Olaría de Gundivós

A **olaría de Gundivós** é artesanía elaborada na zona de Sober (provincia de Lugo), coñecida como "terra de cacharreiros" e delimitada visual e xeograficamente polos remates ornamentais desta cerámica ancestral que colocaban nos tellados das vivendas.

Caracterízase por unha identificadora cor negra, procedente do afumado con lume de carqueixa cun acabado interior feito con pez de resinas de piñeiro, após a cocción en forno de pedra e da elaboración en torno baixo movido coas mans. 

As pezas que conforman este patrimonio cultural vivo situado na Ribeira Sacra son destinadas, de xeito prioritario, á almacenaxe e transporte de produtos como viño e aceite, á cociña e á matanza.

O Museo do Pobo Galego ten unha destacada colección de olaría de Gundivós.

## As orixes 
Se ben Luciano García Alén alude a que en Sober se desenvolveu unha industria de olaría entre xentes campesiñas que acadou unha importante magnitude durante o século XIX e na primeira metade do XX, tamén se sinalan as orixes da cerámica desta zona no feito de que os romanos  transportaban o viño de Amandi en ánforas desde Gundivós. Ao chegaren ao porto de Roma, o viño vendíase e os recipientes levábanse en burro ao Monte Testaccio, que era un vertedoiro de cerámica. 

En todo caso, considérase a olaría tradicional viva máis antiga de Galiza, cun procedemento de elaboración e con formas e influencias ancestrais prerromanas e da época castrexa.

Coincidindo coa celebración da I Feira do Viño de Amandi, en 1980, retomouse a tradición oleira ao retornaren algúns artesáns que tiveran que marchar á emigración.

## O barro como materia prima e primixenia 
Das barreiras para cada tipo de cacharro e déitase sobre unha lousa para o curtir, un proceso que consiste en batelo co mallo ou pisón, que é un mazo de madeira de carballo cun mango dun metro de longo.  

Logo amásase, humedécese e elimínanselle as impurezas para evitaren os gromos. Este preparado chámase piadela e, con esta masa de barro, fanse dous bolos ou burillóns que se depositan xunto á roda para a tarefa desa xornada. 

En Gundivós

## Cacharreiras e cacharreiros 
alt=Fábrica e museo de cerámica en Sober|miniatura|Casa reitoral rehabilitada por Elías González e acondicionada como Centro Oleiro de Gundivós.
De Lola de Penelas, dicíase que era boa cacharreira, que facía facilmente 20 ámboas ou máis de 30 olas por xornada e mesmo traballaba "cun fillo ao peito". De feito, Sargadelos dedicoulle unha das pezas de homenaxe ás mulleres e oficios tradicionais, cunha edición limitada de 1.000 exemplares deseñada por Vizoso.  

Tamén era recoñecida a habilidade de Teresa de Montarelle e de Manuel "Velón". Outros cacharreiros que deixaron a súa pegada foron Ventura "O Chocolateiro", Antonio "O Zorro" e mais o seu irmán Xosé e o seu fillo Alonso, Xulio "O da Pena", Manuel "da Maroca", Manuel "O do Camilo", "O Calexa", Federico, Xosé "Do Ánxele", Antonio "do Castro", Xosé Vilanova, Alonso Díaz e Obdulia Rodríguez "Lula", que recibiu en 2017 o Premio Artesanía de Galicia como mestra alfareira. 

Ata 2023 estivo en activo o mestre oleiro Agapito González , quen lle transmitiu a súa sabedoría a Elías González, que rehabilitou a casa reitoral construída en 1765 e a converteu no Centro Oleiro de Gundivós  , onde ten o seu taller e mantén vivo este oficio. Elías González e Dolores López recibiron o premio Innovación, de Artesanía de Galicia, pola peza 'Fotomeleira'. 

Otilia Arias e Tomás López tamén seguen a traballar en Figulus, situado no lugar de Corvelle (Proendos, Sober)."Debemos ter en conta **o mantemento da actividade en termos tradicionais no sistema produtivo** da sociedade en que se insiren os artesáns que están a facer pezas na actualidade nos obradoiros galegos. Pódese dicir que esta transición se inscribe nun proceso xeral de selección cultural en que son visibles algunas das fases e aspectos característicos desta situación; en concreto, **tanto a natureza como a historia e a xenialidade fan acto de presenza** neste caso.

Así, non resulta estraño que **a artesanía do barro apareza asociada**, como reclamo de mercado, **ao chamado ecoturismo ou turismo verde**, vinculados mediante un proceso de recuperación de formas e de relacións (interpersoais e persoa-medio) consideradas típicas dun pasado en que a sustentabilidade se percibe na actualidade como marca definitoria destas relacións". 

Elena Freire Paz

## Formas funcionais e utilitarias 
alt=Pezas de olaría tradicional|miniatura|Cuncas de Gundivós
Xarros, ámboas, cuncas, fontes de manteiga, buleiros para prepararen os bolos de millo, cazolas, chocolateiras, meleiras, queixeiras, barreñóns, cántaros de medida, pucheiras de munguir e pucheiros, olas de auga, escorrecubas ou barcais, porróns para o vinagre, pipas, ourinós ou penicos, petos, tiraleites, testos ou tapadeiras, potes, barrís e floreiros, á parte dos animaliños ou "bechos" para as nenas e os nenos brincaren, son algúns dos cacharros que se elaboran na olaría tradicional de Gundivós.

## Notas