open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Mustique

**Mustique** é unha das illas Granadinas, situadas no mar Caribe. A illa, que pertence a San Vicente e as Granadinas, é propiedade da empresa *Mustique Company*, que á súa vez é propiedade dos donos da illa. A illa ten 89 vilas privadas, moitas das cales alúganse a través da empresa Mustique. Ademais hai un hotel que se chama Cotton House, propiedade da empresa Mustique, e un hotel de propiedade privada de sete dormitorios chamada Firefly. Debido ao luxo e o illamento, Mustique atraeu a un bo número de famosos, entre os cales atópanse a Princesa Margarita, Mick Jagger ou David Bowie.

A súa poboación durante todo o ano de ao redor de 500 viven na súa maioría nas vilas de Lovell, Britannia Bay, e Dover.

## Historia 
A historia da illa de Mustique, e das Granadinas, en xeral, remóntase ao século XV cando os mariñeiros españois tiveron a primeira visión máis ou menos lineal do pequeno grupo de illas rochosas e nomearonas "Los Pájaros" ou "os paxaros", porque que se asemellan a unha pequena bandada de aves por todo o mar en voo. Durante o século XVII as illas pasaron a denominarse as Granadinas polos piratas, que utilizaron as baías para ocultar os seus buques e tesouros. As illas foron utilizados máis tarde polos plantadores de cana de azucre para crecer, ata que o desenvolvemento no século XIX da extracción de azucre a partir da remolacha, un cultivo que podía ser cultivado con éxito en Europa, reduciu drasticamente a demanda en todo o mundo da cana de azucre.

Finalmente, as plantacións de azucre de Mustique, quedaron absorbidas pola maleza, deixando os restos como o muíño de azucre en "Endeavor" e "Cotton House", a casa da plantación construída no século XVIII.

## Historia recente
Mustique foi adquirida en 1958 por Lord Glenconner, baixo cuxa dirección a illa comezou a desenvolverse. A Princesa Margarita aceptou unha parcela de 40.000 m² de terra como agasallo de vodas en 1960, e construíu unha residencia chamada Les Eaux Jolies. En 1989 a illa de Mustique pasou de ser unha empresa familiar a ser unha sociedade de responsabilidade limitada.

En 1971, o SS Antillas bateu nun arrecife, non lonxe da illa, e afundiuse.

## Imaxes de Mustique

image:Mustique Airport.jpg|Aeroporto internacional de Mustique
image:Mustiquefoodstore.jpg|almacen de comida
image:Mustiquebeaches.jpg|praias
image:Mustiquevilla.jpg|Vila

## Notas 
## Ligazóns externas
*Mustique 
*The Cotton House Hotel
*Firefly Hotel
Real Coro Toxos e Froles

O **Real Coro Toxos e Froles** é unha agrupación musical de carácter tradicional galego, fundada en Ferrol en 1914.

## Fundación 
miniatura|Antiga sede do coro na rúa Dolores de Ferrol
A fundación do Coro Toxos e Froles data de 1914 e parece estar relacionada co interese do gaiteiro Manuel Lorenzo Barxa por crear unha agrupación á imaxe e semellanza do primeiro coro galego Aires d'a Terra. Tamén se debe considerar a existencia da agrupación ferrolá Airiños d'a miña Terra como o seu precedente inmediato e máis próximo.

A presentación pública do coro Toxos e Froles faise no Teatro Jofre de Ferrol un sábado, o 29 de maio de 1915. A primeira bandeira do coro foi conseguida por subscrición popular e entregada polo poeta ourensán Antonio Rey Soto, representante das Irmandades da Fala. Naqueles tempos os lazos de amizade entre as irmandades e as agrupacións artísticas era moi forte. O papel de Toxos e Froles na fundación da Irmandade da fala de Ferrol en 1918 foi crucial.

O coro, con Manuel Lorenzo Barja á cabeza, forma parte dos programas de moitos festivais galegos. No mes de xuño do ano 1922 realízanse as primeiras gravacións discográficas da agrupación.

Publicou o periódico gráfico *Labor Gallega* entre 1935 e 1936.

## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
* Dopico Blanco, F. e Santiso Medín, M. do C. (1997): *Manuel Lorenzo Barxa (1878-1959): Un gaiteiro ferrolán á antiga usanza*. Ferrol, Edicións Embora; colección Biblioteca de Ferrolterra.
### Outros artigos 
* Premio Letras de Bretaña
Cheminea

[miniatura|dereita|200px|Cheminea de ([Graz, Austria)]]
miniatura|dereita|200px|Cheminea industrial da central térmica das Pontes (A Coruña)
Unha **cheminea** ou **fumeira** é un sistema usado para ventilar gases quentes e fume de caldeiras, quentadores, estufas, fornos, fogóns ou lareiras á atmosfera. Atópanse en vivendas, locomotoras, factorías, barcos etc. A altura do conduto xoga un papel especial para faciliar a saída dos fumes.

## Etimoloxía 
O termo galego máis común é cheminea, pero tamén se recollen as variantes *chaminea* ou *chaminé*. O termo é un galicismo, do francés *cheminée* (á súa vez do latín: *caminus* = camiño).

## Características 
Adoitan ser completamente verticais para asegurar que os gases quentes poidan fluír sen problemas, movéndoos por convección. Tamén existen as chemineas que non son completamente verticais, que se instalan en cociñas ou pequenas salas de caldeiras para evacuar os fumes a través de orificios efectuados nos paramentos. As cheminenas así construídas deben dispor de mallas de protección para evitar que o paxaros aniñen no seu interior, así mesmo débeselles dar unha inclinación diferente a 0º para facilitar a saída de fumes. O espazo dentro dunha cheminea denomínase "conduto de fume". As chemineas poden atoparse en edificios, locomotoras ou en navíos. Á corrente de aire que orixina o lume e que fai que o fume ascenda pola cheminea denomínase tiro.

## A cheminea na construción galega 
O termo cheminea refírese só ao conduto polo que sae o fume, a feluxe e os gases da lareira.
Na construción tradicional galega a cheminea só aparece nas casas grandes, castelos e pazos. Normalmente contaban cunha lareira de gran tamaño, que esixía unha saída ampla de fumes. Para iso construíanse cambotas de madeira e/ou pedra con chemineas que ás veces chegan a ter dous metros de ancho. Algunhas, contan cun curioso sistema de evacuación das augas da chuvia. O conduto adoita ser de pedra (granito e/ou xisto), moitas das veces rematado con enfeites. Tamén existen chemineas de madeira.

As vivendas máis humildes, aínda que con lareira, carecían de cambota e cheminea, saíndo o fume directamente pola cuberta de colmo, tella ou lousa. A partir dos anos 40, a cheminea comeza a aparecer en todas as vivendas.

## Cheminea na natureza 
O termo cheminea tamén pode aplicarse a aspectos da natureza, particularmente en formacións rochosas.

Nun volcán unha cheminea é o conduto que comunica o reservorio de magma ou cámara magmática en profundidade coa superficie.

## Desenvolvemento dunha cheminea 
Q = C\; A\; \sqrt {2\;g\;H\;\frac{T_i - T_e}{T_i}}

* Q 	= caudal volumétrico de fume na cheminea, m³/s
* A 	= sección-cruzada da área da cheminea, m² 
* C 	= coeficiente de descarga (~ 0.65 a 0.70)
* g 	= 9.81&nbsp;m/s²
* H 	= altura da cheminea, m
* Ti 	= media da temperatura interna, K
* Te 	= temperatura externa ambiente, K

## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Emisións
* Fume
* Lareira

### Ligazóns externas
Crocodilo americano

O **crocodilo americano** (*Crocodylus acutus*) é unha das catro especies de crocodilos do Novo Mundo, habita na área comprendida entre as costas atlántica e pacífica do sur de México, América Central, norte do Perú e Venezuela, oeste de Colombia, Ecuador, Cuba, Xamaica, República Dominicana, Haití e no sur de Florida, descoñécese o número exacto pero calcúlase entre 10.000 e 20.000 os exemplares que viven en liberdade.

A lonxitude total nos adultos chega sos seis metros, constituíndo os maiores crocodilos de América. A súa testa é estreita e longa, cos fociños lixeiramente curvados, sobresaíndo os dentes cando a boca permanece pechada. As escamas son de cor clara e sobresaen máis ca no aligátor, mentres as patas son máis curtas e o rabo está moi desenvolvido. As pálpebras abren e pechan lateralmente e segregan o exceso de sal mediante glándulas. Debido ao seu metabolismo ectotermo poden pasar longos períodos de tempo sen comer e ata dúas horas sen respirar. Poden vivir tanto en augas doces como salgadas.
miniatura|esquerda|Testa do crocodilo americano

A femia chega á madurez sexual cando acada 2.5 m aproximadamente, escaravella o niño na area ou amorea vexetación e outros materiais formando un pequeno outeiro. O período reprodutivo concéntranse na estación seca, cando non hai perigo de asulagamento do niño. A femia pode poñer entre 20 e 60 ovos e un mesmo niño pode conter ovos de dúas femias diferentes. A eclosión chega despois de 90 días e coincide co comezo da estación das chuvias, ao naceren miden 25&nbsp;cm e despois de poucos días deixan o niño.

## Notas
Goma arábiga

A **goma arábiga** (denominado E-414 na industria alimentaria dentro dos Números E e *acacia gum* segundo a lista de aditivos da Unión Europea) é un polisacárido de orixe natural. Extráese da resina de árbores subsaharianos (*Acacia senegal* e *Acacia seyal*) como parte do proceso de cicatrización destes, coñecido como *gummosis*. Esta resina de cor ámbar recóllese normalmente á man unha vez seca.

## Produción 
A goma arábiga é unha substancia producida polas acacias para cerrar as súas feridas e evitar desta maneira a entrada de xermes e outros axentes infecciosos. Para provocar a súa produción adóitase producir cortes lonxitudinais paralelos e pouco profundos de 40 - 60 cm. Outros métodos consisten en marcar cadrados ou outras formas na cortiza. A cantidade obtida varía moito entre as árbores (100 - 2.000 g por árbore) cunha media aproximada de 250 g por árbore.

No mercado internacional gástanse unhas 45.000 t anuais (ano 2000) de goma arábiga.

## Historia 
Xa os exipcios a empregaban no proceso da momificación e da elaboración dalgúns cosméticos e perfumes. Tras caer no esquecemento foi redescuberta por navegantes europeos no século XV na África subsahariana. Incluso foi causa da "Guerra da Goma" no século XVIII, trala cal Francia quedou co monopolio para o mercado europeo.

Hoxe en día a maior parte emprégase na industria alimentaria para fixar aromas, estabilizar escumas e emulsións, modificar a consistencia de alimentos ou clarificar viños. Tamén se emprega na fabricación dalgúns medicamentos.

Ao non coñecerse ningún efecto tóxico non hai límites establecidos.

Tamén se emprega na elaboración de tinturas.

A goma arábiga é incluída na composición de grisallas para decorar vidros. Nelas cumpre unha función de aglutinante e xera condicións atmosféricas adecuadas durante a súa combustión no tratamento térmico da peza.

## Composición e propiedades 
Quimicamente trátase dun polisacárido con cantidades variables de D-galactosa, L-arabinosa, L-ramnosa e algúns ácidos derivados coma o ácido D-glicurónico ou o ácido 4-O-metil-D-glicurónico.

Trátase dunha substancia de cor que vai de amarela a parda, inflamable, aínda que cun elevado punto de inflamación (>250&nbsp;°C), boa solubilidade en auga (aprox. 500 g/l) e cun LD50 > 16.000 mg/kg en ratas.

## Aplicacións técnicas 
No século XIX elaborouse un procedemento de impresión baseado na goma arábiga modificada con cromatos. Esta mestura é sensible á luz e permite reproducións case fotográficas. Non obstante, quedou en desuso.

A goma arábiga tamén se acha nalgúns pegamentos, por exemplo os empregados antigamente en selos e sobres postais.

A goma arábiga atópase entre os ingredientes dalgúns caramelos mastigables.

A goma arábiga é tamén moi empregada nos cortes dalgunhas drogas ilegais, para así sacarlles un maior rendemento económico. Un exemplo pode ser o haxix de baixa calidade, onde se mestura goma arábiga co propio cánnabis.

## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Ficha de seguridade
Río Odiel

O **Odiel** é un pequeno río da provincia de Huelva, España, que desauga xunto co río Tinto no océano Atlántico, logo de percorrer 150&nbsp;km.

## Percorrido 
O **Odiel** nace na serra de Aracena, a uns 660 m de altura, ao sur da cidade homónima. O seu curso ten un sentido xeral norte-sur, mais moi sinuoso e desemboca conxuntamente co Tinto. A súa conca hídrica ocupa unha área de 990&nbsp;km².
 
Río pertencente á conca atlántica, nace na Serra de Aracena e desemboca á altura da cidade de Huelva, confluíndo pouco despois co Tinto, para formar a denominada Ría de Huelva.

### Afluentes 
O principal tributario do Odiel é o río Oraque que se lle une pola beira dereita.
Outros afluentes, de curta lonxitude, son: Escalada, Meca, Olivargas, Santa Eulalia e El Villar.

## Localidades que atravesa 
Á parte da cidade de Huelva, no tramo final do curso, a única poboación de importancia nas súas beiras é Gibraleón.

## Protección 
A zona do nacemento do Odiel está incluída no Parque Nacional da Serra de Aracena e Picos de Pedroche. Na foz o río forma as Marismas do Odiel, que é unha reserva da biosfera, segundo declaración da UNESCO; aquí é unha zona de especial protección avícola, por canto se poden observar anátidos, flamengos, cullereiros etc.

## Nome 
O nome presenta, polo menos na súa primeira parte, a evolución do árabe *wadi* "curso de auga", pero curiosamente cun resultado similar ao do portugués *odi*-, *ode*-, que vemos en nomes de ríos, como Odivelas, Odelouca, Odemira ou o alternante Odiana - Guadiana. É explicábel pola proximidade da bacía do río a Portugal. A segunda parte pode ser un elemento similar ao que se observa no nome do río Guadiela e o mesmo precitado Odivelas.
Emulsión

Unha **emulsión** é unha mestura estable (se se lle agrega un emulsionante) e homoxénea de dous líquidos que normalmente non son solubles entre eles, (son inmiscibles entre eles), como aceites varios, tales como o aceite de oliva e auga. Cando estes dous líquidos están nun mesmo recipiente denomínanse fases. Exemplos comúns de emulsións son o leite, a maionesa e o fluído de corte que se emprega en metalurxia. As emulsións poden ser coloides reais ou mesturas menos estables, como certos aliños de ensalada.

## Tipos de emulsións 
A maior parte das emulsións constan dun líquido polar, como a auga, e outro apolar, como o aceite e a maioría de disolventes orgánicos. Por este motivo tradicionalmente se denominan *auga* e *aceite* aos dous compoñentes das emulsións. Cando a emulsión é estable, un dos líquidos atópase formando pequenas gotas no interior do outro. Segundo cal sexa o líquido disperso en gotas distínguense dous tipos de emulsións: de auga en aceite (emulsións W/O) e de aceite en auga (emulsións O/W). En xeral, os mesmos dous líquidos poden formar ámbolos tipos de emulsións, dependendo de cal sexa a temperatura e a concentración relativa dos compoñentes.

Tamén poden existir emulsións triplas do tipo W/O/W ou do tipo O/W/O.

## Emulxente 
Unha emulsión pode desfacerse, (separarse os dous líquidos) por factores como a manipulación mecánica ou por efectos químicos, como cando o leite é cortado por vinagre ou zume de limón.

Un emulxente ou emulsionante é unha substancia que axuda na formación dunha emulsión, como o son a xema de ovo na maionesa. Outro tipo de emulsionante é o deterxente, que se une tanto ás graxas como á auga, mantendo gotas microscópicas de graxa en suspensión. Este principio emprégase nos preparados para lavalouza.

## Notas
Emulxente

Denomínanse así os aditivos alimentarios encargados de facilitar o proceso de emulsión.

Estes mesmos emulxentes tamén son empregados en cosmética, pero neste campo denomínanse de maneira diferente, seguindo a Nomenclatura Internacional de Ingredientes Cosméticos (INCI).

## Emulsionantes
*E 432 Monolaurato de polioxietileno.
*E 433 Monooleato de polioxietileno.
*E 434 Monopalmitato de polioxietileno. 
*E 435 Monoestearato de polioxietileno. 
*E 436 Triestearato de polioxietileno. 
*E 444 Acetato isobutirato de sacarosa.
Cheder

250px|dereita|thumb|Cheder en Meron, Palestina, 1912.
Un **cheder** ou tamén un **cheider** (en hebreo **חדר**, que significa habitación) é un tipo de escola elementar xudía onde se aprenden as bases do xudaísmo e da lingua hebrea.

## Historia 
Os chederes estaban amplamente espallados por Europa antes do remate do século XVIII. As clases dábanse na casa do mestre, a quen lle pagaba a comunidade xudía ou un grupo de pais. Normalmente, só os nenos acudían ás clases dos chederes, mentres que ás nenas recibían as ensinanzas das mais, nas casas. Os chederes eran unitarios, e ían xuntos nenos de distintas idades.

Os nenos entraban na escola aos 5 anos. Despois de aprenderen o alfabeto hebreo e a ler a lingua hebrea, comezaban a estudar a Torah, comezando co Vayikra e o Talmud (Mishna, Gemara, e os comentarios adicionais). Nesa altura, o hebreo era unha lingua relixiosa, e os nenos falaban ídix ou a lingua común do territorio europeo onde se atopaban: polaco, alemán etc. Os nenos aprendían os textos sagrados léndoos en alto e memorizándoos. O período de escolarización no cheder remataba aos 13 ou 14 anos, coa festa do bar mitzvah. Aqueles que querían chegar a ser rabinos ou soferes tiñan que proseguir os estudos nunha iexivot, unha universidade talmúdica. As principais iexivots europeas atopábanse en Worms, Fürth e Praga, que era a mellor considerada, e onde chegaran os xudeus fuxindo dos pogroms medievais.

Contra o final do século XVIII, o sistema de chederes foi criticado tanto polos xudeus ortodoxos como polos liberais haskala. Os ortodoxos apúñanlles que os mestres non tiñan abonda cualificación. Naquel tempo, o salario de mestre era tan baixo que cando menos aqueles que vivían nas vilas pequenas e nas aldeas compartían o seu traballo co de carniceiros, cantantes ou sepultureiros. A miúdo, os nenos avanzaban de nivel unicamente por pagaren máis diñeiro. As críticas dos haskala dirixíanse ao conxunto do sistema, ao que lle apuñan que unha educación que se limitaba á aprendizaxe da lingua hebrea e da relixión illaba os nenos das sociedades en que vivían, e impedía a súa integración. Os haskalas propuñan que se desen clases tamén do idioma local e que o ensino se secularizase. Esta corrente triunfa xa dende o remate do XVIII entre os xudeus alemáns que fundan as escolas da Reforma xudía ou *Freischulen* (escolas libres). Este movemento e a progresiva introdución do ensino obrigatorio conduciron á desaparición do sistema de chederes, cando menos nos países de fala alemá, se ben continuaron funcionando na Europa Oriental ata os tempos do Holocausto.

## Hoxe 
Nos países occidentais, os chederes funcionan na actualidade como clases de relixión fóra do horario escolar, se ben existen exemplos de escolas privadas xudías que funcionan en horario completo. Este é tamén o modelo de Israel, onde os chederes funcionan como escolas normais.
Síntese de galactosa

A **síntese da galactosa** foi o primeiro descubrimento relevante que realizou o médico e bioquímico arxentino, e logo Premio Nobel de Química, Luis Federico Leloir. O descubrimento, realizado en 1947, baseouse nun problema formulado polo biólogo Rawell Caputo no tecido dunha glándula mamaria.

## Véxase tamén
### Outros artigos 
* Galactosa

### Ligazóns externas
*Explicación científica do descubrimento
Acacia do Senegal

miniatura|220px|*Acacia nilotica*
A **acacia do Senegal** (***Acacia nilotica***) é unha especie de acacia nativa de África e do subcontinente indio. Actualmente tamén hai unha especie invasiva de presenza significativa en Australia.

## Sinónimos 
* *Acacia arabica* - Willd
* *Acacia abyssinica* - Willd
* *Acacia glaucophylla* - Willd
* *Acacia gummifera* -Willd
* *Acacia scorpioides* - W.Wight
* *Acacia senegal* - Willd
* *Acacia vera* - Willd
* *Acacia verek* - Guill
* *Mimosa arabica* (Lam)
* *Mimosa nilotica* (L)
* *Mimosa scorpioides* (L)

## Hábitat 
miniatura|dereita|250px|Mapa de distribución xeográfica
É un arbusto ou pequena árbore natural de zonas tropicais de África ao subcontinente indio. Medra dende Exipto ao Mozambique e tamén se atopa en Zanzíbar, na India e Arabia, medrando preferentemente en terreos secos, areentos e desérticos nos que predomina un clima seco.

## Características 
Moi apreciado pola exsudación gomosa das súas pólas, que se produce na parte interna da casca, obténdose a **goma arábiga**. É unha pequena árbore cunha copa densa e esférica, que acada os 5-8 metros de altura. O talo e as pólas posúen a casca gretada que exsuda resina gomosa. As follas son bipinnadas, con 3-6 pares de pínnulas e con folíolos agrupados apareados de oito ou dez en cada unha. As espiñas punxentes aparecen de catro en catro. As flores moi numerosas son de cor amarela, pedunculadas en cabezas globulares de 1'5&nbsp;cm.

## Propiedades 
* A casca é adstrinxente, usada contra a diarrea, disentería, lepra e en cataplasma sobre úlceras.
* No oeste de África emprégase (a goma e a casca) contra o cancro e tumores.
* O zume, a casca, a vaíña e as follas máscanse no Senegal para combater o escorbuto.
* A goma (ademais de para pegamento) emprégase para aliviar mucosas inflamadas.
* Polo seu baixo contido en fécula recoméndase para casos de diabetes.
Río Tinto

260px|miniatura|Ponte romana sobre o Tinto en Niebla
O **Tinto** é un pequeno río andaluz de España pertencente á vertente atlántica da Península Ibérica. A súa lonxitude é de aproximadamente 98 quilómetros.

## Percorrido 
Circunscrito á provincia de Huelva, nace na Serra do Padre Caro, un dos cordais da Serra Morena, a 420 metros de altura, cerca de Nerva. Logo de atravesar as comarcas mineiras da provincia, desemboca entre a cidade de Huelva, na beira dereita, e Palos de la Frontera, na esquerda, onde se lle une o río Odiel, que vén pola dereita, conformando entre ambos os dous a denominada ría de Huelva. Próximo ao seu nacemento se sitúa o maior xacemento mineiro a ceo aberto de Europa, **Corta Atalaya**, que se vén explotando desde época romana.

### Afluentes 
O afluente máis importante do Tinto é o río Nicoba, que se lle une pola man dereita, no tramo inferior do curso, que baña a poboación de Valverde del Camino.
Entre os tributarios menores do Tinto pódense citar: Jarrama, Domingo Rubio, Corumbel, Casa de Valverde e Candón.

## Localidades ás beiras 
Desde o nacemento á foz, localízanse ás beiras do Tinto as seguintes poboacións de certa importancia: Minas de Río Tinto, Nerva, Niebla, San Juan del Puerto, Moguer, Huelva e Palos de la Frontera. Cerca desta localidade érguese o famoso mosteiro de La Rábida, xunto co inmediatamente anterior, un dos lugares emblemáticos na vida de Cristovo Colón.

A área da conca do Tinto atinxe 793 km².

## Particularidades hídricas 
As súas augas vermellas (que xustifican o nome de *tinto*) caracterízanse por un pH de 2.2 , que evidencia unha elevada acidez, o que unido ao alto contido en metais e á escaseza de osíxeno, indican un medio nada favorábel para o desenvolvemento da vida. Porén, tense descuberto que desde antes da aparición do ser humano, nas súas augas especiais vivían microorganismos que se alimentaban tan só de minerais, adaptándose a condicións tan extremas. Por iso a NASA elixiu o río como un hábitat a investigar polas posíbeis similitudes co ambiente do planeta Marte.

## Galería 

Ficheiro:IronInRocksMakeRiverRed.jpg|Rocas piríticas que tinxen o río
Ficheiro:El río Tinto a su paso por Niebla, Ildefonso Grados 3.jpg|As augas vermellas do Tinto
Ficheiro:Nacimiento de Rio Tinto. Huelva.JPG|Nacemento do río Tinto
Números E

Esta lista contén **todos os aditivos para os alimentos permitidos pola UE**. Dentro da lista menciónase o número E que os identifica.

==Lista ordenada: relación número-tipo==

* **Nota:** non todos os exemplos dunha categoría entran nun determinado rango numérico. Máis aínda: moitos compostos, particularmente no rango E400-E499, teñen unha gran variedade de aplicacións.

==Lista ordenada: relación por función==
### Colorantes 
* (2): Pigmentos naturais de albaricoques, de cenoria, de lagosta, de peixe etc.
* (3): Pigmentos naturais de froitas.

### Conservantes 
Os conservantes teñen como función conservar o alimento intacto, ou ben alongar o proceso de descomposición.

### Antioxidantes 
Os antioxidantes son compostos que evitan que o alimento se deteriore ou ennegreza.

### Outros aditivos 
#### Lecitinas 
#### Lactatos 
#### Citratos 
#### Tartaratos 
#### Ortofosfatos 
#### Malatos 
#### Adipatos 
#### Alxinatos 
Estes produtos empréganse como xelificantes e espesantes.

#### Gomas 
#### Disfosfatos 
#### Trifosfatos 
#### Celulosas derivadas 
#### Derivados dos ácidos graxos alimentarios 
#### Carbonatos 
#### Sulfatos 
#### Hidróxidos 
### Potenciadores do sabor 
Estes aditivos conseguen que os alimentos teñan máis sabor, por exemplo, o glutamato.

#### Inosinatos 
#### Variado 
### Ceras e hidrocarburos 
### Gomas 
### Compactantes 
### Gases propelentes 
### Adozantes 
O sabor doce é moi importante na alimentación, pero hai persoas que non poden consumir certos axentes adozantes, por iso están as sacarinas, o aspartamo etc.

## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* RD 2001/1995, de 7 de decembro, polo que se aproba a lista positiva de aditivos colorantes autorizados para o seu uso na elaboración de produtos alimenticios, así como as súas condicións de utilización (BOE 22.01.1996). Transpón a Dir 94/36/CE, de 30 de xuño, relativa ós colorantes utilizados nos produtos alimenticios.
* RD 2002/1995, de 7 de decembro, polo que se aproba a lista positiva de aditivos edulcorantes autorizados para o seu uso na elaboración de produtos alimenticios, así como as súas condicións de utilización (BOE de 12.01.1996). Modificado por RD 2027/1997, de 26 de decembro (BOE 17.01.1998).
* RD 142/2002, de 1 de febreiro, polo que se aproba a lista positiva de aditivos distintos de colorantes e edulcorantes para o seu uso na elaboración de produtos alimenticios, así como as súas condicións de utilización (BOE nº 44, de 20.02.2002).

## Ligazóns externas 
* Food-info todo o que se necesita saber sobre os aditivos (pulsando en NUMEROS E na barra-menú)
* Acerca dos aditivos
* Números E
Tartarato

miniatura|Tartarato.
Os **tartaratos** son os sales do ácido tartárico. O máis común é o chamado **tártaro**, que é o sal tartarato ácido de potasio, que se atopa naturalmente no zume da uva.

## Exemplos 
* Tartarato de antimonio 
* Tartarato de ergotamina

## Aditivos alimentarios 
É empregado como antioxidante:
* **E335** - Tartaratos de sodio
* **E336** - Tartaratos de potasio
* **E337** - Tartaratos de sodio e potasio
Como emulsificante:
* **E354** - Tartarato de calcio

## Notas
Ácido tartárico

O **ácido tartárico** é un ácido carboxílico. A súa fórmula é: HOOC-CHOH-CHOH-COOH, con fórmula molecular . O seu peso molecular é 150 .
C4H6O6. Contén, por tanto, dous grupos carboxílicos e dous grupos alcohol nunha cadea de hidrocarburo lineal de lonxitude catro. Pode considerarse un azucre ácido do grupo dos ácidos aldáricos.

## Orixe e síntese 
miniatura|dereita|230px|Molécula de ácido tartárico.
Este ácido, que se atopa en moitas plantas, era xa coñecido polos gregos e os romanos e atópase na natureza en forma de tartarato ácido de potasio no zume da uva.

Foi illado por primeira vez o ano 1769 polo químico sueco Carl Wilhelm Scheele. Posúe un pKa de 3,036, e considerase un ácido débil.

## Aplicacións 
Emprégase a escala industrial, na preparación de bebidas efervescentes como gasosas.

Tamén se emprega en fotografía e vernices e unha variante coñecida como *sal de Rochelle* constitúe un suave laxante.

Nalgunhas das súas formas, o ácido tartárico emprégase como condimento para a comida, onde se coñece como *cremor tártaro*. Emprégase en diversas receitas, especialmente en repostaría e confeitaría para aumentar o volume de masas e preparacións facéndoo reaccionar con bicarbonato para obter un sucedáneo de fermentación; emprégase tamén para estabilizar claras de ovo.

## Notas
## Véxase tamén 
* Tartaratos
Malato

[miniatura|esquerda|Transformación do [fumarato (arriba) a malato (abaixo).]]
O **ácido málico** ou, na súa forma ionizada, o **malato**, é un composto orgánico implicado nas rutas principais do metabolismo, pois intervén no ciclo de Krebs, nas reaccións anapleróticas deste, e na lanzadeira do malato. O ácido málico é, en nomenclatura IUPAC, o **ácido hidroxibutanodioico**; é, polo tanto, un ácido dicarboxílico.

Na industria do viño, a fermentación maloláctica favorece a súa transformación en ácido láctico.

A transformación do fumarato en L-malato, pertencente ao ciclo de Krebs, está catalizada pola fumarasa.

## Notas
## Véxase tamén
*Metabolismo.
*Ciclo de Krebs.
Gas de envasado

Un **gas de envasado** é un gas empregado para envasar alimentos ou materiais e evitar ou atrasar así a súa deterioración.  Xeralmente son gases inertes, ou dun tipo específico que protexa o produto envasado.

Para envasar comida empréganse algúns gases aprobados (os seus números E indícanse entre parénteses):
*Argon (E938), para produtos enlatados.
*Helio (E939), para produtos enlatados.
*Nitróxeno (E941).
*Osíxeno, para envasar verduras e outros produtos vexetais.
*Hidróxeno (E949).
*Dióxido de carbono (E290), tamén se emprega como propelente.

Algúns tipos específicos de gas para envasado son os propelentes:

*Diclorodifluorometano, un CFC perigoso (E940), empregado en raras ocasións.
*Óxido nitroso (E942), emprégase como propelente para botes de nata.
*Butano (E943a), moi usado en produtos cosméticos e insecticidas.
*Isobutano (E943b).
*Propano
Matar por Matar NON

**Matar por Matar NON** é un colectivo xurdido no ano 2007 como reacción en contra da celebración do IV campionato nacional de caza de raposos celebrado na localidade do Carballiño o 18 de febreiro de 2007.

Nesa ocasión conseguiron xuntar máis de 200 voluntarios, procedentes de todo o Estado, apoiados por outros colectivos ecoloxistas, sociais e científicos, como ADEGA, ACTYMA, Amigos da Terra, ASCEL, CES, Ecologistas Extremadura, Equanimal, Fundación ALTARRIBA, Libera, Outeiro, PACMA, Asociación Cultural e Ecolóxica Ridimoas, SEO, Verdegaia etc.

As súas actividades consisten principalmente en ocupar os camiños dos montes polos que transcorre o campionato e facer ruído para alertar os raposos do perigo que lles axexa, co que queren reducir o número de baixas na poboación.

Así mesmo pretenden unha regulación da caza axeitada e compatíbel coa conservación da natureza e coa utilización pacífica do monte, sen que constitúa o que cualifican de "depredación de especies".

Con posterioridade, e con motivo da celebración de novas ligas e campionatos provinciais e galegos da caza de raposos, o colectivo, xunto con outras asociacións ecoloxistas, ten actuado noutras localidades galegas para evitar as batidas de raposos.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Páxina web de Matar por Matar NON
* Programa Hai debate, CRTVG, cun debate sobre a caza do raposo
Fantasporto

**Fantasporto** é o **Festival Internacional de Cine Fantástico do Porto** que se realiza tódolos anos a mediados de febreiro na cidade portuguesa do mesmo nome. Acolle todo tipo de filmes fantásticos (de terror, de ciencia ficción, de animación etc.) e preséntanse tanto longametraxes coma curtametraxes.

## Historia 
O Fantasporto naceu no ano 1981 e dende a súa apertura foise facendo un festival cada vez maior e con máis presenza internacional. Hoxe en día está considerado como un dos festivais de cine fantástico máis importantes de Europa. Comezou sendo un festival que se celebraba só na cidade de Porto para pasar a ser hoxe en día todo un conxunto de iniciativas por todo o país.

Antes de que comece, realízanse exposicións relacionadas co mundo do cine ou co tema principal do festival dese ano por todo o país. De feito, os filmes que van a concurso só se exhiben nas salas do Porto, pero fanse pases especiais en varios cines de todo Portugal.

## Seccións 
Tódolos anos se repiten as mesmas seccións:
* Sección oficial Semana dos realizadores (competición)
* Premio Manuel de Oliveira
* Sección oficial Orient Express (competición)
* Premio Méliès (competición) para longas e curtas
* Sección oficial Première
* Sección oficial Anima-te

## Filmes premiados 
* 1982 *The Redeemer* de Kristo Papic 
* 1983 *Scanners* de David Cronenberg 
* 1984 *El último combate* de Luc Besson 
* 1985 *En compañía de lobos* de Neil Jordan 
* 1986 *Fuego eterno* de Jose Angel Rebolledo 
* 1987 *Defense of the Realm* de David Drury 
* 1988 *Una historia china de fantasmas* de Chin Siu Tung 
* 1989 *Atracción diabólica* de George Romero 
* 1990 *Más allá del arcoiris* de Mike Hodges 
* 1991 *Henry: retrato de un asesino* de John McNaughton 
* 1992 *Toto el héroe* de Jaco van Dormael 
* 1993 *Braindead: tu madre se ha comido a mi perro* de Peter Jackson 
* 1994 *Cronos* de Guillermo del Toro 
* 1995 *Tumba abierta* de Danny Boyle 
* 1996 *Seven* de David Fincher 
* 1997 *Lazos ardientes* dos irmáns Waschowski 
* 1998 *Retroactive* de Louis Morneau 
* 1999 *Cube* de Vincenzo Natali 
* 2000 *Siam Sunset* de John Polson 
* 2001 *Amores perros* de Alejandro González Iñárritu 
* 2002 *Fausto 5.0* de Fura dels Baus 
* 2003 *Intacto* de Juan Carlos Fresnadillo 
* 2004 *Janghwa, Hongryeon* de Kim Ji-woon 
* 2005 *Nothing* de Vincenzo Natali
* 2006 *Frostbite* de Anders Banke
* 2007 *El laberinto del fauno* de Guillermo del Toro
* 2008 *REC* de Jaume Balagueró
* 2009
* 2010
* 2011
* 2012
* 2013
* 2014
* 2015 *Liza, a rókatündér* de Károly Ujj Mészáros

## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Páxina web do Fantasporto
Cúrcuma

*Este artigo trata sobre o condimento ou colorante, para a planta tropical da cal se extrae esta substancia, véxase **Cúrcuma (planta)**.*
 
250px|miniatura|Cúrcuma en po
A **cúrcuma** é un colorante natural, catalogado co código alimentario da Unión Europea como **E-100ii**. Mostra unha cor amarela e extráese da raíz da planta da cúrcuma (*Curcuma longa*). A cúrcuma é o estado bruto dos extractos da planta, mentres que a súa forma refinada se denomina curcumina.

## Usos 
Empregouse ao longo da historia para colorear, por exemplo, partes do corpo; pero o seu uso máis estendido foi o de colorante de téxtil. Emprégase para tinguir algodón, la, seda, coiro, papel, lacas, verniz, ceras etc. Tamén se emprega como colorante alimentario para o arroz, carne e pratos preparados de orixe hindú, pois é deste país onde o seu uso é máis común.

### Uso medicinal 
En medicina - sobre todo a Ayurvédica - ten amplo uso contra a hepatite A, B e outras hepatites, en casos de trombocitopenia (plaquetas baixas), como regulador da inmumidade e coadxuvante en inmunodeficiencias, incluídas certas formas de cancro como o carcinoma de mama e o hepatocarcinoma.

## Véxase tamén 
* Propiedades da cúrcuma .

### Outros artigos 
* *Curcuma* (xénero)
Ábaco (arquitectura)

[miniatura|300px|Ábaco simple do ''[:fr:s:Dictionnaire raisonné de l'architecture française du XIe au XVIe siècle|dicionario de Arquitectura Francesa (1865)'' (en francés)]]

Para a arquitectura clásica, o **ábaco** era unha peza cadrada en forma de tablilla que, colocada sobre o equino, coroa o capitel servindo de asento ao arquitrabe, á vez que protexe a decoración de devandito capitel. Na orde dórica, está formado por unha peza prismática, na xónica enrólase en espiral é e na corintia simplifícase e se estiliza.

Nas estruturas modernas, por exemplo de formigón armado, denomínase por similitude formal (non funcional) **ábaco** á zona do forxado próxima a un alicerce, reforzada estruturalmente para transmitir correctamente as cargas ao mesmo, e para resistir as solicitaciones que se concentran nese punto (cortantes e momentos negativos).
-438

## Acontecementos 
## Arte e cultura 
* O dramaturgo grego Eurípides presenta a traxedia *Alcestes*.

## Nacementos 
*

## Mortes 
*

## Outros 
*

Historia ano a ano
-455

## Acontecementos 
## Arte e cultura 
* Data aproximada na que Mirón de Eleuteras realiza a escultura do Discóbolo

## Nacementos 
*

## Mortes 
* Esquilo, dramaturgo grego (n. ca. -525).

## Outros 
*

Historia ano a ano
Economía de Croacia

[miniatura|left|Centro de [Zagreb.]]
Unha das máis ricas repúblicas da antiga Iugoslavia, Croacia sufriu seriamente os efectos da guerra civil entre 1991 e 1995. A produción caeu e a economía perdeu as primeiras levas de investimentos que foron dirixidas aos países do Este Europeo logo da caída do Muro de Berlín.

O país é hoxe un candidato oficial para acceder á Unión Europea, xunto coa República da Macedonia e Turquía. Os seus indicadores macroeeconómicos son mellores que países que xa accederan á UE en 2004. O acceso de Eslovenia á UE e a súa incorporación ó sistema monetario do Euro, son novas esperanzadoras para a segunda economía máis estable da ex-Iugoslavia. De tódolos xeitos, o comisario encargado da ampliación Olli Rehn, dixo que ningún novo país se incorporaría á Unión tras Romanía e Bulgaria ata o 2010. As maiores trabas son a política agraria e o libre movemento de persoas e capitais, consecuencias do pasado comunista croata.

## Notas
-425

## Acontecementos 
* Guerra do Peloponeso (-431, -404):
** Batalla de Esfacteria: no sur de Pilos os atenienses derrotan a Esparta, que ofrece en van a paz.
* Roma conquista Fidenas, colonia etrusca de Veii sobre o Tíber.
* Viaxes marítimos dos cartaxineses, Hannón, que navega a costa africana, e Himilcón, que sulca o océano Atlántico europeo (data probábel).
* Lígdamis II, sátrapa de Caria
* Wei Lie rei da dinastía Zhou chinesa

## Arte e cultura 
* Representación da comedia de Aristófanes, *Os acarnenses*

## Nacementos 
*

## Mortes 
* Heródoto de Halicarnaso, pai da historiografía (n. -495).

## Outros 
*

Historia ano a ano
-495

## Acontecementos 
## Arte e cultura 
*

## Nacementos 
* Heródoto de Halicarnaso, pai da Historia (m. -425).
* Sófocles, dramaturgo grego (m. -406).

## Mortes 
*

## Outros 
*

Historia ano a ano
Clorofluorocarbonos

[dereita|miniatura|[Moléculas de CFC]]
Coñécense como **clorofluorocarbonos** (CFCs) a todo un grupo de compostos orgánicos sintéticos derivados do metano ou do etano, nos que os átomos de hidróxeno foron substituídos, parcial ou totalmente, por átomos de flúor, cloro ou bromo. Este grupo inclúe os seguintes: CFC-11, CFC-12, CFC-113, CFC-114, CFC-115 e moitas formas de freón. Son incoloros, inodoros, inocuos e estables cando se emiten. Poden durar máis de cen anos na estratosfera.

## Características 
Son compostos de orixe artificial, que se emiten á atmosfera principalmente a través de fugas nos procesos de fabricación, así como dos elementos dos que forman parte por dexeneración dos materiais que conforman.

Son unhas substancias moi estables (alta estabilidade físico-química e nula toxicidade), o que estendeu a súa aplicación como refrixerantes, illantes, propelentes, emulsionantes e limpadores. Foron introducidos a principios dos trinta por enxeñeiros de General Motors para substituír a materiais perigosos como o dióxido de sulfuro e o amoníaco. Prohibiuse a súa produción o 31 de decembro de 1995 nos Estados Unidos debido a que destrúen a capa de ozono. Agora só poden empregarse, de forma limitada, os CFCs reciclados e almacenados.

Tamén son uns gases con efecto invernadoiro porque absorben a calor da atmosfera, envían parte da calor absorbida de regreso á superficie do planeta e contribúen ó seu quentamento.

A exposición directa a algúns tipos de CFC pode causar perda de coñecemento, dificultade respiratoria e irregularidade dos latidos do corazón. Tamén pode causar confusión, mareo, tose, dor de garganta, dificultade respiratoria e dor nos ollos. En contacto coa pel, algúns poden causar queimaduras por frío ou sequidade da pel.

## Repercusión sobre a capa de ozono
O mecanismo a través do cal atacan á capa de ozono é unha reacción fotoquímica: ó incidir a radiación UV sobre a molécula de CFC, libérase un átomo de cloro cun electrón libre (denominado radical cloro), moi reactivo e con grande afinidade polas moléculas de ozono, ás cales rompe. Estímase que un só átomo de cloro é capaz de destruír ata 100.000 moléculas de ozono. Este proceso de destrución do ozono pode durar cen anos.

O descubridor desta ameaza foi o científico mexicano Mario J. Molina (1943), quen o 11 de outubro de 1995 recibiu o Premio Nobel de Química, en recoñecemento das súas investigacións neste campo.

## Véxase tamén
### Ligazóns externas
* https://web.archive.org/web/20080307051337/http://calidaddelaire.navarra.es/calidadaire/contaminantes_cfcs.cfm
* https://web.archive.org/web/20090113180125/http://toxtown.nlm.nih.gov/espanol/chemicals.php?id=40
Río Guadalete

O **Guadalete** é un río español que corre pola provincia de Cádiz, en Andalucía. Rende as súas augas directamente no océano Atlántico, logo de 138&nbsp;km de percorrido.

## Percorrido 
O Guadalete nace na serra de Grazalema, no Cerro de San Cristóbal, a unha altura de aproximada de 1000 m. Inicialmente as súas augas toman un sentido noroeste, mais ao pouco de recibir o Guadaporcín, emprende un decidido camiño cara suroeste, para abandonar logo as montañas en Puerto Serrano, topónimo significativo, e entrar na grande chaira da cunca baixa do Guadalquivir. Ao longo do seu curso pasa por algunhas das localidades coñecidos como "poboacións brancas" de Andalucía como Algodonales, Bornos ou Arcos de la Frontera. Desauga en Puerto de Santa María, na baía de Cádiz.

### Afluentes 
* Dereita: Río Guadaporcín ou Guadalporcum.
* Esquerda: Río Majaceite, que é o máis importante dos seus tributarios.

## Réxime 
É un río de réxime pluvial, pero con caudal abundante ao recoller as augas das abundantes chuvias da serra de Grazalema, unha das paraxes con maior pluviosidade de España.

## Historia 
O río é famoso historicamente por contender nas beiras, na batalla do Guadalete, no ano 711, as tropas árabes, ao mando de Tariq, co exército visigodo, ao que derrotaron, abrindo a vía para a conquista musulmá de Hispania en poucos anos. Porén algúns historiadores sosteñen que o choque tivo lugar na lagoa da Janda.

## Toponimia 
O primeiro elemento é facilmente identificábel co árabe *wadi* "corrente de auga"; o segundo permanece escuro, e só o lexicógrafo portugués José Pedro Machado (*Vocabulario portugués de origem árabe*. 1991) se atreve a comparalo co nome do luso Odeleite (ode- < wadi), e ambos co marroquino Wad-al-Laban, literalmente "río do leite", preto da cidade de Fez. Implicitamente Machado da a entender que Guadalete e Odeleite serían híbridos árabo-romances, o que non é raro, *cfr*. Guadalupe.
As explicación de -lete, como o mítico Letheo ou "río do esquecemento" son a típica invención de eruditos da Idade Moderna, elaboradas nunha época precientífica da Filoloxía.
Pavimento

miniatura|200px|Pavimento en madeira.
**Pavimento** ou **pavimentación** (do latín *pavimentu*), en arquitectura, é a base horizontal dunha determinada construción (ou as diferentes bases de cada nivel dun edificio) que serve de apoio ás persoas, animais ou calquera peza de mobiliario. Chámase pavimento aos diversos tipos de revestimento e tamén ao material con que se elabora ese revestimento (pedra, madeira, cerámica etc.). É sinónimo de **piso**, **terrazo** ou **chan**.

## Na enxeñaría 
En enxeñería, pavimento, **sollado** ou **firme

En xeografía, un **pavimento glaciario'* é a superficie dunha rocha, xeralmente dura e pulida, que presenta estrías e acanaladuras, produtos da erosión dun glaciar ou dun inlandsis da era Cuaternaria ou de tempos máis remotos.

## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Asfalto
* Azulexo
* Baldosa
* Beirarrúa
* Calzada
* Lousa
* Lousado
* Piso (xeoloxía)
* Teselación

### Ligazóns externas 
* Da Rocha ao Asfalto: A História da Pavimentação – Além da Inércia  (*en portugués'')
Vigoscopio

O **vigoscopio** foi un sistema de terapia contra o estrabismo desenvolvido polo oftalmólogo vigués Antón Beiras García.

## Historia
O vigoscopio é un tipo particular de sinoptoforo, é dicir, unha máquina que permite realizar medidas sobre o grao de binocularidade da vista.

O invento debeuse ao oftalmólogo Antón Beiras. O primeiro prototipo desenvolveuse na Escola de Transmisións e Electrónica da Armada en 1963 e ese mesmo ano preséntase ao público non especializado en oftalmoloxía no Congreso Mundial de Telecomunicacións, como exemplo das investigacións que realizaba a Mariña no campo médico. Presentóuselles a especialistas oftalmólogos nun congreso en Palma en 1964, e un segundo prototipo presentouse nun congreso internacional de oftalmoloxía en París en 1965.

O vigoscopio instalouse no Colexio Hogar, onde se construíu un terceiro prototipo, que estivo en funcionamento ata 1974.
-169

## Acontecementos 
* Os romanos fundan a colonia de Corduba en Hispania.

## Nacementos 
*

## Mortes 
* Quinto Ennio, poeta romano ( -239).
* Terencio.

Historia ano a ano
Cabo Vilán

[miniatura|Cabo Vilán. [Camariñas.]]
O **cabo Vilán** é un cabo situado na Costa da Morte, concretamente no concello de Camariñas. O enclave foi declarado de Interese Nacional no ano 1933 por ser un lugar rochoso e escarpado e hoxe en día é Monumento Natural. Con todo, a escasa distancia do cabo hai instalado un parque eólico e unha piscifactoría de cría de rodaballo.

O faro de cabo Vilán sinala un dos tramos máis perigosos da Costa da Morte, pero tamén un dos máis fermosos. Erguido a 125 metros de altitude e unido ao antigo edificio dos fareiros, posúe un potente canón de luz capaz de acadar os 55&nbsp;km. É o faro eléctrico máis antigo de España.

[miniatura|[Piscifactoría de rodaballo no cabo.]]
En 1890, o navío inglés Serpent, que navegaba cara a Serra Leoa, afundiu preto do cabo por mor dun temporal, perecendo 173 homes que están soterrados no cemiterio dos Ingleses, a escasa distancia do cabo Vilán.

Para acceder ao cabo hai que ir dende A Coruña a Vimianzo pola C-552 e desviarse pola AC-432 ata Camariñas. Hai unha estrada desde o porto de Camariñas ao faro. Outra ruta costeira, desde Arou e Camelle, percorre por pista de terra por unha das paraxes máis agrestes e fermosas da costa galega.

Por este enclave pasa a ruta de sendeirismo do camiño dos Faros.

## Galería de imaxes 

Ficheiro:Otro paisaje del fin de semana.jpg|Cabo Vilán e Illote Vilán de Fóra.
Ficheiro:Faro de Cabo Vilán en Camariñas.jpg|Faro de cabo Vilán.
Ficheiro:Cabo Vilán.Camarinhas.jpg|Cabo Vilán.
Ficheiro:Faro de cabo Vilán, Camariñas, Galiza.jpg|

## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Faro de cabo Vilán
* Camiño dos Faros
* Camariñas
Henoteísmo

O **henoteísmo** ou **monolatría** é a crenza relixiosa segundo a cal recoñécese a existencia de varios deuses, pero só un deles é suficientemente digno de adoración por parte do fiel.

Historicamente, o henoteísmo apareceu en pobos politeístas que, por certas circunstancias de carácter espiritual, evolucionaron cara ó monoteísmo. Deste xeito o henoteísta non é un politeísta nin un monoteísta en sentido estrito. O henoteísmo comparte co politeísmo a crenza en varios deuses, aínda que non os considera tan dignos de adoración como o deus propio do henoteísta. E comparte co monoteísmo a crenza de que só un único deus é merecedor de adoración, aínda que non nega frontalmente a existencia doutros deuses.

## No xudaísmo 
O caso de henoteísmo máis famoso é o dos primitivos hebreos. Nas partes máis antigas da Biblia quedaron múltiples rastros de que os hebreos, nunha fase inicial do seu desenvolvemento relixioso, crían na existencia de varios deuses. Hai varios fragmentos que delatan isto, que non negan explicitamente a existencia doutros deuses, referíndose a Iavé coma se houbese máis deuses á parte del.

* (Falando Iavé): "A vostedes tomareinos para pobo meu, *e serei Deus para vostedes*. E en diante, coñecerán que Eu son Iavé, *Deus de vostedes*, que quitei das súas costas o iugo de Exipto" (Éxodo 6:7).
* (Cántico de Moisés, logo de pasar o mar Vermello): "¿Quen como ti, Iavé, *entre os deuses*? ¿Quen como ti, glorioso e santo, terrible nas túas fazañas, autor de marabillas? (Éxodo 15:11).
* (Ietró, sogro de Moisés, referíndose aos exipcios): "O mal que fixeron volveuse contra eles e, nisto, recoñezo que Iavé *é o Deus máis grande*" (Éxodo 18:11).
* (Decálogo, mandamento primeiro) "Non teñas *outros deuses* diante de min" (Éxodo 20:3).
* (Decálogo, mandamento segundo) "*Non te prostres ante eses deuses*, nin lles deas culto, porque Eu, Iavé, o teu Deus, *son un Deus celoso*. Eu castigo fillos, netos e bisnetos pola maldade dos pais cando se rebelan contra min" (Éxodo 20:5).

É de recordar que, segundo a concepción antiga, os deuses eran territoriais, é dicir, o seu poder cubría un territorio determinado, así como o dos reis sobre a Terra. O concepto dun único Deus que co seu poder alcanza a todo o universo é moi posterior, da época dos profetas, quen deostaron aos outros deuses como ídolos que "teñen ollos e non ven, teñen boca e non comen" etcétera. Nese período, o primitivo henoteísmo hebreo transformouse no rigoroso monoteísmo xudeu actual.
## Notas