Dídima

[miniatura|Situación de Dídima na desembocadura do [Río Menderes|Menderes.]]
**Dídima**, tamén chamada Bránquidas, é unha antiga cidade de Asia Menor, famosa polo seu santuario oracular de Apolo. Os seus restos están situados preto da moderna Didim (en Anatolia, Turquía).

O templo do período helenístico de Apolo ten un tamaño de (118 m x 60 m) que non se pode comparar, en Xonia máis que co Hereo de Samos e co templo de Artemisa de Efeso. Está entre os edificios antigos mellor conservados da Antigüidade.

## Santuarios e oráculos 
[miniatura|[columna (arquitectura)|Columnas Xónicas unido por unha sección do arquitrabe.]]
O asentamento de Dídima está intimamente ligado ao de Mileto, situado a unha distancia duns 15&nbsp;km ao norte. O acceso ordinario era por mar, no século VI a.C., un "camiño sagrado" usado polos peregrinos e as procesións conectaba o porto de Mileto co santuario de Apolo.

Os autores gregos e romanos referíronse a Dídima, referíndose a que tiña dous templos xemelgos ou dous templos dos xemelgos, Apolo e Artemisa.

Por outra banda, Wilamowitz suxire unha conexión entre Cibeles Dindimenia e "Cibeles do Monte Dídimo".

## Orixe e significado do nome «Dídima» 
A orixe do nome é controvertida, a pesar da súa aparente claridade. Os gregos só poderían asocialo cos xemelgos (en grego: Δίδυμοι, Didymoi) Apolo e Artemisa, pero non é imposible que o nome se remonte a unha forma máis ou menos semellante ao período cario anterior. Ademais de Dídima, o lugar tamén foi designado na antigüidade co topónimo alternativo de *Bránquidas*.

## Historia 
A primeira fonte que alude ao templo e o oráculo de Dídima parece ser o *Himno Homérico* a Apolo (III, 180), onde, con todo, Mileto é citado como un dos lugares onde imperaba Apolo.

Herodoto (I, 146; I, 157) e Pausanias (VII, 2.6) indican que os xónicos chegaron a Dídima durante o primeiro milenio a.C. e asimilaron un culto e un santuario existentes, algo que a arqueoloxía non foi capaz de confirmar. Conta a lenda que neste lugar do oráculo, Leto concibiu de Zeus ao seu fillo Apolo. Máis tarde, Apolo namorouse dun pastor local chamado Branco e daríalle o don da clarividencia. É deste antepasado pastor que os bránquidas recibiron o seu nome, un clan de sacerdotes de Apolo Didimeo e de doantes que exerceron a autoridade sobre o santuario desde as Guerras Médicas ata a época helenística. Posteriormente, os sacerdotes escollíanse entre as familias con máis alto rango de Mileto.

O oráculo foi moi famoso no século VII a.C. en todo o mundo grego e máis alá. Heródoto relata ofrendas valiosas que procedían de faraón Necao II e Croesus, rei de Lidia. Tamén informa que despois do fracaso da revolta xónica e da caída de Mileto no 494 a.C., o rei persa Darío I saqueou e queimou o templo e o oráculo de Dídima. Estrabón e Pausanias informáronnos de que Xerxes I destruíu o santuario de Dídima despois da súa derrota na Platea no 479 a.C. Os Bránquidas entregarían ao rei persa os tesouros do templo e fuxiron con el. As escavacións arqueolóxicas non atoparon rastro de lume nestas dúas datas.

O oráculo de Dídima foi o máis recoñecido do período helenístico. Durante o último terzo do século IV a.C, o santuario quedou baixo o control directo da cidade de Mileto, que iniciou a reconstrución do templo de Apolo, e enviaba funcionarios cada ano como sacerdotes e servos do oráculo. A estatua de bronce de Apolo, que lle fora entregada polos bránquidas a Xerxes, foi restaurada ao templo por Seleuco.

En época romana, Traxano reparou a vía Sacra e a zona do santuario, mentres que o emperador Adriano construíu alí o mesmo oráculo. O culto rematou no século IV e Dídima converteuse nunha diocese. O santuario foi danado polos terremotos dos séculos VII e XV, este último provocou o abandono da colonia, que volveu ser habitada no século XVIII. Desde entón, o santuario converteuse nun sitio de estudos arqueolóxicos, por equipos franceses, ingleses e alemáns. Consérvanse varias partes do templo no Museo do Louvre, no Museo Británico e no Museo de Pérgamo en Berlín.

## Restos arqueolóxicos 
### Templo de Apolo 
O templo helenístico tiña dous antepasados ​​no período arcaico: un ao redor do 700 a.C. e o segundo no século VI a.C., xa rodeado por pórticos apoiados en columnas. Había unha estatua de Apolo feita por Canaco de Sición. O templo arcaico é pouco coñecido, xa que está enterrado baixo o edificio helenístico. Aínda quedan algúns restos visibles no patio.

A construción do gran templo helenístico que se pode ver hoxe debeu comezar arredor do 330 a.C., despois da visita de Alexandre o Grande no 334 a.C. e a incorporación do santuario á cidade de Mileto. Os planos foron executados polos arquitectos Daphnis de Mileto e Peonio de Éfeso, este último un dos arquitectos máis famosos da súa época.

ficheiro:Hypaethraltempel.png|Reconstrución do templo de Apolo.
Ficheiro:Tempel des Apollo Didymaeos in Milet.png|Planta do templo.

#### Exterior 
miniatura|Ruíñas do templo de Apolo.

O templo, flanqueado por dous pórticos hipóstilos, ten 10 x 21 columnas exteriores e 8 x 19 columnas interiores. O estilóbata (sub-soto do templo) é de 51 m x 109 m. Había un total de 120 enormes columnas xónicas, cunha altura de 19,70 m. O arquitrabe estaba completamente decorado con motivos tallados de plantas, leóns e cabezas de gorgonas, unha delas aínda visible no chan preto da entrada. Deseñada para aterrorizar aos inimigos de Apolo, esta máscara de Gorgona está deseñada para ser vista desde unha gran distancia e permitir un xogo de luces e sombras. Así, esta máscara ten unha consideración estética, que gradualmente substituirá a función de simple protección, e que se atopará de novo nas máscaras do Renacemento italiano.

A galería periférica está sobre un pedestal ou sub-base con sete chanzos. A súa entrada está situada ao leste e accédese a través dunha escaleira de 14 pasos. Desde alí chégase, despois de pasar pola galería, ao *prodomos* dodecástilo (de 4 x 3 columnas). No canto dunha porta de cella, aquí hai un portal de máis de 14 metros de alto cun limiar duns 1,5 metros de alto, polo que era infranqueable. No interior do templo, xunto ao portal, ábrense dous túneles abovedados, que son o único acceso ao patio interior.

#### Interior 
Dentro do templo hai un patio, chamado polas inscricións o ádyton. Na parte occidental do patio atópanse os cimentos dun edificio de 14,23 m × 8,24 m, que servía de protección para unha fonte de auga doce. A importancia desta fonte é grande porque o santuario está situado nunha meseta de pedra calcaria de augas duras. Na parte leste do patio, entre as dúas galerías do túnel, unha escaleira de 24 pasos leva a un muro con tres portas (Trithyron). Este muro ten dúas pilastras corintias e forman unha fachada arquitectónica no patio. Detrás diso hai unha habitación con dúas escaleiras opostas, así como o 'Gran Portal'. De novo, os limiares de 50&nbsp;cm son bastante baixos e non se poderían cruzar sen asistencia. Os edificios con escaleiras chamábanse *labirinto*. Toda esta construción foi claramente deseñada para o culto. Sobre a utilidade e función destes elementos arquitectónicos, só se poden facer supostos.

#### Un santuario hipetro 
miniatura|Cabeza de Medusa.

A pesar de seis séculos de traballos, o templo nunca rematouse. Estrabón  di que o templo, debido ao seu tamaño, non estaba cuberto polo que é un santuario hípetro. De feito, as zonas das cúpulas e as galerías exteriores nunca tiveron tellado e compróbase que a última disposición dos muros nunca se realizou. En 1979, L. Haselsberger descubriu debuxos de construción consistentes en planos para a localización de columnas, estruturas e outros elementos arquitectónicos. Nas paredes están gravados grandes debuxos feitos con regra e compás sobre superficies de ata 25 metros, con precisión milímetrica.

Dídima foi, con Delfos, Dodona e Claros, un dos máis importantes oráculos gregos. O ritual completo das profecías é descoñecido, pero o que é certo é que, na súa forma final, os sacerdotes formulábano en verso.

O santuario prosperou ata finais do século I ao II.

### Estadio 
Ao sueste do templo atópase o estadio, no que se organizaban competicións, arredor do 200 a.C. Os pasos do estilabata, ao sueste do templo, servían de asento para os espectadores.

### Teatro 
En 2010, atopáronse restos arqueolóxicos pertencentes a un antigo teatro.

### Posible templo de Artemisa 
As escavacións do equipo alemán de arqueólogos dirixidos por Helga Bumke investigan dende 2012 os restos dos cimentos dun santuario helenístico que podería estar o dedicado a Artemisa. 
&nbsp;

## Notas
## Véxase tamén
### Bibliografía 
*Jan Breder, Helga Bumke: *Die Kulte von Didyma im Licht neu entdeckter Bauten* In: *Antike Welt.* 2016/2, p.&nbsp;52–60.
*Helga Bumke, Jan Breder, Ivonne Kaiser, Bettina Reichardt, Ulf Weber: Didyma. Bericht über die Arbeiten der Jahre 2010-2013. In: Archäologischer Anzeiger. 2015/1, p.&nbsp;109–172.
*Helga Bumke: Aktuelle Forschungen in Didyma. In: Anatolien - Brücke der Kulturen. 2015, p.&nbsp;325–343.
*Joseph Fontenrose, 1988. ''Didyma. Apollo's Oracle, Cult and Companions,* (Berkeley). Catalogue of Didyman inquiries and responses, translated.
*Andreas E. Furtwängler, Didyma: Ein Überblick über die jüngeren Forschungen. In: Colloquium Anatolicum 8, 2009, p.&nbsp;1-21.
*Robin Lane Fox, *Pagans and Christians* 1986: Chapter 5.
*Glenn Maffia, 2018. *Faint Whispers from the Oracle*.
*H. W. Parke, 1985. *The Oracles of Apollo in Asia Minor*.
*Emmanuel Pontremoli, Bernard Haussoullier, 1904. *Didymes. Fouilles de 1895 et 1896*.
*Stefan Pülz, 1989. *Untersuchungen zur kaiserzeitlichen Bauornamentik von Didyma*, Mitteilungen des Deutschen Archäologischen Instituts, Abteilung Istanbul Beiheft 35. 
*Alfred Rehm, 1958. *Die Inschriften, Didyma 2*.
*Klaus Tuchelt, 1973. *Vorarbeiten zu einer Topographie von Didyma*, Mitteilungen des Deutschen Archäologischen Instituts, Abteilung Istanbul Beiheft 9. 
*Klaus Tuchelt, 1991. *Branchidai-Didyma*.
*Walter Voigtländer, 1975. *Der jüngste Apollontempel von Didyma. Geschichte seines Baudekors*, Mitteilungen des Deutschen Archäologischen Instituts, Abteilung Istanbul Beiheft 14.
*Ulf Weber: *Der Altar des Apollon von Didyma.* In: *Mitteilungen des Deutschen Archäologischen Instituts, Abteilung Istanbul.* vol. 65, 2015, p.&nbsp;5–61.
*Ulf Weber, 2020. *Das Apollonheiligtum von Didyma - Dargestellt an seiner Forschungsgeschichte von der Renaissance bis zur Gegenwart*.
*Theodor Wiegand, Hubert Knackfuß, 1941. *Die Baubeschreibung, Didyma 1'' (The prime archaeological report).