Castelo de Villena

O **castelo de Villena** ou **da Atalaia** atópase sobre un contraforte do monte de San Cristovo ou da Vila, na localidade de Villena, no noroeste da provincia de Alacant, no País Valenciano, próximo á liña de separación coa provincia de Albacete e que domina a antiga liña fronteiriza entre Castela e Aragón.

## Historia 
miniatura|300px|Planta do castelo da Atalaia.
miniatura|200px|Cúpula almohade na primeira planta da torre da homenaxe, unha das poucas de España, xunto ás do castelo de Biar, usadas en edificios militares.
miniatura|180px|dereita|Graffiti veneciano no interior do castelo da Atalaia, realizado por un preso da Guerra de Sucesión mediante a técnica do esgrafiado, é dicir, facendo aparecer en branco as capas inferiores da parede e deixando en negro a capa superior, ennegrecida polo fume de fachuzos.
### Da orixe ao Marquesado 
Foi construído polos árabes non se sabe cando, aínda que non despois do século XII, xa que as fontes árabes xa o mencionan no ano 1172. Especulouse moito sobre a posibilidade de que a fortaleza se asente sobre unha fortificación ou vila romana anterior, aínda que a arqueoloxía non botou luz sobre este respecto.

Foi unha importante praza forte dos musulmáns, e mostra da súa robustez é que as tropas de Xaime I tiveron que asedialo tres veces para conseguir tomalo, finalmente, en 1240. Pese a ser conquistado polos aragoneses, pasou a mans castelás en virtude do Tratado de Almizra. Primeiro deuse en tenencia aos cabaleiros de Calatrava, pero pronto pasou en poder do infante don Manuel ao ser nomeado señor de Villena. Tras a súa morte, pasou a mans do seu fillo, o insigne escritor don Juan Manuel. Este desposou a infanta Costanza de Aragón, filla de Xaime II aos 6 anos de idade, e tívoa recluída no castelo de Villena até que cumpriu os doce anos e puido consumar o matrimonio. A estancia de Costanza obrigou a don Juan Manuel a efectuar reformas para mellorar a seguridade da praza. Durante as súas estancias en Villena, as súas principais ocupacións foron a literatura e a caza, moi abundante naquela época a xulgar polas súas propias palabras:

Despois da liñaxe dos Manueles, foi Alfonso de Aragón e Foix o dono da fortaleza, ao ser nomeado primeiro marqués de Villena. Se houbo rastros do paso do primeiro marqués polo castelo, don Juan Pacheco, segundo marqués de Villena, encargouse de facelos desaparecer. A el se deben os revestimentos dos muros, o segundo lenzo de muralla e as plantas terceira e cuarta da torre, que converteron a fortaleza nun castelo-palacio. En 1476, alentado polos Reis Católicos, o pobo de Villena sublevouse contra o marqués Diego López Pacheco nunha asonada que custou a vida de miles de xudeus e conversos que se refuxiaran no castelo. Desde entón, nin a cidade nin o castelo saíron dos dominios reais, e o marquesado quedou convertido en título honorífico.

### Idade Contemporánea 
A fortaleza tivo un importante papel nas Revoltas das Xermanías, xa que alí se refuxiou o vicerrei Diego Mendoza despois da súa derrota en Gandia, e dela partiron as tropas para arrebatar do poder dos sublevados a cidade de Valencia. Na Relación que enviou o Concello de Villena a Filipe II en 1575 aparece unha descrición considerablemente extensa do castelo e a súa situación:

Tamén foi escenario importante na Guerra de Sucesión, cando 50 homes fieis aos borbóns soportaron un asedio de 8 días dos austríacos, a quen, finalmente, fixeron levantar o cerco. Este feito valeulle a Villena o título de *Fidelísima*, que sumou aos que xa tiña de *Moi Nobre e Moi Leal*. A Soler se lle debe que a partir de 1958 se levaran a cabo obras de restauración, así como tamén as diversas escavacións realizadas no perímetro da fortaleza, que permitiron recuperar interesantes materiais sobre a historia da cidade e a fortaleza, parte dos cales se atopan expostos no Museo Arqueolóxico José María Soler.

As primeiras obras de restauración, de 1958, centráronse na reconstrución das cubertas da torre da homenaxe e das torriñas que a coroan. Durante os anos 60 restauráronse as murallas que rodean o patio de armas, e en 1971 reconstruíronse os dous cubos que flanquean a porta de entrada do castelo. Desde entón, e até a actualidade, fóronse levando a cabo obras de pequena envergadura con certa periodicidade.

O recinto da praza de armas é de planta poligonal e dispón de torres cúbicas nos ángulos, excepto nun, onde se localiza a torre da homenaxe. Estes muros foron construídos en época almohade e revestidos no século XV por orde de don Juan Pacheco. Por riba deste lenzo de muralla tamén corre un camiño de ronda, que comunica directamente coa torre da homenaxe. Tanto as torres como os muros están rematados por ameas rectangulares.

Grazas ás escavacións de José María Soler sábese que pedagas aos muros da praza había diversas estruturas, entre elas almacéns, habitacións para os sentinelas e cortes para os cabalos. Cerca da porta de entrada da torre da homenaxe encóntrase o alxibe do castelo, unha sala con bóveda de canón.

## Protección 
Foi declarado Monumento Histórico-Artístico en 1931. Ademais, foi restaurado en diversas ocasións, polo que actualmente encóntrase en bo estado de conservación.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Castillo de La Atalaya (Villena)
* M.I. Ayuntamiento de Villena, *Villena ¡Un tesoro!*, Guía turística de Villena. .