Haría

**Haría** é un concello canario da illa de Lanzarote, na provincia das Palmas. Ten unha extensión de 106,58&nbsp;km² e unha poboación de 5.203 habitantes en 2011.

## Historia 
Desde época prehispánica o municipio de Haría ten numerosos asentamentos aborixes distribuídos por todo o territorio municipal. Atopamos así hábitats dispersos con estruturas pouco elaboradas como as de Tinache (Haría) ou en covas naturais (Malpaís de La Corona) ligadas a actividades de pastoreo e marisqueo.

250px|miniatura|esquerda|Praia da Garita, en Arrieta.
Froito dos asentamentos na zona de Malpaís de La Corona foi a creación das Queseras de Bravo: estrutura radial en forma de queixeira esculpida en pedra volcánica, única no arquipélago e da que aínda se descoñece a súa utilidade e significado.

O nome de Haría atópase relacionado coa toponimia do lugar. Sábese que o val de Haría era coñecido polos aborixes co nome de "*Faria*", polo que esta denominación puido ser unha derivación da palabra aborixe "Chafariz" que significa fonte ou manancial de auga.

Tras a conquista en 1492 por Juan de Bethencourt e Gadifer de la Salle no val de Haría séguese mantendo un asentamento de poboación polas particularidades xeográficas e climáticas da zona, que a converten nun dos lugares máis fértiles da illa.

As continuas razzias durante as séculos XVI e XVII e os anos de seca provocaron fortes oscilacións na poboación do municipio, pero a pesar diso segue sendo o segundo núcleo de poboación máis habitado da illa logo de Teguise. Unha das incursións dos piratas máis nefastas para o municipio foi a que realizou o alxeriano Morato Arráez, cando ao mando de 600 homes atacou o 1 de agosto de 1586, o pobo de Faría, aprovisionándose de aves, cabras e verduras, queimando a continuación as colleitas e o palmeiral.

A Cueva de los Verdes xogou un papel fundamental na defensa da poboación insular ante os continuas ataques sufridos pola illa de Lanzarote, antes e logo da conquista.

Desde 1585 o beneficiado de Teguise concédelle a Haría pila bautismal e cura, dependentes deste beneficiado. Nestes momentos Haría é o único núcleo de poboación ao que se lle concede este privilexio, pois a distancia de Teguise e o alto número de veciños fai necesario que estes conten con estes servizos relixiosos.

En 1811 as Cortes de Cádiz derrogan por Decreto as illas de señorío quedando xa que logo a administración civil baixo a Coroa. En 1812 e tamén por decreto, distribúese a administración insular en municipios. Para 1835 xa se atopa configurado o mapa municipal de Lanzarote formando Haría parte dos oito municipios creados nese entón.

O desenvolvemento turístico dos anos 70/80 provocou cambios na economía. As zonas máis fértiles do municipio son a veiga de Máguez e o val de Haría, e nestes lugares atopamos plantacións de papas, legumes, cereais, hortalizas etc. No resto do municipio atopamos pequenas plantacións adaptadas ao medio e salteadas por árbores froiteiras e viñas.

A riqueza pecuaria viña dada pola existencia de gando caprino e ovino, que adoitaban localizarse na zona do Malpaís de la Corona e debaixo do risco, sendo o seu traslado estacional.

A única industria coa que contou o municipio foron as salinas, destinada á produción de sal para abastecer o mercado interinsular. As Salinas do Risco son as máis antigas das Canarias, do século XV. As de Orzola foron construídas nos anos 40 e estiveron funcionando ata os anos 70.

O cambiou de capitalidade en 1852 a favor de Arrecife relega ao pobo de Haría a unha situación de menor categoría.

A economía da illa estivo sempre suxeita ás flutuacións do mercado internacional. A seca e a importación máis barata de grans e fariñas estranxeiras provoca a caída do mercado municipal o que trouxo consigo a diáspora cara a Cuba, Venezuela e o Uruguai. Ao pouco aparece o nopal (cochinilla) pero a finais de século a aparición dos colorantes artificiais volve provocar a emigración dos veciños do municipio a Gran Canaria, Tenerife, Cuba e Venezuela.

dereita|miniatura|300px|Miradoiro do Río

## Demografía e organización territorial 
O municipio de Haría atópase situado ao norte da illa de Lanzarote ocupando 107 km. A maior parte do seu perímetro, concretamente 42 km, está ocupado por zonas costeiras, sendo a zona setentrional máis acantilada que a oriental onde a costa é máis suave permitindo a formación de praias. Presenta unha superficie de 106,6 km² dos cales un 30% aproximadamente é Espazo Natural Protexido. O municipio atópase conformado actualmente por dez núcleos de poboación: Haría, Máguez, Guinate, Ye, Órzola, Punta Mujeres, Arrieta, Tabayesco, Mala e Charco del Palo, cunha poboación de 4.500 habitantes.

En 1900 o municipio de Haría contaba cunha poboación de feito de 3.101 e de dereito de 3.189 persoas. En 1979, debido a factores económicos, os índices de poboación descenden pasando a ter unha poboación de feito de 2.897 e de dereito de 2.899 persoas. Na actualidade o municipio conta cun censo de poboación de 5.049 persoas (INE, 2007).

## Tradicións 
**Artesanía**

A palmeira proporciona a materia prima necesaria para a realización da cestería, así como do traballo de palma (esteiras, vasoiras, sombreras de palmeira anana trenzado, empleitas para o queixo, bolsos etc.)

Máguez e Haría presentan a particularidade de ataviar as vasoiras de palma coa vestimenta tradicional da illa.

En Máguez, a principios do século XX, desenvolveuse a artesanía do atillo, que aínda se segue mantendo. O atillo extráese da pitera.

**Festas**

As festas máis destacadas son as de San Xoán en Haría, por ser o patrón de municipio. Marca o inicio do verán. É tradicional festexala coa celebración dunha gran fogueira onde se queima a Facundo o día 23 pola noite. Esta manifestación está vinculada con algúns ritos propios da cultura prehispánica relacionados coa recollida das colleitas.

Outras festas destacadas son os Entroido é en Haría, Santa Bárbara en Máguez e El Pino en Punta Mujeres.

## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Concello de Haría  
* Páxina Particular sobre Haría  
* Publicación Electrónica de ámbito local do Municipio de Haría