Coda (música)

miniatura|217x217px|**Figura 1**. Coda.
Unha **coda**, no ámbito da música, é un préstamo lingüístico do italiano que significa literalmente «cola». Neste contexto pode facer referencia a diversos conceptos:
* É unha sección musical ao final dun movemento, a modo de epílogo. Tecnicamente trátase dunha cadencia expandida. Co cal, pode ser tan simple como uns poucos compases ou alcanzar tal complexidade que constitúa unha sección enteira.
* É un signo musical que se emprega en notación para sinalar determinados puntos de referencia cando se quere indicar unha repetición (ver Figura 1).

## Como sección musical 
### En música clásica occidental 
#### Idade Media 
Na Idade Media era coñecida como cauda, *caudae* e *caude*, formando estas expresións a raíz latina do termo "coda". Tratábase dun longo melisma engadido nunha das últimas sílabas do texto que se repite en cada estrofa. Estes engadidos realizábanse noutras pezas para embelecelas. 
As *caudae* foron especialmente importantes nos *conductus*, onde se inserían habitualmente ao comezo ou final. Aínda que tamén podían incorporarse en calquera punto intermedio. Os *conducti* tradicionalmente divídense en dous grupos: *conductus cum cauda* e *conductus sine cauda* (do latín: "*conductus* con cola", "*conductus* sen cola") en función da presenza ou ausencia do melisma. Por tanto, a cauda asumía un papel conclusivo similar ao da coda moderna. Así mesmo, introducían elementos de contraste e variedade que daban saída á creatividade dos compositores.

#### Barroco 
Durante o Barroco adoitaba asumir unha función soamente conclusiva. Na música escrita antes de 1750 o termo aplicábase principalmente á parte final da forma canon. Tamén se aplicaba trala última aparición do suxeito dunha fuga, agregábase unha coda relativamente curta que guiaba a música cara ao final.

#### Clasicismo 
Foi no Clasicismo, especialmente con Beethoven, cando a coda gañou en importancia. A presenza dunha coda como elemento estrutural nun movemento musical é especialmente evidente nas obras escritas en determinadas formas musicais. Durante este período pódense atopar codas nas composicións escritas en forma rondó, *scherzo* e en especial, na forma sonata e nos movementos de variación. 

* Nun movemento en forma sonata a sección de recapitulación, en xeral segue á exposición no seu contido temático, mentres que se adhire á tonalidade principal. A recapitulación adoita terminar cunha pasaxe que soa como unha conclusión, en paralelo coa música que finalizou a exposición. Polo que calquera música que veña despois desta resolución será percibida como material extra, é dicir, como unha coda.
* Na variación, a coda prodúcese despois da última variación e resultará moi perceptible como o primeiro material musical non baseado no tema.

Os compositores anteriores a Beethoven empregábanas para incrementar a sensación de conclusión e de simetría musical.
Pódense atopar mostras de codas na produción musical de Mozart, por exemplo no último movemento ou *Rondo Alla Turca* (Marcha Turca) da Sonata núm. 11 en la maior. Trátase dun movemento en la maior da sonata. No *Rondo Alla Turca* constitúe unha sección sincopada cunha infinidade de acordes maiores de la. 

Unha das formas en que Beethoven intensificou e estendeu a práctica clásica foi ampliar as seccións de coda, producindo unha sección final ás veces dun peso musical igual ás seccións previas de exposición, desenvolvemento e recapitulación; e completando o discurso musical. Como exemplo soado está a Sinfonía n.º 8.
Xa fóra con fins dramáticos ou para crear un determinado clima previo ao final da obra, o compositor alemán utilizounas de forma continuada desde as súas primeiras partituras, como na *Sonata para piano n.º 3 Op. 2* de 1795. Nalgúns casos empregaba elementos temáticos utilizados na obra. Tras el, a  forma sonata adoptou a coda como algo case inherente e durante todo o Romanticismo utilizouse con diversos fins.

[centro|miniatura|600x600px|**Figura 2**. Coda da *[Sonata para piano n.º 7 (Mozart)|Sonata en* *do maior, K. 309*, I, cc. 148-155 de Mozart. .]]

Adoita utilizar o primeiro tema musical da obra para dar máis peso á cadencia final. 
É erróneo pensar na coda como algo accesorio á obra, xa que na maioría dos casos exerce unha función vital para a música.

### En música popular 
Moitas cancións de rock así como noutros xéneros e formas de música popular teñen seccións identificables como «codas». Unha coda nestes contextos pode denominarse ás veces un *«outro»*; mentres que no terreo da música jazz e na música de igrexa moderna chámaselle *«tag»*.

### *Codetta* 
*Codetta* é un termo italiano en diminutivo que significa "coliña". Ten un propósito similar á *coda*, pero en menor escala, concluíndo unha sección dunha obra en lugar de concluír a obra como un todo. Unha *codetta* típica conclúe as seccións de exposición e recapitulación dunha peza escrita en forma sonata, a continuación do segundo tema (modulado) ou ben do tema de peche (se hai). Así pois, na exposición adoita aparecer na tonalidade secundaria, pero na recapitulación faino na tonalidade principal. A *codetta* normalmente péchase cunha cadencia perfecta no ton pertinente confirmando así a tonalidade. Se a exposición se repite, a *codetta* repítese tamén. Aínda que en ocasións o seu final sexa lixeiramente modificado, dependendo de se se dirixe de novo á exposición ou ás seccións de desenvolvemento.

## Como signo musical 
En notación musical o símbolo de coda, que se asemella a un visor ou mira cruzada, emprégase como un marcador de navegación de modo similar á indicación *Dal Segno*. 
A expresión *Al Coda* indica que, unha vez que se alcance ese punto durante a repetición final, o intérprete debe saltar inmediatamente á sección separada marcada cun símbolo de coda. Por exemplo, isto pode ser utilizado para dotar dun final especial ao último verso dunha canción.

A coda aplícase conxuntamente con outras dúas indicacións para determinar as repeticións a realizar nunha partitura: *Da Capo* e *Dal Segno*.

### *Da Capo al Coda* 
*Da Capo al Coda*, abreviado como *D.C. al Coda*, significa literalmente "da cabeza á cola". Indica ao intérprete que debe repetir a peza desde o principio, continuar tocando até chegar ao primeiro símbolo de coda. Despois debe pasar directamente até onde estea o segundo símbolo de coda e continuar tocando dende aí até o final. 
centro|miniatura|700x700px|**Figura 3**. *Da Capo al Coda*. A interpretación dos catro compases sería nesta orde: 1-2-3-4-1-4.

### *Dal Segno al Coda* 
*Dal Segno al Coda*, abreviado como *D.S. al Coda*, significa literalmente "do signo á cola". Indica ao músico que debe repetir a peza desde o sinal ou *«segno»*, continuar tocando até chegar ao primeiro símbolo de coda. Despois debe pasar directamente até onde estea o segundo símbolo de coda e continuar tocando desde aí até o final. 
centro|miniatura|700x700px|**Figura 4**. *Dal Segno al Coda*. A interpretación dos seis compases sería nesta orde: 1-2-3-4-2-3-5-6.
Nos anteriores exemplos o fragmento que vai dende a segunda coda até o final a miúdo é denominado a «coda» da peza ou literalmente «final», asumindo así a súa segunda acepción como parte ou sección dunha composición musical.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos
* Historia da notación na música occidental
* Notación musical
* Signos musicais
* Forma musical
* *Da Capo*
* *Dal Segno*

### Bibliografía 
* De Candé, Roland: *Nuevo diccionario de la música vol.* *I* e *II*. Grasindo, 2002.
* De Pedro, Dionisio: *Teoría completa de la música*. Real musical, 1990.
* Grabner, Hermann: *Teoría general de la música*. Akal, 2001.
* Michels, Ulrich: *Atlas de música*. Alianza, 2009 [1985].
* Pérez Gutiérrez, Mariano: *Diccionario de la música y los músicos vol. 1* *2* e *3*. Akal, 1985.
* Randel, Don Michael: *The Harvard Dictionary of Music*. Harvard University Press, 2003.
* Zamacois, Joaquín: *Teoría de la música*. Idea, 2002 [1949].