open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Huanjing

**Huanjing** (*medio ambiente*), abreviadamente **HJ**, é o nome dunha serie de satélites artificiais chineses adicados á observación da Terra, para a busca de recursos e apoio en situacións de catástrofe natural. Son operados polo CRESDA (*China Centre for Resources Satellite Data and Application*).

## HJ 1A e 1B 
Os HJ 1A e 1B foron lanzados a bordo do mesmo foguete CZ-2C o 6 de setembro de 2008. Proporcionan imaxes cunha resolución de entre 3 e 100 m rango óptico, co HJ 1A levando ademais unha cámara hiperespectral e o HJ 1B unha cámara no infravermello. O satélite HJ 1A leva tamén a carga SMMS (*Small Multi-Mission Satellite*), colaboración entre varios países da zona de Asia-Pacífico.

## HJ 1C 
HJ 1C é o compoñente de radar do conxunto de satélites HJ 1. O satélite usa un radar en banda S para obter imaxes da superficie terrestre. Despois do lanzamento, o 18 de novembro de 2012 a bordo un CZ-2C, a antena sufriu algún problema, co que a resolución das imaxes era inferior á esperada. Como solución os operadores do satélite baixaron a órbita para obter mellores imaxes.

## HJ 2A e 2B 
HJ 2A e 2B, lanzados o 27 de setembro de 2020 a bordo dun CZ-4B, son satélites ópticos cunha resolución de 16 m en modo multiespectral e 48 m en modo hiperespectral e infravermello. Xunto con Gaofen 1 e Gaofen 6 forman unha constelación coorbital.

## HJ 2E e 2F 
HJ 2E e 2F, lanzados o primeiro o 13 de outubro de 2022 e o segundo o 8 de agosto de 2023, ambos mediante foguetes CZ-2C, son satélites de radar en banda S para observación terrestre. Poden proporcionar imaxes en radar independentemente do tempo atmosférico con resolucións de entre 3 e 100 m.

## Misións FY 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
*CZ-2C
*CZ-4B
Día nacional de Romanía

250px|miniatura|Clausura do día nacional de Romanía
O **Día Nacional de Romanía**,  ou **Día da Grande Unión** (en romanés: *Ziua Marii Uniri*), celebrado cada primeiro de decembro, festexa a memoria do día 1 de decembro de 1918, cando en *Alba Iulia*, cidade da provincia de Transilvania asínase a Unión de todas as provincias de Romanía: Valaquia, Moldova, Basarabia, Bucovina e Transilvania.

Entón Romanía tamén integrara á República Moldova (Basarabia), o Banato e a Dobruja Meridional, así mesmo coñecida como o Cuadrilátero, territorios que xa non forman parte do país na actualidade. Coa unificación de 1918 Romanía aproximouse a duplicar o seu tamaño. 

No ano 1940, Romanía perde Basarabia e Bucovina, tras o Pacto Ribbentrop-Molotov, as dúas rexións pasan a anexionarse á República Soviética. O norte de Transilvania pasa a Hungría, así como o sur de Dobruja (o  Cuadrilátero) a Bulgaria.

O 1 de decembro é día festivo para as traballadoras do país e tradicionalmente un desfile militar é o principal evento na capital, Bucarest. O desfile inclúe máis de 2000 tropas incluíndo equipos militares estranxeiros invitados, ao redor de 140. No resto do Estado varios eventos conmemoran as baixas da primeira guerra mundial, e recentemente varios Concellos inclúen concertos na programación do día libre, transformando a celebración a un tipo festivo máis popular.
Interstellar Boundary Explorer

**Interstellar Boundary Explorer** ou **IBEX**, tamén coñecido como **SMEX-10** e **Explorer 91**, é un observatorio espacial da NASA lanzado o 19 de outubro de 2008 mediante un foguete Pegasus XL desde Kwajalein.

## Características 
A misión de IBEX é estudar a interacción entre o vento solar e o medio interestelar. Para iso usa dúas cámaras para átomos neutros enerxéticos producidos polo plasma máis aló da fronteira de choque, o límite máis próximo co medio interestelar das aforas do Sistema Solar. Unha das cámaras recolle os átomos máis enerxéticos (de 300 a 6000 eV) mentres que a outra detecta os de menos enerxía (de 10 a 2000 eV). A órbita de IBEX, de 12&nbsp;260 km x 304&nbsp;347 km, o leva máis aló da magnetosfera terrestre para poder detectar os átomos neutros.

A nave ten forma octogonal, de 58 cm de alto e 95 cm de lado, cunha masa sen propelente de 80 kg, dos cales 26 kg son instrumentación científica. Con propelente a nave pesa 107 kg. A alimentación eléctrica corre a cargo dun panel solar que produce 116 W de potencia.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
*Pegasus XL
Sitiveni Rabuka

**Sitiveni Rabuka**, nado na provincia de Cakaudrove, Fiji, o 13 de setembro de 1948, é un político fixiano que exerce como primeiro ministro de Fiji desde 2022, cargo que ocupou anteriormente desde 1992 até 1999. Foi dirixente do Partido Político Fixiano até a súa disolución, e uniuse ao Partido Liberal Socialdemócrata (SODELPA) logo da chegada ao poder de Frank Bainimarama. Foi líder do partido nas eleccións xerais de 2018, manténdoo como a segunda formación máis grande do Parlamento, e sendo o líder da Oposición, cargo no que se mantivo dous anos máis tarde.

## Traxectoria 
Rabuka é coñecido en Fiji por axudar a instigar os dous golpes de estado de 1987, que sacudiron a política interna do país oceánico. Logo do seu paso pola xefatura de goberno, ocupou o cargo de Presidente do Gran Consello de Xefes, e máis tarde foi designado Presidente do Consello Provincial de Cakaudrove desde 2001 a 2008. Foi elixido para este cargo o 24 de maio de 2001 e reelixido para un novo mandato de tres anos o 13 de abril de 2005. Opositor ao goberno de Frank Bainimarama, Rabuka foi elixido presidente do Partido Liberal Socialdemócrata (SODELPA) en 2016, tras a renuncia de Teimumu Kepa, quen desaprobaba publicamente a elección de Rabuka para a súa substitución. A pesar das divisións internas, o liderado de Rabuka levou o partido a lograr un 39,85% dos votos nas eleccións xerais de 2018 e a crecer 6 escanos con respecto aos comicios anteriores.

Rabuka, que denunciou fraude electoral, foi o líder da Oposición no parlamento despois das eleccións. O 28 de novembro de 2020 perdeu unha elección interna polo liderado do partido contra Viliame Gavoka, que pasou a ocupar o seu cargo parlamentario. Días máis tarde, o 7 de decembro, presentou a súa renuncia como membro do Parlamento, alegando que «xa non quería ser un obstáculo» para o enfoque bipartidista que, segundo el, deberían adoptar os líderes políticos para crear harmonía, progreso e unidade en Fiji.

Rabuka formou un novo partido, a Alianza Popular, para competir nas eleccións xerais de Fiji de 2022. Tras os comicios, Rabuka resultou elixido Primeiro Ministro tras chegar a un acordo de coalición co NFP e o SODELPA.

## Notas
Carbaril

miniatura|Botando carbaril en spray en piñeiros.
O **carbaril** (1-naftil metilcarbamato ; carbaryl) é un composto químico da familia dos carbamatos usado principalmente como insecticida. É ilegal na Unión Europea, pero non noutros países. Union Carbide descubriu o carbaril e introduciuno no mercado en 1958. Bayer mercou Aventis CropScience en 2002, unha empresa que incluía operacións co pesticida de Union Carbide. O carbaril pasou a ser un insecticida moi utilizado; por exemplo, en EUA era o terceiro máis usado en xardíns domésticos, agricultura comercial e protección forestal e de pasteiros. 

## Produción 
O carbaril adoita producirse de forma barata por reacción indirecta de metil isocianato con 1-naftol.
:C10H7OH  +  CH3NCO  →   C10H7OC(O)NHCH3

Alternativamente, o 1-naftol pode ser tratado cun exceso de fósxeno para producir 1-naftilcloroformato, que se converte despois en carbaril por reacción con metilamina. É o ingrediente activo do xampú Carylderm usado para combater os piollos da cabeza ata que se elimina a infestación.

## Ecoloxía 
O carbaril mata tanto insectos prexudiciais (por exemplo, os mosquitos transmisores da malaria) coma insectos beneficiosos (por exemplo, abellas), e tamén mata crustáceos. Como é moi tóxico para o zooplancto, as algas das que este se alimentaba experimentan floracións. Boone e Bridges en 2003 atoparon que os comedores de algas máis grandes como o sapo *Bufo woodhousii* benefícianse deste efecto.

O seu uso está aprobado para máis de 100 cultivos nos Estados Unidos, pero é ilegal na Unión Europea e Angola.

## Seguridade 
O carbaril é un inhibidor da colinesterase e é tóxico para os humanos. Está clasificado como probablemente carcinóxeno pola Axencia de Proteción Ambiental dos Estados Unidos (EPA.) O seu LD50 oral é de 250 a 850&nbsp;mg/kg para ratas e de 100 a 650&nbsp;mg/kg para ratos.

O carbaril pode producirse usando metil isocianato (MIC) como intermediario.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
*Carbaryl Technical Fact Sheet - National Pesticide Information Center
*Carbaryl Pesticide Information Profile - Extension Toxicology Network
*Cholinesterase Inhibition - Extension Toxicology Network
*EPA info
*EPA factsheet
*IPCS (WHO) Health and Safety Guide
*Environmental Health Criteria - WHO
*Exclusive Chemistry Ltd - routes of Sevin synthesis
*CDC - NIOSH Pocket Guide to Chemical Hazards
Cartas desde o meu muíño

***Cartas desde o meu muíño***, co título orixinal de ***Lettres de mon moulin***, é un libro de Alphonse Daudet.

A versión en lingua galega publicouna Edicións Xerais de Galicia en 1983, na colección Xabarín, sendo a tradución, a introdución e as notas obra de Víctor F. Freixanes. A cuberta e as ilustracións son de Manuel Fragoso Álvarez.

## Contido 
[miniatura|O [muíño de Daudet, na Provenza.]]

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
### Outros artigos 
* Lettres de mon moulin (filme)
* Tartarín de Tarascón
### Ligazóns externas 
* Ficha da edición en galego en Dialnet.
* Ficha da tradución ao galego na páxina da Biblioteca da Tradución Galega.
Celestino Pérez Recarey

**Celestino Pérez Recarey**, nado en Lérez (Pontevedra) en 1943, é un mestre e escritor galego.

## Traxectoria 
Estudou Maxisterio en Pontevedra, e máis adiante fixo as especialidades de Matemáticas e Lingua Galega. Foi mestre na Picota, Panxón, os Xesuítas, Porto Cabeiro, Nétoma (Razo) e director do Centro de Formación e Recursos da Coruña. Moi ligado á comarca de Bergantiños, xa xubilado foi Presidente do Forum Europeo de Administradores da Educación de Galicia.

Ten editado textos de didáctica e ensino da lingua galega e tres libros de relatos. Colaborou na autoría de textos en galego na editorial *Rodeira*. Publicou artigos en *La Voz de Galicia*, *El Correo Gallego*, *El Progreso* e na *Revista Galega de Educación*.

## Obras 
### Narrativa 
* *Andainas* (2022). Noia: Toxosoutos. 193 páxs. ISBN 978-84-125915-7-6. Relatos.
* *Nomes propios* (2023). Noia: Toxosoutos. 92 páxs. ISBN 978-84-125915-7-6. Relatos breves.
* *Supermercado Carmiña* (2025). Noia: Toxosoutos. 168 páxs. ISBN 979-13-990650-4-6. Novela.

### Libros colectivos 
* *Proxecto educativo de centro: a normalización lingüística no PEC* (1993); con Rosario García Deibe e Alberte Gozález Armesto. Vigo: Xerais. ISBN 9788475077598
* *Lecer e lingua oral: unha proposta creativa para a Educación Secundaria Obrigatoria.*  (1996). Tambre. Oleiros. ISBN 84-88681-32-1. 
* *A lingua galega: historia e actualidade : actas do I Congreso Internacional : 16-20 de setembro de 1996, Santiago de Compostela*; pp. 489-501. Tambre. ISBN 978-84-88681-32-4.
* *O galego actual: normas ortográficas-gramaticais da lingua galega* (1996); con Consuelo María Romero Lado. Oleiros (A Coruña): Noroeste ISBN 9788492156160
* *Para dicir e facer* (1996). Santiago de Compostela: Xunta de Galicia. ISBN 84-4532869-7.
* *A escola e os recursos das comunidades locais* (2004). Torres Novas (Portugal) ISBN 972-99406-0-6.

## Notas
Anais Composteláns

Os **Anais Composteláns** (*Annales Compostellani* ou tamén *Anales castellanos terceros*) é unha crónica en latín que foi atopada en Santiago de Compostela razón pola que reciben o seu nome. Atopáronse nun conxunto de manuscritos coñecido como o Tombo negro ou colorado de Santiago de Compostela (tamén *Codex Compostellanus* ou Códice compostelán). Foron relacionados coa Crónica Ambrosiana e a Crónica Burguense como as *Efemérides riojanas* por Manuel Gómez Moreno, que pensaba que foran compilados na Rioxa. Abarca a historia do condado e reino de Castela e do Reino de Navarra ata a reconquista de Sevilla en 1248.

## Notas
Ionospheric Connection Explorer

**Ionospheric Connection Explorer** ou **ICON**, tamén coñecido como **MIDEX 8** e **Explorer 96**, foi un satélite artificial da NASA lanzado o 11 de outubro de 2019 mediante un foguete Pegasus XL desde Cabo Cañaveral.

## Características 
A misión de ICON era estudar a interacción entre a ionosfera terrestre e o medio interplanetario. Levaba os seguintes instrumentos a bordo:

*MIGHTI (Michelson Interferometer for Global High-Resolution Thermospheric Imaging): un instrumento para medir o vento solar neutro e a súa temperatura.
*EUV (Extreme Ultra-Violet): para medir a altura e densidade da ionosfera no lado diúrno do planeta.
*FUV (Far Ultra-Violet): mide a composición atmosférica no lado diúrno e a ionosfera no nocturno.
*IVM (Ion Velocity Meter): un instrumento para medir os campos eléctricos detectados polo satélite.

ICON usaba un bus LEOStar-2 e tiña unha masa de 288 kg na engalaxe. Funcionou os dous anos previstos, estendéndose a súa misión ata que o 25 de novembro de 2022 perdeuse o contacto co satélite.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
*Pegasus XL
Luis Martul Tobío

**Luis Martul Tobío**, nado en Santiago de Compostela o 25 de marzo de 1949, é un profesor e escritor galego.

## Traxectoria 
Fillo de Pedro Martul Rey e María Tobío. Doutor pola Universidade Complutense de Madrid coa tese *La novela del mundo guaraní estructuras histórico-sociales* dirixida por Benito Varela Jácome (1980). Profesor titular de Filoloxía Española e profesor de Literatura Hispanoamericana da Universidade de Santiago de Compostela. Foi fundador da editorial Noitarenga con Emilio Araúxo en 1995.

## Obras 
* *La novela del mundo guaraní. Estructuras económico-sociales*, 1985.
### Como tradutor 
* *Rapsodia polo teatro: breve tratado filosófico*, de Alain Badiou.  En colaboración con Emilio Araúxo. (Sotelo Blanco, 1994).
* *Arredor da cuestión nacional*, de Alain Badiou. En colaboración con Emilio Araúxo. (Noitarenga, 1995). 
* *A ética: ensaio sobra a conciencia do mal*, de Alain Badiou. En colaboración con Emilio Araúxo. (Noitarenga, 1995). 
* *Mundo contemporáneo e desexo de filosofía*, de Alain Badiou. En colaboración con Emilio Araúxo. (Noitarenga, 1995). 
* *Espectador e actor*, de François Regnault. En colaboración con Emilio Araúxo. (Noitarenga, 1995). 
* *ABNM: diálogo Alain Badiou-Natacha Michel*, de Natacha Michel. En colaboración con Emilio Araúxo. (Noitarenga, 1997). 
* *Samuel Beckett, o incansable desexo*, de Alain Badiou. En colaboración con Emilio Araúxo. (Noitarenga, 1997).
## Vida persoal 
Casou en Buffalo con Kathleen March o 19 de abril de 1979; é pai de Kimberleigh Adriana Martul-March.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
* 
* 
### Ligazóns externas 
* Ficha no Portal de investigación da USC
Crónica Ambrosiana

A **crónica ambrosiana**, orixinalmente ***Chronicon Ambrosianum*** ou ***Chronica parva Ambrosianum*** (breve crónica ambrosiana) é unha crónica en latín do medievo sumamente concisos que, xunto cos Anais Composteláns e a Crónica Burguense, forman un conxunto de historias relacionadas. Estes foron denominados colectivamente como *Efemérides riojanas* por Manuel Gómez Moreno, que pensaba que foran compilados na Rioxa. A crónica recibe o nome da Biblioteca Ambrosiana de Milán, onde se descubriu o seu manuscrito. Foi publicado por primeira vez por Ludovico Antonio Muratori.

A crónica contén unha lista de dez días de festa cos nomes dos seus santos e dezasete anos, cada un descrito por un evento. O primeiro acontecemento, na Era 38, é o nacemento de Xesús. Ademais das mortes, os únicos acontecementos mencionados son a Matanza dos Inocentes (Era 47), a paixón de Cristo (Era 69), a asunción de Xoán Evanxelista (Era 108) e a profecía de Mahoma (Era 656). O último ano (Era 1208, é dicir, 1170), aínda que está fóra da orde cronolóxica, é a morte de Thomas Becket. O último suceso da lista é a morte de Xoán de Ortega (Era 1201, é dicir, 1163).

## Notas
Ánxel con X

**Ánxel Carramal Fernández**, coñecido como **Ánxel con X**, nado en Pontevedra en 1994, é un debuxante, ilustrador, psicólogo e escritor galego.

## Traxectoria 
Graduado en psicoloxía na Universidade de Santiago, foi alumno da escola profesional O Garaxe Hermético.

En 2023 publica *O caderno de rama,* que trata sobre a guerra dende o punto de vista dun neno que, ante a barbarie e a destrución, atopa na creatividade e no debuxo o seu maior aliado.

## Obra 
* *O caderno de rama* (2023)*.* Vigo: Xerais. 72 páxs. ISBN 978-84-1110-328-2. ePub: ISBN 978-84-1110-344-2.

## Premios 
* Concurso Cíes Talent.
* 2021: Premio ao mellor guión no Concurso de Cómics Cornellá.
* 2021: Primeiro Premio no Concurso de BD da Deputación de Pontevedra.
* 2022: Primeiro Premio de Banda Deseñada no Xuventude Crea.
* 2022: Premio O Garaxe Hermético e Banda Deseñada, 4º edición, por *O caderno de rama*.

## Notas
A Insua, A Insua, Ponte Caldelas

**A Insua** é un lugar da parroquia da Insua no concello pontevedrés de Ponte Caldelas, na comarca de Pontevedra. Segundo o IGE, en 2022 tiña 283 habitantes (149 homes e 134 mulleres).

## Lugares e parroquias
### Lugares da Insua
### Parroquias de Baleira
## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Lugares de Ponte Caldelas
Stiretrus anchorago

***Stiretrus anchorago*** é unha especie de insecto hemíptero pentatómido predador.

## Subespecies 
Estas cinco subespecies pertencen á especie *Stiretrus anchorago*:
* *Stiretrus anchorago anchorago* (Fabricius, 1775) i c g
* *Stiretrus anchorago diana* (Fabricius, 1803) i c g
* *Stiretrus anchorago fimbriatus* (Say, 1828) i c g
* *Stiretrus anchorago personatus* Germar, 1839 i c g
* *Stiretrus anchorago violaceus* (Say, 1828) i c g
Fontes de datos: i = ITIS, c = Catalogue of Life, g = GBIF, b = Bugguide.net

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*
Caritel, Forzáns, Ponte Caldelas

**Caritel** é un lugar da parroquia de Forzáns, no concello pontevedrés de Ponte Caldelas, na comarca de Pontevedra. Sitúase a carón de Caritel, núcleo da parroquia de Caritel.

## Lugares e parroquias 
### Lugares da Forzáns 
### Parroquias de Ponte Caldelas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Lugares de Ponte Caldelas
Lingua náhuatl de Tlaxcala–Puebla

A **lingua náhuatl de Tlaxcala–Puebla** (en ), tamén coñecido como **náhuatl central**, é unha variedade da lingua náhuatl falada polo pobo náhuatl nos estados mexicanos de Tlaxcala e Puebla. O náhuatl central de Tlaxcala e Puebla está clasificado como "vulnerable" polo Libro Vermello das Linguas Ameazadas da UNESCO.

## Nome 
A lingua tamén é coñecida por outros nome como azteca central, náhuatl do centro ou náhuatl de Puebla-Tlaxcala. En 1990, había uns 1.000 falantes monolingües de náhuatl de Tlaxcala-Puebla.

## Notas 
## Véxase tamén
Lingua náhuatl de Puebla central

A **lingua náhuatl de Puebla central** (en ) é unha variedade da lingua náhuatl falada polo pobo náhuatl no estado de Puebla, en México. No ano 1998 era falada por unhas 16.000 persoas, cun 1.430 monolingües. Tamén é coñecida como azteca de Puebla central ou náhuatl do suroeste de Puebla. A lingua fálase na zona ao sur da cidade de Puebla nas cidades de Teopantlán, Tepatlaxco de Hidalgo, La Magdalena Yancuitlalpan, Atoyatempan, Huatlathauca e Huehuetlán preto de Molcaxac. Está escrito en alfabeto latino e ensínase na maioría das escolas de gramática da zona.

## Notas
Lingua náhuatl de Ometepec

A **lingua náhuatl de Ometepec** é unha variedade da lingua náhuatl falada polo pobo náhuatl nos estados de Guerrero e Oaxaca, en México. Os dialectos das tres áreas onde se fala o náhuatl de Ometepec son o suficientemente distintos como para seren considerados linguas separadas. O náhuatl de Ometepec está clasificado como "vulnerable" polo Libro Vermello das Linguas Ameazadas da UNESCO.

## Notas
Linguas náhuatls centrais

As **linguas náhuatls centrais** forman un grupo de variedades da lingua náhuatl faladas en México central, nas rexións de Puebla central, Tlaxcala, Veracruz central, Morelos, Estado de México e Guerrero.

## Clasificación 
* Sen confirmación: Lingua náhuatl clásica, Lingua náhuatl de Morelos, Lingua náhuatl de Tetelcingo
* Lingua náhuatl de Tlaxcala–Puebla (fronteira de Puebla e Tlaxcala)
* Lingua náhuatl de Puebla central (Xochiltepec–Huatlatlauca, sur da cidade de Puebla)
* Lingua náhuatl de Guerrero (norte e centro de Guerrero, rexión do río Balsas)
* Lingua náhuatl de Ometepec (sur de Guerrero)

## Notas
Lingua náhuatl de Guerrero

A **lingua náhuatl de Guerrero** é unha variedade da lingua náhuatl falada no estado de Guerrero en México por unhas 125.000 persoas do pobo náhuatl. Tamén é coñecida como azteca de Guerrero. Fálase en varios concellos do Río Balsas incluíndo Tepecoacuilco de Trujano, Huitzuco de los Figueroa, Atenango del Río, Copalillo, Mártir de Cuilapan, Zitlala, Tixtla de Guerrero, Mochitlán, Quechultenango, Chilapa de Álvarez, Ahuacuotzingo, Olinalá, Atlixtac, Zapotitlan Tablas, Ayutla de los Libres, Cualác, Huamuxtitlán, Xochihuehuetlán, Tlapa de Comonfort, Alpoyeca, Xalpatláhuac e Alcozauca de Guerrero. Escríbese en alfabeto latino. Existen materiais de vídeo para o ensino da lingua, ademais dun dicionario nesta lingua. É unha lingua coa estrutura suxeito-verbo-obxecto. As palabras tenden a ser longas con afixos e clíticos. O náhuatl de Guerrero está clasificado como "vulnerable" polo Libro Vermello das Linguas Ameazadas da UNESCO.

## Fonoloxía 
O náhuatl de Guerreiro non é tonal. Un 'l' longo pronúnciase 'j'l (hl) na variedade de Guerrero, polo que a palabra para 'casa', que é 'calli' noutras variedades do náhuatl, pronúnciase 'calli' ou 'káhli' en Guerrero.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
*
*
Crónica Burguense

A **Crónica Burguense**, ou orixinalmente ***Chronicon Burgense***, é unha crónica en latín que, xunto cos Anais Composteláns e a Crónica Ambrosiana, poden formar un grupo de historias relacionadas, denominadas colectivamente como *Efemérides riojanas* por Manuel Gómez Moreno, que pensaba que foran compilados na Rioxa. O *Chronicon Burgense* recibe o nome da Catedral de Burgos, onde foi descuberto nunha folla dunha necrolóxica/calendario do século XIII. Trata sobre todo de asuntos do Reino de Castela e puido ser escrito en Burgos, a capital castelá. Tamén toca o Reino de Navarra (no que se atopaba A Rioxa daquela) e abrangue o período desde a Natividade de Xesús ata a Batalla das Navas de Tolosa en 1212. Utiliza o sistema de datación da era hispánica e non o Anno Domini. É unha fonte única de varios detalles relacionados coa historia temperá de Castela. O seguinte é un extracto:*Era MCXV. Fuit hiems gravissima a festivitate S. Martini usque ad Quadragesimam, & in ipso anno pugnaverunt duo milites pro lege Romana, & Toletana in die Ramis palmarum, & unus eorum erat Castellanus, & alius Toletanus, & victus est Toletanus a Castellano.*1077. Foi un inverno severo desde o día de San Martiño ata o primeiro día de coresma. E nese ano loitaron dous cabaleiros [un] polo rito romano e [outro polo] rito mozárabe o Domingo de Ramos. E un destes [o primeiro] era castelán e o outro toledano. E o toledano saíu vitorioso sobre o castelán.

## Notas
Lingua náhuatl da Huasteca

A **lingua náhuatl da Huasteca** (en ) é unha variedade da lingua náhuatl falada na rexión da Huasteca, en México por máis dun millón de persoas do pobo náhuatl. Os seus falantes distribúense na devandita rexión entre os estados de Hidalgo (variedade oriental) e San Luis Potosí (occidental). É falada polos huastecos como segunda lingua. É, ademais, a variante de náhuatl máis falada. *Ethnologue* divide o náhuatl da Huasteca en tres linguas: a "central" falada no estado de Hidalgo (196.000 falantes e con código *nch*), a "oriental" falada en Veracruz (493.000 falantes e con código *nhe*) e a "occidental" falada en San Luis Potosí (400.000 falantes e con código *nhw*),  xa que xulgan que se require literatura separada para representar cada unha, mais sinalan que hai un 85% de intelixibilidade mutua entre as variedades oriental e occidental. O náhuatl da Huasteca está clasificado como "vulnerable" polo Libro Vermello das Linguas Ameazadas da UNESCO.

A radio XEANT-AM emite en náhuatl da Huasteca.

## Demografía 
O náhuatl da Huasteca é falado nos seguintes concellos dos estados de Hidalgo, Veracruz e San Luis Potosí, e o número de falantes en cada concello no ano 2005 era:

;Hidalgo (121.818)
*Huejutla Reyes (56.377)
*Huautla (18.444)
*Yahualica (14.584)
*Xochiatipan (12.990)
*Atlapexco (12.445)
*Jaltocan (6.978)

;Veracruz (98.162)
*Chicontepec (41.678)
*Ixhuatlán de Madero (21.682)
*Benito Juárez (11.793)
*Ilamantlan (9.689)
*Ixcatepec (6.949)
*Zontecomatlán (6.371)

;San Luis Potosí (108.471)
*Tamazunchale (35.773)
*Axtla de Terrazas (17.401)
*Xilitla (16.646)
*Matlapa (16.286)
*Coxcatlan (12.300)
*Chalchicuautla (10.065)

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
*
*Rodríguez López, María Teresa, and Pablo Valderrama Rouy. 2005. "The Gulf Coast Nahua." In Sandstrom, Alan R., and Enrique Hugo García Valencia. 2005. *Native peoples of the Gulf Coast of Mexico*. Tucson: University of Arizona Press.
*
*Stiles, Neville Náhuatl in the Huasteca Hidalguense: A Case Study in the Sociology of Language (1983) PhD Thesis, University of St. Andrews, Scotland.
Linguas náhuatls occidentais

As **linguas náhuatls occidentais** forman un grupo de variedades da lingua náhuatl faladas no oeste de México. Estas linguas son:

*Lingua náhuatl de Michoacán, tamén coñecida como náhuatl de Pómaro, na costa oeste.
*Lingua náhuatl de Coatepec e lingua náhuatl de Temascaltepec do oeste do Estado de México e noroeste de Guerrero.
*Colima–Durango: Mexicanero e os dialectos extintos de Colima.

A lingua pochuteca podería pertencer a este grupo.

## Notas
Verdugo, Taboadelo, Ponte Caldelas

**Verdugo** é un lugar da parroquia de Taboadelo, no concello pontevedrés de Ponte Caldelas, na comarca de Pontevedra.  Segundo o IGE, en 2022 tiña 4 habitantes (2 homes e 2 mulleres).

## Lugares e parroquias 
### Lugares de Taboadelo 
## Parroquias de Ponte Caldelas 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Lugares de Ponte Caldelas
Henri-Caprais Vasselon

**Henri-Caprais Vasselon**, M.E.P., nado o 1 de abril de 1854 en Craponne-sur-Arzon e finado o 7 de marzo de 1896 en Osaca, foi un misioneiro francés, relixioso das Misións Estranxeiras de París e bispo de Osaca dende 1893 até o seu pasamento.
Lingua náhuatl de Coatepec

A **lingua náhuatl de Coatepec** é unha variedade da lingua náhuatl falada polo pobo náhuatl nos estados de México e Guerrero por unhas 1.400 persoas (censo de 1990). Tamén é coñecido como azteca de Coatepec.

A *Historia general de las cosas de la Nueva España* de Bernardino de Sahagún foi escrito en náhuatl de Coatepec e castelán.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
*
Linguas nahuas

As **linguas nahuas** ou **aztecas** son aquelas linguas da familia uto-azteca que sufriron un cambio fonético, coñecido como lei de Whorf, que cambiou unha *t orixinal por  antes de *a. Posteriormente, algunhas linguas nahuas cambiaron esta  a  ou a , pero aínda se pode ver que a lingua pasou por unha etapa . A lingua nahua máis coñecida é o náhuatl. O náhuatl é falado por preto de 1,7 millóns de persoas do pobo homónimo.

Algunhas autoridades, como o goberno mexicano, *Ethnologue,* e *Glottolog,* consideran que as variedades do náhuatl moderno son linguas distintas, porque adoitan ser mutuamente inintelixibles e os seus falantes. teñen identidades étnicas distintas. Dende 2008, o goberno mexicano recoñece como linguas nahuas trinta variedades que se falan en México (véxase a lista a continuación na táboa).

Os investigadores distinguen entre varias áreas dialectais que teñen cada unha delas unha serie de características compartidas: un esquema de clasificación distingue os dialectos centrais innovadores, falados na Cidade de México, dos periféricos conservadores que se falan ao norte, sur e leste da zona central, mentres que outro esquema distingue unha división básica entre os dialectos occidentais e orientais. As linguas náhuas inclúen non só variedades coñecidas como náhuatl, senón tamén o pipil e a extinta lingua pochuteca.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*
AD Miño

A **Asociación Deportiva Miño** é un club galego de fútbol que se fundou en 1983 no concello brigantino de Miño. Na actualidade xoga no Grupo Norte da Preferente Autonómica de Galicia.

Compite como local no Campo Municipal de Gallamonde de herba artificial, con capacidade para 1000 persoas. 

## Historia
O antecesor do club actual foi o Miño Club de Fútbol, fundado orixinalmente no ano 1935. O seu maior esplendor deportivo tivo lugar na década de 1970, ao proclamarse campión das Mariñas, da Copa Coruña, do Mini Teresa Herrera, do conde de Fenosa e tamén do Trofeo García que enfrontaba o campión da zona das Mariñas contra o da zona da Costa. Unha das vitorias máis prezadas polo club miñés foi un 2-1 en 1976 ante a UD Salamanca, por aquel entón un conxunto de Primeira División con xogadores de renome como Jorge D'Alessandro, Ricardo Rezza ou o cabanés Juan Alberto Bustillo. 

No 1983 o club pasou por un proceso de refundación e adquiriu o seu nome actual: Asociación Deportiva Miño. Nas seguintes décadas conseguiu dous ascensos dende a Segunda Autonómica de Galicia, o último na tempada 2014/2015, ao superar o Galicia de Caranza e ao filial do CD As Pontes, para acadar a Primeira Autonómica, na que se asentou por varios anos. Nestes anos de crecemento o club tamén acadou dous campionatos da Copa Delegación de Ferrol, no 2014 e 2018.

O bo nivel de xogo do club miñés aseguroulle o segundo posto na tempada inmediatamente posterior ao ascenso, acabando con 67 puntos e sendo superado unicamente polo Betanzos. Isto permitiulle xogar a promoción de ascenso a Preferente, perdendo no Gallamonde por 1-2 ante o Sofán. Conseguiu o terceiro posto na tempada 2016/2017 por detrás do Boimorto e da SD O Val, pero nas seguintes tempadas perdeu folgos, ocupando a sétima (2017-2018), novena (2018-2019) e quinta (2019-2020) prazas da Primeira Galicia.

Tras a paréntese provocada pola pandemia de COVID-19 na tempada 2021/2022, o conxunto brigantino quedou integrado no acabado de crear Grupo 1 Subgrupo A (a división en dous do Grupo A Coruña/Ferrol) con conxuntos da súa contorna. Nunha tempada con altos e baixos os de Miño remataron terceiros por detrás do CD Narón e do Cultural Maniños, perdendo a oportunidade de unirse ó grupo de ascenso.

Favoreceu, e moito, ao club miñés a volta á normalidade da competición, e baixo a dirección de Manel, o equipo acabou líder do Grupo Coruña/Ferrol con 78 puntos, derrotando a perseguidores constantes coma o Olímpico CF e o Eume Deportivo. Tras o empate a dous goles da xornada 33 entre o conxunto miñés e o Olímpico, quedou todo por decidir para o último partido da tempada, no que o Miño visitaba o Campo Rodrigo García Vizoso da Grela. Alí goleou por 1-5 ao Ural para proclamarse campión con 3 puntos de vantaxe sobre o Olímpico e acadar así o primeiro ascenso á Preferente Galicia da súa historia.

## Uniforme 
* **Uniforme titular**:camiseta branca cunha franxa vermella, pantalón branco e medias vermellas.

## Datos do club 
### Historial na liga 
## Notas
Metoxiclor

O **metoxiclor** (*methoxychlor*) é un insecticida organoclorado, actualmente obsoleto e prohibido na Unión Europea.

## Uso 
O metoxiclor foi utilizado para protexer cultivos agrícolas, ornamentais, gando e animais de compañía contra as pulgas, mosquitos, cascudas e outros insectos. Pretendíase que fose un substituto do DDT, pero anos despois foi prohibido para o seu uso como pesticida debido á súa aguda toxicidade, bioacumulación e actividade de perturbador endócrino. A súa degradación pode tardar moitos meses. Os organismos  vivos inxiren e absorben o metoxiclor e este acumúlase na cadea trófica. Algúns metabolitos seus poden ter efectos non desexados.

### Prohibición 
O uso do metoxiclor como pesticida foi prohibido na Unión Europea en 2002 e nos Estados Unidos en 2003.

## Exposición humana 
A exposición humana ao metoxiclor ocorre polo aire, solo e auga, principalmente en persoas que traballan coa substancia ou son expostas a aire, solo ou auga contaminada. Non se sabe o rápida e eficientemente que esta substancia se absorbe polo corpo humano exposto a el polo aire contaminado ou por contacto coa pel. Tales efectos afectan adversamente aos sistemas reprodutores de machos e femias. Pénsase que isto tamén "podería ocorrer en humanos" pero non foi probado.

Disponse de pouca información sobre os seus efectos sobre o embarazo humano e os nenos, pero asúmese polos estudos feitos en animais que o metoxiclor cruza a placenta, e foi detectado no leite humano. 

A contaminación dos alimentos pode ocorrer a baixos niveis e recoméndase lavar todos os alimentos. Varios lugares con lixo perigoso sábese que conteñen metoxiclor.

Os límites de residuos de pesticida máximos na Unión Europea están establecidos en 0,01&nbsp;mg/kg nas laranxas e 0,01&nbsp;mg/kg nas mazás.

## Etiquetado 
A EPA clasifica o metoxiclor como "un composto químico persistente, bioacumulativo e tóxico (PBT) polo programa da EPA Toxics Release Inventory (TRI)", e, por tanto, é un composto con prioridade para a súa minimización no lixo.

Nomes comerciais utilizados foron: *Chemform*, *Maralate*, *Methoxo*, *Methoxcide*, *Metox* e *Moxie*.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
*Xenoestróxeno

### Ligazóns externas 
*CDC Report 
*NIOSH Pocket Guide to Chemical Hazards
*EPA Report
*Extoxnet
*Pubertal Toxicity Study, 2003
Alberto González-Garcés Santiso

**Alberto González-Garcés Santiso**, nado na Coruña en 1950, é un investigador mariño e poeta galego.

## Traxectoria 
É licenciado en Bioloxía Mariña e Oceanografía Biolóxica pola Universidade de Santiago, doutor na mesma especialidade pola Universidade Complutense de Madrid coa tese *Contribución al conocimiento de la dinámica de la población del atún blanco (Thunnus alalunga) del Atlántico Norte.*

Foi investigador mariño no Instituto Español de Oceanografía, Director do Centro Tecnológico del Mar (FUNDACIÓN CETMAR), director do Centro Oceanográfico de Vigo, presidente do Comité Científico da Comisión Internacional para a Conservación dos Atunes de Atlántico e presidente do Comité Científico, Técnico e Económico da Pesca da Unión Europea. Traballou na Comisión Europea en Bruxelas participando na concepción da Política Pesqueira Común.

Publicou múltiples artigos no *Faro de Vigo*,, *La Voz de Galicia*, *Industrias Pesqueras*, e en revistas da súa especialidade.

## Obras 
* *Contribución al conocimiento de la dinámica de la población del atún blanco "Thunnus Alalunga" Bonnaterre, 1788 del Atlántico norte* (2003). Instituto Español de Oceanografía.
* *La Ría de Vigo: una aproximación integral al ecosistema marino de la Ría de Vigo* (2008). Instituto de Estudios Vigueses. ISBN  978-84-89599-34-5.

* Ángeles Alvariño González, investigadora marina de relevancia mundial (2016). Instituto Español de Oceanografía. ISBN 978-84-95877-54-3.

* José María Navaz y Sanz: La biología marina y la alegría de vivir (2019). Instituto Español de Oceanografía.
* *Somos o que imaxinamos* (2025). Medulia Editorial. 264 páxs. ISBN 978-84-10324-55-8.

### Poesía 
* *Alta mar, mar aberta* (2023). Medulia Editorial. 102 páxs. ISBN 9788419438355. Prólogo de Xavier Seoane.

### Libros colectivos 
* *Biología y pesca del atún blanco* (2000). A Coruña: Cátedra Jorge Juan. ISBN 84-95322-49-8.
* *La pesca y el criterio de ecosistema* (2010).  A Coruña: Cátedra Jorge Juan. ISBN 978-84-9749-424-3.

* *Unha estratexia marítima para Galicia* (2010). Vigo: Galaxia. ISBN 978-84-9865-341-0.
* *Poetas na cociña IV. (2023).* Editorial Medulia.
* *Caminhos da poesia 3. Colectânea de poesia e lendas luso-galaicas 2024.*Editorial Fraternidade Cultural Luso-Galaica. 
* *Imaginaçâo*. Contos, relatos e poesía en português e galego (2024). Edita Ester de Sousa e Sá.ISBN 97898954214-8-0.
* *Poetas na cociña VI*. (2025). Editorial Medulia.

## Vida persoal 
É fillo de Miguel González Garcés.
## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
*
Institute of Space and Astronautical Science

miniatura|Logo de ISAS.
**Institute of Space and Astronautical Science** (*Instituto de Ciencia Espacial e Astronáutica*) ou **ISAS** é unha organización xaponesa para a investigación en astrofísica e astronomía usando naves espaciais e para a investigación planetaria.

## Historia 
O ISAS foi fundado en 1964 na Universidade de Tokyo. Uns anos antes, en 1955, a universidade comezou a desenvolver foguetes sonda capaces de chegar aos 60 km de altura, participando no Ano Xeofísico Internacional. En 1970 o ISAS encargouse de lanzar o primeiro satélite xaponés con éxito a órbita, o Ohsumi, mediante un foguete L-4S. A partir de entón encargouse de diferentes misións en diferentes ámbitos, desde foguetes sonda a observatorios espaciais (como Ginga), pasando por misións lunares como HITEN ata misións de retorno de mostrar como Hayabusa.

En 2003 ISAS fusionouse coas organizacións NASDA e NAL para formar a axencia JAXA.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
*NASDA
As Searas, Angoares, Ponteareas

**As Searas** é un lugar da parroquia de Angoares, no concello pontevedrés de Ponteareas, na comarca do Condado. Segundo o IGE, en 2022 tiña 65 habitantes (30 homes e 35 mulleres).

## Lugares e parroquias 
### Lugares de Angoares 
### Parroquias de Ponteareas 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Lugares de Ponteareas
Modesto García

* **Modesto García Nóvoa** (Buenos Aires 1896 - Vigo 1978), médico e político galego.
* **Modesto Hermida García** (San Cristovo de Cea 1946), profesor e escritor galego. 
* **Luís Modesto García Soto** (A Coruña 1956), filósofo e escritor galego.
Era hispánica

**Era hispánica**, en latín *Æra Hispanica,* ás veces chamada tamén **Era do César** ou **Era europea**, foi un sistema de numeración de anos usado nos estados da Península Ibérica desde o século V ata o XV, cando foi substituída polo sistema *Anno Domini*. A data de inicio da era hispánica é o 1 de xaneiro do 38 a.C. Que se coñeza, o primeiro en usar este sistema de datación foi Hidacio na súa crónica.

Descoñécense por que se elixiu o 38 a.C. como data de inicio. Suxeriuse que pode resultar dunha Pascua que comezou nese ano (en lugar da Encarnación). En realidade, o significado de "período de tempo" para *aera* provén do uso de contadores de bronce nos cálculos. Continuou en uso nestas rexións pero gradualmente desapareceu antes do final da Idade Media. Isto foi interpretado por Ignác Goldziher como "Era europea", de *taʾrīkh* (data, era, anais) e *aṣfar* (amarelo, pálido, vermello), unha palabra que chegou a ser aplicada aos gregos, despois aos romanos e na Idade Media aos europeos en xeral, os *Banuʾl-Aṣfar* ("fillos do amarelo"). Alternativamente, Giorgio Levi Della Vida interpretouno como "Era do bronce", con *ṣufr* correspondente á era latina, é dicir, "bronce". Esta derivación está apoiada nunha lenda rexistrada na *Chronica Gothorum Pseudoisidoriana* do século XII e interpolada na tradución árabe da *Historiae adversus paganos* de Orosio. Segundo esta lenda, Augusto no ano 38 a. C. tributou a todo o imperio en moedas de bronce ou cobre para fundilo e facer as placas coas que cubría as beiras do río Tíber.

## Exemplo 
[borda|centro|miniatura|800x800px|A cláusula de datación da acta de doazón do [11 de agosto de 1137 pola que o rei Ramiro II de Aragón comprometía á súa filla Petronila co conde Raimundo Berengario IV de Barcelona entregándolle o seu reino. O data dáse de dúas formas: *anno incarnationis Dominice CXXXVII post millesimum* ("ano da encarnación do Señor 1137") e *Era millesima centesima LXXVI* ("Era 1176").]]

## Notas
Lingua náhuatl de Michoacán

A **lingua náhuatl de Michoacán** (en ) é unha variedade da lingua náhuatl falada polo pobo náhuatl no estado de Michoacán, en México. Os falantes distribúense polos concellos de Aquila (Pómaro, Coire, Ostula e Maruata), cunha presenza débil nos concellos lindeiros de Coahuayana, Chinicuila e Coalcomán. O náhuatl de Michoacán está clasificado como en perigo severo polo Libro Vermello das Linguas Ameazadas da UNESCO.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
*Marín Guardado, Gustavo. “Etnicidad, Territorio y Cultura en la costa nahua de Michoacán.” En Marín Guardado, Gustavo (Comp.) *El fin de toda la tierra. Historia, ecología y cultura en la costa de Michoacán*. Colmex, CICESE, Colmich. México, 2004. pp. 243-273
*Monzoy Gutiérrez, Sandra. *Nahuas de la Costa-Sierra de Michoacán*. Colección “Pueblos Indígenas del México Contemporáneo”, CDI, México, 2006. ISBN 970-753-046-4
*Sischo, William R. *Diviértanse leyendo en náhuatl de Michoacán*. SIL, México, 1985.
*Sischo, William. y Elena Erickson de Hollenbach. 2015. *Gramática Breve del Náhuatl de Michoacán*.(Versión Revisada.)
*
*Robinson, Dow y Sischo, William. "Michoacán (Pómaro) Nahuatl clause structure", en Dow, Robinson. (editor) Aztec Studies I, ILV 1969: 53-74.
*Valiñas Coalla, Leopoldo. *El nahuatl de la periferia occidental y la costa del Pacífico*. Tesis para optar el título de licenciado en antropología con especialidad en lingüística. México: Escuela Nacional de Antropología e Historia. 1981.
*Valiñas Coalla, Leopoldo. “El náhuatl en Jalisco, Colima y Michoacán”, en *Anales de Antropología*, Vol. 16, 1979. pp. 325-344.
Artemón de Casandrea

**Artemón de Casandrea** (, en ) foi un escritor e gramático grego que probabelmente viviu despois do -316.

## Traxectoria 
Menciónao Ateneo, que dá o nome de dúas das súas obras: *Περὶ συναγωγῆς* 'Perì synagogés' (ou segundo outros autores *Περὶ αναγωγῆς* 'Perì anagogés'), que quizais sería unha lista de libros ou unha lista de libros onde cada título tiña asignado o seu autor; e ''Περὶ Βιβλίων χρήσεως 'Perì biblíon khréseos'*, ou *Περὶ χρήσεως τῶν περὶ τὰς συνουσίας ᾀδομένων 'Perì khréseos ton perì tàs synusías adoménon'*. Pode ser el quen escribiu unha obra titulada περὶ *Διονυσιακοῦ στημενος'' 'Perì Dionysiakû stemenos', que tamén é citada por Ateneo. Tamén lle atribúen unha obra sobre pintura (*περὶ ζωγράφων* 'Perì zográfon'). Algúns autores afirman que recolleu cartas de Aristóteles1.Artemon of Cassandria a: William Smith (editor), *A Dictionary of Greek and Roman Biography and Mythology*. Vol. I. Boston: Little, Brown & Comp., 1867, p. 377.
Alceo de Mesene

**Alceo de Mesene** (en latín *Alcaeus*, en grego ) foi un poeta grego, fillo de Demetrio, e contemporáneo de Filipo V de Macedonia, que parece ser o seu inimigo, pero tamén do xeneral romano Flaminino. Suponse que posteriormente había ser executado polo rei macedonio. Os seus epigramas, dos que hai varios incluídos na *Antoloxía grega*, pódense datar entre o -219 e o -196. A miúdo confundiuse con Alceo de Mitilene. 

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Alcaeus of Messene: translation of all surviving epigrams at *attalus.org*; adapted from W.R.Paton (1916-18)
Lingua náhuatl de Temascaltepec

A **lingua náhuatl de Temascaltepec**, (en ) tamén coñecida como **náhuatl de Almomoloa**, é unha variedade da lingua náhuatl falada polo pobo náhuatl de Temascaltepec, unha localidade no oeste do estado de México, en México. É unha variedade en perigo de desaparecer que é falada por unhas 300 persoas. É un 50% intelixible cos seus parentes máis próximos.

## Notas
Gran Premio de Mónaco de 2023

O **Gran Premio de Mónaco de 2023** (oficialmente **Formula 1 Grand Prix de Monaco 2023**) é unha carreira de Fórmula 1 que se celebrou o 28 de maio de 2023 no Circuíto de Mónaco, Monte Carlo, un circuíto urbano que atravesa o Principado de Mónaco. Foi a sétima rolda do Campionato Mundial de Fórmula 1 de 2023, a 80ª vez que se celebrou o Gran Premio de Mónaco.

## Antecedentes
O evento celebrarase durante a fin de semana do 26 ao 28 de maio de 2023. Foi a sexta proba do Campionato Mundial de Fórmula 1 de 2023. O Gran Premio da Emilia-Romaña previamente programado cancelouse debido ás inundacións na rexión.

O MCL60 de McLaren correrá cunha decoración especial para celebrar o 60º aniversario do logro de McLaren da Tripla coroa do automobilismo, sendo McLaren o único equipo de automobilismo que a acadou ata 2023. Esta librea tamén correrá na próxima carreira en España. O coche pintouse en tres segmentos para conmemorar a primeira vitoria de McLaren en cada unha das carreiras. A parte traseira do coche de cor papaia en referencia ao McLaren M16C/D co que Johnny Rutherford gañou as 500 Millas de Indianápolis de 1974, no medio a cor branca en homenaxe ao McLaren MP4/2 que conducía Alain Prost cando gañou o Gran Premio de Mónaco de 1984, e a parte dianteira de cor negra en recoñecemento ao McLaren F1 GTR co que JJ Lehto, Yannick Dalmas e Masanori Sekiya conseguiron a vitoria nas 24 Horas de Le Mans de 1995. Mentres que a librea que McLaren presentou para as 500 Millas de Indianápolis de 2023 utiliza os mesmos aspectos de deseño en tres coches diferentes, a librea utilizada no MCL60 combina os tres deseños separados nun só.

### Clasificación do campionato antes da carreira
De cara á fin de semana, Max Verstappen lidera o Campionato do Mundo de Pilotos con 119 puntos, 14 puntos por diante do seu compañeiro de equipo Sergio Pérez Mendoza en segundo lugar e 44 por diante de Fernando Alonso en terceiro lugar. Red Bull Racing, con 224 puntos, lidera o Campionato de Construtores por diante de Aston Martin e Mercedes, que son segundo e terceiro con 102 e 96 puntos, respectivamente.

## Pneus dispoñibles 
O provedor de pneumáticos Pirelli trouxo os compostos de pneumáticos C3, C4 e C5 (designados como duro, medio e brando, respectivamente) para que os equipos os utilicen no evento.

## Clasificación
A clasificación celebrouse o 27 de maio de 2023 ás 16:00 hora local (UTC+2).

Leclerc caeu ao sexto lugar despois de que os comisarios investigasen a súa obstaculación a Norris na Q3.

### Cualificación clasificatoria 
## Carreira
A carreira celebrouse o 28 de maio de 2023, ás 15:00 hora local (UTC+2). Russell recibiu unha penalización tras unha reincorporación insegura, aínda que a súa posición final non se viu afectada.

### Clasificación da carreira 
## Posicións logo da carreira
;Clasificación no campionato de pilotos

;Clasificación do campionato de construtores

* **Nota**: Só están incluídos os cinco primeiros postos en ambos os grupos de clasificación.

## Notas
;Referencias

## Véxase tamén
### Bibliografía
### Outros artigos
### Ligazóns externas
Lingua náhuatl do Istmo

A **lingua náhuatl do Istmo** (nome nativo: ''mela'tájto̲l*) é unha variedade da lingua náhuatl falada por unhas 30.000 persoas do pobo náhuatl, os cales habitan no estado de Veracruz, en México. Segundo *Ethnologue* 16, a variedade de Cosoleacaque é intelixible nun 84% co Pajapan e nun 83% co de Mecayapan. O náhuatl do Istmo está clasificado como "vulnerable" polo Libro Vermello das Linguas Ameazadas da UNESCO.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
*Wolgemuth, et al. 2000. *Diccionario Náhuatl de los municipios Mecayapan y Tatahuicapan de Juárez, Veracruz.*
*Wolgemuth, Carl. 2002. *Gramática Náhuatl (melaʼtájto̱l) de los municipios de Mecayapan y tatahuicapan de Juárez, Veracruz (Segunda edición).*
*Wolgemuth, Carl. 2007. *Nahuatl grammar of the townships of Mecayapan and Tatahuicapan de Juárez, Veracruz*. SIL International.
*
*Ando Koji. 2007. *Gramática náhuatl de Pajapan,'' Universidad Veracruzana, Xalapa.
Lingua náhuatl de Tabasco

A **lingua náhuatl de Tabasco** é unha variedade da lingua náhuatl falada por unhas 30 persoas do pobo náhuatl en Cupilco, no estado mexicano de Tabasco. A lingua pertence á rama oriental do grupo de linguas nahuas e presenta unha serie de características diverxentes. Está relacionada coas variedades de Mecayapan, Tatahuicapan de Juárez, Cosoleacaque e tamén está emparentado coa lingua pipil do Salvador.

É a variante máis oriental en territorio mexicano, da cal quedan arredor de 30 falantes que residen na comunidade de Cupilco, no concello tabasqueño de Comalcalco. Está clasificado segundo o centro de investigacións Ethnologue na categoría de “8b”, é dicir, case extinto. O náhuatl de Tabasco está clasificado como en perigo crítico polo Libro Vermello das Linguas Ameazadas da UNESCO.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
*García de León, Antonio.  “La lengua de los ancianos de Jalupa, Tabasco”, en *Estudios de Cultura Nahuatl*, vol. 7, 1967.