Celanova

**Celanova** (do latín *cella nova*, 'cuarto pequeno, almacén ou santuario recente, de nova construción' ou de Coelia Nova, nome latino dado ao novo asentamento despois de abandonar a veciña Coelióbriga ou Castro Mao, o castro dos Coelerni) é un concello da provincia de Ourense, pertencente á comarca da Terra de Celanova. Segundo o padrón municipal de habitantes a súa poboación en 2018 era de 5.533 persoas (6.020 en 2009). O seu xentilicio (véxase no Galizionario) é «».

## Xeografía 
### Situación 
O concello de Celanova está situado no oeste da provincia de Ourense, ao sur da capital da provincia. Limita ó norte cos concellos de Cartelle e A Merca, ó sur con Verea, ó leste coa Bola, e ó oeste con Ramirás e Quintela de Leirado. O concello, de 67,3&nbsp;km², ten 18 parroquias e 133 entidades de poboación.

Á espera da construción da autovía Ourense-Celanova, está comunicado coa capital ourensá pola N-540 que no sentido inverso serve de enlace coa fronteira de Portugal. Ademais tamén se comunica con Xinzo de Limia pola OU-531 atravesando o Monte do Furriolo.

### Orografía 
No que se refire á cunca natural propia do municipio, Celanova identifícase por ser unha zona de media montaña, con dúas unidades morfolóxicas perfectamente diferenciadas que teñen o seu punto de inflexión na capital do concello a uns 525 metros de altitude. A metade suroccidental, por riba desa cota, é a que alcanza as máximas elevacións, coa Casa da Neve como punto álxido. Pola contra, a metade nororiental, máis poboada, raramente supera os 500 metros de altitude o cal xunto co ríos Sorga e Arnoia, dá lugar a un val agrario moi produtivo.

### Hidrografía 
Os ríos máis importantes que regan o concello son o río Tuño polo suroeste e os ríos Sorga e Arnoia polo nordeste. Estes tres ríos nútrense dunha abundante rede de pequenos afluentes e regatos que fai deste concello unha zona rica en auga. Como símbolo desta riqueza a capital do municipio é atravesada por un pequeno regato coñecido co nome de regato da serra o cal baña as antigas terras do Mosteiro de San Salvador.

### Clima 
Chove pouco (772&nbsp;mm, cun mínimo no verán de 66&nbsp;mm). A oscilación térmica é grande: 24&nbsp;°C, entre os 7&nbsp;°C de xaneiro e os 21&nbsp;°C de xullo.

### Demografía 
Ao longo da súa historia a poboación do concello de Celanova sempre estivo relacionada co Mosteiro de San Salvador que preside a vila. No século XX a poboación sufriu variacións constantes xa que a partir da década de 1910 o número de habitantes do concello comezou a aumentar ata conseguir ser, en 1940, o segundo concello da provincia en número de habitantes. Despois deste punto, o número de habitantes empezou a sufrir un descenso pronunciado que aínda se mantén na actualidade.

Colors=
 id:a value:gray(0.9)
 id:b value:gray(0.7)
 id:c value:rgb(1,1,1)
 id:d value:rgb(0.6,0.7,0.8)

ImageSize = width:450 height:250
PlotArea = left:50 bottom:30 top:30 right:30
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:8750
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:b increment:1250 start:0
ScaleMinor = gridcolor:a increment:250 start:0
BackgroundColors = canvas:c

PlotData=
 color:d width:25 align:left

 bar:1857 from:0 till: 4696
 bar:1877 from:0 till: 4628
 bar:1897 from:0 till: 4841
 bar:1910 from:0 till: 4662
 bar:1930 from:0 till: 7314
 bar:1950 from:0 till: 7845
 bar:1970 from:0 till: 8054
 bar:1991 from:0 till: 5983
 bar:2011 from:0 till: 5781
 bar:2012 from:0 till: 5809

PlotData=

 bar:1857 at: 4696 fontsize:s text: 4.696 shift:(-10,5)
 bar:1877 at: 4628 fontsize:s text: 4.628 shift:(-10,5)
 bar:1897 at: 4841 fontsize:s text: 4.841 shift:(-10,5)
 bar:1910 at: 4662 fontsize:s text: 4.662 shift:(-10,5)
 bar:1930 at: 7314 fontsize:s text: 7.314 shift:(-10,5)
 bar:1950 at: 7845 fontsize:s text: 7.845 shift:(-10,5)
 bar:1970 at: 8054 fontsize:s text: 8.054 shift:(-10,5)
 bar:1991 at: 5983 fontsize:s text: 5.983 shift:(-10,5)
 bar:2011 at: 5781 fontsize:s text: 5.781 shift:(-10,5)
 bar:2012 at: 5809 fontsize:s text: 5.809 shift:(-10,5)

## Historia 
Antes do mosteiro o lugar xa estaba poboado e chamábase *Villare* pertencendo a un nobre chamado Vitiza que se rebelou contra Afonso III, quen o venceu e lle entregou estas terras ó avó de San Rosendo, Hermenegildo e logo pasaron a seu irmán.
En 936 San Rosendo fundou o Mosteiro de San Salvador de Celanova, ao que se lle foron outorgando numerosas doazóns e privilexios. No século XI era o máis poderoso e os seus dominios estendíanse pola Alta Limia, Monterrei e O Ribeiro.

Os irmandiños destruíron as fortalezas de Milmanda e Vilanova dos Infantes. Desde o século XV o mosteiro foi vítima de depredacións por parte dos nobres e tivo que ser recuperado polos Reis Católicos. A partir de 1506, coa adhesión aos mosteiros beneditinos de San Benito El Real de Valladolid, perdeu independencia, se ben foi quen de conservar o seu esplendor.

Celanova sufriu as consecuencias das disputas entre Portugal e España debido á súa proximidade á fronteira. No século XIX, durante o Trienio liberal, o mosteiro foi exclaustrado e, finalmente en 1837, desamortizado.

En 1927 incorporouse ao concello Vilanova dos Infantes e en 1967 Acevedo do Río.

## Economía 
Celanova constitúese en centro comarcal de servizos, sector que ocupa o 40 % da poboación. A industria (30 %) xira en torno á explotación dos recursos locais (madeira, leite, carne, metalurxia) e á construción. Cultívanse hortalizas, flores, kiwis e legumes. O gando é, sobre todo, porcos e, logo, ovellas, cabras e vacas.

Cada xoves (mércores se o xoves é festivo) celébrase unha feira tradicional na Praza Maior da vila, onde se desenvolve tamén a actividade de elaboración e degustación de polbo á feira.

## Patrimonio histórico e artístico 
A parte antiga da vila de Celanova está declarada Conxunto Histórico Munumental. O mosteiro de San Salvador de Celanova conta cunha igrexa abacial do século XVI, obra de Melchor de Velasco, dous claustros e as dependencias monacais. A capela de San Miguel é mozárabe.

Moi preto está Vilanova dos Infantes, onde está a torre de Vilanova dos Infantes, torre da homenaxe vestixio do castelo do século XIV derrubado polos irmandiños. Nun outeiro próximo está o castro de Castromao.

En Milmanda, a igrexa parroquial (século XVIII) érguese sobre os restos da torre de Milmanda, castelo do século X.

En Rabal hai unha ermida renacentista. Sobre o río Arnoia, a ponte romana de Freixo conduce ao concello de Cartelle.

## Celanova na literatura popular 
* *As mozas de Vilanova/ eu ben sei quen elas son:/ sonche de aquelas lavadas/ que venderon o xabón*.
* *Cando te queiras casar/ busca viño de Xeás,/ panciño de Vilanova/ e carneiro de Gaiás*.
* *O cantar dos arrieiros/ é un cantar que namora:/ cántano en Ribadavia/ e resoa en Celanova*.
* *Vente conmigo, meniña,/ camiño de Celanova,/ i eu che direi, queridiña,/ que o teu aire me namora*.
* *Vilanova é do rei,/ Salvaterra da raíña;/ se eu fora filla do rei/ Vilanova érache miña*.

## Irmandada 
Celanova está irmandada coas cidades de:

*  Guadix (pola figura de Trocado de Acci)

*  Santo Tirso

*  Rubí (Barcelona)

## Galería de imaxes 

Ficheiro:Fachada San Salvador de Celanova.jpg|Fachada do mosteiro
Ficheiro:Fachada leste Mosteiro de Celanova.jpg|Fachada leste
Ficheiro:Capela de San Miguel Mosteiro de San Salvador de Celanova.jpg|Capela de San Miguel
Ficheiro:Plaza mayor de Celanova.jpg|Praza Maior

## Parroquias 
## Lugares de Celanova 
Para unha lista completa de todos os lugares do concello de Celanova vexa: Lugares de Celanova.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Banda de Música Municipal de Celanova