María Cambrils

**María Cambrils Sendra**, nada en El Cabanyal (Valencia) en 1878 e finada en Pego o 22 de decembro de 1939, foi unha escritora e feminista española. Era autodidacta e chegou a formar parte da elite intelectual obreira como articulista e conferenciante. Publicou numerosos artigos na prensa obreira, especialmente *El Socialista*. É autora do libro *Feminismo socialista* (1925) un referente sobre os dereitos das mulleres e a acción feminista e socialista.

## Traxectoria 
Era filla de pai obreiro e nai analfabeta emigrados desde Pego (Alacant) a Valencia onde viviu a maior parte da súa vida. Casou probablemente moi nova con José Martínez Dols. Á morte deste a investigación sobre a súa vida indica que residiu nun convento sen identificar e que mesmo puido ser monxa durante unha tempada tras enviuvar. Nos seus escritos lembra a súa "vida conventual" e demostra o manexo de textos relixiosos con solvencia, con todo non se localizaron datos precisos. Tampouco se coñecen detalles de como se produciu o xiro da súa vida cando desde a década dos anos dez coñeceu o que foi o seu compañeiro José Alarcón Ferreiro, antigo líder anarquista nacido en Jumilla e membro do Partido Socialista Obreiro Español (PSOE) como ela.

Nos seus escritos si explica que foron as lecturas e charlas cunha veciña en Valencia as que lle abriron os ollos cara á *doutrina da redención proletaria* e o papel que as mulleres habían de ter nela. Unha modesta edición sufragada por ela mesma, dedicada a Pablo Iglesias, a quen se refería como “venerable mestre”, e cuxa recadación destinaba á imprenta propia de *El Socialista*. Ao finalizar a guerra civil, e a pesar de que se recoñeceu que non tiña atribuídos delitos de sangue, Alarcón foi fusilado en Alacant xunto a Aquilino Barrachina e outros socialistas de Pego o 11 de abril de 1940. María Cambrils, atendida polas súas sobriñas durante unha enfermidade mentres Alarcón estaba no cárcere, faleceu o 22 de decembro de 1939. Foi sepultada nunha fosa sen nome e sen lápida.

En abril de 2015 a Universidade de Valencia publicou unha monografía titulada María Cambrils, *o* espertar do feminismo socialista, na que se recolle a súa biografía, o seu libro *Feminismo Socialista* e mais dun centenar de artigos publicados entre 1924 e 1933 en *El Socialista*, *El Obrero Balear*, *El Pueblo*, *Revista Popular*... O traballo foi realizado pola xornalista Rosa Solbes, a historiadora Ana Aguado e o arquiveiro Joan Manuel Almela con prólogo de Carmen Alborch.

### Feminismo socialista 
María Cambrils representou un punto de inflexión clave na formulación das formulacións igualitarias e feministas no seo do socialismo do primeiro terzo do século XX en España, segundo investigadores da Universidade de Valencia que en 2015 recuperou no libro *María Cambrils, el despertar del feminismo socialista* o seu traballo e a súa biografía.

Inspirada por August Bebel Cambrils escribiu: "as mulleres obreiras non podemos esquecer que a única forza política de solvencia moral francamente defensora do feminismo é o socialismo" e definiu a súa obra como "alegación contra a inxustiza, a opresión, o matrimonio indisoluble e as violencias coas afeccións do corazón.

A exposición "*100 mulleres españolas que abriron o camiño á igualdade*" organizada polo Instituto da Muller de España dedicoulle unha referencia na que apenas había información máis aló da portada do seu libro.

## Notas