Lingua abnaki

O **abnaki** (**Wôbanakiôdwawôgan**, en abnaki) é unha lingua algonquina oriental falada polo pobo abnaki no Canadá e nos Estados Unidos. O abnaki está clasificado como en perigo crítico polo Libro Vermello das Linguas Ameazadas da UNESCO.

## Historia 
O territorio tradicional dos abnakis abranguía os actuais estados norteamericanos de Maine, Nova Hampshire e Vermont, os abnakis chamábanno "Ndakinna" ("A nosa Terra"), os abnakis orientais vivían en Maine ao leste das White Mountains e os occidentais ó oeste das montañas que cruzan Vermont e Nova Hampshire, o seu número era aproximadamente de 30.000, 20.000 orientais e 10.000 occidentais. Á chegada dos europeos (1604), os abnakis víronse involucrados na guerra entre os franceses e os ingleses polo control do territorio onde vivían, tomando partido polos franceses. Ademais sufrían xa dende o século XVI das epidemias andazos traídas polos europeos, reducíndose o seu número ata 5.000 abanaquis occidentais e outros 5.000 orientais arredor do 1617, a tendencia seguiu ata 1676 no que absorben os refuxiados do sur de Nova Inglaterra desprazados polo asentamento de colonos, a guerra do rei Filipe (1675-1676) supuxo o establecemento de boa parte dos abnakis occidentais en terras do actual Canadá, onde estaban protexidos polos franceses, en 1683 establécese a misión católica de St. Francis, onde o abnaki era a lingua empregada en todos os niveis. Por volta de 1700 emprázase na súa actual situación, e en 1724 a maioría dos abnakis occidentais que quedaban nos Estados Unidos establécense nela. En 1759 un ataque británico destruíuna e tivo que ser reconstruída, arredor de 1775 estímanse en 1000 os abnakis occidentais. En 1805 as reservas canadenses dos abnakis aumentan o seu territorio para facer fronte ó crecemento da poboación. Segundo un informe de 1911 había 300 abnakis na misión de St. Francis con costumes franceses, pero aínda que mantiñan a lingua no fogar, esta non se transmitía aos nenos máis pequenos, e en 1974 só quedaban 20 falantes de avantada idade.

En 1798 o estado de Massachusett (ao que entón pertencía Maine) establece a reserva Penobscot, aínda que o recoñecemento federal non chegou ata 1980, o resto dos abnakis dos Estados Unidos loitan polo seu recoñecemento oficial, pero a pesar de numerosas peticións non o conseguiron.

## Distribución xeográfica 
miniatura|Reservas abnaki no Quebec.
No Quebec, en 2003 había rexistrados 1.985 abnakis, dos que 472 vivían no territorio tribal abnaki, 308 en Odonak-St. Francis e 64 en Wolinak-Bécancour.

Nos Estados Unidos en Vermont hai 1.700 preto do lago Champlain (Bitawbagok) e 1.000 en Nova Hampshire, en 1976 estableceuse un Concello Tribal Abnaki en Swanton, Vermont, pero carece de recoñecemento federal. Os 2000 Penobscot, si teñen recoñecemento federal, e 500 viven na reserva de Indian Island (Old Town), Maine.

## Dialectos 
Algúns lingüistas afirman que as diferenzas entre os dialectos son o suficientemente importante como para constituíren linguas separadas, pero os abnakis sempre se viron como unha soa nación que comparte unha lingua común, a pesar da distancia xeográfica e dialectal.
* Abnaki oriental, extinto, tentativas para o revivir.
** Penobscot.
* Abnaki occidental, case extinto, non se fixeron esforzos para o revitalizar.

## Escrita 
A maioría dos textos abnakis son tipo relixioso, sermóns, oracións e himnos, entre outros, escritos por misioneiros e empregados na liturxia da Igrexa católica entre o século XVIII e 1912, cada autor empregaba a súa propia escrita, non houbo tentativas de crear unha lingua estándar, o resto das publicacións está constituído por dicionarios e material didáctico. Non existe apenas literatura secular.

Pial Pol Wzôkihlain, Joseph Laurent e Henry Lorne Masta, os tres de Odanak, son os tres autores abnakis máis importantes. O Padre Maurault, John Dyneley Prince, John Harrington, Frank Speck, Edwar Sapir, Truman Michleson e Irving Hallowell son algúns autores non abnakis que se interesaron pola lingua, destacan sobre todo François Eustache Lesueur, misioneiro en St. Francis, escribiu oracións e sermóns en abnaki entre 1716 e 1753, publicados en 1864, Sébastien Râle, compilou un dicionario arredor 1721, publicado en 1833. En 1884 Joseph Laurent publicou *New Familiar Abenakis and English Dialogues*, tradución de fragmentos da liturxia da Igrexa Católica e algúns documentos legais.

Máis recentemente Frank T. Siebert, compilou un dicionario penobscot, inédito, e Gordon Day e Jeanne Brink Alnobaodwa publicaron unha guía didáctica do abnaki occidental, *The Western Abenaki Language Guide*, en 1991 e en 1994 *A Western Abenaki Dictionary*. Jesse Bruchac é un autor contemporáneo, autor de contos e poesías na lingua.

En 1995 Stephen Laurent editou o primeiro dicionario abnaki, compilado orixinalmente en 1715, *Father Aubery’s French Abenaki Dictionary*.

O abnaki só se ensina, na variedade penobscot, na escola da reserva de Indian Island dende 1983, hora e media semanal ata oitavo grao .

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Laurent, Joseph. 1884. *New Familiar Abenakis and English Dialogues.* Quebec: Joseph Laurent. Reprinted 2006: Vancouver: Global Language Press, ISBN 0-9738924-7-1

### Ligazóns externas 
* Leccións de abnaki  
* Dicionario de Joseph Laurient
* Pronuncia do abnaki
* Lingua abnaki no Open Directory
* Glosario abnaki