Bonito

[miniatura|dereita|Lámina n°46 do libro "Le règne animal distribué d'après son organisation" de [Georges Cuvier (Tomo 8, 2ª ed., 1828), na que se representa, abaixo, a especie *Thynnus brachypterus* (hoxe *Sarda sarda*).]]

O **bonito**, *Sarda sarda*, tamén coñecido en Galicia como **alistado**, **albacora**, **listado** e **serra**, é un peixe osteíctio da orde dos perciformes e familia dos escómbridos, mariño, de grande interese pesqueiro e gastronómico. É de carne rica en graxa (é un dos chamados peixes azuis).

Non é moi frecuente en Galicia, aínda que ás veces pode verse nas lonxas.
Captúrase principalmente nos mares Mediterráneo e Báltico. polo médico e naturalista alemán, Marcus Elieser Bloch, que está xeralmente considerado como un dos máis importantes ictiólogos do século XVIII, na súa monumental obra *Allgemeine Naturgeschichte der Fische* publicada en Berlin entre 1782 e 1795, en 12 volumes. Posteriormente foi reclasificado dentro do xénero *Sarda*.

### Sinónimos 
Ademais de polo nome orixinario que lle adxudicou Bloch, e do actualmente válido, ao longo do tempo a especoe foi coñecida polos sinónimos seguintes: 
miniatura|250px|Bonitos expostos á venda (aínda que aparezan etiquetados como atún).
* *Palamita sarda* (Bloch, 1793)
* *Pelamis sarda* (Bloch, 1793)
* *Pelamys sarda* (Bloch, 1793)
* *Sarda mediterranea* (Bloch & Schneider, 1801)
* *Sarda pelamis* Brünnich, 1768
* *Scomber mediterraneus* Bloch & Schneider, 1801
* *Scomber palamitus* Rafinesque, 1810
* *Scomber ponticus* Pallas, 1814
* *Scomber sarda* Bloch, 1793 (protónimo)
* *Thynnus brachypterus* Cuvier, 1829
* *Thynnus sardus* (Bloch, 1793)

### Etimoloxía 
O nome do xénero, *Sarda* (e o específico *sarda*), talvez deriva do latín tardío *sardina*, diminutivo de *sarda*, termos probablemente de orixe grega: σάρδη *sárdē*, σαρδήνη *sardénē*, σαρδῖνος *sardĩnos*. Tradicionalmente asóciase o termo coa illa mediterránea de Sardeña (en latín *Sardinia*, en grego antigo Σαρδώ *Sardó*), cerca da que probablemente se capturarían estes peixes.

## Características 
[miniatura|250px|Exemplar capturado preto de [Bermeo.]]

De corpo alongado, fusiforme, lixeiramente comprimido, a súa cabeza é cónica, coa boca terminal, grande, e con numerosos dentes cónicos. Os ollos son relativamente grandes.As aletas pectorais son pequenas, as dorsais alongadas, non falciformes (é dicir, en forma de fouciño); a primeira longa, con de 20 a 23 raios espiñosos, e a caudal gallada, con pedúnculo provisto de dúas series de pínnulas (unha dorsal e outra ventral) e de dúas quillas laterais. O dorso é de cor azul escura sobre o que destacan, no adulto, entre 7 e 10 bandas lonxitudinais, estreitas, negras, lixeiramente oblicuas; o ventre e a parte inferior dos costados son dun prateado case branco. Os individuos novos presentan de 10 a 12 bandas transversais escuras. Ten o corpo cuberto de pequenas escamas, agás na zona pectoral. Non posúe vexiga natatoria.
Distribúese polo Atlántico tropical, chegando até o golfo de Biscaia, e no Mediterráneo.Pode acadar até 90&nbsp;cm de lonxitude e 10&nbsp;kg de peso, pero nas nosas costas non pasa dos 60&nbsp;cm e de 1 a 4&nbsp;kg.

## Bioloxía 
miniatura|250px|Exemplar xuvenil.
### Hábitat e distribución 
É unha especie peláxica que habita en cardumes preto das costas en todo o océano Atlántico,

### Nomes galegos 
En galego existe bastante confusión sobre o nome desta especie. No *dicionario da RAG en liña* a definición de **bonito** é ambigua: «Peixe da familia dos escómbridos de corpo alongado, tamaño grande e xeralmente de cor azul escura prateada, que se consome fresco ou en conserva e do que existen varias especies. *Algúns bonitos caracterízanse por ter bandas negras e prateadas no ventre. O bonito é un peixe común no Atlántico*», —hoxe coñecida cientificamente como *Thunnus alalunga*—, mentres que para o *Diccionario enciclopédico galego universal* é *Sarda sarda*. Loxicamente, tamén é *Sarda sarda* para o *Dicionario de galego* de Ir Indo, Porén, para o *Gran dicionario Cumio da lingua galega*, o *Gran dicionario Século21 da lingua galega* e máis o *Gran dicionario Xerais da lingua galega* o *bonito* é *Thunnus alalunga*.

Segundo Ríos Panisse, *Sarda sarda* coñécese como *alistado* en trece portos de Galicia, *albacora* en nove, *bonito* en seis , *listado* en tres, *serra* noutros tres, e *bonito alistado* nun (Abelleira). E para a outra "especie conflitiva", *Germo alalunga* (hoxe *Thunnus alalunga*), recolleu o nome de *bonito* nada menos que en corenta e nove localidades costeiras (ademais de *albacora* en catro, *mono* —ao pequeno— en dezaseis, e *surdo* en dúas.

Á outra especie, *Thunnus alalunga*, danlle os autores anteriormente citados os nomes de *bonito* e *bonito de ala larga*, *albacora*, e *bonito*.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Argiles, Alfredo: "El pez errante", en *El País*, 18.08.2007.
* Daviña Facal, L. (1999): *Lingua e ciencia*. Vigo: Edicións Xerais de Galicia. ISBN 84-8302-355-5. Artigos "¿Bonito, ou "Bonito do Norte?", pp.&nbsp;134–136, e "Alistados", pp.&nbsp;139–140.
* Lahuerta Mouriño, Fernando e Francisco X. Vázquez Álvarez (2000): *Vocabulario multilingüe de organismos acuáticos*. Santiago: Xunta de Galicia. ISBN 84-453-2913-8.
* March, Lourdes (1993): *La cesta de la compra*. Alianza Editorial, Madrid.
* Muus, Bent J.; Jørgen G. Nielsen; Preben Dahlstrøm e Bente O. Nyström (1998): *Peces de mar del Atlántico y del Mediterráneo*. Barcelona: Ediciones Omega. ISBN 84-282-1161-2.
* Nelson, Joseph S. (2006): *Fishes of the World*. John Wiley & Sons, Inc. ISBN 0-471-25031-7.
* Pivnicka, Karel e Cerny, Karel (1990): *El gran libro de los peces*. Susaeta Ediciones, Madrid.
* Ríos Panisse, M. C. (1977): *Nomenclatura de la flora y fauna marítimas de Galicia. I Invertebrados y peces.* Santiago: Universidad de Santiago de Compostela. ISBN 84-7191-008-X.
* Rodríguez Solórzano, Manuel; Sergio Devesa Regueiro e Lidia Soutullo Garrido (1983): *Guía dos peixes de Galicia*. Vigo: Editorial Galaxia. ISBN 84-7154-433-4.
* Rodríguez Villanueva, X. L. e Xavier Vázquez (1995): *Peixes do mar de Galicia. (III) Peixes óseos (continuación)*. Vigo: Edicións Xerais de Galicia. ISBN 84-7507-870-2.
* Solórzano, Manuel R[odríguez]; José L. Rodríguez, José Iglesias, Francisco X, Pereira e Federico Álvarez (1988): *Inventario dos peixes do litoral galego (Pisces: Cyclostomata, Chondrichthyes, Osteichthyes)*. O Castro-Sada, A Coruña: Cadernos da Área de Ciencias Biolóxicas (Inventarios). Seminario de Estudos Galegos, vol. IV. ISBN 84-7492-370-0
* Zudaire, Maite e Yoldi, Gema (2005): *Pescados y mariscos*. Eroski Publicaciones, Elorrio (Biscaia).

### Outros artigos 
* Bonito do norte
* Túnidos

### Ligazóns externas 
* Consumer.es
* Ministerio de Medio Ambiente y Medio Rural e Mariño 
* *Sarda sarda* (Bloch, 1793) en FishBase.	
* Hansen, Jorge Enrique (1986): Aspectos biológicos y pesqueros del bonito del Mar Argentino (Pisces: Scombridae: Sarda sarda).