Linguas tocarias

A lingua **tocaria** ou o conxunto de linguas coñecidos como **tocario**, é a rama máis descoñecida dos idiomas do grupo indoeuropeo. Formado por dous idiomas, **tocario A** (*turfanio*, *arsi* ou tocario oriental) e **tocario B** (*cucheano* ou tocario occidental). Estas linguas faláronse aproximadamente entre os séculos VI e século IX, antes de que se extinguisen ao se asimilaren os seus falantes coas tribos uigures.

Ambas linguas faláronse na Conca do Tarim en Asia Central, no que na actualidade é a provincia chinesa de Xinjiang. O nome vén dos tocarios (en grego: Τόχαροι, "tokharoi") dos historiadores gregos (Tolomeo VI, 11, 6). Estes identifícanse en ocasións cos yuezhi e os cuxanos, e a estremeira *Tocaristán* normalmente fai referencia á Bactria do primeiro milenio. Un texto túrquico refírese á lingua turfania (tocario A) como *twqry*. A súa interpretación é difícil, pero F. W. K. Müller asociouna co nome dos *tokharoi* de Bactria.
## Fonética 
Foneticamente, o tocario é unha lingua *centum* (pronunciado /'kentum/) da familia indoeuropea, caracterizada pola fusión das consoantes palato-velares coas velares (*k, *g, *gh), o que se adoita asociar cos idiomas indoeuropeos falados na zona europea (linguas itálicas, linguas celtas, linguas xermánicas, grego...). Neste sentido parece que o Tocario está illado dentro da zona das linguas do grupo "satem".

### Vogais 
* /i/, /e/, /a/ (transcrita ) /u/, /o/, /ɨ/ (transcrita ), /ə/ (transcrita ).
* Ditongos (só en tocario B): /əi/ (transcrita ), /oi/ (transcrita ), /əu/ (transcrita ), /au/ (transcrita ).

### Consoantes 
* Oclusivas: /p/, /t/, /c/, /k/, /kʷ/ (transcrita ).
* Africadas: /ts/
* Fricativas: /s/, /ɕ/ (transcrita ), /ʂ/ (transcrita ).
* Aproximantes: /w/, /j/ (transcrita [y]).
* Vibrantes: /r/.
* Nasais: /m/, /n/ (transcrita  en final de palabra), /ɲ/ (transcrita ).
* Aproximantes laterais: /l/, /ʎ/ (transcrita ).

Nótese que os valores consonánticos anteditos están baseados normalmente na escrita dos préstamos do sánscrito e do prácrito. Sospéitase por exemplo do valor retroflexo para /ʂ/ nos derivados do /s/ palatalizado. Probablemente é a pouco frecuente sibilante /ʃ/ (como a do galego ), oposta á frecuente sibilante /ɕ/ (como o grafema Pinyin do mandarín ).

## Morfoloxía 
O tocario reelaborou completamente o sistema flexivo nominal do protoindoeuropeo. Os únicos casos herdados da lingua común son nominativo, xenitivo, e acusativo; en tocario o antigo acusativo é coñecido como o caso *oblicuo*. Ademais destes tres casos, porén, cada lingua tocaria ten seis casos formados pola adición dun sufixo invariábel ao caso oblicuo. Por exemplo, a palabra do tocario A *käṣṣi* "mestre" declínase do seguinte xeito:

## Sistema de escritura 
Existen documentos en tocario na forma de fragmentos de manuscritos, a maioría do século VII e do século VIII (con algunhas excepcións anteriores), escritos sobre follas de palmeira, táboas de madeira e papel chinés, preservados grazas ao clima extremadamente seco da Cunca do Tarim. Atopáronse mostras da lingua en Cucha (*Kucha*) e Caraxahar (*Carashahr*), incluíndo moitas inscricións murais.

[miniatura|350px|Placa de madeira con inscricións en tocario. [Cucha, China, século V-VIII. Museo nacional de Tokio.]]
Os tocarios A e B non eran mutuamente intelixíbeis. Propiamente falando, baseándose na interpretación de *twqry* como relacionado con *tokharoi*, só ao tocario A lle poderíamos chamar *Tocario* mentres que o tocario B debería ser chamado *cucheano* (o seu nome nativo podería haber sido *kuśiññe*), pero posto que as súas gramáticas se adoitan tratar xuntas nos libros especializados, os termos A e B resultan de utilidade. A lingua común, proto-tocario, debeu preceder en varios séculos a estas dúas linguas, sendo probabelmente do primeiro milenio antes de Cristo.

O alfabeto que usaron os tocarios deriva do alfabeto silábico brahmi do norte da India, denominado *Brahmi inclinado*. Pronto descubriuse que unha gran proporción dos manuscritos eran traducións de coñecidas obras budistas en sánscrito, mesmo algunhas delas están en textos bilingües, o que facilitou o descifrado do idioma. Ademais de textos relixiosos budistas e maniqueos, tamén apareceu correspondencia entre mosteiros así como textos sobre a súa contabilidade, documentos comerciais, permisos de caravanas, textos máxicos e medicinais e mesmo un poema de amor. Moitos tocarios abrazaron a dualidade maniquea ou o budismo.

## Importancia cultural 
A existencia dos idiomas tocarios e o seu alfabeto descoñecíase completamente ata que uns descubrimentos casuais a principios do século XX deron algo de luz aos fragmentos de manuscritos nun, entón, alfabeto descoñecido que resultou que pertencían a unha rama descoñecida da familia indoeuropea.

O descubrimento do tocario alterou algunhas das teorías sobre as relacións entre as linguas indoeuropeas e deu novo pulo aos estudos lingüísticos. As linguas tocarias son unha grande excepción xeográfica no patrón habitual de distribución das ramas indoeuropeas, sendo a única que se expandiu para o leste a partir do punto de orixe teórico inicial das linguas indoeuropeas.

O tocario probabelmente desapareceu despois do ano 840, cando os uigures foron expulsados de Mongolia polos kirguiz e se estableceron na cunca do Tarim. Esta teoría vén avalada polo descubrimento de traducións de textos tocarios ao uigur. Durante o goberno uigur, os dous pobos mesturáronse para dar como resultado unha considerábel proporción da poboación actual de Xinjiang.

¹ = Cognado, con significado cambiado
² = Palabra en galego con significado aproximado

## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* "The Tarim Mummies", J.P. Mallory and Victor H.Mair, Thames&Hudson, ISBN 0-500-05101-1

### Outros artigos
* Lingua protoindoeuropea.
* Tocarios.
* Lingua cucheana.
* Lingua turfania.

### Ligazóns externas 
* Alfabeto tocario.
* Alfabeto tocario
* Estudos modernos están a desenvolver un dicionario tocario.
* Mark Dickens, 'Todo o que sempre quixo saber sobre o tocario'.