María de la O Lejárraga

**María de la O Lejárraga García** ou  **María Martínez Sierra** polo seu pseudónimo, nada en San Millán de la Cogolla o 28 de decembro de 1874 e finada en Buenos Aires o 28 de xuño de 1974, foi unha escritora, dramaturga, feminista e deputada española. Foi a autora orixinal de varias obras do seu marido, o escritor Gregorio Martínez Sierra. Foi deputada por Granada no Congreso español.

## Traxectoria 
### Primeiros anos 
María naceu en 1874 nunha familia abastada en San Millán de la Cogolla, na provincia española de A Rioxa. Aos 4 anos de idade, mudouse coa súa familia para Carabanchel Bajo, un dos distritos de Madrid. O seu pai, Leandro Lejárraga, era cirurxián e conseguira un emprego na capital. A súa nai, Natividad García-Garay, encargábase da educación dos fillos, seguindo as cartillas francesas.

María estudou na Asociación para la Enseñanza de la Mujer, onde tivo contacto coas ideas pedagóxicas do instituto que xestionaba a escola. Concluíu os estudos na área de comercio en 1891, tornándose profesora de inglés na *Escuela de Institutrices y Comercio*. No entanto, as súas preocupacións literarias chocaron coa sociedade na que María creceu, contraria á idea de mulleres se dedicaren ás artes e ciencias.

Con Juan Ramón Jiménez fundou a revista de modernismo poético *Helios* (1903-1904), onde publicaron outros escritores, poetas e ensaístas, como Emilia Pardo Bazán, Antonio Machado e Jacinto Benavente. María escribiu tamén na revista *Renacimiento*, que tivo poucas publicacións en 1907. Tales colaboracións renderonlle amizades duradeiras, tal como a que tivo con Juan Ramón Jiménez. Ambas as revistas apuntaban tendencias literarias na Europa. María era políglota e foi a responsábel de case todas as traducións en lingua inglesa e algunhas en francés de *Renacimiento*.

Colaborou con dramaturgos consagrados, como Eduardo Marquina, na súa obra *El pavo real* e con Carlos Arniches, en *La chica del gato*, que máis tarde foi levada ao cinema. En 1914, María publicou *Margot*, con música de Joaquín Turina, un drama lírico en tres actos.

A pesar do seu nome non aparecer como autora nas obras que o marido presentaba, había sospeitas sobre a certa autoría das obras. En 1930, antes de morrer, Gregorio asinou unha carta recoñecendo a coautoría da súa esposa, mais el reivindicou eses dereitos para si mesmo. Recoñeceuse inclusive que obras doutros autores, como *El peaco real*, de Eduardo Marquina, tamén foran escritas por María e que Marquina contribuíu exclusiva ou primariamente para a súa versificación.

En 1906 Gregorio Martínez Sierra coñeceu a actriz Catalina Bárcena, con quen tivo unha filla. Non foi ata o nacemento desta en 1922 que Gregorio se separou de María Lejárraga. Afiliouse ao Partido Socialista Obrero Español en 1931 e enfocou a súa campaña nas mulleres nun ciclo de conferencias chamado *La mujer ante la República* que ocorreron no Ateneo de Madrid de 4 a 18 de maio de 1931. Nestas conferencias ela trataba de derrubar os medos respecto ao novo sistema político, inclusive os medos relixiosos.

Cada conferencia trataba dun tema específico. *Realidad*, era sobre a nova realidade da patria; *Egoísmo*, en defensa da república; *Religión*, sobre a cuestión relixiosa; *Federación* sobre a autonomía e; *Libertad* sobre a reivindicación dos dereitos das mulleres. Esta última dividíase en dúas partes: o que a muller era e o que viría a ser. Para tales discursos, María revisou amplamente os códigos penais e civil de España.

Promoveu a *Asociación Femenina de Cultura Cívica*, cuxas actividades se iniciaron en 1932. As amigas que se coñeceron na asociación non querían que fose só un instrumento de reivindicación feminista, querían que fose tamén un lar espiritual e material para as traballadoras, especialmente da clase media. Para iso había espazos, conferencias, cursos e obradoiros. En seis meses xa tiñan 600 socias. Ela defendeu a alianza de asociacións feministas e, con esa arela, estivo na publicación da revista *Cultura integral y Femenina*, que tivo moito éxito na época.

Volveu a escribir en 1948, un ano tras a morte do marido e despois dunha complicada cirurxía para corrección de catarata. Ao redor desa época, comeza a asinar as súas obras co nome de María Martínez Sierra e pasa a reivindicar a autoría do seu traballo para poder recoller os dereitos de autoría que pasaran para a filla de Catalina Bárcena. baseado na correspondencia entre os esposos e entrevistas da época concluíu en 1987 que María Lejárraga foi a autora da maioría da obra atribuída a seu home.

Aínda que algunha das súas obras xa fora editada anteriormente, en 2018 saíron do prelo novas edicións que rescataban textos inéditos: *Viajes de una gota de agua* e *Tragedia de la perra vida y otras diversiones* e en 2019 o Centro Dramático Nacional estrenou  a obra sobre a súa figura *Firmado Lejárraga*.

## Obras literarias 
(asinadas como María Martínez Sierra)
* *Cuentos breves* (1899).
* *La mujer ante la República* (1931).
* *Una mujer por caminos de España* (1952).
* *Gregorio y yo* (1953).
* *Viajes de una gota de agua* (1954).
* *Fiesta en el Olimpo* (1960).

## Notas 
## Véxase tamén