Hexápodos

Os **hexápodos** (*Hexapoda*) son un subfilo  (ou unha superclase, segundo os autores) de artrópodos, o que máis especies agrupa, xa que inclúe aos insectos (1 millón de especies), así como a varios grupos de artrópodos estreitamente relacionados con estes, como os proturos, os dipluros e os colémbolos (unhas 9.000 especies entre os tres). cabeza, tórax e abdome.

Especialmente significativa é a distinción de dúas partes detrás da cabeza, das cales só o tórax, formado por tres segmentos, leva outros tantos pares de apéndices locomotores.

O abdome está formado como máximo de once segmentos. En xeral, o abdome non leva apéndices, aínda que en certos grupos subsisten algúns (estilos dos dipluros, furcas dos colémbolos).

A respiración faise a través dun sistema de traqueas. A excreción realízase mediante os tubos de Malpighi, derivados do ectoderma.

## Clasificación 
### Clasificación clásica 
(Tirada de Lecointre e Le Guyader)
* Subfilo ***Hexapoda***
** Clase *Collembola* 
** Clase *Diplura*
** Clase *Protura*
** Clase *Insecta*
*** Orde *Archaeognatha* 
*** Orde *Zygentoma*
*** Subclase *Pterygota*
**** Infraclase *Palaeoptera*
***** Orde *Ephemeroptera*
***** Orde *Odonata*
**** Infraclase *Neoptera*
***** Orde *Coleoptera* 
***** Orde *Dermaptera* 
***** Orde *Dictyoptera*
***** Orde *Diptera*
***** Orde *Embiidina* 
***** Orde *Grylloblattodea*
***** Orde *Hemiptera*
***** Orde *Hymenoptera* 
***** Orde *Lepidoptera* 
***** Orde *Mantophasmatodea*
***** Orde *Mecoptera* 
***** Orde *Megaloptera*
***** Orde *Neuroptera*
***** Orde *Orthoptera*
***** Orde *Phasmida*
***** Orde *Phthiraptera* 
***** Orde *Plecoptera* 
***** Orde *Psocoptera*
***** Orde *Raphidioptera*
***** Orde *Siphonaptera*
***** Orde *Strepsiptera* 
***** Orde *Thysanoptera*
***** Orde *Trichoptera*
***** Orde *Zoraptera*

### Filoxenia 
A filoxenia e, consecuentemente, a clasificación dos hexápodos foi e segue a ser controvertida. O principal problema radica basicamente na posición dos dipluros, xa que non parece haber dúbidas sobre a monofilia do clado *Collembola*+*Protura* (denominado ás veces *Ellipura*).

De considerarse que os dipluros están máis relacionados con colémbolos e proturos (cladograma **A**), aparece o clado *Entognatha*, que agruparía os hexápodos con pezas bucais parcialmente ocultas dentro da cápsula cefálica; o seu clado irmán sería *Ectognatha*, que inclúe só aos insectos, con pezas bucais expostas.

Porén, hai evidencias (cercos filamentosos, ultraestrutura dos espermatozoides) de que os dipluros poden ser o grupo irmán dos insectos (cladograma **B**). O cladograma **C** sería unha solución de compromiso entre os cladogramas A e B, até que se resolvan as mencionadas incertezas:

::::::**A**

::::::**B**

::::::**C**

Dúas posíbeis clasificacións que se desprenden do cladograma C son as seguintes:

'*Clasificación 1:Superclase *Hexapoda'''*
* Clase *Collembola*
* Clase *Protura*
* Clase *Diplura*
* Clase *Insecta*

*'Clasificación 2;Superclase *Hexapoda*'
* Clase *Ellipura*
** Orde *Collembola*
** Orde *Protura*
* Clase *Diplura*
* Clase *Insecta*

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Brusca, R. C. & G. J. Brusca (2005): *Invertebrados*. 2ª ed. Madrid: McGraw-Hill Interamericana de España. ISBN 978-84-486-0246-8.
* Rupppert, E. E.; R. S. Fox & R. D. Barnes (2004): *Invertebrate Zoology* 7ª ed. Stamford, Connecticut (EE.UU.): Brooks/Cole. ISBN 0-03-025982-7.

### Outros artigos 
* Artrópodos
* Insectos

### Ligazóns externas 
* *Hexapoda* en Tree of Life. Con informacións sobre o grupo e discusións sobre as relacións filoxenétticas.  Consultada o 13/01/2013.
* *Hexapoda* en Fauna Europaea.  Consultada o 13/01/2013.
* *Hexapoda* en ITIS.  Consultada o 12/02/2021.
* *Hexapoda* en World Register od Marine Species (+ Lista de especies  Consultadas o 13/01/2013.
* *Hexapoda* en Animal Diversity Web  Consultadas o 13/01/2013.
* *Hexapoda* en NCBI.  Consultada o 13/01/2013.