Mariano Benlliure

**Mariano Benlliure y Gil**, nado en Valencia o 8 de setembro de 1862 e finado en Madrid o 9 de novembro de 1947, foi un escultor e medallista español, representante do realismo decimonónico, moi recoñecido pola súa abundante obra pública.

## Traxectoria 
### Primeiros anos e formación 
Mariano Benlliure naceu o 8 de setembro de 1862 en Valencia, cuarto fillo de Ángela Gil Campos e de Juan Antonio Benlliure y Tomás (1832-1907), un modesto pintor decorador que lles transmitiu a inquedanza artística a todos os seus fillos: Mariano, Blas (1852-1936), José (1855-1937) e Juan Antonio (1859-1930).

A infancia de Mariano Benlliure transcorreu en Valencia e en 1874 a familia trasladouse a Madrid. Nesta cidade iniciouse na escultura dun xeito autodidacta traballando en varios obradoiros artesáns. en 1887 coa primeira medalla pola estatua ao pintor José de Ribera, sita na praza do poeta Llorente, en Valencia, e en 1890 coa figura alegórica *La* *Marina*, destinada ao monumento ao Marqués de Campo en Valencia.

De volta de Roma, en 1895 abriu o seu propio estudio en Madrid —trasladado en 1910 a outro máis amplo da rúa Abascal—, e acadou a medalla de honra na Exposición Nacional dese ano coa estatua para el monumento ao escritor Antonio de Trueba nos xardíns de Albia, en Bilbao. Nesta etapa comezou a acadar tamén premios nas exposicións internacionais, como as medallas de ouro na de Viena de 1894, co busto do pintor Francisco Domingo Marqués, e na de Múnic no mesmo ano, coa figura alegórica da *Marina*. En 1900 logrou o gran premio na Exposición Universal de París por un importante conxunto de obras, entre as que destaca o mausoleo de Gayarre en Erronkari, Navarra. e tamén nas exposicións conmemorativas da independencia de varios países hispanoamericanos, en México, Santiago de Chile e Bos Aires, onde acadou o gran premio de escultura polo monumento a Velázquez, adquirido polo Goberno arxentino. Ese mesmo ano, Benlliure creou un busto en bronce deste pintor aragonés, no que se basea a estatuíña outorgada nos Premios Goya, da Academia das Artes e as Ciencias Cinematográficas de España. O trofeo está realizado polo escultor José Luis Fernández, claramente inspirado no orixinal de Benlliure, aínda que tanto o autor como a Academia mantiveron durante un tempo unha postura pouco clara sobre a relación entre ambas as obras, que deu lugar a un litixio entre os herdeiros de Benlliure e a Academia. Finalmente a Academia acabou por recoñecer a autoría orixinal de Benlliure.
[miniatura|269x269px|[Monumento a Eugenio Montero Ríos na Praza de Mazarelos, en Santiago de Compostela.]]
O 30 de xullo de 1916 inaugurouse na Praza do Obradoiro de Santiago de Compostela o seu monumento a Eugenio Montero Ríos, que posteriormente foi trasladado á Praza de Mazarelos. Este monumento foi encargado ao artista polo concello da capital compostelá. Tamén en Santiago, Benlliure é o autor da lápida de bronce en memoria do cardeal arcebispo Martín de Herrera (1915), encargada polo Cabido Compostelán, que se exhibe nas Praterías. Outra obra de Benlliure en Galicia é a lápida de bronce ao que fora alcalde de Vigo Eduardo Iglesias Añino, inaugurada o 30 de abril de 1919 na antiga rúa do Circo desa cidade, e máis tarde trasladada ao Museo Quiñones de León, onde permanece exposta.

Aínda que como creador destaca fundamentalmente pola escultura, tamén dedicou o seu talento á pintura, aínda que nun plano claramente inferior. a do Premio Nóbel de Medicina a Santiago Ramón y Cajal (1907) ou a da Exposición Nacional de Belas Artes (1915), esta última creada xunto con Miguel Blay y Fábrega.

A Benlliure débeselle tamén o deseño do anverso da primeira serie de moedas emitidas emitidas pola Fábrica Nacional de Moeda e Timbre a nome de Francisco Franco e co busto do ditador, conforme a nova lei monetaria do 18 de decembro de 1946. Esta serie abrangue as moedas de 10 céntimos e de 1, 2½, 5, 25 e 50 pesetas cuñadas a partir de 1947. Sobre os deseños de Benlliure, o gravado dos cuños correu a cargo do gravador Manuel Marín Jimeno.''''*[miniatura|180x180px|[Anverso dunha moeda de 5 pesetas (1949) co primeiro retrato de Franco, deseñado por Benlliure.]]A Fábrica Naciopnal de Moeda e Timbre honrou posteriormente a figura de Mariano Benlliure coa inclusión do seu retrato como motivo principal do anverso do billete de 500 pesetas emitido en 1951, cinco anos despois do seu falecemento. No reverso reprodúcese a obra de Benlliure *Mausoleo de Julián Gayarre*, sita no Val de Roncal, en Navarra. Ambas as faces do billete están deseñadas por José Luis López Sánchez-Toda. Esta non era a primeira vez que a FNMT reproducía nos seus billetes imaxes de obras de Benlliure durante a etapa franquista: a primeira vez foi o conxunto escultórico de Benlliure conmemorativo do IV centenario do Descubrimento de América, que aparecede no billete de cinco pesetas de 1945; e tamén se reproduciu o seu busto de Goya que no billete de 100 pesetas emitido en 1946. En ambos os casos, tanto o deseño como o gravado destes billetes foi tamén obra de Sánchez Toda. con quen tivo un fillo, o arquitecto e escultor José Luis Benlliure López de Arana (1898-1981).

Durante a derradeira época da súa vida a súa saúde viuse resentida, o que o obrigou a reducir a súa produción artística. Benlliure finou en Madrid o 9 de novembro de 1947, no seu fogar-estudio da rúa Abascal.

## Escolma de obras 

Ficheiro:Reina Doña Bárbara de Braganza estatua 02.jpg|Bárbara de Braganza. Madrid (1887).
Ficheiro:Bilbao - Torre Banco de Vizcaya y Monumento a Don Diego López de Haro 2.jpg|Diego López de Aro. Bilbao (1890).
Ficheiro:Monumento a Álvaro de Bazán (Madrid) 02.jpg|Álvaro de Bazán. Madrid (1891).
Ficheiro:Monumento a María Cristina de Borbón.JPG|Mª Cristina de Borbón. Madrid (1891).
Ficheiro:Monumento al Teniente Ruiz Mendoza (Madrid) 02.jpg|Jacinto Ruiz. Madrid (1891).
Ficheiro:Granada Plaza de Isabel la Católica Kolumbus-Denkmal 4.jpg|Isabel I e Colón. Granada (1892).
Ficheiro:Monumento a Cassola - panoramio.jpg|Xeneral Cassola. Madird (1892).
Ficheiro:At Málaga 2022 03.jpg|Marqués de Larios. Málaga (1899).
Ficheiro:Antonio Trueba por Mariano Benlliure.jpg|Antonio Trueba. Bilbao (1900).
Ficheiro:Monumento General Martínez-Campos.jpg|A. Martínez Campos. Madrid (1907).
Ficheiro:(Castelar) Plaza de Emilio Castelar (Madrid) 01 (cropped).jpg|Emilio Castelar. Madrid (1908).
Ficheiro:Conjunto Histórico de Zaragoza - P8156090.jpg|Agustina de Aragón. Zaragoza (1908).
Ficheiro:Monumento Alfonso XII 2.jpg|Afonso XII. Madrid (1909).
Ficheiro:Escoriaza (Guipúzcoa)-Cementerio de San Pedro-Tumba de José Arana, creador de la Semana Grande de San Sebastián (Mariano Benlliure)-1.jpg|Mausoleo de José Arana Elorza. Eskoriatza (1910).
Ficheiro:Luis Noval Ferrao.jpg|Luis Noval. Madrid (1912).
Ficheiro:Mausoleo de José Canalejas (Madrid) 01.jpg|Mausoleo de Canalejas. Madrid (1914).
Ficheiro:Mausoleo de la Vizcondesa de Termens 2.jpg|Mausoleo da vizcondesa de Térmens Cabra (1914).
Ficheiro:San Martin.jpg|San Martín. Lima (1921).
Ficheiro:Monumento a Miguel Moya (Madrid) 01.jpg|Miguel Moya Ojanguren. Madrid (1927).
Ficheiro:Monumento al Duque de Rivas.jpg|Duque de Rivas. Córdoba (1929).
Ficheiro:Monumento Miguel Primo de Rivera.jpg|Miguel Primo de Rivera. Xerez da Fronteira (1929).
Ficheiro:Antoni Maura.jpg|Antonio Maura. Palma (1929).
Ficheiro:Valladolid - Academia de Caballeria 3.jpg|Herois de Alcántara. Valladolid (1931).
Ficheiro:Tumba de Blasco Ibáñez.jpg|Sarcófago de Blasco Ibañez. Valencia (1935).
Ficheiro:Fuente de los niños, obra de Mariano Benlliure - Plaza del Carmen de ValenciaAA.jpg|*Fuente de los niños*. Valencia (1964).

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Adsuara, J. (1948). *Mariano Benlliure y su realismo escultórico*. Real Academia de Bellas Artes de San Fernando, Madrid.
* Cano Cuesta, M. (1991). “Mariano Benlliure y la Medalla”. En *NVMISMA.* XLI. 229. Páxinas 139-140, 148.
* *Mariano Benlliure. El dominio de la materia*. Comunidad de Madrid / Comunitat Valenciana. 2013. ISBN 978-84-451-3458-0
* Montoliú Soler, V. (1996). *Mariano Benlliure. 1862-1947*. Generalitat Valenciana. ISBN 84-482-1363-7
* Quevedo Pessanha, C. (1947). *Vida artística de Mariano Benlliure*. Espasa Calpe, Madrid.
* Rincón García, W. (2011). *Mariano Benlliure*. Aneto Zaragoza. ISBN 978-8493940812
* Tuero-O’Donnell, P. (1962). *Mariano Benlliure o Recuerdos de una Familia*. El Tinell, Barcelona.
* Vidal Corella, V. (1977). *Los Benlliure y su época''. Prometeo, Valencia.

### Ligazóns externas 
* Museo Mariano Benlliure, Crevillent (Alacante)
* Fundación Mariano Benlliure