Espazo-tempo

miniatura|dereita|300px|Ilustración da curvatura do *Espazo-tempo*.
En física, o **espazo-tempo** é o sistema de coordenadas utilizado como base para o estudo da Relatividade especial ou restrita. Puntos no **espazo-tempo** chámanse de **eventos** e defínense por catro números (x, y, z, ct), onde c é a velocidade da luz e pode considerarse como a velocidade que un observador se move en dirección ao futuro.

Na relatividade especial e xeral, o tempo mais o espazo tridimensional concíbense, en conxunto, como unha única variedade de catro dimensións a que se dá o nome de espazo-tempo. Un punto, no espazo-tempo, pode designarse como un "acontecemento". Cada acontecemento ten catro coordenadas (*t*, *x*, *y*, *z*); ou, en coordenadas angulares, *t*, *r*, *θ*, e *φ* que din o lugar e a hora en que el ocorreu, ocorre ou ocorrerá.

## Introdución 
Puntos no **espazo-tempo** chamanse **eventos** e defínense por catro números, por exemplo, (x, y, z, ct), onde c é a velocidade da luz e pode considerarse como a velocidade á que un observador se move en dirección ao futuro. Isto é, eventos separados no tempo de apenas 1 segundo están a 300.000&nbsp;km un do outro no espazo-tempo.

Así como utilizamos as coordenadas x,y e z para definir puntos no espazo en 3 dimensións, na Relatividade especial utilizamos unha coordenada a máis para definir o tempo de acontecemento dun **evento**.

Da mesma forma que en xeometría en 3 dimensións os valores para as coordenadas x,y,z e t dependen do sistema de coordenadas escollido e isto inclúe escoller **a dirección do eixo de tempo**. Isto porque dous observadores en sistemas de referencia en movemento posúen eixos de tempo en direccións diferentes. O que para un observador en repouso nun dos referénciais é apenas dirección temporal, para o outro en movemento relativo é unha *mestura* de espazo e de tempo. Este é un dos puntos fundamentais da relatividade especial. No entanto esta *mestura* non é percebida no día a día debido a escala de velocidades a que estamos acostumados. Da Transformación de Lorentz, as coordenadas dun sistema en movemento con velocidade v na dirección do eixo x dun outro referéncial danse por:

:x^\prime = \gamma ( x - v \cdot t )
:t^\prime = \gamma ( t - \frac{v}{c^2} x)
Onde:
:\gamma = \frac{1}{ \sqrt{1 - \frac{v^2}{c^2} }  }

chámase de factor de lorentz. Este factor mesmo para unha velocidade extremadamente alta para o noso padrón diario, como unha velocidade de 16&nbsp;km/s, ou 57.600 Km/h, que é a velocidade media da voyager I, un dos obxectos máis rápidos construídos polo ser humano https://web.archive.org/web/20130801115054/http://voyag.jpl.nasa.gov/index.html, sería de :

:\gamma = \frac{1}{ \sqrt(1 - \frac{16^2}{300000^2}) } = \frac{1}{ 0,99999999857777777676 } = 1,00000000142222222526 

E o factor de *mestura* entre tempo e espazo na transformación de Lorentz ( o termo que multiplica x na coordenada de tempo do sistema en movemento, dado enriba ) sería de :
: \frac{v}{c^2} = \frac{16}{300000^2} = 0,00000000017777777777  

Polo tanto o factor adicionado á coordenada de tempo é practicamente cero. Nas velocidades as cales estamos habituados no día a día a diferenza entre espazo-tempo e un espazo de 3 dimensións parametrizado polo tempo é irrelevante. Mais non para outros ambientes no universo, ou mesmo en laboratorios de física de partículas.

## Referencial 
Como as coordenadas x, y, z dun punto dependen dos eixos utilizados para o localizar, tamén as distancias e intervalos temporais, invariantes na física Newtoniana, dependen do referencial no cal se sitúa cada observador, na física relativista. Ver contracción da lonxitude e dilatación do tempo. Esta é a idea base da Teoría da Relatividade Restrita.

A relatividade xeral, polo seu lado, parte do principio de que o espazo-tempo non pode ser un fondo fixo, mais, si, unha rede de relacións en evolución.

Un "intervalo de espazo-tempo" entre dous acontecementos é a cantidade (invariante consoante o referencial) análoga á distancia no espazo euclidiano. O intervalo de espazo-tempo *s* nunha curva defínese por:

:ds^2 = c^2dt^2 - dx^2 - dy^2 - dz^2 

onde *c* é a velocidade da luz. Unha suposición básica da relatividade é que transformacións nas coordenadas, como as transformacións de Lorentz manteñen os intervalos invariantes.

Os intervalos espazo-tempo, concibidos nunha variedade (termo matemático), definen unha métrica pseudo-euclidiana chamada de Métrica de Lorentz. Esta métrica é similar á das distancias no espazo euclidiano. Con todo, nótese que en canto que as distancias son sempre positivas, os intervalos espazo-tempo poden ser positivos, nulos ou negativos. Os acontecementos cun intervalo de espazo-tempo cero son apenas separados pola propagación dun light cones(?)|sinal luminoso. Os acontecementos cun intervalo de espazo-tempo positivo sitúanse no seu futuro ou pasado recíproco, sendo o valor do intervalo definido polo tempo propio medido por un observador viaxando entre eles. O espazo-tempo, vista á luz desta métrica pseudo-euclidiana, consitúe unha variedade pseudo-Riemanniana.

Un dos máis simple e interesantes exemplos de espazo-tempo é R4 co intevalo espazo-tempo xa definido atrás. Este, coñécese como espazo de Minkowski, sendo o modelo usual da Teoría da Relatividade Restrita. En contraste, a Relatividade Xeral propón que a variedade subxacente non deberá ser plana en presenza da gravidade, polo que se utiliza preferencialmente o espazo-tempo en vez do espazo de Minkowski.

Restrinxíndonos á física Newtoniana, os acontecementos aparecen como un único espazo-tempo. Nese caso referimonos á relatividade de Galileu, sendo o sistema de coordenadas relacionado coas Transformacións de Galileu. Con todo, como as distancias espaciais consideranse independentemente das distancias temporais, tal espazo-tempo poderá ser decomposto arbitrariamente, o que non poderá acontecer á luz da relatividade xeral.

### Algúns feitos xerais sobre o espazo-tempo 
Unha variedade compacta pode tornarse nun espazo-tempo se e só se a característica de Euler fose 0.

Calquera variedade de 4 dimensións non compacta pode tornarse un espazo-tempo.

Moitas variedades espazo-temporais ten interpretacións que poden parecer bizarras ou desconfortavíes para moitos físicos. Por exemplo, un espazo-tempo compacto ten curvas de tempo pechadas, loops, que viola a noción de causalidade tan cara aos físicos. Por esta razón os físicos matemáticos levan en consideración apenas un subconxunto de todos os espazo-tempo posíbeis. 
Unha forma de facer isto é estudar "solucións realisticas" das ecuacións da Relatividade Xeral. Outro é adicionar algunha restrición físico "razoábel" mais aínda así xeometricamente xenérica, e en seguida tentar probar cousas interesantes sobre o espazo-tempo resultante. A última abordaxe ten levado a resultados importantes, notabelmente os Teoremas de singularidade de Penrose-Hawking.

En física matemática é común restrinxir a variedade a variedades connectadas e Hausdorff. Un espazo-tempo Hausdorff é sempre paracompacto.

### Cuantización do espazo-tempo 
A investigación científica actual céntrase na natureza do espazo-tempo ao nivel da escala de Planck. A Gravidade cuántica en loop, a teoría das cordas, e a Termodinámica dos buracos negros predín un espazo-tempo cuantizado sempre coa mesma orde de magnitude. A Gravidade cuántica en loop chega, mesmo a facer previsións precisas sobre a xeometría do espazo-tempo á escala de Planck.

## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Transformación de Galileo
* Transformación de Lorentz
* Espazo de Minkowski
* Invariancia de Lorentz
* Variedade (xeometría)
* Espazo métrico
* Gravidade
* Cuadrivector

### Ligazóns externas 
* Projeto para aferir o experimento de Sobral