Guerra polaco-soviética

A **guerra polaco-soviética** foi un conflito armado que tivo lugar entre o 14 de febreiro de 1919 ao 18 de marzo de 1921 e que enfrontou a Rusia Soviética e a Segunda República Polaca. Finalizou co Tratado de Riga. A guerra foi o resultado das tentativas de expansión por parte de ámbolos dous bandos: Polonia pretendía recuperar os territorios perdidos a finais do século XVIII, e os soviéticos, aqueles que pertenceran ao Imperio ruso antes da primeira guerra mundial. As fronteiras entre Polonia e a Rusia soviética non foran definidas no Tratado de Versalles, e posteriormente tornáronse máis caóticas tras a retirada das Potencias Centrais na fronte oriental, a Revolución rusa de 1917, a Guerra Civil Rusa, as desintegracións do Imperio ruso, do Imperio alemán e do Imperio Austrohúngaro, así como as ambicións de Ucraína e Belarús para establecer a súa independencia.

Józef Piłsudski, o líder polaco, decidira ampliar as fronteiras de Polonia cara ao leste, ao mesmo tempo que consideraba a idea de crear unha «Federación Polaca» (Międzymorze) que aunase o resto dos Estados da Europa centro-oriental, coma un bando contra a potencial aparición do movemento imperialista soviético.

En 1919, as forzas polacas controlaban a maior parte da Ucraína occidental, gañando o conflito coa República Popular de Ucraína Occidental que tentou crear un Estado ucraíno nos territorios que reclamaban tantos polacos como ucraínos. Namentres, os soviéticos comezaban a gañar a Guerra Civil Rusa e avanzaban cara ao oeste, cara aos territorios disputados, e a finais de 1919 formouse unha clara fronte bélica. Os enfrontamentos fronteirizos desembocaron entón nunha guerra aberta tras o avance cara ó leste da Ucraína de Piłsudski (abril de 1920), o cal foi detido por un contraataque do Exército Vermello, inicialmente exitoso. A operación soviética empuxou os polacos de volta para o oeste, para a capital polaca, Varsovia. Entre tanto, Occidente temía que as tropas soviéticas chegasen á fronteira alemá, e incrementouse o interese das Potencias Occidentais na guerra. A mediados do verán, a caída de Varsovia parecía próxima, pero a mediados de agosto a situación cambiou de novo cando as forzas polacas alcanzaron unha inesperada e decisiva vitoria na batalla de Varsovia. Ante o temor dun avance polaco cara ao leste, os soviéticos pediron a paz e a guerra terminou cun cesamento do fogo en outubro de 1920. Un tratado de paz, o Tratado de Riga, foi asinado o 18 de marzo de 1921, repartindo os territorios en disputa entre Polonia e a Rusia Soviética. Así, esta guerra de 1919-1920 delimitou a fronteira polaco-soviética durante o período de entreguerras.

## Nomes e datas dos combates 
A guerra é coñecida con varios nomes. "Guerra polaco-soviética" é posiblemente o máis coñecido. Un nome alternativo é "Guerra Polaco-Bolxevique". Esta segunda denominación (ou simplemente "Guerra Bolxevique" (en polaco: *Wojna bolszewicka*) é máis común nas fontes polacas. Nalgunhas fontes polacas tamén vén como a "Guerra de 1920" (en polaco: *Wojna 1920 roku*) mentres que os historiadores soviéticos a miúdo refírense a ela como a "Guerra contra a Polonia Branca" ou considérana parte da *Intervención Aliada na Guerra Civil Rusa* ou da Guerra Civil Rusa en si mesma.

Existe tamén certa controversia sobre a data do comezo da guerra. A Enciclopedia Británica considera a intrusión polaca en Ucraína de 1920 como o punto de partida do conflito, namentres que a súa contraparte polaca, a Internetowa encyklopedia PWN outorgan ao ano 1919 a data do comezo. A derrota de Alemaña frustrou os seus proxectos para a creación dun goberno monicreque nos países orientais de Europa (Mitteleuropa), e como a Rusia soviética estaba en plena guerra civil, moitas nacións daquela rexión viron unha oportunidade única para obter a independencia que non podían desperdiciar.

Ao mesmo tempo, os soviéticos consideraban estes territorios como provincias rusas rebeldes, vitais para a seguridade rusa, pero foron incapaces de reaccionar rapidamente, posto que aínda seguía presente o esgotamento producido pola primeira guerra mundial, a revolución e a guerra civil.

Mentres tanto, co éxito da sublevación de Polonia iniciada en 1918, Polonia restablecera o seu Estado por primeira vez dende a última partición de 1795, que causou os 123 anos nos que Polonia foi gobernada polo seu tres veciños imperiais. O país rexurdiu baixo o nome de Segunda República Polaca e procedeu a recuperar e restablecer as fronteiras que posuía no pasado.

Porén, Polonia non estaba soa nas súas oportunidades e apuros, xa que practicamente todos os países veciños que obtiveran recentemente a súa independencia comezaron loitas polas súas fronteiras: Romanía loitou contra Hungría en Transilvania, Iugoslavia con Italia en Rijeka, Polonia con Checoslovaquia en Cieszyn/Těšín, con Alemaña en Poznan e con Ucraína en Galitzia. Os ucraínos, belarusos, lituanos, estonianos e letóns loitaron entre si e contra os rusos, que estaban divididos debido á guerra civil. A fronte polaca converteuse no seu teatro de operacións máis importante, e a maioría dos recursos e forzas soviéticas foron desviados cara a el. Os comandantes soviéticos da inminente ofensiva do Exército Vermello incluían Mikhail Tukhachevsky (novo comandante da fronte Occidental), Lev Trotski, o futuro líder soviético Iósif Stalin e o futuro fundador da policía secreta Cheka, Félix Dzerzhinski. O Exército polaco estaba composto por soldados que antigamente serviran en varios imperios desaparecidos, apoiados por algúns voluntarios internacionais. O 20 de agosto de 1920, o exército polaco alcanzara un total de 737 000 homes, contra 950 000 ao lado soviético, co que había máis ou menos igualdade numérica entre ambos os exércitos.

O alto mando soviético planeou unha nova ofensiva para finais de abril ou maio. Dende marzo de 1919, a intelixencia militar polaca estaba advertida de que os soviéticos se estaban preparando para unha nova ofensiva, e o Alto Mando polaco decidiu lanzar a súa propia antes de que o fixesen os seus opoñentes. O plan para a ofensiva de Kíiv era esnaquizar o Exército Vermello no flanco sur polaco e instalar un goberno de Petlura amigable cos polacos en Ucraína. Aínda así os ucraínos tamén loitaron activamente contra a invasión polaca en formacións ucraínas do Exército Vermello. As forzas combinadas polaco-ucraínas entraron nunha Kíiv evacuada o 7 de maio, atopando só unha resistencia illada. O 10 de xuño, os exércitos polacos atopábanse en retirada ao longo de toda a fronte. O 13 de xuño, o exército polaco, xunto coas tropas ucraínas de Petlyura, abandonaban Kíiv ao Exército Vermello.
dereita|miniatura|200x200px|A ofensiva soviética ten éxito. Principios de agosto de 1920.
O comandante do 3.er Exército Polaco en Ucraína decidiu atravesar a liña soviética cara ao noroeste. As forzas polacas en Ucraína conseguiron retirarse relativamente indemnes, pero foron incapaces de apoiar a fronte norte e reforzar as defensas no río Auta para a decisiva batalla que axiña tería lugar alí.
miniatura|Soldados polacos entran en Kíiv o 7-5-1920.
Debido aos insuficientes efectivos, a fronte polaca de 322 km de longo era defendida por unha fina liña de cento vinte mil homes apoiados por unhas catrocentas sesenta pezas de artillaría, sen reservas estratéxicas. A fronte oriental polaca estaba debilmente establecida, protexida por artillaría inadecuada e case sen fortificacións.

As forzas rusas avanzaron á destacable velocidade de trinta quilómetros ao día. Tras cruzar o río Narew o 2 de agosto, a Fronte Noroeste ruso estaba só a uns cen quilómetros de Varsovia.

Doutra banda, as forzas polacas en Galicia preto de Lviv lanzaron con éxito unha contraofensiva cara deter os soviéticos, o que permitiu que cesase a retirada das forzas polacas da fronte sur. Porén, a preocupante situación preto de Varsovia evitou que os polacos continuasen a súa contraofensiva no sur e avanzasen para o leste. Tras a captura soviética de Brest, a ofensiva polaca no sur foi detida, e todas as forzas dispoñibles foron desprazadas ao norte cara tomar parte na inminente batalla por Varsovia.

Coa situación volvéndose contra Polonia, o poder político de Piłsudski debilitouse, mentres que crecía o dos seus opoñentes, incluíndo o de Roman Dmowski. Na escena política polaca comezara a render o pánico: o Goberno de Leopold Skulski dimitiu a principios de xuño.

Mentres, a confianza dos líderes soviéticos aumentaba. Por orde do Partido Comunista Soviético, un goberno monicreque polaco, o Comité Revolucionario Polaco Provisional (en polaco: *Tymczasowy Komitet Rewolucyjny Polski*, TKRP), formouse o 28 de xullo en Białystok para organizar a administración dos territorios polacos capturados polo Exército Vermello. Instábaselles ao cesamento de hostilidades con Polonia e o Exército Branco Ruso (o Exército Branco en Rusia Meridional liderado polo barón Wrangel) e a aceptar o que máis tarde sería chamada a liña Curzon como fronteira temporal con Polonia, ata que unha fronteira permanente puidese ser establecida mediante negociacións. No entanto, a cooperación polaco-francesa continuou. Finalmente, o 21 de febreiro de 1921, Francia e Polonia formaron unha alianza militar formal, que chegaría a ser un factor importante durante as subseguintes negociacións soviético-polacas.
miniatura|200x200px|Soldados polacos mostrando bandeiras de guerra soviéticas capturadas tras a batalla de Varsovia.
O 10 de agosto de 1920, as unidades cosacas rusas cruzaron o río Vístula co obxectivo de apoderarse de Varsovia dende o oeste, mentres que o ataque principal viña do leste. O 13 de agosto, un primeiro ataque ruso foi rexeitado. O I Exército polaco resistiu un asalto sobre Varsovia á vez que detiña o asalto a Radzymin. O avance ruso a través do Vístula no norte estaba a moverse entre un baleiro operacional, ao non haber forzas polacas de consideración na área, mentres que, por outra banda, ao sur de Varsovia, onde o destino da guerra estaba a decidirse, Tukhachevsky deixara só forzas simbólicas para gornecer o vínculo vital entre as frontes rusas noroeste e suroeste. Outro factor que influíu no resultado da guerra foi a neutralización efectiva do 1.er Exército de cabalaría de Budyonny, nas batallas ao redor de Lviv. O alto mando soviético, ante a insistencia de Tukhachevsky, ordenara ao 1.er Exército de cabalaría avanzar ao norte cara a Varsovia e Lublin, pero Budyonny desobedeceu a orde debido ás diferenzas entre Tukhachevsky e Yegorov, comandante da fronte suroeste. Ademais, os xogos políticos de Iósif Stalin, comisario político xefe da fronte suroeste, influíron na desobediencia de Yegorov e Budyonny. Stalin, buscando un triunfo persoal, concentrouse en capturar Lviv —lonxe ao sueste de Varsovia— que estaba a ser asediada por forzas soviéticas, pero que aínda resistía os seus asaltos.

Inmediatamente despois da batalla de Varsovia, os soviéticos solicitaron unha paz e os polacos, exhaustos, estaban favorables a negociar. Os soviéticos fixeron dúas ofertas: unha o 21 e outra o 28 de setembro. A delegación polaca fixo unha contraoferta o 2 de outubro. O día 5, os soviéticos propuxeron correccións á oferta polaca, que Polonia aceptou. O armisticio entre Polonia, por unha banda, e a Ucraína soviética e a Rusia soviética, por outra, foi asinado o 12 de outubro e fíxose efectivo o 18 do mesmo mes. Segundo o sociólogo estadounidense Alexander Gella «a vitoria polaca gañara vinte anos de independencia non só para Polonia, senón tamén para unha gran parte da Europa central».

Despois das negociacións de paz, Polonia non conservou todos os territorios que chegara a controlar ao finalizar as hostilidades. Debido ás súas perdas durante e despois da batalla de Varsovia, os soviéticos ofreceron aos polacos a concesión pacífica de grandes territorios nas áreas fronteirizas disputadas, quedando a fronteira entre a Rusia Imperial e a Mancomunidade de Polonia-Lituania moi similar a como era antes da primeira partición de 1772. Os polacos esgotaran os seus recursos, e a opinión pública opúñase á prolongación da guerra. Esta situación de posguerra deu un golpe mortal ao soño de Piłsudski de revivir a multicultural Mancomunidade de Polonia-Lituania en forma da Międzymorze. Os Demócratas Nacionais só desexaban aqueles territorios que consideraban «étnica ou historicamente polacos» ou posibles de ''polonizar'.' Por iso, e a pesar da esmagadora derrota do Exército Vermello en Varsovia e a boa vontade do principal negociador ruso Adolf Joffe para conceder case todo o territorio en disputa, a ideoloxía dos Demócratas Nacionais permitiu aos soviéticos recuperar certos territorios. O tratado, que Piłsudski chamou un *acto de covardía*, e polo cal se desculpou cos ucraínos, violaba os termos da alianza militar entre Polonia e Ucraína, que explicitamente prohibía unha paz por separado. Os aliados ucraínos de Polonia víronse subitamente internados polas autoridades polacas.''
[dereita|miniatura|200x200px|Tumbas de soldados polacos caídos na batalla de Varsovia, cemiterio de Powązki, [Varsovia.]]
A guerra e as súas consecuencias deron orixe a outras controversias sobre temas como a situación dos prisioneiros de guerra, o tratamento da poboación civil e o comportamento dalgúns comandantes, como Stanisław Bułak-Bałachowicz ou Vadim Yákovlev. A vitoria militar polaca no outono de 1920 permitiu a Polonia apoderarse da rexión de Vilna, onde se formou un comité de goberno de Lituania Central dominado por polacos (Komisja Rządząca Litwy Środkowej). Celebrouse un plebiscito, e o Sejm de Vilna votou, o 20 de febreiro de 1922, a prol da incorporación en Polonia. Isto empeorou as relacións polaco-lituanas nas décadas seguintes.

A estratexia militar na guerra polaco-soviética influenciou a Charles de Gaulle, quen entón era un instrutor do exército polaco que loitara en varias das batallas. El e Władysław Sikorski foron os únicos oficiais militares que, baseándose na experiencia adquirida nesta guerra, puideron predicir correctamente como se loitaría na próxima. Aínda que fallaron no período de entreguerras en convencer os seus respectivos exércitos de que aprendesen esas leccións, na segunda guerra mundial levantáronse axiña para comandar as súas forzas armadas no exilio. A guerra polaco-soviética tamén influíu a doutrina militar polaca, que polos seguintes 20 anos poría énfase na mobilidade de unidades elite de cabalaría.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
*Guerra polaco-soviética en 1919
*Guerra polaco-soviética en 1920

### Ligazóns externas 
* Museo electrónico da Guerra Polaco-Soviética