Pele (volcán)

::*Non confundir co:* Monte Pelée

**Pele**  é un volcán activo que está situado na superficie da lúa de Xúpiter, Ío. Está situado no hemisferio de cola (retagarda) da lúa, nas coordenadas [18,71° S 255,28° O](http://toolserver.org/~geohack/geohack.php?pagename=Pele_(volcano)&params=18.7_S_255.3_W_globe:io_type:landmark_source:gpn). Unha gran columna volcánica, de máis de 300&nbsp;km de altitude foi observada en Pele por varias sondas espaciais, comezando pola *Voyager 1* en 1979, pensouse que o volcán non era persistente (coma así parece confirmarse). O descubrimento da pluma (columna) de Pele o 8 de marzo de 1979 confirmou a existencia de vulcanismo en Ío. Durante o encontro da sonda con Ío o 5 de marzo de 1979, a *Voyager 1* adquiriu as imaxes de maior resolución da rexión da *pegada*. No centro da rexión escura que está no centro do anel existe unha depresión parcialmente cuberta de material escuro, duns 30 por 20&nbsp;km en tamaño. Está depresión, sería máis tarde confirmada coma a fonte do volcán Pele, está xusto no extremo norte da montaña con rifts chamada Danubio Planum. Xunto con outras evidencias da forte actividade volcánica na superficie de Ío atopadas despois deste encontros, os seus descubridores fan hipóteses en torno a que Pele sería coma unha caldeira. Ó principio, sospeitou que podía ser unha nube situada detrás da lúa, pero non concordaba en relación co tamaño da lúa nin tampouco cadraba co lugar onde estaba situada a columna. Finalmente chegouse á conclusión de que era unha pluma (columna) volcánica duns 300&nbsp;km de alto e case 1.200&nbsp;km de ancho, xerada pola actividade volcánica de Pele. Baseándose no tamaño da pluma observada en Pele, o anel de material vermello (ou escuro tal coma aparece nas cámaras da Voyager, as cales non tiña capacidade de detección nas lonxitudes de onda do vermello) foi confirmado coma o depósito do material da pluma.

Cando a *Voyager 2* viaxou cara ao sistema de Xúpiter en xullo de 1979, a súa axenda para campaña de imaxes que ía tomar, foi modificada para poder observa-las plumas de Ío en acción e detecta-los posteriores cambios na superficie da lúa. A pluma de Pele, designada *Plume 1* xa que era a primeira pluma de Ío descuberta, non foi detectada pola *Voyager 2* catro meses despois. As observacións monitorizadas da superficie revelaron cambios non anel vermello que rodea Pele.  Dende o descubrimento do anel por parte da *Voyager 1*, o anel tornouse máis elíptico e a *cuña* do extremo sur estaba agora totalmente recuberta, posiblemente estas modificacións sexan o resultado de cambios na distribución das fontes da pluma dentro de Pele.

### A *Galileo* e as sondas posteriores
dereita|miniatura|Imaxe no infravermello feita de noite, na cal se pode observa-la emisión termal do lago de lava de Pele.
A sonda *Galileo* chegou ó sistema de Xúpiter en 1995, e dende o ano 1996 ó ano 2001, monitorizou con regularidade a actividade volcánica de Ío a través da observación da emisión termal do volcán en lonxitudes de onda próximas ó infravermello, fotografando Ío cando estaba baixo a sombra de Xúpiter para así poder apreciar mellor os puntos quentes en lonxitudes de onda visibles preto do infravermello, e fotografando Ío durante a meirande parte da súa órbita para detecta-los posibles cambios na aparencia dos depósitos de materiais difusos e nos regueiros de lava na superficie da lúa. A emisión termal de Pele foi detectada case cada vez có hemisferio de cola de Ío era fotografado cando este estaba baixo a sombra de Xúpiter.

[esquerda|miniatura|Comparación entre dúas imaxes do anel do volcán Pele, antes da erupción de [Pillan Patera e despois da erupción deste patera próximo a Pele.]] Detectáronse lixeiros cambios na forma e na intensidade do gran anel vermello que rodea a Pele, observados estes cambios en imaxes diúrnas do volcán; o cambio máis notable produciuse en setembro de 1997 cando material piroclástico escuro procedente da erupción de Pillan Patera cubriu unha porción do anel vermello de Pele.

Durante os encontros da *Galileo* con Ío entre outubro de 1999 e outubro do 2001, a sonda observou Pele en tres ocasións usando a súa cámara e os seus espectrómetros infravermellos cando era de noite en Pele. As cámaras revelaron unha liña curva de brillantes manchas ó longo da marxe do patera de Pele (termo usado para defini-los cráteres ou depresións volcánicas en Ío, semellantes ás caldeiras). Dentro da banda escura vista de leste para oeste que esta ó longo da parte sueste do patera, foi vista unha gran emisión termal, con temperaturas e cunha distribución coincidentes cun gran lago de lava de basalto.

## Características físicas
### O lago de lava
miniatura|dereita|A imaxe de máis resolución do volcán Pele, tomada pola sonda *Voyager 1* en marzo do ano 1979.
O volcán de Pele consiste nun cráter volcánico, tamén coñecido coma patera, cunhas dimensións de 30 por 20&nbsp;km. A actividade volcánica en Pele, vista en imaxes tomadas pola sonda *Galileo* en outubro do ano 2001 cando Pele estaba inmerso na noite de Ío, semella estar limitada a uns pequenos puntos quentes térmicos ó longo das marxes do patera e esta emisión termal vólvese máis intensa no *graben* de dirección leste-oeste na parte sur do patera. Cando a emisión de enerxía e a temperatura de Pele permaneceron estables en escalas de tempo que van dos meses a anos e o longo da meirande parte das misións da *Galileo*, foron as medicións do brillo de Pele usando os datos obtidos pola sonda Cassini durante unha eclipse de Ío feito por Xúpiter, as que atoparon considerables variacións en escalas de tempo de minutos. Estas variacións coinciden coas variacións na distribución e tamaño das fontes de lava en Pele para os mesmos espazos de tempo. Esta morfoloxía é coincidente cunha pluma que se forma a partir de gases sulfurosos que se elevan no ceo dende o lago de lava de Pele, os cales condénsanse en S2 e SO2 en estado sólido cando acadan a parte máis alta e exterior da pluma en forma de paraugas.  A actividade variable en diferentes partes do lago de lava de Pele podería tamén ter influído nos cambios no brillo, forma e densidade do depósito da pluma, cambios observados por varias sondas ó longo do varias épocas.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Patera
* Pillan Patera
* Ío
* Vulcanismo en Ío