Orde do Vélaro de Ouro

miniatura|300px|Colar
A **Orde do Vélaro de Ouro** é unha orde de cabalaría fundada en 1430 polo duque de Borgoña e conde de Flandres, Filipe III de Borgoña.

É unha das ordes de cabalaría máis prestixiosas e antigas de Europa, e está moi ligada á dinastía dos Habsburgo e ás coroas de España e Austria.

## Historia 
### Orixe no Ducado de Borgoña 
O Ducado de Borgoña foi converténdose, desde os tempos de Ricardo I no ano 880 até a chegada de Filipe III de Borgoña en 1419, nun territorio política e economicamente poderoso.

A partir de 1006, o Ducado foi un apanaxe (feudo concedido a un príncipe, para compensar o feito de que só o primoxénito herdaría a coroa) gobernado sucesivamente por dúas liñaxes de sangue real, os Capetos directos e os Valois, unha das ramas colaterais dos primeiros.

A importancia do Ducado comezou cando o 6 de setembro de 1363, o rei Xoán II de Francia cedeu en apanaxe a rica provincia de Borgoña ao seu fillo Filipe, a quen nomeou ao mesmo tempo primeiro par de Francia. Filipe non fixo público daquela os seus novos títulos, e exerceu as funcións de gobernador da Borgoña co título de duque de Turena —que recibira en 1360— até que, ao subir ao trono seu irmán máis vello, Carlos V, ratificou a doazón feita polo seu pai. Filipe tomou definitiva posesión do Ducado o 26 de novembro de 1364, reinando co nome de Filipe II de Borgoña, alcumado *o Atrevido*. O 19 de xuño de 1367 Filipe casou con Margarida de Flandres, filla do conde de Flandres Lois II e da súa esposa Margarida de Brabante.

Renovada a Guerra dos Cen Anos, o duque de Borgoña tomou o mando dun exército que o rei de Francia reunira en Normandía, e o opuxo ao que mandaba Xoán de Gante, primeiro duque de Lancaster. Durante a minoría de idad de Carlos VI Filipe III foi rexente de Francia. En 1382 socorreu ao conde de Flandres, seu sogro, sometendo aos flamengos rebeldes.

Á morte do seu pai, en 1384, Margarida converteuse en condesa palatina de Borgoña (non confundir co Ducado: era un dos Estados do Sacro Imperio Romano Xermánico, limítrofe co Ducado de Borgoña) e en condesa de Artois, de Flandees, de Rethel e de Nevers, importantes Estados que pasarían a formar parte do Ducado de Borgoña polo seu matrimonio con Filipe de Valois que, deste xeito, chegou a ser un dos príncipes cristiáns máis poderosos; concedeu aos seus novos vasalos, en 1385, canto estes lle pediron, asegurando o seu poder nos Países Baixos por un duplo matrimonio de seus fillos con príncipes da casa de Baviera, que posuían o Hainaut, Holanda e Zelandia.

Polo tanto, como consecuencia do matrimonio do duque Filipe II *o Atrevido* con Margarida de Flandres, os Valois-Borgoña deron tal extensión ás súas posesións nos Países Baixos entre 1363 e 1477 que fixo que pretenderan converter ao seu Estado borgoñón nun estado independente.

Grazas á súa riqueza e vasto territorio, o Ducado foi tanto política como economicamente moi importante. Tecnicamente eran vasalos do rei de Francia, pero os duques de Borgoña souberon manter unha política propia. O neto de Filipe II *o Atrevido*, fillo do duque Xoán *Sen Medo*, o duque Filipe III *o Bo*, intentou facer do seu Estado borgoñón nun novo Estado, situado entre Francia e o Sacro Imperio, recuperando así o antigo reino da Lotarinxia, xurdido daa herdanza de Carlomagno.

Filipe III, mediante herdanza, compra ou conquista, foi incorporando ao seu poder os condados de Flandres, Artois, os ducados de Brabante, Luxemburgo e Limburgo, xunto aos feudos de Hainaut, Zelandia e Holanda. Por iso, Filipe III *o Bo* foi chamado tamén Gran Duque de Occidente.

Era preciso crear unha institución para garantir a fidelidade dos grandes homes de todos estes territorios, a cambio de deixarlles participar na vida política. Inglaterra era aliada deste Ducado, e en 1422 Filipe III foi nomeado mimbro da Orde da Xarreteira, pero non aceptou esta orde para non indispoñerse co rei de Francia, Carlos VII de Valois. Por iso, optou, o 10 de xaneiro de 1430, en Bruxas, fundar unha orde propia, a Orde do Vélaro de Ouro,

Os duques de Borgoña xa tiñan unha orde de cabaleiros anterior, a Orde da Paixón, que se constituíra con protocolos similares á Orde do Dragón. Os principios da Orde do Vélaro tamén se relacionaban coa loita contra o poder otomán e a liberación dos Santos Lugares.

Seguindo o seu modelo inglés, a Orde estaba en orixe restrinxida a un número limitado de cabaleiros, primeiro 24, pero incrementado a 30 en 1433 e a 51 en 1516. Os membros da Orde non podían ser «herexes» e, por tanto, converteuse nunha distinción exclusivamente católica durante a Reforma.

A bula de confirmación da Orde e de aprobación das súas constitucióne e ordenanzas deuna o papa Euxenio IV o 7 de setembro de 1433, sendo as dignidades da Orde catro: o chanceler, o tesoureiro, o rei de armas e o secretario.

### Evolución 
[miniatura|450px|**Dominios dos [Habsburgo en 1700**.O arquiduque Maximiliano recolleu a sucesión de Carlos o Temerario, pero os seus dous netos dividiron os dominos familiares entre a rama española (en vermello) e a austríaca (en amarelo). Á extinción da primeira, a Orde dividiuse en dúas.]]

Filipe III celebrou 10 capítulos da Orde. No sétimo, reunido en Gante, Afonso V de Aragón, *o Magnánimo*, foi o primeiro non borgoñón en recibir o colar.

O duque Carlos I *o Temerario*, hredeiro de Filipe III, introduciu un maior boato no cerimonial, a roupaxe, o conclave e os oficios relixiosos. O equivalente en castelán é *vellón* ou *vellocino*, que fai referencia á la dos óvidos ou ben á súa pel. Por iso ás veces se ten chamado a orde "Orden del Vellocino de Oro". A correspondenca en galego é **vélaro**.

Coa elección do vélaro de ouro, o duque Filipe III facía referencia á lenda de Xasón na nave *Argo*. Isto enlazaba tamén coa nova vocación mariñeira de Borgoña grazas aos seus portos nos Países Baixos. realizada por Luca Giordano no século XVII nunha bóveda do Casón del Buen Retiro de Madrid. Á esquerda está Filipe III de Borgoña recibindo o vélaro de ouro de mans de Hércules, e á dereita está representada unha alegoría do esplendor da monarquía hispánica.]]

[miniatura|220px|[Carlos I de España|Carlos I nun retrato onde se aprecia a insignia do Vélaro.]]

## Grandes Mestres da Orde 
[miniatura|220px|[Carlos II de España|Carlos II como Gran Mestre da Orde do Vélaro de Ouro por Juan Carreño de Miranda.]]

* 40px Filipe III, duque de Borgoña, fundador (10 de xaneiro de 1430-1467).
* 40px Carlos o Temerario, duque de Borgoña (1467-1477).
* 40px Maximiliano I, emperador do Sacro Imperio Romano Xermánico (1478-1482).
* 40px Filipe I, rei de Castela e duque de Borgoña (1482-1506).
* 40px Carlos I, rei de España e emperador do Sacro Imperio Romano Xermánico (1506-1555).
* 40px Filipe II, rei de España e Portugal (1555-1598).
* 40px Filipe III, rei de España e Portugal (1598-1621).
* 40px Filipe IV, rei de España e Portugal (1621-1665).
* 40px Carlos II, rei de España (1665-1700).

## Grandes Mestres do Vélaro de Ouro en España 
* 40px Filipe V, rei de España (1700-1724 e 1724-1746).
* 40px Lois I, rei de España (1724).
* 40px Fernando VI, rei de España (1746-1759).
* 40px Carlos III, rei de España (1759-1788).
* 40px Carlos IV, rei de España (1788-1808).

:Existiron certas controversias acerca da súa concesión durante a Guerra da Independencia. O feito de que o rei Xosé I se arrogara o Mestrado da Orde e concedera o Vélaro de Ouro a Napoleón causou o enfado do exiliado rei de Francia Lois XVIII, que devolveu a súa distinción en protesta. Ao seu regreso, o rei Fernando VII revocou todas as distincións concedidas por Xosé Bonaparte.
:En 1812, a Rexencia española concedeu o Vélaro de Ouro ao duque de Wellington, o que foi confirmado polo rei Fernando VII ao tomar o poder en 1813, tras consultalo co papa Pío VII. Dsta forma, o duque de Wellington foi o primeiro protestante en ostentar esta distinción. Posteriormente, tamén cristiáns ortodoxos recibiron esta dignidade.

* 40px Fernando VII, rei de España (1808-1833).
* 40px Isabel II, raíña de España (1833-1868).

:Tamén durante as Guerras Carlistas, os partidarios de Carlos María Isidro de Borbón cuestionaron a lexitimidade de Isabel II como Gran Mestra da Orde e o seu dereito a outorgar o Vélaro de Ouro.

* 40px Amadeu I, rei de España (1870-1873).
* 40px Afonso XII, rei de España (1874-1885).
* 40px Afonso XIII, rei de España (1886-1931; Gran Mestre até 1941).
* 40px Xoán de Borbón e Battenberg, pretendente ao trono de España e conde de Barcelona (1941-1977).
* 40px Xoán Carlos I, rei de España (1977-2014).
* 40px Filipe VI, rei de España (2014 - )

## Grandes Mestres do Vélaro de Ouro en Austria 
No ano 1700 o arquiduque Carlos de Austria foi coroado como rei de España en Madrid como herdeiro do título. Simultaneamente, no palacio de Versalles, en Francia, Filipe de Anjou  coroouse rei de España, atribuíndose así mesmo a dignidade de Gran Mestre da Orde. Produciríase entón a Guerra de Sucesión entre Filipe V e o arquiduque Carlos, que terá o seu fin co tratado de Utrecht de 1713, onde se recoñece a Filipe de Borbón como rei de España. Filipe V outorgaría os seus propios Vélaros desde o 1700 en calidade de Gran Mestre.

A partir de 1711 Carlos de Austria pasa a ser emperador do Sacro Imperio Romano Xermánico e comezou a outorgar Vélaros pola súa conta, nacendo así a rama austríaca da Orde, separada da española. En 1725 Filipe V e Carlos VI asinaron o tratado de Cambray polo que, aínda que Filipe V non renunciaba ao Mestrado, permitía ao emperador usar os títulos adquiridos de forma vitalicia, para non despoxalo das súas dignidades, pero que o seu dereito sobre elas se extinguiría coa súa morte, cousa que non se respectou, e o título de Gran Mestre sería herdado polos subseguintes emperadores e xefes da Casa de Austria até a actualidade.

Así os Grandes Mestres da Orde Austríaca do Vélaro de Ouro foron:
[miniatura|300px|Colar da Orde do Vélaro de Ouro austríaca, conservado na Cámara do Tesouro en [Viena.]]
* 40px Carlos VI, emperador do Sacro Imperio Romano Xermánico (1725-1740).
* 40px Francisco I, emperador do Sacro Imperio e duque de Lorena (1740-1765).
* 40px Xosé II, emperador do Sacro Imperio (1765-1790).
* 40px Leopoldo II, emperador do Sacro Imperio (1790-1792).
* 40px Francisco II, derradeiro emperador do Sacro Imperio (1792-1806) e primeiro emperador de Austria (como Francisco I) (1806-1835).
* 40px Fernando I, emperador de Austria (1835-1848).
* 40px Francisco Xosé I, emperador de Austria (até 1867) e logo emperador de Austria-Hungría (1848-1916).
* 40px Carlos I, emperador do Imperio Austrohúngaro (1916-1922).

Tras a desaparición do Imperio Austrohúngaro, o rei Alberte I de Bélxica reclamou que a dignidade de Gran Mestre e o tesouro da Orde lle foran transferidos como soberano das terras de Borgoña. Esta reclamación chegou a ser considerada seriamente durante as negociacións do Tratado de Versalles de 1919, pero finalmente rexeitada debido á intervención do rei Afonso XIII de España, que tomou posesión das propiedades da Orde en nome do destronado emperador Carlos I de Austria e IV de Hungría.

O goberno da República de Austria recoñeceu en 1957 a personalidade xurídica da Orde en Austria, recoñecendo a dignidade de Gran Mestre ao arquiduque Odón de Habsburgo-Lorena, cabeza da antiga Casa Imperial. A rama austríaca do Vélaro de Ouro mantén os estatutos orixinais da Orde, así como gran parte do tesouro, dado que a sede do mesmo se encontraba en Bruxelas, territorio que foi asignado aos Habsburgo tras a Guerra de Sucesión ao trono de España.

Cabe, por outra parte, destacar que hoxe en día as relacións existentes entre os xefes de ambas as ramas son excelentes, e o feito de que algúns cabaleiros ostenten tanto o colar español como o austríaco, como o anterior rei Alberte II de Bélxica, o anterior gran duque Xoán de Luxemburgo e o actual gran duque Henrique I de Luxemburgo.

* Odón de Habsburgo-Lorena, fillo de Carlos I de Austria e IV de Hungría (1957-2000).
* Carlos de Habsburgo-Lorena, fillo do anterior (desde 2000).

## O tesouro da Orde 
miniatura|350px|Colar do rei de armas da Orde do Vélaro de Ouro dos tempos de Carlos V.
As xoias da Orde estuviron durante séculos en Bruxelas. Pouco despois da paz de Utrecht asinaríase con Carlos VI o tratado de Rastatt polo que se entregaban ao Sacro Imperio os antigos Países Baixos españois. Cando os austríacos entran en Bruxelas, encontraron todo o tesouro da Orde intacto.

En 1797, por medo á presión xerada pola Revolución francesa, o tesouro trasladouse ao palacio dos Habsburgo en Viena. Actualmente o tesouro encóntrase depositado no Museo de Historia da Arte da capital austríaca. En dito tesouro destaca o *potence*.

O *potence* é o colar histórico empregado polo rei de armas da Orde do Vélaro de Ouro. Foi creado por Carlos V a mediados do século XVI. É de ouro macizo e de grandes dimensións: 143&nbsp;cm de medida exterior e cun radio de 98&nbsp;cm. Componse de 51 placas nunha fila de dous, tendo cada placa o escudo de armas de cada un dos cabaleiros da Orde. e desde entón se conservan como parte do escudo de España.

## Insignias 

## Galería de retratos 

Ficheiro:Jan van Eyck - Portrait of Baudouin de Lannoy - WGA7607.jpg|Balduíno de Lannoy, ca. 1435, un dos primeiros cabaleiros do Vélaro.
Ficheiro:Pompa funebris Albert Ardux - Trazegnies.jpg|O marqués de Trazengnies portando o colar da Orde, no funeral do arquiduque Alberte VII de Austria.
Ficheiro:Arthur Wellesley, 1st Duke of Wellington.jpg|O duque de Wellington portando a insignia de colo da Orde española.
Ficheiro:RetratodompedroIIcrianca.JPG|O emperador Pedro II do Brasil coa insignia de colo da Orde española en 1838.
Ficheiro:Prince Albert - Franz Xaver Winterhalter 1842.jpg|O príncipe Alberte, esposo da raíña e emperatriz Vitoria do Reino Unido, coa insignia de colo da Orde española  en 1842.
Ficheiro:Imposición del Toisón de Oro a la princesa de Asturias 04.jpg|Lionor de Borbón, Princesa de Asturias, tras recibir o lazo de dama do Vélaro de Ouro, o 30 de xaneiro de 2018.

## Escudos coa Orde do Vélaro de Ouro 
Entre os escudos heráldicos que incorporan a simboloxía da Orde están os seguintes:

Ficheiro:Coat of Arms of Spanish Monarch.svg|Escudo de armas do rei Filipe VI de Borbón
Ficheiro:Coat of Arms of Leonor, Princess of Asturias.svg|Escudo de armas da princesa de Asturias, Lionor de Borbón
Ficheiro:Coat of Arms of Juan Carlos I of Spain.svg|Escudo de armas do rei Xoán Carlos I de Borbón, anterior xefe de Estado de España
Ficheiro:Coat of arms of Swedish Monarch (Golden Fleece variant).svg|Escudo de armas do rei Carlos XVI Gustavo de Suecia
Ficheiro:Emblem of Japanese Emperor (Golden Fleece Variant).svg|Emblema do emperador Akihito de Xapón
Ficheiro:Coat of Arms of Beatrix of the Netherlands (Golden Fleece Variant).svg|Escudo de armas de Beatriz dos Países Baixos, despois da súa abdicación
Ficheiro:Coat of Arms of the Monarch of Denmark (Golden Fleece Variant).svg|Escudo de armas da raíña Margarida II de Dinamarca
Ficheiro:Coat of Arms of Albert II of Belgium (Golden Fleece Variant).svg|Escudo de armas de Alberte II, anterior rei dos belgas
Ficheiro:Coat of Arms of the Monarch of Norway (Golden Fleece Variant).svg|Escudo de armas do rei Harald V de Noruega
Ficheiro:Coat of Arms of the Royal House of Bulgaria (Golden Fleece Variant).svg|Escudo de armas de Simeón II de Bulgaria
Ficheiro:Coat of Arms of Grand Duke of Luxembourg (Golden Fleece Variant).svg|Escudo de armas do gran duque Henrique I de Luxemburgo
Ficheiro:Coat of arms of Javier Solana.svg|Escudo de armas de Javier Solana
Ficheiro:Coat of Arms of Víctor García de la Concha.svg|Escudo de armas de Víctor García de la Concha
Ficheiro:Coat of Arms of Nicolas Sarkozy (Golden Fleece Variant).svg|Escudo de armas de Nicolas Sarkozy
Ficheiro:Coat of Arms of Enrique Valentín Iglesias.svg|Escudo de armas de Henrique Valentín Iglesias

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* D'Arcy, Jonathan Dacre Boulton (2000): *The Knights of The Crown: The Monarchical Orders of Knighthood in Later Medieval Europe, 1325–1520*. Woodbridge, Suffolk, United Kingdom: Boydell Brewer Ltd. ISBN 978-0-8511-5795-5.
* Fillitz, Hermann (1986): *Die Schatzkammer in Wien: Symbole abendländischen Kaisertums*. Salzburg: Residenz Verlag. ISBN 3-7017-0443-0.
* Fillitz, Hermann (1988): *Der Schatz des Ordens vom Goldenen Vlies*. Salzburg: Residenz Verlag. ISBN 978-3-7017-0541-2.
* Kunsthistorisches Museum Wien (1987): *Weltliche und Geistliche Schatzkammer*. Wien: Bildführer. ISBN 978-3-7017-0499-6.

### Ligazóns externas 
* Lista de cabaleiros da Orde .
* La Insigne Orden del Toisón de Oro y su Armorial Ecuestre Libro sobre o Vélaro de Ouro. A páxina web inclúe unha breve historia da Orde e imaxes referentes á mesma .
* Armorial de l'Ordre de la Toison d'Or .