Surdimientu

O **Surdimientu** (nome asturiano que significa *Xurdimento*) é unha época de renacemento da cultura en lingua asturiana. A aparición de Conceyu Bable na Asturias de 1974, o movemento prolingua que ao termo da ditadura e durante toda a transición vívese en Asturias e de maneira moi especial no ámbito universitario, así como o xurdimento nos anos setenta do Nuevu Canciu Astur propicia unha etapa de apoxeo e de rupturismo total, renovando temas por completo, tocando a política, o amor, o erotismo na poesía, e adquirindo gran relevancia a novela e os contos así como ampliándos de maneira notable o volume das traducións doutras linguas.

No que se refire a literatura, a riqueza deste movemento é tal que o número dos seus escritores en activo iguala en número a todos os seus predecesores desde o século XVII. Deste xeito, co fin de ordenar a enorme produción e o gran número de autores, como tamén o período do seu desenvolvemento, os crícos falan de tres períodos: o primeiro Surdimientu, o segundu Surdimientu e o post-Surdimientu.

## O primeiro *Surdimientu* 
Situaríanse os seus comezos en 1974-1976 coa creación de Conceyu Bable e acabaría cara a 1988, coa publicación do manifesto titulado *""La Asturias pensante y sensata"* por parte do grupo reaccionario Amigos dos Bables, que supón o fin da primeira fase de desenvolvemento da cultura e a *llingua* asturianas.

Son nomes do primeiro *surdimientu*, que destacan en primeiro termo en poesía, os de Manuel Asur, Xuan Xosé Sánchez Vicente, Teresa González ou Andrés Solar. En prosa xorden Miguel Solís Santos, Vicente García Oliva e Carlos Rubiera.

## O *Segundu Surdimientu* 
O segundo *surdimientu* podería nacer cara a 1988 e tería como característica principal o cambio de temática da literatura. Desde finais dos oitenta, quen escribe faino, polo xeral, desde unha perspectiva apolítica, apartada dos temas sociais ou políticos, entrando no que moitos denominan a "madurez da literatura asturiana".

Outros autores prefiren falar de *segunda promoción do surdimientu* ou de *xeración dos noventa*. Ata que non pase un tempo prudencial non se dispoñerá dunha etiqueta clara.

Estes autores caracterízanse por buscar unha ruptura co realismo social e o verso comprometido que buscaba facer patria da promoción anterior, potenciando a renovación da linguaxe poética e unha nova procura de tramas narrativas, ampliando os horizontes temáticos e expresivos. É unha promoción moi literaria, culta e cosmopolita, que se atopa actualmente na súa madurez literaria e vital.

No ámbito da poesía, Xuan Bello e Berta Piñán son os principais representantes deste grupo, que podería encadrarse na corrente da *poesía de la esperiencia*. Son nomes claves tamén en poesía os de Lourdes Álvarez García, Aurelio González Ovies, Esther Prieto, Pablo Antón Marín Estrada e Antón García. Os poemarios máis significativos son *La vida perdida*, de Xuan Bello, *Un mes*, de Berta Piñán e *La mirada aliella*, de Antón García.

Aínda que os críticos colocan os seus principais logros na poesía, esta segunda promoción do Surdimientu significa tamén o recoñecemento da narrativa, na que destacan os nomes do citado Xuan Bello, Adolfo Camilo Díaz, Ismael González Arias, Milio Rodriguez Cueto, Pablo Antón Marín Estrada, Miguel Rojo e Xandru Fernández. As novelas máis significativas son *La hestoria universal de Paniceiros*, de Xuan Bello, *En busca de Xovellanos*, de Ismael González Arias, *Imago*, de Adolfo Camilo Díaz, *La ciudá encarnada*, de Pablo Antón Marín Estrada e *La banda sonora del paraísu*, de Xandru Fernández.

## A superación do Surdimientu ou Post-Surdimientu 
O *surdimientu*, como etapa literaria, aínda goza dunha enorme vitalidade en Asturias, por máis que aparezan algunhas iniciativas para romper con todo o anterior e crear proxectos de nova xeración.

Entre estas, destacan as revistas literarias Reciella Mallory e *Formientu*, que viñeron romper a rancia hexemonía das revistas academicistas. Tamén destaca a antoloxía "Via de Serviciu", do ano 2007, que agrupa a algúns dos máis destacados dos novos narradores.

Desta xeración, aínda moi nova, e sen tempo suficiente para poder avaliar as súas características comezan a facerse notar os nomes de Quique Faes, Pablo Rodríguez Medina, Ana Vanessa Gutiérrez, Ignaciu Varillas, Pablo Texón, e nun ton máis político ou inconformista Pablo M. Testa.

## Notas