open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Dseta-caroteno

O **ζ-caroteno** (*dseta*-caroteno ou z-caroteno) é un carotenoide. Diferénciase do α-caroteno e do β-caroteno en que é acíclico. O ζ-caroteno ten unha estrutura similar á do licopeno, pero ten 4 átomos de hidróxeno adicionais. O ζ-caroteno pode utilizarse como intermediario para a formación de β-caroteno. Unha reacción de deshidroxenación converte o ζ-caroteno en licopeno, que despois pode transformarse en β-caroteno por acción do encima licopeno beta-ciclase. O ζ-caroteno é un produto natural atopado na planta *Lonicera japonica* e na bacteria *Rhodospirillum rubrum*.

## Notas
Épsilon-caroteno

O **ε-caroteno** (*épsilon*-caroteno) é un caroteno. Pode sintetizarse a partir do 2,7-dimetil-2,4,6-octatrienedial e do 2-metil-4-(2,6,6-trimetil-2-ciclohexen-1-il)-3-butenal.

## Notas
Antonio Vilar Pereira

**Antonio Vilar Pereira**, nado en Regoela (Cabanas) o 20 de agosto de 1920 e finado no mesmo concello o 25 de novembro de 2004, foi un guerrilleiro antifranquista galego.

## Traxectoria 
Logo do golpe de Estado do 18 de xullo de 1936 botouse ao monte co seu irmán Higinio cara a 1938 para non ter que ir á guerra. Foi membro do grupo de José Vázquez Mauriz. En febreiro de 1946 salvou a vida no enfrontamento no que caeu Ramiro Carbón Fornos. O 13 de decembro dese ano logrou marchar rumbo a Francia xunto a outros 21 guerrilleiros na evasión do *Santa Teresa*. Regresou a España en 1982. Finou en Cabanas o 25 de novembro de 2004.

## Vida persoal 
Casou con María del Carmen Arnoso Anca en 1955, e foi pai de Justo Vilar Arnoso.
## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
*
Xiraldo de Braga

**Xiraldo de Braga**, máis coñecido como **san Xiraldo de Braga,**  naceu en Gascuña, no século XI, e faleceu en Bornes de Aguiar en 1108. De familia nobre, profesou entre os bieitos do mosteiro de Moissac, onde ocupou os cargos de bibliotecario, mestre de oblatos e cantor. Máis tarde, foi arcebispo de Braga, cidade da que é padroeiro. 

## Traxectoria 
O bispo Bernardo de Toledo conseguiu levalo á súa catedral para desempeñar alí as funcións de mestre e cantor.

Foi nomeado arcebispo de Braga, daquela pertencente ao reino de Galicia.En 1100 viaxou a Roma para obter do papa Pascual II a dignidade metropolitana definitiva para a sé de Braga, ameazada polo impulso de Santiago de Compostela. 

En 1101, Diego Xelmírez é nomeado bispo de Santiago e, no seu afán de ampliar o poder compostelán, prodúcense enfrontamentos. Por exemplo, Xelmírez leva a cabo en 1102 o *pío latrocinio*, isto é, o roubo das reliquias dalgúns santos como Covade, Froitoso, Silvestre ou Susana, traizoando a confianza depositada nel por Xiraldo. 

A autonomía eclesiástica de Braga será o presaxio da independencia do Condado Portucalense. En 1103 marcha de novo a Roma para obter a confirmación da xurisdición sobre todas as dioceses de Galicia (Astorga, Mondoñedo, Ourense, Lugo e Tui) e tamén as de Portugal (Porto, Coimbra, Lamego e Viseu). Porén, Santiago terá xurisdición sobre Lisboa, Évora, Idanha, A Guarda, Salamanca e Mérida.

Tivo un goberno breve pero intenso, no que levou a cabo unha serie de reformas a nivel eclesiástico, moral e administrativo. Reorganizou a escola e o capítulo catedralicio, continuou as obras da Catedral, recuperou os bens eclesiásticos usurpados e reformou o culto e a liturxia coa introdución do rito romano.

Morreu o 5 de decembro de 1108 en Bornes de Aguiar, concello de Vila Pouca de Aguiar. Foi sepultado na capela de San Xiraldo, na Catedral de Braga.

## Notas
Delta-caroteno

O **δ-caroteno** (*delta*-caroteno) ou **ε,ψ-caroteno** é unha forma de  caroteno que ten un anel ε nun extremo e outro non ciclado chamado ψ (psi) no outro extremo. É un produto intermediario biosintético nalgunhas plantas entre o licopeno e o α-caroteno (β,ε-caroteno) ou ε-caroteno (ε,ε-caroteno). O δ-caroteno é liposoluble. Contén unha alfa-ionona en vez dun anel de beta-ionona; esta conversión depende do xene *Del* que cambia de posición o dobre enlace na estrutura anular da molécula. A formación de δ-caroteno en presenza do xene *Del* é sensible á temperatura. 

## Notas
Anastasios Douvikas

**Anastasios Douvikas** (en grego: Αναστάσιος "Τάσος" Δουβίκας), nado en Atenas o 2 de agosto de 1999, coñecido como **Tasos Douvikas**, é un futbolista grego que xoga na demarcación de dianteiro para o Celta de Vigo da Primeira División de España.

## Traxectoria
### Asteras Trípoli 
Douvikas fixo o seu debut profesional o 19 de agosto de 2017, nunha derrota en casa por 1-2 perante o PAS Giannina, onde entrou como suplente. O 26 de outubro marcou o seu primeiro gol profesional, na vitoria por 2-1 sobre o PAE Chania na Copa de Grecia 2017-18. O 26 de novembro marcou na vitoria por 2-0 en casa sobre o Levadiakos, contribuíndo á terceira vitoria consecutiva do equipo. O 2 de decembro marcou nunha cómoda vitoria en casa por 4-0 sobre o AO Platanias.

O 18 de decembro marcou na vitoria a domicilio por 0-4 sobre o Apollon Paralimniou FC.

### Volos FC
No verán de 2020, Tasos Douvikas fichou por Volos FC como axente libre. Na tempada 2020-21 dos 26 xogos da tempada regular, xogou en todos. De feito, é o único futbolista da Superliga que saíu titular en todos os partidos. Co equipo de Volos marcou 10 goles e deu 3 asistencias, ademais xogou 4 partidos máis nos playoffs e anotando outro gol, esta vez contra o equipo de Larissa. Na copa tamén marcou 3 goles en 4 aparicións contra OFI Creta e AEK para os oitavos de final e cuartos de final respectivamente.

O 28 de agosto de 2023, tras ser a tempada anterior o máximo goleador da Eredivisie co F. C. Utrecht, foi traspasado ao Celta.

### Selección grega
Tras xogar coa selección de fútbol sub-19 de Grecia e a sub-21, finalmente fixo o seu debut coa selección de fútbol de Grecia o 28 de marzo de 2021 nun encontro amigable contra Honduras, partido que finalizou cun resultado de 2-1 a favor do combinado grego tras un dobrete de Vangelis Pavlidis para Grecia, e de Diego Rodríguez para Honduras.

## Clubs 
## Notas
## Véxase tamén
### Outros artigos
* Celta de Vigo
Jairo Noriega

**Jairo Noriega Figueroa**, nado na Coruña o 14 de agosto de 2003, é un futbolista galego que xoga como centrocampista no Racing de Ferrol, da Primeira Federación, cedido polo Deportivo da Coruña. 

## Traxectoria 
Estudou no colexio Calasanz da Coruña e comezou a xogar ao fútbol sala no equipo do propio colexio, en idade prebenxamín, ata que con 7 anos pasou ao fútbol herba, cando foi seleccionado polo Deportivo da Coruña para o seu novo equipo benxamín. Alí coincidiu con xogadores como Dani Barcia, Hugo Ríos ou Brais Suárez, cos que foi subindo polas diferentes categorías inferiores do club. Na tempada 2022/23 foi xunto a Diego Gómez un titular indiscutible no centro do campo do filial dirixido por Gilsanz, que logrou o ascenso a Segunda RFEF tras proclamarse campión do seu grupo.

O 1 de novembro de 2023 debutou oficialmente co primeiro equipo do Deportivo da Coruña, na vitoria por 1-3 sobre o Covadonga na Copa do Rei. O adestrador Imanol Idiakez aliñouno como titular, formando no centro do campo xunto a Diego Villares. Pechou a tempada con 26 partidos co filial e un co primeiro equipo. A continuación despediuse do Deportivo, despois dunha década na estrutura do club.

O último día do mercado de fichaxes de 2024 anunciouse a súa incorporación ao Ourense CF, que viña de ascender á Primeira Federación.

A calidade e o talento demostrado no club ourensán valeulle para que ao remate da campaña fose chamado de novo polo Deportivo da Coruña,

## Palmarés 
;Fabril
* **Terceira División RFEF (1):** 2022/23.

## Estatísticas 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Datos do xogador en LaPreferente.com .
Municipio de Cēsis

O **municipio de Cēsis** (en letón, *Cēsu novads*) é un dos 36 municipios de Letonia. Os 36 municipios son resultado da última reorganización do territorio aprobada o 1 de xuño de 2021 pola Saeima. Este novo municipio foi o resultado da fusión do antigo Cēsis cos municipios de Amata, Jaunpiebalga, Līgatne, Pārgauja, Priekuļe e Vecpiebalga. 

É un municipio interior, limita co municipio de Sigulda ao oeste, co municipio de Ogre ao sur, co municipio de Madona ao sueste, e co municipio de Valmiera ao norte. Forma parte da rexión histórica de Vidzeme.

Ten unha superficie de 2668,1 km² e unha poboación de 41&nbsp;161 persoas a finais de 2021. 

O territorio do municipio da rexión de Cēsis divídese en 7 asociacións, a división das asociacións é a seguinte:

*Asociación Amata: parroquias de Amata, Drabešu, Nītaure, Skujene e Zaubes;
*Asociación Cēsi: cidade de Cēsis e parroquia de Vaive;
*Asociación Jaunpiebalga: parroquias de Jaunpiebalga e Zosēnu;
*Asociación Līgatne: cidade de Līgatne e parroquia de Līgatne;
*Asociación de Pargaujas: parroquias de Raiskuma, Stalbe e Straupe;
*Asociación Priekuļi: parroquias de Liepa, Mārsnēn, Priekuļi e Veselava;
*Asociación Vecpiebalga: parroquias de Dzerbene, Inesu, Kaives, Taurene e Vecpiebalga.

## Economía 
A economía de Cēsis modernizouse na pasada década do 2010 sobre dous pivotes, a economía do ecoturimo co maior expoñente na eco-vila de Amatciems, recollendo o 2,2 % das pernoctacións de turistas no país. E o postulado da cidade de Cēsis como capital cultural de Letonia, centrando as inversións en programación de concertos, cremento programado dos seus museos e axudas aos comisarios de arte que programen na cidade. A cidade é candidata a Capital Europea da Cultura para o 2027 

## Galería de imaxes 

Ficheiro:Amatciems July 2015.jpg|Eco vila de Amatciems
Ficheiro:Ieriku dzirnavas - Muiño de Ieriku.jpg|Muiño sueco de Ieriku, sobre os humedais da Parroquia de Amata

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
*Organización territorial de Letonia
*Rexións de Letonia
Mestre Xiraldo

O **mestre Xiraldo**, tamén coñecido como **Xiraldo de Beauvais**, foi un cóengo compostelán que viviu durante o século XII, quizais de orixe francesa. Nalgúns documentos pódese ver a súa simpatía cara á abadía de Cluny. Pertencía ao círculo de confianza de Diego Xelmírez. Viaxou a Roma en 1118, xunto co bispo de Ourense, para solicitar do papa a concesión de sé arcebispal para Santiago de Compostela. Esta obteríase en 1120. 

Redactou, despois de Nuno Afonso, a segunda parte da *Historia Compostellana*, que narra os feitos históricos da etapa de Xelmírez. Posibelmente tamén incorporou o capítulo escrito por Hugo. 

## Notas
Wael Al-Dahdouh

**Wael Al-Dahdouh** (), nado en Gaza o 30 de abril de 1970, é un xornalista palestino e o xefe de axencia de Al Jazeera na cidade de Gaza. A súa carreira, que comezou en 1998, tamén abarcou traballar no xornal Al-Quds, actuando como correspondente da Voz de Palestina, na Segunda Intifada contra a ocupación israelí, e como correspondente de Al Arabiya, traballando con Al-Jazeera a partir de 2004.

A súa muller, a súa filla de sete anos e o fillo de quince morreron nun ataque aéreo israelí contra o campo de refuxiados de Nuseirat durante o conflito israelí-palestino de 2023, ademais de oito dos seus familiares. O 15 de decembro de 2023, mentres Al-Dahdouh e o seu compañeiro de cámara Samer Abu Daqqa cubrían o ataque aéreo da Escola de Haifa en Khan Yunis, foron alcanzados por un mísil israelí, ferindo a Dahdouh e deixando grave ao seu colega Abu Daqqa. Malia a morte de moitos familiares e das súas feridas, volveu axiña a informar sobre a guerra despois de ambos os incidentes. O seu fillo, o xornalista Hamza al-Dahdouh, foi asasinado nun bombardeo israelí en Khan Yunis o 7 de xaneiro de 2024, e dous dos seus sobriños foron asasinados nun bombardeo o día seguinte.

## Notas
Aed Abu Amro

**Aed Abu Amro** (en ) é un home palestino de Zeitoun, na Franxa de Gaza, cuxa foto del lanzando unha rocha durante as protestas de 2018-2019 contra o bloqueo israelí axiña se converteu nun símbolo de resistencia palestina. A fotografía tomouna o fotoxornalista Mustafa Hassona o 22 de outubro de 2018 e foi comparada coa pintura revolucionaria francesa de 1830 *A Liberdade guiando o pobo*.

## A fotografía 
[miniatura|*[A Liberdade guiando o pobo*, a famosa pintura francesa da revolución de 1830, foi comparada coa foto de Amro tirada por Hassona.]]
Abu Amro foi fotografado por Mustafa Hassona durante a protesta da Gran Marcha do Retorno en Gaza o 22 de outubro de 2018, A imaxe mostra a Amro co peito descuberto, sostendo unha bandeira palestina nunha man, mentres lanza unha pedra cunha tirafonda coa outra man sobre a cabeza. Parece estar de pé diante dunha nube de fume, e a intensidade da súa mirada e a determinación na súa postura fixeron da foto un símbolo icónico da loita palestina pola liberdade e a xustiza.

A foto comparouse coa famosa pintura *A Liberdade guiando o pobo* do artista francés Eugène Delacroix, a cal é unha representación alegórica da Revolución de 1830 que destronou a Carlos X de Francia. Porén, mentres que algúns interpretaron as imaxes como unha representación do relato bíblico de Davide contra Goliat, Un comentarista dixo que a opresión dos palestinos non é algo que se poida romanticizar ou ver a través dunha lente poética, xa que a realidade da vida en Gaza é de sufrimento e perda constantes.

## Notas
Pedro Calvete Brea

**Pedro Calvete Brea**, nado en Sigrás (Cambre) o 27 de maio de 1914 e finado en 1986, foi un guerrilleiro antifranquista galego.

## Traxectoria 
Fillo de Pedro Eugenio Calvete Seoane. Chofer, militante da CNT. Logo do golpe de Estado do 18 de xullo de 1936 combateu no exército franquista e foi sarxento provisional. Ao rematar a guerra montou un café bar, unha panadería e despois un bar, que lle pecharon en novembro de 1943 por realizarse nel unha reunión clandestina.

En maio de 1945 incorporouse como chofer no Parque de Automóbiles da Fábrica de Armas, onde traballou con Enrique Ferreirós Candamo. A finais de maio de 1946 incorporouse á guerrilla. Participou no enfrontamento de Milreu o 26 de xuño no que morreron Marrofer, Lisardo Freixo, Ángel Álvarez Rego e José Doldán. Marchou a Santiago de Compostela e despois a Noia, onde se empregou nunha mina de estaño e nunha panadería.

Presentouse ás autoridades o 9 de xaneiro de 1948. Foi xulgado o 11 de maio na causa 55/48 con Antonio Ares Martínez, Luis Ferrero Núñez, Elvira Lagares Lagares, Francisco Lata Espiño e Jesús e José Sánchez Lata, enlaces comprometidos no enfrontamento de Milreu, e condenado a 30 anos de prisión. Pasou polas cadeas do Dueso e a de Santander, onde traballou no forno de pan da prisión. Saíu en liberdade condicional o 10 de xaneiro de 1959.
## Vida persoal 
Casou con Pilar Sánchez Pérez.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
*
Mortal Kombat (filme de 2021)

***Mortal Kombat*** é un filme estadounidense de 2021 dirixido por Simon McQuoid (na súa estrea como director) a partir dun guión de Greg Russo e Dave Callaham. Baséase na serie de videoxogos *Mortal Kombat* creados por Ed Boon e John Tobias. O filme serve como relanzamento da franquía cinematográfica *Mortal Kombat*. Está protagonizado por Lewis Tan, Jessica McNamee, Josh Lawson, Tadanobu Asano, Mehcad Brooks, Ludi Lin, Chin Han, Max Huang, Joe Taslim e Hiroyuki Sanada.

## Personaxes 
* Lewis Tan como Cole Young
* Jessica McNamee como Sonya Blade
* Josh Lawson como Kano
* Mehcad Brooks como Jackson "Jax" Briggs
* Ludi Lin como Liu Kang
* Max Huang como Kung Lao
* Tadanobu Asano como Raiden
* Chin Han como Shang Tsung
* Joe Taslim como Bi-Han / Sub-Zero
* Hiroyuki Sanada como Hanzo Hasashi / Scorpion
* Matilda Kimber como Emily Young
* Laura Brent como Allison Young
* Mel Jarnson como Nitara
* Nathan Jones como Reiko
* Daniel Nelson como Kabal
** Damon Herriman como Kabal (voz)
* Angus Sampson como Goro (voz)

## Notas
José Seijo

***José Seijo Rubio**, pintor español (1881-1970).
***José Seijo Don**, guerrilleiro antifranquista galego.
***José Seijo Naveira**, guerrilleiro antifranquista galego.
Ribeira Grande, Azores

A **Ribeira Grande** é unha cidade portuguesa na illa de São Miguel, na Rexión Autónoma dos Azores, cunha poboación de 12&nbsp;967 habitantes (INE, Censo de 2011) nas súas cinco freguesías urbanas.

É sede do **municipio da Ribeira Grande** con 180,15&nbsp;km² de área e 32&nbsp;112 habitantes (2011), subdividido en 14 freguesías. O municipio limita polo leste co municipio de Nordeste, polo sur con Povoação, Vila Franca do Campo e Lagoa, polo oeste con Ponta Delgada, e ao norte fai fronteira co océano Atlántico.

A vila da Ribeira Grande foi elevada a categoría de cidade o 29 de xuño de 1981.

## Freguesías 
As 14 freguesías que constitúen o municipio da Ribeira Grande son as seguintes:
* Calhetas
* Conceição
* Fenais da Ajuda
* Lomba da Maia
* Lomba de São Pedro
* Maia
* Matriz
* Pico da Pedra
* Porto Formoso
* Rabo de Peixe
* Ribeira Seca
* Ribeirinha
* Santa Bárbara
* São Brás

## Notas
José Seijo Don

**José Seijo Don**, coñecido como **Seixo**, nado en Vilanova (San Pedro de Nós, Oleiros) e finado na Ermida (Culleredo) cara a 1948, foi un guerrilleiro antifranquista galego.

## Traxectoria 
Albanel, de militancia cenetista. Na noite do 10 de xullo de 1939, un grupo formado polos anarquistas José Garrido Pasandín, o seu fillo Eduardo Garrido Otero e José Seijo Don eliminaron ao falanxista e axente do Servicio de Información y Policía Militar (SIMP) José Barcia Rioboó, na Barcala. Xulgados na causa 711/39 xunto con Andrea e Encarnación García Veiga, José Garrido e o seu fillo foron condenados a morte e executados o 23 de outubro de 1940, Encarnación e Andrea foron condenadas a dez e oito anos de prisión como encubridoras. José Seijo foi sobresido. Posteriormente ingresou na guerrilla.

En 1948, un grupo comandado por José María Castelo Mosquera e do que formaban parte Rosendo Sar, José Antonio Cortiñas Blas e Manuel Ramiro Souto, que se dirixían cara aos montes da Laracha, atoparon a José Seijas. Castelo cominouno a acompañalos e cando chegaron ao lugar da Ermida (Celas) disparoulle un tiro na cabeza.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
*
Gamma-caroteno

O **γ-caroteno** (*gamma*-caroteno) é un carotenoide e un intermediario biosintético na síntese de carotenoides ciclados de plantas. Fórmase por ciclación do licopeno polo encima licopeno ciclase épsilon. Xunto con outros carotenoides, o γ-caroteno é un vitámero da vitamina A en herbívoros e omnívoros. Os carotenoides cun anel ciclado de beta-ionona poden converterse en vitamina A, tamén coñecida como retinol, polo encima beta-caroteno 15,15'-dioxixenase; porén, a bioconversión do γ-caroteno a retinol non está ben caracterizada. O γ-caroteno foi identificado provisionalmente como un biomarcador para as bacterias púrpuras e verdes do xofre nunha mostra da formación Barney Creek de 1.640 ± 3 millóns de anos de antigüidade do norte de Australia que comprendía sedimentos mariños. Porén, existen uns 600 carotenoides diferentes, cada un coa súa estrutura e fórmula que modifica o seu espectro de absorción. En concreto, as Chromatiaceae viven entre os 1,5 e 24 metros de profundidade na columna de auga e máis do 75 % das floracións microbianas ocorren por riba dos 12 metros de profundidade. Outros carotenoides como o clorobactano e o isorenierateno son tamén biomarcadores da presenza de bacterias verdes non do xofre. Estes carotenoides son indicadores de pasados ambientes xeoquímicos acuáicos desa fonte de auga. En particular, o γ-caroteno é un indicador da profundidade á cal as condicións óxicas empezan a cambiar a anóxicas debido á súa importancia para as bacterias verdes e púrpuras que ocupan a capa que fai de límite. No γ-caroteno, o grupo final de licopeno produce un anel β pola acción do encima β-ciclase; mentres que o outro extremo é grupo ψ de cadea aberta.

## Preservación 
Os biomarcadores en xeoloxía poden definirse como os restos moleculares preservados de lípidos e outras composicións biolóxicas. A miúdo, nos ambientes sedimentarios, os lípidos descompóñense nos esqueletos hidrocarbonados que quedan preservados no rexistro xeolóxico por longas escalas de tempo. Concretamente, os biomarcadores diagnóstico utilízanse para investigar as condicións de paleoambientes do remoto pasado, como a salinidade, temperatura e dispoñibilidade de oxíxeno. Nos ambientes acuáticos nos que persisten as bacterias verdes non do xofre, o carbono orgánico é remineralizado a dióxido de carbono e auga de modo que o 0,1 % se deposita no rexistro sedimentario nos leitos acuáticos. Aínda que o γ-caroteno non é un biomarcador de diagnóstico para as bacterias verdes non do xofre, como se descubriu polo momento provisionalmente nun só ambiente natural, é considerado un  biomarcador para as bacterias verdes e púrpuras non do xofre. A diferenza do β-caroteno, que aparece nun amplo conxunto de liñaxes dos tres dominios da vida, o γ-caroteno está restrinxido a só uns pouco precursores potenciais. Os resultados da proporción de isótopos-espectrometría de masas e da GC/MS poden discriminar con exactitude a presenza de γ-caroteno nunha extracción de mostras sedimentarias. A identificación de γ-caroteno por estes métodos proporcionaría unha indicación convincente de ambientes pasados euxínicos, nos que as columnas de auga eran anóxicas e sulfúricas.

## Notas
Kingston, Ontario

**Kingston** é unha cidade da provincia canadense de Ontario situada no extremo nordeste do lago Ontario. Segundo o censo de poboación de 2021, tiña unha poboación de 132&nbsp;485 habitantes nunha área de 451,58 km² e unha densidade de poboación de 293,4 hab./km².

## Xeografía 
Atópase no nacemento do río San Lourenzo e na desembocadura do río Cataraqui, na parte sur e final da canle Rideau. Kingston está a medio camiño entre Toronto e Montreal e moi preto das illas Thousand. Kingston tamén recibe o alcume de "cidade calcaria" por mor da cantidade de edificios relevantes que posúe construídos con pedra calcaria da zona.

## Historia 
A crecente exploración europea no século XVII e o desexo dos europeos de estabelecerse de forma permanente preto dos nativos da zona para controlar o comercio, levaron á fundación dun posto comercial francés e a construción dun forte militar nun lugar coñecido como "Cataraqui" en 1673. O posto avanzado, chamado inicialmente Forte Cataraqui, e máis tarde Forte Frontenac, converteuse nun importante asentamento. Trala conquista de 1760, a zona pasou ao control británico. Cataraqui pasou a chamarse Kingston despois de que os británicos tomaron posesión do forte e, na década de 1780, os lealistas comezaron a asentarse na rexión.

Kingston foi a primeira capital da Provincia Unida do Canadá o 10 de febreiro de 1841. Porén, o seu tempo como capital rematou en 1844, aínda que seguiu mantendo instalacións militares importantes. A cidade é un referente rexional a nivel educativo e de saúde, acollendo dúas universidades e tres hospitais.

Kingston tamén foi a capital do condado de Frontenac até 1998, ano no que pasou a ser unha municipalidade propia allea ao condado. Kingston e a súa área metropolitana son a décima aglomeración urbana da provincia de Ontario.

## Clima 
## Notas 
;Referencias

## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Adams, Nick.*Iroquois Settlement at Fort Frontenac in the Seventeenth and Early Eighteenth Centuries*  Ontario Archaeology, No. 46: 4–20. 1986.
*Armstrong, Alvin. *Buckskin to Broadloom – Kingston Grows Up*. Kingston Whig-Standard, 1973. No ISBN.
*Mika, Nick and Helma et al. *Kingston, Historic City*. Belleville: Mika Publishing Co., 1987. .
*Mika, Nick and Helma. *Kingston Heritage, Buildings, Monuments, Plaques* Belleville: Mika Publishing Co., 1983, 160 páxinas.
*Osborne, Brian S. and Donald Swainson. *Kingston, Building on the Past for the Future*. Quarry Heritage Books, 2011. 
*Roy, James. ''Kingston: The King's Town*. Toronto: McClelland and Stewart, 1952.
* Turner, Larry. "The Founding of Kingston, Ontario". *The Loyalist Gazette*, Volume XXII, No. 1. Consultado o 14 de xaneiro de 2015.
* Preston, Richard. *Kingston Before the War of 1812: A Collection of Documents''. Toronto: Champlain Society Publications, 1959.
Neurosporeno

O **neurosporeno** é un pigmento carotenoide natural de 40 átomos de carbono. É un intermediario na biosíntese do licopeno e de diversos carotenoides bacterianos. O neurosporeno atópase en *Rhodobacter capsulatus*, *Rhodomicrobium vannielii* e outras bacterias e plantas.  É un caroteno con extremos ψ. Ten certa importancia comercial, xa que se usa como antioxidante e protector contra a UVB obtido de plantas. Na bacteria *Rhodobacter viridis* JA737 é o carotenoide máis abundante (98%) con ata ~7 mg por gramo de células secas.

## Notas
Ordem do Mérito Cultural

A **Ordem do Mérito Cultural** (OMC) é unha orde honorífica dada a personalidades brasileiras e estranxeiras como forma de recoñecer as súas contribucións á cultura do Brasil. A insignia é unha cruz de Santiago, no centro, un libro aberto labrado de ouro sobre unha coroa de loureiro circundado pola lenda "ORDEM DO MÉRITO CULTURAL". 

## Historia 
Instituíuse a través do artigo 34 da lei nº 8.313 de 23 de decembro de 1991 e polo decreto nº 1.711 de 22 de novembro de 1995 durante a presidencia de Fernando Henrique Cardoso. A OMC é a maior honra concedida aos artistas e personalidades brasileiras e estranxeiras pola súa contribución á cultura brasileira.

O 5 de novembro de cada ano, cando se conmemora o Dia Nacional da Cultura, disponse a realización da entrega das insignias. A admisión na Orde é feita polo decreto do presidente da república diante da proposta do chanceler da Orde, co beneplácito do parecer favorábel do consello.

### A suspensión 
O expresidente do Brasil Jair Bolsonaro rompeu coa entrega dos pasados 20 anos deixando de homenaxear artistas e comunidades pola súa contribución á cultura brasileira. A Ordem do Mérito Cultural só foi concedida até o goberno de Temer e recuperado por Luiz Inácio Lula da Silva.

## Notas
Serowe

**Serowe** é unha cidade de Botswana que segundo datos de 2011 contaba con 47&nbsp;447 habitantes. Pertence ao Distrito Central e é un punto importante de comercio, sendo a sexta cidade do país en termos de poboación. Serowe xogou un papel moi importante na historia de Botswana, sendo a capital do pobo BagammaNgwato a comezos do século XX e tamén o lugar de nacemento de varios presidentes do país, como Seretse Khama e Festus Mogae.

## Notas
Rubén López Durán

**Rubén López Durán**, nado en Lamela (Silleda) o 26 de agosto de 2004, é un futbolista galego que xoga como centrocampista no Pontevedra, da Segunda Federación, cedido polo Deportivo da Coruña. 

## Traxectoria 
Nacido na parroquia silledense de Lamela, herdou a afección ao fútbol de seu pai Manuel, que xogara nas categorías inferiores do Lalín ata que as lesións o afastaron do primeiro equipo. Comezou a súa formación futbolística na Escola de Fútbol Lalín, na que tamén xogaba o seu irmán maior, Andrés. En 2018, despois de tres anos no equipo do Deza, pasou ao equipo cadete do Compostela, seguindo a seu irmán, que viña de fichar polo xuvenil do club santiagués. Alí tivo como adestrador a Iván Carril, que o atrasou da posición máis ofensiva que ocupaba en Lalín a un posto de pivote defensivo. Xogou 28 partidos coa camiseta branca e azul, 25 deles como titular, conseguindo o ascenso á Liga Galega, e chamou a atención do Deportivo da Coruña, que o fichou ao remate da tempada.

Iniciou o seu periplo no Deportivo no equipo cadete, pasando ao ano seguinte ao Xuvenil B da Liga Nacional e en 2021 ao Xuvenil A da División de Honra, e foi titular no histórico partido do seu equipo na Liga Xuvenil da UEFA ante o Dynamo de Kíiv celebrado nun estadio de Riazor con máis de 20.000 espectadores. Na tempada 2022/23 compaxinou o xuvenil co Fabril, co que logrou o ascenso a Segunda División RFEF tras proclamarse campión do Grupo I da Terceira RFEF.

O 5 de novembro de 2023 debutou co primeiro equipo do Deportivo na Primeira Federación, na derrota por 0-3 ante o Real Unión no Stadium Gal de Irún, substituíndo nos minutos finais a José Ángel. O 28 de xaneiro seguinte marcou en Balaídos fronte ao Celta Fortuna o seu primeiro gol coa camiseta do Deportivo, facendo o segundo dos dous goles do seu equipo, que venceu por 1-2. Participou na maioría de partidos da segunda volta, xogando habitualmente de interior xunto a Diego Villares, aínda que tamén xogou de mediapunta e máis preto da banda, e proclamouse co equipo campión da categoría, conseguindo así o ascenso a Segunda.

Para a tempada 2024/25 saíu cedido ao Barcelona Atlètic, tamén da Primeira Federación. Cunha presenza bastante constante nos esquemas dos adestradores, chegou a xogar en ocasións de lateral esquerdo e marcou dous goles contra a Gimnástica Segoviana e o Bilbao Athletic. Con todo, non puido evitar o descenso do filial á Segunda Federación.

Para a tempada 2025/26 reincorporouse ao Deportivo da Coruña, onde a pesar de contar con ficha do filial, foi xogador do primeiro equipo a todos os efectos. Con todo, apenas contou con oportunidades no equipo adestrado por Antonio Hidalgo, sumando só 74 minutos en liga, repartidos en cinco partidos. Dispuxo de máis tempo de xogo na Copa do Rei, competición na que disputou tres encontros como titular, ocupando a posición de lateral esquerdo. No mercado invernal saíu cedido ao Pontevedra, da Segunda Federación.

## Palmarés 
;Fabril
* **Terceira División RFEF (1):** 2022/23.
;Deportivo da Coruña
* **Primeira Federación (1):** 2023/24.

## Estatísticas 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Datos do xogador en LaPreferente.com .
Lisdoonvarna

**Lisdoonvarna** (en ) é unha vila spa do condado de Clare, en Irlanda. En 2016 tiña unha poboación de 829 habitantes. 

## Demografía 
## Eventos 
A vila é famosa pola súa música e os festivais. A pesar de que o festival de música se deixou de celebrar na década de 1980, Lisdoonvarna aínda acolle o seu festival anual de busca de parellas cada mes de setembro. É o maior de Europa e atrae cada edición uns 40&nbsp;000 participantes.

## Notas
Bo, Ayer

**Bo** é unha parroquia do concello asturiano de Ayer. Ten unha superficie de 6,9 km², nos que se repartían 380 habitantes en 2019.

## Xeografía 
### Localidades 
### Sitios 
## Notas
Apertura Bongcloud

{| 
|| 

A **apertura Bongcloud**, tamén chamada  **ataque Bongcloud**, ou simplemente **Bongcloud** é unha apertura de xadrez irregular. Popularizada polo gran mestre (GM) estadounidense Hikaru Nakamura.

É considerada unha apertura irónica e *sen sentido* asociada á cultura do meme. Naceu no contexto da retransmisión de xadrez por redes sociais, Twitch e TikTok, aínda que xa se ten empregado en competicións profesionais desde entón. O ataque Bongcloud pode ter unha vantaxe psicolóxica ou de desconcerto, ao desprezar o adversario perdendo a apertura, mais como estilo competitivo de xadrez é desaconsellábel.

Acontece despois das seguintes xogadas (en notación alxébrica):

* 1. **e4** - **e5**
* 2.  **Re2?**
Comentarios das primeiras xogadas:

* A apertura non é aconsellábel xa que contravén os principios clásicos das aperturas de xadrez.
** 1. Sitúa o rei na peor casa posible (no centro do taboleiro e sen posibilidade de enrocar).
** 2. Impide o avance do bispo e da dama. E parcialmente a dos cabalos aínda que en menor medida.
** 2. Os módulos puntúan a Bongcloud cun -1.76, isto quere dicir que unha máquina tipo Stockfish non perdería con negras, xa que é un equivalente numérico a agasallar ao teu contrincante con 2 peóns.

## Significado do nome 
A apertura do *bongcloud* deriva o seu nome do *bong* (un dispositivo utilizado para facilitar o consumo de cánnabis) e a palabra *cloud* ("nube" en inglés), o que implica que a apertura é unha consecuencia do pensamento nubro característico de alguén baixo a influencia do cánnabis.

## Uso en competición 
O 15 de marzo de 2021, Magnus Carlsen, xogando con brancas, empregouna nunha partida contra Nakamura no Magnus Carlsen Invitational, torneo patrocinado por Mark Zuckerberg. Nakamura respondeu con Re7, o que levou a unha posición coñecida informalmente como «doble bongcloud». A partida acabou en táboas por tripla repetición despois de que os xogadores repetisen inmediatamente os movementos. A partida produciuse na última rolda da fase preliminar do torneo, cando ambos os xogadores xa se clasificaran para a seguinte fase.

O gran mestre Hikaru Nakamura ten recurrido ao Bongcloud en partidas blitz en liña. En 2018, Nakamura xogou o Bongcloud tres veces contra o GM Levon Aronian durante o Speed ​​Chess Championship de Chess.com, gañando unha das tres partidas e perdendo as outras dúas. Nakamura tamén xogou o Bongcloud contra o GM Vladimir Dobrov e o GM Wesley So durante o Speed ​​Chess Championship de 2019, gañando ambas as partidas. O 19 de setembro de 2020 Nakamura usou a apertura contra o GM Jeffery Xiong, alumno de Garri Kaspárov dentro do programa de aprendizaxe Young Stars, na rolda final do torneo en liña St. Louis Rapid and Blitz e gañou a partida.

## Notas
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas
* Incríbel! Nakamura gaña con 2.Re2 ao discípulo de Kasparov +2700 ELO
Andrew Niccol

[miniatura|259x259px| **Andrew Niccol** na [Convención Internacional de Banda Deseñada de San Diego|San Diego Comic-Con International de 2012.]]
**Andrew M.** **Nicol**, nado en Paraparaumu, na Illa Norte de Nova Zelandia o 10 de xuño de 1964, é un guionista, director e produtor cinematográfico neozelandés. Escribiu e dirixiu as películas *Gattaca*, *S1m0ne* e *O señor da guerra (Lord of War)*. Tamén escribiu e coproduciu *The Truman Show*, polo que recibiu un nomeamento ao Oscar ao mellor guión orixinal na edición de 1999 e gañou o BAFTA ao mellor guión. Escribiu e dirixiu a adaptación cinematográfica do libro *The Host* de Stephenie Meyer, publicado en 2013. Os seus filmes tenden a explorar cuestións sociais, culturais, científicas/de ciencia ficción e políticas. 

## Filmografía 
## Premios e nomeamentos 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas
Epidural

O adxectivo **epidural** pode referirse a:
* **Espazo epidural**, rexión anatómica da medula espinal;

* **Anestesia epidural**, aplicada en dito espazo;
* **Agulla epidural** ou Tuohy.
Anticlea

**Anticlea** é unha muller da mitoloxía grega, filla do astuto ladrón Autólico e de Anfítea. Foi esposa de Laertes, rei da Ítaca e nai do heroe Odiseo.

O pai de Autólico foi Hermes, coñecido como o *mensaxeiro de Zeus* pero tamén por ser o deus dos ladróns. Hermes concedeulle ó seu fillo o don de poder cambiar a cor e a forma das cousas, o que Autólico aproveitou para roubar con éxito o gando dos demais e escapar cambiándolle a cor ou poñéndolle ou quitándolle cornos, para que ninguén o puidese recoñecer.

Unha das súas vítimas foi Sísifo, a quen lle foi roubando as vacas ós poucos. Sísifo deuse de conta que o seu rabaño minguaba á par que medraba o de Autólico, pero non era quen de recoñecer as súas vacas. Entón fixo unhas marcas nos pezuños das vacas que lle quedaban e así puido demostrar que eran as que agora estaban no rabaño de Autólico, aínda que agora tivesen outra cor. A tradición di que marcou o seu gando coas iniciais "SS" ou ben coa frase "roubado por Autólico".

Xa seguro da súa propiedade, foi á casa de Autólico a reclamarlle o que era seu e levou o seu gando. Pero aloxouse na casa deste e aproveitou a ocasión para seducir á filla, a Anticlea, que esa mesma noite casaba con Laertes e, tivo un fillo, Odiseo, do que quedou a dúbida de se era fillo de Sísifo ou de Laertes.

Atribúese á paternidade de Sísifo o carácter mentireiro e raposeiro que Homero dá a Odiseo. Outros autores tamén lembran esta innobre orixe de Odiseo: Filoctetes maldí a Diomedes e Odiseo por abandonalo, ferido e só, durante a expedición a Troia, e di ó coñecer que morrera Áiax: "*¡Pero o fillo de Tideo e o fillo de Sísifo, comprado por Laertes, non hai medo que morran, non, e son eles os que non deberían vivir*". Tamén Eurípides se refire a el como "*descendencia de Sísifo*".

Anticlea pediulle ó pai que lle puxese nome ó meniño e Autólico bautizouno como *Odiseo*, que significa *Anoxado*, porque será vítima das inimizades que tiña el, Autólico. Prometeu que se Odiseo ía algunha vez ó Parnaso a pedirlle explicacións, el colmaríao de agasallos para acougalo. Efectivamente, ó medrar, Odiseo foi ver ó avó e, estando de caza con el, foi atacado e ferido na coxa por un xabaril. A cicatriz na coxa foi o detalle que permitiu á criada recoñecelo cando regresou a Ítaca.

Odiseo permaneceu ausente da súa patria, Ítaca, durante vinte anos, tal como lle vaticinara o oráculo: dez anos que durou a Guerra de Troia e outros dez anos que lle levou a viaxe de regreso, a Odisea. Ante tan longa ausencia e sen ter noticias del, a nai, Anticlea, chea de dor, terminou suicidándose. No descenso de Odiseo ós Infernos para preguntar ó adiviño Tiresias as causas das mil desventuras que sufrían os seus barcos, puido ver á súa nai entre as almas en pena do Hades, entre outras moitas doutros personaxes.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
*  
*  
*  
*   [especialmente *Fábula* 201]
*  
*
Alfa-endorfina

A **α-endorfina** (*alfa*-endorfina) é un péptido opiáceo endóxeno cunha lonxitue de 16 aminoácidos e coa seguinte secuencia: Tyr-Gly-Gly-Phe-Met-Thr-Ser-Glu-Lys-Ser-Gln-Thr-Pro-Leu-Val-Thr. Co uso da espectrometría de masas, Nicholas Ling conseguiu determinar a secuencia primaria da α-endorfina. 

## Relación coa beta- e a gamma-endorfinas 
As endorfinas coñécense xeralmente como neurotransmisores que se liberan cando o corpo sofre dor. Aínda que isto pode parecer unha diferenza menor, orixina a produción de efectos moi distintos. De feito, as γ-endorfinas e as α-endorfinas teñen efectos opostos, o cal lles permite contribuír a manter o nivel de homeostase no cerebro e no comportamento dos animais. Non se estudaron en profundidade nin se comprenden totalmente todos os efectos específicos no corpo das α-endorfinas. Con todo, algúns estudos suxiren que estas endorfinas se comportan de xeito similar ás anfetaminas. Outros estudos indican que os efectos das α-endorfinas son similares aos das drogas psicoestimulantes.

## Efectos sobre o comportamento 
A α-endorfina é o péptido máis potente para atrasar os comportamentos de evitación. A α-endorfina ten a mesma secuencia C-terminal da β-LPH, o que permite que estes péptidos teñan unha alta afinidade polos sitios de unión opiáceos. Mesmo unha lixeira diferenza no aminoácido C-terminal pode ter drásticos efectos no comportamento de evitación. A importancia da secuencia débese a que determina a función da endorfina. Cando se elimina un aminoácido N-terminal como a tirosina, parece non  haber impactos significativos no comportmento de evitación. Porén, cando hai axustes na secuencia C-terminal, como eliminar o fragmento da β-LPH entre os residuos 61-65, a actividade de endorfina decrece.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Endorfina
*Anfetamina
Licoperseno

O **licoperseno** é un carotenoide atopado nas bacterias do xénero *Corynebacterium* e nas plantas lentella de auga, millo e tomate, Ten efectos antioxidantes, antimutaxénicos, antiproliferativos, citotóxicos, antibacterianos e pesticidas. O licoperseno é un intermediario na biosíntese de carotenos.

## Notas
Toruleno

O **toruleno** (3',4'-didehidro-β,γ-caroteno) é un caroteno beta, psi que foi deshidroxenado para introducir un dobre enlace na posición 3'-4'. sintetizado polos áfidos vermellos dos chícharos (*Acyrthosiphon pisum*) e varios fungos, que lle dá a súa cor vermella natural aos áfidos, o cal lles axuda a camuflarse e escapar da predación. Os áfidos adquiriron a capacidade de sintetizar toruleno por transferencia horizontal de varios xenes para a síntese de carotenoides, aparentemente procedentes de fungos. As plantas, fungos e microorganismos poden sintetizar carotenoides, pero os animais non, e o toruleno sintetizado por esta especie de áfidos é a única excepción.
## Notas
María Seoane Toimil

**María Seoane Toimil**, nada en Oleiros (Silleda) o 14 de decembro de 1952, foi unha psicóloga galega desaparecida da ditadura arxentina.

## Traxectoria 
Filla de Manuel Seoane Tallón e Victorina Toimil Dobarro, emigrou a Arxentina coa familia en 1957. Estudou no Colexio das Hermanas Canossianas en Berisso. Fixo a carreira de Psicoloxía na Universidade Nacional de La Plata. Traballaba na empresa Petroquímica General Mosconi. Militante de JP Montoneros. Foi secuestrada no domicilio dos seus pais en Berisso (La Plata) por un grupo de persoas vestidas de paisano o 12 de maio de 1977. Foi internada no campo de concentración de La Cacha. A CIG localizou a excompañeiros de cativerio que relataron a súa vida e a doutros dous galegos no campo en 1999. O equipo xurídico da CIG pediu ao xuíz Baltasar Garzón que dictara auto de procesamiento e busca internacional contra 25 militares arxentinos aos que imputaba a desaparición de 76 persoas, entre as que figuraban os galegos María Seoane Toimil e José Monteagudo Ferreiro.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Desaparecidos pola ditadura arxentina

### Ligazóns externas 
* María Seoane Toimil. Una luchadora social asesinada por Videla
* Ficha en Víctimas
* Ficha no Parque de la Memoria
Pobo yugh

[alt=Distribución das linguas ieniseianas|miniatura|Distribución das [linguas ieniseianas]]
O **pobo yugh** (ou **yug**) é un pobo ieniseiano en perigo de extinción. Viven ao longo do río Ienisei, no centro de Siberia.

## Historia 
A concepción tradicional era que os yugh pertencían ao pobo keta, mais na década dos sesenta determinouse que formaban o seu propio grupo étnico, con lingua e cultura de seu. Porén, a finais dos oitenta xa desapareceran como pobo diferenciado. Nos noventa, apenas quedaban dous ou tres falantes da lingua yugh.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
*  (Ethnologue)
Anticlea (homónimos)

O nome de **Anticlea** designa, na mitoloxía grega, a tres personaxes:

* **Anticlea**, filla do ladrón Autólico e nai do heroe Odiseo.
* **Anticlea**, unha filla de Diocles, rei de Faras, casada con Macaón, fillo de Asclepio. 
* **Anticlea**, unha amante do deus Hefestos, con quen tivo a Perifetes, un xigante cruel.

Pero tamén, con este nome, bautizouse un xénero de plantas:
* ***Anticlea***, xénero de plantas da familia das melantiáceas.
Borredà

**Borredà** é un concello catalán da comarca de Berguedà. Orixinouse arredor da igrexa de Santa María, construída no 856 e cedida ao Mosteiro de Santa María de Ripoll por Guifré el Pilós.

## Demografía 
Conta cunha poboación de 430 habitantes (INE 2023).
 

## Notas
Criseida (homónimos)

Na mitoloxía grega, co nome de **Criseida** coñécense varios personaxes:

* **Criseida**, filla de Crises, un sacerdote de Apolo na Tróade.
* **Criseida**, unha das oceánides, fillas de Océano e Tetis. 
* **Criseida**, unha das cincuenta fillas de Tespio que tiveron fillos con Heracles.

*Tamén pode referirse ó asteroide **(202) Criseida**.
Apocarotenoides

[miniatura|A [bixina é un exemplo de apocarotenoide.]] 
Un **apocarotenoide** é un composto químico que difire dun carotenoide na perda dun fragmento nun dos extremos da súa cadea carbonada. Os apocarotenoides orixínanse da oxidación dos carotenoides realizada por unha familia de encimas dioxixenases chamados CCD (do inglés *Carotenoid Cleavage Dioxigenase*, 'dioxixenase para o corte dos carotenoides'). Igual que os carotenoides, algúns deles son pigmentos (a bixina é ademais utilizada como colorante alimentario) ou compostos aromáticos como a beta-ionona. Os retinoides (como a vitamina A) poden considerase unha clase de apocarotenoides, pero ás veces se clasifican como un grupo especial. Outros apocarotenoides poden igualmente ter un efecto biolóxico nos mamíferos. 

Os apocarotenoides xogan tamén un papel importante nas plantas como moléculas sinalizadoras que regulan o desenvolvemento da planta e a súa sinalización na resposta ao estrés (por exemplo: as fitohormonas como o ácido abscísico e as estrigolactonas). Algúns destes apocarotenoides que participan na sinalización nas plantas están aínda por descubrir.

## Notas
Lluçanès

**Lluçanès** é unha comarca catalá que se estende pola meseta de transición entre a Plana de Vic e Berguedà, en contacto co Prepirineo. Sant Feliu Sasserra é a capital histórica da comarca de Lluçanès. En 2021 tiña 7.883 habitantes. A comarca tal e como foi configurada o 3 de maio de 2023 comprende nove municipios, ten unha poboación de 6.197 habitantes e abrangue unha superficie de 226,53 quilómetros cadrados.

Considérase que Lluçanès forma parte da comarca do Alt Ter, sobre todo por razóns históricas vinculadas á comarca de Osona.

## Concellos que forman Lluçanès 
* Alpens
* Lluçà
* Olost 
* Oristà 
* Perafita 
* Prats de Lluçanès 
* Sant Agustí de Lluçanès
* Sant Bartomeu del Grau
* Sant Boi de Lluçanès
* Sant Feliu Sasserra
* Sant Martí d'Albars
* Santa Maria de Merlès
* Sobremunt

## Notas
Cabrera d'Anoia

'''Cabrera d'Anoia** é un concello catalán da comarca de Anoia. Durante a Segunda República Española o concello chamouse **Cabrera del Penedès**. O 4 de febreiro de 2007 deixou de empregar o nome de **Cabrera d'Igualada''' e recuperou o antigo nome que fai referencia á comarca e á conca do río Anoia.

## Demografía 
Conta cunha poboación de 1665 habitantes (INE 2023).

## Notas
Bixina

A **bixina** (/ks/) é un apocarotenoide atopado nas sementes da árbore *Bixa orellana*, propio de Centroamérica, México e norte de Suramérica, do cal deriva o seu nome. Extráese normalmente das sementes para formar o anato ou achiote, un colorante alimentario natural, que contén un 5% de pigmentos dos cales o 70–80% é bixina.  

## Aplicacións 
:miniatura|A bixina é un dos colorantes usados no petisco Cheetos.
Colléitanse anualmente varias miles de toneladas deste produto principalmente para o seu uso como colorante alimentario.
:miniatura|center|Sementes vermellas da árbore do achiote

Este pigmento biolóxico e colorante alimentario ten tamén un papel como antioxidante e sensibilizante á insulina, axente antiinflamatorio  e indutor da apoptose.

## Propiedades químicas 
A bixina é inestable. isomerízase a *trans*-bixina (β-bixina), por cambios na posición dos substituíntes no dobre enlace.
:miniatura|center|320px|Estrutura química da *trans*-bixina

A bixina é soluble en graxas e alcohois pero insoluble en auga. Ao expoñela a álcalis, o metil éster é hidrolizado para producir o ácido dicarboxílico **norbixina**, un derivado hidrosoluble.
:miniatura|center|300px|Estrutura química da norbixina

## Notas
Flavoxantina

{{chembox
| Verifiedfields = changed
| Watchedfields = changed
| verifiedrevid = 420197997
| Reference =
| ImageFile =Flavoxanthin.png
| ImageSize =320px
| ImageAlt = Fórmula esquelética da flavoxantina
| ImageFile1 = Flavoxanthin 3D spacefill.png
| ImageSize1 = 320
| ImageAlt1 = Modelo de recheo de espazos da molécula de flavoxantina
| IUPACName = (3*R*,5*R*,8*R*,3′*R*,6′*R*)-5,8-Epoxy-5,8-dihydro-β,ε-carotene-3,3′-diol
| SystematicName = (2*R*,6*S*,7a*R*)-2-{(2*E*,4*E*,6*E*,8*E*,10*E*,12*E*,14*E*,16*E*)-17-[(1*R*,4*R*)-4-Hidroxi-2,6,6-trimetilciclohex-2-en-1-il]-6,11,15-trimetilheptadeca-2,4,6,8,10,12,14,16-octaen-2-il}-4,4,7a-trimetil-2,4,5,6,7,7a-hexahidro-1-benzofuran-6-ol
| OtherNames =•5,8-Epoxi-5,8-dihidro-γ-caroteno-3,3'-diol•*todo*-*trans*-Flavoxantina•E161a
|Section1=
|Section2=
|Section3=
}}

A **flavoxantina** (/ks/) é un pigmento xantofila natural de cor amarela dourada atopado en pequenas cantidades en diversas plantas. Utilízase como aditivo alimentario con función de colorante co número E E161a, aínda que o seu uso non está aprobado na Unión Europea nin nos EUA. Porén, está na lista dos aditivos alimentarios permitidos co número 161a en Australia e Nova Zelandia.

## Notas
Apertura inglesa

A **apertura inglesa** é unha apertura de xadrez caracterizada polo lance inicial: 1.c4

## Comentarios da xogada 
## Notas