open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
578

## Acontecementos 
## Nacementos 
* Comeza o mandato do emperador bizantino Tiberio II (até 582).

## Mortes 
* Cosroes I o Grande, xa da Persia sasánida.
* Xustino II, emperador bizantino.

## Outros 
* Historia ano a ano
569

## Acontecementos 
* Leovixildo é asociado á coroa visigoda que cinxe o seu irmán Liuva I (data incerta).
* 3 de outubro - Os longobardos, ao mando de Alboíno, atacan Milán, no Norte de Italia.

## Nacementos 
* Yang, 2º emperador da dinastía Sui, na China (m. 618)

## Mortes 
*

## Outros 
*

Historia ano a ano
232

## Acontecementos 
* Os marcomanos invaden o Imperio romano.

### Arte e cultura 
* Construción da sinagoga de Dura Europos, Siria (data probábel).

## Nacementos 
* 19 de agosto - Marco Aurelio Probo, emperador romano, en Sirmium.

## Mortes 
* Cao Zhi, poeta chinés (n. 192).

## Outros 
* Historia ano a ano
Léon Bonnat

**Léon Joseph Florentin Bonnat**, nado en Baiona, Francia o 20 de xuño de 1833 e finado en Monchy-Saint-Éloi o 8 de setembro de 1922, foi un pintor francés.

Léon Bonnat naceu na cidade francesa de Bayonne. En 1846 mudouse a Madrid, España, onde o seu pai tiña unha libraría  Alí viviu ata 1853 e foi educado por Madrazo.

De volta a París, destacou como retratista, destacando nos seus traballos a influencia de Velázquez e os realistas españois. En 1869 gañou a medalla de honor de París sendo recoñecido como un dos principais artistas da súa época.

En 1888 Bonnat converteuse en catedrático na Ecole des Beaux Arts e en maio de 1905 sucedeu a Paul Dubois como director.

Os seus vivos autoretratos son a súa principal seña de identidade.

Entre os alumnos máis destacados de Bonnat atópanse Gustave Caillebotte, Suzor-Coté, Georges Braque, Aloysius O'Kelly, e Henri de Toulouse-Lautrec.

## Notas
John Rawls

**John Rawls**, nado o 21 de febreiro de 1921 en Baltimore (Maryland) e finado o 24 de novembro de 2002 en Lexington (Kentucky) foi un filósofo estadounidense, mestre de filosofía política na Universidade Harvard e autor de *A Theory of Justice* (1971), *Political Liberalism*, *Justice as Fairness: A Restatement*, e *The Law of Peoples*. É amplamente considerado un dos filósofos políticos de fala inglesa máis importantes do século XX, e, en xeral, considerado como o máis influente defensor do liberalismo desde John Stuart Mill.

Rawls foi beneficiario do Premio Schock de Lóxica e Filosofía e Medalla Nacional de Humanidades en 1999, o último, que foi presidido polo presidente Bill Clinton, en recoñecemento por como o pensamento de Rawls "axudara a unha xeración enteira de estudantes estadounidenses a revivir a súa fe na propia democracia."

## Notas
Territorio Chileno Antártico

**Territorio Chileno Antártico** ou **Antártica Chilena** son os nomes que en Chile danse a un sector da Antártida entre os meridianos 53° O e 90° O. A zona é reclamada pola República de Chile como parte integrante do seu territorio e se solapa parcialmente coas áreas reclamadas pola Arxentina (Antártida Arxentina), entre os meridianos 53° O e 74° O ao sur do paralelo 60° S e polo Reino Unido (Territorio Antártico Británico), entre os meridianos 53° O e 80° O ao sur do mesmo paralelo.

O territorio reclamado por Chile abarca as Illas Shetland do Sur, a Península Antártica (a península Antártica é chamada ''Terra de O'Higgins* por Chile) e illas adxacentes, a Illa Alexandre I, a Illa Charcot, entre outras, parte da Terra de Ellsworth etc., e posúe unha superficie aproximada de 1.250.000 km². Os seus límites atópanse definidos polo Decreto Nº 1.747 de 1940 do Ministerio do Interior de Chile, que establece que: "*Forman a Antártica Chilena, ou Territorio Chileno Antártico, todas as terras, illas, illotes, arrecifes, glaciares (pack-ice) e demais, coñecidos e por coñecerse, e o mar territorial respectivo, existentes dentro dos límites do casquete constituído polos meridianos 53º lonxitude Oeste de Greenwich e 90º lonxitude Oeste de Greenwich''".

Administrativamente para Chile a área forma parte da Comuna Antártica, unha das dúas comunas da Provincia da Antártica Chilena, a cal á súa quenda forma parte da XII Rexión de Magallanes e da Antártica Chilena.

As reclamacións territoriais chilenas sobre a Antártica baséanse principalmente en consideracións históricas e xeográficas e atópanse en suspenso por aplicación do artigo 4 do Tratado Antártico de 1959.
casquete constituído polos meridianos 53º lonxitude Oeste de Greenwich e 90º lonxitude Oeste de Greenwich".

Administrativamente para Chile a área forma parte da Comuna Antártica, unha das dúas comunas da Provincia da Antártica Chilena, a cal á súa quenda forma parte da XII Rexión de Magallanes e da Antártica Chilena.

As reclamacións territoriais chilenas sobre a Antártica baséanse principalmente en consideracións históricas e xeográficas e atópanse en suspenso por aplicación do artigo 4 do Tratado Antártico de 1959.
Omega (álbum musical)

***Omega*** é un disco do cantaor granadino Enrique Morente, publicado en 1995. É a visión do cantaor sobre a obra *Poeta en Nueva York* do tamén granadino Federico García Lorca, e inclúe versións de cancións de Leonard Cohen.

Está considerado un dos discos máis arriscados da súa carreira, e ten importantes nomes do flamenco, así como coa colaboración do grupo granadino de metal Lagartija Nick.

## Cancións
#"Omega" (10´48). Conta cun extracto do poema "Cuna y panorama de los insectos (poema del amor)" de García Lorca e con varias estrofas populares. Tocan Miguel Ángel Cortés (guitarra flamenca), Antonio Carbonell e El Negri (coros e palmas), e Antonio Chacón, Manuel Torres, Manuel Vallejo, La Niña de los Peines e Manolo Caracol (samplers).
#"Pequeno Vals Vienés" (5´33). Versión de "Take this Waltz" de Leonard Cohen, con letra de García Lorca. Tocan Javier Losada (contrabaixo), El Bandolero (caixón flamenco) e José Antonio Galio (percusión).
#"Solo del pastor bobo" (3´42). A letra é un poema da obra de teatro *El público*. Tocan El Paquete e Juan Antonio Salazar (guitarras).
#"Manhattan (First we take Manhattan)" (4´44) é unha versión dun tema orixinal de Leonard Cohen. Colabora a súa filla Estrella Morente (voz e palmas) e Cañizares (guitarra).
#"La aurora de Nueva York" (4´59). Musicada por Vicente Amigo (guitarra). Antonio Carbonell e El Negri dan palmas.
#"Sacerdotes (Priest)" (4´07) é unha versión dun tema orixinal de Leonard Cohen. Tocan Tomatito e Montoyita (guitarras) e Tino di Geraldo (caixón).
#"Niña ahogada en el Pozo" (3´45) ten a Cañizares á guitarra e Antonio Carbonell e El Negri ás palmas.
#"Adán" (4´14). Guitarra de Isidro Muñoz.
#"Vuelta de paseo" (5´08). Guitarra de Cañizares e coros de Antonio Arias.
#"Vals en las ramas" (4´01). Guitarra de Isidro Muñoz e percusión de Tino di Geraldo.
#"Aleluya (Hallelujah nº 2)" (6´24) é unha versión dun tema orixinal de Leonard Cohen. Conta coa guitarra de Vicente Amigo, caixón de Tino di Geraldo e coros de Las Negris.
#"Norma y paraiso de los negros" (4´34). Letra extraída do poema "Norma y paraiso de los negros".
#"Ciudad sin sueño" (5´46)

## Notas 
## Véxase tamén
### Ligazóns externas
*Vídeo de "Ciudad sin sueño"
-2000

## Acontecementos 
* Yu o Grande, emperador chinés lendario, fundador da dinastía Xia (*Hsia*), que duraría até unha data indeterminada -1523?, -1562?, na que é relevada pola dinastía Shang (data mítica).
* Os protohititas, un pobo indoeuropeo, o mando dun lendario xefe, Anittas, invaden Anatolia.
* Os amorritas, un pobo semita, invade Mesopotamia.
* Amenemhat I sobe ao trono de Exipto (até 1970 a.C.), con quen se inicia a dinastía XII.
* Incineracións funerarias da conca do río Boyne, Irlanda, pertencentes á cultura megalítica.

### Ciencia e tecnoloxía 
*

## Nacementos 
## Mortes 
## Outros 
Historia ano a ano
370

## Acontecementos 
* Os hunos atacan os alanos e cruzan o río Volga.
* Fraomario tórnase, por breve tempo (até 371), régulo dos bucinobantes (rama dos alamáns).

## Nacementos 
* Alarico I, rei dos visigodos (m. 410).
* Hipatia, filósofa neoplatónica, científica e mestra. (m. 415)

## Mortes 
* Faltonia Betitia Proba, poeta tradorromana (n. ca. 322).
* Audeo, heresiarca.

## Outros 
*

Historia ano a ano
Píllara de dobre colar

A **píllara de dobre colar**, tamén coñecida como **píllara rabirrubia** *(Charadrius vociferus)* é unha ave caradriforme americana.

## Descrición 
Son aves duns 26&nbsp;cm de lonxitude, de cola longa e ás aguzadas, coa plumaxe da parte superior do corpo castaña agrisada con matices laranxa avermellados. A parte inferior e o pescozo son brancas. A cara e a cabeza son castañas, coa fronte branca. O anel ocular é alaranxado. Os polos teñen un deseño semellante ó dos adultos. Teñen unha liña negra dobre no papo. 
miniatura|200px|esquerda|Pillara de dobre colar voando

## Distribución 
Crían en Norteamérica e México, e poboacións illadas crían tamén en Costa Rica e o Perú. As poboacións máis setentrionais emigran en inverno cara ó sur, chegando mesmo ata o norte de Suramérica. En Europa son visitantes ocasionais raros.

O seu hábitat preferido son campos abertos e terras de labor. Buscan o seu alimento (insectos e outros invertebrados) en prados, zonas húmidas e desembocaduras de ríos, a miúdo mesmo preto das edificacións humanas.

## Reprodución 
miniatura|150px|esquerda|Ovos de pillara de dobre colar
Fan o niño no chan, a miúdo no grixo. Poden aproveitar unha lixeira depresión para aniñar, pero non marcan o niño ou fanos ó cunhas poucas pedras. O aspecto dos ovos, moi pencados, recorda ó das pedras, polo que se mimetizan moi ben co contorno. 
Poñen en xeral catro ovos nunha superficie plana no chan, que choca nos dous membros da parella durante unhas catro semanas. Os polos, que teñen xa os ollos abertos e a penuxe ben desenvolta cando saen do ovo, deixan o niño deseguida, xa que poden camiñar e comer poucas horas despois de naceren. Manteñen, porén, a dependencia de seus pais ata que poden voar.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Colin Harrison & Alan Greensmith: *Vögel.* Dorling Kindersley Limited, Londres, 1993, 2000, ISBN 3-8310-0785-3
* Bryan Richard: *Vögel.* Parragon, Bath, ISBN 1-4054-5506-3

### Ligazóns externas 
* Videos da píllara rabirrubia en Internet Bird Collection
* Información e fotos Photos - South Dakota Birds and Birding
* A píllara rabirrubia na "Lista vermella de especies ameazadas" da IUCN
Martin Niemöller

**Martin Niemöller**, nado en Lippstadt (Renania do Norte-Westfalia) o 14 de xaneiro de 1892 e finado en Wiesbaden (Hesse) o 6 de marzo de 1984, foi un pastor luterano alemán.

## Traxectoria 
Graduouse como oficial naval e durante a Primeira guerra mundial comandou un submarino. Despois desa guerra comandaba un batallón no Ruhr e participou na represión contra os comunistas. Entre 1919 e 1923 estudou Teoloxía en Münster. Xa como pastor apoiou ao comezo a política anticomunista, antisemita e alemán nacionalista de Adolf Hitler.

Reaccionou ao fin contra o nazismo en 1933 cando Hitler, no desenvolvemento da política totalitaria de homoxeneización, denominada oficialmente *Gleichschaltung*, impuxo sobre as igrexas protestantes ao grupo dos *Deutsche Christen* (cristiáns alemáns) que uniron 28 igrexas rexionais ao redor dunha denominada Igrexa Evanxélica Alemá (*Deutsche Evangelische Kirche* DEK), á que acudiron a maioría dos protestantes alemáns. A DEK impuxo o "parágrafo ario" (*Arierparagraph*) que excluía da igrexa a todo crente con antepasados xudeus.

Niemöller fundou entón xunto con Dietrich Bonhoeffer, a Igrexa Confesante (*Bekennende Kirche*), que se opuxo á nazificación das igrexas alemás. Pola súa oposición ao control estatal nazi sobre as igrexas, Niemöller foi arrestado o 1 de xullo de 1937 e condenado o 2 de marzo de 1938 a sete meses de cárcere por unha corte especial; como xa cumprira a condena, ao saír foi apresado pola Gestapo e permaneceu retido nos campos de concentración de Sachsenhausen e Dachau, ata 1945. Logo incorporouse, ata a fin dos seus días, ao movemento pacifista; foi presidente do Consello Mundial de Igrexas en 1961 e desempeñou un papel importante na denuncia contra a guerra de Vietnam. Desde a década de 1980 é máis coñecido como o autor do poema "Cando os nazis viñeron polos comunistas".

## Frases soadas 
O seu mellor e máis coñecido poema *Cando os nazis viñeron...*, trata sobre consecuencias de non resistir ás tiranías nos primeiros intentos do seu establecemento. A orde exacta dos grupos e as palabras están suxeitas a disputa, xa que existen moitas versións, a maioría transmitidas oralmente. Martín Niemöller, o seu autor, menciona  que non se trataba orixinalmente dun poema, senón dun sermón na Semana Santa de 1946 en Kaiserslautern, Alemaña *Que dixera Xesucristo?*. Erroneamente este poema atribúese, en moitos idiomas, ao dramaturgo e poeta alemán Bertolt Brecht. 

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Fundación Martin Niemöller 
* Sobre o citado de Martin Niemöller
39/Smooth

***39/Smooth*** é o álbum de estrea da banda estadounidense de punk rock Green Day, editado o 13 de abril de 1990 en vinilo e casete a través do selo Lookout! Records. Combinaríase posteriormente cos EPs *Slappy* e *1,000 Hours*, xunto cun tema dun recompilatorio, e editaríase en 1991 como *1,039/Smoothed Out Slappy Hours* en CD e casete. Trátase do único álbum de estudio do grupo con John Kiffmeyer na batería.

Jesse Michaels de Operation Ivy axudou coas imaxes do disco. No libreto aparecen as letras escritas a man por Billie Joe Armstrong e cartas do batería John Kiffmeyer e do dono de Lookout! Larry Livermore a I.R.S. Records, onde rexeitaban asinar co selo declarando a súa lealdade a Lookout! Records (porén, o grupo posteriormente deixaría Lookout! para mudarse a un gran selo, Reprise Records).

## Listaxe de cancións
## Notas
Os animais son xente guapa

***Os animais son xente guapa*** (en ) é un documental do 1974 sobre a vida salvaxe no sur de África. Rodouse no deserto do Kalahari (Namibia) e no río Okavango, pensado para o cine. Dura máis de 90 minutos.

Dende un punto de vista humorístico, amosa a vida naquela zona. Foi escrito e dirixido por Jamie Uys, máis coñecido pola súa película *Os deuses deben estar tolos*.

Foi emitido pola TVG o 5 de maio de 1990.

## Notas
Arturo Baltar

**Arturo Baltar Santos**, nado en Quintás da Barra (Coles) en 1924 e finado en Cachamuíña (O Pereiro de Aguiar) o 18 de decembro de 2017, foi un escultor galego.

## Traxectoria 
miniatura|250px|Museo do belén de Arturo Baltar. Ourense.
Autor de esculturas sobre arxila, comezou modelando pequenas pezas ou conxuntos delas, anticipo dos complexos retablos que había de realizar máis tarde, con escenas imaxinarias ou vividas, relixiosas ou profanas. Peregrinos, esmoleiros, cantores de "panxoliñas", son o seu mundo. A súa escenografía policromada, en beléns, boticas, tabernas, altares etc. foi a súa obra máis característica, entre a que destaca o belén de Baltar, conxunto de figuras de temática de Nadal que continúa en proceso de creación ao longo dos anos. Está representado en museos de toda Galiza e en importantes coleccións institucionais e particulares.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Trabazo, Luís: *Pedra, barro, bronce*. Ourense, Inst. de Estudos Ourensáns, 1978.
* Pablos, Francisco: *Plástica galega*. Vigo, Caja de Ahorros Municipal de Vigo, 1981.
* Pablos, Francisco: *Catálogo Exposición antolóxica*. Vigo, 1992.

### Ligazóns externas 
* Arturo Baltar na Colección Afundación.
562

## Acontecementos 
### Asia 
* O Xapón perde as súas posesións en Corea.
### América 
* Guerra entre as cidades-estado maias de Tikal e Calakmul.
** Wak Chan K'awil, rei de Tikal (537-**562**), é capturado e posibelmente sacrificado por Calakmul.
** "Cabeza de Lagarto II", sucesor do anterior monarca, perde unha batalla contra Calakmul.

### Europa 
* Sixeberto I, rei merovinxio, derrota un exército ávaro, que desvastaba a Turinxia.
* Baian - *Khagan* ávaro comeza o seu reinado (ata 602).

### Oriente Próximo 
* Bizancio e Persia asinan un tratado de paz por 50 anos.

## Nacementos 
*

## Mortes 
* Procopio de Cesarea, escritor bizantino de orixe siria (n. ca. 500).
* Wak Chan K'awil ("Paxaro Dobre"), soberano da cidade maia de Tikal, posibelmente sacrificado na cidade rival de Calakmul.

## Outros 
*

Historia ano a ano
Santiago das Caldas, Ourense

**Santiago das Caldas** é unha parroquia do concello de Ourense. Hoxe é unha parroquia totalmente urbana, situada á marxe dereita do río Miño. Ten uns 20.000 habitantes.

## Historia
A parroquia pertencía ó Coto de San Miguel de Canedo. Comprende a entidade de poboación que en tempos se coñecía como Ponte Canedo, o núcleo principal do antigo Concello de Canedo que en 1943 quedou anexionado ó Concello de Ourense. Desta parroquia e debido os incrementos demográficos e a expansión da cidade foron segregadas dúas zonas como parroquias eclesiásticas novas: en 1954 a de Santa Ana do Pino e en 1969 a de Santa Teresita (no Vinteún e barrios adxacentes).

## Patrimonio
A igrexa parroquial primitiva estaba ó lado do cemiterio das Caldas, pero foi substituída por un templo novo, sito na Avenida das Caldas, inaugurado o 28 de novembro de 1920. Foi o seu autor o arquitecto vasco José María de Basterra, quen se atopaba en Ourense neses anos reformando o seminario de San Fernando. É o autor da igrexa dos xesuítas e da igrexa de Nosa Señora de Begoña, ambas en Bilbao. Os seus deseños están inspirados na arquitectura gótica. Os retablos son do escultor galego Máximo Magariños.

## Servizos
Na parroquia localízanse a estación principal de ferrocarril de Ourense (coñecida como Estación de Ourense - Empalme), a estación de autobuses, a comisaría da policía local, o campo da feira, o parque de bombeiros, diversos centros educativos, un Centro de Saúde e as Burgas das Caldas (rebautizadas modernamente como Termas da Chavasqueira).

## Lugares e parroquias
### Lugares de Santiago das Caldas
### Parroquias de Ourense
## Notas
## Véxase tamén
### Outros artigos
*Lugares de Ourense

### Ligazóns externas
*web da parroquia
*web de Canedo
Romaría do Naseiro

**O Naseiro**, coñecida tamén como **A Romaría do Bo Xantar**, é unha popular romaría campestre que se celebra á beira do río Landro, na parroquia de San Pedro de Viveiro.

Tradicionalmente celébrase o cuarto domingo do mes de agosto. A tradición marcaba que acudisen as familias de Viveiro, levando a mellor vaixela e mantel e os máis típicos manxares. Hoxe en día é costume da xuventude o pasar alí case toda a semana.

## Véxase tamén 
### Outros artigos 
*Galería de imaxes de festas de Galicia
Kalahari

miniatura|350px|Deserto do Kalahari (destacado en marrón).[miniatura|dereita|200px|Unha [suricata no deserto do Kalahari.]]

O deserto do **Kalahari** é unha grande área semiárida e areosa no sur de África, duns 500.000&nbsp;km². Ocupa o 70 % de Botswana, e partes de Zimbabwe, Namibia e Suráfrica. Outras fontes estenderían a área do Kalahari ata os 2,5 millóns de km², incluíndo Gabón, a República do Congo, a República Democrática do Congo, Angola e Zambia.

## Historia e características 
O nome provén da palabra tswana Kgalagadi, que significa *gran sede*. O Kalahari está formado por vastas áreas cubertas por areas de tons avermellados e marróns, e sen ningún tipo de auga na súa superficie. Con todo, o Kalahari non é un auténtico deserto. Partes do Kalahari reciben máis de 250 m³ de choiva ao longo do ano e teñen bastante vexetación. Só é árido de verdade no suroeste (menos de 175 m³ de choiva anual), o que o converte nun deserto fósil. As temperaturas estivais no Kalahari están entre 20 e 40&nbsp;°C. No inverno, o Kalahari ten un clima frío e seco, con xeadas pola noite. A temperatura mínima media no inverno está por baixo dos 0&nbsp;°C.

## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* "*Cry of the Kalahari*"  
* ''Kalahari desert's forgotten influence on carbon levels''
Comensalismo

**Comensalismo** (do latín *com mensa*, 'compartindo a mesa') é unha relación interespecífica entre seres vivos na que un deles sae beneficiado, mentres que o outro nin se beneficia nin se prexudica.

## Tipos de comensalismo 
### Comensalismo 
O propio termo foi utilizado orixinalmente para describir o uso de restos de comida por parte dun segundo animal, coma no caso dos que seguen aos animais de caza e agardan a que estes rematen de comer para aproveitar a carniza.

### Forese 
Cando un ser vivo se aproveita doutro para o transporte. Pode ser de carácter temporal ou permanente.

Son exemplos a rémora, que se aproveita da quenlla, ou algúns ácaros, que son transportados sobre os excrementos de insectos.

### Inquilinismo 
Cando un organismo se hospeda sobre outro. Son exemplos as plantas epífitas que viven sobre as árbores como algunhas orquídeas, ou aves coma o peto real, que habita nos buracos que el mesmo fai nas árbores.

### Facilitación 
Cando unha especie se beneficia de medrar xunto a outra. Nalgúns casos poden saír beneficiadas ambas as dúas especies.

### Tanatocrese 
A **tanatocrese** (do latín *tanatos*, 'morte'), tamén coñecida coma **comensalismo metabiótico**, é unha dependencia máis indirecta, na que un dos organismos usa algo do outro, mais faino tras a súa morte. É exemplo disto o caranguexo ermitán, que usa a cuncha dun molusco para defender o seu corpo.
Forese

O termo **forese** pode referirse:

* **Forese** ou **deíxe**, expresión empregada para facer referencia a un asunto extralingüístico.
* **Foresia**, ou **forese**, relación interespecífica en que un ser vivo se aproveita doutro para o transporte.
530

## Acontecementos 
* Xelimero derroca ao monarca vándalo Hilderico, proclamándose rei dos vándalos de África (até 534).

## Nacementos 
*

## Mortes 
* 22 de setembro - Fiz III, papa da Igrexa católica.
* Hilderico, rei dos vándalos.

## Outros 
*

Historia ano a ano
533

## Acontecementos 
* 21 de novembro: publícase as *Institutiones*, parte do Corpus Iuris Civilis de Xustiniano dedicada a ser un manual de estudo.
* 15 de decembro: promúlgase o *Digesto* ou *Pandectas*, a parte do Corpus Iuris Civilis de Xustiniano dedicada a recompilación dos iura.
* 22 de decembro: Apróbanse as *Institutiones* coa constitución Tanta.

## Nacementos 
## Mortes 
* Hilderico, penúltimo rei vándalo norteafricano (523-530), executado en Cartago.

## Outros 
*

Historia ano a ano
549

## Acontecementos 
* Akhila I ascende ao trono dos visigodos (até 555), elixido por unha facción da nobreza.

## Nacementos 
## Mortes 
* Teudiselo, rei visigodo de Hispania, asasinado.

## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Historia ano a ano
548

## Acontecementos 
### Asia 
* Corea: O reino de Goguryeo invade o de Baekje, a petición da cidade de Ara Gaya.
### Europa 
* Teudis, rei visigodo, tenta tomar *Septa* (Ceuta), no Norte de África, aos bizantinos, mais fracasa.
** Teudiselo (tamén dito ás veces *Teudisclo* e *Teudixiselo*) sucede a Teudis como rei dos visigodos (até 549)
* Teodebaldo tórnase rei de Austrasia (até 555).

## Nacementos 
## Mortes 
* 26 de xuño - Teodora, esposa do emperador bizantino Xustiniano (n. 500)
* Teudis, monarca visigodo, asasinado.
* Teodeberto I, rei de Austrasia (n. 500).

## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Historia ano a ano
559

## Acontecementos 
* Inicio do reinado de Teodomiro, rei dos suevos (até 570).

## Nacementos 
* Recaredo I, el-rei dos visigodos.

## Mortes 
* Carriarico, rei suevo da Gallaecia (data probábel).
* Ida, rei anglo de Bernicia (data probábel).

## Outros 
*

## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Historia ano a ano
550

## Acontecementos 
* Comezo probábel do reinado do monarca dos suevos Carriarico (até 559).

## Nacementos 
*

## Mortes 
* Âryabhata, matemático e astrónomo indio (n. 476).

## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Historia ano a ano
551

## Acontecementos 
* Batalla de Sena Gallica - O ostrogodo Tótila é vencido polos bizantinos na localidade italiana homónima do combate.
* O rei visigodo Axila I fracasa no seu intento por tomar a cidade de Córdoba (os visigodos apenas si tiñan algunhas gornicións na Bética, ademais de que o rei só era apoiado por unha parte da nobreza).
* A cidade de Beirut é destruída por un terremoto, que causou 30000 mortos.
### Arte e cultura 
O historiador godo Xordanes remata dúas obras de historia: *De origine actibusque Getarum* ("Sobre a orixe e feitos dos getas") e máis *De summa temporum vel origine actibusque gentis Romanorum* ("Sobre a remota era ou orixe e feitos dos romanos").

## Nacementos 
*

## Mortes 
*Matasunta, raíña ostrogoda (m. 518).

## Outros 
*
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Historia ano a ano
Presa

O termo **Presa** pode referirse a:

***Presa**, utilízase xeralmente para referirse ao animal prexudicado na relación interespecífica de depredación;
***Encoro** ou **presa hidráulica**, refírese á construción feita nunha corrente de auga para detela e acumulala.

Como topónimo, pode referirse a:

;En Galiza
***Presa Boa**, lugar da parroquia de Adelán, no concello de Alfoz;
***Fontepresa**, lugar da parroquia de Quende, no concello de Abadín.

## Véxase tamén
### Outros artigos
553

## Acontecementos 
### Asia 
* Península de Corea: Seong, rei de Baekje, ataca os reinos de Goguryeo e de Silla.

### Mundo Mediterráneo 
* Italia: Prosegue a campaña dos bizantinos contra os ostrogodos.
** Outubro - Batalla do Monte Lactario: o xeneral bizantino Narsés derrota os ostrogodos, mandados por Teia, sucesor de Totila, nas proximidades do monte Vesuvio, logo de duros combates durante dous días (algúns autores marcan a data en 552).

### Arte e cultura 
* Xustiniano, emperador bizantino, ordena destruír o templo de Isis na illa de Filé, en Exipto.

## Nacementos 
*

## Mortes 
* Teia, rei ostrogodo (ou en 552).
* Xelimero, derradeiro rei dos vándalos (530-534), en captividade en Asia Menor.

## Outros 
*

## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Historia ano a ano
Depredación

[miniatura|upright=1.35|Un [oso polar como depredador alimentándose dunha foca barbuda en Svalbard, Noruega]]
A **depredación** é unha interacción biolóxica na que un organismo, o depredador, mata e devora a outro organismo, a presa. Forma parte dunha familia de comportamentos de alimentación comúns que inclúen o parasitismo e a micropredación (que normalmente non matan o hóspede) e o parasitoidismo (que sempre acaba matando o hóspede). É distinto do comportamento preeiro de alimentarse de presas mortas, aínda que moitos depredadores tamén o practican; superpónse cos herbivorismo, xa que os predadores de sementes e os fruxívoros destrutivos tamén son depredadores.

Os depredadores poden buscar ou perseguir activamente presas ou esperalas, moitas veces ocultas. Cando se detecta unha presa, o depredador valora se a ataca. Isto pode implicar emboscada ou depredación de persecución. Se o ataque ten éxito, o depredador mata a presa, elimina calquera parte non comestible como a cuncha ou as espiñas e cómea.

Os depredadores están adaptados e adoitan estar moi especializados para a caza, con sentidos agudos como a visión, o oído ou o olfacto. Moitos animais depredadores, tanto os vertebrados como os invertebrados, teñen gadoupas ou dentes afiados para agarrar, matar e cortar as súas presas. Outras adaptacións inclúen o furtivismo e o mimetismo agresivo que melloran a eficiencia da caza.

A depredación ten un poderoso efecto selectivo sobre as presas, e as presas desenvolven adaptacións antipredadores como coloración de advertencia, sinais de alarma, camuflaxe, mimetismo ou espiñas e químicos defensivos. Ás veces, depredadores e presas atópanse nunha carreira de armamentos evolutiva, un ciclo de adaptacións e contraadaptacións. A depredación foi o principal motor da evolución dende polo menos o período Cámbrico.

## Definición 
[miniatura|As [Pompilidae|avespas araña paralizan e finalmente matan os seus hóspedes, mais considéranse parasitoides, non depredadores.]]
No nivel máis básico, os depredadores matan e comen outros organismos. Porén, o concepto de depredación é amplo, defínese de forma diferente en diferentes contextos e inclúe unha gran variedade de métodos de alimentación e algunhas relacións que teñen como resultado a morte da presa non se denominan xeralmente depredación. Un parasitoide, como unha avespa de Darwin, pon os seus ovos dentro ou sobre o seu hóspede; os ovos eclosionan en larvas, que comen o hóspede, e morre inevitablemente. Os zoólogos xeralmente chaman isto unha forma de parasitismo, aínda que convencionalmente se pensa que os parasitos non matan os seus hóspedes. Pódese definir que un depredador difire dun parasitoide en que ten moitas presas, capturadas ao longo da súa vida, mentres que a larva dun parasitoide só ten unha, ou polo menos ten o seu abastecemento de alimentos nunha soa ocasión.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*
Castelo de Naraío

O **Castelo de Naraío** é un castelo medieval situado ao pé do río Castro, na parroquia de Santa María de Naraío (San Sadurniño). Tralo seu abandono no século XVII foise irmandando co hábitat que o rodea, chegando aos nosos días como unha romántica e florida ruína ao pé do río Castro, afluente do río Grande de Xuvia. Foi declarado Ben de Interese Cultural en 1994.

## Historia
miniatura|dereita|250px|Castelo de Naraío.
Pertenceu esta fortaleza a Gonzalo Piñeiro, nobre galego que tomou partido por Pedro I O Cruel na guerra civil que o enfrontou con Henrique II de Trastámara. Vencido o seu señor as hostes do Trastámara perseguiron aos Piñeiro ata derrotar ao último deles en Anca. Henrique concedeulle as terras e o castelo aos Andrade en pago a súa axuda durante a contenda.

Segundo Comerma y Batalla o castelo tornou aos seus antigos propietarios no ano 1527.
O castelo foi abandonado no século XVII e o seu estudo comeza coa publicación a principios do século XX dun libriño sobre tres castelos próximos a Ferrol no que presentaba un plano do castelo cos seus sotos, libro este obra do enxeñeiro catalán residente en Ferrol Andrés Avelino Comerma y Batalla.

A principios do ano 2007 un equipo dirixido polo arqueólogo lugués Anxo Felpeto iniciou un proxecto de investigación e rehabilitación do castelo.

## Descrición
Unha escalinata de pedra e madeira permite o ascenso ata o que se conserva da fortificación a torre da homenaxe e os muros do patio de armas.

A entrada principal é unha porta alintelada onde se situaba o anciño e a porta levadiza. Conserva outras portas unhas de arcos de medio punto e outras con arcos escarzanos.

A torre da homenaxe estrutúrase en catro plantas co teito abovedado. A porta de acceso sitúase nove metros máis alta que a porta principal. Outra pequena porta ábrese na planta inferior. No seu lado sur ábrese unha pequena ventá xeminada co parteluz soportando dous arcos de medio punto. Unha última abertura se pode apreciar na torre, trátase dunha latrina apoiada en canzorros.

O Castelo é propiedade da Casa de Alba que o cedeu por 30 anos á Xunta de Galicia.

## Notas
## Véxase tamén
### Outros artigos
*Castelo.
Competencia (bioloxía)

**Competencia** é un tipo de relación interespecífica que ten lugar entre varios organismos de diferentes especies, pero do mesmo nivel trófico ou de obtención de recursos, cando exixte unha demanda activa dun recurso común que pode ser limitado.

Tamén pode establecerse a relación de competencia entre dúas poboacións cando escasean factores de tipo abiótico. Así, dúas plantas poderán competir pola cantidade de auga que hai no chan, ou ben dúas aves poderán competir polo espazo en que construirán os seus niños, é dicir, o espazo de aniñación.

A competencia foi, segundo as teorías con maior aceptación actualmente, moi relevante na evolución das especies, xa que é peza fundamental da selección natural.

Entre especies non sempre se dan relacións de competencia. No caso contrario, onde polo menos unha especie se beneficia por medrar xunto a outra, denomínase facilitación.

## Tipos de competencia 
### Competencia por interferencia 
É a que ten lugar cando se realiza unha actividade que limita indirectamente o acceso do outro competidor ao recurso común.

### Competencia por explotación 
Ocorre cando varias especies teñen acceso ao mesmo tempo a un mesmo recurso. Son exemplo disto os leóns e os guepardos en África.

## Principio de exclusión competitiva 
Observouse que cando dúas especies compiten, unha delas exclúe ou elimina a outra, co cal se ve beneficiada. Este feito, postulado polo investigador ruso G. F. Gause, coñécese co nome de principio de exclusión competitiva. Porén, algunhas poboacións non entran en competencia, a pesar de que precisan o mesmo recurso para vivir e que escasea no ambiente; neste caso ocorre que unha das especies obtén o recurso durante un intervalo de tempo concreto do día (mañá, atardecer, noite etc.), e a outra especie durante un intervalo de tempo do día distinto, reducindo así a necesidade de competencia e evitando que ningunha das dúas especies se vexa deste modo prexudicada. Deste xeito, ambas as dúas especies poden sobrevivir.
Relación interespecífica

**Relación interespecífica** é, en ecoloxía, a interacción que ten lugar, nunha comunidade, entre individuos de diferentes especies, sempre dentro dun mesmo ecosistema.

## Tipos de relacións interespecíficas 
### Ambos benefícianse 
* Simbiose
* Mutualismo

### Ambos prexudícanse 
* Competencia

### Un benefíciase e o outro prexudícase 
* Depredación
* Parasitismo
* Explotación

### Comensalismo 
Un dos individuos se beneficia mentres que o outro non sae beneficiado nin prexudicado.

* Comensalismo
* Forese
* Inquilinismo
* Facilitación
* Tanatocrese ou comensalismo metabiótico

### Outras relacións 
* Principio da exclusión competitiva
* Amensalismo
Lei natural

A **Lei Natural** é o conxunto de principios que, en ética, teoloxía, dereito e teoría social, remite ao que se supón son as características permanentes da natureza humana, que poden servir como modelo para guiar e valorar a conduta é as leis civís. A lei natural  considerase, en esencia, invariable e aplicable nun sentido universal. A causa da ambigüidade da palabra “natureza”, o significado de natural varía. Así, a lei natural pode ser considerada como un ideal ao que aspira a humanidade, ou un feito xeral entendido como o modo en que actúan por norma ou regra xeral os seres humanos. A lei natural é diferente da lei positiva, establecida pola sociedade civil.

## Historia
### Grecia clásica
Os filósofos gregos foron os primeiros en elaborar unha doutrina da lei natural. No século VI a.C., Heráclito falaba dunha sabedoría común que impregna todo o Universo: “todas as leis humanas se nutren dunha, a divina”. Aristóteles distinguía entre dúas clases de xustiza: “Unha norma de xustiza é natural cando ten a mesma validez en todas partes, e non depende de que a aceptemos ou non; unha norma é legal (convencional) cando en primeira instancia pode ser fixada nun sentido ou noutro con indiferenza”.

### Idade moderna
O xurista holandés Hugo Grocio está considerado o fundador da teoría moderna da lei natural. A súa definición desta como o conxunto de regras que poden ser descubertas polo uso da razón é tradicional, pero ao presentar a hipótese de que a súa lei tería validez sempre, aínda que Deus non existira ou no suposto de que os problemas dos seres humanos non tiveran ningunha importancia para Deus, estableceu unha separación dos presupostos teolóxicos e preparou o camiño para as teorías racionalistas dos séculos XVII e XVIII. Por esta vía desvinculouse do escolasticismo na súa metodoloxía, aínda que non no seu contido.

Unha segunda innovación de Grocio foi considerar esta lei como dedutiva e independente da experiencia; na súa obra *De iure belli ac paci* (Sobre o dereito da guerra e a paz, 1625) afirmaba: “Así como os matemáticos tratan as figuras como abstraccións dos seus corpos, así no trato da lei afasto o meu xuízo de todos os feitos particulares”

## Véxase tamén
### Outros artigos
* Ordenamento xurídico
* Dereito natural
* Dereito positivo
Realimentación negativa

miniatura|dereita|400px|Sistema con retroalimentación negativa 
A **Realimentación negativa** ou **retroalimentación negativa** é un mecanismo de control onde o valor da saída do sistema se combina co da entrada para producir un resultado estábel. Se a saída do sistema aumenta, a realimentación fará que tenda a baixar e se baixa tenderá a facela subir, estabilizándose o resultado.

## Características 
As retroalimentacións negativas se establecen en cadeas pechadas, sempre que o número de relacións negativas non sexa par. Se indica mediante un signo (**-**) dentro dun círculo situado no centro da relación. Este tipo de bucle esta presente en toda clase de controis, tanto naturais como artificiais. Un exemplo deste tipo de bucle, e o termóstato da calefacción que funciona do seguinte xeito: se a temperatura ambiente e menor que a establecida, acenderá a calefacción, pero se e maior, a desconectará. Este mecanismo consegue manter estable a temperatura.

## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Realimentación positiva
* Teoría de sistemas

### Ligazóns externas 
* Realimentación negativa en circuítos 
* Web sobre cibernética 
* Retroalimentación negativa 
* Retroalimentación climática negativa
Hipótese

Unha **hipótese** é unha proposición que establece relacións entre os feitos; para outros é unha posible solución ó problema; outros sustentan que a hipótese non é máis que unha relación entre as variables, e, por último, hai quen afirma que é un método de comprobación.

***A hipótese como proposición que establece relación entre os feitos**: unha hipótese é o establecemento dun vínculo entre os feitos que o investigador vai aclarando na medida en que poida xerar explicacións lóxicas do por que se produce este vínculo.
***A hipótese como unha posible solución do problema**: a hipótese non é soamente a explicación ou comprensión do vínculo que se establece entre os elementos inmersos nun problema. É tamén a formulación dunha posible solución ó mesmo.
* **A hipótese como relación entre variables** (Kerlinger 1985:12): unha expresión das relacións existentes entre dúas ou máis variables. A hipótese formúlase en termos de oración aseverativa, e relaciona, dunha forma xeral ou específica, unha variable con outra.

## Véxase tamén
### Outros artigos
*Teoría científica
*Método científico
Principio de precaución

O **principio de precaución** é un proceso que prevé como se debe protexer o ambiente ou a saúde pública ante posibles perigos do cal non están determinados ditos perigos. Esta medida non pode ser tomada como un medio de proteccionismo.

### Resolución de Nisa
No convenio de Nisa xuntáronse os países membros da Unión Europea e determinaron o principio de precaución, que se debe adoptar cando unha avaliación pluridisciplinaria, independente e transparente realizada sobre a base de datos existentes, non permita saber o risco que pode causar. As medidas adoptadas teñen que procurar alterar o menos posible as relacións comerciais entre países, tendo en conta o principio de proporcionalidade xa como riscos a curto e longo prazo, e por último reexaminar frecuentemente os avances científicos. Por último, o Consello Europeo acentuou a importancia da consulta e información á sociedade civil.

## Véxase tamén
### Outros artigos
*Desenvolvemento sustentábel.
*Principio de prevención.

### Ligazóns externas
* Unión Europea - Principio de precaución.
* OMC - Principio de precaución.
Axenda 21

A **Axenda 21** (en ) é un plan de acción non vinculante da Organización das Nacións Unidas para co desenvolvemento sustentábel como obxectivo. Foi aprobado na Cimeira da Terra por 173 gobernos na "Conferencia das Nacións Unidas sobre o ambiente e desenvolvemento" que se levou a cabo na cidade brasileira Río de Xaneiro no 1992.

## Axenda 21 local 
A Axenda 21 local é a contribución de cada concello e a súa comunidade local á sostibilidade, nun proceso aberto e participativo dirixido a mellorar a calidade de vida dos seus cidadáns, comprometéndose a actuar cara á reducir o impacto e mellorar a conservación ambiental, e mellorar o modelo social e económico do concello.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
* 
* Earth Summit 2012
Castelo de Vilalba

A **Torre do Castelo dos Andrade** ou **Torre dos Andrade** é o que queda do **Castelo de Vilalba**, construción que tivo as súas orixes na familia dos Castro no século XI. A imaxe actual é resultado da reconstrución feita no século XV polo conde de Vilalba Diego de Andrade.

Ten a consideración de Ben de Interese Cultural por decreto de 1949, ratificado en normativa posterior.

## Situación
Sitúase no casco urbano de Vilalba, a carón da praza e igrexa de Santa María.

## Historia
A elección do lugar para a súa construción baseouse no valor estratéxico da localización xa que no lugar confluían o Camiño do Norte e o antigo Camiño Real de Betanzos e A Coruña.

Durante unha boa parte da Idade Media a vila de Vilalba pertenceu a familia dos Castro. Durante a guerra civil entre Henrique II de Trastámara e Pedro I este dooulle a vila ao naquel momento o seu aliado Fernán Pérez de Andrade, O Boo. Fernán abandonou a causa petrista e puxo a salvo das forzas inimigas na fortaleza de La Rochele ao finalmente vitorioso Henrique II. Unha vez vitorioso o rei outorgou ao Andrade, entre outras moitas posesións, o señorío da vila.

No século XV os Irmandiños atacaron o castelo do señor de Vilalba Nuno Freire de Andrade, o Mao derrubándoo. O edificio non foi reconstruído ata que os Reis Católicos lle concederon o condado de Vilalba a Diego de Andrade.

Anos máis tarde o castelo retornou ao patrimonio dos Castro por mor do casamento entre Teresa de Andrade, neta de Diego de Andrade, e Fernando Ruiz de Castro Osorio da casa de Lemos.

No século XVIII foi obxecto de novas reformas.

Na década de 1960 foi habilitado para a súa explotación económica como Parador de turismo, sendo o máis pequeno de toda a rede. Inicialmente foi un parador de 3 estrelas con 6 habitacións. Recentemente ampliouse cun edificio anexo con 42 novas habitacións, mantendo o equilibrio coa contorna e adquirindo a categoría de 4 estrelas.

## Descrición
[alt=Imaxe de Manuel Mato representando o castelo de Vilalba no século XIX.|miniatura|Imaxe de [Manuel Mato Vizoso|Manuel Mato representando o castelo de Vilalba no século XIX.]]
A estrutura do antigo castelo era de planta poligonal rodeada por unha muralla. A fortaleza tiña tres torreóns, un deles comunicado a través dunha ponte levadiza.

A actual torre é de planta octogonal. Trátase da antiga torre da homenaxe do castelo. Levántase en cachotaría de xisto e reservando o uso do granito para os remates e elementos decorativos (ameas e xambas de portas e ventás).

## Galería de imaxes
## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
*Páxina do castelo en parador.es
Castelo de Maceda

O **castelo de Maceda** é unha fortificación de orixe medieval situada no concello de Maceda. O actual conxunto arquitectónico presenta un predominio de elementos palacianos sobre os elementos defensivos, froito da extensa remodelación promovida na Idade Moderna para adecualo ás funcións residenciais.
miniatura|Castelo de Maceda.

## Historia
A súa orixe remóntase aos últimos anos do século XI, cando foi iniciada a torre da homenaxe, posiblemente por determinación real. Máis tarde, o castelo e os seus dominios foron doados como dote de María Fernández, filla do conde de Trava e da condesa de Portugal, Teresa de Leão, co gallo do seu matrimonio con Xoán Ares de Novoa, pasando a integrar os dominios dos Novoa. Segundo a tradición, neste castelo criouse o rei Afonso X, sendo aquí onde aprendeu a lingua galega.

Durante a Gran Guerra Irmandiña o castelo foi atacado e arrasado polas forzas irmandiñas, comandadas por Diego de Lemos. No século XVII constatouse que era o conde de Maceda, Alonso de Lanzós e Novoa, descendente de Afonso de Lanzós, un dos principais dirixentes dos irmandiños.
miniatura|Escudo.
No século seguinte pasou a mans da familia Taboada, e desta á do pazo de Fefiñáns de Cambados.

Desde o século XVII o complexo viuse deteriorando, até que en 1993 o concello de Maceda o adquiriu, iniciando obras de restauración que espertaron polémica, sinalando algúns estudosos que parte das solucións arquitectónicas ás que se recorreu durante a reconstrución non foron as máis adecuadas.

Actualmente está restaurado, funcionando como hotel-monumento.

## Características
Está construído con perpiaños de granito regulares, que conservan as marcas dos canteiros que os cortaron.

O elemento máis antigo é a torre da homenaxe, de planta cadrada, que se remonta ao século XI. Accédese a través dunha porta con arco de volta perfecta. No primeiro pavimento ábrense dúas seteiras, estando o segundo profundamente reformado.

A torre está envolvida por unha cerca, recorrida no seu alto por un adarve e besteiras, delimitando unha praza de armas. Nela ábrese unha cisterna escavada na rocha para salvar unha diferenza de setenta metros para chegar ás augas do río Chaioso.

Na Idade Moderna comezaron as obras para adecuar a edificación á función de morada, construíndose novas dependencias.

A muralla exterior tamén foi obxecto de significativas reformas. Confórmase en catro lados con ameas con besteiras e outras ameas con buracos. Dous dos seus vértices refórzanse, un cunha torre de planta cadrada, e ,no outro extremo, cunha de planta circular, nos demais hai contrafortes defensivos.

Nunha última fase construtiva, o conxunto foi adecuado aínda máis á función residencial, agregándolle máis elementos palacianos, miradoiros abalaustrados e unha solaina.

## Notas
## Véxase tamén
### Bibliografía
*Boga Moscoso, R.: *Guía dos castelos medievais de Galicia*, páxs. 180-182. Guías Temáticas Xerais. Edicións Xerais, 2003. ISBN 84-9782-035-5

### Outros artigos
*Castelos de Galicia

### Ligazóns externas
*Páxina do concello de Maceda sobre o castelo
Convención constitucional

Unha **convención constitucional** é un encontro político, que ten como obxectivo redactar unha constitución nova ou revisar unha xa existente. Realízase unha *convención constitucional xeneral* para crear a primeira constitución dunha entidade política ou para substituír unha preexistente, mentres que unha *convención constitucional limitada* realízase para revisar unha constitución xa existente.

## Estados Unidos
Nos Estados Unidos de América, todos os estados teñen o dereito de realizar convencións constitucionais, xa sexan limitadas ou xerais. Polo xeral, son propostas por unha das cámaras do poder lexislativo do estado, e deben ser aprobadas pola maioría (un 51%, un 60% ou un 67%, dependendo do estado) dos membros de ambas as cámaras do Lexislativo e logo pola maioría da poboación do estado (un 51%). Varios estados norteamericanos permiten que a poboación, a través de manifestos (cun número mínimo de firmas, xeralmente entre un 5% e 10% da poboación electoral), propoñan convencións constitucionais, que necesitarán ser ratificadas pola maioría dos membros de ambas as cámaras do Lexislativo, ademais de pola poboación do estado.
Biocenose

A **biocenose**, ou tamén **comunidade biótica**, **biolóxica** ou **ecolóxica**, é o conxunto de organismos que coexisten nun hábitat definido, ou biótopo,  que ofrece as condicións necesarias para a súa supervivencia. O termo *biocenose* foi acuñado en 1877 por Karl Möbius, quen subliñaba así a necesidade de enfocar a atención non só cara ao individuo, senón ao conxunto de individuos.

A biocenose pode dividirse, segundo a clase de organismos que a forman, como en fitocenose (organismos vexetais) e zoocenose (organismos animais). O conxunto formado pola biocenose e o biótopo coñécese como ecosistema. En agricultura, o campo de cultivo e mais o seu ambiente inmediato reciben o nome de agrobiocenose.

## Interaccións entre especies 
As relacións entre os individuos que conforman unha biocenose clasifícanse en dous grupos:

* Relacións intraespecíficas: son as que teñen lugar entre individuos da mesma especie.
* Relacións interespecíficas: son as que se dan entre individuos de especies diferentes.

## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Bioloxía 
* Ecoloxía
Mutualismo

[miniatura|A bolboreta [esfinxe colibrí (*Macroglossum stellatarum)* alimentándose de flores da planta *Dianthus*. O insecto consegue alimento e a planta a polinización. A polinización é un exemplo clásico de mutualismo.]]
**Mutualismo** é, en Bioloxía e Ecoloxía, unha relación interespecífica na que dous organismos se benefician mutuamente. Precisamente, o concepto *mutualismo* deriva da axuda mutua que poden brindarse dous individuos que pertencen a diferentes especies. A relación de mutualismo é a miúdo temporal e, a diferenza da simbiose, a relación de mutualismo non é obrigada.