Xosé Ramón Pena

**Xosé Ramón Pena Sánchez**, nado en Betanzos o 27 de setembro de 1956, é un profesor e escritor en lingua galega.

## Traxectoria 
Pasou a infancia e mocidade na Coruña. Licenciado en filoloxía hispánica e galego-portuguesa na Universidade de Santiago de Compostela, pola que é doutor en Filoloxía. Foi membro do colectivo Alén. Profesor na Universidade de Vigo e mais na de California (Santa Barbara), traballou como catedrático de lingua e literatura galega no IES Santa Irene de Vigo ata a súa xubilación. Tamén impartiu aulas na UNED.

O seu labor ocupou os espazos da investigación na historia da literatura galega, na narrativa e no xornalismo. Dentro do primeiro deles, especializouse nos campos da literatura medieval e das vangardas galegas, estudando e editando a obra de Ramón Cabanillas, Luís Amado Carballo ou Manuel Antonio. É autor de títulos como *Manuel Antonio e a vangarda*, *Xograres do mar de Vigo*, *Historia da literatura medieval galego-portuguesa, Historia da Literatura Galega* (da que se levan publicado 4 volumes) ou -con Manuel Forcadela- *Estudos sobre Os Eoas de Eduardo Pondal*. Así mesmo levou a cabo o estudo e edición de *Na noite estrelecida*, *Da terra asoballada*, *A esmorga* e *No desterro*. Con Xosé María Dobarro realizou a edición da *Poesía galega completa* (2009) de Ramón Cabanillas.

Gañou o Premio Xerais (1987), o Premio Antón Losada Diéguez (1988 e 2017), o Premio Fervenzas Literarias (2015) e o Premio da Crítica Galicia (Investigación, 2015). Colaborou en xornais e revistas, e mantivo unha columna semanal no xornal *Faro de Vigo* no cal dirixiu, ademais durante décadas, o suplemento cultural semanal "Faro da Cultura". Foi director da colección Biblioteca das Letras Galegas de Edicións Xerais de Galicia.

## Obra 
### Narrativa 
[miniatura|Presentación de *En tempo de desconto* no Club [Faro de Vigo, abril 2022, con Moncha Fuentes.]]
* *O reverso do espello* (1984). Edicións Xerais de Galicia. Despois incluído na Biblioteca de Autores Galegos de *Diario 16 de Galicia*.
* *Para despois do adeus* (1987). Xerais. 200 páxs. ISBN 978-84-7507-297-5. 
** *Para después del adiós* (1993). Madríd: Ed. Libertarias-Prodhufi. Tradución de Carmen Pallares. 160 páxs. ISBN 9788479541439.
* *Paixóns privadas* (1991). Xerais. 208 páxs. ISBN 9788475075402.
* *A era de Acuario* (1997). Xerais. 160 páxs. ISBN 9788483021750.
* *Fado de princesa* (2005). Galaxia. 228 páxs. ISBN 978-84-8288-776-0.
* *A batalla do paraíso triste* (2008). Xerais. 264 páxs. ISBN 978-8497829229.. 
** *La batalla del paraíso triste* (2017). Pulp Books. ISBN 9788415992158. 
** *A batalha do paraíso triste* (2022). Edições Afrontamento – Teodolito. Tradución de Tiago Alves Costa.
* *Como en Alxeria* (2012). Xerais. 232 páxs. ISBN 978-84-9914-435-1.
** *Como en Argelia* (2015). Books. ISBN 9788415992097.
* *Todas as vidas* (2020). Xerais. 384 páxs. ISBN 978-84-9121-705-3. ePub: ISBN 978-84-9121-708-4. Relatos. 
** *Todas las vidas* (2022). Madrid: De Conatus. Tradución de Moisés Barcia. ISBN 978-84-17375-74-4.
* *En tempo de desconto* (2022). Vigo: Galaxia. 232 páxs. ISBN 978-84-9151-831-0. Relatos longos.
* *A boca de krishna* (2026). Allariz: Aira Ed. 192 páxs. ISBN 979-13-991795-1-4. 

### Ensaio 
* [miniatura|[Aser Álvarez, Anxo Angueira e Xosé Ramón Pena presentando no Club Faro de Vigo a *Enciclopedia ilustrada do Ferrín Arraiano* o 15 de novembro de 2024]]*A poesía de Manuel António nas literaturas galegas de vanguarda* (1979). *La Voz de Galicia*.
* *Literatura galega medieval* (1986). Sotelo Blanco.
* *Manual e antoloxía da literatura galega medieval* (1992). Sotelo Blanco. 217 páxs.
* *Manuel Antonio e a vangarda* (1996). Sotelo Blanco. ISBN 84-7824-277-5.
* *Xograres do mar de Vigo* (1998). Xerais. 128 páxs. ISBN 978-8483022290.
* *Historia da literatura medieval galego-portuguesa* (2002). Sotelo Blanco. 340 páxs. ISBN 9788478243990.
* *Historia da literatura galega* *I. Das orixes a 1853* (2013). Xerais. 440 páxs. ISBN 978-84-9914-551-8.
* *Historia da literatura galega* *II. De 1853 a 1916. O Rexurdimento* (2014). 440 páxs. ISBN 978-84-9914-764-2.
* *Historia da literatura galega* III. *De 1916 a 1936. A xeira das Irmandades* (2016). Xerais. 520 páxs. ISBN 978-84-9121-107-5.
* *Historia da literatura galega* IV. *De 1936 a 1975. A "longa noite"* (2019). Xerais. 544 páxs. ISBN 978-84-9121-481-6.
* *Martín Codax e os xograres do mar de Vigo* (2017). Xerais. 152 páxs. ISBN 978-8491212904.

### Edicións 
* *Poesía*, de Luís Amado Carballo (1982). Nós.
* *Na noite estrelecida*, de Ramón Cabanillas (1988). Xerais. 2026, Galaxia, ISBN 978-84-1176-575-6.
* *Da terra asoballada*, de Ramón Cabanillas (1994). Xerais
* *Martín Codax: cantor do mar de Vigo*, de Xosé María Álvarez Blázquez (1998). Xerais.
* *A esmorga*, de Eduardo Blanco Amor (2001). Galaxia.
* *Sempre en Galiza: antoloxía*, de Alfonso Daniel Rodríguez Castelao (2001). Galaxia.
* *No desterro*, de Ramón Cabanillas (2010). Xerais.
* *Obra poética*, de Florencio Delgado Gurriarán (2022). Xerais.
* *Os Eoas*, de Eduardo Pondal (2024). Galaxia.

### Obras colectivas 
* *Alén* (1977, Follas Novas). Con Miguel Anxo Mato Fondo e Francisco Salinas Portugal.
* *De catro a catro, Viladomar e outor poemas*. de Manuel Antonio (1979, Follas Novas). Coeditor con Anxo González Guerra.
* *Língua, gramática métodica da Língua Galega* (1980, Edicións do Rueiro).
* *Escolma de poesía galega (1976-1984)* (1984, Sotelo Blanco).
* *O relato breve. Escolma dunha década (1980-1990)* (1990, Galaxia).
* *Manual do galego urxente* (1987, Xerais). Edición actualizada en 2006.
* *Exercicios de galego urxente* (1994, 1995, Xerais).
* *Xesús Ferro Couselo: a cultura dos devanceiros* (1996, Xerais).
* *Narradio: 56 historias no ar* (2003, Xerais).
* *Galego século XXI* (2004).
* *Estudos sobre *Os Eoas* de Eduardo Pondal* (2005, Sotelo Blanco/Real Academia Galega). Con Manuel Forcadela.
* *Poesía galega completa*, de Ramón Cabanillas (2009, Xerais). Coeditor con Xosé María Dobarro.
* *Arredor das Irmandades da Fala* (2016, Xerais).
* *O libro do fútbol* (2023). Vigo: Literaria, Galaxia.

## Premios 
* Premio Xerais no 1987, por *Para despois do adeus*.
* Premio Antón Losada Diéguez de creación literaria no 1988, por *Para despois do adeus*.
* Premio Fervenzas Literarias ao mellor libro de ensaio/investigación de 2014, por *Historia da Literatura Galega II*.
* Premio da Crítica Galicia de Investigación no 2015 por *Historia da Literatura Galega II. De 1853 a 1916. O Rexurdimento*.
* Premio Antón Losada Diéguez de investigación no 2017, por *Historia da Literatura Galega III. De 1916 a 1936*.
* Premio Ramón Cabanillas do concello de Cambados no 2017 polas súas investigacións sobre o escritor.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Artigo "PENA SÁNCHEZ, Xosé Ramón" en *Gran Enciclopedia Galega Silverio Cañada*
### Ligazóns externas 
* *Secuencias organizativas no ciclo do mar de Vigo* , relatorio de Xosé Ramón Pena para *A lingua das cantigas*