Júlio Dantas

**Júlio Dantas Lagos**, nado o 19 de maio de 1876 e finado en Lisboa o 25 de maio de 1962, foi un escritor, xornalista, diplomático e político portugués.

Na súa actividade intelectual foi un polígrafo, cultivando os máis variados xéneros literarios, da poesía á novela e ao xornalismo, mais foi como dramaturgo que ficou máis coñecido, en particular pola súa peza *A Ceia dos Cardeais* (1902), unha das máis populares producións teatrais portuguesas de sempre. Na política foi deputado, Ministro da Instrución Pública e Ministro dos Negocios Estranxeiros (1921-1922 e 1923), terminando a súa carreira pública como embaixador de Portugal no Brasil (1941-1949). Considerado retrógrado por algúns intelectuais da época, como foi o caso de Almada Negreiros, que escribiu o *Manifesto Anti-Dantas*, moi polémico, conseguiu granjear durante a vida grande prestixio social e literario, prestixio que decaeu tras a súa morte. Foi elixido socio da Academia de Ciencias de Lisboa (1908), institución a que presidiu a partir de 1922.

## Traxectoria 
Fillo de Casimiro Augusto Vanez Dantas, militar, escritor e xornalista, e da súa muller Maria Augusta Pereira de Eça, estudou no Colexio Militar, en Lisboa, sendo admitido co número 114 en 1887, inscribíndose seguidamente no curso de Medicina da Escola Médico-Cirúrgica de Lisboa, que concluíu en 1900 cunha tese titulada *Pintores e poetas de Rilhafoles*. Pouco despois ingresou no Exército Portugués, sendo oficial médico a partir de 1902.

A carreira de medicina militar, onde optou por unha práctica no campo de psiquiatría, non o absorbeu: dedicouse simultaneamente á literatura e a unha intensa actividade intelectual e social, que o tornou coñecido nos medios políticos e nos círculos cultos de Lisboa. En 1905 foi elixido deputado ás Cortes.

Na literatura revelouse un grande polígrafo, dedicándose aos máis variados xéneros literarios, desde a poesía, o teatro, o conto, a novela e a crónica até ao ensaio. Alcanzou grandes éxitos coas súas pezas teatrais, con obras como *A Severa, A Ceia dos Cardeais* (obra que foi traducida para máis de 20 linguas), *Rosas de Todo o Ano* e O *Reposteiro Verde*.

Publicou o seu primeiro artigo en 1893 no xornal *Novidades*, e o seu primeiro libro de versos en 1897. A maior parte das súas obras de teatro e novelas son sobre o pasado histórico, mais as súas mellores obras, *Paço de Veiros* (1903) ou *O Reposteiro Verde* (1921) están escritas nun estilo naturalista.

Nas súas obras defende o culto do heroísmo, da elegancia e do amor, situando a trama das súas obras case invariabelmente no século XVIII, época que escollía case sempre como escenario das súas producións, salientando a decadencia da vida aristocrática da época. Nas súas obras é tamén común encontrar a exaltación do efémero, da morte e do sentimentalismo máis punxente. A súa obra poética está claramente inspirada na lírica palaciana do Cancioneiro Xeral de Garcia de Resende.

Desde o punto de vista estilístico, a súa obra sitúase entre o romanticismo e o parnasianismo, predominando nas obras de teatro e nas novelas os temas históricos. Con todo, as mellores obras de Júlio Dantas, sobre todo *Paço de Veiros* (1903) e o *O Reposteiro Verde* (1921) teñen unha clara inclinación cara ao naturalismo. Foi durante décadas un dos autores portugueses máis apreciados no estranxeiro.

A primeira produción dunha das súas pezas ocorreu en 1899, no Teatro Dona Amélia (actual Teatro San Luiz) de Lisboa, coa presentación da peza en catro actos *O que morreu de amor*, pola Compañía Rosas. Aínda no campo teatral dedicouse á tradución, publicando versións en lingua portuguesa de *Cyrano de Bregerac*, de Edmond Rostand, e do *Rei Lear*, de William Shakespeare. Eximio tradutor, as súas traducións cóntanse entre as mellores feitas para a lingua portuguesa.

*A Ceia dos Cardeais* (1902) foi enormemente popular o seu tempo. Con base na súa obra teatral *A Severa*, José Leitão de Barros realizou o primeiro filme sonoro portugués en 1931. A súa peza *Os Crucificados* aborda, por primeira vez no teatro portugués, a temática da homosexualidade.

Foi socio correspondente da Academia das Ciencias de Lisboa a partir de 1908 e socio efectivo desde 1913. Por varias veces foi escollido para presidente da institución. En 1949 recibiu o título de Doutor Honoris Causa pola Universidade do Brasil, título que en 1954 tamén lle foi atribuído pola Universidade de Coímbra.

Aceptou tamén unha carreira no ensino artístico e foi director do Conservatório Nacional de Lisboa, sendo alí profesor de Historia da Literatura e director da Sección de Arte Dramática.

O 14 de febreiro de 1920 foi feito Grande-Oficial da Antiga, Nobilíssima e Esclarecida Orde Militar de Sant'Iago da Espada, do Mérito Científico, Literario e Artístico.

Foi Ministro da Instrución Pública no outono de 1920, no goberno presidido por António Granjo, e Ministro dos Negocios Estranxeiros no goberno de Cunha Leal, no inverno de 1921-1922, e novamente en 1923 no goberno de Ginestal Machado.
[miniatura|Julio Dantas e [Ramón Cabanillas no Balneario de Mondariz en 1929.]]
O 14 de febreiro de 1930 foi agraciado coa Grã-Cruz da Orde Militar de Noso Señor Jesus Cristo e a 21 de marzo do mesmo ano foi elevado a Grã-Cruz da Antiga, Nobilíssima e Esclarecida Orde Militar de Sant'Iago da Espada, do Mérito Científico, Literario e Artístico.

En 1938-1940 presidiu á Comisión Executiva dos Centenarios, dirixindo a Exposición do Mundo Portugués que tivo lugar en Lisboa e colaborou na *Revista dos Centenários*, órgano de propaganda da mesma.

En 1941 foi un dos Embaixadores Especiais enviados ao Brasil para dignificar a cultura de Portugal e en 1949 foi nomeado embaixador de Portugal no Río de Xaneiro. Nesas funcións tivo papel destacado na elaboración dun acordo ortográfico co Brasil.

Foi considerado retrógrado por algúns, como foi o caso de Almada Negreiros, que lle dedicou o *Manifesto Anti-Dantas*. O feito de ser atacado por aquel manifesto e se ter transformado nun dos albos dos mozos seguidores do modernismo comproba a súa notoriedade de home público. A pesar diso, pasada a proba do tempo e amainadas as paixóns, Vitorino Nemésio e David Mourão Ferreira defenderon a súa calidade literaria e a súa invulgar mestría dramatúrxica, considerándoo merecedor de lugar destacado nas letras portuguesas.

No xornalismo e na crítica literaria, foi colaborador dos xornais máis importantes de Portugal, sobre todo do *Diário Ilustrado*, *Novidades*, *Correio da Manhã* e *Renascença* e escribiu no *Correio da Manhã*, do Rio de Janeiro, e no *La Nación*, de Buenos Aires.

Na area da prensa, tamén se encontra colaboración da súa autoría nas revistas *Branco e Negro* (1896-1898), *Serões* (1901-1911), *Revista do Conservatório Real de Lisboa* (1902), *Illustração portugueza* (1903-1980), *Azulejos* (1907-1909), *O Palco* (1912), *Atlântida* (1915-1920), *Terra portuguesa*  (1916-1927), *Revista de turismo* iniciada en 1916, *O domingo ilustrado* (1925-1927), *Ilustração* (1926-), *Feira da Ladra* (1929-1943), *Anais das bibliotecas, arquivo e museus municipais* (1931-1936), *Boletim cultural e estatístico* (1937), *Revista municipal* (1939-1973) e *Boletim do Sindicato Nacional dos Jornalistas* (1941-1945).

Na política foi considerado oportunista, mostrando realmente unha grande versatilidade, servido como deputado na Monarquía, como ministro na Primeira República e finalmente como deputado, presidente da Comisión dos Centenarios e embaixador en pleno Estado Novo. Baixo a súa plasticidade política, Fernando Dacosta afirmou: "para se aproximar do Paço e da Raíña escribe a "Ceia dos Cardeais". Non recibindo os cargos e as honras a que xulgaba ter dereito, aprovéitase da crise do réxime monárquico e fai "U*Um Serão nas Laranjeiras*, denuncia da decomposición da corte. Mais non se afasta dela." Cando foi proclamada a República, Júlio Dantas adheriuse ao réxime e publicou, no diario A Capital, o folhetim "Cruz de Sangue", despois en libro co título *Pátria Portuguesa* (1914), facendo a exaltación do pobo e a condena da nobreza. En 1911, desencadeado o conflito entre a Igrexa Católica e o Estado Portugués por causa da Lei da Separación de Afonso Costa, publica a peza *A Santa Inquisição* (1910), un libelo contra a Inquisición. Co advento do salazarismo, publicou *Frei António das Chagas*, un "eloxio de quen se sacrifica, se inmola pola Patria". Rematada a segunda guerra mundial, prevendo a caída do Estado Novo, reformulou, introduciu, en 1946, na *Antígona*, peza de estrea de Mariana Rey Monteiro, unha crítica velada ao vello ditador por medio da personaxe de Creonte.

Foi un dos fundadores da Sociedade de Escritores e Compositores Teatrais Portugueses, a SECTP, da que foi o primeiro presidente. Aquela sociedade deu orixe á Sociedade Portuguesa de Autores (SPA).

Contrariando o estereotipo de conservadorismo ligado á súa imaxe pública, quebrou coa tradición e resistiu á presión social da época: casou civilmente, a 30 de maio de 1942, con Maria Isabel Penedo Cardoso e Silva, da cal non tivo descendencia, e rexeitou un funeral católico, manténdose fiel ás súas conviccións anticlericais dos inicios do século XX.

Júlio Dantas é lembrado na súa cidade natal, Lagos, por un busto, localizado en Santo Amaro, na área envolvente ao Mercado Novo, dando tamén o nome á biblioteca pública da cidade. É tamén patrón da Escola Secundaria Júlio Dantas, a principal escola pública de ensino secundario daquela cidade.

## *A Ceia dos Cardeais* 
Este orixinal de Júlio Dantas foi encomendado polo Vizconde S. Luiz Braga e escrito a propósito para a festa artística de João Rosa, tendo, posteriormente, coñecido grande éxito con máis de 50 edicións en portugués e varias traducións noutras linguas. Foi, tamén, representado un pouco por toda a Europa, ben como na América do Sur. A peza nun acto, escrita en verso alexandrino, está composta, esencialmente, por tres grandes monólogos proferidos por tres cardeais, un portugués, un francés e un español, que, nunha luxosa sala do Vaticano setecentista, saborean unha riquísima cea e recordan os seus amores de mocidade.

## Obra 
### Poesía 
* *Nada* (1896) 
* *Sonetos* (1916) 
### Teatro 
* *O Que Morreu de Amor* (1899)
* *Viriato Trágico* (1900) 
* *A Severa* (1901) 
* *A Ceia dos Cardeais* (1902) 
**Crucificados* (1902)
* *Paço de Vieiros* (1903), 
* *Um Serão nas Laranjeiras* (1904)
* * Rosas de Todo o Ano* (1907) 
* *Auto de El-Rei Seleuco de Camões* (1908)
* *Soror Mariana* (1915) 
* *O Reposteiro Verde* (1912) 
**Antígona* (1946)
* *Frei António das Chagas* (1947)
* *Outono em flor* (1949) 
### Prosa 
* *Outros Tempos* (1909).  En co-autoría con Manuel Penteado
**Outros Tempos* (1909)
* *Figuras de Ontem e de Hoje* (1914) 
* *Pátria Portuguesa* (1914) 
* *O Amor em Portugal no Século XVIII* (1915) 
**Mulheres* (1916)
* *Abelhas Doiradas (1920)*
* *Arte de Amar (1922)* 
* *Cartas de Londres* (1927) 
* *Alta Roda (1932)*
* *Viagens em Espanha (1936)*
* *Marcha triunfal* (1954)

### Conferências 
* *O Heroísmo, a Elegância, O Amor* (1923)

### Traducións 
* *Rei Lear* (de William Shakespeare)
* *Cyrano de Bergerac* (de Edmond Rostand)
* *O Azougue* (de Paul Saunière). Lisboa: Empresa Editora, 1898.
* *O Caminheiro* (tradución libérrima da peza en 5 actos homónima de Jean Richepin). Lisboa: Livraria da Viúva Tavares Cardoso, 1905.
## Notas