open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Mikoyan-Gurevich MiG-1

O **Mikoyan-Gurevich MiG-1** foi un caza soviético usado na segunda guerra mundial. Foi deseñado para o mesmo requirimento que levou ao LaGG-3 e ao Yak-1 e voou por primeira vez en abril de 1940. Non foi un bo caza, xa que era difícil de pilotar, e só se entregarían 100 avións de serie dos que só quedaban uns poucos durante a invasión alemá no verán de 1941, pero serviu de base para o mellorado MiG-3, que resultou ser un bo interceptador a grande altitude.
Oskar Klein

**Oskar Klein**, nado en Danderyd o 15 de setembro de 1894 e finado en Estocolmo o 5 de febreiro de 1977, foi un físico teórico sueco.

## Traxectoria 
Naceu na periferia de Estocolmo, fillo dun rabino, o Dr. Gottlieb Klein, e de Antonie (Toni) Levy. Foi discípulo de Svante Arrhenius no Instituo Nobel, e seguiu os pasos de Jean-Baptiste Perrin en Francia cando estalou a primeira guerra mundial, converténdose en militar.

A partir de 1917 traballou uns poucos anos con Niels Bohr en Copenhaguen e obtivo o seu doutoramento na universidade de Estocolmo no 1921. No 1923 pasou a ser profesor na Universidade de Míchigan en Ann Arbor, trasladándose alí coa súa muller Gerda Koch (con quen casara pouco antes) dende Dinamarca. Klein volveu a Copenhaguen no 1925, pasando algún tempo con Paul Ehrenfest en Leiden, despois do que foi docente na Universidade de Lund no 1926, e no 1930 aceptou a oferta da cátedra de física na Universidade de Estocolmo, ostentada por Ivar Fredholm ata a súa morte no 1927; Klein retirouse como profesor emérito no 1962. Foi galardoado coa medalla Max Planck no 1959.

Klein ten acreditado a idea, parte da teoría Kaluza-Klein, que dimensións extra poden ser fisicamente reais, pero curvadas en bucles moi pequenos, unha idea esencial da teoría de cordas / Teoría M.

Durante a segunda guerra mundial axudou a grupos xudeus a escapar de Alemaña.

A Lectura Memorial Oskar Klein, mantida de xeito anual na Universidade de Estocolmo, foi establecida na súa honra.

## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Ecuación de Klein-Gordon
* Fórmula de Klein-Nishina
* Fluído de Klein
* Modelo Alfvén-Klein
* Paradoxo de Klein
* Física

### Ligazóns externas 
* Biografía de Oskar Klein
Dune

**Dune** pode referirse a:
## Franquía de ciencia ficción 
* Dune, serie de novelas de Frank Herbert, estendidas por Brian Herbert e Kevin J. Anderson a través doutros formatos.
** Arrakis, tamén coñecido como Dune, o planeta desértico ficticio que dá nome á serie.
* *Dune*, novela orixinal de Frank Herbert de 1965.
* *Dune*, filme de 1984 dirixido por David Lynch.
** *Dune*, banda sonora do filme anterior.
* *Dune*, xogo de mesa de 1979.
* *Dune*, videoxogo de 1992.
* *Dune*, xogo de cartas.
* ''Frank Herbert's Dune*, miniserie de televisión de 2000.
* *Dune'', filme de 2021 dirixido por Denis Villeneuve.

## Ciencia 
* DUNE (Deep Underground Neutrino Experiment), experimento de neutrinos en construción.
Lingua cúmbrica

O **cúmbrico** ou **cámbrico** era o idioma celta británico centrado en Cumbria no noroeste de Inglaterra e que se falaba a partir do sur de Escocia ata Greater Manchester, é dicir, a rexión á que os galeses chaman *Y Gogledd Hen* “O vello norte”.

## Características 
Só a coñecemos por tres palabras inseridas nun texto latino: * Leges inter Brettos et Scottos*. Estas tres palabras son «galnys» *inimizade de resultas dun homicidio ou ben a débeda de sangue debida a el*, « mercheta» *filla*  e «kelkyn» *círculo*, cuxos equivalentes en galés moderno  son «galanas», «merch» e «cylch» (en bretón «merc'h» e «kelc'h», no caso das dúas últimas palabras). Tamén hai nomes propios na *Vida de san Kentigern*. Onde parece haber máis trazas desta lingua é na toponimia.

A zona onde se falaba situábase dunha e doutra banda do límite actual entre Escocia e Inglaterra, na parte occidental, nos reinos de Rheged, de Gododdin e do Strathclyde. Algúns din que os bardos Taliesin e Aneirin do século VI terían composto as súas obras nesta lingua. Segundo os textos que chegaron ata nós, non era moi diferente do galés antigo, lingua mellor coñecida. Tampouco diferiría demasiado da lingua bretoa falada nesta época.

## Cúmbrico reconstruído 
En 2009 Anthony Harrison publicou o libro *The Dragon’s Voice*, no que propuña unha forma de cúmbrico baseado segundo el no cúmbrico tardío
## Notas
Fernando María Castiella

**Fernando María Castiella y Maíz**, nado en Bilbao o 9 de decembro de 1907 e finado en Madrid o 25 de novembro de 1976, foi un diplomático, escritor e político español.

## Traxectoria 
Estudou o doutoramento en Leis na Universidade de Madrid e logo trasladouse a París, Cambridge e Xenebra para ampliar os seus estudos.

Desempeñou importantes cargos. Foi vicepresidente da Confederación Nacional de Estudantes Católicos e Catedrático de Dereito Internacional Público. Máis tarde, traballou no diario *El Debate*, onde dirixiu a sección de política exterior. Cando se iniciou a guerra civil en 1936 logrou escapar de Madrid, onde se atopaba naquel momento, e alcanzar a zona nacional para ingresar neste bando.

Foi Catedrático de Dereito na Universidade de Madrid, membro do Tribunal da Haia (1939) e embaixador no Perú e o Vaticano (1951-56), diplomático e ministro de Asuntos Exteriores español (1956 - 1969), durante a ditadura franquista.

No seu labor distinguiuse polos seus esforzos de negociación co Reino Unido, sobre a cuestión de Xibraltar, unha constante na súa xestión, con resultados infrutuosos. Así como pola vontade de terminar co isolacionismo do Réxime. Nesa liña, consegue a integración de España na OCDE e no Fondo Monetario Internacional, quedando a UE como meta inalcanzable. Castiella varíou limitadamente a política exterior española, non chegando a atopar as reformas tendentes á súa democratización.

En 1941 compartiu o Premio Nacional de Literatura con José María de Areilza pola súa obra *Reivindicaciones de España*.
Mirón (escultor)

**Mirón de Eleutera** (en grego antigo *Μύρων* ), nado cara 480 a. C. e finado cara o 440 a. C., foi un escultor ateniense. Naceu en Eleutera no linde entre Beocia e Ática. Segundo *Naturalis Historia*, unha enciclopedia latina de Plinio o Vello (23 - 79 d. C.), Axeladas de Argos foi o seu mestre.

Non se sabe que sobreviva ningunha das súas esculturas orixinais, pero hai moitas das que se cre que son copias posteriores en mármore, na súa maioría romanas.

## Traxectoria 
Debeu quizais ser discípulo de Axeladas, como probablemente Fidias e Policleto. Concentrou a súa actividade en Atenas. Traballou utilizando o bronce, mais ningunha das súas obras orixinais chegou directamente ata nós, porén podemos ter unha idea das súas cualidades artísticas a través das numerosísimas copias romanas, en mármore, e que demostran a popularidade da que gozou na Antigüidade. 
 
A súa obra máis notábel é, sen dúbida o Discóbolo. Nesta estatua, Mirón representou un atleta espido no momento de esforzo, cando concentra toda a súa enerxía antes de lanzar o disco. Con perfecta harmonía de movementos tensos, o Discóbolo aparece inmóbil, nunha pose fóra do tempo. Mais o artista non quixo representar o movemento dun home singular nun intre dado, senón a mesma idea de movemento. A estatua orixinal foi fundida para facer un canón. Este acto bárbaro, non puido borrar a memoria dunha das máximas obras mestras da historia da arte.

Outra obra célebre de Mirón é o grupo de Atenas e Marsias, datábel arredor do 455 a. C.

Aínda por mor da súa grandeza, tense atribuído a Mirón os Bronces de Riace, sobre cuxa autoría existe un debate aberto.

## Notas
Saturnais

As **Saturnais** eran unha importante festividade romana, e que tamén se chegou a denominar "festa dos escravos", xa que nas mesmas, os escravos recibían racións extras, tempo libre e outras prebendas. Se se permite a comparación, os Saturnais viñan sendo como un Nadal e Carnaval a un mesmo tempo e o cristianismo da antigüidade tardía tivo fortes problemas para acabar con esta festa pagá, intentando substituíla.
As saturnais celebrábanse por dous motivos que agora mencionamos: 
* Nas datas a comezo de anos en honor ao deus Saturno. 
* Ao triunfo dun vitorioso xeneral (triunfo romano).

As primeiras celebrábanse do 17 ao 23 de decembro en honor a Saturno, Deus da agricultura, á luz de candeas e fachos, celebrábase o fin do período máis escuro do ano e o nacemento do novo período de luz, ou nacemento do Sol Invictus, coincidindo coa entrada do Sol co signo de Capricornio (solsticio de Inverno). Probablemente as saturnais fosen a festa da finalización dos traballos do campo, celebrada trala conclusión da sementeira de inverno, cando o ritmo das estacións lles deixaban a toda a familia campesiña, incluídos os escravos domésticos, tempo para descansar do esforzo cotián.

A duración constaba de sete días de buliciosas diversións, banquetes e intercambio de agasallos. As festas comezaban cun sacrificio no templo de Saturno (en principio o deus máis importante para os romanos ata Xúpiter), ao pé do outeiro do Capitolio, a zona máis sagrada de Roma, seguido dun banquete público ao que estaba invitado todo o mundo. Os romanos asociaban Saturno co deus prehelénico Cronos, que estivo en activo durante a idade de ouro da terra. Durante as festas saturnais, os escravos eran frecuentemente liberados das súas obrigacións e os seus papeis cambiados cos dos seus donos.

Posteriormente, o nacemento do Sol e o seu novo período de luz foron substituídos polo nacemento do verdadeiro señor para a Igrexa: Xesús de Nazaret. Gradualmente os costumes pagáns pasaron ao día de Ano Novo, sendo asimilados finalmente pola festa cristiá que hoxe en día se coñece universalmente como o día do Nadal.

Oficialmente celebrábanse o día da consagración do templo de Saturno no Foro romano, o 17 de decembro, con sacrificios e un banquete público festivo. Pero esta festa era tan apreciada polo pobo, que de forma non oficial festexábase ao longo de sete días, do 17 ao 23 de decembro. As autoridades estatais víronse obrigadas ata a atender ao costume popular. A finais do século 1 d.C, as vacacións xudiciais prolongáronse definitivamente a cinco días.

## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Sixilarias
Bacanal

[miniatura|dereita|300px|*A mocidade de Baco*, pintura orxiástica de [William-Adolphe Bouguereau (1884)]]
Actualmente unha **bacanal** é sinónimo de orxía, moitísimo tumulto e desorde. No mundo grego e romano, as bacanais eran festas en honor a Baco (deus mitolóxico romano do cal deriva o nome bacanal) ou Dioniso (deus da mitoloxía grega). As sacerdotisas organizadoras da cerimonia chamábanse bacantes e o nome quedou asociado ás orxías romanas. O culto primitivo era exclusivamente de mulleres para mulleres e procedía do culto orixinal ao deus Pan.

No ano 186 a.C. o Senado prohibiu a celebración de bacanais promulgando unha lei, tratando de volver o culto a Baco á súa contorna sagrada. Algo se conseguiu reducir, pero era tan popular que non se puido extinguir totalmente. A Igrexa católica fixo algo similar, pero non puido conseguirse nada, soamente puido ser substituído polo carnaval.
Carlos Moyá

**Carlos Moyà Llompart**, nado en Palma o 27 de agosto de 1976, é un ex xogador profesional de tenis español.

## Traxectoria 
Comezou a xogar á idade de seis anos. En 1996 entrou no top 20 da ATP por primeira vez. Acabou 1997 como mellor español e no top 10 por primeira vez na súa carreira. Ademais, converteuse no primeiro español en alcanzar a final do Aberto de Australia desde Andrés Gimeno en 1969. En 1998 gañou o seu primeiro título de Grand Slam derrotando a Álex Corretja na final de Roland Garros. En 1999, converteuse no primeiro español en situarse como número 1 da clasificación da ATP desde que se instaurara en 1973, onde se mantivo dúas semanas.

Formou parte do equipo español que gañou a Copa Davis do 2004, final que se disputou no Estadio Olímpico da Cartuja (Sevilla), na que tivo un papel destacado, obtendo dous dos tres puntos para España, gañando o primeiro punto ante Mardy Fish e conseguindo a vitoria decisiva contra Andy Roddick, logrando así a segunda Ensaladeira de Prata na historia do tenis español.

En 2005 doou o premio obtido por gañar o torneo de Chennai ás vítimas do Terremoto do Océano Índico de 2004.

Retirouse oficialmente o 17 de novembro de 2010.

## Vida persoal 
Na súa vida sentimental, estivo unido a modelos e presentadoras como Patricia Conde así como á xogadora de tenis italiana Flavia Pennetta. Actualmente a súa parella é Carolina Cerezuela coa que iniciou unha relación a mediados de 2007. A parella ten unha filla, Carla, que naceu o 18 de agosto de 2010 na clínica USP Palmaplanas de Palma.

## Torneos de Grand Slam 
### Campión Individuais (1) 
### Finalista en Individuais (1) 
## Títulos (20) 
### Individuais (20) 
### Finalista en individuais (24) 
* 1996: Múnic (perde ante Slava Dosedel).
* 1996: Bucarest (perde ante Alberto Berasategui)
* 1997: Sydney (perde ante Tim Henman).
* 1997: **Australian Open** (perde ante Pete Sampras).
* 1997: Ámsterdam (perde ante Slava Dosedel).
* 1997: Indianápolis (perde ante Jonas Bjorkman).
* 1997: Bournemouth (perde ante Félix Mantilla).
* 1998: Mallorca (perde ante Gustavo Kuerten).
* 1998: Tennis Masters Cup (perde ante Alex Corretja).
* 1999: Indian Wells TMS (perde ante Mark Philippoussis).
* 2000: Tolosa (perde ante Alex Corretja).
* 2001: Barcelona (perde ante Juan Carlos Ferrero).
* 2002: Monte Carlo TMS (perde ante Juan Carlos Ferrero).
* 2002: Hong Kong (perde ante Juan Carlos Ferrero).
* 2003: Miami TMS (perde ante Andre Agassi).
* 2003: Viena (perde ante Roger Federer).
* 2004: Sydney (perde ante Lleyton Hewitt).
* 2004: Bos Aires (perde ante Guillermo Coria).
* 2005: Umag (perde ante Guillermo Coria).
* 2006: Chennai (perde ante Ivan Ljubicic).
* 2007: Sydney (perde ante James Blake).
* 2007: Acapulco (perde ante Juan Ignacio Chela).
* 2008: Costa do Sauipe (perde ante Nicolás Almagro).
* 2008: Bucarest (perde ante Gilles Simon).

### Clasificación en torneos do Grand Slam 
### Clasificación na Masters Cup 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Perfil ATP (en inglés)
Aichi D3A

O **Aichi D3A** foi un bombardeiro en picado embarcado xaponés da segunda guerra mundial. Era o máis importante bombardeiro en picado xaponés ao principio da guerra. Estaba inspirado en deseños alemáns como os Heinkel He 66, He 70 e He 74 e foi o primeiro bombardeiro en picado xaponés monoplano de á baixa e construción totalmente metálica. Voou por primeira vez en xaneiro de 1938 e entrou en servizo a finais de 1940. Ao final da guerra foron usados como *kamikaces*. Os aliados alcumárono "Val".

## Deseño 
A mediados de 1936 a Armada Xaponesa emitiu as especificacións 11-Shi para un bombardeiro en picado embarcado monoplano para substituír o biplano Aichi D1A que estaba en servizo neses momentos. Aichi, Nakajima e Mitsubishi propuxeron os seus deseños, e aos dous primeiros fabricantes pedíronselle dous prototipos.

O deseño de Aichi comezou cunhas ás baixas inspiradas nas do alemán Heinkel He 70 *Blitz*, tiña un tren de aterraxe fixo instalado así por simplicidade xa que a velocidades baixas non presentaba moito problea e foi montado cun motor radial de nove cilindros Nakajima Hikari 1 cunha potencia de 529&nbsp;kW (710 cabalos).

O primeiro prototipo completouse en decembro de 1937, e as probas de voo comezaron un mes máis tarde. As primeiras probas foron decepcionantes. O avión tiña pouca potencia e era inestable en xiros amplos, e ademais en xiros pechados tendia a bambolearse. Os freos de picado vibraban moito cando se estendían á velocidade de 370&nbsp;km/h, e a Armada xa estaba pedindo unha maior velocidade de picado de 440&nbsp;km/h.

O segundo aparello foi amplamente modificado antes da entrega coa intención de amañar eses problemas. A potencia foi incrementada substituíndo o motor Hikari polo Mitsubishi Kinsei 3 de 626&nbsp;kW (840 cabalos) nunha cuberta redeseñada, e a deriva foi alongada para evitar a inestabilidade direccional. As ás tamén foron lixeiramente modificadas para eliminar o bambeo e os freos de picado axustáronse. Estes cambios arranxaron todos os problemas agás o da inestabilidade, pero foron suficientes para que o D3A1 gañase ao Nakajima D3N1.
Mitsubishi Ki-67

O **Mitsubishi Ki-67 Hiryu** (飛龍, dragón voador) foi un bombardeiro pesado xaponés da segunda guerra mundial. Foi deseñado en 1941 para substituír o Ki-49 e voou por primeira vez en decembro de 1942. Foi o mellor bombardeiro pesado do Exército Imperial do Xapón, pero só estivo en servizo os últimos 11 meses de guerra, entregándose 698 exemplares. Os aliados alcumárono "Peggy".

## Operacións 
O Ki-67 foi usado para bombardeos de nivel, e torpedeiro. Foi inicialmente empregado pola Armada Xaponesa e o Servizo Aéreo da Armada contra a 3ª Frota estadounidense durante os seus ataques contra Formosa e as illas Ryukyu. Posteriormente utilizouse en Okinawa, China, Indochina Francesa, Karafuto e contra os aeródromos de B-29 en Saipan, Tinian e Guam, apoiando os ataque da *Giretsu* (unha unidade especial do Exército Imperial Xaponés). Unha versión especial de ataque ao chan foi empregada nas misións da *Giretsu*, equipada con tres canóns de 20&nbsp;mm dirixidos por control remoto para disparar cara ao chan, tiña tamén outro canón de 20&nbsp;mm na cola, metralladoras de 13.2&nbsp;mm no lateral e na zona superior e máis capacidade de combustible. Incluso con máis combustible, estas misións eran dun só sentido debido ás longas distancias que os avións tiñan que percorrer. Na súltimas fases da guerra, versións especiais de ataque usáronse en misións kamikaze.
Kawasaki Ki-48

O **Kawasaki Ki-48** foi un bombardeiro lixeiro xaponés da segunda guerra mundial. Deseñouse en 1938 e voou por primeira vez en xullo de 1939. Foi usado polo Exército Imperial do Xapón entre 1940 e 1944. Non tivo moito éxito e deixouse de fabricar en outubro de 1944. O alcume que lle puxeron os aliados foi "Lily".

O seu desenvolvemento comezou a finais 1937 cun requirimento do exército xaponés que pedía un bombardeiro de gran velocidade, capaz de acadar os 480&nbsp;km/h aos 3.000 metros, e que puidese subir ata os 5.000 metros en 10 minutos. Kawasaki inspirouse no Tupolev SB soviético.

Kawasaki tiña a experiencia do desenvolvemento do bombardeiro pesado de dous motores Ki-45, polo que se resolveron moitos dos problemas técnicos. Porén, o avión tivo gran cantidade de defectos. Podía levar só unha carga de 800&nbsp;kg de bombas e só foi equipado con tres metralladoras, o que o facía moi vulnerable aos cazas inimigos. As súas características de voo tamén deixaron moito que desexar. Os cazas aliados superábano en velocidade, e en mans de pilotos inexpertos era doado que estes perdesen o seu control. A pesar de todos os seus problemas non foi considerado un fracaso e tratouse dun bombardeiro lixeiro aceptable durante os primeiros anos de guerra para moitos historiadores.
Yokosuka P1Y

O **Yokosuka P1Y Ginga** (en xaponés vía láctea) foi un bombardeiro xaponés da segunda guerra mundial. Foi deseñado como bombardeiro de gran velocidade, pero tamén se usou como caza nocturno, avión de recoñecemento e torpedeiro. Voou por primeira vez en agosto de 1943. O seu alcume por parte dos aliados foi "Frances".

Foi deseñado polo arsenal de Yokosuka segundo especificacións da armada pedindo unha velocidade coma a do Zero, un alcance coma a do G4M, 907 quilos de bombas, e a habilidade de bombardeo en picado, así como a capacidade para levar torpedos. Como resultado o seu deseño foi complexo, foi difícil de fabricar e as súas prestacións en servizo foron pobres. Problemas co motor Nakaima Homare acelerou a súa substitución polo Mitsubishi Kasei.
Gai

miniatura|Comunidade homosexual na Arxentina.
miniatura
Un **gai** ou **gay** (do inglés *gay*, esta do francés *gai* e esta do latín *gaudio*) é un home homosexual que mantén unha certa actitude e un certo estilo de vida que implican a reivindicación e a afirmación da súa orientación sexual en pé de igualdade coas demais. Porén, na linguaxe coloquial emprégase con frecuencia como sinónimo de homosexual, do mesmo modo que na tradición anglosaxoa abrangue tanto homes como mulleres.

## Denominación 
O termo inglés *gay*, que nos países anglosaxóns se emprega como sinónimo de homosexual (home ou muller), ten a súa orixe na palabra *gai*, utilizada no século XIII para referirse á persoa que practicaba o culto ó amor cortés homosexual. O amante ou compañeiro era coñecido como *gaiol*. Nos séculos posteriores o termo *gay* pasou a ser sinónimo de prostituta, logo empregouse para sinalar a calquera persoa socialmente indesexable, e finalmente a cultura británica adoptouno para denominar pexorativamente ós homosexuais.

Nos Estados Unidos a primeira vez que se utilizou publicamente a palabra *gay* como sinónimo de homosexual foi na película *Domando a fera*, dirixida por Howard Hawks en 1938, e na que participación Katharine Hepburn e Cary Grant. O termo *gay* (substantivo ou adxectivo) foi adoptado pola comunidade homosexual de San Francisco para autoidentificarse dunha forma positiva e reivindicativa.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Bandeira do arco da vella
Savoia-Marchetti S.M.81

O **Savoia-Marchetti S.M.81 Pipistrello** (*morcego*) foi un bombardeiro medio italiano que loitou na guerra civil española e na segunda guerra mundial. Voou por primeira vez en 1935, e entrou en servizo na primavera dese ano como equivalente de bombardeo do transporte Savoia-Marchetti S.M.73. Participou como bombardeiro ou avión de recoñecemento na guerra de Abisinia e na Guerra Civil Española, e ao comezar a segunda guerra mundial Italia posuía uns 300 exemplares que farían tamén tarefas de transporte de carga e paracaidistas, de remolque de planeadores ou de guerra antisubmarina.

## Historia operacional 
A primeira vez que o SM.81 entrou en combate foi na segunda guerra italo-etíope, onde se mostrou como un avión versatil ao facer labores como bombardeiro, transporte e recoñecemento. O SM.81s tamén loitou na guerra civil española coa *Aviazione Legionaria* e foron os priemiros avións enviados polas potencias fascistas para axudar a Franco.

A pesar de que estaba obsoleto de cara ao ano 1940, cando Italia entrou na segunda guerra mundial, máis de 300 SM.81 estaban en servizo coa *Regia Aeronautica*. Os primeiros avións italianos en entrar en acción no leste de África foron dous SM.81. O 11 de xuño de 1940, un deles atacou Porto Sudan e o outro realizou un voo de recoñecemento sobre o mar Vermello. Esa mesma noite, tres SM.81 engalaron para bombardear Aden, pero un tivo que volver, e un dos outros dous chocou nun oteiro preto de Massawa mentres intentaba aterrar.

A súa baixa velocidade e a vulnerabilidade aos cazas fixeron que durante o día realizasen labores secundarias, sobre todo como transporte. Pola noite o SM.81 foi un bombardeiro efectivo, particularmente no teatro do norte de África. Tamén realizou traballos anti-buque, pero sen un éxito significativo.

Moitos SM.81 foron retirados cando se asinou o armisticio italiano en 1943, aínda que algúns permaneceron en servizo tanto coa *Repubblica Sociale Italiana* como coa *Aviazione Cobelligerante Italiana*.

Moitos exemplares sobreviviron á guerra e serviron na *Aeronautica Militare Italiana*, pero cara 1950 todos foron retirados.
Villard de Honnecourt

**Villard de Honnecourt** foi un mestre de obras do século XIII, célebre polo seu **Carné**, que contén numerosos bosquexos de arquitectura, o cal actualmente se conserva na Bibliothèque nationale de France.
## A vida do pedreiro 
Villard era orixinario da aldea de Honnecourt-sur-Escaut, situada preto de Cambrai, Francia. Como outros canteiros do seu tempo aprendeu o oficio indo de vila en vila, e dunha obra para outra. Co tempo chegaría a ser "magister latomus", é dicir, mestre de obras, profesión que incluía o oficio de arquitecto. Os artesáns da época viaxaban dabondo, e mercé ao seu **Carné**, coñecemos algunhas das etapas do seu periplo: Laon, Chartres, Lausana e incluso Hungría.
## O *Carné* 
Cunhas dimensións de 14×22 centímetros, o *Carné* de Villard de Honnecourt compúñase en principio dun centenar de páxinas, das que subsisten algo máis de sesenta. Contén numerosos bosquexos, de gran precisión, acompañados de anotacións.

Áchanse: 
* Debuxos naturalistas.
* Representacións de personaxes: alegorías, escenas relixiosas e civís.
* Bosquexos de arquitectura e estudos xeométricos.
* Máquinas: máquinas bélicas ou de construción, e esbozos de máquinas de movemento perpetuo.
Mitsubishi Ki-21

O **Mitsubishi Ki-21** foi un bombardeiro medio xaponés da segunda guerra mundial. Deseñouse en 1936 e realizou o seu primeiro voo en decembro dese ano. En 1938 entrou en servizo, pero a finais de 1941 xa estaba obsoleto aínda que loitou ata o final da guerra. Algúns deles foron convertidos en transportes coa designación MC-21. Os aliados alcumárono "Sally".
Linguas célticas insulares

O **céltico insular** é unha das dúas grandes ramas das linguas célticas. Comprende as linguas celtas faladas nas Illas Británicas e tamén o bretón. Algúns considerarán que o bretón, que aínda se fala na Bretaña (norte de Francia), debería ser considerado unha lingua continental. Pero a súa orixe é insular, como se verá despois.

O céltico insular divídese en dous grupos: o irlandés ou goidélico e o británico ou britónico.

## Irlandés ou goidélico 
"*Goídel*" en irlandés antigo significa *habitante de Irlanda*. Esta forma evolucionou ata os nosos días e é o termo "*gael*" o que se refire a este significado. Polo tanto, é correcto falar do goidélico ou gaélico para referirse a este grupo de linguas celtas insulares.

O céltico irlandés era a única lingua que se falaba en Irlanda no século V, momento en que se empezan a ter datos históricos destas illas. Os outros dous membros deste grupo, o gaélico escocés e o manx xurdiron debido á colonización irlandesa que tivo lugar por aquela época. Aínda que se sabe que houbo colonos irlandeses na zona da actual Gales, non se conservaron pegadas da súa lingua, agás algunhas inscricións.

## Británico ou britónico 
"Brython" é a palabra galesa con que os habitantes de Gran Bretaña e Bretaña se referían a si mesmos. O britónico tamén se falou na illa de Man, aínda que o dialecto celta falado na actualidade é goidélico.

Os vestixios que se conservan remítennos a unha lingua de raíz posibelmente non indoeuropea que se falaba na zona de Escocia, o picto, que posteriormente foi substituída polo británico. Coa invasión dos irlandeses por un lado e dos ingleses por outro, que a partir do sur de Inglaterra chegaron ata Escocia, formáronse bolsas de falantes que crearon os seus propios dialectos. Así formáronse dúas áreas lingüísticas principais en Escocia: a zona *xermánica* (escotos, emparentados estreitamente cos ingleses) e a zona irlandesa (*erse*, termo que os escoceses utilizaron para referirse aos irlandeses ou gaélicos). Houbo un dialecto chamado cúmbrico localizado na fronteira occidental entre Inglaterra e Escocia probabelmente ata o século X, pero non se conservou case nada del.

O británico dominó como lingua na actual Gales, que é a lingua que se coñece hoxe como galés. Tamén se conservou unha forma dialectal do britónico na zona de Cornualla ata o século XVIII, o córnico. Foi desde esta rexión da que partiron numerosos grupos de emigrantes nos séculos V e VI conservando a súa cultura celta, a cal levaron ata o continente Europeo. Estableceron colonias ao noroeste de Francia, na Bretaña. Aínda que é probábel que aínda quedasen vestixios dalgunha lingua céltica continental nesa zona (o galo, por exemplo), sería moi arriscado dicir polas fontes das que se dispoñen e sobre todo pola época, que o galo puidese haber tido algunha influencia clara na lingua.

## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* 
* 
* 
* 
*
Cuir

O movemento **cuir** (do inglés **queer,** que significa estraño, peculiar) é unha corrente sexoafectiva que se define por oposición á heterosexualidade normativa, e que pode abranguer distintas prácticas, identidades, comunidades e discursos. Defínese precisamente por esta indefinición e diversidade.

Principalmente nos Estados Unidos, Canadá e Inglaterra -durante os 70 e 80- as asociacións de dereitos civís do movemento LGTB produciran, a propósito, unha imaxe do gai *positivo*, aquel gai home, branco, profesional e de clase media. O Queer propúxose acabar con este estereotipo sexista, clasista e racista das relacións ligadas á sexualidade. Estando á marxe social como unha subcultura, non moi popular mesmo no medio gai. O Queer sustenta unha postura ben análoga á do anarco-feminismo, principalmente no relativo á loita pola igualdade entre sexos, á non violencia e á anti-homofobia. Obviamente, tamén se sitúa na integridade anarquista, por ese motivo, a súa tendencia á aproximación e á constante aglutinación con algúns movementos contraculturais.

## Notas
Maiar

Os **Maiar** son uns seres fantásticos creados por J. R. R. Tolkien. Son os de menor rango dos Ainur que entraron en Eä no comezo dos tempos.

Os **Maiar** (singular: **Maia**) eran os *Ainur* de menor rango que n'*O Silmarillion* dise que descenderon a Arda para axudar ós Valar, os altos Ainur, a dar forma ó mundo. *O Silmarilion* conta que eran numerosos, pero poucos foron nomeados polos homes ou os elfos.
Linguas célticas continentais

As **linguas célticas continentais** son as linguas célticas,] todas extintas hoxe, que se orixinaron e se falaron no continente europeo, en oposición ás linguas célticas insulares, con orixe nas illas británicas (das que aínda hoxe se falan seis). Trátase dun agrupamento de linguas celtas en termos xeográficos e non puramente lingüísticos. Eran faladas por pobos que os cronistas romanos e gregos chamaron *Keltoi*, *Celtae*, *Galli* e *Galatae*. A súa extensión facía un arco que abranguía dende a Península Ibérica no oeste até os Balcáns e Anatolia no leste. 

Aínda que a lingua bretoa se fala na Europa continental dende aproximadamente o século VI, non está considerada unha lingua céltica continental. Trátase dunha lingua britónica estreitamente relacionada co córnico e o galés. 

## Linguas célticas continentais testemuñadas 
Aínda que é probábel que os pobos celtas falasen ducias de linguas e dialectos diferentes por toda Europa en época prerromana, só un pequeno número delas están suficientemente testemuñadas:

* **lepóntico** (entre o século -VII e o -III; adoita considerarse un dialecto do galo). Falábase na parte sur dos Alpes e hai evidencia da súa existencia por inscricións e topónimos.
* **galo** (entre o século -III e o II). Falábase no noroeste da Península Ibérica, abranguendo Galicia, o occidente de Asturias e de Castela e León, así como o norte de Portugal.

## Uso do termo 
A expresión **celta continental** úsase en contraste con céltico insular. Mentres a maioría dos investigadores concordan en que o celta insular é unha rama distinta do celta, que sufriu innovacións lingüísticas comúns, non hai evidencia de que as linguas célticas continentais poidan ser clasificadas deste xeito. De feito, o termo *celta continental* só se refire ás linguas célticas non insulares: é, xa que logo, unha definición negativa. Como conservamos pouco material desta slinguas celtas continentais a análise da lingüística histórica baseada no método comparativo é difícil de realizar.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
*Ball M e Fife J (1993). The Celtic Languages.
*
*
*
*
*
* Stifter, David (2008), *Old Celtic 2008 (classroom material)*, https://web.archive.org/web/20080705092001/http://www.univie.ac.at/indogermanistik/dateien.cgi?download
Lingua nórica

A **lingua nórica** era unha das linguas célticas continentais. Suponse que se falaba na rexión do que posteriormente constituíu a provincia romana de Noricum. Só está testemuñada por dúas inscricións fragmentarias que non ofrecen suficiente información para tirar delas demasiadas conclusións sobre a natureza e características desta lingua.
Celta P

Chámase **celta P** a un número de linguas célticas faladas na antigüidade e na actualidade que presentan como trazo característico a evolución do fonema indoeuropeo **kw* a *p*:

Así do indoeuropeo **kwetwor* temos o galés antigo *petguar*, o córnico *peswar*, feminino *peder*, o bretón *pevar*, feminino *peder* e o galo *petorritum* ‘carro de catro rodas’.

Así, entre as linguas faladas hoxe, formarían parte deste grupo as linguas britónicas das linguas célticas insulares: bretón, galés e córnico. Entre as linguas xa extintas estarían o galo e o lepóntico.

## Véxase tamén 
* linguas célticas.
* celta Q.
Celta Q

Chámase **celta Q** a un número de linguas célticas faladas na antigüidade e na actualidade que presentan como trazo característico a conservación do fonema indoeuropeo **kw* como tal (aínda que despois se deron procesos de deslabialización nas linguas particulares):

Así do indoeuropeo **kwetwor* temos o irlandés antigo *ceth(a)ir*, feminino *cethéoir*.

Así, entre as linguas faladas hoxe, formarían parte deste grupo as linguas goidélicas das linguas célticas insulares: irlandés, gaélico escocés e manx. Entre as linguas xa extintas estarían o celtibérico e o galaico

O feito da conservación do arcaísmo non evidencia unha particular relación entre estas linguas, non sendo polo feito de seren todas elas célticas.

## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* McCone, K. (1996). *Towards a Relative Chronology of Ancient and Medieval Celtic Sound Change*. Maynooth: Department of Old and Middle Irish, St. Patrick's College. ISBN 0-901519-40-5.
* Schmidt, K. H. (1988). "On the reconstruction of Proto-Celtic", in G. W. MacLennan: *Proceedings of the First North American Congress of Celtic Studies, Ottawa 1986*. Ottawa: Chair of Celtic Studies, 231–48. ISBN 0-09-693260-0.
### Outros artigos 
* linguas célticas
* celta P
Condado de Cork

O **Condado de Cork** (*Contae Chorcaí* en gaélico irlandés) é o máis grande dos condados modernos da República de Irlanda. A Cork coñéceselle polo seu alcume de "O condado Rebelde", debido ó apoio que deu a xente do condado en 1491 a Perkin Warbeck, un pretendente ó trono de Inglaterra durante a Guerra das Dúas Rosas. Xa en tempos máis modernos, o nome fai referencia o papel tan importante que Cork xogou na guerra de independencia de Irlanda (1919-1921) e á súa posición en contra do trato durante a guerra civil (1922-1923). As atraccións inclúen a Pedra de Blarney (no castelo de Blarney) e Cobh (chamada tamén na época da invasión Queenstown) o porto do que saían case tódolos emigrantes irlandeses camiño a Estados Unidos, Canadá, Nova Zelandia ou Australia, e tamén por ser a derradeira parada en porto do Titanic. A cidade de Cork é a segunda máis grande da República de Irlanda e a capital da provincia de Munster.

A zona máis afastada e menos habitada é a súa parte oeste (West Cork) e resulta ser un destino preferido polos turistas que gustan de gozar das pequenas vilas e illas como Sherkin Islands ou Sheep's Head, o círculo megalítico de Drombeg, ou o punto máis suroeste de Irlanda, Mizen Head.
Nos últimos anos o terreo da parte máis oeste do condado está moi demandada internacionalmente, é moitos cidadáns da UE fixaron a súa residenca alí, incluíndo personaxes famosos como Jeremy Irons ou Neil Jordan. West Cork é famosa pola súa natureza abrupta, belas praias e unha atmosfera social tan distinta que a fan a parte máis relaxada do país. Tamén é famosa pola cantidade de artesáns, músicos, poetas e dramaturgos que alí residen.

## Localidades 
miniatura|esquerda|730px|Cobh 
* Adrigole, Aghabullogue, Aghada, Allihies
* Ballinadee, Ballinascarthy, Ballincollig, Ballineen, Ballinhassig, Ballinlough, Ballinspittle, Ballycotton, Ballydehob, Ballydesmond, Ballygarvan, Ballylickey, Ballyvourney, Baltimore, Bandon, Banteer, Bantry, Barleycove, Blarney, Buttevant
* Carrigaline, Carrigtwohil, Castletownbere, Castletownroche, Castletownshend, Castlemartyr, Charleville, Clonakilty, Cloyne, Coachford, Cobh, Coolea, Cork, Courtmacsherry, Crookhaven, Crossbarry, Crosshaven
* Doneraile, Douglas, Drimoleauge, Drinagh, Dromahane, Dunmanway, Durrus
* Enniskeane
* Fermoy, Fountainstown
* Glandore, Glanmire, Glengarriff, Glounthaune, Goleen, Gougane Barra, Glenbrook, Cork
* Innishannon
* Kanturk, Kealkill, Killavullen, Kilbrittain, Kilcrohane, Killeagh, Kilmeen, Kilmichael, Kinsale, Knocknagree
* Ladysbridge, Leap
* Macroom, Mahón, Mallow, Midleton, Millstreet, Mitchelstown, Mizen Head, Monkstown
* Newcestown, Newmarket, Newtownshandrum
* Oysterhaven
* Passage West
* Ringaskiddy, Rockchapel, Rosscarbery, Rostellan, Rylane
* Saleen, Schull, Shanagarry, Skibbereen
* Timoleague, Tower
* Union Hall
* Whitegate
* Youghal
Wilhelm Wien

**Wilhelm Wien**, nado en Fischhausen, Prusia Oriental, en 1864 e finado en Múnic en 1928, foi un físico alemán, Premio Nobel de Física en 1911.

## Traxectoria 
Estudou en Göttingen, Heidelberg e Berlín. Profesor nas de Giessen, Würzburg e Múnic. Dedicouse sobre todo aos estudos de Termodinámica. O descubrimento da lei de radiación da calor (lei de Wien), fixo que se lle concedera o Premio Nobel de Física en 1911.
O superheroe da galaxia

é un filme xaponés de animación dirixido por Yoshihiro Ueda que se estreou en 1993. Décimo segundo filme baseado no manga e anime *Dragon Ball* creado por Akira Toriyama e oitavo da etapa Dragon Ball Z.

## Sinopse 
A terra é invadida por Boujack e os seus secuaces. Todo comeza cun torneo de artes marciais, onde os discípulos do Señor Satán son substituídos polos secuaces de Boujack. Estes conseguen derrotar case sen problemas ós guerreiros Z, pero cando todo parece perdido Son Goku usa a transmisión instantánea para chegar dende o outro mundo e dicirlle a Son Gohanda que use o seu verdadeiro poder. Este, ó ver e escoitar o seu pai finado transfórmase en Super Saian dous (ou Super Saian ascendido), e neste estado elimina a Boujack e mailos seus secuaces cunha facilidade pasmosa e cunha violencia extrema, como xa fixera cos fillos de Célula.

## Personaxes 
* Son Goku
* Son Gohanda
* Piccoro
* Vexeta
* Toranks
* Krilín
* Señor Satán
* Yamcha
* Ten Shin Han
* Oolong
* Bulma
* Chichi
* Mestre Mutenroi
* Chaoz
* Kaiō do norte

## Música 
**Tema de apertura**
* "CHA-LA HEAD-CHA-LA" por *Hironobu Kageyama*

**Tema de peche**
*  por *Hironobu Kageyama* e *Yuka*

## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Ficha na IMDb 
* Ficha en Filmaffinity
Nakajima B5N

O **Nakajima B5N** foi un bombardeiro lixeiro e torpedeiro xaponés da segunda guerra mundial. Deseñouse en 1936 e o seu prototipo voou por primeira vez en xaneiro de 1937. Fabricáronse 1.149 unidades ata 1943 cando rematou a súa produción ao quedar obsoleto. Foi famoso pola súa participación no ataque a Pearl Harbour. Despois de 1943 moitos foron usados en tarefas antibuque e antisubmarino. Os aliados alcumárono "Kate".

Cando comezou a guerra contra os Estados Unidos o "Kate" era o mellor torpedeiro embarcado do mundo e durante os meses seguintes afundiría tres portaavións estadounidenses e apoiaría todos os desembarcos anfibios do Xapón. Porén cara ao ano 1944 era un avión obsoleto debido aos novos avances tecnolóxicos.

A pesar de se usar principalmente embarcado, tamén se utilizou como bombardeiro con base en terra. A tripulación do B5N estaba formada por tres homes: piloto, navegador/bombardeiro/observador e operador de radio/artilleiro.

## Variantes 
* **Tipo K**: prototipo
* **B5N1**: primeiro modelo de produción
* **B5N1-K**: versión mellorada
* **B5N2**: conversión do B5N1 para avión de adestramento avanzado
Nakajima B6N

O **Nakajima B6N Tenzan** (montaña celestial) foi un bombardeiro lixeiro e torpedeiro xaponés da segunda guerra mundial. Deseñouse en 1939 para suceder ao B5N e tiña unha célula semellante, pero con mellores prestacións e un motor máis potente. Voou por primeira vez na primavera de 1941 pero o deseño sufriu moitos problemas técnicos que quedarían finalmente emendados a finais de 1942. Construíronse 1.266 e moitos foron usados como avións de recoñecemento e como *kamikazes*. Os aliados alcumárono "Hill".

Foi o torpedeiro estándar da Armada Imperial Xaponesa de torpedero durante os últimos anos da guerra, pero debido ao seu longo desenvolvemento, á escaseza de pilotos experimentados e á superioridade aérea estadounidense o B6N nunca chegou a demostrar plenamente todo o seu potencial.
Nakajima Ki-49

O **Nakajima Ki-49 Donryu** (dragón da tempestade) foi un bombardeiro pesado xaponés da segunda guerra mundial. Xurdiu por un requirimento de 1938 para un substituto do bombardeiro Ki-21 e voou por primeira vez en agosto de 1939. Era un bo avión, pero quedou ensombrecido polas grandes cantidades de Ki-21 e polo mellor Ki-67. Construíronse 819 unidades e os aliados alcumárono "Helen".
Víctor Omgbá

**Víctor Omgbá**, nado en Nkongsamba en 1967, é un escritor e xornalista galego de orixe camerunesa. 

## Traxectoria
Estudou dereito na Universidade de Yaoundé. En 1995 chegou a Europa e logo de pasar uns meses en Madrid estableceuse na cidade da Coruña. En 2001 publicou *Calella sen saída*, unha crónica novelada sobre a inmigración e parcialmente autobiográfica, ademais é a primeira obra publicada en galego por un autor afrogalego.  En 2002 o seu libro traduciuse ao catalán. É presidente da ONG Equuos Zebra e colabora en *La Voz de Galicia*.
## Notas 
## Véxase tamén
### Ligazóns externas
*Ficha do autor  na web de Editorial Galaxia.
EXFIGALICIA

**EXFIGALICIA** é unha mostra filatélica-numismática que se celebra en Galicia co apoio da Federación Galega de Sociedades Filatélicas e que organiza cada dous anos un dos seus grupos locais. A primeira EXFIGALICIA celebrouse en Ponferrada en 1969. Ademais de coleccionistas galegos adoitan participar tamén coleccionistas do norte de Portugal.
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
Páxina oficial da Federación Galega de Sociedades Filatélicas
Slash

**Saul Hudson**, coñecido como **Slash**, nado o 23 de xullo de 1965 en Londres, (Inglaterra), foi un dos guitarristas máis importantes das décadas dos 80 e 90, destacando sobre todo a súa achega musical na banda rockeira Guns N' Roses ata mediados dos 90, cando debido a diferenzas co líder, Axl Rose, decidiu marchar da banda, da que estivo ausente por case vinte anos, volvendo retomar a actividade xunto co cantante no ano 2016.

Durante a súa etapa fóra da lendaria banda, o guitarrista fundou o grupo Velvet Revolver, xunto cos seus compañeiros de Guns N' Roses, Duff McKagan e Matt Sorum, o guitarrista Dave Kushner (exmembro de Suicidal Tendencies e Infectious Grooves) e o cantante Scott Weiland, coñecido polo seu labor dentro da formación Stone Temple Pilots. Xuntos sacarían dous discos e contemplarían un éxito notable entre crítica e público, rematando o seu traballo conxunto no ano 2008, pouco despois de despedir a Weiland, acusado dun comportamento errático.

Co cambio de década, Slash decidiu usar o seu nome artístico como bandeira para a súa carreira, xa en solitario, e lanzou un disco novo disco homnónimo con colaboracións diversas e eclécticas, con nomes como Fergie, Ozzy Osbourne, Myles Kennedy, Chris Cornell, Izzy Stradlin, Duff McKagan, Steven Adler, Andrew Stockdale, Dave Grohl, Kid Rock, M. Shadows, Iggy Pop, Alice Cooper ou Lemmy Kilmister.

Considerado unha lenda do instrumento de seis cordas, Slash logrou acadar unha fama mundial con dous piares como base: o seu recoñecible aspecto e as súas altas capacidades como guitarrista eléctrico. O seu sombreiro de copa, na cima dunha rizada e densa melena negra, é unha icona máis que recoñecible dentro da escena rock internacional. 

Doutra banda, entra na historia da música contemporánea como un dos últimos mitos da guitarra, que viviría un paulatino abandono nas décadas seguintes como instrumento principal, dando paso a outras tendencias. Así, os seus solos son unha mostra perfecta da explosión do Hard rock a principios dos noventa, de longas pasaxes instrumentais e cun son saturado pero claro.

## Traxectoria 
Tamén formou parte do grupo Slash's Snakepit, co que gravou dous discos, e do grupo de versións de blues Slash's Blues Ball. Actualmente milita na banda de Hard rock "Velvet Revolver" xunto cos seus compañeiros de Guns N' Roses: Duff McKagan e Matt Sorum, e o guitarrista Dave Kushner (exmembro de Suicidal Tendencies e Infectious Grooves).

Slash é coñecido pola súa longa e desordenada cabeleira, o seu chapeu de copa, a súa Gibson Les Paul, o seu amor polo Jack Daniels, o seu piercing nasal de aro e polo cigarro na súa boca.

## Discografía 
[miniatura|En [Madrid.]]
### Guns N' Roses 
### Slash's Snakepit 
### Velvet Revolver 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Guns N' Roses
* Velvet Revolver
* Slash's Snakepit

### Ligazóns externas 
* Official Slash Site. Páxina web oficial de Slash (en inglés).
* Velvet Revolver. Páxina web oficial del grupo (en inglés).
* Fan Site Oficial de Slash
Condado de Aizkraukles

O **Condado de Aizkraukles** (Letón: *Aizkraukles rajons*) foi un distrito situado ó sur de Letonia na rexión de Zemgale. A súa capital era a cidade de Aizkraukle, sendo a súa poboación estimada, en 2021, de 29.055 persoas. 

## Historia 
Foi un dos 26 de distritos de Letonia e formou parte das rexións históricas de Vidzeme e Selonia. O territorio do distrito estendíase polas dúas beiras do río Daugava e estaba incluído nas dúas rexións históricas e culturais de Semgallia (en letón: Zemgale) e Livonia (en letón: Vidzeme). Por mor da nova división administrativa, foi suprimido a partir do 1 de xullo de 2009.

## Notas
Yokosuka D4Y

O **Yokosuka D4Y Suisei** (cometa) foi un bombardeiro en picado xaponés da segunda guerra mundial. Foi o substituto do Aichi D3A e desenvolveuse tanto con motor radial como lineal. O deseño estaba influído polo alemán Heinkel He 118, pero era máis pequeno e con mellores prestacións. Fixo o seu primeiro voo en decembro de 1940 e construíronse 2.038 unidades. Actuou tamén como caza nocturno, avión de recoñecemento e *kamikaze*. Os aliados alcumárono "Judy".

## Historial de operacións 
A falta de blindaxe e de tanques auto-selados, o Suisei non foi un bo adversario para os cazas aliados. Porén, inflixiron considerables danos a barcos, incluído o portaavións USS *Franklin*, que case foi afundido cun único D4Y.

O D4Y operou nos seguintes portaavións xaponeses: *Chitose*, *Chiyoda*, *Hiyō*, *Junyō*, *Shinyo*, *Shōkaku*, *Sōryū*, *Taihō*, *Unryū*, *Unyō* e *Zuikaku*.

A versión de recoñecemento D4Y1-C entrou en servizo a mediados de 1942, cando dous deses avións foron despregados a bordo do *Sōryū* na Batalla de Midway, onde se perderon cando o barco foi afundido.

### Marianas 
Durante a Batalla das Marianas, os D4Ys foron interceptados por cazas da U.S. Navy e derrubados en gran número. O D4Y era máis rápido que o Grumman F4F Wildcat, pero non máis que o novo Grumman F6F Hellcat. O avión xaponés era axeitado en 1943, pero cos rápidos avances estadounidenses en 1944 quedaron atrás, mentres que os seus pouco experimentados pilotos eran outra desvantaxe.

A Task Force 58 estadounidense atacou os aeródromos en Filipinas e destruíu as forzas en terra antes de interceptar aos avións navais xaponeses. O resultado, que os estadounidenses chamaron "The Great Marianas Turkey Shoot", foi 400 avións xaponeses derrubados nun só día. Un único piloto de Hellcat, o tenente Alexander Vraciu, acabou con seis D4Y nuns pouco minutos.

### Leyte e Filipinas 
O D4Y foi relegado a operacións en terra onde tanto as versións D4Y2 e D4Y3 loitaron contra a frota estadounidense, colleitando algúns éxitos. Un D4Y bombardeou e afundiu o *Princeton* o 24 de outubro de 1944. Os D4Y conseguiron danar ademais outros portaavións, tanto con ataques convencionais como en ataques kamikaze. Nas batallas aéreas en Filipinas os xaponeses usaron kamikazes en primeira liña, conseguindo inflixir fortes perdas. D4Ys do 761 Kokutai conseguiron impactar ao portaavións de escolta USS *Kalinin Bay* o 25 de outubro, e no día seguinte ao USS *Suwannee*. Ámbolos dous foron seriamente danados, especialmente o *Suwannee*, con fortes baixas e moitos avións destruídos. Un mes despois, o 25 de novermbro os USS *Essex*, *Hancock*, *Intrepid* e *Cabot* foron alcanzados por kamikazes, case todos cazas A6M Zero e D4Y, causando moitos danos. Os D4Y tamén realizarían ataques convencionais, sendo todos eles dos 601 e 653 Kokutai.
Ventspils

**Ventspils** (alemán: **Windau**) é unha cidade portuaria de Letonia cun réxime de autonomía localizada na rexión de Kurzeme e cunha poboación de 43.806 habitantes (2006). Ventspils está situada no noroeste do país e está bañada polo Mar Báltico.

A cidade foi fundada en 1378.

## Ligazóns externas
*Sitio da cidade (en inglés)
*Páxina da cidade