Birlos celtas

miniatura|Pedra de birlos celtas na igrexa de San Vicente de Mañufe, Gondomar, Galicia.
Os **birlos celtas** son un xogo tradicional desenvolvido en Galicia. O mestre e escritor galego Miguel Anxo Mouriño, ten publicado que o nome patrimonial é birlos celtas, "pero a interferencia do castelán substituíu a palabra autóctona, seguramente para sempre, pola foránea de Bolos, quedando a pegada da orixinal só no nome dunha das xogadas deste deporte". Existen dúas grandes modalidades de xogos de birlos: de derribo e pasabolos. Os birlos celtas atópanse na de pasabolos, onde salienta a forza e potencia do xogador sobre toda outra destreza. Este xogo ten na comarca do Val Miñor o seu pulo histórico en Galicia, concentrando a 2016 o 70% dos xogadores con ficha na Federación Galega de Bolos. Tamén se practica de forma federada en Asturias, Cantabria e Madrid, sendo a Federación Española de Bolos quen regula este deporte a nivel estatal. Por mor da emigración, existen equipos desta modalidade no Río da Prata, con sede nas asociación de emigrantes do Val Miñor en Bos Aires e Montevideo.

**Armar ou plantar:** acción de colocar os birlos no lugar correspondente.

**Birlar**: lanzar a bola por segunda vez desde o birle, habéndose considerado válido o primeiro lanzamento desde o tiro.

**Birle:** lugar onde se coloca o xogador para birlar.

**Branca:** a bola que, lanzada dende o tiro, non realiza xogada algunha, é dicir, non derriba ningún birlo.

**Bola:** elemento fundamental do xogo, de madeira de buxo ou outro material, totalmente redonda, dunhas dimensións de 13 a 14,5 cm de diámetro e un peso entre os 1,5 e os 2 quilos.

**Bola corta**: bola que lanzada dende o tiro, bate na pedra antes dos birlos.

**Bola larga:** bola que lanzada desde o tiro bate na punta dos birlos, ou adianta os mesmos sen tocalos.

**Bola “choca” ou “meca”**: bola que lanzada dende o tiro, e unha vez bate nos birlos non pasa a liña de 10.

**Boleira ou campo de xogo:** espazo onde se xoga aos birlos, composto de: tiro, pedra, raia, campo de tiro, campo de birlos e birle.

**Birlo:** xunto coa bola, é outro elemento fundamental do xogo; de madeira de buxo, inda que pode ser doutro material, de forma de cono rematado en punta (“supositorio”), cunha altura entre 15 e 16 cm, e un peso entre 150 e 200 gramos.

**Club:** equipo de xogadores, sociedade de birlos.

**Pedra:** lugar onde se colocan os birlos plantados e listos para xogar.

**Partida**: conxunto de xogos necesarios para gañar un encontro.

**Raia:** liña curva que forma un semi-círculo regular en relación coa pedra. Ten un radio perpendicular á pedra de 21 metros. Xeralmente márcase cun foxo trazado no chan do campo de xogo.

**Tirada**: conxunto de boladas, que tira cada equipo nun encontro.

**Tirar:** lanzar a bola dende o tiro coa intención de derribar o maior número de birlos.

**Tiro:** lugar onde se coloca o xogador para tirar.

'''*Tumbar*:''' acción realizada co tiro cara aos birlos.

## Descrición do xogo 
Seguindo a descrición de Miguel Anxo Mouriño: o campo de xogo "consta dunha base de lanzamento de 35 ou 40 cm de altura, un foxo de caída, que axuda a conseguir maior precisión e forza na tirada, xa que o lanzador retira cara atrás o brazo coa bola para que colla máis inercia e imprímelle un movemento brusco cara adiante, movemento que se inicia na base e remata xusto cando o xogador se deixa caer no foxo, a pedra birleira, que debe estar lixeiramente inclinada cara á base de lanzamento e ter unha liña de pequenas superficies circulares en baixorrelevo para os birlos, habitualmente 18 que deben estar á mesma altura cá base de lanzamento; e a raia de 10 puntos, liña situada a 21 metros da pedra birleira. Úsanse bolas macizas de madeira e birlos cilíndricos, aguzados nun extremo, duns 15 cm de altura, ambos utensilios adoitan ser de buxo e estar ben mollados antes comezar para aumentar o seu peso e contundencia. O xogo ten dúas partes a primeira consiste en lanzar a bola con forza para tirar o maior número de birlos e o máis lonxe posible, para que a tirada sexa válida a bola debe traspasar a raia de 10, se é valida, os birlos que tamén traspasan valen 10 puntos cada un e os que non, pero están deitados, 1 punto. En caso de xogada válida, a segunda parte do xogo consiste en birlar dende un punto axeitado da raia de 10, é dicir, tirar a bola a rente o chan para deitar cantos birlos poida (que estarán plantados de volta) para conseguir 1 punto por cada un."

## Clubs integrantes da Federación Galega de Bolos 

* Arcasco
* Bolos do Cean
* Belesar Urgal
* Concello de Gondomar
* Cruceiro de Meilan
* Camos
* Carrasca
* Estivada
* Forcadela
* Iniciadora
* Medialdea
* O Cadaval
* O Sobreiro
* Peitieiros
* Portameán
* Rega
* Ribatra
* San Miguel de Peitieiros
* San Vicente de Mañufe
* San Cibrán
* San Roque
* Santalla
* Santa Eulalia
* Santiago de Parada
* Vilachán
* Xove
* Xunqueira

## Competicións oficiais de Bolos Celtas 

* Campionato de Liga Galega de 1ª e 2ª División
* Campionato Galego individual de 1ª e 2ª
* Campionato Galego de Parellas de 1ª e 2ª
* Campionato Galego intermodal
* Campionato Galego mixto por parellas
* Campionato Galego de veteranos e superveteranos
* Campionato Galego feminino, individual e de parellas
* Campionato Galego de categorías inferiores
* Campionato de España por equipos de 1ª e 2ª
* Campionato de España individual de 1ª e 2ª
* Campionato de España de parellas de 1ª e 2ª
* Campionato de España de veteranos e superveteranos
* Campionato de España mixto por parellas
* Campionato de España feminino
* Copa España
* Torneo Nacional de Cangas de Narcea
* Torneo de Nadal
* Copa Presidente Xunta de Galicia
* Torneo Concello de Nigrán
* Torneo Concello de Gondomar
* Torneo Concello de Tomiño
* XXIV horas de Bolos da Carrasca
* XII horas de Bolos Medialdea
* XII horas de Bolos Camos
* Torneo de Belesar-Urgal
* Torneo de Peitieiros
* Torneo San Fiz (Nigrán)
* Torneo Viana do Bolo (Ourense)
* Torneo de Pontenova (Lugo)
* Intercontinental (España-Arxentina-Uruguai)

## Censo de equipos galegos de Bolos Celtas 
### Concello de Baiona 
* Santa Marta
* Meira Orrea
* Club de Bolos A Rega (Sabarís)
* Club de Bolos Belesar-Urgal (Belesar)
* Club de Bolos Medialdea (Belesar)
* Club de Bolos Portamean (Belesar)
* Club de Bolos Estivada (Belesa)
* Club de Bolos Baredo (Baredo)

### Concello de Gondomar 
* Club de Bolos Peitieiros (Peitieiros)
* Club de Bolos San Cibrán (Donas)
* Club de Bolos San Vicente de Mañufe (Mañufe)
* Club de Bolos Xunqueira (Borreiros)
* Club de Bolos Sobreiro (Borreiros)
* Club de Bolos San Miguel (Peitieiros)

### Concello de Nigrán 
* Club de Bolos Camos (Camos)
* Club de Bolos Carrasca (Parada)
* Club de Bolos Ceán (Nigrán)
* Club de Bolos Iniciadora (Nigrán)
* Club de Bolos San Roque (Camos)
* Club de Bolos Santiago de Parada (Parada)
* Club de Bolos San Bartolomé (Camos)
* Club de Bolos Santa Eulalia (Camos)

### Concello de Tomiño 
* Club de Bolos Forcadela (Forcadela)
* Club de Bolos Vilachán (Barrantes)

### Concello de Vigo 
* Club de Bolos Valladares (Valadares)

## Censo de campos de birlos no Val Miñor 
### Concello de Baiona 
* Medialdea-Belesar (3 boleras)
* Belesar-Urgal (2 boleras)
* Rega-Sabaris (1 bolera)
* Belesar- Estivada (1 bolera)
* Baredo (1 bolera)

### Concello de Gondomar 
* Peitieiros-Gondomar (1 bolera)
* Mañufe-San Sebastián (1 bolera)
* San Cibrán-Donas (1 bolera)
* Borreiros-Gondomar (1 bolera)
* As Cercas- Gondomar (2 boleras)

### Concello de Nigrán 
* Camos-Nigrán (4 boleras)
* Carrasca-Parada (2 boleras)
* Cean-Nigrán (1 bolera)

### Concello de Tomiño 
* Cristelos-Tomiño (2 boleras)
* Forcadela-Tomiño (1 bolera)

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Birlos
* Xogos populares

### Ligazóns externas
* Bolos celtas (1ª Parte) - BolosdoCean (2009). YouTube.
* Bolos celtas (2ª Parte) - BolosdoCean (2009). YouTube.