open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Idomeneo, re di Creta

***Idomeneo, re di Creta*** (en galego, *Idomeneo, rei de Creta*) é unha ópera en tres actos con música de Wolfgang Amadeus Mozart e libreto en italiano de Giambattista Varesco, segundo un texto en francés de Antoine Danchet ao que puxo música André Campra como *Idoménée* en 1712. Carlos Teodoro, elector de Baviera, fíxolles o encargo a Mozart e Varesco en 1780 para un carnaval de corte. Probablemente elixiu o tema, aínda que puido ter sido Mozart. Foi estreada o 29 de xaneiro de 1781 no Cuvilliés-Theater de München baixo a dirección do propio compositor.

## Instrumentación orixinal 
A partitura de Mozart prevé o emprego de cordas, dúas frautas, un piccolo, dous óboes, dous clarinetes, dous fagots, catro trompas, tres trombóns, timbais. E para os recitativos, clavicordio e violonchelo.

## Personaxes 
## Notas 
## Véxase tamén
Antonio Pérez Insua

**Antonio "Tono" Pérez Insua**, nado en Noia o 4 de novembro de 1950, é un político galego do PPdeG. Foi alcalde de Noia entre 2003 e 2007.

## Traxectoria 
Licenciado en Maxisterio, traballou como empregado de banca en Noia. En 2003 resultou elixido alcalde da vila noiesa á fronte da candidatura do Partido Popular, ao obter a maioría absoluta nas municipais daquel ano. Perdeu porén a maioría absoluta e a a alcaldía nos comicios de 2007 e non foi capaz de recuperala tampouco nos de 2011, co que durante eses anos figurou como cabeza da oposición.

Formou parte da candidatura do PPdeG ao Congreso dos Deputados nas Eleccións Xerais de 2011 que supuxeron a vitoria de Mariano Rajoy, aínda que non foi elixido deputado directamente. Porén, uns días despois Arsenio Fernández de Mesa renunciou ao seu posto na Cámara baixa para dirixir a Garda Civil e Pérez Ínsua pasou a ocupar o seu escano en xaneiro de 2012.

En marzo de 2013 foi acusado de vender participacións preferentes e débeda subordinada de Caixanova.

En 2015, logo de finalizar o seu mandato como concelleiro e deputado, retirouse da primeira liña política.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Eleccións municipais en Noia
* Lista de deputados galegos no Congreso desde a Transición
### Ligazóns externas 
* Ficha no Congreso dos Deputados
* Conta persoal en Twitter
* O deputado que vendía preferentes en praza pública
* El diputado que vendía preferentes en El Diario
Calántidos

miniatura|300px|*Callanthias ruber*
Os **Calántidos** (Callanthiidae) son unha familia de peixes mariños incluída na orde dos Perciformes. Distribúense polos océanos Atlántico, Índico e Pacífico.

## Características 
A liña lateral corre desde o opérculo ata cerca da base da aleta dorsal e segue a base desta ata chegar ó pedúnculo caudal. Na zona mediolateral presentan unha liña de escamas modificadas, con sucos ou concavidades.

## Clasificación 
Divídense en tres xéneros e 13 especies: 
* Xénero *Callanthias* (Lowe, 1839) 
* Xénero *Grammatonotus* (Gilbert, 1905) 
* Xénero *Parabarossia*

## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Taxonomía FishBase
* Taxonomía ITIS
Lucrezia Borgia (ópera)

***Lucrezia Borgia*** é unha ópera de prólogo e dous actos con música de Gaetano Donizetti e ligreto en italiano de Felice Romani, baseado no drama homónimo de Victor Hugo (á su vez segundo a lenda de Lucrecia Borgia). A ópera foi estreada no Teatro alla Scala de Milán o 26 de decembro de 1833 Lelande e Pedrazzi. Aínda que non se representa tan regularmente como algunhas das obras máis populares de Donizetti, a aria de Lucrecia "Com'è bello", de Orsino Brindisi "Il segreto per esser felice", do tenor "Di pescator ignobile", e a aria de baixo "Vieni, la mia vendetta!", son todas momentos melódicos famosos e moi efectivos da ópera, e teñen sido representadas e gravadas con frecuencia.

## Personaxes
Bandeira de Anguila

A **bandeira de Anguila** consta dun fondo azul mariño coa bandeira do Reino Unido no cantón. Á dereita, sitúase o escudo de Anguila, cuxo deseño baséase no empregado pola antiga bandeira de Anguila, coñecida como *Os Tres Golfiños*.

Durante a revolución de 1967 que intentou separar a este arquipélago de Saint Kitts e Nevis (ata ese momento, formando unha federación dentro do Reino Unido) creouse a primeira bandeira, o 27 de xullo dese ano, composta por un fondo de cor violeta coa imaxe de dúas sereas separadas por unha cuncha dentro dun círculo azul. Esta bandeira non foi aceptada e axiña foi trocada por unha moito máis sinxela, o 20 de setembro: tres golfiños laranxas nun campo branco (que representa a pureza e a paz) sobre un campo máis pequeno de cor turquesa que representa o mar Caribe, a fe, a xuventude e a esperanza. Os tres golfiños representan a perseveranza, a unidade e a fortaleza, formando un círculo de continuidade.

## Outras bandeiras 

>
File:Flag of the Governor of Anguilla variant.svg|Bandeira do gobernador de Anguila
File:Flag of Anguilla (1967–1969).svg|Bandeira da República de Anguila, 1967-1969

## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Bandeira de Anguila en Flags of the World
Bandeira de Angola

A **bandeira de Angola** está dividida horizontalmente en dúas metades, unha franxa superior vermella e unha parte inferior negra. A cor vermella simboliza o sangue caído polo pobo durante a loita pola independencia e o negro simboliza ó continente africano.

O símbolo do centro, en cor amarelo, componse dunha roda dentada entrecruzada cun machete e unha estrela. A roda dentada representa ós traballadores industriais, o machete ós campesiños agricultores, e a estrela o progreso e a solidariedade internacional.

Baseada na bandeira do Movemento Popular de Liberación de Angola (MPLA), os símbolos son reminiscencias da fouce e martelo da Bandeira da Unión Soviética.

## Nova bandeira proposta 
No 2003 propúxose unha nova bandeira nacional para Angola. Está composta por 5 franxas horizontais en tons azul, branco e vermello. As dúas franxas azuis, nos extremos superior e inferior, representan a xustiza, a solidariedade e a liberdade; as dúas franxas en branco, contiguas ás anteriores, simbolizan a paz, a unidade e a harmonía, mentres que a franxa central en vermello representa o sacrificio, a tenacidade e o heroísmo. No centro, sitúase o debuxo dun Sol de 15 raios e tres círculos non concéntricos, similar ós debuxos atopados na cova de Tchitundo-Hulu, na Provincia de Namibe, e que representa o patrimonio cultural angolano.

O 28 de agosto daquel ano foi aprobada pola *Comisión Constitucional*. Porén, existe un movemento popular en contra desta bandeira, a cal só poderá ser oficializada cando se estableza unha Asemblea Constituínte.

## Outras bandeiras 

>
Ficheiro:Flag of Portuguese West Africa (proposal).svg|Bandeira de Angola como provincia marítima de Portugal (proposta) (1967)
Ficheiro:Movimento Popular de Libertação de Angola (bandeira).svg|Bandeira do movemento militar e novo goberno MPLA
Ficheiro:Proposed Flag of Angola.svg|Bandeira de Angola proposta (2003)

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Bandeira de Angola en Flags of the World
Caránxidos

Os **caránxidos** (**Carangidae**) son unha familia de peixes mariños incluída na orde dos Perciformes. Están distribuídos por augas temperadas ou tropicais dos océanos Atlántico, Índico e Pacífico.

## Características 
Presentan formas variables pero en xeral son de corpo medianamente alargado e algo comprimido, con escamas débiles, ausentes ou pouco visibles. A liña lateral pode estar cuberta por unha crista de escudetes espiñosos ou aquillados (como, por exemplo, o xurelo).

Posúen dúas aletas dorsais separadas. A primeira é espiñosa e con tendencia a reducirse, ata converterse nalgúns casos nalgunhas espiñas illadas; a segunda está formada por raios brandos e é longa e ben desenvolvida, como tamén o está a aleta anal; diante desta, dúas espiñas. As pectorais, usualmente longas e falciformes, e as pelvianas cunha espiña e cinco raios brandos; aleta caudal moi bifurcada.

Son especies depredadoras e viven en augas abertas.

## Clasificación 
Divídense en 30 xéneros e unhas 150 especies:
* Xénero *Alectis*
* Xénero *Alepes*
* Xénero *Atropus*
* Xénero *Atule*
* Xénero *Campogramma*
* Xénero *Carangoides*
* Xénero *Caranx*
* Xénero *Chloroscombrus*
* Xénero *Decapterus*
* Xénero *Elagatis*
* Xénero *Gnathanodon*
* Xénero *Hemicaranx*
* Xénero *Lichia*
* Xénero *Megalaspis*
* Xénero *Naucrates*
* Xénero *Oligoplites*
* Xénero *Pantolabus*
* Xénero *Parastromateus*
* Xénero *Parona*
* Xénero *Pseudocaranx*
* Xénero *Scomberoides*
* Xénero *Selar*
* Xénero *Selaroides*
* Xénero *Selene*
* Xénero *Seriola*
* Xénero *Seriolina*
* Xénero *Trachinotus*
* Xénero *Trachurus*
* Xénero *Ulua*
* Xénero *Uraspis*

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Taxonomía FishBase
* Taxonomía ITIS
Baluchistán (rexión)

miniatura|250px|Territorio habitado por baluchis en rosa (ano 1980).
**Baluchistán** é unha rexión de Asia, repartida entre tres países: o oeste de Baluchistán pertence a Irán (provincia de Sistán e Baluchistán); o norte pertence a Afganistán; e a parte leste, á provincia paquistaní de Baluchistán.

## Situación xeográfica 
No nordeste da rexión elévanse os montes Sulayman, que marcan os límites entre o Baluchistán e o Panxab, en Paquistán. Esta cadea montañosa en forma de arco culmina no pico de Kalifat, de 3487 m de altura, ó leste de Quetta. Estas montañas ábrense cara a chaira de Kacchi a través do porto de Bolan, paso histórico dos comerciantes que facían o traxecto entre Oriente Medio e o subcontinente indio. Na zona descubríronse numerosos xacementos arqueolóxicos antigos (Cultura do val do Indo).

Ao sueste, a cadea montañosa de Khirtar esténdese ata o deserto de Makrán que ocupa a zona costeira do Golfo de Omán. Para rematar, cara ao leste o territorio acaba na fronteira de Karachi, que foi a primeira capital de Paquistán, co chamado "cemiterio de barcos".

## Notas
Brámidos

Os **brámidos** (Bramidae) son unha familia de peixes mariños incluída na orde Perciformes. Están distribuídos polos océanos Atlántico, Índico e Pacífico.

A súa pesca ten importancia comercial, como no caso da castañeta (*Brama brama*).

## Características 
Son peixes de corpo oval, alto e comprimido, con escamas ben aparentes e liña lateral presente. Nalgunhas especies a aleta dorsal pode estenderse ó longo de todo o corpo, e presenta unha parte anterior elevada, triangular, e unha posterior baixa, alargada. Aletas dorsal e anal sen radios espiñosos; pectorais longas e falciformes; caudal fortemente bifurcada. Os talles máximos descritos son de 85&nbsp;cm de lonxitude, no caso de *Taractichthys longipinnis*.

## Clasificación 
miniatura|300px|*Pteraclis carolinus*
Comprende oito xéneros e unhas 21 especies, segundo ITIS, e 6 xéneros e 18 especies segundo FishBase: 
* Xénero *Brama* 
* Xénero *Collybus* 
* Xénero *Eumegistus* 
* Xénero *Pteraclis* 
* Xénero *Pterycombus* 
* Xénero *Taractes* 
* Xénero *Taractichthys* 
* Xénero *Xenobrama*

## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Taxonomía FishBase
* Taxonomía ITIS
Carístidos

Os **Carístidos** (Caristiidae) son unha familia de peixes mariños incluída na orde dos Perciformes. Distribúense por augas profundas dos océanos.

## Características 
O corpo é basicamente cuadrangular, alto e comprimido, cunha cabeza grande, moi alta e con poros mucosos. Escamas pequenas e cicloides. Poden ter ou non liña lateral.

Presentan unha aleta dorsal alta con ampla base que comeza na cabeza e se estende por todo o dorso, con 2-3 espiñas débiles e o resto con radios brandos segmentados; unha aleta anal cuns 20 radios pero sen espiñas, pectorais cuns 20 radios e pelvianas moi longas que se insiren por diante das pectorales, cunha espiña e 5 radios brandos.

## Clasificación 
Divídense en tres xéneros e seis especies:
* Xénero *Caristius* (Gill e Smith, 1905) 
* Xénero *Paracaristius* 
* Xénero *Platyberyx* (Zugmayer, 1911)

## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Taxonomía FishBase
* Taxonomía ITIS
Cabalgata dos Reis Magos

[miniatura|300px|Cabalgata en [Calatayud (Zaragoza).]]
A **Cabalgata dos Reis Magos** é un desfile de carrozas típico, nas cidades españolas e algunhas mexicanas, no que os Reis Magos (Melchor, Gaspar e Baltasar) e os seus paxes e axudantes lanzan caramelos e pelotas aos nenos que os observan desde a rúa.

Celébrase cada 5 de xaneiro pola tarde. Ao chegar a noite os nenos deben deitarse temperán e á mañá seguinte, no día da Epifanía, teñen os agasallos dos Reis Magos que solicitaron previamente nunha carta. Segundo a tradición os nenos que se portaron mal durante o pasado ano reciben carbón de caramelo.

## Historia 
O primeiro rastro documentado sobre a orixe da cabalgata do día de Reis, remóntase ao 5 de xaneiro de 1855 no "Diario de Barcelona".

A Cabalgata dos Reis Magos de Alcoi pasa por ser a máis antiga de España e, por iso, do mundo, estando documentada desde 1866.

Así mesmo consta que, en 1876, empezouse a celebrar a Cabalgata dos Reis Magos de Ibi, localidade próxima a Alcoi, deixando de celebrarse algúns anos da década dos 30 e retomándose nos 40, da man de José Vicedo García e Pascual Rico Bellod.

En Galicia a primeira cabalgata dos Reis Magos realizouse na Coruña, organizada pola Liga de Amigos, en 1909 e non tivo continuidade; ao longo dos anos diversas asociacións organizaron esporadicamente outras en varias localidades galegas, como a de 1929 en Vigo pola Asociación da Prensa . Non foi ata 1938 coa cabalgata que organizou a Falanxe que a cabalgata comezou a ter continuidade na Coruña e logo noutras cidades galegas.

Desde 2009 hai tamén en Polonia cabalgatas dos Reis Magos.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Reis Magos
* Roscón de Reis

### Ligazóns externas 
* Cabalgata dos Reis Magos de Pamplona 
* Envía a túa Carta aos Reis Magos  
* Cabalgata de Reis en Varsovia
Aderno de folla estreita

O **aderno de folla estreita** (***Phillyrea angustifolia***) é un arbusto de follas persistentes, da familia das oleáceas.

Pódese atopar polo Mediterráneo occidental (Italia, España e Francia).

Tamén recibe o nome de **sao**.

Atopámolo na parte oriental de Galiza. En España atópase en case todas as provincias, mesturado con aciñeiras, ou sobreiras.

## Descrición 
É unha planta leñosa que alcanza os 2-3 metros de altura. As follas son sinxelas de 6&nbsp;cm de lonxitude, opostas e perennes de cor verde escura e as marxes dentadas. As flors de cor branca con catro sépalos e catro pétaos reunidos parcialmente nun breve tubo. O froito é unha drupa carnosa semellante á oliva.

## Notas 
## Ligazóns externas 
* http://fichas.infojardin.com/arbustos/phillyrea-angustifolia-labiernaga-labiernago-blanco.htm
Ligamento carpal externo

O **ligamento carpal externo** é un ligamento do membro superior humano, pertencente ao pulso. É un grupo de febras que une as superficies palmares de varios ósos. Orixínase no óso grande para dirixirse ao óso semilunar, escafoide e óso piramidal. 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* *Gray. Anatomy of the human body* . Edición de 1918 de dominio público.
Articulación mediocarpal

A **articulación mediocarpal** é unha articulación do membro superior humano, establecida entre as dúas fileiras do carpo. O escafoide artéllase co óso trapecio e co óso trapezoide. O propio escafoide forma, xunto co óso semilunar e co óso piramidal unha cavidade, artellándose co óso grande e óso ganchudo, formando unha diartrodia.

A cavidade desta articulación é grande e irregular. A maior parte desta sitúase entre a superficie distal do escafoide, semilunar e piramidal e a superficie proximal dos ósos da fileira distal.

Está separada do pulso a través dunha serie de ligamentos pero unida ás articulacións carpometacarpianas a través de varios puntos comunicantes entre as membranas sinoviais. Non obstante, a cavidade dentre o primeiro óso metacarpiano e o carpo adoita ser totalmente independente. O espazo entre o cuarto e quinto metacarpianos e o óso ganchudo pode estar unido á articulación mediocarpal.

Esta articulación está reforzada por numerosos ligamentos, que unen os ósos do carpo entre si.
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* *Gray. Anatomy of the human body* . Edición de 1918 de dominio público.
Ligamento intercarpal posterior

O **ligamento intercarpal posterior** é un ligamento do membro superior humano, que reforza a articulación mediocarpal. Insírese entre as superficies dorsais ou posteriores dos ósos do carpo. É un ligamento variable, que une os ósos carpianos pero de xeito distinto en cada persoa.

## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* *Gray. Anatomy of the human body* . Edición de 1918 de dominio público.
Vic Firth, Inc.

miniatura|250px|Baquetas Vic Firth
**Vic Firth Company** (formalmente chamada **Vic Firth, Inc.**) é unha compañía norteamericana fabricante de baquetas é útiles relacionados co mundo da batería, sendo esta a maior empresa dedicada a este tema. Foi fundada no ano 1963 por Vic Firth. Ten a súa sede no estado de Massachusetts, pero os seus produtos fabrícanse en Maine.

## Orixe
A Vic Firth Company ten a súa orixe no momento no que a Vic Firth, quen levaba tocando 12 anos para a Boston Symphony Orchestra, se lle pediu que empregase un par de baquetas mellores das que se fabricaban por aquela época. Entón Vic Firth decidiu deseñar o seu propio par. Como acreditaría o propio Vic Firth: "Comecei a deseñar por necesidade, non por imaxinación ou interese por crear unha compañía".

Os dous primeiros prototipos de baquetas deseñados por Vic Firth foron enviados a Montreal. Máis tarde, corresponderíanse cos modelos de baquetas SD1 e SD2, que, efectivamente, foron os primeiros manufacturados por Vic Firth, Inc. Nos seus inicios, estas baquetas foron empregadas soamente para uso persoal de Vic Firth, pero comezaron a volverse populares entre os seus alumnos, que comezaron a demandarllas.

Hoxe en día, a compañía Vic Firth ampliou o seu catálogo a 300 artigos e cada ano fabrica 12 millóns de baquetas, sendo a primeira produtora mundial de baquetas e produtos para a batería.

## Véxase tamén
### Ligazóns externas
*http://www.vicfirth.com/(http://www.vicfirth.com/)
Club Deportivo Cuenca (Ecuador)

O **Club Deportivo Cuenca** é un club de fútbol profesional ecuatoriano da cidade de Cuenca, a 3ª cidade máis grande do país. Fundado o 4 de marzo de 1971, o equipo compite na máxima categoría da Liga de Ecuador, da que foi campión por primeira e única vez en 2004.

Segundo a clasificación da Conmebol, o CD Cuenca é actualmente o 4º club mais potente do país, e o 45º de Suramérica. Non obstante, na clasificación histórica da Liga ecuatoriana, o CD Cuenca ocupa a 6ª posición tralos 5 grandes clubs de Guayaquil e Quito: Barcelona SC, CD El Nacional, CS Emelec, LDU Quito e Deportivo Quito, nesa orde.

O equipo disputa os seus encontros como local no Estadio Alejandro Serrano Aguilar, construído en 1945 e reinaugurado en 1971, cuxa capacidade é de 22.000 persoas.

## Palmarés 
### Nacional 
* **Serie A de Ecuador (1)** = 2004
** *Subcampionatos* (5) = 1975, 1976, Clausura 2005, 2007, 2009

## Xogadores 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Páxina oficial do CD Cuenca
Bandeira de Antiga e Barbuda

A **bandeira de Antiga e Barbuda** foi adoptada o 27 de febreiro de 1967. Deseñada polo mestre dunha escola, Reginald Samuels, está composta pola metade superior dun Sol emerxendo dunha franxa horizontal de cor azul. Baixo esta franxa hai un fondo branco e sobre este, un fondo negro. A ambos os lados da bandeira sitúanse dous triángulos (cos seus ángulos rectos nas esquinas inferiores) de cor vermella.

O Sol representa o amencer dunha nova era para o país, mentres que o negro representa os devanceiros africanos, o azul a esperanza e o vermello a enerxía. A combinación amarelo ouro, azul e branco tamén representa o ambiente natural das illas do Caribe: Sol, mar e area.

En embarcacións estatais e militares, utilízase unha bandeira que consiste nunha cruz vermella sobre un campo branco e a bandeira nacional no cantón.

## Outras bandeiras 

>
Ficheiro:Coastguard Ensign of Antigua and Barbuda.svg|Bandeira da garda costeira

## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
*
Elvira Fernández Balboa

**Elvira Fernández Balboa**, chamada **Viri**, nada en Pontevedra en 1965, é unha empresaria galega, famosa por ser a muller de Mariano Rajoy, expresidente do Goberno de España.

## Traxectoria 
O seu pai estivo emigrado en Venezuela e de volta a Galicia montou unha empresa de construción. Fernández Balboa estudou primeiro no Colexio Doroteas, e logo no IES Valle-Inclán, ambos da capital pontevedresa, onde vivían. Os veráns pasábaos en Campañó.

Licenciada en Económicas pola Universidade de Santiago de Compostela, comezou a traballar nunha pequena empresa de Lérez como xestora, en 1992. En 1995 trasladouse ao departamento administrativo de Antena 3, e posteriormente comezou a traballar como asesora de dirección en empresas do grupo Telefónica.

Coñeceu a Mariano Rajoy en 1991 en Pontevedra. Mantivo con el unha relación por espazo de cinco anos, ata que casaron polo rito católico o 28 de decembro de 1996 na ermida de San Sebastián, da Toxa. Ten dous fillos, Mariano (nado en 1999) e Juan (nado en 2005).
Centracántidos

miniatura|300px|*Spicara maena* macho
Os **Centracántidos** (Centracanthidae) son unha familia de peixes mariños incluída na orde dos Perciformes. Están distribuídos polo Atlántico oriental (incluíndo o Mediterráneo) e a costa africana.

## Características 
Teñen unha soa aleta dorsal, longa, con 11-13 espiñas e 9-17 radios brandos, unha aleta anal con tres espiñas afiadas, características do grupo, e 9-16 radios brandos; caudal furcada. Tamén unha mancha negra de forma cadrada nos flancos.

Boca moi protáctil.

## Clasificación 
Divídese en dous xéneros con nove especies:
* Xénero *Centracanthus* 
* Xénero *Spicara*

## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Taxonomía FishBase
* Taxonomía ITIS
A Torre, Bemantes, Miño

**A Torre** é un lugar da parroquia de Bemantes no concello coruñés de Miño na comarca de Betanzos. Tiña 32 habitantes no ano 2010 segundo datos do INE, dos cales 18 eran homes e 14 eran mulleres.

## Lugares e parroquias 
### Lugares da parroquia de Bemantes 
### Parroquias de Miño
Centrárquidos

miniatura|300px|Área de distribución nativa e introducida.
Os **Centrárquidos** (Centrarchidae) son unha familia de peixes de auga doce, incluídas na orde dos Perciformes. A súa distribución redúcese ás augas continentais de Norteamérica.

## Características 
Corpo normalmente alto. O tamaño medio desta familia rolda os 20–30&nbsp;cm, pero atopáronse exemplares de *Micropterus salmoides* que alcanzaban 1 m.

Teñen de 5 a 13 espiñas na aleta dorsal, aínda que a maioría das especies teñen de 10 a 12. Caracterízanse por presentar dous ou tres espiñas na anal.

O macho constrúe un niño aproveitando algunha depresión que aumenta coa boca, e logo vixía a posta.

Algunhas especies desta familia son moi apreciadas para a pesca deportiva, polo que se introduciron en áreas fóra do seu hábitat orixinal, o que ocasionou grandes danos medioambientais, ben por desprazar a outras especies autóctonas, ben por eliminalas por completo.

## Situación en España 
En España introducíronse as especies *Micropterus salmoides* e *Lepomis gibbosus*, e constatouse un desprazamento das especies autóctonas a espazos pouco favorables, co perigo de producir extincións locais.

Dáse o caso, ademais, de que especies controladoras das poboacións de peixes de río, como a londra (*Lutra lutra*), un dos principais depredadores ictiófagos das augas continentais ibéricas, non adoita consumir estas especies americanas, polo que nin ela consegue alimento suficiente nin a poboación alóctona resulta controlada.

## Clasificación 
Divídense en oito xéneros e 27 especies:
* Subfamilia Centrarchinae 
** Xénero *Ambloplites*
** Xénero *Archoplites*
** Xénero *Pomoxis*
** Xénero *Centrarchus*
** Xénero *Enneacanthus*
* Subfamilia Lepominae 
** Xénero *Lepomis*

Ademais de dous xéneros de clasificación incerta: 
* Xénero *Micropterus*
* Xénero *Acantharchus*

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* José Prenda, Francisco Blanco-Garrido, Virgilio Hermoso, Miguel Clavero e Arturo Menor. *¿Son realmente importantes las especies exóticas en la conservación de los Ríos Ibéricos? El caso de los peces*. Departamento de Biología Ambiental y Salud Pública, Universidad de Huelva.
### Ligazóns externas 
* Taxonomía FishBase
* Taxonomía ITIS
Ambásidos

miniatura|300px|*Parambassis ranga*
Os **Ambásidos** (Ambassidae), ou *peixes de cristal*, son unha familia de peixes mariños e de auga doce, incluída na orde Perciformes. Segundo ITIS este nome de familia non é válido, e admite como correcto o nome máis antigo de Chandidae.

## Características 
Son peixes de tamaño pequeno (cun tamaño máximo duns 26&nbsp;cm) e o seu trazo característico é que o corpo é semitransparente. A aleta dorsal ten 7 a 8 espiñas e 7 a 11 radios brandos; a aleta anal ten tres espiñas e 7 a 11 radios brandos; as aletas pelviana, unha espiña e 5 radios brandos.

Están distribuídos por océanos e ríos de Asia e Oceanía.

## Clasificación 
Divídense en oito xéneros con 49 especies:
* Xénero *Ambassis* (Cuvier, 1828)
* Xénero *Chanda* (Hamilton, 1822)
* Xénero *Denariusa* (Whitley, 1948)
* Xénero *Gymnochanda* (Fraser-Brunner, 1955)
* Xénero *Paradoxodacna* (Roberts, 1989)
* Xénero *Parambassis* (Bleeker, 1874)
* Xénero *Pseudambassis* (Bleeker, 1874)
* Xénero *Tetracentrum* (Macleay, 1883)

## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Taxonomía FishBase
* Ambassidae (ITIS)
* Chandidae (ITIS)
Ligamento intercarpal anterior

O **ligamento intercarpal anterior** é un ligamento do membro superior, que reforza o pulso. Esténdese entre as superficies anteriores ou palmares dos ósos do carpo. 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* *Gray. Anatomy of the human body* . Edición de 1918 de dominio público.
Pastora Soler

**María del Pilar Sánchez Luque**, nada en Coria del Río (Sevilla) o 28 de setembro de 1978 e coñecida artisticamente como **Pastora Soler**, é unha cantante española, famosa por combinar copla, flamenco e canción española con sons pop.

## Traxectoria 
Pastora é unha artista precoz que empezou cantando coplas e cancións flamencas cando tan só tiña oito anos. En 1994 editou o seu primeiro traballo *Nuestras coplas*, un disco onde fixo as súas versións de grandes clásicos da canción española. O seu primeiro grande éxito non chegou ata o seu terceiro álbum *Fuente de luna*, cuxo primeiro single, *Dámelo ya*, logrou alzarse co número 1 na lista de vendas españolas.

En 2001 lanza ao mercado *Corazón congelado*, co que logrou consolidar o éxito alcanzado no seu anterior traballo. A canción que dá nome a este álbum é elixida entón como sintonía da Volta Ciclista a España de 2001. Tras moverse en sons máis dance no seu seguinte disco, *Deseo*, da man de Carlos Jean, Pastora cambia de discográfica e firma por Warner Música España. Con ela publicará os seus últimos traballos: *Pastora Soler*, *Toda mi verdad* e *Bendita locura*. En 2010, a cantante sevillana celebrou as súas 15 anos no mundo da música co lanzamento do seu primeiro traballo en directo, *15 años*. Ao ano seguinte publicou o seu noveno álbum de estudio, *Una mujer como yo*.

Con noves discos de estudo no mercado, Pastora conseguiu 3 discos de platino e 4 discos de ouro. Ao longo da súa carreira, tamén recolleu importantes premios dentro do seu gremio como o Premio da Música ou o Micrófono de ouro. Entre as súas colaboracións atópanse artistas consolidados como Alejandro Sanz, Armando Manzanero, Malú, David Bustamante ou Miguel Poveda, entre outros moitos.

En decembro de 2011 foi designada por Televisión Española para representar a España no Festival de Eurovisión 2012, que se celebrou en Bakú, a capital de Azerbaidján. A sevillana acabou en décima posición coa súa canción *Quédate conmigo*.

En 2013 forma parte do xurado da segunda edición do programa musical *El número uno* de Antena 3.

## Discografía 
;Álbums de estudio
* 1996: *El mundo que soñé*
* 1999: *Fuente de luna*
* 2001: *Corazón congelado*
* 2002: *Deseo *
* 2005: *Pastora Soler*
* 2007: *Toda mi verdad*
* 2009: *Bendita locura*
* 2011: *Una mujer como yo*
;Álbums recompilatorios
* 2005: *Sus grandes éxitos*
;Álbums en DVD ou directo
* 2010: *15 años*
;Outros
* 1988: *Gracias, madre*
* 1994: *Nuestras coplas*

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Sitio web oficial
Tomás Fernández-Couto

**Tomás Fernández-Couto Juanas**, nado en Ferrol o 22 de setembro de 1960, é un enxeñeiro e político galego do PPdeG.
## Traxectoria
Obtivo o título superior de enxeñería forestal na Universidade Politécnica de Madrid en 1984, e ao ano seguinte comezou xa a traballar na recentemente creada Xunta de Galicia, onde acabaría integrándose no corpo de funcionarios e onde desenvolveu toda a súa carreira laboral.

Durante os primeiros meses desempeñou funcións de técnico nos servizos provinciais da consellería de Agricultura en Pontevedra e Lugo, ata que en setembro de 1987 foi designado director técnico da Reserva Nacional de Caza dos Ancares. En 1990 foi nomeado xefe provincial de Lugo da política contra-incendios, ata que en 1992 ascendeu ata ocupar ese mesmo posto pero nos servizos centrais da Xunta.

En 1993 comezou a traballar na área de proxectos da Dirección Xeral de Montes e Medio Ambiente Natural e ao ano seguinte foi nomeado subdirector xeral de Medio Ambiente Natural. En 1996 foi designado director xeral de Montes e Medio Ambiente Natural da Consellería de Agricultura, Gandería e Montes no equipo de Tomás Pérez Vidal. Cando esta área pasa a pertencer á consellería de Medio Ambiente, con Carlos del Álamo, faise cargo da Dirección Xeral de Montes e Industrias Forestais, ao igual que baixo a responsabilidade de Xosé Manuel Barreiro. Tamén mantivo a dirección xeral durante uns meses mentres foi conselleiro Alfredo Suárez Canal, ata que este o relevou a finais de 2009.

Despois de pasar catro anos como xefe de servizo na consellería de Pesca e Asuntos Marítimos, regresou á Dirección Xeral co goberno de Alberto Núñez Feijóo, ás ordes de Samuel Juárez. En xaneiro de 2012 foi designado secretario xeral da creada Consellería de Medio Rural e Mar. Foi destituído en novembro de 2020.
## Notas
Galicia como tarea

***Galicia como tarea*** é un ensaio de Valentín Paz-Andrade, escrito en Vigo entre xuño e xullo de 1957 e marzo e abril de 1958 e publicado en 1959 por Ediciones Galicia, do Centro Gallego de Buenos Aires.

O orixinal titulábase "Galicia en números vivos". Posiblemente o título definitivo llo puxo Luís Seoane, responsable de Ediciones Galicia do Centro Gallego de Buenos Aires.

## Contido 
A obra está estruturada en tres partes de cinco capítulos cada unha: "Supuestos estructurales", "El horizonte económico" e "Reorientación del esfuerzo cultural". Estes apartados están precedidos dunha introdución, iniciada cunha cita de Ortega y Gasset.

"Supuestos estruturales" presenta as diversas características de Galiza a nivel demográfico: emigración, concentración urbana, dispersión rural e produtividade do agro.

"El horizonte económico" fala da industrialización: consumo de enerxía eléctrica e produción de enerxía hidroeléctrica nos encoros dos ríos galegos, deseño de polígonos industriais, investimento financeiro (privado, do Estado a través do Instituto Nacional de Industria, e dos bancos e as caixas de aforros).

"Reorientación del esfuerzo cultural" presenta a cultura galega como cultura propia, dese a orixe da lingua galega, a importancia da literatura galega, a asimilación coa cultura popular e a importancia do apoio económico. Respecto á lingua, comenta a problemática do seu ensino, do bilingüismo e da relación coa lingua portuguesa, defendendo a este respecto o reintegracionismo.

Os datos indicados, en parte procedentes do Instituto Nacional de Estadística, están ben actualizados ao momento de presentación, mediados do século XX. En moitos casos hai numerosas comparacións coas demais provincias do estado español.

## Lingua 
A pesar da defensa da lingua galega e do reintegracionismo que fai nela, a obra está publicada en lingua castelá agás o limiar, pois foi publicada en Buenos Aires.

## Influencias e acollida 
A obra inclúe citas e referencias a numerosos autores, como Ortega y Gasset, Castelao, Mario Camus, Max Sheler, Voltaire, Alfredo Brañas...

Foi cualificado por Méndez Ferrín como "o grande manifesto político e económico do nacionalismo galego progresista". No seu momento tivo unha acollida moi importante, ao ser un dos primeiros ensaios centrados na realidade galega de mediados do século XX. Se ben *Sempre en Galiza*, publicado en 1944 tamén na Arxentina, tiña un carácter máis político, este foi o primeiro ensaio galego adicado á situación económica e cultural do país. En 1972 publicouse outro ensaio pero de carácter máis específico, *O atraso económico de Galicia*, de Xosé Manuel Beiras Torrado.

## Notas
Estadio Alejandro Serrano Aguilar

O **Estadio Alejandro Serrano Aguilar** é un estadio de fútbol situado na cidade de Cuenca, en Ecuador, propiedade da Federación Deportiva do Azuay, con capacidade para acoller a 22.000 persoas nas bancadas.

O estadio foi construído por iniciativa municipal, inaugurado o 3 de novembro de 1945 co nome Estadio Municipal El Ejido, e reconstruído en 1971 con motivo da fundación do Club Deportivo Cuenca. Entón foi rebautizado co nome do alcalde de Cuenca e presidente do Club Deportivo Cuenca, Alejandro Serrano Aguilar.

En 1993 acolleu 6 encontros da Copa América.

Está prevista unha nova reconstrución para o ano 2013. Nesa reconstrución modernizarase en xeral o recinto, ampliarase a súa capacidade ata as 26.761 persoas, constuirase un tellado sobre a totalidade das bancadas, e serán retiradas as reixas coa construción dun foxo.

## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Páxina oficial do Club Deportivo Cuenca 
* Estadios da Serie A de Ecuador
Apollo 12

O **Apollo 12** foi o sexto voo tripulado do Programa Apollo dos Estados Unidos, e o segundo en aterrar na Lúa. Lanzouse o 14 de novembro de 1969 dende o Centro Espacial Kennedy en Florida, catro meses despois do Apollo 11. O comandante da misión Charles "Pete" Conrad e o piloto do módulo lunar Alan L. Bean levaron a cabo un día e sete horas de actividade na superficie lunar mentres o piloto do módulo de mando Richard F. Gordon permaneceu na órbita lunar. O lugar de aterraxe da misión foi na porción sueste do Océano de Tormentas.

Ó contrario que a primeira chegada á Lúa no Apollo 11, Conrad e Bean acadaron unha aluaxe precisa no lugar esperado, o lugar da misión non tripulada *Surveyor 3*, que aluara o 20 de abril de 1967. No seu equipo levaron a primeira cámara de televisión a cor á superficie da Lúa nun voo Apollo, pero a transmisión perdeuse debido a que Bean destruíu accidentalmente a cámara ó apuntar con ela cara ó Sol. Nunha das dúas camiñadas lunares, visitaron o *Surveyor* e recolleron algunhas partes para levalas de volta á Terra. A misión rematou o 24 de novembro cunha amaraxe exitosa.

## Tripulación
* Charles Conrad: voou nas misións: Gemini 5, Gemini 11, Apollo 12 e Skylab 2), Comandante.
* Richard Gordon: voou en: Gemini 11 e Apolo 12), Piloto.
* Alan Bean: voou en: Apollo 12 e Skylab 3), Piloto do módulo lunar.

## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Proxecto Apollo
Anido, Callobre, Miño

**Anido** é un lugar da parroquia de Callobre no concello coruñés de Miño na comarca de Betanzos. Tiña 25 habitantes no ano 2010 segundo datos do INE, dos cales 11 eran homes e 14 eran mulleres.

## Lugares e parroquias 
### Lugares da parroquia de Callobre 
### Parroquias de Miño
Apollo 14

O **Apollo 14** foi a oitava misión tripulada do programa Apollo (denominada oficialmente AS-509), lanzado en dirección á Lúa o 31 de xaneiro de 1971 mediante un foguete do tipo Saturn 5. 
    
Conseguiu aluar co módulo de descenso (LM) bautizado «Antares» na zona de Fra Mauro a 3,7º S 17,5º W levando como tripulantes a Alan B. Shephard e Edgar D. Mitchell, mentres Stuart A. Roosa permanecía no módulo de mando e servizo (CSM), chamado «*Kitti Hawk».
    
Durante os seus dous EVAs, ou paseos pola superficie da Lúa, (de 4,8 e 4,6 horas de duración, dun total de 33 horas e media de aluaxe), Shepard e Mitchell instalaron unha estación científica, chamada ALSEP, e recolleron 43&nbsp;kg de rochas e po lunar, empregando o vehículo manual MET, e deixando sobre a superficie lunar un paquete contendo a Biblia en microfilm, así como o primeiro versículo do Xénese en 16 linguas. 
    
Para estudar as características do interior da Lúa, fíxose chocar contra ela a terceira fase do foguete Saturn, para que o impacto fose rexistrado polos Sismógrafos deixados alí polas diferentes misións Apollo, ademais de facer estourar sobre a súa superficie 13 cartuchos de explosivo dun total de 21 previstos. Do estudo das ondas producidas por estas explosións, logrouse coñecer mellor o interior da Lúa. Durante o regreso efectuaron varios experimentos de mesturas no baleiro, conseguindo novos compostos inexistentes anteriormente. 
    
A misión finalizou o día 9 de febreiro tras efectuar un total de 34 órbitas lunares e 216 horas, 1 minuto e 56 segundos de voo.

## Véxase tamén
### Outros artigos
*Proxecto Apollo
Castas (hinduísmo)

No hinduísmo, as **castas** (en sánscrito "varna", literalmente 'cor', visto como unha cualidade) corresponden na India a unha maneira de estratificación social establecida, en forma tradicional e prescritiva, a cal clasifica ás persoas dentro da sociedade en catro grandes grupos.

En forma xeral, **casta** refírese a calquera forma de estratificación que pon énfase en factores herdados ou de nacemento do individuo para clasificalo socialmente.

As catro grandes castas son:
*Os **brahmana** (sacerdotes, mestres, académicos) son a casta máis alta, que —segundo eles acreditan— saíron da boca de Brahma.
*Os **chatria** ou **xatria** (clase política-militar), que saíron dos ombreiros de Brahma.
*Os **vaixá** (comerciantes, artesáns e agro-gandeiros), que se formaron das cadeiras de Brahma.
*Os **sudra** (servos e obreiros), que proveñen dos pés de Brahma.

Un grupo á parte das castas é o que conforman os dalits ou *intocables*, unha clase social tan baixa que se consideraba fóra dos varnas. Os hindús consideran que os dálits "son tan baixos coma o mar", e para sobrevivir traballan nos espazos laborais permitidos polo sistema de castas, como o de recoller excrementos humanos coas mans.
## Notas
Apollo 16

O **Apollo 16** foi a décima misión tripulada do programa Apollo dos Estados Unidos, a quinta e penúltima en aterrar na Lúa e a primeira en aterrar nas terras altas da mesma. A segunda das chamadas "missións J", estivo tripulada polo comandante John Young, o piloto de módulo lunar Charles Duke e o piloto de módulo de mando Ken Mattingly. Foi lanzada dende o Centro Espacial Kennedy en Florida ás 17:54 UTC do 16 de abril de 1972, cunha duración de 11 días, 1 hora e 51 minutos, concluíndo ás 8:45 PM CET do 27 de abril dese mesmo ano.

John Young e Charles Duke estiveron 71 horas - pouco menos de tres días - na superficie lunar. Durante ese tempo realizaron tres actividades extra-vehiculares (EVA) ou camiñadas lunares, cunha duración total de 20 horas e 14 minutos. Conduciron o Vehículo de Exploración Lunar (*Lunar Roving Vehicle*, LRV), o segundo producido e usado na lúa, percorrendo con el 26.7&nbsp;km. Na superficie Young e Duke colleitaron 95.8&nbsp;kg de mostras lunares para traer á Terra, mentres que o Piloto do Módulo de Comando Ken Mattingly orbitaba no Módulo de Comando e Servizo (CSM), realizando observacións. Mattingly permaneceu 126 horas nas 64 revolucións en órbita lunar. Despois de que Young e Duke se reuniron con Mattingly na órbita Lunar, a tripulación liberou un subsatélite do Módulo de Servizo (SM). Durante a viaxe de regreso á Terra, Matingly realizou unha camiñada espacial para recuperar varios casetes do exterior do SM.

O punto de aluaxe do Apolo 16 nas terras altas foi elixido para permitir que os astronautas reunisen material Lunar xeologicamente máis antigo que as mostras obtidas nas primeiras catro aluaxes, as cales estiveran preto ou dentro do Mar Lunar. Mostras da Formación Descartes e a Formación Cayley descartaron a hipótese de que ditas formacións eran de orixe volcánica.

## Notas
Apollo 15

**Apollo 15** foi a novena misión tripulada do programa Apolo (denominado oficialmente AS-510), foi lanzado o 26 de xullo de 1971 mediante un foguete do tipo Saturno V, en dirección á Lúa. Nela participaron os astronautas David R. Scott, James B. Irwin e Alfred M. Worden.

Foi a primeira das misións do tipo J, é dicir, con modificacións na astronave que permitía unha duración do voo de ata 14 días.

Pouco logo de comezar a órbita lunar número 12, o módulo de descenso conseguiu aluar a 26,08º N 3,66º E (a só un centenar de metros do punto teórico na rexión de Hadley-Apeninos, no Mare Imbrium) levando como tripulantes a David R. Scott -comandante-, Alfred M. Worden e James B. Irwin.

Tras aluar, Scott realizou un recoñecemento do terreo a través do zapón superior do módulo lunar, durante 33 min. Tras descender do módulo de aluaxe "Falcon", os astronautas Scott e Irwin empregaron por primeira vez un LRV (Vehículo Explorador Lunar ou *Lunar Roving Vehicle*, fabricado pola compañía Boeing e a Delco Electronics de General Motors) que percorreu unha distancia total de 27,9 quilómetros.

Durante as 77 h e 55 min de permanencia na superficie do noso satélite, aproveitaron 18 h e 35 min para realizar tres paseos lunares (EVA).

A primeira saída (EVA-1) cunha duración de 6 h e 32 minutos serviu para explorar co rover lunar o bordo da grieta Hadley, instalando unha estación científica, chamada ALSEP, e estudar o chan para rexistrar a temperatura, o fluxo de calor e a condutibilidade térmica.

A segunda saída (EVA-2) supuxo estudar durante 7 h e 13 minutos a fronte da cordilleira dos Apeninos e a recolleita de 46 quilogramos de rochas variadas.

A terceira saída (EVA-3) de 4 h e 50 minutos serviu para realizar experimentos co ALSEP, explorando tamén a grieta Hadley.

Antes de abandonar a superficie lunar, recolleron novas mostras de rochas lunares ata completar os 88&nbsp;kg, ademais de instalar instrumental xeofísico que supoñía deixar nos biosbardos 549&nbsp;kg de material, así como un pequeno modelo que representaba a un astronauta cunha placa gravada que contiña o nome dos 14 cosmonautas soviéticos e americanos mortos nos ensaios ou durante os voos espaciais. A engalaxe televisouse por primeira vez mediante unha cámara instalada no rover lunar (LRV).

Mentres isto sucedía, desde o módulo de mando (CM) bautizado "Endeavour", o seu compañeiro Alfred Merril Worden realizaba máis experimentos e fotografías con cámaras de raios X e raios gamma. Worden tamén realizou o primeiro paseo espacial no ceo profundo.

Tamén situou en órbita un subsatélite para efectuar fotografías, e durante o regreso saíu ao espazo (a 315.423&nbsp;km da Terra) para recoller a película fotográfica xa exposta, nunha EVA de 38 min de duración.

A misión finalizou coa amaraxe no océano Pacífico, sendo os astronautas recolleitos polo portahelicópteros "Okinawa" o 7 de agosto de 1971, tras efectuar 74 órbitas á Lúa e unha viaxe de 295 h, 11 min e 53 s de duración.

## Notas 
## Véxase tamén
### Outros artigos
*Proxecto Apollo
Quetodóntidos

miniatura|300px|*Chaetodon lunula*
Os **Quetodóntidos** (Chaetodontidae), tamén chamados *peixes bolboreta*, son unha familia de peixes tropicais mariños, que habitan nos arrecifes do Atlántico, Índico e Pacífico.

## Características 
Son peixes pequenos, de entre 12 e 22 cm de lonxitude (*Chaetodon lineolatus* chega a 30 cm). Presentan cores brillantes e patróns de manchas estriadas en negro, branco, azul, vermello, laranxa e amarelo, aínda que hai algunhas especies de cores apagadas. Moitas teñen círculos nos ollos, bandas a través dos flancos e marcas negras.

O corpo é moi comprimido lateralmente.

Son, normalmente, de hábitos diúrnos e de augas superficiais (aínda que algunhas especues poden chegar a 180 m). As especies que se alimentan de coral son moi territoriais pero os que o fan de zooplancto se moven en grandes grupos. De noite permanencen nas fendeduras e gretas do arrecife.

## Clasificación 
miniatura|300px|Diversos exemplares de *peixes bolboreta*
Divídense en doce xéneros con aproximadamente 127 especies.
* Xénero *Amphichaetodon*
* Xénero *Chaetodon*
* Xénero *Chelmon*
* Xénero *Chelmonops*
* Xénero *Coradion*
* Xénero *Forcipiger*
* Xénero *Hemitaurichthys*
* Xénero *Heniochus*
* Xénero *Johnrandallia*
* Xénero *Parachaetodon*
* Xénero *Prognathodes*
* Xénero *Roa*

Nas primeiras clasificacións da suborde Percoidei, esta familia incluíase dentro dos Pomacántidos (Pomacanthidae).

## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Taxonomía FishBase
* Taxonomía ITIS
Antípodas

miniatura|
En xeografía, o **antípoda** ou os **antípodas** (do grego ἀντίποδες, plural de *antipous* (ἀντίπους), "cos pés en fronte (dos nosos)", *anti*- "oposto" e *pous* "pé") é o lugar da superficie terrestre diametralmente oposto a outro dado, é dicir, o lugar da superficie terrestre máis afastado.

## Descrición matemática 
Se a forma da Terra se aproxima a unha esfera ou a un esferoide, o antípoda dun punto situado nas coordenadas xeográficas (latitude e lonxitude) (*θ*, *φ*) pode escribirse (*θ* ± 180&nbsp;°, −*φ*), ou (−*θ*, *φ* ± 180&nbsp;º).

A liña recta que une ambos os puntos atravesa o centro do planeta. O percorrido máis curto posible entre ambos, sobre a superficie, é duns 20&nbsp;000&nbsp;km.

## Etimoloxía 
O vocábulo aparece en *Timeo*, de Platón, xa referido á superficie da Terra, para explicar a relatividade dos vocábulos "sobre" e "baixo". O termo foi tomado por Aristóteles (*De caelo* 308a.20), Estrabón, Plutarco e Dióxenes Laercio e foi adoptado en latín como *antipodes*.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Mapa interactivo que debuxa un túnel ao outro lado do mundo.
* Earth Sandwich Map, mapa dual para localizar os antípodas de calquera lugar da Terra.
* findLatitudeAndLongitude, ferramenta interactiva para amosar os antípodas.
Liam Mellows

**Liam William Joseph Mellows**, nado en Manchester o 25 de maio de 1895 e finado en Dublín o 8 de decembro de 1922, foi un político irlandés vencellado ao Sinn Féin.

## Traxectoria 
Nado en Inglaterra, medrou no condado de Wexford, Irlanda. Foi membro da Irmandade Republicana Irlandesa e dos Voluntarios Irlandeses, participando no Alzamento de Pascua no condado de Galway e, posteriormente na Guerra de Independencia Irlandesa. Elixido deputado da First Dáil, a primeira asemblea de representantes creada polos revolucionaros irlandeses, rexeitou o Tratado Angloirlandés. Foi capturado polas forzas pro-tratado durante a Guerra Civil Irlandesa e executado polas mesmas na prisión dublinesa de Mountjoy.
Kosmos 2

**Kosmos 2** (Космос 2 en ruso), tamén denominado **1MS N°1** e mencionado ocasionalmente como **Sputnik 12** en occidente, foi un satélite artificial soviético lanzado o 6 de abril de 1962 mediante un foguete Kosmos desde Kapustin Yar. e o segundo do sistema de designación Kosmos. Foi inxectado nunha órbita inicial de 1545&nbsp;km de apoxeo e 211,6&nbsp;km de perixeo, cunha incinación orbital de 49 graos.

O satélite pesaba 285&nbsp;kg e segundo a propia Unión Soviética, levaba a bordo a mesma instrumentación que Kosmos 1. Foi deseñado para estudar a ionosfera da Terra e levar a cabo estudos sobre radiotransmisión, sobre os cintos de radiación, o campo magnético terrestre, a formación e distribución da cuberta nubosa e probar novas tecnoloxías no espazo. Reentrou na atmosfera o 23 de agosto de 1963.

## Notas