República Dominicana

A **República Dominicana** é un país que ocupa algo máis dos dous terzos orientais da illa de Santo Domingo ou A Española, no arquipélago das Antillas. Limita ao norte co océano Atlántico, ao sur co mar Caribe ou Mar das Antillas, ao leste coa canle da Mona, que a separa de Porto Rico, e ao oeste coa República de Haití. Ten unha superficie de 48.670&nbsp;km² e unha poboación de máis de 9 millóns de habitantes. A sede de goberno e capital do país é Santo Domingo de Guzmán.

## Toponimia 
O 27 de febreiro de 1844, cando os dominicanos lograron separarse de Haití, denominaron a nova nación co nome de **República Dominicana** en recoñecemento á Orde Relixiosa dos pais Dominicos pola súa contribución á defensa dos dereitos humanos dos indíxenas e ao desenvolvemento da educación e a Cultura Letrada no país, desde a chegada dos europeos.

## Historia 
### Asentamento aborixe 
[miniatura|dereita|[Cacicados da Española|División da illa á chegada dos europeos.]]
A Española ou Illa de Santo Domingo foi ocupada en catro períodos migratorios antes da chegada dos europeos. Estes pobos proviñan do norte de América do Sur, especificamente das concas dos ríos Orinoco, Xingú e Tapajós, situados en Venezuela e as Güianas, e foron migrando por vía marítima de illa en illa, das antillas menores ás maiores.

Os máis antigos poboadores das Antillas tiñan unha cultura moi rudimentaria; foron recolectores, pescadores e cazadores, e non practicaban a agricultura. Usaban instrumentos confeccionados con cunchas e ósos dalgúns animais; chegaron a puír a pedra para fabricar obxectos e utensilios. Este grupo é denominado *Arcaico* (ou *Pre-Cerámico*, pola ausencia de olaría) e probablemente chegaron á illa ó redor do ano 3000 adC. Á chegada dos europeos, os arcaicos soamente se atopaban no extremo occidental da Península Tiburón de Haití e no occidente de Cuba, onde eran chamados *Guanahatabeyes*. Os taínos chamábanos *siboney* (tamén escrito *ciboney*), voz que significa «home que vive entre as pedras ou as rocas» (*ciba*, pedra; *igney*, home).
A segunda onda migratoria corresponde ó grupo arauaco pre-taíno coñecido nas Antillas como *iñeris*,

 Estes desenvolveron unha cultura baseada fundamentalmente na produción agrícola que lles permitiu realizar unha apreciable actividade artesanal de obxectos de barro e madeira. Ademais, os taínos foron excelentes escultores que confeccionaron artefactos cerimoniais dunha grande expresión artística.

A última onda migratoria foi a dos caribes, que chegaron a ocupar todas as Antillas Menores pero que aínda non se asentaran en Porto Rico e A Illa de Santo Domingo á chegada dos españois. Aparentemente os pobos macoriges ou macorizes (singular, macorix) e ciguayos, que ocupaban a península de Samaná e o norte da illa, Estes grupos eran sumamente belicosos comparados cos seus antecesores, o que quedou demostrado co seu encontro con Colón no Golfo das Flechas.

### Chegada de Cristovo Colón 
miniatura|Cristovo Colón tomando posesión da Española no momento da súa chegada en 1492.
Cristovo Colón atracou na costa norte da illa o 5 de decembro do 1492, bautizándoa co nome d´*A Española*. ó continuar a exploración da costa norte, a carabela Santa María encallou nun banco de area; cos restos da nave, construíu o forte La Navidad. Entón Colón ordenou regresar a España, deixando unha guarnición de 49 homes ó mando de Diego de Arana.

Ao regresar á illa durante a súa segunda viaxe en 1493, Colón atopou que o forte La Navidad fora atacado e destruído por indíxenas a cargo do cacique Caonabo. Entón decide construír La Isabela, a primeira cidade europea do Novo Mundo, e organizou varias expedicións ó interior da illa que resultaron na construción dalgunhas fortalezas e no control do Cibao.

Antes de partir a España, Colón deixou a cargo da colonia ó seu irmán Bartolomeu Colón quen, como Adiantado da illa, fundou a cidade de Santo Domingo en 1496. Pero as desordes e as sublevacións motivaron que a Coroa Española enviase a Francisco de Bobadilla para facerse cargo da situación, quen ordenou como primeira medida a detención de Cristovo Colón e a súa familia, quen foron embarcados para a Península. Sucedeuno Nicolás de Ovando e logo o fillo do almirante, Diego Colón, entre os anos 1509 e 1523.

Durante a conquista e colonización estableceuse o primeiro Bispado (1504), a primeira Capitanía xeneral, o primeiro Vicerreinado e a primeira Real Audiencia (1511) de toda América; construíuse a primeira igrexa (Ermida do Rosario, 1496), o Hospital de San Nicolás (1503) e a primeira catedral (1530), entre outras edificacións.

A través do século XVI, *La Española* gozou de boa posición económica e social; as primeiras expedicións conquistadoras partían desde a illa. Pero desde final dese século e despois da conquista dos grandes territorios de América do Norte e América do Sur, a illa foi quedando relegada a un segundo plano, afundíndose cada vez máis na pobreza e o esquecemento.

#### Escravitude 
Coa conquista e colonización da illa, os españois empezaron a importar grandes continxentes de escravos africanos para substituír a man de obra nativa, moi minguada polas guerras, brutais condicións de traballo e epidemias. Aproximadamente, un 80 ou 90% da poboación nativa morreu no primeiro século da conquista. Pola súa banda, entre 1492 e 1870 foron traídos uns 30.000 africanos para o territorio dominicano.

Até a conquista de Xamaica polos corsarios ingleses do almirante William Penn e o xeneral Robert Venables, en 1654 os españois só tiñan un control permanente da zona sueste da illa, deixando un amplo sector do centro e o norte da illa, rexións moi montañosas, como lugares onde africanos e tainos, escravos nas plantacións, puidesen fuxiarse. Tanto nas plantacións como nas vilas illadas de fuxidos producírase unha forte mestizaxe entre indíxenas e africanos e tamén europeos. Estímase que a poboación da colonia en 1777 era de 400.000 persoas, dos cales 100.000 eran europeos e crioulos, 60.000 africanos, 100.000 mestizos, 60.000 zambros e 100.000 mulatos.

## Xeografía 
esquerda|300px
O territorio da República Dominicana comprende a parte oriental (74%) da illa A Española ou de Santo Domingo, situada no mar Caribe, a cal é a segunda illa en tamaño das Antillas. A súa extensión total é de 48.442&nbsp;km², dos cales 350&nbsp;km² están cubertos por auga. As súas dimensións máximas son:

* 390&nbsp;km de leste a oeste (Cabo Engaño a Las Lajas)
* 265&nbsp;km de norte a sur (Cabo Isabela a Cabo Beata)

Limita ao oeste coa República de Haití (276&nbsp;km de fronteira) e está separado ao leste da illa de Porto Rico polo Canle da Mona. Linda ao norte co océano Atlántico ao longo de 586&nbsp;km de costa e ao sur co mar Caribe nunha distancia de 545&nbsp;km.

O seu antípoda é o océano Índico e a costa morte de Australia. A maior cidade do país e a máis metropolitana é Santo Domingo, a súa capital, a cal se atopa na costa sur.

Hai moitas illas pequenas e *cayos* que fan parte do territorio dominicano. As dúas illas máis grandes preto da costa son Saona, no sueste, e Beata, no suroeste. Ademais, no seu territorio tamén se atopan as illas Cabritos, Catalina, Catalinita e Alto Veo.

#### Relevo 
O territorio dominicano ofrece un aspecto montañoso na súa maior parte, con catro eixos orográficos principais, orientados de oeste a leste, sendo a Cordilleira Central a máis importante da illa, onde se localiza o Pico Duarte con 3087 m, a máxima elevación das Antillas. Outros sistemas montañosos son a Cordilleira Setentrional, a Cordilleira Oriental, a Serra de Yamasá, a Serra de Samaná, a Serra de Baoruco, a Serra de Neiba e a Serra Martín García.

Entre eses sistemas montañosos existen grandes vales como o val do Cibao, val de Bonao, val de Neiba, val de San Juan, val de Vila Altagracia, val de Constanza, val de Jarabacoa, val de Rancho Arriba, val de Río Limpo e val de Tireo.

Así como as chairas costeiras do norte que son: chaira de Bajabonico, chaira de Boba-Nagua, chaira de Porto Prata e chaira de Yásica. Os do leste, chairas costeiras de Sabana do Mar e de Miches e chaira costeira Suroriental; e os do sur, chaira costeira de Azua, chaira costeira de Baní ou de Peravia e chairas costeiras de Oviedo e Pedernales.

#### Hidrografía 
[miniatura|300px|Vista do [Lago Enriquillo á tardiña.]]
As augas interiores (ríos e lagos) representan o 1.6% do territorio nacional.

Hai numerosas concas fluviais, e entre elas existen algunhas que, polo volume de auga que transportan, as dimensións territoriais que abarcan e polo uso que se dá ás súas augas, considéranse as máis importantes.

As grandes concas fluviais dominicanas son as dos ríos Yaque do Norte, Yuna, Yaque do Sur, Ozama e Artibonito.

Os lagos e lagoas son o Lago Enriquillo, Lagoa Redonda, Lagoa Limón, Lagoa Rincón ou Cabral e Lagoa de Oviedo.

Entre as principais presas ou represas hidroeléctricas están Hatillo, Taveras, Bao, Valdesia, Monción, Sabana Yegua, Rincón, Sabaneta, Maguaca, Chacuey, Jigüey e Aguacate.

#### Clima 
[dereita|250px|miniatura|[Barahona (República Dominicana)|Barahona provincia da rexión Suroeste na República Dominicana.]]
A República Dominicana ten un clima predominantemente tropical onde as choivas son abundantes, unha temperatura media entre os 25 e 35&nbsp;°C, con poucas excepcións en rexións cunha grande altitude, como en Val Novo, onde a temperatura pode descender até -15&nbsp;°C no inverno. O día ten unha duración entre 11 e 13&nbsp;horas ao ano, segundo a tempada. Algunhas folerpas poden caer en raras ocasións na parte superior do Pico Duarte.

A estación chuviosa abarca desde abril até novembro, destacándose maio, agosto, e setembro. Debido ás súas choivas torrenciais, durante esta época sófrense numerosos corrementos de terra. A parte máis seca do país atópase no oeste. É propensa ao paso de furacáns e en media ocorre 2 ou 3 cada ano e unha tormenta tropical cada ano, e inundacións. Os furacáns son máis probables entre agosto e outubro. A última vez que un furacán de categoría 5 azoutou o país foi o furacán David en 1979.

#### Problemas ambientais 
Os Baixos de Haina, a 19 quilómetros ao oeste de Santo Domingo, foi incluído na lista do Blacksmith Institute como un dos 10 lugares máis contaminados do mundo en outubro de 2006, debido ao saturnismo por chumbo. Nesa localidade operou unha empresa de reciclaxe de pilas e baterías, e que se viu forzada a pechar en 1999. A limpeza do lugar comezou no ano 2008, pero os nenos seguen nacendo con altos niveis de chumbo, causando problemas de aprendizaxe, atraso do crecemento físico e insuficiencia renal.

## Notas