Kitsune

[miniatura|250px|O Príncipe Hanzoku, aterrorizado por un raposo de nove colas. Impresión de [Utagawa Kuniyoshi (século XIX).]]

A palabra xaponesa **kitsune** (狐, ) significa raposo, animal que constitúe un elemento de singular importancia no folclore xaponés, até o punto en que a devandita palabra se utiliza tradicionalmente para nomear a un espírito do bosque con forma de *raposo*, cuxa función clásica é a de protexer bosques e aldeas. As historias folclóricas chinesas relatan acerca do *huli jing*, un espírito de raposo parecido ao *kitsune* e que posúe nove colas. En Corea existe o *kumiho* (raposo de nove colas), unha criatura mitolóxica que chegaba a vivir mil anos. Existen diferenzas, como por exemplo o *kumiho* é visto como un ser maligno, oposto á súa contraparte xaponesa. Non obstante, eruditos como Ugo A. Casal suxiren que as similitudes mostran que os mitos dos raposos tiveron a súa orixe en fontes indias como o *Hitopadesha* (XII d. C.). Pero este está indubidablemente baseado no *Pañcha tantra* (India, século III a. C.), que posiblemente está baseado nas *Fábulas de Esopo* (Grecia, século VI a. C.) que estas se esparexeron a China e Corea, e en última instancia ao Xapón.

En contraste, o folclorista xaponés Kiyoshi Nozaki argumenta que o *kitsune* xaponés adquiriu atributos positivos ao redor do século IV; e que soamente na China e Corea se presentaron atributos negativos. Estima que, baseándose nunha colección de libros do século XVI chamado *Nihon Ryakki*, os raposos e os humanos vivían moi correlacionados no antigo Xapón, e que deu como resultado a aparición de lendas indíxenas acerca dos *kitsune*. A investigadora Karen Smyers, unha investigadora do deus Inari, menciona que a idea do raposo como un ser sedutor ante o ser humano e a conexión dos mitos do raposo no budismo, foron introducidos ao folclore xaponés a través das historias chinesas, mais sostén que algunhas historias de raposos conteñen elementos únicos no Xapón.

### Etimoloxía 
[dereita|miniatura|200px|O Xapón é fogar de dúas [subespecies de raposo vermello: o raposo de Hokkaido (*Vulpes vulpes schrencki*, na imaxe), e o raposo vermello xaponés (*Vulpes vulpes japonica*).]]
Segundo Nozaki, a palabra *kitsune* foi orixinalmente unha Onomatopea. A diferenza da maioría das historias nas que os *kitsune* que se transformaban en humanos e casaban con homes, esta historia en particular non terminaba de xeito tráxico:

Como o raposo regresaba co seu esposo cada noite como unha muller, pero abandonábao na mañá como un raposo, é chamado *Kitsune*. En xaponés clásico, *kitsu-ne* significa *"vir e durmir"* e *ki-tsune* significa *"vir sempre"*. As tradicións locais engaden outras clases de kitsune. Por exemplo, un *ninko* é un espírito de raposo invisible que os humanos só podían percibir cando eran posuídos por eles. Outra tradición clasifica aos kitsune en trece tipos definidos pola clase de habilidades sobrenaturais que posúa o kitsune.

Fisicamente, os kitsune sobresaen pola súa cantidade de colas, que chegan a ter até nove colas. Xeralmente, un gran número de colas indica un raposo máis lonxevo e máis poderoso; de feito, algunhas narracións populares mencionan que un raposo terá colas adicionais cando alcance os mil anos. Cando un kitsune obtén a súa novena cola, a súa pelaxe vólvese branca ou dourada.
miniatura|218px|Un *obake karuta* (cartón de monstros) de comezos do século XIX mostrando un kitsune. O xogo involucraba comparar pistas de historias folclóricas a cada debuxo da criatura.

### Cambio de forma
Un kitsune pode adoptar forma humana, unha habilidade que se aprende a certa idade — usualmente aos 100 anos, aínda que outras historias mencionan que aos 50 anos. Como un requisito para a transformación, o raposo débese pór xuncos, unha folla de gran tamaño ou unha caveira sobre a súa cabeza. As formas que pode adoptar o kitsune son de mulleres fermosas, mozas novas ou de homes anciáns. Estas formas non están limitadas pola idade ou polo xénero do raposo, Os kitsune son particularmente coñecidos por converterse en belas mulleres. Había unha crenza popular no Xapón medieval na que se se atopaba unha muller solitaria, especialmente á noitiña ou durante a noite, podía ser un raposo.

Nalgunhas historias, os kitsune teñen dificultade para agochar as súas colas cando se transforman en seres humanos; a aparición da cola, cando o raposo se emborrachaba ou se descoidaba, é un xeito habitual de descubrir a verdadeira identidade da criatura. Outras formas de descubrir a identidade dos kitsune eran que como seres humanos aínda tiñan trazos parecidos ao raposo, tamén lles cobre unha pelaxe fina, teñen unha sombra en forma de raposo, ou o seu propio reflexo revelaba a súa identidade. O termo *kitsune-gao* (literalmente "cara de raposo") refírese ás mulleres humanas que teñen unha cara angosta con ollos moi xuntos, cellas delgadas e pómulos saíntes. Tradicionalmente, esta estrutura facial é considerada atractiva, e nalgunhas historias atribúenselle aos raposos con forma humana. Os kitsune teñen fobia e desprezo aos cans, mesmo na súa forma humana, e algúns túrbanse ante a súa presenza no momento no que se converten en raposos e foxen. Tamén unha persoa devota pode ser capaz de ver a identidade do raposo inmediatamente.

Unha historia popular ilustra estas imperfeccións nos kitsune convertidos en humanos; relataba acerca de Koan, unha personaxe histórica que posuía a sabedoría e os poderes máxicos como vidente. Segundo esta historia, el estaba na casa dun dos seus devotos cando se queimou o seu pé ao entrar no baño debido a que a auga estaba moi quente. Entón, "na súa angustia, escapouse do baño espido. Cando a xente da casa o viu, eles estaban pasmados cando observaron que Koan posuía unha pelaxe que cubría gran parte do seu corpo e sobresaíalle unha cola de raposo. Entón Koan transformouse en fronte deles, converténdose nun raposo ancián e fuxiu."

Outras habilidades sobrenaturais que se lle atribúen comunmente ao kitsune inclúen a posesión, a aparición de lume ou luz na boca ou nas colas (son coñecidos como *kitsune-bi*; literalmente "raposo de lume"), a manifestación voluntaria nos soños doutros, a capacidade de voar, invisibilidade, e creación de ilusións ben elaboradas que son case indistinguibles da realidade. Outros kitsune teñen características similares aos vampiros ou os súcubos e aliméntanse da enerxía vital ou do espírito dos seres humanos, xeralmente a través do contacto sexual.

### *Kitsunetsuki* 
[miniatura|354px|O *kami* Inari (esquerda) e os seus serventes raposo (ao fondo) axudan o ferreiro Munechika (dereita) a forxar a espada *ko-kitsune-maru* (Pequeno Raposo) ao final do século X. A lenda é o argumento do drama [Noh|nō *Sanjo Kokaji*.]]
O *kitsunetsuki* (狐憑き ou 狐付き) literalmente significa "o estado de estar posuído por un raposo". A vítima é principalmente unha muller nova, na que o raposo entra debaixo das súas unllas ou a través dos seus seos para alimentarse da súa enerxía vital e facerse máis forte. Nalgúns casos, a expresión facial da vítima cambia dunha forma que é parecida á dun raposo. A tradición xaponesa menciona que a posesión dun raposo pode facer que se a vítima é analfabeta teña a habilidade temporal de ler.

O folklorista Lafcadio Hearn describe a condición de ser posuído por un kitsune no seu primeiro volume do seu libro *Glimpses of Unfamiliar Japan*:

Cómpre sinalar, que ao liberarse da posesión, a vítima non será capaz de comer tofu, azukimeshi, ou outra comida que lle agrade aos raposos.

O exorcismo, ás veces realizado nun santuario de Inari, pode inducir a un raposo a abandonar o seu hóspede. No pasado, cando non era posible o exorcismo con métodos benevolentes ou se non estaba un monxe, as vítimas do *kitsunetsuki* eran golpeadas ou queimadas para forzar o abandono do espírito. Familias enteiras eran condenadas ao ostracismo nas súas comunidades se tiñan a un membro da familia posuído por un raposo. A posesión foi a explicación para a conduta anormal mostrada para as aflicións individuais. A finais do século XIX, o doutor Shunichi Shimamura afirmou que as enfermidades físicas que causaban febre eran ás veces considerados *kitsunetsuki*. A crenza perdera apoio, mais as historias de posesións por raposo aínda aparecían nos xornais e nos medios de comunicación. Unha das máis coñecidas involucraba afirmacións de que os membros do culto Aum Shinrikyo estaban posuídos.

Na medicina, o *kitsunetsuki* é unha psicose étnica única na cultura xaponesa. Aqueles que sofren a condición cren que son posuídos por un raposo. Os síntomas inclúen ansias polo arroz ou feixóns vermellos doces, apatía, inquietude e aversión ao contacto de ollos. O *kitsunetsuki* é similar pero distinto da licantropía clínica.

### *Hoshi no tama*
[miniatura|370px|Un grupo de kitsune comúns reunidos cun grupo de kitsune-bi (*raposos de lume*) preto de [Tokyo|Edo. Pintura de Hiroshige (século XIX).]]
As descricións dos kitsune ou das súas vítimas posuídas poden facer aparecer *esferas* brancas redondas ou de forma similar á cebola, chamadas . As lendas describen que resplandecen cos *kitsune-bi* ou raposos de lume. Algunhas historias identifícanas como xoias ou perlas máxicas. Cando non está na súa forma humana ou nunha posesión cun humano, un kitsune mantén o *hoshi no tama* na súa boca ou lévao na súa cola.

Existe unha crenza cando un kitsune cambia de forma, o seu *hoshi no tama* toma unha porción do seu poder máxico. Outra lenda é que a perla representa a alma do kitsune; o kitsune morrería se o separasen dela por moito tempo. Os que obteñen a esfera poden ser capaces de obter unha promesa ao *kitsune* a cambio de devolveren a esfera ao raposo. Por exemplo, unha historia do século XII describe a un home usando un *hoshi no tama* dun raposo para pedir un favor:

O raposo salva a súa vida despois de atoparse cun grupo de bandidos armados.

## Descricións 
### Serventes de Inari 
[miniatura|O deus Inari representado como unha guerreira. Esta descrición mostra a influencia da deusa menor budista [Dakiniten. Pintura de Utagawa Kuniyoshi.]]
Os kitsune son asociados con Inari, o deus Shinto do arroz. Esta asociación reforza o significado dos poderes especiais do raposo. Orixinalmente, os kitsune eran mensaxeiros de Inari, pero a relación entre ambos agora é tan confusa que Inari ás veces é mostrado como un raposo. Así mesmo, santuarios enteiros son dedicados ao kitsune, onde os devotos renden con ofrendas. Existe unha especulación entre os folcloristas de que existiu outra deidade raposo Shinto no pasado. Os raposos foron adorados como *kami*.

Os kitsune de Inari son brancos, unha cor de bo presaxio.

### Embaucadores 
[miniatura|O santuario [Fushimi Inari, en Kyoto, posúe numerosas estatuas de kitsune.]]
Os kitsune en ocasións preséntanse como embaucadores, con variacións que levan desde seres travesos até malévolos. As lendas contan que os kitsune travesos atacaban aos samurais demasiado orgullosos, comerciantes cobizosos e plebeos pretenciosos, mentres que os máis malvados abusaban dos comerciantes pobres e granxeiros, ou sobre os monxes budistas devotos. As súas vítimas eran usualmente homes; xa que ás mulleres eran posuídas. Outra táctica do kitsune é confundir ao seu obxectivo con ilusións ou visións.

Estas descricións ambiguas, xunto coa súa reputación para os vingativos, motivaron ás persoas a descubrir os motivos da problemática dos raposos. Nun caso, Toyotomi Hideyoshi, quen foi o *daimyō* que unificou o Xapón a finais do século XVI, escribiu unha carta ao deus Inari:

[miniatura|367px|Tamamo-non-Mae, un lendario kitsune que apareceu en obras de [Noh|nō e kyōgen. Pintado por Yoshitoshi.]]
Os kitsune manteñen as súas promesas e esfórzanse por pagar calquera favor. Ocasionalmente un kitsune enfócase especialmente a unha persoa ou familia, á que poden causar toda clase de trasnadas. Nunha historia do século XII, só a ameaza de exterminalos por parte do dono dunha casa consegue persuadilos a comportarse ben. O patriarca dos kitsune apareceu nos soños do home:

Outros kitsune usan os seus poderes máxicos para o beneficio do seu compañeiro ou hóspedes mentres o ser humano o trate con respecto. Como *yōkai*, con todo, os kitsune non comparten a moralidade humana, e un kitsune está establecido nunha casa ao seu estilo, por exemplo, leva os cartos do hóspede ou artigos que foron roubados das casas veciñas. Como consecuencia, as familias comúns pensaban que os kitsune protexidos son tratados con sospeita. Estrañamente, as familias de samurai tiñan privilexios de compartir a mesma disposición que os kitsune, mais estes raposos eran considerados *myōbu* e empregaban a súa maxia como signo de prestixio. As casas abandonadas eran goridas comúns para os kitsune.

As historias distinguían os agasallos do kitsune cos pagos do kitsune. Se un kitsune ofrecía un pago ou recompensa que incluía diñeiro ou bens materiais, parte ou todo o pago consistiría de papel vello, follas, poliñas, pedras ou obxectos similares sen valor que están baixo un feitizo que os fai aparentar como bens con valor. Os verdadeiros agasallos do kitsune eran usualmente intanxibles, como a protección, coñecemento ou longa vida. Os kitsune poden ser sedutores, pero estas historias ofrecen un aspecto máis romántico. Tipicamente, o home novo descoñece que casa cun raposo, quen se mostra como unha esposa devota. O home eventualmente descobre a verdadeira identidade do raposo, e a esposa é forzada a deixalo. Nalgúns casos, o esposo esperta dun soño, con inmundicia, desorientado e lonxe do fogar. El debe entón regresar a confrontar á súa abandonada familia deshonrada.

Moitas historias presentan ás esposas raposo tendo fillos. Se os fillos son humanos, herdan calidades físicas especiais ou sobrenaturais.

Outras historias mostran aos kitsunes casando con outros. Cando chove cun ceo despexado, é chamado ás veces *kitsune no yomeiri* ou *a voda do kitsune*, en referencia a unha lenda que describía unha voda entre as criaturas que ocorreu durante devandita choiva. O evento é considerado un bo agoiro, pero os kitsune obterán vinganza de calquera que non foi convidado.

### Na ficción 
Dentro do folclore xaponés, os kitsune apareceron en numerosas obras xaponesas. As obras de nō, kyōgen, bunraku e kabuki derívanse dos contos tradicionais dos kitsune, de igual xeito nos traballos contemporáneos como o manga, anime e videoxogos. Algúns kitsunes famosos son o Kyubi de *Naruto*, Ninetales e Zoroark de *Pokémon*, e o demo raposo Kurama de *Yu Yu Hakusho*; no ámbito dos videoxogos, Luigi posúe unha forma de raposo coñecida como *Kitsune Luigi* en *New Super Mario Bros. 2* e *Super Mario 3D Land*, mentres que en ''The Legend of Zelda: Majora's Mask*, Link usa a Máscara de Keaton para atoparse cun raposo amarelo de tres colas. Os autores occidentais de obras de ficción empezaron a usar as lendas dos kitsune. A pesar de que as representacións varían considerablemente con respecto ás historias folclóricas, os kitsune son xeralmente descritos como seres sabios, astutos e poderosos.

Algúns exemplos do kitsune na cultura popular son:
* Kuzunoha, nai de Abe no Seimei, é un kitsune moi coñecido como protagonista en obras do teatro tradicional xaponés. É a personaxe principal na obra de kabuki e bunraku de cinco partes *Ashiya Dōman Ōuchi Kagami*. Na cuarta parte Kuzunoha ou *o raposo do bosque de Shinoda*, é ás veces representado independentemente das outras escenas e mostra o descubrimento da identidade real de Kuzunoha e a súa posterior despedida do seu esposo e fillo.
* Tamamo-no-Mae é a personaxe do drama nō *Sesshoseki* e das obras de kabuki e kyōgen *Tamamonomae*. Tamamo-no-Mae cometeu maldades na India, a China e o Xapón, pero é descuberta e morre. O seu espírito transfórmase nunha "pedra asasina", de aí toma o título a obra. Ela eventualmente recibe a redención do monxe budista Gennō.
* Genkurō é un kitsune coñecido pola súa devoción filial. Na obra dramática de bunraku e kabuki *Yoshitsune Sembon Zakura*, a amante do samurai Minamoto no Yoshitsune, Shizuka Gozen obtivo un pequeno tambor ou tsuzumi feito coa pel dos pais de Genkurō. O raposo adquire a forma humana e convértese en servidor de Yoshitsune, Satō Tadanobu, pero é revelada a súa identidade. O kitsune explica que escoitou a voz dos seus pais cando o tambor era golpeado. Yoshitsune e Shizuka danlle o tambor, polo tanto Genkurō dálle a Yoshitsune protección máxica.

### *Netsuke* 
Os kitsune son motivos frecuentes no *netsuke*, que son pequenos obxectos tallados orixinalmente feitos para abrochar os sacos que se poñen nas faixas das pezas de vestir, xa que as pezas non levaban petos. O *netsuke'' converteuse nunha forma de arte que as fixo coñecidas a partir das súas descricións nos contos populares e as obras teatrais.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*

### Ligazóns externas 
* 
* 
* 
*