Xílgaro europeo

O **xílgaro europeo**, comunmente **xílgaro**, **barroso**, **picacardos**, **pintasilgo** ou **pintaxilgo**, (*Carduelis carduelis*) é un paxaro pequeno da familia dos frinxílidos (*Fringillidae*).

## Descrición 
É de aspecto delgado, co pescozo curto e pés finos. Miden 12 ou 13&nbsp;cm de lonxitude, e teñen unha envergadura de ás de entre 21 e 25&nbsp;cm. O peso vai dos 14 ós 19 gramos. Caracterízanse pola máscara facial de cor vermella, a cabeza branca coa parte superior e a caluga negras. Os laterais do colo son brancos. O lombo é castaño e a cola negra con manchas brancas terminais. A parte inferior é branca co peito e os lados acastañados. As ás son negras cunha faixa amarela. O peteiro é longo e aguzado, de cor branca pura na época de cría é da cor do marfil cunha mancha negra na punta o resto do ano.

Amosan dimorfismo sexual: a máscara facial vermella do macho é máis grande e máis escura cá da femia, acadando ás veces o canto traseiro dos ollos, mentres que a desta non pasa da metade dos mesmos. O bico dos macho é aproximadamente un 9% máis longo có das femias, que teñen a cabeza algo máis arredondada.

Os exemplares novos teñen a cabeza castaña, sen o deseño de cores dos adultos. A súa parte dorsal vai do gris o castaño agrisado, con raias e manchas e unha lista amarela característica nas ás. A cola ten xeito de forca. Os exemplares de Asia central (clasificados como grupo *caniceps*) non teñen o deseño branco e negro na cabeza das variedades europeas e do oeste de Asia: a máscara vermella destaca nunha cabeza completamente gris.

Poden vivir ata uns 12 anos, cun máximo de 14.

## Distribución e hábitat 
miniatura|Xílgaro coa plumaxe xuvenil, aínda sen vermello na cara.
A área de distribución do xílgaro vai do oeste de Europa á Siberia central, o norte de África e o leste e centro de Asia. Non está presente nin en Islandia nin no norte da zona Fenoescandinava. Foi introducido polo ser humano no Brasil, no Uruguai, en Nova Zelandia e Australia a nas illas dos Azores. Ocasionalmente foi observado na Arxentina, o Xapón e Omán. É un migrador parcial: os exemplares das zonas máis frías emigran no inverno cara á areas máis cálidas, mentres que os que habitan zonas de clima temperado son sedentarios.

É unha ave de espazos abertos que dispoñan de boa cantidade de árbores: beiras dos bosques, cultivos de frutais, zonas con sebes e parques. Se non atopa sitios de cría axeitados pode procuralos en zona máis elevadas con zonas forestais máis pechadas, de bidueiros ou piñeiros. No outono e o inverno buscan abrigo en zonas abertas con vexetación, como beiras de estradas e camiños.

## Reprodución 
Maduran sexualmente á fin do primeiro ano de vida. Forman parellas monógamas. Fan habitualmente dúas postas por temporada, a primeira delas en maio.
 
### Cortexo e emparellamento 
Os machos comezan a cantar, dependendo do clima, en febreiro ou marzo. Despois dalgunhas semanas as femias amósanse atentas ós reclamos do cortexo. Son elas quen conducen en xeral a cerimonia, achegándose ós machos con oscilacións do corpo e acenos do bico e ourizando as plumas para ocultar as listas amarelas das ás. O macho, por contra, axeita as súas ás para amosar as bandas amarelas.

Durante o cortexo o macho canta coas ás caídas e a cola estalicada, sacudindo o corpo dun lado ó outro. Posteriormente alimenta á femia. Esta amosa a súa disposición para a cópula facendo vibrar as ás e erguendo a cola. As cópulas duran ata que a posta está completa.

### O niño e a incubación 
miniatura|240px|Posta dun xílgaro
Fan a miúdo os niños nas pólas máis altas das árbores. A femia constrúe unha estrutura de paredes grosas con raíces, herbas, follas, musgo e liques.

Poñen os ovos pola mañá cedo. Non é raro que o niño non estea acabado de todo cando comezan a poñer. A posta habitual é de cinco ovos, máis raras veces de catro ou seis. Os ovos son abrancazados con pencas finas acastañadas negras e vermellas; en ocasións son completamente brancos. A femia comeza a chocar despois de poñer o terceiro ovo. Durante os 12 a 14 días que permanece incubando é alimentada polo macho. 
esquerda|miniatura|240px|Polos no niño

### Desenvolvemento das crías 
Os pitos nacen espidos e cegos. En xeral, parte dos polos saen do ovo un día e o resto fano un día despois. Pasan os primeiros días coas cabezas moi xuntas para manterse quentes. Os pais comen parte das cascas e botan o resto fóra do niño. Os primeiros seis días a femia alimenta os polos con alimento achegado polo macho. Os excrementos producidos polas crías ata o sexto día de vida son engulidos pola femia. Os paxariños abren os ollos e comezan a pedir comida ós pais entre os cinco e sete días de vida. Cando teñen entre 12 e 14 días poden xa escapar do niño en caso de perigo. Cando poden empezar os primeiros voos póusanse nunha póla preto do niño e cantan para chama-la atención dos pais e pedirlles alimentos. Nesa época a femia está xa a construír un novo niño para comezar unha nova posta. Entre os 21 e os 25 días os polos son xa capaces de comezar a alimentarse sós e entre os 28 e os 30 son xa independentes.

## Conduta 
Os xílgaros agatuñan con habilidade, pero saltan torpemente. O seu voo é ondeante e lixeiro.
Aliméntanse de sementes pequenas, coma as do cardo, de onde lle vén o seu nome latino ("Carduelis"). Na época de cría captura tamén insectos. No inverno forman grupos de ata 40 ou máis exemplares.
 
O seu canto é un trilo moi agradable. O costume de conservalo en gaiolas facilitou que os exemplares fuxidos, xunto cos procedentes de soltas deliberadas, colonizaran Nova Zelandia e o sueste de Australia.

## O xílgaro e o home 
 [miniatura|200px|Pintura de [Carel Fabritius]]

### Arte, simboloxía e mitoloxía 
O xílgaro aparece frecuentemente en pinturas da época medieval e inicios da época moderna: acompañando á virxe María, en escenas da paixón de Cristo, en retratos de nenos etc. A súa plumaxe rechamante e o seu canto fixeron dos xílgaros unha ave de gaiola habitual dende tempos antigos, polo que os pintores tiñan facilidade para observalo ó natural. Por outra parte o costume dos xílgaros de pousarse nunha planta con espiñas como o cardo, dáballe un carácter simbólico relacionado coa coroa de espiñas que levaba Xesucristo e coa Paixón. Así, a súa aparición en pinturas da virxe co Xesús neno representaría o coñecemento premonitorio que ámbolos dous tiñan da crucifixión. Na *Sagrada Familia* de Federico Barocci, Xoán o Bautista sostén un xílgaro na man fóra do alcance dun gato. En *Virxe co menino* de Cima da Conegliano un xílgaro axita as ás na man do Cristo neno. Por simbolizar a Paixón, o xílgaro era considerado unha ave salvadora e pode ser representado canda a mosca, símbolo do pecado e a enfermidade das que, segundo as crenzas dos cristiáns, Cristo salvará os homes. Durante a Idade Media o paxaro foi usado tamén por algúns como amuleto contra as pragas.

Segundo unha lenda, as cores do xílgaro explícanse polo feito que, cando Deus deu as cores a tódalas aves, o xílgaro ficou último. Perante a falta de cores Deus aproveitou os restos que lle quedaban en cada bote para pintalo, o que deu como resultado a variada coloración do xílgaro.

### O xílgaro en catividade 
Os machos de xílgaro crúzanse a miúdo con femias de canario para obter exemplares macho cun canto considerado máis melodioso.

## Notas
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Einhard Bezzel: *BLV Handbuch Vögel*. BLV Buchverlag GmbH & Co. KG, München, 2006, ISBN 3-8354-0022-3
* Horst Bielfeld: *Zeisige, Girlitze, Gimpel und Kernbeißer. Herkunft, Pflege, Arten*. Ulmer Verlag, 2003, ISBN 3-8001-3675-9
* Claus-Peter Lieckfeld, Veronika Straaß: *Mythos Vogel.* BLV Buchverlag GmbH & Co. KG, München, 2002, ISBN 3-405-16108-8
* D. W. Snow, C. M. Perrins: *The Birds of the Western Palearctic* concise ed. Oxford University Press, 1998, ISBN 0-19-854099-X

### Ligazóns externas 
* Videos sobre o xílgaro
* Entrada sobre o xílgaro con exemplo do seu canto (en alemán)
* Cantos do xílgaro (chardonneret) (francés)
* Cantos do xílgaro (francés)