open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
1813

## Acontecementos 
* 5 de xaneiro - España: o Tribunal da Inquisición é suprimido polas Cortes de Cádiz.
* 3 de febreiro - José de San Martín derrota aos realistas no Combate de San Lorenzo.
* 20 de febreiro - Manuel Belgrano derrota aos realistas ao mando de Pío Tristan na Batalla de Salta, dando comezo á segunda campaña ao Alto Perú.
* 21 de febreiro - As Cortes españolas abolen o Tribunal do Santo Oficio nas colonias americanas (véxase Inquisición).
* 23 de febreiro - Comeza a xeneralizarse o uso da escarapela das Provincias Unidas do Río da Prata, que fora creada oficialmente o 18 dese mesmo mes a solicitude de Manuel Belgrano.
* 28 de febreiro - Batalla de Cúcuta entre as tropas de Simón Bolívar e o exército realista, con vitoria dos insurxentes.
* 27 de abril - Chile: As forzas patriotas sorprenden ó exército realista en Yerbas Buenas (Chile), obrigándoo a repregarse máis ó sur.
* 17 de maio - José Bonaparte abandona definitivamente Madrid.
* 21 de xuño - Batalla de Vitoria en España
* 31 de xullo - Batalla de Taguanes no estado Cojedes ,Venezuela.
* 1 de outubro - As forzas de Manuel Belgrano son derrotadas na Batalla de Vilcapugio.
* 30 de outubro - Finaliza a Guerra da Independencia española coas tropas francesas capitulando en Pamplona.
* 6 de novembro - México: no Congreso de Chilpancingo, o sacerdote José María Morelos declara formalmente a independencia do dominio español.
* 14 de novembro - As forzas do xeneral Belgrano son definitivamente derrotadas na Batalla de Ayohuma.
* 8 de decembro - Ludwig van Beethoven estrea a Sétima Sinfonía.
* 29 de decembro - Napoleón Bonaparte obriga ó seu irmán **José Bonaparte** a que abdique da Corona de España.

## Nacementos 
* 4 de xaneiro - Louis Lucien Bonaparte, filólogo e político francés (m. 1891).
* 19 de xaneiro - Henry Bessemer, inventor inglés (m. 1898)
* 31 de xaneiro - Agostino Depretis, primeiro ministro de Italia (m. 1887)
* 19 de marzo - David Livingstone médico, explorador e misioneiro escocés. (m.1873)
* 5 de maio - Søren Kierkegaard, filósofo danés.
* 22 de maio - Richard Wagner, compositor alemán.
* 19 de setembro - Christian Heinrich Friedrich Peters, astrónomo alemán (m. 1890)
* 9 de outubro - Giuseppe Verdi, compositor italiano de música clásica (m. 1901)
* 9 de decembro - Thomas Andrews químico e físico irlandés. (m. 1885)

## Mortes 
* 20 de xaneiro - Christoph Martin Wieland, poeta, tradutor e editor alemán (n. 1733).
* 10 de abril - Joseph Louis Lagrange, matemático francés.

## Outros 
Historia ano a ano
1814

## Acontecementos 
* 14 de xaneiro - Noruega, posesión de Dinamarca, pasa a Suecia. Dinamarca conserva as Illas Feroe, Islandia e Groenlandia, antigas posesións norueguesas.
* 22 de marzo - Fernando VII volve a España desde o exilio.
* 10 de abril - Batalla de Tolosa entre o exército francés e as tropas do Duque de Wellington.
* 3 de maio - Chile: Fírmase o Tratado de Lircay, acordando un cesamento das hostilidades entre as forzas patriotas e realistas.
* 4 de maio - Fernando VII suspende as Cortes de Cádiz despois que o xeneral Elío, emitira un decreto que implicaba un pronunciamento pola súa parte en Valencia.
* 11 de setembro - Na Batalla de Plattsburgh (Guerra de 1812) un escuadrón estadounidense derrota un escuadrón británico, que se ve forzado a recuar ata o Canadá.
* 1 de outubro - Comeza o Congreso de Viena.
* 17 de outubro - Chile: unha columna realista sorprende e dispersa aos patriotas en El Roble.
* 24 de decembro - Inglaterra e os Estados Unidos firman en Gante unha "paz perpetua", pondo fin a Guerra de 1812.
* Hokusai, o pintor xaponés do Ukiyo-e, bautiza co termo *manga*, ao conxunto de debuxos garabateados que, posteriormente, terá éxito como xénero de arte e historieta na segunda metade do século XX.

## Nacementos 
* 1 de marzo - Frei Rosendo Salvado, frade, misioneiro, bispo e escritor galego. É considerado como o introdutor do eucalipto en Galiza (m. 1900)
*30 de maio - Mikhaíl Alexándrovich Bakunin, revolucionario anarquista ruso.
* 13 de agosto - Anders Jonas Ångström, astrónomo sueco.
* 24 de outubro - Rafael Carrera y Turcios, político e presidente de Guatemala (m. 1865)

## Mortes 
* 27 de xaneiro - Johann Gottlieb Fichte, filósofo alemán (n. 1762).
* 2 de setembro - Catherine Green, inventora estadounidense.
* 2 de decembro - Donatien Alphonse François de Sade (marqués de Sade), filósofo e escritor francés (n. 1740).
* 3 de novembro - Isidoro de Antillón, xeógrafo e político aragonés (n. 1778).

## Outros 
Historia ano a ano
Anomia

A **anomia** pode referirse a dous conceptos:
* En lingüística é un tipo de afasia consistente na dificultade para recuperar as palabras da memoria (coloquialmente chamada "ter na punta da lingua").
* En socioloxía é a desviación dun individuo ou dun grupo das normas sociais.
Agramatismo

O **agramatismo** é un aspecto lingüístico particular da afasia de expresión caracterizado pola supresión case constante dos morfemas gramaticais (preposicións, artigos, pronomes suxeito, desinencias verbais) e a redución das frases apenas á secuencia dos morfemas léxicos.

Un exemplo: *Hospital axiña tres horas inxección*: (Leváronme) *axiña* (para o) *hospital* (aí polas) *tres horas*, (aplicaronme unha) *inxección*.
Questione della lingua

A **questione della lingua** ("problema da lingua" en italiano) foi unha controversia medieval sobre se era apropiado utilizar a lingua vernácula como lingua de literatura en vez do latín. Incluía a discusión sobre que dialecto italiano se debería usar.

Este foi un debate medieval en orixe, no que contribuíu Dante. Na súa *De vulgari eloquentia* rexeitou todos os dialectos e defendeu unha lingua  composta dos mellores elementos de todos os dialectos. Na *Divina Commedia* empregou o dialecto dialecto florentino, que tamén utilizaron Petrarca e Bocaccio. A controversia continuou moito tempo, mesmo se xa o florentino devira a lingua literaria dos italianos. No século XVI Castiglione mostrouse partidario da lingua falada nas cortes, en canto que outros apoiaban a teoría ecléctica de Dante. Desenvolvéronse dúas escolas nun conflito a nível europeo coñecido como "antigos e modernos". Pietro Bembo, por exemplo, insistía no florentino do século XIV na súa *Prose della volgar lingua*, en canto que Castelvetro e Maquiavelo optaban pola forma contemporánea. Aínda se discutía no XIX: Leopardi defendeu a lingua de Dante.
Querela dos antigos e os modernos

A frase **antigos e modernos** ou **antigos contra modernos** refírese á querela entre dous bandos literarios que apareceron en Francia a fins do século XVII e que tamén se deu en Inglaterra e en menor medida en Alemaña.

## Antigos e modernos en Francia
A disputa estableceuse sobre os méritos relativos do francés e do latín como linguas literarias. Xa Joachim du Bellay lidara co tema na súa *Deffense et Illustration* (*Defensa e Ilustración*, 1549), mais a influencia cada vez maior da Academia Francesa no século XVII motivou máis discusión. As posturas opostas eran o "progreso" e o espírito racionalista moderno fronte á reverencia polas regras e preceptos dos clásicos. Moitos dos principais autores franceses tomaron partido, como Perrault, Bayle, la Fontaine ou Boileau. O Neoclasicismo instaurouse en Francia no XVII e durou moito máis que en ningún outro país e os "modernos" non gañaron até ben entrado o século XIX.

## Antigos e modernos en Inglaterra
A controversia provocouna un ensaio de William Temple publicado en 1690 comparando os méritos relativos da educación antiga sobre a moderna. Temple louvaba o coñecemento dos antigos en detrimento dos modernos. Contestáronlle William Wotton e Richard Bently. A obra de Jonathan Swift *A batalla dos libros* (*The Battle of the Books*, 1704) é unha sátira en prosa na que gañan os antigos.

## Véxase tamén
*Questione della lingua
Aegerten

**Aegerten** é comuna suíza do Cantón de Berna, situada no distrito administrativo de Biel/Bienne. Limita ao noroeste coa comuna de Brügg, ao nordés coa de Schwadernau, ao sueste con Studen, ao sur con Jens e ao suroeste con Port.

No ano 2013 contaba cunha poboación de 1816 habitantes, repartidos nunha superficie de 2,1 quilómetros cadrados.

Antigamente pertencía ao distrito de Nidau, ata a desaparición deste o 31 de decembro de 2009.

## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Páxina oficial de Aegerten
41

## Acontecementos 
### Mundo Mediterráneo 
* 24 de xaneiro - Claudio sucede a Calígula coma emperador de Roma.

## Nacementos 
* 12 de febreiro - Británico, fillo do emperador Claudio, asasinado por orde de Nerón.
* Ca. ano 41 : Sexto Xulio Frontino, escritor sobre temas militares e de enxeñaría (m. ca. 103).

## Mortes 
* 24 de xaneiro - Calígula, emperador romano.

## Outros 
* Historia ano a ano
42

## Acontecementos 
### Asia 
* O xeneral chinés My Yuan repele a rebelión da irmás Trung en Tonkin.
* Creación do reino coreano de Gaya (ou Kaya), polo seu primeiro monarca, Suro.

### Mundo Mediterráneo 
* Conquista romana de Ceuta.
* O territorio de Alxeria e Marrocos tórnase provincia romana.
* Claudio inicia a construción do porto de Ostia.

## Nacementos 
## Mortes 
## Outros 
* Historia ano a ano
500

## Acontecementos 
### América 
* Fundación da cidade maia de Uxmal (data aproximada).
miniatura|esquerda|250px|Uxmal, segundo Catherwood, 1844
### Oriente Próximo 
* Termínase a redacción do Talmud babilónico, obra dos rabinos da Mesopotamia (data aproximada).

## Europa 
* Batalla de Dijon - O co-rei de Burgundia, Gudexiselo, aliado co monarca franco Clodoveo I, vence ao seu irmán Gundebaldo.

## Nacementos 
* Teodora, futura emperatriz de Bizancio e esposa de Xustiniano I (m. 548).

## Mortes 
* Zu Chongzhi, matemático e astrónomo chinés (n. 429).

## Véxase tamén 
*

Historia ano a ano
Uxmal

**Uxmal** era unha antiga cidade maia localizada a 78 Km ao sur de Mérida, capital do estado do Iucatán en México. Sobresae pola súa monumentalidade, sendo a segunda máis visitada do estado, despois de Chichén Itzá.

O nome *Uxmal* ao parecer é o topónimo do maia iucateco *ox*, que quere dicir "tres veces", facendo referencia a un labor que se repite. Por iso, o significado de Uxmal podería ser "construída ou ocupada tres veces"

Na zona sobresaen: 
* As estruturas do pazo do gobernador.
* A pirámide do adiviño (con case 40 metros de altura).
* O cuadrilátero das monxas.
* O pombal.
* O xogo da pelota.

A ocupación de Uxmal prodúcese no 800 a.C., segundo fragmentos de cerámica atopados na zona, até o ano 1200 cando se produciu unha repentina caída do desenvolvemento económico rexional que desembocou no abandono da cidade.

## Notas
## Véxase tamén
### Ligazóns externas
* Uxmal on mayaruins.com Map of the site's central portion and various photographs.
* Architecture, Restoration, and Imaging of the Maya Cities of Uxmal, Kabah, Sayil, and Labna, documentation project by Prof. Charles Rhyne, Reed College
* animated 3D-reconstruction on Uxmal-3D.com
* Uxmal – The Mayan Kingdom – A well researched photographic eBook on Uxmal and the Maya
* Uxmal Photo Essay
1703

## Acontecementos 
* 27 de maio - Pedro o Grande de Rusia funda San Petersburgo, nas beiras do mar Báltico.
* 27 de decembro - Tratado de Methuen: Asinado entre Inglaterra e Portugal, declara trato preferente para os viños portugueses importados polos ingleses.

## Nacementos 
* 29 de setembro - François Boucher, pintor francés (m. 1770).

## Mortes 
* 3 de marzo - Robert Hooke, físico inglés (n. 1635)
* 16 de maio - Charles Perrault, escritor francés (n. 1628)

## Outros 
* 2 de febreiro - Grande sismo no Xapón, calculándose os efectos nunhas 200&nbsp;000 vítimas.

Historia ano a ano
1705

## Acontecementos 
* 5 de maio - Xosé I de Habsburgo sucede Leopoldo I como arquiduque de Austria e como Sacro Imperador Romanoxermánico
* 22 de agosto - As tropas do Arquiduque Carlos sitian Barcelona

### Ciencia e tecnoloxía 
* O británico Thomas Newcomen idea unha máquina-bomba de vapor.

## Nacementos 
* 14 de xaneiro - Jean-Baptiste Charles Bouvet de Lozier, explorador francés (m. 1786).
* 24 de xaneiro - Farinelli (*Carlo Broschi*), cantante italiano (m. 1782).
* 31 de outubro - Clemente XIV, papa da Igrexa católica (m. 1774).

## Mortes 
* 17 de xaneiro - John Ray, naturalista inglés.
* 16 de agosto - Jakob Bernoulli, matemático suízo (n. 1654)
* 30 de novembro - Catarina de Braganza, esposa de Carlos II de Inglaterra.

## Outros 
Historia ano a ano
1704

## Acontecementos 
* 2 de xullo - Batalla de Schellenberg na Guerra de Sucesión Española.
* 4 de agosto - Unha escuadra inglesa toma Xibraltar, e a praza queda xa como posesión de Inglaterra.
* 13 de agosto - Tropas francesas son derrotadas na Batalla de Höchstädt, durante a Guerra de Sucesión Española.

## Nacementos 
* 31 de xullo - Gabriel Cramer, matemático suízo (m. 1752).
* 16 de setembro - Louis de Jaucourt, médico, filósofo e escritor francés (m. 1789).

## Mortes 
* 2 de febreiro - Guillaume de l'Hôpital, matemático francés (n. 1661).
* 24 de febreiro - Marc-Antoine Charpentier, compositor francés (n. 1643).
* 28 de outubro - John Locke, filósofo inglés (n. 1632).
* Luísa Roldán, dita A Roldana, escultora barroca española (n. 1656).
* Francis Barlow, ilustrador inglés (n. 1626 aprox.).

## Outros 
* O bispo Manuel Navarrete inica un auto relixioso para recompilar os milagres do *Bispo santo* de Mondoñedo, San Gonzalo e conseguir a súa canonización.

Historia ano a ano
Jakob Bernoulli

**Jakob Bernoulli**, tamén coñecido como **Jacob**, **Jacques** ou **James Bernoulli**, nado en Basilea o 27 de decembro de 1654 e finado o 16 de agosto de 1705,  era un matemático e científico suízo, e o irmán máis vello de Johann Bernoulli.

## Traxectoria 
Jakob Bernoulli coñeceu a Robert Boyle e Robert Hooke nunha viaxe a Inglaterra en 1676, despois do cal adicou a súa vida á ciencia e ás matemáticas. Deu clases na Universidade de Basilea desde 1682, converténdose en profesor de matemáticas en 1687.

Estaba de acordo con Gottfried Leibniz, e así aprendeu cálculo, e colaborou có seu irmán Johann. Os seus primeiros papeis sobre curvas transcendentais (1696) e isoperimetría (1700, 1701) son exemplos temperáns da súa aplicación.

A súa obra mestra foi *Ars Conjectandi* (a arte das conxecturas), un traballo sobre a teoría da probabilidade. Foi publicado oito anos despois da súa morte (1713) polo seu sobriño Nicholas. Os conceptos proceso de Bernoulli e número de Bernoulli proceden do seu traballo, e por iso levan o seu nome.
1001

**1001** (**MI**) foi un ano común comezado en mércores segundo o calendario xuliano. Foi o primeiro ano do segundo milenio e do século XI.

## Acontecementos 
* Comezo da guerra santa de Mahmûd de Ghaznî para islamizar a India (até 1009). Vence ao rei Shahiya Jayapala cerca de Peshawar.
* Basilio II, monarca bizantino, emprende a conquista de Bulgaria. Até 1014 realiza unha expedición anual.
* Estevo I é aceptado como primeiro monarca de Hungría polo papa Silvestre II.
* Fundación do bispado de Gran (= Esztergom) en Hungría.

## Nacementos 
* 15 de agosto - Duncan I, rei da Escocia.
* Nicéforo III, emperador bizantino.

## Mortes 
* Rosvita von Gandersheim, monxa e escritora.
* Wang Yu-tcheng, poeta chinés (n. 954).

## Outros 
*

Historia ano a ano
1824

## Acontecementos 
* 24 de febreiro - baixo a influencia do emperador Pedro I, o Brasil tórnase unha monarquía constitucional
* 9 de decembro - na batalla de Ayacucho, forzas do Perú derrotan as tropas españolas. Neste mesmo día, Simón Bolívar é proclamado emperador do Perú, e Ludwig van Beethoven presenta a súa Novena Sinfonía.

### Arte e cultura 
* *Escena da matanza de Quíos*, cadro de Eugène Delacroix.

## Nacementos 
* 12 de marzo - Gustav Robert Kirchhoff, físico alemán.
* 14 de marzo - Daniel Carballo Cousido, xornalista e político galego (m. 1889).
* 20 de abril - Francesc Pi i Margall, político catalán.
* 21 de maio - Benito Vicetto, escritor e historiador galego.
* 26 de xuño - Lord Kelvin, físico británico (m. 1907)
* 1 de xullo - Casto Méndez Núñez, contraalmirante galego.
* 12 de xullo - José Puente Brañas, escritor e xornalista galego (n. 1857).
* 27 de xullo - Alexandre Dumas, fillo, escritor francés.
* 4 de setembro - Anton Bruckner, compositor e organista austríaco.
* 6 de setembro - José María Rojas Garrido, presidente de Colombia (m. 1883).
* 19 de novembro - Benito Losada Astray, médico, militar e escritor galego (m. 1891).

## Mortes 
* 26 de xaneiro - Théodore Géricault, pintor francés.
* 19 de abril - Lord Byron, escritor inglés.
* 12 de xullo - Pedro María de Cisneros, nobre e político galego.
* 16 de setembro - Lois XVIII, rei de Francia (n. 1755).
* 30 de setembro - Xosé Rodríguez González, científico e político galego (n. 1770).

## Outros 
Historia ano a ano
CEIP Gregorio Sanz

O **colexio público Gregorio Sanz** é un centro de educación primaria de Ribadeo. Inaugurado no 1973 baixo a dirección de Antonio Martínez López, dende 1994, por iniciativa da alcaldía e votación en pleno, debe o seu nome ó mestre e pedagogo Gregorio Sanz.
## Características
Nel o alumnado pode cursar dende educación preescolar ata o 6º curso de educación primaria. En 2005 e cursos sucesivos rondaba os 400 alumnos e alumnas e 20 profesores e profesoras, despois dunha diminución suave pero persistente debido á baixa natalidade.

A construción ten un edificio principal con aulas, un edificio adxacente administrativo, un ximnasio e unha pista cuberta, así como abundante extensión de terreo circundante e outros servizos menores, como parque infantil e un comedor na planta baixa.

Está situado en fronte do IES Porta da Auga e do campo de fútbol.

Ten xornada partida. No 2014 propúxose cambiar a xornada continua, pero non foi aprobado. No curso 2018/2019 volveuse a propoñer.

## Notas
Cantarrá, Ribadeo, Ribadeo

**Cantarrá** é un barrio da parroquia de Santa María do Campo de Ribadeo, situada no concello lugués de Ribadeo.

Nel atópase o Cuartel da Garda Civil e a estación do FEVE. Por alí pasa o río de Vilaselán.

## Lugares e parroquias 
### Lugares de Fanoi 
### Parroquias de Abadín
Liga dos Comunistas

A **Liga dos Comunistas** ou **Liga Comunista** foi unha organización revolucionaria nada en Londres no ano 1847. Formado despois dun congreso da Liga dos Xustos, organización de obreiros alemáns desterrados que se formou en París en 1836, dirixida por Wilhem Weitling, a cal mudou de nome despois do congreso. En 1847 Marx entrou na organización e deseguida produciuse un desencontro con Weitling.

En 1847 faráse público o seu programa, escrito por Karl Marx e Friedrich Engels, baixo o nome de *Manifesto do Partido Comunista*.[miniatura|[Karl Marx e Friederich Engels|centro]]
Proletariado

[miniatura|Real provisión de [1775 que autorizaba fábricas de lenzos no Reino de Galicia]]
O **proletariado** (do latín *proles*, liñaxe ou descendencia) é un termo empregado para identificar unha clase social máis baixa. Un membro de tal clase é chamado un **proletario**. Orixinalmente identificábase como aquelas persoas que non teñen outra riqueza que os seus fillos. O termo era utilizado inicialmente nun sentido despectivo, ata que Karl Marx o empregou nun sentido positivo para identificar o que el chamou a clase obreira.

### O proletariado na teoría marxista 
Na teoría marxista, o proletariado é aquela clase da sociedade que non ten a propiedade dos medios de produción. Polo tanto, a única fonte de ingresos para os proletarios é a venda da súa forza de traballo.

O marxismo ve o proletariado e a burguesía (a clase propietaria) como inherentemente hostís, dado que, por exemplo, os traballadores de fábrica desexan que os salarios sexan tan altos como sexa posible, mentres que os donos desexan que os custos, e polo tanto os salarios, sexan tan baixos como sexa posible.
Burguesía

**Burguesía** é un termo empregado en economía, política e socioloxía para describir de forma xeral unha parte da sociedade, que no seu conxunto é a posuidora da maior parte dos bens produtivos, o que a converte nunha forma importante do poder económico. A súa recente conformación de poder foi orixinada das ganancias do comercio na época feudal, pero diversificouse cando foron capaces de tomar o poder político en diversos lugares ou países.

O termo burguesía comezouse a utilizar na Idade Media para designar o conxunto de comerciantes que acumulaban riquezas provenientes dos seus negocios. Xurdiu a partir de que estes comerciantes instalábanse nas aforas das fortalezas feudais (*burgos*), e de aí procede *bourgois* (burgués, en francés). Co avance dos medios de produción, a burguesía foi desenvolvendo unha oposición de tipo político ós señores feudais, que comezaban a decaer, e cos anos desprazou do poder político o feudalismo coa Revolución francesa, dando paso a un novo sistema imperante, coñecido como capitalismo.
Chipset

.]]
O **chipset** é o conxunto de chips que integran a placa base dun ordenador. Nos sistemas de tipo Pentium fan referencia a dous chips, o northbridge e o southbridge.

Algunhas das funcións lóxicas que adoita integrar son:

* Soporte para o microprocesador. 
* Controlador de memoria para xestionar a memoria RAM e os diferentes niveis de memoria caché.
* Control dos periféricos e do bus de entrada e saída.
* Controlador dos dispositivos de almacenamento que cumprar co estándar IDE/ATAPI.
* Controlador de Acceso Directo á Memoria.
* Controlador de teclado.

Intel é o principal fabricante de chipsets, entre os outros fabricantes están VIA Tecnologies, AMD, SiS, Acer ou NVIDIA.
Coturno

Un **coturno** era un calzado grego de sola gorda que cobría parte da perna de maneira semellante a como facía o calceus.

O coturno empregábase especialmente na caza e nas actuación teatrais. Non tiña unha forma especial, de xeito que podía utilizarse indistintamente para os dous pés. Atábase con fitas vermellas. En Roma usouse no teatro. A musa Melpómene, unha das dúas musas do teatro, represéntase con coturnos.
Calceus

Na Roma Antiga, o ***calceus*** era un unha pequena bota baixa que cubría, ademais do calcañar, todo o pé e por riba dos nocellos.

Os escravos non o podían levar, pero si as mulleres, que utilizaban un calceus igual ao dos homes. O *calceus senatorius* ou *patricius* era de cor preta e cubría o terzo inferior da perna, aproximadamente. Na cana facíase unha fendedura que permitía calzalo e que se protexía cunha lingüeta, a *lingula*. Atábase lazando dúas bandas de tecido á perna, cada unha por separado, e deixando colgar en cada intersección lazadas amplas, que denotaban a categoría de quen o levaba. Os senadores de antiga liñaxe tiñan dereito a levar un adorno en forma de crecente, a *lunula*. O *calceus senatorius* fíxose branco no Baixo Imperio. O *calceus mulleus* era vermello.

O *calceus tepandus* era un calzado etrusco coa punta curvada para dentro.
Audio Modem Riser

miniatura|módem AMR
miniatura|bus AMR (abaixo á esquerda)
O bus **AMR** (**Audio Modem Riser**) apareceu tras a aparición do chipset Intel i810 en 1998. Deseñouse para soportar a conexión de módems e tarxetas de son, sempre que cumpran as especificacións AMR, baseadas no estándar AC97. Implementaba a parte lóxica hardware directamente na propia placa base. Semellante ao AGP, pero máis curto e con menos contactos (2x23).
Substituiuse polo bus ACR e o CNR

## Ligazóns externas
Nota de prensa de Intel polo seu lanzamento (en inglés)
Acrocorinto

O **Acrocorinto** (Ακροκόρινθος en grego) é a fortaleza situada na acrópole de Corinto (a 575 m. de altitude), co que é a de maior tamaño do Peloponeso. Foi utilizada durante a Antigüidade e a Idade Media.

## Historia 
Foi famosa na antigüidade polas súas defensas e polo templo dedicado a Afrodita, no que servían numerosas hieródulas. A acrópole de Corinto xa constituía unha posición ben defendíbel por causa da súa forma, mais foi fortificada polos cipsélidas desde o século VII a.C. e renovada por Xustiniano como sede dos estrategos do tema de Hellas. Os francos utilizáronna durante a Cuarta Cruzada, e posteriormente os venecianos e os turcos. Grazas a que dispuña de acceso a fontes de auga, a fortaleza de Acrocorinto utilizouse como derradeira liña de defensa no sur de Grecia para evitar que as forzas inimigas entrasen na península do Peloponeso. As defensas consistían en tres murallas. O templo de Afrodita foi cristianizado e posteriormente convertido en mesquita. A Escola Americana realizou escavacións en Acrocorinto en 1929 e na actualidade visítase como un dos castelos medievais máis importantes de Grecia.

Pausanias, o xeógrafo do século II, narra na súa *Descrición de Grecia* un mito corintio: Briareo, un dos hecatónquiros, facía de xuíz nunha disputa entre Poseidón e Helios acerca do mar e o sol e decidiu que o Istmo de Corinto fose para Poseidón e a acrópole de Corinto para Helios.

A fonte Peirene está situada no interior das murallas. Pausanias di que está situada detrás do templo e que foi un presente de Asopo a Sísifo a cambio da información de que Zeus quen violara á filla de Asopo, Exina.miniatura|Mapa das ruínas de Acrocorinto.|centro|300x300px
PCI

As siglas **PCI** pódense referir a:

***Partido Comunista Italiano**.
***Parti Communiste Internationaliste**, PCI, de Francia.
***Partido Comunista Internacional**.
***Partido dos Comunistas Italianos**.
*En informática, **PCI** é un tipo de zócolo para tarxetas de expansión;
****Personal Computer & Internet***, unha revista adicada á informática.
*O **Poder calorífico inferior**, (PCI).
***Igrexa Presbiteriana de Irlanda** (*Presbyterian Church in Ireland*).
1825

## Acontecementos 
* 1 de xuño - España: Créase en Segovia o *Colexio Xeneral Militar* con sede no Alcázar. Posteriormente estaría en Madrid e Toledo, até a súa supresión en 1850.
* 6 de agosto - Proclamación da independencia de Bolivia.
* 25 de agosto - O Uruguai declara a súa independencia do Brasil (en 1828 constitúese como estado).
*
### Arte e cultura 
* 12 de febreiro - Estrea da ópera *Adelson e Salvini*, de Bellini, no Teatro do Conservatorio di S. Sebastiano de Nápoles.

### Ciencia e tecnoloxía 
* Primeira liña ferroviaria do mundo no Reino Unido.

## Nacementos 
* 9 de febreiro - Benito María Hermida Verea, político galego (m. 1905).
* 15 de marzo - Aníbal Pinto Garmendia, presidente chileno (m. 1884).
* 4 de maio - Thomas Henry Huxley, biólogo británico (m. 1895).
* 17 de maio - Matías López López, industrial e político galego.
* 21 de xullo - Práxedes Mateo Sagasta, político español.
* 15 de agosto - Bernardo Guimarães, escritor brasileiro (m. 1884).
* 11 de setembro - Giuseppe Prinzi, escultor italiano (m. 1895).
* 25 de setembro - Rafael Wenceslao Núñez Moledo, presidente de Colombia (m. 1894).
* 2 de decembro - Pedro II, emperador do Brasil (m. 1891).
* Eusebio da Guarda, negociante e filántropo coruñés (m. 1897).

## Mortes 
* 7 de maio - Antonio Salieri, compositor italiano.
* 19 de maio - Henri de Saint-Simon, filósofo francés, teórico do socialismo utópico.
* 20 de agosto - Juan Martín Díez, *El Empecinado*, é aforcado na cidade de Roa.
* 1 de decembro - Alexandre I, Tsar de Rusia.

## Outros 
Historia ano a ano
1817

## Acontecementos 
* 4 de xaneiro - Uruguai: o xeneral José Gervasio Artigas, creador da Provincia Oriental, fundamento do actual Uruguai, é derrotado polos portugueses no Paso do Catalán.
* 12 de febreiro - Chile: batalla de Chacabuco. Decisiva vitoria das forzas patriotas sobre os españois.
* España - Abolición da trata de negros.

### Ciencia e tecnoloxía 
* Georg Wilhelm Friedrich Hegel - Enciclopedia das ciencias filosóficas.

## Nacementos 
* 15 de febreiro - Robert Angus Smith, químico escocés.
* 19 de marzo - José María Posada Pereira, poeta e xornalista galego.
* 12 de xullo - Henry David Thoreau, escritor estadounidense (m. 1862)
* 25 de agosto - Alfred Francis Russell, presidente de Liberia (m. 1884)
* 14 de setembro - Theodor Sterm, escritor alemán
* 24 de setembro - Ramón de Campoamor, poeta asturiano.
* 30 de novembro - Theodor Mommsen, alemán premio Nobel de Literatura (m. 1903)

## Mortes 
* 24 de maio - Juan Meléndez Valdés, político e poeta español.
* 14 de xullo - Germaine de Staël, escritora francesa (n. 1766).
* 18 de xullo - Jane Austen, escritora británica.
* 11 de novembro - Francisco Javier Mina Larrea. Militar español na Guerra da Independencia e loitador pola independencia de México.

## Outros 
Historia ano a ano
Batalla de Chacabuco

Na **batalla de Chacabuco**, acontecida o 12 de febreiro de 1817, as forzas de José de San Martín e Bernardo O'Higgins venceron ás realistas despois de dous anos e medio de ocupación española, período coñecido como a Reconquista. A partir desa vitoria, os españois empezaron a repregarse cara ao sur e os seus contrincantes preparáronse para desaloxalos definitivamente de Chile na batalla de Maipú.
1827

**1827** (**MDCCCXXVII**) foi un ano común comezado en luns segundo o calendario gregoriano.

## Acontecementos 
España: sublevación carlista en Cataluña.

### Música 
* 27 de outubro - Estréase a ópera *Il pirata*, de Bellini, no Teatro de La Scala de Milán.

## Nacementos 
* 2 de febreiro - Francisco María de la Iglesia, xornalista e escritor galego (m. 1897).
* 17 de febreiro - Manuel Villacampa del Castillo, militar galego (m. 1889).
* 31 de marzo - Francisco Suárez García, xornalista, escritor e político galego (m. 1900).
* 30 de setembro - Maximino Teijeiro Fernández, médico e político galego (m. 1900).
* 16 de outubro - Arnold Böcklin, pintor suízo (m. 1901).

* 26 de novembro - Ellen G. White, profetisa e cofundadora da Igrexa adventista do sétimo día (m. 1915).
* 28 de decembro - Manuel Aguirre de Tejada, avogado e político galego (m. 1911).

## Mortes 
* 17 de xaneiro - Johann Heinrich Pestalozzi, pedagogo suízo (n. 1746).
* 22 de febreiro - Charles Wilson Peale, pintor estadounidense (n. 1741).
* 5 de marzo - Alessandro Volta, físico italiano (n. 1745).
* 5 de marzo - Pierre Simon Laplace, matemático francés (n. 1749).
* 26 de marzo - Ludwig van Beethoven compositor alemán (n. 1770).
* 8 de agosto - George Canning, primeiro ministro británico (n. 1770).
* 12 de agosto - William Blake, poeta e pintor inglés.

## Outros 
Historia ano a ano
Magma

**Magma** é un volume de rocha fundida, localizado normalmente dentro dunha cámara de magma, debaixo da superficie da Terra. Esa complexa solución de silicatos a alta temperatura, entre 650 e 1200 graos Celsius, é orixe de todas as rochas ígneas, tanto das intrusivas como das extrusivas. O magma permanece baixo alta presión e, algunhas veces, emerxe a través das fendas volcánicas, na forma de lava fluente e fluxos piroclásticos. Os produtos dunha erupción volcánica xeralmente conteñen gases disolvidos que poden non chegar a alcanzar a superficie do planeta. O magma acumúlase en cámaras, situadas no interior da codia terrestre, tendo, segundo a localización, leves alteracións na súa composición.
1826

## Acontecementos 
* O francés Nicéphore Niépce fai a fotografía máis antiga que se conserva: *Vista dende a ventá en Le Gras* (*A cour du domaine du Gras*), desde a ventá da súa casa en Le Gras, Saint-Loup-de-Varennes, Francia.
* 1 de abril - Samuel Morey patenta o motor de combustión interna.

### Música 
* 30 de maio - Estrea da ópera *Bianca e Gernando*, de Bellini, no Teatro San Carlo de Nápoles.

## Nacementos 
* 26 de xaneiro - Manuel Soto Freire, editor e xornalista galego (m. 1897).
* 3 de febreiro - Walter Bagehot, foi un home de negocios, ensaísta e xornalista, que escribiu extensamente sobre literatura, política, economía e outros moitos asuntos.
* 3 de maio - Rei Carlos XV de Suecia (m. 1872)
* 24 de agosto - Marcial del Adalid, compositor musical galego (m. 1881)
* 16 de setembro - José Eusebio Otálora, presidente da Colombia (m. 1885)
* 17 de setembro - Bernhard Riemann, matemático alemán.
* 24 de novembro - Carlo Lorenzini, coñecido como Carlo Collodi, xornalista e escritor de literatura infantil italiano, autor de "Le aventure di Pinocchio" (*As aventuras de Pinoquio*). (m.1890)

## Mortes 
* 10 de marzo - Rei Xoán VI de Portugal (n. 1767)
* 6 de maio - Ottaviano Targioni Tozzetti, médico e botánico italiano.
* 7 de xuño - Joseph von Fraunhofer, astrónomo, óptico e físico alemán.
* 4 de xullo - Thomas Jefferson, terceiro presidente dos Estados Unidos (n. 1743)
* 4 de xullo - John Adams, segundo presidente dos Estados Unidos (n. 1735)
* 22 de xullo - Giuseppe Piazzi, astrónomo e sacerdote italiano.
* 23 de novembro - Johann Elert Bode, astrónomo alemán.

## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Historia ano a ano
Sweep-picking

Técnica de execución aplicada nas guitarras eléctricas, consistente en interpretar os acordes como notas sucesivas, de tal xeito que a puga vaia *esbarando* polas sucesivas cordas, o que se consegue normalmente mantendo unha inclinación da puga aproximada de 45 graos.

A cada corda correspóndelle así unha nota: se dúas ou máis notas coinciden na mesma, interprétanse mediante ligados (ben por *Hammer on, Pull off ou Tapping).* Ademais, os acordes a interpretar con esta técnica serán sempre pechados (sen tocar ningunha corda ó aire).

A principal virtude desta técnica é permitir unha elevada velocidade de execución, ademais de ser relativamente sinxela.

Un dos expoñentes desta técnica foi Yngwie Malmsteen. Esta técnica desenvolveuse para que os guitarristas puidesen interpretar na guitarra eléctrica melodías clásicas de violín.
Historia de Hong Kong

Cun solo pobre e montañoso e carente de auga doce, a única vantaxe do lugar era o excelente fondeadoiro protexido que procuraba a illa de Xianggang. Ata o século XIX soamente foi asentamento dunha aldea de pescadores e guarida de piratas.

Cara a 1821 os ingleses xa utilizaban o emprazamento para cargaren os seus navíos de opio. Foi xusto trala primeira guerra de tal, co tratado de Nanjing en 1842, que China cedeu a illa ao Reino Unido. Construíuse o primeiro asentamento e porto (Victoria Harbour), aos pés do pico homónimo.

Non satisfeitos co dominio dunha soa beira, trala segunda Guerra do Opio, en 1860, os ingleses conseguen a cesión da península de Kowloon. E no 1898, complétano coa cesión por cen anos dos Novos Territorios que é como a rexión administrativa especial chegou ata a devolución da soberanía a China en 1997.

As moi especiais características da súa situación xeográfica e política, favoreceron unha rápida expansión coma lugar de refuxio e inmigración masiva, especialmente trala segunda guerra mundial, apoiándose na industria téxtil con man de obra barata, e o porto, un dos de maior tráfico do mundo.

É preciso salientar dúas cousas: na actualidade, oficialmente Hong Kong é unha rexión especial dividida en distritos; é dicir, non hai cidade ningunha que se chame Hong Kong; de feito, non hai municipalidade ningunha coma tal en Hong Kong.

En segundo lugar, a pesar da súa enorme importancia e poboación, carece dunha ordenación urbanística, pois trátase dunha urbe dun moi recente de crecemento explosivo de aluvión. Como o terreo aproveitable é escaso, faise cara a arriba e en recheos, torres e rañaceos cunhas altísimas densidades. Soamente nos últimos anos, o deseño e altura dalgúns deles converten a Hong Kong nunha digna rival de Nova York.

## Notas 
## Véxase tamén 
* China
* Inglaterra
Ostinato

O **ostinato** (termo que provén do italiano e quere dicir "obstinado") é unha técnica de composición consistente nunha sucesión de compases compostos cunha secuencia de notas das que unha ou varias se repiten exactamente en cada compás. De aí o nome en italiano, que significa "obstinación, empeño en repetir o mesmo".

É un efecto moi relacionado co pedal, difenrenciándose en que o pedal é unha soa nota a que se repite ou mantén, mentres que no *ostinato* é unha frase a repetida. Ó igual que o pedal, o *ostinato* atópase normalmente no baixo, aínda que pode facelo en calquera outra voz.

Existe tamén a posibilidade de construór *ostinati* que vaian variando lixeiramente (os cambios ou variacións do orixinal non poden ser drásticos, porque deixaría de ser un *ostinato* e escoitaríase como outra cousa). En xeral, o patrón debe ficar identificable.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
;Específica
* Des Forêts, Louis-René: *Ostinato*. University of Nebraska Press, 2002.
* Schnapper, Laure: «Ostinato». *New Grove Dictionary of Music and Musicians*, ed. Stanley Sadie. Macmillan, 2001 [1980].
* Schnapper, Laure: ''L'ostinato, procédé musical universel*. H. Champion, 1998.

;Xeral
* De Candé, Roland: *Nuevo diccionario de la música vol. I* e *II*. Grasindo, 2002.
* De Pedro, Dionisio: *Teoría completa de la música*. Real musical, 1990.
* Grabner, Hermann: *Teoría general de la música*. Akal, 2001.
* Michels, Ulrich: *Atlas de música*. Alianza, 2009 [1985].
* Pérez Gutiérrez, Mariano: *Diccionario de la música y los músicos vol. 1* *2* e *3*. Akal, 1985.
* Randel, Don Michael: *The Harvard Dictionary of Music*. Harvard University Press, 2003.
* Zamacois, Joaquín: *Teoría de la música''. Idea, 2002 [1949].
Legato

[miniatura|200px|Notas *ligadas* por unha [ligadura (música)|ligadura de expresión.]]
Na notación musical, o **legato** (termo do italiano que significa "ligado", "unido") indica a unión de dúas ou máis notas musicais. Poden distinguirse dous tipos principais de ligados:

* Ligados de notas iguais: o efecto é incrementar o valor (duración) das figuras, sendo esta duración a suma das duracións das notas ligadas.
* Ligados de notas distintas: Indica que as notas ligadas deberán executarse como se fosen unha soa (aínda mantendo cada unha a duración correspondente á súa figura), para o que deberán utilizarse as técnicas apropiadas segundo o instrumento (arrastre, tensado, martilleo etc.).

O ligado escríbese cunha liña curva entre as dúas notas ligadas (denominada ligadura), ou ben cunha liña curva enriba ou debaixo das notas ligadas. Neste caso, é costume agrupar antes as notas ligadas para que formen unha soa figura.
-137

## Acontecementos 
* Décimo Xunio Bruto, "O Galaico", leva a cabo unha expedición ó noroeste da Península Ibérica.

## Nacementos 
## Mortes 
## Outros 
Historia ano a ano
Estocástico

Denomínase **estocástico** aquel sistema que funciona, sobre todo, polo azar. As leis de causa-efecto non explican como actúa de maneira determinista, senón en función de probabilidades. A palabra provén do grego: στοχαστικός, hábil en conxecturar. Significa "pertencente ou relativo ao azar".

En Investigación de operacións, Modelos Probabilísticos e Estocásticos é o mesmo.

## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Estatística
* Proceso estocástico
Proceso estocástico

Nas matemáticas de probabilidade, un **proceso estocástico** é unha función aleatoria. En aplicacións prácticas, o dominio no que a función é definida é un intervalo de tempo (un proceso estocástico deste tipo chámase serie temporal) ou unha rexión do espazo (un proceso estocástico chamado campo variable). Exemplos familiares de series temporais inclúen o mercado de accións e flutuacións do prezo de cambio, sinais como a voz, son e vídeo; datos médicos como a presión sanguínea ou a temperatura; movemento aleatorio como o movemento Browniano. Exemplos de campos variables inclúen imaxes estáticas, topografías aleatorias ou variacións dun material non homoxéneo.

## Definición 
Un proceso estocástico é un conxunto indexado de variables aleatorias, cada unha das cales é definida no mesmo espazo de probabilidade W e toma valores do mesmo codominio D (a miúdo os números reais \R).

Un caso importante é o conxunto discreto

:f_i: W \to D,

onde *i* toma valores discretos do conxunto índice *I*, a miúdo os enteiros non negativos {0, 1, 2, 3, ...}.

Nun proceso estocástico continuo o conxunto índice é continuo (normalmente o espazo ou o tempo), dando como resultado un número infinito de variables aleatorias.

Cada punto do espazo de estados \Omega; corresponde a un valor particular de cada variable aleatoria e a función resultante (mapeando un punto no conxunto índice co valor da variable aleatoria asociada a el) coñécese como a *realización* do proceso estocástico.

Un proceso estocástico particular determínase especificando a distribución de probabilidade conxunta das variables aleatorias f(x).

Procesos estocásticos pódense definir en dimensións maiores engadindo unha variable aleatoria multivariable a cada punto do conxunto índice, o que é equivalente a usar un conxunto índice multidimensional. De feito, unha variable aleatoria multivariable pode por si mesma tomarse como un proceso estocástico con conxunto índice I = \{ 1 \ldots n \}
-138

## Acontecementos 
### Asia 
* Zhang Qian comeza as súas exploracións en Asia Central para o emperador chinés Han Wu Di, que se prolongarán até -126.
miniatura|esquerda|275px|Partida da expedición de Zhang Qian a Asia Central, mural da caverna de Mogao
### Mundo mediterráneo 
* Atalo III Filométor convértese en rei de Pérgamo ao suceder ó seu tío Atalo II (até -133).
* Fundación da cidade de Valencia.

## Nacementos 
* Lucio Cornelio Sila, ditador de Roma (m. -78).

## Mortes 
* Mitrídates I xa dos partos desde -171.
* Atalo II, monarca de Pérgamo desde -159.

## Outros 
Historia ano a ano
-139

## Acontecementos 
* Primeiras incursións romanas dirixidas por Quinto Servilio Cepión no territorio da Gallaecia. Ataca tamén o territorio dos vacceos.
* Tautalo, sucesor de Viriato, dirixe unha expedición lusitana até Sagunt. Rexeitado polos romanos, invade a Bética.

## Nacementos 
## Mortes 
* Viriato, heroe lusitano, contra os invasores romanos, traizoado por tres subornados.

## Outros 
Historia ano a ano
Codia terrestre

[miniatura|300px|1 - [Codia continental.2 - Océano e, debaixo, a codia oceánica.3 - Manto.]]
A **codia terrestre** é a capa máis superficial da Terra, parte da litosfera, que ten un espesor variable entre os cinco quilómetros de profundidade nos océanos ata 70&nbsp;km de profundidade media nas cordilleiras continentais. A codia terrestre está composta por rochas silíceas, distinguíndose tres capas principais:
* **Capa sedimentaria**: está formada por rochas sedimentarias que se sitúan sobre os continentes e sobre as plataformas continentais. Esta capa está formada por rochas repregadas que forman parte das cordilleiras actuais e antigas dos continentes e da base da plataforma continental, e por sedimentos recentes que se depositan fundamentalmente sobre a plataforma continental e os fondos mariños próximos ao continente.
* **Capa granítica**: está formada por rochas como o granito e outras semellantes. Forma a masa fundamental das zonas continentais emerxidas. Entre esta capa e a seguinte apréciase a descontinuidade de Conrad, chamada tamén "canle da litosfera", que marca os límites da capa granítica e a capa inferior basáltica. Tanto a capa sedimentaria como a granítica son capas descontinuas e atópanse como flotando en equilibrio isostático sobre a capa basáltica, como o fai un iceberg sobre a auga.
* **Capa basáltica**: está formada por rochas semellantes ao basalto. É unha capa continua ao redor da Terra, ao contrario cás dúas anteriores. A descontinuidade de Mohorovičić separa a capa basáltica do manto.

A codia terrestre é unha gran descoñecida polas dificultades que presenta o seu estudo. Porén, os datos que facilitan os estudos sismolóxicos contribuíron de forma importante ao coñecemento da estrutura interna da Terra. A través da análise da propagación das ondas sísmicas constrúense perfís que proporcionan a xeometría das estruturas tectónicas.

En 2013, a Asemblea Xeral das Nacións Unidas acordou celebrar no día 5 de decembro o *Día Mundial do Solo*, buscando destacar o valor deste recurso e concienciar ós gobernos dos diferentes países a necesidade de alcanzar un compromiso de mellora proactiva da saúde do solo (loita contra a desertificación, potenciar unha agricultura sostible, facer fronte ó cambio climático etc.).

## Notas
Serie temporal

En estatística e procesamento do sinal, unha **serie temporal** é a secuencia de datos, medidos normalmente en tempos consecutivos, e espazados a intervalos uniformes de tempo. A análise de series temporais comprende métodos que intentan comprender as ditas series de tempo, a miúdo para comprender a teoría que rexe os puntos de datos, ou para facer predicións. A predición de series temporais é o uso do modelo para predicir eventos futuros baseados no coñecemento de eventos pasados: predicir futuros datos antes de ser medidos. O exemplo típico é o prezo de apertura dunha acción baseándose no seu comportamento pasado.

Os modelos para as series temporais poden ter moitas formas. Dúas clases de importancia práctica son os modelos de *media móbil* (MA en inglés), e os modelos *autoregresivos* (AR en inglés). Estes dous casos dependen dos datos pasados de xeito lineal. A combinación de ambos modelos dá lugar a un modelo autorregresivo de media móbil (ARMA). A dependencia non lineal de datos pasados é de interese pola posibilidade de producir unha serie temporal caótica.

Úsanse diferentes notacións para a análise de series temporais

:X= \{X_1, X_2, \dots \}

é a notación común que especifica a serie temporal *X* que está indexada polos números naturais.

As ferramentas para investigar datos de series temporais inclúen:

* Consideracións da función de autocorrelación e a función de densidade espectral.
* Realización da Transformada de Fourier para investigar a serie no dominio da frecuencia.
* Uso dun filtro para borrar ruído non desexado.
* Redes neuronais artificiais.
* Técnicas de análise de tempo-frecuencia:
** Transformada wavelet continua.
** Transformada Fourier Short-time.
** Transformada Chirplet.
** Transformada de Fourier fraccional.
* Análise de caos.
-140

## Acontecementos 
* Tregua precaria entre romanos e lusitanos. Viriato é recoñecido como *amicus populi Romani*.
* Wu Ti goberna na China (ata o 86 a.C.).

### Ciencia e tecnoloxía 
* Construción do acueduto de Aqua Marcia, en Roma.

## Nacementos 
## Mortes 
* Pacuvio, dramaturgo romano (n. ca. -220).

## Outros 
Historia ano a ano
-136

## Acontecementos 
* O confucianismo é adoptado como a relixión do estado na China polo emperador Wu Di.
* Comeza a Primeira Guerra dos Escravos, en Roma, que durará até - 132

## Nacementos 
## Mortes 
## Outros 
Historia ano a ano
Cabalo de Troia

[miniatura|Cabalo de madeira usado na película *Troia* ([2004).]]
O **cabalo de Troia** é un enxeño descrito na obra de Homero *A Odisea*.

## A lenda 
As forzas gregas que asediaron Troia durante dez anos non puideron superar as altas murallas que a defendían. Tras tantos anos de guerra, Odiseo (chamado Ulises polos latinos), o máis astuto dos mortais, propúxolles aos xefes gregos construír un enorme cabalo de madeira cunha barriga onde caberán os máis valorosos heroes gregos. A frota grega retirouse á próxima illa de Ténedos, tras queimar o campamento para que os troianos o advertiran e saíran confiados ao campo. Un grego, finxíndose fuxitivo, quedaría fóra e contaríalles aos troianos que este cabalo estaba consagrado á deusa Atenea.

Os troianos, grandes crentes nos deuses, caeron no engano. Aceptaron o cabalo para ofrendalo aos deuses, ignorando que era unha trampa dos gregos para traspasar as súas murallas, que tiveron que derribar parcialmente dado o gran tamaño do mesmo. Dentro do cabalo escondíase un selecto grupo de soldados. Unha vez o cabalo dentro de Troia, os soldados ocultos nel abriron as portas da cidade, e tras isto invadiron, destruíron e queimaron Troia.

Este episodio é narrado n'*A Odisea*, o poema atribuído a Homero, que relata partes da Guerra de Troia segundo conta as aventuras do heroe grego Odiseo no seu regreso á súa patria, Ítaca. E tamén alude a el Virxilio na *Eneida.*

## Na cultura popular 
Por exemplo, existe a frase "ser algo un cabalo de Troia", que significa que é un engano destructivo, coma na Ilíada
VRAM

**VRAM** (*Video Random Access Memory*) é unha memoria de dobre porto de transferencia que se emprega no hardware gráfico de alta resolución, usada polos adaptadores de vídeo. A diferenza da memoria RAM a esta memoria pode acceder á vez o monitor e o procesador da tarxeta gráfica co que permite mellor rendemento gráfico que a DRAM, aínda que é máis cara.