Benedetto Pistrucci

**Benedetto Pistrucci**, nado o 29 de maio de 1783 en Roma e finado en Virginia Water, Surrey, Inglaterra, o 16 setembro de 1855, foi un gravador de moeda e medallista italiano coñecido particularmente polo deseño de San Xurxo e o Dragón que caracteriza os soberanos británicos de ouro, e pola medalla conmemorativa da Batalla de Waterloo.

Desde que en 1815 se trasladou a Gran Bretaña, foi naquel país onde exerceu a súa profesión artística e onde pasou o resto da súa vida. Alí chegou logo de colleitar fama en Italia como tallador de camafeos, patrocinado pola realeza, e ese prestixio valeulle para tomar contacto con persoeiros como William Wellesley-Pole (irmán máis vello do Duque de Wellington), o mestre de ceca da Real Casa da Moeda de Londres (*Royal Mint*), quen contratou a Pistrucci para o deseño das novas emisións monetarias, entre elas o soberano de ouro, que se cuñou por vez primeira en 1817.

Napoleón puxéralle prezo á cabeza de Federico Pistrucci, xa que este procesara os rebeldes bonapartistas. Este feito obrigou a familia a abandonar Roma cando os franceses avanzaban cara a ela e establecéronse en Frosinone, no Lacio, onde os irmáns proseguiron os seus estudos.

Convalecente na súa casa logo dunha liorta na que resultou apuñalado por un artista rival, Pistrucci aprendeu a modelaxe da cera. Logo de recuperarse traballou co tallador de pedras preciosas Nicolo Morelli e tamén asistiu a clases nunha academia de arte en Campidoglio chamada *Scuola del Nudo*, onde en 1800 acadou o primeiro premio de escultura.

A partir dos 15 anos, Pistrucci deixou de traballar con Morelli e estableceuse autonomamente como creador, xa que podía custear os seus estudos polos ingresos que lle xeraba a venda dos seus camafeos.

### Cumio da súa carreira en Inglaterra (1815-1819) 
[esquerda|miniatura|160px|Deseño orixinal de **Pistrucci** do [reverso (moedas)|reverso do soberano.]]
[miniatura|200px|[Soberano (moeda)|soberano de 1817, obra de **Benedetto Pistrucci**.]]

Na súa chegada a Dover, Pistrucci tivo dificultades na alfándega e logo de superadas, viaxou a Londres, onde tiña cartas de presentación para varias persoas, grazas ás que de camiño estableceu contacto con Charles Konig, responsable de minerais do Museo británico, A través de Konig, Pistrucci coñeceu o famoso naturalista, Joseph Banks. A súa sona en Londres acrecentouse cando interveu nun debate na casa de Banks acerca da autenticidade dun camafeo, para discernir se se trataba dunha antigüidade grega ou non, no que Pistrucci puido demostrar que realmente se trataba dunha obra súa, ao amosar a súa marca secreta.

Banks presentou Pistrucci a George Spencer (segundo conde de Spencer) e á súa muller, Lavinia Spencer. Lavinia amosoulle a Pistrucci un modelo do San Xurxo e o Dragón obra de Nathaniel Marchant e encargoulle que o reproducise en estilo grego nun camafeo como parte da indumentaria do seu marido como Cabaleiro da Orde da Xarreteira. Pistrucci aceptou a encarga e realizou o camafeo, tomando como modelo para o San Xurxo un camareiro italiano do hotel Brunet's, onde estivera aloxado os primeiros días ao chegar a Londres.

Joseph Banks encargoulle tamén a Pistrucci un camafeo, para o rei Xurxo III. Como o rei estaba doente e Pistrucci non puido visitalo para modelar o seu rostro, fíxoo tomando como modelo unha moeda bancaria de tres xilins e montouno en xaspe, traballo polo que cobrou 50 guineas. Banks amosoulle o camafeo ao mestre de ceca William Wellesley-Pole, quen se amosou impresionado pola calidade da peza. Naquel momento, en 1816, a *Royal Mint* estaba a preparar novas emisións de moedas de ouro e de prata como parte dun proceso de reorganización do circulante, e no mes de xuño o mestre de ceca decidiu contratar a Pistrucci para facer os modelos en pedra dunha nova moeda que, de seren aceptados, serían gravados en aceiro para os cuños polos empregados da casa de moeda.

A maioría das fontes apuntan a que, logo de completar a encarga de Lady Spencer, Pistrucci suxeriulle a Pole que un motivo axeitado para os reversos dos soberanos (a nova moeda de ouro que se estaba a preparar) sería o de San Xurxo.  No entanto, o numismático Kevin Clancy, no seu volume sobre a historia desta moeda, dubida de que esa sexa a orixe da idea de incorporar o San Xurxo e o Dragón nos soberanos, e mesmo de que a proposta saíse de Pistrucci.

Cun custo de 100 guineas, Pistrucci creou o deseño dos soberanos e gravouno el mesmo, presentando o santo sobre o lombo dun corcel brioso que pisa o dragón ferido. San Xurxo ten unha lanza rota na súa man; parte está no dragón e parte no chan. O deseño orixinal de Pistrucci, utilizado para a circulación entre 1817 e 1819 (e reproducido pola *Royal Mint* en 2017), incorpora a fita da Orde da Xarreteira rodeando o santo e o dragón, co seu lema HONI SOIT QUI MAL Y PENSE. O resultado foi que a incorporación da espada en vez da lanza non foi ben aceptado polo público, que facía bromas acerca de como o santo podería vencer o dragón cunha arma tan pequena.

O gravador xefe da Royal Mint era o pai de Tomas Wyon (do mesmo nome). Parece que á súa morte en 1817 Pole lle ofreceu o posto vacante a Pistrucci, cun salario de 500 libras anuais e unha residencia dentro das instalacións da Casa da Moeda. Porén, nese momento aprobouse unha lei baixo o reinado de Guillerme III que lles prohibía aos estranxeiros o exercicio dese cargo, polo que Pistrucci non se puido incorporar. Isto foi moi mal recibido por Pistrucci e foi o xerme de moitas tensións no seo da ceca londiniense.

En 1819, Pistrucci recibiu a encarga de deseñar unha medalla conmemorativa da Batalla de Waterloo, cunhas dimensións moi considerables: 5,3 polgadas; é dicir, 130 mm. O Goberno concibiuna para lla entregar aos xenerais vitoriosos e aos persoeiros salientables na derrota de Napoleón, a partir dunha idea do príncipe rexente (posteriormente Xurxo IV) pouco despois da batalla. Os honorarios totais de Pistrucci serían de 2.400 libras, e o pagamento inicial permitiulle levar a Londres a súa familia desde Italia. Inicialmente propúñase que a medalla fose gravada a partir dun deseño de John Flaxman, mais Pistrucci rexeitou gravar o traballo doutro artista e Pole permitiulle desenvolver un deseño propio, unha decisión que supuxo o alporizamento do gremio de artistas londinienses contra Pistrucci. O remate da medalla levoulle 30 anos.

### O conflito na Real Casa da Moeda (1820-1836) 
[miniatura|200px|[Soberano (moeda)|Soberano co busto que Xurxo IV consideraba pouco favorecedor.]]Tras a morte de Xurxo III en 1820, Pistrucci preparou o novo busto para as emisións a nome de Xurxo IV. Ao rei non lle gustou o deseño porque apreciaba que o seu rostro estaba inchado, e o conflito entre ambos agudizouse pola medalla de proclamación, na que o monarca aparecía ao mesmo nivel que as representacións alegóricas dos seus reinos e, ademais, lucía un topete esaxerado para algúns.

O soberano foi modificado para quitar a fita, e o santo xa non brandía a lanza, senón a espada, polo que se volveu moi similar aos soberanos que se seguen a cuñar no século XXI, non sendo pola falta dunha serpentina no casco de San Xurxo. Esta versión do reverso foi cuñada desde 1821 ata 1825 e, a partir de aí, o deseño de Pistrucci estivo ausente dos soberanos ata 1874, xa despois da súa morte.

Consciente da insatisfacción do rei Xurxo IV coa efixie da moeda, a Casa da Moeda gañou tempo. A renuncia de Pole en 1823 privou a Pistrucci dun amigo e aliado dentro da institución. O escultor Francis Chantrey preparara un busto do monarca que resultaba do seu agrado e ordenou que se colocase nos soberanos, mais Pistrucci negouse a gravar o traballo doutro artista, polo que a nova moeda foi gravada polo axudante de Pistrucci, Jean-Baptiste Merlen, e por William Wyon, entre 1823 e 1825. Pistrucci quedou totalmente excluído do traballo na moeda. A Casa da Moeda considerou a posibilidade de despedir a Pistrucci, pero decatouse de que, se o facía, as 1.700 libras adiantadas dos seus honorarios e gastos pola medalla de Waterloo se perderían, e mantívoo no seu posto e cos seus emolumentos coa condición de que se concentrase en completar a medalla. Malia isto, en 1826 só completara unha parte dunha das súas faces.

Segundo Clancy, aínda que o rexeitamento do deseño de San Xurxo e o Dragón do soberano despois de 1825 foi máis parte dun redeseño xeral da moeda que un ataque contra Pistrucci, "iso non pode enmascarar a sensación que este debeu sentir das mareas volvéndose contra el". Segundo o bibliógrafo británico Graham Pollard, no *Oxford Dictionary of National Biography*, "o temperamento de Pistrucci non fomentaba as boas relacións cos seus colegas na ceca; a inseguridade do seu posto nela aumentou por unha campaña nos xornais polos seus partidarios e os que defendían a William Wyon". O acordo establecía que Pistrucci crearía as medallas que lle encomendasen os departamentos gobernamentais, cunha tarifa correspondente a cada medalla, á marxe do seu salario anual.

Esta recomposición dos postos deixou a Pistrucci con pouco que facer na Casa da Moeda. Encargóuselle tamén unha medalla de coroación do rei Guillerme IV, logo da morte de Xurxo IV en 1830, pero Pistrucci negouse porque se lle esixía que gravase un busto deseñado por Chantrey e o rei non quixo posar para el.

Entre 1830-1831 creou a medalla de servizo prolongado e boa conduta no exército, a primeira medalla do exército británico fóra de campaña. Este traballo levoulle doce meses.

### Derradeiros anos (1837-1855) 
[miniatura|160px|[Medalla de coroación de Vitoria do Reino Unido (1838).]]

Pistrucci mantivo unha relación amigable coa princesa Vitoria de Kent, a sobriña e herdeira do rei Guillerme, á que lle confeccionou varios camafeos. Logo de que ela ascendese ao trono como Raíña Vitoria en 1837, Pistrucci foi o seleccionado para se encargar da súa medalla de coroación e contou coa disposición da raíña para posar en varias sesións. Aínda que a raíña estaba satisfeita, houbo algunhas críticas. Cando o tema foi obxecto de preguntas na Cámara dos Comúns, o mestre de ceca Labouchere declarou que Pistrucci puidera ter estado enfermo. O representante do Partido Radical Joseph Hume opinou que o reverso non estaba mellor feito que as medallas baratas que se vendían polas rúas por un penique a unidade.

O ano seguinte, Pistrucci marchou a Roma para ocupar o posto de gravador xefe na ceca dos Estados Pontificios, pero regresou a Londres uns meses máis tarde, por considerar que o salario era demasiado baixo.

A principios da década de 1840, a Oficina da Auditoría cuestionou a cantidade de diñeiro gastada en Pistrucci. En 1844, o daquela Mestre de Ceca, William Gladstone, restaurou o salario de Pistrucci de 350 libras e ofreceulle 400 adicionais para completar a medalla de Waterloo. Pistrucci trasladou a súa residencia desde as instalacións da *Royal Mint* en Tower Hill ao municipio de Old Windsor, en Berkshire, e decidiuse a traballar de cheo na medalla. Porén, o traballo ralentizouse por mor das lesións causadas por unha caída, e non foi ata principios de 1849 cando presentou as matrices da medalla e se lle aboou o soldo restante de 1.500 libras. Mais as matrices eran tan grandes que ninguén na *Royal Mint* estaba disposto a correr o risco de endurecelas e, probablemente, arruinar o traballo de tres décadas. Por ese motivo, só se realizaron impresións suaves, sen chegar a converterse en medallas de ouro, de prata e de bronce, como se pretendía.

Pistrucci mudouse en 1850 de Old Windsor a Englefield Green, preto de Windsor, onde pasou a residir coas súas fillas Maria Elisa e Elena, ambas gravadoras de pedras preciosas. Alí continuou aceptando encargas privadas de camafeos e medallas, ata o seu falecemento por causa dunha inflamación pulmonar o 16 de setembro de 1855. O seu corpo fopi soterrado no cemiterio de Christ Church, en Surrey.

## Valoracións da súa figura 
Pistrucci é lembrado fundamentalmente polos eu deseño do San Xurxo e o Dragón para os soberanos de ouro británicos, aínda que nos seus inicios foi motivo de controversia. En 1893, o deseño estaba xa novamente en todas as moedas de ouro británicas; a prestixiosa publicación do mundo artístico da época vitoriana *The Art Journal* sinalou sobre deseño de Pistrucci que "superara triunfante a proba do tempo". O biógrafo de Pistrucci, Michael A. March, escribiu: "De feito, é un tributo que o seu marabilloso deseño siga a adornar as moedas de ouro da nosa actual Raíña Isabel II. É un dos mellores na nosa historia monetaria e, certamente, resistiu a proba do tempo. Oxalá continúe!".

O deseño de Pistrucci tamén apareceu nunha moeda de prata non circulante de 20 libras en 2013 e nas moedas de media coroa nos períodos 1818-1823 e 1887-1900, e nos anos 1902 e 1951.

Roderick Farey, na súa serie de artigos biográficos sobre Pistrucci, describiuno como "un italiano cunha disposición ardente que tivo numerosas discusións coas autoridades pero de cuxo enxeño ninguén podería dubidar, primeiro como creador de camafeos e logo como gravador e medallista". Segundo Clancy, "do gran talento pode xurdir adoito a controversia e, ao longo da súa carreira, Pistrucci foi aclamado e vilipendiado en igual medida, mantendo unhas tensas relacións cos seus colegas, a máis salientable das cales foi co seu compañeiro gravador William Wyon". Craig concluíu: "á parte do deseño de San Xurxo e o Dragón, que daquela era menos estimado que agora (...) as obras deste artista para a Casa da Moeda foron un fracaso, e non así as súas encargas privadas".

A medalla de Waterloo é considerada por moitos como unha obra mestra ao mesmo nivel que o San Xurxo e o Dragón.

Unha parte imoportante dos modelos en cera de diversas moedas e medallas, así como de esbozos e proxectos en papel, foron aduiridos en 1912 polo *Museo della Zeca di Roma*, pertencente ao *Istituto Poligrafico e Zecca dello Stato*, en Roma, onde permenecen expostos.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Medalla da Batalla de Waterloo (Pistrucci)
*Soberano (moeda)
*Coroa británica (moeda)
* *Royal Mint*

### Bibliografía 
* Billing, A.; Pistrucci, B. (1867). *Th.* Londres. Bell & Daldy. Páxinas 135-211.
* Clancy, K. (2017). *A History of the Sovereign: Chief Coin of the World.* 2ª ed. (1ª ed.: 2015). *Royal Mint*. ISBN 978-1-869917-00-5
* Craig, J. (2010). *The Mint*. Cambridge University Press. (1ª ed.: 1953). ISBN 978-0-521-17077-2
* Dyer, G. P.; Gaspar, P. P. (1992). "Reform, the New Technology and Tower Hill". En Challis, C. E. (ed.). *A New History of the Royal Mint, Cambridge*. Cambridge University Press. Páxinas 398-606. ISBN 978-0-521-24026-0
* Farey, R. (2014 -a-). "Benedetto Pistrucci (1782-1855), Part 1". En *Coin News*. Setembro. Páxinas 51-53.
* Farey, R. (2014 -b-). "Benedetto Pistrucci (1782-1855), Part 2". En *Coin News*. Outubro. Páxinas 51-53.
* Forrer, L. (1906). *.* Spink.
*Forrer, L. (1909 -a-). "". En '**. Vol. IV. Spink & Son. Londres. Páxinas 582-620.
*Forrer, L. (1909 -b-). "Pistrucci, Elena" e "Pistrucci, Maria Elisa".  En **'. Vol. IV. Spink & Son. Londres. Páxina 620.
* Lee, S. (1896). "". En *Dictionary of National Biography*. 45. Londres. Smith, Elder & Co. 
* Linecar, H. W. A. (1977). *British Coin Designs and Designers*. Londres. G. Bell & Sons Ltd. ISBN 978-0-7135-1931-0
* Lobel, R. (1999). ''Coincraft's Standard Catalogue English & UK Coins 1066 to Date.* 5ª ed.(1ª ed.: 1995). Londres. Standard Catalogue Publishers Ltd. ISBN 978-0-9526228-8-8
* Marsh, M. A. (1996). *Benedetto Pistrucci: Principal Engraver and Chief Medallist of the Royal Mint, 1783-1855*. Hardwick. Michael A. Marsh Pub. ISBN 978-0-9506929-2-0
* Marsh, M. A. (2002). *The Gold Sovereign (Golden Jubilee Third ed.)*. (1ª ed.: 1980) Hardwick. Michael A. Marsh Pub. ISBN 978-0-9506929-4-4
* Mussell, J. W. (2016). *The Coin Yearbook 2017*. Exeter. Token Publishing Ltd. ISBN 978-1-908828-30-9
* Peck, C. W. (1960). *English Copper, Tin and Bronze Coins in the British Museum 1558-1958*. Londres. Trustees of the British Museum. 
* Pollard, G. (2017). "Pistrucci, Benedetto". En *Oxford Dictionary of National Biography''.
* Rodgers, K. (2017). "Britain's Gold Sovereign". En *Coin News*. Xuño. Páxinas 43-47.

### Ligazóns externas 
*Benedetto Pistrucci. En *ArtNet*.
*Benedetto Pistrucci. En *The Royal Collection*.
*Benedetto Pistrucci e o San Xurxo e o Dragón. En *Museo della Zecca di Roma*.