Eleccións xerais de Suráfrica de 2009

As **eleccións xerais de Suráfrica de 2009** realizáronse o mércores 22 de abril de dito ano para escoller os membros de ambas cámaras do vixésimo quinto Parlamento de Suráfrica, en concordancia coas eleccións provinciais. Renováronse os 400 escanos da cámara baixa, a Asemblea Nacional e os 430 membros das nove lexislaturas provinciais, que á súa vez designarían os 90 escanos do Consello Nacional das Provincias, a cámara alta. Tras a renuncia de Thabo Mbeki en setembro de 2008, Kgalema Motlanthe, do Congreso Nacional Africano (ANC), ocupou o cargo de Presidente de Suráfrica. Mais Kgalema Motlanthe non se presentou á reelección para un mandato completo e o candidato oficialista foi Jacob Zuma, presidente do partido desde decembro de 2007. Foron os cuartos comicios desde a instauración do sufraxio universal, é dicir, as cuartas eleccións desde a fin do *apartheid*.

Nestas eleccións o ANC obtivo outra previsible e esmagadora vitoria, cunha proporción de voto lixeiramente superior a 2004, pero unha porcentaxe inferior, do 65.90%, con respecto ao 69.69% das eleccións anteriores. Ademais, perdeu a maioría cualificada dos dous terzos coa que contaba antes, con 264 asentos, e quedou a tres escanos de renovala. O segundo partido máis votado e a oposición oficial, Alianza Democrática (DA), obtivo o 16.66% dos votos, e 67 escanos. En terceiro lugar, unha nova formación, escindida do ANC, o Congreso do Pobo (COPE), liderada por Mosiuoa Lekota, obtivo o 7.42% e 30 escanos no seu primeiro desafío electoral. Polo contrario, o Partido da Liberdade Inkatha (IFP) experimentou unha devastadora caída, logo de ter ostentado durante década e media o terceiro lugar en todas as eleccións celebradas até entón, pois foi desprazado ao cuarto posto con menos dun millón de votos e só un 4.55% do escrutinio e 18 escanos. Con este resultado, Zuma foi investido como Presidente de Suráfrica pola Asemblea Nacional o 6 de maio con 277 deputados votando por el e 47 por Mvume Dandala, de COPE, mentres que gran parte dos partidos opositores, incluíndo DA, decidiron absterse.

No plano provincial, Alianza Democrática tomou o control da lexislatura de Cabo Occidental, coa súa líder Helen Zille, sendo elixida *premier* da provincia. Foi a primeira vez despois de sete anos que o ANC perdía unha elección en calquera das provincias. O oficialismo mantivo, con todo, o control sobre o resto das lexislaturas provinciais.

O Tribunal Superior de Gauteng do Norte ditaminou o 9 de febreiro de 2009 que os cidadáns surafricanos que viven no estranxeiro deberían poder votar nas eleccións. A sentenza foi confirmada polo Tribunal Constitucional o 12 de marzo de 2009, cando decidiu que os votantes estranxeiros que xa estaban rexistrados poderían votar. Ademais, aos votantes rexistrados que se encontraron fóra dos seus distritos de votación o día das eleccións permitíuselles votar a favor da votación nacional en calquera mesa de votación en Suráfrica. Nas seguintes eleccións, finalmente incorporaríase o voto postal.

## Principais partidos políticos 
### Oficialismo: ANC 
O Congreso Nacional Africano (ANC), fundado en 1912, accedeu ao poder como consecuencia da fin do réxime do *apartheid*. Desde a súa contundente vitoria nas primeiras eleccións libres do país, en 1994, o ANC gozou dunha ampla maioría absoluta no Parlamento. No 2004 a súa dominación acadou o seu máximo apoxeo cando obtivo máis dos dous terzos dos escanos, que autorizaba ao partido a modificar a constitución unilateralmente. O presidente Thabo Mbeki, reelixido nestes comicios, entregou a dirección do partido a Jacob Zuma o 18 de decembro de 2007. Despois, en 2008 o xuízo de corrupción en curso de Zuma en relación cun acordo multimillonario de armas Rand foi desestimado polos tribunais, que insinuaron que Mbeki influíra indebidamente na investigación de Zuma. Á luz dos feitos achados polo tribunal, o Comité Executivo Nacional do ANC solicitoulle a Mbeki que renunciara como presidente do país, o que fixo efectivamente o 20 de setembro de 2008, converténdose no primeiro presidente da era posterior do *apartheid* en non rematar o seu mandato constitucional, e o primeiro mandatario surafricano en renunciar desde 1989.

Mbeki foi substituído por Kgalema Motlanthe, que fora elixido como vicepresidente do ANC na conferencia de 2007. Motlanthe non era o candidato presidencial do ANC para as eleccións xerais de 2009, senón o presidente do ANC, Jacob Zuma. A lista electoral do ANC foi encabezada por Zuma, seguido por Motlanthe; o vicepresidente de Suráfrica Baleka Mbete; o Ministro de Finanzas Trevor Manuel; e Winnie Mandela, exesposa de Nelson Mandela. O retiro de Mbeki, entre outras cousas, creou tensións severas e divisións dentro do partido, e eventualmente conduciu á formación do Congreso do Pobo (COPE), un novo partido político formado por antigos membros do ANC. Con todo, as enquisas daban ao ANC un indiscutido primeiro lugar, con entre o 60 e o 70% dos votos, e incluso na súa estimación máis baixa, que era do 47%, seguía sendo o partido máis votado.

### Oposición oficial: DA 
En maio de 2007, a exalcaldesa de Cidade do Cabo Helen Zille derrotou a Tony Leon nas eleccións internas do partido, converténdose na súa nova presidenta. Dada a situación de Suráfrica como un goberno de partido dominante, a DA manifestou un enfoque desproporcionado na provincia de Cabo Occidental desde o comezo da súa campaña, pois o partido identificara a provincia como "ganable". O 14 de febreiro de 2009 lanzou o seu manifesto, baixo o lema de campaña "*Vote to Win*" (en galego: Vota para ganar). Varios analistas suxeriron que DA tomaría exitosamente o control de Cabo Occidental. Mentres que as enquisas mostraban a diminución de apoio do ANC tras a escisión de COPE, a DA gañou algunhas eleccións parciais celebradas poico antes dos comicios. Non obstante esperábase que DA obtivera maioría simple, e non a maioría absoluta que acabou conseguindo. O partido anunciou que a súa proxección sería ganar en Cabo Occidental, obter municipios importantes nas eleccións locais de 2011, e deste xeito asegurar o partido a nivel nacional.

As relaciones entre DA e o partido separado do ANC, COPE, comezaron sendo amigables. O seu líder, Mosiuoa Lekota, manifestou a súa vontade de cooperar con Zille no futuro. Mais posteriormente, Zille criticou a estrutura interna de COPE, afirmando que moitos dos seus novos membros eran partidarios de Mbeki que buscaban resucitar as súas carreiras políticas defuntas.

Nas últimas etapas previas á elección, DA lanzou unha nova campaña "*Stop Zuma*", a cal foi obxecto de numerosas críticas por parte de analistas políticos, que a describiron como unha "campaña negativa". Zille replicou ante estas críticas que "negativo é entregarlle a Zuma e a s súa cerrada rede de amigos o dereito a cambiar unilateralmente a constitución", xa que segundo ela abusarían dese dereito tanto para enriquecerse como para protexerse a si mesmos de calquera repercusión legal. Máis tarde declarou que o crecemento de votos do seu partido e a perda de escanos do ANC debeuse en grande medida á campaña "*Stop Zuma*".

## Campaña 
A campaña da oposición centrouse case enteiramente en combater a crecente corrupción política. Zille estableceu varias comparacións entre o ANC e ZANU-PF, partido gobernante en Zimbabwe desde 1980, declarando que o partido gobernamental, baixo o liderado de Zuma, estaba sendo sometido a unha "zanuficación". O partido publicou un anuncio de televisión por primeira vez, mostrando a imaxe do seu antigo líder, o expresidente Nelson Mandela, sendo liberado da prisión en 1989. Mandela fixo unha aparición excepcional nunha concentración de ANC e restaurou en grande medida o apoio popular ao partido. A personalidade máis coñecida foi o Arcebispo Desmond Tutu, quen ao principio dixo que non votaría, pero logo cambiou de opinión. A Alianza de Pobres de Suráfrica, o Foro Anti Privatización, NOPE e o sindicato de traballadores agrícolas independentes Sikhula Sonke resolveron boicotear as eleccións baixo o lema "Non hai terra! Non hai casa! Non hai voto!".

## Resultados 
O ANC obtivo a súa cuarta maioría absoluta consecutiva co 65.90% dos votos. DA conservou a súa posición como a oposición oficial e ademais obtivo a vitoria en Cabo Occidental con máis do 50% dos votos e con Zille sendo elixida *premier* da provincia por maioría absoluta. Aínda que a participación foi do 77.30% dos votantes rexistrados, un lixeiro crecemento con respecto a 2004, a campaña pedindo o boicot tivo un éxito parcial, pois houbo doce millóns de surafricanos con dereito a voto que ou non se rexistraron para votar (7 millóns) ou se rexistraron pero non votaron (5.4 millóns).

A Comisión Electoral Independente fixo dispoñibles os resultados que se recibiron dos distritos electorais, filtrados polo distrito nacional, provincial, municipal e de votación, no seu sitio web.

### Parlamento 
#### Asemblea Nacional 
#### Consello Nacional das Provincias 
O Consello Nacional das Provincias (NCOP) consta de 90 membros, dez nomeados por cada lexislatura provincial, en proporción á membresía do partido da lexislatura provincial. Cada delegación provincial consta de seis delegados permanentes, que son nomeados por un período que dura até que se elixe unha nova lexislatura provincial, e catro delegados especiais. Un dos delegados especiais é o *premier* da provincia ou outro membro da lexislatura provincial designada polo *premier*, mentres que os outros tres delegados especiais son designados *ad hoc* pola lexislatura provincial.

### Lexislaturas provinciais 
## Investidura presidencial 
## Consecuencias 
O ANC recibiu amplas felicitacións pola súa decisiva vitoria nacional, tanto de fontes internacionais como nacionais. Isto incluía a oposición, coa líder de DA, Helen Zille recoñecendo que a xente lle dera un forte mandato para gobernar. "Confiamos en que o ANC non abuse desta confianza e goberne ben e en interese de todos os surafricanos". Con todo, co 65.9% dos votos e 264 escanos na Asemblea Nacional (con referencia ao 74.3% e 297 escanos que tiña até entón), o ANC xa non tiña a maioría dos dous terzos que necesitaba para cambiar a Constitución unilateralmente. O partido gobernante perdera considerable apoio en oito das nove provincias, parcialmente compensado por un grande aumento en KwaZulu-Natal a expensas do IFP.

Agradecendo o apoio dos seus partidarios a semana seguinte, Helen Zille declarou que DA cumprira cos seus tres obxectivos principais nos comicios: en primeiro lugar, privar o ANC da súa maioría dos dous terzos (aínda que fora só por menos de tres escanos); en segundo lugar, obtivo maioría absoluta en Cabo Occidental; e en terceiro lugar, mellorou significativamente a súa posición parlamentaria. Zille tamén declarou que vía estes comicios como un sinal de que as únicas forzas políticas xenuínas en Suráfrica eran DA e o ANC, e que a maioría dos votantes xa non tiraban o seu voto en partidos "pequenos e insignificantes".

## Notas