The Man Who Wasn't There

'''''The Man Who Wasn't There'''* é un filme *neo-noir* de 2001 escrito, dirixido, producido e montado polos irmáns Coen. O filme estivo protagonizado por Billy Bob Thornton, acompañado por Frances McDormand, James Gandolfini, Michael Badalucco, Tony Shalhoub, Scarlett Johansson, Jon Polito e Richard Jenkins. Foi coproducida de forma independente a través de produtoras estadounidenses e británicas. Unha vez escrito o guión, os Coen enviáronllo aos produtores Eric Fellner e Tim Bevan da compañía Working Title Films; tiñan intencións de iniciar a produción en 1999 pero aproveitando a dispoñibilidade de George Clooney preferiron dedicarse a outro proxecto: *O Brother, Where Art Thou?*. Así que rematou a filmación e montaxe de *O Brother, Where Art Thou?*, a mediados do ano 2000, os directores continuaron con *The Man Who Wasn't There* —nese entón titulada provisionalmente *The Barber Project—*.

Sen ter claro aínda quen ía interpretar o protagonista, os Coen escribiron o personaxe de Doris —a esposa de Ed Crane— e Frank —o dono da barbería— para Frances McDormand e Michael Badalucco, respectivamente. Para protagonizar a cinta, os directores déronlle a oportunidade a un actor con quen non traballaran antes, Billy Bob Thornton, Mentres que para o rol do xefe e amante de Doris, os Coen convenceron a James Gandolfini, quen segundo eles era perfecto para o personaxe».

### Filmación 
A filmación comezou o 26 de xuño do ano 2000 en California e finalizou o primeiro de setembro, tras dez semanas de rodaxe. En comparación coas vellas películas de cine negro estadounidense, Deakins usou unha ampla gama de grises e tentou crear pouco contraste sen moitas sombras fortes, utilizando menos cantidade de luces e de maior tamaño. Con todo, debido a esixencias contractuais e de *mercadotecnia*, nalgúns países estreouse en cor. «A película fíxose para ser vista en cor», afirmou Joel Coen, e mencionou que en cor se vería «horriblemente fóra de lugar» debido a que a escala de grises neutralizou cores alleas á época de ambientación da trama.
&nbsp;

O deseño de escenarios e vestiario a cargo de Dennis Gassner e Mary Zophres, respectivamente, debeu adaptarse á ausencia de cor, evitando altos contrastes que distraesen a atención. O branco e negro tamén tivo un efecto nos actores, intensificando algúns elementos: «tan só un *close-up* é moi rechamante polas sombras e a sensación de profundidade», dixo McDormand. A vestimenta de Ed Crane consistiu en chaquetas deportivas e camisas de gabardina e raión típicas deses anos, as súas medias non tiñan elásticos na parte superior e —do mesmo xeito que os extras— usou ligas para sostelas. Entre as pezas femininas incluíronse medias con costura, faixas e sosténs afiados. O traxe cruzado con solapa en pico do avogado defensor Freddy Riedenschneider estivo inspirado en Salvador Dalí, segundo Mary Zophres: «É un pouco infrecuente para a época e suxire opulencia». O actor comentou respecto diso que «unha vez que consegues a aparencia axeitada, todo na túa actitude cambia». A continuación, a produción volveu aos Ánxeles para filmar nunha igrexa presbiteriana sobre Wilshire Boulevard e no Centro dos Ánxeles, onde se filmou nun complexo de apartamentos que se utilizou para facer as escenas do vestíbulo do hotel. Un Bank of America abandonado situado tamén no centro utilizouse para as escenas en que Ed vai ao banco.
&nbsp;

Parte importante da filmación levouse a cabo durante un día na cidade de Orange, que se usou para representar os exteriores do pobo de Santa Rosa, onde se ambienta a maior parte da película. Aínda que se rodou un só día en Orange, o equipo traballou máis de dúas semanas ambientando as rúas de acordo ao ano 1949: substituíronse sinais de tráfico, modificáronse fachadas e realizáronse arranxos menores en rúas. As escenas do salón do profesor de piano tamén se rodaron en Pasadena, exactamente no complexo de edificios do Hotel Green. Usáronse localizacións para filmar case toda a película fóra dalgunhas escenas, por exemplo as da barbería —as últimas antes do final da filmación— realizadas nun *set'' construído por Gassner nos Paramount Studios. Ademais de Beethoven, a banda sonora incluíu unha composición de Mozart, «Sull'aria... che soave zeffiretto». A inclusión da música clásica é un recurso que distingue á película doutras do xénero *noir*. O editor musical Todd Kasow encargouse de seleccionar sonatas adecuadas para a banda sonora mentres que Burwell empezou a traballar nunha composición «pianocéntrica». Algunhas das composicións presentan estruturas «cíclicas» que simbolizan a situación na que se atopa o protagonista e a súa dificultade para liberarse dela, pero ao mesmo tempo, os Coen sentían que era esencial para o personaxe que a música suxerise «un vago anhelo». O xornalista Dan Goldwasser describiu o traballo de Burwell como «escuro e solemne» e escribiu que a composición principal, «The Trial of Ed Crane», ten «unha especie de romanticismo cun mínimo deixo de esperanza». Está composto polos seguintes catorce temas:

## Fontes de inspiración e temáticas 
A idea de escribir unha película protagonizada por un barbeiro estivo inspirada nun anuncio que os irmáns Coen viron mentres filmaban *The Hudsucker Proxy* (1994). «Filmamos unha escena nunha barbería onde había un anuncio na parede que amosaba diferentes cortes de pelo dos anos 1940», lembrou Joel Coen. «Empezamos a pensar sobre o tipo que fixera eses cortes de pelo e a historia comezou a tomar forma. En realidade evolucionou dese anuncio de cortes de pelo».
&nbsp;

Ambientada en 1949, a trama —segundo Joel Coen— «está moi influenciada» polo traballo do escritor James M. Cain, A pesar de tratarse dunha historia *neo-noir* criminal, os Coen substituíron a ambientación dos baixos fondos onde a miúdo se desenvolven ditas historias e situaron a trama nun pobo típico estadounidense con xente ordinaria. «Aquí o elemento criminal é dalgún modo involuntario. O heroe tropézase con el», explicou Ethan Coen. Dito recurso é unha homenaxe ao traballo literario de Cain, cuxas historias adoitaban empregar personaxes comúns con empregos convencionais que motivados pola necesidade ou a cobiza terminaban envoltos nun crime. Así mesmo, o crítico e editor da revista *The Atlantic* comparou a voz en *off* e o carácter reservado de Ed Crane co personaxe de Robert Mitchum na cinta *Out of the Past* (1947).

Ademais das novelas de Cain e o cine negro, en menor medida a historia tomou ideas propias da literatura existencialista, por exemplo de *El extranjero* de Albert Camus. A través do seu personaxe principal, ''The Man Who Wasn't There* explora a visión existencialista sobre a desesperación, unha temática reminiscente do pensador Søren Kierkegaard. Os autores Jean-Pierre Boulé e Enda McCaffrey compararon o intento de Ed Crane de escapar da súa rutineira vida coa idea de Jean-Paul Sartre de «procura de transcendencia», no caso do filme representada pola relación do protagonista co negocio da limpeza en seco, Birdy e os ovnis. Aínda que *The Man Who Wasn't There*, catalogada como posmoderna, herdou elementos temáticos e narrativos do cine negro clásico, ao mesmo tempo afastouse del e explorou conceptos da posguerra da segunda guerra mundial, retratando os primeiros anos da posguerra en Estados&nbsp;Unidos. A trama alude ao principio de incerteza de Heisenberg mediante o personaxe do avogado defensor Freddy Riedenschneider, quen fai referencia en máis dunha ocasión a dito principio. O 31 de outubro de 2001 estreouse nos Ánxeles e Nova York, e posteriormente proxectouse no resto das cidades estadounidenses. Máis tarde, o 12 de abril, chegou aos cines de España distribuída por Warner Bros Pictures España e titulada *El home que nunca estuvo allí*. Foi a primeira película dos Coen estreada en branco e negro, algo que os directores tentaran sen éxito con *Sangue fácil* (1984) e *The Hudsucker Proxy* (1994) fronte ás vantaxes da distribución en cor.

### Crítica 
A película recibiu unha maioría de críticas positivas, Moitos críticos eloxiaron o filme tanto pola súa técnica como polas súas actuacións. Richard Schickel de *Time* escribiu: «A capacidade de non mostrar emoción non é unha calidade moi apreciada en protagonistas de películas, pero Billy Bob Thornton, ese actor espléndido, faino de maneira perfecta como Ed Crane, un taciturno barbeiro de pobo, cara a 1949». Outros críticos tamén eloxiaron o rol protagónico de Thornton, Roger Ebert de *Chicago Sun Times* comentou: «a película é eficaz e segura no seu estilo, tan amorosa e tan intensa que se vostede a recibe con esa mesma frecuencia, seralle como unha festa». Da mesma forma, Peter Travers da revista *Rolling Stone* nomeouna unha das mellores cintas do ano e expresou que é «diabólicamente divertida» e destacou a fotografía e as actuacións. Travers incluíu a *The Man Who Wasn't There* no número oito da súa lista das dez mellores películas *indie* de 2001. Peter Bradshaw de *The Guardian* afirmou: «É a mellor película estadounidense do ano» e Philip French, noutra recensión para *The Guardian*, tamén afirmou que se trataba da mellor película do ano até ese momento. Así mesmo, Marc Savlov de *Austin Chronicle* anunciou que era «a película máis bonita do ano» e agregou que «a actuación de Billy Bob Thornton representa un diamante en bruto cegador». O crítico da BBC Nev Pierce tamén a cualificou como «unha das mellores películas do ano» e sobre o seu visionado agregou que se trataba de «unha experiencia única, peculiar, cativadora».

Varios críticos destacaron a fotografía en branco e negro de Roger Deakins.  A pesar de escribir unha recensión pouco entusiasta, Todd McCarthy, de *Variety,* eloxiou o traballo de Deakins, os escenarios de Dennis Gassner e o vestiario de Mary Zophres para crear unha «representación superior do período de posguerra nunha pequena cidade». Con respecto á ambientación rural, o historiador José María Caparrós sinalou: «Poucas veces o cine estadounidense asomouse dunha forma tan sutil e contundente para ofrecer un testemuño do fondo baleiro existencial e da mediocridade da América profunda». A película non convenceu a Michael Sragow de *The Baltimore Sun*, quen dixo: «*The Man Who Wasn't There* é unha intelectualizada, estilizada e completamente baleira produción de época. A pesar do seu espléndido e claustrofóbicamente controlado aspecto en branco e negro, ten o mesmo impacto que unha pistola de xoguete».

### Recadación 
*The Man Who Wasn't There* foi a película dos irmáns Coen con peores resultados no venda de billetes desde *The Hudsucker Proxy*(1994). Algúns autores especularon con que o resultado dese fracaso debeuse, en parte, ao pouco entusiasmo do público masivo cara ás cintas en branco e negro. Na súa primeira fin de semana da estrea en Estados&nbsp;Unidos, recadou 664&nbsp;404 dólares tras ser proxectada en trinta e nove cines. No Reino Unido recadou 419&nbsp;609 libras esterlinas en 140 cines durante a súa primeira fin de semana e alcanzou un total de 1&nbsp;736&nbsp;884 libras recadadas.

### Premios e nomeamentos 
Despois da súa estrea no Festival de Cannes, Joel Coen levou o premio ao mellor director e compartiu o premio con David Lynch por *Mulholland Drive*. A película ademais estaba nomeada á Palma de Ouro, o maior recoñecemento do festival, pero *La stanza del figlio* de Nanni Moretti levou o premio. Así mesmo, a cinta formou parte da selección das dez mellores do ano do National Board of Review.

O filme estivo nomeado na 74.ª entrega dos premios Óscar na categoría de mellor fotografía (Roger Deakins), aínda que finalmente o premio levouno Andrew Lesnie por *The Lord of the Rings: The Fellowship of the Ring*. Así mesmo, a película recibiu tres nomeamentos aos Premios Globo de Ouro nas categorías de mellor película dramática, mellor guión e mellor actor dramático (Billy Bob Thornton), pero non conseguiu levar ningún.

O director de fotografía Roger Deakins obtivo o galardón na categoría de mellor fotografía dos Premios BAFTA. Adicionalmente, Deakins recibiu múltiples recoñecementos por parte doutras organizacións, incluíndo a American Society of Cinematographers, a Boston Society of Film Critics, a Asociación de Críticos de Cine dos Ánxeles, os Críticos de Cine de Nova York en Liña, a Sociedade de Críticos de Cine en Liña e os Premios Satellite, entre outras.

; Lista de premios e nomeamentos

## Formato caseiro 
A primeira edición en formato caseiro estivo dispoñible en DVD lanzada por USA Home Entertainment en 2002. Os extras do DVD incluíron comentarios dos irmáns Coen e Billy Bob Thornton, un *making-of'' de dezaseis minutos, unha entrevista con Roger Deakins, cinco escenas eliminadas, galería de fotos e vídeos promocionais. En 2015 Universal Home Vídeo lanzou unha versión normal en Blu-ray.

## Notas 
### Notas 
### Referencias 
## Véxase tamén
### Bibliografía 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* {{Cita libro|apelidos=|nome=Erica|título=The Brothers Grim: The Films of Ethan and Joel Coen|editorial=Scarecrow Press|lugar=Maryland|ISBN=9781461664086|url=https://books.google.com/books?id=R4MlJ8n-B4wC|lingua=inglés|ref=harv}|ano=2007}}

### Ligazóns externas 
*