Paio de Oviedo

**Paio, bispo de Oviedo** (en latín: *Pelagius Ovetensis*), finado o 28 de xaneiro de 1153, foi un crego, historiador e conselleiro que serviu á diocese de Oviedo como bispo auxiliar desde 1098 e como bispo desde 1102 ata a súa deposición en 1130 e de novo dende 1142 ata 1143. Era un prelado activo e independente, que defendeu con celo os privilexios e prestixios da súa diocese. Durante o seu mandato episcopal supervisou o *scriptorium* máis produtivo do reino, que produciu o vasto *Corpus Pelagianum*, ao que Paio achegou o seu propio *Chronicon regum Legionensium* (crónica dos reis de León). O seu traballo como historiador é en xeral fiable, pero polos documentos falsificados, interpolados e, doutro xeito, alterados con destreza que emanaban do seu despacho foi chamado "o Fabulador" e o "príncipe dos falsificadores". Suxeriuse a construción dun monumento na súa honra en Oviedo.

## Traxectoria 
Descoñécese a data e o lugar do nacemento de Paio. O *Liber testamentorum* inclúe unha xenealoxía que suxire que Paio puido estar relacionado coas familias asturianas occidentais que fundaron os mosteiros de Corias e Lapedo. Tamén fixo unha doazón aos seus propios cóengos de propiedades que posuía en Villamoros e Trobajuelo, preto de León, suxerindo quizais unha conexión leonesa. Sucedeu a Martiño catro anos máis tarde, como elección de Afonso VI, e asumiu con vigor a defensa das propiedades e xurisdicións da súa igrexa. O arcebispo de Toledo, Bernardo de Sedirac, procurou incorporar á súa provincia como sufragáneas as sés de Oviedo, León e Palencia. En 1099 o papa Urbano II deu a orde. En 1104, Paio de Oviedo e Pedro de León foron a Roma para defender o seu caso ante o novo papa, Pascual II, que lles concedeu un privilexio de exención e fíxoos dependentes directamente de Roma (1105). Durante as últimas décadas do século XI e as primeiras do XII, Santiago de Compostela converteuse nun dos principais centros de peregrinación entre os fieis católicos, axudado polo esforzo do seu arcebispo, Diego Xelmírez. A rivalidade entre Paio e Diego pódese ver no intento do primeiro de establecer Oviedo como destino comparable para os peregrinos, ampliando o culto ás reliquias da Catedral de San Salvador, o máis importante, o suposto Sudario de Oviedo. Mesmo se lle atribuíu a creación da Cámara Santa para albergar as reliquias da súa catedral.

Paio continuou vivindo en Oviedo e tratado como bispo. Cando o seu sucesor, Afonso, morreu en xaneiro de 1142, Paio retomou a administración diocesana ata principios do verán de 1143. No século XVI Ambrosio de Morales descubriu un manuscrito titulado "Moitas Xenealoxías da Escritura ata a Nosa Señora e Santa Ana", unha xenealoxía da Virxe María e Santa Ana adscrita a Paio, no arquivo catedralicio da catedral de Oviedo. Contiña varios textos históricos baixo o título "*Itacius*", despois do primeiro deles, a crónica de Hidacio. Este manuscrito perdeuse desde entón, pero demostra un interese especial de Paio pola familia extensa de Xesús e a súa avoa materna. foi composta como unha continuación dunha serie de crónicas que reuniu e copiara no *Liber chronicorum*, a parte principal do *Corpus Pelagianum*. Estes incluíron a *Historia de regibus Gothorum, Vandalorum et Suevorum* de Isidoro, a *Chronica ad Sebastianum* e a crónica de Sampiro (que foi mesturada e finalmente truncada). En conxunto estes forman o *Liber chronicorum* (libro das crónicas) que foi finalizado en 1132, cando se compuxo o seu prefacio, cun índice.

A crónica orixinal de Paio, a coñecida como *Chronicon regum Legionensium*, rematouse nalgún tempo despois de 1121, xa que se refire ao matrimonio da filla de Afonso VI, Sancha, con Rodrigo González, que recibe o título de conde. A crónica pódese atopar en vinte e catro manuscritos, o máis antigo data de finais do século XII. O *Chronicon regum Legionensium* e a crónica revisada de Sampiro influíron nos autores posteriores da *Chronica Adefonsi imperatoris* e da *Chronica naierensis*, e tamén Lucas de Tui, Rodrigo Ximénez de Rada e Afonso X. A relevancia de Paio como historiador é unha razón para o desacordo entre os académicos.

Paio tamén fixo un relato do traslado das reliquias de San Paio mártir de León a Oviedo e das de Froilán a Valle César, preto de Oviedo, que incluíu na súa crónica.

### *Liber testamentorum* 
Paio tamén tiña todos os documentos xudiciais relacionados coa diocese recollidos e copiados nun enorme cartulario chamado *Liber testamentorum* ou *Libro (gótico) dos testamentos*, compilado arredor de 1120, posiblemente no mosteiro de Santos Facundo e Primitivo en Sahagún. Aínda que contén documentos falsificados e interpolados destinados a reforzar as reivindicacións de Oviedo, segue a ser unha compilación importante para a investigación histórica. Está ilustrado con coloridas miniaturas de estilo románico e é unha das mostras máis importante deste período na historia da pintura da península.

A reforma gregoriana sempre desexara a reorganización da Igrexa na Península Ibérica na mesma liña que durante o reino visigodo. Como a sé de Oviedo foi creada durante o período ovetense, Paio rexistrara a falsa historia dunha diocese fundada nun lugar chamado Lugo de Asturias durante o período de dominación vándala na península no século IV, antes incluso dos visigodos. Fixo falsificar unha carta do papa Xoán VIII, incorrectamente datada en 899, na que Oviedo se convertía en sé metropolitana. Tiña acta (decretos) redactados para sínodos que supostamente tiveron lugar en Oviedo en 821 e 872, pero dos que non hai constancia. Nestes Lugo e Braga figuran como sufragáneos de Oviedo e dise que despois da conquista islámica (711) Deus trasladara a Oviedo todos os dereitos e privilexios da igrexa de Toledo, xunto coas súas reliquias, como castigo polos pecados de Hispania. Paio tamén escribiu unha historia do movemento da *Arca Santa* de Xerusalén a Oviedo, que se conserva no *Liber testamentorum* e que tamén foi interpolada na *Chronica ad Sebastianum* no *Liber chronicorum*.

## Notas