Cruceiro do Home Santo

O **cruceiro do Home Santo**, tamén chamado **de Bonaval** ou **de Sabugueira**, en Santiago de Compostela, lembra a morte de Xan Tuorum, segundo algúns autores, como Bernardo Barreiro, ou a peregrinación a Santiago de Vicente Ferrer en 1412, segundo outros, como o historiador Antonio López Ferreiro. Para autores como Castelao, Ángel del Castillo ou Clodio González Pérez é "un dos máis sobranceiros" de Galicia.

## Descrición 
Trátase dun cruceiro moi complexo, no que se representan trece figuras. Levántase sobre catro chanzos e un pedestal, aínda que todos estes elementos, máis o fuste, cuadrangular na parte inferior e octogonal no resto, son modernos e soamente a cruz é de factura gótica, orixinal, e xa moi erosionada, o que explica as discrepancias á hora de identificar as figuras. Atópase na praza da Porta do Camiño, ante a entrada do Camiño Francés á muralla de Santiago.

Na cruz destacan os extremos dos brazos, moi elaborados, de tipo florenzado ou pometeado. No anverso da cruz represéntase a Cristo baixo un dosel con arquiños trilobulados, crucificado con tres cravos e flanqueado pola Virxe e San Xoán. Debaixo, e de menor tamaño, está o apóstolo Santiago, vestido de peregrino, co báculo e escarcela, acompañado polos seus discípulos Teodoro e Anastasio (segundo Arribas Arias); Carmen Manso identifica estas dúas últimas figuras con dous peregrinos axeonllados.

No reverso represéntase á Virxe, tamén baixo dosel, de pé e co Meniño no colo. Está flanqueada polas figuras de San Pedro e San Paulo (segundo Arribas Arias) ou por Santa Catarina e outra santa sen atributos que a identifiquen, que podería ser María Madalena, segundo Carmen Manso. Por debaixo hai unha figura que adoita identificarse coa Virxe das Dores (Arribas Arias) ou San Domingos (Carmen Manso), flanqueada por dous anxos ou dous peregrinos axeonllados.

Para Carmen Manso, a minuciosidade dos motivos florais, a talla ruda das figuras e a indumentaria do Santiago peregrino fan pensar nunha cronoloxía situada no último cuarto do século XV.

## Historia 
miniatura|esquerda|Porta de acceso ó cemiterio do Convento de Bonaval

Bernardo Barreiro recolle unha lenda etiolóxica do cruceiro. Disque houbo un ferreiro (ou ferrador), chamado Xoán Tuorum, que se destacou nos enfrontamentos dos veciños de Santiago contra o arcebispo Berenguel de Landoria tras ser nomeado por Roma en 1317. As revoltas duraron ata 1320 cando, por fin, conseguiu entrar na cidade e tomar posesión do seu cargo. Os líderes do levantamento foron asasinados ou xulgados, e entre eles Xoán Tuorum, que foi condenado a morte na forca. Cando estaba a ser conducido ó patíbulo no monte Ourís ou Ouriz, pediu axuda á Virxe do Belén, cuxa imaxe estaba no camiño: pediulle que lle *valera* (*Ven e valme*) e caeu morto no momento, interpretándose que ese feito demostraba a súa inocencia ante o tribunal de xustiza, salvándose da ignominia dunha morte pública na forca. Esta axuda divina leuse como un *Bon aval*, e de aí o nome de *Bonaval* para o lugar onde acaeceu este milagre. O Xoán Tuorum foi soterrado alí mesmo e colleu sona de *home santo*, polo que o cruceiro que se levantou sobre a súa tumba tomou o nome de *cruz do home santo*; non obstante, Vicente Risco conta que os monxes de San Domingos recolleron o corpo e levantaron no lugar unha imaxe da Virxe que, engade, "está permañentemente alumeada cun farol". Antonio Neira de Mosquera describiu o cruceiro cando aínda estaba en Bonaval, e di que "tiña por peaña unha pedra en forma de ataúde, porque alí xacía o ferrador Xoán Tuorum até que os restos foron levados ao convento de Santo Domingo".

Na porta de acceso ó antigo cemiterio do Convento de Bonaval, datada en 1330, pode lerse o seguinte texto: "Esta image he aquí posta por alma de Jvan Tvorum E. MCCCLXVIII".

Porén, para López Ferreiro este *Home santo* ó que se refire o cruceiro foi o dominico valenciano Vicente Ferrer, que veu en peregrinación a Santiago en 1412. Basea esta afirmación nunha carta do pintor Cristóbal Francés do ano 1465 na que se describe o lugar de Bonaval como "donde edificou o home santo predicador o moxón de pedra con hua crux" e na constancia do topónimo do lugar *Bon Aval* xa na primeira metade do século XIII. Filgueira Valverde comparte esta mesma orixe para este e outros cruceiros galegos.

O concello de Santiago levantou en 1878 unhas escalinatas ante a Porta do Camiño e "como estorbaba tirárono [o cruceiro], rompéndose o varal e a plataforma". A cruz foi recollida polo cura párroco de Sabugueira (unha parroquia de Santiago, a poucos quilómetros da cidade), Jesús Caneda, e colocouna así sobre un fuste de nova construción. As presións de Bernardo Barreiro, xunto ó gravador Enrique Mayer Castro (de quen temos a primeira imaxe deste monumento) e o Museo da Sociedade Económica de Santiago, fixeron que o concello comezara en 1888 as reclamacións ante a parroquia de Sabugueira para a devolución do cruceiro, que non callaron ata mediados do século XX (existen fotos do cruceiro na Lavacolla en 1949; segundo Clodio González foi recolocado en 1964), cando o cruceiro foi recolocado na súa localización actual. Cóntase que o propio Cardenal Quiroga Palacios interveu na recuperación do cruceiro.

## Galería de imaxes 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
* 
* 
*  (publicado orixinalmente en *Faro de Vigo*, 20 de abril de 1980).
* , en *Gran Enciclopedia Galega*, s. v. *cruceiro*.
* *Gran Enciclopedia Galega*, Lugo 2003, s. v. *Bonaval*.
* 
*