Tetraoninos

A dos **tetraoninos** (*Tetraoninae*) é unha subfamilia de aves da orde dos galiformes, clasificadas na familia dos fasiánidos, entre as que as máis coñecidas son as pitas do monte. A clasificación máis común para este taxon é consideralas como subfamilia, pero ás veces foron clasificados como a familia tetraónidos (*Tetraonidae*). Esta clasificación como unha subfamilia de fasiánidos está apoiada por estudos das secuencias de ADN mitocondrial, e é a aplicada pola American Ornithologists' Union, ITIS, e outros.
 
Habitan en rexións temperadas e subárticas do hemisferio norte, en hábitats que van desde bosques de piñeiros a páramos e ladeiras montañosas, desde unha latitude de 83 °N (o lagópodo cinsento vive no norte de Groenlandia) a 28 °N (o *Tympanuchus cupido attwateri* vive en Texas).

## Taxonomía 
### Descrición 
A subfamilia foi descrita en 1825 polo zoólogo irlandés Nicholas Aylward Vigors, en *Sketches in ornithology, or, Observations on the leading affinities of some of the more extensive groups of birds*. Londres : W. Phillips.

miniatura|230px|*Bonasa umbellus*, femia
### Sinónimo 
A subfamila tamén se coñeceu como familia:
* Tetraonidae Vigors, 1825 

### Nota taxonómica 
miniatura|230px|*Dendragapus obscurus*,  femia
miniatura|230px|*Falcipennis canadensis*, macho
miniatura|230px|*Lagopus mutus*, macho en plumaxe invernal, no Xapón
miniatura|230px|*Tympanuchus cupido*, machos en parade nupcial, Estados Unidos

Pitas do monte, lagópodos e galiñas das abeleiras pertencen á orde dos galiformes (Temminck, 1820) e á familia dos fasiánidos (Horsfield 1821). Estudos xenéticos recentes demostran que forman un grupo monofilético, considerado como unha subfamilia distinta, a dos ***Tetraoninae*** (Vigors, 1825), que está próxima ao xénero *Meleagris* (Gray, 1840), aínda que algúns autores continúan tratándoos como unha familia (tetraónidos).

### Xéneros e especies 
Publicacións recentes aditent 20 especies repartidas en 8 xéneros: A lista sistemática seguinte está tirada de Del Hoyo *et al*.
** *Bonasa sewerzowi* (Przewalski, 1876), sinón. *Tetrastes sewerzowi*, 2 subespecies (hoxe clasificada como *Tetrastes sewerzowi* Przewalski, 1876. Véxase máis abaixo). 
** *Bonasa umbellus* (Linnaeus, 1766), 16 subespecies
* '*Xénero *Centrocercus'''* Swainson, 1832
** *Centrocercus minimus* (Young, Braun, Oyler-McCance, Hupp & Quinn, 2000), monotípico
** *Centrocercus urophasianus* (Bonaparte, 1827), monotípico (algúns autores admiten dúas subespecies).
* *'Xénero *Dendragapus*'* Elliot, 1864
** *Dendragapus fuliginosus* (Ridgway, 1873), 4 subespecies
** *Dendragapus obscurus* (Say, 1823), 4 susbespecies
* *'Xénero *Falcipennis*'* Elliot, 1864 [inclúe *Canachites* (Stejneger, 1885)]
** *Falcipennis canadensis* (Linnaeus, 1758), sinón. *Canachites canadensis*, 5 subespecies
** *Falcipennis falcipennis* (Hartlaub, 1855), monotípico
** *Falcipennis franklinii* (Douglas, 1829), sinón. *C. franklinii*, 2 subespecies. Para o IOC e máis o ITIS, *Falcipennis franklinii* sería unha subespecie de *Falcipennis canadensis*, a *Falcipennis canadensis franklinii*.
* *'Xénero *Lagopus*'* Brisson, 1760
** *Lagopus lagopus* (Linnaeus, 1758), [inclúe *L. scoticus*/*scotica* (Latham, 1787), 20 susbespecies
** *Lagopus leucurus* (Richardson, 1831), sinón. *L. leucura*, 5 subespecies
** Lagópodo cinsento (Montin, 1781), sinón. *Lagopus mutus*, 31 subespecies
* *'Xénero *Lyrurus*'* Swainson 1832
** *Lyrurus mlokosiewiczi* (Taczanowski, 1875), sinón. *Tetrao mlokosiewiczi*, monotípico
** *Lyrurus tetrix* (Linnaeus, 1758), sinón. *T. tetrix*, 7 subespecies
* *'Xénero *Tetrao*'* (Linnaeus, 1758)
** *Tetrao urogalloides* (Middendorff, 1853), sinón. *T. parvirostris* (Bonaparte, 1856), 3 subespecies
** *Tetrao urogallus* (Linnaeus, 1758), 13 subespecies
* *'Xénero *Tetrastes*'* Keyserling & J. H. Blasius, 1840
** *Tetrastes bonasia* Linnaeus, 1758 
** *Tetrastes sewerzowi* Przewalski, 1876 (antigamente clasificado como *Bonasa sewerzowi*) 
* *'Xénero *Tympanuchus*'* Gloger, 1841, [inclúe *Pedioecetes* (Baird, 1858)]
** *Tympanuchus cupido* (Linnaeus, 1758), [inclúe *T. pinnatus* (Brewster, 1885)], 2 subespecies
** *Tympanuchus pallidicinctus* (Ridgway, 1873), monotípico
** *Tympanuchus phasianellus* (Linnaeus, 1758), sinón. *Pedioecetes phasianellus*, 6 subespecies

## Características 
Os tetraoninos teñen unha rexa constitución corporal, igual que outros galiformes, como as galiñas. A súa lonxitude vai de 31 a 95&nbsp;cm, e o seu peso de 0,3 a  6,5&nbsp;kg. Os machos son maiores que as femias; dúas veces máis pesados na pita do monte (*Tetrao urogallus*), que é o membro máis grande da familia. Teñen plumas nos orificios nasais. As patas están tamén emplumadas ata as dedas, e teñen plumas ou pequenas escamas nos lados, unha adaptación para camiñar sobre a neve e enterrarse nela como refuxio. A diferenza doutros galiformes, non teñen esporóns.

Os tetraoninos macho adoitan ser máis grandes que as femias As femias escollen selectivamente entre os macos presentes elixindo os trazos que elas consideran máis atractivos. Isto apoia a hipótese de que a selección sexual afecta ao tamaño corporal dos machos e tamén dá unha explicación de por que algunhas especies de tetraoninos teñen unha diferenza máis drástica entre os tamaños de machos e femias que outras.

### Diferenzas no dimorfismo sexual con outras especies 
O dimorfismo no tamaño dos sexos pode manifestarse de forma diferente entre os tetraoninos e outras aves. Nalgúns casos, a femia é dominante sobre o macho en comportamento reprodutor, o cal pode ter como resultado que as femias son máis grandes que os machos nalgunhas especies.

## Na cultura 
Os tetraoninos son aves de caza, e os cazadores matan millóns delas cada ano para alimentarse, por deporte ou para outros usos. As plumas da cola dos machos de *Lyrurus tetrix* son un ornamento tradicional para sombreiros en Escocia e os Alpes. Existen danzas folclóricas nos Alpes e nas praderías de Norteamérica que imitan as exhibicións que fan os machos destas aves nos leks.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
* del Hoyo, J., Collar, N. J., Christie, D. A., Elliott, A. e Fishpool, L. D. C. (2014): *HBW and BirdLife International Illustrated Checklist of the Birds of the World. Volume 1: Non-passerines*. Barcelona, España e Cambridge, Reino Unido: Lynx Edicions BirdLife International. ISBN 978-84-9655-394-1.
* Dickinson, E. C., ed. (2003): *The Howard & Moore Complete Checklist of the Birds of the World*. 3nd ed. Londres: Christopher Helm. ISBN 978-0-7136-6536-9. 
* Hume, R. (2002): *Guía de campo de las aves de España y Europa*. Barcelona: Ediciones Omega, S. A. ISBN 84-2821-317-8.
* Peterson, R.; G. Mountfort e P. A. D. Hollom (1973): *Guía de campo de las aves de España y de Europa*. Barcelona: Ediciones Omega, S. A. ISBN 84-2820-334-2.

### Ligazóns externas 
*Vídeos de tetraoninos  en Internet Bird Collection
* P. Johnsgard, "Etho-Ecological Apects of Hybridization in the Tetraonidae," *World Pheasant Association Journal* VII (1982), pp.&nbsp;42–57.
*Grouse na *New International Encyclopaedia'' de 1905

### Outros artigos 
* Aves
* Galiformes
* Fasiánidos