Rosa (flor)

A **rosa** é a flor da **roseira**, arbustos do xénero ***Rosa*** e da familia das *Rosaceae* con máis de 100 especies. Moitas delas son nativas de Asia e un número menor procede de Europa, América do Norte e África noroccidental. Todas elas forman un grupo de arbustos erectos e plantas trepadeiras ou rastreiras, con ramas que frecuentemente están protexidas por espiñas.

Xa na antigüidade grega foi considerada a *raíña das flores*. A súa beleza e o seu arrecendo fan que na actualidade sexa a flor máis cultivada do mundo e que se empregue tanto na xardinaría ornamental como na floristaría e na industria da perfumaría.

## Características 
As roseiras son arbustos erectos, plantas trepadeiras ou rastreiras, xeralmente espiñentas, que alcanzan entre 2 e 5 metros de altura e poucas veces chegan aos 20 m rubindo sobre outras plantas. A distribución xeográfica xeral de moitas especies é incerta ou incompleta.
* **Talo**: arbusto de talos semileñosos, case sempre erectos (ás veces rastreiros), algúns de textura rugosa e escamosa, con notables formacións epidérmicas de variadas formas, persistentes e ben desenvolvidas (espiñas ou aguillóns).
* **Follas**: perennes ou caducas, compostas, imparipinnadas. Pecioladas, folíolos coa beira serrada. É frecuente a presenza de glándulas anexas sobre as marxes, odoríferas ou non.
* **Flor**: xeralmente aromáticas, completas e hermafroditas; regulares, con simetría radial (actinomorfas). Perianto ben desenvolvido. Hipanto ou receptáculo floral prominente en forma de urna (tálamo cóncavo e profundo). 
** Cáliz dialisépalo, de 5 pezas de cor verde. Os sépalos poden ser simples, ou ás veces de forma complexa con lobulacións laterais estilizadas.
** Corola dialipétala, simétrica, formada por 5 pétalos regulares (ou múltiplos de 5), ás veces escotados, e de variadas cores rechamantes; tamén brancos. A corola adoita ser "dobre" ou "plena" por transformación dos estames en pétalos, especialmente no caso dos cultivares. 
** Androceo composto por numerosos estames dispostos en espiral (varios verticilos), xeralmente en número múltiplo dos pétalos (5x). 
** Xineceo apocárpico (composto por varios pistilopistilos separados). Nectario presente, que atrae insectos para favorecer a polinización, predominantemente entomófila. Períxina (ovario medio), numerosos carpelos uniovulados (un primordio seminal por cada carpelo), así cada carpelo produce un aquenio. 
** Inflorescencias racemosas, que forman corimbos; pero ás veces preséntanse flores solitarias por redución.
* **Froito**: o produto fecundo da flor é unha infrutescencia coñecida como cinorrodon, un "froito" composto por múltiples froitos secos pequenos (poliaquenio) separados e pechados nun receptáculo carnoso (hipantio) e de cor vistosa cando está maduro.

## Etimoloxía 
[miniatura|Unha **rosa** como [marca de ceca dunha moeda da illa de Rodas]]
O termo *rosa* provén directamente e sen cambios do latín ***rosa***, co significado que coñecemos: 'a rosa' ou 'a flor da roseira'. Este procede do vocábulo previo ***rodia*** (ródja) [por cambio similar como en: *Clau**s**us* por *Clau**di**us*]. Este último arcaísmo latino é, pola súa parte, emprestado — a través do osco — do grego antigo ***ρόδον*** (RhÓDON) (a rosa, a flor da roseira) ou mellor ***RhODÉA*** (o talo da rosa, o apoio da flor).

A partir do grego antigo alúdese o posible significado de *rhódon* como 'efluvio aromático', 'aquilo que é fragrante', ou 'aquilo que desprende aroma'; orixinado como termo composto: por ***ροή*** (roí) 'fluxo' + ***οδμή*** (odmí) 'fragrancia, olor'. http://en.wiktionary.org/wiki/Rosa

O termo remóntase alén diso, probablemente de ***fródon*** ou tamén de ***wrodion*** (bródion) no antigo dialecto eolio, raíces correspondentes co persa antigo ***VeReDa*** ou '''''V'ReDa'''* (e os seus dialectos: avéstico *WaRDa*, sogdiano *WaRD* e parto *WâR*), como unha voz irania traspasada desde o sur de Armenia a Frixia e de aí a Grecia. [Confrontar con outros termos: en caldeo *V'RâD*, en armenio *vard*, e en árabico *VeRD*. (Hehn, Pott, Schenkel)]. E previamente dunha orixe tan antiga como do arameo ***wurrdā*** e mesmo do asirio ***wurtinnu***. Isto pódese cotexar coa raíz trilítera en hebreo ורד (VRD).

No referido á base, o núcleo deriva dunha raíz indoeuropea ***vardh-*** (wardh), ***vradh-**'' (wradh), 'crecer', 'erguer(se)'; onde en sánscrito ***wardh-as***, significa 'xermolante', e wardhati, 'elevar(se)', 'prosperar'.

Por outra banda, pode ser un derivado dunha raíz grecolatina ***VRAD***-, 'pregarse', 'facerse flexible'. E por aí tamén o grego ***rodanós***, ***rádinos***, e o eolio ***bradinós***, 'mol' ou 'flexible'. http://www.etimo.it/?term=rosa

## A rosa na cultura popular 
A rosa é quizais a flor máis popular do mundo, da que hai máis de cen especies, xa tendo pegadas delas no antigo Exipto. En Galiza cultívase dende moi antigo, de feito é tan popular que se chega a usar, por extensión, como sinónimo de calquera flor. A rosa branca-vermella é ademais o emblema de Inglaterra dende o século XV. A casa de Lancaster tiña como símbolo unha rosa vermella, e a de York, unha rosa branca; dunha guerra entre as dúas casas resultou vencedor Henrique Tudor, posterior rei Henrique VII de Inglaterra que, en 1486, casa con Elizabeth de York e fundan a dinastía Tudor; o seu símbolo sería a rosa bicolor.

### Ditos e refráns 
* *Non hai rosas sen espiñas*;
* *Se no teu xardín hai rosas, no meu hai xasmíns*;
* *Marzo marzán pola mañá cara de rosa, pola tarde cara de can*.

## Galería de imaxes 
:*Vexa o artigo principal en Galería de imaxes de rosas de Galicia*

Ficheiro:Rosa sp.273.jpg|Unha roseira vermella rubideira
Ficheiro:Rosa e orballo. Galiza.jpg|Rosa e orballo
Ficheiro:Rosa amarela, A Coruña.jpg|Rosa amarela na Coruña
Ficheiro:Rosa Tintada. A Coruña.jpg|Rosa variegada
Ficheiro:A rose 05be wp.jpg|Rosas amarelas

## Notas