Familia xénica

[miniatura|[Árbore filoxenética da familia do xene Mup.]]
Unha **familia xénica** é un conxunto de xenes similares, que se formaron por duplicación dun só xene orixinal, e que xeralmente desempeñan funcións bioquímicas similares. Un exemplo dunha desas familias é a dos xenes das subunidades da hemoglobina humana; os dez xenes desta familia están localizados en dous grupos ou *clusters* en diferentes cromosomas, chamados loci da α-globina e da β-globina. Estes dous grupos de xenes crese que se orixinaron como resultado da duplicación dun xene precursor ancestral hai aproximadamente 500 millóns de anos.

Os xenes están categorizados en familias baseadas na compartición de secuencias comúns de nucleótidos ou proteicas (aminoácidos). Poden utilizarse técnicas filoxenéticas como probas máis rigorosas para o recoñecemento de familias. Poden utilizarse as posicións de exóns dentro da secuencia codificante para inferir a existencia dun antepasado común. Sabendo a secuencia dunha proteína codificada por un xene os investigadores poden aplicar métodos para encontrar semellanzas entre secuencias de proteínas que proporcionan máis información que as semellanzas entre secuencias de ADN.

Se os xenes dunha familia xénica codifican proteínas, utilízase o termo *familia proteica* de maneira análoga ao de *familia xénica*.

A expansión ou contracción de familias xénicas nunha liñaxe evolutiva específica pode deberse ao azar ou pode ser o resultado da selección natural. Distinguir entre estes dous casos adoita ser difícil na práctica. En traballos recentes utilízase unha combinación de modelos estatísticos e técnicas algorítmicas para detectar as familias xénicas que están baixo os efectos da selección natural.

O HUGO Gene Nomenclature Committee (HGNC) crea esquemas de nomenclatura usando un símbolo "troncal" (ou "raíz") para os membros dunha familia xénica, cun sistema de numeración xerárquico para distinguir cada un dos membros da familia. Por exemplo, para a familia do xene da peroxirredoxina, o símbolo raíz é *PRDX*, e os membros desa familia son: *PRDX1*, *PRDX2*, *PRDX3*, *PRDX4*, *PRDX5*, e *PRDX6*.

## Estrutura básica 
Un dos niveis de organización do xenoma é o agrupamento de xenes en varias familias xénicas. As familias xénicas son grupos de xenes relacionados que comparten un antepasado común. Os membros dunha familia xénica poden ser parálogos ou ortólogos. Os xenes parálogos son xenes con secuencias similares presentes nunha mesma especie, mentres que os xenes ortólogos son xenes con secuencias similares pero de distintas especies. As familias de xenes son moi variables en tamaño, diversidade de secuencias, e disposición. Dependendo da diversidade e funcións dos xenes da familia, as familias poden clasificarse como familias de multixenes ou superfamilias.

As familias de **multixenes** constan tipicamente de membros con secuencias e funcións similares, aínda que un alto grao de diverxencia (na secuencia e/ou función) non é razón dabondo para retirar un xene dunha familia xénica. Os xenes membros de cada familia poden estar situados moi próximos uns doutros no mesmo cromosoma ou dispersos por todo o xenoma en diferentes cromosomas. Debido á semellanza nas secuencias e as súas funcións solapadas, os xenes membros dunha familia comparten a miúdo elementos de control reguladores. Hai varios tipos de pseudoxenes. Os pseudoxenes non procesados son xenes que adquiriron mutacións co paso do tempo converténdose en non funcionais. Os pseudoxenes procesados son xenes que perderon as súas funcións despois de que foron movidos de sitio polo xenoma por retrotransposición.

## Evolución 
As familias xénicas son parte da xerarquía de información almacenada nun xenoma, e xogan un gran papel na evolución e diversidade dos organismos multicelulares. As familias xénicas son grandes unidades de información e variabilidade xenética. No decurso da evolución, as familias xénicas expandíronse e contraéronse e formáronse novas familias xénicas e outras perdéronse. En varias liñaxes evolutivas, os xenes gañáronse e perdéronse con taxas aproximadamente iguais. A expansión adaptativa de familias xénicas ocorre cando a selección natural favorece a formación de copias adicionais dun xene. Isto acontece cando un estresante ambiental actúa sobre unha especie. A amplificación de xenes é máis común en bacterias e é un proceso reversible. A contracción adaptativa de familias de xenes é xeralmente o resultado da acumulación de mutacións de perda de función. Unha mutación sen sentido que detén prematuramente a transcrición dun xene e queda fixada na poboación, leva á perda do xene. Ese proceso ocorre cando os cambios no ambiente fan que o xene sexa redundante.

As novas familias de xenes orixínanse a partir de xenes orfos (pseudoxenes illados). Estes xenes illados fórmanse de diferentes maneiras, como son: (1) un duplicado dun xene acumula suficientes mutacións para ser diverxente dabondo como para non ser recoñecido xa como parte da familia xénica orixinal; (2) a transferencia horizontal de novos xenes nun xenoma, e (3) formación *de novo* dun novo xene a partir de secuencias non codificantes. Estes xenes orfos sufrirían despois un proceso de duplicación, recolocación e diverxencia para formar unha familia. A desaparición dunha familia de xenes ocorre cando a perda dun xene leva á perda dunha familia xénica enteira. A continua perda de xenes leva finalmente á extinción da familia xénica. A perda de xenes pode ser unha deleción de xenes ou unha completa perda de función, converténdose en pseudoxenes.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Lista de familias de xenes
* Familia de proteínas