Arroz (planta)

thumb|*Oryza sativa*

O **arroz** (ou arroz asiático) (***Oryza sativa***) é unha especie pertencente á familia das gramíneas (Poáceas), cuxo froito, o **arroz** é comestíbel e constitúe a base da dieta de case a metade da poboación mundial. O seu nutriente principal son os glícidos, aínda que tamén proporciona proteínas (7%), minerais e, en estado natural, bastantes vitaminas. É unha planta semiacuática de orixe asiática. O arroz fornece o 20 % de gran de cereais do mundo, sendo a cultura de colleita de maior importancia mundial.

## Orixe 
Esta planta é orixinaria de Extremo Oriente ao pé do Himalaia pola aba chinesa a subespecie *O. sativa* var. *japonica* e pola india a subespecie *O. sativa* var. *indica*.

## Descrición 
O arroz é unha gramínea, autogama, de gran talle, que medra con maior facilidade nos climas tropicais. Posúe talos moi ramificados e pode medir entre 0,6 e 1,8 metros de altura. Os talos rematan nunha "inflorescencia", unha panícula de 20 á 30&nbsp;cm de longo. Cada panícula componse de entre 50 e 300 flores ou espículas, a partir das cales se formarán os grans : o froito obtido é unha cariópside. O arroz presenta unha gran capacidade para se ramificar. Componse de talo, follas estreitas; inflorescencia (panícula), máis ou menos larga e densa; espícula dunha flor que contén un só gran.

O arroz pertence ao xénero *Oryza*, na tribo Oryzeae, dentro da subfamilia Bambusoideae. Son pastos altos de zonas húmidas, entre 1 e 2 m de altura; caracterizándose morfoloxicamente polas súas espículas con flores solitarias, e glumas maiormente completamente ausentes. En *Oryza*, hai dúas lemmas estériles simulando glumas. O máis distintivo (compartido con todas as especies da súa tribo) é o carácter foliar coas súas células en póla e as fusoides. Teñen sistemas radiculares fibrosos, talos cilíndricos, con láminas envaiñadas en paralelo, e inflorescencias con espículas.

## Clasificación 
*Oryza sativa* ten maiormente dúas subespecies: a variedade pegañenta e de gran miúdo: *japonica* ou *sinica*, e a non pegañenta, de gran longo *indica*. As variedades *japonica* adoitan cultivarse en secaño, en zonas temperadas do leste de Asia, zonas altas do sueste de Asia e zonas moi elevadas do sur asiático, mentres que as variedades *indica* acostuman cultivarse en zonas baixas, as máis das veces en leiras alagadas da Asia tropical. O arroz pode ser branco, moreno, negro, púrpura e encarnado. Os arroces negros (tamén coñecidos coma púrpuras ou arroces esquecidos) son arroces glutinosos. Algunhas das súas variedades son o arroz negro indonesio e o arroz negro *Thai jasmine*.

Unha terceira subespecie, morena e de clima tropical, identificouse baseándose na morfoloxía e inicialmente chamouse de *javanica*, porén hoxe en día coñécese coma *tropical japonica*. Examplos desta variedade son os cultivares 'Tinawon' e 'Unoy', que medran en socalcos elevados das montañas Cordillera ao norte de Luzon, Filipinas.

Glaszmann (1987) usou isoencimas para dividir *Oryza sativa* en seis grupos: *japonica*, *aromatic*, *indica*, *aus*, *rayada*, e *ashina*.

Garris *et al.* (2004) usou SSRs para dividir *Oryza sativa* en cinco gropos; *temperate japonica*, *tropical japonica* e *aromatic* comportando a variedade *japonica*, mentres *indica* e *aus* comportaban a variedade *indica*.

## Alimento: o arroz 
### Historia do cultivo 
[miniatura|left|[Hiroshige|Utagawa Hiroshige ,*Campo de arroz na provincia de Oki, vista de O-Yama*.]]

Comezou a cultivarse simultaneamente en varios países hai máis de 6 milenios. Dúas especies do xénero foron domesticadas, esta, o arroz asiático (*Oryza sativa*) e o arroz africano (*Oryza glaberrima*).

O cultivo de secaño introduciuse no Xapón e Corea aproximadamente no 1000&nbsp;a.&nbsp;C. O posterior arroz de alagamento en agricultura intensiva foi en Corea entre 850 a 500&nbsp;a.&nbsp;C., e pasou ao Xapón polos Yayoi arredor do 300.

*O. sativa* adaptouse no medio-leste europeo e o Mediterráneo contra o 800. Os árabes levárono á Península Ibérica cando a conqueriron no 711. Despois da metade do século XV, o arroz chega a toda Italia e despois a Francia, espallándose a todo o continente durante as grandes exploracións europeas. En 1694, o arroz arribou a Carolina do Sur, probabelmente orixinario de Madagascar. Os españois levaron o arroz a América do Sur a principios do século XVIII. Nunca foi un cultivo moi común en Galiza, porén como alimento é esencial na gastronomía galega.
.

Na época colonial dos Estados Unidos, especialmente en Carolina do Sur e Xeorxia medrou moito o cultivo de arroz en parte pola man de obra dos escravos vidos de Senegambia (África occidental). Polo porto de Charleston entraron o 40% de todos os escravos norteamericanos. Os escravos desa rexión de África tiñan o prezo máis alto, xa que coñecían ben o cultivo do arroz; traballaron en plantacións de Georgetown, Charleston, e Savannah. Os escravos arpendéronlles aos donos dos campos a choer e alagar as leiras. Ao principio, o arroz apañábase a man con fouciños de madeira e deitábase en queipos. A invención da colleitadora e a nova hidráulica dos muíños (inventada en 1787 por Jonathan Lucas) incrementaron a produtividade da cultura e supuxeron un grande avance. O cultivo de arroz no suroeste dos Estados Unidos fíxose menos rendíbel coa ilegalización da escravitude despois da Guerra Civil Norteamericana.

### Produción mundial e mercado 
A produción mundial de arroz  foi subindo nas últimas décadas, dende os 200 millóns de Tm. en 1960 até os 600 millóns de Tm. en 2004. O arroz refinado (branco) supón o 68 % do arroz moreno en peso. En 2004, os tres produtores máis importantes foron China (31 % da produción mundial), India (20 %), e Indonesia (9 %). Porén só o 6 % do arroz é comercializado internacionalmente; os tres principais países exportadores son Tailandia (26 %), Vietnam (15 %), e os Estados Unidos (11 %), mentres que os tres importadores máis importantes son: Indonesia (14 %), Bangladesh (4 %) e o Brasil (3 %).

O 2006 producíronse 420 millóns de toneladas de arroz a nivel mundial, mais só 25 millóns foron exportados.

### Nutrición humana 
O arroz aporta 360 kcal (1510 kJ) cada 100 g, 79% de glícidos, 7% de proteínas e 1% de graxas. Aínda que se están a realizar novo sistemas de procesamento industrial do arroz común sen casca que preservan gran parte dos nutrientes mediante un tratamento previo con vapor de auga, e tamén novas especies transxénicas que engaden nutrientes (por exemplo desde 2000 existe arroz transxénico amarelo, **arroz dourado**, chamado así por posuír caroteno nos seus grans). E é que a meirande parte das vitaminas do arroz acostúmanse perder en gran proporción (até un -85% das vitaminas) cos procesos de refinado e puído. O consumo do arroz convencional branco (non enriquecido), porovoca un déficit de gran parte do complexo vitamínico B que pode dar lugar á doenza chamada beriberi. Por outra banda o consumo moi frecuente de arroz refinado ou branco (sen casca) pode comportar o estrinximento pola falla de contido en fibras se esta non se subministra con outros alimentos. O arroz é, logo, moi útil en caso de diarreas porque, formando parte de axeitadas formulacións con auga e electrólitos, axuda a que se reduza esta e mellora a absorción de líquido.

### Propiedades 
**Principios activos**: Amidón (75%): composto basicamente por amilopectina (alfa-amilosa) e beta-amilosa, albuminoides, vitaminas (B1 na casca), proteínas (0,7%), graxas, glutina, celulosa.

**Indicacións** antidiarreico, demulcente, antiinflamatorio. En uso tópico empregado como vehículo de calor, é antiinfloxístico, analxésico e facilita a drenaxe de furúnculos e abscesos. O arroz moreno, pola súa riqueza en fibra, compórtase como laxante e hipolipemiante. Arroz branco, fariña: Gastrite, diarreas, síndrome do intestino irritábel, úlceras gastroduodenais, colite ulcerosas, enfermidade de Crohn. Afeccións cutáneas, inflamacións osteoarticulares, contracturas musculares, traumatismos, furúnculos, abscesos. Arroz moreno: estrinximento, hiperlipidemias, prevención da arteriosclerose..

## Sinonimia 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* O arroz na alimentación, en Consumer.es (en español, xera xanelas emerxentes)
* Arroz en alimentacion.es (en español)