Manuel Castells

**Manuel Castells Oliván**, nado en Hellín, Albacete, o 9 de febreiro de 1942, é un sociólogo e profesor universitario español, especializado na sociedade da información, a comunicación e a globalización.

É catedrático de Socioloxía da Universitat Oberta de Catalunya (UOC), en Barcelona. É membro da Real Academia de Ciencias Económicas e Financeiras, da Academia Británica, da Academia de Ciencias Políticas e Sociais dos Estados Unidos, da Academia Mexicana de Ciencias e da Academia Europea. Segundo o *Social Sciences Citation Index 2000-2014*, Manuel Castells é o cuarto académico máis citado no ámbito das ciencias sociais no mundo e o estudoso en comunicación máis citado no mundo.

Recibiu o premio Holberg en 2012 por "formar a nosa comprensión da dinámica política das economías urbanas e globais na sociedade en rede". En 2013 foi galardoado co Premio Balzan de Socioloxía polo "seu pensamento amplo e imaxinativo a través das implicacións dos grandes cambios tecnolóxicos do noso tempo". 

En xaneiro de 2020, foi nomeado Ministro de  Universidades polo presidente de goberno español, Pedro Sánchez, e o 16 de decembro de 2021 comunicou a súa decisión de abandona-lo goberno e foi cesado o día 20.

## Traxectoria 
### Primeiros anos 
Naceu en Hellín onde os seus pais eran funcionarios de Facenda. A residencia da familia na Mancha foi de curta duración, xa que estaba relacionada co traballo dos pais de Castells. De feito, debido á mobilidade da carreira do seu pai como inspector de Facenda, a infancia de Castells tamén foi móbil. Criouse nas cidades de Madrid, Cartaxena e Valencia. 

A política foi unha parte importante da súa vida dende moi cedo: 

O compromiso de Castells foi evidente na súa temperá oposición ao réxime de Franco. O seu pai formara membro da Falanxe, mais rematou por abandonala por non estar satisfeito co goberno franquista. 

### Formación inicial e activismo 
En 1958, rematou o bacharelato en Barcelona con dezaseis anos, dous anos antes do normal. A seguir, comezou na Universidade de Barcelona, Dereito e Económicas. 

Máis aló destas materias, Castells tamén se interesou pola literatura e o teatro. Porén, o opresivo goberno franquista reprimiu a autoexpresión dos estudantes ao censurar e as funcións teatrais e pecháronse as revistas dos estudantes. Isto motivou a Castells a unirse ao movemento antifranquista en 1960 aos 18 anos. Foi un dos poucos estudantes que se dedicaron a este tipo de activismo, en gran parte porque era altamente ilegal e perigoso. Castells sumouse a un grupo de oposición de ideoloxías diversas chamado Fronte Obreira de Cataluña. A partir de aí, uniu a súa educación formal con abundantes lecturas para complementar o seu activismo. Entre moitos outros temas, Castells explorou o marxismo e o anarquismo. En maio de 1962, o activismo de Castells levouno a participar nunha folga cuxo obxectivo era protestar o goberno franquista e solidarizarse cos mineiros de Asturias. Como consecuencia, moitos dos seus compañeiros foron arrestados pero el conseguiu escapar a Francia, pero non puido contar co apoio social que tiña en España e non rematou a carreira na Universidade de Barcelona. Trala fuxida, un compañeiro de resistencia axudouno a consegui-lo estatuto de refuxiado político e marchou a París.

Exiliado, en París, estudou socioloxía con Alain Touraine, licenciouse con 20 anos (en 1964) e conseguiu o doutoramento en 1967, na Sorbona. Con vinte e catro anos, Castells converteuse no profesor máis novo da Universidade de París, e impartiu clases en varias universidades parisienses de 1967 a 1979. En primeiro lugar, ensinou na Universidade París X de Nanterre (onde deu clases a Daniel Cohn-Bendit). Foi despedido deste cargo como resultado das protestas estudantís de maio de 1968. Despois ensinou na École des Hautes Études en Sciences Sociales de 1970 a 1979. A seguir, trasladouse aos Estados Unidos, onde se centrou no desenvolvemento das tecnoloxías da información e o seu impacto social.

### Traxectoria profesional 
En 1979 a 2003, a Universidade de California, Berkeley, nomeouno profesor de socioloxía e profesor de planificación urbana e rexional. En 2001 a 2012, foi profesor investigador na UOC-Universitat Oberta de Catalunya (Universidade Oberta de Catalunya), Barcelona. Profesor emérito de Socioloxía e Planificación Urbana e Rexional na Universidade de California en Berkeley, onde ensinou durante 24 anos; bolseiro do St. John’s College da Universidade de Cambridge e titular da cátedra Network Society no Collège d'Études Mondiales, en París.

Castells dividiu a súa residencia entre España e os Estados Unidos Desde 2008, é membro da xunta de goberno do Instituto Europeo de Innovación e Tecnoloxía. É ministro de Universidades en España desde xaneiro de 2020 ata decembro de 2021. Tamén foi coordinador do Proxecto Internet Cataluña (2001 a 2007).

Foi profesor visitante en numerosas universidades de todo o mundo e profesor visitante en centos de institucións académicas e profesionais de 45 países. Entre eles no Instituto Tecnolóxico de Massachusetts (2004-2009),

En total, ten impartido conferencias en máis de 300 institucións académicas de 46 países.En 2015, o Col·legi d'Economistes de Catalunya distinguiuno como colexiado de honra.

Finalmente, foi ministro de Universidades no goberno español de xaneiro do 2020 a decembro do 2021. 

A análise de Castells desenvólvese ao longo de tres dimensións básicas: produción, poder e experiencia. Con isto subliña que a organización da economía, o Estado e as súas institucións, as formas de sentido da súa vida que as persoas crean a través da acción colectiva, son fontes irredutibles de dinámicas sociais. Deben entenderse nos seus propios termos, así como en relación entre si. Ao aplicar esta análise ao desenvolvemento de Internet, Castells fai fincapé no papel do Estado (militar e académico), dos movementos sociais (piratas informáticos e activistas sociais) e das empresas na configuración das infraestruturas en relación coas súas conflitivas axendas.

### *The Information Age* 
A obra máis coñecida de Castells é unha triloxía de libros, titulada *The Information Age: Economy, Society and Culture* (en galego, *A era da información: economía, sociedade e cultura*). En xeral, comprende tres dimensións sociolóxicas: produción, poder e experiencia, destacando que a organización da economía, do Estado e das súas institucións, e as formas en que as persoas crean sentido ás súas vidas a través da acción colectiva, son fontes irredutibles de dinámicas sociais —que deben entenderse tanto como entidades discretas como interrelacionadas-. A triloxía é o seu resumo: "As nosas sociedades estrutúranse cada vez máis arredor da oposición bipolar da Rede e do Eu";[18] a "Rede" denota as organizacións en rede que substitúen ás xerarquías integradas verticalmente como a forma dominante de organización social, a Self denota as prácticas que unha persoa utiliza para reafirmar a identidade social e o significado nunha paisaxe cultural en continuo cambio. Noutras palabras, a teoría de Castells sobre a Era da Información explora a disonancia entre a "linguaxe dixital universal" e as identidades individuais, incluso locais. O noso eu físico existe en diferentes lugares e experimenta diferentes culturas, pero a mente emigrou esencialmente ao mundo de Internet e da televisión. Existen nun "espazo global de información instantánea[19]". Castells sostén que a Era da Información pode "desatar o poder da mente",[20] o que aumentaría drasticamente a produtividade dos individuos e levaría a un maior lecer, permitindo que os individuos alcancen "maior profundidade espiritual e máis conciencia ambiental".[20] Tal cambio sería positivo, argumenta, xa que provocaría unha diminución do consumo de recursos. Castells tamén se converteu nun teórico da cultura cibernética establecida coa súa análise do desenvolvemento de Internet facendo fincapé no papel do Estado (militar e académico), dos movementos sociais (piratas informáticas e activistas sociais) e das empresas, na configuración da infraestrutura económica segundo os seus intereses (en conflito). 

### Globalización 
Nos últimos trinta anos realizou investigacións nas que relaciona a evolución económica e as transformacións políticas, sociais e culturais no marco dunha teoría integral da información. Os resultados do seu traballo recóllense na triloxía A era da información, traducida a varios idiomas, así como unha sucesión de investigacións e publicacións posteriores. En palabras de Manuel Castells, *La era de la Información* é a nosa era:

O sociólogo fai unha distinción analítica entre as nocións de "sociedade da información" e "sociedade informacional", con implicacións similares para a economía da información/informacional. O termo sociedade da información destaca o papel desta última na sociedade. Pero sostén que a información, entendida como comunicación do coñecemento, foi sempre fundamental para calquera sociedade, incluída a Europa medieval, que estaba organizada culturalmente e ata certo punto unificada arredor da escolástica, é dicir, dun marco intelectual.

Pola contra, o termo informacional denota o atributo dunha forma específica de organización social na que a xeración, procesamento e transmisión da información se converten nas fontes fundamentais de produtividade e poder, grazas ás novas condicións tecnolóxicas que se presentan. A terminoloxía de Castells tentou establecer un paralelismo coa distinción entre industria e industrial. Unha sociedade industrial (como noción común na tradición sociolóxica) non é só unha sociedade na que existe industria, senón aquela na que as formas sociais e tecnolóxicas de organización industrial impregnan todos os ámbitos de actividade, comezando polo dominante e chegando aos obxectos e aos hábitos da vida cotiá. O uso que fai Castells dos termos sociedade da información e economía da información tenta caracterizar con máis precisión as transformacións actuais, máis aló da mera observación de que a información e o coñecemento son fundamentais para as nosas sociedades actuais. Para determinar o contido real da “sociedade da información”, hai que empregar a observación e a análise. 

Entendendo os modos de desenvolvemento tecnolóxico como os mecanismos polos que o traballo actúa sobre a materia para xerar produto, cada modo de desenvolvemento defínese en función do elemento esencial para favorecer a produtividade no proceso produtivo. Así, na modalidade de desenvolvemento agrario, a fonte do incremento do excedente é o resultado do incremento cuantitativo da man de obra e dos recursos naturais (especialmente terras cultivables) no proceso produtivo, así como da dotación natural destes recursos. No modo de produción industrial, a principal fonte de produtividade é a introdución de novas fontes de enerxía e a súa dispoñibilidade para ser utilizadas nos procesos de produción e circulación.

### Informacionalismo e sociedade rede 
Cos conceptos de Castells "era da información", "era do consumo" e "sociedade en rede" intenta describir a vida moderna tal e como se coñece no presente e, tamén, o futuro da sociedade. Explica que a sociedade contemporánea pode ser descrita "substituíndo a metáfora anticuada da máquina pola da rede". Afirma que desde os anos 70 ata a actualidade, a tecnoloxía da información permitiu que as grandes empresas, organizacións e estruturas sociais en xeral formasen redes globais. O mundo está a medrar lonxe do industrialismo, que se centra no crecemento económico. 

Rexeita o concepto de sociedade da información, porque ao longo da historia tódalas sociedades, en maior ou menor medida, se basearon na información e a comunicación. Fronte a ese concepto, propón o de sociedade informacional que define como a "utilización dun novo sistema tecnolóxico baseado nas tecnoloxías de información e a comunicación de base microelectrónica e de comunicación a través de redes dixitais".

O informacionalismo é un paradigma tecnolóxico -referido á tecnoloxía, non á organización social ou ás institucións- que se esforza por desenvolver coñecemento e crear redes masivas e proporciona a base para un certo tipo de estrutura social que denomina sociedade en rede. Sen o informacionalismo, a sociedade rede non podería existir, pero esta nova estrutura social non é produto do informacionalismo, senón dun patrón máis amplo de evolución social. Esta teoría está, por suposto, relacionada co crecemento do capitalismo. A medida que as redes crecen, o Estado desempeña un papel cada vez menor no sistema capitalista. Os sistemas comúns de información comezaron a substituílo. Actúan como un conector entre redes que probablemente estean en lados opostos do globo.

Non obstante, é importante ter en conta que este desenvolvemento non se produce sen algún nivel de exclusión. Para certas áreas do globo que non están tan conectadas coa sociedade dominante e as redes internacionais masivas, é cada vez máis difícil seguir o ritmo da expansión do capitalismo. As comunidades excluídas responden desenvolvendo os seus propios sistemas, que adoitan estar baseados en actividade económica ilícita. Estas actividades económicas ilícitas ilustran outro dos puntos de Castells, que a resistencia á globalización é resultado do desenvolvemento da era da información. Explícao usando un exemplo:

## A sociedade da información e as súas contradicións 
En 1995, celebrouse en Bruxelas a reunión do Grupo dos Sete (G-7), centrada nun único tema: a sociedade da información. Na orde do día, os principais temas xiraron arredor das condicións tecnolóxicas e xurídicas para a construción das chamadas *autovías da información*; o establecemento de mecanismos de seguridade nos circuítos electrónicos; a avaliación dos posibles efectos no emprego; regulación internacional dos novos medios; os problemas que supoñen as novas tecnoloxías para a intimidade dos cidadáns, e a cooperación internacional en materia tecnolóxica, entre outros. Daquela, Castells dixo o seguinte:

Ao referirse ás connotacións económicas e globais -e as súas contradicións co local- Castells afirmou:

Castells salientaba, por unha banda as mudanzas introducidas -de maneira inexorable, ligadas ao avance da tecnoloxías da información e da comunicación- e por outra banda o enorme potencial de transformación do novo paradigma socioeconómico que comezaba a apreciarse con máis claridade. Na devandita reunión do G-7 —os países das economías máis avanzadas do mundo— que tiña lugar eses días, o sociólogo escribía de maneira crítica:

### Respostas críticas a Castells 
Ao longo dos anos, o traballo de Castells recibiu varias críticas dignas de mención. Algunhas das críticas comparan as súas ideas co funcionalismo, xa que inclúen unha "construción de sistemas abstractos". Noutras palabras, hai un certo nivel de desatención aos individuos, mentres se fan xeneralizacións amplas sobre a sociedade. Ademais, o traballo de Castells inclúe observacións sobre a intensa influencia global do informacionalismo. Hai certa discrepancia sobre cantos lugares do mundo están verdadeiramente "dominados" por redes de información expansivas. A poboación mundial é tan diversa que hai moitas excepcións á idea de dominación global completa. Estas redes de información teñen o potencial de ser "tipos ideais" útiles para estudar as relacións globais, pero hai que ter precaución ao usalas para modelar o mundo real.

## Actividade política 
Manuel Castells colaborou coa Comisión Sociedade da Información de Cidadáns Expertos Independentes do Partido X. Tamén se foi involucrando máis a fondo na vida política española, até que o 14 de xaneiro de 2020 foi nomeado ministro de Universidades do goberno de coalición que presidía Pedro Sánchez como un dos cinco representantes de Unidas Podemos dentro da coalición PSOE-Unidos Podemos, que goberna en España desde a súa investidura o 7 de xaneiro de 2020.

Entre os plans máis ambiciosos como conselleiro de universidades está o chamado "Unidixital" que cun orzamento de 142 millóns de euros impulsa a dixitalización das universidades públicas españolas. Porén, o 16 de decembro de 2021, comunicou  o seu desexo de abandona-lo Goberno e foi cesado o 20 de decembro,​ onde pasou os anos críticos da súa adolescencia, rematando o secundario e comezando os seus estudos universitarios na Universidade de Barcelona e, tamén, porque a orixe da familia do seu pai é de Barcelona. Este aspecto da identidade de Castells está relacionado coa súa resistencia ao réxime franquista. Durante o franquismo, a lingua catalá estaba prohibida e el non a falaba. Con todo, tomou a iniciativa de aprendelo por si mesmo mentres estaba na Universidade o que, asegura, permitiulle sentirse máis conectado coa súa identidade catalá. Castells tense decelarado como nacionalista catalán, pero non separatista e non apoia os partidos nacionalistas; en cambio, ten apoiado ao Partido Socialista Catalán, que é federalista. Posteriormente aliouse con En Comú Podem, a quen representou cando foi nomeado ministro no Goberno de España, presidido por Sánchez.

## Recoñecementos 
* 1982: Bolsa Guggenheim.
* 1983: Premio C. Wright Mills da Sociedade Americana para o Estudo dos Problemas Sociais.
* 1988: Premio Robert e Helen Lynd da American Sociological Association.
* 2002: Orde do León de Finlandia.
* 2002: Orde de Artes e Letras do Goberno francés.
* 2004: Premio Ithiel de Soa Pool da Asociación Americana de Ciencia Política.
* 2006: Orde de Santiago do presidente de Portugal.
* 2006: Cruz de Sant Jordi do Goberno de Cataluña.
* 2005: Orde Gabriela Mistral do presidente de Chile.
* 2007: Premio Grupo Compostela.
* 2008: Premio Nacional de Socioloxía e Ciencia Política de España.
* 2011: Medalla Erasmus da Academia Europæa.miniatura|Manuel Castells, recolle o Premio Balzan 2013, en Berna, Suíza.
* 2011, Premio Lifetime Achievement Award, outorgado por Oxford Internet Institute.
* 2012: Premio Holberg do goberno de Noruega.
* 2012: Doutor Honoris Causa pola Universidade de Guadalaxara, México .
* 2013: Premio Balzan de Socioloxía.
* 2014: Premio Eulalio Ferrer.
* 2014: Premio Internacional CGLU-Cidade de México-Cultura 21.
* 2015: Distinción de colexiado de honra do Col·legi d'Economistes de Catalunya.
*2016, Medallón Presidencia da USC (Universidade do Sur de California).
* 2017: Doutor Honoris Causa pola Universidade de Cambridge.

## Obras 
Manuel Castells é un dos estudosos das ciencias sociais e da comunicación máis citados do mundo. É autor único de 26 libros e editor ou coeditor de quince máis, xunto con máis de cen artigos en revistas académicas. A triloxía,*The Information Age*, foi comparada coa obra de Karl Marx e Max Weber, e foi traducida a 23 linguas.

### Libros 
Os libros dos que Manuel Castells é autor principal son:

* 1971*, Problemas de investigación en sociología urbana*. Madrid-México: Siglo XXI. 
* 1972, *La Question Urbaine (en francés).*
* 1973*, Imperialismo y urbanización en América Latina*. Barcelona: Gustavo Gili.
* 1974'', Monopolville. L'entreprise, l'etat, l'urbain*. París: Mouton
*1980, *The Economic Crisis and American Society*. Princeton, NJ: Princeton UP 
*1983, *The City and the Grassroots: A Cross-cultural Theory of Urban Social Movements*. Berkeley: University of California Press
*1989, *The Informational City: Information Technology, Economic Restructuring, and the Urban Regional Process*. Oxford, UK; Cambridge, Massachusetts: Blackwell
*1994, *Technopoles of the World : The Making of 21st Century Industrial Complexes*. Londres, Nova York: Routledge.
* 1994*, Nuevas perspectivas críticas en educación*. Barcelona: Paidós. 
*1996, *The Rise of the Network Society, The Information Age: Economy, Society and Culture Vol. I.* Cambridge, MA; Oxford, UK: Blackwell. ISBN 978-0-631-22140-1
*1997, *The Power of Identity, The Information Age: Economy, Society and Culture Vol. II*. Cambridge, MA; Oxford, UK: Blackwell. ISBN 978-1-4051-0713-6.
*1997*, Local y global. La gestión de las ciudades en la era de la información* (en colaboración con J. Borja). Madrid: Taurus.
*1998, *End of Millennium, The Information Age: Economy, Society and Culture Vol. III*. Cambridge, MA; Oxford, UK: Blackwell. ISBN 978-0-631-22139-5.
*1999*, La transformación del trabajo* (en colaboración con G. Esping-Andersen). Barcelona: Los Libros de la Factoría. 
* 2001*, La Galaxia Internet. Reflexiones sobre Internet, empresa y sociedad*. Madrid: Areté. 
* 2002*, El estado del bienestar y la sociedad de la información. El modelo finlandés* (en colaboración con P. Himanen). Madrid: Alianza Editorial.
* 2003*, Guerra y Paz en el siglo XXI. Una perspectiva europea. (en colaboración con N. Serra). Barcelona: Tusquets.* 
* 2003*, Conversations with Manuel Castells* (en colaboración con M. Ince). Cambridge, UK: Polity. 
* 2006*, La Sociedad Red*. Madrid: Alianza Editorial.
* 2009*, Comunicación y Poder*. Madrid: Alianza Editorial.
* 2012*, Redes de indignación y esperanza. Los movimientos sociales en la era de Internet*. Madrid: Alianza Editorial.
* *Reconceptualizing Development in the Global Information Age* (en colaboración con Pekka Himanen). Oxford/Nova York: Oxford University Press.
* 2018*, Ruptura. La crisis de la democracia liberal*. Madrid: Alianza Editorial.

* 2021 *Nuestra universidad*. Revista de prensa.

## Vida persoal 
Está casado, ten unha filla e dous netos

## Notas
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
*

### Outros artigos 
### Ligazóns externas 
* 
*Programa de RTVE: *Pienso, luego existo - Manuel Castells* (en *castelán'').