Mariasun Landa

**Mariasun Landa Etxebeste**, nada en Errenteria, Guipúscoa o 5 de xuño de 1949, é unha escritora vasca.

É máis coñecida polas súas historias escritas para nenas e nenos, sendo *Galtzerdi suizida* e *Krokodiloa ohe azpian* os máis populares, entre outras. Nesta área, publicou numerosos libros e gañou varios premios. Entre os premios que gañou no campo da literatura infantil e xuvenil en éuscaro están o Premio Euskadi ao conto *Alex* en 1991 e o Premio Nacional de Literatura Infantil e Xuvenil español polo relato *Krokodiloa ohe azpian* en 2003 . En 2014 recibiu o premio Eusko Ikaskuntza-Laboral Kutxa en Humanidades, Cultura, Artes e Ciencias Sociais.A obra de Mariasun Landa foi traducida a varios idiomas: castelán, catalán, galego, francés, inglés, italiano, grego, esloveno, árabe, coreano etc.

A Asociación de Escritores en Lingua Galega, AELG, nomeou a Mariasun Landa como Escritora Galega Universal en 2020, "pola alta calidade do seu traballo e pola defensa da lingua, a cultura e a dignidade nacional do País Vasco". A escritora vasca debía recibir este premio de honra o 9 de maio de 2020, en Santiago, na Gala do Libro Galego, mais por mor da pandemia da COVID-19 celebrouse o acto o 20 de novembro en formato virtual.

## A vida 
Despois de licenciarse en traballo social, estudou Filosofía en París. Despois de completalos, nos anos 70 regresou ao País Vasco para aprender éuscaro. No proceso, foi á escola de Zarautz para acadar os seus obxectivos. Alí coñeceu a Anjel Lertxundi e despois entrou no mundo do ensino. Inicialmente, comezou a súa carreira docente en locais e garaxes ocultos e, debido á falta de material en éuscaro naquel momento, traballou na creación de material en éuscaro. Máis tarde, converteuse en membro do profesorado das ikastolas, traballando como profesora no programa de formación do profesorado do Goberno vasco . A partir de aí pasou a impartir didáctica da literatura no colexio de profesores de Donosti da Universidade do País Vasco, onde pasou os últimos anos da súa carreira docente antes de xubilarse.

## Carreira literaria 
miniatura
A maioría das súas publicacións son de literatura infantil e xuvenil e moitas das súas obras foron traducidas a varios idiomas, como castelán, catalán, inglés, francés, alemán e grego. Ademais, os seus libros máis exitosos reeditáronse a miúdo. En liña con Gianni Rodari e Nostlinger, a fantasía das historias de Mariasun Landa baséase na realidade. Partindo de elementos, lugares ou acontecementos sinxelos, esta autora constrúe un universo literario cheo de sentimentos profundos e suxestivos.

Mariasun Landa comezou a súa carreira na fantasía. O punto de partida desta viaxe sitúase nun evento que rompe a rutina diaria, na obra *Amets uhina*, publicada en 1982. As lecturas das obras de Rodari tiveron un profundo efecto na forma en que Mariasun Landa usaba a fantasía. Máis tarde, nunha segunda etapa, comezou a traballar nun xénero chamado realismo crítico, un exemplo do cal é *Txan Fantasma* ( Elkar, 1984), que se considera moi importante na literatura infantil e xuvenil vasca. Esta nova etapa pode estar ligada ao movemento de sublevación en Europa nos anos sesenta. A poética do campo coincidirá coas mensaxes de Ursula Wölfel, Maria Gripe, Peter Hartling ou Christine Nostlinger .

*Iholdi* ( Erein,1988 ) foi a clave do desenvolvemento literario desta escritora. Composta por 16 relatos curtos, sinxelos, precisos e suxestivos, esta obra deu unha estética máis moderna á literatura vasca, revelando unha especial ansia pola precisión da palabra. Desde entón publicouse nesta obra o personaxe Iholdi, como *Amona, zure Iholdi* (Erein, 2010) e *Marina* (Elkar, 2003). A profesora e crítica Marijose Olaziregi recoñece as similitudes entre a obra de Mariasun Landa, a obra de Katherine Mansfield e o autor Raymond Carver.

### Estilo 
O toque da psicoliteratura pódese ver na poética de Mariasun Landa. Pódese notar *Katuak bakar-bakarrik sentitzen direnean* ou a falta de comunicación dos protagonistas en obras como *Nire eskua zurean* . A propia escritora quere satisfacer a necesidade de expresar os seus sentimentos internos destes personaxes que falan en primeira persoa, xa que cada obra pode considerarse autobiográfica pola memoria empregada para a narración. Esta memoria baséase no pasado prohibido dunha muller como moitas outras escritoras da época. Unha vez máis os personaxes vivirán na realidade, reflexionarán sobre isto e cuestionarano. A intimidade e a memoria serán as técnicas para axudar a crear identidades que cuestionan a realidade da época.

O abuso tamén ten un significado especial na poética desta escritora. *Os* xoguetes de amor do libro *Txan Fantasma*, como os animais nun zoo que inclúe os dereitos á liberdade no libro *Kleta biziket*, pódense atopar como exemplos. Pero o mellor exemplo do xénero do *disparate* e do humor absurdo na obra do *Galtzerdi suizida,* o calcetín onde o seu heroe abusa de suicidio, humor, ironía e crítica dunha fusión eficiente, aventura e elementos máxicos, engadindo; volcando así a realidade relacionando varias ideas e acontecementos con disparates.

Marisun tamén intentou revivir as historias tradicionais. Algunhas destas recreacións son *orgina eta maisua* (Anaya, 2000), *Ahatetxoa eta sahats negartia* (Erein, 1997).

Ademais da literatura infantil, esta escritora tamén creou literatura para adultos, como unha obra autobiográfica *Festa aldameneko gelan* e unha colección de microrrelatos no *Inurrien hiztegia*.

Completou o seu traballo en colaboración cos mellores ilustradores. O seu amigo Asun Balzola, por exemplo, ilustrou moitos dos seus libros.

### Xénero 
miniatura|En 2017
Mariasun reconsidera os estereotipos de xénero no seu traballo a favor dunha división de roles non sexista. Para iso, no seu traballo, a muller é a protagonista (tanto infantil como adulta), fala no seu propio nome e toma papeis activos. As súas protagonistas son valentes, autónomas, aventureiras, sensibles (pero non desleixadas ou débiles). Exemplos disto inclúen as seguintes obras literarias:

* *Mikaela detektibea*
* *Azken bidaia, neska bat Tom Sawyer-en aztarnen jarraitzailea*
* *Bart gaueko bilera ipuina*
* *Elixabete lehoi domatzailea*
* *Partxela (Mary Poopins klasikoaren euskaldun bertsioa)*
* *Aitonaren txalupa*
* *Iholdi*
* *Alex*

Nais valentes :

* *Cuando los gatos se sienten tan solos*
* *Nire eskua zurean*

Ás veces os animais son os protagonistas (*Galtzerdi suizida, Arkakusoa*).

## Obras 
Dende que publicou o seu primeiro libro en 1982, houbo moitos libros escritos por Mariasun Landa, a maioría deles en literatura infantil e xuvenil. A obra de Landa foi traducida a varios idiomas: castelán, catalán, galego, francés, inglés, italiano, grego, esloveno, árabe, coreano etc.

### Obra en éuscaro 
### Obra en castelán 
### Obra traducida ao castelán 
### Obra traducida ao catalán 
### Obra traducida a galego 
### Obra traducida ao aranés 
### Obra traducida ao inglés 
### Obra traducida ao francés 
### Obra traducida ao alemán 
### Obra traducida ao grego 
### Obra traducida ao bretón 
### Obra traducida ao albanés 
### Obra traducida ao Árabe 
### Obra traducida ao coreano 
### Obra traducida ao ruso 
### Obra traducida ao esloveno 
### Obra traducida ao esperanto 
### Obra en colaboración traducida 
## Premios Mariasun Landa 
Dende 2010, o concello de Errenteria organiza o concurso que leva o seu nome: **Mariasun Landa**. Con esta iniciativa incluída no Plan de Igualdade do concello de Errentería, Mariasun encabeza a entrega de premios co seu nome, cuxo obxectivo é promover, recoñecer e premiar aqueles escritos que recollen a contribución das mulleres ao municipio en diversas áreas sociais. Ademais, preténdese dar visibilidade ao traballo que a maioría das mulleres fan de xeito anónimo, contribuíndo así a completar a crónica municipal.

Hai dous premios concedidos:

* Aspecto feminino (o mellor traballo presentado por unha muller é premiado)
* Mira ás mulleres (o mellor traballo está premiado entre o resto dos traballos presentados)

Estas son as obras gañadoras de anos anteriores:

* 2011. I. Premio á mellor ollada ás mulleres: Iñigo Legorburu
* 2012  II. Premio á mellor ollada ás mulleres: Maite Ruiz de Azúa
* 2012. Premio ao mellor look de muller: Karmele Mit xelena
* 2013. III .. Premio á mellor ollada ás mulleres: Olatz Arozena Mujika
* 2013. Premio ao mellor aspecto feminino: Goiatz Labandibar
* 2014. IV. Premio ao mellor look de muller: Txaro Pérez
* 2015. V. Premio ao mellor look das mulleres: Ainhoa ​​Palomo Zabala
* 2015. Premio ao mellor look de muller: Ander Oiarbide Ruiz de Azua
* 2016.VI. Premio ao mellor look de muller: Miren Azkarate Badiola
* 2017. VII. Premio á mirada feminina: Axun Ertzibengoa, por "Arantxa Erriondo, euskararen hauspo"
* 2018. VII. Mira as mulleres: Premio Iñigo Legorburu Arregi, por «Kontxi Urkijo, esperantzaren mezularia»
* 2019. IX. Female Gaze Award: Eli Etxabeguren por *Errenteria herria, memoriaren alzheimer* e Gaze Award para mulleres, Goiatz Labandibar, por *Errenteriako Merkatua, mulleresen plaza* .

## Notas