Chaparena

:*Non confundir con Chaparela.*

A **chaparena**, **chamiza**, ou **pancha**, *Spondyliosoma cantharus* (L., 1758), é unha especie de peixe da clase dos actinopterixios, infraclase dos teleósteos, orde dos perciformes, suborde dos percoideos, superfamilia dos percoideos e familia dos espáridos, unha das dúas actualmente integradas no xénero *Spondyliosoma*.

## Taxonomía 
### Descrición 
A especie foi definida en 1758 por Linnaeus na páxina 280 do tomo 1º do seu *Systema Naturæ*, co nome de *Sparus cantharus*.

### Etimoloxía 
Para a do xénero, ver *Spondyliosoma*

O epíteto específico, *cantharus*, deriva do grego antigo κάνθαρος *kántharos*, un tipo de vasilla grega con colo alto e asas na barriga, e tamé n escaravello.

### Sinónimos 
Ademais de co nome actualmente válido, a especie coñeceuse tamén polos sinónimos: e a masa corporal máxima rexistrada foi de 1 200 g. 
* A súa coloración vai da gris azulada á apardazada ou verde nas partes superiores, cos flancos e o ventre máis claros; presenta varias liñas lonxitudiais de cor dourada.
* A cabeza remata co fociño en punta, coa boca, terminal, pequena; os ollos son relativamente grandes.
* As aletas son de cor cincenta escura, amouradas.   
* A aleta dorsal, relativamente alta, ten 11 raios espiñentos, e de 11 a 13 raios brandos. As aletas pectorais son máis logas que as pelvianas, e de lonxitude igual ou maior que a da cabeza. A aleta caudal ten a marxe posterior escotada.
* A liña lateral é de cor acastañada, e percorre paralelamente ao perfil dorsal, aínda que é un pouco máis arqueada ca este.

Trátase dun peixe fundamentalmente bentónico, é dicir, asociado sempre ao fondo, nadando habitualmente moi preto deste. De feito, morfoloxicamente, unha clara diferenza coas especies semellantes do xénero *Diplodus* (os sargos) é a aleta caudal asimétrica, co seu lóbulo inferior menos desenvolvido có superior e, canto maior é o espécime, maior é esta diferenza, o que probabelmente lle permita unha mellor natación preto do fondo. que habita na plataforma continental, especialmente sobre leitos mariños rochosos ou areosos até os 300 m de profundidade, pero sobtre todo entre os 10 e os 100 m. Os xuvenís atópanse en augas pouco profundas, a aproximadamente 50 m de profundidade, e permanecen alí aproximadamente até os dous ou tres anos de idade.

### Distribución 
A especie ten unha amplísima área de distribución nas costas do Atlántico oriental, desde os 63° N até os 20° S, e desde os 26° O até os 36° L, Tamén é común no mar Mediterráneo e no occidente do mar Negro.

#### En Galicia 
En Galicia encóntrase en toda a costa, sendo citada a súa presenza por primeira vez Cornide, baixo o nome científico *Sparus hurta*.

## Bioloxía 
### Costumes 
*Spondyliosoma cantharus* ocasionalmente forma cardumes de numerosos individuos.

### Nutrición 
É unha especie omnívora, alimentándose de algas e outros vexetais bentónicos, e de pequenos invertebrados (moluscos e crustáceos).

### Reprodución 
*Spondyliosoma cantharus* é unha especie hermafrodita protóxina (é dicir, os gametos femininos madurann antes que os masculinos, polo que as femias, coa ideade, poden converterse en machos); a idade en cambio de sexo ocorre en varias etapas. As femias poden alcanzar a madurez sexual contra os dos dous anos de idade, cando alcanzan unha lonxitude de 17,3&nbsp;cm, e os machos acádana aos tres anos, cando miden uns 22,7&nbsp;cm.

Porén, tamén se informou que nesta especie maduran os machos cando miden aproximadamente 20&nbsp;cm, permanecendo como machos até chegar aos 30&nbsp;cm, sendo todos os individuos maiores de 40&nbsp;cm femias.

Tense sinalado que a especie presenta dimorfismo sexual na cor corpo durante a temporada de desova, dimorfismo asociado probabelmente á competencia sexual e ao cortexo nupcial. A desova ten lugar de novembro a abril, cun pico da actividade de desove en xaneiro-febreiro. En Galicia, na época da desova, que ocorre desde fianis de abril até os comezos de xuño, este peixe achégase a costa e toma unha coración azulada intensa.

Para a fecundación os machos de *Spondyliosoma cantharus* escavan un niño pooco profundo na area ou nos sedimentos grosos do fondo, onde se depositan os óvulos e os espermatozoides; cada niño contén varios milleiros de ovos. Os machos protexen o niño e o seu contido até que os ovos eclosionan. desde o barco fondeado, sobre fondos de pedra ou mixtos a de 30 a 90 m de profundidade. Adóitanse usarse canas con liñas terminais con 2 ou 3 anzois por riba do chumbo se o peixe presenta boa actividade. Se esta é escasa, úsanse liñas terminais con algún anzó máis longo e que chegue até o fondo para presentar a carnada de forma máis natural. Segundo algús pescadors deportivos os mellores engados para a chaparena son os brandos ou de pequeno volume: vermes, pequenos cangrexos, camaróns ou gambas, etc. Os mellores resultados obtéñense con sardiñas en anacos, luras en filetes e pequenos *chipiróns* (luriñas) ou *puntillas* (*Alloteuthis* sp.) enteiras. A combinación de sardiña e lura no mesmo anzol multiplica a eficacia do engado.

Consómese asada ao forno, *ao sal*, e con mariscos.

## Ameazas 
*Spondyliosoma cantharus* é un importante peixe explotado comercialmente, polo que se enfronta ás ameazas da pesca. O valor da taxa de explotación de >0,50 suxire que as poboacións das illas Canarias están moi explotadas; a lonxitude media dos espécimes capturados (16,8&nbsp;cm) é inferior ao da primeira madurez, e máis do 45 % das capturas totais é inferior a esta lonxitude, o que indica un perigo de sobrepesca.

## Estado de conservación 
Segundo os expertos da Unión Internacional para a Conservación da Natureza e dos Recursos Naturais (UICN) considera que, a nivel global, *Spondyliosoma cantharus* está moi estendido e é relativamente común en toda a súa área de dispersión, onde habita nas augas continentais a profundidades de até os 300 m, desde Noruega até Angola, incluíndo os mares Mediterráneo e Negro. A especie ten importancia comercial e deportiva en toda a súa área. Aínda que non se observou un descenso global da poboación nesta especie, presenta características na historia da súa vida que a fan especialmente vulnerábel á sobreexplotación local. *Spondyliosoma cantharus* é un hermafrodita de crecemento lento, de longa vidan e que presenta especificidade do seu hábitat durante a época de desova. Isto fai que asúa pesca incide negativamente cando forma cardumes ao redor das áreas de nidificación e, aínda que a normativa pesqueira desta especie é limitada, as áreas mariñas protexidas ofrecen protección en toda a súa ared de dispersión. Polo que respecta a Europa, esta especie está moi estendida e é relativamente común. Aínda que se informou da existencia de descensos localizados, non hai evidencias que indiquen importantes descensos mundiais. Polo tanto, a UICN cualifica o seu status como *LC* (pouco preocupante).

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Bauchot, M. L. & Blanc, M. (1961): "Poissons Marins de l'Est Atlantique tropical. Téléostéens Perciformes. II. Percoidei". *Atlantide Report* **6**: 43-101.
* Bauchot, M. L. & Daget, J. (1972): "Catalogue critique des types de poissons du Muséum national d'Histoire naturelle. Famille des Sparidae". *Bulletin du Museum National d’Histoire Naturelle*, París, 3e série, nº 24, Zoologie 18: 33-100.
* Bauchot, M. L. & Pras, A. (1982): *Guía de los peces de mar de España y Europa*. Barcelona: Ediciones Omega, S. A. ISBN 84-2820-685-6.
* Lahuerta Mouriño, Fernando e  Vázquez Álvarez, Francisco X. (2000): *Vocabulario multiligüe de organismos acuáticos*. Santiago de Compostela: Xunta de Galicia. ISBN 84-453-2913-8.
* Caroli Linnæi (1748): [*Systema Naturae per regna tria naturae, secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis. Editio decima, reformata, vol. 1. Holmiae(https://gl.wikipedia.org/wiki/Estocolmo): Laurentius Salvius*] . 
* Ríos Panisse, Mª. C. (1977): *Nomenclatura de la flora y fauna marítimas de Galicia. I Invertabrados y peces*. Verba, Anejo 7. Santiago de Compostela: Universidad de Santiago de Compostela. ISBN 84-7191-008-X.
* Rodíguez Solórzano, M.; Devesa Regueiro, S. e Soutullo Garrido, L. (1983): *Guía dos Peixes de Calicia*. Vigo: Editorial Galaxia. ISBN 84-7154-433-4.
* Rodríguez Villanueva, X. L. e Vázquez, Xavier (1994): *Peixes do mar de Galicia (II). Peixes óseos: xeneralidades, clasificación e orde perciformes*. Vigo: Edicións Xerais de Galicia. ISBN 84-7507-784-6.
* Terofal, F. e Militz, C. (2005): *Peces de Mar*. Barcelona: Editorial Blume. ISBN 84-8076-268-3.
* van der Land, J.; Costello, M. J.; Zavodnik, D.; Santos, R. S.; Porteiro, F. M.; Bailly, N.; Eschmeyer, W. N. & Froese, R. (2001): "Pisces", en: Costello, M. J. *et al*. (eds.) *European register of marine species: a check-list of the marine species in Europe and a bibliography of guides to their identification*. Collection Patrimoines Naturels, 50. París: Muséum national d'Histoire naturelle. ISBN 2-8565-3538-0, pp. 357-374.

### Outros artigos 
* Espáridos
* *Spondyliosoma*

### Ligazóns externas 
* La chopa: pesca e interés culinario. *Spondyliosoma cantharus*, el pez con más nombres en el litoral español en "Pesca y gastronomía" .