Rebelión das putas de San Julián

A **rebelión das putas de San Julián** é un evento da historia arxentina ocorrido en Puerto San Julián o 17 de febreiro de 1922, no epílogo das loitas da Patagonia rebelde*.* Ese día, as prostitutas do bordel local "La Catalana" negáronse a atender aos soldados do Décimo Rexemento de Cabalaría do tenente coronel Héctor Benigno Varela, acusándoos a berros do asasinato de operarios agrarios.​ As prostitutas foron detidas, mais o comisario de San Julián decidiu non executalas para non engrandecer o seu acto de resistencia, senón que optou por deixalas ir.​ A rebelión das putas de San Julián foi a única protesta pública que houbo na Arxentina tras a represión masiva contra os operarios patagóns de 1920-1922.

## Historia 
### Prolegómenos 
En novembro de 1920, os peóns gandeiros da provincia de Santa Cruz, sindicados en torno á FORA, declaráronse en folga xeral debido á baixa calidade de vida proporcionada polos terratenentes locais, en parte debido á baixada dos prezos da la tras o fin da primeira guerra mundial. Os terratenentes, arxentinos e británicos, contraatacaron reprimindo aos folguistas coa axuda da policía local, o que aumentaría a dimensión da folga. Ante o tamaño do problema, en febreiro de 1921 o entón presidente Yrigoyen mandou á rexión a negociar ao tenente coronel Varela e ao seu Décimo Rexemento de Cabalaría. O resultado foi que a maioría das demandas dos operarios arxentinos (nas que se incluían un día máis de descanso semanal, un lugar limpo e seco onde durmir e candeas para alumearse durante o escuro inverno patagón) foron satisfeitas.

Porén, unha vez Héctor Benigno Varela e a súa tropa retiráronse, os terratenentes da rexión negáronse a cumprir os pactos, converténdoos en papel mollado, e tornaron a reprimir aos operarios coa axuda das autoridades. Estes responderon volvendo a declarar a folga en outubro de 1921, o que implicou que o presidente Yrigoyen volvese a mandar a Varela ao Sur, con ordes de solucionar o conflito. Varela instaurou un réxime policial na provincia de Santa Cruz, e empregou indiscriminadamente a violencia coa fin de rematar co conflito e cos traballadores folguistas e as súas pretensións. As súas brutais persecucións e fusilamentos custaríanlle a vida a entre 1000 e 1500 operarios, maioritariamente da propia rexión ou do próximo arquipélago chileno de Chiloé. Tras o exterminio dos operarios rebeldes e o asasinato ou exilio dos seus principais líderes, Varela daría a súa misión por finalizada o 10 de xaneiro de 1922.

### Os feitos 
Unha vez rematada a represión na Patagonia, denantes de volver a Bos Aires, en febreiro de 1922, Varela premiou aos seus homes pagándolles unha visita ás mancebías máis achegadas ao seu lugar de acuartelamento. O 17 de febreiro, un grupo de soldados baixo as ordes dun suboficial, acuartelados en Puerto San Julián, comezaron os preparativos para visitar o bordel local de "La Catalana" e así cobrárense a súa recompensa.​ O documentalista Pablo Walker, pola súa banda, afirma que non hai probas de tales torturas e vexacións, nin queda constancia na memoria colectiva do pobo de San Julián.​ O comisario de San Julián pediu, tras o encarceramento das putas, consello ao tenente primeiro ao cargo da gornición militar local, para dirimir o destino das sublevadas. Este militar non quería máis escándalos, nin que o acto pasase a maiores, polo que as prostitutas foron finalmente postas en liberdade.​​ Foster morrería en Puerto San Julián en 1968, formando hoxe a súa tumba parte do circuíto histórico e do patrimonio da localidade.

## Descubrimento da rebelión, repercusión e homenaxes 
O historiador Osvaldo Bayer descubriría a historia das putas de San Julián e incluiríaa no tomo dous da súa monumental investigación *La Patagonia rebelde* (1972).​​ O documento orixinal no que Bayer achou primeiramente a historia perdeuse nalgún momento entre 1972 e 2022.​​​​ Segundo Bayer e o documentalista Pablo Walker, o exército arxentino meteu presión con éxito ao terceiro peronismo para que o episodio da Rebelión das Putas fose omitido da película de 1974 *La Patagonia rebelde*.

En 2013 estreouse no Teatro Nacional Cervantes *Las putas de San Julián,* unha obra de teatro conmemorativa das mesmas, dirixida por Rubén Mosquera.​ Esta obra representaríase no devandito teatro ao longo da tempada 2013-2014, e de xeito itinerante en 2021 en varias localidades da provincia de Santa Cruz.​​​​ Até o seu falecemento en 2018, a obra contaría entre os seus figurantes co mesmo Osvaldo Bayer, estando presentes na súa primeira representación membros do sindicato arxentino de prostitutas AMMAR; as cales tamén asesoraron ao director a petición do propio Bayer.​​​ En 2015, o Quinteto Negro La Boca, unha agrupación de tango, presentaría o seu disco *Tangos Libertarios*, nunha de cuxas cancións (*Las Putas de San Julián*) tamén homenaxean ás devanditas.​

O 17 de febreiro de 2022, como conmemoración a cen anos do episodio, a Comisión Las Pxtas de San Julián -un colectivo de militantes, organizacións e áreas do Goberno de Santa Cruz e do concello de San Julián- rendeu homenaxe ás putas rebeldes en Puerto San Julián realizando unha serie de eventos ao longo de varios días coa fin de conmemorar o acto de resistencia.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Georgina Orellano

### Bibliografía 
* Bayer, Osvaldo (2009). *La Patagonia Rebelde *. Txalaparta. Colección Gebara.