Pobo xudeu

Os **xudeus** (en hebreo: יְהוּדִי, * Yehuda *; e en yiddish: ייִד, * YID *), tamén coñecidos como **pobo xudeu ** son unha nación e un grupo etnorelixioso que descenden dos hebreos e antigos israelitas do próximo oriente. A relixión constitúe un posible aspecto de pertenza ao pobo xudeu así como tamén as tradicións, prácticas culturais, sociais e lingüísticas. E, aínda que poden presentar características comúns, tales como o idioma ou a crenza, os xudeus non constitúen un grupo étnico homoxéneo, por iso a definición precisa de xudeu é controvertida e pode variar dependendo da énfase que se faga na observancia relixiosa ou na identidade secular.]]
O termo *xudeu* (en hebreo יהודי—*Yehudi*) procede de Xudá (יְהוּדָה—*Yehúda*, cuarto fillo do patriarca bíblico Xacob). Nun sentido territorial, Xudá (הוּדָה, é dicir, Xudea) designaba por outra banda ao Reino de Xudá, entidade política que existiu no levante mediterráneo, uns mil anos antes da Era Común e ata o 70 da mesma.

Cando Moisés conduciu ao pobo hebreo desde Exipto ata a Terra de Israel, unha multitude de homes e mulleres de diversas orixes uníronse a eles e acompañáronos durante o Éxodo. Unha vez liberados da escravitude, os descendentes de Xacobe mesturáronse con eles. É dicir, os hebreos casábanse con calquera persoa que abrazase a fe no Deus único e aceptase a Alianza.]]
[miniatura|140px|[Sefardí.]] 
miniatura|140px|Mizrají.

*Ashkenaz* é o nome dado a Alemaña polos xudeus e ashkenazí («alemán») é o nome que recibían os xudeus de Alemaña. Usouse logo para describir aos xudeus provenientes de Europa de modo xeral. O seu idioma é o yiddish, que é un dialecto xermano con influencia hebrea e eslava. Habitaron principalmente en Alemaña, Polonia, Ucraína e Rusia. Non son xudeus *ashkenazim* os que teñen raíces nos seguintes países de Europa: a Península Ibérica e rexións de Italia, Grecia, Turquía, os Balcáns, Inglaterra, Países Baixos e parte de Francia (os xudeus alsacianos si o son).

Os xudeus ashkenazim adoptaron as interpretacións dos mandamentos (*mitzvot*) das escolas rabínicas de Israel, e os *xudeus orientais*, os das escolas babilónicas.

### Sefaradim 
*Sefarad* é o nome hebreo dado a España, empregándose a palabra *sefardí* para designar aos xudeus de Península Ibérica (tanto de España como de Portugal). A historia dos sefardís na Península Ibérica remóntase á Antigüidade. Os sefardís fixeron grandes contribucións á cultura ibérica, onde residiron non menos de quince séculos. Por motivos relixiosos deberon emigrar de España en 1492. Aos descendentes deses xudeus ségueselles chamando sefardís, sefaraditas ou sefarditas, sen importar en que parte do mundo nazan. Pese á expulsión da Península Ibérica, os exiliados sefardís atoparon refuxio en sitios tan diversos como o Magreb, Exipto e Italia, Grecia e Turquía, Siria e Terra Santa, Holanda e o Novo Mundo.

Unha das linguas faladas polos sefardís é sefardí ou ladino, que é un dialecto castelán. Os sefaradís posúen costumes ancestrais e un rito relixioso hebraico que lles é propio.
En 1924, o xeneral Primo de Rivera concedeu a cidadanía española aos xudeus sefardís por "razóns históricas", o cal salvou moitas vidas durante a segunda guerra mundial. Así, en plena segunda guerra mundial, o cónsul Ángel Sanz Briz (1910-1980) (chamado *O Anxo de Budapest*) puido salvar en Hungría a miles de xudeus do Holocausto, declarando que os xudeus sefardís eran cidadáns españois e xa que logo tiñan apoio total do seu goberno. Para salvar aínda máis vidas, Sanz Briz fixo pasar a moitos non sefardís por sefardís.

En 1991, Yad Vashem (Museo do Holocausto en Israel) distinguiu as accións de Sanz Briz, concedéndolle a través dos seus herdeiros o título de Xusto entre as Nacións e inscribindo o nome do cónsul español no memorial da Shoá. En 1994 o goberno húngaro concedeulle a título póstumo a Cruz da Orde do Mérito da República Húngara. Sanz Briz foi o primeiro diplomático español que apareceu nun selo de correos de España.

### Mizrajim ou *edot hamizraj* 
*Mizrají* (*mizrajim* en plural) é o nome dado ás comunidades xudías que inmigraron dos países do Oriente Medio, notablemente do Iemen, Iraq e Irán. Moitos os denominan erroneamente *sefaradim* dentro do mesmo Israel, aínda que nada teñen que ver coa Península Ibérica.

O termo correcto para denominalos en hebreo é *edot hamizraj* (comunidades do Oriente). Toman a súa interpretación dos preceptos das escolas rabínicas de Babilonia. Son os xudeus do mundo árabe e iranio.

## Linguas xudías 
[miniatura|150px|esquerda|[Eliezer Ben-Yehuda.]]
[miniatura|280px|**Lingua e desterro**Exemplar da *Gazeta de Ámsterdam* publicado en Holanda o 12 de setembro de 1672. Os hebreos de Ámsterdam imprimían un xornal que mostra, en primeira plana, o interese da comunidade xudía polo que sucedía nese entón en Madrid e, lía ademais as noticias en castelán logo de **180 anos** de ser expulsada do seu chan ancestral (1492). [Beth Hatefutsoth|Museo Casa das Diásporas, Tel Aviv.]]
Tradicionalmente, coñécese como **lingua hebrea** á lingua litúrxica do xudaísmo (tamén coñecido como *lashon ha-kodesh*, 'lingua santa'), a linguaxe no que o Tanakh foi escrito, a fala dos xudeus durante séculos e, xunto co árabe, unha das dúas linguas oficiais do Estado de Israel.

Tal e como o coñecemos hoxe, o hebreo (ou hebreo moderno) é froito da obra do lingüista Eliezer Ben-Yehuda que chegou a Palestina en 1881 e reviviu unha lingua que unicamente se utilizaba nos servizos relixiosos xudeus e que en termos de fala quedara en desuso durante máis de dezaseis séculos.

Por outra banda, os xudeus que inicialmente se asentarón en diversas localidades diaspóricas desenvolveron ás veces modos de comunicación propios e incorporaron vocábulos hebreos nas linguas vernáculas. Iso dáse no ladino dos xudeus da Península Ibérica e o yiddish dos xudeus da Europa Central.

Con todo, aqueles que estabán preparados, dominaron tanto o hebreo como a lingua local, ou as linguas locais; non poucos xudeu exercerón ademais como tradutores. Achega do sefardí como fenómeno socio-cultural e identitario, escribiu García-Pelayo y Gross no século XX:

## Poboación 
:*Véxase tamén: Cifras históricas de poboación xudía*
Antes da segunda guerra mundial a poboación xudía do mundo era de aproximadamente 18 millóns. Logo da Shoáh a poboación xudía mundial reduciuse a 12 millóns. A *Jewish Virtual Library* indica que existen aproximadamente 15 millóns de persoas xudías no mundo e que elas habitan en non menos de 134 países. Esta imaxe foi frecuentemente empregada como marca emblemática do inicio da Diáspora xudía, resultando ela supostamente do castigo enviado aos xudeus polo Creador encolerizado a raíz dos pecados do seu pobo. Con todo, a presenza de comunidades xudías noutros contextos xeográficos debeuse nalgúns casos á propia vontade dalgúns xudeus de permanecer fóra de Israel, datando iso polo menos sete séculos antes do episodio aquí ilustrado. Máis aló da destrución do Templo, o certo é que historicamente os xudeus obtiveron dereitos de cidadanía dentro do Imperio romano, onde mantiveron as súas tradicións e ademais prosperaron.]]
Hoxe en día a maior comunidade xudía da diáspora atópase nos Estados Unidos, con preto de 5,2 millóns de xudeus. En toda América hai grandes comunidades xudías, sendo extensas as da Arxentina, Brasil, Canadá, México e máis pequenas en Chile, Panamá, Uruguai, Venezuela e outros países.

En Europa Occidental a maior comunidade xudía atópase en Francia cuns 500.000 xudeus aproximadamente, a maioría deles ou os seus descendentes procedentes de países árabes de África do Norte, como Alxeria, Marrocos ou Tunisia. No Reino Unido viven preto de 265.000 xudeus. Na Europa do leste, habitan ao redor de 400.000 xudeus en Rusia (aínda que existen datos estimativos máis altos) e decenas de miles en países do antigo Bloque soviético.

Os países árabes de África do Norte e de Oriente Medio tiñan en 1945 unha poboación xudía de preto de 900.000 habitantes. Trala independencia de Israel, a maioría dos xudeus destes países, como consecuencia da persecución á que se viron sometidos e debido a factores económicos e culturais, emigraron a Israel, Norteamérica e Europa na década dos '50 (véxase Éxodo xudeu de países árabes). Hoxe en día, preto de 8.000 xudeus seguen vivindo nestes países, a maioría en Marrocos e Tunisia. Caso especial é o de Irán, país non árabe pero musulmán, que ten unha poboación de pouco máis de 10.000 xudeus fronte aos 100.000 que posuía antes da revolución islámica de 1979.

Fóra de Europa, Asia e América existen comunidades xudías considerables en Australia e Suráfrica.´

**O fin da "Diáspora"**. A noción de pobo xudeu no exilio (a miúdo denominada "a Diáspora" con maiúscula) puido haber ter sentido só antes da creación do moderno Estado de Israel. A partir da creación do mesmo en 1948, o uso do termo "Diáspora" en certo sentido volveuse obsoleto: Santiago Kovadloff explica que a súa orixe é de orde relixiosa e o mesmo foi a miúdo empregado para xustificar a condición de exilio no caso dos israelitas, quen en varias oportunidades víronse obrigados a deixar a Terra de Israel para subsecuentemente asentarse en territorios estranxeiros. Iso deu notoriedade á descrición do pobo xudeu como unha "nación apátrida" durante case dous mil anos. Con todo, demostra Kovadloff, o pobo xudeu de feito coñeceu numerosas ondas emigratorias antes, durante e logo da existencia do calquera dos Estados hebreos autónomos da Antigüidade. É a raíz diso que, a partir de 1948, segundo Kovadloff, resulta inadecuado denominar "Diáspora" á condición de todos aqueles xudeus que viven fóra de Israel: israelitas ou israelís, o certo é que na gran maioría dos casos eles non son forzados a vivir fóra de Israel; e, de desexalo, moitos deles poderían establecerse alí; mais -afirma Kovadloff desmitificando a tradición relixiosa- se non o fan, iso non se debe a que hoxe en día tal proceder lles sexa impedido, senón porque parte considerable deles opta por vivir fóra de Israel.

### Cambios de poboación 
[miniatura|[Moses Mendelssohn, fundador da Haskalá ou Ilustración xudía.]]
* **Asimilación**. Xa desde a Antigüidade houbo xudeus que se asimilaron á sociedade non xudía que os rodeaba. Esta asimilación, que puido pola forza ou por libre elección, consistía, basicamente, en deixar de practicar o xudaísmo e ata rexeitar a identidade xudía propia. Algunhas comunidades xudías desapareceron completamente debido á asimilación Con todo, como consecuencia das persecucións ás que se viron sometidos os xudeus durante a maior parte do milenio pasado nas que se lles prohibía integrarse coa sociedade non xudía, a asimilación non era un fenómeno alarmante dentro do pobo xudeu. A chegada da Haskalá no século XVIII e a consecuente emancipación dos xudeus en Europa e América no século seguinte cambiou a situación, o que permitiu a numerosos xudeus participar e ser parte da sociedade secular. Iso, xunto co nacemento de correntes xudías afastadas da ortodoxia tradicional, como o reformismo, moito menos esixentes en canto á interpretación da Torá, ha ter como resultado un aumento considerable da asimilación, cuxa principal característica é o matrimonio mixto, isto é, xudeus que contraeron matrimonio con non xudeus. Nos Estados Unidos, onde reside a comunidade xudía máis numerosa logo de Israel, hai preto dun 50% de matrimonios mixtos. Xa que, segundo a lei xudía, para ser xudeu hase de ter nai xudía, a maioría dos fillos destes matrimonios deixan de ser xudeus. Ademais, perden tanto a idea de pertenza a un colectivo concreto (xudeu) como as tradicións relixiosas dos seus proxenitores. Isto provoca un descenso considerable na poboación xudía. Hai quen denominan este fenómeno como "holocausto silencioso".
* **Persecucións e matanzas**. Ao longo da historia, numerosos conquistadores, imperios e nacións oprimiron aos xudeus ou intentaron eliminalos completamente. Os métodos empregados han ir desde a mera expulsión ata o xenocidio. De acordo con James Carroll, ”os xudeus representaban o 10% da poboación total do Imperio Romano [...] hoxe deberían ser aproximadamente 200 millóns”. Exemplos pertinentes a esta categoría inclúen as persecucións durante as guerras xudeu-romanas, as Cruzadas, os masacres de poboacións xudías en Ucraína polos cosacos de Bohdan Chmielnicki, os pogroms en Rusia e o Holocausto, no que foron asasinados seis millóns de xudeus, incluíndo un millón e medio de nenos.

### Condición paradoxal 
Segundo o demógrafo Sergio Della Pergola a condición do pobo xudeu en tempos modernos "é un paradoxo, por unha banda o antisemitismo é un mal que crea un mecanismo de defensa colectivo, e por outro, a emancipación arrastra o prezo da asimilación".

### Teoría e investigación recentes 
O historiador Shlomo Sand sostivo que a diáspora xudía non foi un éxodo masivo, senón de só uns poucos miles de xudeus (como máximo). Explicou a existencia de xudeus en diversas partes de Europa, África e Asia como o froito de conversións ao xudaísmo. As poboacións de Europa oriental, segundo Sand, terían orixe nos xázaros, un pobo turco procedente da Asia central que se converteu ao xudaísmo cara ao século VIII.

Con todo, foi demostrado que as poboacións xudías asquenacís, sefardís e de oriente medio atópanse máis relacionadas xeneticamente entre si que para cos seus concidadanos, existindo relativamente poucas mesturas nas poboacións xudías, pero presentando estas considerable parentesco xenético cos demais pobos do levante mediterráneo.

## Xudeus galardoados co Premio Nobel 
[miniatura|
***Bulevar dos Laureados co Premio Nobel***.
*«Rishon LeZion homenaxea os xudeus laureados que trouxeron progreso á humanidade e honor á nosa Nación.»*
[Rishon LeZion, Israel, 2004.]]
O Premio Nobel é un evento anual internacional outorgado por primeira vez en 1901 por logros en Física, Química, Fisioloxía ou Medicina, Literatura e Paz. Un premio asociado de Economía entrégase desde 1969.

O Premio Nobel foi concedido a máis de 850 persoas, das cales 194 son xudías. Aínda que o pobo xudeu representa tan só un 0,2% da poboación mundial (1 persoa por cada 500 habitantes do planeta), os xudeus constitúen o 20% do total dos premiados. David Brooks indicou nun artigo publicado no *New York Times* en xaneiro do 2010 que:

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Della Pergola, Sergio. *World Jewish Population: The American Jewish Year Book*, Universidad de Connecticut, 2012 -PDF.
* Roudinesco, Élisabeth. *A vueltas con la cuestión judía* (2009), Barcelona: Anagrama, 2011.
* 
* 

### Ligazóns externas 
* Jewish Encyclopedia : People of Israel Hebrews, Judaism, Jew
* World Jewish Congress .
* Anti-Difamation League .
* Asociación Tarbut Sefarad
* Judíos famosos en el Nuevo Mundo
* World Jewish News Agency .