open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Optimus Prime

**Optimus Prime** (coñecido orixinalmente no Xapón como **Convoy**) é un personaxe de ficción e o protagonista de Transformers, líder dos Autobots.
Arca (nave)

Na serie de cómics Transformers Universe **Arca** é unha nave espacial construída polos autobots para limpar de asteroides o Sistema Solar. Namentres no espazo exterior, foi atacada polos Decepticons. Optimus Prime, naquel tempo líder Autobot, estrelou a nave en Portland, Oregón, na nosa Terra.

## Marvel, primeira xeración (a partir de 1984) 
Durante catro millóns de anos, estivo aló escourada e a súa computadora, activada pola actividade sísmica, comeza a reparar a tódolos transformers desactivados. Ó haber un número maior de Autobots que de Decepticons, o líder Decepticon, Megatron decide fuxir e porse a salvo.

Megatron decide ataca-la Arca, pero o seu combustible estaba envelenado, o único Decepticon limpo era Shockwave, quen acaba tendo control sobre a nave. Ratchet, o autobot médico, atopa a Megatron e chega a un pacto con el para acabar con Shockwave, así que xuntos reviven ós dinobots. Ratchet aproveita un despiste de Megatron para revivir ó resto dos autobots desactivados.

Unha vez feito co poder, Grimlock decide deixa-la terra e a Arca convértese no cuartel xeral das súas tropas (mestura de autobots e decepticons). Tras a batalla da lúa, a Arca servirá de base conxunta autobot-decepticon na procura de Starscream trala caída da Subbase.

Trala batalla contra Unicron, a Arca é seriamente danada e tamén roubada por Shockwave e Starscream, quen comezan a reparala en segredo en Cybertron. En rumbo á Terra, Ratchet (unido mentalmente a Megatron) e Galvatron despertan na nave. Starscream nun enfrontamento contra Ratchet-Megatron, dispara sen querer contra unha consola de mandos, e a Arca choca contra a Terra, no norte do Canadá.

Megatron, mata a todos e enfróntase ó exército canadense. Logo toma contacto con Cobra (organización terrorista antagonista dos G.I. Joe), ofrece darlles a tecnoloxía da Arca a cambio dun novo corpo. Pero chega o único autobot cuxo compoñente headmaster é humano: Fortress Maximus. Ante a maior capacidade de combate de Megatron, Fortress Maximus decide lanzarse contra as toberas da Arca. A explosión semella que non acaba con Megatron, pero destrúe a Arca completamente (isto último non aparece na colección Marvel USA, senón nun spin-off G.I. Joe -Transformers).

## Marvel, segunda xeración 
Relátase un novo final para a Arca, no que Spike Witwicky (compoñente headmaster de Fortress Maximus) cólase na nave e resucita alí ó autobot, que estaba en animación suspendida. Maximus, pelexa contra Megatron e finalmente fai estoura-la cámara de conversión de antimateria. Megatron logra fuxir.

## Dreamwave comics 
A **Arca 2** reconstrúese sobre as bases da primeira Arca, e emprégase para volver a Cybertron xunto cunha legación de embaixadores humanos (Os sete magníficos), pero as manipulacións previas de Shockwave fan estoupa-la nave. Todos morren.
Billón (número)

Un **billón** é un número natural que designa un **millón de millóns**. 

## Expresións equivalentes 
Escríbese, co mesmo significado:

* **1.000.000.000.000** 
* **1&nbsp;000&nbsp;000&nbsp;000&nbsp;000**
* **10¹²** 
* **Millón de millóns**
* No sistema binario escríbese **1110100011010100101001010001000000000000** 
* En hexadecimal é **E8D4A51000**
* A súa factorización en números primos é **2¹² × 5¹²**
* O prefixo que o designa no Sistema Internacional de Unidades é **Tera-**

## Similitudes e problemas coa terminoloxía 
O termo foi introducido nos séculos XV e XVI en Francia, primeiramente por Nicolás Chuquet.

En Europa e gran parte de América Latina, un **billón** ou a palabra coa mesma raíz nas distintas linguas (*billion*, *billione*, *bilió*, *bilioi, biljoen, bilijon* etc.) equivale a un millón de millóns, 1012 ou expresión equivalentes (véxase o apartado anterior).

Nos Estados Unidos ten o significado de mil millóns, ou 109 pero non no Canadá, que segue o modelo francés e europeo. No Reino Unido o termo é confuso porque usaban *millardo* e foi mudado en 1950 e aínda se emprega cos dous significados. Hai máis linguas nas que tamén ten ese significado, tales como na lingua grega e na turca.

Na Lusofonía, existen tamén diferenzas entre o portugués europeo (**bilião** = billón = millón de millóns) e portugués do Brasil (bilhão = mil milhões = mil millóns  ≠ billón) que con frecuencia xera confusión. 

Esta diferenza de significado provoca que se cometan erros ó traducir artigos do inglés ou do portugués do Brasil. Incluso un británico pode non saber se un texto en inglés fala de "mil millóns" ou un "millón de millóns". O mesmo erro de comprensión xorde cando se fala de números máis elevados, tal como o trillón.

### Na economía 
O adxectivo **billonario** derivado de **billón** mantén a mesma confusión e de feito o termo non aparece no DRAG, bUSCatermos, *Dicionario de dicionarios* ou no de Estraviz. Referido a un individuo, **billonario** é quen posúe unha fortuna accesible de ó menos un billón dalgunha divisa, porén, en inglés dos Estados Unidos ***billionaire*** é quen dispón de *one billion*, isto é mil millóns (normalmente, en dólares) e *trillionaire* quen dispuxese de *one trillion.* Esa cifra en dólares, coa terminoloxía dos Estados Unidos, non a acadou ningún invididuo, pero sumadas as fortunas estimadas de Elon Musk, ($264 *billion*), Jeff Bezos ($177 *billion*), Bernard Arnault & familia ($167 billion), e a de Bill Gates e de Warren Buffett a cifra estaría próxima. Porén, na terminoloxía europea, todo o PIB nominal da UE (un 22% de la economía global) foi de 18,3 **billóns** de dólares en 2021 e, xa que logo, a toda a economía mundial non chega aos 90 **billóns** de dólares; porén, o estimado entre 2022 e 2023 son uns 100 billóns de dólares, que en inglés dos Estados Unidos, son *$100 trillion.*

## Notas 
## Véxase tamén
Adolf von Baeyer

**Johann Friedrich Wilhelm Adolf von Baeyer**, nado en Berlín en 1835 e finado en Stanberg en 1917, foi un químico alemán de orixe xudía-asquenací por liña materna, que sintetizou o índigo e en 1905 recibiu o Premio Nobel de Química.

## Traxectoria 
Estudou matemáticas e física na Universidade de Berlín antes de se trasladar a Heidelberg para estudar química con Robert Bunsen. Alí traballou no laboratorio de August Kekulé.

Entre os seus logros científicos está o descubrimento da fenolftaleína e a fluoresceína, derivados do ácido úrico, e as resinas de fenol-formaldehido. Conseguiu en 1880, logo de dezasete anos de investigación a síntese do índigo e conseguiu determinar a súa estrutura molecular (1883).

Baixo a súa dirección traballou o farmacéutico galego Xosé Casares Gil que foi o precursor do desenvolvemento actual da Química en España.

## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Páxina web do Instituto Nobel, Premio Nobel de Química 1905 
* Biografía na páxina do Instituto Nobel 1905 
* Perfil de Adolf von Baeyer en NNDB
Juan Fernández

Co nome de **Juan Fernández** podemos estar a referirnos a:

## Persoas 
***Juan Fernández García**, político galego, conselleiro de Industria e Enerxía e concelleiro en Ferrol.
***Juan Fernández de Navarrete**, pintor español do Renacemento.
***Juan Fernández**, xogador de baloncesto arxentino.
***Juan "Lobito" Fernández**, xogador de baloncesto arxentino.
***Juan Fernández**, mariño español, descubridor, entre outras terras, do arquipélago Juan Fernández.

## Lugares 
***Arquipélago Juan Fernández**, en Chile.

## Véxase tamén
William Baffin

**William Baffin**, nado en Londres en 1584 e finado na illa de Ormuz o 23 de xaneiro de 1622, foi un navegante inglés.

## Traxectoria 
Foi piloto de James Hall, e á morte deste en Groenlandia pasou a servir nos baleeiros das Spitsbergen. En 1615 acompañou ao capitán Robert Bylot na procura do Paso do Noroeste, entre o Atlántico e o Pacífico, e en 1616 chegou á baía que agora se denomina Baía de Baffin.
Children of Bodom

**Children of Bodom** é unha banda finlandesa da cidade de Espoo, o seu estilo é o death metal melódico.

A banda fundárona o guitarrista Alexi "Wildchild" Laiho e o batería Jaska Raatikainen co nome de **IneartheD**. No seu día sorprenderon polo seu primeiro disco *Something Wild* (1997) polo seu estilo anovador, o seu virtuosismo e os seus temas, a pesar de ter os compoñentes só 18 anos.

## Membros 
* Alexi Laiho (voz, guitarra)
* Roope Latvala (guitarra, coros)
* Henkka Seppälä (baixo, coros)
* Janne Wirman (teclados)
* Jaska Raatikainen (batería, percusión)

### Membros anteriores 
* Alexander Kuoppala (guitarra rítmica) (1995–2003)
* Jani Pirisjoki (teclados) (1995–1997)
* Samuli Miettinen (baixo) (1993–1995)

### Colaboradores 
* Erna Siikavirta (teclados) (1998)
* Kimberly Goss (teclados) (1998)

## Discografía 
### Álbums de estudio 
* *Something Wild* (1997)
* *Hatebreeder* (1999)
* *Follow the Reaper* (2000)
* *Hate Crew Deathroll* (2003)
* *Are You Dead Yet?* (2005)
* *Blooddrunk* - 2008
* *Relentless Reckless Forever* - 2011 (Spinefarm, Fearless, Nuclear Blast)
* *Halo of Blood* - 2013 (Nuclear Blast)
* *I Worship Chaos* (2015) (Nuclear Blast)
* *Hexed* (2019) (Nuclear Blast)

## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Páxina web oficial
Bagamoyo

**Bagamoyo** é unha cidade de Tanzania que se fundou a finais do século XVIII. Foi a capital da África Oriental Alemá, ten uns 30&nbsp;000 habitantes e é a capital do distrito de Bagamoyo.

## Historia 
A cinco quilómetros de Bagamoyo permanecen as ruínas de Kaole, do século XIII no que se demostra a influencia do islam na zona, ata o século XVIII Bagamoyo foi un pequeno centro comercial local, a finais dese século Magimba in Oman e a súa familia instálase na vila e impón taxas á poboación nativa e comercia co sal. Nas mediadas do século XIX Bagamoyo convértese nun porto exportador de marfil e escravos, e aínda que oficialmente o comercio de escravos finalizou en 1873, o comercio deles en Bagamoyo continuou ata o comezo do século seguinte.
En 1891 converteuse na capital da África Oriental Alemá, en 1915 os británicos atacaron a cidade ata que a gornición alemá se rendeu.
Topoloxía en anel

miniatura|Disposición dunha rede en anel.

Unha **topoloxía en anel** é unha topoloxía de rede informática na que cada aparello está conectado en orde secuencial, a outros dous, a modo dun anel.

En xeral, as redes en anel non son tan eficaces se se comparan coas redes en estrela, xa que nestas os datos deben viaxar a través dun número menor de puntos antes de chegar ao seu destino. Por exemplo, se unha rede con topoloxía en anel ten oito computadores conectados, para chegar desde o computador un até o catro, os datos deben atravesar os computadores dous e tres antes de chegar ao catro. Alternativamente, poderían ir desde o un ao oito, desde ao sete etc. - aínda que isto sería máis lento porque son máis ordenadores.

As topoloxías en anel tamén teñen a desavantaxe de que se un dos nodos da rede falla, toda a rede fallará, xa que se require un círculo completo para funcionar.

## Vantaxes 
* Os datos pódense transferir rapidamente, sen que exista un punto de "embotellamento", 
* Todos os datos viaxan na mesma dirección,
* Se se engaden máis nodos non se afecta o ancho de banda,
* Non hai colisións na rede por causa do método de acceso ou da arquitectura.

## Desavantaxes 
* Os paquetes de datos deben atravesar todos os computadores colocados entre o emisor e o recipiente,
* Se un dos nodos falla, todo o anel falla e non se poden transmitir datos,
* Resulta difícil saber onde falla o anel,
* Dado que todas as máquinas están unidas entre si, para engadir unha hai que cortar a rede temporalmente,
* Para que todos os ordenadores se poidan comunicar entre si, todos eles deben estar prendidos.
* Existe unha dependencia total dun cable.

## See also 
* Topoloxía de bus
* Topoloxía en estrela
* Topoloxía en malla
* Redes de árbore e híper-árbore
Techno

A música **Techno** (ou *tecno*) é un estilo de música electrónica bailábel, creado a mediados dos anos 80 na cidade estadounidense de Detroit. Houbo influencias tanto desde o Electro como desde a música House.

Caracterízase por un ritmo monótono, pero bailábel, en 4/4, e a consecuente utilización de instrumentos electrónicos, como sintetizadores e samplers. A diferenza dos estilos do Electro Pop, o Techno non utiliza a estrutura dunha *canción*, senón que está estruturado de maneira repetitiva, para maximizar o efecto bailábel da música.

Cómpre sinalar que "techno" é tamén usado a miúdo de forma menos rigurosa para referirse á música electrónica ou á música electrónica de baile en xeral.

## Historia 
Precursores importantes do son Techno foron os músicos alemáns do grupo Kraftwerk, que desde mediados dos setenta crearon mesturas entre o pop e a música electrónica, pero tamén temas moi monótonos e bailábeis como *Heimcomputer* (1981). O estilo de Kraftwerk foi copiado nos Estados Unidos por músicos como Afrika Bambaataa, dándolle a este estilo o nome de Electro.

A principios dos anos 80, algúns músicos da cidade estadounidense de Detroit, os pioneiros Derrick May, Kevin Saunderson e Juan Atkins, mesturaron a música electro coa música house, creando unha variante propia da música electrónica bailábel, que se caracterizaba por un son moito máis sintético que o house, pero os ritmos de funk que caracterizaban o electro foron substituídos por un ritmo simple en 4/4.

A finais dos anos 80, este estilo comezou a facerse popular tamén en Europa, que se convertería a partir destes anos no centro da movida. Mentres que en Alemaña se inventou o Trance, un estilo máis melodioso e tranquilo, nos Países Baixos desenvolvéronse o Techno Hardcore e o Gabba, formas moito máis rápidas e agresivas.

Desde principios dos anos 90, o Techno volveuse moi exitoso en practicamente todo o mundo e xerou unha subcultura propia, caracterizada polas fiestas rave -festas multitudinarias que adoitan durar dúas ou tres noites seguidas- , un estilo de moda propio, e polo menos nos principios, unha forma de pensar liberal que tiña como meta a paz e a tolerancia no mundo. A cara negativa foi a proliferación de drogas euforizantes como a éxtase e o Speed.

## Subxéneros 
* Dub Techno
* Electro tek
* Hardtek
* Industrial Techno
* Minimal Techno
* Techstep
* Techno Hardcore
* Goa
ROM

**ROM** (*Read Only Memory*, en galego *Memoria de só lectura*), é un termo empregado en informática para designar unha memoria que non se pode reescribir. Representa un termo en uso relativo na actualidade. Del derivaron outros máis complexos na súa concepción, como EPROM, EEPROM etc.
É unha memoria de semicondutor non destrutible, é dicir, que non se pode escribir sobre ela, e que conserva intacta a información almacenada, incluso no caso de interrupción da corrente (memoria non volátil). A ROM acostuma almacenar a configuración do sistema ou o programa de arranque do ordenador.
Procesador de texto

]]

Un **procesador de texto** é un programa informático para compoñer, dar formato, modificar ou imprimir documentos de calquera tipo.

Entre os procesadores de texto máis coñecidos están AbiWord, Google Docs, LibreOffice Writer, Lotus Word Pro, Microsoft Word, OnlyOffice ou WordPerfect.
Óptica de Fourier

A **Óptica de Fourier** estuda a propagación da luz no espazo, e a súa manipulación por sistemas ópticos coa axuda da transtormada de Fourier.

## Descrición 
É válida no marco da óptica linear, isto é sempre que o comportamento dos sistemas considerados sexa linear.

Consiste, grosso modo, en ollar un feixe de luz nun instante dado e nun plano concreto do espazo como unha distribución de luz sobre o plano, pero tamén como unha distribución de luz sobre o plano transformado de Fourier, onde cada punto corresponde non a un punto do espazo senón a unha frecuencia espacial. As frecuencias espaciais(f) caracterizan a variación da distribución da luz sobre a superficie e toman o valor do número de ondas(k).

A principal vantaxe do enfoque que ofrece é a equivalencia entre realizar as operacións de transferencia nun sistema, no dominio do espazo ou no das frecuencias espaciais. Así, unha convolución de dúas funcións (a de distribución da luz e máis a de transferencia do sistema) no dominio do espazo fica nun simples produto das respectivas transformadas de Fourier no dominio de frecuencias espaciais.

Deste xeito, obtendo a función de transferencia e a correspondente transformada de Fourier para cada sistema óptico, prodúcese unha enorme simplificación do problema da propagación espacial da luz. Coa óptica de Fourier disponse dunha importante ferramenta para o tratamento espacial de situacións moi complexas, e supón aproveitar todo o formalismo da teoría da transformada de Fourier xa desenvolto polo pulo doutros eidos da ciencia nos que se aplicara anteriormente.

## Aplicacións 
Unha técnica completamente baseada na óptica de Fourier é o chamado filtrado espacial de imaxes, que permite, mediante operacións sinxelas no plano transformado, aquel no que aparece a transformada de Fourier da distribución de luz a manipular -que se pode obter de fisicamente cun elemento óptico como por exemplo un lente-. A máis sinxela destas operacións consiste en suprimir frecuencias espaciais no plano transformado para obter modificacións sobre a imaxe de que se trate; así por exemplo se se suprime a frecuencia cero -a que aparece no centro do plano transformado- elimínase a luz de fondo; porén se se suprimiren frecuencias altas suavízanse as beiras dos obxectos, incluso eliminando parte da imaxe que consisten en patróns repetitivos e moi finos como un valado de arame, un tellado fotografado de lonxe etc.

As súas aplicacións proxéctanse sobre todos os ámbitos nos que se empreguen feixes de luz, especialmente luz láser, por citar algúns: as comunicacións ópticas, a holografía, e actualmente constitúe unha das pezas básicas do desenvolvemento da computación óptica. Pero tamén se emprega (simulándoa), nos programas informáticos de tratamento computacional de imaxes, cun papel central nos programas de recoñecemento dun obxecto no seo dunha imaxe (por exemplo de matrículas nas estradas etc.)
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Óptica
* Holografía
* Transformada de Fourier
Lingua ahe

O **ahe** ou **ahe dayak** é unha lingua malaio-polinesia do grupo dayak ou un dialecto do kendayan de Indonesia. O seu código ISO/DIS 639-3 é **ahe**.

En 1990 tiña 30.000 falantes, todos eles en Kalimantan.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
O ahe no Ethnologue
Río Limia

O **río Limia** (en portugués **rio Lima**)  é un río ibérico que decorre por Galiza e por Portugal.

## Curso 
Nace a 975 m de altitude no monte Talariño, na provincia de Ourense, atravesa o sur de Galiza, pasando por Sarreaus, Xinzo de Limia, Bande, Muíños, Lobios e entra en Portugal tras percorrer 41&nbsp;km xunto á árida Serra da Peneda, baña Ponte da Barca e Ponte de Lima e desauga en Viana do Castelo. En total ten unha lonxitude de 108&nbsp;km. Todo o seu curso, tanto en Galiza como en Portugal, atravesa rexións fértiles.

No curso galego atópase o encoro das Conchas, que ten graves problemas de contaminación.

## Afluentes
* Río Salas
* Río Cávado

## Historia
Os romanos identificaron o río Limia co mitolóxico río Lethes. Tiña a propiedade quen atravesase este río mítico de esquecer cal era a súa orixe e ficaba a morar na súa ribeira. Conta Plinio, que o xeneral Décimo Xunio Bruto Galaico no 138 antes da era actual atreveuse a pasalo de primeiro e, dende a outra beira, comezou a citar os nomes dos seus soldados para disipar os seus temores. Á súa beira construíuse o campamento romano Aquis Querquennis.

Este relato histórico conmemórase en Xinzo de Limia tódolos anos na Festa do Esquecemento.

* *Chamáchesme dos da néboa/ porque paso o río Limia;/ eu chámote porreteiro,/ ceboleiro de Xendive*.

## Galería de imaxes
## Notas 
## Véxase tamén
### Outros artigos
*Encoro das Conchas
*Encoro de Lindoso
### Bilbiografía
* 

*
O código Da Vinci

***O código Da Vinci*** (título orixinal en ), é unha novela do escritor norteamericano Dan Brown, publicada por Doubleday en 2003. Converteuse nun éxito de vendas internacional, vendéronse entre 18 e 25 millóns de exemplares ata abril de 2005, e traduciuse a 44 linguas. A obra combina o xénero detectivesco coa teoría da conspiración, a novela deu pulo a certas teorías sobre o Santo Graal e o papel de María Magdalena na historia do cristianismo.

Foi traducida ao galego por Carlos Acevedo, Fernando Moreiras e Eva Almazán e publicada pola editorial El Aleph para a editorial Empuries en 2004, que posúe os dereitos de copia para tódalas linguas estatais menos o castelán.

## Sinopse 
A novela relata a procura que realizan un profesor de simboloxía, Robert Langdon e unha criptóloga, Sophie Neveu para atopar un segredo que se mantivo oculto dende hai moito por unha antiga irmandade, o Priorado de Sión.

## Filme 
Columbia Pictures adaptou a novela ó cinema, cun guión escrito por Akiva Goldsman, e dirixido por Ron Howard. O filme estreouse o 19 de maio do 2006, e protagonizárono Tom Hanks como Robert Langdon, Audrey Tautou como Sophie Neveu, e Sir Ian McKellen como Leigh Teabing.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* The Da Vinci Code (videoxogo)
### Ligazóns externas 
* *Dan Brown and Da Vinci Code* by editors of the Rosslyn Templars, from the 'Rosslyn Templars' 
* 'I've cracked the code: it's rubbish' by Christopher Howse, from The Daily Telegraph
* *Christianity Today* - Breaking The Da Vinci Code 
* The Da Vinci Code by the BBC 
* Leadership U - *Was Jesus Married?* by Darrell L. Bock Ph.D.
Nové Zámky

miniatura|Mapa do asalto a Nové Zámky en 1663.

**Nové Zámky** (en húngaro  **Érsekújvár**) é unha cidade no suroeste de Eslovaquia. Ten 42.262 habitantes (2002).

## Historia
A importancia da cidade está na fortaleza construída entre 1573 e 1581 como defensa contra dos otománs. Os turcos asaltaron a fortaleza seis veces sen conseguir rendela, en 1663 os otománs fixéronse coa fortaleza ata 1685, cando as tropas de Carlos de Lorrena entraron na cidade. Durante a segunda guerra mundial os aliados bombardearon a cidade e hoxe só unha pequena parte da fortaleza se conserva.

## Véxase tamén
### Ligazóns externas
*Web de Nové Zámky  .
Alf

**ALF** ou **Alf** pode referirse a varios conceptos:

* ALF é un acrónimo inglés da *Animal Liberation Front* (*Fronte de Liberación Animal*), un grupo que defende os dereitos dos animais. 
* **ALF dynamical entropy** é un concepto referente á entropía dinámica introducido por Alicki, Lindblad e Fannes.
* **ALF** é un acrónimo inglés para *Africa Leadership Forum* (*Foro da Dirección de África*). 
* **ALF** é un acrónimo inglés para *Alien Life Form* (*Forma de vida alieníxena*).
* **Alf**  foi unha serie cómica da televisión americana, e Alf era o alcuño do personaxe principal (un simpático alieníxena peludo).
* **ALF**  é tamén unha linguaxe de programación.
* **Alf** refírese a un río e a unha **cidade** de Alemaña. 
* O rei **Alf** é un personaxe da mitoloxía nórdica.
* **Álf** é unha palabra antiga nórdica para **Elf**. 
* **Alf** foi o nome dun álbum de 1980 pertencente a Alison Moyet.
Bagheria

**Bagheria** (*Bagarìa*, en siciliano) é un concello italiano da provincia de Palermo, na rexión de Sicilia. Localízase a 13&nbsp;km de Palermo a 85 m sobre o nivel do mar. Ten 50&nbsp;321 habitantes.
No século XIX a cidade estivo de moda entre a aristocracia italiana e nela construíron numerosas mansións

## Historia 
Arredor dunha torre construída no século XV, xorden as primeiras vivendas, pero o verdadeiro desenvolvemento de Bagharia débese a Giuseppe Branciforti, conte de Raccuja, que construíu a Vila Butera en 1658.

## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Sitio oficial do concello
Joan Baez

[miniatura|Joan Baez con [Bob Dylan, 1963.]]

**Joan Chandos Báez**, nada en Staten Island (Nova York) o 9 de xaneiro de 1941, é unha cantante estadounidense de folk, chamada *a raíña da canción protesta* e coñecida pola súa actividade pública a prol do pacifismo.

## Traxectoria 
O seu pai Albert Baez rexeitou traballar por conviccións persoais no Proxecto Manhattan para desenvolver a bomba atómica, así como en lucrativos postos da industria armamentística, feitos que influíron na súa filla.

En 1951 foi vivir a Bagdad durante un ano, e á volta instalouse coa súa familia en California. En 1958 a súa familia trasladouse a Belmont (Massachusetts), nese momento a capital da música folk americana, e Baez comezou a cantar en clubs locais. Nun club de Cambridge gravou o seu primeiro tema xunto con outros artistas. En 1959 participou no Festival Folk de Newport e gravou o seu primeiro álbum, *Joan Baez*. En 1962 saíu o segundo álbum, *Joan Baez, Vol. 2* e o terceiro *Joan Baez in Concert, parts 1 and 2*. Pacifisca convencida opúxose á intervención norteamericana no Vietnam (1964)

O 5 de marzo de 2010, durante un concerto no Teatro García Barbón de Vigo, fixo unha versión do poema "Adiós ríos, adiós fontes" de Rosalía de Castro, baseada na adaptación musical de Amancio Prada.

## Discografía 
miniatura|Joan en 1963
miniatura|Joan en 2003

* *Joan Baez* (1960)
* *Joan Baez 2* (1961)
* *In Concert* (1962)
* *In Concert* (1963)
* *Joan Baez 5* (1964)
* *Farewell Angelina* (1965)
* *Noel* (1966)
* *Joan* (1967)
* *Baptism* (1968)
* *Any Day Now* (1968)
* ''David's Album* (1969)
* *One Day at a Time* (1970)
* *The First Ten Years* (1970)
* *Blessed Are* (1971)
* *Carry It On* (1972)
* *Come from the Shadows* (A&M) (1972)
* *The Ballad Book* (Vanguard) (1972)
* *Where Are You Now, My Son?* (1973)
* *Hits, the Greatest and Others*(1973)
* *Gracias a la Vida (Here's to Life)* (A&M) (1974)
* *Diamonds and Rust* (1975)
* *Live in Japan* (Vanguard) (1975)
* *Love Song Album* (1976)
* *From Every Stage* (A&M) (1976)
* *Gulf Winds* (1976)
* *Blowing Away* (Portrait) (1977)
* *Best of Joan Baez* (A&M) (1977)
* *Honest Lullaby* (Portrait) (1979)
* *Country Music* (Vanguard) (1979)
* *Rare, Live and Classic'' (1993)

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Web oficial de Joan Baez (en inglés)
Erzsébet Báthory

miniatura|dereita|Erzsébet Báthory.
**Erzsébet Báthory** (**Alžbeta Bátoriová-Nádašdy** en eslovaco, 1560 — 1614) foi unha condesa húngara, considerada a máis famosa asasina en serie da historia húngara e eslovaca, coñecida como a condesa sanguiñolenta. Viviu a maior parte da súa vida no castelo de Csejte. Ela e catro colaboradores foron acusados de torturar e asasinar a numerosas raparigas, entre 20 e 2000. En 1610 foi condenada a confinamento solitario ata a súa morte. 
Algúns historiadores contemporáneos sosteñen que os crimes foron invencións dos seus inimigos políticos.

## Biografía 
Naceu en Nyírbátor, aínda que pasou a súa infancia no castelo de Ecsed, aos once anos a súa familia prometeuna co conde Ferenc Nádasdy (Francisco Nádasdy), e trasladouse ao castelo de Sárvár, en 1575 casou con el, quen lle outorgou o castelo de Csejte como regalo de vodas. O seu marido morreu en 1602 ou 1604.
Descoñécese cando comezou cos seus crimes, tanto o seu home como os seus familiares coñecían o que estaba facendo, pero non interviron, e progresivamente aumentou a súa brutalidade.
En 1610 debido aos rumores e inquedanzas polo gran número de desaparicións na zona, o conde palatino György Thurzó, primo da condesa, pon fin ao masacre ao entrar cos seus soldados no castelo.

## Devanceiros
Jens Immanuel Baggesen

**Jens Immanuel Baggesen**, nado en Korsør o 15 de febreiro de 1764 e finado en Hamburgo o 3 de outubro de 1826, foi un poeta dinamarqués.

## Traxectoria 
Naceu no seo dunha familia pobre e aos doce anos comezou a traballar copiando documentos, en 1782 entrou na Universidade de Copenhague, comezou escribindo composicións cómicas. Viaxou por Alemaña, Francia e Suíza. Escribiu en alemán o poema *Alpenlied*. En 1790 regresa a Dinamarca e publica *Labyrinthen*, xa en danés. Nos vinte anos seguintes continuou a publicar obras en danés e alemán ao tempo que viaxaba por todo o norte de Europa ata asentarse en París. Entre 1806 e 1820 resiu de novo en Copenhague.

## Véxase tamén
Río Mendo

O **río Mendo** nace en Curtis na parroquia de Fisteus, pasa polos concellos de Oza-Cesuras e Coirós, fai de límite destes dous mencionados, e acaba desembocando na vila de Betanzos, formando, xunto co río Mandeo, a ría de Betanzos.

## Galería

Ficheiro:Poza_da_Onda_río_Mendo_Cesuras_A_Coruña_Galiza.jpg|Na Rexidoira, Filgueira de Barranca.
Ficheiro:Ponte-roibeira-brabio-betanzos.jpg|Na Ponte Roibeira, en Brabío, Betanzos.
Baghlan

**Baghlan** é unha cidade de Afganistán, localízase a cinco quilómetros ao leste do río Kunduz e a 50&nbsp;km ao sur de Khanabad a 1700 metros de altura. A cidade é o centro dunha rexión produtora de cana de azucre e algodón.

Tiña 41&nbsp;240 habitantes en 1982, e 83&nbsp;117 en 2012.
Universidade de Bucarest

A **Universidade de Bucarest** (en ) é unha universidade de Romanía. Ten 3.000 profesores e 20.000 estudantes romaneses e 1.000 estranxeiros En 1864 un decreto do príncipe Alexandre Xoán Cuza converteu a Academia de Santa Sava na Universdidade de Bucarest.

A zona dos edificios da antiga universidade foron escenario de manifestacións, protestas e enfrontamentos coas forzas de seguridade durante a revolución romanesa de 1989.
A universidade tenn 19 facultades, dúas editoriais, varios institutos de investigación, participa en programas europeos de intercambio como o Erasmus ou Lingua.

## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
Web da Universidade de Bucarest (en romanés e inglés
Lingua aheu

O **aheu** é unha lingua mon-khmer que se fala en Tailandia e Laos.

## Falantes
2.520
*Laos 1770
*Tailandia 750

## Distribución xeográfica
*Os thavung viven en tres aldeas do distrito de Song Daw, na provincia de Sakon Nakhon (Tailandia)
* Os phonsoung viven a 100&nbsp;km ao sur dos thabung, nas beiras do río Theun, no distrito de Nakai, na provincia de Khammouan (Laos)
*Os kha tong luang, no paso de Mu Gia, na provincia de Khammouan na fronteira con Vietnam (Laos)
## Ligazóns externas
O aheu no Ethnologue
Bagnara Calabra

**Bagnara Calabra** é un concello de 10&nbsp;816 habitantes (2008) na provincia italiana de Reggio Calabria, na costa do mar Tirreno.

## Historia 
O primeiro núcleo habitado do que hai constancia data do 1085, cando se funda a abadía de Bagnara, da que dependeu a poboación do concello ata o século XIX.
Bagnères-de-Bigorre

**Bagnères-de-Bigorre** (**Banhèras** en occitano) é unha comuna do departamento dos Altos Pireneos, Francia, localizada nas beiras do río Adour. É coñecida polas súas augas termais e pola súa proximidade á estación de deportes de inverno de La Mongie.

Nos seus 125,86&nbsp;km² viven 8&nbsp;016 habitantes. A altitude media do concello é de 500 m e a máxima chega a 2&nbsp;872 m.
Bagnères-de-Luchon

**Bagnères-de-Luchon** (**Banhèras de Luishon** en occitano) é unha comuna do departamento da Alta Garona, Francia. Nos seus 52'8&nbsp;km² viven 2&nbsp;900 habitantes. Localízase nos Pireneos, polo leste limita co Val de Arán (España) polo porto do Pontillón. Coñecida pola súa estación de esquí e as súas augas termais.
Baguio

**Baguio** é unha cidade do norte de Luzón, en Filipinas. A cidade fundáronna os estadounidenses en 1909, é a capital de verán de Filipinas, ademais na cidade está o goberno da rexión administrativa da Cordillera. En 2015 tiña 345&nbsp;366 habitantes e ten unha superficie de 49&nbsp;km². A altitude media é de 1500 m e a temperatura varía entre os 8 e o 26&nbsp;°C. A cidade está rodeada pola provincia de Benguet, pero Baguio non pertence a ningunha provincia.

## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Web da cidade
Colón

A palabra **colón** pode estar referida a:

### Persoas 
*Cristovo Colón (1451-1506), descubridor de América;
*Germà Colón (nado en 1928), lingüista valenciano;
*Johnny Colón (nado en 1942), músico de orixe portorriqueña;
*Pedro Manuel Colón de Portugal (1651-1710), nobre e home de Estado español; 
*Willie Colón (1950-2026), de nome real William Anthony Colón Román, músico de orixe portorriqueña;

### Moedas 
*Colón costarriqueño, moeda de Costa Rica;
*Colón salvadoreño, antiga moeda do Salvador;

### Lugares 
*Departamento de Colón, un dos 18 departamentos de Honduras;
*Colón, concello do departamento de Putumayo, en Colombia;
*Colón, cidade capital da Provincia de Colón en Panamá;
*Praza de Colón, en Madrid;
*Praza de Colón, en Valladolid;

### Outros 
*Club Atlético Colón, club deportivo arxentino;
*Cristovo Colón, ópera de Leonardo Balada e Antonio Gala;
*Monumento a Colón, en Barcelona;
*Teatro Colón, teatro na Coruña;
*Teatro Colón, teatro en Buenos Aires.
Saddam Husayn

**Saddam Husayn** (**صدام حسين عبد المجيد التكريتي**, **Saddām Hussein ʻAbd al-Majīd al-Tikrīt**), nado en Al-Awja o 28 de abril de 1937 e finado en Kadhimiya  o 30 de decembro de 2006, foi o presidente de Iraq entre 1979 e o seu derrocamento en 2003 por Estados Unidos como cabeza dunha coalición internacional.

## Traxectoria 
Naceu nunha familia de pastores da tribo al-Begat, seis meses despois morreu seu pai e el quedou ao coidado dun tío materno, Khairallah Talfah, aos tres anos volveu coa súa nai que volvera casar e aos dez volveu co seu tío.

Membro do Partido Baas, opositor ao goberno de Abdul Karim Qassim, estivo en prisión, como secretario do partido xogou un papel chave durante o golpe de estado de 1968 que levou o seu partido ao poder. Foi vicepresidente durante o goberno do seu tío Ahmed Hassan al-Bakr, Saddam apoiado no seu clan elimina os seus rivais e consegue controlar Bagdad e converte o Baas nun partido ao servizo da súa persoa. Cando al-Bakr renunciou á presidencia, formalmente por motivos de saúde, pero na práctica forzado por Saddam Husayn, que asume a presidencia o 16 de xullo de 1979, poucos días despois 68 altos cargos do partido e do estado foron arrestados e acusados de alta traizón, 22 foron executados na súa presenza.

O 22 de setembro de 1980 Husayn enviou as súas tropas contra Irán co apoio dos Estados Unidos, Francia e a Unión Soviética, guerra que durou ata o 20 de agosto de 1988. O seu réxime masacrou milleiros de kurdos (entre 300.000 e 1.000.000) e milleiros de persoas consideradas de sangue impuro foron deportadas, torturadas ou masacradas.

O 2 de agosto de 1990 Iraq invadiu Kuwait. En 1991 unha coalición internacional dirixida polos Estados Unidos, entón gobernada por George Bush, obrigou a Iraq a retirarse de Quvait. A ONU estableceu sancións económicas contra Iraq. En 2003 George W. Bush atacou Iraq acusándoo de cómplice co terrorismo nos Estados Unidos. Saddam foi expulsado do poder nunha guerra non autorizada polo Consello de Seguranza da ONU. Saddam escondeuse durante varios meses ata que o 13 de decembro de 2003 foi localizado nunha operación conxunta de forzas norteamericanas e kurdas.

O 5 de novembro de 2006 foi condenado pola morte de 148 xiítas na vila de Dujail en 1982, sendo condenado á morte, polo que foi enforcado o 30 de decembro de 2006.

## Notas
Lingua copta

[miniatura|dereita|Pedra datada no [século III gravada cunha inscrición en copto.]]

O **copto** ou **copta** (ⲙⲛⲧⲣⲙⲛⲕⲏⲙⲉ met rem en kēme) é a última forma de escrita utilizada no Antigo Exipto, descendente directa do exipcio pero escrita nunha forma modificada do alfabeto grego. Pertence, polo tanto, á familia afroasiática de linguas, na subfamilia exipcia. Floreceu, como lingua falada, entre os séculos II e X e emprégase hoxe en día como lingua litúrxica da Igrexa Ortodoxa Copta e da Igrexa Católica Copta.

## Características 
Para escribir o exipcio empregáronse tres escritas, a xeroglífica, a hierática e a demótica. Estes sistemas resultaban demasiado complexos e pouco eficaces para a linguaxe administrativa, eran patrimonio dunha elite cada vez máis restrinxida e, entre outras dificultades, non podían vocalizar termos estranxeiros, xa que non transcribían vogais. Cando Alexandre Magno conquistou Exipto, no 332 a.C., introduciu o grego na administración. Medio milenio máis tarde, o incipiente cristianismo, moi interesado en espallar a súa doutrina, adaptou o grego, algo fosilizado xa no formalismo da burocracia oficial, para transcribir a lingua falada pola xente na súa vida cotiá , e así naceu a escrita actual da lingua copta.

[miniatura|dereita|Papiro Máxico do [século VII. Invocación aos anxos e a San Xoán o Bautista para conducir aos nomeados Pamin e Tecla a un "fin atormentado". Museo do Louvre.]]
Esta lingua mantén diferenzas dialectais, con cinco dialectos ben arraigados pero só dous con status literario: o saítico e o boárico (ou bohaírico). O **saítico** era o de Tebas, cidade afastada de Alexandría e polo tanto, pouco helenizada e o **boárico** o empregado polos monxes de Wadi en-Natrum, comunidade do Baixo Exipto ao suroeste do Delta do Nilo que tiñan unha influencia determinante na elección do patriarca de Alexandría e que é precisamente o dialecto que se utiliza aínda hoxe na liturxia copta.

O copto foi fundamental para o desciframento da escritura xeroglífica, xa que Jean François Champollion utilizou un texto gravado na pedra de Rosetta e que estaba en xeróglifos, demótico e grego.

## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Wolfgang Kosack: *Lehrbuch des Koptischen.Teil I:Koptische Grammatik.Teil II:Koptische Lesestücke*, Graz 1974.
* Wolfgang Kosack: *Der koptische Heiligenkalender. Deutsch - Koptisch - Arabisch nach den besten Quellen neu bearbeitet und vollständig herausgegeben mit Index Sanctorum koptischer Heiliger, Index der Namen auf Koptisch, Koptische Patriarchenliste, Geografische Liste*. Christoph Brunner, Berlin 2012, ISBN 978-3-9524018-4-2.

### Outros artigos 
* Alfabeto copto.
* Literatura copta.

### Ligazóns externas 
* Fonte unicode que incúe o alfabeto copto
Radio (elemento)

O **radio** é un elemento químico da táboa periódica. O seu símbolo é **Ra** e o seu número atómico é 88.

É de cor branca inmaculada, pero ennegrécese coa exposición ao aire. O radio é un alcalinotérreo que se atopa a nivel de trazas en minas de uranio. É extremadamente radioactivo. O seu isótopo máis estable, o Ra-226, ten un período de semidesintegración de 1.602 anos e transmútase dando radon.

## Nota 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
* 
* 

### Outros artigos 
* As mozas do radio
Francio

O **francio** (en homenaxe a Francia) é un elemento químico de símbolo **Fr** , número atómico 87 (87 protóns e 87 electróns) que ten unha masa atómica [223] u. É un elemento metálico, radioactivo, existente no grupo alcalino da clasificación periódica dos elementos. A temperatura ambiente, o francio encóntrase en estado líquido.

Foi descuberto en 1939 por Marguerite Perey, no Instituto Curie de París, como resultado do decaemento radioactivo do isótopo ástato-227.

## Características principais 
O francio é o metal alcalino máis pesado, resulta do decaemento alfa do actinio e é o elemento máis electropositivo. Todos os seus isótopos son radioactivos e teñen unha vida curta.

Pode ser producido sinteticamente a través do bombardeamento de torio con protóns. Pode ser producido tamén bombardeando radio ou ástato con neutróns.

As propiedades químicas probablemente son semellantes ás do cesio, con estado de oxidación +1, ou sexa, oxidándose con osíxeno, reaccionando con auga formando base, con ácidos formando sales, e cos halóxenos.
	
## Historia 
Déuselle nome a este elemento en homenaxe a Francia, onde foi descuberto en 1939, por Marguerite Perey (que traballou como asistente de Marie Curie) no "Instituto Curie" de París. Este elemento detectouse por Perey cando estudaba o decaemento radioactivo do actinio-227 ,verificando como produto de decaemento un novo elemento, de número atómico 87.

A estrutura atómica do francio estudouse entre 1970 e 1980 por un equipo de investigadores liderados por Sylvain Lieberman.

Non existe, fóra da investigación científica, ningunha aplicación deste elemento e dos seus compostos. Debido á súa vida moi curta non é posible obter este elemento en cantidades comerciais significativas.

## Ocorrencia 
Ocorre naturalmente nos minerais de uranio. Estímase que, debido a súa inestabilidade, existen unhas poucas decenas de gramos deste elemento na codia terrestre. De entre os elementos da táboa periódica con número atómico inferior a 101 é o máis inestable .

## Isótopos 
Existen 41 isótopos de francio coñecidos. Cunha vida media de 22 minutos, o isótopo Fr-223 é o de máis longa vida deste elemento. É resultante da deterioración do isótopo ástato-227, sendo o único isótopo que ocorre naturalmente. Tódolos demais son altamente inestables, consecuentemente, Só se pode ter coñecemento das propiedades deste elemento mediante procedementos radioquímicos.

Como todo elemento radioactivo existe o perigo da contaminación por aqueles que o manexan.

## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
* 
* 

### Ligazóns externas 
* WebElements.com - Francium
* Chemical information for Francium
Lantano

O **lantano** é un elemento químico da táboa periódica cuxo símbolo é **La** e o seu número atómico é 57.

## Historia 
Foi descuberto polo químico sueco Carl Gustaf Mosander no ano 1839. O seu nome débese á verba grega *lanthaneîn* (λανθανεῖν) que significa "agochado", xa que o atopábase "agochado" nun mineral de cerio. Concretamente, Mosander descubriu o lantano no nitrato de cerio impuro.

## Aplicacións 
* Aliado có cerio, neodimio, praseodimio, gadolinio e iterbio forma a aliaxe chamada *mischmetal*, empregada para fabricar pedras para chisqueiros. 
* O óxido de lantano confire ao vidro resistencia ás bases i emprégase para a fabricación de vidros ópticos especiais, ademais de para fabricar crisois. 
* É unha das compoñentes das pantallas intensificadoras de unidades de raios X.
* O carbonato de lantano emprégase no tratamento da insuficiencia renal crónica pola súa capacidade de formar complexos insolubles con fosfatos, reducindo así a hiperfosfemia.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
* 
* 

### Ligazóns externas externas 
* Quimicaweb.net - Lantano 
* WebElements.com - Lantano 
* EnvironmentalChemistry.com - Lantano
Plutonio

O **plutonio**, de símbolo **Pu**, é un elemento metálico radioactivo que se utiliza en reactores e armas nucleares. O seu número atómico é 94. É un dos elementos transuránicos do grupo dos actínidos do sistema periódico.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
* 
*
Marcos Serrano

**Marcos Antonio Serrano Rodríguez**, nado en Chapela (Redondela) o 8 de setembro de 1972, é un ciclista galego retirado.

## Traxectoria 
Comezou a súa carreira profesional en 1993 no equipo Kelme, en 1999 pasou ao ONCE-Eroski e despois ao Liberty Seguros. Gañou a Volta a Galicia 1999 e a Volta a Castela e León 2001. Gañou a clásica Milán-Turín 2004. No Tour de Francia 2005 gañou a 18ª tirada.

No 2006 anunciou a súa fichaxe polo equipo de ciclismo galego Karpin Galicia, dirixido por Álvaro Pino, onde rescindiu o contrato logo de dúas tempadas en branco, en xaneiro de 2008. Retirouse o 8 de febreiro de 2008.

## Palmarés 
* Clásica dos Portos (1998)
* 1 etapa e clasificación xeral da Volta a Galicia (1999)
* Clasificación Xeral da Volta a Castela e León (2001)
* Milán-Turín (2004)
* 1 etapa do Tour de Francia (2005)

## Equipos 
* 1993 - 1998 : Kelme
* 1999 - 2003 : O.N.C.E.
* 2004 - 2006 : Liberty Seguros
* 2007 : Karpin Galicia

## Vida persoal 
A finais de 2008 foi condenado a un ano de cárcere por un delito de homicidio por imprudencia: Serrano mandara construír un muro nunha leira sen licenza, e este derrubouse e causou unha vítima mortal.

## Galería de imaxes 

Ficheiro:SERRANO, MARCOS.jpg
Ficheiro:Ciclistas galegos.jpg|De esquerda a dereita: Marcos Serrano, Ezequiel Mosquera, Gonzalo Rabuñal, Luis Oliveira, David Blanco e Óscar Pereiro.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Galegos no Tour de Francia
* Galegos no Giro de Italia
Einsteinio

O **einsteinio** é un elemento sintético da táboa periódica de símbolo **Es** e número atómico 99. Foi chamado así na honra de Albert Einstein e descubriuse en decembro de 1952 nos restos do primeiro estoupido termonuclear no Pacífico, realizado un mes antes.
## Notas 
## Véxase tamén 
* Einstein (homónimos)

### Bibliografía 
* *Guide a the Elements - Revised Edition*, Albert Stwertka, (Oxford University Press; 1998) ISBN 0-19-508083-1 
* 
* 
* 

### Ligazóns externas 
* It's Elemental - Einsteinium 
* WebElements.com - Einsteinium
* EnvironmentalChemistry.com - Einsteinium
Itrio

O **itrio** é un elemento químico da táboa periódica de símbolo **Y** e número atómico 39.

## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
* 
*
Actinio

O **actinio** é un elemento químico de símbolo **Ac** e número atómico 89. É unha das terras raras e dá nome a unha da series, a dos actínidos.

## Características principais 
É un elemento metálico, radioactivo de cor prateada. Debido á súa intensa radioactividade brilla na escuridade cunha luz azulada. O isótopo Ac-227 que se atopa, só en trazas, nos minerais de uranio, é un emisor de partículas α e β cun período de semidesintegración de 21,773 anos. Unha tonelada de mineral de uranio contén preto de 0,1 g de actinio. O seu comportamento químico é moi similar ao do resto das terras raras e particularmente ao do lantano.

## Aplicacións 
A súa radioactividade é da orde de 150 veces a do radio, facéndolle útil como fonte de neutróns; á marxe diso, non ten aplicacións industriais significativas. O Ac-225 emprégase en medicina na produción de Bi-213 para radioterapia.

## Historia 
O actinio (do grego *ακτις*, *ακτινoς*, raio luminoso), foi descuberto en 1899 polo químico francés André-Louis Debierne que o obtivo da pechblenda. En 1902 foi descuberto, de forma independente, por Friedrich Otto Giesel.

## Abundancia e obtención 
Atópanse trazas de actinio (AC-227) en minerais de uranio, pero comunmente obtéñense pequenas cantidades (da orde de miligramos) bombardeando Ra-226 con neutróns nun reactor nuclear. O metal obtense mediante a redución do fluoruro de actinio con vapor de litio a 1100-1300&nbsp;°C.

## Isótopos 
O isótopo radioactivo Ac-227 é o único que se atopa na natureza e é o máis estable da trintena de isótopos identificados cun período de semidesintegración de 21&nbsp;773 anos, seguido do Ac-225 (10 días) e Ac-226 (29,37 horas). O resto de isótopos teñen períodos de semidesintegración inferiores ás 10 horas e a maioría deles menores dun minuto. O Ac-228, da serie do Th-232 coñécese como mesotorio 2.

O Ac-227 alcanza o equilibrio cos seus produtos de desintegración transcorridos 185 días, transmutándose posteriormente conforme un período de semidesintegración de 21&nbsp;773 anos.

## Precaucións 
O Ac-227 é extremadamente radioactivo e tendo en conta os seus potenciais efectos sobre a saúde, é tan perigoso como o plutonio. A inxestión, ata en pequenas cantidades, pode causar danos moi graves.

## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
* 
* 

### Ligazóns externas 
* WebElements.com - actinio
* EnvironmentalChemistry.com - actinio
* Es Elemental - actinio