open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Hynobius nebulosus

***Hynobius nebulosus*** é unha especie de anfibio da orde dos urodelos ou caudados e  familia dos hinobíidos, unha das numeroas integradas no xénero *Hynobius*, do que é a súa especie tipo. 

Endémica do Xapón, habita en bosques temperados, ríos, pantanos, mananciais de auga doce e terreos de regadío. 

## Taxonomía 
### Descrición 
A especie foi descrita en 1838 polo naturalista neerlandés Coenraad Jacob Temminck e o herpetólogo alemán, que traballou en Leiden, Hermann Schlegel, baixo o nome de *Salamandra nebulosa*, no seu traballo:
: Temminck, C. J. & Schlegel, H. (1838): "Reptilia" (Ver texto completo). En: *Fauna Japonica*, de Philipp Franz von Siebold.  

### Sinónimos 
Ademais de polo nome actualmente válido, a especie coñeceuse tamén polos sinónimos: 

A súa área de distribución e, polo tanto, a súa poboación, está moi fragmentada. E aínda que é unha especie común, observouse un descenso nos seus efectivos, e algunhas poboacións desapareceron recentemente. 

Cría en pozas, marismas, arrozais abandonados, cunetas e mananciais, onde tamén se desenvolven as larvas. Os sacos de ovos están unidos a plantas acuáticas ou restos delas. A reprodución prodúcese desde finais de xaneiro até finais de marzo.

## Ameazas 
Esta especie está ameazada pola construción de vivendas e de estradas, pola contaminación das augas, a presenza de especies invasoras e á diminución da humidade do seu hábitat. Tamén se captura para o comercio de mascotas. A súa área de distribución diminuíu moito debido principalmente á ampliación das áreas urbanas.

## Estado de conservación 
A Unión Internacional para a Conservación da Natureza e dos Recursos Naturais (UICN), tendo en conta que a súa distribución relativamente ampla e a súa poboación é, presuntamente grande, cualifica o status da especie como *LC* (pouco procupante). Porén, recentemente houbo algúns descensos da súa poboación, e a súa área diminuíu moito debido principalmente á ampliación das áreas urbanas, polo que se debería controlar a súa poboación.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Vitt, Laurie J. & Janalee P. Caldwell (2014): *Herpetology: An Introductory Biology of Amphibians and Reptiles*. 4th Edition. San Diego, California, USA: Academic Press. ISBN 978-0-1238-6919-7.
* Zug, G. R.; Vitt, L. J. & Caldwell, J. P. (1993): *Herpetology: an introductory biology of amphibians and reptiles*. San Diego, California, USA: Academic Press. ISBN 0-1278-2622-X.

### Outros artigos 
* Anfibios
* Caudados
* Hinobíidos
* *Hynobius*

### Ligazóns externas 
* *Hynobius nebulosus* en *amphibiaweb.org*.
* *Hynobius nebulosus* (Temminck & Schlegel 1838) na EOL.
Panindianismo

[miniatura|Bandeira do [American Indian Movement.]]
O **panindianismo** é unha ideoloxía política que promove a unidade, e até certo punto a homoxeneización, entre os diferentes pobos indíxenas dos Estados Unidos, as Primeiras Nacións, os pobos inuit e os métis, independentemente das distincións tribais e das diferenzas culturais.

Este enfoque da organización política está asociado principalmente coa organización dos nativos americanos para a xustiza social e a revitalización cultural nos Estados Unidos continentais, mais tamén se estendeu a outras comunidades indíxenas. Os inuit e os métis poden considerarse parte da comunidade *panaborixe* máis ampla, ou algunha variación desta. Algúns académicos tamén usaron o termo panamerindianismo para distinguir doutros pobos coñecidos como "indios". Algunhas organizacións pan-indias buscan xuntar os recursos dos grupos indíxenas para protexer os intereses dos pobos nativos de todo o mundo.

## Notas
Onychodactylus

***Onychodactylus*** é un xénero de anfibios da orde dos caudados e  dos hinobíidos, que é o unico integrante da subfamilia dos onicodactilinos. 

## Taxonomía 
### Descrición 
#### Subfamilia 
A subfamilia foi descrita en 2012 polos herpetólogos franceses Alain Dubois e Jean Raffaëlli, 
  
* *Dactylonyx* Bonaparte, 1839
* *Onychopus* Duméril, Bibron & Duméril, 1854
* *Geomolge* Boulenger, 1886

## Especies 
Na actualidade recoñécense no xénero as seguintes especies:
* *Onychodactylus intermedius* Yoshikawa, Matsui, Tanabe & Okayama (2013)
* *Onychodactylus koreanus* Min, Poyarkov & Vieites, 2012
* *Onychodactylus nipponoborealis* Yoshikawa & Matsui, 2013
* *Onychodactylus zhangyapingi* Che, Poyarkov, Li, & Yan, 2012
* *Onychodactylus zhaoermii* Che, Poyarkov & Yan, 2012

## Notas 
## Véxase tamén  
### Bibliografía 
* Vitt, Laurie J. & Janalee P. Caldwell (2014): *Herpetology: An Introductory Biology of Amphibians and Reptiles*. 4th Edition. San Diego, California, USA: Academic Press. ISBN 978-0-1238-6919-7.
* Zug, G. R.; Vitt, L. J. & Caldwell, J. P. (1993): *Herpetology: an introductory biology of amphibians and reptiles*. San Diego, California, USA: Academic Press. ISBN 0-1278-2622-X.

### Outros artigos 
* Anfibios
* Caudados
* Hinobíidos

### Ligazóns externas 
* *Onychodactylus* Tschudi 1838 na EOL.
Panoceanismo

O **panoceanismo** é unha ideoloxía que defende a unidade cultural dos pobos que viven en Oceanía ou un concepto que clasifica colectivamente varios aspectos da sociedade oceaniana. Os usos máis antigos deste termo estaban moi relacionados coa entomoloxía e outras ramas da zooloxía e os seus derivados con sede en Oceanía. Por exemplo, clasificou a taxonomía ou botánica tanto da illas como das costas de Australasia e das rexións próximas de Asia-Pacífico. En usos posteriores, o termo idealízase dun xeito que connota un continente separado e as consecuencias culturais e sociais que iso implica. Por exemplo, algúns insulares do Pacífico indicaron que existe unha prevalencia de representacións da súa comunidade que parecen coincidir cos estereotipos que prevalecían durante a época colonial e imperial. Posteriormente, algúns destes individuos impulsaron unha representación máis inclusiva de cineastas e estudosos do cine. Na cultura, o termo utilízase como un termo xeral nos casos nos que hai unha superposición significativa nos problemas aos que se enfrontan os oceanianos e nas semellanzas que comparten, como os produtos básicos do taro e o ñame.

## Notas
Nacionalismo paquistaní

[dereita|miniatura|[Bandeira de Paquistán|Bandeira de Paquistán.]]
[dereita|miniatura|Monumento nacional de Paquistán en [Islamabad.]]

O **nacionalismo paquistaní** (en ) refírese á expresión política, cultural, lingüística, histórica e relixiosa que profesan os habitantes de Paquistán cara a súa nación, baseado nun sentido de orgullo pola súa historia, herdanza e identidade cultural e polas súas visións de futuro.

A diferenza do nacionalismo secular da maioría dos outros países, o nacionalismo paquistaní é de natureza relixiosa, baseado no nacionalismo islámico. A relixión foi a base da narrativa nacionalista paquistaní.

Dende o punto de vista político e nos anos previos á independencia de Paquistán, as bases políticas e ideolóxicas particulares das accións da Liga Musulmá pódense denominar ideoloxía nacionalista paquistaní. É unha combinación singular de elementos filosóficos, nacionalistas, culturais e relixiosos.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*
Nacionalismo nixeriano

[dereita|miniatura|[Bandeira de Nixeria.]]
[dereita|miniatura|[Herbert Macaulay, o fundador do nacionalismo nixeriano.]]
O **nacionalismo nixeriano** é un movemento político nacionalista que defende que os nixerianos forman unha nación e promove a súa unidade cultural. O nacionalismo nixeriano é un nacionalismo territorial, que enfatiza a conexión cultural da xente coa terra, en particular os ríos Níxer e Benue. Xurdiu por primeira vez na década de 1920 baixo a influencia de Herbert Macaulay, quen é considerado o fundador do nacionalismo nixeriano. Foi fundado en base á necesidade de que as persoas que vivían na colonia británica de Nixeria, que tiñan de múltiples orixes culturais e étnicas, se unisen como un só pobo para poder resistir o colonialismo. Os pobos de Nixeria uníronse para responder ás discrepancias coa política británica. "O problema do nacionalismo étnico en Nixeria veu coa chegada do colonialismo. Isto ocorreu cando grupos dispares, autónomos, heteroxéneos e subnacionais se fusionaron para formar unha nación. De novo, os colonialistas crearon desequilibrios estruturais dentro da nación en termos de proxectos socioeconómicos, desenvolvemento social e estabelecemento de centros administrativos. Este desequilibrio afondou as antipatías entre as diversas nacionalidades étnicas en Nixeria (Nnoli, 1980; Young, 1993 e Aluko, 1998)." O obxectivo dos nacionalistas nixerianos de lograr a independencia para Nixeria como estado soberano conseguiuse en 1960, cando Nixeria declarou a súa independencia e rematou o dominio colonial británico. Dende entón, o goberno de Nixeria intentou unificar os distintos pobos e rexións de Nixeria nun único sentimento nacional.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
*
*
*
*
Nacionalismo tunisiano

[dereita|miniatura|[Bandeira de Tunisia.]]

O **nacionalismo tunisiano** (en ) é un movemento político nacionalista que defende que os tunisianos forman unha nación e promove a súa unidade cultural. As orixes do nacionalismo tunisiano remóntanse ao século XIX; porén, o nacionalismo tunisiano converteuse nunha forza política significativa despois de 1908 coa fundación do movemento Young Tunisians, e o máis significativo Partido Destour (termo árabe para "Constitución)" estaeblecido despois da primeira guerra mundial. O Partido Destour pediu a autonomía tunisiana dentro da Imperio Francés e que Francia non debería dominar a política e a sociedade de Tunisia. Francia respondeu prohibindo o Partido Destour en 1933, o que provocou o ascenso dun partido nacionalista máis radical, o Partido Neo-Destour que se formou en 1934 dirixido por Habib Bourguiba. O Partido Neo-Destour esixiu a independencia de Tunisia de Francia, aínda que respectaba a cultura francesa e occidental e procurou manter estreitos vínculos con Francia despois de lograr a independencia.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
### Outros artigos 
* Nacionalismo alxeriano
* Nacionalismo árabe
* Nacionalismo exipcio
* Nacionalismo libio
Manuel Buján Rivas

**Manuel Buján Rivas**, nado en Castelló de la Plana cara a 1915, foi un mestre e político español.

## Traxectoria 
Cidadán arxentino. Veciño de Lérez. Estudou Maxisterio na Escola Normal de Pontevedra, rematando en 1935. Pertenceu á Casa del Maestro, da que foi vogal. Foi mestre en Vilanova de Arousa en 1936. Militante das Juventudes Socialistas, colaborou en *La Hora*.

Co golpe de Estado do 18 de xullo de 1936 estivo no Goberno civil formando parte do Comité de Defensa e formou parte das milicias populares. Posteriormente foi detido. Xulgado polo delito de rebelión en consello de guerra con Víctor Moldes, José Acuña, Claudio Magdalena, Albino Sánchez e Constantino Gómez o 16 e 17 de febreiro de 1937, foi condenado a morte. Foille conmutada a pena na Semana Santa de 1937. Estivo preso no Sanatorio Penitenciario de Segovia, de onde saíu en liberdade condicional en novembro de 1943. Marchou á Arxentina a finais de 1945.

## Notas
Panturquismo

[miniatura|Bandeira da [Consello Turco|Organización de Estados Turcos.]]
[miniatura|350x350px|Países e rexións onde unha [Linguas turcas|lingua turca ten un status oficial.]]
O **panturquismo** é un movemento político pannacionalista que xurdiu na década de 1880 entre os intelectuais turcos da rexión da Gobernación de Bakú (no actual Azerbaidján) e do Imperio Otomán (na actual Turquía), co obxectivo de unificar cultural e politicamente todos os pobos turcos. O turanismo é un movemento moi relacionado mais é un termo máis inclusivo, xa que o turquismo só se aplica aos pobos turcos. Porén, os investigadores e políticos que están impregnados da ideoloxía turca utilizaron estes termos indistintamente en moitas fontes e obras literarias.

Aínda que moitos dos pobos turcos comparten raíces históricas, culturais e lingüísticas, o auxe dun movemento político pan-turco é un fenómeno dos séculos XIX e XX.Foi en parte unha resposta ao desenvolvemento do paneslavismo e do panxermanismo en Europa e influíu no paniranismo en Asia. O poeta otomán Ziya Gökalp definiu o panturquismo como un concepto cultural, académico e filosófico e político que defende a unidade dos pobos turcos. Ideoloxicamente, baseouse no darwinismo social.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Jacob M. Landau. *Pan-Turkism: From Irredentism to Cooperation*. Hurst, 1995.
Adrián Maceda

**Adrián Maceda Fernández**, nado en Escairón (O Saviñao) o 13 de novembro de 1997, é un xornalista, profesor de lingua e literatura galega e poeta galego.

## Traxectoria 
Cursou o Bacharelato no IES Lama das Quendas de Chantada, e o grao de Relacións Internacionais e Xornalismo na Universidade Rei Xoán Carlos. No ano 2023 traballou no sector de turismo en Chantada. En xullo de 2024 acadou unha praza como docente de Lingua Galega e Literatura en educación secundaria e tivo o seu primeiro destino no IES Eduardo Pondal.

## Obras 
* *Índice* (Alhulia Editorial, 2020).
* *A Trasnoite* (Edicións Malafera, 2023).

## Premios e recoñecementos 
* Premio Extraordinario do Bacharelato (2015).
* XIII Premio de Poesía Antonio Gala de Alhaurín el Grande por *Índice*.
* Terceiro premio no XXI Premio de poesía Díaz Jácome por *Cinco anticipacións a un corazón caído*.

* Segundo premio no XXII Premio de Poesía Díaz Jácome por *Anil límite*.

## Notas
Trastornos depresivos

Os **trastornos depresivos** son patoloxías mentais do estado de ánimo e do humor. Implican un estado de ánimo desalentador, entristecido ou deprimido. Están asociados tamén á diminución da autoestima e á perda de interese en actividades coas que antes se gozaba, amais da sensación dun futuro desolador. Preséntanse combinados con manifestacións somáticas, vexetativas, psicomotoras, volitivas e cognitivas. Poden xerar gran malestar social e unha consecuente deterioración da calidade de vida. Son a primeira causa de discapacidade no mundo. De feito, segundo a Organización Mundial da Saúde, 300 millóns de persoas no mundo padecen algún trastorno deste tipo.

Os trastornos depresivos caracterízanse por unha tristeza de suficiente intensidade ou duración para interferir na funcionalidade. En ocasións dáse tamén diminución do interese ou do pracer que poden espertar as actividades cotiás. Descoñécese a causa exacta destes trastornos, mais considérase que contribúen tanto factores xenéticos como ambientais.

## Trastornos depresivos 
* Trastorno depresivo maior 
* Trastorno disfórico premenstrual
* Trastorno depresivo debido a outra enfermidade 
* Trastorno depresivo debido a substancias
* Depresión exógena
* Trastorno depresivo crónico
* Trastorno bipolar
* Trastorno unipolar
* Trastorno ciclotímico

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Estado de ánimo
* Felicidade
* Sorriso
Bloodywood

**Bloodywood** é unha banda de metal india de Nova Deli, formada en 2016. Empezou como un conxunto que parodiaba cancións pop en YouTube en versión metal, mais despois empezaron a escribir o seu propio material orixinal.

## Historia 
Antes de formarse o grupo, Karan Katiyar subía regularmente versións metal de cancións populares de Bollywood en YouTube. Katiyar coñeceu a Jayant Bhadula, quen traballaba como director nunha empresa de entretemento, nunha actuación local, e chamoulle a atención o seu rango e a súa versatilidade vocais. coa intención de "destruír cancións pop".

En 2017, Bloodywood regravou a canción "Heavy" de Linkin Park no estilo nu metal que tiña Linkin Park nos seus comezos, chamando a atención de varios sitios web de música como *Loudwire* ou *Metal Hammer*; este último declaraba "así é como "Heavy" de Linkin Park debería soar". A banda fixo máis covers en 2017 e publicou o seu álbum de versións *Anti-Pop Vol. 1* na súa páxina de Bandcamp. Tras isto farían unha versión da canción popular punjabi "Tunak Tunak Tun" de Daler Mehndi, con colaboración de Bonde do Metaleiro.

O 1 de maio de 2018, Bloodywood presentou "Ari Ari", unha composición baseada na canción bhangra pop do 2003 "Ari Ari" da banda Bombay Rockers. A canción contaba coa colaboración do rapeiro Raoul Kerr, convidado por Katiyar quen o coñecera despois de traballar para el nun vídeo. Kerr colaboraría logo en máis cancións de Bloodywood, até que finalmente converteuse nun membro máis do grupo. A recepción dos seguidores a esta canción mellorou con respecto ás versións anteriores, o que animou a banda a escribir material orixinal e coller máis inspiración da música folk india. O 15 de xaneiro de 2019, a banda presentou "Endurant", unha canción que trata o tema do bullying.

O 21 de abril de 2019, anunciouse que Bloodywood actuaría no Wacken Open Air. Dous días máis tarde, a banda estreou a canción "Machi Bhasad (Expect a Riot)", con intención de incluíla no xogo de Ubisoft en desenvolvemento *Beyond Good and Evil 2*, xa como Kerr como membro permanente da banda. Logo Bloodywood embarcaríase no seu "Raj Against the Machine Tour".

## Membros 
* Karan Katiyar – guitarras, frauta, produción, composición
* Jayant Bhadula – voces, guturais
* Raoul Kerr – raps

**Membros de xira**

* Sarthak Pahwa – dhol
* Roshan Roy – baixo
* Vishesh Singh – batería

## Videografía 
* "Ari Ari" (2018)
* "Jee Veerey" (2018)
* "Endurant" (2019)
* "Machi Bhasad (Expect a Riot)" (2019)
* "Yaad" (2020)
* "Gaddaar" (2021)

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Canle de YouTube
* Páxina de Facebook
* Páxina de Bandcamp
Hinobiinos

miniatura|240px|*Hynobius abei*
miniatura|240px|*Paradactylodon gorganensis*

A dos **hinobiimos** (*Hynobiinae*) é unha subfamilia de anfibios da orde dos caudados, unha das dúas en que de divide a familia dos hinobíidos.

## Taxonomía 
### Descrición 
A subfamilia foi descrita en 1859 polo paleontólogo, herpetólogo, ictiólogo e anatomista comparativo estadounidense  Edward Drinker Cope, na súa obra:
: Cope, E. D. (1859): "On the primary divisions of the Salamandridae, with descriptions of two new species". *Proceedings of the Academy of Natural Sciences of Philadelphia* **11**: 122-128. (Ver texto íntegro)

### Sinónimos 
Ademais de polo seu nome actualmente válido, a subfamilia coñeceuse tamén polos sinónimos:
* *Afghanodon* Dubois & Raffaëlli, 2012
* *Batrachuperus* Boulenger, 1878
* *Hynobius* Tschudi, 1838 (xénero tipo)
* *Iranodon* Dubois & Raffaëlli, 2012
* *Liua* Zhao & Hu, 1983
* *Pachyhynobius* Fei, Qu, & Wu, 1983
* *Pseudohynobius* Fei & Yang, 1983
* *Ranodon* Kessler, 1866
* *Salamandrella* Dybowski, 1870

## Notas 
## Véxase tamén  
### Bibliografía 
* Vitt, Laurie J. & Janalee P. Caldwell (2014): *Herpetology: An Introductory Biology of Amphibians and Reptiles*. 4th Edition. San Diego, California, USA: Academic Press. ISBN 978-0-1238-6919-7.
* Zug, G. R.; Vitt, L. J. & Caldwell, J. P. (1993): *Herpetology: an introductory biology of amphibians and reptiles*. San Diego, California, USA: Academic Press. ISBN 0-1278-2622-X.

### Outros artigos 
* Anfibios
* Caudados
* Hinobíidos

### Ligazóns externas 
* Hynobiinae, Cope, 1859 na EOL.
La Palma, Panamá

**La Palma** é a capital da provincia panameña de Darién, situada a beiras do océano Pacífico, no extremo dunha ampla península que separa a desembocadura do río Tuira (sinuoso estuario chamado golfo de San Miguel) da recollida baía ou enseada de Garachiné. 

En contraposición á maioría do territorio selvático de Darién, La Palma ten un clima tropical de sabana. 

Afastada do traxecto da estrada Panamericana, está escasamente comunicada; frecuentemente as relaciones con outros portos realízanse mediante navegación de cabotaxe.

Ficheiro:La Palma Darien Panama 01.jpg
Ficheiro:La Palma Darien Panama 04.jpg
Ficheiro:La Palma Darien Panama 02.jpg
Ficheiro:La Palma Darien Panama 05.jpg

## Notas
Santiago de Veraguas

**Santiago de Veraguas** é a capital da provincia de Veraguas de Panamá e do distrito homónimo. Está localizada no interior do país, nas chairas de Santiago. Limita ao norte cos distritos de San Francisco, ao sur co distrito de Montijo, ao leste co distrito de Atalaya e ao oeste co distrito de La Mesa. Conta cunha poboación de 50.877 habitantes aproximadamente de acordo aos datos do último censo realizado na República de Panamá (2014).

## Patrimonio 
* A Escola Normal Juan Demóstenes Arosemena
* A Catedral Santiago Apóstolo
* O Museo Rexional de Veraguas
* Parque Juan Demóstenes Arosemena
* Universidade de Panamá
* Universidade Tecnolóxica de Panamá
* Estadio Omar Torrijos Herrera
* Centro de visitantes da Canle de Panamá.
* Placita San Juan de Dios.
* Parque La  Amistad

## Cidades irmandadas 
A maioría das cidades coas que Santiago de Veraguas está irmandada levan o nome do Apóstolo do mesmo nome. Algunhas son:

* Santiago de Compostela, Galicia
* Santiago de Chile, Chile
* Santiago de Cuba, Cuba
* Santiago de Querétaro, México
* Santiago del Estero, Argentina
* Santiago de Cali, Colombia

## Galería 

Ficheiro:Escuela Normal.jpg|Escola Normal de Santiago
Ficheiro:Iglesia santiagoveraguas.jpg|Catedral de Santiago Apóstolo
Ficheiro:Parque veraguas.jpg|Parque Santiago
Ficheiro:Gimnasio del Insituto Urracá.jpg|Instituto Urracá

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas
* Galería Fotográfica de Santiago
* Portal e Directorio de Santiago, Veraguas e Panamá
Institutional Network of the Universities from the Capitals of Europe

A **Institutional Network of the Universities from the Capitals of Europe** (en galego: **Rede institucional das universidades das Capitais de Europa**, coñecida tamén como **UNICA**), é unha rede universitaria europea.

## Membros 
## Nota 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Páxina web de UNICA
Alvalade, Lisboa

[miniatura|200px|Monumento *aos Heróis da [Guerra da Independencia española|Guerra Peninsular*, na Praça de Entrecampos, Lisboa]]
**Alvalade** é unha freguesía portuguesa do concello de Lisboa. Nela localízase a sede principal da Universidade de Lisboa. No ano 2021 contaba con 33&nbsp;309 habitantes, polo que a súa densidade de poboación, nese ano, era de 6&nbsp;237,6 hab./km².

## Xeografía 
Situada a unha altitude media de 88 msnm, a freguesía ocupa unha pequena extensión, apenas 5,34 km².

## Historia 
O nome de Alvalade parece ter orixe no nome árabe *Al Balade*, que significa "lugar habitado e amurallado". Aí tivo lugar, arredor de 1321, a batalla de Alvalade, entre Dinís e o futuro Afonso IV.

Esta freguesía foi creada en 1959 pola escisión da freguesía de Campo Grande, cunha área total de 0,58 km² e 9&nbsp;620 habitantes (2001). Tras a reorganización de freguesías de 2012, a freguesía de Alvalade absorbeu as de Campo Grande e São João de Brito.

## Galería 

Metro Lisboa Lisbon Roma entrance.jpg|Entrada á estación "Roma" do metro de Lisboa.
20210624 164356 Cantina Velha Universidade de Lisboa.jpg|Cantina da "Universidade Velha".
LSB-alvalade.png|Escudo de Alvalade.
Alvalade (Lisboa) 2011-2012.svg|Freguesías existentes no territorio actual antes de 2012.

## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Páxina web oficial.
Independentismo assamés

[miniatura|dereita|Bandeira da [Fronte Unida de Liberación de Assam.]]
[miniatura|Localización do estado de [Assam dentro da India.]]
O **independentismo assamés** é un movemento político cuxo obxectivo é a independencia do estado de Assam do resto da India. Este movemento engloba unha serie de grupos de insurxencia que operan no estado de Assam, rico en petróleo, así como un conflito armado entre a Fronte Unida de Liberación de Assam e o estado indio. O conflito comezou na década de 1970 O conflito resultou na morte de 12&nbsp;000 militantes da Fronte Unida de Liberación de Assam e 18&nbsp;000 combatentes máis.

Varias organizacións contribúen á insurxencia, incluíndo a ULFA, o Exército de Liberación Nacional de Adivasi, a Fronte de Liberación de Karbi Longri NC Hills (KLNLF) e a Fronte Democrática Nacional de Bodoland (NDFB), sendo a ULFA quizais o maior destes grupos, A ULFA atacou os traballadores migrantes que falan hindi e existe un movemento que favorece a secesión da República da India. O suposto abandono e explotación económica, social, cultural e política por parte do Estado indio son as principais razóns do crecemento deste movemento secesionista.

A ULFA busca estabelecer un Assam soberano mediante a loita armada. MULTA, pola súa banda, busca estabelecer un estado islámico na India a través da loita xihadista de musulmáns de orixe tanto indíxena como migrante. O Goberno da India prohibiu o ULFA en 1990 e clasifícao como grupo terrorista, mentres que o Departamento de Estado dos Estados Unidos considérao como "outros grupos de preocupación".

## Notas
Independentismo alsaciano

[miniatura|Bandeira histórica de [Alsacia.]]
[miniatura|Localización de Alsacia dentro de [Francia.]]
O **movemento autonomista alsaciano** (en ; en ; en ) é un movemento cultural, ideolóxico e político rexionalista que procura unha maior autonomía ou a independencia para Alsacia.

Os propósitos inclúen xeralmente a oposición ás pretensións territoriais, políticas e xurídicas centralistas de Francia ("políticas xacobinas"), incluída a nova rexión francesa Gran Leste que se formalizou o 1 de xaneiro de 2016, e o panxermanismo de Alemaña. En troques, favorece en xeral a descentralización rexional, incluíndo a autonomía política e fiscal de Alsacia, promovendo a defensa da súa cultura, historia, tradicións e bilingüismo da lingua alsaciana. Un slogan que se produciu ás veces nas protestas do século XXI é "Elsass frei" ("Alsacia libre").

Varias protestas masivas tiveron lugar en lugares públicos ao redor de Alsacia en oposición á rexión francesa do Grand Est, con ratificación o 1 de xaneiro de 2016. Ademais, creáronse varias organizacións e partidos políticos alsacianos para promover a causa, en particular Alsace d'abord e Unser Land.

O movemento de maior autonomía de Alsacia discorre en parte paralelo ao do separatismo alemánico, orixinado na época napoleónica (ca. 1805–1815) e revivido brevemente tanto despois da primeira guerra mundial (1919) como despois da segunda guerra mundial (1946–1952).

## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Heiko Haumann: „Schwäbisch-alemannische Demokratie“ gegen „Staufisch-schwäbischen Imperialismus“? Politische Konzeptionen in Baden und Württemberg 1945–1952. In Allmende. Zeitschrift für Literatur. Bd. 8, Nr. 20, Karlsruhe 1988, 36–52, ISSN 0720-3098.
* Manfred Joss: Schwäbisch-Alemannische Demokratie. Vision und Scheitern eines Separatstaats im deutschen Südwesten nach dem Zweiten Weltkrieg. Lizentiatsarbeit, Historisches Institut, Universität Bern 2005.
* Jürgen Klöckler: „Das Land der Alemannen …“. Pläne für einen Heimatstaat im Bodenseeraum nach 1945. UVK Verlagsgesellschaft, Konstanz 1999, .
Independentismo asirio

miniatura|Bandeira da Nación Asiria, deseñadoa en 1968 e adoptada polas principais organizacións asirias en 1971.
O **independentismo asirio** é un movemento político que busca a independencia do pobo asirio e conseguir o autogoberno nun estado asirio. A convulsa historia do territorio tradicional asirio e das rexións circundantes, así como a creación de estados nacións modernos a partir do anterior Imperio Otomán, levaron á aparición do nacionalismo asirio.

A este respecto, o movemento de independencia asirio é un termo que abrangue os esforzos colectivos dos defensores do nacionalismo asirio no contexto do estado-nación moderno. Debido ao xenocidio e á guerra, son unha poboación minoritaria nas súas terras tradicionais, polo que a autonomía política foi inalcanzable debido aos riscos de seguridade, e explica por que existe un movemento pola independencia asiria na actualidade.

As áreas que forman a patria asiria son partes do actual norte de Iraq, o sueste de Turquía, o noroeste de Irán e, máis recentemente, o nordeste de Siria. Os esforzos realízanse concretamente nas rexións onde aínda existen maiores concentracións, e non na patria asiria na súa totalidade, sendo aquelas rexións con grandes concentracións Erbil, e a gobernación de Dohuk en Iraq, estando as dúas últimas situadas na rexión do Kurdistán iraquí e na gobernación de Al-Hasakah en Siria. Mosul e a gobernación de Nínive tiñan unha importante presenza asiria antes da toma de posesión e expulsión forzada da poboación asiria polo Estado Islámico en 2014.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
* 
* 
* 
* Ismet Inönü, *Cable sent from Ismet Inönü, head of the Turkish delegation in Lausanne, to the Turkish government. Cable No. 353, January 15, 1923*. See the original Ottoman text in atour.com.
Universidade de Lisboa

A **Universidade de Lisboa** (**ULisboa**) é unha universidade pública portuguesa, con sede na Alameda da Universidade, en Alvalade, Lisboa, con varios centros distribuídos por toda a cidade e os municipios limítrofes de Loures, Oeiras e Cascais. 

## Historia 
### Do século XIII ao XX 
A súa historia comeza no ano 1290, cando unha bula papal recoñece a súa existencia baixo o nome de *Estudo Xeral de Lisboa*.
Este *Estudo Xeral* en 1308 trasladouse a Coímbra dando orixe á Universidade de Coímbra. A universidade foi trasladada diversas veces de Coímbra a Lisboa e viceversa, até que 1537 fica definitivamente en Coímbra, e non se abre unha nova facultade en Lisboa até finais do século XIX (de Medicina e Cirurxía).

### Desde 1911 
( *Véxase artigo principal: Universidade de Lisboa (1911-2013)* )

A actual Universidade de Lisboa, a maior universidade do país en número de estudantes, e en orzamento, resultou da fusión da antiga Universidade de Lisboa, creada por decreto do 22 de marzo de 1911, coa Universidade Técnica de Lisboa, creada por decreto do 2 de decembro de 1930, incluíndo tamén o Estadio Universitario de Lisboa (até entón unha estrutura directamente dependente do Ministerio de Educación e Ciencia).

### Actualidade 
A fusión foi aprobada polo Decreto-Lei no 266-E/2012, do 31 de decembro de 2012, e levouse a cabo coa toma de posesión do seu primeiro reitor, António Cruz Serra, o 25 de xullo de 2013.

Na edición de 2017 da clasificación de Shanghai, a institución situouse no rango 151-200, sendo a universidade portuguesa mellor situada nesa clasificación.

Na actualidade conta con 3&nbsp;513 docentes, 47&nbsp;884 alumnos e 3&nbsp;494 funcionarios técnico-administrativos.

Está afiliada ao Grupo Compostela e a UNICA (*Institutional Network of the Universities from the Capitals of Europe*).

Ten como lema a máxima latina *ad lucem* (cara á luz). O seu reitor actual é António Nóvoa.

O reitorado e as facultades, coa excepción da facultade de Belas Artes, encóntranse preto do Chiado, na *Cidade Universitária de Lisboa*, o maior campus universitario do país, que comparte co ISCTE (Instituto Universitario de Lisboa).

## Estudantes e profesores notábeis 
A maioría dos nomes da lista corresponden á antiga Universidade de Lisboa (1911-2013)

## Notas 
## Véxase tamén 
* Universidade de Lisboa (1911-2013)

### Ligazóns externas 
* Sitio web da Universidade de Lisboa
Nonito Pereira

**Nonito Pereira Revuelta**, nado na Coruña o 22 de xullo de 1943&nbsp;e finado na mesma cidade o 26 de novembro de 2019, foi un empresario, produtor, e periodista musical galego.

## Traxectoria 
Activo no panorama musical galego dende a década de 1960, nos anos 70 foi produtor de artistas como Emilio Cao ou Milladoiro, debéndoselle a entrada do folk galego na denominada música celta. Foi creador do selo Abrente, presentador de diversos programas de radio e televisión ou impulsor do festival Noroeste Pop Rock.

## Obra
**Historias, histerias y anécdotas musicales de La Coruña* (2003).
## Recoñecementos
En outubro de 2019 naceu a Asociación Musical Nonito Pereira, destinada a promover o traballo de Pereira así como potenciar o desenvolvemento da cultura musical.

## Notas
Independentismo cham

miniatura|Bandeira de Fronte para a Liberación de Champa, a cal a miúdo representa o movemento independentista cham.
[miniatura|Mapa de [Champa durante o seu apoxeo.]]
O **independentismo cham** é un movemento político cuxo obxectivo é a independencia do pobo cham de Vietnam.

## Contexto histórico 
Co nome de Champa coñécense un conxunto de entidades políticas independentes que se estenderon pola costa do que hoxe é o centro e sur de Vietnam dende aproximadamente o século II d. C. até 1832, cando foi anexada polo Imperio vietnamita baixo Minh Mạng. Noutro tempo un reino independente, Champa tiña a súa propia cultura, que estaba fortemente influenciada pola zona cultural india, resultando en herdanzas culturais propias que os separaban dos vietnamitas no norte, facendo de Champa unha das partes máis importantes do país. Formaba parte da esfera da civilización índica debido aos seus fortes trazos hindús.

Porén, cando a nación vietnamita xurdiu despois da ocupación chinesa, Champa e Đại Việt participaron nunha serie de guerras. Estas guerras debilitaron a Champa, lenta mais efectivamente, xa que o país era incapaz de defenderse tanto da ameaza do Imperio Khmer no oeste como dos vietnamitas no norte. Para rescatar o país, os cham adoptaron o islam como relixión dende o século XV, mais a conquista vietnamita en 1471 finalmente puxo fin de iure a Champa como estado independente.

Desde entón, os chams rebeláronse varias veces contra o dominio vietnamita. As rebelións máis importantes ocorreron no século XIX, co levantamento de Katip Sumat e o levantamento de Ja Thak Wa, converténdoa na primeira e, ata agora, a única guerra xihadista na historia de Vietnam. Ambas rebelións foran esmagadas polo Imperio vietnamita. No século XX, especialmente na guerra de Vietnam, os Cham estiveron activos como parte da Fronte para a Liberación de Champa e, máis tarde, na Fronte Unida para a Liberación das Razas Oprimidas, rebelándose como parte do seu desexo de independencia. Todas estas rebelións foron finalmente esmagadas polo goberno comunista unificado, e a poboación cham reduciuse significativamente.

## Notas
Independentismo galés

[dereita|miniatura|265x265px|[Bandeira de Gales.]]
[miniatura|265x265px|Unha marcha pola independencia galesa celebrada o 11 de maio de 2019 en [Cardiff.]]
O **independentismo galés** (en ) é un movemento político independentista cuxo obxectivo é que Gales abandone o Reino Unido para converterse nun estado soberano e independente. Gales foi conquistado militarmente por Eduardo I de Inglaterra durante o século XIII, e foi integrado no Reino de Inglaterra polos actos das Leis en Gales 1535-1542. 

O movemento independentista galés moderno xurdiu a mediados do século XIX. No século XXI, os partidos políticos Plaid Cymru, Propel, Gwlad e o Partido Verde de Gales apoian a independencia galesa, ao igual que a campaña civil non partidista YesCymru.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
*
Independentismo feroés

[miniatura|dereita|A [bandeira das Illas Feroe foi deseñada por estudantes feroeses en Copenhague en 1919.]]
miniatura|As Illas Feroe (en azul) e Dinamarca (en verde).
O **independentismo feroés** ou **movemento nacional feroés** (en  ou *Føroyska Sjálvstýrisrørslan*) é un movemento político que busca o establecemento das Illas Feroe como estado soberano fóra de Dinamarca. Entre as razóns para a total autonomía inclúense a división lingüística e cultural entre Dinamarca e as Illas Feroe, así como a súa falta de proximidade entre si; as Illas Feroe están a uns 990&nbsp;km das costas dinamarquesas.

## Preocupacións pola viabilidade económica 
Aínda que gozan dunha cantidade significativa de autonomía con respecto a Dinamarca, as Illas Feroe aínda dependen regularmente de 99,8 millóns de dólares de subvencións do goberno para manter a súa economía estable; en 1992, un caída bancaria do 25% fixo que a economía se atopase nun período de estancamento e o 15% da poboación migrou a Dinamarca continental. O apoio financeiro do goberno dinamarqués representa o 4,6% do produto interior bruto feroés e representa entre o 10 e o 12% do orzamento público.

A compañía norueguesa de petróleo e gas Statoil interesouse polas perspectivas de petróleo nas augas fronte ás illas Feroe, embarcando nunha operación de exploración de petróleo estimada en 166,46 millóns de dólares. Se estas operacións teñen éxito e atopan as abundantes cantidades proxectadas de petróleo (un valor de 568.500 dólares por cada residente das Illas Feroe), a perspectiva da independencia pode recibir un impulso.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Independentismo groenlandés
Johann Jakob von Tschudi

**Johann Jakob von Tschudi**, nado o 25 de xullo de 1818 en Glarus, cantón de Glarus (Suíza), e finado o 8 de outubro de 1889 en Lichtenegg, Baixa Austria (Imperio Austro-Húngaro), foi un naturalista, diplomático, lingüista, explorador suízo.

## Traxectoria 
Tschudi estudou ciencias naturais e medicina. En 1838 viaxou ao Perú, onde permaneceu durante cinco anos explorando e coleccionando plantas e animais nos Andes. Entre 1857 e 1859 visitou Brasil e outros países de Suramérica.

En 1860 foi embaixador de Suíza, permanecendo neste cargo até 1868, dedicándose de novo a explorar e recolectar plantas e a coleccionalas para enviar aos museos de  Neuchâtel, Glarus e Friburgo.

Tschudi colaborou co científico peruano fundador do Museo Nacional de Arqueoloxía Antropoloxía e Historia do Perú en Lima, Mariano Eduardo de Rivero y Ustariz, como coautor da obra *Antigüedades Peruanas*, publicada en Viena en 1851.

## Obras 
* *System der Batrachier*, 1838.
* '"Avium conspectus quae in Republica Peruana reperiuntur et pleraeque observatae vel collectae sunt in itinere". *Archiv für Naturgeschichte* **10**: 262-317. Berlín: Nicholai'schen Buchhandlung.
* *Untersuchungen uber die Fauna Perus*. St. Gallen, 1844-1847.
* *Peru, Reiseskizzen während der Jahre 1838-1842*. St. Gallen, 1846.
* *Antigüedades peruanas (con Don Mariano de Rivero). Viena 1851.
* *Die Ketchuasprache*. Viena, 1853.
* *Reise durch die Andes von Südamerika*. Gotha, 1860.
* *Die brasilianische Provinz Minas-Geraes*. 1863.
* *Reisen durch Südamerika*. Leipzig, 1866-1869.
* *Ollanta, ein altperuanisches Drama, aus der Kechuasprache übersetzt und kommentiert*. 1875.
* *Organismus der Khetsuasprache*. Leipzig, 1884.

## Abreviatura 
A abreviatura **Tschudi** emprégase para indicar a Johann Jakob von Tschudi como autoridade na descrición e taxonomía en zooloxía.

## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Dewulf, Jeroen (2007): *Brasilien mit Brüchen. Schweizer unter dem Kreuz des Südens*. Zürich: NZZ Verlag. ISBN 978-3-0382-3349-7.
* Ratzel, Friedrich (1894): "Tschudi, Johann Jakob von". En: *Allgemeine Deutsche Biographie'' (ADB). Vol. 38. Leipzig: Duncker & Humblot. pp. 749–752.
Russell Tovey

**Russell George Tovey**, nado o 14 de novembro de 1981 en Billericay (Essex), é un actor inglés. É coñecido por interpretar o lobishome George Sands na serie de televisión da BBC *Being Human*, Rudge en *The History Boys* (tanto na versión teatral como no cinema), Steve en *Him & Her*, Kevin Matheson na serie de HBO *Looking* e no telefilme *Looking: The Movie* e como Henry Knight na serie de *Sherlock*. Tamén foi protagonista na serie *Quantico* e na serie *Years and Years*.

## Filmografía 
### Cinema 
### Televisión 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
*
Egas Moniz, o Aio

**Egas Moniz IV de Riba Douro**, coñecido como *O Aio*, nado contra 1080 e finado o 3 de agosto de 1146, foi un *rico-homem* do condado de Portugal, da estirpe dos Riba Douro, unha das cinco grandes familias de Entre Douro e Miño do século XII. 

Chamado no nobiliario medieval "o honrado e beato Dom Egas Moniz de Ribadouro" (por nacer nesta comarca e posuír a maior parte dos dominios), e coñecido nas *Indagacións do século XIII*, como *meono Dom Egas*. 

Egas Moniz destacou pola súa actividade política e guerreira que provocou a caída da condesa Tareixa e a chegada de Afonso Henriques ao poder, sendo o seu "criado" ou "titor", función da que procede o seu alcume.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Grande Enciclopédia Portuguesa e Brasileira. 50 vols. Lisboa: Editorial Enciclopédia.
* Gayo, Manuel José da Costa Felgueiras (1989): *Nobiliário de Famílias de Portugal*. Braga: Carvalhos de Basto, 2ª Edição, vol. IV, páx. 377.
* 
* 
* 
* 

### Outros artigos 
* Condado portucalense
* Afonso I de Portugal
* Tareixa, condesa de Portugal
Donestech

**Donestech** é un grupo que investiga e intervén no ámbito da muller e das novas tecnoloxías. Naceu en Barcelona en 2006 e converteuse nunha clave para comprender a investigación e a acción ciberfeminista, especialmente no mundo latino, contornas feministas e activistas.

Donestech levou a cabo diversas investigacións sobre mulleres na tecnoloxía e foron pioneiras na investigación acción ciberfeminista en Cataluña e no resto do Estado español. Entre eles investigaron os procesos de inclusión das mulleres nas TIC e, en concreto, das tecnólogas artísticas e das hackers . Tamén se dedicaron á produción audiovisual e ao desenvolvemento de visualizacións informáticas sobre as relacións das mulleres e as TIC. Por último, traballan intensamente en actividades formativas e elaboraron diversos materiais didácticos, guías e kits sobre xénero e novas tecnoloxías.

Donestech tamén colaborou con diversas entidades e colectivos e mesmo participou en festivais, xornadas e congresos para divulgar e visibilizar as experiencias das mulleres coas tecnoloxías.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Páxina oficial de Dones i noves tecnologies
* Intervención na 3ª edición do Workshop Hackeando o patriarcado
Ride the Fader

***Ride the Fader*** é o segundo e derradeiro álbum de estudio da banda estadounidense de indie rock Chavez, publicado o 5 de novembro de 1996 a través do selo Matador Records. O disco está considerado por moitos críticos e seguidores o mellor traballo do grupo.

## Listaxe de cancións 
## Notas
Gone Glimmering

***Gone Glimmering*** é o primeiro álbum de estudio da banda estadounidense de indie rock Chavez, publicado o 23 de maio de 1995 a través do selo Matador Records. Segundo o libreto, o disco gravouse as fins de semana de decembro de 1994 e xaneiro de 1995 en varios lugares con varios produtores/enxeñeiros (Bob Weston, Bryce Goggin e John Agnello).

Realizouse un vídeo musical para o tema "Break Up Your Band" que apareceu no programa da MTV *Beavis and Butt-Head*.

## Listaxe de cancións 
## Notas
It's All Around You

'''''It's All Around You''''' é o quinto álbum de estudio da banda estadounidense de post-rock Tortoise, publicado o 6 de abril de 2004 a través do selo Thrill Jockey.

## Listaxe de cancións 
## Notas
Anxiografía

miniatura|250px|Anxiograma cerebral que mostra unha proxección transversal da circulación cerebral vertebrobasilar e posterior

En radioloxía denomínase **anxiografía** a un exame de diagnóstico por imaxe médica cuxa función é o estudo dos vasos sanguíneos que non son visíbeis mediante a radioloxía convencional.

Podemos distinguir entre **arteriografía** cando o obxecto de estudo son as arterias, e **flebografía** cando se refire ás veas. Tamén poden estudarse os vasos linfáticos, en cuxo caso falaremos de **linfografía**.

## Etimoloxía 
O seu nome procede das plabras do grego antigo ἀγειον *angeion*, "vaso", "vaso ou cavidade do corpo humano", e γράφω *grápho*, "debuxar", "describir".

## Historia 
O neurólogo portugués António Egas Moniz, gañador do premio Nobel de Medicina en 1949, desenvolveu en 1927 a anxiografía por contraste radioopaco para diagnosticar distintos trastornos cerebrais, desde tumores até malformacións vasculares. Considérase un dos pioneiros neste campo. O seguinte gran paso deuse grazas á técnica de Seldinger en 1953, que permitía acceder aos vasos sanguíneos de forma moito máis segura.

## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Radioloxía
* Anxiografía cerebral
Lobotomía cerebral

A **lobotomía cerebral** é un tipo de psicocirurxía consistente na sección cirúrxica dun ou máis fascículos nerviosos dun lóbulo cerebral.

Se se produce a ablación completa dun lóbulo cerebral, denomínase **lobectomía cerebral**.

Tamén se denomina segundo o lóbulo ou lóbulos intervidos: temporal, parietal, frontal ou prefrontal —o máis frecuente, denominándose **lobotomía prefrontal**—, podendo ser nun só hemisferio ou en ambos os dous.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Lóbulo cerebral
* Psicocirurxía
Nicholas Cummins

**Nicholas Cummins**, nado en 1808 e finado en 1885, foi un xuíz de paz irlandés que exerceu no condado de Cork.

## Transcendencia durante a Gran Fame 
Cummins fíxose coñecido despois de enviar unha carta aberta a Arthur Wellesley, o Duque de Wellington, que escribiu tras visitar a zona de Skibbereen. Na visita, un impresionado Cummins testemuña os efectos devastadores da Gran Fame irlandesa, que describe de forma extremadamente gráfica. O maxistrado tamén distribuíu devandita carta a diferentes xornais, chegando a publicarse no The Times na Noiteboa de 1846. A misiva acadou repercusión pública mundial e provocou unha vaga de solidariedade sen precedentes coa sociedade irlandesa.A carta tamén se difundiu e publicou en xornais irlandeses, británicos e americanos, co fin de recadar fondos para paliar as consecuencias da Gran Fame. Como repercusión directa desta carta naceu en Londres a British Relief Association, o primeiro de xaneiro de 1847. Esta organización non relixiosa doou sumas de diñeiro a Irlanda e o sobriño do propio Cummins formou parte do comité director.

## Notas
## Véxase tamén
### Bibliografía
*Lyons, Francis Stewart Leland (1973): *Ireland since the Famine*. Fontana.
Sepia (cor)

O **sepia** é unha cor marrón escura e de saturación débil, que corresponde á coloración do pigmento obtido da tinta da sepia, xiba ou choco, un cefalópodo mariño. No recadro grande dáse unha mostra da coloración específica deste pigmento. 

Historicamente, para a obtención do pigmento sepia preferiuse a sepia común (*Sepia officinalis*), que se pescaba no mar Adriático e cuxa tinta utilizouse desde polo menos a antiga Roma.
A «tinta» da sepia é unha secreción negra castaña que o animal retén nun órgano especial en forma de bulsa. Expúlsaa en caso de ameaza co fin de escurecer a auga e confundir os seus depredadores. Contén eumelanina pura, moi pouco soluble en auga, aínda que si en alcol, de cheiro intenso a peixe. Debaixo pode verse o aspecto dalgunhas coloracións sepia pictóricas, puras e aclaradas con branco. O «marrón sepia» úsase especialmente para pintar á acuarela.

En xeral, a cor sepia emprégase en acuarela, tinta, xiz e minas para o debuxo e a augada.

[thumb|Nesta fotografía dunha familia da cultura norteamericana nativa sauk, realizada por Frank Rhinehart en [1899, o virado a sepia puido ter tido a finalidade de preservar a imaxe, xa que a temática é altamente testemuñal]]

## Sepia fotográfico 
O virado a sepia é un procedemento fotográfico que consiste en substituír os grises dunha fotografía en branco e negro por unha tonalidade sepia. Esta técnica usouse desde os primeiros anos da fotografía para mellorar a calidade estética das fotos e tamén para estabilizar as imaxes, retardando a súa degradación.

Unha fotografía revelada sobre papel fotográfico debe ser en branco e negro para poder virarse a sepia, xa que o procedemento depende da transformación dos gránulos de prata ennegrecidos que forman a imaxe. Para producir o cambio de cor, sométese a fotografía a un baño que transforma a prata negra en sulfuro de prata.

En particular, o virado a sepia foi moi utilizado polo movemento pictorialista, que buscaba outorgar ás fotografías un aspecto pictórico, é dicir, similar ao de dunha obra de arte plástica realizada mediante técnicas tradicionais de pintura.

As cámaras fotográficas dixitais actuais adoitan ter a capacidade de virar as fotos a sepia automaticamente, aínda que tamén se poden virar as imaxes despois de capturadas mediante programas de edición dixital.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos
* Lista de cores