Gacela

***Gazella*** é un xénero de mamíferos artiodáctilos da familia dos bóvidos e subfamilia dos antilopinos, que comprende varias especies de antílopes de tamaño pequeno, elegantes, áxiles e de patas longas, que viven en África e no suroeste de Asia (península Arábiga, Irán, India e Paquistán).

Moi rápidas na carreira, algunhas gacelas poden alcanzar unha velocidade de 100&nbsp;km/h nunha distancia de varios centos de metros, ou correr a unha velocidade de 50&nbsp;km/h en distancias máis longas. Tamén son capaces de cambiar bruscamente a súa traxectoria mediante grandes saltos.

Aliméntanse de gramíneas e outras herbas, e de follas de arbustos. Algunhas poden vivir sen auga durante un tempo considerábel.

Para sobreviviren en campo aberto, deben estaren atentas todo o tempo. Aínda que a miúdo se deitan, non dormen máis dunha hora ao día, en curtos períodos de cinco minutos ou menos.

## Características 
O tamaño e o peso das gacelas varían dependendo da especie. Miden de 80 a 150&nbsp;cm de lonxitude, a súa altura na cruz oscila entre 50 e 110&nbsp;cm, e o peso é de 12 a 60&nbsp;kg. Esveltas e elegantes, teñen longas patas, finas e lixeiras e unha musculatura enxoita, concentrada. Os seus ósos son lixeiros, e a súa columna vertebral é moi flexíbel.

A cabeza é pequena e leva un par de cornos anelados, en forma de lira, en retortos en espiral ou rectos bien, sempre máis curtos, e máis finos nas femias. Presentan unha franxa lonxitudinal parda (ou negra nalgunhas especies), desde a base dos cornos e que, atravesando os bordos dos ollos, chegan até as fosas nasais e a boca.

As gacelas teñen pezuños pequenos, fráxiles e moi agudos, apropiados para a carreira. O sus pulmóns están moi desenvolvidos para favorecer o intercambio de gases. Posúen un VO2 max (volume de oxíxeno inspirado no esforzo) de máis de 380 ml/(kg·min).

## Bioloxía 
### Hábitat. Resistencia aos ambientes áridos 
As gacelas habitan nas rexións cálidas e secas de África e de parte do Oriente Medio e o suroeste de Asia, en sabanas, estepas ou desertos. Non súan, e a súa pelaxe (de cor crema, abrancazada ou leonada) reflicte os raios do sol. A súa urina está moi concentrada, e os seus excrementos moi secos.

Están dotadas dun impresionante sistema de arrefriamento, con centos de pequenos vasos sanguíneos a carón das paredes respiratorias; o aire inspirado arrefría no nariz e, por tanto, o sangue que levan estes por pequenos vasos, que se fusionan despois nos que irrigan directamente o cerebro, chega alí frío.

### Comportamento 
Espelidas, as gacelas teñen moi boa vista (abarcan até os 360º grazas aos seus grandes e avultados ollos), e poden detectar un depredador a 300 m de distancia. Tamén o olfacto é agudo, e teñen bo oído. Cando están excitadas ou preocupadas, ou para disuadiren aos depredadores potenciais, efectúan uns característicos saltos, denominados en inglés *stotting* ou *spronking*, coa cabeza e as patas ríxidas, como se tiveran o corpo entalado.

As gacelas son máis activas á mañanciña e ao atardecer, cando vai máis fresco. Nas horas máis cálidas do día, déitanse á sombra das árbores. Dependendo da especie, viven en pequenos grupos ou en mandas (de entre 5 até máis de 60 individuos), formados por femias e crías e un só macho adulto; estes rabaños-harén son, porén, de organización flutuante, e o seu tamaño pode variar de hora en hora. Xeralmente é unha femia vella a que dirixe o grupo, actuando como sentinela. Os machos vellos adoitan seren solitarios e presentan un forte comportamento territorial. En tempos pasados, as gacelas de Thopmson congregábanse en enormes mandas, de até miles de individuos, migrando segundo as estacións, formando rabaños mixtos con impalas e gacelas de Grant. que, á súa vez, a omou do persa *ghazâl*, que significa "elegante e rápida".

### Especies e subespecies 
A taxonomía deste xénero é confusa, e a clasificación de especies e subespecies é un problema aínda sen resolver. Chegaron a considerarse até 13 especies. Estas diferenzas taxonómicas débense á discrepancias na consideración da composición dos xéneros *Gazella*, *Eudorcas* e *Nanger*, estes dous últimos (con tres especies cada un) antigamente foron considerados como subxéneros de *Gazella*.

Das especies descritas, catro extinguíronse recentemente (*Gazella rufina*, *G. arabica*, *G. bilkis* e *G. saudiya*). A maioría das sobreviventes están consideradas como ameazada en diversos graos.

A gacela máis abundante na actualidade é a gacela de Thomson (*Gacela thomsoni* Günther = *Eudorcas thomsonii* Günther), de África Oriental, onde se coñece popularmente por *thommie*.

Por outra parte, algúns autores tamén consideraron ao xénero *Procapra* como subxénero de *Gazella* e, por tanto, tamén denominan *gacelas* ás súas tres especies, as chamadas por algúns gacelas de Asia Central: *P. gutturosa* (gacela mongol), *P. picticaudata* (gacela tibetana) e *P. przewalskii* (gacela de Przewalski).

Estreitamente relacionada coas *gacelas verdadeiras*, ademais das especies de *Procapra*, son *Antilope cervicapra* e *Antidorcas marsupialis* e *Arepyceros melampus*, africanas.
 
Segundo Wilson & Reeder, o xénero *Gazella* está integrado actualmente polas seguintes especies e subespecies:

; Xénero *Gazella*

* *Gazella arabica*
** *G. a. arabica*
** *G. a. bilkis*
* *Gazella bennettii*
** *G. b. bennettii*
** *G. b. christii*
** *G. b. fuscifrons*
** *G. b. karamii*
** *G. b. salinarum*
** *G. b. shikarii*
* *Gazella cuvieri*
* *Gazella dorcas*
** *G. d. dorcas*
** *G. d. beccarii*
** *G. d. isabella*
** *G. d. massaesyla*
** *G. d. osiris*
** *G. d. pelzelnii*
* *Gazella erlangeri*
* *Gazella gazella*
** *G. g. gazella*
** *G. g. acaciae*
** *G. g. cora*
** *G. g. darehshourii*
** *G. g. farasani*
** *G. g. muscatensis*
* *Gazella leptoceros*
** *G. l. leptoceros*
** *G. l. loderi*
* *Gazella saudiya*
* *Gazella spekei*
* *Gazella subgutturosa*
** *G. s. subgutturosa*
** *G. s. hillieriana*
** *G. s. marica
** *G. s. yarkandensis

Porén, outros autores consideran as especies:
miniatura|Gacela dama.

* *Gazella arabica* - gacela arábiga
* *Gazella bennettii* - gacela da India
* *Gazella bilkis* - gacela da raíña de Saba
* *Gazella cuvieri* - gacela de Cuvier 
* *Gazella dama* - gacela dama (*Nager dama*)
* *Gazella dorcas* - gacela dorcas
* *Gazella gazella* - gacela índica
* *Gazella granti* - gacela de Grant (*Nanger granti*)
* *Gazella leptoceros* - gacela de Loder ou gacela de area
* *Gazella rufifrons* - gacela de fronte rubia (*Eudorcas rufifrons*)
* *Gazella rufina* - gacela vermella (*Eudorcas rufina*)
* *Gazella saudiya* - gacela de Arabia Saudita
* *Gazella soemmerringii* - gacela de Sömmerring (*Nanger soemmerringii*)
* *Gazella spekei* - gacela de Speke
* *Gazella subgutturosa* - gacela persa 
* *Gazella thomsonii* - gacela de Thomson (*Eudorcas thomsonii*)

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Dorst, J. & Dandelot, P. (1973): *Guía de campo de los mamíferos salvajes de África*, Barcelona: Ediciones Omega, S. A. 
* Haltenorth, T. & Diller, H. (1986): *A Field Guide of the Mammals of Africa including Madagascar*. Londres: William Collins Sons & Co Ltd. ISBN 0-00-219778-2.
* Kowalski, Kazimierz (1981): *Mamíferos. Manual de teriología*. Madrid: H. Blume Ediciones. ISBN 84-7214-229-9.
* Wilson, D. E. & D. M. Reeder, editors (2005): *Mammal Species of the World: a taxonomic and geographic reference*. Third edition. The Johns Hopkins University Press# Baltimore, Maryland, USA. ISBN 0-8018-8221-4.

### Outros artigos 
* Antílope
* Antilopinos
* Bóvidos

### Ligazóns externas 
* *Gazella* en Wilson & Reeder *Mammal Species of the World*.
* *Gazella*  en Tree of Life.
* *Gazella* no SIIT.
* *Gazella* no NCBI.
* *Gazella* en ADW.