Xeografía da Terra Media

A **xeografía da Terra Media** abrangue a xeografía física, política e moral do mundo ficticio da Terra Media creado polo autor inglés J. R. R. Tolkien. A Terra Media é estritamente un continente do planeta Arda, pero tamén é amplamente considerada como o mundo físico, e o termo *Eä* fai referencia a toda a creación, así como a todos os escritos sobre ela. Arda foi creado como un mundo chan, cun continente occidental, Aman, que se converteu no fogar dos divinos Valar, así como a Terra Media. A finais da Primeira Idade, a parte occidental da Terra Media, Beleriand, afundiu durante a guerra da Ira. Na Segunda Idade, a illa de Númenor, foi creada no Gran Mar, Belegaer, entre o continente de Aman e o da Terra Media; a illa foi destruída nun cataclismo a finais da Segunda Idade, no cal Arda foi refeito como un mundo esférico, e Aman foi removido de maneira que os homes non puidesen alcanzalo.

Na obra *O Señor dos Aneis*, descríbese a Terra Media a finais da Terceira Idade como un mundo de pobos libres no oeste, principalmente homes, hobbits, elfos e ananos, oposto aos pobos baixo o control do Señor Escuro Sauron no leste. Algúns estudosos da obra de Tolkien viron isto como unha xeografía moral da Terra Media.

## Cosmoloxía 
[miniatura|upright=2|A caída de [Númenor e o Cambio no Mundo. Na Primeira Idade, os elfos vivían en Beleriand. Na Primeira e Segunda Idades, Valinor estaba ao outro lado do mar, Belegaer, dendea Terra Media. A finais da Segunda Idade, Númenor foi destruído e Valinor e foi removido de Arda. Os contornos dos continentes son puramente esquemáticos.]]
A Terra Media de Tolkien formou parte do seu mundo creado, Arda. Era un mundo plano rodeado de océano. Incluía as Terras Imperecedoiras de Aman e Eressëa, que formaban parte da creación máis ampla, Eä. Aman e a Terra Media estaban separados entre si polo Gran Mar Belegaer, análogo do océano Atlántico. O continente occidental, Aman, era o fogar dos Valar, e os elfos chamábano Eldar.

## Xeografía física 
[miniatura|dereita|250px|Bosquexo do mapa do noroeste da [Terra Media a finais da Terceira Idade, amosando Eriador (esquerda) e Rhovanion (dereita). No extremo esquerdo está Lindon, que foi todo o que quedou de Beleriand despois da guerra da Ira.]]

Os eventos relatados nas obras *O hobbit* e *O Señor dos Aneis* teñen lugar no noroeste do continente da Terra Media. Ámbalas dúas aventuras comezan na Comarca, viaxan ao leste a través da natureza de Eriador até Valfendido e despois atravesan as Montañas Bretemosas, implican máis viaxes nas terras de Rhovanion, ao leste desas montañas, e conclúen co regreso a casa até A Comarca.

### Beleriand, Lindon 
O extremo oeste da Terra Media durante a Primeira Idade era Beleriand. Beleriand e Eriador estaban separados en gran parte do sur da Terra Media polo Gran Golfo. Beleriand foi destruído nun cataclismo da guerra da Ira, deixando só unha chaira costeira remanente, Lindon, xusto ao oeste de Ered Luin (tamén chamado Ered Lindon ou as Montañas Azuis). O cataclismo dividiu Ered Luin e Lindon polo creado Golfo of Lhûn; a parte norte é Forlindon e a sur Harlindon.

### Eriador 
No noroeste da Terra Media, Eriador era a rexión entre Ered Luin e as Montañas Bretemosas. Na Segunda Idade, o reino norteño de Arnor fundado por Elendil ocupaba gran parte da rexión. Despois do colapso do reino, gran parte de Eriador volveuse salvaxe. Na Terceira Idade, unha pequena parte da rexión foi ocupada por hobbits para formar A Comarca. Ao noroeste estaba o Lago Tardefosca, outrora chamado Nenuial polos elfos. Un resto do antigo bosque de Eriador sobreviviu ao longo da Terceira Idade xusto ao leste da Comarca, o Bosque Vello, o dominio de Tom Bombadil. Ao nordeste atópase Prebe, o único lugar onde hobbits e homes conviven xuntos. Máis ao leste de alí está o outeiro do Cumio do Vento, coa antiga fortaleza de Amon Sul, e despois Valfendido, o fogar de Elrond. Ao sur de alí está a antiga terra de Acevedo, unha vez a terra élfica de Eregion onde se forxaron os Aneis de Poder.
Nos Portos Grises (Mithlond), situados no Golfo de Lhûn, o elfo Círdan constrúe os barcos nos que os elfos parten da Terra Media cara a Valinor.

### Montañas Bretemosas 
As Montañas Bretemosas foron guindadas por Melkor na Primeira Idade para estorbar a Oromë, un dos Valar que percorría a miúdo a Terra Media de caza. O reino anano de Moria foi construído na Primeira Idade debaixo do punto medio da cordilleira. Os dous pasos principais a través das montañas eran o paso alto ou paso de Imladris, preto de Valfendido, cun percorrido máis alto e outro máis baixo, e a Porta do Cornovermello situada máis ao sur, preto de Moria.

### Rhovanion 
Ao leste das Montañas Bretemosas, o río Anduin (ou o Gran Río) flúe cara ao sur, co Bosque Escuro ao leste. Na súa marxe oeste, fronte ao extremo sur do Bosque Escuro está o reino élfico de Lothlórien. Máis ao sur, cara ás Montañas Bretemosas, atópase o bosque de Fangorn, fogar das árbores xigantes, os ents. Nun val situado no extremo sur das Montañas Brememosas está Isengarda, fogar do mago Saruman.

### Terras no sur 
[miniatura|dereita|300px|Mapa de [Gondor na Terceira Idade, limitada por Rohan e Mordor.]]
Xusto ao sur de Fangorn e Isengarda atópase a ampla terra herbosa dos cabaleiros Rohan, que proporcionan cabalaría ao seu veciño do sur, Gondor. O río Anduin pasa polos outeiros de Emyn Muil e as enormes estatuas rupestres dos Argonath, fluíndo a través dos perigosos rápidos de Sarn Gebir e sobre as cataratas de Rauros ata Gondor. A fronteira de Gondor con Rohan é a cadea de Ered Nimrais, as Montañas Brancas, que van de leste a oeste dende o mar ata un punto próximo ao Anduin; nese lugar atópase a capital de Gondor, Minas Tirith.

Do outro lado do río ao leste está a terra de Mordor. Limita ao norte con Ered Lithui (as Montañas de Cinza); polo oeste con Ephel Duath (as Montañas de Sombra). Entre esas dúas cordilleiras, no extremo noroeste de Mordor, son as portas negras de Morannon. No ángulo entre as dúas serras está a Meseta volcánica de Gorgoroth, co alto volcán de Orodruin ou Monte do Destino, onde o Señor Escuro Sauron forxou o Anel Único no seu centro. Ao leste da montaña está a Torre Escura de Sauron, Barad-dûr.

Ao sur de Gondor e Mordor atópase Harad e Khand.

### Terras no leste 
Ao leste de Rhovanion e ao norte de Mordor atópase o mar de Rhûn, fogar dos orientais. Ao norte dese lugar están os Outeiros de Ferro dos ananos liderados por Dain; entre os Outeiros de Ferro e o Bosque Escuro atópase Erebor, a Montaña Solitaria, outrora fogar de Smaug o dragón, e porteriormente foi recuperado polos ananos de Thorin. 

As grandes terras ao leste de Rhûn e ao sur e leste de Harad non se describen nas historias, que teñen lugar na parte noroeste da Terra Media.

## Xeografía política 
[miniatura|dereita|300px|Mapa da [A Comarca|Comarca, coa división política das catro cadernas.]]

A finais da Terceira Idade, gran parte do noroeste da Terra Media é salvaxe, con restos aquí e acolá de cidades e fortalezas en ruínas de civilizacións anteriores entre as montañas, os ríos, os bosques, os outeiros, as chairas e as marismas. Os principais reinos que aparecen na obra *O Señor dos Aneis* son Rohan e Gondor na facción dos Pobos Libres, e Mordor e o seu aliado Harad na facción do Señor Escuro. Gondor, outrora poderoso, ten nese momento moi reducido o seu poder e perdeu o control de Ithilien (fronteira con Mordor) e o sur de Gondor (fronteira con Harad).

Os orientais da rexión de Rhûn, apenas descritos, contribúen cun exército substancial ao bando de Mordor.

Esquecida pola maior parte do resto do mundo está A Comarca, unha pequena rexión no noroeste da Terra Media habitada por hobbits entre as terras abandonadas de Eriador.

## Xeografía moral 
[miniatura|dereita|300px|A xeografía moral de Tolkien da Terra Media, segundo John Magoun. dende a casa dos hobbits no noroeste, pasando polo mal no leste e a "sofisticación e decadencia imperial" no sur. Magoun explica que Gondor é virtuoso, sendo occidental, mais ten problemas por ser do sur; Mordor no sueste é infernal, mentres que Harad no extremo sur "regresa a un estado de salvaxismo". aínda que non de xeito idéntico á interpretación de Magoun. Na súa opinión, o norte e oeste son xeralmente bos, o sur e o leste son malos. Iso sitúa á Comarca e os elfos dos Portos Grises no noroeste como certamente bos, e Mordor no sueste como certamente o mal; na súa opinión, Gondor no suroeste é moralmente ambivalente, coincidindo cos personaxes de [Boromir e Denethor. Observan ademais que os catro cuadrantes ou «Cadernas» da Comarca serven como "microcosmos" da xeografía moral da Terra Media no seu conxunto: así, o malvados xinetes negros aparecen primeiro na Caderna Leste, mentres que os outrora bos pero corruptos homes de Saruman chegan á Caderna Sur.]]

Moitas características da Terra Media pódense buscar en fontes literarias ou lugares do mundo real.
Os elfos estiveron ligados á mitoloxía celta. 
A batalla dos Campos de Pelennor ten paralelismos coa batalla dos Campos Cataláunicos
As Montañas Bretemosas derivan da *Edda poética*, onde o protagonista de *Skírnismál* observa que a súa busca implicará montañas bretemosas habitadas por orcos e xigantes, mentres que o carácter das montañas inspirouse en parte nas viaxes de Tolkien polos Alpes suízos en 1911.
O Bosque Escuro baséase en *Myrkviðr*, a visión romántica dos bosques escuros do norte.
Númenor faise eco da mítica Atlántida descrita por Platón. 

Sobre as orixes da súa narración e o lugar da cartografía dentro dela, Tolkien afirmou nunha carta:

O lingüista David Salo escribe que Gondor lembra a "unha especie de Bizancio en descomposición"; o seu inimigo pirata Umbar como o marítimo Cartago; os sureños (de Harad) como os "árabes"; e os orientais "suxerían aos sármatas, aos hunos e aos ávaros".

## Notas 
### Fontes primarias 
::*Esta lista identifica a localización de cada elemento nos escritos de Tolkien.*

### Fontes secundarias