A pataca na cultura popular galega

O que segue recolle diversa información sobre a pegada do cultivo e consumo da **pataca** na cultura popular e na literatura oral galegas, recollida de diferentes traballos etnográficos –xerais a toda Galicia ou localizados nun ámbito xeográfico máis concreto-, dicionarios, refraneiros, cantigueiros etc.

miniatura|250px|Rama da pataca.
220px|miniatura|Patacas cocidas coa pel.
Non se deben poñe-las patacas en martes e con *lúa de forza* -en cuarto crecente-, porque senón grelan. Tampouco se deben almacenar nun sitio onde dea a lúa porque se porán verdes.

Unha moza pode adiviña-lo nome do futuro marido deixando na ventá unha pela de pataca durante a noite de San Xoán. Á mañán estará engurrada debuxando a letra pola que comeza o seu nome.

Os vástagos novos da rama da pataca, aplicados en cataplasmas, alivian a dor das escordaduras dos pés ou mans, así como nas queimaduras. Tamén resulta eficaz con este mesmo fin a polpa cocida da pataca . A fécula, seca e en po, alivia o proído da pel nos nenos.

O zume de pataca é lixeiramente espasmolítico e antiácido, polo que tamén se emprega na medicina tradicional contra as gastrites e úlceras.

Lis Quibén recolle a crenza, que non localiza, de que levar unha pataca crúa no peto serve para previ-la reuma .

En Coristanco (A Coruña) celébrase desde 1980 a Festa da pataca, a terceira fin de semana de setembro.

### Léxico 
* *Cadela das patacas*: larva que rilla as patacas (probablemente, a larva do escaravello da pataca).
* *Pataca*: alga (*Fucus serratus*). O nome lle vén polas bolsas que presenta no extremo das ramas, como pequenas patacas.
* *Pataca de ollo de perdiz*: pataca redonda e de ollos vermellos .
* *Roxa das patacas*: escaravello da pataca (*Leptinotarsa decemlineata*).

### Locucións 
* *Coller [a alguén] nas patacas*: sorprender a alguén facendo algo que quería manter oculto.

### Refraneiro 
* *As patacas de xaneiro van na cesta e veñen no sombreiro*.
* *As verzas quéroas untadas; as patacas, fariñentas e pra compango do porco, quero costelas salpresas* .
* *Bótesme tarde, bótesme cedo, ata o maio non me ve-lo pelo*. 
* *En xullo arder, as patacas coller* .
* *Entre Loiro i Ventraces, patacas novas*. 
* *Goberna Saturno, ano de patacas*. 
* *O que queira comer patacas en San Xoán, bóteas cando o pan*.
* *O que queira comer patacas polo San Xoan, bóteas cando o pan* .
* *O que queira comer patacas por San Xoán, bóteas cando o pan*. 
* *Se queres comer patacas por San Xoán, seméntaas cando o pan* .
* *Val máis bocado de vaca que catro de pataca*.

### Cantigueiro 
* *Arroz con chícharos,/ patacas novas,/ repolo de Betanzos/ e mais cebolas*.
* *Heime de casar contigo;/ qué demoro pode ser,/ anque houbo pouco maínzo,/ pataquiñas ha de haber*.
* *Pataquiñas ao almorzo,/ pataquiñas ao xantar,/ á merenda, pataquiñas/ i á noite castaña ao lar* .
* *Polo que teño probado/ o comer fai o carauter,/ despois de comer patacas/ non vin de bo xenio a naide*.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* ANÓNIMO: *Saudade. Verba Galega nas Américas*, México 1942-1953. Ed. facsímile do Centro do Ramón Piñeiro 2008.
* GARCÍA GONZÁLEZ, Constantino: *Glosario de voces galegas de hoxe*, Verba, anexo 27, Universidade de Santiago 1985.
* LEIRO LOIS, Adela (dir.): *Cambados: a tradición oral*. Colexio Público Castrelo. Cambados 1986. 
* LIS QUIBÉN, Víctor: *La medicina popular en Galicia*. Madrid 1949 (reed. Akal, Madrid 1980).
* LORENZO FERNÁNDEZ, Xaquín: *Cantigueiro popular da Limia Baixa*, Galaxia, Vigo 1973.
* RIGUEIRO, Antonio e outros: *Guía de plantas medicinais de Galicia*. Galaxia, Vigo 1996.
* RODRÍGUEZ GONZÁLEZ, Eladio: *Diccionario enciclopédico gallego-castellano*. Galaxia, Vigo 1958-1961. 
* ROLLAND, Eduardo: "La noche más larga", en *Faro de Vigo* 23.06.1991.
* ZAMORA MOSQUERA, Federico: *Refráns e ditos populares galegos*. Galaxia, Vigo 1972.

### Ligazóns externas 
* Fotografías da Festa da Pataca de Coristanco de 2005 en Flickr
*Festa da pataca en Coristanco