Bernardino Graña

**Bernardino Graña Villar**, nado en Cangas o 27 de setembro de 1932 e finado en Nigrán o 18 de xaneiro de 2025, foi un escritor galego.

## Traxectoria 
Fillo de Bernardino Graña Refojos. Pasou a súa infancia en Cangas e Ribadavia, onde o seu pai dirixía unha academia na que coñeceu a Xesús Alonso Montero. 

Aos 17 anos, Bernardino Graña quixo marchar de Galicia como polisón nun barco a Venezuela e meteuse nun bote salvavidas, pero pillárono: «Non sei por que o barco estaba vixiado pola policía, e non me deron permiso. Eu deixara aviso a un amigo para que lle dixese á miña familia que non estaba desaparecido».

Estudou Filoloxía Románica nas universidades de Santiago de Compostela, Salamanca e Madrid, doutorouse cunha tese sobre Miguel Torga. 

Foi catedrático de lingua e literatura na educación secundaria en diversos destinos, entre eles Onda, Reus, Guadix, Zaragoza, Padrón, Sarria e Cangas, até a súa xubilación en 1991. Desde moi mozo formou parte do consello de redacción da revista poética *Alba*. 

En Salamanca nos anos 1950, co poeta e profesor Rafael Laínez Alcalá, participou nas revistas poéticas e no faladoiro Marabunta, que organizaba recitais na Universidade salmantina na aula de Salinas e outros foros. Participou tamén como articulista en *La Noche* e *Faro de Vigo*, ademais de colaborar como ensaísta noutras publicacións, como *Vieiros*, *Grial,* *Ágora,* *Boletín Galego de Literatura*, *Dorna: expresión poética galega*, *Grial: revista galega de cultura, Ínsula: revista de letras y ciencias humanas*.

Foi parte da xinea das Festas Minervais (gañador do certame nos anos 1954, 1955, 1959 e 1969) e como tal, en 1958 participou na creación do grupo Brais Pinto en Madrid. Tamén foi impulsor e o primeiro presidente da Asociación de Escritores en Lingua Galega (AELG), entidade da cal foi nomeado socio de honra no 1996 e Presidente de Honra en 2021. Cofundador do grupo Acia (Associaçao cultural das illhas Atlánticas; fundada en Madeira, Portugal). A finais dos 70, xuntamente con Antón Santamarina, Méndez Ferrín e outros, deu os primeiros pasos para a creación dun Pen Club galego.

É coautor do Apéndice Lexicográfico do Diccionario de D. Eladio Rodríguez González (1961).

Finou na Residencia Stella Maris de Nigrán o 18 de xaneiro de 2025.

### Ingreso na RAG 
O 12 de xuño de 2010 entrou a formar parte da Real Academia Galega (RAG), nun acto que se celebrou no Auditorio de Cangas e no que foi recibido por Xosé Luís Méndez Ferrín. Os contos populares e Rosalía foron o eixo do discurso de ingreso. Comezou falando da súa infancia e do ser galego, que comparou co mar e cos peixes: “Os galegos somos como os salmóns. Se queremos buscar as nosas augas puras e primixenias e seguirmos sendo como nós mesmos, se queremos sobrevivir, sermos fieis á nosa identidade, temos que deixar o ancho mar castelán e impulsarnos contra corrente”.

A RAG celebrou unha homenaxe na súa honra en marzo de 2022. Falaron Marilar Aleixandre, Víctor Freixanes, o alcalde de Nigrán, Xesús Alonso Montero (laudatio) e recitaron varios poetas.

## Traxectoria literaria 
### Poeta 
Poesía de protesta civil, ecoloxismo e poemas de circunstancia en homenaxe a amigos ou admirados son temas frecuentes na súa obra. Algúns dos poemas foron convertidos en cancións de músicos como Suso Vaamonde, o dúo Mini e Mero ou o grupo de rock cangués Astarot: “O gato da tasca mariñeira”, “Oda aos mariñeiros de Cangas”, “Quedei no bar seco como un peixe”, “Como hei vivir mañá sen a luz túa?". Ademais de Gelria e O Leo i Arremecághona!.

A paisaxe, a lingua, a experiencia amorosa e os ambientes mariñeiros nos que creceu deixaron unha forte pegada na súa lírica. O seu primeiro libro, *Poema do home que quixo vivir* (Brais Pinto en 1958) é de marcado carácter existencialista. De 1966 é *Profecía do mar*, no que o poeta establece un diálogo apaixonado cun mar investido de gran forza telúrica na lingua patrimonial dos mariñeiros de Cangas. De 1980 é *Se o noso amor e os peixes...*, que inclúe pezas que lindan ás veces co neotrobadorismo e que constitúen algúns dos mellores exemplos de poesía amorosa en lingua galega, como o titulado “Como hei vivir mañá sen a luz túa?” (*Case morto vivín sen coñecerte / aló na chaira por absurdas rúas / onde ninguén me soupo dar mornura*).

Segundo Méndez Ferrín "*Profecía do Mar*, un dos esteos sobre os que descansa a nosa poesía do século XX. En libros seguintes, o verso robustécese, amplíase, devece, acompásase aos ritmos sociais, históricos. Confésase próximo a Raimundo Patiño e á pintura expresionista abstracta, digamos Pollock. Vemos un Bernardino lonxe do negativismo e do pesimismo que puido entretelo en días xuvenís".

### Narrador 
En *Protoevanxeo do neto de Herodes* (2006) transforma a liñaxe canónica de Xesús ao situalo como fillo de María e Antípatro e, por tanto, neto de Herodes. Máis que cuestións de índole teolóxica, a narración desenvolve o conflito político entre Roma e Israel no que Antípatro toma partido polos xudeus. O tema da vida e obra de Xesús sería tratado de novo desde a mesma perspectiva heterodoxa no libro *A fuga a Exipto* (2016).

### Dramaturgo 
*Vinte mil pesos crime* (1962) é un clásico da literatura dramática de posguerra no que desenvolve un argumento de violencia e corrupción moral mediado polo diñeiro. Seguiron outras pezas nas que desenvolve con humor, tenrura e sinxeleza cuestións de crítica social e denuncia da mercantilización da vida moderna.
* *Ardentía: obra poética completa* (1995) Espiral Maior. 211 páxs. ISBN 978-8488137562.
* *Luz de novembro* (1997). Espiral Maior. ISBN  978-8489814363.
* *Sen sombra e sen amor* (2004) Galaxia. 76 páxs. ISBN 978-84-8288-693-0.
* *Tres vellas fábulas novas* (2006)
* *Acendede as almenaras* (2008). Xerais. 72 páxs. ISBN 978-84-9782-703-4.
* *Ser auga, darse en auga. Medio século: 1958-2008* (2011). PEN Clube de Galicia. 224 páxs. Edición de Miro Villar. ISBN 978-84-92764-51-8.

### Teatro 
* *Vinte mil pesos crime* (1962). Galaxia. En Xerais, 2005, 144 páxs. ISBN  978-84-9782-302-9.
* *Sinfarín contra don Perfeuto* (1975). Separata de Grial.
* *Os burros que comen ouro nunca cabalos serán* (1992). Sotelo Blanco). ISBN 978-8478240906.

### Literatura infanto-xuvenil 
* *O león e o paxaro rebelde* (1969). Galaxia. ISBN 978-8471541307.
* *Planeta dos ratos tolos* (1990). Ediciones S. M. Col. Montaña Encantada. 120 páxs. ISBN 978-8440304407.
* *Xan Guindán, capitán* (1991). Xerais. Col. Vouche contar un conto. Ilustracións Pepe Carreiro. ISBN 4-7507-595-9.
* *Namoro de lobo Pipo na escola de don Perico* (1992). Sotelo Blanco. ISBN 978-8478241583.
* *Oso mimoso* (1992). Xerais. Col Merlín. Ilustracións Ánxeles Ferrer. ISBN 978-8475076430.
* *Cristo e San Pedro; Peregrinos: contos populares de Galicia* (1994). Xerais. Col. Gran Merlín. 158 páxs.
* *O gaiteiro e o Rato Pérez* (1994). Xerais, Col. Merlín. Ilustracións de Mª Fe Quesada. 128 páxs. ISBN 978-84-9782-271-8.
* *Rata linda de Compostela* (1994). Xerais, Col Merlín. 64 páxs. Ilustracións de Manuel Uhía. ISBN 978-84-9782-956-4.
* *Xan Guindán, mensaxeiro* (1994). Obradoiro. 72 páxs. ISBN 978-8487937910.
* *Contra o león covarde* (1995). Edicións do Cumio. 120 páxs. ISBN 978-8482890074.
* *O lobo e o grilo* (1995). Sotelo Blanco. Ilustracións de Ana Costas. ..
* *Son un pasmón peatón* (1995). A. C. Monte Branco.
* *Xan Guindán e os Salvaxes* (1995). Obradoiro. 104 páxs. ISBN 978-8482240114.
* *Cantigas de Santa María* (1996). Xerais. Col. Gran Merlín. 192 páxs. ISBN 978-8483020111. Selección de 50 cantigas en versión actualizada.
* *O quirico lambón* (1997). Xerais, Col. Merlín. 56 páxs. Ilustracións de Ánxeles Ferrer. ISBN 978-84-9782-896-3.
* *O gaiteiro e o ratiño* (1999). Xunta de Galicia. Ilustracións de María Fe Quesada.
* *No castelo de Marbel* (2009). A Nosa Terra. 28 páxs. ISBN 978-8483413814.
* *Un porco con chapeu* (2009) A Nosa Terra. 28 páxs. ISBN 978-8483414187.
* *Larpancia saborosa do lobo e a raposa. Farsa de monifates nun lance* (2010). Edicións Embora. 56 páxs. ISBN 978-84-92644-28-5.
* *Curros Enríquez e os gansos* (2011) Morgante. 80 páxs. ISBN 978-8415166276.
* *Tragaxán e Tragadiño* (2016). Galaxia, Árbore. 64 páxs. ISBN 978-84-9865-696-1.
**Lobísimo do saco. Tres titiritadas* (2019). Galaxia, Col. Árbore. 204 páxs. ISBN 978-84-9151-397-1.

### Narrativa 
* *Fins do mundo* (1974). Brais Pinto. 2ª edición de 1989, en Xerais, ISBN 9788475073910.
* *Protoevanxeo do neto de Herodes* (2005). La Voz de Galicia. En 2006, Xerais. 304 páxs. ISBN 978-84-9782-511-5.
* *Carmela e os ladróns* (2010). Morgante. 70 páxs. ISBN 978-84-15166-00-9.
* *¡Medre o mar!* (2013). Morgante. 116 páxs. ISBN 978-84-15166-4-81.
* *A fuga a Exipto* (2016). Galaxia. 228 páxs. ISBN 978-84-9865-689-3.
* *O neno mariñeiro* (2017). Xerais. 144 páxs. ISBN 978-84-9121-256-0. ePub: ISBN 978-84-9121-258-4.
* *Os toliños mariñeiros da Costa da Morte* (2020). Medulia. Relatos editados por Alexandre Ripoll. 70 páxs. ISBN 978-84-121546-2-7.

### Libros de conversas co autor 
* *Conversas con Bernardino Graña*, de Rafael Fernández Lorenzo e Héitor Mera (2005). Xerais. 104 páxs. ISBN 978-8497823241.

### Epistolarios 
* *Cartas de Bernardino Graña* (2021). Morgante. 196 páxs. ISBN 978-84-15166-95-5. Edición de Héitor Mera.

### Edicións 
* *Contos populares da provincia de Lugo* (1963) Galaxia. 264 páxs. ISBN 978-84-9151-456-5 (ed. de 2020).

### Obras colectivas 
* *Homenaxe a Luís Seoane* (1977).
* *Antoloxía da poesía galega actual. Nordés* (1978, Ediciós do Castro).
* *I Festival de Poesía no Condado* (1981, S. C. D. Condado).
* *II Festival da Poesía do Condado* (1982, S. C. D. Condado).
* *III Festival da Poesía no Condado* (1983, S. C. D. Condado).
* *IV Festival da Poesía no Condado* (1984, S. C. D. Condado).
* *VII Festival da Poesia no Condado* (1987, S. C. D. Condado).
* *VIII Festival da Poesia no Condado. Escolma Poética* (1988, S. C. D. Condado).
* *IX Festival da Poesia no Condado. Escolma Poética* (1989, S. C. D. Condado).
* *X Festival da Poesia no Condado. Escolma Poética* (1990, S. C. D. Condado).
* *XI Festival da Poesia no Condado* (1991, S. C. D. Condado).
* *Os monos contra os paxaros* (1992, Xunta de Galicia).
* *XIII Festival da Poesia no Condado* (1993, S. C. D. Condado).
* *Desde mil novecentos trinta e seis: homenaxe da poesía e da plástica galega aos que loitaron pola liberdade* (1995, Ediciós do Castro).
* *Relato contemporáneo* (1995, Xerais).
* *Unha liña no ceo (58 narradores galegos 1979-1996)* (1996, Xerais).
* *E dixo o corvo...* (1997, Xunta de Galicia).
* *A poesía é o gran milagre do mundo* (2001, PEN Clube de Galicia).
* *Alma de beiramar* (2003, Asociación de Escritores en Lingua Galega).
* *Antoloxía consultada da poesía galega 1976-2000* (2003, Tris Tram). Por Arturo Casas.
* *Homenaxe a don Paco del Riego, fillo adoptivo de Nigrán* (2003, Edicións do Cumio).
* *Intifada. Ofrenda dos poetas galegos a Palestina* (2003, Fundación Araguaney).
* *Negra sombra. Intervención poética contra a marea negra* (2003, Espiral Maior).
* *23 poetas galegos cantan a don Antonio Machado* (2004, Hipocampo).
* *Uxío Novoneyra. A emoción da Terra* (2004, AELG).
* *Xela Arias, quedas en nós* (2004, Xerais).
* *Cartafol poético para Alexandre Bóveda* (2006, Espiral Maior).
* *Poetas con Rosalía* (2006, Fundación Rosalía de Castro).
* *Actas do Congreso Manuel María. Literatura e Nación* (2009, Fundación Manuel María).
* *Vinte cantigas de escarnio e maldicir* (2009, Morgante). Edición literaria con Alexandre Ripoll Anta.
* *Tamén navegar* (2011, Toxosoutos).
* *Berros no roncar das ondas* (2012, ArTeu). Poemas en diálogo con fotografías de Xacobe Meléndrez Fassbender.

## Premios 
* Foi premiado nas Festas Minervais de Santiago de Compostela nos anos 1954, 1955, 1959 e 1969.
* Fillo predilecto de Cangas en 2022.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* López García, A. (2002): *Se as aves insistisen na ledicia. A obra de Bernardino Graña*. Laiovento.
* Fernández R. Mera, H.*Conversas con Bernardino Graña* (2005). Xerais.
* VV.AA. (2007): *Bernardino Graña. Homenaxe no 75 aniversario*. Vigo, Edicións Xerais de Galicia.
* Mera Herbello, Héitor (2008): Vida e obra de Bernardino Graña. UNED, Tese de doutoramento. A primeira en ser defendida en galego na UNED.

### Ligazóns externas 
* Biografía e un poema
* Entrevista de Literatura Galega do S.XX do alumnado do IES Manuel García Barros