Betty Grable

**Elizabeth Ruth Gable**, nada en St. Louis (Missouri) o 18 de decembro de 1916 e finada en Santa Monica o 2 de xullo de 1973, foi unha actriz, cantante e bailarina estadounidense, coñecida como **Betty Gable**.

A súa fotografía en traxe de baño, de costas e coa cabeza mirando por riba do seu ombro dereito, converteuna na pin-up girl número un na época da segunda guerra mundial. Posteriormente, foi incluída na listaxe das cen fotografías que cambiaron o mundo, elaborada pola revista *Life*.

Grable era moi coñecida polas súas pernas ben proporcionadas que exhibiu nos seus filmes musicais rodados en Technicolor para a 20th Century Fox e que o estudio asegurou por un millón de dólares cada unha coa aseguradora Lloyds de Londres nunha estratexia publicitaria. Describindo a súa carreira, Grable dixo "convertinme en estrela por dúas razóns, e estou sobre elas".

## Traxectoria 
[miniatura|esquerda|A célebre fotografía [pin-up girl|pin-up de Betty Grable (1943).]]
### Primeiros anos 
Grable era filla de John C. Grable (1883-1954), corretor de bolsa, e de Lillian Rose Hofmann (1889-1964). Era a máis nova dos tres fillos da parella. Aínda que os seus antepasados directos eran estadounidenses, tiña ascendencia neerlandesa, irlandesa, alemá e inglesa. Foi orientada cara á interpretación pola súa nai, que insistía para que unha das súas fillas se convertese en estrela. No seu primeiro papel de corista, no filme *Happy Days* (1929), Grable só trece anos, idade inferior á legal para actuar, mais como o coro actuaba coa cara pintada de negro, era imposíbel coñecer a súa idade. A súa nai axiña lle deu un cambio de imaxe, tinxindo o seu pelo de cor loira platino.

Para o seu seguinte filme, a súa nai conseguiulle un contrato empregando unha identidade falsa. Cando se descubriu o engano, Grable foi despedida. Finalmete obtivo un papel como "Chica Goldwyn" en *Whoopee!* (1930), protagonizada por Eddie Cantor. Nese filme, Grable lideraba o número inicial, "Cowboys". Posteriormente, ao longo do resto da década, traballou en pequenos papeis para diferentes estudios, incluída *The Gay Divorcee* (1934), protagonizada por Fred Astaire e Ginger Rogers.

En 1937 rebelouse contra a súa nai e casou cun anteriormente famoso neno actor, Jackie Coogan. Non obstante, Coogan tiña problemas a causa dun preito contra os seus pais por mor dos seus ingresos e a parella divorciouse en 1939. Nesa época, e ao longo dos anos trinta, Grable fixo pequenas interpretacións nuns cincuenta filmes de Hollywood, ata que finalmente conseguiu certa notoriedade polo seu papel en *Du Barry Was a Lady* (1939), obra de Cole Porter representada en Broadway.

O mesmo ano en que se divorciou de Coogan, Grable obtivo un contrato con 20th Century Fox, converténdose na súa maior estrela e protagonizando filmes en Technicolor como *Down Argentine Way* (1940), *Moon Over Miami* (1941) (ambas xunto a Don Ameche), *Springtime in The Rockies* (1942), *Coney Island* (1943) con George Montgomery, ''Sweet Rosie O'Grady* (1943) con Robert Young, *Pin Up Girl* (1944), *Diamond Horseshoe* (1945) con Dick Haymes, *The Dolly Sisters* (1945) con John Payne e June Haver, e o seu filme máis popular, *Mother Wore Tights* (1947), con Dan Dailey. 

Foi durante o seu reinado como actriz máis comercial (1943) que Grable posou para a súa icónica fotografía de pin-up. Estaba colaborando co fotógrafo Frank Powolny para unha sesión regular de fotos para o estudio e tomáronse varias fotografías nun traxe de baño apertado dunha peza. Unha pose particular consistiu nas costas de Grable cara á cámara mentres ela sorría mirando sobre o seu ombro. A razón da pose era o feito de que Grable estaba embarazada de varios meses dos seu primeiro fillo. A imaxe foi publicada como póster e converteuse na fotografía máis solicitada polos soldados enviados ao estranxeiro. A foto vendeu millóns de copias, superando en popularidade á célebre fotografía de Rita Hayworth de 1941. Grable foi sen discusión a moza pin-up número un para os soldados. A finais da década de 1940, Grable era a actriz mellor pagada de Hollywood. 

Entre os seus musicais da posguerra destacan *That Lady in Ermine*, (1948) con Douglas Fairbanks Jr.; *When My Baby Smiles at Me* (1948), outra vez con Dailey; *Wabash Avenue* (1950) (remake de *Coney Island*), xunto a Victor Mature; *My Blue Heaven* (1950) e *Meet Me After the Show* (1951). O xefe do estudio, Darryl F. Zanuck, produciu para a súa principal estrela filmes de grande orzamento, manténdoa plenamente ocupada, tanto que en trece anos rodou uns vinte e cinco musicais. O último grande éxito de Grable para a Fox foi *How to Marry a Millionaire* (1953), xunto a Lauren Bacall e Marilyn Monroe.

En 1943, casou co trompetista de jazz Harry James. A parella tivo dúas fillas, Victoria e Jessica. Tiveron un matrimonio problemático a causa das infidelidades e do alcoholismo, mais durou vinte e dous anos. Finalmente, divorciáronse en 1965. Posteriormente relacionouse co bailarín Bob Remick, 27 anos máis novo ca ela, co que permaneceu ata a morte dela en 1973.

### Carreira posterior 
A carreira final de Grable estivo marcada polas disputas cos executivos do estudo, que a facían traballar ata o esgotamento. Nun momento dado, en medio dunha discusión con Darryl F. Zanuck, ela tiroulle o seu contrato e saíu furiosa do despacho. De xeito gradual foi deixando o cinema, pasou á televisión e destacou en Las Vegas.

Grable era republicana e apoiou a campaña presidencial de Dwight Eisenhower de 1952.

### Falecemento 
Grable faleceu de cancro de pulmón aos 56 anos en Santa Monica, California. O seu funeral tivo lugar dous días despois e a el asistiron o seu ex marido Harry James e as estrelas de Hollywood Dorothy Lamour, Shirley Booth, Mitzi Gaynor, Johnnie Ray, Don Ameche, Cesar Romero, George Raft, Alice Faye e Dan Dailey. "I Had the Craziest Dream", balada de *Springtime in the Rockies*, foi interpretada no órgano da igrexa. Foi enterrada no Cemiterio Inglewood Park en Inglewood, California.

## Legado 
Grable ten unha estrela no Paseo da Fama de Hollywood, no 6525 de Hollywood Boulevard. Tamén ten unha estrela no Paseo da Fama de St. Louis.

A súa icónica imaxe pin-up foi nomeada pola revista *Time* como unha das cen fotografías máis influentes de todos os tempos. Tamén foi incluída na listaxe das cen fotografías que cambiaron o mundo por *Life*.

## Filmografía 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
### Ligazóns externas 
* [Betty Grable | *Playbill(https://gl.wikipedia.org/wiki/Playbill)'' Vault] 
* Betty Grable Basics
* St. Louis Walk of Fame
* Photographs and literature