Período predinástico

Na historia antiga de Exipto, o **período predinástico** vai desde as culturas de mediados do V milenio até o a unificación de Exipto, arredor do ano 3150 a. C. por parte do "rei" Menes tamén coñecido como Narmer.

## Historia 
[miniatura|250px|Obxecto predinásticos (de arriba á esquerda): Unha estatuíña, unha vasilla de Naqada, unha estatuíña de marfil, unha vasilla de [Pórfiro (xeoloxía)|pórfiro, un coitelo de sílex e unha paleta de cosmética]]
A vida en Exipto estivo confinada sempre á estreita faixa ribeireña. As crecidas do Nilo inicianse regularmente a mediados de xullo, inundan todo o val e proporcionan humidade; o seu descenso gradual, a partir de novembro, deixa tras de si unha camada de limo que abona o chan. As crecidas foron submetidas mediante diques e canles, o que esixía unha organización centralizada, mais a lonxitude do río obrigaba á subdivisión administrativa en *nomos*, ou provincias. A aparición da metalurxia do cobre marca o comezo do período predinástico, aínda que a introdución do metal non supuxese mudanzas importantes, pois os trazos fundamentais do que sería a cultura exipcia xa existían. A finais deste período xa era clara a diferenza entre o Alto e o Baixo Exipto: No sur sucédense as culturas tasiense, badariense e amraciense (ou Naqada I) e no norte o geerzense (ou Naqada II) e o maadiense. A mediados do IV milenio fúndense o amraciense e o gerzeense nunha cultura única, da que xurdirá o imperio unificado.

Puido haber soberanos con pleno dominio sobre todo o Exipto antes da I dinastía que sucederon a sendas dinastías do Alto e do Baixo Exipto. Neste período xa estaban formados os elementos característicos da plástica exipcia.

O máis antigo individuo "momificado" data de preto de 3300 a.C., aínda que non sexa unha verdadeira momia. O corpo está patente no Museo Británico e recibiu a alcuño de "Ginger" por ter cabelo ruibo. O Ginger foi enterrado nas areas quentes do deserto, talvez con algunhas pedras empilladas sobre o cadáver para evitar que este fose comido por chacais. As condicións quentes e secas disecaron o corpo, evitando que os músculos e os tecidos moles se descompuxesen. O Ginger foi enterrado con algúns recipientes de cerámica, que terían contido comida e bebida para sustentar o morto na longa viaxe ata ao outro mundo. Non existen rexistros escritos sobre a relixión ou deuses do tempo, e non se sabe se era intención dos antigos exipcios que o corpo fose preservado. Sábese apenas que a comezos da I dinastía a cultura exipcia xa estaba plenamente formada.

### Culturas do delta e de Al Faium 
* Faium B (Neolítico, 6000-5500 a.C.)
* Faium A (Neolítico, 5500-4500 a.C.)
* Merimde
* Omari (Calcolítico, 4300-3500 a.C.)
* Maadi (Idade de Bronce, 3500 a.C.)

### Culturas do Alto Exipto 
* Badariense (Neolítico, 5000-4300 a.C.)
* Naqadah I (Amratiense, Calcolítico)
* Naqadah II (Geerzense)
* Naqadah III (Idade de Bronce, 3300 a.C.)

## Paleolítico 
As escavacións do Nilo expuxeron as primeiras ferramentas de pedra do últimos millón de anos máis ou menos. A máis antiga destas culturas líticas situáronse dentro dunha terraza a 30 metros, e eran as primitivas culturas Acheulianas, Abbevilenses (Chelianas) ( 600.000 anos), e unha forma exipcia do Clactoniense ( 400.000 anos). Dentro da terraza a 15 metros desenvolveuse o Acheuliano. Orixinalmente reportado como Musteriano temperá ( 160.000 anos) pero desde entón mudou a Técnica Levallois, outros utensilios atopáronse na terraza a 10 metros. Os socalcos a 4,5 e 3 metros viron unha versión máis desenvolvida da Técnica Levallois, tamén inicialmente reportada como unha versión exipcia de Musteriano. Tamén se localizou unha versión exipcia da tecnoloxía Ateriense.

### Wadi Halfa 
thumb|upright|Punta de frecha ateriense de Zaccar, rexión de Djelfa, Alxeria.
Algunhas das estruturas máis antigas coñecidas descubríunas en Exipto o arqueólogo Waldemar Chmielewski, ao longo da fronteira sur, preto de Wadi Halfa, Sudán no sitio Arkin 8. Chmielewski datou as estruturas ata o 100.000 a.C. 

### Paleolítico tardío 
O Paleolítico tardío en Exipto comezou arredor do 30.000 a.C. O esqueleto de Nazlet Khater atopouse en 1980 e datouse en 1982 a partir de nove mostras entre 35.100 e 30.360 anos. Este exemplar é o único esqueleto humano moderno da primeira idade da pedra tardía en África.

## Mesolítico 
### Cultura de Halfa e Kubbaniyan 
A cultura Halfa e a Kubbaniyan (a homóloga exipcia, que en todos os aspectos é similar), dúas culturas estreitamente relacionadas, floreceron ao longo do Val Superior do Nilo. Os sitios halfa atópanse no extremo norte do Sudán, mentres que os sitios de Kubbaniyan atópanse no Alto Exipto. Para a Halfa, só se produciron catro datas de radiocarbono. Schild e Wendorf (2014) descartan o máis antiga e máis recente como erráticas e conclúen que a cultura Halfa existiu c. 22.500-22.000 a.C.. A xente sobrevivía dunha dieta baseada nos grandes rabaños e a tradición Khormusana da pesca. As grandes concentracións de artefactos indican que non estaban obrigados á transhumancia estacional, senón que se estableceron durante períodos máis longos.  A cultura Halfa derivouse á súa vez da Khormusiense, que dependía das técnicas especializadas de caza, pesca e recolección para a supervivencia. Os restos materiais desta cultura son ferramentas de pedra, escamas e multitude de pinturas rupestres.

### Cultura sebiliense 
En Exipto, as análises do polen atopado en xacementos arqueolóxicos indican que a cultura sebiliense (tamén coñecida como cultura de Esna) adicábase a recoller trigo e cebada. A cultura Sebiliense comezou arredor do 13.000 a.C. e desapareceu ao redor do 10.000 a.C.  Non se atoparon sementes domésticas (o trigo e a cebada modernas orixináronse en Asia Menor e Canaán  Estímase que o modo de subsistencia Quada permaneceu durante aproximadamente 4.000 anos. Caracterizouse pola caza, así como por un enfoque único para a recolección de alimentos que incorporou a preparación e o consumo de herbas silvestres e grans. 

Ao redor de vinte xacementos arqueolóxicos da Alta Nubia dan fe da existencia da cultura d moído do gran polos Quada. Tamén practicaron a recolección de grans salvaxes ao longo do Nilo durante o inicio da fase Nilo Sahaba Daru, cando o desecamento no Sáhara provocou que os residentes dos oasis libios se retiraran ao val do Nilo. Entre os sitios da cultura Quada está o cemiterio Jebel Sahaba, que datouse no mesolítico. 

Os pobos Quada foron os primeiros en desenvolver fouces e tamén desenvolveron a pedra de moer de forma independente para axudar na recolección e procesamento destes alimentos vexetais antes do seu consumo. Non obstante, non hai indicios do uso destas ferramentas despois de arredor do 10.000 a.C., cando os cazadores-recolectores os substituíron.

## Neolítico 
### Baixo Exipto 
#### A cultura Faium 
thumb | Localización do oasis Faium
A expansión continuada do deserto obrigou aos primeiros devanceiros dos exipcios a establecerse ao redor do Nilo e adoptar un estilo de vida máis sedentario durante o Neolítico.

O período comprendido entre o 9000 e o 6000 a.C. deixou moi poucas evidencias arqueolóxicas. Ao redor do 6000 a.C., aparecen asentamentos neolíticos en todo Exipto. Estudos baseados en morfoloxía, xenética, e datos arqueolóxicos atribuíron estes asentamentos aos migrantes do crecente fértil no Próximo Oriente que chegaron durante o neolítico exipcio e norte africano, traendo a agricultura á rexión. Jared Diamond, nun traballo non académico, propón que outras rexións de África desenvolveron de xeito independente a agricultura aproximadamente ao mesmo tempo: as terras altas de Etiopía, o Sahel e África occidental.

thumb|left|Puntas de frecha de Al Fayum. 

Algúns datos morfolóxicos e post-craniais ligaron as primeiras poboacións agrícolas de Faium, Merimde e El-Badari, coas poboacións do próximo oriente. Non obstante, os datos arqueolóxicos tamén suxiren que os chegados do Próximo Oriente se incorporaron a unha estratexia de alimentación preexistente e só desenvolveron lentamente un estilo de vida pleno, ao contrario do que se esperaría dos colonos do próximo oriente.  Finalmente, os nomes dos migrantes de Oriente Próximo chegados a Exipto non erann palabras de préstamo sumerias ou proto-semíticas, o que diminúe aínda máis a probabilidade dunha colonización masiva de inmigrantes do baixo Exipto durante a transición á agricultura. 

A tecedura ponse de manifesto por primeira vez durante o período Faium A. A xente deste período, a diferenza dos exipcios posteriores, enterrou aos seus mortos moi preto e, ás veces dentro, dos seus asentamentos.

Aínda que os sitios arqueolóxicos revelan moi pouco sobre esta época, un exame das moitas palabras exipcias para "cidade" fornece unha hipotética lista de razóns polas que se asentaron os exipcios. No Alto Exipto, a terminoloxía indica comercio, protección do gando, terreo elevado para o refuxio de inundacións e sitios sagrados para divindades.

#### Cultura Merimde 
Entre o 5000 e o 4200 a.C., a cultura Merimde, ata agora só coñecida por un gran xacemento no bordo do delta occidental, floreceu no Baixo Exipto. A cultura ten fortes conexións coa cultura Faium A así como co Levante. A xente vivía en pequenas cabanas, producía unha sinxela cerámica sen decoración e tiña ferramentas de pedra. Tiñan gando vacún, ovellas, cabras e porcos. Plantaron trigo, sorgo e cebada. O pobo Merimde enterrou aos seus mortos dentro do asentamento e produciu figuras de arxila. A primeira cabeza exipcia, a tamaño natural, feita de arxila procede da cultura Merimde.

#### A cultura El Omari 
A cultura El Omari é coñecida por un pequeno asentamento preto do Cairo moderno. A xente parece que viviu en cabanas, pero só sobreviven buratos e pozos. A olería non está decorada. As ferramentas de pedra inclúen pequenos escamas, machados e fouces. Aínda non se coñecía o metal. Os seus sitios ocupáronse dende o 4000 a.C. ata o período arcaico.

#### Cultura Maadi 
A cultura Maadi (tamén chamada cultura Buto Maadi) é a cultura prehistórica do Baixo Exipto máis importante, contemporánea coas fases da cultura Naqada I e II no Alto Exipto. A cultura é coñecida polo sitio Maadi próximo ao Cairo, pero tamén se acredita en moitos outros lugares do Delta ata a rexión de Faium. Esta cultura estivo marcada polo desenvolvemento en arquitectura e tecnoloxía. Tamén seguiu as súas culturas predecesoras cando se trata de olería sen decorar.

Coñecían o cobre e atopáronse algunhas aixolas de cobre. A cerámica é sinxela sen decorar e amosa, nalgunhas formas, fortes conexións co sur de Levante.  A xente vivía en pequenas cabanas, parcialmente cavadas no chan. Os mortos enterrábanse en cemiterios, pero con poucos obxectos de enterro. A cultura Maadi foi substituída pola cultura Naqada III, se isto sucedeu por conquista ou infiltración aínda é unha pregunta aberta.

### Alto Exipto 
#### Cultura tasiana 
A cultura de Tasia foi a seguinte no Alto Exipto. Esta cultura recibe o nome dos enterros atopados en Der Tasa, na beira leste do Nilo, entre Asyut e Akhmim. O grupo de cultura tasiana destaca por producir as primeiras pezas de olería, un tipo de olería vermella e marrón pintada de negro na parte superior e no interior. Desde o período de Tasia en diante, parece que o Alto Exipto foi influenciado fortemente pola cultura do Baixo Exipto.

#### Cultura Badariense 
[thumb | Antiga figuriña mortuaria Badariense dunha muller, exposta no [Louvre.]]
A cultura Badariense, entre o 4400 e o 4000 a.C., recibe o nome do sitio El-Badari preto de Der Tasa. Seguiu a cultura tasiana, pero foi tan similar que moitos os consideran un período continuo. A cultura badariense continuou producindo o tipo de olería chamada asfalto (aínda que mellorou moito en calidade) e asignouse números de datación de secuencia 21–29.  A principal diferenza que impide que os estudosos fusionen o dous períodos é que os sitios badarienses usan cobre ademais de pedra e polo tanto son asentamentos calcolíticos, mentres que os sitios neolíticos) tasianos aínda se consideran idade da pedra. Os sitios distintamente badarienses localizáronse desde Nekhen ata un pouco ao norte de Abidos. Parece que a cultura Faium A e os períodos badarienses e tasianos se solaparon significativamente; non obstante, a cultura Faium A era considerablemente menos agrícola e seguía sendo de carácter neolítico. 

#### Cultura Naqada 
A cultura Naqada é unha cultura arqueolóxica do Calcolítico Exipto Predinástico (ca. 4400 3000 a.C.), chamada así pola cidade de Naqada, Gobernación de Quena. Divídese en tres subperíodos: Naqada I, II e III.

##### Cultura amratiana (Naqada I) 
thumb | left | Vaso ovoide Naqada I (Amratian) de terracota coa parte superior negra, (c. 3800-3500 aC).
A cultura amratiana durou entre o 4.000 e o 3500 a.C.

Os obxectos recentemente escavados dan fe do aumento do comercio entre o Alto e o Baixo Exipto neste momento. Atopouse un vaso de pedra do norte en el-Amra, e o cobre, que non se extrae en Exipto, foi importado do Sinaí, ou posiblemente de Nubia. Obsidiana e unha pequena cantidade de ouro  Ademais, neste período aparecen paletas ovaladas e teriomorfas, pero a obra é moi rudimentaria e aínda non están presentes as obras de arte en relevo polas que son coñecidas.

##### Cultura Gerzeatiense (Naqada II) 
thumb| Un pote típico de Naqada II con tema de barco
A cultura gerzeatiense, de aproximadamente 3500 a 3200 a.C.,  A olería de Gerzeh atribúeselle valores de S.D. 40 a 62, e distínguese claramente da olería con liñas cruzadas brancas amratianas ou das olerías de cor negra. así como símbolos xeométricos que aparecen derivados de animais.  e a agricultura ao longo do Nilo producía agora a gran maioría de alimentos,  e a prata que aparece neste período só se puido obter de Asia Menor.

[thumbnail| Figura feminina, c. 3500–3400 B.C.E. Terracota, pintada, 11 1⁄2 × 5 1⁄2 × 2 1⁄4 en cm. [Museo de Brooklyn.]]
Ademais, créanse obxectos exipcios que imitan claramente as formas mesopotamicas, aínda que non servilmente. Os selos cilíndricos aparecen en Exipto, ademais da arquitectura de paneis empotrados, os relevos exipcios das paletas rituais están claramente feitos no mesmo estilo que a contemporánea cultura Uruk mesopotámica, e as cabezas de maza cerimoniais que aparecen desde finais de Gerzeatiense e principios de Semainean fabrícanse no estilo mesopotamiano "en forma de pera", en vez do estilo autóctono exipcio.  Durante o tempo en que a Teoría das Razas Dinásticas aínda era popular, teorizouse que os mariñeiros Uruk circundaron Arabia, pero unha ruta Mediterránea, probablemente por intermediarios a través de Biblos, é máis probable, como o demostra a presenza de obxectos de Biblos en Exipto. Así mesmo, considérase improbable que algo tan complicado como a arquitectura de paneis empotrados puidera ir ata Exipto por poderes, e sospéitase que polo menos chegou un pequeno continxente de migrantes. 

A pesar desta evidencia de influencia estranxeira, os exiptólogos xeralmente están de acordo en que a cultura de Gerzeh aínda é predominantemente autoctona de Exipto.
##### Período Protodinástico (Naqada III) 
[thumb|[Paleta do touro, Naqada III.]]
O período Naqada III, de aproximadamente 3200 a 3000 a.C., 

O suburbio relativamente rico Maadi do Cairo está construído sobre a fortaleza orixinal de Naqada.

## Cronoloxía 
: (* Todas as datas son aproximadas*)

* Paleolítico tardío, desde o XL milenio a.C.
** Ateriense fabricación de ferramentas 
** c. 5000 a.C.: Badariense: mobles, louza, modelos de casas rectangulares, potas, pratos, cazos, cuncas, vasos, estatuíñas, peites 
** c. 4400 a.C.: fragmentos de liño finamente tecido  
* A partir do IV milenio antes de Cristo, son frecuentes os inventos
** c. 4000 a.C.: primeiro comercio Naqadan  (ver Ruta da Seda)
** IV milenio a.C.: Gerzeh construción de tumbas, incluíndo cuartos subterráneos e enterro de mobles e amuletos
** 4º milenio a.C.: Cedro importado de Líbano 
** c. 3900 a.C.: Unha gran aridificación no Sáhara leva á migración humana ao val do Nilo 
** c. 3500 a.C.: Lapis lazuli importado de Badakshan e/ou Mesopotamia (ver Ruta da Seda)
** c. 3500 a.C.: Senet, o máis antigo xogo de mesa do mundo (confirmado) 
** c. 3500 a.C.: Louza, as contas de cerámica vidrada máis antigas do mundo 
** c. 3400 a.C.: Cosméticos , domesticación do burro , obras metálicas de ferro, Morteiro (cachotaría)
** c. 3300 a.C.: instrumentos de palleta dobre e liras (ver Música de Exipto)
** c. 3100 a.C.: o faraón Narmer, ou Menes, ou posiblemente Hor-Aha unifican o Alto e Baixo Exipto

## Notas 
;Referencias

## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Information about Ancient Egyptian History'': from This Is Egypt | Información sobre a historia exipcia antiga
* Ancient Egyptian History - Sitio web educativo completo e conciso centrado no básico e avanzado en todos os aspectos do Antigo Exipto.
* Faium.com homepage
* Before the Pyramids: The Origins of Egyptian Civilization - Oriental Institute