Crispín d'Olot

**José Manuel Ramos Alonso,** nado en La Bañeza o 3 de xaneiro de 1971, máis coñecido como '''Crispín d'Olot''', é un xograr adicado á recuperación da tradición oral e a difusión da literatura medieval, renacentista e barroca en linguas iberorromances, valéndose de pezas folclóricas ou literarias que transforma en cancións ou declamacións teatrais.

## Traxectoria 
Cursou estudos de Filosofía e é diplomado en Divulgación Cultural pola UNED, vive na pequena localidade de Matanza de la Sequeda. algo propio dos xograres de época, os cales adoitaban engadir o seu lugar de procedencia ao seu nome.

Iniciou a súa carreira artística a mediados dos anos 90 en Barcelona. Experimentou a vida de xograr itinerante actuando en recreacións de mercados medievais en España e Portugal. Nos primeiros anos do século XXI, comezou a transcender fóra dos mercados medievais por medio de traballos musicais e espectáculos xograrescos.

No ano 2009, participou no programa-concurso "Tú sí que vales" da cadea Telecinco, acadando o segundo posto na súa final e o cuarto posto na final de finais, grazas ao trabalinguas anónimo "El loro, el moro, el mico y el señor de Puerto Rico". A popularidade obtida na televisión levouno a ser imaxe da presentación da Deputación de León dos actos conmemorativos do 1100 aniversario do Reino de León en Fitur 2010,

No ano 2012, participou na edición especial de "Tú sí que vales" -a cal reunía aos mellores artistas das edicións celebradas até esa data- alcanzando a rolda final. As participacións en devandito concurso sitúano como un referente da xograría e a oralidade en lingua castelá, así mesmo proporciónanlle unha certa proxección en países latinoamericanos como: Colombia, México, Arxentina, Costa Rica, Ecuador ou Perú, nos que divulga a figura do xograr medieval europeo, a tradición oral española e instrumentos musicais de orixe medieval como a zanfona. Fóra do ámbito de países de fala hispana, é convidado ao Quixote Festival en Carolina do Norte en dúas ocasións e a participar no proxecto E.S.T.H.E.R. de recuperación da cultura sefardí desenvolvido pola Universidade de Verona.

En 2014 recibiu o premio "Peyre Vidal" outorgado pola Asociación de Narradores Tradicionais Leoneses e o premio iberoamericano ‘Maravilladores’ pola súa contribución ao desenvolvemento da cultura e a súa traxectoria na arte do xograr.

En 2019 participou na novena audición do concurso Got Talent 5 interpretando unha fábula cun organistrum. Tamén foi elixido Persoeiro Bañezano do ano 2019 por expandir a cultura bañezá e española polo mundo.

En 2020, elaborou a exposición "‘Las artes escénicas en el Camiño de Santiago" en colaboración co Concello de Sahagún. A mostra, dedicada aos distintos tipos de xograres medievais, desenvólvese entre o 18 de agosto de 2020 e o 15 de xaneiro de 2021 no Convento de San Francisco-Igrexa da Peregrina de Sahagún. Así mesmo, estrea con Vanesa Muela un espectáculo tributo a Joaquín Díaz.

## Espectáculos 
As obras de Crispín d'Olot versan, principalmente, sobre a xograría, a literatura ou a tradición oral; nelas, cobra especial relevancia a oralidade, o dominio da linguaxe e a expresión teatral. Outro elemento fundamental é a música, con pezas literarias musicadas e a utilización dunha gran variedade de instrumentos musicais.

## Discografía 
Crispín d'Olot publicou cinco traballos musicais que recompilan romances e outras pezas literarias. O primeiro en colaboración coa banda de folk 'The mountain Kids' e os seguintes en solitario.

* El lago de las damas, con "The mountain Kids" (2002)
* Versos y bardos, mester traigo fermoso (2012)
* Cantos de zanfoña (2013)
* Romances Para Don Quijote (2019) en 2012 protagonizou un capítulo da serie "Origeniales" de RadioTelevisión de Castela e León e en 2015 un capítulo da serie "Con la música a todas partes" da mesma canle. Durante o ano 2020 volveu protagonizar un par de programas de "Con la música a todas partes": o 191, programa especial polo confinamento debido ao Covid19 e o 212 desde Sahagún con motivo da exposición ‘Las artes escénicas en el Camino de Santiago’.

Con respecto ao medio radiofónico, fixo varias colaboracións no programa "Atrévete" de Cadea Dial en 2010, versificando a actualidade semanal máis destacada. En 2020 participou no podcast "Días estraños" de Santiago Camacho e no programa ‘‘Las piernas no son del cuerpo" de Melodía FM divulgando a figura do xograr.

## Notas