Dimitri Mendeléiev

**Dimitri Ivánovich Mendeléiev** (ruso: Дмитрий Иванович Менделеев), nado en Tobolsk o 8 de febreiro de 1834 e finado en San Petersburgo o 2 de febreiro de 1907, foi un destacado químico ruso, catedrático da Universidade Imperial de San Petersburgo, famoso por descubrir a lei periódica en 1869 coa que clasificaba os elementos químicos na táboa periódica dos elementos. Esta clasificación permitiulle prever a existencia de elementos químicos aínda non descubertos, como o galio, o xermanio e o escandio, predicir con moita exactitude as súas propiedades, así como detectar erros nos valores de propiedades de elementos xa coñecidos, como a masa atómica.

Doutra banda, tamén foi o descubridor da temperatura crítica (que el chamou temperatura absoluta de ebulición) e formulou por primeira vez a ecuación de estado dos gases ideais, pV =nRT, identificando a constante dos gases R como unha constante universal e calculando o seu valor con moita precisión. Ademais, tivo un papel destacado como asesor do goberno ruso en relación coa modernización da maior parte dos sectores industriais do país, que quedaran moi atrasados respecto dos países europeos e dos Estados Unidos.

Foi galardoado co Premio Demídov (1862); a medalla Davy (1882); o *Faraday Lectureship Prize* (1889) e a medalla Copley (1905). Foi nomeado *doutor honoris causa* polas universidades de Edimburgo, Gotinga, Oxford, Cambridge, Princeton, Glasgow e Yale. Con todo, a pesar do seu prestixio internacional, nunca foi admitido como membro da Academia Rusa das Ciencias de San Petersburgo e a súa candidatura ao Premio Nobel de Química foi rexeitada dúas veces (1905 e 1906).

## Traxectoria 
### Infancia en Siberia 
esquerda|miniatura|upright|Torre Pavlinskaya do Kremlin de Tobolsk e o campanario da catedral
Mendeléiev naceu o 8 de febreiro de 1834 (o 27 de xaneiro segundo o calendario xuliano vixente no Imperio Ruso naquela época) na aldea de Verkhnie Aremzyani, preto da cidade de Tobolsk, no actual Óblast de Tyumen, e despois a capital de Siberia Occidental. O seu pai, Ivan Pavlovich Mendeleiev, era nativo da Óblast de Tver Era fillo de Pavel Mikhailovich Sokolov, un sacerdote ortodoxo. Iván, como era costume entre os fillos do clero ortodoxo que non se quedaban na parroquia, recibiu unha liñaxe diferente do seu pai. Despois de completar os seus estudos, foi nomeado profesor de ruso no Instituto Tobolsk, onde coñeceu a María Dmitrievna Kornilieva, 10 anos máis nova ca el, con quen casou en 1809. Tiveron 17 fillos, dos cales só 14 estaban vivos no momento do nacemento de Dimitri (o máis novo). A partir de 1825, o Imperio ruso foi gobernado polo tsar Nicolao I (1796-1855), quen transformou o réxime aristocrático nun despotismo burocrático ao servizo do Estado feito que conxelou política e economicamente o Imperio ruso durante o seu reinado (1825-1855).

O mesmo ano que naceu Mendeléiev, o seu pai, que tiña 51 anos, quedou cego de cataratas e tivo que retirarse. Como a pensión era insuficiente, a súa muller foi xestionar a fábrica de vidro da súa familia en Aremzianskoye, a 32 quilómetros de Tobolsk. María descendía dunha familia acomodada que se establecera en Tobolsk a principios do século XVIII e que introduciu as primeiras manufacturas de papel e vidro en Siberia. O avó de Mendeléiev fundou o primeiro xornal siberiano, *Irtix*, en 1787. Mendeléiev comezou a estudar aos 7 anos. Era un bo estudante e destacaba en matemáticas, física, historia e xeografía, pero tiña dificultades co latín, o grego e a teoloxía. Durante estes anos pasou moitas horas na fábrica de vidro co químico Timofei, quen lle ensinou os segredos da fabricación de vidro e inculcoulle a idea de que “todo no mundo é arte”. Tamén foi influenciado por Nikolai Vasilyevich Basarguin (1799-1861), quen cos seus amigos visitaba habitualmente aos mendeléiev porque tiñan unha cómoda casa cunha rica biblioteca. De Bassarguín xunto cos seus compañeiros decembristas descubriu ideas liberais, aprendeu ciencias naturais e quedou coa idea de que "todo no mundo é ciencia"».

### Os anos na península de Crimea 
miniatura|upright|Biblioteca de Odesa a finais do século XIX
Despois de graduarse, a súa saúde empeorou, polo que o seu médico recomendoulle que se trasladase á península de Crimea, na costa norte do mar Negro, cun clima máis axeitado, e onde atoparía ao destacado cirurxián Nikolai Ivanovich Pirogov, que o trataría dasúa doenza. Solicitou un posto de profesor en Odesa, pero foi destinado a Simferópol, onde chegou o 25 de agosto de 1855. Atopou o instituto pechado debido á guerra de Crimea cando os aliados tiñan asediada a cidade portuaria veciña de Sebastopol. Non obstante, conseguiu ser visitado por Pirogov, que dirixía os servizos médicos das tropas rusas, quen non lle diagnosticou tuberculose, senón unha pequena e insignificante lesión cardíaca. Tiveron tres fillos: María en 1863, que morreu antes de cumprir o seu primeiro aniversario, Vladimir (1865-1898) e Olga (1868-1950) e foi nomeado profesor de química técnica na Universidade de San Petersburgo. Dous anos máis tarde ocupou a cátedra de química mineral, que cambiou o nome de química xeral, e foi o sucesor de Aleksandr Voskressensky. Entre os seus estudantes era considerado un dos homes máis liberais, e considerábano un colega. Cando había conflitos entre os estudantes e a administración, Mendeléiev sempre se puxo do lado dos estudantes e conseguiu resolver moitos dos problemas suscitados. Como profesor tamén era admirado, ensinaba con paixón, e as súas clases estaban sempre cheas de alumnos. Despois do rexeitamento de 1880, a indignación entre os químicos rusos foi tan grande que unha vintena de universidades e sociedades científicas rusas concederonlle títulos honoríficos, comezando pola Universidade de Kíiv.

En 1880, Anna marchou a Roma para tentar romper a relación e en 1881 Mendeléiev organizou unha viaxe a Alxer, para asistir a un congreso científico, pero co obxectivo de suicidarse lonxe de Rusia tirándose pola borda. Afortunadamente, confiou o seu testamento e algunhas cartas que non lle enviara a Anna ao seu amigo, o químico Nikolai Bekétov. Véndoo nese estado, Beketov visitou a Feozva en Boblovo e fixo que aceptase o divorcio. Afortunadamente, puido darlle a noticia a Mendeléiev antes de embarcar para Alxer, que decidiu dirixirse a Roma para coñecer a Anna. Aceptou casar con el e el acompañouna no último ano de estudos, visitando Nápoles, Capri, París, Sevilla, Madrid, Toledo e Biarritz.

Durante estes anos viaxou a Dresden e Londres en 1894, onde recibiu doutorados honoris causa polas universidades de Cambridge e Oxford; París, Londres, Berlín e Viena en 1895; e París e Suíza en 1897.

En marzo de 1900, Mendeléiev visitou en Londres ao químico británico William Ramsay, descubridor dos gases nobres guiado pola táboa periódica. Os químicos consideraron que debería engadirse outra columna á táboa periódica para acomodalos. O mesmo ano marchou a Praga, onde se reuniu co químico checo Bohuslav Brauner, profesor de química inorgánica e química analítica na Universidade de Praga. En abril de 1902 visitou París, onde coñeceu de primeira man a investigación sobre a radioactividade nun encontro co seu descubridor, o físico francés Henri Becquerel, acompañado de Pierre Curie e Marie Curie. En 1903 publicouse a sétima edición dos *Principios de Química* cunha táboa periódica que incluía unha columna para os gases nobres. O descubrimento dos elementos chamados lantánidos comezou en 1803 co descubrimento do cerio e aumentou a finais do século XIX. Era un conxunto de elementos que eran difíciles de encaixar na táboa periódica porque todos tiñan propiedades moi similares ao itrio e o lantano. Foi Brauner quen atopou un lugar para todos eles na oitava serie e nunha caixa ao pé da táboa periódica.
#### Premio Nobel errado 
Desde 1904, cando William Ramsay foi galardoado co Premio Nobel de Química polo descubrimento dos gases nobres, a táboa periódica recuperou o interese entre os químicos. Dimitri Mendeléiev estivo a piques de conseguir un Premio Nobel, circunstancia que finalmente se lle resistiu. O Comité Nobel de Química a estancias de Oscar Hertwig, Otto Pettersson e Jacobus van't Hoff recomendou á Academia Sueca de Ciencias que o máximo galardón concedéseselle ao creador da táboa periódica e, a pesar de que son moi poucas as ocasións nas que a Academia ignora as recomendacións do Comité, desafortunadamente esta foi unha delas, o gañador foi Adolf von Baeyer mentres Mendeléiev quedou en segundo lugar. En 1906, a case totalidade dos membros da Real Academia das Ciencias de Suecia estaban de acordo en que o xusto merecedor do Premio Nobel de Química dese ano debía ser o ruso Dimitri Mendeléiev, ao que fixeran membro da Academia un ano antes e a quen consideraban como unha das mentes máis brillantes, polo que debía de ser recompensando (entre outras moitas cousas) por pór os cimentos da táboa periódica de elementos.

Inesperadamente, pouco antes de que se anunciase o nome de Mendeléiev, como gañador do Premio Nobel, a Academia cambiou de opinión e concedeullo ao químico francés Henri Moissan. O motivo desa repentina e sorprendente decisión estivo causada pola intervención de Peter Klason, académico que discrepou da conveniencia de outorgar o Nobel ao químico ruso por algo que realizara catro décadas atrás (en 1869), polo que propuxo o nome de Moissan polas súas *investigacións sobre o illamento do flúor*. Pero quen realmente estaba detrás do empeño de que a Dimitri Mendeléiev non se lle concedese o Premio Nobel e convencera a Klason para que fose discordante co resto de académicos foi Svante August Arrhenius, gañador do Premio Nobel en 1903 pola teoría da disociación electrolítica.

Arrhenius, a pesar de non ser membro da Academia, tiña moita influencia entre varios dos seus colegas, e aos poucos logrou ir convencéndoos grazas á inestimable colaboración que lle prestou Peter Klason. E é que todo ese empeño para que a Mendeléiev non se lle concedese o premio viña orixinado por un conflito persoal que Arrhenius tiña desde facía tres anos atrás, cando lle concederon a el o Nobel e o seu colega ruso criticou duramente e en público a súa teoría da disociación electrolítica. En 1907 foi nomeado de novo por Albert Ladenburg e Adolf von Baeyer, pero o 2 de febreiro de 1907, morreu de gripe en San Petersburgo, seis días antes do seu 73 aniversario.

## Ideais 
Dimitri Mendeléiev naceu e creceu na tradicional e inmovilista Rusia dos tsares, e sempre estivo sinalado dentro do seu país, por entón todo un imperio, como unha persoa liberal, algo que lle prexudicou dentro das súas fronteiras.

En 1860, iniciou os seus estudos sobre a confección dun manual de química. Para iso, elaborou uns cartóns onde ía enumerando as propiedades máis significativas dos elementos coñecidos até entón. Ao ordenar estes cartóns, puido comprobar que sesenta aparecían en fila e a maioría dos elementos estaban ordenados en orde crecente respecto da súa masa atómica relativa. Desta maneira, os elementos con propiedades químicas análogas, quedaban situados en grupos verticais.

Con anterioridade J. W. Döbereiner, en 1817, cando aínda se coñecían moi poucos elementos químicos, intuíu a existencia das tríadas ou grupos de elementos con propiedades parecidas, coa característica de que o peso atómico do elemento central era a media aritmética aproximada dos pesos atómicos dos elementos extremos; este era o caso, por exemplo, do litio, sodio e potasio ou do cloro, bromo e iodo ou do xofre, selenio e telurio.

Tamén, A. E. de Chancourtois, en 1862, estableceu unha hélice telúrica ou parafuso telúrico, situando os elementos químicos en orde de pesos atómicos crecentes sobre unha hélice, con 16 elementos por volta. Desta maneira, observou que moitos dos elementos de propiedades análogas quedaban situados na xeneratriz do cilindro, uns encima doutros; enunciou desta maneira unha lei que dicía que as propiedades dos elementos son as propiedades dos números.

En 1868, J. A. Newlands ordenara os elementos en agrupacións lineais, enunciando a súa lei das oitavas, na que afirmaba que, se se situaban todos os elementos nunha orde crecente de pesos atómicos despois de cada sete elementos, aparecía un oitavo cuxas propiedades son similares ás do primeiro, pero Dimitri descoñecía este traballo e, por outra banda, o seu superouno con fartura.

A elaboración da táboa como tal realizouse ao longo dos anos 1868-1869. Unha primeira versión presentouse á Sociedade Química Rusa, onde aparecía de forma explícita a idea de que as propiedades dos elementos poden representarse a través de funcións periódicas dos seus pesos atómicos.

Simultaneamente a Mendeléiev, pero de forma independente, J. L. Meyer chegou a unha clasificación practicamente igual, pero baseouse nas propiedades físicas dos elementos e non nas químicas, como fixo Mendeléiev.

O gran mérito de Mendeléiev estriba na importancia que deu á semellanza de grupo, chegando ás seguintes conclusións:

* considera incorrectos certos pesos atómicos e altéraos, pois non se axustaban ao esquema xeral da táboa;
* predí novos estados de valencia dalgúns elementos;
* inviste a orde dos pesos atómicos crecentes cando convén, como no caso do telurio e o iodo;
* deixa vacantes algunhas posicións da táboa, para situar nelas elementos aínda non descubertos e que pensou que existirían se realmente se verificaba a lei da periodicidade.

Partindo deste carácter periódico da táboa, predixo as propiedades dalgúns elementos descoñecidos, e en concreto os que debían ocupar as posicións inmediatamente inferiores do boro, aluminio e silicio, e aos que el denominou: eka-boro, eka-aluminio e eka-silicio, respectivamente. Pouco tempo despois, o descubrimento do eka-aluminio, designado como galio (de número atómico 31, descuberto en 1875 por Lecoq de Boisbaudran), o eka-boro, denominado escandio (de número atómico 21, descuberto en 1879 por L. F. Nilson), e o eka-silicio, designado como xermanio (o número 32, descuberto por Winkler, en 1886), déronlle a razón.

## Traballo científico 
miniatura|A táboa periódica orixinal de Mendeléiev.
miniatura|Época de descubrimento dos elementos: Mendeléiev contaba cos vermellos, laranxas e amarelos

Ocupouse de problemas químico-físicos relacionados co espectro de emisión dos elementos, seguindo os traballos de análise espectral de Bunsen e Kirchoff. Determinou volumes específicos e analizou as condicións de licuefación dos gases, así como a orixe dos petróleos.

A súa investigación principal deu nacemento ó enunciado da lei periódica dos elementos, base do sistema periódico ó que se lle acostuma engadir o seu nome. En 1869 publicou o seu libro *Principios de química*, no que desenvolvía a lei e deseñaba a Táboa Periódica.

A pesar de que este sistema de clasificación non era o primeiro que se baseaba nas propiedades dos elementos químicos, coma a súa valencia, si que incorporaba notabeis melloras, como a combinación dos pesos atómicos e as semellanzas entre elementos, ou o feito de reservar espazos en branco para elementos aínda non descubertos, coma o eka-aluminio ou galio (descuberto por Boisbaudran en 1875), o eka-boro ou escandio (Nilson, 1879) ou o eka-silicio ou xermanio (Winker, 1886).

Totalmente convencido da validez da súa clasificación, e co fin de atopar acomodo na táboa a algúns elementos Mendeléiev, alterou o valor do peso atómico considerado correcto ata entón para estes elementos, modificacións que con posterioridade a experimentación confirmou.

Poucos anos máis tarde, en 1894, o descubrimento de certos gases nobres (neon, cripton, argon, xenon, radon e helio) na atmosfera, efectuado polo químico británico William Ramsay, a táboa periódica de Mendeléiev sufriu a ampliación dunha nova columna.

## Recoñecementos 
No ano 1955 nomeouse na súa honra a un elemento químico sintético, de número atómico 101, o mendelevio (Md).

A Academia de Ciencias de Rusia recoñece dende o ano 1998 coa Medalla Mendeléiev os avances na química e na tecnoloxía.

Na súa honra foi nomeado un cráter de impacto na Lúa.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

### Outros artigos 
* Elemento químico
* Táboa periódica
* Historia da química
### Ligazóns externas 
* Biografía de Mendeleiev en biografiasyvidas.com 
* Biografía de Mendeleiev