Filomena Dato

**Filomena Dato Muruais**, nada en Ourense o 26 de xullo de 1856 e finada na Coruña o 27 de febreiro de 1926, foi unha poetisa e escritora galega do Rexurdimento (na segunda metade do século XIX). Viviu en Galicia toda a súa vida, participando en numerosos movementos e iniciativas de reivindicación da cultura galega e de liberación da estigmatización da muller. A súa obra máis destacada é *Follatos*

## Traxectoria 
Filomena Dato naceu en Ourense no 1856. Pouco se sabe da súa vida, e a meirande parte dos seus datos biográficos están relacionados co seu labor social e cultural. Colaborou con composicións poéticas en xornais como *El Heraldo Gallego*, *Galicia Recreativa* ou o *Álbum Literario*. Igualmente, colaborou co movemento literario que daquela encabezaba Valentín Lamas Carvajal en Barbaña. En 1906 foi nomeada membro correspondente da Real Academia Galega.
miniatura|Placa na casa onde viviu a escritora, en Ourense.

dereita|miniatura|Escultura en Moruxo, Bergondo.

Filomena Dato Muruais foi unha fervente feminista. Canda Rosalía de Castro, é unha das máis senlleiras representantes da lírica feminista do século XIX, unha época na que a sociedade aínda estaba moi marcada polo machismo, non só entre a xente sen formación cultural, senón tamén entre a intelectualidade. Cuestións como se as mulleres tiñan alma, conciencia e remorsos, ou se eran as portadoras do pecado por herdanza de Eva eran comúns nos debates sociais e filosóficos da época. Eran tempos de adversidades para mulleres como a propia Filomena Dato, Rosalía de Castro ou Cecilia Böhl de Faber (Fernán Caballero), feito que dota de maior valor á súa produción literaria.

Así, as súas reivindicacións contra estas ideas discriminatorias están patentes no poemario *Follatos* (publicado en Ourense no 1891), o seu único libro en lingua galega. Está adicado á infanta Isabel de Borbón («La Chata»). Trátase dunha compilación de corenta e cinco poemas que tratan de temas variados: dende a denuncia contra os estereotipos de xénero ata escritos sobre relixiosidade e intimismo (moi na liña do Romanticismo típico do século XIX). Destaca o texto "Defensa das mulleres", que leva exactamente o mesmo título que o Discurso XVI do Teatro crítico universal (1726-1740) do Padre Feijoo. Con este texto dá comezo á obra e nel desmonta os tópicos sobre as mulleres máis frecuentes na súa época, facendo referencia a mulleres como Rosalía de Castro ou María Pita. Ademais, foi unha dos cinco poetas premiados nos Xogos Florais de Tui de 1891, onde gañou o "clavillo" pola súa composición "O gaiteiro de Xixón"*.*

En 1906, ano de fundación da Real Academia Galega, grazas en boa parte ó seu traballo de reivindicación da figura da muller na literatura, foi nomeada académica correspondente desta xunto con outras mulleres como Carmen Beceiro, Emilia Calé e Sofía Casanova.

En 2019 bautizouse co seu nome un edificio no Campus das Lagoas-Marcosende, da Universidade de Vigo. Ese mesmo ano convocouse o I Premio de Oratoria Filomena Dato, en homenaxe á súa traxectoria literaria.

## Obra 
Ademais de *Follatos*, a súa máis importante e influente obra na literatura galega, tamén tivo obras en castelán. Todos eles foron libros de poesía:

* *La letanía lauretana en verso.* Ourense, 1877. Imprenta de La Propaganda Gallega.
* *Penumbras*. Madrid, 1880. Establecimiento tipográfico de R. Labajos.
* *Follatos*. Ourense. 1891. Imprenta de Antonio Otero. Nesa entrevista tamén fala sobre como o rexeitamento co que se recibiu o seu último libro (*Fe*, 1911) desanimouna de continuar publicando, aínda que é ben sabido que nunca parou de escribir.
O seguinte poema é un dos derradeiros de Filomena, recollido polo xornal *La Voz de Galicia* coa noticia do seu enterro e xunta outra composición en castelán. Nel expresa a fatiga e dor que sente, aparecendo a morte como aquilo que lle porá fin:

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

### Ligazóns externas 
* Filomena Dato na Biblioteca Virtual Galega.
* Dato Muruais, Filomena na páxina da AS-PG.