Conflito de Irlanda do Norte

O **conflito de Irlanda do Norte** (coñecido en inglés como *The Troubles*, en irlandés, Na Trioblóidí, «Os Problemas») foi un conflito armado interétnico nacionalista en Irlanda do Norte que provocou un gran número de vítimas durante a segunda metade do século XX. Enfrontou, por unha banda, os unionistas de Irlanda do Norte (de relixión protestante), partidarios de preservar as ligazóns co Reino Unido, e doutra banda os republicanos irlandeses, na súa maioría católicos, partidarios da independencia ou ben da integración da provincia na República de Irlanda. Ambos os bandos recorreron ás armas, e a provincia afundiuse nunha espiral de violencia que durou dende arredor de 1968 ata a firma do Acordo do Venres Santo, o 10 de abril de 1998, que sentou as bases dun novo goberno, en que católicos e protestantes comparten o poder. Non obstante, a violencia continuou despois desa data e aínda continúa de forma ocasional e a pequena escala.

O conflito comezou durante unha campaña da Asociación polos dereitos civís de Irlanda do Norte para pór fin á discriminación contra a minoría católica ou nacionalista por parte do goberno protestante e unionista e a forza policial. As autoridades tentaron reprimir esta campaña de protesta e foron acusadas de brutalidade policial; tamén se atopou coa violencia dos unionistas ("leais"), que alegaron que era unha fronte republicana. O aumento das tensións conduciu a uns graves incidentes violentos en agosto de 1969 e á despregadura de tropas británicas, no que se converteu na operación máis longa do Exército Británico. Construíronse os chamados «muros da paz» para manter as dúas comunidades separadas. Algúns católicos inicialmente deron a benvida ao exército como unha forza neutral, mais axiña se viu como hostil e parcial, particularmente despois do Domingo Sanguento en 1972. A aparición de organizacións paramilitares armadas conduciu a unha guerra posterior nas seguintes tres décadas.

Os principais participantes no conflito foron paramilitares republicanos como o Exército Republicano Irlandés Provisional (IRA) e o Exército Irlandés de Liberación Nacional (INLA); paramilitares unionistas como a Forza Voluntaria do Ulster (UVF) e a Asociación en Defensa do Ulster (UDA); as forzas de seguridade estatais británicas: o Exército Británico e o Royal Ulster Constabulary (RUC); e activistas políticos. As forzas de seguridade da República de Irlanda desempeñaron un papel menor. Os paramilitares republicanos levaron a cabo unha campaña de guerrilla contra as forzas de seguridade británicas, así como unha campaña de bombardeos contra infraestruturas, obxectivos comerciais e políticos. Os unionistas atacaron os nacionalistas e a comunidade católica en xeral no que describiron como represalias. As forzas de seguridade británicas asumiron un papel policial e de contrainsurxencia, principalmente contra os republicanos. Houbo algúns incidentes de colusión entre as forzas de seguridade británicas e os unionistas. *The Troubles* tamén involucraron numerosos disturbios, protestas masivas e actos de desobediencia civil e conduciron á segregación e a creación de áreas restrinxidas.

O conflito foi principalmente político e nacionalista, alimentado por eventos históricos. Tamén tiña unha dimensión étnica ou sectaria, aínda que non era un conflito relixioso. Unha cuestión fundamental foi o estado constitucional de Irlanda do Norte. Os unionistas, na súa maioría protestantes, querían que Irlanda do Norte permanecese dentro do Reino Unido. Os nacionalistas/republicanos irlandeses, na súa maioría católicos, querían que Irlanda do Norte deixase o Reino Unido e se unise a unha Irlanda unida.

*The Troubles* foron descritos como terrorismo, conflito étnico, guerra de guerrillas, conflito de baixa intensidade, e mesmo como unha guerra civil. A violencia do conflito excedeu en moitas ocasións as fronteiras de Irlanda do Norte, estendéndose cara á República de Irlanda e ao Reino Unido. Aínda que nunca foi unha guerra declarada, a gran cantidade de baixas sufridas polas forzas militares británicas (725 mortos e miles de feridos), os recursos utilizados polo goberno británico durante máis de vinte e cinco anos, a destrución causada en moitas cidades e lugares de Irlanda do Norte e do Reino Unido e o complexo arsenal empregado polos grupos paramilitares apuntan a unha guerra de facto.

## Descrición xeral 
[miniatura|Unha "[Muros da paz|liña de paz" en Belfast (2010), construída para separar os barrios nacionalistas e os unionistas.]]
O conflito norteirlandés prolongouse durante tres décadas entre nacionalistas (principalmente autoidentificados como irlandeses ou católicos) e unionistas (principalmente autoidentificados como británicos ou protestantes). O nome que se recibiu en inglés, *The Troubles* («os problemas»), empregárase como sinónimo de conflito violento durante séculos. O vocábulo utilizouse para describir o período revolucionario irlandés a principios do século XX. Posteriormente adoptouse para referirse á violencia en Irlanda do Norte despois de 1969. A violencia caracterizouse polas campañas armadas de grupos paramilitares irlandeses republicanos e leais ao Ulster e as forzas de seguridade estatais británicas (o Exército Británico e o Royal Ulster Constabulary). Polo tanto, converteuse no foco da campaña máis longa na historia do exército británico.

A posición do goberno británico indica que as súas forzas foron neutrais no conflito, tratando de manter a lei e a orde no territorio de Irlanda do Norte e o dereito do pobo de Irlanda do Norte á autodeterminación democrática. Os nacionalistas consideran as forzas estatais como forzas de ocupación ou combatentes partidistas no conflito. As forzas de seguridade británicas centráronse nos paramilitares e nos activistas republicanos, e a investigación realizada polo Defensor do Pobo da Policía confirmou que certos oficiais británicos colaboraron en varias ocasións con paramilitares unionistas, estiveron involucrados en asasinatos e ademais obstruíron o curso da xustiza cando se investigaron as denuncias de colusión e de asasinato.

*The Troubles* chegaron a un final mediante un proceso de paz que incluíu a declaración de alto o fogo por parte da maioría das organizacións paramilitares, o desmantelamento completo das armas do IRA, a reforma da policía e a correspondente retirada do exército británico das rúas e das áreas fronteirizas irlandesas como South Armagh e o condado de Fermanagh, segundo o acordado polos signatarios do Acordo de Belfast (coñecido como o «Acordo do Venres Santo»). Unha parte do Acordo é que Irlanda do Norte permanecerá dentro do Reino Unido a menos que a maioría do electorado do territorio vote o contrario. Tamén estableceu o Executivo de Irlanda do Norte, un goberno descentralizado para compartir o poder, que debe consistir en partidos unionistas e nacionalistas.

Aínda que o número de participantes activos era relativamente pequeno, o conflito afectou a moitas persoas en Irlanda do Norte a diario; o seu impacto ás veces estendeuse ao Reino Unido e á República de Irlanda e, en ocasión mesmo a outras partes de Europa.

## Antecedentes 
### 1609–1791 
En 1609, os colonos escoceses e ingleses, coñecidos como planters, recibiron terras rescatadas dos irlandeses nativos na colonización do Ulster. Xunto coa inmigración protestante ás áreas "non plantadas" do Ulster, particularmente Antrim e Down, este feito provocou unha loita entre os católicos nativos e os planters, que conduciu a dous conflitos relixiosos sanguentos coñecidos como as Guerras Confederadas Irlandesas (1641-1653) e a guerra Guillermita (1689-1691), que acabaron con vitorias protestantes.
[miniatura|250px|Condados irlandeses suxeitos á [colonización do Ulster|colonización inglesa (1556 a 1620).]]
O dominio anglicano en Irlanda estaba garantido pola aprobación das leis penais que restrinxían os dereitos relixiosos, legais e políticos de calquera persoa (incluídos os católicos e os disidentes protestantes, como os presbiterianos) que non se axustaban á igrexa estatal, a Igrexa Anglicana de Irlanda. A medida que as leis penais comezaron a eliminarse gradualmente a finais do século XVIII, houbo máis competencia pola terra, segundo se levantaban as restricións sobre a capacidade de alugamento dos católicos irlandeses. Ao permitírselles comprar terras e acceder aos oficios que anteriormente tiñan prohibidos, xurdiron tensións que deron lugar aos "Peep O'Day Boys" protestantes e os "Defenders" católicos. Isto creou unha polarización entre as comunidades e unha redución dramática nos reformadores entre os protestantes, moitos dos cales se volveron máis receptivos á reforma democrática.

Coa Acta de Unión de 1800 (que entrou en vigor o 1 de xaneiro de 1801), formouse un novo marco político coa abolición do Parlamento irlandés e a incorporación de Irlanda ao Reino Unido. O resultado foi un vínculo máis estreito entre os anglicanos e os presbiterianos anteriormente republicanos como parte dunha comunidade protestante "leal". Aínda que a emancipación católica se logrou en 1829, eliminando en gran medida a discriminación oficial contra os católicos (que entón eran arredor do 75% da poboación de Irlanda), os disidentes e os xudeus, a campaña da Asociación pola Derrogación para derrogar a Unión de 1801 fracasou.

A finais do século XIX, creouse o movemento da Home Rule, que serviu para definir a división entre a maioría dos nacionalistas (xeralmente católicos), que procuraban a restauración dun Parlamento irlandés, e a maioría dos unionistas (xeralmente protestantes), que temían ser minoría nun parlamento dominado polos católicos e que tendía a apoiar a unión continua con Gran Bretaña.

Os sindicalistas e os defensores do goberno local foron as principais faccións políticas na Irlanda de finais do século XIX e principios do XX.

### 1912–1922 
[miniatura|O [Pacto do Ulster emitiuse en protesta contra o Proxecto de Lei do Terceiro Estado Interior en setembro de 1912.]]
[miniatura|A [Proclamación da República Irlandesa emitiuse durante o Alzamento de Pascua de abril de 1916.]]
Na segunda década do século XX, estaba a piques de ser concedido o goberno local, ou o autogoberno irlandés limitado, debido á axitación do Partido Parlamentario Irlandés. En resposta á campaña polo goberno local que comezara na década de 1870, os sindicalistas, na súa maioría protestantes e concentrados en gran medida no Ulster, resistiran tanto o autogoberno como a independencia de Irlanda, temendo polo seu futuro nun país abrumadoramente católico dominado pola Igrexa católica. En 1912, os sindicalistas, liderados por Edward Carson, asinaron o Pacto do Ulster e comprometéronse a resistirse ao goberno local pola forza se fose necesario. Con esta finalidade, formaron a organización paramilitar Forza Voluntaria do Ulster (UVF). Un total de 557 persoas, na súa maioría católicos, foron asasinadas a causa da violencia política ou sectaria entre 1920 e 1922 nos seis condados que se converterían en Irlanda do Norte, tanto durante como despois da guerra de independencia. O resultado foi unha loita entre católicos e protestantes; algúns historiadores describiron esta violencia, especialmente en Belfast, como un pogromo, aínda que o historiador Peter Hart argumenta que o vocábulo non é apropiado dada a reciprocidade da violencia en Irlanda do Norte.

### 1922–1966 
Un remanente marxinal do Exército Republicano Irlandés (IRA) sobreviviu á guerra civil, o que tivo un grande impacto en Irlanda do Norte. Aínda que o IRA fora proscrito en ambos os lados da nova fronteira irlandesa, mantívose ideoloxicamente comprometido a derrocar os gobernos de Irlanda do Norte e do Estado Libre pola forza das armas para unificar Irlanda. O goberno de Irlanda do Norte aprobou a Acta de Poderes Especiais en 1922, que outorgaba poderes radicais ao goberno e á policía para internar os sospeitosos sen xuízo e para administrar castigos corporais como a flaxelación co obxectivo de restablecer ou preservar a lei e a orde. A Lei continuou a ser empregada contra os nacionalistas moito despois de que a violencia dese período chegase á súa fin. En 1920, nas eleccións locais celebradas baixo representación proporcional, os nacionalistas gañaran o control de moitos gobernos locais, incluídos os Consellos do Condado de Fermanagh e Tyrone e o Consello do Distrito de Londonderry que goberna a cidade de Derry. En resposta, en 1922 o novo goberno unionista volveu trazar os límites electorais para dar aos seus partidarios unha maioría e aboliu a representación proporcional en favor da primeira votación posterior. Isto tivo como resultado o control sindicalista de áreas como Derry, Fermanagh e Tyrone, onde en realidade eran unha minoría de votantes.

As posicións das dúas partes definíronse estritamente despois deste período. Dende unha perspectiva unionista, os nacionalistas de Irlanda do Norte foron desleais e decididos a forzar os unionistas a unha Irlanda unida. Considerouse que esta ameaza xustificaba o trato preferente dos sindicalistas na vivenda, no emprego e noutros campos. A abundancia das familias numerosas e, con elas, a posibilidade dun crecemento demográfico máis rápido entre os católicos considerábase unha ameaza. Os gobernos unionistas ignoraron a advertencia de Edward Carson en 1921 de que alienar os católicos inestabilizaría Irlanda do Norte. A partir de principios da década de 1920, houbo incidentes ocasionais con disturbios sectarios en Irlanda do Norte. Estes incluíron disturbios graves en Belfast nas décadas de 1930 e 1950, e a breve Campaña do Norte do IRA na década de 1940 e a Campaña fronteiriza entre 1956 e 1962, que non contou cun amplo apoio popular entre os nacionalistas. Despois de que o IRA suspendese a súa campaña en 1962, Irlanda do Norte volveuse relativamente estable por un breve período. a marcha polos dereitos civís en Derry o 5 de outubro de 1968, o comezo da batalla do Bogside o 12 de agosto de 1969 ou a despregadura de tropas británicas o 14 de agosto de 1969. En abril de 1966, os unionistas liderados por Ian Paisley, un predicador fundamentalista protestante, fundaron o Comité de Defensa da Constitución do Ulster (UCDC). Creou unha facción de estilo paramilitar chamada Voluntarios Protestantes do Ulster (UPV)
Ao mesmo tempo, xurdiu un grupo unionista que se facía chamar a Forza Voluntaria do Ulster (UVF) na zona de Shankill Road de Belfast. Estaba dirixida por Gusty Spence, , un antigo soldado británico, e moitos dos seus membros tamén pertencían á UCDC e a UPV. En abril e maio de 1966, bombardeou varios fogares, escolas e negocios católicos. Unha bomba incendiaria matou unha anciá viúva protestante, Matilda Gould.
* acabar coa discriminación laboral: mostrou probas de que os católicos/nacionalistas tiñan menos probabilidades de recibir certos traballos, especialmente traballos do goberno.
* acabar coa discriminación na asignación de vivendas: mostrou probas de que os consellos locais controlados polos sindicalistas asignaron vivendas aos protestantes antes que aos católicos/nacionalistas.
* *one man, one vote*: en Irlanda do Norte, só os fogares podían votar nas eleccións locais, mentres que no resto do Reino Unido todos os adultos podían votar.
* acabar co *gerrymandering* dos distritos electorais: isto significaba que os nacionalistas tiñan menos poder de voto que os unionistas, mesmo cando os nacionalistas eran maioría.
* reforma da forza policial (Royal Ulster Constabulary): que eran máis do 90% protestantes e criticados polo seu sectarismo e a brutalidade policial.
* derrogación da Lei de Poderes Especiais: isto permitiu á policía buscar sen orde xudicial, arrestar e encarcerar persoas sen cargos nin xuízo, prohibir asembleas ou desfiles e prohibir publicacións; a lei empregouse case exclusivamente contra os nacionalistas.
miniatura|esquerda|Monumento á primeira manifestación polos dereitos civís en Irlanda do Norte.
Algúns sospeitaron e acusaron á NICRA de ser un grupo frontal republicano que tiña como obxectivo final unificar Irlanda. Aínda que os republicanos e algúns membros do IRA (entón liderados por Cathal Goulding e seguindo unha axenda non violenta) axudaron a crear e impulsar o movemento, non o controlaban e non eran unha facción dominante dentro del.

O 20 de xuño de 1968, activistas polos dereitos civís, incluído o deputado nacionalista Austin Currie, protestaron contra a discriminación na vivenda ocupando unha casa en Caledon. O consello local asignara a vivenda a unha muller protestante solteira de 19 anos (Emily Beattie, secretaria dun político local da UUP) no canto de dúas grandes familias católicas con fillos. Os oficiais da RUC, un dos cales era o irmán de Beattie, expulsaron pola forza os activistas. Currie presentara a súa queixa ante o consello local e Stormont, mais díxoselle que se fose. O incidente revitalizou o movemento de dereitos civís.

O 24 de agosto de 1968, o movemento polos dereitos civís realizou a súa primeira manifestación, dende Coalisland ata Dungannon. Celebráronse moitas outras manifestacións durante o ano seguinte. Os unionistas (especialmente os membros da UPV) atacaron algunhas delas e realizaron contramanifestacións nun intento de prohibilas. Debido á falta de reacción policial aos ataques, os nacionalistas viron a RUC, case totalmente protestante, como un apoio aos unionistas e consideraban que permitía os ataques. O 5 de outubro de 1968, o goberno de Irlanda do Norte prohibiu unha manifestación polos dereitos civís en Derry. Cando os manifestantes desafiaron a prohibición, os oficiais da RUC arrodearon os manifestantes e golpeáronos indiscriminadamente e sen provocación. Máis de 100 persoas resultaron feridas, incluídos varios políticos nacionalistas. O incidente foi filmado por equipos de noticias de televisión e mostrado en todo o mundo. Causou indignación entre católicos e nacionalistas, o que provocou dous días de disturbios en Derry entre nacionalistas e a RUC. Esa noite, os oficiais da RUC desenfreáronse na área de Bogside en Derry, atacando fogares católicos, ameazando residentes e lanzando abusos sectarios. Houbo seis bombardeos entre o 30 de marzo e o 26 de abril. Todos foron amplamente culpados ao IRA, e os soldados británicos foron enviados a instalacións de garda. O apoio unionista a O'Neill diminuíu, e o 28 de abril dimitiu como primeiro ministro. Devenny sufriu un ataque ao corazón e morreu o 17 de xullo por mor das súas feridas. O 13 de xullo, oficiais do RUC golpearon un civil católico, Francis McCloskey (67 anos), durante enfrontamentos en Dungiven. Morreu das súas feridas ao día seguinte. A loita continua, que se coñeceu como a batalla de Bogside, durou dous días.

En resposta aos acontecementos en Derry, os nacionalistas realizaron protestas nas bases da RUC en Belfast e noutros lugares. Algúns destes acabaron con enfrontamentos coa RUC e ataques ás bases. En Belfast, os unionistas responderon invadindo distritos nacionalistas e incendiando casas e negocios. Houbo enfrontamentos armados entre nacionalistas e a RUC, e entre nacionalistas e unionistas. Un grupo duns trinta membros do IRA participou nos combates en Belfast. A RUC despregou vehículos blindados Shorland montados con metralladoras pesadas Browning. Os Shorlands abriron fogo dúas veces contra un bloque de pisos nun distrito nacionalista, matando un neno de nove anos, Patrick Rooney. Oficiais da RUC abriron fogo contra os manifestantes en Armagh, Dungannon e Coalisland. Despois dos disturbios, Lynch ordenou ao exército irlandés que planificase unha posible intervención humanitaria en Irlanda do Norte. O plan, coñecido como Exercicio Armaggedon, foi rexeitado e permaneceu clasificado durante trinta anos.

Do 14 ao 15 de agosto, despregáronse tropas británicas en Derry e Belfast para restablecer a orde, mais non trataron de entrar en Bogside, pondo fin temporalmente aos disturbios. Oito persoas morreran a tiros, máis de 750 resultaran feridas (incluídas 133 que sufriron feridas de bala) e máis de 400 casas e negocios foran destruídos (83 % de propiedade católica). 1505 católicos e 315 familias protestantes foron obrigados a fuxir dos seus fogares. O exército irlandés estableceu campos de refuxiados na República preto da fronteira. Os nacionalistas inicialmente deron a benvida ao exército británico, xa que non confiaban na RUC.

O 9 de setembro, o Comité Conxunto de Seguridade de Irlanda do Norte reuniuse no castelo de Stormont e decidiu que

O 10 de setembro, o exército británico comezou a construción do primeiro "muro da paz". Foi o primeiro de moitos deses muros en Irlanda do Norte que aínda se manteñen en pé.

Despois dos disturbios, creouse o "Comité de Caza" para examinar a RUC. Publicou o seu informe o 12 de outubro, recomendando que a RUC se convertese nunha forza desarmada e que se disolvesen os B Specials. Esa noite, os unionistas saíron ás rúas de Belfast en protesta polo informe. Durante a violencia en Shankill, membros da UVF mataron a tiros o oficial da RUC Victor Arbuckle. Foi o primeiro oficial da RUC que foi asasinado durante o conflito. En outubro e decembro de 1969, a UVF levou a cabo unha serie de pequenos bombardeos na República de Irlanda.

Dende 1970 ata 1972 produciuse unha explosión de violencia política en Irlanda do Norte. A violencia chegou ao seu punto máximo en 1972, cando case cincocentas persoas, algo máis da metade delas civís, perderon a vida, no que foi o peor ano de todo o conflito.

A finais de 1971, había 29 barricadas en Derry, bloqueando o acceso ao que se coñecía como Free Derry; 16 delas eran intransitables mesmo para os vehículos blindados dunha tonelada do exército británico. Moitas das "áreas prohibidas" nacionalistas ou republicanas estaban controladas por unha das dúas faccións do exército republicano irlandés: o IRA Provisional e o IRA Oficial. Existen diferentes versións de por que a violencia se intensificou neses anos.

Os unionistas afirman que a razón principal foi a formación do IRA Provisional e o IRA Oficial, particularmente o primeiro. Estes dous grupos formáronse cando o IRA se dividiu nestas dúas faccións. Mentres que o IRA anterior asumira a axitación civil non violenta, o novo IRA Provisional estaba decidido a emprender unha "loita armada" contra o dominio británico en Irlanda do Norte. O novo IRA estaba disposto a asumir o papel de "defensores da comunidade católica", en lugar de procurar a unidade ecuménica da clase traballadora en ambas as comunidades.

Os nacionalistas sinalan unha serie de eventos nestes anos para explicar o aumento da violencia. Un deses incidentes foi a batalla de Falls en xullo de 1970, cando 3000 soldados impuxeron un toque de queda na área nacionalista de Lower Falls de Belfast, disparando máis de 1500 roldas de municións en tiroteos co IRA Oficial e matando catro persoas. Outra foi a introdución do internamento sen xuízo en 1971 (de 350 detidos iniciais, ningún era protestante). Ademais, debido á pouca intelixencia, moi poucos dos internos eran en realidade activistas republicanos nese momento; porén, algúns internos radicalizáronse cada vez máis como resultado das súas experiencias. A marcha fora organizada pola Asociación polos dereitos civís de Irlanda do Norte (NICRA). Os soldados involucrados eran membros do 1.º Batallón, Rexemento de Paracaidistas, tamén coñecido como «1 Para».

Este foi un dos sucesos máis destacados que aconteceron durante o conflito de Irlanda do Norte, xa que se rexistrou como o maior número de civís asasinados nun só incidente de disparos durante *The Troubles*, aínda que en xeral morreron máis no atentado de Omagh en 1998.

O «Domingo sanguento» aumentou en gran medida a hostilidade dos católicos e os nacionalistas irlandeses contra o exército e o goberno británico, á vez que aumentou significativamente as tensións durante o conflito norteirlandés. Como resultado, o IRA Provisional obtivo máis apoio, especialmente co aumento do número de recrutas nas áreas locais.

Despois da introdución do internamento, houbo numerosos enfrontamentos armados entre o exército británico e o IRA Provisional e Oficial. Entre 1971 e 1975, 1981 persoas foron internadas; 1874 eran católicos ou republicanos, mientras que 107 eran protestantes/unionistas. Houbo denuncias xeneralizadas de abuso e mesmo tortura de detidos, e en 1972, as «cinco técnicas» empregadas pola policía e o exército para o interrogatorio consideráronse ilegais despois dunha investigación do goberno británico.

O IRA Provisional, coñecido como «Provos», procurou establecerse como o defensor da comunidade nacionalista. O IRA Oficial (OIRA) comezou a súa propia campaña armada en reacción á violencia en curso. A campaña ofensiva do IRA Provisional comezou a principios de 1971 cando o Consello do Exército sancionou os ataques contra o Exército británico.

En 1972, o IRA Provisional matou aproximadamente 100 membros das forzas de seguridade, feriu outros 500 e levou a cabo aproximadamente 1300 bombardeos, principalmente contra obxectivos comerciais que consideraban «economía artificial». A campaña de bombardeos matou moitos civís, especialmente o 21 de xullo («Venres Sanguento»), cando se dispararon 22 bombas no centro de Belfast, que mataron sete civís e dous soldados. O mesmo ano, o IRA Oficial matou ducias de soldados e feriu varios máis, principalmente a través de ataques con armas de fogo, segundo a base de datos Sutton do proxecto CAIN. O IRA Oficial suspendeu a súa campaña en maio de 1972.

As concentracións de tropas británicas alcanzaron o seu punto máximo en 20:1000 da poboación civil, a proporción máis alta atopada na historia da guerra de contrainsurxencia, máis alta que a alcanzada durante a Emerxencia Malaia/Guerra de Liberación Nacional Antibritánica, á cal o conflito é frecuentemente comparada. A Operación Motorman, a operación militar para a ondada, foi a maior operación militar en Irlanda dende a Guerra de Independencia de Irlanda. En total, estiveron involucradas case 22&nbsp;000 forzas británicas. Esta afirmación foi criticada polos politicólogos, un dos cales declarou que "...hai diferenzas significativas entre eles [Sunningdale e Belfast], tanto en termos de contido como das circunstancias que rodearon a súa negociación, posta en marcha e operación".

Os unionistas dividíronse sobre Sunningdale, ao que tamén se opuxo o IRA, que seguía a ter como obxectivo a fin da existencia de Irlanda do Norte como parte do Reino Unido. Moitos sindicalistas opuxéronse ao concepto de compartir o poder, argumentando que non era factible compartir o poder con aqueles (nacionalistas) que buscaban a destrución do estado. Non obstante, quizais foi máis importante a oposición sindicalista á «dimensión irlandesa» e ao Consello de Irlanda, que se percibiu como un parlamento en espera de toda Irlanda. As declaracións dun novo concelleiro do SDLP, Hugh Logue, ante un público no Trinity College de Dublín de que Sunningdale era a ferramenta "pola cal os unionistas serán enviados a unha Irlanda unida" tamén danaron as posibilidades dun importante apoio sindical ao acordo. En xaneiro de 1974, Brian Faulkner foi deposto por pouco como líder do Partido Unionista do Ulster (UUP) e substituído por Harry West. As eleccións xerais do Reino Unido en febreiro de 1974 deron aos sindicalistas anti-Sunningdale a oportunidade de probar a opinión sindical coa lema "Dublín está a só un Sunningdale de distancia", e o resultado galvanizou o seu apoio: gañaron 11 dos 12 escanos, gañando o 58% da votación coa maioría do resto indo a nacionalistas e sindicalistas a prol de Sunningdale. Ante tal oposición, o sindicalistas a favor de Sunningdale renunciaron ao goberno de poder compartido e o novo réxime colapsou. Tres días despois da folga do UWC, o 17 de maio de 1974, dous equipos de UVF das brigadas de Belfast e Mid-Ulster detonaron tres coches bomba sen aviso previo no centro da cidade de Dublín durante a hora punta do venres pola noite, resultando en 26 mortos e preto de 300 feridos. Noventa minutos despois, un cuarto coche bomba explotou en Monaghan, matando outras sete persoas. Ninguén foi condenado por estes ataques,

### Proposta de independencia de Irlanda do Norte 
Harold Wilson reuniuse en segredo co IRA en 1971 mentres era líder da oposición; o seu goberno a finais de 1974 e principios de 1975 reuniuse novamente co IRA para negociar un cesamento do fogo. Durante as reunións, as partes discutiron a posibilidade da retirada británica dunha Irlanda do Norte independente. O fracaso de Sunningdale levou á seria consideración en Londres, ata novembro de 1975, da independencia norteirlandesa. Se se producise a retirada —que Wilson apoiou mais á que outros, como James Callaghan, se opuxeron— a rexión converteríase nun Dominio separado da Commonwealth británica.

### Mediados da década de 1970 
Merlyn Rees, Secretaria de Estado para Irlanda do Norte, levantou a prohibición da UVF en abril de 1974. En decembro, un mes despois dos atentados nun pub de Birmingham que mataron 21 persoas, o IRA declarou un alto o fogo; isto teoricamente duraría a maior parte do ano seguinte. A pesar do cesamento do fogo, os asasinatos sectarios intensificáronse en 1975, e xunto coas disputas internas entre grupos paramilitares rivais converteron 1975 nun dos "anos máis sanguentos do conflito".

A década rematou cun dobre ataque da IRA contra os británicos. O 27 de agosto de 1979, Lord Mountbatten, mentres estaba de vacacións en Mullaghmore, condado de Sligo, foi asasinado por unha bomba colocada a bordo do seu barco. Outras tres persoas tamén foron asasinadas: Lady Brabourne, a anciá nai do xenro de Mountbatten; e dous adolescentes, un neto de Mountbatten e un barqueiro local. asistiron á misa fúnebre de Sands no oeste de Belfast e miles asistiron ás dos outros folguistas. Dende unha perspectiva republicana irlandesa, estes eventos serviron para demostrar o potencial dunha estratexia política e electoral.

A partir das folgas de fame, o Sinn Féin, que se converteu no brazo político do IRA Provisional, comezou a participar nas eleccións por primeira vez tanto en Irlanda do Norte (como abstencionistas) como na República. En 1986, o Sinn Féin recoñeceu a lexitimidade do Dáil irlandés, o que provocou que un pequeno grupo de membros se separase e formase o Sinn Féin Republicano. Ademais, recibiu diñeiro de partisanos a prol do IRA nos Estados Unidos e noutras partes da diáspora irlandesa.

En 1982, o IRA bombardeou cerimonias militares en Hyde Park e Regent's Park de Londres, matando catro soldados, sete membros da banda militar e sete cabalos. O INLA foi moi activo a principios e mediados da década de 1980. En 1982, bombardeou unha discoteca en Ballykelly frecuentada por soldados británicos fóra de servizo, matando 11 soldados e seis civís.

O 28 de febreiro de 1985 en Newry, nove oficiais da RUC (sete protestantes e dous católicos) foron asasinados nun ataque con morteiro contra a estación de policía de Corry Square. O atentado planeárono a Brigada do Sur de Armagh do IRA e unha unidade do IRA en Newry. Dispararon nove proxectís dende un morteiro de marca 10 que se aparafusou á parte traseira dunha furgoneta Ford roubada en Crossmaglen. Oito proxectís superaron a estación; o noveno golpeou un Portakabin que estaba a ser empregado como cantina. O 8 de maio de 1987, oito membros do IRA atacaron unha estación da RUC en Loughgall mediante unha bomba e armas de fogo. Todos foron asasinados polo SAS, o maior número de membros do IRA asasinados nun só incidente durante *The Troubles*. O 8 de novembro de 1987, en Enniskillen, condado de Fermanagh, estoupou unha bomba de tempo do IRA Provisional durante unha cerimonia dominical en recordo polas vítimas da guerra da Commonwealth. A bomba estoupou nun cenotafio que estaba no corazón do desfile. Morreron once persoas (dez civís, incluída unha muller embarazada e un membro en funcións da RUC) e 63 resultaron feridas. O exdirector da escola, Ronnie Hill, resultou gravemente ferido no bombardeo e entrou en coma dous días despois, permanecendo nesa condición durante máis dunha década ata a súa morte en decembro de 2000. O IRA finalmente desculpouse polo que alegou que fora un erro e que o seu obxectivo eran os soldados británicos que desfilaban cara ao monumento. A unidade que levou a cabo o bombardeo disolveuse. Os paramilitares unionistas responderon ao bombardeo con ataques vingativos contra os católicos, na súa maioría civís. Outra bomba fora plantada no próximo Tullyhommon nunha conmemoración paralela do Remembrance Day, mais non estoupou. Dous cabos do exército británico, David Howes e Derek Wood, chegaron ao funeral de Brady en Andersonstown nun automóbil e roupa civil, coas súas armas no seu automóbil. Foron secuestrados e asasinados a tiros polo IRA. O caso coñeceuse como os «asasinatos dos cabos».

Cando un equipo de televisión francés filmou o IRA nun campo de adestramento en Donegal, entrevistouse a un representante do Persoal da Sede Xeral do IRA. Dixo que o IRA "acabaría coa vontade política do goberno británico de permanecer en Irlanda".

### Escalada no sur de Armagh 
O Provisional IRA South Armagh Brigade convertera a aldea rural de Crossmaglen na súa fortaleza dende a década de 1970. As aldeas circundantes de Silverbridge, Cullyhanna, Cullaville, Forkhill, Jonesborough e Creggan tamén foron bastións do IRA. En febreiro de 1978, un helicóptero Gazelle do exército británico foi derrubado preto de Silverbridge, matando o tenente coronel do exército británico Ian Corden-Lloyd.
miniatura|Cartel de "Sniper at Work" («francotirador traballando») en Crossmaglen.
Na década de 1990, o IRA ideou un novo plan para restrinxir as patrullas a pé do exército británico preto de Crossmaglen. Estableceron dous equipos de francotiradores que atacasen patrullas do exército británico e da RUC. Polo xeral, disparaban dende un vehículo blindado improvisado cun rifle de francotirador M82 calibre .50 BMG. Colocáronse carteis arredor do sur de Armagh que dicían "Sniper at Work" («francotirador traballando»). Os francotiradores mataron un total de nove membros das forzas de seguridade: sete soldados e dous axentes. O último que foi asasinado antes do Acordo do Venres Santo foi un soldado británico, o bombardier Steven Restorick.

O IRA desenvolvera a capacidade de atacar helicópteros no sur de Armagh e noutros lugares dende a década de 1980,

Outro incidente que involucrou helicópteros británicos no sur de Armagh foi a batalla de Newry Road en setembro de 1993. Outros dous helicópteros, un British Army Lynx e un Royal Air Force Puma foron derrubados por fogo de morteiro improvisado en 1994. O IRA estableceu postos de control no sur de Armagh durante este período, sen oposición polas forzas de seguridade.

### Ataque de morteiro en Downing Street 
O 7 de febreiro de 1991, o IRA intentou asasinar o primeiro ministro John Major e o seu gabinete de guerra lanzando un morteiro contra o 10 Downing Street mentres se reunían para discutir sobre a Guerra do Golfo. O atentado causou catro feridos, dous deles policías, mentres que o primeiro ministro e todo o gabinete de guerra resultaron ilesos.

### Primeiro cesamento do fogo 
Despois dun período prolongado de manobras políticas de fondo, durante o que houbo atentados como o do edificio do Baltic Exchange e do Bishopsgate en Londres, tanto os grupos paramilitares unionistas como os republicanos declararon o alto o fogo en 1994. O ano previo fora particularmente tenso, marcado por atrocidades. A UDA e a UVF intensificaron os seus ataques e o IRA respondeu co atentado de Shankill Road en outubro de 1993, que tiña como obxectivo asasinar os líderes da UDA; porén, matou oito compradores civís protestantes e un membro da UDA de baixo rango, así como un dos perpetradores, que morreu cando a bomba estoupou prematuramente. A UDA tomou represalias con tiroteos masivos en áreas nacionalistas como Greysteel e Castlerock. Doce persoas foron asasinadas en Greysteel e Castlerock, das que dez eran católicas. Os gobernos británico e irlandés acordaron que Mitchell presidise unha comisión internacional sobre desarmamento de grupos paramilitares.

### Segundo cesamento do fogo 
O 9 de febreiro de 1996, menos de dous anos despois da declaración do alto o fogo, o IRA crebouno co atentado a Docklands en Canary Wharf en Londres, que matou dúas persoas, feriu outras 39 e causou 85 millóns de libras en danos ao centro financeiro da cidade. O Sinn Féin culpou do fracaso do alto o fogo á negativa do Goberno británico a comezar as negociacións con todos os partidos ata que o IRA desmantelase as súas armas.

Ao ataque seguírono outros máis, especialmente o atentado de Manchester de 1996, que destruíu unha grande área do centro da cidade o 15 de xuño. Foi o maior ataque con bomba en Gran Bretaña dende a segunda guerra mundial. Aínda que non houbo vítimas mortais debido a unha advertencia telefónica previa e á rápida resposta dos servizos de emerxencia, máis de 200 persoas resultaron feridas, moitas delas fóra do cordón establecido. O dano causado pola explosión estimouse en 411 millóns de libras. O bombardier Stephen Restorick, o último soldado británico asasinado durante *The Troubles*, morreu tiroteado nun posto de control en Green Road preto de Bessbrook o 12 de febreiro de 1997 por un francotirador do IRA de South Armagh.

O IRA restableceu o cesamento do fogo en xullo de 1997, xa que as negociacións para o documento que se coñeceu como o «Acordo do Venres Santo» comezaron sen o Sinn Féin. En setembro do mesmo ano, o Sinn Féin asinou os Principios Mitchell e foron admitidos nas conversas. A UVF foi a primeira agrupación paramilitar que se separou como resultado do alto o fogo, xerando a Forza Voluntaria Lealista (LVF) en 1996. En decembro de 1997, o INLA asasinou o líder da LVF Billy Wright, o que provocou unha serie de asasinatos como represalia por parte de grupos unionistas. Un grupo separouse do IRA Provisional e formou o IRA Auténtico (RIRA, Real IRA).

En agosto de 1998, unha bomba do IRA Auténtico matou en Omagh 29 civís. Este atentado para moitos que anteriormente apoiaran as súas campañas desacreditou os "republicanos disidentes". Convertéronse en pequenos grupos con pouca influencia, pero aínda capaces de violencia.

O INLA tamén declarou un alto o fogo despois do Acordo de Belfast de 1998. A partir de entón, a maioría da violencia paramilitar dirixiuse ás súas "propias" comunidades e a outras faccións dentro das súas organizacións. A UDA, por exemplo, enfrontouse cos unionistas da UVF en dúas ocasións dende 2000. Houbo loitas internas polo poder entre os "comandantes de brigada" e a participación no crime organizado.

Membros do IRA Provisional foron acusados ou condenados por participar, entre outros, nos asasinatos de Robert McCartney, Matthew Burns, James Curran e Andrew Kearney.

### O proceso político 
Despois do alto o fogo, comezaron as conversas entre os principais partidos políticos en Irlanda do Norte para establecer un acordo político. Estas conversas conduciron ao «Acordo do Venres Santo» de 1998. Este Acordo restaurou o autogoberno en Irlanda do Norte sobre a base do "poder compartido". En 1999, estableceuse un executivo formado polos catro partidos principais, incluído o Sinn Féin. Outros cambios importantes incluíron a reforma da RUC, rebautizada como o Servizo de Policía de Irlanda do Norte, que debía recrutar polo menos unha cota do 50% de católicos durante dez anos, e a eliminación dos Diplock courts segundo a Acta de Xustiza e Seguridade de Irlanda do Norte de 2007.

Tamén comezou un proceso de normalización de seguridade como parte do tratado, que comprendía o peche progresivo de cuarteis do exército británico, torres de observación da fronteira e a retirada de todas as forzas que participaban na Operación Banner, incluídos os batallóns residentes do Real Rexemento Irlandés, que foi substituído por unha brigada de infantaría, despregada en dez lugares de Irlanda do Norte pero sen ningún papel operativo na provincia.

O Executivo e a Asemblea de poder compartido foron suspendidas en 2002, cando os sindicalistas se retiraron despois do "Stormontgate", unha controversia sobre as acusacións dunha rede de espías do IRA que operaba en Stormont. Houbo tensións sobre o fracaso do IRA Provisional para desarmarse completamente e suficientemente rápido. O desmantelamento do IRA completouse en setembro de 2005 coa satisfacción da maioría das partes.

Unha característica da política de Irlanda do Norte dende o Acordo foi a desaparición en termos electorais de partidos como o Partido Socialdemócrata e Laborista (SDLP) e o Partido Unionista do Ulster (UUP), en favor de partidos rivais como o Sinn Féin e o DUP. Do mesmo xeito, aínda que a violencia política se reduciu en gran medida, non desapareceu a animosidade sectaria. As áreas residenciais están máis segregadas entre os nacionalistas católicos e os unionistas protestantes que nunca. Polo tanto, o progreso cara á restauración das institucións de poder compartido foi lento e tortuoso. O 8 de maio de 2007, o goberno delegado regresou a Irlanda do Norte. O líder do DUP Ian Paisley e Martin McGuinness do Sinn Féin asumiron os cargos de Primeiro Ministro e Viceprimeiro Ministro, respectivamente.

## Presente 
Dende o final do conflito, varias faccións disidentes do antigo IRA pretenderon facer fracasar o proceso de paz con ataques esporádicos en Irlanda do Norte. En marzo de 2009, dous soldados británicos foron asasinados con armas automáticas nun ataque ao cuartel militar de Massereene, á altura de Antrim. O ataque foi reivindicado polo IRA Auténtico. 48 horas despois, un axente de policía foi abatido a tiros na localidade de Craigavon no condado de Armagh. Nesta ocasión, o ataque foi reivindicado por outro grupo escindido do IRA, o IRA da Continuidade. En xaneiro de 2010, un policía resultou gravemente ferido ao estoupar unha bomba lapa adherida ao seu vehículo. En xullo, mozos republicanos provocaron altercados violentos de importancia nas rúas en distintos barrios de Belfast e noutras localidades da provincia, coincidindo coas celebracións protestantes do 12 de xullo. O 4 de outubro estoupou un coche bomba nos arredores de Derry sen producir danos persoais. En abril de 2011 morreu un policía en Omagh cando estoupou unha bomba lapa encostada ao seu vehículo. En canto ao bando unionista non se produciron actos de violencia terrorista nos últimos anos, aínda que continúan sen desarmarse por completo.

En xullo de 2012 os grupos disidentes máis importantes do IRA contrarios á paz, ao non acadaren o obxectivo principal de que Irlanda do Norte se unise a Irlanda do Sur e que toda a illa de Irlanda fose unha única nación sen que teña nada que ver o Reino Unido, anunciaron que se unían nun único grupo co obxectivo de volver realizar diversas accións co obxectivo de que a causa do IRA non se esquecese.

O novo IRA está integrado polo Exército Republicano Irlandés Auténtico (IRA Auténtico, RIRA/rIRA ou True IRA; en gaélico irlandés: Fíor-IRA) ou, segundo a súa propia denominación Óglaigh na hÉireann (Voluntarios de Irlanda) (RIRA), unha escisión do IRA Provisional (PIRA); a Acción Republicana contra as Drogas (RAAD), formada por excombatentes do PIRA que iniciaron unha batalla contra o narcotráfico, sobre todo na cidade de Derry; e polas Faccións Republicanas Independentes, unha amálgama de distintos grupos de combatentes católicos.

En 2015 tiveron lugar varios asasinatos aparentemente relacionados co conflito. O 5 de maio foi asasinado o ex dirixente do IRA Gerard Davison, abatido a tiros no sur de Belfast. O 13 de agosto do mesmo ano tamén morreu tiroteado outro antigo dirixente do IRA, Kevin McGuigan, nun barrio católico do leste de Belfast. Ningún grupo armado se atribuíu a autoría destes actos.

Na noite do 18 de abril de 2019 a xornalista Lyra McKee morreu tiroteada por disidentes republicanos en Derry.

## Repercusións sociais 
O impacto que tivo o conflito na xente común de Irlanda do Norte comparouse co dos Blitz na xente de Londres. A tensión que resultou dos ataques con bombas, dos disturbios nas rúas, dos puntos de control de seguridade e da presenza militar constante tiveron un efecto maior en nenos e adultos novos. Existía ademais o temor de que os paramilitares locais inculcasen nas súas respectivas comunidades coas malleiras de castigo, os "golpes" e enfrontamentos impostos ás persoas por diversas presuntas infraccións.

Ademais da violencia e da intimidación, houbo desemprego crónico e unha grave escaseza de vivenda. Moitas persoas quedaron sen fogar como resultado da intimidación ou da queima das súas casas e a reconstrución urbana tivo un papel na axitación social. As familias de Belfast enfrontáronse a seren transferidas a novas propiedades estatais cando se demoleron distritos máis vellos como Sailortown e Pound Loney. Segundo a traballadora social e escritora Sarah Nelson, este novo problema social de desamparo e desorientación contribuíu ao colapso do tecido normal da sociedade, permitindo que os paramilitares exercesen unha influencia moi forte nalgúns distritos.

## Vítimas do conflito 
Segundo o Arquivo de Conflitos en Internet (CAIN), como resultado do conflito foron asasinadas 3532 persoas entre 1969 e 2001. Delas, 3489 foron asasinadas antes de 1998. Hai informes de que 257 das vítimas eran menores de dezasete anos, o que representa o 7,2% de todo o total durante este período. Outros informes indican que un total de 274 menores de dezaoito anos foron asasinados durante o conflito.

En *The Politics of Antagonism: Understanding Northern Ireland*, Brendan O'Leary e John McGarry sinalan que "case o dous por cento da poboación de Irlanda do Norte foi asasinada ou ferida pola violencia política [...] Se se aplicase unha proporción equivalente en Gran Bretaña, no mesmo período, suporían unhas 100&nbsp;000 persoas, e se se producise un nivel similar de violencia política, o número de vítimas mortais nos Estados Unidos sería superior ao medio millón". Utilizando esta comparación relativa cos Estados Unidos, o analista John M. Gates suxire que calquera que fose o conflito, "certamente non foi" un "conflito de baixa intensidade".

En 2010 estimouse que 10&nbsp;000 persoas en Irlanda do Norte sufriron algunha lesión física como resultado do conflito. A partir da base de datos recompilada pola Axencia de Estatísticas e Investigación de Irlanda do Norte, a Comisión de Vítimas estimou que o conflito provocou 500&nbsp;000 vítimas só en Irlanda do Norte. Define como "vítimas" aquelas que están directamente afectadas polo "dó", a "lesión física" ou o "trauma" como resultado do conflito.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Bew, Paul and Gillespie, Gordon (1993). *Northern Ireland: A Chronology of the Troubles 1968–1993*. Dublin: Gill and Macmillan.
* Bourke, Richard (2003). *Peace in Ireland: The War of Ideas*. Random House.
* Coogan, Tim Pat (16 de febreiro de 2006). *Ireland in the Twentieth Century*. Palgrave Macmillan. .
* English, Richard (2003). *Armed Struggle: The History of the IRA*. Oxford University Press. 
* English, Richard (2009). *The Interplay of Non-violent and Violent Action in Northern Ireland, 1967–72*, in Roberts, Adam and Ash, Timothy Garton (eds.). *Civil Resistance and Power Politics: The Experience of Non-violent Action from Gandhi to the Present*. Oxford University Press. .
* Harkin, Greg and Ingram, Martin (18 de febreiro de 2004). ''Stakeknife: Britain's secret agents in Ireland''. O'Brien Press. .
* 
* McKittrick, David; Kelters, Seamus; Feeney, Brian and Thornton, Chris (1999). *Lost Lives: The stories of the men, women and children who died as a result of the Northern Ireland troubles*. Mainstream Publishing Company. .
* 
* Myers, Kevin (16 de outubro de 2006) *Watching the Door A Memoir 1971–1978*, Lilliput Press, Dublín. 
* Potter, John Furniss (2001). *A Testimony to Courage – the Regimental History of the Ulster Defence Regiment 1969 – 1992*. Pen & Sword Books. .
* Ryder, Chris (1991). *The Ulster Defence Regiment: An Instrument of Peace?*. .
*
### Ligazóns externas 
* Northern Ireland Elections Archive 
* Northern Ireland Conflict Archive on the Internet (CAIN Project) 
* BBC Northern Ireland: The Troubles
* The Troubles – Statistical Analysis
* Peacewall Archive – An archive of photos, maps, texts and links relating to Belfast's Peace lines – a legacy of 'The Troubles'
* British Army Historical Document
* Linen Hall Library Northern Ireland Political Collection
* *Booknotes* interview with J. Bowyer Bell on *The Irish Troubles: A Generation of Violence, 1967–1992*, 6 de xuño de 1993.
* The Irish Story archive on the Troubles
* The Conflict in Ireland – 1991 Sinn Féin document
* The Roots of Terrorism in Northern Ireland – 1991 Global Security report
* Interview with undercover soldiers by BBC dated 21 November 2013
* Belfast: No Way Out (1970) on BFI Player
* Timeline of events