open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Charla

Unha **charla** ou **leria** (do inglés ***chat***), é unha conversa mantida a través da rede a tempo real.
Normalmente os usuarios do chat utilizan pseudónimos denominados *nicks*. Tamén cabe destacar que os usuarios deste tipo de medios escriben utilizando unha linguaxe simplificada, con palabras curtas, simplificando palabras e en xeral sen respectar as regras ortográficas.
A acción de andar nun chat denomínase chatear.

Dentro da lingüística que estuda os xéneros discursivos, tradicionalmente facíase a clasificación entre xéneros orais e escritos. Coa aparición do chat, a claridade desta distinción rompeuse: o chat transmítese obviamente coma medio escrito pero ten certas características comúns coa oralidade:
* baixa planificación;
* instantaneidade;
* bidireccionalidade;

## Descrición 
A palabra *chat*, polo xeral, agrupa a todos os protocolos que cumpren a función de comunicar a dúas ou máis persoas, estando dentro destes os clientes de chat, como, por exemplo, X-Chat, ChatZilla (cliente de Mozilla/SeaMonkey ou o mIRC; estes usan o protocolo IRC, cuxas siglas significan *Internet Relay Chat*. Outros son protocolos distintos, pero agrupados tamén na mensaxería instantánea, como poden ser Windows Live Messenger, Yahoo! Messenger, Jabber/XMPP ou ICQ, entre os máis coñecidos, ou tamén o servizo SMS de telefonía móbil. Actualmente Orkut de Google conta cun servizo de chat en liña. Tamén se pode incluír aquí o *peer-to-peer*.
É moi usado, ademais, o método *webchat*, que non é outra cousa que enviar e recibir mensaxes a través dunha páxina dinámica de Internet, ou usando o protocolo "IRC" se se trata dun applet de Java.

## Videochat 
O videochat é unha evolución ou mestura entre a videoconferencia e o chat tradicional, dotando ao usuario de tres modos de comunicación sobre o mesmo canal. Existen igualmente servizos de videochat de multidifusión ou de mensacería instantánea un a un. Distintos sitios web ofrecen servizos de videochat en liña, se ben tamén existen programas especializados como Paltalk. Así mesmo, os programas de mensaxería instantánea máis famosos, como Windows Live Messenger ou Yahoo Messenger, tamén permiten o uso de son e vídeo nas súas comunicacións.

## Software e protocolos 
Algúns dos programas e protocolos máis utilizados son os seguintes:

* AOL Instant Messenger (AIM)
* Connecta 2000
* Gadu-Gadu
* Google Talk
* IRC
* ICQ (OSCAR)
* Internet Relay Chat (IRC)
* XMPP (Jabber)
* Meetro
* MUD
* Pichat
* SILC
* Skype
* TeamSpeak (TS)
* Windows Live Messenger
* Yahoo! Messenger

## Notas
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* "Género confuso: género chat", Artigo de Joan Mayans .
* "El Chat y el Messenger: instrumentos de entrenamiento en comunicación para tiempos de incertidumbre y baja atención", Artigo de Roberto Balaguer .
* "Mundos Reais, Mundos Virtuais. Os Jovens nas salas de chat", Artigo de Adelina Silva.
Comunicación asíncrona

En telecomunicación, chámase **comunicación asíncrona** á que non necesita de ritmos temporais iguais entre os extremos conectados.

## Véxase tamén
### Outros artigos 
*Comunicación
*Rede informática
*Informática
Cámara

Unha **cámara** pode ser (''Nalgúns dicionarios recóllese a variedade dialectal **cambra**):

* Sala ou peza principal dunha casa.
* Reunión de persoas para tratar un asunto 
* Cada un dos corpos colexisladores nos gobernos representativos 
* Cámara (política)
* Cámara de Faraday
* Cámara de comercio
* Cámara (pneumático), parte dun pneumático.
* Cámara de descomprensión
* Cámara de aire
* Cámara anecoica, sala carente de eco, acústico ou de microondas.
* Cámara escura
* Cámara de combustión
* Cámara de gas
* En fotografía ou cinematografía, aparello que permite gardar unha imaxe nun medio.
** De imaxes estáticas: cámara fotográfica, cámara dixital
** De imaxes en movemento: Cámara de cine, cámara de vídeo, cámara de rede, webcam.

## Notas
Didáctica da linguaxe

A **didáctica da linguaxe** é o estudo dos obxectivos instrutivo-formativos, contidos docentes e métodos didácticos inherentes ó proceso do ensino lingüístico, que ten como obxectivo incrementar e perfecciona-la aprendizaxe natural e espontánea do neno sobre a súa lingua materna no nivel de expresión (oral e escrita) e comprensión. A proposta principal da didáctica da linguaxe é atopar o xeito de converter os saberes sabios, propios das disciplinas centradas no obxecto do coñecemento, en saberes "ensinables" a uns alumnos particulares situados nun contexto particular. A esta transformación, o didacta francés Yves Chevallard chamouna *transposición didáctica*.

A principal acción que debe emprender calquera didacta, e por extensión calquera profesional do ensino que actúe didacticamente, é preguntarse que situación de aprendizaxe creará para conseguir que os seus alumnos se apropien do concepto, procedemento ou actitude que se teña por obxectivo. Nesta situación, un dos factores que intervirán de maneira decisiva é a reformulación do contido orixinal nun que sexa asumible polos alumnos.

No caso da didáctica da lingua, todo aquilo que estea relacionado coa análise, a reflexión e o uso do sistema lingüístico pode ser tratado e investigado. Como disciplina de investigación, a didáctica non pode deixar de banda en ningún momento a realidade das aulas. A descrición e as propostas de mellora dos procesos de ensino e aprendizaxe deben estar ancorados en contextos específicos.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Gian Luigi Beccaria, *Dizionario di linguistica*, ed. Einaudi, Turín, 2004, ISBN 978-88-06-16942-8
D

O **D** (**de**) é a cuarta letra do alfabeto galego, e representa os fonemas oclusivo dental sonoro /d/ e aproximante dental sonoro /ð/.

## Historia
A letra **D** ten a súa orixe na escrita hierática exipcia. O seu ancestral máis antigo recibiu o nome de *deret* (man). Cando foi adoptado no alfabeto fenicio pasou a chamarse *daleth* (porta). No alfabeto grego recibiu o nome de *Delta (Δ, δ). No alfabeto etrusco e o alfabeto latino usouse tamén o *delta'', dándolle o deseño actual.

## Outras representacións
No alfabeto fonético aeronáutico asígnaselle a palabra **Delta**. No código Morse é ` — ·· `.

Ficheiro:ICS Delta.svg|Bandeiras de sinais
Ficheiro:Semaphore Delta.svg|Alfabeto semáforo
Ficheiro:Braille D4.svg|alt=Letra d en braille|Código braille
Ficheiro:Sign language D.svg|Alfabeto manual

## Outros significados
*Na numeración romana representa o número 500.
*Na notación musical anglosaxoa representa a nota re.

## Véxase tamén 
Entradas da enciclopedia que comezan por D
### Outros artigos 
* Ð
* D africano
* Vitamina D
Etoloxía

miniatura|Gato pescudando.
A **etoloxía** (do grego ήθος, *ēthos*, "temperamento", "carácter", "costume" e λόγος, *logos*, "tratado") é a rama da bioloxía que estuda o comportamento dos animais no medio natural.

Aínda que moitos naturalistas estudaron diversos aspectos do comportamento animal a través dos séculos, considérase que a disciplina moderna da etoloxía se presentou co traballo nos anos 60 do biólogo holandés Nikolaas Tinbergen e do biólogo austríaco Konrad Lorenz, ambos gañadores do Premio Nobel de Fisioloxía ou Medicina en 1973.

A etoloxía combina a investigación de laboratorio e a de campo, con estreitos lazos a outras disciplinas - por exemplo, neuroanatomía, ecoloxía, evolución. Os etólogos amosan un maior interese por un determinado proceso de comportamento que nun grupo animal en particular e a miúdo adoitan estudar un tipo de comportamento (por exemplo, a agresividade) en diversidade de animais sen relación.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Bioloxía
* Zooloxía
* Comportamento
Enlace

Un **enlace** pode ser:

* En informática, un enlace é unha ligazón ou hipervínculo.
* En Química, un enlace é unha unión de tipo entre átomos para formar moléculas. *O enlace nas moléculas da auga é covalente polar*.
Escopeta

miniatura|dereita|300px

Unha **escopeta** é unha arma de ánima lisa, de man e que se soporta co ombreiro, deseñada para descargar varios proxectís (pequenas balas, coñecidas como perdigóns) en cada disparo.

Trátase dun tipo de arma lixeira utilizada sobre todo en caza menor, en particular para aves ou en competicións de tiro ao branco. As escopetas utilizadas na caza maior ou destinadas a usos de policía ou propósitos militares cárganse cunha única posta cónica ou con perdigóns de maior tamaño.

Ata a primeira metade do século XIX utilizábase o termo escopeta para referirse a pezas de caza de paxaros ou aves. O disparo dunha carga de perdigóns na caza menor menciónase nas leis inglesas en 1549, pero este tipo de armas non acadaron a súa expansión ata os albores do século XVII. Ata o final do século XVIII, a maioría das pezas tiñan un único canón. Algunhas melloras na ignición permitiron reducir a lonxitude e o peso destas armas, o que fixo posible a fabricación de armas de dous canóns (un á beira do outro) e se popularizou a caza de aves en voo.

Como consecuencia dos avances na fabricación de todo tipo de armas ata a metade do século XIX, as escopetas sufriron algunhas melloras. Neste período se perfeccionou o canón facéndolle a boca máis estreita, de forma que os perdigóns se manteñen máis xuntos en distancias longas. Máis adiante reduciuse a lonxitude do canón ata as magnitudes habituais dos nosos días, de 0,5 a 0,8 metros.

En 1880 apareceron as escopetas de repetición dun só canón, pero  estendéronse con lentitude. Así a todo, hoxe constitúen a maioría das escopetas comercializadas. Ademais das escopetas tradicionais dun canón ou de dous canóns laterais, que non cambiaron, no século XX, existen tamén as escopetas semiautomáticas e de acción de bombeo.

Tamén no século XlX se usaba o trabuco español que era unha arma de fogo coa boca acampanada e de gran calibre.

## Véxase tamén
### Outros artigos
*Perdigón
*Caza
E

O **E** é a quinta letra do alfabeto galego, e representa os fonemas /e/ (vogal anterior media pechada) e /ɛ/ (vogal anterior media aberta).

## Historia 
Pénsase que a letra *hê* das linguas semíticas representaba inicialmente unha oración ou figura humana chamada (*hillul* festejar), probablemente baseada nun xeroglífico exipcio similar que era pronunciado e utilizado en forma distinta. En semítico, a letra representaba , e  en palabras estranxeiras.

A letra fenicia *hē*, representaba máis ou menos o son /h/. Cando os gregos adoptaron o alfabeto fenicio, encontraron dificultades para pronunciar a primeira parte do carácter, e abandonárano conservando soamente o *e*, dándolle o nome de epsilon (ε). Co tempo simplificaron o seu deseño, virando os trazos horizontais para o lado dereito. Usouse co mesmo valor no alfabeto etrusco e no alfabeto latino.

O seu uso na lingua inglesa inclúe varios sons; así, como consecuencia do *Great Vowel Shift* representa  (a partir de  como en "me" ou "bee"), mentres que noutras palabras como "bed", a pronunciación é similar ao latín e outras linguas similares.

## Uso 
En galego úsase a letra **e** (/e/) como conxunción copulativa, proveniente do latín *et*. Amais, úsase a letra **é** (/ɛ/, con acento diacrítico**) para a terceira persoa de singular do presente de indicativo do verbo ser.

É a letra máis frecuente na lingua galega, así como en castelán, checo, danés, francés, alemán,, húngaro latín,, noruegués e sueco..

## Representacións alternativas 
No alfabeto fonético aeronáutico asígnaselle a palabra **Eco**. No código Morse é ` · `. Na notación musical anglosaxoa representa a nota o acorde de mi.

Ficheiro:ICS Echo.svg|Bandeiras de sinais
Ficheiro:Semaphore Echo.svg|Alfabeto semáforo
Ficheiro:Braille E5.svg|Alfabeto Braille
Ficheiro:Sign language E.svg|Alfabeto manual

## Códigos 
En Unicode a letra **e** ten o código U+0065, e **E** é U+0045. O código ASCII para **e** é 101, e para **E** é 69. En sistema binario úsase 01000101 para **e** e 01100101 para **E**. O código EBCDIC para **e** é 133, e para **E''' é 197.

## Véxase tamén 
* Entradas da enciclopedia que comezan por E

### Outros artigos 
* Ε: Epsilon
* Е: Ye (cirílico)
* Э: E (cirílico)
* e: Número e
* €: Euro
* ℮: Signo de estimación
* Números E: código que identifica os aditivos alimentarios autorizados na Unión Europea.
* Vitamina E

## Notas
Entropía

A **entropía** (do grego *en* [en] + *trope* [transformación]) é unha magnitude termodinámica que dá conta da enerxía que non pode realizar traballo útil nun proceso termodinámico. É unha función de estado de carácter extensivo e o seu valor medra nun sistema illado, de acordo coa Segunda Lei da Termodinámica. Pode ser interpretada como o estado de desorde dun sistema. A variación positiva da entropía indica o sentido natural en que calquera evento ocorre nun sistema illado.

A termodinámica clásica define a entropía como:
:dS = \frac{\delta Q}{T} \!
[237x237px|miniatura|[Rudolf Clausius, pioneiro da termodinámica e pai do concepto entropía.|esquerda]]

A **entropía** é definible tamén como a **enerxía incapaz de realizar traballo**, e está presente en todos os procesos, no sentido do aumento global da entropía. A perda de enerxía en cada proceso, na transformación, está relacionada co aumento da entropía. A enerxía pérdese, disípase, e non temos como reaproveitala.

De modo xeral a entropía aumenta coa elevación da temperatura, pois de acordo coa **Enerxía Libre de Gibbs**, a enerxía libre é dada pola diferenza da enerxía total e os factores entrópicos:

G=H-TS

Onde,
G=Enerxía Libre, H=Entalpía, T=Temperatura, S=Entropía

Segundo Erwin Schrödinger, a enerxía é necesaria para repor non só a enerxía mecánica dos nosos esforzos corporais, mais tamén a calor que liberamos continuamente no ambiente. E que liberamos calor non é accidental, senón esencial, pois é precisamente esta a maneira a través da cal nos libramos do excedente de Entropía que producimos continuamente no noso proceso de vida física.

A termodinámica cuántica utiliza os métodos da mecánica estatística para calcular os parámetros termodinámicos dos compoñentes dun sistema. De entre eses parámetros, están aqueles que nos permiten relacionar a entropía dun sistema coa súa Organización e contido da Información.

Unha variación negativa, da entropía, espontánea, implicaría no retroceso dun evento, o evento estaría volvendo no tempo, o que é improbable.
Facultade

dereita|miniatura|Biblioteca da Facultade de Xeografía e Historia.
Unha **facultade** é unha institución docente de estudo e investigación que normalmente constitúe unha subdivisión dunha universidade. Abrangue unha área de estudo concreta ou un conxunto de áreas relacionadas. A antiga Universidade de París, que serviu de modelo para a maioría das universiades medievais de Europa, tiña catro facultades: Teoloxía, Leis, Medicina e Artes. Todos os alumnos tiñan que graduarse nunha delas para poder proseguir os estudos noutra das tres restantes.

As facultades deben o seu nome ó feito de que teñen a atribución ou potestade legalmente recoñecida de outorgar graos académicos, o cal supón que son consideradas autoridades cualificadas para certificar a calidade da formación e os coñecementos dos seus propios titulados. Os graos académicos que outorga unha facultade poden ser de licenciatura ou enxeñaría, de mestría e especialmente, o de doutoramento. Tamén poden ofrecer diplomaturas. Antigamente outorgaban tamén o grao de bacharelato, que era un grao académico até certo punto semellante á actual diplomatura. Nalgunhas universidades, como a UNAM de México, os centros docentes que non teñen programas de doutoramento son chamadas escolas, reservando o nome de *facultade* para aqueles que si o teñen.

## Notas 
## Véxase tamén
Fe

**Fe** pode referirse a:

***Fe** é o sentimento relativo a unha crenza relixiosa;
***Fe** en química, é o símbolo do ferro;
Filosofía da cultura

A **filosofía da cultura** comprende a investigación de cuestións sobre a natureza, o sentido, a estrutura e as leis fundamentais do desenvolvemento das culturas humanas.
Filosofía transcendental

A expresión **filosofía transcendental** (*Transzendentalphilosophie*) usouna por primeira vez o filósofo alemán Manuel Kant (1724-1804) para definir a parte da metafísica especulativa que "considera só o entendemento, e a razón mesma, nun sistema de todos os conceptos e principios referidos en xeral a obxectos, sen supoñer obxectos que se dean" (cf. "Arquitectónica da razón pura" en *Crítica da razón pura*). Así mesmo, tamén empregou o predicado "transcendental" para referirse ó modo de coñecemento propio deste proxecto filosófico: "Chamo transcendental a todo coñecemento que se ocupa en xeral non tanto de obxectos, como do noso modo de coñecer obxectos, en tanto que sexa posible a priori" (cf. "Introducción", VII en *Crítica da razón pura*). En consecuencia, o sistema de todos os conceptos obtidos con este método sería a filosofía transcendental. Tales conceptos son "conceptos a priori", é dicir, anteriores á experiencia e condición de posibilidade dela. Deste xeito Kant apartábase do significado escolástico do predicado "transcendental". Os filósofos medievais usaban o termo "transcendental" para designar a universalidade do ente e das propiedades que lle conveñen en tanto que ente (*unum*, *verum*, *bonum*). Trátaríase dunha universalidade da máxima amplitude que, polo tanto, excedería a universalidade limitada das especies e os xéneros (por exemplo. "ser humano", "animal" etc.). *Trans* significa, precisamente, "alén de", neste caso alén da universalidade dos xéneros e especies ou de calquera outra determinación particular dos entes. Así, *unidade*, *verdade* e *bondade* serían predicables de todos os entes e non só dunha parte deles. Fronte a esta concepción realista dos transcendentais Kant, en cambio, pensa que non designan propiedades dos entes senón do modo en que pensamos ou coñecemos os entes dunha experiencia posible. Os transcendentais kantianos, en consecuencia, non son propiedades das cousas senón conceptos que regulan a maneira en que coñecemos as cousas.

Desde entón a palabra "transcendental" aparece case sempre ligada a á Teoría do coñecemento, aínda que non unicamente, significando en xeral "condición de posibilidade de algo". Con este sentido xeral aparecerá en Fichte quen, emulando a Kant, denominou “"idealismo transcendental" ó seu sistema filosófico e, tamén, na expresión "fenomenoloxía transcendental" empregada por Husserl. Para este último é transcendental o método filosófico polo cal a conciencia, nun acto reflexivo, é capaz de volverse sobre si mesma. Deste xeito, a filosofía convertese nunha ciencia da conciencia. A conciencia actuaría como condición de posibilidade de todos os coñecementos (Conciencia transcendental). Tamén o filósofo K. O. Apel fixo uso da expresión "pragmática transcendental" para denominar o proxecto filosófico de fundamentación reflexiva do feito da comunicación e da argumentación, que consistiría en explicitar as condicións de posibilidade destas, é dicir, as condicións que ten que aceptar a priori todo individuo que pretenda comunicar ou argumentar algo.
Familia

O termo **Familia** pode referirse a:

*En socioloxía e antropoloxía, a **familia** é un conxunto de persoas que conviven xuntas durante un período de vida, relacionadas por vencellos de parentesco ou afinidade:
****Familia extensa** ou **familia complexa**;
****Familia nuclear**;
****Familia ensamblada**;
****Familia monoparental**;
****Familia homoparental**;
****Familia punalúa**.
*En bioloxía, a **familia** é a categoría taxonómica en que se dividen as ordes e que reúne a varios xéneros con caracteres comúns;
*En lingüística, unha **familia de linguas** é un grupo de linguas que proveñen dunha mesma orixe;
*Unha **familia léxica** é un conxunto de vocábulos que presentan unha mesma raíz;
****Familia***, filme de Fernando León de Aranoa (1997);
****Familia***, serie de televisión estreada en Telecinco en 2013.

## Véxase tamén
### Outros artigos
***A Famulia**, lugar da parroquia de Espasantes, no concello de Pantón.
Fisioloxía

A **fisioloxía** (do grego *φύσις* (physis) que quere dicir "natureza" ou "orixe", e *-λογία* (-logia) que significa "estudo de") é o estudo científico das funcións e mecanismos físicos e químicos que se desenvolven dentro dun sistema vivente. Como rama da bioloxía, céntrase no estudo dos organismos, sistemas biolóxicos, órganos, tecidos, células e biomoléculas e en como realizan as funcións químicas e físicas que existen nun sistema vivo.

Para entender as funcións fisiolóxicas é fundamatal a investigación dos fenómenos biofísicos e bioquímicos fundamentais, os mecanismos coordinados de control homeostáticos e a comunicación continua entre as células.

O estado *fisiolóxico* é a condición normal das funcións do corpo, mentres que o estado patolóxico céntrase nas anormalidades que ocorren por mor das doenzas animais, incluíndo os humanos. Segundo o tipo de organismos investigados, o campo pode dividirse en fisioloxía animal (incluíndo ós humanos), fisioloxía vexetal, fisioloxía celular e fisioloxía microbiana.

O Premio Nobel de Fisioloxía ou Medicina é concedido pola Real Academia das Ciencias de Suecia a aqueles que acadasen logros significativos nesta disciplina.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Widmaier, E.P., Raff, H., Strang, K.T. ''Vander's Human Physiology''. 11th Edition, McGraw-Hill, 2009.
* Marieb, E.N. Essentials of Human Anatomy and Physiology. 10th Edition, Benjamin Cummings, 2012.
F

O **F** (**efe**) é a sexta letra do alfabeto galego, e representa o fonema fricativo labiodental xordo /f/.

## Historia 
O grafema desta letra deriva da letra fenicia *waw*, que tiña o valor fonético de . Desta letra derivou a digamma do alfabeto grego, que despois desapareceu. O alfabeto etrusco adoptou a letra digamma, udando o valor fonemático  polo de , e con este valor fonético chegou ao alfabeto latino.

## Outras representacións 
No alfabeto fonético aeronáutico asígnaselle a palabra **Foxtrot** (ocasionalmente "Florida"). En código Morse é ` ·· — · `.

Ficheiro:ICS Foxtrot.svg|Bandeiras de sinais
Ficheiro:Semaphore Foxtrot.svg|Alfabeto semáforo
Ficheiro:Braille F6.svg|Código Braille
Ficheiro:Sign language F.svg|Alfabeto manual

En formato Unicode, represéntase a minúscula con U+0066 e a maiúscula como U+0046. En código ASCII (ISO 8859-1) é 102 para a minúscula e 70 para a maiúscula. En sistema binario minúscula é 01100110 e maiúscula é 01000110.

## Ligaduras 
thumb|149px|Ligaduras máis comúns de f.
Na tipografía xermánica e anglosaxoa, en particular das fontes tipo serif, o f minúsculo é unha das letras xeralmente máis ligadas. Unicode crea ligaduras coas letras f, l, i e t: **ﬀ**, **ﬁ**, **ﬂ**, **ﬃ**, **ﬄ** e **ﬅ** (de U+fb00 a U+fb05).

## Usos 
En química, **F** é a abreviatura do elemento químico flúor.

* Na notación musical anglosaxoa representa a nota de fa.

## Notas 
## Véxase tamén 
Entradas da enciclopedia que comezan por F
Grupo sanguíneo

Un **grupo** ou **tipo sanguíneo** é unha forma de agrupar certas características do sangue que dependen dos antíxenos presentes na superficie dos glóbulos vermellos e no soro do sangue.

As dúas clasificacións máis importantes para describir grupos sanguíneos en humanos son os antíxenos e o factor Rh. As transfusións de sangue entre grupos incompatibles poden provocar unha reacción inmunolóxica que pode desembocar en hemólise, anemia, insuficiencia renal, shock, ou morte.

Os dous sistemas de grupos sanguíneos humanos máis importantes a ter en conta nas transfusións de sangue son os do grupo AB0 e o do grupo Rh.

## Clasificación 
Existen varios tipos sanguíneos, segundo a clasificación e mesmo o criterio de fenotipación que se estableza para a marcaxe. Algúns deles son:
* A reacción inmunitaria máis forte parte do factor Rh, que pode ser positivo ou negativo (Rh+ e Rh-);
* Outra clasificación habitual é a que divide nos grupos 0 (cero), A, B e AB. En realidade, estes catro fenotipos responden a un nivel de complexidade de primeiro grao, pois hai outras subclasificacións (sobre todo do grupo A: A1, A2 etc.); 
* Existen outras clasificacións: Duffy, Lutheran etc.

Cada sistema sanguíneo ten unhas características determinadas, en particular para a cuestión de compatibilidade nas doazóns. Mentres o factor Rh ou o grupo AB0 poden provocar incompatibilidade materno-fetal por responder a clasificación a parámetros inmunitarios (antíxenos eritrocitarios), outros clasificadores sanguineos indirectos (o sistema secretor) non presentan incompatibilidade en certos casos.

## Antropoloxía 
O uso de certos grupos de sangue vense usando dende hai tempo coma marcadores xenéticos para determinar características de poboación. As anécdotas máis coñecidas son as do traballo de Luigi Luca Cavalli-Sforza, xenetista italiano que asociou a tipoloxía lingüística cos grupos xenéticos nas poboacións, ademais do famoso comentario de Xabier Arzalluz sobre a alta frecuencia do Rh negativo nos vascos (o cal por outro lado está demostrado que é certo, tanto para os poboadores de Euskadi coma tamén para os galegos).

## Compatibilidade 
O doante de sangue e o receptor deben ter grupos compatibles. O grupo O- é compatible con todos, polo que quen teña dito grupo díse que é un *doante universal*. Pola outra banda, unha persoa que teña o grupo AB+ poderá recibir sangue de calquera grupo, e díse del que é un *receptor universal*.

### Táboa de compatibilidade 
A táboa que segue indica as compatibilidades entre grupos sanguíneos. Por exemplo, unha persoa de grupo A- poderá recibir sangue O- ou A- e doar a AB+, AB-, A+ ou A-.

                        
                      
                    
                  
                
              

## Frecuencia 
A distribución dos grupos sanguíneos na poboación humana non é uniforme. O máis común é O+, mentres que o máis infrecuente é AB-. Ademais, hai variacións na distribución nas distintas poboacións humanas.
Grego

**Grego** pode facer referencia a:

* Relativo ou pertencente a Grecia.
* A lingua grega que se fala en Grecia e Chipre.
** o grego micénico
** o grego antigo
** a koiné
** os dialectos gregos
** o grego bizantino
** o grego moderno
* O alfabeto grego
* O pobo grego
***Grego**, coloquialmente é o sexo anal.
G

O **G** (**gue**) é a sétima letra do alfabeto galego, e representa os fonemas oclusivo velar sonoro /g/ e aproximante velar sonoro /ɰ/, amais do fonema aspirado fricativo velar xordo /x/ existente en zonas con gheada.

## Usos
A Forza G é a forza centrífuga que experimenta un corpo que se despraza a grandes velocidades, así como ás forzas de aceleración e deceleración. É moi frecuente falar de forza G en aeronáutica e tamén en deportes como a Fórmula 1, onde os pilotos sofren continuas aceleracións e deceleracións ó largo da competencia.

O punto G é unha localización na vaxina que provoca intenso pracer ó ser estimulado.

En bioquímica **G** é a abreviatura da guanina, unha base dos ácidos nucleicos (ADN ou ARN).

## Véxase tamén
Entradas da enciclopedia que comezan por G
Lentes

miniatura|dereita|250px|Lentes
[300px|miniatura|San Xerome, coas súas lentes, na fachada da [Basílica de Santa María a Maior de Pontevedra|basílica de Santa María, Pontevedra (s. XVI)]]
As **lentes** ou **anteollos** son dispositivos ópticos utilizados para a compensación de ametropías e/ou protección dos ollos, utilizados na parte superior da faciana, próximos aos ollos, mais sen entrar en contacto físico con estes, constituídos xeralmente por dúas lentes oftálmicas e unha armazón.

Actualmente, case todos os modelos de lentes son usados diante do rostro repousando sobre o nariz e orellas.

## Historia 
Foron as experiencias en óptica de Robert Grosseteste e o seu discípulo Roger Bacon que levaron á invención dos anteollos. En 1284, os gremios de Venecia xa os mencionaban e durante o século XIV a fabricación de lentes popularizouse por toda Europa. Non sempre as lentes foron fabricadas coa forma con que son coñecidas hoxe en día, polo que, na antigüidade, era común encontrar monóculos (só unha lente oftálmica), ou, noutros casos, só se usaban lentes sen montura.

## Actualidade 
Mentres que os primeiros lentes eran usados principalmente para auxilio da lectura, hoxe en día son máis que simples próteses de corrección de defectos visuais, sendo que, son agora un dos principais accesorios de moda das sociedades modernas.

## Tipos de lentes 
* Lentes de contacto
* Lentes de sol
* Lentes de grao
* Lentes de natación

## Notas
Proxecto GNU

O **proxecto GNU** é un proxecto informático que ten por finalidade a de desenvolver un sistema operativo completo baseado en UNIX utilizando unicamente software libre. Dito sistema operativo é GNU, e é o que lle dá nome ao proxecto.

## Orixe
O 27 de setembro de 1983 Richard Stallman anunciou publicamente o nacemento do proxecto no grupo de noticias `net.unix-wizards`. Ao anuncio orixinal seguírono outros ensaios escritos por Stallman, coma o Manifesto GNU, que estableceron as súas motivacións para iniciar o proxecto, entre as que destaca «retornar o espírito de cooperación que prevaleceu nos tempos iniciais da comunidade de usuarios de computadoras».

## Traxectoria 
Para defender legalmente o software do seu sistema operativo, Stallman escribiu para o proxecto GNU unha licenza que asegurase que se recoñecerían non só os dereitos que debe fornecer ao usuario o software libre, senón tamén certas obrigas para asegurar que quen desenvolvese (cambiando ou mellorando) software libre baixo esta licenza tamén utilizase a mesma licenza para o resultado do seu traballo. Dita licenza chamouse GPL.

A continuación, Stallman comezou o desenvolvemento dun compilador de C,  GNU C Compiler. Este compilador foi fundamental no desenvolvemento do software libre, posto que unha porcentaxe moi alta deste software está escrito en C.

O proxecto tamén comezou a desenvolver un kernel para o sistema GNU, GNU Hurd, pero na actualidade este kernel aínda non é funcional.

O proxecto seguiu e segue desenvolvendo aplicacións libres para o sistema operativo GNU.

## Aplicacións desenvolvidas polo proxecto
*GNU C Compiler
*GNU Hurd
*Latex

## Véxase tamén 
### Outros artigos 
*Free Software Foundation

### Ligazóns externas 
*Sitio oficial de GNU .
Hernán Naval

**Hernán Fernando Naval Parapar**, nado en Viveiro o 5 de agosto de 1962 e finado en Ribadeo o 16 de maio de 2001, foi un director de banda e trompetista galego, amais de compositor, docente, pedagogo, conferenciante, articulista, activista cultural, político, poeta, dramaturgo e ensaísta.

## Traxectoria 
Obtivo a titulación de profesor de trompeta e solfexo nos conservatorios de Lugo, A Coruña, Santiago e Madrid. foi o creador da banda de Ribadeo, coa que tivo a primeira actuación o 25 de xaneiro de 1992, da Academia de Música Carlos Álvarez Fernández-Cid e da Escola Municipal de Música de Ribadeo fundada en 1993 (na actualidade, Escola Municipal de Música e Danza, para a que se fixeron xestións para que leve o seu nome, sen froito), das que foi director. Con anterioridade, tamén foi director da Coral Polifónica do C.I.T de S. Cibrao (1987-1989)*.*

'Paradigma do galego europeu', foi un prolífico articulista, facendo incursións no ensaio e o teatro. A súa obra pedagóxica está recollida en múltiples conferencias e artigos en diversos medios e publicacións. A súa faceta literaria está exemplificada nalgunhas das súas obras teatrais como "Comunicando" e en multitude de poemas, a máis de escritos en *A Nosa Terra*, *Badal*, *O Trasno* de Burela ou *Beiramar* de Ribadeo, entre outros.
 e Balbino Pérez Vacas (en exercicio naquel momento)]]

## Obras musicais 
* Portbou-Saraxevo
* Lonxe do mar
* Mar por médio
* Soatinhabaneira
* Il nome della rosa

## Obras literarias. 
### Teatro 
Final Coherente (accésit no concurso de teatro breve do Colectivo Buril, Burela, 1988), inédito

Comunicando (Traxicomedia con parabellum. Nun acto) (accésit no concurso de teatro breve do Colectivo Buril, Burela, 1989) Publicado por Cadernos da Escola Dramática Galega.

Díptico en modo menor: Bolero e Con Morbo. Inédito

### Outras obras escritas 
Ten escrito algún relato breve e máis de vinte poemas, todos sen publicar.

Ten publicado uns douscentos artigos en diversos medios (El Progreso, La Voz de Galicia, A Nosa Terra, Alborada -revista do Centro Galego de Barcelona- Doce Notas, Badal, Beiramar, O Trasno, etc). Asemade, ten escrito relatorios de participación en diversos congresos, como 'Pola Modernización', escrito para o Congreso de Bandas de Música Populares de Galiza, celebrado en Ribadeo en novembro de 1994 e publicado no libro do congreso en 1995.

### Recompilacións 
* Vou canso de todo menos da música. Unha escolma de artigos de Hernán Naval. Editada por 'Musiqueando', Pequeno conxunto con edición realizada en 2011.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Escolma de artigos de Hernán Naval
* Arquivo dixital Hernán Naval
* Biografía de Hernán e escritos relacionados con el
* Conxunto de artigos de ou sobre Hernán Naval
*Fragmento de 'Lonxe do Mar', escrita e dirixida por Hernán Naval (Banda sinfónica Municipal de Ribadeo)
H

O **H** (**hache**) é a oitava letra do alfabeto galego, e non representa ningún fonema.

## Historia 
A letra semítica ח (ḥêṯ) probabelmente representaba a fricativa farínxea xorda ([ħ]). A forma da letra probabelmente representaba unha reixa. O H grego primitivo pronunciábase /h/ mais, con posterioridade, esta letra, *eta* (Η, η), tornouse nunha vogal longa, /ɛː/.

Tanto o etrusco como o latín contaban co /h/ entre os seus fonemas, mais a maioría das linguas romances perdérono (o romanés tomouno de novo das linguas eslavas veciñas, o castelán desenvolveu un /h/ secundario a partir de F e perdeuno despois e, por outra banda, o /x/ produciu un alófono [h] nalgúns dialectos). En galego emprégase por motivos etimolóxicos.

## Véxase tamén 
Entradas da enciclopedia que comezan por H
Hacker

**Hacker** (do inglés *hack*, recurtar), tamén coñecido como *sombreiro branco* (*white hat*), é o neoloxismo utilizado para referirse a un experto en varios campos relacionados coa computación e as telecomunicacións: programación, redes de comunicacións, sistemas operativos, hardware de rede/voz etc. O seu entendemento adoita estar centrado nos sistemas informáticos, xa sexa de tipo hardware ou software.

Chámase normalmente *hackeo* e *hackear* ás obras propias dun hacker.

Pode atoparse tamén escrito en xerga co termo *haxor* ou *H4X0R* (unha posíbel escritura no alfabeto Leet).

## Orixe 
Parece ser que o termo hacker xurdiu dos programadores do Instituto de Tecnoloxía de Massachusetts (MIT). Estes programadores comezaron a partir dos anos 60 a chamárense a si mesmos *hackers*, xa que utilizaban hacks. Así indicaban que eles podía facer programas mellores e máis eficaces, ou que facían cousas que ninguén máis era quen de facer.

No mesmo sentido, adoita dicirse que o sistema GNU/Linux foi creado e actualmente é mantido por hackers. O nome composto deste sistema operativo débese á adopción por parte do Proxecto GNU do núcleo do sistema operativo deseñado por Linus Torvalds, Linux.

## Outros usos do termo *Hacker* 
O termo *hacker* transcende aos expertos relacionados coa informática, para se referir tamén a calquera profesional que está no cumio da súa profesión, xa que na descrición máis pura, un hacker é aquela persoa a quen apasiona o coñecemento, descubrir ou aprender novas cousas e/ou compartilas sen limitacións cos demais.

O termo actualmente é algo ambiguo, xa que tamén se utiliza para referirse a afeccionados á informática que buscan defectos, portas traseiras (*backdoors*) e mellorar a seguridade do software, así como prever posibles erros no futuro.

## Uso incorrecto do termo *Hacker* 
Incorrectamente, úsase en ocasións o termo *hacker* para facer referencia a delincuentes informáticos. Estes delincuentes son en realidade os chamados *crackers*.

Tamén se usa incorrectamente para referirse aos chamados sombreiros negros (*black hat*), que utilizan o seu coñecemento con fins maliciosos, antimorais ou ata bélicos.

## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Cracker
* Pirataría informática
Hipótese Gaia

A **hipótese de Gaia** foi emitida polo químico e inventor James Lovelock en 1969 coa colaboración de Dian Hitchcock, e máis tarde publicada en detalle na súa obra *Gaia: A New Look at Life on Earth* en 1979. Esta hipótese postula que a Terra se comportaría, no seu conxunto, talmente coma un ser vivo que se autorregula, onde a biosfera ten un papel activo na modulación das condicións ambientais para manter a vida. Esta teoría foi desenvolvida e apoiada pola bióloga estadounidense Lynn Margulis, quen contribuíu significativamente á teoría, especialmente no que respecta á importancia das interaccións simbióticas entre os seres vivos na regulación dos sistemas terrestres. 

Esta hipótese ten relación coa bioxeografía, ciencia que se ocupa da vida en sentido global, e segundo a que todo ser vivo evoluciona interactuando estreitamente co reino mineral, o que conformaría e modelaría a biosfera terrestre (terra e atmosfera) no seu conxunto, polo que pode ser tomada como unha entidade con vida propia. Este ente é o que chaman **Gaia** ou a Terra.

Esta concepción, segundo o mitólogo *Joseph Campbell* podería converterse nun futuro nun novo mito que concerniría xa non a un pobo ou unha localidade, senón a todo o planeta, incluíndo tódolos seres que nel viven. Este novo mito indicaría como entrar en relación coa natureza e o cosmos, e a sociedade que forma parte del sería unha sociedade global, planetaria.

## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Lovelock, James. *Gaia: A New Look at Life on Earth*. Oxford: Oxford University Press, 1979. 
* Margulis, Lynn. *Symbiotic Planet: A New Look at Evolution*. Basic Books, 1998. 
* Campbell, Joseph. *The Power of Myth*. Anchor Books, 1988.
I

O **I** é a nona letra do alfabeto galego, e representa a vogal pechada anterior da lingua galega, ou a semivogal /j/ cando vai nun ditongo.

## Usos
En química, **I** é a abreviatura do elemento químico iodo.

## Véxase tamén
Entradas da enciclopedia que comezan por I
J

O **J** (**iota**) é unha letra, non propia do alfabeto galego moderno pero usada no galego medieval, e no galego moderno para préstamos léxicos doutras linguas.
No alfabeto fonético internacional, [**j**] representa o aproximante palatal.

Na maioría dos teclados alfanuméricos, as teclas j e f xeralmente aparecen cun pequeno relevo perceptible ao tacto, que permite aos usuarios a súa orientación táctil no teclado.

Curiosamente, o J é a única letra do alfabeto latino que non aparece na táboa periódica. En física designa o joule.

## Historia 
En orixe no alfabeto latino era só unha letra maiúscula, o escolar humanista Pierre de la Ramée foi o primeiro en distinguir I e J. En latín a pronuncia do I e J era [i], [i:] ou [j], pero as linguas romances desenvolveron novos sons que foron representados como I e J.

En portugués, o son utilizado para a letra J é o /ʒ/ (*jarro*, *janela*, *jota*), así como no francés e no romanés. En castelán o **J** pronuncia-se /x ~ h/ (como *ajo*, allo); este son desenvolveuse a partir do son /dʒ/. En todas as linguas xermánicas, exceptuando o inglés que utiliza /dʒ/ (*just*), o son utilizado para a letra J é o /j/ (como *ja* en alemán ou como no ditongo i no verbo abo**i**ar). Este feito tamén se verifica en albanés, e nas linguas urálicas e eslavas que utilizan o alfabeto latino, como por exemplo en húngaro, finés, estoniano, polaco e checo. Tamén o serbio, lingua eslava, adoptou o J no seu alfabeto cirílico, co mesmo propósito. Foi debido a este padrón lingüístico, que a letra minúscula /j/ foi adoptada pola Asociación Fonética Internacional, como representante deste son.

Na lingua italiana moderna, apenas palabras en latín ou palabras estranxeiras teñen a letra J. Até ao século XIX, o J era utilizado en vez do I en ditongos como substituto para o último *–ii* e en grupos vocais como en *Savoja*.

Lingüistas da Alemaña e da Europa Central tamén utilizaron o J nalgunhas transliteracións, de linguas eslavas que utilizan o alfabeto cirílico. En particular, o "Е" en ruso é ás veces transliterado para "je", o "Я" é transliterado para "ja" e o carácter "Ю" para "ju".

## Representacións alternativas 
En alfabeto fonético aeronáutico asígnaselle a palabra **Juliet**.
En código Morse é: ` ·--- `

Ficheiro:ICS Juliett.svg|Bandeiras de sinais
Ficheiro:Semaphore Juliet.svg|Alfabeto semáforo
Ficheiro:Braille J0.svg|Braille
Ficheiro:Sign language J.svg|Alfabeto manual

## Véxase tamén 
### Ligazóns externas
*Entradas da enciclopedia que comezan por J
*
K

O **K** (**ka**) é unha letra, non propia do alfabeto galego pero usada para en palabras doutras linguas.

## Usos 
*En química, é o símbolo do elemento químico potasio.
*K é o símbolo da unidade de temperatura Kelvin.

## Véxase tamén 
* Entradas da enciclopedia que comezan por K

### Outros artigos
* Potasio
* Vitamina K
La (homónimos)

**La** pode referirse a:

* **La**, pelo das ovellas, e por extensión, fío, tecido e fibra natural feito deste.
* **La**, sexta nota da escala musical.
* **La**, símbolo do elemento químico lantano.

## Gramática 
* **-la**, forma alomorfa do artigo feminino **a**. 
* **la**, pronome persoal, feminino de **lo**, alomorfo do pronome **a**.

## Toponimia 
* **.la**, dominio de Laos.
* **Luisiana**, nos Estados Unidos, pola súa abreviatura postal;

As siglas **LA** poden significar:
* **Latinoamérica**;
* **Liga Árabe**;
* **Os Ánxeles** (Los Angeles);
Lan

**lan** *s.f.* 
# **La**, pelo da ovella, da cabra e dalgún outro ruminante, que se utiliza para facer tecidos. *Hai que rapárlle-la lan ás ovellas.*
# **LAN**, acrónimo inglés de *Local Area Network*, "Rede de Área Local", que é unha rede de ordenadores pequena
# O holding de capital chileno **LAN Airlines**, ou unha das súas filiais: 
**LAN Chile
**LAN Argentina
**LAN Ecuador
**LAN Perú
**LAN Express
**LAN Cargo
**LAN Courier
**LAN Box
Linguaxe artificial

Unha **Linguaxe artificial** denota calquera lingua ou linguaxe creada por unha persoa ou grupo de persoas para un propósito específico, normalmente cando este propósito é difícil de acadar por medio dunha lingua ou linguaxe natural. En concreto pode referirse a:
# Unha lingua artificial
# Unha linguaxe formal
# Unha linguaxe de programación
# Unha linguaxe codificada manualmente
Linguaxe animal

**Linguaxe animal** é un concepto xenérico que se aplica ós diferentes sistemas de comunicación empregados polos animais.

Na opinión dalgúns autores, non é correcta a aplicación do concepto linguaxe para referirse ao xeito de comunicación animal. Pola contra, outros formulan a hipótese dun desenvolvemento filoxenético continuado da linguaxe humana a partir das formas animais.

Aínda que non se atopan nos animais moitas características da linguaxe humana, é certo que foron comprobadas, en investigacións con chimpancés, certas capacidades lingüísticas que satisfán criterios cualificados como propios da linguaxe humana.

## A linguaxe entre entre os *Chlorocebus aethiops* 
Un equipo de investigadores da Universidade de Penislvania investigou o compartamento dos *Chlorocebus aethiops*, uns monos que habitan no parque nacional de Ambolesi, localizado no sur de Kenya, e atoparon que producían tres tipos de chamada de alerta, segundo que se tratase de serpes, aguias ou leopardos, e que implicaban un tipo de resposta diferente, e en caso necesario poden matizar as chamadas de alerta segundo as circunstancias concretas. Ademais, estes momos empregan unha serie de gruñidos nas súas interaccións sociais

## Véxase tamén 
* linguaxe.
* Kanzi.
* Lista de voces dos animais.
Linguaxe autista

Trátase da linguaxe propia dos suxeitos autistas. A característica máis destacable é que a linguaxe non funciona como medio de comunicación, caracterizándose por frecuentes ecolalias que poden ser inmediatas (prohibicións dos adultos: ‘non berres’, que eles repiten) ou diferidas (referidas a anuncios publicitarios, frases feitas fóra de contexto, ás veces tamén prohibicións etc.); ausencia total de fala espontánea, de xeito que imita, pero non comunica, os seus sentimentos, emocións, gustos, necesidades etc.; non utiliza-lo **eu** ata os 7-8 anos, fálando de si mesmos en terceira persoa; con frecuencia presentan dislalias; vocabulario escaso e inadecuado; presenza de estereotipias verbais; os aspectos formais están menos deteriorados cós semánticos, posiblemente polo déficit cognitivo que sofren; outros autores recordan que algúns destes rapaces posúen unha intelixencia normal, por iso a resposta estaría no feito de que os símbolos representan un nivel de relación comunicativa co interlocutor e eles, sen sentiren a necesidade de comunicación, rompen con iso.
Linguaxe automática

Coñécese como **linguaxe automática** aquela linguaxe que se produce sen a intervención voluntaria do suxeito. Pertencen a este tipo de linguaxe as estereotipias verbais. É bastante común en anciáns, en suxeitos normais en estado de excitación ou en soños e, especialmente, nas persoas en transo hipnótico ou mediúmnico.

Os suxeitos afásicos adoitan ter moi conservado este tipo de linguaxe.
Linguaxe bioprogramada

**Linguaxe bioprogramada** é unha teoría da adquisición da linguaxe desenvolvida por Derek Bickerton.
## Características
O bioprograma de Bickerton fai referencia a un conxunto definido de estruturas e desenvolvementos estruturais. A adquisición da lingua nai consiste na reestruturación do bioprograma innato, co obxectivo de aproximarse á gramática adulta. Unha das críticas que se lle fan é que, na maioría dos sistemas de linguaxe adultos, non se atopan gran cantidade das categorías do bioprograma, feito que Bickerton explica sinalando que gran parte da gramática das chamadas linguas naturais é cultural e, polo tanto, a busca de proposicións universais con base biolóxica e psicolóxica é un erro.
Linguaxe corporal

A **linguaxe corporal** é unha forma de comunicación non verbal de natureza tanto voluntaria como involuntaria, constituída por movementos, acenos, posturas etc.

É utilizada polo neno nos seus primeiros momentos de vida de xeito natural. Posteriormente, vaise enriquecendo coa experiencia e a imitación doutras persoas. Este tipo de linguaxe pode ser substitutiva ou apoia-la fala cando existen problemas que impiden o uso ou correcta utilización da linguaxe falada. No campo da discapacidade mental, física ou sensorial, actúa como compensador das discapacidades á persoa con discapacidade e axuda ó profesional, quen debe saber facer unha correcta lectura da xestualidade da persoa con discapacidade, para comprender e interpretar correctamente as súas demandas, estado de ánimo ou necesidades.
Linguaxe da danza

A linguaxe da danza, tamén denominada **linguaxe das abellas**, foi descuberta por Von Frisch, e caracterízase por unha serie de movementos moi elaborados, a xeito de baile, que utilizan as abellas para transmitirlles ás outras información topográfica de considerable precisión sobre a dirección, distancia, cantidade etc., da fonte de fornecemento. Tamén se observou que a utilizaban como medio de ‘debate’ para elixi-la situación dun novo niño.

O xeito de se desenvolver o acto comunicativo é o seguinte: Cando unha abella obreira atopa unha boa fonte de alimento preto da colmea, regresa e executa encima do panal ou favo, unha danza en forma de oito esmagado. A obreira sacode o seu abdome a un lado e a outro acompañada dun son breve. Se o alimento se atopa preto da colmena o contoneo e o ruído sera máis intenso; e se está máis afastado sera máis lento. O ángulo de execución indicará a posición do alimento en relación ao sol e a colmea.
Linguaxe de nai

A **linguaxe de nai**, coñecida tamén polo anglicismo ***motherese***, é un subcódigo lingüístico que a nai, dentro do grupo dos homínidos, utiliza co seu fillo pequeno. As súas principais características son: ton alto, entoación esaxerada, morfemas prolongados e simplificados, frases sinxelas e breves, utilización de onomatopeas, diminutivos e repetición de palabras e medias frases.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* *Theories about Language Development*, documento en PDF. 
* *Motherese o Baby Talk*