Oca (xogo)

A **oca** é un xogo de mesa no que dous ou máis xogadores moven pezas por unha pista nun taboleiro tirando un ou dous dados.&nbsp;O obxectivo do xogo é alcanzar a praza número sesenta e tres antes que calquera dos outros xogadores, evitando obstáculos como a *pousada*, a *ponte* e a *morte*.

Considérase o prototipo de moitos dos xogos de mesa de carreiras comerciais europeos dos séculos posteriores. Alcanzou unha gran popularidade no século XVI. O xogo é popular principalmente en Europa e é visto como entretemento familiar. As versións comerciais do xogo apareceron nas décadas de 1880 e 1890, e presentan características típicas europeas antigas, como nenos con roupa da época. Algúns dos elementos xa estaban en versións anteriores, como o pozo ou as pontes, que algúns relacionan cos camiños a Santiago de Compostela.

miniatura|Portal do ''Zogo de l'oca*
miniatura|Taboleiro no que cada casiña é un ovo
miniatura|Oca xigante en Mortara

## Historia 
### Primeira mención documentada 
As orixes do xogo son incertas. Segundo Adrien Seville, a mención máis antiga rexistrada ao xogo foi nun libro de sermóns do frade dominico Gabriele da Barletta publicado en 1480. 

### Nome 
En galego a ave palmípede da familia dos anátidos anserinos chámase ganso. O nome do xogo na gran maioría dos idiomas provén dese animal, salvo en alemán, que ademais de *Gänsespiel* (xogo do ganso) hai outra variante que se chama *Affenspiel* (xogo do mono)

### Precedentes e xogos similares 
O nome para ganso é ***oca*** en catalán, italiano e castelán, e deu lugar a outro xogo de taboleiro con 48 casiñas chamado xogo da auca, que derivou logo na auca, un precursor da banda deseñada. Co mesmo nome, xogo do ganso, hai varios xogos en Internet, algúns sen relación coa oca, entre eles o *Untitled Goose Game*.
miniatura|Disco de Phaistos ou Festos
Algúns conectan o xogo co disco de Phaistos (tamén chamado de Festo ou de Festos), pola súa forma en espiral pero, como sinala Caroline Goodfellow, *"é improbable que os dous xogos fosen iguais"*. 
Outro xogo antigo con 60 pezas-casiña é o xogo real de Ur, con semellanzas aos xogos do oware e senet.

### Versións sobre a orixe 
miniatura|Versión dun taboleiro do Estado da India do século XVI
O gran duque Francisco I de Médicis de Toscana regaloulle unha versión do xogo da oca ao rei Filipe II de España nalgún momento entre 1574 e 1587. En xuño de 1597 John Wolfe rexístraa no *Stationers' Register*, como *"o xogo novo e máis agradable do ganso"*.

Unha teoría vincula a oca ao Camiño de Santiago. Segundo esa hipótese, foi inventada pola Orde dos Templarios, que se encargaba de protexer aos que peregrinaban a Compostela, o ganso estaría relacionado coa pegada do seu animal simbólico (pata de ganso) e as 63 casiñas serían as principais paradas do camiño francés.
miniatura|Xogo da oca xigante en Mirano

## Descrición 
O taboleiro consiste nunha pista con espazos numerados consecutivamente, normalmente 63, e adoita estar disposto en espiral co punto de partida no exterior. A peza de cada xogador móvese segundo o lanzamento dun ou dous dados. Espallados polo taboleiro hai unha serie de espazos nos que se representa un ganso; aterrar nun ganso permítelle ao xogador moverse de novo á mesma distancia. Os atallos adicionais, como os espazos marcados cunha ponte, moven o xogador a outra posición especificada. Tamén hai algúns espazos de penalización que obrigan ao xogador a retroceder ou perder unha ou máis voltas, sendo a máis recoñecible a marcada cunha caveira que simboliza a morte; ao aterrar neste espazo fai que o xogador sexa enviado de volta para comezar. Nos taboleiros españois o reverso adoita ser un taboleiro de parchís.
[miniatura|Dados do xogo da oca, parte do mosaico na *Plaza de Santiago* de [Logroño]]

## Na cultura popular arredor do mundo 
[miniatura| Xogo da oca *"Tourn'Oie"'' Traballo e vacacións en campaña Musée de Plein air, [Villeneuve-d'Ascq, Francia]]
miniatura|*The Mansion of Happiness*

* Johann Wolfgang von Goethe inspirouse na oca para escribir o poema *Das Leben ist ein Gänsespiel* (a vida é un xogo da oca).
* Na ópera cómica de Jacques Offenbach *La Belle Hélène*, os reis gregos cantan e xogan a un xogo da oca e discuten por facer trampas.
* No século XIX fixéronse variantes do xogo como *The Telegraph Boy* 
* Na súa novela de 1899 ''Le Testament d'un excentrique*, Jules Verne usa os Estados Unidos como un xigante taboleiro no que sete xogadores compiten entre si en busca dunha herdanza de 60.000.000 de dólares.
* Na novela de Roger Martin du Gard *The Thibaults*, Monsieur Chasle, propietario dunha tenda que comercializa diversos inventos, menciona que un dos seus deseñadores creou un "*jeu de l'Oie des Alliés*" portátil impreso con escenas da batalla do Marne, Douaumont, e outras batallas da primeira guerra mundial.
* Na novela para nenos de Ursula Dubosarsky, *The Game of the Goose* (Penguin Australia 2000), tres nenos atopan un exemplar antigo do xogo do ganso nunha tenda do Exército de Salvación e viven aventuras transformadoras de maxia mentres xogan a el.
* O xogo foi a base dun programa de xogos e acrobacias en Italia chamado *Il Grande Gioco Dell'Oca,* así como a versión case idéntica en español, *El gran juego de la oca*. A versión española foi de 1993 a 1995, e de novo en 1998 como *El nuevo juego de la oca*.
* Na película de Jacques Rivette, *Le Pont du Nord*, o xogo é descrito pola personaxe principal, Marie Lafée. O xogo en si proporciona a estrutura da trama.
* Durante o século XX comercializáronse diversas variantes, como a *Gooses Wild* da empresa de xogos CO-5 ou un *Affen-spiele* tridimensional no que o mono vai de póla en póla.
* Aínda sendo un xogo de azar e diversión, as adaptacións da oca apareceron cunha finalidade educativa, ensinando aos xogadores sobre xeografía, historia e moral. Hoxe segue a ser un recurso educativo en múltiples formas. 
* Na *Plaza de Santiago* de Logroño hai un gran mosaico no chan que asigna os campos do xogo da oca ás estapas do Camiño de Santiago.
* Creáronse moitas versións temáticas do xogo, que representan temas tan diversos como a patinaxe sobre xeo, Richard Nixon e as bombas de sumidoiros. Estes poden ser valorados polos seus méritos históricos ou artísticos mesmo por aqueles que non teñen interese no xogo en si, xa que algunhas edicións foron vendidas por miles de dólares en poxa ou expostas en museos.
* Existen varios museos no mundo con referencias ao xogo; o *Musee Jeu de l'oie* está adicado enteiramente á oca.
* O equipo do Obradoiro CAB tivo durante os últimos anos da década de 2010 a mascota dun ganso, escollida polo vínculo do xogo da oca co Camiño de Santiago.

### *Musee jeu de l'oie'' 
A colección Pierre Dietsch, formada por 2500 xogos da oca, é unha das maiores do mundo. Dietsch, politécnico de orixe alsacia, recompilou esta colección durante trinta anos, durante as súas viaxes por Europa; finou en 1999, pouco despois de doar os seus xogos ao concello de Rambouillet no departamento de Yvelines (Illa de Francia). Este depósito deu lugar ao nacemento do Museo da Oca o . 80 ocas, francesas e estranxeiras  estiveron en exposición permanente até 2011, cando o museo pechou. A colección, comprada en 2008, permanece en poder do concello, e o museo está situado no restaurado palacio do Rei de Roma, no centro de Rambouillet. 
miniatura|Museo da oca.
## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Xogo da auca
* Xogo real de Ur
* Xogo de mesa
* Xogo de azar
* Camiño de Santiago

### Ligazóns externas 
* Historia e regras do xogo; descubrimento da relación entre as casiñas do xogo da oca e as etapas do Camiño de Santiago. 
* Regras de Dagonell do xogo da oca  
* Taboleiro imprimible para o xogo 
* Unha historia da oca  
* "Giochi dell'oca e di percorso" de L.Ciompi&A.Seville 
* *"A probabilistic analysis of the Game of the Goose"* de JF Groote, F. Wiedijk e H. Zantema, SIAM Reviews 58(1):143-155, 2016