open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
José Antonio de Lorenzo

**José Antonio de Lorenzo Pardo**, nado na Coruña en 1954, é un sindicalista, profesor, divulgador científico e político galego de Ciudadanos.

## Traxectoria 
Estudou física nas universidades de Santiago de Compostela e Sevilla. Exerceu de profesor en Cataluña e Galicia e formou parte das executivas da federación do ensino de Comisións Obreiras de Cataluña e da española. É profesor de física e química no IES Salvador de Madariaga. Foi candidato á alcaldía da Coruña por Unión Progreso y Democracia nas eleccións municipais de 2011 e a deputado nas eleccións xerais de 2011. En 2014 foi elixido como Coordinador Territorial de UPyD en Galicia posto que abandonou xunto con parte da dirección galega e integrándose como tránsfuga en Ciudadanos. Como divulgador científico publicou *La revolución del metro* (1998).

## Notas
Fay Bainter

**Fay Okell Bainter**, nada nos Ánxeles (California) o 7 de decembro de 1893 e finada na mesma cidade o 16 de abril de 1968 foi unha actriz estadounidense.

## Traxectoria 
Debutou no teatro en 1908 e catro anos despois actuou por primeira vez en Broadway. En 1934 foi contratada pola Metro-Goldwyn-Mayer para facer cinema.

Deseguido destacou en filmes, converténdose na primeira intérprete dobremente nomeada para o Oscar no mesmo ano (1938). Finalmente gañou o Oscar á mellor actriz secundaria.

Tanto ela coma o seu marido, oficial militar, están enterrados no cemiterio de Arlington.

## Filmografía 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* 
* Virtual History
Gene Tierney

**Gene Eliza Tierney**, nada en Nova York o 19 de novembro de 1920 e finada en Houston o 6 de novembro de 1991 foi unha actriz estadounidense.

## Traxectoria 
Cando era moza viviu dous anos en Suíza aprendendo francés. Volveu ao seu país en 1938. Durante unha viaxe á costa oeste visitou o estudio Warner Bros. O director Anatole Litvak viuna e quedou impresionado coa súa beleza, suxeríndolle que se convertese en actriz. A Warner quixo asinar un contrato, pero os seus pais negáronse. Pouco despois, aburrida da alta sociedade á que pertencía, decidiu iniciar unha carreira como actriz, estudando en Nova York.

A súa carreira profesional iniciouse en Broadway ese mesmo ano. O pai de Tierney creou unha compañía, Belle-Tier para promover a súa carreira. En 1939 asinou con Columbia Pictures un contrato por seis meses. Coñeceu a Howard Hughes, que tratou de seducila sen éxito. Porén foron amigos moitos anos. Despois de que a Columbia non conseguise atopar papeis para ela volveu ao teatro.

Finalmente, debutou no cinema en 1940 na 20th Century Fox. O seu papel máis famoso foi o do filme *Laura*, en 1944. Cando rematou o seu contrato en 1952 interpretou a Marya Lamarkina en *Never Let Me Go*, rodada en Inglaterra con Clark Gable. Tierney rodou outro filme en Europa, durante o que comezou unha relación co príncipe Aly Khan, pero o seu pai, Aga Khan III, opúxose ao matrimonio.

Debido a tristes sucesos, como o nacemento dunha filla con discapacidade mental, Tierney sufriu episodios de depresión. En 1955 ingresou no Harkness Pavilion en Nova York e logo en The Institute of Living en Hartford, Connecticut, onde recibiu tratamentos de electroshock. Máis tarde converteuse en voceira en contra deste tratamento, indicando que ela perdera memoria. En 1957 subiu á terraza do edificio da súa nai e estivo aló vinte minutos, no que se considera un intento de suicidio. Tras este episodio volveu ser ingresada en Topeka, Kansas.

Regresou ao cinema en 1962, recibindo de novo boas críticas, pero dous anos máis tarde retirouse e traballou unicamente na televisión ata 1980. En 1960 casou co empresario petroleiro W. Howard Lee que acababa de divorciarse de Hedy Lamarr.

## Filmografía 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
* 
* 
* 
* 
### Ligazóns externas 
* Páxina oficial
* 
* Fotografías
Irene Dunne

**Irene Marie Dunn**, nada en Louisville (Kentucky) o 20 de decembro de 1898 e finada nos Ánxeles o 4 de setembro de 1990 foi unha actriz estadounidense, coñecida como **Irene Dunne**.

## Traxectoria 
Nada en Kentucky, tiña once anos cando morreu o seu pai. Despois dese feito mudouse coa súa nai e o seu irmán a Madison, Indiana. A nai de Dunne ensinoulle desde pequena a tocar o piano. Ademais, cunha voz de soprano tratou de ser cantante de ópera, pero non pasou as probas da Metropolitan Opera Company.

Debutou en Broadway en 1922 e en poucos anos xa tiña unha destacada carreira no escenario. En 1929 asinou un contrato coa RKO Pictures e apareceu no cinema por primeira vez en 1930. Marchou a Hollywood coa súa nai e irmán, quedando o seu marido en Nova York ata 1936.

Durante as décadas de 1930 e 1940 converteuse nunha popular heroína da pantalla, interpretando a súa primeira comedia en 1936 (*Theodora Goes Wild*).

Retirouse en 1952, aínda que seguiu actuando no teatro e na televisión ata 1962, tres anos antes da morte do seu marido.

Dunne foi descrita como a mellor actriz que nunca recibiu un oscar a pesar de recibir cinco candidaturas ao premio á mellor actriz.

## Filmografía 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
* 
* 
* 
* 
### Ligazóns externas 
* The Irene Dunne Site
* 
* Información biográfica
* Irene Dunne
* Virtual History
* Indiana Historical Marker for Irene Dunne in Madison, Indiana
Francisco Javier Fernández Tarrío

**Francisco Javier Fernández Tarrío**, nado en Ponferrada o 16 de marzo de 1976, é un avogado e político galego.

## Traxectoria 
Estudou dereito na Universidade da Coruña. Formou parte da executiva da Coruña do PPdeG. En setembro de 2012 incorporouse a Sociedad Civil y Democracia, encabezando a candidatura da provincia da Coruña ás eleccións ao Parlamento Galego. En novembro de 2012 resultou elixido coordinador territorial en Galicia de SCyD , abandonando a formación pouco despois, en febreiro, por mor dunha falta de democracia interna. En 2014 ingresou en VOX, formación na que é secretario provincial da Coruña.

## Notas
Andy Dick

**Andrew Roane** "**Andy**" **Dick**, nado en Charleston (Carolina do Sur) o 21 de decembro de 1965, é un actor estadounidense.

## Filmografía 
* *Reality Bites* (1994)
* ''The Lion King II: Simba's Pride* (1998)
* *Inspector Gadget* (1999)
* *Loser* (2000)
* *Road Trip* (2000)
* *Anaquiños picantes* (2000)
* *Dude, Where's My Car?* (2000)
* *Hoodwinked!* (2005)
* *Blonde Ambition* (2007)
* *Happily N'Ever After* (2007)
* *Hoodwinked Too! Hood vs. Evil'' (2011)

## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
*
Anne Revere

**Anne Revere**, nada en Nova York o 25 de xuño de 1903 e finada en Locust Valley (Nova York) o 18 de decembro de 1990 foi unha actriz estadounidense.

## Traxectoria 
Descendente do heroe Paul Revere, estudou interpretación con Maria Ouspenskaya e Richard Boleslavsky. Debutou en Broadway en 1931 en *The Great Barrington* e tres anos despois marchou a Hollywood para a adaptación cinematográfica da obra.

Durante a súa carreira apareceu en case tres ducias de filmes, gañando o Oscar á mellor actriz secundaria en 1944 por *National Velvet*.

En 1951 negouse a declarar ante a House Un-American Activities Committee. Non volvería aparecer en pantalla ata vinte anos despois. A partir de 1960 traballou na televisión.

## Filmografía 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
*
Maureen O'Hara

**Maureen FitzSimons**, nada en Dublín o 17 de agosto de 1920 e finada en Boise (Idaho) o 24 de outubro de 2015, foi unha actriz irlandesa-estadounidense coñecida como '''Maureen O'Hara'*.

## Traxectoria 
Naceu nun suburbio de Dublín, sendo a segunda de seis irmáns. Entre os seis e os dezasete anos estudou arte dramática, música e danza, e aos dez anos uniuse a unha compañía de teatro afeccionado. Unha proba chamou a atención do actor Charles Laughton, especialmente pola expresividade dos seus ollos. Grazas a Laughton e ao seu socio Erich Pommer O’Hara conseguiu un contrato de sete anos coa Mayflower Pictures. Laughton tamén lle conseguiu o papel de Esmeralda en *The Hunchback of Notre Dame* que se rodou en Hollywood.

A chegada da segunda guerra mundial fixo que Laughton considerase que non era posible manter o contrato de O’Hara en Londres e pasouna á RKO, que lle deu papeis en filmes de pouco orzamento. Destes filmes salvouna John Ford, que lle deu o papel de Angharad en *Que verde era o meu val*.

Dona dunha voz de soprano, en 1960 estreou o musical de Broadway *Christine* e ese mesmo ano gravou dous discos de éxito. Retirouse da interpretación en 1971, pero volveu vinte anos máis tarde para interpretar a nai de John Candy en *Only the Lonely''.

Desde que sufriu un infarto en 2005, viviu principalmente en Glengarriff (Condado de Cork) antes de trasladarse a Idaho.

## Filmografía 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* 
* Virtual History
Norman Jewison

**Norman Frederick Jewison**, nado en Toronto o 21 de xullo de 1926 e finado o 20 de xaneiro de 2024 nos Ánxeles, foi un director de cinema canadense.

## Traxectoria
Comezou a amosar o seu talento para o teatro na escola. Durante a segunda guerra mundial serviu na Royal Canadian Navy (1944–1945) e tras acabar a contenda viaxou por Suramérica, onde descubriu a segregación que influiría no seu traballo posterior.

Tras graduarse na universidade en 1949 marchou a Londres, traballando como guionista para un espectáculo infantil e como actor para a BBC. Volveu ao seu país en 1951, para preparar o lanzamento da CBC Television, na que foi guionista, director e produtor.

En 1958 foi contratado pola CBS en Nova York. O actor Tony Curtis, nunha visita ao estudio, suxeriulle que dirixise un filme. Jewison non volveu á televisión ata a década de 1990. Debutou no cinema con *Forty Pounds of Trouble* (1962), protagonizada por Curtis. Os seus seguintes filmes foron tamén comedias lixeiras, ata que decidiu apartarse do xénero a mediados de década de 1960.

En 1967 dirixiu *Na calor da noite*, que gañou o Óscar ó mellor filme.

## Filmografía
* *40 Pounds of Trouble* (1963)
* *The Thrill of It All* (1963)
* *Send Me No Flowers* (1964)
* *The Art of Love* (1965)
* *O rei do xogo* (1965)
* *Que veñen os rusos* (1966)
* *Na calor da noite* (1967)
* *O caso Thomas Crown* (1968)
* *Gaily, Gaily* (1969)
* *O violinista no tellado* (1971)
* *Jesus Christ Superstar* (1973)
* *Rollerball* (1975)
* *F.I.S.T.* (1978)
* *Xustiza para todos* (1979)
* *Best Friends* (1982)
* ''A Soldier's Story* (1984)
* *Agnes of God* (1985)
* *Feitizo de lúa* (1987)
* *In Country* (1989)
* *Other People's Money* (1991)
* *Só ti* (1994)
* *Bogus* (1996)
* *The Hurricane* (1999)
* *A sentenza'' (2003)

## Véxase tamén
### Ligazóns externas
*
*The Norman Jewison Collection (University of Toronto)
*CBC Digital Archives: Master Storyteller Norman Jewison
Spes (revista)

***Spes*** foi unha revista editada en Pontevedra entre 1934 e 1962.

## Historia e características 
Subtitulada *Revista mensual. Órgano de la Juventud Católica de Pontevedra*, apareceu o 15 de xuño de 1934. Foi vehículo de expresión da comunidade católica pontevedresa, especialmente da súa xuventude. Estivo dirixida por Gabriel Méndez Rodríguez ata o seu falecemento en 1947, cando o sucedeu Jesús Muíños González. Entre os seus colaboradores figuraron Vicente Risco, Sofía Casanova, Xosé Filgueira Valverde, Xesús Carro, Enrique Chao Espina, Enrique Fernández-Villamil, Paulino Pedret, Celso Emilio Ferreiro e Antonio Rey Soto. Publicou algúns artigos en galego. Entre os artistas colaboraron da revista figuraron Carlos Sobrino Buhigas, Luís Pintos Fonseca, Alejandro Paisa Gil, Agustín Portela Paz e Xosé Sesto.
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
* 
* 
### Outros artigos 
* Lista de publicacións impresas da provincia de Pontevedra
Helios

Na mitoloxía grega, **Helios** (en grego antigo Ἥλιος *Hếlios*, ‘sol’) é a personificación do Sol. O himno homérico identifícao como fillo dos titáns Hiperión e Tía (Hesíodo) ou Eurifaesa (himno homérico) e irmán das deusas Selene, a Lúa, e Eos, a Aurora. Porén, Homero chámao a miúdo simplemente Titán ou Hiperión.

Helios era imaxinado como un fermoso deus coroado coa brillante auréola do sol, que conducía un carro polo ceo cada día ata o Océano que circundaba a terra e regresaba por este cara ao leste pola noite. Homero describe o carro de Helios como tirado por touros solares. Posteriormente, os cabalos recibiron os nomes Flegonte (‘ardente’), Aetón (‘resplandecente’), Pirois (‘ígneo’) e Éoo (‘amencer’).

Co paso do tempo, Helios foi cada vez máis identificado co deus da luz, Apolo. O seu equivalente na mitoloxía romana era Sol.

## Notas
Auréola

miniatura|O deus Apolo.
miniatura|dereita|Virxe e Xesús cun halo.
Unha **auréola** ou **halo** é un círculo que aparece nas representacións artísticas de personaxes significativos coa finalidade de exaltar a súa figura.

## Simbolismo 
Malia que na actualidade é asociado cos santos cristiáns, é un símbolo moito máis antigo. Aparece presente nalguhas representacións iconográficas do hinduísmo, e tamén na arte exipcia como unha transposición do sol, igual que a coroa.

Os faraóns e deuses portaban o sol na testa, símbolo da divindade Ra. Posteriormente Apolo, como deus do sol, foi representado cun halo, e Xesucristo, o novo rei-deus, debía portar un signo de graza divina. Esta asociación sol-deus, que aparece nos escritos de Platón e nos himnos homéricos, derivou na literatura en descricións de heroes que semellaban ter unha refulxencia sobrenatural, o cal era un sinal de "iluminación" por parte dos deuses. Esta marca pode adoptar a forma dun círculo de chamas na arte relixiosa tántrica, ou ben na cabeza ou arredor do corpo da figura.

O halo é un elemento moi importante da iconografía cristiá, mais tamén o é no budismo, sobre todo no Mahayana e no budismo tibetano. Adoita estar presente nas representacións de Buda e das divindades asociadas coa relixión.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Santo
Flavor Flav

**William Jonathan Drayton, Jr.**, nado en Roosevelt (Estado de Nova York) o 16 de marzo de 1959, é un actor estadounidense.

## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
*
Gran Premio de Alemaña de 1978

O Gran Premio de Alemaña de Fórmula 1 de  (formalmente o **Großer Preis von Deutschland**) foi unha carreira de Fórmula 1 que se celebrou en Hockenheimring o 30 de xullo de 1978.

## Resumo da carreira 
Non houbo sorpresas na clasificación, con Mario Andretti na pole e Ronnie Peterson xunto a el, e Niki Lauda terceiro. Ao principio, Peterson saíu mellor e tomou o liderado de Andretti, pero sostívoa durante só catro voltas antes de que Andretti o recuperara. Lauda foi terceiro nas primeiras voltas, pero foi adiantado por Alan Jones, o dúo loitou ata que o motor de Lauda fallou unha vez máis. Os dous coches de Lotus marchaban na parte dianteira, e Jones marchaba terceiro con comodidade ata que se retirou cun problema coa vaporización do combustible. As esperanzas de lotus dun 1-2 terminaron cando a caixa de cambios de Peterson fallou, pero Andretti non foi afectado e logrou á súa quinta vitoria da tempada, con Jody Scheckter segundo e Jacques Laffite terceiro.

## Clasificación 
## Posicións logo da carreira 
;Clasificación do campionato de pilotos

;Clasificación do campionato de construtores

* **Nota**: Só están incluídos os cinco primeiros postos en ambos os grupos de clasificación.

## Notas 
* Líderes por volta: Ronnie Peterson 4 voltas (1-4); Mario Andretti 41 voltas (5-45).
* O equipo Rebaque anotou os seus únicos puntos nesta carreira.
* Primeira carreira: Nelson Piquet
* James Hunt e Rolf Stommelen ambos foron descualificados por entrar nos boxes por outra pista; non pola entrada de boxes.

### Ligazóns externas
Canta Claro (Vigo)

***Canta Claro*** foi un semanario editado en Vigo en 1894.

## Historia e características 
Apareceu o 4 de outubro de 1894, fundado e dirixido por Adolfo Lahorra cando deixou o diario *La República*. Tiña como obxectivo expoñer o que lle acontecera ao seu director cos accionistas do xornal, que o destituíron na dirección. Cesou ao pouco tempo.

## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
* 
* 

### Outros artigos 
* Lista de publicacións impresas da provincia de Pontevedra
Fátima Báñez

**María Fátima Báñez García**, nada en San Juan del Puerto (Huelva) o 6 de xaneiro de 1967, máis coñecida como **Fátima Báñez**, é unha política, economista e xurista española. Entre 2011 e 2018 foi ministra de Emprego e Seguridade Social do Goberno de España.
Iago Fernández

**Iago Fernández**, nado en Cangas en 1987, é un batería e compositor de jazz establecido en Suíza.

## Traxectoria 
Fillo do músico cangués Moncho Fernández, comezou a estudar Matemáticas en Santiago de Compostela; estudou percusión clásica no conservatorio profesional de Cangas (2002-2006). Co grupo Mr. Chacho quedou finalista no Concurso Internacional do Festival de Getxo (2007).

En 2011 graduouse no Centro Superior de Música do País Vasco (Musikene), na especialidade de batería de jazz: alí, en Donostia, recibiu clases de Jorge Rossy, Perico Sambeat, Jo Krause, Albert Sanz e Guillermo Klein, entre outros.

Foi membro do cuarteto de Jesús Santandreu (2007-2010), co que gravou un disco e que lle abriu contactos no mundo do jazz de Valencia, Madrid e Lisboa. Ten tocado en moitos dos festivais e ciclos de jazz máis importantes da Península Ibérica (Barcelona, Vigo, Madrid, San Sebastián, Lisboa, Braga..), e ocasionalmente tamén noutras partes do mundo (Ecuador, Alemaña e outros países).

Como músico de acompañamento tamén colaborou con Avishai Cohen, Demian Cabaud, Jeff Williams (Free Code, 2011). En 2013 asumiu a coorganización do Canjazz, o Festival de jazz de Cangas, a canda Xan Campos, collendo a testemuña do tamén músico cangués Luis Carballo. Estivo á fronte da codirección do festival cangués un lustro. 

Á fronte do **Iago Fernández Quintet**, con André Fernandes, Demian Cabaud, Xan Campos e mais Zé Pedro Coelho, nese tempo tamén produciu dous álbums, *Acougo* (Free Code, 2015) e *Brisa* (Fresh Sound, 2016). Con *Brisa* obtivo o Premio Martín Códax da Música na categoría de jazz e improvisación na súa edición de 2017.

Ademais, nese tempo tamén gravou cinco álbums co trío de Xan Campos entre 2007 e 2020, e acumulou máis dunha ducia de rexistros como instrumentista noutros conxuntos. Ao longo da súa carreira gravou en máis de 40 álbums.

En 2018 marchou a estudar a Basilea (Suíza), na Jazz Campus. Ademais de tocar a batería, en *Luzada* tamén interpreta nos teclados.

## Discografía 
* *Agromando*  (Free Code Jazz Records, 2011), con Xan Campos, Demian Cabaud, André Fernandes, Virxilio da Silva, Zé Pedro Coelho, João Mortágua e Baptiste Techer.
* *Acougo* (Free Code, 2015) 
* *Brisa* (Fresh Sound, 2016)
* *Luzada* (Fresh Sound, 2022), a canda Mark Turner (saxo tenor), Joris Roelofs (clarinete baixo), David Virelles (piano) e Ben Street (contrabaixo)

## Notas
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Web do músico Iago Fernández.
2-C-metileritritol 4-fosfato

O '*2-*C*-metileritritol 4-fosfato** ou **MEP*' é un intermediario da vía metabólica alternativa á do mevalonato, tamén chamada vía do metileritritol fosfato ou vía MEP/DOXP, por medio da cal se sintetiza isopentenil pirofosfato e dimetilalil pirofosfato. Orixínase na segunda reacción de dita vía a partir do monosacárido derivado 1-desoxi-D-xilulosa 5-fosfato (DOXP), catalizada pola DOXP redutase.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
*
Proteína con áncora lipídica

Unha **proteína con áncora lipídica** ou **proteína ancorada a lípido** é unha proteína que está unida covalentemente a lípidos como ácidos graxos como o palmitato ou miristato, que lle serven de áncora para mantela unida á superficie dunha membrana celular. Son exemplos de proteínas deste tipo certas lipoproteínas bacterianas, as proteínas G e certas quinases. Crese que a cadea hidrófoba do ácido graxo que levan se insire na membrana ocupando un lugar entre os lípidos da bicapa lipídica da membrana. Os puntos onde adoitan unirse os lípidos á proteína son xeralmente os extremos amino terminais e as cadeas laterais de residuos de cisteína da proteína.

En xeral, este tipo de modificacións por unión de proteínas destinadas a membranas a lípidos denomínase **lipidación**. A unión de palmitato ás proteínas denomínase **palmitoilación**, e a unión de miristato chámase **miristoilación**. Outro tipo de unións de proteínas e lípidos, neste caso isoprenoides, é a **prenilación**, na cal o lípido hidrófobo tamén facilita o ancoramento da proteína a membranas. As principais cadeas que se engaden ás proteínas na prenilación son grupos farnesil, xeranil, xeranilxeranil, ou dolicol, todos eles produtos da vía da HMG-CoA redutase ou vía do mevalonato.

Outras áncoras lipídicas son as áncoras GPI de glicosilfosfatidilinositol.

## Notas
El Faro de Ferrol

***El Faro de Ferrol*** foi un xornal editado en Ferrol entre 1914 e 1915.

## Historia e características 
Foi fundado en 1914 por Ángel García Valerio. Diario de orientación liberal-prietista, estivo dirixido por José Lapique Adrio até outubro de 1914 e despois por Adolfo Lahorra.. Cesou a súa publicación en setembro de 1915 ao producirse a unión dos prietistas e os romanonistas do Partido Liberal.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 

### Outros artigos 
* Lista de publicacións impresas da provincia da Coruña
Adolfo Lahorra

**Adolfo Lahorra Tello**, nado ca. 1869 en Cartaxena, foi un xornalista e escritor galego.

## Traxectoria 
Foi redactor de *La Unión Republicana* de Pontevedra até outubro de 1893 e colaborou en *Extracto de Literatura*. Trasladouse a Vigo a finais de abril de 1894 para dirixir *La República*, despois dirixiu *Canta Claro* e *Galicia Agrícola, Comercial e Industrial*; tamén foi redactor de *Faro de Vigo*. En novembro de 1900 integrouse como redactor en *La Unión Nacional*. En 1902 fíxose cargo da dirección de *La Mañana* da Coruña. Despois dirixiu *Diario Ferrolano*, *El Eco de Galicia*, *Tierra Gallega* (de 1910 a 1914) da Coruña e *El Faro de Ferrol* (de 1914 a 1915). Marchou a Madrid e en 1917 dirixiu o semanario satírico *Caras sin caretas*. É autor da revista *Entre moros y cristianos* e do apropósito *¡Todo el año es Carnaval!*.

## Obras 
* *Entre moros y cristianos. Revista cómico lírica en un acto y dos cuadros*, 1894.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
*
Juan Viaño

**Juan Manuel Viaño Rey**, nado en Boqueixón o 4 de xullo de 1955, é un matemático galego,  que ocupou o posto de reitor da Universidade de Santiago de Compostela. 

## Traxectoria 
Licenciado de Matemáticas,é catedrático de Matemática aplicada na Universidade de Santiago de Compostela. Na universidade, foi xefe do departamento de Matemáticas aplicadas entre 1986 e 1992, decano da facultade de Matemáticas entre 2001 e 2009 e vicerreitor no equipo de goberno de Senén Barro, entre 2002 e 2010. 

Politicamente defínese como socialdemócrata e foi concelleiro do PSdeG en Boqueixón.
[miniatura|Inauguración das xornadas Abril Oteriano 2018 no Salón de Pleno do [Colexio de Fonseca.]]
Candidato a reitor nas eleccións de 2014, impúxose ao outro candidato, Antonio López Díaz, para suceder a Juan Casares Long por unha estreita marxe de 1.988 votos a 1.914, cunha diferenza de unicamente 25 votos ponderados. En 2018 volveu postularse para a re-elección como reitor, pero foi derrotado nesta ocasión polo xurista Antonio López Díaz.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
### Ligazóns externas 
* Currículo de Juan Viaño (En inglés e castelán).
Antonio López Díaz

**Antonio López Díaz**, nado en Cabarcos (Barreiros) en 1964 é un xurista galego, especialista en dereito financeiro e reitor da Universidade de Santiago de Compostela dende 2018.

## Traxectoria 
Estudou no seminario de Mondoñedo e rematou o bacharelato no IES San Rosendo de Mondoñedo. Marchou estudar a Santiago de Compostela, onde se licenciou en dereito pola Universidade de Santiago de Compostela en 1986 e se doutorou en 1991. Como investigador e docente, desenvolveu a súa carreira na área do dereito financeiro.

Formou parte do equipo reitoral de Darío Villanueva entre 1998 e 2002, ocupándose das áreas de infraestruturas e de coordinación do campus de Santiago. En 2002 abandonou a dirección da USC e tres anos máis tarde, en 2005, foi elixido decano da Facultade de Dereito, cargo en que permaneceu durante tres anos. En 2007 foi elixido conselleiro de Contas polo Parlamento de Galicia e pasou a presidir a institución como conselleiro maior ata 2010, ano en que foi substituído por Luciano Fariña Busto.

En 2013 abandonou o Consello de Contas e reincorporouse á carreira universitaria. Meses despois presentou a súa candidatura a reitor da USC, pero foi derrotado en abril de 2014 polo matemático Juan Viaño por unha estreita marxe. Con todo, volvería postularse para o posto de reitor, obxectivo que logrou ao derrotar a Viaño nas eleccións universitarias de maio de 2018.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
*
James Mason

**James Neville Mason**, nado en Huddersfield (Inglaterra) o 15 de maio de 1909 e finado en Lausana (Suíza) o 27 de xullo de 1984 foi un actor inglés.

## Traxectoria 
Comezou na interpretación na universidade, uníndose ao Old Vic Theatre en Londres. Entre 1935 e 1938 protagonizou múltiples filmes británicos. Durante a segunda guerra mundial foi obxector de conciencia, o que fixo que a súa familia rompese con el durante moitos anos.

Comezou a ser popular pola súa aparición na serie de melodramas de Gainsborough Pictures a mediados da década de 1940, sendo votado polos exhibidores como a estrela máis popular do país entre 1944 e 1947.

En 1963 estableceuse en Suíza.

## Filmografía 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* 
* Virtual History
Loser

**Loser** pode referirse a:

*"**Loser**", canción de Beck (1993);
****Loser***, película de Amy Heckerling, con Jason Biggs e Mena Suvari (2000).
Acción (Pontevedra)

***Acción*** foi unha revista editada en Pontevedra de 1928 a 1930.

## Historia e características 
Subtitulada ***Órgano de la Juventud Católica***, apareceu o 15 de abril de 1928. Con periodicidade quincenal, foi fundada por Xosé Sesto e dirixida por José Muíños González. De carácter relixioso, publicou artigos en galego de Antón Losada Diéguez, Antonio Rey Soto, Xoán Bautista Andrade, Jacobo Rey Porto, Xerardo Álvarez Limeses, Manuel Casado Nieto e Herminia Fariña; e tamén poemas de Xosé Manuel Cabada, Casimiro Cubela, M. García García e Xosé Sesto. Tivo inicialmente unha sección crítica titulada "Picotazos", que desapareceu axiña. Cesou a súa publicación o 31 de maio de 1930.

## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 

* 

### Outros artigos 
* *La Acción (Pontevedra)*
Gran Premio de Austria de 1978

O **Gran Premio de Austria de 1978** foi unha carreira do Campionato do Mundo Fórmula 1 celebrada no Circuíto de Österreichring o 13 de agosto de 1978. Foi a 12ª carreira da tempada de Fórmula Un de . Levouse a cabo sobre 54 voltas para cubrir unha distancia de carreira de 320 quilómetros.

## Resumo da carreira 
O circuíto do GP de Austria estaba cheo de seareiros de Niki Lauda; pero desgraciadamente para eles Lauda clasificou só 12º, e os coches de Lotus volveron tomar a primeira fila, con Ronnie Peterson na pole. A sorpresa na cualificación foi Jean-Pierre Jabouille, quen cualificou o seu Renault turbo terceiro. O comezo viu a Peterson liderando na primeira curva, con Carlos Reutemann arrebatando o segundo posto a Mario Andretti. Andretti intentou conseguir o lugar máis tarde durante a volta, pero os dous chocaron e Andretti retirouse despois de que o seu coche batera contra as barreiras, mentres que Reutemann perdeu un par de lugares que foron para Patrick Depailler e Jody Scheckter. Na cuarta volta, caeu unha forte chuvieira sobre á pista, Reutemann trompeou e quedou varado pero os comisarios empuxaron o seu coche, xa que estaba nun lugar perigoso, mentres Scheckter estrelouse, e a carreira detívose.

A carreira reiniciouse cando parou a choiva, e unha vez máis Peterson liderou seguido de Depailler e Lauda. A medida que a pista comezou a secarse, Peterson comezou a afastarse, a Reutemann sacáronlle bandeira negra por recibir axuda externa, Lauda estrelouse pouco despois, deixando a Gilles Villeneuve terceiro. Os pilotos cambiaron a pneumáticos lisos, pero o top 3 mantivéronse así ata o final, Peterson gañou por diante de Depailler, con Villeneuve logrando o seu primeiro podio.

## Clasificación 
## Posicións logo da carreira 
;Clasificación do campionato de pilotos

;Clasificación do campionato de construtores

* **Nota**:Só están incluídos os cinco primeiros postos en ambos os grupos de clasificación.

## Notas 
* Líderes por volta: Ronnie Peterson 44 voltas (1-18, 29-54); Carlos Reutemann 4 voltas (19-22); Gilles Villeneuve 6 voltas (23-28).
* Esta carreira foi a décima e última vitoria na F1 de Ronnie Peterson
* Gilles Villeneuve rematou no podio por primeira vez na F1
* Lotus gañou o campionato de construtores a falta de catro carreiras para o final. 
* Dos 26 participantes, 8 pilotos foran, ou serían campións do mundo. Tamén, dos 26 participantes, 21 pilotos gañaran, ou gañarían un Grand Prix.

### Ligazóns externas
Morgana en Esmelle

***Morgana en Esmelle*** é unha novela en lingua galega escrita por Begoña Caamaño e publicada por Editorial Galaxia en 2012. Gañou o Premio Ánxel Casal da Edición da Asociación Galega de Editores ao mellor libro de ficción, o Premio da AELG á mellor obra de narrativa, o Premio da Crítica de narrativa galega e mais o Premio Antón Losada Diéguez de creación literaria no 2013.

## Trama 
[miniatura|*A sedución de Merlín*, cadro de [Edward Burne-Jones usado na capa do libro, 1864 (Birmingham Art Gallery).]]

No castelo de Tintaxel vive o rei Garlois, a súa muller Igraine e mais Morgana, a filla de ambos. Nunha batalla Garlois resulta malferido, e o mago Merlín logra que Uther de Pendragón, o nobre que derrotara a Garlois, adopte a aparencia deste e deixe preñada a Igraine. Froito da relación nace Artur. Anos despois, Merlín fai que Artur case con Xenevra, co propósito de convertelo en caudillo dos celtas en Britania e acadar a cristianización do seu pobo.

Pola súa banda, Morgana marcha coa súa tía Viviana á illa de Ávalon, a formarse e desenvolver a súa sabedoría, regresando a Camelot para a voda do seu irmán. Mais malia os propósitos de Merlín, o amor entre Artur e Xenevra non é tal, posto que Xenevra está namorada de Lanzarote do Lago e Artur da súa irmá.

## Narración 
A novela, escrita en terceira persoa, alterna varios narradores: Felipe de Amancia, Merlín, a propia Morgana e as *Crónicas de Ávalon*. Os dous primeiros amosan unha visión persoal deses personaxes, e os textos tomados das *Crónicas* pretenden dar unha visión máis obxectiva.

A trama entronca coa Materia de Bretaña e co mundo fabuloso da terra de Miranda descrito por Álvaro Cunqueiro en *Merlín e familia*. Con todo, esta é unha novela que pretende botar sobre o asunto unha mirada feminina, resaltando o papel de Viviana e Morgana fronte ás pretensións de Merlín.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Ficha na web de Editorial Galaxia.
Lourinhanosaurus

O ***Lourinhanosaurus*** (lagarto de Lourinhã) é un xénero de dinosauro terópodo carnívoro que viviu durante o Xurásico Superior. Os seus primeiros rexistros atopáronse en Peralta, próximo a Lourinhã (Portugal) en 1982, mais non foi descrito ata 1998, polo paleontólogo português Octávio Mateus.

O xénero ten unha única especie descrita ata o momento, o ***Lourinhanosaurus antunesi***, nomeado en honra do paleontólogo português Miguel Telles Antunes.

O *Lourinhanosaurus* é un terópodo carnívoro, e non debe confundirse co saurópodo herbívoro *Lourinhasaurus*, de nome moi parecido e atopado tamén en Portugal.

## Material 
O espécime encontrado en Peralta (ML 370) consiste nun esqueleto parcial, composto por seis vértebras cervicais con seis costelas, cinco vértebras sacras coas costelas, catorce vértebras caudais, oito chevróns, os dous fémures, a tíbia e a fíbula dereita, un metatarso, dous ilios, e o isquio e pube incompletos, xunto con 32 gastrólitos.

En Porto das Barcas encontrouse un fémur (ML 555), pertencente a outro individuo da mesma especie.

Ademais deses restos, encontráronse en 1993 na praia de Paimogo cerca de 100 ovos (ML 565) , algúns dos cales contiñan ósos de embrións de dinosauro, asignados á especie *L. antunesi* anos máis tarde.

Tanto o holotipo coma os demais rexistros, están conservados no museo da Lourinhã.

## Paleobioloxía 
O *L. antunesi* foi un grande dinosauro carnívoro. O espécime atopado era era un adolescente, que medía uns 4,5 metros de longo e pesaba uns 160 kg. Un adulto alcanzaríaa os 8 metros, aos 10 anos de idade.

## Sistemática 
A relación filoxenética do *Lourinhanosaurus* é controvertida debido á parcialidade do esqueleto (principalmente pola falta das partes diagnósticas da pube), e por non haber consenso entre os especialistas. Inicialmente foi situado entre os Allosauroidea, e máis tarde aproximárono á familia Sinraptoridae. Recentemente, algúns investigadores pensan que o *L. antunesi* non é un alosauroideo, senón membro dos Megalosauroidea, un grupo máis primitivo de téropodos tetanuros. Benson *et al.* (2010) consideran que esta especie, xunto co *Poekilopleuron*, pertence aos Sinraptoridae. Carrano *et al.* (2012) prefiren clasificalo como Coelurosauria.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Lourinhasaurus
* Dinheirosaurus lourinhanensis

### Ligazóns externas 
* Lourinhanosaurus antunesi, a New Upper Jurassic Allosauroid (Dinosauria: Theropoda) from Lourinhã (Portugal)
* *Lourinhanosaurus* in the Dinosaur Encyclopedia 
* Dinosaurs of Lourinhã, Portugal
Praza de San Pedro

[miniatura|dereita|O papa [Bieito XVI, papa|Bieito XVI o día de Nadal de 2009 na praza de San Pedro.]]
[miniatura|dereita|Vista parcial da *[columnata de Bernini*.]]

A **praza de San Pedro** (*Piazza San Pietro*, en italiano) atópase na Cidade do Vaticano, dentro da cidade e capital italiana de Roma e precede, a modo de gran sala períptera, á Basílica de San Pedro, o magno templo do catolicismo. Foi proxectada por Gian Lorenzo Bernini entre 1656 e 1667.

Á praza accédese desde a Via della Conciliazione e mostra, ao fondo, a magnífica fachada da Basílica de San Pedro; esta vía comeza no largo Xoán XXIII, moi preto do castelo de Sant'Angelo, xunto ao río Tíber, pasando ao final pola praza Pío XII.

A praza é unha grande explanada trapezoidal que se alarga lateralmente mediante dúas pasaxes, con forma elíptica, de columnatas rematadas nunha balaustrada sobre a que se asentan as figuras de cento corenta santos de diversas épocas e lugares. No seu interior hai dúas fontes, unha en cada foco da elipse e, no medio da praza, erixiuse un monumental obelisco (de 25 m de altura e 327 t de peso), un bloque pétreo sen inscricións traído de Exipto, que estaba no Circo de Nerón e que, en 1586 o papa Sixto V decidiu colocar fronte á Basílica de San Pedro na memoria do martirio de San Pedro no circo de Nerón. Coñécesa como a "testemuña muda", pois xunto a el crucificouse a Pedro. A esfera de bronce da cúspide que, segundo a lenda medieval, contiña os restos de Xulio César, foi substituída por unha reliquia da cruz de Cristo. As dúas pasaxes de columnas (284 de 16 m cada unha) ábrense a cada lado simbolizando o abrazo de acollida da Igrexa ao visitante que parece invitan a entrar.

Nesta praza o papa acostuma celebrar algunhas liturxias solemnes (especialmente aquelas que reúnen multidumes demasiado grandes para caberen na inmensa basílica) e outros encontros, sobre todo audiencias públicas.

A praza da Concordia de París é unha copia desta praza, pois tanto o obelisco como as fontes e a súa distribución son idénticas ás de San Pedro.

## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Paul Letarouilly (1882). *Le Vatican et la Basilique de Saint-Pierre de Rome*. París: VTE A. Morel et CIE Éditeurs.
* Maurizio e Marcello Fagiolo Dell'Arco (1967). *Bernini*. Roma: Mario Bulzoni Editore.
* Franco Borsi (1980). *Bernini architetto*. Milán: Electa.
* Massimo Birindelli (1981). *Piazza San Pietro*. Bari: Laterza.
* Italo Insolera (1985). *Roma*. Roma-Bari: Laterza.
* Leonardo Benevolo (2004). *San Pietro e la città di Roma*. Roma-Bari: Laterza.

### Outros artigos 
* Basílica de San Pedro
* Cidade do Vaticano

### Ligazóns externas 
* Mapa interactivo con puntos de interese na Praza de San Pedro
* Galería de fotografías da Praza de San Pedro
* Webcam en directo desde a Basílica e a Praza de San Pedro do Vaticano na páina web oficial do Estado Vaticano
Ana Mato

**Ana Mato Adrover**, nada en Madrid o 24 de setembro de 1959, é unha política española que pertence ao Partido Popular. Foi Ministra de Sanidade, Servizos Sociais e Igualdade do Goberno de España dende o 22 de decembro de 2011 ata novembro de 2014. É irmá de Gabriel Mato, tamén político.

Foi tamén vicesecretaria xeral do Partido Popular, encargada da organización do partido e de temas electorais, entre 2008 e 2012. Anteriormente foi eurodeputada do Parlamento Europeo entre o ano 2004 e 2008.

Está separada do exalcalde de Pozuelo de Alarcón, Jesús Sepúlveda, imputado polo Caso Gürtel, co que ten tres fillos. Dimitiu como Ministra o 26 de novembro de 2014 pola súa implicación no Caso Gürtel. Uns meses despois anunciu a súa retirada da política, se ben continuou no seu posto de deputada ata a disolución das Cortes previa ás eleccións lexislativas de 2015.

## Notas
La República (1894)

***La República*** foi un periódico editado en Vigo entre 1894 e 1895.

## Historia e características 
Apareceu o 2 de maio de 1894. Dirixido por Adolfo Lahorra, en setembro dese ano, o director, por desavinzas cos accionistas, deixou o xornal e fundou o semanario *Canta Claro*. Despois Avelino Rodríguez Elías e Augusto Loredo fixéronse cargo da dirección. Editábase nos obradoiros de *El Independiente*, de Angel Varela.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 

### Outros artigos 
* Lista de publicacións impresas da provincia de Pontevedra
Columnata

[miniatura|A impoñente columnata de [Gian Lorenzo Bernini|Bernini na praza de San Pedro, en Roma.]]
[miniatura|As grosas columnas [Orde xónica|xónicas da columnata de Bernini.]]
[miniatura|[Pórtico do Panteón de Agripa, en Roma.]]

Na arquitectura clásica, unha **columnata** é unha longa secuencia de columnas vinculadas por un arquitrabe común. Ás veces constitúe un elemento autónomo, como a famosa columnata que Gian Lorenzo Bernini deseñou fronte á basílica de San Pedro do Vaticano, conformando unha gran praza de planta elíptica, ou a da catedral de Kazán, en San Petersburgo.

A forma particular da de San Pedro responde á necesidade de crear un espazo visualmente pechado pero materialmente aberto que se poida encher e baleitar de xente eficazmente. Cando unha persoa camiña pola praza de San Pedro o propio espesor das columnas superpostas entre si dálle a entender que é un espazo pechado. Porén, ao situarse nunha das dúas fontes, a percepción cambia por completo xa que estas coinciden cos focos da elipse e desde ese punto pode verse o exterior da praza a través das columnas, que xa non se superpoñen entre si.

## Casos particulares
* Cando unha columnata se encontra diante dun edificio protexendo a súa porta principal, chámase pórtico;
* Cando a columnata pecha un espazo aberto, como en San Pedro, denomínase perístilo. Os perístilos son típicos das arquitecturas do antigo Exipto, da antiga Grecia e da antiga Roma.

Xa no templos do antigo Exipto había filas de columnas, especialmente como elementos de sostemento das naves e delimitando o perímetro dos patios. Na antiga Grecia, e até o período helenístico, os templos, as prazas e os mercados a miúdo estaban delimitados por fileiras de columnas. A columnata romana converteuse nun elemento típico da fase madura da súa arquitectura, e a columnata con superposición de arcos converteuse case nunha constante na era cristiá.

## Columnatas famosas 

Ficheiro:Palmyra, Syria - 2.jpg|A "Gran Columnata" de Palmira, Siria
Ficheiro:Baalbek-Jupiter.jpg|Antiga columnata en Baalbeck, Líbano
Ficheiro:Colonnade in Ephesus.jpg|Antiga columnata na cidade graga de Éfeso, na Xonia (hoxe en Turquía
Ficheiro:Palacio da Alvorada Exterior.jpg|O Palácio da Alvorada (Brasilia), de Oscar Niemeyer, mostra unha interpretación moderna da columnata clásica
Ficheiro:Patio Paleis Karel V.jpg|Comunnatas no patio interior do Palacio de Carlos V na Alhambra de Granada
Ficheiro:Spb 06-2012 Nevsky various 02.jpg|Catedral de Kazán, San Petersburgo
Ficheiro:Louvre Kolonnaden.JPG|Columnata do Louvre, ou de Perrault (fachada oriental do Palacio do Louvre, deseñada por Claude Perrault)
Ficheiro:Indian President House.jpg|Palacio presidencial da India, en Nova Deli

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Stoá
* Atrio
* Pórtico

### Ligazóns externas 
* Ecyclopaedia Britannica
Antonio López

O nome de **Antonio López** pode referirse a:

***Antonio López de Santa Anna**, militar e político mexicano chamado **Santa Anna** (1794-1876);
***Antonio López de Neira**, empresario e político galego (1827-1919);
***Antonio López Ferreiro**, escritor galego, Día das Letras Galegas en 1978 (1837-1910);
***Antonio López Hernández**, arquitecto galego (1879-1950);
***Antonio López Raimundo**, sindicalista catalán da Guerra Civil Española;
***Antonio López García**, pintor realista español (n. 1936);
***Antonio López Habas**, xogador de fútbol español e adestrador do Celta de Vigo (n. 1957);
***Antonio López Díaz**, xurista galego, antigo membro do Consello de Contas (n. 1964).
Gran Premio dos Países Baixos de 1978

O **Gran Premio dos Países Baixos de 1978** foi unha carreira de automobilismo de Fórmula Un, celebrada o 27 de agosto de 1978 no circuíto de Zandvoort. Foi a décimo terceira carreira da tempada de Fórmula Un de . Foi o 27º Gran Premio dos Países Baixos.

## Resumo da carreira 
Por cuarta vez consecutiva, Lotus  logrou as dúas primeiras prazas na clasificación con Mario Andretti por diante de Ronnie Peterson. Niki Lauda, foi terceiro no Brabham, por diante do Ferrari de Carlos Reutemann e Gilles Villeneuve. Os dez primeiros completáronse con Jacques Laffite no Ligier, James Hunt no McLaren, John Watson no segundo Brabham, Jean-Pierre Jabouille no Renault e Emerson Fittipaldi no Fittipaldi.

Ao comezo da carreira, Andretti liderou a Peterson con Laffite cargar ata terceira, mentres que na segunda curva Didier Pironi co seu Tyrrell chocou con Riccardo Patrese que pilotaba o Arrows. A partir de entón, a carreira foi relativamente tranquila, Peterson obedientemente tras Andretti mentres Laffite volveu a perder posición, o que permitiu a Lauda ser terceiro. Ao final, Andretti foi de pouco máis de tres décimas de segundo por diante de Peterson, con Lauda outros 12 segundos cara a atrás, os puntos de menor importancia foron a Watson, Fittipaldi e Villeneuve.

Foi o cuarto dobrete da tempada para Lotus, o que significou que a falta de tres carreiras, só Andretti ou Peterson poderían gañar o campionato de pilotos. Sería para Andretti na seguinte carreira en Monza, cando Peterson tivo un accidente mortal.

## Clasificación 
## Posicións logo da carreira 
;Clasificación do campionato de pilotos

;Clasificación do campionato de construtores

* **Nota**: Só están incluídos os cinco primeiros postos en ambos os grupos de clasificación.

## Notas 
* Líderes por volta: Mario Andretti 75 voltas (1-75).
* Rupert Keegan 25º cualificado, non puido comezar logo de estrelar o seu Surtees no Warm-Up do domingo e lesionarse a man. Polo que Arturo Merzario que non cualificara puido tomar a saída. 
* Esta foi a última vitoria nun GP de Andretti e, ata , o último Gran Premio gañado por un piloto estadounidense. 
* Esta foi tamén a última carreira no que Lotus fixo dobrete na clasificación ata o Gran Premio de Dallas de 1984, e o último ata a data na que o equipo fixo dobrete na carreira.

## Véxase tamén 
### Ligazóns externas
El Canta-Claro

***El Canta-Claro*** foi un periódico editado en Corcubión en 1905.

## Historia e características 
Subtitulada *Revista literaria e independente, defensora de los intereses generales*, apareceu en 1905. Foi voceiro do deputado a Cortes polo distrito de Corcubión Ramón Sanjurjo Neira. O número 9 (10 de decembro de 1905) fai unha apoloxía do político liberal Segismundo Moret, que viña de ser nomeado presidente do Goberno. Nese mesmo número apareceu un artigo en galego sobre a Festa das Neves. Tiña colaboradores en Muxía, Vimianzo e Camariñas.

## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Lista de publicacións impresas da provincia da Coruña
### Ligazóns externas 
* A prensa de Corcubión ao servizo da Costa da Morte desde 1890 (2ª parte)
O derradeiro libro de Emma Olsen

***O derradeiro libro de Emma Olsen*** é unha novela en lingua galega escrita por Berta Dávila e publicada por Editorial Galaxia en novembro de 2013. Nese mesmo ano gañou o Premio Narrativa Breve Repsol e o Premio Ánxel Casal da Asociación Galega de Editoras ao mellor libro de ficción. 

## Trama 
Emma Olsen é unha escritora nada en Faith (Dakota do Sur), que regresa á súa aldea natal para escribir a súa última obra literaria ao ser consciente de que padece un cancro e lle queda pouco tempo de vida. Na novela retoma os anos da adolescencia, o último tempo que pasou antes de marchar a Nova York.

Emma naceu nunha pequena aldea do Medio Oeste estadounidense. Ten un irmán máis vello e viven co seu pai, logo de que a súa nai marchase da casa. Desde nova Emma comparte unha relación especial con Clarissa, unha veciña da súa mesma idade, a súa única amiga, coa que está a facer unha lista de métodos para suicidarse. Na aldea coñece ao señor Montana, quen a afecciona á literatura, e a Bill, rapaz co que decide casar antes de comezar a carreira universitaria. Mais a mesma mañá da súa voda, descobre que Clarissa se suicidou nunha lagoa próxima, e canda ela matou a Bill.

## Narración 
A novela aparece editada como se fose unha tradución ao galego do orixinal en lingua inglesa. Está escrita en primeira persoa, contada pola propia Emma Olsen, e conta con numerosas notas de tradución a pé de páxina aclarando datos da biografía e bibliografía da autora, así como de aspectos do seu contexto sociocultural.

A acción transcorre a finais da década de 1980 e comezos de 1990, mais está contada desde 2013. Nárranse feitos que aconteceron nesa época como a explosión do transbordador *Challenger* en 1986, o descubrimento do Tyrannosaurus rex Sue en 1990 ou o divorcio de Donald Trump e Ivana Trump, mais menciónanse tamén feitos posteriores da vida da autora, como o nacemento da súa filla ou a relación amorosa con Susan.

Na obra hai numerosas referencias literarias, a autores como Charles Bukowski, Bob Dylan, Oscar Wilde, Anne Sexton e Sylvia Plath e obras como *Anna Karenina* ou *O marabilloso mago de Oz*, así como cantantes como Connie Francis e Loretta Lynn e filmes como *Love Story*.

## Novela gráfica 
Tralo éxito da novela, en febreiro de 2020 saíu a novela gráfica homónima de Berta Dávila con guión adaptado e ilustracións do debuxante ourensán Pablo Prado.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Ficha na web de Editorial Galaxia.