Bruxo, bruxa

[miniatura| Esta pintura de [Thompkins H. Matteson chámase ***Exame dunha bruxa.***]]Un **bruxo** ou unha **bruxa** é unha persoa que practica bruxería ou maxia. Tradicionalmente, a palabra "bruxa", especialmente referida ás mulleres, utilizábase como acusación. As bruxas eran acusadas de enfeitizar á xente ou de facer feitizos para controlalas.

## Terminoloxía 
[miniatura|[Petróglifo|Petrófligos da **Cova da bruxa** en Muros.]]
En galego emprégase o termo **meiga** ás veces como sinónimo perfecto de bruxa, e outras con matices distintos e diversos, ás veces sendo o termo meiga usado como curandeira e bruxa como muller maligna, e viceversa. Esas acepcións están recollidas no DRAG.

Hoxe, as seguidoras da Wicca practican a bruxería e adoran a natureza, e algunhas chámanse *bruxas* a si mesmas, pero non están vinculadas ao sentido histórico do termo.

### Etimoloxía 
O termo **bruxa** en galego e portugués ten equivalentes noutras linguas peninsulares (o catalán *bruixa,* rexistrado no século XIII, o castelán *bruja*, o aragonés *broiksa* etc.); porén, a etimoloxía da palabra non está clara, e hai diversas teorías, desde a que a vinculan á cidade belga de *Brugis* (en galego *Bruxas/Bruxes*, aínda que o topónimo ten que ver con ponte, da mesma raíz que *Brücke* e *Bridge*), o éuscaro *buru-utza* (cabeza oca), o protocéltico *brixta* (feitizo), a raíz indoeuropea *bru- (queimar, brillar, alumear), ou de variantes do latín vulgar relacionadas con súcubo, con roupas ou con voar.

## Historia 
A maioría dos pobos indíxenas ao longo da historia tiveron algunhas crenzas sobre os espíritos e crían que certos individuos podían adquirir poderes máxicos a través de herbas ou feitizos. Porén, estes individuos non foron chamados "bruxos" até que os indíxenas tiveron contacto coas ideas occidentais. Os espíritos e as persoas que interactuaban con eles non sempre foron vistos negativamente nas sociedades indíxenas.

### *Malleus Maleficarum* 
dereita|miniatura| Portada do *Malleus Maleficarum*
O *Malleus Maleficarum*, un libro publicado en 1487, alimentou o pánico pola bruxería*.* Foi escrito por un crego católico alemán chamado Heinrich Kramer. O libro era un manual de caza de bruxas que explicaba como perseguilas. Suxeriu o uso da tortura para que as meigas acusadas confesasen bruxería. Tamén animaba a queimar "bruxas" na fogueira. A nova tecnoloxía da imprenta fixo posible que o *Malleus Maleficarum* fose producido en serie; o libro foi impreso 29 veces antes de 1669 - máis que calquera outro libro excepto a Biblia. Como resultado, as súas ideas espalláronse por toda Europa. Estas ideas foron comúns no continente durante varios séculos despois da publicación do libro.

O libro di que se necesitan tres cousas para crear bruxería: as malas intencións da bruxa, a axuda do diabo e o permiso de Deus.

#### Crimes de bruxas no *Malleus Maleficarum* 
[miniatura|*Malleus maleficarum*, reeditado en [Köln en 1520.]]
O control da procreación foi un tema constante, así como o coñecemento médico: 

*Sobre as bruxas que copulan con diaños.* *Por que as mulleres son principalmente adictas ás supersticións do mal ?*

*Se as bruxas poden traballar algunha ilusión de prestixio para que o órgano masculino pareza estar totalmente eliminado e separado do corpo.*

*Que as bruxas que son comadronas de varias maneiras matan o neno concibido no ventre materno e procuran un aborto; ou se non o ofrecen aos diaños os nenos recentemente nados .*

*Como as bruxas impiden e impiden o poder da procreación.*

*Como, por así dicir, privan ao home do seu membro viril.*

*Do xeito en que cambian os homes en formas de bestas.*

*Do método polo cal os diaños a través das operacións de bruxas ás veces posúen homes.*

*Do método polo que poden inflixir todo tipo de enfermidades, xeralmente doenzas do máis grave tipo.*

*Do Camiño como en particular padecen os homes con outras enfermidades parecidas.*

*Como as matronas bruxas cometen a maioría dos crimes horribles cando matan nenos ou llos ofrecen aos diaños na maioría dos malditos sabios.*
### Caza de bruxas 
Moitas homes e mulleres en toda Europa e en América do Sur foron asasinadas pola *cazas de bruxas*. Debido ao mal mantemento dos rexistros, é imposíbel saber exactamente cantas vítimas houbo. Ademais, os historiadores teñen diferentes opinións sobre que rexións e períodos de tempo deberían incluírse ao estimar cantas mulleres foron asasinadas nas cazas de bruxas.  

Todo o sistema xurídico perseguidor (xuíces, ministros, sacerdotes, policías, carcereiros, xuíces, médicos, torturadores, xurados, verdugos) eran case todos homes. Mentres tanto, as vítimas eran na súa maioría mulleres. Por este motivo, algúns estudosos chaman a caza de bruxas *gynocide* (feminicidio ou "xinocida" coa mesma raíz que xinecoloxía). No documental *The Burning Times*, Thea Jensen chama a este período da historia como "Holocausto das mulleres". 
## Visión moderna 
miniatura| Persoas nunha cerimonia; o movemento moderno das "bruxas".
No século XX, moitas persoas fixeron un novo intento de entender a bruxería. Algúns din que as bruxas ou meigas eran de feito mulleres sabias que foron perseguidas pola Igrexa Católica, principalmente polos seus coñecementos sobre como tratar certas enfermidades usando herbas.

Heather Marsh vinculou a persecución das bruxas á loita da igrexa e da industria para controlar "o poder da vida e da morte" nun momento no que a industria necesitaba máis traballadores. Tamén argumenta que a persecución das bruxas foi unha loita polo poder centralizado sobre as rebelións campesiñas e a propiedade do coñecemento pola medicina e a ciencia, que prohibían o ensino ou prácticas anteriores das mulleres e das culturas indíxenas. Ela escribe que a persecución das bruxas ten coloreado a misoxinia desde o 1400.

Silvia Federici vinculou as cazas de bruxas a unha historia do corpo feminino na transición ao capitalismo.

As acusacións de bruxería aínda son moi comúns nalgunhas partes de África occidental.
## Películas sobre bruxos, bruxas, meigos ou meigas 
[miniatura|*"Bruxa"* de [Pedro Solís García, gañador do Goya á mellor curta de animación de 2011.]]
* *As meigas de Eastwitk*
* *A meiga chuchona*
* *La Bruxa*
* *Hocus Pocus*

* *O Mago De Oz*
* *The Witches*
## Persoas famosas acusadas de bruxería 
* [miniatura|Estatua de Xoana de Arco nunha ménsula dunha igrexa en [Puy-de-Dôme.]]miniatura|Debuxo de bruxas sendo queimadas.1431: Xoana de Arco. Foi queimada na fogueira o 30 de maio. 
* 1591: Isabel de Doberschütz. Foi decapitada e queimada fóra das portas de Stettin, o 17 de decembro. 
* 1594: Maria Holl (tamén coñecida como *A bruxa de Nördlingen* ). Foi unha das primeiras mulleres en soportar ser torturadas durante o seu xuízo por bruxas de 1593-1594. Finalmente foi eliminada das acusacións, o que levou a algunhas persoas a dubidar da xustiza dos xuízos por bruxas. Coa súa forza, Holl liberou a cidade de Nördlingen da súa manía de bruxas. Morreu en 1634, probablemente pola peste.
* 1612: As meigas de Samlesbury. En agosto de 1612, foron declarados inocentes nun dos procesos de bruxas máis famosos da historia inglesa. Con todo, outras dez persoas foron declaradas culpables e foron aforcadas.
* 1635: Hester Jonas (tamén chamada *A bruxa de Neuss*)*.* Foi decapitada e queimada na Noiteboa de 1635, cuns 64 anos. O proceso completo do xuízo aínda está dispoñible en Neuss.
* 1663: Anna Roleffes (máis coñecida como *Tempel Anneke*). Foi unha das últimas bruxas executadas en Braunschweig . Foi decapitada o 30 de decembro.
* 1680: Catalina Monvoisin, amante de Lois XIV que estaba preto da marquesa de Montespan . Entregou velenos e fixo masas negras para pagar. En 1680, morreu queimada xunto con outras meigas acusadas na Place de la Grève de París.
* 1692: As bruxas acusadas durante os xuízos ás bruxas de Salem en Salem, Massachusetts. Hoxe, Salem chámase "a cidade das bruxas" e os lugares históricos relacionados cos xuízos das bruxas son atraccións turísticas.
* 1751: Anna Schnidenwind. Foi unha das últimas mulleres executadas publicamente por bruxería en Alemaña . O 24 de abril, en Endingen am Kaiserstuhl, morreu estrangulada e logo queimada.
* 1782: Anna Göldi (ou Göldin). Foi a última bruxa executada en Europa. A súa execución ocorreu en Glarus, Suíza, no verán de 1782.

## Notas 

## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Bruxaría 
* *Hexenkartothenk*
* *Malleus Maleficarum*
* Mal de ollo
* Meiga
* *Peinliche Befragung*

### Ligazóns externas 
* Algunhas notas históricas sobre a manía das bruxas do historiador Trevor Roper  Arquivado
* Kabbalah On Witchcraft - Unha visión xudía (Audio) chabad.org
* Enciclopedia xudía: bruxería
* A bruxería na Enciclopedia Católica sobre (Novo Advento)
* Bruxería e tradición do diaño nas illas da Canle, 1886, de John Linwood Pitts, do Proxecto Gutenberg
* A Treatise of Witchcraft, 1616, de Alexander Roberts, do Proxecto Gutenberg
* The Witches' Voice 1997-2007 The Witches' Voice Inc