Juan Antonio Saco y Arce

**Juan Antonio Saco y Arce**, nado no Outeiro (Alongos, Toén) o 8 de marzo de 1835 e finado en Ourense o 14 de setembro de 1881, foi un escritor e lingüista, autor da primeira gramática da lingua galega.

## Traxectoria 
Fillo de José María Saco y Noguerol e de Juana Justa de Arce y Burriel, e neto de Juan Antonio Saco y Taboada e María Noguerol, e de José María de Arce Calderón de la Barca e María Salomé Burriel. Fixo estudos no Seminario de Ourense, e posteriormente estudou Filosofía e Letras e Teoloxía en Santiago de Compostela. Exerceu a cátedra de lingua grega nos institutos de bacharelato de Pontevedra, Ourense, e logo de Castelló de la Plana. No ano 1863 tomou posesión da praza da mesma materia no Instituto de Ourense, onde exercería como profesor de grego e logo de Retórica e Poética.

Coa chegada da Gloriosa Revolución, Saco tivo dificultades, pois negouse a xurar a nova constitución, a primeira realmente democrática en España, feito que o levou a ser separado da súa cátedra. Mais durante a Primeira República, en 1873, Saco foi reincorporado ao corpo de profesores do bacharelato. Morreu oito anos despois.

## Obra 
[miniatura|páxina=5|*Gramática gallega* (en [PDF).]]

En 1868 publicou en Lugo a primeira gramática da lingua galega. Certo, que catro anos antes, un aínda hoxe descoñecido Francisco Mirás, publicara en Santiago, o titulado *Compendio de Gramática Galega-Castellana*, mais dada a súa escasa calidade e o carácter rotundamente incompleto, mal se podería cualificar de primeira gramática do galego, se non fose compasivamente.

Saco cultivou tamén a poesía, publicando en 1878, en Ourense, *Poesías*, volume de algo máis de 400 páxinas, das que só nove poesías están redactadas en galego, e a maioría en castelán. Seis delas son poesías de creación, e tres traducións do latín; todas de carácter relixioso. O tema resultaba novo dentro da literatura galega.

Fóra desas dúas obras, publicou un curto artigo *Poesía gallega contemporánea: sus defectos más comunes*, nun xornal ourensán, en 1876.

Tivo un grande interese pola literatura popular, botando man dela a fin de ilustrar determinadas pasaxes da súa gramática galega, así como tamén tirou proveito dunha boa escolma de refráns a modo de apéndice. No ano 1881, o do seu pasamento, comezou a publicar algúns dos materiais que recollera baixo o título de *Literatura popular de Galicia*, obra que ficou interrompida. Algúns dos materiais recollidos apareceron, de xeito disperso, no *Cancionero popular gallego* de José Pérez Ballesteros, co que debeu manter amizade, xa que de novo en 1878, prologoulle os *Versos en dialecto gallego*. Parte do material que permanecía inédito foi logo publicado no *Boletín da Comisión de Monumentos da Provincia de Ourense* entre 1910 e 1929, e algo máis no ano 1939.

### Publicacións 
; Libros
* *Gramática gallega* (1868). Lugo: Imprenta de Manuel Soto Freire.
* *Poesías* (1878). Ourense: Imprenta de Gregorio Rionegro Lozano.

* *Literatura popular de Galicia* (1987). Ourense: Deputación de Ourense. Edición de Juan Luis Saco Cid.
; Artigos
* *Poesía gallega contemporánea: sus defectos más comunes*, no xornal *El Heraldo Gallego*; Ourense, xaneiro de 1876.

## Galería de imaxes
## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
*  (1998). "Los Precursores (1885): notas de lectura"  *Boletín da Real Academia Galega* n.º 361.
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*  *et al.*: "Saco y Arce, Juan Antonio" en *Gran Enciclopedia Galega Silverio Cañada*.
* , Inma. "Juan Antonio Saco y Arce". *Diccionario biográfico español*. Real Academia da Historia .
* 
*  (2004). *Historia da literatura galega II. De 1853 a 1916. O Rexurdimento*,http://www.xerais.es/libro.php?id=3159725 pp. 85-120, Xerais, ISBN 978-84-9914-764-2.

* 
* :
:* Juán L. Saco Cid. "Perfil biográfico de Juan Antonio Saco Arce: o seu compromiso intelectual", pp. 309-328.
:* Antón Santamarina. "Saco Arce como gramático. Significado e pegada da súa obra", pp. 329-349.
:* Teresa López. "“Con abundancia de razóns”: a literatura na Gramática de Saco Arce", pp. 351-363.
:* Francisco Dubert García. "A gramática na Gramática de Saco Arce", pp. 365-383.
:* Xosé A. Fernández Salgado. "A proposta ortográfica de Saco Arce no contexto do Rexurdimento", pp. 385-405.
:* Ernesto X. González Seoane. "Descrición e prescrición na Gramática de Saco", pp. 407-417.
:* Xurxo Martínez González. "A obra de Saco Arce no contexto do Rexurdimento", pp. 419-462.

### Outros artigos 
* Historia da lingua galega
* Precursores
### Ligazóns externas 
* "Xoán Antonio Saco Arce" Biblioteca Virtual Galega. Universidade da Coruña.
* "Saco Arce, Xoán Antonio" *Enciclopedia Historia Literatura Galega*. Asociación Socio-Pedagóxica Galega.