Luz Pozo Garza

**Luz Pozo Garza**, nada en Ribadeo o 21 de xullo de 1922 e finada na Coruña o 20 de abril de 2020, foi unha escritora, crítica literaria e poeta galega, unha das máis destacadas da literatura galega da segunda metade do século XX, renovadora tanto na forma como na temática abordada. *Códice Calixtino* (1986, Sotelo Blanco Edicións) é unha das súas obras máis destacadas. En 1995 foi recoñecida coa Medalla Castelao. Dende 1996 foi membro numerario da Real Academia Galega, ocupando o cargo de vicesecretaria de 1997 a 2001. En 2007 foi proposta pola Asociación de Escritores en Lingua Galega para o Premio Nobel de Literatura. Os seus poemas foron traducidos ao castelán, portugués, catalán, francés, inglés, alemán, húngaro, ruso e xaponés.

## Traxectoria 
Filla de Gonzalo Pozo y Pozo, inspector veterinario e militante de Izquierda Republicana e Luz Garza Feijoo, mestra políglota, ata os sete anos de idade (1929) viviu en Ribadeo, onde comezou a estudar con Prieto Coussent, posteriormente residiu en Viveiro ata o verán de 1936. Con catorce anos de idade, por mor da Guerra civil española e da persecución da que foi obxecto seu pai, cofundador en Viveiro do Partido Republicano Radical Socialista, detido e preso na cadea dos sotos do edificio da emisora local de radio de Lugo, trasladouse coa súa nai e irmáns a vivir nunha fonda da rúa Bispo Aguirre desa cidade ata finais de 1938. Aos 15 anos de idade comezou a colaborar con Radio Lugo. Xa co pai liberado, e coa axuda do tío Román del Pozo y del Pozo, funcionario de facenda en Tetuán, foron a vivir a Larache (Protectorado Español de Marrocos). O seu único irmán varón, Gonzalo, mobilizado polo bando nacional, morreu no Hospital Militar de Jaca en 1939, aos vinte anos de idade.

Volveron a Viveiro en 1940. Durante eses anos de posguerra finalizou o bacharelato. Fixo estudos musicais de solfexo, piano, violín e laúde que deixaron unha singular pegada na súa poética, estudos de maxisterio e de filoloxía románica. Casou en maio de 1944 cun profesor seu da academia Minerva, Francisco Vázquez Ramudo, despois alcalde de Viveiro de 1957 a 1963, e tivo un fillo, Gonzalo (1945), e dúas fillas, Mónica (1959) e Luz (1962). Foi á Universidade de Oviedo a estudar literatura, sendo alumna de Carmen Bobes e Emilio Alarcos Llorach e licenciándose en Filosofía e Letras en 1963. Iniciou a andaina literaria primeiramente en castelán, para se decantar exclusivamente polo galego na década dos oitenta.

Os seus traballos foron publicados en *Las Riberas del Eo*, *La Noche*, *Poesía Española*, *Ínsula*, *Vida Gallega*, *Ateneo Ferrolán* e *Galeuzca*. respondido por Alonso Montero. Foi vicesecretaria da institución de 1997 a 2001, a única muller que ocupou un posto de dirección durante a presidencia de Francisco Fernández del Riego. Na súa obra posterior Luz Pozo achega unha poesía inzada de sensualidade e profunda, na cal o amor, a inquedanza existencial, a patria, a liberdade e mesmo a morte se entrecruzan compondo textos de sublime autenticidade e madurez.

Finou como decana da poesía galega, aos 97 anos de idade, o luns 20 de abril de 2020, na Coruña, a cidade na que residía dende finais dos anos oitenta.

## Obra en galego 
### Poesía 
* *O paxaro na boca*, 1952, Colección Xistral, ao coidado de Ángel Johán.
* *Últimas palabras / Verbas derradeiras*, 1976, Colección de poesía, Nordés.
* *Concerto de outono*, 1981, Serie Limiar, Ediciós do Castro.
* *Códice Calixtino*, 1986, Leliadoura, Edicións Sotelo Blanco.
* *Prometo a flor de loto*, 1992, Deputación da Coruña.
* *Vida secreta de Rosalía*, 1996, Espiral Maior. Traducida ao xaponés.
* *Ribadeo, Ribadeo*, 2002, Concello de Ribadeo e Xunta de Galicia.
* *Medea en Corinto*, 2003, Linteo, edición bilingüe galego-castelán.
* *Historias fidelísimas: poesía selecta 1952-2003*, 2003, PEN Clube de Galicia.
* *Memoria solar* (obra poética), 2004, Linteo.
* *As arpas de Iwerddon*, 2005, Linteo. Prologado por Olivia Rodríguez.
* *As vodas palatinas*, 2005, Espiral Maior.
* *Deter o día cunha flor*, 2009, Baía Edicións. Con ilustracións de José Valentín.
* *Rosa tántrica*, 2016, Colección Libros do Sarela, Alvarellos Editora.
* *Pazo de Tor*, 2019, Alvarellos Editora.
**Unha Camelia / One Camellia Blossom*, 2021, edición bilingüe de seis poemas, tradución de Adina Ioana Vladu, Small Satations Press.

### Ensaio 
* *A bordo de "Barco sin luces" ou o mundo poético de Luís Pimentel*, 1990, Sotelo Blanco.
* *Álvaro Cunqueiro e "Herba aquí ou acolá"*, 1991, Editorial Galaxia.
* *Galicia ferida: a visión de Luís Seoane*, 1994, Ediciós do Castro.
* *Diálogos con Rosalía*, 1996, discurso de ingreso na RAG.
* *A poesía é o gran milagre do mundo*, 2001, PEN Clube de Galicia.
* *Poetas e narradores nas súas voces. I*, 2001, Consello da Cultura Galega.
* *O libro dos abanos (Palabras no aire)*, 2002, Libros da Frouma, Follas Novas.
* *Antoloxía consultada da poesía galega 1976-2000*, 2003, Tris Tram. Por Arturo Casas.
* *Carlos Casares. A semente aquecida da palabra*, 2003, Consello da Cultura Galega.
* *Negra sombra. Intervención poética contra a marea negra*, 2003, Espiral Maior.
* *Poemas de amor. Xeración dos 50*, 2004, Tórculo. Por Maximino Cacheiro.
* *Son de poesía*, 2005, Edições Fluviais, Lisboa. 
* *Amor en feminino: antoloxía das poetas galegas de Rosalía á Xeración dos 80*, 2006, Baía Edicións.
* *Poemas pola memoria (1936-2006)*, 2006, Xunta de Galicia.
* *Poemas coruñeses: antoloxía de textos poéticos dos séculos XIX e XX sobre a Coruña*, 2008, Espiral Maior.
* *Actas do Congreso Manuel María. Literatura e Nación*, 2009, Fundación Manuel María.
* *Erato bajo la piel del deseo*, 2010, Sial Ediciones.
* *Poemas para Carmen Blanco*, 2010, Libros da Cebra.
* *Poetas con Valente*, 2010, Universidade de Santiago de Compostela.
* *To The Winds Our Sails*, 2010, Salmon Poetry. Tradución do galego ao inglés.
* *Tamén navegar*, 2011, Editorial Toxosoutos.
* *Cartafol de soños, homenaxe a Celso Emilio Ferreiro no seu centenario (1912-2012)*, 2012, A. C. Alexandre Bóveda.
* *Unha cesta de pombas e mazás. Homenaxe a Isaac Díaz Pardo*, 2013, Academia Real Isaac Díaz Pardo.
* *De Cantares Hoxe. Os Cantares gallegos de Rosalía de Castro no século XXI*, 2015, Fundación Rosalía de Castro/Radio Galega.
* *Un pozo de Luz*, 2017, homenaxe da RAG no seu 95 aniversario.

### Himno 
Compuxo a letra do Himno do Congreso Eucarístico de Viveiro, arranxado por Hernán Naval para a ocasión da homenaxe á Virxe dos Remedios feita na década dos noventa.

## Obra en castelán 
### Poesía 
* *Ánfora*, 1949, Vigo, edición da autora. Con portada de Xosé Sesto representando a Dánae.
* *El vagabundo*, 1952, Ribadeo, edición da autora.
* *Cita en el viento*, 1962, Viveiro, edición da autora. Dedicado a Dionisio Gamallo.
* *Últimas palabras/Verbas derradeiras*, 1976. A Coruña: Nordés.
* *Sol de medianoche*, 2013, Eurisaces.

## Premios e recoñecementos 
miniatura|Rúa na Pobra do Caramiñal.
* Foi premiada na VII Festa da Cantiga polo poema "Noticia dende a Cruña a un amigo foraño" (Flor Natural) en 1974.
* Premio Celanova Casa dos Poetas no 2001.
* Premio Galicia en Feminino. Premio á participación artístico-cultural das mulleres 2002.
* Premio Letras de Bretaña, en 2007, do Real Coro Toxos e Froles.
* Premio da Crítica de poesía galega no 2009, por *Deter o día cunha flor*.
* Premio Cultura Galega das Letras da Xunta de Galicia no 2013.
* XI Premio Laxeiro da Fundación Laxeiro, no 2014.
* Premio Trasalba da Fundación Otero Pedrayo en 2019.
alt=Monólito homenaxe a Luz Pozo Garza en Ribadeo, xunto á capela da Virxe do Camiño.|miniatura|Monólito homenaxe a Luz Pozo Garza en Ribadeo, xunto á capela da Virxe do Camiño.
En setembro de 2001 foi nomeada socia de honra da Asociación de Escritores en Lingua Galega (letra E), celebrando con ela a «Homenaxe á Escritora na súa Terra» en Ribadeo, chantando un monólito cun poema que seleccionou do libro *Vida secreta de Rosalía*. Ese mesmo ano, Ribadeo adicoulle unha rúa. Asemade, ten rúas adicadas no Burgo de Culleredo, na Coruña e na Pobra do Caramiñal.

En 2007 a AELG acordou, na asemblea anual celebrada no Museo do Pobo Galego, propoñela á Academia Sueca, canda Xosé Luís Méndez Ferrín, como candidata ao Premio Nobel de Literatura, sendo a primeira muller galega nomeada para un Premio Nobel.

En 2017, co gallo do seu 95 aniversario, a RAG rendeulle unha homenaxe. No acto recitáronse versos da súa autoría por dez poetas de distintas xeracións. A escolma foi recollida no opúsculo *Un pozo de luz*. concello que a nomeou filla adoptiva.

A finais de 2019 foi proposta para filla predilecta de Ribadeo, nun expediente instruído pola concelleira de Cultura, Pilar Otero Cabarcos. Foi nomeada o 18 de xaneiro de 2020. Despois do seu pasamento, o concello de Ribadeo decretou poñer as bandeiras a media asta.

## Galería de imaxes 
## Notas 
;Referencias

## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*  
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

### Outros artigos 
* Literatura galega do século XX
* Promoción de enlace
### Ligazóns externas 
* 
* Luz Pozo Garza na Biblioteca Virtual Galega.
* Entrevista de Literatura galega do s. XX IES Manuel García Barros.