Ínsubros

miniatura|Os pobos de Galia Cisalpina, 391-192 a.C.
Os **ínsubros** foron un pobo galo asentado en **Insubria**, na actual rexión italiana da Lombardía. Foron os fundadores da cidade de *Mediolanum* (Milán). Aínda que completamente galos na época da conquista romana, eran o resultado da fusión dos pobos preexistentes dos lígures e leponcios con tribos galas.

## Fontes clásicas 
Os ínsubros son mencionados por Cicerón, Polibio, Livio, Plinio o Vello, Estrabón e Cecilio Estacio.
[miniatura|A distribución aproximada de linguas na [Idade de Ferro|Idade do Ferro en Italia durante o século VI a.C.]]

## Historia 
A historia dos ínsubros, como a doutros galos e dos pobos itálicos, foi escrita por antigos escritores romanos e gregos. Ademais da sección de Livio sobre a invasión gala do norte de Italia, os seus escritos referíronse á súa historia romana e concentráronse nas batallas entre os romanos e os ínsubros e outras tribos galas do norte de Italia.

No 225 a. C., os ínsubros e os boios, os seus veciños galos do sur do río Po, rebeláronse contra Roma. Isto foi motivado por acontecementos que viñan de 283 a. C., cando celtas cercaron *Arretium* (Arezzo, na Toscana) e derrotaron unha forza romana que acudiu en axuda da cidade. Os romanos enviaron mensaxeiros para negociar a liberación dos prisioneiros romanos, pero os mensaxeiros foron asasinados. 

Un exército romano foi enviado ao *ager gallicus*, o nome que os romanos lle deron a unha área da costa adriática que fora conquistada polos galos senones. Este exército derrotou un continxente senone, ocupou o seu territorio, matou a maioría dos senones e expulsou o resto das súas terras. Temendo que se lles ocorrese o mesmo, os boios veciños rebeláronse xunto cos etruscos. O seu exército en conxunto foi derrotado na batalla do lago Vadimo no mesmo ano. 

O que levou os ínsubros a unirse aos boios noutra rebelión foi unha lei aprobada en Roma que prevía a subdivisión do *ager gallicus* en unidades administrativas romanas. Isto creou temores entre os boios e os ínsubros do que os romanos querían facer. 

No 225 a. C., os boios e os ínsubros pagaron grandes sumas de diñeiro aos mercenarios de *gaesatae* liderados por Aneroestes e Concolitanus. Os *gaesatae* eran galos da Galia Transalpina, o nome romano do que hoxe é o sur de Francia. Un exército duns setenta mil soldados arrasou *Etruria*. Os galos atoparon forzas romanas preto de *Clusium* (Chiusi), mais en lugar de comprometerse, retiráronse a *Feasulae* (Fiesole) pola noite. Logo bateron os romanos na batalla de Feasulae (225 a. C.) Foron derrotados á súa vez polas forzas combinadas dos dous cónsules romanos, Lucio Emilio Papo e Caio Atilio Régulo na batalla de Telamón.

Despois da batalla de Telamón, os romanos atacaron e derrotaron os boios e obrigáronos a subxugarse a Roma. En 224 a. C., os romanos atacaron o territorio Insubre. En 223 a. C., os ínsubros pediron a paz, pero os romanos rexeitárona e atacáronos. Os romanos estaban decididos a controlar Galia Cisalpina, o nome romano da área onde vivían as tribos galas do norte de Italia. 

En 222 a. C., os romanos cercaron *Acerrae*, unha fortificación de Insubre na marxe dereita do río Adda entre Cremona e *Laus Pompeia* (Lodi Vecchio). Os ínsubros non puideron liberar Acerrae, os romanos controlaban todos os puntos estratéxicos ao seu redor. Contrataron a 30 000 mercenarios *gaesatae* e, liderados por Viridomarus (ou Britomartus), asediaron *Clastidium*, un importante e estratéxico pobo dos *marici*, un pobo da Liguria que era aliado romano, coa esperanza de que isto obrigara os romanos a levantar o seu cerco. 

En troques, os romanos dividen as súas forzas. O cónsul Marco Claudio Marcelo dirixiuse a *Clastidium* e o seu colega Cneo Cornelio Escipión continuou o cerco de Acerrae. Na batalla de Clastidium, Marco Claudio derrotou as forzas galas e matou a Viridomarus nunha única batalla. Mentres tanto, Cneo Cornelio tomou *Acerrae*. Coa fortaleza tomada e o rei ínsubro morto, os romanos tomaron facilmente a capital dos ínsubros, á que chamaron *Mediolanum* (Milán). 

Os ínsubros rendéronse e víronse obrigados a converterse en aliados romanos. Os romanos fundaron colonias con guarnicións en Cremona e *Placentia* (Piacenza). A primeira estaba na beira norte do río Po e a segunda estaba preto da súa beira sur (no territorio de ínsubros e boios, respectivamente). Isto fíxose para asegurar o cruzamento do río e a porta de entrada á Liguria. Tamén estableceron unha gornición en *Mutina* (Módena), que se convertería nunha colonia no 182 a. C. 

### Segunda Guerra Púnica 
En 218 a. C., os ínsubros e os boios rebeláronse en anticipación á invasión de Haníbal a Italia na Segunda Guerra Púnica (218 - 201 a. C.). Atacaron a Cremona e Placentia, obrigando aos colonos a fuxir a *Mutina*, que estaba cercada. O pretor Lucio Manlio Vulso partiu de *Ariminum* con 20 000 soldados de infantaría e 1 600 de cabalaría. Foi emboscado dúas veces no camiño. Aliviou o cerco de Mutina, pero á súa vez foi asediado nas proximidades. O cónsul Publio Cornelio Escipión foi enviado a apoialo con novas tropas. Mentres tanto, Haníbal chegou a Italia. Derrotou a Publio na batalla de Ticinum, no territorio do Ínsubre e ao outro cónsul, Tiberio Sempronio Longo, na batalla do Trebia, preto de Placentia. 

Despois de varios outros choques, os ínsubres fixeron unha alianza con Roma en 194 a. C., mantendo certa autonomía. No 89 a. C. obtiveron a cidadanía latina e, no 49 a. C., a cidadanía romana. A romanización dos ínsubros foi probablemente rápida debido á presenza de colonias romanas e a Xulio César usando *Mediolanum* como un posto en escena para a súa conquista da Galia (58 - 50 a. C.).