Genista

***Genista*** é un xénero botánico de 90 especies de arbustos da subfamilia Faboideae. A familia Fabaceae con especies que comparten talos densos e verdes, follas miúdas, normalmente adaptados á seca, a meirande parte deles con flores brancas ou amarelas, mais tamén de cor alaranxada, rosada, vermella ou púrpura. As diferentes especies popularmente coñécense cos nomes de **piornos** ou **xestas**, mais cómpre non confundilas coas especies do xénero *Cytisus* (ver xesta (homónimos)). A coñecida **carqueixa** tamén forma parte deste xénero.

Aturan os solos pobres e necesitan de poucos coidados para o seu cultivo, utilízase na recuperación de terras queimadas, para fixación de dunas ou coma planta ornamental.

Son nativos de Europa, Oriente Medio e norte de África. En Galicia son abondosas algunhas especies.

## Etimoloxía 
O termo xesta (en portugués: *giesta*), procede do latín vulgar *genĕsta*, que, á súa vez, deriva do nome latino clásico da planta *genista*, que dá nome ao xénero. Téñase en conta que o termo xesta é máis comunmente empregado en galego para se referir ás especies do xénero achegado *Cytisus*. En ocasións as plantas *Genista* reciben o nome de codesos, mais esta denominación adóitase referir á especie leguminosa, de diferente xénero, *Adenocarpus complicatus*. Piorno é un termo xeneralizado do xénero.

Os reis e raíñas Plantagenet de Inglaterra tomaron o seu nome, **planta Genesta** ou **plante genest**, en alusión a unha historia que, cando Guillerme o Conqueridos se embarcou rumbo a Inglaterra, arrincou unha planta que se mantiña firme, tenazmente, a unha rocha e meteuna no seu casco como símbolo de que el tamén sería tenaz na súa arriscada tarefa. A planta foi a chamada **planta genista** en latín. Porén Guillerme o Conqueridor chegou moito anttes dos Plantagenet e en realidade foi Godofredo de Anjou quen foi alcumado o Plantagenet, porque levaba un ramo de flores amarelas de xesta no seu casco coma unha insignia (genêt é o nome en francés da xesta), e foi o seu fillo, Henrique II, o que se converteu no primeiro rei Plantagenet. Outras explicacións históricas son que Geoffrey plantou este arbusto coma unha cuberta de caza ou que el usábaa para se zoscar a si mesmo. Non foi até que Ricardo de York, o pai dos dous reis Eduardo IV e Ricardo III, cando os membros desta familia adoptaron o nome de Plantagenet, e despois se aplicou retroactivamente aos descendentes de Godofredo I de Anjou como o nome dinástico.

## Descrición 
As xestas *genistas* abundan especialmente na rexión mediterránea. O xénero abrangue arredor de 150 especies de arbustos ou gamallos espiñentos ou inermes, máis raramente herbáceas ou sufruticosas (como a xesta tintureira). As ramiñas son lisas ou estriadas e adoitan ter as follas simples ou trifoliadas, que algunhas especies perden axiña, ou incluso non teñen follas aparentes. As flores son cigomorfas papilonadas, compostas por cinco pétalos normalmente amarelos e dez estames soldados entre si polos seus filamentos, ou polo menos nove deles, formando unha especie de tubo en torno ao pistilo. Os froitos son legumes miúdos (véxase Leguminosas) comprimidos lateralmente, dehiscentes e xeralmente con varias sementes; en raras ocasións cunha única semente. A Península Ibérica é a zona onde máis diversificado está este xénero: dende grandes arbustos de até 3 m, coma a xesta branca; matos de até 1,5 m,; e gamallos miúdos de porte rastreiro típicos da alta montaña.

## Usos 
As xestas *genistas* teñen numerosos usos. Algunhas especies utilízanse para obter tinturas, outras coma combustíbel nos fornos do xeso e do cal e outras para formar sebes, comúns tas autoestradas galegas.
A carqueixa (*Genista tridentata*) ten usos medicinais.

## Especies en Galicia 
* *Genista tridentata*, carqueixa.
* *Genista berberidea* Lange, piorno das brañas, xesta das brañas, toxo gateño, en terreos lamacentos, turbeiras, endémica galega e do norte de Portugal. Distinguible polas follas trifoliadas, alternas glaucas, co nervio medio moi marcado e rematado nun pincho, e cos dous folíolos laterais transformados en espiñas.
* *Genista triacanthos*, piorno de tres espiñas, tamén de brañas, turbeiras. Flores alaranxadas e numerosas espiñas magras de 0,4 a 2&nbsp;cm. 
* *Genista florida* L., pudia, xesta pudia, piorno, *xesta branca* (as flores non son brancas, non confundir con *Cytisus multiflorus*). 
** *Genista florida sbsp. polygaliphylla*, piorno, sen espiñas.
* *Genista micrantha* Ortega, piorno de follas pequenas, sen espiñas, moi miúda, en prados e queiroais, flores amarelas en acios terminais.
* *Genista falcata*, piorno falcata.
* *Genista tinctorea*, xesta tintureira.
* *Genista hystrix*, piorno espiñento.
* *Genista sanabrensis*, piorno espiñento, miúdo, endemismo dos montes de Zamora, León e Pena Trevinca en Galicia. 
* *Genista anglica*, gatiña, piorno espiñento (non confundir coa especie: *Genista hystrix*, tamén chamada así) , na metade sur de Galicia, espiñenta nas súas pólas vellas pero sen espiñas nas máis novas, inflorescencias en acios curtos terminais de 5 a 15 flores sen peluxe, igual que os legumes.
* *Genista obtusiramea*, piorno teixo, xesta de montaña, por riba dos 1400 m, gamallo sen espiñas de até 1 m de altura, e gran número de nós marcando as follas caídas, flores amarelas con estandarte e froito aveludados.
* *Genista scorpius*, aliaga Arbusto de dous ou catro pés de altura, de follas pouco alongadas, sedosas, espiñas ramosas, abertas, estriadas, lampinas; flores en feixes case en acios, con peciños curtos, lampinas. Medra en terras áridas e nas marxes dalgúns prados, sempre nun solo máis ou menos húmido. Pouco común en Galiza, propia de zonas máis secas e calcarias.

## Clasificación científica xeral 
* *Genista aetnensis* DC.
* *Genista albida* Willd.
* *Genista anatolica* Boiss.
* *Genista andicola* Gill. ex Hook. & Arn.
* *Genista anglica* L.
* *Genista aristata* C.Presl
* *Genista artwinensis* Schischk.
* *Genista aspalathoides* Lam.
* *Genista baetica* Spach
* *Genista berberidea* Lange
* *Genista canariensis*
* *Genista carinalis*
* *Genista carpetana*
* *Genista cinerascens*
* *Genista cinerea* (Vill.) DC.
* *Genista corsica*
* *Genista cupanii*
* *Genista demnatensis* Cosson, endémica de Marrocos
* *Genista dorycnifolia* Font Quer
* *Genista ephedroides*
* *Genista erioclada* Spach
* *Genista falcata*
* *Genista fasselata*
* *Genista ferox* Poir.
* *Genista florida* L.
* *Genista germanica*
* *Genista haenseleri*
* *Genista halacsyi* Heldr.
* *Genista hassertiana*
* *Genista hirsuta* Vahl
* *Genista hispanica*
* *Genista holopetala*
* *Genista hystrix*
* *Genista ifniensis* Caball.
* *Genista januensis*
* *Genista juncea*
* *Genista legionensis* (Pau) Laínz
* *Genista linifolia*
* *Genista lobelii* DC.
* *Genista lucida*
* *Genista lydia*
* *Genista melia* Boiss.
* *Genista micrantha*
* *Genista millii* Heldr. ex Boiss.
* *Genista monspessulana* (L.) O.Bolòs & Vigo
* *Genista nissana*
* *Genista obtusiramea*, piorno teixo
* *Genista occidentalis* (Rouy) Coste
* *Genista parnassica*
* *Genista pilosa*
* *Genista polianthos* Willk.
* *Genista pumila* (Debeaux ex Hervier) Vierh.
* *Genista ramosissima* (Desf.) Poir.
* *Genista retamoides* Spach
* *Genista sagittalis*
* *Genista saharae* Coss. & Dur.
* *Genista sakellariadis* Boiss. & Orph.
* *Genista scorpia* St.-Lag.
* *Genista scorpius* (L.) DC. *sensu lato*
* *Genista subcapitata* Pančić & Nyman
* *Genista sylvestris*
* *Genista tenella* Willk.
* *Genista tenera* (Jacq. ex Murray) Kuntze
* *Genista teretifolia* Willk.
* *Genista tinctoria*
* *Genista tournefortii*
* *Genista triacanthos* Brot.
* *Genista tricuspidata* Desf.
* *Genista tridens* (Cav.) DC.
* *Genista tridentata*, carqueixa.
* *Genista umbellata* Salzm. ex DC.
* Cultivares
:* Genista 'Porlock'

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Cytisus
* Xesta