Caldas de Reis

**Caldas de Reis** é un concello da provincia de Pontevedra, pertencente á comarca de Caldas. Segundo o IGE no ano 2015 tiña 9.834 habitantes. O seu xentilicio (véxase no Galizionario) é .

## Localización 
Limita cos concellos de Vilagarcía de Arousa, Catoira, Valga, Cuntis, Moraña, Portas e Vilanova de Arousa.

Está situado na depresión que cruza Galiza de norte a sur desde Santiago de Compostela até Tui, a 21&nbsp;km de Pontevedra. Trátase dun concello densamente poboado que constitúe un dos centros comarcais de máis tradición e cuxa influencia se estende até Pontecesures, Cuntis e Campo Lameiro.

É cabeceira de Partido Xudicial desde 1988 (antes pertencía a Pontevedra). Pertence ao arciprestado de Moraña e á diocese de Santiago.

## Poboación 
A seguinte táboa describe o crecemento de poboación en Caldas de Reis:

Colors=
  id:lightgrey value:gray(0.8)
  id:darkgrey  value:gray(0.6)
  id:bar       value:rgb(1,0.75,0.4)

ImageSize = width:500 height:300
PlotArea = left:50 bottom:20 top:20 right:30
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:12000
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:2000 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:400 start:0
BackgroundColors = canvas:white

PlotData=
  color:bar width:20 align:left
  bar:1900 from:0 till:7505
  bar:1910 from:0 till:7836
  bar:1920 from:0 till:7825
  bar:1930 from:0 till:8319
  bar:1940 from:0 till:8949
  bar:1950 from:0 till:9376
  bar:1960 from:0 till:8983
  bar:1970 from:0 till:8466
  bar:1981 from:0 till:8702
  bar:1991 from:0 till:9042
  bar:2001 from:0 till:9453
  bar:2009 from:0 till:10036
  bar:2014 from:0 till:9895
  bar:2018 from:0 till:9860
  bar:2022 from:0 till:9678

PlotData=
  bar:1900 at: 7505 fontsize:S text:7.505 shift:(-10,5)
  bar:1910 at: 7836 fontsize:S text:7.836 shift:(-10,5)
  bar:1920 at: 7825 fontsize:S text:7.825 shift:(-10,5)
  bar:1930 at: 8319 fontsize:S text:8.319 shift:(-10,5)
  bar:1940 at: 8949 fontsize:S text:8.949 shift:(-10,5)
  bar:1950 at: 9376 fontsize:S text:9.376 shift:(-10,5)
  bar:1960 at: 8983 fontsize:S text:8.983 shift:(-10,5)
  bar:1970 at: 8466 fontsize:S text:8.466 shift:(-10,5)
  bar:1981 at: 8702 fontsize:S text:8.702 shift:(-10,5)
  bar:1991 at: 9042 fontsize:S text:9.042 shift:(-10,5)
  bar:2001 at: 9453 fontsize:S text:9.453 shift:(-10,5)
  bar:2009 at: 10036 fontsize:S text:10.036 shift:(-10,5)
  bar:2014 at: 9895 fontsize:S text:9.895 shift:(-10,5)
  bar:2018 at: 9860 fontsize:S text:9.860 shift:(-10,5)
  bar:2022 at: 9678 fontsize:S text:9.678 shift:(-10,5)

esquerda|miniatura|Parroquias e lindes

## Orografía e climatoloxía 
O río Umia percórreo de norte a sur. Predominan os terreos de pendente escasa, a excepción dunha franxa de montañas no leste e o monte Xiabre (647 m), o que, en combinación coas elevadas precipitacións, ocasiona inundacións con certa frecuencia. A temperatura oscila entre os 12&nbsp;°C e os 14&nbsp;°C con máximas en xullo (20&nbsp;°C) e mínimas en xaneiro (7&nbsp;°C).

[miniatura|Torre de Dona Orraca e vella ponte sobre o río Bermaña, por [Ramón Gil Rey, 1842.]]

## Historia 
Os primeiros poboadores coñecidos foron os cilenos. Os romanos establecéronse atraídos polas fontes termais (de onde procede o nome da vila: *Aquae Celenae*. A vila aparece no itinerario de Antonino, dentro da vía XIX, que unía Bracara Augusta (Braga) e Asturica Augusta (Astorga).

Caldas foi sede episcopal até 569, ano en que esta pasou a Iria. Durante este tempo viuse axitada polo priscilianismo e foi sede dun concilio de bispos galegos.

Caldas denomínase "de Reis" porque aquí viviu (e probablemente naceu) o futuro rei de Galicia, León e Castela Afonso VII, fillo de dona Orraca e de Raimundo de Borgoña, conde de Galicia. 

O castelo que a raíña tiña, a coñecida *torre de dona Orraca*, foi derrubado en 1891 para, coas súas pedras, construír a actual igrexa de San Tomé. Esta igrexa disque se dedicou a San Tomé de Canterbury, que pasou pola vila facendo o Camiño de Santiago, que transcorre por ela desde Portugal.

Caldas de Reis foi declarada vila de reguengo por Filipe II.
[miniatura|esquerda|[Tesouro de Caldas.]]

## Patrimonio histórico-artístico 
O principal achado arqueolóxico no concello de Caldas está representado polo tesouro de Caldas, valiosísimo conxunto de pezas datadas entre o 1500 e 1600 a.C. e descubertas casualmente en 1940. Suponse que o tesouro estaba formado por un total de 25&nbsp;kg de ouro, dos que só se conservan 14,9&nbsp;kg, no Museo de Pontevedra, formado por un peite, tres vasos, 31 lingotes (28 curvos e 3 barras) e 6 anacos dunha lámina de tiras, todo o cal constitúe a maior acumulación de ouro de toda a Prehistoria europea. No Auditorio de Caldas de Reis consérvase unha reprodución.
[miniatura|[Ponte de Bermaña.]]
Hai varios castros (Santa María, Bemil, Follente, Outeiro e Castelo), pazos (O Monte, Casalnovo) e casas grandes (Santa María de Caldas, Santa María de Bemil, Santo Andrés de Cesar, Santo Estevo de Saiar).

A ponte de Bermaña, no centro da capital municipal, é de orixe romana (62 a. C. - 409 d. C.) e reformada en época de medieval (século XVI). Está formada por tres arcos de medio punto, con dobre pendente, e posúe catro apartadoiros, nun dos cales levantouse posteriormente un cruceiro. Outras pontes medievais son as de Castaños e de Segade.

## Economía 
O concello mantén relacións económicas importantes coa ría de Arousa e Pontevedra e ten un crecemento demográfico positivo. Predominan as actividades agrarias, se ben o sector secundario ocupa á metade da poboación entre a industria (química básica, leite (CLESA), alimentación (CLAVO), metalurxia, moble etc.) e a construción. As augas termais atraen a bastantes turistas.

## Gastronomía 
Na gastronomía destacan as empanadas de lamprea e o pan. No municipio é moi popular un tipo de pan de trigo coñecido coma *pan de manteiga* porque se usa na súa preparación manteiga de vaca. O pan é de miolo moi compacto sen apenas buratos, codia suave e branda, e o sabor moi lixeiramente graxo. Cócese en forma de pezas dun quilo ou en pezas pequenas (moletes e cornechos). Tamén é peculiar o roscón, típico da Semana Santa, que ten unha curiosa forma antropomorfa.

## Caldas de Reis na literatura popular 
* ''Saariño ten a sona/ de viños e de augardentes/ 'y de las muchachas guapas/ y de los hombres valientes'* . 
* *Viva Saar, Saariño,/ viva Saar anque morra,/ que Saar é boa terra/ eu quero que corra a sona* . 
* *Vexo Caldas, vexo Vigo,/ tamén vexo Pontevedra,/ vexo a ponte de Sampaio/ camiño da miña terra'' .

## Galería de imaxes 
## Parroquias 
## Lugares de Caldas de Reis 
Para unha lista completa de todos os lugares do concello de Caldas de Reis vexa: Lugares de Caldas de Reis.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Caldas de Reis, Riasbaixas.org
* Web Oficial do Concello de Caldas de Reis
* Web Non Oficial do Concello de Caldas
* Grupo en Flickr sobre Caldas de Reis