open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Monte Teleno

O **Teleno** é unha montaña do suroeste da provincia de León, que acada os 2 188 m de altitude sobre o nivel do mar, sendo a cima máis elevada da cadea montañosa denominada montes de León. O macizo montañoso do Teleno separa as comarcas leonesas da Maragatería e a Valduerna da Cabreira. Nunha das súas abas nace o río Duerna, o antigo *Ornia*.

## Historia
A uns 50&nbsp;km de distancia do monte, en Quintana del Marco, entre os restos dunha *vila* romana, apareceu en 1899, a inscrición *Marti Tileno*, con letras de ouro e sobre dunha placa de prata, cuxa segunda parte foi inmediatamente identificada como o nome latinizado do monte Teleno. O lugar estaría consagrado polos indíxenas a ese deus, que foi asimilado polos romanos a Marte. Unha segunda inscrición, coa divindade indicada só como só *Tilleno*, apareceu, varios anos despois (1971), en Viloira, no concello do Barco de Valdeorras, nas proximidades da igrexa parroquial. Neste caso, o dedicante era un tirón, é dicir, un soldado aínda bisoño. O Valdeorras formaba parte do convento xurídico asturicense naquela época, e aínda na actualidade forma parte da  diocese de Astorga.

Cabe dicir en relación coa súa sacralidade, que os romanos recollían auga nas inmediacións da montaña, para conducila canalizada até os depósitos ou corgos sitos sobre As Médulas. Tales depósitos eran o almacén das augas que posteriormente se soltaban para derrubar os montes auríferos, o ben coñecido sistema de ruina montium.

## Explotación
Teleno constitúe un campo balístico para probas da sección de artillaría con sede en Astorga. Úsase tamén como explotación madeireira, principalmente de piñeiro.

## Véxase tamén
### Bibliografía
*Macías, Marcelo (1903): *Epigrafía romana de Astorga*. Ourense.
* (1971): "Ara a Tileno, de Viloira", en *Cuadernos de Estudios Gallegos*, nº 25.
*Blázquez, José María (1975): *Diccionario de las religiones prerromanas de Hispania*. Madrid.

### Outros artigos
*Cultura castrexa
Construtivismo

Co nome de **construtivismo** denomínanse distintas correntes xurdidas na arte, a filosofía, a psicoloxía, a pedagoxía e as ciencias sociais en xeral:

* En arte denomínase **construtivismo** a un movemento artístico de orixe rusa.
* En filosofía da ciencia (*epistemoloxía*) denomínase **construtivismo** a unha corrente de pensamento xurdida a mediados do século XX, da man de investigadores de disciplinas moi diversas (psiquiatras, físicos, matemáticos, biólogos etc.). Para o pensamento construtivista, a realidade é unha construción ata certo punto "inventada" por quen a observa.
* En pedagoxía o **construtivismo** é unha corrente da didáctica que para os seus postulados didácticos supón unha teoría do coñecemento **construtivista**.
* En matemáticas o **construtivismo** é unha filosofía que afirma que é necesario atopar (ou "construír") un obxecto matemático para poder probar a súa existencia.

A súa denominación procede dun crítico que a utilizou en 1913 para referirse a uns relevos de Vladimir Tatlin, pero como movemento non xurdiu ata 1920, apoiado polo Manifesto realista dos irmáns Pevsner e Gabo.
Congregación

Unha **Igrexa** ou **congregación** é unha asociación de persoas que comparten un mesmo sistema de crenzas. O termo igrexa provén do *kyriake* grego do *κυριακή*, co significando “do señor”. Co correr do tempo o termo substituíu o de ekklesia e o de basilica gregos entre os cristiáns, cara ao ano 300 da nosa era, porén xa fora utilizado con anterioridade por esta comunidade.

## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Igrexa Católica
Fractura mecánica

miniatura|300px|Fractura dúctil despois de esforzos axiais.
Na ciencia dos materiais a **fractura** é a separación dun corpo en dous ou máis baixo a acción dunha forza.

O estudo detallado dos procesos que conducen á fractura e o obxecto da mecánica da fractura. 

Os procesos de fractura comezan coa creación de gretas e continúan co seu crecemento até que se alcanza esta.

## Tipos de fractura
### Fractura fráxil
miniatura|300px|Fractura fráxil nun vidro.
miniatura|300px|Fractura dunha manivela de Aluminio.Zona clara: fractura dúctil.Zona escura: fractura por fatiga.

Na fractura fráxil non se produce unha deformación plástica sensíbel antes da fractura.

a tensión admisíbel nun material cristalino é:
:\sigma_\mathrm{teorica} = \sqrt{ \frac{E \gamma}{r_o} }
onde:  
* E é o módulo de Young do material,
* \gamma é a enerxía superficial
* r_o a distancia entre átomos.

Cando se crea unha greta producese unha concentración de tensións:
:\sigma_\mathrm{greta\ eliptica} = \sigma_\mathrm{aplicada}(1 + 2 \sqrt{ \frac{a}{\rho}}) = 2 \sigma_\mathrm{aplicada} \sqrt{\frac{a}{\rho}} (Para gretas agudas) 
onde:  
* \sigma_\mathrm{aplicada} a carga,
* a a metade da lonxitude da greta
* \rho e o radio de curvatura do extremo da greta.

Unindo estas ecuacións:
:\sigma_\mathrm{fractura} = \sqrt{ \frac{E \gamma \rho}{4 a r_o}}

Vese que as gretas agudas (\rho pequena) e os defectos grandes (aelevada) diminúen a resistencia do material.

### Fractura dúctil
Na fractura dúctil o material defórmase antes de romper, chegando a deformacións do 50–100%. No proceso de deformación plástica disípase moita enerxía, o que ralentiza o crecemento das gretas.

## Véxase tamén
### Bibliografía
* Callister, Jr. & William D. (2018): *Materials Science and Engineering: An Introduction.* 8th Edition. Nova York, NY, USA: John Wiley & Sons. ISBN 978-0-4704-1997-7.
* Dieter, G. E. (1988): *Mechanical Metallurgy*. Nova York, NY, USA: McGraw-Hill. ISBN 978-0-0710-0406-0.
* Garcimartin, A.; A. Guarino, L. Bellon & S. Cilberto (1997): "Statistical Properties of Fracture Precursors" . *Physical Review Letters*, **79** (17): 3202-3205.
* Lewis, Peter Rhys; Ken Reynolds; Colin Gagg & Colin Gagg (2003): *Forensic Materials Engineering: Case Studies*. Boca Raton, Florida, USA: CRC Press. ISBN 978-0-8493-1182-6.

### Ligazóns externas
* Museo virtual de fallas http://materials.open.ac.uk/mem/index.html .
* Fracture  Reconstrución dun recipiente cerámico .
Ciencia dos materiais

miniatura|As divisións da ciencia dos materiais Estrutura, Procesamento, Prestacións e Propiedades.
A **ciencia dos materiais** é a rama da ciencia relativa ao estudo dos materiais e á relación entre as súas propiedades, estrutura, prestacións, formas de caracterización e procesamento.

Cada procesamento modifica a estrutura do material, alterando as súas propiedades, que á súa vez delimitan o seu emprego.

## Historia 
As civilizacións antigas foron designadas de acordo co dominio dos materiais: Idade da Pedra, Idade de Ferro etc. No inicio o home só tiña acceso aos materiais naturais, tales como pedras, madeira, ósos e peles. A noción inicial baseábase na dureza: as tribos con lanzas de madeira tiñan máis dificultade en abater unha presa que tribos utilizando puntas de pedra nas súas lanzas. Após o dominio do fogo, tomouse noción dos materiais inflamábeis e non inflamábeis, así como outras transformacións dependentes da temperatura.

Co pasar do tempo foise descubrindo a posibilidade de creación de novos materiais, como cerámica e outros metais. A creación de olas e vasos nos formatos desexados deu inicio a unha arte secular alén de facilitar o almacenamento e o transporte de obxectos, especialmente comida e grans. O descubrimento casual de fragmentos metálicos (en moitos casos provenientes de meteoritos), de gran valor e utilidade, cedeu o paso a procedementos metalúrxicos que foron descubertos tamén en parte por casualidade, dando lugar á Idade de Bronce e despois á Idade de Ferro.

## Obxectivo da ciencia dos materias 
Esta disciplina busca estudar as propiedades xerais dos materiais en función da súa estrutura e os procedementos aos que poden ser sometidos para mellorar estas propiedades.

## Sólidos 
[miniatura|Estrutura dun [polímero, o polietileno.]]
Entre os sólidos existen dúas divisións, a primeira por ligazóns químicas:

* Iónicos
* Covalentes
* Metálicos
* Moleculares

e a segunda por propiedades físico-químicas ou materiais de enxeñaria:
* Metais
* Cerámicas
* Polímeros
* Compostos

## Ámbitos 
miniatura|A estrutura cristalina é unha parte esencial nesta ciencia.
Áreas de estudo da ciencia dos materiais:

* Estrutura atómica e enlaces interatómicos
* Estrutura de sólidos cristalinos
* Imperfeccións en estruturas cristalinas
* Procesos de difusión atómica
* Propiedades dos materiais
* Dislocacións e mecanismos de endurecemento
* Rotura
* Diagramas de fases
* Transformacións de fases
* Tratamentos térmicos
* Aliaxes

## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Aceiro
* Carbono
* Cristal líquido

### Ligazóns externas 
* Portal de Ciencia dos Materiais, Cetec/Redemat
* Graduación Ciencia e Enxeñaría de Materias, UFSC
* Programa de Pós-Graduación en Ciencia e Enxeñaria de Materiais, UFSC
* Departamento de Enxeñaría Metalúrxica e de Materiais
* Departamento de Ciencia dos Materiais e Metalurgia, PUC-Rio
* Departamento de Ciencia dos Materiais da FCT/UNL
* Ciencia dos materiais
Maniños

O topónimo **Maniños** pode referirse a:

;En Galiza
***Maniños**, parroquia do concello de Fene;
****A Brea de Maniños**, lugar de dita parroquia;
****A Fraga de Maniños**, lugar de dita parroquia.

## Véxase tamén
### Outros artigos
***O Maniño**, lugar da parroquia de Pezobre, no concello de Santiso;
***Moniños**, lugar da parroquia de Recemel, no concello das Somozas.
Ambroa

Como topónimo **Ambroa**, posiblemente ten a súa orixe no antigo pobo dos ambróns. Nun documento do ano 955 aparece a forma *Amberonam*, e noutro de 1122 aparece a forma *Ambrona*. Pode referirse a:

;En Galiza
***Ambroa**, parroquia do concello de Irixoa;
****A Fonte de Ambroa**, lugar de dita parroquia;
***Ambroa**, lugar da parroquia de Cabovilaño, no concello da Laracha;
***Ambroa**, lugar da parroquia de Andoio, no concello de Tordoia.

Amais, como apelido **Ambroa** pode referirse a:

***Pero Garcia de Ambroa**, trobador galego medieval.

## Notas
Atol Nonouti

**Nonouti** é un atol pertencente á República de Kiribati no océano Pacífico central. Está localizado ao sur das Illas Gilbert, 38&nbsp;km ao norte de Tabiteuea e 250&nbsp;km ao sur de Tarawa. A rexión oriental da illa é a princial masa de terra permanente. No lado noroeste atópase un illote deshabitado chamado Noumatong, onde existe un santuario de aves. A área oriental da illa consiste en pequenos illotes e illas que forman unha liña continua.

O atol é o 3º máis grande das Illas Gilbert, cunha lonxitude de 35&nbsp;km e unha anchura de 15&nbsp;km.

A estación gobernamental está localizada na vila de Matang. O representante é o máximo posto do goberno sobre a illa. O primeiro presidente de Kiribati, Ieremia Tabei, era de Nonouti.

Na illa existen varias escolas primarias e unha escola secundaria, a cal está administrada pola Igrexa Protestante de Kiribati.

A casa de reunión (mwaneaba) máis grande de kiribati atópase na vila de Taboiaki, onde se estableceron os primeiros misioneiros católicos na década de 1880.

O nome *Nonouti* significa "levantarse cedo para ir pescar".

## Historia
A illa foi explorada pola Expedición de Exploración dos Estados Unidos en 1841.

A finais do século XIX, Nonouti foi conquistada brevemente polo rei de Abemama, Tembinok'. Este último foi expulsado de Nonouti por un buque de guerra británico.

A oficina de correos de Nonouti abriu arredor de 1923.

## Xeografía
O lado leste do atol é a principal masa terrestre permanente. Hai un illote no lado noroeste do atol chamado Noumatong, que está deshabitado e está reservado como santuario de aves. A zona leste do atol consiste en pequenos illotes e illas que forman unha liña continua.

### Aldeas
thumb|240px|right|Atol de Nonouti
Taboiaki é a aldea máis grande de Nonouti, cunha poboación de 675 persoas (censo de 2020). A aldea de Matang é o centro administrativo e, como tal, conta con mellores infraestruturas e instalacións, tamén é a segunda aldea máis grande de Nonouti, con 537 persoas, aproximadamente unha quinta parte da poboación total. A aldea de Benuaroa (nome combinado dos illotes de Mataboou e Tebuange) tiña o menor número de residentes, con só 84 persoas ou o tres por cento do total.

A oficina gobernamental da illa está situada na aldea de Matang. O secretario da illa é o funcionario gobernamental de maior rango da illa. O ex presidente, Ieremia Tabai, é de Nonouti.

Nonuti alberga sete escolas primarias e unha escola secundaria, e é a sede do instituto George Eastman, dirixido de forma privada pola Igrexa Protestante de Kiribati.

A superficie dos illotes de Nonouti e a poboación das aldeas é a seguinte:

## Notas 
;Referencias

## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Illas Gilbert
Golmar

O topónimo **Golmar** pode referirse a:

;En Galiza
***Golmar**, parroquia do concello da Laracha;
****Golmar**, lugar de dita parroquia;
***Golmar**, lugar da parroquia de Cervo, no concello de Cedeira;
***Golmar**, lugar da parroquia de Narla, no concello de Friol;
***Golmar**, lugar da parroquia de Noceda, no concello de Lalín;
***Golmar**, lugar da parroquia de Prógalo, no concello de Lugo;
***Golmar**, lugar da parroquia de Abrence, no concello da Pobra do Brollón;
***Golmar**, lugar da parroquia de Roade, no concello de Sobrado.

Amais, como apelido pode referirse a:

***Xesús Golmar**, mestre, xornalista e político galego (1908-1962).

## Véxase tamén
### Outros artigos
***Goldar**, lugar da parroquia de Saavedra, no concello de Begonte;
***Goltar**, lugar da parroquia de Queiruga, no concello de Porto do Son.
Lestón

Como topónimo **Lestón** pode referirse a:

;En Galiza
***Lestón**, parroquia do concello da Laracha;
****Lestón**, lugar de dita parroquia;
***Lestón**, lugar da parroquia de Valenza, no concello de Coristanco;
***Lestón de Abaixo**, lugar da parroquia de Abelleira, no concello de Muros;
***Lestón de Arriba**, lugar da parroquia de Torea, no concello de Muros.

;Castro de Galiza
***Castro de Lestón**, poboado castrexo situado na parroquia de Lestón, no concello da Laracha.

## Véxase tamén
### Outros artigos
A Viña

O topónimo **A Viña** pode referirse a:

;En Galiza
***A Viña**, parroquia do concello de Irixoa;
****O Chao da Viña**, lugar de dita parroquia;
***A Viña**, lugar da parroquia de Lubre, no concello de Bergondo;
***A Viña**, lugar da parroquia de Filgueira, no concello de Crecente;
***A Viña**, lugar da parroquia de Vilaño, no concello da Laracha;
***A Viña**, lugar da parroquia de Abelleira, no concello de Muros;
***A Viña**, lugar da parroquia de Senra, no concello de Oroso;
***A Viña**, lugar da parroquia de Senra, no concello de Ortigueira;
***A Viña**, lugar da parroquia de Ambreixo, no concello de Palas de Rei;
***A Viña**, lugar da parroquia de Nogueirosa, no concello de Pontedeume;
***A Viña**, lugar da parroquia de Manduas, no concello de Silleda;
***A Viña da Cruz**, lugar da parroquia de San Claudio no concello de Ortigueira;
***A Viña da Veiga**, lugar da parroquia de Santo André de Comesaña no concello de Vigo;
***A Viña de Lama**, lugar da parroquia de Xinzo no concello de Ponteareas;
***A Viña de Millán**, lugar da parroquia do Grove no concello do Grove;
***A Viña do Cabezal**, lugar da parroquia de Ribeira no concello de Ribeira;
***A Viña do Pazo**, lugar da parroquia de Taboexa no concello das Neves;
***A Viña Nova**, lugar da parroquia de Cervás, no concello de Ares;
***A Viña Nova**, lugar da parroquia de Xinzo, no concello de Ponteareas;
***A Viña Vella**, lugar da parroquia de Ribadetea, no concello de Ponteareas;
***A Bouza da Viña**, lugar da parroquia de San Xurxo de Lourenzá no concello de Lourenzá;
***As Brañas da Viña**, lugar da parroquia de Vilaño no concello da Laracha;
***O Cabo da Viña**, lugar da parroquia de Leirado no concello de Salvaterra de Miño;
***Calva da Viña**, lugar da parroquia de San Xurxo de Sacos no concello de Cerdedo-Cotobade;
***As Casas da Viña**, lugar da parroquia de Carballido no concello de Lugo;
***Fonte da Viña**, lugar da parroquia de Beán no concello de Ordes;
***O Pé da Viña**, lugar da parroquia de Vilaformán no concello de Trabada;
***O Rego da Viña**, lugar da parroquia de San Breixo de Parga no concello de Guitiriz;
***O Vilar da Viña**, lugar da parroquia de Ambroa no concello da Irixoa;
***A Viñavella**, lugar da parroquia de Lagoa, no concello de Alfoz;
***A Viñavella**, lugar da parroquia de Valeixe no concello da Cañiza;
***A Coviña**, lugar da parroquia de Cundíns, no concello de Cabana de Bergantiños;
***A Coviña**, lugar da parroquia de Aguasantas, no concello de Cerdedo-Cotobade;
***A Coviña**, lugar da parroquia de Xuño, no concello de Porto do Son;
***A Coviña**, lugar da parroquia de Taragoña, no concello de Rianxo.

## Véxase tamén
### Outros artigos
***O Viñao**, lugar da parroquia de Punxín, no concello de Punxín.
Mens

O topónimo **Mens** pode referirse a:

;En Galiza
***Mens**, parroquia do concello de Malpica de Bergantiños;
****Mens**, lugar de dita parroquia;
****As Torres de Mens**, lugar de dita parroquia;
***O Mens**, lugar da parroquia de Xallas de Castriz, no concello de Santa Comba.

;Fóra de Galiza

;En Francia
***Mens**, comuna no departamento de Isère.

## Véxase tamén
### Outros artigos
***Mins**, lugar da parroquia de Loureda, no concello de Arteixo.
Pierre Fougeyrollas

**Pierre Fougeyrollas**, nado o 22 de decembro de 1922 en Mont-de-Marsan e finado o 29 de maio de 2008 en París foi un filósofo, sociólogo e antropólogo contemporáneo francés.
Beba

Como topónimo **Beba** pode referirse a:

;En Galiza
***Beba**, parroquia do concello de Mazaricos;
****Beba**, lugar de dita parroquia;
****Vilariño de Beba**, lugar de dita parroquia.

;Río de Galiza
***Río Beba**, afluente do río Xallas.
Alborés

Como topónimo **Alborés** pode referirse a:

;En Galiza
***Alborés**, parroquia do concello de Mazaricos;
****Alborés de Abaixo**, lugar de dita parroquia;
****Alborés de Arriba**, lugar de dita parroquia;
***Alborés Grande**, lugar da parroquia de Priegue, no concello de Nigrán;
***Alborés Pequeno**, lugar da parroquia de Priegue, no concello de Nigrán.

## Véxase tamén
### Outros artigos
Corzón

O topónimo **Corzón** pode referirse a:

;En Galiza
***Corzón**, parroquia do concello de Mazaricos;
****Corzón**, lugar de dita parroquia.

## Véxase tamén
### Outros artigos
***Corzós**, lugar da parroquia da Lamosa, no concello de Covelo;
***Cerzón**, lugar da parroquia do Freixo de Sabardes, no concello de Outes.
As Maroñas

O topónimo **As Maroñas** pode referirse a:

;En Galiza
***As Maroñas**, parroquia do concello de Mazaricos;
****As Maroñas**, lugar de dita parroquia;
***O Chan de Maroñas**, lugar da parroquia do Obre, no concello de Noia.

## Véxase tamén
### Outros artigos
***A Maroña**, lugar da parroquia de Perlío, no concello de Fene.
Vaos

O topónimo **Vaos** pode referirse a:

;En Galiza
***Os Vaos**, parroquia do concello de Mazaricos;
****Pazos de Vaos**, lugar de dita parroquia;
***Os Vaos**, parroquia do concello de Ribeira de Piquín;
****Os Vaos**, lugar de dita parroquia;
***Os Vaos**, lugar da parroquia de Láncara, no concello de Láncara.

## Véxase tamén
### Outros artigos
Abeancos

Como topónimo **Abeancos** pode referirse a:

;En Galiza
***Abeancos**, parroquia do concello de Melide;
***San Cosme de Abeancos**, parroquia do concello de Melide.

## Véxase tamén
### Outros artigos
***A Abeanca**, lugar da parroquia de Logrosa, no concello de Negreira.
Lanzá

Como topónimo **Lanzá** pode referirse a:

;En Galiza
***Lanzá**, parroquia do concello de Mesía;
****O Empalme de Lanzá**, lugar de dita parroquia;
****Fonte Lanzá**, lugar de dita parroquia;
***A Follanzá**, lugar da parroquia de Aranga, no concello de Aranga.

## Véxase tamén
### Outros artigos
Barallobre

Como topónimo **Barallobre** pode referirse a:

;En Galiza
***Barallobre**, parroquia do concello de Fene;
****A Brea de Barallobre**, lugar de dita parroquia;
***Barallobre**, lugar da parroquia de Brabío, no concello de Betanzos;
***Barallobre**, lugar da parroquia de Carballo, no concello de Friol.

## Véxase tamén
### Outros artigos
Galería de imaxes do Rosal

**Galería de imaxes** do concello do Rosal, na provincia de Pontevedra.

## O Rosal 

Ficheiro:Centro de Saúde do Rosal.jpg|Centro de saúde.
File:Praza de Abastos do Rosal.jpg|Praza de abastos.
File:Auditorio Municipal do Rosal.jpg|Auditorio municipal.
Ficheiro:Monumento ó Cabaqueiro.JPG|Monumento ó Cabaqueiro.

## Muíños do Folón e do Picón 

Ficheiro:Muiños do Folón1.JPG|Vista xeral dos Muíños do Folón
Ficheiro:Muiños de Folón2.jpg|Vista xeral dos Muíños do Folón
Ficheiro:Detalledosmuíñosdofolón.jpg|Detalle xeral dos Muíños do Folón
Ficheiro:DetallemuíñoFolón.JPG|Detalle dun muíño do Folón
Ficheiro:Fervenza.jpg|Pequena fervenza nos muíños.
Ficheiro:Moadomuiño.jpg|Moa dun muíño.
Ficheiro:Detalledunmuíñodopicón.jpg|Detalle dun muíño do Picón
Ficheiro:Detalledunmuíñodopicón2.jpg|Detalle doutro muíño do Picón
Ficheiro:Vistadomiño.jpg|Vista do río Miño desde a cima da ruta de sendeirismo dos Muíños.
Ficheiro:Vistadomiño2.jpg|Vista do río Miño desde a cima da ruta de sendeirismo dos Muíños.

## Véxase tamén 
### Outros artigos 
*Galería de imaxes de Galicia
*Galería de imaxes da comarca do Baixo Miño
*Lugares do Rosal
*Eleccións municipais no Rosal
Milan Ohnisko

**Milan Ohnisko**, nado en Brno (daquela pertencente a Checoslovaquia) o 16 de xullo de 1965, é un poeta e editor checo.

Tivo a súa propia casa editorial e libraría, e na actualidade traballa de editor *freelance*.

## Obra 
A poesía de Ohnisko é unha mestura de técnicas naíf que usan palabras con punchlines altamente racionais, e un neodecadente sentido da traxedia e quixotismo dun intruso a loitar coa corrente principal. A miúdo usa e mestura naifismo, ironía, humor e o absurdo.

* *Obejmi démona!* (2001)
* *Vepřo knedlo zlo aneb Uršulinovi dnové* (2003)
* *Milancolia* (2005)
* *Býkárna* (con Ivan Wernisch e Michal Šanda) (2006)
* *Love!* (2007)
Ken Wilber

**Kenneth Earl Wilber Junior**, nado o 31 de xaneiro de 1949, é un escritor e filósofo estadounidense contemporáneo.
Francisco Vales Villamarín

**Francisco Vales Villamarín** nado en Betanzos o 7 de maio de 1891 e finado na mesma vila o 25 de agosto de 1982, foi un historiador e profesor galego, secretario perpetuo da Real Academia Galega e cronista oficial de Betanzos.

## Traxectoria 
Fillo de Domingo Vales Crespo e de Luisa Villamarín Suárez. Estudou maxisterio en Santiago de Compostela, cun brillante expediente. En novembro de 1913 dirixiu o decenal *El Normalista*. Ingresou como mestre de ensino oficial, impartindo clases primeiro en Mugardos e máis adiante na Coruña. Tamén foi secretario particular da escritora Emilia Pardo Bazán.

En 1917 fundou a Irmandade da Fala de Betanzos, que presidiu durante anos. Fundou tamén, en 1926, o Museo Pedagóxico Rexional da Coruña, do que foi secretario e bibliotecario. En 1940 foi distinguido co cargo honorífico de cronista oficial da cidade de Betanzos, onde fundou e dirixiu o *Anuario Brigantino*, publicación que desde 1948 recolle anualmente artigos de historia, etnografía, antropoloxía, belas artes...

En 1955 participou na fundación da Agrupación Folklórica Aturuxo. Entre outros cargos, foi Secretario perpetuo da Real Academia Galega, da que fora nomeado membro de número en 1941, e numerario da Real Academia de Belas Artes Nuestra Señora del Rosario, e recibiu o premio vitalicio da Fundación Pedro Barrié de la Maza. Faleceu na súa cidade natal despois de ter escrito decenas de traballos de investigación entre os que destacan os dedicados á historia da comarca brigantina.

## Pseudónimos 
Empregou como pseudónimos **El caballero Artagnan**, **Efe** e **Silvano de Leonisa**.
[miniatura|Membros da [Irmandade da Fala de Betanzos, 1918.]]
## Recoñecementos 
En 1957 foi distinguido coa medalla de prata da súa cidade natal, da que foi nomeado fillo predilecto en 1980. Tamén ten recibido a medalla ao mérito no traballo, así como a encomenda da Orde de Afonso X o Sabio.
## Vida persoal
miniatura|Placa na casa natal en Betanzos.
Casou en 1918 con Rosa Vía Bonome e en 1937 foi pai de José-Domingo Vales Vía.
## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

### Ligazóns externas 
* Galegos.info
Tolerancia

A **tolerancia** é unha noción a que define o grao de aceptación cara a un elemento contrario a unha regra moral, civil ou física particular. Máis xeralmente, define a capacidade dun individuo a aceptar unha cousa coa cal non é de acordo. E por extensión moderna, a actitude dun individuo cara ao que é diferente dos seus valores.

## Características 
A tolerancia é determinante para a convivencia harmónica de todo grupo humano. Facilita a integración dos seus compoñentes para diferentes tarefas e actividades sumando forzas. A tolerancia desenvolve o espírito de unidade, facilita a cooperación e a interacción e aumenta o grao de confianza entre os membros dunha organización pola maior apertura de cada un. A intolerancia corresponde xeralmente a cosmovisións elementais, esquemáticas e emocionais. A tolerancia fai posible un maior desenvolvemento evolutivo do ser humano, porque á vez que contribúe a unha mellor comunicación e a unha mellor integración.

## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Cruz, M. (comp),*Tolerancia o barbarie*, (1998), Barcelona: Gedisa.
* Voltaire, *Tratado de la tolerancia*, (1992), Barcelona: Editorial Crítica

### Outros artigos 
* Intolerancia
* Racismo
Bardullas

O topónimo **Bardullas** pode referirse a:

;En Galiza
***Bardullas**, parroquia do concello de Muxía;
****Bardullas**, lugar de dita parroquia.

## Véxase tamén
### Outros artigos
***As Bardallas**, lugar da parroquia de Sillobre, no concello de Fene.
Doso

Como topónimo **Doso** pode referirse a:

;En Galiza
***Doso**, parroquia do concello de Narón;
***Lodoso**, parroquia do concello de Monterroso;
****Lodoso**, lugar de dita parroquia;
***Amiadoso**, lugar da parroquia de San Martiño de Pazó, no concello de Allariz;
***Cardoso**, lugar da parroquia de San Mamede dos Anxos, no concello de Lugo;
***Cascardoso**, lugar da parroquia de Campo, no concello de Covelo;
***O Fondoso**, lugar da parroquia de San Martiño de Condes, no concello de Friol;
***Fontedoso**, lugar da parroquia de Gabín, no concello de Montederramo;
***O Matodoso**, lugar da parroquia de Triabá, no concello de Castro de Rei;
***Portalodoso**, lugar da parroquia de Ribeiras de Lea, no concello de Castro de Rei;
***O Portodoso**, lugar da parroquia de Soandres, no concello da Laracha;
***O Portodoso**, lugar da parroquia de Valdoviño, no concello de Valdoviño;
***Valedoso**, lugar da parroquia de Santa Cruz do Salto, no concello de Cabanas.

;Fóra de Galiza

;No Níxer
***Doso**, rexión do Níxer.

## Véxase tamén
### Outros artigos
***Riodosos**, lugar da parroquia de Mougás, no concello de Oia.
Tal

O topónimo **Tal** pode referirse a:

;En Galiza
***Tal**, parroquia do concello de Muros;
****Tal de Abaixo**, lugar de dita parroquia;
****Tal de Arriba**, lugar de dita parroquia.

Ademais, como apelido pode referirse a:

***Mikhail Tal**, campión do Mundo de xadrez.

## Véxase tamén
### Outros artigos
***Atal**, lugar da parroquia de Xubial, no concello de Melide.
Trasancos

Como topónimo **Trasancos** pode referirse a:

;En Galiza
***Trasancos**, parroquia do concello de Narón;
***Santa Cecilia de Trasancos**, parroquia do concello de Ferrol.

Como apelido, pode referirse a:

* **Alfredo Vigo Trasancos**, historiador da arte galego;
* **Arturo López Trasancos**, médico e político galego.

## Véxase tamén
### Outros artigos
*A **Terra de Trasancos**, zona xeográfica nos actuais concellos de Ferrol, Narón, Valdoviño, San Sadurniño e Neda;
* **Grupo de Arqueoloxía da Terra de Trasancos** (GATT), asociación cultural e arqueolóxica de Ferrol.
Broño

Como topónimo **Broño** pode referirse a:

;En Galiza
***Broño**, parroquia do concello de Negreira;
****Broño**, lugar de dita parroquia;
***Broño**, lugar da parroquia de Maianca, no concello de Oleiros;
***Broño**, lugar da parroquia de Lago, no concello de Valdoviño.
Dexo

Como topónimo **Dexo** pode referirse a:

;En Galiza
***Dexo**, parroquia do concello de Oleiros;
****Dexo**, lugar de dita parroquia;
****O Porto de Dexo**, lugar de dita parroquia;
***Cardexo**, lugar da parroquia de Cerceda, no concello do Corgo;
***Cardexo**, lugar da parroquia das Enchousas, no concello das Somozas;
***Penadexo**, lugar da parroquia de Saa, no concello da Pobra do Brollón.

;Costa de Galiza
***Costa de Dexo-Serantes**, espazo natural no Arco Ártabro.

## Véxase tamén
### Outros artigos
Perillo

Como topónimo **Perillo** pode referirse a:

;En Galiza
***Perillo**, parroquia do concello de Oleiros;
****Perillo**, lugar de dita parroquia;
***A Perillona**, lugar da parroquia de Armentón, no concello de Arteixo.

## Véxase tamén
### Outros artigos
***A Perillana**, lugar da parroquia de Ponteareas, no concello de Ponteareas.
Base nitroxenada

As **bases nitroxenadas** son compostos orgánicos cíclicos, que inclúen dous ou máis átomos de nitróxeno. Son parte fundamental dos nucleósidos, nucleótidos e ácidos nucleicos. Bioloxicamente existen cinco bases nitroxenadas principais, que se clasifican en dous grupos, **bases púricas** (derivadas da estrutura da purina) e **bases pirimidínicas** (derivadas da estrutura da pirimidina). A adenina (A) e a guanina (G) son púricas, mentres que a timina (T), a citosina (C) e o uracilo (U) son pirimidínicas. As catro primeiras bases atópanse no ADN, mentres que no ARN no canto de timina existe o uracilo.

Por comodidade, cada unha das bases represéntase pola letra indicada. Un punto fundamental é que as bases nitroxenadas son complementarias entre si, é dicir, forman parellas de igual maneira que o farían unha chave e a súa pechadura. A adenina e a timina son complementarias (A-T), ó igual que a guanina e a citosina (G-C). Dado que no ARN non existe timina, a complementariedade establécese entre adenina e uracilo (A-U). A complementariedade das bases é a clave da estrutura do ADN e ten importantes implicacións, pois permite procesos como a replicación do ADN e a tradución do ARN en proteínas.

En bioloxía, as bases nitroxenadas cada vez con máis frecuencia denomínanse tamén **nucleobases**.

## Estrutura
*O "esqueleto" de adenina, guanina, hipoxantina e xantina é a purina, polo que toman o nome de **bases purínicas**.
*O "esqueleto" de citosina, uracilo e timina é a pirimidina, son **bases pirimidínicas**.

### Purinas
### Pirimidinas
Nucleósido

Un **nucleósido** é base nitroxenada (pode ser unha pirimidina ou unha purina) unida por un enlace covalente (enlace N-glucósidico entre o carbono 1 da pentosa e o nitróxeno ) na base púrica e o 1 na base pirimidínica) a un azucre de 5 átomos (pentosa) de carbono, ribosa ou desoxirribosa.

Exemplos de nucleósidos son a citidina, uridina, adenosina, guanosina, timidina e a inosina.

Os nucleósidos poden combinarse cun grupo fosfórico (ácido fosfórico: H3PO4)mediante determinadas quinases da célula, producindo nucleótidos, que son os compoñentes moleculares básicos do ADN e o ARN.

Os nucleósidos poden ser de dous tipos, dependendo da pentosa que conteñan:
***Ribonucleósidos**: a pentosa é a ribosa.
***Desoxirribonucleósidos**: a pentosa é a 2-desoxirribosa.
Nucleótido

[miniatura|dereita|Un exemplo de nucleótido, o [desoxiadenosina monofosfato|dAMP, formado por un fosfato, un azucre (neste caso a desoxirribosa) e unha base nitroxenada (neste caso a adenina).]]
dereita
Un **nucleótido** é un composto formado por unha base nitroxenada, un azucre de cinco átomos de carbono (pentosa) e un grupo fosfato. Para algunhas autoridades o grupo fosfato é un só residuo de ácido fosfórico (definición da IUPAC), e para outras o grupo fosfato pode estar formado por un ou máis fosfatos, normalmente ata dous ou tres (en diversos libros e dicionarios de bioquímica e bioloxía molecular). Os monómeros que forman os ácidos nucleicos son nucleótidos e teñen un fosfato.

## Estrutura 
Cada nucleótido é un ensamblado de tres compoñentes:
* Bases nitroxenadas ou nitroxénicas: derivan de compostos heterocíclicos aromáticos, a purina e a pirimidina.
** Bases nitroxenadas purínicas: son a adenina (A) e a guanina (G). Ambas entran a formar parte do ADN e do ARN.
** Bases nitroxenadas pirimidínicas: son a timina (T), citosina (C) e uracilo (U). A timina e a citosina interveñen na formación do ADN. No ARN aparecen a citosina e o uracilo.
* Pentosa: o azucre de cinco átomos de carbono pode ser ribosa (ARN) ou desoxirribosa (ADN). Segundo o azucre que leven poden ser ribonucleótidos ou desoxirribonucleótidos.
* Ácido fosfórico: de fórmula H3PO4. Cada nucleótido pode conter un (monofosfato: AMP), dous (difosfato: ADP) ou tres (trifosfato: ATP) grupos de ácido fosfórico.

## Transferencia de enerxía 
Os nucleótidos, por razón dos seus grupos de fosfato, son fontes preferidas nas células para a transferencia de enerxía. Os nucleótidos atópanse nun estado estable cando posúen un só grupo de ácido fosfórico. Cada grupo de fosfato adicional que posúa un nucleótido atópase nun estado máis inestable e o enlace do fosfato tende a se romper por hidrólise e liberar a enerxía que o une ó nucleótido. As células posúen enzimas cuxa función é precisamente hidrolizar nucleótidos para extraer o potencial enerxético almacenado nos seus enlaces. Por tal razón un nucleótido de trifosfato é a fonte preferida de enerxía na célula. Deles, o ATP (un nucleótido de adenina con tres grupos de fosfato), é o predilecto nas reaccións celulares para a transferencia da enerxía demandada. UTP (uracilo + ribosa + tres fosfatos) e GTP (Guanina + ribosa + tres fosfatos) tamén compracen as demandas de enerxía da célula en reaccións con azucres e cambios de estruturas proteicas, respectivamente.

## Nomenclatura 
A posición dos átomos nun nucleótido especifícanse en relación aos átomos de carbono no azucre de ribosa ou desoxiribosa.
* A purina ou pirimidina está localizado no carbono 1' do azucre.
* O grupo fosfato está no carbono 5'.
* O grupo hidroxilo sobre o carbono 3' do azucre, o cal é o que reacciona co grupo fosfato do carbono 5' doutro subseguinte nucleótido para formar a cadea de ADN ou ARN.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Nucleótido azucre
* Xene
* Xenoma
* Nucleósido trifosfato
* Guanosín pentafosfato

### Ligazóns externas 
* National Human Genome Research Institute
Freires

Como topónimo **Freires** pode referirse a:

;En Galiza
***Os Freires**, parroquia do concello de Ortigueira;
***Taboada dos Freires**, parroquia do concello de Taboada;
****Taboada dos Freires**, lugar de dita parroquia;
***Freires**, lugar da parroquia de Goá, no concello de Cospeito;
***Os Freires**, lugar da parroquia de Esteiro, no concello de Cedeira;
***Os Freires**, lugar da parroquia de Bembrive, no concello de Vigo;
***Os Freires**, lugar da parroquia de Mourence, no concello de Vilalba;
***O Castro dos Freires**, lugar da parroquia de San Martiño de Corvelle, no concello da Pastoriza.

## Véxase tamén
### Outros artigos
Ladrido

O termo **Ladrido** pode referirse a:

***Ladrido** é o son característico que emite o can.

Como topónimo, pode referirse a:

;En Galiza
***Ladrido**, parroquia do concello de Ortigueira;
***Ladrido**, lugar da parroquia de San Xusto de Cabarcos, no concello de Barreiros;
***Ladrido**, lugar da parroquia de San Lourenzo de Nogueira, no concello de Meis.

## Véxase tamén
### Ligazóns externas
***Ladride**, lugar da parroquia de Cubilledo, no concello de Baleira.
Lesta

O termo **Lesta** pode referirse a:

***Lesta**, herba perenne (*Anthoxanthum odoratum*);
***Arume**, folla do piñeiro.

Como topónimo, pode referirse a:

;En Galiza
***Lesta**, parroquia do concello de Ordes;
***A Lesta**, lugar da parroquia de San Román, no concello de Val do Dubra;
***Lestaio**, lugar da parroquia de Valadares, no concello de Outes.

Amais, como apelido, pode referirse a:

***Xosé Lesta Meis**, escritor e xornalista galego (1887-1930).

## Notas
## Véxase tamén
### Outros artigos
Entíns

Como topónimo **Entíns** pode referirse a:

;En Galiza
***Entíns**, parroquia do concello de Outes;
****Entíns**, lugar de dita parroquia;
***Santo Ourente de Entíns**, parroquia do concello de Outes.

;Río de Galiza
***Río Entíns**, río que desauga na ría de Muros e Noia despois de pasar pola Serra de Outes.
Pirimidina

A **pirimidina** é un composto orgánico, similar ó benceno, pero cun anel heterocíclico: dous átomos de nitróxeno substitúen ó carbono nas posicións 1 e 3.
Os principais derivados da pirimidina son tres bases dos ácidos nucleicos (citosina, timina e uracilo) que levan os seguintes nomes:
*A Timina é a 5-metil-2,4-dioxipirimidina aínda que tamén se leva o nome de 5-metiluracilo.
*A Citosina é a 2-oxi-4-aminopirimidina.
*O Uracilo é a 2,4-dioxipirimidina.
Nos ácidos nucleicos atopámolas distribuídas do seguinte modo: 
*No ADN, estas tres bases forman pontes de hidróxeno coas súas purinas complementarias.
*No ARN, a complementaria da adenina (A) é o uracilo (U), en vez da timina (T) 
Existen tamén algúns ácidos nucleicos nos que podemos atopar outras pirimidinas metiladas o cal pode ter consecuencias  respecto á expresión do material xenético.

**Bases do ADN**
purinapirimidina
AT
GC

**Bases do ARN**
purinapirimidina
AU
GC
Cis

O termo **Cis** pode referirse a:

***Ácido graxo cis**, un tipo de ácidos graxos insaturados;
***Dobre enlace cis**, que caracterizan aos anteriores.
*En matemáticas **cis** é a abreviatura para .
Como topónimo, pode referirse a:

;En Galiza
***Cis**, parroquia do concello de Oza-Cesuras.

Amais, as siglas **CIS** poden referirse a:

*A **Candidatura Independente por Silleda**, organización política do concello de Oza-Cesuras;
*O **Centro de Investigacións Sociolóxicas**, organismo autónomo español que depende do Ministerio da Presidencia.

## Véxase tamén
### Outros artigos
Vilamourel

Como topónimo **Vilamourel** pode referirse a:

;En Galiza
***Vilamourel**, parroquia do concello de Paderne;
***Vilamourel**, lugar da parroquia de Vilar de Donas, no concello de Palas de Rei.

## Véxase tamén
### Outros artigos
Carcacía

O topónimo '**Carcacía** pode referirse a:

;En Galiza
***Carcacía**, parroquia do concello de Padrón;
***Carcacía**, lugar da parroquia de Oleiros, no concello de Carballedo.

## Véxase tamén
### Outros artigos
***A Carcasía**, lugar da parroquia de Noia, no concello de Noia.
O Ermo

Como topónimo **O Ermo** é un orónimo que indica un terreo sen cultivar, baldío. Pode referirse a:

;En Galiza
***O Ermo**, parroquia do concello de Ortigueira;
***O Ermo**, lugar da parroquia de Porzomillos, no concello de Oza-Cesuras;
***Mourelos Ermo**, lugar da parroquia de Touro, no concello de Touro;
***San Pedro do Ermo**, lugar da parroquia da Balsa, no concello de Triacastela;
***Ermosende**, lugar da parroquia de Galdo, no concello de Viveiro;
***Bermo**, lugar da parroquia de Boiro, no concello de Boiro;
***Brocermo**, lugar da parroquia de Támoga, no concello de Cospeito;
***Lermo**, lugar da parroquia de Vista Alegre, no concello de Santiago de Compostela.

## Notas
Ácido nucleico

[miniatura|Representación 3D do [ácido desoxirribonucleico|ADN.]]
Os **ácidos nucleicos** son macromoléculas, polímeros formados pola repetición de monómeros chamados nucleótidos, unidos mediante enlaces fosfodiéster. Fórmanse, así, longas cadeas ou polinucleótidos, o que fai que algunhas destas moléculas cheguen a atinxir tamaños xigantes (de millóns de nucleótidos de longo), as moléculas máis grandes que se coñecen.

O descubrimento dos ácidos nucleicos débese a Miescher que na década de 1860 illou dos núcleos das células unha substancia ácida á que chamou *nucleína*, nome que posteriormente se cambiou a ácido nucleico.

## Tipos 
Existen dous tipos de ácidos nucleicos: ácido desoxirribonucleico (ADN) e ácido ribonucleico (ARN), que se diferencian en:
* O monosacárido (pentosa) que conteñen: a desoxirribosa no ADN e a ribosa no ARN.
* As bases nitroxenadas que conteñen: adenina (A), guanina (G), citosina (C) e timina (T) no ADN; adenina, guanina, citosina e uracilo (U) no ARN.
* Nos eucariotas a estrutura do ADN é de dobre cadea, mentres que a estrutura do ARN é monocatenaria, aínda que pode presentarse en forma estendida, como o ARNm, ou en forma pregada, como o ARNt e o ARNr.
* A masa molecular do ADN é xeralmente maior que a do ARN.

As unidades que forman os **ácidos nucleicos** son os nucleótidos. Cada nucleótido é unha molécula composta pola unión de tres unidades: un monosacárido (unha pentosa), unha base nitroxenada (purínica (adenina, guanina) ou pirimidínica (citosina, timina ou uracilo) e un ou varios grupos fosfato (ácido fosfórico). Tanto a base nitroxenada como os grupos fosfato están unidos á pentosa.

A unión formada pola pentosa e a base nitroxenada denomínase nucleósido.

## ADN 
O ADN é bicatenario, está constituído por dúas cadeas polinucleotídicas unidas entre si en toda a súa lonxitude. Esta dobre cadea pode disporse en forma lineal (ADN do núcleo das células eucarióticas) ou en *forma circular* (ADN das células procarióticas, así como das mitocondrias e cloroplastos eucarióticos). A molécula de ADN porta a información necesaria para o desenvolvemento das características biolóxicas dun individuo e contén as mensaxes e instrucións para que as células realicen as súas funcións.

## ARN 
O ARN difire do ADN en que a pentosa dos nucleótidos constituíntes, no canto de desoxirribosa é ribosa, e en que en lugar das catro bases A, G, C, T aparece A, G, C, U, (é dicir, uracilo no canto de timina). As cadeas de ARN son máis curtas que as de ADN. O ARN está constituído case sempre por unha única cadea (é monocatenario).

Mentres que o ADN contén a información, o ARN actúa de mensaxeiro de dita información para dar lugar á síntese de proteínas.

## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Termodinámica dos ácidos nucleicos

### Ligazóns externas 
* Revista Nucleic Acid Research .
Vivente

Como topónimo **Vivente** pode referirse a:

;En Galiza
***Vivente**, parroquia do concello de Oza-Cesuras;
****Vivente**, lugar de dita parroquia;
***Vivente**, lugar da parroquia de Ardaña, no concello de Carballo.
Friedrich Miescher

**Johan Friedrich Miescher**, nado en Basilea o 13 de agosto de 1844 e finado en Davos o 26 de agosto de 1895, foi un biólogo suízo.
## Traxectoria 
Illou varias moléculas ricas en fosfatos, ás cales chamou *nucleínas* (actualmente ácidos nucleicos), a partir do núcleo dos glóbulos brancos en 1869, preparando o camiño para a súa identificación como os portadores da información hereditaria, o ADN. Este descubrimento, que se publicou por primeira vez en 1871, ó principio non asemellou relevante, ata que Albrecht Kossel fixo as súas primeiras investigacións na súa estrutura química.

O descubrimento dos ácidos nucleicos foi realizado no laboratorio de Felix Hoppe-Seyler situado no castelo de Tuebingen. Miescher tamén demostrou que a regulación da respiración depende da concentración de CO2 no sangue.
### Miescher e o ADN 
Miescher era estudante de medicina e no laboratorio de Hoppe-Seyler, o seu mestre, comezou a analizar os restos de pus dos refugallos cirúrxicos, illando os núcleos dos glóbulos brancos e extraendo unha substancia aceda e cargada de fósforo á que denominou "nucleína" (hoxe sabemos que esta substancia é a nucleoproteína). Logo de tratar as células con solucións salinas, alcol, solucións acidas e solucións alcalinas, viu que as células tratadas cunha solución salina daban un precipitado xelatinoso e que as células tratadas cunha solución salina daban un precipitado cando se acidificaba a solución. Miescher supuxo que o precipitado podería estar asociado co núcleo celular. Para ensaiar esta posibilidade dedicouse a illar núcleos. Cando tratou os núcleos illados cunha solución alcalina e logo acidifícouna, observou un precipitado. A análise deste precipitado mostrou que se trataba dun material complexo que contiña entra outras cousas nitroxeno e fósforo. As proporcións eran diferentes a calquera outro material biolóxico estudado polo que concluio que illara un compoñente biolóxico non descrito previamente, asociado case exclusivamente co núcleo.

En 1874, Miescher, que se trasladou a Basilea, comezou as súas investigacións co esperma dos salmóns, e descubriu a presenza dunha serie de substancias, unha aceda (ácido nucléico ou "nucleína") e unha fortemente básica, á que denominou "protamina" e que se identifica coas histonas.

Os estudos de Miescher foron un papel moi importante na bioloxía molecular, que abriu as portas a numerosas probas e experimentos que realizaron varias personalidades diferentes, aínda que na súa época o termo nucleína era moi pouco coñecido e el nunca o propuxo como o ADN que coñecemos hoxe.

## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
* 
* Meyer Friedman & Gerald W. Friedland, ''Medicine's 10 Greatest Discoveries'', ISBN 0-300-08278-9, pp.&nbsp;194–196
Leucocito

Os **leucocitos** ou **glóbulos brancos** son un conxunto heteroxéneo de células sanguíneas que actúan como efectores celulares da resposta inmune. Interveñen na defensa do organismo contra substancias estrañas ou axentes infecciosos (antíxenos). Orixínanse na medula ósea e no tecido linfático.

Os leucocitos son células móbiles que se atopan no sangue transitoriamente. Forman a fracción celular dos elementos figurados do sangue. A diferenza dos eritrocitos (ou glóbulos vermellos), non conteñen pigmento, polo que se coñecen como *glóbulos brancos*.

Son células con núcleo, mitocondrias e outros orgánulos celulares. Son capaces de se mover libremente mediante pseudópodos. O seu tamaño oscila entre os 8 e 20 microns. O seu tempo de vida varía dende algunhas horas, meses e ata anos. Estas células poden saír dos vasos sanguíneos a través dun mecanismo chamado diapédese (prolongan o seu contido citoplasmático), o que lles permite desprazarse fóra do vaso sanguíneo e poder ter contacto cos tecidos do interior do corpo.

## Clasificación 
Segundo a forma do núcleo clasifícanse en:

* **Polimorfonucleares**: o seu núcleo adoita estar lobulado (xeralmente en tres segmentos).
* **Monomorfonucleares**: presentan un núcleo compacto e individualizado.

A observación a través do microscopio permitiu clasificalos segundo as súas características en:

* **Granulocitos**: presentan gránulos no citoplasma, con núcleo arredondado e lobulado, formados nas células nai da medula ósea: eosinófilos, basófilos e neutrófilos.

image:pBNeutrophil.jpg|Neutrófilo
image:pBEosinophil.jpg|Eosinófilo
image:pBBasophil.jpg|Basófilo.

* **Agranulocitos**: non presentan gránulos no seu citoplasma: linfocitos, monocitos e macrófagos. No caso dos linfocitos, algúns subtipos poden presentar granulacións.

image:Lymphocyte GL.jpg|Linfocito

A pesar destas clasificacións e diferenzas entre os leucocitos, todos se relacionan cos mecanismos defensivos do organismo.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Leucocitose
* Leucopenia
* Leucemia

### Ligazóns externas 
* Sangue, células do sangue e coagulación
O Xobre

Como topónimo **O Xobre** pode referirse a:

;En Galiza
***O Xobre**, parroquia do concello da Pobra do Caramiñal;
****O Xobre**, lugar de dita parroquia.

## Véxase tamén
### Outros artigos