open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Babsk

**Babsk** é unha vila de Polonia, situada no centro do país. A súa poboación en 2004 era de 690 habitantes.

A vila fundouse probablemente no século XIV.

## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Babsk (en polaco)
* Mapa
Rosa Regàs

**Rosa Regàs Pagés**, nada en Barcelona o 11 de novembro de 1933 e finada en Llofriu o 17 de xullo de 2024, foi unha escritora catalá.

## Traxectoria
Pasou os anos da guerra civil en Francia e ó seu regreso ingresou nun internado. Estudou Filosofía e Letras e licenciouse na especialidade de Filosofía Pura pola Universidade de Barcelona. Traballou na editorial Seix Barral de 1964 a 1970, ano no que funda a editorial *La Gaya Ciencia* , e as revistas *Arquitectura Vis* e *Cuadernos de la Gaya Ciencia* (1976). É nai de cinco fillos.

De 1983 a 1994 foi tradutora *freelance* nas Nacións Unidas en Xenebra, Nova York, Nairobi, Washington, París etc. En 1994 foi nomeada Directora do Ateneo Americano da Casa de América de Madrid, cargo do que dimitiu en maio de 1998.

O 14 de maio de 2004 foi nomeada Directora Xeral da Biblioteca Nacional de España. O día 18 de novembro de 2005 recibiu a Lexión de Honra. O 30 de novembro de 2005 a Generalitat de Cataluña concedeulle a Creu de Sant Jordi.

En agosto de 2007 dimitiu do seu cargo como Directora Xeral da Biblioteca Nacional de España por discrepancias co ministro de Cultura César Antonio Molina, e foi substituída por Milagros del Corral.

Finou con 90 anos nunha masia en Llofriu en xullo de 2024, onde moraba dende había uns anos.

## Controversias 
Con ocasión do debate social a raíz da proposta de reforma da lei do aborto formulada polo Ministro de Xustiza Alberto Ruiz-Gallardón, Rosa Regàs publicou o 30 de xullo de 2012 unha columna en *El Mundo* na que cualificaba como "monstros" as persoas con graves malformacións. Logo de recibir diversas críticas, entre elas a do xornalista Andrés Aberasturi (cun fillo con parálise cerebral), Regàs reafirmouse na súa opinión noutro artigo no mesmo xornal.

## Obras 
* *Ginebra*
* *Memoria de Almator*
* *Azul*
* *Canciones de amor y de batalla*
* *Viaje a la luz del Cham*
* *Pobre corazón*
* *Desde el mar*
* *Más canciones*
* *Sangre de mi sangre: la aventura de los hijos*
* *Sombras, nada más*
* *Luna lunera*
* *Hi havia una vegada*
* *La canción de Dorotea*
* *Per un món millor*
* *Diario de una abuela de verano. El paso del tiempo*
* *El valor de la protesta. El compromiso con la vida*
* *Volcanes dormidos. Un viaje por Centroamérica*
* *Memòries de la Costa Brava*
* *Viento armado*

## Premios 
* 1994 - Premio Nadal por *Azul*
* 1999 - Premio Ciudad de Barcelona de Narrativa por *Luna, lunera*
* 2001 - Premio Planeta por *La canción de Dorotea*

## Notas
## Véxase tamén
### Ligazóns externas
* Entrevista de Nacho Corredor a Rosa Regàs (son)
Roberto I de Escocia

miniatura|dereita|Roberto I Bruce.
**Roberto I Bruce**, nado como **Robert the Bruce** o 11 de xullo de 1274 e finado o 7 de xuño de 1329, foi rei de Escocia de 1306 a 1329.

## Traxectoria 
Nobre escocés, era fillo do conde de Carrick, Roberto VII Bruce, tataraneto do rei David I e, polo tanto, pretendente ao trono escocés. A diferenza do seu pai, foi rebelde á política de Eduardo I de Inglaterra de someter o seu país, uníndose ás forzas independentistas de William Wallace contra os ingleses. Á morte do seu pai (1304) asumiu o título de conde de Carrick co nome de Roberto VIII. Traizoado e executado Wallace en 1305, Roberto asumiu o mando das forzas escocesas.

En 1306 autoproclamouse rei de Escocia co nome de **Roberto I**. Ese mesmo ano as milicias escocesas foron derrotadas polas tropas inglesas, véndose Roberto obrigado a refuxiarse na illa de Rathling (na costa norte de Irlanda). Un ano despois morreu Eduardo I e subiu ao trono o seu feble fillo, Eduardo II. Contando con este factor e co apoio dos habitantes das Highlands de Escocia, Roberto regresou e comezou unha verdadeira guerra de guerrillas contra os destacamentos ingleses, reconquistando en poucos anos case todo o territorio escocés. Finalmente presentou batalla en campo aberto contra o exército inglés de Eduardo II na batalla de Bannockburn en 1314, onde o derrotou.

Puxo punto final ao conflito anglo-escocés mediante a tregua de 1327, sendo recoñecido polos ingleses como rei de maneira formal polo tratado de Northampton de 1328, un ano antes da súa morte, causada pola lepra. Casado en primeiras nupcias con Isabella de Mar tivo unha filla: María, casada con Walter Estuardo, 6º Alto Administrador de Escocia. Ambos foron pais do futuro rei Roberto II de Escocia. Casado en segundas nupcias con Isabel de Burgh, tivo un fillo, o cal sería o seu sucesor: David.

Esta convulsa época da historia escocesa foi a orixe dunha película de gran fama no seu momento, *Braveheart*.
Jordi Ventura i Subirats

**Jordi Ventura i Subirats** (Barcelona, 1932-1999) foi un historiador catalán especializado en culturas minoritarias e en occitanismo, profesor de historia económica da facultade de ciencias econónicas da Universidade de Barcelona.

Estivo exiliado entre 1951 e 1956 en Francia, Estados Unidos e Venezuela. Era diplomado en Ciencias Empresariais nos Estados Unidos, pero máis tarde doutorouse en Historia, e estudou xornalismo. Especializouse na Idade Media e tentà ser un revulsivo á escola histórica impulsada por Ramon d'Abadal i de Vinyals. Foi profesor na ''Escola de Periodisme de l'Església'', en Barcelona. Foi membro do Institut d'Estudis Occitans e cordinador do comité científico da Asociación das Rexións de Europa desde 1989.

Interesouse por cuestións de temática variada, como as nacións minoritarias de Europa (en especial, Occitania), e pola influencia de Etienne Cabet no socialismo utópico catalán. Finalmente mantivo unha forte polémica con Jesús Mestre i Godes sobre a súa visión do catarismo.

## Obras 
* *Pere el Catòlic i Simó de Monfort* (1960)
* *Alfons el Cast, el primer comte-rei* (1961)
* *Les cultures minoritàries europees* (1963)
* *Els catalans i l"occitanisme* (1964). 
* *Els heretges catalans* (1963)
* *El catarismo en Cataluña* no ''Butlletí de l'Acadèmia de Bones Lletres de Barcelona*, 1959-60. 
* *La valdesía de Catalunya* no *Butlletí de l'Acadèmia de Bones Lletres de Barcelona*, 1960-61).
* *Théorie des nations prolétaires. Les raisons économiques du nationalisme minoritaire* (1963)
* *Vida del treball a tallers i fàbriques* (1965)
* *Lluís Alcanyís, médico valenciano del siglo XV* (1973) 
* *La verdadera personalidad del barón Koenig* (1970)
* *Icària...* a "Cuadernos de Historia Económica de Cataluña" (1972) 
* *Inquisició espanyola i cultura renaixentista al País Valencià* (1977) Premio Joan Fuster
* *Historia de España* (1975) en catro volumes
* *Les equivalències monetàries a Catalunya a principis de l'Edat Moderna* (1984)
* *La moneda a Catalunya durant el regnat de Carles III* (1988)
* *El llenguatge econòmic, legal i social del segle XV* (1991)
* *Les manipulacions monetàries a València a finals del segle XV* (1993) 
* *La Bíblia valenciana. Recuperació d'un incunable en català'' (1994)
Literatura infantil

Enténdese por literatura infantil aquela escrita pensando no público infantil como destinatario, máis o conxunto de textos literarios que a sociedade considerou aptos para os máis pequenos, pero que en orixe escribíronse pensando en lectores adultos (por exemplo As viaxes de Gulliver ou Platero e eu). 

Noutro sentido do termo, menos habitual, abrangue así mesmo as pezas literarias escritas polos propios nenos. Por outra banda, ás veces considérase que o concepto inclúe a literatura xuvenil, escrita por ou para os adolescentes; pero o máis correcto é denominar ó conxunto literatura infantil e xuvenil.)

## Aparición da literatura infantil na historia literaria 
A crítica literaria moderna considera esencial o carácter de "literatura", polo que hoxe exclúese, da produción presente, os textos basicamente morais ou educativos. Esta é unha concepción moi recente e case inédita na Historia da Literatura. 

A literatura para nenos foi medrando a medida que se asentaba a concepción da infancia coma unha etapa do desenvolvemento humano propia e específica; isto é, segundo se estendía a idea de que os nenos non son nin adultos en pequeno nin adultos con minusvalía. Na Idade Media non existía unha noción da infancia coma período diferenciado e necesitado de obras específicas, polo que non existe tampouco propiamente unha literatura infantil. Iso non significa que os menores non tiveran experiencia literaria, senón que esta non se definía en teros diferenciados da experiencia adulta.

## A literatura infantil galega 
### Premios 
O Premio Merlín convocado pola editorial Xerais e o Premio O Barco de Vapor de SM son os principais galardóns que se entregan en Galicia no eido da literatura dirixida ós nenos e mozos.
### Escritores 
Algunhas das figuras que cabe salientar no referido á produción literaria infantil e xuvenil en lingua galega nos últimos anos son os seguintes:

* Marilar Aleixandre
* Darío Xohán Cabana
* Antón Cortizas
* Fina Casalderrey
* Agustín Fernández Paz
* Bernardino Graña
* Úrsula Heinze
* Paco Martín
* Xosé Miranda
* Xosé Antonio Neira Cruz
* Xabier Puente Docampo
* Suso de Toro

## Véxase tamén
### Outros artigos
*Literatura infantil e xuvenil
*Día Internacional do Libro Infantil
Tiraboleiro

miniatura|Tiraboleiros manexando o botafumeiro
Os **tiraboleiros** (os que manexan o turibulum, en latín incensario) son as persoas encargadas de desprazar o botafumeiro pola Catedral de Santiago de Compostela.

O equipo está integrado por 8 persoas, todas homes, que non se dedican profesionalmente a este labor. Visten cunhas sotanas vermellas. O traballo dos tiraboleiros consiste en transportar o botafumeiro dende o museo da catedral ata o cruceiro do templo, cargalo de carbón e incenso, penduralo da corda e posteriormente poñelo en movemento. Para iso teñen primeiro que empurralo, e logo aproveitar a inercia do botafumeiro para, coa axuda da corda e dun sistema de poleas, irlle dando velocidade e percorrido. Tamén son os tiraboleiros os que deteñen o botafumeiro, chapándoo ao voo.

## Historia
A orixe da palabra tiraboleiro atopámola no latín *turiferarium*, ou sexa, o que move o incenso.

## Notas
Infancia

miniatura|Grupo de nenos palestinos en Yenín.
**Neno**, desde o punto de vista do seu desenvolvemento psicobiolóxico, é a denominación atribuída a toda criatura humana que non acadou a puberdade. Como sinónimo de infantil ou pueril, o termo aplícase a quen non é considerado adulto.

En función da súa evolución psicoafectiva, psicomotriz e cognitiva, ós acabados de nacer e durante a primeira etapa da súa vida, denomínaselles comunmente bebés para distinguilos dos que acadaron unha certa autonomía.

En termos xerais, ou xurídicos, neno é toda persoa menor de idade; neno ou nena.

## Desenvolvemento da infancia 
miniatura|Recentemente nado.
O desenvolvemento da nenez é o estudo dos procesos e os mecanismos que acompañan o crecemento físico e mental dun infante mentres acada a súa madurez.

A pediatría é a rama da medicina referente ó coidado de nenos da infancia ata a adolescencia, e ás veces mesmo de adultos mozos (idades 0-21 anos).

Estas escalas de idades son aproximadas, e poden cambiar entre culturas. A lista seguinte reflicte o concepto do desenvolvemento do neno no século XXI.

* Cigoto: dende a concepción até o asentamento no útero. 
* Embrión: durante a embrioxénese, até a oitava semana aproximadamente
*Feto: última fase, de preparación do nacemento.
*Neonato (acabado de nacer): durante o primeiro mes fóra da matriz.
* Lactante (naipelo): mentres mama. 
* Infante (meniño ou bebé): 0 - 1,5 anos aproximadamente
* Neno (rapaz, pícaro, cativo): 1,5 - 4 anos aproximadamente
* Nenez media: 5 - 10 anos aproximadamente, idade da escola primaria
* Prepuberdade: 10 - 11 aproximadamente
* Preadolescencia: idades 12 - 13 aproximadamente.
* Adolescencia e puberdade (mozo): 14 - 19 aproximadamente.

#### Desenvolvemento cognoscitivo 
miniatura|Nenos na escola
* Aprender: entender o mundo e coñecer o medio.
* Música: os nenos motívanse e alégranse con ela.
* Linguaxe: aprender a falar.
* Educación: aprender a ler, escribir, colorear etc.
* Psicoloxía e desenvolvemento: convivir coas demais persoas no seu medio.
* Arte: espertar novas habilidades.
## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 

* Adolescencia
* Día do Neno
* Dereitos do neno
* Familia (socioloxía)
* Fillo
* Xogo-Xoguete
* Literatura infantil
* Nai
* Maternidade 
* Neno prodixio
* Orfanato
* Pai
* Pedagoxía
* Pediatría

### Ligazóns externas 
* http://www.unicef.org (sitio oficial da UNICEF)
Botafumeiro (homónimos)

Co nome de **botafumeiro** coñécese:

* O Botafumeiro, incensario de gran tamaño da catedral de Santiago de Compostela;
* O restaurante Botafumeiro, unha moi famosa casa de comidas de Barcelona, especializada en gastronomía galega;
* O Rally Botafumeiro, unha proba automobilística en estrada celebrada anualmente na comarca de Santiago.
Cantores de abril

Nome dado, de xeito xenérico, aos integrantes do chamado "Canto de Intervenção" portugués, é dicir, aqueles músicos que se situaron contra a ditadura, e que seguiron cantando durante o devir do país tras a Revolución do 25 de abril de 1974. Entre eles acostúmase a considerar a Zeca Afonso, Fausto, Sérgio Godinho, José Mário Branco, José Jorge Letria, Pedro Barroso ou Júlio Pereira.
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
*  Eduardo M. Raposo (2000). *Cantores de abril. Entrevistas a cantores e outros protagonistas do canto de intervenção*. Colibri. ISBN 9789727721740.
### Outros artigos 
* Revolución dos Caraveis
Pediatría

miniatura|300px|Pediatría
A **pediatría** é a rama da medicina que estuda ó neno e ás súas doenzas. O termo procede do grego *paidos* (meniño) e *iatrea* (curación), pero o seu contido vai máis alá da curación das enfermidades dos nenos, xa que a pediatría estuda tanto ó neno san coma ó enfermo.

Cronoloxicamente a pediatría abrangue desde o nacemento ata a adolescencia. Dentro dela distínguense varios períodos: acabado de nacer (primeiro mes de vida), lactante (1-12 meses de vida), párvulo (1-6 anos), escolar (6-12 anos) e adolescente (12-18 anos).

A puericultura é unha das especialidades da medicina. Quere dicir *cultivo dos nenos* e vén do latín *puerilis*: neno e *cultura*: cultivo, é dicir, a arte da crianza, por iso hoxe fálase da puericultura científica que busca como obxectivo final a capacidade do individuo de triunfar na vida malia a adversidade.

A pediatría social estuda ó neno san ou enfermo na súa interrelación coa súa comunidade ou sociedade. A odontopediatría é a rama da odontoloxía que estuda as afeccións da boca nos nenos. A tendencia actual é fundir todas estas acepcións nun único termo, pediatría.

## Historia 
Na antigüidade, a atención ó neno situábase fóra do ámbito da medicina. Os escasos textos escritos centrábanse máis na puericultura que no diagnóstico e tratamento das enfermidades dos nenos, e as responsables fundamentais da saúde infantil eran as nais e as comadroas.

A partir do Renacemento comezan a considerarse as enfermidades dos nenos coma unha actividade médica e escríbense libros de orientación máis pediátrica. Durante a Idade Moderna comenzan a aparecer centros dedicados ó coidado dos nenos.

A partir do século XIX a pediatría desenvolve a súa base científica especialmente en Francia e Alemaña, e créanse os primeiros hospitais infantís modernos en Europa e Norteamérica. A pediatría convértese nunha especialidade médica con entidade propia. Durante o século XX produciríase un espectacular desenvolvemento en todos os campos da pediatría que desembocaría na segunda metade do século na aparición de subespecialidades pediátricas.

## Véxase tamén 
### Outros artigos
* Medicina
Edicións Xerais de Galicia

**Edicións Xerais de Galicia, S.A.** é unha empresa editorial galega con sede na rúa Dr. Marañón de Vigo. Dende 1988 pertence ao grupo empresarial Anaya, integrado en 2004 no Grupo Lagardère.

## Historia
miniatura|Sede de Xerais na rúa Doutor Marañón de Vigo.|esquerda
Fundada en 1979 en Vigo por Xulián Maure Rivas e Germán Sánchez Ruipérez, forma parte do Grupo Anaya dende 1988, ano en que naceu este grupo editorial, que desde xaneiro de 2004 está integrado no Grupo Lagardère.

Publica fundamentalmente libros en galego, de tódolos xéneros literarios, así como libros de texto e de divulgación. Publicou dous dicionarios que se encontran entre os máis difundidos da lingua galega, marcando un fito na difusión editorial da lexicografía xeral: coa primeira edición en 1986 do *Diccionario Xerais da Lingua* (de capas laranxas), con algunhas etimoloxías e pronuncias e co que estudaron xeracións enteiras de galegos, e o *Gran Diccionario Xerais da Lingua* do ano 2000, con 2.027 páxinas e de carácter inclusivo, aínda que tamén discrimina as prescricións normativas (na norma daquela, previa á reforma normativa de 2003). Posteriormente, en 2009, publicarían o *Gran Dicionario Xerais da Lingua* en dous tomos e con 2.464 páxinas actualizado coas normas publicadas ata aquel momento. Convoca anualmente o Premio Xerais de novela, así como o Premio Merlín de literatura infantil e dende 2006 o Premio Caixa Galicia de literatura xuvenil, que en 2014 pasaría a ser coñecido como Premio Jules Verne.

O seu director é Fran Alonso, que sucedeu no cargo a Manuel Bragado, este a Víctor Fernández Freixanes, que foi precedido por Luís Mariño.

O fondo editorial chegaba ós 3.300 títulos o 1 de xuño de 2012, dos que 1.600 forman parte do seu catálogo vivo. A maior parte dos títulos editados realizáronse en lingua galega, mais tamén se publicaron algúns en castelán, portugués e inglés. Xerais edita, fundamentalmente, en soporte papel.

## Notas 
## Véxase tamén
### Outros artigos
*Grandes do noso tempo
*Biblioteca das Letras Galegas
*Colección Ablativo Absoluto
*Colección Fóra de Xogo
*Xabarín (colección literaria)

### Ligazóns externas
*Sitio web de Edicións Xerais de Galicia
*Blog de Edicións Xerais 
*Ficha na Asociación Galega de Editores
Día do Neno

O **Día Internacional dos dereitos da Infancia**, tamén coñecido como **Día do neno** ou **Día da infancia**, é unha xornada dedicada aos nenos, que ten por finalifade a visibilización e promoción dos seus dereitos así como concienciar as persoas respecto destes.

## Orixe 
A idea de festexar o “Día do neno” xurdiu o 20 de novembro de 1959, cando a Asemblea Xeral da ONU tivo unha reunión na que decidiu reafirmar os dereitos dos nenos universalmente.

Desde aquela, cada país conta cun día para celebrar e organizar actividades para axudar a desenvolver o benestar dos cativos en todo o planeta.

En moitos países varía a data da celebración, pero é o 20 de novembro cando se celebra mundialmente.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* UNICEF
572

## Acontecementos 
### Asia 
* Bidatsu é o novo emperador do Xapón.
* Os persas invaden Arabia.

### Europa 
* Logo de tres anos de asedio, Pavia é ocupada polos longobardos, que invadiran, ao mando do seu rei Alboíno, todo o Norte de Italia. A toma da capital de Teodorico, rei ostrogodo, dálle aos longobardos unha nova lexitimidade. Porén o asainato de Alboíno, e logo o do seu sucesor, Clef (575), deixará ao lombardos sen xefatura durante case dez anos.
* Celébrase no reino suevo o II Concilio de Braga.
* o visigodo Leovixildo apodérase de Córdoba e a súa comarca.

miniatura|dereita|250px|Asasinato de Alboíno, segundo Ch. Landseer, 1856

## Nacementos 
*

## Mortes 
* Alboíno, rei longobardo, asasinado pola súa esposa, de orixe xépida, Rosamunda.
* Liuva I, rei dos visigodos.

## Outros 
* Historia ano a ano
Hereford (vaca)

miniatura|250px|Un exemplar de hereford pacendo

A **hereford** é unha raza de vacún orixinaria de Inglaterra e unha das máis populares do planeta. É unha raza especializada fundamentalmente na produción de carne.

## Características 
A hereford é unha vaca robusta e de gran tamaño, de cor rubia escura e con cornos. De feito, existe unha mellora xenética da hereford, a hereford mona, caracterizada precisamente por carecer de corna. A hereford ten a cara branca, pero tamén son brancas as patas, a liña do ventre e a agulla.

Un exemplar de vaca hereford móvese entre os 800 e os 900&nbsp;kg, e ao redor de 140&nbsp;cm de altura. O boi colócase entre os 1.000 e os 1.300&nbsp;kg, cunha altura de 150&nbsp;cm, pero téñense rexistrado exemplares de boi hereford de ata 1.770&nbsp;kg (1839). Con todo, a mellora xenética buscou exemplares macho máis lixeiros e máis eficaces.

## Historia 
[miniatura|dereita|Un boi hereford nunha feira gandeira en [Dunblane.]]
Crese que a hereford ten orixe nunha pequena vaca rubia británica e do seu cruzamento con bois galeses brancos que vivían ceibos nas estremas entre Gales e Inglaterra. A raza hereford foi a primeira en ser recoñecida como tal, e aparece citada con ese nome en 1627. Era un tipo de vacún que se alimentaba unicamente de herba e que proporcionaba unha boa carne no contorno do condado de Herefordshire, no oeste de Inglaterra. Xa antes do século XIX algúns exemplares de hereford foran exportados a Irlanda coa idea de crear un armentío de seu naquela illa. A exportación aos Estados Unidos comezou en 1817. O primeiro libro de rexistro foi creado en Hereford en 1846, pero o oficial non chegaría ata 1887.

## Rendibilidade 
Orixinaria do condado inglés de Herefordshire, a hereford é a vaca máis común na zona temperada de Australia, e é tamén altamente popular no suroeste dos Estados Unidos, así como no centro e no leste da Arxentina e no Uruguai. É tamén a raza con máis criadores en Nova Zelandia. En Rusia hai dous millóns de cabezas de hereford.

A carne da hereford é de excelente calidade, e o seu traballo máis dócil e cómodo có doutras razas de carne, como a angus. Dá unha carne con frebas brancas, moi boa para a súa preparación en churrascos. As vacas poden producir becerros ata os 15 anos e os bois son fértiles ata os 12.

Existen 28 sociedades de criadores de hereford. A asociación de criadores de hereford de España ten a súa sede na Coruña.

## Véxase tamén 
* Razas de vacún

### Ligazóns externas 
* Asociación de criadores de hereford dos Estados Unidos
* Asociación de criadores de hereford de Nova Zelandia
* Sociedade de criadores de hereford de Australia
* Asociación de criadores de hereford do Canadá
* Asociación de criadores de hereford do Reino Unido
* Asociación de criadores de hereford de Irlanda
Beatriz Santana

**Beatriz Santana González-Dopeso**, nada na Coruña o 18 de xuño de 1965, é unha actriz, directora e guionista galega. É filla do famoso tenista Manolo Santana e da galega María Fernanda González-Dopeso.

## Traxectoria 
Entre 1994 e 1995 estudou na Escola de Letras de Madrid, e ó ano seguinte formouse na Escola de Imaxe e Son da súa cidade natal.

Ten traballado como actriz en series de televisión nacionais destacando o seu papel fixo durante varios anos na serie *Al salir de clase*. En cine rodou ás ordes de directores coma Carlos Romero Marchent José Luis Garci ou o galego Gustavo Balza.

Precisamente en Galicia traballou como guionista de varias das series da TVG como Terra de Miranda ou a exitosa A vida por diante e rodou a TV-movie Secuestrados en Xeorxia (2003) que lle valeu un nomeamento á mellor interpretación feminina protagonista nos Premios Mestre Mateo 2003.

Tamén conta cunha importante experiencia teatral. O último espectáculo no que participou ata o momento foi *Misterioso asesinato en Manhattan*, en 2007, xunto a Enrique San Francisco, Raúl Cimas entre outros.

## Filmografía como actriz 
### Cine 
* Oficio de muchachos (1986), de Carlos Romero Marchent. Como Maite.
* Huidos (1993), de Sancho Gracia.
* La Lola se va a los puertos (1993), de Josefina Molina. Como Rocío.
* Cautivos de la sombra (1994), de Javier Elorrieta. Como Maika.
* Apatruyando la ciudad (1995), de Juan Lesta.
* La herida luminosa (1997), de José Luis Garci. Como Julia.
* Amaneció de golpe (1998), de Carlos Azpúrua. Como Paloma.
* Inmaculada (1999), de José Luís Ducid.
* Secuestrados en Xeorxia (2003), de Gustavo Balza. Como Bea.

### Televisión 
* Segunda Enseñanza (1986), de Pedro Masó.
* Gatos en el tejado (1988), de Alfonso Ungría.
* Muerte a destiempo (1989), de Javier Maqua.
* Sara y Punto (1990)
* Para Elisa (1993), de José Antonio Arévalo e Pascual Cervera.
* Una gloria nacional (1993), de Jaime de Armiñán.
* ¡Ay, Señor, Señor! (1994), de Julio Sánchez Valdés.
* Vecinos (1994), de Juan Julio Baena.
* Hermanos de leche (1994), de Miguel Ángel Ibáñez.
* Compañeros (1998), de Manuel Ríos San Martín.
* Al salir de clase (1998-2000), de Pascal Jongen.
* Fuera de control (2006), de Pablo Barrera.

### Teatro 
* *Métele caña*
* *Un espíritu burlón*
* *Todo en el jardín* (2003)
* *Por amor al arte* (2003)
* *Donde pongo la cabeza* (2006)
* *Misterioso asesinato en Manhattan* (2007)

## Filmografía como guionista 
### Cine 
* ¿A ti como se che di Adeus? (1997) (curtametraxe)
* Todo lo feliz que se puede ser (1998) (curtametraxe)
* Antonio, Jorge y Luis (1998) (curtametraxe)
* Antonio, Jorge y Luis se casan (2001) (curtametraxe)
* Todabia (2003)
* Promedio Rojo (2004)
* Alguén externo (2006)

### Televisión 
* Al salir de clase (2000)
* Caso de corte (2001) (TV-movie)
* La luz apagada (2001) (TV-movie)
* Terra de Miranda (2002)
* Miña sogra e máis eu (2005)
* A vida por diante (2006)

## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
### Ligazóns externas 
* Axencia Audiovisual Galega
* Consello da Cultura Galega
José Mário Branco

**José Mário Monteiro Guedes Branco**, nado no Porto, o 25 de maio de 1942 e finado en Lisboa o 19 de novembro de 2019, foi un músico e compositor portugués.

Iniciou a súa carreira durante o fascismo, tendo sido perseguido e exilado en Francia. Traballou con José Afonso e Sérgio Godinho, entre outros nomes da música portuguesa. Personalidade irascíbel e resistente, de rara coherencia, traballou igualmente no teatro e no cinema. Son obras súas famosas os discos *Ser Solidário*, *Margem de Certa Maneira*, *A noite* e o emblemático *FMI*, obra síntese do movemento revolucionario portugués cos seus soños e desencantos. Esta última foi polo mesmo prohibida de ser reproducida en calquera radio, televisión ou outro tipo de exhibición pública. A pesar disto *FMI* foi, probabelmente, a súa obra máis coñecida.
Inanición

A **inanición** é un grave trastorno da saúde, consecuencia da insuficiencia prolongada de alimentación. Caracterízase pola perda estrema de peso, diminución da taxa metabólica e debilidade estrema.

Algunhas persoas que sofren de anorexia chegan a este estado, que pode desembocar na morte por insuficiencia alimentaria.
## Véxase tamén
### Outros artigos
*Malnutrición
*Fame
*Desnutrición
Fausto Bordalo Dias

**Carlos Fausto Bordalo Gomes Dias**, máis coñecido por **Fausto**, nado en Vila Franca das Naves o 26 de novembro de 1948 e finado o 1 de xullo de 2024, foi un cantante portugués.

## Traxectoria
Vencellado aos movementos de esquerda durante a ditadura, Fausto continuou baixo o novo sistema político unha fecunda carreira musical. O seu estilo recolle todas as influencias dos cantores de abril, dende a inspiración nas músicas populares do norte do país, até a influencia dos ritmos africanos. O seu disco *Para além das cordilheiras* escolleuno a prensa como un dos dez mellores discos portugueses de todos os tempos. Porén, seguen a seren máis populares os seus primeiros traballos, en especial polas cancións "Se tu fores ver o mar (Rosalinda)", "Uns vão bem e outros mal" e "Roupa velha".
## Discografía 
### Álbums orixinais 
* *Fausto* (1969)
* *Fausto* (1970)
* ''P'ró que der e vier* (1974)
* *Beco com saída* (1975)
* *Madrugada dos trapeiros* (1977)
* *Histórias de viageiros* (1979)
* *Por este rio acima* (1982)
* *O despertar dos alquimistas* (1985)
* *Para além das cordilheiras* (1987)
* *A preto e branco* (1988)
* *Crónicas da terra ardente* (1994)
* *A ópera mágica do cantor maldito* (2003)
* *Em busca das montanhas azuis* (2011)

### Coletáneas 
* *O melhor dos melhores* (1994)
* *Atrás dos tempos vêm tempos* (1996)
* *Grande grande é a viagem* (ao vivo) (1999)
* *18 canções de amor e mais uma de ressentido protesto'' (2007)

## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Páxina en inglés sobre Fausto
* O cantor maldito - Blog sobre Fausto
P'ró que der e vier

'''''P'ró Que Der E Vier''''' é o 2º álbum de Fausto, editado en 1974 e gravado nos Estudios Kirios, Madrid até o 17 de abril dese mesmo ano.

## Faixas 
Letras e música por Fausto, excepto onde indicado

# "Daqui Desta Lisboa" (letra de Alexandre O'Neill, música de António Pedro Braga e Fausto) – 3:07
# "É Tão Difícil" – 1:40
# "Carta De Paris" (letra de Daniel Filipe) – 2:53
# "Não Canto Porque Sonho" (letra de Eugénio De Andrade, música de António Pedro Braga e Fausto) – 3:20
# "Venha Cá Sr. Burguês" – 3:02
# "P'ró Que Der E Vier" (letra e música de António Pedro Braga e Fausto) – 2:29
# "Marcolino" – 4:31
# "O Patrão E Nós" - 1:46
# "Comboio Malandro" (letra de António Jacinto) - 4:05
# "O Homem E A Burla" (letra e música de António Pedro Braga e Fausto) - 2:58
# "A Flóber" (letra de Mário Henrique Leiria, música de António Pedro Braga e Fausto) – 1:54

## Ficha técnica 
* Fausto – voz, guitarra acústica, guitarra de 12 cordas, percusión, palmas
* Adriano Correia de Oliveira - voz
* José Afonso - voz
* Vitorino - voz, palmas, moog
* Paco Belenguer - percusión
* F. Medina - baixo
* Yório - guitarra acústica
* Santiago Rico - percusión
* Agostinho Canovas - harmónica, harmónica baixo
* Puertas - vibráfono
* Mafalda - voz
* Luís Duarte - baixo
* Pintinhas - percusión, batería
* Júlio Pereira - guitarra eléctrica
* Patrício - baixo
* Kinito - percusión
* Fausto - Arranxos e Dirección Musical
* Pepe Fernandez, Paco Molina, Manuel Cunha - Son
* Adriano Correia de Oliveira, José Niza - Produción
* Luís Martins, P. Almeida - Fotografías e arranxo gráfico do orixinal
Madrugada dos trapeiros

***Madrugada dos trapeiros*** é o 4º álbum de Fausto, editado en 1977, e gravado nos estudios Arnaldo Trindade, entre finais de 1976 e principios de 1977.

## Faixas 
Letras e música por Fausto, excepto onde indicado

# "Atrás dos tempos outros tempos vêm" – 4:07
# "Se tu fores ver o mar (Rosalinda)" – 3:01
# "Uns vão bem e outros mal" – 4:58
# "O varredor" – 3:34
# "Cantiga do desemprego" – 3:35
# "As comissões" (letra de Leonel Santos) – 3:04
# "Mariana das sete saias" – 4:11
# "Rosie" (música de Fausto e António Pedro Braga, letra de Reinaldo Ferreira) – 2:38
# "Um canto para letrado" – 3:23

## Ficha técnica 
* Fausto – guitarra acústica
* Guilherme Scarpa – batería
* Helder Reis – acordeón
* Maestre Paulinho das Garotas – violinha en 8 e 9
* Rui Monteiro – percusión (adufes, bombos, caixa de guerra e ferrinhos)
* Rão Kyao – Saxofón e Frauta
* Moreno Pinto – Son
* José Brandão – Arranxo gráfico do orixinal
* Maria José – Fotos da capa orixinal
Por este rio acima

***Por Este Rio Acima*** é o sexto álbum de Fausto, editado en 1982. É o primeiro disco da triloxía inacabada "Lusitana Diáspora", que inclúe tamén o álbum *Crónicas da Terra Ardente* (1994). Baseasee nas viaxes de Fernão Mendes Pinto, relatadas na súa *Peregrinação*. É considerado xeralmente pola crítica un dos álbums máis definitorios da música popular portuguesa das últimas décadas. Foi gravado no ano 1982 entre marzo e setembro, e lanzado ese mesmo ano, con Eduardo Paes Mamede como produtor.

## Faixas 
* Música e letras de Fausto
* Disco 1
# "É o mar que nos chama" – 2:45
# "O barco vai de saída" – 3:47
# "Porque não me vês" – 5:13
# "A guerra é a guerra" – 4:27
# "De um miserável naufrágio que passámos" – 3:05
# "Como um sonho acordado" – 6:05
# "A ilha" – 4:42
# "A voar por cima das águas" – 3:56
# "Olha o fado" – 3:56

* Disco 2
# "Por este rio acima" – 4:58
# "O cortejo dos penitentes" – 6:21
# "O romance de Diogo Soares" – 5:34
# "Navegar, navegar!" – 4:08
# "O que a vida me deu" – 3:40
# "Lembra-me um sonho lindo" – 6:28
# "Quando às vezes ponho diante dos olhos" – 7:37

## Ficha técnica 
* Arranxos – Eduardo Paes Mamede e Fausto
* Orquestrações, direcção musical e produção – Eduardo Paes Mamede
* Estúdio – Angel Studio
* Captación de son – José Fortes, Rui Novais, Luís Flor
* Misturas – José Fortes, Luís Flor en "O barco vai de saída" e "A guerra é a guerra"
* Capa – José Brandão
* Foto – João Castel-Branco
A ópera mágica do cantor maldito

***A Ópera mágica do cantor maldito*** é o 11º álbum de orixinais de Fausto Bordalo Dias, editado no ano 2003.

## Lista de temas
# "O redil (Introdução)" – 2:44
# "Era uma vez um cantor maldito" – 4:59
# "Num sonho de águas claras" – 4:06
# "A ouro e prata" – 4:55
# "Eis aqui o agiota" – 4:07
# "Eis ali o dito cantor" - 5:10
# "E tão só o verde dos teus olhos" – 3:58
# "Um breve bilhete apenas" – 4:41
# "A nova-brigada-dos-coronéis-de-lápis-azul" – 4:23
# "Adeus orelhas-de-abano" – 3:53
# "Bárbaros em «passerelle»" – 5:20
# "Os mangas-de-alpaca" – 4:27
# "Materialista... sou eu" – 4:26
# "Se já não chamo p'lo teu nome" – 3:20
# "A penumbra da claridade" – 4:04
# "E o cantor olha as estrelas" – 5:20
O melhor dos melhores (álbum)

**O Melhor dos melhores** é unha colectánea de temas de Fausto Bordalo Dias, editada en 1996.

## Faixas 
# Já foste linda Rosa
# Quasi peninsular
# Eu fui ver o campo
# A nau Catrineta
# Atrás dos tempos
# Pro que der e vier
# Uma cantiga de desemprego
# Rosie
# Um bocado de vida
# Roupa velha
# O homem e a burla
# A Flober
# Eu tenho um fraquinho por ti
# Comboio malandro
# Se tu fores ver o mar
# Mariana das sete saias
# Um canto para letrado
# Daqui desta Lisboa
Atrás dos tempos vêm tempos

***Atrás dos tempos vêm tempos*** é unha recompilación de temas de Fausto editada en 1996.

## Lista de temas 
* CD 1:
# Carta de Paris
# Atrás dos tempos
# Europa querida Europa
# Delicadamente para ti
# Foi por ela
# Rosalinda
# Ali está a cidade
# O barco vai de saída
# Eu fui ver o campo
# Eu tenho um fraquinho por ti
# Não canto porque sonho
# Uma cantiga de desemprego
# Roupa velha
# E levantou-se o arraial
* CD 2:
# A guerra é a guerra
# Ao som do mar e do vento
# Daqui desta Lisboa
# Um outro olhar sobre Caxias
# Corações sentidos corações
# Já foste linda Rosa
# Carta de um contratado
# A Flóber
# Judite
# Rosie
# Eu casei com a bonita
# Os mandamentos do vinho
# Navegar navegar
Grande grande é a viagem

***Grande grande é a viagem*** é un álbum ao vivo de Fausto, editado o 15 de outubro de 1999.

## Faixas 
* CD 1
# Intro CCB
# Europa querida Europa
# Ao som do mar e do vento
# À deriva porto ico
# Todo este céu
# Na ponta do cabo
# A chusma salva-se assim
# Mar
# Recado a Sofala
# Gargalham muito as sarracenas
# Os navegadores

* CD 2
# Porque não me vês
# Por este eio acima
# Lembra-me um sonho lindo
# A voar por cima das águas
# A guerra é a guerra
# Os soldados de Baco
# De um miserável naufrágio que passámos
# Lusitania
# O barco vai de saida
# Foi por ela
# Navegar navegar
# Rosalinda
Thor Hushovd

**Thor Hushovd**, nado o 18 de xaneiro de 1978 en Grimstad, Noruega, é un ciclista noruegués.

## Carreira profesional 
Husvold é fundamentalmente un esprinter, pero tamén ten colleitado bos resultados en probas contra o reloxo (como na tirada prólogo do Tour de Francia 2006 ou nos campionatos noruegueses da especialidade. Porén, nas tiradas longas en estrada, principalmente cando o terreo se fai costento, paga a súa grande envergadura.

## Palmarés 
*  Campión de Noruega contra o reloxo en 2004 e 2005
*  Campión de Noruega en 2004
* 6 vitorias no Tour de Francia entre os anos 2002 e 2008
* 1 vitoria de tirada na Vuelta a España en 2006
* Gante-Wevelgem en 2006
* Gran Premio de Denain en 2004
* 20px Vitoria na clasificación dos puntos do Tour de Francia 2005
* 20px Vitoria na clasificación dos puntos da Vuelta a España 2006

## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Web oficial do ciclista
Lecer

O tempo de **lecer**, tamén coñecido como **tempo libre** ou de **ocio**, é aquel que se pasa fóra do traballo e da actividade doméstica esencial. É o período de tempo discrecionario antes ou despois das actividades compulsivas. Calcúlase que en sociedades industriais os adultos traballadores gastan arredor dun 30% do seu tempo en actividades de lecer.

A distinción entre o lecer e as actividades compulsivas é aplicado de forma flexible, a xente ás veces realiza cousas que chama "traballo" en forma pracenteira.

Para que unha experiencia poida ser chamada de lecer, ten que cumprir 3 condicións principais:
# a experiencia é un estado de ánimo 
# ten que ser voluntaria e 
# ten que ser motivante en si mesma.

## Tipos de lecer
**Lecer pasivo** implica certa actividade física coma o camiñar ou o ioga, que implican pouco emprego de enerxía. Exemplos serían ver televisión ou unha obra de teatro.

**Lecer activo** son as actividades nas que aqueles que están inmersas nelas o empregan demasiada enerxía e usualmente implican relaxación e actividade sensual soamente. Outras actividades implican máis emprego de enerxía ou un intenso emprego de enerxía coma os deportes.
miniatura|300px|Unha nena relaxada nunha piscina|centro
## Notas
Villers-Cotterêts

**Villers-Cotterêts** é un concello francés, situado no centro do bosque de Retz, no departamento do Aisne, na rexión da Picardía.

## Xeografía 
En 2005 tiña 10.106 habitantes, sobre unha extensión de 41&nbsp;km². Está situada a uns 80 kms. ao nordeste de París.

## Historia 
O seu pequeno tamaño non lle concedeu demasiada relevancia histórica. Porén, en 1539 o rei Francisco I de Francia asinaba nela a ordenanza de Villers-Cotterêts, un documento onde se impuña o francés como lingua oficial de Francia, en substitución do latín.

Na vila hai tamén un castelo mandado construír por este monarca en 1532, sobre a localización dun castelo anterior, probablemente do século XIII. O castelo pasou logo á familia de Orleáns, que a finais do século XIX llo doou ao concello de París.

O feito cultural máis destacado é o nacemento nesta vila de Alexandre Dumas (o pai), en 1802, no Castelo de Noüe. O edificio, do século XVI, está agora dedicado á casa museo do escritor.

## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Web turística de Villers-Cotterêts
Estilo de vida

En **epidemioloxía**, o **estilo de vida**, **hábito de vida**, **forma de vida** son un conxunto de comportamentos ou actitudes que desenvolven as persoas, que unhas veces son saudables e outras son nocivas para a saúde. Nos países desenvolvidos os estilos de vida pouco saudables son os que causan a maioría das enfermidades.

Entre os estilos de vida máis importantes que afectan á saúde están:
* Consumo de substancias tóxicas: tabaco, alcohol e outras drogas
* Exercicio físico
* Sono nocturno
* Condución de vehículos
* Estrés
* Dieta
* Hixiene persoal
* Manipulación dos alimentos
* Actividades de lecer ou afeccións
* Relacións interpersoais
* Comportamento sexual

Nos países desenvolvidos existe o paradoxo de que a maioría das enfermidades son producidas polos estilos de vida da súa poboación, e porén os recursos sanitarios desvíanse cara ó propio sistema sanitario para intentar curar estas enfermidades, no canto de destinar máis recursos económicos na promoción da saúde e prevención das enfermidades.

En **socioloxía**, un **estilo de vida** é a maneira en que vive unha persoa (ou un grupo de persoas). Isto inclúe a forma das relacións persoais, do consumo, da hospitalidade, e a forma de vestir. Unha forma de vida tipicamente tamén reflicte as actitudes, os valores ou a visión do mundo dun individuo.

Ter unha "forma de vida específica" implica unha opción consciente ou inconsciente entre un sistema de comportamentos e dalgúns outros sistemas de comportamentos.

A primeira vez que apareceu o concepto de "estilo de vida" foi en 1939 (as xeracións anteriores puideron non ter necesitado este concepto porque non era significativo ó ser as sociedades relativamente homoxéneas). Alvin Toffler predixo unha explosión dos estilos de vida (denominados "subculturas") debido ó aumento da diversidade das sociedades postindustriais. Jeremy Rifkin na 'construción da idade moderna' do seu libro *The European Dream*, describe o estilo de vida e a vida cotiá en Europa e Estados Unidos; nas épocas históricas, nas actuais e na chegada da era global, despois do individualismo e o comunitarismo.
Fillo

[250px|miniatura|dereita|*Wait For Me, Daddy* (*Espérame, papá*) de Claud Detloff (1940). Unha das fotografía máis famosas da [segunda guerra mundial.]]

Un **fillo** é un rapaz, un neno, un home, ou un animal, respecto dos seus pais. O equivalente feminino é filla. Todo neno (e, en definitiva, toda persoa) é un fillo, xa que todo individuo ten uns pais con independencia de que estean vivos ou vivan ou non coa descendencia.

## Contexto social
En moitas sociedades preindustriais e algúns países actualmente con economía baseada na agricultura, un valor máis alto era, e segue a ser hoxe, asignado ós fillos máis que ás fillas, dando ós homes un status social maior, por ser os homes fisicamente máis fortes, e poder en consecuencia e en teoría realizar tarefas agrícolas de xeito máis eficaz.

Na China, está en vixencia unha política de *fillo único* para moderar o seu rápido crecemento de poboación. Os rexistros oficiais mostran un aumento no nivel de nacementos masculinos desde que se implantou tal política. Isto foi atribuído a varios factores, incluíndo a práctica ilegal do aborto segundo o sexo e gran cantidade de nacementos femininos non reportados.

Nas sociedades que practican a primoxenitura, os fillos adoitan herdar antes cas fillas.

## Usos particulares do termo *fillo*
Adóitase chamar *fillo* tamén, a por exemplo unha persoa respecto do seu país, a unha obra produto do enxeño, como expresión de agarimo entre persoas que se queren moito, tamén a unha cousa que procede doutra por procreación (por exemplo un retoño dunha árbore)

## Símbolo Cristián
No Cristianismo, "o Fillo" refírese a Xesucristo.

## Ser *Fillo* do rigor
Na Arxentina adóitase usar esta expresión indicando que alguén actúa adecuadamente só cando se lle castiga ou constrinxe.

## Fillo pródigo
Chámase así ó fillo que regresa ó fogar paterno, logo de abandonalo durante un tempo tratando de independizarse.

## Véxase tamén
### Outros artigos
*Nai.
*Pai.
*Familia (socioloxía).
Bata

**Bata** pode referirse a:

***Bata**, unha peza de vestir;
***Bata**, unha cidade de Guinea Ecuatorial;
***Bata**, unha vila de Bulgaria;
***Bata**, unha vila de Romanía;
***Bata**, unha divindade da mitoloxía exipcia;
***Bata**, arte marcial tradicional de Irlanda;
***Lingua bata**, falada en Nixeria e o Camerún;
Orella (doce)

As **orellas** son unha sobremesa doce moi típica, xunto coa filloa, do Entroido galego. Son un prato de elaboración sinxela, consistente en amasar fariña con ovos e cortar en anacos con forma de orella a masa que se obtén. Os anacos son fritidos en aceite e espolvoréxaselle azucre por riba.

As orellas tamén son típicas de Cataluña e do País Valenciano co nome de **orelletes**. No sur de Francia, onde se coñecen coma **aurelhetas** (en francés **oreillettes**, orelliñas), e ao igual que en Galicia, son típicas no Entroido.

## Elaboración 
### Ingredientes 
Os principais ingredientes que poden levar son fariña, ovos, auga, manteiga, lévedo, azucre, anís, relas de limón, laranxa, leite, canela e sal.

### Receita 
Orellas para 6 persoas.

O primeiro de todo é quentar nunha tixola unha cunca de aceite coas relas de limón e un anaco de pan. Cando isto estea dourado, deixámolo arrefriar e retiramos o limón e o pan. Pomos unha cunca con dous ovos batidos, unha cunca de leite, media cunca de anís, unha culler e media de lévedo nun recipiente e batemos. Logo engadímoslle as relas de limón e unhas gotas de zume de laranxa. Botámoslle a esta mestura o aceite que tiñamos gardado e vámoslle engadindo fariña ata conseguir unha pasta que poder amasar. Estiramos a masa e vámola cortando en anacos con forma de orella. Estes anacos hanse de ir fritindo en abundante aceite e logo, espallamos o po de azucre por riba.

Esta é unha delas, pero hai moitas variedades e receitas distintas para facer este doce.

## Galería de imaxes 

File:Orellas caseiras. Galiza.jpg
File:Orellas_2.JPG
File:Orellas.JPG

## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Doces
* Follas de limón
Alantoide

O **alantoide** é unha membrana extraembrionaria, orixinada como unha extensión do tubo dixestivo primitivo do endoderma do embrión de réptiles, aves e mamíferos, situado caudalmente ao saco vitelino. Inicialmente o alantoide rodea o embrión entre o amnio e o corion. Conforme avanza o desenvolvemento embrionario vai diminuíndo de tamaño transformándose nun saco alargado orixinado no talo do corpo do embrión que forma parte do cordón umbilical.

## Función
En réptiles e aves, o alantoide ten funcións respiratorias e excretoras, como depósito de refugallos nitroxenados como o ácido úrico en forma de cristais que serán expulsados no momento que a cría rompa a casca do ovo, polo que adquire un gran tamaño. En mamíferos só ten funcións de excreción. Do alantoide xorden os vasos alantoideos que en humanos orixinarán os vasos umbilicais e as pilosidades coriónicas da placenta. O alantoide e o corion fusionados forman a membrana corioalantoidea rica en vasos sanguíneos, que é a parte fetal da placenta. No embrión do polo, o sangue contido nestes vasos achega osíxeno e dióxido de carbono xunto con outros refugallos do embrión.

## Desenvolvemento nos humanos
A cloaca primitiva do embrión atópase en ampla comunicación coa alantoide. Entre a 4ª e a 7ª semana do desenvolvemento humano, a cloaca divídese nunha porción posterior ou conduto anorrectal, e unha porción anterior ou seo uroxenital primitivo. Esta separación débese ao crecemento dunha crista mesodérmica transversal que nace do ángulo que forman o alantoide e o intestino posterior. No seo uroxenital distínguense dúas partes. A superior e máis voluminosa é a futura vexiga urinaria, en comunicación co alantoide, que quedará reducida a un conduto obliterado desde o vértice da vexiga definitiva, o *uraco* ou, tamén denominado, ligamento umbilical medio. A parte máis caudal e de menor tamaño, de configuración pseudotubular e denominada porción pelviana do seo uroxenital, formará a uretra feminina e no home as porcións prostática e membranosa da uretra.
Joigny

**Joigny** é un concello francés situado no departamento do Yonne, que pertence á rexión da Borgoña.

## Xeografía 
Joigny atópase no centro do departamento do Yonne, a 27&nbsp;km ao norte deAuxerre, a 30&nbsp;km ao sur de Sens, a 75&nbsp;km ao oeste de Troyes e a uns 140&nbsp;km ao sueste de París. Pertencen ao concello uns 44,89&nbsp;km², onde viven 10.032 persoas conforme o censo de 1999.

## Historia 
Joigny foi ocupado dende o neolítico e tamén en época romana, onde recibía o nome de *Joviniacum*. En época merovinxia iníciase a construción dunha praza forte no século X, por orde de Raynard o Vello, conde de Sens, que suporá o nacemento da cidade actual. A data de fundación oficial é 996.

Pouco máis se sabe dela en varios séculos de historia (un incendio a asolou en 1530), dunha cidade que pertencía á rexión de Champaña. A economía agraria tradicional tiña unha estrela particular, o viño, que foi a fonte da riqueza de Joigny ata a aparición da filoxera. Coa creación dos departamentos trala Revolución Francesa, Joigny pasa a pertencer á rexión de Borgoña, co grao de subprefectura, que perde en 1926.

Durante a segunda guerra mundial sofre diversos bombardeos, particularmente o centro histórico (a praza Saint-Jean, a porta Saint-Jean e a Casa do Bailío, que tivo que ser recnstruída).

## Cidades irmás 
Joigny está irmandada coa cidade (alemá) de Mayen, coa inglesa de Godalming, coa estadounidense de Hanover, coa italiana de Amelia e coa tamén francesa de Joigny-sur-Meuse, que se atopa no departamento de Ardenas.

## Véxase tamén 
* Marcel Aymé, escritor nado en Joigny o 29 de marzo de 1902
### Ligazóns externas 
* Web oficial do concello de Joigny