Moeda de 5 centavos de dólar Jefferson

A **moeda de 5 centavos de dólar Jefferson** é unha moeda con ese valor facial emitida en cuproníquel pola Casa da Moeda dos Estados Unidos a partir de 1938, cando substituíu os 5 centavos *Buffalo*.

Esta moeda caracterízase polo seu anverso co busto do terceiro presidente dos Estados Unidos, Thomas Jefferson, segundo o deseño inicial de Felix Schlag (de 1938 a 2004) e substituído posteriormente polos de Joe Fitzgerald (2005) e Jamie Franki (desde 2006). Pola súa banda, o reverso segue a representar o deseño orixinal de Schlag de *Monticello*, a residencia de Jefferson en Virxinia, aínda que en 2005 e 2006 a moeda contou con diferentes reversos conmemorativos.

A anterior moeda de 5 centavos *Buffalo*, cuxa cuñaxe comezara en 1913 presentaba dificultades técnicas para a súa produción e, superado o período de 25 anos en que unha moeda estadounidense só pode ser substituída por un complexo proceso no Congreso, a directora da Casa da Moeda dos Estados Unidos, Nellie Tayloe Ross, apresurouse para iniciar o proceso para a substituír sen precisar máis beneplácito que o do secretario do Tesouro. Para iso, a *US Mint* convocou un concurso de deseño a principios de 1938, no que se solicitou aos participantes que presentasen as súas propostas para a nova moeda, coa condición de que representase a Jefferson no anverso e a súa residencia *Monticello* no reverso. Schlag foi o gañador, aínda que tivo que renovar completamente o reverso e facer algúns cambios no anverso antes de que a moeda entrase en produción en outubro de 1938.

Chegada a segunda guerra mundial e dado que o níquel era un material estratéxico no conflito, os 5 centavos Jefferson pasaron a cuñarse, entre 1942 e 1945, nunha aliaxe de cobre, prata e manganeso, que non requiría axustes nin nos equipamentos de cuñaxe nin nas máquinas expendedoras. Para sinalar a diferenza, estas moedas amosan unha gran marca de ceca no reverso, por riba da cúpula do edificio.

En 2004 e 2005, a moeda de 5 centavos tivo uns deseños totalmente renovados co gallo da conmemoración do *Westward Journey*, a expedición de Lewis e Clark, e a partir de 2006 retomou o tradicional reverso de *Monticello*, mais co novo busto de Jefferson no anverso, creado por Jamie Franki.

## Prolegómenos 
[miniatura|270x270px|Os 5 centavos *Buffalo* foron substituídos polos Jefferson en [1938.]]
O deseño dos 5 centavos *Buffalo*, vixente ata 1938, goza hoxe de boa consideración no ámbito numismático e mesmo foi recuperado pola *US Mint* para varias emisións conmemorativas, de colección e de investimento, na década de 2000. Porén, na época en que esta moeda estaba en produción non era tan apreciada, sinaladamente pola dirección da Casa da Moeda, xa que o seu deseño provocaba frecuentes roturas dos cuños se se pretendía que quedase completamente gravado. Ao cumprirse en 1938 o período de 25 anos en produción, despois do cal o secretario do Tesouro pode decidir libremente o cambio dun deseño, este e a directora da Casa da Moeda, Nellie Tayloe Ross, actuaron rapidamente para efectuar o cambio, o que non provocou ningún tipo de protesta por parte dos usuarios.

## Elección do deseño 
[esquerda|miniatura|267x267px|A [Director da Casa da Moeda dos Estados Unidos|directora da *US Mint*, Nellie Tayloe Ross, e o representante do Tesouro Edward Bruce, inspeccionan as propostas de deseño para a moeda de 5 centavos (abril de 1938).]]
A finais de febreiro de 1938, a Casa da Moeda anunciou a convocatoria dun concurso aberto para o deseño da nova moeda de 5 centavos, cuxo gañador recibiría un premio de mil dólares. A data límite para a recepción de propostas fixouse no 15 de abril, e a directora Ross xunto con tres escultores actuarían como xuíces. As indicacións da convocatoria eran que no anverso se debía representar un retrato de Jefferson e no reverso a súa residencia *Monticello*, en Virxinia.

A mediados de marzo eran poucas as propostas de deseño recibidas, mais esta falta de resposta era enganosa, xa que moitos artistas estaban a traballar nos seus proxectos para os presentar preto da data límite. Superada esta, o 20 de abril o xurado examinou 390 traballos e catro días máis tarde anunciou a proposta presentada por Felix Schlag como a gañadora. Schlag era un deseñador natural de Alemaña e levaba nove anos nos Estados Unidos. O seu busto de Jefferson para o anverso ten unha clara similitude co creado polo escultor francés Jean-Antoine Houdon que se conserva no Museo de Belas Artes de Boston. Ben por un descoido ou ben por algún outro motivo hoxe descoñecido, as iniciais de Schlag non se incluíron no deseño da moeda —como era habitual— ata 1966.
[miniatura|199x199px|[Busto de Jefferson no anverso da moeda de 5 centavos.]]

Antes de comezar as cuñaxes, a principios de maio de 1938 informouse de que a Casa da Moeda esixía algúns cambios no deseño de Schlag. A súa proposta orixinal consistía nun retrato de tres cuartos de Jefferson acompañado dunha árbore, e o tipo de letra resultou demasiado modernista para os directivos da Casa da Moeda. No relativo á árbore, na Casa da Moeda interpretouse como unha palmeira e non se considerou adecuado suxerir que Jefferson puidese ter plantado unha árbore coma aquela. Así as cousas, a finais de maio envióuselle ao autor unha solicitude formal de cambios. Schlag estaba ocupado daquela con outros proxectos e non puido ocuparse deses cambios ata mediados de xuño; cando o fixo, entre outras cousas mudou o reverso por unha vista plana, con perspectiva frontal, de *Monticello*. O historiador da arte Cornelius Vermeule describe o cambio deste xeito:

Os deseños foron presentados ante a Comisión de Belas Artes dos Estados Unidos para os someter á súa consideración a mediados de xullo. Estes deseños lavaban xa a nova versión do edificio do reverso, mais é probable que non incluísen cambios no tipo de letra da proposta orixinal. A Comisión aprobou os deseños. Con todo, o seu presidente, Charles Moore, solicitou que se cambiase a posición dos lemas do reverso para que aparecese o nome do país na parte superior da moeda, aínda que esta suxestión non foi atendida. Logo do ditame da Comisión de Belas Artes, o secretario do Tesouro, Henry Morgenthau, aprobou o deseño. Antes de mediados de novembro xa se cuñaran once millóns de exemplares, que se puxeron en circulación o día 15 dese mes. Ao longo de 1938 cuñáronse arredor de 30 millóns de pezas.

En 1939, a Casa da Moeda perfeccionou o gravado dos cuños para perfilar mellor os chanzos da fachada de *Monticello*, que resultaran borrosos nos primeiros lotes cuñados. A partir de entón determinouse como unha proba para saber se esta moeda está ben cuñada que os seis chanzos se vexan con claridade. As moedas con esta particularidade comezaron a ser máis apreciadas polos coleccionistas. No ámbito do coleccionismo especializado mesmo se chegaron a establecer variantes na moeda de 5 centavos de 1939, coñecidas como "reverso de 1938" e "reverso de 1940", esta última máis común na Ceca de Filadelfia e menos frecuente no resto das cecas. Tamén se coñece polo menos un exemplar coa data de 1940 que, extraordinariamente, ten o reverso habitual da moeda de 1938.
[miniatura|130x130px|Emisión de [Segunda guerra mundial|guerra, coa nova aliaxe e a marca de ceca sobre o edificio.]]
Coa entrada dos Estados Unidos na segunda guerra mundial, o níquel converteuse nun material de guerra crítico, o que obrigou a Casa da Moeda a reducir no posible o seu uso na moeda de cinco centavos, que tiña un 75 % de cobre e un 25 % de níquel. Con tal fin, o 27 de marzo de 1942 o Congreso aprobou unha nova aliaxe para esta moeda, conformada por un 50 % de cobre e un 50 % de prata, aínda que autorizou a Casa da Moeda para que puidese alterar estas proporcións ou mesmo engadir outros metais, na procura do interese público. A maior preocupación da Casa da Moeda era a de atopar unha aliaxe que non contivese níquel pero que seguise a responder igualmente tanto aos detectores de falsificacións como ás máquinas expendedoras. Finalmente, determinouse que a aliaxe axeitada era a composta por un 56 % de cobre, un 35 % de prata e un 9 % de manganeso, e comezou a ser utilizada para a cuñaxe das moedas de 5 centavos a partir de outubro de 1942.

Dentro do ámbito do coleccionismo coñécese unha variante, nuns casos na cuñaxe oficial e noutros casos como resultado de falsificacións: nalgunhas moedas de 5 centavos da ceca de Filadelfia de 1943 utilizouse un cuño modificado preparado para o ano anterior, o que dá como resultado que por baixo do "3" se faga visible o "2" orixinal. Ademais disto, coñécese tamén unha cantidade indeterminada de moedas de 1944 sen a esperable marca de ceca "P" de Filadelfia sobre a cúpula do reverso. Trátase de moedas non oficiais producidas en 1954 por Francis LeRoy, autor doutras coñecidas falsificacións de moedas de 5 centavos doutras datas.

### 1946-2003: cuñaxe cos deseños orixinais 
En 1955 creouse unha cantidade indeterminada de cuños desta moeda coa marca de ceca "S", correspondente á Casa da Moeda de San Francisco, mais finalmente determinouse que non se cuñasen alí moedas de 5 centavos naquel ano e, posteriormente, a Ceca de San Francisco pechou. En consecuencia, os cuños non utilizados foron enviados a Denver, onde se lles modificou a marca de ceca "S" polo "D" e se utilizaron nas moedas emitidas na Ceca de Denver. 1949 e 1954 foron outros anos nos que se utilizaron cuños con marcas de ceca modificadas por diversas causas. En 1942 cuñouse a versión *proof* tanto coa composición ordinaria como na "aliaxe de guerra", e a partir de aí interrompéronse estas emisións especiais. Volveron novamente en 1950, mais en 1964 a interrompéronse outra vez, por mor da escaseza de moedas. En 1968, 1969 e 1970 non se cuñou esta moeda na Ceca de Filadelfia, e a partir de 1971, a Ceca de San Francisco deixou de producir os 5 centavos para a circulación e limitouse á produción de moedas en condición *proof* para coleccionistas. Tanto en 1994 como en 1997 a Ceca de Filadelfia produciu unhas tiraxes moi reducidas dunha variante da versión *proof,* para a súa inclusión en estoxos conmemorativos, caracterizada por unha aparencia mate de toda a superficie da moeda.

A finais do século XX, a Casa da Moeda fixo unha serie de pequenos axustes nos deseños da moeda de 5 centavos Jefferson. En 1982 afináronse os chanzos de *Monticello* para a emisión dese ano, e en 1987 afináronse tamén os trazos do cabelo de Jefferson e outros detalles de *Monticello*, o que fai que a partir desa data sexan máis comúns os exemplares ben cuñados, nos que se aprecian os seis chanzos completos no reverso. En 1993 remarcouse novamente o cabelo de Jefferson.

### Desde 2003: emisións conmemorativas e redeseño do anverso 
[miniatura|140x140px|[Anverso de 2004, derradeiro ano do deseño de Schlag.]]
En xuño de 2002, a dirección da Casa da Moeda dos Estados Unidos anunciou o seu interese por redeseñar a moeda de 5 centavos Jefferson para conmemorar o bicentenario da Expedición de Lewis e Clark. Ao representante republicano por Virxinia Eric Cantor preocupáballe que con estes cambios *Monticello*, situado no seu estado, desaparecese da moeda de 5 centavos, polo que promoveu unha iniciativa lexislativa que garantise a volta deste singular edificvio á moeda en 2006, logo das emisións especiais conmemorativas de 2004 e de 2005. A resultante Lei de Continuidade do Deseño das Moedas Estadounidenses de 5 Centavos (Lei Pública 108-15,) foi asinada o 23 de abril de 2003. Na súa virtude, o secretario do Tesouro podería variar os deseños das moedas de 5 centavos en conmemoración do bicentenario da Expedición de Lewis e Clark e da Compra de Luisiana, aínda que en 2006 representarían novamente a Jefferson no anverso e a *Monticello* no reverso. 

En novembro de 2003, a Casa da Moeda anunciou os seus dous novos modelos de reverso conmemorativo, que se cuñarían co anverso orixinal de Schlag en 2004. O primeiro, obra do deseñador e gravador da *US Mint* Norman E. Nemeth, representa unha adaptación da Medalla da Paz India, cuñada para Jefferson; a segunda, deseñada e gravada por Alfred Maletsky, reproduce a imaxe dun dos barcos utilizados naquela expedición.

No anverso das moedas de 5 centavos de 2005 amósase un novo deseño do retrato de Jefferson, obra de Joe Fitzgerald, baseada no busto do expresidente realizado por Houdon. A tipografía manuscrita da palabra *Liberty* tomouse do borrador de Jefferson para a Declaración de Independencia, aínda que para conseguir o "L" maiúsculo Fitzgerald tivo que procurar a súa aparición noutros documentos escritos por Jefferson. O reverso da moeda emitida na primeira metade do ano representa un bisonte americano deseñado por Jamie Franki, que lembra a anterior moeda de 5 centavos *Buffalo*. O reverso da segunda moeda amosa unha costa marítima e a expresión *Ocean in view! O! The Joy!*, extraída do diario de William Clark durante a expedición.
Ficheiro:2004NickelKeelRevUnc.tif|2004: Expedición de Lewis e Clark.
Ficheiro:2005 Nickel Unc Rev Buffalo.jpg|2005: Expedición de Lewis e Clark.
Ficheiro:2005-westward-journey-nickel-series-ocean-in-view-o-the-joy-uncirculated-reverse-768x768.jpg|alt=2005: Expedición de Lewis e Clark.[50][51]|2005: Expedición de Lewis e Clark.
Ficheiro:US Nickel 2013 Rev.png|2006: volta ao reverso ordinario.

[miniatura|150x150px|Novo deseño do anverso a partir de [2006.]]

O deseño do anverso dos 5 centavos Jefferson a partir de 2006 débeselle tamén a Franki, e representa un Franklin de fronte, baseado nun estudo de Rembrandt Peale de 1800; inclúe tamén a palabra *Liberty* escrita polo expresidente. Pola súa banda, o reverso que comezou a utilizarse a partir de 2006 é novamente o orixinal de *Monticello* creado por Schlag, aínda que afinado polos gravadores da Casa da Moeda. Como o deseño do anverso inicial de Schlag xa non se utilizaba, as súas iniciais como gravador foron trasladadas a partir deste ano ao reverso, á dereita do edificio.

En 2009 cuñáronse para a súa posta en circulación unicamente 86.640.000 moedas de 5 centavos. Esta cantidade incrementouse ata os 490.560.000 exemplares o ano seguinte. As cifras infrecuentemente baixas de 2009 debéronse á falta de demanda de moedas no mercado por mor da mala situación económica. En 2020, esta moeda cuñouse por vez primeira na Ceca de West Point (marca de ceca "W"), non para a súa posta en circulación senón para formar parte dos estoxos anuais de presentación a coleccionistas, con acabamento especial *proof*. Os plans para incluír tamén unha moeda con acabamento estándar da Ceca de West Point nas presentacións anuais abandonouse por mor da pandemia de COVID-19.

O 13 de xaneiro de 2021, o presidente Donald Trump asinou a Lei de Redeseño de Moedas Circulantes de Colección (Lei Pública 116-330), que prevé a creación de deseños especiais dun ano de duración para 2026, con motivo da celebración do 250 aniversario dos Estados Unidos.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Bardes, H. C. (1966). "Nickel designer gains his place". En *The New York Times*. 24 de xullo. Páxina 85.
* Bowers, Q. D. (2007). *A Guide Book of Buffalo and Jefferson Nickels*. Whitman, Atlanta. ISBN 978-0-7948-2008-4
* Lange, D. W. (2006). *History of the United States Mint and Its Coinage*. Whitman, Atlanta. ISBN 978-0-7948-1972-9
* Taxay, D. (1983) [1966]. *The U.S. Mint and Coinage*. Sanford J. Durst Numismatic Publications, Nova York. ISBN 978-0-915262-68-7
* Vermeule, C. (1971). *Numismatic Art in America*. Harvard University Press. ISBN 978-0-674-62840-3

### Outros artigos 
* Thomas Jefferson
* Moeda de prata de 5 centavos de dólar estadounidense
* Moedas do dólar estadounidense
* Casa da Moeda dos Estados Unidos