open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Citisina

A **citisina**, tamén chamada **baptitoxina** e **soforina**, é un alcaloide tóxico que aparece de forma natural en varios xéneros de plantas, como *Laburnum* e *Cytisus* da familia Fabaceae. Malia a súa toxicidade (LD50 i.v., en ratos ~2&nbsp;mg/kg), ten un uso médico para axudar a deixar de fumar, xa que é moito máis barata do que outros produtos similares. A súa estrutura molecular ten algunha semellanza coa da nicotina e ten efectos farmacolóxicos similares. Porén, as doses excesivas poden interferir coa respiración pulmonar e causar a morte.

## Fontes 
As especies de plantas que conteñen citisina pertencen a varios xéneros da subfamilia Faboideae da familia Fabaceae, como *Laburnum*, *Anagyris*, *Thermopsis*, *Cytisus*, *Genista*, *Retama* e *Sophora*. O seu nome vén do xénero *Cytisus*. A citisina está tamén presente no xénero *Gymnocladus* da subfamilia Caesalpinioideae.

A planta *Sophora chrysophylla* pode conter cantidades de citisina que son letais para moitos animais. O paxaro *Loxioides bailleui*, e as especies de avelaíñas (lepidópteros) *Uresiphita polygonalis virescens* e as do xénero *Cydia*, e posiblemente tamén as ovellas e cabras non son afectadas por esta toxina por varias razóns, e poden alimentarse da planta *Sophora chysophylla*. As eirugas de *U. p. virescens* parece que poden secuestrar a citisina dentro do seu organismo como protección para evitaren ser elas comidas polos depredadores; teñen ademais unha coloración aposemática (cores rechamantes de advertencia), que avisa da súa toxicidade aos depredadores.

## Aplicacións 
A cistina é un agonista da acetilcolina, e ten unha forte afinidade polo receptor de acetilcolina nicotínico, ao que se une. Como preparado farmacéutico, está dispoñible para o tratamento do tabaquismo, xa que axuda a deixar de fumar. Extráese das sementes de *Cytisus laborinum* e foi moi utilizada durante máis de 40 anos nos antigos países socialistas do leste de Europa como axuda para deixar de fumar comercializada coa marca Tabex fabricada pola compañía farmacéutica búlgara Sopharma AD.
A droga sintética vareniclina, que ten semellanzas estruturais e farmacolóxicas coa citisina, tamén se usa como tratamento para deixar de fumar.

En 2011, un ensaio controlado aleatorio con 740 pacientes encontrou que a citisina melloraba a abstinencia en 12 meses de nicotina desde un 2,4% que mostraron os pacientes aos que se lles administrou placebo ata un 8,4% nos que tomaron citisina. Unha metaanálise de 2013 de oito estudos demostrou que a citisina ten unha efectividade similar á doutras drogas para deixar de fumar.

## Notas 
### Ligazóns externas 
* Shaman Australis  Farmacoloxía da citisina e información sobre a súa dispoñibulidadeon en varias plantas.
* Cytisine Is Cheap And Effective In Helping Smokers Quit Información sobre o tratamento nos fumadores de tabaco.
* Tabex official website
Alta Bretaña

[miniatura|upright=1.3|Mapa coa Alta Bretaña representada en cor branca e gris segundo os límites lingüísticos do [lingua galó|galó e o bretón en 1950. Os diferentes tons de gris representan a perda progresiva do emprego da lingua bretoa en favor do galó. Nótese que os límites entre a Baixa e a Alta Bretaña fóronse desprazando pouco a pouco cara ó oeste.]]
A **Alta Bretaña** (*Haùtt-Bertaèyn* en galó, *Breizh-Uhel* en bretón e *Haute-Bretagne* en francés) é a parte oriental da Bretaña histórica.

Tradicionalmente, correspóndese coa parte da Bretaña que perdeu o bretón en favor do galó. Neste extremo este, o bretón é moi pouco falado, mesmo nas áreas rurais. A lingua propia é o galó, que na actualidade está case totalmente desprazado polo francés.

## Extensión 
Comprende os actuais departamentos de Ille e Vilaine e Loira Atlántico, así como tamén as partes máis orientais de Morbihan e Côtes-d'Armor. Segundo a división histórica da Bretaña, abranguería os "países" Bro Zol, Bro Sant Malou, Bro Roazhon, Bro Naoned e Bro Sant Brieg.

## Véxase tamén 
### Outros artigos 
*Baixa Bretaña
Juan José Cardona

**Juan José Cardona González**, nado en Arucas (Gran Canaria) o 28 de setembro de 1962, é un político canario. O 22 de maio de 2011 foi proclamado alcalde de Las Palmas de Gran Canaria, sendo investido no cargo o 11 de xuño dese mesmo ano.

## Traxectoria 
No ano 1986 licénciase en Dereito na Universidade Complutense de Madrid. Desde 1986, até 1995 exerce de avogado, profesión que levou a cabo xunto coa de Secretario Xeral da Confederación de Empresarios en 1991. É en 1991 cando se afilia como militante ao Partido Popular na cidade das Palmas de Gran Canaria.

É en xuño de 1995 cando exerce como concelleiro no Concello das Palmas de Gran Canaria, durante este período de tempo exerce de Terceiro Tenente de Alcalde e Concelleiro de Tráfico, Aparcadoiros e Transportes, até o ano 1996, ano no que asume as áreas de Organización, Tráfico e Seguridade. Juan José repite por segunda vez nas filas do Partido Popular nas Palmas de Gran Canaria. Entre os anos de 1999 e 2003, ocupou a área de Urbanismo e Aparcadoiros e foi Terceiro Tenente de Alcalde por segundo mandato consecutivo na súa carreira política.

Tamén ocupa outros cargos entre os que cabo destacar o de ser representante da corporación na Zona Franca de El Puerto da Luz, tamén como membro do Consello de Administración de Gestur e Visocan; da Caja de Canarias, na Fundación Auditorio Alfredo Kraus e no Consello de Administración da Autoridade Portuaria.

Entre os anos de 2000 a 2004 é Presidente Insular en Gran Canaria polo Partido Popular, e en 2003, Juan José decide comezar o seu avance na política no Cabido Insular de Gran Canaria, onde exerceu de Vicepresidente e Conselleiro de Turismo e Presidente do padroado de Turismo entre os anos de 2003 e 2007.

O 22 de maio de 2011, é proclamado alcalde das Palmas de Gran Canaria.

## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Páxina oficial de Juan José Cardona
Iminoácido

[miniatura|150px|[ácido 1-pirrolina-5-carboxílico, un iminoácido.]]

En química, un **iminoácido** é unha molécula que contén á vez un grupo funcional imino (>C=NH) e un grupo carboxilo (-C(=O)-OH).

Os iminoácidos están relacionados cos aminoácidos, os cales conteñen un grupo amino (-NH2) e un grupo carboxilo (-COOH). Os iminoácidos e os aminoácidos difiren nos enlaces que ten o nitróxeno.

Os encimas aminoácido oxidases poden converter os aminoácidos en iminoácidos. Ademais, o precursor biosintético directo do aminoácido prolina é o iminoácido (*S*)-Δ1-pirrolina-5-carboxilato (P5C).

## Terminoloxía relacionada 
[miniatura|100px|O aminoácido [prolina.]]

Os aminoácidos que conteñen un grupo amina secundaria (o único aminoácido proteinoxénico deste tipo é a prolina) son ás veces denominados iminoácidos, pero este uso é disputado por outros, xa que a prolina carece do grupo >C=NH que a IUPAC considera característico dos iminoácidos.

O termo iminoácido é tamén un termo obsoleto no significado de ácidos imídicos, os cales conteñen o grupo -C(=NH)-OH, e non debería usarse con este significado segundo a IUPAC.

## Notas 
## Véxase tamén
### Outros artigos
* Aminoácido
 
### Ligazóns externas
* MeshName - imino+acids http://www.nlm.nih.gov/cgi/mesh/2011/MB_cgi?mode=&term=imino+acids
LTE

miniatura|300px|alt=Países con cobertura LTE (3GPP Long Term Evolution) dispoñible |
Implantación da tecnoloxía LTE  a 8 de maio de 2012.

**LTE**  (en inglés:  *long-term evolution*) é un estándar de telefonía móbil 4G baseada en tecnoloxía GSM/EDGE e UMTS/HSPA.

## Historia
miniatura|esquerda|Comparativa entre as distintas tecnoloxías de transferencia de dados.
O primeiro servizo público LTE no mundo foi lanzado polo operador TeliaSonera en Oslo e Estocolmo o 14 de decembro de 2009.

## Notas
Baixa Bretaña

[miniatura|upright=1.3|Mapa coa Baixa Bretaña representada en cores vivas segundo os límites lingüísticos do [lingua galó|galó e o bretón en 1950. Os diferentes tons de gris representan a perda progresiva do emprego da lingua bretoa en favor do galó. Nótese que os límites entre a Baixa e a Alta Bretaña fóronse desprazando pouco a pouco cara ó oeste.]]
A **Baixa Bretaña** (*Breizh Izel* en bretón e *Basse-Bretagne* en francés) é a parte occidental da Bretaña histórica. Correspóndese coa parte da Bretaña que tradicionalmente conservou e fala o bretón. Nin a Alta Bretaña nin a Baixa Bretaña existen oficialmente, xa que non representan límites administrativos, senón que se basean nas fronteiras lingüísticas entre o bretón e o galó.

## Extensión 
Comprende o actual departamento de Finistère, así como tamén as partes máis occidentais de Morbihan e Côtes-d'Armor. Segundo a división histórica da Bretaña, abranguería os "países" Bro Gernev, Bro Leon, Bro Dreger, Bro Gwened e Bro Sant Brieg.

## Véxase tamén 
### Outros artigos 
*Alta Bretaña
Lena Louarn

**Lena Louarn**, nada o 13 de agosto de 1950 en Villeneuve-Saint-Georges, no departamento de Val do Marne, é unha militante e personalidade política bretoa.

## Traxectoria 
### Primeiros anos 
Filla de Alan Louarn e de Noela Olier, foi educada en bretón xunto cos seus nove irmáns e irmás, entre os que destacan Tangi Louarn e Malo Louarn. En 1962, a familia volta a Bretaña, onde o seu pai crea a oficina de información Brudañ ha Skignañ, en Roazhon.

### Vida política 
En 1994 presentouse ás Eleccións ao Parlamento Europeo nas listas da federación de partidos Rexións e Pobos Solidarios de Max Simeoni, e en 2010 foi na lista de *La Bretagne Solidaire, Créative Et Responsable* de Jean-Yves Le Drian.

## Promoción da lingua bretoa 
En 1971 uniuse á organización Skol An Emsav (centro de ensino para adultos en lingua bretoa), cuxos membros contribuíron posteriormente á creación das escolas Diwan. Ela mesma foi cofundadora da escola Diwan en Roazhon en 1978.

Tamén foi presidenta da Ofis ar Brezhoneg (*Oficina da lingua bretoa* en galego), directora da revista mensual en bretón Bremañ e coordinadora do Consello Cultural da Bretaña. No ano 2000 foi galardoada pola Orde do Armiño. Tras varios anos presidindo a *Skeudenn Bro Roazhon* (federación de asociacións bretoas no Bro Roazhon), no 2010 presentouse polo departamento de Finistère polo partido de Jean-Yves Le Drian. Dende entón é Conselleira Rexional e Vicepresidenta do Consello Rexional da Bretaña a cargo da lingua bretoa.

## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
*Ficha biográfica en Bretagne.fr
*Lena Louarn en Agencebretagnepresse.com   
*Lena Louarn en Ouest-france.fr
Ranongga

**Ranongga** é unha illa situada no grupo Illas Nova Xeorxia na provincia Occidental das Illas Salomón.

## Historia 
Ranongga foi avistada en 1787 polos mariñeiros Read e Dale.

O 18 de agosto de 1959, xerouse un tsunami fronte á costa oeste da illa Ranongga, ás 08 h 05 min. Observáronse pronto, as grandes ondas en Vori, na costa norte da illa. O mar retirouse 15 metros e logo volveu á súa posición orixinal.

## Xeografía 
Ranongga é unha illa longa 28&nbsp;km. e estreita, situada a 8&nbsp;km. ao noroeste da Illa Simbo e o suroeste da Illa Ghizo, é a capital da provincia occidental. O punto máis alto é o monte Kela (869 m.).

### Terremoto 2007 
En abril de 2007, un terremoto sacudiu a illa de Ranongga, xunto con moitas partes da Illas Salomón. O terremoto empuxou a terra fóra da costa da illa de Ranongga ata 70 metros de acordo aos residentes locais. Isto deixou moitos arrecifes de coral virxes, a vista nas praias de recente formación.

## Demografía 
A maioría das aldeas están situadas no lado oriental da illa. A lingua ghanongga é o idioma falado polos preto de 2.500 habitantes da illa Ranongga.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
### Outros artigos 
### Ligazóns externas
Cabalo salvaxe

O **cabalo salvaxe** (*Equus ferus*) é unha especie do genus *Equus*, que inclúe ás subespecies do cabalo doméstico e as non domésticas tarpán e cabalo de Przewalski. O tarpán extinguiuse no século XIX, pero o cabalo de Przewalski foi salvado e reintroducido satisfactoriamente en liberdade. O posible antepasado do cabalo doméstico foi o tarpán, que vivía nas estepas de Eurasia no tempo da domesticación.
* O cabalo doméstico (*Equus ferus caballus*).
* O tarpán ou "cabalo salvaxe eurasiático" (*Equus ferus ferus*), outrora nativo de Europa e o leste de Asia. O tarpán extinguiuse en liberdade no século XIX, e o derradeiro exemplar morreu en catividade nun zoo de Ucraína en 1909.
* O cabalo de Przewalski (*Equus ferus przewalskii*), tamén coñecido como "cabalo salvaxe mongol" ou "Takhi", é orixinario de Asia central e o Deserto do Gobi.
Os dous últimos son os dous únicos grupos que nunca foron domesticados. Porén, puideron existir outras subespecies de *Equus ferus* e ser o antepasado dos cabalos domésticos.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* O léxico da hipoloxía no galego oral. Groba Bouza, Fernando
Simbo

**Simbo** é unha illa volcánica do arquipélago Illas Nova Xeorxia na provincia Occidental das Illas Salomón. Ten unha superficie de 13&nbsp;km² e o punto máis alto está de 335 m. de altura.

Sábese que os primeiros europeos cñecerona como a illa de Eddystone. 
Simbo en realidade son dúas illas principais, unha pequena illa que se chama Nusa Simbo separada por unha lagoa de auga salada dunha máis grande. Colectivamente, as illas son coñecidas pola poboación local como Mandegugusu, mentres que no resto das illas Salomón denomínanse Simbo. Simbo ten un volcán activo chamado Ove e varias lagoas de auga salada e un lago de auga doce.

A última erupción do volcán tivo lugar en torno a 1910. Fumarolas, e augas termais son a evidencia da actividade volcánica en curso.

O 2 de abril de 2007 Simbo foi golpeada por un terremoto e un tsunami que agora se coñece como o terremoto das Illas Salomón de 2007. Os 12 m. do tsunami destruíu dúas aldeas na parte norte da illa e matou a 10 persoas.

## Notas
## Véxase tamén
### Bibliografía
### Outros artigos
### Ligazóns externas
Ofis Publik ar Brezhoneg

**Ofis Publik ar Brezhoneg** (*Oficina pública da lingua bretoa* en galego) é un organismo público de cooperación cultural pola lingua bretoa creado o 17 de setembro de 2010 a partir da Ofis ar Brezhoneg. O primeiro consello de administración tivo lugar o 15 de outubro de 2010 en Karaez-Plougêr, vila na que ten sede este organismo.

## Misión 
Ó igual que a súa predecesora Ofis ar Brezhoneg, este organismo ten como un dos seus principais obxectivos o estudo científico dos datos sociolingüísticos da lingua bretoa. Ademais, ten unha función de asesoramento na sinalización bilingüe e axuda a particulares, administracións e empresas que queiran empregar o bretón. Como parte do seu programa de promoción da lingua, tamén organiza cursos de bretón para adultos.

## Véxase tamén 
### Outros artigos 
*Ofis ar Brezhoneg
Ghizo

A **Illa Ghizo**, é o fogar de Gizo a capital da provincia Occidental das Illas Salomón. A illa leva o nome dun cazador de cabezas local tristemente famoso. Atópase ao oeste de Nova Xeorxia e Kolombangara.

Ghizo é relativamente pequena en comparación coas illas dos arredores, a illa ten 11&nbsp;km de longo e 5&nbsp;km de ancho, cunha elevación máxima de 180 m. (Maringe Hill).

## Notas
## Véxase tamén
### Bibliografía
### Outros artigos
### Ligazóns externas
Íñigo de la Serna

**Íñigo Joaquín de la Serna Hernáiz**, máis coñecido como **Íñigo de la Serna**, nado o 10 de xaneiro de 1971 en Bilbao, é un político español, membro do Partido Popular e ministro de Fomento desde 2016.

Desde 1999 até 2003 foi o encargado do gabinete do conselleiro de Medio Ambiente do Goberno de Cantabria. A partir de 2003 foi o encargado da concellaría de Medio Ambiente, Auga e Praias no concello de Santander. No ano 2004 é elixido vicesecretario do Partido Popular de Cantabria, para despois presentarse ás eleccións municipais do ano 2007. Íñigo de la Serna foi elixido alcalde de Santander en ditas eleccións, conseguindo 15 dos 27 concelleiros (o PSC-PSOE obtivo 7 e o PRC os 5 restantes).

É de destacar que ao ser elixido, converteuse no alcalde máis novo de capital de provincia de toda España, xa que unicamente tiña 36 anos, ademais de facelo con maioría absoluta obtendo o 52% dos votos, sendo esta a primeira vez que se presentaba. Nas eleccións municipais do ano 2011 revalida a súa maioría absoluta de forma máis ampla como alcalde de Santander, conseguindo 18 dos 27 concelleiros (o PSC-PSOE obtivo 5 e o PRC os 4 restantes). Converteuse así no cuarto alcalde máis votado de España obtendo o maior récord do seu partido na cidade co 56% dos votos.

É enxeñeiro de Camiños, Canais e Portos pola Universidade de Cantabria. Traballou no gabinete Apia XXI.

Desde o 23 de xullo de 2012 ostenta tamén o cargo de Presidente da Federación Española de Municipios e Provincias, (FEMP), tras a dimisión voluntaria do anterior rexedor, Juan Ignacio Zoido, sendo elixido por unanimidade entre os membros pertencentes ao Consello Territorial da mesma.

## Notas
Antonio Crespo Pampín

**Antonio Crespo Pampín**, nado en Donramiro (Lalín) en 1851 e finado en 1928, foi un político galego.

## Traxectoria 
miniatura|250px|Palacete dos Crespo en Donramiro.
Fillo de José Crespo Villar. Foi alcalde de Lalín de 1903 a 1923.

## Vida persoal 
Foi pai de José María Crespo Rodríguez.

## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Donramiro a historia
José Crespo Villar

**José Crespo Villar**, nado na Xesta (Lalín) en 1808 e finado en 1881, foi un avogado e político galego.

## Traxectoria 
[miniatura|250px|Palacete dos Crespo en [Donramiro, Lalín|Donramiro.]]
Fillo de Domingo Crespo Rubial. Foi alcalde de Lalín en varias ocasións. Foi elixido deputado a Cortes en 1871 en substitución de Eugenio Montero Ríos. Foi pai de Antonio Crespo Pampín e de Pedro Blanco Iglesias (fillo natural) quen sería pai de Roberto Blanco Torres.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Caciquismo
### Ligazóns externas 
* Donramiro a historia 
*Otero llega a las Cortes, donde le precedieron 12 vecinos de la zona
Carmen Bayod Guinalio

**María Carmen Bayod Guinalio**, nada en Zuera (Zaragoza) o 15 de xullo de 1949, é unha política española, membro do Partido Popular (PP).

## Traxectoria 
Debido ao traballo de seu pai, a súa infancia pasouna de cidade en cidade por toda España, botando raíces xa de adulta en Albacete. Licenciada en Dereito e doutora pola Universidade de Castela-A Mancha (UCLM), exerceu como profesora das facultades de Dereito e Economía da UCLM en Albacete até 1996, e desde ese ano é profesora das facultades de Dereito e Políticas da Universidade Nacional de Educación a Distancia (UNED) en Albacete.

Empezou a súa actividade política como presidenta da Comisión de Educación e membro das Comisións Xurídica e da Muller no Partido Popular de Albacete (1997-2003), baixo o mandato do alcalde popular Juan Garrido Herráez. Tras as eleccións municipais de 1999, nas que foi terceira nas listas do PP, que foi derrotado polo PSOE de Manuel Pérez Castell, foi concelleira-portavoz do PP no concello de Albacete. Nas eleccións autonómicas de 2003, foi segunda na lista do PP ás Cortes de Castela-A Mancha pola provincia de Albacete, que encabezaba Adolfo Suárez Illana. Como deputada rexional, foi vicepresidenta da Comisión de Asuntos Xerais, vicepresidenta da Comisión de Vivenda e Urbanismo, vocal da Comisión de Educación, vocal da Comisión de Obras Públicas, vocal da Comisión de Educación e Ciencia, vocal da Comisión Non Permanente de Estudo sobre Castela-A Mancha no Espazo Europeo de Educación Superior e vocal da Comisión Non Permanente da Auga para Estudar todos os Aspectos Relacionados coa Política Hidráulica de Interese para Castela-A Mancha. Desde 2005 é membro do Comité Executivo provincial do Partido Popular de Albacete e do Comité Executivo Rexional do PP de Castela-A Mancha.   Ademais da docencia e a política, Carmen, dedicou e dedica tempo ao deporte. É monitora de Baloncesto. Foi delegada de Deportes e monitora do Colexio Ntra. Sra. Del Rosario (Dominicas) de Albacete (1983-1988) e recibiu o premio á mellor Escola de Baloncesto de Castela-A Mancha no ano 1986, outorgado en Cuenca pola FBCLM.

Nas eleccións municipais de 2007, foi cabeza de lista do Partido Popular para o concello de Albacete, nas que resultou derrotada polo alcalde Manuel Pérez Castell. Desde entón encabezou a oposición do Partido Popular no concello de Albacete, baixo os mandatos dos socialistas Pérez Castell e Carmen Oliver. Nas eleccións municipais de 2011 volveu competir pola alcaldía de Albacete, esta vez coa alcaldesa Carmen Oliver, obtendo nesta ocasión a maioría absoluta en votos e escanos. Tomou posesión como alcaldesa de Albacete o 11 de xuño dese mesmo ano.

## Notas
Tarpán

O **tarpán** (*Equus ferus ferus*), tamén coñecido como **cabalo salvaxe eurasiático**, é unha subespecie extinta do cabalo salvaxe. O derradeiro exemplar que se cría que pertencía a esta especie morreu en catividade en Rusia en 1909, malia que algunhas voces apuntan a que non era un cabalo salvaxe xenuíno.

A comezos dos anos 1930, fixéronse numerosos intentos por recrear cabalos que se asemellaran ós tarpáns mediante a cría selectiva. As razas que resultaron foron o cabalo de Heck, o Hegardt ou cabalo de Stroebel e a raza Konik, todos os cales teñen unha aparencia primitiva, particularmente pola súa cor. Algúns destes cabalos son promovidos comercialmente como "Tarpáns". Porén, a palabra "tarpán" só podería describir a un verdadeiro cabalo salvaxe.

## Nome e etimoloxía 
O nome "tarpán" ou "tarpani" provén do nome de orixe kirguiz ou kazako que significa "cabalo salvaxe". Os tártaros e cosacos distinguiron o salvaxe do cabalo silvestre; chamado *Takja* ou *Muzin*.

## Notas
Cabalo de Przewalski

O **cabalo de Przewalski** (*Equus ferus przewalskii*), tamén coñecido como **cabalo salvaxe mongol** (en mongol **takhi**), é unha rara e ameazada subespecie de cabalo salvaxe (*Equus ferus*) nativo das estepas de Asia central, especificamente de Mongolia. Chegou a considerarse extinto en liberdade (en Mongolia, o derradeiro cabalo de Przewalski fora visto en 1966), pero foi reintroducido satisfactoriamente no seu hábitat de Mongolia no Parque Nacional Khustain Nuruu, e nas Reservas da Naturezas Takhin Tal e Khomiin Tal. A súa clasificación está aínda en debate, e algúns taxonomistas considérano como unha especie de seu, *Equus przewalskii*.

Os nomes comúns deste equino son *cabalo salvaxe asiático*, *cabalo salvaxe de Przewalski*, *cabalo salvaxe mongol* e *tahki*. Outros nomes históricos pero obsoletos son *tarpán verdadeiro* e *tarpán mongol*. O cabalo leva o nome do xeógrafo e explorador ruso Nikolai Przhevalsky.

Moitos dos considerados cabalos "salvaxes", como o Mustang americano ou o Brumby australiano, son en realidade cabalos silvestres que descenden de animais domesticados que se adaptaron a vivir en liberdade. Pola contra, o cabalo de Przewalski xamais foi domesticado e é o único cabalo salvaxe hoxe en día. É unha das tres subespecies coñecidas de *Equus ferus*, sendo as outras dúas o cabalo doméstico, *Equus caballus* e o extinto tarpán *(Equus ferus ferus)*. O cabalo de Przewalski está considerado como o parente máis achegado que aínda existe do cabalo doméstico. Tamén hai outros equinos salvaxes como as tres especies de cebra, varias subespecies de asno salvaxe africano, o onagro e o kiang.

## Notas
Ramón Villar Ulloa

**Ramón María Villar Ulloa**, nado en Lalín o 5 de maio de 1828 e finado o 4 de abril de 1913, foi un avogado e político galego.

## Traxectoria 
Fillo de Antonio Villar e Manuela Ulloa Pimentel, era sobriño e foi o herdeiro de José Ulloa Pimentel. Estudou xurisprudencia e dereito na Universidade de Santiago de Compostela (1842-1854). Foi alcalde de Lalín (1857), deputado provincial e foi elixido deputado a Cortes en 1867. Foi padriño de Ramón María Aller Ulloa. Despois da Desamortización comprou algunhas posesións do Mosteiro de Oseira, onde viviu e foi soterrado.

## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Ramón María Villar Ulloa, abogado y diputado

### Ligazóns externas 
* Los Ulloa de San Pedro de Orazo (A Estrada, Pontevedra)
José Ulloa Pimentel

**José Ramón Ulloa Pimentel**, nado en Lalín en 1805 e finado en Santiago de Compostela en 1876, foi un político galego.

## Traxectoria 
Irmán de Juan Ramón Ulloa Pimentel. Estudou Leis e canons na Universidade de Santiago de Compostela (1820-1824). Foi alcalde de Lalín (1835), Comandante da Milicia Nacional, promotor fiscal e xuíz de primeira instancia de Lalín, Vigo, Santiago, Ourense, Pontevedra, Alacant, Huelva e Santander. Foi deputado a Cortes por Pontevedra en 1843. Nas eleccións a Cortes de decembro de 1846 foi candidato polo distrito de Prado fronte a Benito Espinosa Varela, pero non resultou elixido. Presidiu a Deputación de Pontevedra e foi gobernador da provincia de Pontevedra. Casou con Cayetana García-Barros Regueiro.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Vidal, Neira (10/8/2014). "José Ulloa Pimentel" *Faro de Vigo* .
* Los Ulloa de San Pedro de Orazo (A Estrada, Pontevedra)
* Confraría da Peregrina
Cabalo albardeiro

[miniatura|[Cabalo bretón con arnés.]]
O ** cabalo albardeiro** é un cabalo de traballo usado pola súa capacidade de tracción. Os cabalos de tiro empregábanse para a labranza ou para arrastrar ferramentas agrícolas, e como forza motriz de carros e carruaxes. Tamén se usaron cabalos de tiro para mover maquinaria cun dispositivo mecánico axeitado. 
Os usos tradicionais anteriores refírense a animais de tiro pesado. Tamén hai cabalos de tiro lixeiro que permiten velocidades de desprazamento superiores.

Existen un gran número de razas de cabalo de tiro, cada un coas súas características pero que teñen en común a súa gran forza, a paciencia e un temperamento doce que os fixo indispensables para xeracións de granxeiros preindustriais. Un cabalo de tiro esixe un coidado e unha alimentación adecuadas en función do traballo requirido. Os custos de mantemento poden ser importantes.

## Notas
Illas Shortland

As **Illas Shortland** son un grupo de illas pertencentes á Provincia Occidental das Illas Salomón. Nomeadas por John Shortland, atópanse no extremo noroeste do territorio do país, preto da illa de Bougainville, Papúa-Nova Guinea. A illa máis grande é a Illa Shortland. Outras illas inclúen a Ovau, Pirumeri, Magusaiai, Fauro e Ballale (que foi ocupada polos xaponeses na segunda guerra mundial, e é o fogar de moitos avións abandonados na segunda guerra mundial).

## Xeografía 
As illas Shortland son a "fronteira natural" entre o norte das Illas Salomón (en particular, as illas de Bougainville e Buka), que pertencen a Papúa-Nova Guinea e as Illas Salomón sur, que pertencen á nación insular independente desde 1978 Illas Salomón.

As illas Shortland consisten de máis de 100 pequenas illas de orixe volcánica, que forman unha cadea de preto de 65&nbsp;km de lonxitude. Planas na súa maioría, algunhas plantadas con árbore de coco teñen unha superficie total de 414 quilómetros cadrados.

Non todas as illas do arquipélago están habitadas. As dúas maiores illas habitadas son Alu no suroeste e Fauro no nordeste.

As Illas Shortland inclúen as seguintes illas (de suroeste a nordeste):

* Pirumeri
* Alu (*Illa Shortland*)
* Illina
* Rohae
* Fauro
* Ovau
* Masamasa
* Oema

En 1986, as illas estaban habitadas por ao redor de 3.100 persoas, a maioría melanesioss.

## Historia 
As illas Shortland foron descubertas e nomeadas polo capitán da Royal Navy John Shortland para Europa en 1788. Ata o Tratado Samoa en Berlín o 14 de novembro de 1899 o Imperio Alemán reclamou as illas.

As illas Shortland foron ocupadas a principios de 1942 por tropas de xaponésas e as ocuparon ata o final de 1943 que foron liberadas polos aliados.

## Turismo 
As illas son visitadas de cando en vez por naves de cruceiro. Un dos seus obxectivos é a illa de Pirumeri.

## Notas
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Kurzinfo (Alu) mit Karte
Juan Ramón Ulloa Pimentel

**Juan Ramón Ulloa Pimentel**, nado en Donramiro (Lalín) en 1804 e finado en 1891, foi un avogado e político galego.

## Traxectoria 
Fillo de Joaquín Ulloa Rodríguez e Juana Pimentel de Rúa e irmán de José Ulloa Pimentel. Recibiu o grao de Bachiller da Universidade de Santiago de Compostela en 1824. En 1830 foi facultado como avogado da Audiencia de Galicia. En 1845 foi nomeado administrador de Rentas Estancadas (control do monopolio do tabaco) de Lalín. Foi alcalde de Lalín de 1866 a 1868.

## Vida persoal 
Casou en primeiras nupcias con María Josefa Estévez e foi pai de Faustino Ulloa Estévez. Casou en segundas nupcias con Manuela Madriñán Casares, coa que tivo como filla a Antonina Camila Ulloa Madriñán, nai de Ramón María Aller Ulloa.

## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Juan Ramón Ulloa Pimentel
* Los Ulloa de San Pedro de Orazo (A Estrada, Pontevedra)
* Descendentes de Juan Ramón Ulloa Pimentel
* Ramón María Aller Ulloa (astrónomo) Liña materna
Benito Espinosa Varela

miniatura|250px|Pazo de Cascaxide.
**Benito Fernández-Espinosa Varela**, nado en Moraña en 1792, foi un político galego.

## Traxectoria 
Deputado provincial de Pontevedra en 1837. Foi nomeado senador pola provincia de Pontevedra en 1837, pero renunciou e non tomou posesión, ocupando o su posto Antonio María Montenegro. Foi elixido deputado como moderado polo distrito de Prado en 1846, fronte a José Ulloa Pimentel. A súa familia habitou o pazo de Cascaxide.

## Vida persoal 
Casou con María Benita Salgado Vaamonde e foi pai de José Espinosa Salgado. 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
*Ficha no Senado
José Espinosa Salgado

miniatura|Pazo de Cascaxide.
**José Espinosa Salgado**, finado en Lalín o 9 de maio de 1889, foi un político galego.

## Traxectoria 
Fillo de Benito Espinosa Varela, foi deputado provincial polo distrito A Estrada-Lalín entre 1856 e 1863. Finou en Lalín o 9 de maio de 1889.

## Vida persoal 
Casou con Encarnación Orrea Arias e foi pai de Alfredo Espinosa Orrea.
## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
*
Club Deportivo Sariñena

O **Club Deportivo Sariñena** é un club de fútbol de España da cidade de Sariñena, na provincia de Huesca. Fundado en 1945, actualmente xoga na Terceira División Española, logo de descender na tempada 2013/14.

## Uniforme 
* **Uniforme titular**: Camiseta branca, pantalón azul e medias brancas.
* **Uniforme alternativo**: Camiseta vermella, pantalón vermello e medias brancas.

## Datos do club 
* **Tempadas en 1ª**: 0
* **Tempadas en 2ª**: 0 
* **Tempadas en 2ª B**: 1
* **Tempadas en 3ª**: 28

### Historial na liga 
## Palmarés 
* **Terceira División Española (1)**: 2012-13
* Subcampión de Terceira División (2): 1988-89, 2011-12

## Véxase tamén
### Ligazóns externas
*Páxina do equipo en Futbolme.com
Lorca Fútbol Club

O **Lorca Fútbol Club** foi un club de fútbol español da cidade de Lorca (Rexión de Murcia). Fundado en 2003, desapareceu en 2022 tras refirarse da competición.

## Historia 
O club fundouse no verán de 2003 na pedanía de La Hoya (Lorca), da man de Pedro Rosell co nome de **La Hoya Deportiva**. Comezou a súa traxectoria na Primeira Territorial, onde xogou catro tempadas ata que en 2007 acabou en terceira posición e consegue o ascenso a Territorial Preferente. Despois de tres anos nesta categoría, na tempada 2009-10 proclamouse campión e ascende a Terceira División.

En 2010 mudou o nome polo de **La Hoya Lorca Club de Fútbol** e xa superaba tanto en número de abonados coma en asistencia ao estadio o primeiro equipo da cidade, o Lorca Atlético, que xogaba en Segunda División B. Na tempada do seu debut na categoría, o equipo acabou sétimo. Na seguinte, por mor de obras de reforma no campo de Los Tollos, o equipo trasládase de xeito temporal ao Estadio Francisco Artés Carrasco. Naquela tempada o equipo acabou en cuarta posición e xogou a promoción de ascenso a Segunda B, onde superou na primeira eliminatoria o Díter Zafra pero caeu na segunda contra o Catarroja CF. A terceira tempada en Terceira comezou co traslado definitivo ao Estadio Francisco Artés Carrasco, pola probable desaparición do Lorca Atlético. Aquela tempada o equipo proclamouse campión do seu grupo e conseguiu o ascenso de categoría logo de superar ao Penya Esportiva.

Na tempada 2013-14, no seu debut en Segunda B, o equipo acabou en segunda posición e xogou o play-off de ascenso a Segunda División. Na primeira eliminatoria superou o Las Palmas Atlético pero caeu na segunda contra o CE L'Hospitalet. A seguinte tempada foi máis complicada para o equipo, que certificou a salvación na penúltima xornada e acabou no posto 13. Na tempada 2015-16, o empresario chinés e exfutbolista Xu Genbao mercou o equipo co obxectivo de ascender á división de prata do fútbol español. Naquela tempada o Lorca FC acabou na sexta posición.

Na tempada 2016-17 Xu Gembao adquiriu o 100% das accións do club e transformouse en sociedade anónima deportiva co nome de **Lorca Fútbol Club S.A.D.**. Malia o mal comezo de tempada, o equipo proclamouse campión do grupo 4 na penúltima xornada. O seu rival na eliminatoria de ascenso de campións foi o Albacete Balompié. O resultado no partido de ida no estadio Carlos Belmonte foi de empate a 1, mentres que na volta serviulle o empate a 0 para subir por primeira vez na súa historia á Segunda División.

## Uniforme 
* **Uniforme titular**: Camiseta azul, pantalón azul, medias azuis.
* **Uniforme alternativo**: Camiseta branco, pantalón branco, medias brancas.

## Datos do club 
* **Tempadas en 1ª**: 0
* **Tempadas en 2ª**: 1
* **Tempadas en 2ª B**: 5 (incluída a 2018-19)
* **Tempadas en 3ª**: 3

### Historial na liga 
## Palmarés 
* **Terceira División Española (1)**: 2012-13
* **Territorial Preferente (1)**: 2009-10

## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
*Web oficial
Banda de Música Municipal de Celanova

A **Banda de Música Municipal de Celanova** é unha banda de música do concello de Celanova, unha das bandas máis antigas de Galicia.

## Historia 
Existen documentos que falan da existencia da Banda dende 1850. Manuel Chamuchín, un músico residente en Celanova, é en quen recae o traballo de coordinación dos primeiros pasos da corporación municipal, ó ser contratado como "mestre de música". Tras del virían numerosos directores que tras varias etapas darían lugar o que é hoxe a Banda de Música Municipal de Celanova.

En 1920 xurdiu a Sociedade de Amigos da Banda de Música, que aínda hoxe segue vixente baixo a presidencia de Fernando Martínez Menchón. Esta encárgase de apoiar e xestionar a Banda de Música e a Escola de Música.

Ó longo da súa historia, a banda participou en numerosas actuacións no territorio galego, así como no resto de España, Portugal e Venezuela.

## Directores da banda 
## Premios 
A Banda Municipal de Celanova foi galardoada con numerosos premios destacando os acadados en certames musicais tan prestixiosos coma os que se celebraban en Ribadavia, Lugo, Ourense e Oviedo, onde acadou premios respectivamente nos anos 1934, 1968, 1971 e 1976. Recentemente acadou o terceiro posto no I Certame Internacional de Bandas Ciudad de Benavente celebrado en Benavente, León no 2018.

## Notas 
## Véxase tamén
### Bibliografía
*
### Ligazóns externas
*Banda de Música Municipal de Celanova
* Escola de Música Banda de Celanova (EMBC) .
Captura de movemento

miniatura|300px|Captura de movemento dos dedos de dous pianistas tocando o mesmo tema.
A **captura de movemento** é un proceso de gravación do movemento de obxectos ou persoas. É empregado en aplicacións militares, entretemento, deportes, medicina, enxeñaría informática e robótica. Na rodaxe de filmes e na creación de videoxogos refírese á gravación de accións ou actores humanos, e usando esta información pódense animar por ordenador personaxes dixitais en 2D ou 3D.

Nas sesións de captura de movemento, as accións dun ou varios actores son recollidas moitas veces por segundo, e as primeiras técnicas usaban imaxes de varias cámaras para calcular posicións en 3D. Estes datos de animación son posteriormente mapeados nun modelo 3D de xeito que o modelo executa as mesmas accións que o actor.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
*Animación
*Fotogrametría
*Stop motion

### Ligazóns externas 
*Deakin Motion.Lab
*Mocapone
Vonavona

**Vonavona** é unha illa das Illas Salomón, que se atopa na provincia Occidental. Tamén se lle chama *Parara* polos nativos e está case completamente cuberta de bosques. Hai un asentamento na costa noroeste.

## Notas
## Véxase tamén
Kohinggo

**Kohinggo** é unha illa do arquipélago das Illas Nova Xeorxia na provincia Occidental das Illas Salomón.

## Notas
## Véxase tamén
### Bibliografía
### Outros artigos
### Ligazóns externas
Poni

[250px|miniatura|[Poni de Islandia|Poni islandés.]]
miniatura|Poni trotando.
Un **poni**, (*pony* en inglés ou *poney* en francés, probablemente todas elas procedentes da palabra francesa obsoleta *poulenet*, diminutivo de *poulain*, "poldro"), é un cabalo pequeno duns 150&nbsp;cm de altura máxima ata a cruz, e un peso medio de 100&nbsp;kg. É moi rústico e resistente, con formas máis ou menos masivas, perfil recto e orellas triangulares en lugar de dirixidas cara a dentro como os cabalos de maior alzada. As razas máis puras e primitivas conservan caracteres dos equinos primitivos, como raias ó longo do lombo, ou mesmo nas patas e crinas tupidas.

As razas de cabalos de pequena estatura orixinarios de Inglaterra reciben o nome xenérico inglés de *ponys*; deles, o *Shetland* (Escocia) é o máis pequerrecho, con tamaños que van dos 70&nbsp;cm ós 106&nbsp;cm ata a cruz. Aparentemente todos os ponis de Europa occidental pertencen ó mesmo grupo, chamado «céltico», que tamén engloba outras razas como os asturcóns, os ponis galegos, os monchinos ou os *Forest*.

## Razas de poni 
### Razas europeas 
;Gran Bretaña
* Poni das Shetland
* Exmoor
* Forest
* Poni galés
* Dartmoor
* Connemara
* Fell
* Dales
* Highland

;Península ibérica
* Asturcón
* Pottoka
* Poni galego
* Losino
* Monchino
* Garrano

;Europa Central
* Konik
* Haflinger

;Europa do Norte
* Poni dos fiordes ou *Fjord*
* Poni de Islandia

### Razas africanas 
* Poni basuto

### Razas asiáticas 
* Poni caspiano
* Poni kirguiz
* Poni chinés

### Razas americanas 
;Norteamérica
* Poni das Montañas Rochosas
* Shetland americano
* Poni das Américas
* Chincoteague
* Assateague
* Bóer
* Poni australiano
* Falabella
* Poni Hackney
;Suramérica
* Cabalo chilote

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Coidados e consellos para os ponis
Kolombangara

**Kolombangara** (ás veces escrito *Kulambangara*) é unha illa do grupo das Illas Nova Xeorxia ao sueste das Illas Salomón no océano Pacífico. O nome provén da lingua local, unha tradución aproximada do seu significado é "Deus da Auga" polos aproximadamente 80 ríos e regos que corrían polos seus flancos.

## Xeografía 
De forma case perfectamente redonda e un diámetro de 15&nbsp;km, a illa é un volcán que alcanza unha altitude de 1770 m no Monte Veve. A illa conforma o extremo sur do estreito de Nova Xeorxia e está separada ao noroeste de Vella Lavella e Ghizo polo golfo de Vella, e ao sueste de Nova Xeorxia polo golfo de Kula. A Oeste-Suroeste de Kolombangara atópase Ghizo, na que está Gizo, a capital da provincia occidental.

Kolombangara é moi boscosa, con poucos habitantes. Ten dous asentamentos notables: Ringgi e Mongga, o primeiro é o máis grande. A industria máis importante da illa neste momento é a explotación forestal.

## Historia na segunda guerra mundial 
Durante a segunda guerra mundial a illa e as súas augas foron o escenario de moitas loitas. O Exército Imperial xaponés utilizou unha pista de aterraxe nun terreo plano en Vila na costa sur da illa, que en maio de 1943 era a base de varias unidades militares con máis de dez mil soldados acuartelados no lado sueste da illa baixo o mando do xeneral Minoru Sasaki, nun intento de establecer unha liña de defensa a través das Salomón centrais. Batallas navais próximas foron a Batalla do Golfo de Kula e a batalla de Kolombangara.

A batalla máis famosa e sanguenta foi a misión de interceptar o tren de subministracións "Tokyo Express" no que se produciu o ataque e a explosión do barco torpedeiro dos EUA PT-109, mandado por John F. Kennedy. O vixilante costeiro, Sub Tenente Arthur Reginald Evans, que mandaba un posto de observación segredo na parte superior do volcán Monte Veve na illa, viu a explosión. Despois de transmitir a noticia da explosión e perda do *PT-109*, mandou en canoa a dous nativos das Illas Salomón, Biuku Gasa e Eroni Kumana, a buscar posibles sobreviventes. Os seus valentes esforzos conduciron ao posterior descubrimento e rescate de John F. Kennedy e a tripulación sobrevivente.

Tres noites máis tarde os destrutores lograron afundir os barcos de fornecemento e o illamento da gornición dos 12.400 soldados alí destinados. Os xaponeses evacuaron Kolombangara entre o 23 de setembro e o 4 de outubro de 1943.

En xaneiro de 1944 un destacamento de 1 oficial e 6 soldados rasos do 350º Rexemento de servizos xerais de enxeñeiros destinado en Munda plantaron verduras na pista de aterraxe xaponesa abandonada en Vila. O goberno británico proporcionou 16 nativos masculinos para axudar co proxecto. Coas sementes adquiridas a través da Cruz Vermella Internacional, moitas verduras e vexetais foron enviados ao hospital da base para complementar as comidas deshidratadas que se servían aos veteranos en recuperación.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Pacificwrecks: Historia militar de Kolombangara
Manuel Gómez del Valle

**Manuel Gómez del Valle**, nado na Habana en 1906 e finado en Ourense o 11 de agosto de 1936, foi un xornalista, poeta e profesor galego.

## Traxectoria 
Fillo de emigrantes galegos en Cuba, estableceuse en Ourense en 1918 onde estudou o bacharelato. Ao rematalo, volveu a Cuba onde comezou a súa actividade xornalística. Recorreu varios países americanos e foi encarcerado en Venezuela. Novamente en Galicia, foi profesor en Amoeiro e Vilamarín. Foi redactor de *La Zarpa*, colaborou en *El Soviet*, *El Pueblo Gallego* e *Escuela del Trabajo*. Foi detido con Eduardo Villot Canal, acusados de rebelión; xulgados na Audiencia de Ourense, foron absoltos en marzo de 1933. Participou na campaña para pedir o SI ao Estatuto de Autonomía de Galicia en xuño de 1936. Cando se produciu o golpe de Estado do 18 de xullo de 1936, xunto ao socialista Fernando Cordón García, funcionario de aduanas en Verín, trasladouse á Gudiña para unirse a quen estivera disposto a facer fronte á sublevación militar. Foron detidos en Xinzo de Limia pola Garda Civil o 21 de xullo e trasladados a Ourense, onde igresaron na prisión o 24 de xullo.

Foi sometido a un consello de guerra sumarísimo que o condenou á pena de morte, sendo executado o 11 de agosto no Campamento de San Francisco de Ourense, a pesar das peticións de indulto do daquela sacerdote Fernando Quiroga Palacios, máis tarde cardeal, que asistiu ao fusilamento. A súa nai, María del Valle Lozano, foi detida por ter pedido a conmutación da pena capital, internada no cárcere de Celanova e asasinada en Xinzo de Limia. O seu irmán, Ricardo Gómez del Valle, foi obrigado a participar na guerra como soldado do bando franquista, sendo asasinado cara ao final da mesma, trala toma de Valencia, por un falanxista.

A súa obra está dispersa en distintas publicacións. En prosa na revista *Escuela del Trabajo* ("Krupp 42"), a poesía (*Rebeldía*, *Poema*, *Manifiesto pastoril a los niños pobres del campo* etc) en *Heraldo de Galicia*, *Cristal* e *Vieiros*.

## Recoñecementos 
Antón Tovar dedicou o conto “A grande ilusión" a Manuel Gómez del Valle e á súa nai María.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
* 
* 
* 
* 

### Ligazóns externas 
* Buscarán a las mártires de Xinzo de Limia, asesinadas en 1937: María del Valle Lozano y Salud Torres Díaz
Rosa Romero Sánchez

**Rosa Romero Sánchez**, nada en Cidade Real o 14 de febreiro de 1970, é unha política española, foi alcaldesa da súa cidade natal entre 2007 e 2015, membro do Partido Popular.

Licenciada en Ciencias Políticas na Universidade Complutense de Madrid, afiliouse ao PP en 1994, e foi presidenta provincial do PP de Cidade Real.

Foi deputada na VIII Lexislatura das Cortes de Castela-A Mancha entre o 16 de xuño e a súa baixa o 12 de decembro de 2011.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* rosaromero.es
María del Valle

**María del Valle Lozano**, coñecida como **María de Beiro**, nada en Ourense en 1888 e finada en Mosteiro de Ribeira (Xinzo de Limia) o 29 de outubro de 1937, foi unha política galega.

## Traxectoria 
Nai de Manuel Gómez del Valle, colaboradora de obras benéficas e relixiosas, estaba afiliada ao PCE. Foi detida en 1937 por pedir a conmutación da pena capital para o seu fillo. Internada no cárcere de Celanova, de onde foi sacada para ser asasinada en Mosteiro de Ribeira o 29 de outubro de 1937 canda Salud Torres Díaz. Esnaquizáronlle o cerebro ao ser fusilada. O seu cadáver apareceu en Lomba de Lamas e foi trasladado ao cemiterio nun carro polos veciños.

En xullo de 2019 a Asociación para a Recuperación da Memoria Histórica iniciou a recuperación dos seus restos.
## Recoñecementos 
* Antón Tovar dedicou o conto “A grande ilusión" a Manuel Gómez del Valle e á súa nai María.
* Claudio Rodríguez Fer escribiu o poema “O terror en carro de vacas” que rememora os asasinatos de María e Salud.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* María del Valle Lozano
* Buscarán a las mártires de Xinzo de Limia, asesinadas en 1937: María del Valle Lozano y Salud Torres Díaz
Ad Tuendam Fidem

***Ad Tuendam Fidem*** (en latín: *Para protexer a fe*) é unha carta apostólica do papa Xoán Paulo II publicada como *motu proprio* o 18 de maio de 1998. A carta apostólica modificou o Código de Dereito Canónico e o Código dos Canons das Igrexas Orientais en canto ás sancións canónicas por disidencia pública doutrinal por parte de ministros da Igrexa.

Ao mesmo tempo, a Congregación para a Doutrina da Fe publicou unha instrución sobre *Ad Tuendam Fidem* amosando exemplos do maxisterio ordinario que debe ser aceptado con *obsequium religiosum*, "asentemento relixioso."

## Notas
Fernando Cordón García

**Fernando Cordón García**, nado en Sevilla en 1899 e finado en Ourense o 11 de agosto de 1936, foi un político galego.

## Traxectoria 
Axente de aduanas en Verín. Cando se produciu o golpe de Estado do 18 de xullo de 1936, xunto ao comunista Manuel Gómez del Valle, trasladáronse á Gudiña para unirse a quen estivese disposto a facer fronte á sublevación militar. Foron detidos en Xinzo de Limia pola Garda Civil o 21 de xullo e trasladados a Ourense, onde igresaron na prisión o 24 de xullo.

Foron sometidos a un consello de guerra sumarísimo a principios de agosto, aínda que tivo que repetirse o día 8 por "defectos de forma". Foi condenado á pena de morte, sendo executado o 11 de agosto no Campamento de San Francisco de Ourense.

## Notas
José Solchaga Zala

**José Solchaga Zala**, nado en Muniain de la Solana (concello de Aberin) en 1881 e finado en Donostia en 1953, foi un militar navarro, coñecido polo seu grao no exército como Xeneral Solchaga. Participou no alzamento nacional contra a Segunda República que levou á Guerra Civil.

## Traxectoria 
De familia militar, católica e carlista. Ingresou na Academia de Infantería de Toledo no 1896 con quince anos e graduouse en 1899. Foi destinado como capitán á Guerra do Rif, participando nas operacións militares de Melilla, Larache e Tetuán, o que levou ao seu ascenso por méritos de guerra a comandante. Estivo en África até o 1914.

En 1920 ascende a tenente coronel e foi destinado a Donostia. Sendo coronel, en 1921, foi destinado a Pamplona. Durante a Revolución de 1934 mandou unha das tres columnas que participaron na toma de Asturias.

En setembro de 1943, sendo tenente xeneral, foi un dos asinantes da petición de restauración da monárquica dirixida a Francisco Franco. Posteriormente foi capitán xeneral da VI rexión militar (sede en Valladolid) e en 1945 da IV rexión militar (sede en Barcelona). Catro anos despois pasou á reserva até a súa morte en 1953.

## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* *Biografías del Bando Nacional* .