Su Song

, nome de cortesía Zirong (子容), nado en 1020 e finado o 19 de xuño de 1101, foi un erudito chinés que se especializou como enxeñeiro, poeta, naturalista, anticuario e embaixador da dinastía Song (960-1279).
Song foi o enxeñeiro que elaborou a torre de reloxo na Idade Media na cidade de Kaifeng, que funcionaba por medio dun sistema hidráulico. Ademais, empregou un mecanismo de escape. O mecanismo de escape que Song utilizou foi inventado polo monxe budista Yi Xing, e foi no ano 725 cando o goberno de Liang Lingzan o fixo funcionar co mecanismo de funcionamento da esfera armilar, a pesar de que Song foi o primeiro en utilizar unha esfera armilar nun reloxo mecánico. Ademais, a torre de Song é a máis antiga en usar un sistema de cadeas de transmisión -chamado en chinés *ti tian* (天梯)-, ou «escaleira celestial», como se mostra no seu retrato de reloxaría. A torre de reloxo tivo 133 sistemas mecánicos diferentes para indicar e facer soar a hora. O tratado de Song que fala sobre a Torre de reloxo (Xinyi Xiangfayao (新 儀. 象 法 要)), está intacto dende a súa creación en 1902; da mesma maneira a publicación oficial impresa en 1904. O libro foi analizado por varios estudosos como Joseph Needham.

A estrutura máis famosa de Song foi desmantelada debido á invasión do exército Jurchen no ano 1127, e, aínda que se fixeron intentos para volver levantar a torre do reloxo, nunca se restableceu con éxito. Aínda que o tratado de Xiangfayao Xinyi foi o máis coñecido, Song tiña outros traballos compilados. Fixo un atlas con varios mapas das estrelas, mapas terrestres, así como un tratado de farmacoloxía. Neste último discutíronse temas relacionados coa mineraloxía, a zooloxía, a botánica e a metalurxia.

Tempo despois, os xesuítas europeos viaxaron á China; foi o caso Matteo Ricci e Nicolás Trigault, os cales nos seus escritos mencionaron brevemente os reloxos chineses que utilizaban un sistema de transmisión en cadea. Os primeiros visitantes europeos na China creron erroneamente que a tecnoloxía chinesa non pasaba da clepsidra, os reloxos de lume e os reloxos de sol Creron, polo tanto, que os mecanismos de reloxaría eran novos na China e que podería ser algo moi valioso que os europeos podían ofrecer. Aínda que non é tan prominente como o período da dinastía Song, hai textos contemporáneos da dinastía Ming (1368 -1644) que describen unha historia relativamente intacta dos deseños dos reloxos mecánicos na China dende o século XIII até o século XVI.

## Traxectoria 
esquerda|miniatura|Modelo a escala da Torre do reloxo astronómico.
### Carreira como erudito oficial 
Su Song naceu en Fujian, preto da cidade medieval Quanzhou. Do mesmo xeito que o seu contemporáneo Shen Kuo (1031-1095) Song foi un polímata e a vida de Song foi escrita polo seu colega máis novo, un estudante de Hanlin: Ye Mengde (1077–1148). Song, na súa mocidade chegou a dominar os exames provinciais e chegou á cima da lista dos nomeados para escribir o mellor ensaio sobre os principios xerais e a estrutura do calendario chinés. Dende moi novo, o interese pola astronomía e a ciencia do calendario, levárono por un camiño para ser distinguido como un burócrata erudito. No seu tempo libre gustáballe escribir poesía, mesma ferramenta que empregou para encomiar as obras dos artistas como Li Gonglin (1049-1106). Tamén era anticuario e coleccionaba obras de arte antigas da dinastía Song.

En canto á política, Song alcanzou o posto de embaixador e presidente do Ministerio de Persoal na capital de Kaifen, e tamén era coñecido como experto en administración e finanzas. Despois de servir no Ministerio de Persoal, converteuse en ministro de xustiza no ano 1086. Foi nomeado como distinguido director da «Academia de Ilustres Académicos», onde en 1063 editou, redactou e agregou un prefacio da obra clásica *Huainanzi* da dinastía Han (202 a. C.-220). Ao final, Song subiu ao posto de vicepresidente da chancelería chinesa. Entre as moitas posicións honorables e títulos outorgados, Song foi un dos titores do herdeiro suplente ao Imperio chinés. Na corte, optou por distanciarse das rivalidades políticas dos conservadores, encabezada polo primeiro ministro Sima Guang (1019-1086), e os reformistas encabezados polo primeiro ministro Wang Anshi (1021-1086), aínda que moitos dos seus colaboradores foron de acción conservadora. En 1077 foi enviado nunha misión diplomática cara ao norte da China, á dinastía Liao dos kitán. O intercambio de ideas sobre a ciencia do calendario foi o principal punto tratado, xa que os Liao crearon o seu propio calendario no ano 994. Song, comentou ao emperador da súa rexión, cun pouco de vergoña, que o calendario dos kitán era un pouco máis preciso que o del, dando lugar á imposición de multas e castigos por parte da Oficina de Astronomía e Calendario. En 1081 o tribunal instruíu a Song para compilar nun libro, a historia diplomática das relacións Liao-Song, unha tarefa complexa, que unha vez rematada constou de 200 volumes. Co seu amplo coñecemento na cartografía, Song foi capaz de resolver unha disputa fronteiriza entra as dinastías Liao e Song.

### Astronomía 
[miniatura|Mapa das estrelas coa [proxección cilíndrica equidistante, a partir do tratado *Xinyi Xiangfayao*.]]
Song creou un atlas xeográfico (en cinco mapas por separado) que tiña os fusos horarios entre os *Xiu* (mansións lunares) que forman os meridianos astronómicos, con estrelas marcadas nunha proxección cilíndrica equidistante en cada lado da liña ecuatorial, e polo tanto, estaba ben realizado coas distancias ao norte polar establecidas por Song. Doutra banda, Song posiblemente tomou vantaxe dos descubrimentos astronómicos do seu rival político e astrónomo contemporáneo Shen Kuo. Isto é así porque no cuarto mapa de estrelas, Song colocou a estrela polar entre Tian-shu (-350 graos) e a corrente polar, o que foi o cálculo máis preciso (en 3 graos) que Shen Kuo fixera ao observar a Estrela Polar nun período de tres meses co seu tubo de observación mellorado. Houbo moitos mapas estelares escritos antes que o libro de Song, pero a importancia destes libros é que teñen de forma impresa os mapas máis antigos de estrelas existentes.

### Farmacoloxía, botánica, zooloxía e mineraloxía 
miniatura|Su Song categorizou e describiu con precisión os atributos de moitos minerais.
En 1070, Su Song e un equipo de eruditos compilaron e editaron o *Tujing Bencao* ('Farmacopea Ilustrada", material orixinal dende 1058 até 1061), que era un tratado de botánica farmacéutica, zooloxía e mineraloxía. Na recompilación de información para o coñecemento farmacéutico, Su Song traballou con notables estudosos como Zhang Yuxi, Yi Lin, Dong Zhang e moitos outros. Este tratado documenta unha ampla gama de prácticas farmacéuticas, incluíndo o uso de efedrina como droga. Inclúe información valiosa sobre a metalurxia e as industrias do aceiro e do ferro durante o século XI chinés. Creou un enfoque sistemático para o uso dos diferentes minerais e o seu uso nas beberaxes medicinais, todas as formas coñecidas da mica para o seu uso curativo a través da dixestión. Escribiu sobre a fractura subconcoidea do cinabrio, as pegadas das vetas dos minerais e a descrición proporcionada dos seus cristais. Do mesmo xeito que o científico alemán Georgius Agricola, que escribiu que as vetas de minerais se formaban polas correntes de augas subterráneas, Su Song fixo declaracións similares pero co carbonato de cobre (II), e de igual maneira Bencao Rihua fíxoo co sulfato de cobre (I). De acordo con Edward Schafer, Su Song describiu con precisión a calidade traslúcida do rejalgar, a orixe de realgar dende as menas atopadas nos desfiladeiros rochosos dos ríos, que o seu molde resulta furado, que alcanza unha cor vermella escura, case violeta e que o mineral varía en tamaño, podendo ir dende o rango dun chícharo até o dunha noz. Tomando como evidencia a obra antiga de Cheng Hsuan (127-200), Song intúe que os médicos da dinastía Zhou utilizaban o realgar como medicamento para curar as úlceras. Crese que na época de Song os "cinco velenos" utilizados no imperio de Zhou eran o cinabrio, o realgar, a calcantita, o alume e a magnetita. O libro de Song foi copiado e conservado dentro do *Bencao Gangmu* da dinastía Ming (13681644) polo físico e farmacólogo Li Shizhen (1518-1593).

### Reloxaría e a enxeñaría mecánica 
Song compilou un dos mellores tratados chineses de reloxaría na Idade Media, tras rodearse dun séquito de notables enxeñeiros e astrónomos para axudalo en varios proxectos: *Xinyi Xiangfayao* (literalmente, «Fundamentos dun novo método para mecanizar a rotación dunha esfera armilar e un globo celeste»), escrito en 1092, foi o seu último traballo no ámbito da reloxaría e no traballo dos reloxos. Afortunadamente este libro foi feito con 47 diferentes ilustracións a gran detalle dos traballos mecánicos da súa torre do reloxo.

O proxecto máis grande de Su Song foi a torre do reloxo astronómico impulsada con auga de 12,19 m de altura, construído en Kaifeng; o modelo piloto de madeira completouse en 1088, os moldes de bronce en 1090, mentres que o traballo completo se terminou en 1094, no imperio de Zhezong de Song.
O emperador encargara anteriormente a Han Gonglian, secretario interino do Ministerio do persoal, dirixir o proxecto, pero polo liderado de Song, o proxecto foille entregado a el e non a Han Gonglian. En 1086 o emperador ordenou a Song que construíse o *Hun Yi* ou reloxo armilar, para que houbese un novo reloxo armilar na cidade. Song traballou coa axuda de Han Gong-lian, quen aplicou os seus extensos coñecementos matemáticos para a construción da torre do reloxo. Un modelo de madeira a escala da torre foi o primeiro que creou Song, e nel detallábanse as pezas da torre orixinal. Ao final a torre quedou con moitas características fascinantes, como o ser impulsada por auga, a rotación armilar no ámbito superior da torre, o seu peso de 10 a 20 toneladas, un globo celeste de bronce na parte superior colocado no centro de 1,37 m de diámetro, mecanicamente temporizado, manequíns en miniatura rotando vestidos con hanfus (roupa tradicional) que saían por unha porta para anunciar a hora do día mediante a designación da lectura de placas, o son das campás e dos gongs ou golpeando tambores, un uso sofisticado de engrenaxes oblicuos e un mecanismo de escape, así como unha fachada no exterior simulando un pagode chinés. Unha vez terminada, a torre foi chamada *Shui Yun Yi Xiang Tai* ou *Torre da esfera de accionamiento hidráulico cun globo*.

Joseph Needham escribe:
[miniatura|Mapa estelar da [Proxección cartográfica|proxección do polo sur, do globo celeste de Song, Xin Yi Xiang Fa Yao, 1092.]]
Anos despois da morte de Song, a capital de Kaifeng foi saqueada e tomada en 1127 polos yurchen da zona de Manchuria baixo o mando da dinastía Jin. A torre do reloxo foi desmantelada peza por peza polos yurchen, quen cambiaron as pezas orixinais para reconstruíla na actual Pequín. Con todo, debido á complexidade da torre, non foron capaces de reconstruíla novamente con éxito. O novo emperador Gaozong de Song, instruíu o fillo de Song, Su Xie, para que reconstruíse a torre de novo no seu lugar, e Su Xie púxose a traballar no estudo dos textos do seu pai, xunto con outros expertos na materia. Con todo, tampouco tiveron éxito na creación doutra torre do reloxo, convencéndose así Xie que o seu pai deixara deliberadamente algúns compoñentes esenciais fóra da súa obra escrita e diagramas para que outros non roubasen as súas ideas.

Como sinala o sinólogo e historiador Derk Bodde, o reloxo astronómico de Song non deixou lugar para que se dese unha nova xeración masiva de reloxos na China, xa que o seu traballo era en gran parte un esforzo patrocinado polo goberno exclusivo dos astrónomos e os astrólogos na corte imperial. A pesar disto, o legado de Song na mecánica non rematou coa construción da torre. No 1150, o escritor Xue Jixuan sinalou que existían catro tipos de reloxos nos seus días; a clepsidra, o reloxo de lume, o reloxo de sol e o reloxo de fondo rotatorio e mananciais. As regras da dinastía Yuan tiveron un grande interese nos avances da reloxaría mecánica. O astrónomo Guo Shoujing axudou a restaurar o antigo observatorio de Pequín en 1276, onde se deseñou unha esfera armilar con funcionamento hidráulico con tomas de reloxo aplicadas plenamente e facendo soar as horas. Complexos engrenaxes para reloxaría de orixe chinesa seguíronse usando na dinastía Ming con novos deseños impulsados polo poder da area no canto de auga para proporcionar unha forza motriz á transmisión da roda e algúns reloxos mings coa redución de engrenaxes dos reloxos de Song.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Reloxo de torre
* Reloxo de auga
* Tecnoloxía da dinastía Song
* Villard de Honnecourt
* George Graham
* Jean Froissart
* Dante Alighieri
* Zhang Heng
### Ligazóns externas 
* Su Song's Clock 1088
* Su Song en Encyclopædia Britannica
* Su Song at Bookrags.com