Muros

**Muros** é un concello da provincia da Coruña, pertencente á comarca de Muros. Está situado no extremo norte da ría de Muros e Noia, a máis setentrional das rías Baixas.

Segundo o IGE no 2014 tiña unha poboación de 9.117 habitantes (9.787 no 2009, 9.999 no 2006, 9.995 no 2005, 10.050 no 2004, 10.095 en 2003). O seu xentilicio (véxase no Galizionario) é  para o feminino ou  para o masculino.

## Poboación 

Colors=
  id:lightgrey value:gray(0.8)
  id:darkgrey  value:gray(0.6)
  id:bar       value:rgb(1,0.75,0.4)

ImageSize = width:500 height:300
PlotArea = left:50 bottom:20 top:20 right:30
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:12000
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:2000 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:400 start:0
BackgroundColors = canvas:white

PlotData=
  color:bar width:20 align:left
  bar:1900 from:0 till:9130
  bar:1910 from:0 till:9728
  bar:1920 from:0 till:10026
  bar:1930 from:0 till:10282
  bar:1940 from:0 till:10475
  bar:1950 from:0 till:11155
  bar:1960 from:0 till:10029
  bar:1970 from:0 till:10305
  bar:1981 from:0 till:11060
  bar:1991 from:0 till:10178
  bar:2001 from:0 till:10378
  bar:2009 from:0 till:9787
  bar:2014 from:0 till:9117

PlotData=
  bar:1900 at: 9130 fontsize:S text:9.130 shift:(-10,5)
  bar:1910 at: 9728 fontsize:S text:9.728 shift:(-10,5)
  bar:1920 at: 10026 fontsize:S text:10.026 shift:(-10,5)
  bar:1930 at: 10282 fontsize:S text:10.282 shift:(-10,5)
  bar:1940 at: 10475 fontsize:S text:10.475 shift:(-10,5)
  bar:1950 at: 11155 fontsize:S text:11.155 shift:(-10,5)
  bar:1960 at: 10029 fontsize:S text:10.029 shift:(-10,5)
  bar:1970 at: 10305 fontsize:S text:10.305 shift:(-10,5)
  bar:1981 at: 11060 fontsize:S text:11.060 shift:(-10,5)
  bar:1991 at: 10178 fontsize:S text:10.178 shift:(-10,5)
  bar:2001 at: 10378 fontsize:S text:10.378 shift:(-10,5)
  bar:2009 at: 9787 fontsize:S text:9.787 shift:(-10,5)
  bar:2014 at: 9117 fontsize:S text:9.117 shift:(-10,5)

## Clima 
O clima de Muros é propio do dominio oceánico hiperhúmedo aínda que, debido á orientación ó sur dominante e á protección dos ventos polas serras que o delimitan, permite a suavidade de certos trazos climáticos. A concentración de precipitacións no outono-inverno e o descenso no verán é patente, tanto que incluso nalgún se chega a falar de aridez estival e déficit hídrico, vinculado á dificultade de reter a auga por parte do substrato areoso.

## Historia 
Na zona atopáronse restos prehistóricos, como os petróglifos de Louro e Serres, así como castros da época castrexa e calzadas do período da romanización.

No século XIII o rei Sancho IV de Castela mandou repoboar a zona entre O Ézaro e Ponte Nafonso, nomeando a zona como Póboa de Muro. A primeira localización correspondíase coa parte sur do actual. En 1298 Fernando IV doa esta vila á mitra compostelá, desaparecendo do seu escudo o castelo e o león (símbolos dos reis de Castela) e pasando a figurar nel dúas vieiras, que representan a igrexa compostelá. A mediados do século XV o rei Xoán II de Castela habilitou o porto da vila para exportar e importar mercadorías.

A vila foi gañando importancia co tempo, e en 1520 foi amurallada. A construción, de entre 3 e 4 m de grosor e até 7 de altura, dividía a poboación en dous barrios perfectamente delimitados: A Cerca e A Axesta. A porta principal de acceso era a Porta da Vila, flanqueada por dúas poderosas torres defensivas, estaba situada preto da actual Casa Consistorial, A muralla tiña outras dúas portas e dezaoito torres ameadas de até 11 m de altura. Tamén en 1520 Alonso III de Fonseca mandou construír o forte de Monte Louro para defenderse dos ataques dos piratas. En 1543 tivo lugar a batalla de Muros, na que a Armada Española, mandada polo almirante Álvaro de Bazán, o Vello, derrotou a escuadra francesa. Nesa época o goberno local reuníase no adro da igrexa de San Pedro. A finais do século XVI o marqués de Cerralbo construíu un castelo nas inmediacións da vella lonxa, que no século XVIII chegou a contar con 12 canóns.

[esquerda|miniatura|Vista de Muros por [Mariano Ramón Sánchez (1792-1793).]]

En marzo de 1809, no marco da Guerra da Independencia, a vila foi destruída polas tropas napoleónicas en tan só doce horas. Amais dos danos humanos e materiais (190 casas destruídas), queimouse o Arquivo Municipal, o que supuxo a perda da maioría da documentación histórica. No século XIX chegaron á vila empresarios cataláns, que crearon máis de 30 fábricas de salgadura, principalmente de sardiña e arenque. Xunto cos estaleiros, isto marcou a vida laboral e a fisionomía da vila.

A comezos do século XX a vila foi visitada por María Cristina de Habsburgo-Lorena, raíña nai de Afonso XIII. A nobre estivo varios días hospedada co seu séquito.

En Muros publicáronse os periódicos *El Pueblo Muradano*, *La Liga de Amigos* e *La Integridad Muradana*.

En maio de 1970 a vila foi declarada conxunto histórico-artístico, sendo definida como «Vila mariñeira que conserva os seus valores ambientais, típicos e pintorescos, ó lado da severa grandeza monumental de góticos palacios e templos como o da antiga Colexiata e o Santuario da Virxe do Camiño».

## Muros na literatura popular 
* *Eu fun a Muros pescar,/ pescar unha muradana,/ e si a pesquei fixen ben/ dormir con ela na cama* .
* *Heime de casar en Louro,/ casar con unha loiriña,/ Nosa Señora de Louro/ ha sere a miña madriña* .
* *Heime de casar no Louro,/ no Louro cunha louriña,/ Nosa Señora de Louro/ ten que ser miña madriña* .
* *Indo polo mar embaixo/ o aire rifoume a vela:/ nosa Señora da Creba/ deume o pano para ela* .
* *Os de Noia son borrachos,/ os de Muros aloqueiros,/ os de Fisterra son mouros,/ e os do Son sonche bucheiros* .
* *Os de Noia son bos mozos,/ os de Muros baloqueiros,/ os de Fisterra son negros,/ e os do Son son mariñeiros* .
* *Quen me dera estar na Creba/ e na Creba haber un piño,/ para ver o que se pasa/ esta noite en Portosiño* .
* *Santo Cristo de Fisterra,/ ten unha pistola de ouro/ para matar os do Son/ por riba do Monte Louro* .
* *Si todo o mar fora leite/ e Monte Louro boroa,/ xa terían que comer/ os tramalleiros de Boa* .

## Galería de imaxes 

Ficheiro:Muros.Galiza.04-2008_casa_do_concello.jpg|Casa do concello
File:Ría de Muros, A Coruña, 20 Sept. 09.jpg|Ría de Muros e Noia, probablemente desde Abelleira, Muros
Ficheiro:Esteiro Galicia.jpg|Esteiro, Muros
Ficheiro:Monte_Louro_dende_Arnela.jpg|Monte Louro dende Arnela, Baroña
Ficheiro:Pozo de Cachón.jpg|Muíño de mareas do Pozo do Cachón
Ficheiro:Capela de San Roque, Muros.jpg|Capela de San Roque
Ficheiro:Lavadoiro, Muros.jpg|Lavadoiro do Chalón

## Parroquias 
## Lugares de Muros 
Para unha lista completa de todos os lugares do concello de Muros vexa: Lugares de Muros.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Eleccións municipais en Muros