open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Copa de Campións Xuvenil

A **Copa de Campións** é o torneo equivalente á Liga pero para os menores de 19 anos (sub-19). A competición organízaa a Real Federación Española de Fútbol, sendo o Real Madrid o gran dominador da competición con 7 títulos desde que na tempada 1986-1987 se disputase por primeira vez a División de Honra de Xuvenís. Na tempada 1995-96 modifícase o formato da competición instaurándose a actual Copa de Campións.

## Sistema de competición 
### Sistema actual: Copa de Campións 
Este torneo dispútase en dúas fases. Na primeira de disputa a Liga de División de Honra de Xuvenís, entre 112 equipos que se atopan divididos en 7 grupos de 16 equipos cada un.

Os primeiros clasificados de cada grupo disputan a fase final nun terreo neutral. Ao ser un número impar de equipos na fase final (sete), divídense os clubs en dous grupos, un de 4 equipos e outro de 3 dos cales saen os dous clubs finalistas que se disputarán a Copa de Campións definitivamente. Este sistema instáurase na tempada 1995-96, sendo o Deportivo da Coruña o seu primeiro vencedor.

### Sistema antigo: División de Honra 
Desde a tempada 1986-87 ata a tempada 1994-95 dispútase este torneo mediante un sistema de Liga, similar ao actual da Liga. O primeiro clasificado era condecorado como Campión de Liga de División de Honra de Xuvenís, sendo o Real Madrid o seu primeiro vencedor e o Sevilla FC o último mediante este sistema.

## Trofeo 
O trofeo que se lle entrega ao club campión deste torneo é o mesmo que o que se entrega na Liga a nivel profesional, pero de menor tamaño. O trofeo queda en propiedade dun club se o gaña tres veces de forma consecutiva ou cinco de forma alterna.

## Historial
### Copa de Campións 
### División de Honra 
## Palmarés
### Títulos por clubs 
## Véxase tamén 
* RFEF
* Copa do Rei Xuvenil de fútbol
* Liga española de fútbol

## Ligazóns externas
*Sitio web da RFEF

## Bibliografía 
* Guía Marca da Liga, 2005, 2006, 2007 e 2008.
Galería de imaxes de mapas de augas a mar aberto de Galicia

**Galería de imaxes** de mapas de augas a mar aberto de Galicia.

## Mapas de augas a mar aberto de Galicia 

Ficheiro:Hidrogalicia augas a mar aberto.svg|Augas a mar aberto

Ficheiro:Hidrogalicia m a groba.svg|A Groba
Ficheiro:Hidrogalicia m a lanzada.svg|A Lanzada
Ficheiro:Hidrogalicia m bergantinnos.svg|Bergantiños
Ficheiro:Hidrogalicia m cabo prior.svg|Cabo Prior
Ficheiro:Hidrogalicia m camelle.svg|Camelle
Ficheiro:Hidrogalicia m corrubedo.svg|Corrubedo
Ficheiro:Hidrogalicia m costa da vela.svg|Costa da Vela
Ficheiro:Hidrogalicia m enseada de cunno.svg|Enseada de Cuño
Ficheiro:Hidrogalicia m enseada de san andres.svg|Enseada de Santo André
Ficheiro:Hidrogalicia m marinna oriental.svg|Mariña oriental
Ficheiro:Hidrogalicia m marinna central.svg|Mariña central
Ficheiro:Hidrogalicia m monte louro.svg|Monte Louro
Ficheiro:Hidrogalicia m punta nariga.svg|Punta Nariga
Ficheiro:Hidrogalicia m salvora.svg|Illa de Sálvora
Ficheiro:Hidrogalicia m ons.svg|Illa de Ons

## Véxase tamén 
### Outros artigos 
*Galería de imaxes de Galicia
*Galería de imaxes de mapas de cuncas das rías de Galicia
*Galería de imaxes de mapas de cuncas dos ríos de Galicia
*Galería de imaxes de mapas de vertentes de Galicia
José Mujica

**José Alberto Mujica Cordano**, nado en Montevideo o 20 de maio de 1935 e finado o 13 de maio de 2025 na mesma cidade, foi un agricultor e político uruguaio. Foi o cuadraxésimo presidente do Uruguai entre 2010 e 2015.

Con pasado guerrilleiro, pois fora membro do Movemento Nacional de Liberación-Tupamaros, iniciouse na carreira política e foi escollido deputado e senador. Posteriormente ocupou o posto de Ministro de Gandaría, Agricultura e Pesca entre 2005 e 2008. Logo de ocupar a presidencia do Uruguai, foi elixido senador de novo nas eleccións de 2014. Renunciou a este derradeiro posto o 14 de agosto de 2018, e retirouse da actividade política para dedicarse á militancia individual. Foi o líder do Movemento de Participación Popular, o sector maioritario do partido de esquerda Frente Amplio.

En 2005 casara con Lucía Topolansky (nada en 1944), líder histórica do Movemento de Participación Popular e tamén vicepresidenta do Uruguai desde setembro de 2017, tras unha prolongada convivencia.
Mito de Píramo e Tisbe

[miniatura|200px|dereita|[Mosaico romano sobre a traxedia de **Píramo** e Tisbe]] 
O **mito de Píramo e Tisbe** aparece recollido na obra Metamorfoses de Ovidio. Esta historia conta os tráxicos amores dos protagonistas, que os leva a acabar coa súa vida por amor.

## Lenda 
Píramo e Tisbe eran dous mozos namorados que vivían en casas contiguas. O seu amor non era aceptado polos seus pais e, por iso, apenas podían comunicarse. Pero un día descubriron unha fenda nunha das paredes que comunicaba unha casa coa outra e comezaron a ter conversas a través dela.
O tempo pasou e os dous namorados, desexosos de verse, citáronse á beira dunha moreira, algo lonxe das súas casas, para que ninguén soubese da súa partida.
Tisbe, ansiosa por ver a Píramo, chegou antes da hora prevista e, mentres o esperaba, apareceu unha leoa que viña de cazar e tiña cheos de sangue os fociños. A rapaza asustouse ó vela e escondeuse con presa para non sufrir dano ningún. Na súa escapada caeulle o veo. A leoa xogou con el e desgarrouno todo, enchéndoo de sangue.
Cando Píramo chegou e viu o veo da rapaza esnaquizado e cheo de sangue, pensou que o animal acabara coa vida da xove;
colleu a súa espada e, desesperado, cravouna no seu corpo.
Cando Tisbe saíu do seu escondedoiro e atopou o corpo sen vida do seu amado, caeu presa da desesperación, colleu a espada de Píramo e atravesou o seu fráxil corpo con ela.
O sangue dos dous rapaces tinguiu os froitos da moreira próxima ós seus corpos, que antes eran de cor branca, e dende entón os froitos teñen a cor do sangue.

## Versión antiga 
A versión máis antiga, conta que Píramo e Tisbe se uniran antes de casar e que Tisbe quedou embarazada. Ela, desesperada pola situación na que se atopaba, decidiu acabar coa súa vida.
O seu amado, ao que soubo do ocorrido, quitouse tamén a vida. Os deuses decidiron que se transformaran en correntes de auga. Píramo pasou a ser o río homónimo de Cilicia, e Tisbe unha fonte que se vertía nel.

[miniatura|100px|esquerda|Obra do pintor [Waterhouse.]]

## Véxase tamén 
### Ligazóns externas
Monte do Galiñeiro

miniatura|Petróglifo de Auga da Laxe.
miniatura|Vista dende o cumio do Galiñeiro.
O **monte do Galiñeiro** sitúase entre os concellos pontevedreses de Vigo e Gondomar, concretamente entre as parroquias de Zamáns e Vincios, con cumio nesta última a unha altura de 711 metros. Intégrase na serra do Galiñeiro, da cal tamén forma parte o parque natural do Monte Aloia.

O segundo domingo de xullo acolle o curro do Galiñeiro ou de Vincios, no lugar de Auga da Laxe.

## Etimoloxía 
O topónimo "Galiñeiro", habitual en Galiza, podería provir do termo celta **kal(l)-* (de onde tamén provén Gallaecia, termo que evolucionou ás actuais Galiza/Galicia), co sentido de "rocha", "con", "penedo".

## Xeoloxía 
A orixe do monte remóntase á oroxénese alpina acontecida durante o Cenozoico, no período Terciario. A ladeira norte do monte, correspondente á parroquia viguesa de Zamáns é rica en gneis, formando parte do complexo ofiolítico denominado Complexo de Malpica-Tui. Tamén son numerosas as intercalacións de anfibolitas, verdes e escuras, adoitando aparecer os gneis sulcados de filóns de seixo con abundante magnetita.

Os lados sur e oeste compoñen o chamado *contacto sur do gneis Galiñeiro*, formado por rochas compostas por seixo, moscovita e turmalina negra e, na zona máis alta deste contacto, por xistos con mica e turmalina, ademais dunha potente pegmatita explotada antigamente para a extracción do feldespato.

## Arqueoloxía 
Gran parte da sona do monte débese ao complexo arqueolóxico dos petróglifos de Auga da Laxe. Trátase dunhas representacións de máis de 25 armas, entre as que atopamos espadas curtas, puñais e alabardas, datadas no Calcolítico (entre o III e o II milenio a. C.).

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Serra do Galiñeiro
* Monte Alba

### Bibliografía 
* Barciela, P. e Rey, E. (2000), *Xacementos arqueolóxicos de Galicia*, Edicións Xerais.
* *Mapa Topográfico Nacional de España* (2002), Instituto Geográfico Nacional, Ministerio de Fomento.

### Ligazóns externas 
* Páxina do curro do Galiñeiro
* Xeoloxía do Galiñeiro
* Petróglifos de Auga da Laxe
Historia Roderici

miniatura|300px|*Historia Roderici*, ms. 9/4922 da Real Academia Española da Historia, f. 89r.º
A ***Historia Roderici*** (ou ***Gesta Roderici Campidocti***) é unha crónica biográfica de Rodrigo Díaz de Vivar escrita en latín no século XII, probabelmente entre 1180 e 1190, por un autor da zona da Rioxa, presumibelmente naxerense. En todo caso, a obra é unha das máis antigas biografías do Cid e é a base do coñecemento actual sobre a súa figura. O xurista e historiador Gonzalo Martínez Diez, na súa obra *El Cid histórico* considéraa a fonte principal dos feitos do heroe lendario castelán.

## Características 
Canto ao seu papel na historiografía española, é unha das obras cumio do xénero das crónicas en latín na Península, que neste século chega precisamente ás súas máis altas cotas, xusto no momento en que as crónicas romances empezan a dar os seus primeiros pasos en forma de breves anais.

Cuestiónase se a obra puido chegar a ser a fonte *Cantar de mio Cid*, mais ambas as obras parece que tiveron en conta tradicións orais comúns, que neste período da historia producían unha transmisión e fixación nos relatos folclóricos maior que na actualidade. Todo isto fai invalidar a tese de que o seu autor non puido ter un coñecemento rigoroso dos feitos sen formar parte do continxente do Cid como observador directo dos feitos que narra.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* MARTÍNEZ DIEZ, Gonzalo, «Una extensa e informada biografía: la *Historia Roderici*», en *El Cid histórico*, Barcelona, Planeta, 1999. páxs. 21-24. ISBN 84-08-03161-9.
* MICHAEL, Ian, *La imagen del Cid en la historia, la literatura y la leyenda*, conferencia pronunciada na Biblioteca Nacional de España, o 17 de maio de 2007.
* MONTANER FRUTOS, Alberto e Ángel Escobar, «El *Carmen Campidoctoris* y la materia cidiana», en *Carmen Campidoctoris o Poema latino del Campeador*, Madrid, Sociedad Estatal España Nuevo Milenio, 2001, páxs. 13-120. ISBN 978-84-95486-20-2

### Ligazóns externas 
* Adolfo Bonilla e San Martín (ed. lit.), *Gestas de Rodrigo el Campeador (Gesta Roderici Campidocti)*, Madrid, Victoriano Suárez, 1911. Edición crítica con estudo introdutorio da *Historia Roderici*. Digitalizada por la Universidad de Toronto.
* Manuel Risco, «Historia Roderici Didaci Campidocti (...)», en *La Castilla: y el mas famoso castellano. Discurso sobre el sitio, nombre, extension, gobierno, y condado de la antigua Castilla. Historia del célebre castellano Rodrigo Diaz, llamado vulgarmente el Cid Campeador*, B. Román, 1792, Apéndices, XVI-LX.
Sakamura, Corrales y los muertos rientes

***Sakamura, Corrales y los muertos rientes*** é a terceira novela de David Homedes Cameo, publicada en febreiro de 2009 co pseudónimo de **Pablo Tusset**.

## Trama 
A finais do mes de xullo, o cabo Rafael Corrales (nado en Carabanchel), da Garda Civil, e o inspector Sakamura (venerable mestre zen xaponés e budista, que estuda os escenarios en función do Feng Shui), enviado pola Interpol, están nunha vila da provincia de Xirona á beira da Costa Brava, investigando a morte de tres estranxeiros nunha mesma situación: falecidos cun sorriso na cara tomando o Sol.

Por outra banda, o presidente da Generalitat de Cataluña reúne o seu goberno (formado por membros de sete partidos políticos) para evitar que os xornalistas saiban que as mortes son debidas ao *Experimento Catalonia*, mediante o cal, cunha máquina chamada *Reconector* ideada por integristas musulmáns, se podía lograr que unha persoa aprendese un idioma nun instante sen dificultade algunha. Ademais, o presidente contrata a Jazmín *Agente 69*, axente secreta, para que interfira na investigación de Sakamura e Corrales.

O presidente do goberno de España tamén reúne o seu gabinete. Mentres, un comando do grupo terrorista vasco *IKEA* intenta facerse co *Reconector* para axudar a levar a cabo os seus plans de autodeterminación para a súa nación. Unha vez que o logran roubar, secuestran en Madrid ao presidente do goberno e fan que só fale éuscaro, creando un grave conflito. Despois diso, o comando diríxese a Andorra para facer efectivo un cheque que atoparon casualmente ao roubaren a máquina, pertencente á Agente 69.

Unha vez en Andorra, o comando ten un altercado cos dous investigadores, que se dirixiran alí acompañados de Jazmín, e a *Generalitat* recupera a máquina.

## Narración 
A obra vai alternando pasaxes das diferentes accións, narradas sempre en terceira persoa e desde unha perspectiva cómica.

O contexto político é un tanto delirante: Partindo da situación política do ano 2008, créanse personaxes paralelas que suceden ao presidente do goberno Zapatero, ao *president de la Generalitat* Montilla, e ao *lehendakari* Juan José Ibarretxe. Ademais, trala abdicación do Príncipe Filipe, a raíña de España é Eusebia I.

## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Ficha do autor .
* Ficha na web da editorial  (consultada o 14 de novembro de 2016).
Académica de Coimbra (baloncesto)

A **Associação Académica de Coimbra - Secção de Basquetebol** é a sección de baloncesto da Académica de Coimbra, un club polideportivo portugués con sede na cidade de Coímbra. O club disputa os seus partidos como local no Pavilhão Multiusos de Coimbra. Actualmente compite na segunda categoría do baloncesto luso, a Proliga. O club durante a súa historia conseguiu ser campión de Portugal en catro ocasións, a primeira delas na tempada 1948-49.

## Palmarés 
* **Ligas de Portugal**
** **Campións (4)**: 1948-49, 1949-50, 1954-55, 1958-59

## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
*Sitio web oficial
Sporting C.P. (baloncesto)

A sección de baloncesto do **Sporting Clube de Portugal**, un club polideportivo con sede na cidade de Lisboa, é un equipo portugués que milita na LPB, a máxima categoría do baloncesto deste país. Ao longo da súa historia esta sección acadou 8 títulos de Liga e 5 de Copa. Destacan na súa historia os dous dobretes acadados nas tempadas 1975−76 e 1977−78. En 1982 o club deixa de ser profesional, para rematar desaparecedo en 1995.

## Historia
A sección de baloncesto do Sporting Clube de Portugal foi fundada en 1927.

En 1995 o club deixa de ter a modalidade, regresando en marzo de 2012, só con sección feminina.

En 2019 o equipo volve á máxima categoría do baloncesto portugués, a Liga Portuguesa de Basquetebol.

## Palmarés 
* **Liga de Portugal**
** **Campión (8)**: 1953-54, 1955-56, 1959-60, 1968-69, 1975-76, 1977-78, 1980-81, 1981-82.
* **Copa de Portugal**
** **Campión (5)**: 1954-55, 1974-75, 1975-76, 1977-78, 1979-80.

## Xogadores 
### Cadro actual 
{| class="toccolours" style="font-size: 95%; width: 90%; "
! colspan="2" style="background-color: green; color: white; text-align: center;" | **Sporting CP 2019−2020**
|- style="background-color: silver; color: black; text-align: center;"
! **Xogadores** !! **Adestradores**
|-
| valign="top" | 
{| class="sortable" style="background:transparent; margin:0px; width:100%;"
! Pos. !! # !! Nac. !! Nome !! Altura !! Peso
|-

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Sitio web oficial 
* Sitio web oficial
Homeotermia

A **homeotermia** ou **endotermia** é o proceso mediante o cal un grupo de seres vivos denominados **homeotermos**, **homeotérmicos** ou **endotermos** manteñen a súa temperatura corporal dentro duns límites, independentemente da temperatura ambiental, consumindo enerxía química (lípidos) procedente dos alimentos grazas a que teñen mecanismos para producir calor en ambientes fríos ou para ceder calor en ambientes cálidos. Estes mecanismos están situados no hipotálamo, a pel, o aparello respiratorio etc.

## Seres homeotermos 
Os mamíferos e as aves son os dous grandes grupos animais que posúen esta característica, aínda que tamén existen algunhas especies de tiburóns con este mecanismo termorregulador. Por mor do autoabastecemento de calor, algúns homeotermos poden sobrevivir nas condicións de frío moi adversas como é o caso dos pingüíns.

Cando a temperatura ambiente é elevada, o mecanismo de termorregulación dos homeotermos baixa para aforrar enerxía.

O contrario aos homeotermos, son os ectotermos, animais que non dispoñen de mecanismos químicos para regular a súa temperatura corporal. Un exemplo disto témolo nos réptiles, que pasan longas horas ao sol para conseguir a temperatura necesaria para que o seu metabolismo funcione. Como os ectotermos non gastan enerxía ao non producir calor, poden estar longos períodos sen alimentarse. Por exemplo, unha serpe pode estar meses sen comer, mentres que un mamífero necesita alimentarse diariamente.
   
Tradicionalmente, aos seres homeotermos denominábaselles de *sangue quente* por oposición aos de *sangue frío*, pero hai consenso entre os científicos para desaconsellar esta nomenclatura xa que os tipos de temperatura corporal non poden encasillarse sinxelamente nunha ou outra categoría senón que hai un amplo abano de mecanismos mediante os cales o corpo mantén estable a temperatura, sendo os ideais de sangue frío e sangue quente os extremos opostos da devandita gama.

No caso dos humanos, o control da temperatura non vai alén dos 0,6&nbsp;°C, aínda sometidos a temperaturas altas (60&nbsp;°C) ou relativamente baixas (12&nbsp;°C). Todo o relacionado coa temperatura animal foi medido cada vez con máis precisión dende 1592 coa creación do primeiro termómetro.

## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Termorregulación 
* Ectotermia
Anatomía das aves

A **anatomía das aves**, incluíndo a súa fisioloxía, amosa moitas adaptacións únicas encamiñadas, a maioría, para a obtención da capacidade de voar. As aves evolucionaron até posuír un sistema esquelético e muscular lixeiro e potente que, xunto cos sistemas circulatorio e respiratorio, fainas quen de desenvolver unha osixenación e actividade metabólica moi altas, e con iso conseguir a suficiente enerxía para conquistar o medio aéreo. O desenvolvemento do peteiro condicionou a evolución dun sistema dixestivo especialmente adaptado. Estas especializacións anatómicas foron a causa de que ás aves foron recentemente asignadas na clasificación taxonómica a unha clase de seu no filo dos cordados.

## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Peter Grant & Killian Mullarney *The New Approach to Identification*, in *Birding World*, Vols. 1&2 ISSN 0969-6024
### Ligazóns externas 
* Cranios de aves
Bipedismo

[miniatura|250px|A [avestruz é un dos bípedes máis veloces existentes.]]
[250px|miniatura|O robot bípede [ASIMO.]]
O **bipedismo** é a denominación para a forma de locomoción adoptada parcial ou totalmente por animais tetrápodos sobre as súas dúas extremidades inferiores. Moitas especies, dende aves, mamíferos e réptiles ao longo da historia natural evolucionaron para adoptar esta postura no desprazamento, tanto dinosauros coma a maioría dos terópodos, aves e homínidos.

O bipedismo pode ser **obrigatorio**, en tal caso o animal desprázase sempre nesta forma. Exemplo de animais que adoptan esta postura poden acharse dende dinosauros terópodos avianos e non avianos até os seres humanos. Doutra banda, o bipedismo será **facultativo** cando o animal que adopta tanto a postura cuadrúpede coma a bípede (sendo, na maioría dos casos, unha predominante sobre a outra; exemplos deste último caso áchanse entre dinosauros ornitópodos coma o iguanodonte, até primates non humanos coma os chimpancés e gorilas. 

Camiñar ergueito supón abrirse a unha cantidade de experiencias na vida dos homininos, debido que as extremidades superiores destes animais atópanse ceibes para a realización de diversas tarefas que son máis dificultosas para os animais cuadrúpedes. 

## Teorías da aparición do bipedismo 
Existen varias teorías sobre a aparición deste fenómeno.

* Para desprazarse polas chairas, ao diminuír a foresta por acción natural ou humana.
* Para o transporte de utensilios coas extremidades superiores.
* Para crear e utilizar utensilios e armas.
* Para transportar alimentos, auga ou crías.
* Para o desprazamento entre as árbores.
* Para alimentarse das árbores.
* Para ver por riba dos pastos e poder vixiar en caso de perigo.
* Para termorregular o seu corpo; camiñar ergueito en horas de calor transmite menos calor ao corpo.

## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Darwin, C., *The Descent of Man and Selection in Relation to Sex*, Murray (Londres), (1871).
* Dawkins, R., ''The Ancestor's Talle'', Weidenfeld and Nicolson (Londres), (2004).

### Outros artigos 
* Cuadrúpede
Coventina

**Coventina** é a deusa celta das augas. Representa a abundancia e a fecundidade.

## Historia 
Foi adorada no sur de Francia, na Gallaecia e moi especialmente no norte de Inglaterra. Nesta última zona, concretamente en Carrawburgh, condado de Northumberland, atópase un templo na súa honra, situado na muralla de Adriano, onde se atoparon gran cantidade de restos arqueolóxicos como moedas, pedras, aneis, cristalería e cerámicas. É por iso que se cre que este lugar tivo que ser abandonado a finais do século IV, probablemente debido a un edicto antipagán do emperador romano Teodosio I.

## Véxase tamén 
* Cailleach
* Bríxida (deusa)
Navia (deusa)

[240px|miniatura|A Fonte do Ídolo en [Braga.]]
**Navia** ou **Nabia** é unha das deidades luso-galaicas máis testemuñadas, cunha vintena de epígrafes documentando o seu culto nunha área que inclúe a galaicos e lusitanos.

## Historia e características 
Nabia era a deusa dos ríos e da auga na mitoloxía galaica e lusitana. O ríos Navia e Navea en Galiza, e o río Neiva, preto de Braga (antiga capital da Gallaecia), foron bautizados na súa homenaxe. Navia era especialmente adorada entre os brácaros, tal como é comprobado polas inscricións epigráficas en lingua céltica da Fonte do Ídolo en Braga (Bracara Augusta) e latina de Marecos (Penafiel).

Aínda que a interpretación maioritaria defende un carácter fluvial/acuático para Navia, apoiaría esta interpretación a existencia de hidrónimos modernos como Navia, Navea, ou os antigos *Nabalia* (Eck, afluente do Rhin), *Navaeus* (río Naver, en Escocia), *Navesbia* (actual río Naseby, en Northants) ou *Nabarcos* (río Neber, en Gran Bretaña). Autores como García-Albalat explicaron o atadallo de Nabia cos ríos a partir da concepción céltica da auga como elemento característico do acceso ao máis aló: desde esta perspectiva, Nabia sería unha divindade soberana facilitadora do acceso ao alén a través da auga. Con todo, interpretacións recentes permiten redefinir a perspectiva tradicional dunha mera divindade fluvial.

## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Navia (nome)
### Bibliografía 
* Coutinhas, José Manuel (2006): *Aproximação à identidade etno-cultural dos Callaici Bracari*. Porto.
* García Fernández-Albalat, Blanca (1990): *Guerra y Religión en la Gallaecia y la Lusitania Antiguas*. A Coruña.
* Olivares Pedreño, Juan Carlos (2002): *Los Dioses de la Hispania Céltica*. Madrid.
Materia de Francia

miniatura|150px|Carlomagno

A ***Materia de Francia***, tamén coñecida como **Ciclo Carolinxio**, é un corpo de historias lendarias que xorde nas cancións de xesta da literatura medieval francesa, versando sobre as aventuras de Carlos Magno e Os Doce Pares de Francia.

Os seus contos foron desenvolvidos orixinalmente nestes poemas épicos, mais as historias que narran sobreviviron aos poemas épicos medievais propiamente ditos, indo alimentar até mesmo a literatura de cordel do Nordeste do Brasil en pleno século XX.

## Véxase tamén
### Outros artigos 
**O Cantar de Roldán*
* Materia de Bretaña
* Lai bretón
* Lais de Marie de France
* Mabinogion
* Os Doce Pares de Francia
* *Y Tair Rhamant* (romances galeses)

### Ligazóns externas
*  *The Matter of France* por Alexx Kay
*  *Legends: Paladins and Princes* por Paula Kate Marmor
*  *How Oliver Fought for France and the Faith* por Agnes Grozier Herbertson
*  *The Keeping of the Passes* por Agnes Grozier Herbertson
Ovarense Basquetebol

O **Ovarense Basquetebol** é un equipo profesional de baloncesto da cidade de Ovar, Portugal. O equipo xoga na Liga Portuguesa de Basquetebol (LPB), a máxima categoría do baloncesto luso. A A.D. Ovarense creou a súa sección de baloncesto en 1970 por iniciativa de John Gonçalves, desde aquela o club logrou proclamarse campión de Liga até en cinco ocasións, a última en 2008.

## Historia
A sección de baloncesto do club foi fundada en 1970 por iniciativa dun membro emprendedor, John Gonçalves. Entre 1976-77 e 19778-79, só seis anos despois da creación do club, o Ovarense ascendeu á categoría nacional. O equipo nunca perdeu a categoría, e a chegada de dous xogadores americanos de calidade a finais dos '80 déronlle ao equipo a calidade que precisaba para subir de categoría.

DJ e Mario Elie, un futuro campión da NBA, chegaron a Portugal en 1987 e foi nese ano no que o Ovarense conseguiu gañar o seu primeiro título de Liga, algo impensable unha década antes, gañando o capionato fronte a un Benfica pragado de estrelas. Dende aquela o equipo de Ovar é considerado un dos cinco mellores equipos de baloncesto do país, gañando novamente o título de Liga nas tempadas 2000, 2006, 2007 e 2008.

## Palmarés
* **Ligas de Portugal**
** **Campión (5)**: 1987-88, 1999-00, 2005-06, 2006-07, 2007-08.
* **Taça de Portugal**
** **Campión (2)**: 1988-89, 1989-90.
* **Supertaça de Portugal**
** **Campión (8)**: 1988-89, 1990-91, 1993-94, 1999-00, 2000-01, 2001-02, 2006-07, 2007-08.
* **Taça da Liga**
** **Campión (3)**: 1991-92, 1996-97, 2000-01.
* **Torneio dos Campeões**
** **Campión (3)**: 2004-05, 2006-07, 2007-08.

## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Sitio web oficial
Enida

[dereita|miniatura|Enida, na súa primeira aparición, ao lado da súa nai nos *[Idilios do Rei*, ilustración de Gustave Doré]]

**Enida** ou **Enide** é unha personaxe da lenda Artúrica. É a muller de Erec no *Érec et Énide* de Chrétien de Troyes, e de Geraint no romance galés *Geraint e Enid*, análogo á versión de Chrétien. Algúns estudosos acreditan que tanto o romance en francés antigo como en galés derivan dunha fonte común máis antiga agora perdida. De calquera forma, parece probábel que *Geraint* derive directa ou indirectamente de *Erec*, a pesar de que Chrétien poida ter usado fontes galesas ou en bretón.
Cinderella (filme de 1950)

***Cinderella*** é un filme de animación baseado no relato de Charles Perrault: *Cincenta*. É o duodécimo filme producido pola Walt Disney Pictures, estreado o 15 de febreiro de 1950, e distribuído pola RKO Radio Pictures nos cines dos Estados Unidos. O filme inclúe cancións coma "A Dream Is a Wish Your Heart Makes", "Bibbidi-Bobbidi-Boo", "So This Is Love", "Sing Sweet Nightingale", "The Work Song", e "Cinderella." As cancións foron escritas e compostas por Mack David, Al Hoffman, e Jerry Livingston. O filme é dirixido por Clyde Geromini, Wilfred Jackson, e Hamilton Lusk.

## Sinopse 
Cincenta é unha fermosa moza que, despois da morte do seu pai é forzada a facer de serva da súa madrasta e das súas fillas que a explotan, mentres elas desbalden a fortuna do seu falecido pai. Un día, chega un convite para unha gran festa que ía ofrecer o príncipe, e Cincenta ve unha oportunidade para se poder sentir como as outras rapazas da súa idade. Coa máxica axuda da súa fada madriña consegue ir ao baile e cae namorada do príncipe, mais ás doce da medianoite vese na obriga de volver a casa deixando o príncipe. Este que tamén se namorou da bélida Cincenta realiza unha pescuda para a atopar grazas ao zapatiño de cristal que deixou esquecido na súa pronta fuxida, indo por todo o reino probándollo ás raparigas casadeiras. Após descubrir que o zapatiño pertencía a Cincenta, xa que ás outras mozas non lles serviu, ambos os dous casan e rematan felices para sempre.

## Personaxes 
* Betty Lou Gerson como Narrador
* Ilene Woods como Cinderella
* Eleanor Audley como Lady Tremaine
* Luis Van Rooten como Grand Duque e o Rei
* Jimmy MacDonald como Jaq, Gus e Bruno
* William Phipps (Mike Douglas, cantando) como Príncipe Encantador
* Lucille Bliss como Anastasia Tremaine
* Rhoda Williams como Drizella Tremaine
* Verna Felton como Fada madriña
* Don Barclay como Footman
* June Foray como Lucifer

## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Ficha na IMDb 
* Ficha en Filmaffinity
Bormánico

**Bormánico**, tamén chamado **Borvo** ou **Bormo** (en galo: **Borwō*, *Bormō*), foi un antigo deus da relixión celta asociada coa curación e coas fontes de auga adorado polos galos e os galaicos. Ás veces foi identificado co deus grecorromano Apolo, aínda que o seu culto mantivo un alto grao de autonomía durante o período romano.

## Nome 
O teónimo galo *Boruō* quere dicir fonte quente ou fonte cálida. Procede da raíz verbal protocelta **berw*- ('ferver, preparar'; cf. irlandés antigo *berbaid*, galés medio *berwi*), do protoindoeuropeo **bʰerw*- ('ferver, preparar'; cf. latín *ferueō* ser intensamente quente, ferver, sánscrito *bhurváni* axitado, salvaxe). O río *Bhearú* (río Barrow) de Irlanda tamén se vinculou a esta raíz celta. Unha variante apofónica **bʰreh₁w*, deu orixe a varias palabras indoeuropeas para "fonte, primavera", incluíndo o grego *phréar* (φρέαρ), o armenio *ałbiwr*, o xermánico **brunnōn* e o latín *Furrina* (**Frūrina*).

A variante *Bormō* podería ter xurdido da lenición, unha diferenza de sufixos ou da disimilación. Os derivados coñecidos inclúen *Bormanicus* (Caldas de Vizela), de **Borwānicos*, e *Bormanus* ou *Borbanus* (Aix-en-Diois, Aix-en-Provence), dun anterior **Borwānos*. Tamén se atopou en Utrecht unha deusa chamada *Boruoboendoa*, quizais reflectindo o galo **Buruo-bouinduā* ou **Buruo-bō-uinduā*.

Os topónimos Bourbon-l'Archambault, Bourbon-Lancy, Bourbonne-les-Bains, Boulbon, Bormes, Bourbriac, La Bourboule e Worms derivan de *Borvo* ou de *Bormo*. Os nomes de varios ríos pequenos en Francia tamén proceden do teónimo, incluíndo *Bourbouillon*, *Bourban* e *Bourbière*.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Galaicos
### Bibliografía 
*
*
*
*
* 
*
Uno

"**Uno**" é unha canción da banda inglesa de rock alternativo Muse, que aparece no seu álbum de estrea do ano 1999 *Showbiz*. Foi editado como primeiro sinxelo do disco o día 14 de xuño de 1999 e acadou o número 73 da lista británica de sinxelos.

## Listaxes de cancións 
Todos os temas compostos por Matthew Bellamy.

;7" vinilo
# "Uno" (versión altrenativa) – 3:44
# "Agitated" – 2:19

;Sinxelo en CD
# "Uno" – 3:38
# "Jimmy Kane" – 2:59
# "Forced In" – 4:17

;CD australiano
# "Uno" – 3:38
# "Jimmy Kane" – 2:59
# "Forced In" – 4:17
# "Agitated" – 2:19

;CD alemán
# "Uno (radio edit) – 3:03
# "Pink Ego Box" – 3:33
# "Do We Need This?" – 4:17
# "Uno (album version) – 3:38
# "Muscle Museum (vídeo musical) – 3:50

## Notas
Rafael Cuíña

**Rafael Luís Cuíña Aparicio**, nado en Lalín o 13 de xaneiro de 1972, é un empresario, político e columnista galego, fillo do político Xosé Cuíña.

## Traxectoria 
Estudou Dereito. Exmilitante do Partido Popular de Galicia, era unha das caras coñecidas da rama galeguista neste partido. Escribiu para diversas publicacións como *Vieiros*, *Xornal de Galicia* ou o xornal *A Peneira*, e acadou certa sona pola súa pertenza á asociación cívica na defensa da lingua galega, ProLingua. Así mesmo, forma parte do equipo permanente do Instituto Galego de Estudos Europeos e Autonómicos (IGEA) que dirixe o nacionalista Anxo Quintana.

Membro da plataforma galeguista Acción Galega, o 14 de abril de 2012 anunciou a súa marcha do Partido Popular , integrándose en xuño dese mesmo ano na organización política Compromiso por Galicia. Nas filas desta formación concorreu como cabeza de lista por Pontevedra ás eleccións ao Parlamento de Galicia 2012, malia non acadar finalmente representación. Nas municipais de 2015 foi candidato de Compromiso por Galicia á alcaldía de Lalín e foi elixido alcalde grazas a un pacto de goberno co PSdeG e PAC. Nas municipais de 2019 perdeu a alcaldía ó recuperar o PPdeG a maioría absoluta. No 2023 volveu encabezala candidatura de Compromiso por Galicia mais non logrou recupera-la alcaldía dado que o PPdeG mantivo a maioría absoluta.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
*Eleccións municipais en Lalín
*Galeguismo

### Ligazóns externas 
* Columna de Cuíña no xornal dixital *Vieiros*.
Paradanta

Como topónimo **Paradanta** pode referirse a:

;En Galiza
***Comarca da Paradanta**, comarca da provincia de Pontevedra.

;Montes de Galiza
***Monte de Paradanta**, no concello da Cañiza;
***Montes da Paradanta**, no sur da provincia de Pontevedra.
Galería de imaxes de graffitis de Boiro

**Galería de imaxes** de graffitis de Boiro.

## Graffitis de Boiro 

Ficheiro:Robot con Benedicto XVI. Boiro.jpg
Ficheiro:Grafitti en Boiro.jpg
Ficheiro:IES Cachada, Boiro.jpg|IES Cachada
Ficheiro:Graffitis Boiro (3).jpg
Ficheiro:IES Cachada, Boiro (2).jpg
Ficheiro:Graffitis Boiro (1).jpg

## Véxase tamén 
### Outros artigos 
*Galería de imaxes de Boiro
*Galería de imaxes de graffitis de Galicia
*Galería de imaxes de graffitis da Coruña
Ciclo da Pos-Vulgata

O **Ciclo da Pos-Vulgata** é un importante conxunto de textos literarios medievais sobre as lendas artúricas, escrito orixinalmente en francés entre os anos de 1230 e 1240. Consiste nunha remodelación do Ciclo do Lancelot-Graal (tamén chamado *Vulgata*, escrita nos anos 1210-1220), con moitos elementos retirados e moitos outros adicionados.

## Historia e características
Comparada coa Vulgata, a Pos-Vulgata dá mais unidade ao material da lenda. O material do *Libro de Lancelot* da Vulgata, que describe o romance pecaminoso entre Lanzarote do Lago e a raíña Xenevra, foi omitido en gran parte, dandose mais énfase ao libro da *Demanda do Santo Graal* e aos aspectos cristiáns da historia . Moitos elementos do libro Tristán en Prosa tamén se incorporaron.

A pesar de ser orixinalmente escrito en francés, o ciclo non sobreviveu intacto nesa lingua, mais puide ser reconstruído a partir de fragmentos en francés, galego-portugués e castelán.

A Pos-Vulgata divídese en catro seccións:

* *Historia do Santo Graal*: narra como Xosé de Arimatea trouxo o Graal á Gran Bretaña. Difire moi pouco da versión da Vulgata.
* *Historia de Merlim*: conta a historia do mago Merlín e as primeiras aventuras de Artur. Tamén pouco difire da Vulgata.
* *Demanda do Santo Graal*: narra a busca do Graal e o seu encontro por Galahaz. Esa sección é moi diferente en ton e contido da versión da Vulgata. Inclúe varios personaxes que non se encontran na Vulgata, como os cabaleiros Tristán e Palamedes.
* *A Morte do Rei Artur*: sobre a morte de Artur por seu fillo Mordred e o colapso do reino. Tamén se asemelha moito á versión da Vulgata, mais o texto está mellor conectado coas seccións anteriores.

## En galego-portugués 
O libro mais orixinal da Pos-Vulgata, a Demanda do Santo Graal, sobrevive nun manuscrito do século XV en galego-portugués medieval, conservado hoxe na Biblioteca Nacional de Viena. A tradución galego-portuguesa da *Demanda* foi orixinalmente escrita no século XIII e considérase como o manuscrito mais completo deste libro.

## Véxase tamén
### Ligazóns externas 
* José Carlos Ribeiro Miranda, *A edição castelhana de 1535 da Demanda del Sancto Grial: o retorno de Excalibur às águas...*, Universidade do Porto.
Illa da Insuíña

A **illa da Insuíña**, tamén coñecida coma **illa de Medal**, é unha illa galega situada na marxe dereita da desembocadura do río Verdugo, na ría de Vigo. Está unida á parroquia pontevedresa de Ponte Sampaio por unha pequena ponte, e ten 3.810 m².

A illa pertenceu ao pintor Antonio Medal, e no seu momento serviu de lugar de encontro para persoeiros como Asorey, Laxeiro, Castelao, Valle-Inclán, Manuel Quiroga ou Ramón Cabanillas.

No ano 2007 a illa foi adquirida polo Ministerio de Medio Ambiente por 184.104 €, sendo restaurada e acondicionada.

Ten diversos elementos arquitectónicos. Está rodeada por un muro de pedra con ameas, e conta cun pombal, un hórreo, e unha pérgola, todo feito con granito do país.

## Galería de imaxes

Illa da Insuíña.jpg|Vista desde o ferrocarril, 2010

## Véxase tamén 
### Outros artigos 
*Illote do Castelo
### Ligazóns externas 
*"Ponte Sampaio recupera A Insuíña para goce público", artigo en *La Voz de Galicia*, 5 de marzo de 2010 (consultado o 5 de marzo de 2010).
Aves non voadoras

miniatura|dereita|Os pingüíns son un dos exemplos máis coñecidos de aves non voadoras.
Aínda que é certo que ao pensar nunha ave, inmediatamente vencéllase ese animal ao voo, existen (e existiron en tempos pasados), numerosas especies de **aves non voadoras**.

Polo xeral, aquelas especies de aves que non levan adiante desprazamentos por medio do voo, deben esta condición de non voadoras ao feito de evolucionar os seus membros superiores (ás) cara ao cumprimento doutras funcións. Por exemplo, os diferentes pingüíns, coma o pingüín de Magalláns ou o pingüín do Cabo, viron modificadas as súas ás de forma tal que se asemellan (en forma, como en función) ás aletas dos peixes e mamíferos mariños. A avestruz, o ñandú, o emú e outras aves semellantes (como a extinta moa), que desenvolveron a carreira pedestre como principal medio de locomoción, pola súa banda, transformaron estes membros superiores en órganos completamente inútiles para o desprazamento.

Outras especies non voadoras son o dodo e o corvo mariño áptero das Galápagos, *Nannopterum harrisi*.

## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Voo das aves
PO-205

A **PO-205** (na provincia de Pontevedra), é unha estrada da Rede Primaria Complementaria da Xunta de Galicia que une as localidades de Silleda e Vila de Cruces; atravesa os concellos de Silleda, Vila de Cruces e Lalín. Ten unha lonxitude de 14,51 quilómetros e iníciase nun cruzamento coa N-525 en Silleda e finaliza nun cruzamento coa PO-905 en Vila de Cruces.

## Percorrido 
Iníciase nunha rotonda en Silleda que a enlaza coa N-525 e a EP-7201, aproximadamente no punto quilométrico 303 da primeira. A apenas no punto quilométrico 1,5 da saída, unha rotonda enlázaa co casco urbano sillendense e cunha das entradas ao Recinto Feiral da Semana Verde de Galicia. Ao punto quilométrico 2, unha rotonda fai de enlace coa autoestrada Central Galega (AP-53). Pasado o punto quilométrico 5, chégase ao viaduto sobre o río Deza, co que se cambia de concello. Unha vez no de Vila de Cruces, ao punto quilométrico 6.5, aparta unha pista á dereita que leva ao Santuario da Nosa Señora do Corpiño. Mediado o punto quilométrico 9, únese a ela a estrada Prado-Bodaño, por onde tamén podemos acceder ao Corpiño. Aproximadamente ao punto quilométrico 14, aparece unha rotonda, que indica o inicio do casco urbano das Cruces. A última rotonda, no punto quilométrico 15, pon fin a esta estrada, enlazándoa coa PO-206, que une As Cruces con Lalín e coa PO-905, que remata no encoro de Portodemouros.

## Parroquias que atravesa 
*No concello de Silleda: a propia Silleda e Ponte.
*No concello de Vila de Cruces: San Pedro de Losón, Bodaño, Oirós, Besexos e As Cruces.
*No concello de Lalín: Losón (atravésaa entre San Pedro e Bodaño).

## Construción e descrición 
A construción desta estrada comezou o 14 de novembro de 1992, inaugurándose ao tráfico o 27 de setembro de 1993. A principal dificultade que se atoparon os promotores foi o río Deza, que separaba os concellos de Silleda e Vila de Cruces, obstáculo que salvaron coa construción dun viaduto de 155 metros sobre o mesmo.

## Notas
Lancelot-Graal

O **Lancelot-Graal** (tamén chamado **Lancelot en prosa**, **Ciclo da Vulgata** ou **Ciclo de Pseudo-Map**) é unha importante fonte literaria de lendas artúricas, escrita orixinalmente en francés. Consiste nunha serie de cinco volumes en prosa que contan a historia da busca do Santo Graal e o romance entre o cabaleiro Lanzarote do Lago e a raíña Xenevra.

## Historia e características
A pesar de os manuscritos do ciclo apuntaren a Walter Map (1140-c.1210) como autor, iso non se considera posíbel actualmente, unha vez que ese escritor morreu cedo demais para ser o verdadeiro autor. Os libros escribíronse no século XIII, entre as décadas de 1210 e 1230.

O Ciclo do Lancelot-Graal é unha prosificacilón que utiliza elementos de antigos romances en verso que popularizaron as historias artúricas, especialmente os do escritor francés Robert de Boron. De maneira xeral, o Lancelot-Graal combinaba historias de carácter mitolóxico coa fe cristiá.

O Ciclo está composto polos seguintes títulos:

* *Historia do Santo Graal*: narra como Xosé de Arimateia trouxo o Graal á Gran Bretaña.
* *Merlín*: conta a historia do mago Merlín e as primeiras aventuras de Artur.
* *O Libro de Lancelot do Lago*: é a maior sección, abarcando cerca de metade do ciclo. Conta as aventuras de Lanzarote do Lago xunto a outros cabaleiros da táboa redonda e o romance con Xenevra.
* *A Demanda do Santo Graal*: narra a busca do Graal e o seu encontro por Galahaz.
* *A Morte do Rei Artur*: sobre a morte de Artur por seu fillo Morderet e o colapso do reino.

O Lancelot-Graal foi logo seguido por outra prosificación, chamada hoxe Ciclo da Pos-Vulgata, baseado na Vulgata mais con varias diferenzas importantes nos personaxes e historias.

## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Lacy, Norris J. (Ed.) (2000). *The Lancelot-Grail Reader.* Nova York: Garland. ISBN 0-8153-3419-2
* Kennedy, Elspeth (1986). *Lancelot and the Grail: A Study of the Prose Lancelot*. Clarendon Press.
* Kennedy, Elspeth (1980). *Lancelot Do Lac, the Non-Cyclic Old French Prose Romance, Two Volumes*. Oxford.
* *La muerte del Rey Artur* (1980). Tradución de *La Mort le Roi Artu*, Editorial Conde de Siruela, Madrid. 31.5x44 cm, 166 px + índices, ilustrado con 56 debuxos de Suzanne Grauje.

### Outros artigos 
* Ciclo da Pos-Vulgata

### Ligazóns externas 
* A lenda do rei Artur na Bibliothèque Nationale de France
* Bibliografía nos Archives de Littérature Médiévale
* Lancelot-Graal Research Project
Bico (homónimos)

O termo **Bico** pode referirse a:

***Bico** ou **peteiro**, unha formación córnea das aves ou o fociño de certos animais;
***Bico**, **ósculo** ou **beixo**, unha expresión de afecto que ocasionalmente pode ter connotacións eróticas;
***Bico do peito** ou **mamila**, unha prominencia da mama na que se abren os condutos mamarios, por onde sae o leite na muller e nas femias dos mamíferos.

Como topónimo, pode referirse a:

;En Galiza
***O Bico**, lugar da parroquia de Segán, no concello do Saviñao;
***Bico de Mar**, lugar da parroquia de Bealo, no concello de Boiro;
***O Bico do Cuco**, lugar da parroquia de Castrelo, no concello de Vimianzo;
***A Barca de Mancebico**, lugar da parroquia de Nocedo, no concello de Quiroga;
***Parabico**, lugar da parroquia de Andavao, no concello de Boimorto;
***Penabico**, lugar da parroquia de Santa Cruz de Parga, no concello de Guitiriz;
***Penadobico**, lugar da parroquia de Cerdido, no concello de Cerdido.

## Véxase tamén
### Outros artigos
***Bicos**, lugar da parroquia de Galgao, no concello de Abadín;
***O Beco**, lugar da parroquia de Piñeiro, no concello de Cedeira.
Ovíparo

[miniatura|250px|Eclosión dun ovo de [tartaruga.]]

Dise que é **ovíparo** (do latín *ovum*, "ovo", e *parire*, "parir") un animal cuxa modalidade de reprodución inclúe o depósito de ovos no medio externo onde completa o seu desenvolvemento antes da eclosión.

Son ovíparos a maioría dos insectos e outros invertebrados, os peixes, os anfibios e os réptiles, así como a totalidade das aves. Entre os mamíferos só son ovíparos os monotremas (o ornitorrinco e as equidnas).

Os animais que producen ovos *secos* que son postos ao aire, como réptiles ou insectos, deposítanos despois de seguir un procedemento de **fecundación interna**; o ovo, nestes casos, está protexido por unha cuberta ou *casca*. Os que os poñen na auga (peixes, crustáceos, anfibios,...) depositan ovos sen fecundar (óvulos); a fecundación prodúcese cando o macho verte o seu esperma sobre os ovos mentres que a femia os vai depositando (**fecundación externa**).

Dicimos que unha especie é **ovípara** cando as súas femias poñen ovos.

Cada especie ovípara de vertebrados terrestres varía en canto á produción de ovos; así, por exemplo, as tartarugas mariñas producen entre 70 e 190 ovos, mentres que as aves poden producir ovos por baixo das dúas ducias.

Denomínase **oviparidade** á condición de ser *ovíparo*.

## Véxase tamén 
* Viviparidade
* Ovoviviparidade
Peteiro

miniatura|200px|Adaptacións do peteiro segundo os distintos tipos de alimentación
O **peteiro** ou **bico** é unha formación córnea nas aves. Está composto polo maxilar superior e o maxilar inferior ou mandíbula.

O peteiro é o único xeito que teñen as aves para consumir alimentos. As aves non teñen dentes, así que engolen o seu alimento enteiro. A forma do bico dunha ave depende da súa dieta. Por exemplo, os papagaios usan os seus peteiros agudos para cascar froitas e noces, os colibrís teñen un peteiro en forma de tubo para extraer o néctar das flores. Noutras aves os machos emprégano para atraer ás femias (como o tucano e cálao). O do pelicano é longo, agudo e recto, para penetrar con pouca resistencia na auga, e cun pregue de pel no maxilar inferior para apañar nel peixes. As aguias e outras aves rapaces posúen o peteiro afiado e en forma de gancho, co fin de desgarrar doadamente a carne dos animais dos que se alimentan.

Os peteiros non son exclusivos das aves, pois estes tamén se atopan nos monotremas (ornitorrinco e equidna), tivérono algúns terápsidos antigos (como o listrosauro) e posúeno algúns moluscos cefalópodos coma as luras. Así mesmo, tamén se lle dá o nome de **bico** ao fociño alongado e afiado dalgúns cetáceos, como, por exemplo, os golfiños e os zifios.

## Galería de *bicos* 

File:Platypus.jpg|Ornitorrinco co seu característico fociño semellante a un bico de pato
File:Bec squid.jpg|Bico dunha lura
File:Common dolphin.jpg|Golfiño común co seu fociño en bico

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Gilbertson, Lance; *Zoology Lab Manual*; McGraw Hill Companies, Nova York; ISBN 0-07-237716-X (cuarta edición, 1999)
* Terres, John. K. *The Audubon Society Encyclopedia of North American Birds*, Nova York: Alfred A. Knopf, 1980. ISBN 0-394-46651-9

### Outros artigos 
* Peteiro dos cefalópodos
Ovo (bioloxía)

[miniatura|dereita|250px|Ovos dalgunhas especies de paxaros ([pato, galiña de Guinea, ganso e galiña).]]
Nalgúns animais, un **ovo** é un corpo redondeado, de tamaño e dureza variables, que producen as femias e sustenta e protexe o embrión se o óvulo é fecundado, convértese en cigoto. Os **animais ovíparos** son aqueles que poñen ovos, con pouco ou ningún desenvolvemento dentro da nai. Esta é a forma de reprodución de moitos peixes, anfibios e réptiles, todas as aves, os mamíferos monotremas e a maioría dos insectos e arácnidos.

Os ovos dos réptiles, aves e monotremas están rodeados por unha casca protectora que pode ser flexible ou non. O ovo do avestruz, de até 1,5&nbsp;kg, é a maior célula individual que se coñece, aínda que o xa extinto *Aepyornis* e algúns dinosauros puñan ovos maiores. *Mellisuga helenae* produce o menor ovo de ave coñecido: pesa medio gramo. Os ovos dalgúns réptiles e a maioría dos peixes son menores, e os dos insectos e outros invertebrados teñen aínda menos tamaño.

O estudo dos ovos, particularmente dos das aves, chámase **ooloxía**.

## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Ovo (alimento)
* Ovoxénese
* Óvalo
* Óvulo
* Ooloxía
* Niño
* Incubación dos ovos

### Ligazóns externas 
* Fecundación, xestación e nacemento nas aves
* A duración da incubación dos ovos de aves