open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Editorial Cervantes

A **Editorial Cervantes** foi unha editorial especialmente lembrada pola colección *Las Mejores Poesías de los Mejores Autores*, na que se publicaron traducións ao castelán de grandes figuras da poesía europea moderna. O seu fundador, Vicent Clavel, tamén é coñecido como o principal artífice do Día do Libro, celebrado por primeira vez en 1926.

## Historia 
A editorial foi fundada en 1916 en Valencia polo xornalista e escritor valenciano Vicent Clavel i Andrés, quen, poucos anos despois, trasladou a sede a Barcelona. Alí puido contar coa axuda do poeta e tradutor Ferran Maristany i Guasch; entre outras tarefas, Maristany dirixiu a colección de poesía xa mencionada.  A actividade da editorial reduciuse tras a morte de Maristany (1924) e cesou por completo coa guerra civil española (1936-1939). En 1945, Vicent Clavel resucitou a editorial, iniciando unha segunda etapa máis adaptada ao contexto comercial e ideolóxico que se prolongou ata principios dos anos 60. 

## Catálogo 
A chamada *Serie Appassionata*, que incluía pezas clásicas da literatura amorosa traducidas polo propio Clavel como *La princesa de Clèves*, de Madame de La Fayette, ou *Adolfo*, de Benjamin Constant, foi a colección inaugural da firma. 
miniatura|Portada dunha antoloxía de la poesía francesa preparada por Maristany|alt=Las cien mejores poesías líricas de la lengua francesa. Selección de Fernando Maristany. Editorial Cervantes.
Varias coleccións literarias e non literarias enriqueceron posteriormente o catálogo. A *Biblioteca de Autores Americanos* reuniu textos do pensador e ensaísta uruguaio Enrique Rodó, o teatro do tamén uruguaio Florencio Sánchez e outros libros de autores hispanoamericanos. Os nomes das diferentes coleccións son bastante explícitos: *Biblioteca de Viajes*, *Otras Obras Literarias*, *Biblioteca Comercial* (libro técnico), *Biblioteca Crítica* (estudos literarios) e *Biblioteca Musical Villar* (biografías de compositores), entre outras. 

Pola súa contribución ao coñecemento dos grandes nomes da poesía europea moderna entre os lectores de fala hispana, e especialmente entre os poetas españois contemporáneos, *Las Mejores Poesías de los Mejores Autores* foi recoñecida como unha das coleccións máis relevantes da historia editorial do período. En traducións a miúdo debidas a Ferran Maristany, publicáronse volumes poéticos de autores emblemáticos do romanticismo inglés (William Wordsworth, Lord Byron, Shelley), alemán (Goethe, Hölderlin, Novalis) ou italiano (Leopardi), e tamén de autores máis clásicos (Camôes) ou modernos (o italiano Gabrielle D'Annunzio ou a uruguaia Juana de Ibarbourou). O espírito divulgador manifestouse en varias antoloxías, como o volume de poesía universal *Florilegio* (1920) ou as escolmas tituladas *Las cien mejores poesías (líricas) de la lengua* ..., nas que se intenta reunir as mellores composicións da tradición literaria inglesa, francesa, alemá, italiana, portuguesa e española. 

## Notas
CEIP Plurilingüe Alexandre Bóveda

O **CEIP Plurilingüe Alexandre Bóveda** é un centro de educación infantil e educación primaria situado en Angorén (Chalepa, Redondela), na rúa Alexandre Bóveda. Inaugurouse na década de 1970. Débelle o seu nome a Alexandre Bóveda.

## Características
O alumnado pode cursar educación infantil e educación primaria. A biblioteca do centro leva o nome de Ernestina Otero.

## Notas
Plácet

En diplomacia, denomínase **plácet** a solicitude que fai un Estado acreditante a un Estado receptor, co fin de obter a súa aceptación da persoa que se pretende designar como xefe de misión ante este último.

## Notas
NHK Trophy

**NHK Trophy** é unha competición anual de patinaxe artística sancionada pola International Skating Union (ISU), organizada pola Federación Xaponesa de Patinaxe. A primeira competición de NHK Trophy celebrouse en 1979 en Tokyo. Cando o ISU lanzou o Champions Series (despois renomeado como Grand Prix Series) en 1995, NHK Trophy foi un dos cinco eventos de clasificación. Foi un evento de Grand Prix cada ano. 

As medallas poden ser premiadas en individual de homes, individual de mulleres, patinaxe en parella, e danza sobre xeo. Os patinadores gañan puntos baseados nos seus resultados nas competicións de clasificación cada tempada, e os mellores patinadores e equipos de cada disciplina son invitados a competir na Final do Grand Prix de patinaxe artística.

## Medallistas 
### Individuais masculinos
### Individuais femininos 
### Patinaxe en parella
### Danza sobre xeo 
## Notas 
## Véxase tamén
Los Trotamúsicos

***Los Trotamúsicos*** é unha serie de televisión de animación española, baseada nos *Músicos de Bremen* dos Irmáns Grimm, producida por Estudios Cruz Delgado para Televisión Española e emitida por primeira vez o 1 de outubro de 1989. Terminou o 25 de marzo de 1990.

A serie segue a historia de catro amigos animais, un galo, un burro, un can e un gato, que forman unha banda tocando respectivamente a guitarra, a batería, a trompeta e o saxofón.

Orixinalmente estreada como unha longametraxe de 86 minutos titulada *Los cuatro músicos de Bremen*, foi fortemente ampliado nunha serie de televisión debido ao seu éxito. O filme gañou o Goya ao mellor filme de animación na 4ª edición dos premios.

## Notas
Los cuatro músicos de Bremen

***Los cuatro músicos de Bremen*** é un filme español de animación dirixido por Cruz Delgado. O guión foi escrito por Gustavo Alcalde e a música foi composta por Manuel Pacho. Foi producido por Estudios Cruz Delgado. O seu xénero é unha comedia musical. Está protagonizado por Koky o galo, Lupo o can, Burlón o gato e Tonto o burro.

Estreouse nos cinemas de España o 26 de xuño de 1989. Debido ao éxito dos debuxos animados nos cinemas, incluso se fixo unha serie de debuxos animados para a televisión chamada *Los Trotamúsicos*. O filme gañou o Goya ao mellor filme de animación na 4ª edición dos premios.

## Sinopse 
Conta a historia de catro animais amigos, un galo, un burro, un can e un gato que forman un grupo de música na que tocan, respectivamente, a guitarra, a batería, a trompeta e o saxofón.

## Personaxes 
* Rafael Alonso Naranjo Jr. como Koky
* Gonzalo Durán como Tonto
* Eduardo Jover como Lupo
* Claudio Serrano como Burlón
* Luis Marín como Bestia
* Valle Acebrón como Bella
* Pilar Gentil como Mami
* Pilar Coronado como Ocarina
* José Luis Baltanás Burgomaestre
* Ana María Saizar como Burgomestra

## Notas
Lingua protoéuscara

A **lingua protoéuscara** (en ) é unha antiga etapa reconstruída da lingua éuscara. Precedeu a outra etapa reconstruída, o éuscaro común, que se deriva comparando dialectos do éuscaro moderno. O éuscaro común é o seu devanceiro común reconstruído. A lingua protoéuscara baséase na comparación tamén de palabras que preceden ao éuscaro común, como palabras latinas en éuscaro, e topónimos. O éuscaro común data dos séculos V e VI, mentres que a etapa protoéuscara pode datarse aproximadamente nos últimos séculos a. C., antes das conquistas romanas nos Pireneos occidentais.

A base para o estudo de ambas as etapas foi trazada polo lingüista vasco Koldo Mitxelena. O tema foi cuñado por el na primeira edición de *Fonética histórica vasca* en 1961.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*
Papagaio estocástico

Na aprendizaxe automática, o termo **papagaio estocástico** é unha metáfora para describir a afirmación de que os modelos de linguaxe de grande escala (LLM), aínda que son capaces de xerar linguaxe plausible, non entenden o significado da linguaxe que procesan.  nun artigo de 2021 sobre intelixencia artificial, "*On the Dangers of Stochastic Parrots: Can Language Models Be Too Big? 🦜*", escrito por Bender, Timnit Gebru, Angelina McMillan-Major e Margaret Mitchell.

## Notas
Emily M. Bender

**Emily Menon Bender**, nada o 10 de outubro de 1973, é unha lingüista estadounidense e profesora na Universidade de Washington experta en lingüística computacional e procesamento da linguaxe natural. Tamén é a directora do Laboratorio de Lingüística Computacional da Universidade de Washington. Publicou varios artigos sobre os riscos dos modelos de linguaxe de grande escala e sobre a ética do procesamento da linguaxe natural. 

## Traxectoria 
Publicou artigos de investigación sobre as estruturas lingüísticas do xaponés, o chintang, o mandarín, o wambaya, a lingua de signos americana e o inglés.

En 2021, acuñou o concepto de papagaio estocástico no documento «On the Dangers of Stochastic Parrots: Can Language Models Be Too Big? 🦜», coa investigadora Timnit Gebru de Google como coautora e outros membros da Conferencia ACM sobre Equidade, Responsabilidade e Transparencia. Google tentou bloquear esta publicación, un feito que, xunto cunha serie de acontecementos posteriores, levou a Gebru a abandonar Google. 

En 2025 publicouse o libro *The AI Con: How to Fight Big Tech’s Hype and Create the Future We Want* do que é coautora.

## Notas
Inhibidor da protease

**Inhibidor da protease** pode referirse a:
* Inhibidor da protease (farmacoloxía): unha clase de medicamentos que inhibe a protease viral.
* Inhibidor da protease (bioloxía): moléculas que inhiben as proteases na natureza.
Inhibidor da protease (farmacoloxía)

:*Para os inhibidores da protease na natureza e os seus tipos ver inhibidor da protease (bioloxía).*
Os **inhibidores da protease** (**PIs**) son medicamentos que actúan interferindo con encimas que cortan proteínas. Entre os máis coñecidos están os fármacos antivirais amplamente utilizados para tratar a VIH/SIDA, a hepatite C e a COVID-19. Estes inhibidores da protease impiden a replicación viral ao unirse selectivamente a proteases virais (por exemplo, a protease do VIH-1) e bloquean o corte proteolítico de proteínas precursoras que son necesarias para a produción de partículas virais infecciosas.

Dada a especificidade da diana destes fármacos existe o risco, igual que ocorre cos antibióticos, do desenvolvemento de virus mutantes resistentes ao fármaco. Para reducir este risco, é común usar varios fármacos diferentes xuntos, cada un dos cales actúa sobre distintas dianas.

Ademais de para actuaren contra as proteases non humanas, os inhibidores de proteases humanas poden utilizarse para tratar o cancro. Os da clase -mastat inhiben metaloproteinases de matriz. Os da clase -zomib inhiben o proteosoma.
** Amprenavir
** Atazanavir
** Darunavir
** Fosamprenavir
** Indinavir
** Lopinavir
** Nelfinavir
** Ritonavir
** Saquinavir
** Tipranavir
* **Inhibidores da protease NS3/4A do virus da hepatite C** — clase **–previr**
** Ensitrelvir
** Nirmatrelvir
** Simnotrelvir
* 

## Inhibidores da protease antirretrovirais 
Os inhibidores de proteases antirretrovirais actúan uníndose ao sitio catalítico da protease do VIH, impedindo a clivaxe das proteínas precursoras das poliproteínas virais para dar as proteínas virais que cómpren para a replicación viral. A maioría deles son moléculas similares a péptidos que lembran o substrato viral da protease. Antes deste desenvolvemento, a taxa de mortes anuais estivera incrementándose en aproximadamente o 20 % por ano.

[miniatura|750px|center|O número de persoas nos Estados Unidos que morría de infección polo [VIH diminuíu nun 60 % nos dous anos que seguiron á introdución dos primeiros inhibidores da protease do VIH.]]

## Actividade antiviral non antirretroviral 
Unha combinación de fármacos que atacan o virus SARS-CoV-2 chamada Paxlovid aprobouse en decembro de 2021 para tratar a COVID-19. É unha combinación de nirmatrelvir, un inhibidor da protease dirixido contra a protease similar a 3C do SARS-CoV-2, e de ritonavir, que inhibe o metabolismo do nirmatrelvir, prolongando así o seu efecto.

## Efectos secundarios 
Os inhibidores da protease poden causar unha síndrome de lipodistrofia, hiperlipidemia, diabetes mellitus tipo 2 e formación de cálculos renais. Esta lipodistrofia coñécese coloquialmente como "barriga de Crix", polo nome comercial do indinavir (Crixivan).

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* The Proteolysis Map
* Inhibidor da transcriptase inversa

### Ligazóns externas 
* Directrices para o tratamento do VIH/SIDA do Departamento de Saúde e Servizos Humanos dos Estados Unidos
Boletín do Instituto Internacional de Estatística

O ***Boletín do Instituto Estatístico Internacional*** (Bulletin de l'Institut international de statistique) foi unha revista que publicaba as actas dos Congresos Mundiais de Estatística do Instituto Internacional de Estatística (ISI), celebrados cada dous anos. Apareceu por primeira vez en 1886. Deixou de publicarse en 2012, cando foi substituído por listaxes na páxina web con todos os resumos e algúns dos artigos presentados.
## Notas 
## Véxase tamén
### Ligazóns externas 
* Actas do Congreso Mundial de Estatística de 2011
* Actas do Congreso Mundial de Estatística de 2013
* Actas do Congreso Mundial de Estatística 2015
* Actas do Congreso Mundial de Estatística 2019
* Actas dos Congresos Mundiais de Estatística, 2021–
Los Prisioneros

**Los Prisioneros** foi unha banda de *rock* chilena, considerada unha das máis importantes e influentes do seu país e de toda América Latina. Formada na década de 1980, na comuna de San Miguel (Santiago de Chile), estivo composta nun principio por Jorge González (voz, baixo e principal compositor), Claudio Narea (guitarra, voz e coros) e Miguel Tapia (batería, voz e coros). 

Nos seus comezos, desenvolveu un son *new wave* con matices *punk* para posteriormente achegarse ao *synth* pop. Fíxose coñecida polas súas cancións cheas de contido e de crítica social, o que serviu de inspiración para espertar a unha xeración que estaba a ser oprimida pola ditadura militar, quen empregaron estes temas como loita contra o réxime de Augusto Pinochet. Isto provocou unha censura á banda nos principais medios de comunicación, até principios dos anos 1990. Malia o veto, tiveron un grande éxito comercial sen precedentes, que traspasou fronteiras en países como Colombia, Ecuador e o Perú. Coincidindo coa transición á democracia, produciuse a primeira mudanza e reestruturación da banda: Narea abandonou a agrupación, González asumiu a guitarra e incorporáronse Cecilia Aguayo (teclados, coros) e Robert Rodríguez (baixo, coros) como respaldo en vivo até inicios de 1992, data en que a banda se separou.

## Discografía 
* 1984 - ''La voz de los '80*
* 1986 - *Pateando piedras*
* 1987 - *La cultura de la basura*
* 1990 - *Corazones*
* 2003 - *Los Prisioneros*
* 2004 - *Manzana''

## Notas
Schulhort

O **Schulhort** (en alemán: ***Schulhort***, ***Kinderhort*** ou na súa abreviación cotiá "Hort") é unha institución social e de formación alemá que oferta gardaría para nenos en idade escolar e actividades extraescolares. 

Nunha tradución literal de Hort como refuxio, gardaría ou acubillo é o formato máis estendido como programa extracurricular opcional, tamén serven o xantar aos nenos. Está subvencionado na súa maioría polo concello (gemeinde) ou pola cidade, existindo a modalidade privada pero que segue o mesmo patrón. Este servizo extraescolar é popularmente coñecido por este nome tanto en Alemaña, coma en Suíza, Austria, Liechtenstein e Luxemburgo.

Encárganse de realizar actividades extraescolares cos alumnos despois da xornada escolar obrigatoria. Con horarios ata as cinco da tarde. As actividades poden abranguer tempo para xogar, facer deporte, socializar e un tempo de estudo para avanzar nos deberes do colexio. Aínda que tamén se pode aproveitar para aprender a tocar un instrumento en certos centros. O servizo municipal é de balde en Alemaña e Austria, e obtense prioridade de entrada en núcleos familiares con ambos proxenitores cun estado de empregado ou traballo por conta propia en activo. 

O formato do Hort pódese desempregar no mesmo recinto que o colexio. Unha vantaxe, xa que non ten que desprazarse. Pero non sempre é así, dependendo da dispoñibilidade de prazas. Hai moitos colexios en Alemaña que non contan con esta posibilidade nas súas instalacións. Existe a opción de que o Hort se realice no Servizo de Gardarías (Kindergarten) e tamén hai colexios (unha minoría) que intercalan horas de extraescolares entre as horas lectivas, alongando a hora de saída ás 15:30 da tarde, con hora de comida incluída.

## Exemplo 
Unha nena de 6 anos escolarizada en Hessen en 2025 obtería primeiramente un curso obrigatorio da Policía Municipal para o obtención do Schulweg-Pass , un carné que a acreditaría como coñecedora dos perigos viais tras ser examinada no camiño da súa escola ao seu Hort por policíais de tráfico. 

O seu horario escolar no primeiro curso de escola ese ano na rexión sería de 08:15 a 11:30 da mañá. A costume tradicional no país é que os nenos serían capaces de ir sós incluso a unha idade temperá da escola ao Hort, se non se oferta na escola a nena podería ir soa ao seu KinderGarten ou acompañada dos pais ou compañeiros de clase. Unha vez no Hort xantaría e comezaría a súas actividades extraescolares ata que sexa recollida como máis tarde as 17:00 da tarde.

## Notas
Batey

O **batey** é o nome dado a un deporte de orixe taína que se practicaba nunha praza especial ao redor da cal os taínos do Caribe construían os seus asentamentos. Polo xeral era unha área rectangular rodeada de pedras con símbolos tallados (petróglifos). A bóla fabricábase con raíces e herbas e confeccionando unha masa redondeada e sólida, semellante á goma. Xogábase entre dous equipos parecido tamén ao fútbol, a bóla lanzábase ao aire e os competidores tiñan que evitar que a bóla caese ao chan do seu lado respectivo. Xogábase con 4 partes do corpo, as cales son: cabeza, xeonllos, coxas e cadrís. Os puntos anotábanse coa caída da bóla.

O batey era a área na que os eventos do batey (p. ex. cerimonias, o xogo de pelota, etc.) tiñan lugar. A cerimonia do batey (tamén coñecida como *batú*) pódese ver dende algúns relatos históricos como máis un concurso xudicial que un xogo. Debido a que os relatos históricos do xogo e o espazo da corte proveñen de exploradores europeos (na súa maioría españois), a verdadeira natureza, historia e función do batey aínda se cuestiona. As tribos veciñas podían usar combates de batey para resolver diferenzas sen guerra.

## Distribución 
Bateys atópanse en Turks e Caicos, Santa Cruz, República Dominicana, Bahamas, o leste de Cuba, Haití, e "o maior número de canchas de pelota coñecidas atópanse en Porto Rico e as Illas Virxes dos Estados Unidos".

## Notas
The Wild Tchoupitoulas

**The Wild Tchoupitoulas** foron un grupo estadounidense de tribal-funk/zydeco de Nova Orleáns, principalmente de directo e creado para a súa participación nos desfiles musicais do Mardi Gras pero que tamén publicou un álbum homónimo no selo Antilles no ano 1976.

## Historia
The Wild Tchoupitoulas estaban dirixidos por Big Chief Jolly (George Landry). Formáronse a principios dos anos 70 a partir da tradición india de Mardi Gras, a comunidade nativa norteamericana é fundacional na colaboración do antroido da cidade, e o grupo musical creou unha tribo ficticia, como era habitual entre os participantes, tomando o seu nome da tribo Tchoupitoulas e da rúa de Nova Orleáns que percorre o río Mississippi. En 1976, co apoio instrumental de The Meters e as contribucións vocais dos Neville Brothers, publicaron un álbum homónimo en Antilles.

## Discografía
The Wild Tchoupitoulas publicou o seu único álbum en 1976. O disco combina cantos indios de Mardi Gras con ritmos funk e de influencia caribeña, levando a enerxía ritual das rúas de Nova Orleáns ao estudio.

George Landry escribiu cinco das oito cancións, incluíndo "Meet De Boys on the Battlefront", adaptada do calipso trinitense do grupo Lord Invader, co seu tema "Rum and Coca Cola". Cyril Neville contribuíu con "Brother John" e co-escribiu "Hey Hey (Indians Comin’)" con Landry. A banda de funk americana The Meters proporcionou "Hey Pocky A-Way", orixinalmente gravada no seu álbum de 1974 Rejuvenation.

As cancións alternan entre cantos estendidos e temas procesionais máis curtos. "Indian Red" esténdese máis aló dos sete minutos como peza cerimonial central, mentres que "Hey Mama (Wild Tchoupitoulas)" e "Big Chief Got a Golden Crown" avanzan cun ritmo marcado. O disco abre cun chamado tribal exuberante en "Brother John" e pecha con cantos de crítica política en "Hey Hey (Indians Comin’)".

Lista de temas:

A1. "Brother John" – 3:34
A2. "Meet De Boys on the Battlefront" – 3:22
A3. "Indians Here Dey Come" – 4:02
A4. "Hey Pocky A-Way" – 3:57

B1. "Indian Red" – 7:19
B2. "Big Chief Got a Golden Crown" – 3:58
B3. "Hey Mama (Wild Tchoupitoulas)" – 4:43
B4. "Hey Hey (Indians Comin’)" – 3:58

As sesións de gravación tiveron lugar no Sea-Saint Studio de Nova Orleáns baixo a produción de Allen Toussaint e Marshall Sehorn, e con Roberta Grace como enxeñeira de son.

A instrumentación contou con Art Neville (teclados), Charles Neville (saxo, frauta), Aaron Neville (piano), Cyril Neville (cóngas), George Porter Jr. (baixo), Leo Nocentelli e Teddy Royal (guitarras), e Joseph "Zigaboo" Modeliste (batería). Os vocais da tribo correron a cargo de Big Chief Jolly, Norman Bell (Second Chief), Booker Washington (Trail Chief), Carl Christmas (Flag Boy), Amos Landry (Spy Boy), Thomas Jackson (Third Chief), e Willie Harper.

A cuberta do álbum contou coa arte de Carleatis e con fotografía e deseño de Paul A. Howrilla.

## Notas 
## Véxase tamén
### Ligazóns externas 
* Hey Mama, The Wild Tchoupitoulas en youtube
Frankenstein (filme de 2025)

***Frankenstein*** é un filme estadounidense de 2025 producido, escrito e dirixido por Guillermo del Toro. Baséase na novela de 1818 de Mary Shelley. Está protagonizado por Oscar Isaac como Victor Frankenstein e Jacob Elordi como a Criatura, mentres que Mia Goth e Christoph Waltz interpretan papeis secundarios. A historia segue a vida de Frankenstein, un científico egoísta cuxo experimento para crear nova vida ten consecuencias perigosas.

*Frankenstein* estreouse na 82ª edición do Festival Internacional de Cinema de Venecia o 30 de agosto de 2025. Tivo unha estrea limitada nos cinemas o 17 de outubro, e estreouse globalmente o 7 de novembro a través de Netflix, onde conta con versión dobrada e subtitulada ao galego. A tradución da dobraxe é obra de Luisa Lage.

## Personaxes 
* Oscar Isaac como barón Victor Frankenstein
** Christian Convery como Victor de neno
* Jacob Elordi como a Criatura
* Mia Goth como:
** Lady Elizabeth Harlander
** Baronesa Claire Frankenstein
* Felix Kammerer como William Frankenstein
* David Bradley como o cego
* Lars Mikkelsen como Capitán Anderson
* Charles Dance como barón Leopold Frankenstein
* Christoph Waltz como Henrich Harlander
* Kyle Gatehouse como cazador
* Lauren Collins como Alma
* Sofia Galasso como Anna-Maria
* Ralph Ineson como Professor Krempe
* Burn Gorman como executor

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Lista de títulos con versión en galego nas plataformas de streaming
Rafa R. Martínez

**Rafael Ribeiro Martínez**, nado en Ourense o 18 de marzo de 1989, é un deseñador gráfico, dramaturgo e director de teatro galego. 

## Traxectoria 
Afincado en Santiago de Compostela dende 2020, en 2021 funda a compañía de teatro morraoconto xunto a Miguel Gendre e Lara Pouso.

En 2025 escribe e dirixe a súa primeira peza, TROMSØ, estreada o 21 de marzo dese mesmo ano na Casa da Cultura do Milladoiro coas entradas esgotadas.

Esta peza, unha autoficción arredor da perda en ton de realismo máxico, xira en 2025 por máis de trece concellos de Galicia. 

TROMSØ publícase en novembro de 2025 na colección de dramaturxia da Erregueté.

## Obras 
### Obra dramática publicada 
* *TROMSØ (2025).* Erregueté, Revista Galega de Teatro. 67 páxs. ISBN 978-84-129394-3-9

## Representacións 
### morraoconto 
* *TROMSØ* (2025-actual)

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Rafa R. Martínez na web de morraoconto.
Morraoconto

**Morraoconto** é unha compañía galega emerxente de teatro e danza con sede en Ames.
## Traxectoria 
Foi creada en Santiago de Compostela en 2021 por Miguel Gendre, Rafa R. Martínez e Lara Pouso tras un traballo común para o festival USCénica. A experimentación, a liberdade creativa e a divulgación son os piares fundamentais da compañía.

En 2025, tras catro anos de traballo, debutaron con *TROMSØ*, escrito e dirixido por Rafa R. Martínez e coa axuda á nova creación escénica da AGADIC. Para esta peza contaron coa actriz Lidia Veiga, con Esther Latorre no apartado coreográfico e de movemento, José Faro "Coti" no deseño de iluminación, Ana Gesto no vestiario, e coa pianista Julia Ammerman e a violonchelista Lucía Iglesias na música en directo. A montaxe de *TROMSØ* levouse a cabo nos meses de febreiro e marzo de 2025 entre os concellos de Santiago de Compostela, Arzúa e Ames. Estreouse o venres 21 de marzo dese mesmo ano na Casa da Cultura do Milladoiro.

*TROMSØ* é un proxecto multidisciplinar que mestura teatro, danza, máscaras, videoproxeccións e música en directo. A obra presentouse no 2025 en trece concellos de Galicia.

## Montaxes 
* *TROMSØ (2025)*

## Notas
Caio Octavio (pretor)

**Caio Octavio** ou **Gaio Octavio** (en latín: *Gaius Octavius)* nado en Velitrae (actual Velletri) cara o 100 a. C. e finado no 59 a. C., foi un oficial militar e senador romano, coñecido sobre todo por ser o pai biolóxico do emperador Augusto e de Octavia a Menor. Caio Octavio era membro dunha rica familia ecuestre da gens Octavia que foi o primeiro da familia en entrar no Senado polo que era considerado un *homo novus* ("home novo"). 

## Traxectoria 
### Orixes familiares 
O seu avó, Caio Octavio, loitou como tribuno militar en Sicilia durante a Segunda Guerra Púnica, e o seu pai, tamén chamado Caio Octavio, foi un maxistrado municipal se adicou ás finanzas e que morreu moi ancián. Era parente afastado de Cneo Octavio, o cónsul do ano 87 a. C. que liderou a oposición contra Lucio Cornelio Cinna.

### Carreira política 
O *cursum honorum* comezou no ano 70 a. C. ao se converter en cuestor e resulta probable que, pouco despois no 64 a. C., fose edil plebeo, máis non se coñece con seguridade. No ano 61 a. C., accedeu á pretura, impoñéndose sobre numerosos senadores patricios. 

Ao ano seguinte, como maxistrado propretorial, concedéuselle a administración como gobernador da provincia de Macedonia. Mais, antes de marchar, ordenóuselle sufocar unha rebelión dos escravos de Thurii, na Magna Grecia, moitos dos cales acompañaran a Espártaco e Catilina. Xa en Macedonia, demostrou as súas habilidades como administrador e líder militar, gañándose o afecto da cidadanía romana e derrotando á tribo tracia dos besios, polo que foi aclamado como *imperator* polas tropas. Esta vitoria e a súa diplomacia, eloxiada por Cicerón, déronlle o apoio necesario para presentarse a un cargo consular.

No ano 59 a. C., morreu en Nola durante a súa marcha cara á capital. Numerosos autores suxiren que morreu na mesma habitación onde morrería máis tarde o seu fillo, o emperador Augusto. A súa carreira foi resumida polo seu fillo nunha estela ergueita no foro:

## Descendencia 
Casou en primeiras nupcias con Ancaria, da que se sabe pouco máis aló do seu nome, e coa que tivo unha filla, Octavia, a Maior. Tamén se descoñece a causa do remate do matrimonio, aínda que se cre que Ancaria puido morrer durante o parto.

Consciente de que a súa ascendencia non lle serviría para forxar unha carreira política, volveu casar coa sobriña de César, Acia. Non se sabe como se coñeceron, aínda que é probable que o encontro tivese lugar en Velitrae, xa que ambos vivían preto. Deste matrimonio naceron Octavia e Octavio, quen máis tarde foi adoptado por César e que se converteu no primeiro emperador co nome de Augusto.

## Notas 
;Referencias

## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
* 
* 
*
Octavio Gil Farrés

**Octavio César Gil Farrés**, nado en Madrid o 22 de novembro de 1916 e finado na mesma cidade o 25 de outubro de 1992, foi un historiador, arqueólogo e numismático español, vinculado profesionalmente ao Museo Arqueolóxico Nacional.  

## Traxectoria 
### Primeiros anos e formación 
Octavio Gil Farrés naceu en novembro de 1916 en Madrid, fillo de Julita Farrés García e de Ramón Gil Miquel, tamén conservador do Museo Arqueolóxico Nacional (MAN). A súa familia proviña de Barcelona e asentárase pouco antes en Madrid, a onde fora destinado o seu pai. 

Cursou os seus estudos universitarios de Filosofía e Letras na Universidade de Valencia, 

A partir do seu ingreso no MAN, Gil Farrés participou en diversas escavacións arqueolóxicas e en 1947 foi nomeado colaborador na sección de Numismática do Instituto Diego Velázquez de Arte e Arqueoloxía, do CSIC. Tamén dentro do CSIC, Farrés colaborou co Instituto Antonio de Agustín de Numismática a partir da súa creación en 1951, e foi o secretario da súa revista, *Numario Hispánico*, Acompañábano no comité de dirección figuras tan eminentes como Jean Babelon na presidencia e C.H. V. Sutherland na vicepresidencia da Comisión. Gil Farrés ocupou a secretaría adxunta ata 1961. publicado ese ano na revista *Numisma*.

Entre 1970 e 1982, abandonou temporalmente a súa vinculación ao MAN para ocupar, en comisión de servizos, a dirección do desaparecido Museo Nacional de Etnoloxía.

Entre outras entidades académicas e sociedades eruditas, en 1965 Gil promoveu a creación e presidiu a Asociación Numismática Madrileña, e foi elixido membro correspondente de entidades estranxeiras como Asociación dos Arqueólogos Portugueses ou a Sociedade Suíza de Numismática.

## Vida persoal 
Octavio Gil farrés estivo casado con M.ª Luisa Simón Ciancas, con quen non tivo descendencia.

### Escolma de monografías 
* (1959). ''*. Madrid [2ª ed. en 1976].
* (1966). *La* *moneda hispánica en la Edad Antigua*. Madrid
* (1974). *Historia universal de la Moneda*. Prensa Española, Madrid. ISBN 978-8428702744
* (1993). *Introducción a la Numismática* (con J. Pellicer). Asociación Numismática Española / Museo Casa de la Moneda, Barcelona/Madrid [2ª ed. 2001]. ISBN 9788493013431

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Alfaro Asins, C.; Otero, P. (1993). "In Memoriam Octavio Gil Farrés (1916-1992)" ". *BMAN.* 11. Páxinas 131-134.
* Galán Domingo, E. (2019).  "Octavio César Gil Farrés (1916-1992)". En *150* *años de una profesión: de anticuarios a conservadores''. Ministerio de Cultura y Deporte, Madrid. Páxinas 640-648. ISBN 9789200145643
Neustadt, Estrasburgo

thumbnail|Lycée des Pontonniers
thumbnail|Biblioteca Nacional e Universitaria en Place de la République (Estrasburgo)
[thumbnail|Casas [Art Nouveau na rúa Sellénick]]

A ***Neustadt*** (Cidade Nova en alemán) é un distrito de Estrasburgo, Baixo Rin, Francia. En 2017, o corazón do distrito a UNESCO declarouno Patrimonio da Humanidade, como unha extensión do sitio que inclúe o centro da cidade máis antiga (Grande Île) e a Catedral de Estrasburgo. O distrito é un exemplo único de planificación urbana, que fusiona o modelo haussmanniano con elementos da arquitectura e o urbanismo alemáns. Para a construción da Neustadt empregáronse moitos estilos arquitectónicos, principalmente a grande escala: Neobarroco, Neorrenacemento, Arquitectura neogótica, Arquitectura renacentista, Neorrománico, a miúdo unha mestura de varios ou todos estes estilos (Historicismo). A finais do século XIX, ao mesmo tempo que un novo material de construción, o formigón armado, apareceu tamén un estilo novo e mellor definido: Art Nouveau.

O Neustadt comprende unha serie de edificios públicos e monumentos que hoxe se clasifican como Monumentos históricos, como:
*Palais du Rhin, antigo palacio do Emperador alemán
*Palacio da Universidade (tamén o observatorio, o museo zoolóxico, o xardín botánico etc.)
*Biblioteca Nacional e Universitaria
*Teatro Nacional de Estrasburgo, o antigo edificio do Parlamento de Alsacia-Lorena
*Palais de Justice
*Palais des Fêtes
*Igrexa de San Pablo
*Estación de tren de Estrasburgo
*Hôtel Brion
*Villa Schutzenberger
*22, Rue du Général de Castelnau
*56, Allée de la Robertsau
e tamén puntos de referencia que non están clasificados como Monumentos históricos (a partir de 2019), como a Igrexa Católica de Saint-Pierre-le-Jeune.

## Arquitectos notables
*Fritz Beblo
*Berninger & Krafft
*Jean Geoffroy Conrath
*Hermann Eggert
*August Hartel
*Johann Eduard Jacobsthal
*Ludwig Levy
*Lütke & Backes
*Skjold Neckelmann
*August Orth
*Otto Warth

## Notas 
;Referencias

## Véxase tamén 
### Bibliografía 
*Recht, Roland; Foessel, Georges; Klein, Jean-Pierre: *Connaître Strasbourg*, 1988, , pages 253–272
*Bengel, Sabine; Jordan, Benoît; Nohlen, Klaus; Werlé, Maxime et al.: *Strasbourg, de la Grande Île à la Neustadt, un patrimoine urbain exceptionnel*, 2013, 
*Rapetti, Rodolphe; Schnitzler, Bernadette; et al.: ''Strasbourg 1900, naissance d'une capitale*, 2000, 
*Befort, Paul-André; Daul Léon; Kontzler Chantal; Lery Pierre: *Strasbourg 1900, carrefour des arts nouveaux*, 2010, 
*Doucet, Hervé; Haegel, Olivier; Pottecher, Marie; et al.: *La Neustadt de Strasbourg : un laboratoire urbain (1871-1930)*, 2017, 
### Ligazóns externas 
**La Neustadt : quartier impérial et université* on strasbourg.eu
**La Neustadt*  on patrimoine-neustadt-strasbourg.fr
**Le quartier impérial allemand (1870–1918)'' on otstrasbourg.fr
*Cathy Blanc-Reibel: The case of Neustadt (Strasbourg), Co-construction of an Urban and Architectural Heritage, Revue des sciences sociales, 15 de xullo de 2017.
Anfitrión (informática)

Un **anfitrión de rede** (***host*** en inglés) é un ordenador ou outro dispositivo conectado a unha rede informática. Un anfitrión pode funcionar como un servidor que ofrece recursos de información, servizos e aplicacións aos usuarios ou a outros anfitrións da rede. Os anfitrións teñen asignado polo menos un enderezo de rede.

Un ordenador que participa en redes que utilizan o conxunto de protocolos de Internet tamén se pode denominar **anfitrión IP** (***IP host***). En concreto, os ordenadores que participan en Internet chámanse **anfitrións de Internet** (***Internet hosts***). Os anfitrións de Internet e outros anfitrións IP teñen un ou máis enderezos IP asignados ás súas interfaces de rede. Os enderezos son configurados manualmente por un administrador, automaticamente ao inicio mediante o protocolo de configuración de equipo dinámico (DHCP) ou mediante métodos de configuración automática de enderezos sen estado.

Os servidores de rede que participan en aplicacións que utilizan o modelo de computación cliente-servidor clasifícanse como sistemas de servidor ou cliente. Os anfitrións de rede tamén poden funcionar como nodos en aplicacións punto a punto, nas que todos os nodos comparten e consomen recursos de forma equipotente.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Uniform Resource Identifier

### Ligazóns externas 
*
Verme informático

[thumb|Propagación do [verme Conficker.]]
Un **verme informático** (***worm*** en inglés) é un programa autónomo de *malware* que se replica para estenderse a outras computadoras. Adoita utilizar unha rede informática para estenderse, confiando en fallos de seguridade do ordenador de destino para acceder a ela. Usará esta máquina como *host* para escanear e infectar outros ordenadores. Cando se controlen estes novos ordenadores invadidos por vermes, o *worm* continuará escaneando e infectando outras computadoras que utilizan estes ordenadores como anfitrións, e este comportamento continuará. Os vermes informáticos utilizan métodos recursivos para copiarse sen programas anfitrións e distribuírse en base a aproveitar as vantaxes do crecemento exponencial, controlando e infectando así cada vez máis computadoras en pouco tempo. Os vermes case sempre causan polo menos algún dano á rede, aínda que só consuman ancho de banda, mentres que os virus case sempre corrompen ou modifican ficheiros nun ordenador de destino.

Moitos vermes están deseñados só para propagarse e non intentan cambiar os sistemas polos que pasan. Non obstante, como demostraron o verme Morris e Mydoom, mesmo estes vermes "sen carga útil" poden causar grandes interrupcións ao aumentar o tráfico da rede e outros efectos non desexados. Tomlinson tamén ideou o primeiro software antivirus, chamado *Reaper*, para eliminar o programa *Creeper*.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Cabalo de Troia (informática)
* Seguridade informática
* Virus informático

### Ligazóns externas 
* 
*
Noyal-Muzillac

**Noyal-Muzillac** (en ) é un concello do departamento de Morbihan, na rexión administrativa da Bretaña, no noroeste de Francia.

## Demografía 
## Notas
Miguel Gendre

**Luis Miguel Giménez Gendre**, coñecido como **Miguel Gendre**, nado en Santiago de Compostela en 1988, é un actor, bailarín e mediador cultural galego, cofundador da compañía de teatro e danza morraoconto.

## Traxectoria 
Diplomado en Educación Social pola Universidade de Santiago de Compostela, fórmase na aula de danza da USC baixo a dirección de Amparo Novas e na aula de teatro da USC baixo a dirección de Roberto Salgueiro. Forma parte da agrupación Cantigas e Agarimos como bailador e pandereteiro durante catorce anos. 

Continúa a súa formación con diferentes creadores: Ana Vallés, Marta Pazos, Lucas Condró, Lali Ayguadé, Paula Quintas, Sonia Gómez, Santiago Corteogoso ou Sharon Fridman.

Participa en producións escénicas de Corpo a Terra, Ponto Teatro, GN Teatro, Centro Dramático Galego ou morraoconto.  No audiovisual participa no filme Marilyn, en posprodución, e en curtametraxes de Ghaleb Jaber e Jorge Guimerá, ademais de colaborar en videoclips de Tanxugueiras, Davide Salvado, Som do Galpóm ou A Banda da Loba.

## Experiencia profesional 
### Teatro 
#### Aula de Teatro da USC 
* *Agamenón. Volvín do supermercado e deille unha malleira a meu fillo*, de R. García. Dirección: Roberto Salgueiro (2012-2013).
* *APNEA (variación 2ª)*, de R. Salgueiro. (2013-2014).
* *A Historia de Sweeney Todd, o barbeiro diabólico da rúa Fleet*, de S. Sondheim. Dirección: Roberto Salgueiro (2014-2015).
* *Cinzas*, de R. García. Dirección: Roberto Salgueiro (2015-2016).

#### Outras compañías 
* *Cabaret Salomé*, de O. Wilde. (GN Teatro, 2016).
* *Os Actos e as Profecías*, de T. Canosa e X. Baño. (Centro Dramático Galego, 2024).
* *TROMSØ*, de R. R. Martínez. (morraoconto, 2025).

### Danza 
* *La Partida*, de Vero Cendoya. Festival Corpo(a)Terrra, 2018.
* *Humanario*, de Pilar García Rego, 2021.
* *Encuentro para Adolfo Domínguez*, Adolfo Domínguez, 2022.
* *Vesperi Lux*, con Juanma Lodo. Residencias Atopémonos Bailando, 2024.

### Audiovisual 
#### Filmes 
* *Marilyn* (Alba Fernández de la Iglesia, 2022). Secundario.

#### Curtametraxes 
* *Calquera sono* (Ghaleb Jaber, 2005). Protagonista.
* *La Cámara* (Jorge Guimerá, 2019). Como Tommy.

#### Videoclips 
* *Só.* (Davide Salvado, 2015). Actor.
* *Animais* (Som do Galpom, 2022). Bailarín.
* *Cobiza* (A Banda da Loba, 2022). Bailarín.
* *Fame de odio* (Tanxugueiras, 2022). Actor.
* *Sem Guerra* (Gaëllo, 2022). Actor.

## Premios e recoñecementos 
* Premio Xuventude Crea no 2016, por *Cabaré Salomé* de GN Teatro.
* Premio do Público na MITEU de Ourense no 2014, por APNEA (variación 2ª) da Aula de Teatro da USC.
* Premio do Público na MITEU de Ourense no 2015, por *A Historia de Sweeney Todd, o barbeiro diabólico da rúa Fleet* da Aula de Teatro da USC.
* Premio á Mellor Interpretación no Festival Internacional de Teatro de Covilha no 2017, por *A Historia de Sweeney Todd, o barbeiro diabólico da rúa Fleet* da Aula de Teatro da USC.

## Notas
Encoro de La Jarosa

O **encoro de La Jarosa** (tamén coñecido como pantano de La Jarosa) atópase no val de La Jarosa, e pertence ao concello madrileño de Guadarrama; é o encoro máis pequeno da serra de Guadarrama, cunha capacidade de 7,2 hm³ e unha superficie de 55 hectáreas. Malia o seu reducido tamaño, este encoro forma parte do *catálogo de encoros e zonas húmidas da Comunidade de Madrid*. A el accédese dende a estrada comarcal M-614.

Porén, La Jarosa non só designa ao propio pantano ao que dá nome, senón tamén ás pradarías que rodean as súas beiras (conformando unha superficie total de 93 hectáreas), a varias zonas recreativas contiguas e a extensos piñeirais entre os cales xace o encoro. Neste vasto terreo atópanse as ermidas de Nosa Señora de La Jarosa e a ermida do Altar Maior. 

La Jarosa está incluída no Parque Nacional de Guadarrama: a zona baixa que contén o pantano pertence á zona de «interese socioeconómico», mentres que a zona máis alta de La Jarosa, lindeira ao Porto de Guadarrama ou do León, inclúese na Zona de Protección do parque nacional.

## Historia 
O encoro de La Jarosa foi construído no ano 1968, de maneira acorde á política económica franquista relativa aos encoros hidráulicos. Emprazouse na aldea de La Herrería, despoboada dous séculos antes. Aínda hoxe en día é posible ver os restos da torre da ermida de San Macario, aloxada nas pradarías que rodean o pantano. Cando o nivel da auga o permite, pódese pasear entre os restos das antigas casas da aldea que quedaron baixo as augas do encoro.

## Notas
Kip Hanrahan

**Kip Hanrahan**, nado no Bronx (Nova York) en 1954, é un percusionista de jazz, director de orquestra e afamado impresario da escena fusión de jazz e arte contemporáneo de ascendencia irlandesa.

## Discografía 
Kip Hanrahan, percusionista e produtor radicado en Nova York lanzou dous álbums aclamados pola crítica internacional - Days and Nights of Blue Luck Inverted - (1987) un traballo con música afro-cubana exuberante e con ritmos moi altos. Empregan efectos de vento buliciosos, congas, cencerros e voces de extraordinario autoanálise en terceira persoa: "Hoxe teño estes blues que son máis enxeñosos ca min / que bromean coa miña moza mentres bebo o meu ron".

O segundo disco de máis sona, dous anos anterior, Vertical's Currency (1985), comezou con polirritmos axustados que se entrelazan e batén palmas xunto con acios de piano sincopados, mentres o vocalista Jack Bruce, coñecido por ser o vocalista e baixista de Cream, apresúrase en cadencias de poesía ao ritmo dos cambios de acordes que só un par de veces se deteñen brevemente para a contemplación..

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
*Shadow to Shadow, do seu primeiro disco Coup de Tête (1981) coa vocalista Michele Rosewoman, en youtube
Lara Pouso

**Lara Pouso Martínez**, nada en Santiago de Compostela en 1997, é unha actriz galega e confundadora da compañía Morraoconto.
## Traxectoria 
Graduada en maxisterio pola Universidade de Santiago de Compostela, fórmase na Aula de Teatro da USC baixo a dirección de Roberto Salgueiro. 

En 2021 funda a compañía de teatro e danza Morraoconto xunto a Miguel Gendre e Rafa R. Martínez.

En 2024 aparece no Spot Anual da lotería de nadal.

## Teatro 
### Aula de Teatro da USC 
* *Cinzas,* *de R. García. Dirección: Roberto Salgueiro (2015-2016).*
* *Cousas que trouxo a chuvia*, de R. Salgueiro (2016-2017).
* *Pasar por Nida* de R. Salgueiro (2017-2018).
* *A muller que tiña medo e marchou vivir ao Carrefour*, de R. Salgueiro (2018 - 2019).

### Outras compañías 
* *Cabaret Salomé*, de O. Wilde. (GN Teatro, 2016).
* *Treboada*, de Nauta Teatro. (2023).
* *A Danza dos medos*, de Jorge Rey e Manuel Mansilla. (Títeres Cachirulo, 2025).
* *TROMSØ*, de R. R. Martínez. (morraoconto, 2025).

## Audiovisual 
### Curtametraxes 
* *Peixes Voadores* (Paco Torregrosa, 2018).

### Televisión 
* *Os Amantes de Abrente*, TVG. (2023). Secundario.
* *Spot Lotería de Nadal*, Proximity Madrid, Blank Films. (2024). Secundaria.

## Premios e recoñecementos 
* Premio Xuventude Crea no 2016, por *Cabaré Salomé* de GN Teatro.
* Premio do xurado na MITEU de Ourense no 2017, por *Cousas que trouxo a chuvia* da Aula de Teatro da USC.
* Premio do xurado ao Mellor Espectáculo ex aequo xunto coa Universidade de Granada por *Cousas que trouxo a chuvia*, da Aula de Teatro da USC no Festival Internacional de Teatro Universitario da Beira Interior (Portugal).

## Notas
Pubertat

***Pubertat*** é unha serie de televisión catalá creada, coescrita e dirixida por Leticia Dolera para HBO Max e 3Cat. Está protagonizada por un elenco coral formado por Dolera xunto a Xavi Sáez, Betsy Túrnez, Alexandra Russo, Jean Cruz, David Vert, Biel Durán, Anna Alarcón, Lluís Marco, Vicky Pena e Carla Quílez. Estreouse en HBO Max o 24 de setembro de 2025.

## Sinopse 
Cando unha denuncia de agresión sexual corre polas redes sociais sinalando a tres adolescentes como os culpables, os adultos a cargo dos sinalados e da vítima terán que lidar coa tensión causada pola situación, así como coa súa propia relación coa sexualidade.

## Personaxes 
* Leticia Dolera como Júlia Esparver
* Xavi Sáez como Martí Esparver
* Betsy Túrnez como Estel Moreno
* Aina Martínez como Manuela "Manu"
* Ot Serra Bas como Pol Esparver Moreno
* Bruno Bistuer Farré como Roger Esparver
* Nael Gamell Orijuela como Steven Medina
* Jean Cruz como Daniel Medina
* Alexandra Russo como Ruth
* David Vert como Lluís
* Carla Quílez como Lucía

## Notas
Empire of AI

'''''Empire of AI: Dreams and Nightmares in Sam Altman's OpenAI'''* (*Imperio da IA: Soños e pesadelos na OpenAI de Sam Altman**,*** en galego) é un libro de Karen Hao publicado o 20 de maio de 2025. O libro é unha mirada crítica a historia da OpenAI e a intelixencia artificial xeral  (AGI).

O libro inclúe entrevistas con arredor de 260 persoas, correspondencia e documentos relevantes.  O título fai referencia aos imperios coloniais do século XIX. 

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* *O desgastante trabalho humano por trás do ChatGPT: 'Não é tão emocionante quando descobrimos o que envolve'* (entrevista *de BBC News Brasil'' en Londres con Karen Hao, 25 de xuño de 2025, Luiz Fernando Toledo e Giovanni Bell )
Fei-Fei Li

, nada en Beijing o 3 de xullo de 1976, é unha científica chinesa coñecida polo seu traballo pioneiro en intelixencia artificial, en especial no eido da visión por ordenador. É profesora na Universidade de Stanford . 

## Traxectoria 
Na universidade, é codirectora de institutos de investigación sobre intelixencia artificial, aprendizaxe automática, *aprendizaxe profunda*, visión por computador e neurociencia cognitiva .

Li é unha investigadora destacada no campo da intelixencia artificial, considerada como a madriña xa que liderou a iniciativa *ImageNet*, un gran conxunto de datos de visión por computador.   

Está incluída na lista das 100 mulleres da BBC de 2019. 

## Notas
Five Days (serie de televisión)

**Five Days** é unha serie de televisión dramática británica producida pola BBC en asociación con Home Box Office (HBO). A primeira tempada transmitiuse por vez primeira en BBC One do 23 de xaneiro ao 1 de febreiro de 2007, e repetiuse en BBC Four do 9 ao 13 de abril de 2007.

A primeira tempada segue cinco días non consecutivos (días 1, 3, 28, 33 e 79) dunha investigación policial sobre o caso da desaparición dunha nai e os seus dous fillos. Foi escrito por Gwyneth Hughes e dirixida por Otto Bathurst e Simon Curtis. A música da serie foi composta por Magnus Fiennes.

Un spin-off de dúas partes titulado *Hunter* transmitiuse en BBC One en xaneiro de 2009. Unha segunda tempada de Five Days foi desenvolvida pola BBC e transmitida do 1 de marzo de 2010 ao 5 de marzo de 2010.

## Personaxes 
;Primeira tempada

* David Oyelowo como Matt Wellings
* Penelope Wilton como Barbara Poole
* Hugh Bonneville como DSI Iain Barclay
* Edward Woodward como Vic Marsham
* Sarah Smart como Sarah Wheeler
* Janet McTeer como DS Amy Foster
* Patrick Malahide como John Poole
* Nikki Amuka-Bird como PC Simone Farnes
* Doug Allen como Gary Machin
* Michelle Bonnard como Defne Topcu
* Rory Kinnear como Kyle Betts
* Margot Leicester como Hazel Betts
* Lucinda Dryzek como Tanya Wellings
* Lee Massey como Ethan Wellings
* Tyler Anthony como Rosie Wellings
* Al Weaver como Josh Fairley
* Phil Davis como Mic Danes
* Richard Harrington como Daf Parry
* Christine Tremarco como Leanne Wellings
* Harriet Walter como ACC Jennie Griffin
* Charlie Creed-Miles como DC Stephen Beam
* San Shella como DC Nawaz
* Jason Watkins como Francis Cross

;Segunda tempada

* Suranne Jones como Laurie Franklin
* David Morrissey como DI Mal Craig
* Bernard Hill como Gerard Hopkirk
* Anne Reid como Jen Mason
* Hugo Speer como Supt Jim Carpenter
* Shaun Dooley como Sarxento Don Parker
* Navin Chowdhry como Bilal Choudry
* Derek Riddell como Nick Durden
* Nina Sosanya como Colly Trent
* Shivani Ghai como Nusrat Preston
* Matthew McNulty como Danny Preston
* Sacha Dhawan como Khalil Akram
* Pooky Quesnel como Maureen Hardy
* Steve Evets como Pat Dowling
* Ashley Walters como Jamal Matthews
* Aaron Neil como Ibra Akram
* Luke Hudson como Luke Craig
* Samantha Robinson como PC Natalie Cryer

## Notas