open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Media ponderada

Denomínase **media ponderada** dun conxunto de números ao resultado de multiplicar cada un dos números por un valor particular para cada un deles, chamado *peso*, obtendo a continuación a media aritmética do conxunto formado polos produtos anteriores.

Utilízase cando non tódolos elementos dos que se pretende obter a media teñen a mesma importancia.

Un exemplo é a obtención da media ponderada das notas dunha oposición na que se asigna distinta importancia (*peso*) a cada unha das probas de que consta o exame.

Para unha serie de datos non baleira:

X = \{ x_1, x_2, x_3..., x_n \} \,

á que corresponden os pesos:

 W = \{ w_1, w_2, ..., w_n \} \, 

a **media ponderada** calcúlase da seguinte maneira:

\bar{x} = \frac{ \sum_{i=1}^n x_i w_i }{\sum_{i=1}^n w_i} = \frac{ x_1 w_1  + x_2 w_2  + x_3 w_3 + ... + x_n w_n }{w_1 + w_2 + w_3 + ... + w_n}

Outras medias estatísticas son a media xeométrica, a media aritmética e a media harmónica.
Media xeneralizada

[250px|miniatura|Construción xeométrica para atopar as medias [media aritmética|aritmética, xeométrica e harmónica dos números *a* e *b*.]]
A **media xeneralizada** é unha abstracción dos diversos tipos de media (xeométrica, aritmética, harmónica etc).

Defínese como:

: \bar{x}(m) =  \begin{Bmatrix} \sqrt[m]{\frac{1}{n}\sum_{i=1}^n{x_i^m}} & se \, m \not= 0\\
                                      \sqrt[n]{\prod_{i=1}^n{x_i}} & se \, m=0
                      \end{Bmatrix}
 

Onde o parámetro m indica se a media é:

* aritmética, con m=1
* xeométrica con m=0
* harmónica con m=-1
* cadrática con m=2

Obsérvese que para valores de m \leq 0 a expresión só ten senso se tódolos x_i \geq 0 .
Media harmónica

[250px|miniatura|Construción xeométrica para atopar as medias aritmética (A), [media cadrática|cadrática (Q), xeométrica (G) e harmónica (H) de dous números *a* e *b*.]]
A **media harmónica** , representada por **H**, dunha cantidade finita de números é igual ao recíproco, ou inverso, da media aritmética dos recíprocos de ditos números.

Así, dados os números *a1,a2, ... , an*, a media harmónica será igual a:

:{H} = {n \over { \sum_{i=1}^n{1 \over a_i}}} = {n \over ({1 \over a_1}+\cdots+{1 \over a_n})}

A media harmónica resulta pouco influída pola existencia de determinados valores moito máis grandes que o conxunto dos outros, sendo en cambio sensible a valores moito máis pequenos que o conxunto.

A media harmónica non está definida no caso da existencia no conxunto de valores nulos.

Outras medias estatísticas son a media xeométrica, a media aritmética e a media ponderada.
Media cadrática

[250px|miniatura|Construción xeométrica para atopar as medias aritmética (A), [media cadrática|cadrática (Q), xeométrica (G) e harmónica (H) de dous números *a* e *b*.]]
A **media cadrática** é igual á raíz cadrada da suma dos cadrados dos valores dividida entre o número de datos.

Este valor serve como medida de asociación e ten aplicacións en multitude de disciplinas, dende as biolóxicas como medicina ata as humanidades como a economía.

Ás veces a variable toma valores positivos e negativos, como ocorre por exemplo nos erros de medida. En tal caso pódese estar interesado en obter unha media que non recolla os efectos do signo.
Este problema resólvese mediante este tipo de media cadrática. O seu cálculo procede de elevar ó cadrado tódalas observacións (así os signos negativos desaparecen), obter despois a súa media aritmética e extraer, finalmente, a raíz cadrada desta media para volver á unidade de medida orixinal.
Vulgata

***Vulgata*** é a tradución en latín dende o hebreo do Antigo Testamento e revisión da versión latina do Novo Testamento feita por San Xerome no século IV e tomada como referencia para a interpretación bíblica por parte da Igrexa católica dende o Concilio de Trento. No século VII Isidoro de Sevilla edita unha versión da Vulgata e tamén Afonso X patrocina unha tradución ó castelán (*Biblia alfonsina*).

## Véxase tamén
Número real

miniatura|Diferentes clases de números reais.
[miniatura|[Número real|Recta real.]]

En matemáticas, o conxunto dos **números reais** (denotado por \mathbb{R}) inclúe tanto aos números racionais (positivos, negativos e o cero) como aos números irracionais; e noutro enfoque, transcendentes e alxébricos. Os irracionais e os transcendentes (1970) non se poden expresar mediante unha fracción de dous enteiros con denominador non nulo; teñen infinitas cifras decimais  aperiódicas, tales como: √5, , o número real 2, cuxa transcendencia foi enunciada por Euler no século XVIII. Nunha sección posterior describiranse dúas das definicións precisas máis usuais actualmente: clases de equivalencia de sucesións de Cauchy de números racionais e cortaduras de Dedekind.
## Notas
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* 0,999...
Ana María Fernández Martínez

**Ana María Fernández Martínez**, nada en Palma en 1949, é unha escritora galega.

## Traxectoria 
Reside na Coruña dende 1967. Xunto ao seu home, Xoán Babarro, preparou os primeiros libros de texto modernos para a aprendizaxe do galego.

## Obra 
### Literatura infanto-xuvenil 
* *Zapatón e Libiripón*, 1977. Teatro.
* *O rei bandullán*, 1981, Cadernos da Escola Dramática Galega. Teatro.
* *Grande invento para saír do aburrimento!*, 1987. Teatro.
* *O pirata da Illa de Prata*, 1987. Novela. Traducida ao catalán.
* *Polas rúas dos versos*, 1990. Poesía.
* *Ondas de verde e azul*, 1994, Xerais. Poesía.
* *O cacarabicolé*, 1997, Xerais. Narrativa.
**Tres voltas ao planeta*, 2000, Everest Galicia. Poesía. Traducida ao castelán pola mesma autora.
* *Amar e outros verbos*, 2001.
* *A casa de había unha vez*, 2008, Xerais. Narrativa.
* *Páxinas de carricanta*, 2011, Everest Galicia. Poesía.
**Incesante vagalume* (2021). Galaxia, Costa Oeste. 100 páxs. ISBN 978-84-9151-729-0.
**Pirata pregunta por ti* (2024). Galaxia. 68 páxs. ISBN 978-84-1176-329-5.

#### Con Xoán Babarro 
* *Primeiro libro con Malola*, 1985. Narrativa.
* *Tres países encantados*, 1986. Narrativa.
* *Barrigaverde e o dragón Achís*, 1989. Novela.
* *A chamada das tres raíñas*, 1991. Narrativa.
**Gurgulliña sabe portarse ben*, 2005. Traducida ao castelán polos propios autores. 
* *Chrystian Magic. Atrapado na torre*, 2009. Narrativa.

### Didáctica e ensino 
* *Contos desgrañados*, 1981.

#### Con Xoán Babarro 
* *Lúa Nova 3*, 1981.
* *O noso galego*.

### Outras obras colectivas 
* *E dixo o corvo...*, 1997, Xunta de Galicia.
* *Postais do Camiño*, 2004, Galaxia.

## Premios 
* 1º Premio do Concurso nacional de contos infantís O Facho en 1977, por *Os amigos do cabeceiro*.
* Gañadora do Concurso nacional de teatro infantil O Facho en 1983, con Xoán Babarro, por *¡Grande invento para saír do aburrimento!*
* Premio Lazarillo, por *Amar e outros verbos*.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 

*
Antonio Fernández Morales

**Antonio Fernández Morales**, nado en Astorga o 17 de setembro de 1817 e finado en Cacabelos o 15 de agosto de 1896, foi un militar e escritor berciano en lingua galega, autor de *Ensayos poéticos en dialecto berciano*, publicado en 1861.  Con motivo do Bicentenario do seu nacemento en 2017 celebrouse no Bierzo o Simposio *Antonio Fernández Morales, o cantor do Bierzo*.

## Traxectoria 
De orixe fidalga, naceu e viviu en Astorga ata os cinco anos de idade, fillo de Tomás Fernández Garrido (farmacéutico) e Nicolasa Morales Rodríguez, ambos naturais desa vila. Foi criado en Cacabelos. Cara a 1832, con quince anos de idade, iniciou os tres cursos de filosofía no seminario de Astorga. En outubro de 1835 solicitou o ingreso no militar Colexio de Distinguidos de Valladolid, onde iniciou os seus estudos o 7 de xaneiro do ano seguinte e onde estivo ata o 30 de maio dese mesmo ano, sendo destinado ao Rexemento de Infantaría de Borbón n.º 17. No ano 38 participou en diferentes accións militares, conseguindo o emprego de tenente.

Tanto o seu pai coma el formaron parte da Sociedade de Teatro de Vilafranca do Bierzo en 1843. Fixo amizade co filólogo Mariano Cubí i Soler en 1847, e baixo a súa influencia comezou a escribir en galego como certifican as súas cartas autógrafas destas datas ao filólogo catalán,  dadas a coñecer en 2017 . Secundou o levantamento de 1854.

En 1860 publicou en *El Esla* o seu primeiro poema en galego, *O fiandón da aldea*. En 1861 publicou *Ensayos poéticos en dialecto berciano* Foi prologado por Cubí, e está composto por 8.000 versos distribuídos en 15 poemas en galego e 1 bilingüe castelán-galego.

Participou na revolución de 1868 que derrocou a Isabel II, ascendido a xeneral en 1870, foi nomeado gobernador militar de Toledo, foi tamén deputado do distrito de Vilafranca do Bierzo polo Partido Radical (1872-1873) de Manuel Ruiz Zorrilla e ocupou o cargo de delegado nos Estados Pontificios. En 1876 publicou *Ensayos poéticos*, en castelán.

## Galería de imaxes 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
* 
*  (1861). "Introducción" a *Ensayos poéticos en dialecto berciano*, 35 páxinas .
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*  Inclúe:
:* 
:* 
:* 
:* 
:* 
:* 
:* 
:* 

### Outros artigos 
* Precursores
* *Ensayos poéticos en dialecto berciano*
* Dialecto berciano
* Literatura galega do Prerrexurdimento
### Ligazóns externas 
* Ficha no Congreso dos Deputados
* Blog sobre Morales 
* 20px "O galego de León e Zamora", Xesús Ferro Ruibal, *Ben falado!*, 2/11/2010.
* "Don Antonio Fernández y Morales" bergidense.blogspot.com.es 26/10/2007.
* Antonio Fernández Morales, o cantor en galego do Bierzo
Xosé Fernández Neira

**José Fernández y Neira**, nado na Coruña en 1790, foi un escritor e militar galego.

## Traxectoria 
Foi secretario da Xunta Suprema do Reino de Galicia trala invasión francesa, foi adscrito á contadoría da Fábrica de Tabacos da Palloza da Coruña. Coa chegada dos franceses a Galicia converteuse en guerrilleiro, percorreu Galicia incitando os galegos á rebelión. Uniuse ao Marqués de la Romana na súa loita contra o exército francés. A súa primeira fazaña militar tivo como escenario a parroquia da Xesta (Lalín), onde se apoderou do correo diplomático que o gobernador interino de Santiago lle enviaba ao de Ourense, e entregoullo á Xunta subalterna de Monforte de Lemos. Ferido en campaña, incorporouse á administración galega, sendo destinado, en xuño de 1809, a administrar os hospitais da Torre, en Borraxeiros (Agolada) e o de Gaión, en Amoeiro, e en xullo volveu encargarse da contadoría da Fábrica de Tabacos da Palloza.

[miniatura|*Proezas de Galicia* ([PDF).]]

Liberal exaltado, exiliouse en 1814. Retornou en 1820 e a Xunta de Galicia encomendoulle comisións como a liquidación das rendas da Inquisición, ocupación das temporalidades do arcebispo por abandonar a diocese, ocupación e administración dos bens dos realistas fuxidos. En recompensa, a Xunta nomeouno oficial primeiro da Deputación da Coruña. En 1823 foi depurado e suspenso de emprego e soldo ata 1825, ano en que volveu ao seu posto na administración de facenda.

## Obra 
Escribiu, como propaganda bélica, a primeira obra de autor coñecido en galego da época contemporánea, as *Proezas de Galicia, explicadas bajo la conversación rústica de los dos compadres, Chinto y Mingote* (1810), que foi reeditada por Andrés Martínez Salazar en 1893, con ilustracións de Román Navarro e Urbano González. Con esta obra perseguía a excitación dos galegos contra os galos, e dá por válidos e, mesmo merecentes de gabanza, toda clase de métodos de loita contra eles. Empregou un galego moi fluído e cheo de rexistros propios da lingua oral, con exclamacións, expresións populares, apelacións e cortes sintácticos. En 1984 foi reeditada, de novo, dentro da colección da Editorial de los Bibliófilos Gallegos.

## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* *Proezas de Galicia* en ''Papés d'emprenta condenada II*, 2012, Consello da Cultura Galega.
* 
* 
* 
* 
* 

### Outros artigos 
* *Proezas de Galicia*
### Ligazóns externas 
* *Proezas de Galicia'': Edición de 1810  e edición de 1893  Real Academia Galega.
Antonio Fernández Pérez

**Antonio Fernández Pérez**, nado en Río de Xaneiro o 22 de xuño de 1909 e finado en Verín o 18 de febreiro de 1999, foi un escritor galego.

## Traxectoria 
Aos cinco meses de idade trasladouse coa familia a Rabal (Oímbra), onde pasou a súa nenez e adolescencia. Estudou o bacharelato nas academias Vidal-Bustamante e Taboada Chivite de Verín e despois fixo Maxisterio en Ourense e Santiago de Compostela. Exerceu como mestre na parroquia de Tamaguelos (Verín) e na Academia Martín Mouriño de Ourense.

Foi militante do Partido Galeguista e mantivo fortes lazos de amizade con algunhas das súas principais figuras, como Otero Pedrayo e Vicente Risco. Co golpe de Estado do 18 de xullo de 1936 viuse obrigado a fuxir a Portugal e de alí marchou á Arxentina para evitar a represión do novo réxime. Estableceuse na provincia de Mendoza onde se dedicou á actividade comercial e literaria.

Colaborou na prensa de emigración, ás veces cos pseudónimos **Fernamper** ou **F. de Rabal**. Gran parte da súa carreira literaria, coa que gañou numerosos premios naquel país, está en castelán. En 1946 foi premiada a súa obra *Hojas al viento* no concurso convocado pola Municipalidad de Mendoza. En 1947 obtivo o premio do Ateneo de Mendoza por *Hojas líricas* e o premio da Asociación Interamericana de escritores pola novela *Don Rosendo de Amarán*. Con todo, non deixou de escribir en galego, e foi unha obra nesta lingua, *Terra coutada*, a que maior prestixio lle concedeu.

Volveu a Galicia a finais dos anos oitenta e instalouse en Verín, onde morreu. Foi soterrado no cemiterio de Rabal.

## Obras 
### En castelán 
* *El cura de mi aldea*, 1952, Buenos Aires.
* *Fuente sonora*, 1973.
* *Episodios del exilio. Novela en 26 relatos*, 1984.

### En galego 
* *Terra coutada*, 1990, Galaxia (escrita arredor de 1950).
* *Crónica de onte e de hoxe*, 1994, Galaxia.
* *Don Gabino*, 1996, Galaxia.

## Recoñecementos 
En maio de 1992 recibiu unha homenaxe en Verín, onde unha rúa leva o seu nome. O concello de Verín convoca un certame de relato curto co seu nome.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
* 

### Ligazóns externas 
* Biografía
Número alxébrico

Un **número alxébrico** é calquera número real ou complexo que é solución dunha ecuación polinómica da forma:

*a**n**x**n* + *a**n*-1*x**n*-1 + ... + *a*1*x*1 + *a*0 = 0

onde *n* > 0 , cada *a**i* é enteiro e *a**n* é distinto de cero.

Tódolos números racionais son alxébricos porque tódalas fraccións da forma *a* / *b* son solución de *bx* - *a* = 0. Algúns números irracionais como 21/2 (a raíz cadrada de 2) e 31/3/2 (a metade da raíz cúbica de 3) tamén son alxébricas porque son solucións de *x*2 - 2 = 0 e 8*x*3 - 3 = 0, respectivamente. Pero non tódolos números reais son alxébricos. Os exemplos máis coñecidos son π e e.
Se un número complexo non é alxébrico, dise que é un número transcendente.

Se un número alxébrico é solución dunha ecuación polinómica de grao *n*, pero non pode selo dunha ecuación polinómica de grao menor, entón dise que é un *número alxébrico de grao n*.

A suma, diferenza, produto ou cocente de dous números alxébricos volve a ser alxébrico, e polo tanto os números alxébricos constitúen un *campo*. Pode demostrarse que se os coeficientes *a**i* son números alxébricos calquera, a solución da ecuación volverá ser un número alxébrico. Noutras palabras, o campo dos números alxébricos é alxebricamente cerrado. De feito, é o campo alxebricamente cerrado máis pequeno que conten os racionais.

Tódolos números que poden escribirse a partir dos racionais empregando soamente as operacións aritméticas +, -, *, /, potencias e raíces son alxébricos. Con todo, existen números alxébricos que non poden escribirse deste xeito, e son todos de grao >5. Esta é unha consecuencia da teoría de Galois.

Un número alxébrico que satisfai unha ecuación polinómica de grao *n* con *a**n* = 1 denomínase **enteiro alxébrico**. Algúns exemplos de enteiros alxébricos son 3×21/2 + 5 y 6*i* - 2. A suma, diferenza e produto de enteiros alxébricos volve a ser un enteiro alxébrico, o que significa que os enteiros alxébricos forman un anel. O nome de *enteiro alxébrico* provén do feito de que os únicos números racionais que son enteiros alxébricos son os propios enteiros.

Tanto a noción de número alxébrico como a de enteiro alxébrico poden ser xeneralizadas noutros campos, amais do campo dos complexos, véxase extensión alxébrica.
Faysal bin Abdelaziz Al Saud

miniatura|dereita|Faysal bin Abdelaziz Al Saud.

**Faysal bin Abdelaziz Al Saud** (en árabe فيصل بن عبدالعزيز آل سعود), tamén chamado *Faisal ibn Abd al-Aziz*, nado en Riad probábelmente en 1906 e finado o 25 de marzo de 1975, foi o cuarto fillo de Ibn Saud e o terceiro rei de Arabia Saudita.

## Traxectoria 
En 1925, comandando un exército de leais sauditas, obtivo unha decisiva vitoria sobre Hejaz. Como recompensa, foi feito gobernador de Hejaz ao ano seguinte. En 1932 aceptou o cargo de Ministro de Asuntos Exteriores.

Despois de que as Nacións Unidas dividisen Palestina, Faysal pediu ao seu pai que rompese as súas relacións cos Estados Unidos, pero foi ignorado. A saúde de Saud empeorou, e Faysal tomou o posto de rexente o 4 de marzo de 1964. O 2 de novembro dese ano converteuse en rei despois de que o seu irmán fose deposto.

Faysal introduciu algunhas reformas, como a televisión e a escolarización feminina, ás que se opuxeron moitos sauditas, incluíndo os membros da familia real, pois ambas foron consideradas contrarias ao islam. En 1967, tras a vitoria israelí na Guerras dos Seis Días, sentiuse derrotado e nunca volveu sorrir.

En 1973, comezou un programa para incrementar o poder militar de Arabia Saudita. O 17 de outubro, retirou o pretróleo saudita dos mercados mundiais, cuadruplicando o seu prezo. Esta acción foi a principal culpábel da Crise Enerxética de 1973. En 1974 foi nomeado *Home do Ano* pola revista Time.

## Asasinato 
O 25 de marzo de 1975 foi asasinado a tiros polo seu sobriño Faysal bin Musaed por razóns aínda descoñecidas. Especulouse con que quería vingar o seu irmán máis vello Khalid, que morreu nun encontro contra as forzas de seguridade en 1966. Aínda que se falou de varias teorías sobre conspiracións, unha investigación descubriu que o príncipe Faysal bin Musaed supostamente actuou só.

O príncipe Musaed estaba xunto a unha delegación kuwaití que agardaba para reunirse co rei. O rei Faysal encamiñábase cara a eles cando Musaed sacou unha pistola e disparou sobre el.

Musaed foi capturado inmediatamente e inicialmente declarado demente. Máis tarde foi acusado de rexicidio e, en xuño de 1975, foi decapitado na praza pública de Riyadh.

Faysal foi sucedido polo seu irmán Khalid bin Abdul Aziz.

En 1979, a cidade de Lyallpur, en Paquistán, foi renomeada como Faysalabad no seu honor. A Mesquita Faysal en Islamabad tamén recibiu o seu nome. A maior estrada de Karachi foi renomeada *Shahrah-e-Faisal* e unha zona residencial próxima ao Aeroporto de Karachi foi renomeada como Colonia do Shah Faysal.

## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Arabia Saudita
* Lista de Reis de Arabia Saudita
Fernand´ Esquio

[miniatura|Cantigas de Esquio no [Cancioneiro da Vaticana.]]
'''Fernand' Esquio** ou **Fernand' Esqyo**, escrito **Fernando Esquío''' coa grafía moderna, foi un trobador galego de fins do século XIII e comezos do século XIV. Dá nome a un instituto de educación secundaria de Neda.

## Traxectoria 
Nado no século XIII, en Neda ou en localidades achegadas, xa que o seu apelido era común nalgunhas vilas da actual comarca de Ferrol, é posible que pertencese a unha familia nobre, posto que había Esquíos ao servizo dos condes de Andrade e como priores do mosteiro de San Martiño de Xuvia. Estudosos como Ricardo Carballo Calero sosteñen que o seu apelido puido ser Esguío, como outros trobadores medievais que tiveron ou adoptaron o nome dun animal como apelido.

Puido ter vinculacións coas cidades de Lugo e Santiago de Compostela, pois ambas cidades aparecen nalgunha das súas obras.

No súa localidade natal, Neda, hai un instituto público que leva o seu nome, o IES Fernando Esquío.

## Obra 
Consérvanse nove cantigas súas, que se dividen en catro de amigo, tres de escarnio e dúas de amor.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* , Xosé María: "FERNAND' ESQUIO". *Gran Enciclopedia Galega Silverio Cañada*.

### Outros artigos 
* Cancioneiro da Biblioteca Vaticana

### Ligazóns externas
*Ficha na Xacopedia
Benjamin Mkapa

**Benjamin William Mkapa**, nado en Ndanda, Rexión de Mtwara, o 12 de novembro de 1938 e finado en Dar es Salaam o 24 de xullo de 2020,
## Notas 
## Véxase tamén
### Ligazóns externas
*Biografía polo CIDOB
Faure Gnassingbé

**Faure Essozimna Gnassingbé** (tamén coñecido como **Faure Eyadéma**) nado o 6 de xuño de 1966, foi o presidente de Togo dende o 4 de maio de 2005. Fillo do anterior presidente Gnassingbé Eyadéma.
Chen Shui-bian

**Chen Shui-bian** (**Tân Chúi-píⁿ**, **陳水扁**), nado en Guantian o 12 de outubro de 1950, é un político de Taiwán, presidente do seu país dende o 20 de maio de 2000 até o 20 de maio de 2008. Foi tamén alcalde de Taipei.

## Traxectoria
Pertence ao Partido Democrático Progresista. O 11 de setembro de 2009, ao igual cá súa dona, foi condenado a cadea perpetua por cargos de corrupción, por un tribunal da illa, o que é interpretado por determinados sectores como unha caza de bruxas a raíz das pretensións independentistas do propio Shui-bian, que a China rexeita frontalmente.

## Notas
Bhumibol Adulyadej

**Bhumibol Adulyadej** (ภูมิพลอดุลยเดช), **Rama IX** de Tailandia, nado en Cambridge (Estados Unidos) o 5 de decembro de 1927 e finado en Bangkok o 13 de outubro de 2016, foi rei de Tailandia desde 1946 ata a súa morte.

## Traxectoria 
Nado nos Estados Unidos e educado principalmente en Lausana, Suíza, Bhumibol Adulyadej foi un monarca constitucional. 

Asumiu o trono de Tailandia o 9 de xuño de 1946, após o falecemento do seu irmán maior, Ananda Mahidol, que faleceu por mor dun disparo, por causas que nunca foron aclaradas pola Casa Real tailandesa. Porén, a súa coroación, como Rama IX, non se produciu até o 5 de maio de 1950.

Interveu decisivamente en ocasións na política tailandesa, e atribuíuselle un papel importante na transición á democracia na década de 1990 despois de períodos anteriores durante os que apoiou réximes militares.

Rama IX foi o noveno soberano da Casa de Chakri. O seu reinado durou 70 anos; era o xefe de estado de maior antigüidade e foi o monarca tailandés co reinado máis longo da historia. Foi sucedido polo seu fillo, o príncipe Maha Vajiralongkorn (coroado como Rama X).

## Notas
George Maxwell Richards

**George Maxwell Richards**, nado o 1 de decembro de 1931 en San Fernando e finado o 8 de xaneiro de 2018, foi o cuarto Presidente de Trinidad e Tobago dende o 2003 até o 2013.

## Traxectoria 
Nas eleccións de 2008 foi o único candidato. O 18 de marzo de 2013 foi sucedido polo actual presidente Anthony Carmona.

## Notas
Ricardo Flores

:*Para o xornalista, escritor e político anarquista mexicano véxase Ricardo Flores Magón*.

**Ricardo Flores Pérez**, nado en Sada en 1903 e finado en Buenos Aires o 25 de xullo de 2002, foi un escritor galego e un dos máis sobranceiros autores teatrais da diáspora galega.

## Traxectoria 
Nado no seo dunha familia labrega de Sada, desde moi neno traballa a terra e aprende o oficio de ferreiro, ao tempo que escribe os seus primeiros textos. En 1926 estreou a súa primeira peza teatral *Un fillo de bendición* no Pavillón Moragra da súa vila. En 1927 e 1928 estreou as súas seguintes obras *Consellos do tío Xan*. Emigrou a Buenos Aires en 1929, onde foi un dos dirixentes da Irmandade Galega de Bos Aires e da Sociedade Nazonalista Pondal, director da asociación coral Os Rumorosos, secretario do Consello de Galiza e presidente do Centro Provincial Coruñés. Como dramaturgo, tivo un importante papel no teatro da diáspora. En 1952 constituíu o Cadro de Declamación Lugrís Freire, coa que estreou distintas obras da súa autoría e do teatro rexionalista. Finou en Buenos Aires o 25 de xullo de 2002.

## Obra 
### Teatro 
* *Un fillo de bendición* (1926).
* *Consellos do tío Xan* (1927).
* *Querer de comenencia* (1928).
* *Mai e filla*(1934).
* *Un ovo de dúas xemas. Comedia rideira en dous pasos*, 1938 (teatro).
* *Enguedello*, 1939 (teatro).
* *Pra isso som teu amigo*.
* *Ugio*.
* *Catro estampas de beiramar*, 1961 (teatro).
* *Dúas estampas da emigración*.
* *O afiador*.
### Artigos 
* "Algo sobre o movimento galeguista en Buenos Aires (1930-1980)".
* "O teatro como movimento proseletista".
* "A lírica popular galega en Buenos Aires".

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
* 
* 
* , Luis (maio de 1992). *Historia do teatro galego na Arxentina. Un autor: Ricardo Flores*. *Cadernos da Escola Dramática Galega* n.º 96.
*
Ascanio

**Ascanio**, na mitoloxía grega, era o fillo de Eneas e Creúsa. Despois da Guerra de Troia, Ascanio fuxiu ao Lacio (Italia) co seu pai e loitou nas guerras itálicas. Segundo Virxilio foi o primeiro rei de Alba Longa, na que naceron Rómulo e Remo, os fundadores de Roma.

Coñecido, na mitoloxía romana, como **Iulus**, do seu nome provén a Gens Iulia (a familia Iulia).
Xesús Franco González

**Xesús Franco González**, nado en Vigo en 1943, é un escritor galego. Nalgunhas das súas obras, ten empregado *Joaquím Fariña*, como pseudónimo.

## Traxectoria 
Foi xerente de Edicións Xerais e de Publicações Dom Quixote (Portugal), e colaborou en *Faro de Vigo*, Ondas Galicia e Radio Vigo. Tamén foi membro fundador dos Premios da Crítica Galicia.

Nos comezos da banda deseñada en Galicia, Xesús Franco e mais Pedro Ruiz Bofill, debuxante de *Faro de Vigo*, editaron semanalmente no xornal as aventuras duns nenos galegos coincidindo coa invasión dos romanos. Ligada á historia máis ou menos romántica das orixes celtas, o autor mostra, coa axuda do arqueólogo, José Manuel Hidalgo Couñago como vivían os devanceiros. A Xunta de Galicia propiciou a súa publicación dos tres álbums e a editorial Galaxia a súa distribución.

Actualmente ten programas en Radio Vigo e Radio BaixoMiño así como en Televigo.

## Obra 
### Poesía 
* *Contra Mar*, 1995, Galaxia.
* *Atlántico, Atlántico*, 2004, Deputación de Pontevedra.
* *Londres*, 2009, El Taller del Poeta.
* *Matade o mar*, 2009, Espiral Maior.
* *La isla de los marinos de mierda*. Círculo Rojo (con obra gráfica de Miguel Pereira)
* 12 horas + el retardo lunar. Círculo Rojo (con obra gráfica de Jorge García-Valenciano)
* *A noite das palabras*. Editorial: á sombra. 2016 (con obra gráfica de Antón Sobral) Prosa poética

### Narrativa 
* *Blues para un asasino. First we take Manhattan*, 1994 (novela negra, co pseudónimo de Joaquím Fariña). Edicións Xerais de Galicia.
* *Matalote*, 2000 (relatos), Editorial Ir Indo.
* *Imitando a Ulyses. Diarios de Navegación*, P. F. Taboada, 2012.
* *O cazador de baleas*. Círculo Rojo.
* "Sinbad enamorado" (conto fantástico). Editorial Babylon, 2018.
* "4 mujeres y 1 unicornio" (novela) Lacre - Grupo Editorial Insólitas
* "El otro MAR. Inquietante. Desconocido. Otro mundo" - (relatos breves) - Círculo Rojo (con dibujos de Mateo Franco)

### Literatura infanto-xuvenil 
* *Os fillos de Breogán*, 1985, Galaxia.
* *Os homes do fin do mundo*, 1985, Galaxia.
* *A grande viaxe polo río*, 1988, Galaxia.

### Biografías 
* *Conde Cabanelas*, 2013, Deputación de Pontevedra.

### Obras colectivas 
* *Tamén navegar*, 2011, Toxosoutos.
* *A memoria de Vigo*, 1994, Xerais
* *Antoloxía do confinamento (poetas galegos e portugueses)* 2021, Concello de Pontevedra

## Premios 
* Premio de poesía Martín Codax no 1995, por *Contra Mar*.
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
*
Zine el-Abidine Ben Ali

**Zine El Abidine Ben Ali** (**زين العابدين بن علي**), nado en Hammam Sousse o 3 de setembro de 1936 e finado en Jeddah o 19 de setembro de 2019, foi o presidente de Tunisia dende o 7 de novembro de 1987 ata o 14 de xaneiro de 2011.

## Notas
Ricardo Frade

**Ricardo Frade Giráldez**, nado en Touro en 1877 e finado en Santiago de Compostela o 29 de xullo de 1940, foi un escritor galego.

## Traxectoria 
Fillo de Cayetano Frade Rial e Antonia Giráldez Pérez. Poeta, narrador e dramaturgo. A súa obra está vinculada ao Movemento Dramático Rexional, que apostaba pola recreación da Galicia rural. Colaborou na *Revista Gallega* onde publicou un poema e unha narración breve en castelán e na revista *Nós*. Foi coñecido polas súas obras teatrais, cualificadas como costumistas, nas que aparece tamén o caciquismo. En 1936 participou na creación da  Asociación de Escritores de Galicia. Finou en Santiago de Compostela o 29 de xullo de 1940.

## Obra 
* *¿Te acuerdas...?,* 1901 (Prosa e verso en castelán).
**O Tempo...*, 1901 (Poesía).
**O rei da carballeira*, 1917 (Teatro comedia, inicialmente en dous actos., estrea no Círculo Mercantil de Santiago o 6/01/1918; en  unha 2ª edición en tres actos de 1932).
**Rosiña*, 1918 (teatro monólogo, estreada no Círculo Mercantil de Santiago o 06/01/918).
* *¡Vaites... vaites!*, 1918 (Teatro) (estrea 18/04/1918 Teatro Principal de Santiago por "Cativezas"). Finalista no concurso das Irmandades da Fala de Betanzos, o primeiro premio queda deserto por diferenzas no xurado. Radiarase en EAJ-4 Unión Radio Galicia en 1933 co seu amigo "O Vello dos Contos" e Antón Fraguas.
**Morriña*, 1919 (Poesía lida nas vodas de prata do Círculo Mercantil e Industrial de Santiago 23 de abril de 1919).
**A Copla*, 1923, (Teatro). Estrea no Salón Teatro de Santiago o 12/01/1923.
*''Conto D' Amores*, 1927 (Poesía).
**Cousas de Estudiantins* , 1933 (conto).
**Vidas Silvestres*, 1933 (conto). 
**¡Recordemos!: (pra tí soia i-en segredos..)'', 1935 (Poesía publicada en Nós).

## Vida persoal 
Casou en 1885 con María Peña Pita e foron pais de Ricardo Higinio (1907-2000), Concha (n. 1910), José (1912-1940), Rafael (1914-1936), Daniel (1916-1917) e María Esther (Maruxa) Frade Peña (n. 1922).

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
* 
* 
### Outros artigos 
* Rafael Frade Peña (fillo)
Saparmurat Niyazov

**Saparmurat Atayevich Niyazov** (**Saparmyrat Ataýewiç Nyýazow** en turcomán), nado o 19 de febreiro de 1940 e finado 21 de decembro 2006, foi un político turcomán, Presidente de Turkmenistán dende 1991.
[miniatura|**Saparmurat Niyazov** nun [Papel moeda|billete de 5.000 manats turcománs]]
O seu pai morreu loitando cos alemáns na segunda guerra mundial e o resto da súa familia desapareceu logo dun terremoto que arrasou a cidade de Achkhabad en 1948. Criado un orfanato soviético, entrou no Partido Comunista dende moi novo.
## Véxase tamén
### Outros artigos
**Ruhnama*.
Yoweri Museveni

**Yoweri Kaguta Museveni**, nado en abril de 1944, é un político ugandés, presidente do seu país dende o 29 de xaneiro de 1986.
Ahmet Necdet Sezer

**Ahmet Necdet Sezer**, xuíz nado o 13 de setembro de 1941, é o 10° presidente de Turquía, e goberna o país dende 2000. Foi elixido pola Grande Asemblea Nacional da Turquía (*Türkiye Büyük Millet Meclisi*) despois do final do mandato de Süleyman Demirel. O seu mandato ía terminar o 16 de maio de 2007, pero a Asemblea non conseguiu escoller o seu sucesor. Así, Sezer continúa a ser o presidente do país.

Formouse na Universidade de Ankara e chegou a xuíz en 1962.
Xe Freyre

**Xosé Ramón Freire Sánchez**, coñecido como **Xe Freyre**, nado en Mondoñedo en 1962, é un escritor galego.

## Traxectoria 
Autor de traballos de investigación histórica, literaria e de promoción turística. Colaborador habitual na prensa galega, os seus traballos (artigos, reportaxes, entrevistas, críticas…) están esparexidos por numerosos xornais e revistas do país. Abordou tamén o guión documental.

## Obra 
### Narrativa 
* *Cando o gato mira de esguello*, 1987, reeditado no 2011 en Morgante.

## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
### Ligazóns externas 
* Ficha da súa obra en Edicións Morgante
Fernando García Acuña

**Fernando García Acuña**, nado en Macurijes (Cuba) en 1861 e finado en Betanzos o 16 de xaneiro de 1895, foi un escritor e xornalista galego.
## Traxectoria 
De familia galega emigrada en Cuba, regresou de cativo a Galicia. Colaborou en *El Censor* (o primeiro periódico de Betanzos), fundou e dirixiu os semanarios anticaciquís betanceiros *El Escobón* e *Las Riberas del Mendo* e colaborou en *La Libertad* e *A Fuliada*. Tamén colaborou en ''O Tio Marcos d'a Portela* e *Galicia Humorística*.

Era irmán de José García Acuña.

Está enterrado no cemiterio betanceiro.

## Obra 
* *Orballeiras'', 1887 (poemario en galego e castelán), con prólogo de Victorino Novo García.

## Galería de imaxes 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* Vales Villamarín, Fernando (1966). "Perfil sinxelo d'un xornalista exemplar". A Coruña. Moret.
* 
*
Viktor Yushchenko

**Viktor Andriyovych Yushchenko** (en ) tamén transcrito **Iushenko** ou **Iúshenko**, nado o 23 de febreiro de 1954 na provincia oriental de Sumi, é un político ucraíno, presidente do seu país dende o 23 de xaneiro de 2005 até 2010. 

## Traxectoria 
O seu pai combateu na segunda guerra mundial e foi encarcerado en varios campos de concentración de Polonia e Alemaña polos nazis. A súa nai foi profesora de física e matemáticas.

De 1990 a 1993 foi vicepresidente do banco JSC Agroindustrial Bank Ukraina. En 1993 foi designado supervisor do banco central ucraíno, o Banco Nacional de Ucraína (NBU), que dirixiu en 1997 designado polo Parlamento de Ucraína. Nese período estabilizouse a hrivna e retrocedeu a inflación, recibiu créditos do FMI, e iniciou a privatización do vasto patrimonio industrial e da terra que posuía o Estado ucraíno. Deixou o cargo en decembro de 1999.

### Carreira política 
Líder da coalición política A Nosa Ucraína, foi primeiro ministro nos anos 2000 e 2001. O 26 de novembro de 2004 perdeu as eleccións presidenciais. Porén, el e os seus seguidores argumentaron que as eleccións foran corrompidas. Argumentaron que os resultados electorais foran falsificados polo goberno ucraíno, en apoio ao candidato Viktor Yanukovych. Organizaron manifestacións políticas no outono e inverno de 2004, ás que chamaron *Revolución Laranxa*. Nese tempo Yuliia Tymoshenko e Yushchenko foron fortes aliados, pero distanciáronse posteriormente.

O Tribunal Constitucional ordenou unha segunda volta das eleccións, que gañou Yuschenko. En febreiro de 2010 Yushchenko perdeu as eleccións presidenciais ante Viktor Yanukovych.

Desde decembro de 1999 até maio de 2001, Yushchenko foi o primeiro ministro ucraíno.

### Envelenamento 
Yushchenko afirmou que foi envelenado por dioxinas por inimigos políticos. Certamente, foi hospitalizado e o seu aspecto mostraba sinais dunha enfermidade grave.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos
* Ucraína
Tabaré Vázquez

**Tabaré Ramón Vázquez Rosas**, nado en Montevideo o 17 de xaneiro de 1940 e finado na mesma cidade o 6 de decembro de 2020, foi un político uruguaio, presidente do seu país desde o 1 de marzo de 2005 ata o 1 de marzo de 2010 e de novo dende marzo de 2015 ata 2020. Pertencía á Fronte Ampla.

## Orixe 
Tabaré Vázquez tiña ascendencia galega, xa que o seu avó era orixinario de Ourense, e a súa avoa era oriúnda de Santiago de Compostela, emigrando ámbolos dous posteriormente ao Uruguai.

Estivo casado con María Auxiliadora Delgado San Martín. Tiña 4 fillos (Ignacio, Álvaro, Javier e Fabián) e dez netos.

## Traxectoria 
Médico de profesión, obtivo a licenciatura de Medicina no ano 1969 na Universidade da República, coa especialidade de oncoloxía e radioterapia no ano 1972. Ademais dirixiu o Departamento de Radioterapia do Instituto Nacional de oncoloxía do Uruguai e, no ano 1987 foi designado catedrático de oncoloxía e radioterapia.

Entre 1979 e 1989 foi presidente do Club Atlético Progreso, un equipo de fútbol do seu barrio, La Teja, en Montevideo. Baixo a súa presidencia, Progreso gañou o título de campión da Primeira División en 1989. Ademais, valorou candidatarse á presidencia da Asociación Uruguaia de Fútbol pero non foi posible dado que a súa significación política espertou o rexeitamento doutros clubs.

Os seus comezos na vida política remóntanse ata o ano 1983 cando se afiliou ó Partido Socialista, sendo elixido no ano 1986 integrante do seu comité Central. Posteriormente, no ano 1989 o Frente Amplio designouno candidato a Intendente da capital uruguaia, gañando as eleccións o ano seguinte e sendo o alcalde da cidade entre os anos 1991 e 1995.

Triunfou na elección presidencial o 31 de outubro de 2004, na que se presentaba como candidato pola coalición de esquerda Encuentro Progresista-Fronte Ampla-Nova Maioría, ao obter a maioría absoluta co 50,45% dos votos emitidos, transformándose no primeiro presidente esquerdista e rompendo coa hexemonía bipartidista do Partido Nacional e o Partido Colorado, que dominaran a historia política uruguaia dende 1830. Asumiu o seu cargo de Presidente Constitucional do Uruguai o 1 de marzo de 2005 e o seu mandato estendeuse até o 1 de marzo do 2010.

## Notas 
## Véxase tamén
Kalkot Mataskelekele

**Kalkot Mataskelekele**, nado en 1949, foi o presidente de Vanuatu desde 2004 a 2009.

## Traxectoria
Mataskelekele, un avogado en Port Vila, foi o primeiro presidente do país con estudos universitarios.
Hertha Berlin

O **Hertha BSC Berlín** é un club de fútbol alemán, da cidade de Berlín. Fundouse o 25 de xullo de 1892 e xoga na 1. Bundesliga.

## Historia 
O Hertha Berlin foi fundado o 25 de xullo de 1892 polos irmáns Fritz e Max Linder e Willi Lorenz. O equipo chamouse inicialmente *BFC Hertha 92*. No ano 1901 o equipo entrou a formar parte da VDF, a *Asociación Alemá de Clubs de Fútbol*.

## Uniforme 
* **Uniforme titular**: Camiseta azul e branca a raias, pantalón azul con franxas brancas aos lados, medias azuis con franxas brancas.
* **Uniforme alternativo**: Camiseta branca con franxas azuis, pantalón branco con franxas azuis, medias brancas con franxas azuis.

## Xogadores 
### Cadro actual 
*Actualizado a xaneiro de 2013*

## Palmarés 
### Torneos nacionais 
* **1. Bundesliga (2):** 1930, 1931

## Ligazóns externas 
* Sitio Web oficial ,
Bayer Leverkusen

O **Bayer 04 Leverkusen** é un equipo de fútbol alemán que xoga en Leverkusen. Foi fundado en 1904 por empregados da afamada empresa farmacéutica Bayer, que fabrica a pílula máis coñecida mundialmente: a Aspirina. Conta no seu palmarés cunha Bundesliga, dúas Copas de Alemaña, unha Supercopa de Alemaña e unha Copa da UEFA, e acadou no 2002 a final da Liga de Campións, na que perdeu ante o Real Madrid. 

## Uniforme 
* **Uniforme titular**: Camiseta vermella con franxas negras, pantalón negro e medias vermellas. 
* **Uniforme alternativo**: Camiseta, pantalón e medias azuis.

## Xogadores 
### Cadro actual 
*Actualizado a 20 de agosto de 2019.*

## Palmarés 
### Torneos nacionais 
* **Bundesliga (1):** 2023/24.
* **Copa de Alemaña (2)**: 1992/93, 2023/24.
* **Supercopa de Alemaña (1):** 2024.

### Torneos internacionais 
* **Copa da UEFA (1)**: 1987/88.
* Subcampión da **Liga de Campións da UEFA (1):** 2001/02.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Sitio Web Oficial (en inglés)
* Sitio Web non oficial
Clasificación Unesco

A **clasificación UNESCO** (**Nomenclatura Internacional da UNESCO para os campos de Ciencia e Tecnoloxía**), creada polo devandito organismo, é un sistema de clasificación do coñecemento amplamente usado na ordenación de proxectos de investigación e das teses doutorais

A orde utilizada baséase en dous, catro ou seis díxitos, segundo o nivel de detalle desexado. A de dous díxitos é o seguinte:
:11 Lóxica. Ver :Category:Lóxica
:12 Matemáticas. Ver :Category:Matemáticas
:21 Astronomía e Astrofísica. Ver :Category:Astronomía
:22 Física. Ver :Category:Física
:23 Química. Ver :Category:Química
:24 Ciencias da Vida
:25 Ciencias da Terra e do Espazo
:31 Ciencias Agronómicas
:32 Ciencias Médicas. Ver :Category:Medicina
:33 Ciencias Tecnolóxicas
:51 Antropoloxía. Ver :Category:Antropoloxía
:52 Demografía. Ver :Category:Demografía
:53 Ciencias Económicas
:54 Xeografía. Ver :Category:Xeografía
:55 Historia. Ver :Category:Historia
:56 Ciencias Xurídicas e Dereito
:57 Lingüística. Ver :Category:Lingüística
:58 Pedagoxía. Ver :Category:Pedagoxía
:59 Ciencia Política. Ver :Category:Política
:61 Psicoloxía. Ver :Category:Psicoloxía
:62 Ciencias das Artes e as Letras
:63 Socioloxía. Ver :Category:Socioloxía
:71 Ética. Ver :Category:Ética
:72 Filosofía. Ver :Category:Filosofía

## Véxase tamén
*Clasificación Unesco 4 díxitos
*Clasificación Unesco 6 díxitos
Primavera

*Este artigo trata sobre a estación do ano, para a planta, ver artigo: **Cáncaro**.*
miniatura|Alegoría da primavera no pazo de Lóngora.
miniatura|O costume arxentino de regalar flores amarelas o día do comezo da primavera como símbolo de alegría, enerxía e optimismo estendeuse por moitos países.
A **primavera** é unha das catro estacións do ano das zonas temperadas. Astronomicamente, comeza co equinoccio de primavera (entre o 20 e o 21 de marzo no hemisferio norte, e entre o 22 e o 23 de setembro no hemisferio sur), e remata co solsticio de verán (arredor do 21 de xuño no hemisferio norte e o 21 de decembro no hemisferio sur). Aínda que ás veces é considerada como os meses enteiros de marzo, abril e maio no hemisferio norte e setembro, outubro e novembro no hemisferio sur.

## Festividades 
Na Arxentina o Día da Primavera celébrase o 21 de setembro (cun ou dous días de anticipación á data astronómica).

## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
### Outros artigos 
* Verán
* Outono
* Inverno

### Ligazóns externas 
* Inicio astronómico de la primavera  Ministerio de Fomento .
Trần Đức Lương

**Trần Đức Lương**, nado o 5 de maio de 1937 e finado o 20 de maio de 2025, foi o presidente de Vietnam dende o 24 de setembro de 2002 ata o 2006.

## Traxectoria 
Naceu na provincia de Quang Ngai, en 1955 trasladouse a Hanoi, onde estudou xeoloxía, e traballou como cartógrafo. En 1959 ingresou no Partido Comunista de Vietnam e converteuse en funcionario do partido nos anos 1970. En 1987 foi segundo Primeiro Ministro. Foi membro do Politburo desde xuño de 1996, escolleito presidente o 24 de setembro de 1997 e reescolleito no 2002.

## Notas
Ali Abdullah Saleh

miniatura|dereita|Ali Abdullah Saleh
**Ali Abdullah Salih**,  en árabe: علي عبد الله صالح), nado o 21 de marzo de 1942 e finado en Saná o 4 de decembro de 2017 foi un político iemení, que foi presidente do Iemen do Norte e despois do Iemen durante case catro décadas.

## Traxectoria
Foi presidente da República Árabe do Iemen entre 1978 e 1990, trala unión do Iemen en 1990 converteuse no presidente do novo estado, cargo no que permaneceu ata febreiro de 2012. Foi asasinado en decembro de 2017.
Outono

[miniatura|dereita|222px|Alegoría do outono no [pazo de Lóngora.]]
[miniatura|dereita|222px|[Follas secas.]]
O **outono** é unha das catro estacións do ano das zonas temperadas. Astronomicamente, comeza co equinoccio de outono (entre o 22 e o 23 de setembro no hemisferio norte e entre o 20 e o 21 de marzo no hemisferio sur), e remata co solsticio de inverno (arredor do 21 de decembro no hemisferio norte e o 21 de xuño no hemisferio sur). Aínda que ás veces é considerado como os meses enteiros de setembro, outubro e novembro no hemisferio norte e marzo, abril e maio no hemisferio sur.

## Outono na cultura galega 
Na sociedade tradicional galega "outono" era en moitos puntos propiamente o nome que recibía o mes de outubro, mentres a estación denominábase nos primeiros meses **primavera de outono** ou **verán de San Martiño** para o comezo do mes de novembro.

## Notas 
## Galería de Imaxes 

Ficheiro:Cogumelos_e_casta%C3%B1as.jpg|Cogumelos e castañas

## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Inverno
* Primavera
* Verán
Robert Mugabe

**Robert Gabriel Mugabe**, nado o 21 de febreiro de 1924 nunha localidade a carón de Harare chamada Kutama e finado en Singapur o 6 de setembro de 2019, foi un político e militar de Zimbabwe que ocupou o cargo de Primeiro Ministro do país entre o 18 de abril de 1980 e o 31 de decembro de 1987, e o de Presidente da República de Zimbabwe dende o 31 de decembro de 1987 ata o 21 de novembro de 2017.

## Traxectoria 
Malia ser reelixido para o cargo en varias ocasións, a oposición ten denunciado a existencia dunha violenta represión e múltiples fraudes electorais, as mais recentes en 2002 e 2008. Moitos medios de comunicación internacionais consideran a Mugabe un ditador no sentido contemporáneo do termo, e o principal responsable da profunda crise económica e humanitaria que padece Zimbabwe, así como do masacre étnico que tivo lugar nos anos 80 sobre o pobo matabele e na que perderon a vida mais de 20.000 persoas.

En novembro de 2017 destituíu o seu vicepresidente, Emmerson Mnangagwa, que fuxiu a Suráfrica. Pouco despois, o xeneral Constantino Chiwenga, apoiado por elementos das Forzas de Defensa de Zimbabwe e membros da facción de Mnangagwa, coñecida como Lacoste, deu un golpe. Despois de perder o apoio do ZANU-PF, Mugabe dimitiu, e Mnangagwa regresou a Zimbabwe para asumir a presidencia.

## Notas 
## Véxase tamén
### Ligazóns externas
* Páxina oficial do Goberno de Zimbabwe 
*
Verán

miniatura|dereita|222px|Alegoría do verán no pazo de Lóngora.
[miniatura|dereita|222px|Barraña, [Boiro]]
O **verán** (normalmente pronunciado ''v'ran* ou *v'rao'') ou **estío** é unha das catro estacións do ano das zonas temperadas. Astronomicamente, comeza co solsticio de verán (arredor do 21 de decembro no hemisferio sur e o 21 de xuño no hemisferio norte), e remata co equinoccio de outono (arredor do 21 de marzo no hemisferio sur e o 21 de setembro no hemisferio norte). Aínda que ás veces é considerado como os meses enteiros de decembro, xaneiro e febreiro no hemisferio sur e xuño, xullo e agosto no hemisferio norte.
Climaticamente, caracterízase por temperaturas máis elevadas, ó incidir o Sol durante máis tempo e máis perpendicularmente á superficie terrestre.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Outono
* Inverno
* Primavera
* Solsticio de verán
* Canción do verán