Codeso

O **codeso común** (***Adenocarpus complicatus***), é unha especie da familia das fabáceas, semellante á xesta. Tamén recibe os nomes comúns de **cítiso** e **piorno**.

## Descrición 
Arbusto de até 2 m, aínda que xeralmente é de menor tamaño. Pólas estriadas en sentido lonxitudinal. Follas trifoliadas e pecioladas; cada folliña lanceolada ou oblanceoalada, cubertas dun veludo polo envés e lampiñas ou lago vilosas pola face. Flores en acios terminais alongados, máis estreitos canto máis preto do ápice; cáliz bilabiado cuberto de pelos (en ocasións glandulares) co labio superior máis curto ca o inferior e dividido profundamente en dous lóbulos triangulares; corola con forma de bolboreta de cor amarela ou amarela-alaranxada, de 9–15&nbsp;mm de lonxitude. Froito en legume densamente cuberto de tubérculos glandulares, de 15–45 mm de longo por 5–6 mm de largura. Florea na primavera e no verán.

## Distribución e hábitat 
Medra na rexión mediterránea e suroeste de Europa (chegando até o centro de Francia). Na Península Ibérica esténdese por todas as comarcas con terreos silíceos, dende o País Vasco a Galiza polo norte, e por toda a metade occidental, penetrando até o centro. Medra en matogueiras, uceiras e bosque aclarados dos pisos inferior e montano (desde o nivel do mar até uns 1.500 m de altitude), fundamentalmente en terreos silíceos (granitos, gneis etc), ás veces en solos areentos. Tamén aparece na illa de Madeira; no norte de África aparece nas montañas do norte de Marrocos (Rif e Atlas Medio central e setentrional) e nas de Kabylia en Alxeria (Montes de Akfadou, Jebel Tamesguida e Jebel Babor).

## Diversidade 
É unha especie extraordinariamente polimorfa, que comprende varias razas ou subespecies que na Península Ibérica non amosan unha distribución claramente diferenciada.
* A. *complicatus* L. J.Gay subsp. *complicatus* ten as franzas, o cáliz e o eixo da inflorescencia provistos de pelos curtos e pouco mestos. Medra principalmente na metade norte da Península Ibérica en zonas de clima máis ou menos continental.
* A. *complicatus* subsp. *aureus* (Cav.) C.Vicioso no que as franzas e o cáliz están densamente cubertos de pelos longos. Medra de preferencia en terreos areentos do centro e centro-oeste de España: Estremadura, Castela e León e Castela-A Mancha. Plantas semellantes aparecen no centro e centro-norte de Portugal (Estremadura, Beira Alta).
* A. *complicatus* subsp. *parvifolius* (DC.) García Adá & al. que ten o cáliz cuberto de glándulas estipitadas, e ás veces leva algúns pelos longos non glandulíferos; esténdese de preferencia polo norte de España desde Áraba a Galiza, noroeste de Portugal e penetra até o centro da Península onde é máis raro.

;Etimoloxía:
***Adenocarpus***: nome xenérico que procede do grego *aden*, que significa "glándula" e *karpos*, que significa "froito", facendo referencia a unha característica dos legumes destas plantas.

***complicatus***: epíteto latino que significa "dobrado sobre si mesmo".
;Variedades:
* *Adenocarpus complicatus subsp. anisochilus* (Boiss.) Franco	
* *Adenocarpus complicatus subsp. aureus* (Cav.) C.Vicioso	
* *Adenocarpus complicatus subsp. cebennensis* (Delile) Breistroffer	
* *Adenocarpus complicatus subsp. commutatus* (Guss.) Cout.	
* *Adenocarpus complicatus subsp. complicatus* (L.) Gay	
* *Adenocarpus complicatus subsp. graecus* (Griseb.) Rivas Mart. & Belmonte
;Sinonimia:
* *Adenocarpus divaricatus var. divaricatus* Sweet	
* *Adenocarpus intermedius subsp. complicatus* (L.) C.Vicioso	
* *Adenocarpus parvifolius* DC.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Zuloaga, F. O., O. N. Morrone, M. J. Belgrano, C. Marticorena & E. Marchesi. (eds.) 2008. Monogr. Syst. Bot. Missouri Bot. Gard. 107: 3 Vols., 3348 p.
### Outros artigos 
* Fabáceas
* Codeso branco (*Cytisus multiflorus*).

### Ligazóns externas 
* Herbarium (Imaxes da planta)