Lista de grupos que participaron no Festival de Ortigueira

## 1978 
A edición inaugural do Festival Internacional do Mundo Celta, o primeiro deste tipo celebrado en España, tivo lugar na chaira do colexio de Ortigueira o 30 de xullo de 1978, durante as festas patronais do municipio. A súa organización correu a cargo exclusivamente por persoal da *Escola de gaitas* (Xabier Andrés Garrote Cobelo, José María Álvarez Marías, Álvaro Fernández Polo, Jesús Losada Otero e Francisco Bermúdez Garrote), fundada 3 anos antes, e o seu orzamento foi de 1 millón de pesetas —uns 6000 euros— que se recadaron mediante a venda de entradas. Asistiron 9000 persoas e as actuacións musicais tiveron que suspenderse polas fortes choivas.

## 1979 
A segunda edición celebrouse durante os días 19, 20 e 21 de xullo de 1979. No ano da formación de Milladoiro, esta foi a primeira das moitas ocasións nas que o grupo actuou no festival. Acompañáronos outros artistas de renome como Emilio Cao e The Boys of the Lough.

## 1980 
A terceira edición celebrouse o 19 e 20 de xullo de 1980. O escaso apoio institucional, o concello de Ortigueira, por exemplo, só achegou 50&nbsp;000&nbsp; pesetas —uns 300 euros—; motivou que a organización se vise desbordada e incapaz de xestionar os 20&nbsp;000 asistentes a esta edición. O caos organizativo provocou diversos incidentes e desordes que foron duramente aplacados pola Garda Civil.

## 1981 
A cuarta edición celebrouse o 18 e 19 de xullo de 1981. Volveu contar coa participación de Milladoiro e do grupo irlandés Na Casaidigh, que estiveron acompañados polos bretóns Bleizi Ruz e varios grupos galegos e asturianos. Asistiron a esta edición entre 15&nbsp;000 e 20&nbsp;000 espectadores.

## 1982 
A quinta edición desenvolveuse durante os días 17 e 18 de xullo de 1982 e nela participou por primeira vez unha banda de gaitas escocesa, The Royal Scots, pertencente ao rexemento homónimo do exército británico acantonado en Edimburgo. Incrementouse a presenza policial para evitar os incidentes e desordes da edición anterior, que non se volveron repetir, e asistiron aos concertos unhas 20&nbsp;000 persoas.

## 1983 
A sexta edición do festival celebrouse nun único día, o 24 de xullo de 1983, para o que estaba programada a actuación de Milladoiro, Gwerz e Pennoù Skoulm, entre outros. Os concertos tiveron que suspenderse debido á intensa choiva.

## 1984 
A sétima edición celebrouse entre os días 21 e 22 de xullo de 1984. Foi **a primeira edición con apoio institucional**, patrocinada polo concello da localidade e tamén con financiamento da Dirección de Cultura e Deporte da Consellería de Educación e Cultura da Xunta de Galicia. O sábado 21 de xullo programouse o espectáculo de teatro na rúa *Festa rachada*, a cargo da compañía Titirití e coproducido polo Centro Dramático Galego, ao que seguiron as actuacións de 4YN e Bar Masant (gales), os escoceses da Battlefield Band e os grupos galegos Muxicas e Na Lúa. O día 22 celebrouse o desfile de bandas e as actuacións das bandas Xiada, Bishopbriggs pipe band, Escola de gaitas de Ortigueira, Pennoù Skoulm e Milladoiro, que volveron intervir no festival por quinto ano consecutivo.

## 1985 
A oitava edición celebrouse entre os días 20 e 21 de xullo de 1985. Cun orzamento de 7&nbsp;000&nbsp;000 de pesetas (42&nbsp;000 euros) convocou a máis de 200 artistas da música celta e folk, coa actuación estelar de Bleizi Ruz e Milladoiro. Esta foi **a primeira edición na que o acceso ao festival foi totalmente gratuíto**, formato que mantería en todas as edicións posteriores, pero a pesar da gratuidade, a afluencia de público foi moito menor que en anos anteriores.

## 1986 
A novena edición celebrouse durante os días 19 e 20 de xullo de 1986. A principal actuación deste ano foi a do músico bretón Alan Stivell, que logrou reunir a máis de 20&nbsp;000 espectadores no seu concerto durante a xornada de clausura.

## 1987 
A que sería a décima, e **última edición da primeira etapa**, celebrouse durante os días 17, 18 e 19 de xullo de 1987. Nesta edición creouse unha área de aparcadoiro gratuíto, mellorouse a infraestrutura de servizos e da zona de acampada, tamén libre e gratuíta en todas as edicións do festival. Pese ao esforzo da organización a asistencia de público foi escasa, o que unido ás dificultades para obter financiamento, motivaron a suspensión do festival.

## 1995 
**En 1995 regresou o festival tras unha ausencia de sete anos**. A 11ª edición celebrouse durante os días 4, 5 e 6 de agosto grazas ao financiamento achegado pola Deputación da Coruña, a Consellería de Cultura e Mocidade da Xunta de Galicia e o concello de Ortigueira, uns 12 millóns de pesetas para esta edición. A concellaría de cultura asumiu por completo a organización do festival e dotouno dos medios e do persoal necesario para relevar as funcións desempeñadas gratuitamente até entón polos compoñentes da Escola de gaitas de Ortigueira e voluntarios da localidade. Nomeouse tamén a un director do festival con dedicación exclusiva, o produtor e representante de músicos folk, Rául Piñeiro, falecido en 2013.

## 1996 
A edición número 12 celebrouse entre os días 13 e 21 de xullo de 1996. Xosé Manuel Budiño e Kepa Junkera foron os artistas máis destacados, nesta a súa primeira participación no festival e lograron convocar nos seus concertos entre 15&nbsp;000 e 20&nbsp;000 persoas. O domingo 21 de xullo tivo lugar a xornada de clausura do festival co tradicional desfile de bandas que nesta ocasión contou coa intervención da Mauchline and District Pipe Band, a Escola de gaitas de Ortigueira e as bandas de gaitas de Villaviciosa, Mañón e Manzaneda.

## 1997 
A 13ª edición do Festival de Ortigueira, desenvolveuse entre os días 18 e 20 de xullo de 1997. Nese ano volveron participar Xosé Manuel Budiño e Kepa Junkera, xunto coa cantante e instrumentista Mercedes Peón e a banda escocesa Peatbog Faeries como cabezas de cartel. O toque exótico púxoo a banda MacUmba e a súa peculiar fusión de gaita escocesa e percusión caribeña e brasileira.

Durante a xornada de clausura celebrouse o tradicional desflie de bandas coa Escola de gaitas de Ortigueira, as bandas de gaitas de Cerdido e de Mañón e a banda de gaitas da Bretaña francesa, Bagad Concerneau.

## 1998 
A edición número 14 do festival celebrouse durante os días 17, 18 e 19 de xullo de 1998. Berrogüetto e a banda asturiana Felpeyu foron os grupos máis destacados ese ano e estiveron acompañados por MacUmba, Bagad Concarneau e Danú, entre outros, que actuaron ante os 30&nbsp;000 asistentes do evento.

Con motivo do seu vixésimo aniversario realizouse unha exposición fotográfica que repasaba a historia do festival desde a súa creación, a través das fotografías de Álvaro Fernández Polo, un dos seus fundadores en 1978.

## 1999 
A 15ª edición do Festival de Ortigueira desenvolveuse entre os días 16 e 18 de xullo de 1999. Contou cun orzamento de quince millóns de pesetas —uns 90&nbsp;000 euros—, achegados polo concello de Ortigueira, a Xunta de Galicia e a Deputación da Coruña. Os 25&nbsp;000 asistentes a esta edición atenderon aos concertos dos gaiteiros Cristina Pato e Mick Ou'Brien, que actuaban por primeira vez neste festival. Participaron tamén outros grupos veteranos como Skolvan ou Bleizi Ruz, que xa actuaran nas primeiras edicións do festival, a principios da década de 1980.

O Festival Internacional do Mundo Celta de Ortigueira foi declarado Festa de interese turístico de Galicia o 24 de xuño de 1999.

## 2000 
A décimo sexta edición celebrouse durante os días 14, 15 e 16 de xullo de 2000.

Asistiron ao festival ao redor de 40&nbsp;000 persoas e esta edición foi dirixida por Antón Reixa, que contou cun orzamento de 300&nbsp;000 euros e as actuacionesde Capercaillie, Susana Seivane, Xosé Manuel Budiño e a violinista estadounidense Eileen Ivers.

A principal novidade deste ano foi a creación do «*Proxecto Runas*» (Proxecto Runas en galego), un concurso anual encadrado na programación do festival no que participan bandas e artistas noveis de música folk e celtacuyo gañador recibe un premio económico e unha praza para participar no escenario principal da edición do festival do seguinte ano. O triunfador do Runas 2000 foi o sexteto madrileño A Bruxa Gata.

## 2001 
A edición número 17 do festival desenvolveuse entre os días 13 e 15 de xullo de 2001.

O grupo porriñés Na Lúa, no vixésimo aniversario da súa creación, foi unha das actuacións estrela xunto coa da cantante e instrumentista Mercedes Peón, que presentou na súa actuación o seu disco *Isué.* Oskorri fixo o propio co seu álbum *Ura* e Fía na Roca estreou os temas do seu disco *Contravento.* Outros grupos e artistas destacados que participaron nesta edición foron Luar na Lubre, Sharon Shannon e La Bottine Souriante, que actuaron por primeira vez neste festival.

A gañadora do Proxecto Runas foi a banda ciudadrealeña Akelarre Agrocelta.

## 2002 
A décimo oitava edición celebrouse durante os días 12, 13 e 14 de xullo de 2002. A organización manexou unha presuposta marca de 400&nbsp;000 euros co que conseguiron atraer a 65&nbsp;000 asistentes aos concertos de artistas do talle de Liam Ou'Flynn, Béla Fleck, Dan Ar Braz, Berrogüetto, Kepa Junkera ou o *gaiteiro* galego Carlos Núñez, nesta a súa primeira participación no festival.

O grupo Rare Folk, de Tomares, foi o vencedor do Proxecto Runas.

## 2003 
A 19ª edición do Festival de Ortigueira desenvolveuse durante os días 11, 12, 13 e 25 de xullo de 2003. A súa dirección artística estivo a cargo de Francisco Rivera, tivo un orzamento de 420&nbsp;000 euros e contou coas actuacións da orquestra folk viguesa SonDeSeu, dirixida por Rodrigo Romaní; o gaiteiro asturiano Hevia e a banda escocesa Wolfstone, entre outros, aos que asistiron case 100&nbsp;000 persoas.

Realizáronse varios actos conmemorativos con motivo do 25 aniversario da primeira edición do festival, como a presentación do libro de Xurxo Lobato, titulado, *Festival Ortigueira*; no que o fotógrafo galego realiza un percorrido da historia do festival entre 1981 e 2002 a través das imaxes captadas por el nas distintas edicións, ou o concerto especial de Carlos Núñez e The Chieftains, programado para o día 25 de xullo, día de Galicia, e que finalmente tivo que suspenderse debido ás fortes choivas que caeron sobre a localidade durante toda a xornada.

## 2004 
A edición vixésima do Festival de Ortigueira celebrouse durante os días 9, 10 e 11 de xullo de 2004.

Carlos Núñez e a banda irlandesa The Chieftains, encabezada por Paddy Moloney, foron de novo as cabezas de cartel e nesta ocasión a choiva non frustrou as súas actuacións, tal e como ocorrera no festival do ano anterior. Outros grupos e artistas destacados que interviñeron tamén nesta edición foron os gaiteiros Xosé Manuel Budiño e Susana Seivane, o grupo irlandés Kíla e o músico e cantante bretón Alan Stivell.

## 2005 
A edición número 21 do festival desenvolveuse entre os días 7 e 10 de xullo de 2005. Neste ano o certame musical ortegano recibiu o título de Festa de interese turístico internacional.

Asistiron a esta edición 100&nbsp;000 espectadores, segundo as estimacións da organización, que asistiron aos concertos do quinteto belga Ialma, o grupo corso I Muvrini, os irlandeses Lúnasa e a cantente galega Uxía, entre outros.

No concurso Runas resultou gañadora a banda Xochilmica.

## 2006 
A 22ª edición celebrouse entre os días 6 e 9 de xullo de 2006.

A partir da edición do ano 2000 os organizadores realizaron un esforzo por internacionalizar o festival e abrilo a un público máis amplo. Este interese tivo o seu reflexo na convocatoria deste ano coa incorporación de grupos con estilo musicais bastante afastados da «ortodoxia celta» tradicional que inspirou a este festival desde o seu nacemento; é o caso do grupo macedonio Kočani Orkestar  ou do norteamericano Soas, pero tamén o de The Gypsy Cymbalom Band (2001), Taraf de Haïdouks (2002), Hedningarna (2003) ou I Muvrini (2005), que concorreron a edicións anteriores.

O grupo bretón Gwendal foi a cabeza de cartel na súa primeira intervención no festival, ao que asistiron case 100&nbsp;000 persoas.

## 2007 
A edición número 23 do Festival de Ortigueira desenvolveuse durante os días 5, 6, 7 e 8 de xullo de 2007  e contou coa asistencia de 107&nbsp;000 persoas O seu orzamento foi de 670&nbsp;000 euros, financiados por Caixa Galicia, a cervexeira Estrela Galicia, o concello de Ortigueira, a Deputación da Coruña e a Sociedade de Xestión do Plan Xacobeo.

No aspecto musical Rosa Cedrón presentou o seu disco *Entre dous mares* nun acto celebrado no Teatro da Beneficencia., mentres que as actuacións no escenario principal contaron coa presenza da banda polaca Kroke, Mercedes Peón, Kepa Junkera e Milladoiro, entre outros.

## 2008 
A 24ª edición celebrouse entre os días 10 e 13 de xullo de 2008.

O orzamento para ese ano alcanzou a cifra máis alta de toda a súa historia, 700&nbsp;000 euros, co que se tentou retornar á esencia musical tradicional, folk e celta que constituían a base deste festival. As actuacións de The Dubliners, Fía na Roca, SonDeSeu, Boys of the Lough ou Malvela foron o reflexo deste cambio de tendencia.

## 2009 
A vixésimo quinta edición desenvolveuse durante os días 9, 10, 11 e 12 de xullo de 2009.

A dotación económica do evento sufriu unha diminución respecto ao ano anterior e fixouse en 600&nbsp;000 euros. Esta redución orzamentaria acentuouse nas posteriores edicións como consecuencia da crise de 2008 á que o festival non resultou ser inmune. A edición de 2009, o número 25 desde a súa creación, continuou coa tendencia iniciada o ano anterior de limitar a presenza doutros estilos musicais en beneficio dos sons celtas máis puros, «para homenaxear as orixes do festival, sen renunciar a ser un encontro multicultural»; en palabras do seu coordinador. Neste sentido encadráronse as actuacións dos irmáns Molard, Xosé Manuel Budiño, Cristina Pato, Sharon Shannon e a banda estrela desta edición, Capercaille.

O festival de 2009 foi o segundo festival musical máis visitado de España ese ano, con máis de 100&nbsp;000 asistentes.

Entre as actividades paralelas realizouse unha exposición de fotografías do festival realizadas polo fotógrafo Álvaro Fernández Polo ao longo do trinta anos de historia do evento.

En febreiro de 2009 recibiu o premio «Gran Percebe de Ouro» na Gran Noite de Galicia en Barcelona.

## 2010 
A 26ª edición do Festival de Ortigueira celebrouse entre os días 9 e 11 de xullo de 2010. O grupo catalán Qui hi ha?, gañador do Runas 2009, presentou o seu disco *Acid folk.* Celtas curtos, Oysterband, os Molard Brtohers, Cristina Pato e o grupo do gaiteiro galego Anxo Lorenzo foron as cabezas de cartel desta edición na que se celebraron vinte concertos gratuítos, que contou cun orzamento de 600&nbsp;000 euros e á que asistiron 95&nbsp;000 persoas.

No concurso Runas resultou gañadora a banda galega The Crass.

## 2011 
A edición número 27 desenvolveuse durante os días 7, 8, 9 e 10 de xullo de 2011 e contou coa asistencia de 70&nbsp;000 persoas.

Os veteranos Luar na Lubre volveron actuar no festival, dez anos despois da súa primeira intervención nel. Berrogüetto presentou o seu disco *Kosmogonías*, no que se inclúe a canción *Alalá dá noite*, galardoada co Premio á Mellor Canción na 15ª edición dos Premios da Música.

## 2012 
A vixésimo oitava edición celebrouse durante os días 12, 13, 14 e 15 de xullo de 2012.

O grupo escocés Blazin' Fiddles foi a cabeza de cartel desta edición, para a que se manexou un orzamento de 400&nbsp;000 euros,, moi inferior ao de pasadas edicións.

No concurso Proxecto Runas resultou vencedora a banda nipoa Harmonica creams.

## 2013 
A edición número 29 do Festival de Ortigueira desenvolveuse entre os días 11 e 14 de xullo. O seu orzamento foi de 300&nbsp;000 euros, similar ao da edición do ano 2000 e moi lonxe das cifras previas á crise. A asistencia de público tamén foi inferior á de anteriores edicións, unhas 50&nbsp;000 persoas segundo o datos da organización. Os cempés e Gwendal foron os pratos fortes deste festival, no que tamén participaron os Harmonica Creams vencedores do Runas 2012, Kan, Guidewires e Riobó, entre moitos outros.

## 2014 
Desenvolveuse durante os días 17, 18, 19 e 20 de xullo de 2014 e contou de novo coa asistencia de The Chieftains, Anxo Lorenzo e Milladoiro, nesta ocasión para festexar a trixésima edición do festival, na que a choiva estivo a piques de impedir a actuación do grupo The Chieftains, tal e como ocorrera no ano 2009.

Xabi Aburruzaga foi o gañador do concurso Runas e o festival se depidió co tradicional desfile de bandas durante a mañá do domingo 20 de xullo, xornada de clausura.

## 2015 
A 31ª edición do festival celebrouse entre os días 16 e 19 de xullo de 2015 e contou cun orzamento de 300&nbsp;000 euros.

Capercaillie, Cristina Pato, Sharon Shannon e o grupo dos irmáns Molard, xa habituais do festival, foron as cabezas de cartel, mentres que o grupo irlandés Perfect Friction foi o gañador do Runas.

## 2016 
A edición número 32 do Festival de Ortigueira celebrouse entre os días 14 e 17 de xullo de 2017, coa participación dos seguintes grupos: 
Os actos do festival inauguráronse o día 14 coa representación do espectáculo Keltia, o musical, da compañía teatral Queiman e Pousa e a continuación celebrouse a final do concurso Proxecto Runas, no que resultou gañador o grupo Böj. Os concertos no escenario principal comezaron o día 15 coa actuación da Escola de gaitas de Ortigueira, a Dominic Graham School of Irish Dance, The Peatbog Fairies e Alén de Ancos, en substitución da gañadora do Runas de 2015, Perfect Friction. O sábado 16 de xullo a Dominic Graham School of Irish Dance representou o seu espectáculo de danza tradicional irlandesa como apertura ás actuacións de Bagad Bro Deger, Susana Seivane, Fullset e Doolin. O 17 de xullo, xornada de clausura, celebrouse o tradicional desfile de bandas e as actuacións da Banda de gaitas Xarabal, Mànran e Milladoiro.

O grupo Milladoiro presentou tamén o seu traballo *Milladorio en Ortigueira*, un CD+DVD gravado durante a súa actuación na edición de 2014 do festival.

## 2017 
A 33ª edición celebrouse durante os días 13, 14, 15 e 16 de xullo de 2017. O festival contou cun orzamento de 390&nbsp;000 euros e a organización estimou a asistencia de público en 70&nbsp;000 persoas. A banda xaponesa Harmonica Creams, gañadora do Proxecto Runas do ano 2012, foi unha dos grupos estrela desta edición e ofreceu ademais un segundo concerto, máis intimo, no Teatro da Beneficencia durante a xornada de clausura do festival, no que participaron tamén a intérprete de sanshin, Yoko Takano; o flautista Hatao e o gaiteiro Shun Yonebura. Outro grupo nipón, Koji Koji Moheji, participou no concurso Proxecto Runas deste ano, no que resultou gañadora a banda irlandesa Gabriel G Diges, que co seu triunfo fíxose acredora dunha praza para as actuacións do escenario principal da edición de 2018.

Durante o catro días do festival desenvolvéronse varias actividades paralelas, como un curso de iniciación á zanfona, un taller de danza escoesa e a presentación do libro biográfico *Antón Curral.* *A alborada dun soño*, sobre o músico e construtor de gaitas e zanfonas Antón Curral, quen impartiu tamén un curso de *empalletado* e afinación da gaita.

## Notas