Cadi Iyad

miniatura|Sepulcro de Cadi Iyad
**Cadi Iyad** (), formalmente **Abū al-Faḍl ʿIyāḍ ibn Mūsā ibn ʿIyāḍ ibn ʿAmr ibn Mūsā ibn ʿIyāḍ ibn Muḥammad ibn ʿAbd Allāh ibn Mūsā ibn ʿIyāḍ al-Yaḥṣubī al-Sabtī** (   , nado en Ceuta o 28 de decembro de 1083 e finado en Marrakech o 14 de outubro de 1149, foi un polímata sunnita magrebí  considerado o principal estudoso do fiqh e hadiz maliki do seu tempo  , foi tamén un destacado teólogo, historiador, poeta e xenealoxista . Venerado no islam tradicional marroquí como un dos sete santos de Marrakech. 

## Traxectoria 
Iyaḍ naceu en Ceuta no seo dunha familia árabe de orixe iemení, os Yahsub, que se establecera en Baza para aveciñarse logo en Fez e a finais do século IX, no contexto das conquistas dos Omeia de Córdoba no Magreb occidental, o pai de Iyad instalouse en Ceuta, e de berce de notables e eruditos, Iyad puido aprender dos mellores profesores da cidade. O xuíz Abu ʿAbd Allah Muhammad b. ʿIsa (m. 1111) foi o primeiro mestre importante de Iyad e atribúeselle a súa formación académica básica. Ao medrar, Iyad beneficiouse do paso pola cidade de eruditos de al-Andalus, o Magreb e o mundo islámico oriental e consagrouse ao estudo da teoloxía e converteuse nun prestixioso erudito por dereito propio e tivo o apoio dos máis altos niveis da sociedade. Con 27 anos elixírono para participar nunha consulta teolóxica sobre o tratado de Al-Ghazali Ihya’ Ulum al-Din (*Renacemento das ciencias relixiosas*), moi crítico do Fiqh da época. Rexeitando as  *bidʻah*, non se levaba resto dos traballadores e non contou co apoio do sultán e logo de alegar motivos de saúde volveu a Ceuta pero non recuperou a condición de cadi de Ceuta ata 1144, despois da chegada o trono de Tashfin ibn Ali.

Nacido durante a idade de ouro da dinastía dos almorábides, Cadi testemuñou o seu ocaso e a chegada dos almohades. De doutrina asharita no dogma, estabal dobremente vencellado co imán Malek: pola escola e polo sangue. Cadi Iyad foi a Salé, capital almohade, e xurou lealdade ao califa Abd al-Mumin. Pero non era unha alianza por convición, na primeira ocasión os ceutís dirixidos por Cadi enfrontáronse ao gobernador almohade e os seus partidarios durante un enfrontametno entre o califa e os Barghawata. Para evitar represalias, Cadi Iyad 
aliouse con Yahia ben Ali ben Ghania, descendante dos almorábides e gobernador das Baleares, que se alia cos Barghawata mais derrotounos o exército de Abd al-Mumin. Iyad exiliouse entre as tribos nómades da rexión de Tadla.

Rexeitou recoñecer a Ibn Tumart, líder espiritual almohade, como o esperado Mahdi. As fontes discrepan sobre como e onde morreu, pero fixan a data en 1149 . Algunhas fontes, incluída unha escrita polo seu fillo, Muhammad, describen como se congraciou cos almohades en Marakech e finalmente morreu de enfermidade durante unha campaña militar. Outras fontes describen como morreu de morte natural mentres actuaba como xuíz rural preto de Tadla, mentres que fontes posteriores tenden a asumir unha morte violenta a mans dos almohades . Aínda que se opuxo aos almohades e ás ideas de Ibn Hazm, non mantivo inimizade pola escola zahirita do islam sunnita, á que seguían os almohades e Ibn Hazm. Os comentarios de Iyad sobre o mestre de Ibn Hazm, Abu al-Khiyar al-Zahiri, foron positivos. Iyad adheriuse á escola Ash'ari. Defendeu e eloxiou tanto ao fundador Abu Hasan al-Ash'ari como á súa escola.

## Influencia 
A doutrina de Iyad influíu en eruditos posteriores como Ibn Taymiyyah e Taqī ad-Dīn as-Subkī (m. 1355) na definición de herexía na apostasía, e foi o primeiro en pedir a pena de morte para aqueles musulmáns culpables de "difundir" impropiedades sobre Mahoma ou cuestionar a súa autoridade en relación a asuntos de fe e vida profana” (segundo Tilman Nagel). 
A Universidade Cadi Ayyad, tamén coñecida como Universidade de Marrakech, recibiu o seu nome. Tamén se coñece a Cadi Ayyad como un dos sete santos de Marrakech, un grupo de figuras históricas musulmás, venerados no islam popular marroquí pola súa piedade ou outros atributos místicos, soterrados en Marrakech e que os fieis visitan no cadro dunha peregrinación, que se coñece como *ziara*.

## Obras 
* ''Al-Shifa bi Ta'rif Huquq al-Mustafa*, a súa obra máis coñecida, unha biografía de Mahoma
* *Ikmal al-mu`lim bi fawa'id Muslim'', un famoso comentario sobre Sahih Muslim que transmitía e ampliaba o propio comentario de al-Maziri, al-Mu`lim bi-fawa'id Muslim. O comentario de Cadi Iyad utilizouno Al-Nawawi no seu comentario de Sahih Muslim.
* ''Bughya al-ra'i lima Tadmanahu Hadith Umm Zara` min al-Fawa'id*, publicado con Tafsir nafs al-Hadith por Al-Suyuti .
* *al-I`lam bi Hudud Qawa'id al-Islam*, escrito sobre os cinco piares do Islam.
* *al-Ilma` ila Ma`rifa Usul al-Riwaya wa Taqyid al-Sama`*, un traballo detallado sobre a ciencia do hadith .
* *Mashariq al-Anwar `ala Sahih al-Athar*, baseado en al-Muwatta de Malik ibn Anas, Sahih Al-Bukhari do Imam Bukhari e Sahih Muslim de Muslim ibn al-Hajjaj .
* *al-Tanbihat al-Mustanbata `ala al-kutub al-Mudawwana wa al-Mukhtalata* .
* *Daqa`iq al-akhbar fi dhikr al-janna wa-l-nar*, un "manual escatolóxico" que describe as alegrías de *jannah* (ceo) e os horrores de *jahannam'' (inferno)

## Notas