As dúas Marías

miniatura|Escultura das dúas irmás Fandiño.
**María "Maruxa" Fandiño Ricart**, nada en Santiago de Compostela o 4 de xaneiro de 1898 e finada na mesma cidade o 13 de maio de 1980, nada en Santiago de Compostela o 24 de agosto de 1914 e finada na Coruña

As dúas irmás eran uns populares personaxes da cidade polo feito de levar a cabo os seus paseos cotiás pola zona vella, durante as décadas de 1950 ata finais de 1970, vestidas e maquilladas dun xeito estrafalario. Estes paseos, que tiñan lugar ás dúas en punto do medio día (de aí un dos seus alcumes), eran todo un acontecemento polo contraste que supuñan co gris ambiente que reinaba durante o franquismo.

## Traxectoria 
### Familia 
A familia Fandiño Ricart estaba formada pola costureira Consuelo Ricart e o zapateiro Arturo Fandiño, que tiveron trece fillos, dos que once superaron a infancia. Maruxa foi a cuarta filla e Coralia a duodécima. Outra irmá chamábase Sarita e faleceu nova. cidade á que nunca se adaptou. Morreu dous anos máis tarde aos 68 anos, despois de preguntar moitas veces cal era o camiño para volver a Compostela.

Ata 2014, ambas as irmás se atopaban soterradas en tumbas separadas e afastadas no cemiterio de Boisaca: que reuniu fondos para rehabilitar o sepulcro, instalar os seus restos mortais xuntos, como elas querían, e colocar unha placa na súa lembranza.

## Recoñecementos 
### A escultura da Alameda 
Co paso dos anos, a historia das dúas irmás Fandiño foi caendo no esquecemento, ata que o veciño César Lombera conseguiu convencer no 1994 ao entón alcalde Xerardo Estévez, logo de nove anos propoñéndollo ao Concello, para que instalase unha escultura na súa lembranza. Esta, realizada polo propio César Lombera, consistiu nunha reprodución realista e policromada das dúas mulleres durante os seus famosos paseos baseada na foto máis coñecida de ámbalas dúas irmás, con Maruxa á dereita, co brazo estendido, e Coralia sostendo un paraugas. A obra foi situada na Alameda, lugar onde a día de hoxe permanece. en que unha serie de veciños de Compostela relatan a súa relación coas finadas irmás. Aparecen tamén testemuños dos historiadores Encarna Otero Cepeda e Dionisio Pereira. Estreouse o 11 de abril de 2008.

### Obra de teatro 
Na obra *Voaxa e Carmín*, de Esther F. Carrodeguas, as irmás Fandiño foron interpretadas por Mabel Rivera e Belén Constenla.

### "Mullerenaxe" 
O 18 de xullo de 2017 e 2018 houbo homenaxes públicas promovidas pola libraría Lila de Lilith.

### Música 
A historia das dúas irmás serviu tamén como inspiración no ámbito da composición musical, contando estas cunha peza que leva por nome "As dúas en punto (a hora da rebeldía)". Dita composición, escrita por Lois Pimentel Iglesias, foi estreada en abril de 2018 pola Banda de Música de Pontevedra e foi premiada pola súa calidade pola Federación Galega de Bandas de Música Populares.

### Ensaio 
Áurea Sánchez publicou o libro *Las Marías de Santiago de Compostela. Representación de la identidad femenina en los medios de comunicación*, de 194&nbsp;páxinas. Este ensaio comprende un traballo de investigación na especialidade de Estudos de Mulleres, Feministas e de Xénero que a propia xornalista realizou na Universidade Xaime I de Castelló como parte do mestrado en Igualdade e Xénero no Ámbito Público e Privado.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* "'As Dúas Marías': Unha vida de resistencia fronte á represión franquista" *Vieiros*, 14/4/2008.
* *El paseo de las dos en punto*, Isabel Bugallal, *La Opinión Coruña*, 19/2/2008 
* "La verdad de Las Marías", María Fábregas, *El País*, 17/4/2008 
* *As Marías de Compostela, a tolería de dúas rebeldes* *Galicia Hoxe*, 15/4/2008.
*  Encarna Otero Cepeda: *As Marías: irmás Fandiño Ricart. Mulleres de luz inmensa na Compostela gris*  *Álbum de Mulleres*, CCG.
* *Voaxa e Carmín*