Solipsismo

miniatura|Caricatura do solipsismo.
O **solipsismo** (do latín *solus*, solo, e *ipse*, si mesmo) é unha forma de idealismo radical que asume como única certeza a existencia da mente dun mesmo; aínda que tamén pode definirse como a negación da existencia doutras mentes e do mundo exterior.
## Contexto 
Como termo, o “solipsismo” naceu no ano 1652, introducido por Giulio Clementi Scotti na súa obra *Monarchia solipsorum*, un breve panexírico contra a Compañía de Jesús no que se satiriza unha comunidade de egoístas. Deste xeito, o significado inicial que contén a palabra atópase profundamente vencellado ao egoísmo, como vemos tamén en Kant, que o emprega nun sentido de egoísmo moral.

Co paso do tempo, e descansando sobre as concepcións de Descartes e o *cogito*, o significado do termo “solipsismo” experimentou unha evolución que fragmentou o seu campo de actuación e o afastou da ética para aproximarse á epistemoloxía, á metafísica e ao método.

Conceptualmente, o solipsismo, ademais dunha teoría propia, tamén é concibido como un problema filosófico referente á existencia doutras mentes. Desta combinación nacen as dúas posibles definicións de solipsismo; ou supón a negación doutras mentes, que pode incluírse na afirmación de que a única certeza é a existencia da mente dun mesmo, ou é tan só dita certeza, que pode darse de maneira autónoma en tanto que unicamente se estenda a dúbida sobre a existencia exterior.

De todos xeitos, as ideas propias do solipsismo son incluso anteriores ao nacemento do termo en si, atopándose unha manifestación da dúbida da existencia do mundo exterior no protagonista da obra *La vida es sueño* de Calderón de la Barca, estreada en 1635.

Con todo, a problematización e teorización sobre o solipsismo aconteceron especialmente no século XX de man de autores como Husserl ou Wittgenstein o filósofo procede a atopar a súa primeira certeza nos contidos de conciencia, o *cogito*, que é unha conciencia solitaria, independente de calquera corpo e que só pode estar seguro dos contidos de si mesma. De todos xeitos, este solipsismo metodolóxico non se mantén indefinidamente pois Descartes, botando man da demostración de Deus, acada a evidencia do mundo exterior.Descartes concluíu, a través do famoso argumento *cogito ergo sum*, que non podía dubidar da existencia de si mesmo pero si da existencia do seu corpo. Isto significa que todo o existente ou ben son ideas percibidas ou ben son espíritos que perciben. Deste xeito, Berkeley intenta mostrar que as cousas poden existir e existen á parte da mente humana e da nosa percepción, pero só porque hai unha mente que o abarca todo na que se perciben todas as "ideas": Deus. Esta posición comparte certos aspectos coa teoría da mónada de Leibniz, onde cada mónada expresa todo o universo estando en conexión inmediata só con Deus.

O solipsismo está de acordo en que nada existe fóra da percepción, pero argumenta que Berkeley cae presa do egocentrismo: só pode facer as súas propias observacións e, polo tanto, non pode estar verdadeiramente seguro de que este Deus ou outras persoas existan para observar a "realidade". O autor dirá que é mellor ignorar as observacións pouco fiables de supostas outras persoas e confiar na certeza inmediata das propias percepcións.

Afirma que o noso coñecemento versa exclusivamente sobre as nosas ideas internas e que non podemos formarnos ningunha idea de espírito debido á natureza pasiva das ideas, o que impide que estas representen algo de natureza activa como é o espírito. Non obstante, si podemos formarnos unha noción deste concepto. Berkeley pretende así evitar unha tese solipsista a través da cal todos aqueles individuos que cremos que viven ao noso redor en realidade non son máis que ideas producidas pola nosa propia mente ou por Deus.

Husserl formula dous tipos de solipsismo: o solipsismo metafísico ou dogmático e o solipsismo gnoseolóxico. O solipsismo dogmático implica no eu todo o sentido do mundo, é dicir, só o mundo ten sentido grazas á miña propia conciencia, por tanto, eu son o que lle dá sentido ao mundo, quedando así preso nunha espiral solipsista. O solipsismo gnoseolóxico pode significar o mundo constituído exclusivamente en min, é dicir, formúlase a posibilidade de imaxinar que un suxeito non remitise no máis mínimo o seu sentido de ser a outros, volvendo a caer na individualidade solipsista. 

Para Husserl todo o que existe, só existe para min, todo pasa pola miña consciencia e iso dificulta a investigación dun “outro” como suxeito propio. Comeza o problema de que non se pode saber con certeza que a persoa que temos en fronte é un suxeito racional coas súas propias experiencias, recordos e conciencia ou non. Para solucionar esa dúbida constante debemos imaxinar que o outro non é só un suxeito físico senón que existe algo máis nel. O autor parte, polo menos nun principio e provisionalmente, dende unha perspectiva solipsista. Separa o físico do psíquico; a primeira vista só toma consciencia de que existe o físico, pero Husserl encontra un fío do que tirar: a conduta. A conduta revela que o outro non só é un suxeito físico, revela que as outras persoas teñen desexos propios, en xeral, un pensamento único, esclarécese que o ser humano non é todo físico case por “sentido común”.

### Wittgenstein 
[miniatura|Retrato de [Ludwig Wittgenstein|Wittgenstein no Trinity College, 1929.]]
O solipsismo foi a doutrina á cal se acolleu Ludwig Wittgenstein na súa mocidade. O autor presenta ao solipsista como unha mosca intentando escapar dunha botella cazamoscas. O solipsista bate as ás, choca contra as paredes, e volve bater as ás. Non ten escapatoria. A primeira argumentación que atrapa ao solipsista é: só eu mesmo podo saber que eu teño experiencias persoais, pero non podo saber se alguén máis as ten. De todas formas isto non conduciría directamente ao solipsismo, aínda que non podamos saber podemos conxecturar ou crer que outros teñen as mesmas cualidades ca min. A segunda argumentación dinos, que aínda que podemos crer que os outros senten dor, só a dor propia é real. O real é o que eu sinto, mentres que os outros seres teñen reflexos de sensacións simuladas. Nunca se pode saber con certeza se a mesma cousa á cal eu vexo e chamo azul é a mesma á cal outra persoa ve e chama azul. Cando algo é visto (realmente visto), son eu sempre o que o ve. O seguinte paso é preguntar ao solipsista quen é ese “eu”.

O identificable a primeira vista como noso é o noso corpo, case non cambia e é o primeiro polo que pode identificarse e diferenciar a unha persoa. Cando eu digo “eu teño unha dor”, non identifico directamente a unha persoa que ten dor, pois en certo sentido eu non sei en absoluto quen o ten. Separa á experiencia do suxeito, o suxeito queda rexeitado nun segundo plano, pero a experiencia é vivida, non podemos determinar por quen pero si podemos saber se está ou polo menos ter unha sensación de que está. O uso de “eu” entendendo por ese “eu” o único *eu real*. Este *eu* tiña a cualidade de ser incorpóreo, de ser a psique encerrada nun físico, pero isto atrapa ao solipsista cando falamos da relación coas experiencias. Necesitamos un corpo, non existe eu sen características corporais. “O solipsista pretende poder trazar a súa identidade con completa independencia da identidade do seu corpo suxerindo que “trazo a identidade de algo que habita nun corpo, a identidade da miña mente.”

O solipsista está destinado á contemplación, non pode crer máis alá do que el ve e sente, encóntrase atrapado nunha habitación da que é imposible saír.

## Relación con outras ideas 
### Materialismo e idealismo 
Segundo o idealismo, a realidade e os obxectos non existen se estes non se manifestan na consciencia da mente. É dicir, que para que algo sexa real no sentido epistemolóxico, ten que poder ser coñecido por alguén, e, sendo os obxectos de conciencia ou fenómenos o único que podemos coñecer, a realidade é dependente da conciencia. Isto conduce a afirmar que o fundamento último de toda realidade é algo mental, o cal constituiría o sentido ontolóxico ou metafísico de idealismo. Deste xeito, o idealismo oponse ao materialismo, segundo o cal as ideas non teñen existencia independente dos fenómenos físicos.

O solipsismo é comunmente clasificado como unha forma de idealismo extremo debido ao seu punto de partida: o produto da autoconciencia como o único existente ou como única certeza. Con todo, isto non implica caer nunha sorte de antirrealismo. Máis ben o contrario. Así pois, filósofos como Wittgenstein, afirman que o solipsismo leva en última instancia a unha posición realista. 

### Zombi filosófico e *qualia* 
Unha das implicacións máis contraintuitivas ás que nos leva o solipsismo é á posible existencia de zombis filosóficos; é dicir, á existencia de seres aparentemente conscientes que, porén, carecen de verdadeira conciencia. Esta posibilidade, fundamental no problema doutras mentes, vén sustentada pola limitación do noso coñecemento á propia subxectividade. Un individuo pode coñecer os estados internos do outro unicamente a través de razoamentos por analoxía, pero este tipo de razoamento parece conducir a problemas; como sostén Theodor Lipps, tratar de inferir os estados internos do outro tomando como base os estados internos propios e, malia todo, consideralos algo “absolutamente diferente” da propia subxectividade, parece incurrir nunha contradición.

Thomas Nagel pon de manifesto no seu artigo “What is it like to be a bat?”(1974) que un organismo ten estados mentais de conciencia se e soamente se hai algo que é como *ser* ese organismo. Argumenta que, aínda que imaxine como é ser morcego, nunca poderei acceder ao que se lle podería denominar a experiencia consciente do morcego.

Esta idea é reflectida no concepto de *qualia*, definido por Daniel Dennett como propiedades subxectivas, intrínsecas, privadas e inefables que constitúen a forma en que nos parece percibir as cousas. Deste xeito, se cada individuo posúe unhas propiedades perceptivas que son únicas e incomunicables, non hai forma de acceder á experiencia consciente do outro, por tanto, non hai forma de saber se o outro ser posúe conciencia.

### Individualismo 
O solipsismo garda un forte vínculo co individualismo na medida na que aos defensores deste último, a miúdo, se lles reprocha estar abocados ao solipsismo. Porén, isto non ten que ser o caso.

Sexa como sexa, o individualismo e o solipsismo céntranse no individuo como elemento fundamental. Ferrater Mora define o individualismo como doutrina segundo a cal o individuo constitúe o fundamento de toda lei. O tipo de individualismo dependerá, en parte, da concepción de individuo na que se sustente. Segundo unha concepción negativa, o individuo constitúese como oposición a outras realidades, por exemplo, a sociedade, os demais individuos ou o Estado.A doutrina de Stirner é un exemplo de proposta individualista con implicacións claramente solipsistas. Así pois, na obra *El único y su propiedad* (1844), Stirner afirma que o centro de toda reflexión é o home como “eu mesmo”, como “o único” en canto fundamento de toda relación posible. Nas propias verbas do autor:“Non vexo xa no mundo máis que o el é para min; é meu, e a miña propiedade. Eu refíroo todo a min”.

### Identidade persoal 
Cando os solipsistas afirman, por exemplo, que “só eu teño experiencias” ou “só eu existo”, cabe preguntarse, seguindo a reflexión de Wittgenstein, Argumenta que para que unha idea sexa verdadeira, ten que poder relacionarse coa impresión que a ocasionou, e esta debe permanecer invariable. Con todo, as impresións que vencellamos á idea de “Eu” están en constante cambio, non podendo experimentar varias impresións ao mesmo tempo. Polo tanto, ao non poder derivar a idea de “Eu” dunha única impresión, esta idea non existe. Segundo Hume, a idea de identidade persoal é unha ficción da imaxinación. Deste xeito, existiría unha colección de experiencias sen “Eu”.

### Nominalismo 
O nominalismo pode clasificarse en dous tipos: aquel que rexeita a existencia de obxectos abstractos, é dicir, que todo o que existe é concreto; e aquel que rexeita a existencia de universais, isto é, que todo o que existe é particular. 

En canto ao primeiro tipo, podemos achar unha defensa clara no principio da navalla de Ockham. Así pois, se podemos dar unha explicación adecuada de como é o mundo sen necesidade de botar man de obxectos abstractos, esta explicación terá prioridade sobre calquera outra que si faga referencia a estes. A razón é sinxela: se se pode prescindir deles, os obxectos abstractos son, no mellor dos casos, metafisicamente innecesarios.

Por outra banda, os defensores do segundo tipo de nominalismo sosteñen que os universais non son entidades extramentais, senón simplemente nomes, é dicir, termos da linguaxe. Deste xeito, o nominalismo oponse ao realismo, segundo o cal os universais teñen existencia real e independente da conciencia. Berkeley, neste sentido, sostén que o único que podemos coñecer son os obxectos de percepción, os cales son sempre particulares.

### Budismo e hinduísmo 
O taoísmo e as diversas interpretacións do budismo sosteñen que é innecesario trazar unha diferenza entre o eu e o universo, xa que estes son interdependentes: a mente non pode existir sen fenómenos externos e os fenómenos externos non poden existir sen a mente. Porén, estas filosofías poderían considerarse contrarias ao solipsismo na medida en que teñen por obxectivo unha anulación do “eu”: o mundo non é un soño meu, senón que eu son o soño do mundo; e, de igual forma, no hinduísmo afírmase que “non somos máis que o soño de Brahma”.

## Na cultura popular 
O tema da solipsis foi explorado e explotado por distintos autores do século XX, moitos dos cales están relacionados co xénero narrativo da ciencia ficción. Así, por exemplo, Stanisław Lem (*Solaris*), Jean-Pierre Andrevon (*Le désert du monde*), Philip K. Dick (*The Electric Ant*), Greg Egan (*Permutation City)*, ou Ursula K. Le Guin (*The Lathe of Heaven*) fan uso máis ou menos directo do tema nalgunha das súas obras.

Dentro do manga xaponés, diferentes obras tratan de maneira indirecta a idea de solipsismo. Entre elas, as series *Serial Experiments Lain*, *Death Note* e *Baccano!* (Claire Stanfield). Tamén a serie *Neon Genesis Evangelion* fai unha importante referencia e explicación do solipsismo nos derradeiros dous capítulos.

Na escena do cinema, a película *Predestination*, baseada no conto “All your zombies” de Robert A. Heinlein, é, quizais, a que conta con maior base no solipsismo. Nela, só existe un personaxe real que, ao ser o único que existe, é o único que pode crearse a si mesmo unha e outra vez. Na saga cinematográfica de *Matrix* descríbese un mundo tan só existente na mente do protagonista. Outras películas nas que aparecen ideas solipsistas son *Inception*, *Dark City*, *Total Recall*, *Abre los ojos*, *Vanilla Sky*, *Mr. Nobody* e *The Butterfly effect*.

Tamén na cultura musical ten cabida o solipsismo. Na letra da canción *Right where it belongs* de Nine Inch Nails, o protagonista formula a posibilidade de que o mundo que coñece fose unha creación da súa propia mente.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 

* 

* Azar, R. (2017). Wittgenstein: de la cerrazón solipsista a la apertura comunitaria. *Revista Guillermo de Ockham*, 15(1), 81-93.
* 
* Borst, C. (1992). Solipsism. En Dancy, J. & Sosa, E. (ed.) *A Companion to epistemology* (páxs. 487-488) Malden: Blackwell Publishers.
* Carolina Petrillo, N. (2006). Consideraciones en torno a la reducción solipsista. *Contrastes*, XI.
* Dennet, D. (1995). *La conciencia explicada: Una teoría interdisciplinar*. Barcelona: Paidós Ibérica.
* Descartes, R. (2005). *Meditaciones Metafísicas*. Oviedo: KRK Ediciones
* Descartes, R. (2009). *Meditaciones acerca de la Filosofía Primera. Seguida de las objeciones y respuestas*. Bogotá: Universidad Nacional de Colombia, Facultad de Ciencias Humanas
* Ferrater Mora, J. (1964). *Diccionario de filosofía*. Buenos Aires: Editorial Sudamericana
* 
* 
* 
* Husserl, E. (1979). *Meditaciones cartesianas*. Madrid: Ediciones Paulinas
* Nagel, T. (1974). What Is It Like to Be a Bat? *Philosophical Review*, 435-450.
* Oya, Alberto. (2017). “George Berkeley y el problema del solipsismo”, *El Buho: Revista electrónica de la Asociación Andaluza de Filosofía*, Nº 15, 2-9
* 
* Sánchez, M. (2022, April 13). El problema mente-cuerpo: De Wittgenstein a Popper. *Mente y Ciencia*. Retrieved May 13, 2022, from 
* Stirner, M. (2003). *El único y su propiedad*. Buenos Aires: Libros de Anarres, (edición revisada da orixinal de 1976)
* 
* Suárez, A. G. (1974). Solipsismo y "experiencia privada". *Teorema: Revista internacional de filosofía*, 4(1), 91-106.
* Suárez, A. G. (2000). Solipsismo. En J. Muñoz (ed.), *Compendio De Epistemología* (páxs. 542-545). Madrid: Trotta
* Tarcisio Poto Nogueira, S.J. (2018). Edmund Husserl y el problema del solipsismo en las Meditaciones cartesianas. *Pensamiento*, 74(281). 
* 
*