Parroquia eclesiástica galega

[miniatura|280px|División de [Galiza en parroquias (administrativas), concellos e provincias]]
A **parroquias eclesiásticas** galegas son, tal como se defínese no Código de Dereito Canónico, a unidade básica de delimitación territorial da Igrexa católica neste territorio, e que están agrupadas xerarquicamente en arciprestados.

As parroquias galegas fóronse conformando antes do século VI a partir de comunidades cristiás organizadas arredor de igrexas nai, que actuaban como punto de reunión e administración, e de basílicas ou outros puntos privados de devocións a santos. A estrutura eclesiástica consolidouse entre o século X e XIII formando áreas definidas do territorio, que tamén actuaron como unidades administrativas e lugares de unión da sociedade local. As reformas do século XVIII non afectaron á distribución das parroquias galegas, numerosas estas, e foron de feito a base para creación dos municipios. 

As parroquias galegas superan as 3600. Conforman a arquidiocese de Santiago e as dioceses de Lugo, Ourense, Mondoñedo-Ferrol e Tui-Vigo, e as do leste ourensán son unha parte da diocese de Astorga.

## Historia 
O termo parroquia deriva do grego *paroikía*, que significa "habitación" ou "reunión de habitantes". Trocouse co tempo en *paroecia* e *parochia*.

### A orixe das protoparroquias
As *parochia* son figuras da lei do concilio que se citan por primeira vez no século VI, ben para mencionar ás *ecclesiae* como ao rural que estas artellaban arredor delas, e que estaban dentro de ou vencelladas a unha diocese. O texto do tratado "Parochiale", ou "División de Teodomiro" (*Divisio Theodemiri*), recolle as decisións asinadas polos bispos do Reino Suevo celebrada nunha reunión en 569 en Lugo, asinada no II Concilio de Braga de 572, para acordar a reorganización da súa estrutura, creando novas dioceses e delimitando as *parochia* de canda unha delas. Os bispos presentes representaban as dioceses de *Bracara*, *Portucale*, *Dumio*, *Lucus*, *Auria*, *Asturia*, *Iria*, *Tude* e *Brittonia*. Outros textos posteriores que documentan as *parochia* son o testamento de Odoario do ano 760 ou o diploma de Aloito do ano 745.
  
As *ecclesiae* foron comunidades cristiás organizadas arredor do bispo e dun lugar de culto e de diocese. Estas foron aqueles lugares onde si se podían dar o bautismos e ser o lugar de cemiterio da comunidade. Xurdiron arredor dos núcleos máis destacados do territorio, como eran as *vici* e as *castella*, inda que tamén arredor de distritos ou areas de territorio como as *pagi*, no rural disperso, e ocasionalmente en terreos propietarios, eclesiásticos ou non, e lugares laicos, os *fundus*.. Consta que no século VII estas actuaban como cecas. 

Ademais, a estrutura parroquial viuse fortalecida grazas ás freguesías e á súa política de doazóns en territorios xurisdicionais. Un elemento esencial das parroquias durante o seu asentamento, e que chegou ao seu apoxeo no período altomedieval, foron os "cotos". Estes espazos foron fundados grazas a atribucións xurisdicionais e á colonización da igrexa. Os cotos representaban áreas ben definidas nas que os poderes señoriais rexían disposicións xurisdicionais civís e penais sobre dos residentes. Así é, de feito moitas parroquias naceron como resultado dos cotos rexidos, entre outros, polos mosteiros.

### Século XV-XIX
A numerosa cantidade de parroquias que se configurou na baixa idade media apenas mudou desde o século XV. O "censo de bispos" da década de 1580 estimou que existían 3571 parroquias galegas, incluíndo as súas "matrices" e "anexos". O censo de Floridablanca, de entre o 1785 e 1787, cuantificounas en 3678. 

As parroquias sobrepasaron incluso o Concilio de Trento, os concordatos de 1753 e 1851 e as reformas do final do Antigo Réxime. Mesmo eses eventos acentuaron o seu rol eclesiástico e de estruturación social. O aumento da poboación galega nestes séculos supuxo un aumento no recadado cos décimos. O aumento das poboacións de cada parroquia e a implantación da reforma tridentina, na que os curas asentaban residencias nas parroquias, así como a constitución de confrarías, a presenza de capeláns, ou as imposicións da relixión; fixeron que se consolidade a presenza das parroquias desde o século XVI en diante. Como exemplo, o maior número de creación de confrarías aconteceu entre os anos 1630 e 1740. Así mesmo, a identificación da poboación coas súas parroquias incrementouse ata o século XIX.

Dúas disposicións da Cámara de 1758 e 1769 instaron aos bispos a compilar e informar dos seus beneficios en cada diocese e propor unións ou eliminacións, despois dunha audiencia aos patróns das parroquias. Porén, xa que máis das tres cuartas partes das parroquias pertencían á nobreza, aos mosteiros, aos cabidos das catedrais ou similar, houbo un freo en Galicia a esas unións. Un concordato de 1851 facultou aos bispos a arranxar a distribucións de parroquias e outro de 1854 instounos a limitar as parroquias nas áreas urbanas a cando menos 4 mil persoas por parroquia, inda que deixando fóra dese límite ás do eido rural. Así, na diocese de Santiago os cambios que se aplicaron só reduciu o número de parroquias en 22, xa que recolocaron múltiples lugares noutras parroquias co obxectivo de fortalecer aquelas de pouca poboación. En Lugo e Mondoñedo o bispado recibiu múltiples críticas dos curas e tan só se reduciron en 50 en Lugo e incluso se aumentaron en 20 parroquias na diocese de Mondoñedo.

### Desde o século XIX
Mediante a agrupación destas entidades parroquiais foron creados administrativamente os concellos en 1835. Aínda que xurdiron das parroquias eclesiásticas daquela, as parroquias administrativas actuais non coinciden con elas, nin os concellos cos arciprestados, pois por unha banda as eclesiásticas modificáronse (normalmente agregáronse no rural e subdividíronse no urbano), mentres que por outra as administrativas seguiron unha evolución independente.

## Notas
## Véxase tamén
### Bibliografía
* 

### Outros artigos
*:Categoría:Parroquias de Galicia por advocación
*Parroquias de Galicia