Lingua amhárica

O **amhárico** (አማርኛ, *ämerəña*) é unha lingua semítica falada polos amháricos no norte e no centro de Etiopía, onde é lingua oficial. Toma o seu nome da rexión de Amhara, no centro de Etiopía.

Fóra de Etiopía, o amhárico é a lingua de 2&nbsp;700&nbsp;000 emigrantes, que viven en Exipto, Israel e Suecia. Tamén é falada en Eritrea polos deportados eritreos procedentes de Etiopía.

É a segunda lingua semítica no tocante a número de falantes, por detrás do árabe e por diante de linguas como o tigriña e o hebreo.

Escríbese usando un alfasilabario chamado "fidel" ou "abugida" adaptado do que se usou para escribir a extinta lingua ge'ez.

## Fonemas e grafías 

### Símbolos do abugida (silabario) amhárico ("Fidels" &#4938;&#4848;&#4621;) 
O *abugida* ou silabario etíope ten un total de 231 signos que representan sílabas, resulta de combinar os 7 fonemas vogálicos cos 33 fonemas consonánticos da lingua amárica.

'***Grafías** (Non están na orde tradicional)**
  
    &nbsp; 
    ä 
    u 
    i 
    a 
    e 
    [[close central unrounded vowel|]]  
    o 
  
    p ፐ ፑ ፒ ፓ ፔ ፕ ፖ
  
  
    t ተ ቱ ቲ ታ ቴ ት ቶ
  
  
    c ቸ ቹ ቺ ቻ ቼ ች ቾ
  
  
    k ከ ኩ ኪ ካ ኬ ክ

ኮ
  
  
    ኸ ኹ ኺ ኻ ኼ ኽ ኾ
  
  
    b በ ቡ ቢ ባ ቤ ብ ቦ
  
  
    d ደ ዱ ዲ ዳ ዴ ድ ዶ
  
  
    J ጀ ጁ ጂ ጃ ጄ ጅ ጆ
  
  
    g ገ ጉ ጊ ጋ ጌ ግ ጎ
  
  
    p’ ጰ ጱ ጲ ጳ ጴ ጵ

ጶ
  

  
    t’ ጠ ጡ ጢ ጣ ጤ ጥ

ጦ
  
  
    c’ ጨ ጩ ጪ ጫ ጬ ጭ

ጮ
  
  
    k’ ቀ ቁ ቂ ቃ ቄ ቅ

ቆ
  

  
    7 አ ኡ ኢ ኣ ኤ እ ኦ
  

    &nbsp; 
    ä 
    u 
    i 
    a 
    e 
    [[close central unrounded vowel|]]  
    o 

  
    ts’ ጸ ጹ ጺ ጻ ጼ ጽ ጾ
  
  
    f ፈ ፉ ፊ ፋ ፌ ፍ ፎ
  
  
    s ሰ ሱ ሲ ሳ ሴ ስ ሶ
  
  
    S ሸ ሹ ሺ ሻ ሼ ሽ ሾ
  
  
    h ሀ ሁ ሂ ሃ ሄ ህ

ሆ
  
  
    ሐ ሑ ሒ ሓ ሔ ሕ ሖ
  
  
    z ዘ ዙ ዚ ዛ ዜ ዝ ዞ
  
  
    Z ዠ ዡ ዢ ዣ ዤ ዥ ዦ
  
  
    m መ ሙ ሚ ማ ሜ ም ሞ
  
  
    n ነ ኑ ኒ ና ኔ ን ኖ
  
  
    ñ ኘ ኙ ኚ ኛ ኜ ኝ

ኞ
  
  
    w ወ ዉ ዊ ዋ ዌ ው ዎ
  
  
    l ለ ሉ ሊ ላ ሌ ል ሎ
  
  
    j የ ዩ ዪ ያ ዬ ይ ዮ
  
  
    r ረ ሩ ሪ ራ ሬ ር ሮ
  

    &nbsp; 
    ä 
    u 
    i 
    a 
    e 
    [[close central unrounded vowel|]]  
    o 
  

### Nomes 
#### Xénero 
Os nomes amháricos poden ter xénero masculino ou feminino. Existen diferentes medios de expresa-lo xénero. Un exemplo é o antigo sufixo **-t*' para forma-lo feminino, limitado a certos modelos e a certos nomes illados. Os nome e adxectivos que rematan en *-awi* forman normalmente o feminino co sufixo -t: por exemplo, ''ityop':eya-(a)wi*, "etíope" (m.), fronte a *ityop':eya-wit-t*, "etíope" (f.); *sämay-awi*, celestial" (m.), fronte a *säway-awi-t*, "celestial" (f.). Este sufixo utilízase tamén en nomes e adexectivos baseados no modelo *k'et(t)ul*, por exemplo, *nəgus'', 'rei', fronte a *nəgəs-t*, "raíña", e, ''k'əddus*, "santo", fronte a *k'əddus-t*, "santa".

Algúns nomes e adxectivos forman o feminino con **-it**: *lək'*, "rapaz" fronte a *lək'-it*, "rapaza"; *bäg*, "carneiro", fronte a *bäg-it*, "ovella"; *s'əmagəlle*, "ancián", fronte a *s'əmagəll-it*, "anciá"; *t'ot'a*, "mono", fronte a *bäg-it*, "mona". Outros nomes teñen esta terminación de feminino inda que non existe un oposto masculino: no caso de *s'ärar-it*, "araña", ou *azur-it*, "remuiño". Existen tamén, porén, nomes que teñen o sufixo -it e compórtanse gramaticalmente como masculinos: *säraw-it*, "exército"; *nägar-it*, "bombo".

O xénero feminino non se usa só para indicar o sexo biolóxico, senón tamén para expresar tamaño pequeno. Así ocorre en *bet-it-u*, "a casiña" (literalmente, cas-FEM-ARTIGO). O morfema de feminino pode servir tamén para expresar tenrura ou simpatía.

#### Números 
ande = 1;
hulet = 2;
sost = 3;
arat = 4;
ammist = 5;
siddist = 6;
sebat = 7;
semment = 8;
zetegn = 9;
asir = 10;
asra ande = 11;
asra hulet = 12;
asra sost = 13;
asra arat = 14;
asra ammist = 15;
asra siddist = 16;
asra sebat = 17;
asra semment = 18;
asra zetegn = 19;
haya = 20;
haya ande = 21;
selasa = 30;
arba = 40;
hamsa = 50;
selesa = 60;
seba = 70;
semanya = 80;
zetena = 90;
meto = 100;
shee = 1000;
meelyon = 1000000.

## Vocabulario básico 
* Bos días: **ëndemën aderu**
* Boas tardes: **dehna yideru**
* Ola: **selam**/**tadiyaas**
* Adeus: **t‘eanast‘ëllën**
* Por favor: **ëbakon**
* Grazas: **amesegënallô**
* Moitas grazas: **bet‘am amesegënallô**
* De nada: **ënkwan dehna met‘u**
* Perdón: **yik‘ërta**
* Síntoo: **aznallô**
* Si: **awo**
* Non: **ie**
* Benvido : **selam**
* Entende?: **gebbawot?**
* Entendo: **gebëtonyal**
* Non entendo: **algebanyëm**
* Cmo estás?: **dehna not?**
* ¡Ben!: **dehna!**
* Como te chamas? : **sëmëwot man nô?**
* Chámome... : **sëmea... nô.**
* De onde es? : **ke yeat ager not?**
* Cantos anos tes?: **ëdmeawot sëntë?**
* Teño ... anos: ...ametea nô.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Wikipedia en amhárico
* Abe Gubegna

### Ligazóns externas 
* Introdución á lingua amhárica na web *Linguas do mundo e tipoloxía lingüística'', da Universidade de Vigo.