Mantua

miniatura|dereita
**Mantua** (*Mantova* en italiano, *Mäntua* no dialecto mantuano e *Māntva* no dialecto emiliano) é unha cidade italiana, capital da provincia homónima na Lombardía. Ten unha poboación 48.364 habitantes (2021), que se duplica contando os arredores, pasando dos 100.000 habitantes.

Limita cos concellos de Bagnolo San Vito, Curtatone, Porto Mantovano, Roncoferraro, San Giorgio di Mantova e Virgilio.

En xullo 2008 o seu *centro storico* (cidade vella), unto a Sabbioneta, ambas as dúas unidas pola herdanza da familia Gonzaga que as converteron en dous dos principais centros do Renacemento italiano e europeo, incluíronse na lista de Patrimonio da Humanidade da UNESCO. Dada a súa importancia como capital de, primeiro, o marquesado e despois Ducado de Mantua, está representada entre as catorce cidades nobres do Altare della Patria, como símbolo de "nai nobre" e precursora da posterior monarquía saboia e da unificación de Italia.

En 2016, o Ministerio de Patrimonio Cultural e Actividades e Turismo concedeu a Mantua o título de capital italiana da cultura.  

En 2017 Mantua e a súa provincia, xunto coas de Bérgamo, Brescia e Cremona, foron galardoadas como Rexión Europea da Gastronomía baixo o nome da Lombardía Oriental. Mantua tamén foi a Cidade europea do deporte en 2019.

## Xeografía física 
Mantua está situada no sueste da Lombardía, non lonxe do Lago de Garda e da fronteira coas rexións Véneto e Emilia-Romaña. As cidades máis próximas son Verona, 40 km ao nordés, Brescia, 70 km ao noroeste e Módena, 70 km. ao sur. 

Mantua está rodeada por tres lados por lagos artificiais, creados durante o século XII como sistema de defensa da cidade. Estes lagos reciben auga do río Mincio, un afluente do río Po que descende do Lago de Garda. Os tres lagos chámanse *Lago Superiore*, *Lago di Mezzo* e *Lago Inferiore* ("Lagos Superior", "Medio" e "Inferior", respectivamente). Un cuarto lago, o lago Pajolo, que no seu día serviu de anel de augas defensivas arredor da cidade, secou a finais do século XVIII.

## Historia
Mantua foi un asentamento insular que se estableceu por primeira vez cara ao ano 2000 a.C. nas beiras do río Mincio, que desemboca dende o Lago de Garda ata o Mar Adriático. No século VI a.C., Mantua era unha vila etrusca que, na tradición etrusca, foi refundada por Ocno.

O nome pode derivar do deus etrusco Manto. Despois de ser conquistada polos Cenomani, unha tribo gala, Mantua foi posteriormente disputada entre a primeira e a segunda guerras púnicas contra os romanos, que atribuíron o seu nome a Manto, filla de Tiresias. Este territorio foi poboado posteriormente por soldados veteranos de Octavio Augusto. O cidadán antigo máis famoso de Mantua é o poeta Virxilio, ou Publius Vergilius Maro (*Mantua me genuit*), que naceu no ano 70 a.C. nunha aldea próxima á cidade que hoxe se coñece como Virgilio.

### Tras a caída do Imperio Romano
Despois da caída do Imperio Romano de Occidente a mans de Odoacro no 476 d.C., Mantua foi, xunto co resto de Italia, conquistada polos ostrogodos. Foi retomada polo Imperio Romano de Oriente a mediados do século VI despois da Guerra gótica pero posteriormente perdeuse de novo para os Longobardos. Foron á súa vez conquistados por Carlomagno no 774, incorporando así Mantua ao Imperio Franco. As particións do imperio (debido ao uso por parte dos francos da herdanza parcial) no Tratado de Verdún e no de Prüm levaron a que Mantua pasase á Francia media no 843, despois ao Reino de Italia no 855. En 962 Italia foi invadida polo rei Odón I de Alemaña, e Mantua converteuse así nun vasalo do recentemente formado Sacro Imperio Romano Xermánico.

No século XI, Mantua converteuse nunha posesión de Bonifacio de Canossa, marqués da Toscana. O último gobernante desa familia foi a condesa Matilde de Canossa (m. 1115), quen, segundo a lenda, mandou construír a preciosa Rotonda di San Lorenzo en 1082. A Rotonda aínda existe na actualidade e foi renovada en 2013.

#### Cidade Imperial Libre de Mantua 
Despois da morte de Matilde de Canossa, Mantua converteuse nunha comuna libre e defendeuse enérxicamente da influencia do Sacro Imperio Romano Xermánico durante os séculos XII e XIII. En 1198, Alberto Pitentino modificou o curso do río Mincio, creando o que os mantuáns chaman "os catro lagos" para reforzar a protección natural da cidade. Tres destes lagos aínda quedan na actualidade e o cuarto, que atravesaba o centro da cidade, desecouse durante o século XVIII.

#### Goberno da Podestá
Desde 1215, a cidade foi gobernada baixo a *podestá* do poeta-estadista güelfo Rambertino Buvalelli.
[miniatura|esquerda|*Expulsión dos Bonacolsi en 1328, escena da Piazza Sordello*, lenzo de [Domenico Morone.]]

Durante a loita entre os güelfos e os xibelinos, Pinamonte Bonacolsi aproveitou a caótica situación para facerse co poder da podestá en 1273. Foi declarado *Capitán Xeneral do Pobo*. A familia Bonacolsi gobernou Mantua durante as dúas xeracións seguintes e fíxoa máis próspera e artisticamente fermosa. O 16 de agosto de 1328, Luigi Gonzaga, funcionario da podestá de Bonacolsi, e a súa familia organizaron unha revolta pública en Mantua e forzaron un golpe de estado ao último gobernante bonacolsi, Rinaldo.

### Casa de Gonzaga
Ludovico Gonzaga, que fora Podestà de Mantua desde 1318, foi debidamente elixido **Capitano del popolo**. Os Gonzaga construíron novas murallas con cinco portas e renovaron a cidade no século XIV, porén, a situación política non resolveuse ata o terceiro gobernante da casa Gonzaga, Ludovico III Gonzaga, quen eliminou aos seus familiares e centralizou o poder para si mesmo. Durante o Renacemento italiano, a familia Gonzaga suavizou o seu dominio despótico e elevou aínda máis o nivel de cultura e refinamento en Mantua. Mantua converteuse nun importante centro da arte e do humanismo renacentistas. O marqués Gianfrancesco Gonzaga trouxera a Vittorino da Feltre a Mantua en 1423 para abrir a súa famosa escola humanista, a Casa Giocosa.

Isabella d'Este, marquesa de Mantua, casou con Francesco II Gonzaga, marqués de Mantua en 1490. Cando se trasladou a Mantua desde Ferrara (era filla do Duque Ercole o gobernante de Ferrara) creou o seu famoso studiolo primeiro no Castello di San Giorgio para o que ela encargou pinturas a Mantegna, Perugino e Lorenzo Costa. Máis tarde trasladou o seu estudio á Corte Vecchia e encargou dous cadros a Correggio para unilos aos cinco do Castello di San Giorgio. Era infrecuente que unha muller tivese un studiolo na Italia do século XV dado que se consideraban espazos masculinos. Isabella era unha coleccionista vociferante e tal era a súa reputación que Niccolò da Corregio chamoulle "la prima donna del mondo".

[miniatura|esquerda|[Ludovico III Gonzaga|Ludovico Gonzaga recibindo a noticia de que o seu fillo Francesco fora nomeado cardeal, fresco por Andrea Mantegna na Stanza degli Sposi de Palazzo Ducale.]]
[miniatura|esquerda|[Palazzo del Te|Palazzo Te.]]

Mediante un pago de 120.000 floríns de ouro en 1433, Gianfrancesco I foi nomeado marqués de Mantua polo Emperador Sexismundo, cuxa sobriña Bárbara de Brandeburgo casou co seu fillo, Ludovico. En 1459, o Pío II, papa celebrou o Concilio de Mantua para proclamar unha cruzada contra os Turcos. Baixo Ludovico e os seus herdeiros, o famoso pintor renacentista Andrea Mantegna traballou en Mantua como pintor da corte, producindo algunhas das súas obras máis destacadas.

#### Ducado de Mantua
O primeiro duque de Mantua foi Federico II Gonzaga, quen adquiriu o título do emperador do Sacro Imperio Romano Xermánico [Carlos V, Sacro Emperador Romano-Xermánico[|Carlos V]] en 1530. Federico encargou a Giulio Romano para construír o famoso Palazzo Te, na periferia da cidade, e mellorou grandemente a cidade. A finais do século XVI, Claudio Monteverdi chegou a Mantua desde a súa Cremona natal. Traballou para a corte de Vincenzo I Gonzaga, primeiro como cantante e violista, logo como director musical, casando coa cantante da corte Claudia Cattaneo en 1599.

### De Gonzaga a Habsburgo
En 1627, a liña directa da familia Gonzaga chegou ao seu fin co vicioso e débil Vincenzo II, e Mantua declinou lentamente baixo os novos gobernantes, os Gonzaga-Nevers, rama francesa menor da familia. En 1630 estalou a Guerra de Sucesión de Mantua, e un exército do Imperio de 36.000 mercenarios Lansquenetes asediaron Mantua, levando consigo a peste. Ferdinand Carlo IV, un gobernante inepto, cuxo único interese era a celebración de festas e espectáculos teatrais, aliouse con Francia na Guerra de Sucesión. Despois da derrota francesa, refuxiouse en Venecia e levou consigo mil cadros. Á súa morte en 1708, o duque de Mantua foi declarado deposto e a familia Gonzaga perdeu Mantua para sempre en favor dos Habsburgo de Austria.

Baixo o dominio austríaco, Mantua gozou dun renacemento e durante este período construíronse a Real Academia de Ciencias, Letras e Artes, o Teatro Científico e numerosos pazos.

#### Guerras napoleónicas
En 1786, dez anos antes da campaña de Napoleón Bonaparte en Europa, o ducado austríaco de Mantua uniuse brevemente co ducado de Milán ata 1791.

O 4 de xuño de 1796, Mantua foi o asediada polo exército de Napoleón como un movemento contra Austria, que se unira á Primeira Coalición contra Francia. Os intentos austríacos e rusos de romper o sitio fracasaron, pero foron capaces de espallar as forzas francesas o suficientemente como para que o cerco fose abandonado o 31 de xullo. Despois de desviar as forzas francesas a outro lugar, os franceses retomaron o asedio o 24 de agosto. A principios de febreiro de 1797, a cidade rendeuse e a rexión pasou baixo a administración francesa. Dous anos máis tarde, en 1799, a cidade foi reconquistada polos austríacos tras o Asedio de Mantua (1799).

Máis tarde, a cidade pasou de novo ao control de Napoleón e pasou a formar parte do Reino de Italia de Napoleón. En 1810 Andreas Hofer foi fusilado na Porta Giulia, unha porta da cidade en Borgo di Porto (Cittadella) por liderar a insurrección no Condado do Tirol contra Napoleón.

#### Reino da Lombardía-Venecia
Despois do breve período de dominio francés, Mantua regresou a Austria en 1814, converténdose nunha das cidades fortaleza do Cuadrilátero no norte de Italia. Baixo o Congreso de Viena (1815), Mantua converteuse nunha provincia do Reino da Lombardía–Venecia do Imperio austríaco. A axitación contra Austria, porén, culminou cunha revolta que durou de 1851 a 1855, pero finalmente foi reprimida polo exército austríaco. Un dos episodios máis famosos do Risorgimento italiano tivo lugar no val do Belfiore, onde un grupo de rebeldes foi aforcado polos austríacos.

### Unificación de Italia
Na Batalla de Solferino (Segunda Guerra de Independencia de Italia) en 1859, o Piamonte-Sardeña da Casa de Savoia púxose ao lado do emperador francés Napoleón III contra o Imperio austríaco. Tras a derrota de Austria, Lombardía cedeuse a Francia, quen trasladou Lombardía a Piamonte-Sardeña a cambio de Niza e Savoia.

Mantua, aínda que unha provincia constituínte da Lombardía, aínda permaneceu baixo o Imperio austríaco xunto con Venecia. En 1866, a Confederación Alemá do Norte liderada por Prusia púxose do lado do recentemente establecido Reino de Italia liderado polo Piamonte contra o Imperio Austríaco na Terceira Guerra de Independencia de Italia. A rápida derrota de Austria levou á súa retirada do Reino de Venecia (incluíndo a capital, Venecia). Mantua volveu conectar coa rexión da Lombardía e incorporouse ao Reino de Italia.

## Atraccións principais
miniatura|center|800px|Piazza Sordello.

miniatura|Piazza delle Erbe.
miniatura|Panorama de Mantua.
miniatura|Museo Francesco Gonzaga.

Os Gonzaga protexían as artes e a cultura, e foron anfitrións de varios artistas importantes como Leone Battista Alberti, Andrea Mantegna, Giulio Romano, Donatello, Peter Paul Rubens, Pisanello, Domenico Fetti, Luca Fancelli e Nicolò Sebregondi. Aínda que moitas das obras mestras foron dispersas, o valor cultural de Mantua é, non obstante, sobresaínte, e moitos dos edificios patricios e eclesiásticos de Mantua son exemplos singularmente importantes da arquitectura italiana.

Os principais puntos de referencia inclúen:
* *Palazzo Te* (1525–1535) palacio semi-rural de Giulio Romano (que viviu en Mantua nos seus últimos anos) no estilo Renacemento maduro, con algúns indicios de manierismo post-Rafaeliano. Foi a vila residencial de verán de Frederico II de Gonzaga. Alberga o Museo Cívico (coas doazóns de Arnoldo Mondadori, un dos editores italianos máis importantes, e de Ugo Sissa, arquitecto mantuán que traballou en Iraq de onde trouxo de volta importantes obras de arte de Mesopotamia)
* *Palazzo Ducale*, famosa residencia da familia Gonzaga, formada por unha serie de edificios, patios e xardíns

* Charleville-Mézières, Francia, 1959
* Nevers, Francia, 1959
* Pushkin, Rusia, 1993
* Weingarten, Alemaña, 1998
* Madison, Estados Unidos, 2001
* Ōmihachiman, Xapón, 2005
* Oradea, Romanía, 2005

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Comune di Mantova