open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ximnospermas

As **ximnospermas** son plantas vasculares e produtoras de sementes, nas que estas non están recubertas por un froito (semente espida). O nome provén do grego γυμνός, espido, e σπέρμα, semente. A razón deste termo é debido a que as sementes destas plantas non se forman nun ovario pechado (ou sexa, un pistilo cun ou máis carpelos que evolucionan a un froito, como nas anxiospermas), senón que están espidas nas escamas dos conos.

## Características 
miniatura|esquerda|Piñeiro Albar|240x240px
Son plantas leñosas, case sempre arbóreas, ás veces arbustivas ou de biotipo palmeroide. As súas flores son sinxelas, pouco rechamantes, de polinización case sempre anemófila, coas flores dispostas case sempre en estróbilos.

A produción de sementes distingue ás ximnospermas (xunto coas anxiospermas) do resto das plantas vasculares. As ximnospermas son **heterospóreas**, producindo micrósporas que se presentan como grans de pole e macrósporas que conteñen unha oosfera ou gameto feminino (nun gametófito feminino, ou óvulo). Como resultado da fecundación (ó unírense os gametos masculino e feminino derivados das esporas), fórmase o embrión. Este, acompañado polas envoltas e outros tecidos do óvulo, remata por formar a semente, que é unha fase esporofítica con repouso (diapausa).

A diferenza das anxiospermas, non teñen a semente totalmente cuberta pola folla fértil ou carpelo, polo que tamén é chamada semente espida.

## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Stevens, P. F. 2001 en adiante. Angiosperm Phylogeny Website Versión 7, maio do 2006 (en inglés).
* Rydin C, Pedersen KR, Crane PR e Friis EM 2006. Former Diversity of Ephedra (Gnetales): Evidence from Early Cretaceous Seeds from Portugal and North America Annals of Botany 98(1):123-140
Copa Xunta de Galicia

**Copa Xunta de Galicia** é o nome de dúas competicións futbolísticas que se disputaron en Galicia. A segunda delas, xogada en 2006 foi a precursora da **Copa Galiza** que se disputou os anos 2008 e 2009. Todas estas competicións teñen en común que contaron co apoio institucional da Xunta de Galicia.

## Historia 
### Copa Xunta de Galicia 1989 
En 1989 disputouse a primeira **Copa Xunta de Galicia**, subvencionada pola Consellaría de Cultura e Deporte e coa participación dos equipos da Terceira División. Este torneo levouse a cabo en paralelo á Copa Galicia que aquela tempada xogaban os equipos de Preferente. O campión foi o Centro de Deportes Barco, que se impuxo na final fronte á SD Juvenil de Ponteareas por 2–0 en Santa Isabel.

### Copa Xunta de Galicia 2006 
En 2006, a Dirección Xeral para o Deporte da Xunta de Galicia decidiu crea-la Copa Xunta de Galicia. O torneo foi anunciado como “a primera edición” do mesmo,​ A organización correu a cargo da Fundación Deporte Galego, a Dirección Xeral para o Deporte e a Federación Galega de Fútbol. Os partidos disputáronse en agosto. A competición non tivo carácter oficial por non ser aprobada pola Asemblea da Federación Galega de Fútbol.

### Copa Galiza 
A Copa Xunta de Galicia foi substituída en 2008 pola **Copa Galiza**, inicialmente tamén referida como *Copa Galicia* ata a confirmación do seu nome oficial. A Federación Galega de Fútbol recibiu o encargo de organizar a competición por parte da Xunta de Galicia para que principiase nos primeiros meses de 2008. A prensa tense referido ao torneo como unha competición de carácter amigable, mentres que a Asociación de Clubs Galegos de Fútbol solicitou que o torneo fose regulamentado oficialmente.

Na primeira edición, seguiuse o mesmo esquema de seleccionar tódolos clubs de Primeira, Segunda e Segunda B, deixando fóra os equipos filiais e convidando os dous mellores conxuntos da Terceira División. Ademais, moveuse o calendario da competición á primavera do ano seguinte, co que oficialmente non se disputou edición en 2007. Tamén se substituíu a fase de grupos por un sistema de eliminatorias directas entre os oito equipos participantes.

Na segunda e derradeira edición, en 2009, e trala renuncia dos equipos da Primeira e Segunda, a Copa Galiza xogárona unicamente os equipos da Segunda B e Terceira, agrupados en dous distintos grupos: a maior parte dos de Terceira xogaron unha rolda previa, e os da Segunda B e os tres exentos da Terceira uníronse nas eliminatorias de oitavos de final.

## Historial
### Primeira etapa 
### Segunda etapa 
## Notas
Copa Xunta de Galicia 2006

Na **Copa Xunta de Galicia**, celebrada entre 2006 e 2007, participaron oito conxuntos galegos. A vitoria final correspondeulle ao Celta de Vigo.
A Copa foi presentada no mes de abril de 2006 por Santi Domínguez, Director Xeral para o Deporte, Ánxela Bugallo, Conselleira de Cultura e Deporte da Xunta de Galicia, e mais por Julio Meana, presidente da Federación Galega de Fútbol. A organización correu a cargo da Fundación Deporte Galego, a Dirección Xeral para o Deporte e a Federación Galega de Fútbol. Contou coa participación dos clubs galegos que na tempada 2005-06 de fútbol estaban nas categorías de Primeira división, Segunda división ou Segunda división B. A Xunta considerou oportuno tamén invitar o CD Lugo para completar o número de oito equipos e facer dous grupos, norte e sur.

No grupo norte participaron estes catro equipos: Deportivo da Coruña, Racing de Ferrol, SD Negreira e CD Lugo.
No grupo sur participaron estes catro equipos: Celta de Vigo, Pontevedra CF, CD Ourense e o filial Celta de Vigo B.
Os partidos desta primeira fase comezaron o 6 de agosto de 2006 e remataron o 6 de setembro de 2006. Os equipos que remataron nos dous primeiros lugares pasaron a disputa-las semifinais a partido único. A final tivo lugar no estadio Anxo Carro o 3 de xaneiro de 2007, e nela proclamouse vencedor o Celta de Vigo cun resultado de 2-3.

A competición non tivo carácter oficial por non ser aprobada pola Asemblea da Federación Galega de Fútbol.

Malia que foi anunciada como “a primeira edición”, do que resultara gañador o Centro de Deportes Barco.

## Fase de grupos 
### Grupo norte 
|}

### Grupo sur 
|}

## Fase final 
## Notas
Copa Galiza de fútbol 2008

Na primeira edición da **Copa Galiza de fútbol**, celebrada en 2008, participaron oito conxuntos galegos.

## Desenvolvemento
Participaron o equipo de primeira división (Deportivo da Coruña), os dous de segunda (Celta de Vigo e Racing de Ferrol), os tres de segunda B que non son filiais (CD Lugo, Pontevedra CF e CD Ourense), e mais os dous mellores de terceira división. A diferenza da edición anterior, os filiais quedaron excluídos da competición e, aínda que houbo catro setentrionais e catro meridionais, a distribución non se fixo en base a esas cotas de grupos. Porén, si que os emparellamentos se fixeron buscando a proximidade xeográfica.

Por outra banda, e tamén a diferenza da primeira edición, os partidos celebráronse nun sistema de eliminatoria a partido único, disputado sempre no equipo de inferior categoría ou no do que nese momento se atope peor clasificado en caso de compartiren a mesma división.

O campión foi o Celta de Vigo, que se impuxo ao Deportivo na quenda de penaltis, logo de rematar o encontro con empate a cero. A final disputouse en Ourense.

## Resultados
Os mozos da rúa Panisperna

Os **mozos da rúa Panisperna** (en italiano *I ragazzi di via Panisperna*) é o nome co que se coñece un grupo de físicos italianos, case todos rapaces moi novos, liderados por Enrico Fermi na primeira metade do século XX.

## Historia 
O grupo ten a súa orixe na vontade do físico e político Orso Maria Corbino, senador e director do Instituto de Física da Universidade de Roma. Corbino, coñecedor do labor investigador de Fermi, decide propor para el a primeira cátedra de Física teórica en Italia, en 1926, localizada no Instituto que el dirixía, e que naquela altura tiña enderezo na romana rúa Panisperna. A partir de 1929 Fermi e Corbino dedicáronse a transformar o Instituto nun centro de investigación avanzado e moderno, co cal comezan a reunir a moi novas promesas da física italiana teórica (Ettore Majorana) e mais experimental: Edoardo Amaldi, Franco Rasetti, Emilio Segrè, Bruno Pontecorvo e o químico Oscar D'Agostino (estes dous, a partir de 1934).

As súas pescudas traballaron a espectroscopia atómica e molecular, centrándose no estudo do núcleo atómico. Obtiveron neutróns irradiando berilio con partículas alfa de radon, e bombardearon con eses neutróns distintas substancias estábeis, que foron converténdose en radioactivas. Dende o punto de vista teórico, desenvolveron os modelos do que se coñece como forzas de Majorana e a teoría da emisión beta, resultado das investigacións de Fermi entre 1933 e 1934. Aos mozos da rúa Panisperna débeselle tamén o descubrimento en 1934 das propiedades dos neutróns lentos, que se sitúan na base dos desenvolvementos posteriores de reactores nucleares e da bomba atómica.

En 1936 Corbino creou o Instituto de Electroacústica dentro do mesmo edificio. Co falecemento de Corbino en 1937 comeza o proceso de disgregación do grupo, empurrado fundamentalmente polo goberno de Mussolini e as súas políticas racistas. Así, nas vésperas da segunda guerra mundial, a maior parte dos investigadores se exiliaron a centros de investigación ao estranxeiro: Rasetti á Universidade de Laval (Quebec), Segrè a Berkeley, Fermi á Universidade de Columbia, Pontecorvo a París, Majorana desaparecido e nunca máis visto etc. Só D'Agostino e Amaldi permaneceron en Italia; este segundo participou na reconstrución da investigación na posguerra e na creación do CERN.

## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Enrico Fermi e i ragazzi di via Panisperna  no Museo de física da Universidade "La Sapienza"
Queixo azul

[dereita|300px|miniatura|Queixo de [Queixo de Cabrales|Cabrales como exemplo de *queixo azul*.]] 
O **queixo azul** é unha clasificación xeral dos queixos de leite de vaca, de ovella e de cabra que teñen na súa pasta cultivos de *Penicillium* engadidos ao produto final e que proporcionan unha cor entre o 'azul' e o gris-verdoso característico debido aos mofos. Os queixos azuis cúranse en lugares con temperaturas reguladas como as cavernas. Algúns posúen Denominación de orixe protexida como o Roquefort, o Gorgonzola ou o Stilton.

## Características 
As características xerais deste grupo de queixos é que posúen todos un forte sabor tendente a ser picante e algo salgado, o cheiro é xeralmente forte.

## Tipos (selección) 

*Adelost
*Amablu
*Aura cheese
*Australian Blue Vein
*Bavarian blue ou Bavaria blu
*Beenleigh Blue
*Bergader
*Bergere Bleue
*Bleu Bénédictin
*Bleu d'Auvergne
*Bleu de Basque
*Bleu de Bresse
*Bleu de Gex
*Bleu de Laqueuille
*Bleu des Causses
*Bleu de Septmoncel
*Bleu du Haut-Jura
*Bleu du Vercors-Sassenage
*Blue Castello
*Blue Cheshire
*Blue Rathgore
*Blue Wensleydale
*Buttermilk Blue
*Queixo Buxton Blue
*Cabrales
*Cambozola
*Queixo Cashel Blue
*Cheshire cheese
*Ciel de Charlevoix
*Danablu
*Devon Blue
*Dolcelatte
*Queixo Dorset Blue Vinney
*Dunsyre Blue
*Edelpilz
*Queixo Exmoor Blue
*Fourme d'Ambert
*Fourme de Haute Loire
*Fourme de Montbrison
*Gammelost
*Gippsland Blue
*Gorgonzola
*Harbourne Blue
*Jubilee Blue
*Lanark Blue
*La Peral
*Lymeswold cheese
*Queixo Maytag Blue
*Meredith Blue
*Monje Picón
*Montagnolo
*Mycella
*Olivet Bleu
*Oxford Blue
*Oxley Traditional Blue
*Picón Bejes-Tresviso
*Roaring Forties Blue
*Rochebaron
*Roquefort
*Queixo Saga
*Queixo Shropshire Blue
*Saint Agur Blue
*St. Pete's Select
*Stilton
*Valdeón
*Waimata Farmhouse Blue
*Westminster Blue
*Yorkshire Blue

## Notas 
## Véxase tamén 
*Queixos
*Lista de queixos do mundo

## Ligazóns externas 
* What makes blue cheese blue?  (de The Straight Dope)
* Free articles on blue cheese and other cheese types
Bascuas

Como topónimo **Bascuas** pode referirse a:

;En Galiza
***Bascuas**, parroquia do concello de Lugo;
****Bascuas**, lugar de dita parroquia;
***Bascuas**, parroquia do concello de Vila de Cruces;
***Bascuas**, lugar da parroquia de Rendal, no concello de Arzúa;
***Bascuas**, lugar da parroquia de Montecubeiro, no concello de Castroverde;
***Bascuas**, lugar da parroquia de San Salvador de Parga, no concello de Guitiriz;
***Bascuas**, lugar da parroquia de Cruces, no concello de Padrón;
***Bascuas**, lugar da parroquia de Dornelas, no concello de Silleda;
***Bascuas**, lugar da parroquia de Coucieiro, no concello de Val do Dubra.

;Praia de Galiza
***Praia de Bascuas**, pequena praia nudista do municipio de Sanxenxo, na parroquia de Adina.

Como apelido pode referirse a:

***Edelmiro Bascuas** (1931-2011), teólogo e lingüista galego.
Irina Aleksandrovna de Rusia

**Irina Alexandrovna de Rusia** (15 de xullo de 1895 - 26 de febreiro de 1970) foi unha princesa rusa, filla do gran duque Alexandre Mikhailovich de Rusia e da gran duquesa Xenia Aleksandrovna de Rusia, e sobriña do tsar Nicolao II de Rusia.

Naceu no palacio de Peterhof e pasou dende a infancia temporadas no sur de Francia. O 22 de febreiro de 1914 casou co príncipe Félix Iussupov, un dos homes das ricos de Rusia. Pasou a lúa de mel en Oriente Medio e Europa, o comezo da primeira guerra mundial colleunos en Alemaña e permaneceron un tempo retidos en Berlín, porén por mor das xestións do embaixador español obtiveron o permiso para regresar a a Rusia. Establecéronse no Palacio Moka e habilitaron unha parte para hospital. O 5 de marzo de 1915 naceu a súa filla, Irina Felixovna Iussupova.
miniatura|Irina co seu home e filla
Tanto Félix como Irina eran contrarios á influencia que exercía Rasputín sobre os tsares e Irina estivo ao corrente dos plans que seu home xunto a outros nobres tiñan para facelo desaparecer. Así, Félix, coñecedor do interese que tiña Rasputín en coñecer á súa dona convidouno o 16 de decembro de 1916 ao seu palacio, aínda que Irina estaba en Crimea. Esa noite Rasputín morría e o tsar exiliou a Iussupov a unha das súas posesións máis remotas, Rakitnoe na provincia de Kursk. Irina acompañou ao seu marido. Despois da Revolución Rusa Irina, Félix e a súa filla estableceron a súa residencia en Ai Todor, en Crimea. O 7 de abril de 1919 saíron de Rusia no navío, o HMS Marlborough que enviara Xurxo V do Reino Unido para levar ao exilio á emperatriz viúva e o resto dos Romanov superviventes.

En 1920 Irina estableceuse co seu home en Boulogne-Billancourt, un suburbio de París. En 1934 Irina gañou un xuízo contra a Metro-Goldwyn-Mayer por presentala no filme *Rasputin and the Empress* (1928) como a amante de Rasputín.
Dornelas

O topónimo **Dornelas** pode referirse a:

;En Galiza
***Dornelas**, parroquia do concello de Mos;
***Dornelas**, parroquia do concello de Silleda;
****Dornelas**, lugar de dita parroquia;
***Dornelas**, lugar da parroquia de San Lourenzo de Fustáns, no concello de Gomesende;
***Dornelas**, lugar da parroquia de Toubes, no concello da Peroxa;
***Dornelas**, lugar da parroquia de Beade, no concello de Vigo.

;Fóra de Galiza

;En Portugal
***Dornelas**, freguesía do concello de Aguiar da Beira;
***Dornelas**, freguesía do concello de Amares;
***Dornelas**, freguesía do concello de Boticas;
***Dornelas**, freguesía do concello de Sever do Vouga.

## Véxase tamén
### Outros artigos
***Dorneda**, parroquia do concello de Oleiros;
***Dornela**, lugar da parroquia de Lobás, no concello do Carballiño.
Congreso Nacional Africano

O **Congreso Nacional Africano** (CNA, en inglés *African National Congress*, ANC ) é un partido surafricano que se fundou o 8 de xaneiro de 1912 en Bloemfontein co nome de **Congreso Nacional Nativo Surafricano** co obxectivo de defender os dereitos da maioría negra, entre os fundadores salienta o poeta Sol Plaatje e John Dube o seu primeiro presidente pero o seu dirixente máis coñecido foi Nelson Mandela. En 1923 mudou ao seu actual nome e a partir de 1948 tivo un papel destacado na loita contra o apartheid. Desde o establecemento da democracia en 1994 é o partido do goberno, apoiado nunha alianza tripartita na que tamén entran o Congreso de Sindicatos de Suráfrica (*Congress of South African Trade Unions* - COSATU) e o Partido Comunista de Suráfrica (*South African Communist Party*- SACP). Forma parte da Internacional Socialista.

## Algúns líderes 
* Nelson Mandela
* Oliver Tambo
* Walter Sisulu
* Albert Lutuli
* Thabo Mbeki
* John Dube
* Cyril Ramaphosa
* Jacob Zuma
* Jessie Duarte

## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Páxina oficial do Congreso Nacional Africano
Nantes

O topónimo **Nantes** pode referirse a:

;En Galiza
***Nantes**, parroquia do concello de Sanxenxo;
***Nantes de Reis**, lugar da parroquia de Lores, no concello de Meaño.

;Fóra de Galiza

;En Francia
***Nantes**,  cidade francesa do departamento de Loira Atlántico.

## Véxase tamén
### Outros artigos
***Nante**, lugar da parroquia de Lama, no concello da Lama;
***Abanante**, lugar da parroquia de Lobios, no concello de Sober.
***FC Nantes**, club de fútbol francés da cidade de Nantes.
Castilleja del Campo

**Castilleja del Campo** é unha localidade da provincia de Sevilla, Andalucía, España.

## Xeografía
No ano 2006 contaba con 651 habitantes. A súa extensión superficial é de 16&nbsp;km² e ten unha densidade de 39,9 hab/km². As súas coordenadas xeográficas son 37º 23' N, 6º 20' W. Atópase situada a unha altitude de 121 metros e a 33 quilómetros da capital de provincia, Sevilla.

O xentilicio dos seus habitantes é castillejero/a.

## Véxase tamén 
### Ligazóns externas
* Castilleja del Campo - Sistema de Información Multiterritorial de Andalucía
* Información de Castilleja del Campo
* Castilleja del Campo en Wikanda  - Información adicional deste municipio.
* Patrimonio cultural de Castilleja del Campo na Guía Dixital do Patrimonio Cultural de Andalucía.IAPH
La Luisiana

**La Luisiana** é unha localidade andaluza da provincia de Sevilla. 

## Xeografía
No ano 2005 tiña 4.495 habitantes. A súa extensión superficial é de 43 km² e ten unha densidade de 104,5 hab/km². Atópase situada a unha altitude de 167 metros e a 69 quilómetros da capital de provincia, Sevilla.

## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
*La Luisiana - Sistema de Información Multiterritorial de Andalucía
* Patrimonio cultural de La Luisiana na Guía Dixital do Patrimonio Cultural de Andalucía. IAPH
Hew Whiteford Dalrymple

**Sir Hew Whiteford Dalrymple, 1º Baronete**, nado en Ayr (Escocia) o 3 de decembro de 1750 e finado en Londres o 9 de abril de 1830, foi un militar do Exército británico, que alcanzou o grao de xeneral e ostentou o cargo de gobernador de Xibraltar.

## Biografía 
É recordado, principalmente, por negociar a Convención de Sintra, durante a ocupación francesa de Portugal.

Foi tenente gobernador da illa de Guernsey entre 1796 e 1801 e gobernador de Xibraltar entre 1806 e 1808. No ano 1815 foi nomeado baronete de High Mark no condado de Wigtown.

## Dalrymple e Galiza 
En 1774, estando destinado en Xibraltar co grao de maior, emprendeu unha viaxe por España e Portugal. Dalrymple fixo coidadosas anotacións, que logo publicou, nun libro de viaxes, en forma de cartas, até un total de dezaseis, da que a décima e décimo segunda están dedicadas a Galiza. Hew Whiteford atopouse con galegos que volvían das segas nas Castelas, asunto do que fixo unha valoración, calculando que uns 60.000 pasaban todos os anos ás terras castelás e outros 30.000 a Portugal. Estas cifras cóidanse esaxeradas (estimaba a poboación galega en dous millóns de persoas, o que resulta demasiado). Fixo tamén observacións sobre outros aspectos (pallozas, minifundio, traxe, cultivos...), polo que constitúe unha fonte inestimábel para contrastar datos impresionistas sobre a Galiza de inicios do derradeiro cuarto do século XVIII.

Porén, a opinión de Dalrymple sobre os portugueses foron das máis duras vertidas por observadores estranxeiros en opinión das autoras de *Lisboa setecentista* (ver apartado de Bibliografía).

## Obra 
A viaxe do militar británico foi publicada en Londres dous anos despois:
* *Travels through Spain and Portugal in 1774, with a short account of the Spanish Expedition against Algiers, in 1775*. Londres. 1775.

En 1783 publicouse unha versión francesa.

O seu texto completo, en versión española, figura en García Mercadal, J., *Viajes de extranjeros por España y Portugal*. Madid. Ed. Aguilar. 1962, t. III, páx. 645 e ss.

Extractos do libro de Dalrymple, en galego, poden ser consultados na obra de Gonzáles Reboredo, citada en Bibliografía, ou ben en castelán, en Alonso Montero, X., *Galicia vista por los no gallegos*. Madrid. Ed. Júcar. 1974.

## Bibliografía 
* González Reboredo, X. M.: "A emigración galega e outros temas nun viaxeiro inglés do século XVIII", en *Grial* nº 39, xaneiro-febreiro-marzo 1973, páxs. 74-81.
* Santos, Piedade B.; Rodrigues, Teresa S.; Nogueira, Margarida S., *Lisboa setecentista: vista por estrangeiros*. Lisboa. Livros Horizonte. 1987.

## Notas
Río Oitavén

O **Oitavén** é un río galego da provincia de Pontevedra que, tras confluír co río Verdugo, contribúe á ría de Vigo.

## Percorrido
O Oitavén nace na serra do Suído, dentro do concello da Lama, a preto de 800 m. de altura, desenvolvendo un percorrido moi encaixado, de vales en V, de 32&nbsp;km. até a súa desembocadura na beira dereita do Verdugo, en O Sobral, no concello de Soutomaior. Atravesa os concellos da Lama, Ponte Caldelas, Fornelos de Montes, delimita en parte estes dous últimos municipios, e finalmente no de Soutomaior.

A importancia hídrica do Oitavén estriba no seu superior caudal de 10,5 m³/s (o Verdugo subministra na foz 17 m³/s), de xeito que, ás veces, se fala do sistema Verdugo - Oitavén (o curso común de ambos, en tal caso, atinxe 7&nbsp;km).

## Afluentes e conca
A conca do Oitavén é disimétrica, por ter próxima, á súa man dereita, a do Verdugo, de xeito que os seus afluentes principais recíbeos pola beira esquerda: o río da Xesta, o Ventín e o Barragán.

O tamaño total da conca do Oitavén é de 177,7&nbsp;km² (o do sistema conxunto co Verdugo é de 357&nbsp;km²).

## Aproveitamento
No tramo medio-alto, nos lindes entre os concellos de Ponte Caldelas e Fornelos de Montes, sitúase o encoro de Eiras.

## Réxime hidrográfico
O Oitavén é un río de réxime pluvial. As precipitacións medias na conca alcanza os 1.884&nbsp;mm anuais de media, aínda que no tramo superior sitúanse entre 2.000 e 2.500&nbsp;mm.

## Véxase tamén
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
*
Vincenzo Viviani

**Vincenzo Viviani**, nado en Florencia o 5 de abril de 1622 e finado o 22 de setembro de 1703, foi un matemático e astrónomo italiano.

## Traxectoria 
Viviani proclamaba ser discípulo de Galileo, nunha época na que supuña unha valentía. En matemática ocupouse da teoría das proporcións.

### Teorema de Viviviani 
Débeselle un teorema que leva o seu nome, utilizado nos diagramas estatísticos triangulares, e que se enuncia así:

* *A suma das distancias dede un punto interior dun triángulo equilátero aos tres lados é igual á súa altura.*
    
## Obra principal 
* *Quinto libro degli Elementi di Euclide, ovvero scienza universale delle proporzioni, spiegata con la dottrina del Galileo, con nuovo ordine distesa* (1674); tivo unha segunda edición en 1690).

Dedicou o libro a Leopoldo de Medici, que lle facilitara o coñecemento de fragmentos de Galilei sobre as proporcións.

Na súa honra, un cráter da Lúa leva o seu nome.
Cóclea

A **cóclea** é un conduto en espiral situado no oído interno dos mamíferos. Na súa estrutura atópase o órgano de Corti, que contén os terminais nerviosos que permiten a audición.

## Estrutura 
A cóclea fórmana tres cámaras lonxitudinais, a *scala vestibuli* e a *scala tympani* conteñen perilinfa e a *scala media* contén endolinfa. A helicotrema é o lugar onde conflúen a *scala tympani* e a *scala vestibuli* e a membrana de Reissner separa a *scala vestibuli* da *scala media*; na membrana basilar, que separa a *scala media* da *scala tympani*, é onde descansa o órgano de Corti, coas células ciliadas (que son os receptores auditivos).
Valencina de la Concepción

**Valencina de la Concepción** é unha localidade da provincia de Sevilla, Andalucía, España.

## Xeografía
No ano 2005 contaba con 7.431 habitantes. A súa extensión superficial é de 25&nbsp;km² e ten unha densidade de 297,2 hab/km². As súas coordenadas xeográficas son 37º 25' N, 6º 04' W. Atópase situada a unha altitude de 153 metros e a 8 quilómetros da capital de provincia, Sevilla.

## Localización 

## Monumentos 
[miniatura|[Dolmen de La Pastora.]]
Neste municipio atópanse uns dolmens pertencentes ao período calcolítico ou eneolítico en torno ao ano 3000 a.c. Forma parte da arquitectura megalítica, xurdida ao parecer en oriente a finais do V milenio antes de Xesucristo. Un exemplo destes dolmens é o dolmen de La Pastora.

A súa finalidade está moi discutida, autores como Childe atribúena a un culto solar xa que parecen estar orientadas cara aos sostificios e equinocios; outros autores como Almagro prefiren atribuílas a un culto aos mortos, constituíndo así un monumento funerario.

Empregan sempre un sistema alintelado de pedras ciclópeas, ás veces intercaladas con pedras de moito menor tamaño, isto último require dun maior coñecemento construtivo.
## Véxase tamén
### Ligazóns externas
*Ayuntamiento de Valencina de la Concepción 
*Valencina de la Concepción - Sistema de Información Multiterritorial de Andalucía
Legume

[miniatura|Tres tipos de [lentellas]] 
[miniatura|Sementes de [soia]] 
Denomínase **legume** (do latín *legumen*) a un tipo de froito seco, tamén chamado comunmente **vaíña**, **vaxa** ou **bagullo**. Así mesmo reciben tal nome as sementes comestibles que crecen e maduran dentro deste froito e as plantas que as producen.

Os legumes constitúen un grupo de alimentos moi homoxéneo, formado polos froitos secos das leguminosas, sendo dehiscentes, desenvolvidos a partir do xineceo, dun só carpelo e que se abre tanto pola sutura ventral como polo nervio dorsal, en dúas valvas e coas sementes nunha fileira ventral. Estas vaíñas adoitan ser rectas e carnosas. Polo xeral posúen unha carne interior esponxosa, con tacto de veludo e de cor branca. A súa parte interna corresponde ao mesocarpio e ao endocarpio do froito.

O tamaño dos legumes varía dende un milímetro ou pouco máis ata medio metro. A súa forma, aínda que na maioría dos casos é alongada e comprimida, como a dos feixóns ou fabas, varía moitísimo.

Estes froitos pertencen á grande orde das plantas leguminosas (familia *Fabaceae*, leguminosas de gran). Malia o gran número de especies que compón esta familia, as empregadas para a alimentación humana e do gando é moi baixo.

A parte da planta consumida en alimentación animal e humana varía entre as distintas especies de leguminosas. Na maior parte dos casos, a parte comestible coincide coa utilizada pola planta como almacén de substancias de reserva. A gran variación existente na parte consumida é unha consecuencia da diversidade de estratexias utilizadas polas leguminosas para a súa adaptación aos medios máis diversos.

A Asemblea Xeral da ONU proclamou en 2019 o 10 de febreiro como o *Día Mundial dos Legumes* (resolución A/RES/73/251) para concienciar a opinión pública sobre os beneficios nutricionais do consumo de legumes. Xa anteriormente declarara o ano 2016 como *Ano Internacional dos Legumes* (resolución A/RES/68/231) .

## Tipos de legumes 
miniatura|Vaíñas de chicharos 
Os principais legumes consumidos polas persoas como alimento son: 
* Ervellas ou chícharos
* Chícharos de raposo ou tremoceiros
* Fabas 
* Feixóns 
* Faballóns 
* Lentellas 
* Garavanzos 
* Soia 
* Cacahuetes
Manuel Martínez González

**Manuel Martínez González**, nado en Azuqueca de Henares (Guadalaxara) o 21 de abril de 1849 e finado o 26 de abril de 1894, foi un poeta galego.

## Traxectoria 
Manuel Martínez González era fillo dun garda civil natural de Somozas, Juan Martínez, e mais dunha salmantina, Sabina González. Aos seis anos comezou os estudos primarios en Santiago de Compostela, onde fora destinado seu pai. Máis tarde pasou a cursar Dereito na mesma cidade, estudos que rematou en Madrid en 1871.

Posteriormente, Martínez fixo oposicións para notaría, exercendo a profesión, sucesivamente, en Vigo, Cangas e Padrón.

## Obra publicada 
Boa parte da súa obra poética está espallada por revistas e xornais da época. Só publicou un libro de poemas:
* *Poemas gallegos*. Pontevedra. Tipografía de José M. Madrigal. 1883.

A pesar do seu título todas as poesías inclusas no libro están redactadas en galego, excepto precisamente, o poema introdutorio do libro: "A Galicia", que está escrito en castelán.

### Temática 
Os poemas incluídos no seu único libro son de temáticas variadas. Boa parte son de tipo social ou civil, e tratan de diversos aspectos da Galicia da época: "Oda a Alfonso XII" (epón ao monarca unha crítica do caciquismo político), "O pobre" (sobre a emigración) ou "A Unión Ibérica", son mostras das preocupacións de Martínez González. Tal como fora corrente na poesía galaica decimonónica, non se esquece de incluír poemas costumistas: "A romería", "Bo consello". A imitación da primeira Rosalía aparece en títulos como "Cantares da aldea" e "Cantares gallegos", e non faltan poesías intimistas e de tipo romántico: "Rimas", "Na eternidá". Hai incluso composicións historicistas ("Rodrigo Gómez") e, un bo ramallete de poemas de circunstancias, adicados expresamente a amizades distintas ("A Don Benito Losada". "No album da señorita Dª Maruxiña León").

### Lingua 
A escrita de Martínez González é a usual no século XIX, con abundancia de apóstrofes. Utiliza o "y" con matiz arcaicista (*rey*, *nay*, *ley*) e con carácter antihiático (*todo o manexa* / *y é quen o desfay*; ''filliño d'a yalma*). Substitúe co -r- nos grupos con -l- (*imposibre*, *puebro*, *groria*). Usa o seseo de tipo implosivo (*xues*, *arcás*). Abundan no léxico os castelanismos popularizados xa na época (*decir*, *puebro*, *carretera*, *gallego*, *diputado*) e os vulgarismos (*hestoria*, *auntamento*, *Madrí*, *eleutoral'').

## Vida persoal 
Foi tío de Luciano Varela Martínez.

## Véxase tamén 
### Bibliografía 
*
*
Storyboard

miniatura|350px|*Storyboard*
Os ***storyboards*** son ilustracións mostradas en secuencia co obxectivo de servir de guía para entender unha historia, previsualizar unha animación ou seguir a estrutura dunha película antes de realizarse ou filmarse.

Consiste esencialmente nunha serie grande de viñetas da película ou algunha sección da película producida de antemán para axudar aos directores e os cineastas a visualizar as escenas e atopar problemas potenciais antes de que estes ocorran. Os *storyboards* inclúen instrucións ou apuntamentos necesarios que servirán ao equipo de traballo para que este se desenvolva dentro dun plan preestablecido. Grazas a este elemento, o director pode fraccionar a súa filmación sen seguir estritamente a orde lóxica da trama.

O proceso de creación do *storyboard*, na súa forma actual, foi desenvolvido no estudo de Walt Disney durante principios dos anos 1930, logo de varios anos de procesos similares que foron empregados en Disney e outros estudos de animación. O storyboard fíxose popular na produción de películas de acción viva durante principios dos anos 1940.
Na creación dunha película con calquera grao de fidelidade a unha escritura, un storyboard proporciona unha disposición visual de acontecementos tal como deben ser vistos polo obxectivo da cámara. No proceso de creación do *storyboard*, os detalles máis técnicos complicados no traballo dunha película poden ser descritos de xeito eficiente no cadro (a imaxe), ou na anotación ao pé do mesmo.

#### Publicidade 
O *storyboard* emprégase tamén de forma intensiva na publicidade como un instrumento útil para presentar o proxecto de anuncio de televisión ou *spot* ao cliente por parte da axencia. Neste caso o *storyboard* ten unha definición menor que o equivalente cinematográfico. Unha vez aprobada a idea polo anunciante, o realizador e o director de fotografía aportarán o seu talento na elaboración dun *shooting* (unha versión máis técnica do nivel do *story board* cinematográfico) que reflicte polo miúdo cada plano, de cara a planificación da produción.

No proceso de presentación ao cliente do *spot* emprégase tamén o *animatic*, unha animación en vídeo das viñetas do *storyboard* con música e diálogos. Ao integrar a banda sonora e representarse en movemento permite unha valoración máis intuitiva do futuro spot e facilitar tanto a comprensión do proxecto polo anunciante como a valoración do proceso antes de comezar a produción.

## Véxase tamén 
* Animación 
* Banda deseñada
* Cinema
* Ilustración
* Realización
Coordenadas xeográficas

[miniatura|450px|Mapa da [Terra mostrando as liñas de latitude e lonxitude]] 	
O **Sistema de Coordenadas Xeográficas** expresa todas as posicións sobre a Terra usando dúas das tres coordenadas dun sistema de coordenadas esféricas que está aliñado co eixo de rotación da Terra. Este define dous ángulos medidos desde o centro da Terra:

* A latitude mide o ángulo entre calquera punto e o ecuador. As liñas de latitude chámanse paralelos e son círculos paralelos ao ecuador na superficie da Terra.
* A lonxitude mide o ángulo ao longo do ecuador desde calquera punto da Terra. Acéptase que Greenwich en Londres é a lonxitude 0 na maioría das sociedades modernas. As liñas de lonxitude son círculos máximos que pasan polos polos e chámanse meridianos.

O ecuador é un elemento importante deste sistema de coordenadas; representa o cero dos ángulos de latitude e o punto medio entre os polos. É o plano fundamental do sistema de coordenadas xeográficas.

## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* GPS
* Trópico de Cáncer
* Trópico de Capricornio
* Coordenadas esféricas
Chamábase Luís

***Chamábase Luís*** é unha crónica realista escrita por Marina Mayoral publicada en 1989. Nela amósase o problema da droga na sociedade contemporánea.

## Argumento 
Luís é un home de trinta anos, fráxil. Pertence a unha familia modesta, e está enganchado ás drogas dende os vinte. Ten tres irmáns e dous fillos, de trece e oito anos, dos que non sabe nada. A súa vida é un camiño cara a morte a causa da súa drogodependecia. Vive do que arrepaña no alleo, e da súa nai. Dos seus catro irmáns un morreu por culpa das drogas, e os outros non queren saber nada del.

## Personaxes 
### Principais 
* **Luís** viúvo, con dous fillos. Non espera máis da vida.
* **Rosa**, a nai de Luís, desvívese por darlle todo ó seu fillo e traballa nunha casa co fin de axudalo. Tamén está viúva.

### Secundarios 
* **Alberto**, irmán de Luís, quere ó seu irmán mais amósalle desprezo pola súa adicción ás drogas.
* **Maribel**, a muller de Alberto, levou unha vida dura e comprende moi ben a Rosa e tamén a Luís.
* **A dona da casa onde traballa Rosa** comprensiva. Escribiu o libro.
* **Xoaquín e Mónica** son os fillos de Luís, dos que case non sabe nada. Viven cos seus avós maternos.

## Traducións 
*Ao catalán por Pau Joan Hernàndez Fuenmayor co título de *Es deia Lluís* publicado en 1995 pola Editorial Grijalbo.

*Ao portugués por Margarida Machado co título de *Chamava-se Luís* publicado en 1999 por Ed. Âmbar, Col. Quarto Crescente

*Ao castelán pola propia autora co título de *Se llamaba Luis* publicado en 1995 pola Editorial Grijalbo Mondadori-Junior, Arca abierta, en 1997 por Círculo de Lectores, e en 2004 pola Editorial Anaya, Col. Espacio Abierto.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Ficha na páxina da editorial
¡Asústate, Merche!

***¡Asústate, Merche!*** é unha novela de Fina Casalderrey, publicada por Edicións Xerais en 1994. Está estruturada en tres partes, e consta de 44 capítulos.

## Personaxes 
### Principais 
* *Auria* é unha adolescente de 15 anos que vive nunha vida que ela non elixiu e que experimenta unha nova experiencia que transforma o seu decorrer vital por completo e a obriga a pensar nunha solución drástica como é o suicidio. Logo dunha viaxe por Europa xunto con persoas coñecidas e tamén descoñecidas descobre o amor, algo que xamais se lle pasara pola cabeza, e descobre que a vida pode chegar a ser máis dura do que se imaxinaba.
* *Paio* é o sobriño de Salvador, o profesor de relixión e cura da parroquia, e acode xunto co resto do grupo á viaxe que leva ós rapaces por todo Europa, o amor sorpréndeo á volta desta viaxe cando descobre os seus sentimentos por Auria. É adoptado e isto cáusalle certos problemas na súa relación con Auria, a pesar de que esta o descobre case sen querer.
* *Merche* é o diario de Auria, e a pesar de ser un diario ela veo como se fose unha amiga á que poder contarlle todo o que sente e pensa.

### Secundarias 
* *Frida* convértese na mellor amiga de Auria logo da viaxe, sofre graves problemas familiares e por iso debe mudarse con toda a familia a Valencia, aínda así non perde o contacto con Auria.
* *Salvador* é o cura da parroquia ademais do mestre de relixión do instituto no que estuda Auria, a súa fe derrúbase un pouco cando se dá conta de que está namorado da nai de Auria, e estes comparten unha bela historia de amor.

## Traducións 
*Ao catalán por Pau Joan Hernàndez Fuenmayor co título de *Ostres, tu, saps què?* publicado en 1996 pola Editorial Cruïlla, Col. Gran Angular.

*Ao castelán tamén por Pau Joan Hernàndez Fuenmayor co título de *¡Pásmate, Merche* publicado en 1997 por Editorial SM, Colección Gran Angular.

*Ao portugués por Pedro Nuno co título de *Nem te passa!* publicado en 1998 por Contemporânea Editora .

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* , Concha: *Fóra de Xogo. Tecendo lecturas* Larousse. Catálogos.
Constantin Brâncuși

miniatura|dereita|Constantin Brâncuşi, 1905.
[miniatura |Exposición de Brâncuşi no [Centro Georges Pompidou, maio de 2024.]]
**Constantin Brâncuşi**, ou **Constantin Brancusi** na grafía francesa, nado en Hobiţa (distrito Gorj, preto da cidade de Târgu Jiu) o 19 de febreiro de 1876 e finado en París o 16 de marzo de 1957, foi o máis famoso escultor romanés. As súas obras atópanse en museos de Francia, Estados Unidos, Romanía e Australia.

## Traxectoria 
Brâncuşi estudou arte en Craiova (cidade do distrito Dolj, Romanía) desde 1894 a 1898. Logo continuou os seus estudos na Escola Nacional de Belas Artes en Bucarest desde 1898 ata 1901. Chegou a París en 1904 para perfeccionar os seus estudos. Como estudante de arte foi influído por Auguste Rodin e foi un dos primeiros artistas da arte moderna. Estableceu amizade con Amedeo Modigliani, Erik Satie e Marcel Duchamp. A súa obra evolucionou cara a unha eliminación dos detalles que o conduciu case á abstracción.
Realizou unha serie de esculturas en metal chamadas "Paxaro no Espazo". En 1928 Joyce visita a Brâncuşi en París. Ao ano seguinte o escultor debuxa varios retratos de Joyce para a portada de varios dos seus traballos, os retratos foron de inspiración simbólica, trazos circulares. Brâncuşi dixo de Joyce " Joyce é así mesmo, comeza nun punto e non volves a velo xamais nel"  

En Târgu Jiu hai un conxunto escultórico realizado por el de grande importancia. Estas obras atópanse dispostas en liña recta e son:

* A Mesa do Silencio
* A Porta do Bico
* A Columna do Infinito

Este conxunto escultórico simboliza a vida do ser humano.

A Mesa do Silencio e a Porta do Bico atópanse no parque principal da cidade; entre as mesmas atópanse cadeiras tamén feitas por Brancusi e seguindo a imaxinaria liña determinada por estas dúas, chégase a unha das igrexas ortodoxas da cidade. Continuando aínda máis por esta liña, chégase á Columna do Infinito (considerada a súa obra cume) situada tamén nun parque. Entre as obras de Brancusi atópanse: Nai dormente (1906-10), O Bico (1908), A Sabedoría (1909), Prometeo (1911), O Comezo do Mundo (1924), O Paxaro (1924-49), A Columna do Infinito (1933), O Espírito de Buda (1933) e A Galiña (1941).

Brancusi morreu en Francia. Atópase enterrado no cemiterio de Montparnasse, París.

Unha das súas obras foi vendida en 11.1 millóns de dólares estadounidenses.

## Notas
Xana

225px|miniatura|As xanas tradicionalmente estiveron moi presentes na paisaxe asturiana, na imaxe o coñecido como *Foz de les Xanes*, un desfiladeiro famoso pola presenza das xanas
**Xana** é o nome que reciben na mitoloxía asturiana e leonesa as fadas de auga doce. 

## Orixe 
Están moi ligadas ás fontes e saltos de auga, e nos mitos acostuman gardaren tesouros baixo a auga. Represéntanse como mozas novas e moi fermosas, de caracteres máis ben nórdicos, é dicir, louras e de ollos claros. Peitéanse á beira dos ríos con peites de ouro, agardando incautos viaxeiros para seducilos. Teñen fillos, chamados **xaninos**, pero as xanas non os poden aleitar, pois teñen os peitos baleiros. Por iso é que llos dan ás mulleres mortais, para que os aleiten na súa vez.

## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Desfiladeiro das Xanas
* Xana
-999

## Acontecementos 
* Novo asentamento en Chipre denominado Citium e creado polos fenicios.

## Nacementos 
*

## Mortes 
*

## Véxase tamén 
Historia ano a ano
-972

## Acontecementos 
*

## Nacementos 
*

## Mortes 
* Ashur-rabi II, que foi rei da Assiria, reinou desde o 1013 a.C.

## Véxase tamén 
Historia ano a ano
Abdou Latif Guèye

**Abdou Latif Guèye**, tamén coñecido como **Abdoulatif Gueye**, nado o 4 de marzo de 1956 en Dakar e finado o 6 de abril de 2008 en Mbirkilane, foi un político e xornalista senegalés.

## Traxectoria política 
Fillo de El Hadji Abbas Guèye, antigo vicepresidente do parlamento do Senegal e deputado no parlamento francés durante a colonización, comezou a súa carreira política en formacións clandestinas esquerdistas, e foi arrestado por primeira vez con 17 anos pola súa actividade política. En 1976, a canda Cheik Anta Diop e máis xente funda a Agrupación Nacional Democrática (RND), e seis anos máis tarde abandona a política polo xornalismo. Así, en 1983 funda un caderno de investigacións sociais que se chamará *Jamra* e que co devir dos anos se converterá nunha ONG centrada na loita contra a drogadicción e a sida. De feito, Guèye formou parte de diversas organizacións internacionais de loita contra a sida e contra as drogas, algunhas delas de marcado carácter relixioso musulmán.

En 2000 aproveita a súa experiencia e a súa popularidade para refundar a Agrupación Democrática Senegalesa (RDS), que apoiou o troco político no país e o candidato conservador Abdoulaye Wade. Despois da vitoria de Wade incorpórase como asesor do presidente da república ata o ano 2002. Despois de diversas acusacións de tráfico de retrovirais, é destituído e encarcerado por máis dun ano (ata 2004). En decembro de 2006 volve a apoiar a Wade e o seu partido entra na coalición conservadora que obtén a vitoria, e el acada a vicepresidencia do parlamento do Senegal, ao igual que fora o seu pai.

Nos últimos tempos, as súas posicións ideolóxicas viraran cara ao extremismo relixioso, e situouse a prol de perseguir máis activamente a homosexualidade (ilegal no seu país), a masonería e contra o filme neerlandés *Fitna*, fortemente criticado polos sectores islamistas.

Faleceu nun accidente de circulación, do que saíron ilesos os demais ocupantes do vehículo. Foi soterrado no camposanto musulmán de Yoff.

## Vida persoal 
Pertencía á etnia lebou e era seareiro da Irmandade Layena, unha das principais correntes do islamismo senegalés.

## Notas
Ollares

Como topónimo **Ollares** pode referirse a:

;En Galiza
***Ollares**, parroquia do concello de Vila de Cruces;
****Ollares**, lugar de dita parroquia.
Óscar Ínsua

**Óscar Ínsua Lema**, nado en Corcubión en 1980, é un avogado e político galego do BNG. 

## Traxectoria
[miniatura|Papeleta electoral das [Eleccións ao Parlamento de Galicia de 2024.]]

Licenciado en Dereito pola USC, universidade na que tamén obtivo o posgrao de Dereito Tributario e Contabilidade, e máster de Xestión Ambiental e Desenrolo Sustentable pola Universidade de Valencia. Dende moi novo militou en Galiza Nova, rama xuvenil do BNG. Durante o seu paso pola universidade, participou nos Comités Abertos de Faculdade (CAF), organización da esquerda nacionalista no ensino superior. Nas eleccións municipais de 2007 foi o número 2 da candidatura do BNG en Corcubión e foi elixido concelleiro. Tralo pacto entre os nacionalistas e a única concelleira do PPdeG pasou a ser tenente de alcalde e concelleiro de Urbanismo, Obras Públicas e Medio Ambiente. 

Trala dimisión do alcalde Rafael Mouzo en marzo de 2008 foi proposto como candidato do BNG á alcaldía, porén, a ruptura do acordo de goberno por parte da concelleira do PP supuxo que ambas formacións pasasen á oposición e que o PSdeG recuperase a alcaldía como forza máis votada. Desta forma pasou a se-lo portavoz municipal do BNG na oposición. Encabezou a candidatura do BNG nas municipais de 2011 pasando de 4 a 3 concelleiros, sendo de novo superado polo PSdeG, polo que continuou como portavoz na oposición. En maio de 2013 presentou a súa renuncia como portavoz e concelleiro, pasando a centrarse na súa actividade profesional como avogado.

Nas Eleccións ao Parlamento de Galicia de 2024 foi elixido deputado pola provincia da Coruña.

## Notas
## Véxase tamén
### Outros artigos
*Reseña biográfica na web do Parlamento de Galicia
Áiax

O nome **Áiax** ou **Aiante** (Αίας *Aîas*) pode referirse a dous personaxes da *Ilíada* de Homero:

***Áiax o Menor**, fillo de Oileo, rei de Locri;
***Áiax o Grande**, fillo de Telamón (chamado tamén Telamonio), rei de Salamina, un lendario heroe da Grecia antiga;
****Áiax***, obra de Sófocles;
***Áiax (misioneiro ariano)**, misioneiro ariano no reino suevo de Galicia;
* *AJAX*, linguaxe de programación;
* *AFC Ajax*, un equipo de fútbol de Ámsterdam;
Oído interno

O **oído interno** é a parte do oído máis interna, que contén a cóclea e o aparello vestibular composto por tres canles semicirculares e polo vestíbulo.

O oído externo focaliza, dirixe e amplifica as ondas sonoras. No oído medio, a enerxía destas ondas transfórmase en vibracións mecánicas da estrutura ósea do oído medio, un dos seus tres ósos menores, o estribo, movéndose fóra e dentro na fiestra oval da cóclea transmite o impulso cinético ao líquido da cóclea, a perilinfa e por medio da endolinfa presente na scala media transmítese á scala tympani, entrando tamén en vibración a membrana que separan as scalas da cóclea. No Órgano de Corti, que é a estrutura celular composta por case 20.000 células acústicas que están en contacto coas células nerviosas que fan parte do nervio acústico e de alí o sinal chega á área acústica do córtex cerebral e logo ao lobo temporal do cerebro que posibilita a percepción do son.

## Galería 

Ficheiro:Gray920.png|Oído interno.
Ficheiro:HumanEar es.jpg|Localización do oído interno nos seres humanos.
Ficheiro:Cochlea-crosssection gl.svg|Corte da cóclea.

## Véxase tamén
### Outros artigos
* Acúmetro
Eroge

Un **eroge** (エロゲ, *erotic game*) é un videoxogo xaponés para videoconsola ou computador persoal cuxo contido principal é de tipo erótico ou pornográfico, usualmente utilizando o estilo artístico característico do anime. En occidente, os xogos *eroge* son catalogados erroneamente como xogos *hentai* baseándose na definición e aplicación occidental da palabra *hentai*. O termo é acurtado en inglés como *xogo H*, ou ata *H game*, os cales tampouco adoitan ser utilizados no Xapón.

## Historia 
Nos anos 1980, as compañías xaponesas introduciron as súas propias marcas de microordenadores para competir cos Estados Unidos. Os modelos en competencia incluían a serie X1 da compañía Sharp, a FM-7 de Fujitsu, e PC-88 de NEC. NEC atopábase detrás dos seus competidores en termos de hardware (con só 16 cores e sen soporte para son) e necesitaba buscar un xeito de controlar o mercado. Foi por mor disto que se inventaron os xogos eróticos.

## Eroges famosos 
* *Adam the double factor* de C's Ware
* *Air* de Key
* *Atlach=Nacha* d'Alicesoft
* *Brave Soul* de Crowd
* *Crescendo* de Digital Objet
* *Dividead* de C's Ware
* *Eve burst error* de C's Ware
* *Fate/hollow ataraxia* de Type-Moon
* *Fate/stay night* de Type-Moon
* *Kana imōto* de Digital Objet
* *Kanon * de Key
* *Kimi ga nozomu eien* d'Âge
* *RapeLay* de Illusion
* *Shuffle!* de Navel
* *True Love* de Software House Parsley
* *Tokimeki check In!* de Crowd
* *Tsukihime* de Type-Moon

## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
*  Eroge: pasado, presente e futuro
Toiriz

Como topónimo **Toiriz** pode referirse a:ç

;En Galiza
***Toiriz**, parroquia do concello de Pantón;
***Toiriz**, parroquia do concello de Vila de Cruces;
***Santalla de Toiriz**, parroquia do concello de Pantón;
***Toiriz**, lugar da parroquia de Piúgos, no concello de Lugo;
***Toiriz**, lugar da parroquia de Arnego, no concello de Rodeiro;
***Toiriz**, lugar da parroquia de San Salvador de Camba, no concello de Rodeiro;
***Toiriz**, lugar da parroquia de Silleda, no concello de Silleda;
***Toiriz**, lugar da parroquia de Insua, no concello de Taboada.