Edgar de Wahl

[dereita|miniatura|[Hanns Hörbiger, Johann Robert Hörbiger, Engelbert Pigal e Edgar von Wahl.]]

**Edgar de Wahl**, nado en Olviopol (hoxe chamado Pervomaysk, en Ucraína, daquela pertencente ao Imperio Ruso) o 11 de agosto de 1867 e finado en Talín o 9 de marzo de 1948, foi un lingüista ruso, creador da lingua auxiliar internacional chamada Occidental ou Interlingue.

De Wahl formouse en San Petersburgo e completou voluntariamente o servizo militar na Mariña Imperial Rusa. En 1894 trasladouse a Talín, onde viviu case o resto da súa vida. Traballou como profesor de escola, ensinando en varias escolas de Talín. Antes e durante a Primeira guerra mundial, tamén foi concelleiro da cidade de Talín.

Edgar de Wahl dedicouse á lingüística como un pasatempo, non a estudara e non fixo traballo profesional como lingüista. O interese de De Wahl polas linguas, e especialmente polas artificiais, xurdiu xa cando estudaba en San Petersburgo. Comezou como defensor do volapük e máis tarde involucrouse no esperanto, sendo un dos primeiros esperantistas. Porén, na última década do século XIX comezou a procura dunha nova lingua internacional ideal, que levou en 1922 á introdución dunha lingua chamada occidental e, en particular, á publicación da revista *Kosmoglott*, que estaba destinada a promover a lingua.

De Wahl renunciou á oportunidade de reasentarse en Alemaña en 1939, quedando en Estonia e sendo levado ao hospital psiquiátrico de Seewald durante a ocupación alemá. En 1945, mentres estaba nun hospital psiquiátrico, escapou por pouco da deportación e morreu alí en 1948.

En 1949, a lingua que creou pasou a chamarse Interlingue, e baixo este nome aínda se coñece principalmente na actualidade.

## Traxectoria 
### Orixe 
197px|dereita|miniatura|Escudo da familia Wahl.
Edgar von Wahl era membro da liña non regulada Päinurme dos Wahls (Haus Assick). O bisavó de Edgar von Wahl foi Carl Gustav von Wahl, quen adquiriu os pazos de Pajusi, Tapik e Kavastu e tamén foi o propietario de Kaave Manor por pouco tempo. Carl Gustav von Wahl tivo un total de 14 fillos de dous matrimonios, dos que descenderon varias liñas Wahl. Un deles, o avó de Edgar von Wahl, Alexei von Wahl, un funcionario que comprou Päinurme en 1837, puxo as bases da liña Päinurme. Ademais, foi inquilino en Taevere Manor, onde naceu o pai de Edgar von Wahl, Oskar von Wahl (1841-1906).

As raíces de Edgar von Wahl estendéronse en parte a Inglaterra. Unha das súas bisavoas, Henriette Edwards, a primeira esposa de Carl Gustav von Wahl, era filla do comerciante inglés George Edwards. Outra bisavoa, Kornelia Elisabeth Knirsch, esposa de Alexei von Wahl, era a nai de Marie Turner de Inglaterra.
### Infancia e mocidade 
Edgar von Wahl naceu en Olviopol, Ucraína, o 23 de agosto de 1867. Os seus pais mudáronse alí porque Oskar von Wahl comezou a traballar no ferrocarril Odesa-Balta-Krementšuk-Khárkiv en 1866. Hai información contraditoria sobre o lugar exacto de nacemento de De Wahl. Como regra xeral, a cidade do seu nacemento é a cidade de Olviopol, pero hai fontes que inclúen a cidade de Bogopil (tamén Bogopol) preto de Olviopol, alén do río Bug Sur, como lugar de nacemento. Ambas cidades foron identificadas nalgunhas fontes.

Como moi tarde en 1869, a familia Wahl trasladouse a Krementšuk. Alí naceron os dous irmáns de De Wahl: Oskar Paul Karl, que morreu cando era neno en 1869, e Arthur Johann Oskar (falecido en 1951) en 1870. As dúas irmás de De Wahl, Lydia Jenny Cornelia (1871-1917) e Harriet Marie Jenny (1873-1873). 1920) naceu en Talín e Jenny Theophile (morta en 1961) en San Petersburgo en 1877. Despois de graduarse na universidade, Wahl traballou brevemente como profesor substituto en San Petersburgo no outono de 1891, só para entrar no servizo militar.

Wahl aprendeu varios idiomas cando era neno e adolescente. De neno adquirira coñecementos de alemán, ruso, estoniano e francés, no bacharelato estudou latín e grego antigo, e español na universidade.

### Servizo militar 
197px|right|thumb|Edgar de  Wahl cun uniforme da mariña rusa en 1914.
En 1892, de  Wahl ofreceuse como voluntario para servir na Armada rusa. Durante o seu servizo, de  Wahl viaxou cumpridamente, visitando as illas do Caribe e os Estados Unidos, entre outros. A principios de 1894, recibiu o rango de *mitchman* e retirouse pouco despois.

Segundo as memorias de Olev Mikiver, o defunto artista estoniano que coñeceu a De Wahl de preto na súa mocidade, estivera moi orgulloso do seu uniforme de oficial da era tsarista e ás veces levábao décadas máis tarde:

Con todo, era pouco probable que De Wahl participase na represión do levantamento de Viapor, xa que xa fora liberado do servizo para entón.

Durante o seu servizo na Armada rusa, De Wahl foi galardoado co 2.º e 3.º rango da Orde de San  Estanislav e o 3.º rango da Orde de Santa Ana.

Desde 1921, De Wahl tamén foi rexistrado como oficial de reserva da República de Estonia.

### Principios do período Tallin 
A finais de 1894, De Wahl mudouse a Talín, onde pasou a maior parte da súa vida futura. No outono do mesmo ano, recibira o posto de profesor de matemáticas e física na Escola Secundaria de Ciencias de San Pedro en Talín. Continuou ensinando debuxo na a Escola Feminina Baronesa von der Howen, na Escola Hanseática, na Escola Catedralicia e noutros lugares.

### Concelleiro antes e durante a primeira guerra mundial 
Ademais de ocupar a profesión docente, De Wahl tamén entrou en política antes do estalido da primeira guerra mundial. En 1913, foi elixido membro do consello da cidade de Talín. No mesmo ano, converteuse en membro do comité do consello para a protección de monumentos de edificios antigos. A pesar da súa posición docente, De Wahl non se ocupou dos problemas de educación no Concello Municipal. Era un asistente activo nas reunións do consello, pero falaba pouco.

Despois do comezo da Primeira guerra mundial, os alemáns que vivían no Imperio ruso foron sometidos a represións, que tampouco deixaron a De Wahl completamente intacto. Por exemplo, pechouse o Club Nobre de Talín, do que De Wahl fora membro. No outono de 1914, atopouse no centro dunha campaña de propaganda para cambiar os topónimos alemáns. Como concelleiro da cidade, participou en discusións sobre o cambio do nome da cidade de Talín, que seguiu á proposta do alcalde Jaan Poska de substituír o Revel de fala alemá con Kolyvan do idioma ruso antigo (ao facelo, usouse o nome incorrecto Kalyvan na discusión do asunto). De Wahl descubriu que os nomes máis antigos da cidade eran Ledenets ou Lindanisa. Tamén estaba interesado en canto custaría cambiar o nome, que se dicía que fora recibido con "risas xerais" no consello. Os votos necesarios para cambiar o nome finalmente recolléronse no consello, pero o cambio non se realizou.

De Wahl tamén foi elixido para o consello da cidade en 1917 nas eleccións celebradas xusto antes da Revolución de Febreiro. No novo consello, converteuse en membro do departamento de bombeiros, a educación pública e os comités de asuntos de casas de empeño da cidade, e tamén continuou como membro da Comisión de Construción de Monumentos. Con todo, en agosto de 1917, elixiuse un novo consello, e cesaron as actividades políticas de De Wahl.

### Vida nunha Estonia independente 
En febreiro de 1918, no momento da declaración de independencia, de  Wahl expresara o seu desexo de converterse en membro do  escuadrón de aplicación da lei. O permiso de armas foille escrito polo seu estudante, quen desde entón lembrou este feito:

En 1919,  Peetri  Reaalkool dividiuse en dúas: a Escola Secundaria de Ciencias de  Talín en idioma estoniano e a Escola Secundaria de Ciencias Alemá de Talín en idioma alemán. De  Wahl continuou como profesor nesta última, onde impartiu clases de matemáticas, física, xeografía, cosmografía e debuxo.​ Os estudantes a miúdo ían a traballos de seguimento na súa casa na rúa Eha, que foi deseñada en estilo mariñeiro e, por tanto, foi alcumada a "cabana" entre os estudantes.​ Entre os estudantes, De  Wahl era un mestre popular que estaba particularmente dedicado a ensinar xeografía, probablemente porque viaxara moito. Os estudantes tamén quedaron impresionados polo feito de que De Wahl era membro do Club inglés, que operaba na escola.

Era moi directo, polo que podía entrar en conflito con outros mestres. Por exemplo, non lle gustaba a arte moderna, feito que expresou abertamente durante unha visita a unha exposición de arte por invitación do profesor de arte da escola. Comparou a arte moderna co comunismo:

De  Wahl xubilouse a mediados da década de 1920, pero continuou ensinando a tempo parcial ata 1933. Despois da súa xubilación, dedicouse aos seus pasatempos, especialmente aos idiomas artificiais que se converteron nunha cuestión persoal desde os días de San Petersburgo. Tamén foi editor da revista *Estländische Wochenschau* de 1929 a 1930.​ Case ao mesmo tempo, o seu interese no adiviño francés do século XVI, Nostradamus, e as súas predicións intensificáronse, do que falou nunha entrevista con *The News* no verán de 1932.

### Durante a segunda guerra mundial 
En 1939, a diferenza dos seus seres queridos, De Wahl non se foi no curso do reasentamento e decidiu quedar en Estonia. De Wahl, que representaba a idea paneuropea idealista, non era do agrado do goberno nacionalsocialista de Alemaña. Mesmo chamou ao estado alemán un "estado termita". A razón para quedar en Estonia tamén podía deberse a que se se fose, debería deixar atrás os seus extensos arquivos, e o perigo de terminar nunha casa de retiro en Alemaña tamén puido ter influencia, como lle sucedía a algúns dos seus coñecidos.

De Wahl tamén se mantivo afastado da recolocación posterior que tivo lugar na primavera de 1941. En calquera caso, estaba ao tanto da recolocación posterior, porque cando se lle preguntou sobre os seus plans, respondeu, sen deixar dúbidas de que a súa decisión era quedar en Estonia:

No primeiro ano de represións soviéticas, De Wahl logrou escapar. Despois do comezo da ocupación alemá, foi sospeitoso de actividades antiestatais. De  Wahl foi arrestado o 12 de agosto de 1943, por mor de cartas enviadas a Pousen, o seu cuñado, pero enredado na censura en Königsberg en xullo dese ano, nas que predixo o estalido dun levantamento en Polonia e aconsellou aos seres queridos que vivían alí que fosen a Alemaña:​

Na mesma carta, De Wahl sinalou que predixera previamente o ataque a Pearl Harbor e o estalido da guerra entre os Estados Unidos e o Xapón. De Wahl non negou o que escribiu durante a audiencia e repetiu varias das acusacións feitas alí, "crendo firmemente" na veracidade das súas predicións. Tamén estivo recluído durante algún tempo no campo de traballo e educación de Talín, pero o testemuño dado durante o seu interrogatorio foi considerado estraño polo SD e, por tanto, fixo que De Wahl fose examinado na clínica nerviosa de Seewald. Alí diagnosticáronlle debilidade na vellez e deixárono nun hospital psiquiátrico, o que tamén o salvou da posible pena de morte. De Wahl tamén foi defendido por varios parentes próximos e amigos que afirmaron que non era responsable dos seus actos.

### Últimos días e morte 
197px|right|thumb|Lápida de Edgar de Wahl en Pajus.

A lista de accións de deportación alemás compilada en febreiro de 1945 incluía o nome de De Wahl, do mesmo xeito que outros alemáns que aínda vivían en Estonia. Durante a súa deportación en agosto, con todo, De Wahl estaba entre unha ducia de persoas que non foron deportadas ou cuxo paradoiro non puido ser determinado. Aínda que as razóns da fuga de De Wahl non se coñecen con exactitude, sábese que nalgúns casos o xefe do grupo de traballo que levou a cabo a deportación tomou a decisión de non tomar aos enfermos graves ou discapacitados, a decisión puido estar influída pola opinión do persoal do hospital. Polo tanto, foi a súa presenza nun hospital psiquiátrico o que probablemente salvou a De Wahl por segunda vez.

Despois de escapar da deportación, De Wahl aínda logrou manter correspondencia con colegas estranxeiros. É posible que os médicos de Seewald recoñecesen a súa dedicación á filoloxía cando fixo posible a comunicación co mundo exterior.​ Foi enterrado o 14 de marzo no cemiterio Alexander Nevsky en Talín.​ En 1996, os restos de De Wahl foron enterrados de novo no cemiterio señorial de Pajus, onde tamén se atopa a capela da familia De Wahl.

## Occidental 
### Antecedentes 
Os esforzos de De Wahl para crear un idioma novo e ideal para a comunicación internacional comezaron cun interese xeneralizado nos idiomas artificiais no Imperio ruso a finais do século XIX e principios do século XX. En San Petersburgo, De Wahl interesouse primeiro no volapük recentemente creado, e logo polo esperanto. Nalgún momento entre 1887 e 1888, De Wahl, a través do seu pai, coñeceu ao seu colega Waldemar Rosenberger, que estaba comprometido co volapük nese momento, polo que De Wahl inicialmente adheriuse a leste mesmo idioma. Converteuse nun activo defensor do volapük, pero moi pronto, na primeira metade de 1888, coñeceu o esperanto e cambiou a el.​ Paul Ariste escribiu que De Wahl se converteu rapidamente nun defensor de Ludwik Zamenhof e o seu traballo despois de familiarizarse co primeiro libro de texto de esperanto publicado en 1887. Foi un dos fundadores de *Espero*, a primeira sociedade de esperanto de Rusia, fundada en San Petersburgo en 1891, e tamén se converteu en correspondente da revista *La Esperantisto*. Traduciu ficción rusa ao esperanto e compilou un dicionario esperanto-español.​ Dise que mesmo viaxou a Varsovia para visitar a Zamenhof.

Con todo, De Wahl non se adheriu de forma definitiva ao esperanto, senón que comezou a procura dun novo idioma artificial. Paul Ariste indica as razóns polas que o fixo:

Segundo Jaan Ojalo, Wahl afastouse do esperanto despois de que a maioría dos esperantistas rexeitasen as propostas para reformar o idioma en 1894.​ Varias propostas de reforma viñeron do propio De Wahl.​ En opinión de Ojalo, De Wahl consideraba que o esperanto tamén era "a priori". Descubriu que o idioma internacional ideal debe ser máis natural e comprensible mesmo sen o aprender. En opinión de Ojalo, De Wahl tamén consideraba que o esperanto era demasiado democrático, o que ameaza a cultura occidental.]]

De Wahl deu os primeiros pasos para crear un novo idioma nos últimos anos do século XIX. En 1896 e 1897 publicou dous artigos na revista *Linguist* publicada en Hannover, nos que presentou as súas ideas. Case ao mesmo tempo, Rosenberger, que coñecera a De Wahl na última década do século e era nese momento presidente da Academia de Volapük de San Petersburgo, presentou aos membros da academia un novo idioma da súa propia creación: o idioma neutral. A partir de 1906, Rosenberger tamén publicou a revista *Progres* nun novo idioma en San Petersburgo. Na mesma publicación, De Wahl fixo as súas propias propostas en 1906 para reformar o idioma, que Rosenberg adoptou un ano despois. A pesar da reforma, o idioma neutral non gañou popularidade e desvaneceuse. Ao mesmo tempo, De Wahl desenvolveu o AULI ( *Auxiliari Lingue International*), que se baseaba nas linguas romances, que se converteu na etapa intermedia do occidental, e introduciuno en 1909 na revista *Academia prol Interlingua – Discussiones*. En 1911, De Wahl formulou a regra de formación de palabras que formou a base do occidental.

En 1916, os entusiastas do idioma artificial ruso fundaron a Asociación Cosmoglot en San Petersburgo. De Wahl non foi un dos fundadores da asociación, pero máis tarde uniuse a ela, do mesmo xeito que o lingüista estoniano Jakob Linzbach. De Wahl converteuse en portavoz da "escola naturalista" na sociedade; achandando así o camiño para a creación do occidental. Cos acontecementos revolucionarios de 1917 e a saída dos seus membros de San Petersburgo, as actividades da asociación desvanecéronse e terminaron por completo en 1921, pero recuperáronse en Talín no mesmo ano. As actividades da asociación foron revividas por De Wahl xunto con Linzbach, e o nome da asociación cambiouse a Cosmoglott. Tamén se mantiveron lazos cos antigos membros da asociación, que agora operaban en varios países europeos. De Wahl tamén foi o editor da revista *Cosmoglott* publicada pola asociación de 1922 a 1926. No primeiro número da mesma revista, De Wahl introduciu o idioma artificial que creou, o occidental. De 1923 a 1928, tamén introduciu o idioma na publicación seriada *Occidental, unic natural, vermen neutral e max facil e comprensibil lingue por International relationes*. De Wahl publicou un libro en 1925 titulado *Radicarium directiv del lingue International (Occidental). En 8 lingues*.

### Propagación 
No primeiro número da revista, tamén se publicou un dos primeiros intentos da sociedade de gañar atención internacional polas súas actividades. A saber, imprimiuse unha carta enviada á Sociedade de Nacións, o 5 de setembro de 1921, recomendando a introdución dunha linguaxe perfecta, non necesariamente o máis común de comunicación entre os pobos, que se adquiriría facilmente. A fin de atopar un idioma adecuado, recomendouse que se celebrase un concurso e que os candidatos fosen avaliados por un comité de expertos convocado pola Sociedade de Nacións. A Sociedade de Nacións rexeitou a proposta.

A pesar do fracaso na Sociedade de Nacións, o occidental atraeu a moitos entusiastas do ido, pero os esperantistas mantivéronse fieis ao seu idioma. Segundo Paul Ariste, houbo contradicións entre os idistas, e despois da apelación persoal de De Wahl para comezar a promover o occidental.

197px|right|thumb|Edgar von Wahl con entusiastas occidentalistas en Viena en 1927: de esquerda a dereita Hanns e Johann Robert Hörbiger, Engelbert Pigal e Edgar von Wahl.

Con todo, durante a década de 1920, xurdiron novas sociedades occidentais. En 1927, fundouse a Asociación Internacional Cosmoglotta, que un ano máis tarde pasou a chamarse Occidental-Unión. A partir de 1927, a revista Cosmoglott comezou a publicarse en Viena no canto de Talín baixo o nome de Cosmoglotta. No último número publicado en Talín, De Wahl publicou, entre outras cousas, o poema de Lydia Koidula baixo o título "Max car donation". Para De Wahl persoalmente, a popularidade do novo idioma trouxo renome internacional. Fixo presentacións en varios países europeos e comunicouse estreitamente con lingüistas. En 1939, foi probablemente o único estoniano en ser convidado á V Conferencia lingüística en Bruxelas.

O occidental nunca alcanzou unha popularidade comparable á do esperanto, aínda que De Wahl quixera crear un idioma ideal para a comunicación internacional. A diferenza do esperanto, que se converteu nun idioma popular entre os movementos obreiros, os falantes de occidental no período de entreguerras eran predominantemente intelectuais de Europa occidental.

## Vida persoal 
### Familia 
Wahl casou con Maria von Hübbenet (1871-1933), a filla do médico persoal da Gran Duquesa Maria Pavlovna, en San Petersburgo en 1894. Tiveron cinco fillos: Johann ou Hans (1895-1968), Guido (1896-?), Ellen (nada e falecida en 1900), Anatol (1903-1972) e Lydia Maria (1907-1989). O matrimonio disolveuse en 1913, despois do cal Johann, Guido e Lydia quedaron co pai de María. Anatol quedou coa súa nai, que se mudou a Finlandia, e algún tempo despois Lydia María tamén foi alí. Os fillos maiores de De Wahl mudáronse a Alemaña ao comezo da Primeira guerra mundial e estaban a servir no exército alemán na guerra. Guido pasou un curto tempo de vacacións en Talín durante a ocupación alemá, pero a finais deste ano desapareceu na guerra.​ Segundo outros datos, en 1919 morreu nunha batalla cos bolxeviques preto de Tukums, Letonia.

En 1914, De Wahl casou con Agnes Riesenkampff. Do mesmo xeito que o seu esposo, Agnes era mestra, e daba de ximnasia en varias escolas de Talín.​ En 1917, tiveron unha filla, Veronika.

### Pasatempos 
Ademais da lingüística, Edgar de Wahl practicaba a navegación en alta mar. En 1895 converteuse en membro do Club Náutico Marítimo Imperial de Estonia, e nos anos seguintes tomou parte activa nas súas actividades, sendo membro do seu comité técnico e sendo o secretario do club. Tamén produciu un anuario dedicado ao 25 aniversario do club en 1913. En 1922, De Wahl converteuse en membro honorario do club. Foi propietario de varios barcos ao longo dos anos; un dos cales, un *ketch* chamado Auli, dise que foi deseñado por el mesmo.

## Publicacións 
**Flexion und Begriffsspaltung*. – Linguist 1896, nr 10.
**Ausnahmen*. – Linguist 1897, nr 3.
**[Idiom neutral reformed]*. – Progres 1906, nr 6.
**AULI = Auxiliari lingue International*. – Discussiones 1909, nr 1-2.
**Li leges de derivation en verbes*. - Lingua Internationale 1911, nr 1.
**Kaiserlicher Estländischer See-Yacht-Club: historische Übersicht 1888-1913.* Talín1913.
**Qual instructiones da nos li historie de lingue universal.* – Kosmoglott 1922, nr 1, lk 6–8.
**Radicarium directiv del lingue international (occidental): in 8 lingues.* Talín 1925.
**Interlinguistic reminiscenties.* – Cosmoglotta 1927, nr 41, lk 54–64.
**Occidental: gemeinverständliche europäische Kultursprache für internationalen Verkehr: Begründung, Grammatik, Wortbildung, vergleichende textproben*. Talín, Viin 1928.
**Spiritu de interlingue*. Cheseaux/Lausana, 1953.

### Conxuntas 
* con Julian Prorók. *Ketzereien: Keimzellen einer Philosophie*. Tartu, Leipzig 1906.
* con Otto Jespersen. *Discussiones inter E. de Wahl e O. Jespersen*. Chapelle 1935.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
*Ariste, Paul  *Ed. Wahl – interlingvistika arendaja.* – Noorte Hääl, 14. jaanuar 1967.
*Ric Berger. *Edgar de Wahl, autor de Occidental.* – Cosmoglotta 1946, nr 130, lk 17–32.
*Dulitšenko, Aleksandr. *Об интерлингвистической деятельности Э. Валя (с библиографическим приложением по данным "Kosmoglott" и "Cosmoglotta")* = *Pri interlingvistika agado de E. de Wahl (kun bibliografia aldono laŭ "Kosmoglott" kaj "Cosmoglotta")*. – Interlinguistica Tartuensis, nr 4. Tartu 1987, lk 87–117. (kättesaadav ka DSpace'is)
*Erelt, Pekka  Keelemehest Nostradamus. *Kaheksakümmend aastat tagasi mõtles tallinlane Edgar de Wahl välja uue rahvusvahelise keele**. – Eesti Ekspress, 17. jaanuar 2002, lk 32.
* Hesse, Erich (koost.). *166. von Wahl, Edgar.''– Album Nevanorum 1847–1908. Tartu 1909, lk 178–180. (kättesaadav ka DSpace'is)
* Künzli, Andreas. *Edgar von Wahl (1867-1948) aldonaj biografiaj notoj pri la familia deveno.* – Международные языки в контексте евролингвистики и интерлингвистики = Internaciaj lingvoj en konteksto de eurolingvistiko kaj interlingvistiko: материалы международной конференции (Тарту, 25-26.09.2009). Interlinguistica Tartuensis, nr 9. Tartu 2009, lk 234–239. (kättesaadav ka DSpace'is)
* Lumiste, Ülo e Leo Võhandu, Kolmest Eestis loodud tehiskeelest ja nende loojatest. – Akadeemia, 2007, nr 3, lk 482–510.
* Mäeorg, Kalmer e Aigi Rahi-Tamm, *Edgar von Wahl 1867–1948: keelemees ja poliitiline prohvet* – Ajalooline Ajakiri 2016, nr 2, lk 295–311.
* Ojalo, Kalmer *Edgar de Wahl ja oktsidentaal.* – Keel ja Kirjandus, 1987, nr 8, lk 508–509.
* Ojalo, Jaan (koost.). *Wahl, Edgar de.* – Enciklopedio pri la Estona Esperanto-movado = Eesti esperanto-liikumise entsüklopeedia. Tallinn 2000, lk 82–83.
* von Wahl, Volker *Edgar Alexei Robert v. Wahl-Assick 11.8.1867–9.3.1948.* – Erlebtes Livland: Die Familie v. Wahl 1795–1993. Weißenhorn 1995, lk 241–244.