Ceca de Aquileia

A **ceca de Aquileia** foi un obradoiro monetario do Imperio Romano en funcionamento na antiga cidade de Aquileia, na costa do mar Adriático. Foi establecida polo emperador Diocleciano ca. 294-296 e mantivo a súa actividade, con longas interrupcións, ata o seu pechamento definitivo nos inicios do mandato de Valentiniano III (425-437).

## A ceca no seu contexto histórico 
### Período tetrárquico e Guerra Civil (294-324) 
En 312, durante a guerra civil (306-324), Constantino I reuniu un grande exército e dirixiuse a Italia a través dos Alpes e, logo de derrotar a Maxencio dúas veces consecutivas, puxo en asedio e, posteriormente, ocupou Aquileia, ata someter toda a Italia setentrional. Coa posterior e definitiva vitoria sobre Maxencio na Batalla da Ponte Milvio, en 312, toda Italia pasou a estar baixo o control de Constantino, o que constituíu o inicio dun novo período nas emisións monetarias.

A ceca de Aquileia foi establecida durante a tetrarquía de Diocleciano, cando Maximiano, logo de se converter en *Augusto* de Occidente, escolleu como a súa capital inicialmente *Mediolanum* (290-291) e posteriormente Aquileia (294-296). funcionou nos seus primeiros momentos con tres oficinas ou obradoiros, e os seus traballadores iniciais deberon ser traídos desde a ceca da capital da Antiga Roma.]]

En 293, Diocleciano levou a cabo unha reorganización territorial e funcional no Imperio, que dividiu en catro partes co fin de facilitar as operacións militares. Neste contexto, nomeou a Galerio como o seu césar no Oriente, e Maximiano fixo o mesmo con Constancio Cloro para Occidente. As catro áreas configuráronse deste xeito:

* A Diocleciano correspondéronlle as provincias orientais de Exipto (capital: Nicomedia).
* Galerio ocupouse das provincias balcánicas (capital: *Sirmium*).
* Maximiano gobernaba Italia e a África setentrional (capital: *Mediolanum*). 

#### Segunda tetrarquía (305-306) 
[miniatura|*[Follis* cuñado ca. 305-306 na **ceca de Aquileia** a nome de Galerio.]]
Neste segundo período, a ceca de Aquileia produciu moedas de ouro e de bronce, aínda que non hai constancia de que existan tamén cuñaxes de prata.

O 1 de maio de 305, Diocleciano e Maximiano abdicaron. e proporcionáballes a potestade de nomear os seus propios sucesores (os novos césares): Galerio elixiu a Maximino Daia, e Constancio Cloro escolleu a Flavio Valerio Severo. Porén, parece que pouco despois o mesmo Constancio Cloro renunciou a parte dos seus territorios (Italia e África) Este sistema de sucesión mantívose inalterado ara a morte de Constancio Cloro en *Eboracum* o 25 de xullo de 306.

#### Terceira tetrarquía (306-308) 
[miniatura|*[Follis* cuñado ca. 306-307 na **ceca de Aquileia** a nome de Flavio Severo.]]
Neste terceiro período, a ceca de Aquileia cuñou moedas de ouro e de prata, aínda que en cantidades reducidas.

Coa morte de Constancio Cloro, o sistema entrou en crise: o fillo ilexítimo do emperador defunto, Constantino, foi proclamado césar* A cidade estaba moi ben fortificada, o que levou a Maximiano a ofrecer unhas condicións para a entrega, que Severo aceptou: foi preso, aínda que finalmente resultou asasinado.

O 11 de novembro de 308 tivo lugar un encontro en *Carnuntum*, no Danubio superior, no que participaron Galerio, como organizador, Maximiano e Diocleciano. Nesta ocasión organizouse unha cuarta tetrarquía: Maximiano viuse obrigado a abdicar, en tanto que Constantino foi degradado novamente a césar, e Licinio, un leal compañeiro de armas de Galerio, foi nomeado augusto de Occidente.

#### Cuarta tetrarquía (308-311) 
[miniatura|*[Follis* cuñado en 309 na **ceca de Aquileia** a nome de Maxencio.]]
A ceca de Aquileia produciu nesta cuarta etapa da súa existencia moedas de ouro e de prata, polo menos desde o outono de 307 ata a fin de 309.

O cuarto período tetrárquico comezou o 11 de novembro de 308 e rematou o 5 de maio de 311, cando Galerio morreu e Maximino Daia se apoderou do Oriente, deixando so a Licinio o Ilírico. Italia, incluídas as cecas alí establecidas, ficaron en mans do usurpador Maxencio, fillo de Maximiano.

#### Quinta tetrarquía (311-313) 
A produción da ceca de Aquileia durante a quinta tetrarquía parece que se limitou á cuñaxe dun múltiplo con valor dun sólido e medio, en ouro, sen emisión ningunha de prata, polo menos desde outubro de 312 ata maio de 313.

[miniatura|*[Follis* cuñado ca. 312-313 na **ceca de Aquileia** a nome de Constantino I.]]

O Imperio Romano dividiuse, unha vez máis, en catro partes: Maximino Daia e Licinio gobernaban en Oriente, Constantino e Maxencio en Occidente. En realidade, pouco despois Maximino, Constantino e Licinio uniron as súas forzas para derrotar o primeiro dos catro augustos: Maxencio, que agora era dono de Italia e África. Así as cousas, en 312, Constantino reuniu un grande exército co que avanzou cara a Italia a través dos Alpes, Coa súa morte, toda Italia pasou a estar controlada por Constantino. coas miras postas na eliminación do terceiro emperador, Maximino Daia. Licinio enfrontouse con el na batalla de *Tzirallum* o 30 de abril dese ano. 

Maximino Daia, morreu en agosto.

#### Diarquía Constantino-Licinio (313-324) 
[miniatura|*[Follis* cuñado en 322 na **ceca de Aquileia** a nome de Constantino I.]]
[esquerda|miniatura|167x167px|[Anverso dun múltiplo de sólido cuñado en 319 na **ceca de Aquileia** a nome de Licinio.]]
Con Constantino retomáronse xa en 313 as cuñaxes de moeda de bronce no terceiro obradoiro da ceca de Aquileia, en tanto que a emisión de moeda de prata practicamente non existiu e a de ouro foi ocasional, ata a reforma monetaria de Constantino de 318, cando se introduciu o sólido como unidade áurea. os seus augustos chegaron un acordo e asinaron unha tregua (o 1 de marzo de 317). Licino tivo que entregarlle o Ilirio a Constantino. A cambio Licinio obtivo a posibilidade de gobernar autonomamente a súa parte do Impero, polo que xurdiron dous reinos separados, moi arredados do proxecto tetrárquico de Diocleciano, que prevía a unidade do Imperio. Coa fin da hostilidade entre os dous augustos elevaron ao rango de césares os seus respectivos fillos: Crispo (a quen se lle confiou a Galia) e Constantino II (fillos de Constantino), e Licinio II (de Licinio). 

Porén, anos máis tarde produciuse a confrontación final, cando en 323 unha horda de godos que decidiran cruzar o Danubio, intentaron arrasar os territorios romanos da Mesia inferior e da Tracia. Constantino, informado da situación, marchou contra eles e penetrou nos territorios do outro augusto, Licinio, de quen recibiu unha serie de protestas oficiais, e finalmente ambos acabaron por enfrontarse nunha guerra civil. En 324 houbo unha serie de batallas favorables a Constantino (Adrianopolis, Bizancio, Helesponto e Crisopolis) que levaron a Licinio a entregarse ao seu rival, quen inicialmente o enviou ao exilio como cidadán privado a Tesalónica, aínda que foi asasinado o ano seguinte. 

Constantino converteuse, xa que logo, no único gobernante do mundo romano. Por tal motivo, nas moedas cuñadas nos anos seguintes celebrouse a reunificación do Imperio coa inclusión da lenta RESTITUTOR ORBIS.

### Dinastía constantiniana (325-363) 
A partir do mandato de Constantino I o Grande e ao longo de todo o século IV intensificouse a presenza imperial en Aquileia e déronse numerosos enfrontamentos sanguentos que resolveron disputas fratricidas, como a producida entre Constantino II e Constante I en 340, ou entre Constancio II e Magnencio en 351-352.

A ceca de Aquileia foi inicialmente pechada por Constantino en 324, aínda que o mesmo emperador a reactivou unha década despois, en 334. Os seus tres obradoiros continuaron a cuñar moeda posteriormente ata 364, cando un deles foi clausurado.*', coa tarefa principal de defender esas provincias dos godos, que as ameazaban coas súas incursións. Deste xeito, Constantino dividiu o Imperio en catro partes, tres para os seus fillos e unha para o seu sobriño. O nomeamento de Dalmacio, porén, debeu atopar a oposición do exército, que revelou a súa preferencia polo acceso da liña dinástica directa ao trono.

#### Fillos e netos de Constantino (337-363) 
[miniatura|Fracción de *[follis* cuñado ca. 336-337 na **ceca de Aquileia** a nome de Dalmacio César.]]

A situación logo do falecemento de Constantino o 22 de maio de 337, mentres estaba a preparar unha campaña militar contra os sasánidas, presentaba un poder repartido entre os seus fillos e o seu neto, todos co título de César. Deles, Constancio II (337-361), implicado na supervisión das fortificacións fronteirizas no norte de Mesopotamia, regresou axiña a Constantinopla, onde organizou os actos funerarios do seu pai; con este xesto reforzou os seus dereitos como sucesor e obtivo o apoio do exército, compoñente fundamental da política de Constantino.

Durante o verán de 337 o exército masacrou os membros masculinos da dinastía constantiniana e outros membros destacados do Estado, e apenas sobreviviron os tres fillos de Constantino e dous dos seus sobriños pequenos (Galo e Xuliano, fillos do seu medio irmán Xulio Constancio) . As motivacións deste masacre non son claras: segundo Eutropio, Constancio non estaba entre os seus promotores, aínda que o certo é que non amosou oposición nin condenou os asasinatos. No entanto, para Zósimo o organizador foi Constancio. En setembro do mesmo ano, os tres césares restantes (Dalmacio fora vítima da purga) reuníronse en *Sirmium*, en *Pannonia*, onde o 9 de setembro foron aclamados emperadores polo exército e repartiron entre eles o Imperio: Constancio viu recoñecida a súa soberanía sobre o Oriente.

A división do poder entre os irmáns non durou moito: Constantino II morreu en 340, mentres intentaba derrocar a Constante I; en 350, Constante foi derrocado polo usurpador Magnencio, e pouco despois Constancio II converteuse no único emperador, e reuniu unha vez máis o Imperio en 353). A partir de aí veu un período de 25 anos de guerras nos límites orientais contra os sasánidas, primeiro baixo Constancio II e despois baixo Xuliano (entre 337 e 363).

En 361, Xuliano foi proclamado Augusto, César na Galia. O seu goberno durou só dous anos, aínda que tivo unha grande importancia, tanto polos seus intentos de establecer un sistema relixioso politeísta (por iso se lle chamou o Apóstata) como pola campaña militar emprendida polos sasánidas.

As cuñaxes realizadas polos descendentes de Constantino en Aquileia producíronse unicamente en dous obradoiros.]]

No período valentiniano producíronse coidadas emisións nos tres metais, para o que se determinou unha transferencia de traballadores desde a ceca de Rávena en 402, logo da derradeira emisión alí de sólidos a nome de Arcadio e Honorio.

Estas décadas caracterizáronse por episodios de usurpación alternados na cidade de Aquileia: Teodosio I derrotou a Magno Máximo (en 388), e Valentiniano III matou a Xoán Primicerius no circo de Aquileia (en 425). Este último, consonte algúns autores, podería ser o derradeiro de funcionamento da ceca de Aquileia, e outras a nome de Valentiniano III (de 425-452) que suxerirían un pechamento posterior. 

## Edificio 
As investigacións arqueolóxicas aínda non localizaron con certeza o antigo edifico da ceca de Aquileia. Consonte o que sucedeu paralelamente coa ceca de *Mediolanum*, a outra capital do período tetrárquico, resulta previsible que se situase non lonxe do foro. 

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Cecas da Antiga Roma

### Bibliografía 
#### Fontes primarias 
* *Annales Valesiani.*
* Aurelio Víctor, *De Caesaribus*, XXXIX e XLI; *Epitome*, XLI; *De Viris Illustribus*.
* *Codex Theodosianus*.
* Décimo Magno Ausonio, *Ordo urbium nobilium*.
* Eusebio de Cesarea. *Historia Ecclesiae**.*
* Eutropio. *Breviarium historiae romanae*.
* Lactancio, *De mortibus persecutorum.*
* Orosio. *Historiarum adversum paganos libri VII*.
* *Panegyrici latini*.
* Plinio o Vello, *Naturalis Historia*, III.
* Procopio de Cesarea. .
* Sócrates Escolástico. *Historia Ecclesiastica*.
* Sozomeno. *Historia Ecclesiastica*.
* Xordanes. Getica.
* Zonaras. *Epitome Historiarum*, VIII e XII.
* Zósimo. *Historia nova*, I-II (tradución inglesa do libro II).

#### Fontes historiográficas modernas 
* Barnes, T. D. (1982). *The New Empire of Diocletian and Constantine.* Harvard University Press. ISBN 9780674280670
* Bertacchi, L. (1990). *"*Aquileia: l'organizzazione urbanistica". En Sena Chiesa, G. ''Milano capitale dell'Impero romani (286-402 d.C.)*. Ed. Silvana. Milán. Páxinas 209-212.
* Bury, J. B. et al. (1925). *The Cambridge Ancient History*, Volume XIII, *The Late Empire 337-425*. *Cambridge University Press''. ISBN 0-521-30200-5
* Gorini, G. (1985). "Le monete di Aquileia nella Dalmazia e nell'Illirico". En *Antichità Altoadriatiche* ''XXVI. Aquileia, la Dalmazia e l'Illirico*. Vol. II. 1985. Edizioni Università di Trieste.  Páxinas 525-544.
* Horst, E. (1987). *Costantino il grande.* Milán. Rusconi.
* Humphrey, J. H. (1986). *Roman Circuses*. B. T. Batsford. ISBN 9780713421163.
* (RIC): *Roman Imperial Coinage* (1923-1994). 10 volumes.
* Ulrich-Bansa, O. (1934-1947). "Note sulla zecca di Aquileia romana". En *Aquileia nostra*: Vol. V-VI (1934-1935), páxinas 3-30); VI-VII (1936-1937), páxinas 77-100; VIII-IX (1938-1939), páxinas 1-20); X (1939), páxinas 37-64; XVIII (1947), páxinas 3-12.
* Whittaker, C. R. (1997). *Frontiers of the Roman Empire. A social and economic study''. Johns Hopkins University Press. ISBN 978-0801857850