open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Eva Wilma

[miniatura|265x265px|Artistas brasileiras protestando contra a [Ditadura militar no Brasil|ditadura militar. Na imaxe,  Eva Wilma (segunda pola esquerda) xunto a Tônia Carreiro, Odete Lara, Norma Bengell e Cacilda Becker.]]
**Eva Wilma Riefle Buckup Zarattini**, nada en São Paulo o 14 de decembro de 1933 e finada o 15 de maio de 2021 foi unha actriz e bailarina brasileira. Traballou en teatro, cine e televisión. Entre os seus papeis destacados, protagonizou a serie de televisión brasileira dos anos 50 *Alô, Doçura!*. Eva Wilma opúxose á ditadura militar brasileira e manifestouse contra a censura e a represión do réxime após o asasinato dun estudante, protagonizando unha emblemática fotografía de artistas contra a ditadura.

## Traxectoria 
### Primeiros anos 
O seu pai, Otto Riefle Jr, era un metalúrxico da rexión da Selva Negra de Pforzheim, preto de Stuttgart, no sur de Alemaña. Marchou a Brasil, máis precisamente á cidade de Río de Xaneiro en 1929, con 19 anos, para traballar nunha empresa metalúrxica. A nai de Eva Wilma, Luísa Carp, naceu en Bos Aires, era filla de xudeus rusos e ucraínos que emigraran a Arxentina. Os pais de Eva coñecéronse na cidade de São Paulo cando o pai de Eva foi trasladado á cidade, e a súa nai, despois de vivir en Bos Aires, trasladouse a Brasil. 

### Carreira 
Comezou a súa carreira como bailarina clásica aos catorce anos. Tomou clases de patinaxe sobre xeo e foi contratada para participar en *Holliday On Ice*, un dos maiores festivais de patinaxe sobre xeo do mundo, pero os seus pais prohibíronllo. Pronto pasou a formar parte do São Paulo Ballet, de Maria Oleneva e logo comezou a carreira como actriz de teatro. Traballou no Teatro de Arena, actuando en obras como *Judas o sábado de Aleluia*, *Uma Mulher e Três Palhaços* e *Boeing-Boeing*. No cine, participou en filmes como *Uma Pulga na Balança*, *O Homem dos Papagaios*, *Chico Viola Não Morreu* e *São Paulo S/A*. Na televisión, debutou en 1953 na serie Namorados de São Paulo e posteriormente protagonizou *Alô, Doçura* xunto a John Herbert, serie que entrou no Libro Guinness como a máis longa do país. A parella, televisiva e na vida real, tamén protagonizou telenovelas brasileiras como *Comédia Carioca* e *Prisoneiro de um Sonho*. Eva Wilma e John Herbert foron unha das parellas máis queridas da televisión brasileira nos anos 50 e 60.

Durante a ditadura militar participou na folga dos teatros, opúxose ao réxime e manifestouse contra a represión e a censura. Eva Wilma foi galardoada con numerosos premios na súa carreira, como o Prêmio Saci e o Molière á mellor actriz entre outros. 

### Vida persoal 
Estivo casada durante 23 anos co actor John Herbert,

## Filmografía 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* 
* Eva Wilma, sitio oficial
Sonia Orbuch

**Sonia Shainwald Orbuch**, nada como **Sarah Shainwald** o 24 de maio de 1925 e finada o 30 de setembro de 2018, foi unha educadora estadounidense sobre o Holocausto. Durante a segunda guerra mundial, foi unha loitadora de resistencia xudía en Polonia oriental.

Orbuch escondeuse nos bosques de Polonia coa súa familia durante a segunda guerra mundial. Uniuse a un grupo de partisanos soviéticos, sendo rebautizada como Sonia en caso de ser capturada, e loitou contra os alemáns. Despois da guerra, regresou en casa, onde coñeceu o seu marido futuro. Despois de ter unha filla nun campamento de refuxiados en Alemaña, a familia finalmente emigrou aos Estados Unidos.

Dedicou o resto da vida a educar sobre o Holocausto e narrar as súas experiencias, e en 2009, publicou a súa autobiografía, ''Here, There Are No Sarahs: A Woman's Courageous Fight Against the Nazis and Her Bittersweet Fulfillment of the American Dream*.

## Traxectoria 
Sarah Shainwald naceu o 24 de maio de 1925 e medrou en Luboml, daquela parte de Polonia mais que no presente pertence a Ucraína, unha vila a 320 km de Varsovia, Polonia, e que tiña unha poboación maioritariamente xudía.

### Segunda guerra mundial 
A segunda guerra mundial estalou en 1939 cando ela tiña 14 anos. O Pacto Molotov-Ribbentrop dividiu Polonia entre Alemaña e a Unión Soviética e a súa cidade natal quedou baixo control soviético. Dous anos despois, a Operación Barbarossa obrigou aos xudeus de Luboml a entrar nun gueto xudeu. Oito mil xudeus víronse afectados, o que provocou unha loita por defenderse, escapar ou esconderse. Incapaz de unirse ao grupo partisano do seu irmán debido ao seu xénero, Sarah agochouse no bosque cos seus pais e tío durante o inverno de 1942 a 1943, manténdose en movemento e permanecendo con fame, frío e piollos. Prestaba asistencia aos feridos, malia non ter formación médica previa. a quen coñeceu en Chelm xusto despois da guerra. e en 2009, publicou a súa autobbiografía *Here, There Are No Sarahs: A Woman's Courageous Fight Against the Nazis and Her Bittersweet Fulfillment of the American Dream* que foi coescrita con Fred Rosenbaum.

Antes de morrer, Orbuch reflexionou sobre o alcance da resistencia xudía: "Era posible que todo o mundo loitased e fose ao bosque e sobrevivise, non, non era. O meu irmán non sobreviviu, o meu tío non sobreviviu", pero con todo ela sentiu que "cada persoa no gueto loitaba á súa maneira".

Orbuch morreu o 30 de setembro de 2018. Recibiu obituarios en todo o mundo, incluídos dos Estados Unidos, Asia e Europa.

## Publicacións 
* *Here, There Are No Sarahs: A Woman's Courageous Fight Against the Nazis and Her Bittersweet Fulfillment of the American Dream''. Gatekeeper Press, Columbus, 2009.  (con Fred Rosenbaum)

## Notas
Sicario (filme de 2015)

***Sicario*** é un filme estadounidense de suspense e acción de 2015 dirixido por Denis Villeneuve e escrito por Taylor Sheridan. Está protagonizado por Emily Blunt, Benicio del Toro e Josh Brolin. O filme conta a historia dunha axente do FBI que é recrutada por un grupo de traballo do goberno para derrocar ao líder dun poderoso e brutal cártel mexicano da droga. *Sicario* foi escollida para competir pola Palma de Ouro no Festival Internacional de Cinema de Cannes de 2015. Tivo unha distribución limitada nos cinema dos Estados Unidos o 18 de setembro de 2015, e despois tivo unha estrea máis ampla a nivel nacional o 2 de outubro de 2015.

*Sicario* recibiu eloxios polas súas actuacións, secuencias de acción, guión, dirección, partitura musical e fotografía. O filme foi nomeado á mellor fotografía, mellor banda sonora e mellor edición de son na 88ª edición dos Óscar. Tamén obtivo nomeamentos aos BAFTA ao mellor actor secundario, á mellor fotografía e á mellor banda sonora. A súa secuela, *Sicario: Day of the Soldado*, estreouse o 29 de xuño de 2018. Un terceiro título, *Sicario: Capos*, está en fase de desenvolvemento.

Estreouse en galego o 3 de maio de 2023 a través da TVG.

## Personaxes 
* Emily Blunt como Kate Macer
* Benicio del Toro como Alejandro Gillick
* Josh Brolin como Matt Graver
* Daniel Kaluuya como Reggie Wayne
* Victor Garber como Axente do FBI Dave Jennings
* Jon Bernthal como Ted
* Jeffrey Donovan como Steve Forsing
* Raoul Trujillo como Rafael
* Julio Cesar Cedillo como Fausto Alarcón
* Hank Rogerson como Phil Coopers
* Bernardo Saracino como Manuel Díaz
* Maximiliano Hernández como Silvio
* Edgar Arreola como Guillermo

## Notas
Goliath Tabuni

**Goliath Namaan Tabuni**, orixinario do distrito de Gurage no que hoxe é a Rexencia Puncak Jaya. Entre 2009 e 2015, polo menos 29 policías e militares indonesios morreron en Puncak Jaya, debido ás emboscadas dos guerrilleiros liderados por Tabuni. Outras unidades do Exército de Liberación Nacional de Papúa Occidental nas rexencias de Puncak, Paniai e Mimika operan baixo o mando de Tabuni ata certo punto, aínda que as unidades de Tabuni tamén entraron en conflito cunha facción separatista baixo Purom Wenda.

En parte debido ás súas accións, foi nomeado Comandante Supremo do Exército de Liberación Nacional de Papúa Occidental en 2012 durante unha conferencia do Comité Nacional de Papúa Occidental en Biak. Debido ao seu protagonismo como líder guerrilleiro, tamén se involucrou na política local; en 2006, un político local achegouse a el para pedirlle apoio nunhas eleccións rexionais contra o posterior gobernador de Papúa Lukas Enembe, e en 2009, Tabuni apoiou a Golkar en troques de que o seu curmán Deerd Tabuni se convertese nun lexislador provincial. Deerd mesmo chegou a ser presidente da lexislatura.

En marzo de 2015, os medios de comunicación informaron de que Tabuni se rendía ao goberno indonesio, mais retractáronse pouco despois. Informes posteriores afirmaron que se retirara da guerrilla e dirixía un negocio de madeira, unha información que foi desmentida por un voceiro do Exército de Liberación.

## Notas
Héctor Pena

**Héctor José Pena Taboada**, nado en Santiago de Compostela o 14 de setembro de 1985, é un xornalista, escritor e historiador galego.
## Traxectoria
Xornalista, historiador e doutorando en Turismo Deportivo na Universidade de Vigo, actualmente é o responsable da sección de Deportes en *Nós Diario*. Antes colaborou en múltiples medios de comunicación como DXT Campión, *Xornal de Galicia*, *O Dez* ou *Mundiario*, ao mesmo tempo que escribía libros sobre a historia do fútbol galego como "Historia del Trofeo Teresa Herrera" ou "Os nosos: futbolistas e adestradores que defenderon as cores do Celta e do Deportivo". Paralelamente, colaborou con organizacións que traballan a favor da memoria histórica como a Asociación Cultural Memoria Histórica Democrática e a Fundación Castelao.

En 2021 foi o comisario da mostra itinerante sobre deporte galego *Galiza, un pobo, unha selección*, escribindo ademais o guión do documental e dirixindo a revista e o xornal homónimos. Tamén foi un dos promotores da Iniciativa Lexislativa Popular que en 2021 demandou a oficialidade das seleccións deportivas galegas. En 2024 foi finalista dos Premios Follas Novas do Libro Galego polo libro "Historia do fútbol feminino en Galicia. De Irene González a Vero Boquete". 

## Obras 
### Narrativa 
* *A Pioneira* (2023). Edicións Xerais. 216 páxs. ISBN 978-84-1110-324-4. ePub: ISBN 978-84-1110-348-0.
### Ensaio 
* *Historia del Trofeo Teresa Herrera* (2015). Deputación da Coruña.

* *Os nosos: futbolistas e adestradores que defenderon as cores do Celta e do Deportivo* (2017).

* *Historia do fútbol feminino en Galicia. De Irene González a Vero Boquete* (2023). Vigo: Galaxia.
### Obras colectivas 
* *O libro do camiño inglés* (2014). Deputación da Coruña.

* *Galiza, un pobo, unha selección* (2021). Vía Galega .
* *A gran final. Contos e contas do fútbol galego* (2024). Positivas.
## Recoñecementos 
* En 2023 gañou o XX Premio de xornalismo Johán Carballeira pola súa reportaxe "Historia Inacabada do Deporte Galego", publicada en *Nós Diario*.
## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Artigos de Héctor Pena en *Nós Diario*.
Gravity Recovery and Climate Experiment Follow-On

**GRACE-FO** (acrónimo de *Gravity Recovery and Climate Experiment Follow-On*) foi unha misión composta por dous satélites artificiais colaboración da NASA e Alemaña, continuación da misión GRACE, lanzado o 22 de maio de 2018 mediante un foguete Falcon 9 desde a Base Vandenberg da Forza Aérea.

## Características 
A misión de GRACE-FO é continuar as medicións levadas a cabo pola anterior misión GRACE do campo gravitatorio da Terra, tanto a súa compoñente estática como a dinámica, mediante dous satélites idénticos voando en formación e capaces de medir a distancia entre eles cunha precisión duns poucos micrómetros. A distancia entre os dous satélites (denominados GRACE-FO 1 e GRACE-FO 2) determínase mediante microondas en banda K, GPS e, como novidade, láser. Os erros introducidos polo rozamento atmosférico e a presión da radiación solar minimízanse sendo medidos mediante un acelerómetro e restados das medidas entre os satélites. Cada unha das naves GRACE-FO mide aproximadamente 3,0 x 2,0 x 0,8 m e pesan uns 580 kg.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
*GRACE

### Ligazóns externas 
* Páxina de GRACE-FO na NASA
Oligómero

[miniatura|O [éter coroa 15-coroa-5, un oligómero cíclico e o seu monómero o óxido de etileno.]]
En química e bioquímica, un **oligómero** é unha molécula que consta dunha poucas unidades repetidas, que se pode derivar, na realidade ou conceptualmente, de moléculas máis pequenas, os monómeros.  O nome componse dos elementos gregos *oligo-*, 'poucos' e *-mero*, 'partes'.  O adxectivo é **oligomérico**. Diferentes catalizadores heteroxéneos e homoxéneos poden producir estes produtos por medio da oligomerización de alquenos.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Oligómero GPCR
* Oligomería (botánica)
* Oligómero proteico

### Ligazóns externas
Alberto Mancebo

**Alberto Mancebo Soto**, coñecido como **Alberto Mancebo**, nado en  Vimianzo o 10 de xullo de 1983, é un xornalista e escritor galego.

## Traxectoria 
Licenciouse en Xornalismo pola USC coa especialidade en radio e televisión, e despois completou a formación en Liverpool.

Desde 2004 traballou para a Televisión de Galicia, viaxando por Europa, Canadá, Brasil ou Panamá. Durante cinco anos foi correspondente en Portugal e despois regresou a Galicia onde en 2023 presentaba o Telexornal Fin de Semana canda Irene Lourido.

En 2023 publicou a súa primeira novela, *O que me quedaba por dicirche*, e ese mesmo ano gañou o Manuel Lueiro Rey de novela curta por *Indolente*.

## Vida persoal 
Alberto Mancebo é irmán da tamén xornalista Alba Mancebo. Identifícase como non-heterosexual. 152 páxs. ISBN 978-84-1110-571-2. ePub: ISBN 978-84-1110-571-2.

## Premios 
* 2023: Premio de novela curta Manuel Lueiro Rey por *Indolente*.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Podcast *Pasarse da raia* de Alberto Mancebo
Juan Lastres García

**Juan Lastres García**, nado en Cee cara a 1915 e finado na Coruña o 11 de agosto de 1988, foi un avogado e político galego.

## Traxectoria 
Fillo de Alejandro Lastres Carrera. Avogado en Cee. Foi nomeado alcalde de Cee en xuño de 1942. Permaneceu no cargo ata 1945. En marzo de 1945 aprobou as oposicións para o Corpo Técnico do Ministerio da Gobernación. Foi nomeado oficial primeiro do Goberno civil de Pontevedra en xuño de 1945. Despois foi xefe de Negociado de Facenda do Goberno civil da Coruña e foi nomeado Oficial maior do Goberno civil en outubro de 1956. Finou na Coruña o 11 de agosto de 1988 con 73 anos.

## Vida persoal 
Casou con María Cerdeiras Seoane e foi pai de María Jesús e Amparo Lastres Cerdeiras.
## Notas
A Costa, Baredo, Baiona

**A Costa** é unha das aldeas históricas da parroquia de Baredo, en Baiona, na provincia de Pontevedra. 

Non se encontra rexistrada no Nomenclátor de Galicia, xa que se encontra englobada dentro do Agro. Por iso mesmo, non existen datos do IGE sobre a súa poboación. Porén, si que xa aparece en Galicia Nomeada.  

É un pequeno núcleo de casas dispostas arredor dunha pendente.

## Lugares e parroquias 
### Lugares de Baredo 
### Parroquias de Baiona
Linguas skou

As **linguas sko** ou **skou** son unha pequena familia de linguas falada por unhas 7000 persoas, principalmente ao longo da costa de Vanimo, na provincia de Sandaun, en Papúa-Nova Guinea. Algúns falantes desta familia están no interior desta zona e cando menos un grupo atópase cruzando a fronteira na provincia indonesia de Papúa (anteriormente coñecida como Irian Jaya).

## Tipoloxía 
### Tons 
As linguas skou son pouco habituais entre as linguas papúas por ser tonais; todas as linguas skou posúen tons de contraste.

*I’saka: *ẽy*H ‘piollo’, *wey*L ‘bolboreta’, *wey*LH ‘casa’, *wey*HL ‘lingua’
*Barupu: *e*H ‘dente’, *e*L ‘xardín’, *e*HL ‘mosquito’, *e*HLH ‘escribir’
*Wutung: *ho*H ‘teito de palla feito de palma de sagú’, *ho*L ‘estrela’, *ho*HL ‘graxa’
*Skou: *ta*H ‘herba’, *ta*L ‘pelo’, *ta*HL ‘frecha’

As linguas da chaira dos lagos, que se falan nunha zona descontinua ao suroeste, tamén son tonais. Debido ás aparentes semellanzas fonolóxicas e á compartición de palabras básicas estables como "piollo", Foley especula a posibilidade potencial dunha relación distante compartida entre as familias skou e da chaira dos lagos, pero non se fixeron propostas formais que vinculen as dúas familias debido á insuficiencia de probas. Ademais, segundo Foley, baseándose nalgunhas semellanzas léxicas e fonolóxicas, a lingua keuw (clasificada actualmente como lingua illada) pode tamén compartir unha profunda relación coas linguas da chaira dos lagos. Do mesmo xeito ca estas linguas, o keuw tamén posúe un ton contrastante.

O lepki, o kaure e o kembra, falados nas rexións montañosas do interior da fronteira entre Indonesia e Papúa-Nova Guinea, ao suroeste da zona de fala skou, tamén son tonais.

### Morfoloxía 
As linguas skou poden ser linguas illantes ou linguas polisintéticas.

*Estrutura illante: dumo, unha lingua skou do interior.
*Estrutura polisintética: barupu, unha lingua do río Piore

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
*
Chousa, Combarro, Poio

**Chousa** é un lugar da parroquia de Combarro no concello pontevedrés de Poio na comarca de Pontevedra.

## Lugares e parroquias 
### Lugares de Combarro 
### Parroquias de Poio 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Lugares de Poio
Factor intrínseco

O **factor intrínseco** (**IF**), **factor intrínseco que se une á cobalamina**, Nos humanos a proteína factor intrínseco gástrico está codificada polo xene ***CBLIF*** do cromosoma 11. A haptocorrina (transcobalamina I) é outra glicoproteína segregada polas glándulas salivares que se une á vitamina B12. A vitamina B12 é sensible aos ácidos e ao unirse á haptocorrina pode pasar indemne a través do ambiente ácido do estómago e chegar ao duodeno. Dentro das células, a vitamina B12 disóciase de novo e únese a outra proteína, a transcobalamina II; o novo complexo pode entón saír dos enterocitos e ser transportada ao fígado.

## Sitio de secreción 
O factor intrínseco segrégano as células parietais da mucosa do estómago humano, polo que está presente no zume gástrico e na mucosa gástrica. O pH óptimo para esta acción é de aproximadamente 7. A súa concentración non se correlaciona coa cantidade de ácido clorhídrico ou pepsina do zume gástrico; por exemplo, o factor intrínseco pode estar presente mesmo cando a pepsina está practicamente ausente. O sitio de formación do factor intrínseco varía en diferentes especies. En porcos obtense do píloro e parte inicial do duodeno; en seres humanos atópase no fondo e no corpo do estómago.

A cantidade limitada de factor intrínseco gástrico humano normal limita a eficiencia de absorción normal de vitamina B12 a uns 2&nbsp;μg por comida, unha captación nominalmente adecuada de vitamina B12.

## Insuficiencia 
Na anemia perniciosa, que adoita ser unha enfermidade autoinmune, os autoanticorpos xerados dirixidos contra o factor intrínseco ou as propias células parietais orixinan unha deficiencia de factor intrínseco, unha mala absorción de vitamina B12 e anemia megaloblástica. A gastrite atrófica pode tamén causar deficiencia de factor intrínseco e anemia por danos nas células parietais da parede estomacal. A insuficiencia pancreática exócrina pode interferir coa disociación normal de vitamina B12 das proteínas ás que está unida no intestino delgado, impedindo a súa absorción por medio da formación dun complexo persistente co factor intrínseco. Outros factores de risco que contribúen á anemia perniciosa son calquera cousa que dane ou elimine unha parte das células parietais da parede gástrica, como a cirurxía bariátrica, tumores gástricos ou úlceras gástricas.

As mutacións no xene que codifica o factor intrínseco son responsables dunha rara doenza herdable chamada *deficiencia de factor intrínseco*, que ten como resultado a mala absorción de vitamina B12.

### Tratamento 
Na maioría dos países utilízanse inxeccións intramusculares de vitamina B12 para tratar a anemia perniciosa. Malia as pequenas cantidades absorbidas, a terapia oral de vitamina B12 é efectiva para reducir os síntomas da anemia perniciosa. A vitamina B12 pode tamén administrarse por vía sublingual, pero non hai evidencias de que esta ruta de administración sexa superior á ruta oral, e só no Canadá e Suecia se prescribe esta vía de administración de rutina.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
* 
* 
* 

### Ligazóns externas 
* 
* 
*
Transpeptidase

**Transpeptidase** é o nome dun tipo de encima que se pode referir a:
* DD-transpeptidase, un encima bacteriano que establece enlaces cruzados entre as cadeas de peptidoglicano para formar paredes celulares ríxidas.
* Gamma-glutamil transpeptidase, un encima hepático.
* D-glutamil transpeptidase
* Unha transpeptidase seleccionadora de proteínas (*protein-sorting transpeptidase*), como por exemplo a sortase, que corta o sinal de selección C-terminal das súas proteínas diana e despois une covalentemente a parte restante á superficie celular.
Inna Afinogenova

**Inna Afinogenova** (en ), nada no Daguestán, (daquela na Unión Soviética), o 14 de xaneiro de 1989, é unha xornalista rusa. Até o mes de maio de 2022 traballou como subdirectora da páxina web de RT en Español e para a canle en YouTube *Ahí&nbsp;les&nbsp;va.* Dende xuño de 2022 colabora no programa *La Base*, do xornal dixital español Público e dende o 30 de xuño tamén colabora co programa Macondo, da revista uruguaia *Caras y Caretas* con Leonardo Grille e o arxentino Marco Teruggi.

## Traxectoria 
Afinogenova naceu o 14 de xaneiro de 1989, na daquela RASS do Daguestán, parte da RSFS de Rusia (Unión Soviética). Graduouse en xornalismo pola Universidade Estatal M.V. Lomonósov de Moscova. O xornalismo e a lingua castelá son os seus meirandes intereses. Aprendeu castelán dende moi nova e recibiu clases dunha mestra arxentina dende os 12 até os 18 anos. Nunha entrevista co presentador arxentino Beto Casella dixo sobre a súa mestra arxentina «Ela inculcoume o amor a ese país. E logo tiven a oportunidade de ir á Arxentina en 2008. Fun varias veces, e pasei longo tempo en Bos Aires».

Afinogenova traballou en varios medios de comunicación (dende a radio na Arxentina, até a televisión) e traballou na canle de televisión rusa RT en Español, ocupando varios postos en devandita canle até converterse na subdirectora da páxina web. Traballou no espazo informativo de contido audiovisual en castelán chamado *Ahí les va*, na plataforma de vídeos YouTube.

O 1 de marzo de 2022, Google bloqueou o acceso ás canles de YouTube das axencias de novas rusas Russia Today e Sputnik en toda a Unión Europea, incluído o espazo informativo *Ahí les va*, de Afinogenova, en cumprimento das sancións impostas pola Unión Europea a Rusia por mor da invasión de Ucraína. A argumentación da Unión Europea e dos Estados Unidos para pechar a canle de YouTube, que nese momento contaba con máis dun millón de subscritores e dous anos de traxectoria, era que «consideran que a súa mensaxe a prol das teses rusas é inasumible en tempos de guerra».

O 3 de maio de 2022, publicou un vídeo na súa canle de YouTube no que explicaba que abandonara Rusia e a canle de RT en Español xa que non está de acordo con esta guerra e con calquera outra guerra.

Tamén criticou a guerra, considerándoa un grave erro estratéxico, porque supuxo un gran fortalecemento da OTAN: «Ninguén que estea en contra da OTAN apoia esta guerra, porque nada reforzou esa organización tanto como a decisión tomada polo goberno ruso, unha organización que estaba en pleno declive, parecía totalmente anacrónica".

O 24 de xuño de 2022, o programa *La Base* do xornal español Público presentado por Pablo Iglesias anunciou que fichara a Inna Afinogenova para o seu programa Ademais, cada venres emite un vídeo en YouTube, onde analiza acontecementos internacionais principalmente sobre Latinoamérica. Afinogenova reside en Madrid, España.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
*
*
*
Kelly Kwalik

**Kelly Kwalik**, nado en 1955 e finado en Timika o 16 de decembro de 2009, foi un líder independentista e comandante militar do Movemento Papúa Libre, unha organización separatista da Papúa Occidental, en Indonesia.

## Conflito de Papúa 
Kwalik, un coñecido separatista, levaba anos na lista dos máis buscados de Indonesia. A policía indonesia acusou a Kwalik de ser o responsable dunha serie de tiroteos e ataques dirixidos á empresa mineira estadounidense Freeport-McMoRan, que opera grandes minas de cobre e ouro na Provincia de Papúa.

## Asasinato 
O 16 de decembro de 2009, Kwalik recibiu un disparo nunha redada policial nun dos seus escondedoiros no barrio Gorong-Gorong de Timika. O seu cadaleito estaba cuberto cunha bandeira da estrela da mañá, mais a policía rexeitou a petición da familia e os seus seguidores de Kwalik para ondear esa bandeira no seu funeral.

## Notas
Este neno necesita aire fresco

***Este neno necesita aire fresco*** (en ) é un filme alemán de 2018 dirixido por Caroline Link. Está baseada na autobiografía homónima de Hape Kerkeling. Conta a historia das lembranzas de infancia e estreouse nos cinemas alemáns o 25 de decembro de 2018, converténdose no filme máis visto nese país en 2018. Na cerimonia de entrega dos Premios do Cinema Alemán do ano seguinte, foi galardoada coa Lola de bronce.

Estreouse en galego o 5 de maio de 2023 a través da TVG.

## Personaxes 
* Julius Weckauf como Hans-Peter Kerkeling
* Luise Heyer como Mutter Margret
* Sönke Möhring como Vater Heinz
* Jan Lindner como Bruder Matthes
* Ursula Werner como Oma Bertha
* Joachim Król como Opa Willi
* Hedi Kriegeskotte como Oma Änne
* Rudolf Kowalski como Opa Hermann
* Maren Kroymann como Frau Höttermann	
* Diana Amft como Frau Kolossa
* Kathrin von Steinburg como Frau Klöker, Lehrerin
* Elena Uhlig como Tante Gertrud
* Birge Schade como Tante Lisbeth
* Eva Verena Müller como Tante Annemarie 
* Katharina Hintzen como Tante Veronika 
* Nicholas Bodeux como Onkel Kurt
* Martina Eitner como Frau Rädeker, Kundin
* Hape Kerkeling como el mesmo

## Notas
Un asunto privado

**Un asunto privado** pode referirse a:

****Un asunto privado***, filme hispano-arxentino de 1996;

****Un asunto privado***, serie de televisión de 2022.
Partisanos xudeus

miniatura|Membros do *Fareynikte Partizaner Organizatsye*, activo no gueto de Vilna.
Os **partisanos xudeus** foron loitadores en grupos militares irregulares que participaron no movemento de resistencia xudeu contra a Alemaña nazi e os seus colaboradores durante a segunda guerra mundial. Unha serie de grupos partisanos xudeus operaron en toda a Europa ocupada polos nazis, algúns formados por fuxidos dos guetos xudeus ou dos campos de concentración, mentres que outros, como os partisanos de Bielski, contábanse por centos e incluían mulleres e nenos. Eran máis numerosos en Europa Oriental, pero tamén existían grupos na Francia e Bélxica ocupadas, onde traballaron coa resistencia local. Moitos loitadores xudeus participaron noutros movementos partisanos noutros países ocupados. En total, os partisanos xudeus eran entre 20.000 e 30.000.

## Operacións 
Os partisanos participaron na guerra de guerrillas e na sabotaxe contra a ocupación nazi e liberaron prisioneiros. Só en Lituania, mataron a uns 3.000 soldados alemáns.  Ás veces tiñan contactos dentro dos guetos, campos, Judenrats e con outros grupos de resistencia, cos que compartían intelixencia militar.

En Europa do Leste, moitos xudeus uníronse ás filas dos partisanos soviéticos: ao longo da guerra, enfrontáronse ao antisemitismo e á discriminación dos soviéticos e algúns partisanos xudeus foron asasinados, pero co paso do tempo, moitos dos grupos de partisanos xudeus foron absorbidos pola estrutura de mando do movemento partisano soviético, moito maior. Os partisanos soviéticos chegaron ao oeste de Ucraína en 1943, e estaba formado por rusos, ucraínos, polacos e xudeus, e eran de menor tamaño que as unidades en Belarús, que eran máis axeitadas para a guerra partisana. Os datos do arquivo soviético publicados suxiren que os xudeus representaban o 5,2% dos partidarios de Ucraína.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*
Tempada 2023 do Campionato de Galicia de Rallymix

A **tempada 2023** foi a novena edición do Campionato de Galicia de Rallymix. Comezou o 6 de maio no Rallymix de Touro e rematou o 29 de outubro no Rallymix Concello de Barbadás. En cada proba publícanse dúas clasificacións xerais, clase A para kartcross e clase B para turismos.

## Calendario 
## Resultados 
### Clase A 
### Clase B 
miniatura|Manuel Osorio líder do campionato na categoría de turismos.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Sitio web da FGA
* CAMPIONATO DE GALICIA DE RALLYMIX "CLASE A" 
* CAMPIONATO DE GALICIA DE RALLYMIX "CLASE B"
Leptinotarsa

***Leptinotarsa*** é un xénero de escaravellos crisomélidos. A especie máis coñecida do xénero é o escaravello da pataca (*L. decemlineata*).

Varias especies do xénero producen leptinotarsina, unha toxina similar á diamfotoxina producida por especies do xénero de crisomelidos africanos *Diamphidia*. Algunhas especies de *Leptinotarsa* son parasitados por escaravellos carábidos do xénero *Lebia*.

miniatura|esquerda|Larva de *Leptinotarsa decemlineata*.

## Exemplos de especies 
**Leptinotarsa behrensi* Harold, 1877
**Leptinotarsa collinsi* Wilcox, 1972
**Leptinotarsa decemlineata* Say, 1824 (escaravello da pataca)
**Leptinotarsa defecta* Stål, 1859
**Leptinotarsa dellacasai* Daccordi & Zoia, 2017
**Leptinotarsa gilberti* Daccordi & Zoia, 2017
**Leptinotarsa haldemani* Rogers, 1856
**Leptinotarsa heydeni*
**Leptinotarsa juncta* (Germar, 1824)
**Leptinotarsa lineolata* Stål, 1863
**Leptinotarsa mariachia* Daccordi & Zoia, 2017
**Leptinotarsa peninsularis* Horn, 1894
**Leptinotarsa rubiginosa* Rogers, 1856
**Leptinotarsa texana*
**Leptinotarsa tlascalana* Stål, 1858
**Leptinotarsa tumamoca* Tower, 1918
**Leptinotarsa typographica*
**Leptinotarsa undecimlineata*

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* *Leptinotarsa* na Encyclopedia of Life. Consultado o 4 de xullo de 2013.
Chrysomelini

Os **Chrysomelini** son unha tribo de escaravellos da familia Chrysomelidae. Describíronse uns 150 xéneros desro desta tribo, agrupados de forma variada en subtribos, aínda que o número exacto e a definición destas subtribos continúa discutíndose.

## Xéneros seleccionados 
* *Cadiz* Andrews & Gilbert, 1992
* *Calligrapha* Chevrolat, 1836
* *Chrysolina* Motschulsky, 1860
* *Chrysomela* Linnaeus, 1758
* *Doryphora* Illiger, 1807
* *Entomoscelis* Chevrolat, 1836
* *Gastrophysa* Chevrolat, 1836
* *Gonioctena* Chevrolat, 1836
* *Labidomera* Chevrolat, 1836
* *Leptinotarsa* Chevrolat, 1836
* *Microtheca* Stål, 1860
* *Paropsisterna* Motschulsky, 1860
* *Phaedon* Latreille, 1829
* *Phratora* Chevrolat, 1836
* *Plagiodera* Chevrolat, 1836
* *Prasocuris* Latreille, 1802
* *Proseicela* Chevrolat, 1836
* *Trachymela* Weise, 1908
* *Zygogramma* Chevrolat, 1836

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Arnett, R. H. Jr., M. C. Thomas, P. E. Skelley and J. H. Frank. (eds.). (21 de xuño de 2002). *American Beetles, Volume II: Polyphaga: Scarabaeoidea through Curculionoidea*. CRC Press LLC, Boca Raton, Florida .
* Arnett, Ross H. (2000). *American Insects: A Handbook of the Insects of America North of Mexico*. CRC Press.
* Richard E. White. (1983). *Peterson Field Guides: Beetles*. Houghton Mifflin Company.

### Ligazóns externas 
* NCBI Taxonomy Browser, Chrysomelini
Solanum rostratum

***Solanum rostratum***  é unha especie de solanácea nativa dos Estados Unidos e norte e centro de México.

É unha planta anual, herbácea autocompatible e estepicursora. Cada planta chega a 1-1,5 m de altura, ten unha ou dúas follas pinnatífidas (ver imaxe da folla), e abundantes espiñas no talo e follas. Produce flores amarelas con corolas pentagonais de 2-3,5 cm de diámetro e simetría debilmente bilateral (ver imaxe da flor). Na súa área de distribución nativa *S. rostratum* é polinizada por abellas de gran tamaño e abesouros.

As flores de *S. rostratum* presentan heteranteria, é dicir levan dous conxuntos de anteras de tamaño desigual, frecuentemente de distinta coloración e diverxencia na súa función ecolóxica entre a polinización e a alimentación dos insectos. Os froitos son bagas encerradas nun cáliz espiñento. As sementes son liberadas cando as bagas secan e sofren dehiscencia (divídense en cachos) mentres aínda permanecen unidos á planta.

Esta especie foi un dos últimos intereses científicos do famoso biólogo Charles Darwin, que xusto unha semana antes da súa morte encargara o envío das súas sementes a un colega de América, para investigar a súa heteroanteria, un asunto no que estaba interesado.

*Solanum rostratum* é a planta hóspede ancestral do escaravello da pataca, *Leptinotarsa decemlineata*, pero esta praga adoptou despois a pataca, *Solanum tuberosum* como novo e máis suculento hóspede, un feito primeiro observado no leste de Nebraska en 1859. Despois espallouse cara ao leste seguindo os campos de patacas nas seguintes décadas e finalmente cruzou o Atlántico.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas
Sami Haapanen

**Sami Haapanen**, nado en Espoo o 16 de xaneiro de 1975 é un adestrador de hóckey sobre xeo finlandés, vinculado principalmente ao hóckey sobre xeo feminino, particularmente ao equipo do Kiekko-Espoo.

Haapanen comezou a súa carreira como adestrador xefe do KS Noux de Espoo na tempada 2002-03 da Naisten SM-sarja, equipo que tamén dirixiu na tempada seguinte xa na segunda categoría. Na tempada 2006-07 chegou ao banco das Espoo Blues como adestrador asistente, aínda que na tempada seguinte converteuse no adestrador xefe, co que se proclamou campión de liga.

En 2010, logo de revalidar o título na tempada 2008-09, levou o equipo de Espoo ás finais, mais caeu fronte o Ilves de Tampere. E logo de non conseguir ningunha medalla na tempada 2010-11, deixou o equipo. repetindo en 2019 e 2022.

## Notas
María José Viz Blanco

**María José Viz Blanco**, nada en Piloño (Vila de Cruces) o 2 de abril de 1963, é unha bibliotecaria e escritora galega.

## Traxectoria 
Licenciada en Filoloxía Hispánica pola Universidade de Santiago de Compostela, traballa como bibliotecaria. É autora de libros de literatura infantil, poesía e relato en lingua castelá,
## Obras 
* *A gaivota Sonia*. 2020.
* *A gaivota Sonia en Compostela*. Editorial Gunis, 2021.
* *Creaciones mínimas*. Ojos Verdes Ediciones, 2016.
* *Instantes hallados*. Ojos Verdes Ediciones, 2017.
* *La extraña desaparición de Carolina Santomé*. Letra R, 2021.
* *Los abrazos líquidos*. Ojos Verdes Ediciones, 2018.
* *Mar de chuvia seca*. Neopàtria Ed., 2019.
* *Reescribiendo a Sofía*. Letra R, 2023.
* *Los 242 días de Teresa Prieto*. Letra R, 2024.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* María José Viz Blanco
* María José Viz Blanco
Manuel Deza Castro

**Manuel Deza Castro**, nado en Rairo (Ourense) cara a 1877 e finado na mesma parroquia o 2 de outubro de 1941, foi un sindicalista e político galego.

## Traxectoria 
Militante da UGT e membro da Agrupación Socialista de Ourense. Foi elixido concelleiro polo distrito de poñente en 1931. Foi presidente do Comité de la Federación Agraria da Provincia de Ourense (1931). Participou como orador en mitins agrarios en Allariz e Vilamarín. Logo do golpe de Estado do 18 de xullo de 1936 abríronlle expediente de responsabilidades políticas. Finou en Rairo o 2 de outubro de 1941 con 65 anos.

## Vida persoal 
Casou con Marcelina Pérez Docabo.

## Notas
Francisco Javier Bobillo de la Peña

**Francisco Javier Ángel Bobillo de la Peña**, nado en Ourense o 10 de xullo de 1946 e finado en Lanzarote o 6 de xaneiro de 2017, foi un catedrático, político e escritor galego.

## Traxectoria 
De familia coñecida en Ourense, con 10 irmáns, trasladouse a Madrid en 1963, onde estudou Enxeñaría Civil na Universidade Politécnica de Madrid. Durante os últimos anos da ditadura e os primeiros anos da democracia, Bobillo desempeñou un papel importante pero discreto na transición española baixo a dirección de Enrique Tierno Galván dentro do Partido Socialista Popular. Foi detido no seu domicilio o 31 de outubro de 1968 e condenado polo Tribunal de Orde Pública o 13 de xuño de 1969 a 10 meses de prisión e unha multa de 15.000 pesetas por propaganda ilegal e desobediencia aos axentes da autoridade (por negarse a abrir a porta da súa casa e ter que chamar aos bombeiros para entrar). Foi defendido no xuízo polo seu mestre, Tierno Galván, quen recorreu a sentenza ante o Tribunal Supremo, con Antonio Truyol como testemuña. Amigo íntimo e colaborador de Tierno Galván desde os seus anos na clandestinidade, tamén exerceu como o seu secretario persoal durante o mandato do "vello profesor" como alcalde de Madrid.

Tras desencantarse e desvincularse formalmente da política, a súa carreira derivou cara ao mundo dos negocios e o mundo académico. Tras recibir unha bolsa Fulbright, estudou na Universidade de Columbia en Nova York co seu amigo Edward Malefakis e doutorouse en Economía na Universidade Complutense de Madrid, onde Tierno Galván foi o seu asesor.

No mundo académico e cultural, foi profesor e conferenciante na Facultade de Ciencias Políticas e Socioloxía da Universidade Complutense de Madrid. Tamén impartiu docencia en diversas universidades americanas como Stanford University, Middlebury College e Hamilton College. Tamén foi secretario xeral da Universidade Internacional Menéndez y Pelayo durante varios anos, cando se converteu nun importante centro da vida cultural española. En outubro de 1993, foi nomeado Director Xeral do Libro, Arquivos e Bibliotecas do Ministerio de Cultura polo goberno de Felipe González. No mundo empresarial, foi Director Xeral de Tecnos - Grupo Anaya, ata a súa adquisición en 1998 polo grupo francés Vivendi.

Morreu dun ataque cardíaco durante unha viaxe familiar a Lanzarote o 6 de xaneiro de 2017. O 8 de febreiro de 2017, a Biblioteca Nacional de España rendeulle unha sentida homenaxe, repasando a súa traxectoria na política, a cultura e as universidades españolas.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Homenaje de la BNE a Francisco Bobillo
José Fernández Pérez

**José Fernández Pérez**, coñecido como **Pepe da Botica**, nado en Ourense o 12 de xaneiro de 1895 e finado na mesma cidade o 11 de outubro de 1937, foi un sindicalista e político galego.

## Traxectoria 
Auxiliar de farmacia. Membro da Agrupación de Dependencia Mercantil e Bancaria da UGT que presidiu en 1935 e afiliado da Agrupación Socialista de Ourense da que foi presidente en 1935 e 1936. Foi elixido concelleiro de Ourense en 1931 e foi deputado provincial. Na folga xeral revolucionaria de 1934 pertenceu ao Comité Revolucionario de Ourense. Pertenceu á masonaría co nome simbólico "Augusto Bebel" formando parte das loxas Jovellanos nº 1 de Oviedo, Triángulo Adelante nº 7 e Constancia nº 7 de Ourense.

Co golpe de Estado do 18 de xullo de 1936 permaneceu oculto na casa da súa irmá ata que foi detido o 20 de febreiro de 1937. Foi xulgado en consello de guerra e condenado á pena de morte. Foi executado no Campo de Aragón o 11 de outubro de 1937 xunto con Severino Nóvoa Gutiérrez, Enrique Nanín Ansias, José González Tesouro e Gerardo Rodríguez Fernández.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
*
Leptinotarsa juncta

***Leptinotarsa juncta*** é un escaravello crisomélido que vive principalmente na zona media-atlántica e sur dos Estados Unidos, estendéndose ata Maine.

Os adultos emerxen do solo a finais da primavera ou principios do verán e empezan a aparearse e poden procrear dunha a tres xeracións nun só verán.

Aliméntase de plantas silvestres solanáceas, como *Solanum carolinense* e tamén doutras plantas como as *Physalis* spp., e *Solanum dulcamara*, pero non pode crecer nin reproducirse se se alimenta de *Solanum tuberosum* (pataca).

*L. juncta* pode confundirse doadamente na súa área de distribución co seu conxénere *Leptinotarsa decemlineata*, o escaravello da pataca, e por iso en Norteamérica lle chaman falso escaravello da pataca. Porén, aínda que o adulto de *L. juncta* ten bandas alternantes negras e brancas no dorso, igual que o escaravello da pataca, unha das bandas brancas do centro de cada élitro está ausente e é substituída por unha banda marrón clara. Os ovos son lixeiramente máis longos e pon menores cantidades e cos ovos agrupados. A larva de dorso xiboso é similar, pero con só unha ou dúas ringleiras de manchas escuras en cada lado. As dúas especies parece que son incapaces de hibridar. Só o escaravello da pataca é unha praga agrícola importante.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
*potato beetles, *Leptinotarsa* spp. no sitio web Faetured Creatures de UF / IFAS
Xosé Antón Cando Rancaño

**Xosé Antón Cando Rancaño**, nado no Candín (Baleira) o 20 de xaneiro de 1969, é un escritor galego.
thumb|
## Traxectoria 
Empezou a escribir moi novo. Realizou estudos de informática e de artes aplicadas. En 1999 fundou e edita o xornal ***A Muralla***, e no ano 2003 o seu homónimo ***Don Anuncio***.

## Obra en galego 
* *Sombras amargas e ondas de luz e ouro*.
* *MS-DOS e Windows 95 en galego*.
* *Ó son da terra*.
* *O Riterrite*.
* *Manoliño Cuadrado de Camporredondo*.
* *Receitas Labregas*.

### Obras colectivas 
* *Dous paporrubios pirlando*
* *Rôta dos boieiros: río Eo Valeira-Benavente*
* *Entre Nós e o Eo*

## Obra en castelán 
* *Un emigrante hecho a sí mismo*.
* *Nosotros vivimos con el cáncer*.
* *Las bragas de Yuli*.

## Notas
Xosé María Pin Millares

**Xosé María Pin Millares**, nado en Martín (Baleira) no século XX, foi crego, profesor e escritor galego.

## Traxectoria 
Estudou no Seminario diocesano de Lugo e, máis tarde, na Escola de Maxisterio de Ourense e licenciouse na UNED de Xeografía e Historia. Tamén colaborou na revista ***Dereito e Lingua***. É membro do padroado da Fundación Isla Couto.

Tamén foi secretario da Editorial SEPT. 

## Obras e colaboracións en galego 
### Libros 
* *A Igrexa Colexiata de Vigo* (1994). Vigo: Ediciones Cardeñoso. ISBN 978-84-8190-020-0

### Artigos de revista 
* *A fala das campás: A campá como medio de comunicación. Encrucillada: Revista galega de pensamento cristián.* &nbsp;ISSN 1131-6519, Vol. 27, Nº. 133, 2003, pp. 72-78
* *Biografía do xeneral da Ribeira, Pedro María Pin Fernández (1835-1905). Lucensia: miscelánea de cultura e investigación. &nbsp;*ISSN 1130-6831, Vol. 16, Nº. 32, 2006, pp. 159-164
* *Titulacións técnicas: Enxeñería industrial e de minas. Eduga: revista galega do ensino.* ISSN 1133-911X, Nº 7, 1995, pp. 109-112

### Outras colaboracións 
* *Xaime Isla, sineiro de fe e galeguidade*.
* *A Normalización Lingüística na Universidade: Estudo Sociolingüístico*.
* *Galego no ensino ou ensino en galego?*
* *O xeneral Escobar*.
* *Castelao é noso*. Revista da Casa de Galicia de Valladolid
## Notas
Lista de monarcas do Reino Armenio de Cilicia

dereita|miniatura|250x250px|O reino armenio de Cilicia e as áreas próximas de 1199  1375. 
Este artigo refírese á **Lista de monarcas do Reino Armenio de Cilicia.** Este foi un estado formado na Idade Media por armenios que, despois da conquista de Armenia polos selxúcidas, emigraron en masa á rexión de Edesa, Antitauro e Cilicia. Nesta zona, os armenios ocuparon o poder rexeitando aos bizantinos e crearon un principado que, de novo, foi  recuperado polos bizantinos. 

Posteriormente, volveu ser independente, coa dinastía Rubénida, unha póla da dinastía bagratuni ou dinastía Bagrátida, que durante moito tempo controlou os tronos de Armenia e Xeorxia. Estes gobernantes rubénidas que, eran inicialmente príncipes rexionais, grazas aos seus estreitos lazos co mundo occidental despois da Primeira cruzada, conseguiron que o principado fose recoñecido como reino (Reino Armenio de Cilicia) en 1198, polo Sacro Imperio Romano Xermánico, e que León II, príncipe de Cilicia se convertese en rei coa denominación de León I, rei de Cilicia. Os reis deste novo reino levaban o título de "rei de Armenia", malia que este reino era territorialmente diferente dos anteriores reinos de Armenia.  

En 1252, a dinastía rubénida rematou, trala morte da súa derradeira representante, Isabel de Armenia. Dende ese ano, gobernou o seu marido Hetum I, dando principio á dinastía hethúmida, que perdurou até 1341, ano no que morreu León IV. Daquela,  foi elixido para sucedelo o seu curmán, Constantino II, que foi o primeiro rei da dinastía Lusignan. Durante os primeiros anos do reinado de León V, o reino foi conquistado polos mamelucos e, en diante, os titulares dos dereitos convertéronse en meros aspirantes ao trono. 

No 1485, Carlota de Chipre cedeu os dereitos ao trono á Casa de Savoia e, o título quedou en desuso até despois de 1861.

## Señores e príncipes 
### Dinastía Rubénida 
#### Señores de Partzerpert 
#### Príncipes das montañas 
Para remarca-la súa independencia do Imperio bizantino, así como o control da parte montañosa de Cilicia, Thoros I tomou o título de Príncipe das Montañas (*princeps de montibus*).

## Reis e raíñas 
### Dinastía Rubénida 
### Dinastía Hetumida 
### Dinastía Lusignan 
## Aspirantes 
### Potenciais aspirantes hoxe 
O título pasou á rama Lusignan en Constantinopla e finalmente Rusia. O título foi disputado pola Casa de Savoia e a Casa de Brienne a través de Hugo, conde de Brienne e Xoán de Brienne.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
* 
* 
* 
* 
*
Enrique Nanín Ansias

**Enrique Nanín Ansias**, nado en Ourense cara a 1907 e finado na mesma cidade o 11 de outubro de 1937, foi un funcionario e político galego.

## Traxectoria 
Vixiante de arbitrios de Ourense. Foi detido en maio de 1933 con Manuel Guede Franco por suposto atentado frustrado contra o Goberno civil de Ourense. Na folga xeral revolucionaria de 1934 foi detido. Xulgado por ameazas a axentes da autoridade foi condenado a tres meses de arresto maior e suspensión do cargo en decembro. Foi secretario do Socorro Vermello de Ourense en xullo de 1936. Co golpe de Estado do 18 de xullo de 1936 fuxiu e agochouse. Foi detido no número 31 da rúa Raíña Victoria na madrugada do 27 de marzo de 1937 xunto con Ramón González Calviño e os seus fillos, os irmáns Ángel e Julio González Cudeiro. A filla de Ramón, Josefina González Cudeiro, tamén foi encarcerada. Enrique, Ángel e Julio González Cudeiro foron xulgados en consello de guerra o 29 de xullo de 1937, e condenado á pena de morte. Foi executado no Campo de Aragón o 11 de outubro de 1937 xunto con José Fernández Pérez, Severino Nóvoa Gutiérrez, José González Tesouro e Gerardo Rodríguez Fernández.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
*
JPMorgan Chase

A **JPMorgan Chase & Co.**, un holding constituído baixo a lei de Delaware en 1678 e con sede en Nova York, é a principal institución de servizos financeiros do mundo e a terceira maior empresa do mundo. Ten 3,7 billóns de dólares en activos, resultado das marxes de beneficio obtidas dos investimentos dos accionistas. Actualmente, a empresa opera en máis de 100 países. Financia o torneo de tenis US Open .

Segundo o documental canadense *The Corporation* (2003), de Mark Achbar e Jennifer Abbott, baseado no libro homónimo de Joel Bakan, JPMorgan Chase & Co. participou nun intento de derrocar ao presidente Franklin D. Roosevelt (*Business Plot*).  

En 2009, JP Morgan rexistrou perdas multimillonarias en operacións de crédito sen éxito, como consecuencia de erros flagrantes, segundo as palabras do seu antigo director executivo, Jamie Dimon. Os operadores poden tentar ocultar o alcance do incumprimento, segundo a información do propio banco. JPMorgan xa é o obxectivo da investigación de varias institucións, desde o FBI até a Autoridade de Servizos Financeiros no Reino Unido (Financial Services Authority). Coa revelación de que os operadores poden mentir deliberadamente sobre as súas posicións, as investigacións sobre o banco tenden a intensificarse.

JPMorgan foi un dos inventores dos derivados ou derivativos de crédito, e o seu banco de investimento é un dos maiores distribuidores deste produto nos mercados de Nova York.

En 2022, JP Morgan foi considerado o sexto banco máis rendible do mundo, con 3,743 billóns de dólares en activos e un ROE do 16,9%. 

En 2022, o banco ocupaba a vixésimo cuarta posición na clasificación que agrupa ás 500 empresas máis grandes dos Estados Unidos, de Fortune.

## Críticas e polémicas 
''"En 2005, JP Morgan Chase, agora o banco máis grande dos EE. UU., admitiu que dúas das súas filiais - Citizen's Bank e Canal Bank en Louisiana - aceptaron persoas escravas como garantía para préstamos. Se os propietarios das plantacións incumpriron os préstamos, os bancos tomarían posesión destes escravos.''"

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* J. P. Morgan
* JP Morgan & Co.
* JP Morgan Infrastructure