Codex Alimentarius

O **Codex Alimentarius**, que significa *Código sobre alimentos* ou *Lexislación alimentaria*, no sentido máis etimolóxico da palabra “código”, é unha colección de normas alimentarias, códigos de prácticas correctas e outras recomendacións ditadas co obxectivo de asegurar que os produtos alimenticios sexan inocuos para os consumidores e que poidan comercializarse de forma homoxénea e equitativa entre os diferentes países.

A **Comisión do Codex Alimentarius** (CCA) foi creada pola FAO (Food and Agriculture Organization, Organización das Nacións Unidas para a Agricultura e a Alimentación) en maio de 1963, cando a 16ª Asemblea Mundial da Saúde da Organización Mundial da Saúde (OMS) aprobou un **Programa Conxunto FAO/OMS** para a elaboración, desenvolvemento e difusión de normas alimentarias e directrices comúns, presentadas dunha forma uniforme para poder ser aplicadas internacionalmente. Este Programa Conxunto recollía as iniciativas anteriores de buscar unha fórmula común, internacional, para garanti-la seguridade dos alimentos, como foron o *Código Latinoamericano de Alimentos*, de 1949, ou o *Codex Alimentarius Europaeus*, promovido por Austria en 1954.

Os **obxectivos** que se marcaron a FAO e a OMS neste Programa Conxunto foron a protección da saúde dos consumidores, establecer unhas prácticas de fabricación, comercio e transporte de alimentos claras e promove-la coordinación entre os diferentes países.

Aínda que as Normas e directrices publicadas no Codex son recomendacións e non teñen peso legal sobre ningún país membro, o certo é que desde o seu nacemento foron recoñecidas internacionalmente e se converteron en punto de referencia mundial para os consumidores, produtores e organismos nacionais de control de alimentos, servindo de base para as normas legais que os distintos países foron publicando ó longo do tempo en materia de tecnoloxía e seguridade alimentaria.

A Asemblea Xeral das Nacións Unidas para a Protección do Consumidor, celebrada en 1985, estableceu que:

:«*Ó formular políticas e planes nacionais relativos ós alimentos, os gobernos deben ter en conta a necesidade de seguridade alimentaria que teñen tódolos consumidores e apoiar e, na medida do posible, adopta-las normas do Codex Alimentarius da Organización das Nacións Unidas para a Agricultura e a Alimentación e a Organización Mundial da Saúde*.»

A data de hoxe (abril 2007) lévanse publicadas 384 normas, das que se manteñen vixentes 298, repartidas en catro grupos:
* **Normas para produtos** ou estándares: 199
* **Códigos de prácticas** correctas sobre fabricación, hixiene, etiquetaxe etc.: 47
* **Directrices**: 52
* Outras (límites de contaminantes etc): 8

Ademais da redacción de normas sobre alimentos e a súa elaboración hixiénica, a Comisión do Codex Alimentarius tamén se dedica á avaliación da seguridade dos **aditivos alimentarios** (con máis de 760 estudados), a establecer límites seguros de residuos para o uso de **praguicidas** (máis de 2.500) e de **medicamentos veterinarios** (máis de 150). Igualmente, estableceu niveis de referencia para diferentes contaminantes industriais e ambientais, incluídos os radionucleidos, potencialmente presentes nos alimentos.
Outra liña de actuación é a redacción de métodos estandarizados de análise e de toma de mostras, co obxectivo de harmoniza-los criterios e técnicas analíticas e, como consecuencia, a interpretación dos resultados.

## Normas para produtos 
As **Normas para produtos** representan o grupo máis importante das normas do Codex. Os principais produtos alimenticios incluídos no Codex son os seguintes:

* carne e produtos cárnicos; sopas e caldos; 
* peixe e produtos pesqueiros; 
* leite e produtos lácteos; 
* cereais, legumes e produtos derivados, incluídas as proteínas vexetais; 
* graxas, aceites e produtos afíns; 
* froitas e hortalizas frescas ou elaboradas; zumes de froita; 
* azucres, produtos do cacao e chocolate e outros produtos varios.

A relación completa das Normas do Codex, coa súa denominación oficial e as revisións que, no seu caso, se fixeran, pódese consultar na páxina web do Códex http://www.codexalimentarius.net/web/standard_list.do?lang=es . Nesta mesma páxina poden descargarse libremente os textos completos de tódalas Normas.

As Normas do Codex contemplan os seguintes datos:
* **Ámbito de aplicación**, que inclúe o nome do alimento ó que se aplica a norma e a finalidade que se lle vai dar.
* A **descrición do produto**, que inclúe unha definición do produto ou produtos contemplados así como unha indicación das materias primas das que proceden, en caso necesario. Comprende tamén a descrición das características de identidade do produto e de calquera ingrediente que poida conter.
* As Normas relativas ós **aditivos alimentarios** recollen os nomes dos aditivos (códigos identificativos e denominación química) e a cantidade máxima que se permite engadir en cada tipo de alimento. 
* As Normas sobre os **contaminantes** determinan os límites de presenza de contaminantes autorizados nos distintos produtos para poder ser considerados como seguros. 
* A **hixiene** inclúe referencias ós Códigos de Prácticas de Hixiene do Codex aplicables no produto de que se trate. En case tódolos casos, esíxese que o produto estea exento de microorganismos patóxenos, toxinas ou outras substancias nocivas en cantidades que poidan representar un perigo para a saúde.
* Determínanse tamén os **pesos e medidas**, con disposicións sobre o peso total, neto e escoado dos produtos envasados nos que se aplique.
* Respecto á **etiquetaxe**, inclúe disposicións sobre a denominación autorizada do alimento, sobre o uso de informacións e outros requisitos que garantan que non se engane ou induza ó erro ó consumidor respecto á natureza do alimento, así como os requisitos de enumeración de ingredientes e marcado das datas de caducidade ou de consumo preferente.
* Finalmente, inclúen unha lista dos **métodos de análise e mostraxe** necesarios para garantir que o produto cumpre os requisitos da norma.

## Comités 
A Comisión do Codex Alimentarius organízase nos seguintes Comités, cos cometidos que se indican:

* **Comité do Codex sobre Hixiene dos Alimentos** (CCFH):
** a) Redactar disposicións básicas sobre hixiene dos alimentos aplicables a tódolos produtos alimenticios.
** b) examinar, emendar, se procede, e ratifica-las disposicións sobre hixiene preparadas polos Comités do Codex nas normas para produtos.
** c) redactar disposicións sobre hixiene aplicables a determinados produtos alimenticios ou grupos de alimentos.
** d) examinar problemas específicos de hixiene que lle encomende a Comisión.
** e) propor e catalogar por orde de prioridade as áreas nas que cómpre efectuar unha avaliación de riscos microbiolóxicos.
* **Comité do Codex sobre Principios Xerais** (CCGP):
** Ocuparse dos asuntos de procedemento e asuntos xerais, tales como o establecemento dos Principios Xerais que definen o obxecto e a finalidade do Codex Alimentarius, a natureza das normas do Codex, a elaboración de directrices para os Comités do Codex, a elaboración de mecanismos para o exame das declaracións sobre repercusións económicas que presenten os gobernos das posibles consecuencias que poidan ter algunha das Normas; o establecemento dun Código de Ética para o Comercio Internacional de Alimentos.
* **Comité do Codex sobre Etiquetaxe dos Alimentos** (CCFL):
** a) Redactar disposicións de etiquetaxe aplicables a tódolos alimentos.
** b) examinar, emendar, se procede, e ratificar proxectos de disposicións específicas .
** c) resolver problemas de etiquetaxe específicos que lle encomende a Comisión.
** d) examinar problemas relacionados coa publicidade dos alimentos, especialmente os relativos ás declaracións de propiedades nutritivas e as descricións enganosas.
* **Comité do Codex sobre Aditivos Alimentarios** (CCFA):
** a) establecer ou ratificar niveis máximos permitidos para os distintos aditivos alimentarios.
** b) preparar listas de prioridades de aditivos alimentarios para que o Comité de Expertos en Aditivos Alimentarios avalíe os seus riscos.
** c) asignar categorías funcionais ós distintos aditivos alimentarios.
** d) recomendar especificacións de identidade e pureza dos aditivos alimentarios.
** e) examinar métodos de análise para determina-la presenza de aditivos alimentarios.
** f) examinar e elaborar normas ou códigos para cuestións como a etiquetaxe de aditivos alimentarios que se venden como tales.
* **Comité do Codex sobre Contaminantes dos Alimentos** (CCCF)
* **Comité do Codex sobre Peixe e Produtos Pesqueiros** (CCFFP):
** Elaborar normas para o peixe, os crustáceos e os moluscos frescos e conxelados, ou elaborados de calquera outra forma.
* **Comité do Codex sobre o Leite e os Produtos Lácteos** (CCMMP):
** Elaborar normas, códigos e textos afíns para o leite e os produtos lácteos.
* **Comité do Codex sobre Froitas e Hortalizas Frescas** (CCFFV): 
** Elaborar normas e códigos de prácticas de carácter mundial aplicables ás froitas e hortalizas frescas.
* **Comité do Codex sobre Froitas e Hortalizas Elaboradas** (CCPFV):
** Elaborar normas para todo tipo de froitas e hortalizas elaboradas, incluso produtos secos, envasados, compotas e xelatinas, así como frotas e hortalizas conxeladas rapidamente.
* **Comité do Codex sobre Graxas e Aceites** (CCFO):
** Elaborar normas para graxas e aceites de orixe animal, vexetal e mariño, incluídos a margarina e o aceite de oliva.
* **Comité do Codex sobre Nutrición e Alimentos para Réximes Especiais** (CCNFSDU):
** a) Estudar problemas específicos que lle asigne a Comisión e asesorar a esta sobre asuntos xerais de nutrición.
** b) redactar disposicións xerais respecto dos aspectos nutricionais dos alimentos.
** c) elaborar normas, directrices ou textos afíns aplicables ós alimentos para réximes especiais.
* **Comité do Codex sobre Métodos de Análise e Toma de Mostras** (CCMAS):
** a) Defini-los criterios apropiados para os métodos de análise e mostraxe do Codex.
** b) especificar métodos de referencia para análises e mostraxe que sexan apropiados para as normas do Codex e aplicables a varios alimentos.
** c) examinar, emendar, se procede, e ratificar os proxectos de métodos de análise e mostraxe propostos polos Comités sobre produtos do Codex.
** d) elaborar plans e procedementos de mostraxe.
** e) formular procedementos, protocolos ou directrices para avalia-la competencia dos laboratorios que analizan alimentos e determinar sistemas de garantía de calidade dos laboratorios.
* **Comité do Codex sobre Residuos de Medicamentos Veterinarios nos Alimentos** (CCRVDF):
** a) Determina-las prioridades para o exame de residuos de medicamentos veterinarios nos alimentos.
** b) recomenda-las doses máximas para residuos de tales substancias.
** c) elaborar códigos de prácticas.
** d) examinar métodos de mostraxe e análise para determina-la presenza de residuos de medicamentos veterinarios nos alimentos.
* **Comité do Codex sobre Residuos de Praguicidas** (CCPR):
** a) Establecer límites máximos para residuos de praguicidas en determinados alimentos ou grupos de alimentos, incluídos produtos destinados á alimentación animal.
** b) preparar listas de prioridades de praguicidas para a súa avaliación pola Reunión Conxunta FAO/OMS sobre Residuos de Praguicidas (JMPR).
** c) examinar métodos de mostraxe e análise para a determinación de residuos de praguicidas en alimentos e pensos.
** d) establecer límites máximos para contaminantes ambientais e industriais, que teñen características químicas ou doutra índole análogas ás dos praguicidas.
* **Comité do Codex sobre Sistemas de Inspección e Certificación de Importacións e Exportacións de Alimentos** (CCFICS):
** a) Elaborar principios e directrices relativos ós sistemas de inspección e certificación de importacións e exportacións de alimentos, a fin de harmonizar métodos e procedementos que protexan a saúde dos consumidores, que aseguren unhas prácticas comerciais equitativas e que faciliten o comercio internacional de produtos alimenticios.
** b) elaborar directrices e criterios respecto do formato, as declaracións e o idioma dos certificados oficiais que os países poidan esixir, buscando unha harmonización internacional.

## Comités de expertos 
A maior parte do traballo do Codex realízase a partir de estudos de grupos de traballo constituídos por científicos, laboratorios, institutos e universidades dos Estados membros, que asesoran os Comités de traballo mencionados no apartado anterior ou que se integran nos Comités de Expertos. Estes comités son independentes da Comisión pero o seu asesoramento resulta fundamental á hora de adoptar decisións e contribúen á credibilidade científica do labor da Comisión, que segue o principio de garanti-la independencia do asesoramento científico respecto da práctica da xestión de riscos.

Entre outros, existen os seguintes Comités de Expertos:
* **Comité Mixto FAO/OMS de Expertos en Aditivos Alimentarios** (JECFA), establecido en 1955 para examinar aspectos químicos, toxicolóxicos e doutro tipo dos aditivos alimentarios, contaminantes e residuos de medicamentos veterinarios nos alimentos destinados ó consumo humano.
* **Reunión Conxunta FAO/OMS sobre Residuos de Praguicidas** (JMPR), establecida en 1963 para recomenda-los límites máximos de residuos (LMR) de praguicidas e contaminantes ambientais en determinados produtos alimenticios.
* **Consultas mixtas FAO/OMS de expertos sobre avaliación de riscos microbiolóxicos** (JEMRA), establecidas no 2000 para asesorar á Comisión sobre hixiene dos alimentos e os aspectos microbiolóxicos da inocuidade dos alimentos.

## Organización 
A Comisión está integrada por **176 países**, a abril de 2007. A relación completa de tódolos países membros pódese consultar na web oficial do Codex Alimentarius http://www.codexalimentarius.net/web/members.jsp?lang=ES#A . 
Cada país membro nomea os seus representantes ante a Comisión, así como un **Punto de Contacto** que serve de enlace cos cidadáns dese país. En España, este punto de contacto é a Axencia Española de Seguridade Alimentaria (Ministerio de Sanidade e Consumo, Alcalá 56, 28071 Madrid).

O **Secretariado** da Comisión do Codex Alimentarius é nomeado conxuntamente polos directores xerais da FAO e da OMS. A sede oficial atópase nas oficinas da FAO en Roma (Viale delle Terme di Caracalla, 00100 Roma, Italia). O Programa Conxunto FAO/OMS para Normas alimentarias está financiado pola FAO nun 75 % e pola OMS no 25 % restante.

Normalmente a Comisión reúnese cada dous anos, alternativamente na sede da FAO e na sede da OMS (en Xenebra), pero ocasionalmente pode celebrar períodos de sesións especiais ou extraordinarios. Ás sesións plenarias asisten os representantes de cada país, designados polos seus gobernos, e resulta normal que tamén formen parte das delegacións representantes da industria, de organizacións de consumidores e de institucións académicas. Habitualmente. varias organizacións gobernamentais e ONG internacionais asisten tamén como observadores.
 
A última reunión da Comisión, no seu 29º período de sesións, celebrouse en Xenebra (Suíza), entre os días 3 e7 de xullo de 2006.

Tódolos textos publícanse en inglés, francés e español e están dispoñibles libremente na súa páxina web http://www.codexalimentarius.net/web/index_es.jsp .

## Ligazóns externas 
* *¿Qué es el Codex Alimentarius?* (Roma 2005) http://www.fao.org/docrep/008/y7867s/y7867s00.htm#Contents
* Web oficial, en castelán http://www.codexalimentarius.net/web/index_es.jsp