open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Corneira, A Baña

**San Cristovo de Corneira**

No ano 1607 era anexo da parroquia de San Xoán da Riba. A igrexa parroquial correspóndese ao terceiro terzo do século XVIII, facéndose a capela maior no século XIX. Ao longo do tempo sufriu varias transformacións.

## Arquitectura popular 
O pazo de Ferraces atópase en estado ruinoso, pero conserva un patín co corredor cuberto e as portas ornamentadas con arcos conopiais e escudo ovalado que evoca aos Romero e aos Moscoso. Conta cun pombal.

Hai barios muíños: Porto Carros (moía todo o ano con auga do río Corneira), Sorubadas, da Braña, Vieiro (con augas do regato Foxá), de Vilar de Cerdeiras (rego de Foxos), do Baiares (rego de Foxos), de Ferraces, do Souto e de Vilanova.

Na parroquia hai un pombal de 12 pares, de Fausto García.

## Festas 
* 1º sábado despois de Corpus: Santísimo Sacramento.
* 3 de outubro: San Cristovo.
* 4 de outubro: San Francisco.
* 5 de outubro: San Roque, San Ramón e As Dores.

## Lugares e parroquias 
### Lugares de Corneira 
### Parroquias da Baña 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Lugares da Baña
David Meca

**David Meca Medina**, nado en Sabadell en 1974, é un nadador catalán de longa distancia en augas abertas.

## Traxectoria 
En 2005 sumaba máis de 100 títulos internacionais en probas de longa distancia en augas abertas, entre eles 28 títulos mundiais, o último dos cales foi o de campión do mundo de longa distancia en 25 quilómetros, nos Mundiais de Natación de Montreal 2005.

Estudou interpretación nos Estados Unidos e fixo pequenas incursións no mundo da interpretación e da moda.

## Retos na súa carreira
*Alcatraz: primeiro home na historia en unir a nado a Illa de Alcatraz coa baía de San Francisco, nadando con grillóns, entre tiburóns, con temperaturas extremas e fortes correntes, demostrando así que a historia sobre a imposibilidade de escapar de Alcatraz era tan só ...unha lenda.
*Estreito de Xibraltar: conseguiu bater a marca mundial e cruzalo en tan só 2 horas e 29 minutos, en pleno mes de decembro, con ventos de levante e ondas de até 3 metros.
*La Gomera-Tenerife: uniu as dúas illas en tan só 8 horas, nadando entre baleas.
*Tenerife-As Palmas de Gran Canaria: ofreceu un espectáculo único, batendo todas as marcas, nadando 100 quilómetros en 23 horas e 5 minutos, unha demostración de resistencia e intelixencia, nunha loita entre o home e a soidade do océano en condicións ao límite.
*Xàbia-Eivisa: Durante 25 horas e media, nadou os 110&nbsp;km que separan Xàbia (Alacant) de Eivisa (Illas Baleares); tivo que superar os 12&nbsp;°C da auga do Mediterráneo no inverno, case 14 horas sen luz natural en mar aberto, picaduras de medusas e unha contractura no brazo dereito.
*Lago Ness: O obxectivo era poder cubrir a nado os 36&nbsp;km de distancia dun dos lagos máis famosos do mundo. As baixas temperaturas obrigárono a deixar a proba cando levaba percorridos 27,5&nbsp;km.

## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
*Web oficial de Davide Meca
Fiopáns, A Baña

**San Pedro de Fiopáns** é unha parroquia que se localiza no leste do concello da Baña na comarca da Barcala. Segundo o padrón municipal de 2016 tiña 181 habitantes (94 homes e 87 mulleres) distribuídos en 5 entidades de poboación, o que supón unha diminución en relación ao ano 1999 cando tiña 268 habitantes.

## Historia 
### Idade Media 
Da época medieval existe un conxunto de doce cazoletas de pequeno tamaño realizadas sobre a superficie horizontal dun afloramento granítico de grandes dimensións. Este conxunto chámase Petróglifo do Monte da Calexa, situado en Alde.

## Cultura 
### Patrimonio 
#### Patrimonio arquitectónico relixioso 
* Igrexa parroquial. Situada en San Pedro de Fiopáns, é de estilo barroco. Nela consta documentación do 1777, aínda que se supón que a súa construción se remonta a varios anos antes. Destaca a presenza de varios escudos de armas, seis dentro da igrexa, e un no hórreo próximo á casa reitoral.

#### Patrimonio etnolóxico 
##### Muíños
Todos están situados no regueiro chamado da Calexa (río Portalaxe)
* de Baixo da Calexa, moía catro meses no ano.
* de Rebordáns da Calexa, ídem.
* do Crego, ídem.
* dos Batáns, ídem.
* dos Herdeiros, ídem.
* da Baña, moía dous meses no ano.

##### Pombais
* Pombal do cura.

### Etnografía 
#### Festas 
* 2 de febreiro: As Candeas
* 29 de xuño: San Pedro
* 30 de xuño: Santo Antón
* Último domingo de agosto: San Roque
* 8 de outubro: A Inmaculada

## Galería de imaxes

Ficheiro:Cruceiro en Fiopáns.jpg|Cruceiro en Fiopáns.
Ficheiro:Cruceiro no cemiterio de Fiopáns.jpg|Cruceiro no cemiterio de Fiopáns.
Ficheiro:Escudo e pía na igrexa de Fiopáns.jpg|Escudo na fachada e pía bautismal no adro da igrexa.
Ficheiro:San Pedro na igrexa de Fiopáns.jpg|Imaxe de San Pedro na fachada da igrexa.

## Lugares e parroquias
### Lugares de Fiopáns
### Parroquias da Baña
## Notas 
## Véxase tamén
### Outros artigos
*Lugares da Baña
Premio Nadal

O **Premio Nadal** de novela convócase desde 1944 por Ediciones Destino (que desde 1989 pertence ao Grupo Planeta). A súa celebridade radica en que é o premio literario máis antigo que se concede en España e na lista de escritores que mereceron este galardón están importantes figuras da literatura española do século XX. A contía do premio en 2018 foi de 18.000 € para o gañador, e de 6.000 € para o finalista, ata que en 2010 se eliminou esta última categoría. No 2023, a dotación foi de 30.000€. Dende 1968, concédese na mesma noite o Premio Josep Pla de narrativa en catalán.

## Historia 
Entrégase cada 6 de xaneiro tralas deliberacións e votacións dun Xurado de 5 membros que se fai público no mes de decembro inmediatamente anterior e, dende 1958, a gala de entrega do premio faise no Hotel Ritz de Barcelona. Cómpre sinalar, para evitar continuas confusións, que o premio se convoca ao longo dun ano, pero que se entrega o día 6 de xaneiro do ano seguinte; así, por exemplo, Elena Quiroga gañou, coa novela *Viento del Norte* o Premio Nadal 1950, pero este premio foi concedido o 6 de xaneiro de 1951.

## Lista de gañadores 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Web da Editorial Destino
Ordoeste, A Baña

**Santa María de Ordoeste** é unha parroquia que se localiza no sur do concello coruñés da Baña na comarca da Barcala. Segundo o IGE en 2016 tiña 250 habitantes (134 mulleres e 116 homes) distribuídos en 9 entidades de poboación, o que supón unha diminución en relación ao ano 1999 cando tiña 311 habitantes.

## Historia 
En Paraxó consérvase a mámoa de Monte Agudo. O castro de Guimaráns aproveita como localización o lugar máis alto que separa as parroquias de Ordoeste (A Baña) e San Mamede de Pena (Negreira), a unha altitude de 328 m no monte chamado Alto dos Castros. Presenta unha coroa tendente a circular de aproximadamente 150 metros de diámetro que está delimitada por un parapeto. O estado de conservación é aceptable.

No apartado de construcións civís existiron as Torres de Braña e Reiverde, a día de hoxe desaparecidas.

Esta parroquia estivo sometido a varios cambios ao longo da historia. No 1123 o arcebispo Xelmírez cambia pola herdade Oíns (Arzúa) coa raíña Urraca. No 1868 Ordoeste queda sen os anexos de San Vicenzo e San Salvador, quedando con San Xoán de Barcala. Este cambio foi obra do arcebispo García Cuesta.

Ao longo do século XIX sufriu duras contribucións e impostos. En 1809 por orde do Goberno requisan gando vacún para lle subministrar ao exército. Tamén lle afectou a desamortización.

No ano 1864 as aldeas de Casa de Antelo e Eiroa solicitaron pertencer a Ordoeste, pero non o conseguiron.

### Igrexa 
A igrexa parroquial foi construída en diferentes etapas, polo que ten variedade de estilos arquitectónicos, destacando o barroco.

## Arquitectura popular 
### Muíños 
* Muíño do Río Verde, moía a metade do ano, con auga dese río.
* Riente Rial, de Benito de Villar, moía a metade do ano coas augas do río de Broño (Rego de Rial).
* Riente Rial, de Andrés Antelo e consortes, ídem.

## Festas 
* 2º sábado de maio: As Dores
* 2º domingo de maio: Santo Antonio
* 15 de agosto: Santa María
* 16 de agosto: O Sacramento
* 1º domingo de setembro: O Carme

## Lugares e parroquias
### Lugares de Ordoeste
### Parroquias da Baña
## Notas 
## Véxase tamén
### Outros artigos
*Lugares da Baña
San Cibrán de Barcala, A Baña

**San Cibrán de Barcala** é unha parroquia que se localiza no sur do concello da Baña na comarca da Barcala. Segundo o IGE en 2016 tiña 122 habitantes (68 mulleres e 54 homes) distribuídos en 3 entidades de poboación, o que supón unha diminución en relación ao ano 1999 cando tiña 150 habitantes.

## Historia 
Existen poucos vestixios do Neolítico na parroquia. Atópase un grupo de dúas mámoas chamadas as de Tarroeira. Ambalas dúas están nun aparente bo estado de conservación. Da Idade de Ferro hai un asentamento fortificado denominado o Cotón dos Castros, cun pequeno parapeto moi esmorecido polas labores agrícolas. Unha gran parte da croa encóntrase dentro do concello de Negreira.

Esta parroquia é un anexo de San Mamede de Monte, pero non foi así sempre. No ano 1334 ten relación cos señores Soga Mariño de Lobeira, dado que dona Leonor González, viúva de Ruy Soga, deixa no testamento unha cantidade para a restauración da igrexa. Esta familia entronca cos Mariño e os Lobeira que son os señores do Pazo de Cotón e outros de Barcala. No ano 1607 pertencía ao Arcediagado de Trastámara. No 1640, un visitador en nome do cardeal Marcelo Spínola, observando o estado ruinoso da igrexa, manda que se fagan as obras necesarias baixo ameaza de excomuñón. En 1778 é motivo de disputa a pertenza desta parroquia; entre o mosteiro de San Martíño Pinario, á que pertencía Monte, e o arcediagado de Trastámara. No 1791 foi necesario realizar unha nova igrexa e o visitador mandou que os veciños se servisen da igrexa de Covas. Isto provocou unha protesta entre a veciñanza de Covas na que non deixan a súa igrexa nin os seus fondos para os de San Cibrán. Na actualidade a misa dominical repártese unha semana nunha parroquia e outra semana na outra.

A finais do século XVIII complétase a nova igrexa, de estilo neoclásico, pero coa renovación pérdense os vellos retablos e moitas imaxes como a de San Brais e San Bartolomeu, aínda que as maiores perdas están nos obxectos de orfebrería.

O campanario da igrexa está separado desta, na parte alta da carballeira que rodea o templo.

## Arquitectura popular 
### Muíños 
En San Cibrán non hai. O muíño da Fontenla, na parroquia de Covas, figura a nome duns veciños de San Cibrán.

### Pombais 
* Pombal en San Cibrán

## Festas 
* 2º domingo de xuño: Santa Lucía
* 14 de setembro: San Cibrán
* 15 de setembro: O Pilar

## Lugares e parroquias 
### Lugares de San Cibrán de Barcala 
### Parroquias da Baña 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Lugares da Baña
Marcelle, A Baña

**Santa Cristina de Marcelle** é unha parroquia que se localiza no norte do concello da Baña na comarca da Barcala. Segundo o padrón municipal de 2016 tiña 164 habitantes (81 homes e 83 mulleres), 65 menos ca en 1999. Ten tres entidades de poboación.

## Historia 
Na delimitación parroquial atópanse varias mámoas do neolítico como a do Campo Redondo, as dúas de Vilar (en Outeiro), as dúas de Faílde, e as dúas de Cruceiro Grande. Tamén existe un petróglifo da Idade de Bronce, denominado do Libreiro.

Noutro tempo pertenceu ao arciprestado do Xallas, aínda que actualmente pertence ao de Barcala.

Marcelle foi dos Condes de Gimonde, título concedido polo rei Carlos III en 1765. Dise que este condado tra por armas as dos Cisneros. Recórdase o caciquismo do século XIX naquel dito de "Deus no ceo e Xan Paredes en Marcelle"

Destaca a igrexa do século XVII, aínda que anterior a actual había outra da que non se conserva nada. En 1622 construíuse a capela do Anxo da Garda, costeada por Gonzalo de Turnes e a súa muller, onde se poñen as sepulturas de seus pais e aínda hoxe se conserva a devoción ao santo Anxo da Garda, pervivindo un retablo e unha imaxe. A construción da igrexa levou tres séculos, cun estilo barroco predominante, e cunha escasa decoración.

A mediados do século XX, no chamado xacemento do Campo da Billa, durante a realización de actividades agrícolas, foron localizadas unhas 3 ou 4 sepulturas, conservando algunha delas a tapa, formada por unha única pedra de gran tamaño.

## Arquitectura popular 
### Muíños 
No río de Vilar hai tres muíños de canle e que moían seis meses:
* de Juana Romero
* do Medio, de Juan Cisneros
* Quinteiro
No río Fonte Grande
* de Juana Romero, de cubo, moía durante catro meses.

### Pombais 
* Pombal na casa reitoral, de planta rectangular e na que se aproveita a esquina do muro circundante da casa.

## Festas 
* 24 de xuño: Sagrado Corazón
* Último sábado de agosto: Santa Cristina
* Última fin de semana de agosto: A Inmaculada

## Galería de imaxes 

Ficheiro:Cruceiro en Marcelle, A Baña.jpg|Cruceiro preto da igrexa de Marcelle.

## Lugares e parroquias 
### Lugares de Marcelle 
### Parroquias da Baña 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Lugares da Baña
Sanamede do Monte, A Baña

**Sanamede do Monte** é unha parroquia que se localiza no sueste do concello da Baña na comarca da Barcala. Segundo o padrón municipal de 2016 tiña 414 habitantes (211 mulleres e 203 homes) distribuídos en 7 entidades de poboación, o que supón unha diminución en relación ao ano 1999 cando tiña 544 habitantes.

## Historia 
Malia a mala conservación aínda quedan restos de túmulos megalíticos como son a mámoa do Purrubelo e a mámoa das Chamiseiras. As dúas sitúanse en Duomes de Abaixo. No lugar de Monte tamén se atopa a mámoa da Mina de Mosqueira.

A primeira referencia nun documento é o ano 988, onde reflicten que o monxe Leodofredo fai doazón da mesma e tódolos seus lugares ao mosteiro de Antealtares.

### Feira en Seilán 
No ano 1793, os veciños de Covas, San Cibrán e San Mamede elevaron unha petición ao rei Carlos IV para que autorizase a celebración dunha feira todos os meses. Por Real Carta dada o 4 de setembro de 1795 concedeuse a feira o segundo domingo de cada mes. Esta foi feita na carballeira do Seilán, e por ese motivo construíuse unha capela, primeiro de madeira, na que se oficiaba a misa os días da feira. No ano 1928 permitiuse facer feira nos segundos domingos e nos cuartos daqueles meses que tivesen cinco. Esta durou ata a década de 1960.

### A igrexa 
Sofre varias transformacións, sobre todo a partir do ano 1594, visibles na variedade de estilos, que van desnde o gótico tardío ata o manierista que se manifesta na capela maior e nos retablos.

## Arquitectura popular 
### Muíños 
A maioría moían con auga do río Seilán (río Albariña) nove meses, excepto o Novo, propio do cura, que moía todo o ano
* O dos Aguillóns
* O do Medio
* O da Ponte dos Aguillóns
* O dos Gómez
* Novo
* Vello
* O de Nantón
* O do Medio
* O de Arriba
* Novo, do cura
Moían a metade do ano coas augas do regato de Buchaín:
* O de Buchaín
* O de Abaixo

### Pombais 
* Pombal de 20 pares de Francisco Pérez de Lucia
* Pombal de 10 pares de Domingo Silva

## Festas 
* 3 de febreiro: San Blas (en Seilán).
* 17 de agosto: San Mamede.
* 18 de agosto: Santo Antón.
* 19 de agosto: San Luís.
* Domingo seguinte ao 19 de agosto: A Peregrina (en Seilán).
* Domingo seguinte ao 16 de setembro: Santa Eufemia (en Seilán).

## Lugares e parroquias 
### Lugares de Sanamede do Monte 
### Parroquias da Baña 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Lugares da Baña
Suevos, A Baña

**San Mamede de Suevos** é unha parroquia que se localiza no norte do concello da Baña na comarca da Barcala. Segundo o padrón municipal de 2016 tiña 214 habitantes (111 mulleres e 103 homes) distribuídos en 7 entidades de poboación, o que supón unha diminución en relación ao ano 1999 cando tiña 374 habitantes.

## Historia 
A pegada da cultura castrexa nesta terra está no castro de Suevos, tamén chamado O Castillo. Trátase dun asentamento fortificado da Idade de Ferro que presenta unha coroa de forma ovoide de grandes dimensións, 140 m e 110 m, delimitada por un parapeto dun 3-4 metros de alto. En Francos atópase a mámoa da Agra dos Méndez, a día de hoxe afectada por unha pista parcelaria e a repoboación con eucaliptos.

A presenza de pobos centroeuropeos é visible na toponomía da parroquia: Suevos e Francos.

A parroquia de Suevos pertence ao arciprestado de Céltigos e ao arcediagado de Trastámara. Entre os séculos XVII e XVIII chegou a contar con catro confrarías. A igrexa parroquial é de estilo neoclásico. Comezou a contruírse no 1767, aínda que non se rematou definitivamente ata o século XIX, co engadido da sancristía.

## Arquitectura popular 
### Muíños 
* O de Ventura Paredes, moía seis meses con auga do rego de Faílde.
* o de Batáns, moía seis meses.
* Penedo.
* Reguengo, moía con auga do río de Portos.
* Ribavella, moía tres meses con auga do río Fonte Esperón.

## Festas 
* 3 de febreiro: San Brais.
* 13 de xuño: Santo Antón.
* 17 de agosto: San Mamede.
* 18 de agosto: Santísimo Sacramento.
* 19 de agosto: A Inmaculada.
* 1º domingo de outubro: O Rosario.
* 13 de decembro: Santa Lucía.

## Galería de imaxes 

Ficheiro:Cruceiro e igrexa de Suevos, A Baña.jpg|Cruceiro e igrexa de Suevos.

## Lugares e parroquias 
### Lugares de Suevos 
### Parroquias da Baña 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Lugares da Baña
A Riba, A Baña

**San Xoán da Riba** ou Campo das Minas. Segundo a tradición oral o nome do sitio viña de que por alí había ferro. Está o grupo do Campo da Feira cun total de cinco túmulos e o de Barreiros con catro. Próximo ao lugar da Bafadoira atopánse a de Costolla e un grupo de tres mámoas chamadas de Ventureira, e cerca do Campelo atopamos a Mámoa das Brañas e a do Campo da Tilla. En Vigobó tamén está a mámoa do Castelo e a mámoa da Mina dos Mouros, este último nun bo estado de conservación.

### Igrexa 
A igrexa de San Xoán da Riba é orixinaria de estilo románico, sufrindo varias remodelacións entre os séculos XVII e XVIII. A día de hoxe é un conxunto de estilos entre os que se pode apreciar en diferentes partes da súa estrutura o barroco e o neoclásico.

No lugar da Riba existiu unha capela, xa desaparecida.

### Feira da Carballeira 
Neste lugar celebrábase unha feira de concesión real os últimos domingos de cada mes á que, ademais do gando das inmediacións, acudían vendedores de panos, lenzos, praterías e grans de todo tipo. Xa no 1851 se ten constancia da súa celebración. No 1897 esta feira foi trasladada á Baña.

## Arquitectura popular 
### Muíños 
* de Antelo, moía seis meses coa auga do río e fonte Eimil.
* da Carballeira, ídem ao anterior.
* da Portela, moía seis meses, en Trece, no río Eimil.
* de Abaixo ou o da Cova do Batán, ídem ao anterior
* o da Cova do Batán, ídem
* Ponte de Espesedo, moía todo o ano coa auga do río Vilanova.
* o da Braña de Espesedo, moía todo o ano coa auga do río Ponte Riveiro.
* do Relo, no lugar de Loureiro, moía catro meses con auga da Braña e Rego das Pegas.
* de Pintella de Ferreiros, que moía seis meses con auga da Fonte pedra de Silvariño.

## Festas 
* 24, 25 e 26 de xuño: San Xoán
* 1º domingo de outubro: O Rosario.

## Lugares e parroquias 
### Lugares da Riba 
### Parroquias da Baña 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Lugares da Baña
Bergondo, Bergondo

**San Salvador de Bergondo** Para outros autores sería un antropónimo latino e ligado á cristiandade que xorde de "*Verecundus*". O topónimo data de entre o século VII e X.

### Patrimonio 
A igrexa parroquial de Bergondo formaba parte do Mosteiro de San Salvador de Bergondo.

Na parroquia sitúase o Pazo de Mariñán.

## Galería de imaxes 

Ficheiro:Bergondo-ar-01.jpg|Igrexa de San Salvador de Bergondo.
Ficheiro:Bergondo-ar-03.jpg|Cruceiro coa Igrexa de San Salvador.
Ficheiro:Bergondo-ar-06.jpg|San Salvador de Bergondo.
Ficheiro:Portada septentrional igrexa de San Salvador de Bergondo.jpg|Portada setentrional da igrexa de San Salvador.

## Lugares e parroquias 
### Lugares de Bergondo 
### Parroquias de Bergondo 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Lugares de Bergondo
Cortiñán, Bergondo

**Santa María de Cortiñán** en 2020 tiña 505 habitantes (243 homes e 262 mulleres) distribuídos en 8 entidades de poboación, o que supón un aumento en relación ao ano 1999 cando tiña 415 habitantes.

## Cultura
### Topónimo
*Cortiñán* é un topónimo latino que fai referencia ás cortiñas, ou aquelas pequenas leiras de cultivo. O topónimo xorde entre o século X e XIII.

## Lugares e parroquias
### Lugares de Cortiñán
### Parroquias de Bergondo
## Notas
## Véxase tamén
### Outros artigos
*Lugares de Bergondo
Guísamo, Bergondo

**Santa María de Guísamo** é unha parroquia que se localiza no sur do concello de Bergondo na comarca da Coruña. Segundo o IGE en 2018 tiña 1.436 habitantes (739 mulleres e 697 homes) distribuídos en 10 entidades de poboación, o que supón un descenso en relación ao ano 2013 cando tiña 1.523 habitantes.

## Cultura
### Topónimo
*Guísamo* é un antropónimo xermánico cunha base en "*monde*", ou protección. O topónimo xorde entre o século VII e X.

## Galería de imaxes 

Ficheiro:Cruceiro en Guísamo.JPG|Cruceiro realizado por Guillermo Feal en 1989.
Ficheiro:Casa abandonada en Guísamo, Bergondo.jpg|Casa abandonada en Guísamo

## Lugares e parroquias 
### Lugares de Guísamo 
### Parroquias de Bergondo 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 

### Outros artigos 
* Lugares de Bergondo
Moruxo, Bergondo

**San Vicente de Moruxo** é unha parroquia que se localiza no norte do concello de Bergondo na comarca da Coruña. Segundo o IGE en 2018 tiña 404 habitantes (206 mulleres e 198 homes) distribuídos en 3 entidades de poboación, o que supón un aumento en relación ao ano 1999 cando tiña 398 habitantes.

## Cultura
### Topónimo
*Moruxo* hipotetízase que sexa un topónimo prerromano ligado á raíz *mor*, ou pedra. A súa orixe sería anterior ao século III.

## Galería de imaxes 

Ficheiro:Praia do Pedrido.JPG|Praia do Pedrido.
Ficheiro:Ponte do Pedrido.jpg|Ponte do Pedrido.

## Lugares e parroquias 
### Lugares de Moruxo 
### Parroquias de Bergondo 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 

### Outros artigos 
* Lugares de Bergondo
Media

O termo **Media** pode referirse a:

*Na indumentaria, unha peza de roupa que cobre as pernas; é máis usual usar o plural **medias**;
*Nas matemáticas, a **media** é unha medida que resume información de datos numéricos;
*Na comunicación, por préstamo do latín, o termo *media* designa o conxunto dos **medios de comunicación de masas**.

Como topónimo, pode referirse a:

;En Galiza
***Mediafariña**, lugar da parroquia de Cazás, no concello de Xermade;
***Medialdea**, lugar da parroquia de Belesar, no concello de Baiona;
***Medianeiros**, lugar da parroquia de Ramil, no concello de Castro de Rei;
***Mediavila**, lugar da parroquia de Cecebre, no concello de Cambre.

;Fóra de Galiza

;En Oriente Medio
***Media** era unha rexión histórica do Medio Oriente, berce de grandes imperios.

## Véxase tamén
### Outros artigos
***A Medua**, lugar da parroquia de San Xusto, no concello de Carballeda de Valdeorras.
Rois, Bergondo

**Santa Mariña de Rois** é unha parroquia que se localiza no centro do concello de Bergondo na comarca da Coruña. Segundo o IGE en 2018 tiña 173 habitantes (87 homes e 86 mulleres) distribuídos en 2 entidades de poboación, o que supón un aumento en relación ao ano 1999 cando tiña 155 habitantes.

## Cultura
### Topónimo
*Rois* é posiblemente un antropónimo latino que xorde entre o século VII e X. Podería provir do nome *Rosci*.

## Lugares e parroquias 
### Lugares de Rois 
### Parroquias de Bergondo 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Lugares de Bergondo
Santa Marta de Babío, Bergondo

**Santa Marta de Babío** é unha parroquia que se localiza no centro do concello de Bergondo na comarca da Coruña. Segundo o IGE en 2018 tiña 301 habitantes (152 mulleres e 149 homes) distribuídos en 4 entidades de poboación, o que supón un aumento en relación ao ano 1999 cando tiña 299 habitantes.

## Historia
A parroquia foi sede dunha antiga xurisdición no Antigo Réxime, que xa no século XX deu nome ao condado de Santa Marta de Babío.

## Cultura
### Topónimo
*Babío* é un antropónimo prerromano cunha raíz que significa "vitoria". A súa orixe sería previa ao século III.

## Galería de imaxes 

Ficheiro:Fachada-igrexa-santa-marta-babío-bergondo.jpg|Fachada da igrexa.
Ficheiro:Cruceiro-igrexa-santa-marta-babio-bergondo.jpg|Cruceiro no adro.
Ficheiro:Cruceiro-santa-marta-babio-bergondo.jpg|Cruceiro.

## Lugares e parroquias 
### Lugares de Santa Marta de Babío 
### Parroquias de Bergondo 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 

### Outros artigos 
* Lugares de Bergondo
Órgano (homónimos)

A palabra **órgano** ten varios significados:
* En anatomía, un **órgano** é un conxunto de tecidos que evolucionou para realizar unha determinada función.
* En música, un **órgano** é un instrumento musical.
* En política, chámanselle **órganos** aos diferentes compoñentes do Estado (Presidente da República ou Rei, Parlamento, Goberno etc.); as subdivisións dun Ministerio son tamén chamadas os seus **órganos**.
A Ermida, A Baña

**San Salvador da Ermida** é unha parroquia que se localiza no norte do concello da Baña na comarca da Barcala. Segundo o padrón municipal de 2016 tiña 122 habitantes (64 homes e 58 mulleres) distribuídos en 5 entidades de poboación, o que supón unha diminución en relación ao ano 1999 cando tiña 187 habitantes.

## Toponimia 
O topónimo deriva do latín , que é unha igrexa pequena, polo xeral lonxe ou fóra dun núcleo de poboación, ou tamén pode facer referencia a un sitio ermo ou sen traballar.

## Historia 
Esta parroquia foi suprimida a nivel eclesiástico, pero figura como tal a nivel administrativo.

Coma evidencia da longa antigüidade atopamos a pegada da cultura castrexa nun lugar coñecido como Castro ou Castelo de Gosende. Tamén existen diferentes mámoas coma a mámoa da Mina do Rodado, a dos Pasos do Río e a da Hedreira.

A única capela é unha pequena ermida de planta rectangular e con muros de cachotería, agás nos esquinais e nas pezas dos linteis da porta, que son de perpiaño irregular. A porta está descentrada e leva unha pequena ventá con lados biselados, no centro, debaixo da espadana.

## Arquitectura popular 
### Muíños 
Todos moían coas augas do río Grande (río Abuín).
* da Rena, moía todo o ano.
* de Abaixo, todo o ano
* de Gosende, catro meses no ano.
* da Hedreira, todo o ano.

## Festas 
* 5 de agosto: As Neves.
* 25 de decembro: San Salvador.
* 26 de decembro: San Silvestre.

## Lugares e parroquias 
### Lugares da Ermida 
### Parroquias da Baña 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Lugares da Baña
Piadela, Betanzos

**Santo Estevo de Piadela** é unha parroquia que se localiza no concello de Betanzos na comarca de Betanzos. Segundo o IGE en 2018 tiña 729 habitantes (371 mulleres e 358 homes) distribuídos en 5 entidades de poboación, o que supón un aumento en relación ao ano 1999 cando tiña 726 habitantes.

## Cultura
### Topónimo
*Piadela* é un topónimo latino que é un diminutivo de "*piava*", ao cal non se lle coñece o significado.

### Patrimonio 
O pazo de Piadela do século XVIII, é de estilo neoclásico. Mandado levantar polo arcebispo de Santiago Juan Sánchez Baamonde en 1728, o edificio é de planta en forma de escuadra, con dúas alturas. Na fachada principal hai un escudo de armas.

## Galería de imaxes 

Ficheiro:Piadela Betanzos 1.jpg|Igrexa de Piadela.
Ficheiro:Piadela Betanzos 2.jpg|Escudo sobre da porta da igrexa.
Ficheiro:Piadela Betanzos 3.jpg|
Ficheiro:Piadela Betanzos 4.jpg|Campanario.
Ficheiro:Piadela Betanzos 5.jpg|
Ficheiro:Piadela Betanzos 8.jpg|Pazo de Piadela visto desde o adro da igrexa.
Ficheiro:Pazo de Piadela.jpg|Pazo de Piadela.
Ficheiro:Piadela Betanzos 9.jpg|
Ficheiro:Piadela Betanzos 10.jpg|
Ficheiro:Escudo no pazo de Piadela.jpg|Escudo no pazo de Piadela.
Ficheiro:Piadela Betanzos 11.jpg|

## Lugares e parroquias 
### Lugares de Piadela 
### Parroquias de Betanzos 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Gadisa.
* Lugares de Betanzos.
Brabío, Betanzos

**San Martiño de Brabío** Para outros autores é un antropónimo prerromano que fai referencia dalgún xeito a un "señor".

### Patrimonio 
* Igrexa de San Martiño de Brabío. De estilo románico do século XII. Planta rectangular cunha soa nave. No interior hai un arco triunfal de medio punto sostido por dúas columnas unidas con capiteis de follas de acanto rematadas en bóla.

## Galería de imaxes 

Ficheiro:Betanzos_Brabío_Igrexa_1.jpg|Igrexa de San Martiño de Brabío.
Ficheiro:Betanzos_Brabío_Igrexa_23.jpg|
Ficheiro:Betanzos_Brabío_Igrexa_13.jpg|
Ficheiro:Betanzos_Brabío_Igrexa_19.jpg|
Ficheiro:Betanzos_Brabío_Igrexa_26.jpg|
Ficheiro:Betanzos_Brabío_Igrexa_29.jpg|
Ficheiro:Betanzos_Brabío_Igrexa_46.jpg|
Ficheiro:Betanzos_Brabío_Igrexa_52.jpg|Adro da igrexa, con viñas ao seu pé.
Ficheiro:Betanzos_Brabío_Viñas_3.jpg|Viñas da Terra de Betanzos.
Ficheiro:Hórreo, Roibeira, Bravío, Betanzos.jpg|Hórreo mariñán en Roibeira
Ficheiro:Roibeira, Brabío, Betanzos.jpg|Ponte en Roibeira.
Ficheiro:Fonte-picacha-brabio-betanzos.jpg|Fonte Picachá.

## Lugares e parroquias 
### Lugares de Brabío 
### Parroquias de Betanzos 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 

### Outros artigos 
* Lugares de Betanzos
Requián, Betanzos

**Santiago de Requián** é unha parroquia que se localiza no sur do concello de Betanzos na comarca de Betanzos. Segundo o IGE en 2018 tiña 636 habitantes (348 mulleres e 288 homes) distribuídos en 7 entidades de poboación, o que supón unha diminución en relación ao ano 1999 cando tiña 702 habitantes.

## Cultura
### Topónimo
*Requián* é un antropónimo xermánico que indica que "*Rekila*" posuía esa vila. Xorde entre os séculos VII e X.

## Galería

Ficheiro:Betanzos_Requián_2.jpg|Igrexa de Santiago.
Ficheiro:Igrexa de Santiago de Requián, Betanzos.jpg|
Ficheiro:Betanzos_Requián_5.jpg|
Ficheiro:Betanzos_Requián_7.jpg|
Ficheiro:Betanzos_Requián_1.jpg|Encoro de Cecebre visto desde a igrexa.

## Lugares e parroquias 
### Lugares de Requián 
### Parroquias de Betanzos 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Lugares de Betanzos
San Pedro das Viñas, Betanzos

**San Pedro das Viñas** é unha parroquia que se localiza no norte do concello de Betanzos na comarca de Betanzos. Segundo o IGE en 2018 tiña 221 habitantes (113 homes e 108 mulleres) distribuídos en 5 entidades de poboación, o que supón un aumento en relación ao ano 1999 cando tiña 176 habitantes.

## Cultura
### Topónimo
Segundo Nicandro Ares *San Pedro* deriva do antropónimo latino relacionado con  (pedra). É un nome de santo, haxiotopónimo. *Viñas* é un topónimo latino que se refire ao cultivo das vides. Xorde entre o século XX e XIII.

## Galería de imaxes 

Ficheiro:Santuario da Angustia - San Pedro das Viñas - Betanzos - Galiza-4.jpg|Portada do Santuario da Angustia e cruceiro.
Ficheiro:Cruceiro en San Pedro das Viñas - Betanzos - Galiza.jpg|Cruceiro en San Pedro das Viñas.

## Lugares e parroquias 
### Lugares de San Pedro das Viñas 
### Parroquias de Betanzos 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Lugares de Betanzos
Andavao, Boimorto

**San Martiño de Andavao** é unha parroquia que se localiza no norte do concello de Boimorto na comarca de Arzúa. Segundo o IGE en 2018 tiña 221 habitantes (111 mulleres e 110 homes) distribuídos en 13 entidades de poboación, o que supón unha diminución en relación ao ano 1999 cando tiña 230 habitantes.

Neste lugar a finais de setembro Luz Casal organiza o Festival de la Luz.

## Galería de imaxes 
## Lugares e parroquias
### Lugares de Andavao
### Parroquias de Boimorto
## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
*Lugares de Boimorto
Lañas, A Baña

**Santa Baia de Lañas** é unha parroquia que se localiza no leste do concello da Baña na comarca da Barcala. Segundo o padrón municipal de 2016 tiña 348 habitantes (176 homes e 172 mulleres) distribuídos en 8 entidades de poboación, o que supón unha diminución en relación ao ano 1999 cando tiña 512 habitantes.

## Historia 
Os vestixios arqueolóxicos que se conservan son moitos. Por exemplo o petróglifo da Pena Furada é unha gravura localizada no interior dun abrigo natural. Presenta un motivo de carácter esquemático, posiblemente medieval. Ademais conservanse varias mámoas coma a da Turrisqueira, cerca de Valiña, ou un grupo de dúas en Cantalarrana, denominadas Mámoas da Revolta Vella. A cultura castrexa tamén tivo a súa pegada nesta zona: están os castros de Meimendre, Vilar da Torre e O Castro. A dedicación das terras a labores agrícolas deixáronos nun pésimo estado, podéndose dicir que é un asentamento aniquilado e completamente desaparecido. No recinto do castro de Castro atopáronse dúas placas e unha estela funerarias romanas. As escavacións no Castro foron obra de Manuel Fernández, catedrático de Xeografía, quen retirou lápidas con inscricións e colares, expostos no Museo do Pobo Galego.

O castro de Vilar da Torre está integrado no seu núcleo construído. Aproveita unha pequena elevación no terreo, pero que é case inapreciable pola banda oeste. Ten algunha edificación na súa coroa e soamente se fan evidentes os grandes muros da cara nordeste.

A tradición oral tamén recolle que por esta aldea do Castro había unha vía ou calzada de orixe romana, aínda que non está confirmado.

No documento Tructino do ano 868, faise mención da súa pertenza á diocese de Iria Flavia. Como parroquia eclesiástica pertence ao arciprestado de Dubra, e foi xurisdición do Señorío de Santiago. O cura era presentación do cabido compostelán, que recibía boa parte das súas rendas e cooperaba nos arranxos da igrexa.

## Patrimonio
A igrexa de Santa Baia de Lañas esta construída en varios estilos arquitectónicos, dende o románico ata o neoclásico da fachada. Nas esquinas hai adornos de pináculos. Na parte románica do templo hai canzorros nos beirados do tellado por todas as caras do templo con figuras de zoomorfos e vexetais.

No lugar de Vilar da Torre está a capela de Santo Antón, datada do século XVI. Hai unha boa carballeira diante dela.

No río do Castro, tamén chamado Portalaxe, hai varios muíños, todos de canle e que moían dous meses no ano: o muíño dos Batáns, o  do Agro, o  da Laxe, o de Loois, o Sueiros e o  do Campo.

## Festas 
* Luns de Pascua: San Xosé
* 13 de xuño: Santo Antón
* 5 de agosto: Lourdes
* 3 de outubro: As Dores
* 4 de outubro: San Francisco
* 24 de agosto: San Bartolomeu
* 10 de decembro: Santa Baia
* 11 de decembro: San Roque

## Galería de imaxes 

Ficheiro:Igrexa de Lañas, A Baña.jpg|Igrexa de Santa Baia de Lañas.
Ficheiro:Cruceiro en Lañas (anverso).jpg|Detalle do Cristo crucificado no crucerio de Lañas.

## Lugares e parroquias 
### Lugares de Lañas 
### Parroquias da Baña 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Lugares da Baña
Os Ánxeles, Boimorto

**Santa María dos Ánxeles** é unha parroquia que se localiza no leste do concello de Boimorto na comarca de Arzúa. Segundo o IGE en 2018 tiña 175 habitantes (85 mulleres e 90 homes) distribuídos en 12 entidades de poboación, o que supón unha diminución en relación ao ano 1999 cando tiña 240 habitantes.

Antigamente a parroquia coñecíase por *Santa María de Perra* ou *da Perra*. A mediados do século XVI, na época de inicio da intromisión do castelán en Galicia, o arcebispo de Compostela Francisco Blanco Salcedo mandou mudar o nome para o actual.

Eclesiasticamente pertence ao arciprestado de Sobrado.

[miniatura|Os Ánxeles no [Catastro de Ensenada (1752).]]
[miniatura|Os Ánxeles no *[Diccionario geográfico-estadístico-histórico de España y sus posesiones de Ultramar* de Pascual Madoz (1845).

### Século XVIII 
### Século XIX 
### Século XX 
### Século XXI 

## Galería de imaxes 

Ficheiro:Cruceiro dos Ánxeles, Boimorto.JPG|Cruceiro dos Ánxeles.

## Lugares e parroquias 
### Lugares dos Ánxeles 
### Parroquias de Boimorto 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 

### Outros artigos 
* Lugares de Boimorto
Tiobre, Betanzos

**San Martiño de Tiobre** é unha parroquia que se localiza no concello de Betanzos na comarca de Betanzos. Segundo o IGE en 2018 tiña 583 habitantes (303 mulleres e 280 homes) distribuídos en 13 entidades de poboación, o que supón unha diminución en relación ao ano 1999 cando tiña 607 habitantes.

## Cultura
### Topónimo
*Tiobre* é un topónimo céltico que se regire a unha fortificación ou castro. Xorde antes do século III.

### Patrimonio 
* **Igrexa de San Martiño de Tiobre**, de estilo románico do século XII. Sobresae a espadana dobre rematada nun corpo triangular flanqueado por pináculos.
* **Igrexa da Nosa Señora dos Remedios de Tiobre**, de estilo renacentista dos séculos XVI-XVII.
* Fonte dos Remedios.
* Cruceiro dos Remedios

## Galería de imaxes 

Ficheiro:Betanzos Tiobre Igrexa de San Martiño 1.jpg
Ficheiro:Betanzos Tiobre Igrexa de San Martiño 8.jpg
Ficheiro:Igrexa de San Martiño de Tiobre, Betanzos.jpg
Ficheiro:Betanzos Tiobre Igrexa de San Martiño 14.jpg
Ficheiro:Betanzos Tiobre Igrexa de San Martiño 18.jpg
Ficheiro:Betanzos Tiobre Igrexa de San Martiño 28.jpg
Ficheiro:Betanzos Tiobre Igrexa de San Martiño 32.jpg
Ficheiro:Betanzos Tiobre Igrexa de San Martiño 35.jpg
Ficheiro:Animal na igrexa de San Martiño de Tiobre, Betanzos.jpg
Ficheiro:Betanzos Tiobre Igrexa de San Martiño 44.jpg
Ficheiro:Betanzos Tiobre Igrexa de San Martiño 49.jpg
Ficheiro:Betanzos Tiobre Igrexa de San Martiño 51.jpg
Ficheiro:Betanzos Tiobre Igrexa de San Martiño 55.jpg
Ficheiro:Betanzos Tiobre Igrexa de San Martiño 67.jpg
Ficheiro:Betanzos Tiobre Igrexa de San Martiño 69.jpg
Ficheiro:Betanzos Tiobre Camiño Inglés 4.jpg|Camiño inglés, preto do parque infantil.

## Lugares e parroquias 
### Lugares de Tiobre 
### Parroquias de Betanzos 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Lugares de Betanzos
* Galería de imaxes da igrexa de San Martiño de Tiobre
Abanqueiro, Boiro

**San Cristovo de Abanqueiro**.

## Etimoloxía 
A etimoloxía do topónimo Abanqueiro non se debe á existencia dunha fervenza. Existe a hipótese de que deriva de "banco de ostras" debido á abundancia deste marisco no litoral abanqueirés. Debido á recolección masiva xa apenas quedan ostras na zona.

## Xeografía 
Fundamentalmente rodeada de mar destacan as praias de Quintáns, Portomouro, A Fontenla, Ladeira, Retorta e Mañóns, esta última recoñecida coa Bandeira Azul.

## Economía 
O marisqueo é unha das súas máis importantes fontes de ingreso. A empresa conserveira Rianxeira ten a súa orixe nesta parroquia.

## Patrimonio 
No adro da románica igrexa de San Cristovo de Abanqueiro atopáronse restos dun baldaquino en pedra coas figuras da Virxe, un anxo e San Xoán apóstolo.

## Abanqueiro na literatura popular 
* *Quérenme as nenas de eiquí/ e as da banda de Leiro./ Se me collen en Rianxo/ bérraranme en Abanqueiro*..

## Galería de imaxes 

Ficheiro:Iglesia de San Cristovo de Abanqueiro (8509516645).jpg|Igrexa de San Cristovo de Abanqueiro.
Ficheiro:Igrexa de San Cristobo de Abanqueiro (5746387798).jpg|Igrexa de San Cristovo de Abanqueiro.
Ficheiro:Igrexa de San Cristovo de Abanqueiro (5746892937).jpg|Igrexa de San Cristovo de Abanqueiro..
Ficheiro:Vendima.jpg|Vide de uva catalá en Abanqueiro.
Ficheiro:Cartel de Exipto, Abanqueiro, Boiro.jpg|Exipto.

## Lugares e parroquias 
### Lugares de Abanqueiro 
### Parroquias de Boiro 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
### Outros artigos 
* Lugares de Boiro
* Abanqueiro S.D.
Bealo, Boiro

**San Pedro de Bealo**.

## Lugares e parroquias 
### Lugares de Bealo 
### Parroquias de Boiro 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* BOUZA BREY, Fermín: "Cantigas populares da Arousa", en *Arquivos do Seminario de Estudos Galegos* III, 1929, 153-204.

### Outros artigos 
* Lugares de Boiro
Boiro, Boiro

**Santa Baia de Boiro** é unha parroquia que se localiza no sur do concello coruñés de Boiro, na comarca do Barbanza. Segundo o padrón municipal (INE 2012) ten 9.306 habitantes (4.574 homes e 4.732 mulleres) distribuídos en 14 entidades de poboación, o que supón un aumento en relación ao ano 1999 cando tiña 7.107 habitantes.

Na mesma parroquia hai un club de baloncesto chamado tamén Santa Baia.

## Galería de imaxes 

Ficheiro:Rúa de Boiro - Nadal 2010.jpg|Rúa de Boiro.
Ficheiro:Hórreo dos Faneco en Comoxo, Boiro.jpg|Hórreo dos Faneco en Comoxo.

## Lugares e parroquias 
### Lugares de Boiro 
### Parroquias de Boiro 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Lugares de Boiro
Castro, Boiro

**Santa María de Castro**

## Galería de imaxes 

Ficheiro:Praia de Carragueiros. Boiro. Galiza 2.jpg|Praia de Carragueiros
Ficheiro:RúaPesqueira.jpg|Rúa na Pesqueira

## Lugares e parroquias 
### Lugares de Castro 
### Parroquias de Boiro 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
### Outros artigos 
* Lugares de Boiro

### Ligazóns externas 
*Páxina oficial do concello de Boiro
* Páxina oficial de Cabo de Cruz
Boimil, Boimorto

**San Miguel de Boimil** Por outra banda, Cotarelo Valledor recolleu a seguinte etimoloxía popular sobre a orixe do topónimo:

Posteriormente, Xosé María Álvarez Blázquez desenvolveu máis esta lenda:

## Demografía 
### Século XVIII 
### Século XIX 
### Século XX 
### Século XXI 

## Lugares e parroquias 
### Lugares de Boimil 
### Parroquias de Boimorto 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 

### Outros artigos 
* Lugares de Boimorto
Cespón, Boiro

**San Vicenzo de Cespón** con capela dedicada a Sebastián, mártir.

## Cespón na literatura popular 
* *Aldeíña de Ferreiros,/ aldea que me namora/ aínda mas ha de pagar/ quen dela me bote fóra*  .
* *Para zapateiros, Noia,/ para pescadas, o Son,/ para mozos ¡viva Boiro!/ para borrachos, Cespón* .

## Galería de imaxes 

Ficheiro:Cespón, Boiro San Vicenzo 01-06.jpg|Tímpano da porta principal
Ficheiro:Cespón, Boiro San Vicenzo 01-14.jpg|Cruz celta no testeiro da igrexa
Ficheiro:Cespón, Boiro San Vicenzo 01-11.jpg|Igrexa de San Vicenzo de Cespón
Ficheiro:Cabeceira da igrexa de San Vicenzo de Cespón, Boiro.jpg|Cabeceira da igrexa
Ficheiro:Boiro, Cespón, San Vicenzo 02-14.jpg|Detalle do osario do cemiterio parroquial de Cespón

## Lugares e parroquias 
### Lugares de Cespón 
### Parroquias de Boiro 
## Notas
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Lugares de Boiro
* Romaría de Neixón
Cures, Boiro

**Santo André de Cures** é unha parroquia que se localiza no norte do concello de Boiro, na comarca da Barbanza. Segundo o padrón municipal (INE 2013) ten 535 habitantes (265 homes e 270 mulleres).

A parroquia, situada ao norte do concello de Boiro, está na aba sur do monte Iroite. Nela está o Escuadrón de Vixilancia Aérea 10.

## Cures na literatura popular 
* *Somos do canle de Cures,/ da raíz da carroucheira,/ sabemos bebe-lo viño/ como os guapos da ribeira* .

## Galería de imaxes 

Ficheiro:Cures, Santo André de Cures, Boiro, igrexa parroquial.jpg|Igrexa de Santo André de Cures.
Ficheiro:Boiro Cures hórreo.jpg|Hórreo.

## Lugares e parroquias 
### Lugares de Cures 
### Parroquias de Boiro 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Lugares de Boiro
Lampón, Boiro

**Santiago de Lampón** é unha das oito parroquias do concello de Boiro e esta sitúase ao sur concello, na comarca da Barbanza. Segundo o padrón municipal (INE) en 2013 tiña 2301 habitantes (1141 homes e 1160 mulleres) distribuídos en 19 entidades de poboación, o que supón unha diminución en relación ao ano 1999 cando tiña 2433 habitantes. A maior parte da poboación (68 %) concéntrase no casco urbano. A pesca, nas zonas da parroquia próximas ao mar, e a agricultura (nas zonas de montaña) seguen a ter un importante papel no modo de vida da xente de Lampón.

## Patrimonio
A igrexa de Santiago de Lampón é de feitura románica, con orixe na segunda metade do século XII, segundo Ángel del Castillo. O reverendo José María Lago Hermo recolleu unha tradición que sitúa un templo primitivo na aba da montaña, pois na fachada dunha casa pódense apreciar unhas inscricións en latín que permiten deducir que se tratou da primeira casa reitoral anexa ao templo parroquial. Quizais o traslado do templo á antiga capela de Santa María Madalena, máis próxima ao mar, se debese a algún acontecemento histórico como a chegada dos viquingos. Crese que funciona como parroquia desde o século XVII, pois ao facerse cargo da parroquia en 1972 Xosé Benito García Torres, certificou que entre os libros que recibe estaba un vello volume que recollía bautismos, vodas e defuncións desde 1600, segundo se recolle no arquivo diocesano. En 1684 o templo foi restaurado e ensanchouse a nave maior. En 1715 fixéronse traballos de limpeza e adecentamento.

Ten ábsida, dúas capelas laterais, sancristía e torre de campanario. No alto da fachada ten o escudo heráldico dos Caamaño, familia impulsora do esplendor do edificio. Baixo este está entronizada a imaxe do patrón Santiago Apóstolo. No altar hai un retablo barroco de gran calidade artística cunha imaxe da Santísima Trindade de gran valor. A cada lado deste hai uns escudos idénticos aos da fachada, de talla en madeira e policromados.

O 15 de xaneiro celébrase a festividade de santo Amaro. Na igrexa había unha imaxe deste santo, levada desde unha ermida xa desaparecida do lugar de San Mauro dada a devoción que tiña entre a veciñanza. En 1989, tras a celebración desta festa, a igrexa sufriu un incendio debido a que a capela lateral estaba chea de candeas acesas ofrecidas polas persoas devotas. Queimáronse as imaxes, pero salvouse o retablo e o edificio. A veciñanza colaborou nas obras de restauración do templo.

En 1607 visitou a freguesía o cardeal Jerónimo del Hoyo, e indica que lle chama "La Rabalera", talvez por ser a patroa María Madalena. Hai dúas imaxes da santa no templo, se ben unha foi retirada polo párroco, pola súa vestimenta "indecorosa", e substituída por outra con vestimenta de Monxa, que se conserva na sancristía. Segundo Manuel Domínguez Fontán a imaxe vella chegou á parroquia logo dun troco coa parroquia da Pobra do Deán, á que cederon unha valiosa imaxe do apóstolo Santiago.

## Lugares e parroquias
### Lugares de Lampón
### Parroquias de Boiro
## Notas
## Véxase tamén
### Outros artigos
*Lugares de Boiro
Codeso, Boqueixón

**Santaia de Codeso** é unha parroquia que se localiza no centro do concello coruñés de Boqueixón, na comarca de Santiago. Segundo o padrón municipal (INE 2013) ten 353 habitantes (175 homes e 178 mulleres), 31 máis ca en 1999. Ten dez entidades de poboación.

## Toponimia
O topónimo **Codeso** é un fitotopónimo e fai referencia ao codeso, un tipo de arbusto.
## Historia
Nesta parroquia naceu e foi soterrado o político Xosé Antón Orza (1941–2012).

## Lugares e parroquias
### Lugares de Codeso
### Parroquias de Boqueixón
## Notas
## Véxase tamén
### Outros artigos
*Lugares de Boqueixón
Donas, Boqueixón

**San Pedro de Donas** é unha parroquia que se localiza no leste do concello coruñés de Boqueixón, na comarca de Santiago. Segundo o padrón municipal (INE 2013) ten 16 habitantes (6 homes e 10 mulleres), nunha soa entidade de poboación, o que supón unha diminución en relación ao ano 1999 cando tiña 22 habitantes.

## Galería de imaxes 

Ficheiro:Igrexa de Donas, Boqueixón.jpg|Igrexa de Donas.

## Lugares e parroquias 
### Lugares de Donas 
### Parroquias de Boqueixón 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Lugares de Boqueixón
A Granxa, Boqueixón

**San Lourenzo da Granxa** é unha parroquia que se localiza no sur do concello coruñés de Boqueixón, na comarca de Santiago. Segundo o padrón municipal (INE) en 2013 tiña 117 habitantes (69 homes e 48 mulleres), quince menos ca en 1999. Ten tres entidades de poboación.

## Xeografía
Nesta parroquia está situado o pico Sacro.

## Galería de imaxes 

Ficheiro:Absida igrexa de San Lourenzo da Granxa, Boqueixón.jpg|Ábsida da igrexa da Granxa.
Ficheiro:Canzorros igrexa de San Lourenzo da Granxa, Boqueixón.jpg|Canzorros na ábsida da igrexa da Granxa.
Ficheiro:Pico Sacro - 03 - Capilla de San Esteban.JPG|Capela de San Sebastián no Pico Sacro.

## Lugares e parroquias 
### Lugares da Granxa 
### Parroquias de Boqueixón 
## Notas
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Lugares de Boqueixón
Boimorto, Boimorto

**Santiago de Boimorto** é unha parroquia que se localiza no centro do concello de Boimorto na comarca de Arzúa. Segundo o IGE en 2018 tiña 488 habitantes (248 mulleres e 240 homes) distribuídos en 14 entidades de poboación, o que supón unha diminución en relación ao ano 1999 cando tiña 525 habitantes.

## Lugares e parroquias 
### Lugares de Boimorto 
### Parroquias de Boimorto 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Lugares de Boimorto