Y Fro Gymraeg

***Y Fro Gymraeg***, pronunciado [ə vroːˈɡəmrɑːɨɡ], literalmente, *zona de fala galesa,* é un termo usado para describir zonas de Gales onde predominan os falantes de lingua galesa. É unha especie de bastión do galés, semellante á Gaeltacht en Irlanda ou á Gàidhealtachd en Escocia. Con todo, a diferenza de Irlanda, a zona de *Y Fro Gymraeg* non ten actualmente recoñecemento oficial por parte do goberno. O termo úsase na sociolingüística e en informes públicos para describir a área onde o galés foi historicamente maioritario, especialmente no norte e oeste do pais.

## Extensión 
A área da *Y Fro Gymraeg* inclúe varios condados enteiros de Gales e inclúe partes dos condados veciños. Non existe unha delimitación administrativa única e pechada: distintos estudos e documentos empregan o termo con criterios e listaxes de territorios lixeiramente diferentes, e algunhas fontes subliñan a dificultade de definir esta xeografía.

Os catro principais condados de fala galesa son Gwynedd, Carmarthenshire (en galés: *Sir Gaerfyrddin*), Ceredigion e Anglesey (*Ynys Môn*). As seguintes áreas adxacentes a estes condados tamén están normalmente incluídas na Y Fro: Neath Port Talbot (*Castell-nedd Port Talbot* ), as partes occidentais de Powys, o norte de Pembrokeshire (*Sir Benfro*) e partes de Conwy, Denbighshire (*Sir Ddinbych*), Flintshire (*Sir y Fflint* ) e Swansea (*Abertawe*).  

## Influencia 
O primeiro en recoñecer a forte influencia que a área de *Y Fro Gymraeg* podería ter no resto de Gales foi Owain Owain, profesor da Universidade de Bangor, quen publicou un mapa que mostraba os límites da área na revista *Tafod y Ddraig* en xaneiro de 1964. Nun artigo do 12 de novembro dese ano, escribiu en galés:

Este desexo de protexer a área da lingua galesa converteuse no obxectivo de Cymdeithas yr Iaith Gymraeg (a *Asociación da Lingua Galesa*) e reflectiuse posteriormente en organizacións semellantes, como Cymuned. 

## Ensino 
A educación secundaria galesa adoita ser citada como un dos principais impulsores da normalización e revitalización da lingua galesa. En xeral, o ensino secundario na zona de *Y Fro Gymraeg* impártese en galés, e a lingua representa aproximadamente o 70% da xornada escolar para nenos e adolescentes.

O ensino en galés e o ensino bilingüe (galés e inglés) descríbense mediante categorías oficiais que indican o grao de uso do galés na ensinanza e na vida diaria do centro. Estas categorías inclúen modelos nos que o galés é a lingua principal e outros bilingües definidos, entre outros criterios, pola proporción de materias impartidas en galés, como os tipos bilingües con polo menos un 80 % das materias en galés ou entre o 50 % e o 79 %.

Na práctica, a distribución destes modelos varía segundo a zona, con maior presenza de centros en galés e bilingües nas áreas con tradición de uso social da lingua. Segundo o School Census, en xaneiro de 2025 había 405 escolas de medio galés (centros coa lingua galesa como lingua vehicular maioritaria) e 66 escolas bilingües, con 93.377 alumnos (21 %) en escolas de medio galés e 23.807 (5 %) en escolas bilingües, e unha concentración elevada destes centros en condados como Ynys Môn/Isle of Anglesey, Gwynedd, Conwy, Ceredigion e Carmarthenshire.  

Nalgúns territorios como Ceredigion, informes oficiais sinalan que máis do 90 % do alumnado continúa en ensino en galés ou en liñas en galés ao pasar á educación secundaria. 

A boa imaxe asociada ao ensino en galés convive con críticas e retos recorrentes. Entre os máis citados están:

* Progresión e continuidade na educación secundaria superior (*Key Stage 4)* e no post-16: diversos informes sobre as áreas galesofalantes sinalaron que a oferta e a continuidade non avanzaron o suficiente durante anos e que os datos non eran satisfactorios en termos de progresión.
* Planificación territorial: as autoridades locais deben elaborar plans estratéxicos (WESP) para expandir e mellorar a provisión en galés, e estes plans son presentados como instrumentos de cambio a longo prazo.
* Falta de persoal cualificado: recoñécese de maneira expresa que a situación é especialmente complexa na secundaria para recrutar profesorado capaz de ensinar materias a través do galés (con especial impacto en certas disciplinas). 

## Servizo público e sinalización viaria 
Na zona de *Y Fro Gymraeg*, os sinais de tráfico móstranse inicialmente cos seus nomes galeses. Isto tamén é común en zonas onde non se fala predominantemente o galés, xa que esta práctica ten como obxectivo aumentar o uso e o coñecemento da lingua.

En xeral, as edicións oficiais e institucionais son bilingües, aparecendo a miúdo primeiro en galés e, como tal, houbo un aumento no uso desta lingua en documentos e publicacións na área.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Gael
* *Gaels*
* Gaélico (linguas goidélicas)
* Lingua galesa

### Ligazóns externas 
* Mapa de 2001 das persoas capaces de falar galés
* Gàidhealtachd -- As áreas de fala gaélica escocesa de Escocia
* Gaeltacht -- Zonas de fala irlandesa en Irlanda