Isidoro Máiquez

**Isidoro Máiquez**, nado en Cartaxena o 17 de marzo de 1768 e finado en Granada o 18 de marzo de 1820, foi un actor español de entre o século XVIII e o XIX, considerado un dos mellores da súa época. Home ilustrado, comprometeuse coa causa liberal e foi retratado por Goya en 1807.

## Biografía 
Fillo de cómicos, e a pesar de que o seu pai se opuña a que continuase a tradición familiar, empezou moi novo en teatros de diversas capitais españolas, como Cartaxena, Málaga, Valencia e Granada. Fixo o seu debut no Teatro do Príncipe de Madrid en 1791, dentro da compañía do actor Martínez, na que actuaban actrices como María del Rosario Fernández, "a Tirana", e Rita Luna (ambas retratadas tamén por Goya). Casou con Antonia Prado, tamén actriz.
[miniatura|Isidoro Máiquez no papel de [Otelo. Litografía de José Ribelles. Museo do Romanticismo, Madrid.]]
Rompendo as normas e ignorando o "amaneramento, efectismo, falsidade e desidia" que asfixiaban a interpretación en España a finais do século XVIII, Máiquez trasladou aos xéneros teatrais clásicos a esencia popular dos entremeses de Lope de Rueda, atrevemento que lle valeu pasar de ser un perfecto descoñecido a primeiro actor do Teatro do Príncipe. Nesa liña, conseguiu o seu primeiro éxito con *El celoso confundido* representada no Teatro de los Caños del Peral o 20 de xuño de 1801. 

Admirador de Shakespeare e do actor francés da Revolución François-Joseph Talma, o goberno español —por mediación do ministro Manuel Godoy— concedeulle unha pensión de catrocentos reais mensuais para que fora a París coñecer a Talma e estudar a súa técnica. Regresou en 1802 e conseguiu grandes éxitos con *Otelo* (Shakespeare, 1802), no Coliseo de Los Caños del Peral; *Macbeth*, un ano máis tarde; *Polinice* (Vittorio Alfieri); *A vida é soño* de Pedro Calderón da Barca; *Pelayo*, de Manuel José Quintana; *Bruto*, de Alfieri e a *Numancia* de Miguel de Cervantes.

### O *Regulamento* de Máiquez 
Como dramaturgo, é autor dun *Reglamento* (1818) no que se expoñen algunhas reformas importantes na vida teatral madrileña:

# Creación dunha Xunta para administrar os fondos, composta polos dous autores (empresario e dramaturgo) e dous cómicos de cada teatro;
# fusión dos intereses das tradicionais dúas 'compañías de verso' cunha de 'cantado' e outra de 'baile';
# conservación do cargo de 'autor' (no esquema da época, o equivalente a empresario teatral);
# elevar a figura do director, de maneira que a súa opinión prevalecese na organización da orde de traballo e os ensaios, podendo requirir en caso de conflito a mediación do corrixidor;
# anunciar nos carteis o nome dos artistas;
# supresión dos vendedores ambulantes nos teatros;
# implantación das funcións nocturnas;
# supresión da figura do gracioso (que anunciaba as funcións sucesivas);
# a liberdade das compañías quedaba baixo a autoridade do corrixidor da vila.

Máiquez foi tamén un dos pioneiros na defensa da creación dunha Escola Nacional de Declamación. Enrique Funes, no seu tratado *La declamación española*, escribiu sobre el:

Nos aspectos relativos á escenografía e ao atrezzo, seguindo a Talma, coidou o vestiario e o decorado nas súas actuacións. Como mestre sen competencia, protexeu a incipiente carreira teatral do despois famoso comediógrafo Manuel Eduardo de Gorostiza. Entre os seus discípulos cóntanse: Carlos Latorre, Antonio Guzmán, Andrés Prieto, Rafael Pérez e Joaquín Caprara. Foi considerado polos historiadores e críticos Narciso Díaz de Escovar e Francisco de Paula Lasso de la Vega como o reformador do teatro español.

### Talante liberal, desterro e morte 
Ao estalar a Guerra da Independencia, Máiquez, que participara no levantamento do dous de maio, foi exiliado a Francia como reo de Estado, pero Xosé Bonaparte revogou a orde, permitiulle volver a España e outorgoulle unha pensión de 24 000 reais.

Durante o Sexenio Absolutista (1814-1820) conseguiu sobrevivir á censura do goberno do rei Felón, ata que negándose a representar unha comedia do influente político —aínda que mediocre dramaturgo— Javier de Burgos, imposta polo corrixidor José Manuel de Arjona y Cubas, foi desterrado a Cidade Real e despois a Granada, cumprindo a pena que por desacato lle impuxo en Madrid o corrixidor José Manuel de Arjona. Nesa cidade andaluza morreu tolo o 18 de marzo de 1820, ao pouco de triunfar a revolución liberal.

## Retratos literarios 
[miniatura|Un mozo Isidoro Máiquez, nun óleo atribuído a [José Ribelles (ca. 1795). Fundación Lázaro Galdiano, Madrid.]]
Antonio Alcalá Galiano deixou un minucioso retrato literario de Máiquez que pode resultar complementario aos pictóricos de Goya e Ribelles:

O dramaturgo Moratín, pola súa parte, dedicoulle versos como estes:

Tamén o novelista e dramaturgo Benito Pérez Galdós fíxose eco nos seus *Episodios Nacionais* da personalidade de Máiquez, incluíndoo en varias pasaxes da trama literaria da Corte de Carlos IV, como este en que describe á compañía de Isidoro no Teatro do Príncipe de Madrid:

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
* 
* 
* 
* 
*