Lista de billetes do franco suízo

Os **billetes do franco suízo** son os emitidos polo Banco Nacional Suízo para a súa circulación tanto na Confederación Suíza como en Liechtenstein. A última serie emitida —a novena serie— está composta polos valores faciais de 10, 20, 50, 100, 200 e 1.000 francos suízos.

O código de representación do franco suízo, tanto para as moedas como para os billetes, é o ISO 4217 CHF, que representa un compromiso lingüístico: CH pola denominación do país en latín (*Confoederatio Helvetica*) e a abreviatura Fr por franco, válida para a denominación da moeda nas catro linguas oficiais en Suíza. En tanto que este compromiso se aplica ás moedas metálicas, no caso dos billetes suízos a denominación da unidade monetaria exprésase nas catro linguas nacionais: francés —*frank—*, alemán —*Franken—,* italiano —*franco*— e romanche —franc—.

## Antecedentes 
### Primeiros billetes suízos 
As primeiras mostras de papel moeda en Suíza foron as emitidas en 1825 pola Caixa de Depósito da Cidade de Berna, con valor de 500 francos. Con esta emisión, a cidade pretendía financiar as súas arcas explotando a señoriaxe. [miniatura|270x270px|Billete de 100 francos da Caixa de Depósito da [Berna|Cidade de Berna (1849).]]
O exemplo foi seguido polo Banco Cantonal de Berna en 1834, o Banco de Zürich (1837), o Banco de Sankt Gallen (1838), o Banco de Basilea (1845) e o Banco Cantonal de Vaud (1846). Algúns banqueiros privados tamén seguiron este camiño, cara á década de 1840.|270x270px]]
En 1850 introduciuse o franco suízo e produciuse unha simplificación do sistema de denominación dos billetes, que antes se expresaban en diferentes unidades monetarias en cada cantón (escudo, tálero, franco, florín, etc). Non obstante, os bancos seguiron a ter a liberdade para elixiren tanto os valores faciais como o aspecto dos billetes, e tamén a porcentaxe de cobertura de metais preciosos.]]
En 1881, consonte o artigo 39 da Constitución, que fora modificado uns anos antes, o Consello Federal de Suíza conseguiu establecer as normas para a emisión e a circulación de billetes de banco. Coa lei do 8 de marzo de 1881, fixáronse os valores faciais do papel moeda, que ficaron limitados a catro (50, 100, 500 e 1.000 francos suízos), e tamén se uniformou o aspecto dos billetes, así como a redacción dos textos que debían levar impresos. En virtude deste novo control federal, logrouse reducir os riscos para a cidadanía e os billetes comezaron a circular con maior axilidade.

A partir dese momento todas as emisións de papel moeda realizadas en Suíza tiveron como emisor o Banco Nacional Suízo, coa única excepción de senllas emisións extraordinaria levadas a cabo en 1914 polo Banco de Préstamos da Confederación Suíza —20 francos— e pola Caixa Federal —5, 10 e 20 francos— .

## Series emitidas polo Banco Nacional Suízo 
### Cadro resumo cos datos básicos 
### Primeira serie 
Para a primeira serie de billetes posta en circulación en 1907, o Banco Nacional Suízo utilizou os mesmos deseños e os mesmos valores faciais que viñeran utilizando anteriormente os bancos cantonais *—*unha representación alegórica de Helvetia á esquerda dos anversos e unhas cores distintivas para cada valor, obra de Ferdinand Hodler e Eugène Burnand*—*, dado que o tempo transcorrido entre a fundación do banco e a emisión dos billetes non permitiu desenvolver uns novos deseños. A impresión levouse a cabo en *Bradbury Wilkinson & Co.*, Londres, do mesmo xeito que os antigos billetes cantonais. e para tal efecto convocouse un concurso de deseño, no que resultaron gañadores Roger e Elisabeth Pfund. Porén, aducindo razóns de seguridade, o consello do Banco Nacional Suízo decidiu utilizar para esta sexta serie os deseños que resultaran agraciados co segundo posto, obra de Ernst e Ursula Hiestand, que foron impresos polo impresor Orell Füssli.

Por primeira vez, o Banco Nacional de Suíza foi o encargado da dirección de todo o proceso, desde a elección do deseño ata a planificación, a organización e a produción, en colaboración con deseñadores, impresores, fábricas de papel e fabricantes de prensas de impresión.

### Sétima serie 
A sétima serie deseñouse e imprimiuse en 1984, paralelamente á sexta serie —que estaba en circulación—, e concibiuse como unha serie de reserva, destinada a emitirse e pórse en circulación inmediatamente só no caso de que a serie vixente sufrise demasiadas falsificacións. Mais este caso non chegou a darse e a emisión non chegou a producirse. O seu deseño foi obra de Roger e Elisabeth Pfund, gañadores do concurso para a serie anterior.

### Oitava serie 
miniatura|161x161px|Algúns elementos de seguridade: díxitos de cor variable (E) e díxitos metálicos (G) nun billete da 8ª serie.
A aparición de novas tecnoloxías, como as fotocopiadoras láser, na década de 1980 levou a reforzar a seguridade dos billetes suízos coa preparación dunha nova serie, e en 1991 o Banco Nacional de Suíza invitou quince deseñadores gráficos a que presentasen as súas propostas; a finalmente escollida foi a de Jörg Zintzmeyer, baseada en diversas formas de expresión artística, como a arquitectura, a música, as artes plásticas e a literatura, así como a diversidade lingüística e cultural de Suíza. Esta serie foi, ademais, a primeira en ser deseñada integramente por computador. cun proxecto temático sobre a SIDA, mais estes deseños, que incluían representacións de células sanguíneas e embrións, atoparon unha oposición que fixo que o BNS decidise non seguir adiante con eles. Así as cousas, o proxecto adxudicóuselle á deseñadora gráfica Manuela Pfrunder, que acadara o segundo premio no concurso.

A transición da oitava á novena serie de billetes comezou en 2016 e continuou por etapas ata finais de 2019. O primeiro da nova serie, presentado polo BNS o 6 de abril de 2016, foi o billete de 50 francos, que entrou en circulación o día 16 dese mesmo mes. O billete de 20 francos púxose en circulación o 17 de maio de 2017; o de 10 francos o 18 de outubro de 2017, o de 200 francos o 22 de agosto de 2018, e o de 1.000 francos o 13 de marzo de 2019. O derradeiro valor facial en entrar en circulación foi o de 100 francos, que se presentou o 3 de setembro de 2019, para entrar en circulación o 12 de setembro.

## Retirada das series antigas 
Suíza segue unha tendencia pouco habitual entre os países desenvolvidos, xa que adoita marcar con frecuencia unha data de caducidade para os seus billetes. Neste sentido, o Banco Nacional Suízo anuncia que varias series antigas de billetes deixan de ter curso legal algún tempo despois de pór en circulación as novas series. Polo xeral, os billetes destas series retiradas pódense trocar por billetes válidos no Banco Nacional ata vinte anos despois da data da retirada, logo do cal os billetes perden todo o seu valor. Cando as series retiradas perden o valor, o Banco Nacional transfire unha cantidade de diñeiro equivalente á suma dos billetes xa sen valor a un fondo estatal de seguros contra catástrofes de último recurso, chamado Fondo Suízo de Axuda en Casos de Danos non Asegurables Causados por Forzas Naturais.

En xuño de 2019, o Parlamento suízo aprobou un proxecto de lei polo que se eliminaba o límite temporal de vinte anos. A partir do 1 de xaneiro de 2020, todos os billetes a partir da sexta serie emitidos en 1976, así como calquera serie futura, seguirán a ser válidos para o seu troco por billetes actuais indefinidamente.'*

En abril de 2021, o Banco Nacional Suízo anunciou a retirada da súa oitava serie de billetes, emitidos entre 1995 e 1998. En maio de 2021, os antigos billetes perderon a súa condición de moeda de curso legal e xa no son válidos para efectuar pagamentos, malia manter indefinidamente a posibilidade de trocalos por outros novos.

## Seguridade e falsificación 
miniatura|Os billetes da oitava serie incorporaron 18 medidas de seguridade.
Consonte a edición de 2008 do *Guinness World Records*, a oitava serie de billetes do franco suízo foi a máis segura do mundo ata aquel momento, xa que contaba con ata 18 elementos de seguridade, entre eles un díxito basculante que só se pode ver desde un ángulo pouco habitual, así como, entre outros, un microtexto e un díxito que só é visible baixo a luz ultravioleta.

Segundo os seus respectivos bancos centrais, a taxa de billetes falsos en 2011 era de aproximadamente 1 entre 100.000 para o franco suízo, de 1 entre 20.000 para o euro, de 1 entre 10.000 para o dólar estadounidense e de 1 entre 3.333 para a libra esterlina.

## Cantidade de billetes en circulación 
O importe total de billetes en circulación pasou de 76.000 millóns de francos suízos en 2018 a máis de 87.173 en 2022. A cantidade de billetes en circulación este último ano era de 537 573 255, e o de 100 francos é o máis numeroso, con 148 318 015 exemplares.

Os billetes de 1.000 francos suízos representan case o 55,4 % do importe total en circulación, fronte ao 20 % dos billetes de 200 francos e o 17 % dos de 100 francos.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* De Rivaz, M. (1997). *Le billet de banque suisse, 1907-1997*. e mont-sur-Lausanne. ISBN 2-88100-080-0.
* Capon, H-P. (1995). *HMZ-Katalog Schweiz - Liechtenstein 15. Jahrhundert bis Gegenwarts*. HMZ, Zürich. ISBN 9783952081402
* Meier, A. (1996). Monnaies - Billets de Banque. Suisse - Liechtenstein 1798-1995. Hünibach.
* Wartenweiler, H-U. (2006). *Catalogue des monnaies (Suisse) 1795 - 2005*. Münzenkatalog.ch, Zürich.
* Richter, J.; Kunzmann, R. (2003). *Die Banknoten der Schweiz*. ISBN 978-3-924861-82-7

### Outros artigos 
* Franco suízo
* Banco Nacional Suízo
* Moedas do franco suízo
* Moedas conmemorativas de Suíza

### Ligazóns externas 
* Billets et monnaies. *Banque nationale suisse*
* Catálogo xeral dos billetes suízos, con variantes (*Banknote.ws'')