open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Osmio

O **osmio** é un elemento químico de número atómico 76 que se atopa no grupo 8 da táboa periódica dos elementos. O seu símbolo é **Os**.

Trátase dun metal de transición branco agrisado, fráxil e duro. Clasifícase dentro do grupo do platino, e emprégase nalgúns aliaxes con platino e iridio. Atópase aliado en minas de platino e o seu tetraóxido, OsO4.

Emprégase tamén en síntese orgánica (como oxidante) e no proceso de coloración de tecidos (para a súa fixación), para a súa observación mediante microscopia electrónica, e noutras técnicas biomédicas. As aliaxes de osmio empréganse en contactos eléctricos, puntas de bolígrafos e outras aplicacións nas que é necesaria unha gran dureza e durabilidade.

## Características principais 
### Características físicas 
O osmio ten un ton gris azulado e é o elemento estábel máis denso: ten aproximadamente o dobre de densidade que o chumbo e é lixeiramente máis denso que o iridio.

### Características químicas 
O osmio forma compostos con estados de oxidación que varían de −2 a +8, dos que os máis comúns son +2, +3, +4 e +8. O estado de oxidación +8 salienta porque, por non ser do +9 do iridio, é o estado de oxidación máis alto que alcanza calquera outro elemento, alcanzado só polo xenon, rutenio, hassio e iridio. 

O composto máis común que presenta o estado de oxidación +8 é o tetróxido de osmio. Este composto tóxico fórmase cando o osmio en po exponse ao ar. É un sólido cristalino moi volátil, solúbel na auga, de cor amarela pálida e cun forte cheiro.

## Aplicacións 
Só dous compostos de osmio teñen aplicacións importantes: tetróxido de osmio para a coloración de tecidos en microscopia electrónica e para a oxidación de alquenos na síntese orgánica e os osmatos non volátiles para reaccións de oxidación orgánica.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
* 
*
Ástato

O **ástato** é un elemento químico da táboa periódica de símbolo **At** e número atómico 85. Este elemento radioactivo, o máis pesado dos halóxenos, prodúcese a partir da degradación de uranio e torio.

## Características 
Este elemento altamente radioactivo, segundo confírmase por espectrometría de masas, compórtase quimicamente de xeito moi semellante aos outros halóxenos, especialmente o iodo (probabelmente acumúlase na glándula tiroide coma o iodo). O ástato é probabelmente máis metálico que o iodo. Investigadores do Laboratorio Nacional Brookhaven realizaron experimentos, nos cales indentificaron e mediron reacción elementais onde internvén o anión Astatur (At -).

A cantidade total de ástato nun momento determinado, en toda a codia terrestre crese que é inferior a 30 gramos, tendo en conta que este elemento créase continuamente (a partir do uranio e o torio presentes na codia terrestre) e volve a descomporse noutros elementos rapidamente.

## Historia do elemento 
O ástato (do grego *ástatos* que significa "inestábel") foi sintetizado por primeira vez en 1940 por Vall R. Corson, K. R. MacKenzie, Emilio Segre da Universidade de California, Berkeley por bombardeo de átomos de bismuto con partículas alfa mediante a reacción nun ciclotrón.

## Ocorrencia 
O ástato prodúcese bombardeando bismuto con partículas alfa enerxéticas para obter At-209 e At-211 cuns períodos de semidesintegración relativamente longos, os cales poden ser entón separados por destilación do bismuto quentándoo en presenza de ar.

## Isótopos 
O ástato ten uns 20 isótopos coñecidos, e todos eles son radioactivos; o isótopo de vida máis longa é o At-210 cun período de semidesintegración de só 8.3 horas.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
* 
*
Rutenio

O **rutenio** é un elemento químico de número atómico 44 situado no grupo 8 da táboa periódica dos elementos. O seu símbolo é **Ru**. É un metal de transición, pouco abundante, do grupo do platino. Atópase normalmente en minas de platino e emprégase como catalizador nalgunhas aliaxes de platino. Descubriuno en 1844 Karl Ernst Claus, un alemán do Báltico e deulle o nome derivándoo de Rutenia, unha forma latina de Rusia.
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
* 
*
Copernicio

**Copernicio** é o nome do elemento químico da táboa periódica co símbolo **Cn** e o número atómico 112.

O seu nome foi proposto pola Instituto para a investigación en ións pesados (*Gesellschaft für Schwerionenforschung*, GSI) na memoria do astrónomo polaco Copérnico, e aprobado oficialmente pola IUPAC o 19 de febreiro de 2010 logo de sete meses de discusión. Con anterioridade, o elemento fora temporalmente chamado **ununbio**, co símbolo **Uub**.

## Estrutura electrónica 
Modelo de Bohr: 2, 8, 18, 32, 32, 18, 2

Modelo mecano-cuántico: 1s22s22p63s23p64s23d104p65s24d105p66s24f145d106p67s25f146d10

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
* 
*
Renio

O **renio** é un elemento químico de número atómico 75 situado no grupo 7 da táboa periódica dos elementos que ten como símbolo **Re**.

É un metal de transición branco prateado, pesado, que se atopa raramente na natureza. O renio obtense como subproduto do tratamento de minerais de molibdeno. Foi o último elemento que se atopou na natureza. Emprégase principalmente formando parte en catalizadores.

## Propiedades 
O renio é un metal branco prateado, brillante, e ten un dos puntos de fusión máis altos de todos os metais, só superado polo volframio. Ademais é un dos máis densos, só superado polo platino, o iridio e o osmio. Preséntase nun amplo rango de estados de oxidación: -1, +1, +2, +3, +4, +5, +6 e +7, sendo os máis comúns +7, +6, +4, +2 e -1.

Comercialízase en forma de po, e ademais en forma compacta, cunha maior densidade. Cando se quenta e se volve a arrefriar, resulta ser dúctil, polo que pode traballarse con el. As aliaxes de renio-molibdeno son supercondutoras a 10 K.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
* 
*
Rutherfordio

O **rutherfordio** (anteriormente chamado kurchatovio e unnilquadio) é un elemento químico da táboa periódica dos elementos de símbolo **Rf** e número atómico 104. O seu nome foi elixido en honra do barón Ernest Rutherford, científico colaborador do modelo atómico e física nuclear.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
* 
*
Hassio

O **hassio** (anteriormente chamado **unniloctio**) é un elemento sintético da táboa periódica dos elementos cuxo símbolo é **Hs** e o seu número atómico é 108. O seu isótopo máis estable é o Hs-269, que ten un período de semidesintegración de 9,7 segundos.

## Historia 
O hassio foi sintetizado por primeira vez en 1984 polo grupo de investigación alemán Instituto para a investigación en ións pesados (*Gesellschaft für Schwerionenforschung*, GSI) localizado en Darmstadt. O nome hassio proposto polo grupo débese ao estado alemán de Hesse no que se atopa o GSI.

Houbo unha controversia sobre o nome dos elementos 101 a 109. Inicialmente a IUPAC adoptou o nome unniloctio (de símbolo Uno) como un nome temporal e sistemático para este elemento. En 1994 a IUPAC recomendou o nome hahnio para o elemento 108, pero finalmente adoptouse internacionalmente o nome hassio en 1997.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
* 
*
Paladio

O **paladio** é un elemento químico de número atómico 46 situado no grupo 10 da táboa periódica dos elementos. O seu símbolo é **Pd**. É un metal de transición do grupo do platino, brando, dúctil, maleable e pouco abundante. Parécese quimicamente ao platino e extráese dalgunhas minas de cobre e níquel. Emprégase principalmente como catalizador e en xoiería.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
* 
*
Platino

O **platino** é un elemento químico de número atómico 78 situado no grupo 10 da táboa periódica dos elementos. O seu símbolo é **Pt**. Trátase dun metal de transición branco agrisado, precioso, pesado, maleable e dúctil. É resistente á corrosión e atópase en distintos minerais, frecuentemente xunto con níquel e cobre; tamén pode atoparse como metal. Emprégase en xoiería, equipamento de laboratorio, contactos eléctricos, empastes e catalizadores de automóbiles.

## Características principais 
miniatura|esquerda|Mineral: pebida de platino.
Este metal, cando está puro, é de cor branca agrisada, maleable e dúctil. É resistente á corrosión e non se disolve na maioría dos ácidos, pero si en auga rexia. É atacado lentamente polo ácido clorhídrico (HCl) en presenza de aire. Denomínase *grupo do platino* aos elementos rutenio, osmio, rodio, iridio, paladio e platino. Estes elementos son bastante utilizados como catalizadores.

O platino é relativamente resistente ao ataque químico, ten unhas boas propiedades físicas a temperaturas altas, e unhas boas propiedades eléctricas. Isto fixo que se utilizase en distintas aplicacións industriais. Por exemplo, pódese empregar como eléctrodo, en contactos electrónicos etc. O platino non se oxida co aire, pero pode reaccionar, dependendo das condicións, con cianuros, halóxenos, xofre, chumbo, silicio e outros elementos, así como con algúns óxidos básicos fundidos. Os seus estados de oxidación máis comúns son 2 e 4.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
* 
* 

### Ligazóns externas 
* EnvironmentalChemistry.com - Platinum
Iridio

O **iridio** é un elemento químico de número atómico 77 que se sitúa no grupo 9 da táboa periódica dos elementos. O seu símbolo é **Ir**. Foi descuberto en 1803 polo químico Smithson Tennant. Trátase dun metal de transición, duro, fráxil, pesado, de cor branca prateada. Emprégase en aliaxes de alta resistencia que poden soportar altas temperaturas. É un elemento pouco abundante e atópase na natureza en aliaxes con platino e osmio. É o elemento máis resistente á corrosión. Emprégase en contactos eléctricos, aparatos que traballan a altas temperaturas, e como axente endurecedor do platino.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
* 
*
Rodio

O **rodio** é un elemento químico de número atómico 45 situado no grupo 9 da táboa periódica dos elementos. O seu símbolo é **Rh**. É un metal de transición pouco abundante. Atópase normalmente en minas de platino e emprégase como catalizador nalgúnhas aliaxes de platino.

## Características principais 
O rodio é un metal dúctil de cor branca prateada. Non se disolve en ácidos, nin sequera en auga rexia, aínda que finamente dividido si que pode disolverse nesta, e tamén en ácido sulfúrico concentrado e en quente, H2SO4. O rodio ten un punto de fusión maior que o do platino e unha densidade menor.

Os seus estados de oxidación máis comúns son +2, +3, 0 e –1.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
* 
*
Molibdeno

O **molibdeno** é un elemento químico de número atómico 42 que se atopa no grupo 6 da táboa periódica dos elementos e simbolízase como **Mo**. O molibdeno é un metal esencial dende o punto de vista biolóxico e utilízase sobre todo en aceiros aleados.

## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
* 
*
Tecnecio

:*Este é un artigo sobre química. Para a técnica de imaxe ver **Tomografía computadorizada (TC)**.*

O **tecnecio** é un elemento químico de número atómico 43 situado no grupo 7 da táboa periódica dos elementos. Simbolízase como **Tc**.

Trátase dun metal de transición, gris prateado, radioactivo, que só se atopou en moi pequenas cantidades na natureza (nun principio pensouse que non existía na natureza) e que se obtén de forma sintética. A súa principal aplicación é en medicina, para técnicas de diagnóstico.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
* 
*
Talio

O **talio** é un elemento químico da táboa periódica de símbolo **Tl** e número atómico 81. Este metal do bloque *p* gris, brando e maleable é semellante ao estaño, pero decolórase exposto ao aire. É moi tóxico e empregouse como rodenticida e insecticida, pero este uso diminuíu ou eliminouse en moitos países debido aos seus efectos canceríxenos. Tamén se emprega en detectores infravermellos.

## Historia 
O talio (, ) descubriuse polo medio de espectroscopia de chama en 1861. O seu nome provén do brillo de cor verde nas liñas do espectro de emisión do elemento.

Trala publicación do método mellorado de espectroscopia de chama por Robert Bunsen e Gustav Kirchhoff e o descubrimento do cesio e o rubidio entre 1859 e 1860, este converteuse nun método aprobado para determinar a composición de minerais e substancias químicas, e William Crookes e Claude-Auguste Lamy comezaron a empregar este novo método. William Crookes empregouno para realizar determinacións espectroscópicas de telurio en compostos de selenio. En 1862, Crookes conseguiu illar pequenas cantidades do elemento e determinar as propiedades dalgúns compostos. Claude-Auguste Lamy usou unha técnica semellante á de Crookes para determinar a composición dunha substancia que contiña selenio, depositada durante a produción de ácido sulfúrico a partir de pirita. A partir das liñas de cor verde no espectro conluíu que estaba presente un novo elemento, o talio.

## Obtención 
Obtense principalmente das partículas dos fumes de chumbo e cinc fundidos, e dos lodos obtidos da fabricación de ácido sulfúrico. O metal obtense por electrólise dunha disolución acuosa das súas sales. Tamén se obtén por redución con sodio metálico e por precipitación.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
* 
*
Flúor

O **flúor** é un elemento químico de número atómico 9 situado no grupo dos halóxenos (grupo 17) da táboa periódica dos elementos. O seu símbolo é **F**. É un gas a temperatura ambiente, de cor amarela pálida, formado por moléculas diatómicas F2.

## Historia 
O flúor (do latín *fluere*, que significa *fluír*) formando parte do mineral fluorita, CaF2, foi descrito en 1529 por Georgius Agricola polo seu uso como fundente, empregado para conseguir a fusión de metais ou minerais. En 1670 Schwandhard observou que se conseguía gravar o vidro cando este era exposto a fluorita que fora tratada con ácido. Karl Scheele e outros investigadores posteriores coma Humphry Davy, Gai-Lussac, Antoine Lavoisier ou Louis Thenard realizaron experimentos co ácido fluorhídrico.

Non se conseguiu illalo ata moitos anos despois debido a que cando se separaba dalgún dos seus compostos, inmediatamente reaccionaba con outras substancias. Finalmente foi o químico francés Henri Moissan quen conseguiu illalo en 1886.

A primeira produción comercial de flúor foi para a bomba atómica do Proxecto Manhattan, na obtención de hexafluoruro de uranio (UF6), empregado para a separación de isótopos de uranio. Este proceso séguese empregando para aplicacións de enerxía nuclear na actualidade.

## Características principais 
O flúor é o elemento máis electronegativo e reactivo e forma compostos con practicamente todo o resto de elementos, incluíndo os gases nobres xenon e radon. Ata en ausencia de luz e a baixas temperaturas, o flúor reacciona explosivamente co hidróxeno. O flúor diatómico, F2, en condicións normais é un gas corrosivo de cor amarela case branco, fortemente oxidante. Baixo un chorro de flúor en estado gasoso, o vidro, metais, auga e outras substancias, quéimanse nunha chama brillante. Sempre se atopa na natureza combinado e ten tal afinidade por outros elementos, especialmente có silicio, que non se pode gardar en recipientes de vidro.

## Abundancia e obtención 
O flúor é o halóxeno máis abundante na codia terrestre, cunha concentración de 950 ppm. Na auga de mar atópase nunha proporción de aproximadamente 1,3 ppm. Os minerais máis importantes nos que está presente son a fluorita, CaF2, o fluorapatito, Ca5(PO4)3F e a criolita, Na3AlF6.

Obtense mediante electrólise dunha mestura de HF e KF na que se produce a oxidación dos fluoruros:
:2F- - 2e- → F2
No cátodo descargase hidróxeno, polo que é necesario evitar que entren en contacto estes dous gases para evitar posibles explosións.

## Precaucións 
O flúor e os seus compostos deben ser manexados con gran coidado e débese evitar totalmente calquera contacto coa pel ou cos ollos. O HF anhidro ferve a 19°C i é capaz de destruír un cadáver, incluíndo os seus ósos, sendo os seus vapores moi irritantes e tóxicos.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
* 
* 

### Ligazóns externas 
* ATSDR - ToxFAQs™: flúor, fluoruro de hidróxeno e fluoruros
Neon

O **neon** é un elemento químico de número atómico 10 e símbolo **Ne**. É un gas nobre, incoloro, practicamente inerte, presente en trazas no ar, pero moi abondoso no universo, que proporciona un ton avermellado característico á luz das lámpadas fluorescentes nas que se adoita empregar.

## Historia 
O neon (do grego *neos*, novo) foi descuberto por William Ramsay e Morris Travers en 1898 mediante a destilación fraccionada do aire líquido.
 	
## Características principais 
É o segundo gas nobre máis lixeiro, e presenta un poder de refrixeración por unidade de volume 40 veces maior que o do helio líquido e tres veces maior que o do hidróxeno líquido. Na maioría das aplicacións o uso de neon líquido é máis económico que o do helio.

## Abundancia e obtención 
O neon atópase usualmente en forma de gas monoatómico. A atmosfera terrestre contén 15,8 ppm e obtense por subenfriamento do aire e destilación do líquido crioxénico resultante. O neon é o quinto elemento máis abundante no universo por masa, tras o hidróxeno, o helio, o osíxeno e o carbono. Atópase en pequenas cantidades na atmosfera e na codia terrestre áchase nunha proporción de 0,005 ppm.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
* 
*
Darmstadtio

O **darmstadtio** é un elemento químico de número atómico 110 e símbolo **Ds**. O seu nome fai honor á cidade alemá de Darmstadt.

É un elemento sintético que decae rapidamente; os seus isótopos de números másicos entre 267 e 273 teñen períodos de semidesintegración da orden de microsegundos, aínda que isótopos máis pesados, de números másicos 279 e 281, sintetizados recentemente, son máis estables, con períodos de semidesintegración de 180 milisegundos e 11,1 segundos, respectivamente. Debido a pertencer ao grupo 10, crese que este elemento pode ser un metal sólido brillante. 

Foi sintetizado por primeira vez o mércores 9 de novembro de 1994 na Gesellschaft für Schwerionenforschung en Darmstadt, Alemaña, por P. Armbruster, S. Hofmann, G. Münzenberg e outros. Nunca foi visto e só uns poucos átomos do mesmo foron creados polo bombardeo de isótopos de chumbo (208Pb) con ións acelerados de níquel (62Ni, 311 MeV), nun acelerador de ións pesados. E así o elemento foi chamado así polo lugar onde foi descuberto, Darmstadt, pola IUPAC en agosto de 2003.

Á parte das propiedades nucleares, non se mediron propiedades do darmstadtio ou dos seus compostos; isto débese á súa produción extremadamente limitada e custosa e ao feito de que o darmstatio descomponse moi rapidamente. As propiedades do metal darmstatio seguen sendo descoñecidas e só se dispoñen de predicións.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
* 
*
Lingua aiklep

O **aiklep** é unha lingua malaio-polinesia que se fala en Papúa-Nova Guinea.

## Falantes
3.697 (1994)

## Distribución xeográfica
Fálase nas aldeas de Ais, Asailo, Yumielo e Analo da illa de Aviklo, preto de Kandrian, na provincia de Nova Bretaña Oriental

## Ligazóns externas
O aiklep no Ethnologue
Lingua aiku

O **aiku** ou **yangum** é unha lingua papúa de Papúa-Nova Guinea.

## Distribución xeográfica 
Fálase na vila de Wemil, na rexión de Maimai Namblo na provincia de Sandaun, tamén hai falantes na rexión de Palei oriental.

## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* O aiku no Ethnologue
Radon

O **radon** é un elemento químico pertencente ao grupo dos gases nobres. Ten número atómico 86 e o seu símbolo é **Rn**. Na súa forma gasosa é incoloro, inodoro e insípido (en forma sólida a súa cor é avermellada). A súa masa media é de 222, o que implica que por termo medio ten 222-86 = 136 neutróns. Igualmente, en estado neutro correspóndelle ter o mesmo número de electróns que de protóns, isto é, 86.

É un elemento altamente radioactivo e gasoso, encadrado nos gases nobres.

O radon é o produto da desintegración do radio (226Ra). O isótopo 219Rn é produto da desintegración do actinio, chamado actinón e ten unha vida media de 4 segundos. Ademais de todos estes, o radon ten 22 isótopos artificiais, producidos por reaccións nucleares por transmutación artificial en ciclotróns e aceleradores lineais. O isótopo máis estable é o 222Rn, tamén o máis abundante, cunha vida media de 3,8 días e é produto da desintegración do 226Ra. Ó emitírenlle partículas alfa convértese en 218Po.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
* 
* 

### Ligazóns externas 
* Gas radon nos centros de ensino galegos, no xornal *Galicia hoxe*
Lingua aimele

O **aimele** ou **kware** é unha lingua papúa de Papúa-Nova Guinea.

## Distribución xeográfica
Fálase arredor do monte Bosavi na provincia de Highlands do Sur e no lago Campbell na provincia Occidental, parte dos aimele emigraron á área das fervenzas de Wawai na provincia Occidental.

## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* O aimele no Ethnologue
Lingua aimol

O **aimol** é unha lingua sino-tibetana, da subfamilia "kuki antigo", que se fala na India. Segundo o censo de 2011 tiña uns 3000 falantes. O aimol está clasificado como en perigo crítico polo Libro Vermello das Linguas Ameazadas da UNESCO.

## Distribución xeográfica
Fálase en Manipur:
*Distrito de Chandel: nas vilas de Unapal, Satu, Kumirei, Chingunghut, Aimol Tampak, Khodamphai, Ngairong Aimol, Chandonpokpi e Soibong 
*Distrito de Churachandpur: vilas de Kha-Aimol e Luichungbum
*Distrito de Senapati: vila de Tuikhong

## Dialecto
Langrong, que podería ser unha lingua diferente.

## Notas
Xenio

Un **xenio** (en ; *jinni*) é un membro dunha raza de espíritos na mitoloxía árabe e islámica. Para os pobos semitas, os jinni, eran espíritos de pobos desaparecidos que aparecían na noite e desaparecían co amencer; podíanse facer invisibles ou converterse en animais.

Os árabes crían que os jinni eran seres de lume, pero ás veces aparecíanselles como demos coa forma de fermosas mulleres que visitaban aos homes pola noite para copularen con eles ata caer rendidos para lles roubar enerxía como se foran súcubos. Os xenios poden ser dominados a través dun obxecto (como a lámpada de Aladino) e converterse en escravo de quen posúa ese obxecto.

O islam incorporou parcialmente a crenza nos xenios, considéraos seres dotados de libre albedrío, pero feitos de lume e non de terra como o ser humano, poden obedecer a Deus ou a Iblís, o príncipe dos xenios, a quen se asocia co demo.

A crenza popular nos xenios está moi viva nalgunhas zonas rurais dos países islámicos e aparece frecuentemente na literatura popular. En Occidente coñécese a figura dos xenios sobre todo polos contos de As mil e unha noites.
Lingua ainbai

O **ainbai** é unha lingua papúa de Papúa-Nova Guinea. No ano 2003 tiña 100 falantes.

## Distribución xeográfica
Fálase en dúas vilas ao sur de Bewani, no distrito de Vanimo da provincia de Sandaun, preto da fronteira con Iria Jaya, Indonesia.

## Véxase tamén
### Ligazóns externas
O ainbai no Ethnologue
Ano Santo Xacobeo

[miniatura|Contador xacobeo 2010, [Santiago de Compostela.]]
[miniatura|Cartaz de [Camilo Díaz Baliño para o Ano Santo de 1926.]]
O **Ano Santo Xacobeo**, tamén chamado **Ano Santo Compostelán**, é unha celebración católica que ten lugar en Santiago de Compostela os anos que o 25 de xullo, festividade do Apóstolo, cae en domingo. Isto acontece cunha regularidade de 28 anos de **6-5-6-11** anos, o que supón que en cada século haxa catorce Xacobeos. 

## Historia e características 
Para conseguir a bula xubilar ou xubileu o católico ten que visitar a catedral de Santiago de Compostela, onde segundo a tradición está o sartego do apóstolo Santiago o Maior, rezar algunha oración, cando menos o credo, o nosopai e pedir polas intencións do papa. Tamén debe recibir os sacramentos da comuñón e da penitencia. A graza que o peregrino obtén en ano santo é a indulxencia plenaria dos seus pecados.

O primeiro ano santo compostelán do que se ten noticia é o do ano 1428, convocado polo arcebispo Lope de Mendoza, aínda que a historiografía tradicional afirmaba que se debía a unha bula do papa Calisto II no ano 1122 grazas a unha falsificación feita a fins do século XV da bula de Alexandre III, *Regis Aeterni*, que o establecía así.

A bula *Deus Omnipotens*, promulgada polo papa León XIII en 1884, con ocasión do redescubrimento dos restos do Apóstolo no chan da Capela Maior que foran escondidos polo arcebispo Juan de Sanclemente tres séculos antes (en 1589), ademais de autenticar as reliquias atopadas, ratifica o privilexio de celebrar o ano santo naqueles anos nos que a festividade do Apóstolo coincida en domingo.

Houbo só tres excepcións neste calendario, cos anos santos extraordinarios celebrados en 1885, pola proclamación da bula antedita; en 1938, porque se prorrogou o de 1937, por mor da guerra civil e en 2022, que se prorrogou o de 2021 pola pandemia de Covid19.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Camiño de Santiago
* Porta Santa
* *Galicia, un relato no mundo*

### Bibliografía 
* Yzquierdo Perrín, Ramón: *Los caminos a Compostela: el arte de la peregrinación*. Ediciones Encuentro, Madrid, 2003.
Lingua aini

O **aini** ou **ainú** é unha lingua turca que se fala na República Popular da China. Non se debe confundir co ainú que se fala no Xapón.

## Falantes 
Contaba cun total de 6.570 falantes no ano 2000.

## Distribución xeográfica 
Fálase nos condados de Hetian, Luopu, Moyu, Shache, Yingjisha e Shulekuche, preto da antiga cidade de Kashgar, no sur da Rexión Autónoma de Xinjiang.

## Características 
Para algúns lingüistas o aini é un dialecto do uigur, co que comparte a mesma estrutura gramatical, pero arredor do 30% do vocabulario do aini é de orixe persa.

## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* O aini no Ethnologue
William Somerset Maugham

**William Somerset Maugham**, nado en París en 1874 e finado en Niza en 1965, foi un escritor inglés.

## Traxectoria 
Naceu en Francia de pais ingleses, educouse en francés, pero á morte dos seus pais trasládase a vivir coa súa familia de Whitstable (Inglaterra). Estudou literatura e filosofía na Universidade de Heidelberg e medicina en Londres.
Durante a primeira guerra mundial, Maugham serviu en Rusia como espía para o M16.

## Obras 
### Novelas 
* *Liza of Lambeth* (1897)
* *Mrs Craddock* (1902)
* *The Magician* (1902)
* *Of Human Bondage* (1915) 
* *A lúa e seis peniques* (*The Moon and Sixpence*, 1919)
* *The Painted Veil* (1925)
* *Ashenden: Or the British Agent* (1928)
* *Cakes And Ale: or, the Skeleton in the Cupboard* (1930)
* *The Narrow Corner* (1932)
* *Up at the Villa* (1941)
* *The Hour Before Dawn* (1942)
* ''The Razor's Edge* (1943)
* *Then and Now* (1946)
* *Theatre* (1947)
* *Catalina* (1948)

### Teatro 
* *A Man of Honour* (1903)
* *The Circle* (1921)
* *Our Betters* (1923)
* *The Constant Wife* (1927)
* *The Sacred Flame* (1928)
* *The Caesar's Wife''
Bernard Wolfe

**Bernard Wolfe**, nado en 1915 e finado en 1985, foi un escritor norteamericano de ficción científica. Estudou na Universidade Yale, en 1952 escribiu *Limbo*, novela precursora da literatura de anticipación.

## Relatos 
* *Self Portrait* (1951) 
* *The Never-Ending Penny* (1960)
* *Marcianna and the Natural Carpaine in Papaya* (1961)
* *The Dot and Dash Bird* (1964)
* *The Bisquit Position* (1972)
* *The Girl with the Rapid Eye Movements* (1972)
* *Monitored Dreams & Strategic Cremations* (1972)
Annapurna

O **Annapurna** é unha montaña do Himalaia, no Nepal. É a décima máis alta montaña da Terra.

O Annapurna posúe diversos picos secundarios:
* Annapurna I 8.091 m
* Annapurna II 7.937 m
* Annapurna III 7.555 m
* Annapurna IV 7.525 m
* Gangapurna 7.455 m
* Annapurna Sur 7.219 m

O Annapura foi a primeira montaña con máis de 8.000 metros a ser escalada. *Annapurna* é un nome sánscrito que significa *Deusa das recoltas*.

## Ascensións 
1950 - Maurice Herzog e Louis Lachenal atinxe o cumio o 3 de xuño, nunha expedición da cal participaban tamén Lionel Terray e Gaston Rébuffat.

A face sur do Annapurna venceuse pola primeira vez en 1970 por unha expedición británica liderada por Chris Bonnington e que incluía o alpinista Ian Clough, que morreu durante o descenso, atinxido por un piar de xeo desprendido da montaña.

En 3 de febreiro de 1987, Jerzy Kukuczka e Artur Hajcer, un alpinista polaco, fixeron a primeira ascensión dun pico de máis de 8.000 metros durante o inverno.

## Trekking 
A rexión do Annapurna é célebre polas súas posibilidades de trekking.

## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Xeografía do Nepal
### Ligazóns externas 
*Annapurna on Peakware - fotos
* http://perso.wanadoo.fr/annapurna
* http://www.avcommunication.fr/travail/pmb/dosiers/hist/pmb_hist_2.html
Reforma en vapor

A **reforma en vapor** do metano (*Steam reforming*, SMR) é un método de produción de hidróxeno por escisión da auga. A alta temperatura (700 &ndash; - 1.100&nbsp;°C) e en presenza dun catalizador metálico, o vapor de auga reacciona co metano producindo monóxido de carbono e hidróxeno.

:CH4 + H2O &rarr; CO + 3 H2

A 'reforma en vapor' do gas natural é o método máis común de produción comercial de hidróxeno é tamén o máis barato (Crabtree, ver "Referencias"). Este proceso é diferente da reforma catalítica, un proceso empregado no refino do petróleo que produce tamén cantidades significativas de hidróxeno xunto con gasolina de alta octanaxe.

## Véxase tamén
### Ligazóns externas
* Artigo de *Physics Today* de decembro de 2004
Georges Simenon

**Georges Joseph Christian Simenon**, nado en Liexa o 13 de febreiro de 1903 e finado en Lausana o 4 de setembro de 1989, foi un escritor belga.

## Traxectoria 
Simenon procedía dunha familia acomodada limburguesa asentada en Liexa. En 1918 deixa os estudos e en 1919 comeza a traballar par o xornal conservador *La Gazette de Liège*. Logo da morte do seu pai estableceuse en París (1922). Entre 1945 e 1955 viviu nos Estados Unidos e dende 1957 residiu en Suíza.

Simenon foi un dos escritores máis prolíficos do século XX, escribía entre 60 e 80 páxinas ao día, e durante a súa vida publicou 368 novelas e máis de 200 relatos, aínda que é coñecido sobre todo polas 75 novelas 28 relatos do Comisario Maigret; a primeira novela da serie, *Pietr-Le-Letton* apareceu en 1931 e a última, *Maigret et M. Charles* en 1972. As novelas de Maigret traducíronse a 55 linguas e moitas convertéronse en filmes. Unha delas foi traducida ao galego, *Maigret na escola*.

Simenon tamén escribiu gran número de novelas psicolóxicas como *La neige était sale* (1948) ou *Le fils* (1957).
K2

O **K2**, tamén coñecido como **Mont Godwin-Austen**, **Chogori** ou **Dapsang**, é unha montaña do Himalaia no masivo de Karakoram, na fronteira sino-paquistanesa (na rexión da Caxemira ocupada). É o segundo pico máis alto do mundo, despois do Everest, cunha altitude de 8.611 metros.

## Ascensións 
Foi explorado pola primeira vez por un europeo en 1856. T.G. Montgomery, na expedición liderada por Henry Habershan Godwin-Austen, designouno como "K2" ("Karakoram 2").

A ascensión do K2 é considerada moito máis difícil que a do Everest. Ata xuño de 2000, 189 persoas tiñan conseguido atinxir o cumio, en canto que case 1500 xa escalaran o Everest. 49 persoas morreron tentando a ascensión, 13 das cales en 1986. A primeira tentativa profesional de ascensión foi no 1902, mais a pesar de cinco tentativas infrutíferas e mortais, o seu cumio non foi atinxido ata que unha expedición italiana realizou este feito o 31 de xullo de 1954. A expedición estaba liderada por Ardito Desio, e os dous alpinistas que atinxiron o cumio foron Lino Lacedelli e Achille Compagnoni.

## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Xeografía de Paquistán
Miguel Induráin

**Miguel Indurain Larraya**, máis coñecido como **Miguel Induráin**, nado en Atarrabia (Navarra), o 16 de xullo de 1964, é un ciclista retirado. Foi o gañador da clasificación xeral do Tour de Francia durante cinco anos consecutivos e do Giro de Italia durante dous.

## Resultados en grandes voltas e campionatos do mundo 

-: non participa
Ab.: abandono
X: non disputado; o Mundial Contra o reloxo celebrouse a partir de 1994

## Palmarés (incompleto) 
* Tour de Francia de 1991 (*maillot* amarelo).
* Tour de Francia de 1992 (*maillot* amarelo).
* Giro de Italia de 1992 (*maglia* rosa).
* Campionato de España de ciclismo en ruta de 1993 (prata)
* Tour de Francia de 1993 (*maillot* amarelo).
* Giro de Italia de 1993 (*maglia* rosa).
* Tour de Francia de 1994 (*maillot* amarelo).
* Tour de Francia de 1995 (*maillot* amarelo).
* Campionato do Mundo de ciclismo 1995:
# Proba de fondo en estrada: medalla de prata.
# Proba contra o reloxo: medalla de ouro.
* Medalla de ouro contra o reloxo dos Xogos Olímpicos de 1996.
* Volta a Galicia (xeral) de 1996.

## Premios e dinstincións 
miniatura|Miguel Induráin en 1996.
* Premio Príncipe de Asturias dos Deportes en 1992
* Lexión de Honor da República Francesa
* Gran Cruz ó Mérito Deportivo
* Medalla de Ouro ó Mérito Civil
* Premio Español Universal

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Fundación Miguel Indurain
Lingüística antropolóxica

A **lingüística antropolóxica** é unha rama da ciencia lingüística que estuda a linguaxe a partir das bases de coñecemento da antropoloxía. Non debe ser confundida coa antropoloxía lingüística que é a rama da antropoloxía que estuda o ser humano *a través da* linguaxe coa que se comunica.

Sexa cal for a súa denominación, esta disciplina tivo un importante impacto nos estudos da percepción visual (especialmente a cor) e a democracia biorexional, ambos estudos teñen en conta a distinción que distintas linguas fan da percepción do medio ambiente.

A antropoloxía lingüística convencional tamén ten implicacións na socioloxía e na auto-organización de comunidades humanas. Por exemplo, un estudo do pobo Penan revela que teñen seis palabras distintas para dicir a primeira persoa do plural nominativo *nós*. Isto pode implicar un maior entendemento da cooperación, o consenso e a toma de decisión consensual do que na nosa cultura. A lingüística antropolóxica estuda esta distinción e relaciónaa con modos de vida e a adaptacións aos sentidos. Así como estuda a distinción feita en linguas en relación coas cores do arco da vella, observando a tendencia a aumentar a diversidade de termos, como mostra o feito de que hai distincións de corpos neste medio ambiente que se *deben* facer. Levando a un coñecemento localizado e quizabes unha ética localizada, cuxa evidencia final son os distintos termos utilizados para referirse a "nós".

## Lévi-Strauss e o traballo coas tribos
O antropólogo belga Claude Lévi-Strauss foi en 1935 ao Brasil para dar clase de socioloxía na nova Universidade de São Paulo. Formado en filosofía en Francia, no Brasil volveu aos estudos etnolóxicos. Coa súa muller, explorou a rexión onde viven os indios kadiwéus e bororos, no Estado de Mato Grosso, recollendo material etnográfico para o Museo do Home, en París. A súa experiencia no Brasil narrouna no seu libro *Tristes trópicos* (1955). O traballo de Lévi-Strauss estivo fortemente influenciado pola obra do lingüista suízo Ferdinand de Saussure, o que o tornou pai da antropoloxía estrutural, que revolucionaria o pensamento occidental, logo do lanzamento da obra *As estruturas elementais do parentesco* (1949).

## Linguas indíxenas brasileiras
Segundo Aryon Rodrigues (1986), existen no Brasil actualmente cerca de 180 linguas indíxenas, das que unha pequena parte teñen rexistros fiables e unha cantidade aínda menor teñen estudos serios e completos. De entre os centros de estudos de linguas indíxenas brasileiras destacan a Universidade de Brasilia, co seu Laboratorio de Linguas Indíxenas, a Universidade Estatal de Campinas (Instituto de Estudos da Linguaxem), o Museu Paraense Emílio Goeldi, a Universidade Federal de Goiás e a Universidade Federal do Río de Xaneiro.

A historia do estudo das linguas indíxenas no Brasil mostra que aínda hai moito por facer, e con mellor metodoloxía da que se empregou no pasado.

## Disciplinas relacionadas
*Lingüística descritiva ou sincrónica
*Lingüística histórica ou diacrónica
*Etnolingüística
*Sociolingüística

## Véxase tamén
### Ligazóns externas
*Etnolinguistica.Org: informacións sobre linguas indíxenas
Sistema físico

Un **sistema**, en física, é un conxunto de elementos interrelacionados formando un todo único. Etimolicamente, o termo procede do grego. "Sistema" significa "combinar", "axustar", "formar un conxunto". Un **sub-sistema** é un sistema que fai parte dun outro sistema. Un sistema consiste, polo xeral, en compoñentes (ou elementos) que están ligados os uns ós outros para facilitar o fluxo de informacións, materia ou enerxía. O termo é tamén usado para describir calquera conxunto de entidades que interactúan, e sobre o cal un modelo matemático pode ser construído.

## Termodinámica 
Dende un punto de vista termodinámico, un sistema pode ser aberto, pechado e illado. Dise que un sistema é aberto cando intercambia materia e enerxía co seu contorno, pechado cando só intercambia enerxía e illado se non intercambia nin materia nin enerxía.

Un sistema aberto sería unha ola de cociña sen tapa durante a cocción. Parte do líquido da ola evaporaríase (fluxo de materia) pola acción do lume (fluxo de enerxía). Un sistema pechado sería a esterilización dunha lata de conserva, que transmite calor polas súas paredes pero, ao estar hermeticamente pechada, impide o intercambio de materia. Finalmente, un termo (de café, por exemplo) pechado hermeticamente aproxímase a un sistema illado xa que reduce drasticamente os fluxos de materia e enerxía.

En realidade, un sistema macroscópico non pode estar totalmente illado xa que intercambia enerxía cos arredores en forma de radiación electromagnética.

## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* *Conceptual vs Physical Systems* 
* *Research in simulation and modeling of various physical systems*
Sarah Michelle Gellar

**Sarah Michelle Gellar**, nada o 14 de abril de 1977 en Nova York, é unha actriz estadounidense. É coñecida pola súa participación na serie de TV *Buffy the Vampire Slayer*, como Buffy Summers.

## Filmografía 
## Véxase tamén
Bento Spinoza

**Benedito Spinoza**, **Bento Spinoza** ou **Bento de Espinoza**, en hebreo **Baruch**, tamén coñecido en latín como **Benedictus de Espinoza**, nado en Ámsterdan o 24 de novembro de 1632 e finado na Haia o 21 de febreiro de 1677, foi un filósofo neerlandés de orixe sefardí, un dos grandes racionalistas da filosofía moderna canda a René Descartes e Gottfried Wilhelm Leibniz. Está considerado o fundador da crítica bíblica moderna. É coñecido polas súas posicións panteístas e o seu monismo neutro, e por escribir a súa *Ética* baixo a forma de postulados e definicións, como se fose un tratado de xeometría. 

A nai de Spinoza, Hannah, faleceu cando el tiña case seis anos. Segundo algunhas fontes a orixe do apelído remóntase á localidade burgalesa de Espinosa de los Monteros. Segundo Olga Gallego, a orixe familiar é ourensá, baseándose en documentos do século XVII. O seu pai, Michael ou Miguel, converteuse nun mercante e chegou a ser un dos directores da sinagoga de Ámsterdam.  Segundo autores como Frederick Copleston e Xosé Manuel Domínguez entre outros, podería ter sido un galego da provincia de Ourense. En 1909, o historiador Benito Fernández Alonso informou sobre documentos enviados por un catedrático de Feldkirch, Vorarlberg, que indicaban que o pai de Spinoza era ourensán, posibelmente dunha aldea que comeza por "Vid". Segundo Fernández Alonso, Miguel Espinosa vivía na parroquia de Videferre, en Oímbra. castelán, latín, neerlandés e probabelmente hebreo, lingua na que tería estudado a Maimónides na súa xuventude,

## Filosofía 
### Deus sive Natura 
#### Determinismo 
Spinoza cría profundamente no determinismo, que propuña que absolutamente todo o que acontece ocorre a través da operación da necesidade. Para el, mesmo o comportamento humano está totalmente determinado, a liberdade é a nosa capacidade para saber que somos determinados e comprender porque actuamos como actuamos. Deste xeito, liberdade non é a posibilidade de dicir "non" a aquilo que nos acontece, mais si a posibilidade de dicir "si" e comprender completamente porque as cousas deberán acontecer dese xeito.

### Ética 
A filosofía de Spinoza ten moito en común co estoicismo, mais difire moito dos estoicos nun aspecto importante: rexeitou a afirmación de que a razón pode dominar a emoción. Polo contrario, defendeu que unha emoción pode ser superada soamente por unha emoción maior. Para el, a distinción crucial era entre as emocións activas e pasivas, sendo as primeiras aquelas que son comprendidas racionalmente e as outras as que non o son. 

Desde 2008, o IES Rosalía de Castro de Santiago de Compostela convoca o **Premio de Ensaio Bento Spinoza**. Foi presentado durante a visita de Stephen Hawking a Compostela e convócase xunto a outros premios como o Premio Stephen Hawking de Xoves Investigadores e o Premio Literario San Clemente.

## Notas
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 

### Outros artigos 
* Beth Haín
Xeróglifo

**Xeróglifo** ou **xeroglífico** é cada un dos sinais da escrita de antigas civilizacións, tales como os exipcios, os hititas e os maias. Tamén se aplica a calquera escrita de difícil interpretación ou enigmática.

O termo deriva de dúas palabras gregas: *hierós* "sagrado", e *glyphós* "escrita".

## Xeróglifos exipcios
Unicamente os sacerdotes, membros da realeza, altos cargos e escribas coñecían a arte de ler e escribir eses sinais "sagrados". A escrita xeroglífica constitúe probablemente o máis antigo sistema organizado de escrita no mundo, e era utilizada principalmente para inscricións formais nas paredes de templos e túmulos. Co tempo evolucionou a formas máis simplificadas, como o hierático, unha variante máis cursiva que se podía pintar en papiros ou placas de barro, e aínda máis tarde, coa influencia grega crecente no Oriente Próximo, a escrita evolucionou para o demótico, fase en que os xeróglifos iniciais ficaron bastante estilizados, mesmo incluíndo algúns sinais gregos na escrita.miniatura|Xeroglíficos exipcios típicos do período grecorromano, esculpidos en relevo.|centro
## Notas
Peter Lovesey

**Peter Lovesey**, nado en Whitton o 10 de setembro de 1936 e finado o 10 de abril de 2025, foi un escritor inglés de novela policial.

## Traxectoria 
Estudou en Reading e traballou como profesor para adultos, pero a partir de 1975 deixouno para se dedicar por completo á literatura. A súa primeira novela foi *Wobble to Death* en 1970, onde aparece por vez primeira o sarxento Cribb, detective vitoriano. Escribiu tamén unha serie de novelas protagonizadas polo detective Peter Diamond, que apareceu por vez primeira en *The Last Detective*(1991). As súas novelas traducíronse a 22 linguas e serviron de base a filmes e series de televisión.
Stephen R. Donaldson

**Stephen Reeder Donaldson**, nado en 1947 en Cleveland, é un escritor de fantasía e ficción científica norteamericano.

## Traxectoria
Fillo dun médico misioneiro, viviu entre os catro e os dezasete anos na India, onde o seu pai traballaba nunha leprosería, declarouse obxector de conciencia durante a Guerra de Vietnam
Comparado con Tolkien pola súa magnífica construción de mundos e culturas, tamén o influíron autores como William Shakespeare, Mervyn Peake ou mesmo as óperas de Richard Wagner.
As tres series de Thomas Covenant son o maior éxito de Donaldson, a primeira novela da serie, ''Lord Foul's Bane'', apareceu en 1977.
Subdivisións de Venezuela

**Venezuela** está subdividida e 23 estados, un distrito federal e unha dependencia federal.

## Estados 
* Amazonas - capital Puerto Ayacucho
* Anzoátegui - capital Barcelona
* Apure - capital San Fernando de Apure
* Aragua - capital Maracay
* Barinas - capital Barinas
* Bolívar - capital Ciudad Bolívar
* Carabobo - capital Valencia
* Cojedes - capital San Carlos
* Delta Amacuro - capital Tucupita
* Falcón - capital Coro
* Guarico - capital San Juan de Los Morros
* Lara - capital Barquisimeto
* Mérida - capital Mérida
* Miranda - capital Los Teques
* Monagas - capital Maturín
* Nueva Espartaa - capital La Asunción
* Portuguesa - capital Guanare
* Sucre - capital Cumaná
* Táchira - capital San Cristóbal
* Estado Trujillo - capital Trujillo
* Vargas - capital La Guaira
* Yaracuy - capital San Felipe
* Zulia - capital Maracaibo

## Rexións especiais 
* Dependencia Federal 
* Distrito Federal
Mika Waltari

**Mika Toimi Waltari**, nado en Helsinqui o 19 de setembro de 1908 e finado na mesma cidade o 26 de agosto de 1979, foi un escritor finlandés, famoso especialmente pola súa novela *Sinuhé, o exipcio*.

## Traxectoria 
Fillo dun pastor luterano, quedou orfo aos cinco anos. Comezou a estudar teoloxía na Universidade de Helsinqui, pero acabou interesándose pola literatura e a filosofía. En 1925 publicou o seu primeiro libro, unha novela de encarga, pero foi na súa estadía en París en 1927 cando escribiu a súa primeira novela por iniciativa propia, *Suuri illusioni*. Nesa época Waltari converteuse nun dos líderes do movemento literario inspirado no futurismo italiano e ruso, aínda que terminaría por adoptar posicións ultraconservadoras.

Durante a Guerra de Inverno e a Guerra de Continuación traballou no servizo de información do goberno. En 1945 publicou a novela histórica  *(*en galego, *Sinuhé, o exipcio)*, baseada na *Historia de Sinuhé* exipcia, que é a súa novela máis popular e recoñecida; nela analiza a perda dos valores espirituais nun mundo materialista.

## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Mika Waltari seura
El Miño

***El Miño*** foi o nome de dous periódicos galegos:

****El Miño***, periódico editado en Vigo en 1857.
****El Miño***, xornal que apareceu en Ourense en 1898.

## Véxase tamén
### Outros artigos
**El Eco del Miño*
**El Miñor*
Escola Xónica

A **Escola Xónica** recibe ese nome da Xonia, colonia grega da costa occidental da Asia Menor. Os seus representante máis ilustres son: Tales de Mileto (fundador da Escola Xónica), Anaximandro, Anaxímenes, e Heráclito. Eses catro pensadores son os fundadores da filosofía no sentido específico, pois lanzaron as bases dos problemas filósoficos discutidos ata hoxe no Occidente: a verdade, a totalidade, a ética e a política.
El Miño (Ourense)

***El Miño*** foi un xornal publicado en Ourense entre 1898 e 1913.

## Historia e características 
Subtitulado *Diario liberal. Defensor de los intereses locales y regionales*, apareceu o 20 de outubro de 1898. O diario foi fundado polo deputado liberal Vicente Pérez logo da súa ruptura con Valentín Lamas Carvajal pola orientación conservadora que imprimía como director a *El Eco de Orense*. Os seus directores foron Vicente Romero Rodríguez, Francisco Álvarez de Nóvoa e Eugenio López Aydillo (en xaneiro de 1910, que dimitiu en maio de 1913). Caracterizouse pola defensa dos intereses galegos e por servir de escola xornalística a moitos coñecidos galeguistas. Cambiou o seu subtítulo por *Diario de mayor circulación de la provincia* en 1911 e *Diario de la mañana* en 1912.
[miniatura|Redacción de *El Miño* en 1909. Fotografía en *[Vida Gallega*.]]
No diario escribiu Vicente Risco cos pseudónimos de "Rujú Sahib" e "Polichinela" artigos de filosofía e actualidade entre 1910 e 1913, ademais traduciu ao castelán poetas franceses e fragmentos do Mahabharata. Tamén Francisco Álvarez de Nóvoa tiña unha combativa sección titulada "Agujetas".

En 1913 Vicente Pérez enfrontouse con Eugenio Montero Ríos e Manuel García Prieto e fixo campaña contra elas no xornal. Cesou a súa publicación a finais de novembro de 1913.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
* 

* 
### Outros artigos 
* Lista de publicacións impresas da provincia de Ourense
Lajos Zilahy

**Lajos Zilahy**, nado en Salonta en 1891 e finado en Novi Sad en 1974, foi un escritor húngaro.

## Traxecgtoria 
Participou na primeira guerra mundial, foi xornalista en Londres e París. Zilahy converteuse no autor de máis éxito en Hungría nas primeiras décadas do século XX, logo da ocupación alemá durante a segunda guerra mundial refuxiouse nunha cova onde escribiu *Os Dukay*, unha das súas obras máis recoñecidas, en 1947 trasladouse aos Estados Unidos e posteriormente estableceuse en Iugoslavia.

## Obra 
* *A Dukay család*
* *A fegyverek visszanéznek*
* *A lelek kialszik*
* *Ararát*
* *A szűz és a gödölye*
* *Fehér hajó*
* *Halálos tavasz. Szépapám szerelme*
* *Két fogoly*
* *Krisztina és a király*
* *Valamit visz a víz*

## Véxase tamén