Giuseppe Gioachino Belli

[miniatura|300px|Monumento a Belli no barrio do [Trastevere, en Roma.]]
**Giuseppe Francesco Antonio Maria Gioachino Raimondo Belli**, nado o 7 de setembro de 1791 e finado o 21 de decembro de 1863, foi un poeta romano, famoso polos seus sonetos en romanesco, o dialecto de Roma.

## Traxectoria 
De familia modesta, queda ben cedo orfo de pai. Belli comezou a escribir grazas ó seu amigo o poeta Francesco Spada, inicialmente compón sonetos en lingua italiana. Foi secretario do príncipe Stanislao Poniatowsky, casou en 1816 cunha muller maior ca el pero cunha certa fortuna o que lle permitiu dedicar máis tempo á produción poética, viaxou polo norte de Italia, nese momento un fervedoiro intelectual moi diferente á Roma da época. En Milán entra en contacto coa poesía de tradición local, e sobre todo coa obra de Carlo Porta, que escribía na lingua local e que serviu de modelo para Belli. Os seus sonetos foron frecuentemente satíricos e anticlericais aínda que Belli era politicamente conservador e durante a rebelión da República Romana de 1849 defendeu os dereitos do papa. Durante os seus últimos anos traballou como censor para o goberno papal. En italiano escribiu gran número de composicións, destacando en especial as adaptacións de textos sacros.

## Os sonetos 
page=9|miniatura|I sonetti romaneschi, 1887
Belli é notable sobre todo pola produción de sonetos en dialecto romanesco, é unha poesía popular e vívida, onde o humor e a sátira xoga un papel importante, cun erotismo primitivo. Belli produciu 2279 sonetos, a maioría compostos entre 1830 e 1839, permanceron inéditos durante a súa vida, tan só amosados en recitais diante os seus amigos. En 1866 publicouse unha primeira escolma. Os seus sonetos son dun valor inestimable para coñecer a vida da época e tamén en termos lingüísticos a fala viva da época.

## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Edoardo Ripari, *Giuseppe Gioacchino Belli*, Liguori Editore Srl, 2008, ISBN 88-207-4258-6.
* Stefania Luttazi, Marcello Teodonio, *Lo Zibaldone di Giuseppe Gioachino Belli indici e strumenti di ricerca: indici e strumenti di ricerca*, Centro studi Giuseppe Gioachino Belli, Aracne, 2004, ISBN 88-7999-988-5
* Crescenzo Piattelli, *Il Belli e gli ebrei. Ebraismo e cristianesimo: antiche e nuove divergenze*, Bonaccorso, 2003, ISBN 88-7440-007-1
* Filippo Coarelli, ''Belli e l'antico'', L'ERMA di BRETSCHNEIDER, 2000, ISBN 88-8265-081-2
* Marcello Teodonio, *Vita Di Belli*, Laterza, 1993, ISBN 88-420-4294-3
* Marcello Teodonio, Roberto Vighi, *La proverbiade romanesca di Giuseppe Gioachino Belli. Proverbi e forme proverbiali nei versi e nelle prose del poeta, Bulzoni, 1991, ISBN 88-7119-285-0
* D. Abeni, *Belli oltre frontiera: la fortuna di GG Belli nei saggi e nelle versioni di autori stranieri*, Bonacci, 1983
* M. T. Lanza, *Porta e Belli*, Laterza, 1976
* G. Vaccaro, *Vocabolario romanesco trilussiano e italiano-romanesco: Etimologico, lessicale, grammaticale, …*, Romana libri alfabeto, 1971
* Salvatore Rebecchini, *Giuseppe Gioachino Belli e le sue dimore*, Roma, Palombi, 1970
* C. Vili, *Giuseppe Gioacchino Belli. La Letteratura italiana: Storia e testi*, Laterza, 1970
* Eurialo De Michelis, *Approcci al Belli*, Ist. Nazionale di studi romani ed. 1969
* G. Vaccaro, *Vocabolario romanesco belliano e italiano-romanesco*, Romana Libri Alfabeto, 1969
* C. Muscetta, *Cultura e poesia di Giuseppe Gioachino Belli'', Feltrinelli, 1961

### Ligazóns externas 
* As obras de Belli en LiberLiber 
* Tutti i sonetti romaneschi e altre opere 
* I sonetti di Giuseppe Gioachino Belli