Xainismo

miniatura|Símbolo do Xainismo.
O **xainismo** é unha das relixións máis antigas da India, xuntamente co hinduísmo e o budismo, compartindo con este último a ausencia da necesidade de Deus como creador ou figura central. Considérase que a súa orixe antecede o Brahmanismo, aínda que sexa máis probábel que xurdira na súa forma actual o século V a.C., en resultado da acción relixiosa do Mahavira.

Esta doutrina pregoa unha vía salvadora filosófica non centrada no culto de ningún deus. A súa práctica é a de realizar esforzos para encamiñar a alma-conciencia cara a un estado divino e de liberación *(mokṣa)*. Aquel ser que vence aos seus inimigos interiores e alcanza o estado superior pasa a ser denominado 'vencedor' ou 'conquistador' (*yina*). O estado máis elevado coñécese como siddha.

O xainismo é coñecido nos textos antigos tamén como *śramaṇa dharma* (deber do que confía en si mesmo) ou o camiño dos nirgranthas (aqueles sen apegos nin aversións).

Trátase dunha relixión nastika (non&nbsp;teísta), que non recoñece a autoridade dos textos sacros hinduístas nin dos sacerdotes brahmáns.

Na actualidade, o xainismo está presente en Bengala (leste da India), Rayastán, Majarastra e Guyarat (centro occidental da India) e Karnataka (sur da India), ademais dalgunhas comunidades no estranxeiro.

A doutrina xainista ensina que o xainismo existiu sempre e sempre existirá, a pesar diso os historiadores datan a fundación e organización da forma actual do xainismo nalgún momento entre os séculos&nbsp;IX e VI&nbsp;a.&nbsp;C., polo reformador relixioso indio Parsuá.

Hai unha hipótese que di que -como moitas tradicións hinduístas-, o xainismo podería ter a súa orixe na cultura do val do río Indo, sendo unha mostra da espiritualidade nativa desa zona anterior á chegada á India da migración indoaria. Outros estudosos suxiren que as tradicións shramana eran contemporáneas e distintas ás prácticas relixiosas da relixión védica.

Actualmente, o xainismo é unha relixión minoritaria pero influente cuns 4,2 millóns de seguidores na India, ademais dunha exitosa e crecente comunidade emigrada a América do Norte, Europa Occidental, o Oriente de Asia, Australia e outros lugares.

Os xainistas influíron e contribuíron de maneira significativa nas esferas éticas, políticas e económicas da India. Ademais os xainistas teñen unha longa tradición ilustrada e son a comunidade relixiosa con maior grao de alfabetización da India e as súas bibliotecas son as máis antigas do país.

## Historia 
Vista durante algún tempo polos investigadores occidentais como unha seita do hinduísmo ou unha herexía do budismo, debido á repartición de elementos comúns con estas relixións, o xainismo é con todo un fenómeno orixinal. Ao contrario do budismo, o xainismo nunca tivo un espírito misionario, permanecendo na India, onde os xainas constitúen hoxe cerca de catro millóns de crentes. Pequenas comunidades xainas existen tamén na América do Norte e na Europa, en resultado de movementos migratorios.

A palabra xainismo ten as súas orixes no verbo sánscrito *jin* que significa "conquistador". Os seus adeptos deben combater, a través dunha serie de estaxios, as paixóns de modo a alcanzar a liberación do mundo.

Súa visión básica é dualista. A materia e a mónada vital ou *jiva* son de natureza distinguida, e durante súa vida o ser vivente (sexa humano ou animal) tinxe súa mónada como resultado das súas accións. Para se purificar, esta relixión propón un extremo ascetismo e o colocar en práctica da doutrina da non-violencia ou ahimsa.

### Orixes 
miniatura| Estatua do Bahubali, alvo de homenaxe cada doce anos polos xainas.
Segundos os historiadores da relixión, o xainismo estabeleceuse na India a mediados do primeiro milenio a.C.. O seu fundador foi o Mahavira, existindo dúas propostas para o período en que viviu: 599 a.C. - 527 a.C (data tradicional apuntada polo xainismo) ou 540 a.C - 470 a.C. (segundo os académicos). Naceu preto de Patna, naquilo que é hoxe o estado do Bihar. Foi un contemporáneo do Buda, pregando na mesma rexión xeográfica, aínda que non conste que os dous mestres se teñan algunha vez encontrado. Pertencía á casta dos guerreiros (*kshatriya*), casou, viviu no luxo até que ao redor dos trinta anos tornouse un mendigo errante.

Entregouse a longos procesos ascéticos até obter a iluminación, consagrando os restantes trinta ou corenta anos da súa vida a pregar a súa doutrina. Faleceu en Pavapuri, no Bihar, que é desde entón un dos principais locais de peregrinación xaina.

De acordo cos xainas, a súa relixión é eterna, sendo a doutrina revelada ao longo de varias eras polos *Tirthankaras*, palabra que significa "facedores de vao", ou sexa, alguén que ensinou o camiño. Os Tirthankaras foron almas nacidas como seres humanos que alcanzaran a liberación (*moksha*) do ciclo dos renacementos a través da renuncia e que transmitiron as súas ensinanzas aos homes. Na presente era existiron 24 Tirthankaras. O último deses Tirthankaras foi o Mahavira, que os xainas non consideran como o fundador do xainismo, mais antes aquel que lle deu a súa forma actual. O 23º Tirthankara foi Parshva, que os historiadores consideran probabelmente unha figura histórica que viviu cerca de tres séculos antes do Mahavira. Os xainas cren que Parshva pregou os 4 grandes principios do xainismo, a saber: non-violencia (ahimsa), evitar a mentira, non se apropiar do que non foi dado e non se apegar á posesións materiais; o Mahavira engadiu o principio da castidade.

### Doutrinas 
miniatura|Cúpula interior do templo de Ranakpur.
A relixión xainista ten unha cosmoloxía e crenzas elaboradas; ateigadas de nomes, categorías, clases, xerarquías, graos, ordes, entre outros.

*Transteísmo: eles cren que o mundo é eterno e carece de principio. Non existe unha divindade persoal, e todas as posibles divindades -as almas dos perfectos *arjat* ('adorables', divindades humanas) por exemplo- non son emanación nin manifestación de ningunha divindade apofática nin de ningunha Unidade (o Todo ou Absoluto), conceptos e realidades que son igualmente negadas e rexeitadas no xainismo xunto coa dun deus creador.

*Ateísmo: o universo non foi creado por ningún Deus ou ser supremo, é o resultado inexorable das leis da natureza autoimposta. Non hai ningún creador *(kartā)* do universo, lexislador, gobernador ou axente externo sobrenatural. Aínda que se fai mención a certos seres *(devas)*, en xeral os xainas son indiferentes a estes seres, a crenza nestas entidades non é necesaria: aparecen na cosmoloxía xaina só para facer referencia á roda das reencarnacións dos seres vivos.

*Pananimismo: toda a realidade é vida. Para o xainismo o universo é unha totalidade vivente; todo ser posúe unha alma, máis ou menos complexa, diáfana ou pesada. Desde a terra ou o vento, aos insectos ou os mamíferos, todos os seres reflicten o universo e son dignos de respecto. O maior pecado para o xainismo é causar dano a un ser vivo, aínda que tamén hai que evitar danar á terra ou ás almas da auga ou do ar.

En coherencia co anterior, os xainistas practican a non violencia, o xaxún e a mortificación do propio corpo. A través destas actividades esperan descargar a súa alma do peso da materia kármica e evitar posteriores reencarnacións.

A relixión xainista presenta unha perspectiva igualitaria das almas, sen importar as diferenzas nas forma física: humanos, animais, e organismos viventes microscópicos. Os humanos son os únicos posuidores dos seis sentidos: vista, oído, gusto, olfacto, tacto e pensamento; polo tanto dos humanos espérase que actúen con responsabilidade cara a toda a vida sendo compasivos, sen egoísmo, sen medo, racionais e misericordiosos.

Desde o punto de vista epistemolóxico e da lóxica xaina, o xainismo é relativista, defende que o coñecemento do mundo só pode ser aproximado e que, co tempo, até a súa propia relixión acabará por desaparecer.

A comunidade xainista distingue entre monxes e segrares. Os monxes sométense a unha disciplina ascética superior á dos laicos, aínda que non exercen o monopolio da relixión. Viven nun *jina-sadman* (mosteiro xainista). Un *jina-rshi* (asceta xainista) asume catro votos: a non violencia, a sinceridade, a rectitude e a renuncia ás cousas e ás persoas.

## Código de conduta 
[miniatura|*Os catorce soños propicios da nai de Jina* (páxina dun *kalpa sutra* ou "libro de rituais" dispersado; ca. [1465)]]

Os *jina-kalpa* son as ordenanzas practicadas polos *jinas* (opostas a aquelas dos *sthaviras*). Consiste en cinco votos:

* *ahimsa* (non violencia)
* *satya* (veracidade)
* *asteya* (non roubar),
* *brahmacharya* (castidade) e
* *aparigraha* (desapego do material).

A relixión xainista pon moita atención no *aparigraha*, o desapego das cousas materiais a través do control dun mesmo, penitencia, abstención da indulxencia, limitación voluntaria das necesidades e consecuente diminución da agresividade.

### Non violencia 
A orixe última deste principio está no rexeitamento aos rituais que levaban a cabo os brahmáns e que adoitaban implicar o sacrificio de animais. O sacrificio do período védico estaba asociado a moita vivencia e os propios brahmáns comezaran a transformar os sacrificios pero é no período sramana cando os que renunciaran a estas prácticas enfróntanse radicalmente aos sacrificios. Para os ascetas, o sacrificio estaba nun mesmo e produciuse unha internalización do ritual que non incluía propiamente ritos e que salientaba o principio da non violencia dunha forma moi ampla.
Ao parecer, foi Majavira quen expuxo un sistema coherente con conceptos comúns a outros sistemas sramánicos como o ciclo de renacementos *samsara* ou a liberación *moksa* integrados na idea de respecto por todos os seres vivos.
miniatura|Estatua de elefante no interior do templo de Ranakpur.

A idea de non violencia ou *ahimsa* é central no xainismo e aínda que leva ao límite na vida dos ascetas condiciona desde os hábitos alimenticios dos laicos até os sistemas de pensamento e a filosofía xainista. Por exemplo, ten as súas consecuencias filosóficas no anekantava ou non absolutismo.
Igualmente o principio de *ahimsa* está tamén detrás da renuncia ao material por canto ao posuír podemos danar a outros seres. Desde as súas orixes, os xainas dedicaron tratados a cualificar os tipos de violencia, a súa orixe e quen ou que pode ser vítima dela, realizando un estudo de tipo psicolóxico moi pronto.
Igualmente, aínda que o concepto de *ahimsa* ou non violencia non só debe exporse de forma negativa, no sentido de non matar, senón que ten unha formulación positiva. É dicir, tamén debe entenderse como o deber de ser compasivo ou de cultivar a amizade.

A compaixón por toda vida, xa sexa humana ou non humana, é central no xainismo. A vida humana valórase como unha oportunidade única e rara para alcanzar a iluminación. Matar a unha persoa, independentemente do crime que cometese, é considerado polo xainismo como algo extremadamente horrendo. Nesta mesma liña, o xainismo require tanto de laicos como de monxes de todas as súas seitas e correntes a práctica do vexetarianismo. Nalgunhas rexións indias como en Rayastán ou Karnataka a influencia dos xainas foi tan forte que a maioría dos hindús da zona convertéronse tamén en vexetarianos.

No entanto, ao longo da historia os xainistas foron nobres, reis ou guerreiros de importancia.
Os filósofos xainas chegaron a integrar o principio de non violencia coa guerra e o goberno dos reinos. Esta aparente contradición solucionouse de varias maneiras, por exemplo plantexando a necesidade de manter a salvo o propio xainismo ou defendendo a idea de que é posible ir á guerra practicando a mínima violencia necesaria. Pódese afirmar por iso que *ahimsa* non equivale a pacifismo. O sabio xainista Hemachandra, que viviu no século XII xunto ao rei xainista Kumara Pa, expuxo un ideal de realeza xainista que non era en absoluto pacifista e entroncaba coas numerosas referencias e metáforas militares que se atopan nos Agamas xainistas. A súa formulación apela a que o deber ou *dharma* dun rei implica violencia a condición de que esta non se exerza cun odio ou fixación persoal e estea dirixida á protección dos ascetas entregados ao ahimsa.

### Vexetarianismo 
O vexetarianismo é un modo de vida para un xainista, tendo a súa orixe no concepto de *jīva dāya* (compaixón polos seres vivos) e o *a-himsá* (a non violencia). A práctica do vexetarianismo é vista como un instrumento para a práctica da non violencia e a coexistencia pacífica e cooperativa.

Os xainistas son vexetarianos estritos (dieta vegana) que consomen soamente seres sen sentidos (sen sistema nervioso), principalmente do reino vexetal. Aínda que a dieta xainista implica o aniquilamento das plantas, isto vese como a forma de sobrevivir que causa o mínimo de violencia cara aos seres vivos (moitas formas vexetais como froitas ou raíces son mellor vistas polo Xainismo por comportar simplemente a extracción dunha parte da planta e non a súa total destrución).

### Meditación 
miniatura|Monxe xaina en meditación.

A meditación xaina pretende levar a alma a un estado de completa liberdade das ataduras.

Os textos xainas ofrecen unha guía detallada sobre técnicas de meditación para alcanzar un coñecemento e conciencia plenos. As técnicas de meditación xaina están deseñadas para axudar ao que as practique a permanecer apartado dos apegos e os odios e así conseguir unha liberación das ataduras do karma mediante a percepción correcta, o coñecemento correcto e a conduta correcta.

Estes tres puntos coñécense como *ratna-traia* ('as tres xemas' do xainismo), e son imprescindibles para lograr que a alma se eleve.

### Karma 
O concepto de karma no xainismo transmite un significado totalmente diferente ao que adoita entenderse na relixión hinduísta e na civilización occidental.
Non se trata dunha forza inaccesible que controla o destino dos seres vivos de forma inexplicable. Non se refire simplemente a 'acto', 'traballo' nin tampouco unha forza mística invisible *(adrishta)* senón máis ben un material delicado, imperceptible para os sentidos que interactúa coa alma cunha calidade e intensidade proporcional ás accións, pensamentos realizados e as palabras ditas que se guiaron por aversións e apegos causando novas ataduras.

O karma no xainismo é algo material *(karma-paudgalam)* que produce certas condicións como un medicamento ten múltiples efectos.
Os efectos do karma que se contemplan no xainismo son máis un conxunto de leis físicas que de leis morais. É un dos puntos de vista que difiren do Budismo que considera a teoría do Karma como acto volitivo, e non como partículas sub-atómicas que se atopa por todo o Universo.

Os karmas agrúpanse en «karmas daniños», que obstrúen a verdadeira natureza da alma e «karmas non destrutivos». Por mor de que existen karmas daniños, a alma está encerrada nun corpo e deberá experimentar dor e sufrimento de maneiras diferentes. O xainismo realiza unha extensa clasificación sobre os tipos de karma a partir destas dúas categorías principais. Para os xainas, as persoas que matan seres vivos xeran mal karma, e máis aínda cando o fan por diversión e pracer *(hartā):* terán que reencarnar en lugares de tormento durante *kalpas* (eóns), como animais ou mesmo insectos.

A liturxia xaina explica a forma de conter a influencia do karma así como librarse dos karmas acumulados. O proceso que permite a liberación das partículas de karma dunha alma denomínase *nirjara* e inclúe prácticas como o xaxún, o retiro a locais illados, a mortificación do corpo e a meditación.

### Moksha 
No xainismo o *moksha* é o mesmo que o nirvana.

Cando unha persoa alcanza o *moksha* libérase do ciclo de nacementos e mortes *(samsara)* conseguindo a súa máxima pureza. Entón convértese en *siddha*, literalmente 'aquel que conseguiu o seu obxectivo último'.

### O tempo 
Os xainas consideran que o tempo é infinito e cíclico. É visto como unha gran roda dividida en dúas partes idénticas: unha realiza un movemento ascendente (*Utsarpini*), mentres que a outra un movemento descendente (*Avasarpini*). Cada unha destas partes divídese en seis eras (*ara*). Durante o período ascendente os seres humanos progresan ao nivel do saber, estatura e felicidade, mentres que o período descendente caracterízase pola degradación
Segundo os xainas, vivimos actualmente nun período de movemento descendente, nunha era de infelicidade (*Dukham Kal*), que comezou hai 2500 anos e que durará 21 mil anos.

### O universo e os cinco mundos 
Segundo o xainismo, o universo divídese en cinco mundos, sendo cada un deles habitado por determinado tipo de seres. O universo é eterno, non sendo creado por ningún ser superior.

No cume do universo está a morada suprema (*siddhashila*), que é o local onde habitan as almas que alcanzaran a liberación (estas almas son denominadas *Siddhas*). Abaixo encóntranse trinta ceos, habitados por seres celestiais, algúns dos cales camiñan para a morada suprema.

O mundo medio (*madhyaloka*) inclúe varios continentes separados por mar. No centro deste mundo encóntrase o continente Jambudvipa, considerado o único continente no cal as almas poden alcanzar a liberación. Os seres humanos habitan este continente, ben como un segundo continente ao lado deste e parte do terceiro continente.

O mundo inferior (*adholoka*) consiste en sete infernos, onde os seres son atormentados por demos e onde se atormentan uns aos outros. Abaixo do sétimo inferno encóntrase a base do universo (*nigoda*), habitada por moitas formas inferiores de vida.

## Comunidade xaina 
Os membros da comunidade xaina divídense en catro grupos. Monxes (*muni*), monxas (*aryika*), homes xainas laicos (*Sravaka) e mulleres laicas *sravika*. Esta orde coñécese como *sangha''.

### Monacato xaina 
[miniatura|[Acharya Vidyasagar, monxe dig-ambara ('vestido coas direccións' [norte, sur, leste e oeste], espido).]]

No xainismo adoita empregarse o termo *yain muni* () ou *muni* para referirse tanto aos monxes como ás monxas.
Tamén se lles chama *sadhu*s e *sadhuís*, respectivamente na tradición da seita svetambara.

As dúas correntes principais dentro do xainismo (Digambara e Svetambara) mostran certas diferenzas nos hábitos monacais. Os monxes Digambara non visten roupas en absoluto como forma de practicar o rexeitamento aos apegos. Os monxes e monxas Svetambara levan roupas brancas pois consideran que deben levar roupas sinxelas e anchas mentres non desenvolvan un apego por elas. Os monxes e monxas xainas viaxan a pé e rexeitan mesmo o transporte sanitario.

Como se prescribe en textos antigos como o Acharanga, as condicións do monacato son bastante estritas e xorden das ensinanzas de Mahāvīra. Os cinco *mahavrata* son os cinco votos principais que deben observar os monxes xainas
# Non violencia (ahimsa).
# Verdade (satiá).
# Non roubar (asteia).
# Castidade (brahmacharia).
# Non posesión, ou desapego (aparigraja).

Para os xainas laicos que poden casar e posuír propiedades existe un equivalente de cinco votos chamados *anu-vratas* (pequenas promesas).
O monacato entre os xainas leva aparellada unha vida mendicante e nómade que só se detén por razóns como: a idade, unha enfermidade ou algún interese erudito. Ocasionalmente empregouse o termo yati para referirse aos monxes en xeral e tamén a aqueles que adoptaban unha vida sedentaria.

## Arte xaina 
[miniatura|esquerda|upright=0.8|Imaxe que mostra a adoración do *tirthankara* [Kunthunatha de principios do século XIX.]]
O xainismo contribuíu notablemente á arte da India e á arquitectura da India. Normalmente céntrase en mostrar aos *tirthankara* ou outras figuras importantes ou eventos relevantes da tradición xaina.*Yakshas* e *yakshinis*, espíritos protectores, adoitan aparecer con eles. As mostras máis temperás de imaxinaría atópanse no museo de Patna e datan do século III antes de Cristo. Algunhas imaxes de bronce de Parsuá que se atopan en Bombai e neste mesmo museo datan tamén do século II antes de Cristo.
[miniatura|*Ayagapata*, placa votiva do século III a.C, [Kankali Tila.]]
[miniatura|upright=0.8|Inscricións nunha rocha en Udaygiri-Khandagiri do século I despois de Cristo, [Odisha.]]
Os *Ayagapata* son unhas táboas votivas empregadas polo xainismo para a adoración e a doazón presentan imaxes e símbolos. Estas pezas de pedra foron atopadas en lugares como Kankali Tila preto de Mathura en Uttar Pradesh, India. A práctica de doar estas táboas está documentada desde o século III antes de Cristo..

Outro elemento recorrente é o *Samavasarana*, lugar de predicación dos *tirthankaras*, que presenta varios círculos ao redor da figura predicando.

Exemplos da arquitectura son os templos ou estruturas como a torre da Fama en Rajasthan. Tamén existen manuscritos decorados que se conservan en bibliotecas xainas e conteñen diagramas que explican a cosmoloxía xainista. A maioría das pinturas mostran eventos históricos ou relevantes para o xainismo. Cada un dos *tirthankaras* aparece asociado a uns elementos distintivos. Por exemplo Rishabha aparece na posición do loto ou de pé e xunto ao seu símbolo, o touro.

### Templos 
O templo é a institución xaina de maior importancia e os laicos dedicaron as súas riquezas ao seu mantemento e construción. Os fieis non permiten que os templos teñan estatuas mutiladas nin danos de ningún tipo e son, por iso, considerados como os máis pulcros da India. O templo adoita conter un sitio de retiro para ascetas.

O templo máis antigo coñecido atópase en Mathura (norte da India), e pode situarse entre os séculos&nbsp;II e I&nbsp;a.&nbsp;C.
Anteriormente os templos deberon ser retiros para ascetas ou simples covas. Existen tamén templos fóra da India que reproducen a arquitectura dos que si se atopan alí. Os templos xainas adoitan ter *manastambhas* (columnas) á entrada.
Algunhas das ramas do xainismo non teñen templos como os *taranapanthi* que rexeitan o culto a imaxes dos *tirthankaras*.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

### Outros artigos 
* *Āstika* e *nāstika*

### Ligazóns externas 
* Xainismo Escritos 
* Jainism Encarta 
* BBC Religion & Ethics:Jainism