open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Lar (deus)

Os deuses **lares** (latín: *lares* ; arcaico: *lasēs* , singular: *lar* ) foron divindades gardiás da antiga relixión romana. A súa orixe é incerta; puideron ser heroes antepasados, gardiáns do fogar ( *lares domestici* ), da terra ( *lares rurales* ), dos camiños ( *lares viales* ), dos límites, da fecundidade, etc.

Críase que os lares observaban, protexían e influían en todo o que acontecía dentro dos límites da súa localización ou función. As estatuas de Lares domésticos colocábanse na mesa durante as comidas familiares; a súa presenza, culto e bendición parece que eran necesarios en todos os eventos familiares importantes. Os escritores romanos ás veces identifícanos con divindades ancestrais, Penates domésticos e o fogar.[miniatura|Estatuiña de [bronce dun Lar danzante sostendo un ritón e un prato pátera, probablemente de Campania, século I.|esquerda]]Debido a estas asociacións, os Lares ás veces son catalogados como deuses domésticos, pero algúns tiñan dominios moito máis amplos. As estradas, as vías marítimas, a agricultura, a gandería, as vilas, as cidades, o estado e os militares estaban baixo a protección do seu particular Lar ou Lares. Os que protexían os barrios locais ( *vici* ou *vicus* ) estaban aloxados nos santuarios das encrucilladas ( *lares compitales* ), que servían de núcleo para a vida relixiosa, social e política das súas comunidades locais, maioritariamente plebeas.

Comparado coas principais divindades de Roma, os Lares tiñan un alcance limitado, pero as evidencias arqueolóxicas e literarias acreditan o seu papel central na identidade romana e na vida relixiosa do día a día. Por analoxía, un romano con destino de volta a casa poderíase describir como regresando *ad Larem* (ao lar). 

A pesar das prohibicións oficiais dos cultos non cristiáns a partir de finais do século IV, os cultos non oficiais aos Lares persistiron ata polo menos principios do século V.

## Véxase tamén 
### Bibliografía 
*
Brigada homicida

***Brigada homicida*** (en ) é un filme estadounidense de 1968 dirixido por Don Siegel. Está protagonizado por Richard Widmark, Henry Fonda e Inger Stevens. O guión, titulado orixinalmente *Friday, Saturday, Sunday* foi adaptado por dous escritores que estiveran na lista negra de Hollywood na década de 1950, Howard Rodman (acreditado co pseudónimo Henri Simoun) e Abraham Polonsky. O guión baséase na novela de 1962 *The Commissioner* de Richard Dougherty, e trata sobre un antigo xefe da oficina de Nova York de *Los Angeles Times* que exerceu na década de 1950 como comisario adxunto de policía da cidade de Nova York.

Estreouse en galego o 31 de xaneiro de 1988 na TVG.

## Personaxes 
* Richard Widmark como Detective Daniel Madigan
* Henry Fonda como comisario Anthony X. Russell
* Inger Stevens como Julia Madigan
* Harry Guardino como Det. Rocco Bonaro
* James Whitmore como Inspector xefe Charles Kane
* Susan Clark como Tricia Bentley
* Michael Dunn como Midget Castiglione
* Steve Ihnat como Barney Benesch
* Don Stroud como Hughie
* Sheree North como Jonesy
* Warren Stevens como Ben Williams
* Raymond St. Jacques como Dr. Taylor
* Bert Freed como xefe de detectives Hap Lynch
* Harry Bellaver como Mickey Dunn
* Frank Marth como Lt. James Price
* Lloyd Gough como asistente do inspector xefe Earl Griffin 
* Virginia Gregg como Esther Newman
* Henry Beckman como Ptl. Philip Downes
* Woodrow Parfrey como Marvin
* Dallas Mitchell como Det. Tom Gavin
* Lloyd Haynes como Ptl. Sam Woodley (as Lloyd Haines)
* Ray Montgomery como Det. O'Mara
* Seth Allen como Subway Dispatcher
* Kay Turner como Stella
* Conrad Bain como empregado do hotel

## Notas
Regueira de Abaixo

Como topónimo **Regueira de Abaixo** pode referirse a:

;En Galiza
***Regueira de Abaixo**, lugar da parroquia de Lema no concello de Carballo;
***A Regueira de Abaixo**, lugar da parroquia de Berdillo no concello de Carballo;
***A Regueira de Abaixo**, lugar da parroquia de San Salvador de Couzadoiro no concello de Ortigueira;
***A Regueira de Abaixo**, lugar da parroquia de Filgueira de Traba no concello de Oza-Cesuras.

## Véxase tamén
### Outros artigos
Bo día para a forca

***Bo día para a forca*** (en ) é un filme estadounidense de 1959 dirixido por Nathan H. Juran e protagonizado por Fred MacMurray e Margaret Hayes.

## Personaxes 
* Fred MacMurray como Marshal Ben Cutler
* Maggie Hayes como Ruth Granger
* Robert Vaughn como Eddie Campbell 
* Joan Blackman como Laurie Cutler
* James Drury como Dr. Paul Ridgely
* Wendell Holmes como Tallant Joslin
* Edmon Ryan como William P. Selby
* Stacy Harris como Coley
* Kathryn Card como Molly Cain
* Emile Meyer como Marshal Hiram Cain
* Bing Russell como George Fletcher
* Russell Thorson como Harry Lander
* Denver Pyle como Deputy Ed Moore
* Phil Chambers como Deputy William Avery
* Howard McNear como Olson
* Rusty Swope como Midge Granger
* Tom London como granxeiro (sen acreditar)

## Estrea 
*Bo día para a forca* estreouse nos cinemas dos Estados Unidos en xaneiro de 1959. Comercializouse en DVD o 5 de abril de 2005.

## Notas
Cacería salvaxe (filme)

***Cacería salvaxe*** (en ) é un filme estadounidense de 1998 dirixido por Timothy Bond.

Estreouse en galego o 10 de decembro de 2008 na TVG.

## Sinopse 
Matt Robinson (Gregory Harrison), antigo piloto das Forzas Aéreas, traballa agora para as Nacións Unidas nun programa para a protección e conservación da natureza. Viaxa a África cos seus dous fillos, Angela (Brooke Nevin) e Nicholas (Cody Jones), para seguir dende o aire o movemento dos elefantes que están sendo masacrados por unha banda de cazadores furtivos que trafican co marfil dos seus cairos. Ao chegar a Zimbabwe atópanse no camiño unha cría de elefante ferida por un disparo.

## Personaxes 
* Gregory Harrison como Matt Robinson
* Lori Hallier como Rachel Thompson
* Cody Jones como Nicholas Robinson
* Brooke Nevin como Angela Robinson
* Munyaradzi Kanaventi como Isaac
* Themba Ndaba como Ngoi
* Simon MacCorkindale como Walton Baden Smythe
* Jason Kennett como cazador furtivo xefe
* John Chinosiyani como Scarface
* Elijah Madzikatire como Abraham

## Notas
A caixa de música

***A caixa de música*** é un filme estadounidense de 1989 dirixido por Costa-Gavras e escrito por Joe Eszterhas. Conta a historia dun inmigrante húngaro nos Estados Unidos que é acusado de ser un criminal de guerra. A trama xira arredor da súa filla, que tamén é a avogada que o defende, e a súa loita por descubrir a verdade. Está protagonizado por Jessica Lange, Armin Mueller-Stahl, Frederic Forrest, Donald Moffat e Lukas Haas. O filme gañou o Oso de Ouro no Festival Internacional de Cinema de Berlín.

Estreouse en galego o 11 de maio de 1996 na TVG.

## Personaxes 
* Jessica Lange como Ann Talbot
* Armin Mueller-Stahl como Mike Laszlo
* Frederic Forrest como Jack Burke
* Donald Moffat como Harry Talbot
* Michael Rooker como Karchy Laszlo
* Lukas Haas como Mikey Talbot
* James Zagel (acreditado como J.S. Block) como xuíz Silver
* Cheryl Lynn Bruce como Georgine Wheeler
* Ned Schmidtke como Dean Talbot
* Elżbieta Czyżewska como Melinda Kalman
* Sol Frieder como Istvan Boday
* Magda Szekely Marburg como Judit Halla
* Michael Shillo como Giza Vamos
* Mari Törőcsik como Magda Zoldan

## Notas
Vila do Río, San Román de Montoxo, Cedeira

**Vila do Río** é un lugar da parroquia de San Román de Montoxo, no concello coruñés de Cedeira, na comarca de Ferrol. Segundo o IGE, en 2023 tiña 34 habitantes (16 homes e 18 mulleres).

## Lugares e parroquias 
### Lugares de San Román de Montoxo 
### Parroquias de Cedeira 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Lugares de Cedeira
Cando volvas ó meu lado

***Cando volvas ó meu lado*** (en ) é un filme español de 1999 dirixido por Gracia Querejeta, quen tamén coescribiu o guión. Estivo nomeado a sete Premios Goya.

## Sinopse 
A morte de súa nai fai que tres irmás se reencontren despois de bastante tempo.

## Personaxes 
* Mercedes Sampietro como Gloria
* Jorge Perugorría como Joao
* Julieta Serrano como Tía Rafaela
* Marta Belaustegui como Adela
* Adriana Ozores como Ana
* Rosa Mariscal como Lidia
* Ramón Barea como Donato
* François Dunoyer como Santos

## Notas
Queo

Como topónimo **Queo** pode referirse a:

;En Galiza
***Queo de Abaixo**, lugar da parroquia de Bértoa, no concello de Carballo;
***Queo de Arriba**, lugar da parroquia de Bértoa, no concello de Carballo.
Noicela

Como topónimo **Noicela** pode referirse a:

;En Galiza
***Noicela**, parroquia do concello de Carballo;
****Noicela de Abaixo**, lugar de dita parroquia;
****Noicela de Arriba**, lugar de dita parroquia.

## Véxase tamén
### Outros artigos
Igrexa de San Xoán de Barcala

A **igrexa de San Xoán da Barcala** é un templo católico de estilo barroco do século XVIII situado no lugar de Seoane (Barcala, A Baña).

## Descrición
Ten nave rectangular; o presbiterio destácase da planta e a sancristía acaroada á cara norte. Os muros son de boa fábrica de perpiaño de granito e o tellado é a dúas augas agás na cabeceira. A fachada carece de adornos, a excepción dunha pequena aresta que a enmarca e onde se abre unha porta alintelada, e unha xanela rectangular de bordos en chafrán para aumentar a entrada de luz ao interior. No medio hai unha fornela coa imaxe do san Xoán.

O campanario sitúase nunha torre de tres corpos: o primeiro ten base cadrada e remata nunha cornixa saínte. O segundo leva catro columnas que compoñen catro ocos de arco de medio punto para poñer as campás e pináculos de bóla nas esquinas. O terceiro é octogonal con catro ocos e remata nunha pequena cúpula en pináculo.

A igrexa rehabilitouse en 2002 após que un lóstrego caese sobre ela. Durante os traballos atopáronse restos óseos humanos baixo as lousas de pedra do templo.

## Notas
## Véxase tamén
### Ligazóns externas 
* https://arquivo.galiciana.gal/arpadweb/gl/consulta/registro.do?id=1770226
Vértice

En xeometría, un **vértice** é o punto no que se atopan un ou máis elementos unidimensionais (curvas, vectores, rectas, semirrectas ou segmentos).

No punto de encontro de dous destes elementos unidimensionais fórmase un ángulo. Os puntos onde se atopan as arestas dos polígonos e dos poliedros son vértices.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
*
O capitán de Castela

***O capitán de Castela*** (en ) é un filme estadounidense de 1947 dirixido por Henry King. Foi lanzado por 20th Century-Fox e está protagonizada por Tyrone Power, Jean Peters e Cesar Romero. Rodado en Michoacán, México, o filme inclúe escenas do volcán Parícutin, que nese momento estaba en erupción. *O capitán de Castela* foi o debut cinematográfico de Jean Peters, que máis tarde casou co industrial Howard Hughes, e tamén do actor mohawk Jay Silverheels, que despois interpretaría a Tonto na serie de televisión *The Lone Ranger*.

Estreouse en galego o 4 de outubro de 2000 na TVG.

## Personaxes 
* Tyrone Power como Pedro de Vargas 
* Jean Peters como Catana Pérez 
* Cesar Romero como Hernán Cortés
* Lee J. Cobb como Juan García 
* John Sutton como Diego de Silva 
* Antonio Moreno como Don Francisco de Vargas 
* Thomas Gomez como Padre Bartolomé de Olmedo
* Alan Mowbray como Profesor Botello 
* Barbara Lawrence como Luisa de Carvajal 
* George Zucco como Marquis de Carvajal 
* Roy Roberts como Capitán Pedro de Alvarado 
* Marc Lawrence como Corio 
* Robert Shaw como oficial do exército español (sen acreditar)
* Jay Silverheels como Coatl (sen acreditar)
* Stella Inda como Malinche (sen acreditar)

## Notas
Michoacán

**Michoacán**, formalmente **Michoacán de Ocampo** (en purépecha: ), chamado oficialmente **Estado Libre e Soberano de Michoacán de Ocampo**, é un dos 31 estados, que xunto coa Cidade de México, conforman as entidades federais de México. O estado está dividido en 113 concellos e a súa cidade capital é Morelia (anteriormente chamada Valladolid). A cidade foi nomeada após José María Morelos, un dos heroes principais da guerra mexicana de independencia. Michoacán atópase no oeste de México, e ten un treito de costa no océano Pacífico ao suroeste. Limita cos estados de Colima e Xalisco ao oeste e noroeste, Guanajuato ao norte, Querétaro ao nordeste, o Estado de México ao leste, e Guerrero ao sueste.

Na época prehispánica, a zona foi o fogar do Imperio Purépecha, que rivalizaba co Imperio Azteca no momento da invasión española. Despois da conquista española, o imperio converteuse nunha provincia separada que se fixo máis pequena durante o período colonial. O estado e os seus veciños xogaron un papel importante na guerra mexicana de independencia.

## Etimoloxía 
miniatura|esquerda|Glifo de Michhuahcan.|134x134px
O nome Michoacán provén do náhuatl: *Michhuahcān* [mit͡ʃˈwaʔkaːn] de *michhuah* [ˈmit͡ʃwaʔ] ("posuidor de peixes") e -*cān* [kaːn] (lugar de) e quere dicir "lugar dos pescadores" referíndose a aqueles que pescan no lago Pátzcuaro.

## Notas
Estado de Guerrero

**Guerrero**, oficialmente **Estado Libre e Soberano de Guerrero**, é un dos 31 estados, que xunto coa Cidade de México, conforman as entidades federais de México. O estado está dividido en 81 concellos e a súa cidade capital é Chilpancingo. O estado ten unha poboación de arredor de 3.5 millóns de persoas (2020). Atópase no suroeste de México e limita cos estados de Michoacán polo norte e oeste, o Estado de México e Morelos polo norte, Puebla polo nordeste e Oaxaca polo leste. Ademais da súa capital, Chilpancingo as meirandes cidades do estado son Acapulco, Petatlán, Ciudad Altamirano, Taxco, Iguala, Ixtapa e Zihuatanejo. Hoxe, é o fogar de varias comunidades indíxenas, incluíndo os nahuas, mixtecos, tlapanecas, amuzgos e antigamente cuitlatecas. Tamén é o fogar de comunidades de afromexicanos na rexión da Costa Chica.

O estado recibe o seu nome de Vicente Guerrero, un dos líderes da guerra mexicana de independencia e o segundo Presidente de México. É o único estado mexicano que recibe o seu nome dun presidente. A entidade moderna non existiu ata 1849, cando foi creada nos territorios dos estados de México, Puebla e Michoacán.

## Notas
Tamaulipas

**Tamaulipas**, oficialmente **Estado Libre e Soberano de Tamaulipas**, é un dos 31 estados, que xunto coa Cidade de México, conforman as entidades federais de México. O estado está dividido en 43 concellos e a súa cidade capital é Ciudad Victoria. Atópase no nordeste de México e limita cos estados de Nuevo León ao oeste, San Luis Potosí ao suroeste e Veracruz ao sueste. No norte, ten un treito de 370 km da fronteira entre os Estados Unidos e México co estado de Texas, e ao leste limita co golfo de México. Ademais da capital, Ciudad Victoria, as meirandes cidades do estado son Reynosa, Matamoros, Nuevo Laredo, Tampico e Mante.

## Etimoloxía 
O nome Tamaulipas deriva do termo *Tamaholipa*, unha palabra huasteca no cal o prefixo *tam-* quere dicir "lugar (onde)". Non existe acordo académico sobre o significado de *holipa*, mais "outeiros altos" é unha interpretación común. Outra explicación do nome do estado é que se deriva de ''Ta ma ho'lipam'' ("lugar onde os apaches lipan cazan").

## Notas
Rúa de Abaixo

Como topónimo **Rúa de Abaixo** pode referirse a:

;En Galiza
***Rúa de Abaixo**, lugar da parroquia de Feás, no concello de Cariño;
***A Rúa de Abaixo**, lugar da parroquia de Viladonga, no concello de Castro de Rei;
***A Rúa de Abaixo**, lugar da parroquia de Tabagón, no concello do Rosal;
***A Rúa Nova de Abaixo**, lugar da parroquia de Beluso, no concello de Bueu;
***A Ferreirúa de Abaixo**, lugar da parroquia da Ferreirúa, no concello da Pobra do Brollón.

## Véxase tamén
### Outros artigos
A Rúa Alta

Como topónimo **A Rúa Alta** pode referirse a:

;En Galiza
***A Rúa Alta**, lugar da parroquia de Fene, no concello de Fene;
***A Rúa Alta**, lugar da parroquia de Perlío, no concello de Fene.

## Véxase tamén
### Outros artigos
***A Rúa Baixa**, lugar da parroquia de Perlío, no concello de Fene.
A Rúa Travesa

O topónimo **A Rúa Travesa** pode referirse a:

;En Galiza
***A Rúa Travesa**, lugar da parroquia de Lindín, no concello de Mondoñedo;
***A Rúa Travesa**, lugar da parroquia de Marantes, no concello de Santiago de Compostela.

## Véxase tamén
### Outros artigos
A Rúa de Valdeorras (homónimos)

Como topónimo **A Rúa de Valdeorras** pode referirse a:

;En Galiza
***A Rúa de Valdeorras**, parroquia do concello da Rúa;
****A Rúa de Valdeorras**, lugar da dita parroquia;

## Véxase tamén
### Outros artigos
Periscal

O topónimo **Periscal** pode referirse a:

;En Galiza
***Periscal de Abaixo**, lugar da parroquia de Sofán, no concello de Carballo;
***Periscal de Arriba**, lugar da parroquia de Sofán, no concello de Carballo.

## Véxase tamén
### Outros artigos
Ecoloxía xenética

A **ecoloxía xenética** é o estudo da expresión e transferencia e de material xenético entre organismos dun ecosistema. En xeral, o material xenético permanece dentro dos organismos. Porén, o material xenético ten a capacidade de ser captado por varios organismos que existen nun medio abiótico por medios naturais, como as transferencias horizontais de xenes. Deste xeito, este campo de estudo céntrase na interacción, intercambio e expresión do material xenético entre especies filoxeneticamente distantes, que ocorre no solo, acuíferos, tractos gastrointestinais e outros ambientes. Por tanto,  a ecoloxía xenética é o estudo da transferencia de xenes nos ecosistemas e das súas causas.

Outro aspecto ao que se aplicou o termo ecoloxía xenética foi o estudo das interrelacións de determinantes xenéticos específicos (xenes) co seu ambiente. Podería utilizarse esta disciplina para alterar in situ a abundancia e expresión de xenes nunha comunidade microbiana para controlar así procesos ambientais, como a degradación de substancias contaminantes orgánicas ou a eliminación de metais pesados.

## Transferencia de xenes 
A información xenética pode transferirse a través dun ecosistema de moitas maneiras. A primeira das cales é a transferencia de xenes bacterianos (ver transformación bacteriana). As bacterias teñen a capacidade de intercambiar ADN. Este intercambio de ADN ou transferencia horizontal de xenes, pode pode proporcionar a outras especies de bacterias información xenética beneficiosa para sobrevivir no seu ambiente.

Un fenómeno similar pode ocorrer entre plantas e bacterias. Por exemplo, *Agrobacterium tumefaciens* ten a capacidade de introducir xenes en plantas que causan o desenvolvemento de tumores na planta.

Feitos similares ocorren durante as infeccións de certos virus noutros organismos.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Xenética ecolóxica
Coahuila

**Coahuila**, formalmente **Coahuila de Zaragoza** ou **Estado Libre e Soberano de Coahuila de Zaragoza** (en lipán: *Nacika*), é un dos 31 estados, que xunto coa Cidade de México, conforman as entidades federais de México.

Coahuila limita cos estados mexicanos de Nuevo León ao leste, Zacatecas ao sur, e Durango e Chihuahua ao oeste. No norte, Coahuila conta cun treito de 512 km da fronteira entre os Estados Unidos e México, adxacente a Texas ao longo do río Grande (río Bravo do Norte). Cunha área de 151.563 km2, é o terceiro meirande estado de México. Conta con 38 concellos. En 2020, a poboación de Coahuila era de 3.146.771 persoas.

A meirande cidade, ademais da súa capital, é Saltillo; a segunda cidade é Torreón (que conforma a meirande área metropolitana do estado); a terceira é Monclova (a antiga capital); a cuarta é Piedras Negras e a quinta é Ciudad Acuña.

## Notas
José Loureiro Miguens

**José Loureiro Miguens**, nado en Catoira cara a 1921 e finado en Santiago de Compostela o 5 de xuño de 2000, foi un médico e político galego.

## Traxectoria 
Médico de Pontecesures. Foi nomeado alcalde de Pontecesures en agosto de 1958. Cesou no cargo en 1961. Foi nomeado médico interino de Catoira en 1971 e médico en propiedade de Atención Pública domiciliaria e Seguridade Social en setembro de 1973. Finou en Santiago de Compostela o 5 de xuño de 2000.

## Vida persoal 
Casou con María Dolores Sesto Vázquez e foi pai de Madó, Cuca, María José e Martín Loureiro Sesto.

## Notas
José Sierra Cordo

**José Sierra Cordo**, nado en Pontecesures cara a 1917 e finado no mesmo concello o 20 de xuño de 1984, foi un empresario e político galego.

## Traxectoria 
Empresario de Pontecesures. No franquismo foi nomeado alcalde de Pontecesures en 1953. Cesou no cargo en agosto de 1958. Foi deputado provincial. Finou en Pontecesures o 20 de xuño de 1984.

## Vida persoal 
Casou con Dolores García de la Riva e foi pai de José María, María Dolores, Luciano Antonio, María Isabel, Luis Alberto, María Victoria e Clotilde Sierra García.

## Notas
Carlos Morales Sánchez-Guerra

**Carlos Morales Sánchez-Guerra**, finado en Pontecesures o 19 de decembro de 1978, foi un político galego.

## Traxectoria 
Foi nomeado alcalde de Pontecesures en 1944. Cesou no cargo en 1953. Finou en Pontecesures o 19 de decembro de 1978.

## Vida persoal 
Casou con María del Pilar Piñeiro Sierra e foi pai de Carlos, María Amparo, María del Pilar, Ramón, Ángel, Enrique, Joé Luis e Jaime Morales Piñeiro.
## Notas
Morelos

**Morelos**, formalmente **Estado Libre e Soberano de Morelos**, é un dos 31 estados, que xunto coa Cidade de México, conforman as entidades federais de México. Divídese en 36 concellos e a súa capital é Cuernavaca. Morelos está rodeado pola Cidade de México polo norte, e cos estados de México polo nordeste e noroeste, Puebla polo leste e Guerrero polo suroeste.

Morelos é o segundo estado máis pequeno do país, só por detrás de Tlaxcala. Formaba parte dunha provincia moi grande, o Estado de México, até que en 1869 Benito Juárez decretou que o seu territorio sería separado e nomeado na honra de José María Morelos y Pavón, quen defendeu a cidade de Cuautla das forzas realistas durante a guerra mexicana de independencia. A maior parte do estado goza dun clima cálido durante todo o ano, o que é bo para a cría de cana de azucre e outros cultivos. Morelos atraeu visitantes do val de México dende os tempos dos aztecas.

O estado tamén é coñecido polos chinelos, un tipo de bailarín disfrazado que aparece en festivais, especialmente no entroido, que se celebra en varias comunidades do estado. Tamén é o fogar dos mosteiros nas ladeiras do Popocatépetl, que foron designados Patrimonio da Humanidade.

## Notas
Cans millonarios

***Cans millonarios*** (en ) é un filme alemán de animación dirixido por Michael Schoemann, e producido por Dietmar Kablitz e Michael Schoemann. O guión foi escrito por Heike Kospach, Karin Howard e Joseph D. Steuben, con música de Toby Gad, Gregor Narholz e Jaqueline Nemorin. O filme foi producido por Ostdeutscher Rundfunk Brandenburg, EIV Entertainment Invest GmbH & Company KG e Zweites Deutsches Fernsehen e distribuído por PolyGram.

## Personaxes 
* Michael Chevalier como Sherman
* Thomas Danneberg como J.D. 
* Nina Hagen como Emmo  
* Hans Hohlbein como Chuffie
* Katharina Koschny como Bella  
* Lutz Mackensy como Ronnie
* Philine Peters-Arnolds como Hannie  
* Bettina Schön como Miss Lilly
* Magdalena Turba como Velvet

## Notas
Canícula (filme)

***Canícula*** é un filme español de 2002 dirixido por Álvaro García-Capelo. Narra as peripecias de varios personaxes que pasan o caloroso mes de agosto na cidade de Madrid.

## Sinopse 
A desesperante vaga de calor aumenta os conflitos laborais e persoais dos diferentes personaxes que se coñecen durante este verán: un xornalista ambicioso, un publicista que acaba de quedar no paro, un xuíz e un taxista de orixe marroquí. Diferentes acontecementos producirán os encontros: un accidente de tráfico, un enfrontamento entre okupas e veciños, un intento de suicidio, etc.

## Rodaxe 
Rdouse integramente na cidade de Madrid, sendo un dos escenarios principais o viaduto de Segovia. Durante a rodaxe produciuse a morte accidental dun especialista que tentaba simular un suicidio no devandito viaduto.

## Notas
Gran Premio de España de 2024

O **Gran Premio de España de 2024** (oficialmente o **Aramco Gran Premio de España 2024**) é unha carreira de Fórmula 1 que se disputou o 23 de xuño de 2024 no Circuíto de Cataluña, Montmeló, España. Foi a décima carreira do Campionato Mundial de Fórmula 1 de 2024 marca a cincuenta e catro proba do Gran Premio de España como un evento do Campionato Mundial desde a tempada inaugural en  e a trinta e catro vez que se celebrou unha rolda do Campionato do Mundo no circuíto de Barcelona-Cataluña.

## Antecedentes
O evento celebrouse no Circuíto de Barcelona-Cataluña en Montmeló por 34ª vez na historia do circuíto, durante a fin de semana do 21 ao 23 de xuño. O Gran Premio foi a décima proba do Campionato Mundial de Fórmula 1 de 2024 e a 54ª edición do Gran Premio de España como unha proba do Campionato do Mundo de Fórmula Un.

### Clasificación do campionato antes da carreira
De cara á fin de semana, Max Verstappen lideraba a Campionato de Pilotos con 194 puntos, 56 puntos por diante de Charles Leclerc segundo e 63 por diante. Lando Norris en terceiro lugar. Red Bull Racing, con 301 puntos, lideraba o Campionato de Construtores de Ferrari e McLaren, segundo e terceiro con 252 e McLaren 212 puntos, respectivamente.

### Pneumáticos dispoñibles 
O provedor de pneumáticos Pirelli trouxo os compostos de pneumáticos C1, C2 e C3 (os tres máis duros da súa gama) designados como duro, medio e brando, respectivamente, para que os equipos os usen no evento.

### Sancións
Sergio Pérez de Red Bull Racing leva unha sanción na grella de tres postos por non bandonar aa pista con serias dificultades mecánicas despois de danar significativamente o alerón traseiro no anterior Gran Premio do Canadá.

## Práctica 
Celebráronse tres sesións de adestramentos libres para o evento. A primeira sesión de adestramentos libres celebrouse o 21 de xuño de 2024, ás 13:30 hora local (UTC+2), e  encabezouna Lando Norris de McLaren por diante de Max Verstappen de Red Bull Racing e Carlos Sainz de Ferrari. A segunda sesión de adestramentos libres celebrouse o mesmo día, ás 17:00 hora local, e encabezouna Lewis Hamilton de Mercedes por diante de Sainz e Norris. A terceira sesión de adestramentos libres celebrouse o 22 de xuño de 2024, ás 12:30 hora local e encabezouna Sainz por diante de Norris e Charles Leclerc da Ferrari.

## Cualificación
A cualificación celebrouse o 22 de xuño de 2024, ás 16:00 hora local (UTC+2).

### Informe de cualificación 
Logan Sargeant foi convocado ante os comisarios despois de supostamente obstaculizar a Lance Stroll. Eliminouse a volta de Oscar Piastri de 1:12.542 durante a terceira quenda da cualificación (Q3) por superar os límites de pista na curva 10.

### Clasificación da cualificación 
## Carreira
A carreira celebrouse o 23 de xuño de 2024, ás 15:00 hora local (UTC+2).

### Clasificación da carreira 
## Clasificación do campionato despois da carreira
;Clasificación do Campionato de Pilotos

;Clasificación do campionato de construtores

* **Nota**: Só están incluídos os cinco primeiros postos en ambos os grupos de clasificación.

## Notas 
## Véxase tamén
Fluidización

miniatura|dereita|Diagrama  dun reactor de leito fluidificado.
A **fluidización** é unha operación unitaria pola cal unha corrente ascendente de fluído (líquido, gas ou ambos) se utiliza para suspender partículas sólidas, xeralmente para suspender un material granular. Dende un punto de vista macroscópico, a fase sólida (ou fase dispersa) compórtase como un fluído, de aí a orixe do termo fluidización. O conxunto de partículas fluidificadas denomínase tamén leito fluidificado.

## Características
Nun leito de partículas con fluxo ascendente, a circulación dun gas ou un líquido a baixa velocidade non produce movemento das partículas. Esta pode considerarse como a primeira etapa do proceso de fluidización, onde o leito permanece en repouso mentres o fluído pasa polos espazos baleiros do material. O fluído circula polos ocos do leito perdendo presión. Esta caída de presión nun leito estacionario de sólidos vén dada pola ecuación de Ergun.

Se se aumenta progresivamente a velocidade do fluído, aumenta a caída de presión, a porosidade e o rozamento sobre as partículas individuais. Chégase a unha segunda etapa, onde hai unha recolocación das partículas. Alcánzase un punto no que as partículas non permanecen por máis tempo estacionarias, senón que comezan a moverse e comezarán a quedar suspendidas no fluído, é dicir, «fluidizan» pola acción do líquido ou o gas. Finalmente, a derradeira etapa do proceso de fluidización darase cando a caída de presión e a porosidade do leito se manteñen constantes ao aumentar o caudal de circulación do fluído. Este proceso xeralmente denomínase "fluidización en fase densa", e nesta etapa as partículas do leito están completamente individualizadas e flotan no seo do fluído. Xerarase un movemento desordeado e haberá un aumento do volume considerable.

A velocidade superficial do fluído á cal se inicia un estado de fluidización nas partículas denomínase "velocidade mínima de fluidización". Para obtela adoita establecerse un equilibrio dinámico entre a forza que exerce o fluído sobre as partículas sólidas e a forza que xera sobre elas o campo gravitatorio.

Os leitos fluidificados teñen variedade de aplicacións, sobre todo no ámbito da enxeñaría química, entre as cales se poden mencionar:

* Clasificación mecánica de partículas segundo o seu tamaño, forma ou densidade.
* Lavado ou lixiviación de partículas sólidas.
* Cristalización.
* Absorción e intercambio iónico.
* Intercambiado de calor en leito fluidificado.
* Reaccións catalíticas heteroxéneas (incluíndo a descomposición catalítica do petróleo).
* Combustión de carbón en leito fluidificado.
* Gasificación de carbón en leito fluidificado.
* Biorreactores de leito fluidificado.

## Véxase tamén
### Bibliografía 
* MOTT, R.L. e UNTENER J.A (2015). *Mecánica de fluidos*. 7ª ed. México: Pearson Educación de México, S.A. de C.V..
* LEVENSPIEL, O. (1993). *Flujo de fluidos e intercambio de calor*. Barcelona: Reverté.
* McCABE, W.L., SMITH, J.C. e HARRIOTT, P. (2007). *Operaciones unitarias en ingeniería química*. 7ª ed. México: McGraw-Hill.
* WHITE, F.M. (2008). *Mecánica de fluidos*. 6ª ed. Madrid: Mc Graw Hill/Interamericana de España.
Freedom Bondage

***Freedom Bondage*** é un álbum de estudio da banda xaponesa de noise rock Zeni Geva, publicado o 29 de agosto de 1995 a través do selo Alternative Tentacles.

## Listaxe de cancións 
## Notas
1000 Days

***1000 Days*** é o terceiro álbum de estudio da banda estadounidense de rock psicodélico Wand, publicado o 25 de setembro de 2015 a través do selo Drag City.

## Listaxe de cancións 
## Notas
Estado de Veracruz

**Veracruz**, formalmente **Veracruz de Ignacio de la Llave**, e oficialmente **Estado Libre e Soberano de Veracruz de Ignacio de la Llave**, é un dos 31 estados, que xunto coa Cidade de México, conforman as entidades federais de México. Situado no leste de México, o estado de Veracruz limita con sete estados, que son Tamaulipas, San Luis Potosí, Hidalgo, Puebla, Oaxaca, Chiapas e Tabasco. Veracruz está dividida en 212 concellos, e a súa capital é Xalapa-Enríquez. No ano 2020, tiña unha poboación de 8.062.579 persoas.

Veracruz ten unha parte importante do litoral do golfo de México ao leste do estado. O estado salienta pola súa mestura de poboacións étnicas e indíxenas. A súa cociña reflicte as moitas influencias culturais que pasaron polo estado pola importancia do porto de Veracruz. Ademais da capital, as cidades máis grandes do estado inclúen Veracruz, Coatzacoalcos, Córdoba, Minatitlán, Poza Rica, Boca Del Río e Orizaba.

## Notas
Imperio Purépecha

O **Imperio Purépecha**, tamén coñecido como **Iréchikwa**, foi unha entidade política do México precolombiano. O seu territorio abranguía aproximadamente a área xeográfica do actual estado mexicano de Michoacán, así como partes de Guanajuato, Guerrero e Xalisco. Durante a época da invasión española, era o segundo meirande estado de Mesoamérica. O estado tamén era coñecido como **Imperio Tarasco**.

O imperio foi fundado a comezos do século XIV e perdeu a súa independencia ante os españois en 1530. En 1543 converteuse oficialmente na gobernación de Michoacán, termo que provén do náhuatl *Michhuahcān*, de *michin* ("peixe"), -*huah* ("posuidor de") e -*cān* ("lugar de") e significa "lugar dos pescadores".

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
*
* 
* 
* 
* 
* 
*
*
*
Lingua cayuga

A **lingua cayuga** (cuxo autoglotónimo é *gayogo̱hó꞉nǫˀ*) é unha lingua da familia iroquesa falada polo pobo cayuga. Pertence ao subgrupo iroqués do norte das linguas das "Cinco Nacións" e fálase na Reserva das Seis Nacións, Ontario, por unhas 240 persoas, e na reserva de Cattaraugus, no estado de Nova York, por menos de 10 persoas.

O cayuga está clasificado como en perigo crítico polo Libro Vermello das Linguas Ameazadas da UNESCO, xa que só 115 persoas do pobo cayuga tiñan esta lingua como lingua nai segundo o censo canadense de 2021. O pobo cayuga está a traballar na súa revitalización lingüística. Como exemplo disto, o Six Nations Polytechnic desenvolveu aplicacións en iOS e programas de estudo en cayuga, oneida, mohawk e outras.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Dyck, Carrie, Frances Froman, Alfred Keye & Lottie Keye. *LIN 6050 Structure of Cayuga. Course Package.*. Ms. Memorial University of NL and Woodland Cultural Centre.
* 
*
* 
*
Ecuación de Ergun

A **ecuación de Ergun**, que foi creada polo enxeñeiro químico Sabri Ergun, é usada para o cálculo da perda de carga dun fluído ao circular a través dun leito poroso fixo, que non se encontra aínda fluidificado. Os leitos porosos teñen unha gran variedade de aplicacións na enxeñaría química, dende en operacións de separación ata en procesos químicos. 

Esta ecuación virá definida por dous sumandos, o primeiro sumando representa as perdas por fricción, e o segundo sumando representa as perdas de enerxía cinética. Polo que, se se traballa a velocidades moi reducidas o segundo termo será desprezable, mentres que se se traballa a velocidades moi elevadas o primeiro termo podería ser desprezable.

## Ecuación
A ecuación de Ergun vén representada pola seguinte fórmula:
\Delta p = \frac{150\mu ~L}{D_p^2} ~\frac{(1-\epsilon)^2}{\epsilon^3}v_s + \frac{1.75~L~\rho}{D_p}~ \frac{(1-\epsilon)}{\epsilon^3}v_s|v_s|.A ecuación de Ergun presenta tanto parámetros característicos do leito como parámetros característicos do fluído que circula a través do leito. Polo que, a caída de presión xerada a través do leito poroso fixo depende tanto do fluído que circula a través do leito como do propio leito.

## Véxase tamén
### Bibliografía 
*MOTT, R.L. y UNTENER J.A. *Mecánica de fluidos*. 7ª ed. México: Pearson Educación de México, S.A. de C.V., 2015 y ediciones anteriores. 
*LEVENSPIEL, O. *Flujo de fluidos e intercambio de calor*. Barcelona: Reverté, S.A., 1993. 
*McCABE, W.L., SMITH, J.C. y HARRIOTT, P. *Operaciones unitarias en ingeniería química*. 7ª ed. México: McGraw-Hill, 2007.
*WHITE, F.M. *Mecánica de fluidos*. 6ª ed. Madrid: Mc Graw Hill/Interamericana de España, S.A.U., 2008 y anteriores.
*Ergun, Sabri. "Fluid flow through packed columns." Chem. Eng. Prog. 48 (1952).
*Ö. Akgiray and A. M. Saatçı, *Water Science and Technology: Water Supply*, Vol:1, Issue:2, pp. 65–72, 2001.
Pista Municipal de Hielo Francisco Fernández Ochoa

A **Pista Municipal de Hielo Francisco Fernández Ochoa** é un pavillón adicado á práctica de deportes de xeo no concello de Valdemoro, na Comunidade de Madrid (España). Encóntrase no Complexo Deportivo Río Manzanares e ten bancadas con capacidade para 240&nbsp;persoas. Leva o nome do esquiador Francisco Fernández Ochoa.

## Notas
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Sitio web
Lingua onondaga

A **lingua onondaga** (cuxo autoglotónimo é *Onoñdaʼgegáʼ nigaweñoʼdeñʼ*; IPA: [onũdaʔɡeɡáʔ niɡawẽnoʔdẽʔ], literalmente "o onondaga é a nosa lingua") é unha lingua da familia iroquesa falada polo pobo onondaga, un dos pobos orixinarios que constituíron a Liga dos Iroqueses (Haudenosaunee).

Esta lingua fálase nos Estados Unidos e no Canadá, principalmente na reserva do centro do estado de Nova York e preto de Brantford, Ontario. Segundo datos de 2007 tiña 40 falantes, mais o seu número está a medrar dende 2010. O onondaga está clasificado como en perigo crítico polo Libro Vermello das Linguas Ameazadas da UNESCO.

## Uso e revitalización 
Segundo o Atlas das linguas do mundo en perigo da UNESCO, hai uns 10 falantes nativos de onondaga en Nova York e 40 falantes nativos na Reserva das Seis Nacións en Ontario, no Canadá. A lingua chegou a estar en perigo pola presión do inglés como lingua do poder. Esta visión da lingua tamén se produciu nas escolas residenciais de todo o Canadá entre os anos 1800 e 1900. Os nenos da escola residencial india do Instituto Mohawk de Brantford, Ontario, foron castigados por usar a súa lingua.

O Centro de Linguas da Nación Onondaga (chamado ''Ne' Eñhadiweñnayeñdeʼnhaʼ'', ou "eles coñecerán a lingua") leva a cabo esforzos de revitalización lingüística dende 2010. Os nenos aprenden a lingua onondaga na Onondaga Nation School e tamén hai clases dispoñibles para adultos. En setembro de 2015, anunciouse que quince adultos ingresarían nunha clase de inmersión lingüística a tempo completo en onondaga, despois da cal se converterían en profesores da lingua. Están implicados na tradución da estación de radio local, na realización de programas coas escolas primarias e secundarias locais e en eventos de divulgación para a comunidade.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
* 
* 
*
* 
* 
*
Puebla

**Puebla**, oficialmente **Estado Libre e Soberano de Puebla**, é un dos 31 estados, que xunto coa Cidade de México, conforman as entidades federais de México. Divídese en 217 concellos e a súa capital é a cidade de Puebla de Zaragoza. No ano 2020 contaba cunha poboación de 6.583.278 persoas.

Atópase no centro-leste de México e limita cos estados de Veracruz ao norte e ao leste, Hidalgo, México, Tlaxcala e Morelos ao oeste, e Guerrero e Oaxaca ao sur. As orixes do estado atópanse na cidade de Puebla, que foi fundada polos españois neste val en 1531 para asegurar a ruta comercial entre Cidade de México e o porto de Veracruz. A finais do século XVIII, a zona converteuse nunha provincia colonial cun gobernador propio, que se convertería no Estado de Puebla, despois da guerra de independencia de México a comezos do século XIX. Dende aquela a zona, especialmente arredor da cidade capital, continuou crecendo economicamente, principalmente a través da industria, a pesar de ser escenario de varias batallas, a máis destacada das cales foi a batalla de Puebla. Hoxe, o estado é un dos máis industrializados do país, pero como a maior parte do seu desenvolvemento se concentra en Puebla e outras cidades, moitas das súas zonas rurais están sen desenvolver.

## Notas
Supernova (álbum)

***Supernova*** é o primeiro álbum de estudio da banda estadounidense de noise rock Today Is the Day, publicado o 10 de abril de 1993 a través do selo Amphetamine Reptile. 

## Listaxe de cancións 
## Notas
Besta (álbum)

***Besta*** é o álbum de estudio da banda galega de grunge, stoner e punk Bala, publicado o 26 de abril de 2024 a través do selo PIAS Recordings.

## Listaxe de cancións 
## Notas
Gran Premio de Austria de 2024

O **Gran Premio de Austria de 2024** (oficialmente **Formula 1 Qatar Airways Großer Preis von Österreich 2024**) foi unha carreira do Campionato do Mundo Fórmula 1 celebrada no Red Bull Ring en Spielberg, Austria, o 30 de xuño de 2024. Foi a 11ª carreira da tempada de Fórmula Un de , e o 38º Gran Premio de Austria e a 37ª vez que é valida para o Campionato do Mundo de Fórmula Un desde a súa creación en  e a terceira fin de semana de Gran Premio da tempada que utilizou o formato de carreiras de sprint.

## Antecedentes 
O evento celebrouse no Red Bull Ring en Spielberg por 20ª vez na historia do circuíto, durante a fin de semana do 28 ao 30 de xuño.

### Clasificación do campionato antes da carreira 
Antes do fin de semana, Max Verstappen lideraba o Campionato de Pilotos con 219 puntos, 69 puntos por diante de Lando Norris segundo e 71 por diante de Charles Leclerc en terceiro lugar. Red Bull Racing, con 330 puntos, lideraba o Campionato de Construtores por diante de Ferrari e McLaren, segundo e terceiro con 270 e 237 puntos, respectivamente.

### Opcións de pneumáticos 
O provedor de pneumáticos Pirelli trouxo os compostos de pneumáticos C3, C4 e C5 (os tres máis brandos da súa gama) designados como duro, medio e brando, respectivamente, para que os equipos os usen neste evento.

## Práctica 
A única sesión de adestramentos libres celebrouse o 28 de xuño de 2024, ás 12:30 hora local (UTC+2), e encabezouna Max Verstappen de Red Bull Racing por diante de Oscar Piastri de McLaren e Charles Leclerc de Ferrari.

## Clasificación de sprint 
A clasificación ao sprint celebrouse o 28 de xuño de 2024, ás 16:30 hora local (UTC+2), e determinou a orde da grella de saída para o sprint.

## Sprint 
O  sprint celebrouse o 29 de xuño de 2024, ás 12:00 hora local (UTC+2), e estaba programada para realizarse durante 24 voltas antes de reducirse nunha volta. debido a un procedemento de inicio abortado. 

### Clasificación do Sprint 
## Cualificación 
A cualificación celebrouse o 29 de xuño de 2024, ás 16:00 hora local (UTC+2), e determinou a orde de saída da carreira.

### Clasificación da cualificación 
## Carreira 
A carreira celebrouse o 30 de xuño de 2024, ás 15:00 hora local (UTC+2), e realizouse durante 71 voltas.

### Clasificación da carreira 
## Clasificación do campionato despois da carreira
;Clasificación do Campionato de Pilotos

;Clasificación do campionato de construtores

* **Nota**: Só están incluídos os cinco primeiros postos en ambos os grupos de clasificación.

## Notas
;Referencias

## Véxase tamén
Desigualdades QM-AM-GM-HM

En matemáticas, as **desigualdades QM-AM-GM-HM**, tamén coñecidas como **cadea de desigualdades medias**, establecen a relación entre a media harmónica (HM), a media xeométrica (GM), a media aritmética (AM) e a media cadrática (QM) (tamén coñecida como raíz cadrada media). Supoñamos que x_1, x_2, \ldots, x_n son números reais positivos. Daquela

:0

Estas desigualdades aparecen a miúdo en concursos de matemáticas e teñen aplicacións en moitos campos da ciencia.

## Proba 
Hai tres desigualdades entre medias para demostrar. Existen varios métodos para demostrar as desigualdades, incluíndo a indución matemática, a desigualdade de Cauchy-Schwarz, os multiplicadores de Lagrange e a desigualdade de Jensen. Para outras probas de que GM ≤ AM, consulte o artigo sobre a  desigualdade AM-GM (desigualdade da media aritmética e a media xeométrica).

### Desigualdade AM-QM 
A partir da desigualdade de Cauchy-Schwarz en números reais, estabelecendo un vector cos valores , temos:

:\left( \sum_{i=1}^n x_i \cdot 1 \right)^2 \leq \left( \sum_{i=1}^n x_i^2 \right) \left( \sum_{i=1}^n 1^2 \right) = n \,\sum_{i=1}^n x_i^2, 
polo tanto 
:\left( \frac{\sum_{i=1}^n x_i}{n} \right)^2 \leq \frac{\sum_{i=1}^n x_i^2}{n}. 
Para os x_i positivos a raíz cadrada deste dá a desigualdade.

### Desigualdade HM-GM 
O recíproco da media harmónica é a media aritmética dos recíprocos 1/x_1, \dots, 1/x_n, e supera 1/\sqrt[n]{x_1 \dots x_n} pola desigualdade AM-GM. x_i > 0 implica a desigualdade:

:  \frac{n}{\frac{1}{x_1} + \dots + \frac{1}{x_n}} \leq \sqrt[n]{x_1\dots x_n}.  

== O caso *n*=2==
miniatura| O semicírculo usado para visualizar as desigualdades

: \frac 2 {\frac{1}{x_1}+\frac{1}{x_2}} \leq \sqrt{x_1 x_2} \leq \frac{x_1+x_2}{2}\leq\sqrt{\frac{x_1^2+x_2^2}{2}} para todos os x_1, x_2 > 0, 

que se pode visualizar nun semicírculo cuxo diámetro é [*AB*] e centro&nbsp;*D*.

Supoña *AC*=*x*1 e *BC*=*x*2. Constrúa perpendiculares a [*AB*] en *D* e *C* respectivamente. Una [*CE*] e [*DF*] e constrúa ademais unha perpendicular [*CG*] a [*DF*] en *G*. Daquela, a lonxitude de *GF* pódese calcular como a media harmónica, *CF* como a media xeométrica, *DE* como a media aritmética e *CE* como a media cadrática. As desigualdades danse logo facilmente do teorema de Pitágoras.
centro|miniatura|675x675px| Comparación de valores medios harmónicos, xeométricos, aritméticos, cadráticos e outros valores medios de dous números reais positivos x_1 e x_2

## Exemplo 
Para inferir a orde correcta, as catro expresións pódense avaliar con dous números positivos.

Para x_1=10 e x_2=40 en particular, isto resulta en 16 .

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Media xeneralizada.
* Desigualdade AM-GM.
### Ligazóns externas 
*The HM-GM-AM-QM Inequalities 
*Useful inequalities cheat sheet meter "means" no lado dereito da páxina 1
Lingua erie

A **lingua erie** é unha lingua morta e pobremente documentada que pertence á familia iroquesa, e que foi falada outrora polo pobo erie. Crese que era semellante ao wyandot, aínda que a falta de máis información impide afirmar que esta conclusión sexa correcta. Houbo poucas conexións entre os europeos e os erie, mais sábase que foron pacíficos cos franceses e neerlandeses, e hostís cos ingleses.

Os termos *rrie* e *rriez* son versións curtas de *erielhonan*, que quere dicir "rabo longo", referíndose ás panteras locais. Os erie eran chamados "pobo gato" (*Nation du Chat* en francés; Hodge 1910, É probable que para os iroqueses, o puma e o gato salvaxe fosen referidos orixinalmente co mesmo termo xenérico, e que o termo definitorio sobrevivise como o nome de puma ou pantera.

Era unha tribo populosa e sedentaria de fala iroquesa. No século XVII, os erie ocupaban un territorio que se estendeu ao sur dende o lago Erie probablemente ata o río Ohio, ao leste ata as terras dos conestoga ao longo da conca hidrográfica leste do río Allegheny. Pensábase que a súa lingua se asemellaba á dos hurons (wyandot), coñecido como pobo iroqués.

Polo menos unha palabra sobreviviu da lingua erie como préstamo en inglés: Chautauqua, aínda que a súa definición e tradución son incertas.

## Notas
Lingua hurón neutral

A **lingua hurón neutral** (cuxo autoglotónimo era *attawandaron* / *attiwandaronk*) é unha lingua morta que pertence á familia iroquesa, e que foi falada outrora polo pobo neutral. O nome *neutral*, que lles deron os franceses, reflectiu o seu intento de manterse neutral nas guerras dos Castores. Os huróns chamábanlles *attawandaron*.

Mithun (1979:145, 188–189) cita que os xesuítas consideraban a lingua hurón neutral como diferente da lingua wendat, xa que os neutrais eran "vne Nation differente de langage, au moins en plusieurs choses" (Thwaites 21:188) / "unha nación diferente na lingua, cando menos en moitos aspectos" (Thwaites 21:189). referenciando a Thwaites (21:228–230), sinala que Brébeuf e Chaumonot consideraron o neutral o suficientemente diferente do wendat como para escribir unha gramática e un dicionario neutrais separados, agora perdidos.

## Notas 
### Referencias
Lingua nottoway

A **lingua nottoway**, tamén chamada *cheroenhaka*, é unha lingua morta que pertence á familia iroquesa e que foi falada outrora polo pobo nottoway. O nottoway está estreitamente relacionado coa lingua tuscarora. As dúas tribos nottoway están recoñecidas polo estado de Virxinia: a Tribo India Nottoway de Virxinia e a Tribo India Cheroenhaka (Nottoway). Outros descendentes de nottoway viven en Wisconsin e o Canadá, onde algúns dos seus devanceiros ​​fuxiron no século XVIII. A última falante coñecida, Edith Turner, morreu en 1838. O pobo nottoway está a traballar para a recuperación da lingua. 

O coñecemento do nottoway procede principalmente dunha lista de palabras recollida o 4 de marzo de 1820. A carta manuscrita do daquela expresidente Thomas Jefferson a Peter S. Du Ponceau, o 7 de xullo de 1820, afirma que un vocabulario indio nottoway foi obtido o 4 de marzo de 1820 de Edith Turner, denominada como a súa "Raíña", por John Wood, un antigo profesor de Matemáticas no College of William and Mary. Du Ponceau recoñeceu inmediatamente a lingua como iroquesa, e escribiu que estaba "asombrado e impresionado pola súa decidida fisionomía iroquesa". Blair A. Rudes (1981) concluíu que o nottoway é unha lingua distinta da tuscarora, mais é a máis próxima ao tuscarora dentro do grupo iroqués.

Ademais do vocabulario recollido por John Wood, James Trezvant recompilou algunhas palabras adicionais.

## Notas
La Defensa (Caldas de Reis)

***La Defensa*** foi un periódico editado en Caldas de Reis entre 1917 e 1918.

## Historia e características 
Semanario subtitulado *Órgano de la Asociación Popular y Agraria*, apareceu a principios de novembro de 1917. Publicábase os domingos. O último número coñecido é o 60, aparecido o 29 de decembro de 1918.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Lista de publicacións impresas da provincia de Pontevedra