Capelán (peixe)

O **capelán** (***Mallotus villosus***) é unha especie de peixe teleósteo da orde dos osmeriformes e familia dos osméridos, a única pertencente ao xénero *Mallotus*, que vive nas costas dos océanos Atlántico norte e Glacial Ártico.

O seu nome galego segue a súa denominación noutros idiomas próximos (castelán, *capelán* ou *capelín*; portugués, *capelim*; francés, *capelan*; italiano, *capelano*, inglés, *capelin*).

É un peixe pequeno que viven a uns 300 m de profundidade. As súas míllaras están consideradas como un produto de alto valor comercial, sobre todo no Xapón, onde se combina co wasabi e véndese como «caviar de wasabi». Aparece na moeda de 10 coroas de Islandia.

## Características 
As principais características morfolóxicas do capelán son as seguintes:	 
* Corpo esvelto de até uns 20&nbsp;cm de lonxitude, aínda que ordinariamente roldan os 15&nbsp;cm. O tamaño máximo rexistrado foi o dunha femia que medía 25,2&nbsp;cm, 
* Boca con dentes palatais pequenos.
* Colaración prateada nos flancos e na rexión ventral, e verde olivácea na dorsal.
* Liña lateral con polo menos 150 escamas nunha fileira lonxitudinal. 
* Os machos teñen unhas longas excrecencias pilosas sobre as grandes escamas da liña lateral.  
* Aleta dorsal sostida por de 10 a 14 raios brandos, e a anal por de 16 a 23 raios, así mesmo brandos. Presenta unha aleta adiposa de base longa e co extremo externo só lixeiramente curvado. Os machos teñen as aletas torácicas máis longas que as femias. 
* Columna vertebral formada por de 62 a 73 vértebras.

## Bioloxía 
### Hábitat e distribución 
*Malllotus villosus* é un peixe mariño que tamén se pode encontrar en augas doces e salobres (é anádromo), que frecuenta augas frías (duns 32&nbsp;°C). Nos océanos é peláxico, vivindo agrupado en  cardumes a profundidades de entre os 0 e os 725 m, usualmente a 150–200 m.

### Reprodución 
Alcanzan a madurez sexual entre os 2 e os 5 anos de vida, cando acadan un tamaño de entre os 15 e os 19&nbsp;cm (13,5&nbsp;cm de media).

## Taxonomía 
### Descricións 
#### Xénero 
O xénero *Mallotus* foi descito en 1829 polo naturalista francés Georges Cuvier, polo seu parecido coa sardiña ou o arenque e outros clupeidos. Posteriormente foi reclasificada nos xéneros *Salmo* e *Osmerus*, até que definitivamente foi situada como única especie do xénero *Mallotus*.

### Etimoloxías 
#### Nome xenénerico 
O nome do xénero, *Mallotus*, é un substantivo do latín científico tirado do grego antigo μαλλoτός *mallotós*, "laúdo", derivado de μαλλόσ *mallós*, "estriga (ou guedella) de la" e -oτος *-otos*, sufixo grego formador de adxectivos, en referencia ás excrecencias pilosas sobre as escamas da liña lateral dos machos.

#### Nome específico 
En canto ao epíteto específico, *villosus*, é o nominativo masculino singular do adxectivo latino *villosus, -a, -um*, "viloso", "peludo", "cuberto de pelo", que fai referencia á mesma característrica das escamas da liña lateral dos machos.

#### Nome vulgar 
O nome vulgar, **capelán**, deriva do nome vulgar francés *capelan*, que vén do francés antigo *chapelain*, vía o occitano *capelan*, derivado do latín eclesiástico *capellānus, -i*, "capelán", sacerdote a cargo dunha capelanía. As denominacións nas outras linguas modernas (citadas ao principio do artigo, e tamén a alemá, *Kapelan*), derivan da francesa.

### Sinónimos 
A especie coñeceuse, ademais de polo nome actualmente válido, e polo que lle impuxo Müller, coñeuse tamén polos sinónimos:

* *Mallotus villosus*
** *Mallotus villosus socialis* (Pallas, 1814) – capelán do Pacífico.	 
** *Mallotus villosus villosus* (Müller, 1776) – capelán do Atlántico.

## Importancia económica e usos 
O capelán é unha das *especeis clave* no ecosistema ártico, xa que constitúen un dos elementos principais da dieta de bacallaus, carboeiros, baleas, focas e diversas aves mariñas.

Así mesmo é obxecto de activa pesca en toda a súa área de dispersión. No mar de Barents captútrase con traíñas  e artes de arrastre peláxico.

As súas míllaras convertéronse nunha *delicatesse* en Noruega. Pero quizais onde este produto alcanza o maior valor comercial é sobre todo no Xapón, onde se combina co wasabi e véndese como «caviar de wasabi».

Os machos empréganse sobre todo para a fabricación de fariña de peixe, pero tamén son obxecto de consumo humano, comercializándose en fresco, conxelado ou en conserva. Consómese fresco, fritido, ou seco.

Así mesmo utilízase como carnada para a pesca de bacallau con cana.

As súas capturas anuais varían moito de ano en ano, pero durante uns anos foron de entre un e dous millóns de toneladas.
  
## Galería 

Ficheiro:Puffin with capelin.jpg|Arao papagaio, capturando un capelán en Nova Escocia (Canadá).
Ficheiro:Eggs mallotus villosus.jpeg|Ovos de capelán, moi apreciados gastronomicamente.
Ficheiro:Dried ammasat upernavik 2007-07-08.jpg|Capeláns secos, listos para comer.
Ficheiro:Time series for global capture of capelin.png|Capturas comerciais de capelán entre 1950 e 2010. Datos da FAO.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Bauchot, M. L. e Pras, A. (1982): *Guía de los peces de mar de España y Europa*. Barcelona: Ediciones Omega, S. A. ISBN 84-282-0685-6.
* Burton, Maurice & Robert Burton (1984): *Encyclopedia of Fish*. Saint Louis, EE.UU: BPC Publishing. ISBN 0-7064-0393-2.
* Eschmeyer, W. N.; E. S. Herald & H. Hammann (1983): *A field guide to Pacific coast fishes of North America*. Boston, U.S.A.: Houghton Mifflin Company. 
* Muus, Bent J.; Jørgen G. Nielsen; Preben Dahlstrøm e Bente O. Nyström (1998): *Peces de mar del Atlántico y del Mediterráneo*. Barcelona: Ediciones Omega, S. A. ISBN 84-282-1161-2.
* Nelson, Joseph S. (2006): *Fishes of the World* (4th ed.). Nova York: John Wiley & Sons, Inc. ISBN 0-4712-5031-7.
* Van der Land, J.; Costello, M. J.; Zavodnik, D.; Santos, R. S.; Porteiro, F. M.; Bailly, N.; Eschmeyer, W. N.; Froese, R. (2001): "Pisces", en: Costello, M. J. et al. (Eds.) *European register of marine species: a check-list of the marine species in Europe and a bibliography of guides to their identification*. París: Muséum national d'Histoire naturelle. Collection Patrimoines Naturels, 50. ISBN 2-85653-538-0, pp.&nbsp;357–374.

### Outros artigos 
* Osmeriformes

### Ligazóns externas 
* *Mallotus villosus* Muller 1776  en Fossilworks.
* *Mallotus villosus* (Müller, 1776) no WoRMS.  
* *Mallotus villosus* (Müller, 1776) no ITIS.
* *Mallotus villosus* (Müller, 1776) na FishBase.
* *Mallotus villosus*  na EOL.