Terra

A **Terra** () (do latín *Terra*, deidade romana equivalente a Gaia, deusa grega da feminidade e da fecundidade), tamén chamada *Mundo* ou *Planeta Azul*, é un planeta do Sistema Solar que xira sobre si mesmo e ao redor da súa estrela —o Sol— na terceira órbita máis interna. Así mesmo é o fogar de millóns de especies de seres vivos, incluíndo os seres humanos e actualmente é o único corpo astronómico onde se coñece a existencia de vida.

A masa da Terra é moi estable a grandes trazos, uns  5,9736×1024 kg, mais intercambia materia co exterior, tanto por evaporación atmosférica como por caída de meteoritos. Esta última supón máis de 10.000&nbsp;t anuais (unhas 54 t diarias).

### Forma 
[miniatura|Volcán [monte Chimborazo|Chimborazo, o punto terrestre máis afastado do centro da terra.]]
A forma da Terra é moi parecida á dun esferoide oblato, unha esfera achatada polos polos, resultando nun avultamento ao redor do ecuador.

O diámetro medio de referencia para o esferoide é duns 12&nbsp;742&nbsp;km, que é aproximadamente 40&nbsp;000&nbsp;km/π, xa que o metro definiuse orixinalmente como a dezmillonésima parte da distancia dende o ecuador ata o Polo Norte en París, Francia. é dicir cun erro de só o 6% respecto dos datos actuais.

Posteriormente Posidonio de Apamea repetiu as medicións no ano , obtendo o dato de 29&nbsp;000&nbsp;km para a circunferencia, considerablemente máis impreciso respecto dos datos actuais. Este último valor foi o que aceptou Tolomeo, polo que prevaleceu ese valor nos seguintes séculos.

### Composición química 
A masa da Terra é aproximadamente de 5,98×1024 kg. Os elementos químicos que a compoñen son principalmente ferro (32,1%) osíxeno (30,1%), silicio (15,1%), magnesio (13,9%), xofre (2,9%), níquel (1,8%), calcio (1,5%) e aluminio (1,4%) e o 1,2% restante de trazas doutros elementos.

### Estrutura interna 
O interior da Terra, do mesmo xeito que o dos outros planetas terrestres, está dividido en capas segundo a súa composición química ou as súas propiedades físicas (reolóxicas), pero a diferenza dos outros planetas terrestres, ten un núcleo interno e externo distintos. A súa capa externa é unha codia de silicato sólido, quimicamente diferenciado, baixo a cal atópase un manto sólido de alta viscosidade. A codia está separada do manto pola descontinuidade de Mohorovičić, variando o espesor da mesma dende unha media de 6&nbsp;km nos océanos a unha media de 30 e 50&nbsp;km nos continentes. A codia e a parte superior fría e ríxida do manto superior coñécense comunmente como a litosfera, e é da litosfera do que están compostas as placas tectónicas.

Debaixo da litosfera atópase a astenosfera, unha capa de relativamente baixa viscosidade sobre a que flota a litosfera. Dentro do manto, entre os 410 e 660&nbsp;km baixo a superficie, prodúcense importantes cambios na estrutura cristalina. Estes cambios xeran unha zona de transición que separa a parte superior e inferior do manto. Baixo o manto atópase un núcleo externo líquido de viscosidade extremadamente baixa, cubrindo un núcleo interno sólido.

### Superficie 
[upright=1.5|esquerda|miniatura|[Relevo terrestre|Altimetría e batimetría actual. Datos do Modelo Dixital de Terreo do *National Geophysical Data Center* dos Estados Unidos.]]

A superficie total da Terra ten arredor de 510 millóns de km2. O relevo da Terra varía enormemente dun lugar a outro. Cerca do 70,8%

A NASA completou un novo mapa tridimensional, que é a topografía máis precisa do planeta, elaborada durante catro anos cos datos transmitidos polo transbordador espacial *Endeavour*. Os datos analizados corresponden ao 80% da masa terrestre. Cobre os territorios de Australia e Nova Zelandia con detalles sen precedentes. Tamén inclúe máis de mil illas da Polinesia e a Melanesia no Pacífico sur, así como illas do Índico e o Atlántico. Moitas desas illas apenas se levantan uns metros sobre o nivel do mar e son moi vulnerables aos efectos das marusías e tormentas, polo que o seu coñecemento axudará a evitar catástrofes; os datos proporcionados pola misión do Endeavour terán unha ampla variedade de usos, como a exploración virtual do planeta.

### Hidrosfera 
thumb|Distribución da auga na hidrosfera
A abundancia de auga na Terra é un dos factores que distinguen o "Planeta Azul" do resto de planetas do sistema solar. Aproximadamente o 70,8% da Terra esta cuberta de auga e soamente un 29,2% da mesma é terra firme.

A hidrosfera da Terra abarca os océanos principalmente, pero tamén se inclúen nela tódalas augas que existen no planeta, incluíndo os mares, lagos, ríos e augas soterradas ata unha profundidade de 2&nbsp;000 m. O lugar máis profundo baixo a auga é o abismo de Challenger da foxa das Marianas, no océano Pacífico, cunha profundidade de -10&nbsp;911,4 m.Mais, no 2025 notouse unha aceleración 'anómala' da rotación, estimándose a duración do 22 de xullo 1,34 ms menos.
miniatura|upright|esquerda|Dirección de rotación (acelerado unhas 23&nbsp;000 veces).

O período de rotación da Terra en relación ás estrelas fixas, chamado día estelar polo Servizo Internacional de Rotación da Terra e Sistemas de Referencia (IERS polas súas siglas en inglés), é de  do tempo solar medio (UT1), ou de  os ventos, a súa dirección en diferentes momentos do anoAínda así, as variacións sufridas medidas nos últimos anos levan consigo incógnitas sobre as causas que as producen. Esta é a distancia máxima na que a influencia gravitacional da Terra é máis forte que a dos máis distantes Sol e resto de planetas. Os obxectos deben orbitar a Terra dentro deste raio, ou terminarán atrapados pola perturbación gravitacional do Sol.

Dende o ano 1772, estableceuse que corpos pequenos poden orbitar de xeito estable na mesma órbita que un planeta, se esta permanece preto dun punto triangular de Lagrange (tamén coñecido como «punto troiano») os cales están situados 60° diante e 60° detrás do planeta na súa órbita. A Terra é o cuarto planeta cun asteroide troiano (2010 TK7) logo de Xúpiter, Marte e Neptuno de acordo á data do seu descubrimento. Este foi difícil de localizar debido á posición xeométrica da observación. Foi descuberto no 2010 grazas ao telescopio WISE (Wide-Field Infrared Survey Explorer) da NASA, pero foi en abril do 2011 co telescopio «Canadá-Francia-Hawai» cando se confirmou a súa natureza troiana, da enerxía solar que chega á Terra no perihelio en relación co afelio. Posto que o hemisferio sur está inclinado cara ao Sol no momento en que a Terra alcanza a máxima aproximación ao Sol, ao longo do ano o hemisferio sur recibe algo máis de enerxía do Sol que o hemisferio norte. Con todo, este efecto é moito menos importante que o cambio total de enerxía debido á inclinación do eixe, e a maior parte deste exceso de enerxía é absorbido pola superficie oceánica, que se estende en maior proporción no hemisferio sur. Algúns teóricos cren que sen esta estabilización fronte ao momento exercido polo Sol e os planetas sobre a protuberancia ecuatorial da Terra, o eixe de rotación podería ser caoticamente inestable, mostrando cambios caóticos durante millóns de anos, como parece ser o caso de Marte.

Vista dende a Terra, a Lúa está xusto a unha distancia que fai que o tamaño aparente do seu disco sexa case idéntico ao do Sol. O diámetro angular (ou ángulo sólido) destes dous corpos coincide porque aínda que o diámetro do Sol é unhas 400 veces máis grande que o da Lúa, tamén está 400 veces máis distante., 2003 YN107, 2004 GU9, 2006 FV35, 2010 SO16 2013 LX28, 2014 OL339 e 2016 HO3. Un compañeiro asteroide troiano, 2010 TK7, está librando arredor do punto triangular principal de Lagrange, L4, na órbita da Terra arredor do Sol. O diminuto asteroide próximo á Terra 2006 RH120 aproxímase ao sistema Terra-Lúa aproximadamente cada vinte anos. Durante estas aproximacións, pode orbitar a Terra durante breves períodos de tempo.

En abril de 2020, hai 2.666 satélites artificiais en funcionamento orbitando a Terra. Tamén hai satélites inoperativos, incluído Vanguard 1, o satélite máis antigo actualmente en órbita, e máis de 16.000 pezas de lixo espacial rastreados. O satélite artificial máis grande da Terra é a Estación Espacial Internacional.

## Habitabilidade 
[miniatura|O [cráter de impacto|cráter Pingualui agora cheo de auga, é unha marca na superficie da Terra.]]

Un planeta que poida soster vida denomínase habitable, aínda que nel non se orixinase vida. A Terra proporciona as (actualmente entendidas como) condicións necesarias, tales como a auga líquida, un ambiente que permite a ensamblaxe de moléculas orgánicas complexas, e a enerxía suficiente para manter un metabolismo.

### Recursos naturais e uso da terra 
A Terra proporciona recursos que son explotados polos seres humanos con diversos fins. Algúns destes son recursos non renovables, tales como os combustibles fósiles, que son dificilmente renovables a curto prazo.

Da codia terrestre obtéñense grandes depósitos de combustibles fósiles, consistentes en carbón, petróleo e gas natural. Estes depósitos son utilizados polos seres humanos para a produción de enerxía, e tamén como materia prima para a produción de substancias químicas. Os corpos minerais tamén se formaron na codia terrestre a través de distintos procesos de mineraloxénese, como consecuencia da erosión e dos procesos implicados na tectónica de placas.

]]
A cartografía —o estudo e práctica da elaboración de mapas—, e subsidiariamente a xeografía, foron historicamente as disciplinas dedicadas a describir a Terra. A topografía ou determinación de lugares e distancias, e en menor medida a navegación, ou determinación da posición e da dirección, desenvolvéronse xunto coa cartografía e a xeografía, fornecendo e cuantificando a información necesaria.

A Terra tiña aproximadamente 7&nbsp;000&nbsp;000&nbsp;000 de habitantes no mes de outubro de 2011. As proxeccións indicaban que a poboación humana mundial chegaría a sete mil millóns a principios de 2012, pero esta cifra foi superada a mediados de outubro de 2011 Destes, doce camiñaron sobre a superficie da Lúa. En circunstancias normais, os únicos seres humanos no espazo son os da Estación Espacial Internacional cuxa tripulación  pode estar composta ata por seis persoas que adoitan ser substituídas cada seis meses. Os seres humanos que máis se afastaron da Terra distanciáronse 400&nbsp;171 quilómetros, alcanzados na década de 1970 durante a misión Apollo 13.

## Perspectiva cultural 
frameless|upright=0.35|left|🜨
A palabra **Terra** provén do latín *Tellus* ou *Terra* que era equivalente en grego a *Gaia*, nome asignado a unha deidade, do mesmo xeito que os nomes dos demais planetas do Sistema Solar. O símbolo astronómico estándar da Terra consiste nunha cruz circunscrita por un círculo: 16px|🜨.

A diferenza do sucedido co resto dos planetas do Sistema Solar, a humanidade non comezou a ver a Terra como un obxecto en movemento, en órbita ao redor do Sol, ata alcanzado o século XVI. A Terra a miúdo personificouse como unha deidade, en particular, unha deusa. En moitas culturas a deusa nai tamén é retratada como unha deusa da fertilidade. En moitas relixións os mitos sobre a creación recordan unha historia na que a Terra é creada por unha ou varias deidades sobrenaturais. Varios grupos relixiosos, a miúdo asociados ás ramas fundamentalistas do protestantismo ou do islam, afirman que as súas interpretacións sobre estes mitos de creación, relatados nos seus respectivos textos sagrados son a verdade literal, e que deberían ser consideradas xunto aos argumentos científicos convencionais da formación da Terra e o desenvolvemento e orixe da vida, ou ata substituílos. Tales afirmacións son rexeitadas pola comunidade científica e outros grupos relixiosos. Un exemplo destacado é a controversia entre o creacionismo e a teoría da evolución.

O desenvolvemento científico e tecnolóxico provocou varios cambios culturalmente transformadores na visión que a humanidade ten do planeta. No pasado houbo varias crenzas nunha Terra plana, pero esta crenza foi desprazada polo concepto dunha Terra esférica, debido á observación e á circunnavegación. A perspectiva humana da Terra cambiou tralo comezo dos voos espaciais, e na actualidade a biosfera interprétase dende unha perspectiva global integrada. Isto reflíctese no crecente movemento ecoloxista, que se preocupa polos efectos que causa a humanidade sobre o planeta. A teoría Gaia, desenvolta a mediados do século XX, comparou o medio ambiente e a vida da Terra cun organismo único autorregulado que conduce a unha ampla estabilización das condicións de habitabilidade.

Durante o século XIX os xeólogos decatáronse de que a idade da Terra era de cando menos moitos millóns de anos. Lord Kelvin usou a termodinámica para estimar a idade da Terra entre 20 e 400 millóns de anos en 1864, o que provocou un vigoroso debate sobre o tema; Foi só cando se descubriron a radioactividade e a datación radioactiva a finais do século XIX e principios do XX que se estableceu un mecanismo confiable para determinar a idade da Terra, demostrando que o planeta ten miles de millóns de anos.

## A Terra vista dende o espazo 
Espacialmente, a Terra non é máis ca un planeta do Sistema Solar interno, caracterizado pola cantidade de auga que alberga e a vida que se desenvolve na súa superficie.

Chama a atención vista dende o espazo sendo iluminada polo Sol, a súa cor azulada, amosando os océanos como principal característica visual.A representación da superficie terrestre non é doada de facer sobre un plano, pois necesita dalgún tipo de proxección, o que deforma a imaxe, superficies ou ángulos.

Ficheiro:AS8-13-2329.jpg|A primeira fotografía feita por astronautas do "amencer da Terra", tomada dende o Apollo 8
Ficheiro:Tracy Caldwell Dyson in Cupola ISS.jpg|A astronauta Tracy Caldwell Dyson observando a Terra dende o módulo Cúpula da Estación Espacial Internacional durante a Expedición 24
Ficheiro:Galileo view of an Earth-Moon conjunction.gif|Secuencia de imaxes que amosan a rotación da Terra e a translación da Lúa vistas dende a sonda espacial Galileo (imaxes tomadas  cada 15 minutos, entre o 16 e o 17 de decembro de 1992).
Ficheiro:Pale Blue Dot.png|Imaxe da Terra obtida pola sonda Voyager 1 en 1990, coñecida como Punto azul pálido. A unha gran distancia do Voyager, a Terra é un mero punto de luz menor co tamaño dun píxel, xusto no centro dun dos raios de luz dispersos que resultan de tomar a imaxe tan cerca do sol (dereita da imaxe). 

Se nos afastamos no espazo, a Terra é inseparable da Lúa, que só deixa de ser visible cando queda detrás dela. Nesta imaxe vese o tamaño relativo da Terra e da Lúa, así como a súa distancia nun momento dado:

frameless|centro|upright=2

Ficheiro:Planisferio gl 1.jpg|Planisferio
Ficheiro:World map 2004 CIA large 1.7m whitespace removed.jpg|Planisferio físico
Ficheiro:Physical Political World Map.jpg|Planisferio físico-político

## Situación da Terra no universo 
Polos datos recompilados pola astronomía, a Terra ten deixado de ser o centro do universo, da galaxia ou de calquera outra estrutura a nivel universal coma ben se pode observar na imaxe.

miniatura|upright=3|centro|Posición da Terra no Universo coñecido.

## Día da Terra 
En 2009, a Asemblea Xeral das Nacións Unidas, estableceron o  Día Internacional da Nai Terra, ou simplemente Día da Terra, e dende entón celébrase en moitos países co obxectivo de crear conciencia das condicións ambientais do planeta.

## Notas 
;Referencias

## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
*
*
* 
*
*

### Outros artigos 
* Bandeira da Terra
* A bóla azul
* Esfera celeste

### Ligazóns externas 
* Perfil da Terra
* Earth&nbsp;– Climate Changes Cause Shape to Change &nbsp;– NASA 
* Earth – Geomagnetism Program – USGS.
* Terra – Observatorio – NASA.