Arte da antigüidade

A **arte antiga** ou **arte da antigüidade** é a arte da Idade Antiga. A **historia da arte antiga** é a división da historia da arte que se centra no seu estudo e interpretación formal, técnica, estrutural, e ideolóxica (iconográfica, iconolóxica) e na súa explicación histórica; aínda que a arqueoloxía é a ciencia histórica cuxo obxecto é a cultura material da que as obras de arte son a manifestación máis valiosa, e é a encargada do seu descubrimento e análise contextual.

A súa delimitación cronolóxica vai dende o comezo da Historia (aproximadamente o IV milenio no Próximo Oriente e Exipto) ata a caída do Imperio Romano de Occidente (século V). A extensión xeográfica do desenvolvemento das primeiras civilizacións —definidas pola aparición da escritura e o poder político e relixioso— impón onde poden localizarse (civilizacións mediterráneas, da India, do Extremo Oriente, da América precolombiana e do resto de Europa e de África) e cando pode falarse en cada unha dun período histórico (Historia) ou dun período prehistórico (Prehistoria), que determinaría que a súa produción artística fose obxecto da historia da arte prehistórica; aínda que realmente a metodoloxía para o seu estudo é en gran parte común, hai unha diferenza fundamental, e é a posibilidade de empregar as fontes escritas para os períodos históricos. Este recurso é insubstituíble, posto que non só permite a identificación no seu caso dos autores ou patrocinadores da obra artística e reconstruír o contexto no que se produciu, senón que posibilita a interpretación da Arte na súa relación coa produción intelectual noutros ámbitos do pensamento, sobre todo a relixión e a filosofía. Deste xeito pódese efectuar unha lectura da arte que a entenda a través da visión do mundo (*Weltanschauung*) ou ideoloxía dominante en épocas e lugares tan afastados a nós como as civilizacións da Idade Antiga, e do que a Arte é a plasmación material e visual.

Ao contrario que a civilización occidental, as civilizacións africanas, extremo-orientais e americanas non experimentaron a marcada descontinuidade que a arte occidental presenta entre a arte antiga e a arte medieval; co que este último concepto non adoita aplicarse a estas civilizacións.

Tamén existe un concepto comercial e coleccionista da *arte antiga*, entendido como *antigüidades*; é dicir, como o termo empregado para englobar todo tipo de obxectos artísticos que non se consideran *Arte moderna*, pertenzan á Idade Antiga ou a períodos posteriores (arte medieval, arte da Idade Moderna e ata boa parte da arte contemporánea se esta non se entende só como o máis actual senón como todo a *arte da Idade Contemporánea* —dende mediados do século XVIII).

(Á dereita, *Torso do Belvedere*, obra de Apolonio de Atenas do século I).

## Consideración social da arte na Antigüidade 
[miniatura|350px|[Venus Anadiómena (o seu nacemento saíndo do mar, o que esixe o seu espido), fresco pompeiano que reproduce a composición atribuída a Apeles (finais do século IV), apreciadísima na Antigüidade (Augusto pagou a extraordinaria cantidade de cen talentos á cidade de Cos para levala a Roma) e que seguirá imitándose con distintas versións e contextos no renacemento (*Nacemento de Venus* de Botticelli, distintas Venus de Tiziano), o barroco (Velázquez) e posteriormente]] 
O concepto de arte na Antigüidade non acadara en ningunha civilización a consideración social de belas artes que conseguiu na cultura occidental a partir do Renacemento. Pintura, escultura e arquitectura (as artes visuais) eran equivalentes ás diferentes artesanías, habilidades ou técnicas manuais (*ars* no latín, *tekné* no grego) que non gozaban de prestixio social en ningunha das distintas formacións económico sociais das primeiras civilizacións (modo de produción primitivo, modo de produción asiático ou despotismo hidráulico e modo de produción escravista). Durante o período clásico de Grecia, si que houbo artistas destacados relacionados cos políticos e intelectuais, ou o eran eles mesmos (como Fidias); pero tal cousa sucedeu máis como excepción que como regra, e ata actuou máis como mitificación que como unha valoración do artista concreto (o caso de Apeles).

Ficheiro:Philae, First Pylon and Columnade, Aswan, Egypt, Oct 2004.jpg|Templo exipcio de Filae
Ficheiro:Hafteye Talai.jpg|Columnas e porta franqueada por *gardiáns alados* no Palacio de Persépole
Ficheiro:Paestum BW 2013-05-17 13-58-28.jpg|Templo grego de Atenea (antes coñecido como de Ceres) en Paestum
Ficheiro:Pantheon Rome coupole.jpg|Cúpula do Panteón de Roma

### Funcións da arte na Antigüidade 
A función da arte e a valoración dos obxectos que hoxe considéranse unha obra de arte, non tiñan a mesma consideración nas civilizacións da Idade Antiga: os pequenos obxectos cotiáns que hoxe exhíbense nos museos (dende pesos de fusos para fiar ata xoias) serían apreciados pola súa función ou polo valor intrínseco do seu material tanto ou máis que por cuestións formais; pola contra, as grandes estatuas exipcias ou as estelas sumerias tiñan funcións relixiosas —vida eterna— e de presenza política —exercicio do poder e memoria histórica—, identificadas co deus ou o rei —que podía ser obxecto ata dunha *damnatio memoriae*, borrando o seu nome e substituíndo os seus trazos polos do rei rival.

Ficheiro:Codex Hammurapi Stela top.jpg|Estela de Hammurabi, co texto do famoso Código en escritura cuneiforme
Ficheiro:RamsesIIEgypt.jpg|Ramsés II na entrada ao templo de Abu Simbel
Ficheiro:Portrait of family of Septimius Severus - Altes Museum - Berlin - Germany 2017.jpg|*Damnatio memoriae*, no que se borrou a cara de Publio Septimio Xeta nun retrato da familia imperial romana dos Severos
Ficheiro:Naqch-e rostam.jpg|Tumbas dos emperadores persas aqueménidas, en Naqsh-e Rostam

[miniatura|350px|[Pirámides de Gizeh]]

A casa, a tumba, o templo ou o palacio, son contidos arquitectónicos expresados en formas moi diversas polas distintas civilizacións, sometidas aos condicionantes físicos e a dispoñibilidade local de materiais; pero no entanto, as solucións formais atopadas foron moi a miúdo sorprendentemente semellantes (pirámides exipcias, chinesas, mesoamericanas), e os elementos arquitectónicos elixidos de entre un elenco non ilimitado (cubertas, muros, vans, columnas, alicerces, linteis, arcos, bóvedas). Sempre, e en todo caso, con trazos de validez practicamente universal: a obrigación de que o edificio permita satisfacer necesidades materiais e imaxinadas de persoas e institucións (axentes sociais e políticos que son suxeitos históricos), ademais de ser vehículo dunha creación. Só dende ese punto de vista pode entenderse que a mobilización necesaria para erguer as Pirámides de Gizeh era en si mesma xustificativa da súa existencia como proxecto ideolóxico dunha sociedade enteira.

Ficheiro:Nebra Scheibe.jpg|Disco de Nebra
Ficheiro:Stonehengesunset.jpg|Stonehenge
Ficheiro:Nazca monkey.jpg|*Mono* das liñas de Nazca
Ficheiro:NAMA Machine d'Anticythère 1.jpg|Mecanismo de Anticitera

[miniatura|350px|[Pont du Gard, ponte e acueduto romano na *Galia Transalpina* (actual Provenza, Francia)]]

Idénticas funcións tiña a arte nas culturas prehistóricas simultáneas ás primeiras civilizacións do Próximo Oriente Antigo, coas que de feito mantiñan relación, en toda a Conca do Mediterráneo e ata a Europa central: obxectos como o disco celeste de Nebra, recuperado por románticos procedementos e estudado pola arqueoloxía, eran na época II milenio) útiles tecnolóxicos, valiosos pola súa función real e pola súa función simbólica, non por cuestións relativas á estética, malia ser indubidablemente fermosos. O mesmo podería dicirse dos monumentos megalíticos como Stonehenge, un verdadeiro observatorio astronómico que ao tempo servía de calendario solar-lunar, ou o mecanismo de Anticitera, un enigmático obxecto de bronce con engrenaxes datado no século I. Outros son de moi discutida función, como as preincaicas liñas de Nazca. Na civilización romana, a función utilitaria e a durabilidade de acuedutos e pontes sen dúbida prevalecía sobre calquera consideración estética, aínda que tamén servisen de vehículo para expresalas.

Ficheiro:Athena Parthenos.jpg |A esnaquizada Atenea Partenos de Fidias
Ficheiro:Discobolus Lancelotti Massimo.jpg|Copia romana en mármore do Discóbolo de Mirón. Necesita un apoio para que non se desequilibre ou se lle fenden as pernas polo peso
Ficheiro:Roman bronze copy of Myron’s Discobolos, 2nd century CE (Glyptothek Munich).jpg|Copia algo máis semellante ao orixinal, polo menos no seu material: de bronce, co que máis lixeira e non necesita dun apoio. A súa cor oxidada é verde escura, mais brunido é dun ton semellante á da pel mediterránea *bronceada* no verán

Elementos arquitectónicos gregos, coloreados tal como o estarían.|miniatura|230px

### A idea de beleza na Arte antiga 
Noutras ocasións, a imaxe que se ten do sublime da arte antiga ten pouco que ver co que vían os seus contemporáneos: a brancura do mármore de templos e esculturas gregas, estaba sempre cuberta de pintura en vivas cores, posto que sen ela considerábanos inexpresivos e inacabados. Tamén hai que considerar que a maior parte desas esculturas gregas coñécense por copias industrializadas feitas en época romana con criterios arqueolóxicos, culturais ou turísticos, máis próximos á nosa concepción da beleza.

Ficheiro:Nefertiti 30-01-2006.jpg|Busto de Nefertiti.
Ficheiro:Akhenaten, Nefertiti and their children.jpg|Akenatón, Nefertiti e mailos seus fillos.
Ficheiro:Ludovisi throne Altemps Inv8570.jpg|Trono Ludovisi, Afrodita saíndo do mar.
Ficheiro:East pediment KLM Parthenon BM.jpg|Afrodita, Leto e Artemisa nos relevos do Partenón (técnica de *panos mollados*) Fidias, mediados do século V a. C.

[miniatura|230px|[Marsias (sátiro)|Marsias esfolado por Apolo en castigo por telo desafiado (ou quizais en vinganza por telo vencido) nunha competición musical; un tema moi axeitado ás reflexións gregas sobre a capacidade humana de equipararse aos deuses mediante a habilidade ou *a arte*, que doadamente desemboca no exceso pecaminoso da *hybris* ou orgullo desmesurado. É copia romana dunha escultura helenística que se recrea na dor da tortura dun home vello e *feo*, nun estiramento anatómico moi estudado pola arte académica, e que considérase precedente das representacións do Cristo crucificado tan habituais na arte occidental a partir da Idade Media.]]
A idea do belo non foi nunca constante; nin sequera nun período de estabilidade tan prolongada na repetición de formas estereotipadas como foi a arte exipcia, que presentou unha descontinuidade radical como foi o período de Tell el Amarna (vencellado ás reformas relixiosas de Amenofis IV-Akenatón. Tampouco presenta características locais inconfundibles: a maneira exipcia de representar as figuras é semellante á da Grecia arcaica; do mesmo xeito que as formas fantásticas que se viñeron en chamar *estilo orientalizante*. Tomando como exemplo o caso paradigmático da arte grega, a evolución dos períodos arcaico, clásico e helenístico foi comparada a outros momentos de evolución pendular na Historia da arte, que Eugenio D'Ors interpretaba como alternancia entre clasicismo e barroco:

Ficheiro:HetepheresII-and-MeresankhIII-PairStatue MuseumOfFineArtsBoston.jpg|Hetepheres II e Meresankh III.
Ficheiro:ACMA 679 Kore 1.JPG|Koré arcaica, Grecia, segunda metade do século VI a.C.
Ficheiro:Venus Arles.jpg|*Venus de Arles*, copia romana da *Afrodita de Tespias* de Praxíteles, Grecia, segunda metade do século IV a.C.
Ficheiro:Kallipygos pushkin.JPG|Afrodita *Kallipygos* (calispixia ou das nádegas fermosas), período helenístico, divulgada a partir dunha copia romana achada no renacemento propiedade dos Borghese.

## Innovacións e evolución na arte antiga 
A historia da arte como esforzo continuado de transmisión e tradición directa de mestre a discípulo, dunha xeración a outra, vencella a arte do noso tempo cá do val do Nilo de fai cinco mil anos, pois nós aprendemos dos gregos e estes aprenderon dos exipcios.

A evolución e innovacións na arte das civilizacións antigas é consecuencia do traballo de procura de innumerables artistas que ao elaborar novas solucións formais foron conformando avances e mudanzas na arte do seu tempo.

Na aspiración dos exipcios á eternidade, debía ser de suma importancia a construción das súas tumbas para asegurarse a perennidade.
Cara ao 2.700&nbsp;a.&nbsp;C. realizáronse importantes progresos arquitectónicos nas tumbas reais pero aínda seguíase edificando en adobe. En tempos de Djoser (segundo faraón da Terceira Dinastía), construíuse en Saqqarah a primeira pirámide graduada, grandiosa realización debida á inventiva do arquitecto Imhotep, tamén primeiro ministro e sumo sacerdote. Segundo conta Manetón, Imhotep foi o inventor da construción con perpiaños de pedra. A pirámide graduada non foi concibida dunha vez. Despois de dúas ampliacións para abranguer pozos e galerías soterradas, tiña unha forma trapezoidal duns oito metros de altura. Imhotep tivo entón a idea de elevar cara ao ceo, onde reinaba o deus Sol, unha grande escaleira que permitise ao faraón despois da súa morte elevarse cara á morada dos inmortais. Inventara o *xénero* da pirámide. Inicialmente tivo catro grandes chanzos cunha altura de 42 metros. Despois unha nova ampliación elevou os chanzos a 6 e a altura total a 60 metros. En tempos de Snefru, fundador da cuarta dinastía, modificouse a poderosa arquitectura graduada ascendente, establecendo a nova orientación da arquitectura monumental funeraria exipcia: a Pirámide de Meidum.

Ficheiro:Saqqara, Pyramid of Djoser 2, Ancient Egypt.jpg|Imhotep construíu en 2645 a. C. para o seu faraón Djoser, unha tumba de deseño revolucionario, a pirámide graduada, a primeira erixida no Exipto.
Ficheiro:02 meidum pyramid.jpg|Pirámide de Meidum, unha verdadeira pirámide malia coñecerse como *falsa pirámide* debido ao derrubamento das súas caras triangulares.
Ficheiro:Mesopotamia male worshiper 2750-2600 B.C.jpg|Estauiña empregada como exvoto na civilización sumeria no III milenio a.C.
Ficheiro:Diadoumenos-Atenas.jpg|Copia do Diadumeno de Policleto realizado no 440 a. C., segundo o seu canon de beleza.

As figuras sumerias atopadas na zona de Diyala (actual Iraq) son exvotos que tanto a xente corrente como a acomodada depositaban ao pé do altar nos seus templos. Son de xeso, alabastro, ou mármore rosa e coas súas mans xuntas e a mirada perdida na contemplación representaban a pregaria permanente daqueles que as depositaban aos pés da divindade. Algunhas figuras son obras de bos artistas empregados por reis e altos funcionarios, outras eran realizadas en serie ao alcance de todos os petos. Seguramente os talleres onde os artesáns traballaban a pedra estarían nas proximidades do templo e alí os fieis irían mercalas. Os descubrimentos arqueolóxicos de Henri Frankfort amosan que a evolución que se produciu en tres ou catro séculos pasou dende unhas formas xeométricas até reflectir a realidade en todos os seus detalles. Os orantes co rostro bondadoso e riseiro do período máis recente serían a indicación de que o terror e as angustias ante os deuses desapareceran.

O estudo das esculturas de espidos na Grecia antiga dende a época arcaica permitiu reconstruír a historia da reprodución do corpo masculino e interpretala en termos de progreso continuo. Tal evolución tivo un fito no establecemento do canon sobre as medidas do corpo humano establecido polo escultor Policleto no século V a.C. e que serviu como exemplo aos escultores gregos posteriores. O sistema de proporcións que estabeleceu é parte das procuras emprendidas dende a época arcaica e baséase en relacións aritméticas sinxelas. A beleza do corpo atopábase na proporcionalidade de todas as súas partes entre si: a cabeza debía ser a sétima parte da altura total, o pé dúas veces a lonxitude da palma da man etc. Como refinamento estético introducía o *contrapposto*: unha perna lixeiramente flexionada; co que a cadeira ao lado oposto aparecía máis elevada, o ombreiro dese mesmo lado quedaba a menor altura có contrario, e a figura describía na súa vertical unha lixeira curva e contracurva (unha "S"), dando unha sensación de movemento.

## O descubrimento da arte antiga 
Aínda que a arte medieval, sobre todo en Italia, non significou unha rachadura radical coa arte clásica (que de feito xa se desvirtuou no seu *clasicismo* co Helenismo, e moito máis coa arte tardorromana), o Renacemento definiuse a si mesmo como unha resurrección da *Idade Antiga*, entendida como un modelo a imitar. A división das idades históricas —Antiga, Media e Moderna—, que foi acusada frecuentemente de eurocéntrica, ten esencialmente valor para Occidente tal como definirase ese concepto a partir do século XVI, posto que se orixina nese intre, e para as culturas antigas nas que os intelectuais da Europa Occidental da Idade Moderna pretendían atopar a súa orixe.

A presenza en Italia, sobre todo na cidade de Roma, de restos visibles, e o achado continuo de restos soterrados, eran tidos en conta, e permitiron a paseniña definición do oficio do anticuario (coleccionista, erudito e ao tempo espoliador e destrutor), mentres se crean as bases da ciencia arqueolóxica. Recuperábanse con veneración textos clásicos, como *Os cinco libros da arquitectura* de Vitrubio, e se escrutaban as escasas pasaxes sobre arte de Plinio o Vello. O achado da *Domus Aurea* de Nerón, o grupo de Laocoonte ou o Apolo de Belvedere, foron percibidos polos pintores e escultores do *Cinquecento* como unha confirmación do camiño emprendido ou un estímulo para emprender outros novos (caso do torso Belvedere para Miguel Anxo). Máis adiante, no século XVIII, o descubrimento de Pompeia e Herculano no reino de Nápoles de Carlos III (escavacións sistemáticas de Karl Jakob Weber, Roque Joaquín de Alcubierre, Francisco la Vega e o seu irmán Pietro la Vega) impactou extraordinariamente na intelectualidade europea, especialmente en Johann Joachim Winckelmann (moi crítico con Alcubierre), e divulgáronse a través dos debuxos de John Flaxman e a cerámica de Wedgwood, creando unha verdadeira *febre neoclásica* que tivo mesmo a súa versión turística (o *Grand Tour*).

Ficheiro:Treasure of Atreus.jpg|Tumba micénica denominada imaxinativamente *Tesouro de Atreo* por Heinrich Schliemann en 1879.
Ficheiro:Nuremberg chronicles - f 24v.png|Babilonia na *Schedelsche Weltchronik* ou Crónica de Núremberg (1493), imaxinada como unha cidade europea amurallada do século XV, coas súas casas de tellados nórdicos, aínda que con varias cúpulas semellantes a a de Brunelleschi en Florencia e unha columna ao estilo da Columna Traxana.
Ficheiro:Pietro Fabris - Ausgrabung des Isis-Tempels in Pompeji.jpg|Escavacións no templo de Isis en Pompeia (gouache de Pietro Fabris, mediados do século XVIII).
Ficheiro:The Moment Carter Opens the Tomb.JPG|Howard Carter e o seu equipo abrindo a tumba de Tutankamón (KV62 -número 62 do *King Valley* ou Val dos Reis-) en 1922.

Simultaneamente foise producindo unha ampliación da atención a outras civilizacións da Idade Antiga, destacadamente a grega, cuxo solar nacional e monumentos estaban en sometidos ao Imperio Turco. O interese dos viaxeiros europeos occidentais non foi alleo ao xurdimento da conciencia nacional grega, como proba a peripecia romántica de Lord Byron. Outras civilizacións, como a exipcia, fora obxecto de mistificación desde moi antigo (vinculación coa alquimia e o hermetismo e outras disciplinas mistéricas, como os símbolos e escenografía da masonería, que reproduciu Mozart en *A frauta máxica*).
[miniatura|300px|[Pirámide do Sol, Teotihuacán (México), séculos I e II]]

O século XIX contemplou o desenvolvemento dos saqueos a grande escala mentres se desenvolvía a exiptoloxía científica (expedición napoleónica a Exipto e posteriores investigacións de Champollion, incluíndo a utilización da Pedra de Rosetta, para o desciframiento dos xeroglíficos). De forma semellante procedeuse en Palestina coa denominada arqueoloxía bíblica (1865 *Palestine Exploration Fund* —Charles Warren—, 1870 *American Palestine Exploration Society*, 1889 *École Biblique et Archéologique Française*), en Troia e Micenas con Heinrich Schliemann (dende 1870), e en Mesopotamia coa escavación de Babilonia pola *Deutsche Orientgesellchaft* (1898, Robert Koldewey).

O século XX desenvolverá unha arqueoloxía máis sistemática e racional, que no entanto xamais se desprendeu da súa auréola romántica (Arthur Evans en Cnosos —o mítico labirinto do minotauro en Creta— e Howard Carter na tumba de Tuntankamón). A arqueoloxía precolombiana (que se espalla sen solución de continuidade cronolóxica dende a Prehistoria até o que en Europa sería Idade Media —maias, aztecas e incas) desenvolveuse como resultado do interese dos estadounidenses por atopar un pasado *autóctono* americano que propor como memoria continental alternativa á do Vello Mundo (John Lloyd Stephens, Hiram Bingham). A arqueoloxía na China e na Asia central é unha disciplina aínda máis recente, e en pleno desenvolvemento. O mesmo acontece con civilizacións europeas que tiveron a boa ou mala fortuna de presentar pouco apoio das fontes escritas e acharse en zonas de Europa Oriental menos accesibles aos arqueólogos occidentais por cuestións políticas (tracios —Tumba tracia de Kazanlak, Bulgaria— ou escitas —descubrimento en 1947 do enterramento de Pazyryk por Sergei Rudenko nos Montes Altai).

Ficheiro:Jean-Léon Gérôme - Bonaparte Before the Sphinx.jpg|*Napoleón ante a Esfinxe*, de Jean-Léon Gérôme.
Ficheiro:Reconst knossos crete.jpg|Reconstrución do Palacio de Cnosos por Arthur Evans.
Ficheiro:Scythian comb.jpg|Peite de ouro escita, ourivaría dos poboadores de Escitia.
Ficheiro:Xian guerreros terracota general.JPG| Exército de terracota (Xian, ). situado no interior do Mausoleo de Qin Shi Huang, un dos lugares arqueolóxicos máis espectaculares de China e do mundo, descuberto casualmente en 1974.

As coleccións antigas do Museo do Louvre de París, o British Museum de Londres, a Gliptoteca de Múnic e a Illa dos Museos de Berlín, son consideradas hoxe en día como a demostración dun espolio (comezado en época romana, co traslado dalgúns obeliscos exipcios) cuxa devolución reclaman os países emisores, baseándose en argumentos morais, xurídicos e na preferencia por manter as pezas no seu contexto orixinal (destruído en boa parte durante a extracción); fronte ao argumento dos receptores de que se non fose polo seu interese de entón, a maior parte das pezas probablemente teríanse destruído, dado o desinterese dos anteriores administradores ou propietarios, que os museos onde están son unha contorna idónea para o seu estudo e contemplación, e que o tempo transcorrido fíxolles tamén adquirir dereitos históricos (que tampouco poden reclamar en exclusiva e sen oposición os emisores, dado que tamén eran imperios espoliadores doutros pobos de onde obtiveron eses ou semellantes tesouros).

Ficheiro:Obelisk of montecitorio arp.jpg|Obelisco de Montecitorio, trasladado a Roma no ano  por orde de Augusto dende Heliópole onde foi erixido por Psamético II (XXVI dinastía, cara a ).
Ficheiro:Munich glyptothek interior 1900.jpg|Gliptoteca de Múnic, nunha foto de 1900.
Ficheiro:Musée du louvre winged victory of samothrace.jpg|Escaleira do Museo do Louvre de París, coa Vitoria de Samotracia.
Ficheiro:Elgin Marbles British Museum.jpg|Os Mármores de Elgin, extraídos do Partenón de Atenas entre 1801 e 1805, no British Museum de Londres.

## Periodización e estilos da Arte antiga 
[Mapa do [Crecente fértil|miniatura|250px]]
A periodización da historia da arte antiga baséase nas distintas civilizacións onde xorde, empregándose de forma equivalente ás divisións estilísticas propias dos períodos posteriores da Historia da arte occidental.

Os primeiros apartados deste esquema empregan denominacións marcadamente xeográficas, tanto para as civilizacións antigas que conformaron a civilización occidental (Próximo Oriente Antigo, Exeo, resto de Europa), como para as demais civilizacións antigas (resto de Asia e América precolombiana); mentres que o derradeiro fai referencia aos derradeiros períodos cronolóxicos que presenciaron o período formativo da arte occidental na Idade Antiga: co nome de arte clásica faise referencia á da Grecia e Roma no período denominado Antigüidade clásica, que se impón en todo o espazo mediterráneo e próximo-oriental polo helenismo e a conquista romana; mentres que co de *Arte do cristianismo antigo* faise referencia á arte do período denominado Antigüidade tardía (séculos IV ao VIII), que se sitúa posteriormente á Antigüidade clásica, dacabalo entre os derradeiros séculos da Idade Antiga e os primeiros da Idade Media.

### Arte preclásica da civilización occidental 
O nacemento da civilización prodúcese no Crecente fértil (termo de James Henry Breasted para referirse á zona que presenciou as transformacións radicais na historia da humanidade que Vere Gordon Childe denominou revolución neolítica e revolución urbana), que debuxa nos mapas unha forma de lúa crecente, entre Mesopotamia, sueste de Anatolia, Levante mediterráneo e Val do Nilo. O mundo mediterráneo e o próximo oriente presenciaron o xurdimento competitivo de distintas civilizacións, unhas sedentarias, con base na agricultura de irrigación en vales de grandes ríos anegables ou noutras zonas axeitadas, outras nómades, con base no pastoreo. Os pobos que as orixinaron procedían de moi distintas orixes etnolingüísticas de debatida clasificación (a terminoloxía tradicional, moi discutida, usa termos como semitas, indoeuropeos, camitas etc.). O desenvolvemento das primeiras relixións organizadas (con clero xerarquizado, templos, mitoloxía etc.) e as primeiras estruturas políticas (reis, palacios, burocracia, exércitos, fronteiras, guerras de conquista, cidades-estado, reinos, imperios), achegou os primeiros patrocinadores de programas artísticos de envergadura (sobre todo arquitectónicos e escultóricos, aínda que tamén demandaban pintura, cerámica, ourivaría e todo tipo de arte suntuaria —armas, mobiliario, vestiduras etc.).

A consideración de *preclásico* para estes estilos é unha visión en perspectiva, dado que a experimentación de tantas e tan variadas formas artísticas remataron influenciando o que moito máis tarde se definiu como arte clásica.

### Arte antiga doutras civilizacións 
Unha característica común á arte non occidental, sobre todo das civilizacións asiáticas (a India, a China e o Xapón), polo menos visto desde a perspectiva dos historiadores da arte occidentais, é a de manterse fiel á súa estética e ás súas formas aínda dentro dunha evolución estilística entre a sinxeleza e o recargamento. Segundo esa óptica, carecería da *desconcertante variedade* que presenta a arte occidental, a pesar de ser *extraordinariamente fecundo*. Outro trazo é a súa significación esencialmente relixiosa (incluso nos temas que en occidente serían profanos e obscenos), fronte ao temperán xurdimento da arte civil en Occidente. Tampouco presentarían ninguna descontinuidade como a que a arte occidental experimentou entre a arte antiga e a arte medieval; co que este último concepto non acostuma aplicarse a estas civilizacións.

As civilizacións precolombianas teñen un especial valor para a Historia da Arte, dado que se desenvolveron en América sen conexión ningunha coas civilizacións do Vello Mundo, e aínda así atoparon solucións formais paralelas, como a pirámide ou a cantaría ciclópea, e vehículos similares para a expresión artística, non só nas tres grandes artes visuais (pintura, escultura e arquitectura), senón nas artes menores como a cerámica e a ourivaría. Esta en especial acadou unhas cotas extraordinarias. Outras artes, en troques, foron exclusivas americanas, como a arte plumaria, así como algunhas técnicas, como a obtención do pigmento azul maia, que aínda hoxe segue a ser un misterio (ámbalas cuestións exceden temporalmente da Idade Antiga).

A arte africana antiga (concepto que tamén se aplica sen solución de continuidade ao de séculos posteriores á Idade Antiga, e moitas veces é identificado coa arte étnica de época colonial e poscolonial) foi especialmente valorado polas vangardas artísticas do século XX (cubismo, expresionismo).

### Arte clásica e posclásica antiga na civilización occidental 
A época clásica da civilización occidental faise corresponder coa civilización grecorromana: concepto co que se indica a profunda identidade e continuidade entre as da Antiga Grecia e a Antiga Roma, sen prexuízo que dentro de cada unha delas haxa marcadas diferenzas na evolución formal, conceptual e ideolóxica. De feito, o período clásico estrito podería limitarse ao denominado século de Pericles (mediados do século -V en Atenas), considerando posclásico a toda arte posterior, posto que supón meirandes ou menores desviacións dese modelo.

Moito máis transcendental é a diferenciación entre Antigüidade clásica e Antigüidade tardía, aínda que non debe considerarse tampouco unha ruptura de civilización (non houbo realmente descontinuidade), senón unha profunda transformación na economía, sociedade, política e ideoloxía, sinaladamente na relixión coa imposición do cristianismo como relixión oficial do Imperio Romano no século IV (entre o Edicto de Milán -313- e o Edicto de Tesalónica -380-); que tamén se expresou con cambios radicais na Arte.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* ALVAREZ, José e PITA, José Manuel (1994) *Historia general del Arte - Pintura I - La prehistoria y el mundo antiguo - Los universos bizantino e islámico* Madrid: Ediciones del Prado - Carrogio ISBN 84-7838-588-6
* BARNECHEA, Emilio, FERNÁNDEZ, Antonio y HARO, Juan (1992) *Historia del Arte*, Barcelona: Vicens Vives ISBN 84-316-2554-6
* BUSSAGLI, Marco, *Comprender la arquitectura* Madrid: Susaeta, ISBN 84-305-4483-6
* CALADO, Margarida, PAIS DA SILVA (2005) Jorge Henrique, *Dicionário de Termos da Arte e Arquitectura*, Lisboa: Presença, ISBN 20130007
* CHARBONNEAUX, Jean (1970) *Grecia clásica* (El Universo de las Formas) Madrid: Editorial Aguilar
* CHILVERS, Ian y otros (1992) *Diccionario de Arte*, Madrid: Alianza ISBN 84-206-5245-8
* CHUECA, Fernando (1994) *Historia general del Arte - Arquitectura I - Las primeras construcciones - El esplendor egipcio - La antigüedad clásica - La grandeza de Bizancio* Madrid: Ediciones del Prado - Carrogio ISBN 84-7838-582-7
* ECO, Umberto (2004) *Historia de la Belleza*, Barcelona: Lumen ISBN 84-264-1468-0

:* (2007) *Historia de la Fealdad*, Barcelona: Lumen ISBN 978-84-264-1634-6
* GOMBRICH, Ernest (2001) *La historia del arte* Madrid:Editorial Debate -ISBN 84-8306-044-2
* GÓMEZ CACHO, X. y otros (2006) *Nuevo Arterama. Historia del Arte*, Barcelona: Vicéns Vives, ISBN 84-316-7966-2
* JANSON, H. W. (1992) *História da Arte*, Lisboa: Fundação Calouste Gulbenkian, ISBN 972-31-0498-9
* LECLANT, Jean y otros (1978) *Los tiempos de las pirámides* (El Universo de las Formas) Madrid: Editorial Aguilar -ISBN 84-03-38027-5
* MARTÍN GONZÁLEZ, J. J. (1974) *Historia del Arte*, Madrid: Gredos (edición de 1992) ISBN 84-249-1022-2
* MONTENEGRO, Ángel (dir.) (1986), *Gran Historia Universal*, volumen 5: *China e India. Antiguos Imperios Orientales*, Barcelona: Club Internacional del Libro. ISBN 84-7461-654-9.
* PARROT, Andre (1969) *Sumer* (El Universo de las Formas) Madrid: Editorial Aguilar
* Enciclopedias de Historia del Arte:
:* *Summa Artis*, de Espasa Calpe
:* *Ars Magna*, de Planeta
### Ligazóns externas 
* Artehistoria.jcyl.es