Lingua tracia

O **tracio** era unha lingua falada na Antigüidade polos tracios no sueste de Europa. É unha lingua extinta xa que a maioría dos tracios foron helenizados ou romanizados.

## Distribución xeográfica 
Excluíndo o dacio, cuxo status como unha lingua tracia é discutido, o tracio era falado por un gran número de persoas no que hoxe é o sur de Bulgaria, partes de Serbia, Macedonia do Norte, norte de Grecia (especialmente antes da expansión dos antigos macedonios), por toda a Tracia (incluíndo a Turquía europea) e en partes da rexión de Bitinia (noroeste da Turquía asiática).

Incluíndo o dacio/xético, era falado en Romanía, norte de Bulgaria, partes de Serbia, de Moldova, Ucraína centro-occidental, Hungría oriental e Eslovaquia.

## Fontes 
Por ser unha lingua extinta con só unhas poucas inscricións, hai pouco coñecemento sobre a lingua tracia, pero coñécense e admítense varias características dela. Algunhas palabras tracias poden atoparse citadas en textos antigos.(esta lista exclúe nomes dacios de plantas que aparecen incluídos ás veces):
* ***asa***, palabra besiana para o tusilago.

::cf. lituano *asỹs*, "ravo picante", letón *ašas*, "ravo picante, especie de canizo, presa", relacionado ao letón *ašs, ass*, "afiado, agudo", búlgaro antigo *ostrǔ*, "afiado, agudo". búlgaro e macedonio *ostar*, "afiado, agudo". lituano *aštrùs*, "afiado, agudo".
* ***bolinthos***, "touro salvaxe".

::búlgaro e macedonio *vol*, "un touro, bisonte", inglés *bull*, "touro".
* ***bria***, "cidade, vila".
* ***brynchos***, "guitarra".

::cf. romanés *broancă*, "instrumento de corda", ruso *brenčat*', "tocar un instrumento de corda", polaco *brzek*, "toque, marcar, tocar", búlgaro e macedonio *brumchi*, "un son tocando".
* ***brytos, bryton, brutos, bryttion***, "un tipo de cervexa feita de cebada".

::cf, inglés *broth*, "sopa de carne, caldo", galés *brwd* "mestura", latín *defrutum*, "mosto cocido", grego *apéphrysen*, "ferver, fervura", eslavo *vriti*, "ferver, fervura", *vrutok*, "auga fervendo", sánscrito *bhurati*, "el treme", albanés *brumë*, "masa de fariña".
* ***dinupula, *sinupyla***, "cabaza salvaxe".

::cf. búlgaro e macedonio *dinya*, "unha sandía", lituano *šúnobuolas*, "cabaza salvaxe", albanés *thënukël*, "sangomiño".
* ***genton***, "carne".
* ***kalamindar***, "plátano".
* ***kemos***, "un tipo de froita con folículos".
* ***ktistai***, "tracios vivindo en celibato, monxes". 
* ***mendruta***, un nome mesio para a beterraba ou alternativamente a designación do *Veratrum nigrum*.
* ***rhomphaia***, "unha lanza", despois testemúñase o significado "espada".

::cf. macedonio *rofia*, "un raio", "a espada de Deus", búlgaro *roféya*, *rufia*, "un raio", albanés *rrufë*, "un raio".
* ***skalme***, "un coitelo, unha espada".
* ***skarke***, "unha moeda".
* ***spinos***, "unha pedra que queima cando se derrama auga sobre ela".
* ***torelle***, "un lamento, unha canción fúnebre".
* ***zalmos, zelmis***, "un esconderixo, pel".

::cf. alemán *Helm*, "casco", lituano *šálmas*, "casco", prusiano antigo *salmis*, "casco", eslavo antigo *šlĕmŭ*, "envoltorio, tampa", sánscrito *śárman*, "envoltorio, tampa".
* ***zeira, zira***, "un tipo de gabán (roupa)".
* ***zelas***, "viño".

::ruso *zelye*, "unha mistura fermentada".
* ***zetraia***, "un bote".

::grego *khytra (χύτρα)*, "bote".
* ***zibythides***, "o nobre tracio, homes e mulleres".

::lituano *zhibut*, "fogo, luz", macedonio e serbio *shibytsa*, "unha vara brillante", búlgaro e macedonio *shibam*, "bater, golpear, azoutar, fustrigar".

Alén diso, hai moitas palabras e probábeis palabras extraídas de antropónimos, topónimos, hidrónimos, orónimos e outros elementos léxicos encontrados en fontes antigas e bizantinas:
* ***-disza, -diza, -dizos***, "unha poboación fortificada".

::cf. eslavo *zidati, sozidati, (po)dizati*, "construír".
* ***-para, -pera, -paron***, etc, "unha cidade".

Varias probábeis palabras tracias atópanse en inscricións (a maioría delas escritas co alfabeto grego) en edificios, moedas e outros artefactos (ver inscricións abaixo).

Outra fonte do vocabulario tracio son palabras de etimoloxía descoñecida ou contestada encontradas en búlgaro e en macedonio así como no romanés. O albanés é ás veces considerado como descendente do dacio ou do tracio, ou como descendente do ilirio mesturado co daco-tracio. Así, o léxico albanés é outra fonte.

Tamén se propoñen palabras tracias no léxico do grego antigo. Elementos léxicos gregos pode ser que deriven do tracio como, por exemplo, *balios*, "manchado, colorido", do PIE **bhel-*, "brillar". Julius Pokorny tamén cita o ilirio como unha posíbel fonte para *bounos*, "outeiro, monte".

## Inscricións 
Só se atoparon catro inscricións tracias. Unha está nun  anel de ouro encontrado en 1912 na cidade de Ezerovo, en Bulgaria. O anel foi datado no século -V. No anel hai unha inscrición escrita co alfabeto grego que di:
:ΡΟΛΙΣΤΕΝΕΑΣΝ / ΕΡΕΝΕΑΤΙΛ / ΤΕΑΝΗΣΚΟΑ / ΡΑΖΕΑΔΟΜ / ΕΑΝΤΙΛΕΖΥ / ΠΤΑΜΙΗΕ / ΡΑΖ / ΗΛΤΑ
:**rolisteneasn / ereneatil / teanēskoa / razeadom / eantilezu / ptamiēe / raz / ēlta**

O significado da inscrición é descoñecido e non se parece a ningunha lingua coñecida. Estudosos de tracio como Georgiev e Dechev propuxeron varias traducións para a inscrición, pero son só conxecturas.

Unha segunda inscrición foi encontrada en 1965 preto da vila de Kyolmen, na provincia de Shumen, datada do século -VI. Consiste en 56 letras do alfabeto grego, probabelmente un epitafio tumulario semellante aos frixios:
:ΕΒΑΡ. ΖΕΣΑΣΝ ΗΝΕΤΕΣΑ ΙΓΕΚ.Α / ΝΒΛΑΒΑΗΕΓΝ / ΝΥΑΣΝΛΕΤΕΔΝΥΕΔΝΕΙΝΔΑΚΑΤΡ.Σ
:**ebar. zesasn ēnetesa igek.a / nblabaēgn / nuasnletednuedneindakatr.s**

Unha terceira inscrición está novamente nun anel, encontrado en Duvanli, na provincia de Plovdiv, preto da man esquerda dun esqueleto. Data do século -V. O anel ten a imaxe dun cabaleiro coa inscrición envolvendo a imaxe. Está apenas parcialmente lexíbel:
:ΗΖΙΗ..... ΔΕΛΕ / ΜΕΖΗΝΑΙ
:**ēziē..... dele / mezēnai**

ΜΕΖΗΝΑΙ probabelmente corresponde a Menzana, o "cabalo deus" mesapio, a quen se sacrificaban cabalos, comparábel tamén ao albanés *mes*, *mezi* e ao romanés *mânz*, "poldro", derivado do PIE **mend(i)-*, "cabalo".

Estas son as maiores inscricións preservadas. As restantes son na maioría palabras illadas ou nomes en vasillas e outros artefactos. Alén diso, elementos léxicos tracios atopáronse en inscricións en grego e en latín.

Nunha inscrición latina de Roma que trata dun cidadán da provincia romana de Tracia, encóntrase a frase *Midne potelense*. Isto é interpretado como a indicación do lugar tracio de orixe, *Midne* sendo visto como o equivalente tracio do latín vico "vila". Se isto fose correcto, a palabra tracia ten un cognato próximo en letón (*mitne*, "unha residencia"), unha lingua báltica. Podería ser asociada tamén co termo búlgaro para "lugar de residencia", *mitnitsa*.

## Extinción 
A maioría dos tracios foron finalmente helenizados (na provincia da Tracia) ou romanizados (na Moesia, Dacia etc.), cos últimos remanentes sobrevivindo en áreas remotas ata o século V.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* I. I. Russu, *Limba Traco-Dacilor* / *Die Sprache der Thrako-Daker*, Bucarest (1967, 1969)
* V.I. Georgiev, *Introduction to the History of the Indo-European Languages*, Sofia (1981).  
* V.I. Georgiev, *The Genesis of the Balkan Peoples*, in: The Slavonic and East European Review, Vol. 44, No. 103 (Jul., 1966)  *Paul Kretschmer, "Glotta", in: Zeitschrift für griechische und lateinische Sprache 7 (1915).  
* J.H. Holst, "Armenische Studien", Wiesbaden (2009).

### Outros artigos 
* Lingua grega.
* Lingua dacia.
* Linguas ilirias.
* Lingua frixia.
* Lingua macedonia antiga.

### Ligazóns externas 
En inglés:
* The Language of the Thracians, an English translation of Ivan Duridanov's 1975 essay *Ezikyt na trakite*
* Glosario Tracio