open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Xiye Bastida

**Xiye Bastida**, nada o 18 de abril de 2002, é unha activista climática mexicano-chilena e membro da nación indíxena mexicana otomí-tolteca. É unha das principais organizadoras de Fridays for Future New York City e foi unha voz líder para a visibilidade de indíxenas e inmigrantes no activismo climático. Está no comité de administración do People's Climate Movement e é membro de Sunrise Movement e Extinction Rebellion. É cofundadora de Re-Earth Initiative, unha organización internacional sen fins de lucro que é inclusiva e interseccional "tal como debería ser o movemento climático".

## Educación e vida temperá 
Bastida naceu en Atlacomulco, México, de pais Mindahi e Geraldine, quen tamén son ambientalistas, e criouse na vila de San Pedro Tultepec en Lerma. É de orixe otomí-tolteca (indíxena mexicano) e azteca por parte do seu pai e de ascendencia chilena e europea por parte da súa nai. Bastida ten cidadanía mexicana e chilena.

Bastida e a súa familia mudáronse á cidade de Nova York despois de que as inundacións extremas azoutasen a súa cidade natal de San Pedro Tultepec en 2015, despois de tres anos de seca.

Bastida asistiu á The Beacon School. Comezou os seus estudos na Universidade de Pennsylvania en 2020.

## Activismo 
Bastida comezou o seu activismo cun club ambiental. O club protestou en Albany e o Concello de Nova York e meteu presión a favor da CLCPA [a Lei de Protección de Líderes da Comunidade e o Clima] e a Lei de Edificios Sucios.

Bastida dirixiu a súa escola secundaria, The Beacon School, na primeira gran folga climática na cidade de Nova York o 15 de marzo de 2019. Ela e Alexandria Villaseñor saudaron oficialmente a Thunberg á súa chegada desde Europa en barco en setembro de 2019 para asistir ao Cume do Clima da ONU. Xiye foi acuñada como "a Greta Thunberg de Estados Unidos", con todo dixo que "chamar aos activistas xuvenís a 'Greta Thunberg' do seu país diminúe a experiencia persoal e as loitas individuais de Greta".

*Teen Vogue* lanzou unha curtametraxe documental *We Rise* on Bastida en decembro de 2019. Bastida tamén colaborou coa película documental *2040* para crear un vídeo curto titulado *Imagine the Future* que explora como se verían as paisaxes e as paisaxes urbanas no futuro.

Bastida contribuíu á colección de escritoras sobre o cambio climático *All We Can Save*.

## Filmografía 
* *We Rise* (2019)
* *Imaxine the future* (2020)

## Notas
Lingua minica

A **lingua minica** (mɨnɨka) é unha das tres linguas indíxenas da familia witoto. É falada por uns poucos milleiros de persoas no suroeste de Colombia. O minica está clasificado como definitivamente en perigo polo Libro Vermello das Linguas Ameazadas da UNESCO.

É falada na área superior do río Igara-Paraná, ó longo do río Caquetá e na illa de los Monos, así como no río Caguán preto de San Vicente del Caguán. En Colombia, o 75% deles están alfabetizados e o 85% están alfabetizados en castelán; a maioría dos falantes son bilingües. Existe un dicionario e unhas normas gramaticais.

Só hai 5 falantes no Perú, onde ten unha consideración de oficial dentro da súa comunidade.

## Notas
Lingua murui

A **lingua murui** é unha lingua indíxena da familia witoto falada en Colombia e no Perú. O murui é falado por volta de 1&nbsp;100 persoas do pobo murui ó longo dos ríos Putumayo, Cara-Paraná e Igara-Paraná, en Colombia. No Perú, é falado por ó longo dos ríos Ampiyacu e Napo por unhas 1&nbsp;000 persoas. Algúns falantes de murui tamén viven fóra dos seus territorios, como por exemplo na cidade de Leticia, no Amazonas en Colombia. O murui está clasificado como definitivamente en perigo polo Libro Vermello das Linguas Ameazadas da UNESCO.

## Notas
Lingua ocaina

A **lingua ocaina** é unha lingua indíxena falada polo pobo ocaina en Colombia e no Perú. O ocaina pertence á familia witoto. A lingua está agrupada dentro da subfamilia witoto-ocaina. O ocaina está clasificado como en perigo severo polo Libro Vermello das Linguas Ameazadas da UNESCO.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
*
*
Lingua carijona

A **lingua carijona** (ou karihona) é unha lingua caribe de Colombia. É unha lingua case extinta falada por unhas 5-6 persoas en Colombia. Segundo datos de 2007 tiña 6 falantes preto de La Pedrera e "uns poucos máis" en Miraflores. Derbyshire (1999) clasifica as variedades hianacoto-umaua e carijona como linguas separadas. O carijona está clasificado como en perigo crítico polo Libro Vermello das Linguas Ameazadas da UNESCO.

## Notas
Lingua yukpa

A **lingua yukpa** (tamén coñecida como **yuco**, **yucpa**, **yuko**, **yupa**) é unha lingua caribe falada por arredor de 7 000–8 000 persoas no estado de Zulia en Venezuela, e a través da fronteira en Colombia. O yukpa está clasificado como "vulnerable" polo Libro Vermello das Linguas Ameazadas da UNESCO.

Os principais dialectos son os do río Casacará (iroka) e o do río Maracas, e as diferenzas entre ambos poderían chegar a considerados linguas diferentes.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
*
Lingua barí

A **lingua barí** é unha lingua chibcha falada en Colombia e Venezuela polo pobo barí. O barí está clasificado como "vulnerable" polo Libro Vermello das Linguas Ameazadas da UNESCO.

O barí ten seis vogais: /a, e, i, ɨ, o, u/. Tódalas vogais teñen formas nasalizadas e o barí ten nasalización contrastiva.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Bari language and the Bari indian tribe at native-languages.org 
* Barí (Intercontinental Dictionary Series)
Helen McCrory

**Helen Elizabeth McCrory**, nada en Londres o 17 de agosto de 1968 e finada ibídem o 16 de abril de 2021, foi unha actriz inglesa. Logo de estudar no Drama Centre London, fixo o seu debut no teatro en *The Importance of Being Earnest* en 1990. Outros papeis salientables no teatro inclúen a Lady Macbeth en *Macbeth* en Shakespeare's Globe, Olivia en *Twelfth Night* e Rosalind en *As You Like It* en West End.

McCrory interpretou o papel de Cherie Blair en *The Queen* (2006) e *The Special Relationship* (2010). Tamén interpretou a Françoise no filme *Charlotte Gray* (2001), Narcissa Malfoy nos tres últimos títulos da serie de filmes de *Harry Potter*, Mama Jeanne en *Hugo* (2011) de Martin Scorsese, Clair Dowar en *Skyfall* (2012), Polly Gray en *Peaky Blinders* (2013–2019), Emma Banville en *Fearless* (2017) e Kathryn Villiers en *MotherFatherSon* (2019).

## Morte 
McCrory morreu de cancro no seu fogar en Londres o 16 de abril de 2021, con 52 anos. No anuncio da súa morte a través de Twitter, o seu marido Damian Lewis declarou que ela morreu "tranquila na casa, rodeada dunha onda de amor de amigos e familiares".

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* 
* Ficha en AllMovie
Lingua chimila

A **lingua chimila** (shimizya) é unha lingua chibcha falada en Colombia polo pobo chimila. Outrora, o chimila foi agrupado coas linguas malibú, mais posteriormente foi clasificado como parte da familia chibcha. O chimila está clasificado como en perigo severo polo Libro Vermello das Linguas Ameazadas da UNESCO.

## Nomes derivados do chimila 
"Cesar", o nome tanto do río Cesar como do departamento de Cesar, é unha adaptación da verba chimila *Chet-tzar* ou *Zazare* ("auga calma") ao castelán.

*Guatapurí* deriva do chimila para "auga fría", e dá o nome ó río Guatapurí.

## Notas
Lingua wiwa

A **lingua wiwa** (tamén chamada damana) é unha lingua chibcha falada polo pobo wiwa que vive na pendente sur e oriental da Serra Nevada de Santa Marta, no norte de Colombia. Segundo a organización Ehtnologue, no ano 2001, a lingua damana era falada por 1&nbsp;920 persoas. Porén, segundo o Ministerio de Cultura, en febreiro de 2010, o pobo wiwa tiña unha poboación de 13.627 persoas, das cales, "un pouco máis da metade da poboación wiwa fala ben a lingua damana". O wiwa está clasificado como definitivamente en perigo polo Libro Vermello das Linguas Ameazadas da UNESCO.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Frank, Paul S. 1993. "Proto-Arhuacan phonology."
* Hoppe, Dorothy. 1973. "Malayo."  
* Hoppe, Robert H. 1981. The Malayo: Protectors of the universe, a study in myth, ritual and symbolism.
* Hoppe, Robert H. e Dorothy Hoppe. 1974. "Texto malayo: La culebra." 
*  
* Schauer, Stanley e outros. 1973. Aspectos de la cultura material de grupos Étnicos de Colombia 1.  
* Williams, Cindy S. 1993. A grammar sketch of Dʉmʉna.  
* Williams, Larry P. 1995. Noun classification or spatia categorization:Damana orientation verbs.
Linguas chocó

As **linguas chocó** son unha pequena familia de linguas indíxenas que se estenden a través de Colombia e Panamá.

## Clasificación da familia 
A familia chocó componse de seis linguas distintas, e todas agás dúas xa están extintas.

* Emberá (tamén coñecido como chocó, cholo)
* Wounaan (tamén coñecida como noanamá, waunana, woun meu)
* Anserma *(†)*
* Arma *(†)* ? (sen rexistrar)
* Sinúfana (Cenufara) *(†)* ?
* Caramanta *(†)* ?

O anserma, arma e sinúfana son linguas extintas.

O grupo emberá consta de dúas linguas faladas principalmente en Colombia, con máis de 60&nbsp;000 falantes dun continuo dialectal mutuamente intelixible. Ethnologue divídeas en 6 linguas. Kaufman (1994) considera o termo "cholo" impreciso e condescendente. O wounaan ten preto de 6&nbsp;000 falantes na fronteira entre Panamá e Colombia.

### Jolkesky (2016) 
Clasificación interna de Jolkesky (2016):

(† = extinto)

;Chocó
**Wounaan*
*Emberá
**Emberá meridional: baudó, chamí, eperara
**Emberá setentrional: catío e emberá setentrional

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Campbell, Lyle. (1997). *American Indian languages: The historical linguistics of Native America*. Nova York: Oxford University Press. .
* Constenla Umaña, Adolfo; & Margery Peña, Enrique. (1991). Elementos de fonología comparada Chocó. *Filología y lingüística*, *17*, 137-191.
* Greenberg, Joseph H. (1987). *Language in the Americas*. Stanford: Stanford University Press.
* Gunn, Robert D. (Ed.). (1980). *Claificación de los idiomas indígenas de Panamá, con un vocabulario comparativo de los mismos*. Lenguas de Panamá (No. 7). Panamá: Instituto Nacional de Cultura, Instituto Lingüístico de Verano.
Lingua baudó

A **lingua emberá baudó**, tamén coñecida simplemente como **baudó**, é unha lingua emberá falada polo pobo emberá en Colombia. É parcialmente intelixíbel coas linguas emberá do norte e eperara, mais non está clara a póla do emberá á que pertence. Segundo datos de 1995 tiña 5&nbsp;000 falantes. O baudó está clasificado como "vulnerable" polo Libro Vermello das Linguas Ameazadas da UNESCO.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Linguas chocó
Lingua catío

A **lingua emberá catío**, ou simplemente coñecida como **catío**, é unha lingua emberá falada polo pobo emberá en Colombia e Panamá. A lingua era falada por unhas 15&nbsp;000 persoas en Colombia, e unhas poucas ducias en Panamá, segundo os datos publicados en 1992.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Linguas chocó
### Bibliografía 
*
Lingua emberá setentrional

A **lingua emberá setentrional**, tamén coñecida como **darién**, é a meirande das linguas emberá, falada polo pobo emberá en Colombia e Panamá. É falada principalmente en Colombia, mais tamén é unha lingua moi estendida na rexión de Darién en Panamá. O emberá está clasificado como "vulnerable" polo Libro Vermello das Linguas Ameazadas da UNESCO.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Aguirre Licht, Daniel 2009. ‘Choco languages’, en Brown, Keith e Sarah Ogilvie (eds.). Concise Encyclopedia of Languages of the World. Amsterdam: Elsevier,
* Binder, Ronald E. 1977. ‘Thematic linkage in Waunana discourse’. En Robert E. Longacre e Frances Woods (eds.), Discourse grammar: Studies in indigenous languages of Colombia, Panama, and Ecuador, part 2. Dallas: Summer Institute of Linguistics and the University of Texas at Arlington,
* Hajek, John 2013. ‘Vowel nasalization’, in Dryer, Matthew S. e Martin Haspelmath (eds.). The World Atlas of Language Structures Online. Leipzig: Max Planck Institute for Evolutionary Anthropology. Available online at: http://wals.info/chapter/10
* Lewis, M. Paul (ed.) 2009. ‘Woun Meu’, in Ethnologue: Languages of the World, Sixteenth edition. Dallas, Tex.: SIL International. Available at: Ethonologue Consultado o 29 de abril de 2016.
* Reich, David, Nick Patterson, Desmond Campbell, Arti Tandon, Stéphane Mazieres, Nicolas Ray, Maria V. Parra, Winston Rojas, Constanza Duque, Natalia Mesa, et al. 2012 ‘Reconstructing Native American population history’, *Nature*.

### Outros artigos 
* Linguas chocó
Lingua eperara

A **lingua eperara**, tamén coñecida simplemente como **epena**, é unha lingua emberá falada polo pobo emberá en Colombia. O emberá está clasificado como "vulnerable" polo Libro Vermello das Linguas Ameazadas da UNESCO.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Harms, Phillip Lee. 1994. *Epena Pedee Syntax*. Dallas: Summer Institute of Linguistics and University of Texas at Arlington.
### Outros artigos 
* Linguas chocó
Lingua wounaan

A **lingua wounaan**, tamén coñecida como **noanamá** e **woun meu**, é unha lingua da familia chocó, con arredor de 10 000 falantes na fronteira entre Panamá e Colombia. O wounaan está clasificado como "vulnerable" polo Libro Vermello das Linguas Ameazadas da UNESCO.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Huber, Randall Q.; et Reed, Robert B.; *Vocabulario comparativo. Palabras selectas de lenguas indígenas de Colombia*, Bogota, Instituto Lingüístico de Verano, 1992,   
* Ronald E. Binder, Phillip L. Harms i Chindío Peña Ismare, *Vocabulario ilustrado, tomo 2: Wounmeu - Español - Epena Pedee*, Bogotá: Asociación Instituto Lingüístico de Verano, 1995. (online)
### Outros artigos 
* Linguas chocó
Barbara Askins

**Barbara S. Askins**, (apelido de nacemento Scott), nada en Belfast (Tennessee) en 1939, é unha química estadounidense. É coñecida por inventar un método para mellorar negativos fotográficos subexpuestos. Este método foi utilizado pola NASA e a industria médica, e valeulle o título de *National Inventor of the Year* en 1978.

## Traxectoria 
Barbara Askins foi mestra, pero regresou aos estudos para desenvolver unha carreira científica logo de ter un fillo e unha filla. Obtivo un título de Bachelor of Science e unha Mestría na Universidade de Alabama en Huntsville.

## Carreira como investigadora 
Askins é unha química que traballou para o Centro Marshall de voos espaciais da NASA, e é coñecida por inventar un proceso no que "*imaxes nunha emulsión fotográfica revelada poden facerse significativamente máis intensas sometendo a imaxe a radioactividade e expondo unha segunda emulsión a esta radiación*." A impresión resultante, coñecida como autoradiofotografía, reproduce a imaxe cun incremento significativo en densidade e contraste. O seu innovador método mellora emulsións subexpostas e incrementa os límites da detección fotográfica. En resumo, fai visible o invisible en fotografías que doutra maneira serían inútiles. Isto é moi útil para numerosas aplicacións, incluíndo a interpretación de información en imaxes subexpostas do espazo exterior, como as que tentan resaltar a xeoloxía de corpos celestes no noso sistema solar. Askins patentou o seu invento en (Número de patente nos Estados Unidos 4,101,780), e a NASA empregouno cumpridamente en investigación e desenvolvemento.

## Premios e recoñecementos 
En 1978, a Asociación para o Avance dos Inventos e Innovacións nomeou a Askins a Inventora Nacional do Ano. Foi a primeira muller en obter esta distinción de forma individual.

Askins é membro da American Chemical Society, de Sigma Xi, da Asociación Estadounidense para o Avance da Ciencia e da World Future Society.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Uve, Sandra (2018). *Supermujeres, superinventoras: Ideas brillantes que transformaron nuestra vida*. Madrid: Planeta S.A. .

### Outros artigos 
* Mulleres na NASA
Marshall Space Flight Center

miniatura|300x300px|Vista aérea da área de probas do Marshall Space Flight Center.
O **Centro Marshall de voos espaciais** (George C. Marshall Space Flight Center, MSFC, en inglés) a sede orixinal da NASA, é un centro para dirixir a propulsión do transbordador espacial, o combustible do tanque externo do transbordador espacial, o adestramento de astronautas e as cargas, o deseño e construción da Estación Espacial Internacional (ISS), ademais do control das computadoras, as redes, e a información. Localizado en Redstone Arsenal en Huntsville, Alabama, o MSFC foi nomeado en honra do xeral George Marshall. 

O centro tamén contén o Huntsville Operations Support Center (HOSC) que é unha instalación que apoia os lanzamentos do transbordador, as cargas e as actividades experimentais no Kennedy Space Center en Florida, os lanzamentos cara a ISS e operacións de experimentación. O HOSC ademais monitoriza os lanzamentos de foguetes desde a estación da Forza Aérea de Cabo Cañaveral cando unha carga do *Marshall Center* vai a bordo.

## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* *MSFC History and Fact sheet* .
* Sitio web oficial .
* ''"America's Space Program: Exploring a New Frontier", a National Park Service Teaching with Historic Places (TwHP) lesson plan* .
* *International Space Station: Payload Operations Center'' .

&nbsp;
Teolindo Soto Barro

**Teolindo Soto Barro**, nado nas Grañas do Sor (Mañón) en 1848 e finado en Ortigueira o 13 de setembro de 1906, foi un avogado e político galego.

## Traxectoria 
Estudou Dereito na Universidade de Santiago de Compostela. Foi xuíz municipal de Ortigueira en 1876. Gañou as oposicións a notario en 1878 e exerceu en Lugo e despois en Madrid. Foi elixido deputado polo distrito de Lugo nas eleccións de 1886 e volveu ser elixido polo mesmo distrito nas eleccións de 1893. Foi elixido senador pola provincia de Pontevedra en 1905. Foi fundador e presidente do Círculo das Artes de Lugo nos anos 1881 e 1885.

## Vida persoal 
Casou con Leonor Reguera Hernández e foi pai de José e Leonor Soto Reguera, e avó actor cómico francés Louis de Funès.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Ficha no Senado
* Leonor Soto, madre de Luis de Funes
Ridhima Pandey

**Ridhima Pandey**, nada en 2009, é unha activista da India que fai campaña para a acción contra o cambio climático. Foi comparada con Greta Thunberg.

## Biografía 
Pandey vive en Uttarakhand, un estado no norte da India. O seu pai, Dinesh Pandey, tamén é un activista climático que traballou en Uttarkhand nesta tarefa durante 16 anos.

A casa de Pandey en Uttarakhand viuse afectada por un clima severo nos últimos dez anos. En 2013, máis de 1000 persoas morreron en inundacións e deslizamentos de terra. Case 100.000 persoas tiveron que ser evacuadas da rexión.

Segundo o Banco Mundial, é probable que o cambio climático aumente a presión sobre a subministración de auga na India.

## Activismo climático 
### Acción xudicial contra o Goberno indio 
Ós nove anos, Pandey presentou unha demanda contra o goberno da India sobre a base de que non tomaran as medidas necesarias contra o cambio climático que acordaran no Acordo de París. Este caso xudicial foi presentado no Tribunal Verde Nacional (NGT), un tribunal que se estableceu en 2010 que se ocupa unicamente de casos ambientais. Pandey tamén pediu ao Goberno que prepare un plan para reducir as emisións de carbono e un plan nacional para frear o impacto do cambio climático, incluída a redución do uso de combustibles fósiles na India.

Nunha entrevista con The Independent Pandey dixo:“O meu Goberno non tomou medidas para regular e reducir as emisións de gases de efecto invernadoiro, que están a provocar condicións climáticas extremas. Isto afectarame tanto a min como ás xeracións futuras. O meu país ten un enorme potencial para reducir o uso de combustibles fósiles e, debido á inacción do goberno, achegueime ao Tribunal Verde Nacional.”A NGT desestimou a súa petición, afirmando que estaba "cuberta pola avaliación do pacto ambiental".

### Queixa ás Nacións Unidas 
O 23 de setembro de 2019 Pandey presentou xunto con outros 15 nenos, entre eles Greta Thunberg, Ayakha Melithafa e Alexandria Villaseñor, unha denuncia ante o Comité dos Dereitos do Neno das Nacións Unidas, na que acusaba a Arxentina, Brasil, Alemaña, Francia e Turquía de violar a Convención sobre os Dereitos do Neno ao non abordar adecuadamente a crise climática.

## Recoñecementos 
Pandey estaba na lista das 100 mulleres da BBC anunciada o 23 de novembro de 2020.

### Máis activismo 
Pandey pediu unha prohibición completa do plástico, argumentando que a súa produción continua é o resultado da demanda dos consumidores. Tamén pediu ao goberno indio e ás autoridades locais que fagan máis para limpar o río Ganges.

Pandey é citada na súa biografía sobre Nenos vs Cambio Climático afirmando o seu obxectivo:“ Quero salvar o noso futuro. Quero salvar o futuro de todos os nenos e todas as persoas das xeracións futuras.”

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Prasiddhi Singh
* Haaziq Kazi
Paloma Costa

**Paloma Costa Oliveira** é unha estudante de dereito, socioambientalista, activista ciclista, educadora climática e activista xuvenil brasileira. É unha dos sete líderes climáticos novos (de 18 a 28 anos) nomeados polo Secretario Xeral das Nacións Unidas, António Guterres, para un Grupo Asesor de Mozos sobre a acción global para abordar a crise climática e evitar o cambio climático.

## Activismo 
En 2019, xunto á activista Greta Thunberg, Paloma pronunciou un discurso na inauguración do Cume de Acción Climática, na cidade de Nova York. O discurso xerou críticas pola súa declaración de que "Non necesitamos oracións, necesitamos acción", que algúns entenderon como pouco relixiosa.  'O meu punto', aclarou, 'é que de nada serve seguir publicando #prayforamazonia en Twitter, sen deixar de comer a carne que provén da deforestación'. Costa sentiuse positiva sobre a experiencia, pero decepcionada en xeral: "Case non hai compromiso ... nada realmente me tocou o corazón". Informou falar brevemente con Angela Merkel e Michelle Bachelet, mentres que ningún representante da administración Bolsonaro do seu propio país estaría disposto a entretela para conversar.

Nunha entrevista, Costa declara que 'non por todo o diñeiro do mundo' traballaría para unha empresa que facilita a deforestación na Amazonía. Ademais, decidiu deixar para comer carne así que se decatou da relación entre a cadea de subministración de carne e a deforestación. Tamén di que usa unha bicicleta para a súa viaxe diaria sempre que pode, así como para ir a festas ás veces.

Costa é unha ex estudante de intercambio nunha universidade chilena e foi pasante na Corte Suprema de Chile. Está asociada co Instituto Socioambiental, a organización xuvenil Engajamundo, o proxecto Ciclimáticos, que ela cofundou, e o movemento #FreeTheFuture.

## Notas
Nisreen Elsaim

**Nisreen Elsaim** é unha activista climática e negociadora climática xuvenil sudanesa. Ela está no Grupo Asesor de Mozos sobre Cambio Climático da ONU despois dun nomeamento pola Alianza Panafricana de Xustiza Climática. Elsaim é presidenta da Mocidade do Sudán polo Cambio Climático. Foi unha das organizadoras do Cume Xuvenil sobre o Clima de 2019.

Elsaim ten un título en Física e Enerxías Renovables da Universidade de Xartum. Participou activamente no activismo climático xuvenil desde 2012.

## Notas
The Real Janelle

***The Real Janelle*** é un EP da banda estadounidense de riot grrrl Bratmobile, publicado en 1994 a través do selo Kill Rock Stars. Sería o derradeiro traballo de estudio de Bratmobile en seis anos. Aínda que foi editado antes de *The Peel Session* gravouse un ano despois.

O título "The Real Janelle" inspirouse nunha canción de Born Against composta por Ben Weasel de Screeching Weasel. A canción de Born Against e The Real Janelle fan referencia a Janelle Hessig, unha antiga *roadie* de Bratmobile e creadora de fancines de East Bay coñecida por producir "Tales of Blarg" e "Desperate Times". A foto da portada do EP é de Hessig. 

## Listaxe de cancións 
## Notas
Is 4 Lovers

***Is 4 Lovers*** é o  álbum de estudio da banda canadense de dance-punk Death from Above, publicado o 26 de marzo de 2021 a través do selo Universal Music Canada. O disco foi precedido polo sinxelo "One + One", lanzado o día 3 de febreiro. 

## Listaxe de cancións 
## Notas
As the Love Continues

***As the Love Continues*** é o décimo álbum de estudio da banda escocesa de post-rock Mogwai, publicado o 19 de febreiro de 2021 a través do selo Rock Action Records en Europa e de Temporary Residence Limited nos Estados Unidos.

A data de lanzamento no Reino Unido coincidiu co 25 aniversario da edición do primeiro sinxelo de Mogwai, "Tuner/Lower". Foi precedido polo sinxelo "Dry Fantasy", e o *streaming* dun concerto do álbum tocado na súa totalidade. *As the Love Continues* recibiu unha aclamación case universal da crítica e dos seguidores da banda. O álbum entrou no número 1 da lista británica na súa primeira semana, unha posición que a banda  dixo que era "totalmente surrealista". 

## Listaxe de cancións 
O álbum lanzouse en CD e como descarga con 11 temas. Tamén estiveron dispoñibles versións de luxo, incluída unha edición en vinilo e un *box set*, algunhas das cales contaban cun disco extra (vinilo de 12" ou CD) con cinco demos inéditas.

### Disco extra 
## Notas
Darius Garland

**Darius Kinnard Garland**, nado o 26 de xaneiro de 2000 en Gary, Indiana, é un xogador profesional estadounidense de baloncesto que xoga nos Cleveland Cavaliers da National Basketball Association (NBA). Con 1,85 metros de estatura xoga na posición de base.

## Traxectoria profesional 
O 20 de xuño de 2019, Garland foi seleccionado polos Cleveland Cavaliers na 5ª posición do Draft da NBA de 2019. O 3 de xullo de 2019, Garland asinou cos Cavaliers. Debutou na NBA o 23 de outubro de 2019, facendo oito puntos, cinco asistencias e dous rebotes na derrota dos Cavaliers por 85–94 contra os Orlando Magic. Nese partido Garland fixo historia ó converterse no primeiro xogador nado nos anos 2000 en debutar na NBA.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Perfil en NBA.com 
* Estatísticas en BasketballReference.com
Mikaela Loach

**Mikaela Loach** (1998) é unha activista pola xustiza climática con sede en Edimburgo, Escocia, que foi nomeada para o Global Citizen Prize: UK's Hero Award.

Xunto a Jo Becker, Loach é coprodutora, escritora e presentadora do *YIKES podcast* que explora o cambio climático, os dereitos humanos e a xustiza social.

## Educación e vida temperá 
Loach naceu en Xamaica e criouse en Surrey, Reino Unido.

## Facendo campaña 
miniatura|Manifestación de Estinction Rebellion en Londres, 2018.
Cando era adolescente, Loach comezou a tomar conciencia da intersección entre a xustiza ambiental e racial. En 2019, Loach converteuse en membro do movemento ambiental Extinction Rebellion (XR) e en outubro de 2019 viaxou desde Edimburgo a Londres para participar nas protestas de XR para esixir que os políticos escoiten e actúen sobre a crise climática. Na protesta de XR de 2019, Loach encerrouse nun escenario de Extinction Rebellion Scotland nun intento de impedir que a policía despexase a protesta.Foi encerrada no escenario durante aproximadamente oito horas antes de que ela e os demais manifestantes encerrados se liberaran voluntariamente. Loach tamén fai campaña con Climate Camp Scotland.

Falando coa BBC, Loach dixo sobre a súa motivación::*"Estiven cambiando cousas no meu estilo de vida durante moito tempo para tratar de ser máis ecolóxico, pero hai uns meses deime conta de que non importa se me fago vegana ou non desperdicio se o goberno non fai nada. É necesario que haxa grandes cambios estruturais."* Tamén foi convidada en varios podcasts, incluído o podcast Age of Plastic de Andrea Fox e o podcast Good Ancestor de Layla Saad. Loach foi relatora na Conferencia Mocidade Contra o Carbono de Zúrich. En 2020, Loach creou o podcast YIKES con Jo Becker.

Polo seu traballo de activismo, Loach foi nomeada na Woman's Hour Power List da BBC.

## Notas
Lingua duit

A **lingua duit** é unha lingua morta da familia chibcha, que foi falada polos muiscas que habitaban na actual Boyacá, Colombia. A lingua aparece no nome moderno do asentamento precolombiano de Duitama e no seu último gobernante, Tundama.

## Descrición 
A lingua é coñecida só por un único fragmento analizado polo estudoso Ezequiel Uricoechea en 1871. O lingüista mencionou que o texto analizado era parte dunha obra máis grande que aínda non foi atopado. A partir do curto texto, queda claro que a lingua duit diferenciábase lixeiramente da lingua chibcha dominante na rexión, o muisca, falada polos muiscas no Altiplano Cundiboyacense.

Xa que o muisca non tiña forma escrita, agás polos numerais, non existen textos escritos en lingua duit.

## Comparación co muisca e numerais 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
*
Glenn Research Center

O John H. Glenn Research Center da NASA en Lewis Field é un centro da NASA, situado entre as cidades de Brook Park, Cleveland, e Fairview Park, Ohio entre o Aeroporto Internacional de Cleveland-Hopkins e a Reserva do Río Rocky de Cleveland Metroparks, e posúe outras facilidades subsidiarias en Ohio. O Glenn Research Center (en galego: Centro de Investigacións Glenn) é un dos dez centros principais da NASA, cuxa misión principal é desenvolver ciencia e tecnoloxía para o seu uso na aeronáutica e o espazo. En maio do 2012 empregaba 1650 empregados públicos e uns 1850 contratistas de apoio en ou en proximidades do sitio.

No 2010, o antigo Centro de Visitantes da NASA mudouse ao Great Lakes Science Center.

## Historia 
A instalación estableceuse en 1942 como parte do National Advisory Committee for Aeronautics (NACA) logo incorporouse á Administración Nacional de Aeronáutica e do Espazo  (NASA) como un laboratorio para a investigación de motores de aeronaves. 

Inicialmente chamouse **Aircraft Engine Research Laboratory** despois da súa creación en xuño de 1940. Foi renombrado **Flight Propulsion Research Laboratory** en 1947, o **Lewis Flight Propulsion Laboratory** en 1948 (despois George W. Lewis, a sede do NACA entre 1919 e 1947) e o NASA Lewis Research Center en 1958.

O 1 de marzo de 1999, o Lewis Research Center foi oficialmente renombrado como NASA John H. Glenn Research Center en honra a John Glenn piloto de combate americano, astronauta e político).  Dentro da NASA, o Centro de Investigacións Glenn é coñecido pola inicialización GRC.

Xa en 1951, os investigadores do Laboratorio de Propulsión de Voo Lewis estudaban os procesos de combustión no motores foguete líquido. 

## Instalacións 
### Estación de Campo Plum (PBS) 
dereita|miniatura|GRC Plum Brook Station Spacecraft Propulsion Facility (B-2)
A estación de campo Plum Brook de 6400 acres (2589,9881088 ha) preto de Sandusky, Ohio, tamén forma parte de Glenn (41°20′59.4″N 82°39′01.8″Ou﻿ / ﻿41.349833, -82.650500). Atópase a uns 50 millas do campus principal. Especialízase en probas a grande escala que serían perigosas dentro dos límites do campus principal.

Dende 2015, a estación Plum Brook consta de cinco instalacións principais:

* Instalación de potencia espacial (SPF)
* B-2 Propulsión de investigación de naves espaciais (B-2), a partir de 2015
* Cámara de efectos combinados, non plenamente funcional.
* instalación de proba hipersónica inservible (HTL)
* Laboratorio de compoñentes crioxénicos (CCL)

A instalación de Plum Brook Reactor foi descontaminada e desmantelada a un custo estimado de $ 33.5 millóns, seguindo unha decisión de 2008.

## Notas 
## Véxase tamén 
Ligazóns externas
* Glenn Research Center 
* NASA Glenn Visitor Center
* *Engines and Innovation: Lewis Laboratory and American Propulsion Technology* (NASA SP-4306, 1991) -- The whole book, including photos and diagrams in on-line format.
Dorothy Vaughan

**Dorothy Johnson Vaughan,** nada en Kansas City, Missouri, o 20 de setembro de 1910 e finada o 10 de novembro de 2008, foi unha matemática afroamericana que traballou na NACA (*National Advisory Committee for Aeronautics*), axencia que precedeu á NASA, onde se destacou nos diversos grupos nos que traballou como o grupo West Computing, na División de Análise, e en Computación, onde se fixo unha experta na linguaxe de programación FORTRAN, e no proxecto para lanzar satélites ao espazo Scout, até o seu retiro da NASA en 1971. Foi a primeira supervisora e supervisora afroamericana da NASA. Antes de ingresar á NASA exerceu como profesora de matemáticas.

## Traxectoria 
Aos 7 anos os seus pais, Leonard e Anne Johnson, mudáronse a Morgantown, Virginia Occidental. Dorothy graduouse na escola secundaria Beechurst High School en 1925, e en 1929 acadou o título de Licenciada en Ciencias Matemáticas na Universidade Wilberforce. . Grazas á Orde Executiva 8802 do Presidente Franklin D. Roosevelt que obrigaba a non discriminar por raza ou relixión paia defender a industria entrou a traballar no  Centro de investigación de Langley da NASA en 1943. Unha vez incorporada ao centro de investigación, ela estaba convencida de que sería un traballo temporal só até o final da guerra, pero seguiu e en 1949 Vaughan fíxose cargo da dirección da *West Area Computers*, un grupo de traballo segregado composto exclusivamente de mulleres afroamericanas, especialistas en matemáticas. Este grupo foi orixinalmente requirido a utilizar instalacións separadas para o xantar ou os baños, de maneira que non usasen o mesmo que as mulleres brancas. Co tempo estas mulleres matemáticas distinguíronse tanto individualmente como en grupo polas súas achegas en case todas as áreas de investigacións en Langley. A pesar de todo isto, Vaughan interveu en favor de diversas mulleres brancas doutros grupos de computación que ela cría que merecían ascensos ou aumentos de soldo.

Dorothy Vaughan encabezou o grupo West Computing  case unha década ata que xunto a membros do seu grupo uniuse a nova División de Análise e Computación a cal xa era diversa tanto en razas como en sexos, logo de que en 1958 cando a NACA fixo a transición a NASA, as instalacións segregadas incluíndo a oficina West Computing, foron abolidas.

Durante a súa traxectoria Vaughan non só foi unha respectada matemática, senón que tamén foi a primeira persoa afroamericana en chegar ao cargo de directora no NACA, e despois na NASA. sobre o grupo de matemáticas afroamericanas que colaboraron en forma decisiva cos programas Mercury e Apolo da NASA.

Un satélite ÑuSat da constelación Aleph leva o seu nome.

## Notas 
&nbsp;

## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Shetterly, Margot Lee (2017). *Figuras ocultas*. Madrid: Harpercollins Ibérica. ISBN 978-84-9139-034-3

### Outros artigos 
* Mulleres na NASA
* Mulleres na informática
*Mulleres nas matemáticas do século XX

### Ligazóns externas 
*Abecedario de  Mulleres na informática.
Lingua churuya

A **lingua churuya**, tamén coñecida como **bisanigua** e **guaigua**, é unha lingua morta da familia guahibana que foi falada outrora en Colombia, na actual rexión de Meta.
Lingua cuiba

A **lingua cuiba** é unha lingua indíxena da familia guahibana, falada por unhas 2&nbsp;300 persoas do pobo cuiba en Colombia e unhas 650 adicionais en Venezuela. Máis da metade dos falantes de cuiba son monolingües. O cuiba tamén é coñecido como cuiva, cuiba-wámonae, kuiva, chiricoa, hiwi e maiben. En Colombia é falado na rexión arredor dos ríos Meta, Casanare e Capanaparo. En Venezuela, a lingua é falada no estado de Apure, un dos estados que fan fronteira con Colombia, a carón do río Capanaparo. O cuiba está clasificado como en perigo severo polo Libro Vermello das Linguas Ameazadas da UNESCO.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Pobo cuiba
Lingua guayabero

A **lingua guayabero** é unha lingua indíxena da familia guahibana falada por unhas mil persoas en Colombia. Moitos dos seus falantes son monolingües, con poucos falantes fluídos de castelán. O guayabero está clasificado como definitivamente en perigo polo Libro Vermello das Linguas Ameazadas da UNESCO.

## Fonoloxía 
O guayabero ten 6 vogais: /a, e, i, ɨ, o, u/.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Tobar Ortiz, Nubia 1989. "El nominal en Guayabero"; *Lenguas de la Orinoquia: Achagua y Guayabero*. Lenguas Aborígenes de Colombia, Descripciones 4. Bogotá: CCELA - Universidad de los Andes.
* Waller, John e Victor Kondo 2012. *Una Gramática Pedagógica de Guayabero*. SIL Internacional.
Lingua macaguán

A **lingua macaguán** (ou **hitnü**) é unha lingua indíxena da familia guahibana falada por arredor de 400 persoas en Colombia. Moitos dos seus falantes son monolingües. O macaguán está clasificado como definitivamente en perigo polo Libro Vermello das Linguas Ameazadas da UNESCO.

## Nomes 
Tamén é coñecida como hitnü, macaguane, makawane, agualinda, agualinda guahibo, támude.

## Notas
Lingua baniwa

A **lingua baniwa** (tamén chamada segundo as fontes como **baniva**, **karu** ou **itayaine**), é unha lingua indíxena da familia arauaca falada polo pobo baniwa en Colombia, Venezuela e o Brasil, que vive nas beiras do río Içana. Segundo os datos de 2001 a 2007 tiña 12&nbsp;000 falantes. O baniwa está clasificado como "vulnerable" polo Libro Vermello das Linguas Ameazadas da UNESCO.

É un dos idiomas oficiais do concello de São Gabriel da Cachoeira (no Brasil) dende 2003, xunto co nheengatu, o tucano e o portugués. Ten varios dialectos, como o carútana (xa extinto), hohodené (hoódene, hohodena, kadaupuritana, cadaupuritana), siusy-tapuya (seuci, siuci, siusi).

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Gonçalves, Artur Garcia. 2018. *Para uma dialetologia baniwa-koripako do rio Içana*. M.A. dissertation, Universidade de Brasilia.
Lingua kurripako

A **lingua kurripako** é unha lingua indíxena da familia arauaca falada en Colombia, Venezuela e o Brasil. É falada de maneira habitual polo 42% do pobo kurripako e é comprendida polo 86,4% das persoas desta etnia indíxena. Segundo datos de 2001 a 2007 tiña entre 12.200 e 13.800 falantes. O kurripako está clasificado como "vulnerable" polo Libro Vermello das Linguas Ameazadas da UNESCO.

## Distribución 
Os falantes de kurripako habitan nas bacías dos ríos Isana e Guainía, así como no baixo Inírida, o Atabapo e o alto Orinoco no departamento colombiano de Guainía; entre o río Guaviare e o Orinco, en Vichada, Colombia; no estado venezolano de Amazonas e no Ayarí e São Gabriel da Cachoeira do Brasil.

## Notas
Lingua maipure

A **lingua maipure** (tamén escrita como **maypure**, **mejepure**), foi unha lingua indíxena da familia arauaca, falada outrora ó longo dos ríos Ventuari, Sipapo e Autana no Amazonas, e como lingua franca na rexión do alto Orinoco. A lingua extinguiuse a finais do século XVIII. Zamponi realizou unha proposta gramatical da lingua e achegou unha lista clasificada de palabras en base a todo o material existente do século XVIII (principalmente obra do misioneiro italiano Filippo S. Gilij).

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Linguas arauacas
Lilly Platt

**Lilly Platt**, nada en 2008, é unha ecoloxista holandesa nada en Gran Bretaña. Platt é coñecida pola súa mocidade e por realizar folgas pacíficas para expresar as súas preocupacións ambientais. Ela é a Embaixadora Global de YouthMundus, Earth.org e WODI; embaixadora xuvenil de Plastic Pollution Coalition e How Global; e nena embaixadora do Día Mundial da Limpeza. Platt inicialmente volveuse viral nas redes sociais despois de publicar lixo de plástico que recolleu, clasificado en consecuencia. Ao longo dos anos, recolleu máis de 100.000 pezas de lixo. A súa familia mudouse a Países Baixos cando ela tiña sete anos. O seu avó contoulle ademais que o lixo termina como sopa de plástico. Dito incidente desencadeou a súa iniciativa ambiental e, aos 7 anos, puxo en marcha Lilly's Plastic Pickup. A través de Plastic Cleanup, Lilly recolle o lixo e clasifícao meticulosamente. Publícaos nas redes sociais para crear conciencia sobre o tema. Ao longo dos anos, Platt recolleu máis de 100,000 pezas de lixo, que van desde botellas, paquetes de cigarros, cartóns de bebidas, etc. A través de  Lilly's Plastic Cleanup, Platt tamén comparte o efecto do plástico na vida silvestre e o ecosistema. Desde que se volveu viral, a súa iniciativa gañou o recoñecemento internacional.

Desde que era nena, Platt mostrou agarimo polos animais, en particular aqueles considerados fisicamente desagradables. Ela foi acosada na escola debido a isto, e só un dos seus compañeiros mostrou interese nas súas actividades de limpeza. Platt logo mudouse a The King's School, onde moitos dos seus compañeiros de clase participaron nos seus esforzos de limpeza.

## Notas
Linguas guahibanas

As **linguas guahibanas** son unha familia lingüística falada na rexión do Orinoco, no leste de Colombia e suroeste de Venezuela, unha rexión de sabana coñecida como Llanos.

## Clasificación da familia 
As linguas guahibanas compóñense de 5 linguas:
* **Macaguán** (tamén coñecido como hitnü, macaguane, makawane, agualinda, agualinda guahibo, támude)
* Guahibano do suroeste
** **Guayabero** (tamén coñecido como cunimía, mítiwa, mitúa, mitu, hiw, jiw, wayavero, guaviare)
** **Churuya** (tamén coñecido como bisanigua, guaigua) *(†)*
* Guahibano central
** **Guahibo** (tamén coñecido como guahibo, sikuani, sicuani, chiricoa, hiwi, jiwi, jivi, wahivo, wahibo, guaybo, goahibo, guaigua, guayba, goahiva)
*** **Waü** (oeste)
*** **Newütjü** (tamén coñecido como tigrero)
*** **Parawá** (leste)
*** **Hamorúa** (tamén coñecido como amorúa, jamorúa)
*** **Dome** (tamén coñecido como playero, cajaro)
** **Cuiba** (tamén coñecido como wamonae, cuiva, kuiba, deja, cuiba-wámonae)
*** **Pimenepiwi** (río Meta)
*** **Aitopiwi** (río Ariporo)
*** **Yaraüraxi** (río Capanaparo)
*** **Waüpiwi** (tamén coñecido como wipiwi, yomati)
*** **Siripuxi** (tamén coñecido como tsiripu, siripu)
*** **Mayaraxi** (tamén coñecido como mariposo, mayalero)

O churuya é hoxe unha lingua extinta. Falouse outrora en Meta, Colombia.

Ficheiro:Cuiba.png|Lingua cuiba.
Ficheiro:Guahibo.png|Lingua guahibo.
Ficheiro:Guayabero.png|Lingua guayabero.
Ficheiro:Macaguán.png|Lingua macaguán.

## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Adelaar, Willem F. H.; & Muysken, Pieter C. (2004). *The languages of the Andes*. Cambridge language surveys. Cambridge University Press.
*Berg, Marie L. e Isabel J. Kerr. (1973) *The Cuiva language: Grammar*. Language Data, Amerindian Series, 1. Santa Ana, CA: Summer Institute of Linguistics.
* Campbell, Lyle. (1997). *American Indian languages: The historical linguistics of Native America*. Nova York: Oxford University Press. .
* Greenberg, Joseph H. (1987). *Language in the Americas*. Stanford: Stanford University Press.
* Kaufman, Terrence. (1990). Language history in South America: What we know and how to know more. In D. L. Payne (Ed.), *Amazonian linguistics: Studies in lowland South American languages* (pp.&nbsp;13–67). Austin: University of Texas Press. .
* Kaufman, Terrence. (1994). The native languages of South America. In C. Mosley & R. E. Asher (Eds.), ''Atlas of the world's languages* (pp.&nbsp;46–76). Londres: Routledge.
* Keels, Jack. (1985). "Guayabero: Phonology and morphophonemics." In Ruth M. Brend (ed.), *From phonology to discourse: Studies in six Colombian languages*: 57-87. Language Data, Amerindian Series, 9. Dallas: Summer Institute of Linguistics.
* Queixalós, Francisco. (1988). "Presentación"; *Diccionario sikuani–español*: i-xiii. Bogotá: CCELA Universidad de los Andes. ISN 0121-0963. 
* Rivet, Paul (1948) "Le famille linguistique Guahibo"; *Journal de la Socité des Américanistes'' XXXVII: 191-240. París.
Vicente de la Mata (1944)

**Vicente de la Mata**, nado en Rosario o 2 de xullo de 1944 e finado o 21 de novembro de 2024, foi un  futbolista arxentino. Xogou a maior parte da súa carreira en Independiente e foi internacional coa selección arxentina, ao igual que o seu pai Vicente de la Mata.

## Traxectoria 
Naceu en Rosario, sendo fillo do histórico futbolista do Club Atlético Independiente, Vicente de la Mata e da súa muller, María Alida. Tiña ascendencia galega pois os seus avós paternos eran emigrantes galegos.

Xogou nas categorías inferiores de Independiente ata subir ao primeiro equipo en 1961. Gañou tres títulos de Primeira División Arxentina en nove tempadas con Independiente. Tamén axudou a Independiente a gañar a Copa Libertadores dúas veces.

En 1970 saíu ao estranxeiro para xogar no Club Necaxa da Primeira División de México. Xogou alí unha tempada fichando logo polo Deportivo Veracruz, onde militou durante cinco campañas. Cara ao final da súa carreira pasou por Chile, volvendo logo á Arxentina onde xogou unha derradeira tempada na Primeira B Metropolitana con Argentino de Quilmes.

Foi seis veces internacional coa selección arxentina, coa que disputou a fase de clasificación para o Mundial de 1966.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Datos do xogador en National-Football-Teams.com .
* Datos do xogador en BDFA .
Leah Namugerwa

**Leah Namugerwa**, nada en 2004, é unha activista climática xuvenil de Uganda. É coñecida por liderar campañas de plantación de árbores e por iniciar unha petición para prohibir as bolsas de plástico en Uganda. Seguindo a inspiración de Greta Thunberg, comezou a apoiar as folgas escolares en febreiro de 2019 co organizador de Fridays for Future Uganda, Sadrach Nirere.

Namugerwa falou no Foro Urbano Mundial en 2020 e foi delegada de mozos na COP25. O seu tío, Tim Mugerwa, tamén é un destacado ambientalista en Uganda. Desde entón, Namugerwa converteuse nunha destacada moza defensora do clima e nun membro integral do capítulo máis destacado de África de Fridays for Future, o de Uganda. Asociouse con Sadrach Nirere, Hilda Flavia Nakabuye e o seu primo Bob Motavu para crear Fridays for Future Uganda. Estivo involucrada na folga do venres desde febreiro de 2019, pedindo máis accións climáticas, e liderou a redacción dunha petición para facer cumprir a prohibición das bolsas de plástico.

Leah Namugerwa celebrou o seu aniversario número 15 plantando 200 árbores en lugar de facer unha festa de aniversario, e desde entón lanzou o proxecto Árbores de aniversario, para regalar plántulas a quen desexen celebrar os seus aniversarios plantando árbores. 

O seu principal obxectivo é ver a aplicación da lexislación climática actual (acordo de París 21) e atraer unha maior cobertura dos problemas do cambio climático. Organizou marchas xunto con outros mozos defensores do clima para conmemorar a folga climática mundial o 29 de novembro de 2020, e a praia Ggaba de Kampala tamén se limpou para celebrar o día. Tamén asistiu Dorothy Nalubega, membro dun grupo ambientalista e agrícola de mulleres. Namugerwa pediu continuamente ao goberno de Uganda que desenvolva plenamente o Acordo Climático de París.

## Notas