Janusz Korczak

**Janusz Korczak**, sobrenome literario de **Henryk Goldszmit**, nado en Varsovia o 22 de xullo de 1878,ou 1879, e finado en Treblinka o 7 de agosto de 1942, foi un pedagogo e escritor xudeu-polaco, coñecido como *Pan Doktor* ("señor doutor") ou *Stary Doktor* ("vello doutor"). Durante  moitos anos director dun orfanato en Varsovia, rexeitou salvarse e quedou cos seus orfos cando enviaron desde o gueto de Varsovia a todos os internados na institución ao campo de exterminio de Treblinka durante a *grossaktion* de Varsovia en 1942.

## Traxectoria 
miniatura|Janusz Korczak cos nenos do orfanato na década de 1920
Seu pai era Józef Goldszmit, un respectado avogado procedente dunha familia de partidarios do haskalá  e Cecylia (Gębicka), filla dunha prominente familia kalisz Nos últimos anos da súa vida volveuse agnóstico que non cría en forzar a relixión nos nenos. Seu pai enfermou contra 1890 e ingresou nun hospital mental onde morreu seis anos máis tarde o 25 de abril de 1896. Cando a súa situación financeira familiar empeorou, Henryk, aínda mentres ía ao instituto empezou a traballar como titor doutros alumnos. En 1896 publicou o seu primeiro texto literario, un texto satírico sobre a crianza de nenos, *Węzeł gordyjski*.
[miniatura|O orfanato na rúa Krochmalna onde Korczak traballou e viviu, no [faiado que quedou destruído durante a II de Guerra Mundial e non se reconstruíu]]
miniatura|O orfanato de Korczak, aínda en funcionamento na rúa Jaktorowska
miniatura|Derradeiro número de *Mały Przegląd,* 1 de setembro de 1939
miniatura|Certificado de Korczak para a inscrición obrigatoria de médicos ordenado polas autoridades de ocupación alemás en Varsovia en 1940
miniatura|Edificio *Państwowa Szkołun Handlowa Męska* im. *J. i M. Roeslerów*, sede do orfanato Dom Sierot entre novembro de 1940 e outubro de 1941 no gueto de Varsovia
[miniatura|*Janusz Korczak e os nenos*, monumento conmemorativo en [Yad Vashem]]
[miniatura|Monumento a Korczak en [Varsovia]]
miniatura|Pedra conmemorativa en Treblinka

En 1898 utilizou o pseudónimo de Janusz Korczak para se presentar a un concurso literario, procedía do libro *O Janaszu Korczaku i pięknej Miecznikównie* de Józef Ignacy Kraszewski. Na década de 1890 estudou na denominada universidade móbil e máis adiante, durante os anos 1898–1904, medicina na Universidade de Varsovia; nesa época xa escribía para varios xornais de lingua polaca. Despois da graduación e tras estoupar a Guerra ruso-xaponesa en 1905–1906 serviu como médico militar nun tren sanitario no Extremo Oriente . Despois da guerra traballou como pediatra, entre 1906 a 1912 no Hospital Infantil Bersohns e Baumans en Varsovia e asemade mantiña unha consulta particular.  Mentres grazas ao seu libro *Dziecko salonu* (1901) gañaba certo recoñecemento literario. 
En 1907–1908 Korczak estudou en Berlín, Mentres traballaba para a Sociedade de Orfos coñeceu  en 1909 a Stefania Wilczyńska, coa que se asociaría despois. En 1911–1912 converteuse en director de *Dom Sierot* en Varsovia, o orfanato que el mesmo deseñara para nenos xudeus. Contratou a Wilczyńska como a súa axudante. Alí formou unha especie de república para nenos co seu propio parlamento e tribunal. Parte das súas experiencias recolleunas no libro *Fragmenty Utworów*.

Durante primeira guerra mundial serviu en Ucraína como doutor militar co rango de tenente, e de novo no exército polaco co rango de maior durante a guerra polaco-soviética, tras un breve período en Łódź asignárono a Varsovia. Como oficial de reserva estivo no 1º Batallón sanitario en 1923-24.

### Polonia soberana 
En 1926 Korczak logrou que os nenos do *Dom Sierot* tiveran o seu propio periódico, o *Mały Przegląd*, un suplemento semanal do xornal xudeu-polaco *Nasz Przegląd*. Nestes anos, o novelista Igor Newerly traballou como o seu secretario.

A partir de 1935  tivo o seu propio programa de radio, onde promoveu e popularizou os dereitos de nenos. En 1933 recibiu a cruz de prata de Polonia Restituta. Entre 1934–36 viaxou anualmente a Palestina e coñeceu o sistema de kibbutz, recibindo algúns comentarios antisemitas na prensa polaca. Non obstante, rexeitou establecerse en Palestina mesmo cando Wilczyńska marchou vivir alí en 1938, así e todo volveu a Polonia en maio de 1939, retornando ao seu posto de directora.

### O Holocausto 
En 1939 ao empezar a segunda guerra mundial, Korczak ofreceuse voluntariamente ao exército polaco mais rexeitárono por mor da súa idade. Presenciou a entrada da Wehrmacht en Varsovia. Cando os alemáns crearon o gueto de Varsovia en 1940, o seu orfanato tivo que se mover ao seu interior, e Korczaf foi con el.

O 5,ou 6, de agosto de 1942, os soldados alemáns levaron os 192 orfos (outras fontes afirman que eran 196), e ao persoal para o campo de exterminio de Treblinka. Żegota  organización clandestina de axuda aos xudeus, ofreceulle axuda para deixar o gueto mais Korczak insistiu en que iría cos nenos e non os deixaría á súa sorte. Tras subir os trens nunca máis se soubo dos nenos nin de Korczak.

## Obra 
As obras máis coñecidas de Korczak son as de ficción e as pedagóxicas. Escribiu ficción tanto para adultos como para nenos. A súa obra abrangue vinte libros, arredor de 1.400 textos publicados en nunhas 100 publicacións, e 300 textos manuscritos ou mecanografiados.

### Libros infantís 
Korczak con frecuencia empregou os contos de fadas para preparar os seus lectores novos para os dilemas e dificultades da vida de adulto, e a necesidade de tomar decisións responsables.

En *Król Maciuś Pierwszy* (1923) e na súa secuela *Król Maciuś na wyspie bezludnej* Korczak describiu un príncipe neno que asume o; trono pola morte repentina de seu pai, e que ten que aprender das súas múltiples equivocacións.

### Libros pedagóxicos 
Nos seus traballos pedagóxicos comparte moitas das súa experiencias con nenos difíciles. As súas ideas desenvoléronas despois por moitos outros pedagogos como Simon Soloveychik ou Erich Dauzenroth.

## Libros 
### Ficción 
* *Dzieci ulicy*, Varsovia 1901
* *Koszałki opałki*, Varsovia 1905
* *Dziecko salonu*, Varsovia 1906, parcialmente autobiográfico
* *Mośki, Joski i Srule*, Varsovia 1910
* *Józki, Jaśki i Franki*, Varsovia 1911
* *Sława*, Varsovia 1913
* *Bobo* , Varsovia 1914
* *Król Maciuś Pierwszy*, Varsovia 1923
* *Król Maciuś na wyspie bezludnej*, Varsovia 1923
* *Bankructwo małego Dżeka*, Varsovia 1924
* *Kiedy znów będę mały*, Varsovia 1925
* *Senat szaleńców, humoreska ponura* (''obra de teatro, a estrea foi no' teatro Ateneum de Varsovia, 1931
* *Kajtuś czarodziej*, Varsovia 1935
* *Momenty wychowawcze*, Varsovia, 1919, 2.ª edición 1924
* *ak kochać dziecko*, Varsovia 1919, 2.ª edición 1920 co título *Jak kochać dzieci*
* Prawo dziecka  szacunku, Varsovia, 1929
* *Pedagogika żartobliwa*, Varsovia, 1939

### Outros libros 
* *Pamiętnik*, Varsovia, 1958
* *Fragmenty Utworów*

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
*Janusz Korczak Living Heritage Association 
* Janusz Korczak  en culture.pl