open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Alexandria Villaseñor

**Alexandria Villaseñor**, nada en Davis, California, o 18 de maio de 2005, é unha activista climática estadounidense que vive en Nova York. Seguidora do movemento de Mocidade polo clima e da activista climática Greta Thunberg, Villaseñor é cofundadora de US Youth Climate Strike e fundadora de Earth Uprising.

## Traxectoria 
Villaseñor naceu en 2005 en Davis, California, onde se criou. A familia mudouse do norte de California á cidade de Nova York durante 2018. Villaseñor é latina. O seu obxectivo é traballar algún día para a Organización das Nacións Unidas (ONU).

A loita de Villaseñor pola acción climática desencadeouse cando quedou atrapada nunha nube de fume do grande incendio que se produciu en novembro de 2018 en California durante unha visita familiar. Afectada de asma, enfermou fisicamente e durante a súa convalecencia investigou sobre o cambio climático e os aumentos de temperatura que contribuíron á gravidade do incendio. Pouco despois uniuse ao grupo de Nova York de Zero Hour, un grupo de mozos estadounidenses activistas do clima. 

Villaseñor levou a cabo unha acción climática similar á de Thunberg, quen a inspirou coa súa charla do 4 de decembro de 2018 na Conferencia das Nacións Unidas sobre o Cambio Climático (COP24) en Katowice, Polonia. Desde o 14 de decembro de 2018 (mentres aínda se levaba a cabo a COP24), non asistiu ás clases dos venres para protestar fronte á Sede das Nacións Unidas en Nova York contra a falta de acción ante ao cambio climático. Tras abandonar o grupo Youth Climate Strike, fundou o grupo educativo sobre cambio climático Earth Uprising.

Cando Greta Thunberg chegou á cidade de Nova York trala súa viaxe transatlántica en veleiro en agosto de 2019, Villaseñor e algúns outros activistas climáticos saudárona. Para entón, xa estableceran contacto entre eles a través das redes sociais. O 23 de setembro de 2019, Villaseñor, xunto con outros 15 mozos activistas, entre eles Greta Thunberg, Catarina Lorenzo e Carl Smith, presentaron unha queixa legal ante a ONU acusando a cinco países, Francia, Alemaña, Brasil, Arxentina e Turquía, de non cumprir os obxectivos de redución aos que se comprometeron no Acordo de París.

A mediados de outubro de 2019, asistiu ao Cume Mundial de Alcaldes C40 en Copenhague, Dinamarca.

O 19 de agosto de 2020, Alexandria participou na convención do Partido Demócrata Estadounidense dentro das sesións sobre cambio climático.  

O 1 de decembro de 2020 foi nomeada pola revista *Seventeen* como unha das voces do ano 2020.

## Recoñecementos 
En maio de 2019, Villaseñor recibiu o Premio Disruptor dos Tribeca Disruptive Innovation Awards (TDIA), conseguiu unha bolsa da organización de defensa pública The Common Good, e recibiu o premio Youth Climate Leadership do Día da Terra.

## Notas
Kehräsaari

miniatura|A parte máis antiga de Kehräsaari.
**Kehräsaari** é unha área comercial e de negocios situado á beira do Tammerkoski, no barrio de Nalkala entre a praza Laukontori e o centro comercial Koskikeskus, na cidade de Tampere (Finlandia). Antigamente Kehräsaari foi unha illa na que se encontraba unha fábrica de agullas. 

Na actualidade acolle, entre outras cousas o Cine Niagara e varios restaurantes. Ao carón de Kehräsaari encóntrase a fábrica de cartón de Tako.

En 1986 finalizou a construción da ponte de Kehräsaari, unha ponte peonil que conecta a área con Vuolteentori e Koskikeskus na outra beira do Tammerkoski.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Panorámica de Kehräsaari en VirtualTampere.com
José Botana Vázquez

**Jose Manuel Botana Vázquez**, nado en Caracas o 24 de xaneiro de 1974, é un ex xogador de fútbol e fútbol sala venezolano, de orixe galega.

Debutou como profesional no fútbol, xogando no Hermandad Gallega e en 1993 pasou ao fútbol sala. Xogaba de á e foi un dos membros da selección venezolana alcumados "os heroes do 97", por teren conquistado o título de campións do mundo da AMF en 1997 en México.

Dende 2021 adestra a selección panameña de fútbol sala.

## Traxectoria 
### No fútbol 
Fillo de emigrantes galegos en Venezuela, comezou a xogar ao fútbol sala no colexio Fray Luis de León. Continuou logo no Hermandad Gallega Fútbol Club, onde xogaba ao fútbol e ao fútbol sala. Debutou profesionalmente co equipo de fútbol en 1985 con só 16 anos de idade, xogando como defensa central e centrocampista defensivo. Tivo un breve paso polo Betanzos, da Terceira División española.

### No fútbol sala 
A partir de 1993 centrouse no fútbol sala, sendo fichado polo equipo Diablos de Miranda FS, da Liga Superior de Fútbol Sala de Venezuela. Xogou en varios equipos venezolanos, e tras a desaparición da liga de fútbol profesional en Venezuela, volveu aos terreos de xogo do fútbol profesional venezolano nas filas do Deportivo Galicia, equipo que daquela xogaba na Primeira División de Venezuela. Xogou logo en Italia, no Ariccia Colleferro, e en dous equipos galegos, O Parrulo e o Vefa Mera.

#### Selección venezolana 
Foi internacional coa selección venezolana en 43 ocasións, e anotou 25 goles. En 1997 formou parte do equipo que conquistou o Campionato Mundial da AMF en México.

### Como adestrador 
Comezou despois unha carreira como adestrador, dirixindo as categorías inferiores do Hermandad Gallega venezolano e do Imperátor da Coruña. Posteriormente exerceu na República Dominicana, onde adestrou o Santo Domingo FS e o Inter RD FS Santo Domingo.

En xaneiro de 2021 converteuse no adestrador da selección panameña de fútbol sala.

## Notas
Igrexa de Kaleva

A **igrexa de Kaleva** (en finés **Kalevan kirkko**) é un templo evanxélico luterano da cidade de Tampere, Finlandia. Está situada no barrio de Liisankallioo, no distrito de Sampo de Aitolahti. Foi deseñada por Raili e Reima Pietilä e construída entre 1964 e 1966 en formigón e lousas de arxila inglesa de cor amarela clara na súa fachada. A igrexa de Kaleva é un dos lugares máis coñecidos de Kaleva e de toda Tampere.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Sitio web de Tampereen seurakunnat   
* Visita virtual á igrexa de Kaleva
Lingua cabiyari

A **lingua cabiyari** (ou **caviyari**) é unha lingua arauaca falada ao longo do río Cananarí, na rexión de Vaupés, en Colombia. O nome da lingua tamén é soletreado cabiuarí, cauyarí, kauyarí, cuyare ou kawillary. Segundo datos de 2008 tiña 270 falantes. O cabiyari está clasificado como en perigo crítico polo Libro Vermello das Linguas Ameazadas da UNESCO.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
*Ficha en Ethnologue
C-546

A **C-546** era a denominación da antiga estrada comarcal que unía Nadela (Lugo) e Ourense, cun percorrido de 104&nbsp;km. A denominación de **C-546** responde á nomenclatura utilizada nas estradas nacionais de España.

## Percorrido
Atravesaba Sarria, Monforte de Lemos, Ferreira de Pantón e Os Peares.

Esta estrada encóntrase dividida nos seguintes treitos:
;Provincia de Lugo
*LU-546: Nadela - Monforte de Lemos
*N-120/N-120a: Monforte de Lemos - Os Peares

;Provincia de Ourense
*N-120/N-120a: Os Peares - Ourense
*Avenida de Castelao

## Notas
Archana Soreng

**Archana Soreng**, nada en 1996, é unha activista ambiental pertencente á tribo indíxena Kharia da aldea Bihabandh de Rajgangpur en Sundergarh, Odisha, India. Traballou pola concienciación sobre o cambio climático e a documentación, preservación e promoción dos coñecementos e prácticas tradicionais das comunidades indíxenas.

Soreng foi seleccionada como unha do sete membros do Grupo Asesor Xuvenil sobre Cambio Climático establecido polo Secretario Xeral das Nacións Unidas como parte da Estratexia Xuvenil da ONU.

## Traxectoria 
Soregn é da tribo Khadia e creceu en Rajgangpur no distrito Sundargarh de Odisha. Comezou a involucrarse no activismo despois da morte do seu pai.Ao longo da súa vida participou activamente no Movemento Xuvenil Católico Indio.

Tamén é a expresidenta do sindicato de estudantes TISS. Tamén é a ex Coordinadora Nacional da *Comisión Tribal*, tamén coñecida como *Adivasi Yuva Chetna Manch*, unha das áreas de pulo da *All India Catholic University Federation* (AICUF).  Actualmente, traballa como investigadora en *Vasundhara Odisha*. Vasundhara é unha organización de investigación-acción e defensa de políticas en Bhubaneswar que traballa na gobernanza dos recursos naturais, os dereitos tribais e a xustiza climática.

## Notas
Tampereen harjoitusjäähalli

O **Tampereen harjoitusjäähalli** (en galego **Pazo de Xeo de Adestramento de Tampere**), tamén coñecido como **Hakametsä 2** ou **Haka 2** en honor ao distrito no que está situado, é un pavillón deportivo da cidade de Tampere (Finlandia). É empregado principalmente como lugar de adestramento para patinaxe artística e xuvenís, así como para o público xeral e a Academia Deportiva de Tampere (Tampereen Urheiluakatemian). Foi construído en 1974 e ten capacidade para 350 persoas.

Encóntrase ao carón do Tampereen jäähalli (tamén coñecido como Hakametsä 1), que foi o primeiro estadio pechado de hóckey sobre xeo construído en Finlandia.

miniatura|700px|center|Imaxe panorámica do interior do Hakametsä 2.

## Notas
Jamie Margolin

**Jamie Margolin**, nada en Seattle o 10 de decembro de 2001, é unha activista do cambio climático estadounidense. En 2019, foi incluída na prestixiosa lista das 100 Mulleres, publicada pola *BBC*.

## Traxectoria 
En 2017, cando tiña 15 anos, fundou a organización xuvenil de acción climática Zero Hour con Nadia Nazar, e desde entón é codirectora executiva da organización. Decidiu pola en marcha despois de presenciar os danos ocasionados polo furacán María en Porto Rico e o difícil que foi respirar en Seattle despois dos incendios forestais canadenses. Tamén foi unha das demandantes no caso Aji P. v. Washington, contra o estado de Washington pola súa inacción contra o cambio climático sobre a base de que un clima estable é un dereito humano.

Os seus escritos sobre o cambio climático apareceron en moitas publicacións, incluíndo o *HuffPost*, *Teen Ink* e *CNN*. En 2018, foi incluída na lista das "25 mulleres que están a cambiar o mundo", publicada pola revista *People*. Margolin é membro da organización Junior State of America. Tras esta demanda, pedíuselle que testificase na súa contra como parte dun panel titulado "Voices leading the next generation on the global climate crisis", no que os adolescentes implicados puideron presentar os seus argumentos. Os mozos nesta demanda estaban preocupados pola falta de acción do goberno de Washington en relación co cambio climático, o que implica que están a negar á xeración máis nova un dereito constitucional a un medio ambiente habitable sen os problemas ambientais aos que se enfrontan.

## Notas
Isra Hirsi

miniatura|Hirsi protestando en contra da violencia armada en 2018.
**Isra Hirsi**, nada o 22 de febreiro de 2003, é unha activista ambiental estadounidense. Ela cofundou e traballou como codirectora executiva da Folga Climática Xuvenil dos Estados Unidos de América En 2020, foi nomeada na lista de política e goberno 40 Under 40 de Fortune.

## Traxectoria 
Hirsi creceu en Minneapolis, Minnesota, e é filla da congresista estadounidense Ilhan Omar e Ahmed Abdisalan Hirsi. Á idade de 12 anos, foi unha das participantes que protestaban por xustiza para Jamar Clark no Mall of America. Hirsi é estudante da Minneapolis South High School. Involucrouse no activismo climático despois de unirse ao club ambiental da súa escola secundaria no seu primeiro ano.

Hirsi coordinou a organización de centos de folgas dirixidas por estudantes nos Estados Unidos o 15 de marzo e o 3 de maio de 2019. Actúa como a codirectora executiva deste grupo. No 2019 gañou o premio Brower Youth. Ese mesmo ano, Hirsi recibiu o premio Voice of the Future.

## Notas
Lucie Pinson

**Lucie Pinson**, nada en Nantes en 1985, é unha ambientalista francesa, fundadora e directora da ONG Reclaim Finance, e unha dos 6 gañadores do Premio Ambiental Goldman 2020, o premio máis importante para os activistas ambientais. Liderou unha campaña que convenceu a 16 bancos franceses para que non seguisen investindo en industrias baseadas na enerxía do carbono.

## Traxectoria 
Lucie Pinson naceu en 1985 en Nantes. Obtivo unha dobre mestría en ciencias políticas e políticas de desenvolvemento na Universidade da Sorbona en París en 2010 e 2011. Durante os seus estudos, participou na organización dos contracumios do G8 e do G20.

En 2013 uniuse a Friends of the Earth. En 2020 fundou Reclaim Finance.

## Recoñecementos
O 30 de novembro de 2020, Lucie Pinson recibe o premio Medioambiental Goldman para a rexión de Europa. Este é un premio que se outorga cada ano ós máis grandes defensores do medio ambiente.

## Notas
Lingua piapoco

A **lingua piapoco** é unha lingua arauaca falada en Colombia e Venezuela. Está estreitamente relacionada coas linguas achagua e tariana. O piapoco está clasificado como unha lingua arauaca setentrional do alto Amazonas. Existen uns 3&nbsp;000 falantes de piapoco. Os piapoco viven en Meta, Vichada e Guaviare en Colombia e tamén existen poboacións en Venezuela. É unha lingua ameazada.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
*
Marco Emilio Paulo (cónsul 255 a. C.)

**Marco Emilio Paulo** (en latín,  Marcus Aemilius M. f. *L. n. Paullus*) fillo do cónsul Marco Emilio Paulo, foi cónsul no ano 255&nbsp;a.&nbsp;C., con Servio Fulvio Petino Nobilior, a mediados da primeira guerra púnica. 

No comezo deste ano Marco Atilio Régulo fora derrotado en África polos cartaxineses, e os restos do seu exército estaban cercados en *Clypea* (Aspis). Axiña que o Senado oíu falar deste desastre, enviou aos dous cónsules cunha frota de polo menos tres centenares de barcos, para rescatar aos superviventes. Despois de deixar Cossura, os romanos atopáronse coa frota cartaxinesa, preto do promontorio de *Hermaean*, e obtiveron unha vitoria brillante. As perdas dos cartaxineses foron moi grandes, aínda que o seu número difire segundo as fontes, e están evidentemente corruptas en Polibio.

Despois desta vitoria, os cónsules chegaron a Clypea, pero non permaneceron moito tempo en África por mor da completa falta de provisións. Preto do solsticio de verán, no mes de xullo, cando os romanos regresaban a casa, os pilotos advertíronlles evitar a costa sur de Sicilia, debido a que os ventos violentos do sur e suroeste da costa fan moi perigosa a navegación nesa época do ano. Os cónsules, con todo, fixeron caso omiso da advertencia, e augas fóra de Camarina foron sorprendidos por unha terrible tormenta, que destruíu case toda a frota, e esparexeu pola costa dende Camarina até cabo *Pachynus* con restos de naufraxios e cadáveres. Ambos os cónsules, con todo, escaparon, e celebraron un triunfo como procónsules no ano seguinte.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Lista de cónsules romanos na República
Catarina Lorenzo

**Catarina Lorenzo** é unha activista climática brasileira de Salvador, Baía. O 23 de setembro de 2019, ela e outros 15 nenos, incluídos Greta Thunberg, Alexandria Villaseñor, Ayakha Melithafa e Carl Smith, presentaron unha denuncia ante o Comité dos Dereitos do Neno das Nacións Unidas para protestar pola falta de acción do goberno sobre a crise climática. En particular, a denuncia alega que cinco países, a saber, Arxentina, Brasil, Francia, Alemaña e Turquía, non cumpriron as súas promesas do Acordo de París. Foi a primeira vez que nenos presentan unha denuncia deste tipo na ONU.

Recentemente uniuse a Greenkingdom, un movemento ambiental interseccional liderado por mozos internacionais, onde traballa como coordinadora do capítulo brasileiro do movemento. 

## Notas
Dezső Gencsy

**Dezső Gencsy**, nado en Budapest o 2 de novembro de 1897 e finado no Porto o 8 de abril de 1977, foi un futbolista e adestrador húngaro. Xogaba de dianteiro e foi internacional coa selección húngara. Tamén foi un xogador de xadrez de gran nivel.

## Traxectoria 
### Como xogador 
Nado en Budapest, comezou nun dos clubs da capital, o NSC Budapest. Xogou alí na segunda división húngara, logrando o ascenso á primeira división na tempada 1918/19. Disputou unha soa tempada na máxima categoría, descendendo de novo a segunda ao remate desta. 

A continuación emigrou a Alemaña, onde comezou xogando durante tres tempadas no FC Saarbrücken, na cidade de Saarbrücken. En 1924 mudouse a Hamburgo e xogou unha tempada no SC Union von 1903.

En 1925 deixou Alemaña e instalouse en Italia, xogando primeiramente nas filas do Derthona FBC, na segunda división, onde acabaron na segunda posición do grupo A. Na tempada seguinte mudouse a Xénova. Debutou co Genoa na Divisione Nazionale, entón a máxima categoría italiana, na tempada 1926/27. O club quedou terceiro no grupo A, e clasificouse para a fase final, na que acabou no cuarto posto. Ao remate desta tempada puxo fin á súa carreira como xogador.

### Selección nacional 
Disputou un só partido coa selección húngara, o 5 de xuño de 1921 contra a selección de Alemaña, entrando como substituto de György Orth.

### Como adestrador 
Na tempada 1934/35 comezou adestrando o SC Vianense, da localidade portuguesa de Viana Do Castelo, pasando no medio da campaña ao Académico FC do Porto, que disputaba a primeira edición da Primeira Liga portuguesa. Con todo, non puido salvar ao Académico FC, que quedou sétimo e descendeu.

En novembro de 1935 converteuse no novo adestrador do Deportivo da Coruña, permanecendo no club durante toda a tempada 1935/36 da segunda división española, e rematando na penúltima posición. O club salvouse do descenso pola desaparición do Deportivo Nacional.

Posteriormente volveu a Portugal, onde adestrou o FC Porto, en dúas etapas, o Famalicão e o Académica de Coimbra. Instalado no Porto, morreu en abril de 1977.

## Notas
Lingua yucuna

A **lingua yucuna** (jukuna), tamén coñecida como **matapi**, **yucuna-matapi** e **yukunais**, é unha lingua araguaca de Colombia. Crese que o extinto guarú (ou garú) era un dialecto do yucuna ou unha lingua estreitamente relacionada. O yucuna está clasificado como definitivamente en perigo polo Libro Vermello das Linguas Ameazadas da UNESCO.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Pangloss Yucuna corpus
* The Yucuna Indians
* Corpus of myths and tales (en yucuna e francés)
Linguas barbacoanas

As **linguas barbacoanas** son unha familia de linguas faladas en Colombia e Ecuador. As linguas barbacoanas ocupan unha área relativamente grande e fragmentada do sur de Colombia e das provincias costeiras de Ecuador. Existen cinco linguas vivas: cha’palaa (ou cayapa), tsafiki (ou colorado), awá pit (ou cuaiquer), guambiano (ou wam) e totoró:

## Linguas 
As linguas barbacoanas constan de 5 linguas vivas, xa que o pasto, o muellama, o coconuco e o caranqui están hoxe extintas.
***Setentrionais**
:* **Awan** (tamén coñecida como awá ou pasto)
::* Awá pit (tamén coñecida como cuaiquer, coaiquer, kwaiker, awá, awa, telembi, sindagua, awa-cuaiquer, koaiker, telembí)
::* Pasto–muellama
:::* Pasto (tamén coñecida como past awá) *(†)*
:::* Muellama (tamén coñecida como muellamués, muelyama) *(†)*
:* **Coconucos** (tamén coñecida como guambiano–totoró)
::* Guambiano (tamén coñecida como mogües, moguez, mogés, wam, misak, guambiano-moguez, wambiano-mogés, moguex)
::* Totoró (tamén coñecida como polindara)
::* Coconuco (tamén coñecida como kokonuko, cauca, wanaka) *(†)*

***Meridionais** ? (Cayapa–tsafiki)
:* Caranqui (tamén coñecida como cara, kara, karanki, imbaya) *(†)*
:* Cha’palaa (tamén coñecida como cayapa, chachi, kayapa, nigua, cha’palaachi)
:* Tsafiki (tamén coñecida como colorado, tsafiqui, tsáfiki, colorado, tsáchela, tsachila, campaz, colima)

## Notas
Ayakha Melithafa

**Ayakha Melithafa**, nada en 2002, é unha activista ambiental surafricana.

## Traxectoria 
Melithafa é de Eerste River, Western Cape, un suburbio de Cidade do Cabo. Actualmente é estudante no Centro de Ciencia e Tecnoloxía en Khayelitsha.

Melithafa foi unha dos 16 nenos, incluídos Greta Thunberg, Alexandria Villaseñor, Carl Smith e Catarina Lorenzo, que presentaron unha denuncia ante o Comité dos Dereitos do Neno das Nacións Unidas por non abordar adecuadamente a crise climática.

Melithafa tamén contribuíu á iniciativa YouLead do Proxecto 90 para 2030, unha organización surafricana comprometida cunha redución do 90% do carbono para 2030. Foi recrutada por Ruby Sampson en marzo de 2019 para unirse ao equipo de portavoces da mocidade da Alianza Climática Africana, onde tivo oportunidades para facer presentacións, asistir a conferencias e outros eventos de acción climática. Tamén traballa como oficial de recrutamento para a Alianza Climática Africana.

En particular, Melithafa avoga pola inclusión de diversas voces no activismo climático:  "É moi importante que os pobres e as persoas de cor vaian a estas protestas e marchas porque son os que máis senten a ira do cambio climático. É importante para eles ter voz, para que a súa voz e as súas demandas sexan escoitadas." --- Ayakha Melithafa

## Notas
Lingua muellama

A **lingua muellama** (ou muellamués) é unha lingua morta da familia barbacoana que se falou outrora en Colombia. O muellama pode ter sido un dos últimos dialectos supervivientes do pasto, e coñécese por unha breve lista de vocabulario recollida durante o século XIX, a cal revela que era semellante ó moderno awá pit.

## Notas
Haven Coleman

**Haven Coleman**, nada o 29 de marzo de 2006, é unha activista climática e ambiental estadounidense. É a cofundadora e codirectora executiva de US Youth Climate Strike; a organización sen fins de lucro que se dedica a crear conciencia e esixir accións sobre a crise climática.Estableceuna xunto coas activistas xuvenís Alexandria Villaseñor e Isra Hirsi. Tamén escribe para Bulletin of the Atomic Scientists.

Haven Coleman vive en Denver, Colorado.

## Activismo 
Coleman sentiu por primeira vez a atracción cara ao ecoloxismo cando tiña dez anos; despois de decatarse de que o seu animal favorito, os perezosos, están a diminuír debido á deforestación. Logo fixo cambios significativos no seu estilo de vida inspirados nunha vida sustentable. A súa formación en Climate Reality Project educouna máis.

Despois de ver o audaz activismo ambiental de Greta Thunberg e as folgas climáticas xuvenís en Europa, sentiuse inspirada a facer o mesmo. Así, desde xaneiro de 2019, aos 13 anos, comezou a protestar fronte a comercios ou edificios gobernamentais, como o Capitolio do Estado de Colorado. Todos os venres declárase en folga para esixir accións políticas con respecto á calidade do aire, a retirada de plantas de carbón, as enerxías renovables, etc. Tamén enviou correos electrónicos a funcionarios electos sobre o tema. Foi intimidada masivamente polos seus compañeiros na escola que pensaban que o seu marcado activismo era estraño. Desde entón, leváronse a cabo folgas climáticas en moitos estados dos Estados Unidos de América O 15 de marzo, levou a cabo unha protesta xuvenil internacional con máis de 120 países involucrados.

Coleman volveuse viral despois de falar co senador estatal Cory Gardner sobre os contaminadores de carbono nun foro público no concello. Ela imploroulle que tomase medidas e ofreceuse a organizar un movemento de base para axudar, con todo, Gardner negouse.

## Notas
Lingua coconuco

A **lingua coconuco** (tamén coñecida como kokonuko, cauca, wanaka) é unha lingua morta da familia barbacoana.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Adelaar, Willem F. H.; & Muysken, Pieter C. 2004. *The languages of the Andes*. Cambridge language surveys. Cambridge University Press.
* Branks, Judith; Sánchez, Juan Bautista. 1978. *The drama of life: A study of life cycle customs among the Guambiano, Colombia, South America* (pp xii, 107). Summer Institute of Linguistics Museum of Anthropology Publication (No. 4). Dallas: Summer Institute of Linguistics Museum of Anthropology.
* Curnow, Timothy Jowan, & Liddicoat, Anthony J. 1998. *The Barbacoan Languages of Colombia and Ecuador*, Anthropological Linguistics, 40:3:384–408.
* Fabre, Alain. 2005. *Diccionario etnolingüístico y guía bibliográfica de los pueblos indígenas sudamericanos: Guambiano*http://www.ling.fi/Entradas%20diccionario/Dic=Guambiano.pdf
Lingua totoró

A **lingua totoró** é unha lingua indíxena da familia barbacoana. É falada no concello de Totoró, no departamento do Cauca por algunhas ducias de persoas do grupo étnico totoroez ou tontotuna. O totoró é unha lingua en perigo de extinción xa que, duns 9 mil indíxenas totoró que compoñen o grupo étnico, só algúns deles son falantes da lingua. Aínda que existe un forte desexo de recuperar a cultura orixinal, o futuro da lingua non é prometedor. O totoró está clasificado como en perigo crítico polo Libro Vermello das Linguas Ameazadas da UNESCO.

Dende o punto de vista lingüístico, o totoró está estreitamente relacionado co guambiano, cuxas variantes dialectais serían as linguas de Guambía, Quizgo, Ambaló, Coconuco e Tororó, que conforman o grupo coconucano da familia lingüística barbacoana.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
* Pabón Triana, Marta (1995): "La Lengua de Totoró: historia de una causa", en *Lenguas aborígenes de Colombia* (VII Congreso de Antropología; Simposio ‘La recuperación de lenguas nativas como búsqueda de identidad étnica’; Medellín, xuño de 1994), Memorias 3. Bogotá: Universidad de los Andes, Centro Colombiano de Estudios de Lenguas Aborígenes.
* Gonzales Castaño, Geny (2019) "Una gramática de la lengua namtrik de Totoró". Tesis doctoral, Université Lumière Lyon 2.
Setra

[miniatura|Setra S8 de [1951.]]

**Setra** é unha marca de autocares para o transporte de pasaxeiros fabricados pola empresa EvoBus GmbH na súa planta de Neu-Ulm, Alemaña. Recentemente converteuse en filial de Daimler Truck AG. 

O nome «Setra» provén da palabra en alemán «Selbsttragend» (autoportante), que fai referencia á característica integral utilizada na construción dos vehículos na década de 1950 cando as empresas competidoras aínda producían vehículos co chasis separado do corpo principal (os cales a miúdo eran fabricados por distintas empresas). É probable que a elección do nome tamén fose influenciada en estratexias de mercadotecnia para gañar mercados de exportación, xa que o nome «Kässbohrer» podía ser difícil de pronunciar para persoas que non falan a lingua alemá. 

Até 1995 a empresa operou baixo o nome Kässbohrer-Setra, pero por mor de dificultades económicas ese ano foi vendida a Daimler-Benz AG, a que a partir de 1998 pasou a ser referida polo nome de DaimlerChrysler AG e posteriormente Daimler AG. Desde 1995, Setra é unha das marcas de EvoBus GmbH, empresa filial de Daimler Truck AG.

## Produtos 
miniatura|Setra S431 DT actual.
### Top Class 
Gama de autocares de luxo e de máis categoría do construtor alemán que inclúe:
* S 515 HDH
* S 516 HDH
* S 517 HDH
* S 431 DT
* S 531 DT

### Confort Class 500 
Gama de autocares de uso interurbano e para viaxes, lanzada ao mercado en xaneiro de 2013, que inclúe:

* S 511 HD
* S 515 HD
* S 516 HD
* S 516 HD/2
* S 517 HD
* S 519 HD

### Multi Class 
Gama de autobuses de uso urbano e convencional que inclúe:
* S 412 UL Euro VI
* S 415 UL Euro VI
* S 416 UL Euro VI
* S 417 UL Euro VI
* S 419 UL Euro VI
* S 415 H Euro VI
* S 416 H Euro VI
* S 415 UL Business Euro VI
* S 416 UL Business Euro VI
* S 417 UL Business Euro VI
* S 415 LLE Business Euro VI
* S 416 LLE Business Euro VI

## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
*
Linguas bora–witoto

As **linguas bora–witoto** son unha familia lingüística proposta para as linguas bora e witoto faladas no suroeste de Colombia (Departamento do Amazonas) e as rexións veciñas do Perú e o Brasil. Kaufman (1994) engadiu a lingua andoque.

## División da familia 
***Bora**
***Witoto**

Kaufman (1994) clasifica as linguas bora e witoto como familias separadas (están agrupadas xuntas coa andoque como *bora–witoto*; en 2007 trasladou o andoque ás linguas witoto).

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Kaufman, Terrence. (1994). *The native languages of South America*. In C. Mosley & R. E. Asher (Eds.), ''Atlas of the world's languages'' (pp.&nbsp;46–76). Londres: Routledge.
Linguas bora

As **linguas bora** (tamén coñecidas como bora–muinane, bora–muiname, miranyan, miranya ou bórano) son unha pequena familia de linguas formada soamente por dúas linguas.

## Linguas 
As dúas linguas bora son:
*Bora (tamén coñecida como bora–miranya, boro, meamuyna) do sueste de Colombia, nordeste do Perú e oeste do Brasil (Estado do Amazonas)
*Muinane (tamén coñecida como bora muinane, muinane Bora, muinani, muename) do suroeste de Colombia (Departamento do Amazonas)

Loukotka (1968) tamén inclúe a lingua nonuya, falada no nacemento do río Cahuinari, como unha lingua bora, porén só foron documentadas unhas poucas palabras.

Ficheiro:Lingua bora.png|Lingua bora.
Ficheiro:Lingua muinane.png|Lingua muinane.

## Notas
Vicente de la Mata

**Vicente de la Mata**, alcumado **Gallego** e **Capote**, nado en Rosario o 15 de xaneiro de 1918 e finado na mesma cidade o 4 de agosto de 1980, foi un futbolista arxentino de orixe galega que destacou nas décadas de 1930 e 1940. Xogaba de dianteiro, tanto de interior como de extremo dereito, e foi un dos maiores ídolos do Club Atlético Independiente, no que formou xunto con Antonio Sastre e Arsenio Erico un tridente ofensivo co que o club gañou os campionatos arxentinos en 1938 e 1939. Gañou ademais o campionato de 1948 e foi internacional coa selección arxentina, coa que conquistou tres Copas América nos anos 1937, 1945 e 1946.

O seu irmán Francisco tamén destacou no fútbol arxentino, sendo campión con San Lorenzo, e o seu fillo, Vicente de la Mata, xogou tanto en Independiente como na selección arxentina.

## Traxectoria 
### Comezos en Rosario 
Naceu no barrio República de la Sexta, da cidade arxentina de Rosario, sendo fillo de dous emigrantes galegos, Vicente de la Mata e Elena García.

Comezou a destacar como un gran dianteiro nos seus primeiros tempos no club da súa cidade natal, o Central Córdoba, no que ingresou aos 12 anos. Dise que o seu compañeiro de equipo Antonio Sastre alcumouno "Capote" por este movemento, en referencia a un lance do xogo de cartas do tute cabrón.

### Newell's Old Boys e retirada 
A finta, o amague e o caneo foron as súas características máis recoñecidas, que soubo amosar en diferentes ocasións coa selección arxentina. Recoñecido fan do club Newell's Old Boys de Rosario, optou por retirarse nesa institución, xogando 23 partidos entre as tempadas 1951 e 1952 e marcando un gol.

Despois de retirarse en 1952, foi adestrador, sentando nos bancos de Independiente, Deportivo Morón, Dock Sud e Córdoba Central. De volta en Rosario rexentou o seu propio bar. Morreu o 4 de agosto de 1980.

### Selección nacional 
miniatura| Vicente de la Mata (Independente) en 1945.
En 1937, con só 19 anos, recibiu a chamada de Manuel Seoane, adestrador da selección arxentina, para participar na Copa América que se disputaría no propio país suramericano. Nese torneo os arxentinos empataron no primeiro posto co equipo brasileiro, polo que ambos equipos tiveron que xogar un partido de desempate. No tempo regulamentario o partido rematou igualado, polo que foi necesario ir ao tempo extra, no cal o adestrador Seoane fixo debutar ao mozo De La Mata, quen marcou dous goles, dándolle a vitoria e a Copa América ao equipo arxentino.

Na seguinte década gañou outros outras dúas Copas América: a de 1945 en Chile e a de 1946 na Arxentina. Xogou un total de 13 partidos coa camiseta do seu país e marcou 6 goles.

## Vida persoal 
Foi pai do tamén futbolista Vicente de la Mata, que xogou tamén en Independiente, durante nove tempadas, e máis tarde en México e Chile.

[dereita|miniatura| Chegado en 1937, Vicente de la Mata converteuse nun dos maiores ídolos de [Club Atlético Independiente|Independiente na súa historia, xogando 13 anos no club Avellaneda.]]

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Manuel Seoane

### Ligazóns externas 
* Biografía de Vicente de la Mata .
Lingua andoque

A **lingua andoque** é unha lingua indíxena falada por uns poucos centos de persoas do pobo andoque de Colombia. A lingua tiña uns 10&nbsp;000 falantes no ano 1908, mais descendeu a 370 un século despois, dos cales unhas 50 persoas son monolingües. Os falantes actuais viven na rexión de Araracuara, moi preto da beira do medio río Caquetá, ao sur da amazonía de Colombia; a lingua xa non é falada no Perú. O 80% dos falantes de andoque teñen dominio do castelán. O andoque está clasificado como en perigo severo polo Libro Vermello das Linguas Ameazadas da UNESCO.

## Clasificación 
O andoque xa non é considerada unha lingua illada dende que Marcelo Jolkesky recoñeceu a extinta lingua urequena (tamén coñecida como *urekena* ou *arequena*) como estreitamente relacionada co andoque (linguas andoque–urequena).

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Aschmann, Richard P. (1993). *Proto Witotoan*. Publications in linguistics (No. 114). Arlington, TX: SIL & the University of Texas at Arlington.
* Campbell, Lyle. (1997). *American Indian languages: The historical linguistics of Native America*. Nova York: Oxford University Press. .
* Greenberg, Joseph H. (1987). *Language in the Americas*. Stanford: Stanford University Press.
* Kaufman, Terrence. (1994). The native languages of South America. In C. Mosley & R. E. Asher (Eds.), ''Atlas of the world's languages'' (pp.&nbsp;46–76). Londres: Routledge.
* Landaburu, J. (1979). La Langue des Andoke (Grammaire Colombienne). (Langues et Civilisations a Tradition Orale, 36). París: SELAF.
Khertek Anchimaa-Toka

**Khertek Amyrbitovna Anchimaa-Toka** (en , en , Anchimaa-Toka Khertek Amyrbit uruu), nada en Tannu Uriankhai (China Qing) o 1 de xaneiro de 1912 e finada en Kyzyl (Rusia) o 4 de novembro de 2008, foi unha política tuva-soviética que entre 1940 e 1944 foi a líder do Pequeno Khural da República Popular Tuva, e a primeira muller xefa de estado non hereditaria. Foi a esposa de Salchak Toka, líder supremo da república dende 1932 a 1973.

## Traxectoria 
Khertek Anchimaa naceu en Tuva, no que hoxe é o distrito de Bay-Tayginsky, no seo dunha familia campesiña pobre. Cando era nena, perdeu o seu pai e o seu irmán máis vello pola varíola. A pesar de que a súa nai era analfabeta, Khertek conseguiu aprender a ler e escribir en mongol e, en 1930, cando se creou o primeiro alfabeto nacional tuvano, foi unha das primeiras en aprendelo. Ese mesmo ano foi admitida en Revsomol, unha organización xuvenil vinculada ao Partido Revolucionario Popular Tuvano, similar ao Komsomol. Foi encargada de erradicar o analfabetismo do seu *kozhuun* (distrito) natal. Ao ano seguinte, en recoñecemento ao seu éxito, foi admitida e enviada, xunto con outros setenta elixidos, á Universidade Comunista Oriental. Ademais de estudar, os estudantes asistiron a charlas de famosos políticos soviéticos. Dise que o encontro con Nadezhda Krupskaia tivo un grande efecto sobre Khertek. Anchimaa-Toka foi unha dos once estudantes tuvanos que se graduaron.

Ao regresar a Tuva en 1935, dirixiu o departamento de propaganda de Revsomol. En 1938 converteuse en directora do Zhenotdel Tuvano, semellante ao Zhenotdel soviético. En 1940 alcanzou o cumio da súa carreira, obtendo o posto de presidenta do Pequeno Khural, converténdose así na muller de maior rango do seu tempo, superando a Aleksandra Kolontai, a primeira muller en ser ministra. Máis tarde, Sühbaataryn Yanjmaa e Sirimavo Bandaranaike superaron o seu logro. Ese mesmo ano casou con Salchak Toka, secretario xeral do Partido Revolucionario Popular Tuvano, aínda que mantivo o seu nome familiar "Anchimaa" ata a morte do seu marido. Durante o seu mandato, tivo extensa correspondencia co seu colega soviético Mikhail Kalinin.

Durante a segunda guerra mundial fixo moito para mobilizar os recursos da república para axudar a Unión Soviética na súa loita contra a Alemaña nazi e foi fundamental na inclusión de Tuva na Unión Soviética en 1944. Despois diso, traballou como vicepresidenta do comité executivo rexional e máis tarde vicepresidenta do Consello de Ministros de Tuva, sendo responsable de benestar social, cultura, deportes e propaganda.

Xubilouse en 1972, adoptando o nome de "Anchimaa-Toka" despois da morte do seu marido en 1973, Non obstante, o caso nunca foi investigado.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
*Article in Times Online about Khertek Anchimaa  
*Article about Anchimaa-Toka 
*Khertek Anchimaa-Toka's obituary
Autumn Peltier

**Autumn Peltier**, nada o 27 de setembro de 2004, é unha activista polos dereitos da auga orixinaria de Anishinaabe e membro da Primeira Nación de Wikwemikong. É unha protectora da auga e foi chamada "guerreira da auga". Peltier dirixiuse aos líderes mundiais na Asemblea Xeral da ONU sobre o tema da protección da auga á idade de trece anos en 2018. Comezou a súa defensa en favor da auga á idade de oito anos e inspirouse na súa tía avoa, Josephine Mandamin.

Peltier pronto se converteu nunha oradora moi solicitada. Obtivo notoriedade nacional e internacional cando nunha reunión da Asemblea das Nacións Orixinarias entregoulle ao primeiro ministro canadense Justin Trudeau unha pota de auga de cobre e, aínda que non tivo tempo de pronunciar o seu discurso preparado, enfrontouse a Trudeau polo seu historial de protección da auga e o seu apoio ás tubaxes.

En abril de 2019, a nación Anishinabek nomeou a Peltier comisionada en xefe da auga. Esta posición ocupouna anteriormente a súa tía avoa Josephine Mandamin. 

En setembro de 2019, Peltier foi nomeada para o Premio Internacional da Paz Infantil. Tamén foi convidada a falar no Cume de Acción Climática do Secretario Xeral das Nacións Unidas en Nova York, en 2018 e 2019.

## Recoñecementos 
* Nomeada para o Premio Internacional da Paz Infantil, 2017, 2018, 2019. 
* Canadian Living Me to We Award Youth in Action under 12, 2017.
* *Medalla Soberana do Voluntariado Excepcional*, polo Gobernador Xeral do Canadá e o Tenente Gobernador de Ontario, marzo de 2017.
* Premio Ottawa Riverkeeper, 2018.
* Premio Water Warrior no Water Docs Film Festival en Toronto, 2019.
* Nomeada Top 30 menores de 30 anos en América do Norte pola Educación Ambiental que marca a diferenza, 2019.
* Nomeada na lista de mulleres da BBC 100 para 2019.

*Nomeada á ''Maclean's list of 20 to Watch* en 2020.
*Nomeada á *Huffington Post's list of 15 Canadian Icons Who Stole our Hearts* en 2019.
*Nomeada á *Union of Concerned Scientists list of 2019 Science Defenders*.
*Nomeada como unha *Chatelaine 2019 Woman of the Year''.
*“Planet in Focus” Rob Stewart Youth Eco-Hero, 2019.

## Notas
Vila Winter

[thumb|Vila Winter vista dende [Pico de la Zarza.]]

A **vila Winter** ou **casa Winter** está situada na localidade de Cofete, na illa canaria de Fuerteventura, fronte á cordilleira que atravesa a península de Jandía. Foi deseñada polo enxeñeiro alemán Gustav Winter, nado en 1893 na Selva Negra. Winter traballou en España dende 1915 e destacouse polos seus moitos proxectos en Fuerteventura e Gran Canaria. 

A casa foi construída en 1946, presenta dous andares, soto, unha torre na parte nordés cunha vista de 360 graos e un balcón na fronte. Posúe unha estraña distribución, con grosas paredes, portas tabicadas, túneles e mesmo un búnker. Foi renovada en 1985 e probabelmente esperaban facer dela un restaurante ou un hotel, algo que aínda resulta dubidoso. Dende 1997 pertence á empresa Lopesan. Segundo a nota da autora, servíase de dúas fontes, pero a verdade non fica aclarada.

## Notas
Lingua bora

A **lingua bora** é unha lingua indíxena falada polo pobo bora na rexión occidental da selva amazónica en Colombia, o Brasil e no Perú. A lingua bora é unha lingua tonal, que xunto coa lingua ticuna, é a única con este trazo na rexión. O bora está clasificado como "vulnerable" polo Libro Vermello das Linguas Ameazadas da UNESCO.

## Dialectos 
O miraña, un dialecto do bora, é falado ó longo do río Caquetá-Japurá que flúe dende Colombia ao Brasil. O *propio bora* ten un 94% de intelixibilidade mutua co dialecto miraña.

Outro dialecto do bora, o murnane, ten un 50% de intelixibilidade co bora e o miraña, e é falado nos afluentes do río Caquetá no centro de Colombia.

## Gramática 
A lingua bora conta con 350 clasificadores, o maior número deles descuberto en calquera lingua do mundo.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Dicionario bora-castelán
Lingua muinane

A **lingua muinane** é unha lingua indíxena falada en Colombia. No 2007, o muinane era falado por unhas 150 persoas en Colombia, ó longo do curso alto do río Cahuinarí no departamento de Amazonas. É posible que existan algúns falantes no Perú. O muinane está clasificado como definitivamente en perigo polo Libro Vermello das Linguas Ameazadas da UNESCO.

## Clasificación 
O muinane pertence á familia bora, xunto coa lingua bora.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
*
*
*
Cofete

**Cofete** é unha praia situada en pleno parque natural de Jandía, na costa de Barlovento, parte occidental da península de Jandía en Fuerteventura (Illas Canarias). Duns 14 km de longo, a cor da area oscila entre o pexego amarelo e a terra marrón.

## Casas de Cofete 
[dereita|miniatura|Cofete visto dende [Pico de la Zarza.]]
Xunto á praia atópase un pequeno poboado dunhas 25 persoas coñecido como Casas de Cofete. Un pequeno cemiterio atópase preto da praia e da aldea. Hai un monumento que inclúe unha estatua verde dun home xunto a unhas ovellas e componse de pedras e unha escaleira.

## Vila Winter 
A Vila Winter, non moi lonxe de Cofete, atópase nunha ladeira da montaña cunha pequena torre no lado esquerdo. A casa foi construída pouco despois do final da segunda guerra mundial, en 1946.

## Imaxes 

Playa de Cofete - El Cofete - Jandia - Fuerteventura - 08.jpg|Praia de Cofete.
Cofete.jpg|Praia de Cofete.
22 - CasaWinter.JPG|Vila Winter.

## Notas  
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
### Ligazóns externas 
* Catálogo de Playas del Ministerio de Medio Ambiente
* Imagen de satélite del pueblo.
* Fuerteventura - Playa de Cofete (en alemán)
Beth Doherty

**Beth Doherty**, nada o 10 de xuño de 2003, é unha activista climática que vive en Irlanda. Seguidora da tamén activista climática Greta Thunberg, Doherty é cofundadora de School Strikes for Climate Ireland e membro de Fridays for Future. A partir dos 15 anos, Doherty creou conciencia sobre os esforzos para combater o cambio climático.

## Activismo climático 
O 6 de marzo de 2019, como parte dun grupo de estudantes invitados, Doherty dirixiuse aos membros do Comité de Acción Climática de Oireachtas, antes das protestas estudantís programadas para as seguintes semanas, nas que se presentaron seis demandas de acción climática.  En marzo de 2019, Doherty apareceu en The Late Late Show xunto con varios outros activistas climáticos xuvenís. O de 15 de marzo, durante a folga escolar polo clima en 2019, Doherty dirixiuse a unha multitude de máis de 11.000 persoas na folga de Dublín, na que criticou ao goberno pola falta de acción sobre o cambio climático e acusou o ministro de Acción Climática e Medio Ambiente, Richard Bruton, de utilizar o rally como unha sesión de fotos.

Doherty escribiu artigos para TheJournal.ie sobre o fracaso do goberno irlandés en cumprir os seus obxectivos climáticos para 2020. Ademais, traballou co Concello de Dublín no novo plan climático do municipio. En abril de 2019, Doherty apareceu no evento "Loud & Clear! Youth views on Climate" na oficina do Parlamento Europeo con varios candidatos ao Parlamento Europeo en Dublín para falar a favor dunha mellor política climática.
Doherty dirixiuse novamente aos manifestantes climáticos en Dublín durante unha segunda folga o 24 de maio de 2019.

En maio de 2019, Doherty dirixiuse á conferencia nacional IDEA sobre as razóns do movemento de folga. Doherty tamén traballou como organizadora principal da terceira gran folga escolar o 21 de xuño de 2019, xunto coas outras dúas grandes folgas e un mitin para a declaración irlandesa de emerxencia climática o 4 de maio de 2019. En agosto de 2019, Doherty representou a Irlanda na Fridays for Future European Summit en Lausana, Suíza, xunto con outros 13 participantes.

En novembro de 2019, Doherty foi unha dos 157 delegados da Asemblea de Mozos sobre Clima de RTE en Dáil Éireann. Posteriormente presentou a declaración ao presidente da Asemblea Xeral da ONU, Tijani Muhammad-Bande, xunto cos redactores das outras nove propostas. Máis tarde Doherty tamén se reuniu e pronunciou un discurso fronte ao presidente xunto cos delegados irlandeses da mocidade da ONU. Tamén en novembro, Doherty traballou como organizadora da folga de Dublín o 29 de novembro, xunto cunha folga coordinada internacionalmente.

## Notas
Yvonne Clark

**Yvonne E. Clark** ( Georgianna Yvonne Youn), nada en Houston o 13 de abril de 1929 e finada o 27 de xaneiro de 2019, foi unha pioneira das mulleres  afroamericanas e das enxeñeiras. Foi a primeira muller que se licenciou en enxeñería mecánica na Universidade de  Howard, e  a primeira muller en obter un máster en Xestión de Enxeñería na Universidade de  Vanderbilt. Tamén a primeira muller en ser membro do corpo docente da Facultade de Enxeñería e Tecnoloxía da Universidade Estatal de Tennessee, Tras  graduarse en 1951, descubriu que "o mercado laboral da enxeñería non era moi receptivo ás mulleres, especialmente ás de cor".

Clark foi a primeira muller  afroamericana en obter un máster en Xestión de Enxeñería pola Universidade de  Vanderbilt en 1972, tras enviar antes aos primeiros estudantes  afroamericanos ao seu departamento de enxeñería. A súa tese titulábase "Deseño de procedementos para a xestión do fluxo de materiais en grandes proxectos de reconstrución na industria do vidro"

## Carreira 
O primeiro traballo de Yvonne tras obter o seu título foi no  Frankford Arsenal  Gauge Lab, unha planta de municións do exército estadounidense en Filadelfia. A continuación, trasladouse a unha pequena discográfica,  RCA  Camden, en Nova Jersey, onde deseñou os equipos da fábrica.  que Neil Armstrong utilizou para traer mostras da Lúa á Terra.

Clark investigou máis a fondo e descubriu métodos para revitalizar e modernizar parte do centro da cidade a través do Centro de Defensa e Espazo de  Westinghouse en Baltimore ( Maryland). A partir dos anos 90, a súa investigación céntrase nos refrixerantes. É a investigadora principal do proxecto de investigación "Avaliación experimental do rendemento dos refrixerantes alternativos nos ciclos das bombas de calor", financiado polo Laboratorio Nacional de  Oak  Ridge do Departamento de Enerxía. Clark é a líder do equipo de estudantes do proxecto financiado pola NASA na  TSU chamado Centro de Ciencia Espacial Automatizada.

## Premios 
* 1990-Premio ao Mecanismo do Ano outorgado polo capítulo estudantil da  ASME da  TSU polo seu inquebrantable apoio aos seus estudantes.
* 1977-Premio á Tecnoloxía para Mulleres de Cor polo seu liderado educativo, outorgado por Ou.S. Black  Engineers.
* 1977-Premio  Adult Black  Achievers, outorgado pola  Northwest  Family  YMCA, por ser un modelo e mentor dos mozos de hoxe. 
* 1998-Premio ao educador de enxeñería distinguido.
* 2001-Premio ao servizo distinguido da Sociedade de Enxeñeiros Profesionais de Tennessee ( TSPE) polo seu destacado liderado na profesión e as súas contribucións á comunidade.
* 2006-Premio President' s  Distinguished  University da  TSU polos seus 50 anos de lealdade, dedicación e determinación durante a súa carreira académica.
* 2008-Premio á educadora do ano da irmandade Delta  Sigma  Theta, capítulo de ex alumnos de  Nashville.

## Notas  
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Mulleres na NASA

### Ligazóns externas 
* 1964 perfil en *Ebony*
* entrada de NKAA
* Escola universitaria de Enxeñaría de Vanderbilt  
* Sociedade americana de Enxeñeiros Mecánicos (ASME)
* Sociedade de  Mulleres Enxeñeiras (SWE)
* SWE -