Milgrandeira

A **milgrandeira** ou **miligranda** (***Punica granatum***) é un arbusto ou pequena árbore froiteira caducifolia, de tronco retorto e moi ramalluda, cultivada desde a máis remota Antigüidade polos seus froitos comestíbeis, as **milgrandas**, tamén chamadas **granadas** (o nome milgranda tamén se lle pode dar á árbore).

Orixinaria da zona dos actuais Irán e Iraq, a milgranda cultívase no Cáucaso desde tempos moi antigos. Desde alí o seu cultivo estendeuse a outras zonas asiáticas, Oriente Medio e Mediterráneo, alcanzando até o Himalaia, no norte da India.

Na actualidade é amplamente cultivada en toda Turquía, Irán, Siria, Azerbaidján, Armenia, Afganistán, India, Paquistán, Bangladesh, Iraq, Líbano, Exipto, a China, o Xapón, Birmania, Arabia Saudita, Israel, Xordania, as partes máis secas do sueste de Asia, a rexión mediterránea do sur de Europa e a África tropical. Introducida en América Latina e en California polos colonizadores españois en 1769, cultívase tamén en partes de California e Arizona para a produción de zume. No Hemisferio Sur está en temporada desde marzo até maio.

A milgranda aparece mencionada en numerosos textos antigos, como no Libro do Éxodo, nos Himnos homéricos e no Corán.

Nos últimos anos alcanzou un protagonismo principal nos mercados comerciais de todo o hemisferio occidental.

## Etimoloxía de *Punica granatum*, milgranda e granada 
O nome do xénero, ***Punica***, deriva do etnónimo (ou xentilicio) latino *Pūnicī*, de *Pūnicus, -a, -um* nome empregado polos romanos para referirse aos cartaxineses e aos seus antepasados fenicios, que formaron un imperio nas costas do Mediterráneo occidental, despois de que se estableceran en Cartago, e que foron a principal potencia opositora á República romana, debido a que os cartaxineses foron activos difusores do cultivo desta árbore, en parte por razóns de tipo relixioso. 
miniatura|esquerda|230px|Granada aberta mostrando as súas sementes ou "grans".

O nome específico ***granatum*** deriva do adxectivo lanito *grānātus, -a, -um*, que significa 'con grans' (debido ás sementes do froito —en realidade, froitos, xa que o que se denomina normalmente froito, a granada, é unha infructescencia— que se denominaban *grāna* (plural de *grānum*, 'gran'). De aí deriva un dos nomes da froita en galego, **granada**, e noutros idiomas romances (castelán, *granada*, portugués, *granada* —aínda que menos usado que *romã*—, francés *grenade*, siciliano *granatu*).

Porén, no latín clásico o nome da froita era *malum punicum* ou *malum granatum*, é dicir, **mazá dos cartaxineses** ou **mazá graúda** (de *mālum, -i*, 'mazá'). Isto deu lugar a nomes como o galego **milgranda**, ou *milgrá* no valego, que se aplica tanto á árbore como ao froito, o inglés *pomegranate*, o alemán *Granatapfel*, o italiano *melograno*, o catalán *magrana*, o aragonés *minglana* ou *mengrana*, o corso *mela granata*, o sardo *melagranada* e os vénetos *malgaragno*, *magragno*, *pomoingranà* e *pomogranà*.

Outra raíz para "granada" é a exipcia e semítica *rmn*. Así, encóntrase no antigo exipcio e no hebreo *rimmôn*, e no árabe *rummân*. Do árabe pasou a a gran número de linguas, entre elas ao portugués (*romã*) e ao romanés (*rodie*).

## Descrición 
[miniatura|Milgranda cultivada en [Israel.]]
A milgrandeira é unha pequena árbore caducifolia de porte arbustivo que pode alcanzar de 5 a 8 m de altura. Pode vivir até 200 anos, pero é máis produtiva en froitas nos primeiros 20 anos de frutificación. A casca do tronco é de cor cinsenta apardazada e tende a gretar e escamar coa idade.

As follas, caedizas, son opostas ou subopostas, brillantes, oblongas, estreitas, enteiras, de 3 a 7&nbsp;cm de lonxitude e 2&nbsp;cm de largo. Nalgunhas rexións a árbore non perde as súas follas no inverno.

As flores son de cor vermella brillante, de 3&nbsp;cm de diámetro, con cinco pétalos (normalmente máis nas plantas cultivadas). Algunhas variedades estériles cultívanse só polas flores.

O froito, a **milgranda**, é unha baga globular (balaustia) de tamaño entre o dun pomelo e o dun limón, de 5 a 12&nbsp;cm de diámetro e pel grosa e coriácea de cor avermellada, dividida internamente en varios lobos que conteñen numerosas sementes, cuxo número pode oscilar entre unhas 200 e unhas 1.400 (por termo medio, unhas 600), en contra dalgunhas crenzas que afirman que as milgrandas teñen todas exactamente o mesmo número de sementes. Cada semente está arrodeada por unha polpa cargada de auga —o arilo, a parte comestíbel— de cor que varía entre a branca e á vermella escura ou púrpura, segundo as variedades, revestida por unha tona, a *sarcotesta* ou testa carnosa de cor branca, esponxosa, adstrinxente.

A milgranda abre espontaneamente ao chegar á madureza por fendas que deixan ao descuberto o contido de cada lóculo. As aves, atraídas pola viva cor das sarcotestas, consómenas e, así, as sementes son espalladas, transportadas polas aves e depositadas coas súas feces; é un caso notábel de dispersión endozoócora.

## Galería de imaxes 

Ficheiro:Punica.granatum(01).jpg|Milgrandas novas.
Ficheiro:Young Punica granatum Tunisia 2011.jpg|Follas, flores e froito (novo) de milgranda. Tunisia.
Ficheiro:Granatapfelblüte 3.jpg|Flor de milgranda cultivada.
Ficheiro:Punica granatum flower.jpg |Flor dunha milgranda ornamental no *Springs Preserve Garden*, Las Vegas, Nevada, EE.UU..
Ficheiro:Calcinaia 04.jpg|Milgranda na árbore.
Ficheiro:Grain grenade.jpg|*Gran* de milgranda.
Ficheiro:Roma bonsai.jpg|Milgranda *bonsai*.

## Historia 
[miniatura|220px|[Cartago antes da Primeira Guerra púnica. Os cartaxineses foron os introdutores do cultivo da milgranda, e os seus mitos, no Mediterráneo occidental.]]

A milgranda é orixinaria dunha vasta rexión que abarcaba os actuais Irán e Iraq, e cultivada desde a máis remota Antigüidade. Desde tempos moi antigos o seu cultivo estendeuse a outras zonas asiáticas, Oriente Medio e Mediterráneo, alcanzando até o Himalaia, no norte da India.

O seu froito era moi apreciado nas zonas desérticas, debido a que está protexido do desecamento pola súa pela grosa e coriácea, o que permitía que as caravanas a puidesen transportar a grandes distancias sen que que iso afectase á conservación das súas calidades, tan apreciadas. 
[miniatura|220px|esquerda|Estas milgrandas asilvestradas e abandonadas (como se demostra polo descoido das plantas, sen colleitar nin podar) nos arredores do [Castelo de Aledua (provincia de Valencia) dan fe da construción desta fortaleza polos árabes, xa que foron eles os que introduciron o cultivo da milgranda na Península Ibérica.]]

Achamos as súas pegadas en numerosos textos antigos, como no Libro do Éxodo, nos Himnos homéricos e no Corán.

Sábese que a milgranda se cultivou desde hai polo menos 5000 anos en Asia occidental e no Norte de África. Encontrábase nos *xardíns colgantes de Babilonia*, e aparece representada en baixorrelevos exipcios.

Os antigos exipcios preparaban co zume do granada un *viño* lixeiro con sabor a framboesa.

Hipócrates recomendaba o zume de milgranda contra a febre e como fortificante contra as enfermidades.

A Biblia fai referencia en numerosas ocasións ás milgrandas, e sempre na súa defensa.

Os romanos coñeceron a milgranda grazas aos fenicios, que a levaron de Fenicia a Cartago e, estes, despois, a Roma (de aí o seu nome científico de *Punica*, como vimos).

Os bérberes introduciron a milgranda en Europa, a través de Al-Ándalus, e a cidade de Granada, fundada no século X, recibiu o seu nome, segundo algúns, a partir do froito desta árbore.

Coa colonización española, a milgranda chegou ao Caribe e a toda a América hispana.

Tamén chegou na súa expansión até o Extremo Oriente.

## Mitos, crenzas e tradicións 
Moitos pobos viron a granada como un símbolo do amor, da fertilidade e da prosperidade:
miniatura|250px|Granada na árbore.
* Os antigos exipcios eran enterrados con granadas. 
* Os babilonios crían que mastigar os seus grans antes das batallas facíaos invencíbeis. 
* Segundo a mitoloxía grega, o primeiro granado foi plantado por Afrodita, a deusa grega do amor e da beleza.
* Hades, deus dos infernos, raptou a Perséfone, filla da deusa Deméter, para facela súa muller. Deméter esixiu a Zeus a volta da filla, e así ordenouno Zeus, pero Hades deulle a comer un gran de milgrandeira e conseguiu deste xeito que quedase con el tres meses ao ano, podendo ascender aos ceos o resto do ano (Pseudo-Apolodoro, *Biblioteca mitológica*, I, 5, 3). Ovidio e Virxilio afirman que pasa medio ano no ceo e outro medio ano no Hades.
* A granada ten un cáliz con forma de coroa. Na tradición xudía esta forma inspirou o deseño para facer as coroas.
* En Xava a granada está asociada a certos ritos que se observan durante o embarazo. 
* Segundo Shakespeare, baixo a súa follaxe ocultouse Romeu para cantarlle unha serenata a Xulieta. 
* Na China hai o costume de ofrecerlle unha granada aos noivos na voda como auspicio dunha descendencia numerosa (a cor vermella desta froita está considerada na tradición chinesa como unha cor que atrae a boa fortuna).
* No islam considérase o granado como unha das árbores do Paraíso, conforme a referencias coránicas e ás tradicións do profeta Muhammad ou Mahoma.
* En Irán, na festa da noite do *Ialda* (solsticio de inverno), ofrécense granadas frescas.

## Produción 
Os principais países produtores son: Israel, Líbano, Exipto, Tunisia, España e Italia.

## Variedades 
* Froiteiras: ''Fine Tendral, Gabès, Mekens, Mollar d'Elx, Mollar de València, Tendral de Xàtiva, Provence, Maroc, Gafsa, Seedless, Wonderfull, Sweet, Plentiflora, Flavescnes* e *Albescent*, entre outras menos coñecidas.
* Plantas decorativas: sen froitos ou ananas, *Flore Pleno, Luteum Plenum, Legrelliae, Maxima Rubra, Nana*.

## Cultivo 
A especie tolera a seca e pode soportar curtos períodos de xeada (até -15&nbsp;°C) pero prefire os climas secos. En zonas húmidas a milgranda frutifica mal, porque necesita fortes calores durante todo o período de frutificación, xa que, senón, é atacada por doenzas fúnxicas das que non se recupera.

### Propagación 
A milgranda cultivada non se reproduce por sementes e soporta mal os enxertos. Os cultivares propáganse, por tanto, xeralmente por pólas de 30 a 40&nbsp;cm de lonxitude recollidas no inverno dos brotes. A estas quítaselles a xema terminal, úntase a base da póla con auxina e plántanse deseguido directamente na terra, non deixando máis que uns 3&nbsp;cm no exterior.

## Usos 
### Na alimentación 
A froita consómese natural gran a gran, apartando a codia e as lamelas amargas que separan as celas onde se encontran. 
250px|miniatura|Sobremesa de grans de milgranda con limón e azucre.

Utilízase para facer sorbetes, bebidas e xaropes artesanais, que entran como ingredientes de varios pratos cociñados.

Na cociña libanesa, o xarope de milgranda, chamado *Rab er´remane* confecciónase a partir das variedades ácidas que lle dan un sabor doce e lixeiramente acidulado. O xarope de granada utilízase en numerosos pratos salgados para darlles unha agradable acidez, tales como as *(mtabba)*, as *berenxenas enfornadas á crema de sésamo*, *puré de berenxena enfornado ao allo* (*baba ghannouj*) e a *lahm b´ajine* (*pizza libanesa con gornición*).

Na cociña do Panxab, ao norte da India, os seus grans secos utilízanse como especia nos pratos vexetarianos, aos que proporcionan un sabor agridoce.

A milgranda tamén ten un lugar importante na cociña iraniana.

A milgranda é un ingrediente no prato mexicano dos *chiles en nogada*, onde a cor dos grans vermellos contrasta coa verde dos *chiles* recheos e a salsa de noz branca, polo que resulta un prato coas cores da bandeira nacional.

A **granadina** ou **xarope de granadina** é unha bebida elaborada con auga, grans de granada e azucre, que non contén alcohol. Debido a que adoita utilizarse para a preparación de cócteles para adozar e dá cor, moitos confúndena cunha bebida alcohólica. Tamén pode tomarse como refresco, combinándoa con soda ou auga. Así mesmo emprégase para darlle sabor a xeados e outras sobremesas.

**Granadina** e tamén o nome dunha bebida típica de Xalisco (México), que se fabrica con grans de milgranda que se envolven en tea e se prensan. O zume que solta a froita déixase repousar e tómase posteriormente cun chorro de bebida alcólica, ou ben sen este.

### Para a saúde 
A granada é unha das chamadas, por algúns, *"superfroitas"* por conter varias substancias químicas que teñen accións positivas sobre a saúde: é rica en antioxidantes e en potasio, calcio, magnesio, ferro, manganeso, cobre, zinc e vitaminas C, B, E.

Na medicina tradicional utilízase para facer gargarismos (alivia a tose persistente), contra a febre, as diarreas, os cólicoe tamén se usa como vermífugo. Ten lixeiras propiedades diuréticas e antihipertensivas.

As flores frescas das milgrandas utilízanse en infusión para a asma; a pel da froita, para a disentería e a infusión da codia da raíz, colmo vermífugo contra as tenias.

As fibras da granada, a maioría insolúbeis, son irritantes e están contraindicadas nas persoas que padecen de diverticulites ou de colon irritábel, aínda que son moi beneficiosas para os propensos a retraementos, diarreas e ao tránsito intestinal lento.

Dos grans rosas da granada extráese unha bebida, o *sambu*, utilizada nas curas de rexeneración e de limpeza interna que, segundo os seus preparadores, permite, ademais, axudar a perder sobrepeso.

## Valor nutricional 
A milgranda é unha boa fonte de fibras alimentarias e de ácido fólico (vitamina B9), e unha fonte moi boa de vitamina C.

## Composición fenólica 
A parte comestíbel do froito fresco é o arilo, a envoltura carnosa vermella que arrodea a semente, mais o zume de milgranda comercial obtense esmagando a froita na súa totalidade, coa pela.. A táboa aquí abaixo dá os compostos fenólicos do zume de milgranda, excepción feita das procianidinas B1 e B2, nas que as concentracións están medidas no zume dos arilos.

* Os arilos das milgrandas conteñen flavanois (ou catequinas) como as cereixas ou as ameixas, aínda que en menor cantidade . Tamén están nelas presentes dímeros de flavanois (procianidois) en pequenas cantidades.
* A coloración vermella das milgrandas responde á presenza de antocianósidos, pigmentos naturais tamén chamados antocianos. O vermello vivo típico das milgrandas resulta dunha combinación de 3-glicósidos e 3,5-diglicósidos, delfinidol, cianidol e pelargonidol.
* A pela do froito é moi rica en elaxitaninas (glicosa ligada a varios ácidos HHDP) e galotaninas (glicosa ligada a varios ácidos gálicos). A análise cromatografía en fase líquida de alto rendemento (HPLC) detecta , ausentes no arilo. A punicalaxina é unha elaxitanina complexa, característica da pela da milgranda, formada por unha molécula de glicosa ligada aos ácidos ellacio e galáxico.

Varias flavonas (como os glicósidos de apixenol e luteolol) encontráronse nas follas.

|-
|

   |width="45%" align="center" |**ANTOCIANIDOIS** (inestábeis)delfinidolcianidol perlargonidol

 |width= align="center" |**DIHIDROCALCONAS**(baixo forma de heterósidos)floridzina: 0,10

　

   |-
   |width="30%" align="center" |

   

   |width="45" align="center" |**ANTOCIANÓSIDOS****(pigmentos vermellos)**delfinidol 3-glicósido: 1,36delfinidol 3,5-diglicósido: 1,56cianidol 3-glicósido: 3,43cianidol 3,5-diglicósido: 3,39pelargonidol 3-glicósido: 0,33pelargonidol 3,5-diglicósido: 0,06
| **FLAVONOL** 　quercetol : 0,25　 　　 　
   |}
|
|-
|
|}

A medida do contido fenólico total (Gil *et al.* de granada que a dun viño tinto cabernet sauvignon californiano ou da infusión de té verde (6-8 TEAC). O zume comercial elaborado por presión de froitas enteiras ten tamén unha capacidade antioxidante superior á do zume obtido a partir dos arilos sós.

Gil *et al.* (2000) explican esta grande actividade antioxidante pola presenza de taninos hidrolizábeis (entre eles a punicalaxina) extraídos da pel da granada no procesos de presión das froitas.

Porén estes resultados foron temperados pola análise de Borges *et al'* que acharon unha moi gran variabilidade na actividade antioxidante dos zumes comerciais. A análise de seis zumes comerciais puros dá índices TEAC que varian até o duplo (de 40,5 a 17,9&nbsp;mmol/L) e un índice ORAC 

Unha ampla variedade de alimentos foron analizados utilizando esta metodoloxía con certas especias, bagas e legumes, obtendo valores elevados.

A correlación entre a alta capacidade antioxidante das froitas e legumes, e o impacto positivo dunha alimentación rica en froitas e legumes, suponse que xoga un papel importante na teoría dos radicais libres do envellecemento.

Segundo a Base USDA de índice ORAC de produtos alimentarios, a granada sitúase entre a ameixa e o amorodo

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Balaustia
* Milgranda (froito)

### Bibliografía 
* Bilderback, Leslie (2007): *The Complete Idiot's Guide to Spices and Herbs*. Penguin Group. ISBN 1-59257-674-5. http://books.google.com/?id=6CyAhK6zML0C.
* Graham, S. A.; J. Hall; K. Sytsma e S. Shi (2005): "Phylogenetic analysis of the Lythraceae based on four gene regions and morphology!. *Int. J. Pl. Sci*. 166: 995–1017.
* Janick, Jules e Robert E. Paull (2008): *The encyclopedia of fruit & nuts*. CABI. p.&nbsp;610. ISBN 978-0-85199-638-7.
* Manica, I (2007): *Frutas Nativas e Exóticas 4. Romã*. Porto Alegre, RS (Brasil): Cinco Continentes.
* Seerman, Navindra P.; Risa N. Schulman e David Heber (2006): *Pomegranates: Ancient Roots to Modern Medicine (Medicinal and Aromatic Plants – Industrial Profiles), CRC Press Inc. ISBN 978-0-8493-9812-4.*

### Ligazóns externas 
* Tropilab Inc.  consultada o 9/4/2012.
* Grenadier (*Punica granatum'')  consultada o 9/4/2012.
* Pomegranate Fruit Facts   consultada o 9/4/2012.
* Pomegranates: Jewels in the Fruit Crown  consultada o 9/4/2012.
* How many seeds does a pomegranate have? (análise {estatística) .
* O maior descubrimento en alimentación funcional do século XXI , consultada o 9/4/2012.