Lista de palabras galegas de orixe celta

Esta é unha lista de palabras galegas de orixe celta (non completa), moitas delas comúns co portugués. Algunhas destas palabras existían no latín como préstamos dunha fonte celta, como o galo, mentres que outras foron recibidas máis tarde doutras linguas, como o francés, o occitano e o castelán. Por último, algunhas desas palabras proveñen directamente das linguas locais prerromanas. As palabras marcadas cun asterisco (*) non están plenamente comprobadas e son polo tanto casos hipotéticos.

Aínda non existe unha investigación coidadosa e sistemática sobre o léxico galego de orixe celta.

## Lista 
[miniatura|*Leiras* en [Muxía.]]
miniatura|*Berros*.
miniatura|*Carro* tradicional galego. As rodas están feitas de *cambas*; os laterais do carro son chamados *chedas*.
* **abanqueiro** [m] 'cadoiro, fervenza', formalmente un derivado en -arium de *abanco, do protocelta *abankos. Relacionado co irlandés *abacc*, do galés *afanc* e do bretón *avank*.
* **abeneiro**  [m] 'amieiro', un derivado en -arium de *aben-no- 'río (árbore)', unha formación similar no protocelta *abal-no- 'mazá-árbore' e *wer-no- 'auga(árbore)' (ameneiro), relacionado co bretón *auon*, o galés *afon* e o irlandés antigo *ab* 'río'.
* **agruño** / **abruño** [m] 'froito do abruñeiro', do protocelta *agrīnio,, influenciado polo latín PRUNUM 'ameixa', semellante ó irlandés *áirne*, ó galés * eirin* 'ameixa'; relacionado co occitano *agranhon*, do provenzal *agreno*, do catalán *aranyó* e o aragonés *arañon*.
Abruño e abruñeiro poden vir tamén directamente do latín *prunus* (cfr. o abrunal asturiano).

* **albó**, **alboio** [m] 'alpendre, pendello, sobeira', do protocelta *ɸare-bow-yo-, relacionado co irlandés antigo * airbe* 'cuberto, pechado'.
* **anaco** [m] 'parte que resulta da división doutra maior', do celta *ann-. Da palabra galega podería provir a castelá *añicos*.
* O galego antigo **ambas** [f p] 'augas, ríos', **ambas mestas** [f] 'confluencia', do celta ambe 'auga, río', semellante ó galo *ambe* 'río', e ó irlandés antigo *aub*.
* **banastra** [f] 'cesta grande', do francés antigo *banaste*, do celta *benna 'cesta'.
* **banzo** [m] 'chanzo, viga', do protocelta *wank-yo-; semellante ó irlandés* féige* 'trabe horizontal'.
:Derivados: **banza** 'respaldo', **banzado**, **banzao** 'valado'.
* **barra** [f] 'faiado, plataforma superior', do protocelta *barro-, relacionado co castelán *berro*; semellante ó irlandés antigo *biror*, ó galés *berwr*, ó bretón antigo *beror*, ó francés *berle* (EDUCUS, do galo odocos, idem. Relacionado co castelán *yezgo*, co asturiano *yeldu* e co provenzal *olègue*.
* **gabela** [f] 'feixe, taxa', do protocelta *gabaglā-, relacionado co francés *javelle*, co provenzal *gavela* e co castelán *gavilla*; semellante ó irlandés antigo *gavael* 'coller, captar'.
* **galga** [f] 'pedra lisa', de *gallikā, do protocelta *gallos 'pedra', semellante ó irlandés antigo *guirid* 'quentar', ó galés e córnico *gori* 'criar, chocar (ovos)' e ó bretón *goriñ*.
:Derivados: **goro** 'ovo incubado sen fertilizar'.
* **gubia** [f], do celta *gulbia, de *gulb- 'beak', relacionado co portugúes *goiva*, co castelán *gubia*, co francés *gouge*, co italiano *gubba*; semellante ó irlandés antigo *gulba* 'auillón', ó irlandés *gealbhán* 'pardal' e ó galés *gylyf* 'fouce', *gylf* 'pico'.
* **lándoa** [f] 'parcela sen cultivar', de *landula, derivado do protocelta *landā, relacionado co irlandés antigo *lann* 'terra, igrexa', co galés *lann* 'terras da igrexa', co francés *lande* 'páramo areoso' e co provenzal e catalñan *landa*.
* **lavego** [m], **lavega** [f] 'arado', from *ɸlāw-aiko-, do protocelta *ɸlāwo-, relacionado co lombardo *plovum*, co alemán *Pflug* e co inglés *plough*.
* **laxe** [f] 'pena lisa', da forma medieval *lagena*, do protocelta *ɸlāgenā, relacionado co irlandés antigo *lágan*, *láigean*, co galés *llain* 'punta de lanza ancha'; semellante o irlandés *láighe* 'aixada, pa'. 
* **legua** [f], do protocelta *leukā, relacionado co francés *lieue*, co castelán *legua*; semellante ó irlandés antigo *líe* (xenitivo *líac*) 'pedra', irlanda *liag*
* **leira** [f] 'parcela, parte delimitada de terreo', da forma medieval *laria*, do protocelta *ɸlār-yo-, semellante ó irlandés antigo *làr* 'terreo', ó bretón *leur* 'terreo' e ó gales *llawr* 'chan'.
:Derivados: **leiro**, **leirar** e **leiroto, leiruca**.
* O galego antigo **ler** [m] 'mar, costa', do protocelta *liros, relacionado co provenzal *lausa*, co castelán *losa* e co francés *losenge* 'diamante'.
: Derivados: **enlousar** e **lousado**.
* **marulo** [m] 'neno gordo, grande', de *mārullu, diminutivo do protocelta *māros 'grande, enorme', semellante ó galés *mawr* e ó bretón *meur*.
* **meniño** [m] 'neno, bebé', do medieval *mennino*, o protocelta *menno-, relacionado co francés *ouche* e co provenzal *olca*. Porén *ɸolkā debe dar lugar a ***ouca*.
* **peza** [f], do latín vulgar *pettia, do galo *petsi*, do protocelta *kʷezdi, relacionado co italiano *pezza*, co francés *pièce*, co castelán *pieza*; semellante ó irlandés antigo *cuit*, ó irlandés *cuid*, ó galés *peth* 'cousa' e ó bretón *pez*.
:Derivados: **empezar**.
* **rego** [m], **rega** [f], do protocelta *ɸrikā,, semellante ó galés *rhych*, ó bretón *reg* e ó gaélico escocés *riach*; relacionado co francés *raie*, co occitano e catalán *rega*, e co éuscaro *erreka*.
:Derivados: **derregar**, **regato**.
* **rodaballo** que significa 'extremos redondos', semellante ó irlandés *roth* 'roda', ó galés *rhod*, ó bretón *rod* e ó irlandés *ball* 'membro, órgano'.
* **saio**  [m] e **saia** [f], da forma medieval *sagia*, dunha forma celta antiga e tamén do latín *sagum* 'túnica'.
* **seara**, **senra** [f] 'campo sementado recentemente, pero que se deixa en barbeito', da forma medieval *senara*, compendio celta de *seni- 'aparte, separado' (do irlandés antigo *sain* 'só', do galés *han* 'outro') e *aro- 'terra arada' (do galés *âr* e do irlandés *ár* 'terra arada'). Corresponden co leonés *senara* e co castelán *serna*.
* **tol** e **tola** [m / f] 'canle de irrigación', do protocelta *tullo- 'furado, perforado', relacionado co irlandés antigo *tonn* e co galés *tonn*.
:Derivados: **toneira** 'pota para obter manteiga do leite'.
* **toxo** [m], do celta *togi-, semellante ó castelán e gascón *toja* e ó francés *tuie*.
:Derivados: **fura-toxos**, **toxa**, **toxedo, toxa, toxeira**.
* **trosma** [m] 'pouco axeitado, parvo', do protocelta *trudsmo- ou *truksmo- 'forte', semellante ó irlandés antigo *tromm* e ó galés *trwm*.
* **trado, trade** [m], do protocelta *taratro-, relacionado co irlandés *tarathar*, co galés *taradr*, co bretón *tarar*, co occitano *taraire*, co catalán *taradre*, co castelán *taladro*, co francés *tarière* e do romanche *tarader*.
:Derivados: **tradar**.
* **tranca** [f], **tranco** [m], do protocelta *tarankā, relacionado co castelán *tranca*, co francés *taranche*, co provenzal *tarenco*; semellante ó irlandés antigo *tairinge*, ó irlandés *tairne* e ó gaélico escocés *tairnge*.
:Derivados: **taranzón** < *tarankyon-, **tarangallo**, **trancar**.
* **trebo**, **trobo** [m], da forma medieval *trebano*, do protocelta *trebno-, 'curto'. 
* **trincar** 'cortar cos dentes' incerto: do galo *trincare- 'cortar', tamén é posíbel que veña do latín *trinicāre- 'cortar en anacos', relacionado co catalán e antigo provenzal *trencar*, francés *trancher*.
* **trogo** [m] 'tristura, ansiedade, mágoa', do protocelta *trougos,
* **varga** [f] 'cabana; parede feita de cañizos; valado', do celta *wraga, relacionado co castelán *varga* 'cabana' e do francés *barge*, semellante ó irlandés *fraigh* 'parede trenzada, tellado'.
:Derivados: **vargo** 'estaca que se crava na terra para construír un valado'; **varganzo**, **vargado** 'valado ou cerrado feito de vargos'.
* **vascullo** [m] 'feixe de palla; vasoira', do protocelta *baski- 'feixe', relacionado co francés *vassal*, co castelán *vasallo*, co irlandés medieval *foss* 'servinte', co galés *gwas* 'servinte; rapaz', Breton *gwaz*.
* **verea** [f] 'camiño ancho', da forma medieval *vereda*, do celta *uɸo-rēdo-,, relacionado co castelán *vereda* 'camiño'; semellante ó galés *gorwydd* 'corcel', co latín vulgar *veredus* 'cabalo', ó francés *palefroi* 'corcel' (< *para-veredus).
* **xenreira** [f] 'odio, zuna', do celta **senasra* 'odio hereditario'.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Bascuas López, Edelmiro (2006). *La Diosa Reve y los trasancos* *Estudios Mindonienses* (22): 801-842.
* Bascuas López, Edelmiro (2008). *La hidronimia de Galicia. Tres estratos: paleoeuropeo, celta y latino*. Estudios Mindonienses (24): 521-550.
* Carballo Calero, Ricardo (1976). *Gramática elemental del gallego común*. Galaxia. ISBN 84-7154-037-1. Google Books 
* Coromines, J. (1997). *Breve diccionario etimológico de la lengua castellana*. Gredos. ISBN 978-84-249-3555-9.
* Donkin, T. C. (1864). *An etymological dictionary of the Romance languages; chiefly from the Germ. of F. Diez*. Williams and Norgate. Online at the Internet Archive.
* Mariño Paz, Ramón (1998). *Historia da lingua galega*. Sotelo Blanco. ISBN 84-7824-333-X.
* Matasovic, R. (2009). *Etymological Dictionary of Proto-Celtic*. Brill. ISBN 90-04-17336-6.
* Meyer-Lübke, W. (1911). *Romanisches etymologisches Wörterbuch*. Carl Winter's U. Online at the Internet Archive.
* Moralejo, Juán J. (2007) *Callaica Nomina*. A Coruña: Fundación Barrié. 2007. ISBN 978-84-95892-68-3.
* Prósper, Blanca María (2002). *Lenguas y religiones prerromanas del occidente de la península ibérica.* Ediciones Universidade de Salamanca. ISBN 978-84-7800-818-6.
* Ward, A. (1996). *A Checklist of Proto-Celtic lexical Items*. Online at Scribd.

### Outros artigos 
* Préstamos da lingua galega
* Topónimos célticos en Galicia

### Ligazóns externas 
* Dicionario de Dicionarios da lingua Galega. 
* Dicionario de dicionarios do galego medieval.