Revolta de Haymarket

A **revolta de Haymarket** foi un feito histórico que tivo lugar en *Haymarket Square* (Chicago, Estados Unidos) o 4 de maio de 1886, e que foi o punto álxido dunha serie de protestas que desde o 1 de maio se produciran en apoio ós obreiros en folga, para reivindicar a xornada laboral de oito horas. Durante unha manifestación pacífica un descoñecido lanzou unha bomba á policía, que intentaba disolver o acto de forma violenta. Isto desembocou nun xuízo, anos despois cualificado de ilexítimo e deliberadamente malintencionado, contra oito traballadores anarquistas, onde cinco deles foron condenados a morte (un deles suicidouse antes de ser executado) e tres foron recluídos. Foron denominados **Mártires de Chicago** polo movemento obreiro.

Posteriormente este feito deu lugar á **conmemoración do 1 de maio**, orixinalmente por parte do movemento obreiro, e actualmente considerado na gran maioría dos países democráticos (agás os Estados Unidos, o Reino Unido e o Principado de Andorra), o **Día internacional dos traballadores**. 
miniatura|250px|Placa conmemorativa do goberno de Chicago dedicada ós traballadores involucrados no incidente de Haymarket, os **mártires de Chicago**

## O contexto 
Os feitos que deron lugar a esta revolta están contextualizados nos albores da revolución industrial nos Estados Unidos. A finais do século XIX Chicago era a segunda cidade dos Estados Unidos. Do oeste e do sueste chegaban cada ano por ferrocarril miles de gandeiros desocupados, creando as primeiras vilas humildes que albergarían a centos de miles de traballadores. Ademais, estes centros urbanos acolleron a emigrantes chegados de todo o mundo ó longo do século XIX.

### A reivindicación da xornada laboral de oito horas 
esquerda|miniatura|Conmemoración do centenario da revolta de Haymarket en maio de 1986, no camposanto Waldheim (Chicago)
Unha das reivindicacións básicas dos traballadores era a xornada de oito horas. O facer valer a máxima *oito horas para o traballo, oito horas para o soño e oito horas para a casa*. Nese contexto producíronse varios movementos. En 1829 formouse un movemento para solicitar á lexislatura do Estado de Nova York a xornada de oito horas.

Anteriormente existía unha lei que prohibía traballar máis de dezaoito horas, *agás caso de necesidade*. Se non había tal necesidade, calquera funcionario dunha compañía de ferrocarril que obrigase un maquinista ou fogueiro a traballar xornadas de dezaoito horas diarias debía pagar unha multa de vinte e cinco dólares.
O movemento sindical no Canadá iniciou unha campaña similar a partir de 1872 a favor do día laboral limitado e dos dereitos sindicais, que se obtiveron nesa mesma década.

A maioría dos obreiros estaban afiliados ó Knights of Labor, de forte influencia anarquista, pero tiña máis preponderancia a Federation of Organized Trades and Labor Unions. No seu cuarto congreso, o 17 de outubro de 1884, resolveron que desde o 1 de maio de 1886 a duración legal da xornada de traballo debería ser de oito horas. En caso de non obter resposta a este reclamo, se iría á folga. Recomendaba a tódalas unións sindicais a tratar de facer promulgar leis con ese contido en tódalas súas xurisdicións. Esta resolución espertou o interese de tódalas organizacións, que vían que a xornada de oito horas posibilitaría obter maior cantidade de postos de traballo (menos desocupación). Eses dous anos acentuaron o sentimento de solidariedade e acrecentou a combatividade dos traballadores en xeral.

En 1886 o presidente dos Estados Unidos Andrew Johnson promulgou a chamada *Lei Ingersoll*, establecendo as oito horas de traballo diarias. Ó pouco tempo dezanove estados sancionaron leis que permitían traballar xornadas máximas de oito e dez horas (aínda que sempre con cláusulas que permitían facer traballar ós obreiros entre catorce e dezaoito horas). As condicións de traballo eran similares, e as condicións en que se vivía seguían sendo insoportables.

Como a *Lei Ingersoll* non se cumpría, as organizacións laborais e sindicais dos Estados Unidos se mobilizaron. A prensa cualificaba o movemento en demanda das oito horas de traballo como "*indignante e irrespetuoso*", "*delirio de lunáticos pouco patriotas*", e manifestando que era "*o mesmo que pedir que se pague un salario sen cumprir ningunha hora de traballo*".

## Os feitos 
### A convocatoria da folga 
A Knights of Labor (a principal organización de traballadores dos Estados Unidos) remitiu unha circular a tódalas organizacións adheridas, onde manifestaba: "*Ningún traballador adherido a esta central debe facer folga o 1° de maio, xa que non dimos ningunha orde ó respecto*". Este comunicado foi rexeitado de plano por tódolos traballadores dos Estados Unidos e o Canadá, que repudiaron ós dirixentes da Nobre Orde por traidores ó movemento obreiro.

Na prensa de días antes da folga, o 29 de abril de 1886, podíase ler: "*Ademais das oito horas, os traballadores van esixir todo o que poidan suxerir os máis tolos anarco-socialistas*". O *New York Times* dicía:  
O *Filadelfia Telegram* dicía:  
O *Indianápolis Journal* dicía: 

### Do 1 ó 3 de maio 
O 1 de maio de 1886 200.000 traballadores iniciaron a folga, mentres que outros 200.000 obtiñan esa conquista coa simple ameaza do paro.

En Chicago, onde as condicións de traballo eran moito peores que noutras cidades, as mobilizacións seguiron os días 2 e 3 de maio. A única fábrica que traballaba era a fábrica de maquinaria agrícola McCormick, que estaba en folga desde o 16 de febreiro porque querían descontar ós obreiros unha cantidade para a construción dunha igrexa. A produción mantíñase a base de crebafolgas. O día 2 a policía disolvera violentamente unha manifestación de máis de 50.000 persoas, e o día 3 tivo lugar unha concentración fronte ás súas portas. Cando estaba na tribuna o anarquista August Spies soou a sirena de saída dunha quenda de rompefolgas. Os concentrados lanzáronse sobre os *scabs* (amarelos), comezando unha pelexa campal. Unha compañía de policías, sen previo aviso, procedeu a disparar a queimarroupa sobre a xente, producindo seis mortos e varias ducias de feridos.

Adolph Fischer, redactor do periódico *Arbeiter Zeitung*, correu cara á imprenta do periódico para imprimir 25.000 folletos (feito que logo se utilizaría como principal proba acusatoria no xuízo que o levou á forca). O texto era:

A proclama terminaba convocando un acto de protesta para o día seguinte, o 4 de maio, á catro da tarde, en Haymarket Square. Conseguiuse un permiso do alcalde Harrison para facer un acto ás 19.30.

### 4 de maio, día da revolta 
miniatura|240px|esquerda|Gravado coa explosión na Revolta de Haymarket
O 4 de maio ás 21.30 o alcalde, que estivera presente no acto de Haymarket Square para garantir a seguridade dos obreiros, deuno por terminado. Pero o mesmo seguiu con gran parte da concorrencia (máis de 20.000 persoas). O inspector da policía John Bonfield considerou que, rematado o acto, non debía permitir que os obreiros seguisen nese lugar, e xunto a 180 policías uniformados avanzou cara ao parque e empezou a reprimilos. De repente estalou entre os policías un artefacto explosivo que matou o oficial Degan e produciu feridas noutros. A policía abriu fogo sobre a multitude, matando e ferindo a un número descoñecido de obreiros. Declarouse o estado de sitio e o toque de queda, e nos días seguintes detívose a centenares de obreiros, que foron golpeados e torturados, acusados do asasinato do policía. Realizáronse gran cantidade de violacións de domicilios e inventáronse descubrimentos de arsenais de armas, municións, acochos secretos e mesmo "un molde para fabricar torpedos navais".

### A campaña de prensa 
A prensa en xeral pregouse á represión e realizou unha campaña apoiando e animando a esta con columnas como esta: 

A prensa reclamaba un xuízo sumario por parte da Corte Suprema, e responsabilizaba a oito anarquistas e a tódalas figuras prominentes do movemento obreiro. Continuouse coa detención de centos de traballadores en calidade de sospeitosos.

## O xuízo 
O 21 de xuño de 1886 iniciouse a causa contra 31 responsables, sendo logo reducido o número a 8. Malia que o xuízo foi en todo momento unha farsa e se realizou sen respectar norma procesual algunha, a prensa amarela sostiña a culpabilidade de tódolos acusados, e a necesidade de *aforcar os estranxeiros*. Malia que nada se puido probar na súa contra, os oito de Chicago foron declarados culpables, acusados de seren inimigos da sociedade e a orde establecida. Tres deles foron condenados a prisión e cinco á forca.

Na actualidade considérase que o seu xuízo estivo motivado por razóns políticas e non por razóns xurídicas. Xulgouse a súa orientación política libertaria e a súa condición de obreiros rebeldes, non o incidente en si mesmo.

## As condenas 
[200px|miniatura|Afiche en simpatía cos anarquistas de Chicago, por [Walter Crane]]
### Prisión 
:* **Samuel Fielden**: pastor metodista e obreiro téxtil inglés de 39 anos, condenado a cadea perpetua.
:* **Oscar Neebe**: vendedor estadounidense de 36 anos, condenado a quince anos de traballos forzados.
:* **Michael Swabb**: tipógrafo alemán de 33 anos, condenado a cadea perpetua: 

### Morte na forca 
O 11 de novembro de 1887 consumouse a execución de:
:* **Georg Engel**: tipógrafo alemán de 50 anos.
:* **Adolf Fischer**: xornalista alemán de 30 anos: 
:* **Albert Parsons**: xornalista estadounidense de 39 anos, esposo da mexicana Lucy González Parsons. Aínda que se probou que non estivo presente no lugar, entregouse para estar cos seus compañeiros e foi xulgado igualmente: 
:* **Hessois Auguste Spies**: xornalista alemán de 31 anos: 
:* **Louis Linng**: carpinteiro alemán de 22 anos: para non ser executado suicidouse na súa propia cela: 

Ficheiro:George Engel portrait.jpg|George Engel
Ficheiro:Samuel Fielden portrait.jpg|Samuel Fielden
Ficheiro:Adolph Fischer portrait.jpg|Adolph Ficher
Ficheiro:Louis Lingg portrait.jpg|Louis Lingg
Ficheiro:Michael Schwab portrait.jpg|Michael Schwab
Ficheiro:August Spies portrait.jpg|August Spies
Ficheiro:Albert Parsons portrait.jpg|Albert Parsons

Relato da execución por José Martí, correspondente en Chicago do periódico *La Nación* de Buenos Aires:

O crime de Chicago custou a vida de moitos traballadores e dirixentes sindicais. Non existe un número exacto, pero foron miles os despedidos, detidos, procesados, feridos de bala ou torturados. A maioría eran inmigrantes: italianos, españois, alemáns, rusos, irlandeses, xudeus, polacos e eslovacos.

## Consecución da xornada laboral de oito horas 
A finais de maio de 1886 varios sectores patronais accederon a outorgar a xornada de oito horas a varios centenares de miles de obreiros. O éxito foi tal que a Federación de Gremios e Unións Organizadas expresou o seu xúbilo con estas palabras: "*Xamais na historia deste país houbo un levantamento tan xeral entre as masas industriais. O desexo dunha diminución da xornada de traballo impulsou a millóns de traballadores a se afiliaren nas organizacións existentes, cando ata agora permaneceran indiferentes á axitación sindical*".

## Monumentos 

## Ligazóns externas 
* Recuerdo de los mártires de Chicago
* Los mártires de Chicago, por Ricardo Mella