open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Sikorsky S-92

O **Sikorsky S-92** é un helicóptero bimotor medio estadounidense fabricado por Sikorsky Aircraft para os mercados civil e militar. O S-92 desenvolveuse a partir do helicóptero Sikorsky S-70 e ten pezas semellantes como os sistemas de control de voo e o rotor.

O **H-92 Superhawk** é unha versión militar do S-92 no rol de transporte utilitario, capaz de levar 22 soldados. O H-92 tamén podía configurarse para misións específicas, como busca e rescate e transporte executivo. O CH-148 Cyclone é unha variante de helicóptero embarcado desenvolvida para a Real Forza Aérea do Canadá para apoiar operacións navais da Mariña Real Canadense. O Sikorsky VH-92 é unha variante que está sendo desenvolvida para substituír a frota de transporte presidencial *Marine One* do Corpo de Marines.

## Desenvolvemento 
Despois da crise do petróleo de 1973, as principais compañías de petróleo e gas comezaron a explorar máis en mar aberto, creando así a necesidade de aparellos como o S-92 con capacidade suficiente para acadar puntos máis afastados da costa.

Sikorsky Aircraft amosou por vez primeira unha maqueta do S-92 en 1992. O aparello comezou a venderse a partir de 1993, pero debido a unha baixada no mercado internaconal de helicópteros o proxecto atrasouse. En 1995 Sikorsky formou o Team S-92 con socios internacionais e lanzou o programa do helicóptero no Paris Airshow dese ano. Sikorsky desenvolveu o S-92 para competir con aparellos civís como o Aerospatiale/Eurocopter Super Puma. O helicóptero usa unha nova célula con compoñentes dinámicos baseados nos compoñentes dos S-70/H-60. O S-92 realizou o seu primeiro voo o 23 de decembro de 1998 no Sikorsky Development Flight Center, en West Palm Beach, Florida.

En xullo do ano 2000, Sikorsky anunciou cambios no deseño do S-92. A fuselaxe do prototipo 3 foi alongada 40 cm detrás da cabina, o pío de cola acurtouse 1,04 m, e o estabilizador horizontal reposicionouse dende o lado esquerdo fronte ao rotor de cola ata o lado dereito na base do pío de cola. As modificacións da cola solucionaron un problema de estabilidade de cabeceo descuberto durante as probas de voo, e informouse que permitía á aeronave cumprir un requisito clave do Programa de helicópteros estándar nórdicos (NSHP) para a estiba a bordo. O alongamento da fuselaxe e o acurtamento do pío de cola desprazaron o centro de gravidade da aeronave cara a adiante, permitindo unha actitude máis nivelada en voo. A fuselaxe máis longa permitiu engadir unha fila máis de tres asentos, así como a opción dunha porta de pasaxeiros máis grande para clientes SAR. Sikorsky incorporou os cambios aos seguintes dous prototipos como configuración estándar de produción. Algúns informes suxeriron que as modificacións realizáronse realmente para solucionar danos por fallos no deseño estrutural.

Os S-92 constrúense e personalízanse na planta de Sikorsky en Coatesville, Pensilvania. O S-92 recibiu a certificación de tipo da Federal Aviation Administration (FAA) o 19 de decembro de 2002, e a certificación europea por parte da EASA/JAA o 8 de xuño de 2004.

## Notas
Francisco Javier Filgueira

**Francisco Javier Filgueira Domínguez**, nado en 1959, é un sindicalista e militante independentista galego que foi un membro do Exército Guerrilheiro do Povo Galego Ceive. O 2 de febreiro de 1989, participou na primeira acción terrorista do grupo que provocou unha vítima mortal, polo cal foi detido dous días despois xunto coa xefa do comando, Josefa Rodríguez Porca, e condenado pola Audiencia Nacional.

## Traxectoria 
En 1994, a Audiencia Nacional impúxolle unha condena de 76 anos polo atentado perpetrado o 2 de febreiro de 1989 en Irixoa, no cal morreu un axente da Garda Civil, Benedicto García Ruzo, e foi ferido o seu compañeiro Antonio Pérez Freire. No atentado, o comando liderado por Josefa Rodríguez Porca secuestrou un vixilante xurado, rouboulle a arma e simulou un accidente de tráfico na estrada que une as localidades de Irixoa e Monfero. O obxectivo era chamar á Garda Civil e así facerse coas súas armas e uniformes. Filgueira foi o responsable de alugar ao seu nome o coche que usou o comando no atentado.

Cando os axentes chegaron ao lugar do presunto "accidente" arredor da unha da mañá, comezou un tiroteo, resultando na morte dun deles. Nun principio, Filgueira conseguiu fuxir e agocharse durante dous días nunha toxeira xunto coa xefa do comando, Josefa Rodríguez Porca, mais finalmente foron localizados por un helicóptero da policía En marzo de 1996, o Tribunal Supremo de España recoñeceu que a morte do garda civil en Irixoa non foi intencionada.

## Notas
RD-855

**RD-855** foi un motor foguete usado como control de actitude na primeira etapa dos foguetes Tsiklon-2 e Tsiklon-3.

## Características 
Os motores RD-855 foron deseñados pola oficina de deseño de Yuzhnoye e contaban con catro cámaras de combustión. Usaban propelentes hipergólicos (Tetróxido de nitróxeno e UDMH) e servían como control de actitude para as primeiras etapas dos foguetes Tsiklon-2 e Tsiklon-3.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
*Tsiklon-2
*Tsiklon-3
Surfing The Lérez

O **Surfing The Lérez** é un festival de balde e benéfico de música pop e rock que se celebra na Illa das Esculturas na cidade de Pontevedra. Neste festival, de ambiente familiar, habilítanse puntos de recollida para que os asistentes poidan doar comida non perecedoira. Ademais de concertos, o festival acolle postos de mercado e comida.

A primeira edición deste festival tivo lugar en 2013 e trouxo como cabeza de cartel a Arizona Baby. Destacan por participar neste festival grupos como Sex Museum, Novedades Carminha, Ángel Stanich, Terbutalina, Oh! Ayatolláh, Ortiga, Heredeiros da Crus, Malandrómeda, Grande Amore, Boyanka Kostova e Shego entre outros.

## Notas
As Antas, O Regueiro, Boborás

** As Antas** é un lugar da parroquia do Regueiro no concello ourensán de Boborás na comarca do Carballiño.

## Xeografía
O lugar esténdese con igual topónimo polo Regueiro do Irixo e tamén co mesmo nome pola parroquia de Lebozán no municipio de Beariz. Na aldea sitúase a Mesa dos Bispos, que divide a diocese de Ourense, a diocese de Lugo e a arquidiocese de Santiago de Compostela, ademais das xurisdicións de Montes, Deza e Caldelas de Orcellón.

A aldea está atravesada pola estrada N-541.

## Lugares e parroquias 
### Lugares do Regueiro 
### Parroquias de Boborás 
## Notas
Guixar, Teis, Vigo

**Guixar** é un lugar da parroquia de Teis, no concello pontevedrés de Vigo, na comarca de Vigo.

## Infraestruturas 
Destaca a estación de Vigo-Guixar.

## Lugares e parroquias 
### Lugares de Teis 
### Barrios da cidade de Vigo 
### Parroquias de Vigo 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Lugares de Vigo
Primeiro ministro de Vanuatu

thumb|Brasón de Vanuatu.
O **Primeiro Ministro de Vanuatu** é o cargo que ocupa a persoa que exerce o poder executivo como xefe de goberno de Vanuatu.

O cargo de primeiro ministro creouse baixo a Constitución de Vanuatu cando da independencia do país en 1980, e o activista da independencia Walter Lini ocupou o cargo pola primeira vez. Ás veces considérase que o cargo actual é unha continuación do antigo cargo de ministro xefe, que existía antes de que Vanuatu obtivese a súa independencia. A Constitución esixe que o primeiro ministro sexa membro do Parlamento, que tamén o elixe directamente. O primeiro ministro nomea ou cesa directamente aos membros do Consello de Ministros.

Ata o momento, 13 persoas foron primeiro ministro de Vanuatu, algunhas en varias ocasións.

## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Presidente de Vanuatu
Trichomonadida

**Trichomonadida** é unha orde de protistas anaerobios, incluído dentro dos parabasálidos. Os membros desta orde denomínanse **tricomónadas**.

Algúns organismos desta orde son:
**Trichomonas vaginalis*, un organismo que vive dentro da vaxina das mulleres.
**Dientamoeba fragilis*, ameboide parasito humano.
**Histomonas meleagridis*, parasito que causa a enfermidade histomoníase en aves de curral.
**Mixotricha paradoxa*, un organismo simbiótico que vive dentro das térmites, hóspede de endosimbiontes.

## Anatomía 
As especies desta orde teñen tipicamente de catro a seis flaxelos no polo apical da célula, un dos cales é recorrente, é dicir, discorre formando unha ondulación superficial, dándolle o aspecto dunha membrana ondulante. Igual que outros parabasálidos, teñen un axostilo, unha pelta, unha costa e uns corpos parabasais.  En *Histomonas* só hai un flaxelo e un axostilo reducido e en *Dientamoeba*, ambos están ausentes.

## Comportamento 
A maioría das especies son parasitos ou endosimbiontes en animais.

As tricomónadas reprodúcense por medio dun tipo especial de fisión lonxitudinal, orixinando un gran número de trofozoítos nun relativamente curto período de tempo. Nunca forman quistes, polo que a transmisión dun hóspede a outro é sempre por contacto directo cos sitios que ocupan.

## Tratamento 
O tratamento preferido para a infección por tricomónadas é o Metronidazol.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
*Información xeral
Propelente

miniatura
Un **propulsor** ou **propelente**, é calquera gas, líquido ou sólido cuxa expansión se pode usar para xerar un pulo e impartir movemento a outra substancia ou obxecto.

O termo ***propelente*** tamén é usado na industria alimentaria para referirse aos gases diferentes do aire expulsados dun recipiente.

## Gases 
Os **gases** como o óxido nitroso (N₂O) e o dióxido de carbono (CO₂) son usados como propelentes en diversas aplicacións, tales como dispensadores de aerosois e sistemas de propulsión. No ámbito alimentario, o N₂O é utilizado en produtos coma a nata montada, mentres que en aplicativos non alimentarios, estes gases son responsables de expulsar o produto contido no recipiente. En cosméticos, insecticidas, pinturas e produtos farmacéuticos, antes dispensábanse coa axuda de hidrofluorocarburos, pero debido aos seus efectos destrutivos na capa de ozono terrestre, foron prohibidos en moitos países, excepto para usos esenciais como algúns medicamentos, pesticidas, lubrificantes e produtos de limpeza para equipos eléctricos ou electrónicos. Estes foron substituídos por hidrocarburos non totalmente haloxenados, que non afectan á Ozonosfera. 
Os gases máis importantes utilizados na actualidade como propelentes son:
* Hidrocarburos: propano, metilpropano, butano, pentano, ciclopentano.
* Éter dimetílico.
* Hidrocarburos haloxenados: 1,1,1,2 tetrafluoroetano ou HFC134a, 1,1-difluoroetano ou HFC152a, 1,1,1,2,3,3,3-heptafluoropropano ou HFC227ea.
* Gases atmosféricos: dióxido de carbono, nitróxeno, óxido de dinitróxeno.

## Líquidos 
Os **propelentes líquidos** teñen un uso significativo na propulsión de foguetes espaciais. Algúns exemplos son os monopropulsantes, como o nitrometano, e os bipropulsantes, que usan unha combinación de oxidante e combustible, como o oxíxeno líquido e o hidróxeno líquido, respectivamente, que se inxectan nunha cámara de combustión desde recipientes separados; e multipropelentes, compostos por diversos oxidantes e combustibles.

## Sólidos 
A pólvora negra utilizouse como propulsor en armas e foguetes até entrado o século XX, cando entrou en uso a pólvora dobre base (40 % de nitroglicerina, 60 % de nitrocelulosa). Outros propelentes sólidos modernos son o perclorato fundido (que usa perclorato de amonio como oxidante e varios aceites ou cauchos como combustible) e os propelentes compostos (que usan un aglutinante plástico con picrato de amonio, nitrato de potasio). Dende entón, procurouse substituílos por outras substancias menos prexudiciais para o medio ambiente.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Propelente hipergólico
* Propelente sólido
Illa de Chipre

**Chipre** é unha illa mediterránea fronte ás costas de Siria e Turquía. É a terceira illa máis grande do mar Mediterráneo; Sicilia e Sardeña son máis grandes. É un pouco maior que Porto Rico. Chipre formou parte de diversos estados e imperios, por exemplo o Imperio Bizantino durante centos de anos. O deus grego Afrodita era de Chipre. 

## Xeografía e historia da illa 
[esquerda|miniatura|Vista por [Satélite artificial|satélite da **illa de Chipre**.]]
Xeograficamente, forma parte de Asia e de Oriente Medio, pero por razóns políticas, ás veces considérase parte de Europa.

A illa foi grega durante miles de anos de historia rexistrada documentalmente, e moitos imperios gobernaron Chipre, incluíndo Asiria, o Antigo Exipto, Persia, o imperio de Alexandre o Grande, o Imperio Romano, os imperios bizantinos, os califatos árabes durante un breve período, Francia, a República de Venecia e o Imperio Otomán. 

### Administración política 
Chipre descríbese a miúdo como un "portaavións insomerxíbel" debido á súa posición estratéxica no Mediterráneo oriental.miniatura| Zonas de Chipre; a zona da República Turca do Norte de Chipre é vermella, a República de cor azul claro, a zona de amortecemento verdosa e as bases navais de cor azul escuro.|esquerda
Hai dous Estados na illa:

* A República de Chipre (recoñecida internacionalmente) tamén forma parte da Unión Europea. A maior parte do mundo considera que toda a illa é a República de Chipre. O grego é a lingua máis falada na República de Chipre.
* A República Turca do Norte de Chipre é a parte norte da illa. O único Estado-nación que recoñece esta entidade é Turquía.

Estes Estados están separados por unha zona tampón, que está controlada polas Nacións Unidas. Ademais dos dous países, hai na illa os territorios de Akrotiri e Dhekelia, dúas áreas da zona sur que están baixo control británico e que se utilizan como bases militares.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
*Chipre - Estado membro da UE
* Chipre do Norte - República Turca do Norte de Chipre
* Cibrán/Cibrao- nome galego, con moitas variantes noutras linguas, que provén do xentilicio da illa
Manifesto de Abrantes

O **Manifesto de Abrantes** foi unha proclama emitida en Abrantes (Portugal), o 1 de outubro de 1833, por Carlos María Isidro de Borbón, infante de España e pretendente ao trono español, tras a morte do seu irmán, o rei Fernando VII de España. 

## Historia 
O infante Carlos Mª Isidro marchou ao desterro a Portugal, tras ser expulsado por Fernando VII, contando co apoio do seu curmán o rei Miguel I. Nesa proclama, malia afirmar non cobizar o trono, declarou que tiña o deber de loitar por el, polos seus fillos, en nome da lexitimidade da sucesión, desde o seu punto de vista ilegalmente alterada. Remataba apelando á paz e á concordia, cousa que non sucedería, xa que o suceso foi a base dunha longa discordia e das guerras carlistas que afectaron a España durante todo o século XIX. 

En realidade, estaba en contra da derrogación da Pragmática Sanción de 1830, pola que Fernando VII declaraba sucesora a súa filla Isabel e recalamba o seu mantemento como era tradicional na casa Borbón. Daquela, sendo o varón de maior idade e con maior proximidade ao rei, el debería ser o sucesor. Ao non conseguilo, autoproclamouse Carlos V, emitiu moeda e non renunciou aos seus dereitos polo que comezou a Primeira guerra carlista.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Biografía 
* 
* 

### Outros artigos 
* Pragmática Sanción de 1830
Ángel Stanich

**Ángel Estanislao Sánchez Durán**, coñecido polo seu nome artístico **Ángel Stanich**, nado en Santander en 1987, é un compositor, cantante e músico de rock alternativo. A súa música inspírase no rock estadounidense de artistas como Bob Dylan, o Neil Young, incorporando referencias á historia, á actualidade e á cultura pop.

Normalmente acompáñao a súa banda, **Stanich Band**, composta por: Álex Izquierdo no baixo e coros, Lete G. Moreno na batería, Víctor Pescador na guitarra e coros e Jave Ryjlen no teclado.

## Traxectoria 
Ángel Stanich naceu en Santander e estudou periodismo en Valladolid, onde coñeceu a Javier Vielba (Arizona Baby / Corizonas) nun Open Mic. Vielba foi o produtor dos primeiros álbums do artista. En novembro de 2018 publicou o EP, *Máquina*, que foi o primeiro traballo producido por el mesmo.

### En Galicia 
No seu álbum *Antigua y Barbuda* de 2017, dedicou a Galicia unha canción chamada *Galicia Calidade*.

Stanich e a súa banda apareceron en carteis de moitos festivais destacados en Galicia como o Surfing The Lérez en Pontevedra, o Noroeste Pop Rock na Coruña, o  Festival de la Luz en Boimorto e o FIV de Vilalba.

## Discografía 
#### *Camino ácido* (2014) 
* *"Camino Ácido"*
* *"El Outsider"*
* *"El Cruce"*
* *"Chinaski"*
* *"Día del Apaleamiento"*
* *"Metralleta Joe"*
* *"La Noche del Coyote"*
* ''"Miss Trueno '89"*
* *"Amanecer Caníbal"*
* *"Mezcalito"*
* *"El Río"*

#### *Disparar a un hombre en Reno* (EP Acústico en Directo, 2014) 
* *"Mezcalito"*
* *"El Outsider"*
* *"Camino Ácido"*
* *"Metralleta Joe"*

#### *Cuatro truenos cayeron* (EP, 2015) 
* *"Carbura!"*
* *"Mojo"*
* *"Miss Trueno '89"*
* *"El Outsider"*

#### *Siboney* (EP, 2017) 
* *"Un Día Épico"*
* *"Mañana"*
* *"¿Quién Ha Elegido Muerte?"*
* *"Señor Tosco"*

#### *Antigua y Barbuda* (2017) 
**"Escupe fuego"*
**"Más se perdió en Cuba"*
**"Mátame Camión"*
**"Galicia Calidade"*
**"Un día épico"*
**"Casa Dios"*
**"Hula hula"*
**"Camaradas"*
**"Le Tour ´95"*
**"Río Lobos"*
**"Cosecha*"
[miniatura|300x300px|A Stanich Band ao completo no [Palencia Sonora en 2018]]

#### *Máquina* (2018) 
**"Qué será de mí"*
**"Salvad a las ballenas"*
**"Golpe en la pequeña China"*
**"Especial de medianoche"*

#### *Una visión global bastante aproximada* (EP, 2021) 
**"Una temporada en el infierno"*
**"Matar a un ruiseñor"*
**"El día después"*
**"El volver"*
**"Tu Alfredo Landa"*

#### *Polvo de Battiato* (2021) 
**"La historia es fácil"*
**"Nazario"*
**"Rey idiota"*
**"La valla"*
**"Dos Boy Scouts de mierda"*
**"La mecha"*
**"El cariño"*
**"Motel Consuelo"*
**"El Arriero, Pt. 2"*
**"Contigo siempre"''

## Notas
Xosé Ignacio Villar Regueiro

**Xosé Ignacio Villar Regueiro**, nado en Culleredo en 1963 foi un militante independentista galego que foi un membro do Exército Guerrilheiro do Povo Galego Ceive.

## Traxectoria 
Era veciño do lugar de Cillobre (Culleredo), onde vivía había uns meses antes da súa morte, e tiña un fillo de meses.
### Atentado na discoteca Clangor 
Na madrugada do xoves 11 ao venres 12 de outubro de 1990, Villar Regueiro participou nun atentado con bomba na discoteca Clangor xunto con Dolores Castro Lama. Tratábase dun dos locais de lecer nocturno máis populares da cidade universitaria de Santiago. Os terroristas alegaron que a sala era un centro de narcotráfico.

Como consecuencia da explosión, faleceu a viguesa Mercedes Domínguez Rodríguez, estudante de 26 anos, así como Villar Regueiro e Castro Lama, os autores materiais do atentado. Houbo 49 feridos, entre clientes e empregados, cinco deles de gravidade. O local quedou gravemente danado polo artefacto.

Segundo os terroristas, os explosivos deberían estourar ao remate da noite, cando a discoteca estivese pechada, mais a acción dos altofalantes provocou a súa detonación anticipada.

## Notas
Wab Kinew

**Wabanakwut "Wab" Kinew** (/wɑːb kɪˈnuː/); nado o 31 de decembro de 1981, é un político canadense de orixe ojibwa que é o Primeiro Ministro de Manitoba. Kinew foi o dirixente do Novo Partido Demócrata de Manitoba (NDP) e líder da oposición dende o 16 de setembro de 2017. Antes de entrar en política, Kinew foi músico, locutor e administrador universitario, ademais de ser recoñecido como presentador en CBC Radio e CBC Television. Kinew converteuse no primeiro Primeiro Ministro provincial de ascendencia das Primeiras Nacións, e no primeiro primeiro ministro indíxena de Manitoba dende o Primeiro Ministro métis John Norquay en 1887.

## Traxectoria 
Wabanakwut "Wab" Kinew naceu o 31 de decembro de 1981 en Kenora, Ontario. Criado na Primeira Nación Onigaming dos ojibwa do noroeste de Ontario, é o fillo de Tobasonakwut Kinew, un antigo xefe local e rexional e profesor de goberno indíxena na Universidade de Winnipeg, e a doutora Kathi Avery Kinew, analista de políticas.

Kinew trasladouse aos suburbios de Winnipeg cos seus pais na infancia e asistiu ao Collège Béliveau, unha escola de inmersión lingüística francesa, e pasou as vacacións de verán en Onigaming. Kinew obtivo un Bachelor of Arts en economía pola Universidade de Manitoba,

## Vida persoal 
Kinew declarou que "experimentou asaltos por motivos raciais por parte de adultos" durante a época na que creceu nos suburbios de Winnipeg. A parella tivo un fillo en maio de 2017. Kinew ten outros dous fillos dunha relación anterior.

## Notas
Gamera Rebirth

***Gamera Rebirth*** (en ; estilizado como ***GAMERA -Rebirth-***) é unha serie xaponesa de animación dirixida e coescrita por Hiroyuki Seshita. Producida por Kadokawa Corporation e animada por ENGI, é un relanzamento da franquía *Gamera* logo de *Gamera the Brave* (2006), e o primeiro título animado da mesma. A serie estreouse internacionalmente en Netflix o 7 de setembro de 2023.

## Sinopse 
Durante o verán de 1989, tres estudantes de primaria son testemuñas de como Gamera loita contra monstros xigantes en Toquio.

## Personaxes 
## Notas
Estomatina

A **estomatina**, tamén chamada **proteína integral de membrana do eritrocito humano banda 7** é unha proteína que está codificada en humanos no xene ***STOM*** do cromosoma 9.

## Importancia clínica 
A estomatina é unha proteína integral de membrana de 31 kDa que recibiu o seu nome pola rara anemia hemolítica humana hereditria chamada estomatocitose, coa cal se relacionou, aínda que en ratos knockout para esta proteína non se atopou que houbese esta relación. Este xene codifica un membro dunha familia altamente conservada de proteínas integrais de membrana. A proteína codificada localízase na membrana celular dos eritrocitos e outros tipos de células, onde pode regular canles iónicas e transportadores. Existen variantes de empalme desta proteína e un pseudoxene do seu xene no cromosoma 6.

## Función 
Malia que a ampla distribución da estomatina e a súa expresión constitutiva suxire un importante papel para esta proteína na bioloxía celular, onde quizais é un compoñente de "mantemento" (*“house-keeping”*), a súa función exacta está aínda sen determinar. A presenza masiva da estomatina en pregamentos de membrana que fan protrusión e extensións suxire un posible papel estrutural na formación destas estruturas ou no ancoraxe da actina do citoesqueleto. Tamén se suxeriu que regula o transporte na membrana.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*

### Ligazóns externas 
*
Evágoras de Esparta

**Evágoras de Esparta** (latín *Evagoras*, grego antigo Εὐαγόρας) foi un atleta espartano do século -VI que gañou tres vitorias nas carreiras de carros dos xogos olímpicos cos mesmos cabalos.
## Traxectoria
Venceu nos anos -548, -544 e -540. Erixiu unha estatua dunha cuadriga en Olimpia e honrou os seus cabalos cun magnífico funeral, segundo Heródoto, Claudio Eliano e Pausanias.

## Notas
Mirah

**Mirah**, nada como **Mirah Yom Tov Zeitlyn** en Filadelfia (Pensilvania) o 17 de setembro de 1974, é unha músico e compositora estadounidense baseada en Brooklyn, Nova York.

## Traxectoria
Despois de comezar a súa carreira na escena de Olympia, Washington, a finais dos anos 90, publicou unha serie de álbums en solitaria a través de K Records que tiveron u ha boa recepción, como ''You Think It's Like This but Really It's Like This* (2000) e *Advisory Committee* (2002). O seu álbum de 2009 *(a)spera* chegou ao número 46 da lista *Billboard Top Heatseekers*, e o seu álbum colaborativo de 2011 *Thao + Mirah'' chegou ao 7.
Mirah publicou once álbums en solitario e gravacións colaborativas, varios EPs e sinxelos en 7", e achegou  temas a unha ampla variedade de recompilatorios. Mirah colaborou con artistas como Phil Elvrum de The Microphones, Tune-Yards, Susie Ibarra, Jherek Bischoff e Thao Nguyen.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Páxina oficial de Mirah
Lingua karai-karai

A **lingua karai-karai** (كاراي-كاراي) é unha lingua falada no oeste de África. O número de falantes de karai-karai estimouse en 1.500.000 a 1.800.000 (2010), e é falada principalmente polo pobo karai-karai. É unha lingua afroasiática que se distribúe por Nixeria en comunidades dos estados de Bauchi, Yobe e Gombe. Moitas palabras karai-karai comparten unha orixe común coas linguas semíticas do noroeste, como o hebreo e do árabe. A lingua karai-karai está máis estreitamente relacionada coas linguas ngamo e bole (faladas no nordeste de Nixeria) que se consideran derivadas da lingua karai-karai.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Wikipedia en karai-karai
### Bibliografía 
*
Liga Galega de Fútbol Gaélico 2023/24

A **Liga Galega de Fútbol Gaélico 2023/24** é a undécima edición da Liga Galega de Fútbol Gaélico, organizada pola Real Federación Galega de Fútbol e a Asociación Galega de Fútbol Gaélico. A liga feminina, con seis equipos, dispútase a dúas voltas no formato tradicional. A liga masculina consta dunha volta única onde nove equipos se enfrontan entre si, cun play-off final para o cal se cualifican os catro primeiros.
## Categoría feminina 
### Equipos
### Resultados
;Xornada 1 (21 e 22 de outubro)
:Auriense 47 - 5 Independente
:Gróvias 7 - 17 Turonia

### Clasificación
## Categoría masculina 
### Equipos
### Resultados
;Xornada 1 (8 de outubro)
:Estrela Gaels 23 - 28 Auriense
:Independente de Beltane 14 - 18 Keltoi

;Xornada 2 (21 e 22 de outubro)
:Estibadores 15 - 56 Turonia
:Keltoi 40 - 28 Auriense
:Lorchos 17 - 27 Estrela Gaels

### Clasificación
## Notas
O lirio branco

***O lirio branco*** (en ) é o cuadraxésimo volume da serie de banda deseñada Astérix, o primeiro en ser escrito por Fabcaro, o sexto en ser ilustrado por Didier Conrad. Publicouse o 26 de outubro de 2023.

Foi traducido ó galego por Xavier Senín, Isabel Soto e Alejandro Tobar e publicado por Edicións Xerais.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
*Ficha de *O lirio branco* na páxina da Editorial Xerais.
Elemental (filme de 2023)

***Elemental*** (subtitulado ***Forces of Nature*** nalgúns países) é un filme estadounidense de 2023 producido por Walt Disney Pictures e Pixar Animation Studios e distribuído por Walt Disney Studios Motion Pictures. Dirixido por Peter Sohn e producido por Denise Ream, foi escrito por Sohn, John Hoberg, Kat Likkel e Brenda Hsueh, con Pete Docter como produtor executivo. É o filme número 27 producido polo estudio, e conta coas voces de Leah Lewis, Mamoudou Athie, Ronnie del Carmen, Shila Ommi, Wendi McLendon-Covey e Catherine O'Hara. Ambiéntase nun mundo poboado por elementos da natureza antropomórficos, e a historia trata sobre o elemento do lume Ember Lumen (Lewis) e o elemento da auga Wade Ripple (Athie), que se coñece e namoran despois de que Wade caese por accidente nunha tenda de barrio propiedade do pai de Ember, Bernie (Del Carmen).

## Personaxes 
* Leah Lewis como Ember Lumen
* Ronnie del Carmen como Bernie Lumen
* Shila Ommi como Cinder Lumen
* Catherine O'Hara como Brook Ripple
* Ronobir Lahiri como Harold
* Matt Yang King como:
** Alan Ripple
** Lutz
* Jonathan Adams como Flarry
* Alex Kapp como:
** Customer
** Delivery Person
** Earth Landlord
* P.L. Brown como Doorman

## Notas
Ceiba pentandra

***Ceiba pentandra*** é unha árbore tropical da orde *Malvales* e da familia *Malvaceae* (anteriormente foi clasificada na familia Bombacaceae), orixinaria de México, América Central e o Caribe, norte de América do Sur, e (como a variedade *C. pentandra* var *guineensis*) no oeste de África. Unha variedade un pouco máis pequena foi introducida no sur e sueste de Asia, onde é cultivada.

## Características 
miniatura|Base dun exemplar xigante no leste de Ecuador.
A árbore crece ata os 73 metros de altura, segundo o confirman as escaladas e a caída de cinta con informes de exemplares que superan os 77 metros de alto. Estas árbores enormes atópanse no Neotrópico ou na África tropical. A variedades de *C. pentandra* presente no sur de Asia só chega até os 27 metros. Os troncos a miúdo poden medir ata 3 m de diámetro por riba das extensas raíces que medran como contrafortes. Porén, os individuos máis grandes poden ter un grosor de 5,8 m ou máis por riba dos contrafortes.

## Notas
Río Teusacá

miniatura|dereita|250px|O río Teusacá desemboca no río Bogotá, xusto ao norte da marca de 2550 m.
O **río Teusacá** é un río dos cerros Orientais de Bogotá e da sabana de Bogotá. É un afluente esquerdo do río Bogotá, en Colombia. O río, de 69 quilómetros de lonxitude, nace La Calera unha altitude de 3.560 metros no Alto Los Tunjos, Santa Fe, e flúe cara ao norte polos concellos de La Calera, Guasca e Sopó, para desembocar no río Bogotá en Cajicá a unha altitude de 2.554 metros. A parte alta da conca do río Teusacá ten un ecosistema de páramo cos páramos de Chingaza, El Verjón e Cruz Verde que rodean o río. O encoro de San Rafael en La Calera, importante fonte de auga para a capital colombiana, nútrese do río Teusacá.

miniatura|O Páramo de Cruz Verde atópase na conca do río Teusacá.
## Etimoloxía 
Teusacá provén do muisca, a lingua indíxena do pobo muisca que habitaba o altiplano cundiboyacense antes da conquista española. Teusacá era o nome dun asentamento da Confederación Muisca, posiblemente na conca de Teusacá entre Guasca e Usaquén.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* *Broadbent, Sylvia M.* 1974. La situación del Bogotá Chibcha - The Chibcha Bogotá situation. Revista Colombiana de Antropología 17. 117–132. Consultado o 9 de marzo de 2017.
* *Ecoforest, _. s.a.* Elaboración del Diagnóstico, Prospectiva y Formulación de la Cuenca Hidrográfica del río Bogotá - Subcuenca del río Teusacá – 2120-13, 1–447. Ecoforest.
* Montoya Arenas, Diana María e Germán Alfonso Reyes Torres. 2005. *Geología de la Sabana de Bogotá*, 1–104. INGEOMINAS.
* Muñoz Real, Sandra Liliana e Diana Carolina Beltrán Carvajal. 2010. *Perfíl ambiental de la subcuenca del Río Teusacá de la cuenca alta del Río Bogotá,* 1–331. Universidad de la Salle. Consultado o 9 de marzo de 2017.
Claudia Goldin

**Claudia Goldin,** nada en  Nova York o 14 de maio de 1946, é unha economista e académica estadounidense, profesora de economía na Universidade Harvard. Goldin foi presidenta da American Economics Association durante o curso 2013-2014. En 1990, converteuse na primeira muller *titular* do departamento de economía da Universidade Harvard.

A súa investigación inclúe temas como a historia económica, a economía laboral, a desigualdade, a educación e a fenda salarial de xénero. É membro da Academia Nacional de Ciencias dos Estados Unidos. 

En 2023 foi galardoada co Premio Nobel de Economía por "avanzar na comprensión dos resultados do mercado laboral das mulleres". O seu libro ''Career & Family: Women's Century-Long Journey toward Equity'' conclúe co impacto da pandemia nas carreiras das mulleres e a equidade das parellas.

## Notas
Célula de memoria

Co termo **célula de memoria** podemos referirnos a:

## Bioloxía 
* Célula de memoria (córtex motor), neuronas atopadas no córtex motor primario (M1), unha rexión localizada na porción posterior do lobo frontal do cerebro. 
* Célula B de memoria, unha célula inmunitaria produtora de anticorpos, que lembra un antíxeno de anteriores infeccións.
* Célula T de memoria, unha célula inmunitaria produtora de substancias reguladoras ou citotóxicas, que lembra un antíxeno de anteriores infeccións.

## Computación 
* Célula de memoria (computación), un bloque constituínte da memoria dun computador e para o almacenamento de datos.
Páramo de Cruz Verde

O **páramo de Cruz Verde** é un páramo que se atopa entre o Distrito Capital de Bogotá e a provincia de Oriente do departamento de Cundinamarca. Forma parte do mesmo sistema do páramo de Sumapaz.

## Características 
O páramo de Cruz Verde atópase entre os 3.300 e os 3.700 m s. n. m. na Cordilleira Oriental. Atópase ao leste de Bogotá, ocupando territorios do Distrito Capital, e dos concellos de Chipaque, Ubaque, Choachí, Une e un pequeno fragmento de La Calera.

No seu territorio nacen os ríos Fucha, cuxo curso se atopa na sabana de Bogotá e Palmar, que baña o concello de Ubaque.

Contén un bosque secundario e afloramentos xeolóxicos de rochas sedimentarias do Cretáceo e do Terciario. Alberga unha gran variedade de paxaros e fentos. No seu territorio atópase así mesmo o Parque Ecolóxico Matarredonda. Presenta diferentes zonas húmidas interconectados.

A comezos do século XIX foi un dos territorios visitados na rexión polos naturalistas europeos Alexander von Humboldt e Aimé Bonpland.
miniatura|Cerro no páramo.

### Conservación 
Malia que se trata dunha zona ecolóxica protexida, tanto a deforestación pola queima e talla como as actividades agrícolas e de gandaría ameazan con desertificalo. Do mesmo xeito, dende hai séculos extráese dos seus terreos material para a construción, o cal transformou a súa morfoloxía e afectou a súa biodiversidade.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
**Paramo.org* "Complejo Cruz Verde - Sumapaz". Inclúe mapa en alta definición. Consultado en novembro de 2010.
**Eltiempo.com* "Un páramo a secas". Consultado en novembro de 2010.
Río Fucha

O **río Fucha** ou **río San Cristóbal** é un dos ríos que atravesa a cidade de Bogotá. Nace no páramo de Cruz Verde e desemboca no río Bogotá.

## Conca 
A súa conca conta cunha área de 12.991 ha urbanas e 4.545 rurais correspondentes aos cerros Orientais da cidade. Nace na reserva forestal El Delirio no páramo de Cruz Verde. Na súa parte alta recibe as augas das crebadas San Cristóbal (por iso é polo que tamén sexa coñecido como río San Cristóbal), a Osa e Pablo Blanco. No seu curso medio e baixo atravesa a zona meridional da sabana de Bogotá.

O río Fucha atravesa as localidades de San Cristóbal, Santa Fe, Antonio Nariño, Rafael Uribe Uribe, Puente Aranda, Kennedy e Fontibón, marcando a fronteira entre as dúas últimas. Entre os seus afluentes, xa canalizados, atópanse o Teñidero (ou Santa Caterina), o Molinos (ou Aserradero) e o Fucha Chiquito (ou da Polvoreda).

## Contaminación 
miniatura|O río Fucha á altura da Carreira Décima.
Só nos seus dous primeiros quilómetros a canle non está contaminada. O resto presenta un regular e mal estado de conservación, pois dende hai décadas utilízase como sumidoiro receptor de refugallos e augas residuais. 

A canle de San Francisco, por atoparse remansada, é outro grave factor de contaminación do río, que transmite os seus problemas ao río Bogotá, achegando o 39% da súa contaminación. En 2010 emprendeuse un proceso de recuperación por un valor próximo aos oitenta e catro millóns de pesos.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* *Banrepcultural.org*  Crónicas de Bogotá de Pedro M. Ibáñez. Capítulo I.
Daniel Palencia Caballero

**Daniel Palencia Caballero**, nado en Errenteria o 3 de xaneiro de 1992, é un árbitro de fútbol español, que milita na Segunda División.

## Traxectoria 
Despois de arbitrar en categorías inferiores, ascendeu na tempada 2016/17 á Segunda División B, na que traballou durante os seguintes cinco anos. En 2021 pasou a dirixir partidos da nova Primeira División RFEF, na que militou tres anos. En 2024 conseguiu o ascenso á Segunda División.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Datos do árbitro en BDFutbol .
Dositeo Ramos López

**Dositeo Ramos López**, finado en Castro de Ribeiras de Lea (Ribeiras de Lea, Castro de Rei) o 18 de marzo de 1941, foi un mestre galego.

## Traxectoria 
miniatura|Placa de homenaxe a Dositeo Ramos López en Xustás.
Mestre na escola da Liga Santaballesa de Instrucción en Santaballa. Aprobou as oposicións en 1917 e foi destinado á escola da Escanabada (Xustás, Cospeito). Trasladouse á escola dos Pedregás en 1934. Finou en Castro de Ribeiras de Lea o 18 de marzo de 1941.

## Vida persoal 
Casou con María García Rois e foi pai de Manuel Ramos García.
## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Expediente de depuración de Dositeo Ramos López
Roko Badžim

**Roko Badžim**, nado o 18 de agosto de 1997 en Šibenik, é un xogador profesional de baloncesto croata. Cunha altura de 1,97 m xoga na posición de escolta.

## Traxectoria profesional 
O 6 de outubro de 2023, anunciouse a fichaxe de Badžim polo Obradoiro CAB da Liga ACB, para reforzar ó equipo durante a baixa do dominicano Rigoberto Mendoza. O 30 de decembro de 2023, Badžim e o Obradoiro finalizaron o contrato temporal do xogador.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Perfil en RealGM.com
Relek

**Relek** (por *Relyativistskiye Elektrony*), tamén coñecido como **MKA-PN 2** e máis tarde renomeado como **Vernov**, foi un satélite artificial de Rusia lanzado o 8 de xullo de 2014 mediante un foguete Soiuz 2-1b Fregat desde o cosmódromo de Baikonur.

## Características 
Relek foi un pequeno satélite lanzado para estudar o comportamento dos electróns nos cintos de radiación terrestres. Foi rebautizado como Vernov en honor a Sergei Vernov, un físico ruso. Relek foi construído usando o bus Karat e tiña unha masa duns 250 kg. Deixou de funcionar tras cinco meses en órbita en vez dos tres anos anos previstos de vida.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
*Soiuz 2-1b Fregat
Cerros Orientais (Bogotá)

Os **cerros Orientais** son un conxunto orográfico situado ao leste de Bogotá, o cal serve como fronteira natural da cidade. A grandes liñas segue unha dirección sur-norte. Atópase principalmente nas zonas rurais nas localidades de Sumapaz, Usme, San Cristóbal, Santa Fe, Chapinero e Usaquén. Malia ser unha zona protexida, moitos dos seus ecosistemas atópanse ameazados pola construción ilegal de vivendas no medio da reserva forestal, tarefa que esta buscando evitar a administración distrital con múltiples operativos na zona con apoio das autoridades policiais e xudiciais.

## Características 
Os cerros orientais de Bogotá son unha serie de montes visibles dende a maior parte da cidade. Contan con preto de 14.000 ha. Limita ao norte con Torca e ao sur co de Chipaque. No seu costado leste, as elevacións aumentan até constituír o páramo de Cruz Verde, que xunto ao de Sumapaz conforma o mesmo sistema.

De sur a norte, os cerros son La Teta, Aguanoso, Guadalupe, Monserrate, Pico del Águila, El Cable, e ao norte da cidade, na localidade de Usaquén, as serras do Chicó, El Chiscal, o alto La Laguna, e o cerro Pan de Azúcar. O conxunto presenta un forte gradiente altitudinal, que vai dos 2.570 aos 3670 metros sobre o nivel do mar.

## Galería 

Ficheiro:Bogota-centro.JPG|Monserrate dende La Candelaria.
Ficheiro:Panorama de Bogotá.jpg|Os cerros dende a localidade de Suba.
Ficheiro:Cerros a la altura de la calle Setenta.JPG|Cerros á altura do barrio Rosales.
Ficheiro:Cerro de Bogotá.JPG|Os cerros de Zuque e de La Teta en San Cristóbal e Usme.
Ficheiro:2019 Bogotá - Cerros Orientales desde la calle 26 a la altura del ferrocarril (carrera 66).jpg|Os cerros de Bogotá dende a rúa 26.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* VV. AA., director Fabio Puyo Vasco, *Historia de Bogotá* 3 tomos: Tomo I - Conquista y Colonia, Tomo II - Siglo XIX, Tomo III - Siglo XX, Bogotá, 2007. ISBN 978-958-8293-31-8. La información utilizada viene del tomo III, escrito por Fabio Zambrano Pantoja.
Paixón segundo San Xoán

miniatura|Bach cara 1720.
A ***Paixón segundo San Xoán, BWV 245*** (título orixinal en latín: ***Passio secundum Johannem***; en alemán: ***Johannespassion***) é unha paixón oratórica escrita para voces solistas, coro e orquestra por Johann Sebastian Bach.

## Historia 
miniatura|Primeira páxina da partitura autógrafa.

### Composición 
Foi escrita nas datas previas ao Venres Santo de 1724 e está baseada nos capítulos 18 e 19 do Evanxeo de Xoán. Os textos da apertura, das arias, dos recitativos e das corais tomáronse de diferentes fontes; entre outras, da *Paixón segundo San Mateu, BWV 244* e da tradución que Martiño Lutero fixera da Biblia.

A *Paixón segundo San Xoán* é, quizais, menos familiar que a *Paixón segundo San Mateu* (esta, de maior duración, permitiu que o público redescubrira a J. S. Bach grazas á interpretación que Felix Mendelssohn fixo desta obra en 1829). Comparando ambas as obras, a *Paixón segundo San Xoán* foi descrita como "máis extravagante, cunha inmediatez expresiva ás veces desenfreada e menos rematada".

### Primeira interpretación 
Orixinalmente, a *Paixón segundo San Xoán* ía ser interpretada por vez primeira na igrexa de Santo Tomé en Leipzig, mais, finalmente, a estrea tivo lugar na igrexa de San Nicolao en 1724. Foi cambiada en numerosas ocasións ata a versión definitiva de 1740. As partes que Bach eliminou agregáronse posteriormente como apéndices.

### Versións 
A diferenza da *Paixón segundo San Mateu*, a obra sufriu diferentes modificacións, sendo a máis coñecida a de 1724.

En 1725, Bach mudou a apertura orixinal *Herr, unser Herrscher, dessen Ruhm* (Señor, señor! A túa gloria reina en todos os pobos!) por *Ou Mensch bewein dein Sünde groß* (Oh, home, chora o teu gran pecado), que posteriormente pasou a ser final de capítulo na *Paixón segundo San Mateu*.

Ademais, o final da primeira parte cambiouse polo *Christe, Du Lamm Gottes* (Agnus Dei) da cantata BWV 23, engadindo ademais tres arias. 

En 1730, modificouse de novo a obra, suprimindo os cambios que se introduciran en 1725 e agregando dous recitativos do Evanxeo de Mateu. 

En 1749, Bach cambiou algúns diálogos regresando á versión de 1740, quedando esta última versión como definitiva.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Lista de cantatas de Johann Sebastian Bach
### Bibliografía 
* 
* 
* 
* 
* 

### Ligazóns externas 
* «Paixón segundo San Xoán» en *Kareol*, texto da obra en alemán e castelán.
* «Paixón segundo San Xoán»: emisión do 29-03-2013 de *Música antigua*, programa de Radio Clásica.ligazón=Archivo:Speaker_Icon.svg|20x20px
* «Paixón segundo San Xoán»: emisión do 19-04-2019 de *Música y significado*, programa de análise musical de Radio Clásica.ligazón=Archivo:Speaker_Icon.svg|20x20px
The Devil's Plan

'''''The Devil's Plan*** (en ) é un programa de reality show surcoreano. A primeira tempada estreouse o 26 de setembro de 2023 a través de Netflix. É unha competición de intelixencia, onde 12 concursantes compiten en xogos de enxeño e estratexia para ser o gañador e ir casa co premio final.

## Formato 
Doce concursantes famosos, son escollidos para competir cara a cara na competición. O primeiro día, cada un é premiado cunha "Peza". As "pezas" son a moeda do xogo e úsanse para comprar potenciadores e vantaxes dentro das partidas. Tamén se poden entregar "pezas" a outros concursantes para persuadilos de que tomen determinadas decisións. Hai dous tipos de partidas dentro de ***The Devil's Plan'''''.

Dentro do Xogo Principal, todos os concursantes participarán coa esperanza de gañar máis "Pezas". En función da súa actuación, pódense premiar ou perder "Pezas" en cada xogo principal. Os concursantes que perdan todas as súas pezas debido ao Xogo Principal son eliminados do programa. Os dous concursantes que teñan a menor cantidade de "Pezas" restantes tamén deberán ser enviados á "Prisión" e non poderán participar no Xogo de Premios. Se hai empate entre a menor cantidade de "Pezas" de tres ou máis persoas, os concursantes con máis "Pezas" deberán decidir cales son os dous concursantes con menos "Pezas" que deben ser enviados a "Prisión".

Os Xogos de Premios permiten que todos os participantes restantes intenten engadir valor ao bote de premios final. O gran premio pode valer ata ₩500.000.000 wons ou menos, dependendo de cantas partidas se gañen. Os xogos de premios adoitan xogarse como desafíos de traballo en equipo fronte aos partidos principais que son máis dependentes.

## Notas
Antonio Novo

O nome **Antonio Novo** pode referirse a:

***Antonio Novo Campelo**, médico e profesor galego (1878-1948);

***Antonio Novo Salgado**, hostaleiro e escritor galego (1947-1990);

***Antonio Novo Suárez**, coñecido como **Tuchiño**, guitarrista galego (n. 1972).
Lingua wapishana

A **lingua wapishana** é unha lingua arauaca falada polo pobo wapishana en Güiana e no Brasil. É falada por unhas 13.000 persoas en ambos os dous lados da fronteira entre Güiana e o Brasil.

As presións externas diminuíron o uso do wapishana entre as xeracións máis novas, e non foi ata 1987 cando o wapishana foi utilizado como lingua de ensino nas escolas indíxenas da comunidade lingüística. En 2009, A Universidade Federal de Roraima creou un programa de extensión para aprender wapishana. O wapishana está clasificado como "vulnerable" polo Libro Vermello das Linguas Ameazadas da UNESCO.

## Importancia cultural 
Moitas plantas e animais endémicos da rexión só se coñecen en wapishana, e a lingua ten un sistema de taxonomía distinto. Un exemplo son as tres clases de plantas, ''karam'makau*, *wapaurib bau* e *wapananinau*, que son indicativas dos "criterios de cultivo" dos pobos indíxenas. *Karam'makau* representa plantas recollidas en estado salvaxe, mentres que *wapaurib bau* son as plantas que foron domesticadas e adoitan levar nomes segundo o lugar ou o agricultor de orixe. A mandioca, un alimento de grande importancia para os indíxenas da rexión, ten unha "desconcertante variedade de nomes" en wapishana. Os *wapananinau'' son plantas con propiedades máxicas, e teñen funcións importantes para os xamáns das crenzas tradicionais.

## Morfoloxía 
:

:

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
* 
### Ligazóns externas 
* Wapishana dictionary The Intercontinental Dictionary Series
Robert H. Thompson

**Robert Hugh Thompson**, nado en Cardiff o 15 de decembro de 1943 e finado en Londres en setembro de 2017, foi un bibliotecario e numismático galés, vinculado á *British Numismatic Society* e á *Royal Numismatic Society*.

## Traxectoria 
### Primeiros anos e formación 
Robert Thompson naceu o 15 de decembro de 1943 en Cardiff, onde os seus pais traballaban nunha oficina de Facenda. Recibiu a súa educación na *Whitchurch Grammar School*. Na súa infancia interesouse polos fósiles e pola arqueoloxía, e visitaba habitualmente sitios arqueolóxicos romanos e normandos do sur de Gales.

Axiña comezou tamén a súa afección pola numismática. En 1958, con só 15 anos, foi membro fundador da Sociedade Numismática de Gales do Sur e Monmouthshire, e en 1959 publicou o seu primeiro artigo sobre o coleccionismo de moedas na revista da súa escola.

En 1961, a súa familia trasladouse ao *borough* londiniense de Harrow.

En 1964 ingresou no *Hayes (Middlesex) & District Coin Club*, do que foi presidente entre 1974 e 1978. Tamén pertenceu a outras asociacións numismáticas, como o Club Numismático de Londres.

No ámbito internacional, Thompson foi un participante habitual nos Congresos Internacionais de Numismática a partir de 1967 e, durante moitos anos, asistiu tamén ás xornadas da *Société française numismatique*, en Francia. 

## Publicacións 
### Artigos 
Michael J. Dickinson recolle, no obituario de Thompson publicado no *British Numismatic Journal*, unha listaxe dos artigos publicados por este desde 1959 a 2018.

### Monografías 
* (1984-2011): *The Norweb Collection. Tokens of the British Isles 1575-1750 [Sylloge of Coins of the British Isles]*. Spink & Son Limited, Londres
** (1984) *Part 1: Bedfordshire to Devon*. ISBN 978-0907605119
** (1988) *Part 2: Dorset, Durham, Essex and Gloucestershire*. ISBN 978-0907605232
** (1992) *Part 3: Hampshire to Lincolnshire.* (con M. Dickinson). ISBN 978-0907605362
** (1993) *Part 4: Norfolk to Somerset* (con M. Dickinson). ISBN 978-0907605461
** (1996) *Part 5: Staffordshire to Westmoreland* (con M. Dickinson). ISBN 9780907605492
** (1999) *Part 6: Wiltshire to Yorkshire, Ireland to Wales* (con M. Dickinson). ISBN 9781902040332
** (2007) *Part 7: City of London* (con M. Dickinson). ISBN 9781902040806
** (2011) *Part 8: Middlesex & Uncertain Pieces* (con M. Dickinson). ISBN 9781907427084

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Dickinson, M. (2018). "Robert Hugh Thompson (1943-2017)". En *British Numismatic Journal*. British Numismatid Society. Páxinas 261-265.
* Ellis, M.; P. J. P-M. (2021). "Robert Hugh Thompson (1943-2017)". En *Wiltshire Coins and Paranumismatica, British Tokens, Tickets and Passes*. Dix Noonan Webb. 30 de setembro de 2021. Páxinas 37-38.