Códice

[miniatura|dereita|[Libro de Kells.]]
miniatura|300px|O Becerro de Ouro, nunha miniatura medieval (facsímile)
Un **códice** é un libro resultado da ensamblaxe de pregos manuscritos e, especialmente, os producidos desde a Antigüidade clásica até a Idade Media.

## Historia 
Ao principio, a partir dos séculos I e II, os códices escribíanse sobre pergamiño e, desde o século XIII, tamén en papel. A orixe está nas taboíñas de madeira rectangulares que se recobrían de cera polo interior e sobre as que se escribía cun punzón en Roma. Eran o equivalente dos cadernos actuais e utilizábanse para a correspondencia, as contas e os traballos escolares. O uso literario máis antigo de códices que se coñece é de finais do século I, cando Marcial experimentou co formato.

Esta presentación dos textos constituíu unha verdadeira revolución ao inicio da era cristiá porque ao contrario do rolo (*volume*), que impón unha lectura continua, o *códice* permite acceder aos capítulos (estrutura do texto) de maneira directa. Ademais, no códice podíase escribir polas dúas caras, co que se economizaba material. A súa adopción na cristiandade foi tan estendida que, como soporte da Biblia, o códice permitía aos cristiáns marcar a diferenza con respecto dos rolos sobre os que os xudeus lían a Torah.

O pergamiño substituíu o papiro gradualmente e a palabra *liber*, que designara os rolos de papiro, comezou a empregarse tamén para estes novos libros, que pola súa forma se parecían aos *codices*. Esta semellanza víase acentuada polas capas de madeira que os protexían. Os dous termos comezaron a confundirse xa no século III. Os rolos dominaron aínda en obras seculares até o século IV. Desde entón, cando o códice foi plenamente aceptado, até o Renacemento carolinxio do século VIII, moitas obras que non se copiaran de rolo a códice perdéronse para a posterioridade.

O códice melloraba o rolo en varios aspectos: podíase abrir en calquera páxina, o que facilitaba a lectura; as páxinas podíanse escribir polos dous lados, o que abarataba o seu custo; a protección que lle daban as capas facíao máis compacto e doado de transportar; finalmente, facía tamén máis fácil organizar documentos nunha biblioteca porque tiña un lombo estábel no que escribir o título do libro. O lombo usouse para o incipit, antes de que se desenvolvese o concepto propiamente de título durante época medieval.

Aínda que a maioría dos primeiros códices se facían de papiro, este era fráxil e os fornecementos, provenientes de Exipto, o único lugar no que medraba, escaseaban. Preferiuse pasar ao pergamiño porque, aínda que caro, era tamén máis duradeiro.

Os códices foron substituídos polos libros impresos. O estudo dos manuscritos desde o punto de vista da súa fabricación chámase codicoloxía; o dos documentos antigos en xeral é a paleografía.

O fragmento de *codex* máis antigo conservado contén un poema, *De bellis macedonicis* e está datado cara ao ano 100. Consérvase no Museo Británico. Outros códices moi antigos son os palimpsestos de Plauto (da Biblioteca Ambrosiana) e *De Republica* de Cicerón (na Biblioteca Vaticana), ambos os dous do século IV. Consérvanse algúns códices de Virxilio dos séculos IV e VI.

Por extensión, o termo *códice* empregouse para as escolmas de leis (como o *Codex Theodosianus*) de onde deriva o uso actual do nome código en dereito. A imprenta non fixo desaparecer inmediatamente os códices: os de Leonardo da Vinci constitúen unha proba sorprendente disto.

Cómpre notar que as civilizacións mesoamericanas (olmecas, zapotecos, maias, toltecas, aztecas etc.) inventaron escritura e papel independentemente do Occidente. Fálase tamén de *códices* para designar as súas obras que conteñen debuxos e lendas.

Os códices mesoamericanos tiñan a mesma forma que os europeos pero confeccionábanse con tiras longas dobradas de cortiza de figueira (amatl) ou doutras fibras vexetais e encalábanse antes de escribir.

## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Volume 
* Libro
* Materiais de escrita
* Codex Leicester
* Codex Sinaiticus
* Codex Vaticanus
* Codex Alexandrinus
* Codex Ephraemi Rescriptus
* Bezae (Cantabrigiensis)
* Codex Claromontanus
* Codex Calixtinus
* Codex Gigas