Un ollo de vidro. Memorias dun esquelete

[miniatura|*Narracións e outras prosas* na [Biblioteca Básica da Cultura Galega. Inclúe: *Un ollo de vidro*, *Retrincos*, *Os dous de sempre*, *Alba de gloria* e outras prosas.]]

***Un ollo de vidro. Memorias dun esquelete*** é un texto en prosa escrito por Castelao e publicado en 1922 pola Editorial Céltiga, de Ferrol. Consta dunha serie de secuencias narrativas que acadan unidade estrutural grazas a seren produto dunha conversa entre un narrador, o esqueleto, que lembra secuencias da súa vida pasada, e dous paranarradores, colegas de cemiterio.

## Características 
O xénero memorialístico asociado á temática do alén constitúe un punto de partida paradoxal pois normalmente as memorias son crónicas dun periplo vital, mentres que aquí, ao ser un esqueleto o protagonista, as memorias recollen as peripecias dunha existencia máis alo da morte. Castelao, no prólogo, diríxese ó lector e indica como atopou as memorias do esqueleto: o sepultureiro facilítalle as "memorias", escritas cun garabullo en anacos de periódico e papeis de fumar. O achado do relato manuscrito é resultado da óptica dun ollo de vidro dunha caveira, pois o narrador, o esqueleto, transcribe o que pode contemplar co ollo de vidro que lle foi posto en vida:

O humorismo é un recurso esencial do tratamento do tema. Mediante o humor, Castelao revela a cerna dos asuntos tratados, sen concesións ó simplemente anecdótico. Deste xeito descobre os aspectos máis inesperados pero ó mesmo tempo os máis auténticos, que agachan o comportamento dos seus personaxes. Para acadar o humor, sérvese da técnica do contraste entre o riso e a dor e achega un mundo escuro e ruín de xeito que provoca hilaridade sen ser alleo a temas habituais en Castelao como a defensa da lingua, a emigración ou a crítica social, de carácter anticaciquil:

Nesta obra obsérvase xa unha estrutura narrativa semellante á da novela *Os dous de sempre*:
* O sintetismo na narración ("*nacín, medrei... e un bo día enfermoume un ollo*"), provocado pola expresión coidada e traballada que busca a sinxeleza e claridade. Parece unha prosa que xorde sen esforzo, pero que resulta altamente expresiva.
* Preséntansenos pequenas historias que se van sumando unhas a outras e que teñen como fío condutor ós personaxes. Estes aparecen caricaturizados mediante a seren caracterizados esquematicamente con pinceladas impresionistas que contrastan co realismo expresionista dalgúns momentos da narración.

## Edicións 
Castelao refixo nesta narración un texto co que comezaba a súa conferencia "*Humorismo. Dibuxo humorístico. Caricatura*", ditada en marzo de 1920 na Coruña (e xa publicada n'*A Nosa Terra* o 31 de marzo de 1920, con motivo da exposición do *álbum Nós*), polo que se pode considerar que recolle en prosa literaria o que el entendía por humorismo.

*Un ollo de vidro* foi o número 7 da colección Céltiga de novelas breves, e foi impreso cunha portada deseñada polo propio Castelao e seis litografías. Tamén debuxou o cartel publicitario.

En 1961 a Real Academia Galega publicou o orixinal que se conserva nesa institución.

Dende 1994, Galaxia edita o texto conxuntamente co doutra obra do mesmo autor, *Retrincos*, baixo o título *Retrincos. Un ollo de vidro*.

## Traducións 
*Ao éuscaro por Koldo Izaguirre Urreaga co título de *Kristalezco begia* publicado en 1976 por Luis Aramburu, Col. Kriselu.

*Ao castelán por Miguel Hernández Sola co título de *Un ojo de vidrio* publicado en 2001 por Trama Editorial, Col. Largo Recorrido.

*Ao francés por Vincent Ozanam co título de ''Un œil de verre. Mémoires d'un squelette*, e publicado por Les Foundiers de Briques en 2011.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Río Conde, Elisa (1989). "Breve comentario sociolóxico a “Un ollo de vidro-Memorias dun esquelete”"  p. 223-236. *Actas Congreso Castelao 1986* t. II. USC. ISBN 84-7191-569-3.

### Outros artigos
* *Cré na Cille''

### Ligazóns externas 
* Un ollo de vidro. Memorias d'un esquelete .