Illas Aleutianas

As **illas Aleutianas** (posiblemente o nome vén da lingua chukchi **aliat**, *illa*) forman unha cadea de pequenas illas volcánicas que forman un arco situado no norte do océano Pacífico que se estende ao longo de 1 900&nbsp;km dende o extremo da península de Alasca ata a península de Kamchatka. 

Case todo o arquipélago forma parte do estado de Alasca, Estados Unidos, pero o extremo oeste pertence a Rusia. 

Segundo o censo do ano 2000 as Aleutinas tiñan 8 162 habitantes, deles 4 282 concentrados na cidade de Unalaska.

## Xeografía 
As illas, coñecidas antes de 1867 como o arquipélago de Catarina, comprende catro grupos: Fox, Andreanof, Rat e Near, localizadas entre os 52° N e os 174° O.

A gran maioría das illas mostran as marcas da súa orixe volcánica e hai numerosos volcáns na parte norte da cadea, algúns aínda activos, Shishaldin (3041 m), en Unimak, é o máis importante.

O clima das illas é oceánico, con temperaturas moderadas e uniformes e con abondosa chuvia. As néboas son constantes. A temperatura media anual de Unalaska, a illa máis importante do grupo, é 3,4&nbsp;°C, e en xaneiro a media é de 1,1&nbsp;°C e 11,1&nbsp;°C en agosto, con 250 días de chuvia por ano (2 032&nbsp;mm).

## Historia 
Os Ungangan son o pobo orixinario das Aleutianas, coñecidos internacionalmente como aleutianos. A súa lingua está relacionada coas linguas inuit. Moitos antropólogos cren que os primeiros seres humanos en pisar América seguiron a rota das agora illas Aleutinas que entón formaba un paso de terra entre Asia e América.
En 1741 o goberno ruso enviou a Vitus Bering, un danés ao servizo de Rusia, e a Aleksei Chirikov, nunha viaxe de exploración ao Pacífico Norte. Chirikov descubriu moitas das illas Aleutianas orientais, e Bering a maioría das occidentais. Nas illas establecéronse compañías comerciais rusas dedicadas ao comercio de peles, algúns aleutianos mesmo foron transferidos ás Illas Pribilof para cazaren lontras mariñas. As illas pertenceron a Rusia ata a merca de Alasca polos Estados Unidos en 1867.

## Lista das Illas Aleutianas 
Listaxe de leste a oeste dos maiores grupos das Illas Aleutianas, as illas esta por orde alfabetico. O nome en aleutiano está entre parentese.

miniatura|300px|Localización das illas Aleutianas
miniatura|300px|Xeografía física das illas Aleutianas
miniatura|300px|As Illas Aleutianas e a Península de Alasca, vistos dende a órbita da Terra
miniatura|300px|Vista de Atka, Amlia e outras das illas Aleutianas dende o espazo
miniatura|300px|Mapa das illas Fox
[miniatura|300px|Mapa das [illas Andreanof]]
miniatura|300px|Mapa das illas Rat
[miniatura|300px|Mapa da [illa Amchitka]]
[miniatura|300px|Mapa que mostra a posición das [illas do Comandante, ao leste de Kamchatka. A illa máis grande, no oeste, é a illa de Bering, e a pequena é a illa Medni]]

### Illas Fox 
* Illa Aiktak (Ugangax)
* Illa Akun (Akungan)
* Illa Akutan (Akutanax̂)
* Illa Amak (Amax)
* Illa Amaknak (Amaxnax̂)
* Illa Amukta (Amuux̂tax̂)
* Illa Ananiuliak
* Illa Avatanak (Agutanax̂)
* Illas Baby
* Illa Bird (Kitnamax)
* Illa Bogoslof (Aĝasaaĝux̂)
* Illa Breadloaf (Taanĝiinax̂)
* Illa Buck (Ukdax̂sxix)
* Illa Caton (Qagan Unimgix̂)
* Illa Chagulak (Chugssĝinax̂)
dereita|Alasca with Aleutian island chain (at bottom), Unalaska Island is marked.
* Illa Deer (Animin)
* Illa Derbin
* Illa Dushkot (Duxsxan)
* Illa Egg (Ugalĝa)
* Illa Emerald
* Illa Expedition (Guchiganang)
* Illa Fire
* Illa Gargoyle
* Illa Gull
* Illa Hog (Uknadax)
* Illa Kaligagan (Qisxagan)
* Illa Kigul (Kiigalux̂)
* Illas Krenitzin (grupo de Illas)
* Illa Kudiakof
* Illa Ogangen
* Illa Ogchul (Uxchalux̂)
* Pancake Rock (Kaduuĝix̂ Tanax̂)
* Illa Peter
* Illa Poa (Saduuĝinax̂)
* Illa Pustoi (Taĝilgadax)
* Illa Rootok (Aayux̂tax̂)
* Illa Round (Imlichin)
* Illa Samalga (Samalĝa)
* Illa Sanak (Sanaĝax)
* Illa Sedanka (Sidaanax̂)
* Illa Sushilnoi (Tanĝimax)
* Illa Tangik (Tan'gax̂)
* Illa Tanginak
* Illa Tigalda (Qigalĝan)
* Illa Ugamak (Ugangax̂)
* Illa Umnak (Unmax)
* Illa Unalaska (Nawan-Alaxsxa)
* Illa Unalga (Unalĝa)
* Illa Unimak (Unimax)
* Illa Vsevidof (Uyagax̂)
* Illa Wislow

### Illas das Catro Montañas (Uniiĝun) 
* Illa Amukta (Amuux̂tax̂)
* Illa Chagulak (Chugaaĝinax̂)
* Illa Chuginadak (Tanax̂ Angunax̂)
* Illa Carlisle (Kigalĝa)
* Illa Herbert (Chiĝulax)
* Illa Kagamil (Qagaamila)
* Illa Uliaga (Ulaĝa)
* Illa Yunaska (Yunax̂sxa)

### Illas Andreanof (Niiĝuĝin tanangis) 
* Illa Adak (Adaax)
* Illa Agligadak (Aĝligadax)
* Illas Amatigis
* Illa Amatignak (Amatignax̂)
* Illa Amlia (Amlax)
* Illa Anagaksik (Anagaxsax̂)
* Illa Argonne
* Illa Asuksak (Hasux̂sax̂)
* Illa Atka (Atx̂ax̂)
* Illa Aziak (Haazax)
* Illa Barbara
* Illa Black
* Illa Bobrof (Walĝa)
* Illa Bolshoi (Tanax̂ Angunax̂)
* Illa Box
* Illa Castle
* Chaika Rock (Hasax̂sax̂)
* Illa Channel
* Illa Chisak (Hatmax)
* Chugul (Chiĝulax̂)
* Illa Cone
* Illa Cormorant
* Illa Crone
* Illas Delarof (Naahmiĝun tanangis)
* Illa Dora
* Illa Eddy (Ugidaagamax)
* Illa Egg (Ugalĝa)
* Illa Elf
* Fenimore Rock (Taxchisax̂)
* Illa Gareloi (Anangusix̂)
* Gramp Rock
* Illa Great Sitkin (Stitxinax̂̂)
* Illa Green (Hmiikaayaĝus)
* Illa Igitkin (Igitxix̂)
* Illa Ikiginak (Ikiiĝinax̂)
* Illa Ilak (Iilax̂)
* Illa Ina
* Illa Kagalaska (Qigalaxsix̂)
* Illa Kanaga (Kanaga)
* Illa Kanu (Yunax̂)
* Illa Kasatochi (Qanan-tanax)
* Illa Kavalga (Qawalĝa
* Illa Koniuji (Tanĝimax)
* Illa Little Tanaga (Tanagax̂)
* Illa North (Chihngax̂)
* Illa Ogliuga (Aglaga)
* Illa Oglodak (Ungluudâ)
* Illa Plum
* Illa Ringgold (Tanam Aduu)
* Illa Sadatanek (Sadan-tanax̂)
* Illa Sagchudak (Saĝuugax̂)
* Illa Sagigik (Amlagim Saĝuugaa)
* Illa Salt (Uladax)
* Illa Sea Parrot
* Illa Seguam (Saĝuugamax)
* Illa Silak (Silax̂
* Illa Skagul (Sxaĝulax̂
* Illa South
* Illa Staten (Iluuĝix̂ Tanax̂)
* Illa Tag (Tagachaluĝis)
* Illa Tagadak (Tanadax)
* Illa Tagalak (Tagalax̂)
* Illa Tanadak (Tanaadax̂)
* Illa Tanaga (Tanax̂ax)
* Illa Tanaklek (Tanaqlax̂)
* The Signals
* The Three Sisters
* Illa Tidgituk (Aakutanas)
* Illa Ugidak (Qagan-tanax̂)
* Illa Ulak (Uulax)
* Illa Umak (Uhmax̂)
* Illa Unalga (Unalĝa)
* Illa Uyak (Uuyax)
* Illa Whip

### Illas Rat (Qax̂um tanangis) 
* Illa Amchitka (Amchixtax̂)
* Bird Rock
* Illa Davidof (Qanan-tanax)
* Illa Khvostof (Atanax̂)
* Illa Kiska (Qisxa
* Illa Little Kiska (Kangxhix̂)
* Illa Little Sitkin (Sitignax̂)
* Illa Pyramid
* Illa Rat (Hawadax)
* Illa Segula (Chiĝulax̂)
* Illa Semisopochnoi (Unyax)
* Illa Tanadak (Tanaadax̂)

### Illa Buldir (Idmaax) 
* Illa Buldir (Idmaax)

### Illas Near (Sasignan Tanangin) 
* Illa Agattu (Angatux̂)
* Illa Alaid (Igingiinax̂)
* Illa Attu (Atan)
* Illas Cooper
* Illas Gibson
* Illa Hammerhead
* Illa Hodikof
* Illa Kennon
* Illa Kohl
* Illa Loaf
* Illa Lotus
* Illa Nizki (Avayax̂)
* Illa Peaked
* Illa Savage
* Illas Semichi (Samiyan)
* Illa Shemya (Samiyax̂)

### Illas do Comandante (Rusia) 
* Illa de Bering
* Illa Medni

## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Bergsland, K. *Aleut Dictionary*, Fairbanks: Alaska Native Language Center, 1994
* Orth, Donald J. 1971. *Dictionary of Alaskan place names*. U.S. Geological Survey Professional Paper 567, 1083 pp.