Moedas da libra neozelandesa

miniatura|404x404px|Exemplares das moedas do sistema da libra neozelandesa

As **moedas da libra neozelandesa** comezaron a introducirse en Nova Zelandia en virtude da Lei da Moeda de 1933, en resposta ao contrabando a gran escala de moedas imperiais británicas anteriores que se estaba a producir, como consecuencia da desvalorización dos tipos de cambio de Nova Zelandia en relación coa libra esterlina e a grande afluencia doutras moedas estranxeiras á circulación.

A Lei da moeda de 1933 estableceu os pesos e as composicións das denominacións monetarias do novo sistema, das cales as cinco de prata —3 e 6 peniques, xilin, florín e media coroa— entraron en circulación xa no ano seguinte, logo dun forte desacordo entre comités rivais de deseño de moedas. Pola súa banda, o penique e o medio penique de bronce entraron en circulación en 1940, coincidindo coa celebración do centenario de Nova Zelandia. Unha oitava denominación de moeda, a peza dunha coroa ou cinco xilins, produciuse unicamente en forma de tres emisións de carácter conmemorativo; a primeira delas, coñecida como a "coroa de Waitangi", cuñouse cunha tiraxe extremadamente limitada e só para a súa venda a coleccionistas numismáticos, en tanto que as dúas seguintes se produciron en máis cantidade en 1949 e 1953, e foron postas en circulación.

A utilización de aliaxe de prata na moeda neozelandesa abandonouse en 1947 en favor do cuproníquel, coa excepción da coroa conmemorativa de 1949.

Coa decimalización do sistema monetario en 1967, logo de varios intentos anteriores de instaurar na moeda o sistema decimal, púxose fin á libra neozelandesa, xunto coas denominacións das súas moedas divisionarias —penique, xilin e coroa— e introduciuse o novo sistema do dólar neozelandés, dividido en 100 centavos.

## Antecedentes e contexto 
O uso da moeda en Nova Zelandia fora introducido a principios do século XIX da man dos baleeiros e dos comerciantes. Logo do establecemento da Colonia de Nova Zelandia na década de 1840, as moedas de prata españolas e hispanoamericanas pasaron a constituír a maior parte da moeda en circulación, aínda que tamén circularon pezas de prata e de ouro dos Estados Unidos, de Portugal, de Francia e dos Países Baixos. Supúñase que a moeda de curso legal oficial era a libra esterlina, malia non existir lexislación de ningún xénero que así o determinase, ata a aprobación da Lei das Leis Inglesas de 1858, que aclaraba o status da lexislación inglesa en Nova Zelandia.Por mor da escaseza de moedas de valores faciais pequenos, a partir de 1857 comezaron a emitirse fichas de bronce e de cobre de emisión privada cos valores dun penique e de medio penique, o que consistía na época aproximadamente a metade das moedas de cobre en circulación local. A cuñaxe destas fichas cesou en 1881 e foron desmonetizadas oficialmente en 1897.

Tamén houbo varios billetes de emisión privada, trocables en libras neozelandesas, que circularon na colonia durante o resto do século XIX logo da quebra do *Colonial Bank of Issue*. Unha crise bancaria da década de 1890 levou a que a Lei de Emisión de Billetes Bancarios de 1893 exixise que o papel moeda privado estivese baseado en moedas de ouro. A Lei da Moeda de 1870, introducida en Nova Zelandia en 1898, formalizou o monopolio exclusivo da Coroa sobre a cuñaxe. Malia estar aínda ligada á libra esterlina, a libra neozelandesa comezou a diverxer logo da readopción británica do padrón ouro despois da primeira guerra mundial; de xeito diferente ao Reino Unido, a norma non se restableceu en Nova Zelandia durante o período de posguerra.

A introdución da libra australiana en 1910 provocou a circulación dunha cantidade limitada de moedas australianas en Nova Zelandia, aínda que esta moeda nunca chegou a ser recoñecida formalmente como moeda de curso legal no territorio neozelandés. Nun intento de estabilizar a posición económica australiana durante a Gran Depresión, Australia desvalorizou a súa libra nun dez por cento en 1930, o que provocou unha afluencia extremadamente grande de moedas australianas a Nova Zelandia. En outubro de 1931, entre o trinta e o corenta por cento de todas as moedas en circulación en Nova Zelandia eran australianas. No entanto, á medida que as moedas da libra esterlina en Nova Zelandia se desvalorizaron en relación co valor das mesmas moedas en Gran Bretaña, unha onda resultante de contrabando de divisas provocou unha diminución masiva da cantidade de moedas de prata británicas dispoñibles en Nova Zelandia. As moedas desvalorizadas da libra esterlina en circulación en Nova Zelandia foron introducidas de contrabando en Australia e no Reino Unido a través de diversos medios, entre outros en cilindros de gas baleiros, nos cárters de aceite de automóbiles e motocicletase ou en caixas dentro de refrixeradores etiquetadas como "parrulo conxelado". Na lei recollíase a posibilidade dunha unha sexta denominación de prata, a coroa, aínda que esta non se cuñaría moedas ata a aparición en 1935 da coroa de Waitangi, e ningunha entraría en circulación ata unha nova emisión conmemorativa en 1949.

Ficheiro:New Zealand Sixpence pattern, 1933.png|Cuñaxe en proba de Metcalfe para os 6 peniques.
Ficheiro:Kruger Gray Maori shilling sketch, 1933.png|Esbozo de Gray para o xilin.
Ficheiro:Kruger Gray kiwi shilling design, 1933.png|Cuñaxe en proba de Gray para o xilin.
Ficheiro:Metcalfe Kiwi shilling design, 1933.png|Proposta de Metcalfe para o xilin.
Ficheiro:Kruger Gray half-crown design, 1933.png|Modelo en escaiola de Gray para a media coroa.
Ficheiro:New Zealand Crown Design, Kruger Gray, 1933.png|Modelo en escaiola de Gray para a coroa de Waitangi.

O ministro Gordon Coates exerceu de facto como primeiro ministro durante as prolongadas estadías do primeiro ministro oficial George Forbes en Gran Bretaña. O conflito político entre os dous levou á creación de comités separados: o Comité de Cuñaxe, con sede en Nova Zelandia, nomeado por Coates, aprobou por separado varios deseños para os reversos das moedas, procurando crear un carácter nacional distintivo nas moedas. A isto seguiu un prolongado desacordo entre Coates e o director da *Royal Mint*, Robert Johnson, sobre que serie de deseños se producirían, e este último intentou deter o proceso de deseño ata o regreso de Forbes a Nova Zelandia en outubro de 1933. Así e todo, Coates aceptou as recomendacións do Comité de Cuñaxe e os deseños dos reversos puxéronse en produción a partir dos meses seguintes.

### Moedas de cobre e cuproníquel 
Coincidindo coa celebración do centenario do Tratado de Waitangi en 1940, introducíronse na circulación tres novas moedas: o medio penique e o penique de bronce, e unha moeda de media coroa de prata conmemorativa do centenario. A introdución das moedas de bronce estaba xa recollida na Lei de cuñaxe de 1933, mais o Goberno non considerara ata entón que tivesen unha alta prioridade por mor da abundante presenza de moedas dun penique e de medio penique imperiais. En 1936, a Real Sociedade Numismática de Nova Zelandia acordara facer presión para que se introducisen tales moedas no marco das celebracións do centenario de Waitangi, e convocouse un concurso de deseño tanto para as moedas de bronce como para a media coroa conmemorativa que foi gañado polo artista neozelandés Leonard C. Mitchell.

En 1947, o aumento dos prezos da prata e os correspondentes gastos de cuñaxe levaron a que as moedas que ata daquela se cuñaran en aliaxe de prata comezasen a cuñarse en cuproníquel. Unha emisión da coroa de 1949, que circulou para conmemorar unha visita real prevista mais finalmente non realizada polo rei Xurxo VI, foi a derradeira moeda de prata emitida para a circulación en Nova Zelandia. En 1953 emitiuse outra coroa conmemorativa circulante, cuñada en cuproníquel, para conmemorar a coroación de Isabel II. e tivo unha tiraxe superior, que acadou os 7.000 exemplares.

## Moedas e especificacións 
### Primeira serie de moedas circulantes 
### Emisións conmemorativas 
Producíronse catro emisións conmemorativas; todas elas, bardante a coroa de Waitangui, entraron na circulación xeral. Pola súa banda, a coroa de Waitangi cuñouse nunha tiraxe extremadamente limitada e vendeuse exclusivamente a coleccionistas, soa ou como parte do conxunto de 1935 en versión *proof*.

O deputado laborista Rex Mason presentou varios proxectos de lei que apoiaban a decimalización durante a década de 1950, mentres estaba na oposición. O Partido Nacional uniuse ás entidades que apoiaban a decimalización a finais dos anos 50 e, xunto co Partido Laborista, fixeron campaña a favor durante as eleccións xerais de 1960. En 1957, un comité gobernamental creado para investigar a posibilidade da decimalización do sistema informou favorablemente acerca dos posibles efectos económicos, e salientou a maior eficiencia como un dos principais factores para o cambio, aínda que compensado polo custo das campañas de información pública e a produción das novas moedas. O Partido Nacional anunciou que a decimalización se levaría a cabo en 1963,

A nova lei estandarizou unha nova moeda: o dólar neozelandés, dividido en 100 centavos. O seu valor baseouse no da moeda anterior, de xeito que a moeda dun xilin pasou a equivaler á nova de 10 centavos. Definíronse oito valores faciais no novo sistema, que ían desde o dólar ata o medio centavo. Ao entrar en vigor o 10 de xullo de 1967, a lei aboliu a libra neozelandesa. Aínda que se retiraron inmediatamente as anteriores moedas de medio penique, dun penique e de tres peniques, as moedas de seis peniques, os xilins e os floríns seguiron a ter curso legal ata o 31 de outubro de 2006, cando se retiraron da circulación as moedas de cinco centavos e se reduciu o tamaño das moedas divisionarias de 10, 20 e 50 centavos.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Cuhaj, G. S. (2014). *Standard Catalog of World Coins 1901-2000* (41ª ed.). Krause Publications, Iola. ISBN 978-1440235672
* Hargreaves, R. P. (1972). *From Beads to Bank Notes*. John McIndoe, Dunedin.
* Matthews, K. (2003). "The Legal History of Money in New Zealand". En *Reserve Bank of New Zealand Bulletin*. 66 (1). Páxinas 40-49.
* Stocker, M. (2004). *The Numismatic Birth of the Dominion’ The 1933 New Zealand Coinage Designs*. Royal Numismatic Society of New Zealand, Wellington. ISBN 0-476-01614-2
* Stocker, M. (2005). "'A Very Satisfactory Series': The 1933 New Zealand Coinage Designs". En *British Numismatic Journal*. 75. British Numismatic Society. Páxinas 142-160.
* Stocker, M. (2010). "The New Zealand 'Waitangi' Crown of 1935". En *British Numismatic Journal*. British Numismatic Society. 80. Páxinas 176-188.
* Stocker, M. (2011). "Completing the Change: The New Zealand Coin Reverses of 1940". En *British Numismatic Journal*. British Numismatic Society. 81. Páxinas 203-222.

### Outros artigos 
* Economía de Nova Zelandia