open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Fosa común

[miniatura|Fosa común do [Masacre de Katyn|masacre no bosque de Katyń (Rusia)]]
**Fosa** ou **foxa común** é o lugar onde se enterran os cadáveres que por diversas razóns non teñen sepultura propia. As fosas comúns foron, ao longo da humanidade, un método moi usado para dispor dos cadáveres de dúas ou máis persoas.

As fosas comúns utilízanse en caso de catástrofes naturais e epidemias cando existe risco de contaxios masivos. Durante a época da peste negra, por exemplo, abríronse fosas comúns para conter os cadáveres dos infectados con este mal.

Máis comunmente, as fosas comúns son propias de guerras. Durante a segunda guerra mundial, por exemplo, os nazis utilizáronas como cemiterio de xudeus asasinados, nalgunhas ocasións mesmo lanzaban corpos aínda con vida.
[dereita|miniatura|Escavación das fosas onde se soterrou ao xornalista [Ramón Barreiro Rodríguez e ao electricista Castor Cordal Garrido, fusilados o 15 de setembro de 1936 en Curro, Barro]]
Tamén as guerrillas fixeron uso das fosas comúns, a miúdo nas súas accións contra a poboación civil. En réximes totalitarios, é ás veces o propio exército o que enterra os seus represaliados por razóns ideolóxicas en fosas anónimas. As fosas sen sinalizar conseguen deste xeito ocultar o resultado das súas atrocidades pasando inadvertidas durante décadas e impedindo aos familiares honrar os seus defuntos. Moitas das que se atoparon fórono grazas ao testemuño de testemuñas ou de arrepentidos.

Nalgúns pobos, aínda persiste a tradición de contar cunha fosa común nos cemiterios para enterrar os cadáveres das persoas non identificadas e/ou non reclamadas. Este tipo de fosas comúns recibe en castelán o nome de **hoyanca**.

## Exemplos de fosas comúns 
* Desde o ano 2007, están a atoparse fosas comúns en diversos puntos de Colombia xeradas polas accións levadas desde preto do ano 2000 principalmente por membros de grupos paramilitares pertencentes ás AUC por mor das confesións que fixeron no proceso de desmobilización.
* No 2006 atópase no cemiterio de San Rafael (Málaga) a maior fosa común en España onde se enterraron numerosas vítimas do franquismo.
* Nas proximidades de Paracuellos de Jarama (arroio de San José) e de Torrejón de Ardoz (Soto de Aldovea) existen sete fosas comúns contendo os restos dunhas 2.500 persoas vítimas da represión republicana durante a guerra civil española, fusiladas sen xuízo entre o 7 de novembro e o 3 de decembro de 1936.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Mapa de fosas, do Ministerio de Xustiza de España.
Matilde Albert Robatto

**Matilde Albert Robatto**, nada en Mugardos en 1940, é unha profesora e escritora galega.

## Traxectoria 
Marchou aos cinco anos a Madrid. Licenciouse en Filosofía e Letras na Universidade Complutense de Madrid. Aos vinte e un anos casou e trasladouse a Porto Rico. Na Universidade de Porto Rico fixo o doutoramento sobre a narrativa de Juan Goytisolo. Catedrática do departamento de Estudios Hispánicos e directora do Seminario Federico de Onís. É directora do departamento de Estudios Hispánicos de Río Piedras da Universidade pública de Porto Rico. Organizou as Jornadas de la Emigración Gallega a Puerto Rico.

## Obras 
* *La creación literaria de Juan Goytisolo*, 1977.
* *Rosalía de Castro y la condición femenina*, 1981.
* *Rosalía de Castro y Emilia Pardo Bazán. Afinidades y contrastes*, 1995.
* *Ángel Botello en la historia del exilio gallego*, 1995.

## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
*
Guenizá

miniatura|250x250px|Informacións sobre a guenizá en Ramat Gan
O termo **guenizá** (en ) designa un sitio destinado a manter, antes de seren sepultados nun lugar propio, os artefactos sagrados que se amosan inadecuados ó uso de ritual, unha vez que xa non se pode recoñecer o carácter de santidade, e tampouco é posible darlles un tratamento de obxecto común ou cotián.

Actualmente, adóitanse usar na súa maioría para o almacenamento de libros sagrados ou documentos nos que se escribira un ou máis dos nomes do Creador, pero serviu parar gardar todo tipo de escritos, dende cartas a contratos, ata mesmo de escritos grafados noutras das linguas usadas polo pobo xudeu. Os documentos gardados na guenizá tamén son designados con este mesmo termo.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
*
Cencasas

Como topónimo **Cencasas** pode referirse a:

;En Galiza
***Cencasas**, lugar da parroquia de Fisteus, no concello de Curtis;
***Cencasas**, lugar da parroquia de Vilariño, no concello de Vilasantar.

## Véxase tamén
### Outros artigos
Cendemil

O topónimo **Cendemil** pode referirse a:

;En Galiza
***Cendemil**, lugar da parroquia de Sorrizo, no concello de Arteixo;
***Cendemil**, lugar da parroquia de Santa Cruz do Valadouro, no concello do Valadouro.
Cendón

O topónimo **Cendón** pode referirse a:

;En Galiza
***Cendón**, lugar da parroquia de Seixido, no concello da Lama;
***Cendón**, lugar da parroquia de Erboedo, no concello da Laracha.

Amais, como apelido pode referirse a:

***Antonio Cendón**, pintor e caricaturista galego (1837-1863);
***Manuel Cendón Caíña**, político galego;
***Ángel Villanueva Cendón**, empresario e político galego (1935-2015);
***Xosé Cendón**, fotógrafo e xornalista galego (n. 1974);
***Mónica Bar Cendón**, filóloga e ensaísta galega (n. 1962).

## Véxase tamén
### Outros artigos
***Ceidón**, lugar da parroquia de Ordes, no concello de Ordes.
Cendán

O topónimo **Cendán** pode referirse a:

;En Galiza
***Cendán**, lugar da parroquia de Goiriz, no concello de Vilalba.

Amais, como apelido pode referirse a:

***Bernardo García Cendán**, sacerdote, profesor e escritor galego (1941-2012);
***José Manuel Cendán Fernández**, político galego;
***Blanca Cendán**, actriz galega (n.1963);
***Isabel Cendán**, procuradora, artesá e política galega (n. 1976);
***Xose Cendán**, xornalista e actor galego. (n. 1969).

## Véxase tamén
### Outros artigos
***Cendá**, lugar da parroquia de Ambroa, no concello de Irixoa.
Biblioteca Nacional Central de Florencia

A **Biblioteca Nacional Central de Florencia** (en italiano *Biblioteca Nazionale Centrale dei Firenze*) é unha biblioteca pública nacional e unha das dúas bibliotecas centrais de Italia, xunto coa Biblioteca Nacional Central de Roma. Atópase en Florencia.

## Historia 
A biblioteca foi fundada en 1714 cando Antonio Magliabecchi, un famoso erudito italiano, legou a súa colección completa de libros, que comprende aproximadamente 30.000 volumes, á cidade de Florencia. Dende 1743 requírese que unha copia de cada obra publicada na Toscana sexa cedida á biblioteca. Orixinalmente coñecida como *a Magliabechiana*, a biblioteca abriuse ao público en 1747. As súas propiedades combínanse coas da Biblioteca Palatina, en 1861, e en 1885, a biblioteca foi rebautizada como Biblioteca Nacional Central de Florencia, ou BNCF. Desde 1870, a biblioteca recolleu as copias de todas as publicacións italianas.

Desde 1935, as coleccións están aloxadas nun edificio deseñado por César Bazzaniu e Vincenzo Mazzei, situado ó longo do río Arno de Santa Cruz. Antes disto, atopábanse en varias salas da Galería dos Uffizi.O Sistema Nacional de Bibliotecas (SBN), situado no BNCF, é responsable da automatización dos servizos de biblioteca e da indexación das explotacións nacionais.

O seu fondo bibliográfico consta de máis de cinco millóns de volumes, entre manuscritos, incunables, mapas xeográficos, partituras musicais e documentos autógrafos.

Lamentablemente, unha grande inundación do río Arno en 1966 danou case un terzo dos fondos da biblioteca, en especial, as súas publicacións periódicas e coleccións Magliabechi e Palatino. O Centro de Restauración estableceuse posteriormente, ó que se atribúe a recuperación de moitos obxectos de valor incalculable. Con todo, aínda queda moito traballo por facer, e algúns artigos perdéronse definitivamente.

## Xoias bibliográficas 
* O manuscrito *Sidereus Nuncius*, de Galileo.

## Galería de imaxes 

Ficheiro:BNCF,_tribuna_cupola_01.JPG|Cúpula da tribuna.
Ficheiro:Biblioteca_Nazionale_Firenze_2008.jpg|Fachada da biblioteca en 2008
Ficheiro:National_Library_manuscripts_being_washed_in_Florence_after_the_1966_flood_of_the_Arno_-_UNESCO_-_PHOTO_0000001407_0001.tiff|Manuscritos da Biblioteca sendo lavados e secados na sala de caldeiras da estación de tren de Florencia, despois da inundación de novembro de 1966.

## Notas 
## Véxase tamén
A Centinela

O topónimo **A Centinela** pode referirse a:

;En Galiza
***A Centinela**, lugar da parroquia de Nogueira, no concello de Meis;
***A Centinela**, lugar da parroquia de Figueiró, no concello de Tomiño;
***A Centinela**, lugar da parroquia de Goián, no concello de Tomiño.

## Véxase tamén
### Outros artigos
A Cepada

O topónimo **A Cepada** pode referirse a:

;En Galiza
***A Cepada**, lugar da parroquia de San Cosme de Montederramo, no concello de Montederramo;
***A Cepada**, lugar da parroquia de Freán, no concello do Saviñao.

## Véxase tamén
### Outros artigos
***As Cepadas**, lugar da parroquia de Santalla de Paradela, no concello de Paradela.
O Cepedo

O topónimo **O Cepedo** pode referirse a:

;En Galiza
***O Cepedo**, lugar da parroquia de Quembre, no concello de Carral;
***O Cepedo**, lugar da parroquia de León, no concello de Vilamarín.

## Véxase tamén
### Outros artigos
***Cepido**, lugar da parroquia de Dexo, no concello de Oleiros.
A Cepeira

O topónimo **A Cepeira** pode referirse a:

;En Galiza
***A Cepeira**, lugar da parroquia de Sísamo, no concello de Carballo;
***A Cepeira**, lugar da parroquia de Pígara, no concello de Guitiriz;
***A Cepeira**, lugar da parroquia de Grandal, no concello de Vilarmaior.

## Véxase tamén
### Outros artigos
David Bakhtiari

**David Afrisiab Bakhtiari**, nado o 31 de maio de 1985 en San Mateo, California, é un xogador profesional estadounidense de fútbol americano que xoga na posición de offensive tackle para os Green Bay Packers da National Football League (NFL). Formado na Universidade de Colorado, foi elixido no Draft da NFL de 2013 no posto número 109 polos Packers. No ano 2017 foi seleccionado por primeira vez para o Pro Bowl.

## Traxectoria 
Nado en San Mateo, California, é fillo dunha familia de orixe iraniana e islandesa. O seu irmán máis vello xogou ao fútbol americano na liña defensiva da Universidade de San Diego e para os Tennessee Titans da National Football League (NFL). Aacudiu ao Instituto Junípero Serra da súa cidade natal, onde alén do fútbol americano xogou a lacrosse. Tras finalizar a etapa escolar, decidiu xogar para os Buffaloes da Universidade de Colorado, onde se matriculou en Comunicacións. Tras acabar a universidade, presentouse ao Draft da NFL, onde foi escollido na cuarta rolda polos Green Bay Packers. O seu bo rendimento co equipo de Wisconsin levouno a ser escollido entre os mellores da temporada 2016 ao ser seleccionado para a Pro Bowl, alén de ser incluído no segundo equipo ideal da temporada.

### Palmarés 
* **Pro Bowl (1)**: 2016
* **Segundo equipo All-Pro (1)**: 2016

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Perfil na páxina dos Green Bay Packers 
* Perfil na páxina dos Colorado Buffaloes
Cepa

O termo **Cepa** pode referirse a:

*A **cepeira**, o talo dunha árbore ou arbusto, da que saen as raíces e onde comeza o toro;
*A planta da vide;
*Pedra do hórreo, alta e delgada, entre o alicerce e a capa;
*En microbioloxía, unha **cepa** é o conxunto de microorganismos pertencentes a unha especie con características e ascendencia comúns. As cepas son poboacións de células dunha mesma especie que descenden dunha soa célula, xeralmente de forma clonal, que comparten unha ou varias características;
*En zooloxía e botánica, o termo cepa pode utilizarse para referirse a unha variedade de animais ou plantas dunha mesma especie que comparten unha característica orixinada por unha mutación ou manipulación xenética, como unha cepa de rato de laboratorio, de arroz manipulado, etc.;
***Allium cepa**, ou **cebola**, nome vulgar da planta.

Como topónimo, pode referirse a:

;En Galiza
***A Cepa**, lugar da parroquia de Erbecedo, no concello de Coristanco;

Amais, como apelido pode referirse a:

***Enrique Cepa Besada**, xornalista galego (f. 1953).

## Véxase tamén
### Outros artigos
Ana Cabaleiro

**Ana Cabaleiro López**, nada en Saídres (Silleda) en 1974, é unha xornalista e escritora galega.

## Traxectoria 
Licenciada en Xornalismo pola Universidade de Santiago de Compostela, cursou o máster de Estudos Teóricos e Comparados da Literatura e da Cultura. Iniciouse como xornalista en Radio Estrada. Colabora en *Sermos Galiza* e no *Boletín Galego de Literatura*. É membro do grupo de escritura *Versos soltos*. Traballou no campo da discapacidade intelectual e no da cooperación ao desenvolvemento. Tamén traballou no gabinete de comunicación da Deputación de Pontevedra.

En febreiro de 2017 publicou o seu primeiro libro de relatos, *Sapos e sereas*, co que quixo chamar a atención sobre o absurdo dos estereotipos de xénero a través de relatos postos en feminino e dirixidos a unha hipotética lectora, nos que pon en cuestión o modo en que se contou a historia da muller.

En 2018 tamén colaborou na revista *Ligeia*. Publicou o relato *Todas esas mentiras* no nº 223 (2019) da revista *Grial*.

## Obras 
* *Sapos e sereas* (2017), Ed. Galaxia, ISBN 978-84-9151-035-2.
*[miniatura|Con [Suso de Toro presentando *Dentro da literatura* na Libraría Paz de Pontevedra o 06/04/2019]]*As ramonas* (2018), Ed. Galaxia, ISBN 978-84-9151-204-2.
**Deixádenos remar* (2021). Vigo: Xerais. 152 páxs. ISBN 978-84-9121-933-0. ePub: ISBN 978-84-9121-970-5. Finalista do Premio Xerais 2020.
**Xa vemos palmeiras* (2023). Vigo: Xerais. 144 páxs. ISBN  978-84-1110-387-9. ePub: ISBN 978-84-1110-401-2.

## Premios 
* 2018: Premio García Barros coa novela *As ramonas*.
* 2022: I Premio Exeria do Concello de Santiago por *Shukran.*

[miniatura|A autora (á dereita na foto) con [Miriam Ferradáns e Ismael Ramos.]]

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
Entrevista de Montse Dopico en Praza Pública
Cepo

O termo **Cepo** pode referirse a:

*Toro de madeira usado como soporte, para cortar ou traballar obxectos;
*Parte baixa do tronco dunha árbore que logo de cortala fica unida á terra.

Como topónimo, pode referirse a:

;En Galiza
***Cepo**, lugar da parroquia de Arteixo, no concello de Arteixo;
***O Cepo**, lugar da parroquia de Romariz, no concello de Abadín;
***O Cepo**, lugar da parroquia de Cumbraos, no concello de Sobrado;
***Cepomundín**, lugar da parroquia de Montecubeiro, no concello de Castroverde.

## Véxase tamén
### Outros artigos
Cequeliños

Como topónimo **Cequeliños** pode referirse a:

;En Galiza
***Cequeliños**, parroquia do concello de Arbo;
****Cequeliños**, lugar de dita parroquia.
Francisco José Puertas Soto

**Francisco José Puertas Soto**, nado o 18 de novembro de 1963 en Lazkao, é un ex xogador de rugby internacional 93 veces coa selección española entre 1985 e 1999. Xogaba na posición de zagueiro. 
## Traxectoria
Fran Puertas é o xogador que ten disputado máis encontros coa selección española de rugby, anotando 28 ensaios, 12 transformacións, 21 golpes de castigo e 1 drop. Retirouse da selección tralo Mundial de 1999. Adestrou a Ordizia, Zarautz e At.San Sebastián.
Jesus Altuna

**Jesus Altuna Etxabe**, nado en Berastegi o 27 de xullo de 1932, é un antropólogo e arqueólogo vasco.

## Traxectoria 
Estudou Filosofía e Teoloxía nos seminarios de Vitoria e Donostia, e Ciencias Biolóxicas na Universidade de Madrid.

Como antropólogo colaborou en escavacións arqueolóxicas dirixidas por outros arqueólogos na zona cantábrica, en particular José Miguel de Barandiarán no País Vasco, entre 1960 e 1972. Tamén participou en escavacións arqueolóxicas na Nubia Sudanesa baixo o encargo da Unesco. Foi director de escavacións arqueolóxicas dende 1973, especialmente no País Vasco.

Foi catedrático do Instituto José María Usandizaga de Ensino Medio de Donostia. En 1980, incorporouse á Universidade do País Vasco, onde foi catedrático de Didáctica das Ciencias Experimentais até 2002, cando se xubilou. As súas áreas principais de investigación e traballo son a zooarqueoloxía de sitios prehistóricos, a arte paleolítica e a protección do patrimonio arqueolóxico.

Dende 1960 desenvolveu as súas investigacións no Departamento de Prehistoria da Sociedade de Ciencias Aranzadi, da que chegou a ser presidente da Sociedade, director do seu Departamento de Prehistoria e da revista Munibe Antropologia-Arkeologia.

É membro do Comité de Honra do ICAZ (International Council for Archaeozoology).

## Notas
Añada pa un güeyu muertu

***Añada pa un güeyu muertu*** é unha novela en lingua asturiana escrita por Adolfo Camilo Díaz en 1985, que foi gañadora do Premio Xosefa Jovellanos. É un *thriller* que marcou a toda unha xeración de narradores asturianos. A novela, publicada polo Goberno de Asturias, foi ben recibida pola crítica e o público, e converteu ó seu autor (que gañaría o premio noutras tres ocasións) nunha referencia da literatura asturiana contemporánea. É unha novela inaugural da literatura en asturiano: é a primeira novela de ciencia ficción e a primeira cunha lesbiana como protagonista. O asturiano certificaba, deste xeito, que era apta para representar calquera historia ou sentimento. A influencia de *Añada pa un güeyu muertu*, unha novela que fixo que a literatura en asturiano entrase na Segunda Xeración do Surdimientu, foi recoñida ó longo dos anos como unha novela de culto das letras asturianas.

## Sinopse 
A familia do enxeñeiro-xefe dunha central nuclear entretense polas noites vendo a televisión cando un escape na central nuclear "solidifica" os personaxes catódicos que escapan fóra da pantalla e comezan a matar.

## Segunda edición 
Suburbia Ediciones relanzou esta novela en 2011 cunha edición na que o autor revisou o texto para limpalo de hiperasturianismos e expresións empregadas na lingua literaria da época pero que son estrañas para o lector de hoxe. A edición completouse cun epílogo explicativo do autor e un prólogo de Xandru Fernández.
Tim Behrens

[miniatura|"Combate entre Hércules e Xerión", de Xosé Espona e Tim Behrens, no [parque escultórico da Torre de Hércules]]
**Timothy John Behrens**, chamado **Tim Behrens**, nado en Londres en 1937 e finado na Coruña o 8 de febreiro de 2017, foi un pintor e escritor galego-británico, vinculado á Escola de Londres.

## Traxectoria
Behrens, de familia xudía, estudou na Escola de Belas Artes Slade do University College de Londres, en Londres. Nesa etapa de formación moveuse por distintos bares e clubs de bebida de artistas e intelectuais, como The Colony Room, onde fixo grupo con artistas que logo foron coñecidos como a Escola de Londres, e que compartían uns ideais estéticos e artísticos: Lucian Freud, Francis Bacon, John Deakin, Frank Auerbach ou Michael Andrews. Neses anos cincuenta e sesenta do século XX, Behrens pintaba e ao mesmo tempo posaba como modelo: el é o personaxe que aparece no cadro *Red-Haired Man on a Chair* (*Home roxo nunha cadeira*), de Lucian Freud de 1962) e 1963,

Parte da súa carreira pictórica posterior desenvolveuna en países do sur de Europa, como Italia, Grecia ou España. En 1985 instalouse na Coruña, cidade na que faleceu.

## Obra literaria
* *El monumento*, 2003, traducido do orixinal inglés.
* *Poniéndose ya el abrigo*, 2010, traducido do orixinal inglés.
* *Amores y pesadillas*, 2009 (poesía)
* *Aquí se puede fumar*, 2012 (poesía)

## Vida persoal
Casado, tivo un fillo, Charles Behrens, videocreador.

## Notas 
## Véxase tamén
### Ligazóns externas 
* A Lunch Party, 1961, cadro de Tim Behrens, visible en distitos catálogos de arte británica online.
* Man in bed, cadro de Tim Behrens, poxado en Christie's.
Andrés Solar

**Andrés Manuel Solar Santurio**, nado en Xixón o 25 de agosto de 1955 e finado o 27 de decembro de 1984, foi un escritor en lingua asturiana e militante de esquerda nacionalista. Está considerado un dos mellores escritores do Surdimientu malia a súa pronta morte ós 29 anos.

## Traxectoria 
Andrés Solar naceu en El Fondón, na parroquia de Deva, en Xixón. Fillo de labregos, fixo os estudos primarios na escola pública do lugar. No ano 1978, involúcrase no movemento de reivindicación lingüística e comeza unha intensa labor cultural e política.

Nos sete anos seguintes publicou artigos en prensa, gañou premios literarios, foi profesor na Universidade Popular de Xixón, foi membro da Academia de la Llingua Asturiana, colaborou co grupo de teatro Xaréu Títeres, foi membro de Conceyu Bable, Xunta pola Defensa de la Llingua Asturiana e do partido de esquerdas Ensame Nacionalista Astur.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
*
Michael Andrews

Co nome de **Michael Andrews** podemos referirnos a:
* Michael Andrews (pintor), un artista vinculado á Escola de Londres, da segunda metade do século XX.
* Michael Andrews (músico), un músico, compositor de bandas sonoras.
Jean-Baptiste Barrière

**Jean-Baptiste Barrière**, nado o 2 de maio de 1707, e finado o 6 de xuño de 1747, foi un violonchelista e compositor francés. Naceu en Bordeos e morreu en París, con 40 anos de idade.

## Carreira musical 
Barrière estudou primeiro viola da gamba, e publicou un conxunto de sonatas. Porén, converteuse nun habilidoso violonchelista durante un período no que o cello gañaba popularidade sobre o viola da gamba en Francia, sendo máis tarde completamente substituída, como xa sucedera en Italia 40 anos antes. Deveu nun dos máis virtuosos cellistas do seu tempo.

## Composicións 
**Livre I de sonates pour violoncelle et basse continue* (1733 París, dedicado ó Conde Guergolay, Señor de Trousily)
**Livre II de sonates pour violoncelle et la basse continue* (1735 París, dedicado a Madame Jourdain)
**Livre III de sonates pour violoncelle et la basse continue* (1739 París)
**Livre IV de sonates pour violoncelle et la basse continue* (1740 París)
**Livre V Sonates pour le Pardessus de viole avec la Basse Continue*
**Livre VI Sonates et Pieces pour le Clavecin* (Harpsichord Sonatas)

## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Sonatas para violonchelos
Amalia Abad Casasempere

**Amalia Abad Casasempere**, nada en Alcoi o 11 de decembro de 1897 e finada na mesma localidade o 21 de setembro de 1936, foi unha mártir católica, morta durante a Guerra civil española.

## Traxectoria
Era viúva, e nai de dúas fillas, sendo moi activa no servizo relixioso, chegando a esconder a dúas relixiosas na súa casa, durante o período de persecución. Foi, por iso, presa e executada a tiro de fusil, polos milicianos, sendo beatificada polo papa Xoán Paulo II o 11 de marzo de 2001 xuntamente con 232 outros mártires da Guerra Civil.
## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Mártires do século XX en España
### Bibliografía 
* Gabarda Cebellán, Vicent (1996.) *La represión en la retaguardia republicana: País Valenciano, 1936-1939*. Vol. 18 de Arxius i documents. Edicions Alfons o Magnànim, Institució Valenciana d'Estudis i Investigació, 374 pp.
Guillaume Bouzignac

**Guillaume Bouzignac**, nado c. 1587, e finado c. 1643, foi un compositor francés.

## Traxectoria 
Bouzignac naceu probablemente en 1587 en Saint-Nazaire-d'Aude. Estudou na Catedral de Narbona até 1604, e era mestre do coro nas Catedrais de Angoulême, Bourges, Tours, e Clermont-Ferrand.

Os seus motetes están preservadod en dous manuscritos. Os seue motetes son altamente distintivos: "Sinxelamente exposto, non hai outra música desa época que semelle igual na páxina ou soe igual que os motetes de Bouzignac." "Un nome neste período érguese por riba dos seus contemporáneos en toda a música sacra, incluíndo Masses: o de Guillaume Bouzignac." Os seus motetes de diálogo, como *Unus ex vobis* e *Dum silentium*, son oratorios a pequena escala que anticipan a Giacomo Carissimi, e a Marc-Antoine Charpentier (1643–1704) dúas xeracións máis tarde.

## Discografía seleccionada 
*Guillaume Bouzignac, *Motets et scènes sacrées*. Ensemble vocal Contrepoint, dir. Olivier Schneebeli. 1982. 1 CD Arion, réf. ARN 68001.
*Guillaume Bouzignac, *Te Deum, Motets* Les Arts florissants, Les Pages de la Chapelle [maîtrise du CMBV], dir. William Christie. 1993. 1 CD Harmonia Mundi, réf. HM 901471.
*Guillaume Bouzignac, *Motets - Motetten*. Sächsisches Vocalensemble, dir. Matthias Jung. 1 CD Tacet, réf. B000S0PVR4.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
*Peter Lewis Bennett, *Sacred repertories in Paris under Louis XIII*. Farnham : Ashgate publishing, 2009. . Dispoñíbel ici.
*J. L. Bonnet, ''Bouzignac, Moulinié et les musiciens en Pays d'Aude du XVIe et du XVIIe siècle*. - Béziers : Société de musicologie du Languedoc, 1988.
*Jean Duron. *L’œuvre de Guillaume Bouzignac*. Publication électronique, 24 p.&nbsp;Versailles : CMBV, 2003. Dispoñíbel ici.
*Denise Launay, « Guillaume Bouzignac », in *Musique et liturgie* 21 (mai-juin 1951).
*Martial Leroux, *Guillaume Bouzignac (ca. 1587 - ca. 1643) : étude musicologique*. Béziers : Société de musicologie du Languedoc : 1993. 236 p. ISBN 2 905 400 94 3.
*Martial Leroux, *Guillaume Bouzignac (vers 1587 - vers 1643) : l'énigme musicale du XVIIe français''. Montpellier : Les Presses du Languedoc, 2002 . ISBN 2-85998-270-1. 112 p. [n'apporte rien par rapport à Leroux 1993]
*Henri Quittard : « Un musicien oublié du XVIIème siècle français : G. Bouzignac »  in *Sammelbände der Internationale Musik-Gesellschaft* 6 (1904-1905), p.&nbsp;356-418.
*Marie-Reine Renon, *La maîtrise de la cathédrale Saint-Étienne de Bourges du XVIe siècle à la Révolution*. París : 1982.
*Louis Royer, « Les musiciens et la musique à l’ancienne collégiale Saint-André de Grenoble du XVe au XVIIIe siècle », *Humanisme et Renaissance* 4 (1937), p.&nbsp;237-273.
David Monreal Izquierdo

**David Monreal Izquierdo**, nado en Ourense o 5 de novembro de 1973, é un ex xogador de rugby internacional 16 veces coa selección española, entre 2002 e 2004. Tamén xogou con España Sub23 e España A, coa selección de Cataluña de 1994-2005 manténdose campión de España e sendo capitán varias tempadas. A súa posición no campo era a de talonador, no centro da primeira liña.

Ten dous fillos chamados Miguel e Sabela Monreal. 

## Traxectoria
Criado en L'Hospitalet de Llobregat, comezou a xogar ó rugby con nove anos no seu colexio de Bellvitge. A súa carreira como xogador transcorreu no Rugby Club L'Hospitalet entre os 9 e os 32 anos de idade. Nos seus mellores anos o club ascendeu á División de Honra (tempada 2001/02) por primeira vez na historia e acadou a permanencia (tempada 2002/03) descendendo ó ano seguinte (tempada 2003/04). Monreal debutou coa selección española en 2002 e foi internacional 16 veces até 2004.

A comezos de 2006 mudou a súa residencia a Nova Zelandia,e comezou a adestrar a un equipo de Christchurch, xogando unha tempada para Burnside. En 2010 foi fichado como adestrador/xogador do Vigo Rugby Club que competía na División de Honra B, acadando o ascenso na súa primeira tempada. Era a primeira vez que un equipo galego ascendía á máxima categoría do rugby nacional. Con Monreal o club acadou a permanencia tres anos seguidos, até que en 2014 deixou Vigo polo seu Ourense natal para adestrar ó Ourense Rugby Club da liga rexional. Na primeira tempada Monreal acadou o campionato da liga galega, e na segunda tempada repetiu, acadando ademais o obxectivo do ascenso, facendo que o equipo da cidade das burgas competise por vez primeira na segunda división nacional, a División de Honra B.

## Notas
## Véxase tamén
### Ligazóns externas
* Táboa de resultados  2002-2004. Copia arquivada o 11 de febreiro de 2017
Apolonia del Santísimo Sacramento

**Apolonia Lizárraga y Ochoa de Zabalegui**, nada en Lezaun o 18 de abril de 1867 e finada en Barcelona o 8 de setembro de 1936, máis coñecida polo seu nome relixioso **Apolonia del Santísimo Sacramento**, foi unha relixiosa Carmelita da Caridade española, superiora xeral en cargo da súa congregación, cando estalou a Guerra Civil española, na que morreu mártir pola súa fe. Foi beatificada polo papa Bieito XVI o 28 de outubro de 2007.

## Traxectoria 
Apolonia Lizárraga naceu na poboación de Lezaun, que por entón pertencía ao concello de Deierri, en Navarra. Ingresou no noviciado das Carmelitas da Caridade de Vedruna en Vitoria, o 16 de xullo de 1886 e emitiu os seus primeiros votos o 17 de xullo de 1888, desde entón coñecéuselle co nome o de Apolonia del Santísimo Sacramento.

Exerceu diversos cargos na súa congregación, desde profesora nos colexios de Trujillo (Cáceres) e Villafranca de los Barros (Badaxoz), até superiora da comunidade de Sevilla e reitora do colexio de Vich. Finalmente foi elixida superiora xeral do instituto en 1925, cargo que ocupou até 1936, ano no que sufriu o martirio. Como superiora xeral preocupouse pola expansión do instituto, chegando a fundar as casas de Buenos Aires na Arxentina; Vigo, León, Murcia e Alcoi en España; e outras catro en Francia.

Cando comezou a guerra en 1936, Apolonia adicouse a buscar refuxio para as relixiosas da súa congregación, co fin de salvarlles a vida, especialmente ás novizas e ás enfermas. Ela mesma escondeuse en casas de diversas amigas. En setembro dese mesmo ano foi detida e encarcerada na checa de San Elías (Barcelona). A tarde do 8 de setembro a relixiosa, segundo algunhas testemuñas que estiveron con ela detidos na checa, foi serrada e descortizada e os seus restos foron botados como cebo para os porcos. Ao parecer ese era o destino de moitos dos detidos da checa de San Elías.

## Culto 
Foi beatificada polo papa Bieito XVI o 28 de outubro de 2007, na cerimonia presidida por el mesmo, na praza de San Pedro da Cidade do Vaticano. En devandita celebración o pontífice subiu aos altares uns 498 mártires da Guerra Civil Española do século XX.

A actual checa de San Elías, hoxe é unha cripta da parroquia Santa Inés. Nela mantense o recordo dos mártires da Guerra que aí estiveron, entre eles Apolonia. A súa festa celébrase o 6 de novembro.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
*
*
Antonio Garrido Correas

**Antonio Garrido Correas**, nado en Peraleda de la Mata (provincia de Cáceres), en 1964, é un poeta e tradutor estremeño.

Tamén traballa na creación pictórica con elementos da terra (pintura telúrica).

## Obra 
Antonio Garrido fixo a tradución do libro *O principiño* de Antoine de Saint-Exupéry ó estremeño en 1999, baixo o título *El Prencipinu*. Foi coordinador da tradución e edición da mesma obra na Fala de Xálima: "*U/O pequenu príncipi*".

Un dos seus poemas, *Tengu un osinu de peluchi*, figura en *Iberia Polyglotta* de Hans-Ingo Radatz e A. Torrent-Lenzen, como mostra textual do estremeño. Antonio ten participado en varios congresos facendo os seus relatorios sempre en estremeño.

## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* A. de Saint-Exupéry, *El Prencipinu*, trad. Antonio Garrido Correas, Mérida, Carisma Libros, 1999.
* H. Radatz, A. Torrent-Lenzen, *Iberia polyglotta*, Lenzen, 2006.
Dimocarpus longan

***Dimocarpus longan***, chamado vulgarmente ***longán***&nbsp;(chinés tradicional:&nbsp;龍眼, chinés simplificado: 龙眼,&nbsp;cantonés *long-ngan*; literalmente  "ollo de dragón"; thai ลำไย) é unha árbore tropical perenne, nativa do sur da China.&nbsp;Atópase tamén en Indonesia e o sueste de Asia. Tamén &nbsp;é chamada  *guiyuan* (桂圆) en chinés, *lengkeng* en Indonesia, *mata kucing* en Malaisia, e *quả nhãn*&nbsp;no Vietnam. O termo "ollo de dragón" vén pola semellanza da súa froita ao globo ocular (cando se pela o froito ten un miolo transparente, e a semente&nbsp;semella a&nbsp;meniña&nbsp;e mailo&nbsp;iris).

## Descrición 
É unha árbore de tamaño mediano de folla perenne que pode medrar até os 6 a 7 metros de altura. Non deixa de ser sensíbel ás xeadas . Prefiren un solo areento. Aínda que a especie prefire as temperaturas que normalmente non estean por baixo de 4,5&nbsp;°C (40&nbsp;°F), pode soportar breve tempo temperatura baixas de ao redor de -2&nbsp;°C (28&nbsp;°F).

## Usos 
A froita (que realmente é un falso froito, composto por unha cobertura carnosa chamada arilo) é comestíbel, e a miúdo usada en sopas, almorzos e outras aplicacións no leste de Asia.

O *longán* e o lichi madurecen na mesma época do ano. Úsase na cociña e como menciña chinesa.
miniatura|240x240px|Longáns
miniatura|320x320px|Vista da planta nova

## Propiedades 
No Medicina tradicional chinesa é usada para o corazón e bazo. Insomnio, palpitacións, perda de memoria e mareos. Non se debe usar se hai exceso de flegma ou humidade.

## Taxonomía 
*Dimocarpus longan* foi descrita por João de Loureiro e publicado en *Flora Cochinchinensis* 1: 233–234, no ano 1790.
; Sinonimia

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Lichi
* Rambután
* Lista de froitas
* Historia da Botánica
* Características das sapindáceas	

### Bibliografía 
# Flora of Chinesa Editorial Committee. 2007. Fl. China 12: 1–534. Science Press & Missouri Botanical Garden Press, Beijing & St. Louis.

### Ligazóns externas 
* World Conservation Monitoring Centre (1998). 
* Froitas de climas tépedos: longan
* Coñeza e goce de froitas tropicais: Lychee, Rambutan & Longan
* Dimocarpus longan (Sapindaceae)
Swiss Army Man

***Swiss Army Man*** é un filme estadounidense de drama e comedia escrito e dirixido por Daniel Kwan e Daniel Scheinert que se estreou do 2016. Está protagonizado por Paul Dano, Daniel Radcliffe e Mary Elizabeth Winstead.

Dano interpreta a Hank, un home que intenta suicidarse por estar perdido nunha illa, pero que se detén cando descobre un corpo morto na praia, interpretado por Radcliffe. Desenvolve unha especie de amizade co corpo morto e descobre que pode manipular o cadáver como unha navalla suíza, o que fai que o corpo se reanime dende a morte.

## Personaxes 
* Paul Dano como Hank Thompson
* Daniel Radcliffe como Manny
* Mary Elizabeth Winstead como Sarah Johnson
* Timothy Eulich como Preston
* Marika Casteel como Reporteiro
* Richard Gross como pai de Hank
* Antonia Ribero como Chrissy
* Aaron Marshall como Oficial de policía
* Andy Hull como Cámara
* Shane Carruth como Coronel

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* 
* Ficha en BoxOfficeMojo 
* Ficha en RottenTomatoes
Estudo aleatorizado controlado

Un **estudo aleatorizado controlado** (en ) é un tipo de estudo científico utilizado en medicina. Trátase do procedemento  preferencial nos experimentos terapéuticos, sendo frecuentemente utilizado para examinar a eficacia dunha abordaxe terapéutica nunha poboación de pacientes, ou para recadar informacións sobre efectos secundarios dun dato tratamento.

O termo "aleatorizado" refírese ao feito de que os grupos utilizados no experimento teñen os seus integrantes escollidos de xeito aleatorio. O termo "controlado" refírese a determinadas variables que son controladas, buscándose identificar a relación entre variables.

## Exemplo 
Un estudo busca identificar a relación entre o uso de antidepresivos e a mellora da depresión. Dous grupos de pacientes son escollidos de forma aleatoria e divididos en A e B. O grupo A recibe antidepresivos, mentres o grupo B (grupo de control) recibe placebo (pílulas de fariña, por exemplo). Ao final de 2 meses avalíase a diferenza entre os dous grupos.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Ensaio clínico
* Dobre cego
* Método científico
Focke-Wulf A 16

O **Focke-Wulf A 16** foi un avión de transporte monoplano lixeiro alemán para tres/catro pasaxeiros deseñado por Heinrich Focke e Georg Wulf. Sería o primeiro deseño fabricado pola súa nova compañía Focke-Wulf.

## Desenvolvemento 
Co éxito dos seus anteriores deseños Focke e Wulf crearon a compañía Focke-Wulf en 1924. O primeiro para a nova compañía foi o A 16, un avión para tres/catro pasaxeiros ou para transporte lixeiro fabricado totalmente en madeira. O A 16 voou por vez primeira o 23 de xuño de 1924 e fabricáronse polo menos 20 exemplares; 23 segundo Airbus Industrie. Airbus construíu un máis, sen capacidade para voar, que está exposto no aeroporto de Bremen.

O A 16 era un avión cunha á alta *cantilever* que tiña un perfil aerodinámico groso. O piloto sentábase nunha cabina aberta sobre a á mentres que os pasaxeiros ían na fuselaxe pechada debaixo deste. O tren de aterraxe contaba con grandes rodas montadas en cada lado da fuselaxe.

## Variantes 
;A.16a
:Variante impulsada por un motor Mercedes D.I de 75 kW.
;A.16b
:Variante impulsada por un motor Junkers L1a de 63 kW.
;A.16c
:Variante impulsada por un motor Siemens-Halske Sh 12 de 75 kW.
;A.16d
:Variante impulsada por un motor Mercedes D.II ou D.IIa de  89 kW.

## Notas
Focke-Wulf A 17

O '*Focke-Wulf A 17 *Möwe*** ("gaivota") foi un avión de pasaxeiros fabricado en Alemaña a finais dos anos 20. Era un monoplano con á alta cantilever convencional coa peza de cola do tren de aterraxe fixa. O avión tiña unha cabina totalmente pechada para oito pasaxeiros e tiña un posto de mando separado e tamén pechado para os dous pilotos. Moitos exemplares voaron para Deutsche Luft Hansa, operando ata ao redor de 1936. A comezos dos anos 30 dúas unidades foron usadas para probar o motor diésel Junkers Jumo 5.

En 1929 fabricouse un exemplar cun motor BMW VI e foi equipado para a fotografía aérea e para traballos de recoñecemento, sendo designado A 21. A cabina equipouse cun cuarto escuro. Posteriormente nese mesmo ano, o motor BMW usouse noutros cinco exemplares de pasaxeiros para Luft Hansa coa designación A 29.

## Variantes 
* **A 17** - Avión para 8 pasaseiros cun motor Gnome et Rhône 9Aa Jupiter de 310&nbsp;kW. Un prototipo e 11 exemplares de produción.
** **A 17a** - Conversión do A 17 con motor Siemens Jupiter VI de 360&nbsp;kW.
** **A 17b** - Conversión co motor Siemens Sh 20u. Un convertido.
** **A 17c*' - Conversión con motor diésel Junkers Jumo 5C de 390&nbsp;kW. Un convertido.

## Notas
Leopardo das neves

miniatura|dereita|Vídeo dun leopardo das neves en Ladakh
O **leopardo das neves** (*Panthera uncia*), tamén coñecido como **onza**, é un gran félido nativo das áreas montañosas de Asia Central e Meridional. Está considerada unha especie ameazada segundo a Lista Vermella da IUCN xa que, no ano 2003, o tamaño da súa poboación en liberdade estimouse entre 4&nbsp;080 e 6&nbsp;590 adultos. Menos de 2&nbsp;500 individuos reprodutores poderían estar en liberdade.
No 2016, estimouse que a súa poboación podería roldar entre os 4&nbsp;080 e os 8&nbsp;700 individuos.

Os leopardos das neves habitan nas zonas alpinas e subalpinas entre os 3&nbsp;000 e os 4&nbsp;500m. Nos países máis setentrionais nos que habita, tamén está presente a menores alturas

Taxonomicamente, o leopardo das neves foi clasificado como *Uncia uncia* dende comezos da década de 1930. Baseado en estudos xenéticas, a especie está considerado como membro do xénero *Panthera* dende o 2008. Existen dúas subespecies, pero as diferenzas xenéticas aínda non foron estabelecidas.

No ano 2024, a ONU acordou dedicar o 23 de outubro a celebrar o Día Internacional do Leopardo das Neves, co obxectivo de fortalecer a cooperación internacional na conservación da especie e do seu hábitat. 

## Notas
Focke-Wulf Fw 47

O '*Focke-Wulf Fw 47 *Höhengeier'''* ("voitre"), coñecido internamente en Focke-Wulf como o A 47, foi un avión meteorolóxico desenvolvido en Alemaña en 1931. Era un monoplano coa á en parasol de deseño convencional, infrecuente só pola súa grande superficie. Probado por vez primeira polo *Reichsverband der Deutschen Luftfahrtindustrie'' (Federación Nacional da Industria Aeroespacial Alemá) e posteriormente pola estación meteorolóxica de Hamburgo, o avión entrou en produción para equipar a dez grandes estacións de toda Alemaña.

## Variantes 
* **A 47a** - prototipo con motor Argus As 10.
* **Fw 47C** - versión de produción con motor Argus As 10C,
* **Fw 47D** - versión de produción con motor Argus As 10D.
* **Fw 47E** - versión de produción con motor Argus As 10E.
Isidro Melara Berrocal

**Isidro Melara Berrocal**, nado en Valencia de Alcántara o 24 de marzo de 1917, e finado en Cáceres o 27 de febreiro de 1978, foi un poeta e escritor estremeño que escribiu en lingua estremeña.

## Traxectoria 
Despois de rematar a Guerra civil, marchou a Cáceres, onde traballaría como funcionario na Cámara Sindical Agraria.

Colaborou en distintas revistas como *Alcántara* e en xornais rexionais, e creou varias obras escritas.

## Obra 
Cultivou a poesía, aínda que só puido publicar en vida unha das súas obras, *Armonía*, compilación da súa produción literaria até o ano 1948. Porén, quedou inédita *Ofrendas*. Os seus poemas están presentes en distintas antoloxías como a feita por V. Gutiérrez Macías *Cantores de la Virgen de la Montaña* ou a de L. Martínez Terrón *Primera Antología de Poesía Extremeña*. A súa lingua é a da zona de Alcántara e pódense atopar nela trazos de Chamizo Trigueros e de Gabriel y Galán.

## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Martínez Terrón, L., *Primera Antología de Poesía Extremeña*, Cáceres, ei. autor, 2005.
A.P. Moller-Maersk

**A.P. Moller-Maersk** (en danés: A.P. Møller-Mærsk Gruppen), máis coñecida pola súa marca **Maersk** (en dinamarqués: Mærsk) é un grupo de empresas de orixe dinamarquesa. Dende 1996 é o maior operador de contedores do mundo. A empresa operaba máis de 500 buques en 2014, e a finais de 2018 xa contaba con máis de 750 buques, e empregaba a 79.000 traballadores en 130 países. O 27 de xuño de 2017, sufriu un ataque informático provocado polo virus *Petya* que lles ocasionou 250 millóns de euros en perdas.

## Notas
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Sitio web de Maersk
*Sitio oficial en Twitter
*Facebook oficial
*Canle en Youtube
Quinito López Mourelle

**Juan Manuel López Mourelle**, nado en Viveiro en 1968, é un xornalista, músico e escritor galego, máis coñecido como **Quinito López Mourelle**.

## Traxectoria
Doutorouse na Universidade Complutense de Madrid en Ciencias da Información cunha tese sobre a figura do heroe na narrativa de Álvaro Cunqueiro. Colabora en varios medios xornalísticos, e toca o piano nun cuarteto de jazz cos que xa editou varios discos.

## Obra
**Confines*
**Pimienta negra*
**Sin Ana Beatriz*
**Oito pezas europeas*
**Mi última reencarnación*
*Nueva mitología del insomnio (Editorial Grupo Beroly)
Guilielmus Messaus

**Guilielmus Messaus**, tamén coñecido coas variantes do apelido **Messaulx** e **Missau**, bautizado en Anveres o 2 de xullo de 1589 e finado na mesma cidade belga o 8 de marzo de 1640, foi un compositor barroco pertencente á escola francoflamenga que desenvolveu a súa actividade nos Países Baixos Españois.

## Traxectoria 
Sábese que foi sancristán da igrexa de San Xurxo en Anveres entre 1609 e 1610, e que chegou a ser mestre da escola e sancristan da igrexa de San Willibrord en 1613. Desde 1614 ata 1618 ensinou nas igrexas de Santo André e de San Walburge, ambas en Anveres, e nesta última foi cantante e mestre de capela, posto que non deixou ata a súa morte.

Coñécese que en diversas ocasións foi cuestionado polo seu carácter e comportamento. En 1620 foi suspendido transitoriamente das súas funcións por se negar a executar unha misa de requiem gregoriana, en canto plano, en vez dunha ''* (misa dos anxos) polifónica para un cativo falecido. Chegou mesmo a agredir o mestre do coro para o substituír, e intentou, cos seus cantantes, cubrir de polifonía o canto gregoriano.

En 1613 ou 1614, Messaus casou con Magdalena de Masereth, con quen tivo cinco fillos, entre eles Guilielmus (nado en 1619), que cantou, entre 1649 e 1654, como tenor na igrexa de San Xurxo. Tras a morte da Magdalena, Messaus casou en segundas nupcias con Clara Loycx en 1639, un ano antes do seu falecemento.

## Obra 
Messaus compuxo polo menos 14 misas, entre elas a *Missa Victorus Fernandus*, inédita pero rexistrada como parte do seu legado na biblioteca do rei Xoán IV de Portugal. Ademais, consérvanse 57 motetes e himnos con letras en holandés,vilancicos en holandés e en latín, e tres madrigais profanos en holandés.

É probable que Messaus sexa o editor de *Laudes Vespertinae, *de 1629, a primeira colección que contén un número considerable de *cantiones natalitiae *(vilancicos). Case a metade do contido desta compilación é da súa autoría e el é o compositor de nove vilancicos. Na maioría das veces, trátase de harmonizacións moi sinxelas para catro voces de panxoliñas que se remontaban a finais da Idade Media, como *Een kindeken is ons gheboren *("Naceunos un neno") e *Het viel eens hemels dawne* ("Caeu o orballo do ceo").

Ademais de moitos motetes, copiou tamén tres libros de música para clavicémbalo de John Bull.

## Notas 
## Véxase tamén   
### Bibliografía 
* *The Concise Edition of Baker's Biographical Dictionary of Musicians.* 8ª edición. Revisión de Nicolas Slonimsky. Nova York, Schirmer Books, 1993. [ISBN 0-02-872416-X]
* Reese, Gustave. *Music in the Renaissance*. Nova York. W.W. Norton & Co. 1954. [ISBN 0-393-09530-4]
* Bukofzer, Manfred. *Music in the Baroque Era*. Nova York, W.W. Norton & Co. 1947. [ISBN 0-393-09745-5]

### Ligazóns externas 
*  en *The International Music Score Library Project*.
* Partituras de Guilielmus Messanus en *Choral Public Domain Library.''
* Vilancico de Messanus en Youtube, interpretado por Camerata Trajectina.
Juan Antonio Tomé Paule

**Juan Antonio Tomé Paule**, nado en Pozuelo de Zarzón en 1933, é un escritor estremeño.

## Traxectoria 
Trabalou como mestre de escola en Gata por dous anos e máis de corenta en Hoyos. Tamén foi correspondente do xornal estremeño HOY dende o ano 1954. 
Hoxe está xubilado e vive na vila de Hoyos.

## Obra 
A Juan Antonio gustoulle dende sempre escribir, feito que cultivou tanto en castelán como en estremeño. Ademais colaborou en distintas publicacións, salientando o seu labor para o xornal HOY. Conseguiu premios e galardóns en certames poéticos en diferentes lugares da xeografía estremeña. O seu poema *Un mundo cambiáu*, quizais o máis famoso, gañou o accesit da sétima edición do concurso poético "Ruta de la Plata" na categoría de fala popular.

## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Martínez Terrón, L., *Primera Antología de Poesía Extremeña*, Caçris, ei. autor, 2005.
Jay Ajayi

**Jay Ajayi**, nado o 15 de xuño de 1993 en Londres, Reino Unido, é un xogador profesional estadounidense de fútbol americano que xoga na posición de running back para os Philadelphia Eagles da National Football League (NFL). Formado na Universidade de Boise State, foi elixido no Draft da NFL de 2015 no posto número 149 polos Miami Dolphins. No ano 2017 foi seleccionado por primeira vez para o Pro Bowl.

## Traxectoria 
Nado en Londres, Reino Unido, de pais nixerianos, mudouse no ano 2000 a Maryland, Estados Unidos, momento no que tiña sete anos. Posteriromente, mudáronse a Texas, onde acudiu ao Instituto Frisco. Alí xogou ao fútbol americano, onde como sénior correu 2.240 iardas e fixo 35 touchdowns. Tamén formou parte do equipo track & field do equipo campión do distrito como membro dos 4 x 400 m (3:21.75), 4 × 200 m (1:29.44) e 4 × 100 m (42.86). Tras acabar o instituto acudiu á Universidade de Boise State, onde en tres anos correu 3.796 iardas e fixo 55 touchdowns.

;Estatísticas universitarias

Tras a súa etapa universitaria, Ajayi foi escollido polos Miami Dolphins na quinta rolda do Draft da NFL de 2015, sendo o seu posto global o 149. O 7 de maio dese mesmo ano, o equipo de Florida ofrécelle un contrato de catro anos por 2,50 millóns de dólares, incluíndo unha bonificación pola sinatura de 220.813. Na temporada 2016 axuda ao seu equipo a disputar os Playoffs, aínda que acaban por perder ante os Pittsburgh Steelers na rolda wildcard. Tras acabar a temporada foi escollido para a Pro Bowl como membro do equipo a AFC.

### Palmarés 
* **Pro Bowl (1)**: 2016

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Perfil na páxina dos Miami Dolphins 
* Perfil na páxina dos Boise State Broncos
Alfabeto samaritano

O **alfabeto samaritano** é un sistema de escrita abjad, descendente directo do alfabeto paleohebreo, usado polo pobo samaritano para escribir os seus documentos e libros relixiosos, como a súa versión do Pentateuco.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Madden, Frederic W. (1881). ''''. Trübner, Londres.
Anna Thynne

**Anna Thynne**, nada en Waterford, Irlanda en 1806 e finada o 22 de abril de 1866, foi unha zoóloga mariña británica, que destacou no estudo de corais e esponxas. Construíu o primeiro acuario de auga salgada estable en 1846 e mantivo corais e esponxas durante máis de tres anos. 

## Publicacións 
## Notas 
## Véxase tamén