Palabras xaponesas de orixe portuguesa

[miniatura| Páxina do *Vocabvlario da Lingoa de Iapam* ([Nippo jisho|*Nippo jisho* 日葡辞書, 1603)]]
thumb|かるた *Karuta*, do portugués *carta.* O nome dos paus da baralla tamén derivan do portugués, como *ouro > oulu.*
A existencia de numerosas **palabras xaponesas de orixe portuguesa** resulta da chegada ao Xapón dos portugueses en 1542-1543, sendo os primeiros europeos en aportar e establecer un fluxo comercial continuo e directo entre o Xapón e Europa.

## Contexto 
Durante os séculos XVI e XVII, no chamado período Nanban, xesuítas portugueses, así como galegos (naquela época, o idioma galego e o portugués arcaico eran practicamente idénticos) e de varios reinos da Coroa de Castela, tiveron presenza no arquipélago xaponés até a persecución relixiosa a comezos do período Edo (Shogunato Tokugawa), que culminou coa expulsión en 1639, cando o cristianismo pasou á clandestinidade.

Os portugueses foron os primeiros en traducir xaponés a unha lingua occidental, no dicionario *Nippo jisho* 日葡辞書 ou *Vocabvlário da Lingoa de Iapam*, compilado por misioneiros xesuítas como João Rodrigues e publicado en Nagasaki en 1603. Este dicionario xaponés - portugués explicaba 32.000 palabras xaponesas traducidas ao portugués. Non hai rexistro de palabras da lingua portuguesa que chegaron ao xaponés debido á inmigración xaponesa a Brasil, porén, o xaponés que se fala no Brasil incorpora, como era de esperar, varias palabras do portugués falado no Brasil.

### Outras achegas por outras vías 
Hai outras palabras galego-portuguesas que chegaron ao xaponés pero non necesariamente desde o contexto antes mencionado, senón que se internacionalizaron na maioría de linguas, ás veces a través da incorporación á lingua inglesa, como por exemplo:

* a árbore mangueira e a froita manga (á súa vez do támil *mankai*) que deu nome ao estilo *manga* de banda deseñada*,* 
* cebra (ゼブラ , *zebura*), sinónimo da palabra xaponesa *Shima Uma* (literalmente, cabalo raiado). 
* cobra, nome xeral galego e portugués para as serpes que nomeu as cobras da india como *Naja-naja* (en xaponés コブラ, *Kobura*), que á súa vez nomeou diversos personaxes audiovisuais e de *manga*). 
* marmelada (de marmeleiro e marmelo, en xaponés マーマレード , *māmarēdo*).
* A palabra coco provén do nome para o personaxe da mitoloxía galego-portuguesa coco (en xaponés ココナッツ kokonattsu, do inglés *koko-nut*)
* A palabra cacao (en xaponés カカオ, *kakao*) provén do náhuatl *cacahuatl* a través do castelán e logo do galego-portugués. En inglés, xurdiu dunha posible confusión fonética coa palabra portuguesa *coco*, o que levou á terminoloxía para referirse ao produto do cacao como *cocoa.* En xaponés ココア (*kokoa*), transliterado en katakana.

* O chocolate (en xaponés チョコレート  , *chokolēto*) é o produto alimenticio feito a partir do cacao. Sendo tamén un termo de orixe náhuatl, a transformación do cacao en chocolate foi innovada por procesadores europeos, con especial contribución dos xudeus portugueses que, fuxindo da Inquisición, estableceron fábricas en Francia, Bélxica e noutros lugares, internacionalizando o termo.

## Algúns equívocos 
### *Arigatô* 
En contra da crenza popular, "arigato" (有難う) non se orixina da expresión portuguesa *obrigado*. De feito, "arigato" é a forma moderna do xaponés arcaico "arigatashi" que consiste na aglutinación de "Ari" do verbo "Aru" (ser, ser, existir) e "Katashi" un adxectivo que significa dificultade. A expresión orixínase da forma en que os budistas eloxiaban dúas divindades e daban grazas polas ensinanzas budistas. Literalmente, a expresión significa "Hai dificultade", algo así como "Teño dificultade para expresar o meu agradecemento ante o teu acto".

### *Tempura* 
O nome das empanadas de legumes e verduras fritidas é certamente de orixe portuguesa, pero probabelmente non se orixina da palabra *"tempero"*  como se di popularmente.

No século XVI, os católicos abstíñanse de comer carne nos días de *"Témporas"*, os tres días de xaxún semanal, en cada unha das catro estacións. Os portugueses no Xapón comían nestes días só verduras e peixe, que adoitaban ser empanados e fritidos, para asombro dos xaponeses que os consumían crus ou cocidos. Os xaponeses cristianizados polos xesuítas tamén comezaron a consumiren frituras durante as *Têmporas*, polo que a palabra, que derivou en *"Tempura"* pasou a asociarse no Xapón aos empanados vexetais.

### *Ne* 
Esta palabra é utilizada para destacar o que acaba de ser dito. En portugués, o "né" tamén ten a mesma función, sendo unha contracción da frase "Não é?". Con todo, é moi probábel que se trate dunha mera coincidencia.

## Escolma de palabras xaponesas de orixe portuguesa 
* Por asimilación coa fonética xaponesa, o /***l***/ e o /***r***/ chegan a confundirse. 
* A estrutura silábica xaponesa (xeralmente consoante + vogal) tende a se transferir na pronuncia doutras linguas, e unha sílaba con dúas consoantes pasa a dúas sílabas engadindo a vogal débil -u-. É por iso que *carta* pasa a *ca-ru-ta* (かるた *Karuta*).

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Lingua portuguesa
* Lingua galega
* Lingua galego-portuguesa
* Lingua xaponesa
* Relacións entre a Coroa de Castela e o Xapón
* Relacións entre Portugal e o Xapón