Ferrara

**Ferrara** () é unha cidade e *comuna* na rexión de Emilia-Romaña, no norte de Italia, capital da Provincia de Ferrara. En 2016 tiña 132.009 habitantes. Esténdese por unha área de 404 km², tendo unha densidade de poboación de 323 hab./km². Está situada a 44 km. ao nordeste de Boloña, no Po di Volano, unha canle de ramal da corrente principal do río Po, situado 
5 km. ao norte. Ten lindes cos concellos de Argenta, Baricella (BO), Bondeno, Canaro (RO), Copparo, Ficarolo (RO), Formignana, Gaiba (RO), Masi Torello, Occhiobello (RO), Ostellato, Poggio Renatico, Ro, Stienta (RO), Tresigallo, Vigarano Mainarda, Voghiera. A cidade conta con amplas rúas e numerosos pazos que datan do Renacemento, cando acolleu a corte da Casa de Este. Pola súa beleza e importancia cultural, foi designada pola UNESCO como Patrimonio da Humanidade.

## Historia
### Antigüidade e Idade Media
[miniatura|esquerda|No [Museo Arqueolóxico Nacional de Ferrara expóñense xoias etruscas]]
Os primeiros asentamentos documentados na zona da actual provincia de Ferrara datan do século VI a.C. As ruínas da cidade etrusca de Spina, establecidas ao longo das lagoas na antiga desembocadura do río Po, perdéronse ata os tempos modernos, cando os esquemas de drenaxe nas marismas de Valli di Comacchio en 1922 revelaron oficialmente por primeira vez unha necrópole con máis de 4.000 tumbas, evidencia dun núcleo de poboación que na Antigüidade debeu ter un papel importante.

Hai incerteza entre os estudosos sobre a orixe Romana proposta do asentamento na súa localización actual (Tácito e Boccaccio refírense a un "Forum Alieni"), pois pouco se sabe deste período, pero algunhas evidencias arqueolóxicas apuntan á hipótese de que Ferrara podería ter a súa orixe en dous pequenos asentamentos bizantinos: un conxunto de instalacións arredor da Catedral de San Xurxo, na marxe dereita do ramal principal do Po, que entón corría moito máis preto da cidade que hoxe, e o castrum, un conxunto fortificado construído na marxe esquerda do río para defenderse dos longobardos.

Ferrara aparece primeiro nun documento do rei dos Longobardos Desiderio do 753 d.C., cando capturou a cidade do Exarcado de Rávena. Máis tarde os francos, despois de derrotar aos longobardos, presentaron Ferrara ao Papado en 754 ou 756.  Lionello e, especialmente, Ercole I foron dos máis importantes mecenas das artes na Italia de finais do século XV e principios do XVI. Durante este tempo, Ferrara converteuse nun centro cultural internacional, coñecido pola súa arquitectura, música, literatura e artes visuais.

A arquitectura de Ferrara beneficiouse enormemente do xenio de Biagio Rossetti, que foi contratado en 1484 por Ercole I para redactar un plan director para a expansión da cidade. O resultado "Erculean Addition" considérase un dos exemplos máis importantes de urbanismo renacentista e contribuíu á selección de Ferrara como Patrimonio da Humanidade da UNESCO.

A pesar de entrar na súa idade de ouro, Ferrara foi duramente golpeada por unha guerra contra Venecia e perdeu en 1482–84. Alfonso I sucedeu no trono en 1505 e casou coa famosa Lucrezia Borgia. De novo loitou contra Venecia nas Guerras italianas despois de unirse á Liga de Cambrai. En 1509 foi excomulgado polo Papa Xulio II, pero puido vencer aos exércitos papal e español en 1512 na Batalla de Rávena. Estes éxitos baseáronse na artillaría de Ferrara, producida na súa propia fundición, que era a mellor da súa época.

Á súa morte en 1534, a Afonso I sucedeuno o seu fillo Ercole II, cuxo matrimonio en 1528 coa segunda filla de Lois XII, Renata de Francia, levou gran prestixio á corte de Ferrara. Baixo o seu reinado, o ducado seguiu sendo un país rico e unha potencia cultural. Non obstante, un terremoto asolou a cidade en 1570, o que provocou o colapso da economía, e cando o fillo de Ercole II, Alfonso II morreu sen herdeiros, a Casa de Este perdeu Ferrara en favor dos Estados Pontificios. 

### Idade Moderna tardía e contemporánea
miniatura|esquerda|Mapa de Ferrara tal e como apareceu en 1600
Ferrara, unha cidade universitaria só superada por Boloña, permaneceu como parte dos Estados Papais durante case 300 anos, unha época marcada por un constante declive, en 1792 a poboación da cidade era só de 27.000 habitantes, menos que no século XVII. En 1805–1814 formou parte brevemente do Reino napoleónico de Italia, un estado-cliente do Imperio Francés. Despois do Congreso de Viena de 1815, Ferrara devolvéuselle ao Papa, agora garantido polo Imperio de Austria. O Papa Paulo V erixíu un bastión no 1600 no lugar do Castel Tedaldo, un antigo castelo no ángulo suroeste da cidade, este estivo ocupado por unha Gornición austríaca desde 1832 ata 1859. A fortaleza foi completamente desmantelada tras o nacemento do Reino de Italia e os ladrillos e pedras utilizáronse para novas construcións por toda a cidade.

miniatura|O centro de Ferrara arredor de 1900

Durante as últimas décadas do 1800 e principios do 1900, Ferrara seguiu sendo unha modesta cidade comercial polo seu gran interior rural que dependía de cultivos comerciais como a remolacha azucreira e o cánabo industrial. Durante décadas leváronse a cabo grandes obras de recuperación de terras co obxectivo de ampliar as terras cultivables dispoñibles e erradicar a paludismo das zonas húmidas do delta do Po. A industrialización masiva chegou a Ferrara só a finais da década de 1930 coa montaxe dunha planta química do réxime fascista que debería fornecer ao réxime de caucho sintético. Durante a segunda guerra mundial Ferrara foi bombardeada repetidamente por avións de guerra aliados que apuntaron e destruíron enlaces ferroviarios e instalacións industriais. Despois da guerra, a zona industrial de Pontelagoscuro ampliouse ata converterse nun xigantesco complexo petroquímico operado por Montecatini e outras compañías, que no seu momento álxido empregaban a 7.000 traballadores e producían o 20% dos plásticos en Italia. Nas últimas décadas, como parte dunha tendencia xeral en Italia e Europa, Ferrara pasou a depender máis do sector terciario e do turismo, mentres que a industria pesada, aínda presente na cidade, foi eliminada en gran parte.

Despois de case 450 anos, outro terremoto asolou Ferrara en maio de 2012, causando só danos limitados nos edificios históricos da cidade e ningunha vítima.

## Xeografía e clima
A cidade de Ferrara atópase na marxe sur do río Po, a uns 44 km. ao nordés da capital rexional, Boloña, e 87 km. ao sur de Venecia. O territorio do municipio, forma parte enteiramente da chaira de Padán, é abrumadoramente chairo, situado, de media, a só 9 m. sobre o nivel do mar. A proximidade ao maior río de Italia foi unha preocupación constante na historia de Ferrara, que se viu afectada por inundacións recorrentes e desastrosas, a última ocorreu en 1951. A Idrovia Ferrarese une o río Po desde Ferrara ata o Adriático en Porto Garibaldi.

O clima do val do Po está clasificado como subtropical húmido (Cfa) baixo a Clasificación climática de Köppen, un tipo de clima comunmente denominado "continental", que presenta invernos severos e veráns cálidos e fortes choivas na primavera e no outono.

## Paisaxe urbana
### Arquitectura
[miniatura|esquerda||[Castello Estense|Castelo de Este cuberto de neve]]

O impoñente Castelo de Este, situado no mesmo centro da cidade, é emblemático de Ferrara. Unha casa solariega moi grande con catro baluartes macizos e un foxo, erixido en 1385 polo arquitecto Bartolino da Novara coa función de protexer a cidade das ameazas externas e de servir de residencia fortificada para a Familia Este. Foi ampliamente renovado nos séculos XV e XVI. O duomo foi renovado moitas veces a través dos séculos, polo que o seu estilo ecléctico resultante é unha combinación harmónica da estrutura central e do portal románicos, a parte superior gótica da fachada e a torre do campanario renacentista. iniciouse en 1412 pero aínda está incompleta, falta unha planta adicional proxectada e unha cúpula, como pódese observar en numerosas estampas históricas e pinturas sobre o tema. Grazas ás monxas da orde do Corpus Domini, gran parte das decoracións orixinais das salas interiores foron gardadas. A casa presenta ciclos de frescos na "Sala delle Sibille" ("sala das sibilas"), unha lareira orixinal de "terracota" que leva o escudo de armas de Giovanni Romei na contigua Saletta dei Profeti ("sala dos profetas"), representando alegorías da Biblia, e noutras salas, algunhas das cales foron por encargo do cardeal Ippolito d'Este, cadros da escola de Camillo e Cesare Filippi (XVI). século).

[miniatura|[Palazzo dei Diamanti, sede da National Gallery]]
Palazzo Schifanoia ("sans souci") construíuse en 1385 para Alberte V d'Este. O palacio inclúe frescos que representan a vida de Borso d'Este, os signos do zodíaco e as alegóricas representacións dos meses. O vestíbulo decorouse con molduras de *estuco* por Domenico di Paris. O edificio tamén contén excelentes libros de coro con miniaturas e unha colección de moedas e medallas renacentistas. O Palazzo Paradiso renacentista, que forma parte do sistema de bibliotecas da Universidade de Ferrara, exhibe parte do manuscrito de *Orlando furioso* e cartas de Tasso así como a tumba de Ludovico Ariosto. Os seus famosos antigos alumnos inclúen a Nicolao Copérnico e Paracelso.

O barrio norte, engadido por Ercole I en 1492–1505 grazas ao plan director de Biagio Rossetti, e polo tanto chamado *Addizione Erculea*, presenta unha serie de palazzi. Entre os mellores está o Palazzo dei Diamanti (*Palacio de diamantes*), que recibe o nome das puntas diamantes nas que se cortan os bloques de pedra da fachada. O *palazzo* alberga a Galería Nacional de Pintura, cunha gran colección da escola de Ferrara, que tivo relevancia na segunda metade do século XV, con Cosimo Tura, Francesco Cossa e Ercole dei Roberti. Os mestres coñecidos da Escola de Ferrara do século XVI inclúen a Lorenzo Costa e Dosso Dossi, os máis eminentes de todos, Girolamo da Carpi e Benvenuto Tisi (il Garofalo). O distrito tamén alberga o Xardín Botánico da Universidade de Ferrara.

### Parques e xardíns
miniatura|Unha sección das murallas renacentistas
A cidade aínda está case totalmente rodeada por 9 km. de antigas murallas de ladrillo, construídas na súa maioría entre 1492 e 1520. Hoxe en día as murallas, tras unha coidadosa restauración, conforman un gran parque urbano arredor da vila e son un destino popular para corredores e ciclistas.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Sitio web oficial de Ferrara