Khartún

[miniatura|dereita|200px|O [río Nilo pasando por Cartum]]
**Khartún** (en árabe, *al-Khartûm*: الخرطوم, literalmente "trompa de elefante"), é a capital e cidade máis poboada do Sudán. Atópase no cruzamento do Nilo Branco, procedente de Uganda, co Nilo Azul, que ven de Etiopía. Estes dous únense no río Nilo, que segue o seu curso cara Exipto.

A cidade forma unha metrópole xunto con Khartún Norte (*Al-Jartūm al-Bahrī*: الخرطوم البحري) e Ondurman (*Umm Durmān*: أم درمان) de case oito millóns de habitantes.
miniatura|dereita|150px|Mapa

## Historia 
A historia de Khartún comeza como lugar de asentamentos humanos dende o cuarto milenio antes da nosa era, na confluencia das dúas ramas principais do Nilo (Branco e Azul). Entre os séculos sexto e dezaseis da nosa era o centro do reino cristián de Alodia, as ruínas de cuxa capital, Soba, aparecen ás aforas da actual aglomeración de Khartún (a uns 20&nbsp;km ao sueste). Despois da caída de Alodia e o desprazamento do poder ao sur, no final do século XVII e principios do XVIII, asentamentos das tribos *mahas* da illa Tuti (situada xusto na unión das dúas pólas do Nilo) colonizaron as ribeiras en terra firme con novas aldeas, xermolo das tres cidades que no futuro comporán o conglomerado urbano de Khartún, entre elas a da propia vila na beira sur do Nilo Azul. Foi nesta época cando a fe islámica comezou o seu influxo na rexión .

### Fundación como avanzada militar otomá 
A situación xeográfica privilexiada volveu ser crucial cando o poder otomán de Exipto andaba a procura dun acceso ás rexións subsaharianas. En 1821, Ibrahim Pachá, fillo do gobernador Mehmet Alí, invadiu a zona establecendo unha guarnición militar cun forte de adobe onde o río era vadeable, dando orixe así á *al-Khartum* moderna. En 1830 foi designada capital oficial, independente do Cairo, do Imperio Otomán na rexión do Sudán Oriental. De seguida converteuse nun posto comercial que medrou axiña como mercado de escravos, ouro e marfil. O intento dos primeiros gobernadores por organizar unha estrutura urbana merecedora de tal nome chocaron coa cultura seminómade da zona e así o primeiro Khartún creceu de maneira anárquica con edificacións modestas de materiais provisionais, excepto o pazo de goberno, e falta absoluta de infraestruturas e servizos, que só andando o século foron aparecendo.

Cara ao 1860 unha base urbana foi consolidándose, mesmo con peiraos para o intenso tráfico comercial polo Nilo. Tres barrios principais configuraban a vila: o do goberno (*Hakim-dariya*, na ribeira do Nilo Azul), o mercado e *Deims* (as áreas residenciais nativas). Chegou a acadar os 50.000 habitantes .

### Revolución mahdista e destrución de Khartún 
A ocupación exipcio-otomá era vista con resentimento polos nativos. O poder, corrupto e opresoramente violento, favoreceu un clima onde xurdiría a figura do *Mahdi* (Muhammad Ahmad) quen levou as tribos sudanesas a unha revolución islámica fundamentalista contra os ocupantes. En 1884 asediaron Khartún por un ano ata a súa caída .

O sucesor do Mahdi (quen morrera pouco despois da vitoria) ordenou en 1886 a evacuación e completa destrución de Khartún (agás os peiraos e tumbas). No seu lugar estableceu a nova capital mahdista na veciña Omdurmán, ao norte, na beira occidental do Nilo e que servira de acuartelamento das tropas do asedio. Ata entón unha pequena poboación fora, porén,un lugar sinalado de desenvolvemento dunha corrente islámica sufí (*Khalwa*) nos séculos XVII-XVIII, de gran predicamento na zona.

### A nova Khartún colonial británica 
O estado islámico mahdista non durou moito. En 1898, as tropas británicas de Lord Kitchener fixéronse co control da rexión declarando novamente a Khartún como capital colonial, desta vez do Sudán anglo-exipcio. De seguida, e segundo planos do mesmo Kitchener, o corpo de enxeñeiros comezou a reconstrución da cidade. O proxecto tiña a ambición de levantar a maior cidade en África, pois o Sudán subministraría todo o algodón que as fábricas de Lancashire precisaban . Sobre unha cuadrícula básica superpúñase outra maior de diagonais (co obxectivo de facilitar o control militar). No centro, simbolicamente, a catedral anglicana (1906) . miniatura|Khartún dende o aire, 1936 As infraestruturas e servizos eran comparables aos estándares occidentais  (ferrocarril en 1900, ponte de aceiro sobor do río, tranvías) mentres a poboación local estaba confinada ao oeste e sur nun sector a carón do mercado ou en Omdurmán .

As zonas industriais, estación de mercadorías do ferrocarril e almacéns localizáronse na outra beira do Nilo Azul cunha administración segregada, o que deu nacemento a Khartún Norte (*al-Khartum Bahri*) .

En 1908-12 o plan mestre deseñado por W.H. McLean (primeiro en África, só para Khartún e sobor da base do deseño orixinal) permanecería vixente durante todo o período colonial, regulamentando e delimitando estritamente o desenvolvemento urbano .

### Capital da República Sudanesa 
En 1956, coa independencia da República do Sudán, Khartún converteuse na súa capital. Desta vez o feito incontestable da tripolaridade urbana levou a que os seguintes plans xerais (Doxiadis, 1958; *Mefit*, 1974; Doxiadis e Mustafa, 1991 ) contemplaran o Gran Khartún coma realidade metropolitana, inda que mantendo a diferenciación funcional: Khartún a cidade administrativa e de servizos, Khartún Norte a industrial e Omdurmán a capital cultural nativa do país.

Con todo, nos tres casos, o grande fluxo migratorio do rural trala independencia (decuplicando a poboación entre 1960 e 1990 ) e a endémica falla financeira para poñelos en funcionamento, fixéronos axiña ou obsoletos ou papel mollado . Coma no resto das metrópoles do terceiro mundo, o problema da vivenda digna e os servizos e infraestruturas necesarios para sostela converteron o desenvolvemento do Gran Khartún nun caos improvisado e deficitario .

Problema que se ten agravado cos millóns de refuxiados que nos últimos anos asentáronse en campamentos de acollida arredor da aglomeración tripolitana , froito do terrible conflito permanente dun país artificialmente constituído na descolonización e radicalmente dividido entre un norte islámico e o sur cristián.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Declaración de Khartún