Cidade vella de Edimburgo

[thumb|upright=1.2|Mapa do centro da cidade, que mostra a Cidade Vella (marrón escuro), [Cidade Nova, Edimburgo|Cidade Nova (marrón medio) e o West End (laranxa), co Patrimonio da Humanidade indicado pola liña vermella]]
thumb|upright=1.2|Cockburn Street en Edimburgo
A **Cidade Vella** () é o nome que se lle dá popularmente á parte máis antiga da capital de Escocia, Edimburgo. A zona conservou gran parte do seu plano de rúas medievais e moitos edificios da época da Reforma. Xunto coa Cidade Nova e o West End dos séculos XVIII e XIX, forma parte do Patrimonio da Humanidade da UNESCO.

## Milla Real 
A "Royal Mile" é un nome acuñado a principios do século XX para a rúa principal da Cidade Vella que vai desde o Castelo de Edimburgo ata o Palacio de Holyrood e as ruínas da Abadía de Holyrood. Os estreitos *calexóns*, a miúdo de non máis duns metros de ancho, conducen costa abaixo tanto ao norte como ao sur da columna principal que vai de oeste a leste.

Os edificios significativos da Cidade Vella inclúen a Catedral de Edimburgo, o Salón da Asemblea Xeral da Igrexa de Escocia, o Museo Nacional de Escocia, o Old College da Universidade de Edimburgo e o Edificio do Parlamento escocés. A zona contén bóvedas subterráneas e pasadizos ocultos que son reliquias de fases anteriores de construción.

Ningunha parte da rúa se chama oficialmente The Royal Mile en termos de enderezos legais. Os nomes reais das rúas (que van de oeste a leste) son Castlehill, Lawnmarket, High Street, Canongate e Abbey Strand.

## Disposición da rúa
O trazado das rúas, típico dos barrios antigos de moitas cidades do norte de Europa, faise especialmente pintoresco en Edimburgo, onde o castelo sitúase no alto dun peñasco, os restos dun volcán  extinto, e a rúa principal baixa pola crista dunha dorsal dende el. Esta forma de relevo "penedo e cola" foi creada durante o última idade de xeo cando os glaciares en retroceso atravesaron a terra empuxando o chan brando a un lado pero sendo dividido por riscos máis duros de rocha volcánica. O peñasco do outeiro foi a parte máis antiga da cidade en desenvolverse, fortificándose e converténdose finalmente no actual Castelo de Edimburgo. O resto da cidade creceu lentamente pola cola de terra do Castle Rock. Este era un lugar de fácil defensa con marismas no sur e un lago artificial, o Nor Loch, no norte. O acceso á cidade restrinxiuse por medio de varias portas (chamadas portos) nos muros da cidade, das que só quedan seccións fragmentarias.

A columna vertebral forte e lineal orixinal da Royal Mile só tiña canellóns estreitos e avenidas que saían dos seus lados. Estes comezaron a complementarse a partir de finais do século XVIII con novas rutas norte-sur amplas, comezando pola Ponte do Norte/Ponte do Sur, e despois Ponte do Sur Ponte Xurxo IV]]. Estas formas rectilíneas complementáronse a partir de mediados do século XIX con formas máis serpentinas, comezando pola rúa Cockburn, trazada por Peddie e Kinnear en 1856, que mellorou especificamente o acceso entre a Royal Mile e a recentemente construída estación de Waverley.

A Lei de mellora da cidade de Edimburgo de 1866 engadiu aínda máis rutas norte sur. Ideadas polos arquitectos David Cousin e John Lessels. Tivo efectos bastante radicais:

*St Mary's Wynd demoleuse e substituíuse pola moito máis ancha St Mary's Street con todos os edificios novos.
* Leith Wynd que descendía da High Street ata o Low Calton demoleuse. Jeffrey Street partiu da unión de Leith Wynd coa High Street, fronte á rúa St Mary, pero xirou cara ao oeste en arcos para unirse á rúa Market.
*East Market Street construíuse para conectar Market Street e New Street.
*Creouse Blackfriars Street grazas a ampliación de Blackfriars Wynd, eliminando todos os edificios do lado leste.
*Creosuse Chambers Street, substituíndo a N College Street e eliminando a Brown Square (oeste) e Adam Square (ó leste). Recibiu o nome do entón Lord Provost of Edinburgh, Sir William Chambers, e a súa estatua colocouse no seu centro.
*Creouse a rúa Guthrie, que une a nova rúa Chambers co Cowgate.

## Seccións
[alt=Imaxe da cidade vella de Calton Hill tomada da páxina 179 de "Edinburgh: Picturesque Notes" (1896) de Robert Louis Stevenson. Gravados de A. Brunet-Debaines a partir de debuxos de S. Bough e W. E. Lockhart.|thumb|upright=1.2|Imaxe da cidade vella de [Calton Hill tomada da páxina 179 de 'Edimburgo: Notas pintorescas ' (1896) de Robert Louis Stevenson. Gravados de A. Brunet-Debaines a partir de debuxos de S. Bough e W. E. Lockhart.]]
Ademais da Royal Mile, a Cidade Vella pódese dividir en varias áreas, a saber, de oeste a leste:
* West Port, a antiga ruta que sae de Edimburgo cara ao oeste
* Grassmarket, a zona ao suroeste
* Castelo de Edimburgo
* The Cowgate, a parte baixa do sur da cidade.
* Canongate, nome aplicado correctamente a todo o distrito oriental
* Holyrood, a zona que contén Holyrood Palace e Holyrood Abbey
* Croft-An-Righ, un grupo de edificios ao nordés de Holyrood

## Edificios residenciais
thumb|upright=1.2|Edificios na High Street
Debido ás restricións de espazo impostas pola estreiteza da "cola" e as vantaxes de vivir dentro da muralla defensiva, a Cidade Vella converteuse na casa dalgúns dos primeiros edificios residenciais "de gran altura" do mundo. As vivendas de varias plantas convertéronse na norma a partir do século XVI. Moitos destes edificios quedaron destruídos no Gran Incendio de Edimburgo en 1824, a reconstrución destes sobre os cimentos orixinais provocou cambios na rasante e a creación de numerosos pasadizos e bóvedas baixo a Cidade Vella. A construción de novas rúas, incluíndo a Ponte do Norte e a Ponte do Sur no século XVIII tamén creou espazos subterráneos, como as Bóvedas de Edimburgo debaixo desta última.

Tradicionalmente, os edificios eran menos densos na sección leste, Canongate. Esta área foi sometida a unha importante Erradicación de asentamentos informais no Reino Unido e reconstrución na década de 1950, converténdose despois nunha área de vivendas do Concello. De 1990 a 2010, apareceron novos proxectos de vivenda en Canongate. Estes construíronse a unha escala moito maior que os edificios máis antigos e aumentaron moito a poboación da zona.

## Arqueoloxía 
Os traballos arqueolóxicos adoitan ser necesarios antes dos traballos de urbanización da Cidade Vella e estes traballos botaron luz sobre aspectos do pasado da Cidade Vella. Algunhas escavacións recentes foron:

* En 2012, as escavacións de AOC Archaeology en Advocates Close atoparon restos dunha vivenda do século XVI e depósitos raros do século XII/XIII (que normalmente elimináronse por construcións posteriores). Os artefactos atopados mostraron a expansión da zona nos séculos XVI e XVII, así como o declive durante os últimos séculos XVII e principios do XVIII.
*En 2008, Headland Archaeology levou a cabo escavacións entre High Street e Jeffrey Street e atopou evidencias das parcelas de burgage medievais, a construción de edificios de vivendas de varias plantas que caracterizan gran parte da Cidade Vella do século XVI e a súa posterior demolición, así como un curtidoiro que estableceuse nunha parte do xacemento na década de 1830 e que se expandiu para cubrir gran parte do xacemento na década de 1880.
* En 1999 e 2000, os arqueólogos atoparon parte da gabia do límite medieval baixo St Mary's Street. O traballo no Canongate tamén atopou partes da gabia do límite, así como en Cowgate. En 2015, as escavacións realizadas por AOC Archaeology en East Market Street atopou a parte norte/nordeste da gabia do límite.
* As escavacións no novo edificio do Parlamento atoparon máis de mil anos de desenvolvemento e cambios no extremo sur da Cidade Vella.
* As escavacións, tamén para o edificio do Parlamento, en Queensberry House atoparon probas de que Charles Maitland, Lord Hatton podería ter convertido a cociña de Queensberry House nun taller para roubar ilegalmente diñeiro da ceca real. e as Murallas da cidade.
* As escavacións desde a década de 1970 ata a década de 2000 botaron luz sobre as vivendas que existían antes de Tron Kirk.

## Acontecementos principais
thumb|upright=1.2|Unha réplica dunha lámpada de gas na Cidade Vella

En 1824 un gran incendio, o Gran Incendio de Edimburgo, destruíu a maioría dos edificios do lado sur da sección High Street entre a catedral de St. Giles e a Tron Kirk.

Durante o Festival Internacional de Edimburgo a High Street e a Hunter Square convértense en puntos de reunión onde os artistas do Fringe anuncian os seus espectáculos, a miúdo a través de espectáculos na rúa.

O 7 de decembro de 2002, o Incendio de Cowgate destruíu un pequeno pero denso grupo de antigos edificios en Cowgate e South Bridge. Destruíu o famoso club de comedia, The Gilded Balloon, e gran parte do Departamento de Informática da Universidade de Edimburgo, incluíndo a completa biblioteca de intelixencia artificial. O sitio remodelouse en 2013-2014 cun único edificio novo, en gran parte para uso hoteleiro.

## Confianza de renovación da cidade vella
Na década de 1990, o Old Town Renewal Trust en conxunto coa cidade de Edimburgo desenvolveu un plan de acción para a renovación.

## Reurbanización
thumb|upright=1.2|Os arcos de Jeffrey Street que foron remodelados en 2015
Unha zona directamente ao norte de Canongate viu un gran proxecto de remodelación chamado orixinalmente Caltongate, pero desde entón rebautizado como New Waverley. O esquema implicou a construción dunha mestura de edificios residenciais, hoteis, comercios e de oficinas no lugar da antiga estación de autobuses SMT en New Street, desenvolvendo os arcos baixo Jeffrey Street, reurbanizando outros sitios circundantes e creando un enlace para peóns desde a Royal Mile ata Calton Hill. As propostas foron criticadas por comentaristas, incluído o autor Alexander McCall Smith e Sheila Gilmore MP que consideran o deseño moderno incompatible cos estilos arquitectónicos máis antigos existentes da Cidade Vella e inadecuado para un sitio Patrimonio da Humanidade da UNESCO. O desenvolvemento de Caltongate tamén foi rexeitado pola Cockburn Association e a Architectural Heritage Society of Scotland. Os desenvolvedores do sitio Artisan Real Estate Investors afirmaron que o desenvolvemento rematado será un lugar "vibrante e emocionante". Os plans foron aprobados polo Concello de Edimburgo en xaneiro de 2014 con construción a finais da década de 2010.

## Notas
## Véxase tamén
### Ligazóns externas
*UNESCO World Heritage Site Inscription
*Kincaid map showing the Old Town in 1784 
*Edinburgh Old Town Association