Menstruación

**Menstruación**, **período** ou **regra** é o fenómeno fisiolóxico que se presenta nun corpo san desde a puberdade até a menopausa. Consiste na expulsión dos óvulos non fecundados, en forma de fluxo hemático, ao final de cada ciclo menstrual. O óvulo procede da cavidade uterina e sae pola vaxina. Son perdas de pequenas cantidades de sangue, mais continuas durante tres ou cinco días. Porén, considérase normal un período entre dous e sete días. É común que os primeiros días o fluxo sexa máis abundante e vaia diminuíndo co paso dos días. A cantidade de sangue do ciclo menstrual é variábel, mais a media é duns oitenta mililitros. A menstruación está regulada polas hormonas femininas.

Normalmente o ciclo da menstruación dura uns 28 días, malia poder ser variábel. Coa idade, os ciclos menstruais vanse volvendo máis regulares. Non se adoita menstruar durante o embarazo ou a lactación.

A menarquía é a primeira regra, que se produce na puberdade, aproximadamente entre os 10 e 16 anos. Porén, esta pode verse afectada por múltiples factores, mesmo polo hábitat xeográfico. Por exemplo, en zonas de clima temperado chega antes a maduración sexual. Entre os 45 e os 55 anos, o corpo deixa de producir óvulos e, xa que logo, de menstruar, o que se coñece como menopausa.

## Ciclo menstrual 
O ciclo menstrual é o proceso en que se desenvolven os óvulos. Prodúcense unha serie de cambios dirixidos ao estabelecemento dun posible embarazo. O ciclo iníciase o primeiro día da menstruación e remata o día anterior ao comezo da seguinte menstruación. A súa duración media é de 28 días.

### Fase ovárica ou proliferativa 
miniatura|220px|Un ovario a piques de expulsar un óvulo.
[miniatura|220px|Esquema do ciclo ovárico: (2) maduración do [Folículo de Graaf|folículo ovárico, que en (3) xa está maduro. En (4) expulsa o óvulo mentres que o que queda do folículo, en (5), forma o corpo lúteo, que se vai deteriorando (6)).]]

Esta fase ten como elemento fundamental o folículo. O seu desenvolvemento e maduración presenta tres características básicas:
* **Selectividade**: o folículo destinado a ovular procede dunha ampla gama de folículos en crecemento, que do mesmo xeito, procede doutro subconxunto de folículos primordiais que se atopan en repouso e que se formaron durante o proceso embrionario e fetal.
* **Continuidade**: a posta en marcha do desenvolvemento folicular é un proceso continuo, até que as reservas están exhaustas.
* **Regularidade**: o desenvolvemento folicular é un proceso regular e ordenado, cun índice constante de folículos que abandonan a reserva nunha unidade de tempo. Isto significa que o ovario é un sistema regulado e coordinado, de maneira que o inicio do crecemento folicular realízase en intervalos de tempo regulares.

Durante a primeira metade do ciclo menstrual, os niveis de estróxenos crecen e fan que o recubrimento do útero creza e se amplíe. Como resultado da hormona estimulante dos folículos un óvulo empeza a madurar nos ovarios. Ao redor do día 14 nun ciclo medio de 28 días, un aumento na hormona luteinizante fai que o ovo abandone o ovario. Este proceso chámase *ovulación*. A literatura científica asegura que a acción das gonadotropinas hipofisarias é fundamental.

### Fase uterina ou secretora 
Durante a segunda metade do ciclo menstrual, o ovocito comeza a desprazarse a través da trompa de Falopio cara ao útero. Os niveis de proxesterona aumentan, o que axuda a preparar o recubrimento do útero para o embarazo. Se o óvulo é fecundado por un espermatozoide e se adhire á parede do útero, comeza un embarazo. No caso contrario, os niveis de estróxeno e proxesterona decrecen, e o recubrimento dilatado do útero é liberado durante o período menstrual.

Se o óvulo non é fecundado, este disólvese ou é absorbido polo corpo. Coa menstruación elimínase o endometrio ou a membrana mucosa que durante a fase proliferativa do ciclo menstrual recubría o útero para asegurar a aniñación do óvulo se se producise a fecundación.

#### Etapas 
Baixo a sucesiva acción hormonal (estróxenos e proxesterona), o endometrio segue un ciclo coas seguintes etapas:

* Do día 1 ao día 4: Etapa menstrual ou de **disgregación**. Os niveis hormonais diminúen e o recubrimento dilatado do útero no endometrio sepárase do resto do útero e desfaise.

* Do día 5 ao 13: Etapa proxestacional ou **secretora**. Aumentan os niveis de proxesterona. O endometrio, completamente desfeito, é expulsado como un fluído similar ao sangue: a regra ou menstruación.

* Do día 14 ao 28: Etapa estroxénica ou **proliferativa**. Aumentan os niveis de estróxenos. A capa de mucosa que recobre o útero vaise facendo cada vez máis grosa para acoller o feto no caso dun posíbel embarazo. Se o óvulo é fecundado, producirase un embarazo e comezará un ciclo diferente: o do embarazo, o parto e o posparto. O habitual é que o óvulo non consiga ningún espermatozoide. Nese caso, rematada esta fase, o útero volve á etapa inicial, a de disgregación.

## O fluxo vaxinal durante o ciclo menstrual 
A cantidade e o aspecto do fluxo vaxinal varían en coordinación coa menstruación. Xusto despois da menstruación, o fluxo é escaso, e vai aumentando conforme se achega o período de ovulación. Neste período é elástico e cristalino, similar á clara de ovo. Na segunda parte do ciclo menstrual, é menos abundante, máis espeso, escuro e adherente. Trala ovulación, a cantidade comeza a diminuír até o inicio do novo ciclo.

A literatura científica mostra que se manifestan fluxos vaxinais anormais e/ou patolóxicos de xeito exacerbado en certos momentos do ciclo. Antes da menstruación, cando diminúe o pH do fluxo, é especialmente propenso á proliferación de fungos. Ás veces, xa que logo, o momento do ciclo menstrual pode agochar a sintomatoloxía dun fluxo vaxinal patolóxico.

## Ciclo sexual, ciclo menstrual e ciclo ovárico 
Un ciclo menstrual iníciase o primeiro día do sangrado e termina o primeiro día da seguinte regra. A maioría dos ciclos menstruais oscilan entre os 28 e os 32 días. A menstruación adoita durar entre 5 e 7 días, mais tanto esta como a duración do ciclo menstrual poden presentar unha gran variabilidade.

A literatura científica mostra que, en condicións normais de madurez sexual, a vaxina sofre cambios baixo a acción hormonal. Estes repítense de forma periódica e permiten coñecer as diversas fases do ciclo. A colpocitoloxia é a técnica que permite unha fiel representación das oscilacións hormonais fisiolóxicas do ovario e un dos medios máis fáciles para seguir a cronoloxía do ciclo. A intensa actividade do epitelio da vaxina dá lugar a unha descamación constante, mais variábel, nos tipos celulares segundo o momento que se estuda, descamación que constitúe a base principal do contido vaxinal fisiolóxico.

Os **ciclos sexuais** son un conxunto de cambios dunhas catro semanas de duración que dependen de dous ciclos interrelacionados: o **ciclo ovárico** e o **ciclo uterino**. O ciclo uterino, ou ciclo menstrual, está controlado polo ciclo ovárico a través das hormonas ováricas: o estróxeno 17β-estradiol, secretado polo folículo ovárico e polo corpo lúteo, e a proxesterona, secretada polo corpo lúteo ou corpo amarelo.

## Ciclo da fertilidade 
### Puberdade e primeiras menstruacións 
[thumb|Cambios físicos na puberdade: O estado **I** é aínda a [neno|infancia, antes da puberdade, que comeza en **II**, o **III** é o do *estirón*, que adoita preceder á menarquía ou primeira regra, e o **V** é xa a etapa adulta. A partir do **III** tamén adoita empezar a aparecer o acne.]]

A puberdade é o conxunto de cambios no corpo e na cabeza dunha crianza, co fin de que poida ser capaz de reproducirse., Este feito ten especial relación coa cultura. 

O obxectivo da puberdade é que o corpo estea completamente maduro desde o punto de vista fisiolóxico. As nenas chegan á puberdade antes cós nenos, malia teren un aparato reprodutor máis sofisticado. Para que se poida producir o embarazo, as cadeiras fanse máis anchas. A fecundación está ligada á sexualidade, polo que os cambios hormonais ou doutro tipo relacionados coa fecundidade e a sexualidade son os que forman parte da puberdade..

Tampouco debe confundirse coa dismenorrea, a dor intensa no abdome e nos riles que a muller pode sentir na menstruación ou nos momentos previos da mesma.

Como tratamento paliativo poden ser necesarios analxésicos ou antiinflamatorios. Unha boa hixiene pode paliar estes síntomas. Tamén poden contribuír hábitos como unha inxesta moderada de estimulantes, evitar o tabaco ou o exercicio físico moderado. É aconsellábel seguir unha dieta sa, alta en aceite de oliva, froitos secos e vexetais de folla verde como espinacas, acelgas ou leitugas, pois posúen unha elevada concentración de vitamina E. Está comprobada a eficacia de suplementos orais de vitamina E no tratamento da dor dos seos. O consumo de peixes enlatados como o atún ou as sardiñas, así como de xema de ovo e leite, ricos en vitamina D e calcio, permiten a adquisición de nutrientes que poden contribuír a aliviar a sintomatoloxía. O magnesio presente en alimentos como a carne, o marisco ou o leite, participa na relaxación muscular en xeral e do útero en particular, cuxa contracción produce dor durante a síndrome premenstrual. A asociación de vitamina B6 e magnesio demostrou ser eficaz contra a ansiedade, un dos malestares psicolóxicos da síndrome. Unha dieta pobre en sodio (sal) e rica en potasio combate a retención de líquidos.

#### Dor menstrual 
A dismenorrea é unha dor moi intensa localizada no abdome, os ovarios, a pelve e os riles. Persiste uns días durante a menstruación, un ou dous días antes desta ou até un ou dous días despois. É máis habitual nas primeiras regras, e tamén en regras moi irregulares. Pode ir acompañada de mareo, náuseas ou vómitos, trastornos estomacais como a diarrea ou o estrinximento e, en menor medida, de dor de cabeza. Outros síntomas inclúen tensión mamaria, dor de costas ou de abdome, cambios no apetito, acne, palpitacións, insomnio, rixidez muscular, asma, depresión, cansazo ou intranquilidade. Estes adoitan aparecer nos días previos á menstruación e desaparecen coa hemorraxia.

A causa de dismenorrea varía en función de se é primaria ou secundaria:

* **Dismenorrea primaria**: As contraccións uterinas anormais son resultado dun desequilibrio químico no corpo.
* **Dismenorrea secundaria**: Normalmente ten causas como a endometrite, aínda que pode ser debido a unha enfermidade inflamatoria pelviana, fibromas uterinos, tumores ou pólipos na cavidade pelviana. Outras causas poderían ser un aborto, un embarazo anormal (ectópico), *Mittelschmerz* ("dor da metade do ciclo") ou malformacións xenitais (hime imperforado). Non se poden descartar causas gastrointestinais, músculo-esqueléticas ou psicolóxicas.

### Últimas menstruacións e menopausa 
A menopausa defínese como unha crise endócrina e vexetativa. Caracterízase por unha serie de fenómenos que afectan a todo o organismo, debidos primordialmente á claudicación ovárica.

A fertilidade da muller comeza a diminuír cara aos trinta anos, até que é practicamente nula ou se detén definitivamente. Por este feito, o propio corpo detén a produción de óvulos, xa que os ovarios son incapaces de responder ás gonadotropinas.

## A menstruación na sociedade 
A UNFPA (Fondo de Poboación das Nacións Unidas) instaurou o 28 de maio como *Día Mundial da Hixiene Menstrual* co obxectivo de mostrar a menstruación como un proceso biolóxico absolutamente normal, para que as mulleres vivan este momento sen medos nin vergoñas, sen sentirse repudiadas ou excluídas e sen ser tratadas dunha maneira inferior. A data do 28 do 5 escolleuse porque o ciclo menstrual adoita ter unha duración de 28 días e a menstruación unha duración media de 5 días .

### Hixiene 
No mundo occidental moderno, as mulleres usan elementos externos para impedir que o fluxo hemático manche e se produzan derramamentos na roupa que levan posta. Algúns deles son as compresas, tanto de tea (lavábeis) como de papel ou plástico (descartábeis), os tampóns ou a *copa menstrual*.

### Sincronía menstrual 
A **sincronía menstrual** é un coñecido fenómeno  que se adoita observar en grupos de mulleres que comparten moito tempo xuntas, como en internados ou en pisos compartidos. Consiste en que, pasados uns meses, esas mulleres tenden a ter a regra á vez. Pode darse tanto en grupos grandes como pequenos, mais nos que haxa sempre as mesmas mulleres, independentemente da idade. Con todo, hoxe non se explica este fenómeno nin que función concreta poden ter os ciclos menstruais uniformes. Algúns estudos confirman que unha causa son as feromonas emanadas polas mulleres e que son captadas polo olor. Segundo unha teoría, a sincronía menstrual é un mecanismo relacionado coa maximización da reprodución, co fin de que a maior cantidade posíbel de mulleres poidan quedar convivir durante o embarazo, o parto e o posparto.

### Tabús sobre a menstruación 
Co paso do tempo foise sabendo do seu funcionamento mediante feitos científicos. Con todo, os homes sempre se preocuparon sobre o estraño e misterioso fenómeno que é a menstruación, o que deu pé, e aínda o fai, a un gran número de tabús moi establecidos.

Antigamente dicíase que a muller era impura e indigna durante a menstruación. En consecuencia, tiñan vetado o acceso a lugares de culto. Non só a muller se consideraba impura senón tamén o seu leito, os lugares onde se sentara e as cousas que tocara.

Ademais prohibíaselles tocar alimentos e debían deitarse cos animais, separadas dos homes.  Nalgunhas culturas, asocian a vulva cunha ferida e a menstruación co sangue que lembra periodicamente a existencia dela.

Na España do nacionalcatolicismo era tabú pronunciar palabras como *regra* ou *compresa*. Considerábase que unha muller menstruante non se podía lavar ou facer certas actividades, especialmente sexuais. Tamén se cría que as bragas debían ser de cor branca, e que os produtos de hixiene intravaxinais e os anticonceptivos eran obscenos ou estaban relacionados coa prostitución.

Hoxe en día, moitas mulleres son educadas para que teñan vergoña de, por exemplo, estaren menstruando, de usaren compresas ou tampóns ou de teren "medo de mancharse",

Por outra banda, o feito de que unha muller acade a menopausa é aínda hoxe un insulto a elas. Como consecuencia, tamén supón un feito fisiolóxico difícil de asumir.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Comparato, M. R. *Ginecología en esquemas* (11-12, 30-38, 99-110).
* Debuse, M. *Curso Crhas de Mosby: Lo esencial en aparato endocrino y reproductor* (17-24, 77-88).
* 
* Gori y Laruss, A. *Ginecología de Gori* (49-87, 512-522).
* Guyton-Hall *Tratado de fisiología médica* (1115-1129).
* '"El Manual Merck*, 10a. ed. (Edición del Centenario) (1938, 1948-1950).
*
*
* 
* Rakel, P. (2005). *Conn’s Current Therapy*. 57th. ed. Philadelphia, PA: WB Saunders (1291-1293).
* Stenchever, A. (2001). *Comprehensive Gynecology.'' 4th. ed. St. Louis, MO: Mosby (1109-1119).
*

### Outros artigos 
* Amenorrea
* Ciclo menstrual
* Ovario
* Ovulación
* Endometriose

### Ligazóns externas 
*"Menstruación" en MedLine Plus
*El camino rubí (blog) 
*Guía da Clínica Mayo