open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Punta Balea

**Punta Balea** é un enclave natural no concello de Cangas situado en solo protexido. Este espazo abrangue diversos ecosistemas e caracterízase pola súa elevada diversidade biolóxica e ambiental.

## Xeografía
O espazo natural de Punta Balea comprende unhas 15 ha de extensión de terreo costeiro na parroquia de Darbo, e abrangue dende as abandonadas instalacións baleeiras de Massó (o nome do sitio fai referencia a este cetáceo) ata a chamada Punta do Niño do Corvo.

En Punta Balea destaca a alta densidade de diversos hábitats, produto da eutrofización que afecta a lagoa; unha das diversas ameazas ambientais que sofre.]]

Non é estraño topar, dependendo tamén da época, rapaces coma a tartaraña das xunqueiras, azores ou lagarteiros e miñatos, xa sexa nas inmediacións da lagoa.

No tocante aos **mamíferos**, tense constatado a presenza da aguaneira, e tamén do invasor visón americano, que se pode achegar aos niños para depredar ovos ou os polos da roladas. 

Repecto dos **peixes**, tense constatado a presenza da anguía. Os meixóns acceden á lagoa a través dun sumidoiro artificial, que conecta o mar coa propia masa de auga doce. Posteriormente, voltarán ao mar para realizar a desova.

Finalmente, topamos diferentes **anfibios** (sapo común, ra verde, antigamente a estroza) e **réptiles** como a cobra de colar e -tamén especie invasora- o sapoconcho americano.

### Flora
Ademais da zona arborada que rodea a lagoa (salgueiros, loureiros, sabugueiros), atopamos a presenza da espadana (cun importante papel ecolóxico en canto que serve de acubillo para a cría de lavancos e galiñolas), o lirio amarelo e o xunco, entre outras moitas especies.

## Notas
Yannick Bellon

**Marie-Annick Bellon**, coñecida publicamente como **Yannick Bellon**, nada en Biarritz (Pireneos Atlánticos) o 6 de maio de 1924 e finada en París o 2 de xuño de 2019, foi unha directora de cine francesa.

## Traxectoria 
Proviña dunha familia de artistas próximos ao movemento surrealista. Era filla da fotógrafa Denise Bellon (coñecida polas súas achegas documentais sobre o surrealismo e as súas reportaxes de viaxes) e sobriña do cineasta e actor Jacques Brunius.

As súas películas abordaron temas polémicos na sociedade: a violación, o cancro, a bisexualidade e alimentaron debates e controversias.

Comeza primeiro a dirixir curtametraxes. A súa segunda longametraxe destaca especialmente: *La Femme de Jean* (1974) película na que a protagonista tenta reconstruír a súa vida despois do seu divorcio. En ''L'Amour Violé'' (1978) con Nathalie Nell, Pierre Arditi e Daniel Auteuil efectúa a autopsia dunha violación e a readaptación posterior. A película tivo dificultades para atopar un produtor mais foi amplamente vista e xerou unha importante polémica.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
*Exposición no Museo Marco de Vigo
Kanopus-V

miniatura|Un satélite Kanopus-V.
**Kanopus-V** ou **Kanopus-Vulkan** é unha serie de satélites artificiais para observación terrestre de Rusia.

## Características 
Os Kanopus-V son satélites de observación remota cunha masa duns 473 kg construídos por NPP VNIIEM con cámaras de OAO Peleng para a axencia espacial rusa Roskosmos. A súa misión é monitorizar e controlar desastres naturais e humanos, levantar cartografía, detectar incendios forestais e contaminación, estudar fenómenos físicos relacionados coa predición de terremotos e controlar o uso de terras para agricultura e os recursos hídricos e costeiros.

Os satélites Kanopus-V levan dous instrumentos a bordo:

*Unha cámara pancromática (PSS, *Panchromatic Imaging System*) para monitorización medioambiental, da agricultura e dos bosques. Proporciona unha resolución de 2,5 m nunha banda de 20 km de longo para lonxitudes de onda entre 500 e 800 nanómetros.
*Unha cámara multiespectral (MSS, *Multispectral Imaging System*) para monitorizar superficies costeiras e terrestres e cubertas de xeo. Ten unha resolución de 12 m nunha banda de 20 km de longo en catro bandas espectrais: 500 a 600 nm, 600 a 700 nm, 700 a 800 nm e 800 a 900 nm.

Unha versión capaz de observar no infravermello é denominada Kanopus-V-IK e o satélite de observación terrestre belaruso BKA é basicamente unha copia dos Kanopus-V.

## Historial de lanzamentos 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
*Soiuz FG Fregat
*Soiuz 2-1a Fregat
Pikilia

A ***pikilia*** (do grego ποικιλία *poikilía*, "surtido" ou "variedade") é un prato que se serve nos restaurantes gregos e que contén, segundo o lugar e o nome completo do prato, unha variedade de produtos típicos que se toman como entrante ou degustación.

É habitual que a *pikilia* inclúa pezas de carne (porco, polo, tenreira, embutido...), patacas ou ensalada, e algún peixe ou marisco, como polbo, lura, gambas, etc. que se sirvan no restaurante. Tamén adoita incluír pequenas cantidades dos pratos do restaurante, incluso unha pequena cantidade de cada entrante, así como diversas salsas ou purés (*tzatziki*, *taramosalata*, etc.) e mesmo anacos de *spanakotiropita* ou similares.

A pikilia é un prato común nos restaurantes gregos, que adoita servirse como un único prato para compartir entre todos os comensais.

## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Meze
Xinyan-2

| foguete portador = Longa Marcha 6
 | número de voo    = 
 | sitio de lanzamento = Centro de lanzamento de Taiyuan
 | decaemento       = 
 | regreso          = 
 | sitio de regreso = 
 | NSSDC_ID         = 2015-049F
 | COSPAR ID        = 
 | web              = 
 | masa             = 130 kg
 | dimensións       = 
 | potencia         = 
 | baterías         = 

 | órbita de referencia = 
 | semieixo maior   = 6866 km
 | excentricidade   = 
 | inclinación      = 97,5°
 | altura orbital   = 
 | apoapse          = 501,9 km
 | periapse         = 489,2 km
 | período orbital  = 94,4 minutos
 | lonxitude        = 

 | planeta          = 
 | data de aterraxe =
 | coordenadas da aterraxe = 
}}
**Xinyan-2** ou **XY 2**, tamén coñecido como **NewTech-2** e **Kaituo 1A**, é un satélite artificial da China lanzado o 19 de setembro de 2015 mediante un foguete Longa Marcha 6 desde o Centro de lanzamento de Taiyuan.

## Características 
A misión de Xinyan-2 é probar novas tecnoloxías no espazo, entre elas un sistema de propulsión eléctrico baseado no efecto Hall. Foi lanzado ao espazo xunto con outros 20 satélites.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
*Longa Marcha 6
Araceli Ancochea

**Araceli Ancochea Roldán**, nada no Barco de Valdeorras o 25 de agosto de 1893 e finada en Madrid o 5 de xaneiro de 1991, foi unha profesora e pianista galega.

## Traxectoria 
Estudou no Real Conservatorio Nacional de Música de Madrid, onde foi discípula do Mestre Bretón que a considerou como a mellor alumna de piano e declamación. Obtivo o primeiro premio de piano e harmonía do Conservatorio Nacional de Música en 1909. Foi profesora de música da Escola Normal de Maxisterio de Ourense. Catedrática en Cuenca e en Ourense dende 1916 ata a súa xubilación en 1963.
Pasou tempadas en Cuenca, onde ofreceu concertos, destacando un na catedral no que interpretou a *Alborada de Veiga*. Pasou os últimos anos da súa vida en Madrid, onde finou o 5 de xaneiro de 1991. Foi soterrada no cemiterio Sacramental de San Justo.

## Recoñecementos 
Unha rúa de Ourense leva o seu nome.
## Vida persoal 
Casou en 1921 con Felipe Pedreira Deibe, e foi nai de Román, María del Carmen e Toñita Pedreira Ancochea.
## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
### Ligazóns externas 
* Araceli María de la Salud Ancochea de Roldán
* Ficha en galefos.info,
Tzatziki

***Tzatziki*** (grego : τζατζίκι), tamén coñecido como ***cacık***, é unha clase de salsa ou sopa que se atopa nas cociñas do sueste de Europa e do Oriente Medio. Está feito de iogur colado salgado ou iogur diluído mesturado con cogombro, allo, sal, aceite de oliva, ás veces con vinagre ou zume de limón, e herbas como aneto, menta, perexil e tomiño.  Sérvese como aperitivo frío (*meze*), como guarnición e como salsa para bocadillos *souvlaki* e *gyros* e outros alimentos. 

## Historia 
*Tarator* era o nome dun prato feito de noces moídas e vinagre no Imperio Otomán. Adquiriron o nome pratos de diversas preparacións da rexión, incluíndo salsas e ensaladas. No Levante , *o taratur* é unha salsa a base de tahini, mentres que en Turquía e os Balcáns pasou a significar unha combinación de iogur e cogombro, ás veces con noces. Converteuse nunha parte tradicional do meze.

## Notas
O Areu, Nogueira, Ponteareas

**O Areu** é un lugar da parroquia de Nogueira, do concello pontevedrés de Ponteareas, na comarca do Condado.

## Lugares e parroquias 
### Lugares de Nogueira 
### Parroquias de Ponteareas 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Lugares de Ponteareas
John Lee (homónimos)

**John Lee** pode estar referido a:

* **John Lee** (1783-1866), astrónomo e numismático inglés; 
* **John Lee Hooker** (1912-2001), músico de blues Estados Unidos.
Seoreun, Ahop

***Seoreun, Ahop*** () é unha serie de televisión surcoreana dirixida por Kim Sang-ho e protagonizada por Son Ye-jin, Jeon Mi-do e Kim Ji-hyun. A serie trata sobre a vida, amizade e romances de tres amigas que están a piques de facer corenta anos. Estreouse na canle JTBC o 16 de febreiro de 2022 e ten 12 episodios. Estreouse en liña a través de Netflix.

O derradeiro episodio da serie rexistrou os seus índices de audiencia máis altos a nivel nacional: cun 8,1%. Ademais, incluíuse durante catro semanas na lista semanal Global Top 10 dos programas de televisión internacionais de Netflix máis vistos a partir do 3 de abril.

## Notas
Xabier López Marqués

**Xabier López Marqués**, nado en Ribeira en 1959, é un poeta galego.

## Traxectoria 
Licenciado en Filoloxía Hispánica con *La poesía última de Borges*, e doutorado con *La poesía estridentista mexicana* en 1995. É profesor de ensino medio. Comezou a súa carreira literaria en castelán e a partir de 2000 pasou a escribir exclusivamente en galego. Traduciu ao galego a Francis Ponge e o seu *Caderno do piñeiral* no anuario Barbantia (2005). Colabora en *A Voz de Barbantia*.

## Obras 
### En castelán 
* *Destellos*, 1980.
* *Entonces aún era mañana*.

### En galego 
* *Polos mares das améndoas*, 2000.
* *Das paisaxes esquecidas*, 2003.

* *Tránsitos*, 2005.
* *A lúa nun ichó*, 2007.

* *Caderno de Ponza*, 2010.
* *Chafariz*, 2013.

* *Un verán. Das dúbidas dun poeta*, 2015.

* *Silencio*, 2017.

**Arró*, 2019

* *Murmurios (de) ausentes*, 2022.

* *Os luídos do manancial*, 2023.
* *Danzas II,* 2025.
* *Ubre*, 2026.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Amor pola palabra
Laura Cid Rascado

**Laura Cid Rascado**, nada en Vigo en 1999, é unha artista galega.

## Traxectoria 
Graduouse na Facultade de Belas Artes de Pontevedra da Universidade de Vigo en 2022. Ten o Grao Profesional de Música desde 2020, cursado no Conservatorio Profesional de Música de Vigo e o CMUS Manuel Quiroga de Pontevedra. En 2022 tocaba na Banda de Música de Beade como clarinetista.

Para o traballo de fin de grao fixo unha especie de libro ou conto en formato acordeón realizado con ilustracións, sen ningún tipo de texto, que estivo exposto no Museo de Arte Contemporánea de Vigo (Marco).

En 2023 gañou a III edición do Premio de Álbum Ilustrado “Alberte Quiñoi” con *Maruchi e o gancho*. O xurado, que estaba formado por Tamara Andrés, Armando Requeixo, Óscar Villán, Carlos Loureiro e Sara Valcárcel, destacou: 

## Premios 
* 2023: III edición do Premio de Álbum Ilustrado “Alberte Quiñoi” con *Maruchi e o gancho.*

## Notas
Feliciano Canto López

**Feliciano Canto López**, nado en Lugo cara a 1884 e finado na mesma cidade o 17 de xuño de 1964, foi un perito agrícola e político galego.

## Traxectoria 
Neto de Francisco Andrés López Fernández. Estudou o bacharelato en Lugo. Perito agrícola de Lugo, foi elixido presidente da Asociación de Peritos Agrícolas da provincia de Lugo en 1927, e continuou como presidente en 1932. Foi secretario da Liga de Amigos de Lugo. Na ditadura de Primo de Rivera foi nomeado concelleiro de Lugo en 1927. Dirixiu *Galicia Agrícola* e colaborou en *El Progreso*, *Vanguardia Gallega*, *El Pueblo Gallego*, *Vida Gallega*, * Voz y Voto* e nas *Hojas Divulgadoras* do Ministerio de Agricultura.

Afiliado a Izquierda Republicana, logo do golpe de Estado do 18 de xullo de 1936 foi separado do servizo e baixa na escala en xaneiro de 1937, e abríronlle expedientes de responsabilidades políticas. Reincorporado ao servizo, foi nomeado perito superior de primeira clase do Corpo Pericial Agrícola do Estado en febreiro de 1954. Finou en Lugo o 17 de xuño de 1964.
## Obras 
* *Vademécum de los abonos*. Lugo: La Voz de la Verdad, 1955.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Ficha en Represión franquista en Lugo
Xenocidio matsé

O **xenocidio matsé** foi o masacre sistemático, patrocinado polo estado peruano, contra os civís de tribos amazónicas matsés a beiras do río Yavarí dentro do departamento de Loreto, preto da fronteira co Brasil en 1964 durante o primeiro goberno de Fernando Belaúnde Terry. O número de mortos e feridos é descoñecido.

A selva do leste era un tema de interese para o goberno peruano, e Belaúnde Terry xa deixara claro na súa obra *La conquista del Perú por los peruanos*, publicada en 1959, que a Amazonia tiña que ser aproveitada polos seus recursos naturais, especialmente a madeira, e conectar as cidades amazónicas ao resto do país por estrada. No eido cultural, o xenocidio matsé tamén formou parte do choque entre o mundo mestizo occidental *civilizador* e o mundo indíxena amazónico, pois malia a mestizaxe nas poboacións da costa e dos Andes, figuras relevantes como César Lévano aplaudiron as accións do goberno, e nunha publicación en *Caretas* dixo:

Os membros das Forzas Armadas do Perú que participaron nas operacións antimatsés foron recibidos con arengas cando volveron a Lima; ademais, o goberno de Belaúnde tentou xustificar a súa acción ao acusar aos indíxenas de estar a formar guerrillas comunistas.

Relatos de poboadores da zona desmenten o relato oficial da presunta relación entre guerrillas e mayorunas:

Unha vez rematadas as campañas militares, o presidente Fernando Belaúnde felicitou aos madeireiros no palacio de Goberno e chegou a viaxar á cidade de Requena para inaugurar un aeroporto.

Os gobernos de Belaúnde tamén tiveron incidentes contra os indíxenas dos ríos Urubamba e Manu entre os departamentos de Cuzco e Madre de Dios respectivamente.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Xenocidio do Putumayo
Carla Subirana

**Carlota Subirana Jiménez**, coñecida como **Carla Subirana**, nada en Barcelona en 1972, é unha directora de cine catalá.  

## Traxectoria 
En 1997, licenciouse en Comunicación Audiovisual na Universidade Pompeu Fabra. É membro da CIM, a Asociación de mulleres cineastas e de medios audiovisuais.

Considera como fundamental na súa atracción polo cinema que unha das súas avoas fose limpadora nun.

## Filmografía 
* *Nadar* (2008)

## Notas
## Véxase tamén
### Ligazóns externas
* Páxina web de Carla Subirana
Felipe Antonio Gil de Taboada

**Felipe Antonio Gil de Taboada**, nado en Bergazos (Donsión, Lalín) o 1 de maio de 1668 e finado en Sevilla o 29 de abril de 1722, foi un relixioso e político galego.
## Traxectoria 
Fillo de Gómez Gil de Taboada e de Beatriz Fernández Noguerol. Doutorouse en leis e cánones na Universidade de Santiago de Compostela, na que foi catedrático, e de alí pasou á corte, onde co patrocinio do inquisidor xeneral Diego Sarmiento Valladares conseguiu praza de fiscal da inquisición nas Canarias; porén no chegou a ocupar o posto, permanecendo en Madrid como vicario eclesiástico. En 1695 entró como bolseiro no Colexio maior de Cuenca da Universidade de Salamanca. En 1710 Filipe V nommeouno presidente da Real Chancillería de Valladolid, e posteriormente comisario xeral da Santa Cruzada con residencia en Madrid.

En febreiro de 1715 foi comisionado como inquisidor xeneral, aínda que non chegou a exercer. Ese mesmo ano foi elixido bispo de Osma, pero entre xuño e outubro ocupou a presidencia do Consello de Castela (restablecida logo da abolición das reformas decretadas na Nueva Planta), polo que non ocupou a diocese ata novembro. En 1720 foi promovido ao arcebispado de Sevilla, onde morreu aos 54 anos. Foi soterrado na igrexa do Sagrario de Sevilla.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Felipe Gil de Taboada en *Retratos de Españoles ilustres*.
Sica (filme)

***Sica*** é un filme español de 2023 escrito e dirixido por Carla Subirana. O filme rodouse na Costa da Morte e presentouse na 73ª edición do Festival Internacional de Cinema de Berlín en febreiro de 2023, concretamente na sección "Generation". Foi o filme de peche do Festival Internacional de Barcelona-Sant Jordi en abril de 2023.

## Sinopse 
O filme explica a busca realizada por unha moza de 14 anos, Sica, obsesionada con que o mar devolva o cadáver do seu pai logo dun naufraxio na Costa da Morte, en Galicia. Sica busca obsesivamente a voz do seu pai nun gran buraco: a Furna das Grallas.

## Personaxes 
* Thais García Blanco como Sica.
* Núria Prims como Carmen.
* Marco Florido como Carmen.
* María Villaverde como Leda.
* Lois Soaxe como o portugués.
* Toni Porras como Julio.

## Produción 
A música é de Xavier Font e a fotografía de Mauro Herce. contou coa participación de TV3. Foi rodado maioritariamente en galego e tamén en catalán.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Lista de filmes en galego con maior recadación
Bones

**Bones** pódese referir a:

* Bones, serie de televisión estadounidense.
* Bones, rapeiro estadounidense.
* "Bones", canción de The Killers.
Patrimonio da Humanidade en Mauricio

[miniatura|180px|
[Ficheiro:Welterbe.svg|55px 70px]]
O Patrimonio da Humanidade da Organización das Nacións Unidas para a Educación, a Ciencia e a Cultura (UNESCO) componse de lugares de importancia para o patrimonio cultural ou natural descritos na Convención do Patrimonio Mundial da UNESCO, estabelecida en 1972. O patrimonio cultural está formado por monumentos (como obras arquitectónicas, esculturas monumentais ou inscricións), grupos de edificios e ruínas (incluíndo sitios arqueolóxicos). As paisaxes naturais (constituídas por formacións físicas e biolóxicas), as formacións xeolóxicas e fisiográficas (incluíndo os hábitats de especies de animais e plantas ameazadas) e os lugares naturais que son importantes dende o punto de vista da ciencia, a conservación ou a beleza natural, defínense como patrimonio natural. Esta é unha lista do **Patrimonio da Humanidade en Mauricio**, especificamente clasificada pola UNESCO e elaborada de acordo con dez criterios principais, cuxos puntos son xulgados por especialistas na área. Mauricio ratificou a convención o 19 de setembro de 1995, convertendo os seus lugares en elixíbeis para a súa inclusión na lista.

## Lista de lugares Patrimonio da Humanidade 
:**Nome**: segundo aparece no Comité do Patrimonio da Humanidade
:**Rexión**: de Mauricio
:**Ano da inclusión**: na lista da UNESCO
:**Datos da UNESCO**: o número de referencia do sitio; o ano en que o xacemento foi inscrito na Lista do Patrimonio Mundial; os criterios nos que apareceu: os criterios de *(i)* a *(vi)* son culturais, mentres que de *(vii)* a *(x)* son naturais.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Patrimonio da Humanidade por país
Clase de obxecto

**Clase de obxecto** é un concepto lingüístico creado polo lingüista francés Gaston Gross no final do século XX. Úsase para a descrición detallada de predicados verbais e nominais en linguaxe natural.

## Exemplos
Unha clase de obxecto é un conxunto de obxectos ou lexemas que se combinan con palabras semellantes e que comparten características semánticas semellantes. Estas características poden ser físicas, como o tamaño ou a forma, ou abstractas, como as emocións ou os conceptos. A idea detrás das clases de obxectos é que os verbos ou os substantivos poidan ser descritos con máis precisión cando se especifican as clases de obxectos coas que están relacionados. Por exemplo, o verbo "morrer" pode estar relacionado con diferentes clases de obxectos: por un lado seres vivos, pero por outro aparellos ou mesmo institucións. Cada unha destas clases ten características específicas que poden axudar a distinguir e describir con precisión, ao menos, dous verbos "morrer" diferentes: un "morrer" relacionado coa fin da vida dun ser animado e outro "morrer" relacionado coa fin dun obxecto ou unha entidade. Por tanto, as clases de obxectos son moi útiles para resolver ambigüidades na linguaxe natural e trasladar estas solucións ao seu procesamento computacional.
## Notas
Antonio Martínez López

**Antonio Martínez López**, nado na Fonsagrada o 14 de xuño de 1942, é un mestre e político galego.
## Traxectoria 
Mestre de profesión, dirixiu o Colexio Público de Ribadeo, actual CEIP Gregorio Sanz, en dous períodos. O primeiro, dende a súa posta en marcha en 1973 durante seis anos, e, despois de algo máis dun curso, volve á dirección ata que o deixa polo seu desexo dun inminente traslado ó IES Porta da Auga.

Durante un curto período foi xuíz substituto do distrito de Ribadeo, elixido entre unha terna proposta polo propio xulgado, despois de Agustín Gutiérrez. Dimitiu do cargo ó presentarse ás eleccións no ano 1979. Foi alcalde de Ribadeo como primeiro da lista da Candidatura Progresista Independiente entre 1981 e 1983, despois de, no mesmo mandato, dous alcaldes de UCD. Non se presentou á reelección.

A finais da década de 1970 foi cofundador da Asociación de veciños Ronsel á que se lle debe a existencia do nome de Alfredo Deaño no rueiro ribadense. Foi cofundador tamén do Club de remo de Ribadeo, que marcou unha época de remo en bateis en Ribadeo.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Eleccións municipais en Ribadeo
Lingua kitanemuk

A **lingua kitanemuk** foi unha lingua tákica da familia uto-azteca. Estaba estreitamente relacionada coa lingua serrano, da cal pode ser un dialecto. Falouse nas montañas de San Gabriel e nos arredores dos montes do sur de California. Os derradeiros falantes da lingua viviron até a década de 1940, aínda que o último traballo de campo realizouse en 1937. John Peabody Harrington tomou abondosos apuntamentos en 1916 e 1917, o que permitiu un coñecemento bastante detallado da lingua.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
*Anderton, Alice J. (1988). *The Language of the Kitanemuks of California*. PhD. diss., Universidade de California, Os Ánxeles.
*Mithun, Marianne (1999). *The Languages of Native North America*. Cambridge: Cambridge University Press.
Lingua serrano

A **lingua serrano** (''Maarrênga'twich*) é unha lingua tákica da familia uto-azteca, falada tradicionalmente polo pobo serrano do sur de California. A lingua está estreitamente relacionada co tongva, co tataviam, co kitanemuk e co vanyume. O serrano ten orde de palabras libre coa única regra de que os verbos adoitan ir en último lugar. Segundo datos de 2009-2018 tiña 6 falantes autoidentificados. O serrano está clasificado como morta polo Libro Vermello das Linguas Ameazadas da UNESCO.

## Falantes 
De acordo con Ethnologue, había un falante no ano 1994. A derradeira falante con total fluidez foi Dorothy Ramon, quen morreu en 2002. Durante os últimos anos da vida de Dorothy Ramon, traballou co lingüista Eric Elliot. Xuntos escribiron un libro chamado *Wayta' Yawa' (Cre sempre)''. Este libro foi escrito en serrano e en inglés e nel fálase da cultura serrano e da vida de Dorothy Ramon, que á súa vez salvou a lingua serrano da completa extinción. Despois da morte de Dorothy Ramon, a lingua considérase agora latente, xa que os esforzos de revitalización permitiron que a lingua sobreviva dalgunha forma. No presente, o sobriño de Dorothy Ramon é visto como a última persoa que é capaz de falar a lingua con fluidez.

## Revitalización da lingua 
A lingua considerouse extinta logo da morte da súa derradeira falante nativa en 2002, mais hai intentos de revivila. Tanto nas reservas de San Manuel e Morongo En 2013 desenvolvéronse aplicacións e xogos, e o Proxecto de Dinamización da Lingua Serrano (SLRP) da Banda de San Manuel busca desenvolver máis recursos multimedia para estudantes da lingua. En maio de 2013, a Universidade Estatal de California, San Bernardino anunciou que ofrecería clases de lingua serrano aos seus estudantes.

O proxecto Limu ofrece cursos en liña en nos dialectos maarrênga' (dialecto da reserva Morongo) e yuhaviat (dialecto de San Manuel). A lingua serrana foi tradicionalmente unha lingua de transmisión oral e o uso do alfabeto non se utilizou até a década de 1990. A partir de 2005 desenvolveuse un novo alfabeto, con 47 letras, incluída unha oclusiva glotal. O serrano está en proceso de engadirse a Google Translate.

A organización Endangered Languages Project clasifica o serrano na etapa do "espertar", o que significa que a lingua perdeu os seus falantes nativos e fluídos e pode considerarse "extinta" pero ten en marcha proxectos de dinamización para preservar o coñecemento da lingua e do pobo serrano.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
*
*Pritzker, Barry. "A Native American Encyclopedia: History, Culture, and Peoples. *Oxford University Press*. 2000.
*Hill, Kenneth Cushman. "A Grammar of the Serrano Language". *University of California, Los Angeles*. 1967.
O home co corazón de ferro

***O home co corazón de ferro*** (en ; estreado como *HHhH* en Francia e *Killing Heydrich* no Canadá) é un filme franco-belga biográfico de 2017 dirixido por Cédric Jimenez e escrito por David Farr, Audrey Diwan e Jimenez. Rodado en inglés, baséase na novela de 2010 *HHhH* do escritor Laurent Binet. A historia céntrase no asasinato do líder nazi Reinhard Heydrich en Praga durante a segunda guerra mundial. Está protagonizado por Jason Clarke, Rosamund Pike, Jack O'Connell, Jack Reynor e Mia Wasikowska. Foi rodado en Praga e Budapest dende setembro de 2015 até febreiro de 2016.

Estreouse en galego o 25 de maio de 2023 a través da TVG.

## Personaxes 
* Jason Clarke como Reinhard Heydrich
* Rosamund Pike como Lina Heydrich
* Stephen Graham como Heinrich Himmler
* Jack O'Connell como Jan Kubiš
* Jack Reynor como Jozef Gabčík
* Mia Wasikowska como Anna Novak
* Gilles Lellouche como Václav Morávek
* Tom Wright como Josef Valčík
* Enzo Cilenti como Adolf Opálka
* Adam Nagaitis como Karel Čurda
* Geoff Bell como Heinrich Müller
* Volker Bruch como Walter Schellenberg
* Barry Atsma como Karl Hermann Frank
* Noah Jupe como Ata Moravec
* David Rintoul como Eduard Wagner
* Vernon Dobtcheff como Emil Hácha
* Ian Redford como Ernst Röhm
* David Horovich como Gottfried Hansen
* Oscar Kennedy como Milic Zelenka

## Notas
Gaston Gross

**Gaston Gross**, nado en Confolens, Charente (Francia) o 30 de setembro de 1939 e finado en Eaubonne (Francia) o 13 de outubro de 2022, foi un lingüista francés. Foi profesor de lingüística na Universidade de París XIII, onde dirixiu o Laboratoire de Linguistique Informatique (LLI). Especializouse no tratamento automático das linguas, para o cal desenvolveu a noción de "clase de obxecto".

Estudou literatura, lingüística e estatística en Estrasburgo. Comezou a súa carreira na Universidade de Mulhouse (1971-1974), despois foi nomeado para a Universidade de París XIII, onde pasou toda a súa carreira e onde fundou o Laboratoire de linguistique Informatique (LLI), do CNRS, cuxo obxectivo era unha descrición exhaustiva da linguaxe a partir de clases semánticas baseadas na sintaxe, as clases de obxecto. Traballou durante quince anos en tradución automática (Systran) e colaborou con varias empresas de procesamento da linguaxe natural.

## Notas
Xogo do pano

O **xogo do pano** é un xogo popular no que se enfrontan dous equipos, e os membros teñen que coller un pano que ten unha persoa neutral.

## Dinámica
Cada participante do equipo ten un número asignado. A persoa que ten o pano di un número, e os participantes con ese número saen correndo para coller o pano. Se o un dun equipo colle o pano primeiro ten que pasar unha liña onde esta o seu equipo para lograr un punto para o seu equipo, pero se o adversario atrapa o que ten o pano sen que chegue á liña onde esta o seu equipo o punto é para o outro equipo.
Lingua cahuilla

A **lingua cahuilla** ou **ivilyuat** é unha lingua da familia uto-azteca falada polas diversas tribos do pobo cahuilla que habitan no val de Coachella, no porto de San Gorgonio e na rexión da serra de San Jacinto do sur de California. Os demónimos do cahuilla inclúen *Ɂívil̃uwenetem* ou *iviatam*, falantes de Ivilyuat (Iviɂa), ou *táxliswet* que significa "persoa". Un censo de 1990 revelou 35 falantes nunha poboación étnica de 800. Con tal descenso, o ivilyuat está clasificado como "en perigo crítico de extinción" polo Libro Vermello das Linguas Ameazadas da UNESCO xa que a maioría dos falantes son de mediana idade ou maiores, con taxas de transmisión limitadas aos nenos. 

Sábese que existen tres dialectos: deserto, montaña e paso, así como algúns outros subdialectos.

## Uso e esforzos de revitalización 
Alvin Siva foi un falante fluído da lingua que morreu o 26 de xuño de 2009 e conservou os cantos tradicionais dos paxaros da tribo, cantados na lingua cahuilla, ensinándoos ás xeracións máis novas do seu pobo. Katherine Siva Saubel (1920 - 2011) era unha falante nativa de cahuilla dedicada a preservar a lingua.

En abril de 2014, a Universidade de California en Riverside ofreceu obradoiros públicos gratuítos na lingua cahuilla, e posteriormente puxo a disposición dos estudantes universitarios e membros da comunidade tribal cahuilla un curso completo de catro clases no outono de 2020.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Saubel, Katherine Siva, Pamela Munro, ''Chem'ivillu' (Let's Speak Cahuilla)*, Os Ánxeles, American Indian Studies Center, University of California, 1982.
* Seiler, Hansjakob, *Cahuilla Texts with an Introduction*, Bloomington, Language Science Monographs, Indiana University Press, 1970.
* Seiler, Hansjakob, *Cahuilla Grammar*, Banning, Malki Museum Press, 1977.
* Seiler, Hansjakob, Kojiro Hioki, *Cahuilla Dictionary'', Banning, Malki Museum press, 1979.
Lingua cupeña

O **cupeño** é unha lingua morta da familia uto-azteca, a cal foi falada anteriormente polo pobo cupeño do sur de California. Roscinda Nolasquez (finada en 1987) foi a derradeira falante nativa de cupeño. O pobo cupeño fala exclusivamente inglés. O nome nativo da lingua, kupangaxwicham, quere dicir 'xente do lugar para durmir' referíndose á súa terra natal tradicional, anterior a 1902, de Ktipa (na base de Warner's Hot Springs). Unha aldea máis pequena estaba situada ao sur de Ktipa, chamada Wildkalpa. O cupeño está clasificado como morta polo Libro Vermello das Linguas Ameazadas da UNESCO.

Ao longo da década de 1890 debateuse sobre se se debería ou non permitir que os cupeños seguisen vivindo no territorio tradicional cupeño. Despois de moitos anos de protestas públicas, a Corte Suprema de California decidiu trasladar o pobo cupeño á reserva de Pala.

O cupeño ten influencia lingüística tanto das linguas que o precederon como das yumanas faladas polos ipai, que comparten a súa fronteira sur.

## Notas
Lingua luiseña

O **luiseño** é unha lingua uto-azteca de California falada polo pobo luiseño, un pobo indíxena que no momento do primeiro contacto cos europeos no século XVI habitaba na área costeira do sur de California, dende o Condado dos Ánxeles até o Condado de San Diego, California. O pobo foi chamado "luiseño", debido á súa proximidade coa Misión San Luis Rey de Francia.

A lingua está moi ameazada, sendo clasificada como en perigo crítico polo Libro Vermello das Linguas Ameazadas da UNESCO, mais conta cun activo proxecto de revitalización lingüística, co apoio de lingüistas da Universidade de California en Riverside. A tribo Pechanga ofrece clases para nenos, e en 2013, "a tribo ... comezou a financiar unha clase de posgrao en luiseño na Universidade Estatal de California, San Bernardino, un dos poucos cursos universitarios de linguas indíxenas con créditos do país". En 2012, creouse un videoxogo en luiseño para a Nintendo DS orientado a ensinar a lingua aos mozos.

O dialecto juaneño, falado polo pobo acjachemen, está extinto.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*
Lingua névome

A **lingua névome** (tamén chamada *pima bajo* ou *pima da montaña*) é unha lingua indíxena mexicana da pola pimana da familia uto-azteca, falado por unhas 1000 persoas no norte de México. A lingua é chamada ''o'ob no'ok'' polos seus falantes. As linguas relacionadas máis próximas son o o'odham (pima e papago) e o o'othams. Hai tres comunidades principais na rexión de O'ob No'ok (Yepáchic, Maycoba e Yécora), pero moitas das persoas viven en pequenas aldeas periféricas e en ranchos familiares illados. O névome está clasificado como definitivamente en perigo polo Libro Vermello das Linguas Ameazadas da UNESCO.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Linguas de México
Lingua tongva

A **lingua tongva** (tamén coñecida como **gabrielino** ou **gabrieleño**) é unha lingua morta da familia uto-azteca, falada outrora polo pobo tongva, un pobo indíxena que habitou arredor da actual cidade dos Ánxeles, en California. Non é unha lingua de fala cotiá dende os anos corenta. O pobo tongva agora fala inglés, mais algúns están tentando revivir a súa lingua usándoa en conversacións cotiás e contextos cerimoniais. No presente, a lingua tamén se está a utilizar en clases de dinamización lingüística e nalgún debate público sobre cuestións relixiosas e ambientais. O tongva está estreitamente relacionado coa lingua serrano. Os nomes de varias cidades e barrios do sur de California son de orixe tongva, incluíndo Pacoima, Tujunga, Topanga, Azusa, *Cahuenga* no paso de Cahuenga e *Cucamonga* no Rancho Cucamonga.

Os derradeiros falantes nativos de tongva viviron a comezos do século XX. A lingua está documentada principalmente nas notas de campo inéditas de John Peabody Harrington feitas durante esa época. O "Proxecto J.P. Harrington", desenvolvido por The Smithsonian a través da Universidade de California, Davis, codificou para a súa documentación aproximadamente 6.000 páxinas das súas notas sobre a lingua tongva, traballo realizado por un membro tongva durante tres anos. Non se comprobou se uns supostos falantes nativos de tongva faleceron na década de 1970. O tongva está clasificado como morta polo Libro Vermello das Linguas Ameazadas da UNESCO.

O planetoide 50000 Quaoar recibiu o nome do deus creador tongva.

[miniatura|esquerda|Mrs. James Rosemeyre (nada como Narcisa Higuera), fotografada aquí en 1905, foi unha dos últimos falantes fluídos de tongva. Un informante para o etnógrafo [C. Hart Merriam, foi a fonte do endónimo amplamente utilizado *tongva*.]]

## Notas
Patrimonio da Humanidade en Myanmar

[miniatura|180px|
[Ficheiro:Welterbe.svg|55px 70px]]
O Patrimonio da Humanidade da Organización das Nacións Unidas para a Educación, a Ciencia e a Cultura (UNESCO) componse de lugares de importancia para o patrimonio cultural ou natural descritos na Convención do Patrimonio Mundial da UNESCO, estabelecida en 1972. O patrimonio cultural está formado por monumentos (como obras arquitectónicas, esculturas monumentais ou inscricións), grupos de edificios e ruínas (incluíndo sitios arqueolóxicos). As paisaxes naturais (constituídas por formacións físicas e biolóxicas), as formacións xeolóxicas e fisiográficas (incluíndo os hábitats de especies de animais e plantas ameazadas) e os lugares naturais que son importantes dende o punto de vista da ciencia, a conservación ou a beleza natural, defínense como patrimonio natural. Esta é unha lista do **Patrimonio da Humanidade en Myanmar**, especificamente clasificada pola UNESCO e elaborada de acordo con dez criterios principais, cuxos puntos son xulgados por especialistas na área. Myanmar ratificou a convención o 29 de abril de 1994, convertendo os seus lugares en elixíbeis para a súa inclusión na lista.

## Lista de lugares Patrimonio da Humanidade 
:**Nome**: segundo aparece no Comité do Patrimonio da Humanidade
:**Rexión**: de Myanmar
:**Ano da inclusión**: na lista da UNESCO
:**Datos da UNESCO**: o número de referencia do sitio; o ano en que o xacemento foi inscrito na Lista do Patrimonio Mundial; os criterios nos que apareceu: os criterios de *(i)* a *(vi)* son culturais, mentres que de *(vii)* a *(x)* son naturais.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Patrimonio da Humanidade por país
Lingua tepehuana

A **lingua tepehuana** é o nome xeral de tres linguas estreitamente relacionadas (as linguas tepehuana do norte, do suroeste e do sueste) pertencentes á póla pimana da familia uto-azteca, todas elas faladas no norte de México. A lingua tamén é coñecida como '''o'otham''' polos seus falantes. O tepehuano do norte está clasificado como en perigo crítico polo Libro Vermello das Linguas Ameazadas da UNESCO, e o tepehuano do sur está clasificado como "vulnerable" polo Libro Vermello das Linguas Ameazadas da UNESCO.

## Clasificación 
### Tepehuano do norte 
O tepehuano do norte é falado por unhas 10.000 persoas (censo de 2020) en varios asentamentos en Guadalupe y Calvo e Guachochi, Chihuahua, así como no norte de Durango.

### Tepehuano do sur 
O tepehuano do sur é falado por unhas 45.000 persoas, divididas de maneira igualitaria en:

*Tepehuano do sueste no concello de Mezquital, no estado de Durango. 
*Tepehuano do suroeste, no suroeste de Durango.

O tepehuano do sur coexiste coa lingua mexicanera; hai algún matrimonio mixto entre os dous grupos étnicos, e unha serie de falantes son trilingües en mexicanero, tepehuano e castelán.

## Exemplo de texto 
;Tepehuano do norte:

; Tepehuano do sur:

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Linguas de México
### Bibliografía 
*
Helena García

**Helena García Suárez**, nada na Coruña en 2006, é unha taekwondista galega.

## Traxectoria 
Naceu nunha familia moi vencellada ao taekwondo, sendo filla de Meri Suárez, campioa de Europa e do mundo en categoría máster, e irmá menor de Sara García, campioa de España sénior. Comezou a practicar taekwondo con seis anos e a competir con doce, adestrada pola súa nai no centro de adestramento que esta rexenta na Coruña.

En outubro de 2022 conseguiu a medalla de bronce no Campionato de Europa Júnior celebrado en Lituania e en febreiro de 2023, con só 16 anos, proclamouse campioa de España absoluta na categoría de -73 kg.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Datos da taekwondista en taekwondodata.com .
Luis Otero Bobillo

**Luis Otero Bobillo**, nado en Sandiás e finado en Piñeira de Arcos en marzo de 1981, foi un mestre, escritor e político galego.

## Traxectoria 
Mestre interino do Mosteiro (Xinzo de Limia) en 1936, foi mobilizado e combatiu na guerra. Ao rematar a guerra reincorporouse como mestre na escola de Lamas. Aprobou as oposicións de Maxisterio en 1942. En 1946 foi destinado a Vilar de Santos. En 1954 trasladouse a Oímbra.  No franquismo foi alcalde de Oímbra nos anos cincoenta. Mestre da Corga foi nomeado alcalde de Sandiás o 11 de agosto de 1969, permanecendo no cargo ata as primeiras eleccións democráticas.

Escribiu contos e colaborou en *Sonata Gallega*. Foi galardoado co premio nacional Luis María Sobredo en 1961. Foi correspondente de *La Región* en Sandiás. Finou en Piñeira de Arcos en marzo de 1981.

## Obras 
* *Cinco cuentos y nada más*, 1947,

* *Vida de Santa Marina en romances*, 1950.

## Vida persoal 
Casou con Benita Quintas Santana e foi pai de Luis Otero Quintas.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Luis Otero Bobillo, Ben Cho Sey e a Comisión de Toponimia no seo da galeguista Agrupación Cultural Auriense, decisivos no cambio do castelanizado «Sandianes» ao galego «Sandiás»
Luis Otero Quintas

**Luis Otero Quintas**, nado en Piñeira de Arcos (Sandiás) o 24 de febreiro de 1942, é un xornalista e escritor galego.

## Traxectoria 
Fillo de Luis Otero Bobillo. Xornalista en Madrid, traballou en *La Actualidad Española*, *Arriba*, *Personas* e *Interviú* e colaborou nas revistas de humor *El Jueves*, *Hermano Lobo*, *A las Barricasas* e *El Virus Mutante*.

## Obras 
* *Animales Sagrados*, 1976.
* *El logaritmo binario de la esposa de don Nicomedas*, 1992.
* *No te lo pongas, no se lo pongas*, 1992.
* *Al paso alegre de la paz*, 1996.
* *Gris marengo*, 1997.
* *Mi mamá me mima*, 1998.
* *La española cuando besa*, 1999.
* *La Sección Femenina*, 1999.
* *Flechas y Pelayos*, 2000.
* *He aquí la esclava del señor*, 2001.
* *El sexto, no fornicar*, 2002.
* *En el nombre de Franco, del Hijo y del Espíritu Santo*, 2003.

## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
### Ligazóns externas 
* Ficha no Museo da Limia
Karoliina Rantamäki

**Karoliina Rantamäki**, nada o 23 de febreiro de 1978 en Vantaa, é unha xogadora finlandesa de hóckey sobre xeo. Dende 2019 xoga no IFK de Helsinqui, equipo do que dende entón é a súa capitá.
O Planeta de Hoxe en Día

**O Planeta de Hoxe en Día** (tamén coñecido polas siglas **PHD**) é unha canle de YouTube en galego de contido relacionado, xeralmente, coa xeografía e coa historia.

## Historia 
O Planeta de Hoxe en Día naceu o 10 de decembro de 2021, data no que se publicou o seu vídeo de presentación. Ao remate deste vídeo resúmese o contido desta canle a través dunha frase:“Cada xesto, palabra, acción que facemos pode ter consecuencias grandes ou pequenas, e o conxunto deses xestos, palabras e acción leváronnos ao Planeta de Hoxe en Día”.O 4 de abril dese ano estréase a campaña *Facendo visible o invisible*.

## Outros servizos 
O Planeta de Hoxe en Día creou un servizo de noticias chamado O Planeta de Hoxe en Día Noticias e outro de música, O Planeta de Hoxe en Día Música.

## Redes sociais 
O Planeta de Hoxe en Día pódese atopar, ademais de YouTube, en Instagram, Facebook e TikTok, onde crea contido propio para estas redes sociais, Twitter, Mastodon e Spotify.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Páxina web
* Instagram
* YouTube
* Facebook
* TikTok
* Twitter
Bata, Guinea Ecuatorial

**Bata** é unha cidade portuaria de Guinea Ecuatorial, a segunda cidade máis poboada do país despois de Malabo.

## Historia 
Despois dos disturbios antiespañois de 1969, a poboación europea diminuíu en Bata, e a cidade sufriu un grave estancamento económico afectou nos anos 70 e principios dos 80. O boom petroleiro do país a finais dos anos 80 e 90 impulsou o seu desenvolvemento. A maioría dos edificios da cidade foron danados polas explosións.

## Economía 
Bata ten un dos portos marítimos máis fondos da rexión. A pesar diso, Bata non ten porto natural e construíuse un embarcadoiro para facilitar o manexo en mar aberto das cargas dos buques. As principais exportacións son a madeira e o café. O porto foi ampliado en parte por préstamos de cooperación chinesa.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Clima en Bata
* Imaxes da cidade
* Informacións útiles de Bata
* Postais antigas de Bata 
* Bata en www.geonames.org
Hédervár

**Hédervár** ([ˈheːdervaːr]) é un concello de Hungría, situado no condado de Győr-Moson-Sopron. Ten  14,28 km² de área e súa poboación en 2015 foi estimada en 1.237 habitantes.

A área xa estaba habitada na Idade de bronce. A cidade está asociada coa familia alemá Héder que se estableceu en Hungría e foi a fundadora da familia Héderváry. A familia Héderváry estableceu a súa residencia no chamado “outeiro xudeu” no século XIII. Prosperou rapidamente e o seu castelo foi ampliado, e nun período posterior construíuse a capela “Boldogasszony” (da Santa Virxe), lugar funerario da familia.

## Patrimonio 
* Igrexa católica de Szent Mihály, construída en 1755 en estilo barroco.
* Estatua de Szent Flórián e estatua de Szent Vendel na igrexa.
* Capela católica de Boldogasszony, orixinalmente construída a principios do século XV e reconstruída a finais do século XVII.
* Castelo de Khuen-Héderváry.
* Figuras da Esfinge na entrada do castelo, do século XVIII.
* Columna cornucopia no parque do castelo, do século XVIII.
* Columna da peste.
* Escultura *Batalla dos Centauros* (Kentaurok harca), creada en 1885.
* Escultura Kolorádó-bogár, en lembranza da primeira aparición do escaravello da pataca en Hédervár en 1947.
* Monumento do Milenio á fundación do estado.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Hédervár
* Castelo Hotel de Hédervár 
* Galería 
* Plano da cidade
Modernismo (homónimos)

**Modernismo** pode referirse a:

## Artes plásticas 
* **Modernismo**, nome en francés, catalán (*modernisme*), castelán, galego e portugués, entre outros idiomas, dun movemento artístico de finais do século XIX e principios do XX, que recibe diferentes nomes nacionais: *Art Nouveau*, *Sezession* (Secesión de Viena, Secesión de Múnic), *Jugendstil*, *Floreale*, *Liberty*, etc. 
* En inglés e outras linguas, o termo *modernism* remite á *arte moderna* ou *arquitectura moderna.* Aínda que en galego, portugués e castelán **modernismo** remite á acepción anterior, é usado ás veces con ese significado por influenza da lingua inglesa.

## Arquitectura 
* **Arquitectura modernista**

Non se debe confundir coas expresións "Movemento Moderno" e "Estilo Internacional", conceptos tamén ambiguos que no contexto cronolóxico das décadas centrais do século XX se aplican especialmente á arquitectura contemporánea. Na lingua inglesa o termo *modernism* é referido ao Estilo Internacional e deriva da obra escrita de Henry-Russel Hitchock e Philip Johnson.  

## Filosofía 
* **Modernidade filosófica** é un cambio filosófico que valoriza o futuro sobre o pasado, promovendo a reflexión e a capacidade de transformación social, equivalente á "ilustración" kantiana.

## Fotografía 
* **Fotografía modernista**

## Literatura 
* **Literatura Modernista** :
** **Modernismo (literatura en castelán)**
*** **Literatura española do modernismo**
** **Modernismo (literatura en portugués)**
*** **modernismo brasileiro**
** **Literatura modernista** ou **modernismo anglosaxón**, denominación da literatura de vangarda de 1900 a 1940.
* **Modernismo (poesía árabe)**

* **Modernismo (movemento filosófico e cultural)**

## Música 
* **Música académica do século XX**
* **Música modernista ou moderna** é tamén un termo ambiguo que se pode referir a música culta como a de Igor Stravinskii ou en xeral á música do século XX en diante.

## Teoloxía 
* **Modernismo teolóxico**, posición intelectual de certa parte do catolicismo.

## Véxase tamén 
* **Arte Moderna**
* **Posmodernismo**
Salteña

A **salteña** é un tipo de empanadilla cocida orixinaria de Bolivia. Consúmese principalmente pola mañá e véndese en prazas, rúas e escolas a un prezo moi accesible. Elabóranse cunha masa doce rechea de carne, legumes, patacas e outros ingredientes xunto co caldo de cocción dos mesmos.

## Historia 
A creación das salteñas tal é como as coñecemos hoxe en día atribúese a dona Juana Manuela Gorriti, orixinaria da provincia de Salta, Arxentina. Quen tivo que fuxir ao exilio coa súa familia durante a ditadura de Juan Manuel de Rosas. Deixou todas as súas posesións atrás e instalouse en Tarija, Bolivia. Durante moitos anos, a familia Gorriti estivo marcada pola pobreza extrema. A desesperación levou á familia a comezar a preparar unhas repostarías ás que chamaban “empanadas tranquilas”.

En Tarija, Manuela era alcumada "A Salteña", pola súa cidade de orixe. Este nome transcendeu ás empanadas que elaboraba e que pouco  a pouco gañaban popularidade na cidade, converténdose finalmente nunha tradición. Hoxe en día, este produto pódese atopar nun gran número de puntos de venda de toda Bolivia.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Empanadilla
* Empanada arxentina
Esther Ferrer

**Esther Ferrer Ruiz**, nada en  San Sebastián o 19 de decembro de 1937, é unha artista interdisciplinar española centrada na *performance* e considerada unha das mellores artistas españolas da súa xeración.  En 2008 recibiu o Premio Nacional de Artes Plásticas de España e en 2014, o Premio Velázquez de Artes Plásticas outorgado polo Ministerio de Cultura .  

## Premios e honras 
* 1999: Seleccionada para representar a España na Bienal de Venecia .
* 2008: Premio Nacional de Artes Plásticas de España.  
* 2014: Premio MAV (Mulleres nas Artes da Imaxe).
* 2014: Premio Marie Claire de l'Art Contemporain. 
* 2014: Premio Velázquez de Artes Plásticas .  
* 2017: Premio Colección Estampa Los Bragales, organizado pola Feira Estampa.

## Notas