Glíridos

Os **glíridos** (**Gliridae** ou **Myoxidae**) son unha familia de roedores esciuromorfos coñecidos popularmente como **lirios** ou **leiróns** (nomes que tamén recibe *Arvicola sapidus*, que é doutra familia), que se poden encontrar en Eurasia e África.

Son roedores pequenos de 18 a 26&nbsp;cm, incluíndo o rabo, de aspecto similar ao rato, de pelaxe gris escura ou castaña no lombo e branca na parte baixa. Son coñecidos especialmente polos seus longos períodos de hibernación.

Son omnívoros; comen principalmente froitos de outono como as amoras, castañas, landras etc. Tamén consomen insectos (ortópteros e outros), arácnidos, caracois, crías de aves e outros pequenos roedores. Poden chegar a devorar os seus conxéneres tralo longo letargo invernal. A súa fórmula dental é similar á dos esquíos, aínda que a miúdo carecen de premolares:.

A diferenza do resto dos roedores, todas as especies de glíridos actuais carecen de cego intestinal, polo que non poden dixerir a celulosa. Porén, no Mioceno temperán, durante a máxima diversidade da familia, as especies existentes entón aínda debían de conservar o cego e a dieta do grupo era moito máis variada, como se deduce das distintas morfoloxías dentarias, algunhas hipsodontas (de coroas moi elevadas).

miniatura|left|250px|*Graphiurus* sp. nun tronco.

O hábitat dos glíridos pode ser unha zona de matogueira baixa á beira dos ríos, hortas e xardíns. Porén, algúns poden estar adaptados a outros ambientes, como *Sevelinia*, que habita en ambientes desérticos.

Aparéanse durante a época estival, e en épocas favorables poden ter dúas ou tres camadas. A xestación dura de 20 a 25 días. Cada camada é de entre 2 e 8 crías, que pesan ao nacer uns 15 gramos e abren os ollos aos 20 días. A lactación dura uns 45 días, e alcanzan a madurez aos 4 meses despois do nacemento.

Os seus depredadores son, xeralmente e entre outros, o raposo, a xeneta e o gato bravo, ademais das aves rapaces nocturnas.

## Evolución e filoxenia 
Os glíridos orixináronse en Europa durante a radiación adaptativa que seguiu á apertura do Atlántico, a partir de roedores da familia Ischyromyidae (*Micoparamys*). O glírido máis antigo rexistrado é *Eogliravus wildi*, do Eoceno temperán do xacemento francés de Mas de Gimel, de hai uns 50 millóns de anos (só dentes),

A primeira diversificación comeza no Eoceno temperán, coas subfamilias Gliravinae, Glamyinae e Bransatoglirinae e continúa no Oligoceno, no que aparece e se diversifica a subfamilia Peridyromyinae e outros glíridos do grupo de *Glirudinus*.

Ao final do Mioceno temperán, hai uns 16 millóns de anos, os glíridos alcanzan a súa máxima diversidade, chegando a representar en Europa máis do 90% da fauna de roedores, desprazando aos cricétidos, ata entón dominantes nas faunas de roedores europeas, e que aínda abundaban en Asia. o que indicaría que, polo menos ata o Aragoniense medio, aínda posuían cego intestinal para dixerir a celulosa.

[miniatura|Cranio do glírido extinto *[Hypnomys morpheus*.]]
A clasificación dos glíridos actuais realízase en función da morfoloxía cranial, padróns da coroa dental, esmalte dos incisivos, músculos maséteres, morfoloxía xenital, rexión auditiva e distancia xenética. Wilson e Redeer (2005), que tratan exclusivamente os glíridos actuais, recoñecen 28 especies, agrupadas en tres subfamilias: Graphiurinae (con 14 especies do xénero *Graphiurus*), Leithiinae (con 12 especies, incluídas nos xéneros *Chaetocauda*, *Dryomys*, *Eliomys*, *Muscardinus*, *Myomimus* e *Selevinia*) e Glirinae (cos xéneros *Glirulus* e *Glis* cunha especie cada un). Por outra parte, Freudenthal e Martín-Suarez (2013) salientan, polas súas implicacións filoxenéticas, a ausencia de cego en todos os leiróns actuais como carácter maior na subdivisión taxonómica. Sinalan unha clara dieta baseada en vexetais duros nalgunhas especies do Mioceno (por exemplo *Armantomys*, con dentición hipsodonta e típicas marcas de desgaste por abrasión), que implicaría a dixestión de celulosa e, xa que logo, a presenza de cego intestinal en leiróns desa época. Interpretan que todas as subfamilias actuais son monofiléticas e deben proceder dunha única liña evolutiva enraizada no Mioceno, e que a maior parte dos leiróns extintos non deben asignarse a subfamilias actuais. poden recoñecerse dez subfamilias (sete delas extintas, das que dúas están pendentes de definir e nomear formalmente), que comprenden unhas 180 especies (das que 28 son actuais) agrupadas en máis de 40 xéneros.

* **Subfamilia Graphiurinae**
** Xénero *Graphiurus* (leiróns africanos)
*** *Graphiurus angolensis*
*** *Graphiurus christyi*
*** *Graphiurus crassicaudatus*
*** *Graphiurus johnstoni*
*** *Graphiurus kelleni*
*** *Graphiurus lorraineus*
*** *Graphiurus microtis*
*** *Graphiurus monardi*
*** *Graphiurus murinus*
*** *Graphiurus nagtglasii*
*** *Graphiurus ocularis*
*** *Graphiurus platyops*
*** *Graphiurus rupicola*
*** *Graphiurus surdus*
*** *Graphiurus walterverheyeni*
* **Subfamilia Leithiinae**
** Xénero *Chaetocauda*
*** *Chaetocauda sichuanensis* (leirón chinés)
** Xénero *Dryomys*
*** *Dryomys laniger*
*** *Dryomys niethammeri*
*** *Dryomys nitedula*
** Xénero *Eliomys*
*** *Eliomys melanurus*
*** *Eliomys munbyanus*
*** *Eliomys quercinus* (leirón careto)
** Xénero *Hypnomys* †
*** *Hypnomys morpheus* †
*** *Hypnomys mahonensis* †
** Xénero *Muscardinus*
*** *Muscardinus avellanarius*
** Xénero *Myomimus*
*** *Myomimus personatus*
*** *Myomimus roachi*
*** *Myomimus setzeri*
** Xénero *Selevinia*
*** *Selevinia betpakdalaensis*
** Xénero *Vasseuromys* †
*** *Vasseuromys autolensis* †
*** *Vasseuromys bacchius* †
*** *Vasseuromys bergasensis* †
*** *Vasseuromys cristinae* †
*** *Vasseuromys duplex* †
*** *Vasseuromys elegans* †
*** *Vasseuromys multicrestatus* †
*** *Vasseuromys pannonicus* †
*** *Vasseuromys priscus* †
*** *Vasseuromys rambliensis* †
*** *Vasseuromys rugosus* †
* **Subfamilia Glirinae**
** Xénero *Glirulus*
*** *Glirulus japonicus*
** Xénero *Glis*
*** *Glis glis* (leirón gris ou rabudo)
** Xénero *Stertomys* †
*** *Stertomys daamsi* †
*** *Stertomys daunius* †
*** *Stertomys laticrestatus* †
* **Subfamilia Bransatoglirinae** †
** Xénero *Oligodyromys* †
** Xénero *Bransatoglis* †
*** *Bransatoglis adroveri* †
*** *Bransatoglis planus* †

## Relacións cos humanos 
O leirón *Glis glis* foi considedrado unha delicadeza culinaria na antiga Roma, xa fose como aperitivo ou como sobremesa (bañado en mel con sementes de papoula). Os romanos usaban un recinto especial, o *glirarium*, para criar os leiróns para uso culinario. Segue sendo considerado unha delicadeza en Eslovenia e en varias partes de Croacia, como Lika e as illas de Hvar e Brač. A graxa de leirón considerábase en época isabelina en Inglaterra que inducía o sono.

## Na cultura popular 
O leirón (*The dormouse*) é un personaxe de Lewis Carroll que aparece en Alicia no país das marabillas e en posteriores adaptacións audiovisuais, como *Alice Through the Looking Glass* de Tim Burton.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
*Holden, M. E. "Family Gliridae". pp.&nbsp;819–841 in *Mammal Species of the World a Taxonomic and Geographic Reference*. D. E. Wilson e D. M. Reeder, eds. Johns Hopkins University Press, Baltimore, 2005.

### Ligazóns externas 
* "Dormouse" en BBC Wales Nature
* Glirarium.org  
* Dormice en The PiedPiper
* Dormice no The Dedicated Dormouse Site