Cicónidos

[250px|dereita|miniatura|[Cegoña branca europea en Alsacia, Francia.]]

Os **cicónidos** (**Ciconiidae**) son unha familia de aves de gran tamaño, longas patas, peteiro e pescozo. Actualmente son a única familia da orde Ciconiiformes, que en clasificacións máis antigas era moito máis ampla e albergaba moitas familias. Ás veces chámaselles cegoñas a todos os cicónidos, aínda que este nome se aplica tamén máis restritivamente só ao xénero *Ciconia*, ao cal pertencen as dúas especies deste grupo que figuran na lista de aves de Galicia: cegoña branca e cegoña negra. Hai dezanove especies vivas de cicónidos distribuídas en seis xéneros, entre as que están as cegoñas, tántalos, xabirús e marabús.

Os cicónidos habitan en moitas rexións e tenden a vivir en hábitats máis secos ca outras aves emparentadas como as garzas, cullereiros e ibis; tamén carecen da *penuxe de po* (pulviplumas) que eses outros grupos de aves usan para limpar o limo que deixan os peixes. Os cicónidos non teñen sirinxe e son aves mudas que non emiten chamadas; o seu modo de comunicación sonoro consiste en repenicar abrindo e pechando rapidamente os peteiros cando están no niño. Moitas especies de cicónidos son migratorias. A maioría dos cicónidos comen ras, peixe, insectos, vermes, pequenas aves e pequenos mamíferos. 
Os cicónidos xeralmente voan planando, e deslizándose no aire para conservaren enerxía. Para planaren necesitan correntes térmicas de aire ascendentes. Son aves pesadas, cunha ampla envergadura de ás: o marabú africano, coa súa envergadura alar de 3,2 metros e o seu peso de ata 8&nbsp;kg, é, xunto co cóndor andino, a ave terrestre viva con maior envergadura alar.

Os seus niños son xeralmente grandes e poden usarse durante moitos anos. Algúns niños vanos aumentando ata uns dous metros de diámetro e uns tres metros de altura. Antes considerábase que os cicónidos eran monógamos e non cambiaban de parella en toda a vida, pero isto só é en parte certo, xa que poden cambiar de parella despois de migraren, e poden migrar sen unha parella. É máis exacto dicir que son monógamos en serie.

O tamaño dos cicónidos, a súa monogamia en serie, e a fidelidade a un sito de nidificación xa establecido en anos anteriores contribúe á súa importancia en historias da mitoloxía e cultura.

## Bioxeografía 
miniatura|Ovo de cegoña.

Os centros de diversidade dos cicónidos son Asia tropical e África subsahariana, zonas onde se reproducen oito e seis especies, respectivamente. Hai tres especies de cicónidos no Novo Mundo, que son: *Mycteria americana*, *Ciconia maguari* e *Jabiru mycteria*, o cal é a ave voadora máis grande de América. Dúas especies chegan a Europa e Asia occidental temperada, que son a cegoña branca (*Ciconia ciconia*) e a negra (*Ciconia nigra*), e unha soa especie, a *Ciconia boyciana*, alcanza as áreas temperadas de Asia oriental, mentres que en Australasia vive *Ephippiorhynchus asiaticus*, co seu característico peteiro negro.

## Sistemática 
Un estudo xenético do seu ADN atopou que as familias Ardeidae, Balaenicipitidae, Scopidae e Threskiornithidae pertencen á orde Pelecaniformes, polo que non se poden clasificar coas cegoñas como se facía antes. Isto fai que Ciconiidae sexa o único grupo que queda clasificado dentro de Ciconiiformes.

Os cicónidos estaban diferenciados e posiblemente espallados polo mundo xa no oligoceno. Como a maioría das familias de aves acuáticas, os cicónidos parece que se orixinaron no paleoxeno, hai entre 40 e 50 millóns de anos. Hai rexistro fósil dalgúns dos xéneros viventes desde o mioceno medio (hai uns 15 millóns de anos).

Aínda que algúns cicónidos están moi ameazados, non se extinguiu aínda ningunha especie nin subespecie nos tempos históricos. Un óso suposto de *Ciconia* atopado na illa de Reunión nun abrigo rochoso dos primeiros poboadores humanos da illa parece que pertence en realidade a un ibis, polo que tampouco se trataría dun caso de extinción.

### Cicónidos existentes 
[miniatura|dereita|O [marabú africano é unha ave saprófaga preeira, que pertence tamén á familia dos cicónidos.]]
* Xénero *Mycteria*
** *Mycteria cinerea*
** *Mycteria ibis* (tántalo africano)
** *Mycteria leucocephala*
** *Mycteria americana*
* Xénero *Anastomus*
** *Anastomus oscitans*
** *Anastomus lamelligerus*
* Xénero *Ciconia* (as cegoñas por antonomasia)
** *Ciconia abdimii*
** *Ciconia episcopus*
** *Ciconia stormi*
** *Ciconia maguari*
** *Ciconia boyciana* (antes en *C. ciconia*)
** *Ciconia ciconia* (cegoña branca)
** *Ciconia nigra* (cegoña negra)
* Xénero *Ephippiorhynchus*
** *Ephippiorhynchus asiaticus*
** *Ephippiorhynchus senegalensis*
* Xénero *Jabiru*
** *Jabiru mycteria* (xabirú)
* Xénero *Leptoptilos*
** *Leptoptilos javanicus*
** *Leptoptilos dubius*
** *Leptoptilos crumeniferus* (marabú)

### Cicónidos fósiles 
* Xénero *Palaeoephippiorhynchus* (oligoceno temperán de El Fayyum, Exipto)
* Xénero *Grallavis* (mioceno temperán de Saint-Gérand-le-Puy, Francia, e Djebel Zelten, Libia). Pode ser un *Prociconia*
* Ciconiidae gen. et sp. indet. (mioceno tardío de Ituzaingó no Paraná, Arxentina)
* Ciconiidae gen. et sp. indet. (mioceno tardío de Puerto Madryn de Punta Buenos Aires, Arxentina)
* Xénero *Prociconia* (plistoceno tardío do Brasil). Pode pertencer aos xéneros modernos *Jabiru* ou *Ciconia*
* Xénero *Pelargosteon* (plistoceno temperán de Romanía)
* Ciconiidae gen. et sp. indet., anteriormente *Aquilavus/Cygnus bilinicus* (mioceno temperán de Břešťany, República Checa)
* cf. *Leptoptilos* gen. et sp. indet., anteriormente *L. siwalicensis* (mioceno tardío? – plioceno tardío de Siwalik, India)
* Ciconiidae gen. et sp. indet. (plistoceno tardío da Cova de San Josecito, México)

O xénero fósil *Eociconia* (eoceno medio da China) e *Ciconiopsis* (do oligoceno temperán de Deseado, Patagonia, Arxentina) a miúdo colócanse provisoriamente nesta familia. Un fragmento fósil de "ciconiforme" da formación Touro Passo atopado en Arroio Touro Passo (Río Grande do Sur, Brasil) pode ser da especie viva *Mycteria americana*; é polo menos do plistoceno tardío, de hai unhas poucas decenas de miles de anos.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Scott MacDonald, "The Stork" usos emblemáticos
* Cegoñas . Imaxes
* Vídeos de cegoñas en Internet Bird Collection
* Whitestork - Fotos de cegoñas