Luís Casado

**Luís Casado Fernández**, coñecido co nome artístico **Ksado**, nado en Ávila en 1887 e finado en Santiago de Compostela o 6 de febreiro de 1972, foi un fotógrafo galego.

## Traxectoria 
Casado naceu en Ávila, e criouse en Ourense, a onde foi vivir con seis anos. Con dez anos de idade comezou a súa andaina no oficio, ao entrar coma aprendiz no estudio de Xosé Pacheco, ata que no ano 1915 se estableceu pola súa conta, abrindo o seu propio estudio no número 23 da compostelá Rúa do Vilar. Naqueles anos coincidiron en Santiago unha pléiade de fotógrafos de estudio de prestixio: Manuel Chicharro Bisi, Almeida, Sánchez-Guerra e o propio Ksado. Investigou e mellorou a súa técnica fotográfica, creando en 1917 un novo procedemento fotográfico, e realizou unha viaxe a París en 1919 para adquirir novo material. Cando no 1922 expandeu o negocio a Vigo, abrindo o seu estudio na rúa de Urzáiz, sería a súa irmá Carmiña a que quedara a cargo do estudio de Santiago.

Despois do 1936, coma consecuencia do golpe de estado, interrompeuse a súa actividade editorial. Ao ano seguinte pechou o seu estudo en Vigo e volveu a Compostela, abandonando a impronta artística dos seus traballos previos, para centrarse nas labores habituais dun estudo fotográfico.

## Medios nos que colaborou 
miniatura|175px|Luís Casado traballando en Compostela, retrato en *Vida Gallega*, 1920.
Casado colaborou cun amplo abano de xornais e demais publicacións. Entre os españois, publicou as súas imaxes no *Faro de Vigo*, *El Pueblo Gallego*, *El Nuevo Mundo*, *ABC*, *La Esfera*, *Mundo Gráfico*, *Nuevo Mundo*, *La Vanguardia*, *Céltiga*, *Galicia*, *Vida Gallega*, *Cartel* etc. Nos medios estranxeiros colaborou con *La Nación*, *La Prensa* e *Diario de la Marina*.

## Deltioloxía 
Da súa produción de postais, podemos distinguir ata catro formas diferentes de comercialización:
* As postais-fotográficas de retratos ou análogos, feitas no seu estudio ou fóra del, de tiraxe moi reducido e para desfrute do círculo íntimo do cliente. Os seus reversos foron variados, sempre en función do soporte dispoñible, de maneira que poden coincidir ao tempo varios deles (*Regtor*, *Kodak*, *da estrela*...).
* As postais-fotográficas de actos ou eventos, tamén de moi reducido tiraxe. Neste caso, atopáronse algúns reversos que informan, amén do nome do fotógrafo, do punto da súa venda: a *Papelería Naveira* (Santiago de Compostela).
* As postais-fotográficas de carácter artístico, igualmente de tiraxe reducido, nas que se reproducen diversos clixés da cidade e que se empregarían para a súa venda aos turistas, principalmente. Non incorporan ningún tipo de explicación da imaxe, e o reverso é igualmente variado, sempre en función do soporte dispoñible. Neste apartado hai que salientar os exemplares agrupados dentro da colección "*Fotos de Galicia*". Estas postais son distinguibles por incorporar no reverso a marca dun selo de caucho en tinta azul que di «*Fotos de Galicia/KSDO/SANTIAGO-VIGO/Prohibida la reproducción*».
* As postais turísticas, saídas de imprenta (identificada polo anagrama *HAB*, de *Huecograbado Arte Bilbao*, imprenta radicada na cidade vizcaína) e que constitúen a denominada "*Colección Ksado*". Moitos dos clixés figuraron nas "*Estampas Compostelanas*", e a colección conta con vinte nove exemplares, editados coa técnica do ocogravado en verde. O exemplar máis antigo atopado data do 29 de xullo de 1941.

## Obra 
[miniatura|175px|[José Signo, Luís Casado e Federico Rivas en Bueu, 1927.]]
A técnica de impresión máis recorrente na obra de Ksado é o ocogravado, que empregou con *Gráficas Villarroca*, *Huecograbado Mumbrú* e *Heraclio Fournier*.

* "*Estampas Compostelanas*". Volume dedicado á arquitectura e aos monumentos da cidade. Editado por primeira vez en 1927 nas *Gráficas Villarroca* de Madrid (con limiar de Salvador Cabeza de León), foi reeditado no 1948 co gallo do Ano Santo Xacobeo no *Huecograbado Fournier* de Vitoria (neste caso con limiar de Valentín Paz-Andrade).
* Un folleto de 16 páxinas titulado "*Santiago de Compostela*" (1928), patrocinado pola Xunta Local de Turismo.
* "*Estampas de Galicia*" (1936). Está considerada a súa obra de referencia, e a que lle fai ocupar un lugar destacado na historia da fotografía galega. O álbum foi editado cunha tiraxe de 10&nbsp;000 exemplares, e nel íanse pegando cromos (de tamaño que oscilaba entre 6x9 e 12x17 centímetros) con imaxes de Galicia, ata un total de 405. Nelas recollíanse as diferentes facianas de Galicia, dende os monumentos ata imaxes do traballo dos campesiños e os mariñeiros. Tal e coma recollía a publicidade do álbum, o que se pretendía era: «*exaltar os valores panorámicos, monumentais, históricos, artísticos, típicos e lendarios da nosa terra*».

## Relación coa intelectualidade 
Durante o período previo á Guerra Civil, Luís Casado mantivo unha activa participación no movemento galeguista que xermolou antes da contenda, tanto a nivel persoal coma con institucións coma o Seminario de Estudos Galegos. A súa obra insírese na procura xeracional dunha identidade de país para Galicia, recorrendo á mitoloxía celta, e é nese contexto no que debe valorarse *Estampas de Galicia*. Paralelamente, no plano internacional, dáse un crecente interese polo primitivismo, o que tamén inflúe neste achegamento á cultura celta.

O seu recoñecemento social foi maior que o de calquera outro fotógrafo da época e, nunha época na que as exposicións de fotografía apenas comezaban a ter lugar, as súas imaxes foron expostas en Ponferrada, Betanzos, Vigo, Buenos Aires, e en Madrid, no Pazo de Cristal e no Centro Gallego de Madrid.

Mostra deste recoñecemento foi o seu nomeamento pola Agrupación Fotográfica Galega coma presidente da sección de Santiago, así coma a homenaxe que lle rendeu no ano 1961.

Na súa honra creouse o Premio de creación fotográfica Luís Ksado, que recibiron fotógrafos coma Vari Caramés, Miguel Harguindey Vidal ou Xosé Abad Vidal.

## Estilo 
Esculturas de Asorey coma *A picariña* ou *A naiciña*, que era para o fotógrafo o prototipo da muller celta, influíron no xeito de retratar de Ksado. Ao mesmo tempo, o hieratismo da súa obra tamén é debido á súa formación nas técnicas e concepcións propias da fotografía clásica, co que todas as súas imaxes teñen en común o equilibrio da composición e unha estética depurada de artificios. Esta actitude afastouno das correntes vangardistas que naquela época se espallaban por Europa.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
*
* 
* 
*
*
*
*

### Ligazóns externas 
* Recensión  de Manuel Sendón e Xosé Luis Suárez Canal.
* *Del daguerrotipo a la instamatic, autores, tendencias*, de Juan Miguel Sánchez Vigil. Ediciones Trea 2007
* Imaxe da Rúa do Vilar, en *Colección de Fotografía Antigua*.