Alstroemerieae

**Alstroemerieae** é o nome dunha tribo de plantas monocotiledóneas, herbáceas e perennes pertencente á familia das alstroemeriáceas. Son orixinarias de Centro e Suramérica. Presentan flores moi vistosas, relativamente grandes e de variadas cores. Pola beleza das súas flores empréganse como plantas ornamentais e, moi especialmente, como flor de corte.

A tribo comprende preto de 230 especies distribuídas en tres xéneros, *Bomarea*, *Schickendantziella* e *Alstroemeria*. Até hai poucos anos esa familia considerábase parte dunha ampla circunscrición das liliáceas, pero as análises moleculares de ADN e as análises filoxenéticas baseadas tanto nos datos moleculares como na morfoloxía e anatomía, demostraron que constitúen unha familia separada.

## Distribución 
*Bomarea* distribúese desde o centro de México e as Antillas (24°N) até a Arxentina (29°S) e Chile (40°S).

*Alstroemeria* é estritamente suramericana xa que as súas especies habitan desde Venezuela (3ºN) até Terra do Fogo, na Arxentina (53ºS).

## Filoxenia e taxonomía 
Alstroemerieae é irmá de Luzuriageae (tribo que conta con 2 xéneros e 5 especies), nativa de Suramérica (Luzuriaga ) e Australia e Nova Zelandia (*Drymophila*). As dúas tribos comparten caracteres vexetativos como o ser enredadeiras con follas resupinadas. Ambas quizais deban ser combinadas nunha soa familia, aínda que o APWeb aínda (xaneiro de 2009) mantenas separadas.

A continuación amósase o cladograma completo (APW, actualizado a xaneiro de 2009, baseado principalmente na análise de Fay *et al*. 2006, as relacións suxeridas polo estudo de rbcL de Janssen e Bremer 2004 son bastante diferentes, pero non incluíu a Petermanniaceae nin a Corsiaceae):
 

### Os xéneros de Alstroemeriaceae 
[miniatura|[Inflorescencia de *Alstroemeria psittacina*,  especie orixinaria do Brasil e nordés da Arxentina.]]
[miniatura|Inflorescencia de *[Alstroemeria aurantiaca*, especie orixinaria do sur de Chile e a Arxentina.]]
[miniatura|*[Alstroemeria revoluta*, fotografía tomada nos xardíns botánicos da Universidade da Columbia Británica.]]
miniatura|Un cultivar moderno de *Alstroemeria*.
[miniatura|[Inflorescencia dunha especie de *Bomarea* fotografada no sur de Ecuador.]]
[miniatura|Inflorescencia de *[Bomarea caldasii*.]]
En varias revisións de Alstroemeriaceae lístanse catro xéneros dentro da familia: *Alstroemeria*, *Bomarea*, *Schickendantzia* e *Leontochir*, ás que se agregou o xénero *Taltalia* en 1998.  No entanto, os xéneros monotípicos *Schikendtzia* e *Taltalia* foron incluídos dentro de *Alstroemeria* sobre a base de detallados estudos morfolóxicos, anatómicos e cromosómicos. Doutra banda, *Leontochir ovallei*, único representante do seu xénero, demostrou nas análises moleculares e morfolóxicas que se asocia e mestura coas especies de *Bomarea*, polo que non se pode recoñecer como un xénero á parte. Foi transferido no 2000 a *Bomarea*, como *Bomarea ovallei*.

O número exacto de especies de ambos os xéneros é difícil de precisar con exactitude xa que constantemente descóbrense novas especies para a ciencia e existen, ademais, problemas nomenclaturales.

* *Alstroemeria* L., Pl. Alströmeria: 8 (1762). Inclúe 122 especies distribuídas desde o sur de Venezuela até o sur de América do Sur.  Os seguintes nomes considéranse sinónimos deste xénero: 
** Pl. 2: 20 (1763).
** *Lilavia* Raf., Fl. Tellur. 4: 35 (1838).
** *Priopetalon* Raf., Fl. Tellur. 4: 34 (1838).
** *Schickendantzia* Pax, Bot. Jahrb. Syst. 11: 322 (1889).
** *Taltalia* Ehr.Bayer, Sendtnera 5: 7 (1998).

* *Bomarea* Mirb., Hist. Nat. Pl.9: 71 (1804). Inclúe 113 especies distribuídas pola América tropical e subtropical. Os seguintes nomes de xénero considéranse sinónimos de Bomarea:
** *Vandesia* Salisb., Trans. Hort. Soc. Londres 1: 332 (1812).
** *Collania* Herb., Amarilidáceas: 103 (1837).
** *Sphaerine* Herb., Amarilidáceas: 106 (1837).
** *Dodecasperma* Raf., Fl. Tellur. 4:35 (1838).
** *Wichuraea* M.Roem., Fam. Nat. Sin. Monogr. 4: 177 (1847).
** *Danbya* Salisb., Gen. Pl.: 57 (1866).
** *Leontochir* Phil., Anales Univ. Chile 43: 544 (1873).

## Importancia económica e cultural 
### Como alimento 
*Bomarea edulis* distribúese desde México até a Arxentina, as súas raíces tuberosas foron utilizadas desde tempos precolombinos como alimento. De feito, unha planta ben desenvolvida pode ter até 20 tubérculos radicais de até 5 cm de diámetro.

### Como plantas ornamentais 
Algunhas das especies de alstroemeriáceas que se cultivan como plantas ornamentais, son:

* *Alstroemeria aurea* : orixinaria do sur de Chile, incluído Chiloé, medra no sotobosque húmido. Florece no verán. As plantas multiplícanse rapidamente grazas ás súas finas raíces carnosas. Os talos alcanzan ata 1 m de altura. As follas son lanceoladas. As flores miden de 3 a 4 cm de diámetro, de cor amarela a laranxa e os tépalos exteriores están tinguidos de tons verdosos. Para o cultivo no xardín, recoméndanse sitios con chan húmido a pleno sol ou sombra parcial. É a especie máis rústica do xénero, soporta ata -15&nbsp;°C se as raíces están protexidas. 
* *Alstroemeria haemantha* : orixinaria de Chile, especialmente na rexión de Valparaíso. Crece en ladeiras rochosas ben drenadas. Florece a principios do verán. Alcanza unha altura de 1 m e as follas son glaucas pola parte inferior. As flores teñen ata 5 cm de diámetro e son de cor vermella a laranxa brillante. Os tépalos exteriores son oblongos a obovados. Resiste ata temperaturas de -15&nbsp;°C 
* *Alstroemeria ligtu* : orixinaria de Chile, medra en solos secos, pedregosos e areosos. Florece a finais da primavera e principios do verán e ten entre 60 cm e 1 m de alto. As flores son de varias cores, xeralmente lila e rosa, avermellada ou esbrancuxada. Na natureza as flores desta especie son de cor rosa pero as flores ou plantas que se comercializan como "híbridos ligtu" son realmente o produto do cruzamento entre *A. ligtu* e *A. haemantha*, obtido por Clarence Elliott en 1927 cando introduciu as especies parentais en Inglaterra desde Chile. Nos xardíns recoméndase cultivalo en solo ben drenado a pleno sol. 
* *Alstroemeria psittacina* é unha especie distribuída polo Cerrado e o Pantanal no Brasil, no Perú e chega, cara ao sur, á provincia de Misiones na Arxentina. É unha planta duns 40 a 60 cm, con follas oblongas-lanceoladas, obtusas no vértice e na base atenuadas. As flores, de 4 a 5 cm de lonxitude, están dispostas en umbelas de 5 a 6 flores. Os tépalos son vermellos nos dous terzos inferiores, verdosos no ápice e manchados. Débese cultivar en solo ben drenado e húmido no verán. 
* *Bomarea ovallei* (sin.: *Leontochyr ovallei* ) é unha especie endémica chilena que habita solos pedregosos, a pleno sol, nunha zona costeira restrinxida da rexión III de Chile. Ten flores vermellas, máis raramente amarelas, reunidas en vistosas inflorescencias de ata 10 cm de diámetro. Esta especie coñécese en castelán como "garra de león" ou "mano de león". É unha especie en perigo de extinción debido á súa distribución restrinxida e porque os seus tubérculos son alimento para guanacos e outros animais introducidos no seu hábitat natural. Ten un gran potencial como especie ornamental.

### Alstroemerias híbridas: orixe e mellora xenética 
A maioría de cultivares modernos de alstroemeria non pertencen a unha especie en particular senón que son o resultado de programas de hibridación interespecífica. Por esa razón, cultivares modernos, que non se poden adscribir a ningunha especie en particular, son nomeados colectivamente como *Alstroemeria hybrida*. A gran maioría de cultivares modernos, cuxa mellora xenética foi iniciado na compañía holandesa Van Straaveren de Aslsmeer, teñen como obxectivo abastecer o mercado de flor de corte. No entanto, algúns deles tamén poden ser utilizados como excelentes plantas de xardín.

Orixinalmente, estes cultivares procedían da hibridación entre *Alstroemeria aurea* (usada na mellora xenética para incorporar talos fortes e altos en cultivares híbridos), *Alstroemeria pelegrina* (o seu valor nos programas de cría radica nas súas flores grandes) e *A. ligtu* (usado para as súas cores diferente ás anteriores). Co paso das décadas, moitas outras especies foron engadidas a estas tres iniciais, como: *A. pelegrina alba*, *A. angutifolia*, *A. diluta*, *A. hookeri*, *A. kingii*, *A. magenta*, *A. magnifica*, *A pulchra*, *A. revoluta* e *A. werdermannii* .   Hai barreiras para a hibridación entre as especies de *Alstroemeria* de Chile e as orixinarias do Brasil . Os híbridos interespecíficos obtivéronse con éxito grazas ao *cultivo in vitro* de embrións híbridos inmaturos. Grazas a esta técnica, producíronse os cultivares "Patriot", "Freedom", "Redcoat" e "Liberty".    Ademais, producíronse con éxito tetraploides (2n = 4x = 32) de diversos híbridos estériles empregando técnicas de duplicación de cromosomas *in vitro.*  

## Notas