Historia dos animais

***Historia dos animais*** (en grego Τῶν περὶ τὰ ζῷα ἱστοριῶν, *Ton peri ta zoia historion*, "Investigacións sobre os animais"; en latín *Historia animālium*, "Historia dos animais") é un dos principais textos de bioloxía do filósofo da Grecia Antiga Aristóteles, que estudara na Academia platónica de Atenas. Foi escrito no século IV a. C.. Aristóteles morreu no 322 a. C.

O libro é considerado xeralmente un traballo pioneiro de zooloxía. Aristóteles estrutura o texto explicando primeiro que está investigando o *qué* (os feitos existentes sobre os animais) antes de establecer o *por que* (as causas destas características). Deste modo, o libro é un intento de aplicar a filosofía a parte do mundo natural. Ao longo da obra, Aristóteles busca identificar as diferenzas, tanto entre individuos coma entre grupos. Un grupo establécese cando se observa que todos os seus membros teñen o mesmo conxunto de características distinguibles; por exemplo, que todas as  aves teñen plumas, ás e peteiros. Esta relación entre as aves e as súas características e é recoñecida como un universal.

A *Historia dos animais* contén moitas observacións presenciais exactas, en especial da bioloxía mariña arredor da illa de Lesbos, como a de que os polbos tiñan a capacidade de cambiar de cor e un tentáculo que transfire esperma, ou que as crías do tiburón *Mustelus canis* crecían dentro do corpo da nai, ou que o macho do siluro de río *Silurus aristotelis* garda os ovos unha vez que a femia se vai. Algunhas destas foron consideradas durante longo tempo fantasiosas antes de ser redescubertas no século XIX. Aristóteles foi acusado de cometer erros, pero algúns son malas interpretacións do seu texto, e outras podían estar baseadas en xenuínas observacións. Porén, fixo un uso pouco crítico de evidencias achegadas por outras persoas, como viaxeiros e apicultores.

A *Historia dos animais* tivo unha poderosa influencia en zooloxía durante uns dous mil anos. Continuou sendo a fonte primaria de coñecemento ata que no século XVI os zoólogos, como Conrad Gessner, todos eles influídos por Aristóteles, escribiron os seus estudos sobre esta materia. O propio Gessner escribiu unha obra de cinco volumes titulada tamén *Historia animalium*, que non se debe confundir coa obra de Aristóteles.

## Contexto 
[miniatura|Aristóteles pasou moitos anos na [Academia platónica de Atenas. Mosaico, do século I de Pompeia.]]

Aristóteles (384 - 322 a. C.) estudou na Academia platónica de Atenas, permanecendo alí durante uns 17 anos. Igual que Platón, na súa filosofía buscaba os universais, pero, a diferenza de Platón sostiña as súas opinións con observacións detalladas, especialmente da historia natural da illa de Lesbos e a vida mariña na enseada da illa en Pyrrha. Este estudo fixo que fose o primeiro historiador natural cuxa obra sobreviviu. Non se volveu facer ningún outro traballo detallado de zooloxía ata o século XVI, polo que Aristóteles seguiu sendo moi influente nese campo durante uns dous mil anos. Os seus escritos sobre zooloxía forman unha cuarta parte das súas obras que sobreviviron. O discípulo de Aristóteles Teofrasto escribiu posteriormente un libro similar sobre botánica titulado *Historia Plantarum* (ou Περὶ φυτῶν ἱστορία, *Peri phyton historia*, "Investigacións sobre as plantas").

## O libro 
### Introdución 
Na *Historia dos animais*, Aristóteles pretende investigar os feitos existentes (en grego "hoti", 'que'), antes de establecer as causas (en grego "dioti", 'por que'). O ibro é así unha defensa do seu método de investigar zooloxía. Aristóteles investiga catro tipos de diferenzas entre os animais: as diferenzas en partes determinadas do corpo (Libros I ao IV); diferenzas nos modos de vida e tipos de actividade (Libros V, VI, VII e IX); e diferenzas en caracteres específicos (Libro VIII).

### Observacións 
A *Historia dos animais* contén un gran número de observacións feitas directamente polo autor, especialmente en bioloxía mariña, en forte contraste coa "zooloxía simbólica" de Platón. O estilo de Aristóteles e a precisión poden apreciarse na pasaxe onde se discute o comportamento e a anatomía dos cefalópodos, mencionando o seu uso da da tinta par escapar dos predadores, a camuflaxe, e a sinalización. O seguinte fragmento procede da tradución de D'Arcy Thompson:

[miniatura|upright|Aristóteles observou que o [Octopus macropus|polbo pode cambiar de cor cando o perturban.]]

As súas observacións foron case todas exactas, segundo o filósofo Anthony Preus, aínda que Mario Vegetti argumenta que ás veces Aristóteles deixaba que a teoría anubrase as observacións.

[miniatura|esquerda|Aristóteles deixou escrito que o embrión do tiburón *[Mustelus canis* estaba unido por unha corda de tecido a un tipo de placenta, o saco vitelino. Na imaxe móstrase outra especie, pero cun embrión similar.]]

Algunhas das observacións de Aristóteles non foron tomadas en serio pola ciencia ata que foron redescubertas independentemente no século XIX. Por exemplo, sinalou que o polbo macho ten un hectocótilo, que é un tentáculo especial que almacena esperma e que o transfire ao corpo da femia; ás veces despréndese durante o apareamento. Este relato foi descartado como fantasioso ata que o naturalista francés Georges Cuvier o describiu na súa obra de 1817 *Le Règne Animal* (O reino animal).

Aristóteles tamén se decatou que a cría do tiburón *Mustelus canis* crece dentro do corpo da súa nai unido por unha corda de tecido a algo similar a unha placenta (o saco vitelino). Isto foi confirmado en 1842 polo zoólogo alemán Johannes Peter Müller.

Os métodos de observación de Aristóteles incluían a disección (a obra complementaria perdida de Aristóteles *As diseccións*, contiña ilustracións das mesmas), polo que el observaba a anatomía directamente, aínda que as interpretacións das funcións das estruturas que observou estaban suxeitas a erro. Igual que outros autores clásicos, como Plinio o Vello, Aristóteles tamén recolleu evidencias de viaxeiros e persoas con coñecementos especializados, como pescadores e apicultores, sen facer moitos esforzos en corroboralas.

### Erros aparentes 
[miniatura|[Ephemeroptera|efemerópteros como *Hexagenia* camiñan a catro patas, como dixo Aristóteles.]]
O texto contén algunhas afirmacións que parecen erros. Aristóteles afirmaba que as femias de calquera especie teñen un número de dentes menor que os machos. Esta afirmación aparentemente falsable doadamente hai unha pequena posibilidade de que fose unha observación xenuína, se como suxire Robert Mayhew as mulleres daquela época tiñan unha dieta peor que a dos homes; pero a afirmación, improbable en humanos, non é certa noutras especies tampouco. Así, Philippa Lang sostén que Aristóteles puido ter sido empírico, pero era bastante menos esixente en canto á observación, "porque non esperaba que a natureza estivese errada". Katrin Weigmann escribiu "A afirmación [de Aristóteles] de que as moscas teñen catro patas foi repetida en textos de historia natural durante máis de dous mil anos malia que con simplemente contalas se tería probado outra cousa." Porén, o historiador e filósofo da bioloxía John S. Wilkins sinalou que Aristóteles non dixo "todas as moscas teñen catro patas"; el escribiu sobre un determinado animal, o *ephemeron* ou efémera, que "se move con catro patas e catro ás: e, podo observala ao pasar, esta criatura é excepcional non só en canto á breve duración da súa existencia, do cal recibe o seu nome, senón tamén porque aínda que é un cuadrúpede ten ás tamén." As efémeras como *Hexagenia*, camiñan de feito a catro patas, xa que o par de patas anterior (do total de seis) non está ben adaptado para andar, polo que Wilkins conclúe que Aristóteles estaba no certo. Os machos de *Hexagenia* usan o par de patas anterior para agarar a femia durante o apareamento, e as outras catro para camiñar.

Algunhas das traducións a linguas europeas modernas foron as que seguen. As traducións ao inglés fíxoas Richard Cresswell en 1862 e o zoólogo D'Arcy Wentworth Thompson en 1910. Unha tradución ao francés fíxoa Jules Barthélemy-Saint-Hilaire en 1883. Outra tradución ao francés fíxoa J. Tricot en 1957, seguindo a interpretación de D'Arcy Thompson. Unha tradución ao alemán dos Libros I ao VIII feita por Anton Karsch, empezou en 1866. Unha tradución dos dez libros ao alemán fíxoa Paul Gohlke en 1949.

## Influencia 
O anatomista comparativo Richard Owen dixo en 1837 que  "a ciencia zoolóxica naceu dos traballos de [Aristóteles], podemos case dicir, como Minerva desde a cabeza de Xúpiter, nun estado de nobre e espléndida madurez".

Ben Waggoner do Museo de Paleontoloxía da Universidade de California escribiu que

Walter Pagel comenta que Aristóteles "influenciou perceptiblemente" os fundadores da moderna zooloxía, como o suízo Conrad Gessner coa súa obra de 1551–1558 *Historiae animalium*, o italiano Ulisse Aldrovandi (1522–1605), o francés Guillaume Rondelet (1507–1566), e o holandés Volcher Coiter (1534–1576), mentres que os seus métodos de ver series temporais e facer uso da anatomía comparada axudou ao inglés William Harvey na súa obra de 1651 sobre embrioloxía.

O libro de 2014 de Armand Marie Leroi *The Lagoon: How Aristotle Invented Science* e o documental da BBC  ''Aristotle's Lagoon* puxeron os escritos biolóxicos de Aristóteles en contexto, incluíndo a *Historia doa animais'', e propuxeron unha interpretación das súas teorías biolóxicas.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Tradución ao inglés de D'Arcy Wentworth Thompson. Oxford: Clarendon Press, 1910. Adelaide library – Archive.org
* Tradución ao inglés de Richard Cresswell. Londres: Henry G. Bohn, 1862.
* Texto, con introdución e comentarios en francés, no sitio de Philippe Remacle (1944 - 2011); trad. de Jules Barthélemy-Saint-Hilaire (1805 - 1895). Hachette, 1883.