Ignacio Martínez de Pisón

**Ignacio Martínez de Pisón Cavero**, nado en Zaragoza, Aragón en 1960, é un escritor e guionista español. Foi galardoado co Premio Nacional de Narrativa de 2015 pola súa novela *La buena reputación*.

## Biografía 
Ignacio Martínez de Pisón naceu en 1960 en Zaragoza, aínda que pasou os seus primeiros anos en Logroño, onde o seu pai, que era militar, estaba destinado. É descendente por liña materna de Francisco Cavero e Álvarez de Toledo, militar e aristócrata carlista que participou en Aragón na Terceira Guerra Carlista. É irmán de José María Martínez de Pisón, profesor de Filosofía do Dereito na Universidade da Rioxa.

Cando tiña 9 anos faleceu o seu pai, tras o cal a familia regresou a vivir a Zaragoza, onde Ignacio estudou cos xesuítas. Licenciouse en Filoloxía Hispánica na Universidade de Zaragoza, e en 1982, ao terminar esta carreira, cursou Filoloxía Italiana en Barcelona, cidade na que reside desde entón.

Tras a súa primeira novela, *La ternura del dragón*, escrita en 1984 e que obtivo o premio Casino de Mieres, dedicouse de cheo á literatura. Especialmente inclinado pola novela e a narración curta, escribiu tamén o guión cinematográfico da adaptación ao cine do seu libro *Carreteras secundarias* que dirixiu en 1997 Emilio Martínez Lázaro e pola que foi candidato ao Goya ao mellor guión adaptado. En 2003 o realizador francés Manuel Poirier volveu levar esta novela á pantalla grande baixo o título de *Caminos cruzados* (*Chemins de traverse*). Escribiu tamén xunto a Emilio Martínez Lázaro o guión de Las trece rosas, pola que foi candidato a mellor guión orixinal dos premios Goya e é igualmente coautor xunto a Fernando Trueba do guión de *Chico & Rita*, a película de animación dirixida por Fernando Trueba, Javier Mariscal e Ton Errando.

As súas novelas foron traducidas a unha ducia de idiomas. Fixo adaptacións para o teatro (*El filo de unos ojos*). Escribiu artigos de prensa en diversos xornais e crítica literaria nos suplementos literarios de, entre outros diarios, ABC e El País. Desde principios de 2015 colabora regularmente en La Vanguardia. 

Está casado e ten dous fillos con María José Belló, filla do xogador e adestrador do Real Zaragoza Luís Belló. É fillo predilecto de Zaragoza e o 17 de abril de 2015 foi galardoado como "Alumno Distinguido" da Facultade de Filosofía e Letras da Universidade de Zaragoza, a súa *alma mater*.

## Literatura 
### *El tiempo de las mujeres* 
En *El tiempo de las mujeres*, unha novela complexa e ambiciosa, relata a historia de tres irmás sobre o pano de fondo da transición democrática española. Desa forma a morte do pai de todas elas adquire un certo valor simbólico xa que deben, de súpeto, acceder á madurez. A moza María séntese forzada a ocupar o baleiro que deixou o pai, xa que a nai é desasistida e inmatura, a súa irmá Carlota atolada e mística e a outra, Paloma, soamente parece pensar en fuxir da casa. A novela resulta do derrube das ilusións de cada unha das tres irmás e a casa familiar, Villa Casilda, simboliza unha infancia feliz e unida da que a morte do pai as saca independizando o destino de cada unha delas respecto das outras. Trátase dunha novela de formación ou Bildungsroman feminino que utiliza tres diferentes narradoras en primeira persoa, onde o verdadeiro tema é a coincidencia entre maduración e soidade e a trama vai avanzando desde o inicial humor ao desencanto e o drama.

### *Enterrar a los muertos* 
Na súa obra máis ensaística, *Enterrar a los muertos*, dá forma narrativa ao feito real do asasinato de José Carballos Pazos e a súa investigación por parte do novelista estadounidense John Dos Passos. O crime foi no seu momento unha causa soada á que se referiron despois, a miúdo de forma nesgada ou incorrecta, moitos dos principais historiadores da Guerra Civil. José Carballos e John Dos Passos coñecéronse a finais de 1916, e a súa amizade soamente se interrompeu coa morte do primeiro en 1937. Carballos traduciu o *Manhattan Transfer* de Dos Passos ao español e era un republicano fervente que en xullo de 1936 non dubidou en pórse ao servizo do goberno lexítimo. Tempo despois, foi detido en Valencia polos servizos secretos soviéticos e desapareceu. John Dos Passos non soubo do seu asasinato até abril de 1937, cando se atopaba en España colaborando nun documental de propaganda republicana. Empeñado en pescudar a verdade, chocou contra unha tupida conspiración de silencio e mentiras, e o que entón entreviu acabaría determinando a súa evolución ideolóxica e provocando a ruptura da súa vella amizade con Ernest Hemingway. Ignacio Martínez de Pisón documentouse con rigor e iluminou un escuro capítulo do pasado recente cun fresco da historia colectiva de España que expón o importante problema moral da dignidade nun réxime totalitario baixo o aparente molde dunha novela policial.

### *Dientes de leche* 
Sobre a súa novela *Dientes de leche* escribiu Ernesto Ayala-Dip que nela o autor "sempre sae vitorioso. Esa é a función da arte. (...) Coma se o autor nos dixese: a vida ás veces ten moito de incrible e a arte da ficción ten a obrigación de facela verosímil." E acerca da súa obra *El día de mañana*, Ricardo Senabre dixo: "Sen divagacións, sen artificios explicativos, confiándoo todo á concisa narración dos feitos, Martínez de Pisón alcanza nalgúns momentos unha sutileza psicolóxica e una fondura que constitúen indicios inequívocos da madurez creadora."

### *La buena reputación* 
En 2014 publicou *La buena reputación*, pola que obtivo o Premio Nacional de Narrativa de 2015. O xurado do premio cualificouna como “un retrato do mundo xudeo-español en Melilla na época do Protectorado e o complexo desenvolvemento dunha rede de relacións familiares no marco dun relato extenso moi fiel á tradición novelesca”. Foi ben  acollida entre a crítica e o público. J. M. Pozuelo Yvancos afirmou que "esta novela móstranos a Martínez de Pisón convertido xa nun mestre".

### *Derecho natural* 
A súa seguinte novela *Derecho natural*, publicada en 2017, conta a historia dun actor fracasado que acaba gañándose a vida como imitador de Demis Roussos. Foi incluída como un dos 20 mellores libros de 2017, segundo Babelia.

### *Filek. El estafador que engañó a Franco* 
En 2018 publicou *Filek. El estafador que engañó a Franco*, onde presenta unha investigación sobre un personaxe real un falso inventor dunha gasolina sintética que triunfou na España de 1939. Tamén de 2018 é a premiada adaptación televisiva da súa novela *El día de mañana*, estreada en Movistar Plus e dirixida por Mariano Barroso.

### *Fin de temporada* 
En 2020 regresou á ficción e publicou *Fin de temporada*, da que a crítica escribiu: «… poucos escritores españois hai mellor dotados que el para organizar a narración dunha historia. Con esta novela sucede que ao lector lle entran a miúdo ganas de postergar a súa lectura para que non se termine, de tanto que está a gozar» (José María Pozuelo Ivancos, ABC Cultural) ou «Unha novela que desarma pola súa emotividade e clarividencia psicolóxica» (Carlos Pardo, Babelia).

### *Castillos de fuego* 
Nesta extensa novela, publicada en 2023,  o autor aragonés recrea os primeiros anos do franquismo en España entre 1939 e 1945 nunha gran novela realista algo lastrada polo seu afán de detalle, algo «inherente a un realismo de recreación sociohistórica. Con esta poética, *Castillos de fuego* está entre o mellor que pode facerse e iso non é pouca cousa», segundo a crítica publicada por Domingo Ródenas de Moya no suplemento literario de El País. En palabras do crítico, «Pisón logra o seu propósito e entrega unha das súas mellores novelas». Para Alberto Olmos é unha «novela extraordinaria», segundo escribe en El Confidencial: «*Castillos de fuego* está, por dicilo con prudencia, a anos luz de todas as demais novelas que chegaron ás librarías en 2023. Por ambición, por técnica, por emoción, por traballo».

## Obra 
* *La ternura del dragón* (1984). Anagrama. Novela.
* *Alguien te observa en secreto* (1985). Anagrama. Relatos.
* *Antofagasta* (1987). Anagrama. Dúas *nouvelles*: *La última isla desierta* e *Antofagasta*
* *Nuevo plano de la ciudad secreta* (1992). Anagrama. Novela., novela
* *El fin de los buenos tiempos* (1994). Anagrama. Tres relatos ou novelas curtas: *Siempre hay un perro al acecho*, *El fin de los buenos tiempos* e *La ley de la gravedad*
* *El tesoro de los hermanos Bravo* (1996). Alba. Novela.
* *Carreteras secundarias* (1996). Anagrama. Novela.
* *Foto de familia* (1998). Anagrama. Relatos.
* *El viaje americano* (1998). SM. Novela.
* *Una guerra africana* (2000, SM) e 2008 RBA) Novela
* *María bonita* (2001). Anagrama. Novela.
* *El tiempo de las mujeres* (2003). Anagrama. Novela.
* *Enterrar a los muertos* (2005). Seix Barral. 
* *Las palabras justas* (2007). Xordica. Reportaxes.
* *Dientes de leche* (2008). Seix Barral. Novela.
* *Partes de guerra* (2009 RBA e 2022 Catedral), como antólogo de 35 relatos sobre a Guerra Civil Española (39 relatos e un novo prólogo na reedición)
* *Aeropuerto de Funchal* (2009). Seix Barral. Antoloxía de contos
* *El día de mañana* (2011). Seix Barral. Novela. Premio de la Crítica
* *La buena reputación* (2014). Seix Barral. Novela. Premio Nacional de Narrativa
* *Derecho natural* (2017). Seix Barral. Novela.
* *Filek: El estafador que engañó a Franco* (2017). Seix Barral. Novela.
* *Fin de temporada* (2020)Seix Barral. Novela.
* *Castillos de fuego* (2023). Seix Barral. Novela.

## Premios 
* Premio *Casino de Mieres* 1984 por *La ternura del dragón*
* Premio Torrente Ballester 1991 por *Nuevo plano de la ciudad secreta*
* Premio NH 1999 ao mellor libro español de relatos por *Foto de familia*
* Premio Pedro Saputo 2000 ao mellor libro aragonés do ano por *María bonita*
* Premio Dulce Chacón de Narrativa Española 2006 por *Enterrar a los muertos*
* Premio Rodolfo Walsh 2005 por *Enterrar a los muertos*
* Premio San Clemente 2009 por *Dientes de leche*
* Premio das Letras Aragonesas 2011
* Premio Hislibris ao mellor autor español 2011 polo día de mañá
* Premio da Crítica de narrativa castelá 2011 por *El día de mañana*
* Finalista do Premio ao Libro Europeo do Ano 2011 da Unión Europea  *día de mañana*
* Premio Ciutat de Barcelona 2012 por *El día de mañana*
* Premio Giuseppe Acerbi (Castel Goffredo, Mantua) 2012 por *Dientes de leche*
* Premio Espartaco Semana Negra de Xixón 2012 por *El día de mañana*
* Premio Don Luís á Excelencia Literaria 2012 (Adegas Luís Alegre, Laguardia, Rioxa Alavesa)
* Premio Libro do ano nos Premios Cálamo 2014 por *La buena reputación*
* Premio Nacional de Narrativa de 2015 por *La buena reputación*
* Premio José Antonio Labordeta á Literatura 2017
* Premio Especial do Xurado - Premio Artes & Letras 2020
## Notas