Coroa de Castela

A **Coroa de Castela** foi unha entidade histórica da Península Ibérica que desde o 1230 comprendía un conxunto de reinos asociados dinasticamente baixo a figura dun común monarca, que tiñan o seu centro de decisión no reino de Castela. A súa orixe remóntase ao ano 1230, cando Fernando III o Santo, rei de Castela e de Toledo desde 1217, usurpou o goberno dos reinos de Galicia e León ás súas medias-irmás e previsibles futuras raíñas Sancha e Aldonza.

## Historia 
### Anexión de Galiza e León 
En 1230, Afonso VIII, rei de Galiza e León falecía. Os reinos recaían nas infantas Sancha e Aldonza, fillas do seu primeiro casamento coa súa curmá Tareixa, infanta de Portugal.

Fernando de Castela, con todo, ambicionaba obter a coroa destes dous reinos, ampliando enormemente o seu dominio. Para tal, reuníronse na cidade portuguesa de Valença as dúas mulleres de Afonso VIII, Tareixa de Portugal e Berenguela de Castela, coas infantas Sancha e Aldonza, para selaren un acordo.

Debido ás ameazas de guerra, e baixo a presión da aristocracia leonesa e castelá, Sancha e Aldonza vense forzadas a renunciar ao trono, recibindo unha renda de 30 mil marabedís. Polo *Tratado das Tercerias*, a unión persoal das dúas coroas recaía así na persoa do rei Fernando III, e na dos seus sucesores, pasando Castela a deter a hexemonía destes reinos.

Coa morte de Beatriz da Suabia en 1235, Fernando casou pola segunda vez en 1237 con Xoana d'Aumale, condesa de Ponthieu (1210-1279), filla de María de Belleme, señora de Ponthieu, e de Simón Dammartin, conde d'Aumale.

Os reis da Coroa de Castela (Xoana I) posuían os títulos de 'Rei de Castela, León, Navarra, Granada, Toledo, Galicia, Murcia, Xaén, Córdoba, Sevilla, os Algarves, Alxeciras e Xibraltar e das illas de Canaria e das Indias e illas e Terra Firme do mar Océano e Señor de Biscaia e Molina''. Finalmente, en 1515 nas Cortes de Castela reunidas en Burgos declárase a anexión do territorio. A esta reunión non acudiu ningún navarro.

Á morte de Fernando en 1516, sucédeo como rexente o Cardeal Gonzalo Jiménez de Cisneros para pasar as dúas coroas ao seu neto, fillo de Xoana e Filipe: o futuro Carlos I.

#### Carlos V de Habsburgo 
[miniatura|300px|"Os Comuneiros Padilla, Bravo e Maldonado no Patíbulo", de [Antonio Gisbert, 1860. Fondos do Congreso dos Deputados]]
miniatura|300px|Corona de Castela (en azul) durante o reinado de Carlos I
Carlos I recibe a Coroa de Castela, a de Aragón e o Imperio debido a unha combinación de matrimonios dinásticos e mortes prematuras. 
* Do seu pai Filipe (falecido en 1506) herda os Países Baixos
* Ao morrer Fernando o Católico (o seu avó) recibe a Coroa de Aragón en 1517 e tamén a de Castela (xunto con América), debido a que a súa nai (Xoana 'a tola') estaba incapacitada para gobernar.
* Como neto de Maximiliano, recibe en 1519 o Sacro Imperio Romano Xermánico baixo o nome de Carlos V.

Carlos I non foi ben recibido en Castela. A iso contribuía que fose un rei estranxeiro (nado en Gante), xa antes da súa chegada a Castela, concede cargos importantes a flamengos e diñeiro castelán é usado para financiar a súa corte. A nobreza castelá e as cidades estaban preto dun levantamento para defender os seus dereitos. Moitos casteláns preferían o seu irmán máis novo Fernando (criado en Castela), e de feito o Consello de Castela oponse á idea de Carlos como rei de Castela.

Nas Cortes castelás en Valladolid en 1518, noméase presidente o valón (Jean de Sauvage), feito que provoca iradas protestas nas Cortes, que rexeitan a presenza de estranxeiros nas súas deliberacións. A pesar das ameazas, as Cortes (lideradas por Juan de Zumel, representante por Burgos) resisten e conseguen que o rei xure respectar as leis de Castela, quitar de postos importantes os estranxeiros e aprender a falar castelán. Carlos, tras o seu xuramento, consegue unha subvención de 600.000 ducados.

Carlos I é consciente de que ten moitas opcións para ser emperador e necesita impoñerse na Coroa de Castela e acceder á súa riqueza para o seu soño imperial. Castela era un dos territorios máis dinámico, rico e avanzado da Europa do século XVI, e comeza a darse conta de que pode quedar inmersa nun imperio, isto xunto á falta á súa promesa por parte de Carlos, fai que a hostilidade cara ao novo rei aumente. En 1520 convócanse as Cortes en Toledo para outra subvención (o servizo), que as Cortes rexeitan. Vólvense convocar Santiago co mesmo resultado. Finalmente convócanse na Coruña, subórnase un importante número de representantes, a outros non se lles permite a entrada, e consegue que lle aproben o servizo. Os representantes que votaron a favor son atacados polo pobo castelán e as súas casas queimadas. As Cortes non serán a única oposición coa que se atopará Carlos, pois ao saír de Castela en 1520, deixando como rexente o seu antigo preceptor, o cardeal Hadriano de Utrech, estala a Guerra das Comunidades de Castela. Os 'comuneiros' foron derrotados un ano máis tarde (1521).

A guerra en Navarra reproduciuse varias veces nos anos seguintes á morte de Fernando o Católico, debido aos intentos de reconquista dos reis navarros, axudados polo Reino de Francia. Un destes intentos aconteceu nada máis acceder ao trono Carlos I, en 1516, mais axiña foi atallado. O máis importante produciuse en 1521, onde ademais da entrada de tropas polo norte se produciu un apoio da poboación navarra (incluída a beaumontesa), cunha sublevación xeneralizada que levou a expulsar o exército castelán de todo o territorio navarro. Seguidamente Carlos I enviou un exército de 30.000 homes ben abastecidos, que en pouco tempo e tras a cruenta Batalla de Noáin devolveu o control da maioría do territorio navarro a Castela. Aínda quedaron dous focos de resistencia posteriores, no Castelo de Maia en 1522 e no de Hondarribia en 1524, ademais de na Baixa Navarra, onde as incursións castelás eran inestables. Finalmente, en 1528, Carlos I retiraríase do territorio de Baixa Navarra ao non poder defendelo eficazmente, e abandonando as súas pretensións sobre el, e sen que existise ningún tratado formal entre os reis de Navarra e Carlos I.

#### Política imperial de Filipe II 
Filipe II seguiu a mesma política que Carlos I. Pero a diferenza do seu pai, fixo de Castela o centro do seu imperio, centralizando a súa administración en Madrid. O resto de estados mantiveron a súa autonomía gobernados por vicerreis.

Dende Carlos I a carga fiscal do imperio recaía principalmente en Castela, e con Filipe II cuadruplicouse. Durante o seu reinado, ademais de subir os impostos existentes, implantou outros novos, entre eles o escusado en 1567. Ese mesmo ano Filipe II ordena a proclamación a Pragmática. Este edicto limitaba as liberdades relixiosas, lingüísticas e culturais da poboación mourisca, e provoca a Rebelión das Alpuxarras (1568-1571), que Xoán de Austria reduciría militarmente.

Castela entra en recesión en 1575, o que provoca a suspensión de pagamentos (a terceira do seu reinado). En 1590 apróbanse nas Cortes o Servizo de Millóns, un novo imposto que gravaba os alimentos. Isto rematou por arruinar as cidades castelás e eliminou os seus débiles intentos de industrialización. En 1596 produciuse unha nova suspensión de pagamentos.

#### Reinado dos "Austrias Menores" 
Nos reinados anteriores, os cargos nas institucións dos reinos províanse con xentes estudadas, os administrativos de Filipe II adoitaban provir das universidades de Alcalá e Salamanca. A partir de Filipe III, os nobres impoñen de novo o seu status para gobernar, ao ser necesario demostrar unha 'limpeza de sangue'. A persecución relixiosa levou a Filipe III en 1609 a decretar a Expulsión dos mouriscos.

Ante o colapso da facenda castelá para manter a hexemonía do Imperio Español durante o reinado de Filipe IV, o Conde-duque de Olivares, valido do rei de 1621 a 1643, intenta levar a cabo unha serie de reformas. Entre estas esta a Unión de Armas, un intento de que cada territorio dentro da Monarquía Hispánica contribuíse de forma proporcional á súa poboación no sostemento do exército. Os seus propósitos de unión non funcionaron e a Coroa Española continuou como unha confederación de reinos.

Luis Méndez de Haro sucede a Olivares como valido de Filipe IV entre 1659 e 1665. O seu obxectivo foi acabar cos conflitos interiores levantados polo seu predecesor (sublevacións de Portugal, Cataluña e Andalucía) e alcanzar a paz en Europa.

Á morte de Filipe IV en 1665, e ante a incapacidade de Carlos II para gobernar, sucédese o letargo económico e as loitas de poder entre os distintos validos. A morte de Carlos II en 1700 sen descendentes provoca a Guerra de Sucesión Española.

## Notas