A Baña

**A Baña** é un concello da provincia da Coruña, pertencente á comarca da Barcala. Segundo o IGE en 2014 tiña 3754 habitantes (3967 no 2012, 4102 no 2011, 4320 no 2010). No ano 1980 a poboación chegou a ser de 8775 persoas. O seu xentilicio (véxase no Galizionario) é ,  ou .

## Xeografía 
O concello, de 98,2&nbsp;km², limita cos concellos de Ames, Negreira, Val do Dubra e Santa Comba. Está situado a uns 25&nbsp;km ao oeste de Santiago de Compostela. Está situado no val de Barcala, que o separa do concello de Negreira.

### Orografía e hidrografía 
O seu relevo está caracterizado pola súa irregularidade, contrastando os vales con pequenos montes de escasa altitude. Na Baña non existen grandes elevacións de terreo, non chegando a superarse os 550 metros. O punto máis alto do concello é o cumio de Santa Mariña, con 522 metros de altura sobre o nivel do mar.

O concello está enmarcado en tres vales: o formado polo Barcala, que lle dá nome á comarca, e que discorre pola zona máis occidental do concello até desembocar en Negreira no río Tambre. O val central é o que crean o río Baña, o rego de Faílde e o río Albariña, que xorde da unión de ambos na parroquia da Baña, e que desemboca no propio Barcala en Covas. E no leste do concello está o río Portalaxe, que nace e morre sen deixar o concello, desembocando no río Tambre na parroquia de Fiopáns. Ao norte está o río Abuín, que nalgúns treitos marca o límite municipal con Santa Comba.

### Clima 
O concello ten un clima oceánico, morno e húmido, cuns 2000&nbsp;mm anuais de precipitacións. As temperaturas son moderadas, con 7,2&nbsp;°C de media en xaneiro, e 17,9&nbsp;°C en xullo.

### Demografía 
Evolución da poboación da Baña dende 1900:

Colors=
  id:AA  value:black

  id:lightgrey value:gray(0.9)
  id:darkgrey  value:gray(0.7)
  id:sfondo value:rgb(1,1,0.95)
  id:barra value:rgb(0.6,0.7,0.9)
ImageSize = width:500 height:300
PlotArea = left: 60 bottom: 30 top: 20 right: 20
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:8000
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = late
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:2000 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:1000 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo

PlotData=
  color:barra width:30 align:center
  bar: 1900 from:5797 till: 0
  bar: 1920 from:6023 till: 0
  bar: 1940 from:7041 till: 0
  bar: 1960 from:6495 till: 0
  bar: 1980 from:7913 till: 0
  bar: 2000 from:5230 till: 0
  bar: 2010 from:4102 till: 0
  bar: 2015 from:3698 till: 0  color:AA

PlotData=
  bar: 1900 at: 5797 fontsize:S text: 5797 shift:(0,5)
  bar: 1920 at: 6023 fontsize:S text: 6023 shift:(0,5)
  bar: 1940 at: 7041 fontsize:S text: 7041 shift:(0,5)
  bar: 1960 at: 6495 fontsize:S text: 6495 shift:(0,5)
  bar: 1980 at: 7913 fontsize:S text: 7913 shift:(0,5)
  bar: 2000 at: 5230 fontsize:S text: 5230 shift:(0,5)
  bar: 2010 at: 4102 fontsize:S text: 4105 shift:(0,5)
  bar: 2015 at: 3698 fontsize:S text: 3698 shift:(0,5)

TextData=
  pos:(250,5)  text: Fonte INE

## Historia 
Consérvanse vestixios arqueolóxicos megalíticos como as mámoas de Ferreiros, e poboados castrexos como os da Baña e o de Lañas. A toponimia dos lugares deixa ver que foi unha zona intensamente romanizada. A presenza de núcleos como Suevos ou Francos constata asemade o asentamento de pobos bárbaros.

A mención máis antiga é nun documento de 1153, contido no tumbo do mosteiro de Toxos Outos: *hereditatem que habetis in terra de **Avania***.

Na Idade Media o concello foi berce dos Trastámara e dominio dos señores de Altamira. Personalidades como o bispo Xelmírez ou a raíña Orraca deixaron constancia da súa importancia. Nos templos relixiosos hai mostras da arte románica e gótica.

Xa no século XIX pasouse a épocas de decadencia económica e política debido ás guerras da Independencia e Carlista, ás desamortizacións de bens eclesiásticos e das confrarías, e á suba de impostos.

## Cultura 
### Toponimia 
O topónimo *Avania* aparece documentado xa en 1153 no Tombo de Toxos Outos, e no tombo B da catedral de Santiago de Compostela (1209), onde se menciona: *...San Iurgio in Transtamarem. cum tota terra sua quam maiorem ab antiquo habuit, videlicet cum Carnota, Entines, Jalles, Barcala, **Auania** et de Celtigos, quantum magis antiquitus habuit...*.

Xa na Idade Media moitos topónimos que comezaban con A- ou O- comezaron a reinterpretarse polos falantes como nomes de lugar formados por un artigo e un substantivo. Estas reinterpretacións tamén se deron noutros topónimos galegos, como Ogrobe, ou Agolada, xa dende a Idade Media. É frecuente que, na literatura popular, se lle atribúa ao influxo do castelán esta reinterpretación.

## Patrimonio 
dereita|miniatura|Pazo de Leis.
*Ponte de Nantón
*Pazo de Ferraces
*Pazo de Cores
*Pazo do Barro, ou de Leis
*Igrexa de Santa María de Troitosende
*Igrexa de Santa Mariña do Barro
*Igrexa de Santa Mariña de Ordoeste
*Igrexa de Santa Cristina de Marcelle
*Igrexa de Santa Baia de Lañas
*Igrexa de San Xoán de Barcala

## Economía 
O concello da Baña é eminentemente rural, aínda que as actividades agrícolas non son as que ocupan a maioría da poboación. No ano 2001 o sector servizos ocupaba 686 persoas, a agricultura 454, a construción 368, a industria 244 e a pesca 9.

No ano 2003 había no concello un total de 412 explotacións de gando vacún cun total de 7.045 animais e estaban rexistradas un total 49 empresas e 14 comercios.

## Galería de imaxes 

Ficheiro:Puente na praia fluvial da Baña.jpg|Ponte na praia fluvial.
Ficheiro:Igrexa_parroquial_de_San_Xoan_da_Riba,_A_Baña,_Galicia,_Spain.jpg|Igrexa de San Xoán da Riba.

## Parroquias 
## Lugares da Baña 
Para unha lista completa de tódolos lugares do concello da Baña vexa: Lugares da Baña.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 

### Outros artigos 
* Eleccións municipais na Baña

### Ligazóns externas