open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Megapodius

***Megapodius*** é un xénero de aves da orde dos galiformes, que é o tipo da familia dos megapodíidos.

## Características 
Son aves de tamaño mediano e corpo repoludo, con cabezas pequenas e patas grandes (ao que alude o nome do xénero). Unha das súas características máis salientábeis é que non incuban os ovos coa calor do seu corpo, como é habitual nas aves, se non que os enterran, laboir na que colaboran os machos, construíndo un enorme montículo de vexetación en descomposición para regular a calor interno meentrs que os ovos non eclosionan, polo que se coñecen en inglés como *mound-builders* (construtores de montículos).

## Distribución 
Encóntranse na rexión Indo-Pacifica, desde o sueste asiático (illas Nicobar, Filipinas, Indonesia), o norte de Australia até moitas illas do oeste do océano Pacífico (Nova Guinea, Bismarck, Vanuatu, Salomón, Palau, Guam, Marianas do Norte).

## Taxonomía 
[miniatura|240px|*Megapodius cumingi* en [Palawan, Filipinas.]]
miniatura|240px|*Megapodius forsteni*.
miniatura|240px|*Megapodius laperouse*.

### Descrición 
O xénero foi descrito en 1823 polo naturalista francés Joseph Paul Gaimard. no seu traballo ''Ferussac's Bull. General Universel Annonces Nouvelles Sci. Paris* **2**: 450.

### Taxonomía 
O nome *Megapodius* está formado polos elementos do latín científico *mega-* e *-podius*. O primeiro deriva do grego antigo μέγας *mégas'', 'grande'; e o segundo é unha latinización do grego antigo πούς, ποδός *poús, podós*, 'pata de animal'.

### Especies 
No xénero recoñécense trece especies viventes:
* *Megapodius bernsteinii* Schlegel, 1866
* *Megapodius cumingii* Dillwyn, 1853
* *Megapodius decollatus* Oustalet, 1878
* *Megapodius eremita* Hartlaub, 1868
* *Megapodius forstenii* G. R. Gray, 1847
* *Megapodius freycinet* Gaimard, 1823
* *Megapodius geelvinkianus* A. B. Meyer, 1874
* *Megapodius laperouse* Gaimard, 1823
* *Megapodius layardi* Tristram, 1879
* *Megapodius nicobariensis* Blyth, 1846
* *Megapodius pritchardii* G. R. Gray, 1864
* *Megapodius reinwardt* Dumont, 1823
* *Megapodius tenimberensis* P. L. Sclater, 1883

Ademais coñecense dúas especies fósiles:

* † *Megapodius amissus*
* † *Megapodius molistructor*

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* del Hoyo, J.; Collar, N. J.; Christie, D. A.; Elliott, A. and Fishpool, L. D. C. (2014): *HBW and BirdLife International Illustrated Checklist of the Birds of the World. Volume 1: Non-passerines*. Barcelona: Lynx Edicions / Cambridge, UK: BirdLife International. ISBN  978-84-9655-394-1.
* del Hoyo, J.; Elliott, A. & Sargatal, J. (1994): *Handbook of the Birds of the World. Volume 2: New World Vultures to Guineafowl*. Barcelona: Lynx Edicions. ISBN 84-8733-415-6.

### Outros artigos 
* Aves
* Galiformes

### Ligazóns externas 
* *Megapodius* na ADW.
* Megapodius Gaimard 1823 na EOL.
* Gill, F. & Donsker, D. eds., (2019): Megapodes. Family Megapodiidae. IOC *World Bird List* (Versión 9.1).
Río Dori

miniatura|350x350px|Mapa dos ríos de Afganistán que amosa o río Dori.
O **Dori**, tamén chamado **Lora** e **Kadanai**  é un río de Afganistán e Paquistán. É un afluente do Arghandab Río e subafluente do Helmand Río e discorre por 320 quilómetros pola provincia de Kandahar en Afganistán e Baluchistán en Paquistán.

O Dori comeza ó norte da cidade de Quetta. É chamado Lora no seu nacemento en Paquistán. O nome cambia a Kadanai cando entra en Aganistán, e recibe o nome Dori a partir da vila de Spin Baldak.

En Afganistñan, Dori discorre cara ó oeste e atravesa o deserto areoso de Registan. Despois desvíase cara ó norte 
toma unha dirección cara ó norte e ó longo do deserto pasa ó leste e nordeste Takht-e Pol, bordeando o val de Kandahar. Pouco despois, únese ó río Arghastan e despois ó río Tarnak, ámbolos dous na beira esquerda, a uns 30&nbsp;km ó sur da cidade de Kandahar.
Rautjärvi

**Rautjärvi** é un municipio de Finlandia situado na rexión de Carelia do Sur. En 2018 a súa poboación era de 3&nbsp;335&nbsp;habitantes. A superficie do termo municipal é de 401,89&nbsp;km2, dos cales 50,34nbsp;km2 son auga. O concello ten unha  densidade de poboación de 9,49&nbsp;hab./km².

Limita cos concellos de Parikkala e Ruokolahti, ambos na súa mesma resión. Rautjärvi limita tamén con Rusia.

O concello é unilingüe en finés.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Sitio web de Rautjärvi
Jerry Rice

**Jerry Lee Rice**, nado en Starkville (Mississippi) o 13 de outubro de 1962, é un ex xogador profesional de fútbol americano, que competiu como *wide receiver* na National Football League entre 1985 e 2005, principalmente para os San Francisco 49ers. Tamén xogou para os Oakland Raiders (2001–2004), os Seattle Seahawks (2004) e, aínda que en 2005 asinou polos Denver Broncos non chegou a debutar. En agosto de 2006 os 49ers volvérono contratar para un partido a modo de homenaxe, no cal foi retirado o seu dorsal 80.
## Traxectoria
Rice posúe récords en case todas as categorías estatísticas para xogadores da súa posición, incluíndo o de recepcións, recepcións de touchdown e iardas de recepción. Alén diso, anotou máis puntos que calquera outro xogador da historia (sen contar a posición de kicker) con 1.256. Foi escollido para a Pro Bowl en trece ocasións (1986–1996, 1998, 2002) e nomeado All-Pro en doce das súas vinte temporadas. Tamén posúe tres aneis de campión da Super Bowl. Alén diso posúe máis de 100 récords da NFL, máis que ningún outro xogador na historia por unha ampla marxe de diferenza. Seleccionado para o Pro Football Hall of Fame en 2010 e o College Football Hall of Fame en 2006, está considerado como un dos mellores wide receivers da historia do fútbol americano, senón o mellor.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Jerry Rice no Salón da Fama da NFL
Conca do Sistán

A **conca do Sistán** é unha conca endorreica interior que comprende gran parte do suroeste de Afganistán e do sueste de Irán, unha das rexións máis secas do mundo e unha área sometida a unha prolongada seca. Esta conca hidrográfica está formada por un sistema de ríos que flúen dende as montañas de Afganistán até desaugar nun conxunto de lagos de auga doce e áreas pantanosas; estes, á súa vez, en época de grandes choivas desbordan e acaban fluíndo na depresión salina de Godzareh, en Afganistán, o destino final. O río Helmand drena a maior conca hidrográfica, alimentada principalmente polo desxeo das montañas de Hindu Kush, mais outros ríos contribúen tamén.

Un outeiro de basalto, coñecida como monte Khajeh, érguese xunto ós lagos e pantanos da conca.

## Importancia ecolóxica 
Dado que a economía da rexión se basea na agricultura, a subsistencia depende do desxeo e as precipitacións nas altas montañas para manter a saúde da conca do Sistán e as súas zonas húmidas. Esta fonte de auga varía moito co tempo, o que provoca problemas fundamentais para a supervivencia dos asentamentos humanos na zona. Unha severa seca comezou a finais do século XX e durou seis anos, até 2005, con consecuencias extremas para a poboación.

## Notas
Corredor de Wakhan

250px|miniatura|dereita|Mapa da rexión do corredor de Wakhan.

O **corredor de Wakhan**, tamén chamado **corredor de Vakhan** (en ) é un estreito corredor xeográfico localizado na cordilleira do Pamir que conecta Afganistán e a China. Pertence á provincia afgá de Badaghxán e ten fronteira con Tadjiikistán, ó norte, e Paquistán, ó sur, ademais de coa China ó leste. O corredor ten 12&nbsp;000 habitantes.

O termo corredor de Wakhan (*Wakhan Corridor*) emprégase ás veces erradamente para referirse a toda a rexión do Wakhan e tamén en senso contrario e máis restrinxido, para referirse soamente á ruta que discorre ó longo do río Panj e do río Wakhan e que leva até a China; neste caso, a parte norte do Wakhan coñécese como o *Pamir afgán* (*Afghan Pamir*).

## Historia 
Historicamente a rexión de Wakhan foi unha importante rexión xa que é onde se atopan o extremo occidental de Asia central e Asia oriental. Antes da chegada do islam a rexión estivo en disputa entre o Tíbet e a China.

## Notas
Helena Cantacuzena, emperatriz de Trebisonda

**Helena Cantacuzena** (en grego Έλενα Καντακουζηνή) foi a última emperatriz-consorte de Trebisonda, segunda esposa de David de Trebisonda, entre 1459 e 1461. O bizantinista Donald Nicol defende que era irmá de Xurxo Paleólogo Cantacuzeno e, por tanto, neta de Mateu Cantacuzeno e, posibelmente, filla de Demetrio I Cantacuzeno. Porén, el mesmo se afastou desta opinión posteriormente. Teodoro Espandunes relata que Xurxo a visitaría en Trebisonda despois de 1437.

## Traxectoria 
O 15 de agosto de 1461, Mehmet II, sultán do Imperio Otomán, forzou o emperador David e lle entregar o trono en troco dunha pensión. David e a súa familia foron asentados en terras preto de Serres, no vale do Struma, e el pasou a recibir unha renda anual de 300.000 pezas de prata. Aínda que Helena presuntamente fose con el, Donald Nicol menciona unha fonte que afirma que David a enviou para a corte do rei xeorxiano "Mamia" ou a "Mania" de Guria antes da chegada de Mehmet II ás murallas de Trebisonda. Despois de dous anos, un antigo funcionario, Xurxo Amiroutzes acusou David de conspirar contra o sultán e o antigo emperador foi executado xuntamente con todos os seus fillos, con excepción dun.

De acordo con Espandunes, Helena sobreviviu ao marido e fillos. O sultán tería, segundo os relatos, ordenado que os cadáveres da súa familia fosen expostos na Muralla de Constantinopla. Cando ela mesma cavou as covas para soterralos e os sepultou, foi condenada a pagar unha multa de 15 000 ducados ou ser executada. Os seus funcionarios axudaron a xuntar o diñeiro, pero Helena, vestida en pano de saco, viviu o resto dos seus días nunha cabana de palla preto dos cadáveres da súa familia asasinada. Espandunes afirma que o nome do rei que acollería a Xurxo Cantacuzeno e lle daría unha filla en casamento era "*Gurguiabei*", que ten sido interpretado como un rei da Xeorxia (ou Xurxo VIII ou Constantino II), ou Guria Bey, gobernante de Guria. O destino de Ana é máis incerto. O historiador Laónico Calcocondilas contradí a Espandunes e afirma que Ana, despois de ser "*chamada ao leito*" de Mehmet II, foi dada en casamento a Zaganos Paxá, porén, cando el soubo que Zaganos tentou forzar a súa conversión ao islam, Mehmet II separounos. Unha tradición local liga a Ana a unha vila ao sur de Trebisonda chamada de "Vila da Señora" onde, en 1870, unha inscrición co nome de Ana foi encontrada na igrexa parroquial dedicada aos santos arcanxos.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Thierry Ganchou, "Une Kantakouzènè, impératrice de Trébizonde: Théodôra ou Héléna?" *Revue des Études byzantines*, **58** (2000), pp.&nbsp;215–229.
Petteri Koponen

**Petteri Johannes Koponen**, nado o 13 de abril de 1988 en Helsinqui, é un xogador profesional de baloncesto finlandés que xoga para o Helsinki Seagulls finlandés. Cunha estatura de 1,94 metros xoga nas posicións de base e escolta.

## Traxectoria profesional 
O 28 de xuño de 2007, Koponen foi elixido na 30ª posición do Draft da NBA de 2007 polos Philadelphia 76ers. Foi traspasado ós Portland Trail Blazers a cambio da 42ª elección, Derrick Byars. O 23 de xuño de 2011, os dereitos de Koponen foron traspasados ós Dallas Mavericks a cambio dunha elección da segunda rolda do Draft de 2011.

O 16 de agosto de 2016, Koponen asinou un contrato de tres anos co FC Barcelona da Liga ACB. O 29 de xuño de 2018, Koponen e o Barcelona decidiron rematar o contrato que os unía.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Perfil en ACB.com
Johnny Unitas

**John Constantine Unitas** (/juːˈnaɪtəs/), nado o 7 de maio de 1933 en Pittsburgh (Pensilvania) e finado o 11 de setembro de 2002, foi un xogador profesional de fútbol americano, que competiu como quarterback na National Football League (NFL), principalmente para os Baltimore Colts. Elixido no Draft da NFL polos Pittsburgh Steelers en 1955, cos que non chegou a debutar, tamén xogou para os San Diego Chargers (1973). Os seus alcumes eran "Johnny U" e "The Golden Arm" (do inglés *O brazo de ouro*). Unitas foi tres veces MVP da NFL, e durante 52 anos mantivo o récord de partidos consecutivos cun pase para touchdown (1956−1960), sendo este fito superado por Drew Brees en 2012. Considerado un dos mellores xogadores da historia da NFL, está considerado como o prototipo dos actuais quarterbacks.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Johnny Unitas no Salón da Fama da NFL
Luisa Larraga Cacho

**María Luisa Larraga Cacho**, nada en Zaragoza o 10 de decembro de 1970, é unha atleta aragonesa especializada en carreiras de fondo e medio fondo.

## Traxectoria
Foi internacional co equipo nacional español 31 veces entre 1996 e 2006. Ten os récords de Aragón de 3000, 5000, 10&nbsp;000 m lisos, medio maratón e maratón.
 Os seus equipos foron o CN Helios (1988-1992) o New Balance AC (1994-1996), o Adidas RT (1997-2003), o Puma Chapín de Jerez en 2004, At. Olímpo (2005-2008) e o Scorpio-71 dende 2009.
## Notas
Jim Brown

**James Nathaniel Brown**, nado en St. Simons (Xeorxia), o 17 de febreiro de 1936 e finado nos Ánxeles o 18 de maio de 2023, foi un xogador profesional de fútbol americano e actor. Durante a súa carreira deportiva competiu como fullback para os Cleveland Browns da National Football League (NFL) entre 1957 e 1965. Considerado como un dos mellores xogadores da historia deste deporte, Brown foi invitado á Pro Bowl cada temporada de todas as que xogou, foi recoñecido tres veces como MVP e gañou un campionato da NFL cos Browns en 1964. A nivel estatístico, liderou a competición en iardas de cerreira en oito das súas nove temporadas, rexistrando no momento da súa retirada a maioría dos récords posíbeis para xogadas de carreira. No ano 2002 The Sportings News nomeouno como o mellor xogador de fútbol americano profesional de todos os tempos.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Jim Brown no Salón da Fama da NFL
Luís Villar Villar

**Luís Villar Villar**, nado en Malpica de Bergantiños e finado no mesmo concello o 12 de maio de 1990, foi un político galego.

## Traxectoria 
Na II República foi elixido concelleiro de Malpica de Bergantiños nas eleccións do 31 de maio de 1931. En 1932 foi elixido alcalde de Malpica. En 1935 integrouse en Izquierda Republicana e formou parte do comité local de Malpica. Co golpe de Estado do 18 de xullo de 1936 foi xulgado en Ferrol por rebelión militar sendo a súa causa sobresida provisionalmente.

## Vida persoal 
Casou con Carmen Amigo Villar.
## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
*
Museo de Belas Artes de Asturias

O **Museo de Belas Artes de Asturias** (en ) é o museo de arte máis importante de Asturias, ocupando tres históricos edificios da cidade de Oviedo: o Palacio de Velarde, a Casa de Oviedo-Portal e a ampliación na Casa de Solís-Carbajal, nas rúas da Rúa e Santa Ana. Conta con obras de autores como Francisco de Goya, El Greco, Umberto Pettinicchio, Pablo Picasso, Carreño Miranda, José de Ribera, algúns retablos de pintura flamenga e italiana e artistas contemporáneos.

## Historia 
Foi inaugurado o 19 de maio de 1980 a partir da colección de arte propiedade da antiga Deputación Provincial de Oviedo, agora dependente da Consellería de Cultura do Principado de Asturias, e está sufragado con fondos do Principado e do Concello de Oviedo.

O museo conta cunha colección integrada por case 15&nbsp;000 obras, entre pintura (unhas 1&nbsp;500), escultura, debuxo, gravado e artes industriais (unhas 4&nbsp;000 pezas), aínda que realmente dispón dunha exhibición permanente de 800. Contén pinturas de artistas españois -salientando os asturianos- e estranxeiros (salientando a pintura italiana e flamenga), ademais de esculturas, fotografías e obxectos de vidro e louza. En 2017, a colección sumou 33 obras importantes doadas por Plácido Arango Arias.

En 2015, e logo de oito anos de reformas interrompidas pola aparición de restos romanos e medievais, inaugurouse a ampliación do museo, que correu a cargo do arquitecto navarro Francisco Beloqui Mangado, e coa que duplicou a súa superficie (de 4&nbsp;000 a case 8&nbsp;000 metros cadrados). Con isto, o museo consegue ter unha fachada cara a praza da Catedral de Oviedo. O acceso ó museo é de balde e conta ademais con exposicións de carácter temporal, ciclos de cinema e obradoiros.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Páxina oficial
Bolsa de estudos Guggenheim

A **Bolsas de estudos Guggenheim** (en inglés: *Guggenheim Fellowship*) é un subsidio outorgado pola John Simon Guggenheim Memorial Foundation dende 1925 a profesionais avanzados en tódolos campos do saber (ciencias naturais, ciencias sociais, humanidades e artes), excepto as artes escénicas. A fundación foi creada polo empresario, político e filántropo estadounidense Simon Guggenheim e a súa muller, Olga Hirsh, en memoria do seu fillo John, que faleceu en 1922 debido a unha mastoidite.

As bolsas outórganse en dous concursos anuais:

* un aberto aos cidadáns e residentes permanentes dos Estados Unidos de América e o Canadá;
* e outro aberto aos cidadáns e residentes permanentes de América Latina e o Caribe.

## Artes incluídas e excluídas 
Aínda que as artes escénicas están excluídas, os compositores, directores de cine e coreógrafos son elixibles. As bolsas de estudos non están abertas a estudantes nin a institucións, só a . Requírese amais que os postulantes envien referencias así coma un currículum vítae e un *portfolio*.

## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Páxina web oficial da John Simon Guggenheim Foundation
Pobo uzbeko

Os **uzbekos** (Oʻzbek/Ўзбек, pl. Oʻzbeklar/Ўзбеклар) son un grupo étnico turco, sendo o meirande pobo turco de Asia Central. Representan a maioría da poboación de Uzbekistán pero tamén forman minorías importantes en países como Afganistán, Tadjiikistán, Kirguizistán, Kazakhstán, Turkmenistán, Rusia e a China. Tamén existen comunidades da diáspora uzbeka en Turquía, Arabia Saudita e Paquistán.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Allworth, Edward. *The Modern Uzbeks: From the 14th Century to the Present*, Hoover Institution Press (xullo de 1990).
* Calum MacLeod, Bradley Mayhew "Uzbekistan. Golden Road to Samarkand" page31.
* Critchlow, James. ''Nationalism in Uzbekistan: Soviet Republic's Road to Sovereignty*, Westview Press (outubro de 1991).
* Noble, Ivan. BBC News, *DNA analysis tracks Silk Road forbears*
* Rashid, Ahmad. *The Resurgence of Central Asia : Islam or Nationalism?* Zed Books (15 de abril de 1995)
* Zerjal, Tatiana, et al. *A Genetic Landscape Reshaped by Recent Events: Y-Chromosomal Insights into Central Asia*, Am. J. Hum. Genet., 71:466–482, 2002. 
* *Great Soviet Encyclopedia'', Part 9, páxinas 483–489
JUICE

alt=Esquema de JUICE. A antena está cuberta para protexerse da radiación.|miniatura|Esquema de JUICE. A antena está cuberta para protexerse da radiación.
**Jupiter Icy Moons Explorer** (**Juice**) é unha misión da ESA para a exploración do sistema xoviano, co que se atopará en outubro de 2029, despois de ter engalado a bordo dun Ariane 5 dende o Centro de lanzamento espacial de Kourou, na Güiana Francesa o 14 de abril de 2023   (despois de estar previsto no 2022). Ten prevista a súa chegada ó sistema xoviano en 2031, rematando a súa vida cun impacto sobre Ganímedes no 2035.

**3GM**, (Gravity & Geophysics of Jupiter and Galilean Moons), é un conxunto de instrumentos de radio que comprenden o KaT (Ka transponder), USO (ultrastable oscillator) e o HAA (High Accuracy Accelerometer), para estudar o campo gravitacional de Ganímedes, a extensión dos océanos e a xeofísica nas lúas xeadas e a estrutura da atmosfera e inonosfera de Xúpiter e as súas lúas.

**Gala**, (GAnymede Laser Altimeter) para o estudo por láser da deformación mareal de Ganímedes e a topografía das lúas xovianas.

**JANUS**, un sistema de cámara óptica para o estudo de feitos e procesos a escala global, rexional ou local, nas lúas ou en Xúpiter (mapa de nubes) cunha resolución de 2,4 m para Ganímedes e duns 10&nbsp;km para Xúpiter.

**J-MAG** é o magnetómetro de Juice, equipado con sensores para caracterizar o campo magnético xoviano e a súa interacción con Ganímedes, así como baixo da superficie dos océanos nas lúas xeadas.

**MAJIS** (Moons and Jupiter Imaging Spectrometer) observará as características espectrométricas das nubes e constituíntes atmosféricos de Xúpiter, e dos xeos e minerais supreficiais das lúas.

**PEP** (Particle Environment Package), conxunto de sensores para caracterizar o plasma no sistema xoviano.

**RIME** (Radar for Icy Moons Exploration), radar capaz de penetrar o xeo para estudar baixo a superficie das lúas xeadas ata uns nove km de profundidade.

**RPWI**, (Radio and Plasma Wave Investigation), caracterizará emisión de radio e medio de plasma  no sistema xoviano.

**SWI**, (Sub-millimeter Wave Instrument) investigará a estrutura de temperaturas, composición e dinámica da atmosfera de Xúpiter, e das exosferas e superficies das lús.

**UVS** (UV imaging spectrograph) para o estudo da composición e dinámica das exosferas lunares, a aurora xupiterina e a composición e estrutura da alta atmosfera xoviana en ultravioleta.

## A nave 
A recollida enerxética da nave consta de dez paneis solares de 2,5 m x 3,5 m, cinco a cada beira, que funcionan entre -110 °C e +230 °C, o que fai unha extensión aproveitable de ás solares de 85 m2.

## Notas 
Véxase tamén

### Ligazóns externas 
* Web do proxecto
Pobo taxico

Os **taxicos** (en : *Tājīk*, en ) son un grupo étnico iraniano falante de persa orixinario de Afganistán, Tadjiikistán e Uzbekistán. Os taxicos son o meirande grupo étnico de Tadjiikistán, e o segundo grupo étnico de Afganistán, onde constitúen a metade da poboación global taxica. Falan diferentes variedades da lingua persa. En Tadjiikistán, dende o censo soviético de 1939, os grupos pamiri e yaghnobi son incluídos como taxicos. Na China, o termo é usado para referirse ós pamiri, os taxicos de Xinjiang. En Afganistán, os pamiris son contados como un grupo étnico separado.

## Notas
Castelo de Ali Pasha

O **castelo Ali Pasha** (en ) é un castelo de Albania. Foi construído baixo o dominio da República de Venecia a finais do século XV ou comezos do XVI. Leva o nome de Ali Pasha de Tepelenë, quen residiu nel até o ano 1820. A fortaleza actual foi reconstruída en 1819 dende a superficie con tres torres. Até 1820 foi a segunda residencia de Ali Pashe de Tepelenë.

## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
*
Illa de Zvërnec

A **illa de Zvërnec** (en albanés: *Ishulli i Zvërnecit*) é unha illa dentro da lagoa de Narta, no sur de Albania. Preto da illa atópase a vila que leva o mesmo nome.

## Mosteiro de Zvërnec 

Manastiri_Zverrnecit.jpg|Mosteiro de Zvërnec
Monastery of Zvernec.JPG
Kloster Zvernec Albania 1.JPG
Kloster Zvernec Albania 2.JPG
Manastiri Zverrnecit brenda.jpg

## Notas
Dark Energy Survey

alt=Logotipo|miniatura|Logotipo
**Dark Energy Survey** (**DES**) é unha colaboración internacional que comezou a mapear unha área de 5000 graos cadrados do ceo o 31 de agosto de 2013, rematando a súa misión observacional o 9 de xaneiro de 2019 despois de recoller datos de máis de 300 millóns de galaxias distantes.

Dispón dunha cámara de 520 Mpíxel, montada no telescopio Blanco de 4 metros da NSF do Observatorio Interamericano en Cerro Tololo, Chile.

## Notas
Illa de Sazan

[miniatura|250px|Illa de Sazan dende o porto de [Vlorë.]]
A **illa de Sazan** (en ; en italiano: *Saseno*; en grego *Σάσων*) é unha pequena illa estratexicamente localizada á entrada da baía de Vlorë, en Albania. A illa ten unha superficie de 5&nbsp;km² e está deshabitada. No presente utilízase para prácticas militares.

## Historia 
A illa coñecíase na Antigüidade co nome de **Saso.** Durante a Idade Moderna, a illa pertenceu orixinalmente a Venecia. A illa pasou a formar parte do Protectorado de Inglaterra tralas guerras napoleónicas, formando parte das posesións de Inglaterra no mar Xónico. A illa cedeuse a Grecia, xunto co resto das illas xonias en 1864. Trala segunda guerra balcánica (1913), Italia e Austria meteron presión a Grecia para que evacuase a illa ó sur de Albania. Considerándoa de pouca importancia estratéxica, Grecia evacuou a illa, que volveu ser ocupada por Italia o 30 de outubro de 1914. Baixo o goberno italiano converteuse nunha base militar, sendo ratificada o 26 de abril de 1915, como parte do segredo Tratado de Londres.

Trala primeira guerra mundial, Albania cedeu formalmente a illa a Italia o 2 de setembro de 1920 como parte do protocolo albano-italiano.

A illa foi devolta a Albania o 10 de febreiro de 1947, cumprindo os tratados que garantían o fin da segunda guerra mundial.

## Véxase tamén
Mosteiro de Zvërnec

miniatura|250px|Mosteiro de Zvërnec.
O **mosteiro de Santa María** (en ), tamén coñecido como **Mosteiro da Dormición de María de Theotokos**, é unha igrexa bizantina da illa de Zvërnec dentro da lagoa de Narta, ó noroeste da cidade de Vlorë no sur de Albania.

Foi declarado monumento cultural de Albania en 1948.

## Galería de imaxes 

Manastiri_Zverrnecit.jpg|Mosteiro de Zvërnec
Kloster Zvernec Albania 1.JPG
Manastiri Zverrnecit brenda.jpg|Interior do mosteiro

## Notas
Reggane

**Reggane** (do bérber "Argan"; en ) é unha vila comuna, e a capital do distrito de Reggane, na Vilaia de Adrar, no centro de Alxeria. Reggane atópase no deserto do Sáhara preto dun oasis. Segundo o censo de 2008, tiña unha poboación de 20&nbsp;402 persoas, mentres que en 1998 contaba con 14&nbsp;179, o que supón un crecemento anual do 3,8%. Os bérberes viven en Reggane e arredor dela.

## Notas
Tindouf

**Tindouf** (en bérber: ⵜⵉⵏⴷⵓⴼ, *Tinduf*; en , *Tindūf*) é unha cidade de Alxeria que se atopa na provincia de Tinduf, a 1460 quilómetros ó suroeste de Alxer. En 2010, a súa poboación era de 47&nbsp;965 habitantes, ós cales se suman 90&nbsp;000 refuxiados procedentes do Sáhara Occidental.

## Xeografía 
Localízase xeograficamente no extremo suroeste de Alxeria, limitando con Marrocos polo oeste, o territorio non autónomo do Sáhara Occidental polo suroeste e Mauritania polo sur. Preto deste lugar atópanse os campamentos de refuxiados do Sáhara Occidental.

## Linguas 
A lingua oficial é o árabe, que comparte a súa importancia histórica, cultural e comercial co francés. Ademais, preto de 2000 refuxiados saharauís son castelanfalantes bilingües.

## Notas
CHEOPS

Cheops pode referirse a:

* Queops, faraón exipto
* Gran Pirámide de Gizeh, á que se lle coñece tamén polo nome do faraón para o que foi construída.
*Telescopio espacial CHEOPS
Illa Kwanda

**Kwanda** é o nome dunha illa situada preto de Soyo, Angola, na desembocadura do río Congo.

A importancia principal da illa é os seus proxectos de petróleo e gas dentro do país africano de Angola. Varios proxectos de GNL comezaron na illa.

Kwanda, Lda. é o operador da Base Kwanda que proporciona apoio loxístico ás compañías de petróleo e gas tanto en mar a fóra como en terra.

## Notas
Estreito do Tigre

**Estreito do Tigre** (en portugués: *Estreito dos Tigres*) é un estreito en Angola. Atópase na provincia de Namibe.

## Xeografía 
Antigamente foi unha pequena península no seu lado oriental, co seu istmo ó sur e unha vila de pescadores chamada Tigres. O océano rompeu o istmo da península en 1962 e a liña de auga quedou cortada. Tigres converteuse nunha illa durante a noite, illa dos Tigres, a illa máis grande de Angola.

Actualmente, a maior parte da zona da antiga baía converteuse nun estreito entre a illa e o continente. Da baía orixinal ó norte só queda aberto un pequeno grao ó sur, o *Saco dos Tigres*.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Xeografía de Angola
Provincia de Moxico

**Moxico** é unha das 18 provincias nas que se atopa dividida administrativamente Angola. A súa capital é Luena. É a meirande provincia do país, cunha superficie de 223.023&nbsp;km², o cal representa o 18% da superficie do país. Ten unha poboación de 727&nbsp;594 persoas (censo de 2014) e a densidade de poboación é de arredor de 2,8 hab/km², sendo unha das áreas coa poboación máis dispersa de Angola.

A provincia foi base de operacións de UNITA, durante a guerra civil angolana en 2002. A guerra converteu Moxico nun dos lugares con máis minas terrestres do mundo. O gobernador da provincia é Gonçalves Manuel Muandumba.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Páxina oficial do gobernador da provincia
Edi Rama

**Edi Rama**, nado en Tirana o 4 de xullo de 1964, é un político, pintor, escritor, profesor universitario, publicista e antigo xogador de baloncesto albanés, que exerce como primeiro ministro do país dende 2013 e presidente do Partido Socialista de Albania dende 2005. Anteriormente fora ministro de Cultura, Xuventude e Deporte entre 1998 e 2000, alcalde de Tirana entre 2001 e 2011 e ministro de Asuntos Exteriores de 2019 a 2020.

Resultou elixido como primeiro ministro de Albania nas eleccións do 23 de xuño de 2013, nas cales a coalición liderada polos socialistas obtivo o 57,7% dos votos. Asumiu como Primeiro Ministro de Albania o 10 de setembro de 2013.

## Alcalde de Tirana 
Rama proxectou librar á capital albanesa de moitos edificios construídos ilegalmente en terras municipais, como os parques locais e os bancos de Lana. Outro proxecto no ano 2000 deu lugar á produción de 96.700 metros cadrados de zonas verdes e parques da cidade, así como a plantación de case 1.800 árbores. Tamén ordenou a pintura de moitos edificios antigos. Os críticos coa súa política afirman que Rama está a centrar demasiado a atención sobre os cambios cosméticos sen fixarse en calquera dos grandes problemas como a escaseza de auga potable e electricidade.

En decembro de 2004, Edi Rama foi nomeado *Mellor alcalde do mundo* 2004, nunha competencia internacional baseada no voto directo por Internet, organizado pola organización comercial CITYMAYORS-non, que se atopa en Londres.

Foi elixido pola revista *Time* como un dos heroes europeos de 2005, nunha homenaxe a 37 persoas que están a cambiar o mundo para mellor.

O efecto máis criticado das súas políticas foi os moitos quioscos demolidos na cidade dende que asumiu a alcaldía. Nun intento de ampliar as estradas, autorizouse a demolición das propiedades privadas para que poidan ser pavimentadas, ampliando así as rúas. Foi acusado de corrupción e malversación de fondos pola oposición.

## Notas
Bornito de Sousa

**Bornito de Sousa Baltazar Diogo**, nado en Quéssua, Provincia de Malanje o 23 de xullo de 1953, é un político angolano. Actualmente ocupa o cargo de Vicepresidente de Angola. Foi candidato a vicepresidente para o MPLA nas eleccións xerais de 2017, xunto con João Lourenço e membro da Asemblea Constituínte dende 2010. Xurou oficialmente o seu cargo como Vicepresidente o 26 de setembro de 2017.

## Traxectoria 
De Sousa naceu no concello de Quéssua. O seu pai, Job Baltazar Diogo, foi mestre de escola primaria, e tradutor kimbundu-portugués. Foi encarcerado pola axencia de seguridade portuguesa, PIDE-DGS. A súa nai, Catarina Manuel Simão Bento "Katika", era ama de casa.

Estudou na Escola Primaria "Amor e Alegría", na Misión Metodista de Quéssua en Malanje e na Escola da Igrexa Metodista Unida en Luanda. Tamén asistiu ó Liceo Nacional Salvador Correia de Sá e Benevides en Luanda. Obtivo unha licenciatura en dereito da Universidade Agostinho Neto e unha licenciatura en ciencias da Escola Superior do Partido.

## Carreira política 
Comezou como militante do MPLA en Luanda (distrito de Marçal) á idade de 16 anos, en 1969, influenciado polos acontecementos que sucedían no veciño Congo, o arresto do seu pai, Job Baltazar Diogo, e o seu tío materno, o Luís Micolo. Foi encarcerado na prisión de San Pablo en Luanda e São Nicolau (actual Cabo Verde) polo PIDE dende xaneiro de 1971 até maio de 1974. Foi liberado en maio de 1974 despois da revolución do 25 de abril, xunto co seu irmán, o xeneral Baltazar Diogo Cristóvão. Comezou a súa carreira servindo como o primeiro Secretario Nacional da JMPLA. En 1976, converteuse no comisario político das Forzas Armadas de Angola.

Foi o presidente da Comisión Constitucional da Asemblea Nacional, que se encargou de redactar a constitución angolana de 2010. Tamén foi presidente do Grupo Parlamentario do MPLA até febreiro de 2010, cando foi nomeado Ministro de Administración Territorial o 2 de febreiro de 2010, e foi reelixido para o cargo o 1 de outubro de 2012, despois das eleccións de 2012.

## Vida persoal 
Está casado con Maria José Rodrigues Ferreira Diogo. Teñen 4 fillas: Nhenze Mpasi Diogo Mendes, Njolela Chili Diogo, Djamila do Carmo Diogo e Naulila Katika Diogo Graça.

## Notas
Benedetto II Zaccaria

**Benedetto II Zaccaria**, finado en 1330, foi o co-señor de Quíos, así como moitas outras illas do mar Exeo desde 1314 até aprox. 1325.

## Traxectoria 
Benedetto II era o primo de Paleólogo Zaccaria, e sucedeuno en Quíos e outras terras no mar Exeo, xunto co seu irmán Martino. Nalgún momento despois de 1325 este último obrigouno a se retirar, a cambio dunha pensión. Benedetto pediu axuda ao emperador bizantino Andrónico III Paleólogo. En 1329 Martino foi deposto e capturado por unha frota imperial de 105 naves enviadas a Quíos. Benedetto foi nomeado prefecto imperial da illa. Con todo, despois de que morrese sen descendencia a illa foi anexada ao Imperio bizantino. Focea foi recapturada polos bizantinos en 1334.

Casou con Xenebra Doria, filla de Corrado Doria.

## Véxase tamén  
### Bibliografía 
* 
* 
*
I Kill Giants (filme)

***I Kill Giants*** é un filme de fantasía de 2017 dirixido por Anders Walter. O guión é obra de Joe Kelly e baséase na novela gráfica homónima escrita polo propio Kelly e Ken Niimura. Está protagonizado por Madison Wolfe, Imogen Poots, Sydney Wade, Rory Jackson e Zoe Saldana.

## Personaxes 
* Madison Wolfe como Barbara Thorson
* Imogen Poots como Karen Thorson
* Sydney Wade como Sophia
* Rory Jackson como Taylor
* Art Parkinson como Dave
* Zoe Saldana como Mrs. Mollé
* Noel Clarke como Mr. Mollé
* Jennifer Ehle como Mrs. Thorson
* Ciara O'Callaghan como Theresa Tuzzo
* John Boyle como Xigante (voz)

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* 
* Ficha en RottenTomatoes
First They Killed My Father (filme)

***First They Killed My Father*** (en  *Moun dambaung Khmer Krahm samleab ba robsa khnhom*) é un filme de 2017 dirixido por Angelina Jolie. Foi escrito por Jolie e Loung Ung, e baséase nas memorias de Ung no libro homónimo. Ambientado en 1975, o filme conta a vida de Ung con sete anos, que é forzada a ser unha sodado infantil mentres os seus irmáns son enviados a campos de traballo durante o réximo dos Khmer vermellos comunistas.

Foi rodado en Camboxa en lingua khmer.

## Personaxes 
*Sreymoch Sareum como Loung Ung
*Kompheak Phoeung como Pa Ung
*Socheta Sveng como Ma Ung
*Mun Kimhak como Kim
*Sreyneang Oun como Keav

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Filmes de Camboxa propostos ó Óscar ó mellor filme internacional
* Filmes propostos ó mellor filme internacional na 90ª edición dos Óscar

### Ligazóns externas 
* 
* Ficha en AllMovie 
* Ficha en RottenTomatoes 
* Ficha en Metacritic
Terrell Owens

**Terrell Eldorado Owens**, popularmente coñecido como **T.O.**. nado o 7 de decembro de 1973 en Alexander City (Alabama), é un ex xogador profesional de fútbol americano. Competiu durante dezaseis temporadas na National Football League (NFL) como wide receiver. Invitado seis veces á Pro Bowl e seleccionado cinco veces no primeiro equipo All-Pro, Owen mantén verios récords históricos da NFL. Despois de xogar a fútbol americano e baloncesto na Universidade de Tennessee en Chattanooga, Owens foi seleccionado na terceira rolda do Draft de 1996 polos San Francisco 49ers, onde permanceu durante sete temporadas. Posteriormente xogou nos Philadelphia Eagles, Dallas Cowboys, Buffalo Bills e Cincinnati Bengals. Ante da súa retirada xogou para os Allen Wranglers de Football Indoor, para posteriormente asinar cos Seattle Seahawks, aínda que sen chegar a debutar. Considerado como un dos mellores xogadores da súa época, Owens creou moita polémica durante a súa carreira, alén de chamar á atención coas súas extravagantes celebracións de touchdown. No ano 2018 foi incluído no Salón da Fama do Fútbol Profesional.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Terrell Owens no Salón da Fama da NFL
João Lourenço

**João Manuel Gonçalves Lourenço**, nado en Lobito o 5 de marzo de 1954, é un político angolano, Presidente de Angola dende o 26 de setembro de 2017. Foi elixido Presidente da República o 23 de agosto de 2017. Anteriormente foi Ministro de Defensa entre 2014 e 2017.

## Traxectoria 
Participou na guerra de independencia contra as forzas coloniais portuguesas, que rematou en 1975. Logo estudou historia na Unión Soviética entre 1978 e 1982 na Academia Lenin. Ocupou varios cargos no Movemento Popular para a Liberación de Angola (MPLA, un partido inicialmente inspirado polo marxismo-leninismo). A súa carreira militar levouno a servir como comisionado provincial e logo como líder político nacional das FAPLA (Forzas Armadas Populares de Liberación de Angola).

Foi secretario xeral do MPLA de 1998 a 2003. Cando o presidente José Eduardo dos Santos dixo ó final da guerra civil de Angola en 2002 que pensaba deixar o poder, Lourenço xa se perfilaba para sucedelo. Mais dos Santos era un estratego, e a súa declaración só se realizou para identificar ós ambiciosos. João Lourenço foi despedido da secretaría xeral do partido gobernante. Lourenço non era a elección principal do xefe de Estado para sucederlo. Dos Santos primeiro favoreceu ó seu fillo, José Filomeno de Sousa dos Santos, pero os cadros históricos do MPLA eran hostís a esta opción dinástica. Dos Santos tratou entón de impor a un home que lle debía todo, Manuel Vicente, o expresidente da petroleira Sonangol, que non pasara polo exército nin polo partido, e atopábase descualificado por casos de corrupción. Entre 2003 e 2014, João Lourenço converteuse en primeiro vicepresidente da Asemblea Nacional. En abril de 2014, tomou unha posición importante no goberno ó ser nomeado Ministro de Defensa. En agosto de 2016, tamén se converteu en vicepresidente do MPLA.

A finais de decembro de 2016, o MPLA, encabezado por dos Santos, elixiu a João Lourenço como candidato presidencial para as eleccións lexislativas do mes de agosto de 2017. A súa elección foi consensual dentro do partido, sendo considerado un moderado. Segundo o ex primeiro ministro Marcolino Moco, "Lourenço era dunha á prudente no momento da caída do Muro de Berlín". Varias veces presente en Portugal durante os festivais do xornal *Avante!* e nos congresos do Partido Comunista Portugués, João Lourenço foi membro da delegación do MPLA no momento da súa adhesión á Internacional Socialista.

En febreiro de 2017, dos Santos declarou oficialmente que non era candidato á presidencia para as eleccións de agosto de 2017 e que João Lourenço era o candidato do MPLA. Trala vitoria do MPLA nas eleccións xerais, foi elixido Presidente da República e asumiu as súas funcións o 26 de setembro de 2017.

En setembro de 2018, João Lourenço converteuse en líder do MPLA trala decisión de José Eduardo dos Santos de retirarse. Foi elixido no VI Congreso extraordinario do partido cun 98.59% dos votos.

Asumirá o seu cargo como presidente da Unión Africana a partir do 15 de febreiro de 2025, durante 1 ano.

## Notas
Ruokolahti

**Ruokolahti** é un municipio de Finlandia situado na rexión de Carelia do Sur. En 2018 a súa poboación era de 5&nbsp;096&nbsp;habitantes. A superficie do termo municipal é de 1&nbsp;219,85&nbsp;km2, dos cales 277,38nbsp;km2 son auga. O concello ten unha  densidade de poboación de 5,41&nbsp;hab./km².

Limita cos concellos de Imatra, Lappeenranta, Parikkala, Rautjärvi, Taipalsaari, Puumala, Savonlinna e Sulkava, estes tres últimos pertencentes á rexión veciña de Savonia do Sur.

O concello é unilingüe en finés.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Sitio web de Ruokolahti
Glass (filme de 2019)

***Glass*** é un filme estadounidense de 2019 escrito, producido e dirixido por M. Night Shyamalan. É un suspense que é unha secuela dos anteriores filmes de Shyamalan *Unbreakable* (2000) e *Split* (2016), servindo como peche da triloxía. Bruce Willis, Samuel L. Jackson, Spencer Treat Clark e Charlayne Woodard recuperan os seus papei do filme *Unbreakable*, mentres que James McAvoy e Anya Taylor-Joy recuperan os seus de *Split*, xunto con Sarah Paulson, Adam David Thompson e Luke Kirby que se unen ó elenco. No filme David Dunn é encerrado nun hospital psiquiátrico xunto co seu inimigo Mr. Glass, e con "The Horde" e os tres lidian cunha psiquiatra que quere demostrar que os tres en realidade non teñen ningunha habilidade sobrehumana.

## Personaxes 
* James McAvoy como Kevin Wendell Crumb / The Horde
* Bruce Willis como David Dunn / The Overseer
* Samuel L. Jackson como Elijah Price / Mr. Glass
* Sarah Paulson como Dr. Ellie Staple 
* Anya Taylor-Joy como Casey Cooke
* Spencer Treat Clark como Joseph Dunn
* Charlayne Woodard como Mrs. Price
* Adam David Thompson como Daryl
* Luke Kirby como Pierce

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* 
* Ficha en RottenTomatoes
Impresiones y paisajes

***Impresiones y paisajes*** é un libro de viaxes de 1918 escrito polo poeta e dramaturgo español Federico García Lorca. É o seu único libro escrito en prosa e relata as viaxes de estudo que fixo o poeta granadino cando era estudante universitario por terras de Madrid, O Escorial, Ávila, Medina del Campo, Salamanca, Zamora, Astorga, Ourense, Redondela, Santiago de Compostela, A Coruña, Lugo, León, Sahagún, Venta de Baños, Burgos e Segovia durante os anos 1916 e 1917. A portada fíxoa o seu amigo o pintor Ismael González de la Serna.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
### Outros artigos 
* *Seis poemas galegos*
### Ligazóns externas 
* *Impresiones y paisajes* na Biblioteca Digital Hispánica (BNE).
* *Impresiones y paisajes* na Biblioteca Virtual Miguel de Cervantes.
Monte de Abaixo

Como topónimo **Monte de Abaixo** pode referirse a:

;En Galiza
***Monte de Abaixo**, lugar da parroquia de Nogueira, no concello de Ponteareas;
***O Monte de Abaixo**, lugar da parroquia de Sanamede do Monte, no concello da Baña.

## Véxase tamén
### Outros artigos
***O Monte de Arriba**, lugar da parroquia de Corzáns, no concello de Salvaterra de Miño.
O Monte de Silva

Como topónimo **O Monte de Silva** pode referirse a:

;En Galiza
***O Monte de Silva**, lugar da parroquia de Franqueán, no concello do Corgo;
***O Monte de Silva**, lugar da parroquia de Santo Estevo de Folgosa, no concello do Corgo.

## Véxase tamén
### Outros artigos
O Monte Real

O topónimo **O Monte Real** pode referirse a:

;En Galiza
***O Monte Real**, lugar da parroquia de Peitieiros, no concello de Gondomar;
***O Monte Real**, lugar da parroquia das Eiras, no concello do Rosal.

## Véxase tamén
### Outros artigos
Monteiros

Como topónimo **Monteiros** pode referirse a:

;En Galiza
***Monteiros**, lugar da parroquia de Galdo, no concello de Viveiro;
***Os Monteiros**, lugar da parroquia de Brandeso, no concello de Arzúa.

## Véxase tamén
### Outros artigos
George Kittle

**George Krieger Kittle**, nado o 9 de outubro de 1993 en Madison, Wisconsin, é un xogador profesional estadounidense de fútbol americano que xoga na posición de tight end para os San Francisco 49ers da National Football League (NFL). Formado na Universidade de Iowa, foi elixido na quinta rolda do Draft da NFL de 2017 polos 49ers. No ano 2018 foi invitado á Pro Bowl e escollido no segundo equipo All-Pro.

## Estatísticas 
### Récords 
;Récords da NFL
* Máis iardas de recepción para un tight end nunha temporada (1.377) 
* Máis iardas de recepción para un tight end nunha metade (210)

;Récords dos 49ers
* Máis iardas de recepción para un tight end nun partido (210) 
* Primeiro tight end en superar as 1.000 iardas de recepción.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Perfil de George Kittle na páxina dos San Francisco 49ers
Pobo ovimbundu

Os **ovimbundu**, tamén coñecidos como o **mbundu do sur**, son un grupo étnico bantú que vive na chaira de Bié de Angola central e no oeste de faixa litoral destas terras altas. É o grupo étnico máis grande en Angola, representando case o 40% da poboación do país. De xeito maioritario, os ovimbundu practican o cristianismo, sobre todo a *Igrexa Evanxélica Congregacional de Angola (IECA)*, fundada por misioneiros americanos, e a Igrexa católica. Porén, aínda manteñen moitas crenzas e prácticas das relixións tradicionais africanas.

## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Gladwyn Murray Childs, *Umbundu Kinship and Character*, Londres: Oxford University Press, 1949
* Adrian Edwards, *The Ovimbundu Under Two Sovereignties: A Study of Social Control and Social Change Among a People of Angola*, Londres: Oxford University Press, 1962
* Linda Heywood, *Contested Power in Angola, 1940s to the Present*, Rochester/NY: University of Rochester Press, 2000 (A scholarly political history of the Ovimbundu)
* Didier Péclard, "Les incertitudes de la nation en Angola: Aux racines sociales de l'UNITA", París: Karthala, 2015
Pobo ambundu

Os **ambundu**, tamén coñecidos como o **mbundu do norte**, son un grupo étnico bantú que vive no noroeste de Angola, ó norte do río Kwanza. Os ambundu falan a lingua kimbundu, e tamén a lingua oficial do país, o portugués. Son o segundo maior grupo étnico do país.
Os ambundu viven na rexión que se atopa ó leste da capital de Angola, Luanda. Son maioría nas provincias de Bengo e Malanje e en partes das provincias veciñas Cuanza Norte e Cuanza Sul. O xefe do principal reino Mbundu tiña o título de *Ngola*, que é a orixe do nome do país, Angola.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* David Birmingham *Trade and Conflict in Angola: The Mbundu and Their Neighbours  under the Influence of the Portuguese, 1483-1790*, Oxford: Clarendon, 1966
* Joseph Miller  *Kings and Kinsmen: Early  Mbundu states in Angola*, Oxford: Clarendon, 1976
* Jan Vansina *Kingdoms of Savanna: A History of the Central African States until European Occupation*, Madison, 1966.
Lingua umbundu

O **umbundu**, ou **mbundu do sur** (autónimo *úmbúndú*), é unha das dúas linguas bantús faladas en Angola, sendo a outra o kimbundu. É a lingua máis falada de Angola. Os seus falantes son coñecidos como ovimbundu e son un grupo étnico que constitúe un terzo da poboación do país. O seu territorio tradicional son as terras altas de Angola Central e a rexión costeira ó oeste desas terras, incluíndo as cidades de Benguela e Lobito. Por mor de migracións internas recentes, hai grandes comunidades de falantes umbundu na capital, Luanda, e na provincia homónima, así como en Lubango. Segundo datos de 2014 tiña 6,19 millóns de falantes.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
*Schadeberg, Thilo C. (1982) 'Nasalization in Umbundu', *Journal of African Languages and Linguistics*, 4, 2, 109–132.
*Gladwyn M. Childs 'Umbundu Kinship and Character: Being a Description of Social Structure and Individual Development of the Ovimbundu', Londres: Oxford University Press, 1949.  .