Substitución da moeda de cobre británica na década de 1860

A substitución da **moeda de cobre británica na década de 1860** por outra equivalente de bronce afectou, a partir de 1860, principalmente ás moedas dun penique, de medio penique e dun cuarto de penique (*farthing*) en circulación, que se viñan cuñando en diferentes tamaños e con diversos pesos desde 1797. Entre os motivos deste proceso de substitución están o feito de que estas se consideraban demasiado grandes, que amosaban desgastes e oxidacións notables e que moitas delas tiñan publicidade e proclamas diversas troqueladas, e tamén se perseguía loitar contra as falsificacións e eliminar as moedas estranxeiras en circulación.

O mal estado das moedas de cobre en circulación foi confirmado mediante unha investigación levada a cabo realizada entre 1856 e 1857 pola Real Comisión sobre a Moeda Decimal. Aínda que esta comisión non recomendou naquela ocasión ningunha medida para tendente á decimalización do sistema, o mestre de ceca da *Royal Mint*, Thomas Graham, convenceu o ministro de Facenda, William Ewart Gladstone, de que era un momento oportuno para substituír a cuñaxe de moedas de cobre pola doutras de inferior tamaño e, xa que logo, máis lixeiras, producidas en bronce, que terían ademais unha vida útil máis longa. Gladstone conseguiu que o Parlamento do Reino Unido aprobase a lexislación que autorizaba a substitución e asegurou a dotación dos fondos necesarios, e o gravador xefe da Real Casa da Moeda de Londres, Leonard Charles Wyon, recibiu a encarga de deseñar as novas moedas.

Wyon deseñou un anverso para a nova serie caracterizado pola presenza dunha efixie da raíña Vitoria, que pousou para el en varias ocasións e deu a súa opinión acerca do proceso de deseño, o que provocou algún atraso, dado que Wyon estaba interesado en acadar a aprobación da monarca. Pola súa banda, nos novos reversos aparece unha personificación de Britannia, tal e como se lle indicara a Wyon. Ao principio houbo certa controversia polas abreviaturas latinas nas inscricións da nova emisión, e houbo quen creu que había erros que poderían chegar a obrigar á súa retirada.

Coa axuda de dúas empresas externas, a *Royal Mint* produciu unha tiraxe suficiente das novas moedas de bronce como para empezar o procerso de substitución en 1861, que non se completou ata despois de 1877. As novas moedas postas en circulación mantiveron a súa vixencia ata a decimalización de 1971, agás o cuarto de penique, que foi desmonetizado o 1 de xaneiro de 1961.

## Antecedentes e contexto 
A finais da década de 1850, era unha evidencia o feito de que o penique de cobre e as súas fraccións resultan inaceptablemente grandes. O cobre era un metal demasiado caro para ser utilizado nas moedas divisionarias de escaso valor facial. Así e todo, había unha cantidade suficiente de moedas de cobre en circulación como para satisfacer a demanda en Gran Bretaña, en parte grazas ás enormes cantidades de pezas cuñadas por contrato na Ceca de Soho, do industrial Matthew Boulton, desde había xa máis de cino décadas. No entanto, as moedas de cobre —penique, medio penique e cuarto de penique, así como as pouco vistas pezas de dous peniques e de medio *farthing*— seguían a ser, segundo o numismático G. P. Dyer, «pesadas, amolantes e incómodas». Ademais, as vellas moedas de cobre en circulación representaban a raíña Vitoria cun aspecto de rapaza, xa que se trataba dun deseño creado uns vinte anos atrás.

A este respecto, o xornal *Huddersfield Chronicle and West Yorkshire Advertiser* publicaba o seguinte en 1860, nun momento en que coexistían 24 modelos de moedas de medio penique en circulación:
[miniatura|O mestre de ceca da *[Royal Mint*, Thomas Graham, promotor da substitución da moeda de cobre pola de bronce.|289x289px]]
O mal estado da moeda de cobre ficou demostrado polas investigacións levadas a cabo pola Real Casa da Moeda en 1856 e 1857 no marco da actividade da Real Comisión sobre a Moeda Decimal, xa que se consideraba probable que, se se adoptaba a moeda decimal, cumpriría substituír as moedas de cobre. Aínda que o informe final concluía que a idea da decimalización posuía «poucos méritos», o novo mestre de ceca, Thomas Graham, convenceu o Ministro de Facenda, William Gladstone, de que a moeda de cobre debía ser substituída.

Para a substitución elixiuse a aliaxe de bronce porque era máis dura que o cobre puro, e a *Royal Mint* tiña xa certa experiencia co tratamento desta aliaxe, porque a utilizara uns anos antes para a cuñaxe de moedas para Nova Escocia e para a Provincia do Canadá. A aceptación da proposta de Graham estivo facilitada pola súa boa relación cos ministros do Gabinete, patente nunha misiva que lle escribiu á súa irmá: «É un pouco curioso acharme no consello do Goberno... e falar de asuntos de Estado co ministro de Facenda... diante do lume no salón de Downing Street».

## Preparación 
O 4 de agosto de 1859, o ministro de Facenda Gladstone conseguiu que se aprobase un orzamento de 10.000 libras para acometer o proceso de substitución da moeda de cobre. Aínda que a petición orixinal fora de 50.000 libras, Gladstone asegurou ante a Cámara dos Comúns que a cantidade menor finalmente aprobada sería suficiente para recuperar a pesada moeda de cobre en circulación, refundila e cuñala novamente en pezas de bronce máis lixeiras. Asemade lembroulles aos membros da Cámara que había un proxecto de lei pendente ante o Parlamento para que a falsificación de moedas de metal mixto, como o bronce, resultase tan punible como a das moedas de cobre puro. Gladston afirmou que a Real Casa da Moeda sairía beneficiada do cambio, aínda que cumprían 10.000 libras para os gastos preliminares. O proxecto de lei polo que os efectos das leis vixente relativas ás moedas de cobre se estendían ás de metal mixto acadou o asentimento real o 13 de agosto de 1859.

[miniatura|O ministro de Facenda británico, [William Ewart Gladstone, dirixiu o proceso de substitución.|270x270px]]

Aínda que chegou a se convocar un concurso público, finalmente encomendóuselle a Leonard Charles Wyon, gravador xefe da Real Casa da Moeda, que preparase os deseños para a nova serie de moedas de bronce. Cando este xa estaba a traballar no proxecto, e varios días despois da votación na Cámara dos Comúns, Gladstone expresou a súa satisfacción cos deseños das moedas que lle enviara Graham. A expectativa das novas moedas provocou unha certa reacción na prensa británica do momento: *The Literary Gazette* desexaba que os deseños das novas moedas fosen un orgullo para o país e que amosasen unha efixie da raíña, daquela xa avoa, como «máis de señora»; pola súa banda, ''The Mechanics' Magazine* esperaba igualmente que as novas moedas «dixesen a verdade»

O gravador Wyon recibiu instrucións para no reverso do novo penique de bronce figurase a representación de Britannia, que anteriormente aparecera xa nas moedas de cobre desde o reinado de Carlos II, no século XVII. Segundo o numismático Howard Linecar, considerouse que eliminar a Britannia da moeda significaría que Gran Bretaña xa no dominaba as ondas do mar

Logo de iniciar os traballos do deseño de ambas as faces, Wyon desprazouse á residencia real de Osborne House, na illa de Wight, o 7 de decembro de 1859, onde, segundo as súas propias palabras, Vitoria «sentou, ou máis ben se puxo de pé, a carón de min, e díxome que volvería facelo cando estivese listo». Wyon acudiu novamente a Osborne House o 16 de decembro, e tanto a raíña como o príncipe Alberte expresaron a súa satisfacción polo traballo realizado ata aquel momento.

O 20 de febreiro de 1860, o membro da Cámara dos Comúns William Ewart preguntou nesta institución por que non apareceran aínda as moedas da nova serie de bronce, ao que o ministro Gladstone respondeu que o artista aínda non concluíra o traballo e que non quería interferir para no prexudicar a obra. Este intercambio de impresións provocou que *The Mechanics' Magazine* expresase o seu abraio polo feito de que o traballo de seis meses non tivese dado lugar aínda aos deseños para as tres moedas. O 23 de febreiro, Wyon acudiu á Real Casa da Moeda de Londres para lle amosar ao mestre de ceca Graham dous modelos de moedas dun penique, que este acolleu favorablemente. Segundo algunhas fontes, o espécime da moeda de proba que a raíña aprobou foi roubado cando se enviou de volta á Real Casa da Moeda.

[miniatura|329x329px|[Litografía da raíña Vitoria ca. 1860.]]

Graham levou un exemplar co deseño aprobado por Votoria, para llo amosar a Gladstone o 16 de abril. Wyon recibira instrucións para que a inscrición do anverso das moedas fose: VITORIA D.G. BRITANNIAR. REG. F.D. (abreviatura de «Vitoria, pola graza de Deus, raíña dos británicos, defensora da Fe»). Porén, o deseñador considerou que non tiña espazo para F.D. a non ser que acurtase BRITANNIAR, que xa era de por si unha forma abreviada de *Britanniarum* (xenitivo plural de *Britannia*). Ese foi o motivo polo que Wyon puxera BRIT na moeda aprobada. Gladstone amosou o seu acordo coa inclusión de F.D., probablemente lembrando a indignación pública que se ocasionara cando, en 1849, na nova moeda dun florín se omitira o habitual D.G. (*Dei Gratia*, «Pola graza de Deus»), que fora alcumado o «florín sen Deus». Gladstone, que era un erudito clásico ademais de político, insistiou en BRITT no canto de BRIT, sinalando que a abreviatura dun substantivo plural en latín debería ter a súa consonante final duplicada. Graham consultou a decisión de Gladstone con Edward Hawkins, do Museo Británico, quen coincidiu co ministro.

A modificación de BRITT completouse o 20 de maio de 1860, logo do cal Wyon comezou a traballar nas matrices para os cuños de produción e noutros equipamentos necesarios. O 13 de xuño xa completara todo excepto o reverso do cuarto de penique, que se elaborou dous días máis tarde. A produción deu o seu comezo, e o 30 de xuño Graham presentou espécimes da nova moeda de bronce a Gladstone, na procura da aprobación final.

Wyon anotou no seu diario do 4 de xullo de 1860: «malas novas hoxe: a raíña desexa que se modifiquen os retratos das novas moedas de cobre [sic]». O resultado foi o que se deu en coñecer como *bun penny* («penique moño»), chamado así polo peiteado da Raíña. Estas moedas mantivéronse en circulación ata a decimalización de 1971, cento dez anos despois. A aparición da nova serie produciu unha reacción considerable, en gran parte centrada no uso da abreviatura BRITT. Neste sentido, chegou a correr o rumor, difundido mesmo pola prensa, de que se trataba dun erro e de que as primeiras moedas postas en circulación con esta inscrición serían retiradas axiña. A secuencia BRITT aparecera xa previamente na moeda de seis peniques e no xilin de 1816, aínda que a forma BRIT tamén tivera uso, en concreto na emisión de floríns vixente naquel momento, que non foi actualizada a BRITT ata 1868. A controversia esta abreviatura deu lugar a unha serie de cartas a *The Times*, unha delas probablemente escrita por Graham, e tamén a un relatorio ante a Sociedade Numismática de Londres. Neste sentido, o 8 de decembro de 1860 publicaba o londiniense *The Morning Post*:En *The Essex Country Standard* opinábase que o retrato de Vitoria era «insatisfactorio, xa que, excepto no medio penique, non se parece en nada á raíña». *The Huddersfield Chronicle and West Yorkshire Advertiser* consideraba que a nova moeda de bronce tiña «moitas vantaxes», entre elas a dureza do metal, pero «como obra de arte apenas está á altura do que cabería esperar na actualidade». Pola súa banda, *The Morning Chronicle* predicía que as novas moedas ían resultar «moi convenientes cando a poboación se afaga a elas». a súa lixeireza e o feito de que a indicación do valor facial da moeda figurase no reverso —acabando deste xeito coa confusión sobre o valor das moedas gastadas— ía beneficiar a xente que as utilizase. A substitución das moedas de cobre polas de bronce superaba a súa capacidade, xa que estaba ocupada coa produción de moedas de prata e de ouro. Xa que logo, a *Royal Mint* sacou a concurso un contrato para a cuñaxe de 1.750 toneladas das novas moedas dun penique, de medios penique e dun cuarto de penique de bronce. O contrato adxudicouse inicialmente á ceca privada *James Watt & Co.*, de Birmingham, Ante a demora desta á hora de comezar os traballos, adxudicouselle tamén á compañía *Ralph Heaton & Sons*, sita na mesma localidade, un contrato suplementario para cuñar 61 toneladas máis de moedas. No entanto, estes contratos non se cumpriron na súa totalidade, xa que mentres que a mediados de 1861 *Watt's* avanzaba cara ao cumprimento da súa parte —que finalizou o 11 de xuño de 1863— *Heaton* levaba cuñadas unicamente 46 toneladas en marzo de 1862, e no volveu cuñar moedas de bronce británicas durante varios anos. Estas dúas empresas tiñan experiencia na produción de moedas de bronce, xa que se encargaran da produción de gran parte das recentes emisións de bronce francesas e belgas. Cada unha cobraba catro libras e media por tonelada por riba do que custaría a cuñaxe da mesma cantidade de moedas na *Royal Mint*.

O peso da moeda dun penique reduciuse, xa que logo, á metade, de xeito que 48 exemplares pesarían unha libra *avoirdupois* (454 g), e a moeda fíxose máis delgada para que o seu diámetro fose o máis grande posible. Ante a preocupación de que o cuarto de penique resultase demasiado pequeno se se alixeiraba ao mesmo nivel, esta moeda e a de medio penique axustáronse a un estándar para que 40 peniques pesasen unha libra *avoirdupois*. Á Real Casa da Moeda preocupáballe que a poboación se opuxese ás novas moedas de bronce por teren un metal que valía considerablemente menos que o seu valor nominal, mais descubriu que a xente non esperaba que un penique contivese cobre por valor dun penique.

Dado que a velocidade de produción era unha prioridade, e que había tres fontes de subministración diferentes, hai un gran número de variedades nos primeiros anos da cuñaxe de moedas de bronce. Durante os tres primeiros anos de emisión cuñouse máis dun millón de libras en moedas de bronce, e en 1877 a cifra xa aumentara a 1.367.963 libras, das cales arredor de 60.000 libras se transportaron aos territorios coloniais. Así e todo, a Real Casa da Moeda seguiu a recibir solicitudes de troco da antiga moeda de cobre, xeralmente dos habitantes dos distritos rurais, durante varios anos despois, aínda que todas foron denegadas. No caso dos territorios coloniais concedeuse unha prórroga, xa que nalgúns deles non se tomaran medidas para reclamar os antigos cobres. Orixinalmente, a data de desmonetización ía ser o 30 de xuño de 1876, aínda que se prorrogou ata o 31 de decembro de 1877.

O 20 de xuño de 1876, a *Royal Mint* recibiu un cargamento de moedas antigas de cobre cun valor nominal total de 256 libras e cinco xilins, enviados por axentes da Coroa para as colonias, que solicitaron que o pagamento de 200 libras se fixese en forma de peniques, medios peniques e cuartos de penique, e que a suma restante se pagase en forma de terzos de *farthing* de nova cuñaxe. Todas estas moedas debían enviarse a Malta, estas moedas tiñan curso legal. A Real Casa da Moeda así o fixo, cuñando 162.000 exemplares destas moedas dun terzo de farthing.

Pola súa banda, nas colonias australianas as moedas de cobre podían cambiarse na Casa da Moeda de Sydney de 1868 a 1877, e na Casa da Moeda de Melbourne en 1877. Na colonia de Australia Meridional, o 17 de decembro de 1876 emitiuse unha proclama pola que se declaraba que as antigas moedas de cobre deixaban de ter curso legal, pero en xaneiro de 1877 anunciouse que a tesouraría da colonia aceptaría os cobres en cantidades non inferiores a cinco xilins ata o 11 de abril de 1877.

Noutros territorios do Imperio a situación foi desigual: mentres na Colonia do Cabo en Suráfrica e en Nova Zelandia non se fixo moito para recuperar as moedas de cobre, en Ceilán recolléronse moedas por valor dunhas 32.000 libras.

No reino Unido recolléronse en total moedas de cobre por valor de 580.000 libras, ademais doutras 44.000 libras no estranxeiro. Deste xeito, aínda ficaban 656.376 libras en moedas de cobre sen trocar, cuñadas entre 1797 e 1860.

A nova serie de moeda británica de bronce, composta polo penique, o medio penique e o cuarto de penique deseñados por Wyon, seguiron cuñándose ata que en 1895 foron substituídos por unha nova serie coñecida como *Old Head**.* As tres moedas seguiron levando os msmos reversos ata que o medio penique e o cuarto de penique foron dotados dos seus propios deseños en 1937, durante o reinado de Xurxo VI, obra de Thomas Humphrey Paget. O penique continuou amosando o reverso da Britannia de Wyon, con lixeiras modificacións, ata que deixaron de ter curso legal logo da decimalización de 1971, o 31 de agosto dese ano. Os medios peniques deixaron de ter curso legal a partir do 31 de xullo de 1969, e o cuarto de penique a partir do 31 de decembro de 1960.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Craig, J. (2010) [1953]. *The Mint*. Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-17077-2
* Dyer, G. P. (1982). "Numbered Strikings of Victorian Bronze Coins, 1860-68". En *British Numismatic Journal''. 52. Páxinas 234-240.
* Dyer, G. P. (1996). "Thomas Graham's copper survey of 1857". En *British Numismatic Journal*. 66. BNS. Páxinas 60-66.
* Dyer, G. P.; Gaspar, P. P. (1984). "Richard Sainthill and the New Bronze Coinage". En *British Numismatic Journal*. 54. BNS. Páxinas 263-273.
* Dyer, G. P.; Gaspar, P. P. (1992). "Reform, the New Technology and Tower Hill". En Challis, C. E. (ed.). *A New History of the Royal Mint*. Cambridge University Press. Páxinas 398-606. ISBN 978-0-521-24026-0
* Freeman, M. J. (1985) [1970]. *The Bronze Coinage of Great Britain*. Barrie & Jenkins, Londres. ISBN 978-0-09-155240-4
* Fremantle, C. (1874). *Fourth Annual Report of the Deputy Master of the Mint*. Royal Mint, Londres.
* Fremantle, Charles (1877). *Seventh Annual Report of the Deputy Master of the Mint*. Royal Mint, Londres.
* Fremantle, Charles (1878). *Eighth Annual Report of the Deputy Master of the Mint*. Royal Mint, Londres.
* Fremantle, Charles (1879). *Ninth Annual Report of the Deputy Master of the Mint*. Royal Mint, Londres.
* Howard, Emma (ed.) (2022). *Coins of England and the United Kingdom, Decimal Issues* *2023* (9ª ed.). Spink & Son Ltd. ISBN 978-1-912667-93-2
* Josset, C. R. (1962). ''*. Frederick Warne and Co. Londres.
* Linecar, H. W. A. (1977). *British Coin Designs and Designers*. G. Bell & Sons, Londres. ISBN 978-0-7135-1931-0
* Lobel, R. ed. (1999) [1995]. *Coincraft's Standard Catalogue English & UK Coins 1066 to Date* (5ª ed.). Standard Catalogue Publishers, Londres. ISBN 978-0-9526228-8-8
* Peck, C. W. (1960). *English Copper, Tin and Bronze Coins in the British Museum 1558-1958*. British Museum. Londres.
* Seaby, P. (1985). *The Story of British Coinage*. B. A. Seaby Ltd., Londres. ISBN 978-0-900652-74-5

### Outros artigos 
* Libra esterlina
* *Royal Mint''
* Farthing británico
* Moeda dun cuarto de farthing
* Moeda dun terzo de farthing
* Moeda de medio farthing