Aladino

***Aladino e a lámpada marabillosa***, ou simplemente ***Aladino*** (transcrición do nome árabe** علاء الدين **'''''Alā 'ad-Dīn***, literalmente ‘nobreza ou gloria da fe’) é unha das historias de orixe siria d**As mil e unha noites* e unha das máis soadas na cultura occidental.

## Sinopse 
A historia trata dun mozo pobre nunha vila da China chamado Aladino (por veces Aladín), que é recrutado por un mago, facéndose pasar por irmán do seu falecido pai, para que lle axude a recuperar unha lámpada de aceite marabillosa dunha cova máxica que apresa a quen entra nela. Despois de que o mago intenta traizoalo, Aladino queda coa lámpada e descobre que ao fretala pode invocar un fusco xenio que está obrigado a servir á persoa que posúa a "lámpada marabillosa". Coa súa axuda, Aladino faise rico e poderoso e casa coa princesa Badrulbudur. O mago volve e logra facerse coa lámpada enganando á dona de Aladino, que ignora a importancia da mesma. Aladino descobre logo que un xenio menor e educado pode ser invocado cun anel que lle emprestara o mago pero que esqueceu durante a súa traizón inicial. Axudado por este divino obxecto, Aladino recupera a súa dona e a lámpada enganando ao mago.

## Significado 
O tema dun trampón burlado por outro trampón de condición máis modesta, é moi frecuente nas fábulas.

Unha interpretación de Carl Gustav Jung da historia de Aladino consideraríaa un exemplo clásico de historia de pobreza a riqueza. Este tipo de historia presenta tres partes: dende uns comezos baixos, o protagonista logra un primeiro éxito na vida, atravesa despois unha crise importante na que parece telo todo perdido, e finalmente triunfa sobre a adversidade logrando un éxito máis estábel e duradeiro. Este éxito definitivo só é posíbel grazas a que o heroe obtivo certo grao de madureza interior trala experiencia da crise. O primeiro éxito de Aladino chegou facilmente e non estivo baseado nos seus propios esforzos, senón no xenio que o axudou. A súa desesperación ao perder o palacio e a princesa a mans do mago pérfido lévao a un lugar espiritual ao que necesitaba chegar antes de poder desenvolver a auténtica forza e enteireza facendo que os seus propios esforzos triunfen. A enteireza que termina acadando está simbolizada polo restablecemento da relación coa princesa. Baixo este punto de vista, unha das razóns do interese duradeiro da historia de Aladino é o noso a miúdo inconsciente recoñecemento da importancia do seu significado subxacente: recoñecemos o noso propio esforzo por medra e desenvolver a viaxe de Aladino.

## Fonte 
Non se ten localizado fonte árabe medieval ningunha para esta historia, que foi incorporada ás *Mil e unha noites* polo seu tradutor francés, Antoine Galland, quen a ouviu dun contista sirio de Alepo. O diario de Gallard (25 de marzo de 1709) rexistra que se atopou cun investigador maronita chamado Youhenna Diab («Hanna»), que fora levado desde Alepo a París por Paul Lucas, un célebre viaxeiro francés. O diario de Gallard tamén conta que a súa tradución de *Aladino* foi realizada no inverno de 1709 a 1710. Foi incluída nos seus volumes IX e X d'*As mil e unha noites*, publicados en 1710.

John Payne dá en *Alaeddin and the Enchanted Lamp and Other Stories* (Londres 1901) detalles do encontro de Galland co home chamado «Hanna» e do achado na Bibliothèque Nationale de París de dous manuscritos árabes contendo *Aladino* e dous máis das historias «interpoladas». Un é unha embarullada versión siria de finais do século XVIII. A máis interesante, nun manuscrito que pertenceu ao pescudador Armand-Pierre Caussin de Perceval, é unha copia dun manuscrito feita en Bagdad en 1703. Foi adquirido pola Bibliothèque Nationale a finais do século XIX.
  
No Reino Unido a historia de Aladino é un tema popular para as pantomimas. A pantomima tradicional de Aladino (a diferenza de moitas adaptacións da historia) é a fonte da coñecida personaxe de pantomima da viúva Twankey.

Advírtase que malia considerármolo un conto árabe por mor da súa fonte, ou porque foi incluído n*As mil e unha noites*, os personaxes da historia non son nin árabes nin persianos, senón máis ben do Extremo Oriente. O conto, coma outros d*As mil e unha noites*, sitúanse na China, o que é probabelmente só unha licenza literaria para situalo nun lugar afastado, xa que polo demais a acción transcorre nun escenario totalmente islámico onde a maioría da xente é musulmá. Hai unha comunidade xudía, tratada polos demais con prexuízos, e non se menciona a budistas nin confucianistas. Todo o mundo leva neste país do Extremo Oriente nomes árabes e ao seu rei semella ser máis un gobernante árabe ca un emperador chinés real. O país da historia era un lugar afastado mítico, definitivamente oriental.

Para un narrador descoñecedor da existencia das Américas, a terra de Aladino representaría «o Extremo Oriente» mentres o país natal do mago, Marrocos, representaba «o Extremo Occidente». Magreb significa ‘poñente’ en árabe, e o nome tradicional de Marrocos nesta lingua é *Al-Magreb al-Aqsà*, que significa ‘o extremo poñente’. No imaxinario árabe oriental, o Magreb, tanto pola súa situación no outro extremo do mundo coñecido como por ser o lugar onde se puña o sol (e polo tanto estar relacionado coa noite e as tebras), era un territorio propicio para ser o lugar de procedencia de seres misteriosos coma os magos.

Ao comezo da historia, o esforzo do mago por facer a viaxe máis longa concibíbel no mundo do narrador, subliña a súa determinación para lograr a lámpada e polo tanto o enorme valor desta. En posteriores episodios, coa axuda dos xenios, o mesmo percorrido de ida e retorno realízase de súpeto, dando mostra dos seus extraordinarios poderes.

## Na literatura e o cinema 
[miniatura|Anuncio nun número de setembro de 1917 de *The Moving Picture World* do filme *Aladdin and the Wonderful Lamp*, dirixido por [Chester M. Franklin (1890 – 1954) e Sidney Franklin (1893 – 1972).]]
miniatura|Lámpada de óleo do tipo que adoita aparecer en representacións da historia.
Adam Oehlenschläger escribiu o seu drama *Aladdin* en 1805. Carl Nielsen compuxo música incidental para esta obra.

A historia foi adaptada en filmes animados en varias ocasións, incluíndo *Aladino e a súa lámpada marabillosa*, unha curtametraxe de Popeye de 1939. Posibelmente a versión máis recoñecida sexa a da Disney *Aladdín* (1992), un filme musical con cancións compostas por Alan Menken, Howard Ashman e Tim Rice. A historia respecta moitos elementos do conto inicial aínda que o argumento difira bastante. Non está ambientada na China, senón nun contorno árabe; salienta o personaxe do xenio azul, de gran simpatía.

En 1960 Bollywood produciu *Aladino e Simbad*, moi vagamente baseado no orixinal, no que ambos os dous heroes se atopaban e partillaban as súas respectivas aventuras. Nesta versión, o xenio da lámpada era feminino e Aladino casaba con ela no canto da princesa (para o cal se convertía en mortal).

Unha das moitas reelaboracións da historia aparece en *A Book of Wizards* e *A Choice of Magic*, de Ruth Manning-Sanders.

É tamén o protagonista do manga Magi.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* *Fyrtøiet* (*O isqueiro*) (conto de Andersen)
* *As mil e unha noites*
* **Aladino e a lámpada marabillosa* (ópera).

### Ligazóns externas 
* Texto en Wikisource 
* LANG, Andrew: *Aladino e a lámpada marabillosa* (*Aladdin and the Wonderful Lamp*), do *Libro azul dos contos de fadas* (*The Blue Fairy Book''), Texto inglés en Wikisource; 20px con son. 
*  .
*Versión do conto de Aladino