Niza

**Niza** (en ; en ; ; ) é unha cidade francesa, capital do departamento dos Alpes Marítimos, na rexión de Provenza-Alpes-Costa Azul. No ano 2019 tiña 342 669 habitantes, cunha área metropolitana de preto dun millón de persoas, sendo a quinta comuna francesa por poboación (logo de París, Marsella, Lión e Tolosa).

A cidade, capital histórica do Condado de Niza, estivo ligada a Italia ata a súa invasión e anexión francesa a finais do século XIX. Unha parte da súa poboación conserva o dialecto nizardo, unha variedade da lingua lígur moi influída pola lingua occitana despois da década de 1860. En zonas próximas á cidade fálanse variantes do ligur, incluíndo o monegasco e a do val do Roia. É moi probable que na Idade Media o lígur fora a lingua principal da cidade. 

## Historia
### Fundación
[thumb|Agradable na *[Regio IX Liguria* na Italia romana]]
Os primeiros asentamentos de homínidos coñecidos na zona de Niza datan duns 400.000 anos (homo erectus); o sitio arqueolóxico *Terra Amata* mostra un dos primeiros usos do lume, a construción de casas, así como achados de sílex datados hai uns 230.000 anos. Niza fundouse probablemente ao redor do 350 a.C. por colonos da cidade grega de Focea no oeste de Anatolia. Recibiu o nome de *Níkaia* () en honra dunha vitoria sobre os veciños Ligures (persoas do noroeste de Italia, probablemente o reino Vediantii); Niké () era a deusa grega da vitoria. A cidade pronto converteuse nun dos portos comerciais máis activos da costa da Liguria, pero tiña un importante rival na cidade romana de Cemenelum, que continuou existindo como cidade separada ata a época das invasións dos lombardos.

En 1543, Niza foi atacada polas forzas franco-otomás unidas de Francisco I e Barbarossa Hayreddin Pasha, no Asedio de Niza; aínda que os habitantes rexeitaron o asalto que seguiu ao terrible bombardeo, finalmente víronse obrigados a renderse, e Barbarroxa foi autorizado a saquear a cidade e levar 2.500 cativos. A peste apareceu de novo en 1550 e 1580. Este evento provocou o éxodo de Niza, que foi a emigración dunha cuarta parte dos italianos de Niza a Italia. Savoia tamén pasou á coroa francesa por medios similares. Giuseppe Garibaldi, nacido en Niza, opúxose á cesión a Francia, argumentando que a votación manipulouse polos franceses.
Moitos italianos de Nizza trasladáronse entón ás cidades ligures de Ventimiglia, Bordighera e Ospedaletti, dando lugar a unha rama local do movemento dos Irredentistas italianos que consideraron a reconquista de Niza como un dos seus obxectivos nacionalistas.

En 1900, o Tranvías de Niza electrificou os seus tranvías tirados por cabalos e estendeu a súa rede a todo o *departamento* desde Menton ata Cagnes-sur-Mer. Na década de 1930 engadíronse máis conexións de autobús na zona. Na década de 1930, Niza acolleu carreiras de automóbiles internacionais na Fórmula Libre (predecesora da Fórmula Un) no chamado Circuíto de Niza. O circuíto comezaba pola beiramar xusto ao sur do Xardín de Alberte I, despois dirixíase cara ao oeste pola Promenade des Anglais seguido dun xiro en forquita no Hotel Negresco para volver cara ao leste e rodear o xardín de Alberte I antes de poñer rumbo de novo cara ao leste pola praia no Quai des Etats-Unis.

Cando estalou a guerra en setembro de 1939, Niza converteuse nunha cidade refuxio para moitos estranxeiros desprazados, especialmente os xudeus que fuxían da progresión nazi cara a Europa do Leste. Desde Niza moitos buscaron refuxio nas colonias francesas, Marrocos e América do Norte e do Sur. Despois de xullo de 1940 e do establecemento do Réxime de Vichy, as agresións  antisemitas aceleraron o éxodo, comezando en xullo de 1941 e continuando ata 1942. O 26 de agosto de 1942, 655 xudeus de orixe estranxeira foron arrestados polo goberno de Laval e internados no cuartel de Auvare. Deles, 560 foron deportados ao campo de internamento de Drancy o 31 de agosto de 1942. Debido á actividade do banqueiro xudeu Angelo Donati e do frade capuchino Père Marie-Benoît as autoridades locais obstaculizaron a aplicación das leis antixudeas de Vichy.

Os primeiros *resistentes* ao novo réxime foron un grupo de estudantesdo último ano de bacharelato do Lycée de Nice, hoxe Lycée Masséna, en setembro de 1940, despois detidos e executados en 1944 preto de Castellane. As primeiras manifestacións públicas producíronse o 14 de xullo de 1942 cando varios centos de manifestantes saíron ás rúas pola avenida da Victoire e na praza Masséna. En novembro de 1942 as tropas alemás trasladáronse á maior parte da Francia desocupada, pero as tropas italianas trasladáronse a unha zona máis pequena, incluíndo Niza. Mantívose unha certa ambivalencia entre a poboación, moitos dos cales eran inmigrantes recentes de ascendencia italiana. Porén, a resistencia gañou impulso tras a rendición italiana en 1943 cando o exército alemán ocupou a antiga zona italiana. As represalias intensificáronse entre decembro de 1943 e xullo de 1944, cando moitos partidarios foron torturados e executados pola Gestapo local e a Milicia francesa. Os paracaidistas estadounidenses entraron na cidade o 30 de agosto de 1944 e Niza foi finalmente liberada. As consecuencias da guerra forongrandes, a poboación diminuíu un 15%  e a vida económica viuse totalmente perturbada.

Na segunda metade do século XX, Niza gozou dun auxe económico impulsado principalmente polo turismo e a construción. Dous homes dominaron este período: Jean Médecin, alcalde durante 33 anos de 1928 a 1943 e de 1947 a 1965, e o seu fillo Jacques, alcalde de 24 anos de 1966 a 1990. Baixo o seu liderado, houbo unha ampla renovación urbana, incluíndo moitas novas construcións. Estes incluíron o centro de convencións, teatros, novas vías e autovías. A chegada dos Pieds-Noirs, refuxiados de Alxeria despois da independencia de 1962, tamén deu un impulso á cidade e cambiou algo a composición da súa poboación e as súas ideas tradicionais.  A finais da década de 1980 xurdiron rumores de corrupción política no goberno da cidade, e, finalmente, acusacións formais contra Jacques Médecin obrigárono a fuxir de Francia en 1990. Despois, detivérono no Uruguai en 1993, foi extraditado de novo a Francia en 1994, condenado por varios delitos de corrupción e delitos asociados e condenado a prisión.

O 16 de outubro de 1979, un desprendemento de terra e un deslizamento submarino provocaron dous tsunamis que golpearon a costa occidental de Niza; estes eventos mataron entre 8 e 23 persoas.

En febreiro de 2001, os líderes europeos reuníronse en Niza para negociar e asinar o que hoxe é o Tratado de Niza, polo que se modifican as institucións da Unión Europea.

En 2003, o fiscal xefe local Éric de Montgolfier alegou que algúns casos xudiciais que involucraban a personalidades locais foran sospeitosamente desviados pola xustiza local, que sospeitaba tiña contactos nocivos a través das loxas da Masonería cos acusados. Un informe oficial controvertido afirmou máis tarde que Montgolfier fixera acusacións inxustificadas. 

O 14 de xullo de 2016, Mohamed Lahouaiej-Bouhlel atropelou deliberadamente cun camión a unha multitude de persoas no Paseo dos ingleses. A multitude estaba vendo un espectáculo de fogos artificiais na celebración do Día da Bastilla. Un total de 87 persoas morreron, incluído o agresor, que morreu por disparos da policía. Outros 434 resultaron feridos, 52 en coidados críticos e 25 en coidados intensivos, segundo o fiscal de París. O 29 de outubro de 2020, un ataque con arma branca matou a tres persoas no local Notre-Dame de Niza. Unha das vítimas, unha muller, foi decapitada polo atacante. Varias vítimas adicionais resultaron feridas. O agresor, que recibiu un disparo pola policía, foi detido. O Estado Islámico reivindicou a autoría de ambos ataques.

En 2021, a cidade foi proclamada Patrimonio da Humanidade pola UNESCO como "Niza, cidade turística de inverno da Riviera".

## Arquitectura
[thumb|[Paseo dos ingleses]]
thumb|Vista da cidade vella
O Promenade des Anglais ("Paseo dos ingleses") é un paseo ao longo da Baie des Anges ("Baía dos Anxos"), que é unha baía do Mediterráneo en Niza. Antes de que Niza fose urbanizada, a costa de Niza estaba limitada por un tramo deserto de praia de croios (cuberta de grandes cantos rolados). As primeiras casas estaban situadas en terreos máis altos, lonxe do mar, xa que os turistas ricos que visitaban Niza no século XVIII non viñan pola praia, senón polo suave clima invernal.  As zonas próximas á auga eran o fogar dos traballadores portuarios e pescadores de Niza.

Na segunda metade do século XVIII, moitos ingleses con cartos pasaban o inverno en Niza, disfrutando do panorama ao longo da costa. Esta primeira colonia aristocrática inglesa concibiu a construción dun paseo co liderado e apoio financeiro do Rev. Lewis Way. Co paseo inicial rematado, a cidade de Niza, intrigada pola perspectiva, aumentou moito o alcance do traballo. O paseo foi chamado por primeira vez o *Camin dei Anglès* (o Camiño Inglés) polos nizenos no seu dialecto nativo nizardo. En 1823, o paseo foi bautizado polos franceses como *La Promenade des Anglais*, nome que se mantería despois da anexión de Niza por Francia en 1860.

O Hotel Negresco no Promenade des Anglais leva o nome de Henri Negresco (1868–1920) quen fixo construír o hotel palaciano en 1912. De acordo coas convencións da época, cando o Negresco abriu por primeira vez en 1912. De acordo coas convencións da época, cando o Negresco abriu por primeira vez en 1913 a súa fronte abriuse no lado oposto ao Mediterráneo. 

Outro lugar digno de mención é a pequena rúa paralela ao Promenade des Anglais, que vai dende o centro da cidade de Niza, comezando na Place Masséna e corre paralela ao paseo en dirección ao aeroporto durante unha curta distancia dunhas 4 cuadras. Esta sección da cidade denomínase "Zona Pietonne" ou "Zona peonil". Non se permiten coches (a excepción dos camións de repartimento), polo que esta avenida é un paseo popular.

A vella Niza tamén alberga a Opéra de Niza. Construíuse a finais do século XIX baixo o deseño de François Aune, para substituír o Teatro Maccarani do rei Charles Félix. Hoxe está aberta ao público e ofrece un programa regular de actuacións.

### Relixioso
## Cultura 
### Museos
A cidade conta con varios museos adicados a arte, a historia e as tracicións locais, entre os que destacan:

* Museo de Belas Artes Jules Chéret (*Musée des Beaux-Arts Jules Chéret*), inaugurado en 1878. Posúe coleccións que van dende finais do século XVI ata a metade do XX.
* Museo Matisse (*Musée Matisse*)
* Museo Marc Chagall (*Musée Marc-Chagall*)
* Museo de Arte Moderna e Contemporánea (''Musée d'Art moderne et d'Art contemporain*), inaugurado en 1990. Posúe obras de artistas como Arman, Jean Tinguely, Andy Warhol ou Tom Wesselmann.
* Museo internacional de arte naíf Antole Jakovsky (*Musée international d'art naïf Anatole Jakovsky*)
* Museo de artes asiáticas (*Musée des arts asiatiques'')

[miniatura|300px|Vista xeral da cidade e do [Porto (comunicacións)|porto.]]

### Desfile das Flores

File:Bataille de fleurs. 2020-02-22 14-43-52.jpg
File:Bataille de fleurs. 2020-02-22 14-47-17.jpg
File:Bataille de fleurs. 2020-02-22 14-50-16.jpg
File:Bataille de fleurs. 2020-02-22 14-53-48.jpg
File:Bataille de fleurs. 2020-02-22 14-56-44.jpg
File:Bataille de fleurs. 2020-02-22 15-00-53.jpg
File:Bataille de fleurs. 2020-02-22 15-18-29.jpg
File:Bataille de fleurs. 2020-02-22 15-23-33.jpg
File:Bataille de fleurs. 2020-02-22 15-15-01.jpg

## Educación 
* EDHEC Business School
* EPITECH
* ISEFAC Bachelor

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Atentado de Niza de 2016
### Ligazóns externas 
* Páxina oficial de Niza