Moeda-coitelo

[miniatura|400x400px|Moedas-coitelo expostas no Museo da Capital, en [Pequín, China.]] A **moeda-coitelo** (chinés tradicional: 刀幣; chinés simplificado: 刀币; pinyin: *jīn cuò dāo)* é unha forma premonetaria de bronce fundido en forma de coitelo producida por varios gobernos e reinos no que hoxe é o territorio da China, hai aproximadamente 2.500 anos, entre os anos 600 a.C. e 200 a.C., durante a dinastía Zhou.

A súa evolución parece ser paralela á das moedas-pa características do nordés da China.

## Orixe 
Hai varias hipóteses acerca das circunstancias da introdución das moedas-coitelo, aínda que non hai certeza da exactitude de nuingunha delas con base en fontes documentais. Segundo unha delas, un príncipe que se estaba a ficar sen diñeiro para pagar ás súas tropas permitiulles usar os seus coitelos como forma de moeda para os trocar cos veciños, e este medio acabaría facéndose tan popular que pasaría a ser aceptado con normalidade como xeito habitual de pagamento. Segundo outra hipótese, o mesmo príncipe comezaría a aceptar coitelos como pagamento de pequenas multas, no canto do diñeiro en forma de anel característico daquela época na China.
* **Noedas-coitelo de Qi**: trátase de moedas de gran tamaño atribuídas ao estado de Qi. Atópanse na zona de Shandong, ao leste do río Amarelo, e non parece que circulasen moito fóra desta contorna. Aínda que se deu unha considerable controversia acerca da data da súa emisión, a arqueoloxía demostra que se remontan ao período dos Estados Combatentes. Presentan na súa folla uns caracteres —tres, catro ou seis, segundo os casos— que as singularizan doutras moedas-coitelo, relativos ao establecemento do estado de Qi, o cal podería terse producido, en función de como se interpreten as primeiras historias, no 1122 a.C., no 894 a.C., no 685 a.C. ou no 386 a.C. As dúas datas derradeiras son as máis probables para a introdución destas moedas. A aliaxe das moedas-coitelo deste tipo con tres caracteres componse de arredor do 54 % de cobre, o 38 % de chumbo e o 8 % de estaño, en tanto que nas que teñen catro ou seis caracteres a porcentaxe de cobre ascende ata o 70 % de cobre.
* **Noedas-coitelo de punta de agulla**: este tipo de moedas-coitelo distínguese pola súa longa punta afiada. Ata 1932 a súa existencia era descoñecida, xa que foi ese ano cando se descubriron os primeiros exemplares nun tesouro achado en Chengde, na provincia de Hebei. Máis tarde atopáronse novos espécimes noutros tesouros na mesma zona. Algúns estudosos suxeriron que estas moedas-coitelo se terían producido para o comercio entre os chineses e os xiongnu (hunos) que ocupaban esa área do norte naquel momento. Podería ser que este tipo fose simplemente unha variación local das moedas-coitelo de punta aguzada, ou tamén que este fose o tipo orixinal e que posteriormente se modificase ao resultar incómodo de usar. Neste tipo de moeda-coitelo rexistráronse unhas cincuenta inscricións, que poden consistir en números, caracteres cíclicos e outros caracteres, moitos dos cales non foron descifrados aínda.
* **Noedas-coitelo de punta aguzada** (尖首刀): neste tipo, a punta da folla está igualmente curvada, mais a moeda-coitelo carece da longa punta afiada que caracteriza o tipo de punta de agulla. O feito de que os lugares onde se acharon os espécimes deste tipo se concentren no nordés da China asóciaos co estado de Yan. Nos últimos anos atopáronse tesouros de ata 2.000 exemplares destas moedas-coitelo, ás veces atados xuntos en feixes de 25, 50 ou 100 pezas.
* [miniatura|300x300px|Moedas-coitelo do estado de Yan: a primeira é de "punta de agulla" ([Circa|ca. 600-400 a.C.), a segunda de punta aguzada (ca. 600-400 a.C.) e a terceira de tipo Ming (ca. 400-220 a.C.).]]**Noedas-coitelo Ming** (明刀): os exemplares coñecidos desta tipoloxía de moedas-coitelo son xeralmente máis pequenos que os de punta afiada, e as súas puntas caracterízanse por ser practicamente rectas. Este tipo toma o seu nome do carácter que portan no anverso, que tradicionalmente se leu como "ming" (chinés: 明; pinyin: *míng*). No entanto, outras propostas foron "yi" (易; yì),"ju" (莒; jǔ), "ming" (盟; méng) e "zhao" (召; zhào).
: En Xiadu, ao suroeste de Pequín, descubriuse un obradoiro de fabricación de moedas-coitelo Min que estaba soterrado. Como o lugar do achado foi Yi —a capital do estado de Yan a partir de 360 a.C.—, a posibilidade da interpretación do carácter como "yi" gañou o favor dalgúns investigadores. Tamén se descubriron moldes para a súa produción en Shandong. Estas moedas atopáronse adoito en grandes acumulacións, nas provincias de Hebei, Henan, Shandong, Shanxi e Shaanxi, e tamén no nordés de China, e mesmo en lugares tan arredados como Corea e o Xapón. É frecuente que aparezan en achados conxuntos con moedas-pa con punta e de catro patas cadradas.
: Habitualmente establécense dúas subcategorías de moedas-coitelo Ming. A primeira, presumiblemente a máis antiga, é curva do mesmo xeito que os coitelos de punta afiada, en tanto que a segunda ten unha folla recta e con frecuencia unha curva angular pronunciada no medio. Esta forma coñécese como 磬 *qing* ("pedra musical tradiconal chinesa"). A súa aliaxe contén arredor do 40 % de cobre e polo xeral estes exemplares pesan arredor de 16 gramos.
* **Noedas-coitelo rectas** (直刀): trátase de moedas-coitelo de tamaño inferior a todas as anteriores, e caracterízanse tamén porque as súas follas non están curvadas ou, nalgúns casos, só lixeiramente curvadas. Foron emitidas nalgúns lugares do estado de Zhao. Esta categoría inclúe outras moedas máis pequenas de varias formas. Atópanse en tesouros xunto con moedas-coitelo Ming.

## As moedas-coitelo de Qi 
Os espécimes Qi pódense clasificar en función do número de caracteres chineses que aparecen no anverso da súa folla. As moedas-coitelo Qi evolucionaron a partir dun antigo utensilio de bronce chinés cun anel no extremo, que se coñecía como 削 *xue*. 

Esta categorización subdividíseas, xa que logo, en exemplates de tres caracteres (三字刀), de catro caracteres (四字刀), de cinco caracteres (五字刀) e de seis caracteres (六字刀). Crese que, de todas estas categorías, as moedas-coitelo de catro caracteres son as máis antigas e que foron introducidas nalgún momento a principios do período coñecido como de "Primavera e Outono" (entre os anos 771 e 476 a. C.). Pola súa banda, as moedas de cinco caracteres comezaron a producirse a finais dese mesmo período. Dos exemplares con tres caracteres sábese que comezaron a circular durante o período inicial ou medio dos Reinos Combatentes.
* **De cinco caracteres**. As moedas-coitelo Qi con inscricións de cinco caracteres producidas na cidade de Jimo —actual Pingdu, Shandong— tiñan a inscrición  即墨之法化 *Ji mo zhi fa hua* ("Moeda legal de Jimo"). Pola súa banda, as producidas na cidade de Anyang —situada xusto ao leste do que agora é Caoxian, Shandong— tiñan a inscrición 安陽之法化 *An yang zhi fa hua* ("Moeda legal de Anyang"). 
: Debido a que as pezas de seis caracteres son as máis raras de todos os tipos de moedas-coitelo de Qi e tamén unhas das máis raras de todas as cuñaxes chinesas antigas, adoitan acadar prezos moi altos nas poxas numismáticas. No mes de maio de 2014, un exemplar desta categoría vendeuse nunha poxa organizada pola compañía Xiling Yinshe Auction Co. (西泠印社拍卖有限公司) na cidade de Hangzhou por un importe de 862.500 renminbi, equivalentes naquel momento a 121.036 euros.

Moitas das moedas introducidas durante o reinado de Wang Mang tiñan valores nominais que non reflectían con exactitude o seu valor intrínseco. Como exemplo, unha peza monetaria que podía ter un valor nominal equivalente a 1.000 moedas fundidas *Wu Zhu* só tiña un valor intrínseco de tres ou catro destas moedas. No seu intento de restaurar as antigas institucións da dinastía Zhou, Wang Mang emitira moitos tipos diferentes de moeda en formas moi diversas.

Debido ao valor nominal irrealmente alto do diñeiro emitido baixo Wang Mang, moitos chineses recorreron a fundir as súas propias moedas, co fin de minimizar as súas perdas. Con todo, como contramedida, Wang Mang emitiu edictos que estipulaban castigos moi severos para quen se demostrase que fundira moedas en privado durante o seu reinado. e outra coa inscrición 契刀五百 *qì dāo wǔbǎi* ("coitelo de cincocentos"),
* No ano 2012, un veciño chinés da provincia de Hebei, ao cavar un pozo no seu xardín, descubriu unha gran colección de moedas-coitelo e de moedas-pa que databan do período dos Reinos Combatentes. O tesouro incluía 98 espécimes de moedas-coitelo e 161 moedas-pa. Trátase do primeiro gran tesouro de moeda chinesa antiga desta época que se desenterrou no condado de Laiyuan, Hebei. As moedas de ambos os tipos deste tesouro foron atribuídas a Yan.
* O 3 de maio de 2013 informouse de que Liu Jiafu (刘佳富), un veciño de Pingquan, Hebei, descubriu un recipiente de barro soterrado que contiña uns 600 espécimes de moedas-coitelo na aldea de Guangxingdian (广兴店村). Segundo Chang Wen (常文), da Oficina de Protección de Bens Culturais do Condado de Pingquan (平泉县问保所), todas as moedas se correspondían coa tipoloxía Ming, emitidas por Yan.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Allen, L. (1999). "Chinese Knife Money". En  *Encyclopedia of Money*. ABC-Clio Inc., Santa Barbara (CA). Páxinas 58-59. ISBN 978-1576070376
* Hartill, D. (2005). "Knife Money". En *Cast Chinese Coins*. Trafford Publishing. Páxinas 54-78. ISBN 978-1412054669

### Outros artigos 
* Formas das moedas
* Espada-moeda
* Moeda-machada
* Moeda-nariz de formiga
* Moeda-pa