Pintura do romanticismo

[miniatura|384x384px|[Caspar David Friedrich: *O peregrino sobre o mar de néboa*, 1818. Kunsthalle]]
Chámase **Romanticismo** a un feixe heteroxéneo de estilos encontrados na pintura occidental nun período de máis de cen anos entre a fin do século XVIII e a fin do século XIX, como unha reacción ao equilibrio, impersonalidade, racionalidade e sobriedade do clasicismo, e cuxa énfase estaba na expresión de visións persoais fortemente coloridas pola emoción dramática e irracional. Unha cronoloxí­a unificada é imposíbel de estabelecer; varía conforme a rexión e os autores tamén discordan sobre a súa amplitude, algún reducindo o período para entre o inicio do século XIX e apenas unhas poucas décadas seguintes.

Outra fonte para o substrato conceptual da pintura romántica foi o desenvolvemento da teoría do sublime polo irlandés Edmund Burke, da que pronto se fixo eco o enciclopedista Denis Diderot na Francia. Segundo eles, todo o que asombra a alma, todo o que nela imprime unha sensación de terror, leva ao sublime, ou sexa, a aquilo que é elevado, grandioso, exaltado. Nesta teorí­a, a beleza e o sublime son opostos. Mentres que a luz realza a beleza, tanto escuridade como luz, levadas ao extremo, obliteran a visión do obxecto, e xeran o asombro, a incerteza, a confusión e o sublime, aí­nda que así como a beleza, el poida xerar deleite cando se entende que o terror é ficticio. Era unha visión totalmente contraria á concepción clásica de calidade estética, admitindo a fealdade e o horror como elementos capaces de xerar pracer estético polo estímulo intenso das emocións. Kant contribuíu para esa noción dicindo na súa obra Crítica do Xuí­zo que "chamamos sublime aquilo que é absolutamente grande", e notando que a beleza se liga á forma do obxecto, tendo así­ límite, e que o sublime é caracterizado polo amorfo ou informe e polo ilimitado. Ademais, poetas como Blake, Wordsworth, Byron e Shelley rexeitaban o racionalismo e a orde da civilización dicindo que a natureza, máis o poder curativo da imaxinación, poderían levar as persoas a unha transcendencia do seu difícil día a día, e que os poderes da creatividade poderían ser usados para transformar o mundo e rexenerar súa espiritualidade. Así­ os artistas considerábanse profetas dunha nova era e os intérpretes da realidade.

## A pintura romántica 
miniatura|Fuseli: O soño de Belinda, 1780-1790. Art Gallery of Vancouver
[miniatura|Delacroix: *A Liberdade guiando o pobo*, 1830. [Museo do Louvre]]
A definición do Romanticismo na pintura é difícil. Non foi un estilo unificado en termos de técnica ou temática, xa que a diversidade de contextos nos varios países onde esa corrente floreceu deu marxe á formación de escolas rexionais bastante características e por veces centradas en temas ou abordaxes específicos. Dixo Baudelaire:

:: *O romanticismo non se encontra nin na escolla dos temas nin na súa verdade obxectiva, senón no modo de sentir. Para min, o romanticismo é a expresión máis recente e actual da beleza. E quen fala de romanticismo fala de arte moderna, quere dicir, intimidade, espiritualidade, cor e tendencia ao infinito, expresados por todos os medios de que as artes dispoñen".*.

Desde aí enténdese que son de esperar o xurdimento de tendencias múltiples axitándose baixo unha mesma denominación, ás veces concordes, outras en aparente oposición, e a historia da pintura revela o acertado da análise do poeta. Xeralmente concédese que un elo unificador foi o desexo de expresión do individual, do intenso, do subxectivo, do irracional, do espontáneo e do emocional, do visionario e do transcendente, antes do que o impersoal, o lóxico, o moderado e o claro, o equilibrado e o pre-programado que estruturaran o ideal clásico. Moitas veces a expresión do xenio individual xerou proxectos que buscaban primariamente chocar, cortexando o extravagante, o non-convencional, o exótico e o excéntrico e abeirando o melodramático, o mórbido e o histérico.

Porén a violencia e maxestade da natureza, o sufrimento do home, o arroubo místico, non foron as únicas liñas de traballo romántico, e imaxinar que o Romanticismo é feito só de drama é privalo de boa parte de seu interese e forza; visións introspectivas, máis líricas e contemplativas, tinguidas dun optimismo claro e conciliador, tamén son elementos típicos e esenciais da escola, e entre eses dous extremos fórmanse as sínteses máis diversas. Arquitecturas clasicistas poden ser coloradas con extravagancia e envoltas en efectos de atmosfera impensábeis para David, por exemplo, que foi o prototipo do clasicismo no seu estado máis puro; un *close-up* enternecido sobre a vida do labrego esfarrapado pode revelar un aspecto realista e case científico de observación do natural, e imaxes do oriente, unha temática tan tipicamente romántica, poden ser tratadas con naturalismo e obxectividade.

Moitos dos pintores románticos foron grandes viaxeiros, e buscaron inspiración en países exóticos e pouco coñecidos polo occidental. Algúns chegaron a explorar os trópicos e o Ártico, ou penetraron en rexións inhóspitas divulgando as súas belezas naturais e contribuíndo para o des-bravamento e colonización de vastas áreas virxes, como foi o caso típico dos románticos norteamericanos. Outros, incapaces de se contentar con seu tempo cotián, localizaron a súa obra en tempos antigos, idealizando o pasado e reconstruíndo plasticamente unha historia e tradición das cales non había rexistro visíbel e dando substrato para a construción ou consolidación dun senso de identidade nacional, mesmo aínda que hoxe é obvio que a imaxe presentada frecuentemente non correspondía cos traxes revelados polas pescudas científicas posteriores.

Ao final do século XIX o Romanticismo adquire unha facción peculiar na Escola Pre-Rafaelita, que aínda que aproveitando recursos do Realismo a súa base conceptual era toda romántica e idealista, desexando recuperar unha alegada espiritualidade e pureza que existiría na pintura renacentista anterior a Rafael. Reviviran un espírito corporativo que remitía ás guildas medievais, a súa obra é marcada por unha técnica de grande refinamento e intenso colorido, en imaxes de extraordinario nitidez. Centraban os seus temas en escenas pastorais, amorosas, lendas medievais ou folclóricas, e até na tradición clásica, moitas veces con propósitos moralizantes. Tamén deron un grande impulso á continuación da pintura relixiosa na Inglaterra. A escola perduraría activa até o inicio do século XX e os seus integrantes foron moitos, entre eles Ford Madox Brown, Edward Burne-Jones, Frederic Leighton,Edward Robert Hughes, William Holman Hunt e John Everett Millais.

Ficheiro:Portrait of Elizabeth Farren, by Thomas Lawrence.jpg|Thomas Lawrence: *Retrato de Elizabeth Farren*, c. 1791. Metropolitan Museum of Art
Ficheiro:Blake jacobsladder.jpg|William Blake: *A escaleira de Jacó*, c. 1800. British Museum
Ficheiro:John Martin - Manfred on the Jungfrau (1837).jpg|John Martin: *Manfred no Jungfrau*, 1837
Ficheiro:William Mulready 001.jpg|William Mulready: *O soneto*, 1839. Victoria and Albert Museum 

Ficheiro:Francis Danby deluge.jpg|Francis Danby: *O dilúvio*, c. 1840. Tate Gallery
Ficheiro:William Holman Hunt - The Hireling Shepherd.jpg|William Holman Hunt: *O pastor galante*, 1851. Manchester City Art Galleries
Ficheiro:Landseer Saved.jpg|Edwin Landseer: *Salvo*, 1856.
Ficheiro:Leighton-The Fisherman and the Syren-c. 1856-1858.jpg|Frederic Leighton: *O pescador e a sereia*, c. 1856-1858

### Alemaña e Italia 
O proceso alemán foi semellante, e a teoría tamén precedeu a práctica. Alén do exemplo de Kant citado antes, o movemento Pietista tivo un papel na súa recusa ao racionalismo e énfase no individuo. Goethe foi unha influencia literaria para o Romanticismo alemán cuxa importancia hoxe é difícil de colocar en perspectiva, basta dicir que seu libro de xuventude *Os Sufrimentos do Mozo Werther*, (ou *Werther*, ou *As mágoas do xove Werther*) de intenso dramatismo, tratando dun amor imposíbel, unha das pezas máis típicas do movemento Sturm und Drang, foi a causa dunha onda de suicidios cando se publicou. Outros filósofos como Johann Gottlieb Fichte e Friedrich Schelling, xunto con literatos como Schiller, fixeron de Jena un centro do primeiro Romanticismo local. Axiña Heidelberg asumiu o liderado do movemento, coa participación de Clemens Brentano, Achim von Arnim e outros. Trataron de temas tipicamente xermánicos, incluíndo a súa paisaxe, o seu antigo folclore, a cultura gótica e a súa mitoloxía, sendo unha inspiración para a música e a pintura da época.
miniatura|Caspar David Friedrich: *Mañá na Risengebirge* ou *Lugar na brétema da manhán cun crucifixo*, 1810-1811. Schloss Charlottenburg
Wilhelm Heinrich Wackenroder nas súas *Efusións dun monxe amante das artes* apelaba a unha arte cristiá que se inspirase nos antigos mestres locais, onde o artista fose un intérprete dos misterios divinos a través dos seus sentimentos individuais. Philipp Otto Runge xa se tiñ aproximado do misticismo, e foi influenciado por Wackenroder cando se estabeleceu en Dresden. Alí entrou en contacto con Caspar David Friedrich, o principal paisaxista alemán da época, sendo ambos fortemente atraídos polo potencial simbólico e alegórico da paisaxe, elaborando unha linguaxe panteísta e no retrato buscando desvelar a verdade da alma do individuo como parte da alma universal.

Friedrich Wilhelm Schadow, tamén membro do grupo, máis tarde volveu á Alemaña e estabeleceuse en Düsseldorf, onde dirixiu a Academia local e centralizou o grupo coñecido como Escola de Düsseldorf, cuxos principios estaban nun paisaxismo detallista e imaxinativo, moitas veces incluirán escenas alegóricas ou relixiosas como foco temático. Actuaron neste círculo Carl Friedrich Lessing, Johann Wilhelm Schirmer e Oswald Achenbach, entre outros. A escola tamén contou con discípulos norteamericanos, George Caleb Bingham, Eastman Johnson, William Morris Hunt, que serían importantes para o Romanticismo nos EUA.

Outros románticos italianos foron reunidos en torno a Giuseppe Bezzuoli, un dos principais pintores da súa xeración. Apreciador da arte do século XVII, foi un dos fundadores do Romanticismo na península. De entre os seus discípulos estaba Giovanni Fattori, líder máis tarde do grupo Macchiaioli, que desexaba romper coa tradición académica. A súa técnica de pinceladas libres foi unha precursora do impresionismo italiano. O seu estilo asimilou trazos realistas e elaborou unha visión poética da natureza e do cotián. Giuseppe Abbati, Silvestro Lega e Telemaco Signorini formaron parte dese grupo de vangarda.

Ficheiro:Philipp Otto Runge 004.jpg|Philipp Runge: *O descanso na fuga para o Egito*, 1805-1806. Kunsthalle
Ficheiro:I.C.Dahl Vesuv.jpg|Johan Christian Dahl: *Erupción do Vesuvio*, 1826. Städel
Ficheiro:Adrian Ludwig Richter 003.jpg|Adrian Richter: *Ave Maria*, 1834. Museum der bildenden Künste
Ficheiro:JvFuhrichJosephRachel.jpg|Joseph von Führich: *Xosé encontrando a Raquel*, 1836. Österreichische Galerie Belvedere   

Ficheiro:Friedrich Overbeck 001.jpg|Johann Overbeck: *O triunfo da Relixión sobre a Arte*, 1831-1840. Städel
Ficheiro:Fra Hardanger Gude.jpg|Franz Gude: *Hardanger*, 1847
Ficheiro:Episode of the Second Italian War of Independence. Return of bersaglieri from a reconnaissance (1861), by Silvestro Lega.jpg|Silvestro Lega: Retorno de soldados dunha misión de recoñecemento, 1861. Palazzo Pitti
Ficheiro:Telemaco Signorini, Mercato Vecchio a Firenze 1882-83 39x65,5 cm.jpg|Telemaco Signorini: *Mercado Vello en Florença*, 1882-83

### Francia 
Despois dos precursores en Rousseau e Diderot, Napoleón foi un dos incentivadores do cultivo de principios románticos na Francia. Entusiasmado coas teas históricas neoclásicas de David, estimulou outros a retrataren os eventos heroicos do momento e as conquistas gloriosas do imperio nunha liña romantizada. Horace Vernet seguiu nese camiño, asociando unha estrutura compositiva neoclásica cunha atmosfera romántica, sendo autor de moitas pezas de batallas. Napoleón tamén era un admirador dos *Os cantos de Ossian*, e os pintores ligados á corte, como Ingres, Gérard e Girodet-Trioson deixaron obras inspiradas neste libro. Alén diso, Napoleón usou o orientalismo como instrumento de propaganda do seu imperialismo, mostrando os países do oriente como bárbaros que precisaban das luces francesas. Antoine-Jean Gros e Alexandre-Gabriel Decamps produciron obras románticas nese xénero, que tivo unha grande voga ao longo de todo o século XIX.
miniatura|300x300px|Théodore Géricault: *A balsa da Medusa*, 1818-1819. Louvre
Despois de Waterloo ninguén se interesaba polo momento histórico de entón, salvo uns poucos como  Géricault, que se inspirara no traballo de Caravaggio para pintar a súa célebre *A balsa da Medusa*, onde exhibía unha intensidade emocional sen precedentes. Camille Corot foi talvez o nome máis célebre dese grupo e o máis importante paisaxista francés do século XIX. A súa formación clásica non o impedía de mostrar a súa penetrante capacidade de captar o mundo natural. Outro autor de relevancia foi Théodore Rousseau, que dicía que a arte só conseguía o *pathos* a través da sinceridade, o que implicaba unha abordaxe naturalista da paisaxe, mais o seu temperamento escollía escenario desertos e lúgubres. Charles-François Daubigny tamén merece mención, cun traballo semellante.
miniatura|Karl Briullov: Os últimos días de Pompeia, 1827-1833
No inicio do século XIX a invasión da Rusia por Napoleón abala a sociedade local e dá o estímulo necesario para iniciar a formación dunha consciencia nacionalista, que sería o foco de intenso debate entre os eslavófilos e os occidentalizantes ao longo de todo o século. Durante o conflito, unha parte influente da clase media, composta polos oficiais do exército, coñece de preto a vida do pobo e entra en contacto coa paisaxe nacional, contribuíndo a aumentar o interese pola maxestosa xeografí­a do país, a súa historia e os tipos humanos e costumes tipicamente locais. Algúns artistas, como Nikolai Nevrev, Pavel Chistyakov e Viktor Vasnestov adícanse entón a reconstruír imaxes dos tempos medievais, ou a ilustrar as lendas populares, mentres outros, como Maxim Vorobiev e Alexey Bogolyubov, integrando aínda a maioría, traballan nunha liña máis inespecífica do Romanticismo, dependente de principios do Academicismo internacional, pintando momentos de drama como naufraxios e incendios, pero sen se preocupar dunha caracterización tipicamente rusa do escenario ou do tema.

Un direccionamento máis nitidamente nacionalista para a pintura rusa aparece no último terzo do século, cando Nikolay Chernyshevsky dicía, na súa *Relación estética entre arte e vida*, que alén de retratar a natureza, os artistas deberían explicala e xulgala, provendo unha base conceptual para a formación en 1870 da importante escola dos Itinerantes, un grupo de disidentes da Academia de S. Petersburgo que loitaba por unha arte libre do control oficial e que tivese unha función moralizante antes do que puramente estética. O seu nome deriva do sistema de exposicións itinerantes que organizaron, algo inédito para a época, cuxo obxectivo era levar a arte para un público máis amplo e con iso contribuír para a súa educación. O seu éxito foi enorme e inmediato, demostrando que a a arte académica xa perdía o seu significado e valor até mesmo para as elites. Cultivaron o paisaxismo con grande entusiasmo e sensibilidade e o pobo ruso foi outro dos seus temas predilectos, xunto con recreacións de escenas históricas da Idade Media rusa e do folclore local. Formalmente o seu estilo en xeral tense consolidado máis como un Realismo, ás veces con toques de Simbolismo e máis tarde un prenuncio do Impresionismo, porén a súa base ideolóxica e temática era toda romántico na defensa da visión persoal e no seu nacionalismo idealista que desexaba a reforma social e que mostraba o pobo integrado no seu medio ambiente. A súa influencia foi tanta que a Academia despois dun tempo foi obrigada a lles abrir as portas e mesmo contratar diversos deles como profesores. En menos de dez anos de existencia o grupo xa contaba coa participación da vasta maiorí­a dos principais pintores rusos. Seus membros eminentes foron Ivan Kramskoi, Ilya Repin, Vasily Ivanovich Surikov, Vasily Perov e Vasily Vereshchagin.

Ficheiro:Vorobev dubRazbityMolniey.jpg|Maxim Vorobiev: *Árbore fendida por un raio*, 1842
Ficheiro:Bogolyubov Shipwreck.jpg|Alexey Bogolyubov: *Naufraxio*, 1850
Ficheiro:Battle of Sinop.jpg|Ivan Aivasovsky: *A batalla de Sinop*, 1853. Museo Naval Central
Ficheiro:Job and his friends.jpg|Ilya Repin: *Jó recibe os seus amigos*, 1869. Museo Ruso   

Ficheiro:NevrevN RGalickiyPrinimMIN.jpg|Nikolai Nevrev: *Roman o Grande recibe unha embaixada do papa*, 1875
Ficheiro:Polenov ranniy sneg.jpg|Vasily Polenov: *Primeira neve*, c. 1870-80
Ficheiro:InTheCacasusMountains.jpg|Lev Lagorio: Nas montañas do Cáucaso, 1879
Ficheiro:Iwan Iwanowitsch Schischkin - Rain in an Oak Forest.jpg|Ivan Shishkin: *Choiva no bosque*, 1891. 

### Estados Unidos 
Nos Estados Unidos o Romanticismo manifestouse principalmente na forma do paisaxismo. Os primeiros practicantes, como Karl Bodmer e sobre todo Washington Allston, eran influenciados pola poesí­a dramática inglesa e alemá, e a súa obre captura a natureza nos seus aspectos máis punxentes. Pero é co paisaxismo monumental da Escola do Rí­o Hudson que o Romanticismo norteamericano chega ao seu apoxeo.
miniatura|290x290px|Thomas Cole: Serie A viaxe da vida: Madureza, 1840. Munson-Williams-Proctor Arts Institute.
A escola floreceu entre 1820 e 1880. Os integrantes estaban na súa maioría vivindo na rexión de Nova York, en torno ao rí­o Hudson, mais viaxaron extensamente para as Montañas Rochosas e outras partes inexploradas do país a fin de buscar escenarios grandiosos. Fixeron uso da fotografía como auxiliar preparatorio dos seus traballos, que se caracterizaban por un detallismo por veces realista pero con grande sensibilidade para as belezas da natureza, en especial para a luz e efectos atmosféricos. O fundador foi Thomas Cole, influenciado pola Teoría do Sublime e a súa obra é marcada pola busca do grandioso e polo uso concomitante de alegorías, deixando series importantes como *A traxectoria do Imperio* e *A viaxe da vida*, de cuño moralizante.

A xeración seguinte tivo os seus maiores expoñentes en Frederic Church e Albert Bierstadt, que conquistaron unha fama inmensa no seu tempo e contribuíron para fortalecer o senso de identidade nacional, sendo considerados, no seu idealismo optimista, perfectos voceiros do Destino Manifesto americano. Nese sentido, estimularon o interese pola colonización do oeste norteamericano. A súa obra levou a paisaxe a unha dimensión heroica, defendendo a tese de que o home e a natureza podían convivir pacificamente. Outros membros dese grupo foron Samuel Colman, Jasper Francis Cropsey, Gifford Sanford Robinson, William Stanley Haseltine, Hermann Ottomar Herzog, Thomas Hill e Thomas Moran.

A mediados do século a Escola do Hudson tivo unha derivación cos Luministas e os Tonalistas, influenciados polos da Escola de Barbizon, que pintaron unha visión tranquila, lírica e intimista da natureza, cunha paleta discreta e atraentes efectos de atmosfera. Fitz Hugh Lane, David Johnson, Jasper Francis Cropsey, Leon Dabo e Martin Johnson Heade son bos exemplos desa tendencia.

No terreo do retrato son interesantes Nathaniel Jocelyn e John Neagle, e da pintura histórica o Romanticismo encontrou veículos importantes en John Trumbull e Emanuel Leutze. O rexistro dos indios, da cabalaría, dos *cowboys* ou dos colonizadores foi explotado por Charles Deas, Frederic Remington, George Caleb Bingham, Charles Ferdinand Wimar, Alfred Jacob Miller, Charles Marion Russell e moitos outros.

Ficheiro:Washington_Allston_-_Elijah_in_the_Desert_-_Google_Art_Project.jpg|Washington Allston: *Elias no deserto*, 1818. Museo de Belas Artes de Boston
Ficheiro:The death of general warren at the battle of bunker hill.jpg|John Trumbull: *A morte do xeneral Warren na batalla de Bunker Hill*
Ficheiro:John Neagle The Studious Artist.jpg|John Neagle: *O artista estudioso*, 1836. Pennsylvania Academy of the Fine Arts
Ficheiro:Washington_Crossing_the_Delaware_by_Emanuel_Leutze,_MMA-NYC,_1851.jpg|Emanuel Leutze: *Washington cruzando o Delaware*, 1851. Metropolitan Museum of Art

Ficheiro:Albert Bierstadt - A Storm in the Rocky Mountains, Mt. Rosalie - Google Art Project.jpg|Albert Bierstadt: Tempestade nas Montañas Rochosas
Ficheiro:George Caleb Bingham - Daniel Boone escorting settlers through the Cumberland Gap.jpg|George Bingham: *Daniel Boone escoltando colonizadores polo Paso Cumberland*, 1851-52. Washington University Gallery of Art
Ficheiro:Charles Ferdinand Wimar - The Buffalo Dance.jpg|Charles Wimar: *A danza do búfalo*, 1860. Saint Louis Art Museum
Ficheiro:El Rio de Luz (The River of Light) Frederic Edwin Church.jpg|Frederic Church: O rí­o de luz, 1877. National Gallery of Art   

### España 
No paso do século XVIII para o XIX destaca o aragonés Francisco de Goya como un dos grandes nomes do Romanticismo. A partir de 1790 consagrouse a temas dramáticos, mesturando o fantástico e o real. Cando pintou os acontecementos das guerras napoleónicas ou *peninsulares* fíxoo creando unha atmosfera de pesadelo, nun documento histórico case de reportaxe bélica, de fondura artística e humana que o coloca entre os pintores máis potentes e visionarios da súa xeración, un dos románticos máis xeniais.
[miniatura|400x400px|*[O aquelarre (1823)|El Aquelarre* ou El Gran Cabrón ("O grande Bode") (1820-1823), pintura mural ao óleo desprazada para tea, 140 x 438 cm, Museo do Prado, unha das pinturas negras de Goya]]
Son obras tipicamente románticas, dentro da produción goyesca, *A carga dos mamelucos* e *Os fusilamentos do 3 de maio* (1814, Museo do Prado). Goya, falecido en 1828, demostra nas súas obras tardías un interese romántico polo irracional. Destácanse neste período, as Pinturas Negras da *Quinta del Sordo* (1819-1823, Museo do Prado).

Outros pintores románticos españois son José Casado del Alisal, centrado en temas históricos; os andaluces Antonio María Esquivel, José Gutiérrez de la Vega e Manuel Rodríguez de Guzmán; Francisco Lameyer y Berenguer, Antonio Fabres e Mariano Fortuny, de tendencia orientalizante; o paisaxista Manuel Barrón Y Carrillo; Eugenio Velázquez, con obra relixiosa; Francisco Pradilla y Ortiz e Eduardo Rosales, pintores de escenas medievalistas; Valeriano Domínguez Bécquer con cadros sobre personaxes populares de diversas rexións e Leonardo Alenza, pintando cadros no estilo duro e tráxico de Goya, cun costumismo amargo. Mención a parte noutro apartado teñen pintores galegos, como Pérez de Villaamil ou Ovidio Murguía.

Ficheiro:San Juan de los Reyes, Toledo (Jenaro Pérez Villaamil).jpg|Jenaro Pérez Villaamil: San Juan de los Reyes, 1839
Ficheiro:Francisco Lameyer y Berenguer - Combat de Maures.jpg|Francisco Lameyer y Berenguer: *Combate de mouros*
Ficheiro:LEONARDO ALENZA - Sátira del suicidio romántico (Museo Romántico, Madrid, c. 1839).jpg|Leonardo Alenza: *O suicídio*
Ficheiro:La Comunión (Eugenio Lucas Velázquez).jpg|Eugenio Velázquez: *A comunión*, 1855. Museo de Belas Artes de Bilbao    

Ficheiro:The Gift for the Favourite.jpg|Antonio Fabres: *O presente para a favorita*
Ficheiro:La Cueva del Gato.jpg|Manuel Barrón Y Carrillo: *A cova do gato*, 1860. Museo de Belas Artes de Sevilla
Ficheiro:Doña Isabel la Católica dictando su testamento (Rosales).jpg|Eduardo Rosales: *Dona Isabel a Católica ditando seu testamento*, 1864. Museo do Prado
Ficheiro:Juana la Loca de Pradilla.jpg|Francisco Pradilla y Ortiz: Xoana a Louca, 1877

### Galiza 
Despois de que no século XVIII autores como Xerónimo Feijóo e Martín Sarmiento valorizasen a lingua galega como veículo de cultura, no século XIX a literatura galega entra no Rexurdimento. Autores como Pondal e Rosalía seguen as correntes románticas europeas e o Romanticismo chega tamén á pintura. A primeira metade do século é convulsa para Galicia, e na segunda metade hai certos avances nas artes. Destacará a tendencia naturalista de artistas como Juan Sanmartín, Isidoro Brocos, Ramón Núñez ou Rafael de la Torre. 
[miniatura|[Ovidio Murguía de Castro: *Rosalía morta *(1885)]]
É neste século cando xorde a primeira xeración de pintores galegos, comezando a tradición que chega ata os nosos días. É o caso de Jenaro Pérez Villaamil e Juan José Cancela del Río, enmarcado dentro da corrente romántica; Serafín Avendaño, cunha pintura de carácter naturalista; Modesto Brocos, na vertente do realismo costumista e Dionisio Fierros, precursor da pintura rexionalista. Este aumento de pintores no contexto da arte galega explícase polo cambio social que supuxo a aparición dunha pequena burguesía cuns valores diferentes aos da pequena aristocracia tradicional. Revalorízase a tradición popular e a consolidación da paisaxe como en toda Europa. O século péchase coa coñecida como Xeración Doente, un grupo formado por Jenaro Carrero, Ovidio Murguía, Parada Justel e Joaquín Vaamonde, promesas da pintura galega no auxe do realismo que finaron todos prematuramente en torno ao ano 1900 por mor da tuberculose.

Ficheiro:El Pórtico de la Gloria de la Catedral de Santiago de Compostela, 1849, Jenaro Pérez Villaamil, Palacio de la Moncloa, Madrid.JPG|Pórtico da Gloria, de Jenaro Pérez Villaamil

A investigadora Judit Salgado resalta que a presenza da maxia na cultura e paisaxe galegas é fundamental na pintura paisaxística galega entre 1830 e 1930, afondando no estudo do concepto de maxia como noción estética e a súa relación coa paisaxe galega, a mitoloxía e os perfís simbólicos e morais que conforman a imaxinación popular da sociedade galega.

### Brasil e Portugal 
Tamén o Brasil testemuñou un importante movemento romántico na pintura, que floreceu tardiamente, na segunda metade do século XIX, exhibindo características singulares. Trouxo forte carga neoclásica e pronto se mesturou co Realismo nunha síntese ecléctica. O centro da arte nacional era entón a Academia Imperial de Belas Artes, cuxos principios estéticos ríxidos non permitiron unha expresión do individualismo creativo que marcou o Romanticismo noutros países. Tampouco a dramaticidade foi especialmente buscada, salvo casos ben raros, asumindo os románticos locais un ton máis contido e poético.
miniatura|Rodolfo Amoedo: *O último Tamoio*, 1883. Museo Nacional de Belas Artes
No Brasil tivo o seu foco no nacionalismo e no Indianismo, nun ambiente académico que se formaron os principais nomes da xeración: Manoel de Araújo Porto-alegre, Victor Meirelles, Pedro Américo, Rodolfo Amoedo e Almeida Júnior. A súa obra, maioritariamente patrocinada polo Estado, foi fundamental para elaborar un imaxinario simbólico capaz de aglutinar as forzas nacionalistas daquel momento no que o imperio brasileiro acababa de se formar e carecía dunha historia "civilizada" para poder pleitear un lugar digno entre as nacións avanzadas. A saída foi apelar para o retrato de membros da nova casa reinante e para eventos que marcaran a historia nacional, como as grandes batallas que definiron o territorio. Até había pouco considerados bárbaros e desprezábeis, os indios pasaron a ocupar unha posición destacada na arte romántica brasileira como o prototipo de cultura pura e integrada no seu ambiente. Artistas estranxeiros tamén foron atraídos polo exótico escenario tropical. De entre estes pódese citar Nicola Antonio Facchinetti, paisaxista, Eduardo de Martino, marinista, e José María de Medeiros, François-René Moreaux e Augusto Rodrigues Duarte pintores históricos.

Portoalegre foi un talento polimorfo e foi o precursor da xeración seguinte, mais súa importancia maior estivo na organización da Academia e en promover o nacionalismo. Pedro Américo, cuxas escenas históricas *A batalla de Avaí* e *O grito do Ipiranga* se tornaron inmediatamente célebres, foi un caso raro entre os seus pares de cultivo paralelo intensivo do orientalismo e da pintura relixiosa, onde se sentía á vontade pero no non constituíron a súa produción máis relevante. Victor Meirelles, seu principal concorrente na época, foi tamén autor de escenas históricas emblemáticas da identidade nacional, como *Moema* e *A Primeira Misa no Brasil*, onde adopta o Indianismo e se funden súa vea lírica coas súas inclinacións clasicistas ou neo-barrocas. Amoedo iniciou con temas mitolóxicos e bíblicos, pero despois interesouse polo Indianismo, producindo obras importantes. Almeida Júnior, o outro gran nome do período, despois dun inicio romántico onde deixou obras significativas, evolucionou rápido para a incorporar o Realismo, con grande interese polos tipos populares do interior.

Ficheiro:Manuel de Araújo Porto-Alegre - Grota.jpg|Manuel de Araújo Porto-Alegre: *Gruta*. Museo Nacional de Belas Artes
Ficheiro:Meirelles-primeiramissa2.jpg|Victor Meirelles: *A primeira Misa no Brasil*, 1861. Museo Nacional de Belas Artes
Ficheiro:Americo-avaí.jpg|Pedro Américo: *A batalla do Avaí*, 1872-77. Museo Nacional de Belas Artes
Ficheiro:Augusto Rodrigues Duarte - As exéquias de Atalá.jpg|Augusto Rodrigues Duarte: *As exéquias de Atalá*, 1878. Museo Nacional de Belas Artes

Ficheiro:Almeida Júnior - Fuga para o Egito, 1881.jpg|Almeida Júnior: *Fuga para o Egito*, 1881. Museo Nacional de Belas Artes
Ficheiro:Eduardo de Martino - Veleiro em alto mar.jpg|Eduardo de Martino: *Veleiro en mar aberto*. Museo Nacional de Belas Artes
Ficheiro:Iracema hi.jpg|José María de Medeiros: *Iracema*, 1884. Museo Nacional de Belas Artes
Ficheiro:Nicola Facchinetti - Lagoa Rodrigo de Freitas, Rio de Janeiro, ca. 1884.jpg|Nicola Facchinetti: Lagoa Rodrigo de Freitas, Río de Xaneiro, ca. 1884. Museo Nacional de Belas Artes

Domingos Sequeira fixo a transición do Neoclasicismo para o Romanticismo, sendo dos primeiros a iniciar un percorrido romántico, a través da desaparecida obra *Morte de Camões* exposta en Parí­s en 1824, curso que proseguiría até á súa morte en 1837. Na fase neoclásica explota varias temáticas, da alegoría á pintura histórica, relixiosa e costumista. No retrato tamén mostra unha calidade notábel, sendo de referir o *Retrato do Conde de Farrobo*, de 1813, que asenta en ideas neoclásicas, mais o *Retrato dos fillos* (en imaxe), cerca de 1816, con características nitidamente románticas. A súa pintura relixiosa, realizada a partir de 1827, presenta un dominio maxistral da luz, aproximándose á forma difusa de Rembrant e Turner.

Os restantes artistas, como consecuencia da inestabilidade vixente, só se adhiren á nova estética, considerándose que a pintura romántica portuguesa, se desenvolve despois da vitoria liberal. Debe ser encarada como unha conxunción de varios artistas, portugueses e estranxeiros, seguindo percorridos individuais, sen formar unha "escola" baseada en principios ideolóxicos claros. Esta actitude, alén de curiosa e pouco habitual no Romanticismo, pode ser comprendida como un reflexo da importancia crecente do individualismo. Destácanse Tomás da Anunciação, João Cristino da Silva, Leonel Marques Pereira e Auguste Roquemont.

Outros pintores destacan noutro tipo de pintura. O retrato tornouse a especialidade do Vizconde de Meneses que segue a liña dos retratistas británicos. Pintor de gran sensibilidade e talento fixa a sociedade elegante, en simultáneo cun percorrido persoal, baseado en escenas de costumes populares. A súa gran calidade pódese ver na súa obra máis coñecida, "O retrato da Viscondessa de Meneses", de 1862, mostrando a súa esposa cun elegante vestido de corte, nunha varanda con paisaxe.

Miguel Ângelo Lupi tenta varios percorridos artísticos, desde os costumes á pintura histórica, destacándose tamén como retratista. Pintor de talento, chegou a ser nomeado profesor da academia e na pintura de historia Francisco Metrass é o principal representante.

Ficheiro:Retrato de Domingos e Mariana Benedita Vitória de Sequeira (1815-16) - Domingos António de Sequeira (MNAA, inv. 1085 Pint).png|Domingos António de Sequeira: *Retrato de Domingos e Mariana Benedita Vitória de Sequeira*, (1815-16). Museo Nacional de Arte Antiga
Ficheiro:Vista de Amora.jpg|Tomás da Anunciação: *Vista de Amora* (1852), Museo do Chiado
Ficheiro:Cinco artistas em Sintra 01.jpg|João Cristino da Silva: *Cinco Artistas en Sintra* (1855). Museo do Chiado
Ficheiro:António de Almeida Coutinho e Lemos.png|Auguste Roquemont: *António de Almeida Coutinho e Lemos* (1845). Museo Nacional de Soares dos Reis    

Ficheiro:Retrato da Exmª Viscondessa de Menezes, D. Carlota - Visconde de Menezes, 1862.png|Visconde de Menezes: Retrato de D. Carlota, Viscondessa de Menezes (1862). Museo do Chiado
Ficheiro:So Deus.jpg|Francisco Augusto Metrass: *Só Deus*, 1856. Museo do Chiado
Ficheiro:Cego Rabequista GPEG.jpg|José Rodrigues: *O Rabequista Cego*, 1855. Museo do Chiado
Ficheiro:Don Pedro V.jpg|Miguel Ângelo Lupi: Retrato de D. Pedro V, (1862). Palácio Nacional da Axuda    

## Outros países 
Na **Suíza** un gran representante do Romanticismo foi Arnold Böcklin. Inspirado pola obra do alemán Friedrich e ligado tamén ao Simbolismo, creou un mundo de fantasía que enfatizaba o misterio e a morte, abordando a mitoloxía e a alegoría. Foi unha influencia importante para artistas do século XX como Max Ernst, Salvador Dalí e Giorgio de Chirico. Outros autores de nomeada son Albert Anker e Konrad Grob, Antonio Ciseri, Barthélemy Menn, e Johann Gottfried Steffan, importante paisaxista con grande senso para atmosfera.
miniatura|300x300px|Antonio Ciseri: *Traslado do corpo de Xesús ao sepulcro*, 1864-1870. Santuario della Madonna del Sasso
miniatura|300x300px|Eugene von Guérard: *Vista nordeste do Monte Kosciuszko*, 1863. Galería Nacional da Australia
Na **Dinamarca** o Romanticismo aparece soamente a mediados do século XIX, após a caí­da do absolutismo e a fundación do novo Estado. Entón o interese vólvese para temas nacionalistas e a arte italianizada anterior cede o lugar para escenas mostrando as facendas e os pescadores locais. O nacionalismo chega a un punto alto en torno ao debate sobre a primeira Constitución dinamarquesa, cando a pintura se illa do resto da Europa e adquire un carácter provinciano. Esa tendencia foi quebrada en torno a 1870, cando artistas como Peder Severin Krøyer viaxan polo continente e entran en contacto coas novas correntes naturalistas e realistas. Entre os seus mellores representantes están Christen Dalsgaard, Julius Exner, Jørgen Sonne e Frederik Vermehren, que traballaron principalmente escenas e temas nacionalistas folclóricos situados nas planicie da Xutlandia, dando grande atención aos efectos atmosféricos e dando paso ao Realismo no seu país.

A **Noruega** tivo en Alemaña un centro principal para a formación dos seus principais pintores. Hans Gude e Johan Christian Dahl, que se acabaron radicando alí. Foron mestres en Düsseldorf, Karlsruhe e Berlín de tres xeracións de pintores noruegueses, entre os cales Frederik Collett, Erik Bodom, Amaldus Nielsen e Gunnar Berg. En liñas xerais o Romanticismo en Noruega seguiu o camiño dos outros países de Europa. Despois de 400 anos sendo vista unha provincia atrasada, o impulso nacionalista xurdido despois dunha independencia parcial conquistada á Dinamarca en 1814 só puido encontrar trazos identitarios na cultura rural e na bela paisaxe da rexional, que se tornan os centros de interese para a arte. Outros autores foron Peter Nicolai Arbo, Lars Hertervig, Knud Bergslien, Peder Balke e Adolph Tidemand.

Colonizada polos no fin do século XVIII, a **Australia** non tardou moito en formar unha escola nacional de pintura  explotando as características descoñecidas polo occidental dese vasto continente. A pintura gaña folgos a partir da década de 1840, cando viaxeiros, estranxeiros residentes e artistas locais marcan presenza activa no país e se comeza a se formar un mercado apreciador e consumidor de arte. A paisaxe é o tema central dos románticos australianos, tanto como forma de consolidar un senso de identidade nacional como para dar a coñecer ao mundo as belezas da terra. Entre os mellores pintores estaban Knut Bull, Augustus Earle, John Glover, Samuel Thomas Gill, Nicholas Chevalier, Eugene von Guérard, H.J. Johnstone, James Howe Carse, William Strutt, Abraham-Louis Buvelot, Frederick McCubbin e Thomas Baines.

Ficheiro:Young herdsman with goats and sheep 1858.jpg|Johann Steffan: *Mozos pastores*, 1858
Ficheiro:Konrad Grob Der Maler auf der Studienreise 1872.jpg|Konrad Grob: *O pintor en seu estúdio*, 1872
Ficheiro:Arnold Böcklin - Die Toteninsel V (Museum der bildenden Künste Leipzig).jpg|Arnold Böcklin: *Illa dos mortos V*, 1886. Museum der bildenden Künste
Ficheiro:Johann Julius Exner brudepars Amager.jpg|Julius Exner: Et brudepars hjemkomst fra kirken, Amager, 1863

Ficheiro:Erik Bodom - Måneskinn.jpg|Erik Bodom: *Måneskinn*, 1869
Ficheiro:Amaldus Nielsen - Aftenstemning (1878).jpg|Amaldus Nielsen: *Aftenstemning*, 1878
Ficheiro:La caza salvaje de Odín, por Peter Nicolai Arbo.jpg|Peter Nicolai Arbo: *Åsgårdsreien*, 1872. Nasjonalgalleriet
Ficheiro:Lars Hertervig 001.jpg|Lars Hertervig: *Mar e bosque*, 1865. Nasjonalgalleriet

Ficheiro:EarleWarSpeech.jpg|Augustus Earle: *Discurso de guerra*, c. 1827.
Ficheiro:John Glover - My Harvest Home - 1835.jpg|John Glover: *Colleita*, 1835. Biblioteca Nacional da Austrália
Ficheiro:S.T. Gill Country NW of tableland.jpg|Samuel Thomas Gill: *Paisaxe noroeste de Tableland*, c. 1846.
Ficheiro:McCubbin theletter1884.jpg|Frederick McCubbin: *A carta*, 1884. Ballarat Fine Art Gallery.   

## Legado 
A énfase na orixinalidade, na subxectividade, na independencia creativa, no illamento do artista no seu medio, son aportacións románticas a unha idea aínda prevalente do que é ser un artista. Como unha crítica, baixo un outro ángulo eses atributos tamén poden ser considerados unha descida cara á auto-indulxencia, ao sentimentalismo, ao orgullo creativo, ao escapismo ou a indisciplina. Tamén se nota nalgúns unha tendencia ao pesimismo e a unha fixación mórbida no lado escuro da vida.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Pintura
* Historia da pintura
* Academicismo
* Neoclasicismo