Abeto español

O **abeto español**, **abeto pinsapo** ou simplemente **pinsapo** (***Abies pinsapo***) é unha especie de abeto, pertencente á familia Pinaceae e de distribución restrinxida ás serras mediterráneas do sur da Península Ibérica e mais do Rif.

Foi descrito para a ciencia polo botánico suízo Pierre Edmond Boissier, na súa obra *Voyage botanique dans le Midi de l´Espagne (Viaxe botánica polo sur de España*), en 1838.

En Galiza cultívase coma ornamental.

## Descrición 
miniatura|left|200px|Conos masculinos
miniatura|200px|left|Conos femininos
Árbore de até 30 m, de porte elegante que, nalgúns exemplares vellos se torna tortos ou dividido en varias pólas. Caracterízase por unha casca magra, cinsenta clara, con fendas escuras de pouca fondura.

Follas grosas, de sección subcuadrangular, de cor verde escura e con bandas estomáticas brancas apreciábeis en ambas as dúas faces. Tenden a se dispor de xeito helicoidal sobre as franzas.

Conos masculinos na periferia da copa, de cor vermella púrpura, excepcionalmente amarelos.

Piñas grandes, ergueitas, situadas na parte superior da copa. A piña madura é lisa (a escama tectriz incluída fica oculta no estróbilo polas escamas seminíferas) a diferenza da piña do *abeto branco* no que as escamas tectrices sobresaen como un pequeno filamento entre as escamas seminíferas. Cando madurecen desfanse para ceibaren os piñóns, deixando caer no chan unhas pezas con dúas escamas pegadas (tectriz, e seminífera).

### Na Península Ibérica 
[miniatura|200px|Exemplares centenarios de abetos españois na comarca de [Sierra de las Nieves.]]
Os bosques peninsulares desta especie atópanse entre 900-1700 msnm Son formacións puras ou mesturadas en menor medida con caxigos (*Quercus faginea*), pradairos (*Acer monspessulanum* e *Acer opalus subsp. granatense*) ou piñeiros: piñeiro carrasco (*Pinus halepensis*) e o piñeiro bravo (*P. pinaster*). O abeto pinsapo cómpre dunhas condicións de temperatura non moi extremas, con veráns frescos e invernos fríos, con elevadas precipitacións na primavera e brétemas frecuentes polo outono e primavera, e unha certa humidade estival, podéndose clasificar este clima como submediterráneo de montaña húmido. As formacións de abeto español desenvólvense con todo o seu esplendor nas zonas de umbría, non faltando en solainas, aínda que neste caso son bosques máis claros. Esta especie é indiferente ao substrato, medrando tanto en solos calcarios como de peridotitas.

### No norte de África 
As formacións de abeto pinsapo de Marrocos presentan un aspecto semellante aos ibéricos. Forman bosques mestos, sombrizos, con pouca distancia entre individuos, especialmente en mouteiras pouco alteradas pola man do home ou que están en proceso de rexeneración. Malia ocuparen preferentemente a umbría, hai algúns bosquetes con orientación suroeste preto de Yebel Lakraa.

As zonas altas de Talassemtane son bioclimaticamente semellantes ás zonas altas das formacións de abeto español de Grazalema (piso supramediterráneo) aínda que hai unha importante diferenza de altitude, sendo a cota máxima de 2.150 msnm fronte aos 1.650 msnm de Grazalema. En ambos os casos as brétemas de altura por influencia do Estreito, permiten sobrelevar a seca estival. Ademais o Atlas funciona como barreira á expansión sahariana. O abeto español chega neste cordal até os cumios mentres que na comarca de Sierra de las Nieves atopa a súa cota máxima nos 1.800 m.

Nas poboacións marroquís de novo é o lume a maior ameaza aínda que tamén o son a deforestación e degradación do hábitat asociadas ao cultivo de cánnabis nas zonas achegadas.

## Taxonomía 
*Abies pinsapo* foi descrito por Pierre Edmond Boissier e publicado en *Bibliotheque Universelle des Sciences, Belle-Lettres, et Arts,... Sciences et Arts* 13: 406. 1838.
;Etimoloxía:
***Abies***: nome xenérico que vén do nome latino de *Abies alba*.

***pinsapo***: epíteto 
;Variedades:
* *Abies pinsapo subsp. marocana* (Trab.) Emb. & Maire	
* *Abies pinsapo var. maroccana* (Trab.) Ceb. & Bol.	
* *Abies pinsapo subsp. tazaotana* (Côzar ex Villar) Govaerts
;Sinonimia:
* *Abies hispanica* Chambray	
* *Picea pinsapo* (Boiss.) Loudon	
* *Pinus pinsapo* (Boiss.) Antoine	
* *Pinus sapo* d'Ounous
;*subsp. marocana* (Trab.) Emb. & Maire
* *Abies marocana* Trab.	
* *Picea marocana* (Trab.) Trab.
;*var. maroccana* (Trab.) Ceb. & Bol.
* *Abies maroccana* Trab.
;*subsp. tazaotana* (Côzar ex Villar) Govaerts	
* *Abies tazaotana* Côzar ex Villar
## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
# Bailey, L. H. & E. Z. Bailey. 1976. Hortus Third i–xiv, 1–1290. MacMillan, Nova York.
# Killeen, T. J., E. García Estigarribia & S. G. Beck. (eds.) 1993. Guía Arb. Bolivia 1–958. Herbario Nacional de Bolivia & Missouri Botanical Garden, La Paz.

### Ligazóns externas 
* *Abies pinsapo* en Árboles Ibéricos (es castelán)
* The Gymnosperm Database (en inglés)