Proceláridos

Os **proceláridos** (**Procellariidae**) son unha familia de aves mariñas que comprende os fulmares, os *Pterodroma*, os *Pachyptila* e as pardelas. Esta familia forma parte da orde Procellariiformes (ou tubinares), que tamén inclúe os albatros, os paíños, e os *Pelecanoides*. Nas costas galegas poden verse diversas especies destas aves pertencentes aos xéneros *Calonectris*, *Puffinus*, *Bulweria* e *Fulmarus*.

Os proceláridos son a familia máis numerosa de tubinares e a máis diversa. En tamaño van desde os *Macronectes*, que son case tan grandes coma os albatros, aos *Pachyptila*, que son tan pequenos coma algúns paíños. Aliméntanse de peixes, luras e crustáceos, e moitos deles comen tamén descartes das pesqueiras e prea. Todas as especies son consumadas buscadoras de presas de longas distancias, e poden emprender longas migracións transecuatoriais. Reprodúcense en colonias, e mostran unha monogamia a longo prazo e filopatria de lugar. En todas as especies, cada parella pon un só ovo por tempada reprodutora. A duración da súa incubación e a do período de crianza dos pitiños son excepcionalmente longos en comparación con outras aves.

Moitos proceláridos teñen poboacións reprodutoras de varios millóns de parellas, pero outros suman só uns 200 individuos. Os humanos explotaron tradicionalmente varias especies de fulmares e pardelas para obter comida, combustible (aceites), e isco, unha práctica que continúa hoxe dun modo controlado. Varias especies están ameazadas por especies introducidas que atacan os adultos e polos nas colonias reprodutoras e pola pesca de palangre.

## Etimoloxía 
*Procellariidae* procede da palabra do latín *procella*, que significaba 'vento forte' ou 'tormenta', coa terminación *idae* propia das familias. A estas aves gústanlles os ventos fortes e as tormentas.

## Bioloxía dos proceláridos 
### Taxonomía e evolución 
Segundo o famoso estudo de hibridación de ADN sobre as relacións filoxenéticas nas aves de Sibley e Ahlquist, a división dos Procellariiformes en catro familias ocorreu hai uns 30 millóns de anos; atopouse un óso fósil que se adoita atribuír á orde, descrito como do xénero *Tytthostonyx*, en rochas do límite Cretáceo–Paleoxeno (hai de 70 a 60 millóns de anos), pero os restos son moi incompletos para poder situalo con certeza dentro dos Procellariiformes. e a maioría dos xéneros modernos establecéronse no Mioceno. Así, parece probable unha radiación basal dos Procellariiformes polo menos no Eoceno (como moitas ordes modernas de aves), especialmente dado que se descubriron anomalías significativas nos patróns e taxas de evolución molecular en toda a familia e algunhas especies foron sacadas do xénero (ver máis abaixo).
* O '*grupo dos *Pachyptila'''* comprende as seis especies do xénero *Pachyptila* e o moi relacionado *Halobaena caerulea*. Tres especies teñen grandes peteiros con lamelas que usan para filtrar o plancto de forma parecida a como fan as baleas. Son proceláridos pequenos, de 25 a 30&nbsp;cm, con plumaxe gris cun patrón, que habitan todos nos océanos do sur.
* O **grupo das pardelas** comprende especies adaptadas a mergullarse para conseguir presas en vez de procurar a comida na superficie dos océanos; rexistrouse unha especie que se mergullaba a profundidades de 70 m. Algunhas especies de pardelas son tamén coñecidas polas súas longas migracións transecuatoriais. Entre as pardelas están as aproximadamente 20 especies do xénero *Puffinus*, e as cinco grandes especies do xénero *Procellaria* e as tres de *Calonectris*. Un estudo recente divide o xénero *Puffinus* en dous clados ou subgrupos separados, chamados Puffinus e Neonectris. Os do clado Puffinus son os *Puffinus'' 'menores' (*Puffinus puffinus*, *Puffinus assimilis* e *Puffinus lherminieri*, por exemplo), e os do clado Neonectris son os *Puffinus* 'maiores' (por exemplo os *Ardenna grisea*); en 2004 propúxose separar Neonectris nun xénero propio, *Ardenna*.
Os *Pachyptila*, segundo Nunn e Stanley, están situados no grupo de pardelas máis grandes. son lixeiramente menores que os *Pelecanoides*. Non hai diferenzas obvias entre os sexos, aínda que as femias tenden a ser menores. Como todos os Procellariiformes, os proceláridos teñen un conduto nasal característico tubular usado para ulir. As pardelas e outros grandes proceláridos, que teñen unha proporción de aspecto máis baixa, deben facer un maior uso do aleteo para permanecer no aire que os *Pterodroma*. Debido ás altas velocidades necesarias para o voo, os proceláridos necesitan correr ou poñerse cara a un vento forte para engalar.

miniatura|esquerda|No voo dos *Macronectes* utilízase un bloqueo do ombro que mantén as súas ás estendidas sen esforzo.
Os *Macronectes* comparten cos albatros unha adaptación coñecida como bloqueo do ombro: unha lámina de tendón impide o movemento da á cando está completamente estendida, o que permite manter a á en alto e estendida sen facer esforzo muscular. Os *Pterodroma* aliméntanse a miúdo en voo, atopando as presas na superficie do mar sen pousarse sobre a auga. O voo dos *Pachyptila* menores é similar ao dos paíños, sendo moi errático e de traxectoria ondulante e mesmo rizando o rizo. As ás de todas as especies son longas e ríxidas. Nalgunahs especies de pardelas as ás tamén se usan para impulsar a ave baixo a auga cando se mergulla na procura de presas. As súas pesadas cargas alares, en comparación cos proceláridos que se alimentan na superficie, facilitan que estas pardelas alcancen considerables profundidades (ata máis de 70 m de profundidade no caso do *Ardenna tenuirostris*). Entre os catro grupos tradicionais, o dos fulmares e asociados teñen unha distribución principalmente polar, e a maioría das especies viven arredor da Antártida e unha, o *Fulmarus glacialis* vive no norte do Atlántico e Pacífico. Os *Pachyptila* están restrinxidos aos océanos do sur, e os *Pterodroma* encóntranse principalmente nos trópicos con algunhas especies de zonas temperadas. As pardelas son o grupo máis espallado e reprodúcense na maioría dos mares tropicais e temperados, aínda que están ausentes como reprodutores do norte do Pacífico.

miniatura|Enormes bandadas de pardelas migran de Nova Zelandia a Alasca todos os anos.
Moitos proceláridos realizan longas migracións anuais na estación non reprodutora. As especies do sur de pardelas como a *Ardenna grisea* e a *Ardenna tenuirostris* reprodúcense en illas da costa de Australia, Nova Zelandia e Chile, e realizan migracións transecuatoriais de millóns de aves ata as augas das costas de Alasca e regresan cada ano durante o inverno austral.
[miniatura|O *[Pachyptila vittata* filtra zooplancto da auga co seu amplo peteiro.]]

Tres das seis especies de Pachyptila teñen bicos cheos de lamelas, que actúan como filtros para cribar zooplancto da auga. Igual que os albatros, os proceláridos tardan varios anos en chegar á madurez sexual, aínda que debido á súa maior variedade de tamaños e estilos de vida, a idade da primeira reprodución vai desde os 3 anos nas especies máis pequenas aos 12 anos nas máis grandes.

[miniatura|Unha parella de *[Fulmarus glacialis* realizando un dúo de cacarexos.]]
Os proceláridos non teñen as elaboradas danzas de apareamento dos albatros, debido en boa parte á tendencia da maioría deles de chegar ás colonias de noite e reproducirse en buratos, onde as exhibicións visuais son inútiles. No grupo dos fulmares e asociados, que aniñan na superficie e chegan ás colonias polo día, si se observa un repertorio de comportamentos estereotipados como sons parecidos a cacarexos, acicalamento, ondulacións das cabezas e trabadiñas co peteiro, pero na maioría das especies as interaccións nos cortexos están limitadas a algunhas accións co peteiro (fretan os dous peteiros) nos buratos e ás vocalizacións feitas por todas as especies. As chamadas que emiten serven para distintas funcións: son utilizadas territorialmente para protexer os buratos ou territorios e para chamar ás parellas. Cada tipo de chamada é exclusivo dunha determinada especie e mesmo é posible identificar o sexo dos proceláridos pola chamada. Tamén é posible estimar a calidade das parellas potenciais; un estudo feito no *Halobaena caerulea* atopou que hai un vínculo entre o ritmo e duración das chamadas e a masa corporal da ave. Os proceláridos están ameazados por especies introducidas nas súas colonias reprodutoras, a industria pesqueira, contaminación, explotación e posiblemente polo cambio climático.

A maior ameaza para moitas especies, especialmente para as máis pequenas, son as especies introducidas que acceden ás súas colonias. Os proceláridos reprodúcense en enormes cantidades en illas lonxe dos predadores terrestres como os mamíferos, e a maior parte deles perderon as adaptacións defensivas necesarias para enfrontarse a ese perigo (coa excepción de cuspir aceite estomacal no grupo dos fulmares e asociados). A introdución de predadores mamíferos como gatos que se fixeron silvestres, ratas, mangostas e mesmo ratos pode ter resultados desastrosos para aves mariñas que son ecoloxicamente inxenuas ou confiadas, xa que non temen a outras especies perigosas coas que non tiveron contacto. Estes predadores poden atacar directamente e matar os adultos reprodutores, ou, máis comunmente, atacan a ovos e a polos. As especies que aniñan en buratos que deixan aos seus polos desatendidos en estados moi temperáns de desenvolvemento son particularmente vulnerables ao ataque. Os estudos sobre a reprodución do *Pterodroma gouldi* na illa neozelandesa de Whale Island (Moutohora) mostraron que unha poboación baixo unha forte presión da rata común non producen practicamente ningunha cría durante unha estación reprodutora, mentres que se as ratas son controladas (usando veleno), o éxito reprodutor é moito maior. As especies que se mergullan, especialmente as pardelas, son tamén vulnerables á pesca con redes de enmalle. Os estudos das pesquerías de rede de enmalle mostran que as pardelas (*Ardenna grisea* e *Ardenna tenuirostris*) supoñen o 60% das aves mariñas que morren nas redes de enmalle nas augas xaponesas e o 40% na baía de Monterey (California) na década de 1980, e o número total de pardelas mortas por esta causa en augas xaponesas foi de entre 65&nbsp;000 e 125&nbsp;000 ao ano no período 1978–1981.

Os proceláridos son vulnerables a outras ameazas. A inxestión de plástico é un problema para esta e outras familias de aves mariñas. Outro paso cara adiante orientado á conservación foi a sinatura en 2001 do xa mencionado tratado *Agreement on the Conservation of Albatrosses and Petrels*, que entrou en vigor en 2004 e foi ratificado por oito países: España, Australia, Ecuador, Nova Zelandia, Suráfrica, Francia, o Perú e o Reino Unido. O tratado require que estes países tomen medidas específicas para reducir a captura accidental e a contaminación e a eliminación de especies introducidas nas illas de nidificación.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* The Agreement for the Conservation of Albatrosses and Petrels (ACAP) Páxina web do tratado
* Tracking Ocean Wanderers  Distribución mundial de albatros e pardelas: Resultados do Global Procellariiform Tracking Workshop, 1–5 de setembro de 2003, Gordon’s Bay, South Africa. BirdLife International
* Shearwaters and petrels : de Don Roberson