Libélula

As **libélulas** son uns insectos carnívoros que pertencen á orde dos odonatos (*Odonata*). Esta orde inclúe, entre outras especies, as libélulas e cabalos do demo.

O grupo apareceu na Terra durante o Triásico.

## Características 
As características distintivas das libélulas son as seguintes: 
* Corpo fusiforme, co abdome moi alongado.
* Ollos compostos, constituídos por milleiros de facetas (ata 30 000), que lles confiren un campo visual de 360º. 
* Dous pares de ás semitransparentes.
* Teñen entre 2 e 19&nbsp;cm de envergadura.
* As especies máis rápidas poden voar a velocidades de cerca de 85 km/h.

## Hábitat e distribución 
Este grupo ten unha distribución mundial e ten preferencia por hábitats nas inmediacións de cursos de auga estancada (pozas ou lagos temporais), zonas pantanosas ou preto de ribeiras e regatos.

## Costumes 
As libélulas son predadoras, alimentándose doutros insectos, como mosquitos e moscas. As larvas de libélula (no estadio de ninfa) son acuáticas, carnívoras e extremadamente agresivas, e poden alimentarse non só de insectos senón tamén de peixes xuvenís.

Non teñen a capacidade de picar, porque as súas mandíbulas están adaptadas á mastigación. Dentro do seu ecosistema, son bastante útiles no control das poboacións de mosquitos e das súas outras presas, prestando así un servizo importante ao ser humano.

As libélulas adultas cazan baseándose no seu sentido da visión, extremadamente agudo.

## Orixe 
O grupo xurdiu no Triásico, sendo bastante abundantes no período Carbonífero, e conserva ata hoxe as mesmas características xerais. As maiores libélulas de sempre pertencen ao xénero *Meganeura*, que floreceu no Permiano e podían atinxir envergaduras de 70 a 75&nbsp;cm.

## Taxonomía 
### Descrición 
A orde foi descrita en 1793 polo naturalista, entomólogo e economista danés Johan Christian Fabricius (1745-1808).

### Etimoloxías 
#### Nome científico 
Fabricius cuñou o termo *Odonata* unindo o elemento *odon-*, derivado da palabra do grego antigo οδούς, οδόντoς *odoús, odontos*, "dente", coa forma sufixa do latín científico *-ata*, indicando substantivo neutro plural, porque aparentemente estes animais teñen dentes nas súas mandíbulas (aínda que a maioría dos insectos tamén teñen mandíbulas dentadas).

#### Nome vulgar 
Libélula vén do latín *libellula*, palabra coa que os antigos romanos designaban a estes animais. A palabra é un diminutivo de *libella*, "o nivel da balanza" que, á súa vez, é un diminutivo de *libra*, "balanza" (e tamén o nome da unidade de peso equivalente a 12 onzas). Segundo parece, estes insectos deben o seu nome á súa capacidade de permaneceren suspendidos e *equilibrados* no aire. O termo foi introducido na sistemática no século XVIII, cando Linneo creou o xénero *Libellula* na 10ª edición do seu *Systema Naturae* (1758).

### Clasificación 
[miniatura|200px|*[:Commons:Sympetrum sanguineum|Sympetrum sanguineum*.]]
[miniatura|200px|*[:Commons:Sympetrum vulgatum|Sympetrum vulgatum*.]]

'*Orde *Odonata***
* **Suborde *Epiprocta'''*
** Superfamilia *Cordulegastroidea*
*** Familia *Cordulegastridae*
*** Familia *Neopetaliidae*
*** Familia *Chlorogomphidae*
* *'Suborde *Anisoptera*'* 
** Superfamilia *Aeshnoidea*
*** Familia *Aeshnidae*
*** Familia *Austropetaliidae*
*** Familia *Gomphidae*	
*** Familia *Petaluridae*
** Superfamilia *Cordulegastroidea*
*** Familia *Chlorogomphidae*
*** Familia *Cordulegastridae*
*** Familia *Neopetaliidae*
** Superfamilia *Libelluloidea*
*** Familia *Corduliidae*
*** Familia *Libellulidae*
*** Familia *Macromiidae*
*** Familia *Synthemistidae*

### Nomes vulgares galegos 
Os entomólogos galegos empregan diferentes nomes para distinguir os membros das distintas familias, entre eles:

**Cabaliños**, **candís**, **donceliñas**, **emperadores**, **esmeraldas**, **gaiteiros**, **gaiteiriños**, **lavacús**, **libélulas** (para os anisópteros), **libeliñas**, **patexas**, **quitaollos** e **tizóns**.

## Galería de imaxes 
:*Ver o artigo principal en Galería de imaxes de libélulas de Galicia*

Ficheiro:Libelula Imperator.jpg|*Libelula imperator*
Ficheiro:Libélula na praia da Aguieira, Nebra, Porto do Son 090719 02.JPG|Libélula na praia de Aguieira, Nebra, Porto do Son.
Ficheiro:Libélula.jpg|Libélula en repouso.
Ficheiro:Libeliña, Galicia (Spain).jpg|Libeliña.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Brusca, R. C. & Brusca, G. J. (2005): *Invertebrados*, 2ª edición. McGraw-Hill-Interamericana, Madrid. ISBN 0-87893-097-3.
* Chinery, Michael (1977): *Guía de Campo de los insectos de España y de Europa*. Barcelona: Ediciones Omega, S. A. ISBN 84-282-0469-1.
* Cugno, Alain (2016): *Libellules*. Klincksieck. Col. De Natura Rerum. ISBN 978-2-252-04026-3. 
 
### Outros artigos 
* Artrópodos
* Hexápodos

### Ligazóns externas 
* Cosme D. Romay, Adolfo Cordero-Rivera, Anxos Romeo, Martiño Cabana, Darío X. Cabana e Miguel Á. Fernández-Martínez (2011): "Nomes galegos para as libélulas (orde Odonata) da Península Ibérica". *Chioglossa*, *3*: 21-36.
* Libeliñas en Odonatos de Galicia .
* Algúns cabaliños do demo galegos: os gaiteiros e as libeliñas en Rios-galegos.com .
* Quitaollos común. Libeliñas (Libélulas) en Rios-galgos.com .
* Libeliña do ano 2016: *Oxygastra curtisii'' en Bodiversidade ameaçada. Galiza-Norte de Portugal .
* Insect Identification Key. Order Odonata: the dragonflies and damselflies .
* Odonata. Dragonflies and Damselflies  .