Sinfonía núm. 8 (Mahler)

A ***Sinfonía n.º 8 en mi bemol maior*** de Gustav Mahler, coñecida co sobrenome de ***der Tausend*** (*dos mil*), é unha das obras corais de maior escala do repertorio orquestral clásico. Debido a que require unha enorme cantidade de instrumentistas e coristas, é denominada frecuentemente *"Sinfonía dos mil"*, aínda que a obra adoita interpretarse con menos de mil intérpretes e o propio Mahler non aprobou dito sobrenome. A obra foi composta nun único período de inspiración, en Maiernigg no sur de Austria no verán de 1906. Foi a última obra que Mahler estreou en vida e acadou un grande éxito de crítica e público cando o compositor a dirixiu na súa estrea absoluta na cidade bavaresa de Múnic (Alemaña), o 12 de setembro de 1910.

A fusión da canción e a sinfonía fora unha característica das primeiras obras de Mahler. No seu período compositivo "medio" a partir de 1901, un cambio de rumbo levouno a compoñer tres sinfonías puramente instrumentais. A *Oitava*, que marca o final do período "medio", volta a unha combinación de orquestra e voz nun contexto sinfónico. A estrutura da obra non é convencional; en lugar de seguir a estrutura normal en varios movementos, a obra divídese en dúas partes. A primeira parte está baseada no texto latino dun himno cristián do século IX para Pentecoste, *Veni Creator Spiritus* (*Ven, Espírito Creador*) e a segunda parte é un arranxo das palabras da escena final do *Fausto* de Goethe. As dúas partes están unificadas por unha idea común, a da redención a través do poder do amor, unidade transmitida mediante temas musicais comúns.

Mahler estaba convencido dende o principio da importancia da obra, ao renunciar ao pesimismo que marcara gran parte da súa música, ofreceu a *Oitava* como unha expresión de confianza no eterno espírito humano. No período que seguiu á morte do compositor, as interpretacións foron relativamente pouco comúns. Porén, dende a metade do século XX en diante, a sinfonía ten sido programada con regularidade nas salas de concertos de todo o mundo, e gravouse en numerosas ocasións. Sen deixaren de recoñecer a súa ampla popularidade, os críticos modernos teñen opinións divididas sobre a obra; Theodor W. Adorno, Robert Simpson e Jonathan Carr encontran o seu optimismo pouco convincente e considérana artística e musicalmente inferior a outras sinfonías de Mahler. Porén, tamén foi comparada -por Deryck Cooke- coa *Novena Sinfonía* de Beethoven como unha declaración da definición humana do seu século.

[miniatura|250px|Estrea nos [Estados Unidos (1916), por parte da Philadelphia Orchestra e coros, baixo a dirección de Leopold Stokowski, (1068 músicos en total).]]

## Historia 
### Antecedentes 
miniatura|left|Gustav Mahler en 1909.
Contra o verán de 1906, Mahler levaba xa nove anos como director da Wiener Hofoper (en lingua galega "Ópera da Corte de Viena"). Como cada verán, dende aquela, Mahler marchaba de Viena cando finalizaba a tempada da *Hofoper*, adicándose en corpo e alma á composición. Dende 1899, este refuxio estivera en Maiernigg, preto da cidade turística de Maria Wörth en Carintia, ao sur de Austria, onde Mahler construíu un chalé con vistas ao lago Wörthersee. Nesta relaxante contorna Mahler completou as súas *Cuarta*, *Quinta*, *Sexta* e *Sétima* sinfonías, os *Rückert-Lieder* e o seu ciclo de cancións *Kindertotenlieder* (*Cancións aos nenos mortos*).

Ata 1901, as composicións de Mahler estiveran fortemente influídas pola colección de cancións populares alemás *Des Knaben Wunderhorn* (*O corno máxico da xuventude*), coas que tivo o primeiro contacto contra 1887. A música dos numerosos arranxos de Mahler sobre *Wunderhorn* reflíctese nas súas *Segunda*, *Terceira* e *Cuarta* sinfonías, as cales empregan efectivos vocais así como instrumentais. Con todo, dende aproximadamente 1901, a música de Mahler someteuse a un cambio en carácter a medida que avanzaba cara ao período "medio" da súa vida compositiva. É aquí onde os poemas de Friedrich Rückert, máis austeros, substitúen á colección *Wunderhorn* como influencia principal; ditas cancións están menos relacionadas co folclore, e infíltranse dun xeito menos amplo nos temas das sinfonías que antes. Durante este período foron escritas a *Quinta*, a *Sexta* e a *Sétima* sinfonías, todas elas obras puramente instrumentais, descritas polo estudoso de Mahler Deryck Cooke como "máis severas e directas ..., con máis tensión sinfónica e unha orquestración sólida coma o granito". Alma Mahler, a muller do compositor, explica nas súas memorias que, durante quince días, Mahler estivo "perseguido polo espectro dunha inspiración infrutuosa"; con todo, segundo lembra o propio Mahler, o primeiro día de vacacións foi *capturado polo espírito creativo*, e somerxeuse de inmediato na composición da obra que se convertería na súa *Oitava Sinfonía*.

### Composición 
Dúas notas do puño e letra de Mahler con data de xuño de 1906 mostran que os primeiros plans para a obra, a cal non tiña pensado escribir por completo como unha sinfonía coral, estaban baseados nunha estrutura de catro movementos na cal dous "himnos" rodean a un núcleo instrumental. Estes esquemas evidencian que Mahler tiña clara a idea de comezar co himno latino, mais non decidira a forma precisa do resto. A primeira nota dicía o seguinte:

# Himno: *Veni Creator*
# Scherzo
# Adagio: *Caritas* ("Amor cristián")
# Himno: *Die Geburt des Eros* ("O nacemento de Eros") Mahler aspirou durante moito tempo a poñer ao final do épico *Fausto* música, "de xeito bastante distinto ao resto de compositores que o fixeran empachoso e feble". En comentarios gravados polo seu biógrafo Richard Specht, Mahler non menciona en ningún momento o esquema en catro movementos que tiña pensado nun principio. Contoulle a Specht que téndose encontrado por casualidade co himno *Veni Creator*, tivo unha visión repentina da obra ao completo: "Vin a peza enteira inmediatamente ante os meus ollos e só tiven que escribila como se me fose ditada". O esencial foi completado cara a mediados de agosto, e iso a pesar de que Mahler tivo que ausentarse durante unha semana para asistir ao Festival de Salzburgo. Mahler comezou a compoñer o himno *Veni Creator* sen esperar a que o texto lle chegara de Viena. Unha vez chegou, de acordo con Alma Mahler, "o texto completo encaixaba coa música perfectamente. De xeito intuitivo compuxera a música para as estrofas completas [versos]". Aínda que se realizaron algunhas correccións e cambios na partitura, apenas hai evidencias nos manuscritos de que se tiveran reescrito páxinas ou feito modificacións radicais, a diferenza de anteriores sinfonías ao ser preparadas para os ensaios previos á estrea. A sinfonía está adicada á "súa querida muller Alma Maria". Mahler non tivo dúbidas sobre o carácter innovador da sinfonía, cualificándoa como a cousa máis grande que fixera, e mantiña que todas as súas sinfonías anteriores non eran máis que un preludio da mesma. "Traten de imaxinar o universo enteiro comezando a soar e resoar. Xa non hai voces humanas, senón planetas e soles xirando". Foi o seu "agasallo á nación [...] un gran portador de ledicia".

### Efectivos instrumentais e vocais 
#### Orquestra 
A sinfonía está escrita para unha orquestra moi grande, de acordo coa concepción de Mahler da obra como un "novo universo sinfónico", unha síntese de sinfonía, cantata, oratorio, motete e *lied* nunha combinación de estilos. La Grange comenta ao respecto: "Para expresar a súa visión cósmica, era [...] necesario ir máis aló dos límites e dimensións anteriormente coñecidos". ou a *Primeira Sinfonía* "Gótica" de Havergal Brian.

#### Efectivos vocais e corais 
Os efectivos corais e vocais comprenden dous coros SATB, un coro de nenos e oito solistas: tres sopranos, dúas contraltos, tenor, barítono e baixo. Na Parte II os solistas representan papeis dramáticos do texto de Goethe, tal e como se mostra na táboa seguinte.

[miniatura|A [Staatskapelle Berlin (Orquestra Estatal de Berlín), coa Wiener Singverein, o Coro filharmónico eslovaco e os nenos cantores de Viena, dirixidos por Pierre Boulez, tras interpretar a sinfonía no *Musikverein* de Viena (2009).]]
La Grange chama a atención sobre a tesitura notablemente alta para as sopranos, para os solistas e cantantes do coro. A personaxe de *Mater Gloriosa* intervén só durante vinte e cinco compases, mais Mahler considerouno o suficientemente importante como para asignarlle un papel separado na estrea, debido á especial pureza da súa voz. Os preparativos comezaron a principios de ano, coa selección de coros de agrupacións corais de Múnic, Leipzig e Viena. A *Zentral-Singschule* de Múnic contribuíu con 350 estudantes para o coro de nenos. Ao mesmo tempo, Bruno Walter, o axudante de Mahler na *Hofoper* de Viena, foi o responsable da contratación e preparación dos oito solistas. Ao longo da primavera e o verán, estes efectivos preparábanse nos seus lugares de orixe, antes de reunirse en Múnic a principios de setembro durante tres días de ensaios finais baixo a dirección de Mahler. O seu xove axudante Otto Klemperer remarcou máis tarde os moitos pequenos cambios que Mahler fixo na partitura durante os ensaios: "El sempre quería máis claridade, máis son, máis contraste dinámico. En algún momento durante os ensaios volveuse cara nós e dixo: 'Se, despois da miña morte, algo non soa ben, cambiádeo. Tendes non só o dereito senón tamén o deber de facelo'".

Para a estrea, fixada o 12 de setembro, Gutmann alugara o recentemente construído *Neue Musik-Festhalle*, no recinto feiral internacional de Múnic, preto de Theresienhöhe (parte do Deutsches Museum). Esta gran sala tiña unha capacidade para 3.200 persoas; co fin de fomentar a venda de entradas e dar maior publicidade, Gutmann acuñou o nome de "Sinfonía dos mil", que se mantivo como un subtítulo popular da sinfonía de Mahler, a pesar do seu rexeitamento.

A duración da sinfonía na súa primeira actuación foi rexistrada polo crítico e compositor Julius Korngold en 85 minutos. Esta actuación foi a última vez que Mahler realizou a estrea dunha das súas obras. Oito meses despois do seu triunfo en Múnic, morría á idade de 50 anos. As súas obras restantes *Das Lied von der Erde* (*O canto da Terra*), a *Novena* e a inacabada *Décima Sinfonía*, foron todas estreadas despois da súa morte. Durante os tres anos seguintes, segundo os cálculos do amigo de Mahler Guido Adler, a *Oitava Sinfonía* foi interpretada un total de vinte veces máis en toda Europa. Entre estas inclúense a estrea nos Países Baixos, en Ámsterdam, baixo a batuta de Willem Mengelberg o 12 de marzo de 1912, A mesma Viena tivo que esperar ata 1918 antes de que a sinfonía fora escoitada alí.

No Festival Mahler de Ámsterdam en maio de 1920, presentáronse as sinfonías completas de Mahler así como os seus ciclos de cancións máis importantes ao longo de nove concertos ofrecidos pola Koninklijk Concertgebouworkest e os seus coros, baixo a dirección de Mengelberg. O crítico musical Samuel Langford, que estivo presente neste acontecemento, comentou que "non deixamos Ámsterdam envexando en gran medida a dieta de Mahler primeiro e calquera outro compositor despois, dos que Mengelberg está formando aos amantes da música desa cidade". O historiador austríaco especializado en música Oscar Bie, impresionado co festival no seu conxunto, escribiu posteriormente que a *Oitava* foi "máis forte no seu efecto que en importancia e máis pura nas súas voces que en emoción". Langford comentou que os británicos "non eran moi entusiastas coa música de Mahler",

Nos anos posteriores á segunda guerra mundial realizáronse unha serie de actuacións notables da *Oitava Sinfonía*, entre elas, a retransmisión de Adrian Boult dende o Royal Albert Hall o 10 de febreiro de 1948, a estrea no Xapón por Kazuo Yamada en Tokyo en decembro de 1949 e a estrea en Australia baixo a batuta de Sir Eugene Goossens en 1951. esta obra máis favorable de Mahler é, en opinión de Adorno, menos exitosa, tanto musical como artisticamente inferior ás súas outras sinfonías. O crítico e compositor Robert Simpson, usualmente un defensor de Mahler, comparaba a Parte&nbsp;II con "un océano de desvergonzado kitsch".

A finais do século XX e xa dentro do XXI, a *Oitava Sinfonía* ten sido interpretada en todo o mundo. Unha sucesión de estreas no Extremo Oriente culminaron en outubro de 2002 en Pequín, cando Long Yu dirixiu á Orquestra Filharmónica da China sendo a primeira interpretación da obra na República Popular da China. O Festival das Artes Olímpicas de Sidney, en agosto de 2000, comezou cunha interpretación da *Oitava* pola Sydney Symphony Orchestra baixo a batuta do seu director principal Edo de Waart. A popularidade da obra e a súa escala heroica, supuxeron que frecuentemente se empregara como peza para celebracións: o 15 de marzo de 2008, Yoav Talmi dirixiu a uns 200 instrumentistas e un coro de 800 persoas nunha interpretación na Cidade de Quebec, para conmemorar o 400º aniversario da fundación da cidade. En Londres, o 16 de xullo de 2010, no concerto inaugural dos BBC Proms celebrouse o 150º aniversario do nacemento de Mahler cunha interpretación da *Oitava*, con Jiří Bělohlávek dirixindo á BBC Symphony Orchestra. Esta interpretación foi a oitava na historia dos Proms.

En España foi estreada en xuño de 1970 en Granada baixo a batuta de Rafael Frühbeck de Burgos e a Orquestra Nacional de España, o Orfeón Donostiarra e o Orfeón Pamplonés durante o XIX Festival Internacional de Granada, no patio do Palacio de Carlos V. Ao ano seguinte, os mesmos intérpretes interpretárona en Madrid no que foi o primeiro ciclo integral das sinfonías de Mahler (incluíndo a novísima reconstrución da *Décima* por Deryck Cooke) o 30 de abril e en Barcelona, no Gran Teatre del Liceu o 27 de setembro no marco do Festival Internacional de Música de Barcelona. En Galiza destaca a interpretación en 2005 no Palacio da Ópera da Coruña por parte de máis de 400 músicos da Orquestra Sinfónica de Galicia, a Orquestra Xove da Sinfónica de Galicia, o Orfeón Donostiarra, o Coro da Orquestra Sinfónica de Galicia, o Coro de Cámara del Palau, e os Nenos Cantores da OSG, no que foron os maiores concertos na historia da cidade herculina e que pechou a interpretación da integral da obra orquestral de Mahler en Galiza.

## Análise 
### Estrutura e forma 
As dúas partes da *Oitava Sinfonía* combinan o texto sagrado do himno en latín do século IX *Veni Creator Spiritus* co texto laico das pasaxes do final do poema dramático *Fausto* de Goethe, escrito no século XIX. A pesar das disparidades obvias presentes nesta xustaposición, a obra en conxunto expresa unha única idea: a redención a través do poder do amor. A elección destes dous textos non foi arbitraria; Goethe , un poeta que Mahler admiraba, cría que *Veni Creator* encarnaba os aspectos da súa propia filosofía e traduciuno ao alemán en 1820. Unha vez sentiuse inspirado pola idea do *Veni Creator*, Mahler pronto viu o poema *Fausto* como a contraparte ideal ao himno latino. A unidade entre as dúas partes da sinfonía establécese, musicalmente, na medida en que comparten material temático. En particular, as primeiras notas do tema *Veni Creator* (mi bemol→si bemol→la bemol) dominan os clímax de ambas as partes; O musicólogo Ortrun Landemann suxeriu que a análise formal da Parte&nbsp;II, logo da introdución orquestral, consiste nunha forma sonata sen a recapitulación; polo tanto, consta de exposición, desenvolvemento e conclusión.

graza=== Parte I: *Veni Creator Spiritus* ===
miniatura|Manuscrito en limpo de Mahler da primeira páxina da *Oitava Sinfonía*.
Mitchell compara a Parte I cun motete enorme e argumenta que a clave para a súa comprensión é lela como un intento de Mahler de emular a polifonía dos grandes motetes de Johann Sebastian Bach, en especial o titulado *Singet dem Herrn ein neues Lied* ("Cantade ao Señor un cántico novo"). Trala súa primeira declaración declamatoria, os dous coros establecen un diálogo cantado, que remata cunha curta transición cara a unha extensa pasaxe lírica, "Imple superna gratia", unha petición para a graza divina. Aquí, o que Kennedy denomina "a presenza inconfundible do Mahler do século XX" percíbese ao introducir a soprano solista un tema meditativo. Pronto se lle unen outras voces solistas explorando un novo tema para preparar o retorno exuberante dos coros, nun episodio en la bemol no cal os solistas compiten cos coros.
miniatura|esquerda|Partitura manuscrita de Mahler para o comezo do *Chorus Mysticus*, que dá lugar a unha triunfal conclusión á *Oitava Sinfonía*.
O longo preludio orquestral (166 compases) está en mi bemol menor e, ao xeito dunha abertura operística, anticipa algúns dos temas que se escoitarán máis adiante no movemento. A exposición iníciase case en silencio, representando unha montaña rochosa e arborada, morada de varios anacoretas cuxos sons se escoitan nun coro destinado a crear unha tenue atmosfera completada con murmurios e ecos. A atmosfera alixeirase coa entrada dos anxos e os nenos benaventurados (coros de mulleres e nenos) que levan a alma de Fausto; a música aquí é quizais unha reliquia do *Scherzo* sobre os "Xogos de Nadal" previsto no antigo borrador da sinfonía en catro movementos. UE publicou en 1912 a partitura orquestral da *Oitava Sinfonía*. Unha versión rusa, publicada en Moscova por ''Izdatel'stvo Muzyka* en 1976, foi reeditada nos Estados Unidos por Dover Publications en 1989, con textos e notas en inglés. A International Gustav Mahler Society, fundada en 1955, ten como principal obxectivo a produción dunha edición crítica completa de todas as súas obras. En 2010, a edición crítica da *Oitava* seguía a ser un proxecto de futuro.

## Gravacións 
miniatura|250px|Leopold Stokowski dirixiu a primeira gravación completa da *Oitava Sinfonía* de Mahler.
A interpretación de Adrian Boult de 1948 coa BBC Symphony Orchestra foi gravada pola BBC, mais non foi lanzada ao mercado ata 2009, cando estivo dispoñible en formato MP3.

A pesar da abundancia de gravacións, é evidente a dificultade que supón para a enxeñería sonora levar esta obra ao disco. A busca dun son óptimo ten sido moitas veces o criterio preferente para seleccionar as gravacións. Durante moitas décadas foi unha referencia a gravación de estudo de Rafael Kubelik cos conxuntos da Symphonieorchester des Bayerischen Rundfunks. Leonard Bernstein coa Wiener Philharmoniker rexistrou a obra en directo, que foi recollida tanto en CD como en DVD. Georg Solti, que noutras sinfonías de Mahler pode espertar críticas dispares, gravou coa Chicago Symphony Orchestra un rexistro brioso de son moi nítido e gran prestación orquestral. Eliahu Inbal, coa Hr-Sinfonieorchester gravou un rexistro de son cristalino, metal redondo e concepción sobria, con tinguiduras místicas.

O director venezolano Gustavo Dudamel realizou un ciclo de sinfonías de Mahler en Caracas (Venezuela), coas forzas combinadas da Orquestra Sinfónica Simón Bolívar e Los Angeles Philharmonic, gravando a *Oitava Sinfonía* de Mahler para Deutsche Grammophon en 2012, coa participación do Coro Sinfónico de Venezuela e os solistas: Kiera Duffy, Manuela Uhl, Gulianna Di Giacomo, Anna Larsson, Charlotte Hellekant, Burkhard Fritz, Brian Mulligan e Alexander Vinogradov

## Notas 
;Referencias

## Véxase tamén 
125px|dereita
### Bibliografía 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

### Ligazóns externas 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 20px *Oitava Sinfonía'' de Gustav Mahler pola Wiener Philharmoniker, a Wiener Staatsoper, os Wiener Sängerknaben, Edda Moser (soprano), Judith Blegen (soprano), Gerti Zeumer (soprano), Ingrid Mayr (contralto), Agnes Baltsa (contralto), Kenneth Riegel (tenor), Hermann Prey (barítono) e Jose Van Dam (baixo), baixo a dirección de Leonard Bernstein (en YouTube)