Celidonia

A **celidonia**, **ceruda** ou **herba da andoriña** (*Chelidonium majus*), tamén coñecida como herba das espullas, herba leiteira, ciridonia ou ciridoña é unha planta herbácea perenne da familia das papoulas (Papaveraceae) de trinta a oitenta centímetros de altura, follas alternas de cor verde clara pola face e azulada polo revés, flores amarelas e froito en cápsula., que contén un zume cáustico usado en medicina  Proposta de definición do Servizo de Normalización Lingüística da USC e DRAGÉ a única especie do xénero *Chelidonium*.

En Galicia usábase para sandar as espullas. Existen datos clínicos que suxiren que podería ser eficaz no tratamento da dermatite atópica.

## Descrición 
É unha herbácea perenne con rizoma carnoso do que xorden varios talos aéreos de até 80&nbsp;cm de altura, moi ramificados e fráxiles. As follas, moi divididas, de 30&nbsp;cm de longo, son alternas, pinnatisectas, con tres a cinco lobos irregularmente crenados, pinnatífidos e obtusos, glaucos polo envés e con numerosos pelos.

As flores aparecen en inflorescencias umbeliformes terminais, desde maio até outubro. O cáliz está formado por dous sépalos averdados, caedizos na antese. A corola, de 1,5 a 2,5&nbsp;cm de diámetro, ten catro pétalos amarelos, cada un dun centímetro aproximadamente, e estames numerosos. O xineceo é bicarpelar, con ovario súpero que frutifica nunha cápsula alongada de tres a cinco centímetros de lonxitude con dehiscencia valvar. Toda a planta produce un característico látex alaranxado ao que se lle atribúen propiedades curativas das espullas.

As cápsulas do froito lembran a unha sílicua (ao abrírense caen as dúas valvas, ficando a zona das placentas coas sementes). As sementes son pequenas e negras, con arilo e eleosoma; este atrae as formigas, que espallan as sementes (zocoria).

## Hábitat e distribución 
Atópase en herbais, nitrófilos, en lugares sombrizos e frescos, especialmente en tapias, vertedoiros e muros vellos.
miniatura|240x240px|Flor
Planta orixinaria de Europa e da conca mediterránea.  Tamén é común en Norteamérica, xa que foi introducida por colonos europeos, quen a usaban para curar as espullas xa en 1672.  Toda a planta é tóxica, e contén varios alcaloides; pode causar dermatite, especialmente o zume.
miniatura|240x240px|Detalle das follas

## Principios activos 
* Ácido chelidónico (gamma pirona dicarbónico) é un composto heterocíclico osixenado.
* Alcaloides derivados da fenantridina (chelidonina, é a principal, cheleritrina e sanguinarina).
* Derivados isoquinoléicos (protopina).
* Alfa e beta allocriptopina
* Berberina e substancias relacionadas (coptisina, stilopina).

## Propiedades 
Utilízase a planta enteira e o látex. Polo seu contido en alcaloides posúe propiedades antiespasmódicas, coleréticas e colagogas, hipolipemiante (ac. chelidónico), sedante do SNC, hipnótica, analxésica e antitusivo de acción central. Antiasmáticas, antivírico e antimitótica (sanguinarina e chelidonina).

Utilízase en uso interno en disquinesias de vías biliares, bronquites, asma, tose irritativa, etc.

O seu zume é cáustico e utilízase en uso externo para axudar a pechar feridas e contra espullas, calos e tumores.

A grandes doses, a inxestión da planta fresca e do látex, provoca somnolencia, parálise das terminacións nerviosas sensitivas e bradicardia. Recoméndase administrala mesturada con outras plantas, nunca soa pola súa toxicidade e non administrala en doses elevadas durante moito tempo (citotóxico a grandes dose debido á coptisina).

## Taxonomía 
*Chelidonium majus*   foi descrita por Carl  von Linné e publicado en *Species Plantarum* 1: 505–506. 1753.

; Etimoloxía

***Chelidonium***: nome xenérico que deriva do grego chelidon = (andoriña), de acordo con Maurice Mességué porque as andoriñas frengan con algunhas partes os ollos que non se abriron aínda nas máis pequenas. O látex cáustico abre as tonas da pel permitindo ver ás andoriñas. En galego é coñecida tamén co nome común de herba andoriña ou herba da andoriña, que antigamente se cría boa para as enfermidades dos ollos. Este uso medicinal, que tamén se chegou a aplicar ás propias andoriñas , vén da antiga crenza de que os polos de andoriña nacían cegos pero a nai curábaos ao lles refregaren os ollos cun anaco desta herba .

***majus***: epíteto latino que significa "o máis grande".

; Sinonimia

* *Chelidonium haematodes* Moench
* *Chelidonium laciniatum* Mill.
* *Chelidonium laciniatum var. fumariifolium* DC.
* *Chelidonium luteum* Gilib.
* *Chelidonium murale* P.Renault
* *Chelidonium olidum* Tarscher. ex Ott
* *Chelidonium quercifolium* Willemet
* *Chelidonium ruderale* Salisb.
* *Chelidonium umbelliferum* Stokes

; *subsp. grandiflorum* (DC.) Printz

* *Chelidonium cavaleriei* H.Lév.
* *Chelidonium dahuricum* DC.
* *Chelidonium grandiflorum* DC.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* GRIN 10169 (enlace roto dispoñible en Internet Arquive; véxase o [//web.archive.org/web/*/http://www.ars-grin.gov/~sbmljw/cgi-bin/taxon.pl?10169 historial] e a [//web.archive.org/web/2/http://www.ars-grin.gov/~sbmljw/cgi-bin/taxon.pl?10169 última versión]).
* Tea Botánica 16703