open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Befunge

**Befunge** é unha linguaxe de programación esotérica, funge-oide, reflexiva e baseada en pila. Difire das linguaxes convencionais nos que os programas están dispostos nunha grella bidimensional. As instrucións "frecha" dirixen o control do fluxo cara a arriba, abaixo, esquerda ou dereita, e os bucles constrúense dirixindo o control do fluxo en círculo

## Historia
Befunge creouno Chris Pressey en 1993 nun intento de deseñar unha linguaxe de tan difícil de compilar como humanamente posible fora (observe que a orde `p` introduce a posibilidade de código mutante). Porén, escribíronse varios compiladores. Tamén existen varias extensións á especificación orixinal "Befunge-93", incluído Funge-98, que estende o concepto a un número arbitrario de dimensións e admite múltiples hebras de execución, con varios punteiros de instrución operando simultaneamente no mesmo espazo. As extensións e variantes de Befunge denomínanse *Fungeoides* ou simplemente *Funges*.

A especificación Befunge-93 restrinxe cada programa a unha grella de 80*25 instrucións (horizontal e vertical, respectivamente). Se a execución dun programa excede estes límites, "salta" a un punto correspondente no outro lado da grella; así, un programa en Befunge é o equivalente topolóxico dun toro. Dado que un programa en Befunge-93 só pode ter unha pila e ten limitado o seu espazo de almacenamento, a linguaxe Befunge-93 non é Turing completo, ó contrario que a maioría de linguaxes de máquina. A especificación posterior Funge-98 proporciona Turing-completitud eliminando as restricións de tamaño do programa: no lugar de simplemente saltar a un punto oposto nun límite fixo, o movemento dun punteiro de instrucións Funge-98 segue un modelo denominado "espazo de Lahey" en honor a seu creador, Chris Lahey. Neste modelo, a grela compórtase como un toro de tamaño finito con respecto a estes saltos, pero pode ser estendido de forma indefinida.

## Código de exemplo en Befunge-93 
Mostramos a técnica de empregar frechas para cambiar o control de fluxo no seguinte programa xerador de números aleatorios. Seguindo as frechas, as instrucións `?` envían o punteiro de instrucións en direccións cardinais aleatorias ata que o punteiro da cun díxito, introducíndoo na pila. Entón as frechas navegan ata o `.` para extraer o díxito da pila e devolver o punteiro ó primeiro aleatorizador direccional. Observe que non hai código `@` para terminar este programa, así que produce números aleatorios de 1 a 9 de forma continua.

 vv  3v4
     ^   ^
 >  >?>  ?>5^
     v   v
  v97v6
     v  v  >   ^
 ^              v
 v ,,,,,"Hello"48*,          v
 v,,,,,,"World!"25*,@

## Lista de instrucións para Befunge-93
## Véxase tamén
### Outros artigos
*INTERCAL.
*Whitespace.

## Ligazóns externas
*Especificación oficial Funge-98 
*Outro intérprete máis para Befunge93 (Intérprete de Befunge93 de fonte aberta, escrito en java)
*Sitio oficial do intérprete Rc/Funge-98 
*Language::Befunge Módulo Perl en CPAN que interpreta Befunge-98 (en inglés)
*Language::Befunge::Debugger Depurador gráfico de Befunge escrito en Perl (en inglés)
Xutlandia

**Xutlandia** (en dinamarqués *Jylland*, en alemán *Jütland*) é unha península da Europa noroccidental que comprende a parte continental de Dinamarca e o norte de Alemaña (estado federal de Schleswig-Holstein). Ao oeste limita co mar do Norte, ao norte co Skagerrak, ao nordés co Kattegat e ao leste coas illas dinamarquesas do Báltico.

## Historia 
O nome provén dos xutos, pobo xermánico que se instalou alí no século V.

A parte meridional forma parte de Schleswig-Holstein, rexión que foi cambiando de posesión dinamarquesa a alemá ao longo da historia. O derradeiro cambio de soberanía tivo lugar tras a primeira guerra mundial, recuperando Dinamarca parte de Schleswig (en danés *Slesvig*) pola vía dun plebiscito.

## Xeografía 
[miniatura|[Enerxías renovables na Unión Europea|Parque eólico en Xutlandia.]] 
O terreo é relativamente chan, con pequenos cerros e turbeiras, constituído por materiais sedimentarios da era secundaria e depósitos do terciario que foron cubertos polos glaciares durante a era seguinte, dando lugar á actual paisaxe da península: unha chaira suavemente ondulada e inclinada cara ao oeste. Ten unha superficie de 29.775&nbsp;km² e ten unha poboación de 2.491.852 persoas (2004). Pola súa extensión, abrangue os dous terzos da superficie do país, pero alberga só 2/5 partes da poboación total.

A costa articúlase por numerosos fiordes de orixe glaciar. A zona oeste presenta un relevo máis erosionado e caracterízase pola abundancia de depósitos fluvioglaciares. A costa está delimitada por cordóns de dunas e carece de portos naturais.

## Clima 
O clima da península é oceánico (0&nbsp;°C de media no inverno e 16&nbsp;°C no verán) e húmido.

miniatura|Bandeira de Xutlandia

Cidades da Xutlandia dinamarquesa: 
* Aarhus 
* Ålborg 
* Esbjerg 
* Frederikshavn 
* Randers 
* Kolding 
* Vejle 
* Horsens 
## Notas
## Véxase tamén 
### Outros artigos
* Canle de Kiel 
* Contorna natural da Unión Europea
* Batalla de Iutlandia
D (linguaxe de programación)

:*houbo diversas linguaxes de programación chamadas D. O que se presenta neste artigo é o desenvolvido por Walter Bright.*

**D** é unha linguaxe de programación de uso xeral desenvolvido por Walter Bright cuxa primeira versión apareceu en 1995, resultado de décadas de investigación e experiencia de programadores expertos en moitas linguaxes.

É dun nivel máis alto que C++, pero conserva a capacidade de escribir código de alto rendemento e de interconectar directamente con el os APIs dun sistema operativo ou o hardware. Ademais compórtase ben con programas de grande escala cun millón de liñas, que desenvolven equipos de programadores.
 
D é fácil de aprender, proporciona moitas funcións para axudar a/o programador/a, e cumpre ben coa tecnoloxía agresiva de optimización do recopilador. É unha linguaxe compilada, non interpretada. É unha linguaxe práctica para programadores que necesitan conseguir un traballo finalizado rapidamente, cun código fácil de entender.

C++ é a linguaxe á que D aspira a substituír. É unha linguaxe evolucionaria, non revolucionaria e nun principio pode parecer que non achega demasiado sobre C++, Pero non son
as características xerais senón os seus detalles os que marcan a diferenza. En primeiro lugar D conserva todas as características de expresividade de C++ (cousa que nin C# nin moito menos Java conseguen no seu afán por facerse linguaxes máis accesibles), pero cunha sintaxe e unhas construcións moito máis sinxelas e lóxicas. Ademais, outro dos puntos fortes de C++, o seu rendemento, tamén se ve reflectido en D (nalgunhas ocasións ata superado).

Doutra banda D conta con moitas outras melloras e ata características das que C++ non dispón, as cales se enumeran a continuación. Ao contrario do que pasa con Java ou C#, estas características non supoñen unha perda apreciable de rendemento para D en comparación con C++:

* Xestión automática de memoria (recolección de lixo)
* Delegados, funcións aniñadas e funcións literais
* Sobrecarga de operadores e propiedades sen sobrecargar a/o programador/a
* Estruturación: Módulos e paquetes
* Propiedades
* Programación xenérica moi mellorada
* Programación por contratos
* Mantenibilidade e fiabilidade
* Compilación condicional sen sucios preprocesadores
* Compatibilidade con C sen cargar con C
* Arrays asociativos

## Vantaxes e inconvenientes 
### Vantaxes 
* Linguaxe máis intuitiva e fácil de aprender que C, C++ ou Java, con gran cantidade de melloras respecto destas.
* Compatibilidade cos binarios de C (non C++).
* Linguaxe compilada (non se executa nunha máquina virtual, como Java).
* *Garbage collector* ou colector de lixo (sistema que libera a memoria dinámica cando xa non se necesita, como Java, pero con posibilidade de desactivalo se se desexa maior control).
* Elimina parte da complexidade de sintaxe de C++.

### Inconvenientes 
* A única documentación é a especificación oficial.

## Notas
Dylan

**Dylan** é unha linguaxe de programación funcional e orientada a obxectos.

Vén sendo unha versión depurada e simplificada de CLOS, un sistema de programación orientada a obxectos desenvolto en Common Lisp. En Dylan, a maioría das entidades (incluíndo os tipos de datos primitivos, métodos e clases) son obxectos de primeira “clase”. Os programas poden ser escritos desde unha forma fortemente tipeada a unha forma debilmente tipeada. Dylan soporta herdanza múltiple, polimorfismo, palabras clave, macros, e moitas outras características avanzadas.

A meta de Dylan é ser unha linguaxe apropiada para o desenvolvemento de software comercial.

## Historia
Dylan foi creado a principios dos anos 90 por iniciativa de Apple Computer. Durante o desenvolvemento, intentouse usalo cos computadores de Apple Newton, pero a implementación da linguaxe non estivo listo a tempo, e Newton usou unha combinación de C e a linguaxe de programación NewtonScript (desenvolvido por Walter Smith) no seu lugar. Apple concluíu o seu desenvolvemento de Dylan en 1995.

Outros dous grupos contribuíron ao deseño da linguaxe e desenvolveron implementaciones: a compañía de software Harlequin lanzou un contorna de desenvolvemento integrado para Microsoft Windows e Carnegie Mellon University lanzou un compilador para sistemas Unix. Ambas as implementaciones son hoxe en día open source (de código aberto) e son mantidas por un grupo de voluntarios.

A linguaxe Dylan tivo como nome en clave ‘Ralph'. James Joaquin elixiu o nome Dylan por DYnamic “LANguage” (linguaxe dinámica).

## Sintaxe
Nun principio, Dylan usaba a sintaxe Lisp, que está baseada en expresións simbólicas:

`
 (bind ((radio 5)
        (circunferencia (* 2 radio)))
   (if (> circunferencia 42)
       (format-out "¡É un círculo grande! c é %=" circunferencia)
       (format-out "É un círculo.  c é %=" circunferencia)))
`

A linguaxe foi entón cambiada para usar unha sintaxe ao estilo Algol, deseñada por Mike Kahl, a cal sería máis familiar para os programadores de C.

`
 begin
  let radio = 5;
  let circunferencia = 2 * * radio;
  if (circunferencia > 42)
     format-out("¡É un círculo grande! c = %=", circunferencia);
  else
     format-out("É un círculo c é %=", circunferencia);
  end if
 end
`

Do mesmo xeito que outras linguaxes de programación funcionais, a última avaliación nunha función é o valor de retorno. Isto quere dicir que o seguinte código é unha función válida, devolvendo un de dous posibles valores para unha chamada á función:

 define method a_number(isTen :: )
   if (isTen = "10")
     10;
   else
     11;
   end if;
 end method;

## Véxase tamén
### Ligazóns externas
*Gwydion Maintainers .
*Tutorial de Dylan .
Clipper

Por **Clipper** pódese entender:

* **Clipper**, unha linguaxe de programación.
* **Clipper**, un barco.
* **Clipper**, unha marca de chisqueiros.
* **Kliper**, un proxecto de transbordador espacial ruso, tamén coñecido como *Clipper*.
Vendsyssel-Thy

**Vendsyssel-Thy**, é unha illa de Dinamarca, a parte máis ao norte do país, situada ao norte da península de Iutlandia.. Xeograficamente, é a segunda maior illa de Dinamarca, logo de Selandia (se excluímos Groenlandia). Está separada de Iutlandia polo Limfjord, pero a separación non foi total ata unha inundación acaecida en 1825. A illa alberga os distritos de Vendsyssel, Hanherred e Thy. Tradicionalmente, contémplase máis como unha parte de Iutlandia que como unha illa en si mesma.

## Historia 
A illa foi creada o 3 de febreiro de 1825, cando o Mar do Norte alagou o delgado istmo de Agger Tange polo suroeste, cortando a área da actual illa a Iutlandia e creando a canle de Agger.

## Xeografía 
A illa consiste en tres paisaxes tradicionais:

* Vendsyssel, a parte máis grande, ao leste e ao norte, 
* Thy, a parte máis pequena no oeste, 
* Hanherrederne ou Hanherred, o istmo central que conecta Vendsyssel e Thy.

Desde o 1 de xaneiro de 2007, coa reforma municipal danesa, estas áreas xunto con Himmerland e as illas de Mors e Læsø constitúen a rexión Nordjylland, sendo a máis pequena das 5 rexións danesas segundo poboación.

### Características da illa 
* Área: 4.685&nbsp;km² 
* Poboación: 296.700 habitantes (2014) 
* Maiores cidades: 
:*Vendsyssel:* Hjørring, Frederikshavn, Skagen, Brønderslev, Sæby, Hirtshals, Løkken, Nørresundby (parte norte de Aalborg) 
:*Hanherred*: Fjerritslev, Brovst 
:*Thy*: Thisted, Hanstholm, Hurup
Bocel

dereita|miniatura|Bocel na base dunha columna en Serrabona.
O **bocel** é unha moldura convexa de sección semicircular ou, en ocasións, elíptica, de superficie lisa.
Cando a directriz é recta, equivale a un semicilindro; se é circular, a un semitoro. É frecuente a utilización de medio bocel, isto é, dunha moldura cuxa sección sería un cuadrante de círculo; neste caso recibe o nome de **medio bocel** ou **cuarto bocel**.

Ás veces é tomada como sinónimo de **toro**, xa que bocel adóitase utilizar principalmente na arte gótica.

## Notas
Transepto

O termo **transepto** utilízase comunmente na terminoloxía arquitectónica relixiosa para designar a nave transversal que nas igrexas cruza á principal ortogonalmente (perpendicularmente).

## Características 
Sitúase habitualmente entre o presbiterio (ou o coro, cando este existe) e a nave ou naves lonxitudinais como elemento de separación de ámbolos espazos.

A súa etimoloxía así o expresa, pois provén das voces latinas *trans* e *septum* = sebe ou barreira, querendo indicar que se trata dun obstáculo interposto entre os tramos da nave ocupados polos simples fieis e o presbiterio destinado aos clérigos.

O lugar de encontro ou cruzamento de nave e transepto constitúe o cruceiro. Sobre el adóitase montar o ciborio e a cúpula.

Cando a nave e o transepto posúen a mesma lonxitude e crúzanse nos seus puntos medios obtense unha planta de **cruz grega**. Se, como é máis corrente, a nave é de maior dimensión e o punto de cruzamento desprázase cara á cabeceira, dáse lugar á planta de **cruz latina**.

Na arquitectura románica a disposición habitual correspondía á tipoloxía de cruz latina, sendo o transepto de maior lonxitude que a anchura da nave, de forma que os brazos daquel sobresaían lateralmente e manifestábanse ao exterior. Posteriormente tendeuse a igualar a lonxitude do transepto e a anchura global das naves, de maneira que deixou de apreciarse exteriormente a súa existencia, aínda que no interior fose patente.
Grande Terre, Nova Caledonia

**Grande Terre** é a illa principal de Nova Caledonia. Comprende varias illas máis pequenas como o Arquipélago de Belep ao norte de Grande Terre, as illas da Lealdade ao leste de Grande Terre, a Illa dos Piñeiros ao sur e as Illas Chesterfield e Bellona ao oeste.

Grande Terre é por moito a illa máis grande, e a única con montañas. Ten unha área de 16.372&nbsp;km² e unha forma alargada de noroeste a sueste, medindo 350&nbsp;km de longo por 50–70&nbsp;km de ancho. Unha cadea montañosa corre ao longo da illa e conta con cinco picos de máis de 1.500 m. O punto máis alto é o Monte Panie con 1.628 m.

**Clima**

Nova Caledonia localízase no Trópico de Capricornio, entre os 19º e 23º de latitude sur. O clima das illas é tropical, a choiva é estacional e é traída polos ventos que usualmente corre desde o leste. A media de precipitación anual é de 1.500&nbsp;mm nas Illas da Lealdade, 2.000&nbsp;mm nas partes baixas de Grande Terre e entre 2.000&nbsp;mm e 4.000&nbsp;mm nas zonas elevadas de Grande Terre.

440px|miniatura|esquerda|Mapa do arquipélago de Nova Caledonia
Acilglicérido

miniatura|dereita|Triacilglicérido.
Os **acilglicéridos**, **acilglicerois** ou **glicéridos** son ésteres de ácidos graxos con **glicerol**, formados mediante unha reacción de condensación chamada esterificación. Unha molécula de glicerol (ou glicerina, que son equivalentes na nomenclatura) pode reaccionar con ata 3 moléculas de ácidos graxos, posto que ten tres grupos hidroxilo.

As cadeas carbonadas dos ácidos que reaccionan co glicerol, poden ser **saturadas** ou **insaturadas**. Se son saturadas, non hai ningún dobre enlace carbono-carbono, e dise que está "saturada" porque a cadea posúe todos os átomos de hidróxeno que pode chegar a acomodar. Os acilglicéridos con cadeas saturadas, denomínanse graxas. Están en estado sólido a temperatura ambiente, e son producidas polos animais.

Pola contra, se as cadeas son insaturadas (existe un ou máis **dobre enlace carbono-carbono**), esa insaturación provoca un cambio na conformación estérica bastante importante debido á rixidez do dobre enlace que produce que as moléculas non poidan estar en contacto do mesmo xeito que se fosen saturadas. Esta falta de contacto fai que non poidan establecerse as mesmas forzas intermoleculares, e ao haber menos atracción entre as mesmas, están en estado líquido a temperatura ambiente. Estes acilglicéridos denomínanse aceites, e son fabricados soamente polas plantas.

É moi frecuente atopar modificacións, por exemplo que un glicerol posúa dous dos seus tres carbonos participando en unións éster con dous ácidos graxos, e que o terceiro participe nun enlace fosfodiester cun grupo fosfato. O produto, é un **fosfolípido**, molécula altamente importante para a vida, xa que é o compoñente principal da membrana plasmática e do resto das membranas celulares das células de todos os seres vivos.

## Tipos de acilglicéridos 
Segundo o número de ácidos graxos que se unan á molécula de glicerina, existen tres tipos de acilglicerois: 
* **Monoacilglicéridos** (ou monoglicéridos): Só existe un ácido graxo unido á molécula de glicerina. 
* **Diacilglicéridos** (ou diglicéridos): A molécula de glicerina únese a dous ácidos graxos. 
* **Triacilglicéridos** (ou triglicéridos): A glicerina está unida a tres ácidos graxos.

## Notas
Riau

O **arquipélago de Riau** (*Kepulauan Riau*) é un grupo de illas indonesias que forman parte da provincia homónima, formada por estas illas xunto coas illas Natuna, ricas en petróleo e gas natural, e as Anambas.

Ata xullo de 2004 as illas Riau formaban parte da provincia de Riau, en Sumatra; desde entón uníronselle os dous arquipélagos antes citados para formar os tres unha nova provincia. En total devandita provincia ocupa uns 21.992&nbsp;km² e conta con 1.198.526 habitantes. A capital é a localidade de Tanjung Pinang. Ás veces utilízase o termo ** BBK** ('Batam Bintan Karimun') para referirse ao arquipélago.

## Historia 
O nome deste arquipélago é anterior á creación da provincia indonesia, e historicamente non incluía as illas Lingga nin as illas Natuna, que agora pertencen a esa provincia. Doutra banda, Singapur foi considerada unha parte das illas, polo menos nas eras islámicas.

### Srivijaya e Jambi 
Desde o 650 ata 1377 estiveron baixo o control do imperio Srivijaya. O Reino Jambi saqueou a capital de Srivijaya en 1088, permitindo que ese imperio crecer e difundir o malaio como lingua franca, aparentemente como sucesor ou parte do propio imperio Srivijaya. Unha vez máis, a área parece estar ben dentro dos seus límites de control.
en 1.275 forzas da expedición Pamalayu do imperio Singhasari saqueou os territorios Jambi/Srivijaya. Bintan foi base da posta en escena nos anais malaios para a fundación dun estado en Temasek (Singapur).

### Dominio de Singapur 
O Reino de Singapur datou de 1299 a 1398, descoñecese que influencia exerceu no próximo arquipélago de Riau.

### Dominio islámico 
Descoñecese exactamente cando pasou ao control do sultanato de Malaca, ese sultanato data de 1400 ata 1511, cando os portugueses saquearon Malacca (Melaka). Algún tempo despois, o Sultanato de Johor, unha vez parte do sultanato de Malaca, tomou o control da zona ata a morte do sultán Mahmud Shah III en 1811, e a compra de Singapur en 1819, as illas do Arquipélago de Riau, xunto con Temasek (agora Singapur). Entón as illas convertéronse en parte do sultanato de Riau-Lingga, creado logo da disputa pola sucesión logo da morte de Mahmud III de Johor, cando Abdul Rahman foi coroado como o primeiro sultán de Riau-Lingga en 1812.

thumb| Mapa do arquipélago

### Era Colonial 
O Tratado Anglo-Holandés de 1824 estableceu a fronteira entre os intereses holandeses e británicos e outorgou as illas ao sector de influencia holandés. A partir de entón, Singapur xa non se coadministrou. O arquipélago restante pasou a formar parte da Residencia de Riau e Dependencias (Residentie Riouw en Onderhoorigheden Riouw).

### Era moderna 
* En 1989, formouse o Sijori Growth Triangle (Triángulo de Crecemento Sijori) para acelerar o desenvolvemento, especialmente en Batam.
* En 2002, a provincia das illas de Riau expandiuse fóra da provincia de Riau.
* En 2009, a área foi formalmente incluída nunha zona de libre comercio, aínda que xa operara como tal.

## Notas
## Véxase tamén
### Outros artigos
### Ligazóns externas
* Batam-island-info.com: Batam Island Info Guide
Bintan

**Bintan** ou *Negeri Segantang Lada* é unha illa indonesia, a maior do arquipélago de Riau, formado por máis de 3000 illas. forma parte da provincia das Illas Riau, a capital da cal, Tanjung Pinang, atópase no sur da illa e é a comunidade principal da illa.

De 1886 Km², está situada a uns 48 Km ao sueste de Singapur. Nela atópanse minas de bauxita e estaño. Posúe un aeroporto.

## Historia 
A historia de Bintan remóntase a principios do século III. A illa floreceu como un posto de comercio na ruta entre a China e a India, e durante séculos estivo baixo o control da China, o Reino Unido, e logo dos holandeses cando foi declarada parte das Indias Orientais Neerlandesas a través do Tratado Anglo-Holandés de 1824. No século XII, a illa Bintan no Estreito de Malaca era coñecida como a "Illa Pirata", xa que os piratas malaios a usaban como base para saquear buques que navegaban nestas augas.
 
Singapur, a cidade principal máis próxima, está a 45-50 minutos de viaxe en catamarán motorizado a través do Estreito de Singapur desde a zona de Bintan Resort no noroeste da illa. A illa conta con praias con hoteis e complexos turísticos fronte á praia. A máis prominente destas praias é a Bintan Resorts situado nunha área de 300 ha de ambiente tropical. O arquipélago das illas Riau está xusto en fronte deste complexo a través do Mar do Sur da China. Indonesia está promovendo a Bintan como o mellor destino turístico logo de Balí.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
### Ligazóns externas 
* Bintan Directory
Nicho (arquitectura)

[150px|miniatura|dereita|Nicho exterior da [igrexa (arquitectura)|igrexa de Santa María de Portor, Negreira.]]
En arquitectura chámase **nicho** ou **fornela** ao oco de planta semicircular aberto nun muro para colocar nel unha urna ou estatua. Colócase orientada tanto ao exterior como ao interior dos edificios e cumpre unha función principalmente ornamental.

O nicho leva xeralmente na parte superior unha especie de pendente ou cuncha (semibóveda) que tamén se chama de vieira cando efectivamente presenta a forma dunha cuncha mariña.
Glicerol

O **propanotriol**, **glicerol** ou **glicerina** **(C3H8O3)** é un alcohol con tres grupos hidroxilo (OH), polo que podemos representar a molécula como

esquerda|100px|Fórmula desenrolada ou, na súa forma semidesenrolada como, 50px|Fórmula semidesenrolada.

esquerda|miniatura|180px|Glicerol (modelo 3D), mostrando os átomos e o par solitario de electrónss de cada osíxeno (en rosa)O propanotriol é un dos principais produtos da degradación dixestiva dos lípidos no curso do ciclo de Krebs. Prodúcese tamén como un produto intermedio da fermentación alcohólica. O **propanotriol**, xunto cos ácidos graxos, é un dos compoñentes dos lípidos simples:

Un lípido simple está formado por unha molécula de propanotriol ao que se unen por enlaces lipídicos tres moléculas de ácidos graxos. Os ácidos graxos que forman un lípido simple ou triglicérido poden estar saturados de átomos de hidróxeno, por exemplo; cando non poden conter máis destes átomos, de modo que todos os enláces formados son simples. Normalmente asóciase un ácido graxo saturado con enfermidades circulatorias e cunha orixe animal. Os ácidos graxos que conteñen menos hidróxenos chámanse ácidos graxos insaturados e caracterízanse por presentar na súa estrutura un ou máis dobres enlaces: son de orixe vexetal.

## Aplicacións 
Dentro dos principais usos atópanse: a elaboración de cosméticos, e a elaboración de medicamentos en forma de xaropes (como excipiente). Outros usos son: 
* Como baño calefactor para temperaturas superiores aos 250&nbsp;°C; 
* Lubricación de maquinarias específicas. Por exemplo, de produción de alimentos e medicamentos (por non ser tóxica), de petróleo etc.; 
* Na fabricación de explosivos, como a nitroglicerina. 
* Anticonxelante (baixo o punto de fusión da auga, polo descenso crioscópico). 
* Elaboración de resinas alquídicas. 
Orixe do Glicerol 
Glicerol-Glicerkinasa-glicerol 3P

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Instituto Nacional de Seguridad e Higiene en el Trabajo de España: Ficha internacional de seguridade química do glicerol.
Xarope

[miniatura|200px|Unha botella de [xarope de pradairo.]]
Un **xarope** ou **xaropada** (do árabe شراب *xarab* a través do latín: *sirupus*)  é un líquido de consistencia viscosa, que polo xeral contén solucións concentradas de azucres, como a sacarosa, en auga ou noutro líquido ás que se lles adoita engadir zume de froitas, herbas, ou un aromatizante.

Se se emprega auga purificada soamente para preparar unha solución de sacarosa, a preparación coñécese co nome de **xarope simple**.

Pola contra, se a preparación contén algún principio activo engadido emprégase o nome de **xarope medicado**. 
[miniatura|Unha culler con xarope medicado ([prometazina/codeína) coa súa cor púrpura característica.]]
## Historia 
Os xaropes úsanse dende hai moito tempo e antes de se descubrir o azucre preparábanse con mel. Os líquidos que habitualmente integran o xarope son a auga destilada, solucións extractivas, zumes e outros.

O seu emprego xeneralizouse amplamente porque enmascaran o sabor desagradábel dos fármacos e se conservan por máis tempo.

## Propiedades xerais 
*Alta concentración de azucre (45-85%).
*Densidade de 1.320&nbsp;kg/m³ a 15&nbsp;°C.
*Viscosidade de 100 cp.
*Preséntanse coma líquidos homoxéneos, transparentes, brillantes, incoloros ou corados, de sabor e recendo agradábel.

## Vantaxes médicas 
*Adminístranse vía oral a nenos e vellos sen a capacidade de inxerir comprimidos e cápsulas.
*Enmascaran o sabor desagradábel das menciñas.

## Véxase tamén 
### Outros artigos 
*Almibre
*Melaza
Triforio

miniatura|Bosquexo da Catedral de Saint Denis onde se pode ver o seu triforio e a estreita galería posterior.
O **triforio** (palabra que provén de *triforium*, en latín medieval) é un elemento arquitectónico característico da arquitectura gótica. Está situado enriba das arcadas das naves laterais dunha igrexa ou dunha catedral e consiste nun paso estreito que mira cara á nave central mediante unha liña de vans, normalmente xeminados, abertos no groso dos muros.

Non debe confundirse coa tribuna, que é un corredor cuxa anchura coincide coa da nave lateral sobre a que está construída e pretende ampliar a capacidade da igrexa; mentres que o triforio é estreito e, orixinalmente, non tiña unha función clara, pero ao ser un paso estreito que permite a circulación dunha persoa, facilita que se poida usar para facer o mantemento das partes elevadas da construción. Co tempo, a función principal dos triforios foi a de facilitar a entrada de luz á nave central, aínda que tamén os había cegos. Cando coinciden tribuna e triforio, aquela constitúe o segundo piso, sendo o triforio o terceiro.

Nas catedrais situadas en rutas de peregrinación como o Camiño de Santiago, adoitaban ter a función de ser os lugares onde albergar aos peregrinos.
## Galería 

Ficheiro:Estructura basilical gótica Esquema GL.svg|Bosquexo da estrutura do alzado dunha catedral gótica.
Ficheiro:Cattedrale Noyon divisione 4 livelli.gif|Esquema das alturas na catedral gótica. Modelo: catedral de Laón (Francia).
Ficheiro:Castro-Urdiales - Iglesia de Santa Maria de la Asuncion 41.JPG|Triforio na Igrexa de Santa María, en Castro Urdiales (Cantabria).
Ficheiro:Burgos Catedral Triforio.JPG|Triforio na Catedral de Burgos.
Ficheiro:Triforium Chartres.jpg|Triforio da Catedral de Chartres.
Ficheiro:Nevers Cathedrale Triforium.JPG|Falso triforio da Catedral de Nevers.
Ficheiro:StDenis Langhauswand2.JPG|Triforio da Catedral de Saint Denis (París).
Ficheiro:SantCompostela21.jpg|Triforio na Catedral de Santiago.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Michel Lheure,&nbsp;*Le triforium. Construction et fonctions (XIe-XVIe&nbsp;siècle)*, París, Picard, 2012, 172 p., ill.&nbsp;(ISBN&nbsp;978-2-7084-0905-7)

### Ligazóns externas 
* Triforio na Enciclopedia Británica (en)
* Triforio en Glossary of Medieval Art and Architecture (en)
Tríglifo

[miniatura|250px|[Métopas do Partenón onde se poden ver os tríglifos.]]
Un **tríglifo** é un elemento arquitectónico do friso propio da orde dórica. De forma cadrada, debe a súa denominación ás tres acanaladuras (glifos) que o percorren en vertical. Altérnase coas métopas.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Arquitectura grega
* Orde arquitectónica
Paramento

Un **paramento** é cada unha das caras de todo elemento construtivo vertical, como paredes ou muros.

En cantaría e albanelaría, chámase **paramento** a cara exterior dunha parede de perpiaño ou ladrillo que compón os arcos e muros. En particular, chámanse así as que están facendo fronte e costas no arco chamadas respectivamente *paramento anterior* e *paramento posterior*, ou exterior e interior.
Peste (homónimos)

O termo **Peste** pode referirse a:

*A **peste**, enfermidade contaxiosa provocada pola bacteria *Yersinia pestis*;
*A **peste negra**, epidemia particular de peste producida na Baixa Idade Media;
*Por extensión, calquera tipo de **epidemia**;
****A peste***, novela de Albert Camus publicada en 1947.

## Véxase tamén
### Outros artigos
Arcada cega

En arquitectura a **arcada cega** é un elemento arquitectónico conformado por unha serie continua de arcos superposta a unha parede pechada.

A arcada cega estivo moi en voga na época medieval, sobre todo, na arquitectura románica. Os exemplos máis soados deben buscarse no románico pisano e en particular no rexistro inferior da Catedral de Pisa, o Baptisterio de San Giovani, a Torre inclinada e o cemiterio de Pisa.

Imaxe:Duomo di Pisa.jpg|Catedral de Pisa
Imaxe:Camposanto Pisa 100.JPG|Arcadas cegas no cemiterio monumental de Pisa
Imaxe:San michele in foro dettaglio 02.JPG|Detalle dunha arcada cega na Igrexa de San Miguel en Foro en Lucca
Ficheiro:SanMiniatoalMontenew.jpg|Basilica de San Miniato al Monte en Florencia

## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* N. Pevsner, J. Fleming, H. Honour, *Dizionario di architettura*, Turín 1981.
Pendente (arquitectura)

Unha **pendente**, tamén chamada **cuncha**, é en arquitectura cada un dos elementos construtivos triangulares que resolve o encontro entre a base circular dunha cúpula e un espazo inferior cadrado. Ten unha superficie esférica triangular limitada por tres arcos de circunferencia.

Este recurso arquitectónico comezou a utilizarse no Imperio Bizantino no século VI. Un dos edificios máis destacados que utiliza este tipo de soporte para a súa cúpula é a igrexa de Santa Sofía en Constantinopla.[miniatura|[Capela do Pilar da catedral de Compostela: cruz de Santiago nunha das pendentes.|centro]]

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos
*Bóveda de vela
*Imposta
*Trompa
*Cuncha
Métopa

[miniatura|240px|Fachada dianteira do [Partenón]]

Unha **métopa** (do grego, μετόπη, abertura) é un elemento de composición da arquitectura grega clásica. Consiste nun panel cadrado ou rectangular de pedra, mármore ou cerámica. Forma parte do friso dórico, formado por unha sucesión alternante de métopas e tríglifos (estes con acanaladuras verticais). As métopas estaban lixeiramente rebaixadas respecto dos tríglifos.

## Orixes 
As métopas e os tríglifos do friso dórico eran, orixinalmente, placas de terracota pintadas de xeito brillante que protexían o marco de madeira da humidade. Os templos fóronse construíndo gradualmente en mármore (nas Cícladas) ou en pedra calcaria agrisada (no Peloponeso), acadando así unha dimensión monumental. Nesta nova arquitectura, feita enteiramente en pedra, os elementos funcionais como as métopas e os tríglifos do friso dórico pasan a ter un valor puramente decorativo. Os tríglifos facíanse corresponder coas columnas, e as métopas cos intercolumnios, simulando ser, respectivamente, o extremo das trabes de madeira e o espazo baleiro que quedaba entre as trabes.

A diferenza do aspecto abrancuxado do mármore branco producido pola erosión do tempo, os templos gregos estaban pintados. A decoración canónica consistía en pintar as liñas horizontais en vermello, as verticais en azul ou negro e os tambores das columnas permanecían claros.

[miniatura|200px|Loita dun [centauro e un lápita (métopa 31, Partenón, hoxe no Museo Británico)]]

## Evolución 
Na época arcaica as métopas adoitaban ser lisas. Na época clásica incorpórase ás métopas decoración a base de relevos policromados, ou pinturas. Os seus temas eran variados e caracterizáronse polo feito de relatar sucesos históricos ou mitolóxicos. A súa función era, sobre todo, decorativa.

Na arquitectura romana clásica, as métopas adoitan estar decoradas con bucranios, rosas ou pratos. Posteriormente, na arquitectura románica, os tríglifos serán substituídos polos canzorros ou modillóns, e as métopas constituirán o intervalo entre aqueles, lisas ou decoradas con relevos, conformando un friso similar ó do estilo clásico grego.

Os estilos renacentista e, por suposto, o neoclasicista utilizarán adoito estes elementos decorativos.
## Notas
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Alegre Carvajal, E. e outros: *La materia del arte. Técnicas y medios*. Editorial Universitaria Ramón Areces, Madrid 2016.
* Glosario ilustrado de arte arquitecónico] [consultado o 27.01.2021] 
*

### Outros artigos 
* Métopas do Partenón
* Tríglifo
Fornela

O termo **Fornela** pode referirse a:

***Nicho**, en arquitectura, oco de planta semicircular aberto nun muro para colocar nel unha urna ou estatua;
*Oco do forno de leña onde se van botando as cinsas.

Como topónimo, pode referirse a:

;En Galiza
***Fornela**, lugar da parroquia de Galdo, no concello de Viveiro.

;Fóra de Galiza

;En Castela e León
***Val de Fornela**, comarca natural do Bierzo, na provincia de León.

## Notas
## Véxase tamén
### Outros artigos
***Fornelas**, parroquia do concello da Pobra do Brollón;
***Fornelo**, lugar da parroquia de Couxela, no concello de Ribadeo.
Carriarico

**Carriarico** ou **Chiariarico** foi, segundo Gregorio de Tours na súa *Historia Francorum*, un rei suevo de Galiza entre os anos 550 e 559, responsable da conversión dos suevos ao catolicismo. Sucedeuno Teodomiro.

## *Historia Francorum* 
Gregorio de Tours narra a miragrosa curación do seu fillo e herdeiro, enfermo dunha terrible lepra que flaxelaba o reino, grazas a unhas reliquias de san Martiño de Tours levadas por mar de Tours a Braga por unha delegación sueva enviada a tal fin e como Carriarico, como agradecemento, convértese ao catolicismo no ano 550 xunto coa súa familia.

## Dúbidas sobre a súa historicidade 
A pesar de que os frecuentes contactos entre as cortes sueva e merovinxia e a posición de Tours coma enclave nos movementos comerciais entre Galiza e a Galia puideron outorgar a Gregorio de Tours abundante información sobre a Galiza de finais do século VI, dubídase sobre a existencia real deste rei Carriarico, cuxo nome é o xermánico *Harjareikaz.

O seu nome coincide curiosamente co doutro rei citado por Gregorio de Tours. Este Carriarico, que tamén tiña un fillo home, foi un rei alamano, rival de Clodoveo, que tamén morrería coma católico ao ser feito tonsurar xunto ao seu fillo e ser ordenados presbítero el e diácono o seu fillo por Clodoveo logo da súa vitoria.
 
Talvez corresponda co rei Ariamiro ( < *Harjameraz, os seus nomes comparten o mesmo primeiro elemento), quen ordenou e confirmou o primeiro concilio de Braga, celebrado para combater o priscilianismo.

Harjareikas [Haryari:kas] “Rei do Exército” é nome común da documentación medieval galega, na súa forma Argericus [Aryeri:kus], con perda da aspiración xermana. Tamén existe unha toponimia asociada:
* Arxeriz (O Saviñao) < *(vila) *Harjerici = “Vila de Arxerico”.
* Argeriz (Valpaços, VR) < *(vila) *Harjerici = “Vila de Argerico".

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
### Outros artigos 
* Lista de monarcas de Galicia
* Reino suevo
* Lista de reis suevos
### Ligazóns externas 
* Fragmentos da *Historia Francorum* de Gregorio de Tours (en español)
Aguiúlfo

**Aguiúlfo** (tamén: *Agiulfo, Achiuulf, Agriwulf, Agilulf, Aiulf* e en latín: *Aioulfus* ou *Aiulfus*) foi feito gobernador do Reino Suevo de Galicia por Teodorico II no 456 trala morte de Requiario. Goberno que chegou a ser real só na parte sur do reino e durante un curto período de tempo ata o ano 457, cando falece asasinado no castro do Porto. 

## Traxectoria 
### Execución de Censorio 
No ano 448, previamente ao seu reinado, executa a Censorio en *Hispalis*, tras pasar 8 anos en cativerio dende que o apreixoara Requila en *Emerita*. Isto dá lugar á sublevación e disconformidade tanto de suevos como de galaico-romanos xa que fora un dos firmantes do acordo imperial que fixera a Gallaecia un *foedus*.

### Goberno do reino 
Aguiúlfo que posiblemente fose pertencente a tribo dos varnos, orixinarios do Báltico occidental  era lugartenente do rei visigodo Teodorico II e probablemente participara na guerra contra os suevos.

Trala morte de Requiario no 456, Teodorico II pon en *Emerita*  a Aguiúlfo como gobernador, para defenderse das posibles invasións suevas e para loitar contra os cántabros e vascóns mentres Teodorico marcha cara ao norte para protexer o reino visigodo dos romanos dirixidos polo novo emperador Maioriano imposto por Ricimer.

#### Guerra civil 
Aguiúlfo, quizais pola ausencia de Teodorico, deserta e únese aos suevos do sur do reino, subindo dende *Emerita* ata Porto, esperando ser o seu rei. Durante o seu mandato o reino vive en caos, nun período de desgoberno no que se suceden asaltos e saqueos. Finalmente, unha parte dos suevos proclaman rei a Maldras, provocando unha revolta contra Aguiúlfo. Durante o conflito Aguiúlfo é asasinado no castro do Porto, no mes de xuño do 457 probablemente a mans do mesmo Maldras.
centro|miniatura|353x353px|Guerra civil sueva na Gallaecia

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* López Carreira, A; Fernández Cal, T. *Os reis de Galicia*. A Nosa Terra. Vigo, 2003. ISBN 84-96203-27-1.

### Outros artigos 
* Lista de monarcas de Galicia
* Reino suevo
* Lista de reis suevos
* Suevos
Maldras

**Maldras** (tamén *Masdras*) foi un monarca suevo que gobernou o Reino Suevo de Galicia entre os anos 456 e 459. Maldras ocupou o goberno tras asasinar ao gobernador Aguiúlfo, asumindo o control da parte sur do reino dende Porto. Durante o seu curto reinado producíronse fortes conflitos sociais entre os nativos galaicos e os dirixentes xermánicos.

## Invasión de Lusitania 
A caída do emperador Avito, aliado do rei visigodo Teodorico II, fixo que este abandonase co seu exército a Península Ibérica regresando á Galia. Libres da presenza dos visigodos, os suevos de Maldras interviron na Lusitania asediando *Olisipo* (Lisboa) recuperando o control da cidade no 457 aliándose aparentemente cos seus dirixentes e saqueándoa unha vez os deixaron pasar.

En ausencia de Maldras levantouse no norte do reino, Frantán, un novo candidato o trono con apoio en terras lucenses. Pero morre poucos meses despois de conseguir o trono, convertendo a Maldras no único rei da Gallaecia durante un curto período de tempo.

## Morte 
En febreiro de 460 morre estrangulado, posiblemente polos seus propios homes durante o asedio de *Olisipo*. Dise que os seus homes xuraron lealdade a Frumario, xefe de guerra, que competiu con Requimundo, o xefe de guerra dos seguidores de Frantán, polo trono do suposto fillo e herdeiro de Maldras: Remismundo.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* López Carreira, A; Fernández Cal, T. *Os reis de Galicia*. A Nosa Terra. Vigo, 2003. ISBN 84-96203-27-1.
*
### Outros artigos 
* Lista de monarcas de Galicia
* Reino suevo
* Lista de reis suevos
* Suevos
Ex facto oritur ius

***Ex facto oritur ius*** é un aforismo latino, cuxa tradución en galego sería "do feito nace o dereito", que vén significar que, para o mundo do dereito, as obrigacións e os dereitos subxectivos xorden cando se produce un determinado feito, ao que o ordenamento xurídico considera relevante e adecuado. Tal feito pasa así a denominarse feito xurídico, en contraposición aos feitos aos que o ordenamento non atribúe relevancia xurídica.

Cabe destacar que o feito xurídico recoñecido polo ordenamento non é necesariamente unha conduta humana voluntaria, senón que o feito xerador poderá provir da natureza, sendo unha situación totalmente allea á vontade de calquera home.

## Véxase tamén
* *Da mihi factum, dabo tibi ius*
* *Iura novit curia*
Iura novit curia

***Iura novit curia*** é unha aforismo latino, que significa literalmente "*o xuíz coñece o dereito*", utilizado en dereito para referirse ao principio de dereito procesual segundo o cal o xuíz coñece o dereito aplicable e, xa que logo, non é necesario que as partes proben nun litixio o que din as normas.

O principio, que se remonta ao dereito romano, serve para que as partes se limiten a probar os feitos, e non os fundamentos de dereito aplicables. O xuíz debe someterse ao probado en canto aos feitos, pero pode ampararse nese principio para aplicar un dereito distinto do invocado polas partes á hora de argumentar a causa..
Nitroglicerina

A **nitroglicerina** (nome IUPAC trinitrato de 1,2,3-propanotriol) é un éster orgánico, que se obtén mesturando ácido nítrico concentrado, ácido sulfúrico e glicerina. A súa fórmula molecular é C3H5N3O9. O resultado é altamente explosivo. É un líquido a temperatura ambiente, o cal a fai altamente sensible a calquera movemento, facendo moi difícil a súa manipulación, aínda que se pode conseguir unha estabilidade relativa engadíndolle algunhas substancias como o aluminio. Pódese extraer empregando como precursor o xabón.

Usualmente transpórtase en caixas acolchadas a baixa temperatura para diminuír o risco de explosión, xa que se excede os 41&nbsp;°C (temperatura límite estimada) prodúcese unha reacción moi violenta debido á axitación intermolecular:

4C_3H_5(NO_3)_3 (l)

A nitroglicerina é o compoñente principal dalgunhas mesturas explosivas como a abelita composta por un 65 % de **nitroglicerina**, 30 % de algodón pólvora, 3,5 % de salitre e finalmente un 1,5 % de carbonato de sodio.

En medicamento, úsase como vasodilatador para o tratamento da enfermidade isquémica coronaria, o infarto agudo de miocardio e a insuficiencia cardíaca conxestiva. Adminístrase polas vías oral, transdérmica, sublingual ou intravenosa.
## Historia
A  nitroglicerina foi descuberta polo químico italiano Ascanio  Sobrero en 1847, traballando na Universidade de  Turín. O 15 de xullo de 1864, o químico Alfred Nobel (1833-1896) patentou a  nitroglicerina como explosivo. En 1867, Alfred Nobel creou a dinamita ao absorber a  nitroglicerina nunha materia  porosa e inerte (como o sílice, o po de ladrillo, a arxila seca, o xeso, o carbón etc.).

Cando Alfred Nobel inventou a dinamita, a cal é máis segura ca nitroglicerina, diminuíu o uso da "**nitro**" (como tamén se lle chama) para ser substituída polo novo invento.

A  nitroglicerina foi o primeiro explosivo práctico con maior potencia que a pólvora negra.
## Notas
-587

## Acontecementos 
* Nabucodonosor II, monarca de Babilonia, toma e arrasa Xerusalén. O monarca de Xudá, Sedecías, é cegado e levado en captividade.

## Arte e cultura 
*

## Nacementos 
*

## Mortes 
* 
## Outros 
*

Historia ano a ano
-663

## Acontecementos 
* O novo faraón, Tanutamón, da dinastía etíope, tenta expulsar os asirios de Exipto, apoderándose sucesivamente de Tebas e Heliópole, mais é derrotado en Menfis, tendo que retirarse cara a Nubia.
* Sobe tamén ao trono Psamético I, faraón da dinastía XXVI (até -609), que habería de expulsar aos asirios.

## Arte e cultura 
*

## Nacementos 
*

## Mortes 
* Taharqa, faraón de Exipto e Nubia (ou e -664), da dinastía etíope.

## Outros 
*

Historia ano a ano
-625

## Acontecementos 
* Ciaxares, soberano dos medos, imponse aos persas, e tórnase o seu soberano (até -585).
* Nabopolasar sobe ao trono de Babilonia (até -605).

## Arte e cultura 
*

## Nacementos 
*

## Mortes 
*

## Outros 
*

Historia ano a ano
-1400

## Acontecementos 
* Explosión do volcán da illa de Thera, a 128&nbsp;km ao norte de Creta (data aproximada), con consecuencias que puideron influír no acontecemento seguinte.
** Os aqueos invaden Creta, afundindo a súa civilización.
*

## Arte e cultura 
* Data aproximada da confección do carro solar de Trundholm.

## Nacementos 
*

## Mortes 
*

## Outros 
*

Historia ano a ano
-594

## Acontecementos 
* Solón é nomeado arconte único de Atenas.
* Psamético II accede ao trono de Exipto (até -588), como sucesor de Necao II.
* Nabucodonosor II, monarca de Babilonia, sufoca as rebelións no seu reino.

## Arte e cultura 
*

## Nacementos 
*

## Mortes 
* Necao II, faraón exipcio desde -609.

## Outros 
*

Historia ano a ano
Enrique Sáez Ponte

**Enrique Sáez Ponte**, nado na Coruña en 1947 é un economista e escritor galego.

## Traxectoria profesional 
Licenciado en Economía e Dereito pola Universidade de Santiago de Compostela, ten feito un máster de administración e negocios no IESE de Barcelona. Profesional da empresa privada, traballou durante trinta anos no Banco Pastor, onde ocupou postos de alta dirección nos derradeiros catorce. Asistiu a cursos de especialización na Universidade do Noroeste de Chicago e na Universidade de Cambridge, no Reino Unido. Na Universidade Menéndez y Pelayo dirixiu un curso sobre temas financeiros e colaborou noutros sobre economía internacional. Desde o 2003 é empresario e ocupa cargos de administrador en varias sociedades.

Especialista na análise económica do desenvolvemento, da organización dos estados modernos e da situación de Galiza, intervén decote en actividades de ensino universitario.

## Labor social 
É presidente da Fundación Juana de Vega, patrón do Museo do Pobo Galego, da Fundación Via Galego e membro do consello asesor do Instituto Galego de Análise e Documentación Internacional (IGADI). Desde 2009 preside a Unión de Alamcenistas de Hierros de España e forma parte, desde o 2011, da Xunta Directiva da Plataforma Multisectorial contra la Morosidad.

## Obra en galego 
### Ensaio 
* *O mundo e nós*, 1999, Xerais.
* *A liberdade no século XXI*, 2017, Editorial Galaxia.

### Obras colectivas 
* *Á beira de Beiras. Homenaxe nacional*, 2011, Galaxia.

## Obra en castelán 
### Ensaio 
* *La energía oscura del dinero*.

## Notas
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Ficha do autor en Edicións Xerais
-477

## Acontecementos 
* Liga de Delos - Alianza de Atenas e as polis xonias para se defenderen de Persia.
* Combate de Cremera, entre os etruscos de Veies e Roma, no que esta leva a peor parte.

## Arte e cultura 
*

## Nacementos 
*

## Mortes 
*

## Outros 
*

Historia ano a ano
-494

## Acontecementos 
* Batalla de Lade: os persas destrúen a frota das cidades xonias, e logo arrasan Mileto.

## Arte e cultura 
*

## Nacementos 
*

## Mortes 
*

## Outros 
*

Historia ano a ano