Aruba

**Aruba** (, , ), oficialmente o **País de Aruba** (; ) é unha illa das Antillas Menores, a máis occidental do grupo de Sotavento a 25&nbsp;km ao norte da península de Paraguaná, ao noroeste de Venezuela e no sur do mar Caribe, a 80 km ao noroeste da illa de Curaçao. Mide 32 km de lonxitude desde o seu extremo noroeste ata o seu extremo sueste e 10 km de lonxitude no seu punto máis ancho., de forma separada ás Antillas Neerlandesas. Obtivo a súa autonomía, dentro do Reino dos Países Baixos, o 1 de xaneiro de 1986. Aruba non ten subdivisións administrativas, pero, a efectos do censo, está dividida en oito rexións. A súa capital é Oranjestad. Os kalinago tamén tiñan dous nomes para a illa *Ora Oubao* que significa "illa de cunchas" e *Oirubae* que significa "Compañeira de Curaçao".

Unha idea errónea común é que o nome Aruba provén do español *Oro hubo* que significa "Había ouro". Non obstante, os españois non atoparon ouro en Aruba durante o tempo da súa ocupación, alcumando Aruba e o resto das Illas ABC *Islas Inútiles*, ("illas inútiles") pola falta de ouro. Non foi ata moito máis tarde en 1824 cando Willem Rasmijn atopou ouro en Aruba, comezando a Febre do ouro de Aruba. Outro dos primeiros nomes españois para Aruba foi *Isla de Brasil*, nomeada así debido á gran cantidade de Árbores de Paubrasilia que medraban na illa.

## Historia 
### Época precolonial
thumb|left|upright=1.2|Petróglifos Arauacos nas rochas de Ayo
Houbo unha presenza humana en Aruba desde preto do 2000 a.C. O primeiro grupo identificable foron os indios caquetíos, da etnia arauaca, que chegaron desde o continente ao redor do ano 1000 a. C.. As probas arqueolóxicas suxiren vínculos continuos entre estes arubanos nativos e os pobos amerindios do continente Suramericano.

### Colonización española 
Os primeiros europeos en visitar Aruba foron Amerigo Vespucci e Alonso de Ojeda en 1499, que reclamaron a illa para España. Os contos de Vespucci e Ojeda estimularon o interese por Aruba, e os españois comezaron a colonizar a illa. Alonso de Ojeda foi nomeado primeiro gobernador da illa en 1508. A partir de 1513 os españois comezaron a escravizar os caquetíos, enviando a moitos a unha vida de traballos forzados nas minas da Hispaniola.

### Período holandés inicial
thumb|Restos dunha mina de ouro en Bushiribana
Os Países Baixos tomaron Aruba de España en 1636 no transcurso da Guerra dos Trinta Anos Os estudantes de Curaçao, Aruba e Bonaire estudaban predominantemente en español ata finais do século XVIII.

Durante as Guerras Napoleónicas, o Imperio Británico tomou o control da illa, ocupándoa entre 1806 e 1816, antes de devolvela aos holandeses segundo os termos do Tratado anglo-holandés de 1814. Aquí é onde vive a maior parte da poboación e onde se produciu a maior parte do desenvolvemento turístico.

No interior da illa existen algúns outeiros, das cales destácanse o Hooiberg (165 m) e o Monte Jamanota (188 m), que é o punto máis alto da illa. Oranjestad, a súa capital, está localizada a |12|19|N|70|1|W|}}.

O clima local é do tipo semi-árido tropical marítimo, con pequenas variacións de temperatura no ano.

A Ponte Natural foi unha gran ponte de pedra calcaria formada naturalmente na costa norte da illa. Foi un destino turístico popular ata o seu colapso en 2005.

### Cidades e vilas
A illa, cunha poboación dunhas 116.600 persoas (estimación do 1 de xaneiro de 2019) A maior parte da poboación da illa reside nos dous principais distritos similares ás cidades de Oranjestad (a capital) e San Nicolaas. Oranjestad e San Nicolaas están divididos en dous distritos só para fins de censo. Os distritos son os seguintes:

* Noord
* alt=Vista de las edificaciones de Oranjestad capital de la isla de Aruba. |thumb|Vista desde arriba de edificios coloridos en Oranjestad, na illa de Aruba, ao sol da mañáOranjestad (Leste e Oeste)
* Paradera
* San Nicolaas (Norte e Sur)
* Santa Cruz
* Savaneta

## Economía 
Ao redor da metade do PIB de Aruba provén do turismo ou de actividades relacionadas. Antes de obter o seu status autonómico, a maior actividade era a refinación de petróleo; actualmente devandita actividade ten unha pequena influencia na economía. A agricultura e a manufactura teñen tamén un pequeno impacto económico. O florín arubano ten un cambio fixo co dólar estadounidense de 1.79:1. Os seus principais socios comerciais son os Estados Unidos, Países Baixos, Reino Unido e Venezuela.

### Turismo 
O turismo é o principal apoio da pequena economía arubana, onde está a maior fonte de empregos dos habitantes da illa. O rápido crecemento do sector turístico durante a década de 1990 deu lugar a unha expansión substancial doutras actividades económicas. A construción inmobiliaria, con maior capacidade en hoteis é cinco veces superior ao nivel do ano de 1985. Isto produciu unha cifras baixas de desemprego, provocando a falta de man de obra e unha subida de salarios.

miniatura|250px|Ponte Natural

## Demografía 
### Etnias 
A maioría da poboación é descendente dos españois e holandeses que dominaron a illa, xunto cos arauacos, que eran os nativos da illa e aos que lles foi permitido o pastoreo e a gandería na época de dominación holandesa. A pesar que non existen indios arauacos actualmente, a herdanza étnica é moi visible, sendo unha das máis fortes no Caribe. Recentemente chegaron inmigrantes de Latinoamérica e das illas do Caribe, en busca de traballo. Na illa conviven persoas de 40 diferentes nacionalidades.

### Idiomas 
Impera o multilingüismo, onde a maioría da poboación pode falar máis de catro idiomas. Do mesmo xeito que outras illas das Antillas Neerlandesas, o idioma oficial é o neerlandés, que é o que se usa nas escolas, pero o seu uso cotián é limitado e é falado por 5.300 persoas como lingua materna, sendo o terceiro idioma máis falado.

Con todo, o idioma máis utilizado é o papiamento, que é a lingua materna da maior parte da poboación, ao redor do 70%. É falado por unhas 60.000 persoas (incluíndo Curaçao e Bonaire) e é unha lingua crioula resultante da combinación do portugués, neerlandés, español, arauaco, francés e inglés. Non foi considerado unha lingua importante na illa ata en 1995, e foi oficialmente engadido no currículo escolar en 1998 e 1999.

En Aruba obsérvase unha gran cantidade de hispanofalantes. Son 93.500, que é igual ao 85% da poboación (deste 85% só 1/5 deles posúe o español como lingua única). A súa relativa proximidade con Venezuela fíxoa moi importante, destacándose como o segundo idioma máis falado, tanto que nas escolas apréndese desde quinto grao; pódense ver ademais varias canles de televisión Venezolanos na illa.

Tamén se fala o inglés, é falado por 3.000 persoas e é o cuarto idioma máis falado, apréndese na escola desde cuarto grao. Tamén se fala minoritariamente o portugués, francés e sranan tongo.

miniatura|250px|Oranjestad, capital de Aruba

### Relixións 
A maioría da poboación é cristiá, principalmente católica (82%). Tamén hai minorías protestantes (8%), anglicanas e ortodoxas. Hai comunidades xudías, hindús, musulmás e confucionistas.

## Cultura 
As orixes da poboación e a localización da illa dan a Aruba unha mestura de culturas. A influencia holandesa é visible, a pesar que a maioría da poboación non é de orixe holandesa. O Entroido de Aruba é unha das festividades máis importantes da illa, e tamén outra festividade importante é o Día de San Juan (*Dia dei San Juan*); ambas as celebracións son coñecidas pola súa música e colorido.

## Deportes 
Nesta illa o deporte máis popular é o béisbol e logo séguenlle os seus derivados (o sóftbol por exemplo).

O fútbol non ten relevancia aquí, ten un modesto número de practicantes, os profesionais tenden a seguir a súa carreira pero en Holanda. A Federación Arubana de Fútbol recoñeceu a finais de 2006 a efectividade que tivo Aruba na 1º das 3 fases das eliminatorias do Cono Norte camiño a Libia-Tunisia 2010 de Fut-Sete. Nun grupo D con rivais como Saint-Martin, Illas Caimán e Illas Virxes do Reino Unido onde Aruba gañou os 6 partidos que tiña en disputa.

## Notas
## Véxase tamén
### Bibliografía 
*Aymer, Paula L. - *Uprooted Women: Migrant Domestics in the Caribbean.*
*Brown, Enid - *Suriname and the Netherlands Antilles: An Annotated English-Language Bibliography.*
*Gerber, Stanford N. - *The Family in the Caribbean: Proceedings of the 2nd Conference on the Family in the Caribbean, Aruba, 1969.*
*Green, Vera M. - *Migrants in Aruba: Interethnic Integration.*
*Hartert, Ernst - *On the Birds of the Islands of Aruba, Curaçao, and Bonaire.*
*Schoenhals, Kai, compiled - *Netherlands Antilles and Aruba.*
### Ligazóns externas
* Páxina oficial do goberno de Aruba