Adela Zamudio

**Paz Juana Plácida Adela Zamudio Rivero**, nada en Cochabamba en 11 de outubro de 1854 e finada na mesma cidade o 2 de xuño de 1928, foi unha escritora e pioneira do feminismo en Bolivia. Cultivou tanto a poesía como a narrativa.

## Traxectoria 
Foi filla de Adolfo Zamudio e Modesta Rivero e irmá de Mauro, Arturo e Amadís. Estudou na escola católica de San Alberto, na súa cidade natal, até terceiro de primaria, pois nese tempo era a máxima educación que se lles ofrecía ás mulleres, durante o goberno de Mariano Melgarejo. Con todo, malia as dificultades que existían para as mulleres durante a súa adolescencia, continuou instruíndose a través da lectura.

A finais do século XIX, despois de o Partido Liberal asumir o goberno, comezou a traballar como profesora na escola onde se formou. En 1905 foi directora da Escuela Fiscal de Señoritas.

Escribiu artigos para *El Heraldo* de Cochabamba en que desenvolvía os seus ideais progresistas, como a supresión do ensino relixioso. Tamén protestou contra a discriminación cara ás mulleres, reflectida en obras coma o seu poema ***Nacer hombre***:

: *Una mujer superior*
: *En elecciones no vota,*
: *Y vota el pillo peor;*
: *(Permitidme que me asombre)*
: *Con sólo saber firmar*
: *Puede votar un idiota,*
: *Porque es hombre.*

Outras das súas coñecidas poesías son ***La ciega*** e ***Cuando estés con una mujer***, que serviron de inspiración para as mulleres que foron quen de desafiar as regras da época. Velaquí algúns fragmentos delas.

***La ciega***

: *¡Ai! No gimas, señora*
: *por un ignorado bien*
: *y mientras el mundo llora*
: *busca en tu alma soñadora*
: *lo que tus ojos no ven.*

***Cuando estés con una mujer***

: *Cuando estés con una mujer.*
: *Hazle el amor, no sólo tengas sexo.*
: *Dile que la amas, que estás loco por ella.*
: *No sólo la beses y entres de lleno.*
: *Besa su cuerpo entero,*
: *recorriendo sus rincones.*
: *Reconoce con tus labios lo que la ropa*
: *no deja ver.*

O pensamento conservador predominante en sectores importantes da poboación boliviana non comprendeu o sentido destes versos (ou finxiu non comprendelos), e atribuíunos a algunha decepción amorosa. Porén, certamente a súa converteuse nunha vida de solteira longa e penosa, situación que reflicte o pseudónimo que usaba: *Soledad*. Tivo dificultades para falar de casamento civil, dunha profesión para a "parindera" do fogar, de reformas e de liberación feminina "nun ambiente estreito, infestado de beatas e prexuízos sociais". Con todo, Adela Zamudio "desafiou esta sociedade que non comprendeu as súas ideas revolucionarias en favor do seu sexo".
[esquerda|miniatura|Adela Zamudio en [1900]]
En 1901 fundou unha academia de pintura en Cochabamba. En 1916 creou o Liceo de Señoritas, do cal foi a primeira directora. Cando deixou o cargo, o centro foi rebautizado co seu nome.

Comezou a publicar os seus versos en 1877 co pseudónimo *Soidade*, no xornal *El Heraldo*, e cultivou tamén a prosa. Escribiu unha novela epistolar, *Íntimas*, "en torno ao clero corrupto e a hipocrisía circundante"; e relatos como *La inundación*, *Noche de fiesta*, *La reunión de ayer*, *El velo de la Purísima* ou *El diamante*.

Lydia Parada de Brown considera que "esta escritora boliviana foi unha das máis grandes de América, pero lamentabelmente non acadou a fama de Gabriela Mistral nin de Juana de Ibarbourou".

O 28 de maio de 1926 o presidente Hernando Siles Reyes coroou en Cochabamba a Adela Zamudio e recoñeceuna como a máis elevada representante da cultura en Bolivia. O reitor da Universidade Maior de San Simón, Félix del Granado, afirmou nesa ocasión:

Nunha carta a Franz Tamayo, Adela Zamudio resume deste xeito a súa vida e cóntalle ao seu amigo un anaco da súa ascendencia.

## Recoñecementos póstumos 
[miniatura|Unha das últimas fotos de Adela, en [1926]]
[miniatura|Monumento a Zamudio situado ao norte do Prado de [Cochabamba]]
[miniatura|Tumba de Adela Zamudio no cemiterio xeral de [Cochabamba]]
Adela Zamudio finou na súa cidade natal o 2 de xuño de 1928. Na súa tumba no cemiterio xeral de Cochabamba figura o epitafio que ela mesma escribiu:

: *Vuelo a morar en ignorada estrella*
: *libre ya del suplicio de la vida,*
: *allá os espero; hasta seguir mi huella*
: *llloradme ausente pero no perdida.*

Aos 52 anos do seu falecemento e en homenaxe ao seu nacemento, a presidenta Lidia Gueiler Tejada instituíu en 1980 o Día da Muller, que en Bolivia se celebra o 11 de outubro.

Na década de 1990 circulou un billete de cinco bolivianos coa imaxe de Zamudio.

A Municipalidade de Cochabamba instituíu na súa honra o Premio de Cuento Adela Zamudio, que se outorga desde 2006.

## Obra 
* *Ensayos poéticos*, imprenta Jacobo Peuser, Buenos Aires, 1887
* *Íntimas*, novela ambientada en Cochabamba, editorial Velarde, A Paz, 1913. Plural, da Paz, publicouna a partir de 1999 en edicións preparadas por Leonardo García Pabón (fragmentos da obra en Google Books, edición de Plural, La Paz, 2007)
* *Ráfagas*, poesía, Librería Paul Olendorff, París, 1913

### Obra póstuma 
* *Novelas cortas*, 10 textos, que en realidade son contos; prólogo de Luis Taborga; editorial Juventud, La Paz, 1942
* *Peregrinando*, poesía, editorial La Paz, La Paz, 1943
* *Cuentos breves*, contén 7 cuentos, 7 composicións alegóricas e un conxunto de pensamentos; prólogo de Gustavo Adolfo Otero; editorial Juventud, La Paz, 1943
* *Rendón y Rondín*, conto, con ilustracións de Eddy Viveros; Edicións ISLA, La Paz, 1976
* *Poesías*, IPREBOL, La Paz, 1993
* *Poemas*, Ministerio de la Cultura, Fundación Editorial el Perro y la Rana, Caracas, 2006
* *Cuentos*, reúne os textos aparecidos anteriormente en *Novelas cortas* (1942) e *Cuentos breves* (1943). É unha compilación de todos os seus relatos; edición de Virginia Ayllón, Plural, La Paz, 2013

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Augusto Guzmán: *Adela Zamudio*. *Biografía de una mujer ilustre*. Editorial Mocidade, La Paz 1986
* Luís H. Antezana J. e Virginia Ayllón. *La ausencia de Adela Zamudio*, libro multimedia, CESU de la Universidad Mayor de San Simón y Nuevo Milenio, 2012
### Ligazóns externas 
* *Íntimas*, Google Books, lectura en liña
* Virginia Ayllón. *A propósito de los Cuentos de Adela Zamudio*, fragmento do prólogo á publicación dos relatos reunidos de Zamudio, *Cuentos* (Plural, 2013), reproducido en *Nueva Crónica*, 07.10.2013
* Poesías de Adela Zamudio, lectura en liña
* Billete de cinco bolivianos coa imaxe de Zamudio, 1998