Semana Santa en Ourense

A **Semana Santa en Ourense** é un ciclo de actos conmemorativos da Paixón de Cristo levados a cabo na cidade de Ourense desde o Domingo de Paixón até o Domingo de Resurrección. Malia ser a capital galega con menor número de procesións e unha Semana Santa con pouca fama en Galiza, os desfiles teñen un importante arraigamento popular e adoitan estar moi concorridos.

## Historia 
As orixes da Semana Santa ourensá remóntanse á era medieval. Iniciada polos gremios de artesáns e comerciantes da cidade, potenciouse nos séculos XIV e XV grazas aos franciscanos, quen chegaron no século XIII. Estes propiciaron a creación da Confraría da Santa Vera Cruz, durante moito tempo a máis importante, á que seguirían as do Santo Cristo, a da Virxe das Dores, a de Santa María Nai e a do Santo Encontro, con grande influencia nos séculos XIII, XIX e a primeira metade do XX. Gran parte dos actos levados a cabo mantivéronse en maior ou menor medida invariábeis desde a década de 1920, época na que se realizaban os seguintes oficios, algúns actualmente perdidos:

### Domingo de Paixón 
Supostamente a cerimonia do Desencravo levouse a cabo na catedral durante a primeira metade do século XIV coa imaxe articulada do Santo Cristo de Ourense, figura de madeira recuberta con lona e pergamiño recheo de farrapos. Orixinalmente emprazada no brazo norte do cruceiro —lugar hoxe ocupado polo retablo da Virxe do Pilar e Santiago—, tras o seu traslado á Capela do Santo Cristo o 8 de abril de 1573 alteráronse as articulacións dos ombreiros e os brazos para fixar a imaxe á cruz de gallos. Isto provocou que as extremidades quedasen con aparencia de estar desconxuntadas. Crese que a partir de entón a talla deixou de utilizarse para a escenificación do Desencravo, ritual para o que se empezaría a usar unha imaxe tamén articulada, hoxe perdida. 

A través dos séculos celebrouse esta cerimonia na nave central da catedral, na Igrexa de Santa María Nai, na Igrexa de Santo Domingo e na Praza Maior, onde se procedía á instalación dun púlpito rodante. Este era conducido desde a catedral até a esquina dereita dos soportais do edificio do concello, onde o cóengo predicador relataba o episodio bíblico. Pouco antes da súa desaparición na década de 1920, o acto volvería realizarse na catedral (algún ano na posguerra celebraríase na Igrexa de Santa Eufemia). Era costume que a urna desfilase precedida por unha cruz procesional (hoxe perdida), unha coroa de espiñas e uns cravos, mesmos artigos empregados na actualidade xunto cun letreiro co monograma INRI. Canto ás celebracións na Igrexa de Santo Domingo, cabe destacar o cabido do 16 de marzo de 1745:

### Domingo de Ramos 
[miniatura|200x200px|Desencravo, [década de 1920]]
Este día procedíase a bendicir ao 8 da mañá as ramas de oliveira e as palmas en cada parroquia e celebrábase unha procesión ao redor da igrexa do lugar. Na capital só as portaban os cóengos e eran moi simples, mentres que a do bispo era trenzada e moi ornamentada. Os cóengos adoitaban regalar as palmas ás súas amizades para seren dispostas nos balcóns. Ao remate da misa, oficiada ás 9, dábase inicio á procesión do Domingo de Ramos, que daba unha volta á catedral. Os nenos levaban grandes ramos de loureiro que facían chocar entre si. A procesión discorría pola rúa Xoán de Austria e seguía pola rúa das Tendas, a praza de San Martiño e a praza do Trigo. 

Pola tarde os franciscanos, acompañados por fieis e militares, sacaban en procesión unha imaxe do *Ecce Homo*, a cal era o percorrido de maior afluencia. Até finais do século XIX na dita procesión participaban varias nenas disfrazadas de anxos que levaban os símbolos da Paixón (lucían hábito nazareno con cíngulo, cabelo solto e coroa de espiñas). Posteriormente optouse por que participasen mozos de máis idade, aínda que co tempo os nenos volverían procesionar representando varios dos personaxes da Biblia. Unha nena ía caracterizada como Santa Verónica co pano coa Santa Face sen mover os brazos e en silencio absoluto. Desta última procesión, desaparecida na década de 1960, deu un detallado testemuño o xornal *La Región* na súa edición do 26 de marzo de 1929:

### Mércores Santo 
O Mércores Santo os nenos portaban carracas para a escenificación do oficio de tebras. Agardaban a que se apagasen as luces e entón, ao dar o sinal os cóengos golpeando os sitiais do coro, empezaban a facer soar as carracas mentres saían á rúa.

### Xoves Santo 
O Xoves Santo consagrábanse os crismas e os santos óleos e o bispo oficiaba unha misa na catedral seguida dunha pequena procesión dentro do templo. Outro dos actos levados a cabo ese día era o lavatorio de pés con doce anciáns ou persoas pobres ás que se convidaba a participar, aínda que en ocasións eran substituídos por nenos. Ao remate dos cerimoniais realizábase un percorrido polos sagrarios dos templos da cidade, oficio que adoitaba durar até a chegada do Venres Santo e para o que era obrigatorio levar levita e chistera. O costume era que pola tarde acudisen os artesáns e á noitiña os señores, todos en familia. Ao parecer había que visitar 14 templos a modo de viacrucis. Porén, estaba permitido reducir o percorrido a sete (nas aldeas, debido a que adoitaba haber unha soa igrexa, os fregueses entraban e saían dela 14 veces). 

Este día acostumábase engalanar os templos con, entre outros, belas composicións florais. Estes competían por seren os máis ornamentados e os mellor iluminados. Os fieis acudían a contemplar os adornos tanto o xoves como o venres. Nas décadas de 1940 e 1950 os máis destacados adoitaban ser os da Capela do Santo Cristo e os do Convento das Adoratrices. Entre os visitantes atopábanse diversas personalidades tal e como testemuña *La Región* na súa edición do 29 de marzo de 1929: «[…] as autorizades e forzas de Cazadores, Carabineiros e Garda Civil. Estas vestían de gala con pantalón branco. O ilustrísimo señor Bispo, ao que seguían os alumnos do Seminario […]». Pola súa banda, o bispo interviña no lavatorio de pés: «Pola tarde, ás tres, o ilustrísimo e reverendísimo señor Bispo lavou os pés a doce pobres, tendo lugar tan conmovedora cerimonia nas naves do Rosario da Santa Igrexa Catedral, con asistencia do Cabido».

O Sábado Santo ou Sábado de Gloria comezaba ás oito da mañá coa bendición do lume na porta do Mediodía da catedral. A continuación realizábanse os cantos rituais e oficiábase a misa de Gloria co repenique das campás de todos os templos da cidade e rezábanse completas ás tres e media da tarde. Deseguido, a imaxe da Virxe venerada no retablo maior da Igrexa de Santa María Nai abandonaba o templo rumbo á catedral para o canto de maitines e laudes ás seis da mañá e a posterior cerimonia do Santo Encontro. Este rito celebrábase cunha procesión polas naves da basílica a madrugada do Domingo de Pascua seguido dun oficio relixioso realizado ás nove polo bispo vestindo o pontifical. A continuación conducíase a talla da Virxe novamente á Igrexa de Santa María Nai e celebrábase a cerimonia do Desplante, tras o cal concluía a Semana Santa. Antigamente a imaxe da Virxe só podía ser portada por membros do gremio de xastres. Eran concretamente catro xastres quen a levaban aos ombreiros ataviados cun elegante frac, acompañados polo cabido e a corporación municipal xunto con maceiros.

Pola súa banda, a desaparición da procesión do Encontro e do acto do Desencravo provocou unha dura crítica por parte de Xosé Ramón Fernández-Oxea no xornal *El Pueblo Gallego*:

[miniatura|200x200px|Celebración do [Domingo de Ramos na década de 1920]]
Tras o Desencravo, ao redor das seis da tarde tiña lugar a procesión do Santo Enterro. Só os homes tiñan permitido participar nela, e para iso debían vestir de loito e levar candeas. O acto era presidido polo presidente do concello e demais autoridades acompañadas de maceiros. A escolta formábaa unha guarnición de membros da Garda Civil que desfilaba acompañada polo son de tambores. A procesión, que partía da Igrexa de Santa María Nai e organizábase na Praza Maior, arrincaba con parte do destacamento da Benemérita de a cabalo seguido da cruz, os emblemas da Terceira Orde de San Francisco, a urna coa imaxe de Cristo e o resto de membros da corporación da Guardia Civil, quen portaban as armas á funerala. As figuras eran levadas por seminaristas. 

A continuación, de acordo coas edicións do 31 de marzo de 1929 dos xornais *La Zarpa* e *La Región*, desfilaban na seguinte orde: o coro do Seminario Maior do Divino Mestre baixo a dirección do mestre de capela, Agustín Rodríguez Iglesias; a banda municipal; a talla da *Dolorosa* cunha escolta composta polo Corpo de Carabineiros; o gobernador civil, Vicente Rodríguez Carril; o gobernador militar, Rubín de Celis; o alcalde, Jesús Soria González; o presidente da Deputación, Aureliano Ferreiro Carballo; os tenentes de alcalde, Rodríguez García&nbsp;e Perille Garra; os concelleiros, Estévez, Bouzo, Cid, Ferrer e Aguirre (quen levaba o pendón da cidade); o secretario do concello, Pérez Colemán (secretario accidental); o sacerdote Ricardo Atanes Castro (quen luciu capa pluvial); dous ministros, os beneficiados Rionegro e Dopazo; e o bispo, Florencio Cerviño González (acompañado polo arcediago Faustino Congil e o mestre-escola Vicente Mateos). Concluíu o desfile dese ano La Legión Gallega (Batallón de Cazadores de Mérida) tocando música baixo o mando do capitán Enríquez. 

O traxecto seguido durante a procesión de 1929 foi engalanado con bandeiras nos balcóns e elaboradas iluminacións, entre elas tres lámpadas Petromax de gran potencia achegadas polo bazar Puga y Hos para o local social Coral Polifónica Ourensá. Partiu desde a Praza Maior seguindo pola rúa Isabel a Católica (baixo os xardíns do Padre Feixóo), a zona inferior da rúa San Miguel (actual rúa Cruz Vermella), a rúa Progreso, a rúa Luís Espada (actual rúa Cardeal Quiroga), a praza do Ferro, a rúa Lepanto, a catedral (onde se accedía pola porta norte para saír pola porta sur á praza do Trigo) e a rúa Modesto Fernández, desde onde se regresaba á Praza Maior. Canto á música, La Zarpa destacou que «a Schola Cantorum do Seminario entoou no tránsito un Miserere a  e a catro voces iguais do mestre Palestrina e o&nbsp;*O vos ommes*&nbsp;tamén a voces iguais do mestre Victoria. O orfeón&nbsp;Unión Ourensá&nbsp;nos xardíns do Pai Feijóo e na Praza Maior cantou *In adoratione Crucis* do mestre Victoria, peza dirixida polo mestre Florián Coba».

Sábese que na Semana Santa de 1929 o percorrido discorreu pola praza do Topete (actual praza dos Suaves), a rúa Liberdade, a rúa Primavera, a rúa Cisneros, a rúa Unión, a rúa dos Fornos, a praza do Ferro, a rúa da Paz, a praza Santa Eufemia, a rúa Lamas Carvajal, a Praza Maior, a rúa Modesto Fernández, a praza do Trigo, a rúa Cisneros, a rúa Liberdade, a praza da Leña (actual rúa Sueiro), a rúa Padre Feijóo e de regreso á Igrexa da Santísima Trindade. De acordo con La Zarpa:

Pola súa banda, *La Región* ofreceu a seguinte nova na súa edición do 31 de marzo: «Tanto o solista señor Montes como os demais señores que interpretaron a composición fixérono admirablemente, eloxiándoselles de verdade. Tamén se cantaron os tradicionais&nbsp;"ais"&nbsp;e unhas&nbsp;saetas que gustaron moito desde un balcón na rúa da Liberdade». O xornal apuntou á súa vez un incidente ocorrido na Praza Maior durante a procesión, e mesmo chegou a recomendar a supresión do desfile pola gravidade dos feitos:

### Sábado Santo e Domingo de Resurrección 
O Venres Santo era o día con máis actos. Ás cinco da mañá dábase lectura ao sermón da agonía de Cristo no horto de Xetsemaní. Tamén se afirma que este sermón era lido pola tarde na Capela do Santo Cristo, acto presidido polo bispo coa presenza do cabido, mentres que pola mañá líase o sermón da Paixón. Logo procedíase á adoración da cruz e á procesión do Santísimo dentro da catedral. Seguíao o rezo de completas, laudes e maitines co canto a capela das lamentacións e o canto gregoriano. Despois celebrábase a procesión do Encontro na praza da Constitución (actual Praza Maior) coas imaxes de Xesús Nazareno (acompañado por dous xudeus de trazos grotescos), a Dolorosa, San Xoán e a Verónica. Ás cinco da tarde catro sacerdotes realizaban o acto do Desencravo en absoluto silencio. Encargábanse de baixar da cruz unha imaxe articulada de Cristo e depositala nunha urna, cerimonia perdida na cidade, aínda que conservada en zonas como Verín, Celanova ou As Ermidas. Malia ser un dos actos máis importantes e emotivos de toda a Semana Santa ourensá, co tempo o fervor dos fieis empezou a declinar. Ao mesmo tempo, adoitábanse presentar na cerimonia individuos en estado de embriaguez, entre eles mesmo os portadores dos pasos, o que motivou a supresión deste rito.

#### Venres de Dores 
O Venres de Dores celébrase un viacrucis ao aire libre organizado pola delegación de Mocidade da diocese.

#### Domingo de Ramos 
O Domingo de Ramos o bispo realiza a bendición das palmas e os ramos de oliveira e loureiro fronte ao parque de San Lázaro. Ten lugar a procesión do «Paso dos Nenos» até a catedral cunha imaxe de madeira de Xesús ao lombo dunha burrica, obra do escultor compostelán José Aldrey (1960). Celébrase a continuación unha misa (a imaxe custódiase na catedral e exhíbese todo o ano xunto ao Pórtico do Paraíso). A procesión discorre pola rúa do Paseo, a praza de Santa Eufemia, a rúa Lamas Carvajal e a rúa Xoán de Austria, con paradas na rúa Lepanto, a praza do Ferro e a rúa Santo Domingo. É costume que para a ocasión os nenos luzan roupa nova, xa que de acordo cun dito popular, «quen non estrea en Ramos, non estrea en todo o ano».

#### Mércores Santo 
O Mércores Santo é día de meditación e celebración penitencial para os sacerdotes na Igrexa de Santa Eufemia, onde pola tarde se celebra a misa crismal. No barrio da Carballeira, sede da Parroquia do Sagrado Corazón, ten lugar unha procesión coa imaxe de Jesús Nazaren. É portada por membros da Confraría do mesmo nome, fundada en 1995.

#### Xoves Santo 
miniatura|195x195px|Talla da Nosa Señora da Amargura e o Desamparo
O Xoves Santo procédese pola mañá ao oficio de lecturas e laudes. Celébrase pola tarde unha misa  presidida polo bispo na catedral, co lavatorio de pés e a adoración ante o Monumento até a noite. En Velle lévase a cabo unha procesión coa imaxe do Santo Cristo do Perdón por parte da Confraría do mesmo nome, fundada en outubro de 2012. Esta confraría tamén conta con outra talla, a da Nosa Señora da Amargura e o Desamparo, obra de Pablo Gallardo Outerelo en 2021. É a única imaxe propiedade dunha confraría ourensá en non desfilar debido á ausencia dun paso no que poder levala. A obra, realizada sen encargo previo e posta á venda, foi comprada en Sevilla pola confraría e bendicida o 21 de marzo de 2021 polo bispo Leonardo Lemos Montanet. Cunha altura de 160 cm e elaborada en barro cocido e policromado ao óleo con tripilla, a imaxe mostra a Virxe en estado de desolación cun modelado suave e expresivo baixo un cromatismo nácar e unha detallada fisionomía. Esta vén acentuada por unhas delicadas pestanas que enmarcan uns ollos amendoados e unha boca entreaberta na que se poden apreciar os dentes e a lingua. A talla, inspirada na escola barroca sevillana, segue de preto os modelos de Salvador Madroñal Val, mestre de Outerelo.

#### Venres Santo 
Pola mañá realízase novamente o oficio de lecturas e laudes. Pola tarde dáse lectura á Paixón e pola noite ten lugar a procesión do Santo Enterro.

;

Nesta, a máis multitudinaria da Semana Santa xunto coa do Domingo de Ramos, desfilan un total de nove pasos, todos eles conducidos sobre plataformas con rodas. As excepcións son as imaxes do Santo Cristo do Perdón e do Cristo xacente, que son portadas aos ombreiros por oito e seis persoas, respectivamente. A procesión discorre pola rúa Lepanto, a rúa Santo Domingo, o parque de San Lázaro, a rúa do Paseo, a rúa Lamas Carvajal e a Praza Maior. Os pasos que toman parte nela son a A Santa Cea, portada pola Adoración Nocturna; o Cristo Flaxelado, de Santa Teresita; o Xesús Nazareno, do Sagrado Corazón; o Santo Cristo do Perdón, de Velle; o Santo Cristo, de San Pío X; a Piedade, da parroquia de Fátima (O Couto); a Cruz Espida, de Cristo Rei; a Urna do Sepulcro, do Seminario Maior, e A Dolorosa, de Santa María Nai. Anteriormente tamén procesionaba o paso da Oración do Horto, retirado debido á súa deterioración, do mesmo xeito que a imaxe de Cristo crucificado venerada na Igrexa de Santo Domingo, obra do século XVIII. O paso foi realizado por Enrique Carballido aproximadamente entre 1958 e 1959, seguindo o modelo de Francisco Salzillo para a Semana Santa de Murcia.

#### Sábado Santo 
O Sábado Santo realízase nas primeiras horas da mañá a procesión da Soidade ou dos Caladiños desde a Igrexa da Santísima Trindade até a catedral. Lévase a cabo un viacrucis e pronúnciase un sermón para despois proseguir coa procesión de regreso á igrexa. Pola noite celébrase na catedral a Vixilia Pascual. *A* imaxe da Nosa Señora da Soidade recibe culto na Igrexa da Santísima Trindade, onde forma parte dun Calvario.

#### Domingo de Resurrección 
Pola mañá ten lugar a procesión do Santo Encontro coa imaxe titular da Igrexa de Santa María Nai. Esta desfila desde o templo homónimo até a Capela da Resurrección na catedral, templo en que ao mediodía se oficia a misa de Pascua. Anteriormente a imaxe orixinal, do século XVI, era baixada do retablo maior mediante un sistema de poleas que deterioraba a talla, polo que se decidiu elaborar unha réplica valorada en máis de 9000 euros, sufragados polos fieis. Foi realizada por varios escultores e pintores portugueses en 2011 por encargo da Confraría de Santa María Nai, datada en 1395, o que a converte na máis antiga da cidade e da provincia. Porén, debido a un período de inactividade de varios anos (non foi refundada até 2010), adóitase considerar como a máis antiga da cidade a Confraría do Santo Cristo, fundada en 1992, aínda que orixinaria do século XIV e documentada con seguridade en 1411. Durante anos o paso, o cal non permite carroza, foi levado por membros da Policía Local, quen a cambio recibían un obsequio. Desde 2016 é portado por unha cuadrilla contratada para tal fin. prodúcese durante a procesión de regreso á Igrexa de Santa María Nai. A coñecida como cerimonia do Desplante é un rito centenario que escenifica o desencontro entre as autoridades eclesiásticas e o poder político no século&nbsp;XVIII, cando o goberno local se negou a sufragar a reparación da escalinata que conduce á igrexa. Ese feito levou ao bispo a prohibir a entrada ao templo nesta procesión tanto ao rexedor como aos seus concelleiros. En resposta, os concelleiros dan media volta e permanecen de costas á escalinata uns segundos antes de entrar no concello, situado a escasos metros, momento en que se dá por finalizada a Semana Santa.

### Imaxinaría 
Na Semana Santa ourensá participan un total de doce pasos:

### Confrarías 
A Semana Santa ourensá está rexida pola Xunta de Irmandades e Confrarías de Ourense, creada en 2018. Conta cun total de catro confrarías:

## Galería de imaxes 

Domingo_de_Ramos_(Orense).png|Domingo de Ramos.
Semana_Santa_Orense_(Piedad).png|Paso da Piedade.
Semana_Santa_Orense_(Cristo_Yacente).png|Paso de Cristo xacente.
Semana_Santa_Ourense_(Dolorosa)-1.jpg|Paso da Dolorosa.
Procesión_de_la_Soledad_(Ourense).jpg|Procesión da Soidade.
Procesión_del_Domingo_de_Resurrección_(Ourense).jpg|Procesión do Santo Encontro.
Santo_Encuentro_el_Domingo_de_Resurrección_(Ourense).jpg|Santo Encontro na Capela da Resurrección.
Ceremonia_del_Desplante_(Semana_Santa_Ourense).jpg|Cerimonia do Desplante.

## Notas 
## Notas 
## Véxase tamén