Archena

**Archena** é un municipio español situado no leste da rexión de Murcia. Ten 19 053 habitantes (INE 2018).

## Xeografía 
Archena dista de Murcia 24 quilómetros. O termo municipal é reducido, 1.651 hectáreas, a gran maioría de regadío. Forma parte da comarca do Valle de Ricote, da que é capital.

O río Segura, que percorre o territorio archenero ao longo de sete quilómetros, constitúe o seu eixo fundamental; a ambos os dous lados do mesmo sitúanse os socalcos cheos de froiteiras e agres.

O relevo de Archena é lixeiramente ondulado, con dous montículos, os máis altos do termo, na súa parte norte (Ope e serra da Serreta), a parte central é máis chaira.

O clima, cunha temperatura media de 18&nbsp;°C, é o propio da España seca.

## Demografía 
miniatura|esquerda|210px|Evolución demográfica de Archena (liña granate) no contexto da comarca

Desde 1900, Archena seguiu unha evolución ascendente, que a levou a multiplicar por 3,55 a poboación de principios de século. Entre 1991 (11.876 hab.) e 2008 creceu un 54%.

A poboación de 19 053 habitantes concéntrase basicamente no casco urbano, coa importante excepción da pedanía de La Algaida. 

Outros barrios importantes fóra do casco urbano son El Hurtado, Las Arboledas, El Otro Lao e é destacable o curioso caso do barrio da Providencia (llamado polos archeneros "*el fútbol*"), que aínda que se atopa dentro do casco urbano de Archena, gran parte del pertence ao termo municipal de Villanueva del Río Segura, o que dá unha mostra significativa da pequena extensión co que conta Archena. A destacar tamén o polígono industrial llamado La Capellanía.

Colors=
  id:lightgrey value:gray(0.9)
  id:darkgrey  value:gray(0.7)
  id:sfondo value:rgb(1,1,1)
  id:barra value:rgb(0.6,0.7,0.9)
ImageSize  = width:580 height:250
PlotArea   = left: 60 bottom: 30 top: 20 right: 20
DateFormat = x.y
Period     = from:3000 till:21000
TimeAxis   = orientation:vertical
AlignBars  = late
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:3000 start:3000
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:3000 start:3000
BackgroundColors = canvas:sfondo
BarData=
  bar: 1877 text: 1877
  bar: 1887 text: 1887
  bar: 1900 text: 1900
  bar: 1910 text: 1910
  bar: 1920 text: 1920
  bar: 1930 text: 1930
  bar: 1940 text: 1940
  bar: 1950 text: 1950
  bar: 1960 text: 1960
  bar: 1970 text: 1970
  bar: 1980 text: 1980
  bar: 1990 text: 1990
  bar: 2000 text: 2000
  bar: 2010 text: 2010
  bar: 2016 text: 2016
  bar: 2017 text: 2017
  bar: 2018 text: 2018

PlotData=
  color:barra width:20 align:center
  bar: 1877 from:3000 till:3498
  bar: 1887 from:3000 till:3761
  bar: 1900 from:3000 till:4510
  bar: 1910 from:3000 till:5827
  bar: 1920 from:3000 till:6238
  bar: 1930 from:3000 till:7071
  bar: 1940 from:3000 till:8269
  bar: 1950 from:3000 till:7608
  bar: 1960 from:3000 till:8935
  bar: 1970 from:3000 till:10110
  bar: 1980 from:3000 till:11944
  bar: 1990 from:3000 till:13487
  bar: 2000 from:3000 till:14964
  bar: 2010 from:3000 till:18426
  bar: 2016 from:3000 till:18734
  bar: 2017 from:3000 till:18771
  bar: 2018 from:3000 till:19053

PlotData=      
  bar: 1877 at:3498 fontsize:S text:3.498 shift:(0,5)
  bar: 1887 at:3761 fontsize:S text:3.761 shift:(0,5)
  bar: 1900 at:4510 fontsize:S text:4.510 shift:(0,5)
  bar: 1910 at:5827 fontsize:S text:5.827 shift:(0,5)
  bar: 1920 at:6238 fontsize:S text:6.238 shift:(0,5)
  bar: 1930 at:7071 fontsize:S text:7.071 shift:(0,5)
  bar: 1940 at:8269 fontsize:S text:8.269 shift:(0,5)
  bar: 1950 at:7608 fontsize:S text:7.608 shift:(0,5)
  bar: 1960 at:8935 fontsize:S text:8.935 shift:(0,5)
  bar: 1970 at:10110 fontsize:S text:10.110 shift:(0,5)
  bar: 1980 at:11944 fontsize:S text:11.944 shift:(0,5)
  bar: 1990 at:13487 fontsize:S text:13.487 shift:(0,5)
  bar: 2000 at:14964 fontsize:S text:14.964 shift:(0,5)
  bar: 2010 at:18426 fontsize:S text:18.426 shift:(0,5)
  bar: 2016 at:18734 fontsize:S text:18.734 shift:(0,5)
  bar: 2017 at:18771 fontsize:S text:18.771 shift:(0,5)
  bar: 2018 at:19053 fontsize:S text:19.053 shift:(0,5)
Fonte: INE Arquivo

## Festas 
A vila ten dúas asociacións folclóricas: O Verderol e o grupo Virxe da Saúde, quen velan a través de investigacións por recoller e dar a coñecer os costumes, cantos e bailes típicos da terra.

As festas patronais de Archena, que teñen lugar entre maio e xuño, son o Corpus Christi (no que se realiza un grande espectáculo de fogos artificiais) e o Día da Polvoreira. Ademais, celébranse outras festas entre as que se atopan as de San Cosme e San Damián, San Xoán Bautista, San Roque e a Virxe do Rosario.

Coa análise dos libros de actas e de contas municipais, do primeiro patrón do que se ten coñecemento é San Xoán Bautista, o que é lóxico posto que o municipio estaba baixo a protección dos cabaleiros da Orde de San Xoán de Xerusalén. Nunha data incerta, San Xoán Bautista deixou de ser o patrón de Archena para ser substituído por San Roque, o avogado contra as epidemias. A primeira cita de San Roque como patrón desta vila data de 1761. Ademais, segundo consta nos libros de contas municipais, no século XVIII apareceu un novo patrón: San Marcos. Esta festa celebrábase o día da súa festividade, o 25 de abril, coincidindo co día da Batalla de Almansa (1707), na que as tropas do futuro rei Filipe V venceron ás forzas do candidato da Casa de Habsburgo, na guerra de sucesión á Coroa de España, polo que a festa mesturaba o civil co relixioso. Porén, na documentación conservada no arquivo municipal non hai ningunha referencia a estes feitos e o día de San Marcos celébrase como calquera outra festa, con misa e procesión.

No século XIX comezou unha certa diferenciación entre os festexos civís e relixiosos, aínda que todos os cívicos ían precedidos dun *Che Deum* de acción de grazas. Acontecementos como as vodas e os partos da Familia Real, a entrada da súa Santidade en Roma, ou algunha vitoria sobre as tropas carlistas nas recorrentes guerras civís, eran celebradas con maior ou menor fasto. Na segunda metade do século XIX, Archena cambiou novamente de patrón e as festas municipais pasaron a ser as de San Roque, como se indica nun libro de contas de 1869, onde se di: «*para sufragar os gastos que ocasiona anualmente a función relixiosa que tributa este pobo ao seu patrón, o Sr. San Roque, cera e palmas para distribuír ao Concello e demais autoridades locais nos días de bendición de candeas e Domingo de Ramos*».

Ata finais do século XIX San Roque seguiu sendo patrón da Vila de Archena, pero o seu culto como protector contra as epidemias foi decaendo paulatinamente, como noutros pobos do sur de Europa, a medida que se ían erradicando. Por iso en 1904 o Concello decidiu autorizar as festas cívicas do Corpus Christi polo seu arraigo en Archena e o seu carácter lúdico. Proba evidente da importancia alcanzada polas festas do Corpus, constitúea o permiso concedido polo Papa en 1910 para facer a procesión pola tarde, polo que esta vila podía gozar de dúas festas municipais. Tampouco hai constancia documental do momento exacto no que o Corpus Christi se converteu no patrón de Archena, debido á perda de información durante a Guerra Civil. Despois da guerra tense a seguridade de que o Corpus era o patrón, aínda que pronto tería que compartir este título coa Santísima Virxe da Saúde.

Por outra banda, o 1 de setembro celébranse as festas da Polvoreira, que ten a súa orixe na explosión producida o 1 de setembro de 1963 nunha polvoreira militar, distante apenas un quilómetro do centro urbano. O estouro percibiuse nun radio de vinte quilómetros e ocasionou danos materiais moi importantes debido á choiva de rocas que trouxo consigo a explosión. O pobo de Archena transformou este acontecemento luctuoso en festivo, celebrando anualmente a ausencia de vítimas ou desgrazas persoais.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Balneario de Archena

## Ligazóns externas 
* Ayuntamiento de Archena