Medallas de Pisanello

[miniatura|320x320px|Esbozos para **medallas de Pisanello** dedicadas a [Afonso V de Aragón (Museo do Louvre).]]

Coñécense como **medallas de Pisanello** a serie de 23 medallas creadas en Italia por Antonio di Puccio Pisano, alcumado Pisanello (Pisa ou Verona, antes de 1390 - Nápoles, ca. 1455), un pintor e medallista considerado como un dos máximos expoñentes do gótico internacional en Italia, primeiro en retomar a tradición das medallas de retrato abandonada no século XI, coa dedicada a Xoán VIII Paleólogo, en 1438. Esta medalla do emperador bizantino tivo unha difusión extraordinaria e motivou que Pisanello comezase a recibir numerosas encargas doutras medallas por parte de nobres de Milán, Mantua, Ferrara, Rimini e Nápoles, e tamén doutros dignatarios aliados das respectivas cortes. Esta serie de novas creacións coñécese como as "medallas de Pisanello".

## Tipoloxía 
[miniatura|264x264px|Esbozo dunha **medalla de Pisanello** sobre [Afonso V de Aragón.]]
As medallas dos señores da corte italiana (Gonzaga, Este, Malatesta, Visconti, d'Aragona, etc.) gozaron dun éxito extraordinario grazas á combinación perfectamente equilibrada de idealización e realismo. Os potentados da súa época representábanse na medalla de Pisanello de perfil no anverso, como nas moedas romanas, en tanto que no reverso aparecían escenas alegóricas ou figuras simbólicas de carácter evocador. Todo isto acompañábase adoito de lemas, símbolos e atributos diversos, de interpretación culta e pouco retóricos.

O tamaño da medalla estaba, ata certo punto, influído pola revelancia social do personaxe representado; deste xeito, a medalla do Paleólogo, as do rei Afonso e as dos señores italianos teñen un diámetro de arredor de dez centímetros, en tanto que as dos humanistas e os dignatarios da corte se sitúan entre os oito e os seis centímetros. As excepcións a esta norma constitúenas as medallas de Leonello d'Este, que son máis pequenas.

As medallas de Pisanello, admiradas xa na súa época, cuñáronse nun número moi limitado de exemplares. Por exemplo, Leonello d'Este , nunha carta de 1448  aclara que só se fixeron dous exemplares da medalla de Pier Candido Decembrio, un para o interesado e outro conservado polo Duque de Ferrara.

Os escasos exemplares destas medallas, xeralmente cuñadas, forman hoxe parte das coleccións máis prestixiosas do mundo: o Gabinete de Medallas de París, o Museo Nacional do Bargello (Florencia), o *Metropoloitan Museum of Art* (Nova York), a *National Gallery of Art* (Washington), o *Victoria and Albert Museum* (Londres), etc.

## Medallas 
### Medallas de atribución dubidosa 
Ademais destas 23 medallas, hai un bo número delas de atribución dubidosa, como é o caso dunha sobre Lionello d'Este, co vaso de Este no reverso. Hai outras medallas que aparecen citadas nalgungas fontes dos séculos XV e XVI (como Vasari, Giovio, Basinio e Porcellio) como obra de Pisabelo, mais non se coñece a súa especie física. Estes son os seus personaxes:

* Afonso V de Aragón.
* Giovanni Aurispa.
* Basinio Basini.
* Braccio da Montone.
* Giovanni Caracciolo.
* Borso d'Este.
* Hércules I de Este.
* Carlo Gonzaga.
* Guarino Veronese.
* Un Malatesta, quizais Carlo.
* Sigismondo Pandolfo Malatesta con Isotta degli Atti.
* Mehmed II.
* Papa Martiño V.
* Filipe de Médici.
* Xoán VIII Paleólogo.
* Porcelio Pandone.
* Niccolò Piccinino.
* Tito Vespasiano Strozzi.
* Quizais Giovanni Toscanella.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Brenzoni, R. (1952). *Pisanello*, pittore. Olschki, Florencia.
* Castrichini, M. (1996). *Pisanello. Restauri ed interpretazioni*, Ediart, Todi. ISBN 9788885311299
* Chiarelli, R. (1958). *Pisanello*, Milán.
* Coletti, L. (1953). *Pisanello*. Milán.
* Dagenhart, B. (1941). *Pisanello*. n.Schroll & Co Viena.
* Fossi Todorow, M. (1966). *I disegni del Pisanello e della sua cerchia*. Olschki, Florencia.
* Foville, J. (1909). '**. Renouard, París.
* Hill, G. F. (1905): **'. Duckworth and Co. Londres.
* Magagnato, L. (ed.) (1958). *Da Altichiero a Pisanello.* Neri Pozza, Venecia.
* Marini. P. (ed.) (1966). *Pisanello*, Mondadori Electa.
* Paccagnini, G. (1973). . ISBN 071481556X
* Vasari, G.; Venturi, A. (1896). *Gentile da Fabriano e il Pisanello*. Sansoli, Florencia.
* VV.AA. (1966). ''L'opera completa di Pisanello*. Rizzoli, Milán.
* VV.AA. (1983). *Medaglie italiane del Rinascimento*. Museo Nazionale del Bargello, FFlorencia.
* Zeri, F. et al. (1999). *Un velo di silenzio'', Rizzoli, Milán. ISBN 9788817863520

### Outros artigos 
* Pisanello

* Historia da medalla italiana