Carraxenano

[miniatura|As algas vermellas, especialmente as do xénero *[Chondrus*, son fontes naturais de carraxenanos.]]
O **carraxenano**, tamén chamado **carraxenina** (ou máis propiamente **carraxenanos** en plural, xa que é unha mestura de varios polisacáridos formados por derivados da galactosa), é un composto químico que se atopa enchendo os ocos que hai entre as fibras de celulosa das paredes celulares dalgunhas algas de varias familias de Rhodophyceae (algas vermellas).

A alga tradicional produtora de carraxenano é *Chondrus crispus*, que é de pequeno tamaño, vive en augas frías e está distribuída nas costas do Atlántico Norte. Estas algas utilizáronse de forma tradicional en Irlanda desde hai polo menos 600 anos para fabricar doces lácteos, simplemente facéndoas ferver en leite para que se liberen os carraxenanos. No século XVIII os irlandeses emigrados aos Estados Unidos atoparon en América algas semellantes que tamén podían utilizarse para as mesmas aplicacións. De feito, o nome carraxenano parece que procede dun lugar de Irlanda chamado Carrageen (Carragheen ou Carrigeen), no condado de Waterford. Porén, probablemente o nome do lugar procede á súa vez dunha expresión gaélica antiga para designar a alga, "cosáinín carraige". O nome de "furcelerano" utilizouse antigamente para o carraxenano obtido de *Furcellaria*, mais actualmente está en desuso, ao ser o mesmo produto.

## Tipos e produción 
miniatura|350px|Tipos de carraxenanos (unidades básicas). As formas importantes comercialmente son a kappa, lambda e iota.
Existen tres tipos importantes comercialmente de carraxenano, designados cada un por unha letra grega: κ (kappa), λ (lambda), e ι (iota).

*Chondrus crispus* produce un carraxenano que é unha mestura dos carraxenanos kappa e iota. Tamén se obteñen carraxenanos por recollida e preparación das seguintes algas: *Furcellaria fastigiata* nas costas europeas do Atlántico Norte, *Phyllophora nervosa* no mar Negro, algas do xénero *Hypnea* nas costas do Brasil e *Gigartina* na Arxentina e o Perú. Estas algas son de gran tamaño. Desde a década de 1980, unha parte moi importante da produción mundial de carraxenano obtense por medio de cultivos de algas das especies *Kappaphycus alvarezii* e *Eucheuma denticulatum* nas zonas costeiras das Filipinas e Indonesia. Estas algas recóllense cada tres meses. Unha empresa galega, CEAMSA, do Porriño, tamén se dedica á produción de carraxenina e outros produtos procedentes de algas.

A alga *Euchema spinosum* produce un carraxenano no que predomina o iota-carraxenano, igual que *E. isiforme* e *E. uncinatum*. As algas *Euchema cottonii, E. striatum, E. procrusteanum, E. procrusteanum* e *E. speciosum* producen un carraxenano no que predomina o kappa-carraxenano..

## Controversia sobre a seguridade 
A metade dos anos 1960 desenvolveuse un produto para uso farmacéutico, chamando polixenano, obtido a partir da hidrólise do carraxenano, no que as cadeas de polisacárido tiñan un peso molecular de arredor de 20.000 Da, en lugar dos 100.000 Da como mínimo (xeralmente moito máis) que ten o carraxenano sen degradar. Unha investigación da época  sinalaba que o polixenano podía producir colite ulcerosa en cobaias e que tamén a producía o propio carraxenano. Porén, estudos posteriores confirmaron a seguridade de uso do carraxenano en alimentación, coa precaución de que no estea degradado, é dicir, que o peso molecular medio fose superior a 100.000 Da. En Europa fixouse ademais unha IDA de 75mg/kg de peso corporal e día. Na Unión Europea non está admitido como [àditivo alimentario|aditivo]] nas comidas para bebés de menos de tres meses e medio desde 1992. Nas conclusións da comisión que o estudou afírmase que, sen haber evidencia directa de que cause danos, cómpre facer máis estudos debido á especial protección a este grupo de idade, xa que non se pode excluír, de forma indiscutible, que o carraxenano poida causar algún efecto sobre o sistema inmune dos meniños. O Comité Científico para a Comida, da Unión Europea, en 2003, reafirma as conclusións, debido á falta de estudos suficientes, admitindo o seu uso en adultos e nenos a partir das 16 semanas de idade. O punto álxido da polémica sobre este tema, xorde en 2001, trala revisión feita pola doutora Joanne K. Tobacman sobre a literatura científica relacionada coa salubridade do carraxenano, a partir da cal conclúe que, tanto na forma degradada coma non degradada, o carraxenano, asóciase coa aparición de ulceracións e masas de tecido anormais (neoplasmas). Porén, esta conclusión baséase en erros de interpretación dalgúns experimentos, confundindo o carraxenano co polixenano, No informe sobre a seguridade do carraxenano publicado pola Autoridade Europea de Seguridade Alimentaria (EFSA) en 2018 considérase que non hai razóns para considerar os carracenanos como un risco de cancro, aínda que sinala algunhas dúbidas sobre a seguridade ao non dispoñerse de suficientes datos sobre a posible degradación do carraxenano en medios ácidos e sobrepasarse con facilidade a ADI de 75mg/kg e día.

## Notas