José Moreno Torres (sindicalista)

**José Moreno Torres**, **Comandante Moreno**, nado na Coruña o 4 de marzo de 1904 e finado en Monteseiro (A Fonsagrada) en 1937, foi un sindicalista e militar galego.

## Traxectoria 
Naceu no barrio coruñés de Vioño, fillo do militante anarquista José Moreno Bello, fundador da Unión Campesina. Comezou a súa militancia anarquista na emigración en Nova York, en contacto coa colonia anarquista galega. Traballou na fábrica Singer. Coa proclamación da II República, volveu da emigración e comezou a militar na CNT galega, participando en mitins e ocupando cargos como o de secretario da Federación Local Obrera da Coruña, membro do Comité Regional da organización, e director de *Solidaridad Obrera*. Panadeiro de oficio, foi un dos creadores da Federación Regional de Industria del Ramo de la Alimentación de la CNT. A partir de 1932 integrouse na facción máis radical da CNT, responsable de varios intentos insurreccionais en 1933. Representou a sindicatos coruñeses no Congreso de Zaragoza da CNT en maio de 1936.
[miniatura|Monumento en [Oza, A Coruña|Oza ós ocupantes da embarcación *La Libertaria*, obra de Jorge Pastor.]]
Co golpe de Estado do 18 de xullo de 1936 participou nos intentos de resistencia na Coruña, falou no mitin da praza de touros para organizar a resistencia e encabezou unha comisión que se dirixiu ao Goberno Civil para pedir que os cuarteis foran asaltados antes de que os militares saíran ás rúas. Cando A Coruña caeu nas mans dos sublevados escondeuse nos arredores, intentando coordinar os grupos de militantes dispersos que non foran capturados. Grazas a este traballo, en colaboración cos militantes do Sindicato El Despertar Marítimo, logrou fuxir da Coruña a principios de xaneiro de 1937, na embarcación *La Libertaria*, coa que chegaron ao porto de Xixón o 7 de xaneiro de 1937.

En Asturias asumiu postos de responsabilidade á fronte dos anarquistas galegos, participando na fundación da Agrupación Confederal Galaica. En febreiro de 1937 ingresou no Batallón Galicia co rango de Tenente, e ascendeu posteriormente a Comandante, en substitución de José Penido, en xullo de 1937. Foi ferido nun pé na ofensiva de febreiro de 1937.

Despois escapou cara a Galicia cun grupo de dezaseis anarquistas do Batallón Galicia. A noite do 29 ao 30 de outubro de 1937 chegaron ao porto do Acevo, nos límites de Asturias e Galicia. Alí fixeron noite en dous grupos en dúas tabernas. O grupo de nove que durmía na taberna máis internada en Galicia foi sorprendido por falanxistas e gardas civís da zona, que os capturaron e executaron sumariamente. O outro grupo, alertado polos disparos, non foi sorprendido; enfrontáronse aos atacantes e mataron un falanxista á unha da madrugada do día 30 de outubro. Despois dun breve tiroteo, Moreno e o resto de compoñentes deste grupo escaparon pola parte posterior da casa e internáronse no monte.

José Moreno e outro dos membros do grupo retrocederon cara a Asturias, refuxiándose días despois nunha casa en Monteserín Pequeno, no concejo de Grandas de Salime. Alí foron capturados por falanxistas e gardas civís. Moreno foi conducido á taberna de Carolo da que escaparan, onde estivo detido ata a súa execución. Descoñécese a data exacta do seu asasinato, pero sábese que outros catro milicianos do Batallón Galicia foron detidos e executados o domingo 31 de outubro de 1937. Eran canteiros orixinarios de Forcarei, e un deles, Manuel Bugallo Lois, sobreviviu ata o 4 de novembro, cando foi enterrado no cemiterio da Fonsagrada.

Os feitos que rodearon o seu asasinato e os dos seus compañeiros tiveron un grande impacto na comarca da Fonsagrada e nos seus arredores, chegando a popularizarse un célebre romance sobre o acontecido. En 2007 a Asociación para a Recuperación da Memoria Histórica (ARMH), coa axuda dos veciños, iniciou a exhumación dos restos do comandante Moreno e de 12 dos seus homes, que foron finalmente soterrados no cemiterio da Fonsagrada en 2009, 72 anos despois do seu asasinato. Ao mesmo tempo levouse a cabo a gravación do documental *Memorias rotas*, dirixido por Manane Rodríguez e que contou con testemuñas de numerosos veciños.

## Galería de imaxes

Xulio Ferreiro, inauguración monumento á La Libertaria.jpg|Xulio Ferreiro, alcalde da Coruña, na homenaxe ós soldados de *La Libertaria*.
Monumento á La Libertaria, Oza.jpg

## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Lestón, Melquíades (31/8/1938). "José Moreno Torres, invicto guerrillero y anarquista íntegro".*Galicia Libre*, Madrid .
### Ligazóns externas 
* El Batallón Galicia nº 19 
* Identifican os restos do Comandante Moreno