open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Val do Carrio, Lalín

**Santo André de Val do Carrio** é unha parroquia que se localiza no concello de Lalín. Segundo o IGE ene 2011 tiña 61 habitantes (32 homes e 29 mulleres), distribuídos en 3 entidades de poboación, o que supón unha diminución en relación ao ano 1999 cando tiña 74 habitantes.

## Historia 
O medievalista Ventura Cañizares del Rey identifica esta parroquia coa vila de Ovali, doada en 968 ao mosteiro de Antealtares, e o lugar de Abonxo co de *Abaonio*. Nas súas inmediacións topáronse muíños de man, cerámica e outros obxectos.

A Pena de Ouro debe o seu nome ao achado dun tesouro cando se abriu a estrada Lalín-Vila de Cruces.

## Patrimonio 
O Pazo de Val do Carrio, chamado A Casagrande, foi fundado no século XVI como un vínculo da Casa de Cercio, é un dos máis brasonados da Galicia interior, presenta sete escudos coas armas dos Castro, Gil, Varela, Gundín, Salgado, Taboada, Deza, Camba, López de Lemos. A casa-torre foi restaurada ao final dos anos setenta.

A igrexa parroquial, construída no século XVIII como capela familiar, é sinxela pero de elegante factura.

## Lugares e parroquias 
### Lugares de Val do Carrio 
### Parroquias de Lalín 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Lugares de Lalín

### Ligazóns externas 
* Val do Carrio na web do concello de Lalín
Vilatuxe, Lalín

**San Lourenzo de Vilatuxe** é unha parroquia que se localiza no concello de Lalín. Segundo o IGE en 2023 tiña 439 habitantes (210 mulleres e 219 homes), distribuídos en 17 entidades de poboación, o que supón unha diminución en relación ao ano 1999 cando tiña 796 habitantes.

## Servizos 
Na parroquia sitúase o CEIP Vicente Arias de la Maza. Hai tamén un auditorio, onde teñen lugar os ensaios da Banda de música de Vilatuxe.

## Historia 
Vilatuxe estaba na ruta do camiño dos arrieiros que se dirixían a Santiago procedentes do Ribeiro, por iso a súa economía estaba baseada nos mercados, nas pousadas e na fabricación queixos e manteigas.

Houbo unha importante feira, a feira dos Carballiños, que desapareceu nos anos corenta.
En 2010 retomouse esta feira celebrándose anualmente o segundo domingo de maio, recuperáronse antigas tradicións e hai mercado de artesáns e feira ao xeito tradicional.

## Patrimonio 
O castro de Vilatuxe está conformado por un único recinto de forma ovalada. O seu eixo maior ten unha disposición NL-SO e mide 125 m, no seu perímetro interior e 160 m no exterior. No seu eixo menor mide 100 m no interior e 130 no exterior. O sistema defensivo está conformado por un parapeto duns 3 m ou 4 m de ancho que bordea todo o perímetro e que ten unha caída bastante pronunciada cara ao interior do recinto duns 3 m. O parapeto parece feito de terra; con todo, nalgún punto que puido ser inspeccionado pola ausencia de vexetación, parece presentar pedra tamén, e incluso non se pode descartar a existencia dunha estrutura muraria asociada a el, tendo en conta a disposición dalgunhas desas pedras.

A igrexa, construída a finais do século XIX, ten unha torre barroca. Na arquitectura local destacan un raro exemplar de hórreo de esquina e as casas grandes de Outeiro e Pita, que conservan elementos do seu pasado fidalgo.

## Galería de imaxes 

Ficheiro:VilatuxeIgrexaVista.jpg|Igrexa.
Ficheiro:CEIP Vicente Arias de la Maza. Vilatuxe, Lalín.JPG|CEIP Vicente Arias de la Maza.
Ficheiro:Auditorio de Vilatuxe.JPG|Auditorio de Vilatuxe.
Ficheiro:VilatuxeIgrexaF.jpg|Vista Igrexa.

## Lugares e parroquias 
### Lugares de Vilatuxe 
### Parroquias de Lalín 
## Notas
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 

### Outros artigos 
* Lugares de Lalín

### Ligazóns externas 
* Vilatuxe na web do concello de Lalín
* Web da Asociación de Veciños de Vilatuxe
A Xesta, Lalín

**San Fiz da Xesta** é unha parroquia que se localiza no concello de Lalín. Segundo o IGE en 2011 tiña 252 habitantes (127 homes e 125 mulleres), distribuídos en 13 entidades de poboación, o que supón unha diminución en relación ao ano 1999 cando tiña 271 habitantes.

## Patrimonio 
Ademais da igrexa parroquial, de sobria feitura, destaca a casa local dos Crespo.

Hai unha pequena fervenza, que forman as augas do río Asneiro.

## Festas 
O patrón da parroquia é San Fiz, pero o refraneiro popular proclama a fama da romaría da Virxe do Carme: “Festa por festa o Carme da Xesta”. A Virxe é venerada nunha pequena capela, o día da festa facíase subir un gran fol confeccionado por unha familia da parroquia.

## Actividade cultural 
Nesta parroquia tivo a súa sede a Banda de música da Xesta.

## Galería de imaxes 

Ficheiro:Igrexa da Xesta, Lalín-2.JPG|Igrexa de San Fiz da Xesta.
Ficheiro:Local social da Xesta, Lalín.JPG|Local social da Xesta.
Ficheiro:Capela do Carme, A Xesta, Lalín.JPG|Capela do Carme.

## Lugares e parroquias 
### Lugares da Xesta 
### Parroquias de Lalín 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Lugares de Lalín

### Ligazóns externas 
* A Xesta na web do concello de Lalín
A Veiga, Lalín

**San Ramón da Veiga** é unha parroquia que se localiza no concello de Lalín. Segundo o IGE en 2011 tiña 95 habitantes (51 homes e 44 mulleres), distribuídos en 4 entidades de poboación, o que supón unha diminución en relación ao ano 1999 cando tiña 125 habitantes.

## Historia 
A Veiga é a única parroquia de nova creación no concello dende a reordenación diocesana de 1893. Pertenceu a Goiás, e o lugar de Carballeda que lle foi adxudicado, foi antes de Moimenta.

Nesta parroquia naceu o lingüista César Oro García.

## Patrimonio 
O castro da Veiga ou da Ponte levántase sobre un montículo entre dous cursos de auga. Consta dun único recinto de forma case circular, aínda que cun pequeno alongamento cara ao sur. O recinto, no seu eixo N-S, mide 65 m ao interior e 85 ao exterior. No eixo L-O mide 60 m no interior e 80 m ao exterior. Está defendido en todo o seu perímetro por un terraplén que se continúa cun forte declive natural cara ao río polo oeste, norte e leste da estrutura. O seu punto máis vulnerable, ao sueste, está reforzado cun foxo duns cinco metros de ancho. O foxo foi escavado nun punto onde existe un afloramento rochoso de xisto que funcionaría como parapeto natural. Moi posiblemente a entrada orixinal ao recinto coincidiría con este punto.

A igrexa de San Ramón da Veiga é de factura neoclásica, con torre barroca, construída sobre a que foi antiga capela -santuario de San Ramón- que segue celebrando a súa romaría do San Ramón.

O cruceiro das Procesións ten dúas imaxes e os símbolos da paixón.

## Galería de imaxes 

Ficheiro:Cruceiro e igrexa da Veiga, Lalín.JPG|Cruceiro e igrexa da Veiga.
Ficheiro:Monumento aos canteiros de Carballeda na Veiga, Lalín.JPG|Monumento aos canteiros de Carballeda.

## Lugares e parroquias 
### Lugares da Veiga 
### Parroquias de Lalín 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Lugares de Lalín
### Ligazóns externas 
* A Veiga na web do concello de Lalín
Vilanova, Lalín

**San Xoán de Vilanova** é unha parroquia que se localiza no concello de Lalín. Segundo o INE en 2009 tiña 223 habitantes, distribuídos en 12 entidades de poboación, o que supón unha diminución en relación ao ano 1999 cando tiña 275 habitantes.

## Patrimonio 
O castro de Vilanova consta dun recinto de forma oval irregular. O eixo NL-SO, mide uns 110 m no interior e 120 m no exterior. O eixo NO-SL mide 90 m no interior e 100 m exterior, no punto máis ancho. Todo o perímetro está protexido por un terraplén aparentemente de terra, aínda que nalgúns puntos se aprecia a existencia de pedra. Na zona sueste e na sur hai muros de pedra, de cachotaría de xisto, que non alcanzan toda a extensión do terrapléns e non parecen relacionados claramente coa estrutura orixinal. No interior da coroa destaca un afloramento rochoso bastante prominente que funciona como unha especie de parapeto, pois o forte desnivel no sueste foi aproveitado para reforzar as defensas. Precisamente neste sector, ao sur do recinto, é onde está a entrada mediante a interrupción do terraplén.

## Galería de imaxes 

Ficheiro:Igrexa de San Xoán de Vilanova, Lalín 2.JPG|Igrexa de Vilanova.
Ficheiro:Igrexa de San Xoán de Vilanova, Lalín.jpg|Igrexa de Vilanova.
Ficheiro:Igrexa de San Xoán de Vilanova, Lalín 3.jpg|Igrexa de Vilanova.
Ficheiro:Portada igrexa de San Xoán de Vilanova, Lalín.jpg|Portada da igrexa de Vilanova.
Ficheiro:Inscrición parede igrexa Vilanova, Lalín.JPG|Inscrición na parede da igrexa de Vilanova.
Ficheiro:Estación de San Xoán de Vilanova, Lalín.jpg|Estación de San Xoán de Vilanova.

## Lugares e parroquias 
### Lugares de Vilanova 
### Parroquias de Lalín 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Lugares de Lalín
### Ligazóns externas 
* Vilanova na web do concello de Lalín
Zobra, Lalín

**Santa Mariña de Zobra** é unha parroquia que se localiza no concello de Lalín. Segundo o IGE en 2011 tiña 152 habitantes (81 mulleres e 71 homes), distribuídos en 11 entidades de poboación, o que supón unha diminución en relación ao ano 1999 cando tiña 185 habitantes.

## Historia 
Nesta parroquia o Mosteiro de Aciveiro tivo unha granxa priorado con terras e colonos; neste señorío sucedeulles a Casa de Chedas, que segue presidindo a arquitectura local.

## Patrimonio 
A igrexa parroquial de Santa Mariña de Zobra, con fábrica orixinal no século XII, é obra dos canteiros locais. Tamén ofrece interese a Casa de Cabana, que estivo vinculada ao Pazo de Des, en Soutolongo.

## Galería de imaxes 

Ficheiro:Tumba no cemiterio de Zobra, Lalín.JPG|Tumba no cemiterio de Zobra.
Ficheiro:ZobraAldeaSingular.jpg|Recoñecemento Aldea Singular 2017.
Ficheiro:ZobraCruzEntrada.jpg|Cruz sobre entrada adral.
Ficheiro:ZobraIgrexa.jpg|Vista xeral Igrexa parroquial.

## Lugares e parroquias 
### Lugares de Zobra 
### Parroquias de Lalín 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Lugares de Lalín

### Ligazóns externas 
* Zobra na web do concello de Lalín
A Barcia do Seixo, A Lama

**Santa Ana da Barcia do Seixo** é unha parroquia que se localiza no concello da Lama. Segundo o padrón municipal de 2013 tiña 285 habitantes (153 mulleres e 132 homes), distribuídos en 12 entidades de poboación, o que supón unha diminución en relación ao ano 2004 cando tiña 308 habitantes.

## Galería de imaxes 

Ficheiro:Cernedo, A Lama.jpg|Vista do lugar de Cernedo.

## Lugares e parroquias 
### Lugares da Barcia do Seixo 
### Parroquias da Lama 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Lugares da Lama
Antas, A Lama

**Santiago de Antas** é unha parroquia que se localiza na parte central do concello da Lama. Segundo o IGE en 2010 tiña 296 habitantes (131 homes e 165 mulleres), 27 menos ca en 1999.

## Toponimia 
O topónimo de Antas procede da voz latina *anta* 'marco', 'columna' e pode facer referencia a marcos de pedra para dividir leiras e outras propiedades. Noutra vía, podería proceder dos restos megalíticos existentes na parroquia, xa que se sabe que os dolmens son chamados antas.

## Poboación 
A poboación está bastante repartida. A aldea máis poboada é Ramallal, con 74 habitantes.

## Lugares e parroquias 
### Lugares de Antas 
### Parroquias da Lama 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Lugares da Lama
Covelo, A Lama

**San Sebastián de Covelo** é unha parroquia que se localiza no concello pontevedrés da Lama na comarca de Pontevedra. Segundo o IGE en 2011 tiña 271 habitantes (150 mulleres e 121 homes), distribuídos en 12 entidades de poboación, o que supón un descenso en relación ao ano 1999 cando tiña 282 habitantes.

## Galería de imaxes 

Ficheiro:Estatua de Manuel Barreiro Cabanelas en Covelo, A Lama.jpg|Estatua de Manuel Barreiro Cabanelas.
Ficheiro:Covelo, Covelo, A Lama.jpg|Covelo
Ficheiro:Fonte na Fírveda, Covelo, A Lama.jpg|Fonte na Fírveda.

## Lugares e parroquias 
### Lugares de Covelo 
### Parroquias da Lama 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Lugares da Lama
Escuadra, A Lama

**San Lourenzo de Escuadra** é unha parroquia que se localiza no concello da Lama. Segundo o IGE en 2009 tiña 178 habitantes (100 mulleres e 78 homes), un menos ca en 1999. Ten once entidades de poboación.

## Galería de imaxes 

Ficheiro:Peto de ánimas e muíño en Escuadra, A Lama.jpg|Peto de ánimas e muíño entre Carrizáns e O Verdugo.
Ficheiro:Ponte de poldras no río Verdugo en Escuadra, A Lama.jpg|Ponte de poldras no río Verdugo.
Ficheiro:Ponte do Peso.jpg|Ponte do Peso, sobre o río Barbeira, entre Aguasantas (Cerdedo-Cotobade) e Escuadra.

## Lugares e parroquias 
### Lugares de Escuadra 
### Parroquias da Lama 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Lugares da Lama
Seixido, A Lama

**San Bartolomeu de Seixido** é unha das parroquias do concello da Lama. Segundo o padrón municipal de 2011 tiña 347 habitantes (182 mulleres e 165 homes), distribuídos en 9 entidades de poboación, o que supón unha diminución en relación ao ano 1999 cando tiña 374 habitantes.

## Galería de imaxes

Ficheiro:Tumba Seixido, A Lama.jpg|Tumba no muro sur da igrexa
Ficheiro:Adro Seixido, A Lama.jpg|Adro da igrexa

## Lugares e parroquias
### Lugares de Seixido
### Parroquias da Lama
## Véxase tamén
### Outros artigos
*Lugares da Lama
A Lama, A Lama

**San Salvador da Lama** é unha parroquia que se localiza no concello da Lama. Segundo o padrón municipal de 2013 tiña 649 habitantes (341 homes e 308 mulleres), cinco máis ca en 2004. Ten 22 entidades de poboación.

## Toponimia 
O orónimo provén do latín , e indica un lugar con lama ou lodo.

## Galería de imaxes 

Ficheiro:Capela do Sagrado Corazón na Lama.jpg|Capela do Sagrado Corazón.
Ficheiro:Capela do Sagrado Corazón na Lama interior.jpg|Interior da capela do Sagrado Corazón.
Ficheiro:Peto A Lama.jpg|Peto de ánimas a carón da casa consistorial.

## Lugares e parroquias 
### Lugares da Lama 
### Parroquias da Lama 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Lugares da Lama
Gaxate, A Lama

**San Pedro de Gaxate** é unha parroquia que se localiza no concello da Lama. Segundo o padrón municipal en 2013 tiña 204 habitantes (105 mulleres e 99 homes), 17 máis ca en 2004. Ten doce entidades de poboación.

## Xentilicio 
O seu xentilicio é **gaxateiro**.

## Xeografía
A parroquia está bañada polo río Oitavén. Sitúase xunto a Verducido, ó sur do concello. Limita ao norte con Xende e ao oeste con Forzáns (Ponte Caldelas).

## Demografía
Os habitantes desta parroquia van minguando co paso do tempo, debido á emigración das súas xentes a Portugal, Brasil e Europa, na súa maioría. Proba deste feito son as múltiples evidencias arquitectónicas que podemos admirar, como os pazos ou as casas señoriais, algunhas de estilo indiano. Os seus habitantes, con nostalxia, aínda lembran os anos dourados de Gaxate, onde abundaban as tardes de festa e cine, as xuntanzas, faladoiros e os primeiros paseos en coche.

## Historia
Os restos arqueolóxicos achados no castro de Gaxate indican que foi unha zona habitada dende tempos remotos.

Durante o feudalismo, os nobres ocupaban o poder e posuían ostentosas casas que aínda hoxe se poden atopar. Máis tarde, no século XV, Gaxate pertenceu ao Condado de Soutomaior, e crese que Pedro Madruga e a súa esposa Dona Urraca tiveron casa en Gaxate.

Gaxate era un lugar innovador, foi a primeira parroquia do municipio e unha das primeiras da provincia que contou con luz eléctrica grazas á enerxía xerada por unha fábrica de electricidade alí situada.

## Lugares e parroquias
### Lugares de Gaxate
### Parroquias da Lama
## Véxase tamén
### Outros artigos
*Lugares da Lama
Xaxán, Lalín

**Santa María da Saleta de Xaxán** é unha parroquia que se localiza no concello de Lalín. Segundo o IGE en 2011 tiña 182 habitantes (98 mulleres e 84 homes), distribuídos en 3 entidades de poboación, o que supón unha diminución en relación ao ano 1999 cando tiña 187 habitantes.

## Historia 
A antiga parroquia de San Cristovo da Pena desapareceu na reforma parroquial de 1890 coa creación da parroquia de Santa María das Dores de Lalín. Erixiuse como nova cabeza da freguesía a aldea de Xaxán, edificouse un novo templo e déuselle un novo titular, Santa María da Saleta. O antigo patrón, San Cristovo, segue a ser festexado no novo templo (a igrexa). Na capela tamén hai outro patrón, San Bieito, cunha gran romaría.

Nesta parroquia naceu o alcalde de Lalín Xosé Crespo.

## Patrimonio 
O castro de Xaxán, tamén chamado da Pena ou de Barreira, é de pequenas dimensións. Ten unha planta circular que presenta as seguintes medidas: no eixo N-S mide 18 m no interior e uns 35 m no exterior. Se se inclúe o foxo, é de 46 m. No eixo O-L mide 22 m no interior e 42 m polo exterior. A altura máxima acadada é duns 1,5 m, no lado leste.

## Galería de imaxes 

Ficheiro:Capela de San Bieito de Xaxán, Lalín.JPG|Capela de San Bieito de Xaxán.
Ficheiro:Local social de Xaxán, Lalín.JPG|Local social de Xaxán.
Ficheiro:Cruceiro de Xaxán, Lalín.JPG|Cruceiro de Xaxán.

## Lugares e parroquias 
### Lugares de Xaxán 
### Parroquias de Lalín 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Lugares de Lalín

### Ligazóns externas 
* Xaxán na web do concello de Lalín
Xesta, A Lama

**San Bartolomeu de Xesta** é unha parroquia que se localiza no concello da Lama. Segundo o padrón municipal de 2004 tiña 349 habitantes (188 mulleres e 161 homes), distribuídos en 9 entidades de poboación, o que supón un aumento en relación ao ano 2004 cando tiña 300 habitantes.

## Galería de imaxes 

Ficheiro:Ponte romana de Liñares - A Lama - Pontevedra.jpg|Ponte sobre o río Xesta.
Ficheiro:Fervenza da Freixa, Liñares, Xesta, A Lama.jpg|Fervenza da Freixa, en Liñares.

## Lugares e parroquias 
### Lugares de Xesta 
### Parroquias da Lama 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Lugares da Lama
Ardán, Marín

**Santa María de Ardán** é unha parroquia que se localiza no concello de Marín. Segundo o IGE en 2014 tiña 1591 habitantes (761 homes e 830 mulleres), 114 menos ca en 2004 (871 mulleres e 834 homes) e 176 menos ca en 1999. Ten trece entidades de poboación.

## Galería de imaxes 

Ficheiro:Praia de Lapamán, Ardán, Marín.jpg|Praia de Lapamán
Ficheiro:Marin Illa Santo-do-Mar.JPG|Illa do Santo.

## Lugares e parroquias 
### Lugares de Ardán 
### Parroquias de Marín 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Lugares de Marín
O Campo, Marín

**Santa María do Campo** é unha parroquia que se localiza no concello de Marín. Segundo o padrón municipal de 2004 tiña 374 habitantes (199 mulleres e 174 homes), distribuídos en 5 entidades de poboación, o que supón un aumento en relación ao ano 1999 cando tiña 373 habitantes. Segundo o IGE, no 2014 a súa poboación descendera ata os 344 habitantes, sendo 173 homes e 171 mulleres.

## Patrimonio 
A igrexa parroquial é un templo de orixe románica, de finais do século XII e comezos do XIII. Desa época consérvase un arco triunfal no interior, rudo, estreito e apuntado, a través do que se accede ao presbiterio rectangular. A nave é do século XVI, mantendo unhas pinturas murais góticas en mal estado de conservación. Pertenceu á Encomenda de San Xoán.

## Lugares e parroquias 
### Lugares do Campo 
### Parroquias de Marín 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Lugares de Marín
Marín (Santa María do Porto), Marín

**Santa María do Porto de Marín** é unha parroquia que se localiza no concello de Marín, no seu núcleo urbano. Segundo o padrón municipal de 2004 tiña 16.488 habitantes (8.314 homes e 8.174 mulleres), nunha entidade de poboación, o que supón un aumento en relación ao ano 1999 cando tiña 15.873 habitantes. Segundo o IGE, no 2014 a súa poboación medrara ata os 16.597 habitantes, sendo 8.407 homes e 8.190 mulleres.

## Galería de imaxes 

Ficheiro:Santa María do Porto, Marín2.jpg|Igrexa de Santa María do Porto de Marín.

## Lugares e parroquias 
### Lugares de Marín (Santa María do Porto) 
### Parroquias de Marín 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Lugares de Marín
Marín (San Xián), Marín

**San Xián de Marín** é unha parroquia que se localiza no concello de Marín. Segundo o padrón municipal de 2004 tiña 2.819 habitantes (1.431 mulleres e 1.388 homes), distribuídos en 28 entidades de poboación, o que supón unha diminución en relación ao ano 1999 cando tiña 2.937 habitantes. Segundo o IGE, no 2014 a súa poboación descendera ata os 2.715 habitantes, sendo 1.350 homes e 1.365 mulleres.

## Galería de imaxes 

Ficheiro:Fonte do lavadoiro do Carregal, Marín.jpg|Fonte do lavadoiro no Carregal.
Ficheiro:Antiga canteira da Laxe, Marín.jpg|Antiga canteira da Laxe; actualmente ocupada por edificio do Mercadona.

## Lugares e parroquias 
### Lugares de San Xián de Marín 
### Parroquias de Marín 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Lugares de Marín
Xende, A Lama

**San Paulo de Xende** é unha parroquia do concello pontevedrés da Lama, no arciprestado de Oitavén e diocese de Tui-Vigo. Segundo o padrón municipal en 2013 tiña 95 habitantes (55 mulleres e 40 homes), 23 menos ca en 2004. Ten sete entidades de poboación.

## Xeografía 
Dista 3,5&nbsp;km da capital municipal, coa que se comunica por unha estrada comarcal. Xende limita ó norte coa parroquia de Antas, ó sur con Gaxate e Verducido, ó leste con Xesta e ó oeste coa Lama e Gaxate. Os seus principais accidentes xeográficos son o río Xesta, o regato das Fontiñas e os montes Alto das Fontiñas (672 m), Couto do Carro (649 m) e Casavella (725 m).

## Galería de imaxes 

Ficheiro:Igrexa de San Paulo de Xende.jpg|Igrexa de Xende.

## Lugares e parroquias 
### Lugares de Xende 
### Parroquias da Lama 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Lugares da Lama
Covas, Meaño

**Santa Cristina de Covas** (ás veces escrito **Cobas**) é unha parroquia que se localiza ao norte do concello pontevedrés de Meaño. Segundo o padrón municipal en 2016 tiña 326 habitantes (160 mulleres e 166 homes), 22 menos ca en 2010 e 39 menos ca en 2005. Ten seis entidades de poboación, e unha superficie de 2,27&nbsp;km².

## Galería de imaxes 

Ficheiro:Mapa da jurisdiçom da Lançada.jpg|Covas no mapa da xurisdición da Lanzada incluído no Catastro de Ensenada, 1752.
Ficheiro:Meaño 48, Covas, A Igrexa 03-02b.jpg|Cruceiro na Igrexa
Ficheiro:Meaño, Covas 03-01b, Santa Cristina.jpg|Santa Cristina
Ficheiro:Meaño, Covas 03-02b, Santa Cristina.jpg|Santa Cristina
Ficheiro:Meaño, Covas 03-04b, Santa Cristina, San Benito de Palermo.jpg|San Bieito de Palermo
Ficheiro:Meaño, Covas 03-07a, Santa Cristina.jpg|alt=|Inscrición na casa reitoral xunto á igrexa parroquial.

## Lugares e parroquias 
### Lugares de Covas 
### Parroquias de Meaño 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Lugares de Meaño
San Tomé de Piñeiro, Marín

**San Tomé de Piñeiro** é unha parroquia que se localiza no concello pontevedrés de Marín na comarca do Morrazo. Segundo o IGE no ano 2016 tiña 1059 habitantes (524 homes e 535 mulleres). A parroquia ten 12 entidades de poboación.

## Historia 
Pertencente durante o Antigo Réxime á xurisdición de Cangas, coa creación dos municipios no século XIX pasou a integrarse no concello de Marín xunto coas freguesías do Campo e Ardán. En 1955 escindiuse a parte costeira (norte) para crear a parroquia de Seixo.

Dentro do ámbito da vigairía de Pontevedra do arcebispado de Santiago de Compostela, a parroquia pertenceu ata 2024 ao arciprestado do Morrazo, ano no que foi absorbido integramente polo do Lérez.

## Patrimonio 
A igrexa parroquial é románica, fundada no século XIII, ao parecer sobre os restos dun antigo mosteiro. Ten planta rectangular e conta cunha ábsida pentagonal. Na súa capela maior ten un retablo barroco de marcada influencia portuguesa.

A cabeceira poligonal aséntase sobre tres rebancos que leva en cada un dos catro vértices unha grosa columna sobre podio que chega até o beirado con capiteis case cúbicos e de basta labra de entrelazos. Esta estrutura columnaria define cinco panos. Nos tres centrais ábrese un ventanal de medio punto adoelado pero de arestas vivas que acolle unha seteira. Unha imposta de dupla moldura percorre os tres primeiros panos á altura dos peitorís das fiestras. Os canzorros son de proa de nave.

O interior ten un elegante arco triunfal, con dúas arquivoltas apuntadas de rosetas, a interior de aresta viva e a exterior de mediacana combinada con escocia e tetrapétalas trasdosada por chambrana xadrezada. Outro arco faixón apuntado axuda a soster a bóveda de canón. Os catro capiteis que sosteñen estes arcos son variados: un de entrelazos, outro de follas terminadas en espiral e os outros dous teñen esculpidos cadrúpedos alternados con homes ou anxos.

Tamén destaca o gran Pazo de Cadro a familia nobre de Romay, así como os muíños e a casa de Cultura.

## Cultura 
A comezos de outubro celébrase a Festa da mazá e a sidra de San Tomé de Piñeiro.

A Sociedade Deportiva Santomé milita na temporada 2025-2026 na Terceira Galicia, derradeira categoría do fútbol na provincia de Pontevedra.

Pola parroquia pasa a ruta de sendeirismo GR-59, que une o cabo Home coa desembocadura do río Loira.

## Galería de imaxes 

Ficheiro:Santome.jpg|Igrexa de San Tomé de Piñeiro.
Ficheiro:Cruceiro no adro de San Tomé de Piñeiro, Marín.jpg|Cruceiro no adro de San Tomé de Piñeiro.

## Lugares e parroquias 
### Lugares de San Tomé de Piñeiro 
### Parroquias de Marín 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Lugares de Marín
Mogor, Marín

**San Xurxo de Mogor** é unha parroquia que se localiza no concello de Marín. Segundo o IGE, no ano 2016 tiña 996 habitantes (494 homes e 502 mulleres). Ten 9 entidades de poboación. Os seus lugares máis destacados son a Barriada de Mogor, unha barriada de pescadores cunha arquitectura e morfoloxía específicas e a praia de Mogor. Dende o punto de vista histórico tamén destacan os seus famosos petróglifos, situados moi preto da praia.

## Galería de imaxes 

Ficheiro:Marin Mogor Petroglifo.jpg|Petróglifo en Mogor
Ficheiro:Praia de Mogor.JPG|Praia de Mogor

## Lugares e parroquias 
### Lugares de Mogor 
### Parroquias de Marín 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Lugares de Marín
Al-Hakam I

**Al-Hakam**, nado en c. 770 e finado o 21 de maio de 822, foi un emir Omeia do Emirato de Córdoba dende o 12 de xuño de 796 ata a súa morte en 822.

## Traxectoria 
Al-Hakam era o segundo fillo do seu pai, o seu irmán máis vello morreu a unha idade temperá. Cando chegou ao poder, foi desafiado polos seus tíos Sulayman e Abdallah, fillos do seu avó Abd ar-Rahman I. Abdallah levou aos seus dous fillos Ubayd Allah e Abd al-Malik á corte de Carlomagno en Aquisgrán para negociar a axuda. Mentres tanto, Sulayman atacou Córdoba, pero foi derrotado e conducido de volta a Mérida onde foi capturado e executado. Abdallah foi indultado, pero viuse obrigado a quedar en Valencia.

Al-Hakam pasou gran parte do seu reinado reprimindo as rebelións en Toledo, Zaragoza e Mérida. Os levantamentos chegaron dúas veces a Córdoba. Intentaron destronar a Al-Hakam e substituílo polo seu primo, Mohammed ibn al-Kasim, pero a trama foi descuberta. O 16 de novembro de 806, 72 nobres e os seus asistentes (as referencias falan de 5.000) foron masacrados nun banquete, crucificados e expostos á beira do río Guadalquivir. Tales mostras de crueldade foron parte deste período, as cabezas dos líderes rebeldes ou inimigos cristiáns mortos en expedicións ao norte eran expostas ás portas de Córdoba.

Tras a rebelión de Córdoba, Al-Hakam estableceu un gardacostas persoal, os Al-Haras, dirixidos polo líder visigodo dos cristiáns de Córdoba, o *comes* (conde) Rabi, fillo de Teodulfo, que tamén serviu como recadador de impostos do emir. Rabi foi posteriormente eliminado e executado por crucifixión por corrupción.

En 818 esmagou unha rebelión dirixida por clérigos no arrabalde de *al-Ribad,* na beira sur do río Guadalquivir. Uns 300 foron capturados e crucificados, mentres que o resto dos habitantes foron exiliados. Algúns mudáronse a Alexandría en Exipto, outros a Fez e Creta, onde formaron un emirato. Outros uníronse aos piratas levantinos.

Al Hakam tivo cinco fillos coa súa esposa Halawah:

* Abd al-Rahman II, emir omeia de Córdoba 822–852
* Al-Mughira
* Dito
* Omeia
* Al-Walid. Dirixiu un exército para atacar Galicia en 838.

Al-Hakam tiña unha concubina chamada Ajab. Estableceu unha fundación para os leprosos nos arrabaldes de Córdoba. A colonia de leprosos foi financiada polos ingresos do ''Munyat 'Ajab'', unha casa construída para Ajab ou que leva o seu nome. Ajab era a nai de: 

* Abu Abd Al-Malik Marwan

Outra concubina chamábase Mut'a. Ela estableceu un cemiterio que aínda existía no século X.

## Notas
Maceira, Lalín

**San Martiño de Maceira** é unha parroquia que se localiza no concello de Lalín. Segundo o INE en 2010 tiña 123 habitantes (63 mulleres e 60 homes), distribuídos en 3 entidades de poboación, o que supón unha diminución en relación ao ano 1999 cando tiña 139 habitantes.

Nesta parroquia naceu o pintor Antón Lamazares.

## Xeografía 
Esta regada polos regatos Ribadeiro e Saldorio e destaca pola súa altura o monte O Penedo de 750 m.

## Patrimonio 
Hai mámoas en Rodelas, Costa das Seixas e Cota da Mamoela.

O castro de Maceira está recollido no inventario da Xunta de Galicia, e menciónase localización de restos materiais durante a explanación dos terreos para a construción dunha granxa. Dado que non se fixeron estudos específicos, tampouco se pode precisar o grao de destrución, pois poden existir elementos no subsolo.

## Lugares e parroquias 
### Lugares de Maceira 
### Parroquias de Lalín 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Lugares de Lalín

### Ligazóns externas 
* Maceira na web do concello de Lalín
Evanxeos de Lindisfarne

miniatura|350px|dereita|Páxina do Evanxeo de Lucas
Os **Evanxeos de Lindisfarne** son un manuscrito en latín, miniado, que contén os evanxeos de Mateu, Marcos, Lucas e Xoán.

O manuscrito creouse en Lindisfarne, no condado de Northumberland en Inglaterra, a finais do século VII e comezos do século VIII. É considerado un dos mellores exemplos de arte relixiosa en Inglaterra, cun estilo que combina temas anglo-saxóns e celtas.                      
 
Pénsase que os Evanxeos de Lindisfarne son obra dun monxe de nome Eadfrith, que se converteu en bispo de Lindisfarne no ano 698 e que morreu no 721. Os estudos actuais sinalan que se escribiron arredor de 710- 720 na honra de San Cuthbert.

Os Evanxeos están ilustrados no estilo insular, e estaban orixinariamente encadernados con pel fina cuberta con xoias e metais. A cuberta realizouse no século VIII. Durante os ataques viquingos, o manuscrito perdeu a cuberta orixinal, que foi substituída no 1852. O texto está caligrafado na escritura insular.

No século XVII, sir Robert Cotton mercou os Evanxeos ao seu anterior dono, Robert Bowyer. A biblioteca de Cotton trasladouse ao Museo Británico no século XVIII e de aí pasou á Biblioteca Británica de Londres. Existe unha campaña no noroeste de Inglaterra que reclama que os Evanxeos de Lindisfarne volten á súa orixe.

## Notas 
## Véxase tamén
Abd al-Lah I

**Abd al-Lah I**, tamén coñecido como **Abdallah ibn Muhammad** ou **Abd Allah**, nado o 11 de xaneiro de 844 e finado o 15 de outubro de 912, foi o sétimo emir omeia de Córdoba, reinando Al-Andalus de 888 a 912.

## Traxectoria 
Os historiadores contemporáneos acusaron a Abd al-Lah de orquestrar a morte do seu medio irmán, al-Mundhir, polo cal ascendeu ao poder. Isto é pouco probable, xa que Abd al-Lah mostrou moi pouco interese en gobernar, converténdose nun recluso neurótico que só estaba interesado na caza e na súa fe. 

O seu goberno viuse alterado polas constantes guerras entre tribos árabes, bérberes e muladís e tivo que facer fronte tamén a expedicións viquingas. Realmente o seu poder como emir limitouse ás terras cordobesas, pois o resto de provincias estaban gobernadas por familias rebeldes que non acataban a súa autoridade.

A principal ameaza para o emir foi Umar Ibn Hafsun, que conquistara as provincias de Reyyo (incluída Bobastro), rei de Pamplona e Auria. Foi repudiada algún tempo antes de 880 e volveu ao Reino de Pamplona, ​​moi probablemente co seu pai que regresou ese ano, foi asasinado polo seu irmán al-Mutarrif (coa aprobación do seu pai).  Casou cunha muller vasca ou franca chamada Muzna. Eran os pais de Abd al-Rahman III que naceu tres semanas despois da morte do seu pai.
* al-Mutarrif, asasinado en 895 tras ser acusado de conspiración.
* Aban
* al-Asi, executado en 921 tras ser acusado de conspiración.

## Notas
Lores, Meaño

**San Miguel de Lores** é unha parroquia que se localiza no concello pontevedrés de Meaño. Segundo o padrón municipal de 2016 tiña 630 habitantes (317 mulleres e 313 homes), un máis que en 2010 e 24 máis que en 2005. Ten oito entidades de poboación, e unha superficie de 3,25&nbsp;km².

O 21 de marzo celébrase a soada Romaría de San Benitiño de Lores ou *San Benitiño de inverno*. Nesta festa quéntase na igrexa unha lámpada de aceite e os fieis mollan nel os seus panos, cos que logo refregan as súas feridas ou manchas na pel, coa esperanza de que curen con este aceite bendito (Turismo Rías Baixas ). O 11 de xullo tamén celebran festa, no chamado *San Benitiño de verán*.

## Galería de imaxes 

Ficheiro:Escultura Lores, Meaño.jpg|Relevo no muro da igrexa parroquial.
Ficheiro:Capela de san Bieito, Lores, Meaño.jpg|Capela de San Bieito.
Ficheiro:Fonte capela de san Bieito, Lores, Meaño.jpg|Fonte da capela de San Bieito.
Ficheiro:Placa capela de san Bieito, Lores, Meaño.jpg|Placa na capela de San Bieito.
Ficheiro:Mapa da jurisdiçom da Lançada.jpg|miniatura|Lores no mapa da xurisdición da Lanzada incluído no Catastro de Ensenada, 1752.

## Lugares e parroquias 
### Lugares de Lores 
### Parroquias de Meaño 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Lugares de Meaño
Meaño, Meaño

**San Xoán de Meaño** é unha parroquia que se localiza no centro do concello pontevedrés de Meaño. Segundo o padrón municipal de 2016 tiña 491 habitantes (252 mulleres e 239 homes), distribuídos en 9 entidades de poboación, o que supón un descenso en relación ós anos 2010, cando tiña 509 veciños, e 2005, cando eran 522. Ten unha superficie de 2,76&nbsp;km².

No lugar das Covas sitúase a capitalidade do concello.

## Patrimonio histórico-artístico 
Entre os edificios salientables figuran a igrexa parroquial de San Xoán de Meaño e o Pazo de Lis. A primeira é de construción románica aínda que posteriores modificacións só respectaron a base e algúns canzorros antropomórficos e zoomórficos. O Pazo de Lis é de estilo barroco e alberga na súa planta baixa o Museo da Muller Labrega.

## Galería de imaxes 

Ficheiro:Meaño pazo de Lis 01-02.jpg|Pazo de Lis (Meaño).
Ficheiro:Iglesia de San Xoan de Meanho 8.jpg|Igrexa de San Xoán de Meaño.
Ficheiro:Mapa da jurisdiçom da Lançada.jpg|Meaño no mapa da xurisdición da Lanzada incluído no Catastro de Ensenada, 1752.

## Lugares e parroquias 
### Lugares de Meaño 
### Parroquias de Meaño 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Lugares de Meaño
Padrenda, Meaño

[miniatura|Padrenda no mapa da xurisdición da Lanzada incluído no [Catastro de Ensenada, 1752.]]
**San Martiño de Padrenda** é unha parroquia que se localiza ao norte do concello de Meaño, lindando con Cambados e Ribadumia. Segundo o padrón municipal de 2016 tiña 448 habitantes (238 mulleres e 210 homes), distribuídos en 7 entidades de poboación, o que supón un retroceso respecto ós anos 2010, cando tiña 467 veciños, e 2005, cando eran 480. Ten unha superficie de 2,18&nbsp;km².

Desta parroquia era natural o *Cego de Padrenda*, pintado por Castelao nun dos seus lenzos.

## Padrenda na cultura popular galega
* *San Vicente de Padrenda/ ten unha rosa na man/ que lla mandou de regalo/ San Clemenzo de Sisán* .

## Lugares e parroquias
### Lugares de Padrenda
### Parroquias de Meaño
## Notas
## Véxase tamén
### Outros artigos
*Lugares de Meaño
### Bibliografía
* BOUZA BREY, Fermín: "Cantigas populares da Arousa", en *Arquivos do Seminario de Estudos Galegos* III, 1929, 153-204.
A Armenteira, Meis

**Santa María da Armenteira** é unha parroquia que se localiza no concello de Meis. Segundo o INE, en 2016 tiña 776 habitantes (354 homes e 422 mulleres), 47 menos ca en 2014 e 48 menos ca en 2004.
## Toponimia
O topónimo **A Armenteira** procede do latín , do substantivo , 'rabaño de gando maior' e do sufixo abundancial .

## Galería de imaxes 

Ficheiro:Outeiro do Cribo, A Armenteira, Meis.jpg|Outeiro do Cribo.
Ficheiro:Labirinto do Outeiro do Cribo.JPG|Labirinto do Outeiro do Cribo.
Ficheiro:Armenteira (aldea en pedra) capela detalle capitel 01.jpg|Canteiros nun capitel moderno na Aldea de pedra.
Ficheiro:Mapa da jurisdiçom da Lançada.jpg|Mosteiro e freguesía da Armenteira no mapa da xurisdición da Lanzada incluído no Catastro de Ensenada, 1752.

## Lugares e parroquias 
### Lugares da Armenteira 
### Parroquias de Meis 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Mosteiro de Santa María da Armenteira
* Lugares de Meis

### Ligazóns externas 
* Armenteira.com, páxina sobre a parroquia.
Meis, Meis

**San Salvador de Meis** é unha parroquia que se localiza no concello de Meis. Segundo o INE, en 2016 tiña 471 habitantes (226 homes e 245 mulleres), o que representa un descenso continuado respecto  a anos anteriores: en 2014 tiña 514 habitantes e no 2004 tiña 528 habitantes.

## Baldaquino 
Ó pé da igrexa de San Salvador e incrustados na parede que dá á praza, hai un grupo de tres relevos ó redor dunha fonte, e un cuarto un pouco separado e á esquerda destes. Todos eles proceden dun baldaquino e foron reaproveitados á hora de construí-lo muro.

Ficheiro:Meis San Salvador 02-03.jpg
Ficheiro:Meis San Salvador 02-04b.jpg
Ficheiro:Meis San Salvador 02-05b.jpg
Ficheiro:Meis San Salvador 02-08.jpg

## Lugares e parroquias
### Lugares de Meis
### Parroquias de Meis
## Notas
## Véxase tamén
### Outros artigos
*Lugares de Meis
Nogueira, Meis

**San Vicente de Nogueira** é unha parroquia que se localiza no concello de Meis. Segundo o INE en 2016 tiña 905 habitantes (423 homes e 482 mulleres), o que respresenta un aumento continuado respecto a anos anteriores: en 2009 tiña 890 habitantes e en 1999 743.

Nesta parroquia atópase O Mosteiro, capital do concello de Meis.

## Galería de imaxes 

Ficheiro:Igrexa de Santa María, O Mosteiro, Nogueira, Meis.jpg|Igrexa de Santa María do Mosteiro.
Ficheiro:Capela do Mosteiro, Nogueira, Meis.jpg|Ábsida da igrexa do Mosteiro.

## Lugares e parroquias 
### Lugares de San Vicente de Nogueira 
### Parroquias de Meis 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Lugares de Meis
Paradela, Meis

**Santa María de Paradela** é unha parroquia que se localiza no concello de Meis. Segundo o IGE, en 2016 tiña 934 habitantes (469 mulleres e 465 homes), o que representa un descenso continuado respecto ós anos 2010, cando tiña 960 habitantes, e 2005, cando eran 1&nbsp;006 veciños.

A celebración da Semana Santa de Paradela foi declarada festa de interese turístico galego.

## Patrimonio 
O pazo da Moroza é do século XVI. Ten planta en L, cunha torre ameada de tres pisos con dúas seteiras nos laterais. Pegada a ela hai unha plataforma elevada a xeito de zócolo. Na fachada ten gárgolas de pedra que sobresaen da parte alta dos esquinais da fachada. No interior consérvanse camas con dosel, a antiga lareira e cheminea, mobles isabelinos, bodega e unha biblioteca. O recinto ten unha capela unida ao muro exterior, un pombal circular e un hórreo.

No lugar de Outeiro hai un peto de ánimas incrustado no muro dunha casa, cun nicho rematado en arco de medio punto cunha cruz. A fornela conserva restos de policromía.

## Paradela na literatura popular 
* *Ó subila e ó baixala/ a costa de Lantañón,/ ó subila e ó baixala/ perdín o pano mantón* .

## Galería de imaxes 

Ficheiro:Meis, Paradela 01-02.JPG|Igrexa de Santa María
Ficheiro:Meis, Paradela 01-18.JPG|San Miguel
Ficheiro:Meis, Paradela 02-01.JPG|Peto espoliado

## Lugares e parroquias 
### Lugares de Paradela 
### Parroquias de Meis 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Lugares de Meis
Xil, Meaño

[miniatura|Xil no mapa da xurisdición da Lanzada incluído no [Catastro de Ensenada, 1752.]]
**Santa Eulalia de Xil** é unha parroquia que se localiza no concello pontevedrés de Meaño. Segundo o padrón municipal de 2016 tiña 690habitantes (346 mulleres e 344 homes), distribuídos en 10 entidades de poboación, o que supón manter a poboación que tiña en 2010, cando eran 689 veciños, pero un descenso respecto ó ano 2005, cando eran 719. Ten unha superficie de 5,93&nbsp;km².

Desta parroquia é o equipo de fútbol Club Deportivo Xil, fundado en 1973.

## Lugares e parroquias 
### Lugares de Xil 
### Parroquias de Meaño 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Lugares de Meaño
### Ligazóns externas 
* páxina web do Deportivo Xil
San Martiño de Meis, Meis

**San Martiño de Meis** é unha parroquia que se localiza no concello de Meis. Segundo o INE, en 2016 tiña 510 habitantes (243 homes e 267 mulleres), o que representa un lento descenso respecto ós anos anteriores: en 2014 tiña 529 habitantes e en 2004 con 551.

## San Martiño de Meis na literatura popular 
* *Indo para Santa Baia,/ formigueiro de formigas,/ vindo para San Martiño/ ¡ai que lindas raparigas!* .

## Lugares e parroquias 
### Lugares de San Martiño de Meis 
### Parroquias de Meis 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
*Lugares de Meis
Domaio, Moaña

**San Pedro de Domaio** é unha parroquia que se localiza no concello pontevedrés de Moaña na comarca do Morrazo. Segundo o IGE, en 2022 tiña 2&nbsp;047 habitantes (985 homes e 1&nbsp;062 mulleres). Ten seis entidades de poboación.

## Xeografía 
A parroquia está situada na ría de Vigo, ao leste do concello de Moaña, lindando co veciño municipio de Vilaboa a través da parroquia de Cobres.

## Demografía 
## Patrimonio 
No Regueiriño achouse un importante asentamento correspondente ó neolítico final, e na Fontenla documentouse por primeira vez en Galicia a presenza de elementos da cultura do vaso campaniforme fóra de ambientes funerarios. Acháronse tamén na zona ferramentas e armas de cobre e bronce, e consérvanse petróglifos. Da época castrexa é o castro de Montealegre.

A igrexa parroquial de san Pedro é un templo de estilo barroco serodio. Foi construída no século XVIII, logo de que en 1702 a parroquia fose saqueada logo da batalla de Rande. O templo está situado na enseada de Mouro, preto do estreito de Rande. Ten planta rectangular dunha soa nave e presbiterio cadrado con cuberta a catro augas. A gran torre campanario está situada no centro da fachada occidental, e ten dous corpos superpostos: o primeiro, de planta cadrada, con arcos de medio punto abertos nas catro caras, flanqueados por pilastras acaroadas, e rodeado completamente por un monumental balcón balaustrado. O segundo corpo, máis pequeno, é un macizo cilíndrico coroado con cupuliña. Complementan a decoración piramidóns rematados en bóla nos extremos da fachada e no alto das catro esquinas da torre. No interior do templo hai dous retablos barrocos do século XVIII, un deles datado en 1786.

Outro templo relixioso é a ermida de san Bieito, situada no lugar do Calvar.

O Campo de Golf Ría de Vigo foi inaugurado en 1993.

## Galería de imaxes 

Ficheiro:Ermida San Bieito Domaio.jpg|Ermida de san Bieito.
Ficheiro:Antenas Domaio.jpg|Antenas de telecomunicacións no monte Faro.
Ficheiro:Centro Cultural Rosalía de Castro.jpg|Centro Cultural Rosalía de Castro.
Ficheiro:Monumento a Rosalía de Castro.jpg|Monumento a Rosalía de Castro no Centro Cultural homónimo.

## Lugares e parroquias 
### Lugares de Domaio 
### Parroquias de Moaña 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
*Lugares de Moaña
Meira, Moaña

**Santa Eulalia de Meira** é unha parroquia que se localiza no concello de Moaña. Segundo o IGE en 2022 tiña 3&nbsp;927 habitantes (1&nbsp;986 mulleres e 1&nbsp;941 homes). Ten oito entidades de poboación.

## Demografía 
## Patrimonio 
Entre o seu patrimonio, cabe destacar a presenza de petróglifos: as dez estacións da parroquia son o petróglifo da Chan do Caeiro, petróglifo da Devesa do Rei, petróglifo da Torre de Meira, petróglifo da Xesteira, petróglifo das Meáns, petróglifo de Bronlle, petróglifo de Meira, petróglifo do Pozo Garrido, petróglifo do Viveiro e os petróglifos da Borna.

Ademais da igrexa parroquial de Santa Eulalia hai unha capela dedicada á Virxe Peregrina e unha ermida dedicada a San Bartolomeu, no centro da antiga illa de mesmo nome.

## Festas 
No ano 2011 recuperouse o entroido de Meira, baseado na danza de madamas e galáns e desaparecido nos comezos da guerra civil española.

## Galería de imaxes 

Ficheiro:Moaña vista de Isamil.JPG|Barrio de Isamil.
Ficheiro:IMeira2.jpg|Interior da igrexa parroquial.
Ficheiro:Meira Moaña Galicia.jpg|Vista de Moaña.
Ficheiro:Borna.jpg|Petróglifos da Borna.
Ficheiro:Ermida San Bartolomeu Meira.jpg|Ermida de San Bertolameu.

## Lugares e parroquias 
### Lugares de Meira 
### Parroquias de Moaña 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Lugares de Moaña
Moaña (San Martiño), Moaña

**San Martiño de Moaña** é unha parroquia que se localiza no concello de Moaña. Segundo o IGE, en 2022 tiña 1&nbsp;957 habitantes (981 homes e 976 mulleres).

## Historia 
Ao carón da igrexa, rematada no ano 1197 e parcialmente reformada en 1771, quedan os restos dun antigo castro.

A finais de abril de 2010 encontrouse un testamento dun veciño da parroquia, escrito en lingua galega o 9 de novembro de 1466.

En 2018 as festas de San Martiño, patrón da parroquia, foron declaradas de interese turístico de Galicia.

## Demografía 
## Patrimonio 
Entre o seu patrimonio destaca a igrexa de San Martiño (1197, reformada en 1771), monumento histórico artístico; a casa reitorial, do século XVI; a Casa das Señoritas, de 1866; os tres cruceiros na contorna da igrexa dos séculos XII e XVI, e así como numerosas fontes e lavadoiros tradicionais (A Pedra, A Ameixoada, Río do Muíño...).

## Galería de imaxes 

Ficheiro:Casa reitoral de San Martiño de Moaña - obras.jpg|Obras de rehabilitación na reitoral.
Ficheiro:Tímpano Moaña.jpg|Tímpano procedente da igrexa de San Martiño de Moaña e conservado no Museo de Pontevedra.
ficheiro:Pontevedra, Museo 09-40a, tímpano de San Martiño de Moaña (XIII).jpg|Reverso do tímpano de San Martiño

## Lugares e parroquias 
### Lugares de San Martiño de Moaña 
### Parroquias de Moaña 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Lugares de Moaña
Tirán, Moaña

**San Xoán de Tirán** é unha parroquia que se localiza no concello de Moaña. Segundo o IGE, en 2022 tiña 4&nbsp;466 habitantes (2&nbsp;149 homes e 2&nbsp;317 mulleres), distribuídos en 5 entidades de poboación.

## Xeografía 
Ten varios quilómetros de praias, que bañan as súas areas na ría de Vigo, destacando O Con (bandeira azul), Niño do Corvo e O Canabal.

## Historia 
Os primeiros intentos en Galicia do cultivo de mexillón en bateas fixéronse nesta parroquia en 1932, ó instalar Manuel Otero Moratinos un caixón de madeira seguindo o modelo que vira nunha viaxe a Cataluña. A experiencia durou só uns meses e foi un fracaso. Houbo que esperar ata 1946 para que se desenvolvese, xa con éxito, un novo proxecto neste mesmo sentido, no porto de Vilagarcía de Arousa.

## Demografía 
## Deporte 
O club de remo de Tirán acadou en varias ocasións o campionato de España de traíñas.

## Lugares e parroquias 
### Lugares de Tirán 
### Parroquias de Moaña 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
*Lugares de Moaña
Gargamala, Mondariz

**Santa María de Gargamala** é unha parroquia que se localiza no concello de Mondariz. Segundo o padrón municipal de 2013 tiña 337 habitantes (180 mulleres e 157 homes), distribuídos en 6 entidades de poboación, o que supón unha diminución en relación ao ano 1999 cando tiña 530 habitantes.
## Patrimonio
En Gargamala hai diversos petróglifos, recoñecidos como Ben de Interese Cultural, mais dous deles, os de Escornabois e  Campo Redondo, foron danados en outubro de 2018 polo lume forestal. Hai dous poboados fortificados: O Castro Chouso e o Coto da Cidade ou Coto do Cerquido, así como un foxo de lobo e muíños

A igrexa parroquial, situada no lugar do Barro, é barroca, construída en 1752. No testeiro da capela maior, de forma ameada, ten un escudo coas armas dos Condes de Salvaterra. No interior ten pinturas murais.

Na parroquia hai unha escultura en homenaxe a Celso Emilio Ferreiro, que na súa obra *Longa noite de pedra* incluíu o "Romance incompleto", que comeza cos versos "Fuco Pérez sin segundo, / veciño de Gargamala". A escultura, instalada en agosto de 2017, foi feita polo alumnado da Escola de Cantaría da Deputación de Pontevedra.

## Galería de imaxes 

Ficheiro:Petróglifos de Gargamala, Mondariz.jpg|Petróglifos de Gargamala.
Ficheiro:Petróglifos de Gargamala, Mondariz 2.jpg|Petróglifos de Gargamala.
Ficheiro:Petróglifos de Gargamala, Mondariz 3.jpg|Petróglifos de Gargamala.
Ficheiro:Mondariz, Gargamala, igrexa.JPG|Igrexa parroquial.

## Lugares e parroquias 
### Lugares de Gargamala 
### Parroquias de Mondariz 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Lugares de Mondariz