Saudade

**Saudade** é unha palabra de difícil definición nas linguas galega e portuguesa. Expresa un sentimento afectivo primario, próximo á melancolía, estimulado pola distancia temporal ou espacial a algo amado e que implica o desexo de resolver esa distancia. Manuel de Melo definiuna como *"bem que se padeçe y mal de que se gosta"* en 1660. A palabra *saudade* foi adoptada por algunhas outras linguas na súa forma orixinal, dada a dificultade de traducila.

## Etimoloxía 
[miniatura|*La Saudade*, [Editorial Galaxia|Galaxia, 1953, inclúe artigos en galego e castelán de Ramón Piñeiro, Domingo García-Sabell, Lois Tobío Fernández, Xoán Rof Carballo, Francisco Elías de Tejada, Xesús Alonso Montero, Manuel Vidán e Francisco Fernández del Riego.]]
Sobre a orixe da palabra *saudade* non hai un consenso amplo entre os diferentes autores.

A hipótese que explica a súa orixe a partir da voz latina *solitate* é defendida por numerosos autores dende mediados do século XIX ata os nosos días. Esta hipótese está moi estendida, pero pouco fundamentada. A modo de exemplo, a hipótese evolutiva exposta por A. Cortesao no 1900 (*Solitate > *suïdade > *soadade > *suadade > saüdade*) considérase hoxe totalmente inverosímil. Mesmo entre os partidarios da orixe latina hai diverxencias no relativo ás relacións cronolóxicas das diversas formas e ós seus significados respectivos.

Carolina Michaëlis de Vasconcelos en 1922 defendía a orixe da palabra *saudade* no plural feminino latino *solitatem*, nun ensaio que excedía en moito a simple análise etimolóxica, adentrándose no literario. C. Bastos trataba en 1914 as relacións entre as diferentes formas da palabra *saudade* en galego e portugués. José Luis Varela advirte a imposibilidade dunha orixe en *solitatem*. Segundo Joaquim de Carvalho, a palabra deriva do adxectivo e adverbio latino *solu*, que liga o significado de *saudade* ó de *soidade*. Karl Vossler menciona alusións á voz árabe *saudá*, que significa hipocondría, melancolía, desánimo, mal de corazón. Tamén fala da influencia da palabra *suave*, do latín *suavis*, polo emprego que fixeron dela os provenzais e os humanistas.

Hoxe contémplanse tres hipóteses que non recorren a procesos de evolución fonética regular para explicar a forma moderna da palabra *saudade*:
* *Adaptación* a unha mellor adecuación fonética simbólica: proceso de aproximación a formas máis harmónicas ó oído. Actualmente esta é a hipótese máis estendida.
* *Analoxía* con outras palabras que comezan con *saud-*: posible influencia de *salutare*, *salute*, *salutate*, *sanitate*...
* *Influencia literaria*, coa "falsa latinización" de *oi* en *au*, ó contrario da habitual mudanza de *au* en *oi*.

Antes de chegar á forma actual de *saudade*, empregáronse en diferentes momentos e lugares *soëdade*, *soidade* e *suidade*. A primeira consérvase na poesía antiga como arcaísmo ata entrado o século XV e é recuperada por Rosalía e Curros na súa poesía. A segunda foi empregada por don Dinís. A terceira tamén foi empregada por Rosalía. No século XIV aparece, xunto a esta última, a forma *saudade*, que se imporá finalmente.

## Características 
### Perspectiva antropolóxica 
A explicación antropolóxica da saudade e as súas posibles causas foi obxecto de numerosas conxecturas. De entre elas, algunhas buscábana en razóns de causa, como as que falan da paisaxe maternal, a situación de illamento ou o medo ó mar; outras son de tipo histórico, como a suposición do celtismo, as conquistas e descubrimentos de Portugal ou a preservación da identidade fronte a Castela; outras de tipo sociolóxico, como a emigración ou a insolidariedade social; ou de tipo psicolóxico, como o carácter introvertido, os diversos intentos de regreso á seguridade primordial mediante o instinto da morte, do que falaba o doutor Novoa Santos, ou o regreso subconsciente ao seo materno, a Dór romanesa, a *Sehnsucht* xermánica, a *señardá* asturiana ou a *anyorança* catalá.

[miniatura|esquerda|*Saudades de Nápoles* ([1895), de Bertha Worms.]]

Ao dicir de don Duarte, rei de Portugal, ''"suidade propriamente he sentido que o coraçom filha por se achar partido da presença d'algùa pessoa ou pessoas que muito per afeiçom ama, ou espera cedo de seer [partido]"*. Moitos autores teñen indagado sobre o motivo da aparición do sentimento saudoso, en especial sobre a súa identificación xeográfica co noroeste da Península Ibérica. É recorrente atribuír tal explicación á orixe celta do pobo galego. S.G. Morley, falando de Rosalía de Castro, afirma que os antepasados celtas dos actuais galegos deixaron nestes unha pasividade e unha melancolía ben diferentes do robusto modo de ser dos casteláns. Para Joaquim de Carvalho, a explicación desta localización non é allea á orixe céltica. Unamuno supón a orixe da saudade nas formas da paisaxe galega, *"un paisaje habitable, que seduce como un nido incubador de morriñas y saudades"*. Na mesma liña, Gerald Brenan ve na saudade unha orixe indubidablemente climática: os ventos atlánticos proporciónanlle a Galicia o mesmo espírito lánguido que a Irlanda e ás Illas Hébridas. Isto atópase nos diálogos de Martín Codax co seu mar..

### Perspectiva filosófica 
Ramón Piñeiro escribiu en 1953 un ensaio titulado *Para unha filosofía da saudade*, que é considerado a máis profunda investigación sobre este tema dende unha perspectiva filosófica. Segundo di Piñeiro, a saudade é un estado de ánimo derivado dun sentimento de soidade. Polo tanto, as diversas formas de soidade derivan en diferentes modos de saudade: a que o home aprecia nas súas circunstancias (obxectiva), e a que vive na súa intimidade (subxectiva). A frecuente identificación entre *saudade* e *morriña* nace da confusión de termos achegados, pero o que caracteriza á morriña é a tristura depresiva, mentres que a saudade está caracterizada pola carencia de significación psicolóxica. A identificación da saudade coa *Sehnsucht* dos alemáns, proposta no seu día por José Luis Varela, afástaa da súa acepción de nostalxia dun ben perdido para considerala a procura dun obxecto descoñecido que se sente necesario. Celestino Fernández de la Vega, pola súa parte, identifica a saudade coa angustia como a entendía Heidegger, sen reparar en que a saudade carece da dimensión temporal da angustia.

En continuidade co pensamento de Piñeiro, o Padre Antonio Pereira Dias de Magalhâes céntrase máis nunha saudade "positiva", a da esperanza e do sentimento de presenza de Deus. Outros autores teñen formulado teorías como a da “interpretación panteísta” de Daniel Cortezón ou as de Paul Tillich e Hans Urs von Balthasar sobre a coraxe e a angustia, respectivamente, respondido por Ramón Piñeiro. Segundo as propias palabras de Torres Queiruga, *"quixera aportar algunha clarificación sistemática en orde a unha delimitación fenomenolóxica e a unha clarificación ontolóxica da experiencia da saudade"*. Torres Queiruga aborda o dilema da saudade entendida como singularidade do pobo luso-galaico. Segundo el di, se a saudade é algo exclusivo e peculiar deixa de ser humano e comunicable, aparece como algo superficial na súa particularidade; pero se, pola contra, é algo universal pérdese un dos signos mais diferenciais da nosa literatura e da nosa cultura. Á luz da clasificación de Scheler, que diferenza sentimentos sensibles, corporais e vitais, anímicos e espirituais, Torres Queiruga localiza a saudade entre estes últimos e identifica nela unha intencionalidade concreta: a de experimentar ó suxeito en si mesmo. Nun percorrido pola literatura galego-portuguesa descobre o seu carácter paradoxal, que explica ben a tendencia da saudade á polarización.

### Perspectiva literaria 
#### Literatura medieval 
Suponse nas Cantigas de amor e de amigo, de marcada influencia provenzal, un profundo convencionalismo formal. A pesar disto, Menéndez Pelayo percibe nelas un fondo de melancolía, especialmente nas imitacións populares dos grandes cancioneiros galego-portugueses. Outros autores como Alda Tesán e Rodrigues Lapa consideran que as cantigas de amor conteñen un fondo de maior verosimilitude psicolóxica, máis afastada de convencionalismos cortesáns. Para Salvador de Madariaga a influencia francesa non foi máis que un estímulo que botou raíces nos sentimentos e nas tendencias innatos do pobo galego. Pierre Le Gentil, ó falar da tradición lírica peninsular, afirma que as cantigas de amor e de amigo renuncian a buscar a dificultade e só cultivan un reducido número de recursos, co que o resultado non é unha poesía intelectual.

Nunha vaga definición, Pascoaes afirma: *"Eu chamei Saudosismo ao culto da alma pátria representada pela Saudade erigida en Pessoa divina e orientadora da nossa actividade literária, artística, religiosa, filosófica e mesmo social"*.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
*
*
*
*VV.AA. (1953): *La Saudade''. Vigo: Ed. Galaxia.