Lingua gala

**Galo** ou **gálico** é o nome que se lle dá á lingua de orixes celtas falada en gran parte da Galia antes de que o latín vulgar de finais do Imperio romano se impuxese nesas terras.

## Historia 
O idioma coñécese grazas a uns centos de inscricións en pedra, cerámica ou outros artefactos e moedas, así como en láminas de chumbo (e nunha ocasión de cinc). Estes atópanse por toda a antiga Galia, é dicir, especialmente na actual Francia pero tamén en partes de Suíza, Italia, Alemaña e Bélxica.

O galo agrúpase xunto co celtibérico, lepóntico e gálata como linguas celtas continentais.

## Fonoloxía 
* vogais:
** breves: *a, e, i, o u*
** longas *ā, ē, ī, (ō), ū*
* semivogais: *w, y*
* oclusivas: 
** xordas: *p, t, k*
** sonoras: *b, d, g*
* soantes
** nasais: *m, n*
** líquidas *r, l*
* sibilantes: *s*
* fricativas: *ts*

*χ* é un alófono de *k* ante *t*.

### Ortografía 
A lingua gala foi representada mediante varios sistemas de escritura, dependendo da época e da situación xeográfica:

1. O alfabeto de Lugano usado na Galia Cisalpina para o lepóntico era:

:AEIKLMNOPRSTΘUVXZ

O alfabeto de Lugano non distingue entre as oclusivas xordas e sonoras, é dicir, P representa */b/* ou */p/*, T vale para */t/* ou */d/*, K para */g/* ou */k/*.

Z representa probabelmente *ts*. U */u/* e V */w/* distínguense. Θ usábase probabelmente para */t/* e X para */g/*.

2. O alfabeto grego oriental usado na Galia Transalpina era:
:αβγδεζηθικλμνξοπρστυχω

χ úsase para *[χ]*, θ para *ts*, ου para */u/*, */ū/*, */w/*, 
η e ω tanto para o */e/, /ē/* breve e longo, */o/, /ō/*, mentres que ι é para o */i/* breve e ει para */ī/*. Hai que notar que Sigma no alfabeto grego oriental se parece a un C (sigma lunar).

3. O alfabeto latino (tanto o monumental como o cursivo) que se usaba na Galia romana era:

:ABCDÐEFGHIKLMNOPQRSTUVXZ
:*abcdðefghiklmnopqrstuvxz*

G e K usábanse en ocasións de forma indistinta. Ð, *ð*, *ds* e *s* pode que representasen *ts*. X, *x* representa *[χ]* ou */ks/*. EV pódese intercambiar xunto con OV (e.g. L-3, L-12). Q úsase en raras ocasións (por exemplo, *Sequanni*, *Equos*) e pode que fose un arcaísmo. Ð e ð eran usadas para representar a letra *Tau Gallicum*, que aínda non se engadiu ao Unicode. En contraste con Ð a barra central esténdese por todo o glifo.

### Numerais 
Números ordinais que aparecen nos grafitos da Graufesenque:

# *cintux[so* (galés *cyntaf*, irlandés antigo *cétnae*)
# *allos* (galés *ail*, irlandés antigo  *aile* = *outro*)
# *tritios* (galés *trydydd*, irlandés antigo  *treide*)
# *pentuar[ios* (galés *pedwerydd*, irlandés antigo  *cethramad*)
# *pinpetos* (Ml galés *pymhet* (agora *pumed*), irlandés antigo  *cóiced*)
# *suexos* (quizais confundido con *suextos*, galés *chweched*, irlandés antigo  *seissed*)
# *sextametos* (galés *seithfed*, irlandés antigo  *sechtmad*)
# *oxtumeto[s* (galés *wythfed*, irlandés antigo  *ochtmad*)
# *namet[os* (galés *nawfed*, irlandés antigo  *nómad*)
# *decametos*, *decometos* (galés *degfed*, irlandés antigo  *dechmad*, celtibero *dekametam*)

## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Delamarre, X. (2003). *Dictionaire de la Langue Gauloise* (2nd ed.). París: Editions Errance. ISBN 2-287772-237-6
* Lambert, Pierre-Yves (2003) *La language gauloise* (2nd ed.) París: Editions Errance. ISBN 2-87772-224-4
* Meid, Wolfgang (1994) *Gaulish Inscriptions*. Budapest: Archaeolingua. ISBN 963-846-06-6
* Sims-Williams, Patrick  (2003) *The Celtic Inscriptions of Britain: phonology and chronology, c.400-1200* Oxford: Blackwell. ISBN 1-4051-0903-3

### Ligazóns externas 
* L.A. Curchin, "Gaulish language" 
* Lingua gala no TIED 
*O calendario de Coligny 
* Día de Todos os Santos: o Calendario de Coligny 
* Dous exemplos de inscricións galas en TITUS 
* Reconsceltica: estudos de Gaulês e céltica continental