Babuíno

Os **babuínos** son monos do Vello Mundo de África e Arabia pertencentes ao xénero ***Papio***, que forma parte da subfamilia Cercopithecinae. As cinco especies do xénero son uns dos primates non hominoideos de maior tamaño; só o mandril e o dril son meirandes. Anteriormente, os moi emparentados xeladas (do xénero *Theropithecus*) e as dúas especies do xénero *Mandrillus* (mandril e dril) estaban incluídos dentro deste xénero, e ás veces a todos eles se lles denomina informalmente babuínos. Os *Papio* varían en tamaño e peso segundo a especie, desde o máis cativo, o *Papio papio*, de 50&nbsp;cm e 14&nbsp;kg, ata o máis grande, o *Papio ursinus*, de 120&nbsp;cm e 40&nbsp;kg.

## Taxonomía e filoxenia 
Distínguense normalmente cinco especies dentro do xénero *Papio*, aínda que hai un certo desacordo sobre se son realmente especies plenas ou subespecies. Estas son: *P. ursinus* do sur de África, *P. papio* do oeste de África, *P. hamadryas* do corno de África e suroeste de Arabia, *P. anubis* das sabanas da parte norte de África central, e *P. cynocephalus* da parte sur do centro e leste de África. Moitos autores distinguen *P. hamadryas* como especie plena, pero consideran as outras como subespecies de *P. cynocephalus* e denomínanas en conxunto "babuínos da sabana". Isto pode non ser moi útil: baséase no argumento de que o babuíno hamadrías é diferente en comportamento e fisicamente das outras especies de babuínos, e que isto reflicte unha historia evolutiva separada. Porén, estudos recentes morfolóxicos e xenéticos de *Papio* mostran que o hamadrías está máis relacionado coas especies de babuínos do norte (*P. papio* e *P. anubis*) que coas especies do sur (*P. cynocephalus* e *P. ursinus*).

En 2015 os investigadores atoparon o fósil máis antigo de babuíno datado en hai 2 millóns de anos.

A clasificación tradicional en cinco formas probablemente subrepresenta as variacións dentro de *Papio*. Algúns autores argumentan que deberían recoñecerse polo menos dúas formas máis, incluíndo o pequeno *P. cynocephalus kindae* de Zambia, República Democrática do Congo e Angola e o *P. ursinus griseipes* que se encontra en Zambia, Botswana, Zimbabwe, Mozambique e o norte de Suráfrica. Porén, os coñecementos actuais da diversidade morfolóxica, xenética e de comportamento dentro de *Papio* é demasiado escasa para chegar a resultados definitivos.

As cinco especies de babuínos do xénero *Papio* e as subespecies son: Forraxean e son activos en momentos irregularmente repartidos do día e a noite. Poden facer incursións nos asentamentos humanos, e en Suráfrica viuse que tamén atacaban ás veces a ovellas e cabras.

Os babuínos en catividade viven ata 45 anos, mentres que na natureza a súa esperanza de vida é duns 30 anos.

En certos experimentos viuse que os babuínos poden adquirir habilidades en ortografía, o cal forma parte da capacidade de ler.

### Predadores 
Os seus principais predadores son os crocodilos do Nilo, leóns, as hienas *Crocuta crocuta* e *Hyaena hyaena*, leopardos e guepardos. Son considerados unha presa difícil para os leopardos, o cal é principalmente unha ameaza para os babuínos novos. Os machos grandes adoitan enfrontarse a eles, momento en que elevan as pálpebras, mostran os seus dentes bocexando, chiando, facendo xestos e perseguindo aos intrusos/predadores. Os babuínos morren ás veces por picadura de mambas negras, aínda que non son as presas deses réptiles. Isto ocorre xeralmente cando un babuíno irrita accidentalmente a unha desas serpes.

Ficheiro:Lion and baboon 1.jpg|Babuínos refuxiados nunha árbore debido ao acoso por leóns do Kalahari (1 de 3)
Ficheiro:Lion and baboon 2.jpg|Babuínos refuxiados nunha árbore debido ao acoso por leóns do Kalahari (2 de 3)
Ficheiro:Lion and baboon 3.jpg|Babuínos refuxiados nunha árbore debido ao acoso por leóns do Kalahari (3 de 3)

### Sistemas sociais 
miniatura|esquerda|Unha manda ou tropa de babuínos.

A maioría dos babuínos vivien en mandas ou tropas xerárquicas. O tamaño dos grupos varía de 5 a 250 animais (xeralmente uns 50), dependendo das circunstancias específicas, especialmente da especie e da época do ano. A estrutura dentro dunha destas mandas varías considerablemente entre os babuínos hamadrías e o resto das especies, ás veces denominadas colectivamente babuínos da sabana. Os hamadrías adoitan formar grandes grupos compostos de moitos haréns máis pequenos (un macho cunhas catro femias), aos cales son recrutadas femias da manda cando son aínda moi novas para aparearse. Outras especies de babuínos teñen unha estrutura máis promiscua cunha estrita xerarquía de dominancia de tipo matrilinear. O grupo do babuíno hamadrías inclúe normalmente un macho máis novo, pero non intentará aparearse coas femias a non ser que o macho máis vello sexa eliminado.

Os babuínos poden determinar por medio de cambios vocais como son as relacións de dominancia entre os individuos. Cando ten lugar unha confrontación entre diferentes familias ou cando un babuíno de rango inferior toma unha iniciativa ofensiva, os babuínos mostran máis interese neste intercambio que a que teñen para os intercambios entre membros da mesma familia ou cando un babuíno de maior rango toma a ofensiva. Isto débese a que os enfrontamentos entre diferentes familias ou rangos poden ter un maior impacto no conxunto da manda que os conflitos internos nunha familia ou que cando un babuíno reforza a súa dominancia.

Nos haréns dos babuínos hamadrías o macho garda celosamente as súas femias, ata o punto de agarrar e morder as femias cando vagan afastándose demasiado lonxe. Malia todo, algúns machos asaltan haréns para obter femias. Tales situacións adoitan causar loitas agresivas entre os machos. As ameazas visuais van xeralmente acompañadas destas liortas agresivas. Isto incluirá un rápido palpebreo xunto cun bocexo no que abren moito a boca e mostran os dentes. Algúns machos teñen éxito ao roubar unha femia doutro harén. En moitas especies, as crías de babuínos son tomadas como reféns durante as loitas.

### Apareamento e nacemento 
miniatura|esquerda|Un *Papio anubis* coa súa cría no Parque Nacional do Lago Manyara, Tanzania.

O comportamento de apareamento do babuíno varía grandemente dependendo da estrutura social da manda. Nos grupos mixtos dos babuínos da sabana, cada macho pode aparearse con calquera femia. A orde de apareamento entre os machos depende parcialmente do seu rango social e as loitas entre machos non son raras. Porén, hai posibilidades máis sutís; en grupos mixtos, os machos ás veces tratan de gañarse a amizade das femias. Para conseguir a súa amizade, poden acicalar a femia, axudarlle a criar o seu fillo ou darlle comida. Hai unha alta probabilidade de que esa cría sexa o seu propio fillo. Algunhas femias claramente prefiren eses machos amigables como parellas. Porén, os machos tamén capturan crías durante as loitas entre machos para protexerse de ataques doutros machos, que se conteñen se ven que o opoñente leva unha cría en brazos.

Unha femia inicia o apareamento presentando aos seus cuartos traseiros inchados ante a face do macho.

As femias normalmente dan a luz despois dunha xestación de seis meses e xeralmente teñen unha soa cría. As crías pesan entre 600 e 900 g ao nacer en *P. hamadryas*, 1068 g en *P. anubis* e 854 g en *P. cynocephalus*. Os neonatos teñen unha pelaxe distintiva (negra, marrón ou marrón avermellada), que manteñen ata o final da lactación, momento en que cambian á pelaxe adulta típica de cada especie. As nais adoitan ser as principais coidadoras das crías, aínda que varias femias poden compartir ese labor para todas as súas crías.

Un ano despois do parto prodúcese a desteta. Chegan á madurez sexual entre os cinco e os oito anos. Os babuínos macho abandonan o grupo no que naceron, normalmente antes de chegaren á madurez sexual, mentres que as femias son filopátricas e permanecen no mesmo grupo toda a vida.

## Relacións cos humanos 
No antigo Exipto, Babi era a deificación do *Papio hamadryas* e era un animal sagrado. O babuíno represéntase asociado con Tot, funcionando como asisente de Tot ou como representación do propio Tot con cabeza de babuíno (ou máis frecuentemente de ibis).

## Doenzas 
A familia de virus e cepas do *Herpesvirus papio* infecta aos babuínos. Os seus efectos nos humanos son descoñecidos.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
* 

### Ligazóns externas 
* Baboons: African Wildlife Foundation
* Primate Info Net *Papio* Folla de datos