Isaac Moreno Gallo

**Isaac Moreno Gallo**, nado en Burgos o 27 de agosto de 1958, é un enxeñeiro, historiador e comunicador español. É enxeñeiro técnico de Obras Públicas e graduado en Xeografía e Historia, traballou para o Ministerio de Fomento de España, e realizou diversos proxectos de identificación e estudo de infraestruturas romanas, en especial vías romanas e infraestruturas hidráulicas. Tamén traballou para diversas administracións públicas a título de especialista en enxeñaría romana e ten realizado investigacións sobre técnica antiga, instrumentos topográficos antigos e outras facetas relacionadas coa enxeñaría.

É un acérrimo defensor dos postulados de que as infraestruturas antigas eran realizadas con criterios de enxeñaría comparables aos modernos, e da inclusión  dentro dos equipos de estudos arqueolóxicos de especialistas alleos, coma enxeñeiros de obras públicas e xeólogos, que poidan interpretar as estruturas achadas desde un punto de vista técnico.

## Traxectoria 
Completou os seus estudos primarios no Grupo escolar Hispano Arxentino de Burgos e realizou o Bacharel Elemental, o Superior e COU no Instituto Diego Porcelos da mesma cidade. En 1981 graduouse como Enxeñeiro Técnico en Obras Civís (Enxeñeiro Técnico de Obras Públicas) na Escola de Enxeñeiros Técnicos de Obras Públicas de Burgos. En 1988 ingresou no Corpo de Enxeñeiros Técnicos de Obras Públicas do Ministerio de Obras Públicas, na actualidade Ministerio de Transportes, Mobilidade e Axenda Urbana (MITMA). Devandita faceta vese acompañada de labores de divulgación, por exemplo como director científico e presentador da serie documental *Ingeniería Romana*, ou a través da súa canle de YouTube, e tamén como conferenciante en varios puntos da xeografía española.

Entre 2006 e 2010 participou no Proxecto de Investigación de Identificación, *Diagnóstico e Análise Técnica-Construtiva de Vías Romanas en Castela e León* enmarcado no Plan Patrimonio Histórico (PAHIS) de Castela e León onde levou a cabo un estudo da rede de estradas romanas en todo o territorio autonómico, á vez que se identificou a técnica construtiva e as ferramentas utilizadas para a construción da mesma. Para a difusión do estudo realizouse o sitio web https://www.viasromanas.net%7Cviasromanas.net.

Escribiu varios libros especializados e participou, como presentador, coordinador e director científico, na serie documental de televisión *Ingeniería Romana*. Mantén unha canle de difusión na plataforma de vídeos YouTube onde publica vídeos divulgativos das súas investigacións e un espazo web onde fai públicos os seus traballos e os doutros autores sobre enxeñaría antiga.

## Polémicas 
As interpretacións das diferentes infraestruturas estudadas por Isaac Moreno á luz da técnica de enxeñaría utilizada na súa construción deron pé a diferentes polémicas. Moitas das infraestruturas atribuídas á época romana e publicitadas dese modo polas institucións públicas, ao seren analizadas en detalle por el, e expostas ao público as súas conclusións moitas veces contrarias a ese criterio, deron orixe a polémicas con outros investigadores e administracións que previamente cualificaran as mesmas como romanas.

Un caso deste tipo de polémica foi a creada en torno do acueduto de Can Cua, en Pineda de Mar, o cal cualificou como unha mera cal de rega en contra da cualificación oficial de romano, con só a súa mera observación e sen consultar a documentación existente, nin consultar arqueólogos que si realizaran un traballo de datación baseado no método científico.

Outro exemplo relevante foi o caso do acueduto dos Milagres de Mérida, cuxa construción se atribúe ao século 1&nbsp;d.C., cando en 2019, mediante unha termoluminiscencia dun dos ladrillos, Moreno afirmou que a obra databa do ano 290 en época de Diocleciano, afirmando que orixinalmente o servizo nese punto estaría cuberto mediante un sifón que tería fracasado e debería ter sido arranxado coa obra actual.

## Obra 
Isaac Moreno publicou varios libros especializados; entre eles:

; Como autor
* *Vía romana de Italia a Hispania en las provincias de Burgos y Palencia* Ano 1999. ISBN: 978-84-605-9612-7 EAN: 9788460596127 Editorial: Moreno Galo, Isaac.
* *Descripción de la Vía de Italia a Hispania en las provincias de Burgos y Palencia* Ano 2000. ISBN: 978-84-86841-86-7 EAN: 9788486841867 Editorial: Deputación Provincial de Burgos.
* *Vías Romanas. Ingeniería y técnica constructiva* 2004. ISBN: 978-84-7790-425-0 EAN: 9788477904250 Editorial: Centro de Estudos e Experimentación de Obras Públicas.
* *Item a Caesarea Avgvsta Beneharno: La carretera romana de Zaragoza al Bearn* Ano 2009. ISBN: 978-84-7820-999-6 EAN: 9788478209996 Editorial: Institución Fernando o Católico. Coautor: Joaquín Lostal Proles.
* *Vías Romanas en Castilla y León* Ano 2011. ISBN: 978-84-695-8150-6 Editorial: Xunta de Castela e León.
* Roman roads: status quo and future prospects Ano 2022. ITINERA. The Journal of the Roman Roads Research Association. Volume II,
* *La defensa telegráfica de la frontera califal del Duero. Atalayas y vías romanas en el siglo X* Ano 2022. ISBN: 978-84-16446-82-7  Editorial: Excma. Deputación Provincial de Soria.

; Como coautor e director científico
* *Elementos de ingeniería romana*  Ano 2004.  ISBN: 84-68881-90-4. Editorial: CITOP.
* *Nuevos elementos de ingeniería romana* Ano  2006. ISBN: 84-97181-32-7. Editorial: CITOP.
* *Las obras públicas en la ciudad romana* Ano  2008.  ISBN: 84-61270-98-9.  FITOP.
* *Las técnicas y las construcciones en la ingeniería romana*Ano 2010. ISBN: 84-61437-58-0. Editorial:  FITOP.

## Notas 
## Véxase tamén
### Ligazóns externas 
* 
* TRAIANVS. Portal de enxeñaría romana
* Vías Romanas en Castela e León
* Serie documental *Enxeñaría Romana*, en RTVE: Minas, Estradas, As cidades I, As cidades II, Os acueductos I, Os acueductos II, Estruturas