Música programática

A **música programática** é a música que ten por obxectivo evocar ideas ou imaxes extra-musicais na mente do oínte, representando musicalmente unha escena, imaxe ou estado de ánimo. Ao contrario, enténdese por música absoluta aquela que se aprecia por ela mesma, sen ningunha referencia particular ao mundo exterior á propia música. O termo aplícase exclusivamente na tradición da música clásica europea, particularmente na música do período romántico do Século XIX, durante o cal o concepto vai coller gran popularidade, a pesar de que antes xa existiran pezas de carácter descritivo. Habitualmente o termo resérvase ás obras puramente orquestrais (pezas sen cantantes nin letra) e polo tanto non é correcto utilizalo para a ópera e os lieder.

## Historia da música programática 
### Renacemento 
Os compositores do Renacemento escribiron unha abundante cantidade de música programática, especialmente para clavecín, incluíndo obras por exemplo *The Fall of the Leafe* ("A caída da folla") de Martin Peerson ou *The Battell* ("A batalla") de William Byrd. Para esta última obra, o compositor elaborou unha descrición escrita das diferentes seccións: "Emprazamento dos soldados, marcha de infantería, marcha de cabalería, trompetas, marcha irlandesa, gaita e atabal, frauta e atabal, marcha á batalla, as tropas enfróntanse, retirada, gallarda da vitoria."

### Período barroco 
Probablemente a obra máis famosa do barroco sexa *As catro estacións* de Antonio Vivaldi, un conxunto de catro concertos para violín e orquestra de corda que ilustra as estacións do ano con choiva, o zunido das moscas, ventos xeados, esquiadores sobre o xeo, campesiños bailando e moitas máis cousas. O programa da obra explicítase cunha serie de catro sonetos escritos polo compositor. Outra obra programática barroca moi coñecida foi *Capricho sobre a despedida dun estimado irmán*, BWV 992, de Johann Sebastian Bach, as seccións do cal traen encantadores títulos descritivos ("Os amigos rodéano e intentan disuadilo de marchar," "Explícanlle os perigos que pode atoparse," "O queixume dos amigos," "Como non o poden disuadir, despídense del," "Aria do mozo de posta," "Fuga en imitación da trompa do mozo de posta.")

### Período clásico 
Quizais é este período o que deu menos música programática. Neste período, máis que en ningún outro, a música nutríase dos seus recursos internos, notablemente nas obras compostas en forma sonata. Con todo, crese que un certo número das primeiras sifonías de Franz Joseph Haydn poden ser música de programa; por exemplo, o compositor dixo nunha ocasión que unha das súas primeiras sinfonías representaba "un diálogo entre Deus e o pecador". Non se sabe a cal das súas sinfonías se referia. Un compositor menos coñecido da época clásica, Karl Ditters von Dittersdorf, escribiu unha serie de sinfonías baseadas nas Metamorfoses de Ovidio.

### Período romántico 
A música programática floreceu especialmente no romanticismo. O feito de poder evocar no oínte unha experiencia específica máis aló de sentirse diante dun músico ou dun grupo de músicos, está relacionado coa idea romántica do Gesamtkunstwerk, que consideraba as óperas de Richard Wagner como unha fusión de todas as artes (escenografía, dramaturxia, coreografía, poesía etc.), a pesar de que ás veces se basease só na música para ilustrar conceptos artísticos polifacéticos, como unha pintura ou un poema. Os compositores crían que as novas posibilidades sonoras que achegaba a orquestra romántica permitíaos centrarse nas emocións, ou noutros aspectos intanxibles da vida, moito máis que no barroco ou o era clásica.

Beethoven sentía unha certa resistencia a compor música programática, e dixo da súa Sinfonía nº 6 (*Pastoral* - 1808) que "a obra enteira pode ser percibida sen descrición, é máis unha expresión de sentimentos que un poema musical". Aínda así, a obra contén descricións dos cantos dos paxaros, o rumor dun regato, unha tronada etc. Beethoven volveu máis tarde á música de programa coa súa Sonata para piano Op. 81a, *Lles Adieux*, que describe a despedida e o regreso do seu amigo o Arquiduque Rodolf.

A Sinfonía fantástica de Hector Berlioz é unha narración musical dunha historia de amor hiperbolicamente emocional vivida polo autor. Franz Liszt proporcionou programas explícitos para moitas das súas pezas para piano, pero tamén é o inventor do poema sinfónico. O ano 1874, Modest Músorgski compuxo, utilizando só as posibilidades dinámicas do piano, unha serie de pezas describindo a contemplación de dez pinturas e debuxos dos seus amigos nunha galería. Trátase de Cadros dunha exposición, máis tarde orquestrada por Maurice Ravel. O compositor francés Camille Saint-Saëns compuxo moitas pezas breves que tamén cualificou de *poemas sinfónicos*. Entre os máis populares fai falta destacar a *Danza Macabra* e algúns movementos de *O Entroido dos animais*. O compositor francés Paul Dukas é recordado polo seu poema sinfónico *O aprendiz de meigo*, baseado nun conto de Goethe.

Posiblemente o compositor máis adepto á música de programa foi o alemán Richard Strauss, que compuxo poemas sinfónicos por exemplo *Tod und Verklärung* (retratando a agonía dun home e a súa entrada ao ceo), *Don Juan* (baseada no personaxe de Don Juan), *Till Eulenspiegels lustige Streiche* (baseada en episodios da vida do personaxe lendario alemán Till Eulenspiegel), *Don Quixote* (retratando episodios da obra de Miguel de Cervantes, Don Quixote), *Ein Heldenleben* (que describe episodios da vida dun heroe anónimo, que a miúdo se identificou co mesmo Strauss) ou a *Sinfonía Doméstica* (que narra episodios da vida familiar do compositor, incluíndo o momento de traer os nenos á cama). Díxose que Strauss afirmou que con música pode describirse calquera cousa, ata unha culler de café.

### Século XX 
No século XX, a *Suite Lírica* de Alban Berg foi considerada durante moito tempo música absoluta, pero o ano 1977 descubriuse que de feito estaba dedicada a Hanna Fuchs-Robettin. Leitmotivs importantes están baseados nas series melódicas A&ndash;B&ndash;H&ndash;F, que son as súas iniciais combinadas. O último movemento contén unha recreación dun poema de Baudelaire, suprimida polo compositor para a publicación.

## Música popular como música programática 
O termo "música programática" non se usa cando se fala de música popular. A tradición de pezas exclusivamente orquestrais con programa gozou de continuidade nalgunhas pezas para orquestra de jazz, principalmente debidas a Duke Ellington. As pezas instrumentais na música popular a miúdo teñen un título descriptiu suggerent, polo que poden ser consideradas música de programa, e pódense atopar álbums dedicados a desenvolver unha idea programática concreta (por exemplo, China de Vangelis ou The Songs of Distando Earth de Mike Oldfield). Algúns xéneros de música popular son máis susceptibles que outros de conter elementos programáticos; por exemplo new age, surf rock, jazz fusion, progressive rock, arte rock ou varios xéneros de *techno music*.

## Notas