Haro

**Haro** é unha cidade e un municipio de Rioxa (España), cabeza da comarca de Haro. No ano 2021 tiña 11&nbsp;633 habitantes. ﻿É a poboación máis importante da denominada Rioxa Alta. O seu concello linda coa provincia de Burgos polos Montes Obarenes ao norte, e con Áraba, río Ebro por medio, polo leste.

Haro é etapa do Camiño de Santiago, e o seu núcleo antigo ten a declaración de conxunto histórico-artístico desde 1975.

## Xeografía 
miniatura|dereita|275px|Vista parcial de Haro, coa igrexa de Santo Tomás
Haro está situada á unha altura duns 479 msnm, cerca da desembocadura do río Tirón no Ebro. A cidade está a 19&nbsp;km ao sueste de Miranda de Ebro. As cidades importantes máis próximas son Vitoria (43&nbsp;km ao norte) e Logroño (44&nbsp;km ao sueste), capital da comunidade autónoma.

## Historia 
Hai diversas teorías sobre a fundación de Haro, coidándose como a máis realista a de Domingo Hergueta, que argumentaba sobre a existencia dun *vilacho* que coidaba o faro da peneda da Mota, que iluminaba a desembocadura do río Tirón no Ebro, xa que esta zona era navegábel. A vila recibiría nome deste faro, que evolucionaría, co castelán, transformándose en Haro.

A zona estivo poboada polos beróns en época protohistórica. Durante a Hispania romana, nos *riscos de Bilibio*, construíuse un castro de defensa que era denominado *Castrum Bilibium*.

A primeira alusión rexistrada a Haro data de 1040, nun documento do rei navarro García IV Sánchez III de Navarra, *o de Nájera*, no cal doaba a súa esposa Estefanía de Foix, cumprindo a carta de arras, *Bilibium cum Faro*.

De 1063 data o primeiro documento en que se cita a presenza de xudeus na vila. Pertence a unha doazón de Sancho IV de Navarra ao bispo de Áraba, don Nuño, na cal lle libraba a herdade do xudeu Marlahim, situada en termos do Viano.
miniatura|dereita|300px|29 de xullo:Batalla do Viño

## Economía 
A actividade económica está ligada, tradicionalmente, ás viñas e o viño. O pulo do viño de Haro iniciouse no século XIX, cando viñateiros franceses se estabeleceron na localidade, e comezaron a almacenar e enviar viño para Francia. A construción da liña do ferrocarril ao longo do val do Ebro, impulsou a instalación de industrias. Téxtil e calzado foron as manufacturas desenvoltas na cidade e localizadas dentro ou no contorno do seu casarío. Posterior foi o desenvolvemento da industria química que se sitúa perifericamente.

### Adegas 
Moitas das bodegas de Haro son famosas polo seu excelente viño tinto. Entre as máis coñecidas destas cóntanse:
* Bodegas Bilbainas.
* Bodegas Carlos Serres.
* CVNE (Compañía Vinícola del Norte de España).
* Bodegas Rioja Santiago.
* Federico Paternina.
* Bodegas Martínez Lacuesta.
* Bodegas Muga.
* López Heredia - Viña Tondonia.
* Bodegas Ramón Bilbao.
* La Rioja Alta.

## Patrimonio monumental 
miniatura|esquerda|275px|Praza Maior de Haro
* **Praza Maior** ou **Plaza de la Paz**, é o centro da cidade. En 1842 era denominada praza da Constitución, e en 1896 pasou á denominacións actual. Nela sitúanse o Pazo Municipal, a Porta de San Bernardo e máis o Pazo de Bendaña.
* **Pazo do Concello**, praza de la Paz, nº1. Construído no século XVIII, en estilo neoclásico, so a supervisión do arquitecto Ventura Rodríguez e José de Ituño. O reloxo colocouse no XIX.
* **Igrexa parroquial de Santo Tomás Apóstol**, ao pé do outeiro de "La Mota" (ou "La Atalaya"), núcleo primitivo de Haro. Comezada no século XVi, rematouse no século XVII por Pedro de Origoitia e Andrés de Venea. As obras do buque e torre duraron máis de douscentos anos (1512 - 1725).
* **Basílica de Nosa Señora de la Vega**, edificación de varias épocas, a última barroca. A destacar o altar-maior barroco, obra de Santiago del Amo.
* **Ermida de San Felizes de Bilibio**, sita nos Riscos de Bilibio a 4,5&nbsp;km de Haro, sobre as chamadas Conchas de Haro, dende onde o río Ebro inicia o seu curso medio.
* **Ex-Convento de Santo Agostiño**, fundado en 1373.
* **Teatro Bretón de los Herreros**, inaugurado en 1841, pero do concento anterior.
* **Torreón Medieval**, do século XIV. Está situado na zona antiga xunto do arco de San Bernardo, no nº 9 da praza de la Paz. Foi restaurado en 2007. Contén na actualidade un museo de arte contemporánea.
* **Porta de San Bernardo**, situada na praza de la Paz, obra dos séculos XV-XVI, servía de acceso a intramuros. 
* **Porta de Santa Bárbara**, na rúa Siervas de Jesús. Foi rehabilitada.
* **Pazo de Bendaña** ou Paternina, rúa San Martín nº1, construído no século XVI é de estilo plateresco. Conta cunha galería mudéxar do século XV. 
* **Pazo dos Salazar**, rúa da Paz nº4 e rúa Siervas de Jesús nº3. Do século XVIII. 
* **Pazo dos Condes de Haro**, praza da Igrexa, nº3. Do século XVII. Rehabilitado no 2006 acolle hoxe unha escola-taller de cantería.
* **Palacio de Tejada**, rúa Lucrecia Arana. Do XVIII e estilo rococó. 
* **Pazo dos Condestables**, na rúa San Roque.
* **Pazo das Bezaras**, rúa da Vega. Do século XVII, hoxe sucursal de Caja Rioja e centro cultural. 
* *Pazo da Praza da Cruz*, sito na praza que lle dá nome. Do XVIII.
* **Ponte de Briñas**, sobre o río Ebro a 2&nbsp;km do centro urbano en dirección Vitoria. De estilo gótico, feito en cantería. Datábel no século XIII, sufriu diversas restauracións ao longo dos séculos.

## Museos 
* **Museo de Arte Contemporánea**, no torreón medieval da praza de la Paz.
* **Centro de Interpretación do Viño de Rioxa**, dito tamén *Museo do Viño*, localizado na Estación Enolóxica.
* Museo da Virxe de la Vega, na basílica homónima.

## Festas 
* San Pedro: 29 de xuño, coa famosa "*Batalla do Viño*".

## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Concello de Haro 
* Oficina de Turismo de Haro