Hiracoideos

A dos **hiracoideos** (***Hyracoidea***) é unha orde de mamíferos placentarios afroterios que comprende unha soa familia, a dos **procavíidos** (***Procaviidae***), con catro especies agrupadas en tres xéneros, coñecidos vulgarmente como **damáns**.

Os damáns son uns pequenos ungulados que presentan moitas características primitivas. En particular, desenvolveron mal a regulación da temperatura interna, que compensan cunha termorregulación condutual, como amorearse entre eles e tomando o sol.

Orixináronse en África hai 50 millóns de anos (no oligoceno), estendéndose na actualidade por todo este continente e pola península Arábiga e noutras partes do Oriente Medio.

Aínda que os damáns gardan certo parecido externo con roedores como a cobaia ou coello de Indias (*Cavia porcellus*), en realidade son ungulados primitivos. Considéranse como os parentes vivos máis próximos aos elefantes e os manatís, pese a que o seu aspecto físico sexa moi diferente, debido á evolución diverxente.

## Características 
### Morfoloxía 
Os hiracoideos son mamíferos pequenos, cunha lonxitude que varía entre os 30 e os 60&nbsp;cm. En tamaño e forma corporal parécense á marmota común (*Marmota marmota*, da familia dos esciúridos, os esquíos), pero coa cola e as patas moi curtas. Son plantígrados, e as plantas dos seus pés están cubertas de almofadas elásticas. Teñen catro dedos nas extremidades anteriores, e tres nas posteriores; os dedos rematan en pequenos pezuños primitivos, e só o dedo interno das patas traseiras ten unha pequena garra afiada, fixada nunha falanxe bífida.

A súa pelaxe é normalmente curta e de cor amarelada ou apardazada. Ademais das glándulas dispersas pola pel, teñen unha área glandular espida na parte dorsal do corpo, rodeada de pelos eréctiles de cor diferente, cuxas secrecións utilizan para marcar o seu territorio.

### Esqueleto 
No seu esqueleto destacan as órbitas pechadas e a mandíbula maciza. Os membros son mesoanxónicos, e o seu eixe pasa polo terceiro dedo. O fémur ten un pequeno terceiro trocánter. A estrutura do carpo é moi primitiva, cos ósos dispostos en serie. Carecen de clavícula.

## Taxonomía 
### Orde 
A orde dos ***Hyracoidea*** foi fundada polo biólogo británico Thomas Henry Huxley en 1869. Tradicionalmente, desde esa data, recoñécese a este grupo de animais esta categoría ou rango de *orde*. En 1997, McKenna e Bell, seguindo a súa clasificación cladistica, propuxeron reclasificar o grupo nunha nova categoría, a de *suborde*, dentro da orde dos *Uranotheria* McKenna & Bell (1997),incluída no clado dos penungulados (*Paenungulata*). Porén, a maioría dos autores, aínda recoñecndo o traballo de McKenna e Bell, seguen a considerar os hiracoideos como unha orde.

* '*Orde *Hyracoidea*** Huxley, 1869
:* **Suborde *Pseudhippomorpha'''* Whitworth, 1954
:::* *Dimaitherium* Barrow, Seiffert & Simons, 2010
:::* *Namatherium* Pickford, Senut, Morales, Mein & Sanchez, 2008
:::* *Rukwalorax* Stevens, O’Connor, Roberts & Gottfried, 2009
::* Familia *Geniohyidae* Andrews, 1906
:::* *Seggeurius* Crochet, 1986
:::* *Geniohyus* Andrews, 1904
:::* *Bunohyrax* Schlosser, 1910
:::* *Pachyhyrax* Schlosser, 1910
:::* *Brachyhyrax* Pickford, 2004
::* Familia: *Titanohyracidae* Matsumoto, 1922
:::* *Titanohyrax* Matsumoto, 1922
:::* *Antilohyrax* Rasmussen & Simons, 2000
:::* *Afrohyrax* Pickford, 2004
:* **Suborde Procaviamorpha*** Whitworth, 1954
::* Familia *Saghatheriidae* Andrews, 1906
:::* *Microhyrax* Sudre, 1979
:::* *Saghatherium* Andrews & Beadnell, 1902
:::* *Selenohyrax* Rasmussen & Simons, 1988
:::* *Thyrohyrax* Meyer, 1973
:::* *Megalohyrax* Andrews, 1903
:::* *Regubahyrax* Pickford, 2009
::* Familia *Pliohyracidae* Osborn, 1899
:::* *Meroëhyrax* Whitworth, 1954
:::* *Prohyrax* Stromer, 1924
:::* *Parapliohyrax* Lavocat, 1961
:::* *Pliohyrax* Osborn, 1899
:::* *Kvabelihyrax* Gabunia & Vekua, 1966
:::* *Hengduanshanhyrax* Chen, 2003
:::* *Sogdohyrax* Dubrovo, 1978
:::* *Postschizotherium* von Koenigswald, 1932
::* Familia *Procaviidae* Thomas, 1892
:::* *Heterohyrax* Gray, 1868
:::* *Dendrohyrax* Gray, 1868 
:::* *Procavia* Storr, 1780 
:::* *Gigantohyrax* Kitching, 1965

† *Geniohyidae*, presente no oligoceno inferior en África, comprendía, como vimos, cinco xéneros. Entre eles, †*Bunohyrax* e †*Geniohyus* tiñan os dentes bunodontes. En †*Megalohyrax*da familia, †*Saghatheriidae*, que tiña o tamaño dunha ovella, os dentes eran solenodontes.

O seu consumo está prohibido no xudaísmo.

Extracto do Antigo Testamento sobre este tema:

Porén, segundo as definicións modernas, nin os damáns nin as lebres son ruminantes.

Por outra parte, as dexeccións dos damáns, depositadas nunha latrina común das súas colonias, secas e reducidas a po, foron moi utilizadas na farmacopea europea durante os séculos XVIII e XIX, baixo o nome de *Hyraceum*, para combater determiandas doenzas xinecolóxicas.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Dorst, J. & Dandelot, P. (1973): *Guía de campo de los mamíferos salvajes de África.* Barcelona: Ediciones Omega, S. A.
* Haltenorth, T. & Diller, H. (1986): *A Field Guide of the Mammals of Africa including Madagascar*. Londres: William Collins Sons & Co Ltd. ISBN 0-00-219778-2, pp.&nbsp;313–320.
* Kowalski, Kazimierz (1981): *Mamíferos. Manual de teriología*. Madrid: H. Blume Ediciones. ISBN 84-7214-229-9, pp.&nbsp;381–385.
* Rathbun, Galen B. (1984): en Macdonald, D., ed. *The Encyclopedia of Mammals*. Nova York: Facts on File. ISBN 0-87196-871-1, pp.&nbsp;730–733.
* Rodríguez de la Fuente, Félix (1970): "Los damanes, parientes de los elefantes con aspecto de marmotas", en *Enciclopedia Salvat de la Fauna*, Tomo 2, África (Región etiópica), pp.&nbsp;66–72. Pamplona: Salvat, S. A. de Ediciones.
* Wilson, D. E. & D. M. Reeder, editors (2005): *Mammal species of the world: a taxonomic and geographic reference*. Third edition. Baltimore, Maryland, USA: The Johns Hopkins University Press. ISBN 0-8018-8221-4.

### Outros artigos 
* Mamíferos
* Afroterios

### Ligazóns externas 
* *Hyracoidea* na ADW.
* *Hyracoidea* na EOL.