Cidade vella de Berna

thumb|upright=1.2|Modelo en 3D da cidade vella
A **Cidade Vella** () é o centro da cidade medieval de Berna, Suíza. Construído nun outeiro estreito bordeado por tres lados polo río Aar, o seu trazado compacto permaneceu esencialmente inalterado desde a súa construción durante o século XII ao XV. A pesar dun gran incendio en 1405, tras o cal gran parte da cidade reconstruíuse en arenito, e dos importantes esforzos de construción no século XVIII, a cidade vella de Berna mantivo o seu carácter medieval.

A Cidade Vella alberga a catedral máis alta de Suíza, así como outras igrexas, pontes e unha gran colección de fontes renacentistas. Ademais de moitos edificios históricos, as sedes dos gobernos federal, cantonal e do goberno municipal tamén están situadas na Cidade Vella. É Patrimonio da Humanidade cultural da UNESCO desde 1983 debido ao núcleo medieval compacto e xeralmente intacto e é un excelente exemplo de incorporación do mundo moderno a unha cidade medieval. Numerosos edificios da Cidade Vella foron designados como Propiedades Culturais Suízas de Importancia Nacional, así como toda a Cidade Vella.

## Historia
[thumb|upright=1.2|O Aare envolve a Cidade Vella de Berna, na imaxe aquí aparece a [Untertorbrücke|vella ponte de pedra en Nydegg]]

Os primeiros asentamentos no val do río Aar remóntanse ao período Neolítico. Durante o século II a.C. o val foi poboado polos helvecios. Tras a conquista romana de Helvecia estableceuse un pequeno asentamento romano preto da Cidade Vella. Este asentamento abandonouse durante o século II d.C. Dende aquela ata a fundación de Berna a zona permaneceu escasamente poboada.

### Fundación
thumb|upright=1.2|Mapa da cidade de 1638 que mostra a Cidade Vella, así como as fortificacións defensivas posteriores ao oeste.
[thumb|Unha ilustración dos [Redutos Grande e Pequeno (*Schanzen*) engadidos de 1622 a 1634]]
A historia da cidade de Berna propiamente dita comeza coa súa fundación polo Duque Berchtold V da Zähringen en 1191. Conta a lenda local que o duque xurou que o nome da cidade sería a do primeiro animal que cazara, que resultou ser un oso. Berna debe o seu concepto de planificación coherente e as súas famosas Arcadas a un desastre. En 1405 produciuse un incendio en Berna, que na época eran na súa maioría edificios de madeira. O lume atravesou a cidade e destruíu a maioría dos edificios da cidade. A raíz deste desastre, a cidade reconstruíuse con todas as casas de pedra de estilos medievais similares. Os soportais engadíronse ao longo do século XV a medida que as casas se expandían nos pisos superiores cara á rúa. Ao longo dos tres séculos seguintes as casas modificáronse, pero mantivéronse os elementos esenciais (construción de pedra, soportais).

No século XVI, cando Berna se converteu nunha poderosa e rica cidade-estado, engadíronselle fontes públicas. Unha serie de fontes estaban rematadas con grandes estatuas alegóricas, once das cales aínda son visibles na cidade. As fontes servían para mostrar o poder e a riqueza da cidade, ademais de proporcionar auga doce aos cidadáns da cidade. En xeral, a cidade permaneceu case inalterada durante os dous séculos seguintes.

### Expansión e destrución do Christoffelturm
thumb|O Christoffelturm uns 5 anos antes da súa eliminación
A principios do século XIX, Berna expandiuse o máis lonxe posible dentro das antigas murallas da cidade. Un número crecente de persoas vivían fóra dos muros da cidade nas comunidades veciñas. Ao longo do século XIX, este anel de cidades modernas creceu arredor da Cidade Vella sen obrigar a derrubar o núcleo da cidade medieval. Non obstante, o crecemento arredor da Cidade Vella levou a varios proxectos.

Dentro da Cidade Vella de Berna, moitos dos antigos edificios de pedra foron renovados sen cambiar o aspecto exterior. O campanario foi finalmente rematado no *Münster* (en alemán: Catedral), converténdoa na igrexa máis alta de Suíza. Construíuse unha nova ponte sobre o Aar en Nydegg entre 1842 e 1844. A nova ponte era máis grande que a antiga ponte, aínda en pé, chamada Untertorbrücke, que construírase entre 1461 e 1487.

Un dos maiores proxectos foi a proposta de destrución da *Christoffelturm* para abrir o extremo oeste da cidade. Tras unha votación moi disputada, a decisión de eliminar a Christoffelturm e a muralla da cidade tomouse o 15 de decembro de 1864. Na primavera do ano seguinte Gottlieb Ott liderou o equipo que derrubou a torre. Actualmente, a antiga localización do *Christoffelturm* é un gran intercambio de estradas, unha importante estación de autobuses e a estación central de tren.

### Capital federal no século XX
miniatura|A cara norte do edificio do Parlamento que mostra a conexión coas dúas *Bundesrathaus*.
Tras o *Sonderbundskrieg* (en alemán: Guerra do Sonderbund) en 1847, Suíza estableceu unha constitución federal e Berna foi elixida como capital do novo Estado Federal. A votación para facer de Berna a cidade federal recibiuse con pouco entusiasmo (419 contra 313 votos) en Berna debido a preocupacións sobre o custo. O primeiro Bundesrathaus ou Parlamento construíuse entre 1852 e 1857 pola cidade de Berna nun estilo novo renacentista. A imaxe especular do *Bundeshaus Ost* (Edificio Federal do Leste) construíuse en 1884–1892. Despois, entre 1894 e 1902, construíuse a cúpula *Parlamentsgebäude* ou edificio do Parlamento entre os outros dous edificios. Os tres edificios do parlamento representan a maioría da nova construción federal na Cidade Vella. A maioría dos outros edificios que levou a capital nacional construíronse fóra da Cidade Vella ou foron incorporados a edificios existentes.

Durante séculos os famosos Bärengraben (en alemán: fosos de osos) estiveron situados na Cidade Vella. Segundo o historiador bernés Valerius Anshelm, os primeiros osos foron mantidos na *Bärenplatz* (en alemán: Praza dos osos) en 1513. Trasladáronse da moderna *Bärenplatz* ao *Schanzengraben* preto da antiga *Christoffelturm* en 1764. Non obstante, os osos permaneceron na Cidade Vella ata que a ampliación da nova capital os obrigou a saír. Os osos e os *Bärengraben* foron trasladados da Cidade Vella a través do Aar o 27 de maio de 1857. montouse en 1611 e aínda se toca todos os días. Pódese parar ao lado da campá cando se toca, pero hai que taparse os oídos para evitar danos auditivos.

thumb|Estatuas que representan o Xuízo Final, sobre o portal principal do Münster de Berna
Sobre o portal principal hai unha rara colección completa de esculturas góticas. A colección representa a crenza cristiá no Xuízo Final onde os malvados serán separados dos xustos. As 47 grandes estatuas independentes son réplicas (os orixinais están no Museo de Historia de Berna) e as 170 estatuas máis pequenas son todas orixinais.

O interior é grande, aberto e bastante baleiro. Case toda a arte e os altares da catedral foron eliminados en 1528 durante a iconoclastia da Reforma Protestante. As pinturas e estatuas tiráronse no que se converteu na Terraza da Catedral, o que converteu a terraza nun rico xacemento arqueolóxico. As únicas grandes pezas de arte que sobreviviron á iconoclastia no interior da catedral son as vidreiras e as casetas do coro.

thumb|Vidreiras da catedral
As vidreiras datan de 1441–1450 e considéranse as máis valiosas de Suíza. As fiestras inclúen unha serie de símbolos heráldicos e imaxes relixiosas, así como unha xanela completa "Danza da Morte". Esta fiestra amosa a morte, como un esqueleto, reivindicando persoas de todas as profesións e clases sociais. A "Danza da Morte" foi pensada como un recordatorio de que a morte chegaría a todos sen importar a súa riqueza ou status, e puido ser un consolo nun mundo cheo de Peste e guerras.

O coro, no lado oriental da Catedral entre a nave e o santuario, alberga os primeiros coros do Renacemento en Suíza. Os postos están tallados con animais realistas e imaxes da vida cotiá.

### Zytglogge
thumb|A cara oriental do Zytglogge
O **Zytglogge** é a torre do reloxo medieval emblemática da Cidade Vella de Berna. Existe desde aproximadamente dende 1218–1220 e é un dos símbolos máis recoñecibles de Berna. O nome Zyglogge é alemán bernés e tradúcese como *Zeitglocke* en alemán estándar ou *campá do tempo* en galego. Unha "campá do tempo" foi un dos primeiros dispositivos públicos de cronometraxe, que consistía nun reloxo conectado a un martelo que soaba unha pequena campá a cada hora completa. O reloxo Zytglogge é un dos tres reloxos máis antigos de Suíza.
thumb|O Zytglogge como se mostra nunha pintura de vidro de 1542.

Tras a primeira expansión de Berna, o Zytglogge foi a torre da porta das fortificacións occidentais. Neste momento, era unha torre achaparrada de só 16 m. de altura que estaba aberta na parte traseira. Durante a segunda expansión, ao Käfigturm, o muro Zytglogge foi eliminado e a torre relegouse ao estado de segunda liña. Ao redor de 1270-1275 engadíronse 7 m. adicionais á torre para permitirlle pasar por alto as casas circundantes. Nese momento, o Zytglogge tamén recibiu o seu primeiro tellado inclinado.
[thumb|Fotografía con partes etiquetadas (faga clic para ampliar – [:Image:Zytglogge astronomical clock.jpg|ver imaxe sen etiquetas).]]

No Gran Incendio de 1405, a torre quedou completamente calcinada. Os danos estruturais non se repararían completamente ata 1983. As celas do cárcere foron abandonadas e instalouse un reloxo enriba da porta. Este reloxo, xunto cunha campá fundida en 1405, deron á torre o nome de Zytglogge. A finais do século XV a torre estaba decorada con catro torres decorativas de esquina e símbolos heráldicos. O reloxo astronómico ampliouse ata o seu estado actual en 1527–1530. Ademais do reloxo astronómico, o Zytglogge presenta un grupo de figuras mecánicas. Tres minutos antes da hora fan un espectáculo as figuras que inclúen un galo, un parvo, un cabaleiro, un gaiteiro, un león e os osos. Os animais perséguense, o parvo toca os seus cascabeis e o galo gralla. Durante o día é común ver pequenas multitudes reunidas ao pé do Zytglogge agardando a que comece o espectáculo.
thumb|A fachada oeste de Zytglogge en 1830, despois da reestruturación de 1770.

O exterior do Zytglogge repintouse por Gotthard Ringgli e Kaspar Haldenstein en 1607–10, que introduciron as grandes esferas do reloxo que agora dominan as fachadas leste e oeste da torre. En 1770–71, o Zytglogge foi renovado por Niklaus Hebler e Ludwig Emanuel Zehnder, quen reformaron a estrutura para adaptarse aos gustos do Barroco tardío, dándolle á torre o seu contorno contemporáneo.

Ambas fachadas foron repintadas de novo ao estilo Rococó por Rudolf von Steiger en 1890. O historicismo idealizador do deseño pasou a ser desagradable no século XX, e un concurso de 1929 produciu os deseños de fachada visibles hoxe: na fachada oeste, o fresco de Victor Surbek "O principio do tempo" e na fachada leste, unha reconstrución do deseño de 1770 de Kurt Indermühle.

### Edificios do Parlamento
thumb|Cara sur do edificio do Parlamento desde o outro lado do Aar
[thumb|Cúpula do Palacio Federal. O nome *Xura* pódese ler na parte inferior da imaxe, indicando onde está o escudo de armas do [Cantón de Xura.]]

O edificio do Parlamento (en alemán: *Bundeshaus*, , , latín: *Curia Confoederationis Helveticae*) está construído ao longo do bordo sur da península e abarca a localización da antiga muralla de Käfigturm. O edificio é usado tanto polo Consello Federal de Suíza ou polo Executivo como polo Parlamento ou pola Asemblea Federal de Suíza. O complexo inclúe a Bundeshaus West (construída en 1852–57), o edificio central do Parlamento (construído en 1894–1902) e a Bundeshaus East (construído en 1884–1892). A praza central fronte ao edificio do Parlamento construíuse como fonte en 2004. A praza estaba pavimentada con lousas de granito e baixo a praza estaban escondidos 26 chorros de auga, un por cada cantón. O deseño da praza gañou dous premios internacionais.

thumb|Cara norte do edificio do Parlamento e da *Bundesplatz* (Praza da Confederación)
O edificio central do Parlamento construíuse para ser visible e está rematado con varias grandes cúpulas de cobre. O interior foi decorado por 38 artistas de todos os recunchos do país. Tres temas principais unían todas as obras. O primeiro tema, a historia nacional, está representado por acontecementos e persoas da historia de Suíza. Isto inclúe o *Rütlischwur* ou a fundación de Suíza en 1291 e figuras como Guillermo Tell, Arnold von Winkelried e Nicholas de Flüe. O segundo tema son os principios fundamentais nos que se fundou Suíza, incluíndo independencia, liberdade, separación de poderes gobernamentais, orde e seguridade. O tema final é a variedade cultural e material de Suíza; incluso politicamente (representado polas bandeiras dos Cantóns), xeografica e socialmente.

As dúas cámaras onde se reúnen o Consello Nacional e o Consello de Estados están separadas polo *Salón da Cúpula*. A propia cúpula ten unha altura exterior de 64 m., e unha altura interna de 33 m. O mosaico do centro representa o escudo de armas federal xunto co lema en latín *Unus pro omnibus, omnes pro uno* (*Un para todos, e todos para un*), rodeada polo escudo dos 22 cantóns que existían en 1902. O escudo do Cantón do Xura, creado en 1979, colocouse fóra do mosaico.

### Untertorbrücke
thumb|O Untertorbrücke en 2005
A *Untertorbrücke* (en galego: Porta da ponte inferior) é a ponte máis antiga de Berna que aínda existe. A ponte orixinal, probablemente unha pasarela de madeira, construíuse en 1256 e atravesaba o Aar na fortaleza de Nydegg. A ponte foi destruída nunha inundación en 1460. No prazo dun ano, comezou a construción dunha nova ponte de pedra. A pequena Mariakapelle (Capela de María) situada no lado da columna da ponte do lado da cidade foi bendicida en 1467. Non obstante, a ponte non se rematou ata 1490. A ponte nova tiña 52 m. de longo cos tres arcos que abarcaban 13.5 m., 15.6 m. e 13,9 m..

Ata a construción do Nydeggbrücke en 1840, a Untertorbrücke foi a única ponte que cruzaba o Aar preto de Berna. Ver Lista das pontes do Aar en Berna.

### Igrexa de Nydegg
thumb|Igrexa de Nydegg
O castelo orixinal de Nydegg construíuse arredor de 1190 polo duque Berchtold V. von Zähringen  ou o seu pai Berchtold IV. como parte das defensas da cidade. Tras a segunda ampliación, o castelo foi destruído polos cidadáns de Berna en 1268. O castelo estaba situado preto do lugar onde agora se atopa o coro da igrexa, coa torre da igrexa descansando na esquina sur da torre da homenaxe.

De 1341 a 1346 construíuse sobre as ruínas do castelo unha igrexa cun pequeno campanario. Despois, entre 1480 e 1483 engadiuse á igrexa unha torre. A nave central reconstruíuse entre 1493 e 1504. En 1529, tras a Reforma, a Igrexa de Nydegg utilizouse como almacén de madeira e grans. Máis tarde, en 1566, a igrexa volveuse utilizar para os servizos relixiosos e en 1721 colocouse baixo o Münster.

### Igrexa do Espírito Santo
thumb|upright|Igrexa do Espírito Santo
A Igrexa do Espírito Santo () é unha Igrexa reformada suíza situada en Spitalgasse 44. É unha das igrexas reformadas suízas máis grandes de Suíza. A primeira igrexa foi unha capela construída para o hospital e abadía do Espírito Santo. A capela, o hospital e a abadía mencionáronse por primeira vez en 1228 e naquel momento asentábase uns 150 m. fóra da porta occidental da primeira muralla da cidade. Este edificio substituíuse pola segunda igrexa entre 1482 e 1496. En 1528 a igrexa secularizouse polos reformadores da Reforma Protestante e os dous últimos monxes da abadía foron expulsados de Berna. Durante os anos seguintes utilizouse como hórreo. En 1604 volveuse utilizar para os servizos relixiosos, como a igrexa do hospital para o *Oberer Spital*. A segunda igrexa demoleuse en 1726 para dar paso a un novo edificio, construído en 1726–29 por Niklaus Schiltknecht.

O primeiro órgano da nova igrexa instalouse en 1804 e substituíuse en 1933 polo segundo órgano. A igrexa ten seis campás, unha das dúas máis grandes  fundida en 1596 e a outra en 1728. As outras catro campás fundíronse todas en 1860.

De 1693 a 1698 o primeiro ministro do hospital foi o teólogo Pietista, Samuel Heinrich König. En 1829 e 1830, o vigairo da igrexa foi o poeta Jeremias Gotthelf.

### Fontes
Hai máis de 100 fontes públicas na cidade de Berna, das cales once están coroadas con estatuas alegóricas renacentistas. As estatuas creáronse durante o período de mellora cívica que se produciu cando Berna se converteu nunha importante cidade-estado durante o século XVI. As fontes foron construídas orixinalmente como abastecemento público de auga. A medida que Berna medrou en poder, as fontes orixinais ampliáronse e decoráronse pero mantiveron o seu propósito orixinal.

Case todas as fontes do século XVI, excepto a fonte Zähringer que foi creada por Hans Hiltbrand, son obra do mestre de Friburgo Hans Gieng.

LaeuferBrunnen01.jpg|A fonte Läufer (corredor).
Berner Iustitia.jpg|Fonte da Xustiza
VennerBrunnen02.jpg|Vennerbrunnen
Mosesbrunnen_Moses_Fountain_Bern_Switzerland_by_Robbie_Conceptuel.png|Moisés cos Dez Mandamentos
SimsonBrunnen01.jpg|Sansón matando un león
ZaehringerBrunnen 02.jpg|A fonte Zähringer con Zytglogge ao fondo
4377 - Bern - Kindlifresserbrunnen am Kornhausplatz.JPG|O ogro ten un saco con nenos a espera de ser devorados
AnnaSeilerBrunnen03.jpg|Estatua de Anna Seiler, fundadora do hospital de Berna en 1354

***Läuferbrunnen**
De leste a oeste, a primeira fonte é a *Läuferbrunnen* (en alemán: fonte do corredor) preto da igrexa de Nydegg en *Nydeggstalden*. A pía construíuse en 1824, pero a figura data de 1545. O Corredor mudouse varias veces desde a súa creación, e ata preto de 1663 coñecíase como o *Brunnen beim unteren Tor* (Fonte xunto a porta inferior). Orixinalmente o *Läuferbrunnen* tiña unha pía octogonal e unha columna alta e redonda. A pía substituíuse por unha rectangular antes de 1757 que substituíuse en 1824. A columna redonda foi substituída polo actual piar cadrado de pedra calcaria no século XVIII ou XIX.

***Gerechtigkeitsbrunnen**
A seguinte fonte é a *Gerechtigkeitsbrunnen* (en galego: Fonte da Xustiza) na *Gerechtigkeitsgasse*. Construída en 1543 por Hans Gieng, a fonte está rematada cunha representación da **Xusticia**. Está de pé cos ollos e as orellas vendados, a espada da verdade nunha man e unha báscula na outra. No alicerce debaixo dos seus pés hai catro figuras, o Papa, un Sultán, o Káiser ou Emperador e o Schultheiß ou Alcalde. Isto representa o poder da Xustiza sobre os gobernantes e os sistemas políticos da época, Teocracia, Monarquía, Autocracia e República. Existen copias directas en Solothurn (1561), Lausana ( 1585), Boudry, Cudrefin e Neuchâtel. Os deseños influenciados pola estatua de Berna atópanse en Aarau (1643), Biel, Burgdorf, Brugg, Zürich e Lucerna.

***Vennerbrunnen**
O *Vennerbrunnen* (galego: Portaestandarte ou Vexillum) está situado fronte ao antigo concello ou *Rathaus*. O Venner foi o título político-militar na Suíza medieval. Era o responsable da paz e da protección nunha sección dunha cidade e despois de dirixir as tropas desa sección na batalla. En Berna, o Venner era unha posición moi poderosa e era clave nas operacións da cidade. Cada Venner estaba conectado a un gremio e escollido do gremio. Venner foi un dos dous únicos postos dos que se elixía o Schultheiß ou Lord Maior. A estatua, construída en 1542, mostra a un Venner con armadura completa co seu estandarte.

Interpretadas correctamente, estas dúas palabras forman unha expresión que significa que Moisés estaba iluminado, que "a pel do seu rostro brillaba" (como ocorre cun halo), como a KJV teno. A estatua é un xigante ou ogro comendo un neno espido. Outros nenos son visibles nun saco aos pés da figura. Hai varias interpretacións do que representa a estatua, incluíndo que é un xudeu cun sombreiro xudeu en punta ou o deus grego Chronos. Non obstante, a explicación máis probable é que a estatua representa unha figura Fastnacht que asusta aos nenos desobedientes.

***Anna Seiler Brunnen**
A fonte Anna Seiler, situada no extremo superior da *Marktgasse*, lembra á fundadora do primeiro hospital de Berna. Anna Seiler está representada por unha muller cun vestido azul, botando auga nun pequeno prato. Ela está sobre un piar traído da cidade romana de Aventicum (moderna Avenches). O 29 de novembro de 1354 no seu testamento pediulle á cidade que axudase a fundar un hospital na súa casa, que hoxe está en pé en *Zeughausgasse*. O hospital tiña inicialmente 13 camas e 2 asistentes e ía ser un *ewiges Spital* o hospital rebautizouse como *Seilerin Spital*. En 1531 o hospital trasladouse ao mosteiro baleiro da Orde Dominicana *St. Michaels Insel* (illa de San Miguel) e entón era coñecida como *Inselspital*, que aínda existe máis de 650 anos despois de que Anna Seiler o fundase. O moderno *Inselspital* ten uns 6.000 empregados e atende a preto de 220.000 persoas ao ano. |de}}

## Notas
## Véxase tamén