Lingua scots

A **lingua scots** (en scots: *Scots leid* ou *Scots*) é unha lingua xermánica historicamente falada nas Terras Baixas escocesas (*Lowlands*) e en partes do Ulster. É ás veces chamado *lallans* (termo procedente de *Lowlands*) para diferencialo do gaélico escocés, lingua de orixe céltica falada principalmente nas Terras Altas (*Highlands*) occidentais e nas Hébridas. O scots está clasificado como "vulnerable" polo Libro Vermello das Linguas Ameazadas da UNESCO.

Esta lingua ten a súa orixe en dialectos do inglés medio de Northumbria. Posúe preto dun millón e medio de falantes, e é unha lingua común na rúa, pero que carece de calquera apoio oficial: nin se aprende nas escolas nin aparece na rotulación das cidades nin apenas en libros. O escritor máis famoso en scots é Robert Burns, que empregou esta lingua tanto coma o inglés nos seus poemas.

## Nomenclatura 
Os falantes nativos ás veces refírense á lingua como *braid Scots* ou usan o dos diferentes dialectos como *Doric*, *Teri* ou o *Buchan Claik*. O termo *Lallans*, unha variante do scots moderno *lawlands*, é tamén utilizado. O scots en Irlanda é coñecido en círculos oficiais como "scots do Ulster" ou "Ullans", un recente neoloxismo que combina "Ulster" e "Lallans".

### Etimoloxía 
O nome vernáculo da lingua, *Scots*, é unha contracción de *Scottis*, scots antigo, e da forma meridional do inglés antigo tardío *Scottisc* (en inglés moderno: *Scottish*), que substituíu a temperán forma i-mutada *Scyttisc*. Antes do século XV a fala inglesa en Escocia era coñecida como "English" (escrita *Ynglis* ou *Inglis* daquelas), así o termo "Scottish" (escrito *Scottis*) referíase ao gaélico.

A comezos do século XV, o inglés de Escocia converteuse nunha lingua sensiblemente distinta, aínda que carecendo dun nome que a distinguise claramente do inglés do sur da Bretaña. Dende o ano 1495 a verba *Scottis* foi gañando uso gradualmente para referirse á lingua das Terras Baixas escocesas e *Erse*, irlandés, para o gaélico. Por exemplo, antes da fin do século XV William Dunbar usaba *Erse* para referirse ao gaélico e a comezos do século XVI Gavin Douglas usou o nome *Scottis* como nome para a lingua xermánica. Hoxe a lingua celta de Escocia é chamada habitualmente gaélico escocés.

## Dialectos 
Recoñécese que o scots ten habitualmente cinco dialectos: 
* Scots setentrional, falado ao norte de Dundee e dividido á súa vez nunha franxa máis setentrional (ao redor da vila de Caithness), nunha fita central e maioritaria (chamado dialecto dórico) e nunha máis meridional. O dialecto dórico ten á súa vez algúns dialectos recoñecidos e peculiares na vila de Cromarty: a fala dos mariñeiros de Cromarty, a fala dos labregos de Cromarty e a fala dos vilegos de Cromarty.
* Scots central, falado entre as cidades de Perth (ao norte) e Glasgow e Edimburgo (ao sur), e que se adoita dividir en nororiental, suroriental, occidental e suroccidental.
* Scots meridional ou fala das Estremas, usada nas Estremas de Escocia.
* Scots insular, falado nas Órcadas e nas Shetland.
* Scots do Ulster, falado por emigrantes escoceses ao norte de Irlanda e no condado de Donegal, e emparentado directamente co scots central.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Wikipedia en scots