Zeltia

:*Este artigo é sobre a empresa química. Para saber sobre o desaparecido equipo de fútbol Zeltia Deportiva Porriño, vexa Porriño Industrial Club de Fútbol.*

**Zeltia** era un grupo galego de empresas químico-farmacéuticas e de biotecnoloxía. Estaba composto polas empresas biofarmacéuticas PharmaMar (produtos antitumorais de orixe mariña), Noscira (fármacos para enfermidades neurodexenerativas), Sylentis (fármacos baseados en silenciamento xénico - RNAi), Zelnova (insecticidas, ambientadores), Xylazel (produtos de protección da madeira) e Genomica (análise molecular).

O grupo Zeltia cotizaba na bolsa (co identificativo **ZEL**), e aposta pola I+D como eixo da súa actividade.

En 2015 fusionouse inversamente coa súa filial PharmaMar. Outras empresas tamén coa súa orixe en Zeltia, Zendal e Zelnova naceron a partir da venda de filiais.

## Traxectoria 
[dereita|miniatura|ZZ Doricida, [insecticida para o escaravello da pataca, distribuído por Zeltia.]]

### Primeiros anos 
Zeltia foi fundada en Vigo en 1939 como escisión do laboratorio **Miguel Servet**. Os seus impulsores foron os irmáns lucenses Fernández López (os fillos de Antón de Marcos, entre eles Antonio e Xosé). Nun primeiro momento a empresa nutriuse coas achegas científicas de Fernando Calvet, procedente da Universidade de Santiago, e que fora represaliado polo franquismo ao final da guerra civil. Calvet achegou os seus coñecementos técnicos á empresa até que foi reintegrado na Universidade de Salamanca no curso 1944-45.

Fernando Calvet, que traballaba como director técnico nos laboratorios Miguel Servet de Vigo (Instituto Bioquímico) ao final do curso 1935-36, tiña como misión organizar un laboratorio para estudar métodos de conservación, análise e extracción do cornizó do centeo para obter alcaloides que se empregan para fabricar o preparado "Pan-Ergot", indicado para a afección de xaquecas e glaucomas. O director desta empresa farmacéutica era o doutor e militante galeguista Ramón Obella Vidal, asociado cun farmacéutico chamado Rubira, xunto co economista e político galeguista Alexandre Bóveda, que levaba os labores de contabilidade. Tralo Golpe de Estado do 18 de xullo de 1936, Calvet exiliouse en Suecia e Obella en Portugal. Bóveda é detido e fusilado. En agosto de 1937, Obella rexistrou neste país unha marca co nome de *Zeltia* para a explotación do cornizó. Entre outras cousas, conseguiu unha concesión para sementar plantas medicinais na zona do Porriño, zona onde os irmáns Fernández López tiñan instaladas a maior parte das súas empresas.

Debido a esta proximidade xeográfica entre as sedes das empresas e á sintonía ideolóxica, xurdiu o proxecto empresarial entre os irmáns Fernández López e Obella Vidal. Posiblemente Obella Vidal, nun momento precario desde o punto de vista económico e político, e logo dalgunhas experiencias negativas, debeu venderlle a idea aos irmáns Fernández López, introducindo no trato a vinculación á nova empresa do persoal adscrito coa empresa anterior.

O obxectivo inicial da empresa foi explotar a flora medicinal de Galicia e o aproveitamento dos produtos procedentes de glándulas de animais que se obtiñan das empresas cárnicas coas que operaban os irmáns Fernández López a través dos matadoiros do Porriño e de Mérida.

Tras chegar a un acordo con Obella, Calvet regresou a Galiza e retomou o seu posto na empresa. Na fundación de Zeltia inscribíronse os catro irmáns Fernández López con 200 accións cada un, o doutor Obella Vidal con 200 accións, José Ruiz con 25, Fernando Calvet Prats con 25, e Fidel Isla Couto con 10 accións.

Nesa época, Fernando Calvet xunto cun grupo de científicos formado por destacados catedráticos das facultades de Ciencias, Farmacia e Medicina da USC patentaron en pouco máis dun ano e medio máis de dez especialidades farmacéuticas, cada unha co seu correspondente rexistro sanitario. Nos seus laboratorios elaborábanse fármacos como a efedrina, dixitalina, extractos hepáticos, foliculina, insulinas, Purpuripán e vitaminas de todo tipo, comercializadas como Zeltivit. Tamén se elaboraron e comercializaron vacinas, pesticidas e funxicidas, o máis coñecido deles o DDT (dicloro-difenil-tricloroetano), principal compoñente dos insecticidas e pesticidas da época. Cos produtos derivados do DDT a empresa Zeltia creou unha nova división dedicada a fins agrícolas, chegando a unha gran distribución dos produtos ZZ, que se converteron nos primeiros en cota de mercado en España.

Trala marcha de Fernando Calvet a Salamanca en 1944, onde continuou o seu labor docente, en 1945 Zeltia participou na creación de Antibióticos S.A., xunto cos laboratorios Abelló, Ibys, Leti, LLorente e Uquifa, mantendo unha participación accionarial do 23 % até 1985, cando foi comprada por Mario Conde.

### Novas divisións 
En 1952 estableceu relacións científicas e comerciais con Imperial Chemical Industries (ICI) e con Cooper McDougall e Robertson Limited, creando catro divisións: médica, agroquímica, insecticidas e veterinaria. En 1964, estas catro divisións convertéronse en tres novas compañías: Zeltia Agraria, ICI Farma e Cooper Zeltia, baixo a dirección e xestión de Zeltia S.A. Na década de 1960 naceron dúas empresas pertencentes ao grupo Zeltia de gran relevancia a nivel estatal: pinturas e vernices Xylazel, S.A. e a compañía de insecticidas e ambientadores Zelnova, S.A., ambas as dúas con sede na área metropolitana de Vigo.

No 1986, creouse a filiar Pharmamar, enfocada na investigación de fármacos antitumorais de orixe mariña. En 1993, Zeltia vende a súa filial Cooper-Zeltia tomando o nome de CZ Veterinaria, que anos máis tarde pasaría a denominarse Zendal. No 2003, a filial Pharmamar situou a súa sede fóra de Galiza, na vila madrileña de Colmenar Viejo. No 2015, Pharmamar realizou unha fusión inversa coa súa matriz Zeltia co obxectivo de centrarse no sector da oncoloxía e cotizar en bolsa directamente por este. Esta fusión supuxo que todos os activos e filiais do grupo empresarial fixasen a súa sede social en Madrid.

En 2018, PharmaMar vendeu Xylazel á empresa holandesa AkzoNobel. En 2019, PharmaMar vendeu Zelnova, última filial en Galicia do grupo, á sociedade galega de investimento Allentia Invest por 33 millóns de euros.

## Dirección 
José María Fernández Sousa é presidente de PharmaMar desde a súa fundación en 1986, e nese mesmo ano pasou a ser presidente do grupo Zeltia.

## Empresas do grupo Zeltia 
O grupo Zeltia estaba formado polas seguintes empresas:
* PharmaMar, S.A. Madrid. Dedicada á procura de fármacos antitumorais de orixe mariña.
* CZ Veterinaria, S.A. O Porriño. Dedicada á fabricación de vacinas veterinarias. Deu lugar a Zendal en 1993.
* Noscira, S.A. Madrid Dedicada á procura de tratamentos fronte a enfermidades do sistema nervioso central. Actualmente filial de PharmaMar en liquidación.
* Sylentis, S.A.U. Madrid. Dedicada á aplicación médica de fármacos RNAi e tecnoloxías de silenciamento xénico. Actualmente filial de PharmaMar.
* Genomica, S.A.U. Madrid. Dedicada a diagnóstico. Actualmente filial de PharmaMar.
* Zelnova, S.A. O Porriño. Dedicada á fabricación de insecticidas, ambientadores e produtos do fogar. Foi vendida en 2019.
* Xylazel, S.A. O Porriño. Dedicada á fabricación de pinturas e outros produtos para madeira. Foi vendida en 2018.

## Yondelis e PharmaMar 
Aínda que o campo de acción do grupo Zeltia é amplo, un dos seus piares fundamentais é o desenvolvemento de fármacos de orixe mariña, especialmente contra o cancro e o Alzheimer. PharmaMar desenvolveu o fármaco comercializado coa marca Yondelis (trabectedina, *ecteinascidin 743* ou *ET-743*), derivado do tunicado mariño *Ecteinascidia turbinata*, o primeiro fármaco antitumoral desenvolvido en España.

#### Yondelis para sarcoma de tecidos brandos 
Yondelis (trabectedina), obtivo o visto e prace da EMEA (Axencia Europea de Medicamentos) para a súa comercialización contra o sarcoma de tecidos brandos en xullo de 2007. PharmaMar comercializa o medicamento en Europa e a compañía estadounidense Johnson & Johnson ten os dereitos nos EUA e o resto do mundo agás no Xapón.

#### Yondelis para cancro de ovario 
O uso de Yondelis en combinación con *DOXIL®/Caelyx* para cancro de ovario recorrente foi aprobado o 25 de setembro de 2009 pola EMEA e o 2 de novembro de 2009 pola Comisión Europea.

#### Yondelis en fase de estudo para outros cancros 
Realízanse ensaios de fase II con Yondelis® para outros cancros: cancro de mama, de próstata e de pulmón, así como para outros tumores pediátricos que deberán probar a súa eficacia e tolerancia.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Páxina do grupo Zeltia 
:* Páxina da empresa Zelnova 
:* Páxina da empresa PharmaMar 
:* Páxina da empresa Noscira 
:* Páxina da empresa Sylentis 
:* Páxina da empresa Genomica  
:* Páxina da empresa Xylazel 
* "Ramón Obella Vidal", artigo de Xosé González Martínez en *La Región*, 12 de agosto de 2009.