Wadi Al-Hitan

() é un sitio paleontolóxico na Gobernación de Faiyum de Exipto, a uns 150 km. ao suroeste do Cairo. Foi designado como Patrimonio da Humanidade da UNESCO en xullo de 2005 polos seus centos de fósiles dalgunhas das primeiras formas de balea, os archaeoceti (unha suborde de baleas agora extinta). O sitio revela probas para a explicación dun dos maiores misterios da evolución das baleas, a aparición da balea como un mamífero oceánico dunha vida anterior como animal terrestre. Ningún outro lugar do mundo ofrece a cantidade, concentración e calidade deste tipo de fósiles, como a súa accesibilidade e a súa configuración nunha paisaxe atractiva e protexida. Polo tanto, o val foi inscrito na lista do Patrimonio da Humanidade da UNESCO en 2005.

## Historia
Os fósiles atopados no sitio poden non ser os máis antigos pero a súa gran concentración na zona e o grao de conservación é tal que ata algúns contidos estomacais están intactos. A presenza de fósiles doutros primeiros animais como tiburóns, crocodilos, peixes serra, tartarugas e raias atopados en Wādī al-Ḥītān fai posible reconstruír as condicións ambientais e ecolóxicas circundantes da época, engadindo á súa xustificación para ser citado como Patrimonio da Humanidade.

Os primeiros esqueletos fósiles de baleas descubríronse no inverno de 1902–03. Na década de 1980 o interese polo sitio retomouse a medida que os vehículos de tracción ás catro rodas fixéronse máis dispoñibles. O interese continuo coincidiu coa visita do sitio por parte dos coleccionistas de fósiles, e moitos ósos foron eliminados, o que provocou a petición de que o xacemento fose conservado. Os restos mostran a típica forma estilizada do corpo das baleas modernas, aínda que conservan algúns dos aspectos primitivos da estrutura do cranio e dos dentes. O esqueleto máis grande atopado alcanzou ata 21 m de lonxitude, cunhas aletas ben desenvolvidas de cinco dedos nas extremidades anteriores e a presenza inesperada de patas traseiras, pés e dedos nos pés, non coñecidos anteriormente en ningún archaeoceti. A súa forma era serpentina e eran carnívoros. Algúns destes restos esqueléticos están expostos, pero a maioría están enterrados superficialmente en sedimentos, lentamente descubertos pola erosión. Wādī al-Ḥītān ofrece evidencias de millóns de anos de vida mariña costeira.

[thumbnail|No lugar descubríronse un esqueleto de baleas como [Basilosaurus]]

## Fósiles
thumb|Osos fósiles de balea parcialmente articulados en Wādī al-Ḥītān
[thumb|Esqueleto *[Dorudon atrox* practicamente completo escavado en Wādī al-Ḥītān, exposto no Museo de Historia Natural da Universidade de Míchigan.]]
Wādī al-Ḥītān é o sitio máis importante do mundo para demostrar un dos cambios emblemáticos que conforman o rexistro da vida na Terra, a evolución das baleas. Retrata vividamente a súa forma e modo de vida durante a súa transición de animais terrestres a unha existencia mariña. Supera os valores doutros sitios comparables en canto á cantidade, concentración e calidade dos seus fósiles, e á súa accesibilidade e ambientación nunha paisaxe atractiva e protexida. Conxunto icónico de esqueletos fosilizados de Archaeoceti (baleas primitivas que documentan a transición dos cetáceos á vida mariña), sirenios e réptiles, así como dentes de quenlla da Formación Gehannam (hai 40–41 millóns de anos). Os estratos de Wādī al-Ḥītān pertencen á época do Eoceno medio e contén moitos fósiles de vertebrados nunha área de 200 km². Os fósiles están presentes en gran cantidade e a miúdo mostran unha excelente calidade de conservación. Os fósiles máis conspicuos son os esqueletos e ósos de baleas e vacas mariñas, e documentáronse máis de varios centos destes fósiles. Polo menos coñécense outras dúas especies de restos máis raros. As baleas posúen extremidades posteriores pequenas, que non se ven nas baleas modernas, e un poderoso cranio con dentes semellantes aos dos mamíferos terrestres carnívoros.
Outros mamíferos están representados polos esqueletos de tres especies de sirenios ou vacas mariñas. Estes eran totalmente mariños como as baleas, e tamén mostran características primitivas que non se ven nas especies modernas e posúen dentes que suxiren que pastaban en herbas mariñas e outras plantas mariñas. Tamén rexistráronse ósos do elefante primitivo *Moeritherium*.  

Os réptiles fósiles están representados por fósiles de crocodilos e tartarugas mariñas, e tamén rexistráronse ósos de serpes mariñas. Hai moitas especies de peixes óseos, tiburóns e raias representadas, pero a maioría dos fósiles son dentes pequenos illados e estes non adoitan ser rechamantes. Os fósiles de peixes máis grandes inclúen a cabeza e as espiñas do peixe serra, o parque dispón dunha cabeza de peixe serra de 1,8 metros de lonxitude. As cunchas fósiles non son comúns nas principais rochas baleeiras, pero son moi comúns noutras rochas, pódense ver moitas rochas caídas cheas dunha gran variedade de cunchas fósiles. Os fósiles de numulita en forma de disco son comúns nalgúns lugares, e moitas veces recobren o chan do deserto. Un gran tronco está presente no parque, e este está cheo de fósiles tubulares de vermes navais. Tamén se coñecen algunhas herbas mariñas fósiles.
miniatura|Val das baleas

O fósil máis antigo descuberto ata agora dun pelicano (que data de finais do Eoceno) identificouse en Wādī al-Ḥītān en 2021.

## Xeoloxía
A xeoloxía do val dá lugar á paisaxe, coa erosión eólica e hídrica producindo espectaculares cantís e outeiros.
As rochas presentes en Wādī al-Ḥītān son todas do Eoceno medio ao Eoceno tardío e comprenden tres unidades de rocha principais. A Formación Gehannam comprende lodos mariños abertos, que están en gran parte presentes no terreo máis chairo ao leste do parque público. A unidade de rocha que contén a maioría dos fósiles de baleas é a Formación Birket Qarun. Está formada por arenito mariño aberto amarelado que forma a maioría dos cantís e outeiros.

## Vida salvaxe
Wādī al-Ḥītān, tamén alberga 15 especies de plantas do deserto, dunas de area e uns 15 tipos de mamíferos salvaxes, incluíndo o lobo exipcio, o Raposo común, a mangosta exipcia, o gato montés africano e a gacela dorcas. Os raposos do deserto son os mamíferos máis vistos e visitan regularmente o campamento pola noite. Ademais, atraídos polos lagos de Wadi El Rayan, rexistráronse 19 especies de réptiles e 36 especies de aves reprodutoras.
thumb|dereita|Posta do sol

## Turismo
thumb|Vista dos outeiros de Wādī al-Ḥītān
Só uns 1.000 visitantes ao ano entran en Wādī al-Ḥītān en 4x4 porque a pista non está asfaltada e atravesa areas sen marcas do deserto. Na súa maioría, os visitantes de Wādī al-Ḥītān son estranxeiros, que adoitan acampar no val os fins de semana de inverno. Dado que Wādī al-Ḥītān atópase dentro da Área Protexida de Wadi El Rayan, o mesmo plan de xestión de protección restrinxe aos visitantes a visitas guiadas previamente organizadas ao longo dun camiño prescrito. O turismo sustentable comeza a desenvolverse e a crecer na zona, e os 4x4 están sendo substituídos alternativamente por rutas a pé ou en camelo.

## Notas
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* 
* 
* Meet the Egyptian Scientists Studying fossila at Wadi Al-Hitan, Atlas Obscura