Siddhartha Gautama

miniatura|upright| Príncipe Siddharta, Gandhara, século II
**Siddhārtha Gautama**, máis comunmente coñecido como o **Buda** (lit. 'o Esperto'), foi un asceta, meditador e mestre espiritual que viviu no sur asiático durante o século VI ou V a. C.. Sobre a base dos seus ensinos fundouse o budismo, e é venerado polos budistas como un ser plenamente iluminado que ensinou un camiño cara ao Nirvana (lit. desaparición ou extinción), a liberación da ignorancia, o apego, o renacemento e o sufrimento. Ensinou principalmente no noroeste do subcontinente indio durante uns corenta anos. O seu ensino baséase nunha visión do sufrimento e o fin do sufrimento (*nirvāṇa*). É recoñecido universalmente polos budistas como o Supremo Buda da nosa era.

Segundo a tradición budista, naceu en Lumbini no que é actualmente o Nepal, no seo dunha familia aristocrática na xa desaparecida república Sakia. Renunciou á vida laica e, despois de varios anos de mendicidade, meditación e ascetismo, experimentou un espertar espiritual. Logo, o Buda viaxou pola chaira ganxética ensinando e construíndo unha comunidade relixiosa que incluía homes e mulleres, laicos e monásticos.

O Buda ensinou un camiño medio entre a compracencia sensual e o ascetismo estrito (practicado no movemento Sramano) común a esta rexión da India. O seu camiño espiritual incluía adestramento ético e prácticas meditativas como a diana e atención plena. O Buda tamén criticou as prácticas dos sacerdotes brahmanes, como o sacrificio de animais. Morreu en Kushinagar, alcanzando o paranirvana. Desde entón foi venerado por numerosas relixións e comunidades ao longo de Asia.

Varios séculos despois da súa morte, a comunidade budista recompilou as súas ensinanzas en extensas coleccións, os Discursos (Sutras) e os Códigos Monásticos (Vinaia). Estas ensinanzas foron transmitidas en dialectos prácritos como o pali, a través dunha tradición oral nas diversas comunidades que se espallaron pola India. As xeracións posteriores compuxeron textos adicionais, como tratados sistemáticos (Abhidharma), biografías de Buda, coleccións de historias curtas sobre as súas vidas pasadas (Jataka) e discursos adicionais (os Mahayana sutras).

__TOC__

## Nomes e títulos 
Gautama era o seu nome de familia, Siddhārtha significa "aquel cuxos obxectivos son alcanzados". Ademais de «Buda» e o nome Siddhārtha Gautama (en pali: Siddhattha Gotama), tamén foi coñecido por outros nomes e títulos, como Shakyamuni («Sabio dos Shakyas»). 

A palabra *buda* pode ser traducida como «o esperto» ou «o iluminado». «Buda» tamén é usada como título que se lle outorga ao primeiro espertar dunha era, quen se esperta só sen ningunha axuda. 

Nos textos temperáns, o Buda a miúdo refírese a si mesmo como «Tathagata.» A miúdo pénsase que o termo significa "alguén que se foi" (tathā-gata) ou "alguén que veu" (tathā-āgata), posiblemente referíndose á natureza transcendental do logro espiritual do Buda.

Unha lista común de epítetos vese comunmente xuntos nos textos canónicos. Estes títulos representan algunhas das súas calidades espirituais: 

* *Budo* — Esperto
* *Samasambudo* — Perfectamente esperto pola propia motivación.
* *Vijacaranasampano* — Dotado dun coñecemento superior e con conduta perfecta.
* *Sugato* — Xamais volverá ás impurezas (*ben ido*) ou falará sempre coa verdade (*de bo falar*).
* *Lokavidu* — Sabio e prudente no coñecemento dos moitos mundos.
* *Anutaro Purisadamasarati* — Formador insuperable de persoas non capacitadas.
* *Satadeva Manusanam* — Mestre de devas e humanos.
* *Bagavati* — cheo de graza
* *Arajam* — Digno de homenaxe. Un arhat é «aquel que, logo de destruír as taras, levou unha vida santa, facendo o que veu a facer, desfíxose dos abafos, alcanzou a verdadeira meta, destruíu as trabas da existencia, e está completamente libre grazas ao ulterior coñecemento».

O Canon Pali tamén contén moitos outros títulos e epítetos para o Buda, que inclúen: Sabio que todo o ve, Sabio que transcende todo, O touro entre os homes, Líder da caravana, Disipador da escuridade, O ollo do mundo, Primeiro dos aurigas, Primeiro dos que poden cruzar , Rey do Dharma (*Dharmaraja*), Parente do Sol, Axudante do mundo (*Lokanatha*), León do Dharma, Señor do Dharma, O de excelente sabedoría (*Varapañña*), O Radiante, Facho da humanidade, Médico e cirurxián insuperable, Víctor en batalla e Portador do poder.

## Buda histórico 
upright|miniatura|Antigos reinos e cidades da India durante a época de Buda (circa 500 a. C.)
As datas do seu nacemento e morte son incertas; a maioría dos historiadores de principios do século XX databan a súa existencia entre 563 e 483&nbsp;a.&nbsp;C., mais en opinións máis recentes dátase a súa morte entre 486 e 483&nbsp;a.&nbsp;C. e segundo outros entre 411 e 400&nbsp;a.&nbsp;C. Nun simposio que sobre este tema se levou a cabo en 1988, O descubrimento en Lumbini dun posible santuario budista, o templo Maya Devi, que data aproximadamente de 550&nbsp;a.&nbsp;C., podería facer que a data do nacemento do Buda retrocedese aínda máis.

Non se atoparon rexistros feitos en vida de Gautama, nin escritos realizados poucos séculos máis tarde tras a súa morte. Os textos budistas de Gandhara son os manuscritos budistas máis antigos que chegaron ata os nosos días, escritos entre os séculos I e III antes de Cristo
 e atopados preto de Hadda, próxima a Jalalabad, no leste de Afganistán. Actualmente consérvanse na Biblioteca Británica. Foron escritos en caracteres karosti, en lingua gandjari e en vinte e sete rolos de cortiza de bidueiro.
### Contexto histórico 
[miniatura|upright|[Mahākāśyapa atópase cun Ājīvica asceta, un dos grupos Śramaṇa comúns na antiga India.]]
O nome "Sakamuni" ou "Sakyamunī" ("sabio dos sakias") e outras evidencias dos primeiros textos suxiren que Buda naceu no clan sakia, unha comunidade que estaba na periferia, tanto xeográfica como culturalmente, do subcontinente indio no século V a. C. A comunidade era unha pequena república ou unha oligarquía. É posible que o seu pai fose un xefe elixido, ou un oligarca. Johannes Bronkhorst chama a esta cultura oriental "Gran Magadha" e sinala que "o budismo e o xainismo xurdiron nunha cultura que se recoñecía como non védica".

Os shakyas eran un grupo étnico subhimalaio oriental que se consideraba fóra do Āryāvarta ("morada dos arios") e de "orixe mixta" (*saṃkīrṇa-yonayaḥ*, posiblemente parte aria e parte indíxena). *As leis de Manu* (10.11, 22) e o *Baudhāyana-dharmaśāstra* (1.1.2.13-4) trátanos como non arios, e o mero feito de visitalos requiría un sacrificio purificador como expiación. Isto confírmase no pali *Ambaṭṭha Sutta*, onde se di que os sakias son de "fala ruda", "de orixe servil" e os brahmans critícaos porque "non honran, respectan, estiman, reverencian nin renden homenaxe aos brahmans." Algunhas das prácticas non védicas desta tribo incluían o incesto (casar coas súas irmás), o culto ás árbores, aos espíritos das árbores e aos nagas. O *Brahmajala Sutta* rexistra sesenta e dúas destas escolas de pensamento. Neste contexto, un śramaṇa refírese a alguén que traballa, afánase ou se esforza (por algún propósito superior ou relixioso). Tamén foi a época de pensadores influentes como Mahavira, Pūraṇa Kassapa, Makkhali Gosāla, Ajita Kesakambalī, Pakudha Kaccāyana, e Sañjaya Belaṭṭhaputta, como se recolle no *Samaññaphala Sutta*, cuxos puntos de vista o Buda debeu coñecer con toda seguridade. Tamén hai probas filolóxicas que suxiren que os dous mestres do buda, Alara Kalama e Uddaka Rāmaputta, eran realmente figuras históricas e que moi probablemente ensinaron a Buda dúas formas diferentes de técnicas meditativas. Así pois, Buda era só un dos moitos filósofos śramaṇa dunha época na que a santidade da persoa xulgábase polo seu nivel de ascetismo.
## Fontes 
### Fontes máis temperás 
[miniatura|upright|"Bu-dhe" (𑀩𑀼𑀥𑁂), "Sa-kya-mu-nī" ( ) en [Escrita brami|brahmi, na inscrición do piar de Lumbini (circa 250 a. C.).]]
A comunidade budista inicialmente transmitiu todos os textos mediante transmisión oral. Estes textos, os "suttas" (Pali) ou "sutras" (sánscrito) foron escritos en forma de manuscrito entre o século I a.C. e  o século IV d.C. John S. Strong ve certos fragmentos biográficos no canon Pali, o canon chinés, o canon tibetano e textos en sánscrito como o material máis antigo. Estes inclúen textos como o "Discurso sobre a nobre procura" (Pali: *Ariyapariyesana Sutta*) e os seus paralelos noutros idiomas Outras fontes canónicas temperás inclúen o *Mahāparinibbāṇa Sutta* (Digha Nikaya "DN" 16), o *Mahāsaccaka Sutta* (Majjhima Nikaya "MN "36), o *Mahapadana Sutta* (DN 14) e o *Achariyabhuta Sutta* (MN 123), que inclúen contas que poden ser máis antigas, pero non son biografías completas.

Desde mediados do século III a.C., varios edictos de Ashoka (reinado c. 269–232 a. C.) mencionan ao Buda. A inscrición do piar de Lumbini conmemora a peregrinación do emperador a Lumbini como o lugar de nacemento do Buda, chamándoo Buda Shakyamuni (Brahmi: 𑀩𑀼𑀥 𑀲𑀓𑁆𑀬𑀫𑀼𑀦𑀻 Bu-dha Sa-kya-mu-nī, "Buda, Sabio das Shakyas"). Outro dos seus edictos (Edicto menor n.º 3) menciona os títulos de varios textos de Dhamma, establecendo a existencia dunha tradición budista escrita polo menos na época de Maurya. Estes textos poden ser os precursores do Canon Pāli.
miniatura|upright|Manuscrito en Gandhari
Os manuscritos budistas sobreviventes máis antigos son os textos budistas de Gandhāra, atopados en Afganistán e escritos en Gāndhārī. Datan do século I a. C. o século III d. C.

Sobre a base da evidencia filolóxica, o indólogo e experto en Pali Oskar von Hinüber di que algúns dos suttas de Pali conservaron nomes de lugares, sintaxes e datos históricos moi arcaicos, incluído o Mahāparinibbāṇa Sutta que contén unha descrición detallada dos últimos días do Buda. Hinüber propón unha data circa 350–320 a. C. para este texto, que permitiría unha "verdadeira memoria histórica" dos eventos aproximadamente 60 anos antes si se acepta a cronoloxía breve para a vida do Buda (pero tamén sinala que tal texto orixinalmente foi pensado máis como unha hagiografía que como un rexistro histórico exacto dos eventos).
### Biografías lendarias 
[miniatura|375px|O Bodhisattva en [Tushita antes do seu nacemento, Borobudur. Este vasto monumento budista contén numerosas representacións da vida do Buda tomadas da *Lalitavistara*.]]
Hai unha variedade de diferentes fontes biográficas sobre a vida de Sidarta Gautama que ás veces entran en conflito. Son posterior aos textos temperáns. Estas inclúen o *Budacarita*, o *Lalitavistara sutra*, o *Majavastu* e os relatos *jataka*.
Das anteriores, a *Budacarita*  é a máis temperá e completa biografía. Trátase dun poema épico escrito polo poeta Asvagosa, que pode ser datado a principios do século II} A *Majavastu* das escolas Majasamgika e Lokotaravada é outra antiga biografía importante, composta en forma progresiva ata aproximadamente o século IV
### Representacións lendarias 
[miniatura|upright|Pintura do período [Dinastía Pa|Pa que ilustra o milagroso nacemento do Buda Gautama emerxendo por un costado da raíña Mayadeví. Ilustración do Sutra Astasahasrika Prajnaparamita, manuscrito en sánscrito con caracteres ranjana. Situado na cidade de Nalanda, estado de Bihar, India.]]

Nos primeiros textos budistas, os nikāyas e āgamas, o Buda non se representa como posuidor da omnisciencia nin llo representa como un ser eterno transcendente (*lokotara* en sánscrito). Segundo Bhikkhu Analayo, as ideas da omnisciencia do Buda (xunto cunha tendencia crecente a deificarlo) atópanse só máis tarde, nos sutras Mahayana e comentarios ou textos posteriores, como o Mahāvastu. A evidencia contra a súa omnisciencia aparece nos primeiros textos. No *Sandaka Sutta*, o discípulo do Buda Ananda describe un argumento en contra das afirmacións dos mestres que din que son omniscientes. No *Tevijjavacchagotta Sutta*, o propio Buda di que nunca afirmou ser omnisciente, senón que afirma ter os "coñecementos superiores" (*abhijñā*).

As biografías lendarias sobre Siddharta Gautama xeralmente inclúen numerosos milagres, profecías e eventos sobrenaturais. O carácter do Buda, nestas biografías tradicionais é, a miúdo, o dun ser totalmente transcendente e perfeccionado, que o é a pesar dos obstáculos da vida mundana. No *Majavastu* dise que no transcurso de moitas vidas, Gautama foi desenvolvendo habilidades suprahumanas, que inclúen: un parto sen dor, maternidade virxinal; ademais non precisaba: durmir, alimentarse, medicamentos, bañarse; a pesar do anterior comportábase «de acordo a esta existencia mundana» —isto é: tomaba duchas, compartilhou na mesa ao momento de alimentarse, etc.— Tamén se lle atribúe a omnisciencia e o ter a capacidade de «eliminar o karma».

Como sinalou Andrew Skilton, a miúdo describíase ao Buda como sobrehumano, con descricións de que tiña as 32 marcas principais e as 80 marcas menores dun "gran home", e a idea de que o Buda podería vivir tanto tempo como un eón se o desexa (DN 16).

Os antigos escritores indios polo xeral non se preocupaban moito polas cronoloxías, centrándose máis na  filosofía. Os textos budistas reflicten esta tendencia, ofrecendo máis claridade sobre os ensinos do Buda Gautama que sobre as datas dos acontecementos da súa vida.  Estes textos conteñen descricións da cultura e a vida cotiá na antiga India. Un exemplo disto podemos velo nas escrituras xainistas que fan da época do Buda Gautama un dos períodos da temperá historia da India con maior documentación respecto diso da cotidianidad.  A escritora británica Karen Armstrong di que aínda que hai moi pouca información que poida ser considerada historicamente consistente, existe unha razoable seguridade de que Sidarta Gautama existiu como figura histórica. Michael Carrithers vai un pouco máis lonxe ao afirmar que polo menos o esquema xeral —o nacemento, a chegada á madurez, a renuncia, a procura, o espertar e a liberación; o ensino, e a morte— debe ser certo.

## Traxectoria 
### Nacemento e primeiros anos 
[miniatura|upright|O [piar de Lumbini contén unha inscrición que indica que este é o lugar de nacemento do Buda.]]
[miniatura|upright|O príncipe Sidarta coa súa tía materna a raíña Majaprajapati Gotami. Pintura [Litografía|litografiada por Maligawage Sarlis. Ceilán.]]
[miniatura|upright|A voda real do príncipe Sidarta e a princesa Yasodara.[Paquistán, área de Gandjara, entre os séculos III e IV&nbsp;d.&nbsp;C.; lousa; Museo Rietberg, Zürich.]]
As primeiras fontes budistas afirman que o Buda naceu nunha familia aristocrática (*ksatriya*) chamada Gotama (sánscrito: Gautama), que formaba parte dos Sakia, unha tribo indoirania vivindo na fronteira moderna de India e Nepal. Segundo Akira Hirakawa, o estado Shakya "era unha oligarquía cos líderes alternando como xefes (*rajan*) da tribo." Hirakawa tamén sinala que era pouco probable que se dividiran nas catro castas. A capital Sakia era Kapilavastu. O pai do Buda era Śuddhodana, "un xefe electo" tribal. A súa nai, Māyā, morreu na súa infancia e Mahapajapati Gotami críouno como madrastra. Biografías posteriores desenvolveron unha narrativa dramática sobre a vida do mozo Gotama como príncipe e os seus problemas existenciais.

### Vida ascética
Casou aínda novo con Yasodhara, tivo un fillo que chamado Rāhula (*obstáculo*) e, aos 29 anos, decidiu deixar a vida palaciana para vivir como un asceta na foresta. Practicou meditación e severas austeridades durante 6 anos ata que, aos 35 anos, tivo unha experiencia relixiosa á cal lle deu o nome de *iluminación*. A partir de aí pasou a ser coñecido como o Buda, máis especificamente como Buddha Śākyamuni (o sabio dos Śākya).

Viviu ata os 80 anos de idade, transmitindo as súas ensinanzas e conquistando unha grande lexión de discípulos, monxes ou leigos (sen ordenación monástica). Gautama foi contemporáneo de Mahavira co cal, segundo fontes relixiosas e históricas, trabou algúns diálogos como opositores.

Estudos arqueolóxicos e antropolóxicos actuais parecen confirmar que, na verdade, Siddhartha Gautama non foi un príncipe senón o fillo do dirixente dunha das varias repúblicas aristocráticas que existían na India daquela. A versión de **príncipe**, con todo, é aceptada normalmente polas diversas escolas budistas, inclusive por conta dos mitos do inconsciente colectivo que se manifestan noutras historias en diferentes rexións do planeta.

Non se atoparon rexistros feitos durante a vida de Gautama, nin escritos realizados poucos séculos máis tarde tras a súa morte. Os textos budistas de Gandhara son os manuscritos budistas máis antigos que chegaron ata os nosos días, escritos entre os séculos I a.C. e III d.C. e atopados preto de Hadda próxima a Jalalabad no leste de Afganistán. Actualmente consérvanse na Biblioteca Británica. Foron escritos en caracteres karosti, en lingua gandjari e en 27 rolos de cortiza de bidueiro.

## Ensinanzas 
[miniatura|255px|Un Buda reclinado. Templo do Buda de Jade. [Shanghai, China.]]
Algúns catedráticos sosteñen que certos fragmentos do Canon Pali e dos Agama budistas conteñen a esencia real das ensinanzas históricas e, posiblemente, mesmo as palabras, do Buda, e algúns outros sosteñen que o son porque estes son anteriores aos sutras majayana. Os textos sagrados do budismo temperán preceden en orde cronolóxica aos textos majayana, e son considerados por moitos estudosos occidentais como a fonte principal máis crible de información sobre as ensinanzas reais históricas do Buda. Porén, algúns expertos non cren que os textos teñan información sobre os acontecementos históricos.

Hajime Nakamura escribiu que non hai nada nos textos budistas tradicionais que poida ser claramente atribuíble a Gautama como figura histórica:

Algunhas das ensinanzas fundamentais imputadas ao Buda son:

* O camiño medio: é o vocábula que o Buda empregou para describir a natureza do camiño que conduce á liberación.
* As catro nobres verdades:
# O sufrimento existe.
# O sufrimento ten unha causa.
# O sufrimiento pode extinguirse, extinguindo a súa causa.
# Para extinguir a causa do sufrimento, débese seguir o nobre camiño óctuplo.

* O nobre camiño óctuplo:
# entendemento correcto,
# intención correcta,
# linguaxe correcta,
# acción correcta,
# modos correctos de subsistencia,
# esforzo correcto,
# atención correcta e
# concentración correcta.

* A orixinación codependiente: a psique crea o sufrimento como un produto natural dun proceso complexo.
* Rexeitamento á infalibilidade das escrituras aceptadas.
* *Anicca*: todo o que chega a ser ten un final;
* *Dukkha*: nada do que chega a ser é, en última instancia, plenamente satisfactorio;
* *Anātman*: de nada, durante o desenvolvemento da experiencia, pode dicirse que é "eu" ou "meu";
* *Nirvana*: é posible que os seres que poden sentir cheguen unha dimensión na que a conciencia que é totalmente inestruturada e pacífica e, en consecuencia, remate todo sufrimento orixinado pola interacción da psique e a vontade co mundo condicionado.

Porén, nalgunhas escolas majayana, estes últimos catro puntos chegaron a ser como aproximadamente dependentes. Existe desacordo entre as escolas budistas sobre os aspectos máis complexos do que, se cre, ensinou o Buda e tamén sobre algúns dos preceptos disciplinarios para os monxes (Vinaya).

Segundo a tradición, o Buda Gautama puxo énfase na ética e a comprensión correctas. Dubidou das nocións cotiás da divindade e da salvación. Afirmou que non hai intemediarion ningún entre a humanidade e o divino. Non afirmou que se chegaría ao estado *bodi* grazas ao sistema budista de introspección e pola práctica da meditación, como unha manifestación dunha verdade revelada por deus (epifanía), senón que o estado de iluminación nace dunha comprensión concienzuda da verdadeira natureza da psique, que tal comprensión debe ser descuberta transitando o longo camiño, coa guía das ensinanzas do Buda.

## Notas 
;Referencias

## Véxase tamén 
### Bibliografía 
#### Libros 
* 
*
*
*Bodhi, Bhikkhu (2005), ''In the Buddha's Words: An Anthology of Discourses from the Pali Canon*, Simon and Schuster.
*Bronkhorst, Johannes (1993), *The Two Traditions of Meditation In Ancient India*, Motilal Banarsidass
*
*
*
*Gethin, Rupert, ML (1998), *Foundations of Buddhism*, Oxford University Press
*Gombrich, Richard F (1988), *Theravada Buddhism: A Social History from Ancient Benares to Modern Colombo*, Routledge and Kegan Paul.
*——— (1992), "Dating the Buddha: a red herring revealed", in Bechert, Heinz (ed.), Die Datierung des historischen Buddha [The Dating of the Historical Buddha], Symposien zur Buddhismusforschung (in German), IV, Gottingen: Vandenhoeck and Ruprecht, pp. 237–59.
*——— (1997), *How Buddhism Began*, Munshiram Manoharlal
*——— (2000), *"Discovering the Buddha's date"*, in Perera, Lakshman S (ed.), Buddhism for the New Millennium, London: World Buddhist Foundation, pp.9–25.
*——— (2009), *What the Buddha thought*, Equinox
*
*
*
*
*Siderits, Mark (2019), *"Buddha"*, The Stanford Encyclopedia of Philosophy
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*Hamilton, Sue (2000), *Early Buddhism: A New Approach: The I of the Beholder,* Routledge.
*Kalupahana, David (1992), *A History of Buddhist Philosophy: Continuities and Discontinuities'', University of Hawaii Press.
*Strong, J.S. (2001), The Buddha: A Beginner's Guide, Oneworld Publications, ISBN 978-1-78074-054-6
*Ñāṇamoli, Bhikku (1992). The Life of the Buddha According to the Pali Canon (3rd ed.). Kandy, Sri Lanka: Buddhist Publication Society.
*Schumann, Hans Wolfgang (2003), The Historical Buddha: The Times, Life, and Teachings of the Founder of Buddhism, Motilal Banarsidass, ISBN 978-81-208-1817-0
*Hirakawa, Akira (1990), A History of Indian Buddhism: From Śākyamuni to Early Mahāyāna, University of Hawaii Press, ISBN 0-8248-1203-4
*Samuel, Geoffrey (2010), The Origins of Yoga and Tantra. Indic Religions to the Thirteenth Century, Cambridge University Press

#### Revistas 
* 
* 

### Outros artigos
* Buda
* Budismo
* Hotei
* Cans de Fu