open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Latgale

**Latgale**, tamén coñecida polo nome latinizado de **Lategalia**, **Latgalia** ou **Letgalia** (en idioma latgaliá: Latgola) é unha das catro rexións históricas e culturais de Letonia que recoñece a Constitución letoa. Mais hoxe en día non exerce funcións administrativas, soamente funcións estatísticas e de recollida pública de datos. É a rexión máis oriental ao norte do río Daugava. O río sepáraa de Zemgale e esta limitada ao norte por Vidzeme. Ten unha superficie de 14.600 km², que representa o 22% de Letonia.

## Historia 
Latgale, bautizada así polas tribos bálticas latgaliás, foi parte da  Inflantia Polaca, Inflantia que é  a variación do nome polaco dado a Livonia, coñecida máis oficialmente como Voivodato da Livonia. Posteriormente no Imperio Ruso foi designada como a Gobernatura de Vitebsk.

Mentres que a maioría da poboación letoa é maioritariamente de relixión protestante (luterana) en Latgale predomina a fe católica, seguida da ortodoxa, por influencias polacas e rusas. Esta tradición tiña influencia incluso no patrón de propiedade da terra, a rexión era menos minifundista que as rexións veciñas e aquí a servidume aboliuse moito máis tarde que no resto da actual Letonia. Os campesiños non adoitaban vivir en granxas familiares, como era costume nas terras ao oeste e nas rexións bálticas veciñas, senón en vilas arrodeadas por leiras comunais, divididas por sectores, ao igual que os campesiños en Rusia. Tamén obsérvanse cruces e pequenos santuarios nos camiños, ao estilo católico polaco ou lituano, e influencias eslávicas nos cemiterios, coma cruces teitadas.

Na devandita rexión existe unha gran poboación de etnia rusa, especialmente na cidade de Daugavpils, onde ata a minoría polaca é tan abundante como os cidadáns letóns, a cidade máis poboada da rexión. Krāslava, e Ludza son outras cidades grandes da rexión, cunha importante minoría belarusa. Durante a Gobernatura de Vitebsk a poboación xudía era moi significativa, pero moitos foron vítimas do Holocausto ou emigraron. 

Esta rexión é unha das máis pobres e rurais da Unión Europea e ao contrario que o resto de Letonia a maioría da poboación votou contra a adhesión á Unión Europea no referendo organizado para a toma da decisión.

A lingua latgaliá é un idioma cunha tradición literaria diferenciada do letón, tamén considerada a "forma histórica" do letón é comprensíbel polos letóns nun 70%. Durante o censo de 2011, aproximadamente 165.000 persoas declararon coñecemento do latgaliá. A lingua é empregada acotío na rexión e polos seus habitantes cando asentan noutras partes do país, mais a lingua perde falantes anualmente e está considerada en perigo. A lingua rexional non se ensina nas escolas.

## Xeografía 
### Demografía
A data de 2 de decembro de 2023 tiña 255,627 habitantes. Os datos estatísticos por distritos son:

## Notas
Braulio de Zaragoza

**Braulio de Zaragoza**, tamén coñecido coa variante **Boulo**, nado en Zaragoza arredor do ano 590 e finado na mesma cidade en 651, foi un escritor e bispo visigodo de Zaragoza na Hispania posromana.  

## Traxectoria 
Foi bispo de Zaragoza desde 631 a 651, en cuxa sede sucedeu ao seu irmán Xoán (619-631). Ademais, foi un dos intelectuais máis destacados da España visigoda. Tivo relación con Isidoro de Sevilla, de quen catalogou as súas *Etimoloxías*, ás que lle puxo títulos e dividiu en capítulos. Consérvanse numerosas epístolas que dan idea da fecunda comunicación que mantiveron.

Escribiu unha *Vida de San Millán de la Cogolla* (h. 640) e un valioso *himno* en loor do mesmo santo, que está considerado como un dos mellores poemas do período visigodo. Foi o seu discípulo Euxenio de Toledo que chegou a Zaragoza para pórse en contacto con Braulio, e soubo fundir os ensinos do seu mestre e de Isidoro de Sevilla.

Consérvanse 44 cartas do seu Epistolario que, entre outras cousas, ofrecen ampla documentación sobre a cultura do seu tempo e mostran a súa relación co papa Honorio I e cos reis visigodos Chindasvinto e Recesvinto. Tamén se lle atribúen a el as *Actas dos Mártires de Zaragoza*.

Acudiu aos concilios V (636) e VI (638) de Toledo. Morreu en Zaragoza o ano 651 e foi sucedido na diocese episcopal de devandita cidade por Samuel Tajón.

Aínda que existen dúbidas sobre a súa canonización formal, a Igrexa católica incorporouno ao Martiroloxio Romano e fixou a data da súa conmemoración o 18 de marzo, día que chegou a celebrarse até, polo menos, 1809. Posteriormente, a festividade trasladouse ao 26 de marzo.

## Galicia 
En Galicia é padroeiro da parroquia de San Boulo de Caaveiro.

## Notas 
## Véxase tamén 
* :Categoría:Parroquias de Galicia baixo a advocación de san Boulo

## Enlaces externos 
* *Braulio de Zaragoza*  en *Gran Enciclopedia Aragonesa* en línea.
* Texto de la *Vida de San Millán* de Braulio de Zaragoza.
* Cronología del obispado de Zaragoza.
Abelleira, Albarellos, Boborás

**Abelleira** é un lugar da parroquia de Albarellos no concello ourensán de Boborás, na comarca do Carballiño.

## Lugares e parroquias 
### Lugares de Albarellos 
### Parroquias de Boborás 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Lugares de Boborás
Liu Xiang

**Liu Xiang** (chinés tradicional: 劉向; chinés simplificado: 刘向; *pinyin*: *Liú Xiàng*; Wade-Giles: *Liu2 Hsiang4*; 77-6 a.C.), nado como **Liu Gengsheng** (刘更生, *Liú Gēngshēng*), nome de cortesía **Zizheng** (子政, *Zǐ Zhèng*), foi un astrónomo, historiador, poeta, político, bibliotecario e escritor chinés do período Han do Oeste.

## Biografía 
Liu Xiang naceu en Xuzhou, na actual provincia de Jiangsu. Parente remoto de Liu Bang, o fundador da dinastía Han, era membro do clan gobernante, a familia Liu. O seu pai tiña o rango de marqués. O fillo de Liu Xiang, Liu Xin, continuou coa tradición académica do seu pai, e tamén do seu parente Liu An (o príncipe de Huainan).

Ao comezo do reinado de Han Yuandi, Liu Xiang era membro dun grupo de oficiais confucianos, entre os que se incluía Xiao Wangzhi, que intentaba limitar o poder dos clans secundarios de Shi e Xu. Acabou por perder unha loita de poder cos eunucos Hong Gong e Shi Xian. Tras un breve encarceramento, retiróuselle o seu posto de funcionario, e non recibiu ningún novo traslado durante quince anos. 

## Obras 
Liu Xiang compilou o primeiro catálogo da biblioteca imperial, *Resumos* (別錄, *Biélù*), e a primeira edición do *Clásico das montañas e dos mares* (山海經, *Shānhǎijīng*), que rematou o seu fillo. Outras coleccións de historias e biografías editadas por Liu Xiang son *As estratexias dos Reinos Combatentes* (戰國策, *Zhànguócè*), os *Novos prefacios* (新序, *Xīnxù*), *O xardín da elocuencia* (說苑, *Shuōyuàn*) e as *Biografías de mulleres exemplares* (列女傳, *Liènnǚzhuàn*). Durante moito tempo foi erradamente considerado o compilador das *Biografías dos inmortais* (列仙傳, *Lièxiānzhuàn*), unha colección de haxiografías e himnos taoístas.

Liu Xiang foi tamén poeta. Atribúenselle os "Nove lamentos", unha sección das *Cancións de Chu* (楚辭, *Chǔcí*).

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Obras de Liu Xiang no Proxecto Gutenberg
* 《戰國策》(Chinese Text Project)
* 《說苑》(Chinese Text Project)
* 《列女傳》(Chinese Text Project)
Pu Songling

foi un escritor chinés da dinastía Qing. A súa obra máis recoñecida son os *Contos estraños de Liao Zhai* (聊齋誌異, *Liáo Zhāi Zhìyì*).

## Biografía 
Pu Songling naceu nunha familia de mercadores de clase baixa de Zichuan (en Zibo, Shandong). Aos dezaoito anos, recibiu o grao de *xiùcai* (秀才, "talento sobresaínte") nos exames imperiais. Algúns críticos atribúenlle a novela en chinés vernáculo *Os vínculos do matrimonio* (醒世姻緣傳, *Xǐngshì Yīnyuán Zhuàn*). Dao Lang publicou varios discos baseados nos seus contos.

## Traducións 
* Pu Songling (2001). *Contes estranys del pavelló dels lleures*. Tradución ao catalán de Manel Ollé e Chün Chin. Quaderns Crema.ISBN 9788477273219
* Pu Songling (2004). *Cuentos de Liao Zhai*. Tradución ao castelán de Laureano Ramírez e Laura A. Rovetta. Alianza.
* Pu Songling (1988). *Ipuinak.* Tradución ao éuscaro de Jabier Kalzakorta. Labayru Ikastegia. 

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Literatura da dinastía Qing

### Ligazóns externas 
*  no Proxecto Gutenberg
* 蒲松龄 (La literatura china traducida en España)
Shéntàn Pú Sōnglíng Zhī Lánruò Xiānzōng

é unha comedia chinesa de fantasía histórica dirixida por Yan Jia (baixo o pseudónimo de Vash). O guión é obra de Liu Bohan e Jian Wen. Está protagonizada por Jackie Chan, Zhong Chuxi, Ethan Juan, Lin Peng e Austin Lin. Estreouse o 5 de febreiro de 2019 en China.

## Elenco 
* Jackie Chan (Pu Songling)
* Zhong Chuxi (Nie Xiaoqian)
* Ethan Juan (Ning Caichen)
* Lin Peng (Nie Xiaoqian)
* Austin Lin (Yan Fei)

## *Marketing* 
En xaneiro de 2019, publicouse un videoclip publicitario para a película .

## Recepción 
A película conta cun 3.8/10 na plataforma chinesa Douban, e un 4.9/10 en IMDb. Recadou 123 millóns de iuans nos seus primeiros cinco días na carteleira.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* '''', en IMDb.
* 神探蒲松龄之兰若仙踪, en Douban.
Vitorio

miniatura|Igrexa de San Vitoiro da Mezquita

**Vitorio**, ou tamén **Vitoiro** Descoñécense moitos datos da súa vida. 

## Historia 
Ao igual que outros santos como san Campio ou santa Minia, san Vitoiro é un dos santos catacumbais incorporados ao culto durante o século XVIII en Galicia. Descoñécense moitos datos da súa traxectoria. As súa reliquias dooullas o papa Pío VI ao cardeal Celada en 1789. Trouxéronse polo mar dende Cádiz ata a Coruña. Logo, depositáronse solemnemente na capela das Reliquias da catedral de Santiago. É padroeiro de varias parroquias.

## Véxase tamén 
### Outros artigos
* :Categoría:Parroquias de Galicia baixo a advocación de san Vitorio
* :Categoría:Parroquias de Galicia baixo a advocación de san Vitoiro

## Notas
San Vitorio

O nome **San Vitorio** pode referirse a:

***Vitorio**, santo catacumbal e mártir venerado en Galiza.

Como topónimo, pode referirse a:

;En Galiza
***San Vitorio**, lugar da parroquia da Ermida, no concello de Quiroga.

## Véxase tamén
### Outros artigos
San Vitoiro

O topónimo **San Vitoiro** pode referirse a:

;En Galiza
***San Vitoiro da Mezquita**, parroquia do concello de Allariz;
****San Vitoiro**, lugar de dita parroquia;
***San Vitoiro da Mezquita**, parroquia do concello da Merca;
***San Vitoiro de Ribas de Miño**, parroquia do concello do Saviñao;
***San Vitoiro**, lugar da parroquia de Ganade, no concello de Xinzo de Limia.

## Véxase tamén
### Outros artigos
Dorotea de Cesarea

**Dorotea de Cesarea** é unha santa cristiá de existencia discutida. Suponse que foi martirizada no século IV. 

## Traxectoria 
É discutida a súa existencia, pois a súa popularización débese á *Lenda dourada* do século XIII, en que Jacopo della Voragine recompilaba haxiografías de dubidosa base documental. Segundo a crenza, o prefecto Sapricio pediulle que ofrecese un sacrificio aos deuses, e ela negouse e foi torturada. O prefecto confiouna a Crista e Calista, dúas irmás apóstatas, para que a convencesen de que abandonase a relixión cristiá, pero ocorreu ao contrario: ambas volveron ao cristianismo e foron por iso queimadas vivas, mentres Dorotea foi condenada á decapitación.

Polo camiño ao martirio, atopou a Teófilo, quen lle dixo ironicamente: «Esposa de Cristo, mándame mazás e rosas do xardín do teu esposo». Dorotea aceptou e, antes da decapitación, mentres rezaba, apareceu un neno que lle trouxo tres rosas e tres mazás, a pesar de que estaban no inverno. Ela pediulle que llas levase a Teófilo, quen, visto o prodixio, se converteu ao cristianismo.

## Culto 
A súa conmemoración litúrxica é o 6 de febreiro. É patroa dos floristas. Ten como atributo iconográfico unha cesta de froita e flores. Existen varias congregacións relixiosas devotas á santa, cuxas monxas reciben o nome popular de *doroteas*.

En Galicia é patroa da parroquia de Folgoso (Abegondo).

## Notas
SECOR

miniatura|Un satélite SECOR Tipo II.
**SECOR** (acrónimo de *Sequential Collation of Range*) ou **EGRS** (*Electronic & Geodetic Ranging Satellite*) foi o nome dunha serie de satélites xeodésicos para determinar puntos sobre a superficie terrestre con gran precisión.

## Características 
Os satélites SECOR foron usados durante os anos 1960 para formar unha constelación coa que determinar a posición de puntos sobre a superficie terrestre con gran precisión ó longo de grandes distancias. O sistema completo consistía nos satélites e varias estacións en terra, algunhas delas nos sitios dos que se quería determinar a posición. Desde tres estacións con posicións coñecidas se enviaban sinais de radio aos satélites, que as devolvían, determinándose a súa posición no espazo con precisión. Coñecendo estas posicións, a posición da estación problema podía calcularse matematicamente mediante os sinais entre a estación e os satélites. Construíronse dous tipos de satélites SECOR, os tipos I e II.

## SECOR Tipo I 
Os SECOR Tipo I eran satélites en forma de esfera de 50,8 cm de diámetro e nove antenas sobresaíndo. Estaban deseñados para ser sinxelos e tiñan un tempo estimado de vida en órbita dun ano. A súa superficie era de aluminio pulido cunha fina capa de monóxido de silicio para axudar como regulador térmico. A alimentación eléctrica corría a cargo de seis pequenos paneis solares de 20 cm de diámetro equidistantes na superficie do satélite. Tan só se lanzaron dous satélites do tipo I.

## SECOR Tipo II 
Os SECOR Tipo II tiñan forma de caixa e eran máis compactos que os Tipo I, cunhas dimensións de 25,2 x 29,8 x 34,9 cm. Tiñan unha masa duns 18 kg e a súa superficie estaba case toda cuberta por células solares. Tiñan tamén nove antenas e estaban pensados para poder ser lanzados como carga secundaria e máis barata. Estaban construídos principalmente en aluminio e lanzáronse 13, fallando 3.

## Historial de lanzamentos 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
*Thor-DM21 Able-Star
*Thor-SLV2A Agena-D
*Thor-DSV2A Able-Star
*Thor-DM21 Agena-D
*Atlas-SLV3 Agena-D
*Scout B
*Thor Burner
Pingju

A  é unha forma de ópera chinesa orixinada no norte da China. Destaca polo emprego do chinés vernáculo e as súas melodías sinxelas, que contribuíron á súa fama entre as clases populares. O seu creador foi o dramaturgo Cheng Zhaocai, que combinou diferentes artes e estilos propios do nordeste chinés. Porén, chegaría á súa época dourada durante as décadas dos 50 e 60. Outras intérpretes famosas foron Xin Fengxia e a súa mentora, Hua Furong.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Cheng, W. (2002). The Use of "Public" Women: Commercialized Performance, Nation-Building, and Actresses' Strategies in Early Twentieth-Century Beijing. WID Working Papers.
* Chinnery, J. (2007). *Pingju: Real Life Opera of Northern China*. New World Press.
* Liu, S. (2022). ''Xin Fengxia and the Transformation of China's Ping Opera*. Cambridge University Press.

### Ligazóns externas 
* 评剧《花为媒》(Versión de *Flores coma alcaiotas*, en YouTube)
* 评剧《马寡妇开店》(Versión d*'A viúva Ma abre unha tenda'', en YouTube)
O Souto, Brués, Boborás

**O Souto** é un lugar da parroquia de Brués no concello ourensán de Boborás, na comarca do Carballiño.

## Lugares e parroquias 
### Lugares de Brués 
### Parroquias de Boborás 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Lugares de Boborás
Georg Baselitz

**Georg Baselitz**, nado o 23 de xaneiro de 1938, é un pintor, escultor e artista gráfico alemán. Membro do movemento neoexpresionista, xunto con pintores como Anselm Kiefer e A. R. Penck, na década de 1960 deuse a coñecer a través das súas pinturas figurativas. En 1969, comezou a pintar os seus temas e personaxes ao revés, nun esforzo por superar a natureza representativa e orientada ao contido das súas obras anteriores e salientar o artificio da pintura. Baselitz, baseándose en numerosas influencias, incluíndo a arte da ilustración soviética, o período manierista e a arte africana, desenvolveu a súa propia linguaxe artística.

O pintor naceu como Hans-Georg Kern en Deutschbaselitz, Alta Lusacia. Baselitz creceu no medio do sufrimento e da destrución da Segunda guerra mundial, e o concepto de destrución xoga un papel importante na súa obra. Estas circunstancias biográficas son aspectos recorrentes de toda a súa obra. Neste contexto, o artista afirmou nunha entrevista: “Nacín nunha orde destruída, unha paisaxe destruída, un pobo destruído, unha sociedade destruída. E non quería restablecer a orde: xa vira abondo. Obrigáronme a cuestionar todo, a ser "inxenuo", a comezar de novo". Ao interromper calquera orde dada e romper as convencións comúns de percepción, Baselitz converteu as súas circunstancias persoais en principios artísticos reitores. A día de hoxe, aínda invierte todas as súas pinturas, que se converteu nunha característica única e máis rechamante da súa obra.

## Notas
Quimiocinese

A **quimiocinese** é unha cinese causada por unha substancia química, unha resposta motil dos organismos unicelulares  procariotas ou eucariotas a compostos químicos que causan que a célula realice algún tipo de cambio no seu comportamento migratorio ou natatorio. Os cambios supoñen un aumento ou diminución da velocidade, alteracións na amplitude ou frecuencia do carácter motil, ou na dirección da migración. Porén, en contraste coa quimiotaxe, na quimiocinese o movemento é aleatorio e non vectorial, en xeral.

Debido ao seu carácter aleatorio, as técnicas dedicadas a avaliar a quimiocinese son parcialmente diferentes dos métidos usados na investigación da quimiotaxe. Unha das formas máis valiosas para medir a quimiocinese é a análise de taboleiro de xadrez asistida por computador (ver, por exemplo, ImageJ), que proporciona datos sobre a migración de células idénticas, mentres que en protozoos (por exemplo, *Tetrahymena*), tamén se desenvolveron técnicas baseadas na medida da opalescencia.
 
center|miniatura|450 px|Quimiocinese comparada coa quimiotaxe.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Chemotaxis
Shang jun shu

alt=Edición d'O libro do señor Shang|miniatura|Edición d'*O libro do señor Shang*
***Shang jun shu*** (chinés tradicional: 商君書; chinés simplificado: 商君书; *pinyin*: *Shāng jūn shū*; Wade-Giles: *Shang chün shu*), en galego *O libro do señor Shang,* é un libro chinés do século III a.C., considerado como o texto fundacional do legalismo. Xunto co *Han Feizi*, é a obra máis antiga conservada desta escola de pensamento. Atribúeselle ao ministro Shang Yang, que serviu baixo o duque Xiao da dinastía Qin, converténdose no pai do legalismo de estado.

## Tradición textual 
Algúns capítulos d'*O libro do señor Shang* foron escritos décadas ou incluso séculos despois da morte de Shang Yang, polo que non se lle considera o autor da totalidade da obra. Porén, algúns capítulos poderían ter sido escritos polo propio Shang Yang e os seus discípulos inmediatos. Con todo, a obra presenta unha certa coherencia ideolóxica, o que amosa a evolución e desenvolvemento dunha corrente intelectual unificada.

Unha das súas ensinanzas principais é que "a lei é unha expresión de amor polo pobo (...) O sabio, se é quen de reforzar o estado, non debe seguir o modelo da antigüidade; se é quen de beneficiar ao pobo, non debe adherirse aos ritos establecidos". Así, opónse ao confucianismo, que defende a énfase nos ritos e no respecto ás normas das dinastía pretéritas.

Do mesmo xeito que o *Han Feizi*, critica o anacronismo das políticas do pasado distante, tomando exemplos da historia recente. Non obstante, a diferenza do *Han Feizi*, Shang Yang considera que a necesidade de normas estritas podería desaparecer coa constitución dunha sociedade cuxas políticas estivesen orientadas pola moral.

## Traducións 
* Levi, J. (1981). *Le Livre du prince Shang*. Flammarion.
* Pines, Y. (2017). *The Book of Lord Shang: Apologetics of State Power in Early China*. Columbia University Press.
* Shimizu, K. 清水潔 (1970). *Shōshi* 商子. Meitoku shuppansha 明徳出版社.
* Vogelsang, K. (2017) *Shangjun shu – Schriften des Fürsten von Shang*. Alfred Kröner Verlag.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Knechtges, D.S. e Chang, T. (eds. 2014). *Ancient and Early Medieval Chinese Literature: A Reference Guide, Part Two*. Brill.
* Lewis, M.E. (1999). *Writing and Authority in Early China*. SUNY Press.
* Loewe, M. (ed. 1993). *Early Chinese Texts: A Bibliographical Guide*. The Society for the Study of Early China (University of California).
* Pines, Y. (2014). Legalism in Chinese Philosophy. *The Stanford Encyclopedia of Philosophy*.
* Shaughnessy, E.L. (2023). *A Brief History of Early China*. Bloomsbury Academic.

### Ligazóns externas 
*  (Proxecto Gutenberg)
* 《商君書》(Chinese Text Project)
Jidi Majia

alt=Jidi Majia no Festival de Xichang (2017)|miniatura|Jidi Majia no Festival de Xichang (2017)
**Jidi Majia** (chinés simplificado: 吉狄马加; *pinyin*: *Jídí Mǎjiā*), nado o 1 de xuño de 1961 en Zhaojue (provincia de Sichuan), é un escritor e político chinés de etnia *nuosu*. A súa obra *Rapsodia en negro* (2016) foi publicada en galego pola Editorial Galaxia.

## Traxectoria 
Graduouse en Lingua Chinesa pola Universidade das Nacionalidades do Suroeste. No ano 1984, ingresou no Partido Comunista da China. Entre 2006 e 2010, foi vicegobernador da provincia de Qinghai. É o presidente da Asociación de Escritores Étnicos Chineses e vicepresidente da Asociación de Escritores da China.

Foi premiado con diversos galardóns, como a Medalla do Memorial Shólokhov da Asociación de Escritores Rusos no ano 2006, un Título de honra pola Universidade Nacional de Trujillo (Perú) no ano 2015, ou a Medalla Europea Homero da Poesía e das Artes no ano 2016. Tradución directa ao galego de Alberto Pombo Añón. Prólogo de Yolanda Castaño. Galaxia.
* Jidi Majia (2019). *Palabras de fuego*. Tradución mediada ao castelán de Françoise Roy. Valparaíso.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* 吉狄马加 (La literatura china traducida en España)
SECS

**SECS**, acrónimo de *Special Experimental Communication System*, e tamén nomeado ás veces como **TERCEL**, foi un satélite artificial da Armada dos Estados Unidos de América lanzado o 5 de abril de 1990 mediante un foguete Pegasus desde a Base Edwards da Forza Aérea.

## Características 
SECS era un satélite de comunicacións experimental do tipo "gardar e enviar": ao pasar sobre unha estación recibía información que gardaba a bordo e a transmitía a outra estación diferente ao sobrevoala. O satélite tiña un deseño parecido ao GLOMR, con forma de poliedro de 62 caras e 0,6 m de diámetro, pero máis capacidade de almacenamento, máis redundancia e equipamento deseñado especificamente para o espazo. A enerxía eléctrica era producida por células solares cubrindo a superficie do satélite. SECS funciounou durante 3,5 anos.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
*Pegasus (foguete)
*GLOMR
Vash

, coñecido artisticamente como **Vash**, é un director de cinema chinés contemporáneo. Nado o 22 de agosto de 1985 en Guiyang, provincia de Guizhou, é coñecido internacionalmente polo filme *Shéntàn Pú Sōnglíng Zhī Lánruò Xiānzōng* (2019), protagonizado por Jackie Chan. Esta película foi proxectada no Festival Nits de Cinema Oriental de Vic, con subtítulos en catalán.

## Traxectoria 
Yan Jia estudou deseño de interiores no Reino Unido. En 2019 e 2023 dirixiu as películas *Shéntàn Pú Sōnglíng Zhī Lánruò Xiānzōng* 神探蒲松龄之兰若仙踪 ("O detective Pu Songling") e *Ju ji shou* 狙击手 ("O francotirador"), respectivamente.

## Filmografía 
* 《3D食人虫》(2014)
* 《神探蒲松龄之兰若仙踪》(2019)
* 《狙击手：逆战》(2023)

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* 严嘉 Vash (Douban)
Vidzeme

**Vidzeme**, (en Lingua livonia: Vidumō) tamén coñecida en alemán polo nome de Livlan, na versión latinizada, Livonia,  pese a que esta rexión só correspondería coa metade da histórica Livonia Sueca, é unha das catro rexións históricas e culturais de Letonia que recoñece a Constitución letoa. Mais hoxe en día non exerce funcións administrativas, soamente funcións estatísticas e de recollida pública de datos. É a rexión central e nororiental ao norte do río Daugava. O seu nome en letón significa literalmente "a Terra do medio". Ten unha superficie de 14,973 km², e en 2021, tiña unha poboación de 180 454 habitantes e unha densidade de 12,05/km². Investigadores europeos confirmaron que na etapa entre o 2000 e 2007 a rexión, usando fondos públicos europeos, conseguiu recuperar a totalidade das terras de cultivo abandonadas tras a independencia da Unión Soviética, situando a Vidzeme como a rexión máis activa economicamente de Letonia.

## Demografía 
A evolución demográfica recente dos seus distritos é a seguinte:

## Imaxes

Ficheiro:Castelo de Koknese.png|Castelo de Koknese, Vidzeme, en novembro de 2023

## Notas
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Reserva da biosfera Vidzeme norte
Benshi

[miniatura|310x310px|[Musei Tokugawa, ***benshi*** famoso.]]
[miniatura|294x294px|[Pintura ó óleo|Óleo de Hasegawa Toshiyuki pintado en 1932, representado dous ***benshi**.*]]
O ***benshi*** (弁士) no período mudo do cine no Xapón, era un narrador que sentaba xunto á pantalla do cine, interpretaba a película en directo e daba voz aos personaxes mentres se reproducían na película (tanto películas xaponesas como películas occidentais). A figura do *benshi* era moi popular no Xapón naquela época. O público adoitaba ir ao cine só para escoitar o comentario intelixente ou popular dun *benshi.* Tras a transición ao cinema sonoro, perdeu a súa importancia e extinguiuse.

Os *benshi* ás veces chámanse ***katsudō-benshi*** (活動弁士), ***katsu-ben-shi*** ou **katsuben** (活弁).

## En Galiza 
O libro *"O **Benshi** de Galicia"* do guionista e investigador Manolo González relata a historia de Antonio Rey Soto, un polifacético crego galego nado en Ourense en 1879. Rey Soto, ademais de ser poeta e bibliófilo, destacou como un pioneiro director de cine. En 1922 realizou o filme *Un viaje a través de Galicia y Asturias*; durante as súas proxeccións en América en 1923, Rey Soto narraba o contido do filme ao público, maioritariamente emigrantes galegos, actuando como un *benshi* ao estilo do cinema mudo xaponés.

## Notas 

## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* *Los benshi* – (eltestamentodeldoctorcaligari.com, *en castelán*)
Cinese (bioloxía)

[200 px|miniatura|A actividade dun [Oniscidea|oniscídeo diminúe ao aumentar a humidade.]]
A **cinese**, igual que a taxe ou o tropismo, é un movemento ou actividade dunha célula ou un organismo en resposta a un estímulo, como a exposición a un gas, intensidade da luz ou temperatura ambiental.

A diferenza da taxe, a resposta ao estímulo non é direccional. O organismo, por exemplo un animal, non se move cara ao estímulo ou afastándose do estímulo, senón que se move a velocidade lenta ou rápida dependendo da súa "zona de confort." Neste caso, un movemento rápido (non aleatorio) significa que o animal está buscando a súa zona de confort e un movemento lento indica que xa a atopou.

## Tipos 
Hai dous tipos principais de cinese, e ambos teñen como resultado a agregación. Porén, o estímulo non actúa atraendo ou repelendo individuos. Son:

**Ortocinese**: na cal a velocidade do movemento do individuo depende da intensidade do estímulo. Por exemplo, a locomoción do colémbolo *Orchesella cincta* en relación coa auga no solo. Cun incremento da saturación de auga no solo hai un incremento da dirección do seu movemento cara ao lugar húmido, onde se agregan os individuos.

**Clinocinese**: na cal a frecuencia ou velocidade de xiro é proporcional á intensidade do estímulo. Por exemplo, o comportamento do verme plano *Dendrocoelum lacteum*, que xira máis frecuentemente en resposta a un incremento da luz, asegurándose de que pasa máis tempo nas áreas escuras.

## Modelo básico de cinese 
A estratexia de cinese controlada polo benestar avaliado localmente e instantaneamente (paisaxe de fitness) pode describirse en simples palabras: os animais premanecen máis tempo nas condicións boas e abandonan as condicións malas máis rapidamente. Se o benestar se mide polo coeficiente de reprodución local, entón o modelo de mínima reacción-difusión de cinese pode escribirse como segue:

Para cada poboación na comunidade biolóxica,

 \partial_t u_ i ( x,t)
   =  D_{0i} \nabla \left(e ^{-\alpha_i r_i(u_1,\ldots,u_k,s)} \nabla u_i \right)+r_i (u_1,\ldots,u_k,s) u_i,

onde:
u_i é a densidade de poboación da especie *i*-ésima,
s representa as características abióticas das condicións de vida (poden ser multidimensionais),
r_i é o coeficiente de reprodución, que depende de todos os u_i e de *s*,
D_{0i}>0 é o coeficiente de difusión de equilibrio (definido polo r_i=0 en equilibrio). O coeficiente \alpha_i>0 caracteriza a dependencia do coeficiente de difusión do coeficiente de reprodución.

Os modelos de cinese foron comprobados en situación típicas. Demostrouse que a cinese é beneficiosa para a asimilación de  áreas e flutuacións na distribución de alimento. A cinese pode atrasar a invasión e espallamento de especies polo efecto Allee.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
*Kendeigh, S. Charles. 1961. *Animal Ecology*. Prentice-Hall, Inc., Englewood Cliffs, N.J., 468 p.
### Outros artigos 
* Movemento browniano
* Quimiocinese
* Cinese cranial
* Citocinese
* Difusión
* Nastia
* Fotocinese
* Movementos rápidos de plantas
* Quimiotaxe

### Ligazóns externas 
* Host-plant finding by insects: orientation, sensory input and search patterns
Qiu Miaojin

, nada o 29 de maio do 1969 e finada o 25 de xuño do 1995, foi unha escritora taiwanesa, considerada unha das figuras máis destacadas da literatura lésbica e taiwanesa de finais do século XX. Entre as súas obras sobresaen as novelas *Eyu shouji* ("Anotacións dun crocodilo") e *Mengmate yishu* 蒙馬特遺書 ("Cartas póstumas dende Montmartre").

## Biografía 
Qiu Miaojin naceu o 29 de maio de 1969 en Changhua, no oeste da illa de Taiwán.

Recibiu diversos galardóns, como o Central Daily News Short Story, de relato curto, ou o premio de novela da United Literature Association.

## Obra 
A novelística de Qiu Miaojin está inspirada no cinema experimental, ao que a autora tamén se dedicou. Así, as escenas das súas obras non seguen unha orde secuencial, e moitas imitan o modelo das secuencias dunha película. Neste sentido, Qiu afirmou o seguinte do seu último libro: "Os lectores poden comezar por onde queiran. A única conexión entre os capítulos é o marco temporal no que foron escritos".
* Qiu, M. (2020). *Apuntes de un cocodrilo*. Tradución ao castelán de Belén Cuadra. Gallo Nero.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* 邱妙津 (La literatura china traducida en España)
Salsa boloñesa

A **salsa boloñesa** é unha salsa que se acostuma empregar para acompañar pastas, así como coa polenta. É unha salsa espesa, de cor marrón-vermella, constituída principalmente por carne picada e mollo de tomate, moi típica das bisbarras da contorna de Boloña. En italiano denomínase *ragù,* como deformación do francés "ragoût".

## Historia 
En outubro do ano 1982 unha delegación de Boloña que representaba a Accademia Italiana della cucina depositou na Camera di Comercio Industria Artigianato e Agricoltura di Bologna a receita oficial do *ragù bolognese*, co obxectivo de garantir a continuidade e o respecto á tradición gastronómica boloñesa en Italia e no mundo.

## Características 
Os seus ingredientes principais son, por unha banda, a carne picada (ou moída) de tenreira (ou de boi), touciño entrefebrado de porco, canda varias hortalizas (cenorias, apio e cebolas) e mollo de tomate. A estes ingredientes engádeselle viño branco, caldo de carne, manteiga e leite.

## Usos 
Os boloñeses serven esta salsa tradicionalmente con tallaríns frescos (*tagliatelle al ragù*), polenta ou ñoquis. Emprégase tamén como recheo da lasaña ou ás veces dos canelóns.

Fóra de Italia é moi empregado o prebe máis ou menos parecido *al ragù* cos espaguetes (*spaghetti alla bolognese* ou *spaghetti bolognese*). Mais, os espaguetes son un tipo de pasta máis propia de Nápoles e non pertence á cultura culinaria da rexión de Boloña.[miniatura|Tallaríns con salsa boloñesa (*[tagliatelle al ragù*, en italiano).|centro]]
## Notas
Electrelane

**Electrelane** foi unha banda inglesa de indie rock formada en Brighton en 1998 por Verity Susman e Emma Gaze. O grupo estaba composto por Susman, Gaze, Mia Clarke, e Ros Murray. A súa música tiña unha ampla gama de influencias como Neu!, Stereolab, Sonic Youth, e The Velvet Underground. Aínda que os membros da banda tiñan unhas fortes posturas feministas e políticas nas súas vidas persoais, xeralmente preferían non comunicar iso directamente aos seus fans ou a través da súa música; unha excepción foi a súa inclusión na canción protesta "The Partisan", unha versión de Leonard Cohen que comezaron a tocar de xira polos Estados Unidos nos meses anteriores ás eleccións presidenciais de 2004. A banda ao vivo tiña a reputación de centrase na súa música cunha mínima interacción co público e raramente tocaba máis dun bis.

## Discografía 
### Álbums 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Páxina da banda
Bedhead

**Bedhead** foi unha banda estadounidense de indie rock formada en Dallas, Texas, en 1991 e activa ata 1998. Os seus membros eran Matt e Bubba Kadane (voces e guitarra), Tench Coxe (guitarra), Kris Wheat (baixo), e Trini Martinez (batería). O grupo publicou varios EPs e tres álbums de estudio a través do selo Trance Syndicate, xirando de xeito intermitente. A música de Bedhead era xeralmente suave, con tres guitarras elñectricas e un baixo sobre vov¡ces cantadas ou faladas. Allmusic bautizou ao grupo como "a banda de indie rock por excelencia", e Tiny Mix Tapes deulle ao seu último álbum *Transaction de Novo* unha puntuación perfecta de 5/5.

En 1999, un ano despois da disolución de Bedhead, Matt e Bubba Kadane formaron The New Year, unha banda cun estilo semellante a Bedhead's.

## Discografía 
### Álbums 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Páxina da banda
Im Yunjidang

, nada en 1721 e finada en 1793, foi unha filósofa e escritora coreana da dinastía Joseon (1392-1910). Pertencente á corrente neoconfuciana, defendeu o dereito das mulleres á educación, argumentando que homes e mulleres comparten unha mesma natureza humana.

## Biografía 
Im Yunjidang naceu en Wonju, provincia de Gangwon, no empobrecido clan Pungcheon Im. O seu pai, Im Jeok, foi xuíz en Hamheung. Tras o pasamento deste, a familia retirouse a unha vila das montañas, onde a autora evitou a presión de moitos dos estereotipos da época.

## Filosofía 
Im Yunjidang fixo parte dunha tradición comezada polo *Naehun* ("Instrucións para as mulleres", 1475) da raíña Insu: usar os propios Clásicos chineses para conseguir o acceso das mulleres á educación e a filosofía. Así, a autora defendeu a igualdade intelectual entre homes e mulleres. Con todo, non se opuxo ás normas sociais neoconfucianas do *Samjongjido* ("As tres vías das mulleres de virtude"), que afirma que as mulleres deben obedecer primeiro ao pai, logo ao esposo e, finalmente, ao fillo.

Nos seus escritos, Im Yunjidang tamén debateu sobre o principio cosmolóxico da supremacía do *qi* (enerxía) sobre o *li* (razón), un dos temas centrais do neoconfucianismo. Así mesmo, interveu no debate das Catro Orixes e as Sete Emocións, propio da filosofía de Joseon.

## Influencia 
Unha compilación dos seus escritos e ideas foi publicada postumamente en 1796 polo seu cuñado Sin Gwang-wu e o seu irmán máis novo, Im Jeong-ju. Moi poucas mulleres foron publicadas durante a dinastía Joseon.

É considerada unha das primeiras filósofoas de Corea, e inspirou o traballo de autoras como a poeta Kang Jengildang (1772-1832).

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Cawley, K. (2021). Korean Confucianism. *The Stanford Encyclopedia of Philosophy*.
* Kim, S. (2014). The Way to Become a Female Sage: Im Yunjidang's Confucian Feminism. *Journal of the History of Ideas*, 75(3): 395-416. 
* Kim, S. (2022). *Im Yunjidang*. Cambridge University Press. . 
* Kim, Y. e Pettid, M.J. (eds. 2011). *Women and Confucianism in Choson Korea: New Perspectives*. SUNY Press. 

### Ligazóns externas 
* Im Yunjidang (History of Women Philosophers and Scientists)
Liña 1 (Metro de Madrid)

A **liña** 1 do Metro de Madrid conecta o norte co sur da cidade de Madrid, indo entre as estacións de Pinar de Chamartín e Valdecarros, por 33 estacións con plataformas de 90 metros en 23,876 km de vía en túnel de gálibo estreito, cun viaxe de 1 hora.

Aberta ó público en 1919 por Afonso XIII de España, é a liña de metro máis vella de Madrid e de España, e a segunda con maior cantidade de pasaxeiros da red do Metro de Madrid despois da Liña 6.
Sociedad Deportiva Tarazona

[dereita|miniatura|275x275px| Once da SD Tarazona nun partido do grupo aragonés da [Terceira División RFEF|Terceira División, en 2010.]]
A **Sociedad Deportiva Tarazona** é un club de fútbol español do municipio zaragozano de Tarazona, en Aragón, fundado orixinalmente en 1924. Actualmente compite na Primeira División RFEF tras o seu ascenso desde a Segunda División RFEF na tempada 2022/23.

## Uniforme 
[dereita|miniatura|275x275px| Partido da promoción de ascenso ante o[Atlético Levante Unión Deportiva|Atlético Levante no Municipal de Tarazona (temporada 2014-15 .]]

* **Uniforme de saída**: camiseta vermella, pantalóns azuis e medias vermellas.
* **Uniforme alternativo** : camiseta e pantalóns grises e medias rosas.
* **Marca deportiva:** Adidas.
* **Patrocinador:** Emypal.

## Estadio 
A Sociedad Deportiva Tarazona xoga os seus partidos no Campo Municipal de Tarazona, inaugurado en 1979 e reformado en 2014. Trátase dun campo de herba natural con capacidade para 4.000 persoas.

Anteriormente, os diferentes equipos que existían en Tarazona xogaban nos campos de Puentecristo e El Alemán.

## Datos do club 
Como *Club de Fútbol Eureka / Sociedad Deportiva Tarazona (1969-Act.)* :

* **Temporadas en Primeira División RFEF**: 1.
* **Temporadas en Segunda División RFEF**: 3.
* **Temporadas en Terceira División RFEF**: 21.
* **Clasificación histórica da Segunda División B**: 357º.
* **Clasificación histórica da Terceira División**: 300º.
* **Participacións na Copa do Rei**: 3.
* **Mellor posto en Copa do Rei**: 1ª rolda (en 3 ocasións).

Como *Sociedad Deportiva Turiaso / Agrupación Cultutal y Deporitva Tarazona* *(1924-1965)*:

* **Temporadas en Terceira División**: 9.
* **Clasificación histórica da Terceira División** : 812º.

## Palmarés 
* **Terceira División (2):** 2018/19, 2019/20.
* **Rexional Preferente de Aragón (1):** 1992/93.
* **Primeira Rexional de Aragón (1):** 1972/73.

## Notas
Campo Municipal de Tarazona

O **Campo Municipal de Tarazona** é un campo de fútbol do do municipio zaragozano de Tarazona, en Aragón, inaugurado en 1979 e reformado en 2014. Trátase dun campo de herba natural con capacidade para 4.000 espectadores. Nel xoga como local os seus partidos a SD Tarazona.

## Historia 
Tralo ascenso da SD Tarazona á Primeira División RFEF na tempada 2022/23, o campo foi sometido a unha serie de obras para cumprir os requisitos establecidos pola RFEF para poder xogar na terceira categoría do fútbol español. Así, o céspede artificial foi substituído por herba natural e as bancadas foron ampliadas ata os 4.000 espectadores.

## Notas 
## Véxase tamén
Carlos Fernández Buergo

**Carlos Fernández Buergo**, nado en Llanes o 20 de decembro de 1994, é un árbitro de fútbol español, que milita na Primeira División RFEF.

## Traxectoria 
Tras pasar dous anos na Terceira División, ascendeu á Segunda División B para a tempada 2016/17. Arbitrou durante cinco campañas na categoría, ata que en 2021 pasou a dirixir encontros da nova Primeira División RFEF.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Datos do árbitro en BDFutbol .
Carataco

**Caratacus** (latín *Caratacus*, britónico **Caratācos*, galés medio *Caratawc*; galés *Caradog*; bretón *Karadeg*; grego Καράτακος; variantes en latín *Caractacus* e grego Καρτάκης) foi un rei británico da tribo dos catuvelaunos (aínda que tamén liderou os siluros) que se impuxo como xefe supremo dunha coalición de xefes británicos que se formou no ano 42.
## Traxectoria 
Fillo de Cunobelino, fixo a guerra contra os romanos que o atacaron, pero despois trasladou as operacións ao territorio dos ordovices e escolleu unha posición óptima para a batalla. O propretor Publio Ostorio Escápula decatouse diso e non se atreveu a loitar, pero os seus oficiais obrigárono a combater, e a superior disciplina e armamento dos romanos lograron a vitoria na batalla de Caer Caradoc.

A muller e as fillas do rei caeron en mans dos romanos, e os seus irmáns rendéronse. Carataco buscou a protección da raíña Cartimandua dos brigantes, pero esta entregouno aos romanos que o levaron a Roma no ano 51.

Claudio fíxoo desfilar nas celebracións do triunfo. Carataco dirixiuse nobremente ao emperador e o emperador perdooulle a el, así como á súa familia e amigos, pero non regresou a Britania e tivo que permanecer en Italia.
## Notas
Ander Yoldi

**Ander Yoldi Aizagar**, nado en Pamplona o 9 de setembro de 2000, é un futbolista español que xoga como lateral esquerdo no Osasuna Promesas da Primeira División RFEF.

É irmán do tamén futbolista Mikel Yoldi.

## Traxectoria 
Formouse na canteira do CD Pamplona, co que disputou a División de Honra Xuvenil. Rematada a súa etapa como xuvenil, fichou en 2020 polo Mutilvera, co que debutou na Segunda División B. Alí axiña comezou a destacar e unha tempada despois foi fichado por Osasuna para xogar no filial do club, o Promesas.

Comezou a tempada 2021/22 como titular, pero no seu quinto partido co equipo, diante do Arenas de Getxo, acabou gravemente lesionado, ao sufrir a rotura do ligamento cruzado do xeonllo esquerdo. Permaneceu preto dun ano fóra dos terreos de xogo e durante a súa ausencia o equipo vermello conseguiu o ascenso á Primeira División RFEF. Reapareceu no inicio da seguinte campaña, na que disputou a maioría de encontros do equipo, dirixido por Santiago Castillejo. Na xornada 36 saltou ao campo no treito final do partido, cando o seu equipo perdía por 1-0 diante do Calahorra, e marcou un triplete en 10 minutos e 28 segundos. Bateu tres récords da aínda curta historia da Primeira RFEF (triplete máis rápido, primeiro xogador en conseguir un triplete saíndo dende o banco e xogador que menos tempo precisou estar no campo para marcar tres goles).

## Notas
Indicidade

alt=Exemplo de deíxe|miniatura|A deíxe é un tipo de indicidade
En lingüística, semiótica e filosofía da linguaxe, a **indicidade** ou **indexicalidade** (en ) refírese a un enunciado ou comportamento (un **indicio**) que apunta cara a un estado de cousas. Exemplos de indicios son: *eu*, que se refire a quenquera que estea a falar; *agora*, que se refire ao tempo no cal se enuncia esta palabra; ou *aquí*, que se refire ao lugar onde se produce a enunciación.

## Indicidade xeral 
Segundo Charles Sanders Peirce, a indicidade é unha das tres modalidades do signo, polo que se trataría dun fenómeno que se estende alén da linguaxe. Dende o punto de vista da antropoloxía, *verbi gratia*, a indicidade incluiría calquera elemento (roupa, variedades de fala, modos na mesa...) que apunte cara a identidade ou status social dunha persoa. Outro exemplo de indicidade non lingüística é sinalar un obxecto co dedo, no canto de enunciar o seu nome.

## Indicidade lingüística 
Os indicios lingüísticos puros reciben o nome de deícticos.

## Notas
Códice de Roda

O ***Códice de Roda*** ou ***Códice de Meyá***  é un manuscrito medieval que representa unha fonte primaria única para os detalles do Reino de Navarra dos séculos IX e comezos do X e dos principados veciños.

## Características 
Pénsase que o códice data de finais do século X, aínda que hai engadidos do século XI, e foi compilado en Navarra, quizais en Nájera, escrito en minúscula visigótica por varias mans diferentes con notas marxinais cursivas. Ten 205 mm × 285 mm e contén 232 folios.

### Contido 
O códice inclúe copias de coñecidos textos antigos e medievais, así como material único. Os dous primeiros terzos da compilación reproducen unha única obra, *Historiarum adversus paganos libri septem* de Paulo Orosio. Tamén destacan a *Historia de regibus Gothorum, Vandalorum et Suevorum* de Isidoro de Sevilla, a *Chronica prophetica*, a *Historia de Melchisedech*, a *Storia de Mahometh*, o *Tultusceptru do libro Domni Metobii* e unha xenealoxía de Xesús. Os elementos únicos inclúen unha lista de gobernantes árabes e dos reis cristiáns; unha crónica do Reino de Navarra; a *Crónica de Afonso III*; unha necroloxía dos bispos de Pamplona; e a *De laude Pampilone epistola*. Tamén inclúe un canto en homenaxe a unha senón descoñecida Leodegundia Ordóñez, raíña de Navarra.  As xenealoxías do *Códice Roda* xogaron un papel fundamental na interpretación do escaso rexistro histórico sobrevivente destas dinastías. Os relatos familiares abarcan ata cinco xeracións, rematando na primeira metade do século X. Entre eles están os gobernantes de Pamplona, os condados de Aragón, Sobrarbe, Ribagorza, Pallars, Tolosa e o ducado da Gascuña. Recentemente suxeriuse que estas xenealoxías, que lembran a obra de Ibn Hazm, foron elaboradas nun contexto ibérico musulmán no val do Ebro e pasaron a Navarra no momento en que se redactou o códice.

## Notas
Frankfurt do Oder

**Frankfurt an der Oder**, comunmente escrito en galego e portugués como **Frankfurt do Oder** ou do **Óder**, é unha cidade do estado alemán de Brandeburgo, preto da fronteira con Polonia.

Frankfurt an der Oder é unha cidade independente (*Kreisfreie Städte*) ou distrito urbano (*Stadtkreis*), é dicir, ten status de distrito (*Kreis*).

## Historia 
### Orixes 
Frankfurt an der Oder ten unha rica historia a partir da Idade Media. Foi fundada na primeira metade do século XIII, que coincide co período de maior actividade da Ostsiedlung. 

Situada á beira do río Oder, a cidade xogou un papel importante como centro de comercio durante o período do Sacro Imperio Romano-Xermánico.

### Idade moderna 
Na cidade fundouse unha universidade, a Viadrina, que funcionou de 1506 até o 1811, ano en que foi trasladada a Breslau  (hoxe Wrocław, Polonia). A palabra *Viadrina* provén do latín (o río "Oder" é *Viadra*) e significa que se atopa xunto ao Oder; o nome latino para a cidade era *Francofvrtum* ou *Francofortum ad Viadrum*.

### Idade contemporánea 
[miniatura|213x213px|Foto aérea do [río Oder ao seu paso pola cidade.|esquerda]]
Durante a Segunda guerra mundial, Frankfurt an der Oder sufriu danos significativos, pero reconstruíuse e modernizouse nas décadas seguintes, mantendo elementos da súa arquitectura tradicional como a Igrexa e o antigo Rathaus (casa do Concello).

## Ensino 
A Universidade Europea Viadrina, refundada en 1991, é un dos piares educativos da cidade. 

O nome da institución indica o seu enfoque internacional e atrae a estudantes de toda Europa, contribuíndo ao seu carácter multicultural. Esta universidade é especialmente recoñecida polos seus programas en dereito, ciencias económicas e culturais.

## Economía 
Frankfurt an der Oder posúe unha economía diversificada que inclúe desde a manufactura até a alta tecnoloxía.

A súa proximidade con Polonia fomentou a colaboración transfronteiriza en varios sectores económicos. Ademais, a cidade é un destino turístico que ofrece unha variedade de atractivos.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Sitio web de Frankfurt (Oder).
Bión de Abdera

**Bión de Abdera** (en latín *Bion*, en grego antigo Βίων) foi un matemático e astrónomo de Abdera, discípulo de Demócrito.
## Traxectoria 
Escribiu tanto en dialecto xónico como en ático e foi o primeiro en dicir que había algunhas partes da Terra onde era noite durante seis meses e os outros seis meses eran sempre de día, segundo Dióxenes Laercio.
Probabelmente sexa o mesmo Bión que Estrabón considera un astrólogo.
## Notas