open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Iano Simão

**Iano Simão da Silva Imbeni**, nado en Bissau o 2 de febreiro de 1999, é un futbolista de Guinea-Bissau que xoga como lateral esquerdo no Penafiel, da Segunda Liga de Portugal. É internacional coa selección de Guinea-Bissau.

## Traxectoria 
Comezou a practicar fútbol na súa Bissau natal, en pobres condicións. Xogaba descalzo e non foi ata os 15 anos cando puido calzar unhas botas de fútbol. Debutou no Campionato Nacional nas filas do Benfica de Bissau, co que xogou tamén a Liga de Campións da CAF.

En 2018 deu o salto ao fútbol europeo, fichando polo Limianos, equipo do Campionato de Portugal, terceira máxima categoría do fútbol portugués. Militou unha campaña no club de Ponte de Lima e outra no Montalegre, de Vila Real, antes de cruzar o río Miño ata Galicia.

O seu primeiro club galego foi o Choco, polo que fichou en xullo de 2020. Ás ordes de Gonza Fernández disputou 28 partidos co equipo de Redondela na Terceira División RFEF, marcando tres goles.

En 2021 asinou xunto ao seu compañeiro Davo co Fabril, da mesma categoría, aínda que a incorporación ao filial deportivista atrasouse varios meses por problemas burocráticos. Con todo, acabou converténdose nun titular indiscutible no conxunto adestrado por Óscar Gilsanz e na súa segunda tempada proclamouse campión da Terceira RFEF, ascendendo así á Segunda RFEF. 

O seu bo rendemento co filial fixo que en xaneiro de 2024 fose subido ao primeiro equipo, na Primeira Federación. Debutou nun partido ante o Fuenlabrada en Riazor, substituíndo nos minutos finais ao francés Pablo Martinez, e disputou un total de 166 minutos ata o final de tempada, repartidos en 7 partidos. Co equipo de Imanol Idiakez proclamouse campión absoluto da categoría, conseguindo o ascenso á Segunda División.

Para a tempada 2024/25 saíu cedido ao Arenteiro, da Primeira Federación. No conxunto do Carballiño foi un fixo nos esquemas de Raúl Jardiel, sumando 33 partidos todos como titular. Contribuíu así ao bo debut do club na categoría, rematando na 12ª praza final.

No verán de 2025, o presidente e propietario do Deportivo, Juan Carlos Escotet, adquiriu tamén o Penafiel, da Segunda Liga de Portugal, e Iano Simão converteuse no primeiro traspaso entre ambos clubs, asinando co club portugués por dous anos.

### Selección de Guinea-Bissau 
O 15 de novembro de 2021 debutou coa selección de Guinea-Bissau, nun partido contra o Sudán correspondente á clasificación para o Mundial de 2022. Foi no estadio 24 de Setembro de Bissau, onde saltou ao terreo de xogo na segunda metade como substituto de Jorginho.

## Palmarés 
;Fabril
* **Terceira División RFEF (1):** 2022/23.

;Deportivo da Coruña
* **Primeira Federación (1):** 2023/24.

## Estatísticas 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Datos do xogador en LaPreferente.com .
Manuel Riobóo Rodríguez

**Manuel Riobóo Rodríguez**, coñecido como **Barbeiro de Cortiñán**, nado en Cortiñán (Bergondo) e finado en 1948, foi un guerrilleiro antifranquista galego.

## Traxectoria 
Enlace da guerrilla, foi detido logo da deserción de Claudio Díaz Milia en xullo de 1946. Xulgado en consello de guerra na Coruña o 30 de setembro de 1946 xunto cos médicos Fernando José e Augustin Chacartegui Barbier e 19 persoas máis na causa 336/46, foi acusado de subministrar alimentos e prestar servizos como barbeiro aos guerrilleiros. Foi condenado a seis meses e un día de prisión por "auxilio a elementos huídos". Ao saír en liberdade integóuse na guerrilla. Por orde de Emilio Pérez Vilariño, foi o autor da morte de Ángel Pato Fidalgo o 13 de agosto de 1947. Ía formar parte do grupo de Foucellas que se trasladou a Pontevedra para reforzar a guerrilla, pero estaba doente. Finou de enfermidade en 1948 nun punto de apoio.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
*
Balenyà

**Balenyà** é un concello catalán da comarca de Osona que se atopa ao sur da rexión de Alt Ter, chamado até 1991 **els Hostalets de Balenyà**. Tamén se chama así un dos núcleos de poboación deste concellos.

A economía local é industrial, predominan os produtos cárnicos e os derivados do porco.

## Demografía 
Conta cunha poboación de 3 948 habitantes (INE 2022).
 

## Notas
Shameless (serie de televisión estadounidense)

***Shameless*** é unha serie de televisión estadounidense de comedia dramática desenvolvida por John Wells que debutou en Showtime o 9 de xaneiro de 2011 e finalizou o 11 de abril do 2021. É unha adaptación da serie británica do mesmo nome creada por Paul Abbott. A serie está ambientada no sur de Chicago e fílmase por toda a cidade.

## Argumento 
A serie representa a familia de Frank Gallagher, pai solteiro de seis fillos. Mentres pasa os seus días baixo os efectos do alcol é Fiona Gallagher, a súa filla maior, quen se fai responsable do resto dos seus irmáns.

## Notas
Familia do factor liberador de corticotropina

A **familia do factor liberador de corticotropina** ou **familia CRF** é unha familia de neuropéptidos relacionados de vertebrados. Esta familia inclúe a hormona liberadora de corticotropina (CRH, tamén coñecida como factor liberador de corticotropina ou CRF), a urotensina-I, a urocortina e a sauvaxina. A familia pode ser subagrupada en dúas liñaxes separadas parálogas, situando a urotensina-I, a urocortina e a sauvaxina nun grupo e a CRH noutro grupo. A urocortina e a sauvaxina parecen representar ortólogos da urotensina-I de peixes atopados en mamíferos e anfibios, respectivamente. Os péptidos teñen varios efectos fisiolóxicos sobre o estrés e a ansiedade, a vasorregulación, termorregulación, crecemento e metabolismo, metamorfose e reprodución en varias especies, e son todos liberados como prohormonas.

A hormona liberadora de corticotropina (CRH) é unha hormona liberadora que se atopa principalmente no núcleo paraventricular do hipotálamo de mamíferos, que regula a liberación de corticotropina (ACTH) na glándula pituitaria. O núcleo paraventricular transporta CRH á pituitaria anterior, estimulando a liberación da hormona adrenocorticotropa (ACTH) por medio do receptores de CRH tipo 1, activando dese modo o eixe hipotálamo-hipofisario-adrenal e causadno a liberación de glicocorticoides.

A CRH está relacionada evolutivamente con outros varios péptidos. A urocortina actúa in vitro estimulando a secreción de hormona adrenocorticotropa. A urotensina atópase no sistema caudal neurosecretor de peixes teleósteos e pode ter un papel na osmorregulación e como factor liberador de corticotropina. A urotensina-I libérase da urófise de peixes e produce a liberación de ACTH e, en consecuencia, de cortisol in vivo. A porción non hormonal da prohormona pénsase que é a proteína de unión á urotensina (urofisina). A sauvaxina, illada da pel de ras, ten un potente efecto hipotensivo e antidiurético.

## Subfamilias 
*Urocortina 

## ProTeínas humanas desta familia 
CRH;       UCN;

## Notas
Carmen Lence

O nome **Carmen Lence** pode referirse a:

***María del Carmen Lence Paz**, botánica galega (n. 1969);

***Carmen Lence Ferreiro**, empresaria galega (n. 1970).
Xoán Xosé Pérez Labaca

**Xoán Xosé Pérez Labaca**, nado en Mondariz en 1942 e finado en Ponteareas o 25 de abril de 2014, foi un mestre, político e escritor galego.

## Traxectoria 
Mestre de EXB, instructor de Educación Física e especialista en lingua galega. Foi director do colexio público número 2 de Ponteareas. Vicesetretario, e despois xecretario xeral de Coalición Galega. Foi candidato de Converxencia Nacionalista Galega á alcaldía de Ponteareas nas eleccións municipais de 1991, e foi elixido concelleiro.
Como historiador dedicóuse a investigar sobre Ponteareas e Mondariz. Publicou varios libros e colaborou en medios de comunicación escritos e radiofónicos.

## Obras 
* *Anacos de cousas celtas*, 2008.
* *Ponteareas da "ialma"*, 2011.
* *Aqueles oficios de preto da raia*, 2012.
* *O túnel do Barroso*, 2013.
* *Os nove tesouros do Condado e A Paradanta*, 2014.

## Recoñecementos 
* En marzo de 2015 foi nomeado fillo adoptivo de Ponteareas a título póstumo.

* A Biblioteca Pública de Mondariz leva o seu nome.
## Vida persoal 
Casou con Magdalena Diz Sotelino e foi pai de Marola, Malena, Xan e Trini Pérez-Labaca Diz.
## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Eleccións municipais en Ponteareas
Xie Daoyun

**Xie Daoyun** (chinés tradicional: 謝道韞; chinés simplificado: 谢道韫; *pinyin*: Xiè Dàoyùn; Wade-Giles: Hsieh4 Tao4-yün4), nada antes do 340 e finada despois do 399, foi unha poeta, escritora, erudita, calígrafa e polemista chinesa da dinastía Jin do Oeste. A súa obra ten influencias daoístas e confucianas.

## Traxectoria 
Naceu no condado de Yangxia (Henan), dentro do clan Xie. Descoñécese a identidade da súa nai, pero sábese que tivo outros cinco fillos. O seu irmán foi o xeneral Xie Xuan. Foi a sobriña favorita do primeiro ministro Xie An. Ao seu tío gustáballe pasar o tempo cos sobriños, poñendo a proba os seus coñecementos de literatura e filosofía. Xie Daoyun superou a todos os seus primos e irmáns durante estas sesións. Posteriormente, defendería ao tío contra as críticas de Huan Xuan.

Casou con Wang Ningzhi, fillo dun célebre calígrafo. A pesar de non amalo, tiveron xuntos varios fillos. A familia Wang tamén apreciaba os debates, e Xie saíu vitorioso de todos eles. Xie e o seu esposo trasladáronse xuntos a Jiangzhou, onde este obtivera un posto como inspector rexional. 

Durante a rebelión de Sun En, Wang e os seus fillos foron asasinados. Xie e as súas servas enfrontáronse máis tarde cos rebeldes, e dise que logrou matar a varios deles antes de ser detida como prisioneira. Cando Sun En ameazou con axustizar ao seu neto, Xie solicitou morrer no seu lugar, polo que o líder rebelde lles perdoou a vida.

Xie Daoyun regresou a Kuaiji para vivir os resto dos seus días na casa familiar dos Wang.

## Recepción 
O *Jinshu* ten unha biografía detallada de Xie Daoyun. Segundo esta fonte, a súa obra tivo moita sona entre os seus contemporáneos. Foi considerada un símbolo do talento feminino durante as dinastías posteriores. O *Sanzijing* tamén narra a súa vida, e unha peza musical da dinastía Ming relata as reunións de Xie Daoyun con Xie An.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
*
Escano (mobiliario)

[miniatura|300x300px|Escano no [castelo de Castro Caldelas.]]
Un **escano** é un banco con respaldo, normalmente feito solidamente de madeira de carballo ou de castiñeiro. O asento, ás veces, consiste nunha tampa ou unha caixa que serve de almacenaxe, ou nalgúns atopados en pallozas de galiñeiro. Tamén poden contar cunha táboa móbil que serve como mesa propia.

## Galería 

Ficheiro:Escano con mesa pregrada.png|Escano con mesa pregada
Ficheiro:Escano con mesa despregada.png|Escano con mesa despregada

## Notas
Nico Mannion

**Niccolò "Nico" Mannion**, nado o 14 de marzo de 2001 en Siena, é un xogador italo-americano de baloncesto profesional que xoga no Pallacanestro Varese da Lega Basket Serie A.

## Traxectoria 
O 18 de novembro de 2020, Mannion foi seleccionado na 48ª posición do Draft da NBA de 2020 polos Golden State Warriors.

O 10 de agosto de 2021, Mannion asinou un contrato de dous anos co Virtus Bologna da Lega Basket Serie A.

O 26 de xuño de 2023, Mannion asinou un contrato por dous anos co Saski Baskonia da Liga ACB. En doce partidos de liga, Mannion acadou 2.0 puntos, 0.7 rebotes e 2.0 asistancias por encontro, en 10 minutos de xogo por partido. O 21 de decembro de 2023, Mannion e o Baskonia acordaron a rescisión do contrato do xogador.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Perfil en NBA.com 
* Estatísticas en Basketball-Reference.com
Gamma-endorfina

A **γ-endorfina** (*gamma*-endorfina) é un péptido opiáceo que ten unha lonxitude de 17 aminoácidos, coa secuencia Tyr-Gly-Gly-Phe-Met-Thr-Ser-Glu-Lys-Ser-Gln-Thr-Pro-Leu-Val-Thr-Leu. Os primeiros 16 aminoácidos son idénticos aos da α-endorfina e ademais ten unha leucina adicional no extremo da secuencia. Ademais, a γ-endorfina ten unha secuencia idéntica á da β-endorfina nos primeiros 17 aminoácidos, pero esta última é máis longa. Igual que outras endorfinas, as investigacións sobre a γ-endorfina veñen realizándose desde o seu descubrimento na década de 1970. Porén, a maioría da información sobre o seu papel exacto no corpo aínda ten moito de especulación non firmemente probada. Algúns estudos indicaron que ten efectos antipsicóticos sobre un certo tipo de pacientes de esquizofrenia, mentres que outros suxiren que a γ-endorfina pode actuar contribuíndo a regular a presión arterial. Aínda que isto necesita ser máis investigado, se a γ-endorfina posúe realmente esas características, podería utilizarse como un medio útil de tratamento.

Hipotetizouse que a γ-endorfina pode exercer un papel no abuso de alcohol, así como en problemas neurolóxicos. O xene DRD2 codifica un receptor da dopamina, e unha mutación neste xene pode orixinar trastornos neurolóxicos e psicolóxicos. A falta de γ-endorfina *in utero* orixina a sobreexpresión do alelo DRD2-A2 deste xene. O alelo DRD2-A1 incrementa o desexo de alcohol e está asociado con baixos niveis de γ-endorfina. Os argumentos para relacionar a γ-endorfina con problemas psicolóxicos son fortes, pero cómpren máis investigacións para confirmar isto.

A γ-endorfina encóntrase na glándula pituitaria en humanos e noutros animais, como as ratas. Realizouse un experimento no que se purificou a substancia de glándulas pituitarias humanas e con varios procedementos bioquímicos e inmunolóxicos como a cromatografía de filtración en xel e cromatografía de alto rendemento, no que se atoparon 0,7 nmol de γ-endorfina.

## Notas
Darkside (banda)

**Darkside**, a miúdo estilizada como **DARSKSIDE**, é unha banda estadounidense da tendencia do indie rock-psych rock e downtempo, creada como o proxecto do dúo de músicos profesionais Dave Harrington e o músico electrónico chileno Nicolás Jaar. En directo e como colaborador habitual nas gravacións contan co batería Tlacael Esparza. 

Fundada en 2011, cando Nicolás Jaar estaba xirando por Europa co seu proxecto individual “Space is only noise” acompañado dos seus amigos Dave Harrington e Will Epstein. Nos concertos de Berlín Dave e Nicolás comezaron as gravacións do que sería o primeiro EP de Darkside, homónimo, na súa habitación de hotel, o EP foi publicado ese ano baixo o selo creado polo propio Nicolás e Nikita Quasim, *Clown and Sunset*. O EP foi reseñado por Pitchfork Media os cales categorizábano como *electrónica bluseira*.  O 20 de xuño de 2013 suben a Soundcloud, baixo o alcume Daftside, unha serie de remixes do álbum completo Random Access Memories de Daft Punk. En 2013 publican o disco *Psychic*, no 2020 *Spiral*, ambos co selo Matador Records, nesta nova etapa a banda pivota a un son de guitarra do rock independente e voces e arranxos propios do downbeat.

[340px|dereita|miniatura|Posta en escena de Darkside nun concerto en [Matosinhos, ano 2023.]]

## Discografía 
### Álbums e EP
* 2011- Darkside EP (Clown and Sunset)
* 2013- *Psychic* (Other People, Matador)
* 2020- PSYCHIC LIVE JULY 17 2014  (Other People, álbum de concertos en directo)
* 2021- *Spiral* (Matador)
* 2023- *Live at Spiral House* (Matador)

### Remixes
* Daft Punk – "Random Access Memories Memories" (2013) (Publicado co nome de banda Daftside)
* St. Vincent – "Digital Witness" (2014)

## Notas
### Ligazóns externas 
* [Darkside no Primavera Sound(https://gl.wikipedia.org/wiki/Primavera_Sound)]

123456789
Peixe porco (homónimos)

Co nome vulgar de **peixe porco** coñécense na costa galega varias especies de peixe:

* **Peixe porco**, un dos nomes do *Balistes capriscus*, peixe da familia dos *Balistidae*, tamén denominado *porquiño* ou *roncón*.
* **Peixe porco**, nome doutro peixe, *Oxynotus centrina*, peixe elasmobranquio escualiforme (familia *Oxynotidae*)
* **Peixe porco**, outro escualiforme máis coñecido como *Raposo do mar*, *Alopias vulpinus*.
* **Peixe porco**, nome co que identifican en Mugardos ó *Peixe lúa* (*Mola mola*).
O meu amigo Poly

***O meu amigo Poly*** (en ) é un filme francés de 2020 dirixido por Nicolas Vanier baseado na saga de libros do mesmo nome de Cécile Aubry. Emitiuse en galego o 25 de decembro de 2023 na TVG.

## Sinopse 
Cécile, unha nena de dez anos, trasládase ás Cevennes coa súa nai Louise. Alí, tenta acostumarse a esta nova vida e aos seus novos compañeiros. A chegada dun circo trastocará o seu día a día: entre os animais do espectáculo atópase un pequeno poni, Poly, maltratado polo director Brancalou. Ela decide salvalo a calquera prezo.

## Elenco 
* Julie Gayet como Louise
* François Cluzet como Victor
* Patrick Timsit como Brancalou
* Elisa de Lambert como Cécile
* Orian Castano como Pablo
* Anne-Marie Pisani como dona Gina
* Gérard Dubouche como o alcalde
* Mathilde Dromard como Colette
* Luc Palun e Jean-Jérôme Esposito como os policías

## Notas
Bandeira de Guanajuato

A **bandeira do estado de Guanajuato** é dos símbolos do estado mexicano. Consiste nun rectángulo de campo branco co un marco de ouro. Sobre o campo branco ten o escudo do estado, cun diámetro de tres cuartas partes do ancho de devandita franxa. A proporción entre anchura e lonxitude da bandeira é de catro a sete.

## Historia

Ficheiro:Bandera de Guanajuato.svg|23px| Bandeira de Guanajuato (1999-2023) 

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Bandeira de México
* Lista das bandeiras estatais de México
Municipio de Tērvete

O **municipio de Tērvete** (en letón, *Tērvetes novads*) foi un municipio de Letonia, pertencente á rexión histórica de Zemgale, situado no centro no país, a uns 74 quilómetros ao suroeste de Riga.

O 1 de xullo de 2021, baixo lexislatura de reordenación territorial aprobada pola Saeima, incluíuse dentro do municipio de Dobele, pasando a obter o rango de parroquia de Tērvete, co mesmo territorio pero agora dentro de Dobele. 

A súa capital é a cidade de Tērvete. As súas parroquias máis destacadas eran Augstkalne, Bukaiši e a propia Tērvete.

## Poboación e territorio 
A superficie da parroquia de Tērvete é de 223,79 km² e antes da reordenación, como municipio propio, en 2009, tiña unha poboación de 4173 habitantes.

No territorio da actual parroquia Tērvete pódese visitar o castelo de Rundale deseñado por Bartolomeo Rastrelli, o pazo Elgavsky —tamén traballo de Rastrelli e o Parque Nacional de Tērvete— tamén coñecido como “Mammadaba”.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
*Organización territorial de Letonia
*Rexións de Letonia
Laconia

**Laconia**, antes coñecida como **Lacedemonia**, é unha unidade rexional da Grecia, localizada no sueste da rexión do Peloponeso, con capital na cidade histórica de Esparta. 

Ten unha extensión de 3 636 km2 e unha poboación, en 1991, de 94.916 habitantes.

## Mitoloxía 
Segundo Pausanias, o primeiro rei da rexión chamouse Lélexe, ou Lélex, e era *autóctono*. Chámanse *autóctonos* aqueles personaxes nacidos directamente da tierra, sen ter pai nin nai, polo que estaban vinculados a esta para sempre. Deste rei vénlle o nome ós primeiros habitantes da rexión, os *lélexes*. Lélexe tivo dous fillos: Miles, que o sucedeu ó trono, e Policaón, que accedeu ó trono de Mesenia ó casar con Mesene, filla do rei de Argos.

miniatura|300px|esquerda|Ascendencia e descendencia de Lacedemón e Esparta, segundo Apolodoro

A Miles sucedeuno o seu fillo Eurotas, un deus fluvial habido coa náiade Cleocaría, que dragou un pantano e creou un río, chamado Eurotas. Este casou con Clete e tivo unha filla, Esparta. Esparta casou con Lacedemón, fillo da náiade Táixete e Zeus, que foi o sucesor de Eurotas e quen bautizou ó reino como **Lacedemonia** e á cidade principal, fundada por el, como **Esparta**. Dise que tiveron dous fillos, Amiclas (o seu sucesor) e Eurídice, que casaría con Acrisio e sería a nai de Dánae.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
*  
*  
*
Batalla de Vilaza

A **batalla de Vilaza** foi unha batalla no marco da Guerra de Restauración Portuguesa en Vilaza (Monterrei) en 1642 que enfrontou ao exército galego dirixido por Martín de Redín, capitán xeneral de Galicia, contra o exército portugués de Rodrigo de Figueiredo. A superioridade numérica deulle a vitoria decisiva ao bando galego.

## Contexto 
Nos primeiros meses da guerra a fronte galega estivo inactiva. Neste tempo os portugueses repararon e habilitaron a súas fortalezas, abandonadas dende a Idade Media. O gobernador de Entre Douro e Miño, Gastón Coutiño, fortificou as prazas de Valença do Miño e Vila Nova de Cerveira.

## Batalla 
[miniatura|[Martín de Redín]]
Un exército portugués entrou dende Chaves con 3000 soldados e cabalaría. Na batalla tomaron parte un exército real de 8000 infantes e 2000 cabalos, sen axuda forasteira. Por entón era capitán xeneral de Galicia o prior de Navarra, Martín de Redín, Grande Mestre da Orde de Malta.

O exército galego desfixo rapidamente as filas portuguesas, quedando mortos 500 e facendo 250 prisioneiros, que foron repartidos nos castelos e cárceres do reino.

## Consecuencias 
O gobernador e capitán xeneral de Galicia, Martín de Redín, que levaba un ano no cargo, a pesar desta vitoria foi a primeira vítima da perda de Salvaterra de Miño, pois o goberno español destituíno do seu cargo. No canto de nomear un novo capitán xeneral, o goberno español encomendou a tarefa de recuperar Salvaterra ao ausente arcebispo de Compostela, Agustín Spínola.

## Notas
Balsareny

**Balsareny** é un concello catalán da comarca de Bages. Atópase nun terreo ondulado onde salientan os bosques de piñeito branco. O termo municipal está ben comunicado pola estrada ao ser atravesado polo Eix del Llobregat e pola estrada BP-4313, que enlaza Balsareny con Súria e Avinyó.

## Etimoloxía 
A etimoloxía do topónimo Balsareny provén da xustaposición das verbas *balç* e *areny*. Tanto o castelo, orixd da poboación, como a propia vila atópanse a carón duns riscos conformados polo Llobregat en solos areosos, característicos das chairas fluviais que completan o conxunto central do termo. O primeiro documento histórico que fai referencia a esta vila data do ano 951, chamándoa *Balceringia*; noutro documento do mesmo ano fálase do *pago Balzarenensi*, e en documentos dos anos 966 e seguintes se chámaselle *Balzarenne*, *Balciaregno*, *Balceren*, *Balciaren* e outras variantes que proveñen da devandita etimoloxía.

## Demografía 
Conta cunha poboación de 3 249 habitantes (INE 2022).
 

## Notas
Municipio de Jelgava

O **municipio de Jelgava** (en letón, *Jelgavas novads*) é un dos 36 municipios de Letonia. Os 36 municipios son resultado da última reorganización do territorio aprobada o 1 de xuño de 2021, norma que fusionou o municipio de Jelgava e o municipio de Ozolnieki, preservando o nome do primeiro.

Fronteira con Lituania ao sur e co municipio de Mārupe ao norte, forma parte da rexión histórica de Semigalia.

A xestión administrativa deste municipio exércese desde a cidade de Jelgava, mais a propia cidade non pertence ao municipio de Jelgava xa que a cidade conta cun rango de autonomía propio e o territorio do municipio circunvala os bordos da cidade.

Ten unha superficie de 1604,1  km² e unha poboación de 31&nbsp;484 persoas a comezos de 2022. O Municipio cómponse das parroquias de Cenu, Eleja, Gluda, Jaunsvirlaukas, Kalnciem, Lielplatone, Livbērze, Ozolnieku, Platone, Salgale, Sesava, Svete, Valgunde, Vilce, Vircava e Zalenieki.

O municipio conserva vestixios de múltiples batallas ao longo da historia, da Orde Teutónica contra os pagáns semigaliáns, do 1566 durante as batallas do Ducado de Kurzeme e Zemgale, e na incorporación ao Imperio Ruso en 1795 ou no verán de 1944 durante a defensa soviética da cidade de Jelgava.

## Xeografía e clima 
A parte norte do municipio sitúase na chaira areosa de Riga, próxima ás terras baixas costeiras, a parte sur está na chaira de Zemgale. O seu terreo está composto na súa maioría de carbonato de turba e turba podzólica. Os bosques ocupaban o 28% do territorio en 1982, porcentaxe lonxe da media do 50 % do país por unha maior abundancia de corpos de auga e vilas e pequenas cidades. O municipio está situado na conca do río Lielupe e está atravesado polos ríos Svete, Iecava, Misa, Svitene, Sesava, Vircava e Platone.

Temperatura media: -5,5 °C en xaneiro, 17 °C en xullo. A cantidade de precipitación é de 500 a 600 mm por ano.

## Notas 
## Véxase tamén
### Outros artigos 
*Organización territorial de Letonia
*Rexións de Letonia
Cetirizina

A **cetirizina**, vendida baixo a marca **Zyrtec** e outras, é un fármaco antihistamínico usado para tratar alerxias. tómase por vía oral. Comeza a funcionar nunha hora e dura aproximadamente un día.

## Funcionamento 
Funciona igual que outros antihistamínicos como a difenhidramina. Funciona bloqueando a histamina nos receptores H1, principalmente fóra do cerebro.

## Efectos secundarios 
Os efectos secundarios comúns son leves, entre eles a boca seca, dor de cabeza, dor abdominal e somnolencia. (Véxase Categorías farmacolóxicas no embarazo e Categorías de risco en lactación).

## Historia 
Foi patentado en 1981, e utilizouse por primeira vez en 1987.  Está na Lista de Medicamentos Esenciais da Organización Mundial da Saúde. Está dispoñíbel como un medicamento xenérico.

## Notas
Astipalea (homónimos)

**Astipalea** pode referirse a:

* **Astipalea**, personaxe da mitoloxía grega, filla de Fénix e de Perimede, deulle dous fillos a Poseidón;
* **Astipalea**, illa do mar Exeo.
Vicente Almazán

**Vicente Almazán Climent**, nado en Castelló o 17 de novembro de 1924 e finado o 1 de febreiro de 2006, foi un filólogo e historiador castellonenco. 

## Traxectoria 
Comezou a escribir nos colexios dos maristas de Alacant e de Valencia. Despois de falecer o seu pai volveu a Castelló, continuando os seus estudos nos Escolapios. En 1948 marchou a Francia onde iniciou os estudos universitarios en Estrasburgo, despois conseguiu unha bolsa para a Universidade de Colonia (Alemaña), onde cursou filoloxía Románica e literatura medieval. Descubriu a lingua sueca nunha estadía na Universidade de Estocolmo pero volveu a Colonia para rematar o doutoramento.

Viaxou a Canadá, onde viviu nove anos, deu clases nas universidades de Sudwury e Windsor. Despois marchou aos Estados Unidos onde ensinou filoloxía románica durante corenta anos, primeiro na Universidade de Wayne (Detroit) e logo na de Wisconsin-Oshkosh.

Xubilouse en 1995, sendo nomeado profesor emérito. Foi relator de oficio do II Congreso Internacional de Estudos Xacobeos e formou parte do Comité Internacional de Expertos do Camiño de Santiago ata a súa morte o 2006.

## Obra 
* *Gallaecia scandinavica. Introdución ó estudo das relacións galaico-escandinavas durante a Idade Media*. Galaxia, 1986.

* *Seis ensaios sobre o Camiño de Santiago* (editor). Galaxia, 1992.

* *Alsacia jacobea. Introducción al estudio de las peregrinaciones alsacianas a Santiago de Compostela: historia, literatura, arte*. Consorcio Compostela 93, 1994.

* *Dinamarca jacobea. Historia, arte, literatura*. Xunta de Galicia, 1998.
* *Galicia. Breviario para o galego ausente*. Galaxia, 1999.
* *Santa Brígida de Suecia. Peregrina, política, escritora*. Xunta de Galicia, 2000.

* *Olav, rey perpetuo de Noruega*. Xunta de Galicia, 2002.

* *Historia de una amistad: las cartas de Pedro de Dacia y Cristina Stommeln*. Editorial San Esteban. (ed.), col. Biblioteca Dominicana. Salamanca, 2004.

## Notas
Álvaro Jiménez Alonso

**Álvaro Jiménez Alonso**, nado en Torre del Mar (Vélez-Málaga) o 29 de febreiro de 2000, é un deportista paralímpico español, especializado en lanzamento de peso paralímpico. Dende o 26 de maio de 2023 ostenta o récord de España da súa especialidade (clase F-41) con 8,39 metros, logrado en Basauri (Biscaia).
Comezou a súa carreira deportiva no club Clinicas Rincón (de nome Rincón Fertility) de Vélez-Málaga, competindo en lanzamento de peso, disco e chavelina. En 2019 ingresou no club de atletismo paralímpico Saiatu-Javi Conde, de Basauri, compaxinando a súa formación deportiva cos estudos de Enxeñería Civil. Álvaro Jiménez foi campión de España en moitas ocasións, tanto no lanzamento de xavelina como na categoría de peso, especialidade na que rematou centrándose, e na que xa gañou o Campionato de España Paralímpico de Atletismo 2020. , 2021, 2022 e 2023. 

En 2021 superou en 13 cm a marca mínima para representar a España no Campionato de Europa (7,50 m), converténdose no primeiro español de menor tamaño en logralo. 

No Gran Premio Paralímpico de Atletismo de París de 2022, celebrado os días 9 e 10 de xuño, quedou quinto no lanzamento de peso F41 con 8,08 metros, o que foi un novo récord español. 

## Competicións internacionais 
|}

## Televisión 
* 2023: *El conquistador del fin del mundo*, VI edición, como concursante.

## Notas
Tlamatini

***Tlamatini*** (en plural, *tlamatinime*) é unha palabra en náhuatl que significa "o que sabe algo". En xeral, tradúcese como "persoa sabia".

## Morfoloxía 
A palabra *tlamatini* deriva do verbo transitivo *mati*, que significa "saber". A este, engádese o prefixo *tla-*, que indica un obxecto inanimado sen identificar, e que adoita traducirse por "algo". Tamén se lle engade o sufixo *-ni*, que posúe o sentido de "persoa que se caracteriza por algo". Xa que logo, *tlamatini* é "unha persoa que se caracteriza por saber algo"; é dicir, "unha persoa sabia" ou "alguén que sabe".

## Filósofos 
O estudoso da cultura e a lingua náhuatl Miguel León Portilla traduciu o termo *tlamatini* como "filósofo", identificando ambas figuras. A estes *tlamatinime* dedicou o seu clásico estudo *La filosofía náhuatl estudiada en sus fuentes* (1956). Porén, este tipo de comparacións pódese atopar xa en textos occidentais da época da conquista. Por exemplo, Bernardino de Sahagún refírese aos *tlamatinime* como "filósofos" ou "sabios".

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
* 
* 

### Outros artigos 
* Filosofía azteca
* Ometeotl
* Teotl
Hileo (mitoloxía)

miniatura|300px|Gravado para Ovidio: *Metamorfosis* (1518)

**Hileo**, na mitoloxía grega, foi un dos heroes participantes na cacería do Xabaril de Calidón, un xabaril de gran tamaño e forza que devastaba as terras de Calidón e acababa co gando e coa xente. Mandouno a deusa Artemisa como castigo ó rei de Calidón, Eneo, porque esqueceu incluíla nun sacrificio que ofrecera ós deuses olímpicos cos primeiros froitos colleitados nunha anada de abundancia.

Para acabar co animal, Eneo chamou a diferentes heroes da Hélade e prometeu a súa pel a aquel que conseguira darlle morte. O chamamento reuniu a numerosos heroes e guerreiros de toda Grecia, entre os que se incluía Meleagro (o fillo de Eneo), Cástor e Pólux, Teseo, Xasón, Ificles, Atalanta e moitos outros.

Hileo tamén formaba parte da partida, áinda que morreu ó comezo da caza, xunto a Anceo, fillo de Licurgo.

## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* *
The Murder Capital

[miniatura|The Murder Capital en [Matosinhos, ano 2023.]]
**The Murder Capital** é un quintento irlandés de post-punk formado no ano 2018 en Dublín.

## Historia
Pese a prover os cinco de distintas partes de Irlanda, coincidiron na Academia de Música BIMM Music de Dublín, onde acordaron comezar a banda. En 2018 lanzaron a canción de debut en formato de videoclip, "More or Less", con boa acollida nas redes sociais. Tras o éxito comezaron a traballar na gravación do álbum *When I Have Fears* producido por Mark Ellis (nome artístico, Flood) Tras recivir críticas posicionándoos nun espectro moi escuro do panorama actual, con referencias a Shame, Fontaines D.C. ou Idles, deciden cambiar o contexto e traballar no seguinte álbum desde Londres, por seis meses, despois dos cales publicaron *Gigi´s Recovery* no 2022. *The Guardian* reseñou este último álbum falando de que a banda fora capaz de manter o son clásico da escola de Joy Division mais sendo capaz de recuperar as cualidades do primeiros discos de Simple Minds, U2 ou Radiohead.  
## Discografía 
### Álbums 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* The Murder Capital - Ethel (Video Oficial)
Hileo (can)

miniatura|300px|Acteón devorado polos seus cans (urna funeraria etrusca)

**Hileo** era o nome dun can da manda de caza de Acteón.

Acteón era un fillo de Aristeo. Un día que andaba nos bosques de caza cos seus cans, cometeu a imprudencia de ver espida á deusa Artemisa. Cando esta se deu de conta, indignada, converteuno en cervo e acirrou os cans contra el, que foi devorado por eles sen ser recoñecido. Logo, os cans buscárono inutilmente por todo o bosque laiando por el.

## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* OVIDIO: *Metamorfosis*. Tradución de Antonio Ramírez de Verger. Alianza Editorial 3ª ed. 2015, 2ª reimp. 2017, VIII, 279-298 [a numeración segue a utilizada neste texto].
Hileo (centauro)

**Hileo** foi, na mitoloxía grega, un centauro que intentou violar a Atalanta, filla de Esqueneo, logo de ferir gravemente a Melanión, que a pretendía. Atalanta matouno coas súas frechas, así como a Reco, outro centauro que a atacara coas mesmas intencións.

Atalanta, que fora abandonada polo pai, que só quería fillos varóns, foi recollida e criada por uns cazadores, dos que herdou a afección á caza. Cando chegou a idade adulta decideu manterse virxe e dedicarse a esta actividade. Por isto participou, con éxito, na morte do Xabaril de Calidón, sendo a primeira en ferir coas súas frechas ó animal, aínda que sería Meleagro que finalmente o mataría. Meleagro recoñeceu o mérito de Atalanta e regaloulle a pelica da fera.

Segundo outra tradición, Hileo non morreu nesta ocasión, senón que sería un dos atacantes na batalla entre centauros e lapitas, co gallo da voda de Pirítoo con Hipodamía, onde morreu a mans de Teseo; ou dos que atacaron a casa de Folo, cando este acollía ó seu amigo Heracles, e neste caso morrería asetado por este.

## Véxase tamén 
### Bibliografía 
*
Armario

[miniatura|Museo de  [Estrasburgo.]]
Un **armario**, do latín *armarium,* é un moble provisto dunha ou máis portas con estantes, caixóns ou divisións no interior, onde se gardan diversas cousas como roupa (**gardarroupa** ou **roupeiro**), alimentos (despensa), armas, etc

## Historia 
Os primeiros armarios eran os cofres, e non foi ata que se alcanzou certo grao de luxo nos pazos e nos castelos dos nobres que se proporcionou un aloxamento separado para a vestimenta.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Despensa
Patricia Ferreira

O nome **Patricia Ferreira** pode referirse a:
* **Patricia Ferreira Mañá**, directora e guionista de cine española (Madrid 1958-2023);
* **Patricia Ferreira**, deseñadora de moda galega (Vigo 1990).
Ascensión Hernández Triviño

**Ascensión Hernández Triviño** ou **Ascensión Hernández de León-Portilla**, nada en Villanueva de la Serena (Badaxoz) o 2 de maio do 1940, é unha lingüista, filóloga, catedrática, investigadora e académica española radicada en México. As súas investigacións céntranse no estudo filolóxico das linguas mesoamericanas, especialmente do náhuatl.

## Traxectoria 
Licenciouse pola Universidade de Sevilla, e obtivo o seu doutoramento pola Universidade Complutense de Madrid no 1986. Dende 1975, colabora co Instituto de Investigacións Filolóxicas da Universidade Nacional Autónoma de México (UNAM). É catedrática da Facultade de Filosofía e Letras da UNAM dende o 1987.

No 1964, durante o Congreso Internacional de Americanistas celebrado en Barcelona e Sevilla, coñeceu ao historiador mexicano Miguel León Portilla, co que casou o 3 de maio do ano seguinte no Real Mosteiro de Santa María de Guadalupe (Estremadura).

Hernández Triviño foi membro do Seminario de Cultura Náhuatl entre o 1978 e o 1995. Tamén pertence á Asociación de Lingüística e Filoloxía de América Latina, á Asociación Internacional de Hispanistas e á Asociación Mexicana de Lingüística Aplicada. Foi fundadora da Sociedade Mexicana de Historiografía Lingüística. O 23 de agosto do 2007, elixírona membro de número da Academia Mexicana da Lingua, tomando posesión da cadeira XXI o 22 de xaneiro do 2009. Fai parte da Comisión de Lexicografía da institución.

## Obra 
Hernández Triviño escribiu estudos introdutorios, glosarios, capítulos en obras colectivas e artigos en revistas especializadas, publicadas en España, os Estados Unidos, Francia, Países Baixos e México. Entre os seus títulos, destacan:

* *España desde México: vida y testimonio de trasnterrados* (1978)
* *Tepuztlahcuilolli, impresos en náhuatl: historia y bibliografía* (1988)

## Notas 
## Véxase tamén 
*
Andrea Brachfeld

**Andrea Brachfeld**, nada en Utica (estado de Nova York) en 1954, é unha frautista profesional americana experta en Jazz Latino.

## Traxectoria 
Frautista, compositora, arranxadora, profesora de música e empresaria, Andrea Brachfeld foi no seus comezos unha graduada da escola de música de Manhattan The High School of Music and Art. Estudante de Hubert Laws, Jimmy Heath, George Coleman, e Mike Longo destacou xa entón como músico de improvisación.

Comezou como músico profesional aos 16 anos, tempo dende o que tocou funk, country western, charanga, salsa, jazz latino e jazz americano. As súas colaboracións máis habituais foron con Wayne Wallace, Bobby Carcassés, Oscar Hernández, Alfredo de la Fé, Ralph Irrizarry, Tito Puente, Ray Barretto, Joe Newman, Hubert Laws, Nestor Torres, Dave Valentín, Paquito D’Rivera, Kenwood Dennard, Hilton Ruiz, Steve Turre, Wycliffe Gordon, Wallace Roney, ou Bill O’Connell.

O seu primeiro éxito de crítica e público chegou cando formaba parte da banda latina Charanga ’76, situándoa na fama da música Salsa daquel entón e como pioneira dese estilo de música entre as norteamericanas.

Durante o bacharelato recibiu o Louis Armstrong Award for Outstanding Student polos seus comezos tocando jazz. *Downbeat magazine* sinalou a Andrea como a frautista de jazz contemporáneo de máis calidade. Agraciada dúas veces co Latin New York Music Award. 

Durante os oitenta emigrou a Venezuela, despois de ser contactada polo empresario Renato Capriles, na súa chegada tivo a honra de abrir o escenario para Chick Corea e Paco de Lucía no ano 1982.

No seu primeiro CD de Jazz Latino *Remembered Dreams* combina harmonía do Jazz con ritmos latinos. No segundo, *Back With Sweet Passion*, emprega dinamismos da charanga e invita ao gañador do Grammy Oscar Hernandez ao piano e Alfredo De La Fé ao violín. No seu terceiro CD *Beyond Standards* incúe as voces de Pedrito Martínez. No seu último álbum latino *Into the World: A Musical Offering* colabora con Mike Longo, Paul West, e Brian Lynch.

## Notas
## Véxase tamén 
* Andrea - Ligia (Video Oficial)
Beyo, Ayer

**Beyo** é unha parroquia do concello asturiano de Ayer. Ten unha superficie de 16,29 km² nos que se repartían 240 habitantes en 2019. A unha altura media de 500 metros sobre o nivel do mar, atópase a uns 4 quilómetros de Cabanaquinta, a capital do concello.

## Xeografía 
### Localidades 
### Sitios 
## Notas
Cabanaquinta, Ayer

**Cabanaquinta** é unha parroquia do concello asturiano de Ayer. Tamén é a súa capital dende o ano 1869 en substitución de Coḷḷanzo. Ten unha superficie de 4,71 km², nos que se repartían 1&nbsp;391 habitantes en 2019.

## Xeografía 
### Localidades 
### Sitios 
## Notas
Ángel Cappelletti

**Ángel Cappelletti**, nado en Rosario no 1927 e finado na mesma cidade o 25 de novembro do 1995, foi un filósofo, historiador e anarquista da Arxentina, radicado en Venezuela entre o 1968 e o 1994. Foi experto no pensamento sociolóxico, político e filosófico, tanto clásico coma contemporáneo.

## Traxectoria 
Licenciouse na Universidade de Buenos Aires no ano 1951, e fíxose profesor do ensino secundario. Logo de doutorarse no 1954 pola mesma institución, trasladouse a Caracas no 1972 como profesor titular da Universidade Simón Bolívar. Foi redactor xeral da *Revista Venezolana de Filosofía*. Entre o 1968 e o 1994, Cappelletti desenvolveu un intenso labor de investigación, estudando a filósofos clásicos como Heráclito, Séneca ou Marco Aurelio, o positivismo venezolano, ou a historia do pensamento anarquista mundial e latinoamericano. Publicou arredor de 45 libros en vida, até un total de 80 contando as edicións póstumas. Ademais, escribiu máis dun millar de artigos de investigación.

Cappelletti ensinou en universidades de toda América Latina, en países coma Arxentina, Costa Rica, México, Uruguai ou Venezuela. Así mesmo, foi profesor de posgrao en filosofía na Universidade dos Andes (Mérida, Venezuela). 

Regresou á súa cidade natal de Rosario no 1994, onde continuaría traballando até a súa morte no 1995.

## Obra 
### Como autor 
* *Los fragmentos de Heráclito* (1962)
* *Utopías antiguas y modernas* (1966)
* *El socialismo utópico* (1968)
* *La filosofía de Heráclito de Efeso* (1970)
* *Inicios de la filosofía griega* (1972)
* *Cuatro filósofos de la Alta Edad Media* (1972, 1993)
* *Introducción a Séneca* (1973)
* *Introducción a Condillac* (1974)
* *Los fragmentos de Diógenes de Apolonia* (1975)
* *La teoría aristotélica de la visión* (1977)
* *El pensamiento de Kropotkin* (1978)
* *Etapas del pensamiento socialista* (1978)
* *Ciencia jónica y pitagórica* (1980)
* *La teoría de la propiedad en Proudhon y otros momentos del pensamiento anarquista* (1980)
* *Francisco Ferrer y la pedagogía libertaria* (Madrid, 1980)
* *Bakunin y el socialismo libertario* (1986)
* *Protágoras: naturaleza y cultura* (1987)
* *Sobre tres diálogos menores de Platón* (1987)
* *Mitología y Filosofía: los presocráticos* (1988)
* *Notas de filosofía griega* (1990)
* *El pensamiento de Malatesta* (1990)
* *El anarquismo en América latina* (1990), en coautoría con Carlos Rama.
* *La estética griega* (1991, 2000)
* *Hechos y figuras del anarquismo hispanoamericano* (1991)
* *Positivismo y evolucionismo en Venezuela* (1992)
* *Textos y estudios de filosofía medieval* (1993)
* *Estado y poder político en el pensamiento moderno* (1994)
* *Utopías y antiutopías después Marx* (1997)
* *Prehistoria del anarquismo* (2006)

### Como coordinador 
* *Séneca: De brevitae vitae* (1959)
* *Epístolas pseudos-heraclíteas* (1960)
* *Abelardo: Ética* (1966)
* *Platón: Gorgias* (1967).

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Falacias de la democracia, por Ángel Cappelletti
Rabo de Peixe

**Rabo de Peixe** é unha vila portuguesa sede da **freguesía de Rabo de Peixe** do municipio da Ribeira Grande, nos Azores. Ten 16,98&nbsp;km² de área, e en 2021 tiña 8&nbsp;801 habitantes, cunha densidade de poboación de 518,2 hab./km².

Rabo de Peixe foi elevada a categoría de vila o 25 de abril de 2004.

Cunha área 16,98&nbsp;km², na que se inclúe o lugar de Santana, a freguesía de Rabo de Peixe limita co océano Atlántico ao norte, coas freguesías de Calhetas e Pico da Pedra ao leste, coa Ribeira Seca e Santa Bárbara ao oeste, e co Livramento (Ponta Delgada) e Cabouco (Lagoa), ao sur.

Vive esencialmente da pesca e da agricultura, habendo industrias de construción e de transformación de peixe como principais empregadores.

## Traxedia de 2001 
En xuño de 2001 máis de 505 kg de cocaína 80% pura chegaron a Rabo de Peixe porque a embarcación que a transportaba (un iate Sun Kiss 47, do siciliano Antoni Quinzi) naufragou preto da costa azoriana. A droga tiña como destino España, mais acabou entre os habitantes de Rabo de Peixe, que colleron os fardos que chegaban do mar e quedaron con eles.

A cocaína chegou a consumirse de xeito masivo entre a poboación. Dada a facilidade de compra e os baixos prezos, o consumo da droga marcou unha xeración enteira e condeouna a unhas consecuencias nefastas que aínda persistiron anos despois. Dise que mesmo empregaban a droga para fritir o peixe ou como azucre para o café.

En maio de 2023 estreouse a serie de televisión *Rabo de Peixe*, de Augusto Fraga, en Netflix, que falaba sobre este caso.

## Notas
Fitoeno

O **fitoeno** é un composto de 40 carbonos intermediaro na biosíntese dos carotenoides. A síntese de fitoeno é o primeiro paso necesario para a síntese de carotenoides en plantas. O fitoeno prodúcese a partir de dúas moléculas de xeranilxeranil pirofosfato (GGPP) pola acción do encima fitoeno sintase. As dúas moléculas de GGPP condénsanse e despois elimínase o difosfato e hai un desprazamento protónico orixinando a formación de fitoeno.

O fitoeno e fitoflueno procedentes da dieta encóntranse en varios tecidos humanos incluíndo o fígado, pulmón, mama, próstata, colon e pel. A acumulación destes carotenoides na pel pode protexela por diversos mecanismos, ao actuaren como absorbentes de luz UV, como antioxidantes e como axentes inflamatorios.

A fitoeno aplicouse en cosmética.

## Estrutura 
O fitoeno é unha molécula simétrica que contén tres dobres enlaces conxugados. Ten un espectro de absorción UV-Vis *típico* dun sistema conxugado triplo co seu máximo de absorción no rango do UVB a 286&nbsp;nm e cun *ε1% de 915*.

## Fontes 
A análise de varios froitos e verduras mostrou que o fitoeno e o fitoflueno se atopan na maioría dos froitos e verduras. En contraste con todos os outros carotenoides, o fitoeno e o fitoflueno, os primeiros precursores de carotenoides na vía biosintética doutros carotenoides, absorben luz no rango do UV.

## Historia 
A estrutura do fitoeno foi estabilizada e demostrada por síntese total polo grupo de Basil Weedon en 1966.

## Notas
Lingua yugh

A **lingua yugh** (IPA: [ɟuk]) foi unha lingua ieniseiana extinta, próxima á lingua keta. Era falada polo pobo yugh, un dos grupos meridionais que habitaban a rexión do río Ienisei, no centro de Siberia.

## Clasificación 
O yugh considerábase un dialeto do keta, anteriormente clasificada como unha lingua illada. Por iso, era coñecido como keta sureño. Porén, para o pobo keta é un idioma distinto.

Na actualidade, considéranse emparentadas coa familia na-dené.

## Extinción 
Na década dos noventa, apenas quedaban tres falantes nativos de yugh, polo que se consideraba funcionalmente extinta. No censo do 2010, só consta un membro do pobo yugh.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Yugh (Glottolog)
Bellprat

**Bellprat** é un concello catalán da comarca de Anoia.

## Demografía 
Conta cunha poboación de 72 habitantes (INE 2022).
 

## Notas
Bigues i Riells del Fai

**Bigues i Riells del Fai** é un concello catalán da comarca de Vallès Oriental. A súa capital é Bigues (no século XIX a capitalidade municipal atopábase en Riells del Fai). Está formado polas vilas de Bigues e Riells del Fai, ás cales só se pode chegar pola estrada BV-1483. As dúas vilas tiveron cadanseu concello, mais dende mediados do século XIX están integrados no mesmo termo municipal, así como a antiga parroquia rural de Sant Mateu de Montbui.

## Demografía 
Conta cunha poboación de 9949 habitantes (INE 2023).
 

## Notas
Fitoflueno

O **fitoflueno** é un carotenoide incoloro que se atopa de forma natural nos tomates e outras hortalizas. É o segundo produto que se forma na biosíntese dos carotenoides. Fórmase a partir do fitoeno nunha reacción de desaturación que orixina  formación de cinco dobres enlaces conxugados. No seguinte paso biosintético, a adición de enlaces dobres conxugados carbono-carbono causa a formación de ζ-caroteno e a aparición dunha cor visible.

O fitoflueno ten un espectro de absorción no rango dos UVA, cunha absorción máxima a 348&nbsp;nm e cun ε1% de 1557.

A análise de varios froitos e verduras mostrou que o fitoeno e o fitoflueno se atopan na maioría deles. A diferenza doutros carotenoides, o fitoeno e o fitoflueno, os dous primeiros precursores na ruta de biosíntese doutros carotenoides, absorben luz UV.

O fitoeno e fitoflueno procedentes da dieta acumúlanse na pel humana e outros órganos. A acumulación destes carotenoides protexe a pel por diversos mecanismos: actuando como absorbentes de UV, como antioxidantes e como axentes antiinflamatorios.

## Notas
Ciber

O termo **Cyber**, ou *Ciber-,* é un prefixo común derivado de *"cibernético"* *e* pode referirse a:

## Cultura 
* Cyber (subcultura) ou *cybergoth*, é unha tendencia do movemento gótico.
* Cyberpunk, subxénero futurista de ciencia ficción.
* Cyberchase, serie educativa animada.

### Ficción 
* Cyber, personaxe de ficción de Marvel Comics.
* Doutor Cyber, personaxe de ficción de DC Comics.
* Cyberman, raza ficticia da serie británica Doutor Who.

### Outros 
* Cybercafé, local público onde se ofrecen servizos informáticos, Internet e relacionados.
* Cibercarracho, palabra inventada polo programa *Dígocho eu* da TVG para designar os ciberdelincuentes que actúan en Internet, escollida "palabra do ano" en 2023 no Portal das Palabras da RAG.