Xirafa

A **xirafa** (*Giraffa*) é un xénero de mamíferos artiodáctilos propio de África, o animal terrestre vivo máis alto e o maior ruminante. O xénero comprende varias especies, incluíndo a ***Giraffa camelopardalis*** que é a especie tipo. Sete destas especies están extintas. O xénero considerábase unha soa especie con numerosas subespecies, pero tras investigacións do seu ADN pasou a facerse unha clasificación de catro especies dentro do xénero *Giraffa*: *Giraffa giraffa* (xirafa do sur), *Giraffa tippelskirchi* (xirafa masai), *Giraffa reticulata* (xirafa reticulada) e *Giraffa camelopardalis* (xirafa do norte). As características principais deste xénero son o seu longo pescozo e patas, dúas protuberancias na cabeza e as marcas distintivas na pelaxe, Segundo a IUCN o número de individuos desta especie reduciuse entre un 36% e un 40% dende o ano 1985 ata chegar a uns 95&nbsp;700 individuos vivos en liberdade na natureza no ano 2015.

## Etimoloxía 
O nome común «xirafa» provén do árabe **الزرافة ** A forma italiana *giraffa* ten a súa orixe ao redor do 1590, e despois entrou noutros idiomas.

O epíteto de especie do seu nome científico (*camelopardalis*) fai referencia a que ten unha forma semellante aos camelos e as cores da súa pelaxe semellan ás dos leopardos.

*Kameelperd* é o nome da especie en afrikaans. Outros nomes en linguas africanas para a xirafa inclúen *ekorii* (teso), *kanyiet* (elgon), *nduida* (gikuyu), *tiga* (kalenjin e luo), *ndwiya* (kamba), *nudululu* (kihehe), *ntegha* (kinyaturu), *ondere* (lugbara), *etiika* (luhya), *kuri* (ma'di), *oloodo-kirragata* ou *olchangito-oodo* (masai), *lenywa* (meru), *hori* (pare), *lment* (samburu) e *twiga* (suahili e outros) no leste; e *tutwa* (lozi), *nthutlwa* (tsonga), *indlulamitsi* (suazi), *thutlwa* (tswana), *thuda* (venda) e *ndlulamithi* (zulú) no sur.

Mentres que algunhas das especies extintas de Giraffidae tiñan corpos de gran tamaño, outras tiñan un corpo máis alongado. Un antepasado da xirafa era o *Canthumeryx*, con varias datacións que van dende fai 25 a 20 millóns de anos, 17 a 15 millóns de anos ou 18 a 14 millóns de anos, e do que se teñen atopado depósitos fósiles en Libia. Este animal era de tamaño medio, esvelto e con forma de antílope. Outro antepasado, o *Giraffokeryx*, apareceu fai 15 millóns de anos no subcontinente Indio e semellaba un ocapi ou xirafa pequena que tiña un pescozo máis alongado e dúas protuberancias na cabeza compostas de cartilaxe. O *Palaeotragus*, que data de fai 14 millóns de anos e viviu dende África oriental ata Mongolia, semellábase ao ocapi e atribúese coma antepasado deste. Tiña un cranio máis alongado e amplo e presentaba un dimorfismo sexual. O *Samotherium* substituíu o *Palaeotragus* fai entre 10 e 9 millóns de anos, e eran uns animais máis grandes con facianas máis alongadas, cavidades sinusais máis desenvolvidas e un perfil máis semellante ao das xirafas. Viviron en África e en Eurasia. A especie *Bohlinia*, que data de hai entre 9 e 7 millóns de anos, viviu no sueste de Europa e probablemente descendeu do *Samotherium*, e considérase un antepasado directo da xirafa. A especie *Bohlinia* asemellábase con claridade ás xirafas modernas, cun longo pescozo e longas patas, e con protuberancias na cabeza e dentadura semellantes.]]
Un estudo de 2007 da xenética de seis das subespecies (a Xirafa de África occidental, a Xirafa de Rothschild's, a Xirafa reticulada, a Xirafa masai, a Xirafa angolana e a Xirafa surafricana) suxeriu que todas elas podían ser de feito especies distintas. Os resultados do estudo das diferenzas nos ADN nuclear e mitocondrial (ADNmt) indicou que as xirafas destas poboacións reprodúcense de forma illada e só moi raramente o fan entre elas, malia non existir ningún obstáculo natural que bloquee o acceso mutuo. Isto inclúe as poboacións adxacentes das xirafas de Rothschild, reticuladas, e as masai.

Un estudo de 2016 confirmou que as xirafas teñen múltiples especies. Esta investigación apoia a existencia de catro especies diferenciadas, que non intercambiaron información xenética entre elas durante un período de entre un e dous millóns de anos. Estas catro especies son *Giraffa camelopardalis* (xirafa do norte), *Giraffa giraffa* (xirafa do sur), *Giraffa reticulata* (xirafa reticulada) e *Giraffa tippelskirchi* (xirafa masai). Tanto as do norte coma as do sur inclúen dúas e tres subespecies distintas respectivamente: *G. g. angolensis* (xirafa angolana) e *G. g. giraffa* (xirafa de Suráfrica) para a do sur, e *G. c. antiquorum* (xirafa de Kordofán), *G. c. camelopardalis* (xirafa de Nubia) e *G. c. peralta* (xirafa de África occidental) para a do norte.

En total hai catro especies e cinco subespecies de xirafa recoñecidas. Os datos de poboación indicados son unha estimación a data de 2016. Inclúense tamén dúas antigas subespecies (xirafa de Rothschild e xirafa de Rodesia). No 2016 había en total uns 97 562 individuos de *Giraffa* .

## Aparencia e anatomía 
[miniatura|Cabeza dunha xirafa no zoo de [Melbourne.]]
[miniatura|Esqueleto de xirafa amosado no Museo de Osteoloxía en [Oklahoma City.]]
As xirafas adultas poden chegar a medir entre 5 e 6 metros de altura, sendo os machos máis altos que as femias. O seu peso medio é de 1192&nbsp;kg para os machos adultos e de 828&nbsp;kg para as femias adultas, cuns pesos máximos rexistrados de 1930&nbsp;kg e 1180&nbsp;kg respectivamente. Malia o seu longo pescozo e longas patas, o corpo da xirafa é relativamente curto. A ámbolos lados da cabeza localízanse os ollos, de tamaño grande e saltóns, que permiten unha boa visión periférica dende a súa altura. As xirafas poden ver en cor e os seus sentidos do oído e olfacto son agudos. A lingua prénsil das xirafas mide uns 50&nbsp;cm de longo, é de cor morada/negra, posiblemente para protexerse de queimaduras solares, e as xirafas utilízana para coller as follas cando se alimentan e para manter limpo o fociño. Estes padróns serven de camuflaxe, o que lles permite pasar máis desapercibidas nos padróns de luz e sombras das sabanas

A pel da xirafa é na súa maioría de cor gris, A pelaxe axúdalles como defensa química ao conter substancias repelentes de parasitos, o que tamén lles dá ás xirafas un cheiro característico. A pelaxe contén ata 11 compostos químicos aromáticos, sendo o indol e o escatol os principais responsables do cheiro. Debido a que os machos posúen un cheiro máis forte que as femias, tamén se lle atribúe unha función de atracción sexual. Ao longo do pescozo presentan unha crina composta de cabelos erectos e curtos.

### Cranio e protuberancias 
Os exemplares de ámbolos dous sexos presentan unhas protuberancias na cabeza prominentes en forma de cornos, chamadas osiconos (en ), formadas por cartilaxe osificado, cubertas de pel e fusionadas co cranio nos ósos parietais. mais o cranio dos machos xera unhas acumulacións de depósitos de calcio que forman vultos coa idade. Un ligamento suspensorio permite que as longas patas soporten o gran peso do animal. Os pés das xirafas chegan a ter un diámetro de 30&nbsp;cm, e o pezuño ten unha altura media de 15&nbsp;cm nos machos e 10&nbsp;cm nas femias. A xirafa é capaz de acadar unha velocidade máxima en carreira de 60&nbsp;km/h, e pode manter unha velocidade de 50&nbsp;km/h durante varios quilómetros.

A xirafa descansa apoiando o seu corpo enriba das patas dobradas. Ao deitarse, o animal baixa os nocellos por diante das patas frontais e despois baixa o resto do corpo. Ao erguerse, apóiase primeiro cos nocellos e estende as patas traseiras primeiro para elevar a parte traseira do corpo. Tras isto estende as patas dianteiras. En cada un destes pasos a xirafa balancea a cabeza. En catividade, a xirafa dorme de forma intermitente unha media de 4,6 horas por día, na súa maioría cando é noite. Cando se inclinan para beber poden tanto estender as patas dianteiras como dobrar os nocellos. pero si son capaces de flotar na mesma. Ao nadar, o tórax inclínase por mor das patas dianteiras, dificultando o movemento harmónico de pescozo e patas, Os longos pescozos resultan dun alongamento desproporcionado das vértebras cervicais e non do aumento no número delas. Cada unha das vértebras cervicais pode chegar a ter uns 28&nbsp;cm de longo. Compoñen o 52–54% da lonxitude da columna vertebral da xirafa, en contraste co 27–33% típico doutros ungulados semellantes, incluíndo o seu familiar máis próximo, o ocapi. A elongación ten lugar na súa maioría tralo nacemento das crías. A cabeza e o pescozo das xirafas sostéñense por uns grandes músculos e un ligamento nucal, que se fixa a unhas longas apófises espiñosas dorsais das vértebras torácicas anteriores, que forman a xiba Porén, esta proposición non está aceptada pola comunidade científica xeral, xa que a T1 posúe outras características morfolóxicas como unha costela articulada propia das vértebras torácicas, e porque as excepcións ao límite nos mamíferos de sete vértebras cervicais caracterízase xeralmente por un incremento das desordes neurolóxicas e enfermidades. A hipótese da «competitividade polo pasto» foi proposta orixinalmente por Charles Darwin sen que fose cuestionada ata anos recentes. Esta hipótese suxire que a presión doutros competidores máis pequenos, como o *Tragelaphus*, o *Raphicerus campestris* e o impala, facilitou a elongación do pescozo da xirafa, permitíndolle tomar comida á que o resto dos competidores non podía chegar. Esta vantaxe é real, xa que as xirafas poden alimentarse de pólas a unha altura de ata 4,5 m de altura, mentres que os seus competidores só poden chegar ás dunha altura duns 2 m. Tamén existe unha investigación que suxire que a competitividade polo pasto é intensa nos niveis baixos, polo que as xirafas aliméntanse de forma máis eficiente (gañando máis biomasa de follas con cada bocado) nas alturas das copas das árbores. Porén, os científicos non están de acordo sobre canto tempo pasan as xirafas alimentándose nestes niveis altos aos que non chegan o resto de especies competidoras, e un estudo de 2010 determinou que as xirafas adultas con pescozos máis longos tiñan unha taxa de mortalidade máis alta en condicións de seca que as que o tiñan máis curto. Este estudo suxire que manter un pescozo máis longo require máis nutrientes, o que pon en risco ás xirafas de pescozos máis longos en períodos de escaseza de comida.

Outra teoría, a hipótese de selección sexual, propón que os longos pescozos evolucionaron como unha característica sexual secundaria, dando vantaxe aos machos nas loitas de pescozo () para establecer un dominio e obter acceso ás femias sexualmente receptivas. Esta teoría apóiase no feito de que os pescozos adoitan ser máis longos e pesados nos machos que nas femias da mesma idade, Tamén existe a teoría de que o longo pescozo serve como medio de acadar unha mellor vixilancia dos posibles predadores.

### Sistemas internos 
[miniatura|esquerda|Xirafa inclinándose para beber. Unha [rete mirabile prevén o exceso de fluxo sanguíneo no cerebro ao baixar o pescozo.]]
Nos mamíferos, o nervio larínxeo recorrente esquerdo é máis longo que o dereito, e nas xirafas é duns 30&nbsp;cm máis longo que o dereito, o que o fai o máis longo de tódolos animais vivos, chegando a medir 2 m de largo. Cada neurona que segue esta vía nerviosa comeza no tronco do encéfalo e percorre o pescozo xunto ao nervio vago, e posteriormente ramifícase no nervio larínxeo recorrente que atravesa de novo o pescozo cara a arriba e chega ata a larinxe. Isto fai que estas células nerviosas das xirafas acaden unha lonxitude de ata 5 m nas xirafas máis grandes. Os longos pescozos provocan que teñan unha gran cantidade de espazo morto, malia ter unha traquea estreita. Estes factores incrementan a resistencia aos fluxos de aire, mais non evitan que o animal poida acadar o osíxeno suficiente para tódolos seus tecidos. Na parte superior do pescozo posúe unha rete mirabile que impide o exceso de fluxo sanguíneo ao cerebro cando a xirafa baixa a cabeza, Á inversa disto, os vasos sanguíneos da parte inferior das patas atópanse baixo unha gran presión debido ao peso do fluído que exerce presión cara a abaixo. Para solucionar este problema, a pel desta parte das patas é grosa e firme (funcionando como unhas medias moi apertadas), impedindo que haxa demasiado fluxo circulatorio de sangue por elas. Posúen catro estómagos, e como en tódolos ruminantes o primeiro deles está adaptado á súa dieta específica. O seu fígado é pequeno e compacto,

## Comportamento e ecoloxía 
### Hábitat e alimentación 
miniatura|dereita|250px|Xirafa estendendo a lingua para alimentarse.
As xirafas adoitan habitar en sabanas, pradeiras e zonas de bosque abertas. Prefiren os bosques abertos de acacias, *Commiphora*, *Combretum* e *Terminalia* sobre os ambientes máis densos coma os bosques de *Brachystegia*, As xirafas collen a comida das pólas das árbores, que son unha importante fonte de calcio e proteínas necesarias para manter o seu ritmo de crecemento. Unha xirafa adulta inxire ao redor duns 34&nbsp;kg de follaxe diariamente.

Durante a estación húmida a comida é abundante e as xirafas afástanse máis unhas das outras, mentres que na estación seca adoitan xuntarse máis ao redor das zonas de bosque verde e arbustos sobreviventes. É común que as xirafas produzan moita saliva mentres se alimentan, Teñen poucos lazos sociais, e as agrupacións adoitan cambiar de membros cada poucas horas. Para propósitos de investigación, a definición dun «grupo de xirafas» definiuse como «un conxunto de individuos que se atopan a menos dun quilómetro de distancia entre eles e que se moven na mesma dirección xeral». O número de xirafas pertencentes a un grupo pode chegar ata os 32 individuos, Tamén se teñen rexistrado casos de grupos mixtos de femias adultas e machos xoves. Os machos prefiren as femias adultas de idade media antes que as moi xoves ou as moi vellas. Durante a noite, as xirafas parecen rumbar unhas a outras no rango do infrasón, pero non se sabe con que propósito.

### Nacemento e coidados paternos 
miniatura|dereita|250px|Xirafa alimentándose xunto as súas crías.
A xestación das xirafas dura entre 400 e 460 días, tralo que adoita nacer unha soa cría, malia que existen informes de raros casos de crías xemelgas. O parto ten lugar mentres a nai está de pé: a cría emerxe coas patas dianteiras e a cabeza por diante, rachando as membranas fetais, e cae ao chan, cortándose así o cordón umbilical. Unha xirafa acabada de nacer pode medir ao redor de 1,8 m de alto. Ás poucas horas de nacer, a cría xa pode correr, malia que pasará as primeiras semanas tentando agocharse a maioría do tempo. As protuberancias da cabeza (*ossicones*) comezan a erguerse aos poucos días do nacemento. aínda que si realizan interaccións amigables con algunhas crías. e outras poden facelo ata durante un ano. Malia que moitas destas pelexas lles provocan feridas, existen eventos rexistrados de roturas na mandíbula e pescozo, e incluso nalgúns casos a morte dun dos machos. Un estudo de 1999 indicou que ata un 94% de intentos de monta tiveron lugar entre machos, cunha proporción de actividade entre membros do mesmo sexo variable entre o 30% e o 75%, e só un 1% de incidencias de intentos de monta entre dúas femias.

### Mortalidade e saúde 
miniatura|dereita|Unha leoa cunha xirafa cazada.
As xirafas teñen unha longa esperanza de vida en comparación con outros ruminantes, chegando a vivir ata os 25 anos. Os crocodilos do Nilo poden ser tamén unha ameaza para as xirafas cando estas se inclinan a beber nos ríos. Varios contos do folclore africano tratan de explicar como as xirafas acadaron a súa altura, As xirafas foron representadas en pinturas en todo o continente africano, incluíndo nas culturas kiffian, exipcia e nubia. O pobo Kiffian tallou unha rocha que representa a tamaño real dúas xirafas, que se considera «o petróglifo máis grande do mundo». Os exipcios asignáronlle un xeróglifo propio, chamado *sr* en lingua exipcia antiga e *mmy* en períodos máis tardíos. Tamén mantiñan xirafas como animais domésticos e mascotas, enviándoas por todo o Mediterráneo.
[miniatura|esquerda|200px|Pintura dunha xirafa importada a [China durante a dinastía Ming.]]
A xirafa tamén era coñecida polos gregos e romanos, que crían que este animal era un híbrido non natural dos camelos e dos leopardos, o que deu orixe ao nome *camelopardalis*. A xirafa atopábase entre os moitos animais que os romanos coleccionaban e expoñían ao público. A primeira que chegou a Roma foi levada por Xulio César no 46 a.C. e exposta ao público. Coa caída do Imperio Romano este tipo de prácticas deixaron de ter lugar en Europa. Na Idade Media os europeos coñecían as xirafas a través dos árabes, que reverenciaban a estes animais debido á súa aparencia particular.

Os exemplares de xirafa en catividade tiveron certa fama en distintos períodos históricos. En 1414 unha xirafa foi transportada en barco dende Malindi ata Bengala, e dende alí levada ata China polo explorador Zheng He, onde se expuxo nun zoo da dinastía Ming. Este animal era unha fonte de fascinación para o pobo chinés, que o asociaba co mito de Qilin. A xirafa dos Medici foille presentada a Lourenzo de Medici en 1486 e causou gran sensación na súa chegada a Florencia. Outra xirafa chamada Zarafa foi levada dende Exipto ata París a comezos do século XIX como regalo de Muhammad Ali de Exipto para Carlos X de Francia, causando tamén unha gran sensación social.

As xirafas continuaron a ter unha presenza notable na cultura moderna. Salvador Dalí representounas con melenas ardendo nalgunhas das súas pinturas, xa que consideraba ao animal como un símbolo de masculinidade. Varios libros infantís en lingua inglesa tratan sobre xirafas, incluíndo *The Giraffe Who Was Afraid of Heights* de David A. Ufer, ''Giraffes Can't Dance* de Giles Andreae e *The Giraffe and the Pelly and Me* de Roald Dahl. A xirafa tamén ten feito aparicións secundarias no cine en filmes coma *The Lion King* e *Dumbo* de Disney, e en papeis máis importantes en filmes coma *The Wild* e *Madagascar*. *Sophie the Giraffe* é un xoguete infantil popular dende 1961.

Tamén teñen sido utilizadas nalgúns experimentos científicos, como estudos das propiedades da pel das xirafas para o desenvolvemento de traxes de astronautas e pilotos de avións de combate. A constelación da xirafa, *Camelopardalis*, foi descrita no século XVII, e o pobo Tswana de Botswana describía a constelación Crux como dúas xirafas, unha femia e un macho.

### Explotación e estado de conservación 
miniatura|Xirafa morta por tribais a comezos do século XX.
As xirafas foron obxectivo histórico dos cazadores en África No século XIX, os exploradores europeos comezaron a cazar as xirafas como deporte. A destrución de hábitats tamén afectou á xirafa. No Sahel, a necesidade de madeira e áreas de pastoreo levou á deforestación da zona, aínda que polo xeral as xirafas poden convivir co gando doméstico ao non competir con el polo alimento. A xirafa é unha especie protexida na maioría de territorios da súa área de distribución. É o animal nacional de Tanzania, onde está protexido por lei e a súa caza sen autorización pode ser castigada cunha pena de prisión. En 1999 as estimacións indicaron que existían ao redor dunhas 140&nbsp;000 xirafas salvaxes, mais no 2016 novos estudos revelaron que ese número se reducira ata menos de 90&nbsp;000 individuos.

## Notas 
:*Todas as referencias en inglés agás cando se indique o contrario''

## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

### Ligazóns externas 
* 
* 
*