open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Trofeo Teresa Herrera 2025

A 80ª edición do **Trofeo Teresa Herrera** celebrouse na Coruña o día 9 de agosto de 2025. Os participantes foron o Deportivo da Coruña e o Le Havre francés. O campión foi o Deportivo, que sumou así o seu 25º título. O xogador do Deportivo Yeremay levou o premio ao mellor xogador do torneo.

## Participantes 
## Partidos 
### Final 
| width="50%" valign="top" |

|}

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Trofeo Teresa Herrera Feminino 2025

### Ligazóns externas
Barco sin luces

***Barco sin luces*** (en ) é un poemario en castelán do poeta galego Luís Pimentel, publicado postumamente en 1960.

Trátase da culminación poética da vida do autor, pois contén unha selección de 33 textos traballados dende 1919 até o seu pasamento en 1958, algúns deles publicados con anterioridade en diversas revistas (ás veces, en tradución ao galego). O libro contou con certa anticipación antes da súa saída do prelo, xa que o prólogo de Dámaso Alonso foi publicado con anterioridade nun estudo do escritor madrileño.

## Historia 
A primeira versión coñecida do texto data de 1936. Trátase dunha tradución ao galego que non chegou a publicarse por mor da guerra civil, probablemente realizada polos seus amigos Ramón Piñeiro e Ánxel Fole. Outras pezas apareceron en revistas, tanto en castelán como en galego; estas amosan certas diferenzas respecto da edición actual. Xa que logo, *Barco sin luces* foi un libro en constante evolución, conformado por unha selección final do poeta.

Existe unha segunda versión da obra, presentada por Pimentel ao certame "Ciudad de Barcelona", da que quedou finalista. É probable que sexa esta a compilación prologada por Dámaso Alonso, xa que o texto deste cita un par de versos ausentes na edición definitiva.

A *editio princeps* de *Barco sin luces* é a publicada de maneira póstuma pola Editorial Celta de Lugo. Ao seu cargo estivo Ánxel Johán, amigo íntimo de Pimentel, que seguiu as derradeiras vontades do autor. Trátase da primeira edición pública do texto.

## Estrutura 
*Barco sin luces* consta de tres partes:

# "Diario de un médico de guardia". Contén poemas inspirados na carreira médica de Pimentel, centrados sobre todo na morte de persoas desamparadas (un neno, un mendigo...). Máis ca un comentario social, os versos reflicten a reacción emocional do poeta ante a perda e a fraxilidade da vida.
# "Oraciones". Os poemas aquí contidos toman a forma de pregarias das que agroma a interioridade da voz poética.
# "Interior". Consta de tres subseccións, a segunda delas dedicada á muller amada, cunha codia sobre a filla do poeta.

## Temas e estilo 
Algúns dos temas centrais de *Barco sin luces*, como en xeral do corpus de Pimentel, son a tristeza e o padecemento do poeta ante o sufrimento e as desgrazas do mundo. O seu estilo é directo, mais cheo de simbolismo e emoción, que configuran unha escrita individual e propia.

## Recepción 
Malia a interese suscitada nos círculos literarios españois pola gabanza de Dámaso Alonso, a obra foi relativamente ignorada e apenas recibiu comentarios por parte da crítica. Unha situación semellante produciuse en Galicia, a pesar de que o público galegofalante xa coñecía *Sombra do aire na herba*.

Con todo, a homenaxe ao poeta no Día das Letras Galegas de 1990 recuperou o interese polo seu traballo e levou á publicación de numerosas edicións e estudos.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
*
Garza tricolor

A **garza tricolor** (***Egretta tricolor***) é unha pequena especie de garza nativa de partes da costa do contimente americano. A especie é máis solitaria que outras especies de garzas americanas e ten unha dieta que consiste principalmente en peixes pequenos.

## Hábitat, reprodución e distribución 
A garza tricolor reprodúcese en pantanos e outros hábitats costeiros e nidifican en colonias, a miúdo con outras garzas, usualmente en plataformas de paus en árbores e arbustos. En cada posta poñen de tres a sete ovos normalmente. É a segunda garza máis costeira nos Estados Unidos. A ave está "Ameazada" segundo a Comisión de Conservación da Vida Silveste e Peixes da Florida.

## Descrición 
Esta especie mide de 56 a 76 cm de longo e ten unha envergadura alar típica de 96 cm. Mentres que outros membros do xénero *Egretta* poden tamén comer cangrexos e oportunisticamente buscan artrópodos terrestres, a garza tricolor é case exclusivamente piscívora, alimentándose principalmente de especies de Cyprinodontidae, Fundulidae e Poeciliidae, así como Centropomidae e Cichlidae.

## Galería 

Ficheiro:Tricolored Heron2 by Dan Pancamo.jpg|Alimentándose
Ficheiro:Tricolor Heron with Fish - Flickr - Andrea Westmoreland.jpg|En Marco Island, Florida
Ficheiro:Tri-color Heron.JPG
Ficheiro:Tricolored Heron (Egretta tricolor) RWD5.jpg|Voando
Ficheiro:Tri-colored heron.jpg|Individuo novo
Ficheiro:Tricolored Heron JCB.jpg
Ficheiro:Tricolored Heron juv..jpg|Entre crocodilos en Tortuguero, Costa Rica

## Notas 
## Véxase tamén 
### Biblografía 
* 
* 
* 

### Ligazóns externas 
* Tricolored Heron - *Egretta tricolor* - USGS Patuxent Bird Identification InfoCenter
* Fotos da garza tricolor en Field Guide: Birds of the World en Flickr
* Sons da ave garza tricolor No Museo de Historia Natural da Florida
* 
* 
*
Biblioteca na sombra

As **bibliotecas na sombra** (en ), tamén coñecidas como **bibliotecas pirata** ou **pantasma**, son repositorios en liña con contidos dixitais dispoñibles gratuitamente, mais que adoitan ser de pago ou de difícil acceso. As bibliotecas na sombra poden conter obras de texto como artigos académicos e libros electrónicos, así como outro tipo de arquivos (software, música, películas etc.).

Entre as bibliotecas na sombra con máis sona inclúense Anna's Archive, Library Genesis, Z-Library ou Sci-Hub.

## Motivacións 
As bibliotecas na sombra forman parte dos movementos do acceso libre e o coñecemento libre. Ambos buscan diseminar a investigación académica e outros medios de expresión de xeito máis libre, adoito citando o imperativo moral de facer que o saber estea dispoñible libremente.

Por exemplo, os operadores de LibGen afirmaron que o obxectivo da súa páxina web era permitirlle o acceso á información ás persoas pobres, opoñéndose ao cerco sobre o coñecemento levantado polas institucións académicas de elite. Segundo un dos administradores:

Aleksandra Elbakian, a creadora de Sci-Hub, xustificou a súa web argumentando que a falta dun acceso libre á produción académica supón unha violación do dereito humano á ciencia e a cultura, reflectido no artigo 27 da Declaración Universal dos Dereitos Humanos das Nacións Unidas, segundo o cal: "Todo o mundo ten dereito a participar libremente na vida cultural da comunidade, gozar das artes e compartir os avances científicos e mais os seus beneficios". Elbakian tamén afirmou que "calquera lei contra o coñecemento é fundamentalmente inxusta". O activista estadounidense Aaron Swartz recolleu os motivos detrás de moitas bibliotecas na sombra no seu *Guerrilla Open Access Manifesto* de 2008:

As bibliotecas na sombra tamén acostuman a citar o custo cada vez maior da literatura académica, un fenómeno coñecido como "a crise dos xornais".

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

### Outros artigos 
* Anna's Archive
* Library Genesis
* Sci-Hub
Enrique Devesa Turia

**Enrique Devesa Turia**, nado na Fonsagrada o 26 de febreiro de 1920 e finado en Santiago de Compostela o 10 de xaneiro de 2016, foi un médico e político galego.

## Traxectoria 
Fixo o bacharelato no Instituto de Lugo. Cursou a carreira de Medicina na Universidade de Santiago de Compostela e foi xefe do SEU. Profesor axudante da Facultade de Medicina da USC, foi despois profesor de Patoloxía cirúrxica. Estivo pensionado para cursar estudos de Anestesioloxía e reanimación na Universidade de Oxford. Presidente da asociación de Cabezas de Familia, foi concelleiro de Santiago de Compostela e tenente alcalde. Deputado polo Terzo de Cabezas de Familia na Coruña, foi procurador en Cortes (1967-1971). Foi médico anestesista da Seguridade Social en Santiago de Compostela ata a súa xubilación en 1990.

## Vida persoal 
Casou con María Isabel Pérez Bobillo e foi pai de María del Pilar, Enrique, Jorge, Carlos, Óscar, Isabel e Beatriz Devesa Pérez-Bobillo.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Barreiro Fernández, Xosé Ramón; López Morán, Beatriz; Mínguez Goyanes, Xosé Luís (2003). *Parlamentarios de Galicia : biografías de deputados e senadores (1810-2003)*. Parlamento de Galicia - Real Academia Galega. ISBN 84-87987-25-7.
Escribidor de Brandt

O **escribidor de Brandt**  (***Emberiza cioides***) é unha ave paseriforme do leste de Asia que pertence ao xénero *Emberiza* na familia Emberizidae.

## Descrición 
[miniatura|150px|esquerda|Ovos de *Emberiza cioides* no [MHNT]]

O escribidor de Brandt mide de 15 a 16,5&nbsp;cm de longo. O macho é principalmente marrón avermellado con manchas negras no dorso. A cabeza de padrón atrevido é marrón con sobrecellas brancas, unha banda de bigote e gorxa e laterais grises ata o pescozo. As plumas da cola exteriores son brancas e as patas marróns rosadas. As femias son similares pero máis apagadas e claras cun padrón da cabeza menos definido.

A canción deste paxaro é unha frase curta e apurada cantada desde un pousadoiro prominente. A chamada é unha serie de ata catro notas agudas.

Reprodúcese no sur de Siberia, norte e leste da China, leste de Kazakhstán, Kirguizistán, Mongolia, Corea e o Xapón. É unha ave pouco migratoria, pero os exemplares do norte desprázanse cara ao sur ata chegaren ao sur da China e Taiwán. Hai varios rexistros en Europa, pero moitos deles considéranse animais escapados da catividade e non xenuínas aves vagantes; de todos modos, está na lista das aves ibéricas. Vive en hábitats abertos secos como os matos, granxas, pradeiras e bosques abertos.

Constrúe o seu niño na parte baixa de arbustos ou no chan. Pon de tres a cinco ovos, que son incubados durante 11 días. As aves novas empluman noutros 11 días. Son monógamos e usan a mesma área para reproducirse varios anos seguidos.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Brazil, Mark A. (1991). *The Birds of Japan*. Londres: Christopher Helm.
* Lewington, Ian; Alström, Per & Colston, Peter (1991). *A Field Guide to the Rare Birds of Britain and Europe*. HarperCollins.
* MacKinnon, John & Phillipps, Karen (2000). *A Field Guide to the Birds of China*. Oxford: Oxford University Press.

### Ligazóns externas 
* Oriental Bird Images: meadow bunting
Bryan Zaragoza

**Bryan Zaragoza Martínez**, nado en Málaga o 9 de setembro de 2001, é un futbolista español que xoga de centrocampista no R. C. Celta de Vigo da Primeira División de España.

## Traxectoria
### Clubs
Tras se formar coma futbolista nas categorías xuvenís do CD Tiro Pichón, CD de Conejito de Málaga e Granada C. F., finalmente foi cedido ao C. D. El Ejido 2012 en 2020. Debutou contra o Yeclano Deportivo o 1 de novembro de 2020. Tras un ano no club almeriense, volveu ao Granada C. F. na tempada 2021-22. Esa mesma tempada, o 30 de novembro de 2021, debutou co primeiro equipo na Copa do Rei contra o Club Deportivo Laguna, partido que rematou cun marcador de 0-7.

O 6 de decembro de 2023 anunciouse oficialmente a súa fichaxe polo Bayern de Múnic, quen realizou o pago da cláusula de rescisión de 15.000.000 €, e con esta permaneceu no equipo nazarí ata o final da tempada 2023-24. Porén, a súa chegada a Alemaña adiantouse a febreiro en forma de préstamo antes de que entrase en vigor o contrato que asinara ata 2029.

O 9 de agosto de 2024, oficializouse a súa cesión por unha tempada sen opción de compra ao C. A. Osasuna a cambio de 250.000 euros. A tempada seguinte foi cedido de novo, esta vez ao R. C. Celta de Vigo, que nesta ocasión si tivo a opción de adquirilo en propiedade.

### Selección española
O 9 de outubro de 2023, despois de marcar dous goles contra o FC Barcelona, foi convocado por vez primeira coa selección española. Debutou tres días despois nun partido de clasificación para a Eurocopa 2024 contra Escocia. O 18 de novembro de 2024 marcou o seu primeiro gol internacional nun partido contra Suíza ao transformar un penalti que cometeu contra si propio.

### Goles internacionais 
## Notas
Escribidor sahariano

O **escribidor sahariano** (***Emberiza sahari***) é unha ave paseriforme da familia Emberizidae.
[esquerda|miniatura|Escribidor sahariano ao sur de [Tunisia.]]
É un reprodutor residente de rexións secas do noroeste de África, desde Marrocos ao sur ata Mali e ao leste ata Chad. En Maroocos, a especie espallouse desde oa Montes Atlas cara ao norte desde a década de 1960, e recentemente chegou a Tánxer e Tetuán  na ribeira sur do estreito de Xibraltar. Reproduciuse en Europa por primeira vez en 2023, en Alxeciras, España.

O escribidor sahariano reprodúcese arredor dos poboados humanos, poñendo de dous a catro ovos nun niño nun buraco nun muro ou edificación. O seu alimento natural son sementes, ou cando son crías, insectos. xa que antes era considerado unha subespecie del co nome *Emberiza striolata sahari*. A especie *E. striolata* ten unhas bandas faciais máis fortes e ventre máis pálido que o escribidor sahariano.

En Marrocos, a especie considérase tradicionalmente sagrada, e converteuse en moi domesticada, entrando a vontade en casas, tendas e mesquitas para buscar insectos.

## Notas
João Leite

**João Leite da Silva Neto**, coñecido simplemente como **João Leite**, nado en Pitangui o 13 de outubro de 1955, é un político e exfutbolista brasileiro, que xogaba como gardameta. É o xogador que máis veces vestiu a camiseta do Atlético Mineiro, con 684 partidos, e foi internacional coa selección brasileira.

Membro do PSDB, foi elixido deputado na Asemblea Lexislativa de Minas Xerais en seis mandatos consecutivos. É pai do tamén futbolista e porteiro Helton Leite.

## Traxectoria 
Desenvolveu case toda a súa carreira deportiva no Atlético Mineiro, co que debutou en 1976, cando substituíu nun partido ao lesionado Miguel Ángel Ortiz. Nos seguintes anos conquistou once veces o Campionato Mineiro e foi dúas veces subcampión do Campionato Brasileiro nas tempadas 1977 e 1980, caendo nas finais ante São Paulo e Flamengo respectivamente. 

En 1988 deu o salto ao fútbol europeo, asinando polo Vitória de Guimarães, e un ano despois regresou ao Brasil, onde xogou brevemente no Guarani e no América Mineiro. En 1991 regresou ao Atlético Mineiro, co que gañou ao ano seguinte a Copa CONMEBOL, sendo o gardameta titular na final a dobre partido ante o Olimpia. A continuación puxo fin á súa carreira deportiva, retirándose como o futbolista con máis partidos disputados na historia do *Galo* (684).

Foi convocado por Cláudio Coutinho para disputar coa selección brasileira a Copa América de 1979, aínda que non chegou a debutar no torneo, sendo o gardameta titular Émerson Leão. Ao ano seguinte foi chamado polo novo seleccionador Telê Santana para a disputa da da Copa de Ouro de Campións Mundiais no Uruguai. Debutou no partido contra a Arxentina, onde ingresou para substituír ao mancado Carlos cando o marcador sinalaba 1-1, e conseguiu manter a portería a salvo dos ataques do equipo liderado por Maradona. Foi titular no seguinte partido ante Alemaña Federal e tamén na final, na que os brasileiros conquistaron o título diante da selección anfitrioa. Xogou un total de 5 partidos oficiais coa selección entre 1980 e 1981.

João Leite foi un dos precursores do movemento dos Atletas de Cristo, e adoitaba dar biblias aos xogadores rivais, motivo polo que foi coñecido como o *Goleiro de Deus* ("o porteiro de Deus").

Trala súa retirada entrou en política e dende 1995 é deputado estatal en Minas Xerais, sendo elixido para seis mandatos consecutivos polo PSDB. Presentouse á alcaldía de Belo Horizonte en tres ocasións (2000, 2004 e 2016) e acadou a segunda rolda en 2000 e 2016, caendo derrotado ante Célio de Castro na primeira delas e ante Alexandre Kalil na última. Entre 2003 e 2004 foi secretario de Estado durante o goberno de Aécio Neves.

## Vida persoal 
Casou coa xogadora de voleibol Eliana Maria Aleixo,  capitá da selección brasileira de voleibol e participante nos Xogos Olímpicos de 1980. Con ela foi pai do futbolista Helton Leite, da xogadora profesional de voleibol Débora Leite e da irmá xemelga desta, Daniela Leite, que competiu como ximnasta nos Xogos Olímpicos de 2008.

## Notas
Casa museo de Uxío Novoneyra

A **Casa Museo de Uxío Novoneyra** é unha casa museo da aldea de Parada no concello de Folgoso do Courel, chamada polos veciños A Casa do Crego ou Casa da Fonte. Ten planta baixa e un andar. Arredor hai un patio con varias construcións anexas (bodega, cortes, fraguapalleira), a horta e soutos. 

## Historia 
Foi construída polo bisavó de Uxío Novoneyra. Nela naceu e viviu parte da súa vida o poeta. A vivenda está catalogada como patrimonio no Plan Xeral de Ordenación Urbana. Foi rehabilitada a comezos do século XXI. Ademais de museo, arquivo e exposicións, nela ten a sede a Fundación Uxío Novoneyra.

## Galería de imaxes 

File:Parada letreiro Courel Galiza.jpg|thumb|Letreiro da aldea.
File:Casa Uxio Courel Galiza.jpg|thumb|Camiño da aldea.
File:Foto na porta Uxío Courel Galiza.jpg|thumb|Letreiro na porta.
File:Letras na porta Uxío Courel Galiza.jpg|thumb|Palabras nunha porta.

## Notas
Casa Museo de Manuel María

A **Casa Museo de Manuel María** é unha casa museo situada no corazón da vila de Outeiro de Rei onde naceu o poeta. É coñecida como A Casa de Hortas. Ten planta baixa e un andar. Na parcela onde está a casa hai un xardín e varias construcións (palleira, pozo). 

## Historia 
A casa museo é un prototipo de casa chairega e logo de ser rehabilitada  foi inaugurada o día 7 de setembro de 2013. A súa biblioteca consta dunha das mellores coleccións particulares do libro galego ou sobre Galiza desde a posguerra até a actualidade. Ademais hai varios manuscritos de persoas relevantes e distintas coleccións de obxectos particulares de Manuel María.

## Galería de imaxes 

File:Cancelas Outeiro Galiza.jpg|thumb|Cancelas da entrada.
File:Corredor Outeiro Galiza.jpg|thumb|Corrredor pola parte da horta.
File:Poema Outeiro Galiza.jpg|thumb|Poema nunha parede.

## Notas
Rebelión das Alpuxarras (1568-1571)

A **segunda rebelión das Alpuxarras**, ás veces chamada a **Guerra das Alpuxarras** ou a **Revolta dos Mouriscos**, foi desencadeada pola Pragmática Sanción de 1567 de Filipe II de España e foi a segunda revolta mourisca contra a Coroa de Castela na rexión montañosa das Alpujarras e no altiplano granadino, ao nordeste da cidade de Granada. Os rebeldes eran mouriscos*,* os descendentes nominalmente católicos dos mudéxares (musulmáns baixo o dominio castelán) tras a primeira rebelión das Alpuxarras (1499–1501).

## Contexto 
En 1250, a Reconquista da Península Ibérica polas potencias católicas só deixara o Emirato de Granada no sur. En 1492, a cidade de Granada caeu en mans dos Reis Católicos (Isabel I de Castela e Fernando II de Aragón) e, segundo os termos da capitulación, toda a rexión de maioría musulmá quedou baixo o dominio cristián.

Porén, os habitantes musulmáns da cidade axiña se rebelaron contra o dominio cristián en 1499, seguidos polos pobos da montaña, revolta foi reprimida en 1501.

A maior parte da poboación mourisca foi expulsada do Reino de Granada e dispersouse por todo o Reino de Castela (a actual Castela, Estremadura e Andalucía). Como isto deixou moitos asentamentos máis pequenos de Granada case baleiros, trouxéronse colonos católicos doutras partes do país para repoboalos.

## Notas
Rebelión das Alpuxarras

**Rebelión das Alpuxarras** pode referirse a:

* Rebelión das Alpuxarras (1499–1501)
* Rebelión das Alpuxarras (1568-1571)
María Beatriz Aniceto Pardo

**María Beatriz Aniceto Pardo**, nada en Páez en 1965, é unha política e líder indíxena do pobo nasa, recoñecida principalmente polo seu activismo a prol da defensa do territorio indíxena e a resistencia pacífica á guerra. 

## Traxectoria 
María Beatriz Aniceto Pardo é a terceira de oito irmáns. A súa infancia transcorreu nun rancho de cana situado na verea de Agua Bendita, resgardo de Avirama no concello de Tierradentro, Cauca. É filla de indíxenas, dedicados principalmente ao cultivo de feixóns. Aos 9 anos iniciou os seus estudos primarios en escolas situadas nas vereas de Chicaquio e La Muralla. Aos 11 anos, abandonou os seus estudos e á súa familia e trasladouse á cidade de Bogotá, onde residiu no barrio San Fernando, onde foi vítima de malos tratos físicos. Escapou de devandito lugar e dende entón empezou un tránsito como "escrava" na casa dunha familia de apelido Chávez, entre o concello de Saldaña, Tolima e Bogotá. María Beatriz Aniceto Pardo ten tres fillos, un dos cales bautizou como Sekdih. 

Como activista social María Beatriz Aniceto Pardo exerceu como coordinadora do Programa Muller do Consello Rexional Indíxena do Cauca (Cric) da ONIC e da Ruta Pacífica de Mulleres. Tamén foi escollida para ser gobernadora do seu cabido indíxena en 1998 e 1999.

É líder da Asociación de Cabidos Nasa Chxachxa, en particular do resgardo Avirama, situado no concello de Tierradentro, Cauca. En devandita corporación desempéñase na Comisión Terceira permanente de orzamento e facenda.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Fonseca, Linsu (2008). *Una Colombia que nos queda*, Segunda edición. AECID e Fundación Mujer y Futuro, Bucaramanga, Colombia. ISBN 9789584416155.
### Ligazóns externas 
*Una Colombia que nos queda
*Doce mujeres colombianas que trabajan en contra de la guerra aspiran al Premio Nobel de Paz
The Final Destination

***The Final Destination*** é un filme estadounidense de 2009 dirixido por David R. Ellis e escrito por Eric Bress. É a continuación de *Final Destination 3* (2006) e o cuarto título da franquía cinematográfica. Está protagonizado por Bobby Campo, Shantel VanSanten e Mykelti Williamson. Producido por New Line Cinema, o filme segue a un grupo de persoas despois de escapar dun accidente mortal durante unha carreira de stock car, coa Morte acosándoas e matándoas unha por unha.

## Personaxes 
* Bobby Campo como Nick O'Bannon
* Shantel VanSanten como Lori Milligan
* Haley Webb como Janet Cunningham
* Nick Zano como Hunt Wynorski
* Mykelti Williamson como George Lanter
* Krista Allen como Samantha Lane
* Andrew Fiscella como Andy Kewzer
* Justin Welborn como Carter Daniels
* Stephanie Honoré como Nadia Monroy
* Lara Grice como Cynthia Daniels
* Jackson Walker como Jonathan Groves
* Phil Austin como Edward
SFTP

En informática, o Protocolo de Transferencia de Ficheiros SSH ou **SFTP** é un protocolo de transferencia de ficheiros e manipulación funcional. Normalmente úsase co protocolo de seguridade SSH-2.

O seu propósito é similar ao do FTP convencional, pero debido ao uso de cifrado nas conexións (mediante o establecemento dun túnel SSH), o tráfico de información ten un aumento efectivo na seguridade. Foi desenvolvido pola Internet Engineering Task Force (IETF).

## Notas
Rita Regojo

**Rita Regojo Otero**, coñecida como **Rita Regojo,** nada en Redondela o  7 de xuño de 1929 e falecida en Cesantes (Redondela) o 3 de xullo de 2011, foi unha recoñecida filántropa galega, fundadora da sede de Aldeas Infantís SOS no seu concello natal.

## Traxectoria
Estudou Perito Mercantil na Escola de Comercio de Vigo e nos anos 50 diplomouse en Graduado Social na Universidade de Santiago.

Nos anos 70 coñeceu a obra Aldeas Infantís e puxo por obra traela a Galicia. En 1975, grazas ao seu pulo, inaugurouse a primeira casa na parroquia de Ventosela, en Redondela. Morreu por mor dun infarto. Estivo casada con Adriano Marques de Magallanes, diplomático e político galego do Partido Popular, co que tivo seis fillos.

## Notas
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
*
Final Destination 5

***Final Destination 5*** é un filme estadounidense de 2011 dirixido por Steven Quale e escrito por Eric Heisserer. É a quinta entrega da serie de filmes de *Final Destination*. Nicholas D'Agosto interpreta a un mozo que ten unha premonición e salva a un grupo de persoas da morte cando unha ponte colgante comeza a derrubarse. Porén, axiña descobren que non poden escapar do plan da morte. Emma Bell, Miles Fisher, Arlen Escarpeta, David Koechner e Tony Todd interpretan os papeis secundarios.

## Personaxes 
* Nicholas D'Agosto como Sam Lawton
* Emma Bell como Molly Harper
* Miles Fisher como Peter Friedkin
* Ellen Wroe como Candice Hooper
* Jacqueline MacInnes Wood como Olivia Castle
* P. J. Byrne como Isaac Palmer
* Arlen Escarpeta como Nathan Sears
* David Koechner como Dennis Lapman
* Courtney B. Vance como Axente Jim Block
* Tony Todd como William Bludworth 
* Brent Stait como Roy Carson
* Roman Podhora como John
* Jasmin Dring como Cho
* Barclay Hope como Dr. Leonetti
* Chasty Ballesteros como recepcionista do spa
* Mike Dopud como chef
Final Destination Bloodlines

***Final Destination Bloodlines*** é un filme estadounidense de 2025 dirixido por Zach Lipovsky e Adam Stein a partir dun guión de Guy Busick e Lori Evans Taylor, á súa vez baseado nunha historia de Jon Watts, Busick e Evans Taylor. Sexta entrega da serie de filmes *Final Destination*, está protagonizada por Kaitlyn Santa Juana como unha estudante universitaria chamada Stefani que herda visións dunha premonición anterior que evitou un erro estrutural mortal dun rañaceos en 1969 da súa avoa moribunda e ela advírtea de que a Morte vén pola súa familia. Teo Briones, Richard Harmon, Owen Patrick Joyner, Anna Lore, Brec Bassinger e Tony Todd aparecen en papeis secundarios.

## Personaxes 
* Kaitlyn Santa Juana como Stefani Reyes
* Teo Briones como Charlie Reyes
* Richard Harmon como Erik Campbell
* Owen Patrick Joyner como Bobby Campbell
* Rya Kihlstedt como Darlene Campbell
* Anna Lore como Julia Campbell
* Gabrielle Rose como Iris Campbell
** Brec Bassinger como Iris de moza
* Tony Todd como William Bludworth
** Jayden Oniah como William de mozo
* Tinpo Lee como Marty Reyes
* April Telek como Brenda Campbell
* Alex Zahara como Howard Campbell
* Max Lloyd-Jones como Paul Campbell
* Brenna Llewellyn como Val

## Notas
Mission: Impossible – Rogue Nation

***Mission: Impossible – Rogue Nation*** é un filme estadounidense de 2015 escrito e dirixido por Christopher McQuarrie. É a secuela de *Mission: Impossible – Ghost Protocol* (2011) e o quinto título da franquía cinematográfica de *Mission: Impossible*. Está protagonizado por Tom Cruise, Jeremy Renner, Simon Pegg, Ving Rhames, Rebecca Ferguson, Sean Harris e Alec Baldwin. Conta a historia do axente IMF Ethan Hunt (Cruise) e o seu equipo, quen, tras a súa disolución e a persecución de Hunt pola Axencia Central de Intelixencia, deben loitar contra O Sindicato, un grupo internacional de axentes gobernamentais deshonestos.

## Personaxes 
* Tom Cruise como Ethan Hunt
* Jeremy Renner como William Brandt
* Simon Pegg como Benji Dunn
* Rebecca Ferguson como Ilsa Faust
* Ving Rhames como Luther Stickell
* Sean Harris como Solomon Lane
* Simon McBurney como Atlee
* Zhang Jingchu como Lauren
* Tom Hollander como o Primeiro Ministro do Reino Unido
* Jens Hultén como Janik "Bone Doctor" Vinter
* Alec Baldwin como Alan Hunley
* Hermione Corfield como axente do IMF
Mission: Impossible – Dead Reckoning Part One

***Mission: Impossible – Dead Reckoning Part One*** é un filme estadounidense de 2023 dirixido por Christopher McQuarrie a partir dun guión que coescribiu con Erik Jendresen. É a secuela de *Mission: Impossible – Fallout* (2018) e o sétimo título da serie cinematográfica *Mission: Impossible*. Está protagonizado por Tom Cruise como Ethan Hunt, xunto cun elenco que inclúe a Hayley Atwell, Ving Rhames, Simon Pegg, Rebecca Ferguson, Vanessa Kirby, Esai Morales, Pom Klementieff, Mariela Garriga e Henry Czerny. No filme, Hunt e o seu equipo de IMF enfróntanse á Entidade, unha poderosa IA rebelde.

## Personaxes 
* Tom Cruise como Ethan Hunt
* Hayley Atwell como Grace
* Ving Rhames como Luther Stickell
* Simon Pegg como Benji Dunn
* Rebecca Ferguson como Ilsa Faust
* Vanessa Kirby como Alanna Mitsopolis
* Esai Morales como Gabriel
* Pom Klementieff como Paris
* Mariela Garriga como Marie
* Henry Czerny como Eugene Kittridge
* Shea Whigham como Jasper Briggs
* Cary Elwes como Denlinger
* Greg Tarzan Davis como Theo Degas
* Frederick Schmidt como Zola Mitsopolis

## Notas
84jegommiteo

***84jegommiteo*** (en ) é un filme surcoreano de 2025 escrito e dirixido por Kim Tae-joon. Producido por Mizi Film, está protagonizado por Kang Ha-neul, Yeom Hye-ran e Seo Hyun-woo. Estreouse en Netflix o 18 de xullo de 2025.

## Personaxes 
* Kang Ha-neul como Noh Woo-sung
* Yeom Hye-ran como Jeon Eun-hwa
* Seo Hyun-woo como Young Jin-ho
* Jeon Jin-oh como Jeon Gwang-cheol
* Kim Hyun-jung como Ha Joo-kyung
* Park Sung-il como Ga Ju-ho
* Kang Ae-shim como Nam Hae-ju
* Jung Sung-il como fiscal

## Notas
Pantheon (serie de televisión)

***Pantheon*** é unha serie de televisión estadounidense de 2022 creada por Craig Silverstein e baseada na serie de historias curtas de Ken Liu. Ambientada nun mundo onde a tecnoloxía de carga mental está a piques de ser adoptada masivamente, a historia segue a un trío dispar de protagonistas: Maddie Kim (Katie Chang), unha adolescente de loito cuxo pai foi subido á rede sen o seu coñecemento; Caspian Keyes (Paul Dano), un adolescente superdotado criado sen sabelo nun ambiente construído; e Vinod Chanda (Raza Jaffrey), un brillante enxeñeiro informático subido á rede contra a súa vontade. Mentres se colocan no centro dunha conspiración global, tamén lidan coas consecuencias sociais e as crises existenciais provocadas pola rápida evolución da tecnoloxía.

## Personaxes 
* Katie Chang como Madison "Maddie" Kim
* Paul Dano como Caspian Keyes
* Aaron Eckhart como Cary Duvall
* Rosemarie DeWitt como Ellen Kim
* Chris Diamantopoulos como Julius Pope
* Raza Jaffrey como Vinod Chanda
* Daniel Dae Kim como David Kim
* Ron Livingston como Dr. Peter Waxman
* Taylor Schilling como Renee

## Notas
Teresita Antazú

**Teresita Irene Antazú López**, nada no departamento de Pasco, no Perú en 1960, é unha lideresa do pobo yanesha', defensora dos dereitos indíxenas amazónicos, promotora dos dereitos das mulleres indíxenas e a súa participación política. É a primeira muller "cornesha", máxima autoridade na Unión de Nacionalidades Ashaninkas-Yanesha' e a primeira muller indíxena en ser elixida dirixente nacional.

## Traxectoria 
Iniciou o seu liderado como dirixente dende os 19 anos, participando na Federación de Comunidades Nativas Yanesha (FECONAYA) dende moi nova, na súa inquedanza de incrementar a participación de mulleres na súa federación, desempeñouse na redacción de documentos para a titulación de terras e logo foi elixida no cargo de asuntos femininos. Identificando principalmente que as mulleres non tiñan acceso á educación, nin tiñan un oficio para xerar a súa propia economía. Fronte a esta realidade, no ano 2016 foi elixida secretaria de Asuntos Femininos da Federación Rexional Indíxena Awajun do Alto Mayo (FERIAAM). Formou comités de artesás nas comunidades nativas do Alto Mayo, capacitando a comunidades nativas na xeración de pequenas empresas e xerando espazos de apoderamento político para mulleres indíxenas, como responsable política do Programa Muller Indíxena da Asociación Interétnica de Desenvolvemento da Selva Peruana (AIDESEP), cargo que desempeña até a actualidade, garantindo os seus dereitos á participación política e na toma de decisións sobre as súas comunidades. Tamén foi dirixente do Consello Directivo Nacional da AIDESEP por dous períodos.

## Fustrigación xudicial 
Tras os feitos sucedidos durante o baguazo, o 5 xuño do ano 2009, o Procurador dos Asuntos de Orde Pública do Ministerio do Interior Julio Talledo Chávez, interpuxo unha denuncia contra Teresita Antazú e outros dirixentes de AIDESEP, polo delito contra a tranquilidade pública. Do mesmo xeito que a fiscal Silvia Jacquelin Sack Ramos, quen a denunciou polo delito de apoloxía aos delitos de sedición e motín, sen probas. Esta denuncia realizouse no marco da protesta amazónica na que se reclamaba a derrogatoria dos decretos lexistativos que vulneraban os dereitos dos pobos indíxenas. O 15 de maio do mesmo ano, en Lima, Teresita Antazu participou dunha conferencia de prensa xunto a 14 dirixentes máis, sendo esta participación o motivo da súa denuncia.

O 27 de agosto do ano 2009, a defensa de Antazú, representada pola doutora Ivonne Macassi argumentou ante a Sexta Sala Penal o seu pedido de cambiar a orde de detención por comparecencia, obtendo a resolución o 19 de setembro, por parte da Sexta Sala Penal da Corte Superior de Lima, presidida polo Dr. Carlos Escobar Atezano, outorgando a comparecencia a Teresita Antazú, así como aos dirixentes de AIDESEP, Marcial Mudarra, Cervando e Saúl Puertas.

## Premios e recoñecementos 
No ano 2022, foi recoñecida como Personalidade Meritoria da Cultura polo Estado Peruano, tras o seu destacado labor a prol dos pobos indíxenas  como defensora dos seus dereitos e promotora da participación política da muller indíxena.

## Notas
Fran Pérez Caamaño

**Francisco "Fran" Pérez Caamaño**, nado en Noia o 6 de decembro de 1968, é un empresario e político galego do PSdeG-PSOE, alcalde de Noia.

## Traxectoria 
Empresario. Estivo á fronte de varios negocios e asociacións deportivas e culturais, tendo unha empresa de comunicación gráfica. Foi presidente da asociación empresarial Noia Histórica.

Nas eleccións municipais de 2023 encabezou a lista electoral do PSdeG-PSOE ao concello de Noia; nelas, revalidou os resultados do equipo anterior, que o fixeron líder da oposición. Aos dous anos, en agosto de 2025, co apoio de Marea Cidadá de Noia, BNG e un concelleiro que marchara do PP, presentou unha moción de censura contra o alcalde popular Santiago Freire, e converteuse no novo alcalde de Noia, pasando a conformar un goberno de coalición cos concelleiros da Marea.

## Notas
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Eleccións municipais en Noia
Escribidor de cara negra

miniatura|Femia
[miniatura|Ovos de *Emberiza spodocephala personata* no [MHNT.]]

O **escribidor de cara negra** (***Emberiza spodocephala***) é unha ave paseriforme da familia Emberizidae, un grupo que foi separado nas clasificacións modernas dos Fringillidae.

O nome do xénero *Emberiza* procede da palabra do alemán antigo *Embritz*, 'un escribidor'. O epíteto específico *spodocephala* vén do grego antigo *spodos*, 'cinza', e *kephalos*, 'cabeza'.

Reprodúcese no sur de Siberia e ata o norte da China. É migratorio, e pasa o inverno no nordés da India, sur da China e norte do sueste asiático. É unha ave vagante moi rara en Europa occidental e foi incluída na lista das aves ibéricas.

Reprodúcese en sotobosques densos ao longo de ríos e regatos na zona da taiga e pon de catro a cinco ovos nun niño no chan ou en árbores. O seu alimento natural consta de sementes e, cando son crías, de insectos. Inverna preto da auga en hábitats agrícolas ou outros hábitats abertos arbustivos.

O seu aspecto xeral e hábitos de alimentación terrestres dan a impresión de que fose unha azulenta común cun peteiro de escribidor. É similar en tamaño ao escribidor das canaveiras cuns 16&nbsp;cm de longo. O macho reprodutor ten unha cabeza cunha mestura de verde amarelado e negro entre o peteiro e o ollo. As partes dorsais son marróns e con moitas manchas en negro, excepto o sobrecú, que é marrón e a cola é tamén marrón escura. As partes ventrais son branco amareladas con algunhas finas liñas no flanco marróns escuras. O rexo peteiro é rosa.

As femias e crías teñen un debuxo da cabeza máis débil, con fazulas gris oliva e unha sobrecella branco crema débil. As partes ventrais son amarelas cremosas con moitas manchas marrón escuras

A chamada da ave é como un *tzii*. Soa moi metálica e é unha canción moi curta, se é que se pode dicir que é unha canción.

## Notas
Papamoscas de medio colar

O **papamoscas de medio colar** (***Ficedula semitorquata***) é unha pequena ave paseriforme da familia dos papamoscas do Vello Mundo, unha das catro especies de papamoscas brancos e negros do Paleártico occidental. Reprodúcese en bosques de montaña da esquina sueste de Europa (península Balcánica) ata o noroeste de Irán. É migratorio, pasando o inverno en África central e oriental. É unha ave vagante rara en Europa occidental. Os estudos de rastreo que utilizaron xeolocalizadores revelaron que as condicións meteorolóxicas durante a migración de primavera poden ter un grande impacto sobre o momento da migración deste papamoscas e da supervivencia dos adultos.

É un paxaro de 12–13.5&nbsp;cm de longo, cunha aparencia intermedia entre un papamoscas de colar e un papamoscas negro. A miúdo foi clasificado como unha subespecie do papamoscas de colar.
miniatura|esquerda|No val do río Struma, Bulgaria.
O macho reprodutor é principalmente negro pola parte superior e branco pola inferior, cun medio colar branco que se estende máis atrás que no papamoscas negro, ten unha mancha alar branca grande, lados da cola brancos e gran mancha branca na fronte. Ten un sobrecú gris claro. O bico é negro e ten unha forma ancha pero aguda típica dos insectívoros aéreos. Captura principalmente insectos en voo; raramente caza eirugas entre a follaxe das árbores como o papamoscas negro.

O macho non reprodutor, a femia e os xuvenís no sitio da cor negra teñen marrón claro, e así pode ser moi difícil distinguilos doutros papamoscas *Ficedula*, especialmente do papamoscas de colar. Unha diferenza é que os de medio colar poden mostrar unha segunda barra alar branca, pero moitos individuos son son distinguibles no campo.

Os papamoscas de medio colar son aves dos cintos de bosques de folla caduca de zonas montañosas, especialmente de carballos e carpes. Constrúen un niño aberto en ocos de árbores nativas e en niños vellos de petos, e tamén poden ocupar caixas de nidificación. O tamaño da posta é de 4-7 ovos. A súa canción é tamén intermedia entre a do papamoscas de colar e a do papamoscas negro, con asubíos forzados lentos, pero tamén con algúns elementos rítmicos.
[miniatura|Ovos de *Ficedula semitorquata* no [MHNT.]]

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
*  Papamoscas de medio colar en Armenia, Consello de Censo de Aves Armenias
HPI (serie de televisión)

***HPI*** (acrónimo do ) é unha serie de televisión] franco-belga de comedia. Creada por Stéphane Carrié, Alice Chegaray-Breugnot e Nicolas Jean, emitiuse en Bélxica en La Une dende o 20 de abril de 2021, en Suíza en RTS Un dende o 27 de abril, en Francia en TF1 dende o 29 de abril e no Canadá en Addik dende o 1 de xuño de 2022. A serie é unha coprodución entre Itinéraire Productions, Septembre Productions, TF1, Pictanovo, Be-Films e RTBF.

Está protagonizada por Audrey Fleurot como Morgane Alvaro, unha ama de chaves intelectualmente moi dotada, que se converte en asesor da DIPJ (unha división policial que investiga delitos graves) en Lille e axuda a resolver varios casos grazas á súa aguda mente.

## Personaxes 
* Audrey Fleurot como Morgane Alvaro
* Cypriane Gardin como Théa Alvaro
* Noé Vandevoorde como Eliott Alvaro
* Mehdi Nebbou como Adam Karadec
* Bruno Sanches como Gilles Vandraud
* Marie Denarnaud como Céline Hazan
* Bérangère McNeese como Daphné Forestier

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* *High Potential*
Oxypogon guerinii

***Oxypogon guerinii*** é unha especie de colibrí da tribo Lesbiini e da subfamilia Lesbiinae. É endémica de Colombia. 

## Distribución e hábitat 
[miniatura|esquerda|240px|*[Espeletia|Frailejones* no páramo de Sumapaz, exemplo de hábitat da especie.]]
Atópase unicamente nos páramos da Cordilleira Oriental dos Andes de Colombia. Habita en Cundinamarca e Boyacá, onde se describe como localmente común no páramo alto cuberto de musgo e con abundantes *frailejones* do xénero *Espeletia*. Na época de chuvia permanece entre os *frailejones* aproveitando a floración, tanto polo néctar como polas larvas de pequenos insectos que se agochan entre as flores; mentres que durante a estación seca descende até o subpáramo e bosques altoandinos, onde aproveita flores doutras especies, como *Brachyotum strigosum*. Tamén pode ser atopado nos bordos de bosques de *Polylepis*; as femias son vistas con máis frecuencia en gargantas montañosas mentres que os machos parecen restrinxirse máis ás ladeiras abertas. En altitudes entre 3000 e 5200&nbsp;m.

## Notas
Coahuilasaurus

***Coahuilasaurus*** é un xénero fósil de ornitópodo kritosaurino que viviu a finais do período Cretáceo, hai arredor de 72 millóns de anos, durante o Campaniano, no que hoxe é América do Norte. O seus fósiles foron atopados na Formación Cerro del Pueblo do Cretáceo superior de Coahuila, México. É coñecido a partir das puntas asociadas da mandíbula superior e inferior e outros osos fragmentarios do cranio.

## Descubrimento e investigación 
esquerda|miniatura|Cranio reconstruído.
O espécime holotipo, IGM 6685, é un cranio parcial. Orixinalmente pensouse que pertencía ao mesmo xénero que PASAC 1, un grande espécime sen nome coñecido como "hadrosáurido de Sabinas", pero esta asignación foi despois rexeitada. Posteriormente asignóuselle a IGM 6685 como un espécime de *Kritosaurus*.

Posteriormente, IGM 6685 foi nomeado como un novo xénero e especie de hadrosáurido kritosaurino en 2024. O nome xenérico, *Coahuilasaurus*, honra ao estado de Coahuila, México, onde se atoparon os fósiles. O nome específico, *lipani*, honra aos Lépai-Ndé ou Lipani, unha nación de apaches nativos americanos coñecidos na zona.

## Notas
Pobo yanesha'

O **pobo yaneshaʼ** ou **amuesha** é un pobo indíxena que habita na selva tropical amazónica do Perú. Segundo o censo de 2000 a súa poboación ascende a 10.000 persoas

## Nome 
Os yaneshaʼ tamén son coñecidos como amage, amagues, amaje, amajo, amoishe, amueixa, amuese, amuesha, amuetamo, lorenzo e omage.

## Historia 
Os yanesha' pertencen ao  grupo lingüístico arauaco, que é a segunda meirande familia etnolingüística do Perú, e que tamén integran os asháninka, os yine, os matsiguenga e os nomatsiguenga.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Dicionario Yaneshaʼ (Amuesha)—Castelán
* Gramática do idioma Yanesha' (Amuesha)
María Apaza

**María Apaza Machacca** , nada no distrito de Paucartambo, é unha líder espiritual quechua da nación quero, da provincia de Paucartambo no departamento de Cuzco, no Perú. Como líder espiritual quero, ten o grao de altomisayoc, que se dá ás maiores autoridades espirituais. Viaxou a América do Norte, África e Europa para compartir os seus coñecementos. O seu pai foi Santos Apaza e a súa nai Sebastiana Machuca, campesiños e curandeiros quero.

En 1943, cando tiña 16 anos e mentres pastaba aos seus animais nas alturas de Paucartambo, recibiu un raio na cabeza.

A súa irmá Isabela, e o seu fillo Jorge teñen a categoría de *pampamisayoc*.

## Notas
O Taro Branco

**O Taro Branco** é unha formación xeolóxica galega de rocha calcaria. Ao miralo dende o lonxe cando lle da o sol, despide un brillo branco, de aí o seu nome. Está situado ao norte da aldea de Vilasibil, no concello de Folgoso do Courel. No cume do afloramento, a altitude máxima é duns 1.207 metros sobre o nivel do mar, o que permite observar gran parte do Courel. No mesmo teso, pero fóra do taro, a pouco máis de 1 km ao sueste, está o vértice xeodésico chamado O Taro Branco, cunha altitude de case 1.228 m.

## Notas
Félix de Paz

**Félix de Paz Rodríguez**, nado na Coruña en 1889 e finado na mesma cidade en xaneiro de 1966, foi un futbolista, adestrador e árbitro galego. Foi un dos fundadores do Deportivo da Coruña, no que xogou ata 1910, e foi o primeiro adestrador da historia do club.

## Traxectoria 
Naceu na Coruña a finais do século XIX, sendo fillo do industrial Blas de Paz Vázquez e de María Juana Rodríguez López. Tiña sete irmáns: Mariano, Josefa, Purificación, Enrique, Arturo, Marina e Leonardo. Foi alumno da Sala Calvet polo menos dende 1902 e no célebre ximnasio coruñés practicou diferentes disciplinas deportivas baixo a batuta de Federico Fernández-Amor Calvet, coincidindo con outros futuros compañeiros no fútbol como Virgilio, Juan Long ou o seu irmán Mariano. Comezou a xogar ao fútbol na praza de touros da Coruña, onde xogaba habitualmente o Corunna.

En maio de 1906 foi un dos fundadores do Club Náutico da Sala Calvet e en decembro do mesmo ano participou con só 16 anos, 2 meses e 15 días, no histórico primeiro partido do Deportivo da Coruña contra o Corunna, formando na dianteira xunto a Virgilio, Juan Manuel López, Pedro Martínez Urioste e Francisco Martínez (ou Juan Rodríguez segundo outra versión). O 9 de xaneiro de 1907 participou na reunión da Sala Calvet na que se fundou o Deportivo da Coruña. Militou no club ata 1911, anos nos que disputou diferentes competicións como o Campionato de Galicia e Asturias ou a Copa Gabino Bugallal. Viaxou co equipo a Madrid para o debut do Deportivo na Copa do Rei, en 1910, edición da que o club se proclamou subcampión, aínda que acudiu como suplente.

Trala súa retirada como xogador foi un destacado árbitro, sendo un habitual nos partidos do Campionato de Galicia. Ocupou tamén o cargo de tesoureiro no comité directivo da Federación Galega de Fútbol. Entre 1924 e 1925 foi o adestrador do Deportivo da Coruña, sendo a primeira persoa en ocupar este cargo no club, pois anteriormente eran os capitáns os que realizaban esas funcións. Faleceu en xaneiro de 1966.

## Vida persoal 
Casou con Elena Pérez Gómez, coa que foi pai de Elena, Leonardo e Félix de Paz Pérez. Foi cuñado do tamén futbolista e xogador do Deportivo Eugenio Charry, que casou cunha irmá da súa muller.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
*
Irma Álvarez Ccoscco

**Irma Álvarez Ccoscco**, nada en Haquira, no Perú, é unha poeta quechua, educadora e activista dixital.

## Traxectoria 
O activismo lingüístico de Álvarez Ccoscco enfócase no uso e desenvolvemento de software para o quechua. No Perú e nos Estados Unidos estivo involucrada en proxectos sobre o uso de quechua e outras linguas indíxenas para radio, decolonización de software e programadores.

En 2014, Álvarez Ccoscco foi bolseira do programa de liderado artístico do Museo Nacional dos Indios Americanos en Washington&nbsp;D.&nbsp;C.

## Obra 
* *Runasimipi Qillqaspa* (Smithsonian Institution, 2019)

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Video: *Noche de literatura quechua*: Pablo Landeo Muñoz, Irma Álvarez Ccoscco e Américo Mendoza Mori en *Kelly Writers House*, Universidade de Pensilvania [https://www.youtube.com/watch?v=vVATlX60Tlc&feature=youtu.be ]
Herminia Aburto Colihueque

**Herminia Aburto Colihueque**, nada en 1910 e finada en Gorbea en 1992, foi unha activista mapuche, de nacionalidade chilena, nada durante a primeira metade do século XX. Foi a primeira muller do pobo mapuche en presentarse como candidata a un cargo público nunha elección do seu país. Ademais foi presidenta da Sociedade Feminina Araucana Yafluayin e secretaria da Federación Araucana.

## Traxectoria 
Herminia Aburto Colihueque foi filla de Manuel Aburto Panguilef, fundador e presidente da Federación Araucana durante os anos 1922 e 1940, e de Abelina Colihueque Lemunao, ámbolos dous pertencentes ao pobo mapuche.

Os seus pais incentivárona e apoiaron dende sempre na súa formación e instrución, polo tanto, e a diferenza de moitas mulleres mapuche, e non mapuche, da época, Herminia tivo acceso á educación. De forma privilexiada aprendeu a ler e escribir, o que lle deu paso a participar activamente da política, partindo por integrarse á Federación Araucana, como secretaria e redactora documental da organización (1933-1938). Tamén foi parte do directorio da Corporación Araucana.

### Carreira política 
En 1935 Herminia Aburto Colihueque presentouse como candidata independente a rexedora de Temuco nas eleccións municipais dese ano —primeira elección onde se exerceu o sufraxio feminino. Porén, non foi elixida. Con iso, converteuse na primeira muller mapuche en postular a un cargo de elección pública en Chile.

En 1938 asumiu como presidenta da Sociedade Feminina Araucana Yafluayin, unha das primeiras asociacións mapuches de mulleres, que foi creada en 1937. Devandita organización participaría, en abril de 1939, do Congreso Nacional Araucano. Ese mesmo ano, formou parte da delegación mapuche, xunto a Chepo Antimán, Colilla Marilla e Marihuán Rapimán, que se reuniu co Movemento Pro-Emancipación das Mulleres de Chile (MEMCH). A partir da década de 1940, Herminia Aburto Colihueque instalouse na cidade de Valparaíso e máis tarde en Santiago.

## Notas