Henri Bergson

**Henri Bergson**, nado en París o 18 de outubro de 1859 e finado o 4 de xaneiro de 1941, foi un escritor e filósofo francés.

## Traxectoria 
Nado en Auteuil (París) en 1859, estuda no Liceo Condorcet e logo na Escola Tradicional, onde recibe leccións de Ollé-Laprune e de Boutroux. Ao mesmo tempo, os seus autores preferidos son Stuart Mill e sobre todo Herbert Spencer e a súa concepción evolucionista.

En 1881 é profesor no Liceo de Angers e dous anos máis tarde no de Clermont-Ferrand. Volta a París, é nomeado profesor do Liceo Henri IV, en 1889; no mesmo ano publícase o seu primeiro traballo importante, *Essai sur les données inmédiates da conscience* (Ensaio sobre os datos inmediatos da conciencia), ao mesmo tempo que un estudo sobre *Quid Aristoteles de tolo senserit* (A idea de lugar en Aristóteles). Nestes traballos apréciase como Bergson está xa convencido dunha nova concepción do tempo (entendido como «duración interna» inmediatamente captada pola nosa conciencia) onde atoparemos a solución a tantos problemas filosóficos do espírito, especialmente a cuestión da liberdade.

Sete anos despois aparece *Matiere et Mémoire*, no que se expón a cuestión das relacións entre o material e o espiritual, e a das súas respectivas realidades. Dende 1900 pertence ao College de France. Ese mesmo ano aparece *Le rire* (A risa) e a continuación algúns artigos importantes, especialmente o titulado *Introduction á métaphysique* (1903); ata que en 1907 publícase o seu terceiro libro, ''L'évolution créatrice* (A evolución creadora).

En anos sucesivos aparecen novos artigos, entre os que destacan: *L'intuition philosophique* (1911) e un longo ensaio sobre o método redactado en 1922 e publicado, co título de *Introduction, na pensée et le mouvant* (O pensamento e o movente). En 1932, dá á imprenta a última das súas obras fundamentais, *Les deux sources da morale et da religion*. Nos anos finais da súa vida, Bergson foi achegándose cada vez máis ao catolicismo, sen chegar a converterse formalmente, debido, segundo propia confesión, a non querer, naqueles tempos de violento antisemitismo, desertar da súa orixe xudía. Morre en París o 4 de xaneiro de 1941.

## Pensamento 
### O punto de partida 
Cando cara a 1880 Bergson está iniciando o seu traballo filosófico persoal, as tradicións que gravitan conscientemente nel son varias. A máis directa e decisiva é a liña de filósofos da «experiencia da conciencia», aos que se adoita chamar, con denominación pouco precisa, espiritualistas. Deles, o máis próximo a Bergson é Boutroux, só 14 anos maior que el, e do que foi discípulo precisamente na época en que Boutroux mostraba a estratificación ontolóxica da realidade en capas descontinuas das que, se unhas poden explicarse mediante leis necesarias, outras só son intelixibles se se admite a continxencia. Tamén ten relación directa con Jules Lachelier, ao cal dedica en 1889 o seu primeiro Ensaio; este autor espúxose, baixo o tema do fundamento da indución, a cuestión das relacións entre necesidade e liberdade. Gran prestixio ten por entón Félix Ravaisson, de quen Bergson admira a súa sensibilidade polo individual concreto non só no mundo mecánico da natureza, senón tamén no mundo «interior» dos modos activos da conciencia. Tamén Ollé-Laprune, coa súa concepción da verdade só alcanzada nunha interiorización, inflúe no noso autor.

Pero é sen dúbida Spencer quen, co seu evolucionismo, opera máis decisivamente sobre a posta en marcha do pensamento de Bergson. Este diranos anos máis tarde, no ensaio *Introduction*, que partiu da impresión de que todos os sistemas filosóficos clásicos adoecían do defecto de non encartarse á realidade; só era unha excepción Spencer, pero o seu sistema pareceulle insuficiente e ao proporse reforzalo atopouse co tema do tempo, que xa sería en diante unha das motivacións centrais da súa filosofía. A sorpresa foi para Bergson comprobar que o tempo real non se podía medir e só se podía captar penetrando no dominio da vida interior do espírito.
Examinaremos, a partir deste comezo, os sucesivos desenvolvementos que vai experimentando o esforzo filosófico de Bergson.

### O mundo do eu 
No *Ensaio sobre os datos inmediatos da conciencia*, Bergson expón á cuestión de se talvez o coñecemento máis directo e inmediato de nós mesmos non estará deformado polo hábito do coñecemento exterior, fundamentalmente espacial. Non debe esquecerse, e o autor explícao no Prefacio de devandita obra, que o que el busca é unha solución ao problema da liberdade, como un carácter esencial do noso eu concreto. Non será que a dificultade, tanto neste como en tantos outros problemas filosóficos, está en que falamos e pensamos unha linguaxe propia para o mundo do espazo, pero inadecuado para o mundo do eu?

Así parece ser segundo Bergson, para quen o dato inmediato da conciencia é a «duración real», na que se manifesta a estrutura do eu e na que non se dan momentos externamente sucesivos, senón momentos interpenetrados nun desenvolvemento vivo. Desde aquí si entenderemos a liberdade; se imos co pensamento a eses momentos da nosa vida en que tomamos unha decisión grave, comprobaremos que é imposible reproducir eses instantes e a súa relación legal co que lles precedeu. Ou sexa, que o que adoita ocorrer é que, por espellismo, ou por non querer ser libre, confúndese a «duración real ou concreta» coa duración simbólica, e cáese na mesma aparente antinomia dos sofistas da Escola de Elea.

### Materia e espírito 
No seu seguinte libro, *Materia e Memoria*, exponse a cuestión das relacións entre materia e espírito. Busca unha tese que non sexa nin idealista nin realista; para iso parte de que materia non significa nin cousa nin representación, senón algo que constrúe o suxeito e que denominaremos «imaxe»; entón a percepción é unha selección de imaxes que se fai non con fins especulativos, senón con vistas á acción.

Bergson está tratando de entender as relacións de corpo e espírito no home e pensa que pode logralo investigando a memoria. Atopa que esta non é a simple facultade de percibir o pasado, senón unha especie de existencia virtual que move e trata de chegar ao presente actual; é dicir, é o mesmo espírito, e o noso corpo non é senón un centro de percepcións, ou sexa, de proxectos de acción, movido polo espírito ou memoria.

Nesta obra, Bergson vai aproximándose á súa característica visión metafísica, segundo a cal o real non é nin a extensión pura, ou materia, nin a inextensión pura, ou espírito, senón «o extensivo», que inclúe a ambas sen opolas como adoita facer o noso entendemento. O real non é, tampouco, nin só necesidade absoluta, nin só liberdade pura, senón que abarca ambas. Pero estas ideas só estarán ben configuradas uns anos máis tarde.

### A intuición e o método da metafísica 
É en 1903, no ensaio titulado *Introdución á metafísica*, cando Bergson chega a precisar con máis rigor nocións que antes xa albiscara e utilizara.

En primeiro lugar, a intuición, que habería que entrecomillar para significar o sentido en que Bergson a emprega, moi diferente á acepción usual de coñecemento inmediato. Bergson diranos que hai un coñecemento relativo, desde fóra, e un coñecemento absoluto, exercido desde dentro; o primeiro opera por análise, o segundo por simpatía ou intuición. Pois ben, é «o noso eu durando» o que non pode ser captado de todo nin por imaxes nin por conceptos, como querían H. Taine, por unha banda, e os especulativos alemáns por outra; o eu propio só pode ser aprehendido mediante a intuición, que é precisamente o modo de coñecer o que está cambiando. A intuición consiste en colocarse no mesmo discorrer da duración, para desde alí alcanzar cognoscitivamente todo: cara a abaixo, ata a materia; cara a arriba, ata a eternidade vivente; e ese movemento da intuición cara a abaixo e cara a arriba é a metafísica.

**Bergson** non nega nunca a existencia dunha realidade exterior a nós. Pero esa realidade é entendida como mobilidade ou tendencia. Non se pode facer metafísica intentando reconstruír a calidade con conceptos (cos cales funciona a intelixencia común ou práctica e a científica, e que só captan instantáneas); para filosofar hai que investir a dirección do pensamento, levándoo a tomar «conciencia da duración». Isto é o que o pensamento grego, que filosofa desde a Idea, non alcanzou a ver. A filosofía moderna vai en sentido inverso á antiga, e sobre a idea pon a alma; pero o racionalismo e o empirismo ensimésmanse no concepto, esquecendo o carácter simbólico deste instrumento lóxico; a crítica de Inmanuel Kant vai contra eses modos de entender o coñecemento, para concluír, nunha especie de novo platonismo, como é posible a ciencia e por que non é posible a metafísica. Pero a metafísica, e isto é o que non advertiu Kant, é un coñecemento que aspira a captar progresivamente e desde dentro o propio facerse en que a realidade consiste.

### A evolución creadora 
Uns anos máis tarde Bergson publica a súa obra máis significativa: *A evolución creadora*, na que o autor expón, non tanto unha teoría evolucionista máis, canto un método que debería ensaiarse en diante. A evolución do mundo do vivente mostra que a intelixencia é algo que se vai configurando nunha adaptación cada vez máis precisa dos seres ás súas condicións de existencia. Por iso non nos serve o evolucionismo que ata agora se construíu mediante o pensamento lóxico ou conceptual e que non acerta a explicar a verdade, acabando por deixarnos perplexos ante o incognoscíbel. Hai que ir a unha explicación evolucionista na que a teoría do coñecemento sexa solidaria da teoría da vida. Así, veremos a xénese da intelixencia e, a partir dela, a xénese doutras formas de conciencia e da materia mesma. O resultado é que Bergson sitúase máis aló do mecanicismo e do finalismo, chegando, desde unha ampliación do darwinismo, a explicar a evolución por un impulso (élan) orixinal e, común de todo o vivente. Algúns críticos sinalan que non supera o panteísmo; outros defendeno.

### A ética e a relixión 
25 anos máis tarde Bergson aplica o seu método ao tema da moral facendo ao mesmo tempo unha filosofía da relixión. Nas dúas fontes comeza por distinguir entre a obriga natural, que consiste en presión ou compulsión, tanto máis pura canto mellor se reduce a fórmulas impersonais, e a moral aberta ou perfecta, na cal hai un «chamamento», e que se encarna nunha personalidade privilexiada que se converte en exemplo. Paralelamente no campo do relixioso Bergson enfronta a relixión estática coa relixión dinámica. A primeira -di- é a que nace como reacción defensiva da natureza contra o que podería haber de deprimente para o individuo e de disolvente para a sociedade. Relixión dinámica é en cambio a que vive o home que, en contacto íntimo co impulso vital, chega a remontarse ata o punto de onde o impulso vén. A alma capaz e digna deste esforzo nin sequera se preguntará se o principio co que está en contacto é a causa transcendente de todas as cousas ou se só a súa delegación terrea: bastaralle -di- sentir que a penetra. Este modo de entender a relixión é o misticismo, que Bergson estuda nos seus mecanismos e o seu alcance, considerando que o caso máis completo é o dos grandes místicos cristiáns, aos que admira, aínda que a súa interpretación dos mesmos non chega ao fondo e vai cara ao naturalismo.

## Significación histórica e influencias 
Os seguidores directos de Bergson non foron moitos; poderiamos citar a Le Roy (1870-1954) ou Jacques Chevalier (1882-1962), pero o bergsonismo tivo ampla resonancia posterior. Bergson foi quizais o pensador máis característico dunha xeración de filósofos rigorosamente coetáneos, pertencentes a liñas diversas, pero profundamente afíns, tales como Henri Poincaré (1854-1912) e Emile Meyerson (1859-1933), críticos da ciencia, e os pragmatistas norteamericanos, con quen tivo directa relación, así como Edmund Husserl e Georg Simmel, con quen, en cambio, non conectou. Tamén resulta notable o feito da escasa resonancia que teñen en Bergson as tendencias idealistas derivadas do tronco hegeliano. Debe sinalarse, para rematar, que cara a 1914 apareceron as primeiras críticas ao «mobilismo» de Bergson (poden citarse certas obras de Julia Benda, René Berthelot e o estudo que Jacques Maritain escribiu sobre a filosofía bergsoniana, e na que sinala os límites do seu pensamento filosófico xulgándoo desde a metafísica tomista). No terreo relixioso influíu nalgúns representantes do modernismo teolóxico.

## Obras destacadas 
* *Essai sur les données inmédiates de la conscience* (Ensaio sobre as doazóns inmediatas da conciencia), (1889).
* *Le Rire* (A risa), (1899).
* *Matière et mémoire* (Materia e Memoria), (1896).
* *L'évolution créatrice* (A evolución creadora), (1907).
* *L'Énergie spirituelle* (A enerxía espiritual) (1919).
* *Les deux sources de la morale et de la religion* (As dúas vías da moral e da relixión), (1932).

### Ensaios e artigos 
* *Introduction á métaphysique* (Introdución á metafísica), (1903).
* *L'intuition philosophique* (A intuición filosófica), (1911).
* *Introduction, na pensée et le mouvant'' (O pensamento e o movente), (1922).

### Bibliografía 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Élan vital
* Carl Gustav Jung
* Libido

### Ligazóns externas 
* Vida e filosofía de Bergson .
* Datos sobre a vida de Bergson e o seu pensamento .