Mar Negro

miniatura|O mar Negro coa península da Crimea e o mar de Azov ao norte.
O **mar Negro** (en latín *Pontus Euxinus*, abkhaza: Амшын Еиқәа, , , en póntico: Μαύρον Θάλασσα, Εύξεινος Πόντος, , , , , en tártaro de Crimea: Qara deñiz) é un mar situado entre a Europa Oriental e a Asia Occidental. Atópase encerrado entre os Balcáns, a estepa póntica, Crimea, o Cáucaso e a península de Anatolia. O estreito do Bósforo conéctao co pequeno mar de Mármara, e o estreito dos Dardanelos conecta ao mar anterior co mar Exeo, que é unha división do mar Mediterráneo. Tamén está conectado co mar de Azov, situado ao nordés, polo estreito de Kerch. O mar Negro forma unha depresión elíptica cunha pendente de leste a oeste, e ten unha superficie de 436&nbsp;400&nbsp;km² (sen incluír o mar de Azov), unha profundidade máxima de 2212&nbsp;m e un volume de 547&nbsp;000&nbsp;km³. Os países ribeiregos do mar Negro son, empezando polo sur e en sentido horario, Turquía, Bulgaria, Romanía, Ucraína, Rusia (o Krai de Krasnodar, o Óblast de Rostov e Crimea), e Xeorxia.

Está delimitado polos montes Pónticos ao sur e polas montañas do Cáucaso ao leste, e conta cunha ampla meseta ao nordés. A súa maior lonxitude de leste a oeste é de 1 175 km. Entre as cidades importantes das súas costas están: Batumi, Burgas, Constancia, Giresun, Hopa, Istanbul, Kerch, Mangalia, Năvodari, Novorossiisk, Odesa, Ordu, Poti, Rize, Sinope, Samsun, Sebastopol, Sochi, Sozopol, Sukhumi, Trebisonda, Varna, Ialta e Zonguldak. 

Existe unha saída neta de auga de 300&nbsp;km³ ao ano a través do Bósforo e do estreito de Dardanelos cara ao mar Exeo, mentres que a auga do Mediterráneo discorre cara ao mar Negro como parte dun camiño de ida e volta de intercambio hidrolóxico. O fluxo que sae do mar Negro é máis frío e menos salino, e o fluxo que entra desde o Mediterráneo é máis cálido e salino, polo que este fluxo é o resultado dos cambios de densidade causados pola diferente salinidade, o que dá lugar a unha gran cantidade de auga anóxica a 150 m baixo a superficie, que teñen a particularidade de descompoñer os barcos afundidos fabricados en ferro pero non así os barcos de madeira. O mar Negro tamén recibe auga do gran sistema fluvial de Eurasia polo norte do mar. Os ríos que lle achegan máis auga son o Danubio, o Dnister, o Dniéper e o Don.

Os niveis de auga deste mar variaron significativamente ao longo da historia. Debido a estas variacións do nivel da auga na conca, os límites actuais deste mar foron ás veces bancais xeolóxicas secas. Cando se dan determinados niveis de auga elevados é posible que o mar se conecte con outras augas próximas para estabilizarse. É a través dunha destas rutas de conexión máis activas, o estreito turco, onde este mar conéctase cos océanos do mundo. Cando esta ligazón hidrolóxica non está presente, o mar Negro transfórmase nunha conca endorreica que opera de forma independente do sistema global dos océanos, como é o caso do mar Caspio. O estreito turco conecta o mar Negro co Exeo, e abarca o Bósforo, o mar de Mármara e o estreito de Dardanelos.

## Nome 
[miniatura|upright|Costa do Mar Negro en [Ordu]]
miniatura|upright|Cabo Kapchik en Crimea
[miniatura|upright|Mar Negro preto de [Constancia, Romanía]]

### Nomes modernos
Os nomes actuais do mar adoitan ser equivalentes do nome galego "Mar Negro", incluídos os que se dan nos países ribeiregos:
* , 
* , AFI [[Alfabeto Fonético Internacional|]]
* , AFI [[Alfabeto Fonético Internacional|]]
* , AFI [[Alfabeto Fonético Internacional|]]
* , AFI [[Alfabeto Fonético Internacional|]]
*  AFI [[Alfabeto Fonético Internacional|]]
* , *shavi zghva* AFI [[Alfabeto Fonético Internacional|]]
* Laz e , AFI [[Alfabeto Fonético Internacional|]], ou simplemente , , "Mar"
* , AFI [[Alfabeto Fonético Internacional|]]
* , AFI [[Alfabeto Fonético Internacional|]]
* , AFI [[Alfabeto Fonético Internacional|]]
* , AFI [[Alfabeto Fonético Internacional|]]

Estes nomes non quedaron establecidos do todo ata o século XII, pero hai indicios de que poderían ser bastante máis antigos. En Grecia, o nome histórico *Ponto Euxino* (Eύξεινος Πόντος, Eúxeinos Póntos), que significa «Mar Hospitalario/Acolledor», segue sendo usado amplamente.
### Nomes históricos e etimoloxía
O nome máis antigo que se coñece do mar Negro é mar de Zalpa, chamado así tanto polos hattianos e os seus conquistadores os hititas. A cidade hitita de Zalpa estaba "situada probablemente en ou preto do estuario do río Marrassantiya, o moderno Kızıl Irmak, na costa do Mar Negro".

En xeral, acéptase que o nome principal grego *Ponto Euxino* é unha tradución da palabra iraniana ''*. ("sombrío, gris, azul escuro"). Os antigos viaxeiros gregos adoptaron o nome como , identificado coa palabra grega  (hostil aos estranxeiros)., e logo, máis tarde, cando as súas correntes lles foron máis familiares e navegables, foi designado como  *Pontos Euxeinos* (de *eu-* "ben" e *xeinos* "estranxeiro") ou *Pont-Euxin* (é dicir "Mar amigábel" ou "acolledor"). Outros pensan que era chamado acolledor precisamente por lle dar un nome contrario ao que ocorría en realidade, co fin de evitar as súas treboadas.

E o nome de *Mar Negro* tería como orixe a atribución polos turcos de cores aos puntos cardinais, o "negro" para o norte, o "azul" para o oeste, o "branco" para o sur e o "verde" para o leste. ao estar este mar (*deniz* en turco) ao norte de Turquía, foi designado *kara* ("negro"), en turco *Karadeniz* ("mar negro"). Mentres que, por exemplo, o mar Mediterráneo, ao sur,  sempre é chamado *mar Branco*, en turco *Akdeniz* (non confundir co mar Branco actual). O nome   (Mar Inhóspito), testemuñado por primeira vez por Píndaro (), considerábase un mal presaxio e se eufemizaba ao seu oposto, .  (Mar Hospitalario), tamén testemuñado por primeira vez por Píndaro. Esta denominación converteuse na de uso común en grego, aínda que en contextos mitolóxicos seguiuse preferindo o nome "verdadeiro" .

Na obra *Geographika* (1.2.10) Estrabón di que na antigüidade, o mar Negro era chamado a miúdo "O Mar" (ὁ πόντος, *ho pontos'').  Estrabón (7.3.6) cre que o mar Negro foi chamado "Inhóspito" antes da colonización grega porque era difícil de navegar e porque as súas costas estaban poboadas por tribos salvaxes. O nome foi cambiado polo de "Hospitalario" despois de que os milesios gregos colonizasen a costa sur, o Ponto, converténdoa en parte da civilización grega.

A suposición popular fai derivar "Mar Negro" da cor escura da auga ou das condicións climáticas. Algúns estudosos entenden que o nome deriva dun sistema de simbolismo cromático que representa os puntos cardinales, co negro ou escuro para o norte, o vermello para o sur, o branco para o oeste e o verde ou azul claro para o leste. Por iso é polo que "Mar Negro" significase "Mar do Norte". De acordo con este esquema, o nome só podería orixinarse cun pobo que vivía entre o norte (negro) e o sur (vermello)s: isto apunta á aqueménidas (550-330&thinsp; aC).

No Gran Bundahishn, unha escritura zoroastriana do persa medio, o Mar Negro chámase . No libro de xeografía persa do século X Hudud al-'Alam, o mar Negro chámao mar de Xeorxia  ().  As Crónicas xeorxianas usan o nome   (Mar de Speri) en nome da tribo kartveliana de sapires ou saspiris. Outros nomes modernos como Chyornoye more e Karadeniz (ambos significan Mar Negro) orixinouse durante o século XIII. Un mapa de Asiae Nova Descriptio de 1570 do Theatrum Orbis Terrarum de Abraham Ortelius etiqueta o mar como Mar Maggior (Mar Grande), comparao do latín .

Os escritores ingleses do século XVIII utilizaban a miúdo o termo *Euxine Sea* ( ou ). Edward Gibbon, por exemplo, chamaba ao mar desta forma na súa obra *The History of the Decline and Fall of the Roman Empire*. Durante o Imperio Otomán, chamábase '** ou **', ambos significaban "Mar Negro" en turco otomán, e o primeiro consistía en lingua persoárabe .
## Xeografía 
A Organización Hidrográfica Internacional define os límites do Mar Negro como segue:

A zona que rodea o mar Negro denomínase comunmente *Rexión do Mar Negro*. A súa parte setentrional atópase dentro do *cinto de Chernozem* (cinto de terra negra) que vai desde o leste de Croacia (Eslavonia), ao longo do río Danubio (norte de Serbia, norte de Bulgaria (Chaira Danubiana) e sur de Romanía (Chaira Valaquia)) ata o nordés de Ucraína e máis aló a través da Rexión Central da Terra Negra e o sur de Rusia ata Siberia.

A zona litoral do mar Negro adoita denominarse *litoral póntico* ou *zona póntica*.

As maiores baías do mar Negro son a baía de Karkinit en Ucraína; o golfo de Burgas en Bulgaria; as baías de Dnieprovski e Dniestrovski, ambas as dúas en Ucraína; as baías Sinop e Samsun, ambas as dúas en Turquía.
### Litoral e zonas económicas exclusivas
### Conca de drenaxe 
Os ríos máis grandes que desembocan no Mar Negro son:

# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 

### Illas 
Algunhas illas do mar Negro pertencen a Bulgaria, Romanía, Turquía e Ucraína:

* Illa de Santo Tomás - Bulgaria
* Illa de Santa Anastasia - Bulgaria
* Illa de San Cirico - Bulgaria
* Illa de San Iván - Bulgaria
* Illa de San Pedro - Bulgaria
* Illa Sacalinu Mare - Romanía
* Illa Sacalinu Mic - Romanía
* Misura / Novaya Zemliya - Romanía e Ucraína
* Illa de Utrish
* Illa de Krupinin
* Illa Sudiuk
* Illa Kefken
* Illa de Oreke
* Illa de Giresun - Turquía
* Illa de Dzharylgach - Ucraína
* Illa das Serpes - Ucraína

### Clima 
[miniatura|upright|Xeo no [golfo de Odesa]]
A variación climática a curto prazo na rexión do Mar Negro está moi influída polo funcionamento da oscilación do Atlántico Norte, os mecanismos climáticos resultantes da interacción entre o Atlántico norte e as masas de aire de latitudes medias. Aínda que os mecanismos exactos que causan a Oscilación do Atlántico Norte seguen sen estar claros, crese que as condicións climáticas establecidas en Europa occidental median nos fluxos de calor e precipitacións que chegan a Europa central e Eurasia, regulando a formación de ciclóns invernais, responsables en gran medida das achegas rexionais de precipitacións. e inflúen nas temperaturas da superficie do mar Mediterráneo (SST). 

A forza relativa destes sistemas tamén limita a cantidade de aire frío procedente das rexións setentrionais durante o inverno. Outros factores que inflúen son a topografía rexional, xa que as depresións e os sistemas tormentosos que chegan do mar Mediterráneo canalízanse a través das terras baixas que rodean o Bósforo, e as cordilleiras Pónticas e Cáucaso actúan como guías de ondas, limitando a velocidade e a traxectoria dos ciclóns que atravesan a rexión.
## Xeoloxía e batimetría 
[miniatura|upright|A baía de [Sudak, Crimea]]
O mar Negro está dividido en dúas concas deposicionais -o mar Negro occidental e o mar Negro oriental- separadas polo Alto Medio do mar Negro, que inclúe a Dorsal de Andrusov, o Alto de Tetyaev e o Alto de Archangelsky, que se estenden cara ao sur desde a Península de Crimea. A conca inclúe dúas concas de arco traseiro (do inglés, back-arc basins) concas distintas que se iniciaron pola escisión dun arco volcánico durante o albiense e a subdución dos océanos Paleo- e Neo-Tetis, pero a cronoloxía destes acontecementos segue sendo incerta. O vulcanismo e a extensión do arco producíronse a medida que o océano Neo-Tetis subduciase baixo a marxe meridional de Laurasia durante o Mesozoico. O levantamento e a deformación compresiva producíronse a medida que o Neo-Tetis continuaba pechándose. Os estudos sísmicos indican que o rifting comezou no mar Negro occidental no Barremiano e no Aptiano, seguido da formación de cortiza oceánica 20&nbsp;millóns de anos máis tarde, no Santoniano. Desde o seu inicio, os ambientes tectónicos compresivos provocaron afundimentos na conca, intercalados con fases extensionais que deron lugar a vulcanismo a gran escala e numerosas oroxenias, causando o levantamento das cordilleiras do Gran Cáucaso e Montes Pónticos, no sur da Península de Crimea e nos Balcáns.
[miniatura|upright|O [Ponte Yavuz Sultán Selim de Istanbul, Turquía, cruza o estreito do Bósforo preto da súa entrada ao mar Negro. Conecta Europa e Asia e é unha das pontes colgantes máis altas do mundo.]]
Durante a crise de salinidade do Messiniense no veciño mar Mediterráneo, o nivel das augas descendeu pero sen chegar a secar o mar. A colisión entre as placas eurasiática e africana e o escape cara ao oeste do bloque da placa de Anatolia ao longo das fállas de Anatolia do Norte e Anatolia do Leste dita o réxime tectónico actual,  A longo prazo, estes mecanismos xeológicos provocarón o illamento periódico do mar Negro do resto do sistema oceánico mundial.

A gran plataforma ao norte da conca ten unha anchura de até 190 km e presenta unha plataforma pouco profunda con pendentes de entre 1:40 e 1:1000. O bordo meridional ao redor de Turquía e o bordo oriental ao redor de Xeorxia, con todo, caracterízanse por unha plataforma estreita que de cando en cando supera os 20 km de anchura e unha plataforma escarpada que adoita ter unha pendente de 1:40 con numerosos canóns submarinos e extensións de canles. A chaira abisal de euxina no centro do mar Negro alcanza unha profundidade máxima de 2212 m xusto ao sur de Ialta na península de Crimea.
### Cronoestratigrafía 
O paleo-euxiniensen descríbese pola acumulación de depósitos de limo eólico (relacionados coa glaciación de Riss) e o descenso do nivel do mar (MIS 6, 8 e 10). A transgresión mariña de Karangat produciuse durante o Eemiano (MIS 5e). Este pode ser o nivel do mar máis alto alcanzado a finais do Plistoceno. Baseándose nisto, algúns estudosos suxeriron que a península de Crimea estaba illada do continente por un estreito pouco profundo durante o Interglaciar Eemiano.

A transgresión neoeuxiniana comezou cunha afluencia de augas procedentes do mar Caspio. Os depósitos neoeuxinianos atópanse no mar Negro por baixo dos 20 m de profundidade da auga en tres capas. As capas superiores correspóndense co pico da transgresión khvaliniana, na plataforma areas de augas pouco profundas e coquinas mesturadas con areas limosas xunto con fauna de augas salobres, e no interior do mar Negro limos de hidrotroilita de depresión. As capas medias da plataforma son areas con cunchas de moluscos de augas salobres. De orixe continental, o nivel inferior da plataforma está formado principalmente por areas aluviais con seixos, mesturadas con limos lacustres menos comúns e cunchas de moluscos de auga doce. Dentro da depresión do mar Negro atopanse limos terríxenos  non carbonatados, e ao pé do noiro continental sedimentos turbidíticos.

## Características 
Hai un importante fluxo de auga a través do Bósforo, 200&nbsp;km³ por ano e de auga dóce das áreas adxacentes, especialmente da Europa Central e Oriental, totalizando 320&nbsp;km³ por ano. O río máis importante a desaugar no Mar Negro é o río Danubio. Descargan tamén no Mar Negro o Dnister, o Dniéper e o Don. O Mar Negro ten unha área de 422,000&nbsp;km² e unha profundidade máxima de 2210 m.

Os países que costean o Mar Negro son Turquía, Bulgaria, Romanía, Ucraína, Rusia e Xeorxia. A península da Crimea é unha república autónoma de Ucraína.
## Hidroloxía
[miniatura|upright|Esta vista do [SeaWiFS revela a colorida interacción das correntes na superficie do mar.]]

O mar Negro é a maior masa de auga do mundo cunha conca meromíctica. As augas profundas non se mesturan coas capas superiores da auga que reciben osíxeno da atmosfera. Como resultado, máis do 90% do volume máis profundo do mar Negro son augas anóxicas. Os patróns de circulación do mar Negro están controlados principalmente pola topografía da conca e as achegas fluviais, que dan lugar a unha estrutura vertical fortemente estratificada. Debido á súa extrema estratificación, clasifícase como estuario de cuña salgada.

O fluxo de entrada do mar Mediterráneo a través do Bósforo e os Dardanelos ten unha maior salinidade e densidade que o fluxo de saída, o que crea a clásica circulación estuarina. Isto significa que a entrada de auga densa procedente do Mediterráneo prodúcese no fondo da conca, mentres que a saída de auga superficial máis fresca do mar Negro cara ao mar de Mármara prodúcese preto da superficie. Segundo Gregg (2002), a saída é de 16000 metros cúbicos por segundo ou preto de 500 quilómetros cúbicos por ano, e o caudal de entrada é de 11.000 m 3 /s ou arredor de 350 km 3 /a.

Pódese estimar o seguinte balance hídrico:
* Entrada de uga: 900 km3/ano
** Caudal total do río: 370 km3/ano
** Precipitacións: 180 km3/ano
** Afluencia polo Bósforo: 350 km3/ano A auga superficial sae do mar Negro cunha salinidade de 17 unidades prácticas de salinidade (UPS) e chega ao Mediterráneo cunha salinidade de 34 UPS. Do mesmo xeito, unha afluencia do Mediterráneo cunha salinidade de 38,5 UPS experimenta unha diminución até aproximadamente 34 UPS.

A principal circulación da superficie é cíclica e as augas que rodean o perímetro do mar Negro circulan polo noiro da conca nun xiro coñecido como "corrente do bordo". A corrente do bordo ten unha velocidade máxima duns 50-100 cm/s. Ademais disto, hai dous percorridos cíclicos máis pequenos que están nos sectores leste e oeste da conca. Os xiros oriental e occidental son sistemas ben organizados no inverno, pero disipanse nunha serie de remuíños interconectados no verán e outono. A actividade mesoescalar no fluxo periférico vólvese máis pronunciada durante estas estacións máis cálidas e está suxeita a variabilidade interanual.

[miniatura|upright|Costa do mar Negro en [Ordu, Turquía]]
or baixo da picnoclina atópase a masa de auga profunda, onde a salinidade aumenta até 22,3 PSU e a temperatura alcanza uns 8.9 °C (48.0 °F). A contorna hidroquímica pasa de estar oxigenada a ser anóxico, xa que a descomposición bacteriana da biomasa afundida consome todo o osíxeno libre. O débil quecemento xeotérmico e o longo tempo de residencia crean unha capa convectiva inferior moi espesa.

## Formación 
### Teoría da conexión co Mediterráneo durante o Holoceno 
O Mar Negro atópase conectado co sistema mundial de océanos mediante un sistema de dous estreitos encadeados, o Estreito dos Dardanelos e o Estreito do Bósforo. Os dardanelos ten unha profundidade de 55 metros e o Bósforo de 36.

Tamén existen evidencias que indican que o nivel de auga no Mar Negro era considerabelmente menor durante o período glaciar, isto explica que os arqueólogos atoparan restos de moluscos de auga doce e estruturas constituídas polo ser humano a uns 100 metros de distancia da costa actual de Turquía. A datación por radiocarbono destes moluscos indica que teñen unha idade duns 7 000 anos.

Tendo en conta estes feitos existe un acordo en que durante a última glaciación e certos tempo despois do seu final o Mar Negro foi un lago de auga doce pechado. Tempo despois da era glaciar os niveis de auga do mar Negro e o mar Exeo eleváronse de maneira independente ata alcanzar o punto no cal se atopan na actualidade. Sobre o punto no que aínda existe debate é o momento no que ocorreu tal conexión. Unha das teorías é que o mar Negro se encheu primeiro e que a auga doce superaba os actuais estreitos do Dardanelos e Bósforo e desaugaba no mar Mediterráneo.

### Teoría da inundación ou o dioivo 
En 1997 William Ryan e Walter Pitman, da Universidade de Columbia, publicaron unha teoría segundo a cal se produciu unha gran inundación a través do Bósforo. Afirman que o mar Negro e o mar Caspio eran vastos lagos de auga doce pero que en torno ao 5.600 a.C o Mediterráneo rompeu o dique natural que os separaba destes lagos creando o paso actual entre os dous mares.

## Historia 
Dende a antigüidade foi escenario de loitas pola exemonía das súas augas, principalmente entre as grandes potencias do Imperio Otomán, que controlaba a entrada ao mesmo, e o Imperio Ruso. Na época moderna adquiriu unha nova importancia ao ser unha das vías de entrada do gas natural ruso en Europa.

* Guerra de Crimea (1854-1856). Contenda entre o Imperio Ruso e o Imperio Otomán, a quen apoiaban as potencias europeas Francia e o Reino Unido. A contenda centrábase sobre rivalidades relixiosas entre ortodoxos e católicos, e o dominio de Moldova e Valaquia pero focalizouse principalmente na península de Crimea.

## Fauna 
[miniatura|[Mexillón cebra.]]
O Mar Negro ten especies animais características como son:
* O mexillón cebra: O Mar Negro é, xunto ao Mar Caspio, o lugar de orixe desta especie de onde se foi estendendo a través da acción do home a gran parte do planeta. Na actualidade está considerada como especie invasora na maior parte destes lugares de destino.
* A carpa común ou europea: É orixinaria tanto do Mar Negro coma do Caspio e o Mar de Aral. Ao igual que o mexillón cebra é unha especie invasora en gran número de ecosistemas.
* O *neogobius melanostomus*: Tamén é orixinaria do Mar Negro e Caspio e tamén é unha perigosa especie invasora, como por exemplo nos Grandes Lagos de América do Norte.

## Poboación 
miniatura|upright|dereita|Localización das principais cidades do mar Negro.
As cidades máis importantes ao longo da costa inclúen Istanbul (antigamente Constantinopla e Bizancio), Burgas, Varna, Constanţa, Ialta, Odesa, Sebastopol, Batumi, Trebisonda, Samsun e Zonguldak.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Gas natural
* Guerra de Crimea
* Estreito de Kerch
* Euxinia
* Frota rusa do Mar Negro
* Mar de Azov
### Ligazóns externas
* Space Monitoring of the Black Sea Coastline and Waters
* Pictures of the Black sea coast all along the Crimean peninsula
* Black Sea Environmental Internet Node
* Black Sea-Mediterranean Corridor during the last 30 ky: UNESCO IGCP 521 WG12