Moeda aqueménida

[miniatura|300x300px|O [Imperio Persa|Imperio Aqueménida no momento da súa máxima expansión.]]

A **moeda aqueménida** é a emitida baixo o poder do Imperio Aqueménida entre o ano 520 a. de C. e o 330 a. de C. O dárico persa foi a primeira moeda de ouro e, en conxunto coa súa correspondente de prata, o siclo, representaron o padrón monetario bimetálico do Imperio Aqueménida Persa. 

Con todo, a moeda aqueménida abrangue non só as emisións oficiais en dáricos e siclos, senón tamén outras cuñaxes realizadas por algún gobernadores aqueménidas (sátrapas), como é o caso dos da Asia Menor.

## Primeiras cuñaxes da Asia Occidental baixo o Imperio Aqueménida 
[miniatura|Moeda tipo de [Creso, a creseida, cuñada en Lidia baixo os reinados de Ciro o Grande a Darío I. Ca. 545-520 a. de C.]]
[miniatura|Moeda de [Licia, cun prótome de touro no anverso e cun motivo xeométrico incuso punzonado no reverso. Ca. 520-470 a. de C.]]

Cando Ciro o Grande (550-530 a. de C) accedeu ao poder, a moeda non era algo habitual no seu reino e, no canto dela, utilizábase o troco e tamén os lingotes de prata nas relacións comerciais, unha práctica habitual en Asia Central despois do século VI a. de C.

Ciro introduciu a moeda no seu imperio a partir de 546 a. de C., logo da súa conquista de Lidia e a derrota do seu rei Creso, cuxo pai cuñara as primeiras moedas da humanidade. Coa súa conquista de Lidia, Ciro accedeu a unha rexión desenvolvida, cunha metalurxia moi avanzada e xa con medio século de amoedacións, o que facía dese territorio unha das potencias comerciais do seu tempo.

Pouco despois de 546 a. de C., Ciro tomou tamén control de toda a Asia Menor, incluíndo outros reinos como Licia, Caria ou Xonia, a partir das conquistas do seu xeneral Harpago.

Coa conquista de Lidia e a adopción do seu sistema monetario, o incipiente Imperio Aqueménida alcanzou a supremacía económica. A ceca foi situada en Sardes, daquela capital de todas as satrapías, rexión que abastecía de moeda circulante.

Canto á tecnoloxía das cuñaxes, ambas as caras eran gravadas por separado. Estas primeiras moedas tiñan un reverso incuso gravado a golpe de punzón, en tanto que os motivos dos anversos consistían nalgunha figura pictórica. As moedas lidias cuñábanse cun dobre golpe de punzón nos reversos, unha técnica que sería simplificado no tempo de Darío, na que se utilizaba unha única punzonada.

Ficheiro:LYCIA, Phaselis. Circa 550-530-20 BC.jpg|Moeda de Fasélide, Licia. Ca. 550-520 a. de C.
Ficheiro:LYCIA, Uncertain king. Circa 520-470-60 BC.jpg|Moeda de Licia. Ca. 520-460 a. de C.
Ficheiro:LYCIA, Uncertain. Circa 520-470-60 BC.jpg|Moeda de Licia. Ca. 520-470 a. de C. Cuñada co cuño do anverso gastado.
Ficheiro:LESBOS, Unattributed Koinon mint. Circa 510-480 BC.jpg|Moeda de Lesbos, Xonia. Ca. 510-480 a. de C.
Ficheiro:Lycia coin Uncertain. Circa 480-460 BC.jpg|Moeda de Licia, con león e Pegaso en círculo. Ca. 480-460 a. de C..  

### O tesouro da Apadana (ca. 515 a. de C.) 
No momento da fundación do Palacio da Apadana en Persépole, arredor de 515 a. de C., os aqueménidas non deberan ter ideado aínda os seus dáricos e os seus siclos. Isto despréndese do feito de que ningunha destas moedas fose atopada no achado monetario baixo as pedras do devandito palacio. No entanto, neste tesouro apareceron grandes cantidades de creseidas do tipo das cuñadas en Sardes, probablemente baixo o reinado de Darío I, así como estateros de prata importados da Grecia arcaica. Por mor desta e doutras descubertas, a creación do dárico e do siclo dátase na derradeira década do século VI a. de C., durante o reinado de Darío I.

### Actividade das cecas 
[miniatura|esquerda|Localización de [Sardes, en Lidia.]]
A pesar de que os aqueménidas desenvolveron completamente a produción de moeda na Asia occidental, a economía baseada no troco mantivo a súa importancia no corazón de Irán durante todo o período aqueménida, e nesa zona non implantaron obradoiros monetarios. A cuñaxe en Irán non se iniciou ata máis ou menos o ano 330 a. de C., baixo Alexandre o Grande e durante o Imperio Seléucida. A circulación dos dáricos limitábase principalmente á parte occidental do Imperio Aqueménida. Sardes mantívose como a ceca central da moeda aqueménida e non hai evidencia doutros obradoiros para as novas moedas aqueménidas durante todo o tempo do imperio. Baseándose nos achados monetarios, Sardes foi con claridade a ceca principal, mais non se pode pechar a posibilidade de que existisen cecas secundarias no suroeste e no noroeste da Asia Menor. Malia térense convertido os dáricos de ouro nunha moeda internacional, que chegou a circular por todo o mundo antigo, a circulación dos siclos de prata limitouse practicamente a Asia Menor: os achados importantes de siclos só se producen nesa zona, e os escasos aparecidos noutras áreas sempre son moi marxinais, en comparación coas moedas gregas, mesmo en territorios aqueménidas.

### Padróns 
[miniatura|Sistema bimetálico da moeda [Imperio Persa|aqueménida: o valor dun dárico equivalía ao de 20 siclos.]]
Darío introduciu a reforma do sistema monetario ca. 510-500 a. de C., baseado no dárico como moeda de ouro e o siclo como unidade de prata, cunha taxa de troco entre eles dun dárico por cada 20 siclos (a razón e entre o valor do ouro e o da prata era de 1 a 13). Esta nova moeda adquiriu moita popularidade en todo o mundo antigo durante máis de 150 anos.

Pola súa banda, os siclos tiñan un peso de entre 5,40 e 5,60 gramos, e foi concibido con base na metade do siclo lidio de entre 10,73 e 10,92 gramos por unidade. A pureza era ao principio do 97 % ao 98 %, mais cara á metade do século IV a. de C. se rebaixou ao 94 % ou 95 %. En relación coa moeda ática, un siclo equivalía a sete óbolos e medio.

Aínda que a rexión de Babilonia non cuñara nunca dáricos nin siclos, logo da súa captura por Alexandre o Grande o sátrapa Maceo, reconfirmado no seu posto por Alexandre, emitiu dobres dáricos de 16,65 gramos.

[miniatura|Arqueiro de [Heracles nunha moeda de Chipre de fins do s. VI ou principios do V a. de C. (esquerda) e siclo aqueménida  tipo II (dereita).]]

### Deseño 
A tipoloxía do arqueiro característica da moeda aqueménida pode ter derivado doutras similares da moeda grega do seu tempo, en particular as frechas de Heracles. A adaptación deste deseño para a representación do rei ou o heroe aqueménida nos anversos puido ter o contido de glorificación do rei doadamente intelixible para a poboación helenizada nas zonas occidentais do Imperio Aqueménida, á que, precisamente, se destinaban principalmente estas moedas. 

Así mesmo, coñécense na arte sumeria outras representacións do rei como un arqueiro (por exemplo disparando desde o seu carro), polo que esta tipoloxía tamén resultaría natural para esa poboación. Por exemplo, o achado do Tesouro de Cabul, en Afganistán, abranguía 30 moedas de varias cidades gregas, 33 moedas de prata atenienses e unha imitación iraniana dunha moeda ateniense, 29 cuñaxes locais e 14 moedas con contramarcas, xunto con só nove siclos imperiais aqueménidas. 

Tamén se coñecen cuñaxes de imitacións de moedas atenienses por parte de diversos sátrapas aqueménidas de Exipto, como é o caso de Sabaces (ca. 340-333 a. de C.). 

O feito que as moedas gregas (tanto as do período arcaico como as do principio do clásico) sexan comparativamente máis numerosas nos achados en comparación coas imperiais aqueménidas suxire que a circulación de moeda do sistema grego foi fundamental no Imperio Aqueménida. Seguramente o uso destas moedas gregas non tería apoio legal no Imperio Aqueménida, aínda que se valoraban polo valor do seu peso en ouro e prata. De feito, tamén é frecuente a presenza nos achados arqueolóxicos de pequenos obxectos, xoias e fragmentos de diversos obxectos, tamén de moedas, para favorecer o intercambio comercial en función do seu peso.

A moeda grega estendeuse por todo o Imperio Aqueménida. Por exemplo, as moedas gregas achadas no Tesouro de Cabul inclúen os tipos seguintes:

Ficheiro:ISLANDS off THRACE, Thasos. Circa 500-463 BC.jpg|Moeda arcaica de Thasos. Ca. 500-463 a. de C.
Ficheiro:ISLANDS off IONIA, Chios. Circa 490-435 BCE.jpg|Moeda arcaica de Quíos, ca. 490-435 a. de C.
Ficheiro:MACEDON, Akanthos. Circa 470-430 BC.jpg|Moeda de Acanto, Macedonia. Ca. 470-430 a. de C.
Ficheiro:SNGCop 039.jpg|Tetradracma da Atenas clásica (a máis común no tesouro de Cabul). Ca. 454-404 a. de C.

## A moeda na Asia meridional no Imperio Aqueménida 
[miniatura|[Fronteira oriental do Imperio Aqueménida e antigos reinos e cidades da India Antiga (ca. 500 a. de C.).  

Segundo o numismático británico Joe Cribb, este achado suxire que a idea da moeda e o uso dos cuños foron introducidos na India polo Imperio Aqueménida durante o século IV a.de C. Á parte deste achado, tamén se atoparon máis moedas aqueménidas en Pushkalavati e en Bhir Mound, ambas no actual Paquistán.

Ficheiro:Achaemenid Empire coin. Uncertain mint in the Kabul Valley. Circa 500-380 BCE.jpg|Moeda cuñada con punzón. Val de Cabul baixo administración aqueménida. Ca. 500-350 a. de C.
Ficheiro:Achaemenid siglos Kabul.jpg|Siclo achado no val de Cabul. Século V a. de C (moedas similares apareceron no tesouro de Cabul).
Ficheiro:Gandhara bent bar.jpg|Barra punzonada a modo de moeda. Gandhara baixo administración aqueménida (tipo moi presente no tesouro de Cabul).    

## Cuñaxes serodias dos sátrapas 
[miniatura|Moeda de [Mazaios|Maceo, sátrapa de Cilicia. Ca. 361-334 a. de C.]]
Durante o século IV a. de C., logo do debilitamento do poder imperial aqueménida, a produción centralizada de siclos minguou e moitos sátrapas comezaron a cuñalos autonomamente por todo o Imperio, con moi boa calidade, dado o desenvolvemento das técnicas de cuñaxe. Coexistían na circulación moedas dos sistemas aqueménida e grego e, mesmo, estes novos siclos dos sátrapas combinaban trazos característicos de ambas as tradicións. Xa antes do ano 500 a. de C, os aqueménidas foran os primeiros en representar a persoa do seu rei ou un heroe nos seus dáricos e siclos, dun xeito estereotipado, amosando un busto ou o corpo completo, mais nunca cun retrato real.  

A partir dos tempos de Alexandre o Grande, a presenza nas moedas dos retratos dos gobernantes emisores converteuse nun estándar ata os nosos días.

Mesmo moitos anos despois da morte de Alexandre, continuaron a cuñarse dáricos de ouro de tipo aqueménida en Babilonia, en paralelo ás emisións imperiais alexandrinas. Algunhas destas cuñaxes son datados arredor de 315-298 a. de C. Estes dáricos continuaron a usar os tipos aqueménidas, pero cos reversos lixeiramente mobilizados para incluír patróns ondulados.

Ficheiro:PERSIA. Alexandrine Empire. Circa 331-288-7 BC. AV Double Daric (16.65 g). Babylon mint. Struck circa 315-300-298 BC.jpg|Dobre dárico (16,65 g) da ceca de Babilonia. Ca. 315-298 a. de C.
Ficheiro:CILICIA, Tarsos. Balakros. Satrap of Cilicia, 333-323 BC.jpg|Moeda de Balacros, sátrapa de Alexandre o Grande en Cilicia.
Ficheiro:Tetradrachm, Alexander the Great, 323 BC, Tarsos.jpg|Tetradracma de Alexandre o Grande. Tarso, Cilicia 

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* André-Salvini, B. (2005). *Forgotten Empire: The World of Ancient Persia*. University of California Press. Páxina 208. Moeda nº 381 . ISBN 9780520247314
*Barraclough, G. (1989). *The Times Atlas of World History*. Times Books. ISBN 0723003041
* Bivar, A. D. H. (1971). "". En *IRAN. Journal of the British Institute of Persian Studies*. Vol. IX. Páxinas 97-111.
*Bopearachchi, O.; Cribb, J. (1992). "Coins illustrating the History of the Crossroads of Asia". En Errington, E.; Cribb, J.; Claringbull, M. (eds.). *The Crossroads of Asia: transformation in image and symbol in the art of ancient Afghanistan and Pakistan, Ancient India and Iran Trust*. Páxinas 56-59, ISBN 978-0-9518399-1-1
*Bopearachchi, O. (2000). "Coin Production and Circulation in Central Asia and North-West India (Before and after Alexander's Conquest)". En *Indologica Taurinensia.* International Association of Sanskrit Studies. Vol. 25. Páxinas 267-353.
*Bopearachchi, O. (2017). "Achaemenids and Mauryans: Emergence of Coins and Plastic Arts in India". En Alka Patel; Touraj Daryaee (eds.). *India and Iran in the Longue Durée.* UCI Jordan Center for Persian Studies. Páxinas. 15.48.
* Cahill, N.; Kroll, J. H (2005). "New archaic coin finds at Sardis". En *American Journal of Archaeology*. 109 (4): 589-617.
*Carradice, I. (1978). *Ancient Greek Portrait Coins*. *British Museum*. ISBN 9780714108490
*Carradice, I. (1987). *Coinage and administration in the Athenian and Persian empires: the Ninth Oxford Symposium on Coinage and Monetary History*. BAR Intyernational Series. 343. ISBN 9780860544425
*Carradice, I.; Price, M. (1988). *Coinage in the Greek World*. Seaby. ISBN 9780900652820
* Christidēs, A.-Ph et al. (2007). *A History of Ancient Greek: From the Beginnings to Late Antiquity*. Cambridge University Press. ISBN 9780521833073
*Cribb, J. (1983). "Investigating the introduction of coinage in India - A review of recent research". En *Journal of the Numismatic Society of India*. Páxinas 80-101.
*Cribb, J. (1985). "Dating India's Earliest Coins ". En Schotsmans, J.; Taddei, M. (eds.). ''South Asian Archaeology, 1983: Proceedings from the Seventh International Conference of the Association of South Asian Archaeologistan in Westeren Europe Held in the Musees Royaux d'art et d'histoire, Brussels.* Nápoles. Istituto Universario Orientale. Páxinas 535-554.
*Curiel, R.; Schlumberger, D. (1953). *Trésors Monétaires d'Afghanistan*. París, Impr. Nationale.
* Daehn, W. (2012). "Half-figure of the King: unravelling the mysteries of the earliest Sigloi of Darius  I". En *The Celator*. Vol. 26. Nº 2. Febreiro. Páxinas 6-26.
*Davidson, P. (2018). *Atlas of Empires: The World's Great Powers from Ancient Times to Today*. i5 Publishing. ISBN 9781620082881
*Dow, J. A. (2011). *Ancient Coins Through the Bible. Tate Publishing*. ISBN 9781617771354
*Fisher, W. B. et al. (1968). *The Cambridge History of Iran*. Cambridge University Press. ISBN 9780521200912
*Hill, G. F. (1922). *Catalogue of the Grrek Coins of Arabia, Mesopotamia and Persia*. Londres. Department of Coins and Medals. British Museum.
*Howgego, C. (2002). *Ancient History from Coins*. Routledge. Páxina 64. ISBN 9781134877843
*Kagan, J. (2009). "Archaic Greek Coins East of the Tigris: Evidence for Circulation?". En *Proceedings of the XIVth International Numismatic Congress, Glasgow*. Páxinas 230-236.
*Kim, H. S.; Kroll, J. H. (2008). "". En *American Journal of Numismatics*. Serie 2ª. Vol. 20. American Numismatic Society. Páxinas 53-104.
*Kraay, C. M. (1976). *Archaic and classical Greek coins*. Methuen. ISBN 9780416123104.
* Metcalf, W. E. (2016). *The Oxford Handbook of Greek and Roman Coinage*. Oxford University Press. ISBN 9780199372188
* Mildenberg, L. (2000). "On the so-called satrapal coinage". En *Publications de l'Institut Français d'Études Anatoliennes''. Nº 12. Páxinas 9-20.
*O'Brien, P. K. (1999). ''Philip's Atlas of World History''. George Philip Ltd. ISBN 978-0540075836
* O'Brien, P. K. (2002). *Atlas of World History. Oxford University Press*. ISBN 9780195219210
*Rhodes, P. J. (2011). *A History of the Classical Greek World: 478 - 323 BC*. John Wiley & Sons. ISBN 9781444358582
*Root, M. C. (1989). "The Persian archer at Persepolis : aspects of chronology, style and symbolism". En *Revue des Études Anciennes*. 91: 33-50.
*Schwartzwald, J. L. (2014). *The Ancient Near East, Greece and Rome: A Brief History*. McFarland. ISBN 9781476613079
*Snodgrass, M. E. (2015). *Coins and Currency: An Historical Encyclopedia*. McFarland. ISBN 9781476611204
*Spek, R. J. Van der et al. (2014). *A History of Market Performance: From Ancient Babylonia to the Modern World*. Routledge. ISBN 9781317918509
*Stieber, M. (2010). *The Poetics of Appearance in the Attic Korai*. University of Texas Press. ISBN 9780292773493
*West, S. (2004). *Portraiture*. *Oxford University Press*. ISBN 9780192842589

### Outros artigos 
* Tesouro de Cabul
* Tesouro de Shaikhan Dehri

### Ligazóns externas 
* Oriental Coins Database: Achaemenids
* Moedas dos sátrapas en *Coin Archives*
* Asia Minor Coins: Satraps and Governors