open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Fata Morgana (homónimos)

**Fata Morgana** refírese a miúdo a:

* Fata Morgana (espellismo), un fenómeno óptico (véxase o artigo óptica atmosférica)
* Morgan le Fay ou , unha feiticeira na lenda artúrica

**Fata Morgana** tamén pode referirse a:

## Cine e televisión 
* "Fata Morgana", unha técnica cinematográfica utilizada pola Continental Wondergraph Company proxectando películas en Australia ao redor de 1910
* *Fata Morgana* (película de 1965), filme de Vicente Aranda
* *Fata Morgana* (película de 1971), de Werner Herzog
* *Fata Morgana* (película de 2007), de Simon Groß
* *Fata Morgana* (programa de xogos), un programa de televisión flamengo de 2004–2008 

## Literatura 
* *Fata Morgana*, unha novela de 1896 de Elisabeth Bürstenbinder
* *Fata Morgana*, unha novela de 1902-1910 de Mykhailo Kotsiubynsky
* *Fata Morgana*, unha novela de 1904 de André Castaigne
* "Fata Morgana", un poema longo de 1941 de André Breton
* *Fata Morgana*, unha novela policial de 1977 de William Kotzwinkle
* *Fata Morgana*, unha novela policial de 1992 de Roy Jacobsen
* *Fata Morgana*, unha novela de ciencia ficción de 1999 de Leo Frankowski
* *Fata Morgana*, unha colección de poesía de 2007 de Reginald Shepherd

## Música 
### Álbums 
* *Fata Morgana*, un álbum de 1995 de Omer Faruk Tekbilek
* *Fata Morgana*, un EP de 1995 de Fata Morgana, un proxecto de Mortiis
* *Fata Morgana*, un álbum recompilatorio de 1998 de Morgana Lefay
* ''Nico's Last Concert: Fata Morgana*, un álbum de 2000 de Nico
* *Fata Morgana*, un álbum de 2011 de AWS

### Cancións 
* "Fata Morgana", unha canción de 1984 de Dissidenten
* "Fata Morgana", unha canción de 1985 de Erste Allgemeine Verunsicherung
* "Fata Morgana", unha canción de 1986 de Fates Warning  
* "Fatamorgana (Mirage)", unha canción de 1989 de Ofra Haza 
* "Fata Morgana", unha canción de 1993 de Litfiba  
* "Fata Morgana", unha canción de 1993 de Dana International  
* "Fata morgana", unha canción de 2003 de Mariza Koch
* "Fata Morgana", unha canción de 2007 de El Guincho
* "Fata Morgana", unha canción de 2017 de Markul & Oxxxymiron
* Fata Morgana, un proxecto paralelo no que participa Tim Alexander de Primus

### Música clásica 
* "Fata Morgana Polka-mazurka", unha polca de Johann Strauss, 1868
* Fata Morgana, personaxe da ópera de 1921 de Sergei Prokofiev  *L'Amour des trois oranges''

## Lugares 
* Fata Morgana, Efteling, parque de atraccións en Brabante Setentrional, Países Baixos
* Fata Morgana Land, unha illa fantasma no Ártico

## Véxase tamén
Tesouro de Gazteluberri

O **tesouro de Gazteluberri** é un conxunto de moedas españolas de prata e de ouro soterrado no interior dun chocallo a finais do século XVI ou principios do XVII, achado en 1960 na provincia de Guipúscoa.   

O tesouro albérgase no Museo Arqueolóxico Nacional, en Madrid.   

## O achado 
A súa descuberta tivo lugar o 7 de abril de 1960, cando os traballadores Juan Berasategui Urquía, Eugenio Martín Zazo e un terceiro de identidade descoñecida, que plantaban piñeiros nuns terreos próximos á pena de Gazteluberri, na entidade local menor guipuscoana coñecida como Parzonería Menor de Guipúscoa, acharon un chocallo de ferro con moedas no seu interior, ao abrir un foxo, a uns dez centímetros de profundidade.

Este conxunto monetario foi estudado e publicado en 1967 polo historiador e numismático Joaquín María de Navascués.

O tesouro foi adquirido polo Ministerio de Educación Nacional. Logo da súa correspondente taxación oficial, que foi de 123.698 pesetas, este diñeiro dividiuse en dúas partes: unha para o municipio de Segura e outra para repartir a partes iguais entre os descubridores do tesouro. O pagamento levouse a cabo o 30 de decembro de 1960.

## Contido 
Trátase dun conxunto composto por 52 moedas, delas 43 de prata e cinco de ouro. As moedas foron emitidas a nome de Xoana I e Carlos V (1537-1556) e Filipe II (1556-1598).

## Data e motivos do soterramento 
Respecto á data da ocultación do tesouro, atendendo ao seu contido podería situarse cara ao derradeiro ano do período de Filipe II ou nos primeiros de Filipe III (1598-1621), cara ao ano 1600.​

En relación coas circunstancias do soterramento, no seu estudo de 1967, Navascués propuña a hipótese de que se tratase dos aforros dun pastor ou do resultado dunha venda de gando, dada a súa localización nunha zona rural. Pola súa banda, Ibáñez Antica apunta a unha probable relación entre o ocultamento e o contrabando de prata e ouro, xa que naquela época estaba prohibida a saída do país das moedas destes metais e existía a práctica común de exportalas clandestinamente, sinaladamente en zonas vascas próximas á fronteira con Francia.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
*Ibáñez Artica, M. (1999). "Tesoro de Gazteluberri". En Alfaro Asíns, C. et al. (eds.). *Tesoros del Gabinete Numismático. Las 100 mejores piezas del monetario del Museo Arqueológico Nacional*. Ministerio de Educación, Cultura y Deporte. Páxinas 162-163. ISBN 978-84-369-3734-3
*Ibáñez Artica, M. (2018). "El tesoro de Gazteluberri". En *Eco Filatélico y Numismático*. Vol. 74. Nº 1.279. Páxinas 45-47.
*Ibañez Artica, M. (2020). "Nuevos datos sobre el Tesoro de Gazteluberri". En *Boletín del Museo Arqueológico Nacional*. Nº 39. Páxinas 275-282.
*Navascués y de Juan, J. M. (1967). "El tesoro de Gazteluberri". En *Numario Hispánico*. Tomo XI. Nº 22. Páxinas 93-114.
*Viñas, E. (2017-a-). "Un tesoro envuelto en misterio". En *El Diario Vasco*. 25 de setembro. Páxinas 42-43.
*Viñas, E. (2017-b-). "Resueltos los enigmas del tesoro de Gazteluberri". En *El Diario Vasco*. 11 de novembro. Páxina 56

### Ligazóns externas 
* "Tesoro de Gazteluberri". *Museo Arqueológico Nacional*
Os Carrucheiros, Ardemil, Ordes

**Os Carrucheiros** é un lugar da parroquia de Ardemil, no concello coruñés de Ordes, na comarca de Ordes. Segundo o IGE, en 2023 tiña 2 habitantes (1 home e 1 muller).

## Lugares e parroquias 
### Lugares de Ardemil 
### Parroquias de Ordes 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Lugares de Ordes
Negación

**Negación** pode facer referencia:

* ao concepto gramatical de **negación**.
* ao concepto lóxico de **negación**.
* ao concepto psicolóxico de **negación**.
Eudemo (escritor)

**Eudemo** (en latín *Eudemus*, en grego Εὔδημος) foi un escritor grego, de época descoñecida, que escribiu sobre historia natural. O seu principal mérito é que foi mencionado repetidamente por Eliano no seu Περὶ ζῴων ἰδιότητος (*Historia dos animais* 3.21, 4.8, 43, 45, 56, 5.7).
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
*
Agrupación Democrática de Neda Independiente

**Agrupación Democrática de Neda Independente** foi unha agrupación política xurdida no concello de Neda para as eleccións municipais de 1979. Estivo liderada por José Carlos Pita López, traballador industrial e miliante comunista, que ese ano acadou a alcaldía. A agrupación, de ideoloxía de esquerdas, disolveuse antes das eleccións municipais de 1991, cando o equipo de goberno pasou ás listas do PSOE.

## Véxase tamén
### Outros artigos
*Eleccións municipais en Neda
Teorema de Sard

En matemáticas, **o teorema de Sard**, tamén coñecido como **lema de Sard** ou **teorema de Morse-Sard**, é un resultado da análise matemática que afirma que o conxunto de valores críticos (é dicir, a imaxe do conxunto de puntos críticos) dunha función suave *f* dun espazo ou variedade euclidiana a outro é un conxunto nulo, é dicir, ten unha medida de Lebesgue 0. Isto fai que o conxunto de valores críticos sexa "pequeno" no sentido dunha propiedade xenérica. O teorema recibe o nome de Anthony Morse e Arthur Sard.

## Enunciado 
Sexa, 

: f\colon \mathbb{R}^n \rightarrow \mathbb{R}^m

C^k, (é dicir, k veces continuamente diferenciable), onde k\geq \max\{n-m+1, 1\}. Se X \subset \mathbb R^n denota o *conxunto crítico* de f, que é o conxunto de puntos x\in \mathbb{R}^n no que a matriz xacobiana de f ten rango , daquela a imaxe f(X) ten unha medida de Lebesgue 0 en \mathbb{R}^m.

Falando intuitivamente, isto significa que aínda que X pode ser grande, a súa imaxe debe ser pequena no sentido da medida de Lebesgue: mentres f pode ter moitos *puntos* críticos no dominio \mathbb{R}^n, debe ter poucos *valores* críticos na imaxe \mathbb{R}^m.

De forma máis xeral, o resultado tamén vale para os mapas entre variedades diferenciábeis M e N de dimensións m e n, respectivamente. O conxunto crítico X dunha función C^k

: f:N\rightarrow M

consiste naqueles puntos nos que o diferencial nos fibrados tanxentes

: df:TN\rightarrow TM

ten rango inferior a m como transformación lineal. Se k\geq \max\{n-m+1,1\}, entón o teorema de Sard afirma que a imaxe de X ten medida de Lebesgue cero como subconxunto de M. Esta formulación do resultado segue a partir da versión para espazos euclidianos tomando un conxunto numerábel de zonas de coordenadas. A conclusión do teorema é unha enunciado local, xa que unha unión numerábel de conxuntos de medida cero é un conxunto de medida cero, e a propiedade dun subconxunto dunha zona de coordenadas que ten medida cero é invariante baixo un difeomorfismo.

## Variantes 
Existen moitas variantes deste lema, que xoga un papel básico na teoría da singularidade entre outros campos. O caso m=1 foi probado por Anthony P. Morse en 1939, e o caso xeral por Arthur Sard en 1942.

Stephen Smale probou unha versión para variedades de Banach de dimensións infinitas.

A afirmación é bastante potente e a proba implica análise. En topoloxía cítase a miúdo (como no teorema do punto fixo de Brouwer e algunhas aplicacións na teoría de Morse) para demostrar o corolario máis débil de que “un mapa suave non constante ten **polo menos un** valor regular”.

En 1965 Sard xeneralizou aínda máis o seu teorema para afirmar que se f:N\rightarrow M é C^k para k\geq \max\{n-m+1, 1\} e se A_r\subseteq N é o conxunto de puntos x\in N tal que df_x ten un rango estritamente inferior a r, entón a medida de Hausdorff *r*-dimensional de f(A_r) é cero.  En particular, a dimensión de Hausdorff f(A_r) é como máximo *r*. Advertencia: a dimensión de Hausdorff f(A_r) pode estar arbitrariamente próxima a *r*.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
*
Kibi no Makibi

**Kibi no Asomi Makibi** (), nado en 695 e finado o 3 de novembro de 775, foi un erudito e nobre xaponés do período Nara, que chegou a exercer como vice-embaixador nipón na China dos Tang. Tamén foi coñecido como **Kibi Daijin** (, lit. "Ministro Kibi").

## Traxectoria 
### Primeiros anos 
Kibi no Makibi naceu no condado de Shimotsumichi, na provincia de Bitchū (actual Kurashiki, na prefectura de Okayama). Foi chamado Shimotsumichi-no Asomi Makibi, sendo fillo de Shimotsumichi-no Asomi Kunikatsu. O clan Shimotsumichi era unha familia da elite local, que formaba parte do meirande clan Kibi. Kibi era tamén o antigo nome da súa rexión natal (a provincia de Kibi), que incluía as provincias de Bitchū, Bizen, Bingo e Mimasaka.

### Viaxe a China 
En 717 ou 718, Kibi no Makibi uniuse á misión xaponesa enviada a Tang (*kentōshi*), xunto con Abe no Nakamaro e Genbō. Kibi permaneceu na China durante dezasete anos, para logo regresar ao Xapón. É considerado o importador do *go* ao arquipélago, así como o introdutor da arte do bordado.

### Carreira política 
En 737, foi ascendido ao quinto rango júnior. A súa influencia na corte desencadeou a rebelión de Fujiwara no Hirotsugu de 740. En 751, como sénior do cuarto rango, foi enviado á dinastía Tang como vice-embaixador. Regresou ao Xapón en 753.

Pasou varios anos en Kyūshū como administrador en Dazaifu (a principal representación gobernamental na illa), para despois volver a Nara. En 764, liderou o proxecto da construción do Tōdai-ji, tras o cal foi promovido ao terceiro rango júnior.

Foi nomeado líder do exército para frear o alzamento de Fujiwara no Nakamaro. Alcanzou o segundo rango en 765, asumindo o posto de Gran Conselleiro (*dainagon* 大納言) e, máis adiante, o de Ministro da Dereita (*udaijin* 右大臣). En 770, apoiou a un dos candidatos ao trono, polo que presentou a súa dimisión ao non ser este coroado. A corte só aceptou retiralo da súa posición militar, mais permaneceu como Ministro da Dereita até 771.

### Últimos anos 
Tras retirarse, dedicouse ao estudo dos principios confucianos e as súas aplicacións á administración xaponesa. Faleceu en 775, con oitenta anos de idade.

## Contribucións 
Algunhas fontes atribúenlle a invención dun dos silabarios xaponeses, o *katakana*.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
*
Pazo de Leis, A Baña

O **pazo de Leis**, ou **pazo** **do Barro**, é unha casa señorial tradicional situada no Barro de Arriba (O Barro, A Baña).

Trátase dunha edificación do século XVI en bo estado de conservación que está composta por unha torre e un corpo acaroado. Os muros están feitos de cachotaría e cadeirado de granito. Ten tellado a catro augas no corpo máis elevado e a dúas no inferior. O pazo conta cunha dobre escalinata con balaustradas de pedra e pertenceu ao marquesado dos Leis. O pazo foi mercado e restaurado por unha familia non vinculada ao marquesado dos Leis.

## Notas 
## Véxase tamén
### Ligazóns externas
*Pazo de Leis, Turismo.gal
Pazo de Cores

O **pazo de Cores** é unha casa señorial tradicional situada en Seoane (Barcala, A Baña). Nel atópase o hórreo en madeira máis grande de Galiza, así como un carballo centenario.

### Historia e descrición 
* O pazo data — segundo documentación patrimonial — da Idade Moderna, con construción atribuída ao século XVIII.
* A edificación presenta planta rectangular, muros de cantaría e cuberta de tella a dúas augas.
* O recinto inclúe a casa señorial, dependencias adicadas ao servizo, capela privada, e está rodeado por un gran muro de perpiaño.
* No acceso principal hai unha zona arborada que dá paso aos xardíns, onde destacan camelias, magnolios, buxo, estanques e espazos verdes.
* Dentro do recinto atópanse dous hórreos — un de 10 e outro de 7 claros — sendo o de 10 claros considerado un dos maiores hórreos de estilo “Amaía” de Galicia.
* Tamén conta con pombal, vella eira, hortas, xardíns e outros elementos característicos dos pazos galegos.

### Estado actual e uso 
* O pazo está en uso como espazo hostaleiro dedicado a celebracións e eventos (vodas, eventos privados, corporativos, etc.).
* Ocupa un terreo de aproximadamente 30.000 m².
* O acceso ao público non é libre, ao estar dedicado a eventos privativos, salvo concertar previamente.

### Relevancia patrimonial 
* O pazo aparece catalogado como “pazo / casa grande” no catálogo patrimonial galego, dentro da parroquia de Barcala, en A Baña.
* A súa tipoloxía, muros de cantería, estrutura tradicional galega e elementos como hórreos, xardíns e pombal forman parte do patrimonio arquitectónico rural da comarca de Barcala.

## Notas
Campionato Portugués de Rugby 1998-1999

A **tempada 1998-1999 do Campionato Nacional** foi a edición número 41 da máxima competición de clubs do rugby en Portugal.
## Formato do torneo
O formato de competición contou con dúas fases.
# Na primeira houbo doce equipos repartidos en tres grupos de catro. Despois de seis xornadas o dous mellores equipos de cada grupo pasaron a loitar polo título e os dous peores equipos de cada grupo pasaron a loitar pola permanencia.
# Na segunda fase os equipos estaban separados en dous grupos. Nun estaban os seis mellores e noutro os seis peores. Esta fase contou con dez xornadas.
## Primeira Fase
## Segunda Fase
;Grupo A

* 
;Grupo B

* 

## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Páxina web da Federación Portuguesa de Rugby 
* Clasificacións do Campionato 98/99 
### Outros artigos 
* Selección de rugby de Portugal
* Copa Ibérica
O Alto, Ordes, Ordes

**O Alto** é un lugar da parroquia de Ordes, no concello coruñés de Ordes, na comarca de Ordes. Segundo o IGE, en 2023 tiña 10 habitantes (7 homes e 3 mulleres).

## Lugares e parroquias 
### Lugares de Ordes 
### Parroquias de Ordes 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Lugares de Ordes
A Cabana, As Grañas do Sor, Mañón

**A Cabana** é un lugar da parroquia das Grañas do Sor no concello coruñés de Mañón, na comarca do Ortegal.

## Lugares e parroquias 
### Lugares da parroquia das Grañas do Sor 
### Parroquias de Mañón 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Lugares de Mañón
Deus (homónimos)

**Deus** pode referirse a:

***Deus**, concepto teolóxico, filosófico e antropolóxico de **Deus** (do latín: *Deus*) fai referencia a unha deidade suprema;

## Toponimia 
***Mesón de Deus**, lugar da parroquia de Ordes, no concello de Ordes.
Ordes, Ordes, Ordes

**Ordes** é o capital do concello de Ordes e un lugar da parroquia de Ordes, no concello coruñés de Ordes, na comarca de Ordes. Segundo o IGE, en 2023 tiña 6.328 habitantes (3.098 homes e 3.230 mulleres).

## Lugares e parroquias 
### Lugares de Ordes 
### Parroquias de Ordes 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Lugares de Ordes
Suso Jares

**Xesús Rodríguez Jares**, nado en Viana do Bolo en 1955 e finado en Vigo en 2008, foi un pedagogo, escritor e animador galego.

## Traxectoria
Estudou Pedagoxía na Universidade de Santiago de Compostela, na facultade de Filosofía e ciencias da Educación a partir do ano 1976, onde foi alumno entre outros do Profesor Herminio Barreiro e do Profesor Antón Costa. onde participou do movemento estudantil antifranquista. En 1980 doutorouse nesta Universidade coa tese "Educación para a paz: fundamentos e modelos de intervención".

Como mestre en diversas escolas galegas concretáronse varias iniciativas vinculadas coa innovación pedagóxica e a Educación para a Paz, movemento do cal se considera iniciador en Galicia. En 1983, no marco de renovación pedagóxica Nova Escola Galega, foi un dos creadores da asociación Educadores pola Paz, e introduciu a conmemoración do Día escolar da Non Violencia e da Paz (30 xaneiro). Divulgou as liñas pedagóxicas e socioculturais que promove dende Educadores pola Paz ao resto do Estado, a Portugal e América Latina.

Impulsou e coordinou proxectos interdisciplinares como a triloxía Educación e Paz I, II e III. Abarca asemade outros campos de traballo como a organización democrática dos centros escolares, os dereitos humanos e Cidadanía e Convivencia, implicando ás administracións locais, como foi o caso de Aprender a Convivir (Vigo) e Vivir Xuntos, Convivir (Lugo). Foi Catedrático de Didáctica e Organización escolar na Universidade da Coruña.

## Obra
### En galego
* Técnicas e xogos cooperativos para tóda-las idades - A Coruña: Vía Láctea, D.L. 1989.
* Educación e dereitos humanos: estratexias didácticas e organizativas - Vigo: Edicións Xerais de Galicia, 1998. 
* Aprender a convivir - Vigo: Edicións Xerais de Galicia, 2002. 
* Técnicas e xogos cooperativos para todas as idades - Vigo: Edicións Xerais de Galicia, 2005. 
* Educación e Paz I, II e III- Vigo: Edicións Xerais de Galicia, D.L. 2008.

### En castelán 
* Educación para la paz: su teoría, su práctica - Editorial Popular, 1991. 
* El placer de jugar juntos: nuevas técnicas y juegos cooperativos - Editorial CCS, 1992. 
* Educación para la paz: transversales - xunto a Inés Miret Bernal - Ministerio de Educación y Ciencia, 1992. 
* Educación y derechos humanos: estrategias didácticas y organizativas - Editorial Popular, 1999. 
* Pedagogía de la convivencia - Barcelona: Graó, 2006. 
* Educación y conflicto: guía de educación para la convivencia - Editorial Popular, 2001. 
* Educar para la paz en tiempos difíciles - Bilbao: Bakeaz, 2004. 
* El placer de jugar juntos: técnicas y juegos cooperativos - Madrid: CCS, 2004. 
* Educar para la verdad y la esperanza: en tiempos de globalización, guerra preventiva y terrorismos - Madrid: Editorial Popular, 2005.

## Véxase tamén
### Ligazóns externas
*Suso Jares. Cidadán da República pola Paz (documental).
*Escola de Mediación Xesús R. Jares, no IES Carlos Casares de Viana do Bolo
*Suso Jares, ourive sensible, Faro de Vigo
Galiña (homónimos)

O termo **Galiña** pode referirse a:

***Galiña**, femia e macho da especie *Gallus gallus domesticus* de aves galiformes e fasiánidos;
***A galiña azul**, rede de escolas infantís de Galicia;
***A galiña dos ovos de ouro**, unha das fábulas atribuídas a Esopo;
***A galiña na cultura popular galega**, información diversa sobre a pegada da **galiña na cultura popular galega**;
***A galiña Turuleca**, filme de animación hispano-arxentino de 2019 dirixido por Eduardo Gondell e Víctor Monigote;
****A galiña azul***, obra narrativa de literatura infantil de Carlos Casares.

Como topónimo, pode referirse a:

;En Galiza
***A Galiña**, lugar da parroquia de Cerceda, no concello de Cerceda;
***A Fraga da Galiña**, lugar da parroquia de Ordes, no concello de Ordes;
***A Pena da Galiña**, lugar da parroquia de Ferreira de Negral, no concello de Palas de Rei.

## Véxase tamén
### Outros artigos
***Galiñáns**, lugar da parroquia de Lores, no concello de Meaño.
Motocultor

miniatura|Labrego traballando a terra cun motocultor.
O **motocultor**, tamén chamado vulgarmente *matraquillo*, é unha máquina agrícola dun só eixo operada por guiador. Adoita ter mediana potencia pero, en cambio pode ser moi versátil cos numerosos apeiros e  implementos que se viñeron desenvolvendo. É a maquinaria ideal para parcelas pequenas ou minifundios, moi frecuentes nos países do sur de Europa, e tamén do sueste asiático, así como doutras partes do mundo.

## Características 
miniatura|Motocultor Montesa, de 1968.
A forza do motor é bastante reducida (motores monocilíndricos de gasolina ou diésel duns 200 cc de media) pero queda compensada pola escasa velocidade, o que lle dá unha gran potencia. Aínda que tamén pode empregarse en parcelas relativamente grandes cun asento para o condutor, o seu emprego veu sendo substituído parcialmente polos tractores máis grandes, esenciais nos labores de concentración parcelaria, como a que se levou a cabo en Francia e noutros países, polo que o seu uso veu limitándose cada vez máis nas labores hortícolas, en xardinería e de ornamento nas parcelas minifundistas. 

Os implementos do motocultor poden variar desde as colleitadoras, sembradoras, fumigadoras, transporte e ata toma de forza para bombas de rega e outros fins. Seguirá sendo esencial nas parcelas nos terreos bastante desnivelados e  fragmentados polo relevo.
As Espigas, Alborés, Mazaricos

**As Espigas** é un lugar da parroquia de Alborés no concello coruñés de Mazaricos, na comarca do Xallas. Segundo o IGE, en 2023 tiña, xunto co lugar de Vilaferreiros 95 habitantes (45 homes e 50 mulleres).

## Lugares e parroquias
### Lugares de Alborés
### Parroquias de Mazaricos
## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Lugares de Mazaricos
O Ludiño

O topónimo **O Ludiño** pode referirse a:

;En Galiza
***O Ludiño de Baixo**, lugar da parroquia de Pereira, no concello de Ordes;
***O Ludiño de Riba**, lugar da parroquia de Pereira, no concello de Ordes.

## Véxase tamén
### Outros artigos
***A Ludiña**, lugar da parroquia de Vigo, no concello de Carral.
O Mendo, Pereira, Ordes

**O Mendo** é un lugar da parroquia de Pereira, no concello coruñés de Ordes, na comarca de Ordes. Segundo o IGE, en 2023 tiña 21 habitantes (11 homes e 10 mulleres).

## Lugares e parroquias 
### Lugares de Pereira 
### Parroquias de Ordes 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Lugares de Ordes
Fonte de Horta, As Ribeiras do Sor, Mañón

**Fonte de Horta** é un lugar da parroquia das Ribeiras do Sor no concello coruñés de Mañón, na comarca do Ortegal.

## Lugares e parroquias 
### Lugares da parroquia das Ribeiras do Sor 
### Parroquias de Mañón 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Lugares de Mañón
Tempada 1924/25 do Deportivo da Coruña

Durante a **tempada 1924/25** o **Deportivo da Coruña** competiu no Campionato de Galicia, rematando subcampión.

## Resumo 
En decembro de 1924 estreouse "¡Viva el Deportivo!" a considerada como primeira composición musical dedicada ao club, composta por Maximiliano Svarmanoff.

## Persoal 
### Xogadores 
## Clasificación 
## Partidos 
### Pretempada e amigables 
#### Taça Internacional de Páscoa 
#### Taça Galícia 
### Campionato de Galicia 
## Notas
O Furiño, Arcos, Mazaricos

**O Furiño** é un lugar da parroquia de Arcos no concello coruñés de Mazaricos, na comarca do Xallas. Segundo o Instituto Galego de Estatística, en 2025 tiña 2 habitantes (1 home e 1 muller). Estivo deshabitado entre 2020 e 2024.

## Lugares e parroquias
### Lugares de Arcos
### Parroquias de Mazaricos
## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Lugares de Mazaricos
Provincia de Santiago

A **provincia de Santiago** foi unha das sete en que estivo dividida Galiza na Idade Moderna, ata a nova división provincial de 1833, na que pasou a ser dividida entre as novas provincias da Coruña e de Pontevedra. A súa capital era a cidade de Santiago de Compostela. No século XVIII contaba cunha extensión de 6 910&nbsp;km², 101 xurisdicións, 20 coutos, 27 vilas e unha poboación de 396.312 persoas.

## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 

### Outros artigos 
* Provincia de Betanzos
* Provincia de Mondoñedo
* Provincia de Tui
Collige, virgo, rosas

***Collige, virgo, rosas*** é unha locución latina extraída dun verso de Ausonio ou de Virxilio que significa literalmente "Colle, rapaza, as rosas".  É unha incitación a aproveitar a mocidade mentres dura porque o tempo pasa e pérdese a beleza, simbolizada pola rosa. É unha variante do tópico do *carpe diem*, pero centrada nun aspecto concreto: a plenitude física. Tamén se relaciona co *tempus fugit*, xa que o tempo pasa de maneira inevitable e chega a vellez, levándose o mellor da mocidade, cousas como a beleza, que é a porta do amor, e declarando que o que fai falla facer é aproveitar o momento de máximo esplendor. 

Este tema foi tratado amplamente na literatura e na arte, baseándose en descricións (normalmente de mulleres) que terminan cunha incitación ao pracer. Os autores que máis o empregaron foron os poetas do renacemento e do barroco, como, por exemplo, Garcilaso de la Vega, no seu soneto XXIII.  O que ps autores tentaban era volver aos modelos clásicos na lírica e, por tanto, tomaban como referencia principios latinos ou gregos (como esta frase), pero aplicadas á súa época; no renacemento facíase énfase na importancia de gozar, cunha mentalidade antropocéntrica contraposta ao teocentrismo medieval (que convidaba a esquecerse do corpo pecador) e, no barroco, en cambio, subliñábase máis o pesimismo do inevitable que é o paso do tempo. 

## Véxase tamén 
* *Carpe diem*

## Referencias
Tempada 1923/24 do Deportivo da Coruña

Durante a **tempada 1923/24** o **Deportivo da Coruña** competiu no Campionato de Galicia, rematando na quinta posición.

## Persoal 
### Xogadores 
## Clasificación 
### Primeira fase 
### Fase final 
## Partidos 
### Pretempada e amigables 
### Campionato de Galicia 
#### Fase 1 
#### Fase final 
## Notas
Norito

Os **norito** (en ) son textos litúrxicos ou ladaíñas rituais do xintoísmo, normalmente dirixidas a un *kami* concreto.

## Historia 
[alt=Reprodución dun manuscrito do Kojiki.|miniatura|Reprodución dun manuscrito do *[Kojiki.*]]
Os primeiros norito documentados datan do período Nara, rexistrados en textos como o *Kojiki* (712) ou o *Nihongi* (720). O *Engishiki*, unha compilación de leis e regulacións da corte publicada en 927, contén vinte e sete formas representativas de norito.

## Etimoloxía 
Non existe unha explicación universalmente aceptada sobre as orixes do termo "norito". Unha teoría deriva esta palabra do verbo *noru* 宣る ("declarar"), combinado co sufixo *-to*. Unha variante posible, *notto*, procede da combinación de *norito* con *koto* 言 ("palabra"). Isto é coherente coa interpretación de norito como "un termo xeral para o poder máxico das palabra".

Existen varios *kanji* para "norito". Para alén de 祝詞, a versión actualmente estandarizada, existen no rexistro histórico diversas variantes, como 詔戸言, 詔刀言 ou 諄辞.

## Forma e contidos 
### Forma 
Canto á súa estrutura, os norito son poemas con ritmo recitados para facilitar a súa transmisión xeracional. O canto adoitaba comezar con agradecementos ao poder supremo dos *kami*, e concluían con expresións de respecto e admiración.

Os norito estaban escritos, tradicionalmente, nunha variedade de ''man'yōgana* na que as partículas e os sufixos utilizaban un tamaño máis reducido ca o do corpo do texto. Este estilo, usado tamén nos edictos imperiais ou *senmyō* 宣命 preservados no *Shoku nihongi* e outros libros do século VIII, coñécese como *senmyōgaki*.

### Contidos 
Malia que obras como o *Kojiki* e mais o *Nihon shoki* conteñen relatos mitolóxicos da tradición xintoísta, o certo é que esta tradición non produciu textos de carácter teolóxico, a excepción dos norito. Estas pregarias empregábanse principalmente en rituais de purificación, e transmitían a gratitude cara os deuses polas súas beizóns, ou facían peticións como a de producir chuvia.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

### Outros artigos 
* Kotodama
* *Kojiki*
* Xintoísmo

### Ligazóns externas 
* *Norito: texto, traducción y comentario'' (tese de doutoramento)
Campionato Portugués de Rugby 1999-2000

A **tempada 1999-2000 do Campionato Nacional** foi a edición número 42 da máxima competición de clubs do rugby en Portugal.

## Formato do torneo
O formato de competición contou con dúas fases.
# Na primeira houbo doce equipos repartidos en tres grupos de catro. Despois de seis xornadas o dous mellores equipos de cada grupo pasaron a loitar polo título e os dous peores equipos de cada grupo pasaron a loitar pola permanencia.
# Na segunda fase os equipos estaban separados en dous grupos. Nun estaban os seis mellores e noutro os seis peores. Esta fase contou con dez xornadas.
## Primeira Fase
## Segunda Fase
;Grupo A

* 
;Grupo B

* 

## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Páxina web da Federación Portuguesa de Rugby 
* Clasificacións do Campionato 99/00 
### Outros artigos 
* Selección de rugby de Portugal
* Copa Ibérica
Gendai Nihon no kaika

***Gendai Nihon no kaika*** (; "A civilización do Xapón contemporáneo") é unha conferencia impartida polo novelista Natsume Sōseki na cidade de Wakayama, a segunda dun ciclo de catro conferencias organizadas na rexión de Kansai en 1911. As catro foron publicadas con outros textos en 1913, baixo o título *Shakai to jibun* 社会と自分 ("A sociedade é mais eu").

## Contidos 
*Gendai Nihon no kaika* versa sobre o desenvolvemento tecnolóxico e cultural producido pola modernización do Xapón, tras a súa apertura ás influencias occidentais. A tese central de Sōseki é que estas mudanzas ocorreron a unha velocidade abrupta e de maneira esóxena, por imitación das potencias europeas e americanas, no canto de emerxer de maneira propia. Isto explica, para o autor, o malestar cultural da súa época, a era Meiji.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 

### Ligazóns externas 
* Texto completo en xaponés (Aozora Bunko)
Andreia C. Faria

**Andrea C. Faria**, nada no Porto en 1984, é unha poeta portuguesa, galardoada co Premio de Autores 2018 e o Premio Literario da Fundación Inês de Castro 2019 e o Premio PEN Clube Português 2022 .

En 2024 participou no Rosalía en Camiño 2024 celebrado e Padrón e Santiago.

## Traxectoria 
En 2019 publicou un volume coa súa obra recollida en *Alegria para o fim do mundo,* na colección Elogio da Sombra, coordinada por Valter Hugo Mãe, quen considera que «a obra de Andreia C. Faria figura entre as máis urxentes, magníficas, da poesía contemporánea».

Un dos seus poemas foi incluído na antoloxía *Os Cem Melhores Poemas Portugueses dos Últimos Cem Anos* (2017), organizada polo xornalista e crítico literario José Mário Silva.

## Obra 
* *De haver relento* (2008). Cosmorama Edições. 
* *Flúor* (2013). Textura Edições.
* *Um pouco acima do lugar onde melhor se escuta o coração* (2015). Edições Artefacto
* *Tão Bela Como Qualquer Rapaz* (2017). Língua Morta.
* *Alegria para o fim do mundo* (2019). Porto Editora. 210 páxs. ISBN 978-972-0-03160-0.
* *Clavicórdio* (2020). Língua Morta. 96 páxs. ISBN 9786120009178.
* *Canina* (2022). Tinta-da-China. 96 páxs. ISBN 9789896716936.
* *Canto do Aumento (*2024). Mr. Teste, col. Fulgor Quotidiano. 90 páxs. ISBN 9786120017043.

## Premios e Recoñecementos 
Recibiu o premio ao Mellor Libro de Poesía nos Premios Autores 2018 da SPA - Sociedade Portuguesa de Autores coa obra *Tão Bela Como Qualquer Rapaz*. Este libro tamén foi incluído polo crítico e ensaísta António Guerreiro na lista dos mellores libros de poesía do ano 2017 do xornal Público.

Foi galardoada co Premio Literario da Fundación Inês de Castro 2019 polo seu libro *Alegría para o fim do mundo*.

En 2022 recibiu o Premio PEN Clube Português de Poesia pola súa obra *Canina*.

## Notas
Xerga chinook

A **xerga chinook** (*chinuk wawa* ou ''*, tamén coñecida sinxelamente como *chinook* ou *jargon*) é unha lingua que xurdiu como un pidgin ou lingua de comercio no noroeste do Pacífico norteamericano. Estendeuse durante o século XIX desde o baixo río Columbia, primeiro a outras áreas dos actuais Oregón e Washington, despois á Columbia Británica e partes de Alasca, norte de California, Idaho e Montana, ás veces tomando as características dunha lingua crioula. Descende en parte da lingua chinook, na que se basea gran parte do seu vocabulario. Aproximadamente o 15 por cento do seu léxico é francés, e tamén fai uso de palabras de préstamo en inglés e doutros sistemas lingüísticos. Toda a súa forma escrita está na taquigrafía duployana desenvolvida polo sacerdote francés Émile Duployé.

Moitas palabras da xerga chinook seguen sendo de uso común no oeste dos Estados Unidos e na Columbia Británica do Canadá, e foi descrita como parte dunha herdanza multicultural que comparten os habitantes modernos do noroeste do Pacífico. O número total de palabras en xerga publicadas nos léxicos é só duns poucos centos. Ten un sistema gramatical sinxelo. Na xerga chinook, a consoante  é rara, e as palabras de préstamo en inglés e francés, como *rice* e , cambiaron na súa adopción á xerga, a  e , respectivamente.

Segundo datos de 2013 só tiña 1 falante. A xerga chinook está clasificada como en perigo crítico polo Libro Vermello das Linguas Ameazadas da UNESCO.

## Nome 
A maioría dos libros escritos en inglés aínda usan o termo "chinook jargon", mais algúns lingüistas que traballan coa preservación dunha forma crioulizada da lingua usada en Grand Ronde, Oregón, prefiren o termo *chinuk wawa'' (coa ortografía 'chinuk' no canto de 'chinook'). Os falantes históricos non usaban o nome de *chinook wawa*, senón de *"the Wawa"* ou *"Lelang"* (do francés , a lingua). *Wawa* tamén significa fala ou palabras; "have a wawa" significa "manteña unha charla", mesmo no inglés idiomático moderno, e *lelang* tamén significa a parte física do corpo, a lingua.

O nome da xerga variou ao longo do territorio no que se usaba. Por exemplo: *skokum hiyu* na área de Boston Bar-Lytton do canón Fraser, ou en moitas áreas simplemente "a antiga lingua comercial" ou "a lingua da baía de Hudson".

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
;Dicionarios en liña

*Directory to on-line Jargon dictionaries 
*Abridged Chinook Dictionary
*Chinook Jargon history, dictionary and phrasebook—includes annotated version of Shaw's dictionary, augmented by content from other word lists.
*
*
*
*
Sande, Colúns, Mazaricos

**Sande** é un lugar da parroquia de Colúns no concello coruñés de Mazaricos, na comarca do Xallas. Segundo o Instituto Galego de Estatística, en 2024 tiña 13 habitantes (7 homes e 6 mulleres).

## Lugares e parroquias
### Lugares de Colúns
### Parroquias de Mazaricos
## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Lugares de Mazaricos
O Feal, Abeancos, Melide

**O Feal** é un lugar da parroquia de Abeancos no concello coruñés de Melide, na comarca da Terra de Melide. Segundo o Instituto Galego de Estatística, en 2024 tiña 33 habitantes (16 homes e 17 mulleres).

## Lugares e parroquias 
### Lugares da parroquia de Abeancos 
### Parroquias de Melide 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Lugares de Melide
Julián Arango

**Julián Arango Robledo**, nado en Bogotá o 6 de outubro de 1968, é un actor e comediante colombiano, coñecido por interpretar a Hugo Lombardi nas telenovelas *Yo soy Betty, la fea* e *Ecomoda*, ou na série de televisión *Metástasis*, versión colombiana da afamada serie estadounidense *Breaking Bad*.

Tivo unha longa traxectoria no cinema, a televisión e o teatro; ademais, estivo en varias comedias en vivo no seu país.

## Filmografía 
### Televisión 
### Cinema 
## Notas
Adrán, Vilamaior, Ordes

**Adrán** é un lugar da parroquia de Vilamaior, no concello coruñés de Ordes, na comarca de Ordes. Segundo o IGE, en 2023 tiña 35 habitantes (18 homes e 17 mulleres).

## Lugares e parroquias 
### Lugares de Vilamaior 
### Parroquias de Ordes 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Lugares de Ordes
Cabanas, Os Ánxeles, Oroso

**Cabanas** é un lugar da parroquia dos Ánxeles, no concello coruñés de Oroso, na comarca de Ordes.

## Lugares e parroquias 
### Lugares dos Ánxeles 
### Parroquias de Oroso 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Lugares de Oroso
Lingua cree das chairas

A **lingua cree das chairas** (cuxo endónimo é:  ; ou de maneira alternativa:   "lingua das persoas das chairas") é unha variedade da lingua cree, da familia algonquina, a cal é a máis falada das linguas indíxenas canadenses. O cree das chairas considérase un dialecto da lingua cree-montagnais ou un dialecto da lingua cree distinto da lingua montagnais. O cree das chairas é un dos cinco principais dialectos do cree neste segundo sentido, xunto co cree dos bosques, cree dos pantanos, cree moose e o atikamekw. Aínda que non se favorece ningún dialecto único do cree sobre outro, o cree das chairas é o que máis se usa. Dos 116.500 falantes da lingua cree, a variedade de cree das chairas é falado por preto de 34.000 persoas principalmente en Saskatchewan e Alberta, mais tamén en Manitoba e Montana.

O número de persoas que poden falar unha lingua indíxena, como o cree das chairas, aumentou. Por exemplo, no censo de 2016, 263.840 persoas podían falar unha lingua indíxena o suficientemente ben como para manter unha conversación. Entre 1996 e 2016, o número total de persoas que sabían falar unha lingua indíxena aumentou un 8%. O número de falantes de cree das chairas aumentou de xeito semellante xunto co aumento da poboación nos últimos 20 anos. O cree das chairas está clasificado como "vulnerable" polo Libro Vermello das Linguas Ameazadas da UNESCO.

[miniatura|250px|O cartel de benvida da aldea de [Oujé-Bougoumou, no Quebec escrito en inglés, francés e cree.]]

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Lingua cree
Tempada 1922/23 do Deportivo da Coruña

Durante a **tempada 1922/23** o **Deportivo da Coruña** competiu no Campionato de Galicia, rematando na terceira posición.

## Persoal 
### Xogadores 
## Clasificación 
## Partidos 
### Pretempada e amigables 
### Campionato de Galicia 
## Notas
Bica (homónimos)

O termo **Bica** pode referirse a:

***Bica**, biscoito doce típico de elaboración artesanal de gran difusión en Galiza.

Como topónimo, pode referirse a:

;En Galiza
***A Bica**, lugar da parroquia de Vilarromarís, no concello de Oroso;
***Bicaño**, lugar da parroquia da Armenteira, no concello de Meis.

## Véxase tamén
### Outros artigos
***Beca**, lugar da parroquia de Bastavales, no concello de Brión.
Altiboa, Andoio, Tordoia

**Altiboa** (á espera da oficialización da forma **A Altiboa**) é un lugar da parroquia de Andoio, no concello coruñés de Tordoia, na comarca de Ordes.

## Lugares e parroquias 
### Lugares de Andoio 
### Parroquias de Tordoia 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Lugares de Tordoia
Antonio Ramis y Ramis

**Antonio Ramis y Ramis**, nado en Maó, Menorca, o 29 de abril de 1771 e finado na mesma cidade o 17 de febreiro de 1840, foi un historiador, arqueólogo, numismático e avogado balear.

## Traxectoria 
### Primeiros anos e formación 
Antonio Ramis naceu en Maó en 1771, fillo máis novo dos cinco que tiveron os curmáns Catalina Ramis y Calafat e Bartomeu Ramis Serra, avogado, procedentes da vila de Inca. Entre os seus irmáns estaban o tamén xurista e historiador Juan Ramis (1746-1819) e o avogado e tradutor Pedro Ramis (1748-1816).

Ramis concibiuse e valorouse adoito como o derradeiro representante do grupo de ilustrados menorquinos. No ámbito da historiografía, continuou a apostar polos ideais ilustrados e enciclopedistas burgueses da segunda metade do século XVIII e que, en Menorca, se materializaran de cheo na constitución e no funcionamento da Sociedade Maonesa. A súa obra está conformada pola publicación dunha vintena de traballos, desde artigos para o *Diario de Menorca* ata opúsculos sobre temas históricos, numismáticos ou epigráficos, entre os anos 1820 e 1839. Dalgún xeito, a súa obra foi, xa que logo, continuación da do seu irmán maior e, como aquel, dedicouse en exclusiva á historia de Menorca e moi ocasionalmente á doutras illas baleares.

### Escolma de monografías 
* (1822). *Inscripción copiada de una plancha de bronce que se encontró en 1821 en las cercanías de Constantina*.
* (1824). *Noticia de las pestes de Menorca*.
* (1824). *Descripción del monetario del difunto Dr. D. Juan Ramis y Ramis*.
* (1826-1838). *Noticias relativas á la isla de Menorca* (7 volumes).
* (1828) *Ensayo sobre algunas inscripciones y otros puntos de antigüedades*.
* (1830). *Manifiesto que hace al público la ciudad de Mahón sobre ser la capital de Menorca*.
* (1832). *Memoria sobre el Real Patrimonio de Menorca, y una moneda del Rey D. Alfonso relativa á ella, Idea del antiguo Directorio, ó Libro de los Bayles, y Almotacenes de la Isla, y Suplemento del Pariatje*.
* (1832). *Fortificaciones antiguas de Menorca*.
* (1833). *Inscripciones relativas á Menorca y noticias de varios documentos descubiertos en ella*.
* (1836). *Ilustraciones á una inscripcion romana descubierta en la isla de Ibiza*.
* (1838)*. Observaciones que para rectificacion de los abusos se notan en la talla vecinal de Menorca propone A. R. y R*.
* (1839). *Disertación sobre unas monedas atribuidas á la antigua Ebusus, hoy isla de Ibiza*.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Bagur, J. (1999). “La protoantropologia de germans Ramis”. En *Enciclopèdia de Menorca*. Vol. XIV. Obra Cultural de Menorca, Maó. Páxina 24.
* Bover, J. M. (1868). "Ramis (Antonio)". En  *Biblioteca de escritores baleares*. Vol. II. Imprenta de Pedro José Gelabert, Palma. Páxinas 219-223
* Murillo, A. (1989). “Antoni Ramis i Ramis. L’home, l’obra i l’època”. En *Revista de Menorca*. Páxinas 191-204.
Antonio José Valín Valdés

**Antonio José Valín Valdés**, nado en Ribadeo o 24 de febreiro de 1968, é un sacerdote católico e bispo galego.

O 25 de maio de 2024 o Papa Francisco nomeouno bispo da diocese de Tui-Vigo, substituíndo a Mons. Luís Quinteiro Fiuza.

## Traxectoria 
En 1986 ingresou no teologado diocesano de Santiago de Compostela estudando no Instituto Teolóxico Compostelán ata 1992. É bacharel en Teoloxía e ten o Mestrado en Comunicación cristiá pola Universidade Pontificia de Salamanca.

Foi ordenado sacerdote na catedral de Mondoñedo o 14 de marzo de 1993. Foi formador e profesor do seminario de Mondoñedo (1992-1999), director espiritual do seminario maior (2006), director espiritual do seminario maior e menor (2011), formador seminaristas menores diocesanos (2019) e director da residencia universitaria Domus Ecclesiae de Ferrol (2000). Tamén foi profesor do ISCRD «San Agustín» e da EDT.

Foi subdelegado de Pastoral Xuvenil, Vigairía Ferrol (1999),  delegado diocesano de Pastoral Vocacional (2002), delegado episcopal de Pastoral de Infancia e Xuventude (2007), secretario de Pastoral (2015/2016) e vicario episcopal para a Evanxelización (2017). Foi membro da delegación de Pastoral Vocacional e do COV de Viveiro, do equipo sacerdotal de Vilalba, do equipo sacerdotal de Vilalba-Abadín-Xermade, do Consello Presbiteral, do Colexio de Consultores, do Consello Diocesano de Goberno e do Consello de Pastoral.

Desde 2018 foi cóengo da catedral de Mondoñedo e consiliario do “Colectivo Campamento Diocesano” desde 2003. Desde o 21 de decembro de 2020 ata o 4 de setembro de 2021 foi administrador diocesano da diocese de Mondoñedo-Ferrol, cando tomou posesión como bispo Fernando García Cadiñanos.

Ten colaborado no programa *El Espejo de la diócesis’*de COPE Ferrol e na revista *Dumio*.

O seu ordeamento está previsto o 20 de xullo de 2024 na Catedral de Tui. É o terceiro bispo nado en Ribadeo, despois de ter sido nomeado o primeiro, Pedro Sarmiento de Villandrando, en 1524, e o segundo, Laureano Veres, no século XIX.

## Notas
Masacre de Jaragua

[miniatura|250px|*Masacre da raíña Anacaona e os seus súbditos*, ilustración [Propaganda|propagandista do século XVI deseñada por Theodor de Bry para o libro de Bartolomé de las Casas *Brevísima relación de la destrucción de las Indias*.]]
[miniatura|266px|Os cinco cacicados nos que estaba dividida a illa da Española no momento da chegada de Cristovo Colón. O [Cacicado de Jaragua|territorio de Jaragua en marrón.]]
O **masacre de Jaragua** de xullo de 1503 foi o asasinato de nativos taínos nunha aldea no territorio de Jaragua na illa da Española. Foi ordenado polo gobernador español de Santo Domingo, Nicolás de Ovando, e levado a cabo por Alonso de Ojeda durante unha celebración que se deu na vila de "Guava", preto da actual Léogâne en Haití, daquela territorio da cacique Anacaona.

## Feitos 
dereita|miniatura|Representación do século XVIII de Ojeda.
O cacicado de Jaragua estaba baixo o poder do cacique Bohechío. Despois da morte de Bohechío o territorio paso á súa irmá Anacaona. Ela mediaba entre os nativos de Jaragua e os casteláns. Tiña fama de ser unha administradora eficiente, unha muller fermosa e moi respectada. Naquela época, os casteláns tiñan alianza co cacique de Marién, Guacanagarix. Guacanagarix dixo aos españois que a tribo de Jaragua planeaba unha rebelión. Aínda que Anacaona sempre pagara o seu tributo, Ovando considerouna unha ameaza. 

Segundo Bartolomé de las Casas, en 1503, Ovando aconsellou a Anacaona que visitaría a cidade de Jaragua cos seus homes para celebrar o progreso. Durante a celebración Ojeda e os seus homes volvéronse contra os nativos. Anacaona e outros nobres foron arrestados e acusados de conspiración e de tentar iniciar unha rebelión. Ovando fora a Jaragua con 300 homes e moitos nativos da tribo de Marien. En pleno festexo deuse un sinal preestablecido e os casteláns apoderáronse dos caciques e atacáronos. Así, morreron moitos dos indíxenas, entre eles 80 caciques foron queimados vivos e Anacaona foi aforcada. Las Casas recolle que entre os masacrados había nenos. Escribe que os casteláns cortaron as pernas aos rapaces mentres corrían, e que mesmo cando uns casteláns tentaban salvar un neno poñéndoo sobre os seus cabalos, viña outro e "perforaba o neno cunha lanza".

Por mor do masacre, o rei Fernando V depuxo e chamou a Ovando a España en 1509. Ovando morreu dous anos máis tarde, o 29 de maio de 1511.

Segundo las Casas, algúns dos que escaparon da masacre fuxiron á illa de Guanabo, a oito leguas de distancia, pero máis tarde foron detidos e escravizados polos españois. Tamén sinala que unha destas persoas foille entregada como escrava.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
* 
*
Os Tornos, O Alto de Xestoso, Monfero

**Os Tornos** é un lugar da parroquia do Alto de Xestoso no concello coruñés de Monfero, na comarca do Eume.

## Lugares e parroquias 
### Lugares do Alto de Xestoso 
### Parroquias de Monfero 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Lugares de Monfero