A Última Cea (Leonardo)

***A Última Cea*** (en italiano: *Il cenacolo* ou ''L'ultima cena*) é unha pintura mural orixinal de Leonardo da Vinci executada entre 1495 e 1497, atópase na parede sobre a que se pintou orixinariamente, no refectorio (*comedor*) do convento dominico de Santa Maria delle Grazie en Milán (Italia). Este representa a escena da Última Cea de Xesús como se anuncia no Evanxeo de Xoán 13:21, cando Xesús anuncia que un dos seus Doce Discípulos traizoaríao. A pintura foi elaborada, para o seu patrón, o duque Ludovico Sforza de Milán. Non é un fresco tradicional, senón un mural executado ao témpera e óleo sobre dúas capas de preparación de xeso estendidas sobre enlucido. Mide 460 cm. de alto por 880&nbsp;cm. de ancho. Moitos expertos e historiadores da arte, consideran a *A Última Cea* como unha das mellores obras pictóricas do mundo.

## Autor 
[miniatura|esquerda|125px|[Leonardo da Vinci.]]
Leonardo da Vinci naceu en 1452. Aos 17 anos entrou no prestixioso taller do pintor florentino Andrea del Verrocchio, onde estudou xunto a Sandro Botticelli e Perugino. Desenvolveu o estudo das matemáticas, a xeometría, a perspectiva e todas as ciencias da observación do medio natural, Leonardo foi un humanista renacentista que destacou en múltiples disciplinas. Serviu a persoas tan distintas e influentes como Lourenzo de Medici, ao duque de Sforza, aos soberanos de Mantua e ao rei Francisco I de Francia.

Entre as súas obras máis destacadas están os dous cadros dedicados "A Virxe das Rochas", A batalla de Anghiari, A Gioconda, Home de Vitruvio e por suposto, **A última cea**. Crese que en 1494 o duque de Milán Ludovico Sforza, chamado "o Mouro" encargou a Leonardo a realización dun fresco para o refectorio da igrexa dominica de Santa Maria delle Grazie, Milán. Iso explicaría as insignias ducais que hai pintadas nas tres ventás superiores. Leonardo traballou nesta obra máis rápido e con maior continuidade que nunca durante uns tres anos. Dalgún xeito, a súa natureza, que tendía cara ao colosalismo, soubo achar neste cadro unha tarefa que o absorbeu por completo, forzando ao artista a finalizala.

Na súa *novella* LVIII, Matteo Bandello, que coñeceu ben a Leonardo, escribe que o observou moitas veces

Esta forma de pintar, tan distinta da rapidez e seguridade que esixe a tradicional pintura ao fresco, explican que o pintor optase por unha técnica distinta e tamén que se demorase durante anos o seu acabado.

Giorgio Vasari en *Le Vite'' tamén describe en detalle como o traballou, como algúns días pintaría como unha furia, e outros pasaría horas só mirándoo, e como paseaba polas rúas da cidade buscando unha cara para Xudas, o traidor; respecto diso conta a anécdota de que esta forma de traballar impacientaba ao prior do convento e este foi a queixarse ao duque, quen chamou ao pintor para pedirlle que acelerase o traballo:

Igualmente, o escritor Giambattista Giraldi, fíxose eco desta forma de traballar baseándose nos recordos do seu pai:

Así pois, Leonardo observaba coidadosamente os modelos do natural, pero isto non era algo habitual naquela época. En xeral copiábanse os tipos coñecidos e xa probados; algúns artistas repetían unha e outra vez ao longo da súa vida un tipo que lles saíu ben e tivera éxito, como, por exemplo, Perugino, o condiscípulo de Leonardo. Este, xamais se repetiu a si mesmo, sempre considerou cada unha das súas obras unha tarefa completamente nova, peculiar e diferente da anterior. Noutra pasaxe refírese ao efecto dos contrastes «[...] O feo xunto ao belo, o grande xunto ao pequeno, o ancián xunto ao mozo, o forte xunto ao débil: hai que alternar e confrontar eses extremos tanto como sexa posible.»

Cando acabou, a pintura foi encomiada como unha obra mestra de deseño e caracterización. Deuna por terminada, aínda que el, eterno insatisfeito declarou que tería que seguir traballando nela. Foi exposta á vista de todos e contemplada por moitos. A fama que o «gran cabalo» fixera xurdir asentouse sobre cimentos máis sólidos, desde ese momento consideróuselle sen discusión un dos primeiros mestres de Italia, se non o primeiro. Os artistas acudían desde moi lonxe ao refectorio do convento de Santa María delle Grazie, miraban a pintura con esmero, copiábana e discutíana. Leonardo, en lugar de usar a fiable técnica do fresco, que esixía unha rapidez de execución impropia del, experimentara con diferentes axentes aglutinadores da pintura, que foron afectados por balor e se escamaron.

Desde 1726 leváronse a cabo intentos errados de conservación e restauración. Goethe, que viu a estancia con escasas transformacións, descríbea así:

En 1977 iniciouse un programa facendo uso das máis modernas tecnoloxías, como consecuencia do cal experimentáronse algunhas melloras., na cal Xesús anuncia que un dos seus 12 discípulos o traizoaría. 

A afirmación de Xesús «un de vós traizoarame» causa consternación nos doce seguidores de Xesús, e ese é o momento que Leonardo representa, intentando reflectir "os movementos da alma", as distintas reaccións individualizadas de cada un dos doce apóstolos: uns asómbranse, outros se levantan porque non oíron ben, outros se espantan e, finalmente, Xudas retrocede ao sentirse aludido.

Aínda que se basea nas representacións precedentes de Ghirlandaio e Andrea del Castagno, Leonardo crea unha formulación nova. Como pode verse no debuxo preparatorio, Leonardo pensou inicialmente na composición clásica, con Xudas diante da mesa, e os outros once apóstolos en fronte, con Xesucristo no medio como un máis. Leonardo apartouse desta tradición iconográfica e inclúe a Xudas entre os demais apóstolos, porque elixiu outro momento, o posterior ao seu anuncio de que un o traizoará. Leonardo cambiou a posición de Xesucristo, que inicialmente estaba de perfil falando con Xoán o Evanxelista, que parece en pé ao seu lado, (hai outro apóstolo que tamén estaba de pé), e sitúao no centro, cara ao que converxen todas as liñas de fuga, destacando aínda máis ao perfilarse contra a ventá do centro, rematado cun arco e separándoo dos apóstolos. A ambos os dous lados de Xesucristo, illados en forma de triángulo e destacados con cores vermello e azul, están os apóstolos, agrupados de tres en tres.

A mesa cos trece personaxes enmárcase nunha arquitectura clásica representada con exactitude a través da perspectiva lineal, concretamente central, de maneira que parece ampliar o espazo do refectorio coma se fose un Trompe-l'œil (*enganar ao ollo*) salvo pola diferente altura do punto de vista e o monumental formato das figuras. Iso lógrase a través da representación do pavimento, da mesa, os tapices laterais, as tres fiestras do fondo ou, en fin, os casetóns do teito. Esta construción en perspectiva é o máis destacado do cadro.

A escena parece estar bañada pola luz das tres fiestras do fondo, nas que se albisca un ceo crepuscular, de igual xeito que pola luz que entraría a través da fiestra verdadeira do refectorio. Devandita luminosidade, así como o fresco colorido, quedaron resaltados a través da última restauración. Os 12 Apóstolos están distribuídos en catro grupos de 3. Iso segue un esquema de tríades platónicas, de acordo á escola florentina de Ficino e Mirandola. Analizando de esquerda a dereita, na segunda tríade atópase Xudas, cuxa traizón rompe a tríade, colocándoo fora dela. A terceira tríade desenvolve a teoría do amor platónico. O amor é o desexo da beleza, a esencia de Deus é amor e a alma vai cara ao seu amor embriagada de beleza. Na cuarta tríade obsérvase a Platón, Ficino e quizais o propio Leonardo, trata do diálogo filosófico que leva á verdade de Cristo.

Na obra os discípulos e Xesús aparecen sentados e atrás deles pódese apreciar unha paisaxe coma se fose un bosque ou ata coma se fose o paraíso. Os apóstolos agrúpanse en catro grupos de tres, deixando a Cristo relativamente illado. De esquerda a dereita segundo as cabezas, son: Bertomeu, Santiago o Menor e André no primeiro grupo; no segundo Xudas Iscariote con pelo e barba negra, Simón Pedro e Xoán, o único imberbe do grupo; Cristo no centro; Tomé, Santiago o Maior e Filipe, tamén sen barba no terceiro grupo; Mateu, aparentemente sen barba ou con barba rala, Xudas Tadeu e Simón o Celote no último. Todas as identificacións proveñen dun manuscrito autógrafo de Leonardo achado durante o século XIX.

Ficheiro:Abendmahl (Bartholomaeus Jacobus-Minor Andreas).png|Bartolomeu, Santiago o Menor e André
Ficheiro:Abendmahl (Judas-Iskariot Simon-Petrus Johannes).png|Xudas iscariote, Simón Pedro e Xoán
Ficheiro:Abendmahl (Thomas Jacobus-Maior Philippus).png|Tomás, Santiago o Maior e Filipe
Ficheiro:Abendmahl (Matthaeus Judas-Thaddaeus Simon-Zelotes).png|Mateu, Xudas Tadeu e Simón Celote

Na obra tamén se pode notar que entre Pedro Simón e Xudas Iscariote se pode ver unha man sostendo un coitelo. Ao respecto, Bruce Boucher, do New York Times, argumenta:

Na pintura, segundo fontes, Leonardo autorretratouse como San Xudas Tadeu; o cal é unha obxección cara á obra.
Tamén se se miran os detalles, na mesa o único utensilio que se logra ver é o que aparece entre Pedro Simón e Xudas, o que nos deixa unha dúbida sobre o motivo polo cal hai un coitelo na cea onde se nomea a traizón. Son numerosas as súas reproducións e utilización na publicidade, obxectos cotiáns e tamén como referencia cultural.

**Reproducións**
* Giampietrino realizou unha reprodución aproximadamente no ano 1520 que se atopa hoxe en día no museo da Royal Academy of Arts.
* Simón Ushakov realizou unha reprodución da Última Cea de Leonardo da Vinci aproximadamente 50 anos despois.
* Lucas Cranach o Mozo e Lucas Cranach o Vello, xuntos, pintaron a súa versión propia sobre A Última Cea no ano 1547.
* Domenico Ghirlandaio pintou en 1480 para o Convento de San Marcos en Florencia, a súa propia versión da Última Cea, a cal foi pintada 15 ó 16 anos antes que a de da Vinci.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* "Leonardo", *Los grandes genios del arte*, n.º 17, Eileen Romano (dir.), Unidad Editorial, S.A., 2005, ISBN 84-89780-69-2 
* Friedenthal, Richard: *The life of Leonardo da Vinci* Edición completa (1983). ISBN 84-345-8145-0 
* Friedenthal, Richard: *Leonardo da Vinci* (1987). ISBN 84-345-8235-X 
* García Corneille, Andrés. *Da Vinci. El código secreto.* ISBN 987-22032-5-3 
* Muntz, Eugenio: *Leonardo Da Vinci, El Sabio, El Artista, El Pensador.* ISBN 84-96129-62-4 
* Walther, I.F. (dir.): Los maestros de la pintura occidental, Taschen (2005). ISBN 3-8228-4744-5 
### Outros artigos 
* Cadros de Leonardo da Vinci
* A Última Cea
* Pintura renacentista
* Pintura renacentista italiana
* Renacemento italiano

### Ligazóns externas 
* Información ampliada sobre *A última cea* de Leonardo