open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Music Man StingRay

O **Music Man StingRay** é un baixo eléctrico fabricado pola compañía Music Man Instruments a partir do ano 1976 e deseñado por Leo Fender e Tom Walker. Foi o primeiro baixo eléctrico producido con ecualización activa preamplificada integrada e segue sendo o modelo máis fabricado da empresa californiana. Caracterízase pola súa liña ergonómica, unha construción sólida, unha ponte maziza de aceiro endurecido, golpeador ovalado simétrico, e un caravilleiro con disposición 3+1.

## Notas
Ylä-Anus

miniatura|Entrada a Ylä-Anus
**Ylä-Anus** (en ) é unha localidade de 321 habitantes do municipio de Kotkatjärvi no distrito Olonets da República de Carelia.

## Localización 
Sitúase na beira nordés do lago Voruzjärvi, a 2 km da estrada K 21 (antiga M 18) que une Murmansk con San Petersburgo, a 21 km ao norte do lago Kotkatjärvi e a 65 km da vila de Olonets
## Historia 
No século XIX coñecíase como Reboinselgy  e pertencía ao  uezd  do Olonets da   gubernia  de Olonets.  Durante a segunda guerra ruso-finesa (1941 – 1944) a localidade quedou practicamente destruída e logo da guerra construíronse vivendas para os traballadores forestais 

No ano 2009 erixiuse unha igrexa ortodoxa dedicada a San Tadeo de Petrozavodsk.

## Demografía 
En 1959 a localidade tiña 900 habitantes.

## Notas
Malva tournefortiana

A ***Malva tournefortiana*** é unha especie de planta con flores pertencente á familia Malvaceae .

A autoridade científica da especie é L., publicada en *Centuria I. Plantarum* ... 21. 1755. O botánico Moritz- Willkomm dedicou o nome da ***malva tournefortiana colmeiroi*** ao botánico galego Miguel Colmeiro.

É unha especie nativa e presente na Península Ibérica (especialmente no noroeste, e presente nas catro provincias galegas) e Francia. 

Florece en terreos incultos.

## Protección 
Non está protexido pola lexislación galega, española, portuguesa ou comunitaria.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Checklist da Flora do Arquipélago da Madeira (Madeira, Porto Santo, Desertas e Salvaxes) - Grupo de Botânico da Madeira
* Malva tournefortiana  *- Portal da Biodiversidade dos Açores*
* Tropicos.org. Missouri Botanical Garden. 24 de decembro de 2013 http://www.tropicos.org/Name/19602567 
* *Malva tournefortiana * - The Plant List (2010). Version 1. Published on the Internet;  http://www.theplantlist.org/  (consultado en 24 de decembro de 2013).
* *Malva tournefortiana* - International Plant Names Index
* Castroviejo, S. (coord. gen.). 1986-2012. *Floreza iberica* 1-8, 10-15, 17-18, 21. Real Jardín Botánico, CSIC, Madrid.
* *Malva tournefortiana* - *Flora Dixital de Portugal*. jb.utad.pt/flora.
* *Malva tournefortiana* - Flora-on
* *Malva tournefortiana* - The Euro+Med PlantBase
* *Malva tournefortiana* - Flora Vascular
* *Malva tournefortiana* - Biodiversity Heritage Library - Bibliografia
* *Malva tournefortiana* - JSTOR Global Plants
* *Malva tournefortiana* - *Flora Europaea*
* *Malva tournefortiana* - NCBI Taxonomy Database
* *Malva tournefortiana* - Global Biodiversity Information Facility
* *Malva tournefortiana* - Encyclopedia of Life
Bostríquidos

Os **bostríquidos** (**Bostrichidae**) son unha familia de escaravellos con máis de 700 especies descritas. Na maioría deles a cabeza non se pode ver desde arriba, xa que está dirixida cara a abaixo e agochada baixo o tórax. Excepcións son os da subfamilia Lyctinae (ás veces tratada como familia separada) e membros da subfamilia Psoinae. A familia contén especies que atacan a madeira (trazas ou couzas).

*Bostrychoplites cornutus* ten uns cornos torácicos distintivos e encóntrase en partes de África e Arabia; a miúdo é importado sen querer a Europa como larvas en cuncas de madeira africanas traídas como "souvenirs étnicos". 

O rexistro fósil da familia esténdese desde o Cretáceo, e os rexistros máis antigos son do Cenomaniano atopados en ámbar da Charente e de Myanmar, pertencentes ao xénero hoxe existente *Stephanopachys* e das subfamilias existentes Dinoderinae e Polycaoninae.

## Exemplos de especies 
esquerda|miniatura|*Dinoderus brevis*
Algúns exemplos de especies son:

* *Amphicerus cornutus* (Pallas, 1772)
* *Apate terebrans* (Pallas, 1772)
* *Prostephanus truncatus* (Horn, 1878)
* *Dinoderus minutus* (Fabricius)
* *Lyctus brunneus* (Stephens)
* *Rhyzopertha dominica* (Fabricius)
* *Sinoxylon anale* (Lesne)
* *Xylopsocus gibbicollis* (Macleay)
* *Bostrichus capucinus*
* *Bostrychoplites cornutus* (Olivier, 1790)
* *Stephanopachys substriatus*
* *Trogoxylon parallelopipedum*
* *Lyctus cavicollis*
* *Lyctus linearis* (Goeze, 1877)
* *Lyctus planicollis*
* *Lyctus sinensis*

;Especie fósil
thumb|Larva de *Heterobostrychus aequalis* larva
**Discoclavata dominicana*†Poinar Jr, 2013

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
*  

### Ligazóns externas 
*Lucid - Folla de datos
**Heterobostrychus aequalis*, an oriental wood borer na UF / no sitio web do IFAS Featured Creatures
**Lyctus planicollis*, southern lyctus beetle no UF / no sitio web do IFAS Featured Creatures
**Xylopsocus capucinus*, a false powderpost beetle no UF / no sitio web do IFAS Featured Creatures
Swarm

**Swarm** é unha serie de satélites artificiais da Axencia Espacial Europea lanzados para medir con precisión o campo magnético terrestre e facer outras observacións.

## Características 
O obxectivo de Swarm é facer o estudo máis preciso ata a data do campo magnético terrestre e dos seus cambios no tempo para comprender o funcionamento do interior da Terra e a súa influencia no clima. Swarm é a sucesora da misión CHAMP, lanzada en 2000 e está formada por tres satélites (Swarm A, B e C) de 468 kg de masa cada un. Cada satélite leva a bordo os seguintes instrumentos:

*Un magnetómetro de escala absoluta.
*Un magnetómetro de campo vectorial.
*Un instrumento de campo eléctrico.
*Un acelerómetro.
*Un reflector láser.

Os satélites orbitan a entre 450 e 530 km de altura en órbitas polares. Os tres foron lanzados a bordo do mesmo foguete Rokot-KM o 22 de novembro de 2013.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
*CHAMP
*Rokot-KM
Lyctinae

miniatura|Típica larva con forma de C dun escaravello da superfamilia Bostrichoidea
[miniatura|Como comparación, típica larva recta dun escaravello da familia [Cerambycidae, non relacionada cos Bostrichoidea]]

Os **Lyctinae** son un grupo de setenta especies de escaravellos que atacan a madeira (trazas) que forman unha subfamilia. Estes escaravellos forman parte da superfamilia Bostrichoidea. Aínda que a maioría dos escaravellos que furan a madeira teñen grandes protórax, estas especies non, o que fai que as súas cabezas sexan máis visibles desde arriba. Ademais disto, as súas antenas teñen mazas con dúas articulacións. Considéranse unha praga e atacan árbores de folla caduca, reducindo co tempo a súa madeira a po. Os danos que causan os escaravellos da familia dos Cerambycidae confúndense a miúdo cos que causan estes animais, pero os dous grupos non están relacionados. As larvas dos cerambícidos son brancas, rectas e xeralmente de cabezas achaiadas, mentres que as dos Bostrichidae son brancas e con forma de C.

## Ciclo vital 
As larvas dos Lyctinae pasan meses ou anos dentro da madeira mentres se desenvolven, alimentándose principalmente do seu contido en amidón. A súa presenza só é aparente cando emerxen como adultos, deixando atrás aberturas do tamaño dun pequeno buratiño de 0,79 a 3,2 mm de diámetro, dependeno da especie. Tamén poden deixar debaixo moreíñas de excrementos pulverulentos. Se as condicións da madeira son as correctas, a femia pode poñer ovos e reinfectar a madeira, continuando o ciclo durante xeracións.

## Materiais que atacan 
Aliméntanse de árbores caducas, incluíndo algunhas de madera dura ou branda, segundo a especie. Algunhas de madeira dura son inmunes de forma natural se teñen un baixo contido en amidón ou se os seus diámetros de poro son demasiado pequenos para que o ovipositor da femia se poida meter para poñer os ovos.

Para preservar a madeira e previr a infestación por escaravellos pódese utilizar borato e unha fumigación frecuente das estruturas.

Tamén poden infestar ferramentas de madeira ou mangos, marcos, mobles, almacéns de armas, libros, xoguetes, bambú ou madeira para chans e estruturas.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
*  

### Ligazóns externas 
*Lyctinae en Fauna Europaea 
* Powderpost Beetle Fact Sheet da National Pest Management Association con información sobre hábits, hábitat e prevención
* Pragas de museo incluíndo os lictinos  no National Park Service.
*Powderpost beetles – The other, other wood destroying insects da Michigan State University Extension.
*https://www.usinspect.com/guides/common-household-pests/ o efecto dos escaravellos nas estruturas de madeira.
Imatran Ketterä

**Imatran Ketterä**, ou simplemente **Ketterä**, é un equipo de hóckey sobre xeo da cidade de Imatra (Finlandia). Na tempada 2021-22 competía na segunda categoría do hóckey sobre xeo finlandés, a Mestis, da que se proclamou campión en dúas ocasións (2019 e 2021). Foi fundado en 1957 e xoga os seus partidos como local no OmaSp Areena, un pavillón con capacidade para 1&nbsp;200 persoas.

## Historia 
O primeiro partido de hóckey sobre xeo de Carelia do Sur disputouse en Imatra o 7 de marzo de 1937 nun evento no que tamén se practicou patinaxe artística. Once anos despois, en 1948, chegou á cidade dende Hämeenlinna Pentti Saksanen, quen se converteu no profesor de educación física no Imatran lyseo. Ao mesmo tempo Saksanen levou á cidade un novo deporte de xeo, o bandy. En 1952 construíuse a primeira pista para hóckey sobre xeo.

O 11 de abril de 1957 Pentti Hytönen, Reino Ikävalko, Einari Hatakka e Toivo Nostolahti asinaron a acta d fundación do Ketterä, que ese mesmo ano comezou a competir na liga rexional baixo a dirección de Erkki Pörsti. O primeiro gol do equipo foi anotado por Olavi Sintonen. O pavillón foi inaugurado en 2011 con capacidade para 1&nbsp;200 persoas.

Os mellores rexistros de asistencia aos partidos do Ketterä foron na tempada 2017-18, cando o equipo debutou na Mestis e tivo unha entrada media de 943 persoas. Nas seguintes tempadas a afluencia de público estabilizouse nas 700 persoas, mentres que na tempada 2021-22 o número de asistentes reduciuse ata as 412 persoas.

## Personalidades 
### Xogadores 
#### Líderes históricos 
Jari Lippojoki é o líder histórico indiscutible do equipo ao ser o xogador que máis partidos disputou coa camisola de Ketterä, o que máis goles anotou, o que máis asistencias repartiu e o xogador co mellor rexistro de puntos nas 15 tempadas que xogou no equipo de Imatra, que o convirten ademais no xogador que máis tempadas permaneceu no equipo, con tres máis que Matti Tiainen, segundo xogador que máis partidos e tempadas disputou con Ketterä.

#### Números retirados 
Ao longo da súa historia, o Ketterä de Imatra retirou tres números en honor a outros tantos xogadores pola súa traxectoria destacada no equipo:

### Adestradores 
Dende a súa fundación en 1957 pasaron polo Ketterä máis de trinta adestradores. O primeiro encargado de dirixir o equipo foi Erkki Pörsti, que ademais é o que máis tempo estivo no cargo xunto co que foi o segundo adestrador do equipo de Imatra, Ole Renlund, ambos cun total de oito tempadas cada un. Con todo, foi con Maso Lehtonen con quen o equipo acadou os seus maiores éxitos, os dous primeiros campionatos da Mestis (2019 e 2021), e dúas Suomen Cups (2018 ee 2019). A continuación todos os adestradores do Ketterä:

## Palmarés 
### Trofeos colectivos 
;Mestis:
* A Mestis-pokaali (Copa Mestis) é entregada anualmente ao equipo vencedor dos *play-offs* e, polo tanto, campión da Mestis. É o trofeo principal da competición. O equipo gañou o trofeo tres veces: 2019, 2021, 2022

;Suomen Cup:
* Campión: 2018, 2019, 2021

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Sitio web oficial
Túnel do amor de Klevan

O **Túnel do amor** (, *Tunel Kokhannya*) é unha vía verde situada en Klevan, en Ucraína. Segue un antigo camiño de ferro industrial en desuso pero ininterrompido, onde unha densa vexetación composta de árbores e arbustos entrelazados forma un túnel a través do bosque.

Este camiño, duns poucos quilómetros de lonxitude, é coñecido por ser un lugar romántico reservado para paseos amorosos, e que tamén se fixo popular entre os turistas.

O antigo ferrocarril permitía abastecer ás fábricas de materias primas. O lento paso dos vagóns permitiu así conformar a paisaxe creando un oco sen a intervención do home para realizar labores de roza na vía.

## Percorrido
A liña comeza na estación de Klevan, na liña Kovel-Rivne, e chega á zona norte de Orzhiv, tamén servida por unha estación na liña principal. Toda a liña ten uns 6,4 km de lonxitude. Uns 4,9&nbsp;km do camiño están cubertos de bosque, dentro do cal este túnel esténdese entre 3 e 4,9&nbsp;km, dependendo do criterio, máis ou menos estrito, co que se mida.

## Galería de imaxes
## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
*Reportaxe: No Túnel do Amor (xuño 2017) (en inglés)
*Os 10 túneles máis fascinantes - ODDEE (en inglés)
*Túnel do Amor en Ucraína (placestoseeinyourlifetime.com) (en inglés)
Manuel Gustavo Bordalo Pinheiro

[dereita|miniatura|309x309px| Retrato de **Manuel Gustavo Bordalo Pinheiro** pintado polo seu tío [Columbano Bordalo Pinheiro]]
**Manuel Gustavo Bordalo Pinheiro**, nado en Lisboa o 20 de xuño de 1867 e finado o 8 de setembro de 1920, foi un ilustrador, ceramista, caricaturista e debuxante de banda deseñada, iniciada por seu pai en Portugal. Foi pioneiro da ilustración infantil en Portugal, coa creación do heroe que deu nome á revista *O Gafanhoto*.

## Traxectoria 
Fillo de Rafael Bordalo Pinheiro e Elvira Ferreira de Almeida.

Comezou a súa actividade como ilustrador nunha publicación do seu pai, *O António Maria* . Ademais, tamén traballou nas revistas *Pontos nos ii*  , *A Paródia* , que dirixiu tras a morte do seu pai. Tamén colaborou nas revistas *Serões* , Ilustração Portugueza, *Atlântida* , *Miau!*  e *The Grasshopper ,* entre moitas outras.

Foi presidente do *Grupo de Humoristas Portugueses* e profesor da Escola Industrial *Rodrigues Sampaio* *e da Escola Industrial Fonseca Benevides* .

Herdou a Fábrica de Faianças das Caldas da Rainha, após a morte paterna en 1905, e sucedeuno na dirección da fábrica. En 1908 fundou unha nova fábrica, inicialmente chamada "São Rafael" e máis tarde chamada Fábrica Bordalo Pinheiro. Unha característica da súa produción é a alianza entre o naturalismo da cerámica de Caldas da Rainha e as tendencias do movemento modernista  .

Foi retratado en 1884 nun óleo sobre madeira polo seu tío Columbano Bordalo.

Tamén realizou varios paneis de azulexo pintado, onde aproveitou a súa experiencia como deseñador, aplicada a edificios da capital e Caldas da Rainha, como o Museo Militar e o Palacete Mendonça, en Lisboa.

O 6 de decembro de 1920 outórgaselle postumamente o grao de Oficial da Orde Militar de Sant'Iago da Espada.

En 1921 impartiuse unha conferencia en homenaxe a *Manuel Gustavo Bordalo Pinheiro*, o seu pai Rafael Bordalo Pinheiro e o seu avó Manuel Maria Bordalo Pinheiro, que deu como resultado a obra *Os Três Bordalos*  .

## Notas 

## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Lambiek Comiclopedia.
* Páxina web oficial do Museu Bordalo Pinheiro.
* Artigo de Francisco Gomes no xornal Oeste Online. 
* Breve biografía na páxina web do Centro de Investigación en Tecnoloxías Interactivas. 
* Ilustracións de Manuel Gustavo Bordalo Pinheiro para a revista Illustrator Portugueza.
* Ilustración portuguesa (1903-1923) [copia dixital]
* Miau! (1916) [copia dixital]
Gervaise (filme)

***Gervaise*** é un filme francés de 1956 dirixido por René Clément. Baséase na novela de 1877 ''L'Assommoir'', de Émile Zola. Foi escollido como candidato de Francia para o Óscar ó mellor filme internacional na 29ª edición dos premios, sendo finalmente nomeado. Maria Schell gañou a Copa Volpi á mellor actriz no Festival de Venecia.

## Personaxes 
* Maria Schell como Gervaise Macquart Coupeau
* François Périer como Coupeau
* Suzy Delair como Virginie Poisson
* Armand Mestral como Lantier
* Jany Holt como Mme Lorilleux
* Mathilde Casadesus como Mme Boche
* Florelle como Maman Coupeau
* Micheline Luccioni como Clémence
* Lucien Hubert como Monsieur Poisson
* Jacques Harden como Goujet
* Jacques Hilling como Monsieur Boche
* Hélène Tossy como Mme Bijard
* Amédée como Mes Bottes

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Filmes propostos ó mellor filme internacional na 29ª edición dos Óscar
* Filmes de Francia propostos ó Óscar ó mellor filme internacional
### Ligazóns externas 
* 
* Ficha en RottenTomatoes
Revista Inviable

A revista ***Inviable*** é unha publicación periódica dixital en lingua galega, de carácter cultural, periodicidade mensual e sen ánimo de lucro, fundada en marzo do ano 2020 por Jorge Emilio Bóveda, Eladio Medel e Francisco Javier Fontenla.

## Descrición 
Está ligada á asociación cultural Revista Inviable da Xeración Illada, con sede na cidade de Ourense. Os distintos números da revista inclúen sobre todo banda deseñada, artigos de opinión e crítica literaria, contos, poemas, traducións, biografías e textos de carácter xurídico, escritos polos fundadores da revista ou por outros colaboradores da mesma. O financiamento da revista obtense a partir das cotas dos socios e das doazóns dos seus lectores. 

O 2 de agosto do ano 2025, nunha xuntanza de persoas ligadas á asociación, tomáronse varias decisións para unha segunda fase, chamada INviable 2.0 dende o mes de outubro de 2025, cun maior número de persoas socias.

Crean contidos habitualmente na revista: Moncha Prieto, Xosé Manuel Pacho, Xosé Manuel Eyré, Carmen Torres París, Gabriel Romero de Ávila, Abraham Vila, Valentín Barreiros, David González Gándara, Carlos Rego, Xerardo Méndez, Ramón Caride, Iván Fernández Pérez, Xulio Pardo de Neyra, Toño Guede, Francisco Javier Fontenla, Eladio Medel e Jorge Emilio Bóveda.

## Colaboracións 
Colaboraron na publicación, entre outros, os seguintes autores: Anna R. Figueiredo, Xoán Carlos Domínguez Alberte, Emma Pedreira, Fefa Vila, Diego Ameixeiras, Eli Ríos, César Lorenzo Gil, Andrea Barreira Freije, Antón Riveiro Coello, Eva Moreda, Carlos da Aira, Inma López Silva, Ramón Nicolás, Vanesa Santiago, Domingo Tabuyo Romero, Yolanda López López, Diego Giráldez, Antonio Manuel Fraga, María Canosa, Francisco Álvarez Koki, Marisol Gándara, Mercedes Queixas, Xavier Queipo, Baldo Ramos, Helena Villar Janeiro, Malores Villanueva, Manuel Portas, Alberte Momán, Arancha Nogueira, Roberto A. Rodrigues, Natalia Lema Otero, Alba Rozas Arceo, Mario Regueira, Camilo Franco, Xosé Manuel Eyré, Ramón Loureiro, Xulio Pardo de Neyra, Beto Luaces, Xesús Manuel Marcos, Luís Álvarez Pousa e Manuel Seixas.

## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* http://www.revistainviable.gal/
A Arruñada, Eilao, San Martín de Ozcos

**A Arruñada** é un lugar da parroquia de Eilao no concello de San Martín de Ozcos que se localiza no occidente de Asturias. 
Situado a 569 metros sobre o nivel do mar, o casal localízase a 2,2 km da vila, e capital do concello, de San Martín de Ozcos. En 2021 tiña 3 habitantes. O lugar está nunha antiga mina de ouro a ceo aberto que os romanos explotaron nos dous primeiros séculos da nosa era.

## Notas
A Arruñada, Taramundi, Taramundi

**A Arruñada** é un lugar da parroquia de Taramundi no concello de Taramundi que se localiza no occidente de Asturias. 
Situado a 269 metros sobre o nivel do mar, o casal, moi próximo ao límite con Galicia, localízase a 3 km da vila, e capital do concello, de Taramundi e en 2021 contaba con 4 habitantes.

## Notas
Luis Jacobo Álvarez Rodríguez

**Luis Jacobo Álvarez Rodríguez**, máis coñecido como **San Luis**, nado en Vigo o 18 de febreiro de 1930 e finado ibídem o 15 de xuño de 1997, foi un pintor paisaxista urbano galego.

## Traxectoria 
miniatura|Placa da Rúa Pintor San Luis.
Foi fillo do farmacéutico Jacobo Álvarez Varela e de Luz Rodríguez Novoa. Tivo de profesor de debuxo a Maximiliano Vidales Espinosa. Estudou a carreira de Filosofía e exerceu a docencia. Dedicouse en exclusiva á pintura desde 1957. Fixo viaxes de estudos a Madrid, París e Roma. Pintou as prazas e rúas de Vigo. Foi retratista e costumista e amante do detalle. Tiña unha pincelada traballada e empregaba cores intensas.

Casou con María Victoria Ruiz de Ojeda e foron pais de tres fillos: José Ignacio, Luis Jacobo e María Victoria Álvarez Ruiz de Ojeda.

## Recoñecementos 
Unha rúa da súa cidade leva o nome de *Pintor San Luis* na súa memoria.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 

### Outros artigos 
* Victoria Álvarez Ruiz de Ojeda (filla)
### Ligazóns externas 
* *Museo Virtual del Pintor San Luis* páxina mantida polo fillo Luis Jacobo, en Internet Archive .
* 
* , Carlos (2/8/2009). "San Luis el pintor de La Movida"
Xeración Illada

A **Xeración Illada** é o nome dun grupo de escritores en lingua galega, nados principalmente entre finais da década dos cincuenta e principios dos oitenta. Estes autores practican distintos xéneros literarios (ensaio, narrativa, poesía, banda deseñada...) e, á parte das súas publicacións individuais, teñen como medio de expresión común a *Revista Inviable*, publicación periódica dixital fundada en Ourense en marzo do 2020 por Jorge Emilio Bóveda (creador do termo "Xeración Illada"), Eladio Medel e Francisco Javier Fontenla. Ademais dos fundadores da revista, a Xeración Illada inclúe outros moitos membros, como Ramón Caride, Xosé Manuel Eyré, David Gándara, Xulio Pardo de Neyra, Valentín Barreiros, Xerardo Méndez, Carlos Rego e un longo etcétera, todos eles colaboradores da devandita revista. O nome do grupo fai referencia ao relativo "illamento" dos seus membros antes de formar unha fronte común coa fundación da revista *Inviable*.
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* A "Xeración Illada" estrea proxecto editorial (13/4/2020). CCG.
* http://www.revistainviable.gal/
Casco antigo de Ávila e igrexas extramuros

A **Cidade Vella de Ávila e igrexas extramuros** é un conxunto histórico da española cidade de Ávila, declarada Patrimonio da Humanidade.

## Descrición 
O conxunto inclúe edificios relacionados de orixe medieval da cidade española de Ávila, na comunidade autónoma de Castela e León. Inclúe a zona antiga da cidade, pechada pola muralla, e unha serie de igrexas fóra do recinto. Declarouse Patrimonio da Humanidade pola Unesco en 1985.

## Patrimonio da Humanidade 
A declaración da UNESCO inclúe unha lista detallada de 11 bens individuais, coas súas áreas de protección:

* 348-001: Concello de Ávila intramuros da Muralla de Ávila (33,75 ha)
* 348-002: Ermida de San Segundo (0,06 ha)
* 348-003: Basílica de San Vicente (0,21 ha)
* 348-004: Igrexa de San Andrés (0,09 ha)
* 348-005: Igrexa de San Pedro (0,14 ha)
* 348-006: Igrexa de San Nicolás (0,05 ha)
* 348-007: Igrexa de Santa María da Cabeza (0,04 ha)
* 348-008: Igrexa de San Martín (0,03 ha)
* 348-009: Convento da Encarnación (0,72 ha)
* 348-010: Convento de San José (0,29 ha)
* 348-011: Real Mosteiro de Santo Tomás (1,02 ha) 

## Notas
;Referencias

## Véxase tamén
### Outros artigos
### Ligazóns externas
* Concello de Ávila
* Turismo (Concello de Ávila)
Slogan

O **slogan** é unha frase simple, curta, orixinal e impactante que acompaña ao logotipo ou á marca, dando a coñecer o atractivo desta mediante numerosos recursos estilísticos como a onomatopea. Este, debe mostrar os beneficios principais que o diferencian doutras marcas ou produtos e crear no consumidor unha necesidade de compra.

A finalidade principal do slogan é perdurar o máximo tempo posible na mente do consumidor.

## Características formais 
# **Economía lingüística**: Debe ser unha frase curta, sinxela e directa. Debe resumir o significado do que se quere transmitir na mínima expresión posíbel, para desta forma favorecer a memorabilidade.
# **Estética:** Deben ser atractivos non unicamente desde o sentido semántico, senón tamén desde o formal. Empregando diferentes recursos estilísticos, debe ser apegadiza para que se fixe na mente do consumidor.
# **Concisión:** Debido a importancia da selección das palabras adecuadas en función dos obxectivos, para así mostrar os beneficios do produto, marca ou servizo, mostrando a súa efectividade fronte os seus competidores e crear unha necesidade de compra.
# **Sonoridade:** Para facilitar o recordo, pode acompañarse de imaxes, ritmos...

## Tipos de slogan 
### Descritivo 
Os slogans descritivos levan a cabo unha descrición das características ou vantaxes dun produto, servizo ou marca.

### En forma de orde 
Este tipo de slogans adoitan ser moi útiles debido ao seu carácter de transmisión dunha orde directa e concreta.

### Emocional 
Os slogans emocionais, tamén coñecidos como "slogans persuasivos", buscan conmover ao espectador e encamiñalo á compra dun ben ou servizo guiado polos seus sentimentos e emocións.

A súa finalidade é que o público cree un lazo ou asociación sentimental coa marca.

### Co nome da marca 
Este tipo de slogans contribúen a reforzar o recordo da marca na mente do consumidor debido á súa alusión expresa, unha característica que aumenta a efectividade do mesmo.

## Notas
Dick Balduzzi

**Dick Balduzzi**, nado en Alliance, Ohio o 9 de febreiro de 1928 e finado en West Whiteland Township o 27 de xaneiro de 2020, foi un actor norteamericano de teatro e cinema.

## Traxectoria 
Fillo de pais italianos. Logo de facer o servizo militar na armada estudou teatro en Chicago e mudouse despois a Nova York e alí traballou en pequenas producións teatrais. A partir de 1957 actou no programa de variedades para a televisión *The Jackie Gleason Show* de Jackie Gleason con pequenos papeis secundarios. En 1964 estableceuse nos Ánxeles e actuou en numerosas series de televisión, sen chegar a conseguir ningún rol regular mais fíxose coñecido pola súa actuación como o soldado Fisher no filme de 1970 *Os violentos de Kelly*. Retirouse en 1990 e estableceuse na pequena localidade de West Whiteland Township en Pensilvania.
## Filmografía 

* *Os violentos de Kelly* (1970)
* ''Newman's Law* (1974)
* *Coma* (1978)
* *Fatso* (1980)
* *The Postman Always Rings Twice* (1981)
* *Zorro: The Gay Blade* (1981)
* *Zapped!* (1982)
* *Johnny Dangerously* (1984)
* *Into the Night'' (1985)

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* IMDb
A Arruñada

O topónimo galego **A Arruñada** pode referirse a:

***A Arruñada**, casarío do concello de San Martín de Ozcos da Terra Eo-Navia (Asturias)
***A Arruñada**, casarío do concello de Taramundi da Terra Eo-Navia (Asturias)
Convención de Viena

**Convención de Viena** é a denominación de varios tratados asinados na cidade de Viena, Austria:

* **Convención de Viena sobre Relacións Diplomáticas**
* **Convención de Viena sobre Relacións Consulares**
* **Convención de Viena sobre Responsabilidade Civil por Danos Nucleares**
* **Convención de Viena sobre Circulación Vial**
* **Convención de Viena sobre Sinalización Vial**
* **Convención de Viena sobre o Dereito dos Tratados**
* **Convención de Viena sobre Misións Especiais**
* **Convención de Viena sobre a Representación de Estados nas súas relacións con Organizacións Internacionais de carácter universal**
* **Convención de Viena sobre a Sucesión de Estados en materia de tratados**
* **Convención de Viena sobre Contratos para a Venda Internacional de Mercadorías**
* **Convención de Viena sobre a Sucesión de Estados en Materia de Bens, Arquivos e Débedas de Estado**
* **Convención de Viena para a Protección da Capa de Ozono**
* **Convención de Viena sobre o Dereito dos Tratados celebrados entre Estados e Organizacións Internacionais ou entre Organizacións Internacionais**
* **Convención de Viena contra o Tráfico Ilícito de Estupefacientes e Substancias Psicotrópicas**
Nones Araújo

**María Dolores Araújo,** máis coñecida como **Nones Araújo,** nada en Riós en 1953, é unha mestra e escritora galega.

## Traxectoria 
Deu clase de Lingua nos anos 70 na segunda etapa de E.X.B. en Vigo e nos últimos anos ata a xubilación no IES Alexandre Bóveda de Vigo. Xubilada, comezou a escribir e a participar en certames literarios.

## Obra 
* *Imaxes roubadas* (2022). Vigo: Xerais. 176 páxs. ISBN 978-84-1110-068-7. ePub: ISBN 978-84-1110-064-9. Son vinte e nove historias ateigadas de sensibilidade e tenrura, cunha linguaxe suxestiva que axuda a organizar o relato, que flúe e en ocasións remata de xeito sorprendente.
* *A madriña* (2023). A Coruña: Hércules Ed. 120 páxs. ISBN  978-84-19754-14-1.

## Premios 
* 2020: 2º premio no VIII Concurso de Microrrelatos Ribeira Sacra de Parada de Sil con *A preñez desiguala*.

* 2021: XXIII Certame de Narración Curta Ánxel Fole do Concello de Lugo con *Imaxes roubadas*.
* 2021: Certame Literario Exeria, convocado polo Ateneo Atlántico de Vigo xunto coa Fundación Xoán Piñeiro, en microrrelatos.

* 2022: Premio Modesto R. Figueiredo por *Paseniño... a desmemoria*.
* 2022: I premio de Novela Curta "Alén" do Concello de Ares, por *A madriña*.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Ficga da autora en Xerais
Imaxe de Épinal

dereita|miniatura|267x267px|Panel indicando a dirección da Imagerie d'Épinal
As ***imaxes de Épinal*** foron estampas de temática popular e vivas cores que se produciron en Francia durante o século XIX. O seu nome deriva do da primeira empresa que as lanzou, "Imagerie d'Épinal". Esta fora fundada en 1796 por Jean-Charles Pellerin, un nativo da cidade francesa de Épinal.

Co paso de tempo, a expresión adquiriu un sentido figurado en francés, designando unha visión tradicionalista e naíf das cousas que se decanta unicamente polo seu lado bo.

As "imaxes de Épinal" difundíronse amplamente noutros países. Leváronse a cabo edicións en castelán e tiveron unha grande influencia na produción de aucas.

## Galería de imaxes 

Ficheiro:Épinal - Cendrillon 12.jpg|Cendrillon la pantoufle
Ficheiro: Épinal - La Petite aux grelots titre.jpg| La Petite aux grelots
Ficheiro: Épinal - L’Oiseau bleu 08.jpg | L’Oiseau bleu
Ficheiro: Épinal - Cendrillon 14.jpg |Trouver chaussure à son pied
Ficheiro: Histoire_du_Petit_Chaperon-Rouge_(...)_btv1b69380391.jpg|Historia de Cararuchiña Vermella

## Fabricación 

Ficheiro:Pierre images d'épinal.jpg|Imaxes de Épinal.
Ficheiro:Pierre images d'épinal 4.jpg|Pedras onde se debuxan imaxes de Épinal.
Ficheiro:Presse images d'épinal.jpg|Prensa utilizada para imprimilas.
Ficheiro:Colorie images d'épinal 5.jpg|Máquina utilizada para colorear.
Ficheiro:Boite images d'épinal.jpg|Caixa utilizada para transportar e vender as imaxes.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 

### Outros artigos 
* Auca
* Alfabetización
* Artes gráficas
* Banda deseñada
* Banda deseñada do Oeste
* Cromo (estampa)
* Literatura infantil
* Literatura infantil e xuvenil
Jack Swigert

**John Leonard Swigert Jr.**, nado en Denver, Colorado, o 30 de agosto de 1931 e finado o 27 de decembro de 1982, foi un astronauta estadounidense que formou parte da misión Apollo 13.

## Traxectoria
Swigert graduouse en enxeñaría mecánica pola Universidade de Colorado en 1953 e era máster en ciencia aeroespacial polo Instituto Politécnico Rensselaer en 1965 e máster en administración de empresas pola Universidade de Hartford en 1967.

Foi seleccionado como astronauta pola NASA en abril de 1966, participando na misión Apollo 13. Pasou un total de 5,95 días no espazo. Swigert faleceu o 27 de decembro de 1982 en Washington, D.C., por complicacións dun cancro.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
*Apollo 13
Corpo de Voluntarios Benito Juárez García

O **Corpo de Voluntarios "Benito Juárez García"** foi un continxente mexicano que participou na Guerra civil española, integrado nas Brigadas Internacionais.
## Historia 
Creado tras o comezo da Guerra civil española como unha unidade de voluntarios, tiña como obxectivo combater a prol da Segunda República Española, ameazada polo golpe de estado comandado por Emilio Mola e despois por Francisco Franco. A intervención de tropas nazis e fascistas en favor do bando sublevado tivo como resposta a chegada de numerosos voluntarios internacionais en defensa da República española.

A unidade, da que se descoñece o número, estaba integrada por crioulos, ex-revolucionarios e milicias do Exército mexicano, así como militantes socialistas e comunistas, entre outros. Dirixiu o continxente Felipe Garrido Llovera, fillo do comunista mexicano Tomás Garrido Canabal, fundador das Camisas Rojas. A unidade foi nomeada en honor ao destacado político mexicano de mediados do século XIX.

Unha vez organizado en España, foi integrado na XV Brigada Internacional. O continxente cesou as súas operacións en 1938, coa retirada dos voluntarios internacionais e a disolución das Brigadas en outubro dese ano.

México foi un país de acollida de moitos exiliados, entre os que se atopaban os coñecidos como Nenos de Morelia.

Os exiliados españois participaron nas reformas culturais e educativas do entón presidente Lázaro Cárdenas del Río. A contratación de mestres e de artistas como Luis Buñuel deu como resultado a fundación do Colexio de México, centro de investigación e ensino superior.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Brigadas Internacionais
* Tte. Francisco Tarazona Torán
L'Année dernière à Marienbad

'''''L'Année dernière à Marienbad'''* é un filme experimental franco-italiano de 1961 dirixido por Alain Resnais a partir dun guión de Alain Robbe-Grillet. O filme gañou o León de Ouro no Festival Internacional de Cinema de Venecia de 1961. Foi escollido como candidato de Francia para o Óscar ó mellor filme internacional na 34ª edición dos premios, mais finalmente non foi nomeado.

## Sinopse 
Nun hotel barroco, poboado por parellas adiñeiradas que socializan entre elas, un home solteiro achégase a unha muller. Afirma que se coñeceron o ano anterior en Marienbad e ela pediulle que esperase un ano antes de decidir un futuro xuntos. A muller insiste en que nunca se coñeceron. O home trata de reavivar o que afirma que é a tenrura que compartían, mentres ela o rexeita e contradí o seu relato. Un segundo home afirma repetidamente o seu dominio sobre o primeiro home, incluíndo vencelo cada vez nun xogo matemático (unha versión do nim).

A través de flashbacks ambiguos e desorientadores cambios de tempo e localización, o filme explora as relacións entre as tres personaxes. As conversas e os eventos repítense en varios lugares do edificio e do recinto, e hai numerosas tomas de seguimento dos corredores do hotel, con voces en off ambiguas e repetitivas. Non se ofrece ningunha conclusión certa.

## Personaxes 
* Giorgio Albertazzi como o home
* Delphine Seyrig como a muller
* Sacha Pitoëff como o segundo home

As personaxes non teñen nome no filme; no guión que se publicou, a muller refírese coa letra "A", o primeiro home é "X", e o home que podía ser o seu marido é "M".

## Influencia 
O impacto de *L'Année dernière à Marienbad* sobre outros cineastas foi ben recoñecido e ilustrado, desde directores franceses como Agnès Varda, Marguerite Duras e Jacques Rivette a figuras internacionais como Ingmar Bergman e Federico Fellini. *The Shining*, de Stanley Kubrick, e *Inland Empire*, de David Lynch son dous filmes citados con frecuencia como mostra da influencia de *Marienbad*.

Terence Young indicou que deseñou a secuencia antes dos créditos de *Desde Rusia con amor* a partir de *L'Année dernière à Marienbad*.

Peter Greenaway dixo que *Marienbad'' fora a influencia máis importante do seu cinema. El mesmo trabou unha boa relación de traballo co director de fotografía, Sacha Vierny.

O estilo visual do filme foi imitado en moitas anuncios televisivos e fotografías de moda. Tamén foi a inspiración de Karl Lagerfeld para a colección primavera-verán de 2011 de Chanel.

O videoclip de "To the End", sinxelo de 1994 do grupo británico Blur, está baseado no filme.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
* 
* 
* 
* 
### Outros artigos 
* Filmes propostos ó mellor filme internacional na 34ª edición dos Óscar
* Filmes de Francia propostos ó Óscar ó mellor filme internacional
### Ligazóns externas 
* 
* Ficha en RottenTomatoes 
* Ficha en AllMovie
As Augas Santas, Pantón, Pantón

**As Augas Santas** é un lugar da parroquia de Pantón no concello lugués de Pantón, na comarca de Terra de Lemos. Segundo o IGE en 2020 tiña doce habitantes (seis homes e seis mulleres).

## Galería 

Ficheiro:Antigas termas de Augas Santas, Pantón Lugo.jpg|Antiga casa de baño
Ficheiro:Fonte das Augas Santas.jpg|Fonte das Augas Santas
Ficheiro:Cruceiro das Augas Santas 1.jpg|Detalle superior do cruceiro das Augas Santas
Ficheiro:Das Augas Santas 2.jpg|Pé do cruceiro das Augas Santas con petróglifos

## Lugares e parroquias 
### Lugares de Pantón 
### Parroquias de Pantón
A Barranca de Paramios, Paramios, A Veiga

**A Barranca de Paramios** (chamada oficialmente *A Barranca* coa normativa da ALLA do galego de Asturias) é un lugar da parroquia de Paramios no concello da Veiga que se localiza no occidente de Asturias. 
Situado a 299 metros sobre o nivel do mar, a aldea localízase a 8,5 km da vila, e capital do concello, da Veiga e en 2021 contaba con 4 habitantes. 
## Notas
Lidia González

**Lidia Cristina González Calderón**, nada en Puerto Montt o 27 de abril de 1967, é unha artesá e política chilena pertencente ao pobo orixinario yámana que foi concelleira da comuna de Cabo de Hornos por dous períodos, ademais foi encargada da oficina da Corporación Nacional de Desenvolvemento Indíxena (Conadi) na provincia Antártica chilena.

En maio de 2021, foi elixida como candidata única nas eleccións constituíntes realizadas en Chile o 15 e o 16 de maio de 2021, pasando a ser unha das 155 persoas que compoñen á Convención Constitucional da República de Chile.

É filla de Cristina Calderón, quen foi a derradeira falante nativa da lingua yámana, representante de devandita etnia e a única integrante desa cultura que alcanzou a vivir de preto os seus costumes.

## Traxectoria 
Lidia González naceu en 1967 na comuna de Puerto Montt, sendo os seus pais Cristina Calderón e Teodosio González. É a menor de dez fillas de Cristina; ademais é sobriña de Úrsula Calderón. Logo do seu nacemento a súa familia mudouse a Caleta Eugenia, situada na Illa Navarino, dentro da comuna de Cabo de Hornos. Porén, creceu xunto con Ana Sarmiento e os seus pais. En 1973, viviu xunto cos seus pais en Rada Picton.

A súa educación básica cursouna nun internado. Durante ese período da súa nenez e mocidade sinalou que sufriu de discriminación por ser yámana. Estudou até segundo medio de maneira presencial, e posteriormente completou a súa educación por medio de clases a distancia. En 1996 formou o «Xardín Étnico Familiar Ukika» de Puerto Williams. Xa sendo adulta, aprendeu da súa nai as técnicas da cestaría tradicional yámana, debido ao seu tempo afastada dela cando estivo no internado. Foi elixida como concelleira co 7,62% dos votos, isto converteuna na primeira persoa da etnia yámana en ocupar un cargo público de elección popular. Novamente é reelixida en 2012 como independente cun 4,95% dos votos.

En marzo de 2019, participou nas protestas na Illa Navarino, impedindo a chegada das salmoneiras que buscaban asentar 134 gaiolas de crianza en Puerto Williams. As manifestacións proseguiron por meses, até o momento no cal as gaiolas e a industria se retiraron da zona. Durante a súa vida adulta desenvolveu moitas actividades de preservación e difusión do coñecemento da cultura e da lingua do seu pobo.

### Convencional constituínte 
Logo dos resultados do plebiscito nacional de 2020, e posterior organización das eleccións de convencionais constituíntes, os seus fillos e familia directa animárona a presentarse como candidata constituínte representando ao pobo yámana. Foi a única inscrita na cota de escanos reservados do pobo orixinario yámana. Como nome alternativo atopábase o do seu sobriño, o profesor Luís Francisco Gómez.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
*
Adjuvilo

O **adjuvilo** é unha lingua artificial creada por Claudius Colas (baixo o pseudónimo de «Profesoro V. Esperema») en 1908. Aínda que era un idioma completo, nunca foi creado para falarse; Colas creouno para axudar a crear disensión nos crecentes movementos do ido.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Mario Pei, *One Language for the World and How To Achieve It*. Devin-Adair, Nova York, 1958. xvi + 291 pp.

### Ligazóns externas 
* Claudius Colas (1884-1914), la kunfondinto de IKUE  (en esperanto)
Nicolás Paz Pardo

**Nicolás Paz Pardo**, nado en Lavadores (Vigo) e finado na Coruña o 24 de xuño de 1942, foi un médico republicano galego.

## Traxectoria 
Foi médico no lazareto da Illa de San Simón ata 1887. O 22 de xullo de 1888 casou con Matilde Córdoba Gándara. En 1914 retou en duelo a Luis Suárez-Llanos, director da compañía de augas, por considerado responsable da morte por tifo dunha das súas fillas, Carmen Paz (casada don Eugenio Arbones). No hai constancia de que o duelo chegara a producirse.

En 1921 foi o primeiro presidente do Ateneo de Vigo e, desde esa institución, instou ao reitor da Universidade de Santiago de Compostela a que fosen admitidas as teses de doutoramento escritas en lingua galega.

Presidiu a Cámara da Propiedade, a Liga de Defensores de Vigo e o Colexio Médico de Vigo. Promoveu o xornal *La República* e formou parte da redacción de *La Lucha*, publicación tamén republicana.

Foi alcalde accidental en 1890 e concelleiro ata 1929.

## Recoñecementos 
* Unha rúa de Vigo leva o nome de *Paz Pardo* na súa memoria.
## Vida persoal 
Casou con Matilde Córdoba de la Gándara e foi pai de Carmen, Matuxa e Mercedes Paz Córdoba.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
* 
* 

### Outros artigos 
* Eugenio Arbones Castellanzuelo (xenro).
* Ubaldo Gil Santóstegui (colega).
Natividad Llanquileo

**Natividade Llanquileo Pilquimán**, nada en Esteban Yevilao, Tirúa, o 14 de xullo de 1984, é unha avogada e política mapuche chilena, defensora dos dereitos humanos nese país. Forma parte do equipo de avogados do Centro de Investigación e Defensa SUR (CIDSUR), da Araucanía. Dende xullo de 2021 é membro da Convención Constitucional de Chile en representación do pobo mapuche (Macrozona 2: Ñuble, Biobío e Araucanía).

En 2010, ocupou o rol de voceira durante a folga de fame dos comuneiros mapuches en 2010. A folga de fame dos 35 comuneiros detidos buscaba principalmente a non aplicación e derrogación da Lei Antiterrorista. Dentro dos 35 comuneiros atopábanse dous dos seus irmáns.

## Traxectoria 
Naceu o 14 de xullo de 1984 na comunidade Esteban Yevilao de Puerto Choque, na comuna de Tirúa, rexión do Biobío en Chile.

Na elección de constituíntes realizada en Chile o 15 e o 16 de maio de 2021, Llanquilleo obtivo o 5,94% dos sufraxios, dentro dos votos do pobo mapuche, converténdose na segunda candidata con máis votos entre os pobos orixinarios, detrás de Francisca Linconao co 7,15% dos votos, sendo elixida como unha das 7 representantes mapuches na Convención Constitucional.

O 6 de xaneiro de 2022, asumiu como vicepresidenta adxunta da Convención, xunto a Bárbara Sepúlveda, Lidia González, Tomás Laibe e Amaya Alvez.

## Notas
Gobernador, Granada

**Gobernador** é un concello español da provincia de Granada.

## Demografía 
Segundo o INE, no ano 2024 tiña unha poboación de 237 habitantes.

## Véxase tamén
Cristina Calderón

**Cristina Calderón Harbán**, nada en Róbalo, Illa Navarino, Chile o 24 de maio de 1928 e finada en Punta Arenas o 16 de febreiro de 2022, foi a derradeira falante nativa da lingua yámana, representante de devandita etnia e a única integrante desa cultura que alcanzou a vivir segundo os seus costumes, logo do falecemento da súa irmá Úrsula en 2003, e de Emelinda Acuña o 12 de outubro de 2005 por un ataque ao corazón.

Cristina Calderón foi oficialmente declarada Filla Ilustre da Rexión de Magallanes e da Antártica Chilena. Tamén foi recoñecida polo Consello Nacional da Cultura e as Artes como «tesouro humano vivo» do seu país, no marco da Convención para a Salvagarda do Patrimonio Inmaterial, adoptada pola UNESCO en 2003. Así mesmo, foi nomeada entre as 50 mulleres protagonistas do Bicentenario da República de Chile. Durante esta etapa asimilou paulatinamente a lingua castelá, termos en inglés e a lingua yámana da súa avoa Julia, coa que se comunicaba até os nove anos de idade.

Aos quince anos formou parella con Felipe Garay con quen tivo tres fillos: Miguel, Juan e Eugenio, a quen Garay non chegou a coñecer pois faleceu un mes antes do seu nacemento en 1948. Trala morte do pai dos seus fillos, Cristina quedou na ruína ata que en 1949, decidiu formar novamente parella con "Lucho", un home de ascendencia selk'nam por parte de nai. Lucho levouna a vivir en Estancia Harberton cos seus tres primeiros fillos e o recentemente chegado Mauricio, que naceu no mesmo tempo en que o seu pai morreu dunha enfermidade pulmonar en 1962. En 1964, Cristina decidiu formar parella con Teodosio González ata que faleceu no 2009. Con Teodosio tivo en 1967 a súa filla Lidia.

Nos seus últimos anos, Cristina traballou en cestaría, con xunqueiras que ela mesma colleitaba. Ademais, no 2016, Cristina Zárraga publicou en homenaxe á súa avoa, relatos en primeira voz, denominada *Cristina Calderón: Memorias de mi abuela yagán*, unha obra sinxela pero profunda e inigualable na rexión.

A súa filla Lidia González traballou como monitora no Xardín Étnico de Vila Ukika ensinándolles aos nenos a falar en lingua yámana para que conserven as súas tradicións.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
*
Francisca Linconao

**Francisca Linconao Huircapán**, nada en Padre Las Casas o 18 de setembro de 1958, tamén coñecida como **Machi Linconao**, é unha machi, xamán da cultura mapuche, defensora dos dereitos humanos e política chilena. Dende 2021, representa ao pobo mapuche da Macrozona Sur nos escanos reservados da Convención Constitucional.

## Traxectoria 
### Caso Machi Linconao versus Palermo 
En 2008, presentou un recurso de protección á Sociedade Palermo Limitada, de propiedade da familia Taladriz, pola talla ilegal de árbores e arbustos do bosque nativo existente nas ladeiras do Rahue para a plantación de piñeiros. A talla afectaba non só o ecosistema senón tamén un menoko, unha zona húmida considerada sagrada. En 2009, a Corte de Apelacións de Temuco sentenciou ao seu favor, a cal foi ratificado pola Corte Suprema. Foi a primeira sentenza en Chile que considerou as disposicións do Convenio 169 da OIT sobre pobos indíxenas.

### Caso Luchsinger – Mackay 
No ano 2013, foi unha dos mapuche vinculadas ao crime do matrimonio Luchsinger Mackay, polo que foi detida na tarde do mesmo día do incendio onde faleceron Werner Luchsinger e Vivianne Mackay. Foi acusada por terrorismo e tenencia ilegal de armas. Supostamente, unha escopeta foi atopada na súa casa pola policía no medio dunha violación ao seu domicilio. Durante o xuízo, o funcionario que atopou a escopeta no domicilio da Machi nunca declarou no xuízo e non se puido lembrar o seu nome. O Tribunal desestimou os cargos, absolveu á Machi e ordenouse o pago dunha indemnización. 

O 1 de marzo de 2016 foi encarcerada e iniciouse un novo proceso xudicial na súa contra polos mesmos cargos. Iniciou unha folga de fame o 22 de decembro de 2016 logo de estar nove meses en prisión preventiva. Catorce días despois, depuxo a súa folga de fame logo de que a Corte de Apelacións de Temuco rebaixase a súa medida cautelar de prisión preventiva a arresto domiciliario.

O 22 de agosto de 2017, o Observatorio para a protección dos Defensores de Dereitos Humanos da Organización Mundial Contra a Tortura (OMCT)  e a Federación Internacional de Dereitos Humanos (FIDH), e o Observatorio Cidadán de Chile manifiestaron a súa preocupación por utilizar a Lei Antiterrorista contra os dez comuneiros mapuches e a Machi Francisca Linconao.

O Tribunal de Xuízo Oral no Penal de Temuco absolveu a Linconao o 18 de outubro de 2017. Logo, o 29 de decembro de 2017, a Corte de Apelacións de Temuco anulou esta decisión, ordenando a reapertura do caso. O 10 de maio de 2018 foi absolta por terceira vez de todos os cargos na súa contra. Logrou reunir o 20 % do total dos patrocinios realizados a persoas que postulan aos escanos reservados, dende Arica até Punta Arenas.

Nas eleccións constituíntes realizada en Chile o 15 e o 16  de maio de 2021, Francisca Linconao obtivo o 7,15% dos sufraxios onde había votos do pobo mapuche, converténdose na candidata con máis votos entre os pobos orixinarios. Desta forma, sería unha das 7 representantes mapuches da Convención Constitucional.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
*