open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Fernando García Cadiñanos

**Fernando García Cadiñanos**, nado en Burgos o 7 de maio de 1968, é un sacerdote católico español, bispo de Mondoñedo-Ferrol dende o 4 de setembro de 2021]].

## Traxectoria 
### Familia e formación 
Fillo menor dunha familia sinxela e numerosa, ingresou no seminario menor de Burgos, onde cursou os estudos secundarios obrigatorios e o bacharelato. Continuou no seminario maior da diocese obtendo o grao de bacharel en Teoloxía e a licenciatura en Teoloxía Dogmática pola Facultade de Teoloxía do Norte de España. Foi diácono na parroquia de Briviesca onde mantivo unha gran relación con grupos xuvenís da parroquia como os MEN-GUIS, e que conservou despois.

### Sacerdote 
Recibiu a ordenación sacerdotal na igrexa do Carmen de Burgos o 26 de xuño de 1993.
Desenvolveu o seu labor pastoral inicialmente en Aranda de Douro, como vigairo parroquial da parroquia de Santa Catalina desde 1993 a 1997. Ao mesmo tempo foi delegado de Pastoral Obreira entre 1995 e 1997.

En 1997 continuou a súa formación na Universidade Gregoriana de Roma, obtendo a licenciatura en Ciencias Sociais, especialidade en Doutrina e Ética en 2000.

Ao regreso de Roma, foi nomeado párroco de Solarana e outras nove parroquias  e desde 2004 encargouse tamén da parroquia de Villalmanzo. Ao mesmo tempo exerceu como secretario do Departamento de Formación Sociopolítica da diocese de Burgos. Desde 2005 a 2014 foi arcipreste de Arlanza e secretario do Consello Presbiteral. De 2014 a 2016 foi párroco da nosa Señora das Neves de Burgos. A partir de 2015 exerceu como delegado diocesano de Cáritas e desde 2016, vigairo xeral e moderador de curia da diocese.

### Bispo 
O 1 de xullo de 2021 foi nomeado bispo de Mondoñedo-Ferrol polo papa Francisco. Recibiu a ordenación episcopal o 4 de setembro de mans de Julián Barrio Barrio, tomando posesión á súa vez ese mesmo día da sede mindoniense-ferro
Na Conferencia Episcopal Española é, desde marzo de 2024, presidente da Subcomisión Episcopal para as Migracións e Mobilidade Humana.

## Notas
Ramis

O apelido **Ramis** pode estar referido a:

***Antonio Ramis y Ramis** (1771-1840), historiador, arqueólogo, numismático e avogado balear;
***Juan Carlos Ramis** (nado en 1962), un debuxante galego de banda deseñada;
***Luis Miguel Ramis** (nado en 1970), exfutbolista e adestrador de fútbol español;

### Véxase tamén 
***Ramís**, O Carme, Mondoñedo
***Os** **Ramís**, Anceu, Ponte Caldelas
Carlos Asorey Martínez

**Carlos Asorey Martínez**, nado en Loño (Vila de Cruces) cara a 1950 e finado en 2015, foi un cineasta e cámara galego.

## Traxectoria 
Estudou en Madrid, onde se vinculou ao PCE. Marchou a Francia en 1974. En París frecuentou os ambientes galegos antifranquistas nucleados arrededor da asociación cultural O Toxo. Adquiriu formación cinematográfica como espectador na Cinemateca francesa e como cineasta na Universidade París-Vincennes. Foi actor secundario en *La hipótesis del cuadro robado* (1978) do director chileno exiliado Raoul Ruiz. Filmou a emigración galega en París nos anos setenta. En 1979 presentou o seu documental *Oficio de desterro* na I Mostra de Cine das Nacionalidades e Rexións da Coruña.

Retornou a Galicia en 1981 cun problema de saúde mental. Intentou seguir dedicándose ao cine e preparou guións como *Documental para la ciudad de Compostela*, pero non tivo acollida. Entrou a traballar como cámara na Televisión de Galicia en 1985.

## Obras 
* *A festa popular da montaña*.
* *Oficio de desterro*.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Carlos Asorey, la cámara “desesperada y compulsiva” que grabó la emigración gallega en París durante los 70
* O documentalista militante de Loño
Carlos Asorey

* **Carlos Asorey Brey**, escritor e guionista galego (n. 1956).
* **Carlos Asorey Martínez**, cineasta e cámara galego (1950-2015).
* **Carlos Asorey Sánchez**, hostaleiro galego fundador do Dado-Dadá (1958-2007).
Carlos Asorey Brey

**Carlos Asorey Brey**, nado en Santiago de Compostela en 1956, é un guionista, escritor e cineasta galego.

## Traxectoria 
Licenciado en Ciencias da Información pola Universidade Complutense de Madrid. En 1982 a Filmoteca Nacional proxectou os seus documentais *Bob Dylan, 1962-1982* e *Sin sombra*. Foi coguionista de *Pradolongo*, *Vilamor* e *A Esmorga* con Ignacio Vilar, sendo nomeado para os Goya por este último.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Ficha no Catálogo de cine español
* Ficha na BUSC
A Abeleira, Bardaos, Tordoia

**A Abeleira** é un lugar da parroquia de Bardaos, no concello coruñés de Tordoia, na comarca de Ordes.

## Lugares e parroquias 
### Lugares de Bardaos 
### Parroquias de Tordoia 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Lugares de Tordoia
Luis Suárez Gutiérrez

**Luis Suárez Gutiérrez**, finado en Cangas en abril de 1915, foi un xornalista e escritor galego.

## Traxectoria 
[miniatura|350px|De pé, de esquerda a dereita: [Humberto Cuíñas, Rafael Fuembuena, Blas Agra Mancebo, Miguel de Zárraga, **Luis Suárez Gutiérrez**, Eugenio Fernández Leis e Julián García Larrú. Sentados Enrique Pereira Borrajo, Miguel Fernández Lema, Emilio Rodal e Antonio Fernández Arreo. Asociación da prensa de Vigo, 1909.]]
Republicano. Foi redactor de *La Lucha*, do que tamén foi director. Foi vicesecretario do Círculo Mercantil e Industrial de Vigo. Foi subdirector para Galicia da aseguradora La Previsión Andaluza. Finou en Cangas en abril de 1915.

## Vida persoal 
Casou con Amalia González.

## Notas
Millo (homónimos)

**Millo** pode referirse a:

***Millo**, é unha planta gramínea anual e na mesma planta (monoica) atópanse as súas inflorescencias masculinas (nos extremos terminais) e femininas (nas vaíñas axilares);

## Toponimia 
***Campo de Millo**, lugar da parroquia de Castenda da Torre, no concello de Tordoia.
Alberte Fernández Silva

**Alberte Fernández Silva**, nado en Pontevedra en 1992, é un político galego.

## Traxectoria 
Graduado en Historia pola Universidade de Santiago de Compostela, Fernández Silva comezou no movemento estudantil nacionalista a través dos Comités e a Liga Estudantil Galega, e militou en Galiza Nova dende 2009. O 26 de novembro de 2016 foi elixido secretario xeral de Galiza Nova durante a XIV Asemblea Nacional da organización, permanecendo no cargo ata 2019, cando foi substituído por Paulo Ríos Santomé.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Perfil en *Terra e Tempo*
Marta Gómez Martín

**Marta Gómez Martín**, nada en Salcedo (Pontevedra) o 18 de xullo de 1997,

## Traxectoria 
Estudou Ciencias do Mar na Universidade de Vigo. Durante os seus anos universitarios foi responsable de zona de Pontevedra en Erguer.

Tras tempo simpatizando, comezou a militar con 18 anos  en Galiza Nova na comarca Pontevedra-Caldas, da que colleu a Responsabilidade Comarcal, por primeira vez, en 2018. 

Foi elixida secretaria xeral de Galiza Nova en 2021, substituíndo a Paulo Ríos Santomé no cargo. En decembro de 2023 foi reelixida no posto co 90% dos votos da Asemblea Nacional.

## Obra 
### Obra colectiva 
* "Castelao", en *Meu Castelao!* (2025). Concello de Pontevedra. ISBN 978-84-09-80825-0.

## Notas
Calladita

***Calladita*** é un filme español de 2023 escrito e dirixido por Miguel Faus, e protagonizado por Paula Grimaldo, Ariadna Gil, Pol Hermoso e Luis Bermejo.

## Sinopse 
Traballando para unha familia de clase alta da Costa Brava, a empregada doméstica colombiana Ana descobre novas formas de gozar do verán despois de coñecer a súa compañeira de servizo da casa do lado, Gisela.

## Personaxes 
* Paula Grimaldo como Ana Davide Abbatescianni de *Cineuropa* valorou que o filme "se tería beneficiado dunha escritura máis nítida e sardónica". Laura Pérez de *Fotogramas* valorou o filme con 3 estrelas sobre 5, destacando o descubrimento de Paula Grimaldo como o mellor da obra.

## Notas
Eduardo Vigo Domingues

**Eduardo Vigo Domingues**, é un activista e independentista galego. Vigo foi un dos primeiros independentistas galegos condenados en 2013 por pertencer a Resistência Galega, cunha condena de 18 anos de cárcere, rebaixada posteriormente polo Tribunal Supremo a 13 anos e 9 meses. O 24 de maio de 2024, Rodríguez Fialhega saíu do cárcere da Lama logo de cumprir a condena. En xuño de 2013, Vigo foi acusado, xunto a María Osorio, Antom Santos Peres e Roberto Rodríguez Fialhega de pertencer á organización terrorista Resistência Galega, por posesión de explosivos e por falsificación de documentos. Os maxistrados consideraron que Rodríguez Fialhega e Vigo se reuniron o mesmo día da súa detención para entregar tres termos con explosivos. Nos fogares de Rodríguez Fialhega e Vigo atopáronse unha pota 3,2 quilos de substancias explosivas, documentación falsa, listas de posibles obxectivos e un manual sobre técnicas de interrogatorio da CIA. No xuízo aos catro independentistas considerouse probada a existencia da banda armada terrorista Resistência Galega, o cal sempre negaron os acusados. Nun principio, Vigo Domingues foi condenado a 18 anos de cárcere, mais posteriormente, o Tribunal Supremo de España rebaixou a pena a 13 anos e 9 meses.

O 24 de maio de 2024, Vigo Domingues saíu do cárcere da Lama logo de cumprir a condena.

## Notas
Dune: Part Two

***Dune: Part Two*** é un filme estadounidense de 2024 dirixido e producido por Denis Villeneuve, quen escribiu o guión con Jon Spaihts. É a secuela de *Dune* (2021), e o segundo título da adaptación cinematográfica da novela de 1965 *Dune* de Frank Herbert. Conta a historia de Paul Atreides que reúne os fremen do planeta desértico de Arrakis na súa guerra contra a Casa Harkonnen. Está protagonizado por Timothée Chalamet, Rebecca Ferguson, Josh Brolin, Stellan Skarsgård, Dave Bautista, Zendaya, Charlotte Rampling e Javier Bardem, que retoman os seus papeis do filme anterior, xunto con Austin Butler, Florence Pugh, Christopher Walken e Léa Seydoux que se unen ao elenco.

## Personaxes 
* Timothée Chalamet como Paul Atreides
* Zendaya como Chani
* Rebecca Ferguson como Lady Jessica
* Josh Brolin como Gurney Halleck
* Austin Butler como Feyd-Rautha
* Florence Pugh como Princesa Irulan
* Dave Bautista como Beast Rabban
* Christopher Walken como Emperador Shaddam IV
* Léa Seydoux como Lady Margot Fenring
* Souheila Yacoub como Shishakli
* Stellan Skarsgård como Barón Vladimir Harkonnen
* Charlotte Rampling como Reverenda Nai Mohiam
* Javier Bardem como Stilgar

## Notas
Gene Ween

**Aaron Freeman**, nado en Filadelfia o 17 de marzo de 1970 e coñecido polo nome artístico de **Gene Ween**, é un vocalista e guitarrista estadounidense coñecido por ser un dos membros do grupo de rock alternativo experimental Ween.

## Traxectoria
Freeman, xunto co seu amigo da infancia Mickey Melchiondo (Dean Ween), fundou o grupo a mediados da década de 1980. Ween ampliaríase a cinco membros e tocou ata maio de 2012, cando Freeman deixou de súpeto a banda porque quería perseguir unha carreira en solitario, ademais de querer deixar o alcol. Durante os seguintes anos abandonou brevemente o seu nome Gene Ween e liderou un quinteto chamado Freeman. Pouco despois de revivir o seu nome Gene Ween para unha serie de concertos tributo a Billy Joel, Ween reuniuse en febreiro de 2016 para tres actuacións en Broomfield, Colorado. A banda continuou xirando dende entón.
## Notas
Deinarco de Creta

**Deinarco de Creta** (en latín *Deinarchus*, en grego antigo Δείναρχος) foi un escritor grego da illa de Creta que escribiu unha colección de lendas cretenses. Aparece mencionado na obra de Demetrio de Magnesia.

## Notas
Deinarco

**Deinarco** é un antropónimo de orixe grega que portaban as seguintes persoas da Antigüidade:

* Deinarco de Atenas, o último e menos importante dos dez oradores áticos.
* Deinarco de Corinto, orador corintio.
* Deinarco de Delos, poeta grego.
* Deinarco de Creta, escritor grego.
Illuminati Hotties

**Illuminati Hotties** é unha banda estadounidense de indie rock procedente dos Ánxeles, California, fundada e liderada pola produtora e enxeñeira de son Sarah Tudzin.

## Historia 
Sarah Tudzin comezou a súa carreira na música como enxeñeira de gravación. O proxecto Illuminati Hotties comezou como unha extensión do seu traballo, como un xeito de demostrar as súas variadas capacidades de produción. En 2018 Tudzin e a súa banda publicaron o seu álbum de estrea, *Kiss Yr Frenemies*, a través do selo Tiny Engines.

En outubro de 2019, Tudzin publicou unha canción para ser descargada titulada "ppl plzr", con todos os ingresos da pista destinados ao grupo de prevención do suicidio The Trevor Project.
Despois de que fose "filtrada" o 3 de xullo de 2020, Illuminati Hotties anunciaron un mixtape, ''Free I.H: This Is Not the One You've Been Waiting For*, que sería lanzado ese mesmo mes. Unha entrevista con Stereogum o 10 de xullo deixou claro que estaba relacionado con "un acordo de saída que permitiu a Tudzin mercar o seu contrato de Tiny Engines cunha liquidación en efectivo e un pago de dereitos de autor nun proxecto futuro" e que sería editado o 17 de xullo.

En 2021 Tudzin anunciou que colaborara con Hopeless Records para crear o seu propio selo, Snack Shack Tracks. O primeiro lanzamento da discográfica foi o tema deIlluminati Hotties "MMMOOOAAAAAYAYA". O 10 de xuño a banda publicou o sinxelo "Pool Hopping" e anunciou o seu terceiro álbum de estudio, *Let Me Do One More*, que sería lanzado o 1 de outubro dese ano.

En 2023 Tudzin fixo as voces en "Igyah Kah", unha canción composta por Kevin Kiner coa axuda de Ludwig Göransson, usada no primeiro episodio da serie de televisión *Ahsoka''. O tema foi publicado como parte do primeiro volume da banda sonora orixinal da serie o 15 de setembro de 2023.

## Discografía 
### Álbums 
### Mixtapes 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Bandcamp da banda
Alonso de Ena Wolf

**Alonso de Ena Wolf**, nado en Zaragoza o 3 de agosto de 1992, é un árbitro de fútbol español, que milita na Primeira División RFEF.

## Traxectoria 
Despois de arbitrar en categorías inferiores, ascendeu para a tempada 2018/19 á Segunda División B, na que traballou durante os seguintes tres anos. En 2021 pasou a dirixir partidos da nova Primeira División RFEF.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Datos do árbitro en BDFutbol .
Ben Gibbard

**Benjamin Gibbard**, nado o 11 de agosto de 1976, é un vocalista, compositor e guitarrista estadounidense. É coñecido sobre todo por ser o cantante principal e guitarrista da banda de indie rock Death Cab for Cutie, coa cal gravou dez álbums de estudio, e por ser un dos membros do supergrupo The Postal Service. Gibbard publicou varios álbums en solitario co nome ¡All-Time Quarterback!, e o seu álbum de estrea baixo o seu propio nome, *Former Lives*, apareceu en 2012. Gibbons tamén colaborou con outros artistas como Jay Farrar, The Long Winters, Jenny Lewis, Styrofoam, ou Andrew Kenny de American Analog Set.

## Discografía 
### Death Cab for Cutie 
* *You Can Play These Songs with Chords* (1997)
* *Something About Airplanes* (1998)
* ''We Have the Facts and We're Voting Yes* (2000)
* *The Photo Album* (2001)
* *Transatlanticism* (2003)
* *Plans* (2005)
* *Narrow Stairs* (2008)
* *Codes and Keys* (2011)
* *Kintsugi* (2015)
* *Thank You for Today* (2018)
* *Asphalt Meadows* (2022)

### Ben Gibbard 
* *Home Volume V* (álbum compartido con Andrew Kenny, 2003)
* "Couches In Alleys" (aparece no álbum de  Styrofoam *Nothing's Lost*, 2004*)*
* Kurt Cobain About a Son: Original Score (con Steve Fisk, 2008)
* *Former Lives* (2012)
* *Bandwagonesque* (versión do álbum de Teenage Fanclub *Bandwagonesque*, 2017)
* "Do You Remember" (aparece no álbum de Chance the Rapper *The Big Day*, 2019)
* "Me & Magdalena" (composta por Gibbard para o álbum de The Monkees *Good Times!*, *2016*)
* "Provider" (aparece no EP de Chong the Nomad *A Long Walk*, 2020)
* "Every Beginning Ends" (aparece no álbum de Noah Cyrus *The Hardest Part*, 2022)

### The Postal Service 
* *Give Up* (2003)

### ¡All-Time Quarterback! 
* *¡All-Time Quarterback!* (EP, 1999)
* *The Envelope Sessions* (1999)
* *¡All-Time Quarterback!* (álbum, 1999)

### Kind of Like Spitting 
* *Bridges Worth Burning* (batería e voces, 2002)

### American Analog Set 
* *New Equation / All I Want For Christmas* (7", coros, 2001)

### Con Jay Farrar 
* *One Fast Move or I'm Gone* (2009)

### Pinwheel 
* *Pinwheel'' (1996)

## Notas
Francisco Aparicio Sánchez

**Francisco Aparicio Sánchez**, nado en Yepes (provincia de Toledo) en 1936 e finado en Madrid o 11 de setembro de 20024, foi un escultor, medallista e deseñador de moedas español.

## Traxectoria 
Francisco Aparicio realizou os seus estudos artísticos na Escola Superior de Belas Artes da Real Academia de San Fernando, en Madrid, de 1955 a 1960, e posteriormente, en 1981, acadou a licenciatura en Belas Artes, pola Universidade Complutense de Madrid. É un representante da escultura realista que se adscribe dentro do que se coñece como realismo máxico madrileño, xurdido a finais da década de 1970, onde o tema da figura humana resulta patente. A súa modelaxe achégao á estética dalgúns artistas da nova figuración italiana, como Marino Marini e Giacomo Manzù.

[miniatura|265x265px|Estatua a [Isabel I de Castela|Isabel a Católica en Arévalo, Ávila.]]

Esta é unha escolma dalgunhas das súas esculturas públicas : Por este labor, mereceu varios recoñecementos, entre os que destacan o primeiro Premio Tomás Francisco Prieto, concedido pola Fabrica Nacional de Moeda e Timbre, en 1977, e o primeiro Premio de Medalla no I Centenario do Círculo de Belas Artes de Madrid, en 1979.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Leyva, A. (2018). *Francisco Aparicio. La realidad creada*. Pro Amici Orfila Galeriae.
A Barca, Berreo, Trazo

**A Barca** é un lugar da parroquia de Berreo, no concello coruñés de Trazo, na comarca de Ordes.

## Lugares e parroquias 
### Lugares de Berreo 
### Parroquias de Trazo 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Lugares de Trazo
Viaño

**Viaño** pode referirse a:

***María Alicia Viaño García**, mestra galega (1888-1979);

## Toponimia 
***Viaño Grande**, lugar da parroquia de Campo, no concello de Trazo;
***Viaño Pequeno**, lugar da parroquia de Campo, no concello de Trazo.
Segundo Vila Torres

**Segundo Vila Torres**, nado en Pompeán (Paradela, Meis) en 1840 e finado no pazo da Moroza (Paradela) o 12 de xaneiro de 1914, foi un político galego.
## Traxectoria
Foi alcalde de Meis en 1876, e foi tamén xuíz de paz.
## Vida persoal
Casou con Carmen Betanzos Salgado, e tras quedar viúvo casou coa sobriña da súa muller, Carmen Salgado Betanzos. Foi tío do avogado Juan Salgado. As súas herdeiras foron as súas sobriñas Carmen e Josefa Romay Vila.

## Notas
Joaquim Arena

**Joaquim Arena**, nado na Ilha de São Vicente (Cabo Verde) en 1964, é un escritor luso-caboverdiano en lingua portuguesa.

## Traxectoria 
Fillo de pai portugués e nai caboverdiana, en 1970 a familia vai para Portugal. A comezos da década de 1990, despois de viaxar por Europa, volveu a Lisboa e licenciouse en Dereito e traballou como avogado, músico e xornalista. Dirixiu a revista *África hoje* de temática lusófona. En 1998 volveu para Cabo Verde, onde funda o diario *O cidadão* en Mindelo en 1998. Tamén foi conselleiro cultural da Alliance Française. Na cidade da Praia, organizou coloquios e palestras con figuras como Francisco Louçã, Rui Moreira, Clara Ferreira Alves, Pedro Mexia, Francisco José Viegas, José Jorge Letria e Olinda Beja.

Foi conselleiro cultural e de comunicación de 2017 ata 2021 do presidente de Cabo Verde Jorge Carlos Fonseca.

*A verdade de Chindo Luz* (2006) conta a historia dunha familia caboverdiana que se asenta nos barrios marxinais de Lisboa dos anos setenta do século XX. O escritor xa visitara Burela acompañando o presidente de Cabo Verde en abril de 2024.

## Obras 
* *A verdade de Chindo Luz* (2006). Oficina do Livro. 246 páxs. ISBN 9789895551903. Novela.
** *La verdad sobre Chindo Luz* (2008). Tenerife: Baile del Sol. 214 páxs. ISBN 9788496687929.
* *Para Onde Voam as Tartarugas* (2010). Caminho. 376 páxs. ISBN 978-9722121132. Novela.
* *Debaixo da Nossa Pele. Uma viagem* (2017).  Imprensa Nacional Casa da Moeda. ISBN 978-9722725842.  En 2022 o libro foi escollido pola DGLAB, Ministério da Cultura e a Embaixada de Portugal en Pequín, para ser traducido e publicado na China. 
** *Under Our Skin, a Voyage* (2023). Unnamed Press (Los Angeles- USA). Foi elixido pola revista online *Words Without Borders*, como un dos mellores libros traducidos publicados nos Estados Unidos no ano de 2023. 
* *Siríaco e Mister Charles* (2022). Quetzal Editores. 272 páxs. ISBN 9789897228261. Novela. Está prevista a publicación no Brasil en 2024 e  e en 2025 en Italia e Serbia.
* *O Sabor da Água da Chuva e Outras Memórias da Amiga Perfeita* (2023). 329 páxs. Imprensa Nacional Casa da Moeda. ISBN 978-972-27-3125-6. Novela.

## Premios 
* Premio Arnaldo França 2022 por *O Sabor da Água da Chuva e Outras Memórias da Amiga Perfeita.*
* Premio Océanos de Literatura 2023, Categoría de Prosa, por *Siríaco e Mister Charles* (2022).

## Notas
Bohechío

**Bohechío** foi un do cinco caciques e o máis ancián xefe taíno da Española que gobernaba o cacicado de Jaragua, na zona sur do que hoxe é Haití. Irmán da princesa Anacaona, quen tras a morte deste, arredor do ano 1502, se converteu en raíña e cacique de Jaragua.  

Bohechío axudou ao seu cuñado Caonabo, cacique de Maguana, a atacar o forte La Navidad que instaurara o navegante e conquistador Cristovo Colón no veciño territorio do cacicado de Marién, o cal estaba gobernado polo cacique Guacanagarix. Tivo un trato afable con Bartolomeu Colón e durante o seu reinado aconteceu a rebelión de Roldán contra o ano 1496.

miniatura|300px|right|Cacicado de Jaragua, gobernado por Bohechío.
O cacicado gobernado por Bohechío era avanzado en termos culturais.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Colón, Cristovo *Relaciones de viajes*
* Colón, Hernando *Historia del Almirante*
*
Lingua ciguayo

O **ciguayo** (siwayo) era a lingua falada na península de Samaná na illa da Española (na actual República Dominicana) no tempo da conquista española. Os ciguayos parecen ser poboadores anteriores aos taínos agrícolas que habitaban gran parte da illa. A lingua parece que estaba moribunda no momento do contacto cos casteláns, e ao cabo dun século extinguiuse.

O ciguayo, que non era unha lingua da familia arauaca como a falada polos seus veciños taínos, falábase na costa nordeste da diocese católica de Magua, dende Nagua ao sur ata polo menos o río Yuna, e en toda a Península de Samaná.

Granberry & Vescelius (2004) analizaron os morfemas de *tuob* 'ouro' e *Quizquella* 'moi montañoso' como:

;to-w-b(e) 'ouro'
**to*- (cf. Tol oriental *t* 'pesadez')
*-*w*- (cf. Tol oriental -*w*- 'o seu')
*-*b(e)* (cf. Tol oriental -*pe* 'pedra')

;kʰis-kʰe-ya 'moi montañoso'
**kʰis*- (cf. Tol oriental *kʰis* 'pedra dura')
*-*kʰe*- (cf. reduplicación en tol oriental)
*-*ya* (cf. Tol oriental *yo* 'árbore')

## Notas
Ángel Buceta Loroño

**Ángel Buceta Loroño**, nado en Vilagarcía de Arousa o 17 de xaneiro de 1917 e finado en Pontevedra o 11 de outubro de 1937, foi un sindicalista e guerrilleiro galego.

## Traxectoria 
Empregado. Co golpe de Estado do 18 de xullo de 1936 fuxiu ao monte por medo a ser detido. Refuxiouse no mato chamado Picote, en Rubiáns, onde dúas mulleres lle levaban a comida. A principio de 1937 integrouse no grupo guerrilleiro organizado por Rodrigo Beruete Alejandre no monte Xiabre con outros fuxidos: Ramón Rodríguez Carregal, Francisco Baamonde García, Manuel Martínez Freire, José Torres Eiras, e Serafín Brea Otero, ao que se foron incorporando Urbano Tarrío Montero, Manuel Limeres Ordóñez, Juan Gil Quintela, Antonio Basilio Sayanes González, Pilar Fernández Seijo e Manuel Díaz Hermo.

Perseguidos pola Garda Civil, o exército, os carabineiros e as milicias de Falanxe e a Garda Cívica de Vilagarcía, o 13 de febreiro de 1937 cercaron a casa de Pilar Fernández en Trabanca Badiña onde estaban refuxiados Buceta, Beruete, Juan Gil e Manuel Díaz, pero lograron fuxir. Na persecución morreu Manuel Díaz Hermo e Ángel Buceta, ferido, entregouse dous días despois no cuartel. A súa declaración levou á detención de Francisco Baamonde. Estivo internado no Hospital de Pontevedra ata o 31 de marzo. O 22 de xullo de 1937 foi xulgado en consello de guerra en Pontevedra por rebelión xunto con Francisco Baamonde. Condenados á pena de morte, foron executados o 11 de outubro de 1937 ás seis da mañá, na avenida de Buenos Aires de Pontevedra, por unha sección da Garda de Asalto. Abríronlle expediente de responsabilidades políticas en 1940.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 

### Ligazóns externas 
* Contra o esquecemento: Ángel Buceta Loroño e Francisco Baamonde García.
Primeira división española 2023/24

A tempada **2023–24** da Primeira División (denominada **LALIGA EA Sports** por motivos de patrocinio) foi a 93.ª edición da máxima competición profesional de fútbol de España. Origanizada pola Liga de Fútbol Profesional, comezou o 11 de agosto de 2023 e rematou o 26 de maio de 2024. O FC Barcelona era o defensor do título, tras gañar a súa 27.ª liga a tempada anterior. O campión foi o Real Madrid, que logrou o seu 36.º título.

## Clasificación 
|rowspan=4 |Clasificación para a fase de liga da Liga de Campións da UEFA

|rowspan=2 |Clasificación para a fase de liga da UEFA Europa League

|rowspan=1 |Clasificación para a rolda eliminatoria da Conference League

|rowspan=10 style="background-color:#F9F9F9;"|

|rowspan=3 |Descenso á Segunda División

## Véxase tamén 
* Segunda División 2023–24
* Copa do Rei 2023–24

### Ligazóns externas 
* Páxina oficial de LaLiga
Gonselle

O topónimo **Gonselle** pode referirse a:

;En Galiza
***Gonselle de Abaixo**, lugar da parroquia de Morlán, no concello de Trazo;
***Gonselle de Arriba**, lugar da parroquia de Morlán, no concello de Trazo.

## Véxase tamén
### Outros artigos
***Gondelle**, lugar da parroquia de Oza, no concello de Teo.
Gonselle de Arriba, Morlán, Trazo

**Gonselle de Arriba** é un lugar da parroquia de Morlán, no concello coruñés de Trazo, na comarca de Ordes. Segundo o IGE, en 2023 tiña 17 habitantes (6 homes e 11 mulleres).

## Lugares e parroquias 
### Lugares de Morlán 
### Parroquias de Trazo 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Lugares de Trazo
Restande

Como topónimo **Restande** pode referirse a:

;En Galiza
***Restande**, parroquia do concello de Trazo;
****Restande de Abaixo**, lugar de dita parroquia.
Segunda división española 2024/25

A tempada **2024–25** da Segunda División (denominada **LaLiga Hypermotion** por motivos de patrocinio) foi a 94.ª edición do segundo nivel de competición profesional de fútbol de España. Organizada pola Liga de Fútbol Profesional, deu comezo o 16 de agosto de 2024 e rematou o 22 de xuño de 2025, tras a disputa da promoción de ascenso a Primeira División.

## Equipos 
### Ascensos e descensos 
 

 

 

|}

### Equipos e localizacións 
### Información 
### Cambios de adestradores 
## Clasificación 
### Máximos goleadores 
### Tripletes ou máis 
## Véxase tamén 
* Primeira División 2024–25
* Copa do Rei 2024–25

### Ligazóns externas 
* Páxina oficial de LaLiga
Os Ameneiros, Goente, As Pontes de García Rodríguez

**Os Ameneiros** é un lugar da parroquia de Goente, no concello coruñés das Pontes de García Rodríguez, na comarca de Eume.

## Lugares e parroquias 
### Lugares de Goente 
### Parroquias das Pontes de García Rodríguez 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Lugares das Pontes de García Rodríguez
Manuel Limeres Ordóñez

**Manuel Limeres Ordóñez**, nado en Vilagarcía de Arousa cara a 1907 e finado no mesmo concello o 16 de febreiro de 1937, foi un sindicalista e guerrilleiro galego.

## Traxectoria 
Xornaleiro. Membro da CNT e militante do PCE. Co golpe de Estado do 18 de xullo de 1936 foi acusado de participar no asalto ao Club de Regatas de Vilagarcía. Fuxiu ao monte. Integrouse no grupo guerrilleiro organizado por Rodrigo Beruete Alejandre no monte Xiabre cos fuxidos Ángel Buceta Loroño Ramón Rodríguez Carregal, Francisco Baamonde García, Manuel Martínez Freire, José Torres Eiras, e Serafín Brea Otero, ao que se incorporou con Urbano Tarrío Montero, Juan Gil Quintela, Antonio Basilio Sayanes González, Pilar Fernández Seijo e Manuel Díaz Hermo.

Perseguidos pola Garda Civil, o exército, os carabineiros e as milicias de Falange e a Garda Cívica de Vilagarcía, o 13 de febreiro de 1937 cercaron a casa de Pilar Fernández en Trabanca Badiña onde estaban refuxiados Buceta, Beruete, Juan Gil e Manuel Díaz. O 16 de febreiro foron cercados nunha casa de Loenzo, os franquistas prenden lume ao edificio e morreron carbonizados Rodrigo Beruete, Pilar Fernández, Manuel Limeres e Antonio Sayanes. Os cadáveres foron trasladados ao cemiterio de Vilagarcía e soterrados nunha fosa común sen nome.
## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 

### Ligazóns externas 
* Quema de un escondite republicano
* Contra o esquecemento: Ángel Buceta Loroño e Francisco Baamonde García.
Josh Feeney

**Joshua Feeney**, nado en Blackpool o 6 de maio de 2005, é un futbolista inglés que xoga como defensa no Real Unión, da Primeira División RFEF, cedido polo Aston Villa. Foi internacional coas categorías inferiores da selección de Inglaterra.

## Traxectoria 
Seu pai, Charlie Feeney, foi adestrador de fútbol en Poulton (Lancashire), onde Joshua comezou a xogar ao fútbol aos cinco anos. Con 12 anos ingresou na canteira do Fleetwood Town, onde permaneceu ata xullo de 2021, cando pasou ao Aston Villa.

No verán de 2022 asinou o seu primeiro contrato profesional co Aston Villa e foi convocado para o encontro da primeira xornada da tempada 2022/23 da Premier League contra o Brentford, aínda que non chegou a debutar. 

O 1 de febreiro de 2024 foi cedido ata o final da tempada ao Real Unión de Irún, da Primeira División RFEF. No club vasco tivo como adestrador ao seu antigo técnico no equipo xuvenil do Aston Villa Iñigo Idiakez, ata que este foi substituído polo galego Fran Justo. 

## Selección nacional 
Elixible polas seleccións de Inglaterra e Escocia, optou por representar a Inglaterra nas súas categorías inferiores. En 2021 foi nomeado capitán da selección inglesa sub-16. Tras xogar coa sub-17, en setembro de 2022 foi convocado por primeira vez pola selección sub-18.

## Notas
Pedrafita de Rebordiño

A **pedrafita de Rebordiño** é un menhir do tipo «forma cabeza», posiblemente da Idade de Bronce, atopado en Soutelo Verde (O Castro de Laza, Laza).
## Descrición 
Trátase dunha pedra de granito de 1,88 m de altura, 0,76 m de anchura e 0,40 m de espesor. Presenta unha protuberancia na parte superior que se interpretou como unha cabeza. A un terzo da altura presenta dúas escotaduras que buscan a forma antorpomorfa que se pode ver noutras estatuas-menhir deste tipo. Do poboado non se conservan restos de muralla ou construcións e foi moi alterado polas actividades forestais.

## Notas
Cayacoa

**Cayacoa** foi o gran xefe e cacique taíno do cacicado de Higüey na Española. A única referencia sobre a súa existencia é a do cronista Gonzalo Fernández de Oviedo. Segundo el, dominaba a parte oriental a illa no momento da chegada de Cristovo Colón en 1492, e despois de Caonabo, Cayacoa era un dos caciques máis poderosos da illa e posuía unha lexión de homes baixo o seu mando. Porén, Bartolomé de las Casas di que o cacique de Higüey era Higuanamá.

## Traxectoria 
Segundo Oviedo Cayacoa morreu axiña logo do contacto cos casteláns, e despois da súa morte, a súa muller, converteuse ao cristianismo e foi bautizada como Inés de Cayacoa (outras fontes citan que foi bautizada co nome de Catalina) casou co español Miguel Díaz de Aux (Aus) mediante o rito católico. Tiveron dous fillos: Miguelico e unha filla cuxo nome non aparece. Miguelico naceu na Española arredor de 1496.  

Miguel Díaz de Aux morreu en 1515 e deixou testamento notariado en Sevilla en 1504. A través deste instrumento legou 200.000 marabedís ao seu fillo Miguelico, duplicando esta cantidade se optaba por seguir un oficio sacerdotal. Contan que Miguelico optou por seguir os pasos do seu pai, participando con Hernán Cortés na conquista de Nova España.

Hai unha historia que ten que ver coas minas de ouro de Hayna. Cóntase que Miguel Díaz cría matar a un home nunha liorta e fuxiu ata chegar á beira do río Ozama en Higüey, onde coñeceu á viúva do cacique Cayacoa.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Colón, Cristovo, *Relaciones de viajes*
* Colón, Hernando, *Historia del Almirante*
*
A Bouza, Baíñas, Vimianzo

**A Bouza** é un lugar da parroquia de Baíñas, no concello coruñés de Vimianzo, na comarca da Terra de Soneira.

## Lugares e parroquias 
### Lugares de Baíñas 
### Parroquias de Vimianzo 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Lugares de Vimianzo
Pedralonga, Aro, Negreira

**Pedralonga** é un lugar da parroquia de Aro no concello coruñés de Negreira, na comarca da Barcala. Segundo o Instituto Galego de Estatística, en 2024 tiña 42 habitantes (19 homes e 23 mulleres).

## Lugares e parroquias 
### Lugares de Aro 
### Parroquias de Negreira 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Lugares de Negreira
Brother Bear 2

***Brother Bear 2*** é un filme estadounidense de 2006 dirixido por Ben Gluck e é a secuela de *Brother Bear*. Estreouse o 29 de maio de 2006. Melissa Etheridge contribuíu con tres cancións ao filme. A historia continúa as aventuras dos irmáns osos Kenai e Koda. Mentres que o primeiro filme trataba da relación de Kenai con Koda, este céntrase máis no seu vínculo cunha moza humana do seu pasado, Nita.

Só cinco dos personaxes orixinais regresan para a secuela (excluíndo Denahi): Kenai, Koda, Rutt, Tuke e Tug, xa que Jason Raize morreu o 3 de febreiro de 2004. Só catro deses actores repetiron os seus papeis orixinais: Jeremy Suarez, Rick Moranis, Dave Thomas e Michael Clarke Duncan. Jason Marsden, que participou no primeiro tráiler, anunciouse orixinalmente para darlle voz a Kenai,  mais finalmente foi Patrick Dempsey quen fixo a voz do personaxe. Porén, os créditos finais aínda sinalan a Marsden como unha das voces adicionais.

## Personaxes 
* Patrick Dempsey como Kenai
** Jack Weber como Kenai de neno
* Jeremy Suarez como Koda
* Mandy Moore como Nita
** Michaela Jill Murphy como Nita de nena
* Rick Moranis como Rutt
* Dave Thomas como Tuke
* Michael Clarke Duncan como Tug
* Andrea Martin como Anda
* Jeff Bennett como Atka
* Catherine O'Hara como Kata
* Wanda Sykes como Innoko
* Wendie Malick como Siqiniq
* Kathy Najimy como Taqqiq
* Tress MacNeille como Hoonah
* Jim Cummings como Bering e Chilkoot

## Produción 
O filme foi producido por DisneyToon Studios, Disney Animation Australia e Project Firefly, unha empresa de animación fundada por antigos empregados de Disney Feature Animation Florida.

## Notas
San Pedro, Bugallido, Negreira

**San Pedro** é un lugar da parroquia de Bugallido no concello coruñés de Negreira, na comarca da Barcala.
## Toponimia
O topónimo **San Pedro** é un haxiotopónimo referido ao apóstolo Pedro e débese á presenza no lugar da igrexa de San Pedro de Bugallido.

## Lugares e parroquias 
### Lugares de Bugallido 
### Parroquias de Negreira 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Lugares de Negreira
Étienne Clémentel

**Étienne Clémentel**, nado en Clermont-Ferrand (Puy-de-Dôme) o 11 de xaneiro de 1864 e finado en Prompsat (Puy-de-Dôme) Foi Ministro de Comercio, Industria, Correos e Telégrafos dende o 29 de outubro de 1915 ao 27 de novembro de 1919.

Tamén foi pintor e fotógrafo. Algúns dos seus traballos atópanse no Musée d'Orsay.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas
* Artigos de prensa sobre Étienne Clémentel nos 20th Century Press Archives na ZBW.
Brandián, Somede, As Pontes de García Rodríguez

**Brandián** é un lugar da parroquia de Somede, no concello coruñés das Pontes de García Rodríguez, na comarca de Eume.

## Lugares e parroquias 
### Lugares de Somede 
### Parroquias das Pontes de García Rodríguez 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Lugares das Pontes de García Rodríguez
Rebelle (homónimos)

O termo **Rebelle** pode referirse a:

****Rebelle***, filme canadense de 2012 escrito e dirixido por Kim Nguyen e protagonizado por Rachel Mwanza, Alain Lino Mic Eli Bastien e Serge Kanyinda.

Como topónimo, pode referirse a:

;En Galiza
***Rebelle**, lugar da parroquia de Serramo, no concello de Vimianzo.

## Véxase tamén
### Outros artigos
Os Outeiros, Portor, Negreira

**Os Outeiros** é un lugar da parroquia de Portor no concello coruñés de Negreira, na comarca da Barcala.

## Toponimia 
A orixe do topónimo é o latín , que é unha parte alta ou elevación do terreo.

## Lugares e parroquias 
### Lugares de Portor 
### Parroquias de Negreira 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Lugares de Negreira
O Cal, Barbos, Ortigueira

**O Cal** é un lugar da parroquia de Barbos no concello coruñés de Ortigueira, na comarca do Ortegal.

## Lugares e parroquias 
### Lugares de Barbos 
### Parroquias de Ortigueira 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Lugares de Ortigueira
A Braña, Baio, Zas

**A Braña** é un lugar da parroquia de Baio, no concello coruñés de Zas, na comarca da Terra de Soneira.

## Lugares e parroquias 
### Lugares de Baio 
### Parroquias de Zas 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Lugares de Zas
Xallas de Abaixo, Xallas, Negreira

**Xallas de Abaixo** é un lugar da parroquia de Xallas no concello coruñés de Negreira, na comarca da Barcala. Segundo o Instituto Galego de Estatística, en 2024 tiña 23 habitantes (10 homes e 13 mulleres).

## Lugares e parroquias 
### Lugares de Xallas 
### Parroquias de Negreira 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Lugares de Negreira
As Cancelas, Budiño, O Pino

**As Cancelas** é un lugar da parroquia de Budiño, no concello coruñés do Pino, na comarca de Arzúa.

## Lugares e parroquias 
### Lugares de Budiño 
### Parroquias do Pino 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Lugares do Pino
Naiara Moreno Aznar

**Naiara Moreno Aznar**, nada en Zaragoza o 29 de abril de 1997, coñecida simplemente como **Naiara**, é unha cantante española. Foi gañadora de Operación Triunfo 2023.

## Traxectoria 
Naceu en Zaragoza o 29 de abril de 1997. É a máis vella de 6 irmáns. Naiara foi cantante da orquestra aragonesa Nueva Alaska, até o seu paso por Operación Triunfo 2023.

### Carreira artística 
Naiara participou en "Cántame una canción", concurso que se emitiu en 2010. A súa carreira profesional na música comezou como cantante da orquestra Nueva Alaska, actúa por diferentes municipios e cidades de España, especialmente en Aragón.

O 6 de xullo de 2023, Naiara presentouse ao casting de Operación Triunfo en Zaragoza. A cantante foi seleccionada, conseguindo pasar as diferentes fases até chegar ao casting final (que tivo lugar a principios de outubro de 2023 en Barcelona) e á Gala 0, onde actuou por primeira vez en Operación Triunfo o 20 de novembro de 2023, coa canción «Me muero» de La Quinta Estación. No seu paso polo programa, logrou ser e favorita do público de Operación Triunfo en tres ocasións, e logrou un éxito especial en Zaragoza, xunto a Juanjo Bona, cantando xotas durante o seu paso, e dando visibilidade a Aragón.

O 5 de febreiro de 2024, Naiara converteuse en finalista de Operación Triunfo grazas á puntuación outorgada polos membros do xurado, e o 19 de febreiro foi proclamada gañadora facéndose cos 100.000€ do premio coa canción «Sobreviviré» de Mónica Naranjo e un 49% dos votos, o máximo na historia de Operación Triunfo.

Naiara lanzou o seu sinxelo "ENLOKIÁ" de forma exclusiva en Amazon Music e estivo dispoñible en todas plataformas desde o venres 19 de abril de 2024, xunto co videoclip. Trátase dun tema urbano con tinguiduras electrónicas.

## Discografía 
* Laéne, 2023 (EP)
* Operación Triunfo (2023 / 2024)
** Gala 0 - Me muero
** Gala 1 - Para No Verte Más (ft. Alvaro Mayo)
** Gala 2 - Se Fue (ft. Salma, Omar Samba)
** Gala 3 - Tómame o Déjame
** Gala 4 - Salvaje (ft. Ruslana)
** Gala 5 - Corazón Hambriento (ft. Lucas Curotto)
** Gala 6 - El Frasante (ft. CrisB)
** Gala 7 - Sweet But Psycho (ft. Bea Fernández)
** Gala 8 - La Gata Bajo La Lluvia
** Gala 9 - La Cigarra (ft Juanjo Bona)
** Gala 10 - Despechá
** Gala 11 - Let's Get Loud
** Gala 12 - Sobreviviré
* Enlokiá, 2024 (sencillo)

### Televisión 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas
Desakato

**Desakato** foi un grupo de punk rock procedente de Llanera, en Asturias, que, a pesar de cantar xeralmente en castelán, en todos os seus discos inclúen, polo menos, un tema en asturiano.

O grupo comeza a súa andaina en 2003 na Escuela Municipal de Música de Llanera (Asturies), coa unión dos irmáns Pablo e Pepo, despois de pasar por outros grupos da zona. Un ano despois gravan a súa primeira maqueta (*Agujero Social*) e en 2005 publican a súa segunda maqueta (*Gritando en silencio*).

En 2008, gravan o seu primeiro disco (*Con el viento en la cara*), nos estudos La Viesta de Avilés; ó que seguirán varios máis, presentados en festivais, salas e recintos de toda a península.

En novembro de 2022, anuncian a súa retirada cunha xira de despedida para ano seguinte. A xira *El año que vivimos intensamente* conclúe finalmente  o 11 de novembro de 2023, enchendo o WiZink Center de Madrid.

O grupo defendeu sempre a plena oficialidade da lingua asturiana.

## Compoñentes 
* Pablo (guitarra e vocalista principal)
* Gabri (guitarra)
* Pepo (vocalista principal)
* Falu (trompeta e harmónica)
* Mario (baixo)

Outros membros:
* Nano (membranófono e vocalista)
* Dani (gaita e técnico de son)

## Discografía 
* *Agujero social* (maqueta, 2004)
* *Gritando en silencio* (maqueta, 2005)
* *Con el viento de cara* (2008)
* Miseria, sangre y plomo (2010)
* *Inercia* (2012)
* *Buen viaje* (2014)
* *La teoría del fuego* (2016)
* *Antártida* (EP, 2018)
* *La miel de las flores muertas* (2020)

## Documental 
* *Desakato: Pacto de sangre* (2016)

## Notas
Wikipedia en dusun

A **Wikipedia en dusun** é a edición da enciclopedia libre Wikipedia en lingua dusun. Foi creada o 28 de maio de 2024.

Esta versión da enciclopedia contén  artigos e  usuarios, dos cales  son activos.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Wikipedia en dusun
* Wikipedia en dusun (móbil)
Guarionex

**Guarionex** (do iñeri: "o noso umbilical", que provén de *W(a)-*, o noso; *áriona*, embigo’) finado o 11 de xullo de 1502, foi un cacique taíno e xefe do cacicado de Maguá, na illa da Española, na época do descubrimento de América. Dise que o seu nome significa "señor valente e nobre" en lingua taína.

## Traxectoria 
miniatura|300px|dereita|Territorio do cacicado de Maguá gobernado por Guarionex.
Dende 1494, os invasores españois capitaneados por Cristovo Colón impuxeran grandes tributos á poboación indíxena da Española. Segundo o cronista Pedro Mártir, para conseguir o favor de Colón, Guarionex concedera a man dunha irmá súa a un indíxena cubano que servía ao almirante e que fora bautizado como Diego. Daquela, os españois construíran un forte, chamado da Concepción, a moi pouca distancia do poboado de Guarionex.

En 1495, os taínos dirixidos polo cacique Caonabo levantáronse en armas. Guarionex uniuse á revolta, mais foron esmagados polas tropas invasoras na batalla de la Vega Real. Logo desta derrota, Guarionex seguiu unha política de pacificación cara aos españois, mais en 1497 a situación deteriorárase a tal punto que Guarionex tivo que ceder ante aqueles que pedían unha nova sublevación, e foi nomeado o seu líder. O cacique fixo tratos con Francisco Roldán, que se sublevara contra os Colón, e dispúxose a atacar aos españois. Porén, o adiantado Bartolomeu Colón xuntou uns 400 homes e atacou por sorpresa o poboado de Guarionex, logrando capturalos. Outros destacamentos de españois capturaron outros xefes da revolta nos seus poboados respectivos. Este golpe de man puxo fin definitivamente á rebelión armada. Pouco despois, unha gran multitude de taínos manifestouse pacificamente ante o poboado español para pedir a liberación dos seus xefes. Bartolomeu Colón executou dous deles e liberou os demais, incluíndo a Guarionex, que volveu á súa política de submisión. 

Ao cabo duns anos, Guarionex perdeu o mando entre os seus e fuxiu coa súa familia ao norte da illa, onde foi acollido polos ciguayos. Segundo Pedro Mártir, dende alí Guarionex púxose a fustrigar os españois dos arredores, aínda que Bartolomé de las Casas di que foi unha mera suposición dos españois que a desaparición de Guarionex significase que se revelara de novo. miniatura|dereita|Mapa do Smithsonian de 1901 cos caciques de Porto Rico. O territorio de Guarionex, Oroso, sinalado cun 6.
Nalgún momento, Guarionex viaxou a Porto Rico e foi cacique de Otoa (actual Utuado, Porto Rico).

Cristovo Colón enviou o seu irmán Bartolomeu a capturar a Guarionex á fronte dun continxente de varios milleiros de taínos aliados, e mais uns poucos soldados españois. O adiantado chegou, logo de varias batallas, até o poboado do xefe ciguayo, Mayobanex, e ofreceulle retirarse en troques de que lle entregasen a Guarionex; Mayobanex negouse e a loita continuou. Finalmente, tanto Mayobanex como Guarionex foron capturados polos españois. 

Parece ser que Guarionex foi embarcado encadeado con dirección a España en 1502 mais a nave que o transportaba afundiu durante a travesía por mor dunha tormenta e Guarionex morreu afogado.

## Notas
Ander Vidorreta

**Ander Vidorreta Larrumbe**, nado en Soria o 12 de xullo de 1997, é un futbolista español que xoga como centrocampista no Real Unión, da Primeira División RFEF. 

## Traxectoria 
Formado como futbolista na canteira do Numancia, debutou co filial na Tercera División o 27 de agosto de 2016, nunha goleada por 7-0 sobre o Almazán. En xuño de 2019, despois de ser indiscutible no filial, foi definitivamente ascendido ao primeiro equipo, tras asinar un contrato por un ano.

Debutou co primeiro equipo na Segunda División o 8 de decembro de 2019, xogando como titular nunha derrota por 1-3 ante a UD Las Palmas. En outubro de 2020 fichou polo Tarazona, da Segunda División B. A continuación pasou polo Avilés e o Calahorra, antes de recalar en 2023 no Real Unión, da Primeira División RFEF.

## Notas
O Río, Devesos, Ortigueira

**O Río** é un lugar da parroquia de Devesos no concello coruñés de Ortigueira, na comarca do Ortegal.

## Lugares e parroquias 
### Lugares de Devesos 
### Parroquias de Ortigueira 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Lugares de Ortigueira
Antonio Sayanes González

**Antonio Basilio Sayanes González**, nado en Vilagarcía de Arousa en xuño de 1903 e finado no mesmo concello o 16 de febreiro de 1937, foi un sindicalista e guerrilleiro galego.

## Traxectoria 
Instalado en Sárdoma. Militante da CNT, directivo do Sindicato de Industria Pesqueira de Bouzas. Co golpe de Estado do 18 de xullo de 1936 agochouse na casa da súa sogra na Pobra do Caramiñal pero despois tivo que volver a Vigo. Desde alí fuxiu a pé a Vilagarcía de Arousa para reunirse co seu amigo Rodrigo Beruete Alejandre no monte Xiabre. Foi procesado por sedición a bodo do vapor de pesca "Baltasar Pujales Valverde" e reclamado polo xuíz militar de Vigo mediante requisitoria o 25 de setembro de 1936. Integrouse no grupo organizado por Rodrigo Beruete cos fuxidos Ángel Buceta Loroño Ramón Rodríguez Carregal, Francisco Baamonde García, Manuel Martínez Freire, José Torres Eiras, e Serafín Brea Otero, ao que se incorporou con Urbano Tarrío Montero, Juan Gil Quintela, Manuel Limeres Ordóñez, Pilar Fernández Seijo e Manuel Díaz Hermo. Perseguidos pola Garda Civil, o exército, os carabineiros e as milicias de Falange e a Garda Cívica de Vilagarcía, o 13 de febreiro de 1937 cercaron a casa de Pilar Fernández en Trabanca Badiña onde estaban refuxiados Buceta, Beruete, Juan Gil e Manuel Díaz. O 16 de febreiro foron cercados nunha casa de Loenzo, os franquistas prenden lume ao edificio e morreron carbonizados Rodrigo Beruete, Pilar Fernández, Manuel Limeres e Antonio Sayanes. Os cadáveres foron trasladados ao cemiterio de Vilagarcía e soterrados nunha fosa común sen nome.
## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 

### Ligazóns externas 
* Quema de un escondite republicano
* Contra o esquecemento: Ángel Buceta Loroño e Francisco Baamonde García.