open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Inesivo

En gramática, **inesivo** é o nome dun caso no que vai unha palabra cando se quere indicar o lugar en cuxo interior se realiza a acción o proceso do verbo. En galego correspóndese coa preposición *en* ou con *dentro de*.

Por exemplo, en turco *evlerimde* significa 'dentro das miñas casas', de *ev* 'casa'. En finés, 'na casa' é *talo·ssa*, *maja·s* en estoniano, *etxea·n* en éuscaro e *ház·ban* en húngaro.

## Linguas aglutinantes 
Nas linguas aglutinantes, este caso esprémese habitualmente mediante un afixo:

* sufixo *-ssa* en finés: *talo* 'casa' → *talossa* 'na casa'
* sufixo *-s* en estoniano: *maja* 'casa' → *majas* 'na casa'
* sufixo *-ban/-ben* en húngaro: *a ház* 'a casa' → *a házban* 'na casa'
* sufixo *-ni/-de* en xaponés: *ie* 'casa' → *iede/ieni* 'na casa'

## Linguas flexivas 
Nas linguas flexivas, o caso exprésase normalmente mediante unha preposición, ou tameń mediante flexión:
* preposición *à* en francés: *la maison*, "a casa" → *à la maison* "na casa" (en galego, a preposición é *en*).
* preposición *in* e flexión do dativo en alemán: *das Haus* "a casa" → *in dem Haus(e)* ou *im Haus(e)*

En certas linguas indoeuropeas, a utilización dunha flexión permite opor o inesivo e o ilativo, que fan uso normalmente da mesma preposición:
* en latín 
** ilativo: *in cubiculum eo* 'vou ao cuarto' (flexión: acusativo)
** inesivo *in cubiculo sum* 'estou no cuarto' (flexión: ablativo)
* en alemán:
** ilativo: *ich gehe in den Wagen* 'entro no coche' (flexión: acusativo)
** inesivo : *ich bin in dem Wagen* 'estou no coche' (flexión: dativo)
Noutras linguas desta familia, entre elas o galego, esta oposición vén dada unicamente polo contexto ou polo cotexto (por exemplo, pola utilización un verbo de movemento ou estático).
Auburn

O topónimo inglés **Auburn** pode referirse a:

***Auburn**, vila canadense en Nova Escocia;
***Auburn**, vila canadense en Ontario;
***Auburn**, vila canadense na illa do Príncipe Eduardo;
***Auburn**, vila estadounidense en Alabama;
***Auburn**, vila estadounidense en California;
***Auburn**, vila estadounidense en Indiana;
***Auburn**, vila estadounidense en Maine;
***Auburn**, vila estadounidense en Massachusetts;
***Auburn**, vila estadounidense en Míchigan;
***Auburn**, vila estadounidense en Nova Hampshire;
***Auburn**, vila estadounidense en Nebraska;
***Auburn**, vila estadounidense no Estado de Nova York;
***Auburn**, vila estadounidense en Pensilvania;
***Auburn**, vila estadounidense en Rhode Island;
***Auburn**, vila estadounidense no Estado de Washington;
***Auburn**, vila estadounidense en Wisconsin;
***Auburn**, vila estadounidense en Xeorxia;
***Auburn**, vila australiana en Nova Gales do Sur;
Auburn, Nova York

**Auburn** é a capital do condado de Cayuga, no estado de Nova York, Estados Unidos. A súa poboación é de 28.574 habitantes (2000). As porcentaxes de falantes son 92% inglés, 2,6% castelán, 1,9% italiano, 1% polaco,

A cidade fundouse en 1793, en 1816 estableceuse unha prisión na cidade, nela o 6 de agosto de 1890 utilizouse por vez a cadeira eléctrica para axustizar un preso.

## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Web oficial de Auburn
Aubusson, Creuse

miniatura|Tapiz antigo de Aubusson.
**Aubusson** é unha comuna do departamento de Creuse, na rexión do Lemosín, Francia. Ten 4662 habitantes (1999) distribuídos en 19'21&nbsp;km². Coñecida pola súa fábrica de tapices, que existía con Henrique IV e obtivo o título de Manufactura Real con Lois XIII.

## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Web oficial
Auch

**Auch** (**Aush** en occitano) é unha comuna do departamento de Gers, a cidade é a capital histórica de Gascuña. En 1999 tiña 24.725 habitantes. O seu nome procede da tribo aquitana *Ausci* que poboaba a rexión no tempo da conquista romana (50 a.C.). Os romanos déronlle o nome de Augusta Auscorum.

## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Web oficial de Auch (en francés)
W. H. Auden

miniatura|dereita|W. H. Auden

**Wystan Hugh Auden**, nado en York en 1907 e finado en Viena en 1973, foi un poeta inglés e un dos escritores con máis influencia do século XX.

## Traxectoria 
Asentouse nos Estados Unidos en 1939 e naturalizouse americano en 1946.
Auden escribiu ensaio, e algún drama co seu amigo Christopher Isherwood, pero sobre todo destacou como poeta, cultivando dende a poesía máis tradicional á máis moderno. Publicou o seu primeiro poemario en 1930

## Obra 
* *The orators*, 1932
* *Look, stranger!*, 1936
* *Another time*, 1940
* *The age of anxiety*, 1948
* *Homage to Clio*, 1960
Xosefa Goldar

:*Non confundir con Josefa Goldar Rey (Caldas de Reis, 1905), actriz galego-arxentina.*
**Xosefa Goldar Durán**, nada na Estrada en 1953, é unha escritora galega.

## Traxectoria
Estudou Filosofía e Letras na Universidade de Santiago de Compostela. Foi profesora de Lingua e Literatura no IES Santa Irene de Vigo. En 1987 publicou *No fío do tempo*, unha novela breve inspirada na súa infancia.

## Véxase tamén
### Bibliografía 
* 
* 
### Ligazóns externas 
* Ficha na web do concello da Estrada
Louis Auchincloss

**Louis Auchincloss**, nado en Lawrence (Nova York) en 1917 e finado o 26 de xaneiro de 2010, foi un escritor e historiador norteamericano. Medrou no seo da clase alta norteamericana que retratou nas súas novelas. Serviu na Mariña na segunda guerra mundial.

## Obras 
### Novelas 
* *The Indifferent Children* (1947)
* *Sybil* (1952)
* *A Law for the Lion* (1953)
* *The Great World and Timothy Colt* (1956)
* *Venus in Sparta* (1958)
* *Pursuit of the Prodigal* (1959)
* *The House of Five Talents* (1960)
* *Portrait in Brownstone* (1962)
* *The Rector of Justin* (1964)
* *The Embezzler* (1966)
* *A World of Profit* (1968)
* *I Come as a Thief* (1972)
* *The Dark Lady* (1977)
* *The Country Cousin* (1978)
* *The House of the Prophet* (1980)
* *The Cat and the King* (1981)
* *Watchfires* (1982)
* *Exit Lady Masham* (1983)
* *The Book Class* (1984)
* *Honourable Men* (1986)
* *Diary of a Yuppie* (1987)
* *The Golden Calves* (1988)
* *Fellow Passengers: A Novel in Portraits* (1989)
* *The Lady of Situations* (1990)
* *Three Lives* (1993)
* *The Education of Oscar Fairfax* (1995)
* *Her Infinite Variety* (2000)
### Relatos 
* *The Injustice Collectors* (1950)
* *The Romantic Egoists* (1954)
* *Powers of Attorney* (1963)
* *Tales of Manhattan* (1967)
* *Second Chance: Tales of Two Generations* (1970)
* *The Partners* (1974)
* *The Winthrop Covenant* (1976)
* *Narcissa and Other Fables* (1982)
* *Skinny Island: More Tales of Manhattan* (1987)
* *False Gods* (1992)
* *Tales of Yesteryear* (1994)
* *The Collected Stories of Louis Auchincloss* (1994)
* *The Atonement and Other Stories* (1997)
* *The Anniversary and Other Stories* (1999)
* *Manhattan Monologues* (2002)
### Ensaio 
* *Reflections of a Jacobite* (1961)
* *Pioneers and Caretakers: A Study of Nine American Women Novelists* (1965)
* *On Sister Carrie* ( 1968)
* *Motiveless Malignity* (1969)
* *Edith Wharton: A Woman in Her Time* (1972)
* *Richelieu* (1972)
* ''A Writer's Capital* (1974)
* *Reading Henry James* (1975)
* *Life, Law, and Letters: Essays and Sketches* (1979)
* *Persons of Consequence: Queen Victoria and Her Circle* (1979)
* *False Dawn: Women in the Age of the Sun King* (1985)
* *The Vanderbilt Era: Profiles of a Gilded Age* (1989)
* *Love without Wings: Some Friendships in Literature and Politics* (1991)
* *The Style's the Man: Reflections on Proust, Fitzgerald, Wharton, Vidal, and Others* (1994)
* *The Man Behind the Book: Literary Profiles* (1996)
* *Woodrow Wilson'' (2000)
Fuco Gómez

**Francisco Gómez Gómez**, coñecido como **Fuco Gómez**, nado en Montaña de Agra (Ouselle, Becerreá) o 9 de xullo de 1895 e finado na Habana o 9 de xaneiro de 1972, foi un escritor e político galego.

## Traxectoria 
miniatura|Fuco Gómez presenta o estandarte de Hijos de Becerreá y su Comarca, 1927.
Residiu en Cuba, onde chegou en 1913, a maior parte da súa vida. Autodidacta, participou activamente en actividades políticas no seo da colonia galega e comezou a escribir en publicacións como *Galicia*, *Heraldo de Galicia* e *Eco de Galicia* defendendo a independencia de Galicia e a súa lingua. Tamén chegou a ser presidente da Sociedad de Instrucción de Becerreá y su Contorno. Participou na constitución das primeiras organizacións políticas galegas, como a Irmandade Galega da Habana en 1917, o Partido Autonomista Galego dous anos máis tarde, e ao ano seguinte a Xuntanza Nazonalista Galega d'Habana e o Comité Revoluzonareo Arredista Galego, de carácter independentista. Para a Xuntanza Nacionalista Galega dirixiu a revista *Nós* e a publicación *Terra Gallega*.

Durante a Segunda República volveu para Galiza en 1932 co obxectivo de defender o independentismo, mais cun rotundo fracaso, pois os galeguistas considerárono un aventureiro. Tamén se dedicou a recoller palabras e refráns populares. Publicou varios artigos en *A Fouce*. Regresou a Cuba en 1935.

Colaborou en *Cultura Gallega* e foi presidente da Institución Galega (Círculo Benéfico Cívico-Social) en 1940. Entre os anos 1941 e 1961 dirixiu a revista mensual *Patria Galega*. Fuco Gómez publicou case medio cento de obras.

## Obra 
* *Grafía galega*, 1926 (ensaio).
* *Naciones Ibéricas*, 1931.
* *O idioma dos animás. Opúscaro de enxebreza*, 1937 (novela).
* *Pastorelas* (poesía).
* *Ensayos de Crítica e Historia de Galicia*, 1960.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
* 
* 
* 
* 
### Ligazóns externas 
*Fuco Gómez: nacionalismo e humanismo. Ideario dun arredista 
* Biografía na Enciclopedia da Emigración Galega
1755

## Acontecementos 
* 1 de novembro: Terremoto de Lisboa, que destruíu a cidade e gran parte do Algarve, matando entre 60&nbsp;000 e 90&nbsp;000 persoas;
* Samuel Johnson publica o primeiro dicionario da lingua inglesa;

### Acontecementos de maior duración 
* Guerra dos Sete Anos ou Guerra Franco-India (1754-1763)

## Nacementos 
* 10 de febreiro - Ottaviano Targioni Tozzetti, médico e botánico italiano.
* 17 de febreiro - Catherine Green, inventora estadounidense.
* 2 de novembro - María Antonieta, raíña de Francia (executada en 1793)
* 17 de novembro - Rei Lois XVIII de Francia

## Mortes 
* 10 de febreiro - Charles de Montesquieu, filósofo francés.
* 23 de maio - Xoán Antonio García de Bouzas, pintor galego.

## Outros 
Historia ano a ano
Xosé María Gómez Vilabella

**Xosé María Gómez Vilabella**, nado en Castroverde en 1930, é un escritor galego.

## Traxectoria 
Foi mestre de ferrado dous anos e tamén zoqueiro. Traballou como mecanógrafo no Consello Supremo de Xustiza Militar. En 1956 foi nomeado director da sucursal do Banco Exterior de España en Sidi Ifni. Incorporado ao "Batallón da gabardina" como somatenista, participou na defensa do Banco na guerra de 1957/58 e foi condecorado polo Exército. Despois traballou no Banco Exterior no Aaiún, Xixón e A Coruña, onde se retirou. Colaborou en *El Progreso* e *La Comarca del Eo*.

## Obra 
* *Castroverde. Bosquejo histórico-geográfico*, 1951.
* *Cacería de ciclóstomos en Ifni*, 1991 (novela).
* *¿Pódese pasar?*, 1991 (novela).

* *Historias intra da bisbarra*, 1992 (relatos).
* *As feiras de Castroverde*, 2007.
* *Castroverde na historia e no presente*, 2008.

## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Ficha en galegos.info
* Blog de Xosé María Gómez Vilabella
* outro blog en galego
Avelino Gómez Ledo

**Avelino Gómez Ledo**, nado en Chantada o 31 de xullo de 1893 e finado na mesma vila o 29 de xuño de 1977, foi un escritor, tradutor e sacerdote galego.

## Traxectoria 
Trasladouse a Madrid antes dos catorce anos, cursou a carreira eclesiástica no Seminario de Madrid-Alcalá e continuou os estudos na Universidade Pontificia de Santiago, no mosteiro de San Martiño Pinario. Exerceu como párroco en varias parroquias de Madrid. Cando se xubilou aos 78 anos regresou a Chantada.

Colaborou nas revistas *Nós* e *Logos* e traduciu obras de autores clásicos e o *Novo Testamento*. Mantivo posicións tradicionalistas no seo da Igrexa católica e apoiou a ditadura de Francisco Franco, malia iso mantivo fidelidade á lingua galega en épocas difíciles.

Foi membro correspondente da Real Academia Galega.

## Obra 
dereita|miniatura|*Escolma de poetas líricos gregos e latinos voltos en linguaxe galego* (1972).
### Poesía 
* *Romanceiro compostelán*, 1926.
* *Borreas*, 1927.
* *Cancioeiro da Nosa Señora do Faro*, 1953.
* *Poemas composteláns*, 1954.
* *Terra-nai*, 1966.
* *Templos serenos*
* *A estrela de Belén*

### Ensaio 
* *El lenguaje del Quijote*
* *Balmes filósofo*
* *Un tríptico medieval*
* *Amor Ruibal o la sabiduría* (1946)
* *Historia apasionada de mi parroquia*

### Teoloxía 
* *Sois de Cristo* (1925)
* *¿Hay que ser apóstoles?* (1931)
* *Tú y tu parroquia* (1942)
* *Sacralización de la juventud*

### Tradución 
* *Églogas* de Virxilio
* *Xeórxigas* de Virxilio
* *Eneida* de Virxilio
* *Escolma de poetas líricos gregos e latinos voltos en linguaxe galego*. Instituto Padre Sarmiento de Estudos Galegos, 1973. ISBN 84-00-03805-3.
* *Novo Testamento*

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
* 
* 
* 
*
Palmira González Boullosa

**Palmira González Boullosa**, nada en Vigo en 1941 e finada o 9 de febreiro de 2017, foi unha escritora galega.

## Traxectoria 
Foi mestra e especialista en literatura de tradición oral.

## Obra 
### Literatura infanto-xuvenil 
* *A princesa Lúa e o enigma de Kian* (Xerais, 1988)
* *Brandol, fillo de Ferreol* (Xerais, 1993)

### Poesía 
* *Asoladamente, o teu nome* (Ediciós do Castro, 1993)

### Materiais didácticos 
* *Adiviñas* (Galaxia, 1985)
* *Mentiras* (Galaxia, 1985)
* *Arrolos* (Galaxia, 1986)
* *¿Quen panda?* (Galaxia, 1986)
* *Cando o rei por aquí pasou* (Xerais, 1997)

## Premios 
* Premio Merlín no 1987, por *A princesa Lúa e o enigma de Kian*.
* V Premio de poesía Eusebio Lorenzo Baleirón no 1992, por *Asoladamente, o teu nome*.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
### Ligazóns externas 
* Ficha da autora en Xerais
Dominique de Villepin

**Dominique Marie François René Galouzeau de Villepin**, nado en Rabat (Marrocos) o 14 de novembro de 1953, foi o Primeiro Ministro de Francia do 31 de maio de 2005 ao 17 de maio do 2007. Home político e escritor francés, foi ademais ministro de varias carteiras.

## Traxectoria 
Naceu en Rabat, pertencente daquela ao Marrocos francés, fillo de Xavier de Villepin, embaixador e senador centrista elixido pola poboación francesa no estranxeiro ata setembro do 2004.

Politicamente estivo ligado a Jacques Chirac dende os anos 80. Nunca desempeñou un cargo por votación popular; con todo, manifestou en 2005 que non descarta presentarse como candidato presidencial para as eleccións do 2007.

Coñecedor da historia de Napoleón I, publicou diversos textos sobre o tema, entre eles o seu libro "Os cen días", que relata o período no que o Emperador retomou o poder despois de fuxir da illa de Elba. Foi substituído por François Fillon trala elección de Nicolas Sarkozy o 17 de maio do 2007.

## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Discurso de De Villepin ante o Consello de Seguridade das Nacións Unidas (19 de marzo de 2003, véspera da Invasión de Iraq de 2003).
Ánxel Johán

**Ángel Juan Antonio González López**, máis coñecido como **Ánxel Johán** ou **Ánxel Xohán**, nado en Lugo o 28 de outubro de 1901 e finado en Madrid o 5 de marzo de 1965, foi un escritor e pintor galego.

## Traxectoria 
[miniatura|*O paxaro na boca*, de [Luz Pozo Garza|Luz Pozo, Colección Xistral, ao coidado de Ángel Johán, 1952.]]

Estudou bacharelato na súa cidade natal, ingresou no corpo de Telégrafos en 1918 e en 1932 foi destinado ás Canarias. Colaborou nas publicacións *Ronsel* e *Yunque*. Militante de Izquierda Republicana foi detido ao comezo da guerra civil española por cursar un telegrama informando da saída de Francisco Franco cara a Marrocos. Permaneceu no cárcere ata 1942, eses anos pásaos escribindo e traducindo a William Shakespeare. En 1948 volveu a Lugo, traballou nunha empresa da construción e máis tarde como profesor de debuxo do Círculo das Artes. Colaborou nos xornais *La Noche*, *El Progreso* e *El Pueblo Gallego*.
Francisco Fernández del Riego incluíuno na súa *Escolma da Poesía Galega* en 1955. Creou con Manuel María a Colección Xistral. Atento nos seus últimos anos ás inquedanzas dos pintores novos, incorporouse ao grupo A Gadaña na exposición que estes vangardistas realizaron en Lugo. Morreu de cancro de lingua en 1965.

Na súa etapa canaria de posguerra escribiu poesía e publicou algúns cadernos: *Alba esencial* (1944), *Redondel sin salida* (1944), *Muerte siempre* (1945), *La agonía junta* (1946). En 1991 publicouse postumamente *Sonetos de vida e morte*, onde se recolle a súa produción poética en galego.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
* 
*
Matilde González Palau

**Matilde González Palau**, chamada **Matilde Llòria**, nada en Almansa (Albacete) o 1 de xaneiro de 1912 e finada en Valencia o 16 de maio de 2002, foi unha escritora en castelán, catalán e galego.

## Traxectoria 
Viviu dende que tiña un mes en Alzira, e en 1942 pasa a residir en Ourense. En novembro de 1954 recibiu unha homenaxe da asociación cultural Posío, Arte y Letras. O discurso de ofrecemento foi pronunciado por Ramón Otero Pedrayo e no acto participaron ademais outras personalidades da sociedade ourensá. Gañou o concurso literario convocado polo Centro Galego de Buenos Aires con motivo do 50 Aniversario da morte de Curros Enríquez coa obra *Centileo*.

En 2026 Tamara Andrés publicou *Eu son de aquí e de alá* (Galaxia): comparte a súa indagación arredor da Matilde Lloria alófona e migrante.

## Vida persoal 
Estaba casada co médico Federico Llòria, que exerceu na Merca e Ourense e foi médico do Instituto de Previsión de Ourense até 1969.

## Obra 
* *Camino del cántico*, 1949 (poemario en castelán)
* *Aleluya*, 1952 (poemario en castelán)
* *Canción de navidad*, 1965 (poemario en castelán)
* *Altissim regne*, 1964 (poemario en catalán)
* *Caixiña de música*, 1971 (poemario en galego; prólogo de Otero Pedrayo)
* *Lloc per a esperança*, 1975 (poemario en catalán)
* *Un fulgor que se apaga*, 1981 (poemario en castelán)
* *Dou fe*, 1994 (poemario en galego)
* *Irrepetible alondra*, 1996 (poemario en castelán)
* *Diario de una adolescente*, 1997
* *Unha casa no tempo*, 2001 (poemario en galego)

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Lacueva i Lorenz, Maria (2013), ''Elles prenen la paraula. Recuperació crítica i transmissió a les aules de les escriptores valencianes de postguerra: una perspectiva des de l'educació literària''Tesi Doctoral (Universitat de València).

### Ligazóns externas 
* Matilde Llòria en Historia das nosas mulleres ourensás
Ramón González-Alegre

**Ramón González-Alegre Bálgoma**, nado en Vilafranca do Bierzo o 30 de novembro de 1920 e finado en Vigo o 15 de setembro de 1968, foi un escritor e avogado berciano.

## Traxectoria 
Fillo de Manuel González-Alegre López de Tejada. En 1924 trasladouse á Coruña, cidade do seu pai, pero en 1926 a familia mudouse a Vilagarcía de Arousa, onde realizou o bacharelato. Fixo Dereito na Universidade de Santiago de Compostela, e foi membro do SEU, primeiro como delegado provincial de bibliotecas e logo como xefe provincial de prensa e propaganda. Logo de pasar un tempo como profesor de Universidade en Madrid, e na Coruña, instalouse definitivamente en Vigo (1949).

Dirixiu a revista literaria *Alba*, clave no rexurdir da poesía galega trala guerra civil.

## Vida persoal 
Casou en Valladolid con María de los Ángeles Burgueño Cela en 1947.

## Obra 
### En galego 
;Poesía
* *Os namoros*, 1961 (escrito entre 1948 e 1960), Porto y Cía. Editores.
* *Teatro galego*, 1968 (cinco pezas teatrais).

### En castelán 
**Poesía**
* *Clamor de tierra (poemas al Bierzo)*, 1950
* *Raíz de las horas*, 1951, León
* *Romería*, 1953, Pontevedra
* *Poemas del ser*, 1954, Madrid
* *Los manantiales*, 1958, Vigo 
* *Los poemas del pavor y la piedad*, 1963, Palencia.
* *El ágape de Dios *, 1964, Madrid.

;Ensaio
* *Aportaciones para el estudio de las fuentes del Derecho medieval de Galicia*, 1945, Madrid.
* *Fuentes indirectas en la historia del Derecho. Un texto de Fuenteovejuna*, 1945, Madrid.
* *Poesía gallega contemporánea. Ensayo sobre literatura gallega*, 1954, Pontevedra, Colección Huguin.
* *El libro de los andares*, 1963.
* *Por entre el arpa y la saudade. Viajes gallegos*, 1965.

;Edición
* *Antología de la poesía gallega contemporánea*, 1958, Adonais, Madrid.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

### Outros artigos 
* Promoción de enlace
### Ligazóns externas 
* 
*
Ramón de Gregorio

**Emilio Ramón de Gregorio Fernández**, nado en Campaña (Valga) o 15 de febreiro de 1946, é un escritor galego.

## Traxectoria 
Estudou Xeografía e Historia na Universidade de Santiago de Compostela e traballou como profesor de educación secundaria.

## Obra 
### Narrativa 
* *Historias do 30 de febreiro*, 1969.
### Literatura infanto-xuvenil 
* *Miúdo e a campaíña dos grilos*, 1971.

## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
* 
*
Antonio Goy Díaz

**Antonio Goy Díaz**, nado en Lugo en 1900 e finado en Almería en 1976, foi un xornalista e escritor galego.

## Traxectoria 
Fillo de Antonio Goy Ulloa. Oficial de telégrafos dende 1918, foi xefe de telégrafos de Foz nos anos vinte. En 1917 comezou a colaborar na prensa de Lugo no xornal *La Idea Moderna*, dirixiu a revista *Juvenilia* (1918), foi redactor de *La Provincia* e dende 1931 de *El Progreso*, do que chegou a ser redactor-xefe, e foi presidente da Asociación da Prensa de Lugo. Colaborou en *Céltiga*. Logo do golpe de Estado do 18 de xullo de 1936 dirixiu o semanario falanxista *Azul* ata xuño de 1937, cando foi nomeado delegado provincial de prensa do Estado. Foi subdelegado do Estado para Prensa e Propaganda de Lugo. Dende 1947 exerceu un tempo como xefe do Corpo de Telégrafos de Madrid, á vez que cultivou a súa vocación como escritor. En 1964 foi nomeado Delgado-xefe provincial do Centro de Telecomunicación de Almería.

## Obra 
* *Entre o clavo i-a ferradura (contos e poemas do ferreiro Mocles)* (1928).
* *Rutas de turismo. 1ª ruta. Lugo-Otero de Rey-Villalba-Vivero* (1940).
* *Las cinco hijas de Miramontes* (novela).
* *Augusta* (novela).

## Vida persoal 
Casou con Isabel Veloso Calvo en 1923.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
*  (2017): "O Foz de 1939 nos ollos de Antón Goi Díaz", no blog *O gabinete de Foz*, 5 de xaneiro.
* Antonio Goy Díaz
Antonio Guillán Hermo

**Antonio Guillán Hermo**, nado no Xobre (A Pobra do Caramiñal) en 1900 e finado en Pontevedra en 1985, foi un mestre e poeta galego.

## Traxectoria 
Fillo do mestre Antonio Guillán Pazos, naceu na parroquia do Xobre. Cursou estudos de maxisterio e logo de superar as oposicións a mestre casou con María Fajardo Silva, tamén mestra, exercendo ámbolos dous a docencia en distintos colexios de Galicia. A maior parte da súa vida transcorreu entre Vilalonga (Sanxenxo), Vigo e Pontevedra, onde residiu coa súa familia ata a súa morte en 1985.

A pesar de non militar en partido político ningún, co golpe de Estado do 18 de xullo de 1936, cando era mestre en Sárdoma, foi represaliado e perdeu o seu posto de traballo, que conseguiu recuperar máis tarde. Debido aos seus problemas de visión, obtivo unha praza de mestre no Colexio da ONCE en Pontevedra, onde exerceu a docencia até a súa xubilación. Foi a partir desas datas cando puido recompilar e rematar a súa obra, que verá a luz en dúas publicacións consecutivas: *Xuncos* e *O libro dos soños*.

Foi un grande estudoso e coñecedor das letras galegas, profundo admirador da obra de Curros e de Pondal, polos que sentía un respecto reverencial. Esa influencia apréciase tanto nos temas da súa poesía como na forma e métrica dos seus versos. Colaborou en *Mundo Gallego*.

Os seus temas, a maioría deles profundamente galegos, denotan o amor pola súa terra e un fino sentido humorístico.

A súa derradeira obra publicada, *O libro dos soños* conta coa colaboración de famosos pintores galegos coma Manuel Aramburu, Manuel Pesqueira, Xulio Maside ou Manuel Torres.

## Obra 
* *Xuncos*, 1979 (poemario).
* *O libro dos soños*, 1984 (poemario).

## Notas
Manuel Guede

**Manuel Guede Oliva**, nado en Venezuela en 1956, é un escritor e director teatral ourensán.

## Traxectoria 
Mestre de escola, participou na compañía teatral Grupo Histrión 70 e na Agrupación Auriense, en 1982 fundou a Cooperativa Caritel. Estivo presente (e se deu a coñecer) nas Mostras de Teatro Abrente de Ribadavia (1973-1980). Por este motivo, algúns estudosos do teatro, como Pedro Pablo Riobó, adscríbeno á xeración ou grupo Abrente, mentres que outros, como Manuel F. Vieites, deciden encadralo na promoción dos oitenta. Foi director do Centro Dramático Galego dende 1991 ata 2005, cargo ao que regresou en 2012 tras a destitución de Blanca Cendán. En xuño de 2015 renunciou ao cargo.

## Obra 
### Poesía 
* *Contra Serenou* (1985). Sotelo Blanco. ISBN 84-86021-24-3.
* *As doce e sereno* (2000). Vigo: Xerais. 112 páxs. ISBN 9788483024928.
* *Serenou a néboa* (2023). Vigo: Galaxia. 120 páxs. ISBN 978-84-1176-027-0.

### Narrativa 
* *Vísperas de Claudia* (1987). Vigo: Xerais. 152 páxs. ISBN 9788475073026.

### Teatro 
* *O nome dos disfraces* (2002). 3C3 Editores. 120 páxs. ISBN 978-84-932667-0-7.
* *Ocaso Otero* (2007). Xerais. 72 páxs. ISBN 9788497825269.
* *A función do tequila* (2011). Deputación da Coruña.

### Traducións e adaptacións 
* *Historia do soldado*, de Igor Stravinskii e Charles Ferdinand Ramuz, 1993, Xunta de Galicia.
* *Viaxe e fin de Don Frontán*, de Rafael Dieste, 1995, Xunta de Galicia.
* *Calígula*, de Albert Camus, 2000, Xunta de Galicia.
* *Os espectros* de Henrik Ibsen, 2002, Xunta de Galicia.
* *O colaborador* de Friedrich Dürrenmatt, 2002, Xunta de Galicia.
* *Cantiga para JA: Place de la Revolution*, 2004, Xerais.
* *Ricardo III* de William Shakespeare, 2005, Xunta de Galicia.

#### Con Eduardo Alonso 
* *O enfermo imaxinario* de Molière, 1986, Centro Dramático Galego.
* *Medea*, 1988, Xerais.
* *As alegres casadas*, de William Shakespeare, 1989, edición dos autores.
* *Un soño de verán* de William Shakespeare, 1992, Xerais.
* *Lisístrata, ou de cando as mulleres reviraron*, de Aristófanes, 1997, Xunta de Galicia.
* *A cacatúa verde* de Arthur Schintzler, 2001, Xunta de Galicia.

### Obras colectivas 
* *Sede central. 1*, 1988, Clube Cultural Adiante.
* *Unha liña no ceo (58 narradores galegos 1979-1996)*, 1996, Xerais.
* *Carlos Casares. A semente aquecida da palabra*, 2003, Consello da Cultura Galega.
* *Marcos Valcárcel. O valor da xenerosidade*, 2009, Difusora.

## Premios 
* Premio Xerais no 1987, por *Vísperas de Claudia*.
* Premio Álvaro Cunqueiro do 2006 con *Ocaso Otero*.
* Premio de teatro Rafael Dieste do 2011, por *A función do tequila*.

## Notas 
*
Xosé Ibáñez Fernández

**José Ibáñez Fernández**,, nado en Monforte de Lemos en 1900 ou 1901 e finado en Madrid o 4 de decembro de 1966, foi un folclorista, musicólogo e escritor galego. Da súa autoría foi a primeira obra de teatro representada en galego na posguerra.
miniatura|*Diccionario galego da rima e galego-castelán*.
## Traxectoria 
Ingresou na ferroviaria Compañía del Norte e foi Xefe de Sección Comercial de RENFE. Foi folclorista e musicólogo. Colaborou en *El Progreso*, asinando os seus artigos como **Xan da Fouce**.

## Obra 
* *Viaxe perdido*, 1949. Teatro, monólogo.
* *Diccionario galego da rima e galego-castelán*, 1950. O primeiro dicionario específico galego.
* *Chacuecadas*, 1961. Contén 4 pezas: *Morto e vivo* (monólogo), *Catro ladrós honrados* (comedia en dous actos), *Badaladas* (comedia nun acto estreada en 1949) e *O velorio* (comedia en dous actos).
* *Andrómenas*, 1961. Contén 5 pezas: *A birisca* (sainete nun acto), *Lucifer* (monólogo), *O esmoleiro* (sainete lírico en dous actos), *Estudante fracasado* (monólogo) e *O cabo Catuxo* (monólogo).

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*
Lingua occitana

miniatura|260px|Occitania (occitano) 
O **occitano** é a lingua falada dende a Idade Media no sur da actual Francia, denominada Occitania por algúns sectores políticos e culturais, nas súas variedades dialectais. En Cataluña, ademais de ser oficial no Val de Arán (coa denominación de aranés), é oficial en todo o país dende o 9 de agosto de 2006, coa entrada en vigor do novo estatuto de autonomía. O occitano está clasificado como en perigo severo polo Libro Vermello das Linguas Ameazadas da UNESCO.

## Nome 
Na literatura científica, e en xeral nos usos cultos, emprégase na actualidade a denominación ***occitano***, e con menos frecuencia '''''lenga d'òc'''*. Esas formas apareceron no cabo do século XIII derivadas do adverbio afirmativo *òc* (si), seguindo os usos empregados na Idade Media para distinguila da *lingua del sì* ou *italiano* e da *langue d'oïl* ou *francés*.

A forma ***provenzal*** designou en diversas épocas, como nos séculos XIII e XIX e en boa parte do XX, todo o dominio lingüístico. Dende os anos 1960 pasou a designar tan só o dialecto occitano que se fala na Provenza.

Historicamente tamén se empregaron outros sinónimos de occitano, como ***lemosino*** no século XIII (que mesmo designou tamén o catalán nos séculos XVIII e XIX pola súa filiación co occitano medieval, e que hoxe designa o dialecto occitano da rexión Limoges), e ***gascón**'' nos séculos XVI, XVII e XVIII que na actualidade designa o dialecto occitano de Gascuña e Bearn.

## Variantes 
O occitano divídese fundamentalmente en tres dialectos ou variantes: 
* **Occitano norte**: Falado en Limousin, Auvernia e nos Alpes provenzais.
* **Occitano medio**: Falado no Languedoc.
* **Gascón**: Falado na Aquitania. O aranés, falado no Val de Arán, deriva do gascón.

## Táboa de vocabulario 
Esta táboa presenta unha comparativa do occitano con outras linguas romances.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Wikipedia en occitano
* Gascón
* Aranés
* Manifestación polo Occitano
* Occitanismo

### Ligazóns externas 
* Diccionari general occitan de Cantalausa
*   Ostal d'Occitània de Tolosa
Luís Iglesias de Souza

**Luís Iglesias de Souza**, nado na Coruña en 1919 e finado na mesma cidade o 2 de febreiro de 1995, foi un escritor galego en lingua galega e castelán.

## Traxectoria 
Mestre nacional. Pertenceu a Acción Católica, fundando en 1932 a Asociación de Estudiantes Católicos. Crítico de cine e teatro en Radio Nacional de España na Coruña, colaborou en diversas publicacións. Foi finalista do Premio Nacional de Literatura en 1968 con *El aguijón*. Fundou o grupo La Farándula e foi un dos creadores da Asociación de Amigos da Ópera. Foi membro correspondente da Real Academia Galega de Belas Artes e da Real Academia Galega.

## Obra 
### En galego
* *Terras, xentes e cousas*, 1968 (poemario)
* *Meu tempo desgaxado*, 1970 (poemario)
* *Nadaliñas*, 1972 (poemario)
* *Vento antergo*, 1975 (poemario)
* *Contos miúdos*, 1983 (narrativa infantil)
* *Un conto tódolos días*, 1987 (narrativa infantil)
* *As alaudas do mencer*, 1989 (narrativa)
* *As historias da abella Traamunda*. Nova Galicia, 1990. (Narrativa infantil).
* *As historias do anxo azul*. Nova Galicia, 1991. (Narrativa infantil).
* *O vello das pombas*. Everest Galicia, 1998. (Narrativa infantil).
### En castelán
**Breviario melancólico* (1974)

## Vida persoal 
Casou con Encarnación Feijoo Vázquez.

## Recoñecementos 
* Medalla de ouro ao mérito artístico e cultural do Concello da Coruña.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
*  (1990). *Diccionario de escritores en lingua galega*. p. 210.
*
Joseph Roumanille

**Joseph Roumanille**, nado en 1818 e finado en 1891, foi un poeta francés en occitano. En 1854 fundou con outros seis escritores - entre eles Frédéric Mistral, gañador do Premio Nobel de Literatura en 1904—o *Félibrige*, asociación que fomentou e tentou restaurar o provenzal como lingua literaria.
Felibrige

**Felibrige** (norma mistraliana), **Felibritge** (norma clásica), é unha asociación literaria fundada en 1854 informalmente por seis escritores -entre eles Frédéric Mistral, Joseph Roumanille e Théodore Aubanel- co propósito de fomentar e restaurar o provenzal que entendían como o conxunto da lingua occitana. Non obstante non foi ata 1876 cando a organización se constituíu formalmente.

## Notas
Camilo Gonsar

**Camilo González Suárez-Llanos**, chamado artisticamente **Camilo Gonsar**, nado en Sarria o 12 de agosto de 1931 e finado en Vigo o 9 de novembro de 2008, foi un escritor galego.

## Traxectoria 
Despois de estudar o bacharelato en Vigo, cursou as carreiras de Filosofía e Dereito en Madrid, experiencia que retratou na súa primeira novela, *Como calquera outro día*, publicada en 1962.Escribiu o seu primeiro relato, *Lonxe de nós e dentro, *un ano antes de publicar esta obra, viviu un tempo en Londres, onde realizou distintos traballos, algúns deles na hostalaría, e despois na Universidade de Syracusa (Estado de Nova York). Dende 1964 traballou como profesor de instituto (de filosofía) en Lugo, Barcelona, Cangas, Pola de Siero ou finalmente Vigo, onde residiu ata a súa xubilación e posteriormente.

O 14 de decembro de 2002 ingresou na Real Academia Galega, co discurso *Sobre a literatura galega: un achegamento subxectivo*, que foi respondido por Xosé Luís Franco Grande..

## Obra en galego 
Gonsar foi incluído na corrente experimentalista e renovadora da Nova narrativa galega, en especial a partir da súa obra máis coñecida, *Cara a Times Square* (1980), onde o narrador conta o seu camiñar sen rumbo pola cidade de Nova York á noite.

### Narrativa 
* *Lonxe de nós e dentro*, 1961, Galaxia (relatos). 
* *Como calquer outro día*, 1963, Galaxia (ed. revisada 2005 co título de *Como calquera outro día*) (novela).
* *Cara a Times Square*, 1980, Galaxia (novela).
* *Desfeita*, 1983, Xerais (novela). Premio da Crítica Española. Publicado en castelán como *Debacle* por Trea (Xixón) no 2003, traducida por Xavier Rodríguez Baixeras.
* *Cemento e outras escenas*, 1994, Nigra (narrativa).
* *Arredor do non*, 1995, Edicións do Cumio (narrativa).
* *A noite da aurora*, 2003, Galaxia (novela).
* *Relatos completos 1961-1995*, 2008, Galaxia (reúne a obra curta anterior, con limiar de Manuel Forcadela).
* *Lonxe de nós e dentro e outras páxinas*  (2025). Vigo: Galaxia. 140 páxs. ISBN 978-84-1176-489-6. Introdución de Antía Yáñez.

### Ensaio 
* *Sobre a literatura galega: un achegamento subxectivo*, 2002, Real Academia Galega.

### Obras colectivas 
* *Sancho Panza na ínsua Barataria*, de Miguel de Cervantes, 1977, Editorial Castrelos. Tradución con Lois Lustres e Xerardo R.
* *Os escritores lucenses arredor de Ánxel Fole*, 1986, Concello de Lugo.
* *Unha liña no ceo (58 narradores galegos 1979-1996)*, 1996, Xerais.
* *Sede central: relatos (3)*, 1997, Clube Cultural Adiante.
* *Poetas e narradores nas súas voces. I*, 2001, Consello da Cultura Galega.
* *Alma de beiramar*, 2003, Asociación de Escritores en Lingua Galega.
* *A semente da nación soñada. Homenaxe a Xosé Luís Méndez Ferrín*, 2008, Sotelo Blanco/Xerais.

## Obra en castelán 
### Narrativa 
* *Luz del Príncipe-Sol (cuatro relatos de segundo grado)*, 1996, Nigra.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
* 
* 
* 

### Outros artigos 
* Literatura galega do século XX
### Ligazóns externas 
* Camilo Gonsar na Biblioteca Virtual Galega.
* Camilo Gonsar le *O pequeno e as vacas* Consello da Cultura Galega.
Aviñón

**Aviñón** (en francés: *Avignon*, en occitano: *Avinhon* ou *Avignoun*) é unha cidade do sueste de Francia, situada no departamento de Vaucluse, na rexión de Provenza-Alpes-Costa Azul. En 2006 tiña unha poboación de 94.787 habitantes.

## Historia 
Aviñón foi residencia dos papas entre 1309 e 1377, cando a cidade se atopaba baixo o goberno dos reis de Sicilia pertencentes á Casa de Anjou. En 1348, o papa Clemente VI comproulle unha residencia á raíña Xoana I de Sicilia. Ese período, no que residiron na cidade os papas Clemente V, Xoán XXII, Bieito XII, Clemente VI, Inocencio VI, Urbano V e Gregorio XI, é coñecido como Papado de Aviñón. Despois dese período, en 1378, produciuse o Gran Cisma de Occidente que non se resolveu ata 1417.

Os antipapas Clemente VII e Bieito XIII continuaron residindo na cidade aínda despois de que os papas regresasen a Roma en 1377. Clemente VII permaneceu en Aviñón durante todo o seu pontificado (1378-1394) mentres que Bieito XIII viviu en Aviñón ata que fuxiu cara a Aragón, fixando a súa residencia finalmente en Peníscola, onde morreu aos 96 anos en 1423.

Aviñón fora sede episcopal desde o ano 70, e converteuse en arcebispado en 1476. Nel celebráronse varios sínodos de menor importancia. O papa Bonifacio VIII fundou a Universidade de Aviñón en 1303, e debido á súa reputación polos seus estudos en leis, tivo grande importancia ata a Revolución francesa.

## Xeografía 
Está situada na marxe esquerda do río Ródano, no sueste do país. Está preto da costa, a 80&nbsp;km ao noroeste de Marsella e a 650&nbsp;km de París. O seu clima é mediterráneo, con invernos frescos e veráns cálidos.

## Lugares de interese 
Aviñón é unha vila de rico patrimonio protexido e o seu centro histórico foi declarado Patrimonio da Humanidade pola Unesco en 1995. Entre os seus lugares de interese destacan:
*Pazo dos Papas
*Conxunto episcopal
*Ponte de Aviñón
*Murallas
*Basílica de San Pedro
*Hôtel de Ville, casa do concello.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Páxina web de Aviñón
1854

## Acontecementos 
### Europa 
* 2 de abril: Comeza a publicarse en París *Le Figaro*, primeiro como semanario e desde 1866 como diario.
* 4 de abril: Voda en Viena do emperador Francisco Xosé I de Austria coa emperatriz Sissi.
* 28 de xuño a 28 de xullo: Revolución de 1854 en España, pronunciamento militar seguido dunha insurrección popular durante o reinado de Isabel II.

### América 
* Un terremoto destrúe a cidade de San Salvador, capital do estado do Salvador.

### Arte e cultura 
* Fundación do Félibrige por seis escritores -entre eles Frédéric Mistral, gañador do Premio Nobel de Literatura en 1904-, asociación que fomentou e tentou restaurar o provenzal como lingua literaria.

## Nacementos 
* 6 de xaneiro - Sherlock Holmes, detective, personaxe de ficción creado por Sir Arthur Conan Doyle.
* 28 de febreiro - Ramón Navarro, pintor galego (m. 1928).
* 17 de xuño - Juan Jacobo Durán Loriga, matemático galego.
* 31 de xullo - José Canalejas Méndez, político galego.
* 10 de outubro - Francisco Tettamancy Gastón, escritor e historiador galego (m. 1921).
* 16 de outubro - Oscar Wilde, escritor e esteta irlandés.
* 20 de outubro - Alphonse Allais, escritor francés (m. 1905).
* 20 de outubro - Arthur Rimbaud, poeta francés.
* 25 de outubro - Manuel Leiras Pulpeiro, escritor galego do Rexurdimento (m. 1912)

## Mortes 
* 1 de marzo - José María Moscoso de Altamira, político galego (n. 1788).
* 28 de marzo - Carl Adolph von Basedow, médico alemán (n. 1799).
* 29 de abril - Vicente Manuel Cociña Vizoso, político e xornalista galego.
* 9 de xullo - Antonio Neira de Mosquera, xornalista e escritor galego (n. 1823).
* 20 de agosto - Friedrich Schelling, filósofo alemán.
* 9 de decembro - Almeida Garrett, escritor portugués (n. 1799)
* 15 de decembro - Kamehameha III, rei do Hawai (n. 1814)?
* Manuel Blanco Romasanta, o lobishome de Allariz.

## Outros 
* 8 de decembro - O papa Pío IX proclama o dogma da Inmaculada Concepción, que afirma que a Virxe María naceu sen pecado orixinal.

Historia ano a ano
Adolphe Sax

**Antoine Joseph Sax**, coñecido como **Adolphe Sax**, nado en Dinant en 1814 e finado en 1894, foi un inventor belga de instrumentos musicais.

## Traxectoria 
Seu pai, o fabricante de instrumentos Charles Joseph Sax, enviouno ao Conservatorio de Bruxelas para estudar frauta e clarinete. Adolphe Sax é coñecido principalmente pola invención do saxofón ou saxófono (1840, patentado en 1846). Algunhas invencións son o saxotromba e mais o bombardino, un tipo de tuba.

En 1857 Sax foi profesor de saxofón no Conservatorio de París. Tamén contribuíu ao desenvolvemento do clarinete baixo.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* *Adolphe Sax*, Malou Haine, Université de Bruxelles Editions, Bruxelles, 1980
* *Sax, Mule & Co*, Jean-Pierre Thiollet, H & D, París, 2004 (ISBN 2&nbsp;914&nbsp;266 03 0)
Hera

**Hera** (**Xuno** na cultura romana) foi a principal esposa de Zeus, raíña do Olimpo. Protectora do matrimonio, é envexosa e ás veces celosa -dende logo, con motivos- do seu marido. Nunca perdoou ao príncipe troiano Paris que pospuxera a súa beleza á de Afrodita no famoso Xuízo de Paris. 

miniatura|esquerda|Hera, medallón dun kylix.
Odiaba as mulleres amadas polo seu marido e os fillos que delas tivo: ben o sufriu Heracles durante toda a súa vida.
Institución Libre de Enseñanza

A **Institución Libre de Enseñanza** (**ILE**) foi unha institución de ensino que se fundou en España no ano 1876 por un grupo de catedráticos (Francisco Giner de los Ríos entre outros), separados da Universidade con motivo da súa defensa da liberdade de cátedra en tempos nos que en España se quería axustar o ensino a normas dogmáticas. A súa separación obrigounos a seguir o ensino á marxe da estrutura estatal, creando un centro educativo privado, orientado en principio ó ensino universitario e logo ó primario e secundario.

## Historia
Participantes destacados foron Francisco Giner, Joaquín Costa, Augusto González de Linares, Hermenegildo Giner, Federico Rubio, Gumersindo de Azcárate ou Nicolás Salmerón.

En 1881 comezou a segunda xeración de profesores, formados na mesma institución, como Manuel Bartolomé Cossío, Ricardo Rubio, Pedro Blanco, Ángel do Rego, José Ontañón, Pedro Jiménez-Landi, afianzando o proxecto e garantindo a súa continuidade.

Entre 1876 e a Guerra civil española (1936), introduciu en España as máis avanzadas teorías pedagóxicas e científicas da época, das que foi difusor o *Boletín de la Institución Libre de Enseñanza* no que colaboraron ou foron alumnos entre outros Bertrand Russell, Henri Bergson, Charles Darwin, John Dewey, Santiago Ramón y Cajal, Miguel de Unamuno, María Montessori, León Tolstoi, H. G. Wells, Rabindranath Tagore, Juan Ramón Jiménez, Gabriela Mistral, Benito Pérez Galdós, Emilia Pardo Bazán, Azorín, Eugenio D'Ors, Ramón Pérez de Ayala, Julián Sanz del Río, Antonio Machado Álvarez, Antonio Machado Ruiz, Manuel Machado Ruiz, Julio Rey Pastor, Luis Simarro, Nicolás Achúcarro, Francisco Barnés, ...

### Reformas
A institución impulsou importantes reformas no terreo xurídico, educativo e social, así como a creación de institucións como o Museo Pedagóxico ou a Junta para Ampliación de Estudios e Investigaciones Científicas (da que dependeron o Centro de Estudios Históricos, o Instituto Nacional de Ciencias Físico-Naturales ou a Residencia de Estudiantes). Estas entidades desenvolveron entre 1907 e 1936 intentos de reforma científica e educativa, con iniciativas como o Instituto Escuela, as pensións para ampliación de estudos (no estranxeiro), as colonias escolares de vacacións, a Universidade Internacional de verán ou as misións pedagóxicas, que tiveron lugar na Segunda República.

O 14 de xuño de 1916, un ano despois da súa morte, creouse a Fundación Francisco Giner de los Ríos como entidade reitora e continuadora do seu labor. De 1916 a 1936 publícanse as Obras Completas de Giner. A derrota da República desencadeou a prohibición da ILE, a confiscación dos bens, un longo paréntese da súa actividade en España, aínda que se mantivo no exterior polos participantes exiliados.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Instituto-Escuela
*Junta para Ampliación de Estudios e Investigaciones Científicas

### Ligazóns externas 
**Boletín de la Institución Libre de Enseñanza*, na Biblioteca Virtual de Prensa Histórica
Pan (homónimos)

**Pan** pode referirse a:
## Gastronomía 
*O pan, alimento elaborado con fariña, 
** Pantrigo, 
** Pan de centeo, 
** Pan de millo, 
** Pan de Cea, 
** Pan de Ousá
** Pan de Neda,
** Pan do Tandoor,
** Pan de pita.

## Micoloxía 
* Pan de cobra, pan de sapo, pan de raposo, pan de becha, os cogomelos en xeral. 
** Pan da morte, pan do demo, a especie de cogomelo *Amanita phalloides*, cacaforra da morte.
** Pan de cabra, a especie de cogomelo *Cantharellus cibarius*, cantarela, cantarelo.

## Mitoloxía e derivados 
*O deus Pan da mitoloxía grega, deus dos pastores e os rabaños. Véxase tamén Frauta de Pan
*O satélite Pan, unha das lúas de Saturno.
*O cráter Pan, na lúa Amaltea do planeta Xúpiter.

## Zooloxía 
*O xénero taxonómico Pan, de monos antropomorfos.

## Outros 
*A revista *PAN* *Revista epistolar y de ensayos*, impulsada por Eduardo Dieste en 1935.
*O software Pan, lector de grupo de noticias de Usenet;
*O personaxe do manga e anime *Dragon Ball* Pan, neta de Goku
*A novela *Pan*, de Knut Hamsun (1894).
*Os partidos políticos Partido Acción Nacional.
*O apelido galego Pan.
André Martinet

**André Martinet**, nado en Saint-Alban-des-Villards o 12 de abril de 1908 e finado en Châtenay-Malabry o 16 de xullo de 1999, foi un lingüista francés.

## Traxectoria 
Catedrático de inglés, sostén en 1937 as súas dúas teses doutorais: *A xeminación consonántica de orixe expresiva nas linguas xermánicas* e *A fonoloxía da palabra en danés*.

De 1938 a 1946, é director de estudos na *École pratique des hautes études*. A continuación dirixe a *International Auxiliary Language Association* en Nova York (1946-1948), onde contribúe á elaboración da interlingua. Ensina na Universidade de Columbia, onde é nomeado director do departamento de lingüística (1947-1955) e chega a ser director da revista *Word*.

En 1955 volve ao seu posto na *École pratique des hautes études* e ocupa a cátedra de lingüística xeral na Sorbona, e logo na Universidade de París V. É presidente da Sociedade Europea de Lingüística (1966-1999), funda a Sociedade de Lingüística Funcional e a revista *La Linguistique*.

Influenciado pola Escola de Praga, inaugura a visión funcionalista da sintaxe (*Langue et Fonction*, 1962). É o autor dunha vintena de obras importantes en lingüística diacrónica (*Économie des changements phonétiques*, 1955) e en lingüística xeral. A súa obra máis coñecida, *Éléments de linguistique générale* (1960) foi traducida a 17 linguas e ten influenciado a toda unha xeración de lingüistas en todo o mundo. É tamén autor de: *Syntaxe générale* (1985), *Fonction et dynamique des langues* (1989). Ten deixado unha autobiografía intelectual: ''Mémoires d'un linguiste, vivre les langues* (1993).

## Bibliografía 
* *La description phonologique avec application au parler francoprovençal d'Hauteville (Savoie)*, coll. « Publication romanes et françaises », Genève, Librairie Droz, 1956.
* *Éléments de linguistique générale*, París, Armand Colin, 1960.
* *Langue et fonction*, 1962.
* *La linguistique synchronique*, París, Presses universitaires de France, 1965.
* *Le français sans fard*, coll. « Sup », París, PUF, 1969.
* *Évolution des langues et reconstruction*, París, PUF, 1975.
* *Syntaxe générale*, 1985.
* *Fonction et dynamique des langues*, París, Armand Colin, 1989.
* *Mémoires d'un linguiste, vivre les langues*, 1993.
* *Des steppes aux océans'', París, Payot, 1986.

## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Dupla articulación da linguaxe
* Función da linguaxe
* Lingua
Julio Palacios

**Julio Palacios**, nado en Paniza (provincia de Zaragoza) o 12 de abril de 1891 e finado en Madrid o 12 de febreiro de 1970, foi un físico aragonés.

## Traxectoria 
Tras o seu doutoramento na Universidade de Madrid, Blas Cabrera aconselloulle que ampliase estudos en Leiden (Países Baixos), onde estudou as isotermas a baixa temperatura correspondentes ós gases nobres. Á súa volta, incorporouse no laboratorio do seu mentor con traballo sobre a tensión superficial do mercurio e a corrección correspondente das lecturas barométricas. Asemade, investigou sobre a luminosidade dos raios canais e sobre as substancias para e diamagnéticas.

No 1926 acadou a cátedra de Termoloxía en Madrid. Posteriormente investigou sobre as estruturas cristalinas por difracción de raios X.

O 8 de abril de 1932 ingresou na Real Academia de Ciencias Exactas, Físicas e Naturais cun discurso sobre mecánica cuántica.

## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Anecdotario
Claude Cohen-Tannoudji

**Claude Cohen-Tannoudji**, nado en 1933 é un Físico alxeriano que recibiu o Premio Nobel de Física en 1997, xunto con Steven Chu e William Daniel Phillips polos seus estudos sobre o arrefriamento de átomos con láser.

## Traxectoria 
O seu traballo tense desenvolvido no *Centre national de la recherche scientifique* (*CNRS*, Centro Nacional para a Investigación Científica) e a Universidade de París.