open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Lingua yaqui

A **lingua yaqui** (ou **hiaki**), coñecida localmente como **yoeme** ou **yoem noki**, é unha lingua nativa americana da familia uto-azteca. Fálana uns 20.000 membros do pobo yaqui, no estado mexicano de Sonora e alén da fronteira en Arizona, nos Estados Unidos. É parcialmente intelixible coa lingua mayo, tamén falada en Sonora, e xuntas compoñen o grupo de linguas cahitas. Segundo datos do censo de 2020 en México tiña 20.000 falantes e nos Estados Unidos 640 máis. O yaqui está clasificado como "vulnerable" polo Libro Vermello das Linguas Ameazadas da UNESCO.

## Revitalización e ensino da lingua 
En 2009, o Consello Tribal Pascua Yaqui e a Universidade de Arizona colaboraron nun programa no que os anciáns das tribos ensinan a lingua yaqui ás familias. A partir de 2010, estaba en marcha un proxecto de revitalización na universidade, "usando cintas de hai 30 anos gravadas pola membro da tribo Maria Leyva". A partir de 2012, "Calquera material didáctico, ferramentas, leccións, arquivos sonoros, etc.", no sitio web da Tribo Pascua Yaqui estaba "restrinxido só a 'Membros inscritos tribalmente'".

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Linguas de México
### Bibliografía 
*
*Estrada Fernández, Zarina (2004). *Diccionario yaqui-español y textos: Obra de preservación lingüística*. Sonora, México: Universidad de Sonora/Plaza y Valdés Editores
* Johnson, Jean Bassett (1962, posthumous). *El Idioma Yaqui*. México DF: Instituto Nacional de Antropología e Historia.
* Shaul, David L. (1999). *Yoeme-English English-Yoeme Standard Dictionary*. New York: Hippocrene Books. 
* 

### Ligazóns externas 
*Yaqui Vocabulary List , from the World Loanword Database
*Yaqui Indian Language (Yoeme)
Lingua mayo

A **lingua mayo** é unha lingua nativa americana da familia uto-azteca. Fálana unhas 40.000 persoas do pobo mayo ou *yoreme*, os cales viven no sur do estado mexicano de Sonora e no norte do veciño estado de Sinaloa. Baixo a Lei Xeral de Dereitos Lingüísticos dos Pobos Indíxenas" está recoñecida como unha "lingua nacional" xunto con outras 62 linguas indíxenas e o castelán. O mayo está clasificado como en perigo crítico polo Libro Vermello das Linguas Ameazadas da UNESCO.

A lingua mayo é parcialmente intelixible coa lingua yaqui, e a división entre as dúas linguas é máis política, pola división histórica entre os pobos yaqui e mayo, ca lingüística. A programación radiofónica tanto en mayo como en yaqui corre a cargo da estación XEETCH da CDI, que emite dende Etchojoa, Sonora.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Linguas de México
### Bibliografía 
*Collard, Howard e Collard, Elisabeth Scott. 1962. Vocabulario Mayo, Vocabularios Indigenas Marianno Silva y Aceves. Num. 6. 
*Aguilar Zeleny, Alejandro S. 1995. "Los mayos," In Etnografía contemporánea de los pueblos indígenas de México. México: Región Noroeste Instituto Nacional Indigenista.
*Acosta, Roberto. 1983. Apuntes históricos sonorenses: la conquista temporal y espiritual del Yaqui y del Mayo Imprenta Aldina. Mèxico (1a. ediciòn). México: Gobierno del Estado de Sonora.
* Hagberg, Larry. 1989. "Stress and Length in Mayo." In Shipley, William, (ed.). In Honor of Mary Haas: From the Haas Festival Conference on Native Essays in Honor to Mary Hass. Halle: Mouton.
*Lionnet, Andres S.J. 1977. Los elementos de la lengua cahita (yaqui-mayo) México: Universidad Nacional Autónoma de México. 
*Spicer, Edward Holland. 1969. "The Yaqui and the Mayo." In Wauchope, R., editor. Handbook of Middle American Indians, Vol 8. Austin: University of Texas Press.
*Hagberg, Larry e Zamarrón, José Luis Moctezuma. 2001. "Investigaciones sobre la lengua mayo." In Zamarrón, José Luis Moctezuma and Hill, Jane H. (eds), Avances y balances de lenguas yutoaztecas; homenaje a Wick R. Miller p.&nbsp;195–206. Serie Lingüística. México, D.F.: Instituto Nacional de Antropología y Historia.
Linguas corachol

As **linguas corachol** son un grupo de linguas dentro da familia de linguas uto-aztecas. Os membros vivos do gripo corachol son o huichol e o cora, faladas polas comunidades de Xalisco e Nayarit, estados do centro de México. Crese que a lingua cazcan (chichimeca) podería estar relacionada. En México teñen recoñecemento como linguas nacionais.

As linguas corachol son linguas mesoamericanas, e amosan moitos dos trazos definidos pola área lingüística mesoamericana, ou *sprachbund*.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Frances Karttunen (1983): *An Analytical Dictionary of Nahuatl*, Oklahoma University Press, ISBN 0-8061-2421-0.
KITSAT 1

**KITSAT 1**, (acrónimo de *Korean Institute of Technology Satellite 1*), coñecido tamén como **OSCAR 23**, foi un satélite artificial de Corea do Sur lanzado o 10 de agosto de 1992 mediante un foguete Ariane 4 desde o Centro Espacial de Kourou.

## Características 
KITSAT 1 foi un satélite desenvolvido polo Instituto Coreano de Tecnoloxía e Surrey Satellite Technology. Usaba o bus Microsat-70, con forma de caixa de 35 x 35 x 67 cm e unha masa de 48,6 kg. Estaba recuberto de células solares para producir enerxía eléctrica e estabilizábase mediante gradente gravitatorio grazas a un mastro despregable.

O satélite levaba as seguintes cargas a bordo:

*Earth Imaging System (EIS): dúas cámaras con sensores CCD, unha cunha resolución de 4 km e outra de 400 m.
*Digital Signal Processing Experiment (DSPE): un experimento sobre transmisión de información dixital desde o espazo.
*PACSAT Communications System (PCS): un servizo para afeccionados capaz de almacenar e transmitir mensaxes a estacións terrestres mediante protocolos estándar a velocidades de 9600 bps.
*Cosmic Ray Experiment (CRE): un experimento para a investigación da radiación ambiental e os seus efectos, composto polo *Total Dose Experiment (TDE)* para medir a dose total de ionización e polo *Cosmic Particle experiment (CPE)* para detectar eventos de partículas enerxéticas.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
*Ariane 4
*KITSAT 2
*KITSAT 3
Lingua cora

A **lingua cora** é unha lingua indíxena de México da familia uto-azteca, falada por aproximadamente 30.000 persoas do pobo cora, os cales se chaman a si mesmos *naáyarite*. Os cora habitan na serra norte do estado mexicano de Nayarit, o cal recibe o nome dos seus habitantes indíxenas. Unha parte significativa dos falantes de cora formaron unha comunidade de expatriados ao longo da parte suroeste de Colorado, nos Estados Unidos. O cora é unha lingua mesoamericana e amosa moitos dos trazos definidos pola área lingüística mesoamericana. Segundo a Lei Xeral de Dereitos Lingüísticos dos Pobos Indíxenas, o cora está recoñecido como "lingua nacional", xunto coas outras 62 linguas indíxenas do país e o castelán, os cales teñen a mesma validez legal en México. O cora está clasificado como "vulnerable" polo Libro Vermello das Linguas Ameazadas da UNESCO.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Linguas de México
Denis López

**Denis López López**, nado en Caión o 5 de outubro de 1994, é un futbolista galego, que xoga como dianteiro no San Tirso, da Preferente Galicia. 

## Traxectoria 
Formouse como futbolista na canteira do Deportivo da Coruña, no que ingresou en idade cadete. Aos 18 anos debutou na Terceira División, nas filas do Laracha, no que xogou un ano, antes de fichar polo Bergantiños. No club de Carballo militou durante as tempadas 2014/15 e 2015/16, ambas en Terceira. Durante a campaña 2016/17 xogou no Atlético Arteixo, de Preferente, e marcou un total de 19 goles, sendo o terceiro máximo goleador da liga, só por detrás de Miguel Taibo (Laracha) e Cuadrado (Polvorín).

A continuación xogou unha campaña no Polvorín, proclamándose campión de Preferente, e media de novo no Atlético Arteixo, antes de fichar en xaneiro de 2019 polo Racing Vilalbés, de Terceira. Posteriormente regresou ao Laracha e pasou polo Montañeros, recalando en 2021 no San Tirso. Na súa segunda campaña en Mabegondo chegou á derradeira xornada de Preferente como terceiro máximo goleador da liga con 18 goles, a cinco dianas de Pedro Beda (Boiro) e Juan de Dora (Betanzos). A pesar de que Beda anotou dous goles máis na última xornada, foi Denis quen acabou proclamándose máximo goleador do campionato, grazas aos seus oito goles na última xornada diante do Fisterra en Ara Solis, nun encontro que acabou 0-10.

## Palmarés 
;Polvorín
* **Preferente Galicia (1):** 2017/18.

;San Tirso
* **Máximo goleador da Preferente Galicia (1):** 2022/23 (26 goles).

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Datos do xogador en LaPreferente .
Carlos Viéitez Fernández

**Carlos Viéitez Fernández**, nado en Xil (Meaño), e foi elixido alcalde como cabeza da lista máis votada, pese a perde-la formación a maioría absoluta, tras negarse os concelleiros do PSdeG a apoiar ó candidato independente José Manuel Aspérez. 

En outubro de 2019 foi expulsado do PPdeG tras facilitarlle aos socialistas un representante na Mancomunidade do Salnés que supuxo facilita-la perda do control deste órgano por parte dos populares en favor dos socialistas. Un ano despois, a dirección nacional do partido confirmou a expulsión por "manifesta deslealdade" co partido e por "desobediencia". Tódolos concelleiros do seu grupo, xunto con numerosos militantes populares, acompañárono e en setembro de 2021 fundou o partido Veciños de Meaño. Nas municipais de 2023 encabezou dita formación e foi reelixido alcalde con maioría absoluta.

O 8 de febreiro de 2024 anunciouse a súa volta ao PPdeG xunto con todo o equipo de Veciños de Meaño.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Eleccións municipais en Meaño
Lingua protonahua

A **lingua protonahua** (tamén chamada **protoazteca**) é unha hipotética protolingua descendente da lingua protouto-azteca. É o devanceiro común dende o cal evolucionaron as modernas linguas nahuas.

## Patria 
Hai certa controversia sobre onde e cando se falou o protonahua. Seguindo fontes etnohistóricas nahuas que describen unha migración cara ao sur de falantes de náhuatl, así como o feito de que todas as outras linguas uto-aztecas están ao norte das linguas nahuas, tradicionalmente considerouse que a patria está situada ao norte da actual área de extensión.

Unha hipótese alternativa de Jane Hill é que o protonahua xurdiu dentro de Mesoamérica, e os nahuas son os únicos restos dunha migración a grande escala cara ao norte.

## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
* 
* 
* 
*
Lingua protouto-azteca

A **lingua protouto-azteca** é o devanceiro común hipotético das linguas uto-aztecas. As autoridades sobre a historia do grupo lingüístico adoitan situar a Urheimat protouto-azteca na rexión fronteiriza entre os Estados Unidos e México, é dicir, as rexións altas de Arizona e Novo México e as áreas adxacentes dos estados mexicanos de Sonora e Chihuahua, que corresponden aproximadamente co deserto de Sonora e á parte occidental do deserto de Chihuahua. Foi falada por cazadores do Mesolítico en Aridoamérica, hai uns 5.000 anos.

## Urheimat 
As reconstrucións do vocabulario botánico achegan pistas sobre o nicho ecolóxico habitado polos protouto-aztecas. Fowler colocou o centro do protouto-azteco no centro de Arizona, cos dialectos do norte que se estenden ata Nevada e o deserto de Mojave e os dialectos do sur que se estenden ao sur polo corredor de Tepiman ata México. A terra natal das linguas númicas situouse no sur de California preto do Death Valley, e a terra natal do proposto grupo uto-azteca do sur situouse na costa de Sonora.

Unha proposta contraria suxire que a patria do protouto-azteco estaba moito máis ao sur; esta teoría foi publicada en 2001 por Jane H. Hill, baseándose na súa reconstrución do vocabulario relacionado co millo en protouto-azteco. Segundo a súa teoría, os supostos falantes do protouto-azteco eran os principais cultivadores de millo en Mesoamérica, que gradualmente se desprazaron cara ao norte, levando consigo o cultivo de millo, durante o período de hai uns 4.500 ou 3.000 anos. A difusión xeográfica dos falantes correspondeu á ruptura da unidade lingüística. A hipótese foi criticada por varios motivos, e non é xeralmente aceptada polos uto-aztecanistas. Usando métodos de filoxenética computacional, Wheeler & Whiteley (2014) tamén suxiren unha terra natal do sur para o protouto-azteca ou preto da área ocupada polo pobo cora e algúns grupos nahuas. O náhuatl forma o clado máis basal do filograma uto-azteca de Wheeler & Whiteley (2014). Unha enquisa de vocabulario relacionado coa agricultura realizada por Merrill (2012) descubriu que o vocabulario agrícola só se pode reconstruír para o uto-azteca do sur. Iso apoia a conclusión de que a comunidade de fala protouto-azteca non practicaba a agricultura senón que a adoptou só despois de entrar en Mesoamérica polo norte.

Unha proposta máis recente de 2014, de David L. Shaul, presenta evidencias que suxiren un contacto entre o protouto-azteca e as linguas do centro de California, como a esselen e a yokuts. Iso levou a Shaul a suxerir que o protouto-azteca falábase na área central do val de California, e que formaba parte dunha antiga zona lingüística californiana.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
*
*
*
* 
*
* 
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
Óscar Diéguez González

**Óscar Diéguez González**, nado en Montederramo en 1994, é un enfermeiro e político galego do BNG.

## Traxectoria 
Enfermeiro de profesión. Encabezou a lista da Agrupación de electores Montederramo A MÁIS nas eleccións municipais de 2019, e foi elixido concelleiro. Nas municipais de 2023 encabezou a candidatura do BNG que obtivo catro concelleiros fronte a tres do PPdeG e foi elixido alcalde por maioría absoluta.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Eleccións municipais en Montederramo

### Ligazóns externas 
* Montederramo cuenta con una nueva agrupación de electores
Loimaan Palloilijat

miniatura|dereita|Xogadores do LP en 2023.

Os **Loimaan Palloilijat**, ou simplemente **LP**, son un equipo de pesäpallo da cidade de Loimaa, Finlandia. O equipo foi fundado en 1931 e debutou na máxima categoría o ano seguinte. As cores do equipo son o verde e o branco. Xoga os seus partidos como local no Loimaan pesäpallostadion.

Na tempada 2023 o seu equipo masculino compite na Miesten Ykköspesis, a segunda categoría do pesäpallo masculino, mentres que o seu equipo feminino disputa a terceira categoría, a Suomensarja.

## Estadio 
[miniatura|dereita|Vista parcial das bancadas do [Loimaan pesäpallostadion.]]
Os Loimaan Palloilijat xogan os seus partidos como locais no Loimaan pesäpallostadion, situado na rúa Sammonkatu, no centro de deportes da cidade de Loimaa, e que ten sido o estadio principal de pesäpallo na cidade durante décadas.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Sitio web oficial
KITSAT 3

**KITSAT 3**, (acrónimo de *Korean Institute of Technology Satellite 1*), coñecido tamén como **Uribyol 3**, foi un satélite artificial de Corea do Sur lanzado o 26 de maio de 1999 mediante un foguete PSLV desde o Centro Espacial Satish Dhawan.

## Características 
KITSAT 3 foi un satélite desenvolvido polo Instituto Coreano de Tecnoloxía co fin de deseñar un satélite de baixo custo e pequeno tamaño con estabilización nos tres eixos para investigar a contorna espacial en relación coa actividade solar e obter imaxes da superficie terrestre.

O satélite levaba as seguintes cargas a bordo:

*Multispectral Earth Imaging System (MEIS): unha cámara multiespectral cunha resolución de 13,5 m.
*Space ENvironment Scientific Experiment (SENSE)
*High Energy Particle Telescope (HEPT)
*Radiation Effect on Micro-Electronics (REME)
*Electron Temperature Probe (ETP)
*Scientific Magnetometer (SMAG)

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
*Ariane 4
*KITSAT 1
*KITSAT 2
Complexo do Espazoporto do Pacífico - Alasca

O **Complexo do Espazoporto do Pacífico - Alasca** (PSCA polas súas siglas en inglés), antes coñecido como **Complexo de Lanzamento Kodiak**,  é un centro de lanzamento de foguetes espaciais dos Estados Unidos aberto en 1998.

## Características
O complexo foi fundado en xaneiro de 1998, cando a Corporación para o Desenvolvemento Aeroespacial de Alasca comezou os traballos para un espazoporto comercial na Illa Kodiak, a 400 km de Anchorage e a 40 km ao suroeste da cidade de Kodiak. A illa proporciona un amplo rango de acimuts para lanzamentos a órbitas polares, con inclinacións orbitais de entre 59° e 110°.

Foi o primeiro complexo de lanzamento estadounidense non relacionado cun sitio de lanzamento federal, contando cunha superficie de 11 hectáreas na súa zona activa divididas en catro sitios: o centro de control e xestión de lanzamento (LCC), as instalacións de procesamento de cargas útiles (PPF), a instalación de procesamento e integración (IPF) e transferencia de montaxes (SCAT) e finalmente a estrutura de servizo e rampla de lanzamento (LP1). O complexo promóvese como un centro de lanzamento idóneo para enviar cargas de ata 3500 kg a órbitas polares e órbitas Molniya. O primeiro lanzamento feito desde o complexo tivo lugar o 5 de novembro de 1998, consistindo nun foguete suborbital da Forza Aérea para probar tecnoloxías de intercepción. O primeiro lanzamento orbital tivo lugar o 30 de setembro de 2001 mediante un foguete Athena 1.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
*Athena 1
*Minotaur 4
*Illa Kodiak

### Ligazóns externas 
*Web do PSCA
Armando López Losada

**Armando López Losada**, nado no Saviñao cara a 1911, foi un carpinteiro e político galego.

## Traxectoria 
Carpinteiro, membro da sociedade Trabajadores de la Tierra afecta á UGT. Co golpe de Estado do 18 de xullo de 1936 permaneceu fuxido, sendo declarado en rebeldía en 1938. Entregouse o 11 de marzo de 1940 xunto con Ramón Pérez Vispo e Antonio Losada Ferreiro. Ingresou en prisión o 11 de marzo e foi xulgado por auxilio á rebelión e condenado a 12 anos de prisión. Cumpriu condena na Prisión Provincial de Lugo ata que lle concederon a prisión atenuada o 10 de outubro de 1941.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Ficha en Represión franquista en Lugo
Joaquín Jofre Maristany

**Joaquín Jofre Maristany**, nado en Ferrol o 25 de marzo de 1855 e finado en Buenos Aires en setembro de 1918, foi un banqueiro e filántropo galego.

## Traxectoria 
Fillo do empresario de orixe francesa Joaquín Jofre Domenech e de María Maristany Ferrer, filla de Tomás Maristany Bertrán. En 1873, con 17 anos e licenza paterna, marchou a Buenos Aires. Foi presidente do Banco Popular Español de Buenos Aires. En 1889 comprou o maior número de acción da empresa que construía o Teatro Jofre e enviou axuda para rematar a súa construción, polo que se lle deu o seu nome. Finou en Buenos Aires en setembro de 1918.
## Vida persoal 
Casou en Zárate con Virginia Storni Taylor o 22 de setembro de 1883, e foi pai de María Virginia, Ada, Ernestina, Zulema e Joaquín Jofre Maristany.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* *La instruccin primaria en Ferrol durante la mayoría de edad de Isabel II* / José María López-Dafonte Sanjuán.

### Outros artigos 
* Teatro Jofre

### Ligazóns externas 
* Joaquín Jofre Maristany y Juan Sixto Vázquez
Aurelio López Losada

**Aurelio López Losada**, nado en Sarria o 22 de decembro de 1917, foi un labrego e político galego.

## Traxectoria 
Membro da UGT da Coruña. Ao rematar a guerra civil exiliouse en Francia onde traballou como axustador. En 1944 incorporouse ás seccións da UGT e do PSOE de Tolosa. A finais da década dos sesenta seguía formando parte da sección do PSOE de Tolosa.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas
Loimi-Kiekko

O **Loimi-Kiekko**, tamén coñecido como **Rockets**, é un equipo de hóckey sobre xeo da cidade de Loimaa, Finlandia. Foi fundado en 1980 e compite na IV-divisioona, a sexta categoría do hóckey sobre xeo finlandés. Xoga os seus partidos como local no Loimaan jäähalli, un pavillón con capacidade para 500 persoas.

Os Rockets contaron cun equipo feminino que na tempada 2020-21 disputou a fase previa Naisten Mestis, segunda categoría do hóckey sobre xeo feminino no país nórdico, na que disputou 13 encontros pertencentes ao Grupo 1, finalizando na cuarta posición dun total de seis equipos cun rexistro de 7 vitorias no tempo regulamentario, 1 vitoria máis aló dos 60 minutos, e 5 derrotas, polo que non se clasificou para a liga regular.

## Pavillón 
[miniatura|250px|Exterior do [Loimaan jäähalli.]]
Os Rockets xogan os seus partidos como local no Loimaan jäähalli, conhecido tamén como OP Areena por motivos de patrocinio. O pavillón foi construído en 1999 e ten capacidade para 500 persoas. Está situado no centro de deportes da cidade de Loimaa.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Sitio web oficial
Irene Martínez

**Irene Martínez Santiago**, nada na Coruña o 14 de setembro de 1993, é unha deportista galega que compite en halterofilia. Considerada a mellor deportista galega da historia na súa especialidade, foi 12 veces campioa de España, bronce no Campionato de Europa de 2018 e bronce nos Xogos Mediterráneos do mesmo ano. Disputou sete veces o Campionato do Mundo e nove veces o Campionato de Europa.

## Traxectoria 
Nada e criada no lugar coruñés de San Pedro de Visma, comezou a practicar halterofilia aos 13 anos na súa cidade, ata que aos 15 se instalou en Madrid, no Centro de Alto Rendemento. Foi 12 veces campioa de España e ostenta o récord de España na categoría de 59 kg, tanto de arrancada como do total olímpico.

Disputou sete veces o Campionato do Mundo e nove o de Europa, conseguindo a medalla de bronce no Europeo celebrado en 2018 en Bucarest, na categoría de 63 kg. Ese mesmo ano gañou a medalla de bronce nos Xogos Mediterráneos disputados en Tarragona.

## Notas
Marta Lois

**Marta Irene Lois González**, máis coñecida como **Marta Lois**, nada en Vigo en 1969 e aveciñada en Santiago de Compostela, é unha profesora universitaria, politicóloga e política galega.

## Traxectoria 
Formouse na Universidade de Santiago de Compostela, doutorouse coa tese *Fundamentos de la identidad política. El concepto político del Yo y las teorías de la democracia* (2000) dirixida por Ramón Máiz. É profesora na Facultade de Ciencias Políticas desa universidade. Tras un tempo cunha excedencia, en 2024 regresou á docencia.

Ten máis dunha ducia de artigos en revistas especializadas de xénero, política e administración. Participou en moitas obras colectivas, ademais de coordinar publicacións da súa especialidade.
[miniatura|dereita|[Benito Portela, Marta Lois, Antón Sánchez García, María García Gómez, Xulio Ferreiro e Martiño Noriega en 2022.]]

## Política 
Empezou na política en 2015 tras ser elixida concelleira en Concello de Santiago de Compostela pola candidatura de Compostela Aberta que encabezaba Martiño Noriega. A formación foi a máis votada e pasou a gobernar en minoría, pasando a ocupar a carteira de Igualdade, Desenvolvemento Económico e Turismo, así como a portavocía do grupo municipal da súa formación.

En 2019 volveu a ser elixida concelleira, se ben Compostela Aberta sufriu unha desfeita que a fixo pasar de primeira a terceira forza política, polo que pasou á oposición. En xullo de 2020 asumiu a portavocía do grupo municipal trala renuncia de Martiño Noriega. En outubro de 2022 renunciaría como portavoz. Pouco tempo antes incorporárase á dirección da plataforma Sumar encabezada por Yolanda Díaz.

A finais de maio de 2023, Yolanda Díaz nomeouna como presidenta de Sumar. Foi elixida parlamentaria nas eleccións xerais de xullo de 2023 como cabeza de lista de Sumar pola Coruña.

En agosto de 2023 tamén foi nomeada portavoz parlamentaria de Sumar no Congreso dos Deputados. En decembro dese mesmo ano anunciouse a súa candidatura a presidir a Xunta de Galicia como cabeza de lista da súa formación política nas eleccións autonómicas do 18 de febreiro de 2024. Non obtivo escano.

## Obra 
* *¿Han conquistado las mujeres el poder político? Un análisis de la presencia de las mujeres en las instituciones autonómicas* (2012). Con Isabel Diz Otero. Catarata. ISBN 9788483197165.

## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Lista de deputados galegos no Congreso desde a Transición
### Ligazóns externas 
* Ficha de escritora no sitio web da editorial Akal .
María Nogareda

**María Nogareda Marzoa**, nada en Sada en 1977, é unha profesora e política galega.

## Traxectoria 
Licenciada en Filoloxía Hispánica, é profesora no IES Francisco Aguiar de Betanzos. Nas eleccións municipais de 2019 encabezou a candidatura de Alternativa dos Veciños que acadou dous representantes e foi elixida concelleira. O 17 de novembro de 2022 foi elixida alcaldesa logo dunha moción de censura co apoio de dous concelleiros do PSdeG-PSOE e cinco do PPdeG. Nas municipais de 2023 encabezou a candidatura de Unidos por Sada que obtivo catro concelleiros.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Eleccións municipais en Sada

### Ligazóns externas 
* María Nogareda, nova alcaldesa de Sada: «O proxecto é o destes meses, non pensamos nada nas municipais»
Boyanka Kostova

**Boyanka Kostova** (en ), nada en Plovdiv o 10 de maio de 1993, é unha deportista búlgara, naturalizada acerbaixana, que compite en halterofilia. Disputou os Xogos Olímpicos de 2012 na categoría de 58 kg, rematando no quinto lugar, aínda que máis tarde foi descualificada por dopaxe.

## Traxectoria 
Tras proclamarse campioa de Europa en Antalya, participou nos Xogos Olímpicos de 2012, na categoría de 58 kg, levantando un total de 233 kg, o que lle valeu o quinto posto e un diploma olímpico. Con todo, en xuño de 2016, tras o escándalo de dopaxe ruso, a IWF anunciou que as segundas probas das mostras tomadas nos Xogos Olímpicos indicaron que Kostova dera positivo en dúas substancias prohibidas: dehidroclorometiltestosterona e estanozolol, o que supuxo a retirada de todos os resultados e medallas obtidas dende o día que se tomou a mostra en 2012 ata 2016. En novembro de 2016 a Comisión Disciplinaria do COI descualificouna dos Xogos Olímpicos de 2012.

En maio de 2021, pouco despois do Campionato de Europa no que gañou o ouro, volveu dar positivo por estanozolol. En outubro de 2021, foi suspendida durante oito anos, ao ser a súa segunda infracción por dopaxe.

A principios de 2022 foi detida por narcotráfico en Bulgaria. Foi condenada a 3 anos de prisión, pero a súa condena foi reducida ata novembro de 2022 para comezar unha carreira de adestradora e estudar na NSA baixo a vixilancia de Lachezar Kishkilov, quen fora o seu adestrador.

## Na cultura popular 
O dúo galego de trap Boyanka Kostova tomou o seu nome despois de coñeceren á deportista a través do televisor.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Datos da deportista no sitio web da International Weightlifting Federation .
* Datos da deportista  no sitio web do International Weightlifting Results Project .
* Datos da deportista en Olympics.com .
* Datos da deportista na Olympedia .
Kompas

**Kompas** (''Kompleksniy Orbital'niy Magnito-Plazmenniy Avtonomniy Sputnik*) ou **Compass** (*Complex Orbital Magneto-Plasma Autonomous Small Satellite'') foi unha serie de dous satélites artificiais rusos.

### Características 
Os dous satélites Kompas tiñan unha masa de 80 kg e o seu obxectivo era intentar medir os efectos dos desprazamentos tectónicos e a busca de respostas litosféricas, atmosféricas e ionosféricas á actividade sísmica. Os resultados poderían axudar a predicir sismos e detectar recursos naturais como gas e petróleo.

Kompas 1 lanzouse o 10 de decembro de 2001 mediante un foguete Zenit 2, mentres que Kompas 2 se lanzou o 26 de maio de 2006 mediante un foguete Shtil 1. Un terceiro satélite, Kompas 2N, foi finalmente cancelado.

## Historial de lanzamentos 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
*Zenit 2
*Shtil 1
Abismo (filme)

***Abismo*** (en ) é un filme australiano de 2020 dirixido por Andrew Traucki. É unha secuela de *Black Water* (2007). No filme, un grupo de amigos aventúranse nos bosques de Australia para explorar un sistema de covas remotos. Porén, cando unha tormenta tropical atinxe a zona e as augas os atrapan nas profundidades, algo aínda máis mortal emerxe da escuridade: un gran crocodilo asasino. Estreouse nos cinemas de Australia o 10 de xullo de 2020.

Estreouse en galego o 31 de marzo de 2023 a través da TVG. O director de dobraxe foi Antón Rubal e foi traducido por José Rodríguez Gómez.

## Personaxes 
* Jessica McNamee como Jennifer
* Luke Mitchell como Eric
* Amali Golden como Yolanda
* Benjamin Hoetjes como Victor
* Anthony J. Sharpe como Cash

## Notas
Patrimonio da Humanidade en Namibia

[miniatura|180px|
[Ficheiro:Welterbe.svg|55px 70px]]
O Patrimonio da Humanidade da Organización das Nacións Unidas para a Educación, a Ciencia e a Cultura (UNESCO) componse de lugares de importancia para o patrimonio cultural ou natural descritos na Convención do Patrimonio Mundial da UNESCO, estabelecida en 1972. O patrimonio cultural está formado por monumentos (como obras arquitectónicas, esculturas monumentais ou inscricións), grupos de edificios e ruínas (incluíndo sitios arqueolóxicos). As paisaxes naturais (constituídas por formacións físicas e biolóxicas), as formacións xeolóxicas e fisiográficas (incluíndo os hábitats de especies de animais e plantas ameazadas) e os lugares naturais que son importantes dende o punto de vista da ciencia, a conservación ou a beleza natural, defínense como patrimonio natural. Esta é unha lista do **Patrimonio da Humanidade en Namibia**, especificamente clasificada pola UNESCO e elaborada de acordo con dez criterios principais, cuxos puntos son xulgados por especialistas na área. Namibia ratificou a convención o 6 de abril de 2000, convertendo os seus lugares en elixíbeis para a súa inclusión na lista.

## Lista de lugares Patrimonio da Humanidade 
:**Nome**: segundo aparece no Comité do Patrimonio da Humanidade
:**Rexión**: de Namibia
:**Ano da inclusión**: na lista da UNESCO
:**Datos da UNESCO**: o número de referencia do sitio; o ano en que o xacemento foi inscrito na Lista do Patrimonio Mundial; os criterios nos que apareceu: os criterios de *(i)* a *(vi)* son culturais, mentres que de *(vii)* a *(x)* son naturais.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Patrimonio da Humanidade por país
Kondor 1

**Kondor 1** ou **Kondor** foi un satélite artificial ruso lanzado o 27 de xuño de 2013 mediante un foguete Strela desde o Cosmódromo de Baikonur.

## Características 
Kondor 1 era un satélite prototipo de observación terrestre mediante radar deseñado por NPO Mashinostroyeniya. O radar de Kondor 1 funcionaba en banda S e podía observar tanto bandas continuas de terreo de 10 km de ancho como zonas puntuais e concretas. Tiña unha resolución de entre 1 e 2 m en modo puntual e entre 5 e 30 m en modo continuo. Foi o precedente do satélite de recoñecemento Kondor-E, lanzado o 19 de decembro de 2014. A versión civil en produción do do satélite denomínase Kondor-FKA. Kondor 1 reentrou na atmosfera o 27 de xuño de 2013.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
*Strela (foguete)
*Kondor-E
*Kondor-FKA
Hiparco de Tebas

**Hiparco** (en latín *Hipparchus*, en grego antigo Ἵππαρχος) foi un filósofo pitagórico grego orixinario de Tebas, contemporáneo de Lisis, mestre de Epaminondas, *cara ao* -380.

## Traxectoria 
Clemente de Alexandría di que foi expulsado do grupo dos pitagóricos porque ensinaba en público, algo prohibido por Pitágoras, pero que lle levantaron un monumento como se estivese morto. Estobeo conservou un fragmento da súa obra Περὶ εὐθυμίας ("Perì euthimías", *Sobre a tranquilidade do espírito*).

## Notas
Iliupersis

***Iliupersis***, do grego antigo Ἰλίου πέρσις, "o saqueo de Troia", é o nome dun poema épico da literatura grega arcaica hoxe perdido, que forma parte do Ciclo Épico. Na cronoloxía dos acontecementos, situaríase despois dos temas descritos na *Pequena Ilíada* e antes do libro coñecido como *Retornos* (Νόστοι). Foi atribuído por autores antigos a Arctino de Mileto.

A obra probabelmente foi escrita no século -VII, pero as fontes antigas consideran que Arctino de Mileto viviu no século -VIII. Proclo conservou un esquema que fala do contido da obra. Constaba de dous libros escritos en versos hexámetros.

## Argumento 
O poema narra a guerra de Troia dende o punto de vista dos vencidos, complementario, xa que logo, ás fazañas narradas por Homero. Comeza cos troianos discutindo sobre que facer co enorme cabalo de madeira que os gregos deixaran no lugar do seu campamento abandonado. Casandra e Laocoonte advirten de que hai soldados gregos dentro do cabalo, pero non lles fan caso, e outros din que é unha reliquia sagrada de Atenea, opinión que todos seguen. Os troianos celebran a súa aparente vitoria, mentres unha divindade envía dúas serpes que matan a Laocoonte e os seus fillos. Ante isto, Eneas e os seus homes abandonan Troia presupoñendo o que ía pasar.

Cando chegou a noite, os soldados gregos baixaron do cabalo, abriron as portas da cidade e deixaron entrar as forzas do exército grego, que regresara navegando dende a illa de Ténedos onde estiveran escondidos. Masacraron os troianos e queimaron a cidade.

Durante o saqueo ocorreron feitos singulares. Neoptólemo matou o rei Príamo, aínda que o rei de Troia se refuxiara no altar de Zeus. Menelao matou a Deífobo, que casara con Helena, e levouna a casa con el. Áiax o Menor arrastrou a Casandra fóra do altar de Atenea onde ela se refuxiara. Mentres os gregos discutían se Áiax debía ser castigado polo sacrilexio que cometera, este refuxiouse no altar de Atenea. Despois do saqueo, a deusa matouno no mar.

Odiseo matou o fillo de Héctor, Astianacte. Neoptólemo capturou á esposa de Heitor, Andrómaca. Os gregos fixeron entón un sacrificio humano. Mataron unha das fillas de Príamo, Polixena, enriba da tumba de Aquiles, para aplacar o seu espírito e facer unha boa viaxe de volta.

O poema tería inspirado algúns dos fragmentos da Eneida de Virxilio e está parcialmente resumido en varias obras antigas.

## Notas
Luis Otaduy Guerreiro

**Luis Otaduy Guerreiro**, nado en Ferrol en 1930, foi un avogado e escritor galego.

## Traxectoria 
Fillo de Luis Otaduy Vázquez, médico de Fene. Estudou no Tirso de Molina ata 1939. Ao rematar a Guerra Civil a familia trasladouse a Madrid, aínda que pasaban as vacacións en Ferrol. Estudou Dereito e exerceu de avogado en Ponferrada e despois en Madrid, onde compartiu despacho con Cristina Almeida, Jaime Sartorius e José Jiménez de Parga. En 1967 entrou na asesoría xurídica de Bazán. En 1970, durante o proceso de Burgos, foi un dos letrados que se pecharon no Colexio de Avogados de Madrid pedindo piedade para os condenados a morte.

Publicou artigos e contos en *La Hora* e crónicas humorísticas na revista *Robledo*; dende 1975 publicou con regularidade en *Informaciones*, *Tribuna Vasca*, *Ya* e *El Ideal Gallego*.
## Obras 
* *Las hijas del capitán (de navío)*, 2009.
* *Cuentos de la España de Franco*, 2008.
* *Rumbo norte*, 2010.

* *Tenerife y las palabras. Cuadernos de Canarias*, 2010.

* *A orillas del Elba. Españoles en Hamburgo*, 2010.

* *El cuaderno amarillo*, 2011.

* *Gándaras y esteros ; A troita de pé*, 2016.
## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
*
Tempada 2023 do Campionato de Galicia de Montaña

A **tempada 2023** foi a 44ª edición do **Campionato de Galicia de Montaña**. Comezou o 9 de xuño na Subida Escusa-Poio e rematou o 3 de novembro na Subida a Taboada.
 
## Calendario 
## Clasificacións 
* Nota: Solo se amosan os dez primeiros clasificados.
### Campionato pilotos "non carrozados" 
### Campionato pilotos "carrozados" 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas
Yaradanlar

***Yaradanlar*** é un filme azerí de 2021 dirixido por Shamil Aliyev. Foi escollido como o candidato de Azerbaidján para o Óscar ó mellor filme en lingua non inglesa na 95ª edición dos premios, mais finalmente non foi nomeado.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Filmes de Azerbaidján propostos ó Óscar ó mellor filme internacional
* Filmes propostos ó mellor filme internacional na 95ª edición dos Óscar

### Ligazóns externas 
*
Nos frangins

***Nos frangins*** é un filme dramático franco-alxeriano de 2022 dirixido por Rachid Bouchareb. O filme evoca o caso Malik Oussekine e o asasinato de Abdel Benyahia en 1986. Foi escollido como candidato de Alxeria para o Óscar ó mellor filme internacional na 95ª edición dos premios, mais finalmente non foi nomeado.

## Personaxes 
* Reda Kateb como Mohamed
* Lyna Khoudri como Sarah
* Raphaël Personnaz como Daniel Mattei
* Samir Guesmi como o pai de Abdel
* Lais Salameh como o irmán
* Adam Amara como Malik Oussekine
* Wabinle Nabie como Ousmane
* Gérard Watkins como o director do IGS

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Filmes de Alxeria propostos ó Óscar ó mellor filme internacional
* Filmes propostos ó mellor filme internacional na 95ª edición dos Óscar
Balada (filme)

***Balada*** é un filme bosníaco de 2022 dirixido por Aida Begić. O elenco está composto por Marija Pikić, Jasna Žalica, Milan Tocinovski, Lana Stanišić, Slaven Vidak, Enes Kozličić, Davor Golubović e Amar Čustović. Foi escollido como candidato de Bosnia e Hercegovina para o Óscar ó mellor filme internacional na 95ª edición dos premios, mais finalmente non foi nomeado.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Filmes de Bosnia e Hercegovina propostos ó Óscar ó mellor filme internacional
* Filmes propostos ó mellor filme internacional na 95ª edición dos Óscar
Kolibri

**Kolibri** ou **Kolibri 2000** foi un satélite artificial ruso lanzado o 26 de novembro de 2001 mediante un foguete Soiuz FG xunto ao cargueiro Progress M1-7 desde o Cosmódromo de Baikonur.

## Características 
Kolibri era un satélite con fins educativos resultado da cooperación entre Rusia e Australia e de tan só 20,5 kg de masa. Ía acaroado ao cargueiro Progress M1-7, desde o que foi exectado na súa volta á Terra, o 26 de novembro de 2001. Kolibri quedou nunha órbita de 385 x 388 km e cunha inclinación orbital de 51,6°. Foi deseñado pola Oficina de Deseño Especial do Instituto de Investigación Espacial (*IKI* polas súas siglas en ruso) da Academia Rusa de Ciencias. O satélite usaba frecuencias de radioafeccionado, 145 MHz para comunicacións e 435 MHz para telemetría, coas que se comunicaba e enviaba datos a terra coa participación de varias institucións educativas en Obninsk (Rusia) e Sydney (Australia). Levaba a bordo un magnetómetro de porta de fluxo e un analizador de partículas e campo eléctrico. Kolibri tiña unha altura de 1,25 m e un diámetro de 0,5 m, cun mastro de 2 m para establizarse mediante gradente gravitatorio. Levaba tamén catro paneis solares para producir ata 30 W de potencia. Reentrou na atmosfera o 4 de maio de 2002.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
*Soiuz FG
Blanquita

***Blanquita*** é un filme de 2022 e coprodución internacional dirixido por Fernando Guzzoni e protagonizado por Alejandro Goic, Amparo Noguera, Marcelo Alonso, Daniela Ramírez e Ariel Grandón. O filme tivo a súa estrea internacional o 4 de setembro de 2022 no Festival Internacional de Cinema de Venecia, na sección "Horizons", onde gañou o premio ao mellor guión. Estreouse o 9 de decembro en Cinema Village de Nova York e en Laemmle Glendale dos Ánxeles. Foi escollido como candidato de Chile para o Óscar ó mellor filme internacional na 95ª edición dos premios, mais finalmente non foi nomeado.

## Sinopse 
O filme baséase nun escándalo de prostitución infantil real, o caso Spiniak, que sacudiu a Chile a comezos dos anos 2000, e narra a historia de Blanquita (Laura López), unha residente dunha casa de acollida de 18 anos, que se converte na testemuña clave dun escándalo no que están involucrados poderosos empresarios e políticos.

## Personaxes 
* Laura López como Blanquita
* Alejandro Goic
* Amparo Noguera
* Marcelo Alonso 
* Daniela Ramírez
* Ariel Grandón

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Filmes de Chile propostos ó Óscar ó mellor filme internacional
* Filmes propostos ó mellor filme internacional na 95ª edición dos Óscar
Koronas F

**KORONAS F**, tamén coñecido como **CORONAS F** e como **AUOS-SM-KF**, foi un observatorio espacial ruso lanzado o 31 de xullo de 2001 mediante un foguete Tsiklon-3 desde o Cosmódromo de Plesetsk.

## Características 
KORONAS F era un observatorio espacial adicado á observación do Sol. Tiña unha masa de 2260 kg e unha precisión de apuntado de 10 minutos de arco, podendo observar o Sol desde en ondas de radio a raios X, así como contar con detectores de partículas.

KORONAS F levaba os seguintes instrumentos a bordo:

*DIFOS: un instrumento para detectar cambios na intensidade da luz en seis bandas en luz visible (350, 500, 650, 850, 1100 e 1500 nanómetros) para poder estudar o espectro dos modos normais das oscilacións sísmicas do Sol.
*SORS: un detector para gromos de radio no rango entre 0,1 e 30 MHz.
*ZENIT: un coronógrafo para estudar a coroa solar a unha distancia de ata seis radios solares no rango de lonxitudes de onda entre 750 e 850 nm.
*SUFR: radiómetro ultravioleta no rango entre 0,1 e 130 nm para estudar o disco completo do Sol.
*VUSS: estudo da intensidade do disco solar na lonxitude de onda de 121,6 nm (liña Lyman-Alfa) nunha banda de 5 nm de ancho.
*DIAGENESS: estudo das rexións activas do Sol nas bandas de 29,601 a 33,915, 49,807 a 53,721 e 61,126 a 67,335 nm cunha resolución temporal de entre 0,1 e 10 segundos. Tamén era capaz de monitorizar o disco solar en raios X en enerxías de entre 2 e 8 keV e entre 10 e 160 keV cunha resolución temporal dun segundo.
*RESIK: detector de raios X para o estudo nas bandas de 11,23 a 12,93, 12,74 a 14,42, 14,36 a 16,30, 16,53 a 20,29, 21,54 a 24,45, 24,80 a 30,43, 33,69 a 38,79, 38,21 a 43,26 e 49,60 a 60,86 nm, correspondentes ás emisións dos elementos argon, manganeso, silicio, xofre, calcio, potasio e níquel.
*IRIS: estudo das explosións en raios X duros no rango entre 2 e 200 keV.
*HELIKON: estudo dos raios X e raios gamma solares no rango de enerxías entre 10 keV e 8 MeV. Levaba dous detectores, un apuntando cara ao Sol e outro na dirección antisolar.
*SKL: tiña tres compoñentes, a saber, SONG (detector de raios gamma entre 0,03 e 100 MeV e de neutróns entre 3 e 100 MeV), MKL (detector de protóns entre 1 e 300 MeV, electróns entre 0,5 e 12 MeV) e SKI-3 (estudo dos elementos químicos ionizados con número atómico entre 1 e 10 no rango de entre 1,5 e 20 MeV).
*RES-K: espectroheliógrafo en raios X para proporcionar imaxes de alta resolución do Sol mediante as liñas de misión do ferro XXIV e ferro XXV, a lonxitudes de onda entre 18,5 e 18,7 nm, e para a liña do manganeso XII no rango entre 84,1 e 84,3 nm.
*RPS: espectrómetro de raios X na banda entre 3 e 30 keV.
*SPR-N: polarímetro de raios X para medir as emisións sincrotrón nas explosións solares no rango de enerxías entre 20e 40, 40e 60 e 60 e 100 keV.

KORONAS F foi o sucesor de KORONAS I. Reentrou na atmosfera terrestre o 6 de decembro de 2005.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
*Koronas Foton
*Koronas I
*Tsiklon-3
Heeojil gyeolsim

***Heeojil gyeolsim*** (en ) é un filme surcoreano de 2022 producido, coescrito e dirixido por Park Chan-wook. Está protagonizado por Tang Wei e Park Hae-il. En abril de 2022, o filme foi escollido para competir pola Palma de Ouro no Festival Internacional de Cinema de Cannes de 2022, onde Park Chan-wook gañou o premio ao mellor director. *Heeojil gyeolsim* estreouse nos cinemas de Corea do Sur o 29 de xuño de 2022. O filme recibiu a aclamación da crítica e foi nomeada a numerosos premios, incluíndo os Premio BAFTA. Foi escollido como candidato de Corea do Sur para o Óscar ó mellor filme internacional na 95ª edición dos premios, clasificándose na lista curta de decembro. Tamén foi considerado un dos 5 mellores filmes internacionais de 2022 segundo o National Board of Review.

## Personaxes 
* Tang Wei como Song Seo-rae
* Park Hae-il como Det. Jang Hae-jun
* Lee Jung-hyun como Jung-an
* Go Kyung-pyo como Soo-wan
* Park Yong-woo como Im Ho-shin
* Kim Shin-young como Yeon-su 
* Jung Yi-seo as Yoo Mi-ji
* Jung Young-Sook como avoa Hae Dong
* Yoo Seung-mok como Ki Do-soo 
* Jeong Ha-dam como Oh Ga-in
* Joo In-young como director da compañía de coidados
* Jung So-ri como 'Oppa'

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Filmes de Corea do Sur propostos ó Óscar ó mellor filme internacional
* Filmes propostos ó mellor filme internacional na 95ª edición dos Óscar
Domingo y la niebla

***Domingo y la niebla*** é un filme costarriqueño de 2022 dirixido por Ariel Escalante Meza. Estreouse internacionalmente o 25 de maio de 2022 no Festival Internacional de Cinema de Cannes de 2022 na sección Un Certain Regard, converténdose no único filme costarriqueño e centroamericano en competir nesta sección. Foi escollido como candidato de Costa Rica para o Óscar ó mellor filme internacional na 95ª edición dos premios, mais finalmente non foi nomeado.

## Personaxes 
* Carlos Urena como Domingo
* Sylvia Sossa como Sylvia
* Esteban Brenes Serrano como Yendrick
* Arias Vindas como Paco

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Filmes de Costa Rica propostos ó Óscar ó mellor filme internacional
* Filmes propostos ó mellor filme internacional na 95ª edición dos Óscar
Wiliame Katonivere

**Ratu Wiliame Katonivere**, nado en Suva o 20 de abril de 1964, é un político fixiano que desde o 12 de novembro de 2021 é o 6° presidente da República de Fiji.

## Biografía 
Katonivere naceu o 20 de abril de 1964 no *Colonial War Memorial Hospital* en Suva, sendo o máis novo de sete irmáns. Asistiu á *Draiba Fijian School* antes de continuar a súa educación secundaria no *Bua College*. Casou con Filomena Katonivere e tiñan dous fillos e tres netos.

Foi xefe da provincia de Macuata desde 2013, sucedendo o seu irmán maior Aisea Katonivere, e anteriormente participou en iniciativas de conservación do Arrecife Cakaulevu.

Katonivere foi presidente do *Pine Group of Companies* de 2020 a 2021, que inclúe a *Fiji Pine Limited*, a *Tropik Wood Industries Limited* e a *Tropik Wood Products Limited*. Tamén é membro da xunta dos aeroportos de Fiji, a *Fiji Sugar Corporation* e a *Rewa Rice Ltd*.

O primeiro ministro Frank Bainimarama propuxo a Katonivere como presidente da República de Fiji o 21 de outubro de 2021. O Parlamento reuniuse ao día seguinte para votar sobre a súa presidencia. Katonivere obtivo 28 votos gañándolle á súa contendente do Partido Liberal Socialdemócrata, a deputada Teimumu Kepa. Antes de converterse en presidente, Katonivere renunciou a todos os seus postos directivos que ocupaba anteriormente. Aos 57 anos, é a persoa máis nova en asumir o cargo.

## Notas
Festival Internacional de Cinema de Cannes de 2022

A **75ª edición do Festival Internacional de Cinema de Cannes** celebrouse dende o 17 até o 28 de maio de 2022. O festival contou cunha homenaxe ao actor Tom Cruise, cuxo filme *Top Gun: Maverick* se estreou no festival e onde o actor recibiu unha Palma de Ouro honorífica. O cartel oficial do festival foi deseñado como unha homenaxe a *The Truman Show* (1998).

O festival volveu á plena capacidade de espectadores logo da interrupción nas edicións dos dous anos anteriores por mor das restricións da pandemia de COVID-19 en Francia.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Páxina oficial
Laacher See

**Laacher See** (cuxa pronunciación en alemán é [ˈlaːxɐ ˈzeː]), tamén coñecido como **Lago Laach**, é unha caldeira volcánica cun diámetro de 2&nbsp;km que se atopa en Renania-Palatinado, Alemaña. Atópase a uns 24 km ao noroeste de Koblenz, a uns 37km ao sur de Bonn e a uns 8km ao oeste de Andernach. Forma parte da cordilleira de Eifel e da rexión volcánica homónima. O lago formouse por unha erupción pliniana hai uns 13.000 anos, cun Índice de explosividade volcánica (VEI) de 6, na mesma escala ca a erupción do Pinatubo de 1991.

## Descrición 
O lago ten forma oval e está rodeado de ribeiras altas. A lava foi extraída para moer pedras dende a época romana até a introdución dos rolos de ferro para moer o gran.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
*
*
*
*