Historia dos xudeus de Allariz

A **historia dos xudeus de Allariz** é a historia da comunidade xudía que habitou na vila galega de Allariz. Descoñécese a data de establecemento, de feito a presenza xudía non aparece documentada no Foro de Allariz outorgado por Afonso VII en 1157 e no que se regulamentan as relacións de convivencia dun xeito minucioso, senón que o primeiro documento no que se menciona a un xudeu data de case trinta anos máis tarde. No texto documéntase como en 1186 o "Xudeu Maor" mercara ao Concello un anaco de terreo para destinalo a cemiterio. 

## Historia 
### Orixes 
A pesar de que o Foro de Allariz outorgado por Afonso VII en 1157 regúlase minuciosamente a convivencia, non se fala da presenza de persoas xudías na vila, senón que hai que esperar case trinta anos, en 1186 para atopar a primeira referencia documental. Esta trátase dunha transacción pola que o "Xudeu Maor" mercou un anaco de terra ao Concello para que acollera o cemiterio, e que foi posible grazas á doazón feita en 1181 por Fernando II ao Concello das súas propiedades na vila e no seu termo xurisdicional. A lexislación obrigaba á segregación das comunidades étnicas e relixiosas, mais todo parece indicar que na vida cotiá obviábase ou esvaecíase este rigorismo, con todo, deberon producirse numerosos conflitos entre ambas as comunidades, a xulgar polas sucesivas cartas de avenencia e conciliación existentes.

Con todo, a situación de separación das dúas comunidades produciuse logo dun acordo entre membros do Concello, a Igrexa e o representante da comunidade xudía e que se reflicte na «carta de avenencia», e Benito Fernández Alonso e de xeito parcial por Puga Brau, cuxo obxectivo era solucionar os problemas que enfrontaban ás sociedades cristiá e xudía. O documento é un pacto asinado en pé de igualdade baixo a autoridade real, que se encontrou representada polo meiriño da vila, Pero Eanes.

### Persecución 
O 31 de marzo&nbsp;de 1492 os Reis Católicos&nbsp;asinaron  na Alhambra de Granada o Decreto da Alhambra, que prohibía vivir no Reino de España a todos os xudeus, dándolles a posibilidade de abandonar a súa fe&nbsp;e converterse ao cristianismo. O Decreto da Alhambra provocou a saída de moitos xudeus dos territorios do reino, un fenómeno que non foi alleo á poboación xudía de Galiza e de Allariz, onde principalmente fuxiron a Portugal ou a países atlánticos ou mediterráneos dende os portos galegos. Con todo calcúlase que deberon ser poucos os que se exiliaron, xa que existen referencias que apuntan que no territorio galego convertéronse en maior medida que noutros lugares.

## A sociedade xudía allaricense 
### Posibles localizacións da xudaría 
200px|miniatura|esquerda|Os indicios apuntan a que a xudaría de Allariz encontrábase nas proximidades da igrexa de Santo Estevo.
Aínda que non existe constancia no documento do lugar exacto da xudaría de Allariz, é posible facer unha aproximación á mesma mediante dúas frases do texto, e que permitirían situala na zona alta da vila, nas proximidades da igrexa de Santo Estevo: 

*Na primeira, cando se permite que «entren os xudeos polas portas da vila para xuderia os vastimentos [víveres] que tuvesen por menester», o que indica que a zona habitada pola comunidade xudía encontrábase dentro das murallas da vila.
*Na segunda frase faise referencia ao castelo no parágrafo no que se fai referencia ao lugar onde se realizaban as «rogas e festas, que os ditos xudeus fan nos soburvios da vila por vaixo do noso castelo». Considerando que as prácticas relixiosas xudías celebrábanse na sinagoga e que esta adoitaba situarse na rúa principal da xudaría, que estaría situada nos «suburbios» ou arrabaldes do castelo, quizais na ladeira do outeiro onde estaba situado o castelo, e non nas zonas baixas da vila.

A estes dous fragmentos da «carta de avenencia» hai que sumar o feito de que o cemiterio xudeu de Allariz estivo situado á dereita da igrexa se Santo Estevo, nuns terreos que en 1487 o reitor da igrexa aforou para que puidera ampliarse o cemiterio que a comunidade xudía posuía dende ía tempo neses terreos:

Salientar que era habitual que as comunidades xudías situaran o cemiterio fora da cidade, mais próximo á porta da xudaría para evitar que os enterros atravesaran barrios cristiáns.

### A sinagoga 
Se ben a sinagoga tiña a principal función de lugar de oración, tamén tiña outros usos importantes para a vida da comunidade, como centro de reunión, lugar de acollida ao tribunal da alxama, e sobre todo, como lugar de estudo do Talmud e a Torá, ata o punto de que nalgunhas comunidades galegas a sinagoga recibiu o nome de Torá.

A documentación conservada afirma que probablemente Allariz contara cunha sinagoga, cuxa existencia pode supoñerse pola presenza na vila do rabino Mosen Cohen, aínda que a presenza dun rabino non é indicativo da presenza do templo, si que é habitual que vaian asociados. Ademais, a «carta de avenencia» sinalaba de xeito claro a localización da sinagoga.

## O pobo xudeu na cultura popular allaricense 
[250px|miniatura|Escultura adicada á Festa do Boi, obra de [Arturo Andrade.]]
Unha das teorías das orixes da Festa do Boi, unha das celebracións máis coñecidas da localidade, está relacionada coa presenza xudía en Allariz, datando as súas orixes no século XIV. Segundo esta teoría, a comunidade xudía confinada no barrio de Santo Estevo, fóra dos muros da cidade, vivía entre o dinamismo económico e o acoso provocado pola "oficialidade" cristiá. Segundo conta a lenda, durante a festividade do Corpus, e aproveitando que a procesión tiña que saír do recinto amurallado para chegar ao convento, persoas xudías aproveitaban para desafogar as súas iras e frustracións berrando e insultando ao paso da procesión. Os cronistas indican que Xan de Arzúa tería montado a lombos dun boi en 1317, acompañado de varios criados, e cargado con sacos de formigas, encabezou a procesión e arremeteu a cornadas e chuvia de formigas contra os xudeus.

## Notas 
;Referencias

## Véxase tamén 
### Bibliografía 
*
*
*
*
*