Cidade vella de Xerusalén

A **cidade vella de Xerusalén** (en ,  [Ha Ir Ha'Atiqah],  ,  [al-Balda al-Qadimah],  , armenio, Երուսաղեմի հին քաղաք [Yerusaghemi hin k'aghak']) é unha área de aproximadamente 0,9 km² situada dentro de Xerusalén Leste, constituíndo até a década de 1860 todo o armazón urbano. A cidade vella é o lugar onde se sitúan sitios relixiosos importantes tales como o Monte do Templo e o Muro das Lamentacións para a relixión xudía, o Santo Sepulcro para a relixión cristiá, e a Cúpula da Rocha e a Mesquita de Al-Aqsa para a relixión musulmá.

Tradicionalmente, a cidade vella estivo dividida en catro barrios, aínda que os actuais nomes só se introduciron no século XIX. Este catro barrios son o Barrio Musulmán, o Barrio Xudeu, o Barrio Cristián e o Barrio Armenio.

A cidade vella de Xerusalén foi incluída en 1981 dentro do Patrimonio da Humanidade da UNESCO. En 1982 Xordania solicitou a súa inclusión na Lista do Patrimonio da Humanidade en perigo.

## Historia 
esquerda|miniatura|Rúa na cidade vella.
esquerda|miniatura|Comercios na cidade vella.
No século XI a. C. o rei israelita David conquistou a cidade de Xebús, bastión do pobo xebuseo, un dos que habitaban Canaán. O bastión estaba fortificado con sólidos muros que o rodeaban. Cando David instalouse alí, designouna *Ir David* (A cidade de David). Este lugar está situado actualmente ao suroeste da actual cidade vella e é chamado  *Outeiro Ofel* (foi descuberto e escavado pola *Palestine Exploration Fund* entre 1923 e 1925).

O fillo de David, Salomón, estendeu a construción dos muros e ademais edificou o templo que levou o seu nome. A cidade pasou a chamarse Ir Salomon (a Cidade de Salomón) chamada na Biblia, Xerusalén. Á morte de Salomón cara a 962 a.C acaeceu un cisma no pobo xudeu e formáronse dous estados: Israel con capital  en Samaria e Xudá, con capital en Xerusalén.

A cidade resistiu a través dos anos os ataques dos seus poderosos veciños, pasando tamén por diversas etapas de vasalaxe até o ano 587 a. C. durante o reinado do último rei de Xudá, Sedecías, cando foi conquistada e arrasada polo rei Nabucodonosor II. 
O reino de Xudá pasou a ser unha provincia do Imperio Babilónico ou Imperio Caldeo e a maioría da clase rexente xudía sería enviada ao desterro en Babilonia.

No ano 530 a. C. o rei persa Ciro II o Grande conquistou o Imperio Babilónico e permitiu o regreso das comunidades xudías deportadas, á provincia de Xudá; estas regresaron a Xerusalén e reconstruíron a cidade e o Templo de Salomón.

En 332 a. C. Alexandre Magno conquistou o Imperio persa e a cidade non sufriu destrucións. Á morte de Alexandre, Xudá ou Xudea, e Xerusalén pasaron a formar parte do Imperio seléucida, o que á súa vez sería anexado ao Imperio romano o 64 a. C. polo xeneral romano Cneo Pompeio Magno, despois de derrotar a devandito Imperio.
Xerusalén sufriu o asedio e a conquista romana, coa destrución dos seus muros e a anexión ao Imperio romano.

A cidade de Xerusalén recobrouse durante o mandato do xeral Marco Vipsanio Agripa, que ordenou a construción dun novo muro chamado a *Terceira Muralla*, permanecendo a cidade baixo a administración dunha elite relixiosa, os asmoneos, cando ocorreu a primeira guerra xudeorromana que implicou novamente o asedio romano a Xerusalén, e a toma e destrución da cidade o ano 70. d.C. realizada polo futuro emperador romano Perico.
miniatura|Muro das Lamentacións
O ano 21 a.C o rei Herodes o Grande restaurou a cidade e o Templo, existindo aínda en pé unha parte chamada o Muro das Lamentacións, de grande importancia na relixión xudía.

Ao redor do ano 135, o emperador Adriano decidiu reconstruír a cidade co nome de Aelia Capitolina, o que provocou unha nova revolta entre os xudeus, que terminou en 135 coa vitoria romana e a expulsión e exilio da maior parte do pobo xudeu, coñecida como a diáspora. O territorio de Xudea pasou a ser a provincia romana de Siria Palestina ou Palestina.

O destino de Xerusalén seguiu ligado a sucesivas conquistas e conflitos, formando parte do Imperio Romano de Oriente ou Imperio bizantino, dentro do cal foi unha do catro sedes de importancia relixiosa doutrinal do cristianismo, xunto con Constantinopla, Antioquía e Alexandría.

O ano 326, o emperador Constantino I o Grande mandou a levantar a Igrexa do Santo Sepulcro, que se constituíu nun dos principais lugares relixiosos do cristianismo. 
esquerda|miniatura|Igrexa ortodoxa de Santa Ana, lugar de nacemento da virxe María.
O ano 614 o Imperio sasánida conquistou a cidade, rexéndoa até o ano 638, sendo desprazado pola expansión musulmá que ocupou a cidade incorporándoa ao Califato Omeia de Damasco, ao califato abbasí e ao Imperio Otomán sucesivamente.

Entre os anos 687 e 691 construíuse a Cúpula da Rocha. En 710 terminouse de erixir a Mesquita da al-Aqsa. Ambos os templos son importantes puntos relixiosos da relixión musulmá.

En 1095 o papa Urbano II predicou no Concilio de Clermont a Primeira Cruzada dirixida a conquistar Xerusalén dos musulmáns. O nobre francés Godofredo de Bouillón logrou este labor e logo de efectuar un masacre conquistou a cidade e creou o Reino de Xerusalén do cal foi o seu irmán Balduíno I, o primeiro representante co título de Rei de Xerusalén. Durante os seguintes anos a presenza das Ordes Militares cristiás foi intermitente na cidade, alternado coa presenza de tropas musulmás, entre os cales se distinguiu Saladino, que asediou e conquistou definitivamente a cidade no ano 1244.

As murallas de Xerusalén foron destruídas e reconstruídas moitas veces. As actuais murallas foron levantadas en 1538 polo sultán otomán Solimán o Magnífico e continuou baixo dominio otomán até o final da primeira guerra mundial.

As murallas teñen unha extensión aproximada de 4,5&nbsp;km e a súa altura varía entre os 5 e 15 m, cun espesor de 3 m. Teñen 43 torres de vixilancia e 8 portas, das cales só 7 están abertas.

## Os barrios 
miniatura|200x200px|Igrexa do Santo Sepulcro.
miniatura|267x267px|Pasaxe no Barrio Xudeu.
Existen catro barrios na cidade vella: o Barrio Armenio, o Barrio Cristián, o Barrio Xudeu e o Barrio Musulmán, adicionalmente inclúese na cidade vella o Monte do Templo.

### Barrio Armenio 
O Barrio Armenio é o menor do catro barrios e está situado na esquina S.Ou. da cidade. Aínda que o pobo armenio é cristián, o Barrio Armenio é distinto ao Barrio Cristián. A pesar do pequeno tamaño e a poboación deste barrio, os armenios e o seu Patriarcado permanecen independentes e forman unha vigorosa presenza na Cidade Vella.

### Barrio Cristián 
O Barrio Cristián posúe 19 hectáreas (0,19 km²) está situado na esquina N.Ou. da cidade. O barrio contén a Igrexa do Santo Sepulcro, un dos lugares máis sacros do cristianismo.

### Barrio Xudeu 
O Barrio Xudeu (En hebreo:הרובע היהודי, *HaRova HaYehudi* ou a Rova) está situado ao S.E da cidade posúe unha superficie de 0,11&nbsp;km². O Barrio Marroquí, fundado no século XII, foi demolido e anexado a este barrio en 1967, tras a ocupación  do sector leste de Xerusalén, para crear a chaira diante do Muro das Lamentacións, co fin de crear un espazo para os visitantes e turistas, iniciándose así a planificación física do barrio.

### Barrio Musulmán 
O Barrio Musulmán é o maior dos barrios cunha superficie de 31 hectáreas (0,31 km²) e está situado na esquina N.E. da cidade.

### Monte do Templo 
A Chaira das Mesquitas ou Monte do Templo é un sector relixioso da Cidade vella de aproximadamente 15 hectáreas (equivalentes a 0,15  é un sitio sacro para os musulmáns e para os xudeus.

## Portas 
### Portas abertas 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Xerusalén
* Cidade de David