Acueduto de Pontcysyllte

O **acueduto de Pontcysyllte** (en ) é un acueduto navegable que atravesa a Canle de Llangollen o Río Dee no Val de Llangollen no nordés de Gales. A estrutura de pedra de 18 arcos e ferro fundido é para uso de embarcacións estreitas completouse en 1805 tras dez anos de deseño e construción. Ten 3´7 metros de ancho e é o acueduto máis longo de Gran Bretaña así como o acueduto de canle máis alto do mundo. Un carreiro de sirga discorre ao carón do curso de auga por un lado.

O acueduto ía ser unha parte fundamental da sección central da proposta Canle de Ellesmere, unha vía fluvial industrial que tería creado un enlace comercial entre o río Severn en Shrewsbury e o Porto de Liverpool no Río Mersey. Aínda que estudiouse un curso de construción menos custoso máis ao leste, preferíuse a ruta das terras altas do oeste a través do Val de Llangollen porque levaría a canle a través dos xacementos de carbón ricos en minerais do Nordeste de Gales. Só rematáronse partes do trazado da canle porque nunca se xeraron os ingresos previstos necesarios para completar todo o proxecto. A maioría das obras importantes cesaron despois da finalización do acueduto de Pontcysyllte en 1805.

A estrutura é un Edificio catalogado de grao I e parte do Patrimonio da Humanidade da UNESCO.

## Etimoloxía
O nome *Pontcysyllte* é galés para "Ponte Cysyllte" ou "Ponte de Cysyllte", sendo Cysyllte o concello da antiga parroquia de Llangollen no que se atopa o extremo sur da ponte. O extremo norte da ponte estaba no municipio de Trefor Isaf, tamén na parroquia de Llangollen.

Outras traducións como "ponte da unión" ou "ponte que enlaza" son etimoloxías falsas modernas, derivadas da aparente semellanza do nome coa palabra ''* (plural de *cyswllt*) que significa conexións ou ligazóns.

## Historia
miniatura|O acueduto visto desde o val de abaixo
O acueduto foi deseñado polos enxeñeiros civís Thomas Telford e William Jessop nun lugar preto dun cruzamento de estradas do século XVIII, Pont Cysyllte. Despois de que se aprobara a ruta por terreo elevado cara ao oeste, o plan orixinal era crear unha serie de esclusas a ambos os dous lados do val ata un terraplén que levaría a Canle de Ellesmere sobre o río Dee. Despois de contratar a Telford, o plan cambiouse por un acueduto que crearía unha vía fluvial ininterrompida directamente a través do val. A pesar do considerable escepticismo público, Telford estaba seguro de que o seu método de construción funcionaría porque previamente construíra un acueduto de ferro fundido: o Acueduto de Longdon-on-Tern na Canle de Shrewsbury.

O acueduto foi unha das primeiras grandes fazañas de enxeñería civil realizada por Telford, quen se estaba a converter nun dos principais enxeñeiros industriais de Gran Bretaña, aínda que o seu traballo foi supervisado por Jessop, o enxeñeiro de canles máis experimentado. William Hazledine fornecía a ferraxe das súas fundicións en Shrewsbury e nas proximidades de Cefn Mawr. O traballo, que levou uns dez anos desde o deseño ata a construción, custou preto de 47.000 £. Axustado para a inflación, isto equivale a non máis de 4.060.000 £ en 2021, pero representou un importante investimento fronte ao PIB contemporáneo duns 400 millóns de libras.

O acueduto de Pontcysyllte abriuse oficialmente ao tráfico o 26 de novembro de 1805. Unha placa que conmemora a súa inauguración di:
A nobreza e a alta burguesía, os Condados adxacentes uniron os seus esforzos cos grandes intereses comerciais deste país. Ao crear un intercambio e unión entre Inglaterra e o norte de Gales mediante unha comunicación navegable dos tres ríos, Severne  Dee e Mersey para o beneficio mutuo da agricultura e do comercio, colocaron a primeira pedra deste acueduto de Pontcysyllty , que se colocará o día 25 de xullo MDCCXCV [1795]. Cando Richard Myddelton de Chirk, Esq, M.P. un dos patróns orixinais da canle de Ellesmere foi señor deste pazo, e no reinado do noso soberano Xurxo III. Cando a equidade das leis, e a seguridade da propiedade, promovían o benestar xeral da nación. Mentres que as artes e as ciencias floreceron co seu patrocinio e a conduta da vida civil foi mellorada co seu exemplo.

A ponte mide 307 metros de longo, 3´7 metros de ancho e 1´60 metros de profundidade. Está formado por unha artesa de ferro fundido sostida 38 metros por riba do río sobre nervaduras de ferro en arco sostidas sobre dezaoito piares ocos de cachotería. Cada un dos 18 tramos ten 16 metros de ancho. Coa finalización do acueduto, a seguinte fase da canle debería ser a continuación da liña ata Moss Valley, Wrexham onde Telford construíra un lago encoro alimentador en 1796. Isto proporcionaría a auga durante o longo de canle entre Trevor Basin e Chester. O plan para construír esta sección cancelouse en 1798, e o alimentador illado e un tramo de navegación entre Ffrwd e unha conca en Summerhill abandonáronse. Os restos da canle de alimentación son visibles en Gwersyllt. Unha rúa da aldea aínda leva o nome de *Heol Camlas'' (Camiño da canle). A construción física realizouna John Simpson (morto en 1815) de Shrewsbury.ef>Dictionary of British Sculptors 1660-1851 by Rupert Gunnis

Co proxecto incompleto, Trevor Basin xusto sobre o acueduto de Pontcysyllte converteríase no termo norte da canle. En 1808 completouse unha canle de alimentación para traer auga do río Dee preto de Llangollen. Co fin de manter un abastecemento continuo, Telford construíu un aliviadoiro artificial coñecido como Horseshoe Falls preto de Llantysilio para manter a altura da auga.

Posteriormente, construíuse a canle de Plas Kynaston para servir á industria nas áreas de Cefn Mawr e Rhosymedre na década de 1820. é probable que houbera outra extensión da canle ("Ward's") pero non consérvanse rexistros detallados. O tráfico de mercadorías chegaba ata a canle polo Ruabon Brook Tramway que subía cara a Acrefair e Plas Bennion. Este ferrocarril foi finalmente actualizado para a operación de vapor e estendeuse cara a Rhosllannerchrugog e Wrexham.

thumb|upright|Placa que conmemora a construción do acueduto de Pontcysyllte entre 1795 e 1805 por Thomas Telford
En 1846, a canle e o acueduto pasaron a formar parte da Shropshire Union Railways and Canal Company. Pero a intención da fusión era construír ferrocarrís a un custo reducido, utilizando as rutas existentes das canles que posuían. En 1849, o plan para converter as canles en vías férreas abandonouse. Isto provocou que o primeiro tráfico da mañá, un tren de correo e mercadorías composto por 16 vagóns e dúas furgonetas, chocase contra a brecha, causando a morte dun e ferindo a dous maquinistas.

O acueduto salvouse (a pesar do seu peche oficial ao tráfico fluvial) porque aínda era necesario como alimentador de auga para o resto do Shropshire Union Canal. O acueduto tamén abastecía de auga potable a un encoro en Hurleston. En 1955, a Mid & South East Cheshire Water Board acordou manter a canle asegurando o seu futuro.

Na segunda metade do século XX, o tráfico de embarcacións de lecer comezou a aumentar. Nun exercicio de cambio de marca realizado por British Waterways na década de 1980, a antiga vía fluvial industrial pasou a chamarse Llangollen Canal. Desde entón converteuse nunha das canles máis populares para os veraneantes de Gran Bretaña debido aos seus acuedutos e paisaxes. O acueduto de Pontcysyllte agora é mantido e xestionado polo Canal & River Trust (marca Glandŵr Cymru en Gales). Avistáronse lontras na zona.

## Patrimonio da Humanidade
O acueduto e as terras circundantes presentáronse á "lista provisional" de bens candidatos para a condición de Patrimonio da Humanidade da UNESCO en 1999. O acueduto presentouse como candidato en 2005, o ano do seu 200 aniversario, e anunciouse formalmente en 2006 que unha proposta máis ampla, que abrangue unha sección da canle do acueduto ata Horseshoe Falls sería o nomeamento do Reino Unido en 2008.

A lonxitude da canle desde Rhoswiel, Shropshire, ata as cataratas Horseshoe, incluíndo a estrutura principal do acueduto de Pontcysyllte, así como o máis antigo Acueduto de Chirk, foron visitadas por asesores da UNESCO en outubro de 2008, para analizar e confirmar a xestión do sitio e a autenticidade. O acueduto inscribiuse la Lista do Patrimonio Mundial da UNESCO o 27 de xuño de 2009.

## Galería

Ficheiro:WalesC0171.JPG|Unha vista do val de Dee dende o acueduto
Ficheiro:Under Pontcysyllte.jpg|Do río e do val
Ficheiro:Draining Pontcysyllte, Aqueduct - geograph.org.uk - 1579222.jpg|Drenaxe da canle para inspección e mantemento (2009)
Ficheiro:Pontcysyllte Aqueduct in winter.jpg|Acueducto de Pontcysyllte no inverno
Ficheiro:Aqueduct over the Dee called Pont y Cyssyltau.jpeg
Ficheiro:Pontcysyllte Aqueduct and Cefn Mawr viaduct.jpg|alt=Acueducto visto coa ponte de Pont Cysyllte e o viaduto de Cefn Mawr|Acueducto visto coa ponte Pont Cysyllte e o Viaduto de Cefn Mawr
Ficheiro:Pontcysyllte Aqueduct from above 01.jpg|alt=Aerial view|Vista aérea
Ficheiro:Pontcysyllte Aqueduct showing basin and football ground.jpg|alt=Vista aérea que mostra o campo de fútbol e Cefn Mawr|Vista aérea que mostra o campo de fútbol e Cefn Mawr
Ficheiro:Pontcysyllte Aqueduct aerial view.jpg|alt=Aerial view|Vista aérea
Ficheiro:Aqueduct viewed from below - July 2021.jpg|Acueducto de Pontcysyllte visto desde abaixo no seu extremo norte

## Notas
## Véxase tamén
### Ligazóns externas
* The Pontcysyllte Aqueduct website
* 360 Degree panoramic view at BBC Shropshire (Java Applet Required)
* Wrexham on-line tour: Pontcysyllte Aqueduct
* Construction visualisation video
* Articles on the construction of the Pontcysyllte Aqueduct from the Royal Commission on Ancient and Historical Monuments of Wales 
* Management plan for the nomination as a World Heritage Site. Includes detailed description on the scope of the World Heritage site which starts at Rhoswiel and goes through to the Horseshoe Falls