open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Linguas coreánicas

As **linguas coreánicas** son unha pequena familia de linguas composta polo coreano e o jeju. Este último é a miúdo descrito como un dialecto do coreano, mais é distinto abondo para ser considerada unha lingua separada. Alexander Vovin suxire que o dialecto yukjin do nordeste tería que ser distinguido do mesmo xeito. O coreano foi ricamente documentado dende a introdución do alfabeto hangul no século XV. As manifestacións escritas do coreano máis antigas empregaron os caracteres chineses e son moito máis difícil de interpretar.

Todas as variedades modernas descenden do coreano antigo do estado de Silla. O pouco que se sabe doutras linguas faladas na península antes da unificación de Silla (finais do século VII) provén en gran parte dos topónimos. Crese que algunhas destas linguas eran coreanas, pero tamén hai probas que suxiren que as linguas xapónicas tamén se falaban no centro e no sur da península. Houbo moitos intentos de vincular o coreano con outras familias lingüísticas, a maioría das veces coas linguas tungús ou co xaponés, mais non se demostrou de forma concluínte ningunha relación xenética.

## Linguas existentes 
miniatura|Zonas dialectais.
As diversas formas do coreano descríbense convencionalmente como "dialectos" dunha única lingua coreana, mais a falta de intelixibilidade xustifica consideralas como unha pequena familia de dúas ou tres linguas.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*
As Travesas, Coia, Vigo

**As Travesas** é un barrio urbano da parroquia de Coia, no concello pontevedrés de Vigo, na comarca de Vigo. 

Segundo Iván Sestay, **As Travesas** nunca foi un barrio da vella parroquia de Coia, senón que se trataba dun lugar repartido entre os barrios do Chouso, Quintela e Peniche.. Nesta praza atópase *A Porta do Atlántico*.  

Documéntase dende o século XVI. Deriva seguramente da redución de *As Leiras Travesas*, é dicir, unhas veigas atravesadas, dispostas en dirección contraria, aínda que o IGE non o recolle.   

## Lugares e parroquias 
### Lugares de Coia 
### Barrios da cidade de Vigo 
### Parroquias de Vigo 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Lugares de Vigo
Ascensores de Txurdinaga-Basarrate

Os **ascensores de Txurdinaga-Basarrate** son dous ascensores situados na rúa Marqués de Laurencín, en Bilbao.

## Historia 
O Concello de Bilbao inaugurounos o 12 de decembro de 2018. Estes ascensores inclinados conectan en Santutxu o polideportivo de Txurdinaga coa parque de Basarrate e salvan a diferenza de altura entre as rúas Cocherito de Bilbao e Iturriaga:

# O ascensor superior inicia o percorrido na rúa Iturriaga. Chega até a intersección da rúa Marqués de Laurencín coa rúa Guinea Anselmo Pintor. Conta cunha parada intermedia.
# O ascensor inferior sitúase do lado dos números impares da rúa Guinea Anselmo Pintor, no cruzamento coa rúa Marqués de Laurencín, até o cruzamento coa rúa Cocherito de Bilbao.

## Medios de transporte 
Xunto o ascensor superior atópanse o elevador e o acceso principal á estación de Basarrate do Metro de Bilbao.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos
* Ascensor de Begoña

* Funicular de Artxanda
* Ascensor de Iturribide-Zabalbide
Campus Universitario das Lagoas-Marcosende

O **Campus Universitario das Lagoas-Marcosende**, tamén coñecido como **Cidade Universitaria das Lagoas-Marcosende** e anteriormente como **Colexio Universitario de Vigo (CUVI)**, é o campus de maior extensión do Campus de Vigo, da universidade homónima. Sitúase nos montes da parroquia viguesa de Zamáns, concretamente preto de Marcosende e Cidáns. O lugar de Vilariño quedou enclavado dentro deste campus. 

## Historia 
O campus construíuse sobre terreos forestais situados principalmente na parroquia de Zamáns, aínda que tamén se viron afectadas Beade, Valadares e Bembrive. Levouse a cabo un proceso de expropiación de máis dun millón de metros cadrados, tanto de predios particulares como comunais. Para a ampliación de 1993, a Comunidade de Montes en Man Común de Zamáns rexeitou o prezo de 1.500 pesetas por metro cadrado, establecido polo Xurado Provincial de Expropiacións. Este conflito, que derivou nos xulgados, non remataría ata 2017, cando chegou a un acordo co concello de Vigo. 

O primeiro xermolo foi o Colexio Universitario de Vigo (CUVI), construído en 1977, actual facultade de Filoloxía. A ampliación de 1993 construíuse segundo o modelo de cidade académica estadounidense. Abrangue facultades, residencia, complexos deportivos e de lecer e centro comercial. Foi deseñada polos arquitectos Alberto Noguerol, Alfonso Penela, Benedetta Tagliabue, César Portela, Gabriel Santos Zas. Descartes, Sócrates, Xulio Verne, María Moliner, Severo Ochoa e Maruxa Mallo tamén se propuxeron, pero por diversos motivos foron desbotados. O pleno do concello de Vigo do 31 de maio de 2004 acordou aceptar esta nomenclatura. Ademais, empregouse a microtoponimia para nomear outros viais, como As Pedras Miúdas, O Ferro Vello, A Fontefría, A Fonte das Abelleiras, As Devesas, O Camiño dos Arrieiros, A Cumieira e As Pedreiras.

En abril do 2019, acordouse bautizar os edificios de Xerencia-Servizos Centrais, Anexo á Xerencia e Reitoría cos nomes de Exeria, Filomena Dato e Ernestina Otero. Outros edificios levan o nome de Isaac Newton e Enric Miralles.

## Galería de imaxes 
## Notas
Tribunal Supremo de Washington

O **Tribunal Supremo de Washington** (en inglés, *Washington Supreme Court*) é a máxima instancia xudicial do estado de Washington (Estados Unidos). Fundado en 1889, ten a súa sede en Olympia e intégrano nove maxistrados cuxos veredictos poden ser recorridos ante o Tribunal Supremo dos Estados Unidos. 

## Competencias 
A Constitución de Washington no seu artigo cuarto determina os poderes do Tribunal Supremo correspondéndolle garantir o hábeas corpus e o *quo warranto* (clarificar os poderes das autoridades) e exercer o *mandamus* (obrigar ao cumprimento) e o *certiorari* (exercer a revisión xudicial). Deste xeito, é a derradeira instancia de apelación estatal podendo revisar os casos dos tribunais subordinados.  Esa facultade faina a partir da documentación do proceso elaborada polo xulgado apelado mais non toma declaración ás partes ou ás testemuñas.

## Membros 
Nove xuíces conforman o Tribunal Supremo. Estes teñen mandato des de seis anos e son electos pola cidadanía mediante sufraxio nunhas eleccións nas que concorren candidatos independentes (os partidos políticos non poden presentar aspirantes). Os maxistrados que compoñen o tribunal, escollen entre eles ao presidente (*chief justice*) para períodos de catro anos (mediante voto secreto). Ademais, os xuíces débense retirar ao cumpriren 75 anos. 

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Páxina web do Tribunal Supremo de Washington (en inglés)
Paul Morphy

**Paul Charles Morphy**, máis coñecido como **Paul Morphy**, nado en Nova Orleáns o 22 de xuño de 1837 e finado ibídem o 10 de xullo de 1884, foi un xogador de xadrez estadounidense do século XIX e, sen dúbida, o mellor xogador da súa época. Morphy é chamado "o xenio efémero" pola súa curta carreira. Bobby Fischer chamouno como un dos mellores xogadores de xadrez de todos os tempos e describiuno como "quizais o xogador máis preciso que viviu".

## Traxectoria 
Paul Morphy naceu en Nova Orleáns, nunha familia rica e distinguida. O seu pai, Alonzo Michael Morphy, que era avogado, exerceu como lexislador do estado de Luisiana. Alonzo, que tiña nacionalidade española, era descendente de españois, portugueses e irlandeses. A nai de Morphy, Louise Thérèse Félicité Thelcide Le Carpentier, tiña talento musical, filla dunha familia crioula francesa. Morphy creceu nunha atmosfera civilizada de cultura xenial, onde o xadrez e a música eran os momentos máis destacados das reunións dominicals.

Segundo o seu tío, Ernest Morphy, ninguén lle ensinou formalmente a Paul a xogar ao xadrez; el aprendeu de neno só vendo xogar á xente. Despois de ver en silencio unha partida entre Ernest e Alonzo, onde a partida rematou con empate, o pequeno Morphy declarou sorprendentemente que Ernest debería gañar. O seu pai e o seu tío non sabían que Paul coñecía os movementos, e moito menos calquera estratexia de xadrez. Eles quedaron aínda máis sorprendidos cando Paul demostrou a súa afirmación restaurando as pezas e demostrando a vitoria que perdera o seu tío.

Morphy era considerado un xenio, xa que con só 12 anos xa tiña adquirido un nivel de xogo excepcional, ademais de xogar partidas simultáneas "a cegas" (sen ver o taboleiro).
[esquerda|miniatura|Morphy vs. Löwenthal, [1858.]]
Estudante de Dereito con fantásticas habilidades de memorización, obtivo a súa licenciatura en Dereito aos 19 anos. Demasiado novo para exercer a profesión, decidiu dedicarse ao xadrez. Paul Morphy converteuse no primeiro campión dos Estados Unidos en Nova York aos 20 anos (1857). Os seus compatriotas decidiron entón organizar un encontro con Howard Staunton, o campión británico, o mellor xogador europeo daquela, pero el evitou sistematicamente o enfrontamento. Morphy decidiu  entón viaxar a Europa, onde coñece e vence a todos os grandes xogadores do Vello Continente, incluído o vencedor do primeiro gran torneo europeo de Londres en 1851, Adolf Anderssen, que non puxo a resistencia esperada: Morphy gañou sete partidas, perdendo 2 e empatando 2 (1858).

Morphy regresou a Nova York o 11 de maio de 1859, cuberto de gloria polos seus compatriotas. Con todo, decidiu abandonar o xadrez tras unha decepción no amor. A súa actividade xadrez só durou 18 meses!

## Resultados 
Abaixo amósanse os resultados das partidas ou *matches* do torneo e das partidas non oficiais. A lista mostra que as partidas perdidos ocorreron en partidas individuais contra dous e tres opoñentes:    

* + xogos gañados; − xogos perdidos; = xogos empatados

## Notas 

## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Todos os xogos de Paul Morphy
Glaucopsyche alexis

***Glaucopsyche alexis*** é unha especie de insecto lepidóptero pertencente á familia Lycaenidae.

A especie foi descrita por Poda en 1761.

## Período de voo 
Univoltina, de abril a comezos de xullo.

## Distribución 
Ampla distribución e común en Europa, incluída España e o sur de Fenoscandia, ausente nas Illas Británicas, Illas Baleares, Sardeña e Creta.

## Subespecies 
* *G. a. alexis* Europa meridional e central e Siberia
* *G. a. blachieri*  (Milliére, 1887)  Cárpatos
* *G. a. lugens*  (Caradja, 1893)  Cáucaso
* *G. a. melanoposmater*  Verity, 1928  Alxeria e Tunisia

## Notas 
## Véxase tamén
### Ligazóns externas 
* *Glaucopsyche alexis* - Biodiversity Heritage Library - Bibliografía
Cupido argiades

***Cupido argiades*** (sin. *Everes argiades*) é un insecto lepidóptero ropalócero da familia Lycaenidae.

## Distribución 
A súa área de distribución abarca dende o centro e sur de Europa, a través de Asia até o Xapón. 

Na Península Ibérica só se atopa ao norte.

## Hábitat 
Vive en zonas arbustivas con flores, marxes herbosas e claros de bosque. A eiruga aliméntase de *Loto corniculatus*, *Loto uliginosus*, *Coronilla varía*, *Medicago sativa*, *Medicago lupulina*, *Trifolium pratense*, *Astragalus* *glycyphyllos*, etc. 

## Período de voo 
Voa en dúas xeracións ao ano, (Voltinismo): a primeira entre finais de abril e medios de xuño e a segunda entre xullo e agosto.

## Notas 
## Véxase tamén
### Ligazóns externas 
* UK Butterflies (inglés)
* European Lepidoptera (inglés)
* Asturnatura (castelán)
Glaucopsyche melanops

A ***Glaucopsyche melanops*** é unha especie de bolboreta da familia Lycaenidae. Pode atoparse na parte occidental de Europa meridional e no norte de África.

## Descrición 
A lonxitude das súas ás dianteiras é de entre 11–13&nbsp;mm. A bolboreta voa de maio a xullo dependendo da localización. Habita en claros de bosques, dispersos e moi expostos ao sol.

As larvas aliméntanse de plantas da familia Fabaceae. As eirugas consomen tanto as flores como as sementes.

## Notas 
## Véxase tamén
### Ligazóns externas 
* Bolboretas de Europa
Cupido alcetas

A ***Cupido alcetas*** é unha especie de bolboreta da familia Lycaenidae.

## Etimoloxía 
O nome específico *alcetas* refírese a Ἄλκηστις (*Alcestis*), princesa da mitoloxía grega, filla de Pelias, rei de Iolco.

## Distribución 
Foi descrita en Austria por Johann Centurius Hoffmannsegg en 1804, pero a súa distribución é máis ampla, xa que habita zonas do sur de Europa, Turquía, Urais e sur de Siberia até Kazakhstán. É similar a especies como *Everes argiades* e *Celastrina argiolus*.

## Bioloxía 
Os adultos voan entre maio e setembro. Dependendo da súa localización, a especie pode xerar dúas ou tres xeracións anuais (en maio–xuño, xullo–agosto e en rexións cálidas tamén a finais de setembro). As larvas son mirmecófilas e desenvólvense xunto a formigas do xénero *Formica*.

## Notas 
## Véxase tamén
### Ligazóns externas 
* *Cupido alcetas* na páxina web do lepidopterista Markku Savela 
* Paolo Mazzei, Daniel Morel, Raniero Panfili Moths and Butterflies of Europe and North Africa
* Lepiforum.de
Plebejus idas

A ***Plebejus idas*** é unha especie de insecto lepidóptero da familia Lycaenidae.

Foi descuberta por&nbsp;Linnaeus, e descrita no ano 1761.

## Distribución 
Europa, Turquía, Oriente medio, Asia e N. América, ausente en illas británicas, illas mediterráneas e sur de Grecia. 

## Período de voo 
Univoltina, fin de xuño até agosto, pode ser bivoltina, fin de maio-xuño a xullo-agosto, supeditado a latitude, altitude e localidade, de 200 a 2100 metros.

## Hábitat 
miniatura|250x250px|*Plebejus idas*
Arbustos, brezais, claros de bosque con herba, en todos os terreos, tanto húmidos como secos.

## Bioloxía 
Aliméntase de *Cytisus scoparius*, *Genista pilosa*, *Lotus corniculatus*, *Astragalus*, *Calluna vulgaris*, *Cytisus*, *Melilotus*,  *Anthyllis*, entre outras.
As súas larvas son atendidas por varios tipos de formigas *Lasius* e *Formica*.

## Notas 
## Véxase tamén
### Ligazóns externas 
* *Plebejus idas * - de Jong, Y.S.D.M. (ed.) (2013) Fauna Europaea.&nbsp; Inglés.
* *Plebejus idas* - Biodiversity Heritage Library - Bibliografía
Cupido minimus

A ***Cupido minimus*** é unha especie de insecto lepidóptero, máis concretamente de bolboreta pertencente á familia Lycaenidae . 

A autoridade científica sobre a especie é Fussly, e foi descrita en 1775.

## Notas 
## Véxase tamén
### Ligazóns externas
* *Cupido minimus* - Biodiversity Heritage Library - Bibliografia
Ascensor de Begoña

miniatura|Columna do ascensor de Begoña.
O **Ascensor de Begoña** é un ascensor actualmente en desuso situado na cidade de Bilbao.
## Historia 
Construíuse en 1943 con deseño do arquitecto Rafael Fontán, e entrou en servizo en 1949. Encargado pola familia Aranguren, tiña como obxectivo salvar o desnivel entre o barrio de El Arenal e a Zona vella, concretamente a rúa Esperanza. Dese xeito, enlazaba directamente coa estación de tren coñecida como Bilbao Aduana e posteriormente como San Nicolás. Actualmente sitúase alí a parada de metro de Zazpikaleak/Zona vella. Segue modelos de ascensores suízos similares de principios do século XX.

Construído en formigón armado, consta dunha pasarela que chega a un miradoiro (con certa referencia á estética maquinista). Dende aí parte unha columna oca que transporta os pasaxeiros até a zona baixa da cidade. Xa no século XIX ideárase un ascensor para Bilbao, proxecto que nunca chegou a realizarse.

Debido á súa grande altura (salva 45 metros) e á súa localización no centro da cidade, é visíbel desde diferentes puntos, co que se converteu nun fito arquitectónico. Deixou de funcionar o 8 de xullo de 2014 tras pedir a concesionaria ao Goberno Vasco a caducidade da adxudicación por falta de rendibilidade, malia non expirar até 2044.

Os servizos de ascensor son prestados provisionalmente polos do Metro de Bilbao, na estación de Zona vella.

Atópase nun estado de abandono á espera dun proxecto municipal que permita o seu aproveitamento. En maio de 2019 o concello asumiu o custo e execución das reparacións subsidiarias.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos
* Ascensores de Txurdinaga-Basarrate
* Ascensor de Iturribide-Zabalbide
* Funicular de Artxanda
Polyommatus dorylas

A ***Polyommatus dorylas***  é un lepidóptero ropalócero da familia Lycaenidae.

## Distribución 
Sur e centro de Europa, Turquía e Transcaucasia . Na Península Ibérica distribúese polo centro e norte, preferentemente en zonas montañosas.

## Hábitat 
Lugares herbosos con flores, sobre terreo calcario. A eiruga aliméntase de *Vulneraria* (*Anthyllis vulneraria*).

## Período de voo 
En altitudes elevadas hai unha xeración ao ano entre finais de xuño e agosto. En altitudes máis baixas bivoltina coa primeira xeración en maio e xuño e a segunda a finais de xullo e agosto. Hiberna como larva nova.

## Comportamento 
Eirugas coidadas por formigas como *Myrmica scabrinodis*, *Formica cinerea* e *Lasius alienus*.

## Notas 
## Véxase tamén
### Ligazóns externas 
* Asturnatura 
* [Biodiversidad Virtual](http://www.biodiversidadvirtual.org/insectarium/Polyommatus-dorylas-(Denis-y-Schiffermuller-1775).-cat3658.html) 
* Lepidoptera and their ecology
Puck

**Puck** pode referir a:

## Obxectos 
* *Puck* de hóckey calquera disco aberto ou fechado utilizado en hóckey sobre xeo e hóckey sobre piso que serve a mesma función que a pelota noutros xogos.
* Puck, un accesorio de tableta gráfica

## Personaxes 
* Puck (folclore), un personaxe tramposo dos contos populares
* Puck (Shakespeare), un personaxe do *Soño dunha noite de San Xoán* de William Shakespeare
** Puck, do especial de televisión *Faeries* CBS
** Puck, da serie animada *Gargoyles*
** Puck, o personaxe homónimo do libro de Rudyard Kipling ''Puck of Pook's Hill* e a súa secuela
** Puck, da serie de banda deseñada *The Sandman*
** Puck, da serie de novelas *The Sisters Grimm*
* Puck (Marvel), o nome en clave de dous personaxes de Marvel
* Puck (*Glee*), da comedia-drama musical *Glee*
* Puck (*Love Birds*), o pingüín máis novo do musical *Love Birds*
* Peter Puck, un personaxe de debuxos animados con forma de disco de hóckey
* Puck, un personaxe da serie de manga e anime *Berserk*
* Puck (*Re: Zero*), un personaxe da serie de novelas lixeiras *Re: Zero − Starting Life in Another World*
* Puck, un personaxe non xogable do videoxogo *Final Fantasy IX*
* Puck, un personaxe xogable no videoxogo *Dota 2*
* Baron Puck, na opéra-bouffe de 1867 *La Grande-Duchesse de Gérolstein*

## Literatura 
* *Puck* (revista), unha publicación de humor de 1871–1918
* *Puck* (revista literaria), unha publicación dos anos 90
* *Puck*, unha novela de Ouida

## Lugares 
* Condado de Puck, Polonia
** Puck, Polonia, unha cidade e sede do condado
** Gmina Puck, unha *gmina* ou división administrativa
** Estación de tren de Puck
** Baía de Puck, no mar Báltico

## Astronomía 
* Puck (lúa), lúa de Urano descuberta pola Voyager 2, nomeada polo personaxe de Shakespeare.

## Outros usos 
* Puck (nome), lista de persoas con ese nome ou alcume
* *Puck* (ópera), ópera férica que se estreou en 1949
* Puck Building, un fito de Manhattan
* Puck Fair, un festival irlandés
* Puck App, unha aplicación móbil para os xogadores de hóquei
* Puck puzzle, un quebracabezas combinado inventado en 1980 polo físico húngaro András Végh
* Puck Man, o nome orixinal do xogo de arcade Pac-Man
* *Puck'' (peixes), un xénero de peixes de augas profundas soñadores
* Puck (empresa de medios), empresa estadounidense de medios dixitais
Pedro III de Lugo

**Pedro III** foi bispo de Lugo desde 1113 ata 1133.

## Traxectoria 
Pedro foi capelán da raíña Urraca (*capellanus regine*) antes de ser elevado á sé de Lugo tras a dimisión do seu ineficaz predecesor, Pedro II, en 1113. Segundo as suxestións da *Historia compostellana*, Pedro III permaneceu moi ligado á raíña aínda despois da súa elevación. Reorganizou o capítulo da catedral de Lugo e comezou a construír un novo edificio. Estivo activo na adquisición de terras para a súa diocese, así como de privilexios papais en 1123 e 1131.

Un facsímile dunha carta de Pedro con data do 19 de marzo de 1132, e subscrita por un capelán (*capellanus*), probablemente do bispo, por todos os cóengos (*omnes canonici*), e por todos os burgueses da cidade (*omnes burgenses*).

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Diocese católica latina de Lugo
Antonio Dabán Vallejo

miniatura|Nesta fotografía do Directorio Militar de Primo de Rivera, o xeneral Dabán, con barba, é o primeiro pola esquerda da terceira fila.
**Antonio Dabán Vallejo**, nado en Madrid o14 de febreiro de 1877

## Traxectoria 
Participou en diversas campañas en Filipinas (1897), onde obtivo varias distincións e conseguiu o ascenso a capitán e, posteriormente, no Protectorado españo, de Marrocos: Melilla (1911), Ceuta-Tetuán (1913-15) e Larache (1922).

### Suicidio 
Antonio Dabán padecía unha neurastenia agravada pola depresión en 1924 como consecuencia da morte da súa muller, polo que en 1925, a piques de contrae-lo seu segundo matrimonio cunha irmá da falecida, quitouse a vida cun disparo que entrou pola tempa dereita e saíu pola orella esquerda. Tiña once fillos.

Foi enterrado no panteón familiar de Andújar.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
*
Tiorredoxina mitocondrial

A **tiorredoxina mitocondrial** tamén chamada **tiorredoxina 2** é unha proteína que nos humanos está codificada no xene ***TXN2*** do cromosoma 22. Este xene nuclear codifica un membro mitocondrial da familia das tiorredoxinas, un grupo de pequenas proteínas multifuncionais con actividade redox. A proteína codificada neste xene pode exercer un importante papel na regulación do potencial de membrana mitocondrial e na protección contra a apoptose inducida por oxidantes. Hai dous transcritos de ARNm do xene *TXN2*, que difiren en ~330 bp na lonxitude da rexión non traducida 3′ e crese que ambos os dous existen in vivo. Ademais, aínda que tanto TXN2 coma TXN1 teñen capacidade de reducir a insulina, a TXN2 non depende do status oxidativo da proteína para esta actividade, unha cualidade que pode contribuír ás súas diferenzas en función.

O TXN2 inhibe a xeración de especies reactivas do oxíxeno estimuladas polo factor de crecemento transformante beta (TGF-β) independente da sinalización de Smad. O TGF-β é unha a citoquina prooncoxénica que induce a transición mesenquimal-epitelial, que é un evento crucial na progresión das metástases. En particular, a TXN2 inhibe a indución de HMGA2 mediada polo TGF-β, un mediador central da transición mesenquimal.epitelial, e a fibronectina, un marcador da transición mesenquimal.epitelial.

## Interaccións 
A TXN2 interacciona con ANT.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*
Proto-Tetis

O **Proto-Tetis**, **Prototetis** ou **océano Teico** foi un antigo océano que existiu desde o final do Ediacárico ata o Carbonífero (hai entre 550 e 330 millóns de anos).

## Historia do concepto 
O nome "Proto-Tetis" foi utilizado inconsistentemente para varios conceptos referidos a un océano predecesor do Paleo-Tetis, un palaeocéano que separaba as marxes de Gondwana, a miúdo denominado peri-Gondwana, de varios continentes e fragmentos continentais que derivaron de Gondwana desde os tempos do Precámbrico en adiante. Segundo , despois dos eventos oroxénicos cadomianos de hai 550 millóns de anos (Ma), o océano Proto-Tethys formouse na parte oriental dun dominio oceánico (do cal os océanos de Xápeto e de Tornquist formaban as partes occidentais) que subduciu baixo as marxes septentrionais de Gondwana. Neste modelo o Proto-Tetis separaba os continentes de China do Norte e Báltica de Gondwana. A inicios do Ordovícico, hai 500-480 Ma, o Proto-Tetis subduciu baixo Cadomia como resultado da cunca tras-arco de Chamrousse.  usaron o nome 'océano de Ran' para un concepto similar, o océano cámbrico-ordovícico que separaba Báltica de Gondwana.

Outros xeólogos discuten a existencia deste océano.

## Evolución no Paleozoico 
O océano formouse cando se desintegrou Pannotia, formándose Proto-Laurasia (Laurentia, Báltica e a antiga Siberia), que se separou dun supercontinente que acabaría sendo Gondwana. O Proto-Tetis formouse entre estes dous supercontinentes. O océano estaba beireado polo océano Pantalásico ao norte, separado del por arcos de illas e Casaquistania. O Proto-Tetis expandiuse durante o Cámbrico. O océano chegou á sú maior largura contra o final do Ordovícico e metade do Silúrico. Estaba situado entre Siberia ao oeste e Gondwana ao leste. O océano empezou a acurtarse durante o Silúrico tardío, cando os continentes da China do Norte e China do Sur se separaron de Gondwana, dirixíndose cara ao norte.  Ao final do Devoniano, o microcontinente de Casaquistania colidiu con Siberia, acurtando o océano aínda máis. O océano pechouse cando o cratón da China do Norte colidiu co continete de Siberia-Casaquistania no Carbonífero, mentres que se expandía o océano Paleo-Tetis.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Paleo-Tetis
* Mar de Tetis
* Océano Reico

### Bibliografía 
* 
* 
* 
* 

### Ligazóns externas 
* [Océano Proto-Tetis – en https://web.archive.org/web/20060820132610/http://jan.ucc.nau.edu/~rcb7/global_history.html global history
* Paleo-Tetis e Proto-Tetis – en global history
* Carbonífero temperán – en PaleoMap Project (o microcontinente da China do Norte empeza a chocar co continente de Siberia-Caxaquistania pechando o Proto-Tetis)
Mary Morandeira

**Mary Morandeira Estévez**, nada en Lugo o 22 de decembro de 1905 e finada nos Estados Unidos de América, foi unha escritora e xornalista galega.

## Traxectoria 
Filla do lucense Magín Morandeira Núñez, emigrado en Cuba, onde casou con Caridad Estévez. Naceu en Lugo durante unha visita dos seus pais á cidade. Con doce anos xa escribía na revista *Bohemia*. En 1924 era redactora-xefe de *Elegancias*. Fixo recitais poéticos acompañada ao piano por Ernesto Lecuona. Publicou tres libros de poesía. Traballou como redactora do Ministerio de Asuntos Exteriores e dirixiu a revista *Continente*. Foi membro do PEN Club. Anunciou en televisión produtos de estética. Visitou Galicia en 1956 como agregada de prensa da Embaixada de Cuba en México. Despois da Revolución Cubana foi destituida do cargo e exiliouse nos Estados Unidos de América, onde morreu.

## Obras 
### Poesía 
* *Auroras*, 1925, con prólogo de Eduardo Zamacois.
* *Plenilunios*, 1927, Medalla de Ouro da Real Academia Española de Ciencias y Artes de Cádiz.
* *Estremecimiento*, 1929, con preámbulo de Eduardo Zamacois.

### Ensaio 
* *Habib Estéfano en mi vida*, 1946.

## Vida persoal 
miniatura|Mary Morandeira 1929.

Casou en 1941 co filósofo libio Habib Estéfano.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
### Ligazóns externas 
* Mary Morandeira, la bella Poeta de la Raza que anuncia jabones
* Mary Morandeira, los Vázquez Rábade y otros escritores de Lugo en Cuba
Isra Pérez

**Israel "Isra" Pérez Buján**, nado na Coruña o 28 de maio de 2000, é un futbolista galego que xoga como lateral dereito no AD Unión Adarve, da Segunda División RFEF. É irmán xemelgo do tamén futbolista Álex Pérez, xogador do Racing Vilalbés.

## Traxectoria 
Formouse como futbolista na canteira do Ural, conseguindo o ascenso á Liga Nacional Xuvenil na tempada 2016/17. En 2018 fichou polo equipo xuvenil do Deportivo da Coruña, co que xogou 24 partidos na División de Honra, nos que marcou 5 goles. 

Para a tempada 2019/20 foi cedido xunto ao seu irmán ao Arzúa, co que debutou na Terceira División. Foi titular en case todos os partidos da histórica campaña, a primeira do club na categoría, que acabou na sexta posición da táboa. De regreso na Coruña, pasou a formar parte do Fabril, tamén en Terceira. Co filial do Deportivo, disputou 8 partidos, 5 deles como titular. En decembro debutou co primeiro equipo do Deportivo, durante a disputa da 75ª edición do Trofeo Teresa Herrera ante un combinado coruñés.

No verán de 2021 asinou como novo xogador do Ourense CF, da Terceira RFEF. Titular na banda dereita do equipo azul, conseguiu o ascenso á Segunda División RFEF na súa primeira campaña, despois de derrotar na promoción a Fabril, Barco e Llerenense. Na tempada 2022/23 disputou 25 partidos en Segunda RFEF, marcando un gol ante o Rayo Cantabria.

Para a tempada 2023/24 fichou polo Bergantiños, equipo que viña de descender á Terceira División RFEF.

## Vida persoal 
Mantén unha relación sentimental coa futbolista internacional Athenea del Castillo, campioa do mundo coa selección española, á que coñeceu mentres ela defendía a camiseta do Deportivo da Coruña Feminino e el a do Fabril.

## Notas
A Salgueira, Sárdoma, Vigo

**A Salgueira**, ou tamén **Santa Lucía da Salgueira**, é un lugar da parroquia de Sárdoma, no concello pontevedrés de Vigo, na comarca de Vigo. Segundo o IGE, tiña unha poboación de 1.189 habitantes (573 homes e 616 mulleres).  

## Historia 
miniatura|427x427px|Santa Lucía da Salgueira, no número 21, neste mapa da división en parroquias eclesiásticas do concello de Vigo.
Atópase no límite entre as parroquias de Freixeiro e Sárdoma, motivo dalgunhas disputas territoriais entre ambas as dúas freguesías. A principios do século XX a meirande parte dos terreos eran propiedade de familias burguesas de Vigo. Posteriormente, eses predios foron urbanizados. Cabe destacar o Grupo Sindical.

En 1970 declarouse parroquia eclesiástica independente. Eclesiasticamente pertence ao arciprestado de Vigo-Lavadores.

## Lugares e parroquias 
### Lugares de Sárdoma 
### Parroquias de Vigo 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Lugares de Vigo
Balaídos, Coia, Vigo

**Balaídos**, eclesiasticamente **Santa Marta de Balaídos** ou **Santa Marta de Vigo**, é un barrio urbano, que se sitúa en terreos da vella parroquia de Coia, no concello pontevedrés de Vigo, na comarca de Vigo. Pertence ao arciprestado de Vigo-Fragoso.

## Historia 
En 1928 inaugurouse o Estadio Municipal de Balaídos, e tempo despois empezou a urbanizarse a zona, pertencente á vella parroquia de Coia. Debido á crecente poboación do lugar, en 1994 independízase como parroquia eclesiástica.

A pesar de ser un nome de uso cotián, non se encontra reflectido no Nomenclátor de Galicia.

## Toponimia 
miniatura|426x426px|Santa Marta de Balaídos, co número 29, neste mapa da división en parroquias eclesiásticas do concello de Vigo.
O topónimo ''Prado d'Avelayde'' testemúñase xa dende o século XVI. Seguramente proveña de *ABELLANETUM 'bosque de abeleiras', con aférese. 

## Lugares e parroquias 
### Lugares de Coia 
### Barrios da cidade de Vigo 
### Parroquias de Vigo 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Lugares de Vigo
AC-456

A **AC-456** (na provincia da Coruña), é unha estrada da Rede Primaria Complementaria da Xunta de Galicia que une as localidades do Polígono industrial do Tambre e a Ponte Romaño; ambas no concello de Santiago de Compostela. Ten unha lonxitude de 1,57 quilómetros e iníciase no Polígono industrial do Tambre (Santiago de Compostela) e finaliza nun cruzamento coa DP-0701 na Ponte Romaño (Santiago de Compostela).

## Notas
VG-1.7

A **VG-1.7** ou **Vía de Alta Capacidade Pardiñas-As Galanas** (na provincia da Coruña), é unha vía para automóbiles da Xunta de Galicia que une as localidades de Pardiñas (Santiago de Compostela) e As Galanas (Teo); atravesa os concellos de Santiago de Compostela, Ames e Teo. Ten unha lonxitude de 3,30 quilómetros e iníciase nun cruzamento coa AG-56 en Pardiñas (Santiago de Compostela) e finaliza nun cruzamento coa N-550 nas Galanas (Teo).

## Percorrido 
Inicia na rotonda cos accesos á autovía AG-56, e dúas estradas sen denominación, unha en dirección norte cara ao lugar de Pardiñas (parroquia de Laraño do concello de Santiago de Compostela) e outra en dirección sur ao lugar do Outeiro (parroquia de Bugallido do concello de Ames), seguindo ata a ligazón da urbanización As Mimosas xunto ao lugar de Biduído de Abaixo (parroquia de Biduído do mesmo concello) e a estrada ao lugar da Agrela (parroquia de Biduído do mesmo concello). Termina no cruzamento coa estrada nacional N-550 no lugar das Galanas (parroquia de Calo do concello de Teo).

## Historia 
As primeiras obras iniciáronse en xaneiro de 2006 e é un dos ramais da autovía AG-56 inaugurado en febreiro de 2008. O ramal permite a conexión coa estrada N-550 evitando a travesía do Milladoiro, cun rodeo duns 5,1 quilómetros. Orixinalmente tivo a denominación **AC-522** e a principios de 2018 mudou á actual **VG-1.7**.

## Treitos 

## Notas
Kubernetes

**Kubernetes**, estilizado como **K8s**, é un sistema de orquestración de contedores de código aberto que automatiza a implementación, escalado e xestión de aplicacións en contedores.  Foi deseñado orixinalmente por Google e agora é mantido pola Cloud Native Computing Foundation. Funciona cunha variedade de ferramentas de conteinerización, incluíndo Docker.

Ofrece a posibilidade de implantarse en servizos de nube ofrecidos por múltiples provedores, moitos dos cales teñen a súa propia versión distribuída de Kubernetes.

## Historia 
miniatura| Charla "Google Container Engine" no Google Cloud Summit.|264x264px
O nome Kubernetes deriva de  que en grego significa "timoneiro". Foi fundado por Joe Beda, Brendan Burns e Craig McLuckie e posteriormente outros enxeñeiros de Google.

Foi anunciado en 2014 e inspirouse no sistema de Google Borg. O nome en clave de Kubernetes dentro de Google era *Project Seven*, por uns personaxes *borg* de Star Trek. Os sete raios da roda no logo de Kubernetes son unha referencia ao nome.

A primeira versión oficial, Kubernetes v1.0, foi lanzada en 2015. Xunto co seu lanzamento, Google asociouse coa Linux Foundation para crear a Cloud Native Computing Foundation e proporcionou Kubernetes como a súa tecnoloxía principal.

## Conceptos principais 
* **Pods:** Son grupos de contedores que comparten unha rede local. É a unidade básica de traballo en Kubernetes.
* **Nodes**: Son os servidores, físicos ou virtuais, onde se executan os pods.
* **Services**: Representan un conxunto de pods que ofrecen unha funcionalidade. Posúen un enderezo IP e Kubernetes encárgase do balanceo de carga entre os pods.
* **Volumes**: Son unidades de almacenamento, podendo ser efémeras ou persistentes, accesibles por todos os contedores dun pod.
* **ConfigMaps** e **Secrets**: Almacenan información, sendo os 'secrets' específicos para datos sensibles.
* **Helm charts**: Son paquetes para Kubernetes, xestionados polo software Helm.  

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Arquitectura de software
* Balanceo de carga
* DevOps
* Computación
* Computación paralela
* Infraestrutura como Servizo (IaaS)
* Plataforma como Servizo (PaaS)
* Rede de distribución de contidos
* Sistemas Operativos
* Virtualización

### Ligazóns externas 
* Por que Kubernetes de código aberto, nativo da nube, son importantes?
* HPE Container Platform, unha plataforma de conteiner unificada crieda en Kubernetes de código aberto
Jesús Maraña

**Jesús Maraña Marcos**, nado en Sahagún (provincia de León) en 1961 é un xornalista, escritor e tertuliano español. É director do xornal dixital *Infolibre*. Continuou a súa carreira en distintas revistas e semanarios dende 1985 no Grupo Zeta: foi redactor da revista *Tiempo* e cofundador da revista *Tribuna* en 1988.  

O seu regreso ao xornalismo diario produciuse en 1995 no diario El Mundo como redactor xefe. En 2002 asumiu a dirección do conxunto das revistas do Grupo Zeta e dende 2005 fíxose cargo da dirección da revista *Tiempo de Hoy*. En 2005 empezou a participar nas tertulias políticas *Madrid opina*, de Telemadrid. Colaborou nos programas de RTVE *Los desayunos de TVE*, *59 segundos* e *En días como hoy* en Radio Nacional de España. Tamén aparece de maneira habitual nos debates dos programas *La Sexta noche* e *Al rojo vivo.* 

Dende 2007 até 2010 ocupou o cargo de subdirector no xornal *Público*, após a partida do seu anterior director, Félix Monteira, ao ser nomeado este secretario de Estado de Comunicación. Maraña foi director de *Público* até que deixou de publicarse o diario na súa edición en papel en 2012. En 2013 fundou o xornal en liña Infolibre, web da que é director.
* 2017 –  *Al fondo a la izquierda.* Editorial Planeta. ISBN:9788408171157.

## Notas
Igrexa de San Mamede de Zamáns

A **igrexa parroquial de San Mamede de Zamáns** é un templo católico, situado na parroquia de San Mamede de Zamáns. 

## Construción 
Construíuse a principios do século XVIII.

## Elementos 
Consta dunha soa nave e sancristía. 

## Devoción 
A primeira fin de semana de setembro, celébrase a festa na honra de Nosa Señora dos Aflixidos.
Siberia (continente)

[miniatura|upright=1.35|Localización actual dos restos do antigo continente de Siberia no norte de [Asia ]]
**Siberia**, tamén coñecida como **Angara** ou **Angaralandia**, é un antigo cratón que actualmente forma a meseta central de Siberia, pero que se formou noutras latitudes como unha masa continental fusionada con outras e despois independente, antes de que acabase fusionándose con outros continentes formando a Panxea ao final do Carbonífero e o Permiano. No leste do cratón siberiano había un mar que bañaba a marxe continental pasiva, no que agora son as terras baixas do leste de Siberia.

Angaralandia foi bautizada así na década de 1880 polo xeólogo austríaco Eduard Suess, que cría erradamente que no Paleozoico había dous grandes continentes no hemisferio norte: "Atlantis", América do Norte conectada con Europa por unha península formada por Groenlandia e Islandia, e "Angaralandia", formada polo leste de Asia, nomeada así polo río Angara de Siberia.

## No Precámbrico 
Hai uns 2500 millóns de anos (no período sideriano), Siberia formaba parte dun continente chamado Ártica, xunto co escudo canadense. Hai uns 1100 millóns de anos (no período esteniano), Siberia pasou a formar parte do supercontinente Rodinia, e continuou así ata o Toniano, hai uns 750 millóns de anos, cando este supercontinente se disgregou e Siberia converteuse en parte de Protolaurasia. Durante o Ediacárico, hai uns 600 millóns de anos, Protolaurasia uniuse ao continente meridional de Pannotia, pero hai uns 550 millóns de anos, tanto Pannotia coma Protolaurasia dividíronse orixinando os continentes de Laurentia, Báltica e Siberia.

## No Paleozoico 
[miniatura|upright=1.5|Mapa dos continentes e océanos da Terra na metade do período [ordovícico, hai uns 470 millóns de snos (SI=Siberia, LA=Laurentia, BA=Báltica)]]
Siberia foi un continente independente na primeira metade do Paleozoico ata que, durante o Carbonífero, colidiu co continente menor de Casaquistania. Unha colisión posterior con Euramerica/Laurusia durante o final do Carbonífero-Permiano formou a Panxea.

## No Mesozoico e Cenozoico 
A Panxea fragmentouse durante o Xurásico, aínda que Siberia seguiu unida a Laurasia. Laurasia dividiuse gradualmente durante o Cretáceo e Siberia seguiu formando parte do actual nordés de Eurasia. Hoxe, Siberia forma parte da masa continental de Afro-Eurasia. Polo leste está unida á placa norteamericana pola Cordilleira Chersky.

## Partes individualizadas 
En Siberia podemos atopar as seguintes partes con características individualizadas:
*Oróxeno de Akitkan
*Escudo de Aldán
*Escudo de Anabar
*Terreo de Birekte
*Terreo de Daldyn
*Terreo de Magan
*Levantamento de Olenyok
*Cunca de Tunguska
*Terreo de Tungus

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* (Historia xeolóxica de Siberia e outras partes de Asia)
Subdesenvolvemento

**Subdesenvolvemento** refírese á condición económica e social na que a renda dun Estado, país ou rexión é considerablemente baixa, asentada na falta de acceso a oportunidades básicas como emprego, saúde, auga, alimentación, educación e vivenda.

## Historia do concepto 
### Concepcións clásicas e actuais 
Segundo Jacob Viner, nunha palestra de 1953, existen diferentes perspectivas sobre o que define o subdesenvolvemento:

* Países con pouca poboación en relación ao seu territorio.
* Escaseza de determinados factores económicos, como capital ou recursos naturais. Exemplifica isto con rexións como a Antártida ou o Sáhara.
* Relación entre a produción industrial e a produción total, ou dito doutro xeito, o grao de industrialización.
* Os niveis de vida per cápita.
O termo *subdesenvolvemento* non indica a simple *ausencia de desenvolvemento*. Mais ben, é o resultado dun tipo inadecuado ou mal dirixido de desenvolvemento. Por este motivo, entidades como a ONU e o Banco Mundial optan por utilizar "país en desenvolvemento" no seu lugar, para subliñar a idea de que estes países están traballando para mellorar a súa situación.

### Factores 
As razóns detrás do subdesenvolvemento non se deben só a factores naturais. Historicamente, causas como o colonialismo, que relegou certas rexións á marxe da economía mundial, desempeñaron un papel significativo. Outro factor contribuínte é a concentración abusiva de riqueza e a incorrecta utilización de recursos naturais e humanos.

Un dos erros frecuentes no pasado foi considerar que o desenvolvemento de todos os países sería semellante ao dos países ricos occidentais. Este enfoque etnocéntrico ignorou as realidades socioeconómicas específicas de diferentes rexións. Os teóricos do desenvolvemento a miúdo baseáronse na economía clásica, ignorando zonas con economía socialista en transformación. Estas áreas, frecuentemente relegadas a estudos por sociólogos, tamén foron influenciadas por tradicións que os folcloristas analizaban, sen sempre conectar coas estruturas e dinámicas económicas propias.

As guerras tamén agravaron o subdesenvolvemento, pois os países inmersos en conflitos frecuentemente priorizan investimentos en armamentos, descoidando as necesidades sociais e económicas.[miniatura|Clasificacións realizadas polo [Fondo Monetario Internacional|FMI e a ONU:

|300x300px|centro]]

## Notas 
## Véxase tamén 
* Crecemento económico
* Índice de Desenvolvemento Humano
* Economía
* Econometría
* Neocolonialismo
* País desenvolvido
* País en desenvolvemento
* PIB
* Renda per cápita
* Terceiro Mundo
O Berbés, Vigo, Vigo

[miniatura|Fonte da Ribeira do Berbés, Vigo. [Hauser y Menet, 1925.|300px]]
**O Berbés**, eclesiasticamente San Francisco do Berbés ou San Francisco de Asís de Vigo, é un barrio urbano da cidade de Vigo, no concello de Vigo, na comarca homónima.

## Historia 
É un dos barrios históricos de Vigo. Foi un dos primeiros núcleos do poboamento medieval de Vigo. No século XII documéntase aquí o porto de San Xián. Cando se fortificou a vila, quedou extramuros. A finais do século XV a poboación que se asentaba nel era escasa. Dende entón vai medrando e estendéndose ao longo do litoral. No século XVII acada o outro extremo da praia, xustamente onde se atopaba o convento de San Francisco. 

Dado que estaba fóra das murallas, a súa defensa realizábase mediante dous baluartes, o do Berbés (na porta da Ribeira) e mais o de San Xián ou das Redes.

Nas primeiras décadas do século XX constrúense ensanches e espigóns.  
## Véxase tamén
### Barrios da cidade de Vigo 
### Parroquias de Vigo
Alfredo Iglesias Álvarez

**Alfredo Iglesias Álvarez**, nado en Santa Mariña de Presqueiras (Forcarei) cara a 1882 e finado na mesma parroquia en 1956, foi un canteiro, sindicalista e político galego.

## Traxectoria 
Canteiro de Alfonsín. Fundou en Forcarei a Sociedad Agraria y Ganadera en 1901. Foi tamén fundador da Sociedad de Agricultores y Oficios Varios La Igualdad de Presqueiras, da que foi elixido secretario en 1915. Ambas sociedades integráronse na Federación de Agricultores y Oficios Varios de Forcarei. Candidato socialista ás eleccións municipais de 1922, foi elixido concelleiro e nomeado síndico de Forcarei na corporación presidida por Saturnino Monteagudo. Cando ao cabo de tres meses o alcalde se pasou con parte dos seus correlixionarios ao bando de José Riestra López, quedaron como minoría tres concelleiros socialistas, Alfredo Iglesias, Jesús Valiñas Bouzas e José Campos Valiñas, e un comunista, José María Taberneiro Fraiz. Iglesias enfrontouse ao alcalde e na sesión do pleno do 5 de maio de 1923 insultouno e ameazouno porque non lle concedeu a palabra. Por este incidente foi denunciado e xulgado por desacato en decembro de 1928. Coa ditadura de Primo de Rivera o delegado gobernativo impúxolle en outubro de 1923 unha multa de 50 pesetas por coacción e ameazas a Segundo Fernández e varios empregados do Concello. Expatriouse aos Estados Unidos de América.

Na Segunda República volveu ser elixido concelleiro de Forcarei. Foi dirixente da Agrupación Socialista Obrera e da Sociedad de Oficios Varios La Lealtad de Presqueiras, da UGT. Na folga xeral revolucionaria de 1934 foi detido e ingresou na cadea de Pontevedra. Foi liberado en decembro. 

Co golpe de Estado do 18 de xullo de 1936 foi detido en Codeseda o 22 de xullo. O crego falanxista da Madanela de Montes, Aquilino López Picón, comandou un grupo de gardas civís e gardas cívicos que practicou un rexistro na súa casa no que lle incautaron "documentación socialista" que ervíu de proba de cargo no xuízo. Xulgado en Pontevedra por rebelión militar na causa 525/1936 o 20 de xaneiro de 1937, foi condenado a cadea perpetua e inhabilitación absoluta. Librou da pena de morte grazas a testemuña do cura de Presqueiras, Manuel Fraiz Garrido. Estivo preso na illa de San Simón. Foi trasladado ao Forte de San Cristovo o 17 de outubro de 1937 e o 17 de maio de 1939 pasou ao Penal de El Dueso en Santoña. Foille conmutada a pena a 3 anos o 12 de decembro de 1942. Abrírolle expediente de responsabilidades políticas en 1938, e abonou a sanción en 1943.
## Vida persoal 
Casou en Codeseda.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Alfredo Iglesias Álvarez e unha igrexa que tanto salva como condena
* Historia. Na web do concello de Forcarei

### Ligazóns externas 
* Ficha no Censo de Represaliados de la UGT
Batalla de Toro

A **batalla de Touro** tivo lugar o 1 de marzo de 1476, durante a Guerra de Sucesión de Castela, entre as tropas portuguesas e castelás xoanistas de D. Afonso V, e os casteláns isabelinos de Fernando II, rei de Aragón, León e Castela.

## Desenrolo 
Enfrontou ás forzas portuguesas e castelás que apoiaban a Xoana de Castela (sobriña de D. Afonso V de Portugal e raíña consorte de Portugal), contra as tropas de Fernando II de Aragón, que defendían os intereses de Isabel, tamén tía de Xoana.

Os nobres galegos e o rei de Portugal, Afonso V, apoiaban a causa xoanina.
[esquerda|miniatura|[Pintura ao óleo de 1900 '''Feito heróico de Duarte de Almeida, o Decepado'*, por José Bastos.|273x273px]]
Na batalla, Duarte de Almeida, o abandeirado portugués, chegou a perder ambas as mans e resistiu portando a bandeira portuguesa coa boca até caer gravemente ferido. Ese acto foi admirado e Duarte de Almeida pasou a ser coñecido como *O Decepado.*  

A bandeira foi posteriormente recuperada polos portugueses.   

A última fase da batalla ocorreu cando as forzas xoanistas se reorganizaron e atacaron ás isabelinas.  

O contraataque derrotou ás forzas de Fernando de Aragón, tomando o control do campo de batalla. Mentres tanto, os isabelinos retiráronse á protección das murallas de Zamora.  

Como era normal nas regras da guerra daquel tempo, o príncipe Xoán permaneceu no campo de batalla dende o 2 até o 5 de marzo, como sinal de vitoria. 

## Consecuencias 
Ao final, malia que os xoanistas conseguiron unha vantaxe táctica no campo de batalla, a confrontación tivo un carácter inconcluso. Estratexicamente, este combate revelou a dificultade de Portugal para garantir os dereitos de Xoana ao trono de Castela e consolidar a unión das dúas coroas baixo un monarca portugués. 

En 1475, Afonso V foi proclamado rei de Galiza; porén, nos anos seguintes Isabel de Castela fíxose co poder da Orde de Santiago, viaxou a Compostela en 1486 e puxo en marcha un plan para someter o reino de Galiza, chamado posteriormente *"doma y castración"* por Castelao.

## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* *Dicionário Histórico, Corográfico, Heráldico, Biográfico, Bibliográfico, Numismático e Artístico'', Volume I, páx. 245.

### Ligazóns externas 
* Batalla de Touro, Áreamilitar 
* A batalla de Touro e as relacións entre Portugal e Castela: dimensións políticas e militares na segunda metade do século XV, de António Martins Costa