open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Texaco

A **Texas Petroleum Company** ou **Texaco Petroleum Co**., é unha compañía petroleira estadounidense con sede en Nova York. Fundada en 1902 como **The Texas Company**, adoptou o seu nome de **Texaco** en 1959. É unha filial da **Chevron**.  En concreto, proporcionoulle a Franco un total de 1.886.000 toneladas de petróleo cru, violando así a Lei de Embargo do 7 de xaneiro de 1937 aprobada polo Congreso dos Estados Unidos que prohibía a venda de combustible a España.

En función do seu volume de vendas (31.613 millóns de dólares) ocupou o terceiro posto entre as maiores compañías petroleiras dos EUA en 1986. Ese ano, obtivo beneficios netos de 725 millóns de dólares e empregou a 51.978 empregados. En febreiro de 1984, adquiriu a petroleira Getty Oil.

Texaco extraeu petróleo como monopolio na Amazonia ecuatoriana de 1967 a 1990 xunto coa empresa local Petroecuador. O seu propósito era subministrar combustible ao Ecuador. Após importantes problemas de saúde pública debidos á contaminación, os pobos indíxenas representados polo avogado local Pablo Fajardo, presentaron unha demanda multimillonaria contra a empresa. Esta demanda utilizou como proba o chamado informe Yana Curi de Miguel San Sebastián. Un tribunal de distrito dos Estados Unidos fallou en contra de Chevron e a favor de Petroecuador, liberando a esta última da demanda, considerándoa non responsábel dos termos dun contrato que non asinou. Este veredicto foi confirmado polo Tribunal de Apelacións de Nova York. Finalmente, o Tribunal Supremo dos Estados Unidos rexeitou a apelación final de Chevron, ratificando a decisión do tribunal inferior a favor de Petroecuador.

En 2001 fusionouse con **Chevron Corporation** para formar **ChevronTexaco** e en 2007 pasou a coñecerse simplemente como **Chevron Petroleum Company**.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Coalición Global do Clima
* Chevron

### Ligazóns externas 
* Texaco (en inglés)
Oliberto Fernández Cid

miniatura|Ficha de Oliberto Fernández no campo de Buchenwald.
miniatura|Datos de Oliberto Fernández cos campos polos que pasou.
**Oliberto Fernández Cid**, nado en Santa Mariña de Aguas Santas (Allariz) o 4 de decembro de 1914, e finado en La Garde (departamento de Var, Francia) o 28 de agosto de 1988, foi un deportado galego aos campos de concentración nazis.

## Traxectoria 
De ideoloxía anarquista, o 7 de outubro de 1936 -durante a guerra civil española- ingresou nas Milicias confederais destinadas en Madrid. Exiliado en Francia, estivo nunha Compañía de Traballadores Españois.

Foi capturado polos alemáns o 4 de xuño de 1940. Entrou no campo de Mauthausen o 19 de decembro de 1941, co número de prisioneiro 4195, procedente do stalag XVII-B Krems-Gneixendorf, tamén localizado en Austria. Segundo a información do campo estaba solteiro, e como profesión recóllese a de campesiño, aínda que tamén era canteiro.

O 9 de decembro de 1942 foi trasladado ao campo de Dachau, co número 38905. Houbo aínda un terceiro traslado, o 20 de xaneiro de 1945, con destino a Buchenwald, ao kommando "S III" en Ohrdruf, co número 131316, clasificado como "Polit. Spanier", preso político español.

Os presos do campo de Ohrduf foron obrigados a escavar un Cuartel de Mando subterráneo para Adolf Hitler, e extensos túneles e fábricas subterráneas. Entre xaneiro e abril de 1945 gran parte dos prisioneiros foron trasladados a Bergen-Belsen e ao campo central de Buchenwald, morrendo moitos deles nesas marchas da morte. Foi o primeiro campo liberado polas tropas de Estados Unidos de América o 4 de abril de 1945, descubrindo o horror, e obrigando á poboación civil da contorna a enterrar os cadáveres que se espallaban polo campo.

Modesto Seara tratou a Oliberto Fernández, e en febreiro do 2019 escribiu o seguinte:

Segundo outras fontes, Oliberto e a súa muller Teo tiveron unha filla, Mercedes.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Amat-Piniella, Joaquim (2014). *K. L. Reich*. Barcelona: Libros del Asteroide.
* Bermejo, Benito; Checa, Sandra (2006). *Libro memorial: españoles deportados a los campos nazis (1940-1945)*. Madrid: Ministerio de Cultura.
* Federación Nacional de Deportados e Internados Resistentes y Patriotas (1969). *Deportación. El horror de los campos de concentración*. Barcelona. Editorial Petronio.
* Hernández de Miguel, Carlos (2015). *Los últimos españoles de Mauthausen. La historia de nuestros deportados, sus verdugos y sus cómplices*. Barcelona. Ediciones B.
* VV. AA. (2004). *Livre-mémorial des déportés de France arrêtés par mesure de répression et dans certains cas per mesure de persécution 1940-1945*. París: Éditions Tirésies.
Pearl Jam Twenty

***Pearl Jam Twenty*** (tamén coñecido como ***PJ20***) é un documental estadounidense de 2011 dirixido por Cameron Crowe sobre a banda Pearl Jam. A rodaxe preliminar xa estaba en marcha en xuño de 2010. Crowe rematou a rodaxe en abril de 2011, despois de usar 12 000 horas de material da banda para o documental. A película estreouse no Festival Internacional de Cine de Toronto de 2011 e tamén contou cun libro e unha banda sonora que a acompañan.

O documental percorre a historia da banda, dende a desaparición de Mother Love Bone, pasando pola súa batalla contra Ticketmaster e a traxedia do Festival de Roskilde no ano 2000.

O filme foi exhibido en salas seleccionadas dos Estados Unidos durante o mes de setembro de 2011, e estreouse o 21 de outubro de 2011 na serie *American Masters* da PBS. Foi publicado en DVD e Blu-ray o 24 de outubro de 2011. Ademais, publicouse un libro escrito por Jonathan Cohen coincidindo co lanzamento do filme.

## Notas
Nixerianos en España

A **inmigración nixeriana en España** refírese ao asentamento de cidadáns da República Federal de Nixeria no Reino de España. En 2024, a comunidade nixeriana en España atopábase entre as 10 meirandes da diáspora nixeriana. Segundo datos de 2022 había 36.367 nixerianos en España. Esta cifra exclúe individuos apátridas e aqueles que adquiriron a nacionalidade española. O número total estímase en 70&nbsp;000 persoas.

## Estatísticas 
Gráfica do censo oficial de poboación nixeriana residente en España (só inclúe cidadáns con pasaporte nixeriano con permiso de traballo en España. Non inclúe apátridas, nacionalizados nin outras circunstancias):

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Relacións España-Nixeria
SDHL 2025-2026

A **tempada 2025-2026 da SDHL** é a 19ª edición da máxima categoría do hóckey sobre xeo feminino de Suecia. O Frölunda defendeu o título conquistado na tempada precedente.
## Equipos 
## Liga regular 
## *Play-offs* 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Sitio oficial da SDHL
Venezolanos en España

A **inmigración venezolana en España** é o terceiro grupo de inmigrantes máis grande de España. Entre os venezolanos que saen do seu país, España é con diferenza o destino máis común para os que se instalan en Europa, debido á similitude de cultura, idioma compartido, e ascendencia entre outras razóns. asd asd. assa as asd as  

A inmigración venezolana a España aumentou como resultado da crise política do país. En xaneiro de 2025, había 692.316 persoas nadas en Venezuela vivindo en España. Destes, 377.809 posuían só a cidadanía venezolana.

A Comunidade de Madrid e as Illas Canarias son as principais zonas de asentamento para os venezolanos en España. Como moitos galegos emigraron a Venezuela no pasado, moitos venezolanos trasládanse a Galicia.

## Datos 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Relacións España-Venezuela
Chema

O hipocorístico **Chema**, derivado do nome José María ou José Manuel, pode referirse a:
* **Chema Urquiola** (1906-1979), nome completo *José María Urquiola Iglesias*, guerrilleiro antifranquista asturiano.
* **Chema Tojeira** (1947-1979), nome completo *José María Tojeira Pelayo*, relixioso galego.
* **Chema Purón** (nado en 1951), nome completo *José María Purón Picatoste*, cantautor español.
* **Chema Fuentes** (1952-1972), nome completo *José María Fuentes Fernández*, estudante galego asasinado pola policía franquista.
* **Chema Madoz** (nado en 1958), nome completo *José María Rodríguez Madoz*, fotógrafo español.
* **Chema Gagino** (nado en 1964), nome completo *José María Gagino Vidal*, cineasta galego. 
* **Chema Paz Gago** (nado en 1966), nome completo *José María Paz Gago*, escritor e profesor galego.
* **Chema Alonso** (nado en 1975), nome completo *José María Alonso Cebián*, hacker español.
* **Chema González San Agustín** (nado en 1980), nome completo *José María González San Agustín*, xogador de baloncesto galego.
* **Chema González** (nado en 1991), nome completo *José María González Calvo*, xogador de baloncesto aragonés.
* **Chema Rodríguez (futbolista)** (nado en 1992), nome completo *José María Rodríguez Benito*, futbolista castelán-manchego. 

A variante vasca **Txema** pode referirse a:
* **Txema Montero** (nado en 1954), avogado e político vasco.
* **Txema Oleaga** (nado en 1963), nome completo *José María Oleaga Zalvidea*, político vasco.

## Véxase tamén 
* Txuma Murugarren (nado en 1964), cantante e compositor vasco.
* Txemi Urtasun (nado en 1984), nome completo *José Miguel Urtasun Uriz*, xogador de baloncesto navarro.
Lola Ferreiro

**Lola Ferreiro Díaz**, nada en Ordes o 29 de xuño de 1957 e finada no mesmo concello o 11 de decembro de 2023, foi unha psiquiatra feminista galega, docente e activista pola memoria histórica e fundadora da Asociación Galega da Muller.

Foi profesora no IES Lamas de Abade. Colaborou en distintos proxectos coa Universidade de Santiago de Compostela ao longo da súa traxectoria laboral. Achegou a perspectiva feminista á práctica clínica e contribuíu á creación de materiais específicos para abordar a educación afectivo-sexual no ensino. Publicou varias obras divulgativas e artigos en prensa (*Nós Diario*).

## Recoñecemento 
O 27 de marzo de 2026 tivo lugar o acto de presentación do proxecto "Saúde, pracer, república e terra malva" para pór en valor de Lola Ferreiro Díaz. Trátase dunha iniciativa do colectivo Ute-pías feministas, integrado Feitoría Verde, Arabías, Atalaias, Illa Bufarda e a Lila de Lilith, que obtivo o Premio Luísa Villalta da Deputación da Coruña 2025 e ten por obxecto difundir a figura da activista e preservar o seu legado. O evento tivo lugar na Casa das Máquinas, en Santiago de Compostela.

## Notas
Mitema

No estudo da mitoloxía, un **mitema** é unha unidade irreducíbel dun mito, un elemento constante (a diferenza dun meme cultural) que sempre aparece intercambiado e reensamblado —«atado» era a imaxe de Lévi-Strauss— con outros mitemas relacionados de diversas formas, ou unido en relacións máis complicadas, coma átomos enlazándose para formar unha molécula. Por exemplo, os mitos de Adonis e Osiris comparten varios elementos, o que leva a algúns investigadores a concluír que comparten unha mesma fonte.

O catalogador de lendas populares Vladimir Propp consideraba que a unidade de análise era o conto individual. Polo contrario, o mitema é o equivalente na mitoloxía aos fonemas, morfemas e sememas nos que a lingüística estructural divide a lingua: as unidades do significado máis pequenas posíbeis dentro dun sistema lingüístico.

Nos anos 1950 Claude Lévi-Strauss adaptou por primeira vez esta técnica de análise lingüística á crítica dos mitos. No seu traballo sobre os sistema mitolóxicos de tribos primitivas, realizado sobre a analoxía coa estrutura lingüística, adoptou o termo *mythème*, coa afirmación de que o sistema de significado dentro dos mitos é moi análogo ao dun sistema lingüístico. Esta idea é un tanto discutida por Roman Jakobson, quen considera que o mitema é un concepto (ou fonema) que non ten significado por si mesmo, senón que este aparece mediante análise sociolóxica.

Lev Manovich tamén usa os termos *sema* e *mitema* no seu libro *The Language of New Media* para describir aspectos da cultura cós que entran en diálogo as imaxes xeradas por ordenador.

O teórico literario José Manuel Losada, creador da Mitocrítica Cultural, define o mitema como a unidade temática e mitolóxica cuxa indispensábel dimensión transcendente ou sobrenatural capacítao para interactuar con outros mitemas na formación dun mito. Se os temas teñen razón mítica, é dicir, atravesada de transcendencia, son mitemas; do contrario, son unicamente temas narrativos. O teórico subliña que os mitos poden compartir mitemas, xa que poden interactuar libremente entre si e crear varios mitos co seu propio «ADN». Así e todo, os mitemas non son infinitos, polo que existen mitos cá mesma configuración de mitemas, o que significa que son variacións dun mesmo mito idénticos no seu «ADN».

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
* 
* 
* 

### Outros artigos 
* Mitoloxía
* Mitocrítica
* Mito
* Mitoloxema
* Arquetipo
* Meme
* Gilbert Durand
* José Manuel Losada
Edward Lee (cociñeiro)

**Edward Lee**, nado o 2 de xullo de 1972, como **Lee Kyun** (en ), é un famoso cociñeiro, autor e restaurador estadounidense. Apareceu en numerosos programas de televisión como *The Mind of a Chef*, *Iron Chef America*, *Top Chef*, *MasterChef* e *Culinary Class Wars*. Lee posúe varios restaurantes en Louisville, Kentucky e Washington, D.C. e foi nomeado varias veces ao Premio da Fundación James Beard. En 2019, Lee foi galardoado co premio James Beard polo seu premio *Buttermilk Graffiti*, así como o Premio Humanitario James Beard pola súa organización sen ánimo de lucro, a Iniciativa LEE, en 2024.

En 2025, Lee presentou o programa de telerrealidade ''Edward Lee's Country Cook''.

## Notas
La hija cóndor

***La hija cóndor*** é un filme de 2025 dirixido por Álvaro Olmos Torrico, e rodado en quechua e castelán. É unha coprodución entre Bolivia, o Perú e o Uruguai. Está protagonizado por Nely Huayta, Marisol Vallejos Montaño e María Magdalena Sanizo.

## Sinopse 
Clara é unha rapaza que aprende o oficio de parteira da súa nai adoptiva, mais soña con ser unha estrela da música folclórica na gran cidade.

## Personaxes 
* Marisol Vallejos Montaño como Clara
* María Magdalena Sanizo como Ana, a parteira
* Nely Huayta

## Notas
Ecosistema ciclista

[miniatura|300px|dereita|Do mesmo xeito que nos [ecosistema|ecosistemas biolóxicos nos que o grao de madurez se relaciona tanto co medio físico como cunha alta biodiversidade, nun ecosistema ciclista desenvolvido a infraestrutura intégrase coa práctica cotiá da bicicleta, o que favorece a aparición de diversos usos do ciclismo urbano e promove un acceso inclusivo, facilitando que persoas de distintas idades, capacidades e xéneros empreguen a bicicleta.]]

**Ecosistema ciclista** refírese ao conxunto de infraestruturas e servizos asociados, como redes ciclistas, aparcadoiros, tendas, talleres ou a integración con outros medios de transporte; de actores directamente implicados, como os ciclistas, as organizacións ciclistas e as empresas do sector; de marcos institucionais, entre eles as políticas públicas, a lexislación ou o grao de implicación das administracións públicas; de factores socioculturais, como as actitudes sociais, os elementos culturais e as prácticas habituais da poboación; así como de compoñentes tecnolóxicos, como aplicacións dixitais, solucións de electrificación ou novos deseños de bicicletas, que en conxunto interactúan e configuran o contorno no que se desenvolve o uso da bicicleta como medio de transporte cotián, actividade recreativa ou práctica deportiva. Este concepto destaca a interdependencia entre todos estes compoñentes que facilitan, regulan e promoven o ciclismo dentro dun territorio ou comunidade.

No ámbito da planificación urbana e da mobilidade activa, o ecosistema ciclista utilízase como ferramenta analítica para avaliar o grao de desenvolvemento do ciclismo nun territorio. O seu estudo permite identificar fortalezas e carencias na provisión de infraestruturas, na oferta de servizos, no apoio institucional e na integración social da bicicleta. Así mesmo, pon de relevo a importancia da coordinación entre os distintos compoñentes do sistema, xa que o desenvolvemento equilibrado de todos eles resulta clave para favorecer un uso seguro, accesible e xeneralizado da bicicleta. Este enfoque integral contribúe a orientar estratexias e políticas destinadas a fomentar a mobilidade ciclista e a mellorar a calidade de vida urbana.

## Notas 
## Véxase tamén
* Activismo ciclista
* Cultura ciclista
* Ciclabilidade
Cultura ciclista

miniatura|300px|dereita|A bicicleta é o medio de transporte máis utilizado nalgúns países.
A **cultura ciclista** ou **cultura da bicicleta** refírese ao conxunto de prácticas, normas sociais, valores e infraestruturas que configuran o uso e a integración da bicicleta como medio de transporte cotián, actividade recreativa ou elemento de identidade colectiva dentro dunha sociedade, comunidade, grupo social ou subcultura determinada.

O desenvolvemento dunha cultura ciclista adoita estar relacionado coa existencia de movementos cidadáns, a creación de infraestruturas axeitadas e coa adopción de políticas públicas favorables ao ciclismo. Elementos como vías ciclistas seguras, aparcadoiros para bicicletas, sistemas de bicicletas públicas ou campañas de educación ciclista facilitan a súa adopción.

Algúns países, como Países Baixos e Dinamarca, así como determinadas cidades, entre elas París, Barcelona, Valencia, Vitoria-Gasteiz ou Sevilla, son amplamente recoñecidos polo desenvolvemento e a consolidación dunha cultura ciclista, caracterizada por un uso cotián da bicicleta e pola presenza de infraestruturas e políticas públicas orientadas a favorecer este medio de transporte.

## Notas 
## Véxase tamén
* Activismo ciclista
* Ciclabilidade
* Ecosistema ciclista
Emily Anderson

**Emily Anderson**, nada en Galway o 17 de marzo de 1891 e finada en Londres o  26 de outubro de 1962, foi unha académica irlandesa de ascendencia alemá, historiadora da música e criptoanalista da Escola de Códigos e Cifrados do Goberno Británico (ahora GCHQ) durante case 30 anos. Foi recoñecida coa Orde do Imperio Británico.

## Traxectoria 
No outono de 1917, a Anderson ofrecéronlle  un posto na sección de criptoanálise do servizo de intelixencia do Ministerio de Guerra británico, o MI1 . Aceptou e trasladouse a Londres para asumir as súas funcións en xullo de 1918. Durante a Primeira Guerra Mundial, Anderson renunciou ao seu posto académico. Recibiu adestramento para unirse ao WAAC Hush, un grupo de mulleres que traballaban como descifradoras de códigos na fronte francesa, pero Anderson nunca foi despregada. A súa axudante no MI1 nese momento era Alda Milner-Barry.

En 1919, Anderson regresou a Cork para retomar a súa carreira académica. O maior da Armada británica Malcolm Vivian Hay e o criptógrafo Alastair Denniston nomearon a Anderson criptoanalista na entón recentemente formada Escola de Código e Cifrado do Goberno (agora GCHQ). Anderson aceptou o nomeamento, pero solicitou igualdade salarial e laboral cos homes que realizaban o mesmo traballo. O 10 de xaneiro de 1920, retomou a súa carreira no GCHQ, baixo o pretexto de ser empregada do Ministerio de Asuntos Exteriores. Anderson finalmente converteuse en xefa da sección diplomática italiana. 

Paralelamente a súa carreira secreta en GCCS, Anderson tivo recoñecemento público polo seu  traballo como historiadora da música e tradutora.  En 1923, publicou unha tradución do libro de Benedetto Croce sobre Goethe. Editou e traduciu *Las cartas de Mozart y su familia*, que se publicou en 1938. As súas  *Cartas a Beethoven* publicaronse en 1961.

A Royal Philharmonic Society outorga o Premio anual Emily Anderson a violinistas novos na súa honra. A NUI Galway chamou á súa sala de concertos Emily Anderson Concert Hall na súa memoria. Music for Galway, en colaboración coa NUI Galway, organiza un concerto anual na súa honra.

## Notas
Adri Embarba

**Adrián "Adri" Embarba Blázquez**, nado en Madrid o 7 de maio de 1992, é un futbolista español que xoga de extremo dereito no Almería, da Segunda División.

## Traxectoria 
Formado nas canteiras do  Real Madrid, o Alcalá, o Leganés e o Getafe, debutou na Terceira División na tempada 2011/12, nas filas do CD Marchamalo, antes de pasar polo Carabanchel.

En xullo de 2013 fichou polo Rayo Vallecano, sendo destinado ao filial, tamén en Terceira. Debutou co primeiro equipo na Primeira División o 30 de agosto dese ano, substituíndo ao galego Iago Falque nun partido contra o Levante. Militou no primeiro equipo de Vallecas ata 2020, acadando os 240 partidos e 20 goles.

O 23 de xaneiro de 2020 foi traspasado ao Espanyol, despois de que este club pagase os 10 millóns de euros da súa cláusula de rescisión. Tras descender na súa primeira tempada, foi unha das pezas principais do equipo no seu regreso á máxima categoría na campaña seguinte, anotando nove goles.

No 2022 fichou polo Almería e en 2024 regresou ao Rayo Vallecano, antes de recalar de novo no Almería en 2025.

## Notas
Sinners (filme de 2025)

***Sinners*** é un filme estadounidense de 2025 producido, escrito e dirixido por Ryan Coogler. Está ambientado en 1932 no delta do Mississippi, e está protagonizado por Michael B. Jordan no papel de dous irmáns xemelgos que regresan ao seu fogar e teñen que enfrontar un mal sobrenatural. O resto do elenco está composto por Hailee Steinfeld, Miles Caton (no seu debut), Jack O'Connell, Wunmi Mosaku, Jayme Lawson, Omar Benson Miller e Delroy Lindo.

Coogler comezou a desenvolver o filme a través da súa produtora Proximity Media, con Jordan no papel principal. O proxecto anunciouse en xaneiro de 2024 e, tras unha guerra de ofertas, Warner Bros. Pictures adquiriu os dereitos de distribución o mes seguinte. Escolléronse outros papeis en abril. A fotografía principal tivo lugar de abril a xullo de 2024. Ludwig Göransson, colaborador de Coogler dende hai moito tempo, compuxo a banda sonora e exerceu como produtor executivo.

## Personaxes 
* Michael B. Jordan como:
** Elijah "Smoke" Moore
** Elias "Stack" Moore
* Hailee Steinfeld como Mary
* Miles Caton como Samuel "Sammie" Moore
** Buddy Guy como Sammie de vello
* Jack O'Connell como Remmick
* Wunmi Mosaku como Annie
* Jayme Lawson como Pearline
* Omar Benson Miller como Cornbread
* Delroy Lindo como Delta Slim
* Peter Dreimanis como Bert
* Lola Kirke como Joan
* Li Jun Li como Grace Chow
* Saul Williams como Jedidiah Moore
* Yao como Bo Chow
* David Maldonado como Hogwood
* Helena Hu como Lisa Chow
* Andrene Ward-Hammond como Ruthie
* Nathaniel Arcand como Chayton
* Emonie Ellison como Therise

## Notas
Tiberio Fernández Lorenzo

miniatura|Ficha da entrada no campo de Mauthausenminiatura|Carta da Cruz Vermella ao primo de Tiberio, Manuel, comunicándolle o seu pasamento
**Tiberio Fernández Lorenzo**, nado en Corzos (A Veiga) o 22 de setembro de 1912, e finado no campo de concentración de Gusen o 11 de decembro de 1941, foi un exiliado galego deportado aos campos de concentración nazis.

## Traxectoria 
Xulgado en Ourense por "Rebelión militar" o 25 de novembro de 1936, foi declarado en rebeldía. Toda a súa familia sufriu a represión franquista, mesmo o seu irmán Clemente, militante de Izquierda Republicana e concelleiro da Veiga, que foi fusilado pola Garda Civil o 26 de novembro de 1936.

Entrou en Mauthausen o 3 de marzo de 1941, procedente do Stalag X-B (:Sandbostel), co número 3771. Foi clasificado como labrego e estado civil solteiro. En abril de 1941 foi trasladado a Gusen.

No rexistro da morte do campo de Mauthausen figura como contacto familiar unha curmá, Hortensia Abelaira, que vivía en Le Vert Galant (Seine et Oise, Francia). Ao mesmo enderezo pero a nome de Manuel Abelaira remitiu o 4 de xullo de 1944 a Cruz Vermella a información da morte de Tiberio en Gusen. Porén, o aviso de deceso do 25 de xuño de 1952 non foi enviado ao descoñecerse o enderezo da familia.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Amat-Piniella, Joaquim (2014). *K. L. Reich*. Barcelona: Libros del Asteroide.
* Bermejo, Benito; Checa, Sandra (2006). *Libro memorial: españoles deportados a los campos nazis (1940-1945)*. Madrid: Ministerio de Cultura.
* Federación Nacional de Deportados e Internados Resistentes y Patriotas (1969). *Deportación. El horror de los campos de concentración*. Barcelona. Editorial Petronio.
* Hernández de Miguel, Carlos (2015). *Los últimos españoles de Mauthausen. La historia de nuestros deportados, sus verdugos y sus cómplices*. Barcelona. Ediciones B.
* VV. AA. (2004). *Livre-mémorial des déportés de France arrêtés par mesure de répression et dans certains cas per mesure de persécution 1940-1945*. París: Éditions Tirésies.
Rumiñahui

**Rumiñahui**, nado a finais do século XV no actual Ecuador, e finado o 25 de xuño de 1535, foi un xeneral durante a guerra civil inca. As ortografías hispanizadas do seu nome inclúen *Rumiaoui*, *Ruminavi*, *Ruminagui*, *Rumiñagui* e *Rumiñawi*. Despois da morte do emperador Atahualpa, liderou un levantamento en 1533 contra os españois na parte norte do Imperio Inca (actual Ecuador). Segundo a tradición ordenou que o tesouro da cidade se escondese e a cidade se queimase. Aínda que capturado e torturado, nunca revelou o tesouro. Dende 1985, o 1º de decembro celébrase como día de conmemoración dos seus actos.

## Traxectoria 
Nado en Pillaro, na moderna provincia de Tungurahua, en Ecuador, e recibiu o nome de **Ati II Pillahuaso**. Os historiadores incas tenden a crer que era medio irmán de Atahualpa, nacido dunha nobre nativa.

Máis tarde na vida, despois de converterse nun importante guerreiro e líder militar, foi chamado **Rumiñahui** (do kichwa *rumi* que quere dicir pedra, rocha; e *ñawi* que quere dicir ollo, cara, "ollo de pedra", "cara de pedra", "ollo de rocha" ou "cara de rocha").

Cando Francisco Pizarro encarcerou a Atahualpa e o retivo no Cuarto do Rescate, Rumiñawi levou forzas a Cajamarca para entregar unha enorme cantidade de ouro para a súa liberación. Despois de que os españois executasen a Atahualpa, Rumiñawi regresou a Quito. Crese que ordenou que o tesouro dos Llanganatis fose lanzado a un lago ou enterrado na neve.

Rumiñahui ordenou que se incendiase a antiga cidade de Quito. Tamén ordenou que se matasen as principais damas dos templos que se negaran a fuxir para evitar que fosen capturadas polos soldados estranxeiros. Rumiñahui foi finalmente capturado polos españois, que o torturaron e mataron, enfurecidos pola súa barbarie. Eles tamén querían o tesouro, pero nunca revelou a localización do tesouro.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Conquista española do Imperio Inca
* Asociación Rumiñahui
Ácido 3-desoxi-D-mano-oct-2-ulosónico

O '*ácido 3-desoxi-D-*mano*-oct-2-ulosónico**, tamén chamado **ácido cetodesoxioctónico** (**KDO**; símbolo da IUPAC  **Kdo*'), é un ácido ulosónico dunha 2-cetooctosa que usan as bacterias na síntese de lipopolisacáridos. O prefixo D-*mano* indica que os catro centros quirais teñen a mesma configuración que a D-manosa.

[400px|miniatura|esquerda|Ciclación do ácido 3-desoxi-D-*mano*-oct-2-ulosónico ao seu β-[anómero. Os centros quirais indícanse por medio de asteriscos.]]

## Notas
Jesús Fernández Rodríguez

miniatura|Aviso de deceso
**Jesús Fernández Rodríguez**, nado en Cotarós (A Pobra de Trives) o 16 de marzo de 1918, e finado no campo de concentración de Gusen o 7 de novembro de 1941, foi un refuxiado galego deportado aos campos de concentración nazis.
## Traxectoria 
O 24 de novembro de 1938, durante a guerra civil española, foi nomeado tenente de infantería, coa antigüidade de 31 de decembro de 1936. Ao finalizar a guerra fuxiu a Francia, e pertenceu á Compañía de Traballadores Estranxeiros número 12, creada no campo de Argelès-sur-Mer o 1 de marzo de 1940. Estaba ao servizo de 6éme Armée, destinada no Col du Parpaillon, nos Alpes do Sur. Por alí pasaron uns 500 republicanos españois, coidando e renovando a estrada e o túnel. Aínda existe unha "cabane des Espagnols" na zona, que data da época.

Entrou en Mauthausen co número 5509 o 27 de xaneiro de 1941, procedente do Frontstalag 140 Belfort e do Stalag XI B de Fallingbostel. Rexistrado como labrego, católico e solteiro. Os frontstalag eran campos de prisioneiros do exército alemán situados no territorio ocupado. En abril de 1941 foi trasladado a Gusen, onde faleceu.

O 25 de xuño de 1952 as autoridades francesas enviaron o aviso de deceso a Cotarós, a nome do seu pai, Maximino.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
* 
* 
* 
*
Inmigración en Galicia

[thumb|Restaurante chinés na [A Coruña|Coruña.]]
A **inmigración en Galicia** é un fenómeno demográfico e social que adquiriu especial relevancia dende finais do século XX e comezos do século XXI. Tradicionalmente considerada unha terra de emigración, Galicia experimentou nas últimas décadas un cambio progresivo cara a un saldo migratorio positivo, caracterizado pola chegada de poboación estranxeira e o retorno de emigrantes galegos e os seus descendentes.

A presenza de inmigración en Galicia foi durante séculos reducida. Por exemplo, no século XVIII existían pequenos grupos de estranxeiros (franceses, portugueses, italianos, alemáns e en menor medida ingleses, irlandeses e flamengos), asentados nas cidades máis poboadas como A Coruña, Vigo, Santiago de Compostela e Ferrol, vinculados a actividades comerciais e administrativas. A cifra de inmigrantes máis elevada nesta época era de pouco máis de 700 rexistrados en 1791.

O cambio significativo prodúcese a finais do século XX, cando Galicia comeza a rexistrar un aumento da inmigración exterior e do retorno de emigrantes, configurando un novo escenario migratorio. Dende o ano 2000, a poboación inmigrante en Galicia medrou de maneira sostida. A comezos do século XXI, o número de persoas estranxeiras empadroadas multiplicouse case por catro en menos dunha década.

No contexto máis recente, a inmigración converteuse nun elemento clave para o mantemento da poboación. En 2026, as persoas nadas no estranxeiro representan arredor do 13 % da poboación galega, unha cifra histórica que triplica os valores rexistrados a comezos dos anos 2000. Ademais, dende mediados da década de 2010, Galicia presenta un saldo migratorio positivo, o que contribúe a frear o envellecemento e a perda de poboación.

Un trazo característico do caso galego é a importancia dos retornados, é dicir, persoas de orixe galega que regresan tras emigrar ou descendentes de emigrantes que se estabelecen no país.

## Inmigración por país de orixe 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Demografía de Galicia
* Diáspora galega
La anatomía de los caballos

***La anatomía de los caballos*** é un filme de 2025 dirixido e coescrito por Daniel Vidal Toche e rodado en quechua e castelán. É unha coprodución entre o Perú, Colombia, España e Francia. Está protagonizado por Edith Ramos e Juan Quispe.

## Sinopse 
Ángel regresa á súa aldea andina para unirse á revolución de Túpac Amaru II. O século XVIII e a actualidade conviven no medio dos disturbios da cidade tras a desaparición de Sara, a quen algúns cren que morreu por mor dun meteorito.

## Notas
Yanuni

***Yanuni*** é un filme documental de 2025 escrito, dirixido e coproducido por Richard Ladkani. Leonardo DiCaprio é un dos coprodutores. O filme trata sobre a líder indíxena Juma Xipaia do pobo xipaia, que loita por protexer as terras tribais malia os intentos de asasinato.

Estreouse mundialmente no Festival de Cinema de Tribeca o 14 de xuño de 2025. Formou parte da Gala de Clausura do festival.

Foi preseleccionado na categoría de mellor documental na 98ª edición dos Óscar.

## Elenco 
[miniatura|[Juma Xipaia en 2023.]]
* Juma Xipaia
* Hugo Loss

## Notas
Juma Xipaia

**Juma Xipaia**, nada en 1991, é unha activista indíxena brasileira, líder do pobo xipaia, e a primeira muller en ser líder da rexión do Xingú Medio. É recoñecida internacionalmente pola súa defensa dos dereitos indíxenas, a protección ambiental e a súa resistencia contra o proxecto da represa hidroeléctrica Belo Monte na Amazonia.

## Traxectoria 
Juma Xipaia naceu en 1991 na aldea de Tucamã, no río Iriri no Pará, no Brasil. Tamén traballa como asesora do Movemento de Mulleres de Xingu e apoia iniciativas para combinar coñecementos tradicionais e científicos en beneficio da súa comunidade.

## Notas
Ponte do Pasatempo

A **ponte do Pasatempo** ou **ponte de Ruzos** é unha ponte medieval sobre o río Valiñadares, que se atopa no barrio dos Muíños, na parroquia do Carme (Mondoñedo).

## Características
Construída con cachotaría de lousa e rematada con perpiaños de granito, consta dun único arco de medio punto. O estado actual correspóndese cunha restauración realizada a finais do século XVIII. e segue a discorrer o Camiño do Norte.

## Lenda 
A ponte está relacionada coa execución do mariscal Pardo de Cela. Segundo relata a lenda, a súa dona Isabel de Castro traía consigo o indulto real para o seu esposo, mais ao chegar á ponte foi retida por uns cóengos disfrazados, namentres Pardo de Cela era executado na praza da Catedral de Mondoñedo.

## Notas
## Véxase temén 
### Outros artigos 
*Pardo de Cela
Pobo xipaia

Os **xipaias** son un pobo indíxena da Amazonia brasileira, cuxo territorio tradicional se atopa nas concas dos ríos Iriri e Curuá no estado do Pará. Historicamente hábiles navegantes e construtores de canoas, os xipaia soportaron séculos de desprazamento, violencia e traballo forzado, pero mantiveron unha identidade cultural distinta e continúan reclamando e defendendo as súas terras ancestrais.

## Historia 
[miniatura|250px|[Juma Xipaia, líder do pobo xiapia e a primeira muller en ser líder da rexión do Xingú Medio.]]
Os xipaias menciónanse por primeira vez en relatos do século XVII, vivindo nas cabeceiras do río Xingu. A súa experiencia na construción e navegación de canoas de fondo plano (ubás) permitiulles viaxar extensamente por toda a rexión. As incursións coloniais por parte dos holandeses, irlandeses, británicos e, máis tarde, portugueses levaron á fundación de postos comerciais e plantacións ao longo do Xingu, o que provocou conflitos violentos e relocalizacións forzosas. En 1750, o sacerdote xesuíta Roque Hunderfund estabeleceu a Misión de Tavaquara preto da actual Altamira, reasentando pola forza os xipaias e os grupos veciños como os kuruaya, os juruna e os arara.

Ao longo dos séculos XIX e comezos do XX, os xipaias foron desprazados aínda máis polo auxe do caucho, as incursións dos mebengokre (caiapó), mundurucú e carajá, e a chegada dos caucheiros que explotaban a man de obra indíxena. As enfermidades, a violencia e as políticas de asimilación reduciron drasticamente o seu número. En 1920, só quedaban uns 30 individuos xipaias, dispersos e casados ​​con outros grupos.

A pesar destes desafíos, os xipaia comezaron un proceso de reunificación na década de 1970, reconstruíndo aldeas no río Iriri e recuperando territorio baixo o liderado de familias como a de Tereza Xipaya de Carvalho.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* *Yanuni*, filme documental de 2025.

### Bibliografía 
* 
*
Magnetófono

Un **magnetófono**, tamén coñecido como **gravador de fita magnética**, **reprodutor de casetes** ou simplemente **gravadora de casetes**, é un dispositivo de gravación e reprodución de son que grava e reproduce sons normalmente usando fita magnética para o almacenamento. Na súa forma actual, grava un sinal fluctuante movendo a fita por unha cabeza magnética que polariza os dominios magnéticos da fita en proporción ao sinal sonoro. Os dispositivos de gravación en fita inclúen o magnetófono de bobina aberta e o reprodutor de casetes, que usa unha casete para o almacenamento.

O uso da fita magnética para a gravación de son orixinouse arredor de 1930 en Alemaña como fita de papel con laca de óxido. Antes do desenvolvemento da fita magnética, os magnetófonos de arame demostraran con éxito o concepto de gravación magnética, pero nunca ofreceron unha calidade de son comparable aos outros estándares de gravación e emisión da época. Esta invención alemá foi o comezo dunha longa serie de innovacións que levaron ás gravacións en fita magnética actuais.

A fita magnética revolucionou tanto as industrias da radiodifusión como as da gravación musical. Deulles aos artistas e produtores o poder de gravar e regravar son cunha perda mínima de calidade, así como de editar e reorganizar as gravacións con facilidade. As tecnoloxías de gravación alternativas da época, os discos de transcrición e os magnetófonos de arame, non podían proporcionar nin de lonxe este nivel de calidade e funcionalidade.

Desde que algúns dos primeiros refinamentos melloraron a fidelidade do son reproducido, a fita magnética converteuse no medio de gravación analóxica de maior calidade dispoñible. A partir da primeira década do século XXI, a fita magnética analóxica foi substituída en gran medida polas tecnoloxías de gravación dixital.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas
Abadín (apelido)

**Abadín** é un apelido galego. En orixe facía referencia ao lugar de residencia ou procedencia da persoa, coincidentes co topónimo Abadín.

En xaneiro de 2023 existían 303 persoas en Galicia co apelido Abadín, ben sexa como primeiro ou segundo apelido.

## Etimoloxía 
O nome Abadín en a súa orixe no xenitivo *Abbatini*, do nome latino *Abbatinus*. Nun documento de 1195 aparece a forma *Abbatinus*.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Lista de apelidos galegos
### Ligazóns externas 
* Os apelidos en galego. Orientacións para a súa normalización da Real Academia Galega, 2016.
Antonio Sola

**Antonio Sola Villalba**, nado en Utrillas o 24 de xaneiro de 2001, é un futbolista aragonés que xoga na posición de lateral esquerdo. O seu equipo actual é o Bergantiños Fútbol Club da Segunda Federación.

## Traxectoria
### Primeiros anos
Sola comezou a súa carreira deportiva nas categorías inferiores do Real Zaragoza, do CD Giner Torrero e do CD Utrillas. No ano 2015 ingresou en La Masia do Fútbol Club Barcelona.

### Zaragoza
O 27 de xullo de 2020, tras finalizar a súa formación, Sola regresou ao Zaragoza e foi asignado inicialmente ao Deportivo Aragón da Terceira División. O seu debut sénior co equipo filial tivo lugar o 18 de outubro de 2020, cando foi xogador titular nun partido contra o CF Illueca. O 15 de novembro dese ano marcou o seu primeiro gol sénior para unha vitoria por 2-1 contra a UD Fraga.

O debut profesional de Sola na Segunda División ocorreu o 22 de novembro de 2020, cando participou nun encontro do Real Zaragoza contra a Sociedad Deportiva Ponferradina. Neste partido Sola entrou como substituto de Sergio Bermejo e anotou un autogol para unha derrota final por 1-2.

### Ejea
No verán de 2024 anunciouse a fichaxe de Sola pola Sociedad Deportiva Ejea da Segunda Federación.

### Bergantiños
En xullo de 2025 pasou a formar parte do Bergantiños Fútbol Club da Segunda Federación.

## Vida persoal
Antonio Sola ten un irmán xemelgo, Raúl, que tamén é futbolista. Na tempada 2025/26 xoga no Atlético Sanluqueño da Primeira Federación.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Antonio Sola en LaPreferente.com
Calle Málaga

***Calle Málaga*** é un filme dramático de 2025 dirixido por Maryam Touzani, no seu debut como directora en español, coescrita por Touzani e Nabil Ayouch. Está protagonizada por Carmen Maura como Maria Angeles, unha muller que loita por manter a súa casa da infancia en Marrocos despois de que a súa filla Clara (Marta Etura) decide vendela. 

A película tivo a súa estrea mundial na sección Venice Spotlight do 82º Festival Internacional de Cine de Venecia o 29 de agosto de 2025, onde gañou o Premio do Público da sección. 

## Notas
Maryam Touzani

**Maryam Touzani** (en ) nada en Tánxer  o 18 de xullo de 1980, é unha documentalista, guionista, actriz e realizadora marroquí.

## Traxectoria 
En 2019 dirixiu a súa primeira longametraxe, *Adam* na que denuncia a situación de "ilegalidade" das mulleres solteiras embarazadas en Marrocos e a exclusión social das viuvas que non queren volver a casar. A súa segunda película, *Le bleu du caftan*, estreouse no Festival de Cannes en 2022 onde gañou o premio da FIPRESCI.

En 2026 dirixiu o seu primeiro filme en español *Calle Málaga* elixida para representar a Marrocos nos premios Oscar.

## Notas
PL/M

**PL/M** (acrónimo de ***P**rogramming **L**anguage for **M**icrocomputers* ou «Linguaxe de Programación para Microcomputadoras») é unha linguaxe de programación de alto nivel creada por Gary Kildall en 1972 para os microprocesadores Intel. O soporte de Intel para PL/M xa non existe, pero os tradutores de PL/M a C aínda existen.

## Características 
O PL/M incorporou a reprodución de conceptos das linguaxes preexistentes como PL/I, ALGOL e XPL, e integrou un macroexecutor. A diferenza das linguaxes contemporáneas como Pascal, C ou BASIC, PL/M non ten unha funcionalidade estándar para a xestión de entrada/saída. Incluía funcións escritas para acceder ao hardware do procesador a baixo nivel e, por esa razón, admitía de forma moi eficiente o acceso directo a calquera enderezo de memoria, ao porto de E/S e ao indicador de interrupción do procesador.

PL/M foi a linguaxe na que Kildall escribiu o sistema operativo CP/M; Os compiladores PL/M estiveron dispoñibles para varias plataformas: Intel 4004, 8008, 8080,tamén había «compiladores cruzados», é dicir, executábanse noutros entornos, como o DOS de Microsoft ou o VAX/VMS de Digital Equipment Corporation.

## Código de exemplo 
```rexx
FIND: PROCEDURE(PA,PB) BYTE;
    DECLARE (PA,PB) BYTE;
    /* FIND THE STRING IN SCRATCH STARTING AT PA AND ENDING AT PB */
    DECLARE J ADDRESS,
        (K, MATCH) BYTE;
    J = BACK ;
    MATCH = FALSE;
        DO WHILE NOT MATCH AND (MAXM > J);
        LAST,J = J + 1; /* START SCAN AT J */
        K = PA ; /* ATTEMPT STRING MATCH AT K */
            DO WHILE SCRATCH(K) = MEMORY(LAST) AND
                NOT (MATCH := K = PB);
            /* MATCHED ONE MORE CHARACTER */
            K = K + 1; LAST = LAST + 1;
            END;
        END;
    IF MATCH THEN /* MOVE STORAGE */
        DO; LAST = LAST - 1; CALL MOVER;
        END;
    RETURN MATCH;
    END FIND;
```

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* CP/M

### Ligazóns externas 
*
Chema Rodríguez (futbolista)

**José Manuel Rodríguez Benito**, coñecido como **Chema Rodríguez** ou simplemente **Chema**, nado en Caudete o 3 de marzo de 1992, é un futbolista castelán-manchego. Xoga principalmente como defensa central e tamén pode ocupar a posición de lateral. O seu equipo actual é o Racing de Ferrol da Primeira Federación.

## Traxectoria
### Primeiros anos
Chema completou a súa formación nas categorías inferiores do Elche Club de Fútbol. En 2010 realizou o seu debut sénior co Elche Club de Fútbol Ilicitano. Posteriormente xogou no Atlético de Madrid "C" e no Club Atlético de Madrid B.

### Alcorcón
En xaneiro de 2013 fichou pola Agrupación Deportiva Alcorcón e foi asignado inicialmente ao equipo filial da Terceira División. O debut profesional de Chema co primeiro equipo tivo lugar o 6 de outubro de 2013, cando foi titular nun empate 0-0 contra o Eibar da Segunda División.

O 30 de marzo de 2014 anotou o seu primeiro gol profesional para unha derrota do Alcorcón por 3-1 perante o Girona Fútbol Club. O 9 de xullo dese ano foi promovido definitivamente ao primeiro equipo.

### Levante
O 5 de agosto de 2016 asinou un contrato de catro anos co Levante Unión Deportiva da Segunda División. Durante a tempada 2016/17 xogou 33 partidos e anotou 3 goles, contribuíndo a alcanzar o ascenso do Levante á Primeira División.

Chema alcanzou a súa estrea na máxima categoría española o 21 de agosto de 2017, cando participou nunha vitoria por 1-0 contra o Villarreal Club de Fútbol. Un mes despois anotou o seu primeiro gol na Primeira División para un triunfo por 3-0 perante a Real Sociedad.

### Nottingham Forest
O 8 de agosto de 2019 anunciouse a fichaxe de Chema polo Nottingham Forest FC da EFL Championship. O seu debut oficial tivo lugar 19 días despois, cando entrou como substituto nunha vitoria por 3-0 contra o Derby County F.C. na EFL Cup. 

### Getafe e Eibar
O 30 de xaneiro de 2020 foi traspasado ao Getafe Club de Fútbol da Primeira División. O 11 de xaneiro de 2022 foi cedido ao Eibar para o resto da tempada 2021/22 na Segunda División.

O 21 de xullo de 2022, tras finalizar a súa vinculación co Getafe, Chema fichou definitivamente polo Eibar cun contrato por tres anos. O 13 de agosto de 2023 regresou ao Alcorcón a través dunha cesión por unha tempada. Posteriormente volveu ao Eibar até a expiración do seu contrato en xuño de 2025.

### Racing de Ferrol
En setembro de 2025 anunciouse a chegada de Chema ao Racing de Ferrol da Primeira Federación.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Chema en LaPreferente.com
Alexandra Cabana Outeiro

**Alexandra Cabana Outeiro**, nada en Cangas o 14 de abril de 1975, é unha historiadora galega.

## Traxectoria 
Aínda que nada en Cangas do Morrazo en 1975, é luguesa de crianza e residencia. É Catedrática de Ensino Secundario, profesora de Xeografía, Historia e Arte no IES da Terra Chá (Castro Ribeiras de Lea).

Licenciouse en Historia na Universidade de Santiago de Compostela, na que tamén se doutorou en 2003 cunha tese de doutoramento S*antiago de Compostela do século XIV ó XV: O Tombo H da Catedral de Santiago, edición e estudio histórico,* que foi premiada co Ferro Couselo de Investigación en 2001.

É especialista en paleografía e documentación medieval. Formou parte do equipo do Tesouro Medieval Informatizado da Lingua Galega do 2003 ó 2006, e da Comisión Técnica de Gallaeciae Monumenta Historica desde o 2019, na que elaborou a compilación *Fontes editadas para a Historia Medieval de Galicia. Os últimos vinte e cinco anos (1986-2011)*. De 2003 ó 2006 foi formante, como paleógrafa, do equipo de investigadores do proxecto Xelmírez (Corpus Romance da Galicia Medieval) do Instituto da Lingua Galega.

Foi vicepresidenta da Asociación Galega de Historiadores e fundadora e coordinadora de *Murguía. Revista Galega de Historia*, na que ten publicado varios artigos sobre patrimonio e lingua galega na Idade Media. Ten colaborado na creación de exposicións, elaboración de guías e roteiros, destacando a súa *Guía da Provincia de Lugo* en coautoría con Darío Xohán Cabana ou a exposición e publicación *250 anos das Feiras do San Froilán* con DeHistoria, Caixavigo, Concellos de Santiago, de Monterroso e de Lugo.

## Obras 
* *Guía da provincia de Lugo: Historia, Patrimonio, Gastronomía* (1998). Caixavigo.
* *Monterroso na Ulloa* (2001). Arts&Press. ISBN 978-84-606-3078-4. Con Darío Xohán Cabana.
* *O Tombo H da Catedral de Santiago*. *Documentos anteriores a 1397* (2003). Concello de Valga. ISBN 978-84-606-4513-9.

* *Fontes editadas para a historia medieval de Galicia. Os últimos vinte e cinco anos (1986-2011)* (2014). Gallaeciae Monumenta Historica, Consello da Cultura Galega.
* *O Castelo da Lúa - Rianxo. Construción e propiedade ao longo dos tempos* (2023). Ed. de autor. ISBN 978-84-09-50455-8. Con Héitor Picallo.

### Obra colectiva 
* *Homenaje a José García Oro* / coord. por Miguel Romaní Martínez, María Angeles Novoa Gómez (2002). ISBN 84-8121-979-7. páxs. 49-64: «O tombo H de catedral de Santiago»
* *250 anos das feiras do San Froilán* (2004). Concello de Lugo. ISBN 978-84-930760-3-0.
* *30 castelos e torres galegas para descubrir un reino* (2023). Sermos Galiza. ISBN 978-84-09-54926-9.

## Notas