New Lanark

**New Lanark** é unha aldea de Escocia xunto ao río Clyde, aproximadamente a 2,3 km de Lanark, en Lanarkshire, e uns 40 km ao sueste de Glasgow.

Fundouse en 1785 e inaugurouse en 1786 por David Dale, quen construíu fabricas de algodón e vivendas para os traballadores da fábrica. Dale construíu alí os muíños nunha breve colaboración co inventor e empresario inglés Richard Arkwright para aproveitar a enerxía da auga que proporcionan as únicas fervenzas do río Clyde. Baixo a propiedade dunha sociedade que incluía ao xenro de Dale, Robert Owen, un socialista utópico e filántropo, New Lanark converteuse nun negocio exitoso e nun primeiro exemplo dun asentamento planificado e, polo tanto, un fito importante no desenvolvemento histórico da planificación urbanística.
As fábricas de New Lanark funcionaron ata 1968. Despois dun período de declive, en 1974 fundouse o New Lanark Conservation Trust (NLCT) (agora coñecido como lanark-trust.shtml New Lanark Trust.) (NLT)) para evitar a demolición da vila. En 2006 a maioría dos edificios restauráronse e a vila converteuse nunha atracción turística. É un dos seis Patrimonio da Humanidade da UNESCO de Escocia e un punto de ancoraxe de ERIH, a Ruta Europea do Patrimonio Industrial.

## Historia 
As fábricas de algodón de New Lanark fundáronse en 1786 por David Dale nunha breve asociación con Richard Arkwright. Dale era un dos "Burgher Gentry" de Glasgow que, como a maioría desta, tiña un retiro de verán, un predio en Rosebank, Cambuslang, non moi lonxe das fervenzas de Clyde, que foron pintadas por J. M. W. Turner e moitos outros artistas. Os muíños usaban a recentemente desenvolvida maquinaria de fiar algodón impulsada por auga inventada por Richard Arkwright. Dale vendeu os muíños, as terras e a vila a principios do século XIX por £ 60.000, pagables durante 20 anos, a unha asociación que incluía o seu xenro Robert Owen. Owen, que chegou a ser xestor de fábrica en 1800, foi un industrial que continuou o enfoque filantrópico do seu sogro no traballo industrial e que posteriormente se converteu nun influente reformador social. New Lanark, cos seus programas sociais e asistenciais, personificou o seu socialismo utópico (*véxase tamén Owenismo*). A cidade e os muíños son importantes historicamente pola súa conexión coas ideas de Owen, pero tamén polo seu papel na revolución industrial en desenvolvemento no Reino Unido e polo seu lugar na historia da Planificación urbanística.

Os muíños de New Lanark dependían da enerxía da auga. Construíuse un encoro no Clyde sobre New Lanark e extraíase auga do río para alimentar a maquinaria do muíño. A auga viaxaba primeiro por un túnel, despois por unha canle aberta chamada carga. Despois pasaba a unha serie de rodas hidráulicas en cada edificio do muíño. Non foi ata 1929 cando a última roda hidráulica substituíuse por unha turbina de auga. A enerxía da auga aínda se usa en New Lanark. No Muíño Número Tres instalouse unha nova turbina de auga para dar luz ás zonas turísticas da vila.

Na época de Owen vivían en New Lanark unhas 2.500 persoas, moitas dos fogares pobres de Glasgow e Edimburgo.

Os muíños prosperaron comercialmente, pero os socios de Owen estaban descontentos co gasto extra que supuxeron os seus programas de benestar. Non querendo permitir que os muíños volveran ás antigas formas de operar, Owen comprouno aos seus socios. En 1813 a Xunta forzou unha poxa coa esperanza de conseguir a cidade e os muíños a un prezo baixo, pero Owen e un novo consello (incluíndo o economista Jeremy Bentham) que simpatizaba coas súas ideas reformadoras gañaron. Agora están controlados pola NLT, ben directamente a través do Trust ou a través de empresas de propiedade total (New Lanark Trading Ltd, New Lanark Hotel Ltd and New Lanark Homes). En 2005 a maioría dos edificios foron restaurados e a vila converteuse nunha importante atracción turística.

## Notas
;Referencias

## Véxase tamén
### Ligazóns externas
*New Lanark World Heritage site – official site
*Photographs of New Lanark
*New Lanark residents association.