Muhammad Alí de Exipto

'''Muhammad Ali Pasha al-Mas'ud ibn Agha'* (en ; en  / ALA-LC: *Muḥammad ‘Alī Bāshā''; en albanés: **Mehmet Ali Pasha**; en turco: **Kavalalı Mehmet Ali Paşa**; nado en Kavala o 4 de marzo de 1769 e finado en Alexandría o 2 de agosto de 1849, foi un comandante otomán albanés que chegou ao rango de Pasha, e converteuse en valí, autodeclarado Khedive de Exipto e o Sudán coa aprobación temporal dos otománs. A pesar de non ser un nacionalista moderno, está considerado o fundador do Exipto moderno polas reformas no exército, na economía e nas esferas culturais que instituíu. Tamén gobernou sobre territorios orientais fóra de Exipto. A dinastía que instituíu gobernou o baixo e o alto Exipto e o Sudán ata a revolución exipcia de 1952 liderada por Muhammad Naguib e Gamal Abdel Nasser.

## Mocidade e servizo no exército otomán 
Probablemente naceu en Kavala (Grecia), no seo dunha familia albanesa orixinaria de Korçë. Foi o segundo fillo dun comerciante de tabaco chamado Ibrahim Agha, quen tamén serviu como comandante do exército otomán dunha pequena unidade en Kavala. A súa nai, chamada Zeynep, era a filla do "Ayan de Kavala" Çorbaci Husain Agha. Cando o seu pai morreu, sendo Muhammad aínda moi novo, o rapaz foi enviado a vivir xunto ao seu tio e curmáns. Como recompensa polo seu duro traballo, o seu tío deulle o rango de "Bolukbashi" para recadar os impostos da cidade de Kavala. Un dos seus máis fieis comandantes foi Miralay Mustafa Bey, quen casara coa irmá de Muhammad, Zubayda, e foi o fundador da familia Yakan.

## Ascenso ao poder 
En 1798, Napoleón Bonaparte chegara a Exipto, entón parte do Imperio Otomán, coa fin de cortar as rutas de comunicación británicas coa India. Os mamelucos, que controlaban Exipto, non conseguiron detelo e foron derrotados na batalla das Pirámides. Pouco despois, a frota francesa foi destruída polos británicos na batalla do Nilo, pero as tropas napoleónicas continuaban a controlar parte do país. Entón, o sultán otomán decidiu enviar tropas para socorrer os seus vasalos. Así, en 1801 Alí adestrou un rexemento de antigos mamelucos e algúns escravos do Sudán. Os bos resultados de Sève influíron en Muhammad, que a partir de entón comezou a substituír os instrutores italianos por franceses.
miniatura|Coronel Sève.
O núcleo central do exército exipcio estaba formado polas tropas albanesas coas que Muhammad chegara a Exipto, ás que se uniron algunhas tropas turcas e mamelucas, algúns tunisianos e alxerianos e auxiliares beduínos. O exército non estaba correctamente xerarquizado, os soldados obedecían só aos seus propios oficiais, dos que cobraban directamente, e cada grupo posuía o seu propio estilo. Debido á súa experiencia nas filas otomás, sabía que este tipo de formación non sería unha forza fiable a longo prazo. Muhammad quería un exército de soldados regulares e disciplinados dependentes dunha soa liña de mando. Tamén quería dotalos con armas modernas e artillaría. Os homes que tiña dispoñibles para a loita non eran suficientes para os seus plans de expansión. Por iso, tivo que adoptar o modelo de recrutamento forzoso de Napoleón. Esta decisión foi moi meditada e adoptouse no último momento, xa que Muhammad non estaba de acordo con iso, pero non vía outra solución. Aínda que en 1820 algúns campesiños xa foran recrutados para a campaña do Sudán, foi en 1823 cando comezou a porse en práctica con asiduidade. O rexeitamento a este sistema foi xeneralizado e provocou graves disturbios entre a poboación.

Convencido da eficacia do novo exército, disolveu todos os vellos rexementos de albaneses e de mamelucos. Para dirixir as novas tropas necesitábanse oficiais formados nas novas manobras militares. Por iso, construíronse numerosas escolas militares en distintos puntos de Exipto. Nelas, profesores turcos e europeos impartían tácticas militares, linguas, música e uso de armas e artillaría. As campañas militares serviron de campo de probas do novo exército. Os impresionantes resultados serviron para seguir a impulsar as reformas emprendidas. Creouse un novo corpo de cabalaría ao estilo europeo e unha armada de construción propia.

### Reforma da agricultura 
esquerda|miniatura|Ibrahim Bajá, Mehmet Alí e Sève. Lenda da pirámide:"L'Egypte au XIX siècle / Mehemet Ali est un grand homme / Ibrahim un héros!" ("Exipto no século XIX / Muhammad Alí é un grande home / Ibrahim un heroe!").
Os tratados comerciais que o Imperio Otomán asinara coas potencias occidentais, permitían a libre circulación dos produtos europeos en todas as provincias otomás, incluído Exipto. Esta política arruinaba o comercio exipcio, que non podía competir cos produtos estranxeiros.
En 1808, Exipto asinou un acordo co goberno británico polo que se comprometía a vender grandes cantidades de gran a Gran Bretaña para paliar a escaseza de víveres provocada polas guerras napoleónicas. Grazas a iso, Muhammad deuse conta das posibilidades de controlar a produción e o comercio. Isto levou a un sistema extremadamente proteccionista e a monopolizar a produción e a venda de todos os produtos exipcios. En 1811, prohibiu o comercio privado de gran do alto Exipto. En 1812, fixo o mesmo co arroz do baixo Exipto e, en 1815, co azucre do sur. Finalmente, en 1816, pasou a controlar o resto de cultivos.

En 1821, empezouse a cultivar a grande escala o algodón de fibra longa: delimitáronse grandes terreos para o seu cultivo no fértil delta e distribuíronse sementes entre as aldeas. Tamén se concederon créditos aos campesiños para comprar o que necesitasen, que serían devoltos descontándoos do diñeiro que pagaba o Estado pola colleita. O algodón era un cultivo de verán, o que obrigou a mellorar as obras hidráulicas e construír outras novas. Coas novas construcións apareceron novos cultivos de verán como o azucre, o índigo, o opio e o arroz, que achegaron grandes beneficios ao país. Coa introdución do algodón de fibra longa a grande escala, os campesiños comezaron a traballar a maior parte do ano, como resultado do novo sistema de rotación de cultivos, e nos períodos de nula actividade agrícola debían traballar no mantemento e construción de obras hidráulicas. Por outra banda, as mulleres e os nenos comezaban a verse nos campos, xa que se incorporaron aos labores agrícolas durante a recolección do algodón. A produción de cultivos de inverno, como os cereais, tamén creceu considerablemente.

Para levar a cabo as reformas e a introdución dos novos cultivos, Muhammad levou a Exipto expertos granxeiros estranxeiros, como franceses para os cultivos de algodón e cáñamo ou armenios para o opio. Do mesmo xeito que ocorreu co exército, o éxito inicial das reformas da agricultura animaron a Muhammad a continuar coa monopolización de cultivos. Así, tocoulle a quenda ao trigo, ao arroz, ao sésamo, aos legumes ou ao índigo.

### Industrialización do país 
Do mesmo xeito que coa agricultura, Mehmet implantou un réxime proteccionista que controlaba todo o proceso industrial, dende a contratación de obreiros á distribución do produto. A finalidade desta política era conseguir que Exipto fose autosuficiente. A industria exipcia era practicamente medieval e consistía nuns poucos obradoiros artesanais cuxos obreiros se agrupaban en gremios á maneira feudal.

As primeiras fábricas apareceron en 1815 coa creación dalgunhas industrias militares, como as dedicadas á fabricación de armas ou pólvora. En 1816 creouse no Cairo a primeira fábrica téxtil. Deste xeito, este sector converteuse no campo de probas das reformas industriais. Ese mesmo ano comezou a monopolización da produción téxtil, pechando os talleres existentes e facendo que os traballadores pasasen á nova fábrica estatal, á vez que se prohibía a actividade privada no sector. Muhammad comprou modernas máquinas europeas e convidou expertos para que o axudasen. Ante a escaseza de obreiros, recorreuse ao recrutamento forzoso de campesiños.

Posteriormente comezou a fabricación doutros produtos como o índigo e outras tinguiduras, fariña, aceite ou vidro. O algodón de fibra longa, do mesmo xeito que pasara coa agricultura, tamén revolucionou a industria. Ata 1828 construíronse trinta e cinco fábricas algodoneras téxtiles, que procesaban anualmente de 3000 a 4000 toneladas de algodón. En 1822, construíuse unha fábrica de vidro en Alexandría. Cinco anos máis tarde construíuse en Rosetta unha fábrica para tratar o arroz. Tamén se construíron tres refinarías de azucre e varias fábricas para elaborar fariña, aceite ou tinguiduras. Tamén foi destacable a fábrica de papel do Cairo, creada en 1831.

Debido á decisión de Muhammad de ter unha frota construída en Exipto, a industria siderúrxica tamén floreceu. O estaleiro estableceuse en Alexandría baixo a supervisión dun enxeñeiro francés, quen o converteu no complexo industrial máis importante do país. En só tres anos construíronse vinte e seis modernos buques de guerra, o que a converteu nunha das sete frotas máis poderosas da época.

### Obras públicas 
#### Obras hidráulicas 
Os cultivos de verán propiciaron a aparición de novas obras hidráulicas. Ademais de noras tradicionais, comezaron a construírse canles, diques e presas. Uns 400&nbsp;000 campesiños traballaban cada ano na construción de todas estas obras, polo que recibían unha pequena cantidade de diñeiro.

O primeiro gran proxecto foi a reconstrución da canle Mahmudiya, entre 1817 e 1819, co fin de permitir o transporte rápido de mercadorías desde o Nilo ata Alexandría. En 1833, Linant de Bellefonds, un enxeñeiro francés, reorganizou o sistema de obras públicas. Estableceuse unha asemblea anual de enxeñeiros para decidir as obras que levarían a cabo no ano seguinte, e como debían construírse. En 1835, creouse para tal efecto, un corpo de enxeñeiros especializados na irrigación e un consello xeral de obras públicas.

Co fin de crear grandes extensións de terreo dedicados aos cultivos de verán, iniciouse en 1834 o gran proxecto da presa do Delta. Ás obras chegaron máis de 40&nbsp;000 traballadores, os alumnos da escola de enxeñaría e modernas máquinas e ferramentas construídas no complexo industrial de Alexandría. O proxecto foi un fracaso, as enfermidades que afectaron aos traballadores e a segunda campaña de Siria prolongaron a construción ata 1861. Porén, isto non significou o seu funcionamento, xa que a obra presentou graves defectos na súa estrutura. Este foi o único fracaso de todos os proxectos de Muhammad, que conseguiu a construción de 41 encoros, 32 canles e 10 diques, ademais doutras construcións menores. Todo iso proporcionou máis de 1&nbsp;420&nbsp;000 hectáreas de novas terras cultivables.

#### Transporte e telecomunicacións 
O transporte, fundamental para o comercio, tamén tivo un gran desenvolvemento durante o goberno de Muhammad. En 1845, fundou unha compañía de navegación a vapor que unía Alexandría con Constantinopla. Entre 1821 e 1826, instalouse unha liña telegráfica entre O Cairo e Alexandría e en 1841 outra entre Suez e O Cairo.

### Reforma da educación 
Muhammad sabía que se quería que Exipto fose un país independente e autosuficiente, non podería servirse sempre dos servizos de profesionais europeos para levar a cabo os seus proxectos. Por iso, fronte ao ensino tradicional, impartido polos imáns, creou novas institucións educativas como a Escola de Enxeñaría e Agrimensura (1821), a Escola Naval (1824), a Escola de Estado Maior (1825), a Escola de Medicina (1826), a Escola de Veterinaria (1827), a Escola de Comadroas (1831), a Escola de Artillaría (1831), a Escola de Enxeñaría ou Escola Politécnica (1834) ou a Escola de Linguas e Tradución (1837), entre outras. Cada unha delas era dirixida por un membro da elite exipcio-otomá e no seu persoal había tantos profesores otománs como europeos (aínda que terminarían sendo substituídos polos exipcios formados en Europa). A Escola de Medicina foi a primeira escola superior exipcia en ter un alumnado integramente árabe-exipcio.

As clases das escolas militares impartíanse en turco, xa que a maioría do alumnado era otomán-exipcio. Pola contra, as escolas “civís” empregaban o árabe. Agás na Escola de Linguas e Tradución, as clases non se impartían en linguas estranxeiras, o que provocaría algún problema cos profesores europeos. Os exalumnos destas escolas pasaron a formar parte activa nas reformas do país. Moitos foron parar á administración central, outros ao exército, como enxeñeiros aos proxectos de construción etc.

Na década de 1810, Mehmet mandou instalar unha imprenta gobernamental no Cairo en substitución da que montaran os franceses, devolta a Francia. Pero foi en 1822, coa instalación dunha nova en Bulaq, cando comezaron a publicarse decenas de libros en árabe, tantos, que esta lingua desbancou o turco como idioma difusor da ciencia. Posteriormente instaláronse outras, entre as que destacou a da Escola de Medicina, onde se imprimiron importantes obras científicas. Ata 1849 traducíronse ou compuxéronse en árabe 52 obras para esta escola.

Dende 1822 ata 1845 publicáronse en Exipto 430 obras, das que 221 estaban escritas en turco, 198 en árabe, 10 en persa (o idioma culto no Imperio Otomán) e un dicionario italiano-árabe. Tamén é destacable a publicación, en 1845, dunha obra de medicina popular para as comadroas e os cirurxiáns-barbeiros, cuxa tirada alcanzou os 10&nbsp;000 exemplares. A maior parte destas publicacións trataban sobre temas militares ou navais, seguidas polas obras de medicina e veterinaria e pola historia natural, a física ou a química.

Dende a publicación en 1798 de ''Le Courrier de l'Égypte* (do que o propio Napoleón Bonaparte era o redactor-xefe), todos os xornais de Exipto escribíanse en francés. Pero en 1828 comezou a publicarse a gaceta oficial *al-Waqai al-Misriya*, o primeiro en árabe e turco. Porén, isto non significou a desaparición das publicacións en francés, xa que era un idioma culto. Desta época son: *L'Echo des Pyramides* (1827) ou *Le Moniteur Egyptien* (1833).

## Últimos anos 
[miniatura|[Mesquita de Muhammad Alí.]]
O sistema extremadamente proteccionista do valí sobreviviu algúns anos, mais a desastrosa segunda campaña de Siria levouno practicamente á destrución. En 1837, as graves epidemias e unha crise financeira internacional foron un duro golpe para o país. Os ingresos baixaron e o goberno tivo que tomar medidas. O Estado vendeu terras aos que se comprometesen a pagar puntualmente por elas e a contratar campesiños para traballalas. Tamén se eliminaron moitas barreiras proteccionistas.

En 1840, coa firma do tratado de paz co Imperio Otomán, Exipto perdeu extensos territorios, diñeiro, fábricas, materias primas e, o máis importante, persoas. As fábricas xa non funcionaban a pleno rendemento. Ademais, coa obrigada redución do exército, as súas necesidades de armas, munición e alimentos xa non eran tan grandes, o que tamén repercutiu na industria. Por todo iso, aínda que a maior parte da industria continuou, o seu ritmo de produción e a súa calidade empeoraron. Así, as reformas de Muhammad e todas as institucións que creou resentíronse pola falta de diñeiro. As medidas que tomou Mehmet conseguiron que Exipto non dependese tanto das potencias estranxeiras, porque sabía que un control excesivo doutros países, acabarían por arruinar Exipto e convertelo de novo en parte dun imperio (como ocorreu máis tarde).

Muhammad Alí gobernou ata que llo permitiu a saúde. En 1848, abdicou en favor do seu fillo Ibrahim por mor da súa senilidade. Non obstane, Muhammad sobreviviu ao seu fillo, xa que este, moi enfermo, morreu apenas uns meses despois. Muhammad faleceu aos oitenta anos de idade en Alexandría o 2 de agosto de 1849 e foi enterrado na mesquita de Muhammad Alí do Cairo, mandada construír por el en 1830.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* "Nueva Geografía Universal". M. Luís Grègoire (1883)
* "Diccionario Enciclopédico Abreviado". Editorial Espasa-Calpe (1957)
* "Historia Universal". Editorial Salvat (2004)
* "La Enciclopedia". Editorial Salvat (2003)
* *Merveilles biographiques et historiques ou chroniques du Cheih Abd al Rahman al Djabarti*. Abdalrahman al-Yabarti (1888)
* *Voyage en Égypte et en Nubie*. J.J. Ampére (1868)
* *An Introduction to the History of Education in Modern Egypt*. J.Heyworth-Dunne (1968)
* *The Social Origins of Egyptian Expansionism during the Muhammad Ali Period*. Fred H.Lawson (1989)
* *Egypt in the Reign of Muhammad Ali*. Afaf Lutfi al-Sayyid Marsot (1984)
* *All The Pasha's Men: Mehmed Ali, his army and the making of modern Egypt*. Fahmy, Khaled (1997).
* *The era of Muhammad Ali Pasha, 1805-1848*. Fahmy, Khaled (1998).
* *The History of Modern Egypt: From Muhammad Ali to Mubarak*. Vatikiotis, P.J. (1991). Baltimore: The Johns Hopkins University Press.
### Outros artigos 
* Historia do Exipto baixo Muhammad Alí e os seus sucesores
### Ligazóns externas 
* Al Ahram special on Muhammad Ali
* *Biographic Sketch of Mohammad Ali, Pacha of Egypt, Syria, and Arabia''