open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Castelo de Mesía

O **castelo de Mesía**, ou **Torre-Fortaleza de Mesía** é unha fortificación de finais do século XIII ou comezo do século XIV construída á beira do río Samo na Pobra, en Bascoi no concello de Mesía. Dende o século XV, durante o Antigo Réxime, exerceuse desde este castelo a xurisdición de Mesía para o arcebispo de Santiago de Compostela.

## Arquitectura
miniatura|Reconstrución do castelo.
O castelo constaba dunha torre interior amurallada, con defensas exteriores de forma poligonal, rodeada dun foxo profundo. Arestora  o estado de conservación é de abandono e só se conservan parte das defensas exteriores, que son de forma redondeada, moi raras en Galicia. A torre da homenaxe era moito máis alta cás murallas e probablemente estivese almenada. Os muros teñen un grosor  medio de 2,5 m.

Outra lenda di que sendo dono do castelo os Churruchaos, ao arcebispo de Santiago gustáballe a filla deste e fixo que a prenderan para levala co arcebispo. O pai da moza cheo de ira colleu un día nunha rúa de Santiago o arcebispo por sorpresa e cravoulle un coitelo causándolle a morte e sendo axusticiado logo o pai da moza polo feito acaecido. En 2022, o concello encargou á cooperativa Árbore, a primeira intervención de tipo arqueolóxico que serviu para limpar os restos e consolidar as ruínas para o seu aproveitamento cultural e turístico.

## Galería de imaxes

Ficheiro:Castelo de Mesia (05).jpg|Foxo.
Ficheiro:Castelo de Mesia (10).jpg|Ruínas do castelo de Mesía.
Ficheiro:Mesia5.jpg|
Ficheiro:Castelo de Mesia (23).jpg|
Ficheiro:Castelo de Mesia (26).jpg|
Ficheiro:Castelo de Mesia (48).jpg|
Ficheiro:Castelo de Mesia (49).jpg|
Ficheiro:Castelo de Mesia (52).jpg|
Ficheiro:Castelo de Mesia (54).jpg|
Ficheiro:Castelo de Mesia (55).jpg|
Ficheiro:Castelo de Mesia (57).jpg|

## Notas
Castro de Xanceda

O **Castro de Xanceda** é un poboado castrexo situado no lugar do Castro na parroquia de Xanceda (Mesía).

## Morfoloxía 
O xacemento componse de dous recintos: un castro e o seu antecastro. O antecastro non está completamente definido. Tanto no castro como no antecastro o sistema defensivo, son de terraplén con parapetos. As entradas do castro e o antecastro están orientadas en dirección L-NL e aprécianse vestixios de foxos. O interior do recinto principal, en dirección norte-sur, 57 metros e no eixo leste-oeste 65 metros. O parapeto na parte máis alta chega ata os dous metros na súa cara interna e a unha anchura de 10 metros..

## Arqueoloxía 
Non se ten noticia de que se realizasen campañas arqueolóxicas. Na actualidade non se pode visitar.

No castro atopouse en 1974 o tesouro de Xanceda, depositado no Museo Arqueolóxico e Histórico Castelo de Santo Antón e composto por dous torques.
Ficheiro:Torque_Xanceda_II_(29923134825).jpg|Outro dos torques do tesouro de Xanceda.
Ficheiro:Torques_de_la_cultura_castreña.jpg|Tesouro de Xanceda.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Cultura castrexa
* Castros da provincia da Coruña
Castro da Roda

O **Castro da Roda** é un poboado castrexo situado no lugar da Castro na parroquia de Albixoi (Mesía).

## Morfoloxía 
O castro consta dun só recinto circular, defendido na metade meridional, isto é, na parte alta da pendente, por dous foxos cos seus respectivos parapetos. O primeiro ten unha altura aproximada de 3 m, e o dorso mide 11,5 m. O segundo parapeto levanta menos, uns 2 m cara ao foco, que ten 10 m de ancho, e moi pouco no interior do recinto. No norte, a defensa redúcese a un parapeto, que acada uns 2 m, con terraplén de forte caída duns 15 ou 20 m.

O xacemento mide no eixo S-N, dende o inicio do primeiro foxo ata o interior do parapeto setentrional 121 m. Unha escavación con palas fixo un corte no eixo N-S e grazas a iso observouse que a estrutura dos parapetos fora feita con terra. A uns 30 m do parapeto interior, en dirección norte, apréciase no perfil estratigráfico no que se observan capas dun ancho de 15&nbsp;cm, consistentes, de restos de carbóns sobre de terra roxa. Esa capa esténdese ao longo duns 6 metros, e serían posibles restos de cerámica. 
 
Unha pista que bordea o asentamento polo norte, cortou parte do terraplén. No corte quedou á vista un muro, de dirección N-S, con cara clara na parte occidental, onde está en contacto cunha bolsada de cascallo. Nun nivel inferior, hai unha capa fina de carbóns, que se interrompe antes de chegar o muro. Na zona oriental do corte hai unha acumulación de pedras, posiblemente procedentes do derrubamento do muro. A simple vista o muro ten un trazada diferente o do parapeto e terraplén setentrional, polo que é posible que houbese nesta zona algún tipo de estrutura , hoxe desaparecida.

## Arqueoloxía 
Fixéronse campañas de inspección no 1988 e aplicáronselle arranxos ese ano. Na actualidade non se pode visitar.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Cultura castrexa
* Castros da provincia da Coruña
Marian Suski

**Marian Suski**, nado en Kielce o 2 de novembro de 1905 e finado en Wrocław o 25 de decembro de 1993, foi un militar, enxeñeiro de comunicacións, profesor e tirador de esgrima polaco, gañador dunha medalla olímpica.

## Traxectoria 
Estudou na Academia de Cadetes de Modlin (1920-1924) e despois na Academia Militar de Enxeñería de Varsovia , promovido a subtenente en 1926 do corpo de oficiais de transmisións. Ascendido a tenente en 1928, tras graduarse serviu no Rexemento de Radiotelegrafía de Varsovia. En 1929-1930 estudou na École Supérieure d'Electricité de París. En 1932 serviu no Instituto Militar de Investigación Técnica e desde 1934 levou o rango de capitán. No curso 1937/1938 pediu a dispensa no exército para completar os seus estudos en enxeñería eléctrica na Universidade Politécnica de Varsovia e realizar a súa tese baixo dirección do profesor Janusz Groszkowski sobre a modulación UHF.

Durante a defensa de Polonia que deu inicio á segunda guerra mundial estivo ao mando das comunicacións no durante o Sitio de Varsovia, polo que foi condecorado coa Cruz ao Valor. Despois da capituación foi enviado a un campo de prisioneiros de guerra, primeiro en Polonia e despois en Alemaña, realizando entre os oficiais prisioneiros cursos básicos de radiotelecomunicación, logrando construír clandestinamente un aparello de radio. Tras a súa liberación polos aliados serviu como xefe do obradoiro de reparación de radio en Italia no 2º Corpo do exército polaco leal ao goberno no exilio. Despois da guerra estableceuse en Dzierżoniów traballando na Fábrica Nacional de Radios, chegando a ser por algún tempo o seu director. En 1947 comezou a dar clases en Wrocław como profesor asociado no departamento de física na Universidade e na Politécnica e ao ano seguinte no departamento de radiotecnoloxía da Facultade de Enxeñería Mecánica e desde 1951 no recentemente creado departamento de comunicacións e desde 1954 foi catedrático de telecomunicacións. Durante as protestas de marzo de 1968 participou canda outros compañeiros como Zbigniew Żyszkowski nas manifestacións dos estudantes. Recibiu a medalla *Pro Ecclesia et Pontifice* de Xoán Paulo II.

## Carreira deportiva 
Na década de 1930 foi un grandes tiradores polacos de espada e sabre. Participou nos Xogos Olímpicos de 1932 logrando a medalla de bronce en sabre por equipos, foi campión nacional de sabre en 1934 e espada 1938 e medallista de bronce nos Campionatos de Europa de 1934. Nos Xogos Olímpicos de 1936 estivo co equipo de sabre, quedando en cuarto lugar. Tras a guerra volveu á competición, logrando o campionato nacional en sabre en 1950 e foi xuíz internacional.

## Bibliografía 
* Polski Słownik Biograficzny ISBN 978-83-86301-01-0, t. XLVI/1, str. 63-66
* *Pryzmat*, nr 140

## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Perfil na Web do Comité Olímpico Polaco
Castro de Pousada

O **Couto de Pousada** é un poboado castrexo situado no lugar de Pousada na parroquia de Castro, (Mesía).

## Morfoloxía 
A presenza do castro está descrita mais foi imposible determinar a estrutura do xacemento. O elemento que se observou é un foxo cortado na rocha..

## Arqueoloxía 
Non se ten noticia de que se realizasen campañas arqueolóxicas. Na actualidade non se pode visitar.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Cultura castrexa
* Castros da provincia da Coruña
Castro das Rodas

O **Couto das Rodas** é un poboado castrexo situado no lugar de Fonte Fría na parroquia de Cumbraos (Mesía).

## Morfoloxía 
O castro consta de dous recintos. O primeiro é un antecastro, que conserva parte dos parapetos na zona meridional e no resto o achanzamento que ven definido polo terraplén. O segundo é a croa, a unha maior altura, que ten tamén parapetos na parte meridional, con pouca caída cara ao interior, e duns 3 metros cara ao antecastro. O primeiro parapeto está atravesado por un camiño que se bifurca nun ramal interior da croa e outro que primeiro o fai no eixo N-S nuns 45 m e logo no antecastro uns 20 metros .

## Arqueoloxía 
Non se ten noticia de que se realizasen campañas arqueolóxicas. Na actualidade non se pode visitar.

## Conservación 
A titularidade está en mans privadas e a súa conservación depende de posibles construcións de pistas . 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Cultura castrexa
* Castros da provincia da Coruña
Castro de Soutelo

O **Castro de Soutelo** é un poboado castrexo situado no lugar de Castro Cregos na parroquia de Olas, (Mesía).

## Morfoloxía 
O castro componse dun único recinto. É un aterrazamento circular cun parapeto e un foxo na parte alta da pendente. Nesta zona hai nun lado dous parapetos e un foxo e no outro un parapeto.

## Arqueoloxía 
Non se ten noticia de que se realizasen campañas arqueolóxicas. Na actualidade non se pode visitar.

## Conservación 
A titularidade está en mans privadas e a súa conservación depende de futuras concentracións forestais.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Cultura castrexa
* Castros da provincia da Coruña
Castro de Castiñeiras

O **Castro de Mesía**, **Castro de Castiñeiras** ou Monte do Castro é un poboado castrexo situado no lugar da Castiñeira na parroquia de Mesía, (Mesía).

## Morfoloxía 
Ten forma elíptica cun eixe maior orientado SO-NL duns 110 metros e no eixe menor 90 m, cun antecastro ao SL.

## Arqueoloxía 
Non se ten noticia de que se realizasen campañas arqueolóxicas. Na actualidade non se pode visitar.

## Conservación 
A titularidade está en mans privadas.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Cultura castrexa
* Castros da provincia da Coruña
Castro de Ricos

O **Castro de Ricos**, **Castro de Vilanova** ou **Castro de Medorra** é un poboado castrexo situado no lugar do Castro na parroquia de Visantoña, (Mesía).

## Morfoloxía 
O castro é un amplo recinto de forma circular con moitas irregularidades no seu trazado. Está totalmente rodeado por un parapeto, que acada na súa parte máis alta uns 3 metros. No sector setentrional ten dúas entradas: unha estreita, de orixe recente, e outra que podería ser a orixinaria. Na zona meridional foi destruída boa parte do parapeto e alí apréciase que foi construído de terra. Hai referencia de achados de muíños circulares.

## Arqueoloxía 
Non se ten noticia de que se realizasen campañas arqueolóxicas. Na actualidade non se pode visitar.

## Conservación 
A titularidade está en mans privadas. A destrución do parapeto foi froito da concentración parcelaria, logo dunha distribución de terras.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Cultura castrexa
* Castros da provincia da Coruña
Os Castros de Torre

Os **Castros de Torre** é un poboado castrexo situado no lugar de Tamarín na parroquia de Bascoi, (Mesía).

## Morfoloxía 
O xacemento está formado por un único recinto, inda que sería posible que houbera un antecastro. O recinto principal é duns 65 metros no eixo L-O e está defendido por un parapeto de ata 3 metros de altura e un foxo. Na zona N-O aprécisase que puido haber un segundo parapeto.

## Arqueoloxía 
Non se ten noticia de que se realizasen campañas arqueolóxicas. Na actualidade non se pode visitar.

## Conservación 
Está rodeado por unha pista que corta parcialmente o terraplén oriental. Os labores agrícolas e o achanzamento da zona ocultan os dous parapetos e o foxo que no ano 1988, cando se describiu, se apreciaban.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Cultura castrexa
* Castros da provincia da Coruña
Segunda División Galega de Wáter-polo

A **Liga Galega de Wáter-polo división 2** é unha competición de wáter-polo de carácter anual, que se disputa en Galicia e que está regulamentada pola Federación Galega de Natación. É a categoría inmediatamente inferior á Liga Galega de Wáter-polo. Foi disputada por primeira vez na tempada 2012-2013.

## Equipos que a integran 
Na tempada 2012-2013 forman a liga seis equipos, tres deles coma filiais:

*  Club Natación Coruña-Banco Gallego B, da Coruña.
*  Club Waterpolo Pabellón Ourense, Ourense.
*  Club Asociación Coruñesa de Waterpolo, da Coruña.
*  Club Waterpolo Santiago B, de Santiago de Compostela.
*  Club Waterpolo Pontevedra B, de Pontevedra.

## Sistema de competición 
O sistema de competición consiste nunha liga regular con enfrontamentos entre todos os equipos, a modo de ida e volta. Unha vez rematada a tempada regular, os dous primeiros clasificados enfróntase entre si e, o gañador deles, disputa o play-off de ascenso co último clasificado da Liga Galega de Wáter-polo.

## Historial 
## Notas 
* 

## Véxase tamén 
### Outros artigos 
### Ligazóns externas 
* Sección de Wáter-polo da Federación Galega de Natación
Castro de Monteiro

O **Castro de Monteiro** é un poboado castrexo situado no lugar da Rañoa na parroquia de Bascoi, (Mesía).

## Morfoloxía 
Do castro conservase a súa metade leste, no que se aprecia a existencia de dous parapetos, o exterior moi esmorecido, e dun foxo que amosa nalgúns puntos case os 3 metros de altura. Tería forma circular duns 95 metros de diámetro.

## Arqueoloxía 
Non se ten noticia de que se realizasen campañas arqueolóxicas. Na actualidade non se pode visitar.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Cultura castrexa
* Castros da provincia da Coruña
Castro da Braña

O **Castro da Braña** é un poboado castrexo situado no lugar da Painceira nos lindes da parroquia de Visantoña (Mesía) con Filgueira de Traba (Oza-Cesuras).

## Morfoloxía 
O castro apréciase que ten unha forma ovalada e que abrangue 84 por 62 metros, sendo os dous eixos en dirección LSL-ONO e SSE-NNO. Orixinariamente debeu ser de menor tamaño. Conserva un parapeto nunha zona pequena do norte dunhas dimensións de 2 metros de altura no interior e uns 3 metros no exterior. O foxo, que semella que circundaba a totalidade do castro, non supera o metro de profundidade. Un corte do parapeto permite ver a súa estrutura interna e que se trata dunha mestura de pedras de xisto e terra. Os terrapléns que se conservan son pequenos, entre o metro e os dous metros, e só parecen ser maiores no noroeste, onde poderían acadar os 3 metros de altura.

## Arqueoloxía 
Non se ten noticia de que se realizasen campañas arqueolóxicas. Na actualidade non se pode visitar.

## Conservación 
Obras de achanzamento e actividades agrícolas destruíron case todo o recinto, sendo o estado de conservación pésimo.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Cultura castrexa
* Castros da provincia da Coruña
Couto do Castro

O **Couto do Castro** é un poboado castrexo situado nos lugares de Receá e As Xunqueiras na parroquia de Castro (Mesía).

## Morfoloxía 
O xacemento está totalmente cuberto por xestas. Trátase dun recinto circular, protexido na parte alta da pendente por un dobre sistema de parapetos.

## Arqueoloxía 
Non se ten noticia de que se realizasen campañas arqueolóxicas. Na actualidade non se pode visitar.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Cultura castrexa
* Castros da provincia da Coruña
Tijana Dapčević

miniatura|Tijana Dapčević 2014.
**Tijana Dapčević** (en macedonio: Тијана Дапчевиќ), ou sinxelamente Tijana é unha cantante macedonia moi popular en Serbia e Macedonia do Norte. É filla de pai macedonio e nai bosníaca, é irmá, da tamén cantante Tamara Todevska. Está casada con Milan Dapčević, home de negocios serbio. 

Gañou o festival de "Sunčane skale" en Herceg Novi no ano 2002 coa canción "Negativ" composta por Darko Dimitrov, incluída no seu segundo álbum, *Negativ*. Tamén gañou o primeiro posto no "Serbian Radio Festival-Feras" coa canción "Julijana" en 2006.

Vive en Belgrado.

## Festival da Canción de Eurovisión 2006 
No Evropesma 2006 (programa de Serbia e Montenegro que elixía ao seu representante no Festival de Eurovisión, Tijana quedou no posto número 8, con 27 puntos coa canción "Greh" ("Pecado"). "Greh" está no seu álbum Žuta minuta, que lanzou no verán de 2007.

## Festival da Canción de Eurovisión 2014 
Representou a Macedonia do Norte no Festival de Eurovisión 2014 en Dinamarca.

## Discografía 
* Kao da.. (2000)
* Negativ (2002)
* Zemlja mojih snova (2004)
* Žuta minuta (2007)
* Muzika (2010)

## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Tijanadapcevic.info
Sulfóxido

dereita|miniatura|150px|Grupo sulfinilo.
Un **sulfóxido** é un composto químico que contén un grupo funcional **sulfinilo** unido a dous átomos de carbono. Os sulfóxidos son tioéteres oxidados. Un exemplo de sulfóxido que se encontra na natureza é a aliína.

## Natureza do enlace 
Os sulfóxidos represéntanse xeralmente coa fórmula estrutural R–S(=O)–R', na que R e R' son grupos orgánicos. O enlace entre os átomos de xofre e oxíxeno é distinto do convencional dobre enlace entre o carbono e o oxíxeno (por exemplo, nas cetonas). A interacción S–O ten unha carácter electrostático, que lle dá ao enlace un carácter dipolar significativo, coa carga negativa centrada no oxíxeno.

300px|center|Grupo sulfóxido.

No átomo de xofre hai un par de electróns libres que lle dá unha xeometría molecular tetraédrica. Cando os dous residuos orgánicos son diferentes, o xofre é un centro quiral, por exemplo no metilfenilsulfóxido. Se ambos os grupos son iguais, o composto non sería quiral, senón simétrico: un exemplo é o dimetilsulfóxido (DMSO), CH3-S(=O)-CH3.

135px|center

A enerxía requirida para inverter este estereocentro é alta dabondo como para que os sulfóxidos sexan opticamente estables, é dicir, o grao de racemización é baixo a temperatura moderada. Os sulfóxidos quirais utilízanse en certos fármacos como o esomeprazole e Armodafinil, e tamén se empregan como auxiliares quirais. Moitos sulfóxidos quirais prepáranse por medio dunha oxidación catalítica asimétrica de sulfoxidos aquirais cun metal de transición e un ligando quiral.

## Reaccións 
Os sulfuros son os materiais de partida usuais para obter sulfóxidos por oxidación orgánica. Por exemplo, o sulfuro de dimetilo cun estado de oxidación de -2 oxídase a dimetilsulfóxido cun estado de oxidación de 0. Unha ulterior oxidación converte o composto en dimetilsulfona no que o xofre ten un estado de oxidación de +2. 
:(CH3)-S-(CH3) + O → (CH3)-SO-(CH3)
:(CH3)-SO-(CH3) + O → (CH3)-SO2-(CH3)

Os sulfóxidos como o DMSO, teñen un carácter básico, e son excelentes ligandos e facilmente alquilables. Os alquil sulfóxidos son susceptibles de desprotonarse pola acción de bases fortes, como o hidruro de sodio.

## Notas
Zifio caldeirón austral

O **zifio calderón austral**, *Hyperoodon planifrons*, é unha das dúas especies de cetáceos odontocetos do xénero *Hyperoodon* da familia dos zifíidos.
 
A especie foi definida en 1882 por William Henry Flower como *Hyperoodon (Frasercetus) planifrons*. O nome científico válido na actualidade é *Hyperoodon planifrons* Flower, 1882.

Flower fixo a descrición baseándose nun cranio desgastado pola auga que encontrou na illa Lewis, no arquipélago Dampier, situada n a entrada da baía Davis, na Antártida.

O zifio caldeirón austral observouse en moi poucas ocasións, e rara vez foi obxecto de caza, sendo probabelmente o zifio máis abundante nas augas antárticas. Os avistamentos zifios en augas tropicais e subtropicais pertencen na maioría a outra especie distinta, o *Indopacetus pacificus*.

## Descrición 
Bastante corpulento, mide 7,5 m de lonxitude cando é adulto. O seu fociño é alongado, formando un bico, de cor negra nos machos e gris nas femias. A aleta dorsal é relativamente pequena (de 30 a 38&nbsp;cm) e está situada detrás do centro do lombo, e ten forma curvada (falciforme). A coloración do dorso é gris intenso, que as inferiores se fai máis clara.

## Distribución 
O zifio caldeirón austral ten unha distribución circumpolar no océano Antártico. Encóntrase en todo o hemisferio sur, desde tan ao sur como as costas antárticas, e tan ao norte como até os 30 ºS, chegado ás costas de Suráfrica, Nova Zelandia, Australia e Suramérica, e do centro de Chile, no Pacífico, e do sur do Brasil, no Atlántico. Esta estimación da abundancia probabelmente está subestimada, porque os métodos utilizados nas observacións non teñen xeralmente en conta o feito de que estes animais se mergullan durante longos períodos, e son discretos cando emerxen á superficie.

Non hai información sobre as tendencias da evolución da poboación global desta especie; porén, debido aos datos anteriormente citados, a UICN cualificou en 2008 a situación da especie como "LC" (*pouco preocupante*).

## Alimentación 
O zifio caldeirón austral aliméntase principalmente de krill, luras e outros cefalópodos, pequenos peixes, gambas e outros crustáceos.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Carwardine, Mark (1995): *Ballenas, delfines y marsopas*. Barcelona: Ediciones Omega. ISBN 84-282-1037-3.
* Lahuerta Mouriño, Fernando e Francisco X. Vázquez Álvarez (2000): *Vocabulario multilingüe de organismos acuáticos*. Santiago: Xunta de Galicia. ISBN 84-453-2913-8.
* Perrin, William F., Bernd Würsig & J. G. M. Thewissen (eds.) (2002): *Encyclopedia of Marine Mammals*. 2ª ed. San Diego: Academic Press. ISBN 978-0-12-373553-9
* Wilson, D. E. & Reeder, D. M. (eds.) (2005): *Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference*. Third edition. ISBN 0-8018-8221-4.

### Outros artigos 
* Zifios caldeirón
* Zifio caldeirón (propiamente dito)

### Ligazóns externas 
* *Hyperoodon planifrons* en ADW  Contén ampla información.
Devasa

**Devasa** pode referirse a:
* **Devasa (silvicultura)**, impedimento para que se estenda o lume no monte consistente nunha zona de terreo sen vexetación.
* **Devasa (informática)**, equipo de hardware ou software utilizado nas redes de ordenadores para previr algúns tipos de comunicacións prohibidas pola política de rede.
* **Devasa (arquitectura)**, impedimento para que se estenda o lume nunha construción consistente nun muro de material ignífugo.
Jerzy Zabielski

**Jerzy Feliks Zabielski**, nado en Varsovia o 28 de marzo de 1897 e finado na mesma cidade o 19 de novembro de 1958, foi un militar e tirador de esgrima polaco, gañador dunha medalla olímpica.
## Traxectoria 
Comezou a estudar dereito, e durante eses anos foi un dos pioneiros da esgrima polaca, foi un dos fundadores do Club de Esgrima de Varsovia (1916). Sen rematar a carreira tras o recoñecemento da independencia polaca decidiu entrar no exército a finais de 1918, e ao ano seguinte tiña o rango de subtenente e foi promovido a tenente en 1922. Mentres permanecía no exército retomou os seus estudos de dereito na Universidade Iaguelónica de Cracovia e deu clases de esgrima no Club Militar Deportivo mais tamén foi dos reorganizadores da sección de esgrima do AZS de Varsovia en 1921 e da Asociación Polaca de Esgrima en 1922. Partipou nos Xogos Olímpicos de 1924 en sabre por equipos sen chegar á final pero nos Xogos Olímpicos de 1928 na mesma proba logrou a medalla de bronce xunto cos seus compañeiros Tadeusz Friedrich, Kazimierz Laskowski, Aleksander Małecki, Adam Papée e Władysław Segda. No Campionato de Europa de 1930 levou a medalla de bronce en sabre por equipos e nos Campionatos Académicos do Mundo conseguiu a medalla de prata en sabre por equipos e en florete. En 1932 pasou ao Corpo de Oficiais de intendencia traballando no Cuartel Xeral en Varsovia. Ascendeu a capitán en 1935, participou na defensa de Polonia e tras a capitulación uniuse ao exército leal ao goberno no exilio, destinado no Cuartel Xeral da III División, acadando o grao de maior. Despois da segunda guerra mundial permaneceu no Reino Unido, volveu a Polonia en 1958 pouco antes de morrer.

## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Ryszard Wryk, *Sport olimpijski w Polsce 1919-1939*, Poznań 2006, ISBN 83-7177-278-5
### Ligazóns externas 
* Perfil na web do Comité Olímpico Polaco
Col (homónimos)

O termo **col** pódese referir a:

## Botánica 
Diferentes especies botánicas:

### xénero *Brassica* 
***Col** ou **coia** en galego adoita referirse aos nomes comúns das diferentes variedades derivadas a partir da especie  *Brassica oleracea* (col brava ou col de pena) , plantas comestíbeis da familia das brasicáceas (tamén reciben os nomes de coella, coubella e coube):
****Verza**, *Brassica oleracea var. acephala*,  planta de cano alto, follas largas e comestibles (as verzas propiamente ditas), e flores amarelas en acio, moi típica das leiras e cortiñas de Galiza, col galega, coia galega, col.
** **Repolo** (*Brassica oleracea var. viridis*), col.
** **Col de Bruxelas** (*Brassica oleracea var. gemmifera*), coia de Bruxelas. 
** **Col de Savoia** (*Brassica oleracea L. convar. capitata (L.) Alef. var. sabauda L.*), coia de Savoia.
** **Col lombarda**' (*Brassica oleracea var. capitata f. rubra*), lombarda, coia lombarda.
** **Col ravo** (*Brassica oleracea gongylodes*), coia ravo.
** **Col chinesa** (*Brassica pekinensis* ou *Brassica rapa pekinensis*), coia chinesa.
** **Col de follas** (*Brassica oleracea convar. acephala var. sabellica*), col verde, coia de follas, verza col.

### Outros xéneros 
** **Col mariña** (*Crambe maritima*), col mariñá, coia mariña.
** *Pringlea antiscorbutica*, **col de Kerguelen**.
** Kai-lan, **col rizada chinesa** ou **col verde chinesa**.

## Outros significados 
;Escultura
*Col de xadeíta, ou repolo de xadeíta,  anaco de xadeíta tallada coa forma dunha cabeza de col chinesa, cunha lagosta e un saltón (tipo Tettigoniidae) agochados entre as súas follas.

;Xeografía
*Colombia, abreviatura do país de América do sur.
**Peso colombiano, ás veces abreviado coma **COL$**.
*Colima, un dos 32 estados de México.
*Porto de montaña, en lingua francesa:
**Col d'Aubisque, nos Pireneos franceses.
**Col d'Izoard, nos Alpes franceses.
**Col d'Aspin, nos Pireneos franceses.
**Col de Peyresourde, nos Pireneos franceses.
**Col de Pierre Pertuis, nos Alpes.
**Col de Portet-d'Aspet, nos Pireneos franceses.
**Col de Puymorens.
**Col de la Croix de Fer, nos Alpes franceses.
**Col de la Madeleine, nos Alpes franceses.
**Col du Galibier, na rexión sur de Francia.
**Col du Tourmalet, nos Pireneos franceses.
**Col du Télégraphe, nos Alpes franceses.
**Col Nudo, a montaña máis alta dos Prealpes Vénetos en Italia.
**Livinallongo del Col di Lana, vila italiana da provincia de Belluno, rexión de Véneto.

;Música
*Col legno, anotación na partitura musical.
*Col.Tempo, o primeiro álbum da banda xaponesa Oyuugi Wagamama Dan x PaRADEiS.

;Organizacións
*Col·lectiu d'Obrers en Lluita (Colectivo de Obreiros en Loita), sindicato catalán desaparecido.

;Relixión
*Epístola aos colosenses, abreviada **Col.**

;Preposición
*Encol de: nun lugar superior respecto doutra cousa coa que está en contacto físico.

## Véxase tamén 
### Outros artigos 
*Coliflor
*
Trofeo Teresa Herrera 1991

A 46ª edición do **Trofeo Teresa Herrera** celebrouse na Coruña entre o 15 e o 17 de agosto de 1991. O campión foi o FC Porto, que logrou o seu primeiro título.

O búlgaro Ilian Kiriakov foi elixido mellor xogador do torneo.

## Participantes 
## Resultados 
## Partidos
### Primeira semifinal
| width="50%" valign="top" |

|}

### Segunda semifinal
| width="50%" valign="top" |

|}

### Disputa polo 3º e 4º posto
| width="50%" valign="top" |

|}

### Final
| width="50%" valign="top" |

|}

## Notas 
## Véxase tamén
### Ligazóns externas
* Datos do trofeo en rsssf.com 
* Formación do Real Madrid na primeira semifinal. Proxecto *Recordos en Branco e Azul* en Phottic.
Manuel Martín Ferrand

**Manuel Martín Ferrand**, nado na Coruña o 11 de decembro de 1940 e finado en Madrid o 30 de agosto de 2013 foi un xornalista galego.

## Traxectoria 
Diplomado en xornalismo co número un da súa promoción comezou traballando no xornal *El Diario de Cádiz* e en *Pueblo*, e máis adiante pasou a colaborar coa radio en Radio Popular de Madrid. En 1960 entrou en Televisión Española como redactor de servizos informativos. Nesa época, entre 1966 e 1979 dirixiu e presentou tamén diversos programas de televisión, co que se converte nunha faciana coñecida da única cadea de televisión do momento. Presentou *Imágenes para saber* (1966), *Nosotros* con Alfredo Amestoy (1968), *Con acento* (1968), *Siempre en domingo* (1971), *24 horas* (1971-1972), *Sábado Cine* (1977) e *Hora 15* (1977-1979).

Paralelamente traballaba na Cadena SER, emisora radiofónica onde axudou a crear *Matinal SER* (1964), *Hora 25* (histórico programa informativo da radio española do que foi o primeiro director en 1972), *Hora 13*, *Hora 20*, *La Respuesta* e outros máis. Tamén ocupou a dirección de dous xornais de prensa escrita nos anos da transición española: *Diario de Barcelona* (1973 - 1974) e *Nuevo Diario* (1975 - 1976).

Deixou Televisión Española e en 1982 fundou a cadea Antena 3 de Radio, da que se converteu en director xeral e conselleiro de administración. Neses anos, Antena 3 foi unha das principais emisoras de radio de España. En 1989 foi nomeado director xeral da recentemente creada de Antena 3 Televisión e permaneceu á fronte de ambos os medios ata a súa dimisión en xullo de 1992 cando o grupo accionarial maioritario do empresario Javier Godó lle vendeu a súa participación a PRISA. Colaborou co Grupo Zeta como asesor do seu presidente, Antonio Asensio e como articulista en *El Periódico*, a revista mensual *Bazar* e o semanario *Interviú*.

Nos seguintes anos pasou a colaborar coa Cadena COPE, no programa *La linterna* e logo en *La Mañana de Cope*, ata que en 2002 abandonou a emisora para regresar á prensa escrita, dixital e en papel. Así mantivo unha columna diaria en *ABC* e en *Estrella Digital* (ata 2009). Tamén formou parte do equipo de colaboradores do programa *Protagonistas*, dirixido por Luis del Olmo dende 2002, primeiro en Onda Cero e logo en Punto Radio e desde 2010 foi columnista do diario Republica.com.

## Vida persoal 
Faleceu na Clínica de La Concepción de Madrid.

## Obra 
* *Los heterodoxos*, Madrid, Gondel, 1979.
* *Con España a cuestas*. Escolma de 218 artigos publicados en *Diario 16*, Las Rozas, Eilea, 1995.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Fotografía
Delfininos

A dos **delfininos** (*Delphininae*) é unha subfamilia de cetáceos odontocetos da familia dos delfínidos que inclúe numerosas especies de golfiños.

## Taxonomía 
* '*Subfamilia *Delphininae'''*
** Xénero *Delphinus*
*** *Delphinus delphis* 
*** *Delphinus capensis*
** Xénero *Lagenodelphis*
*** *Lagenodelphis hosei*
** Xénero *Lagenorhynchus*
*** *Lagenorhynchus albirostris* 
*** *Lagenorhynchus acutus* 
*** *Lagenorhynchus obliquidens*
*** *Lagenorhynchus obscurus* 
*** *Lagenorhynchus australis*
*** *Lagenorhynchus cruciger* 
** Xénero *Lissodelphis*
*** *Lissodelphis peronii* 
*** *Lissodelphis borealis* 
** Xénero *Stenella*
*** *Stenella coeruleoalba* 
*** *Stenella clymene*
*** *Stenella longirostris*
*** *Stenella frontalis*
*** *Stenella attenuata*
** Xénero *Steno*
*** *Steno bredanensis* 
** Xénero *Tursiops*
*** *Tursiops aduncus* 
*** *Tursiops truncatus*
*** *Tursiops australis* 

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Carwardine, M. (1995): *Ballenas, delfines y marsopas. Guía visual de todos los cetáceos del mundo*. Barcelona: Omega. ISBN 84-282-1037-3.
* Duguy, R. e Robineau, D. (1987): *Guía de los mamíferos marinos de Europa*. Barcelona: Ediciones Omega. ISBN 84-282-0811-5, pp.&nbsp;140–142.
* Perrin, William F., Bernd Wursig & J. G. M. Thewissen (eds.) (2002): *Encyclopedia of Marine Mammals*. 2ª ed. San Diego: Academic Press. ISBN 978-0-12-373553-9.
* Wilson, D. E. & Reeder, D. M. (eds.) (2005): *Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference*. Third edition. ISBN 0-8018-8221-4.

### Outros artigos 
* Cetáceos
* Odontocetos
* Delfínidos
### Ligazóns externas 
* Fichas, fotos e vídeos de golfiños 
* *Delphininae''  en Systema Naturae 2000
Ácido behénico

dereita|miniatura|240px|O ácido behénico extráese da árbore *Moringa oleifera*.

O **ácido behénico** ou **ácido docosanoico** é un ácido graxo saturado de 22 carbonos coa fórmula C21H43COOH. Ten a aparencia de cristais ou pos brancos ou cor crema cun punto de fusión de 80&nbsp;°C e un punto de ebulición de 306&nbsp;°C.

Como aceite alimentario o ácido behénico absórbese mal.

## Fontes 
É o principal compoñente do aceite de behén co 9% do total, que se extrae das sementes da árbore *Moringa oleifera*.

O ácido behénico está presente tamén noutros aceites vexetais, como o aceite de colza (canola), o aceite de cacahuete e tamén en aceites de animais mariños. Tamén se usa nos aceites lubricantes e como retardador da evaporación de disolventes, e ceras.

A redución do ácido behénico orixina behenil alcohol.

Debido á súa natureza anfipática, investigouse o seu uso en monocapas ou películas de Langmuir-Blodgett .

O aceite de pracaxi (extraído das sementes de *Pentaclethra macroloba*) é un produto natural cunha das concentracións máis altas de ácido behénico coñecidas, e úsase en acondicionadores de cabelo.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Behenil alcohol
* Gliceril behenato
* Behenato de prata
Paulo d'Eça Leal

'''Paulo Vicente Pereira d'Eça e Alburquerque Leal**  máis coñecido como **Paulo d'Eça Leal''', nado o 15 de xullo de 1901 e finado o 8 de setembro de 1977, foi un tirador de esgrima portugués, gañador dunha medalla olímpica.

## Traxectoria 
Esgrimista de sona, participou nos Xogos Olímpicos de 1924, 1928 e 1936, logrando a medalla de bronce en espada por equipos na edición de 1928 cos seus compañeiros Mário de Noronha, Jorge de Paiva, Frederico Paredes, João Sassetti e Henrique da Silveira.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Perfil en sports-reference.com
Melchior de Hondecoeter

**Melchior de Hondecoeter**, nado en 1636 en Utrecht e finado o 3 de abril de 1695 en Ámsterdan, foi un pintor do século de ouro neerlandés, especializado en aves.

## Traxectoria 
Neto, fillo e sobriño de pintores de orixe flamenga, en 1663 trasladouse a Ámsterdan, onde casou.

## Obra de Vertangen en Galicia 
[miniatura|250px|*Pavos*, atribuído a Hondecoeter, exponse na [Pinacoteca Francisco Fernández del Riego.]]
En Galicia, pertencente á colección do Concello de Vigo (Museo Quiñones de León / Pinacoteca Francisco Fernández del Riego), pode apreciarse *Pavos*, legado por José Policarpo Sanz Souto.

## Galería de imaxes 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Museo Thyssen-Bornemisza .
* Enciclopedia do Museo do Prado .
Asento da sogra

[right|miniatura|250px|Este [Ford Model A (1927)|Ford Model A sport roadster de 1931 conta cun asento da sogra]]

O **asento da sogra** ou asento traseiro,  **rumble seat** (inglés americano), **dicky seat**, **dickie seat** ou **dickey seat** (inglés británico), é un asento exterior tapizado que se abre cara a fóra da cuberta traseira cunha bisagra, era común nalgúns automóbiles de antes da segunda guerra mundial, era un asento para un ou máis pasaxeiros. Un dicionario inglés de 1899 o describe como "Un asento para os criados na parte traseira dun carro". As carrozarías de automóbiles Roadster, Cupé e Cabriolet ofrecían a opción con maleteiro ou con asento na cuberta traseira. Os modelos equipados co asento da sogra desígnanse a miúdo como cupé deportivo ou roadster deportivo.

Os pasaxeiros do asento da sogra estaban practicamente sentados á intemperie, e apenas tiñan algunha ou ningunha protección da parte superior do habitáculo. Algúns vehículos dispoñían de tapas pregables e cortinas laterais para os asentos da sogra, pero nunca alcanzaron moita popularidade. Entre os últimos vehículos de fabricación estadounidense con asento da sogra estaban o Chevrolet de 1938, o Ford de 1939 o Dodge de 1939 e o Plymouth.
 
O último coche británico construído cun asento da sogra foi o Triumph Roadster 2000 fabricado ata 1949.

## Notas
Ácido lignocérico

O **ácido lignocérico** ou **ácido tetracosanoico** é un ácido graxo saturado de 24 carbonos coa fórmula C23H47COOH. Encóntrase no alcatrán derivado da madeira (obtido da destilación seca da madeira de piñeiro), forma parte de varios cerebrósidos, e aparece en pequenas cantidades na maioría das graxas naturais. O aceite de cacahuete contén pequenas cantidades de ácido lignocérico (1,1% – 2,2%).

A redución do ácido lignocérico rende lignoceril alcohol.

## Notas
Orcelinos

A dos **orcelinos** (*Orcaelliane*) é unha subfamilia de cetáceos odontocetos da familia dos delfínidos.

A familia dos *Orcellidae* foi establecida e así denominada por Nishiwaki en 1963. O grupo foi considerado como sinónimo de *Delphinidae* por Rice en 1998, e finalmente reclasificado como subfamilia dos *Orcaellinae* por Kasuya en 1973, Barnes en 1984, Barnes *et al.* en 1985), Fordyce e Barnes e 1994, Fordyce *et al.* en 1995, McKenna e Bell en 1997 e Bianucci e Landini en 2007.

## Taxonomía 
A subfamilia comprende un só xénero con dúas especies:

* '*Subfamilia *Orcaellinae***
** **Xénero *Orcaella* (Gray, 1866)
*** *Orcaella brevirostris* Owen en Gray, 1866
*** *Orcaella heinsohni* Beasley, Robertson e Arnold, 2005

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Carwardine, M. (1995): *Ballenas, delfines y marsopas. Guía visual de todos los cetáceos del mundo*. Barcelona: Omega. ISBN 84-282-1037-3.
* Perrin, William F., Bernd Würsig & J. G. M. Thewissen (eds.) (2002): *Encyclopedia of Marine Mammals*. 2ª ed. San Diego: Academic Press. ISBN 978-0-12-373553-9
* Wilson, D. E. & Reeder, D. M. (eds.) (2005): *Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference''. Third edition. ISBN 0-8018-8221-4.

### Outros artigos 
* Cetáceos
* Odontocetos
* Delfínidos
Antonio Goyanes Cedrón

**Juan Antonio Goyanes Cedrón**, finado en Ponteceso o 14 de setembro de 1952, foi un avogado e político galego.

## Traxectoria
Fillo de José Goyanes Meneses e irmán de Vicente Goyanes Cedrón. Licenciado en Dereito, foi xuíz municipal de Ponteceso (1903). Durante a Segunda República militou no Partido Radical. Deputado provincial, foi elixido presidente da Deputación da Coruña en abril de 1934, permanecendo no cargo ata decembro de 1935.

## Vida persoal
Casou con Teresa Varela Amarelle, filla de Isabel Amarelle Rodríguez, e foi pai de José, Isabel, Clarisa e Daniel Goyanes Varela.

## Notas 
## Véxase tamén
### Ligazóns externas
*xenealoxía
Orcininos

A dos **orcininos** (*Orcininae*) é unha subfamilia de cetáceos odontocetos da familia dos delfínidos.

## Taxonomía 
Esta subfamilia, definida inicialmente por Rice en 1967, non é recoñecida polo World Register of Marine Species, que a considera como sinónimo de *parte* da familia dos delfínidos.

Posteriormente a subfamilia foi restablecida por Kasuya en 1973, pero non está recoñecida na maioría dos *sitios* de taxonomía.

## Especies 
A subfamilia inclúe dous xéneros con cadansúa especie:

* '*Subfamilia *Orcininae*** (Wagner, 1846) Kasuya, 1973
** **Xénero *Orcinus'''* Fitzinger, 1860 
*** *Orcinus orca* (Linnaeus, 1758) – candorca
** *'Xénero *Pseudorca*'* Reinhardt, 1862 
*** *Pseudorca crassidens* (Owen, 1846) – falsa candorca

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Carwardine, M. (1995): *Ballenas, delfines y marsopas. Guía visual de todos los cetáceos del mundo*. Barcelona: Omega. ISBN 84-282-1037-3.
* Duguy, R. e Robineau, D. (1987): *Guía de los mamíferos marinos de Europa*. Barcelona: Ediciones Omega. ISBN 84-282-0811-5, pp.&nbsp;140–142.
* Perrin, William F., Bernd Würsig & J. G. M. Thewissen (eds.) (2002): *Encyclopedia of Marine Mammals*. 2ª ed. San Diego: Academic Press. ISBN 978-0-12-373553-9
* Wilson, D. E. & Reeder, D. M. (eds.) (2005): *Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference''. Third edition. ISBN 0-8018-8221-4.

### Outros artigos 
* Cetáceos
* Odontocetos
* Delfínidos
Mário de Noronha

**Mário López da Vasa César Alves de Noronha**, nado en Lisboa o 15 de xaneiro de 1885 e finado na mesma cidade o 9 de xullo de 1973, foi un tirador de esgrima portugués, gañador dunha medalla olímpica.

## Traxectoria 
Fillo do militar e xornalista Eduardo de Noronha, foi un esgrimista de sona, varias veces campión portugués de espada, participou en varios Xogos Olímpicos, logrando nos Xogos Olímpicos de 1928 en Ámsterdan, xunto con Paulo d'Eça Leal, Jorge de Paiva, Frederico Paredes, João Sassetti e Henrique da Silveira, a medalla de bronce en espada por equipos.. Despois da morte de seu pai en 1948 asumiu o título de viceconde de Santa Cruz, que como título nobiliario o goberno da república portuguesa non recoñece. Era oficial da Orde de Benemerencia, foi membro do Comité Olímpico Portugués e presidente da Federación Portuguesa de Esgrima e nesa cualidade foi procurador na IV lexislatura da Cámara Corporativa (1945-1949) .

## Notas
Cefalorrinquinos

A dos **cefalorrinquinos** (*Cephalorhynchinae*) é unha subfamilia de cetáceos odontocetos da familia dos delfínidos.

## Taxonomía 
A subfamilia conta con tres xéneros e un total de nove especies:
 
* '*Subfamilia *Cephalorhynchinae'''*
** Xénero *Cephalorhynchus*
*** *Cephalorhynchus commersonii* 
*** *Cephalorhynchus heavisidii*
*** *Cephalorhynchus hectori*
*** *Cephalorhynchus eutropia* 
** Xénero *Sotalia*
*** *Sotalia fluviatilis*
*** *Sotalia guianensis*
** Xénero *Sousa*
*** *Sousa teuszii*
*** *Sousa plumbea*
*** *Sousa chinensis*

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Carwardine, M. (1995): *Ballenas, delfines y marsopas. Guía visual de todos los cetáceos del mundo*. Barcelona: Omega. ISBN 84-282-1037-3.
* Perrin, William F., Bernd Wursig & J. G. M. Thewissen (eds.) (2002): *Encyclopedia of Marine Mammals*. 2ª ed. San Diego, California: Academic Press. ISBN 978-0-12-373553-9.
* Wilson, D. E. & Reeder, D. M. (eds.) (2005): *Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference''. Third edition. ISBN 0-8018-8221-4.

### Outros artigos 
* Cetáceos
* Odontocetos
* Delfínidos
Homínido de Denisova

[miniatura|Denisova 4, un [molar.]]
Os **homínidos de Denisova** ou **denisovanos** son membros dunha especie de Homo ou unha subespecie de Homo sapiens da época do paleolítico. En marzo do 2010 fíxose o anuncio do descubrimento dos restos do óso dun dedo dunha femia xuvenil que vivira hai 41,000 anos e que se atopou nunha cova de Denisova, nas altas montañas de Siberia. Nesa cova hai xacementos de humanos modernos e Neanderthais. Posteriormente localizáronse ósos de pés e dous dentes de diferentes membros da mesma poboación.
 
As análises do ADN mitocondrial (ADNmt) do óso do dedo mostraron unha diferenza xenética cos dos ADNmt dos Neanderthais e os humanos modernos. Estudos posteriores do xenoma nucleolar deses espécimes indican que ese grupo comparte unha orixe común cos Neanderthais e que abranguían de Siberia ao sueste de Asia. Terían hibridado con antecesores dos humanos modernos, sendo ata o 6% do ADN dos malaisianos e os aborixes australianos derivado dos denisovanos.

Unha comparación co xenoma de Neanderthais da mesma cova revelou unha alta hibridación local, chegando a compartir cos Neanderthais dese punto ata o 17% do xenoma. Esa mesma comparación revela unha hibridación cunha liñaxe humana non identificada. 

## Notas
Alejandro Barreiro Noya

**Alejandro Barreiro Noya**, nado en Santiago de Compostela o 4 de xuño de 1874 e finado na Coruña o 22 de novembro de 1948, foi un escritor e xornalista galego.

## Traxectoria 
Estudou na Coruña e Santiago de Compostela. Iniciou a súa carreira xornalística en *La Voz de Galicia*, do que foi director de 1914 a 1937. Publicou contos de xénero costumista e versos en galego e castelán. En 1905 foi designado primeiro Secretario da Asociación da Prensa da Coruña, contribuíndo á súa fundación. Colaborou na prensa de España e América e foi correspondente de *Diario de la Marina* da Habana, do *Diario Español* de Buenos Aires e dos xornais madrileños *El Imparcial*, *El Liberal*, *La Tribuna*, *ABC*, e *Blanco y Negro*; tamén colaborou en *La Hoja del Lunes* da Coruña.

Ingresou na Real Academia Galega o 12 de marzo de 1936 coa lectura do discurso *Bernardo Barreiro de Vázquez Varela y su tiempo*, respondido por Fernando Martínez Morás. Foi secretario desta institución desde 1937 a 1942 de forma interina e desde entón até 1948 xa elixido no cargo. Pertenceu tamén á Academia Provincial de Belas Artes da Coruña e á de San Telmo de Málaga. Membro de Honra da American Society of Heraldy.

Dirixía *La Voz de Galicia* cando tivo lugar o golpe de Estado do 18 de xullo de 1936, e ao non dar a noticia de forma triunfal foi multado e apartado temporalmente do posto, ata que foi cesado definitivamente o 11 de agosto de 1937, substituíndoo o falanxista cántabro Maximiano García Venero. A partir de entón quedou como colaborador do xornal, asinando os seus traballos cos pseudónimos de **Herculano** e **Santiago del Burgo**.
## Vida persoal
Casou con Encarnación López, e foi pai de Alejandro Barreiro López.

## Obra 
* *Del arte gallego. Exposición Regional 1917: Bocetos de crítica* (La Voz de Galicia, 1917), con prólogo de Antón Villar Ponte.
* *Del Arte en Galicia* (c. 1925; prólogo de Antón Vilar Ponte).
* *A través de Asturias* (libro de viaxes).
* *De Galicia y de los gallegos* (1942).
* "Prólogo" ás *Obras completas* de Alejandro Pérez Lugín (Madrid, 1945).
* "Betanzos de los Caballeros. Semblanza moderna de un pueblo secular" (premio nos Xogos florais de Betanzos de 1946).
* *Marineda. Monografía de la reunión de artesanos de La Coruña* (1947).
* *La ruta de la Casa de la Troya. Estampas, sugestiones y recuerdos* (Emos, 1948).

## Recoñecementos 
*Encomenda de Isabel A Católica, Gran Cruz de Wassa (Suecia) e Palmas Académicas de Francia.
*Premio Pérez Lugín da Asociación da Prensa da Coruña en 1942 por *De Galicia y de los gallegos*

Dende 1968 unha rúa do barrio da Gaiteira, da Coruña, leva o seu nome.

## Galería de imaxes 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
*
* 

### Ligazóns externas 
* 

* Artigos de Barreiro Noya  publicados no *Boletín da Real Academia Galega*.
Segmentos de automóbiles en Europa

En Europa non existe unha clasificación oficial dos vehículos con criterios ben definidos. As axencias de análises do mercado europeo do automóbil a miúdo traballan cunha clasificación oficial, que agrupa principalmente aos coches polo tipo ou o tamaño da carrozaría. Con todo, existe unha clasificación oficial, que se utiliza tanto pola industria do automóbil, como polos organismos de análises, e a Comisión Europea tamén considera unha clasificación oficial por letras no canto da dos Estados Unidos, que simplifica en seis segmentos os modelos de coche, sobre todo por tamaño.

Os segmentos definidos son:

* A: mini coches: automóbiles de dúas prazas, de tamaño inferior ao segmento A, de tamaño inferior a 3300&nbsp;mm. 
* B: coches pequenos: automóbiles de catro prazas de tamaño máis pequeno, actualmente entre 3300&nbsp;mm e 3700&nbsp;mm.
* C: coches medio alto: automóbiles para catro adultos e un neno; os hatchback e monovolúmes roldan os 3900&nbsp;mm, mentres que os sedáns e familiares chegan aos 4200&nbsp;mm.
* D: coches grandes: tamén teñen cinco prazas pero teñen motores máis potentes e maleteiro máis grande. O tamaño é de aproximadamente 4600&nbsp;mm.
* E: coches executivos: son os modelos máis grandes das fábricas de automóbiles xeneralistas. O tamaño medio é de 4800&nbsp;mm.
* F: coches de luxo: comprenden só modelos de alta gama. Sempre superan os 5000&nbsp;mm.

A esta clasificación engadíronse outros segmentos.

* S: cupés deportivos: coches deportivos, especialmente de gran potencia, como os superdeportivos
* M: vehículos polivalentes: coches monovolume
* J: vehículos deportivos utilitarios (incluíndo vehículos todo terreo): Vehículo deportivo utilitario (SUV)

Os vehículos que non entran dentro dos seis primeiros segmentos son internacionalmente identificados coas siglas, MPV, SUV, pero tamén, por exemplo, LCV (vehículos comerciais lixeiros) MCV (vehículo comercial medio) e outros. Unha relevante entidade privada na seguridade europea: a EuroNCAP, aínda mantén a clasificación dos vehículos de acordo co vello método británico.

## Comparación con outras clasificacións de coches 
## Notas