Orlando Furioso

***Orlando Furioso*** é unha epopea de cabalaría escrito por Ludovico Ariosto en oitavas (estrofa de oito liñas decasílabas utilizada por primeira vez por Boccaccio, en *Teseida*, 1340).

A primeira edición da obra con 40 cantos é de 1516, mentres que a segunda e terceira edicións publicáronse respectivamente en 1521 e 1536, sendo a última edición 46 cantos. O poema está dedicado ao cardeal Ippolito d'Este (1479–1520) e ten un carácter encomiástico.

## Título 
[miniatura| Portada de *Orlando Furioso*, edición Valgrisi, [1558|esquerda|250x250px]]
O poema de Ariosto naceu como continuación do poema *Orlando apaixonado*, de Matteo Maria Boiardo. Nas oitavas V a IX da obra, o poeta revela brevemente que os antecedentes xa foran narrados por Boiardo.

De feito, é posible considerar a historia como unha historia até o infinito, xa que a conclusión de Furioso non pon fin aos acontecementos narrados.

Malia ser unha secuela de *Orlando Enamorado*, *Orlando Furioso* presenta importantes cambios no carácter do personaxe. O poema de Boiardo contiña algo novo, en relación con toda a tradición literaria precedente, na medida en que mostraba como apaixonado ao paladín, fervoroso defensor da fe católica. En Ariosto, o amante convértese nun tolo, vencido pola rabia.

Ademais do renacemento do poema anterior, é probábel que o título sexa tamén unha reminiscencia da traxedia latina *Hercules furens*, do filósofo estoico Séneca.

## Oralidade e escritura 
[miniatura|350x350px|Páxinas da edición de [1565 do *Orlando Furioso* de Francesco Franceschi.]]
Pódese dicir que Orlando Furioso é a última grande obra da literatura occidental na que a relación directa entre o oínte é constitutiva na construción da narración. Esta estreita relación testemuña os diálogos recorrentes, sobre todo cando o poeta se dirixe ao cardeal Ippolito d'Este a quen está dedicada a obra.

## Personaxes principais 
### Cristiáns 
* **Carlomagno**: Emperador do Sacro Imperio Romano Xermánico e lidera aos francos na guerra contra os sarracenos. Tamén é tío de Orlando. Ao comezo do poema, o mago Alcina transfórmao nun mirto. El é o responsábel de devolver a Orlando á súa razón na Lúa.
* **Zerbino**: É fillo do rei de Escocia, duque de Ross, e irmán de Xenevra. Participa nunha xusta en Galiza, onde Isabella, filla do rei de Galiza, se namora del. 

### Sarracenos 
* **Agramante**: rei de África. Busca vingarse de Carlomagno, responsable da morte do rei troiano. Dirixe o exército sarraceno no bloqueo a París.
* **Ruggiero**: é o precursor da familia Este xunto con Bradamante. É un guerreiro leal e virtuoso, calidades que se destacan no poema. Ruggiero está namorado de Bradamante, un guerreiro cristián, e por iso se converte ao cristianismo. xorde a estirpe da familia Este. (tipoloxía de poemas compostos na Península Itálica entre os séculos XIV e XV) *Historia di Bradamionte sorella di Rinaldo di Monte Albano* e é retomada por Boiardo en *Orlando apaixonado*. Na literatura contemporánea, Bradamante é tamén un personaxe do libro *O cabaleiro inexistente* de Italo Calvino. E Marfisa, unha guerreira sarracena, aparece por primeira vez no poema de Boiardo.

Hai varias conexións entre as dúas guerreiras: Marfisa descobre que é a irmá xemelga de Ruggiero, á que segue na conversión ao cristianismo; e Ruggiero namórase de Bradamante, que é a irmá do paladín Rinaldo. Ademais, a figura destas mulleres non está exenta de ambigüidade. No campo das armas, non temen o enfrontamento con cabaleiros homes, pero ao mesmo tempo manteñen ideas como a beleza e a feminidade.

## Moralidade e grandes temas 
Debido a que o seu obxectivo é o *divertimento*, o poema adoita ser acusado de presunta inutilidade; porén, as aventuras que se presentan están baseadas nunha sólida trama moral que emerxe principalmente nos preámbulos.

Os preámbulos comentan o acontecido nos capítulos anteriores ou anticipan o que está a piques de acontecer na canción que introducen. Ademais, algúns son explicitamente encomiásticos e expresan pedras angulares dunha vida civil e moralmente orientada. En xeral, Ariosto expón 3 aspectos principais da súa cosmovisión: a falacia e a inestabilidade do xuízo humano, a importancia do Amor e a Fortuna (entendidos como destino, forza que move os acontecementos).

O autor volve sobre o tema do Amor e o conflito, xa presente na cultura antiga, entre o desexo e a razón. Ariosto destaca como o Amor é unha forza que arranca a lóxica do comportamento dos individuos. En canto ao terceiro aspecto, destácase como a vida e o destino dos homes dependen da Fortuna.

## A tolemia de Orlando 
Se o Amor é o motor da máquina universal e se o Amor tamén é unha loucura, pódese deducir que unha forza desequilibrada controla o mundo e a historia de Orlando é exemplar.

A reflexión sobre a irracionalidade suscitada por Ariosto culmina na viaxe de Astolfo, cabalgando no hipogrifo, até a Lúa para recuperar o xuízo perdido de Orlando. Astolfo é un personaxe singular que ao comezo do poema (canto VI) queda innegablemente fascinado pola maga Alcina e é transformado por ela nun mirto. Non por casualidade se lle encomenda a tarefa de ir á Lúa e buscar o xuízo doutro paladín igualmente perdido no amor.

Ao chegar á Lúa coa axuda dun santo, Xoán Evanxelista, Astolfo atopa o xuízo de Orlando nun frasco lunar. A Lúa preséntase como un espello terrestre: todo o que acontece na Terra tamén pasa na Lúa (só a loucura continúa na Terra).

Entre as causas da loucura, Ariosto enumera: o amor, a honra, a procura de riquezas no exterior, as esperanzas postas nos mestres, as obras dos pintores; de feito, o xuízo de moitos atópase na Lúa. Para non deixar dúbidas sobre o fenómeno, o poeta afirma que todos os que queiran algo na Terra deben renunciar a unha pequena parte do seu xuízo que será selado nun frasco lunar.

## Obras inspiradas en *Orlando Furioso* 
* No Barroco, o poema foi a base de moitas óperas, entre as que destacan *Orlando Furioso* de Antonio Vivaldi e *Alcina*, *Ariodante* e *Orlando* de Händel. 

* Tamén se refiren á épica as obras de John Milton e Cervantes.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
* 

### Outros artigos 
* Epopea
* O cantar de Roland
* Literatura do Renacemento
* Ludovico Ariosto
* Poeta de guerra
* Materia de Francia
* Renacemento
* Ricardo Corazón de León

### Ligazóns externas 
* no Projeto Gutenberg 
*  no Projeto Gutenberg (*en italiano*)
* Obras de arte inspiradas na obra *Orlando Furioso*
*  (*en italiano*)