Stolperstein

As ***Stolperstein*** (no plural, *stolpersteine*) son unha iniciativa do artista alemán Gunther Demnig iniciada en 1992, consistentes en pequenas placas de latón de 10x10 centímetros, colocadas no chan, que están destinadas a conmemorar o destino de persoas que foron perseguidas, asasinadas, deportadas, expulsadas ou levadas o suicidio durante o nazismo. Esta iniciativa estendeuse a máis de 30 países europeos, entre eles España, sendo considerado o monumento descentralizado máis grande do mundo. O 26 de maio de 2023, colocouse a *stolperstein* 100.000 na cidade alemá de Nüremberg. Dende o 19 de xullo de 2023, están presentes na cidade da Coruña, converténdose nas primeiras *stolpersteine* de Galicia.

Dende 2018, existe unha variación das *stolpersteine* denominadas *pedras da memoria,* adicadas a conmemorar especificamente as vítimas do franquismo, distinguense das s*tolpersteine* pola súa cor prateada. celebrándose ese día un acto oficial coa intervención do cronista oficial de Ribadeo, Eduardo Gutiérrez, e a proxección dun vídeo sobre os represaliados ribadenses, ó que asistiron familiares (se ben con posterioridade houbo unha queixa illada).
[miniatura|Detalle das *pedras da memoria* no Parque de [Ribadeo]]

## A Coruña 
O 19 de xullo de 2023, A Coruña, nunha iniciativa conxunta do concello da cidade e máis a Asociación para a Recuperación da Memoria Histórica sumouse ó proxecto, coa colocación de 6 laxes de bronce de 10 x 10 cm para lembrar seis dos 17 deportados nesa cidade polo nazismo: Julio Martínez Arias, Leopoldo López Criado, Luis Rafales Lamarca, Eduardo Sánchez García, Adrián del Castillo Soutelo e Arturo García Lagares. e Roberto Rodríguez por parte do Partido Popular. Tamén acudiu un nutrido grupo de cidadáns, entre eles, personalidades como Manuel Rivas.

O día anterior, o Concello e a ARMH presentaran na Casa Museo Casares Quiroga, o libro recopilatorio das historias dos deportados coruñeses a campos de concentración nazis

Con posterioridade, foron colocados as 11 pedras restantes ata completar a homenaxe a todos os deportados, así o 29 de setembro de 2023 foi colocado o de Juan González del Valle, e ao longo de febreiro de 2025 colocaronse os restantes, pertencentes a Víctor San Miguel Prado, Víctor Manuel Conde Núñez, Martín Ferreiro Álvarez, Adolfo Bregua Mouriño, José Albedro Villaverde, Clemente Juan de la Cruz García, José Martínez Cacheiro, Manuel Fernández Tárrago, Francisco Tallón Charlón e Enrique Tallón Charlón.

O día 8 de maio de 2024, o Concello e a ARMH presentaron unha web xeral onde se recolle a información sobre os deportados coruñeses, así como numeroso material complementario que explica a súa historia

## Nigrán 
O 27 de decembro de 2024 colocouse unha placa Stolperstein na rúa de Gaifar, parroquía de Panxón, en Nigrán na memoría de Jaime Martinez Pereira asasinado en 1941 no campo de concentración de Gusen (aledaño ao de Mauthausen) famoso polos afogamentos en tallas dos prisioneiros, pescador dunha familia humilde exiliouse a Francia fuxindo do franquismo ata que os nazis o apresaron. 

Jaime foi un dos 300 galegos que foron internados e asasinados en campos de concentración naqueles anos polas súas motivacións políticas. Ó acto de memoria asistiu á súa sobriña Elvira Farias e representantes da asociación de veciños de Panxón así coma do alcalde socialista de Nigrán, Juan González.

## Provincia de Lugo 
En maio de 2025, anunciouse que a ARMH estaba tramitando a colocación de 39 Stolpersteine na provincia de Lugo para honrar aos todos os deportados a campos de concentración nazi de toda esa provincia, en xaneiro de 2026, anunciaronse que entre o 29 de xaneiro e o 7 de febreiro colocarianse as primeiras 7 pedras en O Corgo, Outeiro de Rei, O Incio e As Nogais, en homenaxe a Rafael Pardo Vales, Victorino Díaz Hortas, Aurelio Díaz Hortas, Casto Martínez Parada, Balbino Santín Aira e Octavio López Reymondez, converténdose nas primeiras stolpersteine da provincia de Lugo

## Notas 
## Véxase tamén
### Outros artigos
*Lista de galegos asasinados en Mauthausen