Bóveda (orgánulo)

A **bóveda** (en inglés ***vault***) ou **ribonucleoproteína citoplasmática bóveda** é un orgánulo eucariota formado por proteínas e RNA de función aínda pouco comprendida. Foi descuberto e illado pola bióloga celular Nancy Kedersha e o bioquímico Leonard Rome da Escola de Medicina da UCLA na década de 1980. As bóvedas son orgánulos citoplasmáticos que ollados co microscopio electrónico lembran os arcos da bóveda dunha catedral.

## Morfoloxía e compoñentes 
As bóvedas son partículas ribonucleoproteicas de gran tamaño. Son unhas tres veces máis grandes ca un ribosoma e pesan aproximadamente 13 MDa. Teñen medidas algo distintas segundo a técnica utilizada; miden 34 por 60 nm preparadas con tinguidura negativa, 26 por 49&nbsp;nm con microscopia crioelectrónica, e 35 por 59&nbsp;nm con microscopio electrónico de transmisión e varrido (STEM). As bóvedas están formadas principalmente de proteínas, o que fai difícil tinguilas coas técnicas convencionais.

O complexo da bóveda consta de tres compoñentes: proteína da bóveda maior, dúas proteínas da bóveda menores (as proteínas encimáticas VPARP e TEP1, que tamén se encontran noutras partes da célula ), e varias moléculas pequenas de RNA. A estrutura proteica consta de moitas proteínas da bóveda maiores (MVP) unidas a unha das dúas proteínas da bóveda menores. Para formar o orgánulo únense dous grandes complexos formados cada un por varias proteínas da bóveda maiores e unha proteína da bóveda menor, que se pechan orixinando a estrutura con forma de barril do orgánulo. Conteñen tamén pequenos RNAs da bóveda (chamados vRNAs ou vtRNAs).

miniatura|dereita|Proteína da bóveda maior.
miniatura|dereita|Estrutura secundaria e homoloxía de secuencia do vRNA.
Nos humanos a proteína da bóveda maior está codificada polo xene *MVP* do cromosoma 16. A proteína da bóveda maior interacciona co receptor de estróxenos alfa, PTEN e o PARP4.

Os RNAs da bóveda (vRNA ou vtRNA) están formados por 86–141 bases  A proteína da bóveda menor TEP1 está implicada na estabilización do vRNA.

## Función 
A pesar de que a súa función non foi aínda de todo aclarada, as bóvedas foron asociadas cos complexos dos poros nucleares e a súa forma octogonal parece apoiar isto. Chegouse a conclusión de que a función das bóvedas podería ser o transporte de moléculas, como o mRNA, desde o núcleo celular a certas partes do citoplasma. Tamén se pensa que as bóvedas xogan un papel na síntese de proteínas. As bóvedas poden ter a función de loitar contra patóxenos. Aínda que isto non proba que a maior expresión das bóvedas orixine a resistencia ás drogas utilizadas nos tratamentos, si suxire algún tipo de implicación.

## Conservación evolutiva 
Identificáronse bóvedas en mamíferos, anfibios, aves e *Dictyostelium discoideum*.

Aínda que son frecuentes nos eucariotas, nalgunhas especies non se atoparon as proteínas das bóvedas. Entre elas están:
* *Arabidopsis thaliana*, unha planta con flor.
* *Caenorhabditis elegans*, un nematodo de vida libre do solo.
* *Drosophila melanogaster*, a mosca da froita.
* *Saccharomyces cerevisiae*, un lévedo.

Estas catro especies son organismos modelo para plantas, nematodos, xenética animal e estudo dos fungos, respectivamente. Malia a existencia destas excepcións, o alto grao de similitude das bóvedas nos organismos que as posúen implica que deben ter certa importancia evolutiva.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Proteasoma
* Exosoma (complexo)
* Ribosoma

### Ligazóns externas 
* páxina web sobre a bóveda (*vault*) da UCLA
* MeshName - Vault Ribonucleoprotein Particles 
*Family: *Vault* (RF00006)