San Xoán de Río

**San Xoán de Río** é un concello da provincia de Ourense, que pertence á comarca da Terra de Trives. Segundo o padrón municipal, en 2018 tiña 549 habitantes (913 en 2003). O seu xentilicio (véxase no Galizionario) é .

## Demografía 

Colors=
  id:lightgrey value:gray(0.8)
  id:darkgrey  value:gray(0.6)
  id:bar       value:rgb(1,0.75,0.4)

ImageSize = width:500 height:300
PlotArea = left:50 bottom:20 top:20 right:30
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:4000
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:500 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:100 start:0
BackgroundColors = canvas:white

PlotData=
  color:bar width:20 align:left
  bar:1900 from:0 till:3630
  bar:1910 from:0 till:3505
  bar:1920 from:0 till:3467
  bar:1930 from:0 till:3343
  bar:1940 from:0 till:3324
  bar:1950 from:0 till:3332
  bar:1960 from:0 till:2955
  bar:1970 from:0 till:2877
  bar:1981 from:0 till:2683
  bar:1991 from:0 till:1351
  bar:2001 from:0 till:1000
  bar:2009 from:0 till:759
  bar:2014 from:0 till:632

PlotData=
  bar:1900 at: 3630 fontsize:S text:3.630 shift:(-10,5)
  bar:1910 at: 3505 fontsize:S text:3.505 shift:(-10,5)
  bar:1920 at: 3467 fontsize:S text:3.467 shift:(-10,5)
  bar:1930 at: 3343 fontsize:S text:3.343 shift:(-10,5)
  bar:1940 at: 3324 fontsize:S text:3.324 shift:(-10,5)
  bar:1950 at: 3332 fontsize:S text:3.332 shift:(-10,5)
  bar:1960 at: 2955 fontsize:S text:2.955 shift:(-10,5)
  bar:1970 at: 2877 fontsize:S text:2.877 shift:(-10,5)
  bar:1981 at: 2683 fontsize:S text:2.683 shift:(-10,5)
  bar:1991 at: 1351 fontsize:S text:1.351 shift:(-10,5)
  bar:2001 at: 1000 fontsize:S text:1.000 shift:(-10,5)
  bar:2009 at: 759 fontsize:S text:759 shift:(-10,5)
  bar:2014 at: 632 fontsize:S text:632 shift:(-10,5)

## Xeografía 
miniatura|esquerda|Fraga en San Xoán de Río. 
O concello, de 61,1&nbsp;km², abrangue 9 parroquias e está situado na zona montañosa da comarca da Terra de Trives, entre a serra de Castrelo e o monte Cerengo (1.286 m). Limita ao norte con Ribas de Sil, ao sueste coa Pobra de Trives (a través do río Navea), e Chandrexa de Queixa e ao oeste con Castro Caldelas.

Abrangue un terreo sen fortes pendentes, no val do río Navea até a serra da Moa. A capital está no lugar do Campo, a 4&nbsp;km do alto de Cerdeira. Está comunicada a través da estrada OU-536 que une Ourense coa Rúa, e mediante a estrada N-120 a través da serra da Moa.

## Historia 
### Prehistoria 
Da cultura megalítica consérvase o dolmen das Mamas, preto da aldea de Cambela, estando ao descuberto os ortóstatos da mámoa. Da idade de bronce consérvase a espada de Mouruás, atopada en 1967 e conservada no Museo de Ourense.

Da cultura castrexa consérvase o poboado da Pena dos Castros. A zona, de 100 m por 70, está na marxe oeste do val do río Navea. Na zona hai varios petróglifos. Na Aira dos Mouros existe unha rocha cunha inscrición, que segundo a lenda é unha pegada do cabalo do Apóstolo Santiago, que viu na axuda dos reinos cristiáns na loita contra os musulmáns. Noutra rocha hai dúas cazoletas. O castro da Medoña está na parroquia de Castrelo, entre Valdemiotos e a igrexa parroquial. O recinto, de 90 m por 65, está a uns 850 m de altitude. Consérvanse restos da muralla sur. Na zona atopáronse restos de cerámica, tellas e refugallo.

A zona estaba habitada pola tribo dos tiburos, que tiña a súa capital en Nemetóbriga (Fortaleza do Pobo Sagrado, actual Mendoia (A Pobra de Trives). Estes pobos practicaban na zona a extracción de ouro. Trala romanización de Galicia persistiu a minaría, nas minas a ceo aberto conservados na serra de Cabanas, coñecidas como Os Biocos. Son catro escavacións, a maior dela de 70 m de diámetro. As covas conservadas serviron de refuxio aos pastores da zona. As lendas contan que ocultan tesouros e cruces dos mouros, e que están conectadas coa parte luguesa da serra, co lugar das Portas (Ribas de Sil).

### Romanización 
Pola zona pasaba a Vía Nova do itinerario de Antonino, que unía Braga e Astorga. Xa no límite coa Pobra de Trives hai unha ponte sobre o río Navea de orixe romana e reconstruída no século XVI, época na que a vía podía ser usada como camiño de Santiago. A ponte ten 3,75 m de ancho e 20 m de luz do arco. Da ponte orixinal consérvanse oito filas de pedra de cantaría regulares pero moi desgastadas. Á súa beira hai unha capela coa cruz de Malta no arco de entrada. En 1834 trasladouse ao pazo do Marqués de Trives un miliario conservado na porta dun pendello a carón da ponte. A peza de granito ten 1,18 m de alto e 60&nbsp;cm de ancho, con estaladuras e seccionada. Estaba adicado aos emperadores Tito e Domiciano, e tiña a seguinte inscrición: IMP. TITO CAES. DIVI / VESP. FIL VESPASIANO / AVG. PONT. MAX. TRIB / --- / POT. VIII. IMP XVI P.P. / --- / COS VIII. / CAES. DIVI. VESP. FIL. DOMITIANO / COS. VIII VIANOVA. AB. ASTURICA / C. CALP. RANT. QUIRINALE / VALFESTO. LEG. AVG. P.P. / M.P.

Na zona atopáronse outros catro miliarios, coñecidos como miliarios de Cerdeira e desprazados ao lugar das Guístolas. Un deles carece de inscrición, e os outros tres son de tipo honorífico ou conmemorativo. O miliario de Constancio Cloro, de 1,40 m por 40&nbsp;cm, é de inicios do século IV, e ten a inscrición IMP(eratori) CAE(sari) / FLAV(i)O VA / LERIO CON / STANTIO / IN(victo) AVG(usto) P(io) / P(atri) P(atriae). O miliario de Xuliano é algo posterior e de maiores dimensións (2,2 m por 60&nbsp;cm), co texto D(omino) N(ostro) / CLAVDIO IVLIANO / SEM(per) / AVG(usto). O miliario de Carino ten uns caracteres maiores, e as súas dimensións (1,5 m por 55 foron reducidas para axustar o seu tamaño á función de columna, polo que non se conserva a primeira liña da inscrición, quedando o texto (imperatori caesari) / M(arco) AVRELIO / CARIO I(nvicto) P(rincipi) P(atri) / P(atriae) P(ro)CONSVLI / CON / SVLI.

Amais destes catro miliarios, no lugar da Cerdeira atopáronse outros tres menores. Un deles, conservado no museo de Ourense, ten a lenda O VALERIO / NOBILISSI. / CAESARI, e unhas medidas de 80&nbsp;cm de alto, 55 de diámetro base e 39 de diámetro superior. Outros dous foron atopados preto da igrexa parroquial, formando parte de paredes construcións máis recentes. Un atópase no patio interior dunha casa antiga, ao que se accede a través dunha gran porta cun arco de medio punto de cantería. O miliario, de forma irregular e de case 2 m de altura está na parede da dereita. Non se distingue ben a inscrición. O segundo miliario está nunha parede dunha cuadra, fragmentado e deteriorado, duns 65&nbsp;cm de alto.

## Patrimonio 
Na Idade Media construíuse unha fortaleza no lugar da Torre Vella. Foi derruída, e a pedra foi utilizada na reconstrución do castelo de Castro Caldelas.

A igrexa de San Xoán de Río é de orixe románica tardía, con bóvedas de cruzaría góticas nos altares laterais. Ten unha inscrición, indicando que foi rematada en 1691 sendo abade Alonso Bermúdez. Ten planta basilical con tres naves, con cruz latina no exterior e cadansúa ábsida. Os arcos son de medio punto e as bóvedas de canón. A cúpula é octogonal, sustentada por pendentes. Os retablos son barrocos, de 1782, con elementos vexetais e columnas salomónicas. Nela hai tres petos das ánimas do século XVIII. No templo consérvanse pezas de xoiaría como a cruz, a custodia, o cáliz (do século XVIII) e o incensario (do século XVII).

Amais das igrexas parroquiais, hai outras capelas e ermidas, como as de Domecelle, Mouruás, San Miguel e Castrelo.

## Parroquias 
## Lugares de San Xoán de Río 
Para unha lista completa de todos os lugares do concello de San Xoán de Río vexa: Lugares de San Xoán de Río.

## Galería de imaxes 

Ficheiro:33768760 Pontenavea(S.X. de Rio).jpg|Ponte no río Navea.
Ficheiro:33551561 Observatorio dos Biocos(San Xoan de Rio).jpg|Observatorio dos Biocos.
Ficheiro:33768783 Ruinas Pontenavea(San Xoan de Rio).jpg|Ruínas en Ponte Navea.
Ficheiro:76382066 Fragas de S.Xoan de Rio3.jpg|Fraga.
Ficheiro:79905922 San Silvestre, San Xoán de Río.jpg|San Silvestre.
Ficheiro:79905909 Pombal de Domecelle, San Xoán de Río.jpg|Pombal en Domecelle.
Ficheiro:79905902 Embalse de Guistolas, San Xoán de Río.jpg|Encoro de Guistolas.
Ficheiro:79905900 Canón do Navea, San Xoán de Río.jpg|Canón do río Navea.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas