open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Bomba atómica

[miniatura|250px|A nube en forma de cogomelo deixada pola bomba atómica que explotou a 500 m de altitude no centro de [Nagasaki (Xapón) o 6 de agosto de 1945, alcanzou os 18 km de altura.]]

Unha **bomba atómica** é unha arma explosiva cuxa enerxía deriva dunha reacción nuclear, xa sexa de fisión ou unha combinación de fisión e de fusión. Ambas as reaccións liberan grandes cantidades de enerxía a partir de cantidades relativamente pequenas de materia. As bombas atómicas teñen un poder destrutivo inmenso, e unha única bomba é capaz de destruír unha cidade grande enteira.

## Historia 
A primeira proba dunha bomba de fisión ("atómica") liberou a mesma cantidade de enerxía que preto de 20 mil toneladas de TNT. A primeira proba dunha bomba termonuclear ("de hidróxeno") liberou unha cantidade de enerxía equivalente a cerca de 10 millóns de toneladas de TNT.

Unha arma termonuclear moderna, pesando pouco máis de 1 100&nbsp;kg, pode producir unha forza explosiva equivalente á detonación de máis de 1,2 millóns de toneladas de TNT. Así, mesmo un pequeno dispositivo nuclear non moito maior co das bombas tradicionais, pode devastar unha cidade enteira a través da xigantesca explosión e polos incendios e radiación subsequentes. As armas nucleares son consideradas armas de destrución masiva e o seu uso e control ten sido un dos principais focos da política das relacións internacionais desde a súa creación.

As bombas atómicas só foron usadas dúas veces en guerra, ambas polos Estados Unidos contra o Xapón, nas cidades de Hiroshima e Nagasaki, durante a segunda guerra mundial (sendo dos maiores ataques a unha poboación civil, con case 200.000 mortos). No entanto, as bombas atómicas xa foran usadas centenares de veces en probas nucleares feitas por varios países.

As potencias que dispoñen da arma nuclear declaradas son os EUA, Rusia, o Reino Unido, Francia, a República Popular da China, India, Paquistán e Israel. Estes países xa posúen este material para fins ofensivos. Outro país que testou armamento nuclear foi Corea do Norte, porén asinou un acordo coa ONU para se desarmar.

## Efectos 
Os efectos predominantes dunha bomba atómica (a explosión e a radiación térmica) son os mesmos dos explosivos convencionais. A grande diferenza é a capacidade de liberar unha cantidade inmensamente maior de enerxía dunha soa vez.

O dano producido polas tres formas iniciais de enerxía liberada difire de acordo co tamaño da arma. A enerxía liberada na explosión segue a ecuación de Einstein, **E=mc²**, onde **E** é a enerxía liberada, **m** é a masa da bomba que "suma" na explosión e **c** (celeritas) é a velocidade da luz.

[miniatura|230px|[Fat Man, a bomba atómica que explotou en Nagasaki, Xapón.]]

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Segunda guerra mundial
* Guerra nuclear
* Proxecto Manhattan
* Arma nuclear
Monzón, Huesca

**Monzón** é un concello aragonés, pertencente á provincia de Huesca, situado na comarca do Cinca Medio. En 2008 tiña 17.050 habitantes.

## Xeografía 
A localidade de Monzón, de 155&nbsp;km² de superficie, érguese xunto dos ríos Cinca e Sosa, baixo un castelo, que se levanta no alto dun outeiro. Monzón está atravesado pola estrada N-240 e máis polo camiño de ferro Madrid - Barcelona. Posúe importantes industrias químicas.

## Historia 
A cidade espallouse baixo o amparo do castelo, que a domina desde o alto.

Na época de dominación musulmá se disputaban Monzón os Banu Sabrit de Huesca e os Banu Qasi de Lleida. No século XI pertencía á liñaxe dos Banu Hud, sosténdose que foi tomada polo Cid en 1083. Aos cristiáns cumpríalles conquistar Monzón para cortar as comunicacións entre os reinos taifas de Zaragoza e Lleida.

O infante Pedro tomou Monzón en 1089, cando aínda reinaba seu pai Sancho Ramírez de Aragón. Sancho Ramírez creou entón o Reino de Monzón para o infante, o futuro Pedro I, antes de que fose rei de Aragón. En 1143 pasou a pertencer aos templarios.

Durante a Guerra de Cataluña, no reinado de Filipe IV de España, foi tomado no 1642 polas tropas franco-catalás, dirixidas por Philippe de La Motte Houdancourt. No ano seguinte polas tropas castelás de Felipe da Silva.

## Nome 
Sostense que provén de *Monte de Sión*, nome que serviría para ilustrar as relacións dos templario e as cruzadas en Terra Santa. Porén o nome é anterior a eles. Como outras localidades de Portugal, Italia ou Francia, Monzón provén do latín *MONTIONE(M), un aumentativo / afectivo de monte(m), acusativo de MONS, MONTIS "monte", posibelmente en alusión ao outeiro sobre o que se ergue a fortaleza da localidade.

## Monumentos 
* O castelo construído polos templarios, sobre unha fortaleza anterior árabe.
* Catedral de Santa María do Romeral, dos séculos XII e XIII.
* **Convento de San Francisco**, habitado até 1835 (actualmente é a sede do Conservatorio Profesional e máis do auditorio de Monzón).
* **Ermida da virxe da Alegría**, do século XVII.
* **Casa do Concello**, dos séculos XVI-XVII.
* **Porta de Luzán**.
* **Muralla románica**.

## Festas 
* San Mateo (Festas Maiores), o 21 de setembro.
* Luns de Pascua, romaría na ermida de Nosa Señora do Enfuelgo.
Anche gli angeli mangiano fagioli

***Anche gli angeli mangiano fagioli*** é unha coproducción hispano-francesa-italiana de 1973, dirixida por Enzo Barboni, con Bud Spencer e Giuliano Gemma.

## Trama 
A película está ambientada na Nova York dos anos 20. Charlie Smith, (Bud Spencer), é un loitador, mentres que Sonny (Giuliano Gemma) é un vendedor de xeados. Os dous se ven enfrontados á banda de Angelo, alcumado "Sorriso", mafioso que controla e oprime ós comerciantes de Little Italy, e que quere eliminar ós compoñentes da banda rival.

O título deriva dunha frase pronunciada por unha rapaza do Exército de Salvación, cando algún protestaba por que o rancho ofrecido só levaba xudías.
...altrimenti ci arrabbiamo!

***...altrimenti ci arrabbiamo!*** é unha coprodución hispano-italiana de 1974, dirixida por Marcello Fondato con Bud Spencer e Terence Hill. Está rodada en Madrid, Poggio San Romualdo e Roma.

É unha das comedias máis famosas do dúo Spencer-Hill, tanto pola obra en si como pola banda sonora. O fío condutor é un minibólido, o "dune buggy", modelo construído por Puma en Roma, que fai de motivo da discordia durante toda a historia.

## Argumento 
Ben (Bud Spencer) e Kid (Terence Hill) son un mecánico e un camioneiro, que xa se coñecían pola súa paixón polo automobilismo. Gañan ex aequo unha frenética carreira de autocross, e pelexan polo primeiro premio (o minibólido), acordando que queda con el o que gañe unha competición de comer salchichas e cervexa (*il primo che scoppia paga il conto e perde la macchina*). A paparota é interrompida por unha banda de matóns ó servizo dun especulador mafioso, que quere demoler o parque de atraccións. A banda de matóns desfai o local, e deciden seguir comendo noutro, pero ó marchar os bandidos pídenlles o coche e eles escapan. Como represalia, quéimanlles o minibólido.

Ben e Kid solicítanlle ó Padriño un novo coche, e vanllo pedir ó seu restaurante. Alí pronuncian a frase que dá o título á película. O Padriño pregúntalles *Altrimenti?* ("e se non?"), e Kid responde *Altrimenti, ci arrabbiamo!* ("e se non, enfadámonos"). Logo da visita marchan convencidos de que convenceron ó Padriño, pero comeza unha sucesión de batallas contra matóns e mesmo contra un francotirador chegado dos Estados Unidos.

Ante a imposibilidade de debilitalos, o Padriño xoga a súa última carta: pégalle a Geremia, un vello que vive con Ben e lle axuda no seu taller. Ben atopa o vello malferido, e decide regresar ó restaurante do Padriño, esnaquizándoo e aproveitando para darlle outra sesión de golpes aos secuaces do Padriño. Ó día seguinte, o xefe preséntase no taller con dous minibólidos, poñendo fin á disputa. Pero probándoos, Kid choca contra Ben mentres miraba a unha rapaza do parque de atraccións, queimándolle o coche. Deciden rifarse o que queda nunha nova competición de comedores de salchichas e cervexa.

Na película Ben e Kid interactúan cuns rapaces que están xogando á billarda, facendo unha competición entre eles.
Arara

**Arara** é un municipio brasileiro da Paraíba, situado a 142&nbsp;km da capital, João Pessoa. No ano 2007 tiña unha poboación de 12.356 habitantes. Posúe unha área total de 89 Km².
Río Cinca

260px|miniatura|O río Cinca nos arredores de Aínsa
O **río Cinca** é un curso fluvial aragonés, o segundo máis caudaloso da comunidade autónoma. É un afluente do Segre pola súa beira dereita, e polo tanto un subafluente do Ebro.

## Percorrido 
O Cinca nace nos Pireneos, no lago de Pineta a uns 2.500 msnm, baixo o pico de Tres Sorores, na comarca do Sobrarbe. O seu curso toma unha dirección N-S, aínda que vai devalando lixeiramente cara a oriente. Durante o seu curso medio atravesa localidades como Fraga, Monzón e Barbastro. Desauga no Segre á altura da Granja d'Escarp, poucos quilómetros antes da confluencia deste río co Ebro.

### Afluentes 
Pola dereita:
* Ara.
* Vero.
* Alcanadre (cos subafluentes Flumen, Isuela e Guatizalema).

Pola esquerda:
* Cinqueta.
* Esera (co Isábena).
* Sosa.

## Límite lingüístico 
O curso baixo do Cinca marca, actualmente, a fronteira lingüística entre o catalán e o castelán (no pasado co aragonés). Atravesa localidades importantes da Franja del Ponent (a zona lingüística catalá occidental) como son Fraga e Massalcoreig, a única poboación administrativamente catalá do seu curso.

## Explotación 
No curso alto do Cinca están situados os encoros de *Lo Grau* e *Mediano*

## Protección ambiental 
No seu curso alto nace dentro do Parque Nacional de Ordesa e Monte Perdido. No lado catalán, a contorna do sistema Segre-Cinca está protexido como Espazo de Interese Natural.
Traxedia

miniatura|Representación teatral nunha cerámica, 350-340 a.C.

A **traxedia** é un xénero dramático no que as personaxes que interveñen acaban enfrontadas e na que a trama remata nun desenlace fatal.

## Historia 
A orixe da traxedia é escura, mais pódese albiscar nos ditirambos, cantos e bailes en honra do deus Dioniso. Segundo a tradición foi Tespis o autor da primeira traxedia, non se conserva e tan só se sabe que o coro estaba formado por sátiros.

A traxedia naceu na Antiga Grecia nas obras de Tespis e Frínico, consolidándose máis adiante con Esquilo, Sófocles e Eurípides. Outros autores da época foron Querilo, autor de 170 traxedias e Prátinas, autor de 32.

Frínico inventou a traxedia con argumento histórico n'*A conquista de Mileto*, introduciu o verso iámbico e inaugurou a segunda parte nas traxedias. Con Esquilo fíxanse as regras fundamentais do drama tráxico, introduciu as máscaras e os coturnos e un segundo actor en escena que fixo posible a dramatización do conflito. A traxedia representábase cunha duración definida, tanto na ficción como na realidade: da alborada ao solpor. Os seus personaxes son heroes e deuses. Sófocles introduciu un terceiro actor, complicou as tramas, desenvolveu caracteres máis humanos, máis identificados co público. A rivalidade entre Esquilo e Sófocles contribuíu á evolución da traxedia.

A tradición da traxedia continuou en Roma. O primeiro autor foi Livio Andrónico e o máis coñecido Séneca. Non obstante, os romanos preferiron a comedia, de modo que a traxedia clásica permaneceu esquecida durante a Idade Media e non volveu aparecer ata o Renacemento por mor da influencia humanista e a súa procura das fontes clásicas, a comezos do século XVI fanse versións das traxedias dos autores clásicos e aparecen autores como Étienne Jodelle, Lope de Vega, Calderón de la Barca, Jean Racine, Pierre Corneille ou William Shakespeare.

## Características 
Respecto ó contido, na traxedia plásmase un conflito tráxico -por medio dun heroísmo que reflicte pateticamente valores relixiosos ou morais- que camiña cara a unha solución dolorosa ou funesta. Respecto ás funcións, a traxedia cumpre a función teatral de ser unha institución moral presentadora de xuízos sobre o comportamento humano, que oscila entre deleitar e ensinar. Na traxedia preténdese demostrar as veleidades do destino rexido de forma inexorable pola divindade, facilitando a comprensión da condición humana (ineludible e imprevisible.
## Véxase tamén
### Outros artigos 
*Traxedia grega.
-468

## Acontecementos 
* Batalla do Eurimedonte - O xeneral ateniense Cimón, ao mando das tropas da Liga de Delos, vence os persas, na foz do río Eurimedonte.

## Arte e cultura 
* 
## Nacementos 
*

## Mortes 
*

## Outros 
*

Historia ano a ano
Raymond Poincaré

**Raymond Poincaré**, nado en 1860 e finado en 1934, foi un político francés, presidente de Francia entre 1913 e 1920. Tamén foi o primeiro ministro do país en tres ocasións: entre 1912 e 1913, entre 1922 e 1924, e entre 1926 e 1929.

## Véxase tamén
Río Apurímac

O **Apurímac** é un río do Perú de 1.070&nbsp;km de lonxitude, que constitúe, por convención, o curso superior do Ucayali, e polo tanto, a corrente formadora do Amazonas.

## Nome
O nome do río é explicábel polo quechua como "deus falante", un composto de *apu* "señor, deus" e *rimay* "que fala".

## Percorrido
O Apurímac nace nun glaciar da Cordilleira dos Andes, no Nevado de Mismi, a 5.597 metros de altitude, entre Cuzco e Arequipa, a 650&nbsp;km ao sueste de Lima e a 160&nbsp;km a oeste do lago Titicaca. Percorre as rexións de Cuzco e Ayacucho, sempre moi encaixado entre as abas dos Andes, o que o obriga a correr rápido, formando cachóns e fervenzas con frecuencia. Logo de 731&nbsp;km de curso, pasa a denominarse río **Ene** a partir da súa confluencia co río Mantaro (coordenadas: 12º 15' 45" S e 73º 58' 30" W), a uns 400 m.s.n.m., nun punto onde se marca o confín entre as rexións de Junín, de Cuzco e máis de Ayacucho. O curso como Ene atinxe 181&nbsp;km. A partir da unión co río Perené pasa a ser chamado río **Tambo**. Logo de 158&nbsp;km de curso co nome de Tambo, recibe pola súa dereita as augas do Urubamba, formando entre ambos os dous o Ucayali.

O total do percorrido do río é a suma dos tres tramos: 1070&nbsp;km.

### Afluentes
Os principais únense ao río pola esquerda e son desde a fonte á unión co Urubamba:
*Pampas.
*Mantaro.
*Perené.

## O VRAE
O Apurimac, xunto co Ene, que o prolonga, conforma unha zona xeográfica e económica que se denomina no Perú coas siglas *VRAE* (*Valle del Río Apurímac Ene*). En 2006, esta zona, produtora de coca e dominada por narcotraficantes, obrigou ás autoridades peruanas a enviar 1.500 soldados para tentar solucionar o problema.

## Véxase tamén
### Outros artigos
* Río Ucayali
* Río Marañón
-481

## Acontecementos 
* Iníciase na China o período dos Reinos Guerreiros (até -221).

## Arte e cultura 
*

## Nacementos 
*

## Mortes 
*

## Outros 
*

Historia ano a ano
Cruz Negra Anarquista

A **Cruz Negra Anarquista** (**CNA**) é unha organización a nivel mundial de grupos autónomos que promove a liberdade dos presos políticos, anarquistas e non anarquistas. Esta organización humanitaria internacional, ademais, proponse a abolición dos sistemas penitenciarios apoiando diversas alternativas aos cárceres, como un sistema de indemnizacións e compensacións materiais ou traballos comunitarios, sempre que haxa crime con vítima ou afectado particular (se non, non consideran que haxa delito). Dende o comezo da súa historia ata a actualidade logo do seu rexurdimento, a Cruz Negra ten sido e é obxecto de persecucións por parte das autoridades tanto en réximes demoliberais como en estados socialistas.
 
## Historia
130px|esquerda|miniatura|Símbolo da Cruz Negra Anarquista

As orixes da organización datan da Revolución Rusa. Creouse unha institución á que se chamou Cruz Vermella Anarquista para organizar a axuda aos prisioneiros políticos e ás súas familias do réxime tsarista. Foi durante a guerra civil rusa, cando se lle deu o nome á organización de Cruz Negra Anarquista para evitar confusións coa Cruz Vermella que tamén estaba a actuar no país.

Trala chegada ao poder dos bolxeviques en Rusia, a Cruz Negra Anarquista trasládase a Berlín onde continúa a axudar a prisioneiros políticos do réxime bolxevique, así como aos disidentes italianos ao réxime de Benito Mussolini. Co aumento de solicitudes de axuda, a organización vense abaixo na década de 1940 ao ter dificultades de financiamento.

A finais da década de 1960 a organización rexorde en Gran Bretaña por iniciativa de Stuart Christie e Albert Meltzer e dedícase a axudar á resistencia española antifranquista e aos presos políticos anarquistas do réxime de Francisco Franco.

Na década de 1980 a organización expandiuse, tendo na actualidade diferentes grupos en varias rexións do mundo, cunha importancia considerábel en campañas nos Estados Unidos.

## Notas
## Véxase tamén
### Ligazóns externas
*Anarchist Black Cross  (en inglés)
*¿Qué es la Cruz Negra Anarquista? - Fonte consultada para a confección deste artigo
*La hidra penitenciaria (La historia de la Cruz Negra Anarquista/ Anarchist Black Cross)
*Cruz Negra Anarquista - Bogotá 

*Cruz Negra Anarquista - Federación Ibérica 
*Cruz Negra Anarquista - Venezuela / Rede Latina de CNA , Sala de novas da Rede Latina de CNA
*Cruz Negra Anarquista - São Paulo 
*Kamina Libre - Chile
*Cruz Negra Anarquista - Venezuela
Prólogo

O **prólogo** (etim. do grego "prol": antes e "logos": discurso), é o escrito breve, situado ao principio dunha obra extensa, entre os documentos chamados preliminares, e serve a un escritor para xustificar o habela composto e ao lector para orientarse na lectura. Posúe, ademais, outros labores:

*Facer crítica literaria sobre o autor.
*Presentar ao autor, facendo unha breve descrición ou recordo do mesmo.
*Presentar a obra e ao autor a un público que descoñece sobre que trata esta, e quen e que traxectoria posúe quen a compuxo.
*Orientar sobre as modificacións que sufriu a obra: correccións, ampliacións, supresións, actualizacións, textos utilizados...
*Agradecer o labor de quen colaboraron ou participado na composición da obra.
*Defender o mérito da obra e a necesidade de que exista.
*Gañarse a simpatía do que vai lela mediante o tópico da *captatio benevolentiae*, escusar ao autor ou pedir perdón por el.

O prólogo é ademais o chanzo previo que serve para explicar ou aclarar algunhas circunstancias importantes sobre a obra literaria que ao autor interésalle destacar.

Cando o autor é novel, o prólogo adoita escribilo un escritor recoñecido para presentalo, pero nos restantes casos adoita facelo o mesmo autor que compuxo a obra extensa. Componse sempre logo de acabar a obra, non antes, e pode haber máis dun, sobre todo se a obra tivo éxito e reeditouse ou reimprimiuse varias veces, polo que cada edición nova leva o seu propio prólogo que vai a continuación dos demais. Cando os prólogos do autor acumúlanse, o autor da obra ofrece unha perspectiva diacrónica da súa relación coa obra literaria composta e a súa acollida a través dos anos, por exemplo, en *La Colmena*, de Camilo José Cela. Se o obxectivo do prólogo a unha obra é defendela, denomínase **galeato**.

O prólogo sitúase entre un conxunto de textos iniciais da obra que se denomina habitualmente como **liminares** ou **preliminares**. Posúe un carácter máis literario que a **introdución**, que é unha presentación do contido máis que do autor, e debe distinguirse claramente do **prefacio**, ou escrito preliminar que expresa a intención dunha obra con anterioridade a que esta sexa escrita.

Hai que considerar o prólogo dentro do que Gerard Genette denomina paratexto, isto é, calquera texto que se sitúa na periferia do texto literario: o título, o subtítulo, a dedicatoria, o lema, o prólogo ou prólogos, o epílogo ou ultílogo ou ultimólogo, as notas, glosas ou escolios á marxe ou ao pé, as sobrecubertas, as faixas, os capítulos refuxados, os borradores...

O prólogo ten unha grande importancia para a historia literaria, pois con frecuencia ofrece as claves críticas da interpretación da obra polo seu propio autor ou por alguén próximo a el. Só ata fai moi pouco empezou a ser estudado como xénero literario.
## Ligazóns externas
**Borges: las estética y ética del prólogo*. Ensaio de Begonya Saez Tajafuerce na páxina da *Universidade Complutense de Madrid*.
Claudio Coello

miniatura|dereita|220px|Retrato de Teresa Francisca Mudarra, ca. 1690.

**Claudio Coello**, nado en Madrid en 1624 e finado na mesma cidade o 20 de abril de 1693 foi un pintor barroco español, representante da chamada Escola madrileña.

## Biografía 
Os seus primeiros pasos na pintura foron guiados polo seu propio pai, Faustino Coello, un broncista portugués, pero o seu verdadeiro mestre foi o pintor Francisco Rizi (1608-1685). Sábese que fixo unha viaxe a Italia, mais os datos son escasos. De volta mantivo relación co pintor asturiano Juan Carreño de Miranda (1614-1685), que era amigo de Rizzi, que foi quen o introduciu no pazo real, co que puido coñecer de preto as coleccións artísticas da monarquía.

Foi pintor de cadros de temática relixiosa e retratista. Actuou tamén como pintor ao fresco, labor na que colaboraba con artistas máis especializados como Sebastián Muñoz ou Jiménez Donoso.

En 1686 foi nomeado pintor de cámara do rei Carlos II. O seu discípulo máis importante foi Antonio Palomino (1655-1726), ao que se deben algunhas noticias sobre el.

## Valoración 
Claudio Coello é valorado como un pintor que domina o debuxo e a composición. Considérase como o autor que máis se ten achegado a Velázquez no uso da perspectiva aérea a través do seu cadro da *Adoración da Sagrada Forma* (1685).

## Obras 
* *Anunciación* (1663), para o convento de San Plácido, Madrid. 
* *Apoteose de santo Agostiño* (1664), Museo do Prado, Madrid.
* *Martirio de san Xoán Evanxelista* (1674), igrexa de Torrejón de Ardoz (Madrid).
* *Aparición da Virxe a san Domingos*, Academia de Belas Artes de San Fernando, Madrid.
* *Santa Rosa de Lima* (1684-1685), Museo do Prado, Madrid.
* *Adoración da Sagrada Forma* (1685), sancristia do Escorial.
* *Martirio de santo Estevo*, igrexa de Santo Estevo, Salamanca.
Francisco Rizi

miniatura|dereita|300px|*Auto da fe* (1683), Museo do Prado.
**Francisco Rizi**, nado en Madrid en 1608 e finado en El Escorial en agosto de 1685, foi un pintor barroco español da Escola madrileña de pintura. 

## Traxectoria 
Fillo dun pintor italiano, Antonio Ricci, que viu a España para pintar no mosteiro do Escorial, era irmán do tratadista frei Juan Rizi. Francisco foi discípulo do Vicenzo Carducci (cuxo nome é castelanizado, con frecuencia, como Vicente Carducho). Ingresou na orde dos bieitos.

Fixo forte amizade co pintor asturiano, radicado en Madrid, Juan Carreño de Miranda. Ambos colaboraron en numerosas obras. Coa chegada dos italianos Mitelli e Colonna, fresquistas, Carreño e máis el, aproveitaron para aprenderen as técnicas da pintura mural, pintando conxuntamente frescos na igrexa de *San Antonio dos Portugueses*, en Madrid,e na *capela do Sagrario* na catedral de Toledo. Só realiza os frescos da *capela dos Milagros* no convento da Descalzas Reais, novamente na capital española. 

Por medio dos seus discípulos máis notábeis están Claudio Coello, José Antolínez e Juan Antonio Escalante, Rizi contribuíu de xeito indelébel á reafirmación da Escola madrileña de pintura.

## Obra 
* *Virxe con san Filipe e san Francisco* (1650), igrexa dos capuchinos de El Pardo.
* *Espolio de Cristo* (1651).
* *Inmaculada Concepción* (ca. 1670), Museo Provincial de Cádiz.
* *Auto da Fe* (1683), Museo do Prado, Madrid, de grande interese documental, que ilustra unha condena inquisitorial coetánea executada na Praza Maior de Madrid.

## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Francisco Rizi no Museo do Prado.
Paul Deschanel

**Paul Eugène Louis Deschanel**, nado o 13 de febreiro 1855 e finado o 28 de abril 1922, foi o presidente de Francia entre 18 de febreiro e 21 de setembro de 1920.

Deputado por Eure-et-Loir de 1885 a 1920, foi presidente do Congreso dos Deputados de 1898 a 1902 e de 1912 a 1920. O ano seguinte á súa dimisión da presidencia da República por razóns de saúde foi electo senador, cargo que ocupou desde 9 de xaneiro de 1921 ata a súa morte.

## Notas
RAM

O termo **RAM** e o acrónimo **R.A.M.** poden facer referencia a:

* A **memoria RAM** (de Random Access Memory Module);
* A **Rexión Autónoma de Madeira**;
* ***Ram***, o segundo álbum de Paul McCartney;
* ***Rock Australia Magazine***, unha revista de rock australiana;
* Unha marca de leite;
* O termo médico R.A.M (**Reación Adversa a Medicamento**);
* **RAM Racing**, unha escudería de Fórmula 1.
* **Matriz de Asignación de Responsabilidades**, usada en xestión de proxectos.
Cruz de San Xurxo

[miniatura|250px|[Bandeira de Inglaterra]]

A **cruz de San Xurxo** é unha cruz grega de goles (vermella) sobre fondo prata (branco).

É a bandeira nacional de Inglaterra, e está na bandeira nacional de Xeorxia e aparece nos escudos das cidades de Londres, Milán, Xénova, Friburgo, Coblenza, Montreal e Barcelona, e das armas das rexións de Renania-Palatinado, Aragón e Sardeña.

Foi enarborada nun principio pola república de Xénova, que mantiña a hexemonía do comercio marítimo mediterráneo arredor do século XI. Inglaterra solicitou permiso para enarborala nos seus barcos e quedar así protexidos para navegar polo Mediterráneo e o mar Negro. Máis tarde foi feita insignia da Royal Navy, potencia marítima que chegaría a ser a máis potente do mundo. Quedou así incorporada á bandeira británica que máis tarde colonizaría territorios dos cinco continentes.

Tamén formou parte do emblema do Imperio Bizantino e do rei Ramiro I de Asturias.

Ficheiro:Escudo d'Aragón.svg|Aragon
Ficheiro:Escut de Barcelona.svg|Barcelona
Ficheiro:Wappen Koblenz.svg|Coblenza
Ficheiro:Wappen_Freiburg_im_Breisgau.svg|Friburgo
Ficheiro:Flag of the City of London.svg|Londres

Ficheiro:Flag of Montreal.svg|Montreal
Ficheiro:Coat_of_arms_of_Rhineland-Palatinate.svg|Renania-Palatinado
Ficheiro:Flag of Sardinia, Italy.svg|Sardeña
Ficheiro:Flag of Georgia.svg|Xeorxia

## Véxase tamén
*Xurxo
*San Xurxo
-440

## Acontecementos 
## Arte e cultura 
* Data aproximada - Pericles fai construír o "Odeón" de Atenas.
* Data aproximada - O Doríforo, escultura de Policleto.

## Nacementos 
*

## Mortes 
* Polignoto, pintor grego (n. ca. -500).

## Outros 
*

Historia ano a ano
-533

## Acontecementos 
* O tirano Polícrates accede ao poder en Samos, Grecia (até -522).

## Arte e cultura 
* 
## Nacementos 
*

## Mortes 
*

## Outros 
*

Historia ano a ano
Tuto Vázquez

**Xosé Manuel Vázquez Martínez**, nado en Ribeira o 21 de marzo de 1947 e finado o 29 de abril de 2010, foi un actor galego coñecido como **Tuto Vázquez**.

## Traxectoria 
Estudou Maxisterio e Filosofía e posuía o título de Declamación polo Conservatorio Profesional da Coruña e o de Interpretación polo Institut del Teatre de Barcelona.

Tiña grande experiencia como actor teatral e de dobraxe, e na última década participara en varias series de televisión galegas, así como nalgunhas películas con pequenas intervencións e multitude de curtametraxes. Tamén traballou en publicidade, participando en varios spots, e na radio, nun total de 8 temporadas do espazo *Preescolar na casa*.

Interveu en montaxes teatrais coas compañías Tespis, O facho, Teatro Circo, Escola Dramática Galega, Produccións do Noroeste, Teatro do Atlántico, Centro Dramático Galego e Producións Librescena.

O seu último traballo televisivo foi na serie Padre Casares, onde tivo que ser substituído no personaxe de Don Crisanto por Gonzalo Rei Chao a principios de 2008 debido ao cancro que padecía e do que faleceu en abril de 2010.

## Filmografía 
* *Un café de ollos verdes* (1992), de Antonio F. Simón (curtametraxe).
* *Blanca Madison* (1998), de Carlos Amil.
* *O trasto* (2002), de Rafael Calvo.
* *O lapis do carpinteiro* (2003), de Antón Reixa.

## Televisión 
* *Servicio de urxencias*
* *A familia Pita*
* *Os outros feirantes* (1989)
* *Memorias dun parado* (1991)
* *Pesquisas: O caso das galiñas aforcadas* (1991)
* *Pratos combinados* (1995)
* *Mareas vivas* (1998-2003)
* *Avenida de América* (2003)
* *As leis de Celavella* (2003)
* *Padre Casares* (2008)

## Teatro 
(lista parcial)
* *Historias del zoo*
* *En alta mar*
* *Escena para 4 personajes*
* *Don Juan*
* *Sonata de espectros*
* *Os vellos non deben de namorarse*
* *A noite vai coma un río*
* *A voda de Sganarello*
* *O canto to cisne*
* *Galileo Galilei*
* *As tres irmás*
* *Espectros*
* *As alegres casadas*
* *O barbeiro de Sevilla*
* *Cyrano de Bergerac*
* *Escuadra hacia la muerte*
* *El amor de los cuatro coroneles*
* *Sin querer *
* *Farsa y justicia del corregidor*
* *Puntila e o seu criado Matti*
* *O Señor Bonome e os incendiarios*
* *Macbeth*
* *A longa viaxe do Capitán Zelta*
* *Chejov, Chejov*
* *¡Ei Freihmulle!*

## Galardóns e nomeamentos 
### Premios Mestre Mateo 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* AVG
* Currículo
Xosé Barato

**Xosé Barato**, nado en Guitiriz en 1979, é un actor e presentador galego.

## Filmografía 
* *Neken* (1999), curtametraxe de Alfonso R. Molares.
* *Hai que botalos* (2005), de Margarita Ledo, Emilio McGregor, Carlos Alberto Alonso Iglesias, Jorge Bouza, Quique Otero, Xosé Antón Perozo e Álex Sampayo.
* *Bos días* (2006), curtametraxe de Dani de la Torre.
* *A mariñeira* (2007) longametraxe para televisión de Antón Dobao.
* *Cadea Perpetua* (2007), curtametraxe de Christopher Jiménez.
* *O Hospital* (2007), curtametraxe de Iván Seoane.
* *Ribadeo. 1936* (2007), curtametraxe de Jairo Iglesias.
* *Trazos* (2007), curtamentraxe de Simón Casal.
* *Canción sen emoción* (2008), curtametraxe de David Pardo García.
* *Houston* (2008), curtametraxe de Jorge Saavedra Mancebo.
* *Setembro* (2008), longametraxe de Xosé Manuel Bazarra Maneiro ´Sepi´.
* *Campás* (2009), curtametraxe de Jairo Iglesias.
* *18 comidas* (2010), longametraxe de Jorge Coira.
* *Retornos* (2010), longametraxe de Luis Avilés Baquero.
* *Doentes* (2011), longametraxe de Gustavo Balza.
* *Concepción Arenal, a visitadora de cárceres* (2012), longametraxe de Laura Mañá.
* *3-1=0* (2014), curtametraxe de Juan Galiñanes.
* *Eco* (2015), curtametraxe de Xacio Baño.
* *O descoñecido* (2015), longametraxe de Dani de la Torre.
* *Beatriz: Entre a dor e o nada* (2015), longametraxe de Alberto Graça.
* *A estación violenta* (2017), longametraxe de Anxos Fazáns.

## Televisión 
### Como actor 
* *4º sen ascensor* (2005) (TVG).
* *As leis de Celavella* (TVG), 1 episodio.
* *A vida por diante* (2006) (TVG), 3 episodios.
* *Terra de Miranda* (2007) (TVG), 1 episodio.
* *Os Atlánticos* (2008-2009) (TVG). Como Xurxo
* *Padre Casares* (2009) (TVG), 1 episodio.
* *Matalobos* (2009-2010) (TVG). Como Pedro Beira Martínez
* *Mar libre* (2011), miniserie para televisión e longametraxe de Dani de la Torre. Como Intendente Marcos
* *El secreto de Puente Viejo* (2011-) (Antena 3). Como Doctor Alberto Guerra.
* *Serramoura* (2014) (TVG). Como Emilio. TVG.
* *Códice* (2014). Como Quintela. TVG.
* *Hospital Real* (2015).

### Como presentador 
* *Historias de Galicia* (2007).
* *A miña famosa familia* (2009).

## Teatro 
* *Exercicios de estilo* (1994).
* *Amarillo Moliere* (1995).
* *Los figurantes* (1996).
* *Miles Gloriosus* (1998).
* *Maenechmi* (1999).
* *Electra* (2000).
* *Cada uno en su cuerpo* (2002).
* *Cineclú* (2003).
* *O segredo dos Hoffman* (2009).

## Galardóns e nomeamentos 
### Premios Mestre Mateo 
### Premios María Casares 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* AVG
* Axencia Audiovisual Galega
* Imdb
Brath

**Brath** é un antropónimo masculino. Pode referirse a:
***Brath**, personaxe da mitoloxía celta, pai de Breogán;
***Brath**, grupo de música folk de Lugo.
Brate

**Brate**, tamén coñecido como **Brath** ou **Breo** na mitoloxía celta, foi o pai de Breogán, morto durante a conquista de Iberia.
## Historia 
Segundo o *Lebor Gabála Érenn*, Brath descendería de Sru, da estirpe dos Gaels (gaélicos), liderando unha expedición saída de Exipto na procura dunha "terra para todos" profetizada por un druída. Brath chegaría a Iberia como líder tras fracasar na conquista de Sicilia. A súa morte, nunha das batallas de conquista do territorio, deixaría a tarefa aberta para que a rematase o seu fillo.

Tense procurado unha explicación histórica ao mito na suposta orixe de Brath dende o grupo celta dos gálatas de Asia Menor, de onde serían expulsados migrando novamente cara a Occidente.

Este Brath é en gaélico o que en galego é Breo, de tal xeito que Breogán é o fillo de Breo, Breo genus.

## Xenealoxía 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Brath (nome)
Brath (grupo)

**Brath** é un grupo galego de folk fundado en 1980. Os seus inicios están marcados pola vontade de realizar música de raíz, pero cunha perspectiva aberta á fusión, e con especiais influencias do rock progresivo, dunha forma similar á outros grupos do momento como Taranis. Unha das características que marcaron a súa personalidade nos comezos foi a inclusión dun baixo eléctrico e unha batería, elementos pouco frecuentes por aquel entón. O seu debut discográfico foi co disco *Kalailia* no ano 1982.

## Traxectoria 
A súa primeira formación estivo composta por Xesús Álvarez (acordeón e teclados), Manuel Botana "Lito" (baixo), Eloi Caldeiro (batería e percusión), Xan Carballal (violinista), Xosén Antón García (gaita e frautas) e Pedro Prósper (guitarra e laúde). O grupo sofre diversas mudanzas nos seus compoñentes ao longo dos anos, aínda que mantén a súa actividade até os nosos días.

En 1987 participaron no Festival de Ortigueira.

No ano 2000 son nomeados aos Premios da Música co tema *Burka*, do seu álbum *Cinco*, na categoría de mellor canción en galego. Nos anos 2005 e 2006 o grupo fai diversos lanzamentos como conmemoración dos seus 25 anos de existencia. Así o recompilatorio *Bulevar Océano Vol. 1*, que inclúe temas gravados para o cinema e a televisión, así como outras vellas cancións versionadas nun estilo próximo ao *chill out*. No ano 2006 sae tamén o seu novo traballo *Intres*. Tamén se anuncia o lanzamento dun CD con poemas recitados e outros traballos máis próximos ao rap.

## Discografía 
### Discos oficiais 
* *Kalaikia* (1982)
* *Viaxe alén de Fisterra* (1984)
* *Lembranza da auga* (1988)
* *Néboa infinda* (1993)
* *Cinco* (2000)
* *Rodeira* (2001)
* *O latexo do fogo* (2004)
* *Bulevar Océano. Vol. 1* (2005)
* *Intres* (2006)
* *Codex* (2013)

### Bandas Sonoras 
* *XX séculos de noivado* (2002). Banda sonora dunha serie para a televisión.
* *O ladrón de reliquias* (2004). Banda sonora do filme homónimo.
* *Bulevar Oceano Vol. 1* (2005). Recompilatorio con versións de cancións feitas para filmes e outros temas antigos.

### Discos colectivos 
* *Homenaxe a Celso Emilio Ferreiro* (1988)
* *Milenio Celta* (1988)
* *Vieiros* (2000)
* *Oceania* (2002)
* *Nunca Máis* (2002)
* *Tronantes Sonfolk* (2003)

## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Páxina oficial.
* [Páxina non oficial sobre a historia do grupo entre 1980(https://gl.wikipedia.org/wiki/1980) e 1997.]
Taranis

**Taranis** pode referirse a:

***Taranis**, deus do trebón na mitoloxía celta;
***Taranis**, grupo de música folk de Lugo.
Río Freixeiro

miniatura|260px|Canalización do río
O **Río Freixeiro** nace nos montes da Lagoa na parroquia de Trasancos, no concello de Narón, provincia da Coruña e desemboca na Ría de Ferrol, no mesmo concello onde nace.

## Curso 
Percorre os concellos de Narón e Ferrol, facendo de límite natural entre ámbolos dous, en parte do seu percorrido, que é aproximadamente duns 8 km.

Na súa cabeceira é coñecido polo regueiro de Vespasante, recollendo máis adiante as augas doutros regueiros como o de Casavella, do Pozo, Seco, Sobecos e o Pedregal, este último xa na desembocadura, co que forma unha marisma que en tempos pretéritos foi hábitat de moitas aves acuáticas.

O leito do río Freixeiro foi aproveitado no pasado por tres muíños, os de Amenadás e A Veiga, na parte final, e o das Aceas, que funcionaba coas mareas na desembocadura.

O tramo final deste río recibiu múltiples agresións; urbanísticas, de verteduras de augas residuais urbanas, cortes de árbores da ribeira, desvíos e  canalizacións en formigón. Desde hai pouco tempo inténtase mudar a situación, coa limpeza e rexeneración do leito, a prohibición de urbanizar nas súas marxes, axeitamento das ribeiras e humanización, coa construción dun paseo fluvial. Todos estes traballos rematarán coa finalización da EDAR (Estación depuradora de augas residuais), que recollerá as verteduras das redes de saneamento dos concellos de Neda, Narón e Ferrol. As previsións do remate desta obra son para o ano 2009, 18 anos despois da súa aprobación inicial.

## Galería de imaxes
Taranis (grupo)

**Taranis** é un grupo galego que desenvolveu a súa actividade entre 1979 e 1990, regresando en 2019. Categorizado como un grupo de folk, Taranis tivo a característica de ser un proxecto pioneiro na fusión de estilos, ligando a música de raíz con outros xéneros como o funk, o jazz ou o rock e mesturando, por primeira vez na Galiza, a gaita con instrumentos contemporáneos como a guitarra eléctrica.

## Características 
A pesar de que o peso do proxecto tendía cara á música instrumental, iso non impediu que o grupo fixese tamén varios temas cantados. O resultado final da maior parte dos seus traballos segue unha tendencia moi próxima ao rock progresivo, aínda que en certos temas poidan aproximarse a xéneros como o jazz rock.

As melodías do primeiro disco, *Ith-Gael* (Ruada, 1980), foron empregadas frecuentemente como cabeceira de distintos programas de televisión e radio, polo que a popularidade do grupo foi aumentando. Cando sae o segundo disco, *Taranis* (Edigal, 1985), o grupo era unha das formacións folk que máis concertos daba ao ano, visitando tamén diversos países europeos.

Outros traballos foron o *Sinfonía do Cebreiro* (Sons Galiza, 1990). No ano 2002 o xornal *La Voz de Galicia* editou un recompilatorio (considerado como o seu cuarto álbum) en CD para a súa colección Son de Galicia.

O seu último traballo 'Mundo Idiota' é o seu quinto álbum. Contén catorce cancións en galego. 

## Discografía 
* *Ith-Gael* (1980)
* *Taranis* (1985)
* *Sinfonía do Cebreiro* (1990)
* *Recompilación*. Disco recompilatorio editado para a colección Son de Galicia do xornal *La Voz de Galicia* (2002)
**Mundo Idiota* (2019) (2019)
## Notas
## Véxase tamén
### Ligazóns externas
Os Trasnos de Moscoso

**Os Trasnos de Moscoso**, é un grupo galego de hip hop.

## Traxectoria 
Foi creado no ano 2003 por Malvares, Gordo e Che, tres rapaces de Moscoso (Pazos de Borbén).Na formación, os dous primeiros encargábanse das voces e Che actuaba como produtor musical. No ano 2004 debutan en directo e comezan a dar concertos pola provincia de Pontevedra. Nesa etapa úneselles Mon, un rapaz de Redondela que pasará a realizar o traballo de Dj. Con catro membros, o grupo configura o seu núcleo estábel, e xa a mediados do 2005 deixan os concertos para centrarse na gravación do seu primeiro traballo, que lles levou uns nove meses, cuns medios moi limitados.

En maio de 2006 sacan a súa primeira maqueta *Denominación de orixe: Rap do país*, ofrecida gratuitamente na súa páxina web. Nas voces colaborará Quinho, un rapaz con raíces en Moscoso pero criado no Brasil.

A partir dese momento volven a dar concertos por toda a Galiza. No outono do 2006 quedan terceiros no certame Gzcrea, feito que lles dá certa popularidade e posibilita que entren na Rede Galega de Música ao Vivo 2007, tocando en moitos locais por todo o país. Algúns meses despois o netlabel A Regueifa Plataforma reedita en formato dixital o seu traballo.

A actitude d'Os Trasnos de Moscoso como grupo de hip hop achégase á filosofía doutros grupos e colectivos contemporáneos, como Dios ke te crew. Algunhas das súas características son o compromiso co idioma, o cuestionamento do clásico espazo urbano do rap, e a renuncia a determinados tópicos da escena hip hop internacional. Tamén hai unha certa reivindicación da lingua popular fronte ás esixencias normativas.

## Discografía 
* *Denominación de orixe: Rap do país* (A Regueifa Plataforma, 2006).
* *A casa da Joaquina* (2011).

## Notas 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Rebeliom do Inframundo
Els Setze Jutges

**Els Setze Jutges** foi un colectivo de cantantes en lingua catalá fundado en 1961 por Miquel Porter i Moix, Remei Margarit e Josep Maria Espinàs. O nome provén dun xogo de palabras presente nos tres territorios de fala catalá do Estado español (Cataluña, Valencia e Illas Baleares): ''setze jutges d'un jutjat mengen fetge d'un penjat* (*dezaseis xuíces dun xulgado comen o fígado dun aforcado'').

## Traxectoria 
Aparecen coa vocación de impulsar a Nova Cançó e normalizar o uso do catalán no mundo da música moderna. Comezarán cantando cancións propias e versións de cantantes franceses, especialmente de Georges Brassens. Pouco a pouco o seu número irá medrando coa incorporación de novos músicos: Delfí Abella, Francesc Pi de la Serra, Enric Barbat, Xavier Elies, Remei Margarit, Guillermina Motta, Maria del Carme Girau, Martí Llauradó, Maria Amèlia Pedrerol, Joan Ramon Bonet, Joan Manuel Serrat, Maria del Mar Bonet, Lluís Llach e Rafael Subirachs.

Outros artistas, como o cantante valenciano Raimon, estiveron vencellados aos principios teóricos do colectivo, sen chegar nunca a formar parte oficialmente del. Tamén pode resaltarse a influencia que tivo noutros movementos similares como os vascos Ez dok amairu e os galegos Voces Ceibes.

Els Setze Jutges disolveranse coa fin da ditadura e coa progresiva profesionalización dalgúns dos seus membros.

### Recoñecemento 
O 13 de abril de 2007, o grupo de cantantes no seu conxunto recibiu a Medalla de Honor do Parlament de Catalunya, en recoñecemento polo seu labor en favor da cultura e a lingua catalás durante a ditadura. María del Mar Bonet aproveitará a ocasión para denunciar a falta de promoción da canción catalá hoxe en día. Tamén Guillermina Motta se laiará pola tardanza do recoñecemento, resaltando o feito de que dous dos seus membros finaran sen chegar a velo: Miquel Porter en 2004 e Delfí Abella en febreiro dese mesmo ano.
Sariñena

**Sariñena** é unha vila e un concello español da comunidade autónoma de Aragón, na provincia de Huesca. É a capital da comarca de Los Monegros. A súa poboación era de 4.308 habitantes en 2008. O municipio ocupa unha superficie de 275,6&nbsp;km².

## Xeografía
Pertencen ao termo municipal de Sariñena os lugares de Cartuja de los Monegros, Lastanosa, La Masadera, Pallaruelo de Monegros e San Juan del Flumen. A vila está situada a 48&nbsp;km de Huesca.

## Demografía
Tamarit de Llitera

**Tamarit de Llitera** (en castelán: *Tamarite de Litera*, as dúas denominacións cooficiais) é unha localidade e un concello da provincia de Huesca, capital histórico-cultural da comarca de La Llitera, que ocupa unha superficie de 110,6&nbsp;km². A súa poboación é de 3.867 habitantes.

Tamarite está localizada na Franxa de Aragón, a faixa de territorio de fala catalá, na súa variedade occidental.

## Notas 
## Véxase tamén
Binéfar

**Binéfar** é unha vila e un concello español da provincia de Huesca, capital administrativa da comarca de La Litera. A súa poboación era de 9048 habitantes en 2007, sobre unha área municipal de 25,1&nbsp;km², o que lle confere unha densidade de 360,48 hab/km².

Está comunicado con Monzón e Almacelles (provincia de Lleida) pola estrada nacional N-240, o que fai que sexa lugar de paso para todo aquel que queira ir ata a capital da provincia, desde Cataluña.

## Toponimia 
O nome primitivo de Binéfar, segundo o estudoso Benito Coll, puidese proceder dunha orixe árabe-musulmán do municipio, cuxo máximo responsable sería Affa. Deica que o pobo dos súbditos ou "fillos" de Affa ou talvez Effar, denomínese Ben-Affa e de aquí, e co paso dos anos, mutou en *Abinéfar*, *Avenáfar*, *Benáfar* ou *Bináfar* e recoñecido así polo reino de Monzón.

## Poboación e termo municipal 
Cunha poboación de 9012 habitantes (censo do 2005), Binéfar eríxese como un dos escasos municipios aragoneses que incrementa anualmente a súa poboación, dado o espectacular salto que ofreceu no século anterior, pasando de 2141 habitantes a principios do século XX ata os 8136 de 1999.

## Patrimonio monumental 
* *Igrexa de San Pedro*.
* *Ermida de Nosa Señora do Romeral*.
* *Ermida de San Quíles*.

## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Concello de Binéfar
* FrasesHechas, Grupo de Rap Binefarense
* Binéfar na comarca de la Litera
Topeka, Kansas

**Topeka** é a capital do estado de Kansas en Estados Unidos. É a cuarta cidade máis grande do estado de Kansas, por detrás de Wichita, Overland Park e Kansas City. Tamén é a capital do Condado de Shawnee, que é foi chamado así xa que era o territorio que orixinalmente ocupaban os indios shawnee. Segundo o censo do ano 2006, conta cunha poboación de 122.113 habitantes.

O nome **Topeka** é unha palabra utilizada polos nativos americanos que significa "bo lugar para cultivar patacas". Tres barcos da Armada dos Estados Unidos foron nomeados **USS Topeka** en honra á cidade. O 1 de marzo de 2010, o Alcalde de Topeka, Bill Bunten emitiu unha proclama pedindo que Topeka fose coñecida durante todo o mes como "Google, Kansas" ou máis concretamente: "Google, Kansas, the capital city of fiber optics" (do inglés: *Google, Kansas, a capital da fibra óptica*). Isto foi unha estratexia para axudar a "apoiar os esforzos para introducir na cidade o experimento de Google coa fibra óptica", aínda que non foi un troco de nome legal. Avogados asesoraron ao consello de cidade e ao alcalde en contra do troco de nome.

## Poboación 
Segundo o censo do ano 2006, a cidade contaba con 122.113 habitantes, cuxo orixe étnica era o seguinte: 
* 78,52% Raza branca 
* 11,71% Raza negra 
* 8,86% Hispanoamericanos 
* 3,26% Multiraciais 
* 1,31% Nativos americanos
* 1,09% Asiáticos 
* 0,04% Polinesios 
* 4,06% outras orixes

## Xeografía 
* Altitude: 288 metros. 
* Latitude: 39º 02' 53" N 
* Lonxitude: 095º 40' 40" O 
As coordenadas xeográficas de Topeka son .
Bernat Martorell

miniatura|dereita|200px|*San Xurxo matando o Dragón*.

**Bernat Martorell**, nado en Sant Celoni en 1390 e finado en Barcelona en 1452, foi un pintor catalán pertencente ao movemento do Gótico Internacional. Durante tempo foi coñecido como o **Mestre de San Xurxo**, pola súa obra mestra.

## Traxectoria 
Sábese pouco da súa vida antes de 1427, aínda que a mediados do século XV era un dos principais artistas de Cataluña. A maior parte das súas obras foron retablos, aínda que tamén deseñou vitrais e iluminou libros como as miniaturas que realizou para o "Libro de Horas" que se custodia no Instituto Municipal de Historia de Barcelona.

O seu estilo encádrase dentro da segunda etapa do gótico internacional en Cataluña, que está caracterizado por estar máis próximo ao estilo flamengo. 

## Obras 
* *San Xurxo matando o Dragón* (táboa). É a súa obra mestra. Forma parte das coleccións do Art Institute of Chicago e do Museo do Louvre de París. 
* *Decapitación de Xoán o Bautista* e *Salomé presentando a súa cabeza a Herodes*. 
* *Natividade*. 
* *Retablo da Transfiguración*, na catedral de Barcelona. 
* *Retablo de San Pedro de Púbol* (1437), no Museo Diocesano de Xirona.

## Bibliografía 
* Azcárate Ristori, J. M.ª de, *Pintura gótica del siglo XV*, en Historia del arte. Anaya. Madrid. 1986. ISBN 84-207-1408-9 
* Roig, Josep L. *Historia de Barcelona*. Ed. El Periódico de Cataluña, Grupo Zeta, Barcelona. 1995 ISBN 84-8130-039-X
Taranis (deus)

miniatura|Taranis Xúpiter con roda e trono.

**Taranis** é un deus da mitoloxía celta, adorado sobre todo na Galia e na Bretaña romana.

## Historia 
Considerábase o deus do trono, a luz e o ceo, representado coma un home con barba, a pé ou montado nun cabalo, que levaba na man un raio ou unha roda, e en ocasións ambas cousas. Xunto con Esus, señor das árbores e Teutates, deus guerreiro, formaba a tríade dos "deuses da noite". Os druídas facían sacrificios para calmalo, pois considerábano responsábel de treboadas e tempestades.

O seu nome provén de *tara*, trono, e podería estar relacionado con Thor, da mitoloxía nórdica, ou Xúpiter, da romana.