Constitución portuguesa de 1976

A **Constitución da República Portuguesa de** 1976 é a actual constitución portuguesa. Foi elaborado pola Asemblea Constituínte elixida tras as primeiras eleccións xerais libres no país o 25 de abril de 1975, no 1º aniversario da Revolução dos Cravos. Os seus deputados concluíron os traballos o 2 de abril de 1976, data da súa aprobación, entrando en vigor a Constitución o 25 de abril de 1976. Nas súas orixes, a Constitución tivo unha forte tendencia socializante, que se arrefriou nas sucesivas revisións constitucionais que adaptaron Portugal aos principios da economía de mercado vixentes na Unión Europea. 

Até o momento, a Constitución de 1976 é a constitución portuguesa máis longa que entrou en vigor, con máis de 32.000 palabras (na versión actual). Levando máis de 40 anos en vigor e recibindo 7 revisións constitucionais (en 1982, 1989, 1992, 1997, 2001, 2004 e 2005), a Constitución de 1976 xa sufriu máis revisións constitucionais que a Carta Constitucional de 1826, a constitución portuguesa que estivo en vigor máis tempo: durante 72 anos (que, cunhas 7000 palabras na versión orixinal, só recibiu 4 revisións).

## Estrutura 
A Constitución da República Portuguesa consta dun Preámbulo e 296 artigos. Estes artigos organízanse en Principios Fundamentais e catro Partes, ademais de Disposicións finais e transitorias. As Partes divídense ademais en Títulos, e estas ás veces subdivídense en Capítulos.

**Preámbulo**

**Principios fundamentais**

**Parte I: Dereitos e deberes fundamentais**

* **Título I: Principios xerais**
* **Título II: Dereitos, liberdades e garantías**
** Capítulo I: Dereitos, liberdades e garantías persoais
** Capítulo II: Dereitos, liberdades e garantías de participación política
** Capítulo III: Dereitos, liberdades e garantías dos traballadores
* **Título III: Dereitos e deberes económicos, sociais e culturais**
** Capítulo I: Dereitos e deberes económicos
** Capítulo II: Dereitos e deberes sociais
** Capítulo III: Dereitos e deberes culturais

**Parte II: Organización económica**

* **Título I: Principios xerais**
* **Título II: Planos**
* **Título III: Políticas agrarias, comerciais e industriais**
* **Título IV: Réxime financeiro e tributario**

**Parte III: Organización do poder político**

* **Título I: Principios xerais**
* **Título II: Presidente da República**
** Capítulo I: Estatuto e elección
** Capítulo II: Competencia
** Capítulo III: Consello de Estado
* **Título III: Asemblea da República**
** Capítulo I: Estatuto e elección
** Capítulo II: Competencia
** Capítulo III: Organización e funcionamento
* **Título IV: Goberno**
** Capítulo I: Función e estrutura
** Capítulo II: Formación e responsabilidade
** Capítulo III: Xurisdición
* **Título V: Tribunais**
** Capítulo I: Principios xerais
** Capítulo II: Organización dos tribunais
** Capítulo III: Estatuto dos Xuíces
** Capítulo IV: Ministerio Público
* **Título VI: Tribunal Constitucional**
* **Título VII: Comunidades Autónomas**
* **Título VIII: Administración local**
** Capítulo I: Principios xerais
** Capítulo II: Parroquia
** Capítulo III: Concello
** Capítulo IV: Rexión administrativa
** Capítulo V: Organizacións de Veciños
* **Título IX: Administración pública**
* **Título X: Defensa Nacional**

**Parte IV: Garantía e revisión da Constitución**

* **Título I: Inspección de constitucionalidade**
* **Título II: Revisión constitucional**

**Disposicións finais e transitorias**

## Disposicións 
### Preámbulo 
Liberar a Portugal da ditadura, da opresión e do colonialismo representou unha transformación revolucionaria e o inicio dun punto de inflexión histórico na sociedade portuguesa.

A Revolución restituíu os dereitos e liberdades fundamentais aos portugueses. No exercicio destes dereitos e liberdades reúnense os lexítimos representantes do pobo para elaborar unha Constitución que se corresponda coas aspiracións do país. A Asemblea Constituínte afirma a decisión do pobo portugués de defender a independencia nacional, de garantir os dereitos fundamentais dos cidadáns, de establecer os principios básicos da democracia, de garantir a primacía do Estado de dereito democrático e de preparar o camiño para unha sociedade socialista., no respecto á vontade do pobo portugués, con vistas a construír un país máis libre, xusto e fraterno.

### Principios fundamentais 
Os principios fundamentais corresponden aos 11 primeiros artigos (artigos 1 a 11) da Constitución. Nesta parte establécense os principios constitucionais (principios xurídicos e políticos fundamentais que definen o Estado) que constitúen a base fundamental da Constitución, sendo o substrato ideolóxico e político no que se sustenta. Polo tanto, os once primeiros artigos da Constitución da República Portuguesa establecen os seguintes principios constitucionais nos que se fundamenta o resto da Constitución:**República Portuguesa (Artigo 1.º)**
Portugal como uma república soberana, a República Portuguesa. **Estado de dereito democrático (artigo 2º)**

O estatuto da República Portuguesa como Estado democrático de dereito. Estado de dereito, xa que se basea no principio de legalidade e as institucións organízanse segundo a separación e interdependencia de poderes, garantindo unha serie de dereitos e liberdades. Estado democrático, como é o pobo, depositario da soberanía nacional (soberanía popular), que elixen os seus representantes (mediante sufraxio universal).

**Soberanía e legalidade (artigo 3º)**

A soberanía reside no pobo, o Estado está subordinado á Constitución e a legalidade das leis e outros actos do Estado depende da súa conformidade coa Constitución.

**Cidadanía portuguesa (artigo 4º)**

Para os efectos da cidadanía portuguesa, son considerados *"cidadãos portugueses todos aqueles que como tal sejam considerados pela lei ou por convenção internacional"*.

**Territorio (artigo 5º)**

Portugal como constituído polo territorio historicamente definido no continente europeo e os arquipélagos dos Azores e Madeira, ademais das apropiadas augas territoriais e zona económica exclusiva.

**Estado unitario (artigo 6.** **th)**

A condición de Portugal como Estado unitario, que se rexe polos principios de subsidiariedade, a autonomía dos entes locais e os arquipélagos dos Azores e Madeira, con estatutos político-administrativos repetitivos e órganos de goberno propios (réxime autonómico insular), e de descentralización administrativa.

**Relacións internacionais (artigo 7.** **th)**

Os principios básicos que orientan a Portugal nas relacións internacionais son: a independencia nacional; o respecto aos dereitos humanos e aos dereitos dos pobos; igualdade entre os estados; a resolución pacífica dos conflitos internacionais; a non inxerencia nos asuntos internos doutros estados; a cooperación con todos os demais pobos "para a emancipación e o progreso da humanidade"; a abolición do imperialismo, do colonialismo e de calquera outra forma de agresión, dominación e explotación; e o dereito dos pobos á autodeterminación e á independencia. Tamén se destacan os vínculos que unen Portugal cos países lusófonos e europeos, e a aceptación da xurisdición da Corte Penal Internacional .

**Dereito internacional (artigo 8.** **th)**

O dereito internacional está incorporado ao dereito portugués. Isto ocorre na medida en que as normas presentes nos convenios internacionais ratificados por Portugal, así como as normas procedentes dos organismos internacionais dos que Portugal forma parte (particularmente a Unión Europea), están directamente vixentes na orde interna.

**Tarefas fundamentais do Estado (artigo 9º)**

A Constitución define como principais tarefas do Estado:

# Garantir a independencia nacional e crear as condicións políticas, económicas, sociais e culturais que a promovan;
# Garantir os dereitos e liberdades fundamentais e o respecto aos principios do Estado democrático de dereito;
# Defender a democracia política, garantir e fomentar a participación democrática dos cidadáns na resolución dos problemas nacionais;
# Promover o benestar e a calidade de vida das persoas e a igualdade real entre os portugueses, así como a realización dos dereitos económicos, sociais, culturais e ambientais, mediante a transformación e modernización das estruturas económicas e sociais;
# Protexer e valorar o patrimonio cultural do pobo portugués, defender a natureza e o medio ambiente, preservar os recursos naturais e garantir un correcto ordenamento do territorio;
# Garantir o ensino e perfeccionamento permanente, defendendo o uso e promovendo a difusión internacional da lingua portuguesa ;
# Promover o desenvolvemento harmónico de todo o territorio nacional, tendo en conta, especialmente, o carácter ultraperiférico dos arquipélagos dos Azores e Madeira;
# Promover a igualdade entre homes e mulleres .

**Sufraxio universal e partidos políticos (artigo 10º)**

O sufraxio universal, igual, directo, secreto e periódico é utilizado polo pobo para exercer o poder político, cos partidos políticos "competindo pola organización e expresión da vontade popular".

**Símbolos nacionais e lingua oficial (artigo 11º)**

Os símbolos nacionais son: a Bandeira Nacional adoptada pola República establecida pola Revolución do 5 de outubro de 1910 e *A Portuguesa*, o Himno Nacional. A lingua oficial é o portugués.

### Parte I: Dereitos e deberes fundamentais 
A primeira parte da Constitución, formada por 68 artigos (artigos 12 a 79), define os dereitos e deberes fundamentais dos cidadáns portugueses e dos estranxeiros residentes en Portugal. Para iso, gozan de forza xurídica vinculándoas a todas as entidades públicas e privadas. A parte I divídese así en tres títulos.

#### Título I: Principios xerais 
Os 12 principios xerais dos dereitos e deberes fundamentais (artigos 12 a 23) son, en síntese:

* Artigo 12. º: Principio de universalidade — «*Todos os cidadãos gozam dos direitos e estão sujeitos aos deveres consignados na Constituição*»
* Artigo 13. º: Principio de igualdade — «Todos os cidadáns teñen a mesma dignidade social e son iguais ante a lei»
* Artigo 14. º: Os cidadáns portugueses que estean/residen no estranxeiro gozan dos dereitos e están suxeitos aos deberes consagrados na Constitución portuguesa, sempre que estes non sexan incompatibles coa súa ausencia no país.
* Artigo 15. º: *"Os estrangeiros e os apátridas que se encontrem ou residam em Portugal gozam dos direitos e estão sujeitos aos deveres do cidadão português"*, excluíndo os dereitos políticos, o exercicio de funcións públicas que non teñan carácter predominantemente técnico e os dereitos e deberes reservados polos a Constitución e a lei exclusivamente aos cidadáns portugueses.
* Artigo 16. º: Os dereitos e deberes fundamentais deben estar en harmonía coa Declaración Universal dos Dereitos Humanos e non excluír outros principios presentes nas normas do dereito internacional.
* Artigo 17. º: «*O regime dos direitos, liberdades e garantias aplica-se aos enunciados no título II e aos direitos fundamentais de natureza análoga*».
* Artigo 18. º: Forza xurídica — «*Os preceitos constitucionais respeitantes aos direitos, liberdades e garantias são directamente aplicáveis e vinculam as entidades públicas e privadas*».
* Artigo 19. º: Só, e só, en estado de sitio ou estado de excepción poderá suspenderse o exercicio dos dereitos, liberdades e garantías. Aínda así, o dereito á vida, á integridade persoal, á identidade persoal, á capacidade civil e á cidadanía, á irretroactividade da lei penal, ao dereito á defensa dos acusados e á liberdade de conciencia e relixión, non poden verse afectados de ningún xeito.
* Artigo 20. º: Acceso á lei e tutela xudicial efectiva — Todos os cidadáns teñen dereito a acceder aos tribunais "*para defesa dos seus direitos e interesses legalmente protegidos, não podendo a justiça ser denegada por insuficiência de meios económicos*". Ademais, todos os cidadáns tamén teñen dereito "*á información e consulta xurídicas, á representación legal e a estar acompañados dun avogado ante calquera autoridade*".
* Artigo 21. º: Dereito de resistencia — "Toda persoa ten dereito a resistir calquera orde que atenta contra os seus dereitos, liberdades e garantías e a repeler calquera agresión pola forza, cando non sexa posible recorrer á autoridade pública".
* Artigo 22. º: O Estado e os demais entes públicos son responsables civilmente das accións realizadas no exercicio das súas funcións que teñan como consecuencia a vulneración de dereitos, liberdades e garantías ou prexuízo a outros.
* Artigo 23. º: "Os cidadãos podem apresentar queixas por acções ou omissões dos poderes públicos ao Provedor de Justiça". A actividade do Provedor de Justiça é similar á do Valedor do Pobo en Galiza, e é independente doutros órganos, con todo non ten poder de decisión, remitindo aos órganos competentes as recomendacións necesarias para "*prevenir e reparar injustiças*".

## Revisións constitucionais 
A **Constitución da República Portuguesa de 1976**,  que consagrou a transición ao socialismo, a nacionalización dos principais medios de produción e mantivo a participación do Movemento das Forzas Armadas no exercicio do poder político, a través do Consello da Revolución, opcións políticas e ideoloxías derivadas do período revolucionario posterior á caída da ditadura, foi aprobada o 2 de abril de 1976 polas Cortes Constituíntes, cos votos favorables do PS, PPD, PCP, MDP/CDE, UDP e ADIM, só tendo votado en contra do CDS.

Esa mesma Constitución, que entrou en vigor o 25 de abril de 1976, dotou á Asemblea da República de facultades de revisión constitucional (artigos 286.º a 291.º, actualmente artigos 284.º a 289.º), e estas competencias foron exerceu sete veces   :

### Revisión Constitucional de 1982 (1.ª Revisión Constitucional) 
A Primeira Revisión Constitucional, que deu lugar á aprobación da **Lei Constitucional n.º 1/82, do 30 de setembro** , tras un longo proceso de revisión do texto inicial, iniciada en abril de 1981, pretendía principalmente:

* reducir a carga ideolóxica da Constitución;
* cualificar constitucionalmente a República Portuguesa como Estado Democrático de Dereito (n.º 2, do artigo 2. º: *"A expressão «Estado democrático», constante do mesmo artigo, é substituída pela expressão «Estado de direito democrático»."*);
* flexibilizar o sistema económico, reducindo a intervención pública e dando espazo á iniciativa privada, afirmando así a economía mixta, e reducindo a dimensión da planificación económica, aínda que se manteña o control estatal. Porén, as nacionalizacións e a reforma agraria mantéñense;
* redefinir as estruturas do poder político, sendo abolido o Conselho da Revolucão e substituído por dous novos órganos: o Tribunal Constitucional (supervisión da constitucionalidade das leis) e o Conselho de Estado (que asesora ao presidente da República);
* limitar os poderes discrecionais do Presidente da República en favor da Asemblea da República (artigo 198.º:  *“O Presidente da República só pode demitir o Governo quando tal se torne necessário para assegurar o regular funcionamento das instituições democráticas, ouvido o Conselho de Estado."*. );
* diminuír as competencias do ministro de Xustiza, que xa non nomea xuíces. Este proceso foi entregado ao Consello Superior da Magistratura.

A revisión de 1982 foi aprobada o 12 de agosto de 1982 ( II Lexislatura / IX Goberno - Mário Soares ). Os votos que se contabilizaron a favor pertenceron aos deputados do PSD, CDS, PS, PPM, ASDI e UEDS . O PCP e a UDP votaron en contra, e un deputado do MDP abstívose.

### Revisión Constitucional de 1989 (2. Revisión Constitucional) 
No pleno do 1 de xuño de 1989 ( V Lexislatura / XI Goberno - Aníbal Cavaco Silva ), aprobouse a Segunda Revisión Constitucional, cos votos a favor do PSD, agás catro deputados que votaron en contra, do PS, excluíndo dous. votos en contra (entre eles Manuel Alegre), CDS e PRD, cun voto en contra (Natália Correia) e unha abstención (Marques Júnior). O PCP, Os Verdes e dous independentes votaron en contra e outra independente, Helena Roseta, abstívose. **A Lei Constitucional n.º 1/89, do 8 de xullo**, permitiu:

* maior apertura do sistema económico e adaptación á economía de mercado, chegando incluso a acabar co principio de irreversibilidade das nacionalizacións (as reprivatizacións poden realizarse sempre que estean reguladas por unha lei marco aprobada por maioría absoluta de deputados);
* a diminución do peso da economía planificada polo Estado;
* a redución do ámbito da reforma agraria, mantendo só o obxectivo de eliminar os latifundios e ordenar as pequenas explotacións ;
* a posibilidade dun referendo;
* o dereito de acceso gratuíto ao Servizo Nacional de Saúde.

### Revisión Constitucional de 1992 (3.ª Revisión Constitucional) 
Cos votos a favor do PSD e do PS, o voto en contra do PCP, Os Verdes, CDS, e dous independentes, e a abstención do deputado do PSN, aprobouse o 17 de novembro de 1992 ( VI Lexislatura / XII Goberno - A . Cavaco Silva), Terceira revisión constitucional. **A Lei Constitucional n.º 1/92, do 25 de novembro**, adaptou a Constitución nacional ao Tratado de Maastricht, asimilando a compatibilidade co Dereito comunitario, mediante as seguintes medidas:

* posibilidade de votar nas eleccións europeas para os cidadáns europeos residentes en Portugal;
* o Banco de Portugal perde a exclusividade de emitir moeda, debido á adhesión á moeda única (Euro).

### Revisión Constitucional de 1997 (4.ª Revisión Constitucional) 
O 3 de setembro de 1997 ( VII Lexislatura / XIII Goberno - António Guterres ) aprobouse a Cuarta Revisión Constitucional. **A Lei Constitucional n.º 1/92, do 20 de setembro**,  contou con votos a favor do PSD e do PS, salvo Manuel Alegre que votou en contra. CDS-PP, PCP e Os Verdes votaron en contra e abstivéronse oito socialistas. Esta revisión permitiu:

* adaptación ao Tratado de Ámsterdam ;
* dereito de voto dos emigrantes na elección do presidente da República;
* os cidadáns estranxeiros gañan capacidade electoral;
* a creación de circunscricións uninominais nas eleccións lexislativas, sempre que non poñan en perigo a proporcionalidade do sistema electoral;
* a variación dos deputados da Asemblea da República entre 180 e 230;
* recoñecemento do dereito dos cidadáns á iniciativa lexislativa;
* a creación de candidaturas independentes para as eleccións municipais (concellos);
* a ampliación do réxime do referendo, incluíndo a esixencia constitucional de someter a rexionalización a referendo;
* o reforzo dos poderes lexislativos exclusivos da Asemblea da República;
* reforzando as competencias do Tribunal Constitucional.

### Revisión constitucional de 2001 (5. Revisión Constitucional) 
Para permitir que Portugal ratificase a Convención que creou a Corte Penal Internacional, PS, a excepción de tres votos en contra e unha abstención, PSD e CDS-PP aprobaron, o 4 de outubro de 2001 ( VIII Lexislatura / XIV Goberno - A. Guterres ), a Quinta Revisión Constitucional, a pesar dos votos en contra de PCP, Os Verdes e Bloco de Esquerda. **A Lei Constitucional n.º 1/2001, do 12 de decembro**,  modifica:

* regras de extradición, expulsión e asilo ;
* as normas de inviolabilidade do domicilio e da correspondencia, e a restrición de dereitos.

### Revisión constitucional de 2004 (6. Revisión Constitucional) 
A Sexta Revisión Constitucional, en forma de **Lei Constitucional n.º 1/2004, do 24 de xullo**,  permitiu:

* o afondamento da autonomía político-administrativa das rexións autónomas dos Azores e Madeira, especialmente no que se refire ao aumento das competencias (incluída a potestade de disolución) das respectivas Asembleas Lexislativas ;
* a substitución do cargo de “Ministro da República” polo de “Representante da República”;
* ampliar o prazo de limitación dos cargos políticos e electos;
* o reforzo do principio de non discriminación, especialmente por motivos de orientación sexual;
* a profundización da integración da Constitución no ámbito xurídico-constitucional da Unión Europea, mediante a mellora da compatibilidade coas normas das relacións internacionais e o dereito internacional (como, por exemplo, entre o ordenamento xurídico interno e as normas da Unión Europea). e tratados europeos).

A Revisión de 2004 foi aprobada no Pleno do 23 de abril ( IX Lexislatura / XV Goberno - JM Durão Barroso ), coa maioría de votos a favor de PSD / CDS-PP e PS, e votos en contra de PCP, Bloco de Esquerda e Os Verdes.

### Revisión constitucional de 2005 (7. Revisión Constitucional) 
O 22 de xuño de 2005 ( X Lexislatura /2. 1a Lexislativa/ XVII Goberno - José Sócrates ), o Parlamento aprobou **a Lei Constitucional n.º 1/2005, do 12 de agosto**, cos votos favorables de PS, PSD, CDS-PP e Bloco de Esquerda e a abstención do PCP e Os Verdes. A Sétima Revisión Constitucional permitiu, mediante a adición dun novo artigo:

* a celebración dun referendo sobre a aprobación dun futuro tratado destinado a construír e afondar a Unión Europea.

### Revisión constitucional de 2010 (non finalizada) 
Os traballos preparatorios para a **Oitava Revisión Constitucional**,  comezaron o 16 de setembro de 2010, coa presentación dunha proposta de modificación da Constitución por parte do grupo parlamentario do PSD, a pesar de ir en contra da vontade do PS. Non obstante, este proceso expirou o 19 de xuño de 2011, debido á dimisión do expresidente do Goberno José Sócrates (XVIII Goberno), que deu lugar á disolución da Asemblea da República (XI Lexislatura /2. Sesión lexislativa), o 7 de abril de 2011, polo expresidente da República, Aníbal Cavaco Silva.

## Principais características 
### Parlamento Unicameral 
Ao contrario do que aconteceu durante a maior parte do período constitucional portugués, o Parlamento está formado por unha única cámara, a Asemblea da República.

### Sistema político e eleccións 
O sistema político portugués baséase no principio da soberanía popular (a idea aquí é que o poder político é lexítimo pola vontade do pobo). Este principio de soberanía realízase mediante o sufraxio universal.

Aquí, co principio de representatividade, a masa popular elixe o seu representante.

A Asemblea da República elíxese por lexitimidade directa, é dicir, os deputados son elixidos directamente. O Goberno, pola súa banda, é por lexitimidade indirecta, xa que se forma indirectamente segundo o resultado das eleccións á Asemblea da República, onde atopará a súa lexitimidade (o Presidente da República invita ao partido que conseguiu elixir a maioría de deputados para formar goberno, non obstante, non hai nada que prohiba que o presidente invite a outro partido a formar goberno).

#### As eleccións 
Principios esenciais:

* O principio de universalidade: todo o mundo ten dereito a votar e a ser elixido, salvo determinadas circunstancias, como os menores de 18 anos ou os que padecen unha enfermidade psiquiátrica que non poden votar, e non pode ser electo quen ocupar dous cargos ao mesmo tempo, ou por exemplo, non se pode ser presidente da República antes dos 35 anos (artigo 113.º).
* O principio de inmediatez: a idea de que o sufraxio ten que ser directo e inmediato, é dicir, os votos teñen que elixir directamente aos individuos que se presentan ás eleccións.
* O principio de liberdade de voto: podemos votar a quen queiramos, e non podemos ser obrigados física ou psicoloxicamente a votar por ningún candidato. O voto é un deber cívico e non legal, é dicir, só pode votar quen queira votar e non se penaliza a quen non o vote (artigo 49-2.º).
* O principio do voto secreto: o voto é secreto, e non pode haber ningún tipo de coacción para revelar quen vota a quen.
* O principio de igualdade de voto: todos os votos teñen o mesmo efecto xurídico, deben significar a mesma expresión numérica e deben ter o mesmo valor material. Por exemplo: hai un certo número de deputados elixidos por cada distrito, e aínda que un distrito teña só 10.000 persoas e outro teña 1 millón de habitantes, o distrito con menos persoas pode necesitar mil votos para elixir un deputado (10 deputados en cada distrito). o total) e, no distrito de 1 millón, son necesarios 100 mil votos (10 deputados en total); non se poden cambiar as circunscricións para beneficiar a un partido.
* O principio de periodicidade: debe haber eleccións periódicas xa que existe a prohibición de mandato vitalicio, e aínda que non hai límite de mandato, nalgúns cargos pode haber unha limitación de mandatos sucesivos.
* O principio de singularidade: só se permite votar unha vez, ninguén pode votar por outra persoa e, en casos estraños, unha persoa falecida non pode votar.

### Dereito de petición á Asemblea da República 
A Constitución da República Portuguesa consagra o dereito de calquera cidadán, colectiva ou individualmente, a presentar peticións ante os órganos soberanos ou calquera autoridade, que deben responder a ela nun prazo razoable.

Calquera petición, para a súa presentación na Asemblea da República, só precisa estar asinada por un cidadán. Se reúne máis de mil sinaturas, publícase no Diario da Asemblea da República e os peticionarios oídos polo Parlamento. As peticións con máis de 4000 firmas deben ser debatidas nun pleno da Asemblea da República.

### Dereito á saúde 
Aínda que se produciron cambios lexislativos no sentido de facer onerosa a saúde, a constitución do "parágrafo a) do número 2 do artigo 64" establece que a sanidade debe ser universal e adoita ser gratuíta:

*"2.* *O direito à proteção da saúde é realizado:*

*a) Através de um serviço nacional de saúde universal e geral e, tendo em conta as condições económicas e sociais dos cidadãos, tendencialmente gratuito".*

## Notas 
## Véxase tamén 
* Constitución
* Constitución española de 1978
* Dereito constitucional
* Estatuto de Autonomía
* Estatuto de Autonomía de Galicia de 1981 

#### Constitucións dos outros países lusófonos 
* Constitución de Angola
* Constitución da República Federativa do Brasil
* Constitución Política da República de Cabo Verde
* Constitución de Guinea-Bissau
* Constitución da República de Mozambique
* Constitución da República Democrática de Santo Tomé e Príncipe
* Constitución de Timor-Leste

### Ligazóns externas 
* Constituão da República Portuguesa (páxina da Asemblea da República)
* Constituição para Todos (en formato blog, dividido en categorías e con etiquetas; en proceso de publicación)
* constituição.pt  (en formato HTML ou noutros formatos )

### Bibliografía  
* Jorge Bacelar Gouveia, *Manual de Dereito Constitucional*, tomos I e II, Almedina, Coimbra, 2011
* José Gomes Canotilho, *Dereito constitucional e teoría da constitución*, Almedina, Coimbra, 2004.
* Jorge Miranda, *Manual de Dereito Constitucional*, en varios volumes.