Cyanocitta cristata

***Cyanocitta cristata***, ás veces chamado **gaio azul**, é unha ave paseriforme da familia dos córvidos, nativa do leste de América do Norte. Vive na maior parte do leste e centro dos Estados Unidos; algunhas poboacións do leste poden ser migratorias. Poboacións residentes poden encontrarse tamén en Terra Nova, Canadá; poboacións reprodutoras atópanse polo sur do Canadá. Reprodúcese en bosques caducifolios e de coníferas, e é común en áreas residenciais. A súa coloración é predominantemente azul, cun peito e partes inferiores brancos, e unha crista azul; ten un colar con forma de U negro rodeando o pescozo e un bordo negro detrás da crista. Os machos e femias son de tamaño e plumaxe similares, que non varía en todo o ano. Recoñécense catro subespecies desta ave.

Aliméntase principalmente de sementes e froitos secos, como as landras, que pode agochar para comelas máis tarde; froitos brandos; artrópodos; e de cando en vez pequenos vertebrados. Normalmente rebuscan o alimento polas árbores, arbustos e no chan, e ás veces capturan insectos polo aire. Poden ser moi agresivos con outras aves; ás veces asaltan niños e observáronse casos en que decapitaba outras aves.

Constrúe un niño cupuliforme aberto nas pólas dunha árbore e na construción participan ambos os sexos. A posta pode ser de dous a sete ovos, que son azulados ou marróns claros con manchas marróns escuras. As crías son altriciais, e despois de eclosionaren son abrigados pola femia por 8–12 días. Poden permanecer cos seus pais durante un ou dous meses.

Nas súas áreas orixinarias norteamericanas recibe o nome de *blue jay*. En portugués denomínase *gaio-azul*, nome que tamén se propuxo para o galego nalgún traballo lexicográfico, pero téñase en conta que este nome, **gaio azul**, se ten usado en galego para outra especie de córvido, o *Garrulus glandarius*, hoxe chamado gaio eurasiático (en portugués *gaio-comum*) e tampouco se debe confundir co *Coracias garrulus* (rolieiro europeo), un corácido.

## Taxonomía 
Esta ave describiuse primeiramente co nome  *Pica glandaria cærulea cristata* na obra do naturalista inglés Mark Catesby de 1731 *Natural History of Carolina, Florida, and the Bahamas*. Foi descrito despois como *Corvus cristatus* na edición de Carl Linné de 1758 de *Systema Naturae*. No século XIX foi descrito polo ornitólogo francés Charles Lucien Bonaparte en 1838 como *Cyanocorax cristatus* no libro *Unha lista xeográfica e comparativa das aves de Europa e América do Norte*, e Hugh Edwin Strickland deulle o seu nome científico moderno de *Cyanocitta cristata* en 1845. O nome do xénero *Cyanocitta* deriva das palabras gregas *kyaneos* (azul) e *kitta* e *kissa* (paxaro charlatán, gaio). O termo específico *cristata* (cristado) deriva do latín e fai referencia á crista azul prominente que ten.

## Descrición 
[miniatura|esquerda|upright|Debuxo de [John James Audubon circa 1830s]] 
Mide de 22 a 30 cm desde o bico á cola e pesa de 70 a 100 g, cunha envergadura alar de 34 a 43 cm. Ten unha crista de plumas prominente na cabeza, que o paxaro pode elevar ou baixar segundo o seu estado de ánimo. Cando está excitado ou agresivo, a crista lévaa totalmente ergueita. Cando ten medo, a crista levántase cara a fóra, como un cepillo. Cando se está alimentando entre outros gaios ou descansando, está aplanada sobre a cabeza. se esmagamos unha destas plumas azuis, a cor azul desaparece porque a súa estrutura queda destruída. O verdadeiro pigmento das súas plumas é a melanina. así como a expansión doutras moitas especies de aves. De 1966 a 2015, *C. cristata* experimentou un declive poboacional na costa atlántica, pero tivo un incremento de poboación maior do 1,5 % anual pola parte norte da súa área de distribución, incluíndo o Labrador, Nova Scotia, sur de Quebec e sur de Manitoba.

A subespecie que vive máis ao norte, *C. c. bromia*, é, cando lle é necesario, unha ave migratoria. Pode recuar varios centos de quilómetros cara ao sur desde as partes máis setentrionais do seu territorio. Observáronse miles de exemplares migrando en bandadas ao longo dos Grandes Lagos e da costa atlántica. Migra durante as horas diúrnas, en bandadas pouco compactas de  5 a 250 aves. Gran parte do seu comportamento migratorio segue sendo un misterio. Algunhas están presentes todo o inverno en todas as partes da súa área de distribución. Os exemplares novos é máis probable que migren que os adultos, pero moitos adultos tamén migran. Algúns individuos migran ao sur un ano, quedan no norte o seguinte inverno e despois migran ao sur outra vez o seguinte ano. Ata agora ninguén conseguiu descubrir por que migran cando o fan. Probablemente, a migración está relacionada coas condicións climatolóxicas e coa abundancia de alimento en inverno, o cal pode determinar se outras aves do norte se trasladarán ao sur. Voa con corpo e cola nivelados con lentos batidos de ás.
As súas velocidades de voo lentas fan que esta especie sexa unha presa fácil para falcóns e bufos cando voa en áreas abertas. Practicamente todas as aves de presa simpátricas na distribución poden depredala, especialmente os especialistas en cazaren aves rápidas, como os falcóns *Accipiter*. Diversos predadores poden comer os seus ovos e crías ata que empluman, entre os que están esquíos, cobras, gatos, corvos, mapaches, sarigüeias, outros gaios e posiblemente moitas das aves que atacan os adultos.

*C. cristata* pode ser beneficiosa para outras especies de aves, xa que pode acosar aves predadoras, como falcóns e bufos, e chía se ve un predador no seu territorio. Como dá unha chamada de alarma cando se achegan falcóns ou outros perigos, as aves pequenas adoitan recoñecer esta chamada e agocharse preventivamente. Por veces pode imitar as chamadas das rapaces, especialmente as dos buxatos *Buteo jamaicensis* e *Buteo lineatus*, posiblemente para comprobar se hai algún nas proximidades, pero tamén pode ser que o faga para espaventar outras aves que poderían competir con el polos recursos alimenticios. Son aves moi territoriais e perseguen outras en comedeiros para obter unha comida fácil. Ademais, poden asaltar os niños doutras aves, roubaren os seus ovos, polos e niños. Porén, isto pode non ser tan común como se adoitaba pensar, xa que só o 1 % do seu material alimenticio atopado nun estudo procedía de aves.

Igual que outros córvidos, son aves moi curiosas e son consideradas bastante intelixentes. Os individuos novos rouban alegremente obxectos de cores brillantes ou reflectantes, como tapas de botellas ou cachos de papel de aluminio, e carréxanos ata que perden o interese.

## Dieta 
Son aves omnívoras, pero a Audubon Society estima que o 75 % da súa dieta é materia vexetal. Teñen fortes bicos negros que usan para crebar noces, normalmente mentres están agarrándoas cos pés, e para comeren millo, grans e outras sementes. Gustan moito dos cacahuetes con casca. Buscan o alimento no chan e nas árbores e este inclúe practicamente todos tipo de fontes vexetais e animais, como landras e froitos das faias, sementes de herbáceas, grans de cereais, bagas e outras froita, cacahuetes, pan, carne, pequenos invertebrados de moitos tipos, sobras de comida nos parques das cidades, comida de comedeiros para aves e raramente ovos e polos doutras aves. Ás veces esconden a comida para tela almacenada, pero o grao en que o fan difire moito entre individuos. Aínda que é moi discutido dentro do seu comportamento xeral, están frecuentemente subordinados a outras aves de tamaño medio cando visitan os comedeiros para aves. Na Florida eran dominados nos comedeiros por *Sciurus carolinensis* (esquíos grises), *Aphelocoma coerulescens* (córvido), *Quiscalus quiscula* (ictérido) e *Melanerpes erythrocephalus* (pícido), todos os cales foron observados ocasionalmente impedindo agresivamente e con éxito que as *C. cristata* se alimenten. Outro exemplar silvestre atopado tiña uns 17 anos e medio de idade. Porén, unha duración da vida máis habitual para estas aves cando sobreviven ata a adultez é duns 7 anos. Ademais da predación e da colisión ocasional con obxectos feitos polo home, unha causa común de mortalidade nas últimas décadas foi o virus do Nilo occidental, ao cal todos os córvidos parecen ser especialmente susceptibles. Porén, malia varios declives poboacionais graves locais, en conxunto esta especie non parece que se vise moi afectada por esta doenza.

Unha destas aves antropoformizada chamada Mordecai é un dos principais caracteres da serie de animación de televisión de Cartoon Network *Regular Show*.

### Mascota e símbolo 
Este paxaro é a ave provincial da provincia da Illa do Príncipe Eduardo do Canadá.

É tamén a mascota de compañía oficial da Universidade Johns Hopkins, a Universidade de Elmhurst e Universidade Creighton.

Foi adoptado como símbolo do equipo da Liga Maior de Béisbol Toronto Blue Jays, e dos seus filiais das ligas menores. A súa mascota é unha figura dese paxaro chamada Ace.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Blue Jay ID, con sons e vídeos, no Cornell Lab of Ornithology
* Blue Jay – *Cyanocitta cristata* – USGS Patuxent Bird Identification InfoCenter arquivado en maio de 2010
* 
* Blue Jay en borealforest.org arquivado en maio de 2021
* Blue Jay Bird Sound no Museo de Histori Natural da Florida arquivado en xaneiro de 2011
* Fotos de crías de *C. cristata* arquivado en abril de 2014
*