open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Luneda, A Cañiza

**Santa María de Luneda** é unha parroquia que se localiza no sur do concello da Cañiza. Segundo o padrón municipal de 2004 tiña 163 habitantes (84 mulleres e 79 homes) distribuídos en 37 entidades de poboación, o que supón unha diminución en relación ao ano 1999 cando tiña 314 habitantes.

## Toponimia 
O nome tradicional en galego desta parroquia era **Lueda** ou **Loeda**, pero a intensa castelanización da toponimia que se deu no século XVII nas áreas próximas á fronteira portuguesa acabou por impoñer a forma castelanizada (hoxe tense constancia de que o nome galego sobreviviu na fala das inmediacións).

Ten paralelo en dous topónimos da provincia de Ourense: o nome da parroquia de Loeda (Piñor) e tamén hai un Lueda en Bande. Segundo Gonzalo Navaza, a documentación do mosteiro de Melón garante que as persoas apelidadas *Lueda* e *Loeda* da comarca do Ribeiro son orixinarias desta parroquia chamada hoxe en día **Luneda**, pero houbo unha rectificación e o nome oficial continúa a estar castelanizado. No entanto, coa entrada en vigor do novo Nomenclátor vaise restituír a forma galega para *A Caniza*.

## Xeografía
Baña a parroquia o rego Cortegaza, afluente do río Deva. Limita ao norte coa parroquia das Achas e ao sur con Mourentán (Arbo).

## Historia
Dependía da encomenda da freguesía de Santa María de Beade a través da orde de San Xoán de Xerusalén.

## Patrimonio
A igrexa parroquial de Santa María ten unha espadana de dúas campás. Amais existe unha capela adicada a San Roque e outra ermida adicada á Angustia no lugar do Lagarto, de propiedade particular.

Nesta parroquia atópase situada a casa e a Fundación Mundonatura.

## Galería de imaxes

Capela San Roque Luneda, A Cañiza.jpg|Capela de San Roque.
Homenaxe Xosé Gil Luneda, A Cañiza.jpg|Escultura en homenaxe ao fotógrafo Xosé Gil y Gil.

## Lugares e parroquias
### Lugares de Luneda
### Parroquias da Cañiza
## Notas
## Véxase tamén
### Outros artigos
*Lugares da Cañiza
Valeixe, A Cañiza

**Santa Cristina de Valeixe** é unha parroquia que se localiza no leste do concello pontevedrés da Cañiza na comarca da Paradanta.

Segundo o Instituto Galego de Estatística, en 2024 tiña 753 habitantes (368 homes e 385 mulleres), distribuídos en 58 entidades de poboación, o que supón unha diminución con respecto a 2013, cando tiña 907 habitantes.

De acordo co Nomenclátor de Galicia de 2003, é a parroquia civil con máis lugares de Galicia, cun total de 89.

## Valeixe na literatura popular 
* *Árdelle o carro,/ árdelle o eixe,/ árdelle o carro/ aos de Valeixe* .

## Galería de imaxes

Capela Anxo Valeixe, A Cañiza.jpg|Capela do Anxo da Garda
Interior capela Anxo Valeixe, A Cañiza.jpg|Interior da capela do Anxo da Garda
Escudo Valeixe, A Cañiza.jpg|Escudo nobiliario na igrexa parroquial
Vista Valeixe, A Cañiza.jpg|Vista da aldea da Almuíña

## Lugares e parroquias
### Lugares de Valeixe
### Parroquias da Cañiza
## Notas 
## Véxase tamén
### Outros artigos
*Lugares da Cañiza
Marcha Verde

miniatura|Billete de 100 dirham conmemorando a Marcha Verde.
A **Marcha Verde** foi o avance masivo que a través do deserto realizaron, en novembro de 1975, 350.000 civís e 25.000 militares marroquís, logo da chamada do rei Hassán II, coa pretensión de forzar a entrega por España do Sáhara Español a Marrocos tras o ditame do Tribunal Internacional de Xustiza que recoñecía o dereito do pobo saharauí á autodeterminación.

## Historia
O 16 de outubro de 1975 o TIX emitiu un ditame que establecía a existencia de lazos xurídicos entre o sultán de Marrocos e algunhas tribos saharauís pero que non recoñecía ningún lazo de soberanía entre Marrocos e o Sáhara Occidental. O rei de Marrocos nun discurso transmitido en directo pola radio e a televisión na tarde dese día anunciou que o TIX establecera a existencia de vínculos xurídicos e de submisión entre o pobo saharauí e o rei de Marrocos e polo tanto era deber de Marrocos recuperar o Sáhara, para o que anunciou a realización dunha marcha pacífica na que participarían voluntarios marroquís, e ao día seguinte abríronse oficinas de recrutamento en todo o país. Un total de dez trens trasladaron os voluntarios ata Marraquex e dende alí marcharon en 7.813 camións cara Agadir.

O 21 de outubro de 1975 o primeiro grupo, composto por 20.000 persoas, sae de Ksar es Souk e o 3 de novembro concéntranse en Tarfaya os participantes na marcha. O 5 de novembro Hassán II deu o sinal en Agadir para que o 6 de novembro a marcha entrara en territorio español, prohibe calquera enfrontamento co exército español pero ameaza con responder a calquera intervención da Fronte Polisario.
The Last Twilight

**The Last Twilight** foi un grupo palense de black/death metal formado no 2003, editando dende entón oito traballos entre demos, EPs, álbums e un DVD. A banda estaba conformada por blunier (voz e guitarra), Todesking (guitarra), Lvme (baixo e voz) e J. Fdez. (batería). no cal tamén está Lvme, especializado en lanzamentos de traballos de Black e Death Metal underground en formato analóxico.

## Discografía 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* myspace do grupo
* myspace do selo
Pecado orixinal

[miniatura|175px|[Cruceiro dos Maios, detalle.]]
O **pecado orixinal**, na teoloxía cristiá, é unha falta que todos os nados teñen como consecuencia do pecado de Adán e Eva e da que deben ser limpados. Para os católicos, tradicionalmente, isto facía pensar que os nenos nados sen bautizar non podían ir ao Ceo e tiñan que ir no Limbo, pero o recente (2005) ditame da Comisión Teolóxica Internacional estabeleceu que o máis probable é que sexan salvados pola infinita misericordia de Deus.

## Véxase tamén
### Outros artigos
* Xénese
* Inmaculada Concepción
* Bautismo
Long play

miniatura|dereita|*Long play*
O **LP** ou **long play** (en galego: *"longa duración"*) é un disco musical de vinilo de 12 polgadas e que se reproduce a 33⅓ revolucións por minuto, co que pode albergar até unha hora de música. Lanzado en 1948, e dez anos despois na súa forma estéreo, a partir de 1967 converteuse no formato común para a edición de música até a chegada do CD.

A partir dese momento o disco de música popular comezou a considerarse como unha obra de arte  e a ser tratado como un todo indivisible. Até entón os diferentes formatos eran só contedores nos que cabían diferente número de cancións e que seguían unha lóxica puramente comercial.

Así nos USA os compradores de LP e de sinxelos eran distintos (os xovéns e a xente con poucos cartos compraba singles e a xente con máis recursos LP), polo que as editoras agrupaban cancións que saíran en singles xunto con temas aparecidos en LP para faceren paquetes máis apetecíbeis (o comprador quería ter as cancións que soaban nas radios).

En Europa a situación era diferente. No Reino Unido os compradores que tiñan o single non querían LP *de refrito*, co que os produtos eran diferentes, incluíndo os LP só material novo. No continente o formato principal era o EP no que ou ben se empaquetaban dous singles ou se partía un LP en varios EPs.

Todos isto acabou co lanzamento conxunto dunha serie de discos en todo o mundo, o que levaría logo á desaparición dos outros formatos (excepto en Inglaterra, onde aínda perviven en forma de CD-single).

## Notas
Barbarian Prophecies

**Barbarian Prophecies** é un grupo musical lucense de death metal fundado no ano 2000 como resultado da fusión de dúas bandas locais de metal extremo chamadas Venomous Prophecies e Barbarianth.

## Membros
*Óscar Besteiro (guitarra e voces)
*Diego Maya (batería)
*Arnt Bünz (guitarra)
*Alicia Chousa (voz e baixo)

## Discografía 
### Álbums 
* *Condemned Land (The War Begins)* (2008)
* *Remember The Fallen* (2011)
* *XIII* (2013)
* *Origin* (2018)
* *Horizon* (2021)

### EPs 
* *War Is Imminent* (2004)
* *Remains of Existence* (2015)
### Demos 
* *Conquerors of the Wolfthrone* (2002)
* *War Promo 2007* (2007)

### Recompilatorios 
* *N:C:U Dreadnaught Compilation* (2002) Colaboran con dous temas.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Páxina oficial
Igrexa católica (homónimos)

O termo **Igrexa católica** refírese, polo xeral, á Igrexa encabezada polo papa, bispo de Roma e sucesor do Apóstolo San Pedro, que existe en 23 igrexas particulares autónomas en comuñón coa Santa Sé.

En menor medida, o termo emprégase para facer referencia a outras igrexas que, de xeito colectivo, teñen orixe apostólico e tradicións vencelladas ao catolicismo, mais que non se atopan en comuñón coa Santa Sé, como as igrexas ortodoxas ou anglicanas.
* A **Igrexa ortodoxa**, separada da Igrexa católica no Gran Cisma.
* A **Igrexa veterocatólica**, separada da Igrexa católica logo do Concilio Vaticano I.
* A **Igrexa católica anglicana**, separada da Comuñón Anglicana.
* A **Igrexa católica anglicana do Canadá**, separada da Igrexa católica anglicana.

Outros grupos ou denominacións que reclaman para si o título de "católica":
* A **Igrexa católica apostólica brasileira**, fundada no Brasil en 1945, e outras igrexas católicas independentes en comuñón con ela.
* A **Igrexa católica celta**, fundada en 1960 nos Estados Unidos.
* A **Igrexa católica nacional polaca**, fundada en 1897 nos Estados Unidos.
* A **Igrexa católica liberal**, grupo teosófico.
* A **Igrexa cristiá apostólica católica**.
* A **Igrexa católica libre**.
* A **Igrexa católica Monte María**.
* A **Igrexa católica apostólica remanente no exilio**.
* A **Igrexa católica alexandrina**.
* A **Igrexa católica tradición anglicana**.
* A **Igrexa católica verdadeira**.
* A **Igrexa católica apostólica romana reformada**.
* A **Igrexa católica reformada de Venezuela de rito anglicano**.
* A **santa Igrexa católica - rito anglicano**.
* A **Igrexa católica ecuménica renovada en Guatemala**.
Tuning

miniatura|200px|Honda S2000
miniatura|200px|Porsche 911 tuneado
O ***tuning*** é a modificación dun coche ao gusto persoal. Naceu nos Estados Unidos de América cando os mozos estadounidenses modificaban os seus coches para facer carreiras no deserto. Na actualidade o mundo do tuning evolucionou á vez que os coches teñen cada vez máis potencia. No tuning hai tres tipos de modificación: o *tuning interior*, *tuning exterior* e o *tuning do motor* que buscan unha personalización do coche, de maneira que pareza mellor, máis caro e que chame máis a atención, por un lado, e por outro, que sexa único na súa clase.

## Orixes do *tuning* 
A orixe do tuning é imprecisa. Algunhas persoas atribúeno a Europa, concretamente en Alemaña entre 1960 e 1970. Outras indican que certas tendencias de modificación do automóbil como os ***"lowrider"*** comezáronse a popularizar en EUA durante os anos cincuenta. Cítanse aos *Hot Rods* e ó movemento xurdido en California logo da Gran Depresión dos anos trinta.

## Tuning interior 
Consiste na aplicación de varias modificacións aos diversos elementos e compoñentes do interior do vehículo, ou tamén, o cambio de pezas por unhas novas. Pódense observar interiores de automóbiles con cores vistosas, pezas de gran calidade, tapicerías para o volante, volantes deportivos, tapicería de teito ou dos asentos, variacions no pomo, incremento da calidade do equipo de son etc.

## Tuning exterior 
Require un maior esforzo e algo máis de práctica. Inclúe modificacións nos aleróns, os parachoques, a iluminación etc.

## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Modding
* Import tuning
Kin García

[miniatura|250px|[Talabarte no Dolmen de Dombate o 7 de xuño de 2015. Kin García, no centro]]

**Joaquín García** é un baixista e percusionista noiés que comezou tocando na Orquestra París para pasar despois ao Jazz. Participa en discos de Fernando Llorca, Baio Ensemble e Alberto Conde

## Discografía
**O lobo morde a man* (2006)
**Accipiter Gentilis* (2010)

## Véxase tamén
### Ligazóns externas
*MySpace oficial
Filloa Jazz

[miniatura|400px|[Iago Fernández sexteto tocando no Filloa Jazz en abril de 2014]]
O **Jazz Filloa** é un local senlleiro da noite coruñesa, situado na rúa Cega e aberto o 28 de decembro de 1980. Foi foco do nacemento da escena jazzística desta cidade e sede durante anos de grandes concertos. Nos comezos estivo rexentado por membros da banda Filloa Express.

Neste local teñen tocado algúns dos grandes como Joe Henderson, Mal Waldron, Wynton Marsalis...

## Referencias externas
*http://www.jazzfilloa.com/ web oficial
Polgada

A **polgada** (en inglés *inch*) é unha unidade de lonxitude que foi, con distintos valores, case universal, e que agora se utiliza aínda e principalmente en países anglosaxóns (Estados Unidos, Gran Bretaña etc.). En case todos os demais países utilízase o metro como medida de lonxitude (os países mencionados están en proceso de transición).

Orixinalmente a polgada foi unha unidade de lonxitude antropométrica que equivalía ao ancho da primeira falanxe do polgar, e máis especificamente á súa falanxe distal. Foi utilizada en moitos países, con diferentes equivalencias (moi probablemente dependendo da anchura da falanxe do gobernante que fixou a medida ou, máis ben, do tamaño desa falanxe que quería ter o gobernante para que os súbditos o tivesen por alguén moi grande). Pero tras a introdución do sistema métrico decimal no século XIX, foise abandonando en case todo o planeta, salvo nos países da angloesfera (aínda que tamén neles estase empezando a adoptar o Sistema Internacional de Unidades).

Como exemplo, unha polgada castelá equivalía a 23,22 milímetros, mentres que a anglosaxoa actual equivale a 25,4&nbsp;mm.
A **polgada** é unha medida de lonxitude antropométrica que equivalía á lonxitude dun polgar. En inglés chámase *inch*.

## A polgada no mundo 
A polgada foi substituída en gran parte do mundo por unidades do SI. As equivalencias son:

*En uso
**1 polgada (Sistema imperial británico) = 2,54 cm.
*Obsoletas
**1 polgada (Sistema castelán de Filipe II) = 2,32166&nbsp;cm.
**1 polgada (Aragón) = 2,14&nbsp;cm.
**1 polgada (México) = 2,3278&nbsp;cm.

A polgada imperial segue en uso, aínda que confinada sobre todo a Estados Unidos. En 1958 definiuse que a polgada imperial equivalería a exactamente 2,54 centímetros.

centro

## Equivalencias
*1 vara / 1 iarda = 36 polgadas
*1 varapé = 12 polgadas
*1 polgada = 12 liñas
*1 polgada = 72 puntos

Nota:
Cando se fala de roscas de gas en polgadas, esta medida non se refire directamente ao diámetro da rosca. Para coñecer a medida exacta do diámetro o mellor é acudir a un prontuario mecánico. Buscar como rosca "Briggs" americana para tubos de gas, auga e vapor.
Por exemplo rosca G1/4 --> Diámetro exterior medio = 12,12&nbsp;mm
Zyklus

**Zyklus** é un grupo de jazz experimental, formado en 1989 por Baldo Martínez (baixo), Wade Matthews (saxos) e Pedro López (percusión).

## Discos 
* *Interface* (Música sin fin, 1990)
* *Nude* (Hyades Arts, 1993)
Cristosende, Cristosende, A Teixeira

**Cristosende** é un lugar da parroquia de Cristosende, no concello ourensán da Teixeira, na comarca da Terra de Caldelas. Segundo o IGE, en 2023 tiña 39 habitantes (19 homes e 20 mulleres).

Sitúase a 52&nbsp;km da cidade de Ourense, desde a que se chega a través da estrada OU-536 ata Valilongo. Alí hai que desviarse cara á Teixeira e despois, cara a Cristosende.

A vila está situada no corazón da Ribeira Sacra, con vistas ao río Sil e os seus canóns.

## Lugares e parroquias 
### Lugares de Cristosende 
### Parroquias da Teixeira 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Lugares da Teixeira
Gueral de Abaixo, Anfeoz, Cartelle

**Gueral de Abaixo** é un lugar da parroquia de Anfeoz no concello ourensán de Cartelle na comarca da Terra de Celanova. Segundo o INE e o IGE en 2011 tiña 37 habitantes (20 homes e 17 mulleres), dous menos ca en 2010 (20 homes e 19 mulleres).

Engádeselle o apelido **de Abaixo** para distinguilo de Gueral de Arriba (O Mundil).

## Xeografía 
Gueral de Abaixo está situada a carón do regueiro da Teixeira  que rega os seus campos e permiten o cultivo de regadío nas súas veigas. Ademais da agricultura, a apicultura é unha actividade de grande arraigo na aldea, que na actualidade ten colmeas repartidas por distintas zonas. A aldea atópase en proceso de concentración parcelaria dentro da zona do Mundil.

O monte comunal do Outeiro Maior ten 45 hectáreas. Nel hai piñeiros do país e pequenas zonas de carballos. Alí viven xabaríns, corzos e lobos, ademais dunha gran variedade de especies de mamíferos e aves. 

## Mitoloxía 
Segundo a lenda, no Outerio das Meigas, ao leste da aldea, realizábanse de noite conxuros de meigas, logo das cales quedaban no lugar cabelos loiros debaixo das pedras.

## Festas 
O 29 de xuño celébrase a festa de San Pedro, venerado na capela da aldea veciña de Gueral de Arriba, na parroquia do Mundil.

## Lugares e parroquias 
### Lugares de Anfeoz 
### Parroquias de Cartelle 
## Notas
Señorín, O Carballiño

**San Roque de Señorín** é unha parroquia do concello ourensán do Carballiño. Segundo o IGE en 2021 tiña 446 habitantes (237 mulleres e 209 homes), distribuídos en 5 entidades de poboación, o que supón un aumento de 82 persoas en relación ao ano 1999, cando tiña 364 habitantes.

## Xeografía 
Está situada a uns 800 metros da capital do concello. Os seus lindes están establecidos polo regato Carrás.

O edificio do ambulatorio e do PAC que se ocupa da poboación do concello atópanse nos seus terreos, ademais da Casa de Facenda, o cemiterio do concello e o IES n°1 de Señorín (un dos dous institutos públicos do concello, xunto co IES Manuel Chamoso Lamas, de Mesego).

É unha parroquia que se atopa en pleno crecemento urbanístico debido á súa proximidade coa vila principal, O Carballiño, pero a inmensa maioría das súas vivendas son unifamiliares.

A súa altitude media é duns 400 metros.

## Historia 
Durante o Antigo Réxime, até a división en concellos actual en 1835, existiu a xurisdición de Partovia (dependente do mosteiro de Oseira), que incluía a veciña de Partovia e esta parroquia. Nela fundouse a mediados do século XVIII o núcleo do Carballiño, establecéndose nela a casa do concello do Carballiño durante varios anos.

## Festas 
As festas patronais son na honra da Virxe do Carme e cadran sempre o seguinte domingo á festividade da mesma.

## Lugares e parroquias 
### Lugares de Señorín 
### Parroquias do Carballiño 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Lugares do Carballiño
Matamá, O Pao, Gomesende

** Matamá** é un lugar da parroquia do Pao no concello ourensán de Gomesende na comarca da Terra de Celanova. Segundo o INE en 2011 tiña 43 habitantes e do IGE (17 homes e 26 mulleres), 5 menos que no ano anterior.

Está situado nunha ladeira da serra da Moura. Cara ao sur están as montañas do Castro (Castro Laboreiro) que delimitan Galicia con Portugal, e cara ó oeste vense as ladeiras dos montes que levan á Cañiza e tamén o percorrido do río Miño.

## Toponimia 
O topónimo **Matamá** é un fitónimo derivado de  (de orixe prerromana)  (de orixe latina), referido a un terreo de pouca calidade ou difícil de traballar.

## Lugares e parroquias 
### Lugares do Pao 
### Parroquias de Gomesende 
## Notas
A Carixa, Castrelo de Miño, Castrelo de Miño

** A Carixa** é un lugar da parroquia de Castrelo de Miño no concello ourensán de Castrelo de Miño na comarca do Ribeiro. Tiña 13 habitantes no ano 2011 segundo datos do INE e do IGE, dos cales 6 eran homes e 7 mulleres. Iso supón un mantemento da poboación respecto a 2010, cando tiña 13 habitantes (6 homes e 7 mulleres).

Para acceder a ela, hai que coller a estrada que vai dende Castrelo de Miño ó concello de Arnoia. É unha zona de aire puro, existindo moitos liques nas árbores preto da estrada. Na primavera e no verán é frecuente ver víboras na estrada. Dende o alto hai unha fermosa vista sobre un pequeno canón do río Miño, ata a xuntanza co río Avia.
## Lugares e parroquias 
### Lugares de Castrelo de Miño 
### Parroquias de Castrelo de Miño 
## Notas
As Pías, A Manchica, A Merca

** As Pías ** é un lugar da parroquia da Manchica no concello ourensán da Merca na comarca da Terra de Celanova.

## Patrimonio
Capela de Santa Isabel.

## Lugares e parroquias 
### Lugares da Merca 
### Parroquias da Merca
As Vendas da Barreira, Riós, Riós

**As Vendas da Barreira** é un lugar da parroquia de Santa María de Riós, do concello ourensán de Riós, na comarca de Verín. Segundo o IGE, en 2023 tiña 90 habitantes (49 homes e 41 mulleres).

## Xeografía 
As Vendas da Barreira están situadas no espiñazo dunha longa cadea montañosa que orientada de oeste a leste e que partindo do val de Verín acada a altura de Fumaces e prolóngase, mantendo aproximadamente a mesma altitude (entre 850-950 metros), ata A Gudiña. Dende a aldea domínase cara ao norte o val do río Lamas, pechado polo Castro de Pedroso (non se trata dun castro senón dunha montaña). Cara ao sur, ábrese unha meseta a uns 800 metros de altitude na que se atopa Riós, a capital do concello.

Dende tempos remotos, As Vendas da Barreira foi un lugar de paso. O seu nome, seguramente, débese a unha parada de postas que puido existir no lugar. Pola aldea transcorría o Camiño Real que unía Castela con Ourense e, logo, coas Rías Baixas.

Seguindo o trazado do Camiño Real, construíuse a estrada Villacastín-Vigo, despois N-525, que aínda hoxe, logo do seu ensanchamento, segue transcorrendo polas Vendas. Durante a década 1990 construíse a autovía A-52. A división sálvase cunha ancha ponte que une as dúas metades da aldea e sobre que a transcorre a N-525, retrazada neste punto. Inmediatamente á saída desta ponte, a A-52 (en dirección á Gudiña e Castela) avanza por un alto viaduto sobre o lugar coñecido como Trancoso (probablemente unha deformación de Troncoso).

## Economía 
dereita|miniatura|250px|Pía bautismal canda á capela de Santo Amaro.
A economía é eminentemente agrícola e gandeira. Porén, o feito de se atopar ao pé da principal vía de comunicación do sur de Galicia con Castela significou que se desenvolvese un reducido mercado de produtos agrícolas que fornecía os viaxeiros e lles daba hospedaxe. Modernamente, a carón da N-525 desenvolveuse un limitado sector hostaleiro local, principalmente, no lugar das Ferreiras, inmediato ás Vendas. Alí está unha estación gasolineira e varios restaurantes, panaderías e carnicerías. Porén, a construción da autovía A-52 reduciu notablemente o fluxo de viaxeiros, que apenas paran actualmente no lugar. Moitos dos antigos negocios pecharon.

## Poboación 
O declive da poboación nas Vendas da Barreira é evidente. A poboación está moi avellentada (moitos habitantes superan os oitenta e aínda os noventa anos). Tradicionalmente sufriu unha intensa emigración cara ás Américas, Europa e, na Península Ibérica, cara a Vigo e Madrid. Historicamente, sábese de fluxos migratorios intensos co Norte de Portugal e con Lisboa.

Nos anos 1980, na aldea construíuse un grupo escolar no que estudaban o ensino xeral básico (EXB) os nenos e nenas de todo o concello de Riós. Aproximadamente eran un cento cando se inaugurou. Actualmente, o seu número é escaso e mesmo diminúe. O centro escolar ameaza co peche.

## Lugares e parroquias
### Lugares de Riós 
### Parroquias de Riós 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Lugares de Riós
### Ligazóns externas 
* Fotos das Vendas da Barreira
Señorín

O topónimo **Señorín** pode referirse a:

;En Galiza
***Señorín**, parroquia do concello do Carballiño;
****Señorín**, lugar de dita parroquia;
***Señorín**, lugar da parroquia de Macendo, no concello de Castrelo de Miño;
***Señorín**, lugar da parroquia de Camporramiro, no concello de Chantada;
***Señorín**, lugar da parroquia de Reigosa, no concello da Pastoriza;
***Señorín**, lugar da parroquia de Camanzo, no concello de Vila de Cruces.

## Véxase tamén
### Outros artigos
Matamá

Como topónimo **Matamá** é un fitónimo derivado de  (de orixe prerromana)  (de orixe latina), referido a un terreo de pouca calidade ou difícil de traballar. Pode referirse a:

;En Galiza
***Matamá**, parroquia do concello de Laza;
****Matamá**, lugar de dita parroquia;
***Matamá**, parroquia do concello de Vigo;
***Matamá**, lugar da parroquia do Pao, no concello de Gomesende;
***Matamá**, lugar da parroquia de San Martiño de Anllo, no concello de Sober.

## Notas
## Véxase tamén
### Outros artigos
San Clodio, Leiro

**San Clodio** é unha parroquia do concello de Leiro, na comarca do Ribeiro. Segundo o IGE en 2021 tiña 93 habitantes (43 homes e 50 mulleres).

Está situado a medio camiño entre Ribadavia e O Carballiño, a carón do río Avia. O mosteiro de San Clodio actualmente acolle un hotel.

## Demografía 
## Galería de imaxes 

Ficheiro:Casa natal de Samuel Eijan San Clodio Leiro.JPG|Casa natal de Eladio Rodríguez González.

## Lugares e parroquias 
### Lugares de San Clodio 
### Parroquias de Leiro 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Lugares de Leiro
Abalo, Catoira

**San Mamede de Abalo** é unha parroquia que se localiza no sur do concello pontevedrés de Catoira, na comarca de Caldas. Segundo o padrón municipal (INE) en 2013 tiña 480 habitantes (242 homes e 238 mulleres), 39 menos ca en 1999. Ten 5 entidades de poboación.

En 1845 tiña uns 436 habitantes.

## Galería de imaxes 

Ficheiro:Catoira, Abalo 02-18.JPG|San Mamede, detalle dun cruceiro moderno en Abalo.

## Notas
## Lugares e parroquias 
### Lugares de Abalo 
### Parroquias de Catoira 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Lugares de Catoira
Catoira, Catoira

**San Miguel de Catoira** é unha parroquia que se localiza no norte do concello pontevedrés de Catoira, na comarca de Caldas. Segundo o padrón municipal (INE 2013) ten 1.201 habitantes (596 homes 605 mulleres) distribuídos en 9 entidades de poboación, o que supón un aumento en relación ao ano 1999 cando tiña 1.060 habitantes.

## Lugares e parroquias
### Lugares de Catoira
### Parroquias de Catoira
## Notas
## Véxase tamén
### Outros artigos
*Lugares de Catoira
Castillejo

**Castillejo** é o nome de varios concellos de España

* Castillejo de Iniesta, concello da provincia de Cuenca.
* Castillejo de Martín Viejo, concello da provincia de Salamanca.
* Castillejo-Sierra, concello da provincia de Cuenca.
Castell

**Castell** é o nome de varias localidades:
* Es Castell, concello de Menorca
* Castell de Cabres, concello da provincia de Castelló.
* El Castell de Guadalest, concello da Provincia de Alacant
* Castell de Castells, concello da Provincia de Alacant.

Tamén pode referirse aos castells, torres humanas orixinarias de Cataluña.
Kültepe

**Kültepe** (*Colina de cinzas* en turco, antigamente: Nesa, Kanesh) é unha cidade de Turquía en Anatolia. Fundada polos Hatti, foi o primeiro centro da cultura hitita, baixo o seu nome de **Nesa**; de aí que haxa quen denomina *nesita* á lingua hitita. Principal colonia asiria do século -XIX, co nome de **Kanesh**, Kültepe quedou como un centro hitita importante ata a caída do Imperio Hitita no século -XII.

O -1800 aparece baixo o goberno de Inara, seguido do seu fillo Warsama. Sobre o -1750 foi atacado por Anittas de Kushara, que a ocupou.

Baixo dominio hitita durante case 500 anos, foi atacada polos kaskas con centro en Pishuru, na expedición máis ao sur que fixo esta cidade, pouco despois do -1300.

## Reis 
* Inara, antes do -1800.
* Warshama (Warsama), despois do -1800.
* Descoñecido
* Ammuna (Amuna) sobre o -1750.
* Hattusilis I.
* Tudhaliyas I.
* Pusarrumas.
* Pawakhtelmakh.
* Tawananna (raíña).
* Labarnas I de Kushara.
Hurritas

miniatura|300px|Área aproximada dos hurritas na idade de bronce (púrpura).
Os **hurritas** foron un pobo que habitou a Asia Menor durante a Antigüidade.

## Orixes 
As orixes dos hurritas son mal coñecidas. Parece que se trata dun pobo orixinario das rexións situadas ao sur do Cáucaso, pertencente ao mesmo grupo que os urarteos. Aparecen na historia nos textos de Ebla no século  a.C., cando emigran cara ao sur, nas montañas situadas ao norte de Mesopotamia, no Kurdistán e no Zagros, onde forman pequenos reinos. Constitúen temibles adversarios para os soberanos de Acad, e os da terceira dinastía de Ur.

## Expansión 
Durante a primeira metade do segundo milenio antes da nosa era, os hurritas se expanden na Siria do Norte (atopámolos nos arquivos de Mari). Tras a caída dos reinos amorritas, convértense na etnia dominante nesta rexión e os seus reinos afrontan o expansionismo hitita no século XVI a.C.. Poderosos reinos hurritas aparecen daquela, como Kizzuwatna (en Cilicia), pero sobre todo Mitanni, que se situaba arredor do triángulo do Khabur en Siria do Norte. Este reino, dirixido orixinariamente por unha elite indoeuropea, pero poboado maioritariamente por hurritas, estende o seu dominio sobre os seus veciños entre os séculos XVI e XV a.C., a Siria e a Asiria. Este expansionismo faino entrontarse sucesivamente cos exipcios, despois cos hititas, e finalmente cos asirios que, tras liberárense do xugo mitanio, destrúen o reino definitivamente no século XIII a.C.. A derradeira dinastía do reino hitita, a de Suppiluliuma I, é con toda probabilidade de orixe hurrita, e, con todo, contribuíu fortemente ao debilitamento do reino de Mitanni.

## Relixión 
A relixión hurrita é moi próxima ao fondo relixioso anatolio. O seu deus principal é Teshub, o deus da Tempestade, que ten como paredro a Hebat, e por fillo a Sharruma. Outras divindades hurritas importantes eran Kushukh, o Deus-Lúa, Shimegi, o Deus-Sol, e Shaushka, a deusa do Amor. O panteón hurrita comprendía igualmente a Hepit, o deus do Ceo, Kumarbi (a Natureza), ou mesmo Astabis (a Guerra) e Ishara (a Escritura). A mitoloxía hurrita elaborou mitos como o *Canto de Ullikumi*, ou a *Teogonía hurrita*, afastado devanceiro da *Teogonía* de Hesíodo.

## Lingua 
A lingua hurrita é mal coñecida, pois só recentemente se puido mellorar a súa tradución grazas ao descubrimento de textos bilingües hurrita-hitita. O problema é que posuímos moi pouca cantidade de documentación en hurrita (escrita en cuneiforme).
Kussar

**Kussar** ou **Kussara** é unha cidade hitita da Antigüidade, cuxos reis fundaron o primeiro gran reino anatolio na Idade de Bronce.
A localización de Kussar está suxeita a debate, xa que aínda non se atopou a localización da cidade. Hai un certo acordo xeral de situala en Anatolia central, en pleno país hitita, cara ao sur do río Kizil Irmak, pero se cadra estivo situada máis ao leste, na rexión da actual Divrigi.

O primeiro rei desta cidade que coñecemos é Pithanas. No final do período das colonias comerciais asirias en Capadocia (sobre -1800), apodérase da vila de Nesha/Kanesh. O seu fillo Anittas fai desta cidade a súa capital, tal e como o testemuña unha punta de lanza co seu nome atopada no palacio de Kanesh. Agrandou considerabelmente o seu Imperio, especialmente ao apoderarse de Hattusha, a capital du reino de Hatti. A continuación da historia deste reino énos descoñecida. A destrución de Kanesh pouco tempo despois da morte de Anitta (ou mesmo durante o seu reinado) parece amosar un debilitamento rápido deste Estado, quizais debido ás ofensivas de reinos como o de Zalpa, ao norte, ou dos Hurritas, ao sueste.

O feito de que Hattusilis I, fundador do primeiro reino hitita, se diga descendente dos reis de Kussar confirma que este reino foi un precursor do grande imperio anatolio que domina a rexión durante os séculos seguintes.
Castillo

O topónimo **Castillo** pode referirse a:

;En Galiza
***O Castillo**, lugar da parroquia de Dordaño, no concello de Oza-Cesuras.

;Fóra de Galiza

;En Andalucía
***Castillo de Locubín**, concello da provincia de Xaén;
***El Castillo de las Guardas**, concello da provincia de Sevilla.

;En Aragón
***Langa del Castillo**, concello da provincia de Zaragoza;
***Uncastillo**, concello da provincia de Zaragoza.

;En Castela e León
***Narros del Castillo**, concello da provincia de Ávila;
***Quintana del Castillo**, concello da provincia de León.

;En Castela-A Mancha
***Castillo-Albaráñez**, concello da provincia de Cuenca;
***Castillo de Garcimuñoz**, concello da provincia de Cuenca;
***Piqueras del Castillo**, concello da provincia de Cuenca;
***Torrubia del Castillo**, concello da provincia de Cuenca.

;Na Comunidade Valenciana
***Castillo de Villamalefa**, concello da provincia de Castelló.

;En México
***Casimiro Castillo**, concello do estado de Xalisco.

## Véxase tamén
### Outros artigos
APT

A **Avanced Packaging Tool**, ou **APT** ("Ferramenta avanzada de xestión de paquetes") é un sistema xestor de paquetes usado pola Debian e os seus derivados. APT foi deseñado orixinalmente para traballar con paquetes .deb en sistemas Debian, pero xa foi modificado para traballar con paquetes RPM con apt-rpm, e para correr noutros sistemas operativos como o MacOS X. En sistemas con xestión de paquetes baseados en .deb, como a Debian, APT é realmente unha interface para dpkg.

APT simplifica o proceso de instalación e desinstalación de software en sistemas Unix, automatizando a obtención, (dende o Internet, rede local, ou CD-ROM a configuración, a compilación (algunhas veces) e a instalación do software dende as fontes APT.

Non hai un programa apt por si mesmo; APT é unha libraría escrita na linguaxe C++ de funcións que son usadas por varios programas de liña de comandos (consola) para o tratamento de paquetes; os máis destacados son apt-get e apt-cache.

As interfaces do APT poden actualizar todo o sistema ou só paquetes específicos. Os mesmos poden ser instalados ou desinstalados. Cando se instalan un ou varios, as interfaces do APT poden listar as dependencias deses paquetes, preguntándolle ao administrador do sistema se os paquetes recomendados ou suxeridos deberían ser instalados tamén. Deste xeito se pode instalar automaticamente as dependencias e realizar outras operacións no sistema para permitir a instalación dos paquetes. Da mesma maneira, para actualizar un ou varios paquetes, as interfaces pode instalar, desinstalar ou actualizar outros.

APT é considerado a miúdo como unha das mellores características da Debian, téndolle dado a dita distribución a reputación de ser unha "dor para instalar, pero unha alegría para manter", aínda que coa Debian 3.1 e o seu Instalador-Debian (Debian-Installer), a instalación da Debian sería xa hoxe en día demasiado sinxela como para dar por certo isto.
Escala pentatónica

Unha **escala pentatónica**, é unha escala musical que está formada por 5 sons por oitava, e que se compón tamén de segundas maiores e terceiras menores. Emprégase para acadar unha sonoridade oriental. Este tipo de escala é moi empregado en todo o mundo, no hard rock, no heavy metal, no blues, na música para o krar etíope e a gamelan da Indonesia, as melodías dos espirituais, a música celta, os músicos das Montañas do Tatra e a música do compositor francés Claude Debussy.

Para conseguir unha **escala pentatónica maior**, suprímense o cuarto e o sétimo grao da escala maior desexada, e se queremos acadar **escalas pentatónicas menores** suprímense o segundo e o sexto grao.

\relative c' { \time 5/4 c d e g a c }
Swing

**Swing** pode referirse a:
* Swing, estilo de Jazz dos anos 30 e 40.
* Swing, termo de golf aplicado á forma de golpear a bóla.
Fiar

miniatura|

**Fiar** ou o **fiado** é o proceso de torcer e estirar unha fibra para obter un único fío longo e resistente.

As diversas fibras utilizadas na elaboración de tecidos procésanse de diferentes maneiras, aínda que todas inclúen un paso final da fiado no que se utiliza un fuso ou unha roca. No fuso as fibras, en Galicia de la ou liño, pero que tamén poden ser de algodón, xuta, seda e moitos outros materiais de orixe animal ou vexetal, cóllense coa man esquerda e guíanse coa dereita, da que pendura o fuso. O fuso está xirando, o que imprime unha torsión ao fío e fai que teña a característica estrutura helicoidal.

Un avance foi a introdución da roca, unha roda accionada co pé e que xira multiplicando a velocidade de fiado. A utilización do vapor para mover a roca deu lugar á Revolución Industrial.
Kai Hansen

**Kai Hansen** é un guitarrista e vocalista, amais de compositor de heavy metal, nado en Hamburgo (Alemaña o 17 de xaneiro de 1963).

Formou Helloween en 1984 (grupo de Speed Metal) con Michael Weikath, grupo no que tocou até 1988, cando decide abandonar a banda e formar un novo proxecto en solitario, que se plasmaría na formación, en 1988 do grupo de Power Metal Gamma Ray.

## Historia 
Comezou tocando a batería á idade de 10 anos, e non foi até os 12 cando tivo a primeira guitarra nas mans. Logo tomou lección de música clásica durante 6 meses e ó cabo de 2 anos montou o seu primeiro grupo cuns compañeiros. Pouco despois coñeceu a Piet Sielk, e decidiron fundar *Gentry*, tocando música de Slade, de the Sex Pistols, de Uriah Heep así como temas propios.

Ó cabo dun tempo coñeceron a Ingo e a Markus, cos que fundaron *Iron Fist* (aínda que nun primeiro momento chamáronse *Second Hell*).

Foi despois, no servizo militar entre 1982 e 1984 cando coñeceu a Michael Weikath, entrando a tocar en *Parefool* (a banda de Weikath) até que decidiron refundar *Iron Fist* con Ingo e Markus. Coñeceron a Limp Schnoor, quen tiña algúns contactos en Noise Records e o resultado foi a gravación do seu primeiro Mini-LP *Helloween*, e o lanzamento posterior do primeiro álbum de Helloween *Walls Of Jericho*.

Logo de cimentar o éxito de Helloween e de dar forma a un novo subxénero no metal (o que se denominou *Power Metal*) cos álbums *The Keeper Of The Seven Keys, Part I* e *The Keeper Of The Seven Keys, Part II*, decidiu probar en solitario e formar Gamma Ray, grupo que lidera na actualidade (2006).

Ó longo dos anos mantivo múltiples colaboracións con Sielk, sendo notable a súa participación no proxecto de Sielk Iron Savior.

## Discografía 
### Helloween 
* *Helloween*, (1984) -Mini-LP.
* *Walls Of Jericho*, (1985).
* *The Keeper Of The Seven Keys, Part I*, (1987).
* *The Keeper Of The Seven Keys, Part II*, (1988).
### Gamma Ray 
* *Heading for Tomorrow* (1990)
* *Sigh No More* (1991)
* *Insanity And Genius* (1993)
* *Land Of The Free * (1995)
* ''Alive '95* (1996)
* *Somewhere Out In Space* (1995)
* *The Karaoke Album* (1997) (só no Xapón).
* *Power Plant* (1999)
* *Blast From The Past* (2000)
* *No World Order* (2001)
* *Skeletons In The Closet* (2003)
* *Majestic'' (2005)
Hattusa

**Hattusa**, hoxe Boğazkale (antes chamada Boğazköy) en Turquía, foi a capital do imperio hitita. Situada en Anatolia, nun meandro do río Halys, sucedeu a Nesa durante o reinado de Labarna II que tomou o nome de Hattushilis I para marcar o acontecemento, sobre -1650.

Antes de ser unha cidade hitita, foi unha cidade hatti, quen a denominaban na súa lingua *Hattush*.

Destruída polos invasores Gasga, é reconstruída no reinado de Hattusilis III, sobre -1287. Foi incendiada outra vez durante a invasión dos Pobos do Mar en -1190.

220px|miniatura|esquerda|Os restos da muralla da cidade

A meirande parte dos edificios atopados nas escavacións de Hattusa data da súa reconstrución no século -XIII: o seu perímetro, de máis de 6&nbsp;km, encerra un terreo de máis de 176 ha. É o centro de decisión dun imperio militar, dotada dunha cidadela defensiva e de importantes reservas, situados no baixo dos edificios. A cidade vella, cara ao oeste, e a cidade baixa, máis recente, cara ao sur, están rodeadas de potentes murallas. Están divididas en barrios protexidos eles tamén por murallas, cousa que reforza o carácter militar da cidade. A cidadela (Büyükkale), empoleirada no cumio dun pico rochoso de 250 m por 150 m, comprende o palacio, residencia real e centro da administración do imperio. Está compartimentada por catro patios de importancias variábeis, a miúdo bordeados de pórticos, ao redor dos que se distribúen os principais monumentos da administración, os arquivos, a sala de recepción con columnata, a residencia real no nivel máis alto. As murallas da cidadela elévanse sobre un terraplén que pode chegar a acadar máis de 60 m de ancho e cuxa pendente se transforma nunha vertente cada vez máis inclinada. A base está feita de grava de bo tamaño, e ás veces úsase o aparello ciclópeo; máis ou menos a 9 m abaixo do terraplén, o muro continúa con ladrillos sen cocer, con torres rectangulares cada 30 m. As portas están flanqueadas de torres e pechadas con batentes de bronce.

A cidade vella comprende un enorme templo (260 m por 160) dedicado a Teshub, deus da Tempestade e á deusa do Sol, Arinna ou Hebat, organizado ao redor dun patio central rectangular e dotado de tres “cella” moi retiradas, de almacéns e doutras dependencias. Outros santuarios máis pequenos están situados na cidade nova.

500px|miniatura|Ruínas dun templo da cidade

Téñense atopado na biblioteca de Hattusa as grandes obras mesopotámicas e poemas épicos escritos en acadio, himnos en sumerio, en acadio e en hurrita, rituais e himnos en luvita. A narración histórica é un xénero no que os hititas se distinguiron particularmente. Son os primeiros que tiveron unha comprensión da Historia. Os seus anais teñen o senso da anécdota, analizan as razóns polas que tal ou cal acción foi emprendida e, nos prólogos dos tratados, lembran as relacións anteriores que motivaron o acordo.

## Varios 
Desde 1986 as ruínas de Hattusa son Patrimonio Mundial da UNESCO.

## Ligazóns externas 
* Descrición UNESCO
Escritura xeroglífica hitita

[miniatura|dereita|[Estela (monumento)|Estela en luvita xeroglífico]]
A **escritura xeroglífica hitita** forma un sistema de escritura orixinal utilizado, esencialmente en inscricións monumentais, para a posta por escrito dun dialecto do luvita.

Esta escritura xeroglífica parece unha creación orixinal dos pobos luvitófonos da Siria do norte e os signos non teñen relación cos xeroglíficos exipcios ou cretenses. As inscricións máis antigas datan do século XV. Isto é ben tardío, pois o luvita escribíase daquela desde había varios séculos utilizando a escritura cuneiforme sumeroacadia. As inscricións máis recentes datan do século VII, pouco despois da caída dos últimos reinos neohititas.

Os xeroglíficos hititas, que foron descifrados no século XX, compóñense de dous grupos de signos:
* os ideogramas
* os signos con valor silábico.

Representan ou ben debuxos fáciles de recoñecer, como animais ou membros do corpo humano, ou ben figuras xeométricas simples.
Lingua sumeria

O **sumerio** (𒅴𒂠, eme-ĝir) tal e como se falou no antigo imperio sumerio é unha lingua que desapareceu e caeu no esquecemento ata o século XIX, distinguíndose así das outras linguas faladas na rexión, como o hebreo, o acadio, o babilonio, o asirio, todas linguas semíticas.

O sumerio é a primeira lingua escrita que coñecemos. A súa escrita, o cuneiforme  (que significa «en forme de cuña») foi logo reutilizada polo acadio, o ugarítico, e o elamita. A escritura cuneiforme foi mesmo empregada por algunhas linguas indoeuropeas, como o hitita (que paralelamente tiña unha escritura xeroglífico) e o persa antigo, se ben estes últimos non se serviron dos mesmos instrumentos para gravar os signos, afastándose así da grafía orixinal. En efecto, o persa só empregou a forma da escritura, mentres que a pronunciación dos signos xa non tiña nada que ver co sistema orixinal.

O sumerio é unha lingua aglutinante, o cal significa que cada palabra está formada por múltiples morfemas asociados uns aos outros; oponse así ás linguas illantes como o chinés (onde cada palabra ten só unha forma fixa) e ás linguas flexivas, onde as palabras se declinan en formas diferentes a través do uso de afixos que non poden separarse da raíz. Atopamos en sumerio un emprego importante de palabras compostas: así por exemplo a palabra *lugal* que significa «rei» está formada pola unión das palabras *lu* «home» e *gal*  «grande».

Tamén é unha lingua ergativa, o que significa que o suxeito, dun verbo transitivo está declinado no caso ergativo, que se marca con *-e*. O suxeito dun verbo intransitivo e o obxecto directo dun verbo transitivo van en absolutivo, que en sumerio (como na maior parte das linguas ergativas) está marcado por un sufixo (ou mesmo o que se chama «sufixo cero», como en *lugal-e é mu-dù* «o rei construíu unha casa/un templo/un palacio»; *lugal ba-gen* «o rei partiu»).

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* M.-L. Thomsen, *The Sumerian language: An introduction to its history and grammatical structure*, Akademisk Forlag, 1987
* D.O. Edzard, *Sumerian Grammar*, Handbuch der Orientalistisk, Brill, 2003
* Rafael Jiménez Zamudio, *Gramática de la lengua sumeria*, Ediciones clásicas, Madrid, 1998.

### Ligazóns externas 
* Dictionnaire Freelang Dicionario sumerio-francés/francés-sumerio.
* Sumerian lexicon Léxico sumerio-inglés, organizado por tipos de sílaba.
* The Pennsylvania Sumerian Dictionary  (PSD) Léxico matricial, consultábel por entradas sumerias, transliteracións, nomes de signo, acadio, inglés.
* Cuneiform Digital Library Initiative (cdli) Coleccións dixitais de textos cuneiformes, con fotografía e/ou transliteracións.
* The Electronic Text Corpus of Sumerian Literature Corpus electrónico da Universidade de Oxford.
* Liste des signes cunéiformes sumeriens Nomes dos signos, representacións dos cuneiformes, transliteracións, valores.
Lingua palaíta

O **palaíta** é unha lingua indoeuropea, pertencente ao grupo anatolio. Nos textos hititas, a palabra *Pala* emprégase para designar unha rexión do Imperio. O noso coñecemento da lingua palaíta é moi limitado: só permiten estudala algúns pasaxes nos textos en hitita, que describen principalmente rituais.

## Véxase tamén
*indoeuropeo.
*linguas anatólicas.

### Ligazóns internas
* lingüística
** familia de linguas
*** linguas indoeuropeas
**** linguas anatólicas
Lingua luvita

O **luvita** é unha lingua anatolia emparentada co hitita-nesita e co palaíta. Falouse no sur de Anatolia no II e no I milenio antes da nosa era. Sobreviviu á caída do Imperio hitita e dela derivaron o milio, e logo o licio.

Ao contrario do hitita-nesita e do palaíta, non foi demasiado influenciada polo hatti, que non será polo tanto un substrato do *luvita*.

## Coñecemento da lingua 
A lingua *luvita*, minoritaria no seo da administración hitita, escribiuse por medio da escritura cuneiforme. Con todo, a partir do século -XV desenvolveuse unha escritura particular, chamada escritura xeroglífica hitita e a maioría das inscricións, de carácter esencialmente documental, que empregan esta escritura transcriben un dialecto do  *luvita*. Atopáronse inscricións en luvita xeroglífico no norte da actual Siria, de época tan recente como o século -VI. Estes xeroglíficos hititas non semellan estar emparentados cos xeroglíficos exipcios ou cretenses e considéranse unha invención local.

## Notas 
## Véxase tamén
### Outros artigos
* lingüística
** linguas do mundo
*** linguas indoeuropeas
**** linguas anatolias
Lingua hitita

A **lingua hitita** é a principal lingua anatolia falada polo pobo hitita. Normalmente relaciónase coa familia das linguas indoeuropeas, aínda que algúns lingüistas defenden que non deriva do protoindoeuropeo, senón que as dúas familias, anatolia e indoeuropea, diverxen dun devanceiro común, chamado por veces indohitita.

## Historia e denominación 
Bautizada con este nome antes do seu desciframento sobre 1915 por Friedrich Hrozný, o seu nome causa problemas, pois o pobo hitita utilizaba varias linguas. A súa lingua, que indicaban nos seus textos mediante a palabra *nesili*, designaba o que hoxe en día chamamos a lingua hitita. Tratábase da lingua falada na rexión da capital orixinaria do reino, Nesa, tamén chamada Kanesh. Sería, xa que logo, máis pertinente chamala *nesita*. Para evitar calquera confusión, fálase ás veces de *hitita-nesita*.

Nos textos hititas, con todo, aparecían onda o hitita outras dúas linguas, cada unha precedida por unha palabra alusiva á lingua que seguía:

* *luwili*, que designaba textos escritos noutra lingua anatolia: o luvita. En particular, a case totalidade dos textos en xeroglíficos hititas están en luvita;
* *hattili*, que designaba textos escritos nunha lingua non indoeuropea, o hatti e que se corresponde coa lingua falada antes da invasión indoeuropea de Anatolia.

O termo de *hitita* debería terse aplicado á lingua hatti, pero como a elección do nome da lingua tivo lugar antes do desciframento, aplícase ao *nesita*.

O hitita era a principal lingua anatolia, substituíu a lingua hatti, de tipo aglutinante, que se empregaba con anterioridade. A lingua hatti é un substrato lingüístico da lingua hitita, os préstamos léxicos foron particularmente importantes no eido cultural e, sobre todo, relixioso.

## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* lingüística
* linguas do mundo
* linguas indoeuropeas
* linguas anatólicas
* linguas mortas
Muawiyah I

**Muˤāwiyya I**, ou **Muˤāwiyya ibn Abī-Sufyān** (en árabe: معاوية بن أبي سفيان الأموي القرشي), nado en 602 e finado en 680, foi o quinto califa e primeiro da Dinastía Omeia.

## Traxectoria 
Loitou contra ˤAlī (primo e xenro de Mahoma), e asumiu o Califato despois do asasinato de ˤAlī no 661. Gobernou durante a 661 ata o 680.