Casa da Moeda de México

A **Casa de Moeda de México** (**OM** pola súa marca de ceca) é un órgano descentralizado do Goberno federal mexicano, dependente da Secretaría de Facenda e Crédito Público, responsable da cuñaxe das moedas de curso legal no país consonte os parámetros que establezan os decretos do Congreso da Unión e as ordes de cuñaxe do Banco de México.​ 

Fundouse en 1535 e é a máis antiga de América.

## Historia 
### Fundación e etapa do vicerreinado 
A Real Casa de Moeda de México (ou Ceca de México), dependente da Coroa española, foi establecida mediante a Real cédula do 11 de maio de 1535, executada polo vicerrei Antonio de Mendoza. Inicialmente instalouse nas denominadas "Casas vellas de Moctezuma", propiedade de Hernán Cortés. Porén, en 1536 decidiuse a construción dun edificio acaroado ao Pazo do Vicerreinado (hoxe Museo Nacional das Culturas do Mundo), na rúa que, por tal motivo, acabou por chamarse "da Moeda".

A Casa da Moeda funcionou durante máis de dous séculos mediante concesión a persoas, que adquirían os oficios de tesoureiro, ensaiador, tallador, escribán, xuíz de balanza, alcalde ou alguacil. A ceca limitábase a cuñar a moeda e a entregarlla aos seus donos logo de deducir os correspondentes dereitos de operación e de señoriaxe (ou beneficio do goberno derivado da emisión).​

O metal máis cuñado nesta ceca foi a prata, extraída das minas mexicanas, aínda que a partir de 1679 comezaron a cuñarse tamén cantidades limitadas de ouro. O cobre utilizouse só na primeira época de operacións da ceca e, posteriormente, despois de 1814 no contexto da crise provocada pola revolución de independencia.

[miniatura|182x182px|[Reverso (moedas)|Reverso dun columnario de 1759 da **Casa de Moeda de México**]]

En 1572 Filipe II de España introduciu na moeda a impresión dunha cruz e as armas do reino, que se mantiveron ata a aparición en 1732 do tipo columnario, que presentaba dous globos terrestres sobre ondas mariñas, cunha coroa real enriba, flanqueadas polas Columnas de Hércules, de onde colleron o seu nome. As moedas columnarias foron sucedidas en 1773 polas chamadas "de busto", por teren a efixie dos reis de España nos seus anversos. Naqueles anos, a ceca mexicana producía máis de trinta millóns de pesos anuais e traballaban nela arredor de 400 empregados, ademais dos artistas gravadores e dos administrativos.

Os insurxentes realizaron tamén en distintos períodos as súas propias emisións de moeda, en prata e en cobre, de calidade irregular, e tamén reselaron a moeda emitida pola ceca oficial.

En 1847, o Goberno alugoulle a Casa de Moeda a unha compañía privada inglesa, a *MacKintosh Mint Company*, que tamén explotou en distintos momentos as cecas de Guanajuato, Zacatecas, Guadalupe e Calvo (ao sur de Chihuahua). Esta empresa adquiriu maquinaria inglesa propulsada por vapor. A produción trasladouse á chamada *Casa del Apartado* (actual Museo Numismático Nacional) e ambas as institucións uniron os seus procesos produtivos nun só establecemento, chamado *Casa de Moneda y Apartado de México*. A situación da Casa da Moeda en mans de entidades privadas e fóra do control directo do Goberno mantívose ata 1893.

Durante ese período, cun decreto do presidente Benito Juárez, a Casa de Moeda adoptou o 15 de marzo de 1861 a división do peso mexicano consonte o sistema métrico decimal.

[miniatura|180x180px|[Moeda de ouro de 20 pesos a nome do emperador Maximiliano I.]]

Logo do establecemento do segundo Imperio Mexicano (1863-1867), a Casa de Moeda cuñou moedas co perfil do emperador Maximiliano e a lenda MAXIMILIANO EMPERADOR no anverso, e IMPERIO MEXICANO no reverso. Posteriormente, co restablecemento da República cuñouse o escudo nacional no anverso, en tanto que o reverso portaba o lema REPÚBLICA MEXICANA.

[miniatura|180x180px|[Peso mexicano|Peso de 1869, coa lenda REPUBLICA MEXICANA ]]

Existía en México unha corrente de opinión que reclamaba o retorno das casas de moeda á administración directa do Estado. En decembro de 1871 Benito Juárez proclamou un decreto polo cal quedaba prohibido o alugamento das cecas e a renovación dos contratos daquela existentes, pero non puido cumprirse pola morte do presidente e os graves problemas fiscais existentes.

O 30 de xuño de 1895 un decreto do presidente Porfirio Díaz, promovido polo secretario de Facenda José Yves Limantour, deu por concluídos todos os contratos de arrendamento das cecas mexicanas, e o 15 de xullo do mesmo ano o Congreso aprobou un decreto polo que só continuarían abertas as casas de moeda de México (co rango de dirección xeral), Culiacán, Guanajuato e Zacatecas.

### Séculos XX e XXI 
En 1905 a lenda das moedas substituíuse pola aínda hoxe vixente de ESTADOS UNIDOS MEXICANOS e comezou o costume de representar a efixie de personaxes históricos, naquel momento Miguel Hidalgo y Costilla, co deseño do medallista francés Charles Pillet. En 1910, co gallo do centenario da independencia mexicana, emitiuse a primeira moeda conmemorativa, o chamado *peso de caballito*, deseñado tamén por Pillet.

A Revolución Mexicana de 1910 a 1917 alterou a orde monetaria. As forzas en loita emitiron as súas propias moedas, xeralmente de basta factura, así como diversos billetes e vales.

A Constitución Política dos Estados Unidos Mexicanos de 1917 previu a existencia dun banco de emisión único, administrado polo Goberno Federal, entre cuxas funcións estaría o establecemento de casas de moeda. Prohibíuselles aos estados da República emitiren o seu propio circulante. En consecuencia, en 1925 creouse o Banco de México, entre cuxas atribucións estaba a de regular a circulación monetaria e a emisión de papel moeda, en forma única e exclusiva.

A introdución do diñeiro fiduciario en todos os países levou en 1936 á desvinculación da moeda mexicana da súa equivalencia directa coa prata e o ouro. A partir de entón cuñáronse pezas de bronce, latón e cuproníquel, e mantívose a emisión de moedas de metais preciosos só con fins conmemorativos.

En 1970 a ceca trasladouse a unha nova sede na *Calzada de Legaria*, na Cidade de México, onde operou ata 1999. Actualmente as moedas cúñanse nunha moderna planta construída en 1983, en San Luis Potosí, aínda que a sede da compañía se mantén na demarcación de Cuauhtémoc, na Cidade de México.

Entrado o século XXI, a Casa de Moeda de México conta cunha avanzada tecnoloxía para a fabricación de discos, moedas circulantes e conmemorativas e medallas en metais preciosos e industriais. Nos últimos anos exportou moedas, a países como Alemaña, Arxentina, Austria, Bahamas, Brasil, Canadá, Cuba, Ecuador, Exipto, España, os Estados Unidos, Guatemala, Honduras, a India, Indonesia, Malaisia, Marrocos, Nicaragua, Noruega, Perú, Portugal, Porto Rico, o Reino Unido, Suecia, Suíza, Tailandia, Uruguai e Venezuela.

Actualmente, os billetes imprímense na Fábrica de Billetes do Banco de México, e os selos postais, pasaportes, formularios oficiais e outros documentos imprímense nos *Talleres de Impresión de Estampillas y Valores*, entidade dependente da Secretaría de Facenda e Crédito Público.

A administración da Casa de Moeda recae nunha Xunta de Goberno presidida polo secretario de Facenda e Crédito Público.

## Museo Numismático Nacional 
[miniatura|Prensa monetaria de [1832 exposta no Museo da Casa da Moeda de México]]
O Museo Numismático Nacional, que forma parte da Casa de Moeda de México, atópase na antiga *Casa del Apartado*, un edificio situado no centro histórico da Cidade de México onde, desde o século XVII, se desenvolvía o proceso de separación do ouro que viña mesturado con prata desde as minas. ''''*

Neste lugar cuñáronse moedas ata 1992. A vella maquinaria movida a vapor utilízase agora para amosarlles aos visitantes o proceso de fabricación das moedas. Exhíbese tamén unha pequena mostra da colección numismática da Casa de Moeda, constituída por moedas e medallas de diversas épocas, así como ferramentas, punzóns e cuños empregados na súa produción.

O museo disponse en tres galerías: a de numismática, dedicada á historia da moeda; a colección histórica de papel moeda mexicano, e a do escudo nacional, onde se pode apreciar a súa evolución.

O museo está dotado de cinco aulas e dúas salas de usos múltiples destinadas ao desenvolvemento de cursos e obradoiros, ademais dunha biblioteca especializada en  numismática, ao dispor dos investigadores e interesados.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Canudas Sandoval, E. (2005). *Las venas de plata en la historia de México*. Universidad Juárez Autónoma de Tabasco. Vol. II. ISBN 970-94243-1-9
* Céspedes del Castillo, G. (1996). *Las casas de moneda en los reinos de Indias*. *Vol. 1: Las cecas indianas en 1536-1825*. Madrid. Fábrica Nacional de Moneda y Timbre - Museo Casa de Moneda.
* Fernández, M. A. (1983). *Historia de la Casa de Moneda de México y sus provincias.* SHCP, Unidad de Bienes Culturales. México. ISBN 986 806 045 4
* González Gutiérrez, P. (1997). *Creación de casas de moneda en Nueva España*. Alcalá de Henares. Universidad de Alcalá. ISBN 978-84-8138-220-4
* Castro Gutiérrez, F. (2012). *Historia social de la Real Casa de Moneda de México*. México. UNAM, Instituto de Investigaciones Históricas. ISBN 978-607-02-3150-6
* Orozco y Berra, M. (1993). *Moneda y acuñación en México*. México. Banco de México. 2 volumes.
* Pradeau, A. F. (1953). *Don Antonio de Mendoza y la Casa de Moneda de México en 1543. Documentos inéditos*. México. Porrúa.
* Valdéz Lakowski, V. (1987). *De las minas al mar. Historia de la plata mexicana en Asia. 1565-1834*. Fondo de Cultura Económica. ISBN 978-9681623838

### Outros artigos 
* Casa de moeda
* Cuñaxe
* Peso mexicano
* Economía de México

### Ligazóns externas 
* Sitio web da Casa de Moeda de México
* Vídeo: "Historia de la Casa de Moneda de México". *Casa de Moneda de México''.