Celso Ávalos Ocampos

**Mauricio Celso Ávalos Ocampos**, nado en Escobar, Paraguarí, o 10 de maio de 1929, e finado en Caacupé, Cordillera, o 28 de marzo de 2005; foi un activista político, dicionarista, poeta e sindicalista paraguaio. É recoñecido polo seu desempeño como dirixente guerrilleiro na Columna Mariscal López do Partido Comunista Paraguaio durante a ditadura estronista e polos seus traballos lingüísticos sobre o guaraní.

## Biografía 
### Infancia e mocidade 
Celso Ávalos Ocampos naceu na cidade ferroviaria de Escobar, departamento de Paraguarí, o 10 de maio de 1929. Realizou a educación primaria na súa localidade natal. Posteriormente, cursou estudos secundarios en distintas cidades aliñadas coa rede ferroviaria. Desde moi cedo, participou no sindicalismo obreiro, e esa militancia constituiría un dos eixos da súa vida pública. Paralelamente á súa actividade sindical, Ávalos Ocampos desenvolveu intereses intelectuais e culturais: interesouse pola literatura, o xornalismo e, de maneira destacada, polo estudo e a promoción da lingua guaraní. Estas inquietudes levárono a combinar a actividade política e obreira con traballos de carácter lingüístico e literario, que máis tarde se materializarían en dicionarios, textos e producións bilingües.

Aos 18 anos, participou na Guerra Civil paraguaia de 1947, conflito que enfrontou a sectores opositores e oficialistas no marco da inestabilidade política posterior á ditadura de Higinio Morínigo. A súa adhesión á causa opositora vinculouno desde mozo coa militancia de esquerda e cos movementos que máis tarde converxerían no Partido Comunista Paraguaio.

### Militancia 
A traxectoria política de Celso Ávalos Ocampos estivo marcada desde os seus anos xuvenís pola súa participación no sindicalismo obreiro. A súa primeira experiencia significativa deuse na Guerra Civil de 1947, onde integrou as forzas opositoras ao goberno de Higinio Morínigo.

Como traballador ferroviario, desempeñouse en distintos destinos ao longo da rede paraguaia. O seu labor sindical orientouse á defensa dos dereitos laborais dos obreiros do sector, actividade que o converteu en referente de base dentro do movemento obreiro paraguaio de mediados do século XX. Esta contorna facilitou a súa integración ás estruturas sindicais influenciadas por correntes de esquerda.

Durante a década de 1960, Ávalos Ocampos asumiu un rol destacado nas accións armadas vinculadas ao PCP. Foi segundo comandante da Columna Mariscal López, un grupo guerrilleiro que operou co obxectivo de enfrontar ao réxime de Alfredo Stroessner. Neste contexto utilizou nomes de guerra como «Dionisio» e «Alfonso». A participación nestas actividades insurxentes enmárcase nos intentos de oposición armada que se produciron durante as primeiras décadas da ditadura estronista.

As persecucións políticas levárono a períodos de clandestinidade e exilio. En Bos Aires, cidade cunha importante comunidade paraguaia, continuou vinculado tanto ao sindicalismo como a actividades culturais e políticas, mantendo redes de solidariedade con militantes exiliados. A súa residencia en Arxentina permitiulle ademais soster un contacto máis directo con espazos editoriais e culturais que darían lugar a parte da súa produción literaria e lingüística.

### Obra 
Mauricio Ávalos Ocampos desenvolveu unha produción literaria e lingüística bilingüe en guaraní e castelán. Foi narrador, poeta, tradutor e ensaísta, cunha obra orientada á preservación e difusión da lingua guaraní.

En 1997 publicou ''Guaraní ñe'êngatu: Diccionario etimológico guaraní-castellano*. A obra constitúe un repertorio lexicográfico de gran valor documental, xa que recompila unha gran cantidade de vocábulos da lingua guaraní e as súas equivalencias en castelán. De acordo con o *Diccionario Biográfico de las Izquierdas Latinoamericanas'', a súa produción debe entenderse en relación coa súa militancia política e sindical. Os seus escritos integran aspectos lexicográficos, narrativos e poéticos, nos que se vinculan a experiencia social e política co estudo da lingua.

## Notas