Branca I de Navarra

**Branca I de Navarra**, nada en Pamplona, Reino de Navarra en 1385,  e finada en Santa María la Real de Nieva, Reino de Castela, o 3 de abril de 1441, pertencente á dinastía de Évreux, foi raíña consorte de Sicilia entre 1401 e 1409, e raíña propietaria de Navarra desde 1425 até a súa morte.

Foi a segunda filla do rei Carlos III de Navarra, chamado *o Nobre*, e da súa esposa Lionor de Trastámara, filla do rei Henrique II de Castela. 

## Traxectoria 
### Raíña consorte e rexente de Sicilia 
O 21 de xaneiro de 1402 concertouse o seu matrimonio co infante Martiño o Mozo, o primeiro dos catro fillos de Martiño I de Aragón (Martiño o Humano ou Martiño o Vello), herdeiro da Coroa de Aragón, e da súa primeira esposa, María de Luna, filla e herdeira do Conde de Luna, coa infanta María de Sicilia, filla e herdeira de Frederico III de Sicilia e da súa primeira esposa Costanza de Aragón e Navarra.

O rei Martiño I o Humano escolleu persoalmente á filla do rei Carlos III de Navarra que habería de casar con seu fillo; nun principio a elixida foi Xoana, herdeira do reino, pero o soberano aragonés a descartou por considerala "moi fráxil", sendo entón elixida Branca, por presentar unha aparencia máis saudábel. En 1379 María, aínda menor de idade, foi trasladada, por orde do seu avó Pedro IV de Aragón, de Sardeña, onde estaba exiliada a causa dos disturbios dos baróns da illa, a Barcelona, para que fose educada pola súa tía Lionor.  celebrouse o matrimonio de María, que xa era raíña nominal de Sicilia, con Martiño, que tomou o título de rei de Sicilia. O 21 de maio dese mesmo ano, na cidade de Catania, levouse a cabo o matrimonio por poderes, sendo a noiva representada por Mosén Leonel de Navarra e Diego de Baquedano.

En 1392, ambos os dous regresaron a Sicilia cunha forza militar de Martiño nunha frota comandada polo almirante Bernardo de Cabrera, e acompañada por Ojerot de Var. Aproveitando un complicado momento político no que houbo varios actos antixudeus en 1392 que o rei Martiño fixo amortecer apoándose na bula *Sicut Judaeis*, actualizada polo papa Martiño IV en 1281.

Martiño gobernaría conxuntamente con María até 1401, cando a raíña faleceu en Catania. Martiño o Mozo puido conservar o trono siciliano pese á morte da súa esposa, xa que foi recoñecido como rei de Trinacria (rei de Sicilia), sen encontrar case ningunha resistencia. Do matrimonio con María naceu un fillo, o infante Pedro de Sicilia (1394-1400).

En 1398 Martiño foi declarado sucesor do seu pai polas Cortes, despois de que o soberano aceptara que o príncipe se presentara no momento oportuno a xurar o estatuto de unión dos reinos de Aragón e Valencia e do condado de Barcelona, así como os seus foros.

Martiño o Mozo casou en segundas nupcias, en 1401, con Branca de Navarra, herdeira da familia Évreux e futura raíña de Navarra. consistente na posesión directa das cidades de Paternò, Mineo, Lentini, Francavilla e Vizzini.

En 1405 Martiño o Mozo abandona temporalmente Sicilia para retornar a Aragón; pouco antes, o 22 de outubro de 1404, Branca foi nomeada "*Vicaria*" (Rexente) do reino polo seu esposo durante a súa ausencia. Pese á súa xuventude, a raíña, coa axuda do Consello Real, gobernou de feito e non só de nome. Durante esta a súa primeira rexencia, Branca tivo que facer fronte a unha conxura en Mesina que non tivo éxito grazas á acción conxunta de Joan Cruilles, anterior bailío da cidade, e ao caudal achegado por Tomás de Diana, irmán do Prior da Orde de San Xoán de Xerusalén.

No mesmo ano de 1410 foi acordado un novo compromiso matrimonial para Branca, esta vez con Eduardo, fillo e herdeiro do duque Roberto I de Bar. É probábel que o compromiso fora tamén cancelado, aínda que é así mesmo posíbel que a voda se frustrara debido á prematura morte do entón duque Eduardo I (que sucedera ao seu pai en 1411) na batalla de Agincourt en 1415.

Daquela Branca era xa unha muller madura de trinta e cinco anos, mentres que o infante aragonés era apenas un mozo de vinte e dous. Pese á  diferenza de idades, aparentemente o forte carácter do seu marido foi o que se impuxo no matrimonio. Pouco despois da voda, Branca  trasladouse co seu esposo aos seus estados de Peñafiel,

[miniatura|270px|Tumba de Branca I de Navarra na [Igrexa do Mosteiro de Santa María la Real de Nieva, Segovia.]]

O 15 de maio de 1429, domingo de pentecoste —é dicir, catro anos despois do seu acceso ao trono—, Branca I foi finalmente coroada raíña de Navarra co seu esposo Xoán II como rei consorte na Catedral de Pamplona.

A abulia (ou perda de iniciativa) que a caracterizaba fixo que Navarra quedara sometida en todo ao seu marido e aos seus intereses, perdendo o reino territorios fronteirizos como consecuencia da intervención armada de Xoán II nos asuntos de Castela, entre 1428 e 1429. Porén, en 1436 asinouse en Toledo a paz entre Navarra e Castela, na que se acordou o matrimonio da infanta Branca con Henrique, príncipe herdeiro de Castela, recuperando Navarra deste modo as vilas e castelos perdidos durante a guerra.

A raíña Branca I acompañou á súa filla a Castela para o seu matrimonio formal co príncipe Henrique, que tivo lugar en Valladolid o 16 de setembro de 1440. Unha vez en Castela, a soberana de Navarra aproveitou para realizar unha peregrinación ao santuario de Guadalupe, en Estremadura, e para mediar nas constantes disputas do seu marido cos nobres casteláns. Isto  levouna a un constante movemento no reino castelán, falecendo en Santa María la Real de Nieva (Segovia) o 1 de abril de 1441. Foi sepultada na Igrexa do Mosteiro de Santa María la Real de Nieva, en contra do desexo expresado no seu testamento de ser enterrada en Ujué (Navarra).

Nese mesmo testamento deixara como herdeiro do reino de Navarra ao seu fillo Carlos, pedíndolle así mesmo que non tomase o título de rei sen consentimento de seu pai. Xoán II, sen deixar o trono, acordou con Carlos que este fose Lugartenente de Navarra, pero o segundo matrimonio do rei con Xoana Enríquez e o outorgamento á súa nova esposa da mercé de compartir a lugartenencia co príncipe Carlos, levou aos partidarios deste a presionalo para que se alzase en contra de seu pai, o que finalmente fixo en 1451, pero nunca chegou a ostentar formalmente a coroa navarra porque Xoán II a retivo até a súa morte.

## Descendencia 
* **Carlos** (1421–1461), príncipe de Viana e rei titular de Navarra como ***Carlos IV***. Casado en 1439 con Inés de Cléveris, filla do duque Adolfo I de Cléveris.
* **Xoana** (1423–1425).
* **Branca** (1424–1464), raíña titular de Navarra como ***Branca II***. Casada en 1440 con Henrique IV, rei de Castela e León; matrimonio anulado en 1453.
* **Lionor** (1426–1479), raíña de Navarra como ***Lionor I***. Casada en 1442 con Gastón IV de Foix, conde de Foix e vizconde de Bearn.

## Antepasados 

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Aceldegui Apesteguía, Alberto J. (2014): *Blanca I de Navarra (¿1385?-1441): consorte, heredera y reina*. Pamplona: Sancho El Fuerte Publicaciones. ISBN 978-84-9568-897-2.
* Albertí i Casas, Elisenda (2007): *Dames, Reines, abadesses, 18 personalitats femenines a la Catalunya medieval*. Barcelona: Albertí Editor. ISBN 978-84-7246-085-0.
* Anthony, Raoul (1931): *Identification et Étude des Ossements des Rois de Navarre inhumés dans la Cathédrale de Lescar*. París: Masson.
* Capmany, Antonio de (1784): *Compendio cronológico de los soberanos de Europa* '*I*.
* Castro, J. R. (1967): "Carlos III el Noble, rey de Navarra" en J. M. Lacarra (1973): *Historia política del reino de Navarra desde sus orígenes hasta su incorporación a Castilla, Vol. II*. Pamplona: Editorial Aranzadi, pp. 161-229.
* Fodale, Salvatore (1999): "Blanca de Navarra y el gobierno de Sicilia". En: *Príncipe de Viana*. 60, 217, pp. 311-322.
* Lo Forte Scirpo, Maria Rita (2003): ''C'era una volta una regina...: due donne per un regno: Maria d'Aragona e Bianca di Navarra*. Napoli: Liguori. ISBN 88-2073-527-X.
* Nef, Anneliese (2013): *A Companion to Medieval Palermo*. Leiden: Brill. ISBN 9-0042-5253-3.
* Simonsohn, Shlomo (2011): *Between Scylla and Charybdis: The Jews in Sicily*. Leiden: Brill. ISBN 9-0041-9245-X.
* Zurita, Gerónimo (1853): "Los famosos anales de la Corona de Aragón". En: Manuel Ortiz de la Vega: *Las Glorias Nacionales*. Madrid/Barcelona.

### Outros artigos 
* Reino de Navarra
*Lista de monarcas de Navarra
* Martiño I de Sicilia
* Xoán II de Aragón
* Compromiso de Caspe

### Ligazóns externas 
* Branca I  na *Gran Enciclopedia Aragonesa* .
* Branca I de Navarra na *Gran enciclopèdia catalana'' .