Ámbar birmano

[miniatura|Á dunha [libélula *Burmalindenia* nun cabochón de ámbar birmano, mostrando a típica coloración vermella do ámbar. Barra de escala = 5 mm]]
O **ámbar birmano**, tamén coñecido como **burmita** ou **ámbar de Kachin**, é un ámbar procedente do Val de Hukawng no norte de Myanmar (antes Birmania). O ámbar data de hai uns 100 millóns de anos, durante o final do Albiano e o inicio do Cenomaniano, idades pertencentes ao período cretáceo medio. Este ámbar ten un significativo interese paleontolóxico debido á diversidade de flora e fauna que contén como inclusións, especialmente artrópodos, incluíndo insectos e arácnidos, pero tamén aves, lagartos, serpes, ras e restos fragmentarios de dinosauros. O ámbar coñécese e foi comercialmente explotado desde o século I d.C., e coñécese pola ciencia desde a metade do século XIX. A investigación do depósito causou controversia debido ao seu presunto papel no financiamento do conflito interno en Myanmar e as perigosas condicións de traballo nas minas onde se obtén.

## Contexto xeolóxico, ambiente deposicional e idade 
miniatura|Contexto xeolóxico do ámbar birmano do norte de Myanmar
O ámbar encóntrase na cunca de Hukawng, unha gran cunca sedimentaria do Cretáceo-Cenozoico do norte de Myanmar. Os estratos sufriron pregamento e fallamento. A cunca de Hukawng forma parte doutra cunca de maior tamaño, a cunca central de Myanmar, unha cunca sinclinal orientada N-S que se estende ata o golfo de Martaban no sur. A cunca considérase parte do bloque de Birmania occidental do terreo (*terrane*) de Burma, que ten unha historia tectónica moi discutida, considérase asociado cos conceptos dos terreos de Cimeria e Sibumasu. O bloque formaba parte de Gondwana durante polo menos o inicio do Paleozoico, pero o momento en que ocorreu a deriva do bloque é moi inseguro, con estimacións que van desde o Devoniano ao inico do Cretáceo. Tamén se discute se o bloque se acrecionou na marxe continental de Asia no momento en que se produciu o depósito do ámbar. Algúns integrantes da flora e fauna teñen afinidades coas de Gondwana, mentres que outros téñenas coas de Laurasia. Unha recente reconstrución paleomagnética atopou que o terreo de Birmania formaba unha masa de terra insular no océano de Tetis durante o Cretáceo medio a unha latitude de aproximadamente 5-10 graos ao sur do ecuador.

En Noije Bum, localizado nunha cordilleira, o ámbar encóntrase dentro de rochas clásticas de gran fino, normalmente verdosas ou verde cincentas, cor orixinada pola mestura dos grans que o constitúen de cor negra, amarela, gris e verde clara. As rochas de gran fino son principalmente arenitos de gran fino ou moi fino, con capas de limo e lousa sedimentaria e horizontes delgados persistentes lateralmente (1–2&nbsp;mm de grosor) de carbón. Tamén aparecen intercalacións masivas de calcaria micrítica de 6-8 cm de grosor, que a miúdo conteñen material vexetal convertido en carbón. Esta asociación de facies adoita ter arredor dun metro de grosor e normalmente é de capas delgadas e laminadas. Asociado coas facies de gran fino hai un conxunto de facies medias consistentes principalmente en arenitos de gran medio a fino que tamén conteñen capas de limolita, lousa sedimentaria e conglomerado, xunto cun horizonte persistente de conglomerado. Atopouse un espécime do ammonites *Mortoniceras* nunha capa de arenito de 2 metros sobre o horizonte de ámbar, xunto con gasterópodos e bivalvos indeterminados. A datación uranio-chumbo de cristais de circón de clastos volcánicos dentro dos horizontes que conteñen ámbar deu unha idade máxima de 98,79&nbsp;± 0,62&nbsp; millóns de anos (Ma), o que fai que o depósito sexa do inicio do Cenomaniano. Datos non publicados de Wang Bo sobre outras capas suxiren un intervalo de idades de deposición de polo menos 5 millóns de anos.

## Paleoambiente 
miniatura|Unha cuncha de *Puzosia* (*Bhimaites*) xuvenil en ámbar birmano
O paleobosque do ámbar birmano considérase que era unha selva tropical, situada preto da costa, onde a resina foi transportada despois a un ambiente mariño pouco profundo. A presenza da cuncha dun espécime xuvenil morto do ammonites *Puzosia* (*Bhimaites*), catro cunchas de gasterópodos mariños (incluíndo *Mathilda*) e isópodos litorais ou supralitorais incrustados nun cacho de ámbar con area da cuncha, xunto co crecemento de crinoideos isocrínidos, corais e ostras na superficie dalgunhas pezas de ámbar indica condicións mariñas na deposición final. Ademais, perforacións feitas polos bivalvos foládidos en espécimes de ámbar xunto con polo menos un foládido que quedou atrapado foron interpretadas como que mostran que a resina estaba aínda fresca e non endurecida cando estaba sendo desprazada a áreas mareais. Porén, os foládidos en cuestión, que pertence ao xénero extinguido *Palaeolignopholas*, foron despois interpretados como especies de auga doce, e a presenza de numerosos insectos de auga doce indican que o ambiente inicial de deposición era unha sección augas abaixo de estuario ou de auga doce dun río, e o bosque estenderíase por unha zona de ríos costeiros, deltas fluviais, lagos, albufeiras e baías costeiras. O ambiente boscoso puido ser favorable aos incendios, igual que nos modernos pantanos tropicais de turba, baseándose na presenza de plantas adaptadas ao lume e restos de plantas queimadas atopados no ámbar.

O propio ámbar é principalmente discoidal e aplanado ao longo do plano das capas, e é marrón avermellado, cunha cor con tons de amarelos a vermellos. A opacidade do ámbar pode ser de clara a opaca. Moitas pezas de ámbar teñen finas veas de  calcita que son tipicamente de menos de 1 mm, pero de ata 4-5 mm de grosor. O número e proporción de veas nunha peza de ámbar varía significativamente, nalgunhas pezas as veas están absolutamente ausentes, mentres que outros descríbense como "cheos de pequenas veas" aínda que tamén se suxeriu que fosen piñeiros.

## Fauna e flora 
A lista de taxons atopados é extraordinariamente diversa, cunhas 42 clases, 108 ordes, 569 familias, 1017 xéneros e 1379 especies descritas a finais de 2019, cunhas 300 especies descritas só en 2019, a gran maioría (94%) das cales eran artrópodos. Unha lista completa de taxons ata finais de 2018 poden encontrarse en Ross 2018 E un suplemento que abrangue máis do ano 2019 poden encontrarse en Ross 2019b. Para sermos breves, non se mostra aquí unha lista completa de taxons e a clasificación é principalmente a nivel de familia. 

### Invertebrados 
Coñécense unha 1000 especies de invertebrados destes depósitos, incluíndo, os membros máis antigos dos Palpigradi (*Electrokoenenia*) e Schizomida (*Mesozomus*), o onicóforo máis antigo (*Cretoperipatus*) e os únicos membros fóslies coñecidos dos Mesothelae e Ricinulei desde o Paleozoico. *Chimerarachne* é unha araña troncal única que aínda posúe cola, con formas similares coñecidas só no Paleozoico.

#### Arácnidos 
##### Araneae 
Coñécense 44 familias de arañas do ámbar birmano, incluíndo: Archaeidae, †Burmadictynidae, †Burmascutidae, †Burmathelidae, Clubionidae, Corinnidae, †Cretaceothelidae, Deinopidae, Dipluridae, †Eopsilodercidae, †Fossilcalcaridae, Hersiliidae, Hexathelidae, †Lagonomegopidae, Leptonetidae, Liphistiidae, †Micropalpimanidae, †Mongolarachnidae, Mysmenidae, Ochyroceratidae, Oecobiidae, Oonopidae, Oxyopidae, Palpimanidae, †Parvithelidae, Pholcidae, †Pholcochyroceridae, †Plumorsolidae, †Praearaneidae, †Praeterleptonetidae, Psechridae, Psilodercidae, Salticidae, Segestriidae, Telemidae, Tetrablemmidae, Tetragnathidae, Theridiosomatidae, Theridiidae, Thomisidae, Uloboridae e †Vetiaroridae.

##### Acariformes 
[miniatura|*[Immensmaris|Immensmaris chewbaccei* (Acariformes:Smarididae)]]

Coñécesen 20 familias de acariformes do ámbar birmano, incluíndo: Anystidae, Archaeorchestidae, Bdellidae, Caeculidae, Cheyletidae, Enantioppiidae, Eremaeidae, Erythraeidae, Eupodidae, Gymnodamaeidae, Malaconothridae, Microtrombidiidae, Neoliodidae, Oribatellidae, Oribotritiidae, Resinacaridae, Smarididae, Trombellidae, Trombidiidae e Tuckerellidae.

##### Opiliones 
Atopáronse espécimes de nove familias de opilións no ámbar birmano, incluíndo: Beloniscidae, Epedanidae, †Halithersidae, †Mesokanidae,†Monooculricinuleidae, ?Pyramidopidae Sclerosomatidae, Stylocellidae e Tithaeidae.

##### Pseudoscorpiones 
[miniatura|*Procheiridium judsoni* (Pseudoscorpiones:[Cheiridiidae)|alt=]]
Descubrír4onse tamén 12 familias de pseudoescorpións, que son: Atemnidae, Cheiridiidae, Cheliferidae, Chernetidae, Chthoniidae, Feaellidae, Garypinidae, Hyidae Ideoroncidae, Neobisiidae, Pseudocheiridiidae e Withiidae.

##### Scorpiones 
[miniatura|*[Betaburmesebuthus bellus* (Scorpiones:†Palaeoburmesebuthidae) |alt=]]
De escorpións atopáronse 7 familias, que son: Buthidae, Chaerilidae, †Chaerilobuthidae, †Palaeoburmesebuthidae, †Palaeoeuscorpiidae, †Palaeotrilineatidae e †Sucinolourencoidae.

##### Parasitiformes 
Coñécense 7 familias de parasitiformes, que son: Argasidae, †Deinocrotonidae, †Khimairidae, Ixodidae, Opilioacaridae, Polyaspididae e Sejidae.

##### Schizomida 
Só se coñece unha familia de esquizómidos do ámbar birmano: Hubbardiidae

##### Palpigradi 
Coñécese un xénero de palpígrados: *Electrokoenenia*, que pertence aos Eukoeneniidae

##### Amblypygi 
Atopáronse dous xéneros de amblipixios: *Kronocharon* e *Burmacharon*, que non pertencen a ningunha familia existente.

##### Solfugae 
Coñécese un xénero de solífugos: *Cushingia*, que non pertence a ningunha familia existente.

##### Thelyphonida 
Os dous xéneros de telifónidos atopados son: *Mesothelyphonus*, que pertencen a Thelyphonidae e *Burmathelyphonia*, que non pertencen a familias existentes.

##### Ricinulei 
Coñécense tres xéneros de Ricinulei: *Hirsutisoma*, ?*Poliochera* (un taxon polo demais do Carbonífero) e *Primoricinuleus,* todos de familias extinguidas.

#### Myriapoda 
[miniatura|*[Burmanopetalum inexpectatum* (Callipodida)|alt=]]
Coñécense 16 familias de miriápodos, que son: Anthroleucosomatidae, †Electrocambalidae, Tingupidae, Glomeridellidae, Andrognathidae, Paradoxosomatidae, Polydesmidae, Polyxenidae, Synxenidae, Polyzoniidae, Siphoniulidae, Siphonophoridae, Siphonorhinidae, Zephroniidae, Cambalidae, Scolopendrellidae e †Burmanopetalidae.

#### Entognatha 
Coñécense 8 familias de entognatos: Campodeidae, Japygidae, Isotomidae, †Praentomobryidae, Tomoceridae, Neanuridae, Odontellidae e Sminthuridae.

#### Insectos 
##### Archaeognatha 
Atopáronse dúas familias de arqueógnatos: Machilidae e Meinertellidae

##### Zygentoma 
A única familia de Zygentoma atopada é Lepismatidae

##### Ephemeroptera 
miniatura|*Vetuformosa buckleyi* (Ephemeroptera)
Coñécense 7 familias de efémeras: †Australiphemeridae, Baetidae, Ephemeridae, Heptageniidae, †Hexagenitidae, Isonychiidae, Prosopistomatidae.

##### Odonata 
Coñécese 20 familias de odonatos procedentes do ámbar birmano, que son: Aeshnidae, †Araripegomphidae, †Burmacoenagrionidae, †Burmaeshnidae, †Burmagomphidae, †Burmaphlebiidae, Calopterygidae, Coenagrionidae, Dysagrionidae, Gomphaeschnidae, Gomphidae, Hemiphlebiidae, Libellulidae, Lindeniidae, Megapodagrionidae, †Mesomegaloprepidae, †Paracoryphagrionidae, Perilestidae, Platycnemididae e Platystictidae.

##### Hymenoptera 
[miniatura|*[Diversinitus|Diversinitus attenboroughi* (Hymenoptera:†Diversinitidae)]]
Describíronse espécimes dunhas 50 familias de himenópteros neste ámbar empezando coas publicacións de Cockerell, que describiu especies dos grupos dos Bethylidae e Aulacidae entre 1917 e 1920. A familia monotípica Melittosphecidae só se coñece polos fósiles do ámbar birmano das especies *Melittosphex burmensis* e tamén se coñecen oito especies de *Aptenoperissus* da familia monotípica Aptenoperissidae. *Burmomyrma rossi*, que orixinalmente foi descrita como unha formiga Aneuretinae, foi traspasada á familia extinguida de crisidoideos Falsiformicidae. Atopáronse varias especies de Formicidae pertencentes a *Baikuris* (indet.) *Camelomecia janovitzi, Ceratomyrmex ellenbergeri,* 11 especies de *Gerontoformica,* 3 especies de *Haidomyrmex*, *Linguamyrmex vladi*, 2 especies de *Zigrasimecia*, *Dhagnathos autokrator*, *Chonidris insolita*, *Aquilomyrmex huangi*, *Protoceratomyrmex revelatus* e *Linguamyrmex brevicornis*. Outras familias son: Ampulicidae, Braconidae, Cephidae, Ceraphronidae, Chalcididae, Chrysididae, Crabronidae, Diapriidae, Dryinidae, Embolemidae, Evaniidae, Gasteruptiidae, Geoscelionidae, Heloridae, Ichneumonidae, Megalyridae, Megaspilidae, Mymaridae, Mymarommatidae, Pelecinidae, Platygastridae, Rhopalosomatidae. Rotoitidae, Sapygidae, Scelionidae, Sclerogibbidae, Scolebythidae, Sepulcidae, Sierolomorphidae, Siricidae, Sparasionidae, Sphecidae, Stephanidae, Tiphiidae, Vespidae, Xiphydriidae, †Angarosphecidae, †Aptenoperissidae, †Bryopompilidae, †Burmorussidae †Burmusculidae, †Chrysobythidae, †Dipterommatidae, †Diversinitidae, †Falsiformicidae, †Gallorommatidae, †Ohlhoffiidae, †Panguidae, †Plumalexiidae, †Maimetshidae, †Myanmarinidae, †Othniodellithidae, †Peleserphidae, †Praeaulacidae, †Proterosceliopsidae, †Serphitidae, †Spathiopterygidae, †Syspastoxyelidae e varios taxosns *incertae sedis*.
[miniatura|*Bamara groehni* (Diptera:[Psychodidae)|alt=]]

##### Diptera 
Coñécense unhas 40 familias de dípteros no ámbar birmano, como son: Acroceridae, Anisopodidae, Apsilocephalidae, Apystomyiidae, Asilidae, Atelestidae, Blephariceridae, Bombyliidae, Cecidomyiidae, Ceratopogonidae, Chaoboridae, Chironomidae, Corethrellidae, Culicidae, Diadocidiidae, Dolichopodidae, Empididae, Hybotidae, Ironomyiidae, Keroplatidae, Limoniidae, Lygistorrhinidae, Mycetophilidae, Mythicomyiidae, Nemestrinidae, Phoridae, Pipunculidae, Platypezidae, Psychodidae, Ptychopteridae, Rachiceridae, Rhagionidae, Scatopsidae, Sciaridae, Stratiomyidae, Tabanidae, Tanyderidae, Tipulidae, Valeseguyidae, Xylomyidae, †Archizelmiridae, †Chimeromyiidae, †Eremochaetidae, †Eucaudomyiidae, †Mysteromyiidae, †Rhagionemestriidae, †Tethepomyiidae, †Zhangsolvidae e varios taxons *incertae sedis*.

##### Coleopterans 
miniatura|*Electroxyra* (Coleoptera:Cyclaxyridae)

Atopáronse exemplares dunhas 90 familias de coleópteros neste ámbar, como: Aderidae, Anthicidae, Anthribidae, †Apotomouridae, Belidae, Boganiidae, Bostrichidae, Brachypsectridae, Buprestidae, Cantharidae, Carabidae, Caridae, Cerambycidae, Cerophytidae, Cerylonidae, Chrysomelidae, Ciidae, Clambidae, Cleridae, Cucujidae, Cupedidae, Curculionidae, Cyclaxyridae, Dascillidae, Dermestidae, Dytiscidae, Elateridae, Elmidae, Endomychidae, Eucinetidae, Eucnemidae, Geotrupidae, Glaresidae, Gyrinidae, Heteroceridae, Histeridae, Hybosoridae, Hydraenidae, Hydrophilidae, Jacobsoniidae, Kateretidae, Laemophloeidae, Lampyridae, Latridiidae, Leiodidae, Lepiceridae, Lucanidae, Lycidae, Lymexylidae, Melandryidae, Meloidae, Melyridae, †Mesophyletidae, Micromalthidae, Monotomidae, Mordellidae, †Mysteriomorphidae, Nemonychidae, Nitidulidae, Oedemeridae, Ommatidae, Passalidae, †Parandrexidae, †Passalopalpidae, Passandridae, Phloeostichidae, Prostomidae, Psephenidae, Ptiliidae, Ptinidae, Ptilodactylidae, Ripiphoridae, Salpingidae, Scarabaeidae, Scirtidae, Scraptiidae, Silphidae, Silvanidae, Smicripidae, Sphaeriusidae, Staphylinidae, Tenebrionidae, Tetratomidae, Thanerocleridae, Throscidae, Trogidae, Trogossitidae e Zopheridae.
[miniatura|*Parababinskaia* (Neuroptera:†[Babinskaiidae)]]

##### Neuroptera 
Entre os neurópteros do ámbar birmano hai representantes de 20 familias, que son: †Araripeneuridae, Ascalaphidae, †Babinskaiidae, Berothidae, Chrysopidae, Coniopterygidae, †Corydasialidae, Dilaridae, †Dipteromantispidae, Hemerobiidae, Ithonidae, Kalligrammatidae, Mantispidae, †Mesochrysopidae, Myrmeleontidae, Nemopteridae, Nevrorthidae, Nymphidae, Osmylidae, Psychopsidae, Rachiberothidae, Sisyridae e varios taxons *incertae sedis*.

##### Hemiptera 
[miniatura|*[Mimaplax|Mimaplax ekrypsan* (Hemiptera:†Mimarachnidae)]]
Unhas 60 familias de hemípteros están representadas nos fósiles do ámbar birmano. Son as seguintes: Achilidae, †Albicoccidae, Aleyrodidae, Aphrophoridae, Aradidae, †Berstidae, †Burmacoccidae, †Burmitaphidae, Callaphididae, Cercopidae, Cicadellidae, Cicadidae, Cimicidae, Cixiidae, Coccidae, Coreidae, Cydnidae, Dictyopharidae, †Dinglidae Dipsocoridae, †Dorytocidae, Enicocephalidae, Fulgoridae, Gelastocoridae, Gerridae, †Hodgsonicoccidae, Hydrometridae, Issidae, †Jubisentidae, †Juraphididae, †Katlasidae, Kinnaridae, †Kozariidae, †Lalacidae, Leptopodidae, †Liadopsyllidae, †Macrodrilidae, Margarodidae, Matsucoccidae, †Mimarachnidae, †Minlagerrontidae, Miridae, Monophlebidae, Naucoridae, Nabidae, †Neazoniidae, Ochteridae, Ortheziidae,†Palaeoleptidae, †Parvaverrucosidae, †Perforissidae, †Protopsyllidiidae, †Procercopidae, Pseudococcidae, Reduviidae, Schizopteridae, †Sinoalidae, †Tajmyraphididae, Tettigarctidae, Tingidae, Tropiduchidae, Velocipedidae, Veliidae, †Weitschatidae, Xylococcidae, †Yetkhatidae, †Yuripopovinidae e varios taxons *incertae sedis* como *Mesophthirus*, que antes se cría que era un ectoparasito, pero que despois se determinou que era un cocoideo basal.

##### Dictyoptera 
Coñécese 20 familias de dictiópteros procedentes deste ámbar, que son: Blaberidae, †Blattulidae, Blattidae, †Caloblattinidae, Corydiidae, Ectobiidae, †Olidae, †Liberiblattinidae, †Alienopteridae, †Manipulatoridae †Umenocoleidae , Nocticolidae, †Pabuonqedidae Termites (†Archeorhinotermitidae, Hodotermitidae, Stolotermitidae, Termitidae e Mastotermitidae) e o mántido *Burmantis*.

##### Mecoptera 
Atopáronse 6 familias de mecópteros, que son: Bittacidae, Eomeropidae, Meropeidae, †Orthophlebiidae , †Pseudopolycentropodidae e †Aneuretopsychidae.
[miniatura|*Burmacompsocus* (Psocoptera:[Compsocidae)]]

##### Psocoptera 
Atopáronse as seguintes 10 familias de psocópteros: †Archaeatropidae, Compsocidae, †Cormopsocidae †Empheriidae, Liposcelididae, Manicapsocidae, Pachytroctidae, Prionoglarididae, Psyllipsocidae, Sphaeropsocidae e Trogiidae.

##### Orthoptera 
Atopáronse 7 familias de ortópteros neste xacemento, que son: †Elcanidae, Gryllidae, Mogoplistidae, Ripipterygidae, Tetrigidae, Tettigoniidae e Tridactylidae

##### Trichoptera 
Atopáronse representantes de 8 familias de tricópteros, que son: Calamoceratidae, †Dysoneuridae, Helicopsychidae, Hydroptilidae, Odontoceridae, Philopotamidae, Polycentropodidae e Psychomyiidae.

##### Dermaptera 
[miniatura|*[Astreptolabis|Astreptolabis laevis (*Dermaptera:Pygidicranidae)|alt=]]
Cinco familias de dermápteros están representadas no ámbar birmano; entre elas: Anisolabididae, Diplatyidae, Labiduridae e Pygidicranidae.

##### Embioptera 
Coñécesen 4 familias de embiópteros procedentes do ámbar, que son: Clothodidae, Oligotomidae, Notoligotomidae e †Sorellembiidae.

##### Notoptera 
Coñécese só unha especie de notópteros procedente do ámbar, unha ninfa de Grylloblattidae da especie *Sylvalitoralis cheni.*
miniatura|*Heterobathmilla kakopoios* (Strepsiptera:†Phthanoxenidae)

##### Strepsiptera 
Coñécense 2 familias de estrepsípteros: †Cretostylopidae e †Phthanoxenidae

##### Lepidoptera 
Neste ámbar atopáronse representantes de 6 familias de lepidópteros, que son: Agathiphagidae**,** Douglasiidae, Gelechiidae, Gracillariidae, Lophocoronidae e Micropterigidae.

##### Megaloptera 
Só se atopou unha especie de megalópteros: *Haplosialodes liui* da familia Sialidae.

##### Phasmatodea 
Coñécense 4 familias de fasmatodeos: †Archipseudophasmatidae, Phasmatidae. †Pterophasmatidae e Timematidae
miniatura|164x164px|*Rohrthrips jiewenae*

##### Thysanoptera 
Entre os fósiles de tisanópteros hai representantes de 5 familias, que son: Aeolothripidae, Melanthripidae, †Rohrthripidae, Thripidae e Stenurothripidae.
miniatura|*Largusoperla billwymani*, a member of Plecoptera

##### Plecoptera 
Atopáronse dúas familias de plecópteros: Perlidae e †Petroperlidae.

##### Raphidioptera 
miniatura|*Nanoraphidia* (Raphidioptera:†Mesoraphidiidae)
Só se atoparon representantes dunha familia de rafidópteros: †Mesoraphidiidae.

##### †Chresmodidae 
Atopouse unha enigmática especie de cresmódido de patas longas, *Chresmoda*.

##### †Tarachoptera 
Está representada no ámbar unha familia de taracópteros: †Tarachocelidae.

##### †Permopsocida 
Coñécese unha familia de permopsócidos procedente do ámbar: †Archipsyllidae
miniatura|*Zorotypus pecten*

##### Zoraptera 
Dos zorápteros coñécense moitas especies de *Zorotypus* e o xénero monotípico *Xenozorotypus*.

#### Nematoda 
Coñécense 5 familias de vermes nematodos: Cosmocercidae, Heterorhabditidae, Mermithidae, Thelastomatidae e Aphelenchoididae

#### Nematomorpha 
Atopouse un xénero de nematomorfos: *Cretachordodes* (Chordodidae, Gordioidea)

#### Mollusca 
[miniatura|Cuncha de *Archaeocyclotus*, un membro de [Cyclophoridae]]
Ademais dos xa mencionados ammonites (*Puzosia (Bhimaites)*, cefalópodo) e de cunchas de gasterópodos mariños, atopáronse sete familias de gasterópodos terrestres: Diplommatinidae, Pupinidae, Achatinidae, Punctidae, Valloniidae, Assimineidae e Cyclophoridae
[miniatura|Espécime [holotipo da ra *Electrorana*]]

### Vertebrados 
Aínda que o depósito é coñecido sobre todo polas súas inclusións de invertebrados, taménnse atoparon algunhas de vertebrados. Un dos descubrimentos máis notables foi unha cola de dinosauro terópodo ben conservada, con plumas preservadas. Tamén se atoparon fósiles de aves enantiornitinas incluíndo exemplares xuvenís e ás parciais e pés ben conservados, incluíndo o taxon diagnóstico *Elektorornis*. *Electrorana* é unha ra ben conservada atopada neste xacemento. Outros espécimes notables son serpes embrionarias. Describíronse no depósito varios espécimes de lagartos incluíndo unha osga coas almofadiñas dos dedos ben conservadas (*Cretaceogekko*). e un posible anguimorfo troncal miniaturizado (~2&nbsp;cm) (*Barlochersaurus*) Tamén se atopou un cranio completo de lagarto *Oculudentavis*.

Un dos espécimes de "lagarto" foi inicialmente descrito como camaeleónido, pero realmente era un anfibio albanerpetóntido. Foi descrito en 2020 como o novo xénero e especie *Yaksha perettii.*
[miniatura|227x227px|*[Radula (planta)|Radula cretacea*]]

### Flora 
#### Bryopsida 
Coñécese dous xéneros de briópsidos das ordes Dicranales e Hypnodendrales.

#### Jungermanniopsida 
Coñécense 3 familias de Jungermanniopsida: Frullaniaceae, Lepidolaeanaceae e Radulaceae.
[miniatura|*[Cystodium sorbifolium|Cystodium sorbifolioides*]]

#### Pteridopsida 
Atopáronse representantes de 5 familias de pteridópsidos, que son: Cystodiaceae, Dennstaedtiaceae, Lindsaeaceae, Pteridaceae, Thyrsopteridaceae e varios xéneros de Polypodiales *incertae sedis.*

#### Pinophyta 
Dúas familias de pinópsidos teñen representantes entre os fósiles atopados no depósito: Araucariaceae e Cupressaceae, incluíndo *Metasequoia*.

#### Anxiospermas 
Coñécense do depósito 11 especies de anxiospermas de 9 xéneros, incluíndo membros de Cornaceae, Cunoniaceae, Lauraceae, ?Monimiaceae e Laurales *incertae sedis*, Poales *incertae sedis* e outras anxiospermas *incertae sedis*.

### Amoebozoa 
#### Myxogastria 
Atopáronse esporocarpos de balores mucilaxinosos mixogástridos existentes do xénero *Stemonitis*.

#### Dictyostelia 
Describiuse no depósito un posible dictiostélido *Paleoplastes burmanica*.

## Historia 
Hai referencias ao ámbar en fontes antigas chinesas, que din que procedía da Provincia de Yunnan e datan do século I d.C., segundo o *Libro dos últimos Han* e o comercio de ámbar coa China levaba producíndose séculos. Isto foi confirmado por análises de espectroscopia infravermella de transformada de Fourier (FTIR) de artefactos de ámbar da dinastía Han do leste (25 - 220 d.C.). A primeira mención en fontes europeas fíxoa o crego xesuíta Álvaro Semedo, que visitou a China en 1613, onde o describe como "extaído de minas e ás veces en grandes pezas, é máis avermellado que o noso ámbar, aínda que non tan limpo". A propia localidade era coñecida polos exploradores europeos desde a década de 1800, cunha visita ao val de Hukawng de Simon Fraser Hannay en 1836–1837. Nesa época os principais produtos das minas do val eran sal, ouro e ámbar, e a maioría do ouro e ámbar era comprado por comerciantes chineses. Hannay visitou as propias minas de ámbar o 21 de marzo de 1836 e sinalou que os últimos 5 quilómetros antes de chegar ás minas estaban inzados de numerosos pozos escavados abandonados, de ata 3,6 metros de profundidade, de onde se extraera ámbar no pasado. As minas movéranse cara aos montes próximos despois nunha serie de dez pozos, pero non había ámbar á vista, o que suxire que os mineiros posiblemente esconderan o ámbar que atoparan ese día antes que chegase a expedición. Os traballos mineiros realizábanse manualmente daquela co uso de paus de bambú afiados e pequenas pas de madeira. As pezas de ámbar máis finas obtíñanse nos pozos máis profundos, e as que eran amarelas claras sacábanse de profundidades de 12 metros. O ámbar que se extraía comprábase a cambio de prata ou trocándoo por chaquetas, sombreiros, potas de cobre ou opio, entre outras mercadorías. O ámbar mixto ou de menor calidade vendíase por desde 1/2 tical a 4 rupías por cada sihr (unidade de masa asiática). As pezas que se considerabsan de alta calidade ou axeitadas para usos ornamentais eran descritas como caras e o prezo variaba dependendo da claridade e cor. As mulleres do val levaban pendentes de ámbar como parte das súas xoias. En 1885 as terras da dinastía Konbaung foron anexionadas ao Raj británico (dominio da coroa británica) e o Dr. Fritz Noetling realizou unha inspección da área en nome do Servizo Xeolóxico da India. O principal mercado de ámbar de Myanmar é Myitkyina. A maioría do ámbar era levado de contrabando á China, principalmente para xoiaría, con estimacións de arredor de 100 toneladas que pasaban polo principal mercado de Tengchong, Yunnan en 2015, cun valor estimado entre cinco e sete mil millóns de yuans. O ámbar birmano estimábase que supoñía o 30% do mercado de pedras preciosas de Tenchong (o resto era xade de Myanmar), e foi declarado unha das oito principais industrias da cidade polo goberno local. A presenza de veas de calcita é un factor importante para determinar a calidade de xema das pezas, e as pezas cun gran número de veas teñen un valor bastante máis baixo.

Varias organizacións de noticias en 2019 informaron que as vendas de ámbar axudaban a financiar o conflito de Kachin. O interese por esta discusión orixinouse en marzo de 2020 despois da descrición que recibiu moita publicidade do lagarto *Oculudentavis,* que foi portada na revista Nature. O 21 de abril de 2020, a Sociedade de Paleontoloxía de Vertebrados (SVP polas súas siglas en inglés) publicou unha carta de recomendación a editores de xornais pedindo “unha moratoria na publicación de calquera espécime fósil mercado de fontes de Myanmar despois de xuño de 2017 cando o exército de Myanmar empezou a súa campaña para facerse co control da minaría do ámbar”. O 23 de abril de 2020 a *Acta Palaeontologica Polonica* afirmou que non aceptaría artigos sobre material de ámbar birmano recollido desde 2017 en adiante, despois de que o exército birmano tomase control do depósito, requirindo "certificación doutras evidencias demostrables de que foron adquiridos antes da data tanto legalmente coma eticamente". O 13 de maio de 2020, o *Journal of Systematic Palaeontology* publicou un editorial afirmando que xa non consideraría a publicación de artigos baseados todo ou en parte en material de ámbar birmano, sen importar se eran coleccións históricas ou non. O 30 de xuño de 2020 publicouse unha declaración da Sociedade Paleoentomolóxica Internacional en resposta á SVP, criticando a propostalde prohibir as publicacións sobre material de ámbar brimano. En agosto de 2020 publicouse un comentario duns 50 autores en *PalZ* respondendo á declaración da SVP. Os autores manifestaban o seu desacordo coa proposta dunha moratoria, dicindo que poñer o foco no ámbar birmano era "arbitrario" e que "a recomendación da SVP dunha moratoria sobre o ámbar birmano afecta a investigación de fósiles non vertebrados moito máis que a investigación de fósiles de vertebrados e claramente non representa esta parte da comunidade paleontolóxica."

A conclusión de que o ámbar birmano estaba financiando o Tatmadaw (exército birmano) foi discutido por George Poinar e Sieghard Ellenberger, que atoparon que a subministración de ámbar colapsou despois da toma en 2017 das minas polo Tatmandaw, e que a maioría do ámbar actualmente en circulación en mercados chineses fora extraído antes de 2017. Un relato aparecido en *Science* en 2019 afirmaba que: "dous antigos propietarios de minas, falando a través dun intéprete nunha entrevista telefónica, din que os impostos foran aínda maiores desde que as tropas do goberno tomaron control da área. Ambos os dous pecharon as súas minas cando se volveron non rendibles despois da toma do poder do goberno, e case todas as minas profundas están agora sen actividade, o que os tratantes de alí corroboraban. Soamente as minas pouco profundas e quizais unhas poucas operacións secretas están aínda funcionando." Houbera uns 200.000 mineiros traballando nas minas do val de Hukawng antes de seren tomadas polo Tatmadaw, que baixaron a 20.000 ou menos despois das operacións militares.

### Ámbar de Hkamti 
O xacemento de Hkamti está localizado a uns 90&nbsp;km ao suroeste do xacemento de Angbamo e consiste predominantemente en calcarias intercaladas con lutitas e toba volcánica; o ámbar atópase dentro das capas non consolidadas de lutita/toba. Atopouse un crinoideo unido a un espécime de ámbar, xunto con restos de plantas mariñas nos sedimentos que o rodeaban, o que indica unha deposición nun ambiente mariño pouco fondo. O ámbar é xeralmente marrón avermellado, mentres que o amarelo é raro; o ámbar encóntrase xeralmente en forma de clastos angulares, o que indica unha curta distancia de transporte e é máis fráxil que os ámbares do norte de Myanmar. A datación de circóns restrinxiu a idade do depósito a inicios do Albiano, hai 110 Ma, significativamente máis antigo que as datacións obtidas noutros depósitos. A fauna atopada no interior do ámbar inclúe: Archaeognatha, Diplopoda, Coleoptera, Araneae, Trichoptera, Neuroptera, Psocodea, Isoptera Diptera, Orthoptera, Pseudoscorpionida, Hymenoptera e Thysanoptera.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Ámbar dominicano
* Ámbar báltico
* Ámbar xaponés
* Ámbar ucraíno

### Ligazóns externas 
* Blood Amber Military resource grab clears out indigenous peoples in Kachin State’s Hugawng Valley *Kachin Development Networking Group*