Marta cibelina

A **marta cibelina** (***Martes zibellina***) é unha especie de pequeno mamífero carnívoro mustélido que vive en ambientes boscosos de taiga, principalmente en Rusia desde os montes Urais ao longo de Siberia, leste de Kazakhstán, norte de Mongolia, China, as dúas Coreas e a illa xaponesa de Hokkaido. A súa distribución orixinal tamén comprendía a Rusia europea ata Polonia e Escandinavia. Foi moi cazada historicamente polo elevado valor da súa pelaxe negra ou marrón, que segue sendo un artigo de luxo hoxe en día, e a negra é máis apreciada. Tamén se producen as súas peles en granxas de cría peleteira.

## Etimoloxía 
Segundo unha hipótese, o nome desta especie ten orixe eslava e entrou en diversas linguas europeas debido ao comercio de peles medieval. O seu nome pode proceder da palabra rusa *соболь* (*sobol*) ou da polaca *soból* que se converteron ao pasar ao alemán en *Zobel*, en holandés en *Sabel*, en inglés *sable*; en italiano deu *zibellino* e orixináronse palabras derivadas desta noutros idiomas, como en francés (*zibeline*), galego, portugués, castelán etc. Sable tamén se usa en heráldica para referirse á cor negra, que é a dunha das pelaxes da marta cibelina.

## Descrición 
Os machos teñen unha lonxitude de 38 a 56&nbsp;cm, cunha cola de 9 a 12&nbsp;cm, e un peso de 880 a 1800 g. As femias teñen unha lonxitude de 35 a 51&nbsp;cm, cunha lonxitude da cola de 7,2 a 11,5&nbsp;cm. A pelaxe de inverno é máis longa e luxosa que a de verán. son negros nas patas e pés. 

Os individuos tamén mostran unha mancha clara de pel na garganta que pode ser gris, branca ou amarela clara. Os seus cranios son similares aos de *Martes martes*, pero máis grandes e robustos e con arcos cigomáticos máis arqueados.

## Comportamento 
240px|miniatura
Habita en bosques mestos dominados por piceas, piñeiros, lárices, cedros e bidueiros en terras baixas ou montañosas. Defenden os seus territorios que poden ser de 4 a 30&nbsp;km2, dependendo do terreo local e da dispoñibilidade de alimento. Porén, cando escasean os recursos poden moverse a distancias considerables na procura de alimento, xeralmente de 6 a 12&nbsp;km ao día.

Son animais omnívoros e a súa dieta varía estacionalmente. No verán, comen gran cantidade de lebres de montaña (*Lepus timidus*) e outros pequenos mamíferos. En inverno, cando están confinadas nos seus retiros pola conxelación e a neve, aliméntanse de bagas silvestres, roedores, lebres e mesmo pequenos cervos almiscreiros.

As martas cibelinas nacen cos ollos pechados e a pel cuberta por unha capa moi fina de pelo. As crías neonatas pesan entre 25 e 35 g e a súa media de lonxitude é de 10 a 12&nbsp;cm. pero outros traballos especializados recentes identificaron entre 7 e 30 subespecies.

## Historia do comercio da súa pel 
[miniatura|[María Antonieta de Austria|Cadro *Marie Antoinette de Lorraine-Habsbourg* *and Her Children* de Élisabeth-Louise Vigée-Le Brun (1787)Versalles, Museo Nacional do Castelo e dos TrianonsA raíña leva un vestido rebetado con pel de marta cibelina.]]

A pel de marta cibelina foi moi valorada no comercio de peles desde a Idade Media, e é xeralmente considerada a pel máis bonita e rica e de mellor cor de todas as martas. A pel da marta cibelina é única porque conserva a súa suavidade en calquera dirección en que se acariñe. A pel doutros animais é máis áspera se a acariñamos a contrapelo. As martas cibelinas rusas son normalmente despelexadas desde a boca sen facerlles incisións no corpo. As patas consérvanse para ter a maior cantidade de pel que sexa posible.

Os cregos de Bizancio xa usaban pel de marta cibelina nos seus rituais.

En Inglaterra, a marta cibelina era moi estimada. Henrique I de Inglaterra foi agasallado polo bispo de Lincoln cunha coroa de marta cibelina negra, que custou unha suma considerable naquel tempo. Os conquistadores rusos de Siberia valoraban moito as peles de cibelina, e Ivan Grozny unha vez demandou un tributo anual de 30 000 peles de cibelina aos recentemente conquistados tártaros de Kazán, aínda que estes nunca lle enviaron máis de mil, xa que Rusia naquel momento non podía forzar o pago do tributo porque estaba enleada en gueras contra Suecia e Polonia. As peles máis fermosas obtíñanse en Irkutsk, Kamchatka e Laponia.

Segundo a *Historia secreta dos mongois*, cando Xenxis Khan casou coa súa primeira muller, Börte Ujin, a súa nai Hoelun recibiu un abrigo de marta cibelina dos pais da noiva, que se consideraba un nobre e útil regalo.

[miniatura|esquerda|Peles de cibelina en [Milán. O prezo ao que chegan correspóndese coa abundancia de pelos de cor negra brillante da capa superior de pelo. Igual que se fai cos visóns e as martas, as martas cibelinas captúranse normalmente con trampas de aceiro.

A Unión Soviética permitiu que as comunidades denominadas de vellos crentes continuasen o seu modo tradicional de vida a condición de que entregasen todas as peles de marta cibelina que producisen. A disolución da Unión Soviética levou a un incremento da caza e do furtivismo na década de 1990, en parte porque as peles rusas de animais silvestres eran consideradas as máis luxosas e as que alcanzaban maiores prezos no mercado internacional. Actualmente, a IUCN non lle asignou á especie un estado de conservación especial, aínda que a subespecie xaponesa illada *M. zibellina brachyurus* está na categoría de "datos deficientes".

Debido ao seu gran custo, a pel de marta cibelina normalmente intégrase en pequenas pezas en roupa de moda: para decorar colos, mangas, dobras e sombreiros (como, por exemplo, o sombreiro xudeu shtreimel). Os denominados pinceis de pelo de cibelina kolinsky usados para pintar acuarelas e óleos non están fabricados de pelo de marta cibelina, senón de denosiña siberiana (*Mustela sibirica*).

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Marta (*Martes martes*)
* Garduña (*Martes foina*)
* Sable (heráldica)

### Ligazóns externas 
* *Martes zibellina* en U. M. Animal Diversity Web