Herba dona

miniatura|240px|Aspecto xeral na floración.
miniatura|240px|Froitos (aquenios) chegados.
[miniatura|240px|Ilustración de [A. Masclef, *Atlas des plantes de France*, 1891]]

A **herba dona**, **pé de galiña** ou simplemente **fumaria** (***Fumaria officinalis***), é unha planta herbácea anual da familia Papaveraceae, nativa de Europa, común en Galiza.

## Etimoloxía 
O termo *Fumaria* deriva do latín *fumus* (fume) posibelmente e segundo dixo Plinio o Vello, por mor a que o seu zume provoca un intenso lagrimexo, coma se se tratase de fume, así como polo seu cheiro, que tamén se lle asemella.
Os antigos exorcistas, crían que ao queimar esta planta, o seu fume escorrentaría os maos espíritos; existe, ademais, a lenda de que a planta non agromaba das sementes, senón do fume que saía do interior da terra.

En galego recibe os nomes vulgares de: **herba fumaria**, **herba dona**, **pé de galiña**, **pirixel de can** e **herba do fogo**.

## Descrición 
É unha herba glabra, de talo erecto e ben ramificado, bastante difusa que acada os 50&nbsp;cm de altura. Presenta follas pinnaticompostas, alternas, cos últimos folíolos case lineares. A comezos da primavera forma inflorescencias en acios terminais dunha ducia de flores cigomorfas, de até 9&nbsp;mm de lonxitude cada un. As flores teñen o cáliz formado por dous sépalos pequenos, de cor abrancazada, ovados, co bordo dentado, máis angostos cá corola; esta está composta por catro pétalos unidos no ápice mais ceibos, dos cales o superior se prolonga nun esporón. O androceo é diadelfo, ou sexa con 6 estames fusionados polos seus filamentos en dous grupos, que semellan cada un deles dividido en 3 anteras. O xineceo amosa dous carpelos, co ovario súpero. O froito é un pequeno aquenio globoso estriado/engurrado, máis ou menos truncado.

## Distribución e hábitat 
Orixinaria de Europa; Linné, na súa diagnose orixinal, indica: «*Habitat in Europae agris, cultis*». Cosmopolita; introducida en América do Norte. 
Medra en leiras, terreos cultivados ou chairas de solo medianamente seco.

## Usos 
A infusión lixeira utilízase coma hepatorregulador, diurético e laxante, e topicamente, para as afeccións do coiro cabeludo. Cómpre evitar a sobredose, pois os alcaloides que contén resultan cardiotóxicos en doses elevadas.

Na súa composición química atópanse, entre outros http://www.hierbitas.com/nombrecomun/Fumaria.htm:
;* uns 20 alcaloides (0,15-0,3 p.p.m.),
;* protoberberinas,
;* indobenzodiacepinas,
;* protopina (un composto do opio, que actúa de xeito semellante á papaverina): uns 0,13%, combinado co ácido fumárico en forma de fumarato de protopina,
;* criptonino,
;* flavonoides,
;* ácido fenólico,
;* ácido fumárico.

## Taxonomía 
*Fumaria officinalis* foi descrita por Carl von Linné e publicado en *Species Plantarum* 2: 700. 1753. 
;Citoloxía:
Número de cromosomas de *Fumaria officinalis* (Fam. Papaveraceae) e táxones infraespecíficos: 2n=28 2n=c.32
;Etimoloxía:
***Fumaria***: nome xenérico do latín *fumus* = "fume", posibelmente pola cor ou polo cheiro das raíces frescas.

***officinalis***: epíteto latino que significa "usado coma planta medicinal".
;Sinonimia:
* *Fumaria prehensilis* Kit. 
* *Fumaria angustifolia* Gilib. 
* *Fumaria boissieri* Hausskn.
* *Fumaria caroliana* Pugsley	
* *Fumaria cilicica* Hausskn.	
* *Fumaria cirrhata* Rohde ex DC.	
* *Fumaria diffusa* Arn. ex Parl.	
* *Fumaria disjuncta* Jord. ex Nyman
* *Fumaria gasparinii* Bab.	
* *Fumaria major* V.Ten.	
* *Fumaria media* Loisel.
* *Fumaria media* Rchb.	
* *Fumaria muraliformis* Clavaud	
* *Fumaria muralis* Gren. & Godr.
* *Fumaria officinalis* var. *elegans* Pugsley
* *Fumaria officinalis* L. subsp. *officinalis*
* *Fumaria officinarum* Neck.	
* *Fumaria petteri* V.Ten. 
* *Fumaria pulchella* Salisb.
* *Fumaria sturmii* Opiz	
* *Fumaria tenuiflora* Fr.	
* *Fumaria wirtgenii* W.D.J.Koch

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Dr. Berdonces i Serra; Gran Enciclopedia de las Plantas Medicinales. Susaeta Ediciones. ISBN 84-305-8496-X.

### Ligazóns externas 
* Xénero *Fumaria* en Flora Ibérica (M. Liden)
* *Fumaria officinalis* en USDA Plants Profile
* *Fumaria officinalis* en GRIN
* *Fumaria officinalis* in Euro+Med PlantBase
* *Fumaria officinalis* en Floravascular
* *Fumaria officinalis* en Tela- Botanica