open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Castelán salvadoreño

O **castelán salvadoreño** é a variedade da lingua castelá ou **español** falado no Salvador, onde é a lingua oficial. É considerada parte do castelán centroamericano e comparte moitas semellanzas coas variedades veciñas da rexión. Porén, tamén amosa certas diferenzas en pronuncia e emprego. O Salvador, como a meirande parte da América Central, emprega o voseo na súa forma escrita e falada (ou sexa, para a segunda persoa do singular prevalece o pronome *vos* no canto de *tu)*, semellante ao castelán riopratense. É falado por 7,5 millóns de persoas (2018).

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
*
*
*
*
*
SATA Air Açores

**SATA Air Açores** é unha aeroliña portuguesa baseada en São Sebastião, Ponta Delgada. Opera voos regulares de pasaxeiros, carga e correo nos Azores. Proporciona os seus propios servizos de mantemento e *handling* e xestiona catro aeroportos rexionais. A súa base principal atópase no aeroporto João Paulo II, en Ponta Delgada. Tamén ten unha filial para voos de medio e longo alcance, Azores Airlines, a antiga SATA International. 

## Historia 
Un grupo de cinco azorianos notables fundaron o día 21 de agosto de 1941 a *Sociedade Açoriana de Estudos Aéreos, Lda*, co obxectivo de estudar se era factible a creación dunha aeroliña que interconectase as illas do arquipélago dos Azores e o Portugal continental. Seis anos despois, o 17 de febreiro de 1947, o seu nome pasou a se *Sociedade Açoriana de Transportes Aéreos, Lda* (SATA), e o 15 de xuño dese ano a compañía comezou a operar cun avión Beechcraft UC-45B Expeditor con rexistro CS-TAA e bautizado como "Açor". O aparello podía transportar 7 pasaxeiros e 2 tripulantes e unía as illas de São Miguel, Santa María e Terceira.

A perda da aeronave nun accidente en 1948 obrigou á suspensión temporal das operacións de SATA. O 23 de maio de 1949 chegaron a São Miguel dous avións de Havilland Dove, con capacidade para 9 pasaxeiros. Anos máis tarde, en agosto de 1963, a frota aumentou coa compra á irlandesa Aer Lingus dun Douglas DC-3 (CS-TAD), e proponse a rexionalización da empresa na Assembleia da República. Como resultado da folga dos pilotos de TAP Air Portugal, SATA viuse na obriga de realizar voos directos a Lisboa cos DC-6, chegando incluso a fretar un Boeing 707 para desconxestionar o tráfico acumulado nos Azores. A día 14 de abril de 1977 a aeroliña acadou o millón de pasaxeiros transportados. e á IATA. En 1986, o entón presidente do Governo Regional dos Açores, Mota Amaral, suxeriu a adopción do nome "SATA Air Açores", nome que se adoptaría en 1987. Ese mesmo ano SATA recibiría tamén a medalla de prata do Mérito Turístico. En 1991 un Dornier Do 228 comezou a voar cara a illa do Corvo, substituíndo ao CASA C-212 Aviocar da Força Aérea Portuguesa.

En 1994, na celebración do 50 aniversário da Organización de Aviación Civil Internacional (ICAO), esta decidiu outorgar unha medalla de honra a unha entidade ou individualidade que, en cada estado membro, tivese contrubuído de xeito relevante no desenvolvemento da aviación civil. En Portugal esa medalla foi concedida a SATA Air Açores.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
*Páxina web
Castelán panameño

O **castelán panameño** é a variedade da lingua castelá ou **español** falado en Panamá. Corresponde a unha variedade local do castelán caribeño.  Por mor da influencia cultural e da presenza dos Estados Unidos, o castelán panameño absorbeu moito vocabulario do inglés. Por outra banda, a inmigración de cidadáns de territorios do Caribe de fala inglesa (Xamaica, Trinidad e Tobago, Barbados, etc), durante o século XIX ás provincias de Bocas del Toro e Colón contribuíu nesta influencia. É falado por 4,1 millóns de persoas (2018).

O francés tamén tivo unha lixeira influencia no castelán panameño. As colonias hebreas, árabes, italianas, hindis, chinesas e gregas influíron en menor grao no castelán panameño, ao igual que os pobos indíxenas de Panamá.

A base léxica do castelá panameño é o castelán de España, mais moitas linguas contribuíron á conformación da variedade mediante préstamos. Algunhas linguas amerindias, outras africanas, a inglesa, a francesa, a italiana e a alemá son as que en maior ou menor medida deixaron a súa pegada no castelán panameño.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Linguas de Panamá
### Bibliografía 
* Alvarado de Ricord, Elsie: *El español de Panamá; estudio fonético y fonológico*. Panamá, 1971.
* Banse, Timoteo, *Panamanian Spanish Slang: Words and Phrases* .
* Giralt Latorre, Javier (1991): *Algunos préstamos en el español de Panamá*. Estudios de Lingüística de la Universidad de Alicante, 7, 137–158. 
* Broce, Marlene e Torres Cacoullos, Rena (2002): *Dialectología urbana rural: la estratificación social de (r) y (l) en Coclé, Panamá*. Hispania, 85/2, 342–354. 
* Quilis, Antonio e Graell Stanziola, M. (1992): *La lengua española en Panamá*. Revista de Filología Española, 72/3–4, 583–638.
El Correo Español (Buenos Aires)

***El Correo Español*** foi un xornal editado na cidade arxentina de Buenos Aires de 1872 a 1905.
miniatura|*Almanaque Gallego* para 1898. Imprenta y Encuadernación de«El Correo Español»
## Descrición 
O primeiro número do xornal, fundado por Enrique Romeu Jiménez, saíu á luz en 1872. Tratouse da máis lonxeva das variadas  publicacións periódicas relacionadas cos inmigrantes españois que apareceron en Buenos Aires. Escrito en castelán, cesou a súa publicación en 1905.

Trala súa desaparición comezou a andaina un novo xornal *El Diario Español*, da man de Justo Sanjurjo López de Gómara.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
*

### Ligazóns externas 
* *El Correo Español* en Galiciana
Pilar Fernández Otero

**María Pilar Fernández Otero**, nada no ano 1937 na Bandeira (Silleda), é unha investigadora galega e catedrática emérita de Fisioloxía.

## Traxectoria 
Realizou a licenciatura en Farmacia pola Universidade de Santiago (USC). En 1961, grazas a unha bolsa do CSIC, comezou a investigar no campo da bioloxía, e após conseguir o doutoramento en 1963 pola mesma universidade, fixo dúas estancias posdoutorais de investigación no Reino Unido. 

Na Universidade de Oxford, realizou diversas investigacións sobre a permeabilidade de membranas biolóxicas, co profesor H. Parsons; e no Departamento de Bioloxía da Universidade de Sheffield, con H. Smiyth.

En 1965 foi nomeada  profesora adxunta de Fisioloxía na Facultade de Farmacia da USC onde exerceu até 1968, ano en que marchou para a Universidade de Barcelona. Dous anos máis tarde, en 1970, volveu á USC como catedrática de Fisioloxía. e vicerreitora de investigación (1993-2005). As súas liñas de investigación concrétanse na absorción de azucres e aminoácidos: permeabilidade pasiva e procesos de transporte; interaccións fármaco-nutrientes; pesticidas; e nutrición e obesidade: xenética e bioloxía molecular.
* Real Academia Galega de Ciencias (1978)
* Real Academia Nacional de Farmacia (1990)
* Academia de Farmacia de Galicia (2007)
* Sociedade Española de Ciencias Fisiolóxicas
* Sociedade Española de Nutrición
* Sociedade Europea de Fisioloxía e Bioquímica Comparada
* Sociedade Farmacéutica do Mediterráneo Latino
* Sociedade Española de Bromatoloxía
* Federación Internacional de Farmacia
* European Intestinal Transport Group

## Premios e recoñecementos 
**Premio Doctor Graiño* (Real Academia de Farmacia)
**Medalla de Ouro* (Universidade de Navarra, 2008)

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
*Publicacións de acceso directo de María Pilar Fernández Otero recollidas en DADUN
Fervenzas de Galicia

As **fervenzas de Galiza** forman parte da hidrografía de Galiza, que nalgunhas zonas ten desnivel abondo para formar este tipo de accidentes. Non se pode determinar cantas fervenzas existen en Galicia, pero son máis de 300.

## Fervenzas 
## Cachóns 
* Cachón do Mao
* Cachón do Arenteiro, no Carballiño
* Cachón do Arnoia
* Cachón do Tambre

## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Ríos de Galiza
* Encoros de Galiza
### Bibliografía
*
*
*
*
Ángel Fraga Orosa

**Ángel Fraga Orosa**, nado en Fabás (Goiriz, Vilalba) o 1 de febreiro de 1898  e finado en Lugo o 17 de decembro de 1936, foi un mestre e político galego.

## Traxectoria 
Obtivo o título de mestre superior en Santiago de Compostela en 1917. Ese mesmo ano obtivo o posto de mestre da escola da sociedade Liga Santaballesa. Despois foi mestre de Chavín e dende 1930 de Viveiro. Afiliado á UGT, foi presidente da Asociación de Mestres Nacionais do partido xudicial de Viveiro en 1934. Foi redactor de *Aurora* e colaborou en *Galicia Pintoresca*, *Vida Escolar* e *Faro Villalbés*. Na Segunda República foi concelleiro de Viveiro. Militante de Izquierda Republicana. Co golpe de Estado do 18 de xullo de 1936 foi detido o 28 de xullo. Xulgado en Lugo por rebelión militar o 1 de decembro, foi condenado a pena de morte. Foi executado en Lugo, ás 8 horas do 17 de decembro de 1936, nas tapias do cuartel da Garda civil de Lugo.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 

### Ligazóns externas 
* Ficha en Represión franquista en Lugo
Castelán de España

miniatura|dereita|Dialectos do castelán de España (non se inclúe o arquipélago canario).
O **castelán de España**  é o conxunto de variedades da lingua castelá falada na Península Ibérica. Adóitanse distinguir dúas grandes áreas dialectais: as variedades setentrionais e as meridionais. Algúns autores tamén falan de *dialectos* para facer referencia ao castelán falado nas zonas de lingua catalá e lingua galega. Nas áreas urbanas de España os dialectos adoitan ser máis homoxéneos; ademais, a alfabetización da poboación, o desenvolvemento e a expansión dos medios de comunicación, especialmente os falados (televisión e radio), e a profusión da literatura dende mediados do século XX fixeron que cada vez sexa máis frecuente o uso dun español peninsular homoxéneo fronte aos dialectos rexionais, que tenden a desaparecer, sobre todo os do norte. Tódolos dialectos do castelán en España son mutuamente intelixibles entre eles, malia que en ocasións poida xurdir certa dificultade de comprensión entre falantes dunha a outra rexión.

## Variacións rexionais 
[miniatura|dereita|Evolución cronolóxica das linguas na [Península Ibérica.]]
Unha das diferenzas máis salientables que hai en España é o uso das tres formas de pronunciación existentes no castelán segundo a rexión, que son o ceceo, o seseo ou, a máis común, a distinción. As variedades do seseo e o ceceo son frecuentes entre as comunidades da zona sur. É común dividir o castelán de España en dous grandes bloques dialectais:
* Dialectos casteláns setentrionais
* Dialectos casteláns meridionais

## Características 
Non existe unha característica común a tódalas variedades de castelán de España, de feito a diversidade interna é practicamente tan grande como a que existe entre o castelán de España e o castelán de América. Os medios de comunicación falados usan para as comunicacións formais unha forma estándar baseada nos rexistros do castelán de Madrid, mentres que o castelán de América comparte máis trazos co castelán meridional có setentrional, sobre todo na fonética. Non debe confundirse o castelán estándar comunmente escoitado na maior parte dos medios de comunicación de eido peninsular co castelán de España, que abrangue variedades dialectais que poden ser bastante diferentes entre elas.

## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
* 
*
* Hualde, José Ignacio (2005): *The sounds of Spanish*, Cambridge University Press, 2005.
*
*
* Penny, Ralph (1993): *Gramática histórica del español*, Ariel, Barcelona, ISBN 84-344-8265-7.
Benedicto Fuentes Díaz

**Benedicto Fuentes Díaz**, coñecido como **de la Rula** e **Antón**, nado en Covas (Viveiro) o 13 de abril de 1912 e finado en Ulloa (Curbián, Palas de Rei) o 2 de febreiro de 1946, foi un mariñeiro e guerrilleiro antifranquista galego.

## Traxectoria 
Mariñeiro aveciñado en Covas. Foi detido en outubro de 1934 con Tomás Álvarez Ínsua, Jesús Bellas Cao e Claudio Quelle Cociña, acusados de atentado con explosivos, deito polo que foron xulgados e condenados na Audiencia de Lugo o 1 de marzo de 1935. Na prisión coñeceu a Manuel Fernández Valle. Co golpe de Estado do 18 de xullo de 1936 fuxiu ao monte. Foi xulgado na Coruña por rebelión militar e declarado en rebeldía. O 23 de maio de 1939 foi acusado dos disparos que lle causaron posteriormente a morte a Juan Fernández Casal, veciño de Covas, que en realidade ían dirixidos ao seu cuñado Severino Sanjurjo Fernández, fuxido que se presentara ás autoridades.

Entre 1943 e 1944 formouse o grupo guerrilleiro do Alto Ulla con varios membros do grupo Neira, Curuxás e algúns dos seus compañeiros entre eles Benedito Fuentes, que se integrou na Agrupación Guerrilleira de Galicia en 1944. En 1945 Curuxás integrouse no grupo de Marrofer, que se encargaba das zonas de Melide e Alto Ulla, no grupo tamén está Benedito, que participou na morte do párroco do Meire, Juan Penido Fernández “Mingacho”. A finais de 1945 a dirección do PCE encárgoulle a Marrofer a creación e dirección da IV Agrupación do Exército Guerrilleiro de Galicia e o grupo do Alto Ulla pasou a estar mandado polo propio Benedicto Fuentes, e entre os integrantes figuraban Evaristo Candelas, Francisco Gómez Núñez “Trotsky”, Jesús Iglesias Escourido “Tizón”, Leonardo Gómez Pérez “Trancas” e Domingo Villar Torres “Domingo de Cancela”. O 2 de febreiro de 1946, tiveron un enfrontamento coa Garda Civil en Vilauxa, no camiño de Ulloa a Leilón no que morreu Benedicto. No enfrontamento tamén morreu o sacerdote Francisco Salgado Agra, que acompañaba aos gardas, e resultou ferido o garda civil Félix Rodríguez Celeiro.
## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
* 

### Ligazóns externas 
* A partida de Curuxás
* Ficha en Represión franquista en Lugo
British Aerospace ATP

O **British Aerospace ATP** (Advanced Turbo-Prop) é un avión de pasaxeiros producido por British Aerospace. Foi introducido nos anos 80 como unha evolución do Hawker Siddeley HS 748. O aumento do prezo do combustible e as preocupacións sobre os ruídos dos avións fixeron que dende British Aerospace se pensase que había un bo mercado para turbohélices de curto alcance pouco ruidosos e cun consumo eficiente. Porén, no momento do seu lanzamento ese segmento xa estaba ben representado con modelos como os de Havilland Canada Dash 8, ATR 42 e ATR 72 e a súa produción rematou despois de fabricar tan só 67 aparellos.

## Notas
Dornier Do 228

O **Dornier Do 228** é un avión utilitario con dous motores turbohélices e capacidade STOL, deseñado e fabricado inicialmente por Dornier GmbH (despois DASA Dornier e Fairchild-Dornier) dende 1981 ata 1998. 245 fabricáronse en Oberpfaffenhofen, Alemaña. En 1983 Hindustan Aeronautics (HAL) mercou unha licenza de fabricación e produciu outros 125 aparellos en Kanpur, India. En xullo de 2017 aínda quedaban 63 aparellos en servizo.

En 2009 RUAG comezou a fabricar un Dornier 228 New Generation en Alemaña. A fuselaxe, as ás e a unidade de cola son fabricadas por Hindustan Aeronautics Limited (HAL) en Kanpur, India, e transportadas ata Oberpfaffenhofen, onde RUAG Aviation realiza a montaxe final dos aparellos. O Do 228NG usa a mesma estrutura con tecnoloxías melloradas e mellores rendementos, como unhanova hélice de cinco pas, cabina de cristal e un maior alcance. A primeira entrega realizouse en setembro de 2010 a un operador xaponés. En setembro de 2020 RUAG vendeu o programa Do 228 a General Atomics.

## Notas
Beechcraft Model 18

O **Beechcraft Model 18** (tamén coñecido como **Twin Beech**) é un avión bimotor lixeiro de 6 a 11 asentos fabricado por Beech Aircraft Corporation de Wichita, Kansas. Fabricouse dende 1937 ata novembro de 1969 (todo un récord na súa época), e producíronse máis de 9 000 unidades, converténdose nun dos avións lixeiros máis usados. Vendeuse en todo o mundo como avión executivo, utilitario, cargueiro e avión de pasaxeiros con tren de triciclo, tren de cola, esquís e flotadores, e tamén foi usado como avión militar.

Durante e despois da segunda guerra mundial usáronse máis de 4 500 Beech 18 en servizo militar, como transporte lixeiro, bombardeiro lixeiro (pola China), adestrador de tripulacións (para bombardeiros, navegadores e artilleiros), foto-recoñecemento, e "avión nodriza" para obxectivos. Entre esas variantes militares estaban os **C-45 Expeditor**, **AT-7 Navigator**, e **AT-11 Kansan** da United States Army Air Forces (USAAF); e os **UC-45J Navigator**, e **SNB-1 Kansan** da United States Navy (USN). Na guerra máis do 90% dos bombardeiros e navegantes da USAAF adestráronse neste avión.

Tras a guerra o Beech 18 era o avión de negocios e alimentador por excelencia. Ademais de transportar pasaxeiros, entre os seus usos civís incluíuse a fumigación aérea, liberación de insectos estériles, almacenamento de peixes, sementeira de nubes de xeo seco, extinción de incendios, transporte de correo, servizo de ambulancia, producións cinematográficas, paracaidismo, cargueiro, tráfico de armas e drogas, banco de probas para motores, escritura no ceo, remolque de pancartas e avión acrobático. No presente moitos destes avións están en mans privadas e en agosto de 2017 aínda quedaban uns 240 nos Estados Unidos segundo o rexistro da FAA.

## Notas
Quico Valeiras

**Francisco Valeiras González**, nado en Arcos (O Carballiño) en 1990, máis coñecido como **Quico Valeiras**, é un poeta galego.

## Traxectoria 
Licenciouse en Filosofía pola Universidade de Santiago de Compostela. Traballou na libraría especializada en poesía Chan da Pólvora de Santiago de Compostela.

## Obra 
### Poesía 
* 
* 
* 

### Outras publicacións 
* 

## Premios 
* XXXIII edición do Premio de poesía Eusebio Lorenzo Baleirón no 2020, por *Urda*.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* 20px
Hythe

**Hythe** pode facer referencia a:

* **Hythe**, unha vila da provincia de Alberta (Canadá).
* **Hythe**, unha vila do condado de Hampshire (Inglaterra).
* **Hythe**, unha parroquia civil e vila do condado de Kent (Inglaterra).
Henry Travers

**Henry Hammersley Travers**, nado en 1844 en  Hythe, condado de Kent, Inglaterra, e finado o 16 de febreiro de 1928 en Wellington, Nova Zelandia, foi un naturalista, recolledor de especies e taxidermista neozelandés.

## Traxectoria 
Nacido en Hythe, condado de Kent, Inglaterra en 1844, e bautizado en Cheriton, Kent o 13 de outubro dese ano, Travers era fillo do político neozelandés William Thomas Locke Travers e da súa esposa Jane Travers (nacida Oldham). Travers educouse no *Nelson College* de Nelson, Nova Zelandia, desde 1856 a 1860.

Os espécimes recolectados por Travers están nas coleccións do Museo de Nova Zelandia Te Papa Tongarewa.

Henry Travers recolleu algúns dos últimos exemplares coñecidos do xénico de Lyall (*Xenicus lyalli*), unha especie hoxe extinta de ave paseriforme da familia dos acantisítidos, espécimes que vendeu ao Museo Colonial (hoxe Te Papa), ao Otago Museum e a Walter Rothschild.

Travers faleceu en Wellington o 16 de febreiro de 1928.

## Epónimos 
As seguintes especies, e un xénero, foron nomeados na súa honra:
**Hebe traversii*
**Mesoplodon traversii*
**Pimelea traversii*
**Pseudowintera traversii*
**Traversia lyalli* 

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
*Travers, Henry Hammersley. Notes on the Chatham Islands (lat. 44° 30' S.,long. 175° W.) *The Journal of the Linnean Society. Botany*. (1867) **9**: 135–144.
Castelán riopratense

O **castelán riopratense** é un dialecto do castelán falado na Arxentina e no Uruguai. O seu uso esténdese na zona da bacía do río da Prata, nunha ampla zona da Arxentina e na totalidade do Uruguai, alén doutras rexións achegadas. Centrada nas aglomeracións urbanas seguintes: Buenos Aires e a súa área metropolitana, Rosario, Montevideo, Santa Fe-Paraná, La Plata, Bahía Blanca e Mar del Plata, cada cidade co seu correspondente conurbano ou área metropolitana. Estes son os focos de poboación máis importantes da rexión, e esta variedade idiomática estende a súa influencia cultural a zonas xeograficamente distantes, sobre todo a través dos medios audiovisuais, nos que é a lingua estándar da Arxentina e o Uruguai.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
* Baquero Velásquez, Julia M. e Westphal Montt, Germán F. (2014) "Un análisis sincrónico del voseo verbal chileno y rioplatense.” *Forma y Función*, 27 (2), 11-40. http://www.revistas.unal.edu.co/index.php/formayfuncion/article/view/47558
Ermanno Arslan

**Ermanno Alesio Arslan**, nado o 15 de agosto de 1940 en Verona, é un historiador, arqueólogo e numismático italiano.

## Traxectoria 
Logo de finalizar a súa educación secundaria no instituto Manzoni de Milán en 1959 fixo os seus estudos superiores na Universidade de Pavia, onde tivo como profesor a Guido A. Mansuelli. Nesa universidade graduouse no curso 1962-1963 coa tese titulada *Le terme romane. I problemi della distribuzione degli ambienti e della strutturazione degli spazi*.

Nos anos seguintes foi axudante voluntario na cátedra de Arqueoloxía da Universidade de Padua e obtivo varias bolsas para perfeccionar a súa formación en Padua e en Milán ata 1973.

## Recoñecementos 
* (1990). Jeton de Vermeil, da *Société française de numismatique*, de París.

## Publicacións 
Esta é unha escolma dos traballos monográficos máis representativos da traxectoria de Ermanno Alesio Arslan:

* (1976). *La moneta della Sicilia antica: catalogo delle Civiche raccolte numismatiche di Milano*. Comune di Milano.
* (1978). *Le monete di Ostrogoti, Longobardi e Vandali: catalogo delle civiche raccolte numismatiche di Milano*. Comune di Milano.
* (1979). *Le civiche raccolte archeologiche di Milano* (ed.). Banca Popolare di Milano.
* (1982). *Itinerari archeologici. Lombardia*. Newton Compton, Roma.
* (1989). *Monetazione aurea ed argentea dei Brettii*. Ennerre, Milán.
* (1990). *I Longobardi* (con G. C. Manis). Electa, Milán. ISBN 9788843532100
* (1991). *I Celti* (con S. Moscati e D. Vitali). Bompiani, Milán. ISBN 9788845217531
* (1997). *Iside: il mito, il mistero, la magia*. Electa, Milán. ISBN 9788843559688
* (1998). *La parola delle immagini e delle forme di scrittura : modi e tecniche della comunicazione nel mondo antico*. DiScAM, Mesina. ISBN 9788882680015
* (2000). *Catalogo delle monete bizantine del Museo Provinciale di Catanzaro*. Amministrazione Provinciale di Catanzaro.
* (2003). ''La collezione numismatica dell'Università di Pavia*. Cisalpino, Milán. ISBN 9788832330014
* (2004). *Miti Greci. Archeologia e pittura dalla Magna Grecia al collezionismo* (con G Sena Chiesa). Electa, Milán. ISBN 9788837030384
* (2005). *La numismatica antica*. Ed. Il Mulino. ISBN 978-8815106841
* (2005). *Repertorio dei ritrovamenti di moneta altomedievale in Italia (489-1002)''. Centro italiano di studi sull'alto Medioevo. ISBN 9788879883870
* (2012). ''La numismatica secondo Vito Capialbi nella Calabria dell'Ottocento* (con G. Gargano). Ed. Laruffa. ISBN 978-8872215876

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* "Arslan, Ermanno A.". En *Coins Weekly*. 24 de xaneiro de 2018.
* "Ermanno A. Arslan elected to Accademia dei Lincei". En *Coins Weekly''. 27 de setembro de 2017.
Hythe, Kent

miniatura|280px|Rúa principal de Hythe
**Hythe** é unha parroquia civil e vila do condado de Kent (Inglaterra).

## Xeografía 
Segundo a Oficina Nacional de Estatística británica, a parroquia de Hythe ocupa unha superficie de 12,27 km².

E segundo o censo de 2001, a vila de Hythe tiña 14 170 habitantes (45,94% varóns, 54,06% mulleres) polo que a súa densidade de poboación nese ano era de 1 154,85 hab/km². 

O mercado de Hythe antigamente establecíase na *Market Square* (hoxe *Red Lion Square*) cerca de onde agora hai un mercado de agricultores cada segundo e cuarto sábado do mes. Hythe ten clubs de xardinaría, equitación, birlos, tenis, crícket, fútbol, ​​squash e vela.

### Demografía 
Dos 14&nbsp;170 habitantes de 2001, o 16,82% eran menores de 16 anos, o 68% tiñan entre 16 e 74 e o 15,19% eran maiores de 74. A media de idade era de 45,78 anos. Do total de habitantes con 16 o máis anos, o 22,64% estaban solteiros, o 55,84% casados e o 21,52% divorciados ou viúvos.

O 93,7% dos habitantes eran orixinarios do Reino Unido. Do resto, os orixinarios de países europeos comprendían o 2,65% da poboación, mentres que o 3,66% nacera noutros lugares. Segundo o seu grupo étnico, o 98,28% eran brancos, o 0,51% mestizos, o 0,88% asiáticos, o 0,13% negros, o 0,11% chineses e o 0,1% doutros. O cristianismo era profesado polo 78,3% da poboación, o budismo polo 0,28%, o hinduísmo polo 0,54%, o xudaísmo polo 0,15%, o islamismo polo 0,1%, o sikhismo polo 0,02% e outras relixións polo 0,28%. O 13,07% eran non relixiosos, e o 7,25% no marcaron ningunha opción no censo.

En 1348 a peste negra asolou a Hythe e, en 1400, a peste reduciu aínda máis a súa poboación.

Hythe non ten escudo de armas; pero o selo da súa corporación municipal presenta unha embarcación antiga cun mastro, dous homes nel (un tocando un corno) e dous homes acostados no brazo da verga.

### A cervexa en Hythe 
Hythe foi a sede da empresa cerveceira *Mackeson Brewery* que, despois de varios cambios de propiedade, pechou en 1968. Foi o lugar onde naceu a *Mackeson Stout*, un tipo de cervexa  elaborada por primeira vez en 1909, que se converteu nunha marca nacional. *Mackeson Stout* xa non se elabora localmente, senón que se fabrica baixo licenza por unha das principais cervexeiras de Inglaterras.

*Hythe Ranges* é un campo de adestranamento militar que ocupa unha gran parte da costa de Hythe. O acceso a esta sección da costa está restrinxido cando hai bandeiras vermellas.

## Galería 

Hythe Methodist Church - geograph.org.uk - 1274616.jpg|Igrexa metodista
Hythe, Kent, St Michael, Tin Tabernacle, front.jpg|Igrexa de St Michael
St Leonard Hythe 2.jpg|Igrexa de St Leonard
Hythe Town Hall.jpg|Casa do Concello
Centuries, 1 and 2, Hythe.jpg|Casa antiga
Royal Military Canal at Hythe.JPG|*Royal Military Canal*
Autumn colours on the canal at Hythe - geograph.org.uk - 1585066.jpg|Outono no Canal

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* The Parish of St Leonard, Hythe .
Filüksinos Yusuf Çetin

**Filüksinos**, nado como **Yusuf Çetin** (en ) o 20 de agosto de 1954 no distrito de Dargeçit (Mardin, Turquía) é un eclesiástico ortodoxo siríaco, vigairo patriarcal de Istambul e Ankara dende 1986.

## Traxectoria 
Naceu o 20 de agosto de 1954 no distrito de Dargeçit (provincia de Mardin), e logo de completar na súa vila natal a súa educación, comezou estudos relixiosos e siríacos. e tamén asistiu á misa celebrada polo pontifice na catedral do Espírito Santo.

## Notas
De Havilland Australia DHA-3 Drover

O **de Havilland Australia DHA-3 Drover** é un pequeno avión de transporte construído por de Havilland Australia (DHA) nos anos 40 e 50. O aparello ten algunhas semellanzas co bimotor británico de Havilland Dove, pero usa unha configuración trimotor. O Drover voou por vez primeira en xaneiro do ano 1948 e só se chegaron a fabricar 20 unidades.

## Notas
De Havilland Heron

O **de Havilland DH.114 Heron** foi un pequeno avión de pasaxeiros cuadrimotor británico que voou por vez primeira o 10 de maio de 1950. Desenvolveuse a partir do bimotor de Havilland Dove, cunha fuselaxe alongada e dous motores máis. Deseñouse como un monoplano de á baixa convencional resistente con tren de triciclo que podía ser usado en rutas rexionais e de proximidade. Fabricáronse un total de 149 aparellos e exportouse a uns 30 países. O Heron posteriormente foi a base para varias conversións, como o Riley Turbo Skyliner e os Saunders ST-27 e ST-28.

## Deseño e desenvolvemento 
Nas últimas etapas da segunda guerra mundial, o fabricante aeronáutico de Havilland comezou o desenvolvemento dun novo avión bimotor de pasaxeiros pequeno, o DH 104 Dove, destinado a substituír o anterior Dragon Rapide e que pronto resultou ser un éxito. Como desenvolvemento adicional, a empresa basicamente ampliou o Dove; alongouse a fuselaxe para conseguir espazo para máis pasaxeiros ou carga, e incrementouse a envergadura para instalar dous motores máis. O Heron tiña unha construción totalmente metálica, e foi presentada como un deseño convencional; a aeronave resultante podería usar moitas das pezas deseñadas orixinalmente para o Dove, simplificando así a loxística das compañías aéreas que usaban os dous tipos.

Fíxose énfase na robusta simplicidade para producir un avión económico para rutas de etapas curtas a medias en áreas illadas e remotas que non posuían aeroportos modernos. O Heron foi deseñado cun tren de aterraxe fixo e motores Gipsy Queen 30, que carecían de engrenaxes e sobrealimentadores potencialmente pouco fiables.

O prototipo Heron, co rexistro G-ALZL, realizou o seu primeiro voo con Geoffrey Pike nos controis o 10 de maio de 1950. O avión non estaba pintado nese momento, e despois de 100 horas de probas presentouse ao público o 8 de setembro de 1950 no Salón Aeronáutico de Farnborough, aínda brillando no seu estado de metal pulido. En novembro, o prototipo recibiu o seu certificado formal de aeronavegabilidade británico e voou a Khartún e Nairobi para probas tropicais. 

O prototipo foi entón pintado e equipado como demostrador da compañía, e foi probado pola British European Airways en 1951 nas súas rutas escocesas. Tras a conclusión exitosa das probas do prototipo como avión rexional, comezou a produción en serie do Heron. As primeiras entregas foron para NAC, a New Zealand National Airways Corporation (máis tarde parte de Air New Zealand).

O prezo básico dun novo Heron en 1960 era de 60 000 libras esterlinas, sen contar a radio.

## Notas
Castelán peruano

O **castelán peruano** é o nome co que se coñece a un conxunto de variedades do castelán falado no Perú. O castelán é falado no país dende a invasión dos conquistadores españois en 1532. Existen catro variedades principais faladas no país, o castelán andino, o castelán costeiro peruano, o castelán andino-costeiro e o castelán amazónico.

## Historia 
A lingua castelá chegou ao Perú coa conquista en 1532 nos seus dialectos estremeño, andaluz e canario da época, recibindo pouco despois forte influencia do castelán da meseta.

Nun principio foi falado só polos españois e os mestizos das cidades, xa que no eido rural andino continuou a falarse o quechua, o aimará e as demais linguas indíxenas por catro séculos, sendo maioritarias até a primeira metade do século XX. Despois diso, a discriminación antiindíxena, a imposición do castelán por parte do goberno peruano, a irrupción dos medios de comunicación masiva e a migración rural a partir de 1940, reconfiguran o mapa dialectal do país.

## Notas
Castelán costeiro peruano

O **castelán costeiro peruano** é unha variedade da lingua castelá falada na rexión litoral do Perú, dende o departamento de Piura até a localidade de Chala. A cidade de Lima foi entre 1535 e 1739 a cidade máis importante do Vicerreinado do Perú, e a súa fala converteuse nunha das máis prestixiosas da rexión. Isto debeuse á súa importancia política e cultural, prestixio obtido pola existencia da Universidade Nacional Maior de San Marcos, a primeira universidade fundada no continente, e ao feito de que contou con maior proporción de españois de orixe castizo que a maioría de cidades do continente americano, sendo a cidade con máis títulos nobiliarios casteláns fóra da metrópole.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Castelán peruano
### Bibliografía 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*
Copernicus

**Copernicus** é o nome latino do astrónomo prusiano  **Nicolao Copérnico** (1473-1543). Pode referirse a:

***Programa Copérnico**, da ESA;
***Copernicus 500**, nave espacial rusa;
***Copernicus**, cráter en Marte;
***Copernicus**, cráter na Lúa;
***55 Cancri**, estrela binaria;
***Copernicio**, elemento  112 da táboa periódica;
***OAO-3 Copérnico**, observatorio astronómico orbital lanzado en 1972.
Benedikt Zäch

**Benedikt Zäch**, nado en 1959 in Xenebra, é un numismático suízo.

## Traxectoria 
Zäch estudou Historia Xeral, Estudos Alemáns, Historia da Arte e Ciencias Auxiliares da Historia na Universidade de Zürich, onde se graduou en 1991 cunha tese sobre a historia da moeda tardomedieval de Zürich. Aínda durante os seus estudos universitarios, foi axudante de investigación en diversos gabinetes numismáticos, como o de Winterthur (1987-1992), o do Museo Nacional de Suíza en Zürich (1985-1988) e no do Museo Histórico de Sankt Gallen (1989-1992).

## Recoñecementos 
* (1997): Premio Vreneli, da revista numismática suíza *Münzen Revue*.
* (2008): Membro honorario da Sociedade Numismática Austríaca.

## Publicacións 
Esta é unha escolma dos traballos monográficos máis representativos de Benedikt Zäch publicados ao longo da súa carreira:

* (1995). *Münzfunde des Mittelalters und der Neuzeit im Kanton St. Gallen*. Stiftung St. Galler Museen.
* (1998). *Die Burgruine Wulp bei Küsnacht ZH* (con Ch. Bader). Schweizerischer Burgenverein, Basilea. ISBN 9783908182092
* (2000). *Der Münzschatz von Vaduz: Liechtenstein an der Weltausstellung*. WorldExpo2000, Vaduz.
* (2003). *1803-1848 : von Napoleon zum Bundesstaat*. Münzkabinett der Stadt Winterthur.
* (2006). *Geld im Mittelalter, 600-1200 : Herrschaft, Handel, Stadt*. Münzkabinett der Stadt Winterthur.
* (2017). *Geld + Kirche : das Kreuz der Kirche mit dem Geld*. Münzkabinett der Stadt Winterthur. ISBN 9783907047088

## Notas
Westland Lynx

O **Westland Lynx** é un helicóptero militar multipropósito británico deseñado e construído por Westland Helicopters na súa fábrica de Yeovil. Orixinalmente pretendía ser un aparello utilitario tanto para uso civil como naval, pero o interese militar fixo que se desenvolvese tanto para uso naval como para o campo de batalla. O Lynx entrou en servizo en 1977 e posteriormente foi adoptado polas forzas armadas dunha ducia de países, servindo principalmente como helicóptero utilitario no campo de batalla, anti-blindaxe, busca e rescate e guerra antisubmarina.

O Lynx é un helicóptero con capacidades acrobáticas coa habilidade de realizar loops e toneis. En 1986 un Lynx especialmente modificado estableceu o récord de velocidade para helicópteros (na categoría que exclúe aos helicópteros compostos) da Fédération Aéronautique Internationale, acadando os 400,87 km/h, que no 2020 permanecía imbatido.

Fabricáronse varias versións terrestres e navais do Lynx xunto con algúns derivados maiores. O Westland 30 fabricouse como un helicópter utilitario civil; non tivo un grande éxito comercial e só se fabricaron 41 unidades nos anos 80. No século XXI deseñouse unha versión modernizada do Lynx como un helicóptero de combate multi-rol, designada AgustaWestland AW159 Wildcat, que substituirá aos Lynx aínda en servizo. O Lynx segue sendo fabricado por AgustaWestland, o sucesor de Westland Helicopters.

## Notas
José Galera Moreno

**José Galera Moreno**, nado en Sevilla o 2 de agosto de 1901 e finado en Zamora en outubro de 1987, foi un mestre e político español.

## Traxectoria 
miniatura|Monumento ao mestre en Zamora.
Aprobou as oposicións ao maxisterio en 1926. Foi nomeado mestre de San Román de Vale en 1927, e foi secretario da Asociación do Maxisterio Nacional do Partido de Viveiro. En 1934 aprobou as oposicións a inspector de primeira ensinanza e foi nomeado inspector da zona de Vilalba. Pertenceu a loxa masónica Lucus nº 5. Militante de Izquierda Republicana, foi nomeado concelleiro de Lugo logo do triunfo da Fronte Popular en febreiro de 1936. Colaborou en *El Progreso* e *Vida Escolar*.

Logo do golpe de Estado do 18 de xullo de 1936 foi destituído e suspendido de emprego e soldo en setembro. Por orde da Junta Técnica del Estado de 27 de marzo de 1937 foi separado do servizo. Foi detido o 26 de outubro de 1937 e saíu en liberdade o 27 de xaneiro do ano seguinte. En 1943 abríronlle expediente por responsabilidades políticas. Trasladouse a Zamora onde montou unha Academia privada. Readmitido no maxisterio, recuperou a praza de inspector e foi indemnizado polo Estado polo tempo que estivo suspendido. José doou o diñeiro para que se realizase unha escultura dedicada á figura do mestre, que se instalou na praza do Maestro de Zamora. Xubilouse en 1971.

## Recoñecementos 
Un CEIP de Zamora leva o seu nome.

## Vida persoal 
Casou en 1935 coa tamén mestra e inspectora Isabel López del Amo.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 

### Ligazóns externas 
* Ficha en Represión franquista en Lugo
Bell 412

O **Bell 412** é un helicóptero utilitario da familia Huey fabricado por Bell Helicopter. Desenvolveuse a partir do Bell 212 e a súa principal diferenza é un rotor principal con catro pas de materiais compostos.

## Deseño e desenvolvemento 
O seu desenvolvemento comezou a finais dos anos 70 con dous Bell 212 convertidos en prototipos do 412. Un avanzado rotor principal de menor diámetro con catro pas substituíu o de dúas pas do 212. O primeiro prototipo fixo o seu voo de estrea en agosto de 1979 e o modelo inicial foi certificado en xaneiro de 1981, emprezando as entregas ese mesmo mes. O modelo 412 model foi seguido pola versión **412SP** (Special Performance), que contaba con máis capacidade de combustible, un maior peso máximo de engalaxe, e configuracións opcionais de asentos. En 1991 chegou o **412HP** (High Performance), cunha transmisión mellorada, que substituíu a versión SP na produción.

## Notas
Cheriton, Kent

miniatura|250px|Igrexa de St Martin, en Cheriton, Kent
**Cheriton** é un suburbio ao norte do distrito de Folkestone and Hythe, no condado de Kent (Inglaterra). 

É a localidae onde se sitúa a terminal inglesa do Túnel da Mancha e dos principais cuarteis do exército de Shorncliffe Camp.

## Xeografía 
Cheriton encóntrase nunha planicie a metade do camiño entre a escarpa de Folkestone Downs, entre Cheriton Hill no lado de terra e Sandgate Hill que baixa csara ao mar. Os Folkestone Downs son o extremo sur dos North Downs, unha cadea baixa de outeiros que van desde Londres até os acantilados brancos de Dover.

### Demografía 
A súa poboación en 1851 era de 1 658 habitantes, e en 1861 aumentara a 7 434, dos cales 4 204 eran militares do Shorncliffe Camp. A partir de 2011, os Royal Gurkha Rifles ocupan o campamento de Shorncliffe, polo que os nepalíes constitúen unha gran parte da poboación.

## Historia 
A chaira costeira onde North Downs se encontra co estreito de Dover foi un lugar de importancia estratéxica desde a antigüidade. *Portus Lemanis* era un importante porto romano, dominado por un forte cerca de onde agora se encontra o castelo de Lympne. Os normandos construíron o castelo de Folkestone nun esporón de Cheriton Hill. A igrexa de St Martin remóntase á época saxoa, e o nome Cheriton significa "Granxa da Igrexa".

Cheriton foi unha parroquia civil e parte do distrito rural de Elham desde 1894 até 1898, cando se converteu nun distrito urbano separado. Isto foi abolido en 1934 por unha Orde de Revisión do condado de Kent, e dividida entre Folkestone e Hythe.

## Notas
Hans Edmund Wolters

**Hans Edmund Wolters**, nado o 11 de febreiro de 1915 en Duisburgo, e finado o 22 de decembro de 1991, foi un ornitólogo alemán.

## Traxectoria 
Desde 1960 traballou como membro asociado do *Zoologische Forschungsmuseum Alexander Koenig* (Instituto e Museo de Investigación Zoolóxica Alexander Koenig) de Bonn, do que foio o director do seu Departamento de Ornitoloxía do Museo desde 1973.

Wolters dirixiu as publicacións desta institución desde 1974 a 1979: *Bonner zoologische Beiträge* e *Bonner zoologische Monographien*.

En 1971 a Universidade de Bonn distinguiuno co título de doutor honoris causa.

Retirouse en 1980, aínda que continuou colaborando desinteresadamente. Wolters participou igualmente nos traballos da Comisión Ornitolóxica Internacional. 

Especialista da taxonomía dos paseriformes, Wolters foi un dos primeiros ornitólogos europeos en utilizar unha clasificación cladística, o que se reflicte na súa obra principal, *Die Vogelarten der Erde* (Os taxa das aves do mundo).

Wolters describiu por primeira vez numerosos taxons, entre outros, *Malimbus ballmanni*, *Pipromorphinae*, *Pygarrhichadini*, *Pygarrhichinae* e *Rauenia*. A el débese a descrición dunha nova (e discutida por algúns)  suborde dos paseriformes, a dos	Acanthisitti (acantisitos). 

## Algunhas publicacións 
* 1950: *Beiträge zur Gattungssystematik der Vögel* (con Hans von Boetticher)
* 1963: *Vögel in Käfig und Voliere: ein Handbuch für Vogelliebhaber: Prachtfinken*, vol. 2 (con Klaus Immelmann e Joachim Steinbacher)
* 1965: *Prachtfinken* vol, 1 (con Klaus Immelmann e Joachim Steinbacher)
* 1971: *Säugetiere und seltene Vögel in den Nationalparks Ostafrikas* (con John George Williams)
* 1973: *Die Vögel Ost- und Zentralafrika* (con John George Williams)
* 1975–1982: *Die Vogelarten der Erde: Eine systematische Liste mit Verbreitungsangaben sowie deutschen und englischen Namen*, 7 volumes
* 1983: *Die Vögel Europas im System der Vögel: eine Übersicht*

## Abreviatura 
A abreviatura **Hans Edmund Wolters** emprégase para recoñecer a  como autoridade na descrición e taxonomía en zooloxía 

## Notas
Boris Becker

**Boris Franz Becker**, nado en Leimen o 22 de novembro de 1967, é un antigo xogador de tenis alemán. Gañou 49 torneos individuais e 15 dobres. En individuais, logrou seis títulos de Grand Slam: Wimbledon en 1985, 1986 e 1989, o Aberto de Australia en 1991 e 1996, e o Aberto dos Estados Unidos en 1989. O 1 de xullo de 1985 converteuse no primeiro xogador que non era cabeza de serie, no primeiro alemán e no máis novo (17 anos e 7 meses) que gañou Wimbledon.

Gañou a Copa Davis en 1988 e 1989 con Alemaña e tamén gañou a medalla de ouro en dobres masculinos nos Xogos Olímpicos de Barcelona 1992, xunto con Michael Stich. Foi número 1 na clasificación da ATP durante 12 semanas en 1991. As ganancias pola súa carreira suman un total de 25 millóns de dólares.

Despois da súa retirada foi comentarista de tenis para a BBC entre 2002 e 2013. Entre 2014 e 2016 foi o adestrador do tenista Novak Đoković.

## Estatística 
### Individuais 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
* 
### Ligazóns externas 
* Páxina oficial 
* Perfil ATP 
* Perfil no Salón Internacional da Fama do tenis
Martha and the Vandellas

**Martha and the Vandellas** foi un girl group formado pola Motown nos anos 60. Martha Reeves, Annette Beard, Gloria Williamson e Rosalind Ashford fundaron un grupo chamado **The Del-Phis** en 1960, posteriormente lanzando un disco con pouco éxito co nome **The Vels**. Reeves, entón secretaria na Motown, foi chamada en para gravar despois de que Mary Welss non aparecese para a sesión do estudio. "I'll Have to Let Him Go" converteuse no primeiro sinxelo de Martha and the Vandellas.

O seu seguinte sinxelo, "Come and Get These Memories", foi un grande éxito, ao que seguiu "(Love Is Like a) Heat Wave" e "Quicksand". "Dancing in the Street" (1964) converteuse entón no maior éxito do grupo. Despois de cambios na formación, as Vandellas deixaron a Motown e acabaron por se separar en 1972.

Martha Reeves continuou a traballar como artista en solitario, mais nin ela nin ningunha das outras integrantes conseguiu acadar o éxito que tiveron nos seus días de gloria. Na década de 1990, Reeves volveu cantar de novo coas Vandellas, con dous grupos de forma alternada: un formado polas integrantes orixinais (Ashford e Beard) e outro polas súas irmás Lois e Delphine.

## Discografía 
* *Come and Get These Memories* (1963)
* *Heat Wave* (1963)
* *Martha & the Vandellas Greatest Hits* (1964)
* *Dance Party* (1964)
* *Watchout!* (1966)
* *Martha & the Vandellas Live!* (1967)
* ''Ridin' High* (1967)
* *Sugar 'n' Spice* (1969)
* *Natural Resources* (1970)
* *Black Magic'' (1972)

## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Rock & Roll Hall of Fame page on Martha and the Vandellas 
* 'Martha and the Vandellas' Vocal Group Hall of Fame Page
* History of Rock page on Martha and the Vandellas 
* The Original Vandellas (Rosalind Ashford-Holmes & Annette Beard-Helton) page
* Martha and the Vandellas History, Charts and Songs 
* Martha & The Vandellas at Doo Wop Heaven
* *Martha & The Vandellas* bio on the *Soulwalking U.K.* website.
Fulgurita

miniatura|455x455px|Fulgurita.
A **fulgurita** (do latín fulgur, 'lóstrego') é unha rocha metamórfica en forma de tubo composta por lechatelierita (sílice vitrificado) que se pode atopar en areas, arenitas ou materias semellentes. A súa formación débese á caída de raios atmosféricos.

A caída do raio sobre un terreo areoso provoca a fusión dos grans de sílice, xa que a temperatura deste pode chegar aos 4.000 °C, até unha profundidade de máis dun metro, mais nunha zona moi estreita. O sílice queda así vitrificado en forma de *tubos de raio*, de 2 a 50 mm de diámetro, ás veces retortos ou ramificados. Por isto, as fulguritas adoitan atoparse nos desertos de area e nas dunas litorais.

Poden ser de diferentes cores dependendo da composición da area onde se formaron, incluíndo negro, bronce, verde e branco translúcido. O interior da fulgurita é comunmente liso ou con liñas de pequenas burbullas. O exterior está xeralmente cuberto de partículas rugosas de area. Teñen aparencia rizomorfa e normalmente presentan pequenos buracos. Tamén algunhas veces as fulguritas forman conxuntos vítreos en rochas sólidas. 

A formación de fulguritas é un fenómeno pouco frecuente, e extraer unha íntegra é complicado por causa da súa fraxilidade, crebándose facilmente. Posiblemente o exemplar mellor conservado atópase na Academy of Natural Sciences de Filadelfia, descuberto en 1940.

## Véxase tamén 
* Pedra do raio

### Ligazóns externas 
* Imaxe dunha fulgurita encontrada en Arizona
* *Petrified Lightning*, por Peter E. Viemeister (pdf, en inglés)
*
Timnit Gebru

**Timnit Gebru,** nada en Adís Abeba (Etiopía) o 1982/1983, é unha informática estadounidense. Ata decembro de 2020, foi a colíder técnica do Equipo de Intelixencia Artificial Ética de Google. Traballa no nesgo dos  algoritmos e a minería de datos. É unha defensora da diversidade na tecnoloxía e é cofundadora de Black in AI, unha comunidade de investigadores negros que traballan en intelixencia artificial. O seu emprego en Google terminou abruptamente en decembro de 2020 despois de que supostamente fora obrigada a retractarse dun traballo académico.

## Traxectoria 
Gebru naceu e criouse en Adís Abeba, Etiopía, e despois emigrou aos EUA.
Despois do seu doutoramento, Gebru uniuse a Microsoft como investigadora posdoutoral no laboratorio de Equidade, Responsabilidade, Transparencia e Ética na IA (FATE).

## Investigacións 
miniatura|Gebru revelando que podes predicir, con algunha fiabilidade, o que un americano-a votará a partir do tipo de vehículo que conduce.
Gebru traballou en Google na ética da intelixencia artificial. Estudou as implicacións da intelixencia artificial, buscando mellorar a capacidade da tecnoloxía para facer o ben social. Colaborou co grupo de investigación do MIT Gender Shades. Gebru traballou con Joy Buolamwini para investigar o software de recoñecemento facial; descubrindo que as mulleres negras tiñan un 35 % menos de probabilidades de ser recoñecidas que os homes brancos. Cando Gebru asistiu a unha conferencia de intelixencia artificial en 2016, deuse conta de que era a única muller negra entre 8500 delegados. Xunto co seu colega Rediet Abebe Gebru fundou Black in AI, unha comunidade de investigadores negros que traballan en intelixencia artificial.  Tamén falou  do rumbo na intelixencia artificial en podcasts e entrevistas.

Gebru tamén traballou na imparcialidade, responsabilidade, transparencia e ética de Microsoft no equipo da IA. Gebru e outros investigadores da intelixencia artificial asinaron unha carta que reflectía os problemas sistémicos que residen no software de recoñecemento facial de Amazon. Un estudo realizado por investigadores do MIT mostra que o sistema de recoñecemento facial de Amazon tivo máis problemas para identificar ás mulleres de pel máis escura que o software de recoñecemento facial de calquera outra empresa de tecnoloxía. Nunha entrevista do New York Times, Gebru expresou ademais que cre que o recoñecemento facial é demasiado perigoso para ser utilizado con fins de aplicación da lei e de seguridade neste momento.

En decembro de 2020, Gebru anunciou que fora despedida por Google despois dunha suposta disputa por un traballo de investigación. Os traballadores de Google iniciaron a campaña #ISupportTimnit para solidarizarse con Gebru.

## Recoñecementos 
Gebru, Joy Buolamwini e Inioluwa Raji gañaron o premio *VentureBeat*s 2019 AI innovations.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* *Cuentos de buenas noches para nuestras niñas rebeldes.* Editorial Destino, 2021. ISBN: 9788408241676

### Outros artigos 
* Joy Buolamwini
* Cathy O'Neil
* Nesgo algorítmico
* Papagaio estocástico

### Ligazóns externas 
* Black in AI web