Litocranius walleri

***Litocranius walleri*** é unha especie de mamífero artiodáctilo da familia dos bóvidos, subfamilia dos antilopinos.

É unha especie monotípica, isto é, a única do seu xénero, na que se recoñecen dúas subespecies.  

## Taxonomía 
### Descrición 
#### Xénero 
O xénero describiuno en 1886 o entomólogo austríaco Franz Friedrich Kohl, en *Ann. K. K. Naturhist. Hofmus. Wien*, **1**: 79.

#### Especie 
A especie fora descrita varios anos antes, en 1878, polo naturalista anglo-irlandés Victor Brooke, baixo o nome de *Gazella walleri*, no traballo publicado en *Proc. Zool. Soc. Lond*., 1878: 929. Posteriormente foi reclasificada no xénero descrito por Kohl.
  
### Etimoloxía 
#### Xénero 
O nome do xénero, *Litocranius*, está formado polos elmentos *Lito-* e *-cranius*, adaptacións ao latín científico dos termos do grego antigo λίθος *líthos* ('pedra', 'rocha') e κράνιον *kránion* ('cranio'), en alusión ao espesor e dureza do cranio deste animal.  
 
#### Especie 
O nome específico, *walleri* é unha homenaxe que Brooke lle fixo a Horace Waller, superintendente laico das Misións de África Central baixo o liderado do bispo Charles F. Mackenzie, e que era amigo do doutor Livingstone.   aínda que algúns consideran estas como especies separadas.
* *Litocranius walleri walleri* (Brooke, 1788), descrita como *Gazella sclateri*, tratada como especie separada,  *Litocranius walleri*, por algúns autores. 
* *Litocranius walleri sclateri* (Neumann, 1988), descrita como *Lithocranius sclateri*. Segundo diversos autores sería a outra especie. Na bibliografía internacional coñécese como gerenuc do norte. polo que na bibliografía en castelán e noutras linguas románicas a especie é coñecida con este nome, gacela xirafa (coas modificacións pertinentes en cada lingua). Ademais, na bibliografía internacional é común denominala gerenuc ou gerenuk, nome vernáculo que procede do somalí, *gáránúug*, que significa "pescozo de xirafa".

## Características 
### Aparencia xeral 
miniatura|250px|Primeiro plano dun macho. Nótense as marcas faciais brancas, as glándulas preorbitais e os cornos en forma de lira.
[miniatura|250px|Macho. [Zoo de San Diego.]]
miniatura|250px|Femias. Zoo de San Diego.

É un antílope de tamaño mediano, esvelto e grácil, coas patas finas e longas, con guedellas de longos pelos nos xeonllos, que lles confiren gran velocidade na carreira. A súa característica máis salientábel é a de presentar un colo excepcionalmente longo, característica da cal recibe varios dos seus nomes vulgares. A cabeza é pequena e estreita, pero os seus ollos e as súas orellas son grandes; o fociño presenta unha tira estreita espida entre as fosas nasais, e remata nuns labios con moita mobilidade. Só os machos presentan cornos, que son robustos e presentan moitos aneis, amplamente separados na base, de sección oval, tendendo a adoptar unha forma de lira, curvados ao principio cara a fóra e cara a arriba, despois cara a atrás e cara a dentro, coas puntas reurvadas cara a arriba ou cara a diante; ademais, os machos posúen un colo máis musculado que as femias que, en lugar de cornos, exhiben unha guedella esura no curuto, e son dun tamaño e peso algo menores cos dos machos. A cola e máis ben curta, ensanchada e esmagada na base, afusándose despois até a geudella de pelo negro terminal, polo que parece máis longa a simple vista.   

Como moitas outras gacelas, as de Weller posúen glándulas preorbitais (diante dos ollos) que segregan unha substancia olorosa similar ao alcatrán. Tamén presentan glándulas de olor nos xeonllos, ocultas polas guedellas de pelo, e entre as fendas dos pezuños. Non teñen glándulas inguinais.

### Coloración 
A coloración xeral, nas partes superiores, é parda avermellada, coa parte superior do lombo máis escura, contrastando coa parda máis clara dos flancos, non presentan ningunha banda lateral, e as partes inferiores son brancas, a liña de separación entre os flancos e o ventre branco está definida claramente. A parte media da face é avermellada escura, sen marcas faciais, e presentan un anel branco ao redor os ollos, que se estende como unha delgada lista cara ao fociño.    

### Dimensións 
Os machos miden entre 155 e 160 cm de lonxitude de cabeza e tronco, e as femias, de entre 140 e 155 cm; a altura na cruz é de entre 95 e 105 cm nos machos, e de entre 90 a 100 cm nas femias; a cola mide entre 23 e 25 cm. O peso oscila entre 35 e os 50 kg nos machos , e entre os 30 e os 40 kg nas femias.   
 
## Hábitat e distribución 
### Hábitat 
*Litocranius walleri* vive en chairas semiáridas con matogueiras secas e espiñentas do Corno de África, mesmo en zonas desérticas chegando polo sur até Tanzania, e o límite sur situábase ao redor do Parque Nacional Tarangire, en Tanzania. 

Aínda hoxe ocupa gran parte da súa distribución histórica. Funaioli e Simonetta indicaron, en 1966, que era a especie de antílope máis común e estendida en toda Somalia, pero hai pouca información recente dispoñíbel sobre a súa distribución actual alí, e se supón que a súa área se reducira en gran medida. Segundo Mallon e Jama, a especie mantense amplamente difundida, pero pouco estendida en Somalilandia (norte de Somalia).

### Distribución da subespecies 
A área de dispersión da subespecie setentrional, *Litocranius walleri sclateri*, está restrinxida ao sur de Djibuti, o nordeste de Somalia (distrito de Berbera) e partes adxacentes do leste de Etiopía, e só está presente en moi poucas zonas protexidas.

miniatura|270px|esquerda|A gacela de Waller pode comer onde ningún outro antílope pode chegar, a 3 m do chan, ergueita sobre as súas patas traseiras.

A principal vantaxe do seu comportamento alimentario, altamente selectivo, é que só inxire as partes máis sucosas e nutritivas das plantas; probabelmente esta é a causa de que se independizaran da auga (mesmo en catividade apenas beben nunca), o que lle permite habitar en terras moi secas que para moitos bóvidos serían inhópitas. Come sobre todo follas, xunto algunhas flores e froitos dunha gran variedade de árbores e arbustos (tense calculado que no Parque Nacional de Tsavo, en Kenya, aliméntase de máis de 80 especies diferentes). Utiliza as patas dianteiras para baixar as ramas máis altas, e pode alcanzar follas situadas até uns 3 m do chan. As follas máis tenras e os abrochos das árbores e os arbustos espiñentos conforman a maior parte da súa dieta, xunto cunha nutritiva mestura de insectos. Non comen pasto, nin requiren auga, xa que obteñen suficiente líquido das plantas das que se alimenta, polo que pode sobrevivir en zonas moi secas e até en desertos.

A súa dieta varía substancialmente nas estacións chuviosas e secas, cando a dispoñibilidade de plantas tamén cambia. Algunhas das plantas das que comen son perennifolias, que teñen follas grosas, bastante duras e cubertas por unha espesa cutícula que evita a evaporación da auga; nestas plantas perennes os *litocranius walleri* son moi selectivos, que olen coidadosamente a planta antes arrincarlle as follas e os abrochos pequenos e tenros cos seus labios extraordinariamente móbiles; estes, xunto co seu afiado fociño, permítenlles tamén apañar as delicadas folliñas das acacias evitando as perigosa espiñas. Porén, estas vantaxes teñen tamén os seus custos, pois nas secas zonas en que habita as plantas con alimentos adecuados están moi espalladas, especialmente na estación seca, e recoller os suficientes para satisfacer tanto as súas necesidades de enerxía como de auga exixe dedicar á súa busca un tempo considerábel. Isto ten dous inconvenientes principais: en primeiro lugar, o animal debe gastar o mínimo de enerxía, o que consegue —en parte— evitando actividades arduas, como as loitas e as viaxes estacionais a grandes distancias; en segundo lugar, as súas poboacións non poden alcanzar altas densidades de biomasa en comparación con outras especies de ungulados.

### Reprodución 
O período de xestación non se coñece exactamente, e se calcula que pode durar de 6 a 7 meses, polo que son posíbeis dous partos ao ano.  
  
Cando está lista para dar a luz, a femia deixa o grupo dirixíndose a un lugar apartado. Logo de parir unha soa cría, lámea para limpala e come a placenta, para aproveitar os nutrientes que posúe e para evitar que o olor atraia a predadores. Ao estaren adaptados para alimentarse de plantas que se encontran todo o ano permítelles teren crías en calquera momento, en vez de só antes da temporada de chuvias, como sucede nos animais que se alimentan de pasto.

Durante a súa primeira semana de vida, ou até que poida camiñar ao paso dos adultos, a cría pasa o tempo agochada entre os arbustos. A nai acode a onde se agocha a cría 3 ou 4 veces ao día para aleitala, e limpar ou comer coidadosamente os seus refugallos para non deixar rastros de olor. As femias *choran* suavemente para comunicarse coas súas crías.

## Filoxenia 

En 1999, un estudo filoxenético baseado no citocromo b e no citocromo c oxidase (subunidade III) mostrou que a tribo dos antilopinos, á que pertence *Litocranius walleri*, é monofilética.

En 2013, Eva Verena Bärmann (da Universidade de Cambridge) e os seus colegas revisaron a filoxenia do antilopinos en base a datos de ADN nuclear e mitocondrial.

O cladograma efectuado por eles demostrou que o *Antidorcas marsupialis* forma un clado con *Litocranius walleri*.

Este clado é irmán da saiga (*Saiga tartarica*, da tribo dos saiguinos) e dos xéneros *Antilope* (Antílope da India), *Eudorcas*, *Gazella* e *Nanger* (da tribo dos antilopinos).

## Status 
Estímase que especie está moi cerca de alcanzar o limiar de *vulnerábel*, segundo o criterio baseado nunha diminución da súa poboación de polo menos un 25 % nos últimos 14 anos (tres xeracións) calculada desde 2002 a 2016. Esta diminución continúa debido á caza e á degradación do seu hábitat causado polo pastoreo de gando e a talacorte de árbores. Por iso a UICN cualifica o seu status xa como *vulnerábel*.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Dorst, J. & Dandelot, P. (1973): *Guía de campo de los mamíferos salvajes de África*, Barcelona: Ediciones Omega, S.A.  
* Groves, C. & Grubb, P. (2011): *Ungulate Taxonomy*. Baltimore, Maryland, USA: Johns Hopkins University Press. ISBN  978-1-4214-0093-8.
* Groves, C. P. *et al*. (2011): "Family Bovidae (Hollow-horned rumiants)". In: Wilson, D. E. & Mittermeier, R. A. eds (2011): *Handbook of the Mammals of the World*. Volume II. Hoofed Mammals. Barcelona: Lynx edicions. ISBN 978-84-96553-77-4.
* Haltenorth, T. & Diller, H. (1986): *A Field Guide of the Mammals of Africa including Madagascar*. Londres: William Collins Sons & Co Ltd. ISBN 0-00-219778-2.
* VV.AA. (1986): *Natura. Enciclopedia de los animales. Tomo II. Los primates. Los ungulados*. Barcelona: Ediciones Orbis, S.A.ISBN 84-7634-752-9.
* Wilson, D. E., & Reeder, D. M., editors (2005): *Mammal Species of the World — A Taxonomic and Geographic Reference*. Third edition. *Mammal Species of the World: A Taxonomic and Geographic Reference* (3rd ed.). Baltimore, Maryland, USA: Johns Hopkins University Press. ISBN 978-0-8018-8221-0.

### Outros artigos 
* Bóvidos
* Antílopes
* Antilopinos

### Ligazóns externas 
#### Xénero  
* *Litocranius* no ITIS.
* *Litocranius* na ADW.

#### Especie 
* *Litocranius walleri*  en Tree of Life Web Project .
* *Litocranius walleri* no ITIS.
* *Litocranius walleri* na ADW.
* Gerenuk (*Litocranius walleri*) en ARKive.
* *Litocranius walleri*. Gerenuk na EOL.
* *Litocranius walleri* (Brooke, 1879) no GBIF.
* *Litocranius walleri* en iNaturalist.
* *Litocranius walleri* Brooke 1878  en Fossilworks.