Río Sir Daria

O **río Sir Daria** (en ; en taxico, Сирдарё; en uzbeko, *Sirdaryo*; en árabe, سيحون - *Siːħuːn*) é un río de Asia Central,  que flúe en direccións O e NO a través de Uzbekistán, Tadjiikistán e Kazakhstán até desaugar no mar de Aral Norte. É o **Orexartes** ou **Yaxartes** das fontes clásicas grecorromanas.

Nace no extremo leste de Uzbekistán, pola confluencia dos ríos Naryn e Kara Daria. Ten unha lonxitude de 2212&nbsp;km, mais co río Naryn, alcanza os 3078 km que o sitúan entre os 30 ríos máis longos da Terra. Drena unha ampla conca de 782&nbsp;669&nbsp;km², aínda que actualmente apenas 200&nbsp;000&nbsp;km² contribúen realmente coas súas augas á corrente principal.

## Historia e etimoloxía 
[esquerda|miniatura|200x200px|Sir Daria ao seu paso por [Juyant en Tadjiikistán.]]
Os antigos gregos coñecíano cos nomes de *Jaxartes*  (este nome foi transmitido logo aos romanos a través dos autores gregos) e *Orexartes*. Delimitaba o límite setentrional das conquistas de Alexandre o Grande, que chegou ás súas ribeiras e fundou en 329 a.C. a cidade de Alexandría Escate (literalmente, «a Alexandría máis afastada») como gornición permanente. Na realidade, soamente mudou o nome (e, posiblemente, ampliou) á cidade de Ciropolis, fundada polo rei Ciro o Grande de Persia máis de dous séculos antes. A cidade é actualmente coñecida como Khujand.

O nome actual provén do idioma persa (سیردریا, *Yakhsha Arta*, que significa o «Grande anacarado», unha referencia á cor da auga do río) e foi empregado dende hai moito tempo en Oriente. Porén, é máis recente na literatura occidental: antes do século XX, o río era coñecido por varias versións do seu antigo nome en grego.

En escritos islámicos medievais, o río era coñecido como Sayhoun (سيحون), un dos catro ríos do Paraíso (o Amu Daria era coñecido tamén como Khayhoun, o nome doutro dos catro).

## Xeografía 
O Sir Daria, correspondente á conca endorreica do mar de Aral, ten dúas fontes na montaña de Tian Shan (en mandarín, a «montaña celeste»): o río Naryn (807 km), en Kirguizistán, e o río Kara Daria (177&nbsp;km), no leste de Uzbekistán. O río percorre uns 2&nbsp;212 quilómetros a través de Kazakhstán, en dirección oeste e norte-sur, ata desembocar no mar de Aral. O seu caudal anual é moi modesto, soamente uns 37&nbsp;km³ por ano, a metade do Amu Daria.

No camiño rega os cultivos de algodón máis fértiles de toda Asia central e pasa polas cidades de Kokand, Khujand, Kyzylorda e Turkestan.

Un extenso sistema de canles, algúns construído no século XVIII polos kans de Kokand, discorren a través das rexións por onde flúe o río. A masiva expansión da rega durante o período soviético para regar o algodón reduciu o caudal do río e foi a causa dun desastre ecolóxico na rexión: o desecamento do mar de Aral. Con millóns de persoas agora establecidas nestas áreas de algodón, non está claro como se poderá rectificar a situación.

Ao longo do seu percorrido, enche o encoro de Kayrakum, en Tadjiikistán, o encoro de Chardara, en Kazakhstán, e o máis pequeno encoro de Farkhad, en Uzbekistán. No río Naryn, o seu tributario máis importante, atópase o grande encoro de Toktogul e os máis pequenos de Kambarata. No seu outro tributario, o río Kara Daria, atópase o encoro de Andiján, en Uzbekistán.

## Galería de imaxes 

Ficheiro:Syr29.jpg|Amencer no inverno no Sir Daria (Baikonur)
Ficheiro:SYRDARIA2015.jpg|O río Sir Daria á súa saída do encoro de Shardara, en Kazakhstán

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Britannica.com
* Livius.org: Jaxartes 
* BBC News: Syn Darya in pictures