O Pino

**O Pino** é un concello da provincia da Coruña, pertencente á comarca de Arzúa. Limita ao norte con Frades e Oroso, ao sur con Touro e Boqueixón, ao leste con Arzúa e ao oeste con Santiago de Compostela. Segundo o IGE en 2019 tiña 4.641 habitantes.

## Xeografía 
### Situación 
Ten unha extensión de 132,3&nbsp;km², e abrangue 13 parroquias. O Pedrouzo é a capital, situada a 18&nbsp;km de Compostela.

### Orografía 
O concello ten un relevo suave e pouco accidentado. O cumio máis alto é o monte das Minas (452 m), seguido do castro de San Lourenzo de Pastor (412 m). A capital está a 287 m de altitude.

### Hidrografía 
O termo municipal divídese entre a bacía do río Tambre, que marca a súa fronteira norte, e a do río Ulla, que domina o sur do concello. Afluentes do Tambre que pasan polo concello son o río Mera e mailo Noa, que nace na parroquia de Pastor. En canto aos afluentes do Ulla, cabe mencionar aos ríos Brandelos e das Lañas.

### Clima 
Hai clima oceánico, con abundantes choivas.

### Demografía 

Colors=
  id:lightgrey value:gray(0.8)
  id:darkgrey  value:gray(0.6)
  id:bar       value:rgb(1,0.75,0.4)

ImageSize = width:550 height:300
PlotArea = left:50 bottom:20 top:20 right:30
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:8000
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:1000 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:200 start:0
BackgroundColors = canvas:white

PlotData=
  color:bar width:20 align:left
  bar:1900 from:0 till:6232
  bar:1910 from:0 till:6255
  bar:1920 from:0 till:6337
  bar:1930 from:0 till:6832
  bar:1940 from:0 till:7371
  bar:1950 from:0 till:7768
  bar:1960 from:0 till:7495
  bar:1970 from:0 till:6174
  bar:1981 from:0 till:5903
  bar:1991 from:0 till:5282
  bar:2001 from:0 till:4945
  bar:2011 from:0 till:4743
  bar:2015 from:0 till:4706
  bar:2019 from:0 till:4641
  bar:2020 from:0 till:4652
  bar:2021 from:0 till:4639
  bar:2022 from:0 till:4576
  bar:2023 from:0 till:4553

PlotData=
  bar:1900 at: 6232 fontsize:S text:6232 shift:(-10,5)
  bar:1910 at: 6255 fontsize:S text:6255 shift:(-10,5)
  bar:1920 at: 6337 fontsize:S text:6337 shift:(-10,5)
  bar:1930 at: 6832 fontsize:S text:6832 shift:(-10,5)
  bar:1940 at: 7371 fontsize:S text:7371 shift:(-10,5)
  bar:1950 at: 7768 fontsize:S text:7768 shift:(-10,5)
  bar:1960 at: 7495 fontsize:S text:7495 shift:(-10,5)
  bar:1970 at: 6174 fontsize:S text:6174 shift:(-10,5)
  bar:1981 at: 5903 fontsize:S text:5903 shift:(-10,5)
  bar:1991 at: 5282 fontsize:S text:5282 shift:(-10,5)
  bar:2001 at: 4945 fontsize:S text:4945 shift:(-10,5)
  bar:2011 at: 4743 fontsize:S text:4743 shift:(-10,5)
  bar:2015 at: 4706 fontsize:S text:4706 shift:(-10,5)
  bar:2019 at: 4641 fontsize:S text:4641 shift:(-10,5)
  bar:2020 at: 4652 fontsize:S text:4652 shift:(-10,5)
  bar:2021 at: 4639 fontsize:S text:4639 shift:(-10,5)
  bar:2022 at: 4576 fontsize:S text:4576 shift:(-10,5)
  bar:2023 at: 4553 fontsize:S text:4553 shift:(-10,5)

## Etimoloxía 
Os rexistros escritos coñecidos do topónimo remontan ao século IX, cando o rei Ordoño II amplía en 12 millas o circuíto das posesións da igrexa de Compostela, desde San Vicenzo do Pino ata Iria Flavia: *de Sancto Vicencio de Pino usque in Iriam*, ano 915. O nome contén un adxectivo, 'pino' (‘empinado, elevado’), que fai referencia á localización da igrexa de San Vicenzo, na parroquia do Pino. O antigo nome de Monforte de Lemos, antes de que llo cambiase o rei Afonso VIII, era tamén O Pino e respondía á mesma motivación orográfica.

## Historia 
Durante o antigo réxime as terras do Pino pertenceron á provincia de Santiago. En 1820 o territorio foi adxudicado ao partido xudicial de Sar, co nome de San Vicenzo do Pino. Trala división territorial de España en 1833 constituíuse o concello. En 1834 pasou ao partido xudicial de Arzúa, e entre 1965 e 1988 pertenceu ao de Santiago, regresando ao de Arzúa conforme á lei 38/1988 do 28 de decembro.

Desde o 27 de agosto de 2007 a Asociación para la Recuperación de la Memoria Histórica (ARMH) anda á procura dos restos de seis represaliados dos fascistas no lugar do Amenal. Entre o primeiro e o segundo día de traballo atoparon os restos de tres deles: Ramón Sánchez, Ramón Vázquez e Caitán García.

Seguiron a buscar a Isidro Filloi e o seu sobriño de 17 anos Andresito. Os investigadores, para localizar os restos seguen os consellos dos veciños do lugar. Para maior dificultade aqueles que mellor recordaban a situación dos lugares de enterramento xa morreron.

Tratábase do Meimixe, O Listo e O Ghabrielo, coñecidos como os tres *díscolos do Pino* e que foron escollidos especialmente para darlles un aviso e obrigados a cavar as dúas fosas, a primeira onde enterraron os tres xa aparecidos e outra onde enterraron aos outros dous. Un sexto, o veciño de Boimorto José Cabanas Vázquez, nun descoido dos falanxistas logrou escapar deste violento final.

## Símbolos 
thumbnail|150px|Pirogravado no CSC "Luís Seoane" co escudo heráldico do Pino.
O escudo heráldico municipal foi aprobado mediante o Real Decreto 2527/1982 de 30 de xullo e publicado no BOE (Boletín Oficial do Estado) o 8 de outubro de 1982. O escudo, seguindo aos criterios da Real Academia da Historia, quedou descrito neste RD como «*de ouro, o piñeiro ebrancado de sinople, terrazado do mesmo, e, ao timbre, coroa real pechada*».

Trátase dun aparente caso de armas falantes, coa escolla da figura dun piñeiro motivada pola relación sinecdóquica entre o nome da árbore en castelán (*pino*) e o nome do concello que representa. Esta analoxía, que non se dá na lingua galega, non require un vencello etimolóxico real para se materializar na heráldica (por exemplo, a escolla dun león como símbolo do reino homónimo no século XII non se debeu á ignoracia naquela altura de que o nome da cidade de León procede do latín *legio*, "lexión").

## Cultura 
### Patrimonio 
No concello atópase o castro de San Lourenzo de Pastor, un recinto ovalado de 110 metros de lonxitude onde se acharon restos de cerámica sen decoración e dous torques de ouro de 22 quilates e 350 gramos de peso, actualmente no Museo Arqueolóxico e Histórico Castelo de Santo Antón da Coruña. Hai outros dous castros en Oza (San Mamede de Ferreiros) e Tarroeira (O Pino).

Sobre o río Mera consérvase a Ponte Puñide, de orixe romana, onde foi atopado o Modio da Ponte Puñide, un *Modium* de bronce datado cara aos anos 360/370, actualmente exposto no Museo Arqueolóxico Nacional.

Son varios os pazos que salpicaron a xeografía municipal ao longo da historia, dos que algúns deles aínda se conservan. Así pódense citar os pazos de San Fernando do Picón, de Portouteiro ou Medín, de Piñeiro, de Medín, de Dúas Casas, de Ferreiros e de Bermás ou Marqués de Montesacro, a Casa Grande ou Torre de Ferreiros e a Casa de Castrofeito.

### Luís Seoane 
miniatura|Texto de Luís Seoane gravado nunha parede do *CSC Luís Seoane*, no Pedrouzo
O escritor, xornalista e pintor galego Luís Seoane, nado en Bos Aires o 1 de xuño de 1910, era fillo de Luis Santiago Seoane Brocos, nado en Oíns, e María López Mosquera, que era de Arca.

Ao regresar o matrimonio da emigración desde Arxentina en 1916, a nai recibiu en herdanza unha leira en Arca na que decidiron construír unha casa que pasaría a ser a de residencia. Esta casa semella ser a mesma que décadas despois foi, brevemente, unha das casas consistoriais que ten existido no concello e que hoxe en día é a oficina de Correos. Luís, pola súa banda, comezou a ir ao Instituto de Santiago, polo que só vivía na casa de sábado a luns na mañá e nos meses de verán. Ademais, preto do cemiterio municipal, ao sur do lugar da Igrexa, estaba a chamada *Casa de Brey*, que era onde vivía a súa avoa e o resto da famila materna, que visitaba a miúdo.

Ao comezar os seus estudos universitarios, a familia mudouse a Santiago, deixando así a casa de Arca. Porén, Seoane mantivo sempre presente a terra piñeira nos seus escritos, como cando di:

Tamén O Pino foi descrito na súa obra gráfica. En merecemento deste compromiso coa súa terra familiar, o Concello do Pino aprobou por unanimidade o 27 de marzo de 2008 nomear a Luís Seoane fillo predilecto, procedendo ademais a rebautizar a nova Casa de Cultura como Centro Sociocultural Luís Seoane.

## Galería de imaxes 

Ficheiro:O Pedrouzo, Arca-antiga casa do concello 1.jpg|Antiga casa familiar de Luís Seoane, no Pedrouzo.
Ficheiro:Arca, O Pedrouzo placa altimétrica do Concello.jpg|Placa altimétrica na casa do concello
Ficheiro:O Pedrouzo, O Pino CSC Luis Seoane.jpg|CSC Luís Seoane, no Pedrouzo.
Ficheiro:Gradamil.O Pino.Galicia 1.jpg|Gradamil.

## Parroquias 
## Lugares do Pino 
Para unha lista completa de todos os lugares do concello vexa Lugares do Pino.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Eleccións municipais no Pino
* Modio da Ponte Puñide