open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Martelo (homónimos)

O termo **Martelo** pode referirse a:

***Martelo**, ferramenta utilizada para golpear un obxectivo, causando o seu desprazamento ou deformación.

Como topónimo, pode referirse a:

;En Galiza
***Martelo**, lugar da parroquia de Ermedelo, no concello de Rois.
Matei

O nome **Matei** pode referirse a:

***Matei Basarab**, príncipe de Valaquia entre 1632 e 1654.

Como topónimo, pode referirse a:

;En Galiza
***Matei**, lugar da parroquia de Ferreira de Pallares, no concello de Guntín.
Rastro

A palabra **rastro** pode referirse a:

***Rastro**, sinal, marca ou vestixio que deixa algo ou alguén ao pasar por un sitio.
***Rastro**, arte de pesca formada por un angazo de ferro que se arrastra polo fondo para levantar o marisco.
***Rastro**, angazo grande de madeira.
***Rastro**, peza do arado paralela ao chan, na que encaixa a rella.
***Rastro**, ficheiro que grava datos nun dispositivo que visita unha páxina web.
Meiriño (homónimos)

O termo **Meiriño** pode referirse a:

***Meiriño**, cargo da administración de xustiza durante a Idade Media e a Idade Moderna que se podía referir a dúas funcións ben distintas;
***Meiriño mor**, cargo da administración rexia medieval con competencias administrativas, económicas, políticas e militares.

Como topónimo, pode referirse a:

;En Galiza
***O Meiriño**, lugar da parroquia de Momán, no concello de Xermade.

## Véxase tamén
### Outros artigos
Teimende

O topónimo **Teimende** pode referirse a:

;En Galiza
***Teimende**, lugar da parroquia de Arbo, no concello de Arbo;
***Teimende**, lugar da parroquia de Parada de Sil, no concello de Parada de Sil.

## Véxase tamén
### Outros artigos
Mer

O termo **Mer** pode referirse a:

****Mer de Noms***, primeiro disco de estudio da banda de rock A Perfect Circle.

Como topónimo, pode referirse a:

;En Galiza
***Mer**, lugar da parroquia de Proendos, no concello de Sober.

## Véxase tamén
### Outros artigos
Mercedes (homónimos)

O termo **Mercedes** pode referirse a:

***Mercedes**, nome propio femenino.

Como topónimo, pode referirse a:

;En Galiza
***As Mercedes**, lugar da parroquia de Baldriz, no concello de Cualedro.
José Santaló Rodríguez

**José María Santaló Rodríguez**, nado en Santiago de Compostela o 27 de novembro de 1877 e finado en Madrid o 9 de febreiro de 1947, foi un avogado e xuíz galego.

## Traxectoria 
Fillo de José Santaló Ituarte. Estudou dereito na Universidade de Santiago de Compostela rematando en 1900, e doutorouse na Universidade de Madrid. Dende 1903 foi profesor auxiliar da USC, e en 1908 ingresou na carreia xurídica. Foi xuíz de Chantada, Vilalba, Caldas de Reis e do distrito da Universidade de Madrid e maxistrado do Tribunal Supremo. Colaborou en *Revista Gallega*, *Galicia Moderna* e noutros xornais galegos. Foi membro correspondente da Real Academia Galega. Finou en Madrid o 9 de febreiro de 1947.

## Obras 
* *Veleta*, 1897.
* *Las cooperativas y los obreros*, 1899.
* *Los negocios de D. Judas*, 1900.
* *Versos íntimos*, 1900.
* *La nostalgia de la literatura gallega*, 1900.
* *La amistad y sus deberes*, 1902.
* *La supresión del impuesto de consumos*, 1903.

* *La trata de blancas ante los principios fundamentales del Derecho*, 1913.
* *La acción patronal en el problema de los retiros obreros*, 1914.
## Vida persoal 
Casou con Valentina Rodríguez de Viguri, filla de Luís Rodríguez Seoane, en 1908, e foi pai de José Luis Santaló Rodríguez de Viguri.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
* Marco, Aurora: "Xigantes de granito", *La Voz de Galicia*, 24-9-1993, p. 32.
A Mo

O topónimo **A Mo** pode referirse a:

;En Galiza
***A Mo**, lugar da parroquia de Cumiar, no concello de Ponteareas;
***A Mo**, lugar da parroquia do Rosal, no concello do Rosal;
***Coto da Mo**, lugar da parroquia de Desteriz, no concello de Padrenda.

## Véxase tamén
### Outros artigos
Miso (homónimos)

O termo **Miso** pode referirse a:

***Miso**, pasta aromatizante fermentada e moi saborosa, feita con sementes de soia e/ou cereais e sal mariño.

Como topónimo, pode referirse a:

;En Galiza
***Miso**, lugar da parroquia de Lens, no concello de Ames.

## Véxase tamén
### Outros artigos
Ovella Churra

A **raza ovina Churra**, pertence ao tronco Churro, é unha ovella rústica das máis primitivas da Península Ibérica. Forma parte do grupo de razas autóctonas máis importantes de España, pola súa alta especialización na produción de leite e polo seu elevado censo.

A principal zona de expansión da raza coincide coa Submeseta norte do centro peninsular, concretamente co val do Douro, correspondéndose en grande medida coa Comunidade autónoma de Castela e León.

A capa é branca con coloración periférica en negro (ou pardo) que afecta á porción terminal das orellas, arredor dos ollos, labios e morro, partes distais das extremidades, rexión umbilical e outras zonas.

Os cornos existen en machos e femias aínda que se tenden a eliminar.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
*Colmenareña
Descolonización do coñecemento

[miniatura|274x274px| Retirada da estatua de [Cecil Rhodes do campus da Universidade de Cidade do Cabo o 9 de abril de 2015. Dise que o movemento Rhodes Must Fall foi motivado polo desexo de descolonizar o coñecemento e a educación en Suráfrica .]]
A **descolonización do coñecemento** (tamén chamada **descolonización epistémica** ou **descolonización epistemolóxica**) é un concepto avanzado da teoría decolonial  que critica a percepción hexemónica dos sistemas de coñecemento occidentais. Busca construír e lexitimar outros sistemas de coñecemento explorando epistemoloxías, ontoloxías e metodoloxías alternativas. Presúmese que se os currículos, as teorías e o coñecemento están colonizados, significa que foron influenciados en parte por enfoques políticos, económicos, sociais e culturais. 
A perspectiva do coñecemento decolonial abrangue unha ampla variedade de temas, incluíndo a filosofía (epistemoloxía en particular), a ciencia, a historia da ciencia e outras categorías fundamentais das ciencias sociais.

## Notas
Colonialidade do saber

[miniatura|Na *Descripción de Tlaxcala* de 1585, Diego Muñoz Camargo ilustrou a [queima de libros de códices precolombinos por parte dos frades franciscanos.]]
A **colonialidade do saber** é un concepto que o sociólogo peruano Aníbal Quijano desenvolveu e adaptou ao pensamento decolonial contemporáneo. O concepto critica o que os seus defensores chaman o sistema de coñecemento eurocéntrico, argumentando que o legado do colonialismo sobrevive dentro dos dominios do coñecemento. Para os estudosos decoloniais, a colonialidade do saber é central para o funcionamento da colonialidade do poder e é responsable de converter os suxeitos coloniais en vítimas da colonialidade do ser, termo que se refire ás experiencias vividas polos pobos colonizados.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
*
Moeda (homónimos)

O termo **Moeda** pode referirse a:

***Moeda**, ben económico que ten tres funcións: é un instrumento de unidade de conta, é un instrumento de troco e é un instrumento de reserva de valor.

Como topónimo, pode referirse a:

;En Galiza
***A Moeda**, lugar da parroquia do Cebreiro, no concello de Pedrafita do Cebreiro.

## Véxase tamén
### Outros artigos
***Moede**, lugar da parroquia de Ordes, no concello de Toques.
Katharina Zeller

**Katharina Johanna Zeller** nada o 8 de novembro de 1986 en Rum, Tirol, é unha política italiana do Südtirol e alcaldesa de Meran (en italiano *Merano*).

## Traxectoria 
Criada nunha familia con forte implicación na política. É filla da senatora italiana Julia Unterberger e o parlamentario do Partido Popular do Südtirol Karl Zeller. Estudou dereito en Roma e ao regresar a Meran comezou a actividade política local, onde no ano 2025 sería nomeada alcadesa de Meran, a segunda cidade en habitantes do territorio autónomo.

## Notas
Descolonización de datos

**A descolonización de datos** é o proceso de desvincular os modelos hexemónicos e coloniais e os seus marcos epistemolóxicos da recollida, o uso e a difusión de datos relacionados cos pobos e nacións indíxenas, e no seu lugar dar prioridade e centrar os paradigmas, marcos, valores e prácticas de datos indíxenas. . 

En 2019, Nick Couldry e Ulises Mejías empregaron o termo "colonialismo de datos" no seu libro **El costo de la conexión** para referirse á práctica de extraer información de xeito que repitan ou imiten as prácticas históricas do colonialismo na extracción de recursos naturais. 

A descolonización dos datos está guiada pola crenza de que os datos pertencentes aos pobos indíxenas deben ser propiedade e estar controlados por eles, un concepto que está estreitamente relacionado coa soberanía dos datos, así como  coa  descolonización do coñecemento. 

## Notas
Arciprestado de Camba-Ventosa

miniatura|Igrexa de Santa María de Ventosa.
O **arciprestado de Camba-Ventosa** é un dos actuais 14 arciprestados da diocese de Lugo, que comprende 46 parroquias de concellos da comarca de Deza. Xurdiu da unión dos arciprestados de Camba e de Ventosa.

## Situación 
Situado na parte occidental da diocese lucense, engloba a totalidade dos concellos de Rodeiro e Agolada e dúas parroquias do concello de Lalín. 

## Parroquias 
### Rodeiro 
Pertencen todas as parroquias do concello:
Santa María de Álceme, Santiago de Arnego, San Martiño de Asperelo, San Cristovo do Az, Santa Baia de Camba, San Salvador de Camba, San Xoán de Camba, Santo Estevo de Carboentes, Santiago de Fafián, Santa María de Guillar, San Cibrao de Negrelos, San Xiao de Pedroso, Santa Mariña de Pescoso, San Cristovo da Portela, Santa María de Río, San Miguel de Riobó, San Vicente de Rodeiro, Santo Estevo do Salto, San Paio de Senra e Santa María de Vilela.
### Agolada 
Pertencen todas as parroquias do concello:
San Miguel de Agra, Santalla de Artoño, San Pedro da Baíña, San Paio de Bais, Santa María de Basadre, Santa María de Berredo, San Cristovo de Borraxeiros, San Lourenzo de Brántega, San Miguel de Brocos, San Pedro de Carmoega, Santiago de Eidián, San Cibrao de Esperante, San Pedro de Ferreiroa, San Miguel de Gurgueiro, San Pedro de Merlín, Santo André de Órrea, San Martiño de Ramil, San Xoán de Santa Comba, San Cibrao de Sesto, Santiago do Sexo, San Mamede das Trabancas, Santa María de Val de Sangorza, San Xulián de Ventosa e Santa María de Vilariño.

### Lalín 
Pertencen a el dúas da parroquias do concello: Santa María de Alemparte e San Pedro de Castro de Cabras.
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Arciprestade de Camba-Ventosa na web da diocese de Lugo
Lavender Scare

O ***Lavender Scare*** (en ) foi un episodio de pánico moral sobre as persoas homosexuais que traballaban no goberno dos Estados Unidos de América, que levou ao despido de numerosos traballadores públicos a mediados do século XX. Coincidiu coa campaña anticomunista coñecida como macartismo e co segundo *Red Scare*. As persoas gays e lesbianas foron acusadas de ser un risco para a seguridade nacional e simpatizantes do comunismo, polo que se solicitou a súa retirada dos postos públicos. Ademais, pensábase que o estigma da homosexualidade os facía vulnerables ante a extorsión. Neste sentido, perseguiuse menos ás lesbianas, pero aínda así moitas foron interrogadas e perderon os seus traballos.

O *Lavender Scare* normalizou o acoso ás persoas homosexuais mediante a institucionalización burocrática da homofobia. Segundo o senador Alan K. Simpson: "O chamado *Red Scare* foi o centro de atención principal da meirande parte de historiadores dese período. Un elemento menos coñecido e que danou a moitas máis persoas foi a caza de bruxas que McCarthy e outros dirixiron contra os homosexuais".

## Etimoloxía 
A expresión *Lavender Scare* popularizouse polo traballo homónimo de David K. Johnson sobre esta campaña homófoba, publicado en 2004. O libro derivou o seu título do termo *lavender lads* (en ), usado a eito polo senador Everett Dirksen como sinónimo de *gay*. En 1952, Dirksen afirmou que unha vitoria republicana nas eleccións xerais de novembro dese ano implicaría a eliminación dos "rapaces lilas" do Departamento de Estado. A frase usouse tamén na revista *Confidential*, unha publicación periódica dedicada ás rexoubas sobre a sexualidade dos políticos e das estrelas de Hollywood.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

### Outros artigos 
* Homofobia
* Heteronacionalismo
* Macartismo
* *Red Scare*
Moral (homónimos)

O termo **Moral** pode referirse a:

***Moral**, conxunto de normas que se consideran boas ligadas ao comportamento das persoas en tanto que son membros dunha sociedade, relixión, cultura, etc.

Como topónimo, pode referirse a:

;En Galiza
***Moral**, lugar da parroquia de Noceda, no concello das Nogais.

;Fóra de Galiza

;En Castela e León
***Moral de Hornuez**, concello da provincia de Segovia.
Morgado (homónimos)

O termo **Morgado** pode referirse a:

***Morgado**, práctica nobiliaria de repartir a herdanza de xeito desigual, transmitindo a parte principal dos bens a un dos herdeiros, tradicionalmente o primoxénito home.

Como topónimo, pode referirse a:

;En Galiza
***O Morgado**, lugar da parroquia de Albeos, no concello de Crecente.

## Véxase tamén
### Outros artigos
Ramzi Binalshibh

**Ramzi Binalshibh** (en ), nado en Ghayl Bawazir o 1 de maio de 1972, é un terrorista iemení, membro de Al-Qaeda. Foi acusado de ser unha das persoas máis importantes na planificación dos atentados do 11 de setembro nas Torres Xemelgas. Mohamed Atta e mais el eran os líderes da Célula de Hamburgo.

## Traxectoria
Antes do 11 de setembro de 2001 pediu varias veces sen éxito unha visa para acceder aos Estados Unidos. En setembro de 2002 foi arrestado nun tiroteo en Karachi, e a policía de Paquistán entregouno aos Estados Unidos. Dende esa data atópase no centro de detención de Guantánamo cumprindo unha condena de pena de morte.

## Notas
Montana (homónimos)

O topónimo **Montana** pode referirse a:

;En Galiza
***Montana**, lugar da parroquia da Alcabre, no concello de Vigo.

;Fóra de Galiza

;Nos Estados Unidos de América
***Montana**, un dos 50 estados dos Estados Unidos de América.

## Véxase tamén
### Outros artigos
****Montana (filme de 1950)***, filme estadounidense dirixido por Ray Enright que se estreou en 1950;
****Montana Jones***, anime italo-xaponés que foi emitido no Xapón a través da canle NHK.
Premio Javier Conde Garriga

O **premio Javier Conde Garriga**, concedido pola Asociación Numismática Española (ANE), outórgase desde 1959 ao autor do mellor libro ou do mellor conxunto de artigos publicados durante o ano anterior á súa concesión, sobre temas relativos á numismática española, iberoamericana ou hispano-filipina, e tamén acerca das series monetarias emitidas en países europeos en tempos de dominación española.
O premio toma o nome do numismático Javier Conde Garriga, un dos promotores da creación da ANE en 1955 e o primeiro conservador da entidade.

[miniatura|227x227px|[Humberto Francisco Burzio (1960).]]
[miniatura|202x202px|[Octavio Gil Farrés (1978).]]
[miniatura|204x204px|[Miquel Crusafont i Sabater (1982 e 1987).]]
[miniatura|200x200px|[Carmen Alfaro Asins (1994).]]

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Asociación Numismática Española

### Ligazóns externas 
* Asociación Numismática Española
Juan Daniel García Treviño

**Juan Daniel García Treviño**, nado en Monterrei o 27 de febreiro de 2000, é un actor e músico mexicano, recoñecido por ser protagonista do filme *Ya no estoy aquí* (2019).

## Traxectoria 
Juan Daniel García Treviño medrou en Alianza Real, preto de Monterrei, Nuevo León, no seo dunha familia de músicos, polo que se dedicou á música dende os nove anos. A súa afección polo vallenato levouno a formar parte do grupo Fuerza Cumbiambera quen pertenceu á subcultura Kolombia.

No ano 2020, o actor fíxose co Premio Ariel ao actor revelación polo seu traballo en *Ya no estoy aquí*.

Asemade, actuou en distintas longametraxes como *La civil, *Manto de Gemas, *El norte sobre el vacío*, *Wetiko* e na ópera prima da directora mexicana Sofía Auza, *Adolfo*. Ademais, tivo un pequeno papel nun episodio da serie *Narcos: México* e é protagonista da serie Vgly por HBO Max.

## Filmografía 
### Cinema 
### Televisión 
## Notas
Monreal (homónimos)

O topónimo **Monreal** pode referirse a:

;En Galiza
***Monreal**, lugar da parroquia de Santa Cruz de Ribadulla, no concello de Vedra.

;Fóra de Galiza

;En Aragón
***Monreal de Ariza**, concello da provincia de Zaragoza;
***Monreal del Campo**, concello da provincia de Teruel.

;En Navarra
***Monreal**, vila e concello de Navarra.

## Véxase tamén
### Outros artigos
Nai (homónimos)

O termo **Nai** pode referirse a:

***Nai**, ser de sexo feminino que tivo descendencia.

Como topónimo, pode referirse a:

;En Galiza
***Nai**, lugar da parroquia de San Vicente de Paradela, no concello de Paradela;
***Canai**, lugar da parroquia de Perdecanai, no concello de Barro;
***Gornai**, lugar da parroquia de Xustás, no concello de Cospeito.

## Véxase tamén
### Outros artigos
Nando (homónimos)

O termo **Nando** pode referirse a:

***Nando**, nome propio masculino.

Como topónimo, pode referirse a:

;En Galiza
***Nando**, lugar da parroquia de Xinzo, no concello de Ponteareas.

Amais, como antropónimo, pode referirse a:

***Nando de Colo** (n. 1987), xogador de baloncesto profesional francés.

## Véxase tamén
### Outros artigos
***Nandín**, lugar da parroquia de Parada, no concello de Nigrán;
***Os Nandíns**, lugar da parroquia de Vincios, no concello de Gondomar.
Xardín botánico de Hangzhou

miniatura|Xardín botánico de Hangzhou, abril de 2025. Ponte de acceso.

O **Xardín botánico de Hangzhou** (*杭州植物園* en caracteres tradicionais chineses) é un modelo da arquitectura botánica moderna da República Popular da China fundado en 1956. Atópase en condicións de apertura a visitas,baixo pago de entrada de 10 rmb, no norte da cidade de Hangzhou, no distrito do Lago Oeste .

## Historia 
Tras a construción de modernos xardíns botánicos en Beijing, comezos de 1956, e Guangzhou, o máis antigo datado de 1926, a construción do xardín botánico de Hangzhou en 1956 supuxo o avance do sistema de conservación botánico Chino. Propiedade da Oficina Municipal de Administración de Paisaxes e Reliquias Culturais de Hangzhou, mais xestionado pola Academia de Ciencias da China adícase á investigación botánica, á conservación de especies e á educación ambiental.

## Estrutura do parque 
En 2011 acometeu unha renovación para lle dar cabida a máis especies de rododendros e atraer máis visitantes.

En primeiro lugar, ao eliminar algunhas outras variedades de árbores e arbustos, os arquitectos paisaxistas crean unha mellor condición para o crecemento dos pradairos e rododendros. A circulación orixinal era só un camiño a través do xardín sen ningunha área de descanso nin comodidades. Para dar cabida a máis visitantes, é necesario aumentar os camiños e as áreas de descanso para atraer á xente a entrar no xardín e observar de preto as plantas de diferentes especies.

Tendo en conta a pendente media do 6 %, os arquitectos paisaxistas deseñan un sistema de camiños en zigzag suave. Isto alonga moito a ruta turística. Pequenas plataformas e terrazas están instaladas nos lugares con pendente relativamente pronunciada e serven como áreas de descanso con muros para sentarse e paneis interpretativos. A elevación cambiante entre os muros horizontais e os camiños que flúen debuxan os cambios sutís do terreo. Os muros baixos tamén protexen os arbustos de rododendros evitando que os turistas crucen entre os camiños. As varandas están elaboradamente deseñadas nun estilo distintivo. En comparación co baixo muro de xisto, estes crean un contraste entre o oco e o sólido, e aumentan o nivel de complexidade espacial. Un gran número de rododendros diferentes están plantados ao longo dos camiños, plataformas e terrazas.

O xardín é coñecido por albergar máis de 1200 taxa, especies, de plantas medicinais.

En oposición ao que representa a xardinaría clásica chinesa (como os xardíns traducionais de Suzhou ou o xardín Yuyuan de Shanghai) que son espazos artístico que busca representar o mundo natural en miniatura, cun forte compoñente simbólico e estético. O Xardín Botánico de Hangzhou é un gran espazo natural con coleccións de plantas e utilízase para a investigación, a conservación e o lecer.

## Galería de imaxes 

Ficheiro:Hangzhou0612 Yuquan.JPG

## Notas
Premio Excelente ao Mérito Numismático

O **premio Excelente ao Mérito Numismático**, concedido pola Asociación Numismática Española (ANE), outórgase desde 1995 para distinguir os particulares, as empresas e as institucións polas súas actuacións en favor da devandita asociación ou dos fins sociais que esta defende.

A denominación do premio alude á excelencia do traballo realizado e, asemade, a unha das moedas medievales, cuñadas en tempos dos Reis Católicos, o "excelente" de ouro, caracterizado polo seu máis alto nivel artístico. Por este motivo, a medalla que se concede co premio reproduce nunha das súas faces unha parte dun excelente cuñado polos Reis Católicos en 1545, en tanto que na outra face se representa o logotipo da ANE, cunha lenda alusiva.

* 1995: *Museo Casa de La Moneda*, Madrid.
* 1996: Museo Numismático de Lobios.
* 1997: Sociedade Numismática Avilesina.
* 1998 Sociedade Iberoamericana de Estudos Numismáticos (SIAEN).
* 1999; Revista *Crónica Numismática*, Madrid.
* 2000: Círculo Filatélico e Numismático de Barcelona.
* 2001: Asoc. *Amigos de la Casa de la Moneda de Segovia*.
* 2002: Empresa *Sucesores de Vallmitjana, S. L.*, Barcelona.
* 2003: Departamento de Numismática e Medalística do MAN.
* 2004: Gabinete Numismático de Cataluña, Barcelona.
* 2005: Fundación Caixa de Sabadell.
* 2006: Miquel Barceló i Perelló.
* 2007: Pere Pau Ripollés Alegre.
* 2008: Xavier Calicó i Estivill.
* 2009: José María de Francisco Olmos.
* 2010: Javier de Santiago Fernández.
* 2011: Javier Verdejo Sitges.
* 2012: (deserto).
* 2013: Luis Puig de Rato.
* 2014: Universidade de Castela - A Mancha.
* 2015: Luis Amela Valverde.
* 2016: (deserto).
* 2017: Albert Estrada-Rius.
* 2018: Josep Pellicer i Bru.
* 2019: Miguel Ibañez Artica.
* 2020: (deserto).
* 2021: Banco Central Europeo.
* 2022: (deserto).
* 2023: Tawfiq Ibrahim.
* 2024: Museo de Montserrat.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Asociación Numismática Española

### Ligazóns externas 
* Asociación Numismática Española
Congreso Internacional de Matemáticos de 2026

O **Congreso Internacional de Matemáticos de 2026** será o trixésimo Congreso Internacional de Matemáticos, que se celebrará en Filadelfia do 22 de xullo ao 29 de xullo de 2026.

## Lugar 
Francia preparábase para competir para acoller o Congreso. Non obstante, na Asemblea Xeral da Unión Matemática Internacional de 2022, os Estados Unidos foron aprobados para acoller o Congreso, xa que finalmente non se presentou a candidatura francesa. Polo tanto, os Estados Unidos gañaron por unanimidade.

## Notas
Catedral de Albi

A **Catedral de Santa Icía de Albi** (francés: ''Cathédrale Sainte-Cécile d'Albi''), tamén coñecida como **Catedral de Albi**, é a sé do Arcebispo católico de Albi. Construída por primeira vez despois da cruzada albixense, o seu exterior sombrío semella unha fortaleza, pero o interior está profusamente decorado con arte e esculturas, un coro moi ornamentado e paredes en azuis e dourados brillantes, no estilo tolosano ou estilo gótico francés meridional. Foi empezada en 1282 e estivo baixo construción 200 anos. Dise que é o edificio de ladrillo máis grande do mundo. En 2010, a catedral, xunto cos seus edificios episcopais, foi designada Patrimonio da Humanidade da UNESCO debido á súa arquitectura única e a consistencia notábel no seu deseño.

Ficheiro:Albigensian_Crusade_01.jpg|alt=Pope Innocent III launches the Albigensian Crusade against the Cathars (From "Chronicles of Saint-Denis", 14th century)| O papa Inocencio III inicia a cruzada albixense contra os cátaros (das "Crónicas de Saint-Denis", século XIV)
Ficheiro:Bertnard_de_Castagnet.jpg|alt=Bishop Bernard de Castagnet, the patron of the Gothic cathedral| O bispo Bernard de Castagnet, patrón da catedral gótica

Ficheiro:Plan_de_la_cathedrale_Albi_1880_Archives_nationales_France.jpg|alt=Plan for cathedral in 1880, with Neo-Gothic turrets| Plano para a catedral en 1880, con torres neogóticas
Ficheiro:Cathédrale_Sainte-Cécile_-_Ensemble_sud-est._Porte_Dominique_de_Florence_-_Albi_-_Médiathèque_de_l'architecture_et_du_patrimoine_-_APMH00013364.jpg|alt=Cathedral in the 1880s| Catedral na década de 1880
Ficheiro:Cathédrale_Sainte-Cécile_-_Vue_intérieure_du_choeur_-_Albi_-_Médiathèque_de_l'architecture_et_du_patrimoine_-_APMH00013369.jpg|alt=Interior in 1885| Interior en 1885

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 

### Ligazóns externas 
* Cathédrale Sainte-Cécile d'Albi, sitio web da oficina de turismo
Congreso Internacional de Matemáticas

O **Congreso Internacional de Matemáticas** de 1893 foi un evento que tivo lugar antes do Congreso Internacional de Matemáticos. Tivo lugar do 21 de agosto ao 26 de agosto de 1893 en Chicago. Celebrouse en relación coa Exposición Mundial Colombiana.

Non se considera parte do Congreso Internacional de Matemáticos porque 41 dos 45 participantes eran dos Estados Unidos. O matemático Felix Klein trouxo artigos de matemáticos alemáns, franceses, austríacos, italianos e suízos para a súa publicación nas Actas do Congreso.

## Trasfondo 
Felix Klein pronunciou o discurso de apertura do Congreso Internacional de Matemáticas. O discurso chamouse "O estado actual das matemáticas". Contiña un "manifesto" para os futuros matemáticos da cooperación internacional.

Klein cría firmemente na colaboración internacional en matemáticas. Georg Cantor, cuxos esforzos levaron á fundación da Sociedade Matemática Alemá, cría no mesmo. Os seus obxectivos eran os mesmos, pero ambos estaban motivados por diferentes razóns persoais. Cantor sentía que os seus colegas máis próximos estaban criticando inxustamente o seu traballo, polo que quería unha plataforma máis grande para promover as súas ideas. Klein tiña ideas fortes sobre a educación matemática e a investigación matemática, e era un grande organizador que quería ver as súas ideas nun escenario máis grande.

## Notas
Monserrat

O topónimo **Monserrat** pode referirse a:

;En Galiza
***Monserrat**, lugar da parroquia de Oza, no concello da Coruña;
***O Monserrat**, lugar da parroquia da Donramiro, no concello de Lalín.

## Véxase tamén
### Outros artigos
***Monserrate**, un dos cerros Orientais de Bogotá, en Colombia.
Eduardo García Río

**Eduardo García Río**, nado en Santiago de Compostela en 1965, é un matemático galego, catedrático de Xeometría e Topoloxía na Universidade de Santiago de Compostela e académico numerario da Real Academia Galega de Ciencias.

Especializado en xeometría riemanniana e de Lorentz, a súa traxectoria investigadora céntrase na análise xeométrica, destacando as súas achegas á curvatura e á simetría en espazos diferenciables.

## Traxectoria 
García Río obtivo o doutoramento en Matemáticas na USC en 1992, coa tese "Variedades casi-hermíticas indefinidas", dirixida polos profesores Agustín Bonome Dopico e Luis María Hervella Torrón. Incorporouse á USC como profesor titular en 1994 e ascendeu a catedrático en 2010. Foi director do Instituto de Matemáticas da USC entre 2010 e 2014, un dos xermes do actual Centro de Investigación e Tecnoloxía Matemática de Galicia, do que é membro garante.

### Investigación 
A súa actividade investigadora abrangue áreas como a xeometría semi-riemanniana, a análise xeométrica e a física matemática. Publicou máis de 150 artigos en revistas internacionais e é autor de sete libros, así como coeditor doutros catro. Dirixiu 13 teses de doutoramento e foi investigador responsable de numerosos proxectos desde 1998. Colaborou con institucións como a Agencia Estatal de Investigación, onde foi coordinador da súa área de Xeometría e Topoloxía entre 2018 e 2022.

As súas achegas á resolución da conxectura de Osserman e os seus estudos sobre variedades Einstein son referencias fundamentais na súa especialidade. Participou en estadías de investigación na KU Leuven, Kyoto University, Cornell University, E. Schrödinger Institute for Mathematics and Physics e na TU Berlín.

En 2023, ingresou na Real Academia Galega de Ciencias como académico numerario na sección de Matemáticas, Física e Ciencias da Computación. No seu discurso de ingreso, titulado "Curvatura e simetría", destacou a importancia das matemáticas no desenvolvemento de avances tecnolóxicos e a súa presenza na vida cotiá.

### Docencia 
Na USC, imparte materias como "Curvas e Superficies", "Teoría Global de Superficies" e "Variedades Diferenciables" nos graos en Matemáticas e en Física, así como no Máster e Doutoramento en Matemáticas.

## Distincións e recoñecementos 
Foi bolseiro da Cannon Foundation en 1998 e recibiu homenaxes en congresos internacionais, como o congreso "Symmetry and Shape" celebrado en 2024 na USC, que recoñeceu a súa traxectoria no campo da xeometría diferencial.

## Notas
Centro de Investigación e Tecnoloxía Matemática de Galicia

O **Centro de Investigación e Tecnoloxía Matemática de Galicia** (CITMAga) é un centro interuniversitario creado en 2021 mediante convenio das tres universidades públicas galegas Universidade de Santiago de Compostela, Universidade de Vigo e Universidade da Coruña. 
O seu obxectivo é integrar as capacidades científicas no ámbito das Matemáticas, compartindo visión e estratexia, e cunha clara aposta pola transferencia de coñecemento.

## Historia 
CITMAga nace coa motivación de fomentar unha cultura colaborativa que busque a excelencia na investigación, a innovación e a formación. Aspira a converterse nun centro de referencia nacional e internacional, constituíndo unha contorna atractiva para o desenvolvemento científico e profesional.

En 2025, CITMAga manifestou o seu sólido e decidido apoio a En defensa do mestrado de Matemáticas da USC e á consideración do Mestrado Universitario en Matemáticas da Universidade de Santiago de Compostela como unha titulación chave na formación, determinante na consolidación das carreiras investigadoras e singular dentro do Sistema Universitario de Galicia.

## Axenda científica 
O centro integra as capacidades científicas máis competitivas das tres universidades nunha Axenda Científica común, aliñada cos programas marco europeos, a Estratexia Estatal de Innovación e a RIS3 de Galicia.

## Transferencia de coñecemento 
Un dos piares fundamentais de CITMAga é a súa aposta pola transferencia de coñecemento, proporcionando á industria rexional e nacional unha vantaxe competitiva sostible mediante o fácil acceso á tecnoloxía habilitante líder a nivel mundial.

CITMAga integra na súa estrutura o consorcio Instituto Tecnolóxico de Matemática Industrial (ITMATI), como unidade de transferencia dos resultados da investigación, en clara aposta pola transferencia de coñecemento que foi un dos distintivos da comunidade matemática en Galicia.

## Notas
Tampereen Pyrintö

O **Tampereen Pyrintö** é un club polideportivo da cidade de Tampere, Finlandia. Fundouse en 1896 e ten seccións de cheerleading, esquí de fondo, baloncesto, voleibol, salto de esquí, halterofilia, patinaxe de velocidade, orientación e atletismo, se ben no pasado tivo tamén equipos de pesäpallo e hóckey sobre xeo, entre outros.

Ao longo da súa historia os deportistas do club conseguiron un total de 27 medallas olímpicas, salientando figuras como o corredor Ville Ritola, o triplo saltador Ville Tuulos e as esquiadoras Hilkka Riihivuori e Lydia Wideman-Lehtonen. Ademais os seus equipos de baloncesto feminino e masculino proclamáronse campións de Finlandia en oito e tres ocasións respectivamente.

O club pasou os seus peores momentos en 1918 por motivo da guerra civil. Como resultado da contenda os seus presidente e secretario faleceron, confiscáronse as propiedades do club, destruíronse os seus arquivos, e mesmo se afundiron no fondo do Pyhäjärvi as casetas que o club empregaba para a patinaxe sobre xeo. A guerra afectou tamén ás actividades do club, como no caso da loita, disciplina na que a maior parte dos seus deportistas combatían na Garda Vermella e poucos puideron continuar. O club traballou para reconstruírse e xa en 1920 conseguiu que seis dos seus atletas puidesen participar nos VII Xogos Olímpicos celebrados en Anveres (Bélxica).

En 1925 o club conquistou a súa primeira Kalevan malja.

En 2021 o Pyrintö conseguiu de novo a Kalevan malja logo de 71&nbsp;anos.

## Seccións 
O Pyrintö ten seccións nas seguintes modalidades deportivas:

* Atletismo
* Baloncesto
* Cheerleading
* Esquí de fondo
* Halterofilia
* Orientación
* Patinaxe de velocidade
* Salto de esquí
* Voleibol

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Sitio web oficial
Alpujarra, Tolima

**Alpujarra** é un concello de Colombia que se atopa no departamento de Tolima. Segundo o censo de 2018, tiña unha poboación de 4.091 habitantes.

## División político administrativa 
Ademais da súa cabeceira municipal, Alpujarra ten baixo a súa xurisdición os seguintes centros poboados:
* El Carmen
* Los Ameses
* La Arada

## Notas
O Naseiro

O termo **O Naseiro** pode referirse a:

***Romaría do Naseiro**, popular romaría campestre que se celebra á beira do río Landro, na parroquia de San Pedro de Viveiro.

Como topónimo, pode referirse a:

;En Galiza
***O Naseiro**, lugar da parroquia de San Pedro de Viveiro, no concello de Viveiro.
Quitón (vestimenta)

O **quitón** (en grego antigo: χιτών / *khitṓn*; xenitivo singular: χιτῶνος / *khitônos*) ou túnica xónica é unha peza de roupa da antiga Grecia que podían levar tanto homes como mulleres. Ao principio, estaba feita de la, pero máis tarde comezou a facerse de liño e cada vez máis larga, para levarse cun cinto e para formar pregamentos decorativos, e mesmo fíbulas e botóns. Descoñécese se se levaba algunha prenda máis por debaixo. 

A introdución do liño fixo que as mulleres comezasen a preferilo ao peplo, como vemos en esculturas (por exemplo, a Kore de Eutídico ou o Auriga de Delfos) do século V a. C. As mulleres lévano longo, pero ás veces os homes poden levalo ata a altura dos xeonllos. Ás veces, usábase cun tipo de mantón chamado *himation*, moi popular entre os romanos, que o chamaban pallium.

Os romanos levaban a túnica, que estaba modelada no quitón.

## Etimoloxía 
A palabra quitón deriva dunha lingua semítica central *kittān (por exemplo, no hebreo כֻּתֹּנֶת kuttṓnĕṯ), que en última instancia significa «liño».

## Formas e estilos de uso 
Unha versión máis curta do quitón chamábase *chitoniskos*.
esquerda|miniatura|Método de colocación dun quitón dórico (unha peza de roupa grega antiga) que é un simple rectángulo de tea, suxeito con alfinetes nos ombreiros e abrochado na cintura.
Consistía nunha peza de tea rectangular que se colocaba arredor do corpo: para sacar o brazo dereito polo lado pechado, facíase unha abertura. Sobre o ombreiro esquerdo, os dous extremos do lado aberto atábanse mediante fíbulas. No lado esquerdo, a abertura deixaba a coxa exposta, debaixo da cal se suxeitaba o quitón con alfinetes ou se cosían os extremos. O quitón de manga curta era usado habitualmente por nenos e mulleres, como se pode ver nas representacións artísticas. O quitón sen mangas era o emblema dos cidadáns libres. Segundo os escritos, os artesáns e os escravos levaban quitóns cos dous brazos expostos, así como a metade do peito.

Para os homes, podía cubrir a perna ata a metade da coxa ou baixar ata o pé. Podía decorarse con deseños xeométricos para as festas e levarse cun palio (un tipo de abrigo). Cando deixaba ambos os ombreiros descubertos, os homes libres podían distinguirse do resto.

As mulleres levábano longo. Coa chegada do liño, substituíu gradualmente o peplo de la, do que se diferenciaba en que xa non caía en pregamentos sobre o peito e levábase recollido na cintura cun cinto.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
* 
* 
* 
* 
* Guhl, E.; Koner, W. (2002). *Los griegos. Su vida y costumbres*. Madrid: Edimat Libros. .
* 
* 
* 
* 
* 

### Outros artigos 
* Himation
* Clámide
* Peplo
León Roffe Leví

**León Roffe Leví** foi un químico hispano-marroquí, catedrático da Universidade de Granada.

## Traxectoria 
De orixe sefardí, o profesor Roffé afincouse na localidade de Al-Hoceima, no antigo protectorado español no Rif (Marrocos). Tratou de manterse afastado da Europa continental por temor ao holocausto e ás correntes antisemitas de inicios do século XX.

Foi profesor da materia de física e química no instituto Gaspar Melchor de Jovellanos de Alhucemas mentres esta cidade se mantivo baixo soberanía española (1956). Coa integración no reino de Marrocos e as contundentes represalias ordenadas polo rei Hasan II nos chamados "Anos de Chumbo", toda a familia emigrou cara a Andalucía. 

No ano 1961 rexeitou a saída no barco *Egoz*, que partiu de Alhucemas cara ao Estado de Israel e que no seu afundimento levou 44 vidas, moitas delas da familia Roffé-Leví. Asentouse na cidade de Málaga coa súa familia política, onde faleceu por causas naturais. Obtivo a nacionalidade española definitiva no ano 1975.

Tralo seu paso pola educación formativa en Alhucemas, en 1985 integrouse definitivamente na Universidade de Granada, onde obtivo a cátedra de Química. Obtivo a xubilación en 1989.

Seguiu vencellado a Marrocos por medio do campus de Melilla, ligado á devandita universidade. 

A súa obra máis coñecida é a súa tese de doutoramento: *Contribución ao estudo físico químico das terras agrícolas*, publicado no 1952 e dispoñible na Universidade Complutense de Madrid.

## Vida persoal
Casou con María Gómez, filla do alcalde de Villa Sanjurjo, Florián Gómez Daroca.

## Obra 
* *Contribución al estudio fisicoquímico de las tierras agrícolas*. Tese de doutoramento. Universidade Complutense de Madrid (1952).
* Artigo de autoría colectiva: "Una experiencia didáctica hacia un modelo diferente de enseñanza". Autores: Antonio de Pro Bueno, Juan Carlos Feliú Zamora, León Roffé Levy, Jacob Chocrón Murciano e José M. Cabo Hernández. *Publicaciones* pp. 67-95 : Universidad de Granada (1984) .

## Notas
Julio Eulogio Villarino Fernández

**Julio Eulogio Villarino Fernández**, nado en Riós o 3 de febreiro de 1954 e finado en Baiona o 25 de setembro de 2023, foi un mestre galego.
## Traxectoria 
Fillo do alcalde republicano de Riós, Eulogio Villarino Losada, e neto de Julio Villarino Durán. Estudou na Escola Normal de Ourense, e ingresou no corpo de mestres en 1977. Estivo destinado en Andalucía, e en 1982 acadou praza definitiva no CEIP Fontes-Baíña, nas Fontes (Baíña, Baiona). Formou parte do claustro fundacional do centro e en 2005 foi recoñecido no aniversario do mesmo, como formador de varias xeracións de veciños.

Faleceu por mor dunha enfermidade. 
## Vida persoal
Estivo casado con Elena Rosa Espino Gómez e tivo dous fillos, Elena e Julio Eulogio Villarino Espino.

## Notas
Olga (homónimos)

O termo **Olga** pode referirse a:

***Olga**, nome propio femenino.

Como topónimo, pode referirse a:

;En Galiza
***A Olga**, lugar da parroquia de Álvare, no concello da Pastoriza.
Olmo (homónimos)

O termo **Olmo** pode referirse a:

***Olmo**, especie arbórea pertencente ao xénero: ***Ulmus***, que conta con 204 especies de plantas de flores pertencente á familia Ulmaceae.

Como topónimo, pode referirse a:

;En Galiza
***O Olmo**, lugar da parroquia de Piñeiro, no concello de Cedeira.

## Véxase tamén
### Outros artigos
Óscar Puente

**Óscar Puente Santiago** nado en Valladolid o 15 de novembro de 1968 é un político do Partido Socialista Obrero Español (PSOE). Dende novembro de 2023, é Ministro de Transporte do Goberno de España. Foi alcalde de Valladolid de xuño de 2015 a xuño de 2023. É deputado do PSOE na XV lexislatura das Cortes Xerais por Valladolid. A súa familia paterna (Óscar Puente Varela) é orixinaria do Mazo, Santalla de Arxemil, Sarria.

## Notas
Ølen

**Ølen** foi un antigo municipio da rexión de Vestlandet, en Noruega. Existiu formalmente entre 1916 e 2016; orixinalmente formaba parte do condado de Hordaland, mais en 2002 transferiuse ao de Rogaland, até a súa disolución en 2006. Cunha extensión de 181km2, Ølen estaba situada ao sur de Bjoafjorden e ao leste de Ålfjorden. O seu centro administrativo era a vila de Ølensjøen. Na actualidade, o antigo territorio de Ølen constitúe a zona setentrional do municipio de Vindafjord.
Cabezas de Alambre

**Cabezas de Alambre** é un concello español da provincia de Ávila, na comunidade autónoma de Castela e León.

## Demografía 
Segundo o INE, no ano 2024 tiña unha poboación de 153 habitantes.

## Notas 
## Véxase tamén
Teoría actor-rede

**A Teoría do Actor-Rede** (ANT) é unha corrente de investigación en teoría social que se orixinou no campo dos estudos da ciencia, a tecnoloxía e a sociedade na década de 1980 a partir dos estudos de Michel Callon, Bruno Latour, John Law e Madelaine Akrich, entre outros.  A teoría tamén se denomina socioloxía da tradución, un dos conceptos máis importantes empregados polos autores fundadores. Este estudo sociolóxico tiña como obxectivo explicar o nacemento dos feitos científicos. A ANT tamén se emprega para explicar os novos paradigmas de comunicación que xorden coa cultura contemporánea.

Trata a socioloxía das asociacións, a tradución, a mobilidade entre seres e cousas e confronta a sociedade, o actor e a rede . Aínda que é coñecida pola súa controvertida defensa da axencia dos elementos non humanos, tamén está asociada con críticas tanto á socioloxía convencional como á crítica.

## Notas
Ambalema

**Ambalema** é un concello de Colombia que se atopa no departamento de Tolima. Segundo o censo de 2015, tiña unha poboación de 6.594 habitantes.

## División político administrativa 
Ademais da súa cabeceira municipal, Ambalema ten baixo a súa xurisdición os seguintes centros poboados:
* Boquerón
* Chorrillo
* La Aldea - El Danubio
* Pajonales
* Tajo Medio
* Cuatro Esquinas

## Notas
Teoría de Lie

En matemáticas, o matemático Sophus Lie (/liː/ LEE) (1842-1899)  empezou liñas de estudo que teñen que ver coa integración de ecuacións diferenciais, grupos de transformacións, e contacto de esferas que pasaron a chamarse  **teoría de Lie**. Este artigo enfócase nos grupos de transformacións, que é unha das áreas das matemáticas, e foi desenvolvida por Wilhelm Killing e Élie Cartan.

A base da teoría de Lie é a aplicación exponencial que relaciona unha álxebra de Lie co seu grupo de Lie.  Este tema é parte da xeometría diferencial porque os grupos de Lie son variedades diferenciables. A estrutura dun grupo de Lie está implícita na súa álxebra de Lie, e a estrutura da álxebra de Lie está  expresada polo seu sistema de raíces.

A Teoría de Lie ten sido particularmente útil en física matemática, xa que describe os grupos de transformacións estándares: o grupo de Galileo, o grupo de Lorentz, o grupo de Poincaré e o grupo conforme do espazo-tempo.

## Os tres teoremas de Lie
No seu traballo sobre grupos de transformacións, Sophus Lie demostrou tres teoremas que relacionan os grupos e as álxebras que levan o seu nome.

O primeiro teorema amosa a base dunha álxebra mediante transformacións infinitesimais.

O segundo teorema presenta as constantes de estrutura da álxebra como resultado dos produtos conmutadores na álxebra.

O terceiro teorema de Lie mostra que estas constantes son antisimétricas e que satisfán a identidade de Jacobi.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
*
Cromosoma en anel

[miniatura|300px|Cariotipo representativo dun carcinoma de célula de epitelio de transición da vexiga ben diferenciado. O cromosoma indicado por "[cromosoma marcador|mar" representa un marcador non identificado, "**r**" representa un cromosoma en anel. As puntas de frecha indican puntos de rotura. Tamén son evidentes as monosomías 9, 18 e X e a trisomía 7.]]
Un **cromosoma en anel** é un cromosoma aberrante cuxos extremos se fusionaron formando un anel. Os cromosomas en anel foron descubertos por Lilian Vaughan Morgan en 1926. Denótanse co símbolo *r* en xenética humana e co *R* en xenética de *Drosophila*. Os cromosomas en anel poden formarse nas células despois de sufriren danos xenéticos producidos por mutáxenos como a radiación, pero poden orixinarse tamén espontaneamente durante o desenvolvemento.

## Formación 
miniatura|300px|Formación dun cromosoma en anel.
Para que se forme un cromosoma en anel, xeralmente pérdense ambos os extremos do cromosoma, o que permite que os dous extremos se unan. En raros casos, os telómeros situados nos extremos do cromosoma fusiónanse sen que haxa perda de material xenético, o cal dará lugar no portador a un fenotipo normal.

Observáronse rearranxos complexos, incluíndo as microdelecións segmentais e microduplicacións, en numerosos cromosomas en anel, que proporcionan importantes pistas sobre os mecanismos da súa formación.

Poden formarse tamén cromosomas en anel supernumerarios pequenos, que teñen como resultado unha trisomía parcial. Case todas a síndromes de cromosomas en anel presentan un marcado atraso no crecemento.

Os cromosomas en anel poden herdarse ou aparecer espontneamente. O mosaicismo é común e afecta a gravidade da condición. A localización da fusión tamén afecta a gravidade debido á perda de diferentes cantidades de material xenético nos extremos dos cromosomas.

Trastornos que se orixinan pola formación de cromosomas en anel son:

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Anormalidades cromosómicas

### Ligazóns externas 
* Atlas of Genetics and Cytogenetics en Oncology and Haematology , explica COMO a formación de cromosomas en anel causa anormalidades.
Nuno Freire de Andrade, Mestre de Cristo

**Nuno Freire de Andrade**, tamén coñecido como **Nuno Freire II** ou **Nuno Rodríguez Freire de Andrade e Soutomaior**, foi un nobre galego pertencente á casa de Andrade, Grande Mestre da Orde de Cristo no Reino de Portugal e un destacado protagonista das relacións político-nobiliarias entre os reinos galego e o portugués durante o século XIV.

## Traxectoria 
Nuno Freire pertencía á liñaxe dos Freire de Andrade, rama da poderosa Casa de Andrade, asentada principalmente nas terras da Coruña, como Betanzos ou Pontedeume. Era fillo de Ruí Freire de Andrade e Inés Gonzálvez de Soutomaior, e irmán de Fernán Pérez de Andrade o Boo. A súa estirpe tiña tradición de vinculacións coas ordes militares, especialmente coa Orde de Santiago, e estaba ligada por vasalaxe aos Castro, casa señorial galega de grande influencia.

Por razóns pouco claras (hai fontes que mencionan un conflito con autoridades castelás), Nuno Freire instalouse en Portugal, onde consolidou unha brillante carreira política e militar. Alí foi nomeado Mestre da Orde de Cristo en 1357, cargo que desempeñou durante máis dunha década. A súa lealdade ao infante Pedro (futuro Pedro I de Portugal) foi decisiva para o seu nomeamento. Tamén foi Chanceler-mor do reino, un feito inédito ao combinar esta función coa de Mestre.

Foi encargado da crianza do futuro rei Xoán I de Portugal, fillo bastardo de Pedro I e Tareixa Lourenzo, o que demostra a súa importancia na corte. A elección de Nuno Freire como Mestre coincidiu co inicio do reinado de Pedro I, coa quen compartía ideais e estratexias políticas, especialmente en apoio á causa lexitimista fronte á liña dos Trastámara en Castela.

Nuno Freire desempeñou un papel activo na política galego-portuguesa. En 1369 acompañou a Fernando I de Portugal na súa expedición a Galiza trala morte de Pedro I de Castela. Exerceu como gobernador da Coruña, cidade que resistiu a Henrique II de Castela até 1373.

Durante o seu mestrado, patrocinou a construción dos pazos de Ferreira do Zêzere (Santarém), e probablemente participou no patrocinio de obras culturais galego-portuguesas como a versión galega da *General Estoria* ou a *Historia Troiana*.

### Descendencia e morte 
Tivo dous fillos ilexítimos: Ruí Freire (comendador da Orde de Santiago) e Gomes Freire (comendador de Avis). A súa morte situaríase arredor de 1373, posiblemente en Portugal, onde foi substituído por Lopo Dias de Sousa como Mestre de Cristo.

## Notas