José Echegaray

**José Echegaray Eizaguirre**, nado en Madrid o 19 de abril de 1832 e finado na mesma vila o 14 de setembro de 1916, foi un enxeñeiro, matemático, dramaturgo e político español, catedrático da Facultade de Ciencias na Universidade Central.

En 1904 foille concedido o premio Nobel de literatura, e introduciu en España a xeometría de Chasles, a teoría de Galois e as funcións elípticas. Era irmán do comediógrafo Miguel Echegaray.

## Traxectoria 
Era fillo dun médico e profesor de instituto aragonés e de nai navarra. Pasou a infancia en Murcia, onde fixo a educación primaria. Aos 14 anos regresou a Madrid, ao pouco tempo antes creado instituto de segunda ensinanza de San Isidro, para preparar o ingreso á escola de enxeñeiros de camiños, canles e portos. Tras acadar o título de enxeñeiro con 20 anos, sendo o número un da súa promoción, marchou a Almería e Granada para traballar.

En 1854 volveu a Madrid como profesor na escola de enxeñeiros, sendo amais o secretario do centro. Até 1868, deu clase de matemáticas, estereotomía, hidráulica, xeometría descritiva, cálculo diferencial e física. Amais, entre 1858 a 1860 foi profesor da escola de axudantes de obras públicas.

En 1864 foi nomeado membro da Real Academia das Ciencias Exactas. No seu discurso de ingreso, *Historia de las matemáticas puras en nuestra España*, facía o balance da matemática española a través da historia, defendendo a ciencia básica fronte á ciencia práctica. O discurso foi fonte de polémica por ser esaxeradamente negativo e con determinadas lagoas. Entre 1901 e 1916 foi o seu presidente.

## Política 
De ideoloxía liberal, participou na Sociedad Libre de Economía Política. Trala revolución de 1868 e a entrada de Joan Prim i Prats en Madrid, Manuel Ruiz Zorrilla, co que participara activamente na fundación do Partido Radical, nomeou a Echegaray director xeral de obras públicas. Entrou no goberno en 1869 como ministro de fomento (1869–1870 e 1872), desenvolvendo a Lei de bases de ferrocarrís. En 1870 formou parte da comisión que recibiu o rei Amadeu de Savoia en Cartaxena. Entre 1872 e 1873 foi ministro de facenda, regresando ao cargo en 1874 durante a Primeira República Española, época en que se deu ao Banco de España o carácter de banco estatal co monopolio da emisión de billetes.

Trala restauración monárquica mantivo os seus ideais republicanos, pero foi elixido deputado en 1876, defendendo no Congreso a súa xestión das críticas do bando conservador. En 1880 participou xunto con Nicolás Salmerón e Cristino Martos na fundación do Partido Republicano Progresista. Posteriormente, participou no réxime da Restauración, formando parte do bando máis esquerdista do Partido Liberal de Sagasta. En 1905, reinando Afonso XIII, regresou ao ministerio de facenda. Foi tamén senador vitalicio e presidente do consello de instrución pública.

## Obra  
Comezou a súa actividade literaria en 1865 coa obra dramática *La hija natural* se ben non foi estreada até tempo despois. En 1874 escribiu *El libro talonario*. Estreou 67 obras de teatro, 34 delas en verso, con grande éxito entre o público na época pero sen valor literario para a crítica posterior. Na súa primeira época estaba influenciado pola melancolía do romanticismo propio da época, pero máis adiante adoptou un ton social, marcado polo noruegués Henrik Ibsen.

En 1888 foi elixido presidente do Ateneo de Madrid. En 1896 foi elixido membro da RAE (cadeira e minúscula). En 1904 foille concedido o premio Nobel de literatura, xunto ao poeta provenzal Frédéric Mistral. A concesión deste premio ao autor español escandalizou as vangardas literarias españolas, especialmente aos membros da xeración do 98. Nese momento non estaba considerado un dramaturgo excepcional, e a súa obra era criticada por personalidades como Clarín ou Pardo Bazán. Se ben contaba coa admiración de autores como Bernard Shaw ou Luigi Pirandello, o propio autor mantivo sempre unha actitude distante coa súa obra.

### Obra literaria 
* *El libro talonario* (1874).
* *La esposa del vengador* (1874).
* *La última noche* (1875).
* *En el puño de la espada* (1875).
* *Un sol que nace y un sol que muere* (1876).
* *Cómo empieza y cómo acaba* (1876).
* *El gladiador de Revens* (1876).
* *Locura o santidad* (1876).
* *Iris de paz* (1877).
* *Para tal culpa, tal pena* (1877).
* *Lo que no puede decirse* (1877).
* *En el pilar y en la cruz* (1878).
* *Correr en pos de un ideal* (1878).
* *Algunas veces aquí* (1878).
* *Morir por no despertar* (1879).
* *En el seno de la muerte* (1879).
* *Bodas trágicas* (1879). 
* *Mar sin orillas* (1879).
* *La muerte en los labios* (1880).
* *El gran Galeoto* (1881).
* *Haroldo el normando* (1881).
* *Los dos curiosos impertinentes* (1881).
* *Conflicto entre dos deberes* (1882).
* *Un milagro en Egipto* (1884).
* *Piensa mal ¿y acertarás?* (1884).
* *Manantial que no se agota* (1889).
* *Los rígidos* (1889).
* *Siempre en ridículo* (1890).
* *El prólogo de un drama* (1890).
* *Comedia sin desenlace* (1891).
* *Mariana* (1891).
* *El hijo de Don Juan* (1892).
* *El poder de la impotencia* (1893).
* *A la orilla del mar* (1893).
* *La rencorosa* (1894).
* *Mancha que limpia* (1895).
* *El estigma* (1895).
* *Amor salvaje* (1896).
* *La calumnia por castigo* (1897).
* *El hombre negro* (1898).
* *Silencio de muerte* (1898).
* *El loco de Dios* (1900).
* *Lances entre caballeros* (Madrid, Sucesores de Rivadeneyra, s.a.).

### Obra científica
Como científico e profesor publicou diversas obras sobre física e matemáticas.
* *Cálculo de variaciones* (1858).
* *Problemas de geometría plana* (Madrid, Bailly-Baillere, 1865).
* *Problemas de geometría analítica* (1865).
* *Teorías modernas de la física* (1867).
* *Introducción a la geometría superior* (1867), expoñendo a xeometría de Michel Chasles.
* *Memoria sobre la teoría de los determinantes* (1868).
* *Tratado elemental de termodinámica* (1868).
* *Resolución de ecuaciones y teoría de Galois: lecciones explicadas en el Ateneo de Madrid* (Madrid, J.A. García, 1897).

Foi socio fundador e primeiro presidente da Sociedade Española de Física e Química, fundada en 1903.

## Recoñecementos 
* No 1911 recibiu o Vélaro de Ouro.
* Un cráter de Mercurio leva o seu nome.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Real Academia de Ciencias Exactas, Físicas e Naturais.

### Ligazóns externas 
* Páxina oficial dos Premios Nobel: Nobel de literatura 1904 *(en inglés)*.
* Obras dixitalizadas de José Echegaray na Biblioteca Digital Hispánica da Biblioteca Nacional de España.