Catorra arxentina

A **catorra arxentina**, tamén chamada **cotorra de peito gris**, **cotorra arxentina** ou **cata** (***Myiopsitta monachus***) é unha especie de papagaio da familia Psittacidae. É un papagaio pequeno, de cor verde brillante cun peito gris e abdome amarelo cincento. A súa zona de orixe son as áreas temperadas ou subtropicais da Arxentina e países próximos en Suramérica. É un popular animal de compañía. Establecéronse poboacións silvestres en moitos lugares do mundo xeralmente a partir de animais escapados da catividade, principalmente en Norteamérica e Europa, incluíndo Galicia. O paxaro foi tamén ilustrado nunha placa gravada pintada a man de François-Nicolas Martinet nas ''Planches Enluminées D'Histoire Naturelle* (Pranchas iluminadas de historia natural), que se realizaron baixo a supervisión de Edme-Louis Daubenton para acompañar ao texto de Buffon. Nin na descrición da placa nin no texto de Buffon se incluía o nome científico, pero en 1783 o naturalista holandés Pieter Boddaert acuñou para ela o nome binomial *Psittacus monachus* no seu catálogo de *Planches Enluminées* (Pranchas iluminadas). Como Buffon non especificou a orixe do seu espécime, en 1937 o ornitólogo alemán James Peters asignoulle como localización tipo Montevideo, Uruguai. A catorra arxentina está agora situada no xénero *Myiopsitta*, que foi creado polo naturalista francés Charles Lucien Bonaparte en 1854. O nome do xénero combina a palabra do grego antigo *mus, muos'', que significa 'rato' e a palabra neolatina *psitta*, que significa 'papagaio', aludindo á súa face e partes inferiores de cor gris como o pelo do rato. O epíteto de especie *monachus* procede do latín tardío e significa 'monxe'.

É unha das especies do xénero *Myiopsitta*, que ten outra chamada *Myiopsitta luchsi*. Estas dúas catorras eran antes consideradas unha soa especie. Porén, debido a diferenzas morfolóxicas e de comportamento e a desemellanzas xeográficas, a especie *M. luchsi* foi elevada á categoría de especie.

Recoñécense tres subespecies: a través da cunca do río Paraguai e cunca media do Paraná e tamén o Gran Chaco.
:É esencialmente idéntica a *calita*, pero menos amarela por debaixo e en conxunto máis colorida.

As áreas das subespecies encóntranse na área xeral de Paraguai, e alí están insuficientemente delimitadas. A distinción e delimitación especialmente de *M. m. calita* e *M. m. cotorra* require maiores estudos.

Igual que outros papagaios neotropicais, a catorra arxentina é normalmente situada na tribo Arini, que podería merecer elevarse a caegoría de subfamilia como Arinae. *M. monachus* pertence ao clado de cola longa destas aves, que mantería o nome Arini/Arinae se este grupo polifilético fose dividido.

## Descrición 
miniatura|esquerda|Femia de catorra arxentina mantida como animal de compañía
A subespecie nomeada desta catorra é de 29&nbsp;cm de longo como media, cunha envergadura alar de 48&nbsp;cm, e pesa 100&nbsp;g. As femias tenden a sen dun 10 a un 20% máis pequenas, pero só poden ser sexadas de forma fiable con probas de ADN ou probas das plumas. As partes superiores son verdes brillantes. A fronte e o peito son gris claros cun marcado máis escuro e o resto das partes inferiores de verde claro a amarelo. As rémixes son azul escuras e a cola é longa e vaise estreitando. O peteiro é laranxa. A chamada é un forte e gutural *chape(-yi)* ou *cuak cuaki cuak-ui cuarr*, e renxidos *skvit*.

As catorras domésticas criadas como animais de compañía poden ás veces ter outras cores distintas das naturais. Hainas que son brancas, azuis e amarelas en vez de verdes. Tales cooracións proporcionan menos camuflaxe, pero as que escaparon e crearon poboacións silvestres xeralmente teñen a coloración do tipo silvestre.

## Comportamento e ecoloxía 
[miniatura|Niños en [Zaragoza, España]]
[miniatura|Aves nos seus niños en [Santiago de Chile]]
thumb| *Myiopsitta monachus*

A catorra arxentina é o único papagaio que constrúe un niño feito de paus situado nunha árbore ou nunha estruura construída polo ser humano, en vez de usar un burato nunha árbore. Esta especie gregaria a miúdo cría en colonias, construíndo un só niño grande con entradas separadas para cada unha das varias parellas que o utilizan. Na natureza, as colonias poden ser bastante grandes, e as parellas ocupan "apartamentos" separados nos niños, os cales poden ter o tamaño dun pequeno automóbil. Estes niños poden atraer moitos outros inquilinos, como aves de presa como o *Spiziapteryx circumcincta*, patos como *Anas flavirostris*e incluso mamíferos. Poñen de 5 a 12 ovos que fan eclosión nuns 24 días.

Algo pouco común entre os papagaios é que as parellas desta especie teñen individuos axudantes, que adoitan ser fillos xa crecidos, que axudan a alimentar as crías (ver selección de parentesco).

A duración da vida desta especie é normalmente de entre 15 e 20 anos, pero rexistráronse máximos de 25 a 30 anos.

## Distribución 
A catorra arxentina é moi común globalmente. Brasil, México, Chile, Israel, Bermuda, Bahamas, illas Caimán, illa de Pascua, Porto Rico, Corea do Sur e o Xapón. Como é unha especie de bosques abertos, adáptase doadamente ás áres urbanas.
[miniatura|esquerda|Catorra arxentina en [San Juan, Porto Rico]]

En áreas onde foron introducidas, témese que causen danos á agricultura e ás especies nativas, mentres que algúns discuten que haxa probas de que as colonias que se fixeron silvestres causen danos e opóñense a exterminar estes paxaros. Porén, existen programas de prohibición e erradicación nalgunhas áreas dos Estados Unidos e outros países. Nalgúns países, as poboacións introducidas non parecen suscitar controversisa similares, probablemente porque son pouco numerosas ou porque o seu establecemento en áreas urbanas non supón unha ameaza para as producións agrícolas.

As poboacións que se fixeron silvestres adoitan descender de pobocións fundacionais moi pequenas. Como son sociais e intelixentes, desenvolven algunhas tradicións culturais, como dialectos vocais que difiren entre grupos. En poboacións que descenden dun gran número de aves, hai un conxunto de "dialectos". Porén, se a poboación fundadora é pequena, pode ocorrer un proceso similar á deriva xenética se os fundadores prominentes vocalizan nun "dialecto" pouco común, e este particular xeito de vocalización acaba quedando establecido na colonia final resultante.

[miniatura|esquerda|Catorra arxentina na cidade de [Chihuahua, México.]]
[miniatura|Catorras arxentinas en Santa Ponsa, [Mallorca]]
As catorras arxentinas poden verse en Galicia nas Rías Baixas (onde están en expansión; principalmente en Vigo, A Guarda e Moaña),

## Como animal de compañía 
As catorras arxentinas son aves sociais e moi intelixentes. Os que as teñen como animais de compañía notan que continuamente desenvolven vocabularios de moitas palabras e frases. Debido a esta capacidade temperán de falar, está superando ás cacatúa como paxaro favorito para ensinarlle a falar. Outro factor que contribúe ao crecemento da súa popularidade é que esta ave ten unha esperanza de vida curta e menor prezo que os papagaios grises africanos.

Como a especie está na lista de pragas agrícolas en varios estados dos Estados Unidos, non é legal neses estados vendela ou posuíla, igual que ocorre en España.

## Galería 

Myiopsitta_monachus_-pet_-blue_mutation-8a.jpg|Unha catorra arxentina de compañía cunha mutación azul.
Monk_Parakeet_Bird.jpg|Unha catorra arxentina de compañía cunha mutación amarela.
Myiopsitta monachus -Florida -two in tree-8.jpg|Catorras arxentinas en Florida
Green-Wood Cemetery parrots (54862).webm|Gran niño de catorra arxentina no portal do Cemeterio de Green-Wood en Brooklyn, Nova York

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
* 
* 
* 

### Ligazóns internas 
*Entrada sobre a catorra arxentina  na World Parrot Trust's Parrot Encyclopedia
*Guide to ageing and sexing (PDF) de Javier Blasco-Zumeta e Gerd-Michael Heinze
*
*Monk parakeet news from around the world