Raimundo de Borgoña

**Raimundo de Borgoña**, tamén coñecido como **Reimundo de Borgoña**, nado en Besançon cara a 1070 e finado en Grajal de Campos no 24 de maio de 1107, foi un nobre do Condado de Borgoña, fillo do conde Guillerme I e irmán do papa Calisto II.

No ano 1087 acudiu á Península Ibérica, xunto con outros nobres franceses, para deter o avance dos exércitos almorábides, vencedores das forzas cristiáns na batalla de Zalaca. Durante a súa estadía foi concertada unha alianza política que incluía o seu casamento coa infanta Orraca, filla e herdeira do rei Afonso VI, o que o colocou no primeiro posto da liña sucesoria. O rei Afonso confioulle dúas importantes tarefas, o goberno dun Reino de Galicia no que se desencadeara recentemente unha revolta nobiliaria que ameazaba coa secesión do territorio, e a defensa das terras fronteirizas cos reinos musulmáns, en especial da recentemente anexionada taifa de Toledo.

Froito dos seus esponsais con Orraca naceron dous fillos, a infanta-raíña Sancha Raimúndez e o futuro emperador Afonso VII, primeiro rei da chamada dinastía de Borgoña nos reinos de Galicia, León e Castela.

## Antecedentes familiares 
[esquerda|miniatura|Miniatura do papa [Calisto II, papa|Calisto II, irmán de Raimundo de Borgoña, no prólogo do códice calixtino|alt=]]
Raimundo de Borgoña foi membro dunha poderosa familia aristocrática do Condado de Borgoña, territorio do Sacro Imperio Romano Xermánico posteriormente coñecido como Franco Condado.

O seu visavó foi o conde Otón Guillerme de Borgoña, primeiro conde dun condado de Borgoña nado após a desaparición do reino de Arlés, tamén chamado das dúas Borgoñas. O seu avó, Rexinaldo I de Borgoña era fillo e herdeiro de Otón, e o seu pai, fillo de Rexinaldo, foi o conde Guillerme I de Borgoña. Raimundo foi o terceiro dos dez fillos que o conde Guillerme tivo coa súa esposa Estefanía de Borgoña.

Durante os seus primeiros anos, Raimundo gobernou como conde o *pagus* de Amous, unha das catro divisións administrativas do Condado borgoñón. A maioría dos seus irmáns ocuparon tamén importantes cargos na aristocracia europea do seu tempo: O seu irmán mais vello, Rexinaldo II, herdou o condado do seu pai. Faleceu en Terra Santa na primeira cruzada; o segundo irmán, Estevo I, asumiu a rexencia do condado á morte de Rexinaldo. Acudiu tamén ás cruzadas onde morreu no 1102; Hugo de Borgoña, foi arcebispo de Besançon; Sibila de Borgoña, foi duquesa de Borgoña (Reino de Francia) polo seu casamento co duque Eudes I de Borgoña; Xisela de Borgoña foi condesa de Savoia etc...

Entre todos os irmáns destaca pola súa importancia, Guido, cuarto fillo do conde Guillerme. Guido foi arcebispo de Vienne desde o ano 1088 e posteriormente, no ano 1109, alcanzou o pontificado baixo o nome de Calisto II. Moi relacionado con Galicia, foi un firme defensor dos dereitos hereditarios do fillo de Raimundo, o seu sobriño Afonso VII. Tamén foi o impulsor das peregrinacións xacobeas ao conceder á sé eclesiástica de Compostela a dignidade metropolitana de Mérida e instaurar o ano santo xacobeo. Atribuíuselle a autoría de parte do códice calixtino, manuscrito que porta o seu nome.

## Chegada á Península Ibérica 
[esquerda|miniatura|[Condado de Borgoña (Sacro Imperio Romano Xermánico) e Ducado de Borgoña (Reino de Francia). Raimundo era fillo do Conde Guillerme I de Borgoña (1020-1087). Henrique do duque Henrique de Borgoña (1035-1066)|alt=]]Após a anexión da Taifa de Toledo por Afonso VI no ano 1085, os almorábides, respondendo á petición dalgúns dos reis das restantes taifas andalusís, interviron militarmente na Península Ibérica derrotando os exércitos dos reinos cristiáns na batalla de Zalaca. A alarmante derrota, que ameazaba con recuperar para o islam o territorio toledano, obrigou a Afonso VI a reclamaren axuda cristián para a defensa das novas fronteiras. No ano 1087, dentro do espírito da Cruzadas, tropas francas comandadas polo duque Eudes I, cuñado de Raimundo de Borgoña, acudiron á chamada do rei Afonso para frear o avance almorábide. Na súa chegada atoparon que o exército sarraceno abandonara xa a península de regreso ao norte de África polo cal foron convidados a atacar Tudela, na taifa de Zaragoza.

Esta alianza francesa, tecida pola orde de Cluny en torno ao matrimonio do rei Afonso con Costanza de Borgoña, garantía o fluxo de parte do ouro tributado polas taifas cara á orde relixiosa e resultaba imprescindíbel na península para neutralizar o poderío almorábide. É por isto que o rei Afonso procedeu a consolidala mediante o casamento das súas dúas fillas, Orraca e Tareixa, con dous dos nobres borgoñóns incluídos na cruzada, Raimundo e Henrique de Borgoña.

Henrique, irmán do Duque Eudes I de Borgoña (Reino de Francia), desposou a Teresa, filla natural de Afonso VI e a aristócrata Ximena Muñoz. Raimundo, fillo do Conde Guillerme I de Borgoña (Sacro imperio Romano Xermánico), casou coa infanta Orraca, filla do rei Afonso e Costanza de Borgoña. Na altura, Orraca era a lexítima herdeira dos reinos do seu pai, polo que, co casamento, Raimundo pasou a ser considerado o futuro monarca. Foille concedido o goberno do reino de Galicia, lugar onde o sitúan as primeiras referencias documentais xa no 1087, data da súa chegada á península e, posibelmente, tamén da voda coa princesa Urraca.

## Goberno do Reino de Galicia 
miniatura|220x220px|Reinos da península ibérica no século XI.|alt=|esquerdaO rei García II recibira no ano 1065 a coroa do Reino de Galicia como herdanza á morte do seu pai Fernando I. O goberno deste reino foille arrebatado polo seu irmán Afonso VI no ano 1072, data no que o prendeu e encerrou no castelo de Luna, na montaña leonesa. A consecuencia destes feitos Afonso enfrontouse a un alzamento da aristocracia galega liderado polo conde Rodrigo Ovéquiz e o bispo de Compostela Diego Páez, que proxectaba repoñer no trono o rei García e casalo cunha filla de Guillerme de Normandia.         
       
Para poñer remedio á inestábel situación, nun momento no que medraba no sur a ameaza almorábide, Afonso confiou ao seu xenro Raimundo e á súa filla Orraca o goberno do reino galego. Da súa independencia e autoridade falanos a creación arredor da súa figura da estrutura administrativa propia dun monarca, con mordomo, meiriño e chanceler propios, así como as fontes documentais nas que é designado empregando formulas propias da realeza.       
       
Raimundo e Orraca contaron desde moi cedo coa aceptación do clero e da nobreza galega, en especial da poderosa casa de Traba, é constante a presenza do conde Pedro Froilaz e outros membros do clan familiar nos diplomas do período. Co seu apoio o conde Raimundo gobernou con man firme un reino galego que abranguía na altura gran parte da faixa occidental peninsular, desde o mar Cantábrico até o sur de Coímbra.

### Medidas de goberno 
[esquerda|miniatura|Raimundo de Borgoña no [Tombos da Catedral de Santiago de Compostela|Tombo A de Compostela. O conde, grande benfeitor da igrexa, é representado coa espada desenvaiñada o que o identifica como "defensor Ecclesiae"|alt=]]alt=|miniatura|Imaxe de Raimundo de Borgoña no *Compendio de Crónicas de Reyes* (séc. XIV)
[miniatura|Catedral de [Salamanca. No ano 1102, Raimundo de Borgoña restaurou a diocese de Salamanca, sufragánea da arquidiocese de Compostela desde o 1120.|alt=|esquerda]]
Baixo o mandato de Raimundo de Borgoña iniciouse en Galicia a chamada Era Compostelá, un período de prosperidade que abrangueu tamén o reinado dos seus descendentes: o seu fillo Afonso VII, o seu neto Fernando II e o seu bisneto Afonso VIII. Durante esta época, grazas á estabilidade política e factores de orde económica (prosperidade agraria, apertura do comercio marítimo, intensificación das rutas xacobeas) proliferaron as construcións románicas por todo o país, erguéronse as catedrais actuais, redactouse a Historia Compostellana e o Codex Calixtinus e espallouse a lírica galego-portuguesa.

Durante os anos de goberno do conde Raimundo en Galicia foron emitidas unha serie de medidas lexislativas que contribuíron ao desenvolvemento dos núcleos urbanos, fomentando a súa economía e protexendo os seus cidadáns e comerciantes dos abusos da nobreza. Estas medidas, favorábeis aos intereses dos bispos, que ostentaban o señorío nas cidades, resultaban prexudiciais para a aristocracia laica, privada de recursos humanos e económicos. É este un proceso de fortalecemento das estruturas monárquicas, iniciado no século XI, e que foi unha das causas das sucesivas revoltas nobiliares  durante os reinados de Fernando I (revolta do conde Munio Rodríguez); García II (revolta do conde Nuno II Mendes); e Afonso VI (revolta do conde Rodrigo Ovéquiz). Esta última rebelión, acaecida no mesmo ano da chegada do conde Raimundo á península, veu predecida da retirada por Afonso VI de bens territoriais en Rábade, Sobrado, Chamoso, Pallares, Portomarín e Ulloa para entregalos ao couto xurisdicional da catedral de Lugo.

Dous casos exemplificadores das normativas impulsadas polo goberno de Raimundo e Orraca son as referentes ás cidades de Lugo e Compostela.

No caso da cidade de Santiago, no ano 1095, foille concedido un salvoconduto aos seus comerciantes, asiduamente asaltados e roubados cando transitaban alén dos muros da cidade pola propia nobreza feudal. Este salvoconduto é considerado un logro dos cidadáns de Compostela que aparecen deste xeito por primeira vez como protagonistas. O seu acusado dinamismo levaraos en anos posteriores a tentar asumir mesmo o control da cidade.  No ano 1105, confirmouse a cidadanía plena de todos os moradores da urbe. Esta decisión impulsou a demografía da vila pois significaba o abandono das duras condicións da servidume feudal para todas as persoas que trasladasen a súa residencia á cidade, ademais retirouselles aos cidadáns composteláns toda unha serie de obrigas e cargas fiscais que pesaban sobre eles, por exemplo, estaban exentos do pago dos impostos de fosadeira, luctuosa e caritel e non estaba obrigados a acudir ao fosado, é dicir á guerra, a non ser que puidesen ir e volver no mesmo día, o que limitaba de facto a súa acción á propia terra de Santiago.

Similares normativas foron implementadas na cidade de Lugo, á que se concedeu unha carta foral arredor do ano 1090, e na que se iniciou un necesario proceso repoboador, pois aínda acusaba os efectos demográficos da recente revolta do conde Rodrigo Ovéquiz, ocasión na que vila foi asediada e asaltada polo exército de Afonso VI.

Xunto a isto, observase un favorecemento continuado do estamento clerical mediante a confirmación dos seus privilexios e a cesión de bens patrimoniais e territoriais. Existe documentación deste tipo para a maioría dos bispados do reino galego do tempo: Compostela, Lugo, Mondoñedo, Tui, Ourense, Coímbra e Salamanca, diocese esta última restaurada polo conde Raimundo no ano 1102. Como bispo da mesma o conde nomeou o cluniacense Xerónimo de Perigueux.

Algúns exemplos son a cesión no ano 1094 do mosteiro da Vacariça á catedral de Coímbra, a igrexa de san Xiao de Nois e outra posesións ao bispo de mondoñedo Gonzalo Froilaz (irmán do conde de Traba) no 1096, a confirmación dos límites xurisdicionais da catedral de Tui no 1095 e os da catedral de Lugo no 1102, a concesión de inmunidade aos cóengos desta última catedral no 1106. E xa na hora da súa morte, no 1107, o conde Raimundo cedeu os mosteiros de Chantada e San Mamede á sé Compostelá.

As excelentes relacións do conde Raimundo coa igrexa, non hai que esquecer o patrocinio exercido pola poderosa orde de Cluny, reflíctense no tratamento que as fontes históricas de orixe compostelán lle outorgan. O conde é magnificado na Historia Compostellana e figura idealizado e nun lugar destacado no Tombo A, nas páxinas correspondentes aos monarcas.

### A curia galega do Conde Raimundo 
A documentación permite a reconstrución da estrutura de poder creada en torno á figura dos condes Raimundo e Orraca, esta curia propia, organo consultivo e de goberno, estaba formada pola alta aristocracia galega. A primeira referencia a esta curia, o *palatium*,  aparece na diplomatura condal no ano 1095 cando nun documento que confirmaba os límites do couto da Catedral de Tui alúdese a el coa fórmula *"omni palacio meo"*, ou na concesión dun salvoconduto aos mercadores de Compostela onde se refire a ela como *"nostri palatii"*.

Nesta curia galega sobresaían os persoeiros que ostentaban a dignidade condal, durante o período de goberno de Raimundo constátase a presenza de cinco destes *comites* ou *consules*: Pedro Froilaz de Traba, Froila Díaz de Sarria, Soeiro Bermúdez de Rábade, Nuno Vásquez de Celanova e Sancho Pérez de Monterroso.

O cargo máis importante do *palatium* de Raimundo, o de mordomo, isto é o de principal intendente do señor, foi ocupado desde o inicio do seu señorío por un destes condes, Froila Díaz.

O resto dos cargos e oficios do goberno eran ocupados non só polos *comites* senón tamén por outros integrantes da curia de inferior rango nobiliar. Entre eles abundan os membros das parentelas condais, por exemplo, Munio Páez e Bermudo Pérez, xenro e fillo de Pedro Froilaz ou Munio Vélaz, vastago do defunto conde Vela Ovéquiz, e parente do conde Soeiro Bermúdez.

Así, o irmán do conde de Traba, Rodrigo Froilaz, foi designado para o cargo de almirante, o encargado da defensa das costas do reino, no ano 1102. Para o posto de chanceler, secretario e notario do gobernante, que era tradicionalmente ocupado por un membro da igrexa, foi escollido o xove clérigo compostelán Diego Xelmírez.  No cargo de alférez, *o armiger comites*, e dicir do responsábel do comando da milicia, consta nun primeiro momento un certo cabaleiro Fernando Raimúndez, a quen a xulgar polas datas, correspondeu portar o estandarte do conde na fracasada ofensiva contra lisboa do ano 1094.

## Actividade militar 
miniatura|Murallas de Ávila. Reconstruídas baixo o mandato de Raimundo de Borgoña.|alt=|esquerda
Raimundo de Borgoña asumiu tamén a defensa militar da parte occidental da fronteira da estremadura (terras do extremo). O obxectivo estratéxico do exército cristián era a protección do recentemente anexionado Reino de Toledo, seriamente ameazado pola irrupción na península dos exércitos almorábides. A caída de Toledo suporía un desastre, toda vez que a monarquía amistosa e tributaria previa a anexión cristián, transformaríase nas mans almorábides nunha inmellorábel base para a realización de incursións de saqueo nos territorios a sur do Douro.

Para a protección de Toledo foi creada unha liña defensiva na súa retagarda mediante a fortificación dos pasos montañosos do sistema central. Lugar desde o cal sería posíbel socorrer á cidade no caso dun asedio das forzas musulmáns e que permitiría a protección dos territorios do norte diante dunha hipotética caída da cidade.

O conde Raimundo procedeu a organizar para a guerra toda unha serie de vilas e cidades na marxe sur do río Douro. Nestas poboacións fronteirizas asentáronse novos continxentes de poboación necesarios para defensa do territorio. A función guerreira destes "colonos" das terras da fronteira era de obrigado cumprimento, a lexislación lembraba continuadamente a obriga de acudir ao fosado, especialmente para aqueles que posuísen unha cabalgadura.

Neste período repobouse e fortificouse a cidade de Segovia, que protexía os pasos da Serra do Guadarrama; a cidade de Ávila, que dominaba o paso de Arrebatacapas, acceso directo a Toledo; e a cidade de Salamanca, situada na Vía da Prata e que protexía o estratéxico cruzamento do río Tormes, a través do cal se desprazarían os exércitos cristiáns de auxilio a Toledo.

### Asedio de Lisboa 
miniatura|Selo de Raimundo de Borgoña.|alt=|esquerda

No ano 1090, os almorábides volveron á península coa intención de incorporar definitivamente ao seu imperio todo o territorio de Al-Andalus. Dos tres monarcas andalusís que reclamaran inicialmente a axuda almorábide contra os cristiáns dous foron forzados ao exilio, Abd’Allah de Granada e Al-Mutamid de Sevilla, o terceiro, Al-Mutawákkil rei da taifa de Badaxoz, tributaria do reino galego, optou por ceder Santarem, Lisboa e Sintra na primavera de 1093 a cambio da axuda e protección cristián.

Raimundo confiou a defensa dos novos territorios do reino a Soeiro Mendes da Maia, mais, cando na campaña do ano seguinte, os almorábides atacan Badaxoz, a taifa cedeu tan axiña que non permitiu organizar a súa defensa.

No ano 1094, o conde Raimundo convocou o seu exército e, coa nobreza galega en pleno, iniciou unha expedición militar cara ao sur para retomar as prazas perdidas. A incursión fracasou. Os musulmáns permitiron que os galegos establecesen asedio sobre Lisboa para atacar despois desde diversas direccións, dispersando o exército e forzando os sobreviventes a procurar refuxio nas murallas de Coímbra. No asalto ao campamento cristián o propio conde e o seu secretario Diego Xelmírez fuxiron por pouco de seren capturados polos sarracenos.

## Pacto Sucesorio 
esquerda|miniatura|Reinos da Península Ibérica no século XII.
A derrota de Lisboa supuxo unha perda de prestixio militar para o conde Raimundo, o que para parte da historiografía (sobre todo portuguesa), explica a detracción da zona sur do seu feudo, o condado portucalense, e a súa entrega a Henrique de Borgoña no ano 1096. Esta parte do territorio, malia que formalmente mantiña a preitesía feudal ao reino galego, privaba a Raimundo do seu dominio directo.

Porén, o motivo principal da decisión do rei Afonso, foi o nacemento no 1093 dun novo herdeiro varón, Sancho Afónsez, concibido fóra do matrimonio coa princesa Zaida de Sevilla. O nacemento deste infante implicaba unha mudanza na liña sucesoria, o conde Raimundo pasaba de sucesor potencial a competidor polo título rexio. Este feito facía conveniente, para os intereses de Afonso, a mingua do poder do conde de Galicia e a introdución da discordia entre as fileiras do *partido raimundista* conducido pola orde de Cluny.

As desavinzas creadas entre os nobres borgoñóns pola división territorial motivou que o abade Hugo de Cluny, enviase á península un delegado, Dalmacio Geret, mais adiante bispo de Compostela, coa misión de arranxar un acordo entre os condes. Os obxectivos deste pacto sucesorio, do que se descoñece a datación exacta, eran manter a concordia co vello rei Afonso VI á espera da seu falecemento e favorecer a coroación de Raimundo establecendo de xeito claro as asignacións feudais correspondentes a Henrique como vasalo seu. Segundo o texto do acordo, Raimundo cedería a Henrique un terzo do tesouro real e o reino de Toledo, e no caso de non poder ser este, completar coa parte norte todo o reino de Galicia baixo o seu señorío. É probábel que o pacto alcanzase os seus propósitos, pois o conde Raimundo, desaparecido desde finais do 1093, volveu a incorporarse á curia real e a figurar como confirmante na diplomatura rexia desde o ano 1097.|alt=]]
Despois do pacto sucesorio e a recondución das relacións entre Raimundo e o rei Afonso, a situación política entrou nunha fase de espera. Afonso VI continuaba a tentar procrear un herdeiro lexítimo que o sucedese. Após o falecemento no 1093 de Costanza de Borgoña, o rei casou con Berta da Lombardía. Este matrimonio durou até o 1100 e tampouco proporcionou o ansiado herdeiro, o que motivou que trala morte de Berta, o rei desposase a Zaida, nai do seu fillo Sancho, para lexitimalo como herdeiro. O casamento coa princesa Zaida achegaba ao rei toda unha serie de importantes fortalezas fronteirizas que axudaban a asegurar o recentemente conquistado Reino de Toledo en disputa coas forzas almorábides.

A lexitimación de Sancho resultaba fatal para os intereses franco-galegos representados por Raimundo e Orraca os que, para complicar aínda mais a situación, xa tiñan un herdeiro propio desde marzo do 1105, data na que naceu o futuro emperador Afonso VII. No verán dese mesmo ano Diego Xelmirez desprazouse até Borgoña para acordar unha nova estratexia co abade Hugo de Cluny, mais, os acordos non puideron prever a rápida mudanza do panorama político nos anos seguintes.

Raimundo de Borgoña faleceu en outubro do ano 1107, a consecuencia do pasamento celebrouse unha curia en León para solventar definitivamente o problema sucesorio. A esta xuntanza asistiron o conde Pedro Froilaz, Diego Xelmírez e Guido de Borgoña, para defender os dereitos do fillo de Raimundo, Afonso. Afonso VI resolveu conceder o trono do reino galego á súa filla Orraca coa condición desta non voltase a casar, caso no cal o reino pasaría a ser gobernado polo seu fillo Afonso Reimúndez. O rei tomou a continuación xuramento aos nobres galegos de que farían respectar esta decisión.

A solución acordada non solucionou o problema pois no ano seguinte, 1108, faleceu o príncipe Sancho na Batalla de Uclés, e o propio Afonso VI, nunha nova curia leonesa, decidiu que a súa filla e de novo herdeira, Orraca desposase a Afonso I de Aragón. Esta decisión causou a contrariedade dos defensores da opción franco-galega, a reunión foi significativamente abandonada antes da súa conclusión por Henrique de Borgoña, "ayrado del rei", que pasou os Pireneos na procura de tropas francesas para a guerra que se aproximaba.

O rei Afonso VI faleceu no ano seguinte, 1109, subindo ao trono Orraca, que nese mesmo ano casou co rei Afonso de Aragón. O matrimonio iniciou a rebelión da nobreza galega na defensa dos dereitos sucesorios do neno Afonso Reimúndez. O seu aio, o conde Pedro Froilaz de Traba, proclamouno rei de Galicia e coroouno xunto a Diego Xelmírez na Catedral de Compostela no ano 1111.  A revolta prolongou a crise política varios anos máis, e finalmente conseguiu no 1126 que o fillo de Raimundo de Borgoña conseguise o que o seu pai non puido, a coroa de todos os reinos do seu avó Afonso VI.

## Morte e sepultura. 
[miniatura|Sepulcro no [Panteón Real da catedral de Santiago|Panteón Real da Catedral de Santiago do infante Fernando Afonso, fillo do Rei Afonso VIII, que foi atribuido tradicionalmente a Raimundo de Borgoña .|alt=|esquerda]]Raimundo de Borgoña faleceu no ano 1107 en Grajal de Campos, terras incluídas dentro dos seus dominios feudais. Acompañouno nas súas derradeiras horas o seu antigo secretario, agora bispo, Diego Xelmírez, o cal foi o encargado de trasladar os seus restos á Catedral de Compostela onde foron oficiadas as súas exequias.

A sepultura do conde foi colocada nun sartego baixo un arcosolio na fachada norte da Catedral, do lado oeste da Porta Francíxena, no que hoxe é a Fachada da Acibechería. A arcada baixo a que se colocou o sartego do conde, atópase agora integrada na capela de Santa Catarina e pode ser apreciada facendo de bóveda da mesma.

O sepulcro situábase no principal acceso á Catedral da época, paso obrigado para os peregrinos que finalizaban a súa peregrinación polo camiño francés. Esta honrosa disposición é idéntica á da Catedral de Saint-Sernin, coetánea da compostelá e de similar factura, en cuxa Porte des Comtes repousan os restos dalgúns dos condes tolosanos.

O sarcófago no que se sepultaron os restos do conde de Galicia semella terse perdido nalgún momento, toda vez que o que se lle veu atribuíndo tradicionalmente, é datado polos estudosos a comezos do Século XIII e representa a un home novo carente de barba, espada, anel ou calquera outro atributo institucional. É notoria a diferenza coa imaxe que do conde Raimundo nos ofrece a miniatura do Tombo A de Compostela. A sepultura asignada ao conde pertence na realidade a Fernando Afonso, fillo e herdeiro do rei Afonso VIII, soterrado na catedral no ano 1214. Dá testemuña deste feito o historiador Ambrosio de Morales na crónica dunha viaxe a Compostela no século XVI cando afirma que o sepulcro é de *"mancebo, sen Coroa... fillo dalgún dos Reis xunto os que esta"*.

A este ataúde perdido corresponderíalle, continuando o paralelismo cos enterramentos de Saint-Sernin, pertencer ao tipo aquitano; de feito, existen restos dunha tampa de sarcófago, indubidabelmente aquitana, atopados en escavacións arqueolóxicas realizadas na contorna da catedral. Estes restos son conservados no museo das peregrinacións. A descrición do panteón feita por Ambrosio de Morales indica a presenza no mesmo de tres tumbas descoñecidas *"tumbas rasas, que non teñen labor, senón só as Cruces planas"*.

Co motivo da celebración do ano xacobeo de 2010 foi realizada unha reconstrución virtual da Porta Francíxena e na que é posíbel apreciar a colocación do sartego do conde Raimundo.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Barón Faraldo, Andrés (2017): Raimundo de Borgoña, Conde de Galicia. Política y relaciones de poder en el occidente penínsular (1093-1107). Glyphos Publicaciones. ISBN 978-84-945386-8-1
*Falque Rey, Emma (1994): Historia Compostelana. Edición de Emma Falque Rey. Akal. Clásicos latinos medievales. ISBN 84-460-0417-8
*Fletcher, Richard A. (1984): Saint Jame's Catapult: The life and Times of Diego Gelmírez of Santiago de Compostela. Oxford University Press. ISBN 978-0198225812
*López Carreira, Anselmo (2008): O Reino Medieval de Galicia. Edicións A Nosa Terra. ISBN 978-84-8341-293-0
*López Ferreiro, Antonio (1900): Historia de la Santa a.m. iglesia de Santiago de Compostela. Volume 3. Seminario Conciliar Central.
*López Ferreiro, Antonio (1901): Historia de la Santa a.m. iglesia de Santiago de Compostela. Volume 4. Seminario Conciliar Central.
*López Teixeira, Xosé Antonio (2013): Rex et Regina. Urraca, Afonso Raimúndez e a monarquía galega. Editorial Toxos Outos. ISBN 978-84-15400-78-3
*Reilly, Bernard F. (1982): The Kingdom of León-Castilla under Queen Urraca, 1109-1126. Princeton University Press. ISBN 978-0691055157
*Reilly, Bernard F. (1988): The Kingdom of León-Castilla under King Alfonso VI, 1065-1109. Princeton University Press.. ISBN 978-0691055157
*Pallares, M.ª del Carmen e Portela, Ermelindo (2006): *La reina Urraca*. Editorial Nerea, S. A. ISBN 84-96431-18-5
*

### Outros artigos 
* Condado de Borgoña
*Dinastía de Borgoña
* Lista de Condes de Galicia
* Reino de Galicia

### Ligazóns externas 
* Antepasados e descendentes de Raimundo de Borgoña en Medieval Lands  Consultada o 4 de agosto de 2014.
* Reprodución virtual da Porta Francíxena e o sepulcro de Raimundo de Borgoña.

|-