Verea

**Verea** (do latín *veredam*, verea ou camiño estreito) é un concello da provincia de Ourense, pertencente á comarca da Terra de Celanova. Segundo o IGE en 2020 tiña 912 habitantes (1.387 en 2003). O seu xentilicio (véxase no Galizionario) é «». A súa capital é Carballo.

## Demografía 

Colors=
  id:lightgrey value:gray(0.8)
  id:darkgrey  value:gray(0.6)
  id:bar       value:rgb(1,0.75,0.4)

ImageSize = width:500 height:300
PlotArea = left:50 bottom:20 top:20 right:30
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:4000
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:500 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:100 start:0
BackgroundColors = canvas:white

PlotData=
  color:bar width:20 align:left
  bar:1900 from:0 till:3677
  bar:1910 from:0 till:3697
  bar:1920 from:0 till:3567
  bar:1930 from:0 till:3632
  bar:1940 from:0 till:3917
  bar:1950 from:0 till:3641
  bar:1960 from:0 till:3081
  bar:1970 from:0 till:2780
  bar:1981 from:0 till:2646
  bar:1991 from:0 till:1847
  bar:2001 from:0 till:1483
  bar:2009 from:0 till:1269
  bar:2014 from:0 till:1059
  bar:2020 from:0 till:912

PlotData=
  bar:1900 at: 3677 fontsize:S text:3.677 shift:(-10,5)
  bar:1910 at: 3697 fontsize:S text:3.697 shift:(-10,5)
  bar:1920 at: 3567 fontsize:S text:3.567 shift:(-10,5)
  bar:1930 at: 3632 fontsize:S text:3.632 shift:(-10,5)
  bar:1940 at: 3917 fontsize:S text:3.917 shift:(-10,5)
  bar:1950 at: 3641 fontsize:S text:3.641 shift:(-10,5)
  bar:1960 at: 3081 fontsize:S text:3.081 shift:(-10,5)
  bar:1970 at: 2780 fontsize:S text:2.780 shift:(-10,5)
  bar:1981 at: 2646 fontsize:S text:2.646 shift:(-10,5)
  bar:1991 at: 1847 fontsize:S text:1.847 shift:(-10,5)
  bar:2001 at: 1483 fontsize:S text:1.483 shift:(-10,5)
  bar:2009 at: 1269 fontsize:S text:1.269 shift:(-10,5)
  bar:2014 at: 1059 fontsize:S text:1.059 shift:(-10,5)
  bar:2020 at: 1059 fontsize:S text:912 shift:(-8,-5)

## Xeografía 
### Descrición xeral 
O concello ten unha superficie de 94,6&nbsp;km², e abrangue 11 parroquias e 40 entidades de poboación. A súa capital é Carballo. Está situado a 32&nbsp;km da capital, Ourense, á que se chega pola estrada OU-540.

O territorio, eminentemente rural, está atravesado por unha falla en diagonal do noroeste ao sueste, ao leste do río Grande. O extremo sueste da falla divide as vertentes do río Limia e do río Arnoia. Os seus principais cursos fluviais son o Grande, o Cexo e o Orille, afluentes do Arnoia. Neles practícase a pesca da troita.

O cumio máis elevado é o Outeiro de Ferro (1.268 m) o cal fai de linde entre Galicia e Portugal. Outros cumios son o Froufe (1.245 m), Penagache (1.226 m) e o Lobaqueiros. Entre estes dous últimos hai un abrupto canón.

### Cursos fluviais 
Verea é terra abundante en auga, por iso son numerosos os accidentes fluviais recollidos dentro dos lindes do concello.

#### Ríos 
* Río Cexo
* Río Grande
* Río Ourille

#### Regatos 
* Regato do Abelal
* Regato das Abelleiras
* Regato da Amieira
* Regato de Balín
* Regato do Cabosteiro
* Regato dos Campos
* Regato da Cernadela
* Regato da Costa
* Regato de Fraguas
* Regato da Lagoa
* Regato da Lamatapada
* Regato de Nigeiroá
* Regato de Sanguñedo
* Regato do Sobradiño
* Regato de Pitelos
* Regato do Pontón
* Regato de Quintela
* Regato do Vieiro

#### Corgas 
* Corga da Abelenda
* Corga do Barazal
* Corga Grande
* Corga de Mestas

## Historia 
Na serra do Leboreiro, na fronteira con Portugal, consérvanse restos megalíticos, destacando unha necrópole de mámoas con cámara funeraria. Nas ladeiras do monte Penagache estanse a realizar unha serie de escavacións arqueolóxicas na procura de restos anteriores á romanización.

A etimoloxía do topónimo **Verea** indica que é un lugar de paso. O concello estaba atravesado por unha antiga vía romana de carácter secundario, que saía de *Aquis Querquennis* cara ao norte, entrando polo alto do Vieiro. Porén, para outros autores o topónimo procede de *Venoriu*, relacionado coas minas localizadas probablemente no Outeiro de Ferro. Outros restos romanos atópanse nun campamento romano coñecido como A Cividá.

Preto do campamento atópase a ermida de San Trocado. Segundo a lenda, recollida por Ambrosio de Morales na súa obra *Viaxe Santo*, uns portugueses que roubaran as reliquias de Celanova quedaron paralizados no lugar onde hoxe se levanta a ermida por mor dun milagre de Rosendo de Celanova. Esta ermida, durante moito tempo esquecida, encóntrase hoxe en vías de restauración.

Por riba da vía romana, pasa o camiño portugués da ruta Xacobea que vai por Celanova. A comezos do século XII o abade de Celanova e o prior dos Templarios de Veiga proxectaron a construción conxunta dun hospital para peregrinos.

Durante a Idade Media, debido aos continuos conflitos entre a Coroa de Portugal e a Coroa de Castela, o lugar tivo o carácter de marca.

Na época de posguerra foros moitos os veciños adicados ao estraperlo que, aproveitando a súa proximidade coa Raia Seca, atravesaban a Serra do Laboreiro (por sitios como o Outeiro da Auga, Penagache ou o monte Lobaqueiros) para chegar a Castro Laboreiro. Estas viaxes facíanse pola noite, moitas veces con condicións climatolóxicas adversas, tales como neve, choiva, vento e frío de montaña. Os produtos cos que máis se comerciaba eran o café, as pedras de chisqueiro e o bacallau salgado (denominado na zona como *bacalao*). Debido a isto, construiríase máis tarde un cuartel da Garda Civil na zona. Antes da inclusión de España na Unión Europea, todos os anos, acudían ao Concello alcaldes e diversos funcionarios dos concellos da raia galego-portuguesa para revisar os lindes entre Galiza e Portugal.

## Patrimonio 
No municipio atópase unha das mámoas máis grandes descubertas en Galicia: a mámoa Mota Grande con interesantes pinturas e gravados. Da época castrexa e a romanización o que mellor se conserva é o castro de Ourille e a máis a vía romana. Non obstante, os sinais de romanización non se limitan exclusivamente á vía, senón que quedan restos dun campamento romano, coñecido como A Cividá. Na serra do Leboreiro, que marca a fronteira con Portugal e onde se atopan as cotas máximas, atopamos algúns restos megalíticos, entre os que destaca unha necrópole de mámoas cunha cámara funeraria. Así mesmo, estanse levando a cabo unha serie de escavacións arqueolóxicas nas ladeiras do Penagache.

Na igrexa de Albos destacan tres cruces antigas. Unha delas, de finais do século XII ou principios do XIII, é de cobre esmaltado cun Cristo en maxestade. As outras dúas son procesionais, unha delas chapada en cobre, flordelisada e cun Cristo de tres cravos, datada na segunda metade do século XIV.

A igrexa de San Pedro de Ourille consta de tres corpos. A fachada dianteira é moi sinxela, sen apenas motivos decorativos o que reforza o carácter neoclásico típico das construcións ruiras de fins do século XVIII e principios do XIX en Galicia. No primeiro corpo, o único elemento ornamental é a arquitrabe da porta, lisa e decorada con motivos xeométricos. O segundo corpo, separado do primeiro por un friso liso, é elíptico nos seus extremos, sobre os que se erguen uns pináculos afiados. O terceiro corpo constitúeo un campanario de dobre corpo; no primeiro atopámonos con dous arcos romanos e ás campás, no segundo hai un arco de menor tamaño sobre o cal érguese un último arco aínda máis pequeno e o pararraios. Posúe un nicho con figura sobre o rosetón. No interior as bóvedas son de canón, e no altar maior hai un retablo barroco decorado, restaurado no 2006.

miniatura|Plano do forte de Penafroufe, 1649.
A igrexa de Sanguñedo foi construída a principios do século XVIII. Segundo a inscrición do canteiro situada na fachada posterior, a obra foi rematada no ano 1707. A fachada ten unha porta de lintel sinxela e remata cunha cornixa curva. Nos extremos da cornixa érguense dous pináculos afiados rematados en esfera. O campanario está conformado por dous arcos romanos, nos cales se sitúan dúas campás, unha por arco. Por riba deste corpo atopámonos con outros dous pináculos, similares aos situados na cornixa, e máis unha estrutura triangular sobre a cal está un pararraios ornamental con forma de cruz grega. 

A ermida da Ascensión ten un atrio con cuberta a catro augas, no que destaca o seu campanario, rematado con dous pináculos nos extremos e unha cruz sobre base curva na parte central. O campo que rodea a ermida está adornado cunha obra do pintor ourensán Virxilio. O primeiro xoves de xuño ten lugar a festa en honra desta Virxe, sendo trasladada en procesión dende a igrexa de Gontán até a capela, poxando os fieis por levala a ombros en cumprimento dunha promesa por algún favor concedido.

O cruceiro do Vieiro posúe un Cristo cunha expresión de dor de gran patetismo.

Na parroquia de Bangueses áchanse os restos do Forte do Teso ou Penafroufe, unha fortificación do século XVII.

## Galería de imaxes 

Ficheiro:Casa concello Verea, Ourense 02.JPG|Casa do concello.
Ficheiro:Centro de Saúde de Verea.jpg|Centro de saúde.
Ficheiro:Exterior igrexa de Santiago de Verea.jpg|Igrexa de Santiago de Verea.
Ficheiro:Igrexa da parroquía de Santa María de Cexo (Verea, Ourense).jpg|Igrexa de Santa María de Cexo.
Ficheiro:Igrexa da parroquía de San Salvador de Sanguñedo (Verea, Ourense).jpg|Igrexa de San Salvador de Sanguñedo.
Ficheiro:44923764 Nigueiroa.jpg|Nigueiroá.
Ficheiro:Canastros (Casal de Abade, Verea).jpg|Eira dos Canastros de Casal de Abade.
Ficheiro:Muíños de Caíde (Casal de Abade, Verea).jpg|Muíños de Caíde.
Ficheiro:Campo de fútbol de Verea (Carballo, Verea).jpg|Campo de fútbol de Verea.
Ficheiro:Ponte do Cubo (Casal de Abade, Verea).jpg|Ponte do Cubo.  

## Parroquias 
## Lugares de Verea 
Para unha lista completa de todos os lugares do concello de Verea vexa: Lugares de Verea.

## Notas 
## Véxase tamén