Limes Tripolitanus

dereita|miniatura|350px|Mapa do Limes Tripolitanus.
dereita|thumb|Restos do *castrum* romano de Golaia (actualmente Bu Njem) no *Limes Tripolitanus*.

O ***Limes Tripolitanus*** foi unha zona fronteiriza de defensa do Imperio Romano, construída no sur do que hoxe é Tunisia e noroeste de Libia. Estaba pensado principalmente como protección para as cidades tripolitanas de Leptis Magna, Sabratha e Oea na Libia romana.

## Historia
O *Limes Tripolitanus* construíuse despois de Augusto. Estaba relacionado principalmente coa ameaza dos Garamantes. Septimio Flaco no ano 50 d.C. lanzou unha expedición militar que chegou ao propio Fezzan e máis ao sur.
thumb|200px|left|Restos de "Centenaria" en Suq al-Awty.
Os romanos non conquistaron os garamantes senón que os seduciron cos beneficios do comercio e os desanimaron coa ameaza da guerra. A última incursión garamante na costa foi no ano 69 d.C., cando se uniron ao pobo de Oea (a actual Trípoli) na batalla contra Leptis Magna.
thumb|350px|right|A campaña de Fausto entre 197 e 202 d.C. contribuíu en gran medida á expansión do Limes Tripolitanus entre Nepte e Golaia

Os romanos, para defender as principais cidades romanas de Tripolitania (Oea, Sabratha e Leptis Magna), interviñeron e marcharon cara ao sur. Segundo Edward Bovill, autor do libro "The Golden Trade of the Moors", esta campaña marcou o primeiro uso de camelos por parte dos romanos no Sáhara, o que convenceu aos garamantes de que a súa vantaxe na guerra no deserto xa non se mantiña.

Despois diso, os garamantes comezaron a converterse nun estado cliente do Imperio Romano, pero os nómades sempre puxeron en perigo a fértil zona costeira da Tripolitania. Debido a isto, os romanos crearon o Limes Tripolitanus 

O primeiro forte no limes foi construído en Thiges, para protexerse dos ataques dos nómades no ano 75 d.C. O limes expandíuse baixo os emperadores emperador Hadriano e Septimio Severo, en particular baixo o legatus Quintus Anicius Faustus en 197-201 d.C.

De feito, Anicius Faustus foi nomeado *legatus* da Legio III *Augusta* e construíu varios fortes defensivos do Limes Tripolitanus en Tripolitania, entre os que Garbia  e Golaia (actual Bu Ngem) para protexer a provincia das incursións das tribos nómades. Cumpriu a súa tarefa con rapidez e éxito.

Como consecuencia, a cidade romana de Gaerisa (a actual Ghirza), situada lonxe da costa e ao sur de Leptis Magna, desenvolveuse rapidamente nunha rica zona agrícola Ghirza converteuse nunha "cidade en auxe" despois do ano 200 d.C., cando o emperador romano Septimio Severo (nado en Leptis Magna) organizou o *Limes Tripolitanus*.

Antigos soldados asentáronse nesta zona e urbanizaron a terra árida. Construíronse presas e cisternas no Wadi Ghirza (que daquela non estaba seco como hoxe) para regular as inundacións repentinas. Estas estruturas aínda son visibles: entre as ruínas de Gaerisa hai un templo, que puido estar dedicado ao semideus bérbere "Gurzil", e o nome da propia cidade pode incluso estar relacionado co seu nome. Os labregos producían cereais, figos, vides, olivas, legumes, améndoas, dátiles e quizais melóns. Ghirza constaba duns corenta edificios, incluíndo seis granxas fortificadas (Centenaria), dúas das cales eran bastante grandes. Abandonouse na Idade Media.

Con Diocleciano o limes foi parcialmente abandonado e a defensa da zona foi delegada aos Limitanei. O limes sobreviviu como unha protección eficaz ata a época bizantina (o emperador Xustiniano I reestruturou o limes no ano 533 d.C.).

Os guerreiros nómades da tribo Banu Hillal capturaron os centenarios/castra dos limes no século XI e a produción agrícola caeu case a nada en poucas décadas, mesmo Leptis Magna e Sabratha abandonáronse e só sobreviviu Oea, que a partir de entón se coñeceu como Trípoli.

## Situación actual 
Na actualidade, en Libia consérvanse restos moi importantes, por exemplo, os castelos do limes en Abu Nujaym (antiga Golaia) e Al Qaryah al Gharbīyah, a aldea fronteiriza de Gaerisa e unhas 2.000 granxas fortificadas (*Centenaria*) como Qaryat.

Tunisia ten varios sitios anexos ao limes. En 2012, algúns destes sitios foron presentados á UNESCO para rexistralos como Patrimonio da Humanidade.
[thumb|A torre da porta sur da *clausura* en Wadi Skiffa ([Gobernación de Tataouine).]]

### Tebaga Clausura 
O Muro de Tebaga é unha liña de fortificación de 17 quilómetros de lonxitude construída ao longo da Fenda de Tebaga ou *Clausura* entre a cordilleira de Jebel Tebaga e os outeiros das montañas Matma. 

### Fortes (castrum) 
* Ghadames ()
* Mizda ()
* Bani Waled ()
* Abu Nujaym ()
* Qaryat ()

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Bacchielli, L. "La Tripolitania" in *Storia Einaudi dei Greci e dei Romani (Geografia del mondo tardo-antico)*. Einaudi, Milán, 2008.
* Graeme Barker e.a., *Farming the desert. The UNESCO Libyan Valleys Archaeological Survey* (1996, París e Trípoli)
* Margot Klee, *Grenzen des Imperiums. Leben am römischen Limes* (2006, Stuttgart)
* Jona Lendering, 'Sherds from the Desert. The Bu Njem Ostraca' in: *Ancient Warfare* 1/2 (2007)
* David Mattingly, *Roman Tripolitania* (1995, Londres)
* Erwin Ruprechtsberger, *Die römische Limeszone in Tripolitanien und der Kyrenaika, Tunesien - Libyen* (1993 Aalen)

### Ligazóns externas 
*
*
*
*