open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Follas Novas (homónimos)

**Follas Novas** pode referirse a:

* ***Follas novas***, un poemario en lingua galega de Rosalía de Castro, publicado 1880.
* ***Follas Novas***, semanario publicado na Habana, editado entre 1897 e 1909.
* **Follas Novas**, editorial e distribuidora de libros en galego, fundada por Neira Vilas e a súa muller, Anisia Miranda en Buenos Aires en 1957.
* **Follas Novas**, cuarteto de música tradicional dos anos setenta en Ferrol.
* ***Follas Novas, Revista de Estudos Rosalianos***, anuario da Fundación Rosalía de Castro que botou a andar en 2016.
* **Premios Follas Novas do Libro Galego**, convocados anualmente pola Asociación Galega de Editoras, a Federación de Librarías de Galicia e a Asociación de Escritoras e Escritores en Lingua Galega.
Gran Premio de Hungría de 1991

O **Gran Premio de Hungría de 1991** foi unha carreira de Fórmula Un que se disputou o 11 de agosto de 1991, no circuíto de Hungaroring. Foi a décima carreira da tempada de 1991. A carreira foi o sexto Gran Premio de Hungría e a sexta en Hungaroring. A carreira, disputouse sobre 77 voltas do circuíto de catro quilómetros para unha distancia de carreira de 305 quilómetros.

## Informe 
Nigel Mansell e Williams estaban en racha cando a Fórmula Un chegou a Hungría, mentres que Ayrton Senna e Alain Prost recibiron ordes de FISA para resolver os seus problemas, logo do seu enfrontamento no Gran Premio de Alemaña. Senna tamén estaba anoxado co seu equipo McLaren despois de quedar sen combustible nas dúas carreiras anteriores, perdendo valiosos puntos con Mansell. Senna procedeu a dominar a cualificación, obtendo a pole por máis dun segundo sobre Riccardo Patrese, Mansell, Prost, Gerhard Berger, Jean Alesi, Emanuele Pirro, Stefano Modena, Ivan Capelli, e Martin Brundle.

Ao principio, Senna e Patrese escapáronse, Senna logrou manter a vantaxe, con Mansell, Prost, Berger e Alesi completando os seis primeiros. Mansell seguiu e acosou o seu compañeiro de equipo, pero Senna non puido sacar unha diferenza significativa. Mentres tanto, a carreira de Prost terminou cedo cunha falla no motor, o que se sumou ao desastre que foi a tempada de 1991 para o tres veces campión mundial. Mansell eventualmente superou a Patrese e partiu en pos de Senna, pero nunha pista que non era propicia para os adiantamentos, tivo que conformarse co segundo posto. Senna gañou por diante de Mansell, Patrese, Berger, Alesi e Capelli. Senna pasou a liderar o campionato mundial por 12 puntos mentres os equipos empacaban e dirixíanse a Bélxica.

## Clasificación 
### Cualificación previa 
### Cualificación
### Carreira
## Posicións logo da carreira
;Clasificación no campionato de pilotos

;Clasificación do campionato de construtores

* **Nota**: Só están incluídos os cinco primeiros postos en ambos os grupos de clasificación.

## Notas 
*

## Véxase tamén 
### Ligazóns externas
Aeroporto da baía de Oakland e San Francisco

O **Aeroporto da baía de Oakland e San Francisco**  é un aeroporto estadounidense situado en Oakland, California. Atópase a uns 16 quilómetros ao sur do centro da cidade. Ten servizos de pasaxeiros a cidades dos Estados Unidos, México e Europa e voos de carga aos Estados Unidos, o Canadá e o Xapón.

Oakland é unha cidade focal para Southwest Airlines e Allegiant Air. En agosto de 2015 Southwest tiña 120 saídas diarias nos días máis concorridos da semana. Alaska Airlines xunto coa súa aeroliña irmá Horizon Air foi a segunda aeroliña con máis presenza no aeroporto ata o ano 2013. En 2014 Delta Air Lines superou a Alasca converténdose na segunda compañía con máis operacións en Oakland.

## Aeroliñas e destinos
### Pasaxeiros
### Carga
## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Web do aeroporto
Cristina de Suecia

**Cristina**, nada en Estocolmo o 18 de decembro de 1626 e finada en Roma o 19 de abril de 1689 foi a raíña de Suecia dende 1632 ata a súa abdicación en 1654.

## Traxectoria 
Era a única filla do rei Gustavo II Adolfo e a súa esposa María Leonor de Brandemburgo. Ascendeu ao trono sueco con só seis anos de idade trala morte do seu pai na batalla de Lützen.
Sendo a filla dun defensor do protestantismo na guerra dos Trinta Anos, Cristina causou escándalo ao abdicar en 1654 e converterse ao catolicismo. Pasou os seus últimos anos en Roma, volvéndose a líder da vida musical e teatral local. Como raíña sen país, protexeu moitos artistas e proxectos. Cristina morreu en 1689 e é unha das poucas mulleres enterradas no Vaticano. É un dos personaxes da novela *Herba moura* de Teresa Moure.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Project presentation Queen Christina of Sweden, the European
* Encyclopædia Britannica
* 
* Coins of Sweden by David Ruckser 
* Queen Christina of Sweden Windweaver
Interacción biolóxica

[miniatura|Abella [Halictidae|halíctida polinizando unha flor. A polinización por insectos é unha forma de mutualismo]]
[miniatura|Competencia entre dous [Cervo común|cervos machos]]
[miniatura|*[Ardea herodias|Ardea heroidas* cunha presa, exemplo de depredación]]
As **interaccións biolóxicas** son as relacións entre os organismos dunha comunidade biolóxica dentro dun ecosistema. Nun ecosistema non existen organismos totalmente illados da súa contorna. Estes son parte do medio ambiente, rico en elementos non vivos —materia inorgánica— e noutros organismos da mesma ou doutras especies, cos cales forman múltiples interaccións. As relacións entre as especies poden ser moi diversas, e varían dende unha especie que se alimenta doutra (predación), até a de ambas as especies vivindo nun beneficio mutuo (mutualismo).

## Clasificación 
As interaccións biolóxicas clasifícanse en:
* Neutralismo: a interacción entre dúas especies, onde ningunha das dúas resulta beneficiada ou prexudicada
* Mutualismo: é unha interacción biolóxica, entre individuos de diferentes especies, onde ambos se benefician e melloran a súa aptitude biolóxica.
* Simbiose: é a relación entre dúas ou máis especies, obrigatoria, nas que todos ou algúns dos simbiontes saen beneficiados.
* Protocooperación: interacción na cal dous organismos ou poboacións se benefician mutuamente, a relación non é esencial para a vida de ambos, xa que poden vivir de forma separada. Pódese dar mesmo entre organismos de diferentes reinos, como no caso de flores e polinizadores ou de certas plantas e as súas micorrizas.
* Amensalismo: interacción que é prexudicial para unha das especies e neutral para a outra.
* Comensalismo: interacción na que unha especie é beneficiada e neutral para a outra.
* Inquilinismo: interacción similar ao comensalismo na que unha especie se beneficia ao ser albergada mentres que a outra non é beneficiada nin prexudicada.
* Facilitación: interacción na que polo menos unha das especies se beneficia.
* Competencia: é unha interacción biolóxica entre seres vivos na cal a aptitude ou adecuación biolóxica dun é reducida a consecuencia da presenza do outro.
* Depredación: a interacción na que unha especie captura e se alimenta doutra. O predador normalmente é máis grande que a presa.
* Parasitismo: interacción na cal unha especie se beneficia e outra é prexudicada. O parasito normalmente é máis pequeno que o hóspede.
* Alelopatía: interacción química entre dous organismos da mesma especie ou entre organismos de especies diferentes na cal un organismo prexudica ou elimina a outro mediante a expulsión de sustancias químicas.
* Exclusión mutua: interacción na que unha especie exclúe a outra do mesmo hábitat, e viceversa. Xeralmente, a exclusión realízase por alteración do hábitat común.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Snow, B.K. & Snow, D.W. (1988). *Birds and berries: a study of an ecological interaction*. Poyser, Londres 
### Outros artigos 
* Eusocialidade	
* Mimetismo	
* Polinización
* Relación interespecífica 	
* Relación intraespecífica
Burbank

**Burbank** é un apelido e un topónimo frecuente nos países de fala inglesa.

## Lugares 
* **Burbank**, unha importante cidade de California (Estados Unidos).
* **Burbank**, unha cidade de tamaño medio en Illinois (Estados Unidos).
* **Burbank**, unha vila de pequeno tamaño no condado de Santa Clara, tamén en California, e non relacionada coa anterior.
* **Burbank**, unha vila do estado de Washington (Estados Unidos).
* **Burbank**, unha viliña de Australia.

## Persoas
* **Luther Burbank**, xardineiro e horticultor estadounidense.
* **Daniel C. Burbank**, astronauta estadounidense.
Stephen Dedalus

**Stephen Dedalus** é o nome dun personaxe de ficción, *álter ego* do escritor irlandés James Joyce en varias das súas novelas.

O nome do personaxe mestura dúas facetas da cultura occidental -o elemento clásico e o cristián- moi presentes en toda a obra de James Joyce. **Stephen** é o nome de Estevo, o primeiro mártir do cristianismo. Doutra banda, na mitoloxía grega, Dédalo era un arquitecto e artesán famoso pola súa habilidade, e construtor do labirinto de Creta.

## Aparicións de Stephen Dedalus 
[miniatura|Estatua de [James Joyce en Dublín.|esquerda|400x400px]]O personaxe de Stephen Dedalus fixo a súa aparición por primeira vez na novela *Stephen the Hero*, un primeiro esbozo que máis tarde se convertería en *Retrato do artista cando novo*, primeira novela extensa de Joyce. Nela mostra o camiño de Stephen cara á madurez persoal, moral, sexual e literaria, de maneira que esta novela pode encadrarse no xénero do *bildungsroman*. Nesta obra Stephen preséntase como un ser tímido, débil e introvertido, soñador pero incapaz de relacionarse co mundo con normalidade.

O personaxe de Stephen foi retomado anos máis tarde por Joyce na súa obra mestra, o *Ulises*, na que comparte protagonismo con Leopold Bloom. Ambos os dous personaxes parecen ser trasuntos do autor, un durante a súa etapa xuvenil (Stephen) e outro na madurez (Leopold). A novela narra as longas camiñadas dos dous personaxes pola cidade de Dublín durante 24 horas, ata que ambos os dous se atopan e volven durmir a casa de Leopold. Nesta obra o personaxe de Stephen relaciónase co de Telémaco, dentro do esquema de paralelismos que Joyce establece coa *Odisea* de Homero. Tamén se adoitou relacionar a súa figura coa de Hamlet, personaxe sobre o que se debate durante a propia novela.

## Véxase tamén
### Outros artigos
****Dedalus en Compostela***
Dedalus en Compostela

***Dedalus en Compostela*** é un relato de Vicente Risco, publicado por vez primeira en 1929 na revista *Nós*.

## Trama
A acción desenvólvese en Santiago de Compostela o venres da Ascensión de 1926 (14 de maio). Nas rúas da cidade coinciden o propio Risco e Stephen Dedalus, personaxe literario creado por James Joyce e *alter ego* do mesmo nas súas novelas *Retrato do artista cando novo* e *Ulises*. Risco informa de que xa coincidira con el en Ourense durante o inverno, no seu despacho da rúa de Santo Domingo. Porén, explica que o encontro se produce no mundo do imaxinable; di que cando coincidiran en Ourense Dedalus tiña 43 anos (a idade de Dedalus en *Ulises*), mentres que no encontro en Compostela ten 19 (a idade que ten en *Retrato do artista cando novo*).

Risco comeza un paseo desde un ultramarinos da rúa da Acibacharía van até a rúa Nova, a praza do Pan (praza de Cervantes), o Preguntoiro, a Caldeirería e Tras Salomé. Nunha librería a carón do pórtico atopa a Dedalus, co que bota a camiñar de novo polas rúas compostelás. Dedalus explícalle que foi a Compostela como peregrino para ser soterrado alí, como Guillerme de Aquitania. Risco faille a Dedalus tres preguntas de carácter persoal, que o irlandés responde. Van pola rúa Nova, a rúa da Conga, a praza da Quintana, e Dedalus propón ir ao bar Quiqui, sobre o cal discuten da estética da súa arquitectura. Seguen por Praterías, a praza do Hospital e a Acibacharía, e entran na catedral, onde visitan o sepulcro de Santiago o Maior.

## Estilo
O narrador é o propio Vicente Risco, que escribe en primeira persoa. Entre outros, os temas tratados son o cristianismo (conceptos como o pecado ou o inferno) e a estética da arquitectura, que son os que marcan o propio antropónimo de **Stephen Dedalus** (chamado así por Estevo Mártir e por Dédalo). Amais, fálase do orientalismo de Risco, quen explica que por entón xogaba ao mahjong.

## Edicións e adaptacións
A obra apareceu en 1929 no número 67 da revista *Nós*, do 25 de xullo. Foi reeditado en 1961 por Editorial Galaxia, baixo supervisión do propio Risco, quen suprimiu varios anacos de texto.

En 2014 o relato foi levado á banda deseñada por Fernando Iglesias "Kohell" co título de *Dédalus en Compostela*, publicada pola Fundación Vicente Risco e a Deputación de Ourense, con prólogos de José Manuel Baltar Blanco e Arturo Lezcano Fernández.

## Véxase tamén
### Bibliografía
* (1994): "Introducción á lectura de *Dedalus en Compostela* ", en *Boletín Galego de Literatura* nº 12, páx. 47-59. Universidade de Santiago de Compostela. Servizo de Publicacións e Intercambio Científico.
* (2014): *Dédalus en Compostela*. Fundación Vicente Risco e Deputación de Ourense. ISBN 9788494272622
Clase Arleigh Burke

**Clase Arleigh Burke** é un tipo de destrutor norteamericano da Armada dos Estados Unidos de América é o deseño no que se basean as F-100 da Armada Española. Foi a primeira serie de buques construídos para o sistema de combate AEGIS.

Na Base Naval de Rota en España están destinados catro destes destrutores, Escuadra 60 de Destrutores:
*USS Carney (DDG-64)
*USS Ross (DDG-71)
*USS Donald Cook (DDG-75)
*USS Porter (DDG-78)

## Buques desta clase
* 34 unidades construídas por General Dynamics, Bath Iron Works
* 28 por Huntington Ingalls Industries, Northrop Grumman Ship Systems

Radar AN/SPY-1 e integrador de sistemas de combate por Lockheed Martin.

|- 
|colspan="8" align="center" |

|-
|colspan="8" align="center" |

|- 
|colspan="8" align="center" |

|- 
|colspan="8" align="center" |

|- 
|colspan="8" align="center" |

|- 
|colspan="8" align="center" |

|- 
|colspan="8" align="center" |

|}

## Notas
Lingua asmat

A **lingua asmat** é unha lingua papúa da provincia de Papúa, Indonesia.  É falada polo pobo asmat. Os principais dialectos, suficientemente distintos para ser consideradas linguas son: 
*Costa casuarina, tamén coñecido como kaweinag (subdialectos matia e sapan~safan)
*Central, tamén coñecido como jas~yas ou manowee (subdialectos simai~simay, misman, ajam~ayam)
*Norte (momogo-pupis-irogo), tamén coñecido como keenok
*Yaosakor

## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Arquivo PARADISEC de gravacións en lingua asmat
Celas, Celas, Culleredo

**Celas** é un lugar da parroquia de Celas no concello coruñés de Culleredo na Comarca da Coruña. Segundo o INE en 2016 tiña 212 habitantes (99 homes e 113 mulleres).

## Lugares e parroquias 
### Lugares de Celas 
### Parroquias de Culleredo 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Lugares de Culleredo
Laboratorio Metalúrxico

O **Laboratorio Metalúrxico** () foi un laboratorio científico na Universidade de Chicago establecido en febreiro de 1942 para estudar o plutonio de recente descubrimento. Investigou a química e metalurxia do plutonio, deseñou o primeiro reactor nuclear da historia para producilo e desenvolveu procesos químicos para separalo doutros elementos. En agosto de 1942 a sección química do laboratorio foi a primeira en separar quimicamente unha mostra de plutonio, e o 2 de decembro dese mesmo ano produciuse a primeira reacción nuclear en cadea controlada no reactor Chicago Pile-1, construído baixo as bancadas do vello estadio de fútbol americano da universidade, Stagg Field.

O Laboratorio Metalúrxico estableceuse como parte do Proxecto Metalúrxico, coñecido tamén como Proxecto "Pile" ou "X-10", liderado por Arthur H. Compton como parte do Proxecto Manhattan. Os directores do laboratorio foron sucesivamente Richard L. Doan, Samuel K. Allison, Joyce C. Stearns e Farrington Daniels. Entre os científicos que traballaron neste proxecto estiveron Enrico Fermi, James Franck, Eugene Wigner e Glenn Seaborg.

## Véxase tamén
### Bibliografía
* 
* 
* 
* 
* 
*
*
Proxecto P-9

[miniatura|300px|Planta de produción de [auga pesada en Sylacauga, Alabama]]
O **Proxecto P-9** () foi o nome en código que recibiu o programa de produción de auga pesada do Proxecto Manhattan durante a segunda guerra mundial. A planta Cominco en Trail, Columbia Británica, actualizouse para producir auga pesada, mentres que DuPont construíu tres plantas nos Estados Unidos: en Morgantown Ordnance Works preto de Morgantown, Virxinia Occidental; en Wabash River Ordnance Works preto de Dana e Newport, Indiana; e en Alabama Ordnance Works preto de Childersburg e Sylacauga, Alabama. As plantas estadounidenses operaron dende 1943 ata 1945, mentres que a planta canadense de Trail continuou operando ata 1956. Construíronse tres reactores nucleares que usaban a auga pesada deste proxecto: o Chicago Pile 3 en Argonne, e o ZEEP e o NRX nos Laboratorios Chalk River do Canadá.

## Véxase tamén
### Bibliografía
* 
* 
* 
* 
*
Berce da civilización

[miniatura|Mapa de [Mesopotamia.]]
A expresión **berce da civilización** refírese a localizacións onde, segundo os datos arqueolóxicos, puido xurdir a civilización. O pensamento actual é que non houbo un único berce, senón varias civilizacións que se desenvolveron independentemente, co Crecente Fértil (Mesopotamia e Antigo Exipto) considerados os máis antigos. Outras civilizacións xurdiron en Asia entre as diferentes culturas que poboaban os vales dos ríos, como na chaira indoganxética do subcontinente indio e no río Amarelo da China. O alcance e a influencia destas primeiras civilizacións en Oriente Próximo e Asia Oriental está en disputa. Os estudosos concordan que as civilizacións de Mesoamérica, principalmente no actual México, e civilización de Caral no actual Perú xurdiron independentemente das de Eurasia.
Os estudosos definiron diversos criterios propios das civilizacións, como o uso da escrita, as cidades, as sociedades de clases, a agricultura, os edificios públicos, a metalurxia e a arquitectura monumental. A expresión *berce da civilización* foi empregado en gran variedade de culturas e áreas, en particular a Idade do Cobre do Antigo Oriente Próximo, o Crecente Fértil, a Antiga India e a Antiga China. Tamén se aplicou a Anatolia, o Levante mediterráneo e Irán.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
* 
* 
* 
### Outros artigos 
* Cronoloxía do Antigo Oriente Próximo
Dominio do lume polos primeiros humanos

[miniatura|250px|Covas de Zhoukoudian, [Patrimonio da Humanidade na China.]]
O **control do** **lume** **polos primeiros homínidos** foi un punto de inflexión na súa evolución cultural e permitiu que proliferasen debido á mellora na absorción de proteínas e hidratos de carbono que proporcionaba a cocción, ademais de permitir a actividade en horas nocturnas e de proporcionar protección perante os depredadores.

## Probas 
### África oriental 
As primeiras evidencias de uso do lume por seres humanos proveñen de diversos sitios arqueolóxicos en África Oriental, tales como Chesowanja, preto do lago Baringo, Koobi Fora, e Olorgesailie en Kenya. As probas achadas en Chesowanja consisten en fragmentos de arxila vermella dunha antigüidade de 1,42 millóns de anos. Ensaios realizados nos anacos atopados no lugar amosan que a arxila debeu ser quentada a 400&nbsp;°C para endurecerse.

En Koobi Fora, nos sitios FxJjzoE e FxJj50, existen evidencias do control do lume por parte do *Homo erectus*&nbsp;hai 1,5 millóns de anos, co avermellado dos sedimentos que só pode provir dun quecemento a unha temperatura de entre 200 e 400&nbsp;°C. Existe unha especie de burato de cheminea nun sitio arqueolóxico en Olorgesailie, Kenya. Atopáronse algúns restos microscópicos de carbón vexetal, pero poden ser o resultado dun incendio de matogueiras debido a causas naturais.

En Gadeb, Etiopía, no sitio 8E atopáronse anacos de toba volcánica que parecen presentar sinais de queimaduras; é posible que algunhas das rochas sufrisen os efectos de actividade volcánica local.&nbsp;Estes atopáronse a carón de artefactos achelenses creados por *H. erectus*.

No centro do val medio do río Awash atopáronse unhas depresións de forma cónica de arxilas vermellas que poderían terse producido a temperaturas duns 200&nbsp;°C. Pénsase que estas características poderían queimar toros de árbores lonxe do seu lugar de orixe. Atopáronse rochas queimadas no val Awash, aínda que na zona tamén se atopan anacos de toba volcánica.

## Cambios no comportamento 
O control do lume e a luz que xera produciron cambios importantes no comportamento dos humanos. A actividade xa non quedaba restrinxida ás horas diúrnas. Ademais, algúns mamíferos e insectos evitaban o lume e o fume. O lume tamén produciu unha mellora na nutrición ó incorporarse proteínas cocidas á dieta alimenticia.

Richard Wrangham da Universidade Harvard&nbsp;sostén que o cocido de comidas con vexetais pode disparar o aumento da capacidade cerebral ó permitir que os carbohidratos complexos de alimentos con amidóns fosen máis dixeribles e polo tanto permitindo que os humanos absorbesen máis calorías.

## Notas
Chicago Pile-1

**Chicago Pile-1** (CP-1) foi o primeiro reactor nuclear artificial da historia. O 2 de decembro de 1942 iniciouse no CP-1 a primeira reacción nuclear en cadea autosostible iniciada polos humanos, nun experimento liderado por Enrico Fermi. O desenvolvemento deste reactor foi parte do Proxecto Manhattan, construído polo Laboratorio Metalúrxico na Universidade de Chicago, baixo as bancadas do campo de fútbol americano de Stagg Field. O propio Fermi describiu este reactor como "unha primitiva pila de ladrillos negros e vigas de madeira".

O reactor foi ensamblado en novembro de 1942 por un equipo liderado por Fermi, Leo Szilard, Herbert L. Anderson, Walter Zinn, Martin D. Whitaker e George Weil. Contiña 45&nbsp;000 bloques de grafito cun peso de 360 toneladas usados como moderadores de neutróns, utilizando 5.4 toneladas de metal de uranio e 45 toneladas de óxido de uranio como combustible. Parte dos neutróns libres producidos polo decaemento natural do uranio absorbíanse noutros átomos de uranio, provocando unha fisión nuclear deses átomos e liberando neutróns libres adicionais. A diferenza da maioría de reactores posteriores, non tiña protección contra a radiación ou sistema de refrixeración xa que operaba a unha potencia moi baixa, de ó redor de medio watt.

En 1943 o CP-1 trasladouse a Red Gate Woods e reconfigurouse converténdose no **Chicago Pile-2** (CP-2). Alí operou ata 1954, ano no que foi desmantelado e soterrado. As bancadas de Stagg Field demoleronse en agosto de 1957, e o lugar quedou designado como Fito Histórico Nacional e Fito de Chicago.

## Notas
## Véxase tamén
### Bibliografía
* 
* 
* 
* 
* 
*
* 
* 
* 
*
*
*
Aeroporto de Saraxevo

O **aeroporto internacional de Saraxevo** , tamén coñecido como *aeroporto de Butmir*, é o principal aeroporto internacional de Bosnia e Hercegovina, servindo á súa capital, Saraxevo. Está situado a 7,5 quilómetros ao oeste do centro da cidade, no suburbio de Butmir do municipio de Ilidža. No ano 2016 pasaron polas súas instalacións un total de 838 966 pasaxeiros.

## Aeroliñas e destinos
### Pasaxeiros
### Carga
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Web do aeroporto

## Notas
Operación Crossroads

A '*operación *Crossroads'''* consistiu nun par de probas de armas nucleares realizadas polos Estados Unidos no atol Bikini a mediados de 1946. Foron as primeiras probas nucleares trala proba Trinity de xullo de 1945, e as primeiras detonacións de dispositivos nucleares tralos bombardeos de Hiroshima e Nagasaki do 6 e 9 de agosto de 1945. O propósito destas probas era investigar que efectos tiñan armas nucleares nos navíos de guerra.

Estas probas foron as primeiras dunha serie de probas realizadas nas illas Marshall, e a primeira en anunciarse publicamente con anterioridade e observadas por un público invitado, incluíndo un gran número de xornalistas. As probas foron lideradas polo vicealmirante William H. P. Blandy e non polo persoal do propio Proxecto Manhattan. Dispúxose unha frota de 95 navíos obxectivo na lagoa do atol Bikini, detonando dúas bombas Fat Man de plutonio semellantes á lanzada sobre Nagasaki.

A primeira proba recibiu a denominación *Able*. A bomba nomeouse *Gilda* pola personaxe de Rita Hayworth no filme de 1946 *Gilda*, e foi lanzada dende o B-29 Superfortress *Dave's Dream* do Grupo de Bombardeiros 509 o 1 de xullo de 1946. Detonouse a 158 m sobre a frota obxectivo e causou menos danos dos agardados xa que non acadou o obxectivo por uns 649 m. A segunda proba chamouse *Baker*. A bomba desta segunda proba chamouse *Helen of Bikini* e detonouse a 27 m baixo a auga o 25 de xullo de 1946. A auga mariña radioactiva que desprazou provocou unha significativa contaminación. Os plans incluían unha terceira proba a gran profundidade denominada *Charlie* para 1947, pero foi cancelada principalmente pola incapacidade da Armada de descontaminar os navíos obxectivo trala proba *Baker*.  *Charlie* pasou a denominarse operación *Wigwam* e realizouse en 1955 na costa de California.

Os nativos do atol Bikini acordaron evacuar a illa e a maioría deles trasladouse ó atol Rongerik. Nos anos 1950 unha serie de probas termonucleares deixaron o atol Bikini inservible para a agricultura de subsistencia e a pesca por mor da contaminación radioactiva, e a data de 2015 o atol permanecía deshabitado. O químico Glenn T. Seaborg cualificou a proba *Baker'' como "o primeiro desastre nuclear do mundo".

## Notas
## Véxase tamén
### Bibliografía
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
### Ligazóns externas
* Project Crossroads - Nuclear Test Film (1946)
Explorer 45

**Explorer 45**, tamén coñecido como **S-Cubed A** e **SSS-A**, foi un satélite artificial pertencente ao programa Explorer da NASA lanzado o 15 de novembro de 1971 mediante o último foguete Scout B desde a Plataforma de Lanzamento San Marco para estudar a magnetosfera terrestre.

## Características 
Explorer 45 foi deseñado para estudar as características e orixe das correntes que rodean á Terra, as tormentas magnéticas e a relación entre tormentas, subtormentas e a aceleración das partículas cargadas na magnetosfera interior. O satélite medía as enerxías e dirección dos protóns, electróns e partículas alfa, así como campo magnético. As comunicacións con terra tiñan lugar mediante catro antenas dipolo separadas 90 graos entre si e situadas na superficie do satélite e grazas a dous transmisores, un dixital a 446 bps e outro dixital e analóxico funcionando a entre 30 Hz e 10&nbsp;kHz. A alimentación eléctrica corría a cargo de células solares na superficie do satélite e unha batería recargable. O satélite estabilizábase mediante xiro a 7 r.p.m., co eixo de xiro situado no plano orbital (á súa vez case no plano ecuatorial da Terra). Explorer 45 foi apagado o 30 de setembro de 1974, tras case 3 anos de funcionamento. Había planificados tres satélites máis que o sucederían, pero foron cancelados.

## Instrumentos 
O satélite levaba os seguintes instrumentos a bordo:

*Multiplicadores de electróns en canal con analizadores electrostáticos.
*Telescopio de estado sólido para protóns e partículas alfa.
*Detectores de estado sólido.
*Magnetómetros de porta de fluxo.
*Magnetómetro de busca de bobina.
*Medidores de campo eléctrico de corrente continua e corrente alterna.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos
*Programa Explorer
*Scout B
Maylis de Kerangal

**Maylis de Kerangal**, nada en Toulon o 16 de xuño de 1967, é unha escritora francesa.

## Traxectoria 
Pasou a súa infancia en Le Havre e estudou historia e filosofía en Ruán e París. Traballou en Éditions Gallimard (sección infantil e xuvenil, de 1991 a 1996) e despois continuou a súa formación en ciencias sociais nos Estados Unidos.

Escribiu a súa primeira novela en 2000 e desde entón dedícase plenamente á escritura. Unha das súas obras máis coñecidas é ''Naissance d'un pont* (2010), finalista do Premio Goncourt, gañadora do Premio Médicis, e traducida a outros idiomas.

En 2014 recibiu o premio de literatura Henri-Galo da Academia francesa polo conxunto da súa obra. A súa novela *Réparer as vivants* recibiu o Premio Wellcome 2017.

## Obra 
### Novela 
* *Je marche sous un ciel de traîne* (2000)
* *La Vie voyageuse* (2003)
* *Ni fleurs ni couronnes* (2006)
* *Dans les rápides* (2007)
* *Corniche Kennedy* (2008)
* *Naissance d'un pont* (2010)
* *Tangente vers l'est* (2012)
* *Réparer las vivants* (2013)
* *À ce stade de la nuit* (2014)

### Álbums infantís 
* *Nina et les oreillers'' (2011)

## Notas
Carl von Linné (fillo)

**Carl von Linné Fillo** ou **Carolus Linnaeus Filius**, tamén coñecido como **Carl von Linné o Mozo**, nado en Falun, Condado de Dalarna, Suecia, o 20 de xaneiro de 1741, e finado en Uppsala o 1 de novembro de 1783, foi un naturalista sueco, fillo do famoso sistemático de mesmo nome Carl von Linné ou **Carolus Linnaeus** (1707 – 1778).

Para distinguilo de seu pai, cítase como *Linnaeus filius* (abreviado en botánica como L. f.).

## Traxectoria 
miniatura|230px|*Supplementum Plantarum*.
Ingresou na Universidade de Uppsala á idade de nove anos, onde os alumnos do seu pai, entre eles: Pehr Löfling (1729 – 1756), Daniel Solander (1733 – 1782) e Johann Peter Falck (1732 – 1774), lle ensinaron ciencias.

En 1763, aos 22 anos, sucedeu o seu pai na cátedra de medicina práctica en Uppsala. O seu nomeamento como profesor, sen pasar por exames e non defender ningunha tese, valeulle o resentimento dos seus colegas.

A súa obra é modesta, comparada coa do seu pai. A súa obra máis coñecida é *Supplementum Plantarum systematis vegetabilium*, publicada en 1781, que contén as descricións botánicas de Linné pai e dos seus colegas, aumentada con adicións propias. Distinguiu máis de 2000 especies, subespecies e variedades botánicas.

Herdou de seu pai inmensas coleccións científicas e a correspondencia cos seus colegas.

Cando morreu aos 42 anos, sen fillos, en 1783, dunha ictericia contraída durante unha visita a Londres, a súa nai (Sara Elisabeth Moraea) vendeu as súas coleccións ao botánico inglés Sir James Edward Smith que, seguidamente, as doou á Sociedade Linneana de Londres.

## Principais obras 
* *Decas prima (et secunda) plantarum rariorum horti upsaliensis*, 1762-1763.
* *Nova graminum genera...*, 1779.
* *Supplementum plantarum systematis vegetabilium editionis decimae tertiae, Generum plantarum editionis sextae, et Specierum plantarum editionis secunda*, 1781.
* *Methodus muscorum illustra*, Uppsala, 1784.

## Abreviatura 
A abreviatura **L. f.** emprégase para recoñecer a  como autoridade na descrición e taxonomía en botánica.

## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Carl Linnaeus fil.  Swedish Museum of Natural History . 
* Linnaeus, Carl (1741-1783) no IPNI.
Compton

O topónimo inglés **Compton** (do inglés antigo **cumb**, "val pequeno", + **tun**, "asentamento") pode referirse a:

;En Inglaterra:
***Compton**, vila ás aforas de Plymouth;
***Compton**, vila en Guildford (Surrey);
***Compton**, vila en Waverley (Surrey).

;Nos Estados Unidos de América:
***Compton**, cidade na periferia dos Ánxeles (California).

;No Canadá:
***Compton**, vila no Quebec;
***illa Compton**, preto de Vancouver.

Amais, como apelido **Compton** pode referirse a:

***Arthur Compton**, físico estadounidense, Premio Nobel de Física en 1927 (1892-1962);
***Katie Compton** ciclista estadounidense (n. 1978).

## Notas
Sitta leucopsis

***Sitta leucopsis*** é unha especie de ave paseriforme da familia Sittidae, que vive en Asia.

## Descrición 
Mide 13&nbsp;cm de longo, a súa cara, queixo, garganta e partes inferiores son brancas, as súas partes superiores son gris escuras na súa maior parte.

## Distribución xeográfica e hábitat 
Vive no leste de Afganistán, norte da India, Nepal  norte de Paquistán. O seu hábitat natural son os bosques boreais e os bosques temperados.

## Taxonomía 
[miniatura|Exemplar fotografado en [Himachal Pradesh.|esquerda]]
miniatura|esquerda|*S. leucopsis*.

A agatuñadeira de Przewalski (*S. przewalskii*) foi considerada anteriormente unha subespecie de *S. leucopsis*, pero Pamela C. Rasmussen tratounos como especies separadas en 2005 no seu libro *Birds of South Asia. The Ripley Guide*, decisión que foi adoptada tamén por Nigel J. Cuello e John D. Peregrino en 2007 e aprobada polo Congreso Ornitolóxico Internacional e Alan P. Peterson; polo lo que na actualidade non se distingue ningunha subespecie dentro de *S. leucopsis*. Rasmussen argumentou diferenzas importantes morfolóxicas e nas chamadas, pero indicou que cumpría estudar como responde cada especie á chamada da outra antes de apoiar definitivamente esta división. As áreas de distribución de *S. przewalskii* e *S. leucopsis* están separadas case 1&nbsp;500&nbsp;km.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* *Sitta leucopsis* e a súa distribución en Avibase.
* Ficha na UICN .
* *Sitta leucopsis* Gould, 1850  en Catalogue of Life .
* Ficha en Animal Diversity Web .
* *Sitta leucopsis* Gould, 1850 en uBio .
Yours Truly

***Yours Truly*** é o álbum de estrea da cantante e actriz estadounidense Ariana Grande, lanzado en 3 de setembro de 2013 a través da Republic Records. Inicialmente denominado *Daydreamin*', o disco foi desenvolvido desde mediados de 2011, coa produción de Harmony Samuels, Babyface, entre outros. Foi influenciado por Whitney Houston, Amy Winehouse, Christina Aguilera e Mariah Carey, entre outros dos ídolos de Grande que describe a primeira metade do álbum como un "retroceso" para a música R&B dos anos 1990, e na segunda metade sendo "moi único e moi especial que teño a sorte de escrita" e que é totalmente orixinal.

No primeiro trimestre de 2013 a cantante lanzou o primeiro *sinxelo* do álbum "The Way", en colaboración con Mac Miller. A canción chegou á n. º 9 na *Billboard* Hot 100 e foi certificada con 3x platino pola Recording Industry Association of America (RIAA). En 22 de xullo do mesmo ano lanzouse o segundo *sinxelo* do álbum "Baby I", alcanzando o número 21 no *Billboard* Hot 100. O terceiro e último *sinxelo* "Right There" con Big Sean foi lanzado en 6 de agosto de 2013 e chegou ao 84 no *Billboard* Hot 100.

*Yours Truly* debut no número un do *Billboard* 200 vendendo 138.000 copias na súa primeira semana. Grande converteuse na primeira artista feminina en ter o seu álbum de estrea, na primeira posición desde "Animal" de Kesha en xaneiro de 2010, e da xeral feminina XV. Internacionalmente, alcanzou o top 10 en Australia, o Canadá, Dinamarca, Irlanda, o Xapón, os Países Baixos e o Reino Unido.

## Notas
Sitta castanea

***Sitta castanea*** é unha especie de ave paseriforme da familia Sittidae endémica da India.

## Descrición e hábitat 
170px|esquerda|miniatura
Esta especie foi separada por Rasmussen e Anderton (2005) de *Sitta cinnamoventris*, xa que antes formaban parte do mesmo taxon. Esta agatuñadeira india (incluíndo os *prateri* dos Ghats occidentais) encóntrase ao sur do río Ganges. É a única agatuñadeira de dorso gris e ventre avermellado da India. Igual que en *S. cinnamoventris*: ten un peteiro máis pequeno e unha cabeza máis clara que o manto. Os padróns das ás e a cola carecen de contraste e ten manchas grises castañas na zona subcaudal nas coberteiras. Reside na chaira de Terai e Ganges e esténdese polo interior da India central, os Ghats orientais, o Sundarbans e hai unha poboación disxunta nos Ghats occidentais. A época de cría é de febreiro a xullo. A vocalización é diferente da de *S. cinnamoventris*.

O seu hábitat natural son os bosques secos subtropicais ou tropicais, bosques de terras baixas húmidas subtropicais ou tropicais, e bosques nubrados húmidos subtropicais ou tropicais.

## Taxonomía 
Segundo o  Congreso Ornitolóxico Internacional e Alan P. Peterson, existen dúas subespecies:
* *S. c. castanea* (), no norte e centro da India; e
* *S. c. prateri* () no leste dese país.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* *Sitta castanea* e a súa distribución en Avibase.
* Ficha na UICN .
* Ficha en Animal Diversity Web .
* *Sitta castanea* Lesson, 1830 en uBio .
Sitta cinnamoventris

***Sitta cinnamoventris*** é unha especie de ave paseriforme da familia Sittidae nativa do subcontinente indio, concretamente de Bután, a India, Nepal e o Tíbet. nas especies *S. castanea* e *S. neglecta*.

*S. cinnamoventris* é unha agatuñadeira moi similar aos anteriores pero cun peteiro máis pesado, o píleo e o ventre teñen os mesmos tons. As marcas das ás e da cola contrastan co prateado das puntas das plumas primarias, as cobertoiras inferiores son anegradas e a cola ten grandes manchas brancas baixo ela. A cor branca das cobertoiras do oído non se estende ata o queixo, ao contrario que nas anteriores. A raza *almorae* do Nepal e *S. himalayensis* teñen partes inferiores máis claras; a femia da raza *koelzi* do Himalaia oriental é máis escura que a doutras razas. Vive nos montes Murree nos límites do Uttaranchal, esténdese ata oval de Assam, e Arunachal Pradesh nos outeiros de Lushai.

## Taxonomía 
Segundo o  Congreso Ornitolóxico Internacional e Alan P. Peterson, existen catro subespecies:
* *S. c. almorae* , nas altitudes baixas e oeste do centro do Himalaia;
* *S. c. cinnamoventris* , nas altitudes máis baixas da cordilleira do Himalaia oriental ata o sur da China e o nordeste de Birmania;
* *S. c. koelzi* , no nordeste da India e o oeste de Birmania; e,
* *S. c. tonkinensis* , no sur da China e norte de Indochina.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* *Sitta cinnamoventris* e a súa distribución en Avibase.
* *Sitta cinnamoventris* Blyth, 1842  en Catalogue of Life .
2Pacalypse Now

***2Pacalypse Now*** é o álbum de estrea do rapeiro estadounidense Tupac Shakur, lanzado pola Interscope Records o 12 de novembro de 1991. As cancións "Trapped" e "Brenda's Got a Baby" foron as que acadaron maior éxito.

Aborda cuestións sociais como a brutalidade policial, a pobreza, o embarazo adolescente e o uso de drogas e algúns outros problemas incompletos sobre a vida dos afroamericanos nos Estados Unidos de América.

## Notas
Long Beach (homónimos)

Co topónimo de **Long Beach** (en galego, Arealonga), podemos referirnos a unha cidade californiana e tamén a outros lugares e entidades menores:

* **Long Beach**, unha importante cidade de California, no condado dos Ánxeles.
: * O aeroporto de Long Beach
: * O circuíto urbano de Long Beach, un percorrido na cidade de Long Beach empregado para carreiras de deportes de motor.

* A pequena cidade de **Long Beach**, na illa de Long Island (Nova York).
* A vila de **Long Beach**, na costa do estado de Mississippi (Estados Unidos).
* A **illa de Long Beach**, unha illa na costa do estado de Nova Jersey.
* A **praia de Long Beach**, un importante areal na Columbia Británica.
* A **península de Long Beach**, na costa pacífica de Norteamérica.

## Véxase tamén
*
Jeru the Damaja

**Kendrick Jeru Davis**, máis coñecido polo seu nome artístico **Jeru the Damaja**, nado en Brooklyn o 14 de febreiro de 1972, é un rapeiro estadounidense coñecido polo seu álbum de estrea de 1994, *The Sun Rises in the East*, clasificado como un dos 100 mellores álbums de hip hop de todos os tempos polos editores de About.com.

## Discografía 
* 1994: *The Sun Rises in the East*
* 1996: *Wrath Of The Math*
* 1999: *Heroz 4 Hire*
* 2003: *Divine Design*
* 2007: *Still Rising*
* 2014: *The Hammer EP*

## Notas
Woods of Ypres

**Woods of Ypres** foi un grupo de metal extremo canadense con orixe en Ontario. O grupo fundouse en Windsor no ano 2002, composto inicialmente por David Gold, Aaron Palmer e Brian McManus. Os seus membros mudaron frecuentemente nos seguintes anos, con máis de 20 membros diferentes no conxunto das súas encarnacións. O grupo mudouse a Toronto entre os anos 2003-2007 e a Sault Ste. Marie nos anos 2008-2011. O seu único membro constante foi o multi-instrumentalista e vocalista David Gold, que faleceu nun accidente de tráfico en decembro de 2011, o que supuxo a disolución do grupo pouco antes da publicación do seu último álbum *Woods 5: Grey Skies & Electric Light*, que gañou o Premio Juno de 2013 na categoría de "Metal/Hard Music Album of the Year".

## Membros
### Última composición
* David Gold&nbsp;— batería (2002-2004, 2005-2008), guitarra, voz (2004-2011; finado en 2011)
* Joel Violette&nbsp;— guitarra, baixo (2010–2011)
* Brendan Hayter&nbsp;— baixo  (2011)
* Rae Amitay&nbsp;— batería (2011)

### Antigos membros
* Brian McManus&nbsp;— guitarra, voces(2002)
* Aaron Palmer&nbsp;— baixo, voces(2002–2003)
* Robin Cross&nbsp;— voces(2002-2003)
* Dustin Black&nbsp;— guitarras (2003)
* Colin Wysman&nbsp;— guitarras (2003)
* Chris Jones&nbsp;— voces (2003–2004)
* Steve Jones&nbsp;— guitarras (2003–2004)
* Jordan Buryj&nbsp;— guitarras (2003–2004)
* Connor Sharpe&nbsp;— baixo (2003–2004)
* Mark Beshai&nbsp;— guitarras (2004)
* Jessica Rose&nbsp;— teclado (2004–2007)
* Adam Wathan&nbsp;— guitarras (2005)
* Dan Hulse&nbsp;— baixo, voces (2005–2007)
* Chris "Mezz" Mezzabotta&nbsp;— batería (2005)
* Shawn Stoneman&nbsp;— guitarras (2007)
* Evan Madden&nbsp;— batería (2008–2011)
* Lee Maines&nbsp;— guitarras (2008)
* Brian Holmes&nbsp;— teclado (2008)
* Steve Furgiuele&nbsp;— bass (2008–2009)
* Bryan Belleau&nbsp;— guitarra (2008–2010)
* Shane Madden&nbsp;— baixo (2009–2011)

### Liña temporal
## Discografía
### EPs
* *Against the Seasons: Cold Winter Songs from the Dead Summer Heat* (2002, Krankenhaus Records, Night Birds Records)

### Álbums
* *Pursuit of the Sun & Allure of the Earth* (2004, Krankenhaus Records)
* *Woods III: The Deepest Roots and Darkest Blues* (2008, Krankenhaus Records)
* *Woods IV: The Green Album* (2009, Practical Art Records, Earache Records)
* *Woods 5: Grey Skies & Electric Light* (2012, Earache Records)

## Notas
## Véxase tamén
### Ligazóns externas
*Biografía en Allmusic
Castelo de Arriba, Castelo, Culleredo

**Castelo de Arriba** é un lugar da parroquia de Castelo no concello coruñés de Culleredo na comarca da Coruña.

## Lugares e parroquias 
### Lugares de Castelo 
### Parroquias de Culleredo
Salvador Bará Temes

**Salvador Bará Temes**, nado en Pontevedra o 6 de agosto de 1930 e finado na mesma cidade o 19 de agosto de 2023, foi doutor en Ciencias Químicas, matemático, profesor e investigador galego, especialista en solos forestais e no eucalipto en Galicia. Foi asesor, en temas forestais, da Xunta de Galicia, da CEE e a FAO.

## Traxectoria 
Estuda Ciencias Químicas na Universidade de Granada e terminou na Universidade de Santiago de Compostela onde se doutorou en 1967. Realizou os seus primeiros traballos de investigación sobre solos forestais na Misión Biolóxica de Galicia e no Centro Forestal de Lourizán, pertencente ao Instituto Nacional de Investigaciones Agronómicas, (na actualidade Centro de Investigacións Forestais da Xunta de Galicia).

A súa actividade investigadora centrouse en estudos sobre o impacto dos incendios forestais e a súa rexeneración, o uso de métodos electrométricos e bioquímicos para determinar o estado fisiolóxico das árbores, estudos comparativos sobre o piñeiro, o eucalipto e o carballo, e sobre o chan forestal de Galicia.

En 1990 foi nomeado membro da comisión da Comunidade Económica Europea sobre European Network on Soil Fertlisatión and Conservation: Assessment study of organic fertilisers, presidida polo Dr. Giuliano Grassi. En 1995 foi nomeado asesor da Organización das Nacións Unidas para a Alimentación e a Agricultura, e tamén formou parte como vogal na Comisión Asesora da Investigación Agraria da Xunta de Galicia.

Publicou preto de mil artigos, informes, deu cursos e conferencias ao longo de máis de corenta anos. En relación coa súa actividade investigadora desenvolveu dúas patentes, un dun fertilizante en cápsulas para uso forestal, e un medidor de zume no xilema de pólas illadas. Entre as súas distincións destacan a de Comendador da Orde Civil do Mérito Agrícola en 1975 e o terceiro premio de Investigación Nacional en 1983.

## Vida privada 
Fillo de Modesto Bará Álvarez, xornalista e defensor da teoría do Cristovo Colón galego, e Irene Temes Diéguez. Casou con Milagros Viñas Quiroga, sobriña do violinista pontevedrés Manuel Quiroga Losada, e é pai de Milagros Bará Viñas. Desde 1956 mantén en activo o indicativo de radioafeccionado EA1GF.

## Obra 
* *Efectos Ecológicos del Eucaliptus Globulus en Galicia: Estudo comparativo con Pinus Pinaster e Quercus Robur* (INIA, 1985)
* *Fertlización Forestal* (Xunta de Galicia, 1986 e 1990)
* * Métodos Biofísicos para establecer el estado Fisiológico de Especies Forestales* (INIA nº56, 1990)
* * Métodos Eléctricos para o estudo das árbores e plantas* (Xunta de Galicia, 1994)

## Notas
Ángela Santamarina Alduncín

**Ángela Santamarina Alduncín**, nada en Tandil (Provincia de Buenos Aires, Arxentina) en xaneiro de 1863 e finada en Ourense o 5 de xullo de 1956, foi unha nobre e filántropa galega.

## Traxectoria 
Era filla do ourensán Ramón Santamarina Valcárcel e de María Ángela de Alduncín Gaspuy. A súa nai morreu cando ela tiña tres anos, e ela e os seus irmáns quedaron ao cargo da súa tía Dolores Santamarina. Esta estivera casada con Rafael Vidal, e fora nai de Alejandro Vidal Santamarina. Logo de quedar viúva casou con Antonio Varela Bahamonde. Os irmáns de Ángela Santamarina decidiron regresar a Arxentina, pero ela quedou a vivir en Ourense e adoptou o apelido do marido da súa tía, polo que foi coñecida tamén como Angelita Varela.

Casou co fidalgo Isidoro Temes Sáenz, que finou en 1918. En 1920 o rei Afonso XIII rehabilitou o condado do Val de Ouselle, e a súa tía Dolores cedeullo a Ángela. En 1924 mercou o título de marquesa de Atalaya Bermeja.

O feito de que o seu pai a deixase nunha boa posición económica fixo que seguise facendo obras de caridade, ao igual ca a súa tía. Amais, adoitaba acoller na súa casa de Ourense visitantes ilustres. En 1925 foi nomeada presidenta de honra da Cruz Vermella Española, e condecorada coa Gran Cruz de Beneficencia. O seu confesor era o sacerdote Antonio Rey Soto, a quen axudou a reunir a súa biblioteca persoal, conservada no Convento de San Xoán de Poio.

Creou a fundación Santamarina-Temes, encargada da xestión do complexo do Santo Anxo, onde se conservan todas as súas propiedades, como pezas de cerámica de Sargadelos, obras pictóricas ou xoias.

Tamén foi unha das principais socias protectoras do Seminario de Estudos Galegos.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
*Dona Ángela Santamarina (Angelita Varela), post de Rafael Salgado no blog *Ourense no tempo*, 1 de xullo de 2011.
*Mulleres no Seminario de Estudos Galegos  no *Álbum de Mulleres* do Consello da Cultura Galega.
Pobo lenape

Os **lenape**, tamén chamados **lenni lenape** e **delaware**, son un pobo indíxena, que vive no Canadá e nos Estados Unidos. e o seu territorio tradicional incluía o actual estado de Nova Jersey e o leste de Pensilvania a carón da conca fluvial do río Delaware, a cidade de Nova York, o oeste de Long Island e o val Hudson.

O sistema de parentesco lenape eran os clans matrilineais, é dicir, os nenos pertencían ó clan da nai, a partir do cal eles gañaban o seu status social e a súa identidade. O irmán máis vello da nai era máis significativo como mentor do neno que o seu propio pai, que polo xeral era doutro clan. O liderado hereditario transmitíase a través de liña materna, Por mor disto, os lenape foron subxugados primeiro polos susquehannocks, e despois polos iroqueses, chegando a precisar o visto e prace dos seus rivais para iniciar tratados como a venda de terras. Como moitas outras tribos, os lenape foron debilitados por doenzas introducidas polos europeos, principalmente varíola pero tamén cólera, gripe e disentería, e o seu número descendeu polos frecuentes conflitos raciais cos europeos. Os pobos iroqueses loitaron ocasionalmente cos lenape. A comezos do século XVIII, moitos lenape trasladáronse cara ó oeste, unha terra relativamente baleira, e durante as guerras dos Castores, sábese que os iroqueses facían incursións e reclamaron esas terras como territorios de caza.

Durante as décadas seguintes do século XVIII, moitos lenape foron expulsados das súas terras por mor da expansión das colonias europeas. A súa grave situación foi exacerbada polas perdas dos conflitos intertribales. As divisións e conflitos da Guerra de Independencia dos Estados Unidos de América leváronos aínda máis cara ó oeste. Na década de 1860, o goberno dos Estados Unidos enviou a moitos lenape cara ó Territorio Indio (o actual estado de Oklahoma) baixo a política de deportación dos indios. No presente, moitos lenape viven no estado de Oklahoma, con comunidades en Wisconsin, Ontario (Canadá) e as súas terras tradicionais.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Delaware Nation, páxina oficial
* Delaware Tribe of Indians, páxina oficial