open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
República Independente de Donís

A **República Independente de Donís** declarárona os veciños da localidade de Donís, na serra dos Ancares no ano 1873 e desapareceu logo duns días, coa chegada da Garda Civil na procura do recadador de impostos.

## Contexto 
Nos anos 60 do século XIX o Reino de España sofreu unha importante crise económica e política que levou á Revolución de 1868. Isto supuxo o destronamento e exilio da raíña Isabel II e o comezo do chamado Sexenio Democrático (1868-1874), durante o cal acabou proclamándose a Primeira República Española o 11 de febreiro de 1873.

Donís, pola súa banda, era unha das vilas máis historicamente reivindicativas da zona cervantega.

## Historia 
No ano 1873, cando o alguacil de Cervantes, Francisco Trabado Ponte, en calidade de axente executivo, quixo levar a cabo a cobranza da contribución, a cal xa tiña que ter executado, os veciños negáronse por considerárena excesiva. Perante as súas ameazas, prendérono na capela e proclamaron a República Independente de Donís. Esta condición foi efémera, pois a Garda Civil puxo fin a rebelión dos veciños e liberou o recadador días despois.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
* 

### Outros artigos 
* República Federal da Illa de Arousa
* Primeira República Galega
Illas do Comandante

[miniatura|300px|Mapa que mostra a posición das illas do Comandante, ao leste de Kamchatka. A illa máis grande, no oeste, é a [illa de Bering, e a pequena é a illa Medni]]
As **illas do Comandante**, ou illas Komandorski, ou illas Komandórskiye (en ) son un grupo de illas do Ártico, o grupo máis occidental das illas Aleutianas, localizadas a 175 km ao leste da península de Kamchatka, en augas do mar de Bering.

Administrativamente pertencen ao krai de Kamchatka da Federación de Rusia.

## Xeografía 
As illas do Comandante constitúen o grupo máis occidental das illas Aleutianas, aínda que estean separadas do resto da cadea por varios centos de quilómetros. O grupo consiste na illa de Bering (95 km por 15 km), a illa Medni (55 km por 5 km) e  quince pequenas illas e illotes, a maior das cales son Toporkov Kamen (0,15 km²) e a illa Ariy, que están entre 3 e 13 km ao leste da illa de Bering. 

O seu relevo é un pouco diverso, comprendendo montañas moi pregadas, mesetas volcánicas, socalcos e montañas baixas. A súa orixe xeolóxica é volcánica: son antigos volcáns, extintos hai moito tempo, que xurdiron no bordo da placa pacífica e a placa norteamericana. O punto máis elevado é o pico de Steller (755 m), na illa de Bering. O punto máis alto na illa de Medny e o pico Stenjeger (647 m). 

O clima é temperado e marítimo, con frecuentes precipitacións (220-240 días/ano). Os frescos veráns son notoriamente neboentos.

## Poboación 
A única localidade habitada permanente é a aldea de Nikolskoye, no extremo noroeste da illa de Bering, cunha poboación estimada de 750 habitantes en 2005. A poboación está composta case na súa totalidade por rusos (dous terzos) e aleutas (u terzo). 

A maioría das illas, así como gran parte do hábitat marino adxacente (36 486,79 km²), forma parte da Reserva Natural das illas do Comandante» (*Komandorsky Zapovednik*). A economía baséase principalmente na pesca, a recolección de cogomelos, a administración da Reserva Natural, o ecoturismo e os servizos públicos.

Os habitantes, rusos e aleutas cazan baleas e pescan peixes e outros animais mariños.

## Disputas territoriais 
Dous grupos máis pequenos de illotes rochosos cerca da illa Medny, as chamadas Rochas do león de Mar (Сивучий Камень, *Sivuchy Kamen*) e as Rochas da lontra mariña (Камни Бобровые, *Kamni Bobrovyye*), son considerados por algunhas persoas como territorio dos Estados Unidos Porén, o goberno dos Estados Unidos non fai ningunha reclamación das illas, e recoñéceas como territorio ruso.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Richard Ellis (2001): *Encyclopedia of the Sea* Nova York: Alfred A. Knopf. ISBN 978-0-3754-0374-3.

### Outros artigos 
* Illas Aleutianas
* Illa de Bering
* Illa Medni
David Regades

**David Regades Fernández**, nado en Vigo en 1973, é un político galego do PSdG-PSOE.

[miniatura|page=5|Papeleta das [Eleccións xerais de España de 2023|Eleccións xerais de 2023.]]
## Traxectoria 
É técnico especialista da rama Administrativa e Comercial na especialidade de Contabilidade e técnico en prevención de riscos laborais. Membro das XSG. Tralas eleccións municipais de 2007 foi o xefe de gabinete de Abel Caballero como alcalde de Vigo. Tralas municipais de 2011 foi elixido concelleiro e pasou a encargarse das áreas de Fomento (anteriormente Vías e Obras) e Contratación no goberno de Caballero. Seguiu á fronte de ditas áreas tralas municipais de 2015, pasando a ser tamén deputado na Deputación de Pontevedra, onde os socialistas lograron por primeira vez a presidencia e pasou a encargarse da área de Asistencia a Municipios. 

Foi elixido Secretario Provincial do PSdeG na Provincia de Pontevedra tras vencer nas primarias de decembro de 2017 ao redondelán Eduardo Reguera, sendo ratificado no correspondente Congreso. Foi nomeado Delegado do Estado no Consorcio da Zona Franca de Vigo o 6 de xullo de 2018 polo goberno de Pedro Sánchez, renunciando aos seus cargos no Concello e na Deputación. Dende a Zona Franca fixo diversas xestións para a dinamización económica non só de Vigo senón de municipios de toda a provincia de Pontevedra. Compaxinou este cargo coa Secretaría Provincial dos socialistas, á fronte da cal o partido gañou as eleccións xerais, municipais e europeas de 2019, quedando ademais a poucos votos de logra-la maioría absoluta na Deputación de Pontevedra. No Congreso de febreiro de 2022 revalidou a Secretaría Provincial do partido. En xuño de 2023 abandonou a Zona Franca para encabeza-la candidatura do PSdeG-PSOE pola provincia de Pontevedra ó Congreso dos Deputados nas Eleccións Xerais de 2023, sendo elixido deputado. En abril de 2024 volveu ser designado presidente da Zona Franca de Vigo.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Lista de deputados galegos no Congreso desde a Transición
### Ligazóns externas 
* David Regades Fernández na páxina web do PSdG-PSOE.
Foca leopardo

A **foca leopardo** (***Hydrurga leptonyx***) é a segunda especie máis grande de foca do antártico (só por detrás de *Mirounga leonina*). 

## Descrición 
O seu único depredador é a candorca. Aliméntanse dunha ampla gama de presas, incluíndo cefalópodos, outros pinnípedes, krill, paxaros e peixes. É a única especie do xénero ***Hydrurga***. Os seus parentes máis achegados son *Ommatophoca rossii*, *Lobodon carcinophaga* e *Leptonychotes weddellii*, que xuntos son coñecidos como a tribo de focas Lobodontini. O nome *hydrurga* quere dicir "traballador da auga" e *leptonyx* é o termo grego para "gadoupa pequena".

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
*
* Heacox, Kim. (2006). Deadly Beauty. *National Geographic*, novembro de 2006
* Saundry, Peter. (2010) Leopard Seal. *Encyclopedia of Earth*. Topic ed. C. Michael Hogan, editor-in-chief Cutler Cleveland, NCSE, Washington DC
Pocahontas II: Journey to a New World

***Pocahontas II: Journey to a New World*** é un filme estadounidense de 1998 dirixido por Tom Ellery e Bradley Raymond. É a secuela de *Pocahontas* e mentres o primeiro filme abordaba o encontro da protagonista con John Smith e a chegada dos colonos a Jamestown, a secuela céntrase na viaxe de Pocahontas e Inglaterra con John Rolfe para negociar a paz entre as dúas nacións, aínda que a súa morte é omitida no remate da historia.

## Personaxes 
* Irene Bedard (Judy Kuhn na voz de canto) como Pocahontas
* Billy Zane como John Rolfe
* Donal Gibson como capitán John Smith
* David Ogden Stiers como Gobernador Ratcliffe
* John Kassir como Meeko
* Russell Means como Xefe Powhatan
* Frank Welker como Flit
* Linda Hunt como Grandmother Willow
* Danny Mann como Percy
* Michelle St. John como Nakoma
* Jim Cummings como rei Xacobe
* Finola Hughes como raíña Ana
* Jean Stapleton como Mrs. Jenkins
* Brad Garrett como Uttamatomakkin

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* 
* Ficha en AllMovie
A Raíña Lupa

***A Raíña Lupa*** é unha ópera en tres actos con música de Fernando V. Arias e libreto en galego de Xoán Pérez sobre a lenda da Raíña Lupa.

## Personaxes 
## Notas
Alba Rozas Arceo

**Alba Rozas Arceo**, nada en Lalín en 1988, é unha profesora, investigadora, escritora e editora galega.

## Traxectoria 
Licenciada en Filoloxía Galega e Filoloxía Hispánica pola Universidade de Santiago de Compostela. Doutora en Estudos da Literatura e a Cultura na área de Teoría da Literatura e Literatura Comparada. Foi bolseira predoutoral do proxecto "A proxección do lugar: Compostela no seu imaxinario xeoliterario. Sistemas de Información Xeográfica e Humanidades Espaciais" da USC. Participou nos proxectos de investigación "Informes de Literatura e Investigación en Literatura Infantil e Xuvenil" do Centro Ramón Piñeiro e na Rede temática de investigación "Las literaturas Infantiles y Juveniles en el Marco Ibérico e Iberoamericano (LIJMI)". É lectora de galego da Universidade de Salamanca dende 2020.

No 2022, fundou Boadicea Editora, na que traballa como editora.

## Publicacións 
### Narrativa 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

### Poesía 
* 
* 

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 

### Ligazóns externas 
* Rozas Arceo, Alba 
* Entrevista a Alba Rozas Arceo 19/12/2017.
* “Na miña obra fago unha relectura da mitoloxía galega” (13/1/2021). *Faro de Vigo*.

* Alba Rozas: «Para escribir hai que ler moito e enfrontarse á estupidez propia»
Léo Westermann

**Léo Joseph Paul Westermann**, nado o 24 de xullo de 1992 en Haguenau, é un xogador francés de baloncesto profesional que, xoga no Monbus Obradoiro.

## Traxectoria profesional 
O 12 de xullo de 2019, Westermann asinou co Fenerbahçe SK da Basketbol Süper Ligi turca. O 22 de decembro de 2020, o Fenerbahçe decidiu prescindir de Westermann.

O 6 de xaneiro de 2021, Westermann asinou co FC Barcelona da Liga ACB ata xuño de 2022.

O 5 de agosto de 2022, anunciouse a fichaxe de Westermann por unha tempada co Obradoiro CAB da Liga ACB.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Perfil en ACB.com 
* Perfil en Euroleague.net
Rúa Jenaro de la Fuente

A **rúa Jenaro de la Fuente** é unha rúa situada en Vigo. Ten unha lonxitude de 400 metros e dous carrís en cada sentido. Ten a súa orixe nunha rotonda que a comunica coa Travesía de Vigo, e remata noutra rotonda que deriva na rúa Aragón. Leva o nome de Jenaro de la Fuente Domínguez (1851-1922), arquitecto valisoletano afincado en Vigo, cidade onde desenvolveu a meirande parte da súa actividade profesional.

En 2010 a rúa foi obxecto dunha humanización, ampliáronse as beirarrúas e construíuse un aparcadoiro subterráneo.

## Véxase tamén 
### Outros artigos
* Jenaro de la Fuente Domínguez
Budleigh Salterton

miniatura|200px|Paseo marítimo. Os acantilados vermellos teñen ao redor de 250 millóns de anos
**Budleigh Salterton** é unha pequena cidade na costa sur do condado de Devon, Inglaterra.
## Xeografía 
Situda a 24 km ao sueste de Exeter, encóntrase dentro da área de excepcional beleza natural do East Devon. 

Tiña unha poboación estimada a mediados de 2016 de 5 237 habitantes.

Forma gran parte do distrito electoral de Budleigh, cuxa poboación no censo de 2011 era de 5 967 habitantes.

Budleigh Salterton encóntrase na desembocadura do río Otter, cuxo estuario forma unha área de canedos e pantanos de pastoreo. Isto constitúe un importante refuxio para as aves migratorias e un Sitio de Especial Interese Científico para os ornitólogos e os afeccinados ás aves. Neste espazo hai unha zona reservada para os naturistas.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
*
*
*

### Ligazóns externas 
*
*Páxina web de Budleigh Salterton .
Praza de España (Vigo)

A **praza de España** é unha praza situada na cidade galega de Vigo.

## Arquitectura
### Monumento aos cabalos
O monumento Os cabalos é unha estatua de bronce situada no centro da praza. Foi deseñado por Juan Oliveira Viéitez e ergueito en 1991. A súa construción veu substituír a antiga fonte circular con chafarices de diferentes cores. Anteriormente a esta fonte, no centro da glorieta erguíase o pétreo *Monumento aos heroes da Reconquista*, obra do escultor Julio González Pola, que hoxe preside a peonil Praza da Independencia da mesma cidade.

### Arquitectura
A praza de España apenas ten edificios malia ser unha das prazas máis extensas da cidade. Entre as contrucións destacadas, atópase unha das sedes administrativas do Celta de Vigo.

## Galería de imaxes
## Notas
Edgar Leopold Layard

**Edgar Leopold Layard**, nado en Florencia o 23 de xullo de 1824, e finado en Budleigh Salterton, Devon, Inglaterra, foi un diplomático e naturalista británico, especializado en ornitoloxía.

## Traxectoria 
Layard pasou dez anos en Ceilán onde etudou a fauna local con Robert Templeton. 

En 1854 desprazouse como funcionario á colonia do Cabo onde traballou ao servizo do gobernador Sir George Grey. 

Pronto pasou ao Brasil, a Fiji e a Nova Caledonia. Seu fillo, Leopold Layard, vicecónsul en Numea, axudouno nas súas expedicións ornitolóxicass nss Novas  Hébridas e nas illas da Lealdade.

En 1855, durante o seu tempo libre, ocupou o posto de conservador no Museo de Suráfrica. 

No Brasil recolectou numerosas aves para o conde d’Arthur Hay, noveno marqués de Tweeddale.

Layard publicou en 1867 o libro *The Birds of South Africa*, no que descrbiu 702 especies. Esta obra sería posteriormente actualizada por Richard Bowdler Sharpe.

## Epónimos 
* Periquito de Layard (*Psittacula calthrapae*)
* *Lepidocolaptes fuscicapillus layardi*
* Zifio de Layard (*Mesoplodon layardii*) 

## Abreviatura 
A abreviatura **Layard** emprégase para recoñecer a  como autoridade na descrición e taxonomía en zooloxía.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Bo Beolens & Michael Watkins (2003): *Whose Bird?: Common Bird Names and the People They Commemorate*. New Haven e Londres: Yale University Press. ISBN 0-3001-0359-X).
* Barbara Mearns & Richard Mearns (1998): *The Bird Collectors*. San Diego e Londres: Academic Press. ISBN 0-1248-7440-1.
Bridget Jones's Diary (filme)

'''''Bridget Jones's Diary'''* é un filme romántico de 2001 dirixido por Sharon Maguire e escrito por Richard Curtis, Andrew Davies e Helen Fielding. É unha coprodución entre o Reino Unido, os Estados Unidos e Francia, e baséase na novela homónima de 1996 de Fielding, que é unha reinterpretación da novela de 1813 *Orgullo e prexuízo'', de Jane Austen. Está protagonizado por Renée Zellweger no papel de Bridget Jones, unha rapaza solteira de 32 anos que escribe un diario sobre as cousas que desexan que ocorran na súa vida. Porén, a súa vida cambia cando dous homes disputan o seu amor, interpretados por Colin Firth e Hugh Grant. Jim Broadbent e Gemma Jones tamén forman parte do elenco. A produción comezou en agosto de 2000 e rematou en novembro de 2000, tendo lugar en Londres e nos seus arredores.

## Personaxes 
* Renée Zellweger como Bridget Jones
* Colin Firth como Mark Darcy
* Hugh Grant como Daniel Cleaver
* Jim Broadbent como Mr. Colin Jones
* Gemma Jones como Mrs. Pamela Jones
* Celia Imrie como Una Alconbury
* James Faulkner como 'Uncle' Geoffrey
* Shirley Henderson como Jude
* James Callis como Tom
* Sally Phillips como Sharon "Shazzer"
* Lisa Barbuscia como Lara
* Donald Douglas como Almirante Darcy
* Charmian May como Mrs. Darcy
* Paul Brooke como Mr. Fitzherbert
* Embeth Davidtz como Natasha Glenville
* Patrick Barlow como Julian
* Felicity Montagu como Perpetua
* Neil Pearson como Richard Finch 
* Dolly Wells como Woney

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* 
* Ficha en BoxOfficeMojo 
* Ficha en RottenTomatoes
Death to 2020

***Death to 2020*** é un falso documental británico de 2020 dos creadores de *Black Mirror,* Charlie Brooker e Annabel Jones. Foi creado como unha produción orixinal de Netflix baixo a compañía Broke and Bones. O filme recolle os testemuños de personaxes ficticios que relatan os eventos ocorridos nos Estados Unidos e no Reino Unido durante o ano 2020, incluíndo a pandemia de COVID-19 e as eleccións presidenciais estadounidenses. Estreouse en Netflix o 27 de decembro de 2020. O falso documental recibiu valoracións polo xeral negativas, con críticas ao seu humor, considerado obvio. Porén, algunhas interpretacións foron eloxiadas.

## Personaxes 
* Samuel L. Jackson como Dash Bracket
* Hugh Grant como Tennyson Foss
* Lisa Kudrow como Jeanetta Grace Susan
* Leslie Jones como Dr. Maggie Gravel
* Joe Keery como Duke Goolies
* Kumail Nanjiani como Bark Multiverse
* Tracey Ullman como a Raíña
* Cristin Milioti como Kathy Flowers
* Diane Morgan como Gemma Nerrick
* Samson Kayo como Pyrex Flask
* Laurence Fishburne como o narrador
* Charlie Brooker como James

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* 
* Ficha en RottenTomatoes
Hémera

**Hémera** ou **Hemera**, na mitoloxía grega, era unha das deusas primordiais (*Protogonos*), a personificación feminina do Día. Na mitoloxía romana recibía o nome de **Dies**.

Era filla de Érebo (as Tebras) e Nicte (ou Nyx) (a Noite). Pero para Baquílides era filla de Nyx e Cronos, e Hixino faina filla de Caos e da Escuridade, xunto a Nicte, Érebo e Éter.
miniatura|Hémera, por William-Adolphe Bouguereau (1884)

Como deusa do día, Hémera saía do Tártaro xusto cando Nicte entraba nel, e Nicte volvía a saír cando Hémera regresaba. 

Pausanias confundeu a Hémera con Eos, cando di que secuestrou a Céfalo, a partir da observación do Pórtico Real de Atenas, onde se ilustraba o mito de Eos e Céfalo.  

## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* GRIMAL, Pierre: *Diccionario de mitología griega y romana*. Ed. Paidós, 1981.
* HESÍODO: *Teogonía. Trabajos y días. Escudo. Certamen*, Alianza Editorial, 3ª ed., 2013 [a numeración segue a utilizada neste texto].
* Hesíodo. *Teogonía*. Universidad de Salamanca. Curso 2009-2010. 11638: LUZ, MOLÉCULAS Y VIDA.
* Hixino: *Fábulas mitológicas*. Tradución, introdución e notas de Francisco Miguel del Rincón Sánchez. Alianza Editorial 2009.
### Ligazóns externas 
* Hémera en theoi.com
Deucalión

Na mitoloxía grega, **Deucalion** era o fillo de Prometeo e de Clímene . Casou con Pirra (á súa vez, curmá súa), filla de Epimeteo e Pandora (a primeira muller creada polos deuses). Deucalión está estreitamente conectado co mito de inundación na mitoloxía grega.
miniatura|Deucalión e Pirra (gravado para unha *Metamorfosis* de Ovidio, 1589)
Zeus decidiu castigar á humanidade por considerala unha raza viciosa, e acabar coa chamada Idade de Bronce provocando un gran diluvio . Só quixo salvar a dous xustos: Deucalión e Pirra. Por consello de Prometeo, Deucalión construíu unha gran arca, almacenou todo o necesario e embarcouse con Pirra . Zeus fixo caer unha copiosa chuvia que anegou a maior parte da Hélade, de xeito que pereceron tódolos homes, excepto uns poucos que se refuxiaron no cume das montañas próximas.

Rematado o diluvio e logo de nove días e nove noites navegando, a nave tocou terra firme no Parnaso. Ó desembarcar ofreceu un sacrificio a Zeus e este prometeulles, a través de Hermes, cumprir o que desexaren, e o que Deucalión pediu foi ter compañeiros, ter outros homes con el. Zeus aceptou e ordenoulles que botaran os ósos da súa nai por riba dos ombros, ante o que Pirra se espantou por consideralo unha impiedade. Pero Deucalión comprendeu que se refería ós ósos da Terra nai, é dicir, pedras, e collendo as pedras que atopaban no chan lanzáronas sobre o ombro, cara a atrás, e as pedras se converteron en xente: das que lanzaba Deucalión naceron homes e das que lanzaba Pirra, mulleres.

Deucalión e Pirra tiveron dous fillos, Helen (algúns din que foi procreado por Zeus) e Anfictión (que reinou sobre Ática), e unha filla, Protoxenia, que tivo un fillo con Zeus (ou con Locro), Aetlio; algunhas fontes engaden unha segunda filla: Melantea. Helen, a partir do seu nome, chamou *helenos* ós que antes se chamaban *gregos* .

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* GRIMAL, Pierre: *Diccionario de mitología griega y romana*. Ed. Paidós, 1981, s. v. *Deucalión*.
* PSEUDO-APOLODORO: *Biblioteca mitológica*. Tradución e notas de Julia García Moreno. Alianza Editorial 3ª ed. 2016 [a numeración segue a utilizada neste texto].
Formiga lexionaria

[thumb|upright|200px|Formigas lexionarias do xénero africano *[Dorylus*.]]
O termo de **formiga lexionaria** aplícase a máis de 200 especies de formigas de diferentes xéneros. Por mor da súa agresiva depredación en grupos de alimentación, coñecidos como "incursións", un gran número de formigas aliméntanse de xeito simultáneo nunha área limitada.

Outro trazo compartido entre elas é, que ao contrario da maioría de especies de formigas, as lexionarias non constrúen niños permanente; unha colonia de formigas lexionarias móvese de maneira case incesante durante todo o tempo que existe. Tódalas especies son membros da familia Formicidae, mais diferentes grupos evolucionaron de maneira independente desenvolvendo o mesmo comportamento e síndrome ecolóxica. Esta síndrome é coñecida como "comportamento lexionario", e pode ser un exemplo de evolución converxente.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
*
Pirra

**Pirra**, alcumada *a Loura*, na mitoloxía grega, foi a esposa de Deucalión e filla de Epimeteo e Pandora.

## O diluvio
Os dous, Pirra e Deucalión, foron os únicos considerados xustos por Zeus cando este decidiu castigar á humanidade por considerala unha raza viciosa, e acabar coa chamada Idade de Bronce provocando un gran diluvio. Por iso foron perdoados e Prometeo, irmán de Epimeteo, aconselloulles construír unha gran arca, dentro da cal puideron sobrevivir.

Rematado o diluvio e tras ofrecer un sacrificio a Zeus, este concedeulles o que desexaran, e Deucalión pediu ter máis homes. Entón, por orde de Zeus, lanzaron pedras cara a atrás, por riba dos seus ombros, e as pedras convertéronse en homes, as que lanzara el, e mulleres, as que lanzara ela. E deste xeito conseguiron repoboar a terra.

Deucalión e Pirra tiveron dous fillos, Helen (algúns din que foi procreado por Zeus), Anfictión (que reinou sobre Ática), e unha filla, Protoxenia, que tivo un fillo con Zeus (ou con Locro), Aetlio; algunhas fontes engaden unha segunda filla: Melantea. Helen, a partir do seu nome, chamou *helenos* ós que antes se chamaban *gregos* .

miniatura|Aquiles xunto ás fillas de Licomedes

## Aquiles co nome de Pirra 
Cando se comezou a pensar na Guerra de Troia, Aquiles quixo participar na expedición. Pero un oráculo advertira á nai, Tetis, que Aquiles morrería nesta guerra e, para evitalo, escondérono na corte de Licomedes, en Esciros, onde viviu entre as fillas do rei disfrazado de muller. Recibía neste lugar o nome de **Pirra** e mesmo tivo un fillo cunha delas, Neoptólemo, ó que chamaron *Pirro*. Pero o adiviño Calcas augurara a Ulises que nunca se conquistaría Troia de non contar coa axuda de Aquiles, polo que Ulises foi á corte de Esciro, disfrazado de comerciante e con agasallos para as fillas do rei: roupas, alfaias, etc., incluíndo tamén unha lanza e un escudo. Tras entregar os regalos, Ulises fixo tocar unha chamada de alarma, e Aquiles non dubidou en romper as súas roupas de muller e coller as armas para saír en defensa do palacio mentres as mulleres fuxían asustadas. Deste xeito desvelou a súa identidade e Ulises convenceuno para acudir á guerra, cumprindo así o seu destino.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* GRIMAL, Pierre: *Diccionario de mitología griega y romana*. Ed. Paidós, 1981, s. v. *Pirra* e *Aquiles*.
* PSEUDO-APOLODORO: *Biblioteca mitológica*. Tradución e notas de Julia García Moreno. Alianza Editorial 3ª ed. 2016 [a numeración segue a utilizada neste texto].
Rebeca Álvarez Torres

**Rebeca Álvarez Torres**, nada en Vigo en 1997, é unha escritora galega.

## Traxectoria 
Graduada en Publicidade e Relacións Públicas pola Universidade de Vigo, estudou un mestrado en Comunicación en Medios Sociais e Creación de Contido Dixital. Foi Premio Boolino de Narrativa Xuvenil en 2016 por *If*.

## Obra 
* *If*, (Bruño, 2016).
* *Equipo Noh*, (Tekman, 2021).
### Obra colectiva 
* *Soños de Cajamarca* (Antela, 2021).
* *Sueños de Cajamarca* (Antela, 2021).

## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Entrevista a Rebeca Álvarez, autora de If
Axencia de Doazón de Sangue e Órganos

[miniatura|Unidade móbil de [doazón de sangue do Centro de Transfusión de Galicia]]

A **Axencia de Doazón de Sangue e Órganos (ADOS)** é unha fundación pública dependente da Consellería de Sanidade da Xunta de Galicia. A súa base é o Centro de Transfusión de Galicia, sito en Santiago de Compostela, que iniciou a súa actividade no ano 1993, o cal encárgase de organizar e distribuír aos diferentes bancos de sangue dos hospitais galegos os compoñentes sanguíneos que precisaren (principalmente eritrocitos ou glóbulos vermellos, plaquetas e plasma fresco conxelado). Ademais conta con diferentes sedes locais onde se extrae o sangue dos doantes, así como unidades móbiles en autobuses que percorren periodicamente as diferentes localidades do país. A Axencia de Doazón de Sangue e Órganos ten sedes en Vigo, A Coruña, Ourense, Santiago de Compostela, Lugo, Pontevedra e Ferrol. As unidades móbiles desprázanse ás localidades cada dez días, e xunto coas unidades recollidas nas sedes das sete cidades galegas, envíanse ao CTG para o seu procesamento, almacenamento e distribución.
## Notas
## Véxase tamén
### Outros artigos
* Transfusión de sangue
* Transfusión de plaquetas
* Doazón de sangue
* Centro de Transfusión de Galicia
### Ligazóns externas
* Páxina web da Axencia de Doazón de Sangue e Órganos
Crisaor

miniatura|300px|Nacemento de Crisaor e Pegaso despois de que Perseo decapitase a Medusa (Edward Burne-Jones, 1876-1885)

**Crisaor**, na mitoloxía grega, o *home da espada de ouro*, foi fillo de Poseidón e Medusa.

Naceu, xunto a Pegaso, do pescozo da gorgona Medusa, ó ser decapitada por Perseo, e ó nacer xa portaba unha espada de ouro. Ovidio concreta que naceron do sangue de Medusa que se derramou.

Casou con Calíorre, filla de Océano, coa que procreou dous seres monstruosos: Xerión, o xigante a quen Heracles tivo que roubar o gando para cumprir un dos traballos de lle ordenou Euristeo; e Equidna, nai de Cérbero, Quimera e a Hidra de Lerna, entre outros monstros.

## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* GRIMAL, Pierre: *Diccionario de mitología griega y romana*. Ed. Paidós, 1981, s. v. *Crisaor* e px. 446.
* HESÍODO: *Teogonía. Trabajos y días. Escudo. Certamen*, Alianza Editorial, 3ª ed., 2013 [a numeración segue a utilizada neste texto].
* Hesíodo. *Teogonía*. Universidad de Salamanca. Curso 2009-2010. 11638: LUZ, MOLÉCULAS Y VIDA.
* HIXINO: *Fábulas mitológicas*. Tradución, introdución e notas de Francisco Miguel del Rincón Sánchez. Alianza Editorial 2009.
* OVIDIO: *Metamorfosis*. Tradución de Antonio Ramírez de Verger. Alianza Editorial 3ª ed. 2015, 2ª reimp. 2017 [a numeración segue a utilizada neste texto].
* PSEUDO-APOLODORO: *Biblioteca mitológica*. Tradución e notas de Julia García Moreno. Alianza Editorial 3ª ed. 2016 [a numeración segue a utilizada neste texto].
Hixino

**Caio Xulio Hixino**, nado o -64 e finado no ano 17, foi un escritor latino, nativo, segundo Suetonio, de Hispania ou de Alexandría. Foi liberto de Augusto e estivo á fronte da Biblioteca Palatina de Roma, en cuxas aulas exerceu o ensino da filosofía.

## Traxectoria 
Grazas ao seu talento acadou certo recoñecemento e puido relacionarse con gran número de personaxes notables, malia a súa humilde condición de liberto. En canto á Antigüidade romana, chegou a ser escoitado como un oráculo, tal era a profundidade e extensión do coñecemento que desta época tiña. Este respecto e admiración pola súa saber durou con intermitencias até os séculos XVI e XVII en que os estudosos entraron en sisudas e longas controversias ao redor de obras que naquel entón se consideraban de Hixino.

Ocupouse de todas as materias que abranguen o saber da súa época: historia, ciencia, filosofía e literatura, relixión, astronomía e astroloxía. Como obras históricas cómpre salientar un libro sobre a vida de homes ilustres, outro sobre cidades de Italia e un terceiro sobre as familias troianas. Como obra científica sobresae unha de agricultura na que estuda entre outras cousas, as abellas, os cuadrúpedes, as aves e os insectos volátiles. 

Polo seu traballo relativo á listaxe das estrelas das constelacións en *Astronomía poética*, en 1935 decidiuse na súa honra chamarlle «Hyginus» a un astroblema lunar.

## *Fábulas* e *Astronomía poética* 
Adóitase atribuír a Caio Xulio Hixino un libro chamado *Fábulas* que contén 277 relatos curtos de mitoloxía e outro libro de catasterismos titulado *Astronómica poética*. Un testemuño arqueolóxico que apoia esta identificación é unha copa de prata da época de Augusto que contén a representación das fábulas 120 e 121. Algúns críticos, porén, atribúen estas dúas obras a un autor diferente que denominaron simplemente **Hixino** (*Hyginus*) que probablemente pertencería á época dos Antoninos (século II).

## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Grant, Mary (transl.), *The Myths of Hyginus* (Lawrence: University of Kansas Press, 1960).
* Marshall, P.K. (ed.), *Hyginus: Fabulae* (Múnic: Saur, 1993 [corr. ed. 2002]).
* Rose, Herbert Jennings (ed.), *Hygini Fabulae* (Leiden: A.W. Sijthoff, 1934 [2nd ed. 1963]). The standard text, .
* Smith, R. Scott & Trzaskoma, Stephen M. (transl.), ''Apollodorus' Library and Hyginus' Fabulae: Two Handbooks of Greek Mythology'' (Indianápolis/Cambridge: Hackett Publishing, 2007), .
* Este artigo incorpora texto procedente de
Subrexión de Oulu

A **subrexión de Oulu** (en finés *Oulun seutukunta*) é unha das sete subdivisións da rexión de Ostrobotnia do Norte. En 2017 tiña unha poboación de 247&nbsp;023 habitantes.

## Municipios 
## Historia 
* En 1994 introduciuse a división rexional en Finlandia. A subrexión de Oulu estaba integrada pola cidade de Oulu e os municipios de Hailuoto, Haukipudas, Kempele, Kiiminki, Muhos e Oulunsalo.
* O 1 de xaneiro de 2001 Lumijoki, Liminka, Tyrnävä e Temmes, que formaban a subrexión de Lakeus uníronse á rexión de Oulu, desaparecendo así a de Laukeus.
* 1 de xaneiro de 2009 Ylikiiminki, da subrexión de Oulunkaari, uniuse á cidade de Oulu.
*  1 de xaneiro de 2013 Yli-Ii da subrexión de Oulunkaari uniuse á cidade de Oulu ao mesmo tempo que o fixeron Haukipudas, Kiiminki e Oulunsalo.

## Poboación 
A seguinte táboa amosa a tendencia demográfica da subrexión cada cinco anos dende 1980.

## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Sitio web da subrexión de Oulu 
** Sitio web de Hailuoto
** Sitio web de Kempele
** Sitio web de Liminka
** Sitio web de Lumijoki
** Sitio web de Muhos
** Sitio web de Oulu
** Sitio web de Tyrnävä
Ya no estoy aquí

***Ya no estoy aquí*** é un filme mexicano de 2019 escrito e dirixido por Fernando Frías de la Parra. Está protagonizado por Juan Daniel García Treviño e Angelina Chen, e o elenco componse de actores non profesionais. O guión foi completado en 2013, e orixinalmente foi publicado como unha historia curta antes de ser adaptado a unha longametraxe. O filme estreouse nos cinemas o 27 de febreiro de 2020 e recibiu valoracións positivas por parte da crítica. Tamén se estreou a través de Netflix o 27 de maio de 2020. Foi escollido como candidato de México para o Óscar ó mellor filme internacional na 93ª edición dos premios, chegando a clasificarse na lista curta de febreiro.

## Personaxes 
* Juan Daniel García Treviño como Ulises Sampiero
* Jonathan Espinoza como Jeremy
* Angelina Chen como Lin
* Coral Puente como Chaparra
* Adríana Arbelaez como Gladys
* Leonardo Garxa como Pekesillo
* Yahir Alday como Sudadera

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Filmes propostos ó mellor filme internacional na 93ª edición dos Óscar
* Filmes de México propostos ó Óscar ó mellor filme internacional
### Ligazóns externas 
* 
* Ficha en RottenTomatoes
Searching for Bobby Fischer

***Searching for Bobby Fischer***, estreado no Reino Unido baixo o título ***Innocent Moves***, é un filme estadounidense de 1993 escrito e dirixido por Steven Zaillian. Está protagonizado por Max Pomeranc, Joe Mantegna, Joan Allen, Ben Kingsley e Laurence Fishburne, e baséase na vida do xogador prodixio do xadrez Joshua Waitzkin, e é unha adaptación do libro homónimo escrito por pai de Joshua. O filme foi nomeado á mellor fotografía na 66ª edición dos Óscar.

## Personaxes 
* Max Pomeranc como Josh Waitzkin
* Joe Mantegna como Fred Waitzkin
* Joan Allen como Bonnie Waitzkin
* Ben Kingsley como Bruce Pandolfini
* Laurence Fishburne como "Vinnie" Vincent Livermore
* Michael Nirenberg como Jonathan Poe
* Robert Stephens como mestre de Poe
* David Paymer como Kalev
* Hal Scardino como Morgan Pehme
* Austin Pendleton como Asa Hoffmann
* Vasek Simek como xogador ruso
* William H. Macy como Tunafish
* Dan Hedaya como director do torneo
* Laura Linney como mestra de Josh

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* 
* Ficha en AllMovie 
* Ficha en BoxOfficeMojo
Salvator merianae

***Salvator merianae*** é unha especie de lagarto da familia Teiidae. A especie é o máis grande dos lagartos "tegu". É unha especie omnívora que habita nas selvas chuviosas tropicais, sabanas e semidesertos do centro e leste de América do Sur.

É relativamente común ver esta especie como mascota dos humanos, xa que son moi intelixentes e poden ser adestrados para facer fóra as súas necesidaeds. Como outros réptiles, entran en estado de dormencia no outono cando caen as temperaturas. Presentan un alto nivel de actividade durante o período de vixilia do ano.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* 
* 
* Care for Black and White Tegus
John Evans

**John Evans** pode referirse a:

* **John Evans** (1823-1908), arqueólogo e numismático inglés;
* **John Evans Atta Mills** (nado en 1944), político ghanés;
* **Arthur John Evans** (1851-1941), arqueólogo e numismático inglés;
* **Martin John Evans** (nado en 1941), bioquímico británico, Premio Nobel de Química de 2007;
* **William John Evans** (1929-1980), coñecido como **Bill Evans**, pianista de jazz estadounidense;
Lonomia obliqua

***Lonomia obliqua*** é unha especie de avelaíña de América do Sur. É máis coñecida pola súa forma larval, principalmente debido ao mecanismo de defensa da eiruga, xa que conta con pugas urticantes que inxectan un veleno potencialmente mortal. A eiruga foi responsable de moitas mortes humanas, especialmente no sur do Brasil. O seu veleno foi obxecto de numerosos estudos médicos. A especie foi descrita por vez primeira por Francis Walker en 1855. O Guinness World Records clasificouna como a máis velenosa especie de eiruga do mundo.

## Notas
Subrexión de Haapavesi-Siikalatva

A **subrexión de Haapavesi-Siikalatva** (en finés *Haapaveden-Siikalatvan seutukunta*) é unha das sete subdivisións da rexión de Ostrobotnia do Norte. En 2017 tiña unha poboación de 14&nbsp;186 habitantes.

## Municipios 
## Historia 
* O 1 de xaneiro de 2001 Haapavesi e Rantsila mudáronse dende a subrexión de Nivala-Haapajärvi e Lakeuden seutukunta respectivamente á subrexión de Siikalatva.
* O 1 de xaneiro de 2009 Kestilä, Piippola, Pulkkila e Rantsila uníronse no municipioi de Siikalatva.
* O 1 de xaneiro de 2010 a subrexión de Siikalatva mudou o seu nome polo de Haapavesi-Siikalatva.

## Poboación 
A seguinte táboa amosa a tendencia demográfica da subrexión cada cinco anos dende 1980.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Sitio web da subrexión de Haapavesi-Siikalatva
** Sitio web de Haapavesi
** Sitio web de Pyhäntä
** Sitio web de Siikalatva
Alice in Borderland (serie de televisión)

é unha serie de televisión xaponesa de ciencia ficción, suspense e drama baseada no manga homónimo de Haro Aso. A serie está protagonizada por Kento Yamazaki no papel de Arisu, un rapaz novo que se encontra de súpeto nun Tokyo abandonado e sen persoas, coñecido como "Borderland", xunto cos seus mellores amigos, Chōta (Yûki Morinaga) e Karube (Keita Machida). Logo de comezar a buscar indicios doutras persoas, os tres descobren axiña que están atrapados nunha cidade que funciona como taboleiro de xogo de retos perigosos, violentos e mortais, os cales os obrigan a superar os seus propios "límites físicos e emocionais" con tal de sobrevivir.

A serie estreouse en Netflix o 10 de decembro de 2020, conseguindo boas valoracións por parte dos espectadores e da crítica. Dúas semanas despois do lanzamento da primeira tempada, Netflix anunciou a renovación da serie para unha segunda tempada.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Páxina oficial

* Ficha en RottenTomatoes
Sweet Home (serie de televisión)

***Sweet Home*** (en ; *Seuwiteuhom*) é unha serie de televisión surcoreana de 2020. É unha serie postapocalíptica e de terror protagonizada por Song Kang, Lee Jin-wook e Lee Si-young. Baséase no webtoon de Naver do mesmo nome creado por Kim Kan-bi e Hwang Young-chan, o cal rexistro máis de 1.200 millóns de visitas na rede. A serie estreouse a través de Netflix o 18 de decembro de 2020.

## Sinopse 
Despois da morte de toda a súa familia nun accidente, o solitario Cha Hyun-soo múdase a un novo apartamento. A súa tranquila vida axiña se ve alterada cando comezan a ocorrer estraños incidentes no bloque de edificios. Pouco a pouco a xente convértese en monstros que toman a forma dos seus desexos ocultos. Nesa situación caótica, Hyun-soo e os outros residentes tentan sobrevivir.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Páxina oficial
*
Golpe de Estado do 18 de brumario

O **golpe de Estado do 18 de brumario** do ano VIII en Francia fai referencia ao golpe de Estado dado nesa data do calendario republicano francés, correspondente ao 9 de novembro de 1799 do calendario gregoriano, que acabou co Directorio, última forma de goberno da Revolución francesa, e iniciou o Consulado con Napoleón Bonaparte como líder.
## Historia 
miniatura|Napoleón Bonaparte|esquerdaO día 18 de brumario do ano VIII (calendario republicano francés, equivalente ao 9 de novembro de 1799), Napoleón Bonaparte, retornado desde a campaña de Exipto e aproveitando a debilidade política do Directorio Executivo gobernante en Francia, deu un sorprendente golpe de Estado contando co apoio popular e do exército (sabedores das súas fazañas e capacidades nas diferentes campañas das Guerras Revolucionarias Francesas), xunto a algúns ideólogos da Revolución como Sieyès.

Ese día foi convocado con carácter de urxencia o Consello de Anciáns para tratar unha presunta conspiración dos xacobinos contra o goberno. O Consello tomou o acordo de trasladarse a Saint-Cloud por motivos de seguridade, mais ao día seguinte Napoleón secuestrou a Asemblea co apoio do exército. Aproveitando as intrigas e a división de competencias entre os aparellos lexislativos e executivos do Estado, e recorrendo por suposto á coacción persoal, conseguiu que os deputados franceses nomeasen Cónsules provisionais a Sieyès, Roger Ducos e a el mesmo, creando o que se coñeceu como *o triunvirato*.

De forma inmediata preparouse a reforma constitucional. Tomáronse medidas para asegurar a orde social no país, acompañando as medidas económicas co desterro dos xacobinos, á vez que Bonaparte aumentaba a súa popularidade grazas a estas medidas e ás súas continuas aparicións públicas, exercendo o papel de *salvador da patria*. A pesar de que a República contaba en teoría con tres cónsules, só Napoleón chegou a exercer o cargo grazas a un truco legal consistente en iniciar o goberno dos cónsules por orde alfabética (Bonaparte-Ducos-Sieyès).

Este golpe de Estado, que en principio pretendía acabar coa corrupción do anterior goberno e favorecer os intereses da nova burguesía republicana, levouno a recibir o título de Emperador de Francia o 2 de decembro de 1804.

Durante moito tempo, relacionouse esta data (18 de brumario) co concepto de *golpe de Estado*, tanto que en 1851, Karl Marx publicou a súa obra titulada *Der 18te Brumaire des Louis Napoleon* (*O 18 de brumario de Luís Bonaparte)*, relacionando o momento histórico co concepto de *cesarismo* (véxase tamén Xulio César), aínda que considerando Marx que o devandito concepto non é aplicábel á realidade do seu tempo, debido ao diferente carácter das clases en pugna en comparación coas existentes durante o momento de Xulio César.

## Notas 
## Véxase tamén
Ortro

**Ortro** ou **Orto**  era un can monstruoso, con dúas cabezas, irmán de Cérbero (este, de tres cabezas). Era fillo, como Cérbero, de Equidna e Tifón.

Uníndose á súa nai, Equidna, procreou á Esfinxe. Segundo Hesíodo, tiveron a Fix (un monstro que causaba estragos entre os cadmeos) e o León de Nemea (a quen tamén matou Heracles) .

## Morto por Heracles 
Pertencía ó xigante Xerión, a quen llo dera Atlas, o seu primeiro dono. Servía como can de garda do pastor Euritión, que alindaba as afamadas vacas vermellas de Xerión na illa Eritia.

O  décimo traballo que ordenou Euristeo a Heracles foi traerlle as as vacas vermellas de Xerión. Tras diversas aventuras chegou á illa Eritia. Ortro ventouno axiña e abalanzouse sobre el, pero Heracles matouno dun golpe da súa maza. Euritión acudiu a axudar ó can, pero tamén morreu ás mans de Heracles. Finalmente, matou a Xerión e roubou o gando, regresando a Grecia.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* GRIMAL, Pierre: *Diccionario de mitología griega y romana*. Ed. Paidós, 1981, s. v. *Ortro*.
* 
* HESÍODO: *Teogonía. Trabajos y días. Escudo. Certamen*, Alianza Editorial, 3ª ed., 2013 [a numeración segue a utilizada neste texto].
* Hesíodo. *Teogonía*. Universidad de Salamanca. Curso 2009-2010. 11638: LUZ, MOLÉCULAS Y VIDA.
* PSEUDO-APOLODORO: *Biblioteca mitológica*. Tradución e notas de Julia García Moreno. Alianza Editorial 3ª ed. 2016 [a numeración segue a utilizada neste texto].
Oğuz Tekin

**Oğuz Tekin**, nado en 1958 en Ankara, é un historiador, arqueólogo e numismático turco especializado na circulación monetaria e a historia do diñeiro na Antigüidade.

## Traxectoria 
Oguz Tekin fixo estudos de Arqueoloxía Clásica na Universidade de Istanbul, onde se graduou en 1982, con mestrado en 1987. En 1991 acadou o seu doutoramento na mesma universidade cunha tese titulada *Aspendos Sikkeleri* ("Moedas de Aspendos"), dirixida por Oktay Aksit. No departamento de Historia Antiga comezou a exercer a docencia a partir da súa graduación, ata acadar a xefatura do departamento entre os anos 2006 e 2016.

A partir de 2017 é profesor do departamento de Arqueoloxía e Historia da Arte da Universidade Koç, de Istanbul, onde ademais dirixe o Centro Suna & Inan Kiraç de Investigación para as Civilizacións Mediterráneas (AKMED).

Os focos de interese das súas investigacións son a historia do diñeiro na Antigüidade, sinaladamente na área mediterránea, e os pesos antigos do mundo islámico. Desde o ano 2000 é o director en Turquía do proxecto internacional *Sylloge Nummorum Graecorum*, e desde 2006 coordina o *Corpus Ponderum Antiquorum et Islamicorum*.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Vídeo: Charlas de Historia: Prof. Dr. Oguz Tekin (Canle: TRT 2)
Reporteiros Sen Fronteiras

**Reporteiros Sen Fronteiras** (**RSF**, en ) é unha organización non gobernamental e sen ánimo de lucro que ten como obxectivo a protección do dereito á liberdade de información. Describe a súa defensa como baseada na crenza de que todo o mundo require acceso ás novas e á información, en liña co artigo 19 da Declaración Universal dos Dereitos Humanos que recoñece o dereito a recibir e compartir información sen importar as fronteiras, igual que outras cartas de dereitos internacionais. RSF ten status consultivo nas Nacións Unidas, a UNESCO, o Consello de Europa e a Organización Internacional da Francofonía.

## Actividades 
RSF traballa na defensa de xornalistas individuais en risco e tamén nos niveis altos dos gobernos e dos foros internacionais para defender o dereito á liberdade de expresión e á información. Achega informacións e notas de prensa diarias sobre ameazas á liberdade dos medios de comunicación en francés, inglés, castelán, portugués, árabe, persa e chinés e publica un compendio anual sobre a liberdade de prensa, o índice mundial da liberdade de prensa, que mide o estado da liberdade de prensa en 180 países. A organización proporciona asistencia a xornalistas en risco e adestramento en seguridade física e dixital, ademais de facer campañas para informar o público dos abusos contra os xornalistas e para asegurar a súa seguranza e liberdade. RSF fai presión sobre os gobernos e as organizacións internacionais para adoptar estándares e lexislación de apoio á liberdade dos medios de comunicación e toma accións legais na defensa dos xornalistas ameazados.

## Historia 
miniatura|Sede central de París
RSF foi fundada en Montpellier en 1985 por Robert Ménard, Rémy Loury, Jacques Molénat e Émilien Jubineau. Foi rexistrada como unha organización sen ánimo de lucro en 1995. Ménard foi o primeiro secretario xeral de RSF, sucedido por Jean-Francois Juillard. Christophe Deloire foi nomeado secretario xeral en 2012.

## Estrutura 
A sede central de RSF está en París. Ten trece oficinas rexionais e nacionais, incluíndo Bruxelas, Londres, Washington, Berlín, Río de Xaneiro e Dakar, e unha rede de 146 correspondentes. Emprega 57 persoas asalariadas en París e internacionalmente. Un cadro directivo, elixido entre os membros de RSF, aproba as políticas da organización. Un consello internacional supervisa as actividades da organización e aprova as contas e o orzamento.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Páxina web
María Luisa Ponte

**María Luisa Ponte Mancini**, nada en Medina de Rioseco (Valladolid) o 21 de xuño de 1918 e finada en Aranjuez (Madrid) o 2 de maio de 1996, foi unha actriz española que participou en numerosos filmes, obras de teatro e series de televisión.

## Traxectoria 
Ponte era filla dos actores Enrique Ponte e Haydée Mancini Puggi. Naceu en plena xira teatral e con tan só seis meses de idade subiu por primeira vez a un escenario. Dedicouse profesionalmente á interpretación dende os catorce anos e a partir de entón centrou a súa actividade no teatro, incorporándose á compañía do seu pai e participando en montaxes de *La malquerida*, *Casa de muñecas* ou *Ni al amor, ni al mar*. Cando estalou a guerra civil estba a traballar en Pola de Siero (Asturias), onde desapareceu a súa equipaxa.

A súa voz potente, a súa forza e o seu carácter fixeron dela unha intérprete popular e recoñecíbel. O seu primeiro filme foi en 1952 e nas décadas seguintes consolidouse como unha das actrices máis destacadas dos elencos cinematográficos. Con frecuencia as súas personaxes respondían a un estereotipo de muller amargada, hipócrita ou antipática. Na súa amplísima traxectoria hai filmes como *El pisito* e *El cochecito*, de Marco Ferreri, *La ciudad no es para mí*, de Pedro Lazaga, *El verdugo*, de Luis García Berlanga, *El extraño viaje* e *El viaje a ninguna parte*, de Fernando Fernán Gómez, *Camada negra*, de Manuel Gutiérrez Aragón ou *La colmena*, de Mario Camus. 

Tamén na televisión desenvolveu unha carreira salientébel, destacando a súa participación en *Fortunata y Jacinta*, *Farmacia de guardia* e *La Regenta*. 

Mantivo a súa actividade profesional ata pouco antes do seu pasamento, recibindo o Goya á mellor actriz secundaria polo seu último filme en xaneiro de 1995.

Tivo unha filla antes de enviuvar do actor José Luis López de Rueda e tamén estivo unida sentimentalmente ao actor Agustín González entre 1954 e 1986.

Faleceu a mañá do 2 de maio de 1996 por unha súbida parada cardíaca nunha residencia de anciáns de Aranjuez, onde vivía dende o setembro anterior completamente retirada do seu oficio e apartada do que fora o seu ámbito cotián no mundo das noites madrileñas.

## Filmografía 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Protagonistas del recuerdo: María Luisa Ponte (TVE)
* *Un soplo de tragedia*. El País. Ángel Fernández-Santos (03/05/1996)
R-4D

**R-4D** é a designación dun motor foguete fabricado por Marquardt Corporation e utilizado nas cápsulas do proxecto Apollo para o control de actitude. Versións máis modernas úsanse en varios tipos de satélites artificiais para control de actitude e posición.

## Características 
Os motores R-4D están formado por un grupo de catro tobeiras, o que lle da características direccionais. Foi usado por primeira vez na misión Apollo 201, no voo dunha cápsula non tripulada. Os motores teñen unha masa duns 3,6 kg, unha lonxitude de 55 cm e un diámetro máximo de 28 cm. Usan tetróxido de nitróxeno e MMH como propelentes.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
*Proxecto Apollo