Dinastía Tang

A **dinastía Tang** (en chinés **唐朝**; pinyin ***Táng Cháo***; Chinés medio ***Dâng***){{; pronunciación en coreano: tɑːŋ) foi unha dinastía imperial de China que gobernou desde 618 ata 907, cun interregno entre 690 e 705. Foi precedida pola dinastía Sui e seguida polo período das Cinco Dinastías na historia chinesa. Os historiadores xeralmente considérana como un punto culminante da civilización chinesa e unha época dourada da cultura cosmopolita. O seu territorio, adquirido a través das campañas militares dos seus primeiros gobernantes, rivalizaba coa da dinastía Han, e a súa capital en Chang'an (actual Xi'an) era a cidade máis poboada do mundo no seu día. A dinastía foi fundada pola familia Lǐ (李), tomando o poder durante o declive e o colapso do Imperio Sui, e durou 288 anos só interrompida brevemente durante 15 anos cando a emperatriz Wu Zetian tomou o trono, proclamou a dinastía Wu Zhou e converteuse no único reinado dunha emperatriz chinesa lexítima. En dous censos dos séculos VII e VIII, os rexistros feitos na época estimaron a poboación por número de fogares en aproximadamente 50 millóns de habitantes. Con todo, mesmo cando o goberno central estábase desmoronando durante o século IX e era incapaz de compilar un censo exacto da poboación, estímase que a poboación crecera ata entón a uns 80 millóns. Coa súa gran base de poboación, a dinastía puido reunir exércitos profesionais e recrutar centos de miles de tropas para competir cos poderes nómades polo dominio da Asia Interior e os lucrativos itinerarios comerciais ao longo da ruta da seda. Varios reinos e estados renderon homenaxe á corte Tang, mentres que esta tamén conquistou ou someteu a varias rexións que controlaba indirectamente a través dun sistema de protectorado. Ademais da hexemonía política, tamén exerceron unha poderosa influencia cultural sobre os estados veciños do leste de Asia, como os de Xapón e Corea.

A dinastía tivo en gran medida un período de progreso e estabilidade na primeira metade do seu goberno, ata a devastadora rebelión de An Lushan (755–763) e o declive da autoridade central na segunda metade. Do mesmo xeito que a dinastía anterior Sui, mantivo un sistema de servizo civil ao recrutar funcionarios académicos a través de exames estandarizados e recomendacións para o cargo. O xurdimento dos gobernadores militares rexionais coñecidos como *jiedushi* durante o século IX minou esta orde civil. 

A cultura chinesa floreceu e madurou aínda máis durante a era Tang. Considérase tradicionalmente a maior época da poesía chinesa. Dous dos poetas máis famosos da China, Li Bai e Du Fu, pertencían a esta idade, do mesmo xeito que moitos pintores famosos como Han Gan, Zhang Xuan e Zhou Fang. Os estudosos deste período compilaron unha rica variedade de literatura histórica, así como enciclopedias e obras xeográficas. A adopción do título Khan do Ceo polo emperador Tang Taizong, ademais do seu título de emperador, foi o primeiro "reinado simultáneo" do leste de Asia.

Moitas innovacións notables ocorreron baixo a dinastía, incluído o desenvolvemento da impresión en madeira. O budismo converteuse nunha influencia importante na cultura chinesa, coas seitas chinesas nativas gañando prominencia. Con todo, na década de 840, o emperador Wuzong de Tang promulgou políticas para perseguir ao budismo, que posteriormente diminuíu a súa influencia. A dinastía e o goberno central  entrara en decadencia na segunda metade do século IX; as rebelións agrarias provocaron atrocidades como a masacre de Guangzhou de 878-879. A dinastía foi derrocada no ano 907 tras décadas de crises. As fontes de auga de Pequín creáronse durante a dinastía ao redor do século VII ou VIII.
## Historia 
### Establecemento 
miniatura|upright=0.6|O emperador Li Shimin.
[miniatura|upright=0.6|Retrato do emperador [Gaozu de Tang (566-635) que data da dinastía Ming (1368–1644)]]
Ao caer a dinastía Han, no ano 220&nbsp;d.&nbsp;C., a China viviu un longo período de desunión, caos social, desorde política e illamento económico e cultural entre o sur e o norte. O país reunificouse no 581 coa dinastía Sui e entrou nunha etapa de prosperidade e estabilidade ata a aparición do despotismo e a burocracia durante o reinado do cruel, extravagante e licencioso gobernante Yang Di (569 – 618) O sinólogo Guillermo Dañino Ribatto sostén que "os chineses aceptaron sempre que o mandato do ceo podía retirarse e ser outorgado a un revolucionario"; agrega ademais que "neste caso o vencedor foi Li Shimin (597-649), quen, por piedade filial, puxo o seu pai no trono antes de asumir el mesmo a función de emperador e fundar a dinastía Tang".

A Casa de Li tiña orixes étnicas Han e pertencía á aristocracia militar do noroeste que prevaleceu durante a dinastía Sui (581-618). Segundo os rexistros oficiais dos Tang, descenden patrilinealmente de Laozi, o fundador tradicional do taoísmo, (cuxo nome persoal era Lao Tsé ou Lao Zi), do xeneral da dinastía Han Li Guang (184-119 a.C.) e de Li Gao (351–417) o fundador do reino do Liang Occidental (dezaseis reinos) (400–421) gobernado polos Hans. Esta familia era coñecida como a liñaxe Longxi Li (liñaxe Li; 隴西李氏), que tamén incluía ao destacado poeta Tang Li Bai. Os emperadores Tang eran en parte de ascendencia xianbei, xa que a nai do emperador Gaozu de Tang, a duquesa Dugu, era en parte xianbei. Á parte da historiografía tradicional, algúns historiadores modernos suxerirón que a familia imperial Tang podería modificar a súa xenealoxía para ocultar a súa herdanza xianbei.

O emperador Gaozu (cuxo nome de nacemento era Li Yuan) foi o fundador da dinastía Tang. Anteriormente foi duque de Tang e gobernador de Taiyuan, a capital da actual Shanxi, durante o colapso da dinastía Sui. (581–618). Li tiña prestixio e experiencia militar, e era primo irmán do emperador Yang de Sui (as súas nais eran as irmás Dugu). Li Yuan rebelouse no ano 617, xunto co seu fillo e o seu igualmente militante filla princesa Pingyang (morreu no ano 623), que dirixió  e comandou as súas propias tropas. No inverno de 617, Li Yuan ocupou Chang'an, relegou ao emperador Yang ao cargo de Taishang Huang («emperador retirado») e actuou como rexente do emperador o neno monicreque Yang You. Tras a noticia do asasinato do emperador Yang polo xeneral Yuwen Huaji o 18 de xuño do 618, Li Yuan declarouse emperador da recentemente fundada dinastía Tang.

O emperador Gaozu gobernou ata o ano 626, cando foi deposto pola forza polo seu fillo Li Shimin, o príncipe de Qin. Li Shimin comandara tropas desde os 18 anos, era hábil co arco e a frecha, a espada e a lanza e era coñecido polas súas efectivas cargas de cabalería. Ao enfrontarse a un exército numericamente superior, derrotou a Dou Jiande (573-621) en Luoyang na batalla de Hulao o 28 de maio do 621. Por medo a ser asasinado, Li Shimin tendeu unha emboscada e matou a dous dos seus irmáns, Li Yuanji (n. 603) e o príncipe herdeiro Li Jiancheng (m. 589), no incidente da porta de Xuanwu o 2 de xullo do 626. Pouco despois, seu pai abdicou no seu favor e Li Shimin ascendeu ao trono. Li Shimin reinou dende 626 ata a súa morte en 649. Coñéceselle convencionalmente polo nome do seu nome de templo Taizong.

Ao comezo do seu reinado o imperio era débil e tiña que dar tributo aos xiongnu para non ser atacado por eles, mais os xiongnu non se conformaban e saqueaban cidades constantemente. Li Shimin decidiu facer reformas no exército e adaptalo para ter algunha posibilidade de derrotar os xiongnu. O exército ata ese momento estaba formado na súa maior parte por infantaría. Li Shimin sabía que os xiongnu eran hábiles arqueiros a cabalo e que a razón pola que non podían con eles era que a infantaría chinesa antes de chegar ata eles era atacada polas frechas dos xiongnu, a infantaría era decimada antes de poder loitar corpo a corpo. Por iso decidiu comprar cabalos aos xiongnu, que tiñan cabalos moi rápidos e resistentes grazas a que dende que eran poldros os adestraban para a guerra. Tras comprar suficientes e de adestrar un exército de arqueiros durante uns tres anos organizou campañas contra os xiongnu que tras longas loitas nas que foron derrotados deixaron de supor unha ameaza para o imperio.

Tras derrotar os xiongnu, no imperio viviuse unha época de esplendor e poder. O imperio tiña unha próspera economía e a poboación era rica e estaba contenta co goberno, polas reformas na repartición de terras que fixo Li Shimin. Por isto moitos historiadores e a maioría dos chineses lembran a Li Shimin como un dos mellores emperadores da historia da China e non lle dan tanta importancia á forma en que subiu ao trono. Que a poesía chinesa tivese o seu máximo esplendor nesta dinastía é porque as persoas ao teren diñeiro se dedicaron a viaxar a lugares belos e que lles servían de inspiración para escribiren poemas.

Aínda que matar a dous irmáns e destituír ao seu pai contradicía o valor confuciano da piedade filial, Taizong demostrou ser un líder capaz que escoitaba os consellos dos membros máis sabios do seu consello. No ano 628, o emperador Taizong celebrou un servizo conmemorativo budista polas vítimas da guerra; no ano 629, fixo erixir mosteiros budistas nos lugares das principais batallas para que os monxes puidesen rezar polos caídos en ambos os bandos do conflito.

Durante a campaña dos Tang contra os turcos orientais, o khanato turco oriental foi destruído tras a captura do seu gobernante, Illig Qaghan, polo famoso oficial militar Tang Li Jing (571-649), quen máis tarde se converteu en chanceler da dinastía Tang. Con esta vitoria, os turcos aceptaron a Taizong como o seu khagan, un título traducido como Tian Kehan, ademais do seu goberno como emperador da China baixo o título tradicional de «Fillo do Ceo». A Taizong sucedeulle o seu fillo Li Zhi (como emperador Gaozong) no 649.

Os Tang participaron en campañas militares contra os turcos occidentais, aproveitando a rivalidade entre turcos occidentais e turcos orientais para debilitar a ambos. Baixo o emperador emperador Taizong, enviáronse campañas ás rexións occidentais contra Gaochang no 640, Caraxar no 644 e 648, e Kucha en 648. As guerras contra os turcos occidentais continuaron baixo o emperador Gaozong, e o kaganato turco occidental foi finalmente anexionado tras a derrota do xeneral O seu Dingfang sobre o kagan Ashina Helu en 657. Por esta época, a corte Tang recibiu a visita de numerosos dignatarios de terras estranxeiras. Estes foron representados nos *Retratos de ofrendas periódicas*, probablemente pintados por Yan Liben. (601–673).

### Usurpación de Wu Zetian 
[miniatura|upright|[Wu Zetian, a única emperatriz reinante recoñecida na historia da China.]]
Tras entrar na corte do emperador Gaozong como unha humilde consorte, Wu Zetian (624-705) accedeu finalmente ao máis alto cargo de poder no ano 690, establecendo o breve Wu Zhou. O ascenso da emperatriz Wu ao poder logrouno a través de tácticas crueis e calculadoras: unha teoría de conspiración popular declarou que ela matou á súa propia filla e culpou á emperatriz de Gaozong para que a emperatriz fose degradada. O emperador Gaozong sufriu un derramo cerebral no ano 655, e Wu comezou a tomar moitas das súas decisións na corte por el, discutindo asuntos de estado cos seus conselleiros, que recibían ordes dela mentres ela sentaba detrás dunha pantalla. Cando o fillo maior da emperatriz Wu, o príncipe herdeiro, comezou a facer valer a súa autoridade e a defender políticas ás que se opoñía a emperatriz Wu, este morreu repentinamente no ano 675. Moitos sospeitaron que foi envelenado pola emperatriz Wu. Aínda que o seguinte herdeiro aparente mantivo un perfil máis baixo, no ano 680 Wu acusouno de conspirar para rebelarse; foi desterrado e máis tarde obrigado a suicidarse.

En 683, o emperador Gaozong morreu e sucedeulle o emperador Zhongzong, o seu fillo maior sobrevivente de Wu. Zhongzong tentou nomear chanceler ao pai da súa esposa: tras só seis semanas no trono, foi deposto pola emperatriz Wu en favor do seu irmán menor, o emperador Ruizong. Isto provocou que un grupo de príncipes Tang se rebelase no ano 684. Os exércitos de Wu sufocáronos en dous meses. Ela proclamou a era Tianshou de Wu Zhou o 16 de outubro do ano 690 e tres días despois degradou ao emperador Ruizong a príncipe herdeiro. Tamén se viu obrigado a renunciar ao apelido do seu pai, Li, en favor da emperatriz Wu. Ela gobernou entón como a única emperatriz rexente da China.

Para lexitimar o seu goberno, fixo circular un documento coñecido como o "Sutra da Gran Nube", que predecia que unha reencarnación do buda Maitreya sería un monarca que disiparía a enfermidade, a preocupación e o desastre do mundo. Ela mesmo introduciu numerosos caracteres escritos (en) revisados para o idioma, aínda que estes volveron á súa forma orixinal tras a súa morte. Podería dicirse que a parte máis importante do seu legado foi a diminución da hexemonía da aristocracia do noroeste, o que permitiu que persoas doutros clans e rexións da China tivesen unha maior representación na política e no goberno chineses. Un golpe de estado palaciano (Golpe de Shenlong zh) o 20 de febreiro de 705 obrigou á emperatriz Wu a ceder o seu cargo o 22 de febreiro. Ao día seguinte, o seu fillo Zhongzong foi restaurado no poder; os Tang foron restaurados formalmente o 3 de marzo. Ela morreu pouco despois.
### Reinado do emperador Xuanzong 
[miniatura|upright|Mural que representa a arquitectura Tang construída entre 707 e 710 -[Covas de Mogao Cova 217]]
Houbo moitas mulleres prominentes na corte durante e despois do reinado de Wu, entre elas Shangguan Wan'er (664-710), poeta, escritora e funcionaria de confianza a cargo da oficina privada de Wu. No 706, a esposa do emperador Zhongzong de Tang, a emperatriz Wei (m.710), persuadiu ao seu marido para que nomease á súa irmá e ás súas fillas para ocupar cargos na administración pública, e no 709 pediulle que concedese ás mulleres o dereito a legar privilexios hereditarios aos seus fillos (que antes era un dereito exclusivo dos homes). A emperatriz Wei acabou envelenando a Zhongzong, tras o cal colocou ao seu fillo de quince anos no trono no ano 710. Dúas semanas máis tarde, Li Longji (o futuro emperador Xuanzong) entrou no palacio cuns poucos seguidores e asasinou á emperatriz Wei e á súa facción. A continuación, colocou no trono ao seu pai, o emperador Ruizong (r. 710-712). Do mesmo xeito que o emperador Zhongzong estaba dominado pola emperatriz Wei, Ruizong tamén o estaba pola princesa Taiping. Isto terminou cando o golpe de estado da princesa Taiping fracasou no 712 e o emperador Ruizong abdicou en favor do emperador Xuanzong.

O territorio Tang, adquirido mediante as conquistas militares dos seus primeiros gobernantes e devastadoras guerras que provocaron a morte de millóns de persoas, foi maior que o da dinastía Han. Estimulada polo contacto coa India e Oriente Medio, o imperio viviu un auxe da creatividade en numerosos campos. O budismo, que xurdira na India na época de Confucio, continuou florecendo durante o período Tang e foi adoptado pola familia imperial, converténdose nunha parte esencial da cultura tradicional chinesa. O desenvolvemento da imprenta de bloques estendeu a difusión das obras escritas a públicos máis amplos.

O período Tang foi a idade dourada da arte e a literatura chinesa. Un sistema de goberno apoiado por unha gran clase de letrados confucianos seleccionados a través dos exames da administración foi perfeccionado durante o goberno Tang. Se ben este procedemento competitivo foi deseñado para captar os mellores talentos para o goberno, unha preocupación talvez maior para os gobernantes do período Tang, conscientes de que a dependencia imperial de poderosas familias aristocráticas e xefes militares podía provocar consecuencias desestabilizadoras, era a de crear un corpo de oficiais profesionais sen bases de poder autónomas territoriais ni funcionais.

Estes funcionarios eruditos gañaron un certo status nas súas comunidades locais, así como lazos familiares e valores compartidos que os conectaban á corte imperial.

O máximo esplendor da dinastía tivo lugar durante o reinado de Li Shimin, célebre emperador no que se unían habilidade política e dotes de goberno beneficiosos para a poboación. Algo que caracteriza esta dinastía foi que a maioría dos emperadores pensaron na vida da poboación que tiñan condicións de vida realmente malas polas continuas guerras. Li Shimin foi cuestionado bastante polos historiadores pola forma na que subiu ao trono. Li Shimin asasinou o seu irmán máis vello, ao que proclamaran sucesor, e o seu irmán máis novo para obrigar o seu pai a nombralo sucesor. Isto foi moi cuestionado polos historiadores mais grazas a que reinou de forma brillante, na China recórdase como un emperador grandioso.

### Decadencia do imperio Tang 
Contra mediados do século VIII, o poder Tang decaera. A inestabilidade económica interna e a subseguinte rebelión de An Lushan sinalou o comezo do declive militar para o imperio Tang. An Lushan (de nai turca e pai sogdiano), comandante de tres rexións militares favorecido pola corte, rebelouse contra o imperio (755-763) e apoderouse de Luoyang e Chang´an, iniciando coa súa revolta a decadencia definitiva do poder central e da dinastía".

A derrota militar en 751 polos árabes na batalla do Talas marcou o final da autoridade Tang en Asia Central.

Por fin, o mal goberno, as intrigas da corte, a explotación económica e as rebelións populares debilitaron o imperio, permitiron ao xefe militar Zhu Wen arrebatar o trono para fundar a súa propia dinastía no ano 907. Deste modo, comezou un novo período de fragmentación na historia da China: o período das Cinco Dinastías e os Dez reinos.

## Soberanos da dinastía Tang 
## Cultura 
Na literatura durante o reinado da Dinastía Tang destacan poetas coma Bai Juyi, Li Po, Tu Fu, He Zhizhang ou Xue Tao.

## Notas 
;Referencías

## Véxase tamén 
* Formas da poesía clásica chinesa

### Ligazóns externas 
* Arte da Dinastía Tang no *Metropolitan Museum of Art*