Diprotodontes

A dos **diprotodontes** (**Diprotodontia**) é unha orde de mamíferos marsupiais australidelfos

Recluídos na afastada Australia e illas próximas, tardaron longo tempo en ser coñecidos polos europeos. En 1629 o capitán neerlandés Francisco Pelsaert encallou co seu barco, o *Batavia*, nunha illa do litoral occidental de Australia. A el débese a primeira descrición dos canguros, dos que dixo: "atopamos nestas illas un gran número dunha especie de gatos que son moi estrañas criaturas; teñen aproximadamente o tamaño dunha lebre e a súa cabeza parece a dunha civeta; as súas patas anteriores son moi curtas..." Tratábase dun pequeno canguro chamado tammar (*Wallabia eugenii*), pero o relato do seu descubridor pasou practicamente inadvertido. Durante todo o século XVII, diversos exploradores fixeron mención de estraños gatos, cans, lebres ou cordeiros entrevistos nas terras do sur, pero houbo que esperar a outro accidente de navegación, máis de 150 anos despois do de Pelsaert, para que os canguros foran realmente descubertos polos naturalistas europeos. O *Endeavour*, baixo o mando do capitán Cook, arribou aos arrecifes de coral no nordeste de Australia en 1770, e a súa tripulación debeu de permanecer cerca de tres meses en terra. Cook escribiu entón acerca duns animais "que se moven correndo e saltando sobre as súas patas posteriores" e que "non se parecen en nada a ningún dos animais europeos que eu vin". Foi Cook que os denominou *kangaroo*, segundo a pouco clara denominación que lles daban os indíxenas, e o seu relato causou sensación.

## Características físicas 
Existen dúas características comúns que definen as especies da orde, aínda que unha delas é compartida ademais con *Peramelemorphia*. Trátase da *sindactilia*, fenómeno consistente na fusión de dedos, e que no caso dos diprotodontes afecta ao 2º e 3º das extremidades posteriores, dándolles a estas un estraño aspecto como dun dedo deforme con dúas uñas.

A segunda é a que dá nome ao clado. *Diprotodontia* vén a significar con "dous dentes primeiros", e precisamente estes marsupiais posúen só dous incisivos no maxilar inferior.

## Evolución 
Os restos fósiles de diprotodontes máis antigos coñecidos datan do oligoceno (hai entre 24 e 35 millóns de anos), aínda que os marsupiais xa existían nestas terras desde o cretáceo.

Das liñas filoxenéticas con especies vivas nos nosos tempos a máis antiga é a dos vombátidos, que representan unha aproximación ao que deberon ser os primeiros diprotodontes, caracterizada nas especies vivas por unha curta cola e o marsupio aberto caudalmente.

## Taxonomía 
### Descrición 
A orde foi descrita en 1866 polo biólogo, paleontólogo e anatomista comparativo inglés Richard Owen, na súa obra *Anatomy of Vertebrates*, publicada en Londres por Longmans, Green and Company. 
 
### Etimoloxía 
o termo do *Diprotodontia* está formado polos elementos do latín científico *di-*, derivado do grego antigo δύο ‎*dúo*, 'dous'; *proto-*, tirado do grego antigo πρῶτος ‎*prôtos*, 'primeiro'; *odon-* do grego οδóντος ‎*odóntos*, xenitivo de ὀδούς ‎*odoús*, 'dente', e a desinencia *-ia*, indicando plural. Literalmente: 'os de dous dentes primeiros', e alusión a que estes marsupiais posúen só dous dentes incisivos no maxilar inferior.

### Clasificación 
Segundo o Sistema Integrado de Información Taxonómica (SIIT, ou ITIS nas súas siglas en inglés), a orde vomprende as subordes, superfamilias e familias seguintes:

'*Orde *Diprotondontia'''* Owen, 1866 

* Suborde *Macropodiformes* Ameghino, 1889 
** Familia *Hypsiprymnodontidae* Collett, 1877
** Familia *Macropodidae* Gray, 1821
** Familia *Potoroidae* Gray, 1821
* Suborde *Phalangeriformes* Szalay in Archer (ed.), 1982  
** Superfamilia *Petauroidea* Bonaparte, 1838 
*** Familia *Acrobatidae* Aplin, 1987
*** Familia *Petauridae* Bonaparte, 1838
*** Familia *Pseudocheiridae* Winge, 1893
*** Familia *Tarsipedidae* Gervais & Verreaux, 1842
** Superfamilia *Phalangeroidea* Thomas, 1888 
*** Familia *Burramyidae* Broom, 1898
*** Familia *Phalangeridae* Thomas, 1888
* Suborde *Vombatiformes* Burnett, 1830 
** Familia *Phascolarctidae* Owen, 1839
** Familia *Vombatidae* Thomas, 1829

A continuación móstranse dúas versións da clasificación taxonómica da orde, con pequenas diferenzas entre ambas. A primeira, baseada en McKenna e Bell (1997) é a publicada en *The Taxonomicon* e inclúe clados fósiles.

    ---o Magnorde *Syndactyli* (Gill, 1871)
       |-o Orde *Peramelemorphia* (Kirsch, 1968)
       `-o Orde *Diprotodontia* Owen, 1866 
         |- Xénero *Brachalletes* De Vis, 1883 (†)
         |- Xénero *Koalemus* De Vis, 1889 (†)
         |- Xénero *Sthenomerus* De Vis, 1883 (†)
         |-o Familia *Palorchestidae* (Tate, 1948) (†)
         |-o Familia *Tarsipedidae* Gervais & Verreaux, 1842 
         |-o Familia *Thylacoleonidae* Gill, 1872 (†)
         |-o Familia *Wynyardiidae* Osgood, 1921 (†)
         |-o Superfamilia *Phalangeroidea* (Thomas, 1888)
         | |-o Familia *Acrobatidae* Aplin, 1987
         | |-o Familia *Burramyidae* Broom, 1898
         | |-o Familia *Ektopodontidae* Stirton et al., 1967 (†)
         | |-o Familia *Macropodidae* (Gray, 1821) 
         | |-o Familia *Miralinidae* Woodburne et al., 1987 (†)
         | |-o Familia *Petauridae* (Bonaparte, 1838)
         | |-o Familia *Phalangeridae* Thomas, 1888 
         | |-o Familia *Phascolarctidae* Owen, 1839  
         | `-o Familia *Pilkipildridae* Archer et al., 1987 (†)
         `-o Superfamilia *Vombatoidea* (Burnett, 1830)
           |-o Familia *Diprotodontidae* Gill, 1872 (†)
           |-o Familia *Ilariidae* Tedford & Woodburne, 1987 (†)
           `-o Familia *Vombatidae* Burnett, 1829

A segunda, máis recente, só inclúe clados con especies vivas e distribúe as familias en tres subordes en lugar de dúas superfamilias como a anterior.

   ---o Orde *Diprotodontia* Owen, 1866 
      |-o Suborde *Macropodiformes* Ameghino, 1889
      | |-o Familia *Hypsiprymnodontidae* Collett, 1877
      | |-o Familia *Macropodidae* Gray, 1821
      | `-o Familia *Potoroidae* Gray, 1821
      |-o Suborde *Phalangeriformes* Szalay, 1982
      | |-o Superfamilia *Petauroidea* Bonaparte, 1838
      | | |-o Familia *Acrobatidae* Aplin, 1987
      | | |-o Familia *Petauridae* Bonaparte, 1838
      | | |-o Familia *Pseudocheiridae* Winge, 1893
      | | `-o Familia *Tarsipedidae* Gervais & Verreaux, 1842
      | `-o Superfamilia *Phalangeroidea* Thomas, 1888
      |   |-o Familia *Burramyidae* Broom, 1898
      |   `-o Familia *Phalangeridae* Thomas, 1888
      `-o Suborde *Vombatiformes* Burnett, 1830
        |-o Familia *Phascolarctidae* Owen, 1839
        `-o Familia *Vombatidae* Burnett, 1829

## Galería de imaxes 

Ficheiro:Kangaroo and joey03.jpg|Canguro xigante (*Macropus giganteus*). Macropodiformes
Ficheiro:Petrogale xanthopus - Monarto 1.JPG|Ualabí de patas amarelas (*Petrogale xanthopus*) Macropodiformes
Ficheiro:Musky rat-kangaroo.JPG|Rata canguro almiscrada (*Hypsiprymnodon moschatus*) Macropodiformes
Ficheiro:Cuscus1.jpg|Cuscús manchado (*Spilocuscus maculatus*) Falanxeriformes
Ficheiro:Koala climbing tree.jpg|Coala (*Phascolarctos cinereus*) Vombatiformes

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Grzimek, B., Schlager, N. & Olendorf, D (2003): *Grzimek's Animal Life Encyclopedia*. Detroit: Thomson Gale.
* McKenna, M. C. & Bell, S. K. (1997): *Classification of Mammals Above the Species Level* New York: Columbia University Press. ISBN 0-231-11013-8.
* Rodríguez de la Fuente, Félix (1970): "Los canguros", en *Enciclopedia Salvat de la Fauna, Tomo 9, Australia e islas*, pp.&nbsp;39–61. Pamplona: Salvat, S. A. de Ediciones.
* Rowland, P. & Strahan, R., eds. (1995): *The Mammals of Australia*. Washington, DC: Smithsonian Institution Press.
* Vaughan, T. A. (1986): *Mammalogy*. Third Edition. Fort Worth, Texas: Saunders College Publishing. 
* Vaughan, T. A.; J. M. Ryan & N. J. Czaplewski (2000): *Mammalogy*. Fourth Edition. Philadelphia, Pennsylvania: Saunders College Publishing. 
* Wilson, D. E. & Reeder, D. M., editores (2005): *Diprotodontia* en *Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference*, 2 vol. 3ª ed. Baltimore, Maryland, EE. UU.: The Johns Hopkins University Press. ISBN 0-8018-8221-4.

### Ligazóns externas 
* *Diprotodontia'' na ADW.