open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Gyula Cseszneky

**Conde Gyula István Cseszneky de Milvány et Csesznek**, nado en Nagymajor (Hungría) en 1914 e finado no Brasil despois de 1956, foi un poeta, tradutor, militar e espía húngaro que participou na reanexión de Transilvania do Norte por Hungría, tivo o cargo de axudante do campo do rei croata Tomislav II e o do gran voivoda macedonio. Tamén foi involucrado en diferentes conspiracións antinazis e xogou un papel importante no rescate dos xudeus perseguidos.

## Traxectoria 
Cseszneky foi o fillo dun nobre empobrecido e da herdeira dun comerciante acomodado. Cursó os seus estudos en Hungría e Italia.

En 1940, despois do Segundo arbitraje de Viena participou na reanexión de Transilvania do Norte, e debido ao seu heroísmo excepcional demostrado durante a marcha, Miklós Horthy, Rexente de Hungría conferiulle o título "vitéz".

En 1941, durante a segunda guerra mundial, converteuse nun conselleiro de Aimone, que entón era o rei Tomislav II do Estado Independente de Croacia. En agosto de 1943, grazas aos seus amigos influyentes italianos e os seus parentes nos Balcanes, o Conde Cseszneky foi nomeado como gran voivoda macedonio.

O Conde Cseszneky só foi un gobernador nominal e intentou conseguir contactos cos gobernos aliados. En setembro de 1943, como Alemaña nazi encargouse do exército italiano, obrigóuselle renunciar e foi arrestado pola Gestapo. Conseguiu fuxirse a Hungría onde serviu como contacto entre o goberno de Miklós Kállay e os participantes do golpe antinazi croata Lorković-Vokić.

Durante a ocupación alemá de Hungría colaborou con Ángel Sanz Briz e Giorgio Perlasca no rescate dos xudeus perseguidos.

Logo da guerra, emigrou con Aimone de Aosta á Arxentina e despois morreu no Brasil.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Szilágyi, Aladár: - Operettállam (in Erdélyi Riport)
* Andreanu, José: - *Los secretos del Balkan*
* Sankó, L.: - *A csallóközi nemesi közbirtokosság*
* Toso, Fiorenzo: - ''Frammenti d'Europa*
* Kalimniou, Dean: - Alkiviadis Diammandi di Samarina (in Neos Kosmos English Edition, Melbourne, 2006)
* Thornberry, Patrick und Miranda Bruce-Mitford: - *World Directory of Minorities*. St. James Press 1990
* Koliopoulos, Giannēs S. und John S. Koliopoulos: - *Plundered Loyalties: Axis Occupation and Civil Strife in Greek West Macedonia''. C. Hurst & Co, 1990.
* Horváth Mihály: A magyar nemzet története
* Seidl-Bonitz-Hochegger: Zeitschrift für Niederösterreichischen Gymnasien XIV.

### Ligazóns externas 
* Aristocracia húngara 
* Balkan Royalty
* Η συνθηκολόγηση της Ιταλίας στο Β` Παγκόσμιο Πόλεμο
Hidetoshi Nakata

**Hidetoshi Nakata** (中田 英寿, なかた ひでとし 22 de xaneiro de 1977 en Kōfu na prefectura de Yamanashi), é un futbolista retirado. Un dos futbolistas asiáticos máis recoñecidos da súa xeración.

Comezou a súa carreira profesional en 1995, fíxose coñecido ao gañar a Copa da Federación Asiática de Fútbol en 1997 e 1998 xogando co Shonan Bellmare, tamén gañou o Scudetto co AS Roma en 2001, xogou coa selección nacional do Xapón en tres Mundiais (1998, 2002 e 2006) e nos Xogos Olímpicos dúas veces (1996 e 2000). O seu último equipo foi o Bolton Wanderers F.C da Premier League inglesa. Nakata retiouse o 3 de xullo de 2006 aos 29 anos de idade.
## Premios e distincións 
O 12 de outubro de 2005 foi nomeado cabaleiro da Orde da Estrela da Solidariedade Italiana polo presidente de Italia.
## Notas
Y Gododdin

***Y Gododdin*** é un poema medieval en lingua galesa composto por unha serie de 99 elexías aos homes do reino britano de Gododdin e os seus aliados que, segundo a interpretación tradicional, morreron loitando contra os anglos de Deira e Bernicia na batalla de Catraeth contra o ano 600. Adoita asociarse ao bardo Aneirin e sobrevive só nun manuscrito, o *Libro de Aneirin*.

O devandito manuscrito data de finais do século XIII, mais o *Y Gododdin* ten a súa orixe entre os séculos VII e XI. O texto ten partes escritas coa ortografía do galés medio  e outras coa do galés antigo. Segundo a datación máis temperá, a súa composición é próxima ao remate da propia batalla, na rexión de Yr Hen Ogledd (en ); neste sentido, tería a súa orixe na lingua cúmbrica. Outros especialistas consideran que o *Y Gododdin* é obra dun poeta galés dos séculos IX, X ou XI. Incluso a datación no século IX convertería a obra nunha das pezas de poesía máis antigas que se conservan en lingua galesa.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
* 

### Ligazóns externas 
* https://web.archive.org/web/20060322065940/http://www.gtj.org.uk/en/pages/17975
* The Book of Aneurin, texto orixinal e tradución inglesa de Skene.
* Castelo de Edimburgo e comentarios do texto
Parrulo cristado

miniatura|*Aythya fuligula*
miniatura|Parrulo cristado. 
O **parrulo cristado,** comunmente **pato negrón**,'*** **negrón de carapucha** e **coronete*', (*Aythya fuligula*) é un anátido mergullador de pequeno tamaño.

## Descrición 
Os machos adultos son negros, cos lados brancos e o peteiro de cor azul, cunha crista de plumas na cabeza que lle dá o nome á especie. Os ollos son amarelos brillantes.

As femias adultas son castañas cos lados máis pálidos, moi semellantes ás femias doutras especies próximas. Algunhas teñen unha marca branca ó redor do bico. 
miniatura|esquerda|Femia de parrulo cristado

## Distribución e hábitat 
Cría en zonas temperadas e do norte de Eurasia. Aparece como visitante ocasional nas costas dos Estados Unidos e o Canadá. Ocuparon Centroeuropa no século XVIII procedentes do oeste e do norte. A expansión que está a sufrir a súa area de distribución atribúese ao aumento das poboacións de mexillóns de auga doce e á aparición de superficies acuáticas novas como consecuencia da extracción de áridos. Os máis dos exemplares son migratorios e pasan os invernos nas zonas máis mornas do oeste e sur de Europa e sur de Asia. Nalgunhas zonas, coma nas illas británicas, as costas do mar do Norte, Alemaña, Francia, Polonia e o Benelux son sedentarios. No inverno forman grandes bandadas en augas abertas.

Vive a carón de lagos e pantanos, pero atópase tamén en ríos, lagoas costeiras, na beira do mar e en estanques urbanos.

## Reprodución 
Cría en áreas con moita vexetación preto de lagos e pantanos. Fai o niño no chan, agochado entre as plantas. A época reprodutora vai de xuño a xullo e crían os polos ata agosto.

## Alimentación 
O 60% da súa dieta componse de mexillóns e caracois, un 30% de artrópodos e outros animais pequenos, e o resto de vexetais. Cando busca comida pode mergullarse ata os dous metros de profundidade. En xeral, os pitos son alimentados exclusivamente de insectos.

## Status 
En Europa crían entre 250.000 e 300.000 parellas. En Rusia entre 400.000 e 500.000.

## Ave de adorno 
O **parrulo cristado**, que é unha especie de parrulo atractiva, áxil e fácil de coidar, é unha ave decorativa en parques desde hai moito tempo. No século XVII estaba presentes nos xardíns de Versalles e Londres. En 1848 no zoo londiniense criáronse os primeiros polos nados en catividade.

## Nome común noutras linguas 
* Alemán:Reiherente
* Búlgaro: Kachulata potapnitsa (Качулата потапница)
* Checo:Polák chocholačka
* Danés:Troldand
* Inglés: Tufted Duck
* Español: Porrón moñudo
* Estoniano: Tuttvart
* Finés Tukkasotka
* Francés: Fuligule morillon
* Húngaro:Kontyos réce
* Islandés: Skúfönd
* Italiano:
* Neerlandés: Kuifeend
* Noruegués: Toppand
* Sueco: Vigg

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* T. Bartlett, *Ducks And Geese - A Guide To Management*, The Crowood Press, 2002, ISBN 1-85223-650-7
* Hartmut Kolbe; *Die Entenvögel der Welt*, Ulmer Verlag 1999, ISBN 3-8001-7442-1
Escala Douglas

A **Escala Douglas** é unha escala que clasifica os diferentes estados do mar en 10 graos tomando como referencia o tamaño das ondas. Foi creada polo vicealmirante inglés Henry Percy Douglas en 1917 en canto dirixía o Servizo Meteorolóxico da Armada Británica.

A escala ten dous códigos, un para estimar o estado do mar e o outro para describir a altura do mar. Esta escala adaptouse nos demais países recorrendo na maioría dos casos a nomes tradicionais que describían os diferentes estados do mar.

### Descrición do estado do mar segundo o vento
O "mar de vento" é o movemento das ondas xerado polo vento a soprar directamente sobre a área de mar observado ou na súa proximidade inmediata.

### Estado do mar
As ondas do "mar de fondo" xérannas os ventos cando sopran sobre unha área do mar lonxincua e viaxan rapidamente sobre a superficie cun período regular e cumios chans. Son chamadas tamén "lombos de mar".

## Notas 
## Véxase tamén
### Outros artigos 
* Escala Beaufort
* Escala Fujita
* Escala TORRO
* Escala de Furacáns Saffir-Simpson

## Ligazóns externas
* EuroWEATHER
Ramón Campos Durán

**Ramón Campos Durán**, nado na Estrada en 1930 e finado en Santiago de Compostela o 8 de decembro de 2019, foi un político galego. Foi alcalde da Estrada dende o ano 1992 ata o 2007.

## Traxectoria
Funcionario da Seguridade Social e empresario. Nos anos sesenta foi tenente de alcalde na corporacións que presidiu Mario Blanco Fuentes. Na democracia militou no Partido Popular ata as eleccións de 1991. Produciuse daquela unha división interna no grupo local do PPdeG, que deu como resultado que Elvira Fernández Díaz fose alcaldable polo PP e Ramón Campos organizase o seu propio partido chamado *Agrupación Independiente de A Estrada*. Tras as eleccións, Ramón Campos e a súa formación política formaron parte dun tripartito conxuntamente co PSdeG-PSOE e o BNG. Este tripartito durou menos dun ano, debido a que existiron negociacións entre o PP e a formación de Ramón Campos para acadar a alcaldía, que deron como resultado o abandono da política local de Elvira Fernández Díaz para converterse en senadora polo PP, namentres que Ramón Campos acadaría a alcaldía estradense mediante unha moción de censura en xuño de 1992, integrándose de novo no PP. Revalidaría a alcaldía con maioría absoluta nas seguintes eleccións de 1995, 1999 e 2003.

Chegado o 2007 anunciou a súa retirada da vida política, provocando a escisión do partido. Por unha banda Xosé Manuel Reboredo Baños, ex-concelleiro do PP que se uniu  á CIDEGA (Cidadáns de Galicia). Por outra, a liña oficial do PP onde Ramón Campos non conseguiu impoñer no partido o seu delfín José Antonio Maceira Besteiro. Coa intervención de Xesús Palmou decidiron que o seu sucesor fose Miguel de la Calle Amaro. Naquel ano de 2007 Ramón Campos participou activamente dentro da campaña electoral local do PP e trala derrota electoral sufrida contra o PSdeG-PSOE cursou a baixa do partido.

## Véxase tamén
### Outros artigos
*Eleccións municipais na Estrada
Encoro de Santiago

O **encoro de Santiago** é unha presa artificial no río Sil, sita no concello de Vilamartín de Valdeorras, na parte oriental da provincia de Ourense e está destinada á produción de enerxía eléctrica.

## Construción
Este encoro foi rematado de construír no ano 1968, pola empresa Saltos del Sil, sendo o seu propietario actual Iberdrola.

## Características técnicas
A altura da presa é de 21 m, cunha lonxitude de 147 m, represando unha media de 2 hm3 de auga, que ocupan unha superficie estimada en 53 ha.

## Valor ecolóxico
O encoro constitúe unha zona húmida que serve de refuxio para especies singulares de aves, especialmente anátidos e limícolas.
Encoro de San Martiño

O **encoro de San Martiño** é unha presa artificial creado no río Sil, situado entre os concellos valdeorreses da Rúa e de Petín, e unha pequena parte en Quiroga, na banda oriental da provincia de Ourense. Debe o seu nome á aldea de San Martiño de Alvaredos (Montefurado, Quiroga).

## Construción 
Construíuno en 1956 a empresa Dragados y Construcciones S.A. O seu propietario actual é a compañía Iberdrola. A altura da presa é de 25 m de altura, ocupando unha lonxitude de 125 m. Retén unha capacidade media de 10 hm³. No lugar a altura é de 290 msnm. A cola do encoro ten unha lonxitude de 1,7&nbsp;km e un ancho máximo de 600 m.

## Características bioxeográficas 
O encoro creou unha zona húmida interesante desde o punto de vista ecolóxico. Na beira dereita, correspondente ao concello da Rúa, a compañía eléctrica creou un bosque de chopos, para o que plantou varios miles de exemplares, a fin de protexer esa marxe das inundacións. Constitúe na actualidade unha área de recreo para a poboación da localidade.

Dadas as características climáticas do val, enclavado en zona de clima oceánico de influencia mediterránea, con temperaturas que oscilan entre os -5&nbsp;°C en inverno e superan os 40&nbsp;°C no verán, cunha pluviosidade media anual de 654&nbsp;mm, o encoro, ás veces denominado tamén *lagoa de San Martiño*, atrae gran número de aves singulares, especialmente anátidos, capaces de aniñar aquí. Nos anos 1980 esta zona xunto con outras zonas húmidas da mesma comarca, foi cualificada como unha das máis interesantes de España, polo gran número de anátidos censados, con máis de 1.800 exemplares, cando só había vinte puntos españois que superasen os 1.500 exemplares. Ademais, entre outras, censábanse cegoñas, martiños peixeiros etc. Debe indicarse tamén a existencia dun bo número de réptiles e batracios, polo que hai anos se solicitara unha protección especial para o sitio.
Brigadas Internacionais

As **Brigadas Internacionais** constituían unidades militares do exército da Segunda República Española durante a Guerra Civil formadas por voluntarios de diferentes países para loitar contra o exército franquista.

## Historia 
Estímase que houbo 59&nbsp;380 brigadistas estranxeiros de 54 países, dos cales morreron 9934, aínda que o total de militantes foi 35&nbsp;252, non superando os 20&nbsp;000 ao tempo, na súa maioría non foron soldados senón traballadores recrutados polos partidos comunistas de cada país. Os franceses constituíron a nacionalidade máis importante. A súa base estaba en Albacete.

A idea das Brigadas Internacionais partiu do Komintern, nun principio o goberno da República rexeitou a idea, pero logo diante as dificulades da guerra autorizouna formalmente o 23 de outubro. A sede internacional de recrutamenteo estableceuse en París e o núcleo das primeiras Brigadas Internacionais estableceuse con 300 dos atletas que acudiran aos Xogos Populares de Barcelona e que decidiran organizar unha brigada para combater en España.

As Brigadas participaron na defensa de Madrid de 1936, as batallas do río Jarama, Guadalaxara, Brunete, Teruel, Aragón e o Ebro. O 23 de setembro de 1938 disolveuse ao chegar un acordo o goberno republicano co Comité de non intervención.miniatura|Soldados das Brigadas Internacionais.|centro
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Batallón Británico
* Brigada Dabrowski
* XV Brigada Internacional
Sodalita

A **sodalita** é un mineral da clase dos silicatos cuxa fórmula química é **Na8(AlSiO4)6Cl2** (25,5% de Na2O, 31,5% de Al2O, 37,5% de SiO2 e 5,5% de cloro).

## Aspecto 
A sodalita preséntase normalmente de forma masiva, amorfa e granulada aínda que non é raro atopar cristais cúbicos dunha maior transparencia e pureza. É de cor azul e negra, aínda que pode aparecer tamén incolora.

### Variedades da sodalita 
Existen dous tipos de sodalitas:
* **Hackmanita**, que contén algo de xofre (S).
* **Molibdosodalita**, que contén algo de molibdeno (Mo).

## Lugares onde se atopa 
Aparece en rochas pobres en sílice coma as sienitas e os basaltos.

## Usos da sodalita 
Descuberta en 1806 en Groenlandia, a sodalita non se utilizou coma material ornamental de importancia ata 1891 cando grandes xacementos de calidade foron atopados en Ontario (Canadá). Dende entón coñécese co sobrenome de *princesa azul* despois de que a Princesa Patricia, de visita en Ontario pouco tempo despois do seu descubrimento, elixise a sodalita para a decoración interior do Marlborough House en Inglaterra.

## Propiedades 
A sodalita presenta efervescencia ó contacto con ácido clorhídrico.

## Outros silicatos 
Outros silicatos a destacar son o cuarzo, a mica, o feldespato e a olivina.
Sámara

[miniatura|dereita|250px|Outro tipo de *sámaras* dun [Acer|pradairo, aínda na árbore]]
[miniatura|dereita|200px|A semente do [Acer pseudoplatanus|pradairo bravo é un tipo de *sámara*.]]

Unha **sámara** é un *aquenio* ou froito seco, indehiscente que ten o pericarpo estendido a modo de á membranosa. Este tipo de froito ten como función facilitar a dispersión da semente valéndose do ar. Entre as especies vexetais que producen *sámaras* están varias árbores, como os pradairos, os freixos e os ulmeiros.
Bauxita

A **bauxita** é un mineral da clase dos hidróxidos cuxa fórmula química é **Al2O3·2H2O** e que constitúe unha importante fonte de aluminio.

## Aspecto 
A bauxita preséntase normalmente en forma de agregados amorfos do tamaño aproximado dun chícharo. É de cor parda (aínda que pode mostrar en ocasións tonalidades azuladas) e o seu brillo case sempre é terroso.

## Lugares onde se atopa 
É frecuente encontrar bauxita en zonas de oxidación. Pode aparecer pola acción oxidante dos procesos meteorolóxicos sobre as rochas ígneas e pola erosión de rochas aluminosas en condicións tropicais, depositándose en forma de coloide. Aparece tamén en mesturas de arxila e granito.

## Usos da bauxita 
Debido o seu alto contido en aluminio, a bauxita utilízase para obter alúmina, que despois dun proceso electrolítico é transformada en aluminio que servirá para a fabricación de papel de aluminio, avións, buques, láminas, teitos e utensilios para o fogar.

## Outros hidróxidos 
Outro hidróxido a destacar é a limonita.
Padrón dos pobos

miniatura|dereita|250px|Ponte romana de Chaves, sobre a que se ergue o padrón dos pobos.

O **padrón dos pobos** (en portugués *Padrão dos Povos*) é unha columna conmemorativa da construción da ponte romana de Chaves (Portugal), colocada sobre da mesma obra, que salva o río Támega. A epígrafe dedicatoria contén unha lista de dez dos pobos indíxenas galaicos bracarenses (citados como *civitates* no orixinal) da Gallaecia que colaboraran no erguemento da citada ponte.

O documento está incluso no CIL II, co número 2477.

## Datación 
Consonte ás razóns aducidas por Hübner, a estela dátase correntemente no ano 79 d.C., durante a época do emperador romano Vespasiano.

## Epígrafe 
miniatura|dereita|200px
IMP CAES VESP AVG PONT / MAX TRIB POT X IMP XX PROCOS IX / IMP VESP CAES AVG F PONT TRIB / POT VIII IMP XIIII COS VI / ... / C CALPETANO RANTIO QUIRINALI VAL FESTO LEG AVG PR PR / D CORNELIO MECIANO LEG AVG / L ARRVNTIO MAXIMO PROC AVG / LEG VII GEM FEL / CIVITATES X / AQUEFLAVIENSES AOBRIGENS / BSALI COELERNI EQUAESI / INTERAMICE LIMICI AEBISOC / QUARQUERNI TAMAGANI

### Tradución 
Sendo Emperador César Vespasiano Augusto, Pontífice Máximo, con poder tribunicio por décima vez, Emperador vixésimo, pai da patria, cónsul por novena vez, sendo emperador tamén Tito Vespasiano César, fillo do Augusto, Pontífice, con poder tribunicio por oitava vez, Emperador Décimo cuarto, cónsul por sétima (...) sendo legado de Augusto o Propretor Caio Calpetano Rancio Quirinal Valerio Festo e sendo Legado do Augusto, Decio Cornelio Meciano e procurador do mesmo Augusto, Lucio Arruncio Maximo, a Lexión Sétima Xémina Félix e dez cidades, a saber: os Aquiflavienses, os Avobriguenses, os Bibalos, os Coelernos, os Equesios, os Interamnicos, os Límicos, os Nebisocos, os Quarquernos e os Tamaganos (...).

A respecto das liñas que faltan hai acordo entre os especialistas en considerar que foran eliminadas referencias ao Emperador Domiciano en virtude de *damnatio memoriae*.

## Interpretación e valor 
Aínda que existen diversas interpretacións sobre o valor desta estela, parece haber un certo consenso último en que a inscrición contén unha lista de pobos, inclusos no Convento de Braga, que colaboraran no erguemento da ponte sobre o río Támega, na cidade de Chaves. Ao tempo constitúe unha homenaxe aos emperadores Flavio, Vespasiano e Tito, e demais autoridades provinciais, ás que se considera favorecedoras de Chaves e a zona próxima; homenaxe que se fai extensíbel tamén á Lexión VII.

A epígrafe cita dez pobos, algúns dos cales son coñecidos soamente grazas a este documento, como son os avobriguenses e mais os aebisocios (que ás veces se indican como Naebisoci); outros, aínda que coñecidos por outras fontes, o Padrón dos Pobos axuda a identificalos mellor por canto se considera que todos eles son pobos próximos a Chaves.

## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Cardozo, Mario, *Algumas inscripçôes lusitano-romanas da regiâo de Chaves*. Chaves. 1943.
* Rivas Fernández, Juan Carlos, *La vía romana por Tamallancos*, in Bol. Auriense, vol. II, Ourense. 1972.
* Rodríguez Colmenero, Antonio, *Galicia meridional romana*. Deusto. 1977.
Río Casoio

O **río Casoio** (ás veces nomeado tamén como **Casaio**) é un río da provincia de Ourense, afluente do río Sil, pola súa beira esquerda.

## Descrición
### Fontes
O río Casoio nace da confluencia do río Valborrás e mais do río Riodolas, que adoita considerarse a súa continuación. Este nace a 1.440 m de altitude, nos contrafortes da serra do Eixe.

### Percorrido
O seu curso esténdese por 19,5&nbsp;km até confluír co Sil en Sobradelo de Valdeorras, tendo todo o seu percorrido dentro do concello de Carballeda de Valdeorras. É un río de montaña que ten o seu leito practicamente encaixado, abríndose escasamente en apenas algunhas pequenas s, como a da ermida de San Cosme e San Damián, na que se celebra unha romaría anual a finais do mes de setembro, e na que, hai poucos anos, se celebraba unha concorrida feira de gado cabalar, popular na comarca e nas contiguas do Bolo e A Cabreira.

## Étimo
O nome do río procede do da parroquia de Casoio, Carballeda de Valdeorras, sita na cabeceira da corrente.

## Natureza
### Medio ambiente
A explotación de canteiras de lousa (*louxeiras*, no dialecto da comarca), que verquen os entullos nas ladeiras ou mesmo nas inmediacións do río, ten provocado graves problemas medioambientais, especialmente na fauna das súas augas.

### Aproveitamento
Dado o seu curso encaixado, o aproveitamento histórico era a pesca, especialmente de troitas. Empregábase industrialmente para forza motriz de muíños tradicionais. Desde o século XVIII funcionou ao final do río, aproveitando as súas augas, xa en Sobradelo, unha ferraría, que desapareceu a fins do XIX.

Modernamente, en 1971, completouse no curso baixo o encoro do Casoio, preto do citado Sobradelo, que usa as augas para produción de enerxía eléctrica.
Río Leira

O **río Leira** é un pequeno curso fluvial da comarca de Valdeorras. É afluente do río Sil pola súa beira dereita.

## Percorrido 
O río Leira nace ao pé do monte Montouto, a uns 1.260 m de altitude en terras que pertencen a Vilamartín de Valdeorras, preto da estrema entre Galicia e Castela e León. Ten unha lonxitude total de 12&nbsp;km, ao cabo dos que desemboca no río Sil á altura da vila Vilamartín de Valdeorras. O conxunto da súa conca atinxe 45&nbsp;km².

Todo o seu percorrido descende polo concello de Vilamartín.

## Explotación 
Un tradicional aproveitamento do río foi para unha ferraría ou mazo, que remontaba ao século XVI, e que era propiedade do mosteiro lucense de Samos. Desamortizada no XIX, seguiu en funcionamento en mans privadas até ben entrado o século XX.

Foi dos primeiros leitos da comarca de Valdeorras, que se utilizaron para a produción de enerxía eléctrica.
David Mitchell (escritor)

**David Mitchell**, nado en Southport, Merseyside, en xaneiro de 1969, é un novelista inglés. Das súas catro novelas dúas foron propostas para o Booker Prize.

## Traxectoria 
David Mitchell estudou Literatura inglesa e norteamericana na Universidade de Kent. Viviu en Sicilia, Hiroshima (onde ensinou inglés durante oito anos e coñeceu a súa esposa). Na actualidade vive en Cork, Irlanda.

## Obra 
* *Ghostwritten*, 1999, Premio John Llewellyn Rhys para autores menores de 35
* *number9dream*, 2001
* *Cloud Atlas*, 2004
* *Black Swan Green*, 2006
Río Segura

260px|miniatura|O río Segura en Guardamar
O **río Segura** (en latín *Thader*, en árabe Oued Al abyad, «río branco») é un río do sueste de España.

O Segura nace en Fuente Segura, a 5 quilómetros de Pontón Bajo, no concello de Santiago-Pontones (Xaén). Percorre as provincias de Xaén, Albacete, Murcia  e Alacant. Desemboca no mar Mediterráneo, en Guardamar del Segura (Alacant), tras un curso de 325&nbsp;km, cubrindo a súa conca hidrográfica unha área de 19.525&nbsp;km².

## Afluentes
* Río Madera
* Río Zumeta
* Río Tus
* Río Taibilla, 2,95 m³/s
* Río Mundo, 5,42 m³/s
* Río Alhárabe
* Río Benamor
* Río Argos
* Río Quípar, 0,79 m³/s
* Río Mula
* Río Pliego
* Río Guadalentín, tamén dito río Sangonera, e aínda Reguerón, 1,35 m³/s
* Rambla Nogalte
* Río Luchena
* Río Turrilla
* Río Torrealvilla
Ethel Turner

**Ethel Turner**, nada o 24 de xaneiro de 1872 e finada o 8 de abril de 1958, foi unha escritora británica que escribiu novelas e obras para o público xuvenil.

## Traxectoria 
Naceu en Inglaterra, bautizada como Ethel Sybil Burwell, o seu pai morreu cando ela contaba con só dous anos, súa nai volveu casar ó ano seguinte cun home vinte anos maior e que xa tiña seis fillos. E cando o seu novo home morreu a súa nai quedou soa con nove fillos, ao ano seguinte xa en Australia, Ethel tiña nove anos, casou de novo. Nese tempo Ethel vivía en Sidney educada nunha escola feminina como era entón o costume. Xunto á súa irmá Lilian comezou a escribir cando tiña dezaoito anos coincidindo co traslado da súa familia ao campo. En 1896 casou con Herbert Curlewis, un avogado.

### Éxito 
A obra máis coñecida desta autora foi a primeira, *Sete rapaces australianos*, escrita cando tiña vinte e un anos e considerada un clásico da literatura infantil australiana, describe a vida da familia Woolcot, con seus sete fillos fedellos e rebichados en Australia.
Christina Lilliestierna

**Christina Lilliestierna**, nada en Gotemburgo en 1923 e finada en Marín o 15 de setembro de 2000, foi unha escritora e xornalista sueca.

## Traxectoria 
dereita|miniatura|Pazo de Cadro, en San Tomé de Piñeiro.

Estudou en Sigtuna e máis tarde fixo Dereito en Uppsala. Foi correspondente en París do *Göteborgs Handels- och Sjöfartstidning* (1951-1953) e do *Aftonbladet* (1960-63), entremedias traballou tamén para o *Dagens Nyheter* e o *Vecko-Journalen* (1957-60) en África do Norte, Francia e o Congo. Entre 1964 e 1967 estivo en Teherán.
Estableceuse en San Tomé de Piñeiro (Marín) co seu segundo marido, vivindo no pazo de Cadro. En 1969 escribiu *Leva vid världens ände*, baseada na súa vida en Galicia. A novela converteuse nun éxito no seu país, e foi traducida ao galego en 1983 por Camiño Noia co título de *Vivir na fin do mundo*.

Casou dúas veces e tivo tres fillos: Janna e Jöran, do seu primeiro marido, Hans Flodén; e Alarik, nado en 1950, fillo de Pierre Daboval. En 1964 casou de novo co francés Jean Novial.

## Obras 
* *Sju år är nog - en roman om Algeriet* (1963)
* *Vivir no fin do mundo* (Leva vid världens ände*, 1969)
* *Emilia - en vandrare* (1975)
* *De fyra årstiderna - dikter* (1976)
* *På halva vägen* (1976)
* *Figur i dimma* (1977)
* *Vägen till Tenès* (1979)
* *Docteur, pour la première fois, nous avons parlé le même langage - une recherche commune* (1979)
* *Leva vidare* (1980)
* *Två systrar* (1981)
* *Den stora stillheten - en saga för barn och vuxna*(1982)
* *Som ett förgyllande skrin* (1983)
* *Över en bro* (1984)
* *Fången i Tordesillas - drottning Juanas anteckningar* (1985)
* *När vinden vänder'' (1986)
Otfried Preussler

**Otfried Preussler** é un escritor alemán para xente nova, orixinario de Bohemia participou na segunda guerra mundial e ao seu remate pasou varios anos en campos de concentración en Tartaria. Unha vez libre estableceuse en Baviera como mestre de escola. Un dos seus mellores libros é *As aventuras do varudo Vania*, relato de carácter mítico dun pequeno campesiño ruso que ten que pasar varias probas para acceder ó trono. En *Os tolos de Vilasimplona* describe os habitantes unha vila na que todos están un pouco tolos.
Venus de Willendorf

**Venus de Willendorf** é o nome co que se coñece unha estatua de 11,1 cm de altura, que representa unha Venus paleolítica, unha figura feminina, conservada no Museo de Historia Natural de Viena (*Naturhistorichen Museum*).

## Historia 
Foi descuberta en 1908 polo arqueólogo Josef Szombathy nun asentamento paleolítico sito preto de Willendorf, unha aldea da Baixa Austria (Wachau), non moi distante da cidade de Krems.

Está tallada nun oolito de calcaria, pedra que non se atopa nos arredores do sitio. Mostra restos de pintura vermella.

Cara 1990, logo dunha revisión da estratigrafía do lugar, estimouse a antigüidade da obra entre 24.000 e 22.000 anos a. C. Coñécese pouco sobre a súa orixe, método de creación ou significado cultural.

## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Venus paleolíticas
Cavaquiño

O **cavaquiño**, **braguiña**, **braga**, **machete**, **machetiño** ou **machete-de-braga** é un instrumento de corda, menor que a guitarra, de gran popularidade como acompañante e mesmo solista nas orquestras populares. O punto é dividido en 17 trastes; ten catro cordas de tripa ou de metal, afinadas normalmente en sol-sol-si-re, la-la-do#-mi, sol-si-re-mi, re-sol-si-re ou, máis raramente, en re-sol-si-mi (este máis utilizado por persoas que xa tocan viola e non queren ter que aprender outros acordes). O efecto aseméllase ao da mandolina ou ao da bandurra.

O cavaquiño, segundo Gonçalo Sampaio, é procedente de Braga. Ten unha afinación propia da cidade de Braga que é re-la-si-mi. Alén de Portugal, é usado en Cabo Verde, Mozambique e o Brasil.

No Brasil ese instrumento é usado nas congadas paulistas e forma historicamente o conxunto básico, xunto coa mandolina, a frauta e a guitarra. Waldir Azevedo é o máis coñecido músico de coro que tocaba ese instrumento. Considerado, aínda en vida deste, como o seu sucesor, o músico paulista Roberto Barbosa, máis coñecido por *Canhotinho*, é hoxe considerado unha das principais referencias no instrumento, por ter perfeccionado a técnica deixada por Waldir Azevedo. Canhotinho é, desde hai uns 40 anos, o arranxador do renomeado conxunto de samba Demônios da Garoa.

As illas do Hawai teñen un instrumento similar ao cavaquiño chamado ukelele, tamén con catro cordas e un formato semellante, que se considera que é unha alteración do cavaquiño, traído por emigrantes portugueses en 1879.

## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Cavaquiño  - Dicionário Cravo Albin da Música Popular Brasileira (en portugués)
Río Xúcar

250px|miniatura|O río Xúcar o seu paso preto de Millars.
O **río Xúcar** (en valenciano: *Xúquer*, en castelán: *Júcar*) é un río da conca mediterránea da Península Ibérica. Cunha lonxitude de case 500&nbsp;km e unha conca de 23.000&nbsp;km², é o maior curso fluvial que atravesa a Comunidade Valenciana.

## Curso 
Nace nos Montes Universales a 1.506 m de altitude, no sitio denominado Ojuelos de Valdeminguete, na provincia de Cuenca (Castela-A Mancha), e desemboca no mar Mediterráneo, na localidade de Cullera (Valencia), tras 497,5&nbsp;km de percorrido.

O Xúcar, que segue un curso xeral oeste-leste, corre pola parte oriental da Mancha até a confluencia co Cabriel (catalán *Cabriol*), pasa pola cidade de Cuenca e en Alarcón é retido no primeiro dos seus dous encoros principais. Despois de atravesar terras de Albacete entra no País Valenciano polo Vall de Cofrents, onde se encaixa entre os contrafortes de transición entre Mancha e a Ribera, circunstancia usada para o aproveitamento hidroeléctrico, cos encoros de Cofrentes, Cortes de Pallars e Millars. Entra na Ribera Alta, onde fica represado en Tous, e rega a extensa horta da Ribera a través de numerosas canles (*séquies* en catalán), como a *Séquia Reial del Xúquer*, algunhas das cales alimentan a Albufera de Valencia. Pasa por Alzira e, xa na Ribera Baixa, por Sueca e Cullera, onde desemboca.

## Caudal irregular 
O seu caudal é de 11 m³/s en Cuenca e 49 m³/s en Alzira. É moi irregular, presentando cheas en outono a causa de choivas torrenciais. Entre as máis fortes historicamente lémbrase a riada de San Francisco en 1864, con 13.000 m³/s; a  recente de Tous en 1982 (*rotura do encoro de Tous*), con 16.000 m³/s, e máis a chea de novembro de 1987, con 5.200 m³/s, todas segundo medicións tomadas en Alzira.

## Réxime fluvial 
Só no seu curso alto presenta un réxime pluvio-nival, mentres que o resto dos tramos dependen das chuvias, de tipo mediterráneo.

## Afluentes 
[250px|miniatura|Desembocadura do Xúcar en [Cullera.]]
Os principais afluentes do Xúcar son:
* Pola dereita:
** Cantabán,
** Escalona,
** Sellent,
** Río de Albaida, o máis importantes por esta beira.
* Pola esquerda:
** Huécar,
** Gritos,
** Valdemembra,
** Cabriel, o maior nesta marxe,
** Verd,
** Magre.

## Explotación 
O Xúcar é usado intensamente para regadíos de horta no País Valenciano. No tramo final é mesmo usado para inundar os campos de arroz alí situados. Desde antigo as presas regulan o seu curso; cómpre sinalar, co ano de construción e a súa capacidade, de se coñecer o dato, as seguintes:
* Alarcón (1953), 1.112 hm³;
* Embarcaderos (1952), 9 hm³;
* La Toba (1935), 9,7 hm³;
* El Molinar (1951), 4 hm³;
* Cortes II (s.d.), 118 hm³;
* La Muela (s.d.), 20 hm³;
* El Naranjero (s.d.), 29 hm³;
* Tous (1996), 370 hm³;
* Millars (1935), 1 hm³;
* Picazo (1953), 91 hm³;
* Cofrents (s.d.), s.d.

## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Confederació Hidrogràfica do Xúcar
Río Mondego

O **río Mondego** é un curso fluvial portugués, que desemboca no océano Atlántico en Figueira da Foz, logo de atravesar Coímbra.

## Percorrido
Nace na Serra da Estrela, concello de Gouveia a 1.425 m de altitude; no curso máis alto é chamado Mondeguinho, porque apenas é máis do que un pequeno fío de auga.

É o maior dos cursos fluviais que nacen en Portugal, grazas ás augas dos seus afluentes, especialmente na marxe dereita o Dão e na esquerda o Alva, o Ceira, o Arunca e a ribeira do Botão.

O Mondego percorre cerca de 220&nbsp;km. As súas marxes, entre Coímbra e Figueira da Foz, son os terreos máis fértiles de Portugal. Nestas terras acádase a maior produción de arroz por hectárea de toda Europa.

## Étimo e historia
Os romanos chamaban *Munda* ("transparencia, claridade, pureza") ao Mondego, denominación que perdurou ao longo da Idade Media.

Antigamente, o río Mondego era navegábel. Os barcos que viñan do océano Atlántico ían até Coímbra, e os máis pequenos chegaban mesmo até Penacova.

No Parque Verde do Mondego e en Lisboa, no Museu de Mariña, encostado ao Planetario de Lisboa próximo do Mosteiro dos Xerónimos, está exposto un barco bastante comprido que navegaba entre Coímbra e Penacova. Este barco servía para que as mulleres de Penacova fosen a Coímbra buscar roupa sucia e despois volvela lavada e pasada a ferro.
Strängnäs

**Strängnäs** é unha cidade do condado de Södermanland no centro leste de Suecia. A cidade ten unha poboación de 13.000 habitantes, 31.000 cos arrabaldes.

## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
*Páxina oficial
Azurita

miniatura|260px|Estrutura molecular en modelo 3D de bolas e varas do cristal de azurita, Cu3(CO3)2(OH)2

A **azurita**, tamén **malaquita azul (nos séculos XIX e XII tamén** chamada **chesilita** por Chessy-les-Mines, Ródano, preto de Lión) é un mineral da clase dos carbonatos cuxa fórmula química é **Cu3(CO3)2(OH)2** (contén un 69,2% de cobre, un 25,6% de CO2 e un 5,2% de auga). 

Coñécese dende tempos antigos e mencionouse na *Historia natural* de Plinio o Vello baixo o nome grego de ''* (κυανός: "azul profundo", raíz da cor *ciano*) e o nome latino *caeruleum*. 

## Características 
### Aspecto 
A azurita preséntase normalmente formando agregados cristalinos. Tamén o fai de forma masiva e de costras. Ten unha cor azul característica.

### Propiedades 
A azurita é tóxica disolta en auga (aínda que moito menos que minerais con metais pesados). Non debe ser utilizada baixo ningunha circunstancia para adornar acuarios de auga salgada. Así mesmo, non existe perigo algún de envelenamento ó manexala coas mans. 

## Usos da azurita 
A azurita é utilizada coma fonte secundaria de cobre.

### Xoiería 
En ocasións é usada para a fabricación de xoias, pero a súa consistencia e tendencia a perder a súa cor e converterse en malaquita, limita a súa manexabilidade. Xa que a calor a destrúe con certa facilidade, a azurita debe ser traballada a temperatura ambiente.

### Pigmento 
Usada como pigmento (pigmento de azurita) desde a Idade Media ao século XX, moitas veces confundíndose coa lazurita, compoñente do lapislázuli de tonalidades parecidas e bastante máis caro.  Tanto o nome de **azurita** como de lazurita e lapislázuli ("pedra de azur") derivan do Persa *'' (لاژورد) a través do árabe. 

## Outros carbonatos 
A malaquita, a aragonita e a calcita son outros carbonatos coñecidos.
## Galería
 

Ficheiro: Azuritecap.jpg |Azurita da mina de Cap Garonne, na Provenza
Ficheiro: Azuriteoujda.jpg|Azurita da mina de Touissit, Oujda, Marrocos
Ficheiro: Malachite_pseudomorf_after_azurite.jpg|Malaquita pseudomórfica despois de azurita
Ficheiro: Azurite_in_siltstone,_Malbunka_mine_NT.jpg| Azurita en limolita
Ficheiro: Azurite_spheroids.jpg|Esferoides de azurita de Utah, EE.UU 
Ficheiro: Azurite_from_China.jpg|Azurita da China

## Notas 
## Véxase tamén
Venus de Lespugue

A **Venus de Lespugue** é unha estatuíña de marfil que constitúe unha das máis célebres representacións femininas da Prehistoria, formando parte das coñecidas como Venus paleolíticas.

## Contexto arqueolóxico 
Foi descuberta en 1922 por R. et S. de Saint-Périer na cova dos Rideaux en Lespugue, en *Haute-Garonne* (Alto Garona). Cando a escavación estaba a rematar, un último golpe de pico sacou a luz a estatua, pero a danou. A escavación permitiu precisar a idade que se data preto do XXIII milenio a. C.

## Descrición 
O material é marfil de mamut. Logo da rotura na descuberta, foi restaurada: mide 14,7&nbsp;cm de alto, 6&nbsp;cm de ancho e 3,6&nbsp;cm de espesor.

A forma xeral corresponde aos cánones estilísticos postos de relevo por A. Leroi-Gourhan: os seos, o ventre e os cadrís inscríbense nun círculo, arredor do cal un rombo inclúe a cabeza e as pernas.

A cabeza é pequena e ovoide, desprovista de detalles anatómicos que individualicen un rostro. Nela hai uns trazos gravados, máis ou menos paralelos, que poden interpretarse como unha cabeleira. Seos e nádegas son voluminosas, practicamente esféricas. As pernas son curtas e terminan cuns esbozos de pés.

Sobre a parte dorsal, unha serie de estrías lonxitudinais paralelas parten desde un trazo horizontal situado so as nádegas. Estes elementos teñen sido obxecto de varias interpretacións, especialmente pénsase que representan unha sorte de saia ou pano.

## Conservación 
A Venus de Lespugue forma hoxe parte das coleccións do Musée de l'Homme (Museo do Home) en París.

## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Venus de Willendorf
* Arte paleolítica
Skopje

**Skopje** (en macedonio: *Скопје* ou *Skopje*; en albanés: *Shkup*) é a capital e a maior cidade de Macedonia do Norte. No período romano era coñecida baixo o nome de *Skupi*. A cidade desenvolveuse rapidamente trala fin da segunda guerra mundial, aínda que esta tendencia rematou en 1963, ano no que foi esnaquizada por un gran tremor de terra.

Hoxe en día Skopje é unha cidade moderna con interese polos monumentos culturais do pasado. A cidade atópase no curso superior do río Vardar nunha ruta principal na península balcánica, entre Belgrado e Atenas. A cidade ten unha poboación de 515.419 habitantes (censo de 2002). É un importante centro siderúxico, así como das industrias química, madeireira, téxtil e publicitaria. O desenvolvemento industrial da cidade foi acompañado por un desenvolvemento intensivo dos sectores do comercio e da banca, así como por unha énfase nos campos da cultura e do deporte.

Segundo o censo nacional de 2002, a poboación de Skopje era de 506.926 habitantes. O grupo étnico principal é o dos macedonios, que constitúen o 66,75 % da poboación, seguido polos albaneses (20,49 %), xitanos (4,63 %), serbios (2,82 %), turcos (1,7 %), bosníaco (1,5 %) e romaneses (0,5 %).
Obús

O termo **obús** pode referirse a:
*
* **Obús**, peza de artillaría e o tipo de proxectil que dispara;
* **Obús**, peza que nun pneumático pecha a válvula;
* **Obús**, un grupo de rock español.
Organización de Nacións e Pobos Non Representados

A **Organización de Nacións e Pobos Non Representados** (coñecida en ; UNPO) é unha organización internacional estabelecida para dar visibilidade a pobos e nacións non representados ou marxinalizados do mundo. Foi creada o 11 de febreiro de 1991 na Haia (Países Baixos). Os seus membros son pobos indíxenas, estados non recoñecidos, minorías étnicas, territorios ocupados e demais grupos sen representación internacional.

A Organización de Nacións e Pobos Non Representados traballa para desenvolver a comprensión e o respecto polo dereito de autodeterminación, achegando asesoramento e apoio relacionados con cuestións de recoñecemento internacional e autonomía política, capacitando a grupos sobre como defender as súas causas de maneira efectiva e avogando directamente por unha resposta internacional ás violacións dos dereitos humanos contra membros do grupo. Algúns antigos membros, como Armenia, Timor Leste, Estonia, Letonia, Xeorxia e Palau, conseguiron a independencia e son membros das Nacións Unidas.

## Principios 
A Carta da UNPO estabelece os cinco principios centrais da organización:

* Non-violencia: os membros da UNPO deben resolver os seus conflitos de modo pacífico, rexeitando calquera uso do terrorismo.
* Autodeterminación: os integrantes concordan que os pobos teñen igual dereito ao autogoberno.
* Democracia: as entidades presentes na UNPO deben necesariamente ser democráticas e tolerantes.
* Ecoloxismo: o respecto ao medio ambiente é unha política obrigatoria.
* Dereitos humanos: as nacións da UNPO aceptan seguir os tratados e declaracións que protexen os dereitos do ser humano.

Tódolos membros deben asinar e acatar o Pacto da UNPO. Os membros do UNpo deben ser non-violentos.

## Membros 
A continuación amósanse os membros actuais da UNPO.

Os membros orixinais aparecen salientados cun fondo rosa e en **letra grosa**.

## Liderado
**Secretarios xerais**

**Director executivo**
* Karl Habsburg-Lothringen – (Austria) 19 de xaneiro de 2002 – 31 de decembro de 2002

**Presidentes da Asemblea Xeral**
* Linnart Mäll – (Estonia) 1991–1993
* Erkin Alptekin – (Uigures) 1993–1997
* Seif Sharif Hamad – (Zanzíbar) 1997–2001
* John J. Nimrod – (Asirios) 2001–2005
* Göran Hansson – (Scania) 2005–2006
* Ledum Mitee – (Ogoni) 2006–2010
* Ngawang Choephel Drakmargyapon – 2010–2017
* Nasser Boladai (dende 2017)

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Web oficial da UNPO
Economía da Arxentina

[miniatura|left|Vista do barrio de [Puerto Madero, en Buenos Aires.]]
A **economía da Arxentina** benefíciase de enormes recursos naturais, unha poboación bastante alfabetizada, un sector orientado á exportación agrícola e unha base industrial diversificada. Con todo, os seus resultados económicos foron moi desiguais ao longo da historia. A principios do século XX era un dos países con mellores perspectivas do mundo, pero ao longo dos anos atravesou diversas adversidades e crises que influíron negativamente na economía do país. Na actualidade, a República Arxentina é considerada como unha das principais economías emerxentes e unha das economías de maior crecemento económico do mundo. Á súa vez, pola súa dimensión económica, forma parte do G-20 (grupo dos 20 países industrializados e emerxentes).

A chatura pampeana é apta para o cultivo de cereais e oleaxinosas, así como tamén para a gandería. A Patagonia é rica en hidrocarburos (gas e petróleo), como así tamén a plataforma continental arxentina, base do mar arxentino, rico en especies como pescada, salmón etc.

Na precordilleira atópanse xacementos minerais de distinta variedade, como uranio, prata etc.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Casa de Moeda da República Arxentina
Deusa

[miniatura|[Ceres (deusa)|Ceres, a deusa romana da agricultura.]]
Unha **deusa** é unha deidade feminina nas relixións politeístas, en contraste coas deidades masculinas coñecidas como "deuses". Moitas relixións e culturas adoraron a deusas e, en parte, tamén este culto mantense até a época actual. A idea ou representación conceptual destas deidades, así como a súa área de acción, asociáronse frecuentemente á fertilidade, á maternidade ou a outras figuras femininas comúns. Porén, existen tamén deusas da guerra, da sabedoría, do mar ou do coñecemento. Frecuentemente son parte dun longo panteón que inclúe os xéneros convencionais e, nalgúns casos, incluso deidades hermafroditas (ou de xénero neutro).

## Significado 
[dereita|miniatura|230x230px|A miúdo [Deus é imaxinado como unha forza da natureza ou como un ente consciente que se pode manifestar nun aspecto natural. Tanto a luz como a escuridade son símbolos recorrentes para representar tamén a unha Deusa noutras culturas.]]
A capacidade xenerativa ou procreativa das deusas (tal como a dos deuses masculinos) está realacionada cos mitos da creación do mundo. O principio feminino asóciase co nacemento, é dicir, tamén co nacemento ou xurdimento do cosmos. De aquí resultan as ideas, xurdidas probablemente nunha época moi temperá da prehistoria da humanidade, acerca da existencia dunha *Deusa Nai*, ou tamén *Nai Terra*, conceptos apoiados a través dos achados de entre 100 e 200 figuras de Venus do Paleolítico superior (dende 40.000 anos antes do presente, tal como parece confirmar historicamente o recente achado da Venus de Hohle Fels), todas pequenas representacións figurativas de corpos femininos espidos nas que se destacan especialmente as características sexuais. Porén, esta interpretación foi maioritariamente rexeitada pola arqueoloxía.

As deusas aparecen en moitos mitos como figuras que adoitan non corresponder á imaxe vixente do feminino. Así, relaciónanse con atributos aparentemente masculinos: coa guerra, a caza, a dominación, a violencia e o poder, co espírito perfecto e a sexualidade autónoma, como o que subxace ó mito das amazonas, que aínda non se logrou aclarar historicamente de modo definitivo. Ademais, a deusa representa o principio da morte, co que por unha banda se representa conceptualmente que a que dá a vida, tamén quita a vida. Así, no papel de deusa da vida e da morte, o feminino ponse en relación co destino humano. A través das propiedades contraditorias que se atribúen ás deusas, moitas aparecen (como tamén é o caso dos deuses masculinos) como encarnacións da unidade entre termos contrarios ou complementarios, tales como ceación/destrución, vida/morte, amor/odio, ben/mal, espírito/materia, luz/escuridade.

## Notas
Sílicua

[miniatura|dereita|Sílicuas da col (*[Brassica oleracea*)]]
[miniatura|esquerda|Froitos en *sílicua* do [ravo.]]
miniatura|Sílicuas da *Lunaria annua*

A **sílicua** é un froito simple, seco e *dehiscente* (con valvas que abren trala súa maduración), caracterizado por ter unha cápsula formada por dous *carpelos* soldados que, unha vez madura, ábrese, deixando as sementes ó descuberto. As sementes aparecen enganchadas a unha especie de tabique central ou *replo* que permanece trala caída das *valvas*. Os froitos de moitas das brasicáceas como a mostaza, o ravo, a col silvestre ou a colza son exemplos de *sílicuas*; aínda que tamén hai outras familias achegadas ás brasicáceas que tamén teñen este tipo de froito, como as *papaveráceas* ou as *fumariáceas*.

As *sílicuas* teñen xeralmente forma alongada. As que son curtas, máis ou menos do mesmo ancho que largo (ou como moito, o dobre de longas que anchas), denomínanse *silículas* (este é o tipo de semente da *Lunaria* ou o da *Lobularia maritima*).

## Formación
Este tipo de froito deriva dun ovario *unilocular* (cunha única cavidade na que se aloxan os *primordios seminais*), formado pola unión de dous carpelos. As sementes ou grans están adheridas sobre dúas *placentas* parietais. Durante o proceso de maduración do froito fórmase un falso tabique (o *septum*) que une as dúas placentas e sepáraas en dúas cavidades ou celiñas'. No momento da dehiscencia, as paredes externas da sílicua ábrense, partindo dende abaixo cara a arriba, e formando dúas valvas que deixan ó descuberto o *septum* e as sementes que están soldadas a el.

## Notas