open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ángel Arcay Barral

**Ángel Arcay Barral**, nado en Betanzos o 13 de maio de 1988, é un historiador e escritor galego.

## Traxectoria 
É licenciado en Historia pola Universidade de Santiago de Compostela, especialización en Patrimonio Documental e Bibliográfico. Mestrado en Arquivos pola Universidade do Porto e Técnico Superior en Guía, Información e Asistencia Turística polo CIFP Manuel Antonio de Vigo e o IES Eusebio da Guarda da Coruña.

Traballou en arquivos de Galicia e Portugal e desde 2022 é director do Museo das Mariñas e do Arquivo e a Biblioteca Municipal de Betanzos. Tamén  coordina a publicación do *Anuario Brigantino,* a revista científica *Casa dos Espellos* e colabora en *Quorum.

## Obras 
* *O Parque do Pasatempo de Betanzos: narrativas para comprender un patrimonio profano* (2018). Editorial Masonica.es. 78 páxs. ISBN 9788417732028.
* *El Parque del Pasatiempo de Betanzos* (2020). Con Yosune Duo e Jose Souto. Ed. de autor. 496 páxs. ISBN 978-84-09-26081-2.
* *Las 1001 recetas del Palacete de las Mendoza* (2021). Ed. de autor. 320 páxs. ISBN 978-84-09-35968-4. Transcribiu o receitario histórico de dúas das mulleres máis destacadas da Pontevedra do século XX: Concha y María Mendoza Babiano. 
* *Mulleres espontaneadas. Fraxilidade humana e cópula carnal nas comarcas do Eume e Ferrol (XVIII-XIX)* (2023). Baía Ed. 68 páxs. ISBN 978-84-9995-384-7. Recupera 555 expedientes do Arquivo Notarial da Coruña sobre aquelas mulleres que se presentaban voluntarias ou obrigadas ante as autoridades para autoinculparse polo feito de quedaren embarazadas.
* *Unha historia de Betanzos* (2025). Betanzos: Biblos. 120 páxs. ISBN 978-84-15086-57-4
* *Una historia de Betanzos* (2025). Betanzos: Biblos. 120 páxs. ISBN 978-84-15086-58-1.

## Premios 
* I Premio Masonería Aberta convocado polo IEMGAL e a Universidade de Vigo, por *O Parque do Pasatempo de Betanzos: narrativas para comprender un patrimonio profano.''
* VI Premio HUME de Investigación 2021, polo traballo das mulleres espontaneadas.

## Notas
Academia de Linguas Maias de Guatemala

A **Academia de Linguas Maias de Guatemala** (**ALMG**, ou *K’ulb’il Yol Twitz Paxil*) é unha organización guatemalteca que regula o uso das 22 linguas maias faladas dentro das fronteiras da república. Dedicou esforzos especiais á estandarización dos distintos sistemas de escrita empregados. Outra das súas funcións é promover a cultura maia, o que fai impartindo cursos nas diversas linguas maias do país e formando intérpretes castelán-maia.

Foi fundada o 16 de novembro de 1990 como unha organización estatal autónoma, tras a publicación da "Lei da Academia de Linguas Maias de Guatemala", que fora aprobada polo Congreso o outubro anterior.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* French, Brigittine. 2004. The politics and semiotics of sounds – Mayan linguistics and nation-building in Guatemala. *Collegium Antropologicum* 28, Supplement 1:249–255.
* Fischer, E. F., & Brown, R. M. (Eds.). (2010). Maya cultural activism in Guatemala. University of Texas Press.
* Rostica, J. C. (2007). Las organizaciones mayas de Guatemala y el diálogo intercultural. Política y cultura, (27), 75–97.
* England, N. C. (2003). Mayan language revival and revitalization politics: Linguists and linguistic ideologies. American anthropologist, 105(4), 733–743.
Livro da montaría de João I de Portugal

O ***Livro da montaria*** é un tratado de caza do século XV en forma de códice redactado na corte do rei portugués João I de Portugal entre 1415 e 1433. Trata a caza do xabaril e constitúe unha das obras máis notábeis do século XV en lingua portuguesa. Consta de tres libros organizados en 70 capítulos nos que se abordan, desde os beneficios da práctica da montaría ata os coidados dos cans, o papel dos mozos e monteiros e as tácticas e estratexias a seguir na caza mesma.

## Edicións
No Arquivo Histórico Provincial de Lugo consérvase unha copia parcial. Consiste en 10 bifolios, 11 folios e 4 fragmentos, que corresponden aproximadamente a unha cuarta parte da obra total.
## Notas
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Copia accesíbel no Arquivo Histórico Provincial de Lugo
Municipio de Saldus

O **municipio de Saldus** (en letón, *Saldus novads*) é un dos 36 municipios de Letonia. Os 36 municipios son resultado da última reorganización do territorio aprobada o 1 de xuño de 2021 pola Saeima. Limita ao suroeste co municipio de Kurzeme Meridional, ao oeste co municipio de Kuldīga, ao nordés co municipio de Tukums, ao leste co municipio de Dobele, e tamén ao sur cos condados lituanos de Šiauliai e Telšiai. O centro administrativo do municipio atópase na cidade de Saldus. . 

## Xeogragía e Economía 
[miniatura|cultivos de [colza do municipio de Saldus]]
O municipio está situado a 110 km ao oeste de Riga e a 100 km ao leste do mar Báltico. A superficie da rexión de Saldus é de 2.171 km² e ten unha fronteira común con Lituania. Dúas vilas (Saldus e Broccni) están situadas no centro da rexión, cunha distancia entre elas de aproximadamente 5 km. O resto da rexión está dividido en 19 pequenas [parroquias].

Na época soviética, o subministramento enerxético da rexión de Saldus formaba parte dun sistema integrado para toda a rexión báltica. A maioría da electricidade producíase en Estonia e Lituania utilizando xisto betuminoso e enerxía nuclear. Polo tanto, Saldus atópase agora nunha situación de importar aproximadamente o 50% do seu consumo de electricidade desde estes países, nos que os prezos de produción a curto prazo non inclúen os custos necesarios a longo prazo de novas capacidades de produción. . 

## Notas 
## Véxase tamén
### Outros artigos 
*Organización territorial de Letonia
*Rexións de Letonia
Lugar (unidade territorial)

Na xeografía da Galiza, un lugar é unha subdivisión territorial da parroquia que se define como un núcleo pequeno de poboación con poucos veciños e de carácter rural comparable ao barrio ou ao distrito nas áreas urbanas. Trátase dunha unidade civil e administrativa utilizada frecuentemente polos concellos. O grande espallamento da poboación rural galega contribúe a que o lugar teña relevancia no estudo da xeografía do país.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Municipio
* Provincia
* Parroquia civil
Phantom Band

**Phantom Band** foi unha banda musical formada en 1980 en Colonia (Alemaña Occidental) de krautrock polirítmico con influencias da música africana e latina. A banda creárona dous integrantes do famoso grupo CAN, o batería Jaki Liebezeit e o baixista Rosko Gee. O conxunto estivo composto por seis músicos durante os anos 80, a banda publicou o álbum de culto *Freedom of Speech* (Sky Records) en 1981.

## Membros
* Dominik V. Senger, voz e guitarra
*  Helmut Zerlett  , teclado
* Michael Karol, Irmin Schmidt, coros
*  Rosko Gee , baixo
* Jaki Liebezeit, batería

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* A canción Latest News dos Phantom Band , en youtube, ano 1980, do album homónimo Phantom Band de 1980
Operación Ranch Hand

A **operación Ranch Hand** foi unha operación militar estadounidense durante a guerra de Vietnam que durou dende 1962 ata 1971. Inspirado en gran medida polo uso británico de produtos químicos 2,4,5-T e 2,4-D (axente laranxa) durante a Emerxencia Malaia na década de 1950, foi parte do programa xeral de guerra herbicida durante a guerra chamada Operación Tren Dust. Na Ranch Hand usáronse uns 72 000 m3 de desfoliantes e herbicidas en áreas rurais de Vietnam do Sur nun intento de privar ao Viet Cong de comida e vexetación. As áreas de Laos e Camboxa foron tamén fumigadas en menor medida. Segundo o goberno vietnamita, os produtos químicos causaron 400 000 mortes. O goberno dos Estados Unidos describiu estas cifras como "non fiables".

Foron voadas preto de 20 000 unidades entre 1961 e 1971. O lema dos "Ranch Handers" era "Only you can prevent a forest"

Os herbicidas foron pulverizados polos C-123 da Forza Aérea dos Estados Unidos usando a sinal "Hades". Os avións equipáronse con tanques de spray especialmente desenvolvidos cunha capacidade de 4 m3 de herbicidas. Un avión asperxía unha franxa de terra de 80 m de ancho e 16 km de longo nuns 4 minutos e medio, a unha velocidade duns 3 m3/km2. As patrullas normalmente consistían en tres ou cinco avións voando un a par do outro. O 95% dos herbicidas e desfoliantes usados na guerra foron fumigados pola Forza Aérea dos Estados Unidos como parte da operación Ranch Hand. O 5% restante foi pulverizado polo Corpo Químico dos Estados Unidos, outras ramas militares, e a República de Vietnam usando pulverizadores de man, camións de pulverización, helicópteros e barcos, principalmente ao redor das instalacións militares estadounidenses.

## Notas
Apolodoro de Casandrea

**Apolodoro de Casandrea** (, ) foi un tirano de Casandrea, anteriormente chamada Potidea, na península de Palene, no século -III.
## Traxectoria 
Cando chegou ao poder fíxoo como aliado do pobo, pero cando tivo o posto asegurado, acadou a tiranía e desfíxose dos seus cómplices, comezando un goberno tiránico no ano -279, como di Diodoro Sículo, con gran crueldade e actuando rapidamente contra todos os seus opoñentes, dun xeito que non se podía comparar con ningún outro tirano. Naquel momento foi considerado un dos tiranos máis odiados e detestábeis, como di Polibio e lembra Séneca.

Conseguiu o apoio dos galos de Breno, que se dirixían cara ao sur, pero non foi quen de manter o seu cargo e finalmente Antígono II Gónatas entrou na cidade, derrocouno e executouno, segundo Polieno o Macedonio, Claudio Elias e Pausanias.
## Notas
Árabe saudita

miniatura|280x280px|Variedades do árabe peninsular
O **árabe saudita** é o termo utilizado para referirse ao conxunto de dialectos árabes falados actualmente en Arabia Saudita. As variedades dialectais que se falan en Arabia Saudita encóntranse, na súa meirande parte, dentro do conxunto de linguas coñecido como árabe peninsular. As variedades faladas no país inclúen: o árabe hiyazí, o árabe najdi, o árabe bareiní, o árabe do golfo e o árabe jenubi (no sur).

Os dous dialectos máis falados no país son o Hiyazí e o Najdi. Hai soamente 200.000 falantes do árabe do golfo en Arabia Saudita.

## Notas
Concurso Balbino de relatos

O **Concurso Balbino de relatos** é un certame literiario galego convocado por Edicións Fervenza e outras institucións.

## Historia 
En 2016, collendo o nome do protagonista da novela *Memorias dun neno labrego* de Xosé Neira Vilas naceu este premio para promover a literatura galega e as persoas que escriben en galego.

Foi promovido por Edicións Fervenza e a empresa Técnicas & Gramaxe, coa conformidade da Fundación Xosé Neira Vilas e a colaboración da Consellería de Cultura, a Deputación de Pontevedra e os Concellos de Boqueixón, Silleda e Vila de Cruces.

Poden participar persoas de calquera nacionalidade e idade que presenten os seus traballos escritos en lingua galega e que teñan como motivación temática o rural, o mar e a emigración. O premio é de 1500 €.

## Autores e obras premiados 
* 2016 (I): Xian Lois Alcayde Dans, por *Camiños na sombra*.
* 2017 (II): Ricardo Cid Paz, por *De que falarán as árbores*.
* 2018 (III): Ricardo Ferreiro Almeda, por *Máis alá do río do esquecemento.*
* 2019 (IV): Pablo Nogueira, por *B.S.O. Banda Sonora Orixinal.*
* 2020 (V): Pepe Peinó, por *Bica de Montouto*.
* 2021 (VI): Xosé Alfredo Naz Fernández, por *Gumes entre a néboa*.
* 2022 (VII): Carlos Neira Suárez, por *A comuna de Valdonelle.*
* 2023 (VIII): Clara Martín, por *Loucine*.
* 2024 (IX): Juanjo Lamela, por *O meigallo dos soños*.
* 2025 (X): Lionel Rexes, por *As donas da noite*.

## Notas
María Cristalina López Rodríguez

**Cristalina López Rodríguez**, coñecida como **Clara Martín**, nada en Verín o 9 de agosto de 1968, é unha escritora galega en lingua galega e lingua castelá. 

## Traxectoria 
Ten colaborado en páxinas web e no seu blog persoal *Bicos con lingua.* En prensa publicou “Tortellini rock” no apartado de Relatos de Verán de *La Voz de Galicia* no ano 2007. Ademais de narradora e dramaturga tamén é colaxista, coa colaxe analóxica ou manual centrando a súa obra na categoría de “femmage”.
## Obras 
* *Estado de alarma* (2020). Ed. bilingüe galego-castelán. 3 relatos con fotografías de Plácido L. Rodríguez.

* *Loucine* (2023). Ed. Fervenza. Lit. infanto-xuvenil.
* *Dacabalo do aire* (2023). Ir Indo. Libro de relatos con fotografías de Plácido L. Rodríguez. ISBN 978-84-7680-784-2.

### Teatro 
* *Os pecados do lobo*, representada baixo a dirección de Héctor Carballo en 2006.

* *Esquecín dicirche adeus… así que adeus* (2019)*.* Ed. Fervenza. 68 páxs. ISBN 978-84-17094-66-9. En castelán *Olvidé decirte adiós… así que adiós.*
* *No esconderás un cadáver en el armario* para a compañía madrileña Estamos en ello

### Libros colectivos 
* *Sempre mar* (2003). Colectivo Burla Negra da Plataforma Nunca Máis 

* *Imposible no comerse (en el volcán de los amores canallas)* (2019). Lastura Ediciones. Coordinado por Antonino Nieto. 

### Ilustradora 
* *Uterus siue uolua* (2022), con poemas de Xulio Pardo de Neyra. Edicións Fervenza. ISBN 978-84-18136-75-7.
## Premios e recoñecementos 
* 2004: Primeiro premio de narrativa da Romaría Etnográfica Raigame (Celanova-Ourense) co relato “ Ficarei en Lisboa”.

* 2005: Segundo premio no Airiños do Xunco (Lugo)
* 2005: Segundo premio no XIV Certame Literario de Piñor (Ourense) coas obras “Á sombra dá estatua” e “O bico de Xudas”.
* 2006: Primeiro premio no IV Certame de Relato Curto en galego convocado polo Concello de Mugardos (A Coruña) co relato “Verde herba verde” 
* 2011: Primeiro premio no Certame de “Auga y Vida” de relato curto concedido por El Corte Inglés-Galicia con “Amara”. 
* 2023: Gañadora do Concurso Balbino de relatos con "Loucine".

Foi finalista no Certame de Relato curto Ábaco-2006 coa obra “Pienso palabras”, no VI Certame “Carmen Martín Gaite” de Relato Breve convocado pola Agrupación Casa da Cultura de Cerceda (Madrid)-2006 co relato “Las manos del alma”. Foi Mención honorífica no I Certame “Dora Vázquez” de Arteixo (A Coruña) no ano 2003 co relato curto “Os paraísos de Eva” e Accésit no Certame “Manuel Oreste” convocado polo Concello de Paradela (Lugo) co poemario “Sogas” no ano 2008.

## Notas
Lista dos paserifomes parasitos de posta

O parasitismo de posta interespecífico evolucionou dúas veces independentemente na orde Passeriformes, concretamente no xénero *Molothrus* e na familia Viduidae. En vez de faceren o seu propio niño e alimentaren eles mesmos as súas crías, os parasitos de posta depositan os seus ovos nos niños doutras aves, que se encargan da crianza.

O *Geospiza septentrionalis* é un parasito, pero non un parasito de posta.

## Especies 
## Notas a rodapé 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
*
Batalla de Gaugamela

A **batalla de Gaugamela** (grego antigo: Γαυγάμηλα, romanizado: Gaugámēla; traducido: "a casa do camelo"), tamén chamada **batalla de Arbela**, tivo lugar no 331 a. C. entre as forzas do exército de Macedonia baixo Alexandre o Grande e o exército persa baixo o rei Darío III. Foi a segunda e última batalla entre os dous reis, e considérase que foi o golpe final para o Imperio Aqueménida, resultando na súa completa conquista por Alexandre. 

A loita tivo lugar en Gaugamela, unha aldea á beira do río Bumodus, ao norte de *Arbela* (actual Arbil, no Kurdistán iraquí). A pesar de estar en desvantaxe numérica, o exército de Macedonia saíu vitorioso debido ao emprego de tácticas superiores e ao uso intelixente de forzas de infantería lixeira. Foi unha vitoria decisiva para a Liga de Corinto, e levou á caída do Imperio Aqueménida e a de Darío III.
centro|miniatura|Ataque decisivo de Alexandre poñendo fin a batalla.

## Notas
Muller sentada de Çatalhöyük

A **muller sentada de Çatalhöyük** é unha figura feminina espida de arxila cocida sentada entre dous repousabrazos adornados con cabezas felinas. A figuriña ten 17 cm de longo, 11 cm de ancho, 12 cm de alto e pesa 1 kg. Algunhas das interpretacións suxiren que representa unha deusa nai corpulenta e fértil no proceso de dar a luz mentres está sentada no seu trono, que ten dous repousabrazos en forma de cabezas felinas leoas, leopardos ou panteras. A estatuíña, unha das moitas iconograficamente similares que se atopa no sitio, é semellante a outras venus prehistóricas, das cales a máis famosa é a Venus de Willendorf.

É unha escultura neolítica feita por un artista descoñecido, e foi rematada ao redor do 6000 a. C. Foi descuberta polo arqueólogo James Mellaart en 1961 en Çatalhöyük, Turquía. Cando se atopou, a cabeza e o repousabrazos dereito faltaban, as que se mostran hoxe en día son recreacións modernas. A escultura atópase no Museo das Civilizacións de Anatolia de Ankara, Turquía. Mellaart afirmou que a figura representaba unha deusa da fertilidade adorada polo pobo de Çatalhöyük.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Venus paleolíticas
* Çatalhöyük
Condados de Noruega

Os **condados de Noruega** son rexións administrativas que constitúen a primeira das divisións administrativas de Noruega. O país ten 15 condados, subdivididos nun total de 357 municipios (en ). Os territorios insulares de Svalbard e Jan Mayen non se inclúen nesta categoría, xa que se gobernan directamente dende o nivel nacional. A capital de Noruega, Oslo, é tanto un condado como un municipio.

En 2017, o goberno de Erna Solberg decidiu abolir algúns dos condados e unilos con outros para constituír condados maiores, reducindo o número de condados de 19 a 11. Implementouse o 1 de xaneiro de 2020. A reforma foi mal recibida pola poboación, e moitos cidadáns esixiron a súa supresión. O Parlamento de Noruega votou pola súa modificación parcial o 14 de xuño de 2022, polo que o país pasou a ter 15 condados dende o 1 de xaneiro de 2024.

## Notas
Sebastes

***Sebastes*** é un xénero de peixes mariños actinopterixios pertencentes á subfamilia Sebastinae, parte da familia Scorpaenidae. Viven nos océanos Atlántico e Pacífico.

## Taxonomía 
*Sebastes* foi descrito como xénero por primeira vez en 1829 polo zoólogo francés Georges Cuvier, e o ictiólogo holandés Pieter Bleeker designou en 1876 como especie tipo *Perca norvegica*, hoxe *Sebastes norvegicus* (que puido ser descrita orixinalmente polo zoólogo noruegués Peter Ascanius en 1772). O xénero é o xénero tipo da tribo Sebastini e da subfamilia Sebastinae, aínda que algunhas autoridades tratan estes taxons como subfamilia Sebastinae (a tribo) e familia Sebastidae (a subfamilia), separando os Sebastidae como unha familia distinta de Scorpaenidae. Outras autoridades sitúano na orde Perciformes suborde Scorpaenoidei.

Algunhas autoridades dividen este gran xénero en subxéneros da seguinte maneira:

O rexistro fósil deste tipo de peixes remóntase ao Mioceno, con fósiles inequívocos de corpo completo e otólitos de California e o Xapón (aínda que os otólitos fósiles de Bélxica, de "*Sebastes*" *weileri*, poden atrasar o rexistro ata o Oligoceno temperán).

## Especies 
*Sebastes* contén 109 especies existentes recoñecidas, que son:

## Características 
As especies de *Sebastes* teñen corpos que varían desde alongados a altos, e poden estar de moderadamente a moi comprimidos cunha cabeza comparativamente grande. Os seus ollos varían de grandes a pequenos. Poden ter espiñas na cabeza ou non; se teñen espiñas, estas poden ser pequenas e débiles ou robustas e pode haber ata 8. Carecen de crista horizontal espiñosa baixo o ollo. As mandíbulas teñen pequenos dentes cónicos e teñen dentes no ceo da boca. A única aleta dorsal está fortemente incisa na parte posterior da porción espiñenta que contén 12–15 robustas espiñas que teñen veleno e na parte posterior destas hai 9–16 raios brandos. A aleta anal ten de 2 a 4 espiñas e de 6 a 11 raios brandos. Hai unha espiña en cada unha das aletas pelvianas, así como 5 raios brandos e están situadas baixo as aletas pectorais. As aletas pectorais son grandes e poden ser redondeadas ou agudas con 14–22 raios brandos, sendo os máis longos os centrais. A aleta caudal é de recta a lixeiramente cóncava. A liña lateral pode ter escamas con poros ou tubos. Varían en tamaño desde unha lonxitude máxima total de 13,7 cm en *S. koreanus* ata 108 cm en *S. borealis*.

## Ecotoxicoloxía, radioecoloxía 
Como todos os carnívoros, estes peixes poden bioacumular algúns contminantes ou radionúclidos como os do cesio se se producen verteduras. Capturáronse exemplares de *Sebastes* moi radioactivos nun porto da cidade de Fukushima, Xapón, non lonxe da planta nuclear de Fukushima, que sufrira un accidente dous anos antes causado por un tsunami (datos: 107000 Bq/kg

## Pesquerías 
Os *Sebastes* son importantes na pesca comercial e deportiva, e moitas especies foron sobrepescadas. Como resultado, as tempadas de pesca están moi controladas en moitas áreas. As especies de *Sebastes* son ás veces substitutos fraudulentos da especie máis cara *Lutjanus campechanus*.

## Notas
Igrexa de San Pedro de Castro de Laza

A **igrexa de San Pedro** é a igrexa da parroquia do Castro de Laza, do concello de ourensán de Laza, na comarca de Verín.

## Descrición 
Aínda que o edificio é orixinalmente do século XVI, foi reconstruído entre 1635 e 1795 en estilo barroco. Trátase dunha igrexa dunha soa nave a dúas augas. A capela maior, pouco máis ancha que a nave e de maior altura, sepárase dela mediante un arco triunfal con artesoado a catro augas.

A fachada ten un lintel cunha inscrición coa data de remate da construción, 1795. Unha fornela acolle unha estatua sedente de San Pedro, de estilo neoclásico. O frontón remata nunha espadana de tipo popular con dous arcos e cadansúa campá. Nas catro esquinas do edificio levántanse senllos pináculos.

No interior consérvase unha pía bautismal baixomedieval, pero o elemento que destaca é o retablo barroco sobre o altar maior, que é obra de catro escultores diferentes. A última fase foi realizada por frei Pedro Pascual García, entre os anos 1750 e 1755. Da súa man son as figuras de Adán e Eva e San Pedro.

O retablo consta de sete rúas, coas esculturas de Adán e Eva nos extremos. No corpo principal ábrese unha fornela que estaba destinada para acoller o sagrario, pero en 1968 colocouse un Cristo crucificado, que finalmente foi substituído por un calvario barroco procedente da sancristía. Deste xeito, as imaxes que actualmente ocupan as fornelas -de esquerda a dereita- son as seguintes: San Pedro, San Xosé, San Brais, o calvario, a Virxe do Rosario, a Inmaculada e San Paulo. 

Outras figuras do retablo son San Francisco e Santa Bárbara e, na parte superior, San Pedro sedente cos atributos papais, San Pedro en pé cunha gran chave e mais un libro, e Santiago na súa iconografía de peregrino. 

No transcurso das obras de restauración realizadas en 2009, atopouse o sagrario orixinal da igrexa, do século XVII, arrombado nunha corte da casa reitoral, que foi restaurado e recolocado no retablo. 

## Notas
Neoloxismo

Un **neoloxismo** é unha palabra ou expresión de creación recente nunha lingua ou collida prestada, dende hai pouco, doutra lingua. Con frecuencia relaciónase cunha innovación técnica ou cultural na sociedade. Unha palabra nace xeralmente cando xorde unha nova realidade que esixe ser nomeada, como inventos e descubrimentos, e tamén para nomear novos fenómenos políticos, económicos ou culturais.

Un termo novo é un neoloxismo con respecto á época en que xorde; logo, e tendo en conta certos parámetros, deixa de selo.

Algúns sosteñen que a creación de neoloxismos prodúcese por modas e por necesidades de novas denominacións. Dende o punto de vista do purismo, hai neoloxismos innecesarios, como os que alongan as palabras converténdoas en *arquisílabas*, pero tamén hai outros neoloxismos necesarios como, por exemplo, *bonobús* ou *seropositivo*. Porén, outros especialistas cren que os neoloxismos dinamizan a lingua e mantéñena viva.

Hoxe en día, os medios de comunicación son os principais propagadores dos neoloxismos e dos préstamos lingüísticos. Algúns destes termos teñen unha vida efémera.

## Notas
Pablo Castillo

**Juan Pablo Castillo Amigo**, nado en Covelo en 1971, é político galego do PPdeG.

## Traxectoria 
Concelleiro de Covelo polo PPdeG dende 1995. En 1999 foi tenente alcalde de Covelo. Logo da renuncia de José Costa Díaz, foi elixido alcalde de Covelo en novembro de 2014. Nas eleccións municipais de 2015 encabezou a candidatura do PPdeG á alcaldía de Covelo e foi elixido alcalde con maioría absoluta. Continuou como alcalde nas municipais de 2019 e 2023, sempre con maioría absoluta. Dende 2025 é deputado provincial.

## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Eleccións municipais en Covelo

### Ligazóns externas
* Juan Pablo Castillo Amigo: "No quiero ni acercarme al récord de José Costa de 39 años como alcalde". Entrevista en *Faro de Vigo*
Turión

[miniatura|Brotes de [Esparragueira|espárragos crecendo de turións e non directamente do talo principal da planta.]]
[miniatura|Turións de *[Utricularia vulgaris|Utricularia&nbsp;vulgaris*]]
Un **turión** (do latín *turio*, que significa 'brote') é un tipo de xema que pode crecer dando lugar a unha planta completa. Un turión pode ser unha xema subterránea. Moitos dos membros do xénero *Epilobium* producen turións a nivel ou por debaixo do chan.

Algunhas especies de plantas acuáticas producen turións para pasaren o inverno, especialmente nos xéneros *Potamogeton*, *Myriophyllum*, *Aldrovanda* e *Utricularia*. Estas plantas producen turións en resposta a condicións desfavorables como a diminución da duración do día ou a baixada das temperaturas.  

Derivan de ápices de brotes modificados e adoitan ter abundante amidón e azucres, o que lles permite funcionar como órganos de almacenamento. Aínda que son resistentes (resisten a conxelación), é probable que a súa adaptación principal sexa a súa capacidade de afundirse ata o fondo dunha lagoa ou lago cando a auga se conxela. Como a auga se expande anormalmente a baixas temperaturas, a auga a 4 °C é máis densa que a auga máis fría, e así permanecen no fondo da lagoa ou lago onde se concentra esa auga menos fría. Os turións pasan o inverno nesta auga menos fría e máis densa antes de ascenderen de novo en primavera. Algúns turións de plantas acuáticas como *Potamogeton crispus* tamén presentan resistencia á seca, grazas ao que poden sobrevivir en pozas temporais.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Sculthorpe, C. D. 1967. The Biology of Aquatic Vascular Plants. Reimpreso en 1985 Edward Arnold, Londres. p.&nbsp;346-364.
* *Turion Overwintering Of Aquatic Carnivorous Plants*, International Carnivorous Plant Society, Science Newsletter, xuño de 1999 – **Lubomír Adamec**, Academy of Sciences of the Czech Republic, Institute of Botany.  http://www.carnivorousplants.org/cpn/samples/Science281Turion.htm

### Outros artigos 
* Bulbilos, que poden lembrar os turions, pero conteñen follas de almacenamento especializadas
* Hibernáculo (botánica)
Vila dels Munts

A vila de **Els Munts** é unha vila romana residencial construída durante o século II d.C. A vila está situada a 12 km de Tarraco, no concello de Altafulla (Cataluña, España). e un estado de conservación excepcional. Como parte de Tarraco, a vila de Els Munts é Patrimonio da Humanidade da UNESCO.
miniatura|Ruínas da vila romana dos Munts, "La Tartana" é unha cisterna de auga con teito de barril.

## Historia 
O pobo antigo coñecido como iberos foron os primeiros habitantes da rexión. O historiador romano Livio menciona Tarraco ao describir parte das orixes da Segunda guerra púnica. A vila construíuse inicialmente no século I d.C., sobre a cal os restos que se conservan hoxe construíronse a mediados do século II d.C.

## Localización e xeografía 
A vila de Els Munts está situada no concello de Altafulla. Atópase aproximadamente a 12 quilómetros de Tarraco, a actual Tarragona e preto da desembocadura do río Gaià; a vila dos Munts atópase na ladeira occidental dun outeiro costeiro que forma parte do Cap Roig, cuxa orixe se atopa no Mioceno.

## Notas 
;Referencias
Acueduto de San Lázaro

O **acueduto romano de San Lázaro** é unha construción de enxeñaría civil para o transporte de auga. Está situado en Mérida, na provincia de Badaxoz (Estremadura, España). É unha das tres tubaxes que subministraban auga a Emerita Augusta, como se chamaba Mérida na época romana, e era a capital da provincia Lusitania. Ten case 1.000 metros de lonxitude e atravesaba a depresión do río Albarregas. A súa construción datase no século I.

En 1912, declarouse Monumento Nacional,  Forma parte do Conxunto arqueolóxico de Mérida, declarado Patrimonio da Humanidade pola UNESCO en 1993.

## Historia 
Para abastecer de auga a cidade de *Augusta Emerita*, construíronse varios encoros e captáronse mananciais que se canalizaron cara aos acuedutos correspondentes. Catro acuedutos chegaban a Mérida: o acueduto de Rabo de Buey-San Lázaro, o Acueduto dos Milagros, o Acueduto de Cornalvo e un cuarto, descuberto recentemente, que abastecía os ''Castellum Aquae ou depósitos de auga. A auga recollíase principalmente de dous encoros, o de Proserpina e o de Cornalvo, aínda que esta teoría é cuestionable, xa que os romanos adoitaban recoller auga de mananciais e non de augas encoradas ou estancadas, xa que estas últimas eran propensas á aparición de enfermidades.

Varios estudos non lograron aclarar as datas de inicio e finalización das obras nin as etapas da súa construción. 

## Características 
Os materiais empregados principalmente son ladrillos e bloques de granito. O acueduto vai desde o norte e noroeste de Mérida, onde se atopan as fontes de Las Tomas, Valhondo e Casa Herrera, ata a propia cidade.

Os primeiros tramos eran subterráneos e tiñan entradas para que o persoal de mantemento puidese limpalos. Hoxe en día só se conservan tres piares e os arcos intermedios, aínda que se poden atopar restos del na "Casa do Anfiteatro", onde hai un depósito de auga e unha gárgola con forma de cabeza de león. Cando se abriu un paso peonil baixo o acueduto, descubriuse que no seu interior había unha canle de chumbo e dúas de cerámica. 

## Reconstrución do século XVI 
]]
No século XVI, construíuse un novo acueduto empregando moitos dos perpiaños do antigo. En 1985, este segundo acueduto declarouse Ben de Interese Cultural coa categoría de Monumento. 

O primeiro andar ten arcos con once dovelas. Os piares teñen unha planta rectangular composta por perpiaños almofadados en nove fileiras. O seu remate está coroado por unha cornixa moldurada.

O segundo andar, ou fileira de columnas, está construído con perpiaños máis irregulares que os inferiores, intercalados periodicamente con fileiras paralelas de ladrillos, catro fileiras de ladrillos por catro fileiras de perpiaños. Os piares son cruciformes, non rectangulares. A súa auga flúe en dous canais: un leva a un encoro chamado "piscina limari" no anfiteatro, e o outro leva ao foro municipal. O encoro está cuberto por unha bóveda de ladrillo e ten unha planta cadrada.

## Notas 
;Referencias

## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
### Outros artigos 
* Conxunto arqueolóxico de Mérida

### Ligazóns externas
Acueduto dos Milagros

O **Acueducto de los Milagros** (en galego: **Acueduto dos Milagres**) é unha construción de enxeñaría civil para transportar auga para abastecer a cidade romana de Emerita Augusta, actual cidade de Mérida en Estremadura, España. Emerita Augusta foi a capital da provincia Lusitania no Imperio Romano durante o  século I, e permaneceu en uso durante varios séculos.

En 1912, foi declarado Monumento Nacional. Forma parte do Conxunto arqueolóxico de Mérida, declarado Patrimonio da Humanidade pola UNESCO en 1993.

## Datación 
Durante moito tempo, estableceuse unha relación entre este acueduto e o Encoro de Proserpina, situado a cinco quilómetros da vila e coincidente co trazado do encoro. Estudos posteriores descubriron tramos do acueduto que aumentan considerablemente a súa lonxitude e o sitúan por riba de Proserpina, mentres que se descubriron evidencias da construción do encoro que non coinciden coa época romana. A parte máis rechamante e coñecida da infraestrutura, os arcos que xa se atopan preto da cidade, teñen como característica construtiva o uso de ladrillo de arxila cocida, un dos ladrillos foi datado por termoluminescencia no ano 290, durante a época de Diocleciano, e crese que reconstruíuse nese momento, substituíndo un sistema de sifóns que xa desaparecera. 

A posible orixe dataría aproximadamente durante a época da dinastía Xulio-Claudia ou da familia Flavia. A cidade romana contaría con tres acuedutos anteriores que proporcionaban auga á poboación. Non obstante, diferentes estudos non puideron aclarar a data da obra nin as etapas da súa construción.

Un controvertido estudo da Universidade Autónoma de Madrid publicado polo xornal *El País*, cuestiona esta data e adiántaa ao século IV ou século V, o que o convertería en visigodo, e con influencia na súa construción do Imperio Bizantino. Este estudo foi rexeitado, entre outros, polo alcalde do concello de Mérida, Antonio Rodríguez Osuna.

## Características arquitectónicas 
A función principal deste acueduto era abastecer de auga o lado oeste da cidade. O punto de recollida de auga, ou "caput aquae", estaba situado no encoro de Proserpina, de onde procedía unha tubaxe que serpenteaba ao longo de 10 ou 11 quilómetros. 

Nas inmediacións, unha pequena ponte chamada Ponte Romana de Albarregas corre paralela aos arcos do acueduto.

## Notas 
;Referencias

## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
### Outros artigos 
* Conxunto arqueolóxico de Mérida

### Ligazóns externas
Dorosoma

***Dorosoma*** é un xénero que contén cinco especies dentro da familia Dorosomatidae. As cinco especies son nativas de América do Norte e Central e son especies máis coñecidas por viviren en auga doce, aínda que algunhas poden vivir en augas de estuarios e baías.

A especie *Dorosoma cepedianum* é importante na cadea trófica en América do Norte porque é a fonte de alimento para os peixes que se pescan con cana. Ten tamén unha longa historia de introducións en ríos que poden orixinar distorsións na cadea trófica.

## Especies 
* *Dorosoma anale* Meek, 1904 
* *Dorosoma cepedianum* (Lesueur, 1818) 
* *Dorosoma chavesi* Meek, 1907 
* *Dorosoma petenense* (Günther, 1867) 
* *Dorosoma smithi* C. L. Hubbs & R. R. Miller, 1941

## Notas
Pomoxis nigromaculatus

***Pomoxis nigromaculatus*** é unha especie de peixe de auga doce da familia Centrarchidae endémico de América do Norte. É moi similar ao seu conxénere *P. annularis* en tamaño, forma e hábitos, excepto que é máis escuro cun debuxo con manchas negras.

## Taxonomía 
O nome do xénero *Pomoxis* vén do grego "poma, -atos" e "oxys" que significa 'opérculo agudo'. Isto fai referencia ao opérculo espiñoso que cobre as branquias. O termo específico *nigromaculatus* deriva do latín e significa 'con manchas negras'. Teñen un corpo alto e comprimido lateralmente. Son xeralmente de cor gris prateado a verde e mostran manchas irregulares ou a pintas por todo o corpo. Teñen filas de manchas negras nas aletas dorsal, anal e caudal. Teñen uns 10-20 cm de longo. A mellor marca de captura actual en todas as modalidades de pesca deportiva deste peixe é a dun exemplar de 2,47 kg. A lonxitude máxima informada foi de 49 cm e o máximo peso publicado foi duns 2,7 kg. Tamén hai poboacións introducidas en México e Panamá.

## Hábitat 
Os seus hábitats son lagos, encoros, pozos de escavación (creados pola extracción de areas, gravas etc.) e lagoas de navegación en grandes ríos. Prefiren áreas con pouca ou ningunha corrente, auga clara e cuberta abundante como troncos mergullados ou vexetación acuática, así como fondos de area ou lama como os de lagos, lagoas, regatos e bulleiros. Porén, un fornecedor comercial de peixe afirma que pode almacenarse con seguridade en lagoas de só 0,40 ha de área.

## Dieta 
Aliméntanse de mañanciña e desde medianoite ata aproximadamente as 2 da madrugada. Os individuos de menos de 16 cm comen plancto e crustáceos minúsculos, mentres que os individuos máis grandes aliméntanse de peixes como os alósidos e os leusciscinos. e crustáceos. O mesmo estudo tamén sinalou que os individuos novos pequenos adoitan alimentarse de animais invertebrados acuáticos pequenos e cambian a unha dieta de máis peixes a medida que se fan adultos, Hai límites de captura en número e tamaño mínimo na súa pesca. Os machos usan os seus corpos e colas para varrer a area e lama dunha área en augas pouco fondas (entre 30 e 180 cm de profundidade) xeralmente preto da ribeira e de vexetación para formar un niño.

As femias producen como media uns 40.000 ovos esféricos, pero o número depende da súa idade e tamaño. Despois de desovaren, o macho vixía o niño ata que os ovos fagan eclosión, o cal é habitualmente en 2–3 días. Os peixiños acabados de eclosionar miden uns 2,32 mm de longo e parecen translúcidos. Permanecen no niño varios días antes de trasladárense a augas pouco fondas protexidas.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas
Pomoxis annularis

***Pomoxis annularis*** é un peixe de auga doce atopado en América do Norte. Comparte o seu xénero coa especie moi similar *P. nigromaculatus*.

## Descrición 
Esta especie é morfoloxicamente similar a *Pomoxis nigromaculatus*. Teñen de 5 a 10 barras verticais ao longo dos seus corpos, en lugar de manchas irreglarmente dispostas como as de *P. nigromaculatus*. Ten unha cor prateada con tons verdes ou brancos polo dorso, con barras laterais escuras nos lados do corpo e ventre branco. As aletas dorsais empezan máis atrás no corpo que as de *P. nigromaculatus*. A aleta anal é de aproximadamente o mesmo tamaño que a aleta dorsal. *P. annularis* é tamén algo máis alongado que *P. nigromaculatus*.

Raramente excede os 0,91 kg de peso e normalmente vive de 2 a 7&nbsp;anos. A especie ten xeralmente unha lonxitude de 23-25 cm de adulto.

## Distribución 
Son nativos dos Grandes Lagos, baía de Hudson, e a cunca do río Mississippi expandíndose desde Nova York e sur de Ontario cara ao oeste ata Dacota do Sur e cara ao sur ata Texas. Esta especie ten unha ampla área de distribución xeográfica nos Estados Unidos e actualmente ten unha poboación estable. A especie está considerada pola IUCN como en preocupación menor.

## Hábitat 
Poden encontrarse en ríos grandes, encoros e lagos. Son máis tolerantes ás augas avoltas ou turbias que os *P. nigromaculatus* e xeralmente nese tipo de augas están en maior número que os seus conxéneres. Tamén adoitan ser máis numerosos que os seus conxéneres en augas con pouca vexetación acuática podre. *P. annularis* atópase máis comunmente en ríos e zonas de baixa velocidade das augas como lagoas e relanzos dos ríos. Son máis abondosos en lagos e encoros maiores de 20.000 m2.

## Dieta 
A súa estratexia de alimentación non é a de natación de cruceiro nin de emboscada, senón que nadan intermitentemente e só buscan presas cando están parados. Esta estratexia considérase saltatoria, ou busca de pausa e viaxe. Usando esta estratexia, os individuos xoves poden crecer rapidamente nos primeiros días de vida. Esta estratexia é favorecida enerxeticamente para reducir o tempo de busca empregado pola especie. Nos estadios larvais e xuvenís comen zooplancto e continúan alimentándose principalmente de pequenos invertebrados durante o seu primeiro ano de vida.

Cando chegan a unha lonxitude de 12-15 cm, considéranse adultos. Os adultos aliméntanse maiormente de pequenos peixes como os Leuciscinae e *Alosa sapidissima* pequenos, A súa dieta pode variar dependendo da súa localización. Aliméntanse principalmente de xuño a outubro. Na primavera, aliméntanse moderadamente, e a súa actividade faise máis lenta durante os meses de inverno. En Mississippi aliméntase de efémeras como *Hexagenia atrocaudata* e *Pentagenia vittigera*. En Illinois e probablemente noutros lugares, comen os peixes *Dorosoma cepedianum*. En Pensilvania e Ohio, os adultos comen pequenas *Cyprinus carpio*, *Perca flavescens*, *Lepomis macrochirus*, e outros exemplares da súa propia especie. A posición terminal da boca permítelles alimentarse do que teñen diante.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas
Nicómaco (fillo de Aristóteles)

**Nicómaco** foi fillo de Aristóteles. Cando este morreu, Nicómaco era moi novo pero non un bebé. Non se sabe se foi un fillo adoptado ou lexítimo da súa concubina Herpilis.

Segundo o *Suda*, Nicómaco era de Estagira e foi filósofo, alumno de Teofrasto, e, segundo Aristipo, tamén o seu amante. Podía escribir un comentario sobre os escritos de física ou ética do seu pai. No testamento de Aristóteles, o coidado de Nicómaco e o da súa irmá Pitias foron encomendados primeiro a varios titores e logo ao seu sobriño Nicanor, fillo da súa irmá Arimnesta.

Algúns historiadores sosteñen que a *Ética nicomáquea,* de Aristóteles*,* talvez recibiu o seu título por ser dedicada a Nicómaco. Tamén é posible que algúns eruditos compilasen estes traballos éticos de Aristóteles con comentarios que Nicómaco escribiu sobre estes.

Algunhas fontes antigas indican que Nicómaco morreu en batalla sendo aínda novo. Teofrasto estipulou no seu testamento a edificación dunha estatua de Nicómaco na súa honra no Liceo.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* *Ética nicomaquea*, obra de Aristóteles.
Pitias a Nova

**Pitias a** **Nova** (en grego antigo: Πυθιάς; en latín, Pythiás) foi a filla do filósofo Aristóteles e da bióloga e embrióloga Pitias de Aso. Sábese pouco da biografía de Pitias debido a escasa información ao respecto.

## Traxectoria 
Crese que Pitias tiña ao redor de 14 anos cando Aristóteles escribiu o seu testamento, polo que naceu entre o ano 341-40 a.&nbsp;C. en Macedonia. Tamén se cre que morreu antes que o seu pai durante a súa estancia en Atenas.

Pitias casou tres veces. O seu primeiro esposo foi Nicanor, sobriño de Aristóteles pola súa irmá Arimnesta. Segundo a vontade de Aristóteles, Nicanor encargaríase dos asuntos familiares ata que o seu fillo, Nicómaco, chegase á maioría de idade. Nicanor faleceu sen ter fillos con Patias pouco despois do matrimonio sendo executado en 317 a.&nbsp;C. por Casandro de Macedonia. Teofrasto quedou ao cargo de Pitias e Nicómaco.

O segundo marido de Pitias foi Proclo de Esparta, co cal tivo dous fillos. O seu terceiro marido foi Medias e tivo un fillo con el ao cal chamou como o seu pai na súa honra. Este probablemente naceu durante a última década do século&nbsp;IV&nbsp;a.&nbsp;C. e fixo parte dos peripatéticos. Foi mencionada no testamento de Teofrasto.

## Na ficción 
A autora Annabel Lyon escribiu en 2012 o seu best seller *The Sweet Girl* na súa honra, unha novela histórica na que Pitias é a protagonista.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
* 
*
Venera 1

**Venera 1** foi unha sonda espacial da Unión Soviética lanzada o 12 de febreiro de 1961 mediante un foguete Molniya desde o cosmódromo de Baikonur para a exploración de Venus. Foi a primeira sonda espacial en ser enviada a explorar outro planeta.

## Características 
Venera 1 tiña unha masa duns 644 kg e estaba formada por un cilindro cunha semiesfera nun dos extremos, todo cunha altura total de 2,035 m e un diámetro de 1,050 m. Acaroados ao corpo principal había dous paneis solares cunha superficie total de 2 m2. As comunicacións tiñan lugar mediante unha antena de alta ganancia de 2 m de diámetro acaroada ao corpo cilíndrico e que podía transmitir en lonxitudes de onda de 8 e 32 cm. A sonda tamén dispoñía dunha antena omnidireccional de 2,4 m de longo para transmisións de 1,6 m de lonxitude de onda e unha antena en forma de T para transmisións a 922,8 MHz. A semiesfera estaba presurizada a 1,2 atmosferas e contiña unha medalla da Unión Soviética e a electrónica de control. A sonda levaba tamén un motor KDU-414, alimentado por ácido nítrico e UDMH, para correccións de traxectoria. A sonda tiña que manterse a 30 °C, o que se conseguía mediante controis térmicos en forma de persianas. Para o control de actitude usábanse propulsores de nitróxeno en función da posición calculada mediante sensores solares e estelares e xiroscopios. O plan era estrelar a sonda en Venus mentres recollía datos científicos durante o camiño e antes da entrada atmosférica.

## Instrumentos 
A sonda de transporte levaba os seguintes instrumentos a bordo:

*Magnetómetro.
*Dous contadores Geiger.
*Detector de ioduro de sodio.
*Dúas trampas de ións.
*Sensores de micrometeoritos.
*Un espectrómetro infravermello.
*Sensores de calor e probas de materiais.

## Desenvolvemento da misión 
A Venera 1 engalou o 12 de febreiro de 1961 a bordo dun foguete Molniya xunto cunha plataforma de lanzamento orbital coa que quedou nunha órbita terrestre de 229 x 282 km e unha inclinación orbital de 65,7°. A etapa propulsora acendeuse máis tarde, poñendo a Venera 1 en camiño cara Venus. Durante os días seguintes tiveron lugar dúas sesións de comunicación, unha a 126&nbsp;000 km da Terra o 12 de febreiro e outra a 488&nbsp;900 km o 13 de febreiro. Despois a sonda programouse para comunicarse cada cinco días. Unha sesión máis tivo lugar o 17 de febreiro, a 1,89 millóns de km da Terra, coa sonda funcionando normalmente e os instrumentos científicos devolvendo datos. Nas seguintes sesións xa non se conseguiu obter datos útiles e na sesión do 4 de marzo, coa sonda a 7,5 millóns de km, as comunicacións fallaron completamente e xa non se conseguiron retomar, co que o motor de corrección de traxectoria non se puido acender. Entre o 19 e o 20 de maio, a Venera 1 pasou a uns 100&nbsp;000 km de Venus e entrou nunha órbita heliocéntrica.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
*Molniya (foguete)
*Programa Venera
*Venera 2
*Venera 3
*Venera 4
*Venera 5
*Venera 6
*Venera 7
*Venera 8
*Venera 9
*Venera 10
*Venera 11
*Venera 12
*Venera 13
*Venera 14
*Venera 15
*Venera 16
*Venera-D
*KDU-414
MareNostrum

**MareNostrum** é a supercomputadora principal do Centro de Supercomputación de Barcelona. É a supercomputadora máis potente de España, unha das trece supercomputadoras da Rede Española de Supercomputación e unha das sete da infraestrutura europea PRACE (Partnership for Advanced Computing in Europe).

MareNostrum executa Red Hat Enterprise Linux, ocupa 180 m².

A supercomputadora utilízase na investigación do xenoma humano, na investigación de proteínas, nas simulacións astrofísicas, na predición meteorolóxica, na modelaxe xeolóxica ou xeofísica e no deseño de novos fármacos. Púxose en marcha por primeira vez o 12 de abril de 2005 e está dispoñible para a comunidade científica nacional e internacional.

*Mare Nostrum* ("o noso mar") era a expresión romana para referirse ao mar Mediterráneo. A supercomputadora está aloxada na capela desconsagrada Torre Girona da Universidade Politécnica de Cataluña en Barcelona, ​​España.

## Notas
Arimnesta

**Arimnesta** ou **Arimneste** (en ) era a filla de Nicómaco e Festis, e a irmá maior de Aristóteles. Ademais de Aristóteles, Arimnesta tiña un irmán chamado Arimnesto, o cal morreu mozo. O seu nome e o do seu irmán tradúcense como "Moi lembrado".

Existiron dous homes famosos chamados "Arimnestos". O primeiro deles foi un soldado espartano que matou ao xeneral persa Mardonio na batalla de Platea. O segundo foi o rei dos Tirrenos, o cal enviou un trono de ouro a Olimpia en honra aos Xogos Olímpicos.

Arimnesta casou con Próxeno de Atarneo, co cal tivo unha filla de nome Hero, e un fillo chamado Nicanor. Hero foi a nai de Calístenes de Olinto. Nicanor foi esposo da filla de Aristóteles, Pitias a Nova. 

Após as mortes de Arimnesta e Próxeno, Nicanor pasou a cargo do seu tío Aristóteles. Segundo o testamento de Aristóteles, Nicanor sería o seu principal herdeiro e encargaríase dos asuntos familiares ata que o fillo de Aristóteles, Nicómaco, fose maior de idade; e a construción de monumentos para Arimneste e Próxenos na súa honra.

## Notas