en https://code.europa.eu/.

En 2021, foi adoptada a Decisión da Comisión sobre a licenzación de código aberto e a reutilización do software da Comisión (2021/C 495 I/01), segundo a cal, como principio xeral, a Comisión Europea pode liberar software baixo a Licenza Pública Europea (EUPL) ou outra licenza de FOSS, se é máis apropiado. Con todo, existen excepcións.

En maio de 2022, o *grupo de expertos sobre a Interoperabilidade dos Servizos Públicos Europeos* publicou 27 recomendacións para fortalecer a interoperabilidade das administracións públicas en toda a UE. Estas recomendacións deben ser tidas en conta máis adiante no mesmo ano na proposta da Comisión do "Interoperable Europe Act".

## Produción 
O desenvolvemento de software de código aberto (OSSD) é o proceso mediante o cal se desenvolve software de código aberto. O código fonte do software está dispoñible publicamente para ser utilizado, modificado e mellorado. Exemplos notables de produtos de software de código aberto son Mozilla Firefox, Android e VLC media player. O proceso de desenvolvemento é normalmente diferente dos métodos tradicionais, como o modelo Waterfall, favorecendo en cambio lanzamentos temperáns e a participación da comunidade. Os desenvolvedores de software de código aberto normalmente utilizan métodos como correo electrónico, wikis, foros web e servizos de mensaxería instantánea para a comunicación, xa que as persoas non traballan normalmente en estreita proximidade entre si. Os sistemas de control de versións como Git son utilizados para facilitar a colaboración no código. Con todo, á medida que a tecnoloxía e os contextos legais evolucionaron, especialmente co aumento da Xestión de Dereitos Dixitais (DRM) e as patentes de software, algúns desenvolvedores e expertos legais argumentaron que a GPLv2 non protexía adecuadamente as liberdades dos usuarios nos contextos máis novos. Isto levou ao desenvolvemento da GPLv3, que buscou abordar estas preocupacións.

Mentres que o dereito de autor é o principal mecanismo legal que os autores de FOSS utilizan para garantir o cumprimento da licenza do seu software, outros mecanismos como a lexislación, as patentes e as marcas comerciais tamén teñen implicacións. En resposta a problemas legais relacionados coas patentes e a Lei de Dereitos de Autor do Mileno Dixital (DMCA), a Free Software Foundation publicou a versión 3 da súa Licenza Pública Xeral GNU (GNU GPLv3) en 2007, que abordou de forma explícita a DMCA e os dereitos de patentes.

Un dos principais problemas que a GPLv3 buscaba abordar era unha práctica coñecida como Tivoization, nomeada así pola empresa TiVo, que utilizaba software cuberto pola GPL pero implementaba restricións de hardware que impedían aos usuarios executar versións modificadas do software. Isto foi visto pola Free Software Foundation (FSF) como unha violación directa da liberdade do software, o que levou á GPLv3 a incluír un texto que prohibía explicitamente tales restricións. Ademais, a GPLv3 introduciu cláusulas para protexer aos usuarios contra a aplicación agresiva de patentes de software e reforzou a idea de que os usuarios deberían manter o control sobre o software que utilizan.

Despois do desenvolvemento da GNU GPLv3 en 2007, a FSF (como titular dos dereitos de autor de moitas pezas do sistema GNU) actualizou moitas das licenzas dos programas GNU de GPLv2 a GPLv3. Por outra banda, a adopción da nova versión da GPL foi amplamente discutida no ecosistema FOSS, e varios proxectos decidiron non actualizarse a GPLv3. Por exemplo, o núcleo de Linux, o proxecto BusyBox, AdvFS, Blender e o reprodutor de medios VLC decidiron non adoptar a GPLv3.

Apple, usuario de GCC e un forte usuario tanto de DRM como de patentes, cambiou o compilador na súa IDE Xcode de GCC a Clang, que é outro compilador FOSS pero está baixo unha licenza permisiva. LWN especulou que Apple estaba motivada en parte por un desexo de evitar a GPLv3. O proxecto Samba tamén cambiou a GPLv3, polo que Apple substituíu Samba na súa suite de software por unha alternativa de software propietario e de código pechado.

### Priorización sesgada, ineficacia e egoísmo dos desenvolvedores 
Leemhuis critica a priorización de desenvolvedores cualificados que, en lugar de solucionar problemas en aplicacións e contornas de escritorio de código aberto xa populares, crean novo software, na súa maioría redundante, para gañar fama e fortuna.

Tamén critica os fabricantes de portátiles por optimizar os seus propios produtos de forma privada ou crear solucións alternativas en lugar de axudar a solucionar as causas reais dos moitos problemas con Linux en portátiles, como o consumo de enerxía innecesario.

Oracle, á súa vez, comprou Sun en xaneiro de 2010, adquirindo os seus dereitos de autor, patentes e marcas comerciais. Así, Oracle converteuse no propietario tanto da base de datos propietaria máis popular como da base de datos de código aberto máis popular. Os intentos de Oracle por comercializar a base de datos de código aberto MySQL suscitaron preocupacións na comunidade FOSS. En parte como resposta á incerteza sobre o futuro de MySQL, a comunidade FOSS bifurcou o proxecto en novos sistemas de bases de datos fóra do control de Oracle. Estes inclúen MariaDB, Percona e Drizzle. Todos estes teñen nomes distintos; son proxectos diferentes e non poden usar o nome da marca MySQL.

### Casos legais 
#### *Oracle vs Google* 
En agosto de 2010, Oracle demandou a Google, afirmando que o uso de Java en Android infringía os dereitos de autor e patentes de Oracle. En maio de 2012, o xuíz do xuízo determinou que Google non infringira as patentes de Oracle e dictou que a estrutura das APIs de Java utilizadas por Google non era protexible por dereitos de autor. O xurado determinou que Google infringira un pequeno número de arquivos copiados, pero as partes estipularon que Google non pagaría danos. Oracle apelou ao Circuito Federal, e Google presentou unha contraapelación sobre a reclamación de copia literal.

## Economía 
Ao desafiar as regulacións de propiedade na construción e uso da información—unha área clave do crecemento contemporáneo—o movemento de Software Libre e de Código Aberto (FOSS) contrarresta o neoliberalismo e a privatización en xeral.

Ao realizar o potencial histórico dunha "economía de abundancia" para o novo mundo dixital, o FOSS pode establecer un plan para a resistencia política ou mostrar o camiño cara a unha posible transformación do capitalismo.

Segundo Yochai Benkler, profesor de Estudos Legais Empresariais Jack N. e Lillian R. Berkman na Harvard Law School, o software libre é a parte máis visible dunha nova economía de produción de información, coñecemento e cultura baseada en bens comúns. Como exemplos, cita unha variedade de proxectos de FOSS, que inclúen tanto software libre como de código aberto.

## Notas