Tomás Navarro Tomás

**Tomás Navarro Tomás**, nado en La Roda (provincia de Albacete) o 12 de abril de 1884 e finado en Northampton (Massachusetts) o 16 de setembro de 1979, foi un filólogo, bibliotecario e intelectual español da Segunda República. Foi director da Biblioteca Nacional de España e participou no Salvamento do Tesouro e do Patrimonio bibliográfico nacional. Exiliouse en 1939 nos Estados Unidos, traballou na Universidade Columbia e foi cofundador da Academia Norteamericana da Lingua Española.  
A súa obra filolóxica enmárcase no contexto da modernización científica española do século&nbsp;XX que levou a cabo no Centro de Estudos Históricos, do que foi un dos seus principais colaboradores. Atópase entre os discípulos predilectos de Ramón Menéndez Pidal.

## Traxectoria 
### Primeiros anos 
Tomás Navarro Tomás era fillo de Juan Navarro Zapater e de Joaquina Tomás Ballester, naturais de Villena (Alacant).

Realizou na súa vila natal os seus primeiros estudos máis os dous primeiros cursos do bacharelato e examinouse no Instituto de Albacete. Talvez polos vínculos familiares con Villena trasladouse á dita localidade. Estudou alí os outros tres cursos, polo que se examinou no Instituto de Alacante, onde obtivo o título de Bacharel en Artes en 1902.

### Estudos universitarios en Valencia e Madrid 
Ese ano comezou os estudos superiores na Facultade de Filosofía e Letras da Universidade de Valencia e continuounos na Universidade Central de Madrid. O 15 de xuño de 1906 fixo o exame do grao e licenciouse o 23 de xuño. Empezou a súa tese doutoral baixo a dirección de Ramón Menéndez Pidal.

Dedicouse á investigación filolóxica con documentos medievais aragoneses conservados no Arquivo Histórico Nacional (AHN). En 1907 conseguiu unha bolsa da Junta para Ampliación de Estudos (JAE) para estudar sobre o terreo os dialectos do Alto Aragón e coñecer así as relacións entre os documentos e a fala viva das zonas onde naceron. De alí xurdiu a súa primeira investigación lingüística, publicada nas Memorias da JAE. Aquel traballo moveuno a opositar ao Corpo Facultativo de Arquiveiros, Bibliotecarios e Arqueólogos, o que lle permitiu, por outra banda, independizarse economicamente dos seus pais.

Obtivo o título de Doutor en Letras pola Universidade Central de Madrid o 15 de xuño de 1909, coa tese *Notas filológicas* sobre o *Libro de los Emperadores de Oriente*, manuscrito de frei Johan Ferrández d'Heredia, Gran Mestre da Orde de Malta no século&nbsp;XIV.
alt=Tumba de T. Navarro Tomás|miniatura|Navarro Tomás finou no exilio nos EUA, onde repousan os seus restos

### Ocupacións profesionais 
Ingresou por oposición no Corpo Facultativo de Arquiveiros, Bibliotecarios e Arqueólogos o 31 de decembro de 1909. Foi destinado ao Arquivo Provincial de Ávila.

Comezou a súa tarefa de investigación lingüística como editor de textos clásicos, como *Las moradas* de Tareixa de Ávila e a obra poética de Garcilaso de la Vega, publicados primeiro na colección *La Lectura* e logo *Clásicos Castellanos* da editorial Espasa-Calpe. Entre 1912 e 1913 foi bolseiro pola Junta para Ampliación de Estudios para estudar fonética e dialectología en universidades francesas, alemás e suízas. Ao seu regreso comezou a colaborar con Menéndez Pidal na fundación da *Revista de Filología Española* e foi elixido para dirixir o laboratorio de fonética do Centro de Estudios Históricos, asociado á JAE. Introduciu en España os métodos de investigación desta rama da lingüística, principalmente o método experimental e a súa aplicación ao ensino da lingua. Plasmounos no seu *Manual de pronunciación española* (1918).
Como director do laboratorio de fonética experimental do Centro de Estudos Históricos (CEH) tivo entre os seus estudantes a María Josefa Canellada e Alonso Zamora Vicente, ambos dialectólogos, que se unirían en matrimonio. Dende ese cargo impulsou e coordinou os traballos de investigación para a construción do Atlas Lingüístico da Península Ibérica (ALPI). Nese equipo atopábanse Aurelio Espinosa (fillo), Lorenzo Rodríguez-Castellano, Manuel Sanchis Guarner, Francesc de Borja Moll e Aníbal Otero, amais dos portugueses Rodrigo de Sá Nogueira, Armando Nobre de Gusmão e Luís Lindley Cintra.

Co musicólogo Eduardo Martínez Torner, compilou entre 1931 e 1933 o *Archivo de la Palabra* como parte da recolleita da música tradicional española. Co fin de conservar a música popular e a cultura española, gravou  as voces de destacados personaxes públicos de todos os ámbitos xunto coa escolma de romances, cancións populares e melodías tradicionais que recollera Martínez Torner.&nbsp; As gravacións da voz de personaxes ilustres foron conservadas e editadas tras o franquismo pola recuperada Residencia de Estudiantes.

Ingresou na Real Academia Española o 19 de maio de 1935 para ocupar a cadeira "h" minúsculo. O seu discurso, *El acento castellano*, foi contestado polo académico Miguel Artigas Ferrando. Presidiu o acto o presidente da Segunda República española Niceto Alcalá-Zamora.

Foi director da Biblioteca Nacional de España entre 1936 e 1939. É considerado un dos principais responsábeis de salvar gran parte do tesouro bibliográfico español do bombardeo de Madrid durante o longo asedio por parte do bando sublevado. En 1937 tomou parte activa no II Congreso Internacional de Escritores para a Defensa da Cultura.

## O maxisterio de Navarro Tomás 
En xaneiro de 1939 marchou de España con outros intelectuais republicanos, entre eles Antonio Machado, cara a Francia. Perdida a causa republicana, tras a Guerra civil española exiliouse coa súa familia nos Estados Unidos. Ocupou a cátedra de filoloxía hispánica na Universidade Columbia (Nova York) até a súa xubilación en 1952. Nos anos 40 o seu nome foi tachado dalgúns dos seus libros pola censura franquista.

No exilio americano continuou a desenvolver o seu traballo de investigación. En 1944 publicou o *Manual de entonación española* e en 1946 os *Estudios de fonología española*. En 1951 devolveu a España os materiais recollidos para o *Atlas*, que levara ao exilio para salvagardalos. En 1962 publicouse en Madrid o primeiro tomo do *Atlas Lingüístico de la Península Ibérica*.

Escribiu tamén *Métrica española*. *Reseña histórica y descriptiva* (1956), un estudo xa clásico sobre versificación. Un epítome deste traballo apareceu anos despois co título *Arte del verso* (1959).

Morreu no exilio en 1979, aos 95 anos de idade.

## Distincións académicas 
Foi membro fundador da Academia Norteamericana da Lingua Española, así como membro da Hispanic Society de Nova York, da American Academy of Arts and Sciences e do Hispanic Institute in the United States. Tamén foi membro honorario da American Association of Teachers of Spanish e presidente honorario da Sociedad Nacional Honoraria Hispánica Sigma Delta Pi de California. Entre outras distincións foi nomeado doutor honoris causa polo Middlebury College de Vermont en 1940. Tamén levan o seu nome algúns centros e institucións de ensino.

## Selección de obras 
Amais da súa edición da obra de Garcilaso de la Vega e o seu estudo de *Las moradas* de Santa Tareixa de Ávila,
* *La voz y la entonación en los personajes literarios*, 1976.

## Notas 
### Referencias 
## Véxase tamén
### Bibliografía 
* 
* 
* 
* 
* 

### Ligazóns externas 
*