Peso chileno

: *Para outras moedas coa mesma denominación, véxase Peso (moeda).*

O **peso chileno** (código CLP; símbolo $) é a moeda de curso legal da República de Chile. Estableceuse en 1818, como primeira moeda nacional do país logo da súa independencia, e en 1851 incorporouse o centavo como unidade divisionaria de carácter decimal.

Este primeiro peso mantívose como a moeda de curso legal en Chile ata o 31 de decembro de 1959, cando foi substituído polo escudo. Posteriormente, o Decreto lei 1123 de 1975 reintroduciu o peso como unidade monetaria nacional a partir do 29 de setembro dese ano, cunha taxa de conversión dun peso chileno novo por cada mil escudos.

Historicamente, o peso chileno cuñouse na Casa da Moeda de Chile (1743) e a súa emisión está regulada polo Banco Central de Chile (1925).

## Primeiro peso (1817-1960) 
[miniatura|Primeira moeda chilena, coñecida como "[peso Independente" (1817).]]
A adopción do peso en substitución do real colonial remóntase ao ano da independencia de Chile, 1818, aínda que os primeiros exemplares do coñecido como "peso Independente" xa foran cuñados o ano anterior. No entanto, neste período da denominada *Patria Nueva* o incipiente sistema monetario chileno mantivo a súa base no da metrópole, polo que a moeda de prata de oito reais españois ("real de oito") era equivalente a un peso chileno, en tanto que a moeda de ouro española dun escudo equivalía a dous pesos chilenos. Esta situación mantívose ata 1851, cando se adoptou o sistema decimal, polo que o peso quedou dividido en 10 décimos ou 100 centavos.
[miniatura|[Papel moeda|Billete de 5 pesos chilenos de 1877]]
[miniatura|Tarxeta postal coas moedas do peso chileno en circulación a principios do [século XX]]
Naquel mesmo 1851, o peso chileno equiparouse en valor aos 5 francos franceses (22,5 gramos de prata pura). Porén, as moedas de ouro emitíronse cun estándar diferente ao francés, cun peso chileno de 1,37 gramos de ouro, en tanto que os cinco francos franceses tiñan 1,45 gramos. En 1885 adoptouse o padrón ouro e o valor do peso chileno pasou a vincularse á libra esterlina, cunha taxa de 131⁄3 pesos por cada libra (1 peso = 1 xilins e 6 peniques). Esta taxa reduciuse en 1926 a 40 pesos por libra (1 peso = 6 peniques).

En 1925 a circulación do diñeiro pasou a ser controlada polo Banco Central de Chile, que se acababa de crear. A lei monetaria daquel mesmo ano estableceu que o peso sería equivalente a 6 peniques de ouro e que 10 destas unidades de peso constituirían o que se denominou "un cóndor"; e estableceuse tamén que en todas as moedas de 10 pesos ou máis se estamparía en letras e cifras o seu valor en pesos, e en letras de menor dimensión a súa equivalencia en cóndores.

O padrón ouro foi suspendido en 1932 e o valor do peso chileno incrementou a súa caída con respecto á década anterior.  En 1955, como consecuencia da inflación, dispúxose que todas as obrigas se pagasen en pesos enteiros, sen centavos. No contexto dunha política de saneamento da economía chilena e de control inflacionario emprendida polo Goberno de Jorge Alessandri, o 1 de xaneiro de 1960 o peso foi substituído polo escudo (Eº), cunha taxa de conversión de 1.000 pesos por un escudo. Logo do golpe de Estado que provocou o derrocamento de Allende en 1973, unha das reformas económicas establecidas pola ditadura de Pinochet foi a reconversión ao peso chileno. Deste xeito, o 29 de setembro de 1975, estableceuse un cambio de 1.000 escudos por un peso chileno novo mediante o Decreto lei 1123, publicado o 4 de agosto dese mesmo ano.

Cara á década de 1990, a inflación fixo desaparecer tanto as moedas de centavos como os billetes de 5, 10, 50 e 100 pesos, substituídos por moedas. A finais desa década xurdiron, ademais, o billete de 2.000 e o de 20.000 pesos, xunto cunha moeda de 500 pesos, que eliminou o billete da mesma denominación. Cambios posteriores nos billetes permitiron a introdución de símbolos para o seu recoñecemento por persoas con deficiencias visuais e incorporaron billetes de polímero, en substitución do papel, para os billetes de 1.000, 2.000 e 5.000. En 2009 presentouse un proxecto para crear moedas de 20 e de 200 pesos, pero foi rexeitado.

O 26 de abril de 2016, o Banco Central propúxolle ao Ministerio de Facenda o envío dun proxecto ao Congreso para eliminar as moedas de 1 e de 5 pesos debido ao pouco uso e ao seu alto custo de fabricación. O 2 de maio seguinte presentóuselle á presidenta Michelle Bachelet un proxecto para unha nova familia de moedas, que entraría en circulación no segundo semestre de 2017. En agosto dese ano, o Congreso tramitou un proxecto de lei que incluíu a eliminación das moedas de 1 e de 5 pesos. Desde o 1 de novembro de 2017, o Banco Central deixou de emitir esas moedas e entrou en vixencia o arredondamento para os pagamentos en efectivo.

O 10 de outubro de 2018 o Banco Central anunciou o inicio da retirada da circulación das antigas moedas de 100 pesos, cuñadas entre 1981 e 2000; porén, seguen vixentes como medio de pagamento e a medida implica principalmente a retirada da moeda por parte das institucións financeiras para diminuír a súa convivencia coas moedas actualmente en produción.

En febreiro de 2010, descubriuse que parte da produción de moedas de 50 pesos fabricadas pola Casa de Moeda en 2008 tiña a lenda REPÚBLICA DE CHIIE (*sic*) en lugar de REPÚBLICA DE CHILE no anverso. Isto, sumado a problemas anteriores de xestión, custoulle o posto a Gregorio Íñiguez, xerente xeral da entidade.

#### Cuñaxes especiais 
Á parte das moedas de uso regular na circulación, a Casa da Moeda de Chile cuñou moedas conmemorativas dotadas de valor consonte a lei, malia non circularen:

* 1976: autorizouse a cuñaxe de ata 3.000 unidades de moedas de ouro de 100 pesos en conmemoración do "terceiro aniversario da liberación de Chile" (o golpe de Estado de A. Pinochet).
* 1978: ata 1.000 unidades de cada serie de moedas de ouro de 50 e 500 pesos, e de prata de 10 pesos de prata, que conmemoran o mesmo suceso.
* 1991: ata 75.000 unidades (aínda que só se cuñaron 34.800) de moedas de prata de 10.000 pesos en conmemoración do quinto centenario da Descuberta de América.
* 1993: ata 50.000 unidades (aínda que só se cuñaron 46.000) de moedas de prata de 2.000 pesos en conmemoración dos 250 anos da fundación da Casa da Moeda de Chile.

### Billetes 
#### Series entre 1975 e 2009 
Ao se reinstaurar o peso como moeda oficial en 1975, introducíronse novos billetes de 5 e de 10 pesos (como consecuencia da inflación, o ano seguinte substuíronse por moedas equivalentes), ademais dos de 50 e de 100 pesos. Nos anos posteriores, estes últimos tamén foron substituídos por moedas e apareceron os billetes de 500, 1.000 e 5.000 pesos. A finais da década de 1980 imprimíronse unicamente billetes de 500, 1.000, 5.000 e 10.000 pesos (este último introducido en 1989).

En 1997 entrou en circulación o billete de 2.000 pesos e o ano seguinte o de 20.000 pesos. Dous anos despois deixou de circular o de 500 pesos, substituído por unha moeda. Durante 2009, os billetes en produción eran os de 1.000, 2.000, 5.000, 10.000 e 20.000 pesos e nese ano comezou a introdución dunha nova serie de billetes. No principio da década de 2020, moitos destes billetes seguen en circulación, aínda que é cada vez menos frecuente atopalos. Os billetes con denominacións menores a 1.000 pesos non están en circulación, aínda que seguen a ser legalmente válidos en todo o país e manteñen o seu valor nominal orixinal. Malia non variar nin  os valores emitidos nin os personaxes conmemorados, si que se cambiaron os tamaños e engadíronse tamén medidas de seguridade para evitar a súa falsificación. Tres dos billetes da nova serie producíronse en polímero e dous en papel de algodón.

O deseño foi unificado, de xeito que se presentase o rostro de cada personaxe no anverso, xunto co *antú* (representación mapuche do Sol) e un corte transversal do corazón dun *copihue*, a flor nacional. Pola súa banda, no reverso de cada billete incorpóranse paisaxes de diversos parques nacionais xunto a unha especie animal nativa.
* O 6 de xaneiro de 2010 presentouse o de 10.000 pesos. Este billete debía entrar en circulación o 3 de marzo, mais quedou adiado para o 31 de marzo por mor do terremoto do 27 de febreiro dese ano.
* O 8 de xuño de 2010 presentouse o terceiro valor, de 20.000 pesos, introducido o 28 de xullo dese mesmo ano. Foi o único en que se cambiou a cor orixinal (do ocre ao laranxa) para o facer máis distintivo.
* O 6 de outubro de 2010 desvelouse o novo billete de 2.000 pesos, que mantén a liña de deseño dos anteriores, aínda que cunha cor violeta máis intensa. O billete entrou en circulación o día 17 de novembro.
* O 16 de marzo de 2011 presentouse o billete de 1.000 pesos, que cambiou a cor verde clara do deseño anterior a verde amarelenta intensa.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Braun, J. et al. (2000). "Economía chilena 1810-1995. Estadísticas históricas". En *Documento de trabajo*. 187: 103. Santiago. Instituto de Economía UC. ISSN 0717-7593
* Edwards, S. (2004). "Veinticinco años de inflación y estabilización en Chile (1973-1998)". En Larraín, F.; Vergara, R. *La transformación económica de Chile*: 27-66.
* Krause, C. L.; Mishler, C. (1991). *Standard Catalog of World Coins: 1801–1991 (18th ed.)*. Krause Publications. ISBN 0873411501
* Martínez, J. M.; Nagel, L. (2009). *Iconografía de monedas y billetes chilenos. Colección de monedas y billetes del Banco Central de Chile*. Banco Central de Chile. ISBN 978-956-7421-31-2
* Martínez, J. M. (s/f). "Iconografía del  dinero, del Frente Popular a la Unidad Popular. Chile 1938-1973". Museo Histórico Nacional.
* Pick, A. (1994). *Standard Catalog of World Paper Money: General Issues (7th ed.)*. Krause Publications. ISBN 0-87341-207-9
* Pick, A. (1990). *Standard Catalog of World Paper Money: Specialized Issues (6th ed.)*. Krause Publications. ISBN 0-87341-149-8
### Outros artigos 
* Economía de Chile
* Museo Numismático do Banco Central de Chile
* Peso Independente
* Peso Constituínte
* Peso Coquimbo
### Ligazóns externas 
* Catálogo en liña: moedas de Chile (*Ciscoins.net*) 
* Numismática chilena (*Numismatica.cl*)