Vésperas sicilianas

Por **Vésperas sicilianas**, termo acuñado xa no século XV, coñécese o acontecemento histórico da matanza de franceses en Sicilia no ano 1282, que acabou causando a división do Reino de Sicilia (que comprendía a illa e todo o sur da Península Itálica, até os Estados Pontificios), e a fin da presenza anxevina na illa, substituída pola influencia da Coroa de Aragón, coa coroación de Costanza II de Sicilia e o seu esposo Pedro III de Aragón como reis de Sicilia, e relegando ao anterior rei Carlos I de Anjou ao *Reino da Sicilia continental* (Reino de Nápoles).

O 30 de marzo de 1282, cando as campás das igrexas de Palermo chamaban ao oficio de vésperas, produciuse un levantamento do pobo da cidade, que masacrou a gornición francesa (anxevina) presente nela. O levantamento estendeuse a outras localidades da illa, como Corleone e Mesina, até que foron completamente expulsados os franceses. Os sicilianos chamaron na súa axuda o rei Pedro III de Aragón, que podía alegar en favor da súa causa os dereitos da súa muller Costanza, filla do falecido rei Manfredo, da casa de Hohenstaufen, que gobernou o Reino de Sicilia até a súa derrota e morte a mans de Carlos de Anjou na batalla de Benevento, o 26 de febreiro de 1266.

Os acontecementos relativos ás Vésperas sicilianas encóntranse relatados en varias crónicas medievais, entre as que cabe citar a famosa Crónica de Ramón Muntaner, onde se afirma que a chispa que prendeu a rebelión en Palermo foi a aldraxe que uns anxevinos perpetraron a unhas damas sicilianas.

## Antecedentes 
Desde os primeiros anos do século XI, grupos de aventureiros normandos chegaran a Sicilia para servir como mercenarios. Estes aventureiros derrotaron aos árabes que ocupaban Sicilia desde 827. Entre estes normandos encontrábanse os membros da casa de Hauteville Robert Guiscard e o seu irmán Roxerio I de Sicilia, que pasou a Nápoles e expulsou de alí aos bizantinos co seu irmán Roxerio I de Sicilia, que foran pagados polos bizantinos, que desexaban expulsar aos árabes da Península Itálica.

No sínodo de Melfi de agosto de 1059, o papa Nicolao II investiu a Robert Guiscard (tamén coñecido como Roberto Guiscardo ou Roberto de Hauteville) como duque de Puglia, Calabria e Sicilia, exhortándoo a que completara a conquista dos territorios bizantinos (que foran os que contrataran aos normandos en primeiro lugar).

Contra o ano 1071, Roxerio, o irmán de Robert Guiscard, conquistou a totalidade da illa. En 1072, tras a conquista de Palermo, Robert invistiu, como feudatario del, ao seu irmán Roxerio como conde de Sicilia, que foi coñecido como o *Gran Conde*. Con Roxerio I iniciouse a dinastía Hauteville en Sicilia.

En 1130 foi creado, polo antipapa Anacleto II, e para Roxerio II de Sicilia (fillo e sucesor de Roxerio I, o *Gran Conde*), o Reino de Sicilia, quen se fai seu feudatario (o que provocaría un problema político anos máis tarde, cando a dinastía Hohenstaufen toma o poder no reino de Sicilia). A investidura sería recoñecida en 1139 polo papa Inocencio II. O Reino de Sicilia comprendía, ademais da illa de Sicilia, os territorios da Península Itálica da Calabria, a Puglia e a Campania,]] 
A guerra enrte os sicilianos e aragoneses contra os anxevinos proseguiu tras as mortes de Carlos I de Anjou e de Pedro I de Sicilia. Tras o falecemento de Carlos I en xaneiro de 1285 e de Pedro III de Aragón en novembro dese mesmo ano, o reino de Sicilia dividiuse en dúas partes de forma permanente (*Regnum Siciliae ultra farum*, Sicilia, e *Regnum Siciliae citra farum*, Nápoles). Pero como ambos os reis e os seus sucesores intitulábanse como rei de Sicilia, para distinguilos emprégase *rei de Nápoles* para o da parte continental, e *rei de Sicilia* para o da parte insular, tamén coñecido como *rei de Trinacria*.

A contenda foi sostida polos seus herdeiros Carlos II de Sicilia (1285-1309), pola parte anxevina, e Afonso III e Xaime II pola aragonesa. Finalmente, tras o esgotamento do exército anxevino, asinouse en 1302 a paz de Caltabellota, que supuxo a independencia de Sicilia baixo o goberno de Frederico II de Sicilia, irmán de Xaime II de Aragón. Nápoles permaneceu en mans da dinastía anxevina.
 
Os conflitos entre os Reinos de Sicilia e Nápoles foron constantes até que foi elixido papa Benedito XII en 1334, que tiña relacións de amizade con Frederico II de Sicilia, e que lle prometeu respecto na Santa Sé en Trinacria. En ningún momento os nobres sicilianos aceptaron a vinculación co resto dos dominios da coroa de Aragón, fóra da unión persoal co soberano, como demostra o Parlamento de 1413, que exixiu que o rei ou, no seu defecto, o príncipe herdeiro, puidese ser coroado en Palermo "como rei principal e afastado sen ter dependencia de ningunha outra parte" (*"comu re princhipali et appartatu senza haviri dependencia de altra parte"*). Para corresponder a estas exixencias, creouse a figura do *vigairo* (vicerrei), un *alter-ego* do propio rei que permitía desdobrar a súa personalidade, sendo o primeiro deles o infante Xoán, duque de Peñafiel, nomeado en 1415. Pero esta medida non acabou de convencer ao Parlamento, que resolveu en 1416 aclamar a Xoán como rei, pero este rexeitou o posto. Para evitar un conflito maior, Afonso V chantou a súa corte en Sicilia, convocou novamente o Parlamento e recibiu o xuramento dos sicilianos: quedaba así establecida a desexada *unión persoal* de Sicilia ao rei, non á coroa de Aragón. De feito, Sicilia nunca se sentiu integrada na coroa de Aragón, sendo bastantes as revoltas que se orixinaron pola nunca aceptada presenza de nobres da coroa aragonesa na illa.

### Unión final dos dous Reinos 
Os dous Reinos estiveron separados até 1442, cando o rei de Aragón Afonso V o Magnánimo conquistou o Reino de Nápoles e unificou ambos os Reinos. O Reino de Sicilia desvinculouse da casa de Anjou e constitiuse en dominio dos reis de Aragón, non da corte nin do Reino de Aragón, senón do propio rei e a título individual.

## As vésperas sicilianas na cultura 
Estes feitos servieron de base para unha ópera de Giuseppe Verdi titulada *I vespri siciliani* (1855), na que adaptou o libreto que os franceses Eugène Scribe e Charles Duveyrier escribiran para a ópera de Gaetano Donizetti ''Le Duc d'Albe* (composta en 1839 pero non representada; e recreada nunha versión italiana póstuma co título *Il duca d'Alba*, posta en escena o 22 de marzo de 1882 no *Teatro Apollo* de Roma), na que Verdi cambia a ocupación española de Flandres de 1573 pola ocupación francesa de Sicilia en 1282.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Benigno, Francesco e Giuseppe Giarrizzo (1999): *Storia della Sicilia*, vol. 3. Roma-Bari: Ed. Laterza. ISBN 88-421-0535-X.
* Runciman, Steven (2009): *Las Vísperas Sicilianas''. Ed. Reino de Redonda. ISBN 978-84-933656-7-7.
### Outros artigos 
* Reino de Sicilia
* Güelfos e xibelinos
* Carlos de Anjou
* Pedro III de Aragón
* Costanza II de Sicilia
* Manfredo de Hohenstaufen
* Lista de soberanos de Sicilia e Nápoles
### Ligazóns externas 
* Carlo I d'Angiò, re di Sicilia. En Trecci. Dizionario Biografico. . Consultada o 29 de outubro de 2016.
* Regno di Sicilia en Treccani.it – *Enciclopedie* on line, ''Istituto dell'Enciclopedia Italiana*, 15 de marzo de 2011. . Consultada o 29 de outubro de 2016.
* Ornella Mariani, Corradino di Svevia en Associazione Culturale Italia Medievale. . Consultada o 30 de outubro de 2016.
* Walter Koller, Manfredi, Re di Sicilia, en *Enciclopedia Federiciana'', Vol. II, Istituto dell'Enciclopedia Italiana Treccani. . Consultada o 30 de outubro de 2016.
* "Constança de Sicília i de Savoia" *Diccionari Biogràfic de Dones*. Barcelona: Associació Institut Joan Lluís Vives. . Consultada o 3 de novembro de 2016.
* Pedro III el Grande (1240-1285) en crevantesvirtuaal . Consultada o 2 de novembro de 2016.
* Crónica de Ramón Muntaner  No Instituto Lluís Vives . Consultada o 4 de novembro de 2016.