Despotismo hidráulico

[dereita|miniatura|275px|Mapa do [Antigo Exipto, arredor do río Nilo.]]

O **despotismo hidráulico** é un termo para un despotismo mantido a través do control dun recurso único e necesario. Foi creado polo teórico alemán Karl A. Wittfogel na súa obra *Despotismo oriental* en 1957. Na súa forma orixinal, controlaba literalmente a auga. No antigo Exipto e na Babilonia, e por extensión Wittfogel agregaba a Unión Soviética e a República Popular Chinesa, o goberno controlaba as canles de irrigación. As persoas leais recibían unha abondosa cantidade de auga para os seus cultivos, mentres que os *menos leais* recibían moi pouca ou ningunha e, polo tanto, os seus cultivos estragábanse.

Se o uso deste termo pode ser usado para un (case) monopolio, en forma algo máis esotérica, por exemplo na tecnoloxía, é discutido.

## Modo de produción asiático 
O concepto de **despotismo oriental** xa fora exposto por Karl Marx no seu caderno *Formacións económicas precapitalistas* (1858), "resultado de 15 anos de investigacións", no cal establece as formas históricas diversas mediante as cales, a propiedade comunal orixinal humana, na cal non hai propiedade privada da terra, pasou ata a propiedade privada do chan e finalmente ata a separación entre o produtor e a terra, distinguindo da forma *antiga* romana e da *xermánica*, unha *forma asiática* orixinal.

Para Marx a comunidade mesma representa a primeira gran forza produtiva. As condicións obxectivas impuxeron a unidade das comunidades para empresas comúns como as canalizacións de auga, as vías de comunicación e intercambio ou a guerra para asegurar un territorio para a subsistencia. Esta unidade na medida na que se perpetuou fíxose indispensable, apareceu distinta e por riba das moitas comunidades, converténdose como tal no verdadeiro propietario de todo. A unidade suprema rematou encarnada no *déspota* (faraón, emperador, tsar, inca, rei), gran pai de numerosas comunidades, ao que se liga dunha ou outro xeito á divindade. Entón a unidade suprema sistematiza a apropiación do plusproduto, que toma a forma de tributo ou de traballos colectivos para o déspota e a elite.

Este sistema chegou á súa "perfección" e expansión instaurado por *centros soberanos* tras sucesivas guerras e conquistas, tanto en Asia, como no antigo Exipto, México ou o Perú. John V. Murra (1955) estudou *a organización económica do estado Inca*, como un caso desenvolvido e eficiente de despotismo comunal, anotando non soamente a relación coas formas asiáticas, senón coas economías e estruturas de poder africanas ashanti, ruanda, dahomey ou ioruba e aínda coas hawaianas. Destaca por exemplo o descubrimento do parecido entre a *dopkwe* dahomeiana e a *mita* incaica (aproveitada logo polos conquistadores españois).

Maurice Godelier (1966), Jean Chesneaux (1969) e Roger Bartra, encargáronse de sistematizar os estudos de caso e a teoría respecto diso, dentro do concepto de modo de produción asiático, que para universalizar algúns chamaron *despotismo comunal*. Hermes Tovar (1974) a partir do estudo da sociedade muisca desenvolveu para determinadas formacións sociais indíxenas americanas o concepto de *modo de produción precolombiano*.

Sistematizadamente, este sistema económico, contemporáneo do escravismo europeo, consistía en que un pobo tiña que entregar un pago ou tributo ao seu soberano ou a un pobo conquistador, tributo que era comunmente bens agrícolas, e nalgúns casos menos comúns, materiais de construción.

O traballo e a responsabilidade eran colectivos. O labor facíase nas terras comunais, xa que a comunidade como un todo era a que entregaba o tributo.

Nos casos no que se trataba dunha conquista, o pobo vencedor non desposuía á poboación vencida do seu territorio, e os vencidos conservaban as súas mesmas tradicións, trazos e costumes.

## Na ficción
A novela *Dune* de Frank Herbert establece un universo centrado nun despotismo hidráulico: a especia *melange*, esencial para, entre outras cousas, as viaxes espaciais. Dise que "quen controla a especia controla o universo".

Na película *Total Recall*, o aire en Marte é controlado por unha autoridade central, a cal actúa como unha déspota hidráulica.

Na popular saga de videoxogos de rol de Squaresoft *Final Fantasy*, máis concretamente en Final Fantasy 7, o mundo é gobernado por unha corporación que controla a economía e destrúe o planeta.

## Véxase tamén
### Bibliografía
*
* 
* 
* 
* 
* 
*
*Plá, Alberto J. 1979: *Modo de producción asiático y las formaciones económico-sociales inca y azteca*. Ediciones El Caballito, México.
* 
* 
* 
*Ruiz Rodríguez, Arturo e outros 1979: *Primeras sociedades de clase y modo de producción asiático*. Akal, Madrid. ISBN 84-7339-411-9 
*Wittfogel, Karl A. 1957: *Oriental Despotism*, New Haven, Yale University Press.