Li Po

**Li Po** ou **Li Bai** (en chinés tradicional e simplificado: 李白; en *pinyin*: *Lǐ Bái*; en Wade-Giles: *Li3 Pai2*), nado en 701 e finado en 762, 

Consérvanse ao redor de 1000 poemas atribuídos a Li. Os seus poemas foron recompilados na colección máis importante da dinastía Tang, *Heyue yingling ji*, compilado no ano 753 por Yin Fan. Trinta e catro dos poemas de Li Bai están incluídos na antoloxía *Trescentos poemas Tang* (en chino: 唐詩三百首), publicada por primeira vez no século XVIII. Por esa mesma época, comezaron a aparecer traducións dos seus poemas en Europa. Na famosa obra de Ezra Pound *Cathay* (1915), os poemas de Li Bai ocupan a maior parte (11 de 19).

Os poemas de Li Bai convertéronse en modelos para celebrar os praceres da amizade, a profundidade da natureza, a soidade e as alegrías de beber. Entre os máis famosos atópanse "Espertar da embriaguez nun día de primavera" (chino: 春日醉起言志), "O duro camiño cara a Shu" (chino: 蜀道难), "Trae o viño" (chino: 将进酒), e "Pensamento nunha noite tranquila" (chino: 静夜思), que aínda se ensinan nas escolas da China. En Occidente, séguense realizando traducións multilingües dos poemas de Li. A súa vida adquiriu mesmo un carácter lendario, con historias de bebedeiras e caballerosidade, e a coñecida lenda de que Li afogouse cando se asomou desde a súa barca para alcanzar o reflexo da lúa no río mentres estaba borracho.

Gran parte da vida de Li reflíctese nos seus poemas, que tratan sobre os lugares que visitou; os amigos aos que despediu en viaxes a lugares afastados, quizais para non volver velos nunca máis; as súas propias fantasías oníricas, adornadas con matices chamánicos; os acontecementos actuais dos que tiña noticia; descricións da natureza, percibida como nun momento atemporal; e moito máis. Con todo, son especialmente importantes os cambios que se produciron na China durante a súa vida. Os seus primeiros poemas foron escritos nunha "idade de ouro" de paz interna e prosperidade, baixo un emperador que promovía e participaba activamente nas artes. Isto terminou co inicio da rebelión do xeneral An Lushan, que acabou deixando a maior parte do norte da China devastada pola guerra e a fame negra. Os poemas de Li durante este período adquiren novos tons e calidades. A diferenza do seu novo amigo Du Fu, Li non viviu para ver o fin do caos. Li Bai aparece representado no “”Wu Shuang Pu“” (無雙譜, “'Táboa de heroes sen igual”') de Jin Guliang.

Renomeado como o **poeta inmortal**, está considerado un dos máis respectados poetas da historia da literatura chinesa. O mundo occidental introduciu os traballos de Li Bai a través de moi liberais traducións de versións en xaponés dos seus poemas, realizadas por Ezra Pound. Li Bai é máis coñecido pola súa imaxinación extravagante e imaxes taoístas vertidas na su poesía, e tamén polo seu grande amor á bebida. Formou parte do grupo dos "8 inmortais da copa de viño", un grupo de poetas amantes do desenfreo. Igual que Du Fu, Li Bai pasou gran parte da súa vida viaxando, mais no seu caso isto foi grazas á súa riqueza. Dise que afogou no río Yangtzé, caendo da súa lancha ao intentar abrazar a lúa estando baixo os efectos do alcol.

## Variantes do nome 
O carácter 白, pronunciado *bái* en mandarín moderno, pronunciábase antigamente *bó*, motivo polo cal o seu nome transcribíase antigamente como **Li Po**, representación segundo o sistema Wade-Giles (actualmente en desuso).

Li (李) é o seu apelido; con todo, foi coñecido con varios nomes. O seu nome de pía escríbese co carácter chinés (白), que é romanizado de maneira diversa, como *Po*, *Bo*, *Bai*, *Pai*, e outras variantes. Mesmo en pinyin hai unha certa ambigüidade, posto que *Bái* é a variante común e *Bó* a variante literaria. O seu nome de cortesía foi **Taibai** (**Tai-pai**; 太白), literalmente 'Grande Branco', que era tamén o antigo nome chinés para o planeta Venus (posteriormente, o termo *Estrela Dourada* substituíu *Gran Branco* como nome do planeta). Así pois, combinando o apelido co nome de cortesía, o seu  aparece en diversas variantes, por exemplo *Li Taibo*, *Li Taibai*, *Li Tai-po*, e outros. Con menos frecuencia, pode atoparse tamén co pseudónimo (*hao*) *Qīnglián Jūshì* (*Ching-lien Chu-shih*; 青蓮), que significa 'Gahapati do Lotus Azul', ou cos pseudónimos poéticos *Transcendente* (chinés tradicional: 詩仙, simplificado: 诗仙, pinyin: Shīxiān, Wade-Giles: Shih1-hsien1), *Inmortal do Viño* (chinés tradicional: 酒仙, pinyin: Jiǔxiān, Wade-Giles: Chiu3-hsien1), *Desterrado Transcendente* (chinés tradicional: 謫仙人, pinyin: Zhéxiānrén, Wade-Giles: Che2-hsien1-jen2), *Poeta Cabaleiro Andante* (chinés tradicional: 詩俠, simplificado: 诗侠, pinyin: Shīxiá, Wade-Giles: Shih1-hsia2, ou *Poeta Heroe*). Nas obras que se traduciron ao inglés pasando polo xaponés, o seu nome pode aparecer como ***Ri Haku*** ou ***Ri Taihaku***. Todas estas variantes e máis están historicamente documentadas. Xeralmente, el referíase a si mesmo como "白".

## Traxectoria
[miniatura|upright|Li Bai, tal e como aparece representado na obra "Nanling [Wu Shuang Pu|Wushuang Pu", de Jin Guliang, dinastía Ming.]]
Os dous libros de Tang, *O Libro Vello de Tang* e *O Novo Libro de Tang* son as fontes primarias do material bibliográfico sobre Li Bai. Outras fontes inclúen evidencias internas de poemas de Li Bai ou sobre Li Bai, e algunhas outras fontes, como o prefacio aos seus poemas recompilados do seu parente e testamenteiro literario, Li Yangbin.
### Antecedentes e nacemento
Considérase que Li Bai naceu no ano 701, en Suiabe (碎葉) da antiga Asia Central chinesa (actual Kirguizistán). onde a súa familia prosperara nos negocios na fronteira. Posteriormente, a familia, baixo o liderado do seu pai, Li Ke (李客), trasladouse a Jiangyou (江油), preto da actual Chengdu, en Sichuan, cando o mozo tiña uns cinco anos. Existe certo misterio ou incerteza sobre as circunstancias do traslado da familia, debido á falta de autorización legal que normalmente se requiría para saír das rexións fronteirizas, especialmente se a familia fora asignada ou exiliada alí.
### Fondo 
Dous relatos de contemporáneos, Li Yangbing (un parente da familia) e Fan Chuanzheng, afirman que a familia de Li era orixinaria do que hoxe é o suroeste do condado de Jingning, Gansu. Os antepasados de Li remóntanse tradicionalmente a Li Gao, o nobre fundador do estado de Liang Occidental. Isto apoia en certa medida a afirmación de Li de estar emparentado coa familia real da dinastía Li da dinastía Tang: os emperadores Tang tamén afirmaban descender dos gobernantes Li de Liang Occidental. Esta familia era coñecida como a liñaxe Li de Longxi (隴西李氏). As probas suxiren que durante a dinastía Sui, os propios antepasados de Li, que naquela época por algunha razón estaban clasificados socialmente como plebeos, víronse obrigados a exiliarse do seu fogar orixinal (no que hoxe é Gansu) a algún lugar ou lugares máis ao oeste. Durante o seu exilio no afastado oeste, a familia Li viviu na antiga cidade de Suiye (Suyab, hoxe sitio arqueolóxico na actual Kirguizistán), e quizais tamén en Tiaozhi (chino:條枝), un estado próximo á actual Ghazni, en Afganistán. Estas zonas atopábanse na antiga ruta da seda e é probable que a familia Li se dedicase ao comercio. O seu negocio foi bastante próspero.
### Primeiros anos 
miniatura|upright|esquerda|Monumento dedicado a Li Po na cidade de Zhongba
No ano 705, cando Li Bai tiña catro anos, o seu pai trasladou en segredo á súa familia a Sichuan, preto de Chengdu, onde pasou a súa infancia. Actualmente, hai un monumento que conmemora este feito en cidade de Zhongba, Jiangyou, provincia de Sichuan (a zona da provincia moderna coñecida entón como Shu, en honra a un antigo estado independente que foi anexionado pola dinastía Sui e posteriormente incorporado aos territorios da dinastía Tang). O mozo Li pasou a maior parte da súa infancia en Qinglian (青莲; lit. «Loto azul [tamén traducido como «verde», «azul» ou «cor natural»]), unha cidade do condado de Chang-ming, Sichuan, China. Durante o primeiro ano da súa viaxe, coñeceu a famosos e regalou gran parte da súa fortuna a amigos necesitados.

En 730, Li Bai aloxouse na montaña Zhongnan, preto da capital Chang'an (Xi'an), e tentou sen éxito asegurarse unha boa posición, pero non o conseguiu. Navegou polo río Amarelo, detívose en Luoyang e visitou Taiyuan antes de regresar a casa. No 735, Li Bai atopábase en Shanxi, onde interveu nun consello de guerra contra Guo Ziyi, quen máis tarde, tras converterse nun dos principais xenerais da dinastía Tang, devolveulle o favor durante os disturbios de An Shi. Cara ao ano 740, trasladouse a Shandong. Foi en Shandong onde se converteu nun dos membros do grupo coñecido como os "seis ociosos do arroio de bambú" ou os sete sabios da fraga de bambú (a inclusión de Rong Qiqi foi anacrónica), un grupo informal dedicado á literatura e ao viño.

O emperador Xuanzong contratouno como tradutor, xa que Li Bai coñecía polo menos unha lingua non chinesa. Circula unha historia, probablemente apócrifa, sobre Li Bai durante este período. Unha vez, estando bébedo, Li Bai ensuciou as botas de barro e pediuse a Gao Lishi, o eunuco máis poderoso politicamente do palacio, que lle axudase a quitarllas diante do emperador. Gao ofendeuse por ter que realizar este servizo tan humilde e máis tarde conseguiu convencer a Yang Guifei de que se ofendese polos poemas que Li escribira sobre ela. Tras abandonar a corte, Li Bai converteuse oficialmente ao taoísmo e estableceuse en Shandong, pero durante os seguintes dez anos vagou por todas partes escribindo poemas.
### Amizade con Du Fu 
Consecuentemente vagou pola China o resto da vida. Coñeceu a Du Fu no Du Fu no outono do 744, cando compartiron unha única habitación e varias actividades xuntos, como viaxar, cazar, o viño e a poesía, establecendo así unha amizade estreita e duradeira. Volvéronse atopar ao ano seguinte. Estas foron as únicas ocasións nas que se coñeceron en persoa, aínda que continuaron a manter unha relación a través da poesía. Isto reflíctese na ducia de poemas de Du Fu dirixidos a ou sobre Li Bai que se conservan, e no de Li Bai dirixido a Du Fu que se conserva.

No momento da rebelión de An Lushan involucrouse nunha revolta subsidiaria en contra do emperador, pero aínda non se sabe o grao no cal foi unha acción voluntaria. O fracaso da rebelión resultou no seu segundo exilio a Yelang. Foi absolto antes de que a súa viaxe de exilio terminara.

Li Bai morreu en Dangtu, actual Anhui. Algúns eruditos cren que a súa morte foi o resultado de envelenamento por mercurio tras un longo historial de consumo de elixires taoístas para a lonxevidade, en cambio outros cren que morreu por envelenamento con alcol.

## Poesía 
Atribúenselle máis de mil poemas, pero a autenticidade de moitos é incerta. Nos seus traballos, hai unha presenza moi clara do espírito taoista, tanto nos sentimentos e a maneira en como son expresados, como no ton espontáneo que usa. Aínda así, polo feito da presenza de elementos formais antigos, tamén hai algo da perspectiva moralista de Confucio.

Dicíase que podía compor a unha velocidade sorprendente, sen ter que corrixir o que era capaz de crear nun primeiro intento. A súa forma favorita era o *jueju*, que é unha forma literaria que consiste en cuartetos de versos de cinco ou sete caracteres; deste tipo de obras, compuxo unhas 160. Estes poemas son intensos e a miúdo fantásticos.

O uso da lingua impresiona pola capacidade de imaxinación con elementos que se poderían considerar extravagantes, e consegue comunicar ao lector dunha maneira moi directa a súa liberdade de espírito. As interaccións de Li Po coa natureza, a amizade, o seu amor ao viño e as súas observacións agudas e enxeñosas sobre a vida, forman parte dos seus mellores poemas. Nalgunhas obras, como no *Changgan xing*, traducido por Ezra Pound como *A muller do comerciante de río: unha carta*, deixa constancia das dificultades e as emocións da xente común. Tamén escribiu un certo número de poemas que trataban das mulleres.

Nos seus poemas, Li Po tentaba evitar o uso de palabras escuras e referencias históricas. A diferenza doutros antigos poetas chineses, como Du Fu, Li Po non necesitaba demostrar nada ao público; en cambio, podíase permitir concentrarse en comunicar ós lectores as súas sensacións xenuínas. A súa habilidade para crear de maneira extraordinaria o que estaba máis aló do que é habitual era un agasallo para os seus contemporáneos, e quizais é a razón principal pola cal era considerado o "deus da poesía". O feito que os chineses lle puxesen o alcume "詩仙" o *shīxiān*,, que se traduce literalmente como 'deus da poesía', ven a demostrar esta capacidade excepcional. A espontaneidade da súa lingua combinada co uso de elementos extravagantes plenos de imaxinación distinguiu Li Po de moitos outros poetas da historia chinesa.

Como seguidor de Lao Zi e practicante de taoísmo durante a dinastía Tang, incluído Xuanzong, e, sobre todo, unha persoa libre animada, Li Po non mostraba un especial interese por Confucio e a súa ideoloxía. Por isto, foi a miúdo atacado polos neoconfucionistas "moralistas", xa desde a dinastía Song. Entre a xente común da China, aínda así, Li Po é incuestionablemente o poeta máis estimado.

As críticas á obra de Li Po centráronse no seu forte sentido da continuidade da tradición poética, a súa glorificación das bebidas alcohólicas (e, de feito, a franca celebración da embriaguez), a súa utilización da persoa, os fantásticos extremos dalgunhas das súas imaxes, o seu dominio das regras poéticas formais, e a súa habilidade para combinar todo isto cun virtuosismo aparentemente sen esforzo para producir unha poesía inimitable. Outros temas na poesía de Li, especialmente apreciados no século XX, son a simpatía pola xente común e a antipatía cara ás guerras innecesarias (incluso cando as dirixe o propio emperador).

### Traballos editados 
A pesar de que moitos dos poemas de Li Po sobreviviron, son aínda moitos máis os que se perderon. Desde o punto de vista editorial, hai unha certa dificultade en canto ás diversas versións textuais dos seus poemas. Un dos primeiros esforzos no traballo de edición de Li Po foi feito polo seu parente Li Yangbing, ao cal Li Po finalmente confiou os seus manuscritos. Este era un parente de Po e maxistrado de Dangtu, e foi con quen quedou nos seus últimos anos.

### Tradición poética 
Li Po tiña un forte sentido de si mesmo como parte dunha tradición poética. Burton Watson, comparándoo con Du Fu, di que a súa poesía, "é esencialmente un mirar atrás, que representa máis dun renacemento e o cumprimento das promesas do pasado e a gloria dunha incursión no futuro." Watson engade, como proba, que de todos os poemas atribuídos a Li Po, ao redor dunha sexta parte son en forma de *yuefu* ou, noutras palabras, reelaboradas letras de baladas populares tradicionais. Como proba adicional, Watson cita a existencia dunha colección de cincuenta e nove poemas de Li Bai Gu Feng titulada *Gu Feng* ou *Á maneira antiga*, que é, en parte, homenaxe á poesía das dinastías Han e Wei. A súa admiración por algúns poetas en particular faise patente tamén en alusións específicas, por exemplo a Qu Yuan ou Tao Yuanming, e ocasionalmente a Du Fu.

Unha apreciación máis xeral pola historia móstrase nos seus poemas do xénero *huaigu*, ou meditacións sobre o pasado, en que despois de "un dos temas perennes da poesía chinesa, o poeta contempla as ruínas da gloria pasada."

### Extasiado co viño 
[miniatura|[Baijiu de arroz|Viño de arroz chinés.]]
John C. H. Wu sinalou que "mentres algúns poden ter bebido máis viño que Li [Po], ninguén escribiu máis poemas sobre o viño." Os poetas clásicos asócianse a miúdo co consumo de viño e Li Po formaba parte do grupo de eruditos chineses en Chang'an que o seu compañeiro poeta Du Fu denominou os "Oito Inmortais do viño". Os chineses, xeralmente, non consideran que tomar alcol de maneira moderada sexa inmoral ou non saudable. James J. E. Liu comenta que *zui* en poesía "non quere dicir o mesmo que *bébedo*, *intoxicado*, ou *ebrio*, senón que máis ben significa que se transporta mentalmente lonxe das propias preocupacións normais...". Liu traduce ao inglés a palabra *zui* como "rapt with wine", ou sexa, "extasiado co viño". Os "Oito Inmortais", aínda así, bebían dunha maneira desmesurada; e a pesar diso, eran vistos como agradables excéntricos. Burton Watson concluíu que "ao principio, todos os poetas chineses celebraban a súa alegría co viño, pero ningún deles o facía dunha maneira tan incansable e con aquel tipo de convicción tan xenuína como Li [Po]."

En 1935 apareceu un libro do poeta catalán Josep Carneiro titulado *Lluna i llanterna*, no que fai varias recreacións de poesía chinesa a partir das súas versións inglesas. Unha destas recreacións é un poema titulado *A vida e o viño*, en que podemos apreciar este desmesurado amor polo viño que manifestaba Li Po:

## Influencia 
### No leste asiático 
A poesía de Li Bai tivo unha grande influencia no seu propio tempo, así como nas xeracións posteriores na China. Dende o comezo, a súa figura ligouse coa de Du Fu. A investigadora Paula Varsano indicou que "no imaxinario literario eran, e seguen a ser, os dous meirandes poetas da dinastía Tang, ou incluso da China". Porén, persiste na literatura unha contraposición entre ambos escritores, de tal xeito que "calquera descrición dun deles leva implícita unha crítica do outro". A influencia de Li Bai estendeuse ás rexións xeográficas dentro da esfera cultural chinesa, como o Xapón, onde é coñecido como **Ri Haku**. Esta influencia perdura na actualidade, tanto na poesía como na pintura ou na literatura en xeral.

### En Occidente 
#### Ezra Pound 
A obra de Li Bai tivo unha fonda pegada en Occidente a través das versións dalgúns dos seus poemas realizadas por Ezra Pound na súa colección *Cathay* (Pound empregaba a versión xaponesa do seu nome, Rihaku). Un exemplo é *Changgan xing*, traducido polo estadounidense como ''The River Merchant's Wife: A Letter* ("A muller do mercador de viño: unha carta"), na que o poeta rexistra as dificultades e emocións da xente común. Estas traducións ou adaptacións libres, de grande influencia poética, baseábanse no traballo de Ernest Fenollosa e os profesores Mori e Ariga.

## Notas
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Sun, Yu [孫瑜], tradución, introdución e comentario (1982). *Li Po-A New Translation 李白詩新譯*. Hong Kong: The Commercial Press, 
*
* Li Bai. *Ebri de lluna*, tradución e notas de Eduard J. Verger. (Carcaixent : Ed. 96, 2008). ISBN 978-84-95510-72-3
*
*
*
*
*
* Beckwith, Christopher I. (2009): *Empires of the Silk Road: A History of Central Eurasia from the Bronze Age to the Present*.  Princeton: Princeton University Press. ISBN 978-0-691-13589-2.
* Seth, Vikram (tradutor) (1992). *Three Chinese Poets: Translations of Poems by Wang Wei, Li Bai, and Du Fu*. (Londres: Faber & Faber). ISBN 0-571-16653-9.
* Weinberger, Eliot. *The New Directions Anthology of Classical Chinese Poetry*. (Nova York: New Directions Publishing Corporation, 2004). ISBN 0-8112-1605-5. Introducció i comentaris de William Carlos Williams, Ezra Pound, Kenneth Rexroth, Gary Snyder i David Hinton.
*Wu, John C. H. (1972). *The Four Seasons of Tang Poetry*. Rutland, Vermont: Charles E. Tuttle. ISBN 978-0-8048-0197-3
* Watson, Burton (1971). *Chinese Lyricism: Shih Poetry from the Second to the Twelfth Century*. Nova York: Columbia University Press. ISBN 0-231-03464-4
* Edkins, Joseph (1888). "Li Tai-po as a Poet", *The China Review*, Vol. 17 No. 1 (1888 Jul). Consultatdo en Hong Kong Journals Online, 15 de febreiro de 2014.
* Eide, Elling (1973). "On Li Po", a *Perspectives on the T'ang*. New Haven, London: Yale University Press, 367-403.
* Frankel, Hans H. (1978). *The Flowering Plum and the Palace Lady*. (New Haven and London: Yale University Press) ISBN 0-300-02242-5.
* Kroll, Paul (2001). “Poetry of the T’ang Dynasty,” a Victor H. Mair.  ed., *The Columbia History of Chinese Literature.'' (Nova York: Columbia University Press,  2001).   ISBN  0231109849), pp.&nbsp;274–313.
* Stephen Owen 'Li Po: a new concept of genius," a  Stephen Owen. ''The Great Age of Chinese Poetry : The High T'ang.* (New Haven Conn.: Yale University Press,  1981). ISBN  9780300023671.
* Waley, Arthur (1950). *The poetry and career of Li Po'' (Nova York: MacMillan, 1950). ASIN B0006ASTS4.
*
* 

### Outros artigos 
* Bai Juyi
* Formas da poesía clásica chinesa

### Ligazóns externas 
*
* Tradución do poema 静夜思 / Jìng yè sī
* Tradución do poema 独坐敬亭山 / Dú zuò Jìng Tíng Shān