open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Joaquín Merino

**Joaquín Merino Pérez**, nado en Madrid o 6 de maio de 1927 e finado na mesma cidade o 15 de decembro de 2011, foi un escritor, tradutor e xornalista español.

## Traxectoria 
Licenciouse en Dereito na Universidade de Deusto e logo trasladouse ao Reino Unido, onde se formou e estudou inglés. De volta a Madrid a comezos dos anos sesenta traballou como agregado turístico da embaixada británica en España e como asistente comercial para British Airways.

En 1964 estreouse como narrador coa novela *La isla* (Premio Café Gijón) e posteriormente dedicouse ao xornalismo cultural e gastronómico. Fíxoo na radio, en Radio Peninsular, no magazine de Luis del Olmo a comezos dos setenta e despois en distintas emisoras (Radio Nacional de España, COPE, Antena 3), xornais (*ABC*, *Ya*, *Madrid*, *El Alcázar*, *La Estafeta Literaria*, *El País*), e en Televisión Española ata que se fixo un sitio na edición española de *La Voz de Galicia*, coa que colaboraba a miúdo.

Como tradutor destaca o seu traballo ao verter boa parte das obras de Sigmund Freud ao español.

## Vida persoal e relación con Galicia 
Ademais de casar cunha muller galega, Mercedes Pérez, na segunda metade da súa vida mantivo unha intensa relación con Galicia e a súa gastronomía, e chegou a publicar un libro sobre a cociña galega e unha guía turística de Vilagarcía de Arousa.

## Obra 
### Ficción 
* *Secundino* (1963)
* *La isla* (1964)
* *La cueva* (1966)
* *El hombre invisible*
* *Solo mirando* (1970)
* *Las violadoras* (1980) - novela erótica
* *Una chica con complejo* (1980) - novela erótica

### Non ficción 
* *Londres para turistas pobres* (1959)
* *Londres, ciudad centrífuga* (1965)
* *Londres para turistas ricos* (1972)
* *Londres para pecadores* (1973)
* *Confidencias más o menos pop* (1973)
* *Madrid para reprimidos* (1974)
* *Las cosas de la vida* (1976)
* *Yo, Madrid* (1976)
* *Yo, Londres* (1977)
* *Andar y charlar* (1977)
* *Galicia ensebre* (1978)
* *El Salmón en su mesa y su cocina* (1989)
* *La edad no es cosa de años. Manual y guía para cuarentones, cincuentones, sesentones y similares, cómo mantenerse joven y feliz* (1991)
* *Perla de Arousa* (1992)
* *Titanes de los fogones* (2005)
* *Historias de la buena vida* (2006)
Tróclea umeral

A **tróclea umeral** é unha formación ósea do úmero, situada na epífise inferior ou distal. Presenta unha grande depresión, entre dous grandes bordos óseos, ocupando a parte anterior, inferior e posterior da epífise. Toda a estrutura serve para artellarse co cúbito mediante a articulación umerocubital. Por encima ten, no lado interno, a epitróclea, que serve para a inserción de diversos ligamentos e músculos e no lado externo, a fosa coronoide.

## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* *Gray. Anatomy of the human body* . Edición de 1918 de dominio público.
Fosa radial

A **fosa radial** é unha depresión da parte anterior da epífise distal do úmero, de forma redondeada e suave, que acolle a cabeza radial cando o brazo está flexionado. 

## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* *Gray. Anatomy of the human body* . Edición de 1918 de dominio público.
Argos

**Argos** pode facer referencia a:
* Argos, unha das cidades máis antigas de Grecia;
* Argos, o nome de varios personaxes da mitoloxía grega;
* Argos, o can de Ulises/Odiseo, na obra epónima;
* Argos, reino ficticio dos relatos de fantasía de Robert E. Howard;
* Argos de Acaia, cidade capital de Anfiloquía, en Grecia;
* Argos nome dun xigantesco domo de xeo na Antártida;
* Argos, un río de España afluente do Segura;
* Argos Comunicación, produtora de televisión mexicana;
* Argos Teatro, grupo cubano de teatro;
* ARGOS, Advanced Research and Global Observation Satellite, un satélite artificial experimental da USAF;
* Nome común das dúas especies de aves galiformes do xénero *Argusianus*.
* Argos, un sistema de satélites artificiais que recolle, procesa e difunde información ambiental desde plataformas fixas e móbiles en todo o mundo.
* A goleta Argos da Armada Arxentina.
* O vapor Argos, buque mercante arxentino utilizado como transporte armado da Armada Arxentina na Guerra da Tripla Alianza.

## Véxase tamén 
* Argo (homónimos)
* Argus (homónimos)
* Argo Navis, antiga constelación do firmamento (e a máis grande en extensión) que facía referencia ó mítico navío e que foi dividida en varias constelacións menores, Carina, Puppis, Pyxis, Vela, Malus (constelación obsoleta que era parte de Argo Navis, a cal facía referencia ó mastro do navío).
* *El Argos*, revista publicada na Coruña en 1904.
Jorge Víctor Sueiro

**Jorge Víctor Sueiro Rodríguez**, nado en Ribasar (Rois) en 1934 e finado en Madrid o 25 de xaneiro de 1991, foi un escritor e xornalista galego, especializado na crítica gastronómica.

## Traxectoria 
Fillo de José Sueiro Danza, mestre nacional da escola de Ribasar, e Ramona Rodríguez Fernández. Traballou como xornalista en *La Noche*, *El Ideal Gallego*, *Faro de Vigo* e *La Voz de Asturias*. Tamén foi subdirector de Pyresa, a axencia de noticias da España franquista e redactor xefe de Televisión Española. Colaborou tamén con diversas revistas gastronómicas. Foi coordinador do grupo Amigos de la cocina gallega.

Está soterrado no Cemiterio de Santo Amaro da Coruña.

## Obra 
* *Comer en Galicia* (1981).
* *Manual del marisco* (1981).
* *Cocina y vinos de Galicia* (1982).
* *Galicia. Las mil y una fiestas* (1983).
* *Aguardiente, licores y queimadas* (1984).
* *Nuestros restaurantes y nuestras recetas* (1984).
* *La cocina moderna en Galicia* (1986).
* *Esmorgantes*, canda Amparo Nieto (1990).
* *El libro del marisco* (1981).
* *Galicia, romería interminable*, canda Amparo Nieto (1992).

## Vida persoal 
Casou en Mondoñedo con Amparo Nieto Rial en xaneiro de 1955.
## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
*
Centro Galego de Londres

O **Centro Galego de Londres** creouse no ano 1968 co nome de Sociedade Cultural Recreativa Rosalía de Castro, comezando a recoñecerse como Centro Galego un ano despois sendo Marcial Folgueiras membro fundador e primeiro presidente da asociación.
En 1977 o Centro Galego presenta a súa primeira sede oficial e aberta ao público, tendo que agardar ata o ano 2007 para ter un local en propiedade.

## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Galegos no Reino Unido
### Ligazóns externas 
* Páxina oficial do Centro
Cornide, Vilar, Pontedeume

**Cornide** é un lugar da parroquia de Vilar no concello coruñés de Pontedeume na comarca do Eume. Tiña 31 habitantes no ano 2010 segundo datos do Instituto Nacional de Estadística, dos cales 16 eran homes e 15 eran mulleres.

## Lugares e parroquias 
### Lugares de Vilar 
### Parroquias de Pontedeume 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Lugares de Pontedeume
Jan Timman

**Jan Timman**, nado en Ámsterdam o 14 de decembro de 1951, é un xadrecista neerlandés.

## Traxectoria 
Tivo os seus anos de esplendor nas décadas de 1970 e 80. Obtivo o título de Gran Mestre en 1974. Pese a súa vida disoluta chegou a ser un dos competidores máis fortes do mundo, considerado o mellor xadrecista non soviético dos anos 80 e 90. Entre os seus principais logros están o de chegar dúas veces á final da Copa do Mundo, perdendo as dúas veces contra Anatoly Karpov, e gañar 8 veces o campionato nacional dos Países Baixos entre outros moitos premio e campionatos.

## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Información do xogador 
* 75 posicións críticas nas súas partidas
Ernesto Anido

**Ernesto Anido Varela**, nado na Coruña en 1970, é un político galego do PPdeG.

## Traxectoria 
Graduado social e empresario. Nas eleccións municipais de 2011 encabezou a candidatura do PPdeG á alcaldía de Sada e foi elixido alcalde co apoio do Partido Demócrata Sada Popular (PDSP) de Ramón Rodríguez Ares.

En 2017 abríuselle xuízo oral por un delito de prevaricación e o fiscal solicitou para el unha condena de nove anos de inhabilitación para o desempeño de cargos públicos. En 2019 foi absolto deses cargos pola Audiencia Provincial. Non obstante, en xullo de 2021 o Tribunal Supremo admitiu os recursos das acusacións fronte a sentenza da Audiencia Provincial, revocando esta e condenando a Anido a 8 anos de inhabilitación como autor dun delito de prevaricación 

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
*Eleccións municipais en Sada

### Ligazóns externas 
*Entrevista en *La Voz de Galicia*
László Kubala

**László Kubala Stecz** (coñecido popularmente en España como **Ladislao Kubala**), nado en Budapest o 10 de xuño de 1927 e finado en Barcelona o 17 de maio de 2002, foi un xogador e adestrador de fútbol húngaro, de orixe eslovaca, que nos anos 50 obtivo a nacionalidade española. O máis salientable da súa carreira son os 11 anos que xogou no FC Barcelona (1950-1961), e os 11 anos que adestrou á selección española (1969-1980). 
## Equipos como xogador 
Tralo seu paso por varios equipos de Europa central, Kubala fuxía dos réximes comunistas e estivo a piques de asinar co gran Torino Football Club en 1949, semanas antes da Traxedia de Superga na que morreron 18 xogadores e directivos do equipo nun accidente de avión, pero finalmente recalou no FC Barcelona, equipo co cal gañou 4 Ligas, 2 Copas de Ferias, 1 Copa Latina, 5 Copas do Xeneralísimo, 2 Copas Eva Duarte e 1 Pequena Copa do Mundo, ademais de ser subcampión de Europa en 1961. 

Kubala xogou para 3 seleccións nacionais, feito inigualado por ningún outro xogador na historia do fútbol. 
* Seleccións nas que xogou:
**Hungría: 6 veces internacional
**Checoslovaquia: 11 veces internacional
**España: 20 veces internacional

## Recoñecementos 
Kubala é o 3º máximo goleador histórico do FC Barcelona, por detrás de Paulino Alcántara e Josep Samitier; e tamén o 3º máximo goleador histórico do FC Barcelona en encontros oficiais, por detrás de César Rodríguez e Lionel Messi. En 2004 foi incluído na lista dos 50 mellores xogadores do século XX, que fixo a IFFHS para a FIFA.

## Como adestrador 
Kubala adestrou ó FC Barcelona en dúas etapas (tempadas 1962-1963 e 1980-1981), sen acadar éxitos salientables. Adestrou tamén ó RCD Espanyol, Elche CF, Real Murcia, Córdoba, Málaga, FC Zürich, Toronto City e Toronto Falcons.

Foi seleccionador español durante 11 tempadas (entre 1969 e 1980), o que supón o récord de permanencia no cargo. Tamén foi seleccionador de Paraguai e de Arabia Saudita.
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Copa de Europa 1960-61
* Camp de Les Corts
### Ligazóns externas 
* Información sobre Kubala na páxina web da FIFA  
* Datos sobre Kubala en Sportec
Pontedeume, Pontedeume, Pontedeume

**Pontedeume** é o único lugar da parroquia de Pontedeume no concello coruñés de Pontedeume na comarca do Eume. Tiña 4.624 habitantes no ano 2010 segundo datos do Instituto Nacional de Estadística, dos cales 2.229 eran homes e 2.395 eran mulleres.

É a entidade de poboación máis importante do concello, tendo case dez veces máis poboación cá segunda (Chao de Vilar). A capitalidade municipal radica neste lugar urbano.

## Lugares e parroquias 
### Lugares de Pontedeume 
### Parroquias de Pontedeume 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Lugares de Pontedeume
Ian Holm

**Sir Ian Holm**, nado o 12 de setembro de 1931 en Goodmayes (leste de Londres) e finado en Londres o 19 de xuño de 2020 foi un actor inglés. Fíxose famoso por interpretar o androide Ash en *Alien*, o Padre Vito Cornelius en *Le Cinquième Élément*, e o hobbit Bilbo Bulseiro en dous dos filmes de Peter Jackson: *The Lord of the Rings: The Fellowship of the Ring* e *The Lord of the Rings: The Return of the King*.

Durante moito tempo sufriu a enfermidade de Parkinson.

## Filmografía 
**The Bofors Gun* (1968)
**The Fixer* (1968)
*''A Midsummer Night's Dream* (1968)
**Oh! What A Lovely War* (1969)
**A Severed Head* (1970)
**Nicholas and Alexandra* (1971)
**Mary, Queen of Scots* (1971)
**Young Winston* (1972)
**The Homecoming* (1973)
**Napoleon and Love* (TV) (1974)
**Juggernaut* (1974)
**Robin and Marian* (1976)
**Shout at the Devil* (1976)
**The Man in the Iron Mask* (1977)
**March or Die* (1977)
**Jesus of Nazareth* (1977)
**Les Misérables* (1978)
**Do You Remember?* (1978)
**The Lost Boys* (TV) (1978)
**Holocaust* (TV) (1978)
**All Quiet on the Western Front* (1979)
**Alien* (1979)
**S.O.S. Titanic* (1979)
**We, the Accused* (1980)
**Chariots of Fire* (1981)
**Os heroes do tempo* (1981)
**The Bell* (TV) (1982)
**The Return of the Soldier* (1982)
**Inside the Third Reich* (1982)
**Laughterhouse* (1984)
**Greystoke: a lenda de Tarzán, o rei dos monos* (1984)
**Terror in the Aisles* (1984)
**The Browning Version* (TV) (1985) 
**Dreamchild* (1985)
**Wetherby* (1985)
**Brazil* (1985)
**Bailar cun estraño* (1985)
**Mr and Mrs Edgehill* (1985)
**Murder by the Book* (TV) (1986)
**Game, Set and Match* (TV) (1988)
**Another Woman* (1988)
**Henry V* (1989)
**Hamlet* (1990)
**Naked Lunch* (1991)
**Kafka* (1991)
**Seducción perigosa* (1992)
**The Hour of the Pig* (1993)
**Mary Shelley's Frankenstein* (1994)
**The Madness of King George* (1994)
**Big Night* (1996)
**Loch Ness* (1996)
**Anoitece en Manhattan* (1997)
**The Sweet Hereafter* (1997)
**Le Cinquième Élément* (1997)
**A Life Less Ordinary* (1997)
**Incognito* (1997)
**Alice Through the Looking Glass* (1998) 
**King Lear* (1998)
**Animal Farm* (1999)
**Shergar* (1999)
**eXistenZ* (1999)
**Simon Magus* (1999)
**The Match* (1999)
**Joe Gould's Secret* (2000)
**Esther Kahn* (2000)
**Beautiful Joe* (2000)
**Bless the Child* (2000)
**From Hell* (2001)
**The Emperor's New Clothes* (2001)
**The Lord of the Rings: The Fellowship of the Ring* (2001)
**The Lord of the Rings: The Return of the King* (2003)
**The Day After Tomorrow* (2004)
**Garden State* (2004)
**The Aviator* (2004)
**Monsters we Met* (2004)
**The Last Dragon* (2004)
**Strangers with Candy* (2005)
**Chromophobia* (2005)
**O señor da guerra* (2005)
**Horizon* - Narrador (TV) (2005-2008)
**Renaissance* (2006)
**O Jerusalem* (2006)
**Ratatouille* (2007)
* *1066 The Battle for Middle Earth* - Narrador (TV) (2009) 
**The Hobbit'' (2012)

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
*Ficha na IMDb
Bouza Longa, Ombre, Pontedeume

**Bouza Longa** é un lugar da parroquia de Ombre no concello coruñés de Pontedeume na comarca do Eume. Segundo o Instituto Nacional de Estadística en 2010 tiña 20 habitantes (11 homes e 9 mulleres).

## Lugares e parroquias 
### Lugares de Ombre 
### Parroquias de Pontedeume 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Lugares de Pontedeume
Cabría

Co nome de **Cabría** podemos referirnos a dous lugares do concello de Pontedeume:

*O lugar de **Cabría Nova** na parroquia de Ombre.
*O lugar de **Cabría Vella** na parroquia de Nogueirosa.
Paulino Alcántara

**Paulino Alcántara Riestrá**, nado o 7 de outubro de 1896 na illa de Panay (Filipinas) e finado o 13 de febreiro de 1964 en Barcelona (España), foi un xogador e adestrador de fútbol, que defendeu durante 15 anos as cores do FC Barcelona (1912-1927), e que ocupou o cargo de seleccionador español en 1951.

## Traxectoria 
Paulino Alcántara naceu en Filipinas, cando esta aínda era unha colonia española. Os seus pais eran unha muller filipina e un militar español destinado nas illas por razóns profesionais. En 1899 a familia chegou a Barcelona. Nos seus primeiros anos xogou no Universitary Sport Club, equipo hoxe desaparecido, e en 1911 foi contratado por Joan Gamper para o FC Barcelona.

Alcántara debutou no FC Barcelona o 25 de febreiro de 1912, con 15 anos e 4 meses de idade, anotando 3 goles. Hoxe aínda segue a ser o xogador mais novo en debutar e en marcar un gol co primeiro equipo do Barça. Era un xogador rápido, con potente disparo, que xogaba de medio punta facendo de enlace entre os centrocampistas e os dianteiros. En 1916 deixou o fútbol durante un ano para rematar os seus estudos de medicina en Filipinas. Xa de volta en España volveu ás ringleiras do FC Barcelona, uníndose ós Zamora, Samitier e Sagi Barba entre outros xogadores, que nos seguintes anos acadaron varias Copas do Rei e varios Campionatos de Cataluña, facendo que o Camp del Carrer Indústria no que xogaba como local o FC Barcelona quedase pequeno, obrigando a Joan Gamper a construír un novo estadio máis grande, o Camp de Les Corts.

Xogando como atacante, era famoso pola potencia do seu disparo. Recibiu o alcume *rompe redes* despois do sucedido o 30 de abril de 1922 en Bordeos, nun encontro España - Francia, no que Alcántara disparou con toda a súa forza, o balón entrou na portería, rompeu as redes, e golpeou na cabeza a un soldado francés que estaba a 12 metros facendo que perdese o coñecemento durante uns intres. O porteiro francés declarou tralo encontro que non vira pasar o balón, senón que simplemente escoitou como pasaba pola súa dereita como un obús. A lenda de Paulino Alcántara confírmase coas súas cifras goleadoras. Trátase do máximo goleador histórico do FC Barcelona, marcando 356 goles en 357 encontros (oficiais e amigables).

Como xogador da selección española, disputou 5 encontros, entre 1921 e 1923, nos que anotou 6 goles. Tamén xogou coa selección catalá (1915-1924) e coa filipina.

Alcántara gañou 5 Copas do Rei e 10 Campionatos de Cataluña co FC Barcelona. Nunca xogou un encontro de Liga, xa que a súa retirada, o 5 de xullo de 1927, foi anterior á disputa da primeira edición da Liga Española, na tempada 1928-29. Alcántara retirouse con 31 anos para adicarse á medicina.

Nos anos seguintes á súa retirada, compaxinou a medicina co deporte. En 1951 foi elixido con Félix Quesada e Luís Iceta para dirixir á Selección de fútbol de España durante 3 encontros, colleitando unha vitoria e dous empates. Foron substituídos por Ricardo Zamora ó ano seguinte.

## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Perfil e fotografías de Paulino Alcántara na web Blaugranas 
* Ficha de Paulino Alcántara en Sportec
Fonte Melendre, Vilar, Pontedeume

**Fonte Melendre** é un lugar da parroquia de Vilar no concello coruñés de Pontedeume na comarca do Eume. Tiña 25 habitantes no ano 2010 segundo datos do Instituto Nacional de Estadística, dos cales 10 eran homes e 15 eran mulleres.

## Lugares e parroquias 
### Lugares de Vilar 
### Parroquias de Pontedeume 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Lugares de Pontedeume
Illas de Galicia

[miniatura|600px|Illa de Arousa vista dende A Curota ([A Pobra do Caramiñal).]]
Esta é unha lista coas **illas de Galicia**.

## Lista das illas

## Notas
## Véxase tamén
### Bibliografía
*Fernández de la Cigoña Núñez, Estanislao; *Illas de Galicia*, Xerais, 1991, ISBN 978-8475075822.
*Ramírez, Cristóbal; *Islas de Galicia*, Era Editorial, 2004, ISBN 978-84-933775-8-8 .

### Outros artigos
*Parque Nacional das Illas Atlánticas
*Galería de imaxes de illas de Galicia

### Ligazóns externas
*Islas de Galicia , páxina educativa do Concello da Coruña
Fosa subescapular da escápula

A **fosa subescapular da escápula** é unha formación ósea da escápula. Está situada na superficie anterior, ocupando a meirande parte desta. Nos dous terzos mediais orixínase o músculo preescapular, que discorre dende a cadeira escapular ata o úmero.

## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* *Gray. Anatomy of the human body* . Edición de 1918 de dominio público.
Fosa supraespiñal da escápula

A **fosa supraespiñal** da escápula é unha formación ósea da omoplata. Está situada na superficie posterior, por encima da espiña escapular. É unha superficie reducida, máis grande na parte interna cá na parte externa ou axilar. Ten forma cóncava. Nos dous terzos mediais atópase a orixe do músculo supraespiñal, que se dirixe cara ao troquíter umeral. 

## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* *Gray. Anatomy of the human body* . Edición de 1918 de dominio público.
Fosa infraespiñal da escápula

A **fosa infraespiñal** da escápula é unha formación ósea da superficie posterior. Está situada por debaixo da espiña escapular e é de maior tamaño cá fosa supraespiñal da escápula. Presenta unha convexidade nas zonas máis internas, ausente nas partes máis laterais. Os dous terzos mediais reciben a orixe do músculo infra-espiñal, que discorre polo terzo externo. 

## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* *Gray. Anatomy of the human body* . Edición de 1918 de dominio público.
Gwilym Rhyfel

**Gwilym Rhyfel** (traballaba sobre 1170) foi un guerreiro e poeta cortesán galés.

## Traxectoria 
A obra de Gwilym que chegou ata nós son poemas de intercesión ante Dafydd ab Owain Gwynedd.

O nome de Gwilym tamén aparece na historia na obra de Gruffudd ap Gwrgenau e Iorwerth Beli (século XIV) quen citan a Gwilym como un dos catro principais poetas da súa época, xunto con Llywarch ap Llywelyn ("Prydydd y Moch"), Cynddelw e Dafydd Benfras.

## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* J. E. Caerwyn Williams (ed.), 'Gwaith Gwilym Rhyfel', in *Gwaith Dafydd Benfras ac eraill o feirdd hanner cyntaf y drydedd ganrif ar ddeg* (University of Wales Press, Cardiff, 1995). 

### Ligazóns externas 
* O Manuscrito Hendregadredd.
Bordo superior da escápula

O **bordo superior da escápula** é a parte cranial do óso. Dos tres bordos, é o máis curto e delgado. Ten forma cóncava, estendéndose dende o ángulo medio da escápula ata a base do proceso coracoide. Na parte máis lateral posúe unha depresión, que tapizada polo ligamento transverso da escápula, constitúe o burato supraescapular. Na parte adxacente insírese o músculo omohioide. 

## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* *Gray. Anatomy of the human body* . Edición de 1918 de dominio público.
Proceso coracoide escapular

O **proceso coracoide** da escápula é unha apófise da parte cranial deste óso. Proxéctase cara a diante e serve para estabilizar o ombreiro.

## Estrutura 
É unha apófise curva, proxectada lateral e anteriormente, unida por unha base ao resto da escápula. A medida que curva, faise máis estreito.  A dirección da apófise fai que teña unha porción vertical ou ascendente e unha horizontal. Pegado a porción vertical discorre o músculo subescapular.

A porción horizontal ten dúas superficies, unha superior e unha inferior. A superior é irregular, e serve para a inserción do músculo pectoral menor. Os bordos prestan inserción ao pectoral menor e ao ligamento coracoclavicular.

O vértice da apófise permite a inserción cranial do músculo coracobraquial e da porción curta do músculo bíceps braquial. Tamén permite a inserción da fascia coracoclavicular.

Na parte medial da base de implantación insírense o ligamento conoide e un pouco máis adiante e por fóra, o ligamento trapezoide. Na mesma base insírese o ligamento acromiocoracoide. No bordo lateral da base insírese o ligamento coracoumeral.
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* *Gray. Anatomy of the human body* . Edición de 1918 de dominio público.
Avelino García Ferradal

**Avelino García Ferradal** nado na Rúa o 14 de novembro de 1960, é un político galego do Partido Popular de Galicia.

## Traxectoria 
[miniatura|Papeleta das [Xerais de abril de 2019.]]
Profesor, foi presidente do Instituto de Estudios Valdeorreses. Encabezou a candidatura do PPdeG á alcaldía da Rúa en 2003 e 2007, sendo en ambas ocasións a forza máis votada, se ben non logrou a alcaldía tras pactalos independentes do RUA, PSdeG e BNG. Nas eleccións municipais de 2011 encabezou novamente a candidatura do PPdeG á alcaldía da Rúa e foi elixido alcalde grazas á abstención do número 2 do RUA, Fernando Rodríguez Rodríguez, pese a que a formación independente optara por un novo tripartito cos socialistas e nacionalistas. Nomeou a Rodríguez concelleiro de Urbanismo. Nese mandato deputado provincial e responsable da área de cultura.

Nas municipais de 2015 perdeu a alcaldía tras un pacto entre BNG e PSdeG. En 2017 substituíu a Edelmira Barreira no Senado. Nas Eleccións xerais de abril de 2019 foi na lista ao Congreso dos Deputados, mais non saíu escollido.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Lista de senadores galegos desde a Transición
* Eleccións municipais na Rúa

### Ligazóns externas 
* "RUA y PP llegan a un «acordo de estabilidade» para el gobierno rués" *La Voz de Galicia*, 10/9/2011.
* "El PP de A Rúa arropa a García Ferradal tras conocer el respaldo de Baltar" *La Voz de Galicia*, 04/11/2002.
* "Ferradal decidió dejar la presidencia del Instituto de Estudios Valdeorreses" *La Voz de Galicia*, 21/11/2003.
A Orela, Ombre, Pontedeume

**A Orela** é un lugar da parroquia de Ombre no concello coruñés de Pontedeume na comarca do Eume. Tiña 19 habitantes no ano 2010 segundo datos do Instituto Nacional de Estadística, dos cales 10 eran homes e 9 eran mulleres.

## Lugares e parroquias 
### Lugares de Ombre 
### Parroquias de Pontedeume 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Lugares de Pontedeume
Fredegario

**Fredegario** ou **Fredegar** foi un importante cronista franco, morto contra o ano 660 e coñecido pola súa obra *Crónica de Fredegario*, composta por cinco libros e redactada probabelmente entre os anos 658 e 660 en Austrasia, e que é a principal fonte primaria dos acontecementos da Europa Occidental do século VII. As raíces de moitas institucións da Idade Media están no século VII.

## A obra 
A crónica de Fredegario é unha historia universal, comezando coa creación, e alcanza a súa época no libro IV, onde se concentra o interese dos historiadores, xa que é fundamental para o coñecemento dos reinos francos pola súa relación de feitos entre os anos 561 e 641. Parece un feito certo para todos os historiadores que Khildebrando (medio irmán de Carlos Martel) e o seu fillo Nibelungo redactaron as últimas partes.

Aínda que o relato se centraliza sobre todo na historia dos reinos merovinxios, tamén abarca os ostrogodos, longobardos, visigodos e o Imperio bizantino.

Asócianse a esta crónica tres continuacións. Os seus *continuadores* estenderon a liña do tempo narrado até o século VIII. As continuacións engadíronse sucesivamente en 736, 751 e 768. A primeira retoma unha versión austrasiana do *Liber Historiae Francorum* que se prolonga até 736. A segunda cobre o período entre 736 e 751. E a terceira conta os feitos acaecidos durante o reinado de Pipino o Breve até a chegada dos seus fillos Carlomán e Carlomagno, en 768.

## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Collins, Roger (1991): *Early Medieval Europe 300-1000*. Londres: MacMillan.
* Fredegarius, Scholasticus, 1888. *Fredegarii Scholastici libri IV cum Continuationibus*. In: *Fredegarii et aliorum chronica. Vitae sanctorum (generis regii)*. Ed.: Bruno Krusch. (Hannover: MGH SS rer. Merov. I, 2: II)
* Wallace-Hadrill, J. M. (tradutor) (1960): *The Fourth Book of the Chronicle of Fredegar with its Continuations*. Connecticut: Greenwood Press.
* Wallace-Hadrill, J. M. (1957): *The Barbarian West*. Londres: Hutchinson.

### Ligazóns externas 
* FREDEGARII SCHOLASTICI CHRONICUM CUM SUIS CONTINUATORIBUS, SIVE APPENDIX AD SANCTI GREGORII EPISCOPI TURONENSIS HISTORIAM FRANCORUM  Consultada o 26/12/2011.
Tubérculo infraglenoide da escápula

O **tubérculo infraglenoide** da escápula é unha formación ósea situado por debaixo da cavidade glenoide da escápula. Serve para a inserción da porción longa do tríceps braquial.

## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* *Gray. Anatomy of the human body* . Edición de 1918 de dominio público.
Espiña escapular

A **espiña escapular** é unha formación ósea situada na superficie posterior da omoplata ou escápula. Ten un traxecto oblicuo, ascendente cara a fóra. Separa a fosa supraespiñal da fosa infraespiñal. En orixe é unha pequena superficie ósea triangular que presta inserción ao músculo trapecio. Vai ascendendo e facéndose maior, ata formar o acromio. 
## Estrutura 
### Superficies 
A escápula ten dúas superficies:
* A superior ten forma cóncava e permite a inserción do músculo supraespiñal.
* A inferior forma parte da fosa infraespiñal e permite a inserción do músculo infraespiñal. Adoita posuír un burato polo que unha arteria nutre ao  óso.
### Bordos 
* O bordo anterior continúase co resto da escápula
* O bordo posterior é libre e presenta dous labios e un suco. O labio superior serve para a inserción do músculo trapecio e pode posuír un pequeno tubérculo. O labio inferior permite a inserción do músculo deltoide. O suco é subcutáneo e non ten apenas relevancia funcional.
* O bordo lateral é o máis pequeno dos tres e se continúa a través do acromio. Forma parte dos límites do burato supraescapular.
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* *Gray. Anatomy of the human body* . Edición de 1918 de dominio público.
Bordo axilar da escápula

O **bordo lateral ou axilar** da escápula está situado na parte máis externa do óso. Esténdese dende a cavidade glenoide da escápula ata o ángulo inferior. Xusto por encima da súa orixe áchase o tubérculo infraglenoide da escápula, que é o punto de inserción da porción longa do tríceps. Nalgúns casos pode haber febras de inserción do músculo subescapular e na parte inferior, atópase a inserción cranial do músculo redondo maior. 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* *Gray. Anatomy of the human body* . Edición de 1918 de dominio público.
O Bosque, Alba, Vilalba

**O Bosque** é un lugar da parroquia de Alba no concello lugués de Vilalba na comarca da Terra Chá.

## Lugares e parroquias 
### Lugares de Alba 
### Parroquias de Vilalba 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
*Lugares de Vilalba
Kuduro

**Kuduro** é un xénero musical e sobre todo un xénero de danza xurdidos en Angola. Hoxe en día, está tamén amplamente diseminado polas áreas suburbanas da cidade de Lisboa, Portugal. Tamén se ten popularizado no Brasil ultimamente, existindo algúns grupos e bandas de kuduro propios do Brasil, en especial nos suburbios das cidades de Río de Xaneiro e de Salvador. Está hoxe influenciado por outros xéneros como Sungura, Kizomba, Semba, Ragga e Rap.

## Historia e características 
### Estilo musical 
As letras caracterízanse pola súa simplicidade e humor. Son xeralmente escritas en portugués, e moitas veces con algún vocabulario de linguas angolanas (por exemplo, kimbundo), tal como Da Dombolo (Dj SL), ou Salalê (Dog Murras). A banda que máis contribuíu na difusión deste estilo musical é a coñecida Buraka Som Sistema.

### Orixe 
O kuduro xurdiu primeiro como unha danza e co pasar do tempo evolucionou a un xénero musical. Moi probabelmente, o nome *kuduro* provén tamén do kimbundo (lingua nacional de Angola), ou ben pola expresión que o nome mesmo xa supón, até mesmo polo propio estilo do baile.
Primeira División de México

A **Primeira División de México** é a máxima categoría do campionato nacional de fútbol profesional en México. Organizada pola Federación Mexicana de Fútbol dende 1943, en 1996 comezou a disputarse cun formato de dous torneos por tempada, chamados *Torneo Apertura* e *Torneo Clausura*. O equipo máis laureado na historia do campionato é o Club Deportivo Guadalajara, con 11 títulos no seu palmarés, mentres que o actual campión é o Tigres de la UANL.
Trátase do campionato máis dominante na zona Concacaf, pois os equipos mexicanos conquistaron 27 das 46 edicións da Liga de Campións da Concacaf. Segundo a IFFHS é a 10ª liga máis competitiva do mundo.

## Formato
18 equipos compiten cada tempada polos dous torneos, *Apertura* e *Clausura*. Ámbolos dous torneos consisten nunha liga de 17 xornadas, é dicir, cada equipo xoga un encontro fronte a cada rival. Ó remate da tempada regular, os 8 primeiros clasificados da táboa disputan as eliminatorias polo título, partindo dos cuartos de final. Cada eliminatoria é a dobre encontro, incluíndo a final. Nos cuartos de final e nas semifinais é importante a posición ocupada durante a tempada regular, xa que en caso de que unha eliminatoria remate con empate, non se disputa ningunha prórroga nin quendas de penaltis, senón que o gañador é o equipo mellor situado na táboa clasificatoria.

O campión e subcampión de cada torneo (Apertura e Clausura), acadan o dereito a disputar a Liga de Campións da Concacaf da seguinte tempada. Ó mesmo tempo, os 3 primeiros clasificados da táboa ó remate da tempada regular do Torneo Apertura, teñen garantida a súa participación na Copa Libertadores desa mesma tempada.

## Equipos
Na seguinte táboa están representados os 18 equipos participantes no Torneo Apertura 2011 e no Torneo Clausura 2012, ó cabo do cal haberá descensos e ascensos:

## Véxase tamén
### Outros artigos
* Concacaf
* Liga de Campións da Concacaf
* Major League Soccer
* Copa Libertadores
### Véxase tamén
* Páxina oficial da Primeira División de México
Cavidade glenoide da escápula

A **cavidade glenoide da escápula** é unha formación ósea situada na parte máis superior e externa. Ten forma ovalada e acolle a cabeza umeral no ombreiro. A capacidade desta formación é reducida, e está aumentada polo ligamento glenoideo umeral, que se insire na periferia.

Por encima ten o tubérculo supraglenoide da escápula e por debaixo o tubérculo infraglenoide. 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* *Gray. Anatomy of the human body* . Edición de 1918 de dominio público.
Bordo medial da escápula

O **bordo medial** ou **vertebral** é un dos tres bordos da escápula. É o bordo máis longo dos tres, estendéndose dende o ángulo superior da escápula ata o ángulo inferior. Forma un traxecto curvo moi aberto cara a dentro. A espiña escapular distorsiona o bordo medial, formándose un ángulo obtuso.

O bordo está comoposto por dous beizos e un suco entre eles. No beizo anterior insírese o músculo serrato anterior, ao longo de todo o traxecto. No suco insírese o músculo elevador da escápula na zona periférica á espiña. Por debaixo insírense de arriba cara a abaixo, o músculo romboide menor e o romboide maior. No beizo posterior insírese o músculo supraespiñal por encima da espiña e o infraespiñal por debaixo dela.
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* *Gray. Anatomy of the human body* . Edición de 1918 de dominio público.
A Picheira

O topónimo **A Picheira** pode referirse a:

;En Galiza
***A Picheira**, lugar da parroquia de Cabaneiro, no concello de Abadín;
***A Picheira**, lugar da parroquia de San Fiz de Monfero, no concello de Monfero;
***A Picheira**, lugar da parroquia de Silán, no concello de Muras;
***A Picheira**, lugar da parroquia do Viveiró, no concello de Muras;
***A Picheira**, lugar da parroquia de Devesos, no concello de Ortigueira;
***A Picheira**, lugar da parroquia dos Freires, no concello de Ortigueira;
***A Picheira**, lugar da parroquia de San Pantaleón de Cabanas, no concello de Ourol;
***A Picheira**, lugar da parroquia do Freixo, no concello das Pontes de García Rodríguez;
***A Picheira**, lugar da parroquia de Ferreira, no concello de San Sadurniño;
***A Picheira**, lugar da parroquia de Belesar, no concello de Vilalba;
***A Picheira**, lugar da parroquia de San Simón da Costa, no concello de Vilalba;
***A Picheira de Musdradas**, lugar da parroquia de Muras, no concello de Muras.

## Véxase tamén
### Outros artigos
Campelos

O topónimo **Campelos** pode referirse a:

;En Galiza
***Campelos**, lugar da parroquia de Mañente, no concello de Pantón;
***Campelos**, lugar da parroquia de Siós, no concello de Pantón;
***Campelos**, lugar da parroquia de Olveira, no concello de Ribeira;
***Campelos**, lugar da parroquia de Carelle, no concello de Sobrado;
***Campelos**, lugar da parroquia de Carballido, no concello de Vilalba;
***Campelos**, lugar da parroquia de Corvelle, no concello de Vilalba.

;Fóra de Galiza

;En Portugal
***Campelos**, freguesía da municipalidade de Torres Vedras.

## Véxase tamén
### Outros artigos
***Campenlos**, lugar da parroquia de Aguións, no concello da Estrada.
Cintura escapular

A **cintura escapular** é a primeira parte do membro superior humano, formada por dous ósos, a clavícula e a escápula. A cintura mantén unido o brazo ao tronco e polo tanto estabiliza o ombreiro.
## Articulacións 
A cintura escapular participa en tres articulacións anatómicas do ombreiro:
### Articulación esternoclavicular 
A articulación esternoclavicular é a articulación máis interna do ombreiro e artella a clavícula co esterno, a través dun menisco articular. A cápsula articular mantén unidos a ambos ósos. 
### Articulación acromioclavicular 
A articulación acromioclavicular artella o acromion da escápula coa parte máis lateral ou externa da clavícula. Ten unha mobilidade reducida e ten numerosos ligamentos de reforzo. 
### Articulación glenoumeral 
A articulación glenoumeral é a máis móbil do ombreiro. Artella o úmero coa cavidade glenoide da escápula.

## Unións miotendíneas 
Á marxe das articulacións entre ósos existen dous tipos de unións miotendíneas, que contribúen á integridade do membro superior. 
### Unión escapulocostal 
É a unión fisiolóxica da escápula e as costelas. Contribúen a ela o músculo trapecio, o músculo romboide maior, o músculo romboide menor e o músculo serrato anterior. Recibe unha pequena achega do músculo pectoral menor.
### Unión supraumeral 
É unha unión entre a cabeza umeral co ligamento acromiocoracoide. Participa o tendón do músculo supraespiñal. 
## Véxase tamén 
* Ombreiro
### Bibliografía 
* *Gray. Anatomy of the human body* . Edición de 1918 de dominio público.
Pescozo umeral anatómico

O **pescozo anatómico** do úmero e unha estrutura da epífise superior ou proximal. Está situado por debaixo da cabeza umeral, en sentido oblicuo ascendente cara a fóra. Forma un ángulo obtuso co resto do óso. Está máis marcado na circunferencia inferior, que se continúa co resto do úmero. Presta inserción para a cápsula articular glenoumeral e unha serie de orificios para nutrir o tecido óseo

## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* *Gray. Anatomy of the human body* . Edición de 1918 de dominio público.
Granda

O topónimo **Granda** pode referirse a:

;En Galiza
***Grandal**, parroquia do concello de Vilarmaior;
***Granda**, lugar da parroquia de Felmil, no concello de Begonte;
***Granda**, lugar da parroquia de Rúa, no concello de Cervo;
***Granda**, lugar da parroquia de Silva, no concello de Pol;
***A Granda**, lugar da parroquia de Carballido, no concello de Alfoz;
***A Granda**, lugar da parroquia do Castro de Ouro, no concello de Alfoz;
***A Granda**, lugar da parroquia de Lagoa, no concello de Alfoz;
***A Granda**, lugar da parroquia de San Miguel de Reinante, no concello de Barreiros;
***A Granda**, lugar da parroquia de Bazar, no concello de Castro de Rei;
***A Granda**, lugar da parroquia de Ramil, no concello de Castro de Rei;
***A Granda**, lugar da parroquia de Triabá, no concello de Castro de Rei;
***A Granda**, lugar da parroquia de Covelas, no concello de Castroverde;
***A Granda**, lugar da parroquia de Queizán, no concello do Corgo;
***A Granda**, lugar da parroquia de Seixosmil, no concello de Meira;
***A Granda**, lugar da parroquia de Arcos, no concello de Outeiro de Rei;
***A Granda**, lugar da parroquia de Cedofeita, no concello de Ribadeo;
***A Granda**, lugar da parroquia de Budián, no concello do Valadouro;
***A Granda**, lugar da parroquia da Laxe, no concello do Valadouro;
***A Granda**, lugar da parroquia de Moucide, no concello do Valadouro;
***A Granda**, lugar da parroquia de Carballido, no concello de Vilalba;
***A Granda**, lugar da parroquia de Oleiros, no concello de Vilalba;
***A Granda**, lugar da parroquia de Xoibán, no concello de Vilalba;
***Granda de Abaixo**, lugar da parroquia de Goá, no concello de Cospeito;
***Granda de Arriba**, lugar da parroquia de Goá, no concello de Cospeito;
***A Granda Pequena**, lugar da parroquia de Matela, no concello de Outeiro de Rei;
***A Granda Vella**, lugar da parroquia de Fraialde, no concello de Pol;
***Granda Vella de Abaixo**, lugar da parroquia de Rioaveso, no concello de Cospeito;
***Granda Vella de Arriba**, lugar da parroquia de Rioaveso, no concello de Cospeito;
***O Grandal**, lugar da parroquia de Petán, no concello da Cañiza;
***O Grandal**, lugar da parroquia do Val, no concello de Narón;
***O Grandal**, lugar da parroquia de Xerdiz, no concello de Ourol;
***O Grandal**, lugar da parroquia de Santa Marta de Meilán, no concello de Riotorto;
***Grandameá**, lugar da parroquia de Roás, no concello de Cospeito;
***Grandameá**, lugar da parroquia de Pousada, no concello de Sobrado;
***Suagranda**, lugar da parroquia de Cubilledo, no concello de Baleira.

;Fóra de Galiza

;En Asturias
***Granda**, parroquia do concello de Xixón.

Amais, como apelido pode referirse a:

***Bienvenido Granda**, cantautor cubano (1915-1983);
***Chabuca Granda**, nome artístico de **María Isabel Granda Larco**, cantautora e folclorista peruana (1920-1983);
***Jerónimo Granda**, cantautor e humorista asturiano (n. 1945);
***Julio Granda**, xadrecista peruano (n. 1967).

## Véxase tamén
### Outros artigos
***As Grandas**, lugar da parroquia de San Pedro de Benquerencia, no concello de Barreiros.
A Baiuca, Codesido, Vilalba

**A Baiuca** é un lugar da parroquia de Codesido, no concello lugués de Vilalba, na comarca da Terra Chá.

## Toponimia 
Unha baiuca é un local público onde se serve alcohol, como unha taberna ou tasca.

## Lugares e parroquias 
### Lugares de Codesido 
### Parroquias de Vilalba 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
*Lugares de Vilalba
Acantopterixios

Os **acantopterixios** (Acanthopterygii) son unha superorde de peixes da clase dos actinopterixios.

## Características 
Son peixes de esqueleto óseo e presentan nas aletas algúns radios duros ou transformados en espiñas (de aí que se definan como peixes coas aletas radiadas) xunto a radios sinxelos. Posúen branquias pectiniformes .

## Clasificación 
* Orde Atheriniformes
* Orde Beloniformes
* Orde Beryciformes
* Orde Cetomimiformes
* Orde Cyprinodontiformes
* Orde Gasterosteiformes
* Orde Mugiliformes
* Orde Perciformes
* Orde Pleuronectiformes
* Orde Scorpaeniformes
* Orde Stephanoberyciformes
* Orde Synbranchiformes
* Orde Syngnathiformes 
* Orde Tetraodontiformes
* Orde Zeiformes
[miniatura|[Sanmartiño|centro]]
## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas
Clupeiformes

Os **clupeiformes** (*Clupeiformes*) son unha orde de peixes osteíctios da superorde dos clupeomorfos (*Clupeomorpha*), entre os que se inclúen especies de tanta importancia pesqueira e comercial como os arenques, as sardiñas ou os bocareus.

A orde comprende 397 especies agrupadas en 6 familias. Son peixes de pequeno tamaño e coloración prateada polos flancos e o ventre, peláxicos, que viaxan a miúdo en grandes cardumes.

## Características 
Caracterízanse por presentaren unha aleta caudal homocerca (é dicir, formada por dous lobos iguais e sen prolongación da columna vertebral), careceren de raios espiñosos nas aletas e presentaren —normalmente— grandes escamas cicloides. Teñen unha curta aleta dorsal, coas ventrais xusto por debaixo.
* '*Suborde *Clupeoidei'''*:
** Familia *Chirocentridae*
** Familia *Clupeidae* (arenques e sardiñas)
** Familia *Engraulidae* (bocareus)
** Familia *Pristigasteridae* 
** Familia *Sundasalangidae* 
* *'Suborde *Denticipitoidei*'*:
** Familia *Denticipitidae*

## En Galicia 
Nas augas da nosa comunidade están citadas s seguintes especies da orde:

* *'Familia *Clupeidae*
** *Alosa alosa*, a **zamborca**, **sabela**,
** *Alosa fallax*, moi semellante á anterior, e chamada tamén **zamborca**  **trancho**  ou **espadín**.
* '*Familia *Engraulidae'''*
** *Engraulis encrasicolus*, o **bocareu**, **bocarte** ou **bucareu**.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Lahuerta Mouriño, F. e Vázquez Álvarez, F. X. (2000): *Vocabulario multilingüe de organismos acuáticos*. Santiago de Compostela: Xunta de Galicia. ISBN 84-453-2913-8.
* Muus, Bent J.; Jørgen G. Nielsen; Preben Dahlstrøm e Bente O. Nyström (1998): *Peces de mar del Atlántico y del Mediterráneo*. Barcelona: Ediciones Omega. ISBN 84-282-1161-2.
* Nelson, Joseph S. (2006): *Fishes of the World*. John Wiley & Sons, Inc. ISBN 0-471-25031-7.
* Ríos Panisse, M. C. (1977): *Nomenclatura de la flora y fauna marítimas de Galicia. I Invertebrados y peces.* Santiago: Universidad de Santiago de Compostela. ISBN 84-7191-008-X. 
* Rodríguez Solórzano, Manuel; Sergio Devesa Regueiro e Lidia Soutullo Garrido (1983): *Guía dos peixes de Galicia*. Vigo: Editorial Galaxia. ISBN 84-7154-433-4.
* Rodríguez Villanueva, X. L. e Xavier Vázquez (1995): *Peixes do mar de Galicia. (III) Peixes óseos (continuación)*. Vigo: Edicións Xerais de Galicia. ISBN 84-7507-870-2.
* Solórzano, Manuel R[odríguez]; José L. Rodríguez, José Iglesias, Francisco X, Pereira e Federico Álvarez (1988): *Inventario dos peixes do litoral galego (Pisces: Cyclostomata, Chondrichthyes, Osteichthyes).* O Castro-Sada, A Coruña: Cadernos da Área de Ciencias Biolóxicas (Inventarios). Seminario de Estudos Galegos, vol. IV. ISBN 84-7492-370-0.
* Xunta de Galicia (1999): *Guía do consumidor de peixe fresco*. Consellería de Pesca, Marisqueo e Acuicultura.

### Outros artigos 
* Clupeidos
* Engráulidos

### Ligazóns externas 
* *Clupeiformes* en NCBI. 
* *Clupeiformes'' en FishBase. Taxonomía e algunhas informacións sobre as características da orde.
Cicloescamados

Os **cicloescamados** (Cyclosquamata) son unha superorde de peixes teleósteos, habitantes de augas profundas. Conteñen só unha orde: a dos Aulopiformes.
Clupeomorfos

[miniatura|240px|Sardiña (*[Sardina pilchardus*).]]
A dos **clupeomorfos** (*Clupeomorpha*) é unha superorde de peixes osteíctios mariños que comprende unha única orde con representantes vivos, a dos clupeiformes (*Clupeiformes*) e outra só con especies fósiles, a dos elimmichtiiformes (*Ellimmichthyiformes*).

## Taxonomía 
A suborde dos clupeomorfos foi establecida e nomeada por Greenwood *et al.* en 1966. É nome válido.

Foi asignada aos *Clupeocephala* por Murray *et al.* en 2005; a *Teleostei* por Nelson en 2006; a *Teleostei* por Forey *et al.* en 2003 e De Figueiredo en 2009, e a *Ostarioclupeomorpha* Long en 2011.

– Orde *Clupeiformes*:
:* Suborde *Clupeoidei*:
:** Familia *Chirocentridae*
:** Familia *Clupeidae* (arenques e sardiñas)
:** Familia *Engraulidae* (bocareus)
:** Familia *Pristigasteridae* 
:** Familia *Sundasalangidae* 
:* Suborde *Denticiptoidei*:
:** Familia *Denticipitidae*

– Orde *Ellimmichthyiformes* (†)

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Blainville, H. M. D. d. (1818): "Sur les ichthyolithes ou les poissons fossiles" en ''Nouveau Dictionnaire d'Histoire Naturelle*, Deterville, París, pp.&nbsp;310–395. 
* Nelson, Joseph S. (2006): *Fishes of the World*. John Wiley & Sons, Inc. ISBN 0-471-25031-7.

### Ligazóns externas 
* Taxonomía ITIS 
* *Clupeomorpha'' en NCBI.
Elopomorfos

miniatura|300px|Anguía americana
Os **elopomorfos** (Elopomorpha) son unha superorde de peixes teleósteos, case todos mariños coa excepción das anguías de río. Presentan unha metamorfose na que as larvas (leptocéfalas) se converten en adultos morfoloxicamente moi distintos. 

Algúns taxónomos non consideran que a existencia desta larva característica, como nesgo identificador do taxon, non é suficiente para constituír un taxon independente, o que provoca que a situación da superorde estea en revisión.

## Clasificación 
Clasifícanse en catro ordes:
* Orde Albuliformes 
* Orde Anguilliformes (anguías)
* Orde Elopiformes 
* Orde Notacanthiformes 
* Orde Saccopharyngiformes 

## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Taxonomía ITIS