Canal de Suez

O **Canal de Suez** (; , ''*) é unha vía fluvial artificial a nivel do mar situado en Exipto, que une o mar Mediterráneo co mar Vermello a través do istmo de Suez e divide África e Asia (e, por extensión, a península do Sinaí do resto de Exipto). O canal, de 193,30 km de lonxitude, é unha importante ruta comercial entre Europa e Asia.

En 1858, o diplomático francés Ferdinand de Lesseps fundou a compañía do Canal de Suez co propósito expreso de construír o canal. A construción do canal durou desde 1859 ate 1869. O canal inaugurouse oficialmente o 17 de novembro de 1869. O canal ofrece aos barcos unha ruta directa entre o Atlántico Norte e o norte do Índico a través do mar Mediterráneo e o mar Vermello, evitando o Atlántico Sur e o sur do océano Índico e reducindo a distancia da viaxe desde o mar Arábigo até Londres en aproximadamente 8900 km, 10 días a 20 nós (37 km/h) ou 8 días a  24 nós. O canal esténdese desde o extremo norte de Porto Saíd até o extremo sur de Porto Tewfik na cidade de Suez. En 2021, máis de 20 600 embarcacións atravesaron o canal (unha media de 56 ao día).

O canal orixinal contaba cun único carril navegable con lugares de paso no desvío de Ballah e no Gran Lago Amargo. Segundo os planos de Alois Negrelli, non contiña esclusas, polo que a auga de mar fluía libremente a través del. En xeral, a auga do canal ao norte dos lagos Amargos flúe cara ao norte no inverno e cara ao sur no verán. En Suez, o sur do lago, a corrente cambia coa marea.

O canal era propiedade do goberno exipcio, pero os accionistas europeos, na súa maioría británicos e franceses, eran donos da empresa concesionaria que o explotou ata xullo de 1956, cando o presidente Gamal Abdel Nasser nacionalizouno, un acontecemento que conduciu á crise de Suez entre o 29 de outubro e o 7 de novembro de 1956. O canal é operado e mantido pola empresa estatal Autoridade do Canal de Suez (SCA) de Exipto. Segundo a Convención de Constantinopla, pode utilizarse "en tempo de guerra como en tempo de paz, por calquera buque de comercio ou de guerra, sen distinción de pavillón". Con todo, o canal desempeñou un importante papel estratéxico militar como atallo naval e punto de conxestión. As armadas con costas e bases tanto no mar Mediterráneo como no mar Vermello (Exipto e Israel) teñen un interese particular no canal de Suez. Despois de que Exipto pechase o canal de Suez ao comezo da Guerra dos Seis Días o 5 de xuño de 1967, o canal permaneceu pechado durante oito anos, reabrindo o 5 de xuño de 1975.

O goberno exipcio iniciou a construción en 2014 para ampliar e ensanchar o desvío de Ballah en 35 km para acelerar o tempo de tránsito do canal. A ampliación pretendía case duplicar a capacidade do canal de Suez, de 49 a 97 barcos ao día. Cun custo de 59 400 millóns de LE (9000 millóns de USD), este proxecto financiouse con certificados de investimento con intereses emitidos exclusivamente a entidades e particulares exipcios.

A Autoridade do Canal de Suez inaugurou oficialmente o novo canal lateral en 2016. Esta canal lateral, no lado norte da extensión leste do canal de Suez, dá servizo á terminal leste para a atracada e desatraque de buques desde a terminal. Como a terminal de colectores leste está situada no propio canal, antes da construción do novo canal lateral non era posible atracar ou desatracar buques na terminal mentres un convoi estaba en marcha.
## Precursores 
[miniatura|esquerda|O [Canal dos faraóns, precursor do moderno Canal de Suez, iniciouse baixo o reinado do faraón Sesostris I, cara ao ano 1960 a. C., pero non se completou até polo menos o reinado de Darío I.]]
Os antigos canales oeste-leste construíronse para facilitar a viaxe desde o río Nilo até o mar Vermello. Crese que un canal máis pequeno construíuse baixo os auspicios de Sesostris II  ou Ramsés II.

É posible que o lendario Sesostris (probablemente o faraón Sesostris II ou Sesostris III da duodécima dinastía de Exipto) iniciase as obras dun antigo canal, o canal dos Faraóns, que unía o Nilo co mar Vermello (1897-1839 a.&nbsp;C.), cando se construíu un canal de irrigación ao redor de 1848 a.&nbsp;C. que era navegable durante a estación das crecidas e que desembocaba nun val fluvial seco ao leste do delta do Nilo chamado Wadi Tumilat. (Dise que na antigüidade o mar Vermello chegaba cara ao norte até os lagos Amargos).

No tratado *Meteorolóxicos* de Aristóteles (384–322 a. C.) este escribiu:

Estrabón escribiu que Sesostris comezou a construír un canal, e Plinio o Vello (23/24–79 d.C.) escribiu:

No século XX descubriuse a extensión cara ao norte do posterior canal de Darío I, que se estendía desde o lago Timsah até os lagos Ballah, e que se datou no Imperio Medio de Exipto extrapolando as datas das antigas localizacións ao longo do seu percorrido. As recentes escavacións en Wadi Gawasis poden indicar que o comercio marítimo de Exipto partía do mar Vermello e non requiría unha canle. As probas parecen indicar a súa existencia no século XIII a.C., en tempos de Ramsés II.
### Canales escavados por Necao, Darío I e Tolomeo 
Os restos dunha antiga canal de oeste-leste que atravesaba as cidades exipcias de Bubastis, Avaris e Heroónpolis foron descubertos, en 1799, poños enxeñeiros e cartógrafos de Napoleón Bonaparte.

Segundo as Historias do historiador grego Heródoto, cara ao ano 600 a.&nbsp;C., Necao II emprendeu a escavación dunha canle oeste-este a través do Wadi Tumilat entre Bubastis e Heroónpolis, Segundo Plinio o Vello, a extensión do canal de Necao era dunhas 57 millas inglesas,

O proxecto de Necao foi completado por Darío I de Persia, que gobernou o Antigo Exipto despois de que este fose conquistado polo seu predecesor Cambises II. É posible que na época de Darío existise un paso natural nas proximidades da cidade exipcia de Shaluf, ou *Shaloof*

O canal saía do Nilo en Bubastis. Unha inscrición nun alicerce de Heroónpolis rexistra que no 270 ou 269 a.&nbsp;C. foi reaberto de novo, por Tolomeo II Filadelfo. En Arsinoe,

Na segunda metade do século XIX, os cartógrafos franceses descubriron os restos dun antigo canal norte-sur que pasaba polo lado este do lago Timsah e terminaba preto do extremo setentrional do Gran Lago Amargo, que resultou ser o canal realizado por Darío I, xa que no lugar atopouse a súa estela conmemorativa da súa construción. É posible que este antigo segundo canal seguise un curso ao longo da costa do mar Vermello cando se estendía cara ao norte até o lago Timsah.)
### O retroceso do mar Vermello e a diminución do Nilo 
Algúns historiadores cren que o mar Vermello retrocedeu gradualmente ao longo dos séculos, e que a súa costa se foi desprazando lentamente cara ao sur, afastándose do lago Timsah e o Gran Lago Amargo. Co paso dos séculos xunto coas persistentes acumulacións de limo no Nilo, o mantemento e as reparacións do canal de Tolomeo volveuse cada vez máis engorroso.

## Historia 
### Na antigüidade 
Talvez durante a XII dinastía, o faraón Sesostris III escavou un canal a través do Wadi Tumilat que unía o río Nilo co mar Vermello e lle permitía o comercio co Punt. Existe constancia da súa existencia desde o século XIII a.C., en tempos de Ramsés II, mais este canal desfíxose posteriormente. Segundo Herodoto, Neco II tentou sen éxito re-escavalo a finais do século VI a.C.. Porén, Darío I, o conquistador persa, si rematou as reparacións arredor do ano 500 a.C.

Este precedente do Canal de Suez foi restaurado por Tolomeo II arredor do 250 a.C. Durante o milenio seguinte foi modificado, destruído e reconstruído até o seu momento final, no século VIII d.C., baixo o califa abásida al-Manusr.

### Construción do Canal de Suez moderno 
miniatura|upright|esquerda|Ferdinand de Lesseps
miniatura|Localización do canal de Suez
miniatura|Vista aérea do canal de Suez en Suez
Durante a conquista de Exipto, Napoleón considerou a posibilidade de construír o canal mais o proxecto foi abandonado logo de que unhas medicións erróneas indicasen que as augas do Mar Vermello eran máis altas que as do Mediterráneo, o que non permitiría un canal sen esclusas.

En 1854 e 1856, Ferdinand de Lesseps, que fora un diplomático vinte anos antes, obtivo a concesión da súa construción de Said Pasha, vicerrei do Exipto. Creouse unha empresa para a construción dun canal marítimo aberto aos barcos de todas as nacións de acordo cos planos creados polo enxeñeiro austríaco Alois Negrelli. A construción do canal iniciouse o 25 de abril de 1859. No final dos traballos, Exipto e Francia eran os propietarios do canal. E a Compañía do Canal de Suez (*Compagnie Universelle du Canal Maritime de Suez*) operaría o canal por un período de 99 anos.

Estímase que 1,5 millón de exipcios participaron na construción do canal e que 125.000 morreron, principalmente da cólera. Nun principio, a construción levouse a cabo sobre todo por medios manuais; sen auga potábel, os traballadores realizaban o seu labor en condicións moi duras, axudados por camelos cargados con cestos. Porén, reunir todos os meses 20.000 traballadores resultou sumamente difícil. Por outra banda, máis de 200 morrían cada ano e as tarefas detíñanse por causa de enfermidades contaxiosas. Aos cinco anos, o goberno exipcio suspendeu a contratación de traballadores e procedeu a mecanizar os traballos.

miniatura|Construción do canal
O 17 de febreiro de 1867, o primeiro navío atravesou o canal, mais a inauguración oficial foi o 17 de novembro de 1869. O emperador Napoleón III de Francia estaba presente, e para a ocasión encargóuselle a Giuseppe Verdi a composición da ópera *Aida*, que non puido rematar a tempo, polo que se representou *Figaro*.

### Unha obra conflitiva 
A influencia da abertura do canal no comercio marítimo foi tremenda. Xogou un papel fundamental na penetración e colonización de África e do Oriente Medio. A débeda externa que ocasionou a súa construción obrigou a Ismail Pasha, sucesor de Said Pasha, a vender a súa parte do canal ao Reino Unido en 1875, o que garantía así a rota británica para as Indias. Esa compra, conducida polo primeiro ministro Benjamin Disraeli, foi financiada por un empréstito do banco Rotschild. As tropas británicas instaláronse ás marxes do canal para protexelo en 1882. A Convención de Constantinopla declarou en 1888 que o canal sería unha zona neutral baixo protección británica.

esquerda|miniatura|Unha das primeiras travesías, no século XIX
Máis tarde, durante a primeira guerra mundial, os ingleses negociaron o Acordo Sykes-Picot, que dividía o Oriente Medio para afastar a influencia francesa do canal. No Tratado anglo-exipcio de 1936, o Reino Unido retivo o control do canal.

En 1951, Nasser repudiou o tratado e en 1956 nacionalizou a Compañía do Canal co obxectivo de financiar a construción do Encoro de Asuán, após o rexeitamento dos Estados Unidos e do Reino Unido de fornecer os fondos necesarios en represalia porque os exipcions adquiriran armamento da Unión Soviética. Os bens exipcios foron conxelados e a axuda alimentaria suprimida. Os principais accionistas do canal eran daquela os británicos e os franceses. Alén diso, Nasser denunciou a presenza colonial do Reino Unido no Oriente Medio e apoiou os nacionalistas na Guerra de Alxeria. 

O Reino Unido, a Francia e Israel lanzáronse entón a unha operación militar, bautizada "operación mosqueteiro", o 29 de outubro de 1956. A Crise do canal de Suez durou unha semana. A ONU confirmou a lexitimidade exipcia e condenou a expedición franco-israelo-británica cunha resolución mediante a cal tamén se estableceu a presenza dunha forza das Nacións Unidas (UNEF). Como resultado dos danos e dos barcos afundidos, o canal fechouse até abril de 1957. 

Após a Guerra dos seis días de 1967, o canal permaneceu fechado até 1975, cunha forza de paz da ONU que permaneceu estacionada até 1974. En 1973, durante a Guerra do Yom Kippur, o canal foi o escenario do ataque masivo do exército exipcio que tentou penetrar na Península do Sinaí, controlada por Israel.  Posteriormente, os israelís cruzárono no sentido contrario.

## Características 
O canal non posúe esclusas, pois todo o traxecto está ao nivel do mar, contrariamente ao que sucede no canal do Panamá. O seu trazado apoiase en tres planos de auga, os lagos Manzala, Timsah e Amer. A anchura media do canal é de 365 metros, dos que 190 m son navegábeis. Inicialmente, eses dous valores eran de 52 e 44 m. O canal é demasiado pequeno para dous carrís de tráfico, polo que os barcos atravésano en convois e usan canais de derivación. Hai 78&nbsp;km de derivacións, nun 40% da lonxitude total do canal. De norte a sur estas son: a derivación de Port Said, de 36,5&nbsp;km, a derivación de Ballah de 9&nbsp;km, a derivación de Timsah, de 5&nbsp;km, e a derivación de Deversoir, de 27,5&nbsp;km.

O canal permite a pasaxe de navíos de 15 m de quilla somerxida (calado), mais hai traballos previstos a fin de permitir a pasaxe de supertankers de até 22 m para o 2010. Actualmente, eses enormes navíos deben descargar unha parte da carga nun barco pertencente ao canal para poderen atravesalo. Aproximadamente 15.000 navíos por ano atravesan o canal, representando 14% do transporte mundial de mercadorías. Unha travesía demora de 11 a 16 horas. 

Desde 1980 unha estrada cruza baixo o canal no sur.

## A nova canle 
A nova canle de Suez inaugurouse o 6 de agosto de 2015, as autoridades prevén que o número de barcos duplicarase en menos de 10 anos e que os ingresos aumentarán de 5.300 millóns de dólares en 2014 a máis de 13.000 millóns en 2023. 

A nova canle de Suez discorre paralela á antiga e ten unha lonxitude de 72 quilómetros, dos cales 35 corresponden a escavación en seco e os 37 restantes a ampliación e afondamento. Ademais, hai unha superficie duns 76.000 quilómetros cadrados xunto á canle para atraer máis barcos. Permitira duplicar o tráfico marítimo na canle, a circulación dos barcos en ambos sentidos a vez e a redución dos tempos de espera para os buques. Esta nova ruta tamén contribúe a reducir o consumo de combustible e, polo tanto, os custos de navegación.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Britannica (2007) "Suez Canal", in: *The new Encyclopædia Britannica*, 15th ed., **28**, Chicago, Ill. ; Londres : Encyclopædia Britannica, ISBN 1-59339-292-3
* Galil, B.S. e Zenetos, A. (2002). "A sea change: exotics in the eastern Mediterranean Sea", in: Leppäkoski, E., Gollasch, S. e Olenin, S. (eds), *Invasive aquatic species of Europe : distribution, impacts, and management*, Dordrecht ; Boston : Kluwer Academic, ISBN 1-4020-0837-6, p.&nbsp;325–336
* Garrison, Ervan G. (1999) *A history of engineering and technology : artful methods*, 2nd ed., Boca Raton, Fla. ; Londres : CRC Press, ISBN 0-8493-9810-X
* Karabell, Zachary (2003) *Parting the Desert: The Creation of the Suez Canal'', Knopf, ISBN 978-0-375-40883-0

### Ligazóns externas 
* Web oficial do canal de Suez
* Convención de Constantinopla, 1888