Rorcual común

O **rorcual común**, tamén coñecido como **balea común**, *Balaenoptera physalus* (Linnaeus, 1758), é unha especie de mamífero mariño da orde dos cetáceos, suborde dos misticetos e familia dos balenoptéridos.

En tamaño, este animal é o segundo máis grande existente no planeta, tan só superado polo seu parente *Balaenoptera musculus*, o rorcual azul ou balea azul. Pode chegar a alcanzar unha lonxitude de 27 m.

O seu corpo é longo e estilizado, dunha cor gris apardazada, menos na súa parte inferior, que é abrancazada.

Existen dúas subespecies diferenciadas:

* *Balanoptera physalus physalus*, que ten o seu hábitat no Atlántico norte.
* *Balaenoptera physalus quoyi*, de maior tamaño, que vive habitualmente en augas do océano Antártico.

Pode verse nos principais océanos do planeta, desde as augas polares ás tropicais. A especie está ausente soamente das augas próximas aos bloques de xeo dos polos e de certas áreas, relativamente pequenas, afastadas de mar aberto. A súa maior densidade de poboación encóntrase en augas frías e temperadas.

Aliméntase principalmente de pequenos peixes que se agrupan en cardumes, luras, crustáceos como os misidáceos e de krill.

Como todos os demais misticetos, o rorcual común sufriu unha caza intensiva durante o século XX e está catalogado como unha especie en perigo de extinción. Case 750 000 destes rorcuais foron cazados no hemisferio Sur só entre 1904 e 1979, e no ano 2003 tan só quedaban menos de 3 000 individuos nesa rexión.

A Comisión Baleeira Internacional (CBI) (*International Whaling Commission, IWC*, en inglés) estableceu en 1986 unha moratoria na caza comercial desta balea, aínda que algúns países como Islandia, Noruega e o Xapón continúan coa súa caza en determinadas épocas do ano. A especie tamén é cazada por aborixes groenlandeses autorizados polo programa de Caza de Subsistencia Aborixe dirixido pola CBI. Baixo este programa cazáronse 377 baleas en 2007, das cales 12 eran rorcuais comúns. As colisións con naves e os ruídos procedentes da actividade humana nos océanos supoñen unha importante ameaza para a recuperación da especie.

## Taxonomía e etimoloxía 

Un cladograma de cetáceos relacionados co rorcual común.

Os taxonomistas coñecen o rorcual común desde o século XVII. Foi descrito por primeira vez por Frederik Martens en 1675 e posteriormente por Paul Dudley en 1725. Esas descricións foron utilizadas como base para a descrición da *Balaena physalus* de Carlos Linneo (1758). O conde de Lacépède reclasificouno como *Balaenoptera physalus* a comezos do século XIX. O nome científico provén do termo grego *physa*, que significa soprar.

Os rorcuais comúns pertencen á familia Balaenopteridae, na que se inclúen a balea xibardo, o rorcual azul, o rorcual de Bryde, o rorcual boreal e o rorcual austral. A familia Balenopteridae diverxeu das outras familias da suborde dos Mysticeti durante o Mioceno medio. Con todo, descoñécese cando se separaron entre si os membros desa familia. Comprobouse que ocasionalmente se producen cruces entre o rorcual azul e o común no Atlántico Norte e no Pacífico Norte. Recentes análises de secuenciación de ADN indican que o rorcual común está filoxeneticamente máis próximo da balea gris (*Eschrichtius robustus*) e a yubarta (*Megaptera novaeangliae*) que de certos rorcuais do xénero *Balaenoptera*, como os rorcuais alibrancos.

Hai catalogadas dúas subespecies, cada unha delas con diferentes características físicas e vocais: *B. p. physalus* (Linneo, 1758), ou rorcual do norte, que se encontra no Atlántico Norte, e *B. p. quoyi* (Fischer, 1829), ou rorcual antártico, que se encontra no Hemisferio Sur. A maioría dos cetólogos considera os rorcuais do Pacífico Norte como unha terceira subespecie aínda non catalogada como tal. Aínda non hai rexistros do peso dun espécime adulto, pero calcúlase que un adulto de 25&nbsp;metros pesa arredor de 70&nbsp;toneladas. Alcanzan a madurez física completa entre os 25 e os 30&nbsp;anos, e viven unha media de 75&nbsp;anos, aínda que hai rexistros que indican que estas baleas poden chegar a vivir até os 100&nbsp;anos. Un acabado de nacer mide aproximadamente 6,5&nbsp;m de longo e pesa aproximadamente 1.800&nbsp;kg. A pesar de poder verse ocasionalmente nos rorcuais alibrancos, esa asimetría é universal no rorcual común e única entre os cetáceos, sendo unha das características clave para a identificación desta especie. Unha hipótese que intenta explicar o desenvolvemento desta asimetría considera que vén inducida pola preferencia da balea por nadar sobre o seu lado dereito cando sobe á superficie para lanzarse novamente á auga e por circular cara a dereita cando se encontra na superficie por enriba dunha presa. Por contra, outras baleas, en iguais circunstancias, móvense habitualmente cara a esquerda. Malia a existencia de varias hipóteses que intentan explicar esta asimetría, ningunha foi aceptada en círculos científicos.

O rorcual ten unha serie de 50 a 60 e até 86 (cunha media de 64) pregos gulares ao longo da parte inferior do corpo que discorren dende a punta do queixo até o embigo, o que permite que a área da gorxa se expanda enormemente durante a alimentación. Ten unha aleta dorsal curva e prominente (60–70&nbsp;cm) que se encontra aproximadamente no último terzo do corpo. Mentres se alimentan bufan en sucesión rápida 5-7 veces, pero mentres viaxan ou descansan só o fan unha vez cada minuto ou dous. Ao efectuar a súa última inmersión elevan e arquean o lombo mostrando a súa característica aleta dorsal, pero xeralmente non sacan a cola fóra da auga. Despois somérxense a profundidades de 250&nbsp;metros ou máis para alimentarse, ou só uns metros mentres viaxan ou descansan. As inmersións na zona de California e Baixa California duran uns 6 minutos, cun máximo de 17 minutos; viaxando ou descansando só se somerxen durante uns minutos cada vez. Aínda que poden chegar a facelo, raramente saltan sacando completamente o corpo fóra da auga. o que fai que engula máis de 70 metros cúbicos de auga en cada inxestión. Entón pecha as mandíbulas e empuxa a auga de volta cara a fóra a través das súas barbas, o que permite que a auga salga mentres retén as presas. Un adulto ten entre 262 e 390 (aínda que pode chegar ater máis de 400) barbas en cada lado da boca. Son máis gregarios que outros rorcuais e adoitan vivir en grupos de seis a dez individuos, aínda que nas zonas de alimentación sexa posible observar até 100 exemplares xuntos. A maioría dos sons son de frecuencia modulada (FM) de pulsos infrasónicos de 16 a 40 hertzs (o oído humano capta sons entre os 20 e 20.000&nbsp;Hz). Cada son dura entre un e dous segundos e varias combinacións de sons se producen en secuencias de 7 a 15 minutos de duración. Esas secuencias repítense durante varios días. O nivel das secuencias vocais está por enriba de 184 a 186 decibelios relativos a 1 micropascal (µPa) a unha distancia de referencia dun metro e poden detectarse a centenares de quilómetros de distancia.

Cando os sons do rorcual común foron rexistrados por primeira vez por biólogos estadounidenses, os investigadores non se deron conta de que estes sons excepcionalmente altos, longos, puros e regulares eran producidos por baleas. Inicialmente investigaron a posibilidade de que os sons fosen debidos a un funcionamento defectuoso do equipo, fenómenos xeofísicos, ou incluso parte dun plan da Unión Soviética para descubrir submarinos inimigos. Finalmente, os biólogos demostraron que os sons eran vocalizacións dos rorcuais comúns. Durante os últimos 100 anos, o drástico aumento do ruído nos océanos causado polo tráfico marítimo, pode ter freado a recuperación da súa poboación, impedindo a comunicación entre machos e femias sexualmente receptivas.

## Distribución e migración 
miniatura|esquerda|Os rorcuais comúns poden alcanzar unha lonxitude de 27 metros.
Como moitas das grandes baleas, o rorcual común é unha especie con distribución cosmopolita. Pode verse nos principais océanos, desde as augas polares ás tropicais e en augas litorais e oceánicas. A especie está ausente só nas augas próximas aos bloques de xeo de ambos polos e de áreas relativamente pequenas e afastadas dos grandes océanos, como o mar Vermello, o golfo Pérsico, o leste do mar Mediterráneo e o mar Báltico. A maior densidade de poboación encóntrase en augas temperadas e frías. En augas máis cálidas e nas rexións ecuatoriais a súa poboación diminúe considerablemente. Prefire as augas profundas, de gran produtividade biolóxica, máis alá das plataformas continentais ou zonas onde a caída da plataforma continental ten unha pendente moi pronunciada e evita as augas pouco profundas.

O rorcual común do Atlántico Norte está amplamente distribuído, desde o golfo de México ao mar Mediterráneo, en dirección norte chega até os límites dos bloques de xeo árticos. Polo xeral son máis abondosos cara aos 30º de latitude norte, aínda que hai serias dúbidas sobre a súa distribución ao sur desa latitude pola dificultade que supón distinguir entre o rorcual común e o rorcual de Bryde. Numerosos avistamentos feitos desde barcos levaron aos investigadores á conclusión de que a zona de alimentación durante o verán do rorcual común no Atlántico Norte se encontra principalmente entre as latitudes 41°20'N e 51°00'N, bordeando a costa a 1.800 m de distancia desta.

A súa distribución no Pacífico Norte durante o verán abarca desde as proximidades das augas costeiras da zona central da Baixa California até o Xapón e chegando tan ao norte como o mar de Chukchi, bordeando o océano Ártico. Encóntrase en maior número ao norte do golfo de Alasca e ao sur do mar de Bering entre maio e outubro, con algún movemento a través das illas Aleutianas de entrada e saída do mar de Bering. Moitas baleas identificadas entre novembro e xaneiro no sur de California foron cazadas despois nunha área que vai desde a parte central de California até Oregón, Columbia Británica e o golfo de Alasca. Algúns investigadores suxeriron que as baleas emigran a augas hawaianas principalmente en outono e inverno.

Aínda que sexan con certeza migratorios, movéndose estacionalmente desde áreas de alimentación en latitudes altas, onde se distribúen en verán, a latitudes baixas, onde pasan o inverno e se reproducen, o patrón xeral de migración destas baleas é difícil de determinar a causa da súa ampla distribución. Crese que unha ou varias poboacións de rorcuais permanecen todo o ano en latitudes altas movéndose por zonas costeiras, pero non dirixíndose até o sur a finais de outono. Os rorcuais antárticos migran estacionalmente desde zonas alimenticias en latitudes antárticas relativamente altas no verán, a áreas de latitudes baixas de parto e cría en inverno. A situación das áreas de cría de inverno aínda é descoñecida, xa que estas baleas tenden a migrar ao océano aberto, polo que as posicións exactas son difíciles de determinar. pero a súa investigación é criticada por non proporcionar datos de apoio e unha explicación do seu razoamento. Dese número, aproximadamente de 8.000 a 9.000 estarían localizados en Terra Nova e áreas de Nova Escocia, con exemplares pasando o verán en augas estadounidenses ao sur de Nova Escocia, que presumiblemente non foran tomadas totalmente en conta. J.M. Breiwick estimou que o compoñente «explotable» (por enriba do límite de tamaño legal de 50 pés, é dicir, 15,24 m) da poboación de Nova Escocia era de 1.500 a 1.600 exemplares en 1964, reducido a tan só aproximadamente 325 en 1973.

Realizáronse recoñecementos aéreos en augas canadenses desde principios dos anos 1970, dando como resultado de 79 a 926 rorcuais ao leste da zona de Terra Nova e Labrador en agosto de 1980, e uns poucos centos no norte e na área central do golfo de San Lourenzo en agosto de 1995–1996. Estimacións do número de rorcuais comúns en augas ao oeste de Groenlandia durante o verán sitúanse entre 500 e 2.000 exemplares, e en 1974 Jonsgard considerou que os rorcuais comúns do oeste de Noruega e as Illas Feroe «sufriron unha mingua considerable durante os anos da posguerra, probablemente pola sobreexplotación».

A poboación ao redor de Islandia parece que foi moito mellor. En 1981 determinouse que o seu número parecía que só sufrise unha pequena diminución desde principios dos anos 1960. Inspeccións realizadas durante os veráns de 1987 e 1989 deron como resultado unhas estimacións de entre 10.000 e 11.000 rorcuais entre o leste de Groenlandia e Noruega. Estes datos mostran unha recuperación substancial se comparamos cunha inspección de 1976 que daba unha estimación de 6.900 baleas, que foi considerada como unha diminución "leve" con respecto aos niveis de 1948. As estimacións dos niveis demográficos na área de Illas Británicas-España-Portugal no verán variaron de 7.500 a máis de 17.000.

En total, estímase que a poboación do Atlántico Norte está entre 40.000 e 56.000 exemplares.

### Pacífico Norte 
[miniatura|[Esqueleto de rorcual común.]]
A poboación histórica total do rorcual común do Pacífico Norte calcúlase que estaba entre 42.000 e 45.000 exemplares antes do comezo da caza de baleas. Deste número, estimouse que a poboación na parte leste do Pacífico Norte era de 25.000 a 27.000. Cara 1975, a estimación demográfica diminuíra a unha cantidade entre 8.000 e 16.000 exemplares. Inspeccións realizadas en 1991, 1993, 1996 e 2001 produciron unhas estimacións de entre 1.600 e 3.200 rorcuais en California e de 280 a 380 en Oregón e Washington. O mínimo estimado para a poboación de California-Oregón-Washington, segundo a *U.S. Pacific Marine Mammal Stock Assessments: 2005*, era aproximadamente duns 2.500. Os estudos preto das illas Pribilof no mar de Bering mostraron un aumento substancial da poboación local de rorcuais comúns entre 1975–1978 e 1987-1989. En 1984 estimouse que a poboación total do Pacífico Norte era tan só un 38% da súa capacidade histórica.

### Rorcual antártico 
[miniatura|Esqueleto do último espécime cazado na [Rexión de Biobío, o 21 de maio de 1983. Actualmente exhibido na Universidade de Concepción (Chile).]]
Os datos sobre os niveis demográficos históricos e actuais do rorcual antártico son relativamente escasos. A estimación oficial da CBI da poboación do rorcual común no Hemisferio Sur previa á caza de baleas, era de 400.000 exemplares e a poboación en 1979 (ano do cesamento da caza de baleas antárticas a grande escala) era de 85.200. Tanto as estimacións actuais como históricas deberían ser consideradas como estimacións pouco fiables, pois sábese que a metodoloxía e mais os datos utilizados no estudo eran incorrectos. Foi cazado principalmente pola súa carne, graxa, aceite e barbas. Aproximadamente 704.000 rorcuais comúns foron capturados en operacións de caza de baleas antárticas entre 1904 e 1975. Trala introdución de buques factoría con ramplas a popa en 1925, o número de baleas cazadas anualmente aumentou de forma considerable. Só en 1937 cazáronse máis de 28.000 e entre 1953 e 1961 cazáronse unha media duns 25.000 ao ano. Cara 1962, as capturas do rorcual boreal experimentaron unha alza cando os rorcuais comúns comezaron a escasear. Cara 1974 cazábanse menos de 1.000 rorcuais comúns cada ano. A CBI prohibiu a captura de rorcuais comúns do Hemisferio Sur en 1976. O coñecemento de que a Unión Soviética estivo envolta na matanza ilegal de baleas de especies protexidas no Pacífico Norte significa que os datos de capturas rexistrados son incompletos. O rorcual común recibiu a protección plena fronte á caza comercial de baleas por parte da CBI no Pacífico Norte en 1976 e no Atlántico Norte en 1987, a excepción de pequenas capturas feitas por aborixes ou con fins de investigación. do Convenio sobre o Comercio Internacional de Especies de Fauna e Flora Salvaxe Ameazadas (CITES).

[miniatura|left|[Arpón para a caza de baleas.]]
Este cetáceo aínda é cazado no Hemisferio Norte na zona de Groenlandia, conforme o procedemento establecido pola Comisión Baleeira Internacional no seu programa de «Caza de Subsistencia Aborixe». No Hemisferio Sur, Xapón inscribiu o rorcual común no seu programa de Permiso Especial Antártico de caza de baleas nas tempadas 2005-2006 e 2006-2007 para a captura de 10 baleas por ano. A proposta para 2007-2008 e as 12 tempadas seguintes incluía a caza de 50 rorcuais comúns por ano,

As colisións con barcos son unha das principais causas de mortalidade do rorcual común adicionais á súa caza. Nalgunhas áreas, estas colisións representan unha parte substancial das causas de varamentos nas costas de grandes baleas. A maioría das feridas serias ou letais son causadas por grandes e veloces barcos preto da plataforma continental.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* *National Audubon Society Guide to Marine Mammals of the World*, Randall R. Reeves, Brent S. Stewart, Phillip J. Clapham e James A. Powell. Nova York: A.A. Knopf: Distribuído por Random House (2002). ISBN 0-375-41141-0.
* *Whales & Dolphins Guide to the Biology and Behaviour of Cetaceans*, Maurizio Würtz e Nadia Repetto. Shrewsbury: Swan Hill (1998). ISBN 1-84037-043-2.
* *Encyclopedia of Marine Mammals*, editores Perrin, Wursig e Thewissen. San Diego [u.a.]: Academic Press (2002). ISBN 0-12-551340-2.
* 

### Ligazóns externas 
* Sociedad para la Conservación de Ballenas y Delfines / Whale and Dolphin Conservation Society (WDCS)
* *B. physalus* en "Fauna ibérica; mamíferos". Ángel Cabrera Latorre. 1914. Facsímile electrónico.
;En inglés
* ARKive - Imaxes e vídeos do rorcual común.
* Sons emitidos polo rorcual común.
* Ficha  nla Lista Vermella da IUCN.
* Fotografías dun ejemplar saltando fóra da auga.