Fanny Bullock Workman

**Fanny Bullock Workman** (), nada en Worcester, Massachusetts, o 8 de xaneiro de 1859 e finada en Cannes, Francia, o 22 de xaneiro de 1925, foi unha xeógrafa, cartógrafa, exploradora, escritora de viaxes e montañeira estadounidense, de forma notable no Himalaia. Foi unha das primeiras alpinistas profesionais femininas, e ademais de realizar exploracións escribiu varios libros sobre as súas viaxes. Marcou varios récords femininos de altitude, publicou oito libros de viaxe xunto ó seu esposo e promoveu os dereitos das mulleres e o sufraxio feminino.

Nada no seo dunha familia rica, Workman asistiu a algunhas das mellores escolas femininas da época e realizou varias viaxes a Europa. O seu casamento con William Hunter Workman cimentou a súa situación vantaxosa, e tras dar os seus primeiros pasos no montañismo en Nova Hampshire, Fanny viaxou por diversas partes do mundo xunto a el. Conseguiron capitalizar os seus recursos financeiros e os seus contactos para viaxar por toda Europa, polo norte de África e por Asia. A parella tivo dous fillos, ós que internaron en varias escolas e deixaron a cargo de varias coidadoras durante as súas viaxes. Fanny non se consideraba unha muller de familia e víase a si mesma como unha "Nova Muller" que podía igualar a calquera home. Os Workman comezaron as súas viaxes realizando varias xiras en bicicleta por Suíza, Francia, Italia, España, Alxeria e a India. Percorreron miles de quilómetros, parando a descansar alí onde atopaban un refuxio. Escribiron libros sobre cada unha das súas viaxes, nos que Fanny adoitaba comentar a situación das mulleres en cada lugar que visitaban. Estas primeiras obras narrativas sobre as súas viaxes en bicicleta obtiveron unha mellor recepción do público que os seus libros sobre montañismo.

Ao finalizar a súa viaxe en bicicleta pola India, a parella viaxou ata o Himalaia occidental e ata Karakorum durante os meses do verán, onde comezaron a realizar alpinismo de grande altitude. Volveron ata esta rexión, naquel momento inexplorada, oito veces máis durante os seguintes catorce anos. Malia non dispoñer de equipamento moderno de alpinismo, os Workman exploraron varios glaciares e acadaron os cumios de varias montañas, chegando eventualmente ós 7&nbsp;000&nbsp;metros do pico Pinnacle, marcando un récord feminino de altitude naquela época. Organizaron expedicións de varios anos de duración, mais tiveron problemas para manter unha boa relación cos traballadores locais. A súa procedencia de riqueza e privilexio nos Estados Unidos provocou que non conseguisen comprender a postura dos traballadores nativos e tivesen dificultades á hora de conseguir os servizos de portadores fiables.

Tralas súas viaxes ó Himalaia os Workman deron varias charlas sobre elas e recibiron invitacións de varias sociedades intelectuais da época. Fanny Workman converteuse na primeira muller estadounidense en dar unha charla na Sorbona, e a segunda en falar na Royal Geographical Society. Recibiu numerosas medallas de honra de sociedades europeas xeográficas e de montañismo, e foi recoñecida como unha das montañeiras máis importantes da súa época. Naquel momento demostrou que unha muller podía escalar a grandes altitudes da mesma forma que un home, contribuíndo a eliminar a barreira de xénero no alpinismo.

## Traxectoria 
### Primeiros anos 
Workman naceu o 8 de xaneiro de 1859 en Worcester, Massachusetts, no seo dunha familia rica de clase alta descendente dos Pais Peregrinos, sendo a menor de tres irmáns. A súa nai era Elvira Hazard, e o seu pai era Alexander H. Bullock, home de negocios e gobernador Republicano de Massachusetts. Fanny foi educada por varias institutrices antes de asistir á escola Miss Graham's Finishing School en Nova York, e despois pasou un tempo primeiro en París e despois en Dresden. Thomas Pauly escribiu na súa biografía sobre Workman que "xa dende moi cedo a Fanny irritábanlle as restricións da súa posición de privilexio". Consérvase un reducido número de historias escritas por Workman nesta época, que describen o seu interese na aventura. Nunha delas, titulada "A Vacation Episode", describe a unha fermosa e aristócrata moza inglesa que desdeña a sociedade, escapa a Grindelwald, convértese nunha excelente alpinista e casa cun estadounidense. Segundo Michael Plint, esta historia resume gran parte da propia vida de Fanny, incluíndo o espírito viaxeiro, o amor polas montañas e o compromiso cos dereitos das mulleres. No ano 1886 publicou un relato curto na revista *New York* ambientado na Primeira Guerra India, no que trata a captura e o rescate dunha "moza branca", que segundo unha mención no xornal *The Record-Union*, estaba "contada nun estilo moi pracenteiro".

miniatura|esquerda|Retrato de Fanny e William
En 1879 Fanny volveu ós Estados Unidos e o 16 de xuño de 1882 casou con William Hunter Workman, quen era 12 anos maior ca ela. William procedía tamén dunha familia rica, asistira a Yale e estudara medicina en Harvard. En 1884 tiveron unha filla, chamada Rachel. No seu artigo sobre dinámicas de xénero no alpinismo nesta rexión, Jenny Ernie-Steighner afirmou que esta experiencia formativa moldeou o compromiso de Workman cos dereitos das mulleres, indicando que "ningún outro montañeiro de fama internacional da época, home ou muller, falou abertamente e ferventemente sobre os dereitos das mulleres". Porén, ós Workman desagradáballes a natureza provincial da vida en Worcester, e desexaban vivir en Europa. Trala morte dos pais de ámbolos dous, dos que herdaron considerables propiedades, a parella embarcouse na súa primeira viaxe por Europa, nunha xira por Escandinavia e Alemaña.

### Traslado a Europa e viaxes en bicicleta 
En 1889 os Workman trasladáronse a vivir a Alemaña por mor de problemas de saúde de William, malia que segundo Pauly isto podería ter sido un simple pretexto, xa que este recuperouse moi rapidamente unha vez alí. O segundo fillo da parella, Siegfried, naceu ó pouco tempo da súa chegada a Dresden. Porén, Fanny non quería conformarse cos papeis tradicionais de esposa e nai, procurando converterse nunha autora e aventureira, Os Workman posuían un nivel de coñecementos de historia da India pouco habitual nos occidentais da época, e leran o *Jakata*, o *Mahabharata* e o *Rāmāyaṇa* antes de partir nesta viaxe. Segundo Miller, estaban ansiosos por aprender sobre a cultura que producira estas obras épicas e pasaron máis tempo estudando a historia antiga do lugar que interactuando cos seus habitantes.

#### Problemas cos traballadores locais 
[miniatura|esquerda|Fanny Workman xunto a unha [tenda Mummery]]
Durante o verán de 1898 a parella decidiu escapar da calor e explorar o Himalaia occidental e Karakorum. Tras isto tiñan a intención de explorar o territorio ó redor do Kanchenjunga en Sikkim, e finalmente viaxar ás montañas fronteirizas con Bután no leste. Porén, as dificultades burocráticas e os problemas atmosféricos abondaron e impedíronlles levar a cabo estes plans. O seu principal problema foi o relativo ós traballadores locais. Contrataron a 45 portadores, equipados de forma básica para a viaxe por montaña, e mercaron provisións, mais os custos aumentaron de forma desproporcionada en canto as novas sobre dous ricos americanos comezaron a circular polas vilas da zona. Non puideron partir ata o 3 de outubro, e para entón o frío estaba achegándose. Os Workman queixáronse nos seus escritos dos portadores que contrataran, cos que era difícil traballar e que rexeitaban camiñar máis de 8&nbsp;km por día. A tres días de comezar a súa viaxe, os Workman toparon coa neve e os seus portadores rebeláronse e rexeitaron seguir traballando nesas condicións de frío, obrigando a que o grupo ó completo tivese que retirarse a Darjeeling.

Os Workman tiveron que enfrontar problemas laborais continuamente, precisando de portadores locais para levar o seu equipo xa que eles sós non eran capaces de transportar o equipo suficiente para unha expedición de varios meses. Tiñan que transportar tendas Mummery, sacos de durmir, cámaras fotográficas, instrumentos científicos e unha gran cantidade de comida. Os portadores que contrataron eran escépticos de toda esta aventura. Os nativos case nunca escalaban as montañas da zona e non estaban afeitos a recibir ordes dunha muller, o que dificultaba a posición de Fanny. Os Workman tentaron resolver estes problemas con condescendencia e arbitrio. Kenneth Mason mantén na súa historia de montañismo no Himalaia, escrita en 1955, que "os Workman foron, nas súas viaxes, vítimas dos seus propios defectos. Foron demasiado impacientes e poucas veces tentaron comprender a mentalidade dos portadores e por iso non conseguiron sacar o mellor deles".

Os problemas de traballo asolaron tódalas súas expedicións porque, segundo Miller, "case os únicos viaxeiros vitorianos, os Workman non tiñan ningunha simpatía ou incluso sentido común para entender ós nativos, irrompendo nas súas vilas remotas con trens de seguidores esixindo servizos e subministracións". No seu capítulo sobre Workman, Miller argumenta que a parella, sendo estadounidense, non tiña o mesmo sentido da casta ou clase que os exploradores británicos: "os Workman, como a maioría dos seus compatriotas, somerxíanse nos seus proxectos de cabeza, agardando que a súa enorme enerxía fose suficiente para superar tódolos obstáculos. Os británicos criticáronos xustamente polo seu insensible e incompetente comportamento cara ós indios".

### Alpinismo no Himalaia 
Trala súa viaxe inicial ó Himalaia, os Workman quedaron fascinados co alpinismo e o montañismo. Durante un período de 14 anos viaxaron oito veces ata esta zona, que naquel entón estaba case inexplorada por completo e sen cartografar.]]

En canto puido, Fanny Workman publicou informes das súas fazañas, como por exemplo nun artigo da revista *Scottish Geographical Magazine*. Describindo a súa viaxe de forma extensa na obra *In the Ice World of the Himalayas*, Fanny procurou incluír datos e resultados de experimentos científicos, promovendo o seu propio barómetro modificado como un instrumento superior, mais os críticos especializados non quedaron impresionados e destacaron a súa falta de coñecementos científicos. A crítica popular foi máis favorable co libro, cun crítico en particular afirmando que "Non dubidamos ó dicir que o Doutor e a Señora Workman escribiron un dos libros de viaxes máis destacados dos últimos anos".

En 1902 os Workman volveron ó Himalaia e convertéronse nos primeiros occidentais en explorar o glaciar Chogo Lungma, comezando dende Arandu. Contrataron a 80 portadores para levar catro toneladas de subministración, mais a súa exploración viuse limitada polas continuas neves e por unha treboada que durou 60 horas. En 1903 camiñaron ata o glaciar Hoh Lumba xunto ó guía Cyprien Savoye. Tamén intentaron escalar a montaña próxima que eles denominaron pico Pirámide. Acamparon a primeira noite a uns 4&nbsp;900&nbsp;m e a segunda a uns 5&nbsp;700&nbsp;m. Os problemas de saúde dun portador obrigounos a acampar a terceira noite a 5&nbsp;900&nbsp;m en lugar dos 6&nbsp;100&nbsp;m que tiñan planeado, e eventualmente tiveron que deixalo atrás. Escalaron un pico de 6&nbsp;878&nbsp;m, o que supuxo un novo récord feminino de altitude. William e un portador escalaron cara ao cumio en forma de agulla, o obxectivo da expedición. Porén, abandonou o intento de facer cumio a uns poucos metros de chegar, ao decatarse de que en caso de continuar non serían capaces de descender posteriormente ata unha altitude segura antes de verse afectados polo mal de montaña. Á volta destas viaxes os Workman deron varias charlas por toda Europa, en inglés, alemán ou francés segundo requirise a ocasión. Nunha das charlas en Lión, tiveron unha audiencia de 1&nbsp;000 persoas, e outras 700 tiveron que quedar fóra. En 1905 Fanny converteuse na segunda muller en comparecer na Royal Geographical Society, e a súa charla tivo unha mención no xornal *The Times*.

Os Workman volveron a Caxemira en 1906, converténdose nos primeiros occidentais en explorar o macizo Nun Kun. Para esta viaxe a parella contratou a seis portadores procedentes dos Alpes xunto a 200 portadores locais, e volveron contar con Savoye como guía. Isserman, Weaver e Molenaar explican na súa historia sobre o montañismo no Himalaia que os Workman detestaban os portadores locais pero víanse obrigados a contratalos. Planearon unha secuencia de catro campos dende os 5&nbsp;382&nbsp;m ata os 6&nbsp;400&nbsp;m. Malia ter de novo problemas cos portadores, os Workman pasaron a noite a maior altitude que ningún montañeiro antes, a uns 6&nbsp;181&nbsp;m no cumio Z1 de Nun Kun, ó que eles chamaron "Campo América". William escribiu o seguinte sobre Fanny: 

O mapa que cartografaron durante esta viaxe foi de baixa calidade. Segundo indica Mason, a parella non posuía un bo sentido da dirección topográfica, polo que as súas medicións eran imprecisas e inútiles para a axencia Survey of India.
#### Pico Pinnacle e récord de altitude 
[right|miniatura|[Nun Kun|Monte Kun (centro) e pico Pinnacle (esquerda) vistos dende o val Suru]]
En 1906, ós 47 anos de idade, Workman escalou o pico Pinnacle de 6&nbsp;930&nbsp;metros (segundo a súa propia medición 7&nbsp;091&nbsp;m), un pico subsidiario do macizo Nun Kun no Himalaia occidental. Este foi o seu maior logro no ámbito do alpinismo. Isserman, Weaver e Molenaar destacaron que "o feito de que escalase a montaña nun principio, sen os beneficios do equipamento moderno e co estorbo das súas voluminosas saias, é un testemuño da súa habilidade e da súa determinación". O récord feminino de altitude que marcou con esta ascensión durou ata que Hetti Dhyrenfurth ascendeu no ano 1934 o Sia Kangri C (7&nbsp;273&nbsp;m). Crendo que ámbolos dous superaran a marca dos 7&nbsp;000&nbsp;m, Fanny e William considerábanse a si mesmos os principais expertos da escalada a grandes altitudes.

Workman defendeu vigorosamente o seu récord de altitude do pico Pinnacle perante tódalas outras reclamacións, especialmente a de Annie Smith Peck, que no ano 1908 afirmara ter marcado un novo récord coa súa ascensión do Huascarán no Perú, do que ela afirmaba era de 7&nbsp;000&nbsp;m de altitude. Porén, a súa información sobre a altura deste pico era errónea e esaxerara varias distancias que non fora capaz de medir. Workman era tan competitiva que lle pagou 13&nbsp;000&nbsp;$ a un equipo de inspectores franceses do Service Géographique de l'Armée para que medisen a elevación desta montaña peruana, que finalmente quedou en 6&nbsp;768&nbsp;m, o que confirmaba o seu propio récord. xa que naquel entón estaban embarcados na súa exploración do Karakorum. Tras esta viaxe, no 1912 a parella centrouse na escritura e nas charlas, principalmente por mor do inicio da Primeira guerra mundial en 1914. Fanny Workman converteuse na primeira muller estadounidense en impartir unha charla na Sorbona de París. Obtivo medallas de honra de 10 sociedades xeográficas europeas, e foi eventualmente escollida como membro do American Alpine Club, da Royal Asiatic Society, do Club Alpino Italiano, do Deutscher und Österreichischer Alpenverein e do Club alpin français. Pola súa banda, Bryn Mawr estableceu a Bolsa de Viaxe Fanny Bullock Workman, outorgada a candidatos a doutoramento en filosofía nas disciplinas de arqueoloxía ou historia da arte.

### Exploración do Himalaia 
O gran número de libros e artigos publicados polos Workman son segundo Mason "aínda útiles", especialmente polas súas fotografías e ilustracións, malia que os seus mapas son "enganosos e non sempre fiables". Segundo Beth Kraig, malia que os Workman sobresaíron nas descricións de condicións meteorolóxicas, da glacioloxía e de como as grandes altitudes afectan á saúde e ó estado físico dos humanos, foron malos topógrafos. Os Workman foron dos primeiros montañeiros en decatarse de que o Himalaia era o lugar do desafío definitivo para o alpinismo, e as súas exploracións contribuíron a que o montañismo evolucionase dende un entretemento enérxico ata un deporte serio, competitivo e regrado. Segundo Isserman, Weaver e Molenaar, "ninguén podía dubidar de que os Workman eran intrépidos exploradores e escaladores, mais tamén foron agresivos autopromotores que no seu ímpeto por acadar recoñecemento e honras esaxeraron nalgunhas ocasións a orixinalidade e importancia dos seus logros". Na súa consideración final estes autores indican que "rexistraron máis millas e escalaron máis picos que ninguén ata aquela data; produciran cinco volumes de exploración suntuosamente ilustrados e amplamente lidos; e por simple virtude do seu sexo, por suposto Fanny marcou un precedente no Himalaia de incalculable valor. Mais os Workman non eran grandes montañeiros. Como moito eran vigorosos e competentes clientes que seguían con destreza ós pasos gañados a pulso dos seus guías italianos". Non obstante, Pauly escribiu que "os poucos recontos recentes sobre Fanny Workman tenderon a desprezar ou menosprezar os seus logros, mais os seus coetáneos, descoñecedores dos logros que aínda estaban por chegar, tiñan ós Workman en alta estima". Os Workman foron tamén os primeiros estadounidenses en explorar o Himalaia en profundidade, rachando desta forma o monopolio que mantiñan os británicos sobre o montañismo nesa cordilleira.

## Notas 
;Referencias

## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*