Xeróglifo exipcio

Os **xeróglifos exipcios** son unha das formas de escrita empregadas no Antigo Exipto para representar a lingua exipcia. As outras dúas son a hierática e a demótica.

## Orixe 
O termo procede da expresión grega que significa "gravura sagrada" (ἱερογλύφος [hieroglyphos], de hiero- (ἱερός), "sagrado", e glyphei (γλύφειν), "gravura"). En lingua exipcia, a frase translitérase como *mdw nṯr* (ou *medu netjer*), literalmente "palabras de deus".

Os xeróglifos exipcios utilizan elementos ideográficos e fonéticos simultaneamente, isto é, signos que representan ideas ou sons. As posibilidades son:
# O deseño dun obxecto concreto representa a palabra que denota ese obxecto: unha perna significa "perna".
# Unha acción visíbel concreta pódese representar mediante os seus trazos máis característicos: dúas pernas camiñando significan "ir".
# O deseño dun obxecto concreto (ou, ás veces dúas ou mesmo tres) pode representar unha palabra que contén as mesmas consoantes.
# 24 signos consonánticos que constitúen un sistema de escrita fonético (consonántico).
# "Determinativos", signos engadidos ao final dunha palabra transcrita mediante signos consonánticos para indicar a categoría semántica, sen ser totalmente precisos.

Era habitual que os escribas mesturasen os métodos de representación descritos.

## Historia e evolución 
[miniatura|Templo de [Komombo.]]
A inscrición máis antiga coñecida hoxe en día (descuberta en 1998) aparece nunhas trescentas tabletas de arxila na tumba U-j pertencente a un gobernante do Período Predinástico en Abydos e datadas arredor do 3400 a.C. Durante moito tempo, a inscrición xeroglífica máis antiga foi a Paleta de Narmer, atopada en Hierakonpolis a década de 1890.

Co tempo, apareceron formas simplificadas que representaban sons e constituíron as escritas hierática, ou "sagrada" (sacerdotal) e demótica ou "popular", que eran, ademais, máis apropiadas para seren usadas nos papiros. A Pedra de Rosetta contén un texto en xeróglifos e en demótico (ademais de en grego).

Os xeróglifos continuáronse a usar durante a dominación persa (séculos VI e V a.C.), após a conquista de Alexandre Magno e durante o período grecorromano (332 a.C.-395 d.C.). Os xeróglifos desta época adquiren unha complexidade que se atribúe a un intento de afirmación cultural que distinguise aos verdadeiros exipcios dos seus conquistadores. Estes asumiron o carácter sagrado da escrita xeroglífica e imaxinaron este sistema, complexo, aínda que racional, como un método secreto, alegórico e mesmo máxico, de transmisión de coñecemento místico, En vez de interese, curiosamente, decidiron "respectalo", ignorándoo.

No século IV xa apenas había quen coñecese esta escrita. O seu uso nos monumentos cesou cando o emperador romano Teodosio I clausurou todos os templos non cristiáns en 391 (o texto máis recente é de 364.

Neste mesmo século Horapollo publicou a *Hieroglyphica*, unha "explicación" de preto de 200 signos. Sendo maiormente falsa, dificultou a interpretación posterior dos xeróglifos porque se tomou totalmente en serio. Resultou influente especialmente no simbolismo renacentista, e especialmente no libro de emblemas de Andrea Alciato e no *Hypnerotomachia Poliphili* de Francesco Colonna.

De entre os estudosos occidentais que tentaron descifrar esta escrita destacan Johannes Goropius Becanus no século XVI e Athanasius Kircher no século XVII. Pero os traballos máis decisivos foron os de Thomas Young e Jean-François Champollion a comezos do século XVIII. O descubrimento da Pedra de Rosetta polas tropas de Napoleón foi decisivo.

## A escrita 
A escrita xeroglífica ten 24 signos que representan un son (como as nosas letras), moitos outros signos que representan dous sons e algúns que representan tres. As vogais non se transcriben e son descoñecidas hoxe en día polo que, á hora de transliterar, óptase por introducir sons inventados, un "e" con frecuencia. Por exemplo, *nfr* ("fermoso", "bo") verémolo como *nefer*.

O sistema de transliteración que se mostra na primeira columna da tabela que segue ten máis dun século de antigüidade e está superado, pero segue a funcionar como referencia. Usa varios signos cuxo valor se descoñece, como por exemplo "3", que posibelmente era [l] en exipcio antigo e se perdeu en exipcio medio. As consoantes transcritas como (*d, g, dj*) (sonoras) poden ter sido realmente exectivas.

As transliteracións son sempre únicas pero as transcricións son diferentes para cada lingua actual. Por exemplo, o fundador da XXII dinastía translitérase como sššnq pero é *Shoshenq* en inglés, *Chéchanq* en francés e *Scheschonq* en alemán. As publicacións científicas usan a transliteración de preferencia á transcrición.

## Tabela de sistemas de transliteración 
Así, a palabra Tolomeo escribiríase así:

  p:t-wA-l:M-i-i-s

As letras, que se inscribirían nun cartucho por ser o nome dun faraón, son:

(aínda que EE considérase unha única letra e translitérase como I ou Y.

Outro exemplo de funcionamento dos xeróglifos é o de dous significados da palabra exipcia *pr* (vocalizada normalmente como *per*):

1. "casa": pr:Z1
Aquí funciona como un logograma, representándose a palabra mediante un único signo. O trazo vertical por baixo do xeróglifo é a maneira máis habitual de indicar que o signo funciona como ideograma.
2. "saír": pr:r-D54
O xeróglifo transmite as consoantes *pr*. A boca por baixo do xeróglifo é un "complemento fonético" que indica que a lectura neste caso é fonética. O terceiro xeróglifo é o "determinativo", un ideograma que inscribe o termo nunha área semántica determinada; neste caso implica un verbo de movemento.