open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Pericardio

O **pericardio** é a envoltura fibrosa do corazón.

## Estrutura externa do pericardio 
No pericardio falamos dunha cara anterior, unha posterior, dúas caras laterais, unha base e un vértice.

* **Cara anterior**: na idade infantil relaciónase co timo. Está en relación coa parte posterior do esterno, as costelas, as cartilaxes costais, os espazos intercostais e os músculos intercostais.
* **Cara posterior**: o pericardio áchase pegado ó esófago. Tamén se relaciona aquí coa arteria aorta torácica descendente, coa vea ácigos e co conduto torácico. 
* **Caras laterais**: relaciónanse ambas coa arteria e vea pericardiofrénicas e co nervio frénico.
* **Base**: en contacto co centro frénico do diafragma e coa entrada ó corazón da vea cava inferior.
* **Vértice**: relaciónase coa entrada da vea cava superior e coa saída das arterias aorta e pulmonar.

## Estrutura interna do pericardio 
O pericardio está formado por dúas capas: unha externa ou fibrosa e outra interna ou serosa. Ó mesmo tempo, a capa interna presenta dúas capas: unha visceral, pegada ó corazón, e outra parietal, pegada á capa externa pericárdica.

Entre as dúas capas, externa e interna, hai un espazo virtual, que se fai evidente na pericardite.

## Vascularización do pericardio 
* **Arterias** que irrigan o pericardio: arterias pericardiofrénicas, esofáxicas e bronquiais. Na idade infantil, tamén as tímicas
* **Veas** que drenan o pericardio: veas pericardiofrénicas, esofáxicas e bronquiais. Na idade infantil, tamén as tímicas
* **Vasos linfáticos** que drenan a linfa do pericardio: ganglios pericardiofrénicos, ganglios mediastínicos e os esofáxico-bronquiais.

## Innervación 
É de dous tipos: **extrínseca**, de fibras que veñen de fóra, e **intrínseca**, de fibras propias do corazón.

## Líquido pericárdico
O líquido pericárdico é o líquido seroso segregado pola capa serosa do pericárdio na cavidade pericárdica. O pericárdio está constituído por dúas capas - unha capa fibrosa externa e unha capa fibrosa interna. Esta capa serosa presenta dúas membranas que encerran a cavidade pericárdica, para a cal é segregado o líquido pericárdico. O líquido é semellante ó líquido cefalorraquídeo do cerebro, amortecendo e permitindo o órgano moverse. En condicións normais pode atopa-se preto de 10 a 50 ml de líquido no espazo pericárdico. O líquido pericárdico normal é amarelo-pálido. A acumulación de líquido seroso ó redor do corazón leva a designación de derrames pericárdicos. O procedemento de retirada do exceso de fluído pericárdico, a pericardiocentese, é perigoso e, polo tanto, rara vez realizado.

## Notas
## Véxase tamén
### Outros artigos
* Mesotelio
Raio verde

miniatura|Un brillo verde moi claro.
miniatura|Evolución detallada dun raio verde.
**Raio verde**, ou **brillo verde**, é un fenómeno óptico atmosférico que ocorre pouco despois do solpor ou pouco antes da saída do sol, no que se pode ver un punto verde, normalmente por un ou dous segundos, sobre a posición do sol. Tamén pode verse como un raio verde que sae do punto onde se puxo o sol. Estes escintileos verdes son en realidade un grupo de fenómenos que xorden por diferentes causas, sendo algúns máis comúns que outros. Os raios verdes pódense ollar desde calquera altitude (mesmo dende un avión). Acostuman verse cando o horizonte non presenta obstáculos, coma no océano, mais aparecen así mesmo sobre nubes e sobre montañas.

Igualmente pódese ver un escintileo verde producido por outros obxectos brillantes no horizonte, como a Lúa, Venus ou Xúpiter.

O concepto do brillo ou raio verde foi popularizado pola novela *Le Rayon vert* de 1882, de Jules Verne, na que se describe a súa cor como
"...un verde que ningún artista podería endexamais obter na súa paleta, un verde do cal nin as variadas tinguiduras da vexetación nin os tons do máis limpo mar poderían nunca producir un igual! Se houber un verde no Paraíso, non pode ser senón este ton, que moi seguramente é o verdadeiro verde da Esperanza!" 

## Explicación 
As causas dun brillo verde atópanse na refracción da luz (como sucede nun prisma) ao atravesar a atmosfera: a luz móvese máis amodo no ar baixo, máis denso, ca no ar en camadas superiores, menos denso. Por mor disto, os raios de luz solar seguen unha traxectoria lixeiramente curva, na mesma dirección que a curvatura da Terra. A luz de alta frecuencia (verde/azul) cúrvase máis ca a luz de baixa frecuencia (vermella/laranxa), así que os raios verdes e azuis da parte superior do Sol no horizonte fican visíbeis mentres que os raios vermellos están agochados polo horizonte.

O escintileo verde refórzase polo efecto de espellismo, que incrementa o gradiente de densidade na atmosfera e, polo tanto, incrementa a refracción. O raio verde vese con maior probabilidade en ar limpo, que permite que máis luz acade o observador sen se dispersar. O posíbel "escintileo azul" pola luz de devandita cor non se ve porque a cor azul dispérsase máis no ar e só fica a luz de cor verde.

Cun lixeiro zoom, pódese chegar a ver un bordo verde na parte superior do disco solar en moitos solpores, se o día está claro. Con todo, o efecto de raio ou de brillo cómpre dunha forte estratificación por camadas na atmosfera e un espellismo que magnifique a cor verde durante un período de entre unhas fraccións de segundo e dous segundos.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Ocaso
* Refracción
### Ligazóns externas 
* O Raio Verde, artigo sobre o fenómeno e as causas físicas
* Páxina sobre escintileos verdes, páxina de Andrew T. Young, profesor da San Diego State University, con extensas explicacións e simulacións (en inglés)
* Green Flash - Atmospheric Optics, explicacións e galería de imaxes, web de óptica atmosférica de Les Cowley (en inglés)
* Un escintileo verde da Imaxe de astronomía do día da NASA
The Terminal

***The Terminal*** é un filme estadounidense de dirixido por Steven Spielberg que se estreou no 2004. Está protagonizado por Tom Hanks e Catherine Zeta-Jones, e conta a historia dun home que queda atrapado no aeroporto de Nova York cando lle é denegada a entrada nos Estados Unidos e tampouco pode volver ó seu país por mor dun golpe de estado.

O filme está parcialmente inspirado na historia de Mehran Karimi Nasseri, que pasou dezaoito anos na Terminal 1 do Aeroporto de París-Charles de Gaulle, entre 1988 e 2006.

## Personaxes 
* Tom Hanks como Viktor Navorski
* Catherine Zeta-Jones como Amelia Warren
* Stanley Tucci como Frank Dixon 
* Chi McBride como Joe Mulroy
* Diego Luna como Enrique Cruz
* Barry Shabaka Henley como Thurman
* Kumar Pallana como Gupta Rajan
* Zoë Saldana como Dolores Torres
* Eddie Jones como Richard Salchak
* Jude Ciccolella como Karl Iverson
* Corey Reynolds como Waylin
* Guillermo Díaz como Bobby Alima
* Rini Bell como Nadia
* Valery Nikolaev como Milodragovich
* Michael Nouri como Max
* Benny Golson como el mesmo

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* 
* Ficha en AllMovie 
* Ficha en BoxOfficeMojo 
* Ficha en RottenTomatoes
Bembecia uroceriformis

***Bembecia uroceriformis*** é unha avelaíña da familia Sesiidae. Habita en Francia, España, Portugal, Suíza, Italia e a maioría da península dos Balcáns. Tamén se pode atopar en África do Norte (incluíndo Marrocos) e dende Anatolia até o Cáucaso.

Ten unha envergadura de 20–24&nbsp;mm.

As larvas aliméntanse de especies Dorycnium (incluíndo *Dorycnium* *herbaceum*), *Lotus corniculatus*, *Ulex europaeus*, *Ulex nanus*, *Coronilla emerus*, *Chamaecytisus*, *Cytisus procumbens*, *Cytisus hirsutus* e *Corothamnus procumbens*.

## Subespecies 
* *Bembecia uroceriformis uroceriformis* 
* *Bembecia uroceriformis armoricana* (Oberthür, 1907)

## Notas
Erin Brockovich (filme)

***Erin Brockovich*** é un filme estadounidense dirixido por Steven Soderbergh e escrito por Susannah Grant que se estreou no 2000. O filme é unha dramatización da historia real de Erin Brockovich, interpretada por Julia Roberts, que loita contra a corporación enerxética Pacific Gas and Electric Company (PG&E). O filme foi un éxito de recadación e a acollida da crítica tamén foi positiva.

Roberts gañou o Óscar á mellor actriz, o BAFTA, o Globo de Ouro e o Premio do Sindicato de Actores pola súa interpetación. O propio filme foi nomeado nas categorías de mellor filme e mellor director para Steven Soderbergh na 73ª edición dos Óscar.

## Personaxes 
* Julia Roberts como Erin Brockovich
* Albert Finney como Edward L. Masry
* Aaron Eckhart como George
* Marg Helgenberger como Donna Jensen
* Tracey Walter como Charles Embry
* Peter Coyote como Kurt Potter
* Cherry Jones como Pamela Duncan
* Scarlett Pomers como Shanna Jensen
* Conchata Ferrell como Brenda
* Edward L. Masry como Diner Patron
* Michael Harney como Pete Jensen
* Veanne Cox como Theresa Dallavale
* Scotty Leavenworth como Matthew Brown
* Gemmenne de la Peña como Katie Brown
* Gina Gallego como Ms. Sanchez
* T. J. Thyne como David Foil
* Valente Rodriguez como Donald

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* 
* Ficha en AllMovie 
* Ficha en BoxOfficeMojo 
* Ficha en RottenTomatoes
Galan Erilich

**Galan Erilich** foi o rei dos pictos dende o ano 510 até o 522.

A lista de reis da *Crónica picta* cita quince anos de reinado entre Drest II e o reinado conxunto Drest III e Drest IV.

## Véxase tamén 
### Bibliografía 
*Anderson, Alan Orr, *Early Sources of Scottish History A.D 500&ndash;1286*, volume 1. Reprinted with corrections. Paul Watkins, Stamford, 1990. ISBN 1-871615-03-8
### Ligazóns externas 
*Crónica picta
Drest III

**Drest III** fillo de Uudrost (ou Uudrossig) foi o rei dos pictos dende o ano 522 até o 530.

A lista de reis da *Crónica picta* asocia o seu reinado co de Drest IV. Varios reinados, separados e xuntos están asignados ós dous Drests, variando dende un a quince anos.

## Véxase tamén 
### Bibliografía 
*Anderson, Alan Orr, *Early Sources of Scottish History A.D 500&ndash;1286*, volume 1. Reprinted with corrections. Paul Watkins, Stamford, 1990. ISBN 1-871615-03-8
### Ligazóns externas 
*Crónica picta
Macrauchenia

***Macrauchenia*** (que quere dicir "gran llama", baseado no termo latino para llamas, Auchenia) era un ungulado de pescozo e lombo longos orixinario de América do Sur, tipificador da orde Litopterna. Os fósiles máis antigos destes animais roldan os sete millóns de anos, e *M. patachonica* desaparece do rexistro fósil durante o Plistoceno tardío, ó redor de hai 20.000 ou 10.000 anos. *M. patachonica* era o membro máis coñecido da familia Macraucheniidae, e é coñecido por fósiles atopados principalmente na Arxentina. A especie tipo foi descuberta por Charles Darwin durante a viaxe do *Beagle.* En vida, *Macrauchenia* parecíase a un camelo o un elefante curto, aínda que non é estreitamente relacionado cos camelo ou proboscídeos.

## Notas
Xacobe II de Escocia

miniatura|250px|Xacobe II de Escocia.
**Xacobe II**, nado en Edimburgo, o 16 de outubro de 1430, e finado en Roxburgo o 3 de agosto de 1460, foi o rei de Escocia dende 1437 até a súa morte. Era fillo de Xacobe I e Xoana Beaufort, ascendendo ó trono ós seis anos, após o asasinato do seu pai.

Tivo unha minoría de idade moi axitada, cos rexentes William Crichton e Alexander Livingstone, que se viu marcada pola execución en 1440 de William e David Douglas por Crichton, que despois foi declarado proscrito por Livingston e William Douglas, nomeados lugartenentes do reino. En 1444, formouse unha liga entre William Douglas, conde de Crawford, e John, conde de Ross e señor das Illas, pero en 1452 morreu polo rei en 1455 exiliando o seu fillo James a Inglaterra.

Trasladou definitivamente a capital escocesa de Perth a Edimburgo e en 1450 fundou unha nova universidade en Glasgow baixo o patrocinio do chanceler James Kennedy, bispo de Saint Andrew. Naquela época, o parlamento escocés foi complementado por institucións como o Consello Xeral e a *Convention of Estates*, parlamentarios sen poderes xudiciais. En 1448, venceu os ingleses en Sark. Ademais, apoiou os nobres ingleses da casa de Lancaster contra a casa rival de York na Guerra das Dúas Rosas, o cal provocou a súa morte no asedio de Roxburgh en 1460.

En 1449, casou con María de Gelderland.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
*'The Auchinleck Chronicle', printed in McGladdery, *James II*, Appendix 2, pp 160–73.
*M. Brown, *The Black Douglases* (East Linton, 1998).
*C. McGladdery, *James II* (Edinburgh, 1990).
*R Tanner, *The Late Medieval Scottish Parliament: Politics and the Three Estates, 1424-1488* (East Linton, 2001).
Ceo (relixión)

[miniatura|200x200px|[Dante Alighieri|Dante e Beatrice contemplan o máis alto dos ceos; ilustración de Gustave Doré para *A Divina Comedia*.]]
**Ceo**, **os ceos** ou **sete ceos**, é un lugar relixioso, cosmolóxico ou transcendental común onde seres como deuses, anxos, xenios, santos ou devanceiros venerados, supostamente, teñen orixe ou viven. De acordo coas crenzas dalgunhas relixións, os seres celestiais poden descender á Terra, encarnados nun corpo terrestre ou non, mentres os seres terrestres poden ascender ós ceos trala morte, ou en casos excepcionais, aínda vivos.

O ceo é moitas veces descrito como un "lugar máis alto", o lugar máis sagrado ou un **paraíso**, en contraste co inferno, co submundo ou cos "lugares baixos", e universalmente ou condicionalmente accesíbel por seres terreos de acordo con varios tipos de divindade, bondade, piedade, fe, outras virtudes ou simplemente pola vontade de Deus. Algúns cren na posibilidade dun Ceo na Terra nun mundo vindouro.

Outra crenza é na *axis mundi*, que liga os ceos, o mundo terrestre e o submundo. Nas relixións indias, o Ceo é considerado como *Svarga* *loka*, e a alma é novamente sometida ó renacemento en distintas formas de vida de acordo co seu karma. Este ciclo pode ser quebrado tras unha alma alcanzar o *Moksha* ou Nirvana. Calquera lugar da existencia, tanto das persoas tanto das almas ou divindades, fóra do mundo tanxíbel (ceo, inferno ou outro) é referido como outro mundo.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Smith, Gary Scott, *Heaven in the American Imagination* (Oxford University Press; 2011) 339 pages; draws on art, music, folklore, sermons, literature, psychology, and other realms in a study of how Americans since the Puritans have imagined heaven.
Xosé A. Fernández Salgado

**Xosé Antonio Fernández Salgado**, nado en Ferreiravella (Riotorto) en 1966, é un filólogo e escritor galego.

## Traxectoria 
É licenciado en Filoloxía Hispánica (1989) e doutor en Filoloxía Galega pola Universidade de Santiago de Compostela, coa tese *Marcial Valladares (1821-1903). Lingua, literatura e folclore* (2002). Foi bolseiro do Instituto da Lingua Galega (1987-1992), editor da Editorial Santillana - Obradoiro (1993-1998) e a partir de 1998 é profesor do Departamento de Filoloxía Galega e Latina da Universidade de Vigo.

## Obras 
* *Marcial Valladares. Biografía dun precursor no Rexurdimento galego*, 2005.
* *Cincuenta décimas contra don Diego de Zernadas*, 2017.

## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Ficha na Universidade de Vigo.
Xehová

**Xehová** é unha latinización da palabra hebrea , unha vocalización do Tetragrámaton  (YHWH) e as vogais de Adonai, que se cre é o nome propio de Deus no cristianismo e xudaísmo da Biblia hebrea, o cal tamén foi transliterado como "Yehowah" ou "Yahweh".

Os signos יְהֹוָה aparece 6518 veces no texto masorético tradicional, ademais de 305 instancias do  (Jehovih). O texto latino máis antigo que usa unha vocalización similar a *Xehová* data do século XIII, o *Pugio fidei* de Ramon Martí, escrito por volta de 1270.

## Pronuncia 
miniatura|O nome *Iehova* na igrexa norueguesa.
A maioría cre que "Xehová" é de finais do ano 1100 d.C., a forma híbrida derivada da combinación das letras latinas *JHVH* coas vogais de *Adonai. Porén* algúns sosteñen que hai evidencia que a forma *Jehovah* do Tetragrámaton sería usada nos textos fonéticos en semítico e grego e artefactos da antigüidade tardía. Outros din que a pronuncia *Yahweh* é testificada en ambos, textos cristiáns e pagáns da era do cristianismo primitivo.

Os caraítas xudeus, que propoñen a lectura *Xehová*, estabelecen que aínda que a pronuncia orixinal de  foi escurecida polo desuso da pronuncia do nome de acordo á Torá oral, aceptan o establecemento de transliteracións a outras linguas de nomes persoais hebreos en uso normal, como Xosué, Isaías ou Xesús, porque a pronuncia orixinal podería ser descoñecida. Eles tamén apuntan que "a forma en inglés *Jehovah* é, sinxelamente unha forma anglosaxoa de pronuncia figurada para Yehovah," e preserva as catro consoantes "YHVH" (coa introdución do son da  "J" en inglés). Algúns argumentan que *Jehovah* é preferible que *Yahweh*, basean a súa conclusión en que o Tetragrámaton era máis ben orixinalmente trisílabo, e que a forma moderna debería ser tamén trisílaba.

## Notas
Xosé Soto

**Xosé Soto Rodríguez**, coñecido como **Xosé de Arxeriz** e anteriormente como **Pepiño da Gaita**, nado en Arxeriz (Fión, O Saviñao) o 9 de xullo de 1938, é un empresario, político e escritor galego.

## Traxectoria 
Mozo de familia acomodada, estudou fóra de Galicia, en Madrid e Alemaña, e posteriormente instalouse en Madrid. Alí colaborou co grupo Brais Pinto, militou na UPG e participou nas clases de cultura galega do Club de Amigos da Unesco, onde aprendeu a tocar a gaita.

Como gaiteiro, ingresou na compañía de baile galego de Rei de Viana, e con ela realizou diversas viaxes polo mundo. Nalgunha desas viaxes actuou como representante da UPG en entrevistas con destacados líderes do exilio republicano, como Claudio Sánchez Albornoz e Luis Jiménez de Asúa. Posteriormente foi secretario persoal de Enrique Tierno Galván, e acompañouno no seu ingreso no PSOE. Nesta formación ocupou distintos cargos de responsabilidade internacional.

En 1985 comproulle ao seu tío José Rodríguez López a granxa de Arxeriz e negociou a instalación dunha escola-obradoiro que funcionou de 1993 a 1996. En 1996 creou a Fundación Xosé Soto de Fión á que lle doou en 1999 o conxunto de Arxeriz.

## Obras 
* *Cara unha poética ecoloxista: Noriega* (1999). Fundación Xosé Soto de Fión. 139 páxs. ISBN 84-605-9713-X.
* *Luzadas de vagalumes* (2000). Fundación Xosé Soto de Fión. 181 páxs. ISBN 84-931685-0-5.
* *Luzadas de vagalumes II* (2001). Fundación Xosé Soto de Fión. 145 páxs. ISBN 84-931685-1-3.
* *Luzadas de vagalumes III* (2004). Fundación Xosé Soto de Fión. 171 páxs. ISBN 84-931685-2-1.
* *Xerfas de mallante* (2005). Fundación Xosé Soto de Fión. 197 páxs. ISBN 84-931685-3-X.
* *Luzadas de vagalumes IV* (2007). Fundación Xosé Soto de Fión. 199 páxs. ISBN 84-931685-2-1.
* *Luzadas de vagalumes V* (2009). Fundación Xosé Soto de Fión. 233 páxs. ISBN 84-931685-5-6.
* *Sombras, ecos, olgas* (2014). Fundación Xosé Soto de Fión. Memorias. 962 páxs. ISBN 978-84-617-5629-2.
* *Luzadas de vagalumes V/* (2017). Fundación Xosé Soto de Fión. 292 páxs. ISBN 978-84-09-02881-8.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Fundación Xosé Soto de Fión
Zakaria Bakkali

**Zakaria Bakkali**, nado en Liexa o 26 de xaneiro de 1996, é un futbolista belga. Xoga de extremo e o seu equipo actual é o Beerschot turco, no que xoga cedido polo Anderlecht.

## Traxectoria 
O 14 de xullo de 2017 fichou polo Deportivo da Coruña, cedido polo Valencia CF por unha temporada.

## Notas
## Véxase tamén
### Ligazóns externas
*Datos do xogador en bdfutbol.com 
*Datos do xogador en soccerway.com
Frecuencia cardíaca

miniatura|Medición da pulsación no pulso.
[miniatura|Exemplo dun [electrocardiogramo.]]
[miniatura|Proba [ergometria|ergométrica nun cicloergómetro.]]
A **frecuencia cardíaca** é o número de latexos do corazón ou pulsacións por unidade de tempo. A súa medición realízase baixo determinadas condicións (en repouso ou en actividade) e está expresa en batimentos por minuto (bpm). A medición do pulso pode facerse en diferentes puntos do corpo, sendo o máis común o pulso, o pescozo (sobre a carótide) ou o peito. Independentemente da técnica de medición, o procedemento que recoméndase seguir, para evitar erros na medida de pulsación e porque os valores obtidos son equiparables, é o seguinte:

A frecuencia cardíaca basal (**FCbasal**) é a frecuencia cardíaca mensurada en completo repouso, logo despois de espertar pola mañá e debe adoptarse en declinio dorsal (deitado de costas).  No deporte esta variable fisiolóxica pode dar pistas sobre a calidade da recuperación pos adestramento.

A frecuencia cardíaca de repouso (**FCrepouso**) é a frecuencia cardíaca mensurada nun individuo en repouso (de polo menos 5 minutos), deitado pero acordado, sen terse exercitado antes . Nestas condicións a frecuencia cardíaca é de aproximadamente 60 a 80 batimentos por minuto.

A frecuencia cardíaca de reserva (**FCreserva**) é a diferenza entre a frecuencia cardíaca máxima e a frecuencia cardíaca de repouso.

**FCreserva** = **FCmax** - **FCrepouso**

O deporte é moi importante porque mostra a adaptación ao exercicio que prodúcese no atleta.

A frecuencia cardíaca en repouso depende da xenética, do estado físico, do estado psicolóxico, das condicións ambientais, da postura, da idade e do sexo. Un adulto saudable en repouso ten xeralmente o pulso no rango de 60-100. Durante o exercicio físico, a pulsación pode subir ata os 150-200. Durante o sono e para un atleta xove en repouso pulsación en repouso, a pulsación pode moi ben estar entre os 40-60 batimentos por minuto.

## Notas
Doenza arterial coronaria

A **doenza arterial coronaria** é un grupo de doenzas que inclúe anxina estable, anxina inestable, infarto do miocardio e parada cardiorrespiratoria. Este grupo fai parte dun grupo maior de doenzas, denominado doenzas cardiovasculares, do cal é o tipo máis común. O síntoma máis común é dor ou molestia no peito que pódese desprazar cara ao ombreiro, brazo, costas, pescozo ou maxilar. Ás veces, o primeiro sinal é un ataque cardíaco.

Entre os factores de risco están a hipertensión arterial, tabaquismo, diabetes, falta de exercicio, obesidade, colesterol alto, dieta inadecuada, consumo excesivo de bebidas alcohólicas e depresión. O mecanismo subxacente implica a aterosclerose das arterias do corazón.

A prevención consiste en manter unha dieta saudable, practicar exercicio físico regularmente, manter un peso saudable e non fumar. As evidencias dos beneficios do cribado en persoas de baixo risco e sen síntomas son limitadas. O tratamento consiste nas mesmas medidas de prevención, Con todo, en persoas con doenza estable non está claro se estas intervencións aumentan a esperanza de vida ou diminúen o risco de ataques cardíacos en relación cos restantes tratamentos.

En 2013 as doenzas arteriais coronarias foron a principal causa de morte en todo o mundo, sendo a causa de 8,14 millóns de mortes (16,8%), un aumento en ralación ás 5,74 millóns de mortes (12%) en 1990. Con todo, o risco de morte por enfermidades coronarias en determinada idade ten vindo a diminuír entre 1980 e 2010, sobre todo nos países desenvolvidos. O número de casos de doenzas coronarias en determinada idade tamén ten vindo a diminuír entre 1990 e 2010. En 2010, nos Estados Unidos, preto de 20% das persoas con máis de 65 anos presentaban doenzas arteriais coronarias, mentres que entre os 45 e 64 anos a porcentaxe era de soamente 7% e entre os 18 e 45 anos de 1,3%.

## Notas
Porráns, Barro, Barro

**Porráns** é un lugar da parroquia de Barro, no concello pontevedrés de Barro na comarca de Pontevedra. Segundo o IGE, en 2016 tiña 251 habitantes (118 homes e 133 mulleres), o que o converte no lugar máis poboado da parroquia.

## Lugares e parroquias 
### Lugares de Barro 
### Parroquias de Barro 
## Notas
Tarrío, Culleredo, Culleredo

**Tarrío** é un lugar da parroquia de Culleredo, no concello coruñés de Culleredo na comarca da Coruña. Segundo o IGE, en 2016 tiña 509 habitantes (253 homes e 256 mulleres), o que o converte no lugar máis poboado da parroquia. Tamén é a capital do concello.

## Lugares e parroquias 
### Lugares de Culleredo 
### Parroquias de Culleredo 
## Notas
Culleredo, Culleredo, Culleredo

**Culleredo** é un lugar da parroquia de Culleredo, no concello coruñés de Culleredo na comarca da Coruña. Segundo o IGE, en 2016 tiña 126 habitantes (68 homes e 58 mulleres).

## Lugares e parroquias 
### Lugares de Culleredo 
### Parroquias de Culleredo 
## Notas
Ermida, Culleredo, Culleredo

**Ermida** é un lugar da parroquia de Culleredo, no concello coruñés de Culleredo na comarca da Coruña. Segundo o IGE, en 2016 tiña 397 habitantes (199 homes e 198 mulleres).

## Toponimia
O topónimo deriva do latín , que é unha igrexa pequena, polo xeral lonxe ou fóra dun núcleo de poboación, ou tamén pode facer referencia a un sitio ermo ou sen traballar.

## Lugares e parroquias 
### Lugares de Culleredo 
### Parroquias de Culleredo 
## Notas
Fontemaior, Culleredo, Culleredo

**Fontemaior** é un lugar da parroquia de Culleredo, no concello coruñés de Culleredo na comarca da Coruña. Segundo o IGE, en 2016 tiña 128 habitantes (66 homes e 62 mulleres).
## Galería de imaxes

Capela_da_Nosa_Señora_de_Lourdes_de_Fontemaior,_Culleredo.jpg|Capela da Nosa Señora de Lourdes

Casa de Fontemaior, Culleredo.jpg|Casa en Fontemaior

## Lugares e parroquias 
### Lugares de Culleredo 
### Parroquias de Culleredo 
## Notas
Manuel Elkin Patarroyo

**Manuel Elkin Patarroyo**, nado en Tolima, Colombia o 3 de novembro de 1946 e finado en Bogotá o 9 de xaneiro de 2025 foi un patólogo colombiano, nacionalizado español, coñecido mundialmente polo desenvolvemento dunha vacina sintética contra a malaria.

## Traxectoria 
Nado o 3 de novembro de 1946 na cidade colombiana de Tolima estudou medicina na Universidade Nacional de Colombia, ampliando estudos na Universidade Yale e no Instituto Rockefeller de Nova York.

Desenvolveu unha vacina sintética contra a malaria, unha doenza transmitida polo mosquito *Anopheles gambiae* que afecta a millóns de persoas do terceiro mundo, e que chamou *SPf66*. En 1999 a OMS, á cal Patarroyo cedeu os dereitos da patente, probou a vacina en Gambia, Tanzania e Tailandia, con resultados parcialmente efectivos.

En 1994, foi galardoado co Premio Princesa de Asturias de Investigación Científica e Técnica *pola importancia da súa achega científica na programación, desenvolvemento e experimentación dunha vacina sintética contra a malaria.

Malia que en 1996 conseguiu a nacionalidade española, no presente segue a traballar no *Instituto de Inmunoloxía de Colombia'', que se atopa na cidade de Bogotá. Os seus estudos céntranse na mellora da vacina contra a malaria ademais da vacina contra a tuberculose, a lepra e o cancro de útero.
Blame! (filme)

***Blame!*** (estilizado como *BLAME!*) é un filme anime xaponés de 2017 dirixido por Hiroyuki Seshita, producido por Polygon Pictures e escrito por Tsutomu Nihei. Baséase na serie manga *Blame!*, que foi escrita e ilustrada por Tsutomu Nihei. Foi estreada mundialmente por Netflix o 20 de maio de 2017.

## Personaxes 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* *Blame!*
### Ligazóns externas 
*
Blame!

é unha serie manga xaponesa de acción e ciencia ficción escrita e debuxada por Tsutomu Nihei. A historia transcorre nunha realidade distópica, futurista e escura na que o ser humano é desprazado por unha tecnoloxía hostil á vida natural. O universo de *Blame!*, relacionado co concepto da Esfera de Dyson, é pechado e puramente artificial e tecnolóxico; trátase dunha enguedellada estrutura de niveis e camiños labirínticos que os conectan. Só existen seres humanos e robots de diversas clases.

A primeira aparición do manga foi na revista *Afternoon*. Despois realizouse unha nova edición da serie, *Blame! Master Edition*. Un filme anime homónimo de Polygon Pictures foi estreado a través de Netflix en maio de 2017.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Ficha en AnimeNewsNetwork
A tormenta perfecta

***A tormenta perfecta*** (en ) é un filme estadounidense dirixido por Wolfgang Petersen e baseado na novela non ficticia The Perfect Storm de Sebastian Junger. O filme conta a historia do *Andrea Gail*, un barco pesqueiro que queda atrapado no mar pola Tormenta Perfecta de 1991. Está protagonizado por George Clooney, Mark Wahlberg, William Fichtner, John C. Reilly, Diane Lane, Karen Allen e Mary Elizabeth Mastrantonio. Foi estreado o 30 de xuño de 2000 por Warner Bros.

## Personaxes 
* George Clooney como Frank William "Billy" Tyne, Jr.
* Mark Wahlberg como Robert "Bobby" Shatford
* Mary Elizabeth Mastrantonio como Linda Greenlaw
* Diane Lane como Christina "Chris" Cotter
* John C. Reilly como Dale "Murph" Murphy
* William Fichtner como David "Sully" Sullivan
* Michael Ironside como Bob Brown
* Bob Gunton como Alexander McAnally III
* Karen Allen como Melissa Brown
* Cherry Jones como Edie Bailey
* Allen Payne como Alfred Pierre
* John Hawkes como Michael "Bugsy" Moran
* Janet Wright como Ethel Shatford
* Christopher McDonald como Todd Gross
* Dash Mihok como Sarxento Jeremy Mitchell

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* 
* Ficha en BoxOfficeMojo 
* Ficha en RottenTomatoes
Rita Azevedo Gomes

**Rita Azevedo Gomes**, nada en Lisboa en 1952, é unha directora de cinema portuguesa.

## Traxectoria 
Encomezou o seu grao de Belas Artes, mais non o rematou e abandonouno interesada polo mundo do cinema, eido cuxa formación foi autodidacta. Moi nova, presentouse perante Manoel de Oliveira, despois de ver a posta en escena de *Amor de Perdição* en 1979, baseada na novela de Camilo Castelo Branco. Acadou un posto de axudante de vestiario na seguinte rodaxe. A amizade progresiva co cineasta luso supuxo a rodaxe do filme *A 15ª Pedra* (2007), unha conversa entre Oliveira e o crítico João Bénard da Costa. Dende 1993, Rita é programadora e encargada de publicacións da Cinemateca Portuguesa. A Filmoteca Española dedicou un ciclo ao cinema de Rita Azevedo Gomes no mes de maio de 2017.

## Filmografía 
**O Som da Terra a Tremer* (1990)
**Frágil Como o Mundo* (2002)
**Altar* (2003)
**A Conquista de Faro* (2005)
**A 15ª Pedra* (2007)
**A Colecção Invisível* (2009)
**A vinganza dunha muller* (2012)
**Correspondencias* (2016)
**A portuguesa* (2019)

## Véxase tamén 
### Bibliografía 
*Fernández-Santos, E.: (20 de maio de 2017): "Azevedo Gomes, el encuentro entre cine y literatura", *Babelia* p.&nbsp;5.
United 93 (filme)

***United 93*** é un filme estadounidense de suspense e drama dirixido, escrito e coproducido por Paul Greengrass que se estreou no 2006. O filme recolle os eventos arredor do voo United Airlines 93, que foi secuestrado durante os atentados do 11 de setembro de 2001. O filme intenta contar coa máxima veracidade posible (malia que se advirte que algúns eventos foron imaxinados) e en tempo real. Segundo os realizadores do filme, este foi feito coa cooperación de tódalas vítimas dos pasaxeiros.

## Personaxes 
* Christian Clemenson como Tom Burnett
* Cheyenne Jackson como Mark Bingham
* David Alan Basche como Todd Beamer
* Peter Hermann como Jeremy Glick
* Daniel Sauli como Richard Guadagno
* Trish Gates como Sandra Bradshaw
* Corey Johnson como Louis J. Nacke, II
* Richard Bekins como William Joseph Cashman
* Michael J. Reynolds como Patrick Joseph Driscoll
* Khalid Abdalla como Ziad Jarrah
* Lewis Alsamari como Saeed al-Ghamdi
* Jamie Harding como Ahmed al-Nami
* Omar Berdouni como Ahmed al-Haznawi
* Opal Alladin como CeeCee Lyles
* Nancy McDoniel como Lorraine G. Bay
* Peter Marinker como Andrew Garcia
* David Rasche como Donald Freeman Greene
* J. J. Johnson como Capitán Jason Dahl
* Gary Commock como Primeiro Oficial LeRoy Homer, Jr.
* Polly Adams como Deborah Welsh
* Chip Zien como Mark Rothenberg
* Erich Redman como Christian Adams
* Kate Jennings Grant como Lauren Grandcolas
* Starla Benford como Wanda Anita Green
* Simon Poland como Alan Anthony Beaven
* Trieste Kelly Dunn como Deora Frances Bodley
* Jodie Lynne McClintock como Marion R. Britton
* Marceline Hugot como Georgine Rose Corrigan
* Rebecca Schull como Patricia Cushing
* Ray Charleson como Joseph DeLuca
* Tom O'Rourke como Donald Peterson
* Becky London como Jean Headley Peterson
* John Rothman como Edward P. Felt
* Libby Morris como Hilda Marcin
* Denny Dillon como Colleen Fraser
* Susan Blommaert como Jane Folger
* Tara Hugo como Kristin White Gould
* Lorna Dallas como Linda Gronlund
* Masato Kamo como 
* Liza Colón-Zayas como Waleska Martinez
* Olivia Thirlby como Nicole Carol Miller
* Leigh Zimmerman como Christine Snyder
* Joe Jamrog como John Talignani
* Chloe Sirene como Honor Elizabeth Wainio

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
*
Femen

**Femen** (en ), estilizado como **FEMEN**, é un grupo activista franco-ucraíno de feminismo radical que loita para protexer os dereitos da muller. A organización fíxose internacionalmente coñecida por realizar protestas controvertidas espidas contra o turismo sexual, as institucións relixiosas, o sexismo, a homofobia e outros temas sociais. Fundado en Ucraína, o grupo ten a súa sede en París.

A organización descríbese a si mesma como "loitadora contra o patriarcado e as súas tres manifestacións - a escravitude sexual das mulleres, as ditaduras e a relixión" As activistas de Femen teñen sido detidas pola policía por mor das súas protestas.

Inna Shevchenko, líder de Femen, equipara a xestación por substitución coa prostitución.

## Notas
Drest Gurthinmoch

**Drest Gurthinmoch** foi o rei dos pictos dende o ano 480 até o 510.

A lista de reis da *Crónica picta* cita trinta anos de reinado entre Nechtan e Galan. O significado do epíteto Gurthinmoch é descoñecido, pero a primeira parte podería estar relacionada co galés *gwrdd*, que significa grande.

## Véxase tamén 
### Bibliografía 
*Anderson, Alan Orr, *Early Sources of Scottish History A.D 500&ndash;1286*, volume 1. Reprinted with corrections. Paul Watkins, Stamford, 1990. ISBN 1-871615-03-8
### Ligazóns externas 
*Crónica picta
Dereitos da muller

Os **dereitos da muller** son os dereitos reclamados polas mulleres e rapazas de todo o mundo e forman a base do movemento a prol das mulleres do século XIX e do movemento feminista do século XX. Nalgúns países, estes dereitos están institucionalizados e protexidos pola lei, o costume local e o comportamento civil, mentres que noutros é ignorado ou está represaliado. Difire das nocións máis amplas dos dereitos humanos a través de reclamacións dun prexuízo histórico e tradicional inherente ó exercicio dos dereitos por parte de mulleres e mozas, a prol de homes e mozos.

Malia non existir unha lista limitada, os temas xeralmente asociados cos dereitos da muller inclúen os seguintes: a integridade e a autonomía do seu corpo, non padecer violencia sexual, o dereito a voto, ter cargos públicos, entrar en contratos legais, ter iguais dereitos no dereito de familia; ter acceso ó traballo e ter un salario xusto e igualitario, os dereitos reprodutivos, ter propiedade privada e o acceso á educación.[miniatura|[Annie Kenney e Christabel Pankhurst facendo campaña do sufraxio feminino.|centro]]
## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
*
House of Cards (serie de televisión de 2013)

***House of Cards*** é unha serie de televisión dramática creada por Beau Willimon. É unha adaptación da miniserie homónima da BBC e está baseada na novela de Michael Dobbs. A primeira tempada, de trece episodios, estreouse o 1 de febreiro de 2013 a través de Netflix. Willimon declarou que os plans para o futuro da serie son decididos despois de cada tempada.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
*
Caiman

***Caiman*** é un xénero de réptiles crocodilianos pertencentes á subfamilia Caimaninae. Todas as especies da subfamilia (que consta de tres xéneros) reciben o nome común de caimáns. No Brasil, onde abundan, reciben o nome de *jacarés* (pero en portugués tamén existe a palabra *caimão*). Viven en América Central e do Sur. Son crocodilianos de tamaño relativamente pequeno, que chegan a lonxitudes de só uns poucos metros (3&nbsp;m os máis grandes) e pesos medios de 6 a 40&nbsp;kg.

## Características 
As especies do xénero *Caiman* son similares aos aligátores en morfoloxía pero difiren en que teñen placas óseas chamadas osteodermos, enterrados nas capas internas da pel na parte inferior. As especies *C. latirostris* e *C. crocodilus* caracterízanse por ter unha crista ósea que cruza o nariz xusto baixo os ollos. O *C. yacare* é a especie máis grande do xénero, e alcanza unha lonxitude media de adultos de 2,5 a 3 m,, mentres que o *C. crocodilus* chega a de 2 a 2,5&nbsp;m, con femias menores, e o *C. latirostris* é o menor do xénero, e xeralmente os machos miden de 1,8 e 2&nbsp;m e as femias de 1,2 a 1,4&nbsp;m.

## Distribución e hábitat 
Este xénero está presente en Centroamérica e Suramérica. A especie *C. crocodilus* viven en Centroamérica e partes da metade norte de Suramérica a altitudes de ata 800&nbsp;m. Encóntrase xeralmente en auga doce, pero tamén visita augas salobres de estuarios nalgunhas ocasións. Vive en diversos hábitats incluíndo zonas húmidas e ríos e regatos de correntes lentas. A especie *C. yacare* aparece na parte central e meridional de Suramérica, particularmente na rexión do Pantanal, a área húmida tropical máis extensa do mundo, que queda asolagada estacionalmente polo río Paraguai. A especie *C. latirostris* habita na parte central e leste de Suramérica, incluíndo o sueste do Brasil, Bolivia, Paraguai, o Uruguai e norte da Arxentina, nas cuncas dos ríos Paraná, Paraguai, Uruguai e São Francisco.

## Comportamento 
As especies do xénero *Caiman* pasan a maior parte do seu tempo tomando o sol sobre os bancos de barro ou en correntes de selvas lamacentas e solleiras. Na estación seca, poden acumularse en grandes cantidades deles en pozas a medida que as áreas que os rodean van secando. Poden moverse sobre a terra con certa rapidez, bufan cando os molestan, e os individuos novos poden inflarse antes de abrir a boca agresivamente. Xeralmente non atacan os humanos pero os animais domésticos corren perigo. Atrapan as súas presas e arrástranas baixo a auga para afogalas. Poden observar unha presa potencial, irse nadando, mergullarse e volver para atacar desde debaixo da auga a un paxaro flotante ou a un mamífero que foi beber. As crías de caimáns aliméntanse de crustáceos e moluscos mentres que os animais máis grandes se alimentan de anfibios, peixes, aves, mamíferos e réptiles.
** *Caiman venezuelensis*†
** *Caiman yacare*
** *Caiman crocodilus*
*** *C. c. apaporiensis*
*** *C. c. fuscus*
** *Caiman lutescans*†
** *Caiman latirostris*

## Notas
Gran Premio de Bélxica de 2017

O **Gran Premio de Bélxica de 2017**, oficialmente **2017 Formula 1 Belgian Grand Prix**, foi unha carreira de Fórmula 1 que que se celebrou o 27 de agosto de 2017, no Circuíto de Spa-Francorchamps de Spa, Bélxica. Foi a décimo segunda rolda do Campionato Mundial de Fórmula 1 de 2017 e o 73º Gran Premio de Bélxica.

## Informe 
## Clasificación
### Cualificación
### Carreira
### Posicións logo da carreira
;Clasificación no campionato de pilotos

;Clasificación do campionato de construtores

## Notas 
## Véxase tamén
Caiman latirostris

***Caiman latirostris*** é unha especie de réptil crocodiliano da subfamilia dos caimáns (Caimaninae) que vive na parte oriental e central de Suramérica, incluíndo o sueste do Brasil, norte da Arxentina, o Uruguai, Paraguai e Bolivia. Encóntrase principalmente en pantanos de auga doce e mangleirais, xeralmente en augas quedas ou lentas.

## Características 
Na natureza os adultos medran ata de 2 a 2,5&nbsp;m de lonxitude, pero hai uns poucos informes de machos vellos que chegaban a 3,5&nbsp;m. Os adultos en catividade pesaron entre 29,2 e 62&nbsp;kg. A maioría son de cor verde oliváceo. Algúns individuos teñen manchas na face. A característica física máis salientable é o seu amplo fociño, pola cal recibe o seu nome científico (latirostirs = fociño ancho).

## Bioloxía e comportamento 
[miniatura|esquerda|*Caiman latirostris* nas beiras dunhas poza en [Bonito, Mato Grosso do Sul|Bonito Mato Grosso do Sul, Brasil]]
Como a maioría dos saurópsidos, este caimán é ectotermo, xa que depende da calor externa ambiental para regular a súa temperatura corporal. Un estudo recente da contribución da frecuencia cardíaca á regulación da temperatura corporal dos caimáns mostrou que había un incremento da frecuencia cardíaca do animal a medida que a temperatura se elevaba, e un descenso cando a temperatura baixaba. Absorben a calor do sol a través da pel, quentando o sangue para elevar a súa temperatura. Ao aumentar a frecuencia cardíaca facilítase que a calor que se acaba de absorber na zona da pel se transfira a todo o corpo máis rapidamente. Cando o aire é máis frío, baixa a frecuencia cardíaca. Os espécimes en catividade foron documentados e fotografados comendo froitos de *Phylodendron bipinnatifidum* sen estimulción externa, mais non está claro se isto é así porque estaban vivndo xunto con lagartos tegus ou é un comportamento natural. Un estudo recente concluíu que os*C.latirostris* son omnívoros obrigados, e xogan un importante papel na dispersión de sementes de plantas nos seus hábitats.

### Reprodución 
A femia pon de 18 a 50 ovos á vez, aínda que hai casos raros en que se observaron 129 ovos nun só niño, presumiblemente de varias postas.

## Conservación 
A caza desta especie empezou na década de 1940. A súa pel é moi valorada pola súa textura suave. Ata que a maioría dos países prohibiu a súa caza, esta era a maior ameaza que sufría a especie. A prohibición axudou a que se recuperasen as poboacións. A nova grande ameaza é a destrución do seu hábitat. A deforestación e polución por escorrentías son as dúas causas principais da destrución do seu hábitat.

É unha especie moi coñecida en lagoas de áreas urbanas da área de Barra da Tijuca e Recreio dos Bandeirantes, en Río de Xaneiro.

En 1990 estaba clasificada como en perigo pola IUCN, pero en 1996 pasou á clasificación de risco menor/menor preocupación.

## Notas
Apoloxética

A **apoloxética** en teoloxía e literatura consiste na defensa sistemática dunha posición ou punto de vista. A palabra apoloxética vén do grego *apoloxía *(απολογία), que denota a posición de defensa militar contra un ataque.

O primeiro en usar o termo con dúas connotacións é John Henry Newman que titula a súa autobiografía espiritualista *Apologia Pro Vita Sua*, en 1864. Pero as primeiras referencias poden atoparse na *Apoloxía de Sócrates* (na que Platón realiza a defensa de Sócrates durante o seu proceso), pero tamén algunhas das obras dos apoloxistas do inicio do cristianismo como as dúas apoloxías do mártir Xustino, dirixida ó emperador Marco Aurelio. Arngrímur Jónsson foi un estudoso islandés que no libro *Brevis commentarius de Islandia* criticaba o traballo que moitos autores escribiron sobre a xente e o país de Islandia.

## Notas
Cristianismo evanxélico

O **evanxelicalismo**, **evanxelismo**, **cristianismo evanxélico** ou **protestantismo evanxélico** é un movemento transdenominacional dentro do cristianismo protestante que argúe que a esencia do Evanxeo consiste na doutrina da salvación por graza a través da fe na expiación de Xesús de Nazaret. Os evanxélicos cren na centralidade da conversión ou na experiencia de «nacer de novo» cando se recibe a salvación, na autoridade da Biblia como a revelación de Deus á humanidade e na difusión da mensaxe cristiá. No ano 2017, había 630 millóns de fieis en todo o mundo.

## Historia 
O movemento gañou gran pulo nos séculos XVIII e XIX co Primeiro e Segundo Grande Espertar, no Reino Unido e en América do Norte, respectivamente. As orixes do movemento evanxélico adóitanse trazar até o metodismo inglés, a Igrexa de Moravia (en particular, a teoloxía do seu bispo Nicolaus Ludwig von Zinzendorf) e ó pietismo luterano. Entre os líderes e principais figuras do movemento evanxélico protestante atópanse John Wesley, George Whitefield, Jonathan Edwards, Billy Graham, Harold John Ockenga, John Stott e Martyn Lloyd-Jones.miniatura|Igrexa evanxélica Lakewood Church durante unha celebración.|centro
## Notas 
## Véxase tamén
### Outros artigos
*Congregación Cristiá en España.
Lingua taína

O **taíno** é unha lingua extinta da familia arauaca falada historicamente polo pobo taíno do Caribe. No tempo da chegada dos colonizadores españois, era a principal lingua do Caribe. O taíno clásico (ou propiamente taíno) era a lingua nativa no norte das Antillas, en Porto Rico, en Turks e Caicos e a maioría da Española, e estaba a estenderse en Cuba. O ciboney está sen documentar, pero as fontes coloniais suxiren que eran un dialecto do taíno que se falaba na parte occidental da Española, nas Bahamas, Xamaica e na maioría de Cuba.

A finais do século XV, o taíno desprazara as linguas anteriores agás no oeste de Cuba e nalgúns lugares da Española. Coa colonización española, a cultura taína esmoreceu e a lingua foi subtituída polo castelán e outras linguas europeas. Crese que a lingua se extinguiu logo de cen anos do contacto cos europeos, Como a primeira lingua nativa coa que os europeos se encontraron no Novo Mundo, é a principal fonte de novas palabras americanas incorporadas ás linguas europeas.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Payne D.L., "A classification of Maipuran (Arawakan) languages based on shared lexical retentions", in: Derbyshire D.C., Pullum G.K. (eds.), *Handbook of Amazonian Languages*, vol. 3, Berlín, 1991.
* Derbyshire D.C., "Arawakan languages", in: Bright, William (ed.), *International Encyclopedia of Linguistics*, vol. 1, Nova York, 1992.
Guerra total

[dereita|miniatura|Un póster [Estados Unidos|estadounidense deseñado durante a segunda guerra mundial. Tradución: «*A comida é unha arma. Non a desperdicie! Compre con prudencia. Cociñe con coidado. Cómao todo*».]]

A **guerra total** é un termo do século XX que describe a unha guerra na que os países ou as nacións mobilizan e forzan ata o límite todos seus recursos dispoñibles, xa sexan humanos, militares, industriais, agrícolas, naturais, tecnolóxicos, científicos, ou de calquera outro tipo, para destruír totalmente a capacidade doutro país ou nación de iniciar unha guerra. A práctica da guerra total utilizouse durante séculos, pero non foi ata mediados do século XIX que se recoñeceu que a guerra total era unha forma distinta de facer a guerra.

## Desenvolvemento do concepto de guerra total  
O concepto de guerra total adóitase atribuír a Carl von Clausewitz, pero en realidade Clausewitz estaba interesado no concepto filosófico relacionado de guerra absoluta, unha guerra libre de calquera restrición política, algo que Clausewitz consideraba imposible. Os dous termos, guerra absoluta e guerra total, adoitan confundirse. Christopher Bassford, profesor de estratexia no National War College, describe a diferenza así: 

Goebbels convenceu a Hitler de chegar a eses extremos. En 1943, nun discurso no Palacio dos Deportes de Berlín, dixo: 

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Bombardeo estratéxico