O carballo na cultura popular galega

O **carballo** é a árbore símbolo de Galicia, e tamén a máis sagrada de todas, o mesmo que ocorre noutras culturas atlánticas e celtas.  Arredor de toda Europa occidental o carballo considérase árbore sagrada: é a árbore por excelencia de Inglaterra, de Alemaña e do País Vasco. Ademais, as carballeiras tiñan unha importante función social, nelas reuníase a xente, celebrábanse festas, feiras e magostos. (Ver artigo: carballo (simbolismo).

miniatura|dereita|300px|Carballo en Sarria

Símbolo de forza e pureza, de sombra proveitosa, libran de doenzas contaxiosas (por exemplo rañándose contra del para sandar a sarna ou raña) a quen as padece e posúen numerosas propiedades salutíferas; teñen pois a capacidade de sandar os doentes, especialmente aos cativos, aos que se lles fai pasar a través dunha fenda que as carballas vellas, despois de perder a cerna poden ter no tronco, xa que no seu interior agochan as "pedras do raio", xa que os carballos *agochan o raio* no seu seo. Outra opción é que o doente pase por entre dúas gallas que fagan forquita ou por dúas partes dunha póla que se fende adrede e se ata despois para ver se liga ou non, que será sinal de que cure ou non cure.
Na Bretaña, de xeito semellante á tradición galega dicíase que carballos e aciñeiras tiñan a propiedade de sandar as persoas faltas de saúde que deixaban as roupas penduradas das pólas.

Os carballos, en xeral, curan ademais os meigallos e o arangaño.

## Locucións
* *Ser mozo coma un carballo*: robusto, vigoroso, fuerte..

## Refraneiro 
* *A bo porco, boa landra* .
* *A landra que non se ve en maio, non se ve en todo o ano* .
* *Ano de landras, ano de graxas* .
* *Cando a carballeira zoa, sabe ben a broa*. 
* *En xaneiro, mellor carballo que castiñeiro*.
* *O máis ruín porco topa unha boa landra* .

## Cantigueiro 
miniatura|dereita|300px|Carballeira en Lalín
* *A carballeira do Outeiro/ heina de mandar cortar,/ que cando vou prá ribeira/ quita a vista do lugar* . 
* *A Carballeira do San Xusto,/ ten ó lado unha xesteira/ onde hei de botar a noite/ cunha mociña solteira*.
* *A Santa Virxe do Viso/ tan alta se foi a pór,/ entre toxos e carqueixas,/ carballiños darredor* .
* *Adiós, Outeiro querido,/ contento da miña vida;/ cantos paseios eu dei/ pola carballeira arriba* . 
* *Antoniño, se te fores,/ déixame unha relembranza:/ en cada carballo verde/ un ramiño de esperanza* .
* *Boteiche unha, boteiche outra/ por riba dun carballiño,/ que tu non has de negar/ que es filla dun paxariño* .
* *Bugallos nun castiñeiro/ foi cousa que nunca vin;/ gabácheste que te quixen/ i eu nunca te pretendín* .
* *Cando o río for pra riba/ i os carballos deren uvas/ han de ser homes de ben/ os homes das barbas rubias* .
* *Cando o río fose enriba/ e os carballos deren uvas/ han de ser homes de ben/ os homes de barbas rubias*.
* *Carballeira de San Xusto,/ carballeira derramada,/ naquela carballeiriña/ perdín a miña navalla* . 
* *Carballeira de San Xusto,/ carballeira enramada,/ naquela carballeiriña/ perdín a miña navalla* 
* *Carballeira de San Xusto/ moitos arrodeos ten,/ se non fora polos Santos/ alá non iba ninguén*.
* *Carballeira do San Xusto,/ Carballeira do San Xusto,/ naquela carballeiriña/ hei de beilar ó meu gusto*.
* *Carballeira do San Xusto,/ carballeiriña famosa,/ naquela carballeiriña/ perdín eu a miña rosa*.
* *Carballeira de San Xusto,/ naquela carballeiriña/ hei de bailar ó meu gusto*.
* *Carballo verde na serra/ auga fría non consente;/ o que me ha pó-la mau/ hama de pór para xempre* .
* *Corre, Maruxiña,/ corre Maruxeira,/ que aí vén teu pai/ pola carballeira .
* *Das bugallas fago contas/ e coelas rezo ás escuras;/ oh, morte, que tanto tardas!/ oh, vida, que tanto duras!* .
* *Do outro lado do río/ ten meu pai un castiñeiro;/ pensa que lle tira ás rolas/ e tíralle aos carballeiros* . 
* *Indo prá feira da Ponte/ atopei un carballiño,/ atopei demos te leven/ metidos nun buratiño* . 
* *Manoel, ¿qué estás facendo/ debaixo da carballeira?/ -Estoulle facendo o amor/ a unha rapaza solteira*.  
* *María berrou con Chuco/ na carballeira de abaixo,/ porque lle picaba un toxo/ que levaba no refaixo*.  
* *Meniña, peina o cabelo,/ que peinado parez ben,/ se non hai tranzas na feira,/ os carballos vergas ten* .
* *Miña Virxe da Peneda/ que tan alta se foi pór,/ entre toxos e penedos,/ carballiños darredor* .
* *Miña Virxe da Subreira/ é amiga da goteira;/ póñenlle o carballo á porta,/ heille planta-la videira* .
* *Nunca vin carballo torto/ bota-la rama direito;/ nunca vin home casado/ trague-la barba ben feita* .
* *Ó carballo caille a folla/ i ó castiñeiro o ourizo;/ as mociñas, as de agora,/ todas andan ao castizo* .
* *Ó carballo caille a folla/ i ó castiñeiro o ourizo;/ as mociñas de Gaiás/ todas ten o tortorizo* . 
* *Ó carballo caille a folla/ i ó castiñeiro o ourizo;/ ás mociñas que hai agora/ todas lles dá o tortorizo* .
* *O carballo da Chaínza,/ ten tres carros de madeira:/ un é meu, o outro é teu/ o outro de quen o queira* .
* *O carballo da Chaínza,/ ten a folla revirada,/ que lla revirou o vento/ nunha mañán de xiada* .
* *Ó carballo da Portela/ pónselle a folla vermella: foi que veu por riba dil/ o demo dunha centella* . 
* *O carballo da Portela/ ten a folla revirada,/ que lla revirou o vento/ nunha mañá de xiada* .
* *O carballo da Portela,/ ten a folla revirada,/ que lla revirou o vento,/ unha noite de xeada*.
* *O carballo da Portela/ ten tres carros de madeira,/ un é meu e outro é teu,/ outro é de quen o queira* .
* *O carballo da Portela/ xa non ten folla ningunha/ porque llas levou o vento/ seica todas, unha a unha* . 
* *O río cando vai cheo/ leva carballos e follas,/ tamén debía levar/ as lingoas mormuradoras* .
* *O río cando vai cheo/ leva carballos e follas;/ tamén podía levar/ as lengoas marmuradoras* .
* *O río cando vai louro/ leva cascas de carballo/ pra lle lava-la camisa/ ao meu amante Cesáreo* .
* *Se ti viras o que eu vin,/ indo pola carballeira,/ vinte e cinco xastres xuntos/ cosendo nunha monteira*.
* *Sei que casou Xan de Fiz/ con unha boa rapaza,/ ás veces un porco ruín/ atopa unha boa landra* .
* *Señor San Benito novo,/ amigo da goteiriña,/ ten os carballos á porta,/ mandou pór a videiriña* .

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* BOUZA BREY, Fermín: "Cantigas populares da Arousa", en *Arquivos do Seminario de Estudos Galegos* III, 1929, 153-204 [en facsímile II].
* CASAS, Álvaro das (colector): "Pra un canzoneiro de Noia", en "Arquivo Filolóxico e Etnográfico de Galiza", en *Nós* 1931.
* LORENZO FERNÁNDEZ, Xaquín: *Cantigueiro popular da Limia Baixa*, Galaxia, Vigo 1973.
* REAL ACADEMIA GALEGA: *Diccionario gallego-castellano*, 1913-1928.
* RIVAS QUINTAS, Elixio: *Frampas, contribución al diccionario gallego*, CEME, Salamanca 1978.
* RODRÍGUEZ GONZÁLEZ, Eladio: *Diccionario enciclopédico gallego-castellano'', Galaxia, Vigo 1958-1961.

### Outros artigos 
* Carballeira
* Carballeira de San Xusto