Italiano do Norte

dereita|miniatura|230px|Fronteiras lingüísticas segundo Def. 1.
dereita|miniatura|230px|Fronteira lingüística segundo Def. 2, Liña Massa-Senigallia.
dereita|miniatura|230px|Fronteiras lingüísticas segundo Def. 3.
[miniatura|230px|O reino lombardo baixo [Rothari (636-652).]]
O **italiano do Norte**, **italiano setentrional** ou **padano** (nome recente), ou **cisalpino** (nome de uso menos frecuente) é un grupo lingüístico que pertence ás linguas románicas. Fálase en todo o norte de Italia e nalgunhas rexións veciñas (Tecino en Suíza, Istria en Croacia e en Eslovenia, Mónaco e San Marino).

## Características 
As definicións do italiano do Norte son contraditorias:

* Def. 1: É un grupo de dialectos da lingua italiana, segundo a lingüística románica tradicional (véxase por ex. Gian Battista Pellegrini, Pierre Bec, Jacques Allières). Porén, para que esta definición sexa válida é preciso entender por *lingua italiana*, como nas obras do lingüista alemán Gerhard Rohlfs,, o conxunto dos dialectos románicos da Italia (e mesmo de Córsega), entre os que destaca o idioma italiano literario e oficial, que provén do dialecto florentino de Dante, Bocaccio e Petrarca.
* Def. 2: É unha *lingua románica*, diferente do italiano, segundo certos lingüistas como Heinrich Schmid , Andreas Schorta e, sobre todo, Geoffrey Hull.,
* Def. 3: Existen reivindicacións segundo as que *cada dialecto do italiano do Norte é unha lingua diferente*, véxase a clasificación de Ethnologue. http://www.ethnologue.com/show_family.asp?subid=300-16 Esta opinión é escasamente aceptada polos lingüistas tradicionais, coa excepción do piemontés grazas ao seu dinamismo particular. Respecto ao uso na vida de todos os días, o véneto é, hoxe en día, o máis empregado e o que resiste mellor á presión do italiano estándar.

## Distribución xeográfica 
O dominio lingüístico do italiano do Norte corresponde máis ou menos a Italia do Norte ou Padania.

O límite meridional, entre o *italiano do Norte* e o italiano en sentido estrito, corresponde á liña La Spezia-Rimini, ou con máis precisión xeográfica, a liña Massa-Senigallia. A separación entre as linguas románicas marcada por esta liña divídeas en dous grandes grupos: a *Romania occidental* (mesmo o italiano setentrional) e a *Romania oriental* (incluso o Italiano do Centro-Sur). O grupo galoitálico é á vez separado doutros grupos románicos do Nordés (Veneto, Trentino, Friuli, Tirol do Sur) por unha liña que corre ao sueste de Bolzano/Bozen e pola costa oriental do Lago de Garda ao norte de Mantua e o río Po.

O límite setentrional, entre o *italiano do Norte* (e o retorrománico) e outras linguas (románicas, xermánicas ou eslavas), corresponde ás fronteiras políticas entre os varios pobos xermánicos dominantes da Alta Idade Media, isto é entre longobardos, francos e bávaros, que están reflectidas no superestrato lingüístico das linguas románicas actuais:

* *Italiano do Norte* (menos o romañolo: A Romaña pertencía ao Imperio Bizantino): idioma dos longobardos. 
* Occitano: idioma dos francos, aínda que con menor impacto que no francés.
* Arpitano: idem e anteriormente idioma dos burgundios.

Cara ao norte, o *italiano do Norte* (e o retorrománico) lindan co alto alemán suízo, derivado do idioma dos alamáns e ao alto alemán bávaro, derivado do idioma dos bávaros e falado actualmente en (Austria e en Tirol). Nesta zona, Romania submersa, houbo substitución lingüística do retorrománico.

Cara ao leste, o *italiano do Norte* (e o friulanoretorrománico) actualmente con dúas linguas do grupo eslavo: esloveno e croata.

## Clasificación 
Os dialectos do italiano do Norte clasifícanse do seguinte xeito:
* Grupo **galoitálico** (un erro frecuente é o de confundir o *galoitálico* – con substrato lingüístico gálico (lingua dos galos) e ligúrico (lingua dos lígures antigos) – con todo o *italiano do Norte*).
** piemontés.
** lígur (incluído o monegasco e o *roiasco*).
** lombardo (*occidental* ou *ínsubre* e *oriental* ou *oróbico*).
** emiliano-romañolo.
* Grupo **véneto**.
** véneto.
** istriano ou *istriota* (de clasificación difícil e controvertida).

Segundo Pierre Bec no pasado, debeu existir algún tipo de unidade diacrónica entre entre o *italiano do Norte* e o grupo retorrománico: romanche en Suíza e ladino e friulano en Italia. Este lazo estreito e evidente foi investigado en maior profundidade polo xa citado lingüista australiano Geoffrey Hull, levándoo á conclusión apuntada anteriormente (definición 2).

## Táboa comparativa 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Lingua italiana
* Linguas románicas