Casiodoro

**Casiodoro** (**Magnus Aurelius Cassiodorus Senator**) foi un político e escritor latino, fundador do mosteiro de *Vivarium*, naceu en Squillace sobre o 485 e morreu sobre o 580. A vida de Casiodoro artéllase, esencialmente, en torno a dous períodos separados pola conversión (conversión que o levou a abandonar a vida pública).

## Vida de Casiodoro antes da súa conversión 
Casiodoro era descendente dunha familia de orixe siria (de onde procedería o nome de *Κασσιόδωρος*) instalada, tras varias xeracións, en Squillace (Scyllacem), en Calabria. A familia dos *Cassiodori* xa desempeñou unha importante misión política despois da súa chegada a Italia: o bisavó de Casiodoro serviu na armada de Valentiniano III, rexeitando os vándalos cando intentaron desembarcar en Calabria e en Sicilia (sobre o 420); o seu avó formou parte da delegación enviada por Atila en 452, o seu pai foi *comes sacrarum largitionum* de Odoacro e foi nomeado, en 495, *corrector Lucaniae et Bruttiorum* por Teodorico o Grande, e accedeu, en 503 á *praefectura praetoriana*.

Casiodoro estaba predestinado, polo tanto, a exercer unha carreira política de primeira orde, incluso o seu nome (Magnus Aurelius Cassiodorus Senator, nome que el se deu a si mesmo na subscrición das *Variae* en 538) dá testemuño da súa pertenza á aristocracia da época: Aurelius significa a alianza de Casiodoro cun membro eminente da *gens Aurelia* Símaco (sogro de Boecio), e o apelido Senator fai relación ao seu cargo de senador (ao cabo da súa vida, Casiodoro, só asinará como *Cassiodorus Senator*).

Aínda que non se ten constancia dos estudos que realizou, cabe deducir polas súas obras posteriores que profundou na aprendizaxe das artes liberais e, especialmente, na gramática. Casiodoro comezou a súa carreira política na corte de Rávena (en 503), exercendo como conselleiro (*consiliarius*) do seu pai e apuntouse no *cursus honorum*. Faise aquí pequena mención da carreira política de Casiodoro:

* *Consiliarius praefecti* (503-506: Casiodoro foi conselleiro do seu pai, prefecto do pretoriado. O seu cargo (unha especie de pre-cuestura) foille dado pola recitación dun eloxio de Teodorico o Grande (*Ordo generis*).
* *Quaestor sacri palatii* (506-511): As actas deste cargo de chanceler están conservadas nos volumes I a IV das *Variae*.
* *Consul ordinarius* (514): Tratábase só dun título honorífico. Aínda que algúns supoñen que sería nomeado despois, tal como o foron o seu bisavó e o seu pai: *corrector Lucaniae e Bruttiorum*, non existe ningún documento que permita confirmar esta hipótese.
* *Magister officiorum* (523-527): Parece ser que Casiodoro substituíu neste cargo a Boecio (arrestado en 523 e executado en 524), este feito bota unha sombra de dúbida sobre a súa carreira política. (Casiodoro daba a imaxe dun funcionario dilixente, oportunista, que sucedeu a un Boecio que se presentou na *Consolación da Filosofía* como un defensor dos febles). Casiodoro converteuse no amigo íntimo e conselleiro de Teodorico, conservando o seu poder, mesmo trala morte deste e baixo a rexencia da súa filla Amalasunta. En 527, Casiodoro desapareceu provisionalmente da escena política (retirouse, talvez, ás súas terras de Squillace, retomando o goberno da Lucania e do Bruttium).
* *Praefectus praetorio* (533-538): Casiodoro conservou o seu cargo malia os moitos e confusos acontecementos que se sucederon neste período: morte do mozo Atalarico, fillo de Amalasunta (534), división do trono entre a rexente Amalasunta e o seu adversario Teodato (534-535), asasinato de Amalasunta (30 de abril de 535). Acceso ao cargo de Vitixes, matrimonio forzado da neta de Teodorico, Matasunta co usurpador (536). En 537, Belisario tomou Roma e puxo sitio a Rávena ata que a conquistou en 540 (o que provocou o exilio de Vitixes, Matasunta e os seus fieis a Constantinopla); pero Casiodoro foi oportunamente apartado do seu cargo en 538.
* *Patricius* (538): Probabelmente Casiodoro obtivo este título despois da súa marcha da prefectura do pretoriado (mantivo, con todo, unhas excelentes relacións coa corte de Rávena).

## A conversión e o retiro de Casiodoro 
Como a maior parte dos políticos da época, Casiodoro era católico. En termos xerais, a política dos arianos aos que servía era tolerante cos católicos. Porén, nos comezos da súa carreira, Casiodoro non parecía sentir demasiado interese polas cuestións relixiosas.

O troco que experimentou produciuse durante a prefectura do pretoriado de Casiodoro (533). Casiodoro, a través dos seus escritos, fai saber que practicaba a *lectio divina* para manterse nos seus principios; tiña unhas boas relacións co Papa Xoán II (interveu xunto a el en favor dos monxes escitas no 534) e mantivo unha relación máis estreita co sucesor de Xoán II, o Papa Agapito I, co que proxectou no 535 a fundación dunha escola de teoloxía en Roma (a toma de Roma por parte de Belisario en 536 atrasou este proxecto).

O momento crucial na conversión de Casiodoro orixinouse por mor da redacción do seu tratado De Anima (538) e, de forma sobranceira, polos seus comentarios sobre os salmos: Expositio psalmorum que escribiu posibelmente durante a súa estadía en Constantinopla (onde tivo que refuxiarse trala toma de Rávena por Belisario no 540).

O feito máis transcendental deste período de retiro de Casiodoro é, sen dúbida algunha, a fundación do mosteiro de *Vivarium*; a data da súa fundación non se coñece con certeza: uns opinan que a fundación se remonta ao 540, pero iso non resulta moi verosímil, xa que Casiodoro non tivo tempo de fundar o mosteiro antes da súa marcha a Constantinopla, e non volveu a Calabria ata o 555 (o 13 de agosto), a Pragmática sanción de Xustiniano autorizou aos emigrados italianos a regresar ao seu país). Polo tanto, sería nesa época cando Casiodoro fundaría o mosteiro nas súas terras familiares (Squillace). De todos modos, é posíbel que puidese fundar o *Vivarium* durante o tempo no que foi prefecto do pretoriado (arredor do 535) e que regresase ao seu país moito máis tarde (555).

O mosteiro de *Vivarium* debe o seu nome á dársena de mariñeiros que Casiodoro faría acondicionar ao pé do mosteiro (situado nun outeiro); a igrexa do mosteiro está dedicada a San Martiño e xunto ao mosteiro áchase o outeiro de *Mons Castellum*, dedicada aos eremitas (nome que Casiodoro deu nas *Institutiones* describindo o lugar: *De positione monasterii Vivarensis siue Castellensis –Inst. Div. 1,29) Casiodoro describiu o mosteiro de Vivarium utilizando o topos de *locus amoenus* (Variae 12, 15; Exposotio psalm. 103, 17; Inst. 1,29). O mosteiro de Vivarium constitúe unha especie de cidade na cal os ***ciues religiosi*** *non terán que preocuparse da súa subsistencia material, debéndose consagrar aos oficios litúrxicos, ao exercicio das artes e, sobre todo, á copia e corrección de libros: Vivarium ten que ser un centro de primordial importancia para a transmisión de numerosos textos, tanto bíblicos, como litúrxicos ou pagáns*.

Casiodoro retirouse a *Vivarium*, consagrando o seu prolongado retiro á súa obra literaria (*Institutiones*, *Expositio epistulae ad Romanos*, *liber memorialis* ou *liber titulorum*, *Complexiones apostolorum*, *De orthographia''*, que escribiu aos 90 anos).

Non se coñece con exactitude a data do falecemento de Casiodoro; despois da redacción do seu tratado *De Orthographia* (escrito aos 93 anos) continuou corrixindo a súa obras anteriores (especialmente as *Institucións*), pero tendo en conta que a súa obra literaria se terminou con (*Iam tempus est ut totius operis nostri conclusionem facere debeamus*, un prefacio para *De Orthographia*), pode situarse a data da súa morte sobre o 580.

## Algunhas obras de Casiodoro 
* *Laudes* (panexíricos reais): compostos por Casiodoro desde o 506.
* *Chronica*: lista consular, destinada a Eutarico, xenro de Teodorico, presunto herdeiro morto en 519.
* *Historia Gothorum*: obra recollida en doce libros, composta por encarga de Teodorico. Desta obra, actualmente perdida, consérvase o resumo de Xordanes (*De orixine actibusque Getarum*).
* *Variae*: recompilación de 468 cartas e formularios oficiais, en doce libros (conteñen as actas redactadas por Casiodoro como administrador: l. I-IV, como mestre de oficios: l. V e VIII-IX, e como prefecto do pretoriado: l. X-XII; os libros VI e VII conteñen as fórmulas de promoción ou de decretos redactadas por Casiodoro); Casiodoro limitouse a transcribir, nesta recompilación, só aquelas actas que puido atopar (o que lle permitiu eludir o que afectaba ao seu honor, entre outros todo aquilo que trataba do arresto de Boecio acontecido no 523).
* *Ordo generis Cassiodororum*: lista dos *escritores* e *eruditos* da familia (escrita de maneira aleatoria e, sen dúbida, resumida).
* *Liber de anima*: tratado sobre a alma baseado nas Escrituras e nos textos filosóficos citados por Claudiano Mamerto no seu *De statu animae*; o *liber de anima*, escrito, probabelmente, en 538 sinala o comezo da conversión de Casiodoro.
* *Expositio psalmorum*: proxecto concibido e iniciado en Rávena en 538, é a obra máis considerabel de Casiodoro, que consiste nun comentario gramatical, literario, ascético e teolóxico acerca dos Salmos. Esta obra está inspirada nas *Enarrationes* de Agostiño. Foi revisada polo propio Casiodoro durante o seu retiro en Vivarium. 
* ***Institutiones***: é a obra máis coñecida de Casiodoro, escrita, expresamente, para os monxes de Vivarium (introdución ás Escrituras e ás artes liberais), é posterior á estancia de Casiodoro en Constantinopla. O primeiro libro das *Institutiones* subtitúlase *Institutiones divinarum litterarum* (baseado nas Escrituras), e o segundo *Institutiones saecularium litterarum* (dedicado ás artes liberais). Casiodoro revisou estes textos nos seus últimos anos, e era xa moi vello cando escribiu o *codex archetypus*, 
* *Expositio Epistulae ad Romanos*: remodelación do comentario de Pelaxio sobre as trece epístolas paulinas.
* *Codex de grammatica*
* *Liber memorialis* ou *liber titulorum*
* *Complexiones apostolorum*
* *De Orthographia*: compilación de extractos de Cornuto, Velio Longo, Curcio Valeriano, Papiriano, Adamantio Martirio, Eutiques, Ceselio e Prisciano. 
* *Historia ecclesiastica* ou * Historia tripartita*.
* *Antiquitatum Iudaicarum libri XXII*: tradución de Flavio Xosefo, que tivo unha grande influencia na Idade Media.
* *Adumbrationes in Epistulas canonicas*: extractos traducidos e purgados das *Hypotyposes* de Clemente de Alexandría.
* *Commenta Librorum Regum*.
* *Comentario de Xerome «in propria IV evangeliorum»*.
* *Recueils canónicos*.
* *Recueils haxiográficos*.
* *Florilexios dogmáticos*.
* *Psalterium archetypum*: un manuscrito que contén todos os Salmos, puntuado polo propio Casiodoro.
* *Codex grandior* da Biblia prevulgata: recompilación de todo o conxunto das Escrituras destinado á lectura pública.
* *Vulgata* casiodoriana, obra realizada a partir duns manuscritos que pasaban por ser autógrafos de Xerome; esta recompilación foi, sen dúbida, a orixe do texto da Vulgata no *Codex Amiatinus*, que é o manuscrito no que se basea a nosa Vulgata actual.
* un *Tratado da alma*.
* catro tomos das *Artes liberais*, titulado *De institutione divinarum Litterarum* (aritmética, astronomía, xeometría, música).
* os tratados do *Discurso*, de *Orthografía*, 12 libros de *Cartas*, dos *Comentarios sobre os Salmos* etc. Casiodoro escribira unha *Historia dos Godos*, da que só queda un extracto feito por Xordanes; e atribúeselle unha *Historia tripartita*, abreviada de Sócrates, Sozomeno e Teodoreto da que o seu verdadeiro autor foi Epifanio o Escolástico. A edición máis apreciada de todas as súas obras é a de dom Garet, 2 vol. in-fol., Ruán, 1679, e de Venecia, 1729. Denis Sainte-Marthe escribiu a súa **Vida**.

M. Olleris, conservador dos libros latinos, publicou en 1841 unha *tese sobre Casiodoro''.

## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Artes liberais
* Boecio
* Beda

### Ligazóns externas 
* Bieito XVI traza o perfil dos escritores Boecio e Casiodoro