open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Manuel Costas Comesaña (sacerdote)

**Manuel Costas Comesaña**, nado en Matamá (Vigo) en 1921 e finado na mesma cidade o 16 de xuño de 2001, foi un traballador do metal, sacerdote e escritor galego.
## Traxectoria 
Entrou a traballar como obreiro nos estaleiros de Barreras en 1937, ocupación que deixou en 1947 para cursar estudos eclesiásticos. Ordenouse como sacerdote en Tui o 31 de maio de 1958, e cantou a súa primeira misa o 15 xuño dese ano. Exerceu como sacerdote, e co gallo da súa xubilación converteuse no prototipo do escritor relixioso popular. Vinculado ao final da súa vida á parroquia de Comesaña.

## Obra 
Todos os seus libros publicados fórono en castelán e en edición de autor.

**Lo Social, el modernismo y la educación*, 1990. 
**La Jubilación*, 1991. 
**Un Canto a la vida*, 1992.  
**El Tráfico y el tránsito*, 1992. 
**La Juventud caduca y la juventud perenne*, 1993.
**Los Explotadores del ayer, los de hoy, y ¿cuáles serán los de mañana?*, 1993. 
**La Creación, la muerte y la resurrección*, 1994.  
**Sí o no como Cristo nos enseña*, 1994. 
**Cuestiones candentes: las ideas y los pensamientos, ¿quién perjudica a un tercero?, la universidad, la civilización*, 1995. 
**Las "Lágrimas" de mi madre Esperanza*, 1995. 
**En memoria de mis compañeros en el apostolado*, 1995. 
**Artículos diversos*, 1996.  
**La Expropiación de mi jardín*, 1996. 
**La Felicidad. Vayamos en pos del reino de Dios. Definiéndome, un monje en el mundo*, 1997. 
**La Dignidad, la emulación y la compasión*, 1998. 
**Meditaciones litúrgicas durante el año: acerca de la palabra y la eucaristía*, 1998. 
**Lo espiritual, lo sensorial y lo material*, 1999.

## Notas
Chicago (filme de 2002)

***Chicago*** é unha filme musical estadounidense dirixido por Rob Marshall en 2002. Baséase no musical homónimo de 1975. Explora os temas da fama, o escándalo e a corrupción en Chicago durante a era do jazz. Está protagonizado por Renée Zellweger, Catherine Zeta-Jones e Richard Gere. *Chicago* céntrase nas historias de Roxie Hart (Zellweger) e Velma Kelly (Zeta-Jones) dúas asasinas presas que agardan polo seu xuízo no Chicago dos anos vinte. Roxie, unha esposa que quere ser artista de espectáculos, e Velma, unha estrela de vaudeville, loitan pola fama que as afaste da forca. O filme supón o inicio como director de Rob Marshall, que tamén fixo as coreografías do filme, e cuxo guión foi adaptado por Bill Condon, con música de John Kander e letra de Fred Ebb. Aclamada pola crítica, *Chicago* gañou seis Premios Óscar en 2003, incluíndo o premio ó mellor filme, sendo o primeiro musical en conseguilo dende *Oliver!* en 1968.

## Sinopse 
En Chicago durante os anos 1920, as asasinas Roxie Hart (que asasinou o seu amante) e Velma Kelly (que matou o seu marido e a súa irmá xemelga) están dispostas a todo, a unha para evitar a pena de morte, no caso de Velma e para o mesmo e converterse nunha celebridade no caso da outra (Roxie). Para iso contarán coa axuda nada desinteresada de Billy Flynn, un dos avogados con menos escrúpulos de Chicago.

## Personaxes 
* Taye Diggs - Bandleader
* Catherine Zeta-Jones - Velma Kelly
* Renée Zellweger - Roxie Hart
* Dominic West - Fred Casely
* Jayne Eastwood - Sra. Borusewicz
* Bruce Beaton - Fotógrafo policía
* Roman Podhora - Sargento Fogarty
* John C. Reilly - Amos Hart
* Colm Feore - Harrison
* Rob Smith - Fotógrafo xornal
* Shawn Wayne Doyle - Reporteiro 
* Steve Behal 
* Robbie Rox 
* Chita Rivera - Nickie

## Galardóns e nomeamentos 
### Premios Óscar 
### Globos de Ouro 
* Mellor película (comedia ou musical)
* Mellor actor (comedia ou musical) - Richard Gere
* Mellor actriz (comedia ou musical) - Renée Zellweger

### BAFTA 
* Mellor actriz secundaria - Catherine Zeta-Jones
* Mellor son

### Premios SAG 
* Mellor actriz - Renée Zellweger
* Mellor actriz secundaria - Catherine Zeta-Jones
* Mellor elenco

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* 
* Ficha en BoxOfficeMojo 
* Ficha en RottenTomatoes 
* Ficha en Metacritic
Frantz Fanon

**Frantz Fanon**, nado en Fort-de-France o 20 de xullo de 1925 e finado en Bethesda (Maryland) o 6 de decembro de 1961, foi un psiquiatra e autor francés da illa de Martinica. Teórico da descolonización, centrou a súa análise nas consecuencias psicolóxicas da colonización sobre o colonizado, os seus traballos inspiraron os movementos de liberación dos últimos corenta anos.

## Traxectoria 
Aos 18 anos deixou Martinica para unirse na Dominica ás Forzas Francesas Libres, participou na guerra en Europa, estivo na batalla de Alsacia. En 1945 volveu a Martinica por breve tempo, regresou a Francia para estudar medicina e psiquiatría. En 1951 realizou a súa residencia en psiquiatría con Francesc Tosquelles, exiliado catalán fundador da psicoterapia institucional. En 1953 estableceuse en Alxeria como xefe de servizo no Hospital Psiquiátrico de Blida-Joinville, introduciu métodos modernos de socioterapia ou psicoterapia institucional que adaptou á cultura dos doentes musulmáns.

En Francia escribiu o seu primeiro libro, *Peau noire, masques blancs* publicado en 1952, libro no que afirma que ser colonizado é máis que ser subxugado fisicamente, tamén o é culturalmente, perder unha lingua e asumir outra, xa que "Falar (unha lingua)... significa sobre todo asumir unha cultura, (implica) absorber o contido dunha civilización".

En 1954 ingresou na Fronte de Liberación Nacional. En decembro de 1956 dimitiu do seu posto, expulsado de Alxeria en xaneiro de 1957 marchou a Tunisia onde colaborou co órgano central de prensa do FLN, *El Moudjahid*.

A súa obra fundamental foi *Les damnés de la terre* (1961) cun limiar de Jean-Paul Sartre, o libro concíbeo como un manifesto pola loita anticolonial e a emancipación do terceiro mundo, mesmo pola vía violenta.

Morreu de leucemia nos Estados Unidos.
Surrealismo humanista

O **surrealismo humanista** é o nome que Luciano Rodríguez Gómez deu a unha corrente literaria, cultivada case exclusivamente polo poeta lugués Luís Pimentel.

## Características 
Pimentel era un gran lector, o cal influirá de maneira directa na súa obra. Por isto, o surrealismo humanista nace influído pola escrita de Rosalía de Castro, Ramón María del Valle-Inclán, Dámaso Alonso, Jorge Guillén), Juan Ramón Jiménez, Francis Jammes, Jules Laforgue ou Jules Superville. Foi en base a estas lecturas que Rodríguez Gómez nomeou como *surrealismo humanista* ao mundo poético propio de Pimentel.

O nome está relacionado co feito de que Luís Pimentel era médico. Alén disto, posuía unha grande empatía polos seres que o rodeaban, unha grande sensibilidade pola dor allea. Todos os días, na súa consulta, debía enfrontarse a situacións que ían desgastando o seu espírito pouco a pouco. Ante esta situación, o autor encontrou na morfina o seu refuxio na poesía o seu medio de expresión. Trátase dunha poética sinxela e afectiva, con elementos propios da vangarda (como a xustaposición de imaxes) transmitidos a través dun ton coloquial e dunha sinxeleza tremendamente estudada.

Este movemento está constituído por elementos que convidan ao recollemento: xardíns abandonados, prazas baleiras, son lento das campás, chuvia suave e lenta… Predominan as cores escuras e apagadas (en contraposición ao hilozoísmo). En todos os seus poemas achamos a temática da solidariedade e denuncia do sufrimento alleo, a cal pode ser vista en poemas como *Cunetas* ou *Enterro do neno pobre*. Non utiliza Pimentel a rima, senón que os seus poemas aseméllanse á prosa poética. Aínda así, estamos ante poemas dotados de grande musicalidade e formas poéticas.

## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* *Sombra do aire na herba*
* Surrealismo
Taxa de mortalidade

A **mortalidade** é un termo demográfico que designa un número proporcional de mortes nunha poboación e tempo determinado.

Así, defínese a **taxa bruta de mortalidade** coma o indicador demográfico que sinala o número de defuncións dunha poboación por cada mil habitantes, durante un período de tempo determinado, xeralmente un ano.

:**Taxa bruta de mortalidade = (Defuncións/Poboación) x 1000**
miniatura|dereita|350px|Taxa bruta de mortalidade por país
Considérase:
* Alta taxa de mortalidade se supera o 30.
* Moderada taxa de mortalidade entre 15 e 30.
* Baixa taxa de mortalidade por baixo do 15.

Xeralmente nos países menos desenvolvidos a taxa de mortalidade e natalidade é máis alta, mentres que nos máis desenvolvidos a taxa de mortalidade e natalidade é máis baixa.

A taxa de mortalidade está inversamente relacionada coa esperanza de vida ó nacer, de tal xeito que canta máis esperanza de vida teña un individuo no seu nacemento, menos taxa de mortalidade ten a poboación.

Do mesmo xeito que hai taxas brutas de mortalidade hai **taxas específicas de mortalidade**, que son as taxas específicas para cada idade.

## Mortalidade en España
En España no ano 2004 a taxa de mortalidade se situaba no 8,71, e a taxa de mortalidade infantil no 3,99, fonte INE, Instituto Nacional de Estadística. Indicadores demográficos básicos: https://web.archive.org/web/20071102233408/http://www.ine.es/inebase2/leer.jsp?L=0&divi=IDB&his=0.

As principais causas de mortalidade en España para o ano 2001 foron
Fonte: CNE, Centro Nacional de Epidemioloxía. http://cne.isciii.é/htdocs/mortal/mortal2001/web01.htm:
*Para homes, os principais grupos de causas de mortalidade foron os tumores (orixe do 32,50% do total das defuncións), enfermidades do sistema circulatorio (29,63%), enfermidades do sistema respiratorio (11,85%), causas externas (5,91%) e enfermidades do sistema dixestivo (5,34%).
*Para homes, as causas concretas de mortalidade que provocaron un maior número de defuncións foron a isquemia cardíaca (11,56%), o cancro de pulmón (8,63%), enfermidades cerebro-vasculares (7,91%) e a enfermidade pulmonar obstrutiva crónica (5,99%).
*Para mulleres, os principais grupos de causas de mortalidade foron as enfermidades do sistema circulatorio (39,86%), os tumoré (21,47%), enfermidades do sistema respiratorio (8,79%) e enfermidades do sistema dixestivo (4,87%).
*Para mulleres, as causas concretas de mortalidade que provocaron un maior número de defuncións foron as enfermidades cerebro-vasculares (12,68%), a isquemia cardíaca (9,70%), a insuficiencia cardíaca (7,36%) e outras enfermidades do corazón (5,05%).

## Véxase tamén
Shakespeare in Love

***Shakespeare in Love*** é unha película estadounidense dirixida por John Philip Madden no ano 1998. Só na súa primeira semana recadou catro millóns de dólares nos portelos estadounidenses e foi a película triunfadora dos premios Oscar na edición na que concursou.

## Sinopse 
Nesta película dramática con toques de humor, William Shakespeare está retratado coma un mozo, dramaturgo en loita, con escaseza de cartos, problemas coas mulleres e bloqueos mentais á hora de escribir. Algúns personaxes e as súas palabras fan referencia a palabras e personaxes en obras reais de Shakespeare.

Cando William Shakespeare dirixe unha das súas obras de teatro coñece, entre os actores que a representan, a un personaxe que logo será a muller da que se namore.

*Shakespeare in Love* narra as peripecias literarias e amorosas dun mozo Shakespeare correctamente interpretado por Joseph Fiennes.

## Ficha técnica 
* Joseph Fiennes (William Shakespeare)
* Gwyneth Paltrow (Viola De Lesseps)
* Judi Dench (Isabel I de Inglaterra)
* Geoffrey Rush (Philip Henslowe)
* Imelda Staunton (ama)
* Colin Firth (Lord Wessex) 
* Tom Wilkinson (Hugh Fennyman) 
* Steve O'Donnell (Lambert) 
* Tim McMullen (Frees) 
* Steven Beard (Makepeace) 
* Antony Sher (Dr. Moth)
* Patrick Barlow (Will Kempe) 
* Martin Clunes (Richard Burbage)
* Sandra Reinton (Rosaline) 
* Simon Callow (Tilney)
* Jim Carter (Ralph Bashford) 
* Mark Williams (Wabash) 
* Ben Affleck (Ned Alleyn) 
* Nicholas Boulton (Henry Condell) 
* Joe Roberts (John Webster) 
* David Curtiz (John Hemmings) 
* Sen acreditar, fai un cameo, Rupert Everett como Christopher Marlowe

## Premios 
* Oscar á mellor película
* Oscar á mellor actriz - Gwyneth Paltrow
* Oscar á mellor actriz secundaria - Judi Dench
* Oscar ao mellor guión orixinal - Marc Norman e Tom Stoppard
* Oscar á mellor banda sonora - Stephen Warbeck
* Oscar á mellor dirección de arte - Martin Childs e Jill Quertier
* Oscar ao mellor deseño de vestiario - Sandy Powell

## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* IMDb
* Páxina en Yahoo! (en inglés).
* Página (en español) con curiosidades y rumores sobre la cinta.
Fosa nasal

Unha **fosa nasal** é unha abertura disposta xeralmente no nariz dalgúns animais, por onde intercambian osíxeno e dióxido de carbono co medio aéreo. Algúns mamíferos acuáticos, como as baleas ou os golfiños, teñen as fosas nasais situadas na parte superior do cranio no canto de no nariz, facilitando así a respiración cando ascenden á superficie.

Aínda que, nun sentido recto, a denominación de *fosa nasal* correspondería unicamente ás aberturas do nariz, na práctica aplícase tamén ás cavidades nasais que se abren tras estas.

## Estrutura 
As fosas nasais humanas presentan a seguinte estrutura:
* **Teito**: formado polas caras postero-inferiores dos ósos propios do nariz, espiña nasal do óso frontal, porción horizontal do etmoide, caras anterior e inferior do corpo do esfenoide.
* **Chan**: formado polas porcións horizontais dos ósos maxilar superior e palatino
* **Parede medial**: formada pola cartilaxe nasal media, caras laterais da lámina perpendicular do etmoide e caras laterais do vómer.
* **Paredes laterais**: constituídas pola porción vertical do maxilar superior, cara interna do ungüe, cara interna das masas laterais do etmoide, cornetes superior, medio e inferior; apófise unciforme, cara interna da á interna das apófises pterigoides do esfenoide.

Teñen por función, ademais de aspirar aire, quentalo, humidificalo e reter os elementos perigosos deste aire. Este mesmo aire porta as moléculas químicas responsables da activación da vía olfactoria.

A irritación das fosas nasais é a que desencadea o reflexo do espirro.
Farinxe

A **farinxe** é un tubo musculoso situado no pescozo e revestido dunha membrana mucosa; conecta o nariz e a boca coa traquea e o esófago. Pola farinxe pasan tanto o aire coma os alimentos, polo que forma parte tanto do aparello dixestivo coma do aparello respiratorio. No home mide uns trece centímetros, estendido desde a base externa do cranio ata a 6ª ou 7ª vértebra cervical, situándose diante da columna vertebral.

## Partes da farinxe 
**Farinxe superior**: tamén se chama nasofarinxe ou rinofarinxe ó arrincar da parte posterior da cavidade nasal. O teito da farinxe situado na nasofarinxe chámase *cavum*, onde se atopan as amígdalas farínxeas ou adenoides. A nasofarinxe está limitada por diante polas coanas das fosas nasais e por abaixo polo veo do padal. A ambos os dous lados presenta o orificio que pon en contacto o oído medio coa parede lateral da farinxe a través da Trompa de Eustaquio. Detrás deste orificio atópase un receso farínxeo chamado *fosita de Rosenmüller*. Na parede posterior da nasofarinxe apréciase o relevo do arco anterior do Atlas ou primeira vértebra cervical.

**Farinxe media**: tamén se chama orofarinxe ou bucofarinxe porque por diante se abre á boca ou cavidade oral a través do istmo das fauces. Por arriba está limitada polo veo do padal e por abaixo pola epiglote. Na orofarinxe atópanse as amígdalas palatinas, entre os piares palatinos anterior ou glosopalatino e posterior faringopalatino.

**Farinxe inferior**: tamén se chama hipofarinxe ou laringofarinxe. Comprende as estruturas que rodean a larinxe por baixo da epiglote, como os seos piriformes e a canle retrocricoideo, ata o límite co esófago. No medio dos seos piriformes ou canles faringolarínxeos atópase a entrada da larinxe delimitada polos pregos aritenoepiglóticos.

## Funcións da farinxe 
A farinxe intervén en importantes funcións como:
* A deglutición: é o paso do bolo alimenticio desde a boca cara á farinxe. A este acto denomínaselle vulgarmente como comer (inxerir) e se se fai de forma compulsiva pode asociarse a danos na mucosa farínxea.
* A respiración: por respiración xeralmente enténdese o proceso fisiolóxico indispensable para a vida dos organismos (adoita simplificarse en 'aeróbicos' e 'anaeróbicos').
* A fonación: é o traballo muscular realizado para emitir sons intelixibles, é dicir, para que exista a comunicación oral.

## Músculos da farinxe 
* Músculo tensor do veo do padal.
* Músculo elevador do veo do padal.
* Músculo constritor superior da farinxe.
* Músculo estilofarínxeo.
* Músculo constritor medio da farinxe.
* Músculo constritor inferior da farinxe.
* Músculo cricotiroideo.
* Músculo digástrico.
* Músculo hioso.
* Músculo estilogloso.
* Músculo salpingofarinxeo.
* Músculo palatofarinxeo.

## Enfermidades da farinxe 
* Farinxite.
* Amigdalite.
* Cancro de orofarinxe.
* Carcinoma de cavum.
* Carcinoma de hipofarinxe.
Fecundidade

A **fecundidade** é a realización efectiva da fertilidade, é dicir, a abundancia da reprodución biolóxica. Como concepto demográfico mídese polo número medio de fillos por muller, ou índice de fecundidade. Pode aplicarse tamén a calquera especie biolóxica ou ata á terra mesma.

## Características
É característica do Antigo Réxime demográfico unha fecundidade moi alta, por encima de catro fillos por muller, e o mesmo ocorreu durante a Transición demográfica, e actualmente nos países menos desenvolvidos, que non a completaron.

O réxime demográfico moderno redúcea ata a cifra que equilibra as xeracións (dous fillos por muller), conseguindo unha pirámide de poboación estable, ou ata por baixo desa cifra, co que as pirámides de poboación convértense en regresivas.

España pasou de cifras de tres fillos por muller a finais do franquismo ata 1,2 fillos por muller a finais do século XX. Nos primeiros anos do século XXI vén producindo unha recuperación da fecundidade, debido máis ó comportamento natalista dos inmigrantes que ás políticas de protección á familia. Non obstante, non se acadan as cifras que permitirían a substitución de xeracións.
Taxa de natalidade

En demografía, a **taxa de natalidade** é unha medida de cuantificación da fecundidade, que refire á relación que existe entre o número de nacementos ocorrido nun certo período de tempo e a cantidade total de efectivos do mesmo período. O lapso é case sempre un ano, e pódese ler como o número de nacementos dunha poboación por cada mil habitantes nun ano. 
miniatura|dereita|350px|Países segundo a súa taxa bruta de natalidade.

A súa fórmula é:
:b={B \over N} * 1000
Onde:
:b:Taxa bruta de natalidade
:B: Número total de nacementos (nun período de tempo)
:N: Poboación total

Ten a vantaxe de ser unha medida sinxela e fácil de interpretar, pero presenta algunhas dificultades, pois na comparación entre países pode levar a diferenzas que dependen máis da estrutura por idade e sexo da poboación que da fecundidade das poboacións analizadas. Para ese efecto recoméndase usar taxas refinadas, como a taxa de fecundidade xeral ou a estrutura de fecundidade por idade.
Monte Storr

O **monte Storr** (nome procedente do antigo nórdico, que significaría "home grande") (en ) é un promontorio rochoso de orixe basáltica situado no oeste da península de Trotternish, ao norte da illa de Skye, en Escocia, e unha das principais atraccións turísticas da illa.

## Localización
O monte Storr atópase no oeste da península de Trotternish, moi preto do estreito que separa a illa de Skye da de Raasay. Ao seu pé esténdese o lago Leathan, e a estrada que une a vila de Portree coa aldea de Culnacnock. A súa faciana leste é a máis coñecida polos seus espectaculares cantís de basalto, mentres que o oeste presenta costas suaves e herbosas.

## Descrición
dereita|miniatura|Vista do Vello de Storr; no fondo, o lago Leathan e a illa de Raasay.
O punto máis alto do Storr sitúase a 719 m de altura. É, polo tanto, un graham (montes escoceses de alturas comprendidas entre os 2.000 e os 3.000 pés). A área de cantís coñécese co nome do Santuario, e está composta por unha parede rugosa duns 300 metros de largo e unha ducia de pequenos farallóns de orixe volcánica, de entre os que destaca un, o *Vello de Storr* (*Old Man of Storr*), pola súa peculiar forma de menhir e o seu aparente equilibrio inestábel. Ata o cumio do Storr accédese por un camiño coidado e preparado, cunha ascensión intensa pero sinxela de 1.500 metros, por entre bosques de coníferas (primeiro) e prado (despois). Ao Vello de Storr, de 50 metros de altura, foi escalado por primeira vez en 1955 polos montañeiros Don Whillan e James Barber.

## O Vello de Stor

Ficheiro:OldmanStorrA.jpg|Faciana leste
Ficheiro:OldmanStorrB.jpg|Faciana sur
Ficheiro:OldmanStorrC.jpg|Faciana oeste
Ficheiro:OldmanStorrD.jpg|Faciana norte
Mazinho

**Iomar do Nascimento**, coñecido como **Mazinho**, nado o 8 de abril de 1966 en Santa Rita (Paraíba), é un exfutbolista e actual adestrador de fútbol brasileiro. Xogaba de centrocampista e foi internacional coa selección brasileira.

## Traxectoria 
Iniciouse no Santa Cruz Futebol Clube. Despois xogou noutro equipo do seu país natal, o Vasco da Gama para logo estar dous anos en Italia e chegar a España fichado polo Valencia CF.

O seu seguinte equipo foi Real Club Celta de Vigo, no que xogou durante varias temporadas converténdose nun dos xogadores máis queridos pola afección celeste.

Aínda que tras deixar o Celta pasou por outros dous equipos españois (Elche CF e Deportivo Alavés) antes de decidir retirarse, seguiu vivindo en Vigo tras colgar as botas e mesmo chegou a crear unha escola de fútbol.

### Selección nacional 
Foi internacional coa Selección de fútbol do Brasil 35 veces (Xogadores con máis partidos na Selección de fútbol do Brasil

## Carreira de adestrador 
En xaneiro de 2009 foi presentado como novo adestrador do Aris Salónica FC, substituíndo ao español Quique Hernández. Foi substituído polo ex-adestrador do Valencia CF Héctor Cúper en novembro de 2009.

## Persoal 
É o pai de Thiago Alcântara e Rafa Alcântara, xogadores do Liverpool FC e do Paris Saint-Germain respectivamente

## Palmarés 
### Campionatos nacionais 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Datos do xogador en bdfutbol.com 
* Datos do xogador en nationa-football-teams.com
Vladimir Gudelj

'*Vladimir "*Vlado*" Gudelj*', nado en Trebinje o 27 de novembro de 1966, é un exfutbolista de Bosnia e Hercegovina. Xogaba de dianteiro e militou, entre outros clubs, no Real Club Celta de Vigo onde chegou a ser máximo goleador da Segunda División do fútbol español.

Actualmente é o terceiro máximo realizador na historia do Celta en Primeira División con 68 goles. Debutou o 13 de setembro de 1992 en Balaídos, nun partido contra o Valencia CF, que terminou con empate (0–0). Ademais é un dos xogadores máis queridos e valorados pola afección celeste.

## Traxectoria 
Formouse nas categorías inferiores do Velež de Mostar. Alí debutou na máxima categoría do fútbol balcánico no ano 1985 onde permanecería ata o ano 1991.

Desde a súa chegada a Vigo, Vlado Gudelj converteuse nun dos mellores xogadores da historia do club vigués. No Celta foi pichichi de Segunda División na tempada 1991–92. En Primeira foi máximo goleador do Celta nas tempadas 1992–93, 1993–94, 1994–95, 1995–96 e 1996–97. É o xogador que máis veces foi máximo goleador do Celta en toda a historia cun total de 6 veces. É o terceiro máximo goleador da historia do Celta en Primeira con 68 goles e é o cuarto máximo goleador da historia do Celta en calquera competición oficial con 111 goles.

Gudelj finalizou a súa carreira futbolística en España xogando para outro equipo galego: a Sociedad Deportiva Compostela, volvendo así á Segunda División que o vira debutar 10 anos atrás. Nas dúas tempadas que xogou marcou 9 goles en cada unha delas. Foi máximo goleador da SD Compostela na tempada 2000–01, con 9 goles.

En marzo de 2003, trala súa retirada, recibiu unha homenaxe en Vigo cun partido entre o Celta e o FC Porto, no que se impuxo este último. Na actualidade forma parte do equipo técnico do Celta como Delegado de campo.

## Palmarés 
### Club 
;Celta de Vigo
* Segunda División: 1991–92

### Individual 
* Trofeo Pichichi Segunda División: 1991–92

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Datos do xogador en bdfutbol.com
Lago Leathan

miniatura|dereita|250px|Vista parcial do lago Leathan dende a súa ribeira occidental.

O **lago Leathan** (ou loch *Leathan*, en gaélico escocés "largo") é unha pequena extensión de auga doce situada no leste da península de Trotternish, ao norte da illa de Skye, en Escocia. Canda o máis pequeno lago Fada forma o conxunto de lagos de Storr, situados ao pé do monte Storr, unha das atraccións turísticas da illa.

O lago ten unha extensión aproximada de 1200 m de longo e 800 m de largo. Nel practícase a pesca deportiva grazas á introdución de especies. Ademais do aproveitamento turístico, unha minicentral hidroeléctrica situada na súa parte oriental aproveita a enerxía que produce un salto artificial sobre os cantís da costa. Construíuse en 1952 para alimentar de enerxía esta zona da illa.
Rodolfo Valentino

**Rodolfo Pietro Guglielmi**, coñecido como **Rodolfo Valentino**, nado en Castellaneta o 6 de maio de 1895 e finado en Nova York o 23 de agosto de 1926, foi un actor estadounidense de orixe italiana.

## Traxectoria 
Sería unha estrela cinematográficada década dos 20, despois de emigrar aos Estados Unidos en 1913 en busca de fortuna. Os seus primeiros traballos nada tiveron que ver coa fama, nin sequera co espectáculo, pois empezou gañandose a vida traballando coma fregador e xardineiro (estudara agronomía en Italia). Posteriormente, entrou no mundo do espectáculo coma bailarín de vodevil.

En 1918 Valentino trasladouse a Hollywood, onde comezou a aparecer na pantalla interpretando papeis secundarios. A súa grande oportunidade chegoulle en 1921, ano en que interpretou o papel de Xulio en *Os catro xinetes da Apocalipse* (The Four Horsemen of the Apocalypse). O éxito da película levouno, ese mesmo ano, a rodar *A dama das camelias* (Camille), obra que confirmaría o seu fulgurante salto ao estrelato. Da man dos máis habilidosos representantes, pronto levantou as paixóns de millóns de admiradoras e converteuse na figura romántica masculina por antonomasia. A súa figura enxuta e apaixonada destilaba todas as esencias propias do "latin lover". O exotismo dos seus personaxes non tardou en contaxiarse á súa vida persoal e as súas aparicións públicas estiveron pronto imbuídas dun aparatoso misticismo orquestrado polos estudos e fomentado por el mesmo.

Entre as películas de Valentino, na súa maioría dramas románticos, destacan *O caíd* (The Sheik, 1921), *Sangue e area* (Blood and Sand, 1922), *A aguia negra* (The Eagle, 1925), e *O fillo do caíd* (The son of the Sheik, 1926). O seu inesperado falecemento, tras a perforación dunha úlcera diagnosticada demasiado tarde, produciuse cando só contaba trinta e un anos de idade e se encontraba no cumio da súa fama. A noticia da súa morte conmocionou ao público de todo o mundo, e provocou numerosas manifestacións públicas e non poucos intentos de suicidio entre as súas admiradoras.
Atol Puka Puka

**Puka Puka** é un atol das Tuamotu, na Polinesia Francesa. Está situado ao nordés do arquipélago, a 1.190&nbsp;km de Tahití. A superfecie total é de 4&nbsp;km²; cunha lagoa pequena e pechada. Ás veces inclúese no grupo das illas da Decepción, pero se atopa a 300&nbsp;km ao leste e está culturalmente diferenciado. O atol foi poboado desde as illas Marquesas e a lingua local está máis relacionada co marquesano que co paumotu.

Antigamente era coñecido como Mahina. A vila principal é Teonemahina, que quere dicir «a area de Mahina». A poboación é de 175 habitantes no censo de 1996.

Conta cun aeroporto, e debido ao seu illamento, administrativamente forma unha comuna dunha única illa.

## Historia 
Puka Puka foi a primeira illa descuberta polos europeos na Polinesia. Fernão de Magalhães chegou o 24 de xaneiro de 1521, a vixilia da festividade da Conversión de San Pablo. Defraudado por non atopar auga nin froitos, chamou á illa San Pablo e ao grupo illas Desafortunadas (Infortunate). Durante moitos anos foi practicamente a única illa que aparecía nos mapas no medio do Pacífico. En 1616 foron redescubertas polos neerlandeses Willem Schouten e Jacob Le Maire. Atoparon tres cans de raza española e chamárona illa dos Cans (Honden Eylandt).

A principios do século XX foi colonizado por traballadores de Fakahina para explotar o recurso de guano e plantar cocos para producir copra. En 1950 foi a primeira illa que atopou Thor Heyerdahl logo de cruzar o Pacífico desde Perú coa súa embarcación de construción tradicional Kon-Tiki. O 1996 foi devastado por un tifón.
Aeroporto Internacional de Dubai

O **Aeroporto Internacional de Dubai** (IATA: DXB, OACI: OMDB) é unha terminal áerea localizada na cidade de Dubai, nos Emiratos Árabes Unidos.

Este aeropuerto é base da aeroliña Emirates.

A causa da gran cantidade de tendas no aeroporto, este lugar é considerado o maior aeroporto en vendas libres de impostos no país, aínda que de feito os prezos son máis altos que noutros aeroportos do mundo.

O Aeroporto Internacional de Dubai será complementado co Aeroporto Internacional Jebel Ali, un novo aeroporto de 140 Km² que axudará a manexa-lo de pasaxeiros no futuro.

## Aeroliñas e destinos
### Pasaxeiros
### Carga
## Notas
Atol Tatakoto

**Tatakoto** é un atol das Tuamotu, na Polinesia Francesa. Está situado ao leste do arquipélago, a 1.182&nbsp;km de Tahití.

## Xeografía 
De 14&nbsp;km de longo e 3,5&nbsp;km de ancho, o atol está formado por unha illa longa e 65 illotes que pechan a lagoa sen ningún paso practicable cara ao océano. A vila principal é Tumukuru, e a poboación total era de 247 habitantes no censo de 1996. Ao ser un atol moi illado, administrativamente forma unha comuna. Dispón dun aeródromo.

## Historia 
Foi descuberto o mesmo día por dous españois. Na segunda expedición do *Águila* os dous capitáns, Domingo de Boenechea e José Andía y Varela, separáronse ao saír do Perú e non se volveron atopar ata Tahití. O día de San Narciso de 1774 os dous desembarcaron en Tatakoto sen atoparse. Historicamente tamén se coñeceu como San Narciso e de Augier.

José Andía describíao como «sumamente agradable á vista por estar moi poboada de arboredos». A principios do século XX estableceuse un colono francés e o replantou de cocos que hoxe cobren todo o atol.
Estrada Europea E70

dereita|150px
[frame|dereita|De oeste a leste: [A Coruña, Bilbao, Donostia, Bordeos, Saint-Étienne,  Lión, Turín, Verona, Venecia, Trieste, Liubliana, Zagreb, Belgrado, Timişoara, Craiova, Bucarest, Rousse, Varna, Samsun, Trebisonda, Poti.]]

A **ruta europea E70** é unha estrada de clase A que se estende dende A Coruña ata a cidade xeorxiana de Poti no leste de Europa.

## Percorrido
A E-70 percorre dez países europeos: España, Francia, Italia, Eslovenia, Croacia, Serbia, Romanía, Bulgaria, Turquía e Xeorxia.
Ética política

**Ética política** é a idea de que moral e política deben de comunicarse entre si, xa que ambas as dúas lle dan unha grande importancia á idea do ben común.

A ética política foi defendida por auores tales coma Platón e Aristóteles desde hai case 2.500 anos.

## Véxase tamén 
### Outros artigos 
*Ética
*Política
Araña de xardín

A **araña de xardín** (*Araneus diadematus*) é unha especie moi coñecida de araña en todo o occidente de Europa e en boa parte de Norteamérica. Tamén está presente en Galicia.

## Descrición 
Os individuos de araña de xardín presentan unha ampla variedade cromática, dende o amarelo claro ao gris moi escuro, pero todas elas teñen unhas características manchas brancas na parte exterior do abdome. Estas manchas dispóñense en liña ao longo da parte máis elevada do abdome, e van decrecendo de tamaño conforme se achegan ao extremo da araña. Estas manchas brancas, que dividen o abdome en cinco segmentos e que adquiren o aspecto dunha cruz, son depósitos de guanina.

## Comportamento 
A araña de xardín e boa tecelá e aliméntase de insectos voadores. A súa trabada non é perigosa para os seres humanos. Cando se sente ameazada, a araña de xardín recolle os seus membros ata formar unha pequena unidade compacta.

## Galería de imaxes 

Ficheiro:Araneus diadematus 1 Luc Viatour.jpg|Detalle do abdome da araña de xardín
Ficheiro:Araneus diadematus (Clerck, 1757).JPG|Vista inferior da araña no momento de tecer a arañeira.
Ficheiro:Araneus_diadematus_2005-08-18_03.jpg|Vista lateral
Ficheiro:Aranadexardin.jpg|Araña de xardín encartada en posición de defensa

## Notas 
## Véxase tamén
Thoirbheartan

Co topónimo gaélico de **Thoirbheartan** podemos facer referencia a distintos accidentes xeográficos do oeste de Escocia: 
* A viliña de Thoirbheartan, que ten como nome oficial Torridon
* O río Thoirbheartan
* A ría de Thoirbheartan
* Os montes Thoirbheartan
Sisón

thumb| *Tetrax tetrax*
O **sisón** (*Tetrax tetrax*) é o representante de menor tamaño da familia das avetardas.

## Descrición 
O sisón mide entre 40 e 45&nbsp;cm de longo e ten unha envergadura de ás de entre 83 e 91&nbsp;cm. Pesa entre 500 e 900 g. Na plumaxe nupcial o macho ten o pescozo negro con dúas faixas brancas. A cabeza e a gorxa son gris azuladas, a parte superior do corpo de cor castaña-area con debuxos escuros e a parte inferior, branca. As femias e os machos na plumaxe de eclipse son de cor castaña-area con manchas negras por riba. A barriga e o peito son brancos. Cando voan distínguense polas ás de lonxitude media e puntas arredondadas, bastante brancas pola parte superior.

## Distribución 
En Europa crían na Península Ibérica, sur de Francia,Sardeña e en puntos localizados da Italia penínsular e dos Balcáns. Están tamén presentes nas estepas que van do mar Negro ó lago Balkhash e no norte de África.
  
Viven en zonas abertas herbáceas ou cultivadas, de tipo estepario, onde dispoñan de herbas altas dabondo para se sentiren protexidos. A miúdo habitan áreas secas ou pedregosas.

Compórtanse coma emigrantes ou coma sedentarios dependendo das poboacións. Na parte máis meridional de Europa son sedentarios.

## Distribución en Galicia 
En Galicia a presenza do sisón é puntual sendo a súa distribución moi descontínua e fragmentada entre as catro provincias (véxase mapa de distribución). Confirmouse a súa presenza nas comarcas da Terra Chá (Lugo) e A Limia (Ourense).

## Reprodución 
Crían unha niñada ó ano entre abril e xuño. Durante o ritual de cortexo os machos ourizan as plumas do pescozo, amosan as ás e fan pequenos brincos por riba da vexetación. O reclamo do cortexo e un *trrr* que emiten cada 10 segundos.

Fan o niño no chan, ben agochado, no que poñen de tres a cinco ovos. As femias chocan e crían os polos sóas.

## Comportamento e alimentación 
Cando non están criando viven en grandes bandos. Comen sementes, raíces e insectos.

## Situación 
As súas poboacións están a reducirse drasticamente sobre todo pola perda dos seus hábitats, causada pola agricultura intensiva e o uso de pesticidas e insecticidas. A comezos do século XX foron eliminados de Centroeuropa, onde chegaron a criar en áreas tan ao norte coma Polonia. En Francia estanse a tomar medidas para evitar a súa desaparición.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Rob Hume *Birds in Europe.* Dorling Kindersly Limited, Londres 2002, ISBN 3-8310-0430-7
* Anne Puchta & Klaus Richarz: *Steinbachs großer Vogelführer.* Eugen Ulmer KG, Stuttgart 2006, ISBN 3-8001-4864-1
* Svensson, Grant, Mullarney & Zetterström: *Der neue Kosmos-Vogelführer.* Franckh-Kosmos Verlag-GmbH, Stuttgart 1999, ISBN 3-440-07720-9

### Outros artigos 
* Catálogo galego de especies ameazadas
Ría de Thoirbheartan

[miniatura|dereita|250px|Vista da ribeira sur da ría de Thoirbheartan, preto de [Shieldaig.]]
A **ría de Thoirbheartan** (en , en ) é unha pequena ría formada na desembocadura do río Thoirbheartan, no oeste de Escocia.

## Descrición 
A ría de Thoirbheartan é unha pequena ría do noroeste de Escocia, que abre as súas augas ao Minch, o mar que separa a plataforma terrestre de Escocia das Hébridas Exteriores. Orientada de leste a oeste, os dous cabos que lle fan porta son o Red Point na súa ribeira setentrional e Fearnmore na ribeira sur. Adoita a dividirse interiormente en tres anacos, chamados tamén loch: o Thoirbheartan, o Shieldaig e o Thoirbheartan de Dentro, ademais das pequenas baías que a súa recortada costa forma nas dúas orelas.

Ten uns 20 km de longo, dende a desembocadura do Thoirbheartan ao sur da vila de Torridon, que lle dá nome á ría, ata o mar. A súa orixe é glaciar. As súas aldeas principais son Red Point, Craig, Diabeg, Wester Alligin, Alligin Shuas e Torridon (no norte) e Annat e Shieldaig (no sur), todas moi escasamente poboadas.

Ao norte da ría esténdense algunhas das máis importantes montañas Thoirbheartan, entre elas algúns munros.

## Economía 
Ademais do turismo, que chega á ría á procura de puntos de aparcadoiro para acadar as montañas circundantes, as augas da ría son ricas en gambas e outros mariscos. Ademais, acollen plantas de produción de salmón e bateas para o mexillón.
Paranoid Park

Co título de **Paranoid Park** podemos referirnos a:
* O filme *Paranoid Park*, dirixido por Gus Van Sant en 2007, e baseada na novela homónima.
* A novela *Paranoid Park*, escrita polo estadounidense Blake Nelson e publicada por primeira vez en 2006. A súa acción transcorre no parque homónimo de Portland.
* A O'Bryant Square, unha praza da cidade de Portland tamén chamada Paranoid Park, e onde transcorre a acción da novela de B. Nelson.
Joaquín Viola

**Joaquín Viola**, nado en Cebreros (Ávila) o 26 de xuño de 1913 e finado en Barcelona o 25 de xaneiro de 1978, foi un político catalán, alcalde de Barcelona entre 1975 e 1976.

## Traxectoria 
Fillo dun rexistrador da propiedade natural de Balaguer, pasou tan só dous meses na súa localidade natal trasladándose entón a Cataluña. Ao comezo da Guerra Civil española pasou á zona franquista e ingresou no seu exército, chegou ao rango de tenente e foi ferido na fronte de Teruel. Ingresou no corpo de Rexistradores da Propiedade en 1941. Procurador en Cortes desde 1967, alí presentou en 1970 unha emenda á Lei Xeral da Educación para que se considerase o ensino das linguas non casteláns un elemento esencial da educación. O 18 de setembro de 1975 asumiu o cargo de alcalde de Barcelona, permaneceu no posto ata decembro de 1976, durante a súa xestión revisou o Plan Comarcal, militarizou aos bombeiros e á policía municipal, despois foi durante uns meses director xeral da Función Pública.

Morreu coa súa dona o 25 de xaneiro de 1978 nun atentado consistente en colocarlle unha bomba no peito que nunca foi reivindicado.
Harry Potter and the Prisoner of Azkaban (videoxogo)

***Harry Potter and the Prisoner of Azkaban*** é o terceiro videoxogo da serie de *Harry Potter*, que foi lanzado á venda no 2004, simultaneamente coa estrea do filme co esmo nome, *Harry Potter e o preso de Azkaban*. Ámbalas dous cousas, o xogo e o filme, están baseados na terceira novela da saga *Harry Potter*, de J. K. Rowling. O xogo foi creado para PC (Windows), Game Boy Advance, Xbox, GameCube e PlayStation 2.

## Argumento 
:*Para máis información, vexa o artigo: **Harry Potter e o preso de Azkaban**.*

Harry, Ron e Hermione entéranse de que un perigoso home, Sirius Black, escapou do cárcere para magos, Azkaban, e que está, supostamente, buscando a Harry para matalo. Os tres amigos dominan os feitizos necesarios para facer fronte a Black. Porén, Black non é tan malo como aparenta: foi culpado dos asasinatos de trece persoas facía trece anos, pero o verdadeiro asasino, Peter Pettigrew, está escondido co disfrace do rato mascota de Ron, Scabbers. Xunto con Remus Lupin e Black, Harry, Ron e Hermione desenmascaran a Pettigrew. Usando un *xiratempos*, Harry e Hermione volven atrás no pasado e rescatan o *hipogrifo* de Hagrid, Buckbeak, e utilízano tamén para rescatar a Black.

### Personaxes cos que se pode xogar 
:* **Versión para PC:**
*(Tódolos personaxes comezan o xogo sabendo os feitizos *Alohomora*, *Depulso*, *Lumos*, *Espongificación* e *Rictusempra*).*

* Harry Potter obtén o *"Mapa do Merodeador"* en forma de *minimapa* que serve para guiar ao xogador, mostrándolle o perfil do terreo onde se atopan Harry, Ron e Hermione. Os feitizos que aprende durante o xogo son: *Expecto Patronum* e *Glacius*.
* Hermione Granger aprende dous feitizos: *Draconifors* e *Lapifors*.
* Ron Weasley só aprende un feitizo ao longo do xogo: *Carpe Retractum*.

:* **Versión para consola:**
*(Tódolos personaxes comezan o xogo sabendo o feitizo *Flipendo*).*

* Harry Potter é o único que pode saltar, ademais de ser o que poder correr máis rápido. Obtén o *"Mapa do Merodeador"* en forma de *minimapa* que serve para guiar ao xogador, mostrándolle o perfil do terreo onde se atopan Harry, Ron e Hermione. Os feitizos que aprende durante o xogo son: *Carpe Retractum* e *Expecto Patronum*.
* Hermione Granger e a única que pode pasar a través de espazos pequenosis e sabe a meirande parte dos feitizos: *Glacius*, *Reparo*, *Draconifors* e *Snufflifors*.
* Ron Weasley é o único que pode pasadizos segredos e usar pelotas de cheiros noxentos e bombas de esterco. Durante o xogo só aprende o feitizo: *Lumos Duo*.
* Dean Thomas, Neville Longbottom, Parvati Patil, Draco Malfoy, Vincent Crabbe, Gregory Goyle, Ravenclaw; pódese xogar con todos os estudantes de Hufflepuff e Slytherin no *minixogo* do *"Club de Duelo"*. Os únicos feitizos que saben son: *Flipendo* e *Expelliarmus*.

## Véxase tamén
### Ligazóns externas 
* Harry Potter and the Prisoner of Azkaban (PC) en MobyGames 
* Harry Potter and the Prisoner of Azkaban (Game Boy Advance) en MobyGames 
* Harry Potter and the Prisoner of Azkaban (GameCube, PlayStation 2, Xbox) en MobyGames
Rodolfo de Benevento

**Rodolfo** ou **Rudolf** (tamén *Rudolph* ou *Rodolf*) foi o reitor papal do Ducado de Benevento baixo o papa León IX desde 1053 ata 1054.

## Traxectoria
Rodolfo era un capitán suabo que guiou o continxente de tropas desa orixe na Batalla de Civitate. Os seus homes foron derrotados por Ricardo I de Aversa. Rodolfo foi nomeado reitor de Benevento logo de o Papa concluír un tratado cos normandos. Rodolfo non estivo no posto moito tempo; os volúbeis cidadáns de Benevento chamaron os seus antigos príncipes, aos que expulsaran, Pandulfo III e Landulfo VI.

## Fontes
*Gregorovius, Ferdinand. *Rome in the Middle Ages Vol. IV Part 2*. trans. Annie Hamilton. 1905.
Atol Rangiroa

**Rangiroa** (no dialecto local *Ragiroa* ou ''Ra'iroa*) é un atol das Tuamotu, na Polinesia Francesa. Está situado ao noroeste do arquipélago, a 350&nbsp;km de Tahití.

## Características
É un dos atois máis grandes do mundo, cun total de 1640&nbsp;km²; de superfecie, e unha lagoa de 78&nbsp;km de longo cunha profundidade entre 20 e 35 m. O escollo está formado por 241 illotes e bancos de area dun ancho de entre 300 e 600 m. Hai catro pasos entre o océano e a lagoa. Os dous máis importantes son ao norte, xunto ás vilas de Avatoru e Tiputa que concentran a maior parte da poboación. Con 2.438 habitantes (censo de 2007) é o atol máis poboado das Tuamotu. A poboación vive do turismo, a pesca e o cultivo de perlas negras.

O nome de Rangiroa, ou **Rairoa**, significa «longo ceo». Probablemente foi poboado no século X. En 1616 chegaron os neerlandeses Le Maire e Schouten e chamárona illa das Moscas (*Uliegen Eylandt''). Quedaron literalmente cubertos e non puideron quitalas de encima durante días. En 1770 os insulares sufriron unha severa derrota ante os guerreiros da veciña Anaa, quedando a illa despoboada logo do masacre e o exilio, e non foi repoboada ata corenta anos máis tarde. Os primeiro europeos en instalarse foron uns misioneiros católicos en 1851. Estes desenvolveron a plantación de cocos e os habitantes traballaron na industria da copra (polpa de coco seca). En 1965 construíuse un aeroporto de 2.100 m facilitando a chegada do turismo. Unha das atraccións é a práctica do mergullo, cunha rica fauna mariña onde destacan as raias, golfiños e quenllas.

Outros nomes históricos son: Vavaunui, Deans, Nairsa e Prince of Wales.
Atol Tikehau

**Tikehau** é un atol das Tuamotu, na Polinesia Francesa. Administrativamente é unha comuna asociada á comuna de Rangiroa. Está situado ao noroeste do arquipélago, a 300&nbsp;km ao nordés de Tahití e a 10&nbsp;km ao oeste de Rangiroa.

Tikehau é un atol case circular de 26&nbsp;km de diámetro e dunha anchura de entre 300 e 1.000 m, cun único paso para barcos pequenos. A superficie total é de 20&nbsp;km²;. É considerado o atol con máis peixes das Tuamotu. Abundan raias, barracudas, atunes e quenllas grises. Tamén ten numerosas colonias de aves nos illotes illados da lagoa. A economía baséase na recolección de copra, na pesca que achegan no mercado de Tahití, e no turismo. A vila principal é Tuherahera e a poboación total era de 409 habitantes no censo de 1996. É rechamante que entre esta poboación reducida coexistan catro relixións: a maioritaria sanito, rama disidente dos mormones, e ademais protestantes, católicos e adventistas.

O nome Tikehau significa «aterraxe para a paz». Foi descuberto polo ruso Otto von Kotzebue en 1816, que o chamou, en honra ao primeiro explorador ruso do Pacífico: *Krusenstern*.
Atol Mataiva

**Mataiva** é un atol das Tuamotu, na Polinesia Francesa. Administrativamente é unha comuna asociada á comuna de Rangiroa. Está situado no extremo noroeste do arquipélago, a 18&nbsp;km ao noroeste de Tikehau, e 80&nbsp;km ao noroeste de Rangiroa.

O atol ten unha forma ovalada de 10&nbsp;km de longo e 5,3&nbsp;km de ancho. A lagoa é pouco profunda e moi rica en fosfatos. No centro da lagoa hai un monólito de basalto negro. A coroa de escollos ten nove canles entre o océano e a lagoa. O nome *Mataiva* significa «nove ollos», e moitas veces escríbese incorrectamente como *Matahiva*. A ambos os dous lados do paso principal está a vila de Pahua unida por unha ponte de 120 metros de longo. O clima é húmido e tropical, cunha temperatura entre 24 e 30&nbsp;°C, e unha precipitación media anual de 2.500&nbsp;mm.

Foi descuberto por Bellinghausen en 1820, que o chamou *Lazareff*. O atol era visitado esporadicamente desde os veciños Tikehau e Rangiroa para colleitar copra e tartarugas mariñas. Desde o 1945 está habitado permanentemente, cunha poboación de 227 habitantes no censo do 1996.

esquerda|300px|miniatura|Vista da praia da lagoa interior de Mataiva.
Makatea

**Makatea** é unha illa das Tuamotu, na Polinesia Francesa. Administrativamente é unha comuna asociada á comuna de Rangiroa. Está situada ao noroeste do arquipélago, a 230&nbsp;km ao nordés de Tahití e a 82&nbsp;km de Rangiroa.

É unha das poucas illas das Tuamotu que non é un atol. É unha plataforma elevada de coral a 80 m sobre o nivel do mar, de 7,5&nbsp;km de longo e 7&nbsp;km de ancho. A superficie total é de 24&nbsp;km²;. O guano das aves mariñas alagou a lagoa formando, co coral calcario, unha area fosfatada. O fosfato foi explotado desde o 1917 ata a acabarse no 1966.

A vila principal é Moumu, con 94 habitantes no censo de 2003. A actividade principal é a agricultura, a produción de copra e o comercio de caranguexos de coco. Atópanse os raros restos do único camiño de ferro da Polinesia, hoxe abandonado.

Antigamente era denominada *Papa Tea*, que quere dicir «roca branca». Foi descuberta en 1722, polo neerlandés Jakob Roggeveen que a chamou *Recreación*. Tamén se coñeceu como a illa de *Roggeveen*. 
esquerda|318px|Makatea
Comando Operacional do Continente

O **Comando Operacional do Continente** (**COPCON**) foi un comando militar especial para o Portugal continental, encadrado no Estado-Maior Xeral das Forzas Armadas que se creou despois da Revolución dos Caraveis e que desapareceu o 25 de novembro de 1975, estaba liderado polo tenente coronel Otelo Saraiva de Carvalho, os seus obxectivos eran asegurar a orde no país e reprimir os conatos contrarrevolucionarios.

## Notas