open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Khuttal

**Khuttal**, frecuentemente tamén na forma plural **Khuttalan** (e variantes como *Khutlan*, *Khatlan*, en fontes chinesas ''K'o-tut-lo'') foi unha rexión e principado medieval na ribeira norte do río Oxus (actual Amu Darya), situado entre os seus afluentes Vakhsh e Panj. Corresponde aproximadamente á moderna provincia de Khatlon de Tadjiikistán.

O Principado de Khuttal preislámico desempeñou un papel activo, ás veces como aliado e ás veces como inimigo, dos omeias durante a conquista musulmá de Transoxiana, e non foi ata o ano 750/1 que os abasidas estableceron finalmente o control directo sobre el. Unha rama dos banijuridas de Tokharistán gobernou a zona baixo o dominio abasida e recoñeceu a soberanía dos samánidas no século X. Ao parecer, a área conservou unha liña autónoma de gobernantes nos séculos XI e XII, cando primeiro quedou baixo o control flexible dos gaznávidas, e despois de mediados do século XI do Imperio selxúcida. Co declive do poder selxúcida, Khuttal pasou ao control dos ghúridas e dos khwarazmshahs, baixo os cales non se coñece ningunha liñaxe principesca nativa. No século XIII, Khuttal converteuse en parte do Imperio mongol e do seu sucesor, o Khanato de Chagatai, emerxendo unha vez máis como un principado autónomo tras a desintegración deste último a mediados do século XIV. No século XVI, os shaybánidas tomaron o control de Khuttal, e o nome en si deixou de usarse, substituíndose por Kulob.

En 2025, once sitios arqueolóxicos asociados co Khuttal medieval (incluíndo "templos budistas, palacios, asentamentos, centros de fabricación e caravasares") designáronse como Patrimonio da Humanidade baixo o título "Sitios de Patrimonio Cultural do Antigo Khuttal".

## Notas 
;Referencias

## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
*
Illa de Tiwai

Illa fluvial de Tiwai|dereita|miniatura|200px

**A illa de Tiwai** (mende para "Illa Grande") é un santuario de vida silvestre e lugar turístico en Serra Leoa. Xestionado pola organización non gobernamental Environmental Foundation for Africa, Tiwai ten unha superficie de 12 quilómetros cadrados e está situado no río Moa na Provincia Meridional. Tamén é unha das illas interiores máis grandes do país.

## Historia
Tiwai pertencía ao pobo Barri ata finais do século XIX, cando a Xefa Barri, a raíña Nyarroh, cedeu a metade da illa ao xefe Koya, cuxo territorio estaba no lado oposto do río Moa onde se atopa a illa. Desde entón, ambos pobos compartiron a propiedade da illa. 

A finais da década de 1970, a illa recoñeceuse como unha biosfera especial para a conservación da fauna. Numerosos científicos naturais visitaron a illa durante as décadas de 1970 e 1980, investigando varios aspectos da súa flora e fauna. Posteriormente, algúns investigadores xunto cos pobos Barri e Koya solicitaron que se convertese nun santuario de vida silvestre e en 1987 designouse oficialmente como reserva de caza. Na illa realizáronse actividades como o programa de conservación comunitaria, a investigación ecolóxica, a xestión da vida silvestre, o turismo e a formación en xestión forestal. Entón, en 1991, estalou a guerra civil en Serra Leoa, o apoio financeiro aos Tiwai suspendeuse e os investigadores e turistas non puideron chegar á illa. Despois do final da guerra civil, a Fundación Ambiental para África, unha ONG local de Serra Leoa, reconstruíu as instalacións turísticas e de investigación na illa.

En 2025, a designouse como Patrimonio da Humanidade pola UNESCO como parte do complexo Gola-Tiwai.

## Xeografía
A illa de Tiwai está situada na Provincia Meridional, a 15 km da cidade de Potoru, no río Moa e a 60 km do Océano Atlántico. A illa ten unha superficie de 1.200 hectáreas (12 km²) e está entre 80 e 100 metros sobre o nivel do mar. O clima da illa é tropical, cunha estación das choivas entre maio e outubro e unha estación seca entre decembro e marzo. A temperatura media é de 27 °C e as precipitacións son duns 3.000 mm ao ano.

## Bioloxía
A illa alberga unha poboación de hipopótamo anano, máis de 135 especies diferentes de aves e "unha das maiores concentracións e diversidades de primates do mundo... 11 especies".

## Notas 
;Referencias

## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Serra Leoa

### Ligazóns externas 
* [ ]
Periquitón de cabeza vermella

miniatura|Individuo novo que empeza a adquirir algunhas plumas vermellas na cabeza.
O **periquitón de cabeza vermella**  (***Psittacara erythrogenys***) é un periquito de tamaño mediano do Ecuador e o Perú. É popular como animal de compañía. Son tamén considerados mellores faladores que os papagaios.

## Descrición 
Miden uns 33 cm de longo, do cal a metade é a cola. Aínda que poden vivir ata os 2.500 m de altura sobre o nivel do mar, adoitan atoparse por debaixo dos 1.500 m. A súa ampla área de distribución e popularidade como mascotas contribúe á súa introdución con éxito noutras áreas despois da súa liberación, especialmente en áreas do sur e oeste dos Estados Unidos como aves ferais exóticas e tamén na Península Ibérica.

### Poboacións ferais 
miniatura|No distrito financeiro de San Francisco.
[miniatura|Exemplares [Feral|ferais en San Francisco, California.]]

As aves que escaparon das súas gaiolas son consideradas especies introducidas en España. Tamén foron introducidas en partes de Hawai. En California observáronse poboacións reprodutoras ferais en San Francisco, condado de San Diego, Esta ave era antes máis común na súa área limitada, e foi reclasificado pola IUCN desde ser antes unha especie en preocupación menor a ser case ameazada en 1994. Isto debeuse ao declive das poboacións debido ao comercio de mascotas local no Perú e Ecuador, o cal contribuíu á perda e fragmentación do hábitat.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
*
**Handbook of the Birds of the World Vol 4*,  Josep del Hoyo editor,
Tyde FC

O **Tyde FC** é un club de fútbol do concello pontevedrés de Tui. Foi fundado en 1926. Na tempada 2025-26 xoga na Preferente Galicia, a sexta categoría de fútbol, por cuarta vez na súa historia. Xoga os seus partidos como local no estadio Álvarez Durán, cunha capacidade duns 700 espectadores sentados.

## Historia
Fundado en 1926, tras a fusión de equipos locais como o Areas de San Bartolomé, é un dos fitos deportivos do Baixo Miño. As súas orixes remóntanse a 1904, cando o rexemento de Ceriñola introduciu o fútbol na cidade cun partido na Alameda. O club xogou inicialmente no histórico campo de Chau Chau, inaugurado en 1923 e sede dalgúns dos seus primeiros partidos oficiais, ata que a Guerra Civil interrompeu as súas actividades en 1936.

O club retomou a súa carreira na década de 1950, competindo inicialmente co nome de *Tuy Racing Club* e posteriormente consolidándose como Tyde F.C. nas ligas rexionais. Durante a década de 1970, conseguiu os seus primeiros logros deportivos, conseguindo o ascenso á Rexional Preferente en 1979 e o salto histórico á Terceira División en 1983. Ese mesmo ano inaugurouse o estadio *Chans do Carrasco*, actual estadio Alcalde Álvarez Durán, onde o club estableceu a súa sede permanente.

Na década de 1980, o Tyde viviu a súa época dourada, permanecendo na Terceira División durante varias tempadas ata 1989. Posteriormente, viviu diversas etapas de ascenso e descenso en categorías rexionais, sendo a tempada 2001-02 especialmente lembrada como a última na Preferente durante o século XX. En 2015, o club asinou un acordo de colaboración coa Fundación Celta de Vigo para fortalecer o seu sistema xuvenil, apoiando o desenvolvemento de xogadores novos e organizando campamentos deportivos.

Tras varios anos nas categorías inferiores, o equipo sénior ascendeu á Primeira Rexional en 2023 e, na tempada 2024-25, gañou o campionato de liga da Primeira Autonómica, o que lle garantiu o regreso á Preferente despois de 23 anos. Ao mesmo tempo, o club mantén unha presenza internacional activa coa participación dos seus equipos xuvenís en torneos como o Campionato Internacional de Fútbol 7 de Versmold (Alemaña), reforzando así a súa presenza deportiva e cultural no marco do irmandamento de Tui con esta localidade alemá.

## Datos do club
* Tempadas en Terceira división: 6
* Tempadas en Preferente Autonómica: 15
* Tempadas en 1ª Rexional: 21
* Tempadas en 2ª Rexional: 15

## Palmarés
* Preferente Galicia (1): 1986-87.

## Notas
## Véxase tamén
### Outros artigos
Freira de ás grandes

A **freira de ás grandes** (***Pterodroma macroptera***) é unha ave mariña procelárida que vive e se reproduce nos mares do sur.

## Taxonomía 
Esta especie antes contiña dúas subespecies, *P. m. macroptera* e *P. m. gouldi*, esta última endémica de Nova Zelandia. En 2014, esta última foi recoñecida como especie de seu, co nome *Pterodroma gouldi*.

## Descrición 
É unha ave mariña grande, cunha lonxitude corporal de 42–45&nbsp;cm. É completamente marrón escura excepto por unha mancha branca variable preto da base do bico, o cal é negro.

Distínguese da pardela escura e de *Ardenna tenuirostris* pola súa parte inferior das ás totalmente escura, o bico groso e forte, e o seu diferente aspecto xeral. A especie similar *Ardenna carneipes* ten bico rosado claro. Os petreis do xénero *Procellaria* son máis grandes e teñen un voo distinto.

## Distribución 
A freira de ás grandes reprodúcese no hemisferio sur entre os paralelos 30° S e 50° S, con colonias en Tristán da Cunha, illa Gough, illas Crozet, illas Príncipe Eduardo, illas Kerguelen e nas costas do sur de Australia. É un vagante raro no océano Pacífico nas costas de California, Estados Unidos.

## Ecoloxía 
Aliméntase principalmene de luras e en menor medida de peixes e crustáceos. Xeralmente captura as presas de noite, metendo o bico na superficie. En ocasións segue as baleas e asóciase con outras especies de aves relacionadas para alimentarse. A reprodución prodúcese no inverno do sur (empezando en abril); os niños poden ser solitarios ou en pequenas colonias, localizados en buratos ou na superficie entre penedos ou vexetación baixa.

## Galería 

Ficheiro:Pterodroma macroptera - SE Tasmania 2019.jpg|Freira de ás grandes (*Pterodroma macroptera*) ao leste da península de Tasman, Tasmania, Australia.
Ficheiro:Great-winged Petrel, chick.jpg|Exemplar novo.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Harrison, Peter. *Seabirds of the World: A Photographic Guide*. Princeton University Press, Princeton, New Jersey, 1987, 
* Marchant S, Higgins PJ (1990) Handbook of Australian, New Zealand & Antarctic birds, Volume 1, Part A: Ratites to Petrels, Vol. Oxford University Press, Melbourne
* 

### Ligazóns externas 
* http://www.limestoneisland.org.nz/npages/story_bringbackfauna.html , Translocation Example of the Great-Winged petrel /Oi.
Freira da Trindade

A **freira da Trindade** (***Pterodroma arminjoniana***) é unha especie de ave mariña da familia dos proceláridos. Mide uns 35-39 cm de lonxitude e ten unha envergadura alar de 88-102 cm.

Ten varios morfos de cor: escuro e claro e intermedios entre eses. Anteriormente, considerábase que dúas poboacións separadas que parecía formaban a especie eran conespecíficas, unha vivía ao sur do Pacífico, e víase ás veces en Hawai; a outra vivía no sur do Atlántico, nidificando no Brasil, con avistamentos regulares na zona da corrente do Golfo nas costas do sur dos Estados Unidos. As pouco coñecidas aves do Pacífico foron despois separadas e distinguidas como unha especie diferente denominada *Pterodroma heraldica*.
Utiliza as illas oceánicas e atois, nidificando en saíntes de cantís, cristas ou ladeiras rochosas. Nalgunhas illas, as aves nidificantes está ameazadas por gatos ferais e ratas.

Debido á actual perda de hábitat e á súa pequena área de reprodución, esta especie foi avaliada como vulnerable na Lista Vermella da IUCN.

O seu nome específico lembra a Vittorio Arminjon, capitán do barco no que se recolleu o espécime que foi descrito.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* "National Geographic"  *Field Guide to the Birds of North* *America* 
* * Seabirds, an Identification Guide* by Peter Harrison, (1983) 
* *Handbook of the Birds of the World Vol 1*,  Josep del Hoyo editor, 
* "National Audubon Society" *The Sibley Guide to Birds*, by David Allen Sibley, 

### Ligazóns externas 
* Folla de datos da especie en BirdLife
Mary Louise Foster

**Mary Louise Foster**, nada en Melrose o 20 de abril de 1865 e finada o 21 de xuño de 1960, foi unha bioquímica estadounidense, investigadora e educadora. 

## Traxectoria 
En 1920 ocupou o posto de directora no Instituto Internacional (International Institute for Girls in  Spain), situado en Madrid. Foster permaneceu dous anos á fronte da institución, durante os cales mantivo unha relación con algúns membros da JAE e en especial con María de Maeztu, directora da Residencia de Señoritas. Fundou o Laboratorio Foster, encamiñado á adquisición de técnicas básicas no campo da química, e que viña paliar a ausencia de prácticas na universidade. O traballo que se realizaba nel era convalidado polos profesores de química de varias facultades até o doutoramento. Nos anos 30 as alumnas do catro cursos de Farmacia realizaban alí as prácticas de química. Desde 1920 até 1936 acolleu unha media de 30 alumnas por ano.

Por el pasaron científicas que traballaron no Instituto Nacional de Física e Química (INFQ), Dorotea Barnés, Felisa Martín Bravo ou Josefa González Aguado. O laboratorio recibiu o nome de Foster en 1928 na inauguración das novas instalacións que foron deseñadas de novo co apoio da propia Foster.

## Notas
Edificio da Muller

[miniatura|Sophia Hayden, a primeira muller egresada do [Instituto de Tecnoloxía de Massachusetts|Instituto Tecnolóxico de Massachusetts.]]
O **Edificio da Muller** (en inglés: *Woman’s Building*), ou **Pavillón da Muller**, hoxe demolido, foi un pavillón de exposicións que se realizou para a Exposición Mundial Colombiana de Chicago de 1893 co propósito de amosar o avance da muller na historia.

## Historia 
Un comité de mulleres relevantes da cidade dirixido por Bertha Palmer levou a cabo a súa construción para a Exposición Universal de Chicago que celebraba o cuarto centenario do descubrimento do Novo Mundo por Cristóbal Colón. Para a súa realización, en 1891, convocouse un concurso onde participaron as arquitectas máis recoñecidas do momento. O primeiro posto foi obtido por Sophie Hayden Bennett, o segundo por Lois Howe e o terceiro por Laura Hayes.

Hayden Bennett non quixo aceptar doazóns de obxectos arquitectónicos de mulleres ricas para decorar o exterior, polo que Palmer despediuna e contratou a Candace Wheeler para dirixir a decoración interior. Tamén lles encargou a Mary Cassat e Mary Fairchild MacMonnies dous murais .

En España foi a raíña rexente quen creou a Xunta de Señoras responsable da delegación,  onde como vogais estaban entre outras as escritoras Emilia Pardo Bazán e Faustina Sáez de Melgar.

## Notas
Celso Baratta Ojea

**Celso Baratta Ojea**, nado en Ourense o 3 de febreiro de 1895, foi un mestre galego.

## Traxectoria 
Aprobou as oposicións ao maxisterio en novembro de 1923. Mestre en Barredo, foi destinado a Taboadela en 1933. Membro da Asociación de Trabajadores de la Enseñanza de Orense e colaborador de *Escuela de Trabajo*. Foi elixido presidente da comisión iniciadora do Hogar del Maestro en marzo de 1935, e presidente da Casa del Maestro de Ourense en xaneiro de 1936. En maio de 1935 permutou para Rairo. Tamén colaborou en *La Zarpa*. Co golpe de Estado do 18 de xullo de 1936 foi destituído a principios de agosto.

Coa súa muller Dolores Quiroga Villarino crearon a fundación Barata Ojea - Quiroga Villarino o 22 de xuño de 1985.
## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Mestras adheridas á "Casa del Maestro" (1935)
Ken Nordine

**Ken Nordine **, nado en Cherokee (Iowa) en 1920 e finado en Chicago en 2019, foi un locutor de radio, actor de voz con máis de mil colaboracións en anuncios e trailes de películas, e compositor de recoñecidos álbums do xénero word-jazz, co que foi nomeado aos premios Grammy.

## Traxectoria
Nado en Cherokee, Iowa, creceu preto de Wrigley Field, onde comezou traballando como aparcacoches. Enrolou no Lane Tech High School e na Universidade de Chicago. A súa nai, Theresia Danielson Nordine, era escultora.

En 1959, apareceu na NBC-TV con Fred Astaire, quen bailou ao son dunha peza de "Word Jazz" composta por Nordine.

Foi a voz dos anuncios do Festival Internacional de Cine de Chicago e do eslogan "Cold Steel on Ice", entrada durante os partidos dos Chicago Blackhawks."Non hai ningunha voz coma el, agás quizais a de Orson Welles", dixo o fundador do festival de cine, Michael Kutza. 

Podíase escoitar en anuncios de Amana Appliances, a Asociación Americana de Lácteos, Baker's Square, Champion Spark Plugs, First Chicago Bank, Gallo Wine, Harvey's Bristol Dry Sherry, Magnavox e Taster's Choice. Tamén fixo de anuncio para a Orquestra Sinfónica de Chicago.

Na década de 1970, creou un anuncio de Levi's que preguntaba como levarían os seres humanos pantalóns vaqueiros se evolucionaran de forma diferente: "Poría a espiga de Levi's nas súas aletas, as raias de Levi's nas súas ás?"

Ken Nordine tamén puxo a voz en «Faces in the Window», un programa de radio da WNBC dos anos 50.

Na década de 1990, actuou cos Grateful Dead. En 1992, colaborou con García e o mestre da harmónica de Chicago Howard Levy na gravación «Devout Catalyst».

En 1979, recibiu un acordo polo traballo na película "O exorcista". O Sr. Nordine presentara unha demanda, alegando que non lle compensaran axeitadamente polos seus efectos de son.

Nordine foi recoñecido co premio “Chicago Heroes” en 2001 da sección de Chicago da Academia Nacional de Artes e Ciencias da Gravación.  

En 2007, David Bowie convidouno a aparecer no festival «High Line» que a lenda do rock organizaba en Nova York.

A súa muller Beryl faleceu en 2016. Ao Sr. Nordine tamén lle sobreviven os seus fillos Kevin e Kris; a súa irmá Karen Bothwell; nove netos; e catro bisnetos. Nordine, que sufriu un derramo cerebral en 2019, morreu na súa casa preto de Kenmore e Glenlake, onde tiña un estudo de gravación no terceiro andar. Un tramo da rúa exterior foi renomeado como "Ken Nordine Way".

.

## Discografía 
### Álbums de estudio
* *Word Jazz* 1957   
* *Son of Word Jazz*  1957
* *Next!* 1959
* *Word Jazz Vol. II* 1960 
* *Colors* 1967
* *Ken Nordine Does Robert Shure: Twink* 1967

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
*A canción Cracks In the Ceiling de Nordine, en youtube
Charlotte Perriand

**Charlotte Perriand**, nada o 24 de outubro de 1903 e finada o 27 de outubro de 1999, foi unha arquitecta e deseñadora francesa. Desenvolveu o deseño de mobles modernos para o fogar, que deixan de entenderse como obxectos autónomos e artísticos para converterse en artefactos funcionais vinculados á estrutura doméstica, e foi unha das impulsoras do deseño de interiores moderno. Traballou no estudo de Le Corbusier como xefa de moblaxe e interiores. 

## Traxectoria 
Nada en París, filla dun xastre e dunha modista de alta costura, en 1920 matriculouse na *École Centrale des Arts Décoratifs*, onde estudou deseño de mobles durante cinco anos. Frustrada polo enfoque artesanal da escola e o estilo *Beaux-Arts*, Perriand buscou inspiración na estética mecánica dos automóbiles e bicicletas que vía polas rúas de París.

Deuse a coñecer aos 24 anos co seu *Bar under the tile* de aceiro cromado e aluminio anodizado, que se presentou no Salón de Outono de 1927 con aclamación da crítica. Pouco despois, comezou unha colaboración de máis de dez anos con Pierre Jeanneret e Le Corbusier, encargándose do "equipamento da habitación" (entendido este último termo como sinónimo de estancia). Xuntos presentaron en 1929 no Salón de Outono o equipamento da habitación: estantes, cadeiras e mesas. En 1928, deseñou tres butacas para o estudio de Le Corbusier. Cada butaca tiña unha base de aceiro tubular cromado: unha butaca de conversa: a *B301*, unha butaca de relaxación *LC2 Gran Confort* e unha terceira butaca para deitarse, a *Chaise Longue B306*. 

En 1929, xunto con René Herbst e Pierre Chareau, converteuse nun dos membros fundadores da UAM (Union des Artistes Modernes), presidida por Robert Mallet-Stevens. Tamén mantivo estreitos vínculos co estudio de Jean Prouvé en Nancy, co arquitecto Paul Nelson e co estudio Lagneau-Weill-Dimitrijevic (LWD). A partir da década de 1940, o seu estilo viuse fortemente influenciado pola estética oriental tras unha estadía no Xapón entre 1940 e 1942, onde entrou en contacto co movemento Mingei.

## Galería 

Ficheiro:Charlotte perriand, sedile ruotante, parigi 1927.JPG
Ficheiro:La banquette Tôkyô (Palais de Tokyo, Paris).jpg
Ficheiro:Meubles Charlotte Perriand.JPG

## Notas
¡¡¡Tierra!!!

***¡¡¡Tierra!!!*** foi un periódico editado na Coruña entre 1922 e 1923 de tendencia anarquista.

## Historia e características 
Subtitulado *Semanario Comunista Libertario*, apareceu o 7 de xaneiro de 1922. Posteriormente cambiou o subtítulo por *Semanario anarquista. Órgano de los grupos de Galicia*. Entre os seus colaboradores figuraron Eduardo Collado, Manuel Rey, “Constancio”, Ezequiel Rey Turnes e Edmundo Santiago. Publicáronse sesenta e nove números.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 

### Outros artigos 
* Lista de publicacións impresas da provincia da Coruña
Orvault

**Orvault** (en ; en galó: *Orvao*) é un concello do departamento do Loira Atlántico, na rexión administrativa dos Países do Loira e na Bretaña histórica, no noroeste de Francia.

## Demografía
Óscar Freán Hernández

**Óscar Freán Hernández**, nado en Ourense en 1971, é un historiador e profesor galego.

## Traxectoria 
Fixo os primeiros estudos no Colexio Padre Feijoo de Ourense. Doutor Europeo en Historia pola Universidade de Vigo coa tese *El movimiento libertario en Galicia 1910-1936* (2003). Marchou a Francia en 2003 como lector da Université de Franche-Comté de Besançon. Dende 2005 foi Profesor titular de Civilización española nesa mesma universidade. Actualmente é catedrático de Historia Contemporánea de España na Université Lumière-Lyon-II.

## Obras 
* *El movimiento libertario en Galicia 1910-1936*. Ediciós do Castro, 2006.
* *A revolución escrita. A prensa obreira galega (1866-1936)*. Université de Franche-Comté, 2013.
* *A Coruña anarquista. Na procura do ideal de liberdade*, 2017.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Ficha en Grupo de Investigación de Historia del Anarquismo Transnacional (GIHAT).
* Vázquez, Marta (8/5/2023). De ampliar a súa formación en Francia a ser catedrático: «Teño un traballo que me gusta, aínda que foi a costa de emigrar» *La Voz de Galicia*.
Chaise Longue B306

Inicialmente **Chaise Longue B306**, ou despois en 1964, **Chaise Longue LC4**, é unha *chaise longue* (ou cheslón) deseñada por Charlotte Perriand con Le Corbusier e o seu socio Pierre Jeanneret entre 1928 e 1929, como parte do estudo de Le Corbusier, situado no número 35 da rue de Sèvres, en París. Presente nas coleccións de varios museos a *chaise longue* B306/LC4 está considerada un obxecto de culto, un modelo icónico do mobiliario do século XX.

## Notas
Raúl Marqueta

**Raúl Marqueta Ribagorda**, nado en Zaragoza o 5 de agosto de 1994, é un futbolista aragonés. Xoga de porteiro no Pontevedra CF.

## Traxectoria
Formouse na canteira do Valencia CF e do Real Murcia. Na tempada 2013-14 xogou na AD Almudévar de terceira división aragonesa, filial da SD Huesca. En 2014 fichou pola SD Compostela, e estivo dúas tempadas en segunda división B. En 2016 pasou a xogar no CD Ebro,, en 2017 no CF Badalona, e na tempada 2018-19 na UB Conquense, estes tres equipos tamén de segunda división B. Tras uns meses sen xogar, en 2020 pasou ao Casino SD Arzúa, da terceira división galega, co que acadou dous ascensos en catro tempadas, de terceira RFEF a primeira RFEF. En 2025 fichou polo Pontevedra CF, e no seu primeiro partido oficial co equipo granate meteu un gol.

## Vida privada
Reside en Santiago de Compostela, onde ten unha clínica de fisioterapia coa súa parella.

## Notas
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas
* Ficha en La Preferente
Árbores que non arden

***Árbores que non arden. As mulleres na prevención de incendios forestais*** é un libro coordinado polo proxecto Batefogo con ensaios de varias autoras sobre esta temática e  publicado en 2019 editado por Catroventos.

Este traballo é unha invitación  a reflexionar sobre o papel das mulleres na prevención de incendios forestais,   a coñecer iniciativas innovadoras lideradas en feminino e do  papel das mulleres ao longo da historia e dos seus vínculos co territorio.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Mostra do libro cedido pola editorial Catroventos
Manuel Rey

***Manuel Rey Busto**, médico e político galego (1902-1985).
***Manuel Rey Gómez**, mariñeiro e sindicalista galego (1904-1936).
***Manuel Rey Gosende**, médico e político galego (1841-1915).
***Manuel Rey Pan**, xornalista e escritor galego (n. 1989).
***Manuel Rey Suárez**, agrarista e político galego (1869-1940).
Mount Holyoke College

**O Mount Holyoke College** é unha universidade privada situada en South Hadley, Massachusetts, Estados Unidos. Foi a máis antiga institución de ensino superior dos Estados Unidos para mulleres o primeiro membro das *Seven Sisters* (en galego: *Sete Irmás),* as primeiras universidades dos Estados Unidos fundadas exclusivamente para mulleres, e serviu de modelo para varias outras universidades. 

A escola foi fundada en 1837 por Mary Lyon como o Seminario Feminino Mount Holyoke. Ela foi considerada por moitos estudosos como unha innovadora no campo da educación das mulleres. A fundación do Seminario Feminino de Mount Holyoke formou parte dun importante movemento para crear institucións de educación superior para mulleres durante a primeira metade do século XIX. As contemporáneas de Lyon foron Sarah Pierce (Litchfield Female Academy, 1792); Catharine Beecher (Hartford Female Seminary, 1823); Zilpah P. Grant Banister (Ipswich Female Seminary, 1828); George Washington Doane (St. Mary's Hall, 1837, agora chamada Doane Academy). *O* Mount Holyoke Female Seminary abriu as súas portas ás estudantes o 8 de novembro de 1837. 

Tanto o Vassar College como o Wellesley College apareceron despois de Mount Holyoke.
## Notas
Paisaxes militares maratha da India

As **Paisaxes militares Maratha da India** son un grupo de 12 fortes que foron ocupados e desenvolvidos polos gobernantes Maratha entre os séculos XVII e XIX. Estes inclúen os fortes  Salher, Forte Shivneri, Lohagad, Khanderi, Forte Raigad, Forte Rajgad, Pratapgad, Suvarnadurg, Forte Panhala, Forte Vijaydurg, Forte Sindhudurg, todos situados  en Maharashtra e Forte Gingee en Tamil Nadu.. Repartidos por varios terreos xeográficos, estes fortes amosan a destreza militar do goberno Maratha. Declaráronse Patrimonio da Humanidade en 2025.

## Antecedentes 
En 2021, as paisaxes militares maratha da India foron incluídas na Lista Provisional do Patrimonio Mundial. Despois escolliéronse como a candidatura oficial da India para a súa inscrición na Lista do Patrimonio Mundial da UNESCO para o ano 2024-25, segundo anunciou o Ministerio de Cultura en xaneiro de 2024. Maharashtra ten máis de 390 fortes, dos cales só 11 fortes seleccionáronse para esta lista xunto cun forte en Tamil Nadu. Estes fortes abarcan as diversas topografías dos Cordal Sahyadri, a Meseta Deccan, a Costa Konkan e os Ghats orientais. A estratexia militar maratha que implicaba estes fortes desenvolveuse durante o reinado do gobernante maratha Chhatrapati Shivaji Maharaj no século XVII e continuou ata o goberno dos Peshwa a principios do século XIX.

O proceso de candidatura foi seguido dun estudo dos fortes por parte do equipo da UNESCO en outubro de 2024. En febreiro de 2025, unha delegación de catro membros de Maharashtra, liderada por Ashish Shelar, visitou París para realizar presentacións técnicas e diplomáticas nun intento de impulsar o status de Patrimonio Mundial para estes fortes. Durante a 47ª sesión da Convención do Patrimonio Mundial en xullo de 2025, o Consello Internacional de Monumentos e Sitios (ICOMOS) recomendou adiar a entrada da India afirmando que «non demostra de forma convincente como a ducia de fortes xeograficamente dispersos... funcionaban como un sistema de defensa militar integrado». Non obstante, a resposta diplomática da India, xunto co apoio dos delegados internacionais, axudou a que a candidatura inscribírase oficialmente como Patrimonio da Humanidade.  

## Lista de fortes 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* 
*
Tierra

* ***¡¡¡Tierra!!!***, periódico anarquista da Coruña (1922-1923).
* ***¡¡Tierra!!***, periódico anarquista de Tui (1932).

* A película ***Tierra*** (1995), dixigida por Julio Medem.

## Véxase tamén 
### Outros artigos 
*
La Unión Obrera

***La Unión Obrera*** foi o nome de varios periódicos:

****La Unión Obrera***, periódico de Ferrol (1884-1885).
****La Unión Obrera***, periódico de Lugo (1901).
Antonio Cano Luis

**Antonio Cano Luis**, nado en Montánchez, século XX, é un político español. 

## Traxectoria 
Enxeñeiro industrial pola Escola Técnica Superior de Sevilla, ocupa actualmente este cargo no Concello de Carmona, onde foi alcalde de 2007 a 2011. Foi vicepresidente do consorcio de augas de Huesna, e presidente da Vía Bética Romana e da empresa municipal Sodecar e Limancar S.A. Pertence ao Partido Socialista Obreiro Español. Foi vicepresidente da asociación de recollida de RSU de Alcores, membro do Consello de Administración de Aljarafesa, do consello de administración do consorcio de transporte urbano da área metropolitana de Sevilla e do consello de administración do consorcio provincial de augas.

## Vida persoal 
Está casado e ten dous fillos.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Biografía do alcalde
* Antonio Cano Luis en Linkedln
La Unión Obrera (Lugo)

***La Unión Obrera*** foi un semanario editado en Lugo en 1901.
## Historia e características 
Órgano das sociedades obreiras de Lugo, apareceu o 25 de xullo de 1901. Periódico de tendencia socialista. O director e o administrador eran dous socios da Asociación Tipográfica Lucense. Entre os seus colaboradores figurou Antonio Torrón.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
### Outros artigos 
* Lista de publicacións impresas da provincia de Lugo
Seven Sisters

As **Seven Sisters (Sete Irmás**, en galego) son un grupo de universidades femininas estadounidenses creado en 1927  para promover a educación das mulleres nos Estados Unidos. Todas foron fundadas entre 1837 e 1889, para proporcionar oportunidades educativas ás mulleres iguais ás dispoñibles para os homes.  As *Sete Irmás* son:

* Barnard College ( Nova York, Nova York ) xunto á Universidade de Columbia ;
* Bryn Mawr College ( Bryn Mawr, Pensilvania );
* Mount Holyoke ( South Hadley, Massachusetts );
* Radcliffe College ( Cambridge, Massachusetts );
* Smith College ( Northampton, Massachusetts );
* Vassar College ( Poughkeepsie, Nova York );
* Colexio Wellesley ( Wellesley, Massachusetts );

O nome "Sete Irmás" ten as súas orixes na mitoloxía grega . Refírese ás sete fillas de Atlas e Pleione que, segundo a mitoloxía, foron transformadas en estrelas *.* No campo da astronomía, este é o nome que se lles dá ás Pléiades, un cúmulo estelar da constelación de Touro .

## Notas
Vassar College

**Vassar College** é unha universidade privada, situada no estado de Nova York, nos Estados Unidos. Foi fundada polo cervexeiro Matthew Vassar en 1861 como unha universidade só para mulleres.

Foi a primeira institución que formou parte das Sete Escolas Irmás (Seven Sisters), unha asociación de universidades estadounidenses para mulleres, equivalente á *Ivy League* para homes. En 1969 pasou a ser unha universidade mixta, pero, a pesar diso, aínda retén o seu status como membro das Sete Escolas Irmás. 

Esta universidades ao igual que outras das Seven Sisters acolleron ao exilio republicano e nela ensinaron Pilar de Madariaga e a musicóloga Sofía Novoa. 

## Notas
Chasco canario

O **chasco canario** (***Saxicola dacotiae***) é un paxaro residente sedentario da illa canaria de Fuerteventura, onde recibe o nome local de *caldereta*, pero que antes estaba máis estendido polas distintas illas Canarias.
miniatura|Femia de chasco canario.

## Taxonomía 
É un pequeno paseriforme que foi inicialmente clasificado como membro da familia dos tordos, Turdidae, pero que agora xeralmente se considera que forma parte da familia Muscicapidae. Esta paxaro e pequenas especies europeas similares adoitan chamarse chascos. Antes estivo incluído dentro da especie *Saxicola torquatus*, pero é bastante distinto; probablemente é un derivado insular duns chascos europeos ancestrais que colonizaron as illas hai uns 1-2 millóns de anos, durante o Plistoceno temperán.

## Descrición 
En aparencia é intermedio entre o chasco europeo e o chasco do norte; o seu tamaño corporal e forma lembran un áxil paporrubio. As súas partes superiores son xeralmente da mesma cor que as do paporrubio, pero máis contrastadas, marróns escuras cunha cabeza anegrada e manchas nas costas. Ten unha sobrecella branca máis pura que chega ata detrás do ollo e lados do pescozo brancos, e un peito castaño alaranxado claro que se fai máis apagado e claro nas partes inferiores do corpo contra a barriga abrancazada. O sobrecú e colo son escuros, este último cun padrón branco visible en voo. Teñen tamén unha banda branca na á. A femia é similar a unha versión destinxida do macho, cunha cabeza marrón con manchas negras e sen partes brancas no pescozo.

O macho fai unha chamada *tic-tic* como se unha pedra chocase contra outra, e unha canción de trilos agudos como a dun chasco europeo.

## Ecoloxía 
Frecuenta os hábitats ricos. É común nos *barrancos* canarios e alí é o único lugar onde se reproduce, que son zonas de gargantas e ladeiras rochosas con vexetación arbustiva espallada (o 30-50 % é terreo aberto) como a *Launaea arborescens*, o *Caroxylon vermiculatum* e o *Lycium intricatum*. Os machos cantan desde pousadoiros expostos, dese onde tamén cazan insectos lanzándose a voar; ocasionalmente, visitan campos ou xardíns para alimentarse. Parece que só utilizan o hábitat totalmente aberto cando están buscando comida para as crías.. A poboación é difícil de estimar, pero moi probablemente está entre 1.300 e 1,700 exemplares maduros,

## Notas 
## Véxase tamén
Acción Libertaria

***Acción Libertaria*** foi un periódico editado en Xixón, Vigo e Madrid entre 1910 e 1915.

## Historia e características 
Subtitulado *Semanario anarquista*, apareceu en Xixón en novembro de 1910. Dirixido por José Machargo. En 1911 trasladou a redacción a Vigo onde se publicaron os números 28 ao 33 (setembro a novembro de 1911). En Vigo estivo dirixido por Ricardo Mella, entre os seus colaboradores figuraron Eladio Díez, José Arias, José Prat e “Noé Dezmenjes”. Deixou de editarse por mor dos problemas económicos que facían inviábel a publicación. O xulgado de instrución de Barcelona citou ao seu director en marzo de 1912. A terceira etapa do periódico iniciouse en Madrid en maio de 1913 e a cuarta en Xixón a partir de xaneiro de 1915.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 

### Outros artigos 
* Lista de publicacións impresas da provincia de Pontevedra
Servizo de Extensión Agraria

O **Servizo de Extensión Agraria** (SEA) foi un organismo español creado en 1955 que iniciou a súa actuación en zonas de colonización e de concentración parcelaria. A función principal do SEA era a difusión técnica na agricultura para aumentar a produtividade agraria no marco dunha  política orientada a conseguir que o sector agrario fose rendible e enfocado ao mercado.

Con conceptos e financiamento dos Estados Unidos, estendeuse unha rede de axencias nas zonas agrícolas do Estado español. En Galicia chegou a contar con 68 oficinas, sendo a primeira axencia a de Negreira creada en 1956.

Na década dos sesenta mudou a estratexia e ademais de cuestións técnicas abordábanse cuestións sociais e culturais. En 1960 creouse a figura das axentes de Economía Doméstica que diseñaban distintas actividades coas mulleres (cursos ou organización dunha cooperativa)

O SEA foi transferido ás comunidades autónomas en 1982, e desapareceu en 2002, aínda que ás Oficinas Agrarias Comarcais seguen sendo chamadas Axencias de Extensión Agraria.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Luque, Gómez, Romero, García and García (2006) *Semillas de Modernidad. El servicio de Extensión Agraria (SEA) y la transformación del campo español* *Repositorio audiovisual de la UNED* .
Airas II, bispo de Mondoñedo

**Airas II** foi un bispo galego medieval, bispo de Mondoñedo entre 977 e 984. Sucedeu a Teodomiro e foi sucedido por Armentario.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Diocese católica latina de Mondoñedo-Ferrol
### Bibliografía 
* *Episcopologio Mindoniense*. CAL PARDO, Enrique, 2003, .
### Ligazóns externas 
* Páxina oficial da Diocese Mondoñedo-Ferrol
La Lucha (Ferrol)

***La Lucha*** foi un periódico editado en Ferrol en 1920.

## Historia e características 
Subtitulado *Portavoz de los Sindicatos Obreros de la Región*, apareceu en outubro de 1920. Semanario de tendencia anarcosindicalista. Entre os seus colaboradores figuraron “Suárez de la Escosura”, “Garín de Tudela”, Manuel Ureña Romero e A. Alonso Vital. O número 4 publicouse de 20 de novembro de 1920.

O seu labor de portavoz dos sindicatos anarcosindicalistas sería continuado por *La Protesta*.

## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
### Outros artigos 
* Lista de publicacións impresas da provincia da Coruña
Pierric

**Pierric** (en ) é un concello do departamento do Loira Atlántico, na rexión administrativa dos Países do Loira e na Bretaña histórica, no noroeste de Francia.

## Demografía
Luz al Obrero

***Luz al Obrero*** foi un periódico editado en Ferrol en 1912.

## Historia e características 
Quincenario anarquista, apareceu o 1 de maio de 1912. Foi voceiro do grupo anarquista 13 de Octubre. Publicáronse sete números. Foi substituído por *Cultura Libertaria* en outubro dese ano.

## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
### Outros artigos 
* Lista de publicacións impresas da provincia da Coruña
Smith College

miniatura|275x275px|Equipo de baloncesto, 1902
**Smith College** é unha universidade privada feminina estadounidense situada en Northampton, Massachusetts. Pertence as  Seven Sisters e tamén é membro do Five College Consortium, que permite ao seu estudantado tomar clases na outras catro institucións do Pioneer Valley: Mount Holyoke College, Amherst College, Hampshire College, e University of Massachusetts Amherst. 

Algunhas das mulleres famosas que estudaron no Smith College son: Gloria Steinem, Julia Child, Sylvia Plath, Betty Friedan, Madeleine L'Engle, Yolanda King, Anne Morrow Lindbergh, Nancy Reagan, Jean Bodman Fletcher, Sarah Pillsbury Harkness, entre moitas outras. Tamén a vistaron María Goyri o María de Maeztu, a principios do século XX, recibindo esta última o Honoris Causa desta universidade en 1919.

## Notas
Navid Negahban

**Navid Negahban** ( en persa : نوید نگهبان ), nado o 2 de xuño de 1968, é un actor iraniano. Destacaron os seus papeis en *24*, *Homeland* e *Mistresses*.

## Biografía 
Negahban naceu en Mashhad. O seu gusto polo teatro comezou aos 8 anos, provocando risas a un gran público interpretando a un ancián no escenario. Deixou Irán aos 20 anos, viaxando a Turquía e despois a Alemaña, onde pasou case nove anos. En Alemaña, traballou para unha compañía de teatro e, en 1993, mudouse aos Estados Unidos. Fala inglés, alemán e persa (farsi e dari) con fluidez. Tamén comezou a aprender francés para o seu papel en *Legion*.

## Filmografía 
## Notas
Liña 7 do metro de Barcelona

A **liña 7** do metro de Barcelona, tamén coñecida como liña de Balmes, é un servizo de ferrocarril metropolitano soterrado que forma parte da Liña Barcelona-Vallès de Ferrocarrils de la Generalitat de Catalunya (antigos *Ferrocarrils de Catalunya*), compartindo infraestrutura coa liña 6 do metro de Barcelona e mais catro servizos máis. A compañía Ferrocarril de Barcelona a Sarrià (FBS) construíu e inaugurou o Tren de Sarrià no ano 1863, que foi soterrado posteriormente e o tramo ata Avinguda Tibidabo inaugurouse a finais do ano 1954 e aberto ó público o 1 de xaneiro de 1955 como un novo ramal do Tren de Sarriá concedido polo Concello de Barcelona á Compañía do Ferrocarril de Sarriá a Barcelona, que xa dependía de Ferrocarrís de Cataluña (FCC).

O ramal xa aparecía no Plan de Ligazóns Ferroviarias de 1933, partindo da estación de Gràcia ata a estación de Avinguda Tibidabo con catro novas estacións: Pl. Molina, Pàdua, El Putxet e Av. Tibidabo. Tiña unha lonxitude de 1860 metros que circulaban baixo a Rúa de Balmes e a praza de Molina ata a avenida do Tibidabo. 

No tocante ós túneles, a liña 7 comparte túnel co resto de servizos de Ferrocarrís da Generalitat de Cataluña entre a estación terminal de Barcelona - Plaça Catalunya e Gràcia onde se bifurca para ir ata Avinguda Tibidabo.

## Referencias
José Rodal Blanco

**José Rodal Blanco**, nado en Cangas cara a 1914 e finado en Francia en 2003, foi un mariñeiro e político galego.

## Traxectoria 
Fillo de José Rodal Lanzós. Mariño do "Libertad". Co golpe de Estado do 18 de xullo de 1936 combateu na armada republicana. Xulgado en Ferrol por deserción, foi declarado en rebeldía. Ao rematar a guerra pasou a Bizerta (Tunisia) onde foi internado no campo de concentración de Maknasi. Logo exiliouse en Francia. Volveu a Cangas de visita no verán de 1977 con Ángel Graña Rodal.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
*  
### Ligazóns externas 
* Bará, Luís (13/12/2014). "Lola Rodal: A paixón da memoria resistente" nondesaesquecemento.blogspot.com
Lingua histórica

As **linguas históricas** son linguas que foron faladas durante un período histórico, mais que se diferencian das súas variantes actuais. Trátase, pois, de formas lingüísticas do pasado que quedaron rexistradas e evolucionaron co tempo. Xa que logo, diferéncianse das linguas mortas, que se extinguiron. Tamén se distinguen das linguas reconstruídas, como o indoeuropeo, que resultan das investigacións en lingüística teórica. Unha aproximación á definición e uso deste concepto foi implementada no estándar ISO 639.

## ISO 639 
A Organización Internacional para a Estandarización (ISO, polas súas siglas en inglés) publica e mantén estándares para as linguas. O ISO 639-3 inclúe o tipo H para as linguas históricas, como parte dunha clasificación quíntupla. Para alén das linguas históricas, esta tipoloxía inclúe as linguas vivas (con falantes activos), extintas (cuxos derradeiros falantes morreron nos últimos séculos), antigas (cuxos derradeiros falantes finaron hai máis dun milenio) e artificiais. 

O inglés antigo é un exemplo de lingua histórica, que ten o código ISO 639 `ang`. Outro criterio para as linguas históricas é a posesión dunha literatura distintiva. Así, o *Beowulf* e outras obras da literatura anglosaxoa constitúen un corpus de materiais propio do inglés antigo.
Blanca García Fernández-Albalat

**María Blanca García Fernández-Albalat,** nada na Coruña en 1959 e finada na mesma cidade o 30 de agosto de 2025, foi unha profesora e arqueóloga galega.

## Traxectoria 
Licenciada e doutora en Historia Antiga pola Universidade de Santiago de Compostela e formada tamén na Universidade de Coímbra, foi arqueóloga e académica correspondente da Academia Galega da Língua Portuguesa. Destacou polo seu labor investigador e divulgador arredor da cultura e da relixión celta galaica e lusitana, tamén na interpretación das culturas do noroeste ibérico durante a prehistoria e a época romana no ámbito da guerra, da relixión, das divinidades relixiosas e dos rituais. Estudou a soberanía feminina céltica e as pegadas do seu culto no Oeste peninsular, sobre deusas como Nabia e as divinidades das augas na Gallaecia antiga.

A súa traxectoria académica estivo vinculada a varias universidades galegas e portuguesas, como a USC, a Universidade do Minho, a Universidade do Porto e a UVigo, ao tempo que participou en numerosas escavacións arqueolóxicas e promoveu actividades fóra do marco institucional.

Colaborou en revistas da súa especialidade como *Semata: Ciencias sociais e humanidades,* *Conimbriga: revista do Instituto de Arqueologia*, Revista Conímbriga.

## Obras 
* *Guerra y religión en la Gallaecia y Lusitania Antiguas* (1990). Sada: Ediciós do Castro. ISBN 84-7492-475-8. Baseada na súa tese de doutoramento supuxo un xiro na interpretación da cultura da Idade do Ferro en Galicia, que collera unha orientación moi crítica co celtismo tradicional que se asociaba coa prehistoria galega desde o Rexudimento. A autora situou o ámbito das relixións da Idade do Ferro nun marco cultural asociado á Europa Atlántica.
* *Las rutas sagradas de Galicia: perduración de la religión celta de la Galicia antigua en el folclore actual* (1999). Diputación de La Coruña = Deputación da Coruña, Imprenta Provincial. ISBN 978-84-95335-06-7.

### Libros colectivos 
* O *feito relixioso na historia de Galicia* (1993). Asociación Galega de Historiadores.

## Notas 
## Véxase tamén 
* Relixión en Galicia
Universidade Amawtay Wasi

A **Universidade Intercultural das Nacionalidades e Pobos Indíxenas Amawtay Wasi** (en ) ou sinxelamente *Universidade Amawtay Wasi*, que vén do kichwa "Casa da Sabedoría” ou “Casa do Saber”, é unha universidade pública comunitaria e intercultural de Quito, Ecuador, centrada no coñecemento dos pobos indíxenas de América. Conta co apoio da CONAIE e do Instituto Científico de Culturas Indíxenas. O seu reitor é Luis Fernando Sarango.

A Amawtay Wasi ten como obxectivo recoñecer, promover e fortalecer os saberes indíxenas, afroecuatorianos e montubios, mais tamén está aberta a calquera persoa interesada na súa oferta académica. Ofrece unha gama de programas de grao agrícolas, técnicos ou interculturais e tamén serve como institución de educación xeral, especialmente para os pobos indíxenas. Os seus ideais inclúen o bilingüismo en polo menos unha lingua indíxena, o concepto do sumak kawsay, e outros conceptos indíxenas.

## Historia 
A súa creación está ligada á loita histórica dos pobos indíxenas de Ecuador por unha educación propia que respecte a súa identidade e coñecementos. Os seus antecedentes remóntanse ás escolas comunitarias impulsadas por líderes como Dolores Cacuango e Tránsito Amaguaña, e á creación da Dirección de Educación Intercultural Bilingüe nos anos oitenta.

En 2004 constituíuse como universidade privada mediante a Lei 40, promovida pola CONAIE e o ICCI. Máis tarde, a Lei Orgánica Reformatoria de 2018 recoñeceu a Amawtay Wasi como universidade pública comunitaria con autonomía académica, administrativa e financeira.

O 4 de setembro de 2024 o Consello de Educación Superior (CES) aprobou a súa institucionalización, converténdose na universidade número 63 do sistema de educación superior ecuatoriano e na primeira universidade intercultural do país.

## Notas