open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Motor ocular externo

O **nervio motor ocular externo** ou **nervio abducente** é o sexto dos doce pares craniais. Encárgase de innervar o músculo recto lateral do ollo, que se encarga de mover o ollo cara a fóra.

## Orixe real 
Atópase no núcleo abducens, que se atopa por debaixo da ponte de Varolio.

## Orixe aparente e percorrido 
Xorde por debaixo da ponte de Varolio e pasa por fóra da pirámide bulbar. Pode pasar por diante ou por detrás da arteria cerebelosa anteroinferior. Fura a duramadre do espazo cranial posterior, pasa xunto ós seos petrosos superior e inferior, atravesa o seo venoso cavernoso e xunto coa arteria carótide interna percorre a fendidura esfenoidal ata a órbita. Unha vez nela pasa por dentro do anel de Zinn e chega á parede externa da cavidade ocular, pegándose ó músculo recto externo.

## Función 
Move o músculo recto externo ou lateral do ollo. É puramente motor.

## Lesións do VI par 
Lesións no nervio producen parálise do músculo recto externo, polo que o ollo non é quen de ir cara a fóra.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Par cranial
Montalegre (homónimos)

Como topónimo **Montalegre** pode referirse a:

;Fóra de Galiza

;En Portugal
***Montalegre**, vila e concello do distrito de Vila Real;
****Montalegre**, freguesía de dito concello;
***Santiago de Montalegre**, freguesía do concello do Sardoal.

## Véxase tamén
### Outros artigos
Guillermo Vargas

**Guillermo Vargas Jiménez**, máis coñecido como **Habacuc**,  (nado o  18 de setembro de 1975, en San Xosé, Costa Rica) é un artista que se deu a coñecer pola controversia xurdida cando exhibiu un can consumido en Nicaragua no 2007.

## Traxectoria 
Guillermo Vargas estudou para profesor de educación especial na Universidade Interamericana de Costa Rica, pero nunca chegou a graduarse. Vargas descríbese a si mesmo como un artista autodidacta.

## Premios
*Primeiro lugar no Bienarte 2005, San José, Costa Rica
*Priemiro lugar no Bienarte 2007, San José, Costa Rica

## Notas
## Véxase tamén
* Arte: algunhas obras de Habacuc Guillermo Vargas (Blog de Vargas) (en español)
Montalegre

**Montalegre** é unha vila portuguesa no distrito de Vila Real, rexión Norte,  subrrexión do Alto Trás-os-Montes, e comunidade intermunicipal do Alto Tâmega, cunha poboación de aproximadamente 1 800 habitantes.

É sede dun concello arraiano de 806,19&nbsp;km² e 12.762 habitantes (2001), subdividido en 36 freguesías. O concello linda ao norte cos concellos ourensáns de Lobios, Muíños, Calvos de Randín, Baltar, Cualedro e Oímbra (cos terreos do antigo Couto Mixto), ao leste con Chaves, ao sueste con Boticas, ao sur con Cabeceiras de Basto, ao suroeste con Vieira do Minho e ao oeste coas Terras de Bouro.

O concello forma, xunto con Boticas, a rexión das Terras do Barroso. O 26,26 % da superficie do concello forma parte do Parque Nacional de Peneda-Gerês, sendo con 211,74&nbsp;km² os concello con máis territorio do parque.

## Freguesías 
miniatura|esquerda
O concello está formado polas freguesías de Cabril, Cambeses do Rio, Cervos, Chã, Contim, Covelães, Covelo do Gerês, Donões, Ferral, Fervidelas, Fiães do Rio, Frades do Rio, Gralhas, Meixedo, Meixide, Montalegre, Morgade, Mourilhe, Negrões, Outeiro, Padornelos, Padroso, Paradela, Pitões das Júnias, Pondras, Reigoso, Salto, Santo André, Sarraquinhos, Sezelhe, Solveira, Tourém, Venda Nova, Viade de Baixo, Vila da Ponte e Vilar de Perdizes.

## Patrimonio 
* Castelo de Montalegre.

## Galería de imaxes 

Ficheiro:Castelo montalegre.JPG|Castelo.
Ficheiro:Castelo de Montalegre..jpg|Castelo de Montalegre.
Ficheiro:PitoesJunias-Church1.jpg|Mosteiro de Santa Maria de Pitões das Júnias.
Ficheiro:Montalegre dende o Alto da Curujeira.jpg|Montalegre dende a Curujeira.

## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Chega de Bois

### Bibliografía 
* BORRALHEIRO, Rogério: *Montalegre - Memórias e História*. Barrosana, E.M. Montalegre 2005.

### Ligazóns externas 
* Observatorio de aves en Montalegre e na serra do Larouco.
Lea

O termo **Lea** pode referirse a:

***Lea** ou **Lía**, personaxe bíblica do Antigo Testamento, primeira dona de Xacob.

Como topónimo, pode referirse a:

;En Galiza
***Lea**, parroquia do concello de Friol;
****Lea**, lugar de dita parroquia;
***Lea**, parroquia do concello de Pol;
***Ribeiras de Lea**, parroquia do concello de Castro de Rei;
****Castro de Ribeiras de Lea**, lugar de dita parroquia;
***Lea**, lugar da parroquia de Santa Mariña de Lagostelle do concello de Guitiriz;
***Lea**, lugar da parroquia dos Vilares do concello de Guitiriz;
***O Outeiro de Lea**, lugar da parroquia de Santa Mariña de Lagostelle do concello de Guitiriz;
***A Veiga de Lea**, lugar da parroquia de Lea do concello de Pol;
***A Abalea**, lugar da parroquia de San Pedro de Benquerencia, no concello de Barreiros;
***Balea**, lugar da parroquia de Darbo, no concello de Cangas.
***Balea**, lugar da parroquia de San Vicente do Grove, no concello do Grove;
***Balea Marítima**, lugar da parroquia de San Vicente do Grove, no concello do Grove;
***A Balea**, lugar da parroquia de Cerponzóns, no concello de Pontevedra;
***Galea**, lugar da parroquia de Valcarría, no concello de Viveiro;
***A Galea**, lugar da parroquia de Bealo, no concello de Boiro.

;Río de Galiza
***Río Lea**, afluente do Miño.

## Véxase tamén
### Outros artigos
***Edicións Lea** de Santiago de Compostela.
Lactosa

[miniatura|250px|Molécula de lactosa formada pola unión dunha [glicosa (2) e unha galactosa (1)]]
A **lactosa** é un disacárido formado pola unión dunha molécula de glicosa e outra de galactosa. Tamén recibe a denominación de *lactina*, *lactobiosa*, *4-Beta-D-piranosil-D-glicosa* ou *azucre do leite* posto que se atopa presente nel. Realmente na súa formación interveñen dous monosacáridos: a Beta-galactopiranosa e unha Beta-glicopiranosa, unidas polo Carbono 1-4 (desta reacción obtense unha molécula de auga).

## Características 
É un sólido cristalino, xeralmente branco, soluble en auga e insoluble alcois. O seu sabor é doce , obtense por concentración e cristalización do soro do leite dos mamíferos cunha molécula de hidratación e a súa masa molar é de 360.32 g/mol.

Denomínase azucre do leite por aparecer nel nunha proporción do 4 ó 5%. No caso dos humanos é necesaria a presenza do enzima lactase para a súa correcta absorción. Cando o organismo non é capaz de asimilala correctamente padécense unha serie de síntomas que determinan unha intolerancia á lactosa. A intolerancia á lactosa é unha enfermidade da mucosa intestinal causada pola carencia de dita enzima. Os seus principais síntomas son: a dor abdominal, a flatulencia,a perda de peso, a diarrea... que se solucionan cunha dieta privada en produtos que posúan esta substancia.

É un elemento primordial na dieta dos mamíferos lactantes, utilízase en multitude de produtos da industria alimentaria, na fabricación de lévedos e proteínas comestibles, na industria farmacéutica e como absorbente en cromatografía.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Leite
* Disacárido
* Monosacárido
Streltsy

miniatura|270px|Streltsy
**Streltsy** (en ruso: стрельцы) é o plural da palabra **strelets** (en ruso: стрелец) e designa un corpo militar ruso que foi creado no 1550 durante o reinado de Iván o Terrible e que foi utilizado ata o século XVIII. O nome que describe un *Streltsy* ou "Strelitz," é derivado do alemán "Strelizen", mais como pode levar á confusión co nome da cidade alemá de Strelitz, utilízase tamén coa ortografía "Strelitzen" en alemán *Strelet*.

O termo en si derívase da palabra *Strela* (frecha), que previamente designaba os arqueiros. Significaba literalmente «tirador » e foi traducido a miúdo como arcabuceiro, máis apropiado que arqueiro ou mosqueteiro de infantaría os cales estaban equipados con armas de fogo (arcabuces). Tamén foron designados colectivamente este corpo como *Tropas streltsy* (en ruso: Стрелецкое Войско).

Despois do intento de rebelión de Sofía en 1698 (rexente de Rusia desde 1682), media irmá de Pedro *o Grande*. Pedro disolveu gradualmente o corpo dos *streltsy* en 1720 (data de liquidación final).
Sant Boi de Llobregat

**Sant Boi de Llobregat** é un municipio e cidade catalán da provincia de Barcelona. Pertence á comarca do Baix Llobregat e forma parte da área metropolitana de Barcelona.

## Xeografía 
Situado no Delta do Llobregat, limita cos municipios de Santa Coloma de Cervelló ao norte, Sant Joan Despí ao nordeste, Cornellà de Llobregat ao leste, El Prat de Llobregat polo sur, Viladecans ao suroeste, e Sant Climent de Llobregat polo oeste.

Respecto á contorna natural, o territorio é bañado polas augas do río Llobregat e, a pesar de atoparse na chaira conformada polo delta destaca a montaña de Sant Ramon (293 m) e, sobre todo, Can Cartró (338 m), onde se acha o punto máis elevado do municipio, así como a Muntanyeta (72 m), que se atopa no medio da zona urbana, aínda que mantén a súa vexetación (principalmente de piñeiros) e un monte próximo ao río, lugar no que se atopaba un castelo desde o cal os musulmáns controlaron a zona na Idade Media.

## Demografía 
## Barrios 
*Barri Centre
*Camps Blancs
*Casablanca
*Ciutat Cooperativa-Molí Nou
*Marianao
*Vinyets-Molí Vell

## Economía 
Actualmente, o sector económico predominante é o terciario. Aínda que ten varios polígonos industriais na A-16 e entre a A-16 e o aeroporto, o sector primario ten unha presenza medianamente relevante. O máis característico produto local son as alcachofas, que teñen denominación de orixe "Sant Boi". Tamén os polos criados na localidade entran na denominación de orixe de El Prat.

## Lugares de interese 
* Ermida de Sant Ramon
* Igrexa de Sant Baldiri
* Museo de Sant Boi
* Termas Romanas
* Praza da Generalitat

## Galería de imaxes 

Ficheiro:Església de Sant Baldiri.JPG|Igrexa de Sant Baldiri de Sant Boi
Ficheiro:Plaça de l'Ajuntament.JPG|Praza do concello

## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
*Sitio web do concello 
*Estatísticas de Sant Boi 
*Información da Generalitat de Catalunya
Nivel trófico

miniatura|Niveis tróficos
Un **nivel trófico** é o lugar que ocupa un organismo na cadea trófica.

## Clasificación
Os niveis tróficos poden clasificarse segundo o tipo de alimentación en:

*Nivel trófico primario ou dos produtores: este grupo está formado polo conxunto de organismos autótrofos, é dicir, aqueles que obteñen alimento a partir de materia inorgánica mediante a fotosíntese. Plantas e algas son representantes deste nivel.
*Nivel trófico secundario ou dos consumidores: formado polo conxunto de seres que se alimentan doutros seres, sexan estes produtores ou consumidores. Pódense diferenciar dous tipos conforme a súa alimentacion.
**Consumidores primarios: aqueles que se alimentan dos produtores primarios (herbívoros)
**Consumidores secundarios: aqueles que se alimentan dos consumidores primarios (carnívoros). Pode incluso facerse unha distinción recursiva nos consumidores secundarios xa que algúns carnívoros comen outros carnívoros.
*Nivel trófico terciario ou dos descompoñedores: aqueles organismos que se alimentan descompoñendo os restos doutros organismos mediante procesos enzimáticos externos.

## Número de niveis
A Segunda Lei da Termodinámica pon un límite á eficiencia de calquera proceso, e tamén á dos organismos na explotación dos seus recursos tróficos: un animal situado nun punto da cadea alimenticia, só aproveita unha pequena parte da enerxía do seu alimento, situado no nivel trófico anterior. Dito con outras palabras, un ser humano pode vivir dous ou tres días co alimento que proporciona un polo, pero viviría moito máis se se alimentase da cantidade de penso que comeu ese polo.

Esta constrición impón á súa vez un límite ao número posible de niveis tróficos, que non adoitan pasar de sete nos ecosistemas continentais, aínda que poden ser máis numerosos nos oceánicos.

Na análise dos niveis tróficos hai que considerar non só os organismos que realizan un consumo directo doutros, coméndoos enteiros ou mutilándoos (como fan os herbívoros coas plantas leñosas), senón tamén os parasitos, como os que chuchan sangue, ou os detritívoros e descompoñedores.
Nervio trixémino

O **nervio trixémino** é o quinto dos pares craniais. Trátase ademais do par cranial de maior grosor e número de ramas. Recolle a sensibilidade da faciana e leva información motora ós músculos mastigadores desta rexión anatómica.

## Orixe aparente 
Fórmase por dúas ramas procedentes da cara anterolateral da protuberancia anular. O ramo sensitivo é o de maior calibre e leva por dentro a rama motora, moito máis pequena.

## Orixe real 
Atópase en varios núcleos. Un é motor e tres son sensitivos:
* **Núcleo motor**: atópase na profundidade da protuberancia, por riba do núcleo do nervio facial.
* **Núcleos sensitivos**:
** **Núcleo mesencefálico**: atópase na substancia gris do mesencéfalo. Recolle información propioceptiva.
** **Núcleo sensitivo principal**: áchase na substancia gris da ponte de Varolio. Recolle sensibilidade tactil epicrítica.
** **Núcleo espiñal/bulboespiñal**: atópase no bulbo e na medula espiñal. Recolle información táctil, térmica e dolorosa.

## Traxecto 
Despois de saír da protuberancia, ascende e penetra no cranio, na porción petrosa do temporal. Neste óso, na cara anterosuperior desa porción, atoparemos o ganglio de Gasser. Neste ganglio atopamos o núcleo das neuronas do V par. Del partirán as ramas do V par cranial.

## Ramos do V par 
*1. **Nervio oftálmico**: atravesa a fendedura esfenoidal e chega á órbita. Abréviase como V1.
*2. **Nervio maxilar superior**: atravesa o burato redondo maior do esfenoide e vai á poza pterigomaxilar. Dela vai á fendedura esfenomaxilar e logo á órbita. Abréviase como V2.
*3. **Nervio maxilar inferior**: atravesa o burato oval do bordo interno do esfenoide e vai á poza cigomática. Chegará logo á mandíbula.

## Véxase tamén
Rodez

**Rodez** (en occitano de Languedoc **Rodés**) é un concello francés localizado no departamento Aveyron, na rexión Mediodía-Pireneos. En 2008 tiña 26 367 habitantes. É a a capital (*préfecture*) do seu departamento.

## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Web oficial de Rodez.
Ribeiro (viño)

[Mapa da distribución da [DOP Ribeiro|250px|miniatura]]
[miniatura|250px|Viñedos de *ribeiro* á beira do Miño, [A Arnoia]]
Co nome xenérico de **ribeiro** coñécese a distintos tipos de viños, cultivados historicamente na comarca do Ribeiro. Na actualidade, o viño ten a súa propia denominación de orixe, que delimita zonas, tipos de uva e que promove a produción e a exportación da bebida.

## Historia 
A primeira fonte documental que menciona o viño do Ribeiro é o grego Estrabón (século II a.n.e.). Tamén está documentada a exportación do viño a Roma logo da conquista imperial. No século XI os monxes beneditinos (logo cistercienses) do mosteiro de San Clodio centralizaban a produción vitivinícola da comarca, e asentaron e definiron as variedades específicas. O abade Paio González cita no século XII os labores de reimplantación do viñedo. Tamén impulsaron a produción de viño os monxes do mosteiro de Oseira (séculos XII e XIII), que aínda que afastados xeograficamente, mantiñan baixo o seu dominio distintas terras de cultivo e priorados para a produción desta bebida.

Nos séculos XIV e XV, exportábase amplamente a Europa, aos reinos de Francia, Portugal, Inglaterra e italianos. O viño transportábase polo río Miño ata podelo embarcar. Hai constancia de que en 1592 se embarcaron no porto de Ferrol 127 pipas de ribeiro que custaron 190 reais.

A principios do século XIX e como consecuencia das guerras napoleónicas, os ingleses tiñan dificultade para mercar o viño de Bordeos, e decidiron investir na comarca. Pero o bispo de Tui prohibiu o comercio con Inglaterra por motivos relixiosos. A esta prohibición da exportación ao Reino Unido sumóuselle en 1850 a infección de oídio, un fungo que en pouco tempo decimou os viñedos. En 1892 chegaron novas pragas, o mildio e a filoxera, co que se produciu unha substitución das variedades autóctonas (treixadura, torrontés, godello, loureira, albariño) por variedades máis resistentes e de peor calidade, fundamentalmente a palomino.

En 1932 é recoñecido como denominación de orixe. En 1956 creouse o consello regulador e en 1963 comezou a celebrarse a Feira do viño do Ribeiro. Nos últimos anos do século XX a produción e a exportación de viño do ribeiro viviu unha revitalización.

## Viños 
O viño ribeiro pode ser tanto viño branco, viño tinto ou viño tostado.

As uvas que na actualidade admite a denominación de orixe son treixadura, torrontés, palomino, godello, macabeo, loureira, albariño, lado e albilla, para o viño branco; e caíño, sousón, ferrón, mencía, tempranillo, brancellao e garnacha, para o tinto.

## Importancia cultural 
O escritor Miguel de Cervantes, nas súas *Novelas ejemplares*, menciona o viño do Ribeiro:

### Refraneiro 
* O viño do Ribeiro fai andar ó mozo lixeiro. 
* O viño do Ribeiro ten sona de paroleiro.
* Viño do Ribeiro, falangueiro e trouleiro.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Denominación de Orixe Ribeiro
Anxeriz

O topónimo **Anxeriz** pode referirse a:

;En Galiza
***Anxeriz**, parroquia do concello de Friol;
****Anxeriz**, lugar de dita parroquia;
***Anxeriz**, parroquia do concello de Tordoia;
***Anxeriz**, lugar da parroquia do Castro de Ouro, no concello de Alfoz;
***A Anxeriz**, lugar da parroquia de Xerdiz, no concello de Ourol.

## Véxase tamén
### Outros artigos
***Arxeriz**, lugar da parroquia de Fión, no concello do Saviñao.
Narla

Como topónimo **Narla** pode referirse a:

;En Galiza
***Narla**, parroquia do concello de Friol;
***Trasnarla**, lugar da parroquia de Ombreiro, no concello de Lugo.

;Río de Galiza
***Río Narla**, afluente do río Miño.
Pradaría

miniatura|250px|Pradería na interior da provincia da Coruña, Galiza.
[miniatura|250px|Pradería de sega en [Valdáliga (España). A herba córtase segundo medios manuais ou mecánicos para a alimentación do gando.]]
Unha **pradaría** ou **pradería** é unha terra chá ou de relevo suave, húmida ou de regadío, na cal seméntase e medra a herba co fin de xerar pasto para o gando. Polo xeral os prados mesofíticos medran en rexións húmidas e non moi frías, nas que apenas existe seca, baixo o dominio dos bosque caducifolios ou aciculifolios. As praderías forman ecosistemas creados pola actividade humana como fundamento dunha economía rural baseada na gandaría, mantendo a vexetación nun estado de subclímax.

## Características 
Están formados por plantas herbáceas verdes de escasa altura e de raíces perennes, que forman un tapizado constituíndo un tupido e continuo céspede. A flora herbácea vivaz predominante nas praderías son as gramíneas: Cardamine pratensis, Centaura nigra, Festuca arundinacea, Linum bienne, Lolium perenne, Lotus corniculatus, Poa pratensis, Plantago lanceolata, Holcus lanatus, Dactilis glomerata, Primula vulgaris ou Taraxacum officinale, entre outras. Posúe unha gran potencia produtiva que vai en dependencia do estado de estrés destas. O período vexetativo e de pastoreo destes espazos varía en función do frío.

En certo lugares xeográficos a vexetación destes ecosistemas acadou un estado clímax, sendo praderías naturais. Este é o caso dos prados de montaña de tipo alpino, así como o das grandes formacións herbáceas do mundo, como as praderías norteamericanas de gramíneas altas anuais.

## Aproveitamento 
Segundo o xeito de aproveitamento pódense distinguir entre: 
***Praderías de sega**. Aquelas cunha topografía chá ou convexa destinadas a un aproveitamento pouco intensivo e xeralmente estercados e abonados. Neles extráese a herba durante varios cortes ao longo do ano sen que entre o gando.
***Praderías de dente**. Son os pasteiros sometidos a pastoreo intensivo situados polo xeral en lugares de difícil topografía para poder ser explotados como praderías de sega.

## Véxase tamén 
### Outros artigos
*Braña (terreo)
Miguel Tranquilo

**Miguel Varela Suárez**, chamado **O Tranquilo** polos compañeiros de profesión xa que non se puña nervioso, nado en Ferrol en 1945 e finado na mesma cidade o 19 de setembro de 1998, foi un guitarrista e compositor galego.

## Traxectoria 
En 1961 fundou o grupo de rock The Silver Dragons. Máis tarde entrou a formar parte de The Wryders, mentres dirixía varias rondallas na súa cidade natal. En 1965 cofundou con Ramón Miranda, Alfredo Mella e José Vázquez o grupo Los Sprinters, conxunto de referencia do pop dos anos sesenta en Ferrol. Con Los Sprinters participou en 1971 na película *La red de mi canción*,, dirixida por Mariano Ozores, e interpretada por Concha Velasco e Antonio Ozores, onde actuou ao lado de Andrés do Barro.

Posteriormente entrou a formar parte de Los Tamara durante os últimos anos de Pucho Boedo. A finais dos anos setenta e comezos dos oitenta formou un grupo con Miguel Corral co que interpretou repertorio arxentino e chileno. A partir de 1974 fixo carreira musical en común coa súa muller, a súa antiga alumna de guitarra e cantante ferrolá María Manuela con quen gravou oito discos.

A súa primeira composición publicada foi *El Tablao*, durante a súa estancia nos Sprinters, co pseudónimo M. Pache, alcume que seguiu empregando ao longo da súa traxectoria cos Sprinters. Tamén musicou poemas de Manuel María, como *Manual para deprender a señorito* e *Idioma Meu*, e poemas de Ana Caxiao, que era a principal letrista do dúo. Foi tamén director do grupo *Ledicia* do colexio Manuel Masdías de Caranza, onde compuxo cancións infantís, con letra de seu, de Ánxela Loureiro ou de Ana Caxiao. Tamén deu clase de guitarra no colexio Santa Juana de Lestonnac de Ferrol e no colexio Compañía de María de Ferrol, no club de xubilados de Caixa Galicia, ademais de dirixir a Coral Polifónica Amistad do Couto.
   
No ano 1994, xa afectado dunha enfermidade dexenerativa, recibiu unha homenaxe titulada "Tranquilo Miguel, estás en Ferrol" onde participaron diversos artistas.

## Discografía 
### Con Los Sprinters 
* 1966. *El Tablao*. EP
* 1966. *La muñeca que hace no*. EP
* 1966. *Explicación*. EP
* 1967. *Señor profesor*. EP
* 1967. *¡Espera que quiero hablarte!*. EP
* 1968. *¡Qué tiempo tan feliz!*. Disco sinxelo
* 1969. *Rain and Tears*. Disco sinxelo

### Con Manuela e Miguel 
* 1974 *Pedrochosco* (Single, Polydor)
* 1975 *Cantigas ao meu xeito*P (LP, Polydor)
* 1977 *Idioma Meu* (LP, Zafiro-Novola)
* 1977 *Panxoliñas* (LP, Zafiro-Novola)
* 1979 *Cantigas para nenos e neneiros* (LP, Abrente)
* 1982 *Erguerémo-a esperanza* (LP, Ruada).
* 1989 *Homenaxe a Celso Emilio Ferreiro" (colaboración coa cantiga "A Mulata Coromoto") - (LP, Sons Galiza)
* 1990 *Barco na alba*, (LP, Sons Galiza, remasterizado en CD)
* 1991 *Imos Cantar Xuntos'' (LP-Fita, gravado en Sons Galiza e editado por Ed. Xerais)

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Los Sprinters
Víctor Campio Pereira

**Víctor Campio Pereira González**, nado en Garabás (Maside) o 15 de xullo de 1928 e finado en Ourense o 24 de xullo de 2018, foi un escritor galego.

## Traxectoria 
Estudou no seminario de Ourense e fixo a carreira de maxisterio nesa cidade. Nesa época trabou coñecemento co grupo de escritores nucleados ao redor da revista *Posío*, como Xosé Conde, Antón Tovar ou Pura Vázquez, mais tamén con Faustino Rey Romero. Fixo o servizo militar en Tetuán, onde coñece a Rafael Sánchez Ferlosio, e desa experiencia sairá ao cabo dos anos a súa única novela *Baixo o sol do Magreb* (1998). Á volta do servizo militar, nos anos cincuenta, participa nunha tertulia no restaurante Zarampallo, en Ourense con Xosé Fernández Ferreiro, Manuel de Dios, Alfonso Pazos, Serafín Gómez Pato, Xosé Corral Díaz e Antón Tovar, cos que crea a revista *Xente nova*.

Traballou como mestre en diversos lugares de Galicia e España, e posteriormente licenciouse en filoloxía hispánica pola Universidade Complutense de Madrid. Dedicouse inicialmente á formación do profesorado, sacou posteriormente praza en secundaria e conseguiu destino en Ourense, onde traballou ata a súa xubilación. Colaborou activamente nas actividades culturais da cidade nos últimos anos da ditadura e na democracia, e escribiu en revistas e xornais locais, e en particular en *La Región*. Foi nomeado membro correspondente da Real Academia Galega no 2010 e membro de honra da Asociación de Escritores en Lingua Galega no 2011.

## Obra 
[dereita|miniatura|Homenaxe a Víctor Campio na [Insua dos Poetas.]]

### Poesía 
* *O ar que nos leva* (1987, edición de autor).
* *Perdida luz* (2000, Follas Novas).
* *O aire, a luz e o canto. Poesía reunida 1987-2006* (2008, PEN Clube de Galicia).
* *Quince sonetos de amor e once poemas máis* (2011, Deputación de Ourense/Xunta de Galicia).

### Narrativa 
* *Baixo o sol do Magreb* (1998, Deputación de Ourense).

### Ensaio 
* *Escritos en do menor* (2001).

### Obras colectivas 
* *Sete poetas ourensáns* (1992).
* *Poesía dos aléns* (2003).
* *Poetas e Narradores nas súas voces. II* (2006, Consello da Cultura Galega).

## Galardóns 
* Accésit no premio Modesto R. Figueiredo de novela curta en 1988.
* Fillo predilecto do concello de Maside (2010).
* Premio *Sete Carballas* da Insua dos Poetas no 2012.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
*
Kina Fernández

**Joaquina Fernández Álvarez**, chamada **Kina Fernández**, nada en Celavente (O Bolo), en abril de 1947, é unha deseñadora de moda galega.

## Traxectoria 
Aos 15 anos emigrou a París, onde aprendeu o oficio de modista e traballou con distintos deseñadores de moda. En 1972, volta a Galicia e abre unha pequena tenda na Coruña, onde se dedica á venda de produtos de cosmética e á importación de roupa francesa. A primeiros dos anos oitenta abriu unha empresa de confección e comezou a deseñar roupa pola súa conta, ata que en 1985 abriu a primeira liña co seu nome.

En 1989 participa no seu primeiro desfile, e en 1999 estréase na pasarela Cibeles de Madrid. Nese ano tamén, e nesa mesma cidade, abre a súa primeira tenda. Na actualidade vende a unha ducia de países e ten seis tendas propias, dúas delas en Galicia: na Coruña e en Lugo. A súa fábrica está localizada na Coruña.

## Moda 
A súa moda vai dirixida unicamente á muller. Traballa o prêt-à-porter, pero tamén ten unha colección de lentes, roupa de baño e de complementos.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Web da súa marca de roupa
Río Tronceda

O **río Tronceda** é o principal afluente do río Masma. Nace na Serra do Xistral e desemboca no Masma á altura da parroquia de Viloalle, no concello de Mondoñedo.

## Traxectoria
O Tronceda aprovéitase en varios tramos para a produción de enerxía hidroeléctrica: no seu percorrido conta con tres centrais eléctricas pequenas, e unha máis que está en desuso e foi aproveitada para construír unha piscina fluvial.

A canle do río Tronceda é unha canle de auga construída para dirixir as augas cara a unha caída para xerar electricidade.miniatura|Río Tronceda na área recreativa do Coto.|centro
Javier Valle-Inclán Alsina

**Javier Valle-Inclán Alsina**, nado en Pontevedra o 7 de maio de 1959, é un militante anarcosindicalista e escritor galego.

## Traxectoria 
Afiliado á Confederación Nacional do Traballo desde 1976, formou parte do colectivo Rosalinda (sendo editor da revista *Rosalida*), e do colectivo libertario Ricardo Mella. Bibliotecario, logo de traballar en Madrid, Zaragoza e Santander, desde 1992 traballa na Universidade de Santiago de Compostela. É membro do colectivo Mar de Tinta, formado por traballadores das bibliotecas e arquivos de dita universidade. Foi membro da xunta da Fundación Anselmo Lorenzo.

## Obra 
Colaborou nas publicacións *(Anarquista)*, *Bicel*, *CNT* e *Ólisbos*.

* *Biografía de La Revista Blanca*.
* *Valle-Inclán en Galiza*
* Xunto a Joaquín Valle-Inclán é autor de *Bibliografía de Don Ramón María del Valle-Inclán* (1995) e *Entrevistas, conferencias y cartas* (1994).

## Notas 
* Íñiguez, Miguel: *Enciclopedia histórica del anarquismo español* (tomo 1); Vitoria, 2008. ISBN 978-84-612-4219-1
Ciclo do fósforo

O **ciclo do fósforo** é  un ciclo bioxeoquímico consistente na circulación do fósforo na Terra entre os seres vivos e os compoñentes abióticos da Terra. Ademais da auga, do carbono, do nitróxeno e do osíxeno, o fósforo é importante para os seres vivos. A maioría do fósforo se atopa nos sedimentos, formando parte da litosfera. O seu proceso de liberación é moi longo xa que depende dun ciclo xeolóxico, por isto constitúe un *factor limitante* no crecemento das plantas, xa que se trata dun constituínte importante das biomoléculas. O fósforo está presente nun 0,2% nas estruturas vexetais e nun 1% nas animais.

En certos aspectos, o **ciclo do fósforo** é mais simple que o ciclo do carbono e do nitróxeno, pois non existen moitos compostos gasosos de fósforo e, polo tanto, non pasa pola atmosfera. Outra razón para a sinxeleza do ciclo do fósforo é a existencia de apenas un composto de fósforo realmente importante para os seres vivos: o ión fosfato.

Os fosfatos son liberados polas rochas fosfatadas e cinzas volcánicas, e transportados polas correntes de auga ata os lagos e o mar, onde precipitan para formar os sedimentos. O tempo de permanencia nos ecosistemas terrestres é de 100 ata 10.000 anos dependendo da eficacia do almacenamento ou de reciclado dos organismos encargados. No medio acuático a permanencia é máis ou menos de dez anos.

As plantas obteñen o fósforo do ambiente absorbendo os fosfatos disolvidos na auga e no solo. Os animais obteñen fosfatos na auga e no alimento. A descomposición devolve o fósforo que formaba parte da materia orgánica ao solo ou á auga. De aí, parte del é arrastrada polas chuvias para os lagos e mares, onde acaba incorporándose ás rochas. Neste caso, o fósforo só retornará aos ecosistemas, máis tarde, cando esas rochas se eleven e consecuencia de procesos xeolóxicos e, na superficie, sexan descompostas e transformadas en solo. 
Así, existen dous ciclos do fósforo que acontecen en escalas de tempo diferentes. Unha parte do elemento recíclase localmente entre o solo, as plantas, consumidores e decompoñedores, nunha escala de tempo relativamente curta, que podemos chamar **ciclo de tempo ecolóxico**. Outra parte do fósforo ambiental sediméntase e é incorporada ás rochas; o seu ciclo envolve unha escala de tempo moito máis longa, que pode ser chamada **ciclo de tempo xeolóxico**.

## Véxase tamén 
*Biosfera.
*Fósforo.
*Ciclo bioxeoquímico.
*Ciclo do xofre.
*Ciclo do carbono.
*Ciclo do nitróxeno.
*Ciclo do osíxeno.
Seixón

O topónimo **Seixón** pode referirse a:

;En Galiza
***Seixón**, parroquia do concello de Friol;
****Seixón de Abaixo**, lugar de dita parroquia;
****Seixón de Arriba**, lugar de dita parroquia;
***Seixón**, lugar da parroquia de Sabadelle, no concello de Portomarín.

;Monte de Galiza
***Seixón**, monte da Serra de Liñares.

## Véxase tamén
### Outros artigos
***Seixós**, lugar da parroquia de San Breixo, no concello de Monterroso;
***Seixán**, lugar da parroquia de Cabaleiros, no concello de Tordoia.
IES Canido

O **Instituto de Ensinanza Secundaria Canido** é un centro educativo de Ferrol, pertencente á rede de institutos públicos da Xunta de Galicia no que se imparte Educación Secundaria Obrigatoria e Bacharelato.

Está situado na rúa Navegantes, no barrio de Canido, parte alta ó noroeste da cidade de Ferrol, dentro do casco urbano e lindante coas antigas murallas. Dende a súa localización pódese ver a enseada da Malata (ría de Ferrol), Feira de Mostras e as instalacións deportivas municipais (Estadio de fútbol, campos de fútbol anexos, canchas de tenis, polideportivo cuberto, piscina cuberta, estadio de atletismo) e máis lonxe as parroquias de Serantes, Xoane, A Cabana e A Graña.

## Historia
A historia do Centro nace nun soar do que foi o antigo cemiterio da cidade. Este foi o lugar que comezaron empregando os sublevados franquistas durante a Guerra civil española para realizar os fusilamentos. Alí foron asasinados e soterrados nunha fosa común entre moitos outros Xaime Quintanilla Martínez e Juan García Niebla, persoeiros de grande importancia para Ferrol durante a Segunda República Española. Hoxe en día o centro conserva aínda os antigos muros exteriores do camposanto onde se pode atopar unha placa conmemorativa das vítimas.

No ano 1966 foi edificado un centro escolar polo Bispado de Ferrol-Mondoñedo. Empeza a súa andaina como centro de ensino primario no curso académico 1967-68. No seguinte curso 1968-69 comeza a impartir ensino secundario para alumnado feminino como centro homologado, baixo a titularidade do Bispado e con dependencia administrativa do entón IB Camilo Alonso Vega, actual IES Sofía Casanova.

No curso 1979-80 foi adquirido polo Ministerio de Educación e comeza a funcionar como IB Mixto nº3 de xeito independente. No ano 1983 realízase unha ampliación do edificio, construíndose acaroada unha á perpendicular (con dirección norte-sur) que duplica a súa capacidade.

No curso 1998-1999 realízase unha nova ampliación, consistente na prolongación da á nova, que permite incorporar un novo ximnasio e catro aulas. A estrutura básica do edificio non sofre máis modificacións ata hoxe.

## Oferta educativa 
Ensinanzas:
*Bacharelato:
**Modalidade CC. da Natureza e da Saúde.
**Modalidade Humanidades e CC. Sociais.
*Educación Secundaria Obrigatoria.
*Programas de Formación Profesional Básica (antigo PCPI) inplantados pola LOMCE

## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
*Páxina principal do IES Canido
*https://documentalismomemorialistayrepublicano.wordpress.com/2018/06/20/cerca-de-un-millar-de-republicanos-fueron-fusilados-en-ferrol-por-los-franquistas/
Vilarmao, Castroncelos, A Pobra do Brollón

**Vilarmao** é unha aldea pertencente á parroquia de Castroncelos, no concello da Pobra do Brollón, provincia de Lugo.

## Lugares e parroquias 
### Lugares de Castroncelos 
### Parroquias da Pobra do Brollón
A Best 2

***A Best 2*** é unha serie de álbums compilatorios de grandes éxitos gravados pola cantante xaponesa Ayumi Hamasaki, lanzados asemade o 28 de febreiro de 2007 baixo o selo Avex trax e producido por Max Matsuura. A serie consiste dos álbums *A Best 2 -Black-* e A Best 2 -White-*.

Abriuse unha páxina web especial para promover *A Best 2*. As cancións de *A Best 2* foron remasterizadas nos Ánxeles por Brian “Big Bass” Gardner, porén, a diferenza do predecesor *A BEST'', as voces non foron regravadas.

## Datas de lanzamento 
## Posición nas listas 
* ** Vendas totais:** 1&nbsp;424&nbsp;734 (Xapón)
* ** Vendas totais:** 2&nbsp;000&nbsp;000 (Avex trax)
* ** Vendas totais:** 4&nbsp;000&nbsp;000 (Asia)

### Sinxelos incluídos 
**Vendas acumuladas dos sinxelos:** 9&nbsp;318&nbsp;208.

## Notas
Iria González-Dopeso

**Iria González-Dopeso Reyes**, nada en Santiago de Compostela en 1976, é unha montañeira galega.

## Traxectoria 
Licenciada en bioloxía pola Universidade de Santiago de Compostela, a súa carreira profesional centrouse no estudo do sistema nervioso e das patoloxías mentais. Como deportista iniciouse no piragüismo, pero aos 13 anos foi atropelada por un automóbil e perdeu a parte inferior da perna. Logo dun tempo sen facer deporte regresou á canoa, e logo pasou ao montañismo.

En 2008 participou nunha expedición española que trataba de acadar o Polo Sur dende Patriot Hills, na Antártida, cubrindo 250&nbsp;km en 21 días e que tiña como obxectivo ser a primeira deportista discapacitada do mundo en facelo sen axudas externas. Finalmente non puido chegar á fase final da expedición.

## Notas
Nutrición heterótrofa

A **nutrición heterótrofa** é a propia dos seres vivos que dependen doutros seres vivos (autótrofos ou heterótrofos) como fonte externa de moléculas orgánicas, por seren incapaces de sintetizar a súa propia materia orgánica a partir de substancias inorgánicas. É o caso das bacterias e os animais.

Salvo un pequeno grupo de organismos que producen enerxía a partir da luz e en ausencia de osíxeno (como é o caso das bacterias púrpuras) e que reciben o nome de *fotoorganótrofos*, a inmensa maioría extraen a enerxía a partir da materia orgánica, polo que reciben o nome de *quimioorganótrofos*. Son tódolos animais e fungos e a maior parte das moneras e arqueas.

Poden ser consumidores (se se alimentan de plantas ou animais vivos) ou descompoñedores.miniatura|Mantis femia devorando o macho trala cópula.|centro
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Nutrición
* Nutrición autótrofa
* Oligótrofo
Especie eurióica

As **especies eurióicas** ou **xeneralistas** son aquelas que son pouco esixentes respecto aos valores acadados nun determinado factor, é dicir, posúen valencias ecolóxicas  de grande amplitude.

## Características das especies eurióicas
Teñen uns límites de tolerancia ecolóxica máis amplos e son capaces de soportar cambios relativamente grandes do ambiente onde viven; exemplo: a cascuda, o ser humano... Son estas especies, as que teñen un potencial de expansión máis considerable. Chegou un tempo na historia do noso planeta, no que certos ambientes oceánicos comezaron a estar superpoboados e determinadas especies de diversos grupos de seres vivos, especies intrépidas e colonizadoras, máis ben **eurióicas**, exploraron novos hábitats e adentráronse no medio terrestre. É probable que o tránsito dende as augas mariñas a terra firme se producise, en moitas ocasións, pasando por etapas intermedias de auga doce (ríos, lagos, pantanos,...). É probable tamén, que, naquelas épocas, a concentración do osíxeno da atmosfera e a capa de ozono xa fosen como na actualidade, o que estimulou esta conquista.

## Véxase tamén
### Outros artigos
*Especie estenoica
*Valencia ecolóxica
Ciclo do xofre

O **ciclo do xofre** é o ciclo bioxeoquímico consistente na recirculación do xofre na Terra entre os seres vivos e o medio abiótico. O xofre atópase almacenado maioritariamente na hidrosfera en forma de **sulfato**. O xofre, durante a evaporacion de mares e lagos pouco profundos, deposítase formando xesos. Os sulfatos son abundantes nos solos, xa que aínda que se perdan por lixiviado das terras, son repostos polas chuvias de forma natural.

Son imprescindibles para a síntese de certas moléculas orgánicas.
Materia orgánica

dereita|250px|miniatura|A materia orgánica acumúlase nas augas estancadas e no chan.
A **materia orgánica** é o conxunto de substancias químicas que conteñen carbono, formando enlaces covalentes carbono-carbono e/ou carbono-hidróxeno. Tamén poden conter osíxeno, nitróxeno, xofre, fósforo, boro, halóxenos e outros elementos. Estes compostos denomínanse moléculas orgánicas. Non obstante, non existe unha definición de consenso sobre o que é un composto orgánico orgánico, polo que dita definición é algo arbitraria, aínda que útil para tratar o amplo cambio da química. Non son moléculas orgánicas os compostos que conteñen carburos, os carbonatos, e os óxidos de carbono. Algúns consideran inorgánicos os cianuros e o carbono do grafito e diamante e os fulerenos. As moléculas orgánicas poden ser naturais ou artificiais.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Materia inorgánica
Deporte de combate

[miniatura|250px|[Boxeo é un deporte de combate tradicional occidental.]]
Un **deporte de combate** é un deporte competitivo de contacto onde dous combatentes loitan o un contra o outro usando as certas regras de contacto, co obxectivo de simular partes do combate corpo a corpo verdadeiro. O boxeo, as artes marciais de competición, as artes marciais mixtas e a esgrima son os exemplos de deportes de combate.

As técnicas usadas poden ser clasificadas en tres dominios: mallar, apreixe, e uso de arma. Algunhas regras do partido especialízanse nunha área, mentres outros permiten a superposición.

## Deporte de combate e arte marcial
A noción de "deporte de combate" é diferente da de arte marcial, aínda que algunhas materias coinciden.

Con efecto, unha arte marcial é por definición unha "arte de guerra", unha materia onde todo é permitido. Por mor da peligrosidad potencial, o estudo da arte marcial é moito definido por regra xeral.

En contraste, un deporte de combate a miúdo posúe competicións (de oposición), as normas destinadas, en particular, a garantir a integridade física e un árbitro para facelas respectar. Por unha parte, deporte de combate afástase o combate real, pero por outra parte, permite se afrontar o un adversario que ten reaccións imprevisibles e permite a boa deportividade (partido limpo e o respecto).

Estas dúas puntos de vista son fundamentalmente diferentes, pero historicamente vinculados. Nos países asiáticos, a aprendizaxe de artes marciais efectuábase para enfrontar a un atacante. O corpo do individuo transformábase nunha verdadeira arma de guerra e serviu para opoñerse en caso de agresión de pobos invasores. Así, esta visión dunha materia marcial servía para defender a súa vida durante a época feudal.

Pero, o vimos na ficha "arte marcial", estas técnicas marciais transmitíronse no curso dos anos en todo o mundo, e foran adaptadas ás mentalidades das persoas que servían.

## Lista de deportes de combate 
### Deportes de combate olimpicos
* boxeo
* esgrima
* judo
* loita
* taekwondo

### Outros deportes de combate modernos
* arnis
* artes marciais mixtas (AMM)
* bando kick-boxing ou lethwei moderno, naban ou loita birmana moderna
* capoeira
* full-contact
* jiu-jitsu brasileiro
* kendo
* kick-boxing
* muay thai
* sambo
* sanda
* savate
* sumo

### Deportes de combate antigos
* boxeo antigo
* pankration
Rata da Polinesia

A **rata da Polinesia**, ou **rata do Pacífico** (*Rattus exulans*), coñecida polos maorís como **kiore**, é a terceira especie máis expandida de rata no mundo, detrás da "rata parda" *Rattus norvegicus* e da "rata negra" *Rattus rattus*.

É orixinaria do Sueste Asiático pero, como os seus parentes, fíxose cosmopolita en moitas illas da Polinesia, Nova Zelandia, Fiji, Hawai. Comparte a habilidade de adaptarse facilmente a moitos tipos diferentes de ambientes, dende pasteiros, bosques e urbanizacións. Os seus hábitos son tamén similares, adoita convivir con humanos onde ten un fácil acceso á comida.

## Características 
É un mamífero nocturno como moitos roedores, e son excelentes escaladores, frecuentemente facendo os seus niños en árbores. No inverno, cando escasea o alimento, é común que remoian a cortiza e os talos. Teñen as características comúns das ratas en canto a reprodución; poliéstricas con xestacións de 21-24 días, tamaño de camadas afectadas por alimento e outros recursos (6-11 pupas), volvéndolles o estro ó outro mes (28 días).

### Desenvolvemento físico 
Esta especie da Polinesia é similar en aparencia a outras ratas como as ratas negra e parda. Ten orellas grandes redondeadas, unha trompa aguzada, pelo negro/pardo cunha barriga lixeira, e comparativamente curtas patas. Corpo delgado, longo, acadando 15 cm de lonxitude do nariz á base da cola, facéndoa levemente máis curta que outras ratas. En pequenas illas, tenden a ser menores de 11 cm. Distínguense por unha liña superior máis escura nas mans. O resto das patas e mans é pálido.

### Dieta 
*R. exulans* é nocturno, omnívoro: come sementes, froitas, follas, cortiza, insectos, miñocas, arañas, lagartas, ovos de aves, pitos. Poden observarse frecuentemente tomando pezas de alimento e levalas a un sitio máis seguro, tanto para protexelas ou para preparalas. Protéxense así non só de predadores, se non tamén da chuvia e doutros conxéneres. Durante as "estacións de agocho" sitúanse en árbores, cerca de raíces, en fisuras de troncos, e tamén en ramas superiores. En Nova Zelandia, por ex., en tales estacións atópanse baixo pilas de rocas, ou en frondes de *Rhopalostylis sapida* palmas Nikau.

## Ecoloxía 
Está amplamente distribuída no Pacífico e no Sueste Asiático. Non poden nadar grandes distancias, polo que se considera unha marcadora significativa da migración humana a través do Pacífico, polos polinesios que accidental ou deliberadamente introducírona ás illas que ocupaban. Esta especie é responsable de moitas extincións no Pacífico de aves e insectos nativos; esas especies estaban nun ecosistema con ausencia de mamíferos e tiñan mansedume de insulares facéndoos inhábiles de escapar da presión predadora destas ratas. Suxeriuse que quizais estas ratas xogaran un rol na completa deforestación da illa de Pascua, por come-las noces da local Arecaceae palma, impedindo o agromar da vexetación.

Restos desta rata polinésica dátanse en máis de 2000 anos en Nova Zelandia. Suxeriuse que chegou con exploradores temperáns que posteriormente pereceron ou deixáronas sen colonizar.

## Notas 
* 
* Holdaway, R.N. 1996. *Arribos de ratas a Nueva Zelanda*. Nature, 384, 225-226.
Viuvez

miniatura|Valentina de Milán gardando loito polo seu marido o Duque de Orleáns (Fleury François Richard).

A **viuvez** é o estado de perder ao cónxuxe por falecemento. **Viúva** ou **viúvo** é unha muller ou home cuxo marido ou dona morreu.

A viuvez foi unha importante problemática social, particularmente no pasado. Nas familias nas que o marido era o único provedor, a viuvez podía afundir aos parentes na pobreza, e moitas obras benéficas tiñan como obxectivo axudar a viúvas e orfos. Isto empeoraba pola longa vida das mulleres, xa que os homes xeralmente contraían matrimonio con mulleres máis novas cá eles.

Con todo, nalgunhas sociedades patriarcais, as viúvas achábanse entre as mulleres máis independentes. Unha viúva ás veces continuaba os negocios do seu marido e consecuentemente concedíanselle certos dereitos, tales como a admisión a cooperativas.

Adicionalmente existían implicacións de liberdade sexual; malia que algúns testamentos incluían cláusulas de castidade (que requirían que as viúvas quedasen célibes para poder recibir a herdanza), en sociedades onde se vetaba o divorcio, a viuvez permitíalle ás mulleres volver casar. A *"Dona de Baño"* nos *Contos de Canterbury* de Geoffrey Chaucer, refírese á que quedou viúva cinco veces, permitíndose grandiosas experiencias sexuais.

Noutras culturas, as viúvas eran tratadas de diferente xeito. Verbi gratia, na India facíase unha elaborada cerimonia durante o funeral do marido da viúva, que incluía o romper os brazaletes, remoción das decoracións feitas con bindi, así como tamén calquera atavío colorido, facendo que a muller vestise de branco.

## Historia
O estado de viuvez mereceu o máximo respecto en todos os tempos tanto así que Marcial nos seus epigramas chega a dicir que é adúltera a muller que casa moitas veces. Os Pais da Igrexa, sen condenar as segundas nupcias, aconsellaban absterse delas.

Entre os hebreos, a viúva que non tivera fillos do seu esposo debía casar co irmán do seu marido. Tiña por obxecto esta lei:

# Conservar os bens na mesma familia. 
# Perpetuar o nome do primeiro marido.

Non se contraía a lei a que a viúva casase co seu cuñado senón que, a falta deste entraban os parentes máis próximos con tal de que fosen da mesma liña. Este matrimonio facíase sen solemnidade e só en virtude da lei. Con todo, o costume era que se verificase a unión en presenza de polo menos dúas testemuñas e que o esposo dese unha moeda á esposa. Despois engadiuse a bendición nupcial e un escrito para asegurar a dote da muller.

Parece que os xudeus logo da catividade de Babilonia ou segundo outros logo da destrución do segundo templo, non practicaron máis esta lei.

## Véxase tamén
### Outros artigos
* Loito 
* Orfandade
* A viuvez na cultura popular galega
* Cornetada

### Ligazóns externas
*Widownet - boletín informativo de autoaxuda 
*Grief's Journey (sobre a viuvez) 

## Notas
A viuvez na cultura popular galega

## Refraneiro 
* *A muller moza e viuda, soila pouco dura* .
* *A muller que se queda viuda e volve casar, unha débeda colle co demo e ela ten que pagar*.
* *A muller viuda non ten quen a sacuda* .
* *A viuva honrada ten a súa porta pechada*.
* *Á viuda o diaño que a sacuda*.
* *A viuda que moito chora ten gana doutra voda*.
* *Como Xan de Outeiro, que estivo tres días viúdo e durmiu dúas noites coa criada*.
* *De viuda tres veces casada non fíes nada*.
* *En caso de duda, a muller á viuda*.
* *Filla deshonrada, nin viuda nin casada* .
* *Fillo de viuda, ou mal criado, ou mal vezado* .
* *Eu caseime unha vez,/ agora volvo a casare/ e casarei a terceira/ se é que chego a enviudare* .
* *Meniña, tu non te cases/ con home que enviudou,/ que xempre che está decendo:/ Muller que Dios me levou!* .
* *Os solteiros valen ouro/ i os casados valen prata,/ os viudos calderilla/ i os vellos folla de lata* .
* *Que contente estaba eu/ o día que me casei,/ mais aínda o estou máis/ desque viuda quedei* .

## Adiviñas 
* *San Luís ten na frente,/san Miguel ten atrás,/as doncelas ten no medio,/as viúvas non ten máis* .

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* GÁRFER, J.L. e FERNÁNDEZ, C.: *Adivinancero popular gallego*. Taurus Ed., Madrid 1984.
* LORENZO FERNÁNDEZ, Xaquín: *Cantigueiro popular da Limia Baixa*, Galaxia, Vigo 1973.
* RODRÍGUEZ GONZÁLEZ, Eladio: *Diccionario enciclopédico gallego-castellano*, Galaxia, Vigo 1958-1961.