Yolanda Castaño

**Yolanda Castaño Pereira**, nada en Santiago de Compostela o 19 de abril de 1977, é unha poeta galega que se dedica tamén ao xornalismo e á televisión. 

## Traxectoria 
[miniatura|Entrevista en [Nós Televisión.]]
Yolanda Castaño trasladouse en 1990 á Coruña. Na Universidade da Coruña rematou Filoloxía Hispánica e cursou estudos audiovisuais. Deuse a coñecer xa na adolescencia, a través de premios de poesía menores. Con 17 anos, grazas ó Premio de poesía Fermín Bouza Brey de 1994, publicou o seu primeiro libro, *Elevar as pálpebras* (1995). Ademais, obtivo o Premio de poesía Johán Carballeira por *Vivimos no ciclo das Erofanías*, que tamén foi Premio da Crítica Española en 1998.

Foi Secretaria da Asociación de Escritores en Lingua Galega (AELG) e formou parte do equipo directivo de Letras de Cal, unha editorial de poesía destinada a publicar os valores máis novos. Xunto a Olga Novo, codirixiu a revista de artes *Valdeleite*.

En 2023 gañou o Premio Nacional de Poesía polo seu libro *Materia*.

## Actividades 
Yolanda está interesada en proxectos interxenéricos en que a poesía dialoga con outras artes. Ten desenvolvido distintas experiencias que fusionan a poesía coa plástica, a música ou o audiovisual. Publicou co pintor Antón Sobral o catálogo de pintura *Venecia. O Vicio da Beleza* (2000). Ese mesmo ano, baixo o título *Edénica*, viu a luz unha antoloxía persoal de toda a súa obra anterior, acompañada dun CD no que cantaba versións musicadas dos seus poemas. 

*O libro da egoísta* (2003) foi número 1 en vendas de libro galego durante varias semanas, con moi boas críticas. Respecto a este poemario, dirixiu e produciu *O video da egoísta*, un videopoema que traducía os seus contidos á linguaxe audiovisual. Este proxecto resultou gañador do festival de curtametraxes do Concello de Santiago de Compostela *Curtocircuíto 2004*, na sección de videocreación. Foi guionista, directora e presentadora na TVE-Galicia de *Mercuria*, un programa sobre vangardas artísticas galegas. Foi nomeada pola Academia Galega do Audiovisual na categoría "Mellor Comunicador de TV" en 2004, galardón que obtivo finalmente en 2005. Amais, colaborou como *experta en letras* no concurso da TVG *Cifras e letras*, dende o 13 de febreiro de 2006 até o 20 de setembro de 2011, xunto con Jorge Mira, o *experto en cifras*.

En colaboración coa Concellaría de Cultura da Coruña desenvolve desde 2009 o ciclo Poetas Di(n)versos, con recitais conxuntos de poetas de Galiza e doutras linguas.

### Polémica con *Aduaneiros* 
O 16 de outubro de 2007 foi protagonista dunha polémica co blog de humor gráfico galego *Aduaneiros sem fronteiras*. Yolanda Castaño solidarizárase con Isaac Díaz Pardo pola súa marcha de Sargadelos. Pouco despois aceptou un posto na Coruña traballando para Sargadelos.

Tras a solicitude do avogado da autora para que a páxina retirase un deseño nomeado *Tu quoque Iolanda?* e os comentarios con palabras malsoantes a xeito de insulto (segundo a propia poeta, "uns 4 ou 5, [...] dos 80 e pico comentarios") os responsábeis da páxina decidiron pechala antes de cumpriren coa solicitude e como protesta por non poderen facer autocrítica do país.

## Obra 
[dereita|miniatura|[Helena Villar Janeiro, Marta Dacosta, Rosa Enríquez e Yolanda Castaño no congreso Nós tamén navegar. 40 anos de poesía galega, no Pazo da Cultura de Pontevedra no ano 2017.]]
Ten participado en volumes colectivos, como o libro-CD *Daquelas que cantan. Rosalía na palabra de 11 escritoras galegas* (1997), *Alguén agarda que volva alí* (1998), *Diálogos na casa de Rosalía* (2002), *Outro mundo é posível. Festival da Poesía de Salvaterra* (2002), *O trazo aberto. Poesías e debuxos* (2002), *O libro dos abanos (Palabras no aire)* (2002), *Carlos Casares. A semente aquecida da palabra* (2003), *Catálogo do Primeiro Encontro de Arte e Natureza no Castelo de Soutomaior* (2003), *Camiño de Santiago. Luz e vida* (2003) e *Intifada. Ofrenda dos poetas galegos a Palestina* (2004).

Tamén aparece a súa obra nas antoloxías galegas *Para saír do século. Nova proposta poética* (Xerais, 1997), *Mulher a facer vento* (Tema, Lisboa, 1998), *Río de son e vento* (Xerais, 1999), *dEfecto 2000* (Letras de Cal, 1999), *Novas voces da poesía galega. Recital* (Culturagalega.org, 2000), *25 anos de poesía galega 1975-2000* (*La Voz de Galicia*, 2002), *Elas.3* (2004) ou *Das sonorosas cordas* (Eneida, 2005). Tamén ten participado nas estatais *Milenio* (SIAL, 1999), *Yo es otro. Autorretratos de la nueva poesía* (DVD, 2001) e *Mujeres de carne y verso* (La Esfera, 2002).

Como poeta, e tamén como crítica literaria, ten colaborado en numerosas publicacións periódicas, entre elas *La Voz de Galicia*, *El Correo Gallego*, *Galicia Hoxe*, *A Nosa Terra*, *El Progreso*, *Diario de Pontevedra*, *El Ideal Gallego*, *El Mundo*, *Quimera*, *Festa da Palabra Silenciada*, *La Flama en el Espejo*, *Dorna*, *Hablar/Falar de Poesía*, *Ólisbos*, *Clave Orión*, *A Xanela*, *Elipse*, *Enclave*, *Casa da Gramática*, *Boletín Galego de Literatura*, *Caleta*, *O máximO* ou *BALDER*.

### Publicacións individuais 
#### Poesía 
* *Elevar as pálpebras* (1995). Culleredo: Espiral Maior. 52 páxs. ISBN 9788488137470.
* *Delicia* (1998). Culleredo: Espiral Maior. ISBN 978-84-89814-38-7.
* *Vivimos no ciclo das Erofanías* (1998). Culleredo: Espiral Maior. 56 páxs. ISBN 9788489814578. Traducida ao castelán no 2000, en Huerga & Fierro, co título *Vivimos en el ciclo de las Erofanías*.
* *Edénica* (2000). Culleredo: Espiral Maior. Libro + CD. ISBN 9788489814905.
* *O libro da egoísta* (2003). Vigo: Editorial Galaxia, col. Dombate. 72 páxs. ISBN 978-84-8288-602-2. Edición bilingüe galego-castelán no 2006, publicada en Visor.
* *Profundidade de campo* (2007. Culleredo: Espiral Maior. 56 páxs. ISBN 978-84-96475-59-5. Traducida ao castelán como *Profundidad de campo*, Visor, Madrid 2009).
* *Erofanía. Triloxía poética (1995-1998)* (2009). Espiral Maior. 132 páxs. ISBN 9788492646180.
* *A segunda lingua* (2014. PEN Clube de Galicia. Traducida ao castelán na edición bilingüe publicada por Visor no 2014, co título *La segunda lengua*.
**O puño e a letra. Antoloxía en cómic poético* (2018). Vigo: Xerais. 112 páx. ISBN 978-84-9121-436-6.
*''Idioma de tinta. Lingua dell'inchiostro* (2018, Squiliibri). Audiolibro poético, ISBN 978-8885571129. Con música de Isaac Garabatos. Edición bilingüe en galego e italiano.
**Materia* (2022). Vigo: Xerais. 72 páxs. ISBN 978-84-1110-137-0. ePub: ISBN 978-84-1110-130-1.
**A falsa autónoma* (2025). Vigo: Xerais. 64 páxs. ISBN 978-84-1110-599-6. ePub: ISBN 978-84-1110-602-3. Un poemario sobre a fustrigante servidume do traballo.

#### Literatura infantil e xuvenil 
* *Punver* (2006). Vigo: Galaxia. 28 páxs. ISBN 978-84-8288-960-3.
* *Cando eu saiba ler* (2009). Vigo: Galaxia. Ilustracións de Xosé Tomás. 24 páxs. ISBN 978-84-9865-171-3.
* *Punver de volta* (2009). Vigo: Galaxia. Ilustracións de Eduardo Hermida. 36 páxs. ISBN 978-84-9865-247-5.
* *Verdedades* (2012). Biblos Clube de Lectores. ISBN 9788415086376.
* *Coller as rendas* (2015). Vigo: Xerais. 40 páxs. ISBN 978-84-9914-806-9.
* *Xela quixo ser ela. Biografía de Xela Arias* (2021). Vigo: Xerais, Merlín. 128 páxs. ISBN  978-84-9121-902-6.
**Planeta, planeta* (2021). Vigo: Baía Ed. Ilustracións de Xosé Tomás. ISBN 978-84-9995-380-9.

#### Ensaio 
* *Economía e poesía. Rimas internas* (2024). Vigo: Galaxia. 206 páxs. ISBN 978-84-1176-249-6. 

#### Cómic poético 
* *O puño e a letra* (2018). Vigo: Xerais. 112 páxs. Libro que afronta a descuberta do xénero internacionalmente coñecido como Comic Poetry: o diálogo da poesía e a banda deseñada que en galego se podería traducir por «Cómic Poético».

#### Traducións 
* *Con barqueira e remador* (2013). Deputación de Pontevedra.
* *Tonino*, de Miguel Salas (2013). Oqo.

### Obras colectivas 
[miniatura|Yolanda Castaño no Cultur.gal [2008.]]
* *Daquelas que cantan. Rosalía na palabra de 11 escritoras galegas* (Padroado Rosalía de Castro, 1997).
* *Para saír do século, Nova proposta poética* (Xerais, 1997).
* *Alguén agarda que volva alí* (1998).
* *Mulher a fazer vento* (Tema, Lisboa, 1998).
* *Río de son e vento* (Xerais, 1999).
* *dEfecto 2000* (Letras de Cal, 1999).
* *Milenio* (Sial, 1999).
* *Novas voces da poesía galega: recital* (Consello da Cultura Galega, 2000).
* *Manuel María* (Ophiusa, 2001).
* *Yo es otro. Autorretratos de la nueva poesía* (DVD, 2001).
* *XVI Festival da Poesia no Condado. Outro mundo é posível* (S. C. D. Condado, 2002).
* *Diálogos na casa de Rosalía* (2002).
* *O trazo aberto. Poesías e debuxos* (2002, Deputación de Pontevedra).
* *O libro dos abanos (Palabras no aire)* (Follas Novas, 2002).
* *25 anos de poesía galega 1975-2000* (La Voz de Galicia, 2002).
* *Mujeres de carne y verso* (La Esfera, 2002).
* *Alma de beiramar* (Asociación de Escritores en Lingua Galega, 2003).
* *Carlos Casares. A semente aquecida da palabra* (Consello da Cultura Galega, 2003).
* *Intifada. Ofrenda dos poetas galegos a Palestina* (Fundación Araguaney, 2003).
* *Negra sombra. Intervención poética contra a marea negra* (Espiral Maior, 2003).
* *Elas 3: antoloxía poética* (Unión Comarcal de CCOO de Vigo, 2004).
* *Xela Arias, quedas en nós* (Xerais, 2004).
* *Das sonorosas cordas* (Eneida, 2005).
* *Cartafol poético para Alexandre Bóveda* (Espiral Maior, 2006).
* *O desafío das ondas* (Autoridade Portuaria da Coruña, 2006).
* *Do máis fondo do silencio saen voces* (Asociación Cultural Panda de Relacións Laborais, A Coruña, 2006).
* *Polifonías: voces poéticas contra a violencia de xénero* (Espiral Maior/Xunta de Galicia, 2006).
* *Vanakkam. Benvidas* (Implicadas no Desenvolvemento, 2007).
* *A Coruña á luz das letras* (Trifolium, 2008).
* *Educación e Paz III. Literatura galega pola Paz* (Xerais, 2008).
* *Erato bajo la piel del deseo* (Sial Ediciones, 2010).
* *Pel con pel* (Galaxia, 2010).
* *Cociñando ao pé da letra* (2011). Vigo: Galaxia. Coeditora, xunto á fotógrafa Andrea Costas. 184 páxs. ISBN 978-84-9865-352-6.
* *Tamén navegar* (Toxosoutos, 2011).
* *Babelia en galego* (Deputación de Pontevedra, 2011).
* *A cidade na poesía galega do século XXI* (Toxosoutos, 2012).
* *Poesía Hexágono. Ollada e Experiencia. Proposta e resposta nas aulas* (Apiario, 2014).
* *De Cantares Hoxe. Os Cantares Gallegos de Rosalía de Castro no século XXI* (Fundación Rosalía de Castro/Radio Galega, 2015).
* *6 poemas 6. Homenaxe a Federico García Lorca*, 2015, Biblos Clube de Lectores. Poesía.

## Premios 
* Premio de poesía Fermín Bouza Brey no 1994, por *Elevar as pálpebras*.
* Premio de poesía Johán Carballeira no 1998, por *Vivimos no ciclo das Erofanías*.
* Premio da Crítica española no 1998, por *Vivimos no ciclo das Erofanías*.
* XV Premio Espiral Maior de Poesía no 2007, por *Profundidade de campo*.
* Mención de honor no Premio *Arume de poesía para nenos/as* da Fundación Xosé Neira Vilas no 2011, por *Verdedades*.
* Premio de poesía Novacaixagalicia no 2013, por *A segunda lingua*.
* Premio Irmandade do Libro á autora destacada do 2014.
* XXI Premio de poesía Miguel González Garcés da Deputación da Coruña no 2022 por *A falsa autónoma*.
* Premio da Crítica de poesía galega 2022 por *Materia*.
* Premio Nacional de Poesía 2023 por *Materia*.
* Premio Cultura Galega das Letras 2023.
* Premio Ramón Piñeiro de Ensaio por *Economía e Poesía: rimas internas,* 2023*.*
## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
### Ligazóns externas 
* [http://bvg.udc.es/ficha_autor.jsp?id=YolCasta&alias=Yolanda+Casta%F1o&solapa=biografia ] na Biblioteca Virtual Galega.
* Perfil en *As escollas electivas''
* 
* 
*