Tartaruga xigante

As **tartarugas xigantes** son réptiles quelonios testudínidos de gran tamaño que actualmente se encontran en dous grupos de illas tropicais: o atol de Aldabra nas Seychelles (Índico) e as illas Galápagos no Pacífico fronte a Ecuador (as especies que existían nas illas Mascareñas foron exterminadas arredor de 1900). Estas tartarugas poden pesar ata 417&nbsp;kg e medrar ata 1,3&nbsp;m de longo. Os antepasados das tartarugas xigantes orixinalmente fixeron a viaxe ata as illas onde agora viven desde o continente; por exemplo, as tartarugas xigantes de Aldabra e das Mascareñas están emparentadas coas tartarugas de Madagascar (á súa vez de orixe africana continental) mentres que as tartarugas das Galápagos están relacionadas coas tartarugas do continente suramericano. O fenómeno de excesivo crecemento nas illas que experimentan algunhas especies coñécese como xigantismo das illas ou insular e inicialmente pensábase que estas tartarugas eran un exemplo. Ocorre cando o tamaño do animal que está illado nun arquipélago ou illa incrementa o seu tamaño drasticamente en comparación cos seus parentes continentais. Isto débese a varios factores como a relaxación das presións de predación, liberación competitiva ou a unha adaptación ao aumento das flutuacións ambientais nas illas. Porén, as tartarugas xigantes xa non se consideran un bo exemplo de xigantismo das illas, xa que o seu tamaño masivo se cre que evolucionou no continente. As tartarugas xigantes eran antes comúns nas faunas do Cenozoico de Eurasia, África e as Américas.

[upright|miniatura|Especie tipo (YPM 3000) de *Archelon ischyros* do Cretáceo no [Museo Peabody de Historia Natural, Universidade Yale.]]
Estes animais pertencen a un antigo grupo de réptiles, que apareceron hai uns 250 millóns de anos. No Cretáceo superior, hai 70 ou 80 millóns de anos, algunhas xa se converteran en xigantescas. Por exemplo, *Archelon* do Cretáceo medía uns 4&nbsp;m de longo e case 5 de largo dunha punta dunha aleta á outra. Hai 1 millón de anos as tartarugas chegaron ás illas Galápagos. A maioría das especies xigantes recentes empezaron a desaparecer hai uns 100&nbsp;000 anos. Só hai 250 anos había polo menos 20 especies e subespecies en illas do océano Índico e 14 ou 15 especies nas illas Galápagos.

[miniatura|[Tartaruga xigante das Galápagos da illa de Santa Cruz.]]

## Historia 
Aínda que a miúdo se consideraron exemplos de xigantismo das illas, antes da chegada do *Homo sapiens* as tartarugas xigantes tamén vivían en localizacións non insulares, ou en illas máis accesibles.  Durante o Plistoceno, e principalmente durante os últimos 50&nbsp;000 anos, as tartarugas da parte continental ou grandes illas do sur de Asia (*Colossochelys atlas*), Norte Indonesia, Aínda que o momento da desaparición de varias especies de tartarugas xigantes parece correlacionarse coa chegada dos humanos, as evidencias directas da implicación humana nestas extincións xeralmente non existen, pero ditas evidencias obtivéronse no caso da tartaruga xigante das Meiolaniidae emparentada distantemente *Meiolania damelipi* en Vanuatu.
Un relicto interesante é unha coiraza dunha tartaruga xigante extinta que se encontrou nun sumidoiro cárstico mergullado en Florida cunha lanza de madeira cravada, para a que a datación de carbono deu unha idade de 12&nbsp;000 anos. Hoxe, só unha das especies do océano Índico sobrevive na natureza, a tartaruga xigante de Aldabra (tense considerado que existen dúas ou máis poboacións en poboacións en catividade ou voltas a liberar, pero algúns estudos xenéticos puxeron en dúbida a validez de separar estas especies) e 10 especies existentes nas illas Galápagos.

## Duración da vida 
As tartarugas xigantes están entre os animais máis lonxevos que existen, cunha duración da vida media de 100 anos ou máis. Na época do seu descubrimento foron capturadas en tanta cantidade que estaban virtualmente extintas en 1900. As tartarugas xigantes están agora baixo estritas medidas de conservación e están catalogadas como especies ameazadas.

## Tartaruga xigante do atol Aldabra 
A tartaruga xigante de Aldabra vive no remoto atol de Aldabra das illas Seychelles do océano Índico. É a única especie de tartaruga xigante do Índico que vive hoxe, xa que outras se extinguiron pouco despois da chegada de colonos humanos; entre elas a tartaruga xigante das Seychelles que se cre agora que está extinta na natureza, aínda que as tartarugas de Aldabra e de Seychelles son tan similares xeneticamente que algúns autores pensan que son a mesma especie.

Hoxe, a tartaruga xigante de Aldabra está na lista de especies vulnerables á extinción na natureza. Porén, o atol de Aldabra está agora protexido da influencia humana ao ser declarado Patrimonio da Humanidade, e é o fogar dunhas 152&nbsp;000 tartarugas xigantes de Aldabra, o que é a maior poboación do mundo desta especie. Outra poboación illada máis pequena de tartaruga xigante de Aldabra vive na illa de Zanzíbar, e hai outras poboacións en catividade en parques naturais de Mauricio e Rodrigues. Os programas de crianza en catividade nesas outras illas están tratando de recuperar esta especie, e hoxe as poboacións nelas parecen estar prosperando. Os ovos son depositados nun niño seco e pouco profundo no chan, o que os fai especialmente vulnerables aos predadores. Crese que as femias poden facer máis dunha posta de ovos ao ano. As crías eclosionan dos ovos despois dun período de incubación de 8 meses. As crías tenden a eclosionar todas durante un mesmo período de dúas semanas, que coincide co inicio da estación chuviosa.

### Especies e subespecies 
* *Aldabrachelys* (antes *Dipsochelys*)
** †*A. abrupta* - de Madagascar, (extinguida)
** *A. gigantea* – a tartaruga xigante de Aldabra, con catro subespecies recoñecidas
*** *A. g. arnoldi* – de Seychelles
*** †*A. g. daudinii* – de Seychelles, (extinguida)
*** *A. g. gigantea* – do atol de Aldabra, Seychelles
*** *A. g. hololissa* – é a chamada tartaruga xigante de Seychelles
** †*A. grandidieri* –  do suroeste de Madagascar, (extinguida)

## Tartarugas xigantes das illas Canarias 
[miniatura|250px|Restauración dun exemplar de *[Geochelone burchardi* no Museo da Natureza e o Home de Santa Cruz de Tenerife.]]
Atopáronse restos nas illas Canarias de dúas especies extinguidas de grandes tartarugas: *Geochelone burchardi* e *Geochelone vulcanica*. Estas especies crese que se extinguiron debido a erupcións volcánicas.

As tartarugas das illas Canarias eran similares ás que hoxe se encontran nas Galápagos e Seychelles. *G. burchardi* tiña unha coiraza máis grande, dunha lonxitude de 65 a 94&nbsp;cm, mentres que a de *G. vulcanica* tiña 61&nbsp;cm de longo. Ambas están relacionadas con especies do Norte de África do xénero *Geochelone*.

[miniatura|[Xurxo Solitario|Xurxo o Solitario, o último individuo coñecido da especie da illa Pinta *Chelonoidis abingdonii*]]

Estes bucaneiros capturaban estas grandes tartarugas non só debido á súa carne e aceite senón tamén polas súas incribles adaptacións que permitían a estes animais sobrevivir un ano sen comida nin auga. Unha vez que os bucaneiros, baleeiros e comerciantes de peles descubriron que podían ter carne fresca durante as súas longas viaxes ao almacenaren tartarugas xigantes vivas nas bodegas dos seus barcos, empezou a explotación masiva desta especie. As tartarugas eran tamén explotadas polo seu aceite, que foi utilizado como combustible para as lámpadas de iluminación de Quito. Dous séculos de explotación resultaron na perda de entre 100&nbsp;000 e 200&nbsp;000 tartarugas. Nese período extinguíronse tres especies, e unha cuarta especie desapareceu en 2012 ao morrer o seu último exemplar, chamado Xurxo o Solitario (*Lonesome George*). Estímase que hoxe nas illas viven entre 20&nbsp;000 e 25&nbsp;000 tartarugas.

### Distribución e hábitat 
As tartarugas das Galápagos son herbívoras, alimentándose principalmente de cactos, herbas e froitos. Beben grandes cantidades de auga cando dispoñen dela que almacenan nas súas vexigas durante longos períodos de tempo. Teñen dous tipos principais de coirazas con forma de sela ou de bóveda. Ambas proporcionan adaptacións especiais a diferentes ambientes. As coirazas con forma de sela son as que teñen as especies máis pequenas, pero presentan pescozos e patas moi longos, e viven en zonas áridas e aliméntanse de cactos. As coirazas abovedadas téñenas as especies de pescozos e patas máis curtos, e viven en illas con máis vexetacións e aliméntanse de herbas.  
Pasan como media 16 horas ao día descansando. O seu nivel de actividade depende da temperatura ambiente e da dispoñibilidade de comida. Na estación fría, están activas ao mediodía, durmindo pola maña e as primeiras horas da tarde. Na estación cálida, o seu período activo é o inicio da mañá e as horas finais da tarde, mentres que ao mediodía descansan e tratan de manterse frescos á sombra de arbustos ou medio mergullados en pozas de barro.

### Ciclo vital 
As tartarugas reprodúcense principalmente durante a estación cálida de xaneiro e maio; porén, as tartarugas poden verse apareándose en calquera mes do ano. Durante a estación fría (de xuño a novembro), as tartarugas femias migran ás zonas de nidificación, que se localizan xeralmente nas terras baixas das illas, para poñeren os ovos. Unha femia pode poñer ovos en de 1 a 4 niños na tempada de nidificación de xuño a decembro. Escavan un burato coas patas posteriores, deixan caer nel os ovos, e finalmente o cobren de terra coas patas posteriores. O número de ovos que poñen vai de 2 a 7 nas tartarugas de coiraza con forma de sela a ás veces máis de 20 ou 25 ovos nas tartarugas de coiraza abovedada. Os ovos incúbanse durante de 110 a 175 días (os períodos de incubación dependen do mes en que se fixo o niño, e os ovos que se poñen ao inicio da estación fría necesitan unha incubación máis longa que os postos ao final de dita estación, cando a maioría das incubacións ocorren ao inicio da estación cálida). Despois da eclosión, as crías novas permanecen no niño durante unhas poucas semanas antes de emerxer por un pequeno burato adxacente á parte superior do niño. Usualmente a temperatura do niño inflúe no sexo das crías. As temperaturas cálidas orixinan máis femias, mentres que as temperaturas máis frías orixinan máis machos.

### Especies e subespecies 
* *Xénero Chelonoidis* – tartaruga xigante das Galápagos 
** †*Chelonoidis abingdonii* – da illa Pinta (Listada como extinguida. O último individuo coñecido, ao que se lle chamou Xurxo o Solitario (*Lonesome George*), morreu en 2012, pero podería haber algúns superviventes na illa Isabela (onde algúns foron trasladados hai tempo), segundo os datos xenéticos sobre a presenza de híbridos. 
** *Chelonoidis becki* – no volcán Wolf da illa Isabela
** *Chelonoidis chathamensis* – na illa de San Cristóbal
** *Chelonoidis darwini* – na illa de Santiago
** *Chelonoidis duncanensis* – na illa Pinzón
** *Chelonoidis guentheri* – no volcán Sierra Negra de Isabela
** *Chelonoidis hoodensis* –  na illa Española
** *Chelonoidis microphyes* – no volcán Darwin de Isabela
** †*Chelonoidis nigra* – na illa Floreana (extinguida)
** †*Chelonoidis phantastica* – na illa Fernandina (de existencia dubidosa)
** *Chelonoidis porteri* – da illa de Santa Cruz
** *Chelonoidis donfaustoi* – do leste da illa de Santa Cruz (reclasificada despois dun estudo de ADN, atopada na rexión de Cerro Fatal)
** *Chelonoidis vandenburghi* – no volcán Alcedo de Isabela
** *Chelonoidis vicina* – de Isabela
**† *Chelonoidis wallacei* – da illa Rábida (de dubidosa existencia)
**† *Chelonoidis sp. 1*  – da illa de Santa Fe (de dubidosa existencia)
**† *Chelonoidis sp. 2* – da rexión de El Fatal da illa de Santa Cruz (extinguida)
**† *Chelonoidis sp. 3* – da rexión de Cerro Montura de Santa Cruz (extinguida)

## Tartarugas xigantes das Mascareñas 
As illas Mascareñas de Mauricio, Reunión e Rodrigues antes albergaban cinco especies de tartarugas xigantes, dúas das cales vivían en Mauricio, outras dúas en Rodrigues e unha en Reunión. As tartarugas eran endémicas desas illas e adquiriran varias adaptacións especiais en ausencia de predadores terrestres. Difiren de calquera outra especie de tartaruga xigante debido ás súas mandíbulas modificadas, escamas reducidas nas patas e coirazas que como media tiñan só 1&nbsp;mm de grosor. As coirazas destas tartarugas xigantes estaban moi abertas polos extremos; de feito, o seu nome científico *Cylindraspis* significa de forma cilíndrica. Esta era unha adaptación específica en resposta á falta de predadores, xa que non lles eran necesario ter coirazas grosas e pesadas.

No século XVI coa chegada dos humanos e a subseguinte introdución de animais domésticos, particularmente porcos, as tartarugas foron cazadas rapidamente ata a extinción. Desafortunadamente para elas, as coirazas delgadas non as protexían contra eses novos invasores; porcos, ratas e gatos devoraron os seus ovos e crías e miles delas eran recollidas vivas para fornecer alimento aos barcos. Ás veces incluso eran cazadas para obter aceite, que era moi valioso daquela porque proporcionaba unha cura para moitas padecementos, como o escorbuto.

En Mauricio, a tartaruga xigante desapareceu da illa principal no século XVII e os últimos exemplares sobreviviron en pequenos illotes do norte ata 1730. A finais de 1800, descubríronse un gran número de ósos de tartarugas nas escavacións en Mare aux Songes. Isto resultou na descrición de dúas especies de tartarugas xigantes de Mauricio, a *Cylindraspis inepta* e a *Cylindraspis triserrata*.

Hoxe todo o que queda desas cinco especies son varios restos fósiles e coirazas, uns poucos debuxos de animais vivos, e unha tartaruga xigante de Rodrigues disecada no Museo Nacional de Historia Natural de Francia.

### Especies e subespecies 
* †*Cylindraspis* (todas extinguidas)
** †*C. indica* 
** †*C. inepta* 
** †*C. peltastes* 
** †*C. triserrata* 
** †*C. vosmaeri*

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Xigantismo das illas

### Bibliografía 
* IUCN (2006). 2006 IUCN Red List of Threatened Species. https://www.iucnredlist.org. Descargado o 20 de maio de 2006.
* Gerlach, J. (editor) (2014). *Western Indian Ocean Tortoises: Ecology, Diversity, Evolution, Conservation, Palaeontology.* Siri Scientific Press, Manchester, 352 pp, 200+ illustrations. 
* Pritchard P.C.H. (1996). *The Galapagos tortoises: nomenclatural and survival status.* Lunenburg, MA: Chelonian Research Foundation in association with Conservation International and Chelonia Institute.
*

### Ligazóns externas 
*Tartaruga xigante de Aldabra
*Tartarugas xigantes das Seychelles
*Tartaruga xigante das Galápagos