Riro Kāinga

**Siméon** ou **Timeone Riro ʻa Kāinga Rokoroko He Tau**, finado en Valparaíso no ano 1898 ou 1899, foi o derradeiro ‘ariki (rei) de Rapa Nui (a Illa de Pascua) dende 1892 até a súa morte. Gobernou a illa durante un breve período de autonomía indíxena entre a anexión inicial de Chile en 1888 e a reafirmación do país da autoridade colonial en 1896. Riro morreu inesperadamente durante unha viaxe diplomática a Chile para discutir a soberanía da illa coas autoridades coloniais, o que levou a sospeitar que foi envelenado.

## Traxectoria 
[esquerda|miniatura|O tratado de anexión Rapa Nui-Chile de 1888 en linguas [Lingua tahitiana|tahitiana e rapanui á esquerda, e en castelán á dereita.]]
Riro naceu en Mataveri, fillo de Ngaure (ou Ngure, fillo de Pariko). O seu pai era seguidor de Torometi, un home forte nativo e partidario do aventureiro francés Jean-Baptiste Dutrou-Bornier. A súa nai chamábase Nene Pōike. Riro foi bautizado Siméon (ou Timeone) na fe católica por misioneiros franceses da Congregación dos Sagrados Corazóns o 8 de marzo de 1879. Era un membro do clan real Miru ao que pertencían os '*ariki mau* ou gobernantes tradicionais da Illa de Pascua. Aínda que, a súa familia era da rama do clan "Miru o Kao" sen relación patrilineal directa cos antigos *ariki*, pero eran os seus *tumu* (as súas esposas casaban cos homes da liñaxe real).

Despois da morte en 1892 de Atamu Tekena, que fora nomeado rei pola misión francesa, Riro e Enrique Ika a Tuʻu Hati foron candidatos ao trono. Aínda que ambos eran de orixe real, Ika estaba máis relacionado con Kerekorio Manu Rangi, o último '*ariki mau* indiscutible, que morreu durante un gromo de tuberculose en 1867. A curmá de Riro Maria Angata Veri Tahi 'a Pengo Hare Kohou, catequista e profeta católica, organizou moitas das mulleres da illa no seu apoio. Probablemente tiña entre dezasete e vinte e un anos naquel momento, e foi elixido principalmente pola súa boa aparencia e pola influencia de Angata.

## Reinado 
Riro adoptou o epíteto "Rokoroko He Tau", que fora utilizado por Kerekorio, despois da súa elección. Angata acordou o seu matrimonio en 1889 con Véronique Hitiairangi Renga Mahute (1874–1947), unha muller rapa nui nada en Tahití, a cal foi adoptada por unha parella rapanui que regresou á illa en 1888. Era a filla de Mahoni a Mahute e Marta "Marate" Paruvaka e da liñaxe de Tupahotu Ngaruti e Koro Orongo. Tiveron tres fillos e unha filla: Simeón Riroroko Mahute, Jorge, Virginia e Juan. Os seus descendentes usaron o apelido Rikoriko para significar o seu clan.

O seu predecesor, Atamu Tekena, cedeu a Illa de Pascua a Chile (representado polo capitán Policarpo Toro) o 9 de setembro de 1888. Porén, o tratado de anexión nunca foi ratificado por Chile e a colonia de Toro fracasou. O goberno chileno abandonou o asentamento en 1892 debido a problemas políticos no continente, que se viu envolto na guerra civil, e isto levou aos rapanui a reafirmar a súa independencia. Como o seu predecesor, Riro gobernou baixo un consello de líderes nativos e a influencia da Igrexa Católica (representada por Angata e outros catequistas nativos). Tamén nomeou ao seu opoñente Ika como o seu primeiro ministro. Porén, malia que tanto Riro Kāinga coma o seu predecesor Atamu Tekena tiñan o título de rei, o seu poder e lexitimidade en comparación cos seus predecesores estiveron en dúbida por momentos. Así o historiador Alfred Métraux escribiu:

Durante este período, "os rapanui baixo Riro Kāinga restauraron o seu goberno en formas aínda máis claras que antes da anexión, até o punto de que realmente podería ter cualificado como estado, de maneira que a súa segunda toma arbitraria por parte de Chile en 1896 podería considerarse legalmente cuestionable tamén". A diferenza de Tekena, Riro reafirmou o dominio nativo ao enfrontarse aos residentes estranxeiros (como Charles Higgins) e restaurou un certo grao de paz e estabilidade na illa. As enfermidades europeas e as incursións de escravos peruanos decimaran a poboación nativa; en 1896 a poboación da illa era de 214, repuntando dende o mínimo de 110 en 1877.

miniatura|esquerda|Bandeira do reino de Rapa Nui dende 1876 até 1888.
Despois de catro anos de abandono nos que ningún barco estranxeiro visitou a Illa de Pascua, Chile reafirmou a súa soberanía en 1896 arrendando a illa á "Sociedad Ovejera Merlet & Cia". A empresa estivo dirixida por Enrique Merlet, que ampliou a gandería da illa e nomeou xerente a Alberto Sánchez Manterola; Sánchez tamén foi nomeado subdelegado marítimo da illa. Merlet & Company, que empregou un cuarto da poboación da illa, prohibiu a exhibición da bandeira Rapa Nui e restrinxiu os dereitos da poboación nativa á terra e aos animais da illa. A empresa convenceu á xente para que construíse un valado de 3 metros de altura arredor de Hanga Roa e Moeroa, separándoos dos terreos do rancho e restrinxindoos á zona amurallada.

Temendo pola súa vida, a súa viúva Véronique casou con Manuel A. Vega, un pastor chileno, o 29 de xaneiro de 1900. En 1902, Chile nomeou a Juan Tepano como *cacique* nun intento de acabar coa resistencia indíxena. Angata liderou unha revolta infrutuosa de 1914 para derrocar o control da compañía, e na illa continuou un movemento independentista. O neto de Riro, Valentino Riroroko Tuki, proclamouse rei de Rapa Nui en 2011.

A presidenta chilena Michelle Bachelet repatriou os restos de Riro á Illa de Pascua en 2006, onde foron recibidos nunha cerimonia coa bandeira da Illa de Pascua ondeando xunto coa bandeira chilena. No acto participaron os seus netos superviventes (Benedicto, Valentino, Milagrosa, Ambrosio, Luis e María). A armada de Chile erixiu un busto do rei fronte á oficina do gobernador en Hanga Roa.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
*
*
*
*
*
*
*
*