Trobairitz

miniatura|Unha representación medieval da Comtessa de Diá

As ***trobairitz*** () eran trobadoras occitanas dos séculos XII e XIII, activas dende en torno a 1170 ata aproximadamente 1260. *Trobairitz* emprégase tanto para o termo en singular como en plural. A palabra *trobairitz* é moi raramente empregada no occitano&nbsp;medieval, algo que non ocorre na poesía lírica, tratados gramaticais, ou nas biografías (vidas) das *trobairitz* ou trobadores. Aparece no tratado ''Doctrina d'acort* de Terramagnino da Pisa, escrito entre 1282 e 1296, que e emprega como exemplo dunha palabra que é a mesma para o singular que para o plural.

As *trobairitz* compuñan, escribían versos, e interpretaban nas cortes máis importantes de Occitania. Son un caso excepcional na historia da música como primeiras mulleres coñecidas que exerceron a composición musical na música secular occidental; todas as mulleres compositoras anteriores coñecidas escribiron música sacra. As *trobairises* formaban parte da sociedade da corte, en contraposición ás súas contrapartes de clase baixa *joglaressas*. Aínda que os trobadores tiñan ás veces orixes humildes&mdash;Bernart de Ventadorn puido ser o fillo dun panadeiro do castelo&mdash;as *trobairitz* eran nobres de nacemento. As *trobairitz* máis importantes foron Alamanda de Castelnau, Azalais de Porcairagues, Maria de Ventadorn, Tibors, Castelloza, Garsenda de Proença, Gormonda de Monpeslier, e a Comtessa de Diá.

## Fontes de información 
Hai moi poucas fontes de información existentes sobre *trobairitz* individuais. Case toda a información que existe sobre elas vén das súas *vidas* (biografías) e *razós* (explicacións contextuais das cancións), as breves descricións que se reuniron en coleccións de cancións chamadas *chansonniers*. As *vidas* son notoriamente pouco fiables, xa que frecuentemente consisten en pequenas pero romantizadas extrapolacións dos poemas das propias *trobairitz*. Os nomes de en torno a vinte poetisas dos séculos XII e XIII sobreviviron, cun número estimado de obras atribuídas as *trobairitz* que chega ata as trinta e dúas.

A letra máis antiga que se conserva dunha *trobairitz* é *Bels dous amics*, escrita por Tibors en torno a 1150. Só unha sobreviviu coa súa notación musical intacta, "A chantar" da Comtessa de Diá. Algúns traballos que son anónimos nas fontes son atribuídas por algúns autores modernos a mulleres, do mesmo xeito que algunhas obras son atribuídas a homes nos manuscritos. En comparación, dos 460 trobadores, sobre 2&nbsp;600 dos seus poemas sobreviviron. Deses, en torno a un de cada dez conserváronse coa notación musical intacta.

## Posición na sociedade medieval 
Ao longo do século XIII, esperábase que as mulleres da corte puidesen cantar, tocar instrumentos, e escribir *jocs partis*, ou partimen (un debate ou diálogo en forma de poema). O cultivo destas habilidades femininas puido levar aos escritos das *trobairitz*.

As *trobairitz* tamén puideron xurdir polo poder que acadaron as mulleres no sur de Francia durante os séculos XII e XIII. As mulleres tiñan máis control sobre a propiedade da terra, e a sociedade occitana era moito máis receptiva ás mulleres que a maioría das sociedades do seu tempo. Durante as Cruzadas moitos homes marcharon, o que lles deixou ás mulleres máis responsabilidade administrativa, e polo tanto, poder. Con todo, esta sociedade non era "feminista", nin *fin' amor*, que exaltaba ás mulleres mentres que circunscribía moitos aspectos das súas vidas e comportamento.

Hai dificultades en clasificar as *trobairitz* como afeccionadas ou profesionais. A distinción entre estes dous roles foi complicada na época medieval, xa que as persoas profesionais eran xeralmente de clase baixa, e as afeccionadas tiñan tanto tempo coma as profesionais para dedicarse ao seu oficio. As *joglaresses* eran de clase máis baixa, compositoras profesionais moito menos respectadas que as *trobairitz*. A tensión entre a supresión das mulleres presente na poesía dos trobadores e temas similares na poesía das *trobairitz* é a maior fonte de discusión dos estudos modernos. A poesía das *trobairitz* en relación ao amor tendía a ofrecer unha concepción menos idealizada do tema que os seus homólogos masculinos, cun estilo de escritura máis conversacional e menos florido destinado a emular dun xeito máis próximo unha visión máis fundamentada das relacións. As *trobairitz* escribiron nos xéneros da *canso* (canción estrófica) e *tenzón* (poemas de debate). Amais das cansos e os tenzóns, as *trobairitz* tamén escribiron *sirventés* (poemas políticos), *pranto* (lamentos), *salut d’ amor* (unha carta de amor nunha forma non estrófica), *alba* (cancións de alba), e *balada* (cancións de danza). A xulgar polo que sobreviviu ata os nosos días, as *trobairitz* non escribiron *pastorelas* nin *malmariee*, a diferenza dos seus homólogos trobadores.

## Atribución 
O número de obras atribuídas ás *trobairitz* estímase en trinta e dúas cancións, mais pode ir dende as 23 ata as 46. Algunhas destas eran entre homes, e algunhas eran entre un home e unha muller. Algúns editores modernos atribúen estes só ao home que orixinou o intercambio, e algúns atribúenos tanto ao home como á muller involucrados. Hai unha longa historia de atribución destas só aos homes, mesmo cando todas as evidencias apuntan ao contrario.

Como a poesía estaba altamente estilizada, é difícil determinar se cando un poeta falaba como unha muller era realmente unha muller, ou un home falando como unha muller. Isto súmase á dificultade da atribución, especialmente das obras anónimas. Hai algún debate sobre se os poemas das *trobairitz* representan voces femininas xenuínas, xa que traballan dentro das convencións altamente circunscritas dos trobadores.

## Lista de obras de trobairitz 
### Anónimas 
**Bona domna, un conseill vos deman*

### Atribuídas 
*Alais, Iselda e Carenza: *Na Carenza al bel cors avinen*
*Alamanda de Castelnau
*Almucs de Castelnau e Iseut de Capio: *Domna n’Almucs, si-us plages''
*Azalais d'Altier
*Azalais de Porcairagues
*Beatriz de Diá
*Beatritz de Romans: *Na Maria, pretz e fina valors*
*Castelloza
*Clara d'Anduza
*Felipa
*Garsenda de Proença: *Vos qe’m semblatz dels corals amadors*
*Gaudairença: *Coblas e dansas* (non conservada)
*Gormonda de Monpeslier
*Guillelma de Rosers
*Domna H.
*Lambarda
*Maria de Ventadorn: ''Gui d'Uisel, be.m pesa de vos*
*Tibors de Sarenom
*Ysabella

## Na literatura contemporánea 
En 2017, Edicións Xerais publicou a novela *A arte de trobar*, de Santiago Lopo, que narra o encontro dunha *trobairitz* cun grupo de artistas itinerantes procedentes de Galicia. A obra gañou o Premio Xerais 2017.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
;Fontes primarias

*Manuscript du Roi (F-Pn fr. 844, c. 1246–1254)
*Chansonnier cangé (F-Pn fr. 845); F-Pn n.a.fr. 21677; F-AS 657 (c1278); I-Rvat Reg. Lat. 1490
*Chansonnier de Noailles (F-Pn fr. 12615)

;Fontes secundarias

*John Stevens, Ardis Butterfield, Theodore Karp. "Troubadours, trouvères", *Grove Music Online*, ed. L. Macy (acceso 11 de febreiro de 2006), grovemusic.com (acceso por subscrición).
**Judith Tick. "Women in music, 500–1500", *Grove Music Online*.
**Maria V. Coldwell. "Azalais de Porcairagues", *Grove Music Online*.
**Elizabeth Aubrey. "Comtessa de Dia", *Grove Music Online*.
**Maria V. Coldwell. "Castelloza", *Grove Music Online*.
* (versión en liña da edición do ano 2000 dispoñible en Google books)
*
*
*
*
*
*
*

### Outros artigos 
*Trobadorismo
*Música medieval
*Literatura occitana
*Marie de France - a única muller compositora do norte de Francia: o termo do norte *trouvère* non ten equivalente feminino (do mesmo xeito que *trobairitz* é o feminino equivalente a *troubadour*)

### Ligazóns externas 
*Les Trobairitz, *Occitanica - Mediatèca Enciclopedica Occitana / Médiathèque encyclopédique occitane''