open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Igrexa de Buttle

A **igrexa de Buttle** (sueco: *Buttle kyrka*) é unha igrexa medieval luterana en Buttle, na illa sueca de Gotland, pertencente á diocese de Visby.

## Historia e arquitectura 
A igrexa de Buttle é unha das igrexas románicas mellor conservadas de Gotland. As súas partes máis antigas son a nave e a parte occidental do coro, datandi da segunda metade do século XII. A torre foi engadida ao redor de 1220. A ábsida orixinal foi derrubada a mediados do século XIV e substituída pola presente estrutura cun muro oriental recto de estilo gótico. Os únicos engadidos posteriores son as fiestras da nave, que foron realizadas en 1882-83.

Internamente a igrexa está decorada con frescos. Na nave pode verse un friso danado representando a Paixón de CRisto, mentres que na base da torre hai un conxunto de frescos que representan a San Xurxo e o Dragón, a San Martiño de Tours e a unha escena na cal almas son elevadas. Todos os frescos da nave son atribuídos ao artista coñecido como Passionsmästaren ou ao seu taller.

A igrexa conserva algún mobiliario medieval. A cruz triunfal é unha das máis antigas do seu tipo en Gotland, datando de finais do século XII. Probablemente foi realizada por un artista local, pero amosa influencias da arte alemá dese período. O retablo tamén é medieval, do século XV, e aínda se atopa no seu lugar orixinal. O retablo amosa figuras de madeira tallada representando a crucifixión de varios santos. Foi restaurado en 1956-57. A pía bautismal é tamén notable, de mediados do século XIII. A súa base está decorada con cabezas esculpidas de humanos e bestas. Os bancos son dun estilo barroco vernáculo. Nos anos 50 do século XX foron restaurados e recuperaron a súa cor orixinal. Probablemente foron decorados polo mesmo artista que traballou na igrexa de Vänge.

## Galería de imaxes 

Buttle - KMB - 16000300024452.jpg|Vista dende o aire
Buttle kyrka - KMB - 16000200015892.jpg|Pía bautismal
Interior da igrexa de Buttle.jpg|Interior da igrexa
Buttle kyrka - KMB - 16000200015880.jpg|Frescos

## Notas
Dino De Laurentiis

**Agostino "Dino" De Laurentiis**, nado o 8 de agosto de 1919, e finado o 10 de novembro de 2010, foi un produtor de cinema italiano. Xunto con Carlo Ponti, foi un dos produtores que levaron o cine italiano á escena internacional ó final da segunda guerra mundial. Produciu ou co-producido máis que 500 filmes, dos cales 38 foron nomeado ós Premios Oscar. Tamén tivo unha breve carreira como actor a finais da década de 1930 e comezos da de 1940.

## Traxectoria 
Despois do seu primeiro filme, ''L'ultimo Combattimento* (1940), Laurentiis produciu case 150 filmes durante as seguinte sete décadas. En 1946, a súa compañía Dino de Laurentiis Cinematografica, comezou a traballar na produción cinematográfica. Nos primeiros anos, De Laurentiis produciu filmes neorrealistas italianos como *Arroz amargo* (1949) e o clásico de Fellini *La strada* (1954) e *Le notti di Cabiria* (1956), a miúdo en colaboración co produtor Carlo Ponti. Na década de 1960, Laurentiis construíu as súas propias instalacións de estudio, aínda que estes colapsaron financeiramente durante a década de 1970. Porén, neste período De Laurentiis produciu filmes como *Barrabás* (1961), un filme relixioso épico; *A Biblia* (1966), *Kiss the Girls and Make Them Die*, unha imitación dun filme de James Bond; *Navajo Joe* (1966), un spaghetti western; *A batalla de Anzio* (1968), un filme da segunda guerra mundial; *Barbarella* (1968) e *Danger: Diabolik* (1968).

De Laurentiis trasladouse ós Estados Unidos en 1976, e converteuse en cidadán estadounidense en 1986. Na década de 1980 tivo o seu propio estudio, De Laurentiis Entertainment Group (DEG), con base en Wilmington, Carolina do Norte. A construción do estudio fixo que Wilmington se convertese nun centro de produción de cine e televisión.

De Laurentiis fixo un gran número de filmes exitosos e aclamados, como *The Scientific Cardplayer* (1972), *Serpico* (1973), *Death Wish* (1974), *Mandingo* (1975), *Os tres días do cóndor* (1975), *The Shootist* (1976), *Drum* (1976), *The Serpent's Egg* de Ingmar Bergman (1977), *Ragtime* (1981), *Conan o bárbaro* (1982), *Veludo azul* (1986) e *Breakdown* (1997). O nome De Laurentiis fíxose famoso cos filmes *King Kong* (1976), que foi un grande éxito comercial; *Lipstick* (1976), un drama de violación e vinganza; *Orca* (1977), filme dunha candorca asasina; *The White Buffalo* (1977), un western; o filme de desastres *Hurricane* (1979); o remake *Flash Gordon* (1980); *Dune* (1984) de David Lynch e *King Kong Lives* (1986).

De Laurentiis produciu o primeiro filme baseado na personaxe de Hannibal Lecter, *Manhunter* (1986), unha adaptación da novela de Thomas Harris *Red Dragon*. Rexeitou participar na adaptación da secuela, *O silencio dos cordeiros* (1991), pero produciu os tres filmes seguintes, *Hannibal* (2001), *Red Dragon* (2002) e *Hannibal Rising'' (2007).

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
*
Tamías

***Tamías*** (ταμίαι -ταμίας *tamías*, en singular-) era a denominación duns maxistrados da Antiga Grecia, particularmente en Atenas, cuxa función era a administración das finanzas públicas, ao modo de tesoureiros.

O termo deriva da raíz grega do verbo τέμνω (*témno*, "cortar") e indicaba orixinariamente ao escravo que cortaba a carne.

En Homero o tamías era un home libre, pero con funcións servís.

Na Grecia clásica, en torno ao século -V, o termo designaba aos tesoureiros das polis, particularmente en Atenas.

Na Antiga Roma utilizábase nos textos en grego para designar ao maxistrado romano que en latín se denominaba cuestor.

## Os tamías de Atenas 
A información dispoñíbel restrínxese fundamentalmente á cidade de Atenas: segundo Aristóteles nas épocas máis antigas había dez tamías que eran elixidos a sortes para un mandato anual, un por cada *phile* (tribo), entre os *pentacosiomedimnoi* (a primeira clase censitaria establecida por Solón). Á fronte do colexio dos tamías estaba un prítane.

Aínda que o nome do primeiro tamías non se recolle até o período -550 a -549, os tamías estaban previstos na constitución soloniana, dous pentacosiomedimnoi de cada tribo, número que se reduciu á metade na constitución de Clístenes.

O colexio dos tamías ocupouse, a partir dun decreto de Calias (cara ao -435), da xestión do tesouro de varios templos da Ática, encabezados polo do templo de Atenea, que desde a formación da liga de Delos se conservou inicialmente en Delos (entre o -478 e o -477), e desde o -454 fora transportado a Atenas e posto baixo a administración dos *hellenotamiai* ("tesoureiros da deusa"). A intención de Calias era que a súa administración polo colexio dos tamías permitise unha xestión centralizada do tesouro, ao xuntar o "da deusa", que até entón administraban os helenotamías, cos "tesouros dos outros deuses", procedentes dos outros templos da Ática.

Aínda no -385 / -384 o "tesouro da deusa" foi reconstituído, e non volve haber testemuños para todo o século -IV. O último texto que menciona aos tesoureiros da deusa é do -299/-298, mentres que os tamías, "tesoureiros dos outros deuses", non son citados máis tarde do -356/-355.

En torno ao -350 Eubulo creou un colexio de dezaseis maxistrados adscritos ao *teoricón*, cuxa vida foi breve: o feito de que se constituíu cos excedentes do orzamento da polis, sobre todo para subvencionar festas e espectáculos suscitou graves polémicas entre os partidarios da política pacifista filomacedónica (como o propio Eubulo), que desexaban mantelo, e os seus adversarios (Demóstenes), que pretendían que todos os esforzos debían concentrarse na preparación bélica.

No -339 o colexio dos tamías foi disolto por Demóstenes, que fixo fluír o excedente de caixa no fondo de guerra administrado por un único tamías.

## Notas 
## Bibliografía 
* Philipp August Böckh, *Die Staatshaushaltung der Athener* (L'economia pubblica degli Ateniesi), Berlin, 1851, II ed., p. 170- (riproduzione fotostatica: Gottingen: Duehrkohp & Radicke, 2001 ISBN 978-3-89744-023-4)
Duke Callaghan

**Duque Callaghan**, nado en Kansas o 12 de febreiro de 1914, e finado nos Ánxeles o 21 de decembro de 2002, foi un fotógrafo de cinema estadounidense, coñecido polo seu traballo en series de televisión como *Adam-12, Hart to Hart*, e *Miami Vice*. Foi un colaborador habitual dos directores Sydney Pollack e John Milius, rodando filmes como *As aventuras de Jeremiah Johnson*, *The Yakuza* e *Conan o bárbaro*.

## Filmografía 
### Filmes 
* *Camiño da vinganza* (1968)
* *As aventuras de Jeremiah Johnson* (1972)
* *The Yakuza* (1975)
* *The Last Hard Men* (1976)
* *Just a Little Inconvenience* (1977)
* *Conan o bárbaro* (1982)
* *Lovelines* (1984)

### Televisión 
* *Adam-12* (1971-1973, 35 episodios)
* *Nakia* (1974, 1 episodio)
* ''Walt Disney's Wonderful World of Color* (1977, 1 episodio)
* *ABC Weekend Special* (1977, 1 episodio)
* *Columbo* (1978, 2 episodios)
* *Centennial* (1978-1979, 7 episodios)
* *Magnum, P.I.* (1980)
* *Hart to Hart* (1979-1981, 27 episodios)
* *The Devlin Connection* (1982)
* *Tales of the Gold Monkey* (1983, 2 episodios)
* *Miami Vice'' (1984-1985, 15 episodios)

## Notas
Basil Poledouris

**Basilis "Basil" Konstantine Poledouris** (en ), nado en Kansas City, Missouri o 21 de agosto de 1945, e finado nos Ánxeles, California o 8 de novembro de 2006, foi un compositor grego-estadounidense de música de cinema e televisión. Poledouris gañou un Emmy á mellor banda sonora por *Lonesome Dove* en 1989. É coñecido por crear as bandas sonoras *Conan o bárbaro* (1982), *RoboCop* (1987), *Spellbinder* (1988), *Amencer vermello* (1984), *The Hunt for Red October* (1990), *Liberade a Willy* (1993) e *Starship Troopers* (1997).

## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Páxina oficial  
*
Kwaidan (filme)

é un filme xaponés de 1965 dirixido por Masaki Kobayashi. Baséase na colección de historias tradicionais xaponesas de Lafcadio Hearn. O filme consta de catro historias separadas e non relacionadas entre si. *Kwaidan* é unha romanización arcaica de *Kaidan*, que significa 'historia de pantasma'. Gañou o Premio Especial do Xurado no Festival Internacional de Cine de Cannes dese ano, e recibiu un nomeamento ós Premios Oscar ó mellor filme en lingua non inglesa.

## Personaxes 
### Kurokami
* Michiyo Aratama como primeira esposa
* Misako Watanabe como segunda esposa
* Rentarō Mikuni como marido
* Kenjiro Ishiyama como pai
* Ranko Akagi como nai

### Yuki-Onna
* Tatsuya Nakadai como Minokichi
* Keiko Kishi como o Yuki-Onna 
* Yūko Mochizuki como nai de Minokichi
* Kin Sugai como muller da vila
* Noriko Sengoku como muller da vila

### Hoichi o desorellado
* Katsuo Nakamura as Hoichi
* Tetsurō Tamba as Warrior
* Takashi Shimura as Head priest

### Chawan no naka
* Haruko Sugimura como Madame
* Osamu Takizawa como Autor / Narrador
* Ganjirō Nakamura como Editor
* Noboru Nakaya como Shikibu Heinai
* Seiji Miyaguchi como home vello
* Kei Satō como samurai pantasma

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Filmes propostos ó mellor filme internacional na 38ª edición dos Óscar
* Filmes do Xapón propostos ó Óscar ó mellor filme internacional
### Ligazóns externas 
* 
* Ficha en RottenTomatoes 
* Ficha en AllMovie
Anos escuros

[miniatura|[Francesco Petrarca|Petrarca, quen concibiu a idea dunha "Idade Escura" europea. De *Ciclo de homes e mulleres famosos*, Andrea di Bartolo di Bargilla, c. 1450.]]
Na historiografía europea, os **anos escuros** refírense ó período que inclúe (aproximadamente) do 476 ó ano 1000.

Este concepto dun tempo de escuridade foi creado no século XIV polo erudito italiano Francesco Petrarca, e estaba pensado orixinalmente como unha crítica á falta de carácter da última literatura latina. Os historiadores posteriores expandiron o termo para referirse ó período de transición entre a antigüidade romana clásica e a Alta Idade Media, para describir un período caracterizado non só pola falta de literatura en latín, senón tamén a falta de historia escrita contemporánea, a decadencia demográfica xeral, e a limitada actividade construtiva e cultural (que se pon de manifesto, por exemplo, no empobrecemento da tecnoloxía, como se ve no caso da cerámica). Posteriormente, a cultura popular empregou o termo para describir a Idade Media como un tempo de atraso (cando en realidade non foi así), estendendo o seu uso pexorativo e ampliando o seu alcance.

Os achados da arqueoloxía e doutras disciplinas académicas no século XX proxectaron moita luz nova sobre este período, e ofrecéronnos unha comprensión máis matizada dos seus aspectos positivos. Apareceron outros termos para situar temporalmente este período: Última Antigüidade, Primeira Idade Media, e Grandes Migracións, dependendo de sobre que elementos culturais se poña a énfase.

Cando no século XIX comezou o estudo académico moderno da Idade Media, o termo "Anos escuros" quedou ó principio, con todas as súas connotacións críticas. Porén, hoxe os historiadores usan o termo "anos escuros" en sentido neutro, é dicir, para expresar a idea de que os acontecementos do período a miúdo semellan "escuros" só en termos comparativos con outras épocas.

## Historia 
[dereita|miniatura|*O triunfo do cristianismo* de Tommaso Laureti (1530-1602), pintura do teito das Estancias de Rafael, no Palacio Apostólico da [Cidade do Vaticano. Imaxes como esta celebran o triunfo do cristianismo sobre o paganismo da Antigüidade.]]
O termo "escurantismo" foi pensado orixinalmente para referirse a todo o período entre a caída de Roma e o Renacemento; o termo "Idade Media" ten unha motivación semellante, o que implica un período intermedio entre a Antigüidade clásica e a Idade Moderna. Os eruditos do século XIX comezaron a recoñecer os logros alcanzados durante o período, cuestionando así a imaxe da Idade Media como unha época de escuridade e decadencia. O termo non é agora nunca utilizado polos académicos para referirse a toda a época medieval; cando se utiliza, polo xeral limítase á Alta Idade Media.

## Notas
Ron Cobb

**Ron Cobb**, nado nos Ánxeles en 1937, é un debuxante, artista, escritor, deseñador, deseñador de produción e director de cine estadounidense.

## Traxectoria 
Á idade de 18 anos, sen ningún adestramento formal en ilustración gráfica, Cobb traballou como intercalador de animación para Disney Studios en Burbank, California. De alí pasou a converterse en animador de *Sleeping Beauty* (1959), que foi o derradeiro filme de Disney en contar con entintado a man.

Despois de que se terminase Sleeping Beauty en 1957, Disney despediu a Cobb e pasou o seguintes tres anos en varios traballos: portador de correo, ensamblador nunha fábrica de portas, asistente de rotulista, ata que foi recrutado en 1960 no exército estadounidense. Durante os dous anos seguintes entregou documentos clasificados ó redor de San Francisco, e despois de asinar por un ano máis para evitar a asignación á infantaría, foi enviado a Vietnam en 1963 como debuxante para o Corpo de Sinais. Tras ser relevado, Cobb comezou a traballar como artista independente, comezando a traballar para *Los Angeles Free Press* en 1965.

Entre outros proxectos, Cobb deseñou a portada do álbum de 1967 de Jefferson Airplane, ''After Bathing at Baxter's*. Tamén contribuíu nos deseños do filme do culto, *Dark Star* (1973).

En 1981. apareceu *Colorvision*, unha monografía de gran formato e cor, que incluía boa parte do seu traballo de deseño paraos filmes de *A guerra das galaxias* (1977), Alien (1979) e *Conan o bárbaro* (1982), a primeira longametraxe na que recibiu o crédito de deseñador de produción. Cobb tamén contribuíu no deseño de produción dos filmes *The Last Starfighter* (1984), *Leviathan* (1989), *Total Recall* (1990), *True Lies* (1994), The 6th Day (2000), *Coma cans e gatos (2001), *Southland Talles* (2006), e o filme australiano *Garbo*, que el mesmo dirixiu. Cobb achegou a historia inicial de *Night Skies*, unha versión máis temperá e escura de E.T, o extraterrestre. Steven Spielberg ofreceulle a oportunidade de dirixir esta secuela máis aterradora de *Encontros na terceira fase* ata que xurdiron problemas sobre efectos especiais que requiriron una reescritura importante. Mentres Cobb estaba en España traballando en *Conan o bárbaro*, Spielberg supervisou unha reescritura máis persoal *E.T. the Extra-Terrestrial*, e terminou dirixíndoa el mesmo. Cobb máis tarde recibiu algunha participación nos beneficios netos.

## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
*
Aserca Airlines

**Aserca Airlines C.A.** (**A**ero **Ser**vicios **Ca**rabobo) foi unha aeroliña venezolana baseada en Valencia, Carabobo. Operaba servizos regulares domésticos e rexionais a destinos no Caribe, Centroamérica e os Estados Unidos. A súa base principal estaba no aeroporto Arturo Michelena en Valencia, cun centro de conexións no aeroporto Simón Bolívar de Caracas.

## Historia 
A aeroliña foi creada no ano 1968 e iniciou as súas operacións en 1991 con avións pequenos para transporte privado. En 1992 entrou no mercado regular doméstico cun Douglas DC-9-30 alugado. As operacións de Aserca centráronse en Valencia, pero desenvolveu un centro de conexións en Caracas despois de 1994 que, combinado coa desaparición da aeroliña nacional Viasa en 1997, fixo que a compañía experimentase un crecemento significativo no seu mercado, expandindo a súa rede a Bogotá, Lima e Miami a través de Aruba. Entre 1998 e 2000 Aserca tivo o control da meirande parte de Air Aruba. En 2008 mercou a aioría das accións da aeroliña venezolana SBA Airlines (anteriormente Santa Bárbara Airlines).

En xuño de 2013 o Instituto Nacional de Aeronáutica Civil (INAC) de Venezuela anunciou que ía prohibir o uso de avións antigos no país como os Douglas DC-9, Boeing 727 e Boeing 737-200 a partir do 1 de novembro dese ano. Aserca Airlines puido conseguir un permiso especial do INAC para seguir operando os seus dous DC-9 restantes ata o 1 de xullo de 2014. A aeroliña substituíu os avións por dous MD-87 que pertenceran a Aeroméxico.

O 22 de maio de 2018 Aserca anunciou o cesamento de todas as súas operacións e a devolución do seu certificado de operador aéreo.

## Frota 
En setembro de 2017 a frota de Aserca Airlines estaba formada polos seguintes avións:

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Páxina web da aeroliña
Ladytron

dereita|miniatura|Ladytron nunha actuación musical en Londres, ano 2003.
miniatura|Helen Marnie, Mira Aroyo, Daniel Hunt e Reuben Wu, en México, ano 2011.

**Ladytron** é un grupo musical de electropop británico. Formouse en Liverpool en 1999, e o seu nome vén dunha canción de Roxy Music de 1972. O grupo está formado por Helen Marnie (vocalista, sintetizadores), Mira Aroyo (vocalista, sintetizadores), Daniel Hunt (sintetizadores, guitarra eléctrica, voz) e Reuben Wu (sintetizadores).

## Historia 
Os produtores e DJs de Liverpool, Daniel Hunt e Reuben Wu coñecéronse na década de 1990. Hunt tamén fundou o selo discográfico independente Invicta Hi-Fi e unha discoteca. Wu graduouse en 1997 en deseño industrial pola Sheffield Hallam University.

Usando o alcume de Ladytron, gravaron o sinxelo de debut *Hei Took Her to a Movie*, por 50 libras esterlinas coa cantante invitada Lisa Eriksson (que máis tarde integrou a banda Techno Squirrels). Esta canción foi lanzada en 1999 e converteuse no sinxelo da semana segundo NME. Máis tarde, Marnie e Aroyo uníronse ao grupo como vocalistas e teclistas. 

Helen Marnie estudou Licenciatura en Artes na Universidade de Liverpool e Mira Aroyo era Licenciada en Bioquímica pola Universidade de Oxford. Ambas as dúas integráronse ao dúo máis coñecido de Ladytron, cando a banda fíxose mundialmente famosa.

Produciron remesturas para artistas como David Gahan, Goldfrapp, Apoptygma Berzerk, Placebo, Blondie, Gang of Four, Christina Aguilera, Bloc Party, Kings of Convenience, Indochine, She Wants Revenge, Simian, Nine Inch Nails, SONOIO ou Soulwax.

## Estilo 
O seu son mestura electropop coa new Wave e os elementos de shoegazing. Ladytron describe o seu son como *pop electrónico. Centráronse nun equilibrio entre as estruturas do pop e sons experimentais. As súas letras, a maioría das cales son en inglés, son moi escuras no sentido que ás veces son difíciles de contextualizar, ademais dalgunhas cancións en búlgaro escritas por Mira Aroyo, nacida en Bulgaria.

## Concertos 
Ladytron realizou xiras desde o lanzamento do seu segundo álbum, Lixeiro & Magic. Daniel Hunt, Mira Arroio e Reuben Wu tamén teñen sesións de DJ en clubs e eventos en todo o mundo. Entre as bandas que abriron os seus concertos nas súas xiras están Simian, The Presets, Client, CSS, Asobi Seksu, Mount Sims, Crocodiles, Franz Ferdinand, SONOIO, VHS or Beta e Geographer. Ladytron abriron para outros artistas como Soulwax, Goldfrapp ou Nine Inch Nails.

## Discografía 
### Álbums de estudio 
### Recompilacións 
* *Softcore Jukebox* (2003)
* *Best of 00–10* (2011)
* *Best of Remixes'' (2011)

## Véxase tamén
### Ligazóns externas 
* Sitio oficial do grupo.
Pablo Alfaro

**Pablo Alfaro Armengot**, nado en Zaragoza o 26 de abril de 1969, é un exfutbolista e actual adestrador de fútbol español. Xogaba de defensa central. Dende 2017 adestra ó CD Mirandés da Segunda División B Española.

## Traxectoria profesional 
### Adestrador 
Comezou a súa etapa coma adestrador en 2009 co Pontevedra CF da Segunda División B. Rematou a tempada na cuarta posición, pero non acadaron o ascenso.

## Palmarés 
;Barcelona
* Primeira División: 1992–93
* Supercopa de Europa: 1992

;Sevilla
* Copa UEFA: 2005–06

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Datos do xogador en bdfutbol.com 
* Datos do adestrador en bdfutbol.com
Frank Frazetta

**Frank Frazetta**, nado como **Frank Frazzetta** o 9 de febreiro de 1928, e finado o 10 de maio de 2010, foi un artista estadounidense de fantasía e ciencia ficción. É coñecido pola súa obra de banda deseñada, portadas de libros, pinturas, pósters, ábums de música e outros medios. Foi o protagonista dun documental no ano 2003, *Frank Frazetta: Painting With Fire*.

Frazetta foi incluído no Salón da Fama Will Eisner da industria da banda deseñada en 1995, e no Salón da Fama Jack Kirby en 1999.

## Traxectoria 
Nado como Frank Frazzetta en Brooklyn, Nova York, eliminou un "z" do seu apelido para facer o seu nome menos "basto".

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
*
Sandahl Bergman

**Sandahl Bergman**, nada en Kansas City, Missouri o 14 de novembro de 1951, é unha bailarina, actriz e especialista de acción estadounidense.

## Traxectoria 
### Danza 
Logo de pasar a nenez e a mocidade en Kansas, nos anos 70 mudouse a Nova York e comezou a bailar nalgúns musicais de Broadway. Bob Fosse contratouna como bailarina reserva do musical *Pippin*, dirixido por el mesmo. Tivo algúns papeis noutros musicais, até parte do cuerpo de actores/bailaríns de *A Chorus Line*, que era daquela o gran fenómeno de crítica e do público de Broadway. Interpretou a "Judy" despois de que varios dos actores e bailaríns orixinais deixaran o show en 1977.

Foi novamente promovida por Fosse no aclamado musical *Dancin*, de 1978, que contou con varios dos principais bailaríns de Broadway da época.

### Cinema 
A súa estrea nas pantallas aconteceu cun pequeno papel nun filme para televisión. Despois del, participou no filme musical *All That Jazz*, tamén dirixido por Fosse, éxito de público e crítica e vencedor da Palma de Ouro do Festival de Cannes. Tamén participou no filme *Xanadu*, de 1980, con Olivia Newton-John.

Sandhal fíxose coñecida internacionalmente en 1982, ó protagonizar, a carón de Arnold Schwarzenegger o filme *Conan o bárbaro*, papel polo que acabó recibindo o Globo de Ouro de Actriz Revelación. Como non había ningunha dobre dispoñible coas súas características físicas, aprendeu a facer as escenas de risco que precisaban dun dobre. Tres anos despois, volveu participar noutro filme baseado nunha obra de Robert E. Howard, *Red Sonja*, na que interpretou a malvada Gedren.

Despois destes filmes, Sandhal actuou en pequenos papeis en diversos filmes e series de televisión. Casou por primeira vez ós 45 anos, en 1996. O seu derradeiro filme, foi *O detective cantante*, xunto a Adrien Brody e a Mel Gibson.

## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
*
Rubén Baraja

**Rubén Baraja Vegas**, nado en Valladolid o 11 de xullo de 1975, é un exfutbolista e actual adestrador de fútbol español. Xogaba de centrocampista e foi internacional coa selección española. Dende febreiro de 2023 adestra ó Valencia da Primeira división.

## Traxectoria profesional 
### Adestrador 
O 12 de xullo de 2015, Baraja fichou polo Elche CF, acabado de descender á Segunda División. O 6 de xuño do ano seguinte, deixou o posto tras non chegar a un acordo para a súa renovación.

O 8 de novembro de 2016, Baraja converteuse en adestrador do Rayo Vallecano. Tras tan só tres vitorias en 13 encontros, Baraja foi despedido o 20 de febreiro de 2017.

O 12 de decembro de 2017, Baraja converteuse no novo adestrador do Sporting de Gijón.

## Palmarés 
;Valencia
* Primeira División: 2001–02, 2003–04
* Copa do Rei: 2007–08
* Copa UEFA: 2003–04
* Supercopa de Europa: 2004

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Datos do xogador en bdfutbol.com 
* Datos do adestrador en bdfutbol.com
Aeroporto da cidade de Toronto Billy Bishop

O **aeroporto da cidade de Toronto Billy Bishop**  é un pequeno aeroporto internacional canadense situado nas illas de Toronto, en Toronto, Ontario. Tamén é coñecido como **aeroporto das illas de Toronto** e anteriormente era coñecido como *aeroporto Port George VI Island* e *aeroporto Toronto City Centre*; o último nome aínda pode atoparse en sinais preto das súas instalacións. Está bautizado na honra de Billy Bishop, o as canadense da primeira guerra mundial e receptor da Cruz Victoria e Mariscal do Aire durante a segunda guerra mundial. É usado por aviación civil, ambulancias aéreas e aeroliñas rexionais usando avións turbohélices. No ano 2016 foi o noveno aeroporto máis concorrido do Canadá e o terceiro de Ontario en número de pasaxeiros.

## Aeroliñas e destinos
## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Web do aeroporto
Gerry Lopez

**Gerry Lopez**, nado en Honolulu o 7 de novembro de 1948, tamén coñecido como ** Mr. Pipeline**, é un surfeiro, xornalista e actor estadounidense.

## Traxectoria 
Coñecido por Mr. Pipeline pola súa grande habilidade e pracer ó surfear, foi campión de 1972 e 1973 do Pipe Masters, un dos máis importantes campionatos de surf do mundo; deporte que pratica dende a nenez. Tamén e deseñador e empresario da área do surf, producindo e deseñando táboas dende a década de 1970. Tamén no surf, traballou como xornalista para algunhas revistas especializadas e en 2008 lanzou un linro sobre o mundo do surf.

Lopez tamén traballou como actor, participando en filmes como *Big Wednesday*, *Conan o bárbaro*, *North Shore*, *Step Into Liquid* (2003) e *Riding Giants* (2004), entre outros.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
*
William Smith (actor)

**William Smith**, nado en Columbia, Missouri, o 24 de marzo de 1933 e finado nos Ánxeles o 5 de xullo de 2021, foi un actor estadounidense que apareceu en case trescentos filmes e producións televisivas. Un dos seus papeis máis lembrados é o de Anthony Falconetti na miniserie de televisión de 1970 *Rich Man, Poor Man*.

Smith tamén é coñecido por saír en filmes como *Any Which Way You Can* (1980), *Conan o bárbaro* (1982), *Rumble Fish* (1983), *Amencer vermello* (1984) e *Chamada a un reporteiro* (1985), así como diversos papeis no cinema de explotación durante a década de 1970.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
*
Listel

[miniatura|150px|Esquema da [orde toscana. O listel apréciase xusto debaixo do entaboamento.]]

Un **listel**, en arquitectura, é unha moldura convexa de sección cadrada ou rectangular, con forma de lista longa e estreita, que xeralmente separa outras dúas.

É o espazo que queda entre as acanaladuras do fuste dunha columna ou dunha pilastra.

Tamén recibe o nome de **filete**.

## Características e tipos 
O lintel pode ser:

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Moldura
Euroliga 2017-18

A **Euroliga 2017-18** foi a décimo oitava edición da máxima competición de clubs de baloncesto de Europa dende a súa organización pola Unión de Ligas Europeas de Baloncesto (ULEB) e a oitava desde o seu patrocinio por *Turkish Airlines*. Incluíndo as edición desta competición organizadas por FIBA Europa é a edición número ssesenta e un. Nesta edición compitiron dezaseis equipos. A Final Four desta edición da Euroliga foi disputada no Štark Arena de Belgrado, Serbia, onde se impuxo o Real Madrid ao Fenerbahçe.

## Participantes 
## Tempada regular 
A tempada regular tivo lugar do 12 de outubro de 2017 a 6 de abril de 2018. Os oito primeiros clasificados clasificáronse para os Playoffs.

### Clasificación 
Fonte: Euroleague

## Playoffs 
Os vencedores de cada eliminatoria pasaron a xogar a Final Four.

## Final Four 
Xogouse no Štark Arena de Belgrado (Serbia), en maio de 2018. 

## Premios 
### Galardóns anuais 
;MVP da Euroliga 2017–18
*  Luka Dončić ( Real Madrid)

;MVP da Final Four
*  Luka Dončić ( Real Madrid)

;Equipo da Tempada 2017–18

;Mellor defensor
*  Kyle Hines ( CSKA Moscow)

;Xogador revelación
*  Luka Dončić ( Real Madrid)

### Xogadores da xornada 
;Tempada regular

;Playoffs

### Xogadores do mes 
## Estatísticas individuais 
;Valoración

;Puntos

;Rebotes

;Asistencias

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Euroleague

### Ligazóns externas 
* Páxina oficial Euroleague.net
* Eurobasket.com
* Páxina oficial ULEB.net
Jon Iñarritu

**Jon Iñarritu García**, nado en Leioa o 28 de marzo de 1979, é un político vasco da coalición Euskal Herria Bildu. Foi deputado no Congreso dos Deputados na X lexislatura (2011-2016), senador no Senado de España na XIIª lexislatura (2016-2019) e volveu ser elixido deputado nas eleccións de abril e nas de novembro de 2019, ocupando o seu escano no Congreso na XIIIª e XIVª lexislaturas.

## Traxectoria 
Licenciouse en Dereito na Universidade do País Vasco e fixo o máster en Dereito Europeo e Internacional na Universidade Pierre Mendès France.

Foi deputado do Congreso dos Deputados de España na X Lexislatura (2011-2015) pola coalición Amaiur e senador no Senado de España pola coalición de esquerda Euskal Herria Bildu (2016-2019), por designación autonómica do Parlamento Vasco. Tanto nas Eleccións xerais de abril de 2019 como nas Eleccións xerais de novembro do mesmo ano foi elixido deputado do Congreso.

## Notas
Distrito de Xerusalén

O **Distrito de Xerusalén** (;  ), é un dos seis distritos administrativos de Israel. A capital da provincia é Xerusalén. O Distrito de Xerusalén ten unha área de 652&nbsp;km2. A poboación de 1,083,300 habitantes, está composta por un 66.6% de xudeus e un 31.8% de árabes. Un quinto (21%) dos árabes que viven en Israel reside neste distrito, que inclúe tanto ao Leste e Oeste Xerusalén. A anexión israelí de Xerusalén Leste non foi recoñecida pola comunidade internacional.

## Subrexións administrativas 
## Notas
Déixaas

***Déixaas*** é o quinto disco da cantante galega Mercedes Peón. O álbum publicouse o 27 de abril de 2018. A revista británica *Songlines* escolleu *Deixaas* como un dos 15 mellores álbums europeos do ano 2018.

Neste traballo, realizado con Mónica de Nut e Ana Fernández, a maquinaria pesada convértese en instrumento e nos temas inclúense sons gravados en estaleiros navais. O son, a contorna, a roupa e mais o traballo de arte do videoclip, subliñan unha estética industrial e pesada asociada ao punk, a angustia e a ira na contracultura. Mercedes Peón explica nunha entrevista cal foi o proceso que a levou a conseguir que Navantia pasase de ser un espazo laboral convencional, adicado á construción naval, para converterse nun lugar para compor música industrial:

O director do vídeoclip, gravado en Navantia, é Alberto Castaño.

## Lista de cancións 
# "Déixaas" (04:30)
# "MK" (05:19)
# "Partículas" (04:33)
# "Plataforma" (05:04)
# "Tras o muro" (04:09)
# "Cabelo" (00:39)
# "Linguas elementais" (03:35)
# "Ela propón" (04:24)
# "Cabo de min" (04:01)
# "Transición" (01:02)
# "Olores perdidos" (06:40)

## Notas
Estación de Huelva

A **estación de Huelva** é unha estación ferroviaria de carácter terminal situada en Las Metas, na cidade española de Huelva, en Andalucía. Foi construída en tres anos e inaugurada en 2018 en substitución da antiga estación de Huelva-Término.

## Servizos ferroviarios 
### Longa Distancia
*Actualizados a 24 de febreiro de 2019.*

## Notas
Lactación

miniatura|Símbolo Internacional da Lactación.
miniatura|Neno aleitándose.
A **lactación** é a alimentación con leite do seo materno. A Organización Mundial da Saúde  (OMS) e o Fondo das Nacións Unidas para a Infancia (Unicef) sinalan así mesmo que a lactación «é unha forma inigualable de facilitar o alimento ideal para o crecemento e desenvolvemento correcto dos nenos».

## Fomento da lactación e recomendacións 
A OMS e o Unicef recomendan como imprescindible a lactación materna exclusiva durante o seis primeiros meses do bebé. Tamén recomendan seguir aleitando a partir dos seis meses, ao mesmo tempo que se vai ofrecendo ao bebé outros alimentos propios para a súa idade complementarios, até un mínimo de dous anos. A Academia Americana de Pediatría recomenda manter a lactación polo menos durante o primeiro ano. O Comité de Lactación da Asociación Española de Pediatría coincide nas súas recomendacións con OMS e Unicef.

A Semana Mundial da Lactación Materna celébrase anualmente na primeira semana de agosto.

## Duración 
Segundo a OMS e o Unicef, a partir dos dous primeiros anos a lactación materna ten que manterse ata que o neno ou a nai decidan, sen que exista ningún límite de tempo. Non se sabe cal é a duración "normal" da lactación materna na especie humana. Os referentes sobre os termos e características da lactación compréndense desde o contexto cultural das nais que lactan, de tal forma que os períodos de lactación pódense estender tanto como a variabilidade de culturas existentes no mundo. No mundo podemos referir casos onde se considera un acto unicamente de bebés de poucas semanas ou meses, así como tamén se atopan casos nos que se mantivo a lactación durante varios anos. 

Algúns estudos antropolóxicos publicados conclúen que a franxa natural de lactación en humanos atópase situada entre os dous anos e medio e os sete anos.

## Lactación e feminismo 
No Estado Español o libro *La lactancia materna. Política e identidad* da Editorial Cátedra de Beatriz Gimeno achégase á lactación desde a teoría feminista.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
### Outros artigos 
* Leite
* Mamíferos
* Leite humano
* HAMLET
* Categorías de risco en lactación
* Lactación e VIH
* Semana Mundial da Lactación Materna
Ben Davidson

**Benjamin Earl Franklin "Ben" Davidson, Jr.**, nado nos Ánxeles o 14 de xuño de 1940, e finado en San Diego o 2 de xullo de 2012, foi un xogador de fútbol americano e actor estadounidense.

## Careira 
### Fútbol americano 
Na adolescencia e estudando no "*Woodrow Wilson High School*", nos Ánxeles, foi xogador de baloncesto do equipo da escola. Cando frecuentaba a facultade comunitaria de "*East Los Angeles College*", a finais da década de 1950, foi convidado polo técnico a entrar no equipo de fútbol americano da facultade, pois posuía ub porte elevado, ideal para un xogador de defensa. Ben realizou excelentes xogos na facultade, e en 1959 recibiu unha bolsa de estudos para xogar na Universidade de Washington, en Seattle, baixo as ordes do adestrador Jim Owens.
 
Na cuarta rolda da NFL Draft de 1961, Ben foi escollido polos New York Giants que rapidamente o negociou para o Green Bay Packers. Cos Green Bay, fixo a súa estrea na NFL na tempada de 1961. Nas tempadas de 1962 e 1963, xogou cos Washington Redskins. 
 
Entre 1964 e 1971, Ben Davidson xogou na AFL cos Oakland Raiders. A súa inestabilidade como defensor nos Oakland Raiders a finais da tempada de 1970 e durante case toda a tempada de 1971, fixo que o club non anovase o seu contrato. Deste xeito, Ben quedou dúas tempadas sem xogar nun club profesional.  
 
En 1974, asinou contrato cos Portland Thunder para xogar na World Football League (liga que existiu por dous anos, en 1974 e 1975). A finais da tempada de 1974, sufriu unha grave lesión no xeonllo que lle impediu seguir a súa carreira deportiva.

### Cinema 
En 1970, Ben foi convidado a facer unha pequena participación no filme *MASH*, e no período en que quedou sen xogar nun club de fútbol (entre 1972 e 1973), foi convidado a participar no filme *Behind the Green Door* (considerado un clásico do cinema pornográfico). Após abandonar a carreira de xogador, pasou a traballar en series de televisión e filmes de Hollywood. As súas principais actuacións foron en *The Black Six* (filme de 1974 no papel de Thor), *CHiPs* (serie na que apareceu nun episodio no ano de 1978), ''Charlie's Angels* (nun episodio do ano de 1978), *Fantasy Island* (nun episodio no ano 1979), Conan o bárbaro (filme de 1982 no papel de Rexor), *Cracking Up* (filme de 1983), *Necessary Roughness'' (filme de 1991), entre outras producións. O seu derradeiro traballo como actor, foi na serie "Renegade" (de 1992 a 1997), no papel do "Sheriff Warren" na tempada de 1994.  
 
## Morte 
Ben Davidson faleceu en 2012, ós 72 anos, por mor dun cancro de próstata.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
*
Siikainen

**Siikainen** é un municipio de Finlandia, situado no oeste do país, na rexión de Satakunta. En 2017 a súa poboación era de 1.475 habitantes. A superficie do termo municipal é de 491,33 km2, dos cales 28,1 km2 son auga. O concello ten unha  densidade de poboación de 58,23 hab./km².

O concello é unilingüe en finés.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Sitio web oficial
Ragnar Klavan

**Ragnar Klavan**, nado o 30 de outubro de 1985 en Viljandi (Estonia), é un futbolista estoniano que xoga como defensor no Liverpool FC da Premier League de Inglaterra. Tamén é o capitán da selección de Estonia.

## Traxectoria profesional 
### Estonia e Noruega 
Ragnar Klavan fixo o seu debut como profesional aos 15 anos, en 2001, no Elva, na súa Estonia natal. Un ano máis tarde uniuse ao Viljandi Tulevik onde xogou dúas tempadas e en 2003 asinou polo Flora Tallin, un dos clubs máis representativos de Estonia. O 31 de agosto de 2004, Klavan foi cedido ao Vålerenga de Noruega por tres meses. Unha vez que o empréstito rematou, o club noruegués decidiu ampliar a estadía de Klavan ata o 30 de novembro de 2005; con todo, xogou só dous partidos no Tippeligaen.

### Heracles Almelo 
O 4 de agosto de 2005 asinou tres anos co club Heracles Almelo da primeira división dos Países Baixos. Cinco días despois fixo o seu debut en Holanda contra o RKSV DCG en Ámsterdam. Marcou o seu primeiro gol na *Eredivisie* o 24 de agosto de 2007, aos 76 minutos nunha derrota por 2-1 contra Roda, no que xogaba o seu compatriota Andrés Oper. En decembro do mesmo ano, ampliou o seu contrato ata o 30 de xuño de 2008.

### AZ Alkmaar 
Tras xogar 104 encontros oficiais co Heracles e marcar cinco goles, o 27 de xaneiro de 2009 foi cedido ao AZ Alkmaar acordando previamente o seu traspaso permanente ao club de Alkmaar no verán por catro anos. O 29 de setembro de 2009 Ragnar Klavan converteuse no primeiro estoniano en xogar un partido de fase da UEFA Champions League, entrando na segunda metade do partido que terminou en 1-1 contra o Standard Lieja de Bélxica. O 29 de xullo de 2010 marcou o seu primeiro gol na UEFA European League, nunha vitoria por 2-0 contra IFK Göteborg de Suecia.

### Augsburgo 
O 2 de xullo de 2012, tras xogar durante 7 anos na primeira división holandesa, asinou por dúas tempadas co FC Augsburg da Bundesliga de Alemaña.

### Liverpool 
O 20 de xullo de 2016 fíxose oficial a súa fichaxe polo Liverpool FC da Premier League inglesa, baixo as ordes do adestrador Jürgen Klopp.

## Selección nacional 
É o actual capitán da selección de Estonia, coa que xogou 124 partidos e marcou tres goles. O seu debut produciuse o 3 de xullo de 2003 contra Lituania, nun partido da Copa do Báltico. Fixo o seu primeiro gol coa selección o 31 de maio de 2006 nun encontro amigable contra Nova Zelandia e o segundo o 29 de febreiro de 2012, contra o Salvador noutro encontro amigable, onde vestiu o brazalete do capitán por primeira vez.

## Clubs 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Estatísticas en FootballDatabase.eu
* Estatísticas en National Football Teams
* Perfil en Transfermarkt
* Perfil do sitio web oficial del Augsburgo
Big Flow Music

**Big Flow Music** (BFM) é un grupo mexicano de música hip hop con orixe en Guanajuato. Dende a súa formación en 2013, o grupo é un dos máis coñecidos en todo México e algúns países cos seus temas de Trap.

## Historia do grupo 
### Comezos 
O grupo comezou a gravar no seu propio estudio en 2013. convertéronse nun dos mellores e máis coñecidos grupos de trap en rap mexicano.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Páxina oficial do grupo 
* Páxina oficial do MC Rap
Dor ósea

A **dor ósea** é unha forma debilitante de dor proveniente do tecido óseo. Ocorre en virtude dunha ampla variedade de doenzas e/ou condicións físicas e pode prexudicar severamente a calidade de vida dos pacientes que a sofren. A dor ósea presenta múltiples causas, como un grande estrés físico e doenzas como o cancro. Sábese, hai moitos anos, que os osos son innervados por neuronas sensoriais, pero a anatomía exacta desa innervación aínda permanece escura debido ás propiedades físicas contrastantes do óso e do tecido nervioso. Porén, até recentemente non se determinara cales son os tipos de neuronas que innervan cada parte do óso. A capa perióstea do tecido óseo é altamente sensíbel á dor e unha causa importante da dor ósea en varias condicións patolóxicas, como en fracturas, osteoartrite etc. Porén, en certas doenzas, o endósteo e o suprimento nervioso do sistema de Havers parece desempeñar un papel importante, como na osteomalacia, na osteonecrose, entre outras.

## Notas
Ictericia

A **ictericia** é a coloración amarelada da pel e mucosas por mor dun aumento da bilirrubina (valores normais de 0,3 a 1 mg/dl) que se acumula nos tecidos, sobre todo aqueles con maior número de fibras elásticas (padal, conxuntiva).

Faise clinicamente evidente cando a bilirrubina é maior de 2.5 mg/dl. Este aumento pode ser a expensas da fracción non conxugada ou "indirecta" da bilirrubina (BI); esta é liposoluble e non se filtra polo ril, polo que non aparece coluria. Cando o aumento é a expensas da bilirrubina conxugada ou "directa" (BD), ó ser esta hidrosoluble, fíltrase polo ril, aparecendo coluria. Pode haber aumentos de ambas as fraccións e fálase entón de hiperbilirrubinemia mixta. A bilirrubina non conxugada é a relacionada coa ictericia prehepática e non hai coluria nin acolia, mentres que a bilirrubina conxugada está relacionada coa ictericia hepática e poshepática.

## Fisioloxía 
miniatura|Grupo hemo.
miniatura|Estrutura da bilirrubina.
A ictericia por si mesma non é unha doenza, senón un signo clínico externo dun proceso patolóxico subxacente que ocorre nalgún punto da vía fisiolóxica normal do metabolismo da bilirrubina, polo que para comprender como se xera a ictericia é importante coñecer o metabolismo desta substancia no organismo.

Cando os glóbulos vermellos completaron o seu ciclo vital normal (uns 120 días), ou cando están danados, as súas membranas vólvense fráxiles e creban doadamente. A medida que atravesan os órganos do sistema reticuloendotelial (os ganglios linfáticos e o bazo), os glóbulos vermellos fráxiles rompen, e o seu contido celular, incluíndo a hemoglobina (a molécula que transporta o osíxeno), libérase no sangue. Os macrófagos fagocitan a hemoglobina, degradándoa nos seus compoñentes: a globina e o grupo hemo. A globina é un fragmento proteico que se degrada en aminoácidos e non ten ningún efecto no desenvolvemento da ictericia. O grupo hemo sofre dúas reaccións: 

* primeiro unha oxidación catalizada pola encima microsomal hemo-oxigenasa, producíndose  biliverdina (un pigmento de cor verde), ferro e monóxido de carbono.
* o seguinte paso é a redución da biliverdina pola encima citosólica biliverdina reductasa nun pigmento tetrapirrólico de cor amarela, a bilirrubina. Cada día xéranse aproximadamente 4 mg por kg de bilirrubina.

A maior parte da bilirrubina provén da ruptura do grupo hemo dos glóbulos vermellos degradados como se indicou. Porén, aproximadamente o 20 % provén doutras fontes de grupos hemo, incluíndo eritropoese defectuosa e a ruptura doutras proteínas con grupos hemo, como a mioglobina do tecido muscular e os citocromos.

## Notas
Factor de risco

En epidemioloxía, un **factor de risco** é toda circunstancia ou situación que aumenta as probabilidades dunha persoa de contraer unha doenza ou calquera outro problema de saúde. Os factores de risco implican que as persoas afectadas por devandito factor de risco, presentan un risco sanitario maior ó das persoas sen este factor.

No caso dos diferentes tipos de cancro, cada un ten diferentes factores de risco. Por exemplo, a exposición sen protección ós raios solares é un factor de risco para o cancro de pel, e o fumar é un factor de risco para o cancro de pulmón, larinxe, boca, farinxe, esófago, riles, vexiga urinaria e outros órganos.

Hai que diferenciar os factores de risco dos factores prognóstico, que son aqueles que predín o curso dunha enfermidade unha vez que xa está presente. Existe tamén marcadores de risco, que son características da persoa que non poden modificarse (idade, sexo, estado socio-económico, etc.). Hai factores de risco (idade, hipertensión arterial, etc.) que cando aparece a doenza son á súa vez factores prognóstico (maior probabilidade de que se desenvolva un evento).

En epidemioloxía, os factores de risco son aquelas características e atributos (variables) que se presentan asociados diversamente coa doenza ou o evento estudado. Os factores de risco non son necesariamente as causas, só sucede que están asociadas co evento. Como constitúen unha probabilidade medible, teñen valor predictivo e poden usarse con vantaxes tanto en prevención individual como na comunidade.

O termo "factor de risco" foi utilizado por primeira vez polo investigador de enfermidades cardíacas Thomas Dawber nun estudo publicado en 1961, onde atribuíu á cardiopatía isquémica determinadas situacións como son a presión arterial, o colesterol ou o hábito de fumar.

## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Case, S.P. and Haines, K.R. (2009) Understanding Youth Offending: Risk Factor Research, Policy and Practice. Cullompton: Willan.
Pandinus

***Pandinus*** é un xénero de escorpións coñecidos como escorpións emperadores ou escorpións africanos. Distribúense en África e na Península Arábiga. Este xénero inclúe algúns dos escorpións máis grandes do mundo, cunha lonxitude superior a 20 cm .

## Características e hábitat 
As especies do xénero atópanse nos desertos, así como nos bosques tropicais de África e da península arábica; miden aproximadamente entre 8 e 21 cm. e son xeralmente negros, marróns, verdes ou grises.

Están enterrados baixo a area de onde captura a súa presa; aliméntanse de insectos ( escaravellos , grilos, bolboretas ), solífugos , vermes e ata ratos e lagartas . Estímase que estes escorpións poden vivir máis de dous anos sen comer ou beber auga.

## Comportamento e veleno 
Son tranquilos, só atacarán cando se senten ameazados ou cando detectan unha presa en movemento. O veleno de Pandinus está composto por dúas partes, unha para paralizar a presa que se alimenta e a outra contra os animais vertebrados como defensa. O seu veleno non é perigoso para o ser humano, pero pode causar alerxias; Pódese tratar cun soro anti-venomoso.

## Especies 
A continuación amósanse as seguintes especies

* *Pandinus arabicus ( Krapelin , 1894)
* *Pandinus bellicosus (CL Koch, 1875)
* *Pandinus cavimanus (Pocock, 1888)
* *Pandinus colei (Pocock, 1896)
* *Pandinus etritreansis (Kovarik, 2003)
* *Pandinus gambiens (Pocock, 1889)
* *Pandinus hawkeri (Pocock, 1900)
* *Pandinus magrettii (Borelli 1901)
* *Pandinus mazuchin (Kovarick, 2011)
* *Pandinus meidensis (Karsch, 1939)
* *Pandinus playtchells (Werner, 1916)
* *Pandinus phillippsi (Pocock, 1899)
* *Pandinus percivali (Pocock, 1902)
* *Pandinus Smith (Pocock, 1888)
* *Pandinus trailini (Kovarick, 2013)
* *Pandinus viatoris (Pocock, 1899)

### Especies en CITES 
As seguintes especies están baixo o segundo apéndice da CITES para someterse a coidados e controis de exportación.

* *Pandinus imperator (CL Koch, 1841)
* *Pandinus dictador (Pocock, 1888)
* ''Pandinus gambiensis (Pocock, 1889)

### Especies extinguidas 
A única especie extinta é o Pandinus boshisi descuberta en 1937 por Caporriaco.

## Notas