Pablo Presbere

**Pablo Presbere** (adaptación do seu nome orixinal en bribri: *Pabru Presberi*) nado circa 1670 e finado en 1710, foi un líder indíxena bribri da comunidade de Suinse, na rexión que hoxe se coñece co nome de Talamanca, ao sueste de Costa Rica. É recoñecido como xefe indíxena que liderou a insurrección de Tierra Adentro contra as autoridades españolas o 29 de setembro de 1709, no transcurso da cal foron asasinados varios frades e soldados e a muller dun destes, e foron queimados catorce templos erixidos polos misioneiros. Na rebelión apoiárono todos os indíxenas de Costa Rica dende o Cerro Chirripó até a Illa Tojar, na baía do Almirante, Panamá, agás os viceitas, e permitiu ós indíxenas recuperar o control do territorio de Talamanca, que se converteu nunha zona de refuxio durante a época colonial de Costa Rica.

Era coñecido como «o guerreiro máis temido de Talamanca».

## Etimoloxía 
Algunhas versións modernas din que o seu verdadeiro nome era Pabru Presberi, palabras provenientes da lingua bribri. A palabra *Pa-bru* quere dicir «xefe das lapas», isto porque o papagaio era unha ave moi importante nos funerais dos personaxes importantes entre os bribri, xa que a súa plumaxe e o consumo ritual da súa carne tería un significado máxico relixioso. *Presberi* viría de Pres, «lugar de augas salobres», mentres que bere, *bri* ou *beri* refírese aos lugares por onde corren as augas no inverno. A palabra bere ou bri é un sufixo moi utilizado na linguaxe bribri para facer referencia a zonas escarpadas: Bribritka (a nación dos bribris), Amubre (Amubri), Kachabri, Pumbre, etc. Deste xeito, a palabra Presbere tería que ver co lugar de nacemento ou onde proviña Pabru Presbere, especificamente dunha crebada ou hondonada próxima ao río Tswi’tsi (Suinse), que significa «lombo de armadillo». Pabru Presberi significaría, entón, «o xefe das lapas que vén do lugar onde corren as augas salobres».

## Traxectoria 
Segundo hipótese do antropólogo e historiador Claudio Barrantes, Presbere foi un xefe bribri do río Coén, especificamente do lugar chamado Suinse, rexión vinculada máis a actividades de carácter máxico que á guerra. O temor que infundía Pablo Presbere explicaríase máis pola súa relación co *kapá* (máxima autoridade, señor), termo moi formal para referirse a grandes autoridades do mundo mitolóxico pero con características humanas, e tamén é o nome que se lle dá aos sumos sacerdotes. Presbere sería un *usékar*, máximo líder relixioso a quen se atribúen poderes sobrenaturais, non así un guerreiro, circunstancia que o converteu en líder dunha gran rebelión planificada que unificou aos indíxenas talamanqueños, xa que cabécares, bribris e terbis polo xeral mantiñan diferenzas entre si. Nunha carta dos frades franciscanos Pablo de Rebullida e Antonio de Zamora consígnase que, nunha entrada destes relixiosos acompañados de soldados a Talamanca no ano de 1706, o cacique de Suinse rexeitara a bautizarse e mostrara grande oposición aos misioneiros, ata que, probablemente por temor aos soldados ou para gañar tempo mentres maduraba a súa rebelión, aceptara o bautismo co nome de Pablo, nome escollido a partir do orixinal deste líder: Pabru.

En Costa Rica dedicáronselle varios monumentos: un de 3,12 m de alto, feito en cobre, que se atopa fronte á Municipalidade de Limón, inaugurada en 1993, e outro que é un busto en bronce que se atopa no patio da Asemblea Lexislativa de Costa Rica.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Pobo bribri
### Bibliografía 
* 
* Bozzoli, María E. El Nacimiento y la Muerte entre los Bribris. Editorial Universidad de Costa Rica. San José, 1979.
* Comisión Nacional de Nomenclatura. Relación de Actividades. Ministerio de Cultura, Juventud y Deportes. San José, 1983.
* Fernández G., Ricardo. Reseña Histórica de Talamanca. En: El Descubrimiento y la Conquista. Biblioteca Patria N° 1. Editorial Costa Rica. San José, 1975.
*