Port Royal

**Port Royal** (en ) foi unha cidade situada ao final dos Palisadoes, na desembocadura do porto de Kingston, no sueste de Xamaica. Fundada en 1494 polos españois, foi noutro tempo a cidade máis grande e próspera do Caribe, funcionando como centro de navegación e comercio no mar Caribe na segunda metade do século XVII. Foi destruída por un terremoto o 7 de xuño de 1692 e o seu tsunami que a acompañou, o que levou ao establecemento de Kingston, como a capital e a cidade máis poboada e próspera de Xamaica. Grandes furacáns danaron regularmente a zona. Outro grave terremoto ocorreu en 1907.

Port Royal converteuse no porto base dos corsarios patrocinados polos gobernos inglés e holandés, que foron animados a atacar os buques españois, nun momento no que moitas nacións europeas eran reticentes a atacar directamente a poderosa frota española. Como cidade portuaria, era coñecida polas súas vistosas exhibicións de riqueza e moral relaxada, coas tripulacións dos corsarios gastando os seus tesouros nas moitas tabernas, casas de xogo e bordeis que atendían aos mariñeiros. Cando os gobernos británico e holandés abandonaron oficialmente a práctica de emitir cartas de corso a corsarios contra as frotas e posesións do tesouro español en América do Sur a finais do século XVI, moitas das tripulacións convertéronse en piratas para permitirse manter o seu saqueo ilegalmente. Port Royal converteuse efectivamente nunha república pirata e continuaron a usar a cidade como a súa base principal durante o século XVII. Piratas de todo o mundo congregáronse en Port Royal, procedentes de augas tan afastadas como Madagascar. A cidade fíxose coñecida no folclore como "a cidade máis malvada da Terra".

Despois do desastre de 1692, o papel comercial de Port Royal foi asumido progresivamente pola crecente vila veciña (e máis tarde, cidade) de Kingston. En 1999 desenvolvéronse plans para remodelar a pequena cidade pesqueira como un destino turístico patrimonial para servir aos cruceiros. O plan era aproveitar o patrimonio único e fascinante de Port Royal, con achados arqueolóxicos de anos precoloniais e corsarios como base de posibles atraccións.

## Historia
[thumb|300px|Port Royal e [porto de Kingston (1774). Port Royal é a pequena cidade situada na punta da península, no cuadrante superior esquerdo do mapa, na parte inferior central, na desembocadura do porto de Port Royal.]]

O pobo indíxena histórico taínos do Caribe ocupou esta zona durante séculos antes do asentamento europeo. Usaron a zona, que chamaron *Caguay* ou *Caguaya*, durante as súas expedicións de pesca. Aínda que non se sabe se chegaron a establecerse no lugar, si que habitaron outras partes de Xamaica.

### Colonización
Os españois desembarcaron por primeira vez en Xamaica en 1494 baixo o liderado de Cristóbal Colón, o que levou á destrución da poboación taína. O asentamento permanente produciuse cando Juan de Esquivel trouxo un grupo de colonos en 1509. Viñeron en busca de novas terras e recursos valiosos, como ouro e prata. No seu lugar, comezaron a cultivar e procesar a cana de azucre. Do mesmo xeito que os taínos antes que eles, os españois non parecían usar moito a zona de Port Royal. Non obstante, conservaron o seu nome taíno. En 1659 construíranse duascentas casas, tendas e almacéns arredor do forte. En 1692, cinco fortes defendían o porto. Os ingleses inicialmente chamaron ao lugar "Cagway", pero axiña o renomearon como Port Royal. «Un informe de que os 300 homes que acompañaron a Henry Morgan a Portobello en 1668 regresaron á cidade cun premio para gastar de polo menos 60 libras cada un (dúas ou tres veces o salario anual habitual da plantación) deixa poucas dúbidas de que tiñan razón». O comercio forzoso estaba a converter rapidamente Port Royal nunha das comunidades máis ricas dos territorios ingleses de América do Norte, superando con creces calquera beneficio obtido da produción de cana de azucre. Zahedieh escribiu: "Só o ataque a Portobello en 1668 produciu un botín por valor de 75.000 libras, máis de sete veces o valor anual das exportacións de azucre da illa, que aos prezos de Port Royal non superaban as 10.000 libras nese momento". Na década de 1660, a cidade convertérase, para algúns, nunha utopía pirata e gañara a reputación de ser a "Sodoma do Novo Mundo", onde a maioría dos residentes eran piratas, asasinos ou prostitutas. Cando Charles Leslie escribiu a súa historia de Xamaica, incluíu unha descrición dos piratas de Port Royal:

As tabernas de Port Royal eran coñecidas polo seu consumo excesivo de alcol, de tal xeito que mesmo existen rexistros de animais salvaxes da zona participando na libertinaxe. Dise que durante unha visita de paso, o famoso explorador neerlandés Jan van Riebeeck describiu as escenas:

A investigación xenealóxica indica que Barbanegra (Edward Teach) e a súa familia mudáronse a Xamaica, onde Edward Thatch Jr. aparece rexistrado como mariñeiro da Royal Navy a bordo do HMS *Windsor* en 1706. Port Royal beneficiouse desta infamia animada e glamurosa e converteuse nunha das dúas cidades máis grandes e no porto economicamente máis importante das colonias inglesas. No auxe da súa popularidade, a cidade tiña un bar por cada 10 residentes. Só en xullo de 1661, concedéronse 40 novas licenzas a tabernas. Durante un período de 20 anos que rematou en 1692, case 10.000 persoas vivían en Port Royal. Ademais de prostitutas e bucaneiros, había catro ourives, 44 taberneiros e unha variedade de artesáns e comerciantes que vivían en 2.000 edificios apiñados en 21 hectáreas de terreos. 213 barcos visitaron o porto en 1688. A riqueza da cidade era tan grande que se preferían as moedas para o pago fronte ao sistema máis común de troco de bens por servizos. Tras o nomeamento de Henry Morgan como tenente gobernador, Port Royal comezou a cambiar. Os piratas xa non eran necesarios para defender a cidade. A venda de persoas escravizadas adquiriu maior importancia. Os cidadáns honrados non lles gustaba a reputación que a cidade adquirira. En 1687, Xamaica aprobou leis antipiratería. En consecuencia, en lugar de ser un refuxio seguro para os piratas, Port Royal converteuse no seu lugar de execución. Moitos foron executados en Gallows Point, incluíndo Charles Vane e John Rackham, que foron aforcados en 1720. Uns cinco meses despois, a famosa pirata Mary Read morreu na prisión xamaicana de Spanish Town. Dous anos despois, 41 piratas atoparon a morte nun mes.

### A Mariña Real Británica
[miniatura|Restos do Hospital Naval, reconstruído en 1818 por [Edward Holl ]]

Baixo o dominio británico, a Mariña Real Británica utilizou un peirao de carenado en Port Royal e alugou un edificio na ribeira para servir como almacén. A partir de 1675, nomeouse un oficial naval residente para supervisar estas instalacións, Non obstante, o desenvolvemento viuse interrompido polo terremoto de 1692. Despois do terremoto, intentouse establecer unha base naval en Port Antonio, pero o clima alí resultou desagradable. A partir de 1735, Port Royal volveu converterse no foco de atención do Almirantado. Nesta época construíronse novos peiraos e almacéns, así como vivendas para os oficiais do estaleiro. Durante os seguintes trinta anos, engadíronse máis instalacións: toneleiras, talleres, serradoiros e aloxamento (incluíndo unha cantina) para as tripulacións dos barcos que alí se carenaban. Tamén se estableceu un Hospital Naval Real en terreos un pouco ao oeste do estaleiro naval e a finais do século XVIII engadiuse un pequeno Estaleiro de Avituallamento ao leste (antes diso, os barcos tiñan que ir a Kingston e outros asentamentos para levar subministracións).

Moitos dos edificios do estaleiro (a maioría dos cales eran de madeira) foron posteriormente demolidos ou destruídos (algúns no terremoto de Kingston de 1907, outros polo Furacán Charlie en 1951). Non obstante, algúns permanecen no seu lugar, incluído o complexo do Hospital Naval, algúns dos edificios de enxeñaría de vapor e un conxunto de casas de oficiais. Tamén hai unha rampla de varadoiro, rematada en 1904, que (cos seus pendellos) deseñouse para aloxar e botar lanchas de torpedeiros, estacionadas alí para a protección do estaleiro. En 2014, anunciouse que algúns dos edificios do Hospital Naval Histórico serían restaurados para albergar un museo como parte dun proxecto máis amplo de turismo patrimonial de Port Royal.

### Terremoto de 1692
thumb|300px|Mapa antigo de Port Royal. A sección clara na parte superior e baixando cara á dereita é a parte da cidade perdida no terremoto de 1692, a sección central lixeiramente sombreada, a parte da cidade que foi inundada, a sección inferior escuramente sombreada é a parte da cidade que sobreviviu.
thumb|300px|Cambios na liña de costa no terremoto de Port Royal

A cidade creceu rapidamente, alcanzando unha poboación duns 6.500 habitantes e aproximadamente 2.000 vivendas en 1692. A medida que o terreo para construír diminuía, converteuse en práctica común encher as zonas de auga e construír novas infraestruturas enriba, ou simplemente construír edificios máis altos. Os edificios fixéronse gradualmente máis pesados a medida que os residentes adoptaron as casas de estilo ladrillo da súa Inglaterra natal. Algúns instaron á poboación a adoptar o estilo de construción baixo e de madeira dos anteriores habitantes españois, pero moitos rexeitaron. Ao final, todos estes factores por separado contribuíron ao desastre inminente.

thumb|Barcos en Port Royal
thumb|A fortaleza

O 7 de xuño de 1692, un devastador terremoto azoutou a cidade, causando a perda da maior parte da súa sección norte, e con ela moitas das casas e outros edificios da cidade. Moitos dos fortes tamén resultaron destruídos. Fort Charles sobreviviu, pero os fortes James e Carlisle afundíronse no mar, Fort Rupert converteuse nunha extensa zona de auga e causáronse grandes danos nunha zona coñecida como Morgan's Line.

Aínda que o terremoto azoutou toda a illa de Xamaica, os cidadáns de Port Royal corrían un maior risco de morte debido á perigosa area, á caída de edificios e ao tsunami que se produciu. Aínda que as autoridades locais intentaron retirar ou afundir todos os cadáveres da auga, non tiveron éxito, algúns simplemente escaparon deles, mentres que outros quedaron atrapados en lugares inaccesibles. Vivendas inadecuadas, falta de medicamentos ou auga potable e o feito de que a maioría dos sobreviventes non tiñan fogar levaron á morte de moitas persoas por febres malignas. O terremoto e o tsunami mataron entre 1.000 e 3.000 persoas en total, case a metade da poboación da cidade. As enfermidades estendéronse desenfreadamente nos seguintes meses, matando a unhas 2.000 persoas máis.

O histórico terremoto de Xamaica do 7 de xuño de 1692 pódese datar con precisión non só pola data, senón tamén pola hora do día. Isto está documentado pola recuperación do fondo mariño na década de 1960 dun reloxo de peto parado ás 11:43 da mañá, rexistrando a hora do devastador terremoto.

O terremoto provocou a derrubamento da area baixo Port Royal pola licuefacción e fluíra cara o porto de Kingston. O nivel freático estaba xeralmente a só dous pés de profundidade antes do impacto, e a cidade construírase sobre unha capa duns 20 m. de area saturada de auga. Este tipo de área non proporcionaba unha base sólida sobre a que construír unha cidade enteira. A diferenza dos españois antes que eles, os ingleses decidiran asentarse e desenvolver a pequena área de terra, mesmo recoñecendo que a zona non era máis que "area solta e quente".

Segundo Mulcahy, «os científicos e arqueólogos subacuáticos [modernos] cren agora que o terremoto foi potente e que gran parte dos danos en Port Royal foron resultado dun proceso coñecido como licuefacción».

A zona é unha sombra do que foi, cunha poboación de menos de 2.000 habitantes, que ten pouca ou ningunha importancia comercial ou política. É frecuentada por turistas, pero está nun estado de deterioración. O goberno xamaicano decidiu seguir desenvolvendo a zona polo seu valor histórico e turístico. Isto débese en parte ao abandono dos plans iniciados a principios da década de 1960 para desenvolver a cidade como porto e destino de cruceiros. Os plans estimularon as exploracións arqueolóxicas no lugar, o que, á súa vez, levou á suspensión do desenvolvemento unicamente como porto, pero agora incluía atraccións arqueolóxicas e doutro tipo.

En 1981, o Programa de Arqueoloxía Náutica da Texas A&M University comezou unha investigación arqueolóxica subacuática de 10 anos de duración da parte de Port Royal que se afundiu baixo a auga durante o século XVII. O programa centrouse nunha zona que se afundira directamente no mar e sufrira moi poucos danos. Debido aos niveis moi baixos de osíxeno, puido recuperarse unha gran cantidade de material orgánico. Os esforzos realizados polo programa permitiron reconstruír con gran detalle a vida cotiá na cidade portuaria colonial inglesa.

En 1998, a Port Royal Development Company encargou ao estudio de arquitectura The Jerde Partnership a creación dun plan director para a remodelación de Port Royal, que se completou no ano 2000. O estaleiro da Royal Naval tamén inclúe a sede do Almirante da Royal Navy. O plan de remodelación tamén inclúe un hotel de cinco estrelas.

Hoxe en día, Port Royal é coñecido polos arqueólogos posmedievais como a "Cidade que se afundiu".

En 2019, xa se construíra un peirao flotante onde podía atracar un cruceiro, o primeiro barco chegou o 20 de xaneiro de 2020. Os turistas dalgúns barcos (despois de que rematasen os efectos da pandemia da COVID-19) poderían ser beneficiosos para a cidade, pero "aínda queda moito traballo por facer para que a cidade se converta na 'atracción patrimonial, ambiental e cultural de clase mundial segundo un informe de viaxes da BBC publicado en setembro de 2020. Outro informe dese mes falaba do ben financiado Programa de Patrimonio Vivo, que buscaba "transformar a cidade nunha comunidade INTELIXENTE, segura e protexida cunha economía local vibrante, un patrimonio cultural preservado e un medio ambiente natural protexido".

En 2025, Port Royal designouse como Patrimonio da Humanidade pola UNESCO.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* 
*  (interpretación artística da cidade antes do terremoto de 1692)
*  (investigación histórica e arqueolóxica)
* 
* 
* 
*