Leonard Bernstein

**Leonard Bernstein**, nado en Lawrence (Massachusetts) o 25 de agosto de 1918 e finado en Nova York o 14 de outubro de 1990, foi un compositor, pianista e director de orquestra estadounidense. Foi o primeiro director de orquestra nado nos Estados Unidos que obtivo fama mundial. É coñecido por dirixir a Orquestra Filharmónica de Nova York, os seus *Concertos para mozos* na televisión dos 60 e as súas múltiples composicións, entre elas *West Side Story* (1961), *Candide* e *On the town* (1949).

## Traxectoria 
### Infancia 
Bernstein naceu en nunha familia xudía procedente de Óblast de Rivne, Ucraína. A súa avoa insistiu en que o seu primeiro nome fose Louis, pero os seus pais sempre o chamaron Leonard, que lles gustaba máis. Oficialmente cambiouse o nome aos dezaseis anos. O seu pai, Sam Bernstein, era un home de negocios, e en principio opúxose ao interese do seu fillo pola música. Porén, levouno con frecuencia a concertos. Sendo moi novo, oíu unha interpretación de piano e quedou inmediatamente cativado, así que empezou a estudar o instrumento. Estudou na escola Garrison e a Boston Latin School. O seu pai rexeitou pagarlle as leccións de piano, polo que Bernstein dedicouse a ensinar estudantes novos, empregando as ganancias nas súas propias clases de piano.

### Universidade 
Logo de graduarse na Boston Latin School en 1935 Bernstein acudiu á Universidade Harvard, onde estudou música con Walter Piston e asociouse brevemente co club Harvard Glee. Ao acabar os seus estudos en Harvard (1939), ingresou no Curtis Institute de Filadelfia, onde recibiu a única nota de "A" (sobresaínte) que Fritz Reiner concedeu nunca nas súas clases de dirección; e no verán, acudía ao Berkshire Music Centre (1940 e 1941). Nesta época Bernstein tamén estudou piano con Isabella Vengerova e Heinrich Gebhard.

### Vida familiar 
Os primeiros anos de Leonard Bernstein en Nova York estiveron cheos de traballo duro e moito entretemento. Logo dunha longa loita interna e un turbulento noivado no que se comprometeu e rompeu o compromiso varias veces, casou con Felicia Montealegre Cohn o 9 de setembro de 1951.

Leonard e Felicia tiveron tres fillos: Jamie, Alexander, e Nina. Co paso dos anos, Bernstein recoñeceu a súa bisexualidade. En 1976 abandonou a Felicia para vivir co seu compañeiro Tom Cothran. Bernstein volveu coa súa muller ao ano seguinte. Aos poucos meses de reconciliárense, con todo, diagnosticáronlle a Felicia un cancro de pulmón. Morreu un ano despois, en 1978. Algúns cren ver un cambio na dirección orquestral de Bernstein após a morte de Felicia, máis sombrío e pesado, con xestos esaxeradamente prolongados, aínda que outros citan isto como exemplo do xeito en que moitos artistas esaxeran o seu estilo orixinal de dirixir a orquestra conforme vanse facendo maiores. Moitos críticos consideran que a dirección de Bernstein na última parte da súa carreira foi a mellor de todas.

### Carreira 
Foi moi coñecido como director de orquestra, compositor (sen parentesco algún co compositor de bandas sonoras Elmer Bernstein), pianista e educador. Foi probablemente o director de orquestra máis famoso nos Estados Unidos durante moitos anos, debido á súa longa permanencia como director titular da Orquestra Filharmónica de Nova York, desde 1944. Dirixiu moitas outras orquestras das máis destacadas do mundo. Compuxo tres sinfonías, dúas óperas, unha misa, cinco musicais (entre os que destaca pola súa popularidade "West Side Story"), e moitas outras pezas. Seguiu diversos estilos: atonalidade, dodecafonismo, jazz.

miniatura|esquerda|Bernstein dirixindo (1945).

En 1940 comezou a estudar no instituto de verán da Orquestra Sinfónica de Boston, Tanglewood, co director de orquestra Serge Koussevitzki. Bernstein fíxose despois asistente de dirección de Koussevitsky. Máis tarde dedicoulle a súa Sinfonía n.º 2 a Koussevitzki.

Foi nomeado director substituto da Orquestra Filharmónica de Nova York. Pouco despois, o 14 de novembro de 1943, fixo o seu debut cando Bruno Walter enfermou. Tivo un éxito inmediato e fíxose famoso posto que o concerto retransmitiuse a todo o país. O solista ese día histórico foi Joseph Schuster, violoncellista, que interpretou *Don Quixote* de Richard Strauss. Como Bernstein non dirixira nunca esta obra, Bruno Walter ensaiou con el antes do concerto.

Logo da segunda guerra mundial, a carreira de Bernstein empezou a desenvolverse internacionalmente. En 1949 dirixiu a estrea mundial da sinfonía Sinfonía Turangalila de Olivier Messiaen. Logo da morte de Serge Koussevitsky en 1951, Bernstein asumiu durante moitos anos a xefatura dos departamentos orquestral e de dirección de Tanglewood. Foi nomeado Director titular da Filharmónica de Nova York desde 1958 ata 1969. Ata 1990 foi nomeado director laureado, dirixindo a orquestra ata cinco días antes da súa morte. Converteuse nunha figura moi coñecida nos Estados Unidos por unha serie de cincuenta e tres programas titulado Concertos para Mozos, que se televisaron a través da CBS, na que comentaba as obras que despois interpretaba. Algunhas das súas leccións musicais divulgáronse en disco, xunto a outras gravacións premiadas cos Grammy. Ata hoxe, estes Concertos para Mozos mantense como o programa de música clásica que máis durou nunha televisión comercial: emitíronse desde 1958 ata 1972. Máis de trinta anos despois, repuxéronse 25 destes programas na canle de cable Trio e comercializáronse en DVD.

En 1947 dirixiu en Tel Aviv por primeira vez, iniciando unha longa asociación con Israel. En 1957, dirixiu o concerto inaugural do Auditorium Mann en Tel Aviv; alí fixo moitas gravacións. En 1967 dirixiu un concerto no Monte Scopus para conmemorar a reunificación de Xerusalén.

miniatura|Bernstein ó piano, facendo anotacións na partitura.

Dentro do xénero operístico, dirixiu a estrea estadounidense de Peter Grimes (1946). Na Scala de Milán dirixiu a Maria Callas en *Medea* de Cherubini e *A sonnambula* de Bellini. Tamén dirixiu un *Tristán e Iseu* en Múnic. En 1966 debutou na Ópera estatal de Viena dirixindo *Falstaff* de Verdi, con produción de Luchino Visconti, e Dietrich Fischer-Dieskau como Falstaff. En 1970 volveu a esa ópera para a produción que fixo Otto Schenk da ópera de Beethoven *Fidelio*. En 1986 dirixiu a súa propia obra: *A Quiet Place*. Despediuse da ópera de xeito accidental en 1989: logo dunha representación da *Khovanshchina* de Mussorgsky de súpeto entrou no escenario e abrazou o director de orquestra Claudio Abbado en fronte dunha audiencia sorprendida, pero divertida.

Desde 1970, Bernstein dirixiu en moitas ocasións á Orquestra Filharmónica de Viena, e con esta orquestra gravou moitas das obras que xa rexistrara antes coa Filharmónica de Nova York, incluíndo a integral das sinfonías de Beethoven, Mahler, Brahms e Schumann. Escolléronlle en 1973 para *Chárlela Eliot Norton Chair* na súa Universidade Harvard, co fin de que impartise unha serie de seis clases sobre música. Tomando o título dunha obra de Charles Ives, chamou a esta serie de conferencias *The Unanswered Question* (A pregunta sen resposta) que discute a evolución da música clásica occidental ata ese momento. Estas clases poden verse hoxe en libro e en varios DVD.

Recibiu o premio do Kennedy Center en 1980.

En PBS nos anos oitenta do século XX, foi o director de orquestra e comentarista dunha serie especial sobre a música de Beethoven, que presentaba á orquestra Filharmónica de Viena interpretando as nove sinfonías de Beethoven, varias das súas aberturas, e a *Missa Solemnis*. O actor Maximilian Schell tamén aparecía no programa, lendo algunhas cartas de Beethoven.

O día de Nadal, 25 de decembro de 1989, Bernstein dirixiu a Novena Sinfonía de Beethoven no *Schauspielhaus* de Berlín Este como parte dunha celebración pola caída do Muro de Berlín. O concerto foi retransmitido en directo para máis de vinte países, cunha audiencia estimada de cen millóns de persoas. Para a ocasión, Bernstein parafraseou o texto da *Oda á alegría* de Friedrich Schiller, dicindo «liberdade» («Freiheit») no canto de «alegría» («Freude»). «Estou seguro de que Beethoven nos deu o seu consentimento», dixo Bernstein.

miniatura|dereita|200px|Leonard Bernstein en 1944.

A súa actitude no podio era moi xestual, extravertida, ata o punto de ver criticados os seus xestos esaxerados. Porén, foi un director ben considerado polos músicos, en particular os membros da Orquestra Filharmónica de Viena e a Orquestra Filharmónica de Israel, da que foi un frecuente director convidado. Consideróuselle particularmente adecuado para dirixir as obras de Gustav Mahler, Aaron Copland, Johannes Brahms, Dmitrii Shostakovich, George Gershwin (especialmente *Rhapsody in Blue* e *Un americano en París*), e por suposto con representacións das súas propias obras (desafortunadamente, Bernstein nunca dirixiu representacións do *Concerto para piano en Fa* de Gershwin, nin de *Porgy and Bess*). Tiña a capacidade de ensaiar toda unha sinfonía de Mahler interpretando cada frase para a orquestra para expresar o significado preciso, e de emitir unha manifestación vocal do efecto requirido, cun sutil oído perfecto para o que nada pasaba inadvertido.

Leonard Bernstein morreu cinco días logo de retirarse. Dirixiu a súa última representación en Tanglewood o 19 de agosto de 1990 coa Sinfónica de Boston interpretando Four Sexa Interludes de Britten e a Sétima Sinfonía de Beethoven. Fumador durante moitos anos, combateu un enfisema desde que era mozo; sufriu un ataque de tose en metade dunha interpretación de Beethoven que case suspendeu o concerto. O día do seu funeral, na comitiva ao longo das rúas de Manhattan, os obreiros da construción quitaron os cascos e saudaron á vez que berraban «Goodbye Lenny». Bernstein está enterrado no Green-Wood Cemetery (Brooklyn, Nova York).

## Principais obras 
### Obras para o teatro 
* *Fancy Free* (ballet), 1944.
* *On the Town* (Musical), 1944.
* *Facsimile* (ballet), 1946.
* *Peter Pan* (canciones, música incidental), 1950.
* *Trouble in Tahiti* (ópera nun acto), 1952.
* *Wonderful Town* (musical), 1953.
* *A lei do silencio* (banda sonora), 1954.
* *The Lark* (música incidental), 1955.
* *Candide* (opereta), 29 de outubro de 1956.
* *West Side Story* (musical), 1957. 
* *The Firstborn* (música incidental), 1958.
* *Mass* (teatro), 1971.
* *Dybbuk* (ballet), 1974.
* *1600 Pennsylvania Avenue*, 1976.
* *A Quiet Place* (ópera en dous actos), 1983.
* *The Race to Urga* (musical), 1987.

### Obras para orquestra 
* Sinfonía n.º 1, *Jeremiah*, 1942.
* *Fancy Free* e *Three Dance Variations from "Fancy Free,"*, estrea 1946.
* *Three Dance Episodes from "On the Town,"*, estrea 1949.
* Sinfonía n.º 2, *La edad de la ansiedad*, 1949 (revisado en 1965).
* *Serenade*, 1954.
* *Prelude, Fugue and Riffs*, 1949.
* *Suite sinfónica de "A lei do silencio"*, 1955.
* *Danzas sinfónicas de "West Side Story"*, 1961 (Robert Wise e Jerome Robbins).
* Sinfonía n.º 3, *Kaddish*, 1963.
* *Dybbuk*, 1975.
* *Songfest*, 1977.
* *Three Meditations from "Mass"*, 1977.
* *Slava!: Unha Obertura política para orquestra*, 1977.
* *Divertimento for Orchestra*, 1980.
* *Halil*, 1981.
* *Concerto for Orchestra*, 1989.

### Música coral 
* *Hashkiveinu*, 1945.
* *Missa Brevis*, 1988.
* *Os salmos de Chichester*, 1965.

### Música de cámara 
* Trío para violín, violoncello e piano, 1937.
* Sonata para clarinete e piano, 1939.
* Brass Music, 1959.
* Dance Suite, 1988.

## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Páxina oficial
* Obituario no "New York Times"
* Bernstein na Biblioteca do Congreso dos EE.UU.
* Bernstein en Sony Music
* Bernstein's Boston, un proxecto de investigación da Universidade Harvard
* Discografía
* Leonard Bernstein: A Total Embrace of Music, escrito por Peter Gutmann, periodista musical.