Fernando VI de España

**Fernando VI de España**, chamado **«o Prudente»** ou **«o Xusto»**, nado en Madrid, España, o 23 de setembro de 1713 e finado en Villaviciosa de Odón, España, o 10 de agosto de 1759, foi rei de España desde 1746 ata 1759. Foi o cuarto fillo de Filipe V e da súa primeira esposa María Luísa Gabriela de Savoia. Casou na igrexa de San Juan Bautista de Badaxoz con Bárbara de Braganza en 1729, que foi raíña de España ata a súa morte en 1758. Autorizou a Gran Redada que procuraba o xenocidio dos xitanos.

## Príncipe de Asturias 
Cando Fernando naceu o 23 de setembro de 1713, que foi bautizado sen gran solemnidade na igrexa franciscana de San Gil, o 4 de decembro, tiña por diante na sucesión ao trono a dous irmáns máis vellos Lois e Felipe Pedro, nados en 1707 e 1712, respectivamente e un terceiro irmán, maior ca el, morrera en 1709 a pouco de nacer. Pero cando tiña seis anos faleceu Felipe Pedro, polo que Fernando quedou o segundo na sucesión tralo príncipe de Asturias, Luís, seis anos máis vello ca el.

A infancia de Fernando estivo marcada polo feito de que a súa nai, a raíña María Luísa Gabriela de Savoia, falecera aos cinco meses do seu nacemento, e de que o seu pai contraeu novas nupcias, sete meses logo de enviuvar, coa princesa do ducado de Parma, Isabel de Farnesio, que lle deu seis fillos que prosperaron, dos que o primeiro foi o infante Carlos nado o 20 de xaneiro de 1716. Así a nova raíña preocupouse máis pola sorte e o futuro dos seus propios fillos ca pola dos seus fillastros, adicando todos os seus esforzos en lles conseguir en Italia un estado propio sobre o que puidesen reinar, o que determinou en boa medida a política exterior da Monarquía de Filipe V durante as décadas seguintes. Ademais, o ríxido protocolo da corte impedía o contacto directo dos príncipes cos reis: nin comían xuntos, nin asistían a actos oficiais cos seus pais, así que Luís e Fernando comunicábanse co seu pai e coa súa madrasta a través de cartas escritas en francés, que era a lingua que utilizaba a familia.

En 1721, tras cumprir os sete anos, o infante Fernando foi dotado de «*cuarto separadamente para que nel sírvanlle e asistan só homes, e para o coidado da súa persoa, a súa asistencia e educación [o rei] resolveu nomear ao conde de Salazar, co título de gobernador da casa de S.A.*».

[miniatura|esquerda|Retrato do infante Fernando cando tiña dez anos de idade, obra do pintor de cámara [Jean Ranc (1723)]]

O que cambiou definitivamente o destino do infante Fernando foron os acontecementos ocorridos en 1724, durante os cales estivo preto de converterse en rei aos once anos de idade. O 10 de xaneiro de 1724 o rei Filipe V asinou un decreto polo que abdicaba no seu fillo Lois, de dezasete anos, casado con Luísa Isabel de Orleáns, dous anos menor ca el, pero Lois I de España reinou só durante oito meses xa que a mediados de agosto enfermou de varíola e morreu o 31. Ao abdicar Filipe V, o seu sucesor tería que ser Fernando, pero a rápida actuación da raíña Isabel de Farnesio impediuno. Tivo que facer fronte a certos sectores da nobreza castelá que apoiaban a opción do príncipe Fernando argumentando que non cabía a marcha atrás na abdicación dun rei e custoulle convencer ao propio rei para que volvese reinar, pero o 7 de setembro de 1724, unha semana despois da morte de Lois I, Filipe V volvía ostentar a Coroa de España, e Fernando era proclamado como o novo Príncipe de Asturias e xurado o 25 de novembro polas Cortes de Castela, convocadas con tal fin.

Durante a maior parte dos vinte e dous anos en que foi Príncipe de Asturias (1724-1746), Fernando e a súa esposa, a princesa portuguesa Bárbara de Braganza con quen casou en xaneiro de 1728, viviron illados da corte e coas visitas restrinxidas. A orde de 1733 de "esta especie de arresto domiciliario" dos príncipes, como a chamou o historiador Pedro Voltes, partiu da raíña Isabel de Farnesio que quería impedir que mantivesen contactos cos grupos "casticistas" e "contestatarios" da nobreza castelá e da corte que propugnaban unha nova abdicación de Filipe, cuxa saúde mental continuaba a deteriorarse.

miniatura|300px|Detalle do cadro *A familia de Filipe V* de Van Loo (1743), no que aparece de pé o príncipe de Asturias Fernando, xunto ao seu pai o rei Filipe V e a súa madrasta, a raíña Isabel de Farnesio, ambos sentados

Así o regulamento da conduta do príncipe de Asturias aprobado no verán de 1733, pouco despois da volta a Madrid da corte logo de deambular por Sevilla e outras poboacións andaluzas durante os cinco anos anteriores para intentar restablecer a saúde mental e física do rei, determinaba que "don Fernando e dona Bárbara poderían ser visitados cada un por só catro persoas, cuxo nome e cargo s indicábase. Non poderían recibir a outros embaixadores que os de Francia e Portugal. Os príncipes non debían comer en público nin saír de paseo nin ir a ningún templo ou convento. [...] Suprimiuse tamén a asistencia do príncipe ao Consello de Goberno e todo despacho con el, e en especial calquera trato co ["primeiro ministro"] Patiño e os ministros, e, en suma, toda visita súa aos seus pais".

Durante os últimos anos do seu reinado, a enfermidade mental e a deterioración física de Filipe V fóronse acentuando –"ata os pintores de cámara como Jean Ranc e Van Loo, habían ter que reflectir a decrepitude do rei, inchado e torpe, coas pernas arqueadas e a mirada perdida"–, ata que na noite do 9 de xullo de 1746 morreu dun ataque cerebrovascular. Apenas transcorrida unha semana da morte do seu pai, o novo rei Fernando VI ordenou á súa madrasta, a raíña viúva Isabel de Farnesio, que abandonase o palacio real do Bo Retiro, e marchásese a vivir a unha casa da duquesa de Osuna, acompañada dos seus fillos, os infantes Luís e María Vitoria. Ao ano seguinte foi desterrada de Madrid e a súa residencia quedou fixada no palacio de A Granxa de San Ildefonso. Cando a raíña viúva protestou por medio dunha carta na que lle dicía ao rei que «*desexaría saber se faltei en algo para emendalo*», Fernando VI respondeulle con outra misiva na que dicía: «*o que eu determino nos meus reinos non admite consulta de ninguén antes de ser executado e obedecido*».

## Reinado 
[miniatura|esquerda|200px|Grandes armas de Filipe V con manto real, [Cimeira do Castelo e o León|cimeira real de Castela e o lema *«A solis ortu usque ad occasum»* (*Desde a saída do sol ata o solpor*), derivado da famosa frase atribuída a Filipe II: *«Nos meus dominios non se pon o sol»*, facendo referencia a que o sol nunca se poñía nos territorios españois, pois abarcaban os dous hemisferios. Tamén se inclúe a palabra *Santiago*, en referencia ao Santo Patrón de España, Santiago o Maior, e máis concretamente ao lema tradicional *«Santiago y cierra España»*. Utilizadas por Fernando VI á morte do seu pai.]]

Cando chegou ao trono, España atopábase na *Guerra de Sucesión Austríaca*, que terminou ao pouco tempo (Paz de Aquisgrán, 1748) sen ningún beneficio para España. Comezou o seu reinado eliminando a influencia da raíña viúva Isabel de Farnesio e do seu grupo de cortesáns italianos. Establecida a paz, o rei impulsou unha política de neutralidade e paz no exterior para posibilitar un conxunto de reformas internas. Os novos protagonistas destas reformas foron o Marqués da Ensenada, francófilo, e José de Carvajal y Lancaster, partidario da alianza con Gran Bretaña. A pugna entre ambos terminou en 1754 ao morrer Carvajal e caer Ensenada, pasando Ricardo Wall a ser o novo home forte da monarquía.

O 30 de agosto de 1749, Fernando VI autorizou unha persecución co fin de arrestar e extinguir aos xitanos do reino, coñecida como a Gran Redada.

Mediante a ordenanza do 2 de xullo de 1751 prohibiu a masonería.

### Os proxectos de Ensenada 
miniatura|Fernando VI de España
Algúns dos máis importantes proxectos durante o reinado foron levados a cabo polo marqués da Ensenada, secretario de Facenda, Mariña e Indias. Suscitou a participación do Estado para a modernización do país. Para iso era necesario manter unha posición de forza no exterior para que Francia e Gran Bretaña considerasen a España como aliada, sen que iso supuxese unha renuncia a Xibraltar.

Entre os proxectos do marqués da Ensenada están:

* O novo modelo da Facenda, suscitado por Ensenada en 1749. Intentou a substitución de impostos tradicionais por un imposto único, o catastro, que gravaba en proporción á capacidade económica de cada contribuínte. Propuxo tamén a redución da subvención económica por parte do Estado ás Cortes e ao exército. A oposición da nobreza fixo que se abandonase o proxecto.
* A creación do Xiro Real en 1752, un banco para favorecer as transferencias de fondos públicos e privados fóra de España. Así, todas as operacións de intercambio no estranxeiro quedaron en mans da Real Facenda, o que beneficiaba ao Estado. Pódese considerar o antecesor do Banco de San Carlos, que se instituíu durante o reinado de Carlos III.
* O impulso ao comercio americano, que pretendeu acabar co monopolio das Indias e eliminar as inxustizas do comercio colonial. Así se apoiou aos *navíos de rexistro* fronte ao sistema de frotas. O novo sistema consistía na substitución das frotas e galeóns para que un barco español, previa autorización, puidese comerciar libremente con América. Isto incrementou os ingresos e diminuíu a fraude. Aínda así, este sistema provocou moitas protestas dos comerciantes do sector privado.
* A modernización da mariña. Unha poderosa mariña era fundamental para unha potencia cun imperio en ultramar e aspiracións a ser respectada por Francia e Gran Bretaña. Para iso, o Marqués da Ensenada incrementou o orzamento e ampliou a capacidade dos estaleiros de Cádiz, Ferrol, Cartaxena e A Habana, o que supuxo o punto de partida do poder naval español no século XVIII.
* As relacións coa Igrexa, que foron moi tensas desde os inicios do reinado de Filipe V a causa do recoñecemento do arquiduque Carlos como rei de España polo Papa. Mantívose unha política regalista que perseguía tanto o obxectivo fiscal como político e cuxo logro decisivo foi o *Concordato de 1753*. Por este obtívose do papa Bieito XIV o dereito de *Patronato Universal*, que supuxo importantes beneficios económicos á Coroa e un gran control sobre o clero.
* Florecemento cultural coa creación en 1752 da Real Academia de Belas Artes de San Fernando.
* Prisión xeral de xitanos, un intento de exterminar os xitanos mediante o seu arresto e posterior separación dos homes e das mulleres, obrigándoos a traballar a eles en estaleiros e minas e ás mulleres en fábricas. Os menores de 14 anos foron internados en institucións relixiosas.

### A política exterior de Carvajal 
Durante a Guerra de Sucesión Austríaca e a dos Sete Anos, España reforzou o seu poderío militar.

O principal conflito foi o enfrontamento con Portugal pola colonia de Sacramento, desde a que se facilitaba o contrabando británico polo Río da Prata. José de Carvajal conseguiu en 1750 que Portugal renunciase a tal colonia e á súa pretensión de libre navegación polo Río da Prata. A cambio, España cedeu a Portugal dúas zonas na fronteira brasileira, unha na Amazonia e a outra no sur, na que se atopaban sete das trinta reducións guaranís dos xesuítas. Os españois tiveron que expulsar aos misioneiros xesuítas, o que xerou un enfrontamento cos guaranís que durou once anos.

O conflito das reducións provocou unha crise na Corte española. Ensenada, favorable aos xesuítas, e o pai Rábago, confesor do Rei e membro da Compañía de Xesús, foron destituídos, acusados de entorpecer os acordos con Portugal.

### O último ano: o «ano sen rei» (agosto 1758 – agosto 1759) 
[miniatura|250px|dereita|Mausoleo do rei Fernando VI ([Convento das Salesas Reais (Madrid)|Convento das Salesas Reais, en Madrid).]]
A raíña Bárbara de Braganza non gozaba de boa saúde. "Padecía especialmente unha tose continua, que a obrigaba ás veces a suspender as cultas veladas que se organizaban case diariamente en palacio". Na primavera de 1758 foi trasladada a Aranjuez pensando que alí se restablecería do asma, facendo a viaxe en etapas para que non se cansase. Aínda que ao principio pareceu mellorar, pronto volveron as dores e a fatiga. En xullo a súa saúde empeorou. Padecía febres altas que aumentaban pola tarde e a madrugada. O 25 de agosto perdeu a voz. A agonía durou dous días, falecendo na madrugada do 27 de agosto de 1758. O seu cadáver foi levado ao Convento das Salesas Reais en Madrid, que fora fundado por ela, e provisionalmente gardado baixo a cripta.

O falecemento da raíña produciu un agravamento na saúde do rei (os reis estaban profundamente unidos), ata chegar a un alto grao de tolemia.

Durante as periódicas recaídas da saúde da raíña, Fernando VI sempre estivo e sufriu xunto a ela, o que debilitou o seu estado de saúde. Algúns médicos actuais supuxeron que o rei padecía Alzheimer e que a morte da raíña acelerou o proceso da enfermidade. Fernando VI non participou no cortexo que conduciu o cadáver da raíña a Madrid, senón que abandonou Aranjuez o mesmo día en que morreu dona Bárbara para instalarse no castelo de Villaviciosa de Odón, acompañado polo seu medio irmán o infante don Luís. Pensouse que sería un bo lugar porque alí nada lle recordaría á raíña e podería distraerse coa súa afección favorita, a caza. Pero aos dez días apareceron os primeiros síntomas da enfermidade. *Sentía grandes temores de morrer ou de afogar e foi abandonando os asuntos e a caza. [...] O último documento que asinou é dun mes despois da defunción da súa esposa e o último despacho do rei co ministro Wall foi a principios de outubro de 1758, «de pé e en conversación». [...] O rei deixou de falar, e foi reducindo as súas comidas ata o punto de que non se alimentaba. As teimas fixeron a súa aparición e pouco despois encerrouse nunha habitación na que había sito escaso para unha cama, onde pasou os seus últimos meses*. Durante ese tempo mostrouse agresivo –«ten uns impulsos moi grandes de morder a todo o mundo», escribiu o infante Luís á súa nai Isabel de Farnesio– e para calmalo fornecíanlle opio; intentou suicidarse en varias ocasións e pediu veleno aos médicos ou armas de fogo aos membros da garda real; xogaba a finxir que estaba morto ou, envolvido nunha saba, a que era unha pantasma. Cada día estaba máis delgado e pálido, o que se unía ao deixamento no seu aseo persoal. Non durmía na cama senón sobre dúas cadeiras e unha banqueta. Mentres isto sucedía no castelo de Villaviciosa de Odón, pola "vila e corte" de Madrid circulaban versos como estes:

Fernando VI morreu o 10 de agosto de 1759, no décimo terceiro aniversario da súa proclamación como monarca. O seu cadáver foi trasladado ao Convento das Salesas Reais e do mesmo xeito que se fixera cos restos da súa esposa, os seus foron gardados nun sepulcro provisional debaixo do coro. Os mausoleos do rei e da raíña foron construídos durante o reinado do seu sucesor Carlos III e terminados en 1765. O de Fernando, deseñado por Francesco Sabatini e labrado en mármore por Francisco Gutiérrez Arribas, foi colocado no lado dereito do cruceiro da igrexa do Convento e o de dona Bárbara no coro baixo das monxas, detrás do do seu esposo.

Foi sucedido polo seu medio irmán, Carlos III, fillo de Filipe V e a súa segunda esposa Isabel de Farnesio, ao non ter descendencia propia.

## Fernando VI na ficción 
Na película *Pirates of the Caribbean: On Stranger Tides*, o rei Fernando VI é interpretado por Sebastián Armesto.
## Devanceiros 

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* LYNCH, John, *El siglo XVIII*, Crítica, Barcelona, 1991 (1989)
* OZANAM, D. (ed.), *La diplomacia de Fernando VI. Correspondencia entre Carvajal y Huéscar, 1746–1749*, Escuela de Historia Moderna, Madrid, 1975
* 
### Outros artigos 
* Bárbara de Braganza
### Ligazóns externas 
* Biografía de Fernando VI ofrecida pola Biblioteca M. Cervantes