open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Tlatoani

[miniatura|Representación do *tlahtoāni* [Nezahualpitzintli de Texcoco (*Codex Ixtlilxochitl*, s. XVII).]]
***Tlatoani*** ou ***Tlahtoāni*** (náhuatl clásico: *tlahtoāni*; "gobernante, soberano"), plural ***tlahtohqueh***, é un título empregado historicamente polos soberanos dinásticos dos *āltepēmeh* ou cidades-estado náhuatl do val de México, nos tempos anteriores á conquista. O título de *huēyi tlahtoāni* ou "gran soberano" foi empregado polos señores da Tripla Alianza Azteca.

Cada *altepetl* tiña o seu propio *tlatoani*, que exercía a un tempo as funcións de gobernante, sumo sacerdote e xefe militar. O *tlatoani* tiña autoridade sobre a terra dos seus dominios, recadaba tributos, controlaba o mercado, xestionaba a actividade dos templos e resolvía disputas legais. Ao ser un título hereditario, adoitaban exercer o seu cargo de por vida. Porén, nalgúns *āltepēmeh* existía un consello de anciáns nobres que elixían ao *tlatoani* dunha lista de candidatos.

## Etimoloxía 
O termo *tlahtoāni* é un nome derivado do verbo *tlahtoa*, que significa "falar"; xa que logo, *tlahtoāni* quere dicir "aquel que fala" ou "o que fala". Nas linguas europeas, tense traducido como "rei", "soberano" ou "gobernante". O seu plural é *tlahtohqueh*, e aparece como raíz en palabras como *tlahtohcāyōtl* (reino, territorio), *tlahtohcātlālli* (terreos reais) ou *tlahtohcācalli* (palacio real).

Outros títulos nobiliarios relacionados son *tlahtohcāpilli*, dado aos príncipes e nobres máis senlleiros, e *cihuātlahtoāni*, empregado para referirse a princesas ou consortes.

## *Tlahtohqueh* de Tenochtitlán 
Houbo once *tlahtohqueh* na cidade-estado de Tenochtitlán. A partir de Itzcoatl, o *tlatoani* de Tenochtitlán exerceu tamén como *huēyi tlatoani* do imperio azteca.

#Acamapichtli (r. 1376-1395)
#Huitzilihuitl (r. 1395-1417)
#Chimalpopoca (r. 1417-1427)
#Itzcoatl (r. 1427-1440)
#Moctezuma I (r. 1440-1469)
#Axayacatl (r. 1469-1481)
#Tizoc (r. 1481-1486)
#Ahuitzotl (r. 1486-1502)
#Moctezuma II (r. 1502-1520)
#Cuitláhuac (r. 1520)
#Cuauhtémoc (r. 1520-1521)

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Lockhart, J. (2001). *Nahuatl as Written: Lessons in Older Written Nahuatl, with Copious Examples and Texts*. Stanford: Stanford University Press and UCLA Latin American Studies.
Key Largo

miniatura|dereita|thumbtime=36|Tráiler de *Key Largo*.
***Key Largo*** é unha película estadounidense de 1948 coescrita e dirixida por John Huston, e protagonizada por Humphrey Bogart, Edward G. Robinson, Lauren Bacall, Lionel Barrymore e Claire Trevor. Está baseada na obra de teatro homónima de Maxwell Anderson, estreada en Broadway o 27 de novembro de 1939.
*Key Largo* foi a cuarta e derradeira película que amosaba á parella de actores casados Bogart e Bacall, despois de *To Have and Have Not* (1944), *The Big Sleep* (1946) e *Dark Passage* (1947).

## Trama 
O filme narra a violenta estancia dun grupo de gánsteres retidos nun hotel da costa de Florida por unha forte tormenta. Alí o "rei dos gánsters", Johnny Rocco (Edward G. Robinson), agóchase facéndose o amo do lugar e retendo a punta de pistola a Nora Amorne (Lauren Bacall), dona do hotel, ao seu sogro inválido (Lionel Barrymore) e ao veterano de guerra Frank McCloud (Humphrey Bogart). Con Rocco, está a súa noiva (Claire Trevor), que é unha cantante en época de decadencia.
McCloud é o único home capaz de facer fronte ao belixerante Rocco. Pero a realidade do mundo despois da guerra fixo que o desilusionado ex-oficial do exército perdese as ganas de loitar.

## Elenco 
*Humphrey Bogart é Frank McCloud.
*Edward G. Robinson é Johnny Rocco/Howard Brown.
*Lauren Bacall é Nora Temple.
*Lionel Barrymore é James Temple.
*Claire Trevor é Gaye Dawn.
*Thomas Gomez como Richard "Curly" Hoff.
*Marc Lawrence como Ziggy.
*Dan Seymour é Ángel García.
*Monte Blue é Sheriff Ben Wade.
*William Haade como Ralph Feeney.

;Sen acreditar
*Jay Silverheels é John Osceola.
*Rodd Redwing é Tom Osceola.

## Produción 
O guión difire da obra de teatro, onde os gánsteres son bandidos mexicanos e Frank morre ao final.

As escenas do furacán foron aproveitadas dunha película anterior: *Night Unto Night*, un melodrama protagonizado por Ronald Reagan que produciu Warner Bros. en 1948.

O barco do final do filme chámase Santana, que era tamén o nome do veleiro de Bogart na vida real.

## Recoñecementos 
O American Film Institute nomeou no ano 2003 ao personaxe de Johnny Rocco para a lista *100 anos de AFI... 100 heroes e viláns*, e en 2008 á película ao AFI's 10 Top 10 na categoría de "películas de gánsteres".

### Premios Óscar 
Claire Trevor, quen interpretou á cantante alcohólica Gaye Dawn, recibiu o premio Óscar á mellor actriz secundaria na 21.ª cerimonia dos Premios Óscar.

## Referencias
Elisabeth Eidenbenz

dereita|miniatura|200x200px| Maternidade de Elna .
**Elisabeth Eidenbenz** nada en Wila, Suíza o 12 de xuño de 1913 e finada en Zürich o 23 de maio de 2011 foi unha mestra e enfermeira, fundadora da Maternidade de Elna, que entre 1939 e 1944 logrou salvar uns 600 nenos e nenas, entre refuxiados republicanos españois e xudeus persoas do pobo xitano que fuxían da invasión nazi.

## Traxectoria 
Traballou como mestra en diferentes colexios de Suíza e Dinamarca ata que decidiu integrarse na Asociación de Axuda aos Nenos da Guerra.

Chegou a Madrid o 24 de abril de 1937 despois de pasar un curto tempo en Dinamarca como voluntaria. Durante a Guerra Civil Española estivo encargada dun almacén de roupa formando parte da axuda humanitaria da asociación de Axuda Suíza aos nenos de España, composta por 15 organizacións suízas. Tras da caída da república, fuxiu a Francia cos exiliados que tiveron que refuxiarse nos campos franceses, onde moitos deles morreron por desnutrición, enfermidades e outro tipo de miserias. Por iso, calquera muller embarazada estaba condenada a perder o seu bebé ou, peor aínda, a morrer no parto. 

Elisabeth Eindenbenz pasou varias semanas en Suíza pero en febreiro de 1939 volveu aos campos do sur de Francia. Primeiro participou na Maternidade de Brullá que fora creada por Kart Ketterer nunhas cortes en Perpiñán e onde naceron 33 bébes. Mais despois do estalido da Segunda guerra mundial tiveron que pechar esta maternidade. Coa axuda inicial de 30.000 francos do Socorro Suízo fixo as obras precisas no edificio e a finais de 1939 comezou a funcionar. no château de la Hille (Montégut-Plantaurel, Francia) en 1941.]]
Ao principio mantívose a maternidade grazas a doazóns voluntarias que chegaban de Europa, pero tras o comezo da II Guerra Mundial, os fondos diminuíron e comezaron a chegar refuxiados de Francia e o resto de Europa. Principalmente eran mulleres xudías que fuxían da ocupación nazi. Por iso, a maternidade viuse obrigada a ter que asociar a maternidade coa Cruz Vermella e acatar a política desta sobre neutralidade. Isto impedíalle á maternidade acoller refuxiados políticos, sobre todo xudeus, e por iso decidiuse falsear a identidade de gran parte deles co fin de burlar estas leis. Foron moi hostigados pola Gestapo, chegando a ser detida Eindenbenz nunha ocasión.

Salvaron aproximadamente 400 nenos españois e 200 xudeus de Europa.

Retirouse na cidade de Rekawinkel, 30 km de Viena (Austria), e a partir de 2002 comezou a chegar o recoñecemento ao seu traballo, coa publicación de varios libros sobre as súas fazañas e a concesión de varias distincións individuais. Morreu en Zürich o 23 de maio de 2011, aos 97 anos.

## Distincións 
* 2002, Medalla des Xustos Entre as Nacións, outorgada polo Estado de Israel.
* 2006, Cruz de Ouro da Orde Civil da Solidariedade Social, do Goberno de España.
* 2006, Premio Creu de Sant Jordi, da Generalitat de Cataluña.
* 2007, Légion d'honneur, concedida polo Goberno de Francia.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Maternidade de Elna

### Ligazóns externas 
* Novas sobre Elisabeth Eidenbenz en ''Elna's Mothers'' .&nbsp;
Cristina Fernández (música)

**Cristina Fernández**, nada en Montevideo  o 13 de novembro de 1946, é unha música popular uruguaia, principalmente recoñecida pola súa traxectoria xunto a Washington Carrasco con quen conforma un dúo.

## Traxectoria 
Cristina Fernández cursou os seus estudos de guitarra con Daniel Viglietti e de canto con Nelly Pacheco e Mabel Moreno. Nos seus inicios artísticos pertenceu a varios grupos intérpretes de música latinoamericana. Tamén actuou como solista, principalmente coa interpretación de cancións e poesía galega, idioma co que ten un profundo arraigamento debido á súa ascendencia familiar. En 1976 participou no espectáculo *Inti Canto* realizado na Alianza Francesa de Montevideo, o cal estaba dirixido por Washington Carrasco e a partir dese momento deciden a integración do dúo co que continúan as súas presentacións artísticas ata o presente.

## Discografía 
### Solista 
* *Falade Galego* (La Batuta LBC 002. 1983)
* *Unha terra, un pobo e unha fala* (Ceibo CSLP 75511-4. 1985)
* *Mel e Cerna* (Orfeo. 1992)
* *Raigames* (Orfeo / EMI 4 96937 2. 1998)
* *Lembranza* (2003)
* *Cristina Fernández canta a Rosalía de Castro* (Ayuí / Tacuabé a/e375cd. 2012)
* *Palabras de amor* (Ayuí / Tacuabé a/e446cd. 2020)

### Con Washington Carrasco 
* *De puerta en puerta* (R.C.A. Victor LPUS 332. 1980)
* *Habrá un mañana* (R.C.A. Victor TLP-50118. 1983)
* *Uniendo pedazos de palabras* (1984)
* *Vidamorymuerte* (con Estela Castro. Selos Ceibo e Orfeo. 1984)
* *Antología* (Ceibo SCC 75518. 1987)
* *Sorocabana... al sur de la nostalgia* (Ceibo CSLP 75515. 1987)
* *Antología II* (1987)
* *Mel es cerna* (1988)
* *Washington y Cristina en Japón* (Orfeo 91038-1. 1989)
* *Nuestras canciones* (Orfeo / EMI 8 21472 2. 1990)
* *Por sobre el ala de un pájaro* (Orfeo CDO 137-2. 1996)
* *Nos queda la palabra* (2002)
* *El poema y la canción* (coa Banda Sinfónica Municipal. 2004)

;Colectivos
**Canto popular uruguayo* (xunto ó Grupo Vocal Universo. RCA Victor TLP-50026. 1982)
**Reunión en libertad* (xunto a varios artistas latinoamericanos. 1984)
**Reunión en libertad II* (xunto a varios artistas latinoamericanos. 1986)
**Viento esteño* (1993)
**Ágape* (sobre textos de Jorge Arbeleche, xunto a Antonio Larreta e Andrés Stagnaro, entre outros. 1999)

## Recoñecemento 
* O Ministerio de Educación y Cultura (MEC) da República Oriental do Uruguai outorgoulle en 2019 a Washington Carrasco e Cristina Fernández a Medalla Delmira Agustini, que distingue os referentes da cultura uruguaia.

* Washington Carrasco e Cristina Fernández foron declarados Cidadáns Ilustres de Montevideo en abril de 2010 "pola súa destacada traxectoria na música popular uruguaia".

* A Cámara Uruguaya del Libro otorgoulle o Premio Legión del Libro, que se concede os uruguaios que promovan a literatura.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
*
Dicionario de dicionarios

O **Dicionario de dicionarios da lingua galega**, ou só **Dicionario de dicionarios** (**DdD**), é unha ferramenta lexicográfica dixital que recompila obras lexicográficas da lingua galega dos séculos XIX e XX. Desenvolvido e mantido polo Instituto da Lingua Galega (ILG) da Universidade de Santiago de Compostela, baixo a coordinación do profesor Antón Santamarina, o DdD foi publicado orixinalmente en CD-ROM, e súa versión web ampliou significativamente o seu contido. 
 
## Historia e desenvolvemento 
[esquerda|miniatura|[Antón Santamarina, coordinador do proxecto orixinal.]]
A primeira versión dixital do **DdD** publicouse en formato CD-ROM, recollendo 345.742 entradas de 25 obras distintas. Esta iniciativa buscaba preservar e facilitar o acceso ao patrimonio lexicográfico galego. 

En 2006, a colaboración entre o ILG e o Seminario de Lingüística Informática da UVigo culminou na creación dunha versión web ampliada. 

A nova edición en liña inclúe 392.768 entradas documentadas en 32 obras, e está enlazada na web da Real Academia Galega.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* bUSCatermos
* Dicionario da Real Academia Galega
* Diccionario da Real Academia Galega
* Diccionario galego de termos médicos
* Historia da lingua galega
* Normativa oficial do galego
* Reintegracionismo

### Ligazóns externas 
* Dicionario de dicionarios (usc.gal)
Ayumu Iwasa

, é un piloto de carreiras xaponés que pilota na [Super Formula Championship]] para Team Mugen. Anteriormente competiu con DAMS no Campionato da FIA de Fórmula 2, gañando os honores de Novato do Ano ao quedar quinto na xeral no 2022 e quedar cuarto no ano seguinte. É membro do Honda Formula Dream Project e do Red Bull Junior Team e é o campión do F4 de Francia de 2020.

### Super fórmula 
Iwasa deixou a Fórmula 2 e volveu a Xapón en 2024 para a Super Formula, uníndose ao Team Mugen xunto ao bicampión de series Tomoki Nojiri.

### Fórmula Un 
A principios de 2021 Iwasa anunciouse oficialmente como integrante do Red Bull Junior.

Iwasa fixo o seu debut na proba da F1, pilotando o AlphaTauri AT04 durante a proba de pilotos novos. A pesar dun problema do coche, o piloto xaponés deu 96 voltas para situalo 15º na xeral.

Iwasa debutou nun fin de semana oficial de carreiras de Fórmula Un no Gran Premio do Xapón de 2024, pilotando para o Visa Cash App RB Formula One Team na primeira sesión de adestramentos en lugar de Daniel Ricciardo.

## Vida persoal 
Iwasa graduouse no Osaka International Junior and Senior High School. Iwasa procede dunha familia con historia no automovilismo; ambos os seus pais participaron nas carreiras de especificacións do Honda Civic na década de 1990, e o seu avó tamén correu competitivamente.

## Notas
## Véxase tamén
### Bibliografía
### Outros artigos
### Ligazóns externas
Carme Giralt i Rosés

**Carme Giralt i Rosés**, nada en El Masnou o 4 de setembro de 1940 e finada o 3 de setembro de 2022, foi unha mestra catalá que traballou pola coeducación, o scoutismo laico e a política local.

## Traxectoria 
Naceu no seo dunha familia progresista e catalanista. A súa nai era modista e o seu pai que era pintor, loitou xunto aos republicanos ata o fin da guerra civil española. Ela medrou nun ambiente familiar de ideas republicanas e coñecemento do que supuxo  o golpe de estado do 36, pero na escola os valores non eran os mesmos. Estudou nas Escolàpies do Masnou, onde tivo unha educación relixiosa e con 16 anos iniciouse nun grupo de mozas scout chamado Santa Xoaquina Vedruna e que despois xurdirá como *Foc nou*. Foi entón cando se decatou de como normalizara esa vida, sen ser consciente do que era vivir nunha ditadura.

En outubro de 1968, con algunhas amizades que eran tres matrimonios e as súas familias, fundaron no Masnou a Escola Bergantí, un centro educativo catalanista, plural, laico e baseado na coeducación. Como curiosidades, o nome do centro foi unha homenaxe ao Masnou, onde entón se fabricaban este tipo de barco, bergantín. O sistema educativo que construíron estaba baseado en proxectos, facendo que o alumnado experimentase o que ten que aprender e deste xeito interiorizase a materia. Daquela as referencias pedagóxicas foran: Célestin Freinet e Maria Montessori, populares nos anos 60. e foi elixida tenenta de alcalde. Foi a primeira muller en entrar no concello masnoví formado ata entón por homes e para ela "foi moi difícil porque tivo unha dobre loita por cousas distintas".

En 2022 foi nomeada filla predilecta do Masnou pola súa traxectoria profesional como mestra e por ser a primeira muller concelleira dese concello.

## Notas
Celestino de Pazos Teijeira

**Celestino de Pazos Teijeira**, nado en Corcubión e finado en Zamora en 1899, foi un relixioso galego.

## Traxectoria
Fillo do notario Nicolás de Pazos Fernández e de Juana Teijeira Ardeleiros. Neto por liña materna de Deogracias Manuel Teijeira Pérez (orixinariamente Teixeira Peres) e bisneto de Francisco Antonio Ardeleiros Romero de Leis, os dous escribáns-notarios no arciprestado de Nemancos. Director en Pontedeume do Colegio Eclesiástico, dependente do Seminario central de Santiago, nomeado polo cardeal Miguel Payá y Rico. Cóengo, foi deán das catedrais de Vic, Tortosa e Zamora.
Polemizou co sacerdote Félix Sardá y Salvany sobre o seu opúsculo integrista *El liberalismo es pecado*, editado en 1884.

Irmán de Nicolás de Pazos, avogado e dirixente na Coruña do Partido Integrista de Ramón Nocedal. Foi tío-avó segundo do profesor e neurofisiólogo Javier Teijeira Brunet.
Victoria Núñez López

**María Victoria Núñez López**, nada en Ourense en 1975, é unha funcionaria e política galega do Partido Popular de Galicia.

## Traxectoria 
Estudou na Universidade San Pablo CEU. Dende 2003 é funcionaria da Xunta e pasou por varias consellerías. É presidenta da xestora local do PP en Ourense. En febreiro de 2024 foi candidata pola provincia de Ourense nas eleccións de 2024, resultando elixida deputada autonómica.

## Vida persoal 
É filla do avogado e político Vitorino Núñez.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
*Lista de deputados da XII Lexislatura do Parlamento de Galicia
### Ligazóns externas 
*
Tacite

**Tacite** foi o nome dun foguete sonda franceses dunha etapa que estivo en servizo entre 1965 e 1968.

## Características 
Os foguetes Tacite estaban formados por unha etapa derivada do foguete Stromboli. Podían chegar a alturas de ata 160 km levando cargas útiles de 285 kg e foron usados para o estudo da atmosfera superior e para facer observacións astronómicas.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
*Stromboli (foguete)
Rubén Lorenzo Gómez

**Rubén Lorenzo Gómez**, nado en Carballo en 1982, é un político galego do Partido Popular de Galicia.

## Traxectoria 
É técnico en comercio e mercadotecnia. Dende 2019 é concelleiro en Carballo. En 2020 foi candidato pola provincia da Coruña nas eleccións de 2020, resultando elixido deputado autonómico. En febreiro de 2024 foi candidato de novo nas eleccións de 2024, resultando elixido.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
*Lista de deputados da XII Lexislatura do Parlamento de Galicia
Roberto Rodríguez Martínez

**Roberto Rodríguez Martínez**, nado na Coruña en 1969, é un avogado e político galego do Partido Popular de Galicia.

## Traxectoria 
É secretario xeral do PP da Coruña e viceportavoz do PP no concello. En febreiro de 2024 foi candidato pola provincia da Coruña nas eleccións de 2024, resultando elixido deputado autonómico.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
*Lista de deputados da XII Lexislatura do Parlamento de Galicia
Raúl Santamaría González

**Raúl Santamaría González**, nado en Vilagarcía de Arousa en 1998, é un mestre e político galego do Partido Popular de Galicia. Dende 2024 é deputado no Parlamento de Galicia.

## Traxectoria 
É profesor de educación primaria e presidente de Novas Xeracións do PP en Vilagarcía. En 2022, converteuse en concelleiro de Vilagarcía de Arousa en substitución de Manuel Méndez, que deixou a acta por motivos laborais. En febreiro de 2024 foi candidato pola provincia de Pontevedra nas eleccións de 2024, resultando elixido deputado autonómico.

Tivo unha prolongada participación no concurso televisivo *Reacción en cadena* de Telecinco, presentado por Ion Aramendi, como membro do equipo dos Mozos de Arousa, que formou xunto ao seu irmán Borja Santamaría e Bruno Vila. O equipo logrou manterse no programa durante un ano e medio, acumulando un total de 2.630.177 euros, o maior premio da historia dos concursos de Telecinco.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
*Lista de deputados da XII Lexislatura do Parlamento de Galicia
Javier Teijeira Brunet

**Javier Teijeira Brunet**, nado na Ponte do Porto (Camariñas) en 1913 e finado en Pamplona o 26 de xuño de 2011, foi un médico galego.

## Traxectoria
Fillo de Manuel Teijeira Hernández (de Camariñas) e da coruñesa Rafaela Brunet Pazos, quen casaron por poderes en 1909.

Participou na guerra civil no bando golpista ao mando do xeneral Mohammed ben Mizzian, chegando no exército ao grao de tenente coronel de Artillería. Recibiu a Cruz Vermella ao Mérito Militar. 

Estudou Medicina na Universidade de Santiago de Compostela e en 1951 doutorouse pola Universidade Complutense de Madrid coa tese *Estudio analítico del crecimiento*. Exerceu inicialmente como pediatra e dende 1954 como electrofisiólogo, sendo pioneiro no desenvolvemento da Neurofisioloxía Clínica en España. No 1959 marchou a Navarra, onde forma parte do grupo fundacional da Facultade de Medicina da Universidade de Navarra e da Clínica Universitaria de Navarra.

## Vida persoal
Casou con Áurea María Victoria Álvarez Varela en 1941.
Celulosa sintase (formadora de GDP)

En encimoloxía, unha **celulosa sintase (formadora de GDP)** () é un encima que cataliza a seguinte reacción química:

:GDP-glicosa + (1,4-beta-D-glicosil)n \rightleftharpoons GDP + (1,4-beta-D-glicosil)n+1

Así, os dous substratos deste encima son a GDP-glicosa e a (1,4-beta-D-glicosil)n, mentres que os seus dous produtos son o GDP e (1,4-beta-D-glicosil)n+1.

Este encima pertence á familia das glicosiltransferases, especificamente as hexosiltransferases. O nome sistemático desta clase de encimas é GDP-glicosa:1,4-beta-D-glucano 4-beta-D-glicosiltransferase. Outros nomes de uso común son: celulosa sintase (formadora de guanosín difosfato), celulosa sintetase, guanosín difosfoglicosa-1,4-beta-glucano glicosiltransferase e guanosín difosfoglicosa-celulosa glicosiltransferase. Este encima participa no metabolismo do amidón e a sacarosa e na síntese de celulosa.

En 2019 non se coñecían proteínas con esta actividade nas bases de datos UniProt/NiceZYme ou en gene ontology.

Non se debe confundir coa celulosa sintase (formadora de UDP), que utiliza a UDP-glicosa e é o principal encima sintetizador de celulosa.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Celulosa sintase (formadora de UDP), o principal encima produtor de celulosa.
José Isasa Olaizola

**José Isasa Olaizola**, coñecido como **Fermín**, nado en Donostia o 25 de febreiro de 1911 e finado en Madrid o 14 de xaneiro de 1947, foi un guerrilleiro antifranquista vasco.

## Traxectoria 
Obreiro de Cementos Rezola. Foi un dos creadores das milicias antifascistas en Donostia. Co golpe de Estado do 18 de xullo de 1936 enrolouse no Exército e dirixiu un batallón da 114 Brigada. Coa caída da fronte de Cataluña pasou a Francia. Grazas ao SERE embarcou en Le Havre rumbo á República Dominicana o 1 de maio de 1940. Despois pasou á Arxentina.

Na Arxentina foi captado por José Pons nas súas conferencias sobre Unión Nacional e formaron un grupo para volver a España. Desembarcou en Lisboa o 14 de novembro de 1943. Pasou a fronteira por Ourense e chegou a Madrid o 20 de novembro. Traballou con José Gómez Gayoso como secretario de organización do PCE de Madrid, e despois con Ramón Guerreiro “Julio”, tamén en organización. A mediados de 1944 foi nomeado por Jesús Monzón xefe militar do Exército Nacional Guerrilleiro (ENG) da Junta Suprema de Unión Nacional (JSUN), aínda que na práctica só era xefe do Exército Guerrilleiro do Centro, tamén coñecido como Federación Guerrilliera Centro-Extremadura. Traballou conxuntamente con Pedro Sanz Prades “Paco el Catalán” seguindo as directrices da Delegación Nacional do PCE que apostou por organizar un ambicioso Exército Nacional Guerrilleiro.

Encargouse de tarefas como a organización e o contacto cos fuxidos da zona centro para establecer unha fronte guerrilleira que debía abarcar as provincias de Madrid, Ávila, Toledo, Cidade Real, Albacete, Cáceres, Badaxoz e Córdoba. Puxo en marcha a Agrupación Guerrilleira de Extremadura o 15 de novembro de 1944, con apoio de Jesús Bayón González e Ramón Guerreiro, fuxidos do cárcere de Carabanchel o 14 de marzo dese ano. En marzo de 1945 foi enviado ao monte cos guerrilleiros ante o temor a ser detido en Madrid. Volveu á cidade e en abril de 1945 o PCE ordenoulle visitar as diferentes agrupacións. Despois dun período de convalecencia pasou a traballar no aparato político do PCE madrileño. En maio de 1946 recibiu o encargo de mandar o Exército Guerrilleiro do Centro, introducindo algúns cambios no seu organigrama.

Foi detido na súa casa de Madrid na madrugada do 13 ao 14 de setembro de 1946 como consecuencia da información facilitada por José Antonio Llerandi Segura “Julián”, capturado horas antes en Huerta Machuca. Xulgado en consello de guerra o 22 de decembro de 1946, foi condenado a morte. Foi fusilado no  cemiterio de Carabanchel con José Antonio Llerandi o 14 de xaneiro de 1947.

## Vida persoal 
Casou con Pilar Ruiz López e foi pai de José Miguel Isasa Ruiz.
## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* José Isasa Olaizola 
* La apuesta del PCE por el Ejército Guerrillero del Centro 
* Ficha en Donostia 1936
Lockheed A-12

O **Lockheed A-12** é un avión de recoñecemento Mach  3+  de grande altitude construído para a Axencia Central de Intelixencia (CIA) dos Estados Unidos pola ''Lockheed 's Skunk Works*, baseado nos deseños de Clarence "Kelly" Johnson. O avión foi designado como **A-12**, o "A" de " *Archangel'' " e o 12 do número de prototipos ata chegar ao deseño final. En 1959, foi seleccionado entre os deseños Fish e Kingfish de Convair como gañador do Proxecto GUSTO, e foi desenvolvido e operado baixo o Proxecto Oxcart.

Os representantes da CIA inicialmente favoreceron o deseño de Convair pola súa sección radar equivalente, pero as especificacións do A-12 eran lixeiramente mellores e o seu custo proxectado era moito menor. Os respectivos historiais das empresas resultaron decisivos. O traballo de Convair no B-58 estivera atestado de atrasos e aumentos dos custos, mentres que Lockheed producira o U-2 a tempo e por debaixo do orzamento. Ademais, Lockheed tiña experiencia executando un proxecto negro.

O A-12 foi producido de 1962 a 1964 e voou de 1963 a 1968. Foi o precursor: do prototipo de interceptor YF-12 de dous asentos da Forza Aérea dos Estados Unidos, na lanzadeira M-21 para o dron D-21 e do SR- 71 Blackbird, unha variante un pouco máis longa capaz de transportar unha carga máis pesada de combustible e cámara. O A-12 comezou a voar en 1967 e a súa misión final foi en maio de 1968; o programa e os avións foron retirados en xuño. O programa foi revelado oficialmente a mediados da década de 1990.

Un oficial da CIA escribiu máis tarde: "Oxcart foi seleccionado dunha lista aleatoria de nomes en clave para designar este I+D e todo o traballo posterior no A-12. O propio avión tamén se chamou así". suxerido polo piloto Jack Weeks para seguir a práctica de Lockheed de nomear os avións cos corpos celestes.

## Notas
Toronto Sceptres

O **Toronto Sceptres** é un equipo feminino profesional de hóckey sobre xeo da cidade de Toronto, Canadá. É unha das seis franquías da Professional Women's Hockey League (PWHL). Toronto xoga os seus partidos como local no Mattamy Athletic Centre, aínda que tamén ten xogado no Scotiabank Arena.

## Historia 
O 29 de agosto de 2023 anunciouse que unha das primeiras seis franquías da PWHL estaría localizada en Toronto. O 1 de setembro a liga anunciou que Gina Kingsbury, a antiga vicepresidenta de opperacións de Hockey Canada e directora xeral da selección canadense, sería a directora xeral do equipo. O 15 de setembro anunciouse qu Troy Ryan, o seluccionador do equipo feminino do Canadá, sería o primeiro adestrador do equipo.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Sitio web oficial
TacSat 1

**TacSat 1** ou **TACSAT**, acrónimo de **Tactical Communications Satellite**, e tamén coñecido como **TACOMSAT**, foi un satélite de comunicacións da Forza Aérea dos Estados Unidos lanzado o 9 de febreiro de 1969 a bordo dun foguete Titan IIIC desde o Centro Espacial de Cabo Cañaveral.

## Características 
TacSat 1 foi un satélite de comunicacións experimental para comunicacións militares deseñado e construído por Hughes Aircraft Company usando o bus HS-308. No seu momento foi o satélite de comunicacións máis pesado e potente lanzado a órbita. Tiña unha masa de 730 kg cheo de propelente e forma cilíndrica, con 2,8 m de diámetro. Estabilizábase mediante xiro e levaba tres sistemas de antenas: un conxunto de cinco hélices para UHF, dous cornos para microondas en banda X e un corno bicónico para comandos e telemetría. O satélite foi posto fora de servizo o 16 de decembro de 1972, despois de demostrar as vantaxes dun sistema de comunicacións deste tipo.

Entre 2003 e 2007 proxectouse o lanzamento dun satélite experimental co mesmo nome e do Laboratorio de Investigación da Forza Naval pero que nunca chegou a ser enviado a órbita. O nome *TacSat* o usa agora unha serie de satélites de demostración tecnolóxica.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
*Titan IIIC
Viriato Lamas Fernández

**Viriato Lamas Fernández**, nado en Pontevedra en 1901 e finado en Ordes o 4 de abril de 1980, foi un director de coro galego.

## Traxectoria 
Foi o oitavo dos nove fillos de Víctor Lamas Lama e Matilde Fernández Villaverde. Traballou para Aquilino García Estévez. Foi detido en 1933 xunto con varios traballadores de comercio por un atentado contra os Almacenes Olmedo. Posteriormente foron exculpados. Participou no coro La Artística, na Polifónica de Pontevedra e foi actor afeccionado. Como membro do coro ía participar na Olimpíada Popular que se ía celebrar en Barcelona do 19 ao 26 de xullo de 1936. Saíu con outros galegos camiño de Barcelona o 16 de xullo. O golpe de Estado do 18 de xullo de 1936 impediu a celebración. Ao rematar a guerra retornou a Pontevedra e foi apresado ao baixar do trén en abril de 1939 co seu irmán Víctor, Rogelio Pérez Hortas e Eugenio Urtaza Norat.

Instalouse en Ordes e en 1943 creou o primeiro Coro Gallego de Ordes. Volveu crear o Coro Ordense que tivo unha vida máis longa. Volveu crear unha terceira asociación, A Masa Coral Polifónica, que foi a máis duradoira. Foi socio fundador de Sementes do Arte en 1970.
## Vida persoal 
Casou en Pontevedra coa mestra de Mondariz María García Calvo o 26 de xullo de 1925, e foi pai de Mª Elvira, Ángel, César, Rafael, Marina e Jesús Lamas García.
## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Viriato Lamas Fernández, en Historias de Ordes.
Cidade Deportiva Dani Jarque

A **Cidade Deportiva Dani Jarque** (en ) é un campo de fútbol situado en Sant Adrià de Besòs. Utilizado como campo de adestramento polo RCD Espanyol, xogan nel os seus partidos como locais o Espanyol B e o Espanyol Feminino. Foi inaugurado en 2001.

## Historia 
Cunha superficie de 60.000 m2,  o centro de adestramento foi inaugurado no ano 2001 co nome de **Ciutat Esportiva del RCD Espanyol**, pero axiña pasou a ser coñecido popularmente como Sarrià, en referencia ao histórico estadio do RCD Espanyol, o Estadi de Sarrià. Con todo, en xaneiro de 2012, o presidente do club Ramón Condal anunciou que o centro sería rebautizado oficialmente como **Ciutat Esportiva Dani Jarque** en memoria do falecido capitán do Espanyol Dani Jarque.

## Instalacións 
miniatura| Tenda oficial RCDE na Cidade Deportiva

* O **Estadio Ciutat Esportiva** (107 x 68 metros), cunha capacidade de 1.520 asentos, é a sede do Espanyol B, filail do Espanyol, e tamén  xogan nel os equipos xuvenís do club e o equipo feminino.
* 1 campo de herba natural (107 x 68 metros).
* 2 campos de herba artificial (90 x 63,5 metros cada un).
* 7 minicampos con campo artificial (60 x 33 metros cada un).
* Campo de adestramento de herba natural para porteiros.
* Campo de actividades multideportivas de herba artificial.
* Centro de servizos con ximnasio, restaurante, etc.
* Aparcadoiro cunha capacidade para 150 coches.

## Notas
Lamezia Terme

**Lamezia Terme** é unha comuna italiana da rexión de Calabria, provincia de Catanzaro, con  de habitantes a . Esténdese por unha área de .

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Provincia de Catanzaro
Aneis de Saturno

[dereita|miniatura|300x300px| Os **aneis de Saturno**, cos nomes en [Lingua sueca|sueco.]]
miniatura|299x299px|Saturno e os seus **aneis** con luz ultravioleta

Os **aneis de Saturno** son os aneis planetarios arredor do planeta Saturno, unhas estruturas que poden ser observadas mesmo con pequenos telescopios de afeccionados á astronomía. Consisten nun vasto agrupamento de partículas que varían en tamaño dende o  microscópico até obxectos de grandes dimensións semellantes a un autobús e incluso maiores. Estas partículas orbitan ao redor do planeta nun balance delicado entre a atracción gravitacional de Saturno e as forzas centrífugas. Predominantemente compostas por xeo de auga, as partículas inclúen tamén unha fracción menor de material rochoso. Ademais, identificouse tamén a presenza dun composto de cor avermellada de natureza, indeterminada aínda pola comunidade científica; a posibilidade de que compostos orgánicos complexos estean presentes segue sendo a ser obxecto de investigación.
[miniatura|300x300px|Este diagrama destaca unha parte do maior **anel de Saturno**. O anel (banda vermella na foto inserida) foi descuberto polo [Telescopio Espacial Spitzer da NASA, que detectou radiación infravermella, ou calor, do material poeirento do anel. Spitzer viu o anel desde a súa órbita arredor do Sol.]]
Adicionalmente, hai claros notables nos aneis, como a "lacuna" ou "fenda de Encke", causada pola influencia gravitacional da lúa Pan no **Anel A**. A máis coñecida destas divisións é a "División Cassini", nomeada en honra ao astrónomo Giovanni Domenico Cassini, quen a descubriu no ano 1675. Trátase dun baleiro relativo situado entre os Anel A e B, e a súa existencia debeuse a resonancias orbitais asociadas con satélites naturais do planeta.

Os aneis de Saturno fornecen abundantes datos sobre como se formou e evolucionou este sistema planetario, revelando detalles sobre os procesos físicos semellantes aos que ocorren nos discos protoplanetarios, que son as rexións onde os planetas comezan a tomar forma.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Aneis de Chariklo
* Aneis de Neptuno
* Aneis de Urano
* Aneis de Xúpiter
* Cassini–Huygens (a misión espacial que estudiou Saturno e os seus aneis)
* Disco protoplanetario
* Resonancia orbital
* Saturno (planeta)
* Sistema solar
Sergio Ayala

**Sergio Ayala López**, nado en Sant Feliu de Llobregat o 19 de marzo de 1993, é un futbolista español que xoga como defensa central no Cornellà, da Primeira División RFEF.

## Traxectoria 
Formouse como futbolista na canteira do FC Barcelona, na que ingresou aos sete anos de idade. En xuño de 2012 foi subido ao Barcelona B e ese mesmo verán saíu cedido ao Deportivo Alavés para a tempada 2012/13.

Na tempada 2013/14 xogou cedido no Valencia Mestalla, ao que se incorporou definitivamente en xullo de 2014. Posteriormente xogou no Sint-Truidense VV belga, antes de regresar a España en 2018, cando fichou polo FC Cartagena. A continuación pasou polo Salamanca, o San Fernando e o Cornellà.

## Notas
Quan Yongxian

**Quan Yongxian** (chinés tradicional e simplificado: 全勇先; *pinyin*: Quán Yǒngxiān), nado en xaneiro do 1966 en Jiamusi (provincia de Heilongjiang), é un guionista e escritor chinés de ascendencia coreana.

## Traxectoria 
Quan Yongxian naceu en Jiamusi no 1966. Foi a candidata chinesa a mellor filme internacional na 94ª edición dos Óscar.

## Notas
Élie Boudeau

**Jean Élie Isidore Boudeau**, nado en La Rochelle o 4 de febreiro de 1852 e finado en Gagny o 28 de maio de 1912, foi un político e numismático francés.

## Traxectoria  
### Primeiros anos e formación 
Élie Boudeau naceu en La Rochelle, departamento francés de Charente Marítimo, o 4 de febreiro de 1852, fillo de Eulalie Anne Papin (nada en 1825) e do comerciante Élie Isidore Boudeau (nado en 1811).

Os seus inicios profesionais foron como representante de comercio e posteriormente dedicouse como empresario á fabricación de xabón. A súa participación neses comicios foi posible grazas ao apoio do nacionalista Paul Déroulède, figura do boulanxismo e fundador da Liga de Patriotas.

En agosto de 1892, a fiscalía do departamento do Sena emitiu unha orde de detención contra Boudeau en relación co asunto Vergnaud, un cambiador boulanxista que estaba fuxido. No medio deste proceso xudicial, Boudeau viaxou a Lión e a prensa chegou a dalo por desaparecido. Posteriormente viuse tamén implicado noutros problemas xudiciais, como o caso da Caixa Central de París —durante o que se refuxiou en Bruxelas—.

Élie Boudeau era masón e foi membro da loxa Émile Zola, Oriente de París. Entre outras entidades, formou parte da Sociedade Francesa de Estatística (desde 1882) e da Sociedade Positivista de París (28 de novembro de 1877 a 1885). Tamén foi secretario do Círculo de Estudos Sociais dos Proletarios Postitivistas de París (1878) e dirixiu a revista *Revue Occidentale*, fundada en 1878. e publicou numerosos catálogos coas súas poxas de moedas.

En 1893 ingresou na Sociedade Francesa de Numismática, de Londres.

## Vida persoal 
Élie Boudeau casou, cara a 1892, con Honorine Dewarne (nada en 1853). Logo de enviuvar, casou en segundas nupcias en 1897 con Apolone Toyon (finada en 1898), con quen acolleu como filla unha nena de tres anos nada en Bruxelas en 1894, chamada Germaine Pauline.

Élie Boudeau finou na vila de Gagny, no departamento de Sena-San Denis, o 28 de maio de 1912, e está soterrado no cemiterio das Abadesas de Gagny.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Jolly, J. (dir.) (1960). "Élie Boudeau". En *Dictionnaire des parlementaires français (1889-1940)*. Presses universitaires de France, París.
* Mayeur, J-M.; Schweitz, A. (2001). "Boudeau, Jean Élie Isidore". En *Les parlementaires de la Seine sous la Troisième République*. Volume 1. Publications de la Sorbonne. Páxina 97. ISBN 978-2-85944-432-7
* Vapereau, G. (1893). "Boudeau (Élie)". En *Dictionnaire universel des contemporains*. 6ª ed. Hachette, París. Páxina 202.
Ferrari Modulo

250px|thumb|right|Vista posterior do Ferrari 512 S Modulo.
O **Ferrari 512 S Modulo** é un prototipo de automóbil deseñado por Pininfarina para a marca de automóbiles italiana Ferrari, que se presentou no Salón do Automóbil de Xenebra de 1970. O Modulo foi ben recibido polos críticos e gañou 22 premios polo seu deseño.

## Deseño 
Baseado nun 512 S de competición, o Ferrari 512 S Modulo ten unha carrozaría extremadamente baixa (só 93 centímetros de altura) cun deseño de teito con cuberta deslizábel cara a adiante para permitir a entrada ao interior (unha única porta, denominada porta tipo cúpula). As catro rodas do vehículo están parcialmente cubertas. Outra característica especial do deseño é que consta de vinte e catro buracos na cuberta do motor situada na parte traseira, os cales permiten ver o motor.

## Mecánica 
O motor do Modulo é un Type 261C DOHC de 12 cilindros en V a 60°, con 4994 cc (5,0 L) e unha potencia de 550 CV (410 kW) a 8500 rpm. Ten unha caixa de cambios manual con 5 velocidades.

## Notas
Alexander Razborov

**Alexander Razborov** (ruso: Алекса́ндр Алекса́ндрович Разбо́ров, *Aleksandr Aleksandrovich Razborov*), tamén coñecido como **Sasha Razborov**, nado o 16 de febreiro do 1963 en Belovo (Unión Soviética), é un matemático e teórico da computación ruso. Na actualidade, é profesor na Universidade de Chicago.

## Premios 
* Premio Nevanlinna (1990).
* Premio Gödel (2007, con Steven Rudich).
* Premio David P. Robbins (2013).

## Publicacións 
* Razborov, A. A. (1985a). Lower bounds for the monotone complexity of some Boolean functions [Límites inferiores para a complexidade monótona dalgunhas funcións booleanas]. *Soviet Mathematics - Doklady*, 31, 354-357.
* Razborov, A. A. (1987). О системах уравнений в свободной группе [Sobre sistemas de ecuacións nun grupo libre]. Universidade Estatal de Moscova. Tese de doutoramento.
* Razborov, A. A.; Rudich, S. (1994). Natural proofs [Probas naturais]. *Proceedings of the 26th Annual ACM Symposium on the Theory of Computing*, 204-213.
* Razborov, A. A. (2003). Propositional proof complexity [Complexidade das probas proposicionais]. *Journal of the ACM*, 50 (1), 80-82.

## Notas
The Salamander (novela)

***The Salamander*** é unha novela do escritor australiano Morris West. Publicouse orixinalmente en 1973 en Inglaterra na editorial Heinemann.

## Sinopse 
Dante Matucci, un capitán no servizo secreto italiano, empeza unha investigación da morte dun xeneral italiano, atopado morto no seu apartamento. A carón do corpo había unha carta pequena que representa unha píntega en chamas. Matucci descobre axiña que a píntega é realmente o millonario industrial Bruno Manzini.

## Adaptación ao cinema 
A novela foi adaptada nun filme de 1981, dirixido por Peter Zinner, a partir dun guión de Robert Kratz e Rod Serling.

## Notas
O Outeiriño, O Mesón de Calvos, Taboadela

**O Outeiriño** é un lugar da parroquia do Mesón de Calvos, no concello ourensán de Taboadela, na comarca de Ourense. Segundo o IGE, en 2023 tiña 7 habitantes (4 homes e 2 mulleres).

## Lugares e parroquias
### Lugares do Mesón de Calvos
### Parroquias de Taboadela
## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Lugares de Taboadela
Alfredo Calderón

**Alfredo Calderón Arana**, nado en Madrid o 5 de febreiro de 1850 e finado en Valencia o 19 de decembro de 1907, foi un escritor, xornalista e publicista español, de ideoloxía republicana.

## Traxectoria 
[esquerda|miniatura|266x266px|Caricatura da revista *[Don Quijote (Madrid)|Don Quixote* (1902)]]
Nado en Madrid o 5 de febreiro de 1850, era irmán de Laureano Calderón e Salvador Calderón. Tivo como mestres a Julián Sanz do Río e Fernando de Castro. Aquela rúa é agora a Rúa de Correos, mentres que o nome de Alfredo Calderón trasladouse ao barrio de Campanar.

## Notas 
miniatura|Tumba no cemiterio xeral de Valencia.

## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
* 
* 
* 
*
Campo Municipal de Fontenla

miniatura|Vista da bancada cuberta.
O **Campo Municipal de Fontenla** é un campo de fútbol situado no núcleo de Santa Comba, no que xoga como local o Xallas FC. Forma parte do complexo deportivo municipal de Fontenla, propiedade do Concello de Santa Comba, que inclúe piscina climatizada, pavillón polideportivo e pista de pádel. Está destinado principalmente á práctica de fútbol e fútbol 8.

O terreo de xogo é de herba artificial e unhas dimensións de 100 x 66 m e ademais con bancadas cubertas. A capacidade do campo é duns 2&nbsp;500 asistentes.

## Notas
Hidróxido de cobalto(II)

O **hidróxido de cobalto (II)** é un composto químico de fórmula química **Co(OH)2** que contén cobalto no seu estado de oxidación +2 como ión, e tamén contén ións hidróxido.

## Descrición 
É tipicamente azul pálido ou rosado/avermellado, e prodúcese mediante a reacción dunha base forte, como o hidróxido de sodio, cun sal de cobalto(II), como o cloruro de cobalto(II). Os sales de cobalto(II) poden ter unha cor rosa ou vermella. O hidróxido de cobalto(II) pode converterse en óxido de cobalto(II) ao quentarse.
miniatura|259x259px|Precipitación de **hidróxido de cobalto(II)** engadindo NaOH ao nitrato de cobalto(II).

## Usos 
Entre as súas aplicacións destácase a súa utilización como catalizador en reaccións químicas, como precursor na elaboración de sales de cobalto e como pigmento en pinturas e cerámicas. Ademais, é clave na fabricación de baterías de ións de litio, sendo material de partida para compostos máis complexos empregados como cátodos nestas baterías.

## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Sulfato de cobalto(II)
* Óxido de cobalto(III)
* Cobalto
Melanie Mitchell

**Melanie Mitchell**, nada nos Ánxeles (California) é unha científica estadounidense.

## Traxectoria
É catedrática Davis de Complexidade no Instituto Santa Fe e profesora na Universidade Estatal de Portland. Os seus principais traballos desenvolvéronse nos ámbitos do razoamento analóxico, os sistemas complexos, os algoritmos xenéticos e os autómatas celulares.
## Obra
**Artificial Intelligence: A Guide for Thinking Humans* (2019)

## Notas
Artificial Intelligence: A Guide for Thinking Humans

***Artificial Intelligence: A Guide for Thinking Humans*** é un  libro da profesora do Instituto da Santa Fe Melanie Mitchell, publicado en 2019. Nel describe como funcionan os sistemas máis avanzados de intelixencia artificial e contraponos ao razoamento humano. 

Mitchell ofrece exemplos de sistemas de IA como Watson, adestrados para dominar tarefas específicas, e sinala que eses computadores carecen da intelixencia xeral que teñen os humanos. Mitchell sostén que alcanzar a superintelixencia esixiría que as máquinas adquirisen capacidades de razoamento de sentido común que non están á vista: "A IA actual está lonxe da intelixencia xeral, e non creo que a 'superintelixencia' das máquinas estea no horizonte". Mitchell dedica 13 páxinas á "IA fiable e ética". Mitchell afirma que a intelixencia artificial é vulnerable aos erros, aos prexuízos raciais e á piratería maliciosa, como os ataques adversarios sorprendentemente fáciles: "Se hai asociacións estatísticas nos datos de adestramento... a máquina aprenderá alegremente esas en lugar do que ti querías que aprendese". 

## Notas
Argelès-sur-Mer

**Argelès-sur-Mer** (en occitano: *Argelers de Mar*, en catalán: *Argelers de la Marenda*) é unha localidade e comuna francesa situada no departamento de Pireneos Orientais e a rexión da Occitania, pertencente á comarca histórica do Rosellón. 

Coñecida estación balnearia situada na costa, limita con Elne, Palau-del-Vidre, Saint-André, Sorède, Banyuls-sur-Mer e o municipio xironés de Espolla (Cataluña).

## Historia 
Argelès foi fundada por Hércules segundo as lendas. A presenza de dous dólmens de entre o 2500 a.C. e o 1500 a.C., indica que o territorio se atopou habitado por seres humanos desde a prehistoria. Porén, empezou a cobrar importancia na época feudal pola súa posición estratéxica.

A vila estivo baixo a dependencia dos condes do Rosellón até finais do século XII, cando foi legada ao Condado de Barcelona. Pouco despois, xa integrado o condado na Coroa de Aragón, entre os séculos XIII e XV foi motivo de confrontacións co Reino de Mallorca, que a tomou en 1276. En 1298 Xaime II de Mallorca e Xaime II o Xusto asinaron un tratado de paz, mais esta durou pouco. En 1344 Pedro IV o Cerimonioso asediou a vila e acabou co Reino de Mallorca. Conforme o Tratado dos Pireneos (1659) pasou a pertencer á coroa francesa. En 1793 foi asediada e tomada o 4 de agosto polas tropas españolas do xeneral Ricardos, quen a abandonou tras a derrota na batalla de Le Boulou (1794). 

## Guerra civil española e segunda guerra mundial 
En 1939, finalizada a guerra civil española, decenas de miles de republicanos cruzaron a fronteira franco-española. As autoridades francesas confináronos no campo de concentración de Argelès-sur-Mer, situado na praia norte da vila, onde as condicións de vida foron inhumanas.  

Celestino Alfonso, José Cabrero Arnal, Josep Bartolí, Anna Delso, Amparo López Jean, Gori Muñoz, Conxa Pérez Collado, Elisa Piqueras, Julián Antonio Ramírez, Adelita del Campo, Manolo Valiente e os irmáns Javier e José Vilató (sobriños de Pablo Picasso), entre outros, foron vítimas do campo.

## Lugares de interese 
miniatura|Igrexa Notre Dame dels Prats
miniatura|Castelo de Valmy

* A igrexa parroquial do século XIV está dedicada a Notre Dame dels Prats.
* Igrexa de Sainte-Marie de Torreneules, do século IX.
* Abadía de Vallbona, cisterciense do século XIII.
* Castelos medievais de Ultrère e Poujol (século XII) e torre da Massane, do século XIII.
* Castelo de Valmy, de finais do século XIX: alberga o museo dedicado á memoria dos españois confinados no campo en 1939 e un parque de 5 hectáreas aberto ao público.
* A Casa de les Albères, museo de tradicións e artes populares do «país catalán».
* Reservas naturais da Massane (na serra da Albera) e do Mas Larrieu, na costa, e un dos poucos espazos con dunas do sur de Francia.
* Dólmens clasificados Monuments Historiques, entre eles a Cova de l'Alarb e o Collet de Cotlioure.
* Monólito-memorial situado na praia da localidade, no lugar onde estivo o campo de internamento.

## Cidades irmás 
* Hürth (Alemaña)
* Montgat (España)

## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
*  Sitio web de la Ville de Argelès-sur-Mer