open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Empar Iturbi Bàguena

**Empar Iturbi Bàguena**, nada en Valencia o 12 de marzo de 1898 e finada en Beverly Hills (California) o 22 de abril de 1969, foi unha pianista valenciana. Acompañou o seu irmán Josep Iturbi na aventura estadounidense e apareceu en varias películas de Hollywood.  
## Traxectoria 
Era a filla máis nova de Ricardo Iturbi e Teresa Báguena, quen tiñan unha gran paixón pola música e a habilidade de afinaren pianos, pouco común daquela. Tivo como profesores de música a María Jordán e a Eduard López-Chavarri.

Debutou en Barcelona con quince anos. En 1925 deu o seu primeiro concerto destacado no estranxeiro, na Salle Gaveau de París, onde fora acompañar o seu irmán. A súa interpretación de *Goyescas* foi moi admirada e o propio Enrique Granados dixo que Empar foi quen mellor a interpretara. Posteriormente fixo unha xira conxunta co seu irmán por Italia, a Suíza, Bélxica, os Países Baixos e o Reino Unido. Tamén acompañou á famosa soprano catalá Maria Barrientos. En 1937 debutou nos Estados Unidos de América.

Finou en Beverly Hills o 22 de abril de 1969, debido a un tumor cerebral.

## Carreira cinematográfica 
Empar Iturbi apareceu en varios filmes musicais da MGM. Neles interpretábase a si mesma tocando o piano en compañía do seu irmán:

* *Two Girls and a Sailor* (1944)
* *Holiday in Mexico* (1946)
* *Three Daring Daughters* (1948)
* *That Midnight Kiss* (1949)

Tamén participou na banda sonora de *Three Daring Daughters* (1948). Os irmáns lograron fama polos seus dúos de piano. Fixeron aparicións en televisión no *Show* de *Jimmy Durante* en 1955 e *The Bell Telephone Hour* en 1962. Empar, amais, deixou gravacións como solista ou a dúo. En 1999 publicouse o CD *Celebrated Artistry-Mozart/Jose & Amparo Iturbi*.

En 1956 foi nomeada cidadá de honra de Texas e dous anos máis tarde recibiu en España o título de Dama da Cruz de Isabel a Católica. Anos máis tarde estivo a piques de converterse en directora do Departamento de Piano da Universidade de Loyola.

## Homenaxes 
* A Universidade Estatal de California en Fresno ofrece a bolsa anual *Amparo Iturbi* para perfeccionar a técnica do piano.
* Josep Iturbi dotou de fondos unha bolsa para a especialidade na interpretación de piano en memoria da súa irmá na Loyola Marymount University.
* Na cidade de Valencia está a rúa «Pianista Empar Iturbi».
* En 2019, con motivo do 50 aniversario da súa morte, presentouse en Valencia a exposición «Iturbis». Malia  homenaxear ambos os irmáns, reivindicou principalmente a figura de Empar, eclipsada pola do seu irmán durante a súa traxectoria profesional.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas
* *Valentes*, episodio 18: "Amparo Iturbi"
Frende

O topónimo **Frende** pode referirse a:

;En Galiza
***Frende**, lugar da parroquia de Vinseiro, no concello da Estrada.

;Fóra de Galiza

;En Portugal
***Frende**, freguesía portuguesa do concello de Baião, na subrexión de Tâmega e Sousa.
Pintor Tydeus

O **pintor Tydeus** foi un antigo pintor de vasos grego que traballaba no estilo corintio de figuras negras. O seu verdadeiro nome é descoñecido. Estivo activo durante a fase corintia tardía (*ca.* 575 a 550 a.C.); as súas obras están datadas cara ao 560 a.C.

O pintor Tydeus foi un dos máis importantes e probabelmente o último pintor de vasos significativos da fase tardía da figura negra en Corinto. Pintou principalmente ánforas, cráteres, *lekythoi* e *oinochoai*. Os seus traballos máis importantes son sobre ánforas de pescozo plano vermello; inclúen unha representación do asasinato de Ismene espida por Tideo no seu vaso de nome, que agora se exhibe no Louvre. Nunha segunda ánfora, tamén en París  pintou a loita entre Teseo e o Minotauro. Doutro xeito, non pintou escenas da mitoloxía grega, senón que prefería escenas de batalla e *komasts*, así como animais e criaturas híbridas. A característica destacada das súas obras é o uso abundante de pinturas brancas e vermellas, así como as numerosas inscricións que nomean as súas figuras. A súa obra non se pode distinguir até agora da de artistas afíns con total certeza.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Thomas Mannack : *Griechische Vasenmalerei.* *Eine Einführung*. Theiss, Stuttgart 2002, .
### Outros artigos 
* Pintura da Antiga Grecia
* Cerámica da Grecia antiga / Cerámica grega
Amblytelus

***Amblytelus*** é un xénero de escaravellos carábidos que comprende 47 especies distribuídas no sur de Australia, incluíndo o suroeste e ao longo da costa este ata a rexión norte de Queensland. Contén as seguintes especies:

* *Amblytelus balli* Baehr, 2004
* *Amblytelus barringtonensis* Baehr, 2004
* *Amblytelus bathurstensis* Baehr, 2004
* *Amblytelus bellorum* Baehr, 2004
* *Amblytelus bistriatus* Baehr, 2004
* *Amblytelus brevis* Blackburn, 1892
* *Amblytelus brunnicolor* Sloane, 1898
* *Amblytelus calderi* Baehr, 2004
* *Amblytelus castaneus* Baehr, 2004
* *Amblytelus cooki* Baehr, 2004
* *Amblytelus curtus* (Fabricius, 1801)
* *Amblytelus discoidalis* Blackburn, 1891
* *Amblytelus doyeni* Baehr, 2004
* *Amblytelus fallax* Baehr, 2006
* *Amblytelus geoffreyorum* Baehr, 2004
* *Amblytelus gloriosus* Baehr, 2004
* *Amblytelus handkei* Baehr, 2004
* *Amblytelus inornatus* Blackburn, 1891
* *Amblytelus karricola* Baehr, 2004
* *Amblytelus lawrencei* Baehr, 2004
* *Amblytelus leai* Sloane, 1898
* *Amblytelus longior* Baehr, 2004
* *Amblytelus longipennis* Baehr, 2004
* *Amblytelus marginicollis* Sloane, 1911
* *Amblytelus matthewsi* Baehr, 2004
* *Amblytelus meyeri* Baehr, 2004
* *Amblytelus minutus* Macleay, 1871
* *Amblytelus monteithi* Baehr, 2004
* *Amblytelus montiscampi* Baehr, 2004
* *Amblytelus montiswilsoni* Baehr, 2004
* *Amblytelus montorum* Baehr, 2004
* *Amblytelus neboissi* Baehr, 2004
* *Amblytelus niger* Sloane, 1920
* *Amblytelus observatorum* Baehr, 2004
* *Amblytelus pseudepelyx* Baehr, 2004
* *Amblytelus rugosifrons* Baehr, 2004
* *Amblytelus simsoni* Sloane, 1920
* *Amblytelus sinuatus* Blackburn, 1892
* *Amblytelus spurgeoni* Baehr, 2004
* *Amblytelus striatus* Sloane, 1920
* *Amblytelus temporalis* Baehr, 2004
* *Amblytelus walfordi* Baehr, 2004
* *Amblytelus weiri* Baehr, 2004

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
*New species and new records of the amblyteline genera Amblytelus Erichson and Dystrichothorax Blackbur from eastern Australia
Charles Stark Draper

**Charles Stark Draper**, nado o 2 de outubro de 1901 en Windsor, Missouri, e finado o 1 de xullo de 1987, foi un enxeñeiro estadounidense que destacou no desenvolvemento de sistemas de navegación inerciais.

## Traxectoria 
Draper naceu o 2 de outubro de 1901 en Windsor, Missouri. Estudou ciencias e psicoloxía nas universidades de Missouri e Stanford, rematando cun doutoramento en física polo Instituto de Tecnoloxía de Massachusetts (MIT) en 1938. Deu clases durante un ano para a continuación fundar o Laboratorio de Instrumentación do MIT en 1940, chegando a ser xefe do departamento de aeronáutica do MIT.

O primeiro éxito do Laboratorio de Instrumentación foi o xiroscopio Mark 14 para os canóns antiaéreos da Armada. Durante os anos 1950 desenvolveu un péndulo de Foucault para corrixir automaticamente os erros dos xirocompases navais e aeronáuticos da época debido á rotación da Terra. Tamén desenvolveron pilotos automáticos en base ao péndulo e xirocompás, demostrándose a súa utilidade co primeiro voo automático transcontinental dun bombardeiro B-29 en 1953.

Durante o programa Apollo o laboratorio de Draper gañou o contracto para desenvolver o sistema de control e navegación estelar e inercial que levarían a bordo as naves Apollo. Draper seguiría investigando no MIT ata xaneiro de 1970.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
*Programa Apollo
Walter Aduviri Calisaya

**Walter Aduviri Calisaya**, nado no distrito de Santa Rosa o 8 de agosto de 1980, é un contador público e político peruano. Foi Gobernador Rexional de Puno dende o 1 de xaneiro de 2019 até o 10 de marzo de 2020.

## Traxectoria 
Cursou os seus estudos primarios e secundarios na localidade de Mazocruz. Entre 2000 e 2005 cursou estudos superiores de contabilidade na Universidade Andina Néstor Cáceres Velásquez e, entre 2011 e 2013, fixo o doutoramento en contabilidade e administración na Universidade Nacional do Altiplano de Puno.

En maio do 2011, Aduviri foi un dos líderes dunha protesta social no departamento de Puno cualificada como o "*Aymarazo*" que ocasionou desfeitas nas sedes de entidades públicas e privadas principalmente na cidade de Puno, capital departamental. O motivo da protesta foi a promulgación do Decreto Supremo N° 083 no segundo goberno de Alan García Pérez, que autorizaba as operacións da empresa canadense *Bear Creek Mining Corporation* e o seu proxecto mineiro Santa Ana no distrito de Huacullani, provincia de Chucuito, no departamento de Puno. Nese momento, Aduviri era presidente da denominada "Fronte de Defensa dos Recursos Naturais da Zona Sur de Puno".

## Carreira política 
### Candidato ao Goberno Rexional de Puno 
A súa primeira participación política foi nas eleccións rexionais do 2014 nas que se presentou como candidato á presidencia do Goberno Rexional de Puno polo partido Democracia Directa quedando en segundo lugar tras perder a segunda volta electoral co logo presidente rexional Juan Luque Mamani. 

### Gobernador Rexional de Puno 
Volveu ser candidato nas eleccións rexionais do 2018, desta volta polo Movemento de Integración polo Desenvolvemento Rexional ("Mi Casita") que el mesmo fundou, obtendo a elección en primeira volta.

Por mor da condena que recibiu polo Aymarazo, Aduviri foi cesado da gobernación rexional en marzo do 2020, sendo substituído polo seu vicepresidente Agustín Luque Chayña. En decembro do 2020, tras a modificación da sentenza que motivou que Aduviri saíse do penal, o Consello Rexional anulou a súa suspensión.

## Detención e controversias 
O 14 de agosto de 2019, o Poder Xudicial ditou seis anos de prisión contra Aduviri como coautor non executivo do delito contra a tranquilidade pública no chamado caso 'Aymarazo', unha protesta socio-ecolóxica contra a mineira efectuada en maio de 2011 cando Aduviri rodeou a rexión e se realizaron atentados contra institucións públicas. Finalmente, o 25 de agosto, foi capturado por comandos policiais na porta dun hotel no Distrito de La Victoria, sendo posteriormente trasladado á Dirincri da Avenida España para as respectivas dilixencias do seu proceso penal.

## Notas
Illa sagrada de Okinoshima e sitios asociados na rexión de Munakata

A **illa sagrada de Okinoshima e sitios asociados na rexión de Munakata**, (「神宿る島」宗像・沖ノ島と関連遺産群), é un grupo de sitios no noroeste de Kyūshū, Xapón, que se inscribiu na Lista do Patrimonio da Humanidade da UNESCO en 2017, baixo os criterios II e III.

## Antecedentes 
No Kojiki e Nihon Shoki dise que as tres kami Munakata son fillas de Amaterasu, xeradas polo consumo de espadas xigantes da deusa do sol. Okitsu-Miya na illa de Okinoshima é parte do complexo do santuario xintoista de Munakata Taisha, non se construíron santuarios formais na illa, en cambio, as pilas de rochas ou yorishiro proporcionaron o foco para a veneración. Máis de 80.000 artefactos depositáronse ritualmente no lugar entre os séculos IV e X. Inclúen espellos e remates de bronce con cabeza de dragón de Wei China, aneis de ouro e adornos para cabalos semellantes aos que se atopan nas tumbas de Silla en Corea e fragmentos dunha cunca de vidro da Persia sasánida O clan Munakata (宗像氏), poderosos gobernantes locais, controlaba a ruta ao continente e "presidía os rituais". Crese que os moitos kofun ou túmulos da zona son o seu cemiterio.

## Sitios compoñentes 
## Envío orixinal 
Os seguintes sitios incluíronse na candidatura orixinal, pero excluíronse da inscrición final:

## Notas
;Referencias

## Véxase tamén
### Bibliografía
### Outros artigos
* Patrimonio da Humanidade no Xapón

### Ligazóns externas
* Okinoshima Illa e Sitios Relacionados en Munakata Rexión
* Documento de proposta
* Panfleto
María Rozas

**María Rozas Pérez**, nada en Santiago de Compostela en 1981, é unha política galega.

## Traxectoria 
Licenciouse en Ciencias Políticas e da Administración na Universidade de Santiago de Compostela,  con mestrado de Estratexias, Axentes e Políticas de Cooperación ao Desenvolvemento polo Instituto HEGOA da Universidade do País Vasco, e traballou como consultora de xestión económica e patrimonial para o sector público nunha empresa de TIC.

Foi voluntaria en varias ONGD e participante no movemento feminista. Militante de Esquerda Unida, en febreiro de 2015 gañou as primarias locais para elixir o candidato desa formación á alcaldía de Santiago, mais nas eleccións municipais dese ano, seguindo un acordo da súa formación, presentouse na candidatura de Compostela Aberta como número 2 e logrou acta de concelleira. Pasou a ser Tenente de Alcalde e asumiu a concellería de economía, facenda e administración, sendo responsable dos orzamentos participativos. Exerceu a alcaldía en xuño de 2018 durante a baixa de paternidade de Martiño Noriega. 

Nas eleccións municipais de 2019 non saíu elixida ao ir no posto 6 e lograr a súa formación cinco concelleiros; así e todo, volveu ao concello trala renuncia á súa acta de Martiño Noriega. En xullo de 2021 formou parte da candidatura alternativa, considerada afín a Yolanda Díaz, á dirección de Esquerda Unida de Eva Solla. 

En outubro de 2022 asumiu a portavocía do grupo municipal de Compostela Aberta trala renuncia de Marta Lois, sendo elixida ademais como candidata á alcaldía de Santiago de Compostela para as eleccións municipais de 2023. En dita convocatoria electoral a súa formación pasou de 5 a 2 concelleiros, pasando a se-la cuarta forza política. Aínda así conseguiu volver ao goberno tras chegar a un pacto de goberno co BNG de Goretti Sanmartín, e pasou a ser Tenente de Alcaldesa e Concelleira de Dereitos e Servizos Sociais, Promoción Económica e Xuventude.

## Notas
Tiranía dos Trinta

**A tiranía dos Trinta** (en grego οἱ Τριάκοντα, *hoi Triakonta*) foi un goberno oligárquico de Atenas composto por trinta maxistrados chamados tiranos, que sucedeu á democracia ateniense ao final da guerra do Peloponeso, durante menos dun ano, no ano 404 a. C.. En Xenofonte aparece a lista completa: Polícares, Critias, Melobio, Hipóloco, Euclides, Hierón, Mnesíloco, Cremón, Terámenes, Aresias, Diocles, Fedrias, Queréleo, Anecio, Pisón, Sófocles, Eratóstenes, Caricles, Onomacles, Teognis, Esquines, Teóxenes, Cleómedes, Erasístrato, Fidón, Dracóntides, Eumates, Aristóteles, Hipómaco e Mnesitides.

## Historia
Pausanias conta que os Trinta destruíron a muralla de Atenas que fora construída por Temístocles, tras a retirada dos persas. A destrución das murallas foi unha das condicións impostas polos éforos de Esparta para a rendición de Atenas; quen negociou a rendición e convenceu aos atenienses que era Terámenes, fillo de Hagno. Estes muros foron reconstruídos por Conon despois da batalla naval de Cnido.
Segundo Plutarco, os aliados de Lisandro e Esparta destruíron as murallas e queimaron as trirremes de Atenas, establecendo trinta tiranos en Atenas e dez tiranos no Pireo, colocando unha guarnición espartana na acrópole, comandada por *Calibio*.

Cando os atenienses atacaron aos Trinta, Lisandro resolveu retomar Atenas, pero os reis de Esparta (o réxime de Esparta era unha diarquía), envexosos de Lisandro porque tiña que capturar Atenas dúas veces, decidiron que un deles iría; o elixido foi Pausanias, quen disuadiu aos atenienses de sublevarse. Pouco despois, os atenienses subleváronse de novo e Pausanias foi censurado, mentres que Lisandro foi eloxiado en Esparta.

Segundo o xeógrafo Pausanias, Trasíbulo derrotou aos Trinta Tiranos, levando un exército inicial de sesenta homes de Tebas e, tras a vitoria, provocou a reconciliación dos atenienses, que estaban divididos en varias faccións. Foi para opoñerse a Trasíbulo que Pausanias, rei de Esparta e neto do xeneral Pausanias que gañou a batalla de Platea, invadiu a Ática, pero volveu a Esparta, porque non quería axudar ao despotismo dos homes sen carácter.

## Notas 
## Véxase tamén
### Bibliografía
*Pausanias: *Ἑλλάδος περιήγησις*
*Plutarco de Queronea: *Bioi parallēlloi*. "Alexandre e Xulio César".
Tammany Hall

**Tammany Hall** foi unha sociedade política, formada por membros do Partido Demócrata dos Estados Unidos, que dominou o goberno municipal da cidade de Nova York entre 1854 e 1934, cando Fiorello LaGuardia, do Partido Republicano, foi elixido alcalde da cidade. 

## Historia 
[miniatura|*Boss Tweed and the Tammany Ring*, o círculo de **Tammany** co 'xefe' [William M. Tweed|William Tweed caricaturizado por Thomas Nast.|esquerda]]
A sociedade foi fundada en 1786, e deixou de existir na década de 1960.

Tammany Hall recibiu inicialmente apoio da clase media traballadora, pequenas empresas e familias de inmigrantes, particularmente dos irlandeses que apoiaban a William Tweed. 

Apoiaron políticas de pouca intervención estatal na economía e de redución da burocracia gobernamental. 

O grupo, con todo, tamén era coñecido por actuar como "cuadrilla", acusado de corrupción e abuso de poder ao longo das décadas, sobre todo a partir de finais do século XIX.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Partido Demócrata (Estados Unidos de América)
* William M. Tweed 
* Fiorello LaGuardia
* Thomas Nast
The Whale (filme de 2022)

***The Whale*** é un filme estadounidense de 2022 dirixido por Darren Aronofsky e Samuel D. Hunter. Baséase na obra homónima de 2012. Está protagonizado por Brendan Fraser, Sadie Sink, Hong Chau, Ty Simpkins e Samantha Morton. No filme, un solitario profesor de inglés con obesidade severa intenta restaurar a súa relación coa súa filla adolescente, á que abandonou cando tiña oito anos. O filme rodouse entre o 8 de marzo e o 7 de abril de 2021, en Newburgh, Nova York. 

*The Whale* estreouse na 79ª edición do Festival Internacional de Cinema de Venecia o 4 de setembro de 2022. Tivo unha estrea limitada nos cinemas dos Estados Unidos o 9 de decembro, antes dunha estrea máis ampla o 21 de decembro a través de A24, recadando 54,9 millóns de dólares contra un orzamento de 3 millóns. A crítica tivo unha resposta polarizada; aínda que algúns enxalzaron a actuación, especialmente de Fraser, Chau e Sink, a representación que se fai no filme das loitas relacionadas coa obesidade motivou críticas. Pola súa interpretación, Fraser gañou o Óscar ó mellor actor, o premio Critics' Choice e o premio SAG, Chau foi nomeada ó Óscar á mellor actriz secundaria, e o filme gañou o Óscar á mellor maquillaxe.

## Personaxes 
* Brendan Fraser como Charlie, un profesor de inglés obeso e solitario.
* Sadie Sink como Ellie Sarsfield, a filla adolescente e distante de Charlie.
** Jacey Sink como Ellie de nena.
* Hong Chau como Liz, a enfermeira que coida de Charlie e a súa mellor amiga.
* Ty Simpkins como Thomas, un misioneiro cristián.
* Samantha Morton como Mary, a exmuller de Charlie e a nai de Ellie.
* Sathya Sridharan como Dan, un repartidor de pizza.

## Notas
Lamprima aurata

***Lamprima aurata*** é unha especie de escaravello da familia dos lucánidos nativa de Australia.

## Descrición 
É un escaravello cun corpo oval e brillante. Mide de 15 a 25&nbsp;mm de longo. A súa coloración é bastante variable, polo que recibiu distintas denominacións por varios autores. A cor dos machos é característicamente verde dourada metálica ou amarela con patas moi coloridas, mentres que as femias poden ser azuis, verde azuladas ou marróns apagadas. As femias son menores que os machos. Os machos teñen grandes mandíbulas prolongadas cara a adiante usadas para loitar.

## Distribución e hábitat 
*L. aurata* é nativa de Australia e pode encontrarse en Tasmania e sueste da Australia continental, principalmente en Victoria, en bosques secos esclerófilos.

Das cinco especies do xénero *Lamprima* só dúas viven na Australia continental: *L. aurata* e a moi relacionada *L. imberbis*, que vive no noroeste de Nova Gales do Sur.

## Bioloxía 
As larvas son sapro-xilofagas e pasan dous anos alimentándose de troncos podres. Os adultos son voadores de vida libre e móvense activamente polo chan durante o día e beben o néctar das flores, especialmente de eucaliptos. Os machos poden encontrarse situados sobre troncos podres, defendendo o seu teritorio.

## Galería 

Ficheiro:Lamprima aurata larva.JPG|Larva de *L. aurata*
Ficheiro:COLE Lucanidae Lamprima aurata m.png|Ilustración dun macho feita por Des Helmore

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* *L. aurata*  en CSIRO
Chondropyga dorsalis

***Chondropyga dorsalis*** é un grande escaravello australiano da familia dos escarabeidos.

## Descrición 
Este escaravello crece ata os 20–25&nbsp;mm de longo e as femias son lixeiramente menores que os machos. Ten unha coloración marrón amarelada e cando está en voo produce un ruído forte rumbante que crea a ilusión de que se está achegando unha grande avespa. Tamén fai isto cando se sente ameazado.

## Distribución e hábitat 
Encóntrase no sueste de Australia, en Victoria, Nova Gales do Sur e parte de Queensland. Os adultos aliméntanse de néctar, mentres que as larvas viven en madeira podre. Viven en zonas boscosas, bosques secos esclerófilos e xardíns residenciais.

## Ciclo vital 
Poñen os ovos en lugares húmidos situados nos troncos podres ou arredor deles. Unha vez que fixeron eclosión, as larvas resultantes aliméntanse da madeira podre ata que están listas para pupar. Constrúen as pupas de barro e residuos podres. Os adultos saen da pupa en verán e aliméntanse en arbustos e árbores cargados de néctar.

## Notas
Rhinotia hemisticta

***Rhinotia hemisticta*** é unha especie de gurgullo da familia Belidae. Só vive en Australia, onde recibe o nome de *gurgullo de nariz longo* (*long-nosed weevil*) pola característico apéndice longo protuberante da cabeza que semella un nariz. Mide 2,5 cm de longo e habita en zonas boscosas.

Foi descrita por primeira vez por Ernst Friedrich Germar  en 1848 co nome *Belus hemistictus*. Na literatura tamén aparece co nome *Rhinotia hemistictus*.

Ficheiro:Long nosed weevil on acacia leaves.jpg|Sobre as follas dunha acacia no sueste de Nova Gales do Sur
Ficheiro:Rhinotia hemistictus (Long Nosed Weevil).jpg|Imaxe moi ampliada do animal mostrando detalles da cabeza
Ficheiro:Kioloa fauna 127.jpg|O animal a piques de engalar

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
*Lea, A.M. Descriptions of new species of Australian Coleoptera. Part V. Proceedings of the Linnean Society of New South Wales 23(4): 521-645 [Data de publicación 19 de maio de 1899: datado 1898]
*Lea, A.M. Descriptions of Australian Curculionidae, with notes on previously described species. Part VI. Transactions of the Royal Society of South Australia 32: 203-251 [Data de publicación decembro de 1908]
Tully (filme de 2018)

***Tully*** é un filme estadounidense de 2018 dirixido por Jason Reitman, escrito por Diablo Cody e protagonizado por Charlize Theron, Mackenzie Davis, Ron Livingston e Mark Duplass. O filme conta a historia de amizade entre unha nai de tres fillos e a súa neneira nocturna. É a terceira colaboración entre Jason Reitman e o guionista Diablo Cody, despois de *Juno* (2007) e *Young Adult* (2011), sendo tamén a última protagonizada por Theron.

## Personaxes 
* Charlize Theron como Marlo Moreau
* Mackenzie Davis como Tully
* Ron Livingston como Drew Moreau
* Asher Miles Fallica como Jonah
* Lia Frankland como Sarah
* Mark Duplass como Craig Freehauf
* Elaine Tan como Elyse
* Gameela Wright como Laurie

## Notas
Olegario Ramón Fernández

**Olegario Ramón Fernández**, nado en Peranzais o 14 de setembro de 1970, é un político berciano, alcalde de Ponferrada dende o 15 de xuño de 2019 ata o 17 de xuño de 2023. Dende o 17 de xullo de 2023 é presidente do Consello Comarcal do Bierzo.

## Traxectoria 
Estudou Dereito na Universidade de León tras entrar como funcionario na administración de xustiza destinárono a Cataluña, Madrid e Ávila, ata finalmente aveciñarse en Ponferrada. Nas eleccións municipais de 2015 foi o número dous da candidatura socialista en Ponferrada e entrou no concello.

Dende xaneiro de 2018 é o secretario xeral da agrupación socialista de Ponferrada. Nas eleccións municipais de 2019 encabezou a candidatura socialista en Ponferrada, que foi a máis votada e logo dun acordo de goberno con Podemos e Coalición por El Bierzo tomou posesión como alcalde o 15 de xuño de 2019. Logo das eleccións de maio do 2023, e por un pacto entre Partido Popular, Coalición por el Bierzo e Vox, perdeu a alcaldía e foi nomeado voceiro da oposición.

## Notas
Francisco Bastida

**Francisco José Bastida Freijedo**, nado na Estrada en 1951, é un profesor e escritor galego.

## Traxectoria 
Foi catedrático de Dereito Constitucional da Universidade de Oviedo. Foi vogal do Consejo Consultivo del Principado de Asturias. Participou na Comisión Técnica redactora do Estatuto de Autonomía para Asturias. Esta especializado en dereitos fundamentais.

## Obras 
* *La maleta del contrabajo*, 2023.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* “Santiago era una aldea, y Derecho, la carcunda
Treitol

O **treitol** é un azucre-alcohol de catro carbonos coa fórmula molecular C4H10O4. Utilízano principalmente algúns invertebrados como intermediario na síntese química doutros compostos. É o diastereómero do eritritol, que se utiliza como edulcorante substituto do azucre.

Nos organismos vivos o treitol encóntrase no fungo comestible *Armillaria mellea*.

Serve como crioprotector (axente anticonxelante) no escaravello de Alasca *Upis ceramboides*.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Proteína anticonxelante
* Ditiotreitol, un derivado tiol do treitol
Ademosynidae

**Ademosynidae** é unha familia extinguida da orde dos coleópteros. Comprende  uns 10 xéneros e máis de 40 especies descritas. Viviron desde finais do Triásico a principios do Cretáceo.

## Xéneros 
Estes 10 xéneros pertencen á familia Ademosynidae:
* † *Ademosyne* Handlirsch, 1906 
* † *Atalosyne* Ren, 1995 
* † *Cephalosyne* Ponomarenko, 1969 
* † *Chaocoleus* Ponomarenko, Yan & Huang, 2014 
* † *Dolichosyne* Ponomarenko, 1969 
* † *Eremisyne* Wang 1998 
* † *Gnathosyne* Ponomarenko, 1969 
* † *Grammositum* Dunstan 1923 
* † *Petrosyne* Ponomarenko, 1969 
* † *Sphaerosyne* Ponomarenko, 1969 

## Notas
Ptiliidae

**Ptiliidae** é unha familia de diminutos escaravellos cunha distribución cosmopolita. Esta familia contén o escaravello de menor tamaño coñecido, cunha lonxitude cando completou o crecemento de só 0,3-4,0 mm. Teñen unhas ás posteriores estreitas e de aspecto plumoso. 

O pequeno tamaño forzou a algunhas especies a sacrificar parte da súa anatomía, como o corazón, o boche e a moella. Aínda que o exoesqueleto e o sistema respiratorio dos insectos parecen ser factores limitantes maiores en canto ao tamaño maior que poden acadar, o límite de menor tamaño que poden ter parece estar relacionado co espazo necesario para os seus sistemas nervioso e reprodutor. Os adultos e larvas son micrófagos, alimentándose de esporas e hifas de fungos, así como doutros detritos orgánicos. Encóntranse nunha ampla variedade de hábitats, incluíndo madeira podre e infestada por fungos, buracos de árbores, baixo o kelp nas praias e dentro ou preto de formigueiros e termitiros. Os ovos son moi grandes en comparación coa femia adulta (aproximadamente a metade da súa lonxitude) polo que só poden poñer e desenvolver un ovo de cada vez. pero hai un gran número de espécimes nas coleccións que esperan a ser descritos, aqsí que o verdadeiro número de especies é probablemente moito maior. A familia está dividida en 3 subfamilias:

* Acrotrichinae
* Cephaloplectinae
* Ptiliinae

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
*Descrición da familia en Tolweb
Neorrhina punctata

***Neorrhina punctata*** é unha especie de escaravello australiano da familia dos escarabeidos, subfamilia Cetoniinae,  tribo Schizorhinini. Ten vivas cores, vive en zonas boscosas ou urbanas, come nectar de eucalipto ou *Angophora* e voa cos élitros pechados, o cal é moi peculiar entre os escaravellos. As larvas viven en troncos podres ou materia vexetal en descomposición.

Tamén se coñece por outros nomes científicos sinónimos, pero que hoxe son obsoletos ou estaban mal escritos (*lapsus*):
* *Cetonia punctatum* (*lapsus*)
* *Cetonia punctata* Donovan, 1805
* *Neorrhina punctatum* (*lapsus*)
* *Polystigma punctatum* (*lapsus*)
* *Polystigma punctata* (Donovan, 1805)

## Notas
Leiodidae

[miniatura|thumbtime=0:20|*Catops picipes* nunha folla de [faia ]]

**Leiodidae** (**leiódidos**) é unha familia de escaravellos cunhas 3800 especies descritas que se encontran en todo o mundo. Membros desta familia teñen unha característica forma globular, pero outros son máis alongados. Son xeralmente pequenos ou moi pequenos (de menos de 10&nbsp;mm de lonxitude) e moitas especies teñen antenas con forma de maza.

Os membros da familia son xeralmente sapróagos ou preeiros que comen preas ou materia orgánica en descomposición como excrementos ou están especializados en comer tipos específicos de fungos. Moitas especies teñen ás reducidas, e aproximadamente a metade das especies non son voadoras.

O fósil máis antigo da familia é *Mesagyrtoides* de Shar-Teg, Mongolia, que datan do Xurásico tardío (Titoniano). Os membros das subfamilias modernas apareceron durante o Cretáceo, e atopáronse principalmente en ámbar birmano.

## Notas 
* Descrición da familia 
* Páxinas taxonómicas en web dos Cholevinae do mundo (aquí tratados como unha familia separada)

### Ligazóns externas
Phanerota fasciata

***Phanerota fasciata*** é unha especie de escaravellos estafilínidos. Vive en Norteamérica.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
*
Everything Everywhere All at Once

***Everything Everywhere All at Once*** é un filme de estadounidense de 2022 escrito e dirixido por Daniel Kwan e Daniel Scheinert (coñecidos colectivamente como "Daniels"), que a produciron xunto a Anthony e Joe Russo. *The New York Times* cualificou o filme como un "remuíño de anarquía de xéneros" con elementos de comedia surrealista, ficción científica, fantasía, filmes de artes marciais e animación.

## Argumento 
Evelyn Quan ten unha lavandaría co seu marido Waymond Wang, unhas dúas décadas despois de que emigrasen aos Estados Unidos e tivesen unha filla, Joy. A lavandaría está a ser auditada polo IRS. Mentres tanto, Waymond está intentando entregarlle a Evelyn os papeis do divorcio; o esixente pai de Evelyn, Gong Gong, está de visita pola festa do Ano Novo Chinés e Joy quere que a súa nai acepte a súa moza non chinesa Becky, sobre a que Evelyn mente a Gong Gong.

Nunha reunión conflitiva coa inspectora do IRS Deirdre Beaubeirdre, o corpo de Waymond é tomado por Alpha-Waymond, unha versión de Waymond do "Alphaverse". Alpha-Waymond explícalle a Evelyn que existen moitos universos paralelos porque cada opción de vida crea un novo universo alternativo. O Alphaverse, dirixido pola finada Alpha-Evelyn, desenvolveu a tecnoloxía de "saltoversos", que permite ás persoas acceder ás habilidades, memorias e corpos do seu universo paralelo realizando accións estrañas estatisticamente pouco probables. O multiverso agora está ameazado por Jobu Tupaki, a versión Alphaverse de Joy, cuxa mente quedou escindida despois de que Alpha-Evelyn a empurrase a realizar un saltoverso. Jobu agora experimenta todos os universos á vez e pode saltar e manipular a materia ao seu xeito; ela creou un buraco negro "todo bagel" que ameaza o multiverso.

## Elenco 
* Michelle Yeoh como Evelyn Quan Wang
* Stephanie Hsu como Joy Wang, filla de Evelyn
* Ke Huy Quan como Waymond Wang, marido de Evelyn
* James Hong como Gong Gong (en cantonés, "avó"), pai de Evelyn
* Jamie Lee Curtis como Deirdre Beaubeirdre, inspectora da IRS inspector
* Jenny Slate como Debbie the Dog Mom, clienta da lavandaría
* Harry Shum Jr. como Chad
* Tallie Medel como Becky Sregor, moza de Joy

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Páxina oficial
* Guión oficial
Tula, Rusia

**Tula** (en alfabeto cirílico ruso: Тула, transliterado *Tula*) é unha cidade de Rusia, capital da provincia homónima. Está situada ao sur de Moscova, no centro da Rusia europea. Ten uns 550.000 habitantes. 

## Historia 
### Idade Moderna 
En 1530 construíuse alí unha cidadela ou *kremlin*. Foi un lugar clave para protexer Moscova das invasións tártaras ou mongois. Tula converteuse no centro da industria metalúrxica rusa a partir de 1712, tras o descubrimento de xacementos de ferro e carbón na zona.

### Idade Contemporánea 
Durante a segunda guerra mundial (Gran guerra patria, 1940-1945) a cidade converteuse nun importante centro de produción de armamento e por iso foi obxectivo do *Heer* alemán a finais de 1941. O exército de Heinz Guderian foi aniquilado en Tula, e por iso leva dende 1976 o título de Cidade heroica.

En Tula naceu, viviu e foi enterrado Lev Tolstoi (1828-1910). A atracción máis popular para os turistas é a Yasnaya Polyana, que foi a casa e último lugar onde viviu Tolstoi, a 14 km ao suroeste do centro da cidade. 

## Deporte 
A cidade de Tula alberga o Arsenal Stadium (homónimo do estadio do Arsenal inglés) e o FC Arsenal Tula (*Professionalniy Futbolniy Klub Arsenal*), que participa na liga rusa de fútbol.

## Irmandamentos 
*  Banská Bystrica
*  Kutaisi
*  Mahilioŭ
*  Albany
*  Villingen-Schwenningen

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 

* 

* 

### Ligazóns externas 
* Yasnaya Polyana, Museo Tolstoi
Trogoderma inclusum

***Trogoderma inclusum*** é unha especie de escaravello da familia dos derméstidos de 3,5 mm de longo. Encóntrase en África, Europa e norte de Asia (excluíndo a China), América do Norte, Oceanía e sur de Asia.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
* 
*
Eburia quadrigeminata

***Eburia quadrigeminata*** é unha especie de escaravellos da familia dos cerambícidos. Os adultos teñen 12-25 mm de longo. A súa esperanza de vida é de 10–40 anos.
[miniatura|esquerda|*Eburia quadrigeminata*, con espiñas nos [élitros]]

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
*Imaxes de *E. quadrigeminata*
Buprestis aurulenta

***Buprestis aurulenta*** é unha especie de escaravello da familia dos bupréstidos.

O adulto é de cor verde iridescente, cun bordo laranxa brillante nos élitros. O 27 de maio de 1983, un exemplar saíu das madeiras dunha escaleira dunha casa de Essex, Reino Unido, despois de estar vivindo dentro da madeira en forma de larva durante polo menos 47 anos.

Viven na zona do noroeste do Pacífico dos Estados Unidos e chegan polo norte ata o sur da Columbia Británica canadense e polo sur a través das Montañas Rochosas chegan a México.

## Notas
Marco Morala

**Marco Antonio Morala López**, nado en Ponferrada o 12 de febreiro de 1971, é un avogado e político berciano do Partido Popular.

## Traxectoria 
Estudou Dereito e traballou como avogado nun bufete de Ponferrada, fíxose coñecido no exercicio da súa profesión por lograr sentenzas favorables aos demandantes no caso das preferentes bancarias. Confrade da Real Irmandade de Xesús Nazareno de Ponferrada foi o seu mordomo entre 2011 e 2019 e houbo renunciar para encabezar a candidatura do Partido Popular ao concello de Ponferrada nas eleccións municipais dese ano. O seu partido quedou en segundo lugar e Morala entrou como concelleiro na corporación municipal. Nas eleccións municipais de 2023 volve liderar a lista do PP en Ponferrada.

## Notas
Andreas Gursky

**Andreas Gursky**, nado en Leipzig o 15 de xaneiro de 1955, é un fotógrafo alemán coñecido polos seus traballos de gran formato e que traballa con imaxes en cor procesadas dixitalmente. É un dos fotógrafos máis exitosos da fotografía contemporánea.

## Traxectoria 
Andreas Gursky naceu nunha familia de fotógrafos, xa que tanto o seu pai, Willy Gursky, como o seu avó Hans (1890–1960) foron fotógrafos publicitarios. Willy Gursky dirixira o seu propio estudo en Leipzig desde 1949, ata que en 1950 trasladouse coa súa familia desde a República Democrática Alemá á cidade de Düsseldorf.

De 1978 a 1981 Andreas Gursky estudou Comunicación Visual na Universidade de Duisburg-Essen con Otto Steinert e Michael Schmidt. Ao mesmo tempo estudaba na Academia de Arte de Düsseldorf onde estudou con Bernd Becher e graduouse en 1987. 

Xunto cos fotógrafos Axel Hütte, Jörg Sasse, Thomas Struth, Candida Höfer e Thomas Ruff, pertence ao grupo da Escola Becher ("Becher-Schüler"), de Bernd e Hilla Becher, coñecida como Escola de Fotografía de Düsseldorf.

En 1980 Andreas casou con Carol Pilars de Pilar, coa que ten un fillo e unha filla. Despois volveu casar coa fotógrafa Nina Pohl, coa que fixo parte do seu traballo.

## Notas
Bluey (serie de televisión)

***Bluey*** é unha serie de televisión australiana de animación infantil que se estreou a través da canle ABC Kids o 1 de outubro de 2018. A serie creouna Joe Brumm e prodúcea a empresa Ludo Studio con sede en Queensland. Foi encargada pola Australian Broadcasting Corporation e British Broadcasting Corporation, con BBC Studios como posuidor dos dereitos de distribución e mercadotecnia. A serie estreouse a través de Disney Junior nos Estados Unidos de América e a través de Disney+ internacionalmente.

O programa conta a historia de Bluey, unha cadeliña "Blue Heeler" antropomórfica de seis anos que se caracteriza pola súa enerxía, imaxinación e curiosidade polo mundo. Vive co seu pai, Bandit, coa súa nai, Chilli, e a súa irmá máis nova, Bingo, quen se une regularmente a Bluey nas aventuras mentres a parella se embarca en xogos imaxinativos xuntos. Outros personaxes que aparecen representan diferentes razas de can. Os temas xerais da serie inclúen o foco na familia, o crecemento e a cultura australiana. O programa foi creado e prodúcese en Queensland; a súa capital, Brisbane, inspirou os escenarios da serie.

## Personaxes 
Os personaxes infantís de *Bluey* son interpretados por nenos do equipo de produción do programa e non se acreditan como intérpretes de voz.
### Principais 
*Bluey, unha cadela de seis anos (despois sete anos) da raza pastor australiano azul (tamén coñecida como "Blue Heeler". Ela é curiosa e enérxica.
* Bingo Heeler, a irmá máis nova de Bluey de catro anos de idade (despois cinco anos) un pastor australiano vermello.
* Bandit Heeler / Papá (voz de David McCormack), o pai pastor azul de Bluey e Bingo que é un arqueólogo. a nai pastor vermello de Bluey e Bingo que traballa a medio tempo na seguridade do aeroporto.

Debido a que os nacementos das súas fillas foron moi seguidos, durante unha boa tempada estivo atado a ver deseguido programas infantís que o horrorizaban. Na súa opinión, aqueles debuxos non reflectían o que el estaba a vivir coas súas fillas, así que decidiu contalo el mesmo.

## Notas
Stella

A palabra ***stella*** ou ***Stella*** ("estrela" en latín e italiano) pode estar referida a:

## Persoas 
### Nome 
* **Stella Cunliffe** (1917-2012), estatística británica;
* **Stella Hackel Sims** (nada en 1926), antiga directora da *US Mint*;
* **Stella McCartney** (nada en 1971), deseñadora de moda británica;
* **Stella Mwangi** (nada en 1986), cantante, compositora e rapeira norueguesa;
* **Stella Walsh** (1911-1980), atleta polaco-estadounidense;

### Apelido 
* **Beniamino Stella** (nado en 1941), cardeal e arcebispo católico italiano;

## Outros 
* **Stella**, moeda estadounidense de 4 dólares de ouro;
* **Stella**, satélite artifical francés.
Cabalga co demo

***Cabalga co demo*** (en ) é un filme estadounidense de 1999 dirixido por Ang Lee e protagonizado por Tobey Maguire, Skeet Ulrich, Jeffrey Wright e Jewel. Baséase na novela *Woe to Live On* de Daniel Woodrell, e está ambientado na guerra civil estadounidense. Conta a historia dun grupo de homes que se unen aos irregulares de Missouri, tamén coñecidos como Bushwhackers, unidades guerrilleiras leais ás unidades pro-Confederación do estado, e a súa guerra contra Northern Jayhawkers, aliados co exército da Unión. Simon Baker, Jonathan Rhys Meyers, Jonathan Brandis, Jim Caviezel, Mark Ruffalo e Celia Weston compoñen o resto do elenco.

Estreouse en galego o 25 de xaneiro de 2023 a través da TVG.

## Personaxes 
* Tobey Maguire como Jake Roedel
* Skeet Ulrich como Jack Bull Chiles
* Jewel como Sue Lee Shelley
* Jeffrey Wright como Daniel Holt
* Simon Baker como George Clyde
* Jonathan Rhys Meyers como Pitt Mackeson
* Jim Caviezel como Black John Ambrose
* Tom Guiry como Riley Crawford
* Jonathan Brandis como Cave Wyatt
* Mark Ruffalo como Alf Bowden
* Tom Wilkinson como Orton Brown
* Margo Martindale como Wilma Brown
* John Ales como William Quantrill
* Matthew Faber como Turner Rawls
* Celia Weston como Mrs. Clark
* John Judd como Otto Roedel
* Don Shanks como George
* John Durbin como Skaggs
* Zach Grenier como Mr. Evans

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
*
*
Iván Alonso Rodríguez

**Iván Alonso Rodríguez**, nado en Ponferrada o 6 de decembro de 1978, é un político berciano.

## Traxectoria 
Estudou enxeñería técnica forestal na Universidade de León e na Universidade Católica de Ávila. Entrou a militar de novo no bercianismo, e máis en concreto nas Juventudes Regionalistas do Partido de El Bierzo e logo foi secretario de organización do PB e o 29 de xaneiro de 2005 o seu partido elixiuno secretario xeral. 

En 2015 foi un dos impulsores da entrada do seu partido en Coalición por El Bierzo para concorrer ás eleccións municipais dese ano. Iván Alonso encabezou a lista de CB en Ponferrada e logrou acta de concelleiro e fíxose cargo da concellería de medio rural e no período 2015-2019 foi vicepresidente do Consello Comarcal do Bierzo. 

Iván Alonso converteuse en secretario xeral de Coalición por El Bierzo en 2018 logo de se constituír en federación de partidos políticos e o ano seguinte volveu de novo liderar a lista de CB, outra volta entrou na corporación e retivo a concellería de medio rural. En 2020 CB cambiou a súa estrutura e deixou de ser un partido presidencialista, polo que Iván Alonso como secretario xeral converteuse no líder da formación.

## Notas
Bledius spectabilis

***Bledius spectabilis*** é unha especie de escaravello estafilínido.

## Descrición 
Este escaravello mide de 5 a 7 mm de longo e ten patas de vivas cores. Os élitros son de tons maróns e tan largos coma longos.

## Distribución 
*B. spectabilis* habita as costas do mar Caspio e mar Negro, as costas do Mediterráneo desde Asia Menor a España e Marrocos, e o litoral Atlántico chegando polo norte ata o mar de Irlanda e o mar do Norte.

## Comportamento 
*Bledius spectabilis* mostra un comportamento moi pouco común entre os insectos, xa que protexe activamente as súas larvas da avespa parasita *Barycnemis blediator* e do escaravello predador *Dicheirotrichus gustavi*.

## Notas 
### Ligazóns externas 
*Imaxes de *Bledius spectabilis*  en Barcode of Life Data System
Dicheirotrichus gustavi

*** Dicheirotrichus gustavi  *** é unha especie de escaravello carábido. Sae das gretas ou buracos nas que se agocha para alimentarse nas marismas mareais salgadas despois do serán. Malia vivir en ambientes costeiros, non ten un ciclo de comportamento ligado ás mareas, simplemente corre á terra seca cando é sorprendido polas ondas do mar que se aproximan. Come larvas doutros escaravellos intermareais, como *Bledius spectabilis*, se non están protexidos por adultos.

## Notas
Barycnemis blediator

***Barycnemis blediator*** é unha pequena avespa parasita da familia dos icneumónidos. Pon os seus ovos nas larvas dos escaravellos estafilínidos de marismas salgadas da especie *Bledius spectabilis*. Este escaravello protexe activamente as súas larvas do ataque desta avespa, o cal é un comportamento pouco común para un insecto.

## Notas
Cetonia aurata

***Cetonia aurata*** é unha especie de escaravello da familia dos escarabeidos de 20 mm de longo, que ten unha coloración estrutural metálica verde e un escutelo cunha distintiva forma de V. O escutelo é a pequena área con forma de V entre os élitros; pode mostrar varias liñas e marcas brancas pequenas e irregulares. A parte ventral do animal ten unha cor de cobre e a parte dorsal é ás veces de cor de bronce, cobre, violeta, azul/negra ou cincenta.

*Cetonia aurata* non debería confundirse coa especie norteamericana *Macrodactylus subspinosus* nin coa escasa *Gnorimus nobilis*, que é moi similar. Un xeito de identificar a *Cetonia aurata* é ver o seu escutelo; que en *G. nobilis* é un triángulo equilátero, pero en *C. aurata* é un triángulo isóscele.

## Características 
*C. aurata* pode voar velozmente cos seus élitros baixados. Aliméntase de pole, néctar e flores, especialmente rosas. Poden encontrarse entre rosas nos días solleiros cálidos de maio a xuño ou xullo e ocasionalmente ata setembro. Encóntranse en Europa central e meridional e na parte sur do Reino Unido, onde ás veces parecen estar moi localizadas. Poden tamén encontrarse no sueste de Asia, no campo e nas illas periféricas fronte a Hong Kong. Son especies saprófagas beneficiosas (detritívoras).

### Ciclo vital 
As larvas teñen forma de C e teñen un corpo peludo, enrugado e firme, unha cabeza pequena e patas moi pequenas. As larvas pasan o inverno onde se alimentaron, que pode ser en compost, esterco, follas caídas descompostas por fungos ou madeira podre. Crecen moi rapidamente e mudan dúas veces antes do fin do outono. Teñen un ciclo vital de dous anos. Pupan de xuño a xullo. Algúns adultos poden saír da pupa en outono, pero a principal saída prodúcese en primavera, cando os escaravellos se aparean. Despois de aparearse as femias poñen ovos en materia orgánica en descomposición e despois morren.

## Coloración 
A coloración verde metálica do escaravello créase estruturalmente, causada pola reflexión principalmente de luz polarizada circularmente; como noutros escarabeidos esta é unha luz polarizada circularmente á esquerda. Foi descrita como un polarizador elíptico de banda estreita cara á esquerda.

## Galería 

Scara fg03.jpg|Larva 
Cetoine global.jpg|Pupa
Cetonia aurata (Linnaeus 1761).jpg|Adulto
Cétoine dorée vol.jpg|Coas ás estendidas; nótense os élitros pechados
Cetonia aurata take off composition 05172009.jpg|Padrón de voo
Cetonia aurata MF.jpg|Variacións de cor
Rose chafers (Cetonia aurata) on thistle (Carduus sp.).jpg|Sobre un cardo

## Notas 
### Ligazóns externas 
*Photos of *Cetonia aurata*
*Photos of *Cetonia aurata* e outras especies de escaravellos *Cetonia*.
*Rose chafer *Cetonia aurata*, fotos do seus ciclo vital.
*Cor de *Cetonia aurata* en lentes de película 3D, vídeo de YouTube de 23 segundos que demostra a dependencia da orientación da luz da cor brillante do escaravello.
Álvaro Rodríguez

**Álvaro Rodríguez** de Sarria **(***Alvarus Roderici Galletiae* nos arquivos coetáneos**)**, floruit en 1129 - 1166 e finado o 20 de xaneiro de 1167, foi un conde galego durante os reinados de Afonso VII e Fernando II.

## Traxectoria 
Álvaro era fillo de Rodrigo Vélaz e Urraca Álvarez, quizais filla de Álvar Fáñez e de Maior Pérez, filla de Pedro Ansúrez. Casou con Sancha, filla ilexítima de Fernán Pérez de Traba e de Tareixa, condesa de Portugal. O primeiro indicio da unión da parella data do 25 de maio de 1150. Despois de enviuvar, Sancha volveu casar con Pedro Afonso. Morreu arredor de 1182, deixando a Álvaro dous fillos, Rodrigo e Vermudo, e dúas fillas, Sancha e Tareixa, que casaron con Afonso Ramírez. Álvaro aparece por primeira vez nun documento do 29 de xaneiro de 1129 no *Tumbo de Lorenzana*, cartulario do mosteiro de Lourenzá. En 1147 participou no asedio de Almería, o *Poema de Almería*, enxalza a ascendencia de Álvaro, especialmente o seu avó materno e homónimo:*O 13 de febreiro de 1161 Álvaro levaba por primeira vez o título de conde, o máis alto do reino. Ocupou as tenencias de Lemos e Ribadeo (1146), Suarón (1153), a zona de Montenegro, antiga tenza entre as provincias de Lugo e A Coruña (1155), Folgoso, Sarria (1164–66) e Limia (1165). Patrocinaba o mosteiro cisterciense de Meira, onde preto recibira unha concesión de bens de Afonso VII o 27 de agosto de 1151. En 1164 Álvaro chegou a un acordo con Pedro, bispo de Mondoñedo, polo que as igrexas galegas de Piñeira, Vigo e Villasella, que pertencían á diocese, foran entregadas a Álvaro a cambio dunhas propiedades.

Álvaro morreu o 20 de xaneiro de 1167, cando a súa esposa Sancha figura gobernando a tenencia das terras de Folgoso:*tenens conmitatum de Felgoso defuncto uiro suo comite Aluaro''O seu fillo Rodrigo sucedeuno en Sarria e Lemos e tamén lle foi concedido o título de conde.

## Notas