Vilanova de Arousa

**Vilanova de Arousa** é un concello da provincia de Pontevedra, pertencente á comarca do Salnés. Segundo o IGE, en 2016 tiña 10.406 habitantes, dos que 5.304 eran mulleres e 5.102 eran homes. O seu xentilicio (véxase no Galizionario) é «» ou «».

## Poboación 

Colors=
 id:a value:gray(0.9)
 id:b value:gray(0.7)
 id:c value:rgb(1,1,1)
 id:d value:rgb(0.6,0.7,0.8)

ImageSize = width:450 height:250
PlotArea = left:50 bottom:30 top:30 right:30
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:16000
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:b increment:2000 start:0
ScaleMinor = gridcolor:a increment:400 start:0
BackgroundColors = canvas:c

PlotData=
 color:d width:25 align:left

 bar:1857 from:0 till: 5740
 bar:1877 from:0 till: 6796
 bar:1897 from:0 till: 6796
 bar:1910 from:0 till: 7162
 bar:1930 from:0 till: 8614
 bar:1950 from:0 till: 11277
 bar:1970 from:0 till: 12641
 bar:1991 from:0 till: 14816
 bar:2011 from:0 till: 10600
 bar:2014 from:0 till: 10459
 bar:2015 from:0 till: 10422
 bar:2016 from:0 till: 10406
 bar:2018 from:0 till: 10352

PlotData=

 bar:1857 at: 5740 fontsize:s text: 5.740 shift:(-10,5)
 bar:1877 at: 6796 fontsize:s text: 6.796 shift:(-10,5)
 bar:1897 at: 6796 fontsize:s text: 6.796 shift:(-10,5)
 bar:1910 at: 7162 fontsize:s text: 7.162 shift:(-10,5)
 bar:1930 at: 8614 fontsize:s text: 8.614 shift:(-10,5)
 bar:1950 at: 11277 fontsize:s text: 11.277 shift:(-15,5)
 bar:1970 at: 12641 fontsize:s text: 12.641 shift:(-15,5)
 bar:1991 at: 14816 fontsize:s text: 14.816 shift:(-15,5)
 bar:2011 at: 10600 fontsize:s text: 10.600 shift:(-15,5)
 bar:2014 at: 10459 fontsize:s text: 10.459 shift:(-15,5)
 bar:2015 at: 10422 fontsize:s text: 10.422 shift:(-15,5)
 bar:2016 at: 10406 fontsize:s text: 10.406 shift:(-15,5)
 bar:2018 at: 10352 fontsize:s text: 10.352 shift:(-15,5)

Fonte: Instituto Nacional de Estadística 1857-2011

## Historia 
miniatura|esquerda|200px|Estatua de Julio Camba.

Atópanse restos paleolíticos na praia das Sinas e achados da Idade de Bronce en Tremoedo e Baión. Ademais hai restos castrexos en Baión, existen referencias escritas ao chamado *Castro Lupus*, que se cre que estaba no monte Lobeira, e hai unha ponte romana coñecida como a "ponte dos padriños", en Ponte Arnelas. Consérvase tamén un pequeno tesouro de 717 moedas atopado en Tremoedo.

A fundación de Vilanova de Arousa data do século VII, cando foi construído o mosteiro de Calogo, do que aínda se conserva a torre do campanario. A vila foi queimada polas incursións normandas da Idade Media, que cobizaban os tesouros da Catedral de Santiago de Compostela.

No século VI, durante a expansión do cristianismo nestas terras, estableceuse unha organización baseada na división en parroquias. Estas son, dentro de Vilanova de Arousa, as de András, Baión, Caleiro, Deiro, Tremoedo e Vilanova. A fundación do mosteiro de Calogo en Vilanova de Arousa, atribuída a San Froitoso no século VII, e a presenza do Castelo de Lobeira, son unha proba da expansión do cristianismo e da necesidade de defender Compostela das incursións estranxeiras, especialmente dos normandos, e de resgardar unhas terras de importancia económica pola explotación mariña e a produción de sal.

Xa entrado o século XII, as posesións da mitra compostelá aumentan, achándose entre elas as igrexas de Baión, Santa María de Caleiro co seu casarío e parte de Deiro.

Entre as torres e pazos de Vilanova de Arousa cómpre citar os sitos en Baión (pazos de Fontán e do Cabido) e na vila (torre de Calago, pazo do marqués de Bolaños -convertido en fábrica de salgadura- e pazo do Cuadrante -casa natal de Ramón María del Valle-Inclán e hoxe en día casa museo). Da fortaleza da rúa Nova, en András, do século XIV, apenas fica unha torre e o pazo construído máis tarde nas súas terras. A orixe deste pazo remóntase ó 1738 e foi levantado por Miguel Inclán Santos, de familia vilanovesa de tradición mariñeira, tras regresar enriquecido de América, e cuxa continuidade asegurou no 1751 coa fundación dun vínculo e morgado que lle transferiu á súa irmá, Antonia de Inclán, casada con Pablo del Valle.

No ano 1996 o concello da Illa de Arousa escindiuse do de Vilanova de Arousa, pasando a ter a Illa 15.198 habitantes e Vilanova 10.431.

## Recursos 
Vilanova ten un litoral costeiro de 20&nbsp;km e atópase fronte á Illa de Arousa. En canto á importancia de Vilanova como porto pesqueiro, no século XVI abastecía de peixe a Castela e as súas ostras escabechadas eran moi estimadas . A chegada de cataláns con novas técnicas de aproveitamento dos recursos marítimos orixinou a creación de fábricas de salgado que foron as precursoras das industrias conserveiras actuais, numerosas en toda a comarca e importante fonte de riqueza.

Vilanova de Arousa pertence ó val do Salnés, de cuxa riqueza agrícola dan fe numerosas crónicas dende a Idade Media. Vilanova forma parte do territorio da Denominación de Orixe Rías Baixas, viño que é producido por numerosas adegas no concello. Destaca pola súa extensión o Pazo Baión.

## Cultura 
### Arquitectura 
* Casa natal de Valle-Inclán, do século XVI, declarada Monumento Histórico-Artístico.
* Casa natal dos irmáns Camba, Julio e Francisco, en Vilamaior.
* Pazo da rúa Nova en András.
* Torre de Miranda, en Caleiro.
* Igrexa de Santa María de Caleiro, de orixe románica e que conserva elementos da fábrica medieval (ábsida, canzorros...).

## Vilanova na literatura popular 
* *Aí vén o maio/ polo pico de Lobeira,/ vén a patadas/ ca filla da Oleira* .
* *As mozas de Vilanova/ dicen que non beben viño/ e debaixo do mantelo/ levan o xarro escondido* .

## Galería de imaxes 

Ficheiro:Vilanova de Arousa.Galicia.02.jpg|Igrexa.
Ficheiro:Vilanova de Arousa.Desembocadura do río Currás.Galicia.02.jpg|Desembocadura do río Currás.
Ficheiro:Vilanova de Arousa.Galicia.24.jpg|Ramón María del Valle-Inclán.
Ficheiro:Pazo Baion 01-01.jpg|Pazo Baión.
Ficheiro:Lugar de Lobeira, Vilanova de Arousa.jpg|Monte de Lobeira.
Ficheiro:Vilanova de Arousa.Galicia.18.jpg|Vista xeral.
Ficheiro:SolporTerrón.jpg|Solpor na praia do Terrón

## Parroquias 
## Lugares de Vilanova de Arousa 
Para unha lista completa de todos os lugares do concello de Vilanova de Arousa vexa: Lugares de Vilanova de Arousa.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* . *Historia municipal de Vilanova de Arousa, 1835-1945*, 2007. Deputación de Pontevedra. ISBN 978-84-8457-294-7.
### Outros artigos 
* Danza do abellón
### Ligazóns externas 
* Asociación Cultural Amigos de Valle-Inclán , dedicada a investigación da vida e obra de Valle-Inclán.
* Concello de Vilanova de Arousa.