open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
A Estrada, Coeo, Lugo

**A Estrada** é un lugar da parroquia de Coeo, no concello lugués de Lugo na comarca de Lugo. Segundo o IGE, en 2016 tiña 14 habitantes (5 homes e 9 mulleres). Sitúase ao pé da estrada N-VI.

## Lugares e parroquias 
### Lugares de Coeo 
### Parroquias de Lugo 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
*Lugares de Lugo
Pobo iowa

Os **iowa** ou **ioway**, coñecidos na súa propia lingua como **báxoǰe**, son pobo indíxena do grupo síux. Hoxe en día, están divididos en dúas tribos federalmente recoñecidas, a tribo iowa de Oklahoma e a tribo iowa de Kansas e Nebraska.

Os iowa, missouria e otoe formaron parte do pobo ho-chunk. Todos son pobos que comparten a mesma lingua, a chiwere. Deixaron as súas terras ancestrais no sur de Wisconsin polo leste de Iowa, un estado que debe o seu nome ó pobo.

En 1837, os iowa foron deportados dende o estado de Iowa ás reservas do Condado de Brown, Kansas, e do Condado de Richardson, Nebraska. Algúns iowa trasladáronse ó territorio indio a finais do século XIX e asentáronse no sur de Perkins, Oklahoma para converterse na tribo iowa de Oklahoma.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
*Lingua chiwere
Lingua de sinais dos indios das chairas

[miniatura|dereita|Anacos de filmes rodados durante a Conferencia de 1930 de PISL, amosando ao xeneral [Hugh L. Scott e membros de varias tribos falando con sinais.]]
A **lingua de sinais dos indios das chairas** ou **fala de sinais das chairas**, é unha lingua de sinais e unha lingua comercial (ou lingua auxiliar), antigamente un pidgin de comercio, que foi unha lingua franca ó longo do Canadá central, do oeste e o centro dos Estados Unidos e do norte de México, empregado entre as nacións indíxenas das chairas. Era empregado para contar historia, na oratoria, en diversas cerimonias e pola xente xorda no día a día.

O termo 'fala de sinais das chairas' é preferido no Canadá, xa que o termo 'indio' é considerado pexorativo. Deste xeito, as publicacións e artigos sobre a lingua varían moito sobre no seu nome dependendo da súa orixe.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Bergmann, Anouschka; Kathleen Currie Hall; Sharon Miriam Ross. "Language Files". USA. Ohio State University, 2007.
* Bureau of American ethnology. "Annual report of the Bureau of American ethnology to the Secretary of the Smithsonian institution". Washington, DC. Government printing office, 1881.
* Cody, Iron Eyes. "Indian Talk". CA. Naturegraph Publishers, Inc, 1970.
* Davis, Jeffrey E. "Hand Talk". USA. Cambridge University Press, 2010.
* Tomkins, William. "Indian Sign Language". Toronto, Ontario. Dover Publications, Inc, 1969
Riestra Calderón

Os apelidos **Riestra Calderón** poden aludir a algúns dos irmáns, fillos de José Riestra López, por exemplo:

***Raimundo Riestra Calderón** (1882-1967), político.
***Vicente Riestra Calderón** (1885-1967), político.
Castro de Amboade

O **castro de Amboade** é un castro galaico pertencente á cultura castrexa, situado na parroquia de Vilar de Ortelle no concello de Pantón.

## Toponimia
No século VIII aparece citado como *Evolati*, a finais do século XI *Deuvoari*, no século XIII *Emboade* e xa dende o século XV Amboade.

## Descrición 
Está no declive do monte que, cara ao oeste, termina no lugar de Amboade, nas vertientes do río Miño.
É redondo, cun diámetro de cento vinte metros da praza central. A súa altura dende o foso, é de oito a doce metros, segundo a profundidade do foso.

Ten un gran foso, en moita extensión, aberto na pena, de seis metros de ancho, de leste a oeste, un contrafoso, doutros seis metros de ancho, que, nos seus extremos, liga co foso; a súa altura, é de dez metros.

Facendo roturacións para edificar unha casa no mesmo foso do castro, foi atopado un amuleto de metal, de forma case triangular, figurando dous animais que sostiñan unha especia de escudo.

## Notas
Deidade

[miniatura|220px|Unha deidade [pobo ioruba|ioruba, Nixeria.]]
Unha **deidade** é un ser natural ou sobrenatural considerado divino ou sacro. O Dicionario de Oxford de inglés define deidade como "un deus ou deusa (nunha relixión politeísta)", ou calquera cousa venerada como divina. C. Scott Littleton define unha deidade como "un ser con poderes meirandes que aqueles de humanos normais, mais que interactúa con humanos, positivamente ou negativamente, en formas que levan os humanos a niveis novos de consciencia máis aló das súas preocupacións da vida normal". Unha deidade masculina é un deus, mentres que unha deidade feminina é unha deusa.

As relixións monoteístas acepta só unha deidade (predominantemente coñecida como Deus), As relixións politeístas aceptan múltiples deidades, As relixións henoteístas aceptan unha deidade suprema sen negar outras deidades, considerándoas aspectos equivalentes do mesmo ser divino, mentres que numerosas relixións non teístas negan calquera deidade creadora suprema pero aceptan un panteón de deidades que viven, morren e renacen como calquera outro ser.

## Notas
Celia Castro Fernández

miniatura|Celia Castro no pregón das festas patronais de Ribadeo de 2017.
**Celia Castro Fernández**, nada en Ribadeo o 9 de setembro de 1956, é unha historiadora galega.

## Traxectoria 
Residente en Lugo, foi catedrática de Historia da arte na Escola Superior de Arte e Deseño Ramón Falcón de Lugo ata a súa xubilación. 

Despois de rematar Xeografía e Historia, doutorouse o 14 de novembro de 2023 pola Universidade de Santiago de Compostela coa tese *La influencia de la fotografía en algunos pintores del siglo XIX: El círculo de Federico Madrazo*, dirixida por María del Carmen Bermejo Lorenzo.

Activista no campo cultural, é membro fundadora da Asociación de Amigos do Camiño de Santiago de Lugo e da Asociación de Amigos do Camiño Norte. Pertence á Sociedad Cultural Benito Prieto Coussent, que recompila e estuda as obras deste artista ribadense. 
*"Corona González Santos e Ramón González, un matrimonio de mecenas". *Croa, Revista do Castro de Viladonga* 25.
*"Pintores lucenses en la primera mitad del siglo XX". *Lucensia* 23. 2001. pp 301–316.
*"Pintores lucenses en la segunda mitad del siglo XX". *Lucensia* 24. pp 39–62.
*"A fotografía e a pintura nos retratos reais: Dionisio Fierros e a súa obra en Galicia”. *Lucensia* 45. 2012 . pp 339–350.
*"Pintores lucenses (III): nove artistas representativos". *Lucensia* 46. 2013. pp 131–144.
*"A Última Cea de Benito Prieto Coussent: personaxes tomados da realidade". *Lucensia* 48. 2014.pp 121–128. Pregón das festas patronais de Ribadeo 2017.

Tamén escribiu outros artigos en diferentes publicacións, sobrepasando os cincuenta en total A súa actividade levouna tamén a impartir conferencias e participar en numerosas mesas redondas.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
*Historias del romanticismo. Una elección
*O papel da fotografía nos retratos reais. Dionisio Fierros
*Ribadenses de antaño
Incoga Norte

**Incoga Norte** é unha empresa construtora con sede na Coruña especializada en proxectos comerciais e de reformas. Está considerada, segundo o informe Ardán, como unha das 10 empresas galegas máis rendibles.
A empresa realiza traballos para empresas como Inditex, Caramelo, Levis ou Porcelanosa. Forman parte do grupo as empresas Aplicanor, Decorga e Cercons. Incoga Norte ten certificacións de xestión ambiental, calidade e compromiso de mellora cos traballadores.

En 2014 a empresa foi acusada de incumprir a normativa laboral suíza ao ter traballadores en Zara en Bahnhofstrasse (Zürich) que estaban a cobrar 900 euros ao mes, a metade que marca o convenio suízo traballando 60 horas á semana.

En 2017 Decorga foi acusada na Arxentina de someter un dos seus traballadores a condicións próximas á escravitude. Segundo a acusación, ao traballador contratado en España como pintor, cancelóuselle o billete de volta e encomendáronselle labores de xefe de obra.

## Notas
Diego Martínez Santos

**Diego Martínez Santos**, nado en Avilés en 1982,é un físico e investigador galego. No 2013, gañou o Young Experimental Physicist Prize polos seus traballos no experimento LHCb do LHC, recoñecemento concedido pola Sociedade Europea de Física.

## Traxectoria 
Criado en Foz,  estudou Física na Universidade de Santiago de Compostela e traballou como investigador posdoutoral no Instituto Nacional de Física Subatómica de Holanda. Desenvolveu o seu traballo de investigación no acelerador de partículas LHC de Xenebra (Suíza), e dirixe un grupo de análise no Laboratorio Europeo de Física de Partículas (CERN). Foi o principal responsable dun experimento no acelerador de partículas LHC de Xenebra que analizou as desintegracións dunha partícula chamada mesón Bs, cuxas conclusións cadraban co modelo estándar da Física e a súa explicación do Universo.

## Notas
Sociedade Europea de Física

A **Sociedade Europea de Física** (en inglés, *European Physical Society*, **EPS**) é unha organización sen ánimo de lucro cuxo propósito é promover a física e o labor dos físicos en Europa. Foi creada en 1968, e entre os seus membros inclúense as sociedades nacionais de física de 42 países, e uns 3200 membros individuais. A Sociedade Alemá de Física, a maior organización de físicos no mundo, é un membro importante.
Unha das súas principais actividades é a organización de conferencias internacionais. A súa revista é *Europhysics Letters*; entre as súas outras publicacións inclúense *Europhysics News* e a *European Journal of Physics*. Está organizada en 11 divisións e 7 grupos.

## Premios 
A EPS outorga diversos premios, incluíndo o *Premio EPS Europhysics,*&nbsp;e o Premio Lisa Meitner.

## Conferencias patrocinadas 
A EPS organiza periodicamente as Europhysics Conferences sobre distintos campos da física e, ademais, patrocina outros eventos (*Sponsored Conferences*) organizados por outras organizacións afíns, como a Conferencia Internacional de Estudantes de Física en 2011.

## Notas
Peter Howson

**Peter Howson**, nado en Londres o 27 de marzo de 1958, é un pintor escocés, Cabaleiro da Orde do Imperio Británico desde 2009.

## Traxectoria
Howson é fillo de pais escoceses, e mudouse a Prestwick coa súa familia con catro anos. Foi soldado de infantaría na Royal Highland Fusiliers, mais abandonou a carreira militar para se dedicar ao estudo de arte. Estudou na Glasgow School of Art de 1975 a 1977 e de 1979 a 1981.

A súa obra abrangue varias teméticas. Os seus primeiros traballos amosan homes da clase traballadora, como *The Heroic Doss* (1987). En 1993 foi comisionado polo Museo Imperial da Guerra de Londres para ser o pintor oficial durante a Guerra de Bosnia. Durante a súa estadía en Bosnia e Hercegovina produciu algunhas das súas pinturas máis chocantes e controversas, documentando as atrocidades que por entón decorrían, como *Plum Grove* (1994). Foi novamente o pintor de guerra oficial en 1999 durante a Guerra de Kosovo oara o *London Times*.

Nos últimos tempos a súa obra derivou cara á temática relixiosa, relacionándose coa súa conversión ao Cristianismo no ano 2000 logo de se someter a tratamento contra o alcoholismo e drogodependencia.

En 1998 realizou un selo conmemorativo dos feitos de enxeñaría para os Correos británicos. Foi autor tamén de capas de álbums para grupos de rock e pop.

Está representado nalgúns dos principais museos do mundo, incluíndo a Tate Modern, en Londres, o Imperial War Museum, en Londres, a Galería Nacional Escocesa de Arte Moderna, en Edimburgo, o Metropolitan Museum of Art de Nova York e o Museo Nacional de Arte Moderna, de Nova York.

## Notas
Enrique Mal de Vizoso

**Enrique Mal de Vizoso**, nado en Narón en 1896 e finado no mesmo concello o 25 de maio de 1923, foi un poeta galego.

## Traxectoria 
Emigrou a Cuba con 16 anos e residiu na Habana, onde estudou no equipo Concepción Arenal do Centro Galego. Publicou o poemario *Días amargos* e colaborou en *Diario Español*, *Vida Gallega*, *Galicia Pintoresca*, *Eco de Galicia*, *Alma Gallega*. Retornou a Galicia en 1917, e en 1922 publicou o poemario *Añoranzas y melancolias*.

## Obras 
* *Días amargos*.
* *Añoranzas y melancolias*, 1922.

## Véxase tamén 
### Bibliografía 
*
Aksel V. Johannesen

**Aksel Vilhelmsson Johannesen**, nado en Klaksvík o 8 de novembro de 1972 é un avogado e político feroés do partido socialdemócrata Javnaðarflokkurin. É o primeiro ministro das Illas Feroe dende decembro de 2022. Anteriormente foi primeiro ministro dende setembro de 2015 até setembro de 2019. Comezou a súa carreira política sendo membro do Løgting e chegou a ocupar os cargos de Ministro de Sanidade, Ministro de Facenda e Vice-Primeiro Ministro.

## Traxectoria 
Naceu en Klaksvík, segunda meirande cidade das Illas Feroe, o día 8 de novembro de 1972, fillo do político Vilhelm Johannesen, que foi ministro das illas. Durante a súa xuventude, xogaba no club de fútbol KÍ Klaksvík (38 partidos e 3 goles na liga das Feroe, campión nacional en 1991, gañador da Copa 1994), do cal chegou a ser o presidente.

No ano 2004, obtivo unha mestría en dereito pola Universidade de Copenhague e despois trasladouse á cidade de Tórshavn, onde exerceu como avogado até o 2007, ano no que iniciou a súa carreira política. Entrou no mundo da política, ingresando no Javnaðarflokkurin (Partido da Igualdade), co que se presentou ás Eleccións xerais de 2008 das Illas Feroe, acadando o escano como membro do Løgting ("Parlamento"). Durante esa lexislatura, o 16 de xullo de 2009, trala renuncia do político Hans Pauli Strøm, converteuse en Ministro de Sanidade, até que dimitiu do cargo e o 21 de febreiro de 2011 pasou a ser o Ministro de Facenda. O día 5 de marzo do mesmo ano, foi elixido como presidente do partido, e o 6 de abril deixou o seu cargo de ministro e foi nomeado Vice-Primeiro Ministro.

Nas eleccións xerais de 2011, presentouse como principal candidato mais non logrou a vitoria, quedando como cuarta forza política máis votada. Tralas eleccións xerais de 2015, volveuse presentar como principal candidato e desta volta si logrou a vitoria electoral cun total do 25,1% dos votos, conseguindo que o seu partido fose como forza máis votada. O día 15 de setembro dese ano, foi investido como o 13º Primeiro Ministro das Illas Feroe, sucedendo a Kaj Leo Johannesen.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Proxecto de referendo constitucional das Illas Feroe
Manuel Orovio

**Manuel de Orovio y Echagüe,** nado o 17 de xullo de 1817 en Alfaro, e finado o 18 de maio de 1883 en Madrid, 1º marqués de Orovio, aristócrata, avogado e político español, foi ministro de Facenda e Fomento durante os reinados de Isabel II e Afonso XII durante o que tamén foi ministro de Ultramar de forma interina.

## Traxectoria 
Naceu en Alfaro, fillo de Juan de Orovio e Colomo e de Antonia de Echagüe e Eguilor, pertencentes a familias aristócratas rioxanas. Licenciado en Dereito pola Universidade de Zaragoza e militante do Partido Moderado, iniciou a súa carreira política como alcade da súa cidade natal até obter nas eleccións de 1850 unha acta de deputado pola circunscrición de Logroño, escano que repetiría de forma case consecutiva até as eleccións de 1867 en que pasou ao Senado como senador vitalicio.

No entanto ao se producir a Revolución de 1868 afastouse da vida política non retornando á mesma até o fin da Iª República na que volveu ao Congreso coas eleccións de 1876 de novo representando a Logroño e onde permanecería ata que en 1879 volveu novamente ao Senado como senador vitalicio, distinción que perdera coa chegada da Iª República.
miniatura|dereita|220px|Retrato de Manuel Orovio.
### Ministro 
Foi ministro de Fomento entre o 16 de abril e o 21 de xuño de 1865, e entre o 10 de xullo de 1866 e o 23 de abril de 1868 en senllos gobernos Narváez, destacando nesta segunda etapa o seu enfrontamento co estamento académico máis progresista ao emitir unha circular que prohibía calquera ensino contrario á fe católica, á monarquía ou ao sistema político vixente, e que motivou a expulsión das súas respectivas cátedras aos profesores Salmerón e Castelar, entre outros, por medio do desde entón chamado *Decreto Orovio.*   Posteriormente, entre o 31 de decembro de 1874 e o 12 de setembro de 1875 foi novamente ministro de Fomento nesta ocasión nun gabinete Cánovas, período que volveu caracterizarse polo seu enfrontamento co profesorado universitario e que supuxo a separación da cátedra de Francisco Giner de los Ríos e o seu confinamento no Castelo de Santa Catalina en Cádiz.

Igualmente foi ministro de Facenda entre o 23 de abril e o 20 de setembro de 1868 nun goberno González Bravo; e entre o 11 de xullo de 1877 e o 19 de marzo de 1880 nos sucesivos gobernos que presidiron Cánovas, Martínez Campos e novamente Cánovas. Á fronte deste ministerio realizou unha brillante xestión destacando a súa posta ao día do pago dos haberes ás clases dependentes do Tesouro, a eliminación do sistema de préstamos particulares ao Estado, a dotación ao Tesouro de recursos permanentes e adecuados, a mellora da recadación pública e o equilibrio orzamentario.

### Outros cargos e méritos 
Foi gobernador civil de Madrid en 1858, cabaleiro da Orde de Carlos III, cabaleiro da Orde de Isabel a Católica e cabaleiro da Lexión de Honra; e desde 1868 marqués de Orovio e senador vitalicio dende 1881.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Decreto Orovio

### Ligazóns externas 
* Ficha no Congreso dos Deputados
* Ficha no Senado
Pobo otoe

Os **otoe** son un pobo indíxena do medio oeste dos Estados Unidos de América. A súa lingua, o chiwere, forma parte da familia síux e é falada por outros pobos afíns como os iowa e os missouria.

Historicamente, os otoe vivían como un pobo semi-nómade nas chairas centrais a carón do río Missouri, nos estados de Nebraska, Kansas, Iowa e Missouri . Construían casas de cortiza de umeiro cando traballaban a terran, e usaban tipis cando viaxaban, como outras tribos das chairas. Moitas veces abandonaban as súas aldeas para cazar bisontes.

No século XIX, moitas das súas vilas foron destruídas mor das liortas con outras tribos. O contacto cos europeos e as enfermidades xogaron un papel principal no seu declive. Hoxe en día, están federalmente recoñecidos como "tribo otoe de Oklahoma", e comparten reserva co pobo sauk e meskwaki.

miniatura|esquerda|Territorio tribal dos otoe.

## Véxase tamén 
### Outros artigos 
*Lingua chiwere
Atelopus ignescens

O ***Atelopus ignescens*** é unha especie de ra da familia Bufonidae. É endémica da zona norte dos Andes de Ecuador. Considerouse extinta pois non se observaban exemplares dende 1988, até que foi descuberta de novo no 2016.

## Redescubrimento 
En maio de 2016, científicos do Centro Jambatu da Fundación Otonga e IKIAM anunciaron o redescubrimento da especie. Foi observado primeiro por un sacerdote salesiano e unha familia labrega. Posteriormente, os expertos Luis Coloma, Giovanni Onore e Elicio Tapia certificaron o achado.

O proceso de extinción desta especie relaciónase a múltiples factores, sendo algúns deles o cambio do clima, a aparición da enfermidade quitridiomicose, a perda de hábitat e a introdución de depredadores foráneos.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Ron, S., Coloma, L.A., Lötters, S., Duellman, W., Bustamante, M.R., Bolívar, W. & La Marca, E. 2004. Atelopus ignescens . Lista Vermella de Especies Ameazadas da UICN 2006. 9 de abril de 2008.
Tipi

Un **tipi** (tamén **tepee** ou **teepee**) é unha tenda en forma de cono, tradicionalmente feita de peles animais e paus de madeira. Un tipi distínguese doutras tendas cónicas polas aberturas para o fume que teñen na parte superior da estrutura. Historicamente, o tipi foi empregado por pobos indíxenas das grandes chairas de América do Norte, así como por pobos indíxenas de Asia e polo pobo saami do norte de Europa. As tendas tipi aínda son empregadas por estes pobos, mais con propósitos cerimoniais.[miniatura|Un tipi [síux, por Karl Bodmer, ca. 1833.|centro]]
## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Historia, construción e evolución dos tipis 
* Simply Differently.org: Tipi
* Tipi Instructions, documento PDF que recolle a construción dun tipi.
Pobo feroés

Os **feroeses** (en ), son un grupo étnico e nación nativo das Illas Feroe. Os feroeses teñen devanceiros nórdicos e gaélicos. Arredor de 21&nbsp;000 feroeses viven en países veciños, como Dinamarca, Islandia e Noruega. A maioría dos feroeses son cidadáns do Reino de Dinamarca, no que as Illas Feroe son unha nación constituínte. A lingua feroesa é unha das linguas nórdicas e está estreitamente relacionada co islandés e coas variedades norueguesas.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Arge, Símun, Guðrun Sveinbjarnardóttir, Kevin Edwards, and Paul Buckland. 2005. "Viking and Medieval Settlement in the Faroes: People, Place and Environment". *Human Ecology*. 33, no. 5: 597-620.
### Outros artigos 
* Grupos étnicos de Europa
Miguel Martínez de la Riva

**Miguel Martínez de la Riva Quintas**, nado en Santiago de Compostela, foi un avogado, xornalista e escritor galego.

## Traxectoria 
Foi redactor de *El Alcance*, onde dirixiu o suplemento "Los Jueves de El Alcance" e colaborou en* Batallón de los literarios*. Trasladouse a Madrid. Funcionario do Ministerio de Instrución Pública, foi redactor de *La Mañana* e dirixiu o periódico *El Popular* (1912).

## Obras 
* *La política española y el gabinete actual*, 1903.
* *Biografia del Exmo. Sr. D. Francisco Martinez de la Rosa*, 1915.

## Vida persoal 
Casou en primeiras nupcias con Natalia Valverde (finada en 1910) e en segundas nupcias con Josefa Martínez Gómez.

## Notas
Lauro Olmo Arias

**Lauro Olmo Arias**, finado en Buenos Aires en 1967, foi un político galego.

## Traxectoria 
Foi nomeado alcalde do Barco de Valdeorras en agosto de 1916. Foi axente da Compañía del Pacífico para despacho de pasaxes para emigrantes. El mesmo emigrou a Buenos Aires nos anos vinte.

## Vida persoal 
Casou con María del Carmen Gallego Miranda e foi pai de Lauro Olmo Gallego.

## Notas
Xador

[miniatura|Mulleres con xador en [Xiraz.]]
Un **xador** ou **xadur** (en persiano: چادر **châdor**) é unha peza de vestir ampla e habitualmente de cor negra coa que algunhas mulleres musulmás, especialmente nas zonas urbanas ou rurais do Irán e dalgúns outros países de Asia central cobren a cabeza e o corpo, deixando unicamente á vista a cara.

O xador consistente nunha simple peza de tea semicircular aberta por diante que se coloca sobre a cabeza, cubrindo todo o corpo agás a cara. Ás veces axústase ao pescozo, a un costado, cun alfinete decorativo. Segundo as relixións pode ser negro ou a cores, a miúdo estampados. Esta peza ponse por riba de todas as outras e, especialmente no campo, pode ser máis curta.

A tradición de cubrir a testa é frecuente en diversas relixións orixinadas en pobos semíticos, incluídos o xudaísmo e mailo cristianismo, porén o seu uso é pouco frecuente actualemnte e adoita estar restrinxido a cerimonias relixiosas (mantilla, veo). Con todo, cómpre non confundir o xador con outras pezas de vestimenta usadas no islam coma o hixab, a amira, o nicab, o burca ou a abaia.
[miniatura|Xador branco con flores vermellas, tradicional en Natanz (cara ao centro do [Irán).]]
Coa Revolución islámica de 1979 impúxose o uso obrigatorio no Irán, situación que aínda se mantén, con certa relaxación na súa forma e deseño.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Article "ČĀDOR" a *Encyclopaedia Iranica*.
### Outros artigos 
* Burca
### Ligazóns externas 
* Debuxos explicativos das diferenzas entre hixab, burca, xador e nicab
Vilamaior, Novelúa, Monterroso

**Vilamaior** é un lugar da parroquia de Novelúa, no concello de Monterroso. Segundo o IGE en 2016 tiña 20 habitantes, 10 homes e 10 mulleres, o que supón un aumento en comparación co ano 2011 cando tiña 19.

## Lugares e parroquias
### Lugares de Novelúa
### Parroquias de Monterroso
## Notas
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Lugares de Monterroso
Matraz de destilación

miniatura|Matraz de destilación
Un **matraz de destilación** é un tipo de matraz de fondo esférico deseñado especialmente para facer destilacións; por iso ten un colo longo na metade do cal conta cunha saída inclinada cara a abaixo, que permite a conexión cun refrixerante. Normalmente fabrícase de vidro ou de plástico especial.

A súa maior vantaxe en comparación con outro material de vidro do laboratorio é que a súa base arredondada permite axitar ou remexer de forma doada o seu contido sen perigo de que verta por fóra. Pero ese mesmo fondo esférico faino tamén moi inestable e susceptible a caer se non se coloca no soporte adecuado.

## Notas
Jordan Barrett

**Jordan Kale Barrett**, nado en Byron Bay, o 2 de decembro de 1996, é un modelo australiano. É coñecido por ser considerado o modelo do ano 2016 segundo Models.com.

## Traxectoria 
Barrett foi descuberto cando tiña 14 anos por un cazatalentos de IMG Australia. En setembro de 2015, Barrett protagonizou a portada das revistas VMAN e Arena Homme+ SS Magazine, fotografado por Stephen Klein. Dende entón, participou en campañas de publicidade para Roberto Cavalli, Moschino, H&M, Calvin Klein, Tom Ford, Versace e Ralph Lauren. Barrett é a imaxe do novo anuncio de televisión da fragrancia 1 Million.

## Notas
Mondariz (revista)

***Mondariz*** foi unha revista editada en Madrid entre 1915 e 1922.

## Historia e características 
Subtitulada *Revista mensual*, apareceu o 1 de maio de 1915. Fundada por Enrique Peinador Vela, e concibida como suplemento de *La Temporada en Mondariz*. Ao non poder cumprir esta periodicidade, máis adiante modificouse o subtítulo por *Revista ilustrada*. Contaba con abundantes ilustracións, colaboracións referidas á medicina hidrolóxica, literarias e divulgativas do contorno natural, monumental, antropolóxico e cultural galego. Inseriu unha Galería de galegos ilustres e unha Galería de galegas célebres, Efemérides galegas, textos de creación literaria, tanto en prosa como en verso, algúns en galego. Entre os seus colaboradores literarios figuraron Rosalía de Castro, Wenceslao Fernández Flórez, Emilio Castelar, Alfredo Vicenti, Basilio Álvarez, Manuel Murguía, Ramón Cabanillas, Francisco Camba, Prudencio Canitrot e Aurelio Ribalta.

A partir do número 38, do 20 de marzo de 1920, editou un suplemento titulado "La hoja hidrológica", dirixido por Hipólito Rodríguez-Pinilla. A partir de 2006 apareceu Foro de Encuentros de Mondariz, considerado como continuación ou segunda época desta publicación.
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
* 
### Outros artigos 
* Lista de publicacións impresas da provincia de Pontevedra
Matraz erlenmeyer

miniatura|270x270px|Matraz erlenmeyer de 50 ml
O **matraz erlenmeyer**, tamén coñecido como **erlenmeyer **é un matraz con forma de cono truncado deseñado polo químico inglés Emil Erlenmeyer, e un dos recipientes de vidro máis amplamente utilizados no traballo de laboratorio.

## Función 
Emprégase para armar estruturas de destilación ou para provocar a reacción de substancias que precisan un longo período de quecemento; e tamén para conter líquidos que se queren conservar durante longos períodos de tempo, ou protexer da incidencia directa da luz solar.

## Técnicas en que se usa 
Emprégase para realizar mesturas por axitación e para a evaporación controlada de líquidos, xa que a súa forma troncocónica evita en gran medida a perda do líquido; ademais ao dispor dun colo estreito é posible tapalo con rollas, sobre todo das de tipo esmerilado, ou con algodón hidrófobo.

Tamén se emprega no canto do clásico vaso de precipitados cando é preciso axitar constantemente un medio líquido (como ocorre nas titulacións) sen perigo de derramalo, ou cando se traballa con reaccións químicas violentas.

Serve tamén para quentar substancias a temperaturas altas aínda que non vigorosamente; para esta tarefa é máis acaído o matraz de destilación.

En microbioloxía emprégase para preparar caldos de cultivo.

## Notas
Telescopio Espacial Spitzer

O **telescopio espacial Spitzer**, anteriormente coñecido como **Space Infrared Telescope Facility** e o seu acrónimo *SIRTF*, é un observatorio espacial da NASA lanzado o 25 de agosto de 2003 mediante un foguete Delta 7920H desde o Centro Espacial de Cabo Cañaveral.

## Características 
O telescopio Spitzer pertence ao Programa de Grandes Observatorios da NASA xunto co telescopio espacial Hubble, o telescopio espacial Chandra de raios X e o desaparecido observatorio espacial Compton de raios gamma.

Spitzer ten unha apertura de 0,85 m de diámetro e tres instrumentos arrefriados crioxenicamente con helio líquido para facer observacións no rango de lonxitudes de onda do infravermello, en concreto entre 3 e 180 micrómetros. O observatorio está estabilizado nos tres eixos e emprega un sistema de apuntado inercial celeste. Consta dun bus octogonal e un panel solar que protexe o tubo do telescopio, que é de tipo Ritchey-Chrétien. O observatorio ten un tamaño total de 4,45 m de alto e 2,11 m de diámetro. Está nunha órbita solar de tal modo que segue á Terra na súa órbita.

O rango infravermello no que traballa Spitzer é adecuado para o estudo das propiedades físicas dos obxectos do Sistema Solar, das nubes de po circumstelares, para a busca de ananas marróns, o estudo infravermello de galaxias e para facer medicións de cuásares. Spitzer estendeu ademais os estudos do observatorio espacial IRAS relativos a estrelas en formación.

## Instrumentos
Spitzer leva tres instrumentos a bordo:

*Unha cámara infravermella de catro canais (3,6, 4,5, 5,8 e 8 micrómetros).
*Un fotómetro con tres detectores para 24, 70 e 160 micrómetros, un dos cales ademais pode tomar espectros nun rango de entre 50 e 100 micrómetros.
*Un espectrógrafo capaz de facer espectroscopía de alta e baixa resolución a lonxitudes de onda de entre 5 e 40 micrómetros.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
*Delta 7920H
*Telescopio Espacial Hubble
*Telescopio Espacial Chandra
*Observatorio Espacial Compton
Tolomeo II Filadelfo

**Tolomeo Filadelfo** ( *Ptolemaȋos Philádelphos*;  Cos 308 a.C. ;  xaneiro 246 a.C. ) chamado na historiografía moderna **Tolomeo II**, foi un faraón exipcio pertencente ó período tolemaico, segundo gobernante da dinastía, co-rexente dende 285 a.C. e único monarca dende 282 a.C. ata súa morte.

Despois de asumir o trono do seu pai no Exipto e ter casado coa súa irmá Arsínoe II, Tolomeo participou activamente en moitas guerras, intentando ampliar o seu dominio na Anatolia, Siria, Cirenaica e Grecia: loitou na primeira guerra siria (274-271 a.C.), na guerra cremonidiana (268-261 a.C.) e na segunda guerra siria (260-253 a.C.), e tamén noutros pequenos conflitos, conseguindo conquistar territorios na Anatolia e obter diversas alianzas coa cidade-estado e as ligas gregas, opóndose ao imperio Seléucida e ao reino de Macedonia. Nos últimos anos procurou facer as paces co seu medio-irmán Magas, rei de Cirene, e reavivar a economía e movementación cultural do seu reino, tras longos períodos de guerra.

Durante o seu reinado, foran promovida varias reformas destinadas a mellorar a economía, intentando dar máis poder á autoridade estatal retirándoo dos centros relixiosos. Tamén baixo Tolomeo II Alexandría converteuse nun gran centro do período helenístico, grazas á institución dos xogos tolemaicos e ao forte impulso cultural proporcionado pola Biblioteca e polo Museo.

## Notas
## Véxase tamén
### Bibliografía
*
* 
* 
* 
*
Katajjaq

O ***katajjaq*** ou **canto de gorxa inuit** é unha práctica cultural típica dos pobos inuit. Caracterízase por ser un canto difónico e lúdico practicado xeralmente por mulleres. É ademais un xogo executado por dúas mulleres en competición que se enfrontan cara a cara. Ten semellanzas co *rekuhkara* dos ainu, no Xapón.

## Terminoloxía 
Os primeiros europeos que escoitaron ós inuit practicar o *katajjaq* identificaron estes sons como cantos de gorxa ou cantos guturais. Pola súa banda, os etnomusicólogos Beverley Diamond e Nicole Beaudry preferiron utilizar os termos «xogos vocais» ou «xogos de gorxa» nas súas publicacións, para así pór énfase no aspecto lúdico e non no musical. De feito, os inuit non teñen unha palabra equivalente a «música» e é a óptica cultural occidental que xerou confusión en canto ó lugar real que ocupan os xogos de gorxa dentro da cultura inuit. En realidade, a música inuit, tal como a entendemos, baséase esencialmente nas percusións, mentres que os xogos de garganta son practicados en dúos e comportan unha noción de competición con gañadores e perdedores.

### Declinacións 
Aínda que os inuit son un grupo étnico en si, no norte do Canadá existen diferentes subgrupos etnolingüísticos e, polo tanto, varias formas de chamar ó canto de gorxa inuit:
* Iirngaaq – nalgunhas comunidades de Nunavut;
* Piqqusiraarniq ou Pirkusirtuk – en Igloolik e a Illa de Baffin;
* Qiarvaaqtuq – en Arviat;
* Katajjaq ou Katadjak – en Nunavik e ó sur de Baffin;
* Nipaquhiit – nalgunhas comunidades de Nunavut.

## Historia 
O *katajjaq* transmitiuse culturalmente das vellas xeracións ás máis novas sen deixar rexistros escritos que axuden a determinar a orixe exacta desta expresión. Porén, a comezos do século XIX, cos chegada dos europeos ás zonas de caza dos por entón nómades inuit, a práctica xa era parte da tradición nativa. A documentación do *katajjaq* comeza a realizarse coas descricións feitas por exploradores como William Edward Parry en 1824. En principio, o canto foi asociado a prácticas relixiosas, principalmente por misioneiros cristiáns, que vían nel unha forma de xamanismo ou de animismo.

A principios do século XX e até os anos setenta, por mor da evanxelización, sedentarización e a implantación dun sistema escolar alleo á cultura inuit foise perdendo a tradición. A partir da década dos 70 recuperouse, coa creación de Festivais, o desenvolvemento de estudos antropolóxicos e a aparición de mitos que axudaron a dar un novo auxe a esta tradición.

## Intérpretes na cultura popular 
*Caroline Novalinga e a súa filla Shina Novalinga acadaron recoñecemento por subir vídeos en TikTok facendo canto de gorxa inuit. Publicaron un álbum xuntas en xuño de 2021.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Tanya Tagaq
José Manuel Moledo Rodríguez

**José Manuel Moledo Rodríguez**, nado en Boiro en 1905 e finado en Beira (Carral) o 16 de agosto de 1936, foi un farmacéutico e político galego.

## Traxectoria 
Auxiliar de farmacia na Coruña, estaba casado con Fina Trapote. Militante do PCE, foi socio do Casino Republicano da Coruña e participou nalgúns mitins, como o do 14 de abril de 1934 no que interveu como representante do Socorro Rojo Internacional con Uxío Carré Naya, Víctor Casas e Gumersindo Montero. Mantiña na rebotica da farmacia da rúa de Santo André parladoiros e intercambio de opinións.

Co golpe de Estado do 18 de xullo de 1936 foi detido. Paseado en Herves (Beira), foi soterrado como “descoñecido” nunha fosa común; a información oficial da policía coruñesa cítao como “fuxido”.

## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Lembranza nun artigo de Luís Lamela do militante comunista José Manuel Moledo Rodríguez asasinado en 1936
Gerard Valentín

**Gerard Valentín Sancho**, nado en Avinyonet de Puigventós (Xirona) o 28 de xullo de 1993, é un futbolista español. Xoga de lateral dereito e o seu equipo actual é o Huesca.

## Traxectoria 
É fillo de Albert Valentín Escolano, futbolista que xogou en Segunda División co Barcelona Atlético e coa UE Figueres, e irmán do tamén futbolista Pol Valentín.

Formouse nas categorías inferiores da UE Figueres e pasou a súa etapa de xuvenil no Girona FC e o seu primeiro ano de afeccionado no Sevilla. En 2013 debutou en Segunda B como futbolista da UE Olot. 

En 2014 o Nàstic e a UE Olot chegaron a un acordo polo traspaso dos seus dereitos federativos, firmando un contrato de dos anos coa entidade tarraconense. En 2016 renovou o seu contrato ata xuño de 2019. Xogou un total de 75 partidos co Nástic.

O 12 de xullo de 2017 anunciouse a súa fichaxe polo Deportivo da Coruña por catro temporadas. No club coruñés non dispuxo apenas de minutos e o 15 de xaneiro de 2019 anunciouse a súa cesión ata o remate da tempada ó CD Lugo. O 12 de agosto de 2019, anunciouse unha nova cesión do xogador ó Lugo, desta vez para a tempada 2019-20. O 14 de setembro o Lugo anunciou a fichaxe do xogador en propiedade cun contrato por dous anos.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
*Datos do xogador en bdfutbol.com
Canto difónico

[miniatura|250px|Cantantes [inuit de katajjaq.]]
miniatura|Canto difónico puro.
O **canto difónico** (ou **canto dos harmónicos**) é o canto de dous ou máis sons ó tempo por unha única persoa, que ó manipular os espazos da cavidade bucal resalta os harmónicos da propia voz. Esa experiencia conduce a novos planos de escoita e de emisión vocal. En certas culturas, é usado para a meditación.

Esa técnica é bastante popular na Asia Central, de onde vén súa orixe entre mongois e tuva. O amplo uso na música tradicional tamén se verifica na Suráfrica, entre as mulleres xhosa, nas que a técnica é frecuentemente acompañada por chamada e resposta. En América do Norte, o seu uso tradicional está en grupos indíxenas como os inuit, sendo practicado xeralmente por mulleres. Pola súa natureza suave, ese canto era usado como cantiga de ninar. Tamén é usado no Tíbet polos lamas.

## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Huun-Huur-Tu
Monte e lagoa de Louro

O **monte e lagoa de Louro** é un espazo natural galego catalogado como zona especial de conservación (ZEC) e de interese xeolóxico que ampara á rexión do litoral que está entre a punta do Sinal, no Monte Louro en Muros, ata o illote dos Forcados de Carnota. O afloramento granítico cuberto de matogueiras que é o Monte Louro, as ben conservadas dunas fixas, coas zonas de depresión entre elas, e a vexetación acuática e lacustre da lagoa de Xarfas ou Louro converteron este espazo en zona de interese para a conservación.

O Monte de Louro destaca a nivel xeolóxico por ser un inselberg, ou monte que destaca nunha chaira, granítico rodeado dunha plataforma de abrasión. Desde este monte vese a formación de *lagoon* que forman a praia de Area Maior e Louro, o sistema dunar, a lagoa de Xarfas e a marisma interior.

A costa do espazo natural conta con covas e furnas mariñas, arrecifes, calas e pequenas baías de pouca extensión. As praias acollen áreas de ampla extensión cubertos a pouca profundidade de auga. Nalgunha zona como no esteiro da lagoa, hai chairas lamacentas ou areosas que na baixamar chegan a estar expostas. A vexetación dos cantís é a característica das costas atlánticas e bálticas. Esta está por riba da liña dos argazos na costa.

### Fauna
#### Invertebrados
As especies de invertebrados catalogados como de interese no Anexo II da Directiva 92/43/CEE e presentes no catalogo de especies ameazadas son:

#### Peixes
As especies de peixes catalogados como de interese no Anexo II da Directiva 92/43/CEE e presentes no catalogo de especies ameazadas son:

#### Anfibios e réptiles
As especies da anfibios e réptiles catalogadas como de interese no Anexo II da Directiva 92/43/CEE e presentes no catalogo de especies ameazadas son:

#### Aves
As especies de aves catalogadas como de interese no Anexo II da Directiva 92/43/CEE e presentes no catalogo de especies ameazadas son:

#### Mamíferos
As especies de mamíferos catalogados como de interese no Anexo II da Directiva 92/43/CEE e presentes no catalogo de especies ameazadas son:

## Lexislación
O Monte e lagoa de Louro están amparados por diferentes leis, como son as de aplicación para os LIC e ZEP, que amparan e protexen diferentes áreas. Este espazo:
* Foi catalogado en 1983 polo Instituto Xeolóxico e Mineiro de España e declarado en 2007 como patrimonio de interese xeolóxico nacional polas súas peculiaridades morfolóxicas e estratigráficas.
* Foi declarado como lugar de interese comunitario o 29 de decembro de 2004 trala decisión da Comisión do 7 de decembro de 2004.
* Foi declarado como zona de especial protección dos valores naturais “Monte e lagoa de Louro”, con 1.096 ha. de extensión, o 27 de marzo de 2004 e actualizado como tal o 31 de marzo de 2014, dentro do plan da Rede Natura 2000 de Galicia.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas
Templo de Walhalla

O **templo de Walhalla** é un templo neoclásico que se atopa á beira do río Danubio, a 6 quilómetrós ó leste de Ratisbona, Alemaña. Trátase dun monumento inspirado na mitoloxía nórdica que contén un salón en lembranza de "alemáns laureados e distinguidos" (en realidade, de xermánicos, xa que hai austríacos, neerlandeses e bohemios).

Foi concibido polo rei Lois I de Baviera e construído entre 1830 e 1842 segundo os deseños de Leo von Klenze, que tamén foi responsable de Befreiungshalle, tamén preto de Ratisbona. O templo debe o seu nome ó Valhalla, o salón dos deuses da mitoloxía xermánica (e nórdica) sendo o equivalente do Olimpo grego. É unha copia do Partenón de Atenas, sostido por 52 columnas dóricas. No seu interior alberga bustos de 130 persoas ilustres cubrindo 2000 anos de historia. O máis antigo é o de Arminio, vitorioso na batalla da fraga de Teutoburgo no ano 9.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Walhalla, official guide booklet, Helen Stellner - David Hiley, Bernhard Bosse Verlag Regensburg, 2002
* Adalbert Müller: *Donaustauf and Walhalla* (1846) 
* Horst Hanske, Jörg Traeger: Walhalla. Ruhmestempel an der Donau. Bosse Verlag, Regensburg 1998, ISBN 3-927529-05-2
* Josef A. Pangkofer: Walhalla und Stauf an der Donau. Pustet Verlag, Ratisbona, 1852.
* Ruprecht Stolz: Die Walhalla. Ein Beitrag zoom Denkmalsgedanken des 19. Jahrhunderts. Dissertation, Univ. Köln 1977.
* Jörg Traeger: Die Walhalla. Ideï, Architektur, Landschaft. Bosse Verlag, Ratisbona, 1980

### Ligazóns externas 
* Páxina oficial
Dobramento xeolóxico de Campodola-Leixazós

O **dobramento xeolóxico de Campodola-Leixazós** é un dobramento recorrente nas montañas do Courel, en Quiroga, que se formou no carbonífero.

Este elemento xeolóxico foi catalogado como monumento natural e ocupa un espazo de 90 hectáreas entre os lugares de Campodola (O Hospital) e Leixazós (Pacios da Serra). É ademais un lugar de interese xeolóxico e parte do Xeoparque das Montañas do Courel.

## Descrición 
Consiste nun gran dobramento que ten o seu corte transversal exposto á superficie debido aos procesos de erosión e de encaixe do río Ferreiriño e que se conserva desde o Carbonífero Inferior. O dobramento está deitado, é un pregamento tombado, e cunha orientación cara ao norte. 

A súa zona central non mostra case modificacións desde a súa formación e ten uns flancos de entre 10 e 12&nbsp;km. Adscríbese á zona zona centroibérica, que é o dominio do ollo de sapo, ocupando a posición máis setentrional. O perfil exposto mostra a evolución dun sinclinal a un pregamento tombado.

## Lexislación
Este espazo de interese xeolóxico foi declarado como monumento natural en 2012

Está catalogado como lugar de interese xeolóxico español desde 1983 e como *Geosite* desde 2011.

Está incluído dentro do Xeoparque das Montañas do Courel, declarado en 2019 pola UNESCO.

## Galería

Ficheiro:Campodola_Leixazós_1.jpg|Cabeceira da ribeira do río Ferreiriño ao pé do dobramento no seu comezo.
Ficheiro:Campodola_Leixazós_5.jpg|Vista central do dobramento. Á esquerda, os eixes de flexión en horizontal, os cales indican a presenza dun pregamento deitado. No centro cara a dereita o flanco inverso e á dereita cara o leito fluvial o flanco normal.
Ficheiro:Campodola_Leixazós_9.jpg|Eixes de flexión á esquerda e o flanco inverso do pregamento á dereita.
Ficheiro:Campodola_Leixazós_15.jpg|Por riba do pregamento estivo presente un pregamento anticlinal, agora desaparecido pola erosión e que fixo que se poida ver.
Ficheiro:Plegamiento_de_Campodola_Leixazós_en_la_Sierra_do_Caurel.JPG|Flanco normal no centro do pregamento.
Ficheiro:Campodola_Leixazós_24.jpg|Campodola ao pé do dobramento, e por onde continúa o río Ferreiriño.
Ficheiro:Campodola_Leixazós_11.jpg|Dobramento menor no flanco inverso do sinclinal.

## Notas
## Véxase tamén
### Ligazóns externas
Grupo de galaxias

miniatura|325px|Catro dos sete membros do grupo de galaxias HCG 16.

Un **grupo de galaxias** (**GrG**) é unha agregación de galaxias que consta dunhas 50 ou menos galaxias ligadas gravitatoriamente, cada unha polo menos tan  luminosa coma a Vía Láctea (unhas 1010 veces máis que a luminosidade do Sol). As agrupacións de galaxias máis pequenas son os grupos; outras agrupacións maiores que os grupos son os cúmulos de galaxias. Os grupos e cúmulos de galaxias poden á súa vez estar agrupados formando supercúmulos de galaxias.

A Vía Láctea forma parte dun grupo de galaxias chamado o Grupo Local.

## Características 
Os grupos de galaxias son as agrupacións menores das galaxias. Tipicamente conteñen non máis de 50 galaxias nun diámetro de 1 a 2 megaparsecs (Mpc). As súas masas son de proximadamente 1013 masas solares. A velocidade das galaxias individuais é duns 150&nbsp;km/s. Porén, esta definición debería utilizarse só como unha guía, xa que sistemas de galaxias máis grandes e masivas son ás veces clasificados como grupos de galaxias.

Os grupos son as estruturas de galaxias máis comúns no Universo, e comprenden polo menos o 50% das galaxias no Universo local. Os grupos teñen masas entre as das galaxias elípticas moi grandes e os cúmulos de galaxias. No Universo local, aproximadamente a metade dos grupos mostran emisións de raios X difusas procedentes do seu medio intracumular. Os que emiten raios X parecen conter galaxias do tipo temperán. As emisións de raios X difusas proceden de zonas que están dentro do 10-50% máis interno do raio virial dos grupos, xeralmente de 50-500 kpc.

## Tipos 
Poden establecerse varios subtipos de grupos de galaxias.

### Grupos compactos 
Os **grupos compactos** son pequenos grupos apertadamente agrupados nunha pequena área. Teñen tipicamente unhas 5 galaxias en estreita proximidade relativamente illadas doutras galaxias e formacións. Porén, o propio Quinteto de Stephan é un grupo de 4 e unha galaxia en primeiro plano non asociada. O astrónomo Paul Hickson creou un catálogo de ditos grupos en 1982, os Grupos Compactos de Hickson.

Os **grupos compactos de galaxias** mostran facilmente o efecto da materia escura, xa que a masa visible é moito menor que a necesaria para ligar dinamicamente as galaxias ao grupo unido. Os grupos compactos de galaxias ademais tampouco son dinamicamente estables no tempo de Hubble, o que indica que as galaxias evolucionan por fusións entre elas, en escalas de tempo da idade do Universo.

### Protogrupos 
Os **protogrupos** son grupos que están en proceso de formación. Son formas menores de protocúmulos. Estes conteñen galaxias e protogalaxias incrustadas en halos de materia escura que están no proceso de fusionarse en formacións de grupo de halos de materia escura singulares.

## Exemplos 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Proxecto Illustris

## Notas
Ransomware

O **ransomware** () é un tipo de malware que amenaza con publicar os datos do sistema da vítima ou bloquear o acceso a eles perpetuamente a menos que se pague un rescate por eles. Malia que algúns programas simples de ransomware poden bloquear o sistema de forma que non sexa difícil revertelos con certos coñecementos de informática, o malware máis avanzado emprega unha técnica coñecida coma extorsión criptoviral, que consiste no encriptación dos ficheiros da vítima, denegando desta forma o acceso ós datos e esixindo un pago para desencriptalos.

Un ataque de extorsión criptoviral implica que a recuperación dos ficheiros afectados sen unha chave de desencriptado sexa un problema inextricable. Neste tipo de ataques é habitual requirir moedas dixitais difíciles de rastrexar como Ukash ou Bitcoin, dificultando a procura dos autores do ataque. Os ataques de ransomware adoitan levarse a cabo usando un troiano camuflado coma un ficheiro lexítimo que engana ó usuario a descargalo ou abrilo cando chega adxunto nun correo electrónico. Existen outros tipos de ransomware, coma o verme WannaCry, que se espallan automaticamente por unha rede de computadores sen precisar interacción do usuario.

A incidencia de estafas por medio de ransomware foi en aumento en todo o mundo dende o ano 2012. En xuño de 2013, a empresa de software de seguridade McAfee publicou unha serie de datos demostrando que recadaran máis do dobre de mostras de ransomware durante ese cuarto do que fixeran no mesmo cuarto do ano anterior. O programa CryptoLocker conseguiu unha cantidade estimada de 3 millóns de dólares antes de que as autoridades puidesen controlalo, e o FBI estimou que o programa CryptoWall acadara os 18 millóns de dólares a data de xuño de 2015.

## Notas
## Véxase tamén
### Outros artigos
* Wiper

### Ligazóns externas
*