Lionor I de Navarra

**Lionor I de Navarra**, nada en Olite, Reino de Navarra, o 2 de febreiro de 1426, e finada en Tudela, o 12 de febreiro de 1479,

## Traxectoria 
A súa irmá máis vella, Xoana, morreu o 22 de agosto de 1425, e o seu avó, o rei Carlos III de Navarra, *o Nobre*, uns días máis tarde, o 8 de setembro, o que converte á súa nai en raíña Branca I de Navarra, e ao seu pai en rei consorte, Xoán II.

Lionor era a filla máis nova, e predilecta, do seu pai, que consegue que sexa xurada no seu caso, lugar e grao na liña sucesoria ao trono navarro polas Cortes en Pamplona o 9 de agosto de 1427, en  detrimento dos herdeiros lexítimos á coroa, os seus irmáns máis vellos Carlos, príncipe de Viana, e Branca.

En 1434 Lionor foi comprometida co conde Gastón IV de Foix, sendo ratificado dito acordo matrimonial polo seu pai dous anos máis tarde, o 30 de xullo de 1436, recibindo un dote de 50 000 floríns de Aragón sobre as vilas de Miranda, Larraga e Falces. O matrimonio formal levouse a cabo despois da morte da raíña Branca I, en 1442, pasando Lionor a residir en Bearne desde entón.

Durante estes anos a guerra civil impediu a gobernación que, de feito, exerceron Martín e Pierres de Peralta, xefes dos agramonteses. O 12 de abril de 1462 Xoán II asinou coa súa filla Lionor e co seu xenro Gastón o tratado de Olite, polo que se recoñecía como rei a Xoán, ao que sucedería Lionor que, pola súa parte, asegurou a Lugartenencia do reino (en realidade, unha rexencia). Pero para realizar iso era condición indispensábel a desaparición da lexítima herdeira, Branca. O seu irmán Carlos xa morrera o 23 de setembro de 1461, e redactara un testamento no que instituíu a súa irmá Branca como herdeira, ratificando así as cláusulas do testamento da súa nai Branca I de 17 de febreiro de  1439, no cal se estipulaba que a coroa debía pasar ao maior dos fillos vivos da parella.

Xoán II, que tiña a Branca prisioneira en Olite, proponlle casar con Carlos, duque de Berry, irmán máis novo de Lois XI de Francia. En realidade, esta proposta de matrimonio foi un engano proxectado por Xoán II co fin de sacar de Navarra a Branca e afastala dos seus partidarios, os beaumonteses, que trataban de liberala. De todos os modos, Branca rexeitou a proposta do seu pai.

O rei Xoán II, furioso pola rebeldía da súa filla, reaccionou iradamente entregándoa á súa outra filla Lionor e ao su marido, o conde  de Foix. No traxecto da viaxe que a conducía a Bearne, señorío dos seus peores inimigos, Branca realizou unha protesta escrita polo seu secuestro (Roncesvalles, 23 de abril de 1462), na que afirmaba que a levaban en contra da súa vontade, pedía o perdón divino para o seu pai e, ante a posibilidade de que a obrigasen a testar baixo os intereses de Xoán II e os condes de Foix, pedía que calquera testamento realizado en favor da súa irmá Lionor como herdeira (ou a súa descendencia) fose considerado inválido.  Segundo Zurita, Branca, durante o seu encerro sufriu *"con gran nota e infamia del conde de Foix y de la infanta Dª Leonor, su mujer"*.

Ao ano seguinte Lionor asinou unha tregua cos beamonteses. Por esas datas ela autotitúlase *"princesa primoxénita, herdeira de Navarra, infanta de Aragón e de Sicilia, condesa de Foix e de Bigorra, señora de Bearne, lugartenente xeneral polo serenísimo rei meu moi temíbel señor e padre en este su reino de Navarra"*. Pero nese momento Lionor e Xoán II protagonizaron unha pugna polo trono navarro, apoiándose a primeira nos beamonteses e o segundo nos agramonteses, encabezados polos Peralta. En 1468 Xoán II atreveuse a asasinar o bispo de Pamplona, Nicolao de Chávarri, primeiro conselleiro da lugartenente. Xoán II aínda se atreveu a máis: destituíu a Lionor do cargo de lugartenente instituíndoo no fillo desta, Gastón, co que o caos chegou aos seus extremos límites. Pero a morte do designado obrigou a Xoán II a recuar e volver a designar, esta vez de forma perpetua, a Lionor como gobernadora (1471) aínda que renunciando a Aragón, cousa que apenas aminorou o estado de guerra en que se achaba sumido o reino.

Gastón de Foix morreu o 10 de xullo de 1472, cando levaba axuda bearnesa á súa muller. Acosada entre as apetencias de Francia, Aragón e Castela, sente que o seu reino, do que nin sequera era titular, está ameazado, así como os seus dereitos sobre o mesmo. Fernando o Católico, daquela gobernador do reino de Castela en nome da súa filla Xoana *a Tola* e o seu marido Filipe *o Fermoso*, atraeu aos beamonteses, co que a Xoán non lle queda outro remedio que apoiarse no seu inimigo Piarres de Peralta. O 19 de xaneiro de 1479 morre Xoán II sendo xurada como raíña Lionor o 28 do mesmo mes en Tudela, onde morreu quince días máis tarde.

Antes de morrer, reivindicou no seu testamento todos os títulos do seu defunto irmán Carlos, a teor do disposto pola súa nai Branca I. Dispuxo así mesmo que fose seu herdeiro o seu neto Francisco, chamado *Febo*, recomendándolle que aceptase a protección do rei de Francia. Este reinou en Navarra como Francisco I.

## Matrimonio e descendencia 
Lionor casou, como quedou dito, con  Gastón, conde de Foix. Desta unión naceron:,
* Gastón (1444-1470), príncipe de Viana e vizconde de Castelbon, lugartenente xeral de Navarra, pai de Francisco *Febo* e de Catarina, ambos os dous futuros reis de Navarra;
* Pedro (7 de febreiro de 1449 - 10 de agosto de 1490), cardeal, bispo de Vannes e arcebispo de Arlés;
* Xoán (1450 - Étampes, Francia 5 de novembro de 1500, vizconde de Narbona (1468-1500), conde de Étampes (1478-1500), casado con María de Orleáns, irmá do rei Lois XII de Francia; a súa filla Xermana de Foix foi a segunda esposa de Fernando o Católico, que reclamou os dereitos sobre Navarra a través da súa muller;
* María (Carcasona 1452 - Casale, 1467), casou en 1465 co marqués Guillerme VIII de Montferrato;
* Xoana (ca. 1454 - despois de 1476), casou en 1469 co conde de Armañac, Xoán V;
* Margarida (1458 - Clisson, 15 de maio de 1486), casou en 1471 co duque Francisco II da Bretaña (1435-1488), e foi nai de Ana da Bretaña, duquesa da Bretaña e dúas veces raíña de Francia polos seus matrimonios con Carlos VIII e Lois XII;
* Catarina (1460 - antes de 1494), casou con Gastón II de Foix-Candale, conde de Candale e de Bénauges;
* Isabel (1462 - despois de 1479), casou con Guy, señor de Pons;
* Lionor (1466 - 1480), comprometida con Luis de la Cerda e de la Vega, duque de Medinaceli, faleceu antes de que o matrimonio se levase a cabo;
* Xaime (1470 - 1500), conde de Cortes e de Montfort, casou en primeiras nupcias coa súa prima Ana de Peralta e Foix, filla de Pedro de Peralta e Ezpeleta (Mosén Pierres "o Moxo") e Isabel de Foix. Despois de divorciarse, contrae segundas nupcias con Catarina de Beaumont, filla de Lois, conde de Lerín.

## Devanceiros de Lionor I 

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Albertí i Casas, Elisenda (2007): *Dames, Reines, abadesses, 18 personalitats femenines a la Catalunya medieval*. Barcelona: Albertí Editor. ISBN 978-84-7246-085-0.
* Anthony, Raoul (1931): *Identification et Étude des Ossements des Rois de Navarre inhumés dans la Cathédrale de Lescar*. París: Masson.
* Castro, J. R. (1967): "Carlos III el Noble, rey de Navarra" en J. M. Lacarra (1973): Historia política del reino de Navarra desde sus orígenes hasta su incorporación a Castilla, Vol. II. Pamplona: Editorial Aranzadi, pp.&nbsp;161–229.
Herreros Lopetegui, Susana (1993): Historia Ilustrada de Navarra. Pamplona: Diario de Navarra. ISBN 84-604-7413-5.
* Orpustan, Jean-Baptiste (2007): "La Basse-Navarre dans la guerre de Navarre (1512-1530)", récit historique, d’après Navarra, 1512-1530… de Pedro Esarte Muniain (2001). Pamplona-Iruña: Pamiela.
* Usunáriz Garayoa, Jesús María (2006): *Historia breve de Navarra*. Madrid: Sílex ediciones, S. L. ISBN 978-84-7737-147-2.
* Woodacre, Elena (2013): The Queens Regnant of Navarre: Succession, Politics, and Partnership, 1274-1512. Londres: Palgrave Macmillan. ISBN 978-1-137-33914-0.

### Outros artigos 
* Lista de monarcas de Navarra
* Carlos de Viana
* Guerra civil catalá