Avel·lí Artís-Gener

**Avel·lí Artís i Gener**, coñecido tamén polo pseudónimo **Tísner**, nado en Barcelona o 28 de maio de 1912 e finado o 7 de maio de 2000, foi un xornalista, escritor, pintor, escenógrafo, tradutor e director artístico de publicidade catalán. Era fillo de Avel·lí Artís i Balaguer e neto de Andreu-Avel·lí Artís i Tomàs.

## Inicios profesionais 
Avel·lí Artís-Gener iniciase no mundo do xornalismo en 1928, á idade de 16 anos. Fai caricaturas e pásaas por baixo da porta da redacción do semanario *Papitu*, que as comeza a publicar. Un ano máis tarde segue o mesmo procedemento cos seus primeiros escritos, no xornal *Mirador*. En 1931 consolídase como debuxante no semanario *El be negre*, referente satírico da época. En 1932 colabora regularmente no *Diario Mercantil* e, durante a segunda república, faino en *L’Opinio, La Rambla, Esport i ciutadania* e *La Publicitat*. En 1936, canda Pere Calders, pasa a ser director do semanario humorístico *L’esquella de la Torratxa*.

## Guerra Civil 
Xusto despois do inicio da Guerra Civil, foxe a París, ameazado de morte pola FAI. Axiña, porén, se decata de que ten que volver e alístase como voluntario no exército republicano, do cal chega a ser tenente coronel. Entre 1936 e 1939 dirixe as publicacións Meridià, *Amic* e *Vèncer*, destinadas aos combatentes.

Artís-Gener pasa toda a guerra encadrado na 60 división do Exército da República, loitando na fronte de Aragón e na do Ebro, destinado no Servizo Cartográfico do Exército Popular, onde fai, en colaboración cun equipo de debuxantes, os mapas militares dos que carecía este exército.

Ao pasar a Francia e antes do exilio, pasa un tempo no campo de concentración do Coll d’Ares.

## Exilio mexicano 
Ao finalizar a guerra exíliase a México, onde pasará 25 anos. Alá, identifícase e adáptase profundamente á realidade mexicana sen deixar de ser catalán e catalanista. É nesta época cando xorde a súa paixón pola cultura precolombiana, que frutificará na súa novela máis coñecida, *Paraules d’Opòton el Vell*, considerada unha das mellores obras da literatura catalá do século XX.

En México traballou na radio e na televisión como escenógrafo, onde realizou máis de 26.000 decorados. Tamén puido vivir da pintura, alén de levar a cabo outras tarefas como a corrección de textos ou a dirección artística de publicidade... Colabora como debuxante nas publicacións *Full Català* (comezos dos 40), ''Quaderns de l'Exili*, *Revista de Refugiats d'Amèrica*, *Lletres*, *Pont Blau* e *Tele-revista* (entre 1943 e 47), *La Nostra Revista* (1946-1954). En 1955 creou *La Nova Revista (1955-1958)*, herdeira da anterior, que fundara o seu pai.

## Retorno a Cataluña 
En 1965 volve a Cataluña e chega a Barcelona, canda a súa muller e mais os tres fillos pequenos, o 31 de decembro. Inicialmente non lle conceden o carné de xornalista, mais grazas aos contactos persoais consegue comezar a publicar no xornal *El Correo Catalán*, e, grazas a intercesión do seu curmán Sempronio, director de *Tele/eXpres*, pasa a ser subdirector do semanario en catalán *Tele/Estel*. Nesta época comeza a entrar en contacto coas novas xeracións de escritores cataláns.

En 1970 traduciu ao catalán a obra de Gabriel García Márquez, de quen era amigo persoal, *Cien años de soledad''. Durante esta década participa na revitalización do PEN catalán e na creación, no ano 1977, da Associació d'Escriptors en Llengua Catalana, da que foi presidente entre 1990 e 1994.

Rematado o franquismo, colabora como articulista e debuxante en multitude de medios: *Avui*, *El Periódico*, *Catalunya Informació*, ''L'Avenç*, *Serra d'Or*, Canigó, *Cultura*, *El Triangle*, *El Món*, *Presència*, *Espais mediterranis*, entre outros. Entre 1984 e 1990 realiza os encrucillados para *La Vanguardia*, que fará en *El País'' a principios dos anos 90.

En 1982 preséntase como candidato a senador por Nacionalistes d'Esquerra ás eleccións xerais de España, sen chegar a ser escollido. En 1993 incorpórase a Esquerra Republicana de Catalunya.

En 1988 recibe a Creu de Sant Jordi e, en 1990, os premios Ciutat de Barcelona de Narrativa Catalana e mais o Crítica Serra d'Or de biografías e memorias polo primeiro tomo das súas memorias, tituladas *Viure i veure*. En 1997 recibe o Premi d'Honor de les Lletres Catalanes.

Avel·lí Artís-Gener morre en Barcelona o 7 de maio do ano 2000 por mor dun infartio de miocardio. En 1993 doara a súa biblioteca persoal e parte da súa correspondencia á Biblioteca de Catalunya.

## Obra 
* *556 Brigada Mixta* (1945)
* *Les dues funcions del circ* (1966)
* *Guia inútil de Barcelona*
* *Palabras de Opoton o Vello* (''Paraules d'Opòton el Vell*, 1968). Tradución de Eduard Velasco (Xerais: 2020)
* *Prohibida l'evasió* (Premio Prudenci Bertrana 1969)
* *Al cap de vint-i-sis anys*
* *L'Enquesta del Canal 4* (Premio Sant Jordi 1972)
* *El pla de la calma* (1974)
* *Història en historieta de Catalunya*
* *Les nostres coses*
* *Festes populars a Catalunya*
* *Lluminosa, acolorida Barceloneta*
* *Mèxic: una radiografia i un munt de diapositives* (1981)
* *Els gossos d'Acteó* (1983)
* *L'invent més gran del segle vint* (1984)
* *L'arriscada expedició dels pitecàntrops del Montgrony* (1985)
* *Trenquem-nos una mica la closca?* (1985)
* *El boà taronja* (1986)
* *Viure i veure* (memorias en catro volumes: 1989, 1990, 1991 i 1996)
* *Vicenç Riera Llorca: fent memòria.*
* *Els mots encreuats de Tísner*.
* *Ciris trencats* (La Campana, 1997)
* *Més ciris trencats* (La Campana, 1998)

### Traducións ao catalán feitas polo autor 
* *A sang freda*, de Truman Capote (1966)
* *Cent anys de solitud*, de Gabriel García Márquez (1970)
* *Holocaust*, de Gerald Green (1979)
* *Crònica d'una mort anunciada*, de Gabriel García Márquez (1982)
* *L'Aleph*, de Jorge Luis Borges (1983)
* *Els cadells i altres narracions*, de Mario Vargas Llosa (1984)
* *El temps, aquest gran escultor*, de Marguerite Yourcenar (1984)
* *La solitud del corredor de fons'', d'Alan Sillitoe (1985)

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* *Tísner, a moltes veus*. 
* ''Autors catalans a l'exili mexicà* 
*  Entrevista publicada na revista *Escola Catalana'', número 347, en outubro de 1997.
* Fondo Avel·lí Artís-Gener (Tísner) da Biblioteca de Catalunya