Oriente Medio

Coñécese como **Oriente Medio** (en árabe: **الشرق الأوسط**) unha rexión do suroeste de Asia que vai dende Siria ata a fronteira irano-afgá, pasando pola península de Arabia.

Historicamente foi o nome con que os primeiros xeográfos europeos modernos designaron os territorios situados na beira leste do mar Mediterráneo. Coincidía aproximadamente coas fronteiras occidentais do Imperio Otomán, e por este motivo ás veces incluía a península dos Balcáns. A comezos do século XX, faciase un uso máis restrinxido desta denominación, comprendendo os actuais estados de Turquía, Siria, o Líbano, Israel, Palestina e Exipto. Pero a evolución política posterior á segunda guerra mundial fixo que na actualidade abrangue tamén outros estados de maioría musulmá, desde o Magreb até Iraq e o Sudán, así como Irán e mesmo Afganistán e Paquistán. Con todo, os estados incluídos varían segundo o contexto de referencia, o punto de vista utilizado etc.

O nome de **Oriente Medio** utilízase por medio da expresión inglesa *Middle East*, que se refire a unha división do Oriente anticuada, pero que trala caída do imperio Otomán se fixo máis usada en inglés e traducida a numerosas linguas. O uso da expresión **Oriente Medio** recibiu críticas polo seu eurocentrismo implícito Algúns medios de comunicación contemporáneos utilizan esta expresión tanto para os países europeos como non europeos, o que contrasta coa designación similar, **Mashreq**, que se utiliza especialmente en contextos de lingua árabe.

Por diversos motivos esta é unha das zonas con máis conflitos xeopolíticos do mundo. Moitos autores destacan que o factor causante da conflictividade foi a repartición das posesións otomás despois da primeira guerra mundial, cando se predeterminou o trazado das fronteiras e o nacemento do estado de Israel. Outro factor é a cantidade de recursos naturais, como o petróleo. Durante o século XX Oriente Medio viviu varios conflitos de relevancia: catro guerras árabe-israelís, a guerra entre Iraq e Irán, a guerra do Golfo nas súas diferentes etapas, a guerra civil do Líbano, e a revolución islámica de Khomeini en Irán, con importantes repercusións para todo o mundo musulmán. A relixión islámica é na actualidade maioritaria na rexión.

## Etimoloxía e historia do termo 
[350px|miniatura|O Oriente Medio tradicional e o [Gran Oriente Medio concibido pola Administración Bush.]]
miniatura|Mapa do Oriente Medio.
miniatura|Mapa físico da zona.
O termo «Oriente Medio» tería orixe británica, xa que é unha tradución literal do inglés *"Middle East",* orixinándose nos anos 1850 probablemente relacionado coa *British India Office*. Considérase que é un termo eurocéntrico xa que define unha rexión en virtude da súa situación con relación a Europa: a unha distancia mediana e en dirección a Oriente (entre o próximo e o afastado Oriente).

O termo fíxose amplamente coñecido cando o estratego naval estadounidense Alfred Thayer Mahan o usou en 1902 para identificar a rexión entre Arabia e a India británica. Por esa época, o Imperio británico e o Imperio ruso disputábanse a influencia en Asia Central, rivalidade que se coñeceu como o Gran Xogo. Mahan deuse conta non só da importancia estratéxica da rexión, senón tamén a do seu núcleo, o golfo Pérsico.

Manhan etiquetou a área ao redor do golfo Pérsico como «Oriente Medio» e afirmou que, despois da canal de Suez, era o territorio máis importante para que Gran Bretaña puidese controlar o avance ruso cara á India.

Usou o termo no seu artigo "The Persian Gulf and International Relations" («O golfo Pérsico e as relacións internacionais»), publicado en setembro de 1902 no diario británico *National Review*.

O artigo foi reimpreso en *The Times* e foi seguido en outubro por unha serie de vinte artigos titulados *"The Middle Eastern Question"*, escritos por sir Ignatius Valentine Chirol. Neles, Chirol expandío a definición de «Oriente Medio» para incluír «*aquelas rexións de Asia que se estenden ata os límites da India ou se aproximan a ela*». Cara ao final da serie, en 1903, *The Times* eliminou as comillas ao usar o termo.

Nos anos 1930, os británicos estableceron como parte do seu exército o "Comando do Oriente Medio" con base no Cairo.

Ata a segunda guerra mundial, era frecuente chamar Oriente Próximo á costa leste do mar Mediterráneo mentres que o "Extremo Oriente" centrábase na China, a India e o Xapón. En 1946 fúndase en Washington, D.C. o "Instituto do Oriente Medio" como un centro cultural para asuntos árabes, turcos, hebreos, persas, afgáns e paquistanís, entre outros, gañando difusión internacional o termo "Oriente Medio".

Oriente Próximo definiuse entón como a zona comprendida entre Mesopotamia e Birmania, é dicir, a área comprendida entre o Oriente Próximo e o Extremo Oriente. A finais da década de 1930, os británicos crearon o Mando de Oriente Medio, con sede no Cairo, para as súas forzas militares na rexión. A partir de entón, o termo «Oriente Próximo» estendeuse por Europa e Estados Unidos. Tras a II guerra mundial, por exemplo, fundouse o Instituto de Oriente Próximo en Washington, D.C. en 1946.

Aínda que apenas se utilizaron termos non eurocéntricos como "suroeste de Asia" ou "Suasia", a clasificación do país africano Exipto entre os que se contan en Oriente Medio pon en dúbida a utilidade de utilizar devanditos termos.

### Crítica e ambigüidade no uso 
miniatura|upright|Filme estadounidense de 1957 sobre Oriente Medio.
O termo Oriente Medio foi criticado polo seu eurocentrismo, polo que termos como Asia Occidental (ou suroccidental) forón gañando aceptación en moitos traballos académicos e noutras áreas.

Algunhas disciplinas académicas como a arqueoloxía e a historia antiga continúan usando o termo Oriente Próximo (ver Antigo Oriente Próximo) pero na maioría de temas imponse largamente o termo Oriente Medio. Cando termina a primeira guerra mundial e cae o Imperio Otomán (o cal estaba comunmente identificado co termo Próximo Oriente), emerxe un novo mundo islámico e comezan a usarse ambos termos indistintamente e aparece a ambigüidade entre eles.

En 1957, o goberno estadounidense fai uso oficial do termo *Middle East* estendéndoo tan lonxe como Paquistán por unha banda e Libia e ata Etiopía polo outro, con todo en 1958, o departamento de Estado redefine a rexión equiparándoa ao suroeste de Asia máis Exipto e recoñecendo que os termos *Near East* e *Middle East* son intercambiables.

En alemán *Naher Osten* (Próximo Oriente) está gañando máis aceptación que *Mittlerer Osten*; igualmente en linguas eslavas como o ruso onde Ближний Восток (*Blizhniy Vostok*) ten máis aceptación que Средний Восток. Noutros idiomas a ambigüidade do galego Oriente Medio/Oriente Próximo repítese en francés: *Moyen-Orient / Proche-Orient*, italiano: *Medio Oriente / Vicino Oriente*, árabe: الشرق الأوسط *Ash-sharq-l-awsat* / شرق أدنى, turco: *Orta Doğu / Yakın Doğu*, persa: خاورمیانه *Khāvarmiyāneh* / خاور نزدیک, hebreo: המזרח התיכון *Mizraj-Ha-Tijon* / המזרח הקרוב e ao final é constatable ver que en realidade cada idioma ten unha forma para ambas acepcións.

## Xeografía 
miniatura|Composición de Oriente Medio
Debido a diferenzas de criterio á hora de definir a área xeográfica que comprende, esta sería a máxima interpretación de Oriente Medio:

* Estados ao sur do Cáucaso
** Armenia, Azerbaidján
* Próximo Oriente (Mar Mediterráneo):
** Anatolia (Turquía)
** Chipre
** Siria, Líbano, Xordania
** Israel, Palestina (Franxa de Gaza e Cisxordania)
** Sinaí (Exipto)
* Costa do Mar Vermello
** Eritrea, Djibuti
** Arabia Saudita, Iemen
* Estados do Golfo Pérsico
** Omán, Emiratos Árabes Unidos, Bahréin, Qatar, Kuwait
** Iraq, Irán
### Relevo 
[miniatura|esquerda|O [monte Ararat]]
[miniatura|Dasht-e Kavir o gran deserto de sal do [Irán]]
O Oriente Medio ten principalmente áreas de relevo baixo, aínda que algunhas zonas de Turquía, Irán e o Iemen son moi montañosas. O Anatolia atópase entre dúas cadeas montañosas: Pontus e Taurus. O monte Ararat, en Turquía, ten unha altura de 5.165&nbsp;metros, e o máis alto na rexión, o monte Damavand, nas montañas Elburz de Irán, ten unha altura de 5.610&nbsp;metros. Os montes Zagros atópanse en Irán, na área da súa fronteira con Iraq. En varias rexións do Iemen as elevacións exceden os 3.700&nbsp;metros, e as terras elevadas esténdense ao longo do Mar Vermello cara ao Líbano. O centro de Irán divídese en dúas concas con lagos de sal ocasionais: o norte Dasht-e Kavir (Gran deserto de sal), e ao sur Dasht-e Lut.

Ademais, hai unha falla xeolóxica ao longo do Mar Vermello, con zonas rift que crean depresións estruturais con áreas por baixo do nivel do mar. O mar Morto, situado na fronteira entre a Cisxordania, Israel e Xordania, esta 418&nbsp;metros por baixo do nivel do mar, o que o converte no punto máis baixo da superficie terrestre.

## Historia 
[miniatura|upright|Algúns [henges en Göbekli Tepe erixíronse xa no 9600 a. C., máis de sete milenios antes que os de Stonehenge, Inglaterra. O xacemento da estrutura relixiosa máis antiga coñecida creada polo ser humano.]]
[alt=Todas as pirámides de Gizah|miniatura|upright|[Pirámides de Gizeh|Complexo piramidal de Gizeh en Exipto. Construído durante a cuarta dinastía do Imperio antigo do antigo Exipto, entre c.2600 e c. 2500 a. C.]]
Coñecemos a historia desta rexión sobre todo polos escritos do Antigo Testamento e dos historiadores gregos, e polas escavacións arqueoloxía que se levan facaendo desde o século XIX. 

Oriente Medio atópase na confluencia de África e Eurasia e do océano Índico e o mar Mediterráneo (véxase tamén: Indo-Mediterráneo), esta zona é centro de asuntos de importancia mundial nos ámbitos estratéxico, económico, político, cultural e relixioso. É o berce e o centro espiritual de relixións como o cristianismo, o islam, o xudaísmo, o maniqueísmo, o iezidismo, o drusismo, iarsanismo e mandeísmo, e en Irán, o mitraísmo, o zoroastrismo, o maniqueísmo e a fe Bahá'í. Ao longo da súa historia, Oriente Medio foi un importante centro dos asuntos mundiais, unha zona estratéxica, económica, política, cultural e relixiosa moi sensible. A rexión é unha das zonas onde se descubriu de forma independente a agricultura, e desde Oriente Medio estendeuse, durante o Neolítico, a diferentes rexións do mundo, como Europa, o val do Indo e África Oriental.
[miniatura|upright|O [Monte do Templo de Xerusalén]]
[miniatura|upright| O Oriente Medio tradicional e o Gran Oriente Medio concibido pola administración [George W. Bush|Bush.]]
Antes da formación de civilizacións, desenvolvéronse culturas avanzadas en todo Oriente Medio durante a Idade de Pedra. A procura de terras agrícolas por parte dos agricultores e de terras de pastoreo por parte dos pastores provocou diferentes migracións dentro da rexión e configurou a súa composición étnica e demográfica.

O Oriente Medio é amplamente coñecido como a berce da civilización. As primeiras civilizacións do mundo, Mesopotamia (Sumeria, Akkad, Asiria e Babilonia), antigo Exipto e Kish no Levante, todas orixináronse no Crecente Fértil e as rexións do val do Nilo . A estas seguíronlles as civilizacións hitita, grega, hurrita e urartiana da Asia Menor; as civilizacións Elam, Persia e Medios en Irán, así como as civilizacións do Levante (como Ebla, Mari, Nagar, Ugarit, Canaán, Aramea, Mitanni, Fenicia e Israel) e a Península Arábiga (Magan, Saba, Ubar). O Próximo Oriente unificouse en gran medida primeiro baixo o Imperio neoasirio, logo baixo o Imperio Aqueménida, seguido máis tarde polo Imperio macedonio e, despois deste, en certa medida polos imperios iranianos (concretamente, os partos e Imperio Sasánida), o Imperio Romano e o Imperio Bizantino. A rexión serviu como centro intelectual e económico do Imperio romano e desempeñou un papel excepcionalmente importante debido á súa periferia no Imperio Sasánida. Por iso, os romanos estacionaron até cinco ou seis das súas lexións na rexión co único propósito de defendela das incursións e invasións sasánidas e beduínas.

Ao longo da historia, os países desta parte do mundo a miúdo experimentaron os mesmos cambios. A partir do século IV d. C., Oriente Medio converteuse no centro das dúas principais potencias da época, o Imperio bizantino e o Imperio sasánida. Con todo, serían os posteriores califatos islámicos da Idade Media, ou a Idade de Ouro islámica, que comezou coa conquista islámica da rexión no século VII d. C., os que unificaron por primeira vez todo Oriente Medio como unha rexión diferenciada e crearon a identidade étnica árabe islamica dominante que persiste en gran medida (aínda que non exclusivamente) na actualidade. Os catro califatos que dominaron Oriente Medio durante máis de 600 anos foron o Califato rashidún, o Califato omeia, o Califato Abbásida e o Califato fatimí. Ademais, os mongois chegarían a dominar a rexión, o Reino de Armenia incorporaría partes da rexión ao seu dominio, os selxúcidas gobernarían a rexión e difundirían a cultura turco-persa, e os francos fundarían os Estados cruzados que se manterían durante aproximadamente dous séculos. Josiah Russell estima que a poboación do que el denomina "territorio islámico» era de aproximadamente 12,5 millóns no ano 1000: 8 millóns en Anatolia, 2 millóns en Siria e 1,5 millóns en Exipto. A partir do século XVI, Oriente Medio volveu estar dominado por dúas potencias principais: o Imperio otomán e a dinastía safávida.

Foi o centro espiritual da igrexa ortodoxa, do islam, do xudaísmo, xadidismo, mitraísmo, zoroastrismo, maniqueísmo e a fe bahá'í.

A historia moderna de Oriente Medio moderno comezou despois da primeira guerra mundial, cando o Imperio Otomán, aliado das Potencias Centrais, foi derrotado polos aliados e dividido en varias nacións separadas, inicialmente baixo os mandatos británico e francés. Outros acontecementos decisivos desta transformación foron o establecemento do estado de Israel en 1948 e a eventual saída das potencias europeas, especialmente Gran Bretaña e Francia, a finais da década de 1960. Foron suplantadas en parte pola crecente influencia dos Estados Unidos a partir da década de 1970.

No século XX, a considerable reserva de petróleo na rexión conferiulle a zona unha nova importancia estratéxica e económica. A extracción masiva de petróleo comezou ao redor de 1945, en Arabia Saudita, Irán, Kuwait, Iraq, e nos Emiratos Árabes Unidos . As reservas estratéxicas de petróleo, especialmente en Arabia Saudita e Irán, son das máis grandes do mundo e a OPEP está dominada polos países do Oriente Medio.

Durante a Guerra fría, Oriente Medio foi escenario da loita ideolóxica entre as dúas superpotencias, Estados Unidos e a Unión Soviética, que competían por influencia e aliados. Desde o final da segunda guerra mundial, a rexión tivo períodos de relativa paz e tolerancia, interrompidos con conflitos e guerras como forón a guerra do Golfo, a guerra de Iraq, o conflito árabe-israelí e programa nuclear de Irán.

## Economía 
A economía de Oriente Medio oscila entre os países máis pobres da rexión, como o Iemen, ás nacións máis desenvolvidas, como Arabia Saudita. En 2007, segundo datos de CIA, mantívose unha taxa de crecemento positiva, xa que contén as maiores reservas de petróleo] do mundo. Os tres países con maior PIB en 2006 son Qatar (36.632 dólares), Emiratos Árabes Unidos (34.109 dólares) e Kuwait (20.886 dólares).

A estrutura económica dos países de Oriente Medio son diferentes no sentido de que mentres algunhas nacións son só dependentes de exportar petróleo e os seus derivados (Arabia Saudita, EAU e Kuwait), outros teñen unha gran base económica (Turquía e Exipto). As actividades económicas de Oriente Medio son: petróleo e os seus derivados, a agricultura, o cultivo de algodón, a industria téxtil, a elaboración de produtos feitos de coiro, fabricación de equipamento bélico (armas, municións, tanques, submarinos, mísiles). A actividade bancaria é tamén un sector importante da economía, especialmente nos EAU e Bahrein. O turismo, coa excepción de Turquía e Exipto, non está explotado completamente. Nos últimos anos, os países comezaron a ter un gran número de turistas, xa que os seus gobernos mellorarón as infraestruturas das cidades, sobre todo en Dubai nos EAU onde os turistas crecen a case 10% anual.
## Cultura 
Na rexión fálanse linguas da familia indoeuropea, afroasiática e árabe. Este idioma predomina na literatura culta e é a lingua da relixión maioritaria na zona, o islam, aínda que hai crentes xudeus e cristiáns.

### Artes plásticas e arquitectura 
* A pintura no antigo Exipto.
* A pintura en Mesopotamia e Persia
* Arte islámica
### Danza 
A Raks Sharki رقص شرقي (Baile da Odalisca) chamada Danza árabe ou Danza do ventre, é unha das máis antigas do mundo. As súas orixes exactas son incertas, pero combina elementos das danzas de Oriente Medio e do norte de África. O dabke libanés e os bailes dos derviches turcos tamén son populares fóra dos seus países de orixe.

## Demografía
### Grupos étnicos 
[miniatura|Varias [etnias e relixións do Oriente Medio no século XIX.]] 
Os árabes constitúen o grupo étnico máis grande do Oriente Medio, seguido por varios pobos iranianos e logo por grupos de fala turca (turcos, azerís e turcománs iraquís). Os grupos étnicos autóctonos da rexión inclúen, ademais dos árabes, arameos, asirios, baloches, bérberes, coptos, drusos, grecochipriotas, xudeus, kurdos, luros, mandaeos, persas, samaritanos, shabaks, tatas e zazas. Os grupos étnicos europeos que forman unha diáspora na rexión inclúen albaneses, bosníacos, circasianos (incluídos kabardinos), tártaros de Crimea, gregos, franco-levantinos, italo-levantinos e turcománs iraquís. Entre outras poboacións migrantes atópanse chineses, somalís, filipinos, indios, indonesios, paquistanís, paxtuns, romaníes e afroárabes.

### Migración
"A migración sempre supuxo un importante paso para as presións do mercado de traballo no Oriente Medio. Durante o período comprendido entre os anos 70 e 90, os estados árabes do Golfo Pérsico, en particular, proporcionaron unha rica fonte de emprego para traballadores de Exipto, Iemen e os países do Levante, mentres Europa atraera a mozos traballadores de países do norte de África debido á proximidade e ao legado dos lazos coloniais entre Francia e a maioría dos estados do norte de África."
Segundo a Organización Internacional para as Migracións, hai 13 millóns de emigrantes de primeira xeración procedentes de nacións árabes no mundo, dos cales 5,8 residen noutros países árabes. Os expatriados de países árabes contribúen á circulación de capital financeiro e humano na rexión e impulsan de xeito importante o desenvolvemento rexional. En 2009 os países árabes recibiron un total de 35.1 millóns de dólares en ingresos de fluxos e as remesas enviadas a Xordania, Exipto e Líbano doutros países árabes son dun 40 ao 190 por cento superiores aos ingresos comerciais entre estes e outros países árabes. En Somalia, a guerra civil de 1986 aumentou considerablemente o tamaño dos expatriados somalís, xa que moitos dos somalís mellor formados fóronse aos países do Medio Oriente, así como a Europa e América do Norte.

Os países non árabes do Oriente Medio como Turquía, Israel e Irán tamén están suxeitos a importantes dinámicas migratorias.

## Galería de imaxes de cidades 

Ficheiro:Colorful Lovely Lights of Amman.jpg|Amman – Xordania
Ficheiro:Kızılay Square in Ankara, Turkey.JPG|Ankara – Turquía
Ficheiro:Haifa street, as seen from the medical city hospital across the tigres.jpg|Bagdad – Iraq
Ficheiro:Zaitunay Bay, Downtown Beirut, Lebanon.jpg|Beirut – Líbano
Ficheiro:Cairo by night.jpg|O Cairo – Exipto
Ficheiro:Barada river in Damascus (April 2009).jpg|Damasco – Siria
Ficheiro:West Bay Skyline, Doha, State of Qatar.jpg|Doha – Qatar
Ficheiro:Dubai skyline 2010.jpg|Dubai – EAU
Ficheiro:Turkey-3019 - Hagia Sophia (2216460729).jpg|Istanbul – Turquía
Ficheiro:Jerusalem Chords Bridge.JPG|Xerusalén – Israel
Ficheiro:Kuwait City cropped.jpg|Cidade de Kuwait – Kuwait
Ficheiro:Manama Cityline.jpg|Manama – Bahrain
Ficheiro:The Holy Mosque in Mecca.jpg|A Meca – Arabia Saudita
Ficheiro:Abha1.jpg|Abha – Arabia Saudita
Ficheiro:MuscatRoadGate.jpg|Mascate – Omán
Ficheiro:Nicosia skyline July 2018.jpg|Nicosia – Chipre
Ficheiro:Bank Of Palestine - Ramallah.jpg|Ramala – Palestina
Ficheiro:San'a03 flickr.jpg|Saná – Iemen
Ficheiro:Panorama of Tabriz.jpg|Tabriz – Irán
Ficheiro:North Tehran Towers.jpg|Teherán – Irán
Ficheiro:Azriely.jpg|Tel Aviv – Israel 

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

### Outros artigos 
* Oriente
* Oriente Próximo
* Extremo Oriente
* Mashrek
* Magreb
* Levante mediterráneo
* Gran Oriente Medio
### Ligazóns externas 
* Historia Imperial do Oriente Medio. Animación coa sucesión de conquistadores e Imperios que tomaron Oriente Medio. 
* Observatorio de Oriente Medio. Publicación trimestral sobre a actualidade no Oriente Medio.