As mulleres na sociedade muisca

Este artigo describe o papel da **muller na sociedade** dos muiscas, os habitantes orixinarios do Altiplano Cundiboyacense (os Andes colombianos) antes da conquista española na primeira metade do século XVI. A súa desenvolvida sociedade era unha das catro grandes civilizacións de América.

As mulleres eran importantes e eran consideradas iguais ós homes en moitos aspectos da súa sociedade. Porén, existía unha división de xénero das tarefas, e mentres que os homes eran os encargados da caza, da guerra e outras actividades, as mulleres eran as que sementaban os campos, preparaban a comida e a chicha e educaban os fillos. A participación nos rituais relixiosos era igual para ámbolos dous sexos. As deidades máis importantes da sociedade muisca eran femininas, Chía era a deusa da Lúa, Huitaca era deusa da liberación sexual e Bachué era a deusa nai do pobo muisca.

## A muller na sociedade 
Nas sociedades precolombianas, as mulleres formaron unha parte central na explicación do mundo, a estruturación da familia e a comunidade, a vida relixiosa, no traballo do campo, a mitoloxía, as artes, e en todos os aspectos da organización da sociedade. Nestas comunidades, a muller era o centro do nacemento da cultura. A fertilidade das mulleres xogou unha función central na rica agricultura dos muiscas. As mulleres eran criadas para o traballo de sementar e colleitar, preparar a comida, o traballo téxtil, a creación de cerámicas e as cerimonias sacras. O Código consistía nun sistema de penalizacións de malas prácticas, pero centrábase na estabilidade da sociedade, especialmente en casos de adulterio, trampas, incesto e violación. A infidelidade das mulleres era castigada obrigándoas a ter sexo cos dez homes máis feo da tribo.

As mulleres dos líderes das comunidades levaban saias á altura dos nocellos, mentres que as mulleres comúns levaban saias até os xeonllos. As doncelas e as concubinas eran chamadas *tegui*.

A maioría das culturas precolombianas que tiñan líderes femininas e condicións igualitarias entre o home e a muller, pasou por un proceso de transformación cara a un liderado masculino para a defensa dos seus territorios.

### Herdanza matrilinear do goberno 
As mulleres muiscas eran moi importantes na organización da familia e tamén moi importantes para os gobernantes muiscas. Os fillos pertencían á nai, e nos casos de herdanzas eran relacionados coa nai e non co pai. O novo *zipa* e *zaque* era escollido tradicionalmente entre os fillos máis vellos da irmá máis vella do anterior gobernante e a muller tiña a liberdade de convivir por un tempo para asegurarse de que a relación funcionase e fosen fértiles.

As excepcións á tradición da herdanza matrilineal do goberno presentáronse nas fases tardías da civilización muisca. No tempo da chegada dos conquistadores españois, o goberno de Tisquesusa foi sucedido polo do seu irmán, Sagipa.

### Rol na sociedade 
As mulleres muiscas eran consideradas importantes para transferir a súa fertilidade ás terras de cultivo, polo que eran as encargadas de sementar os campos, mentres que os homes se encargaban da pesca, da caza e de ir á guerra contra pobos veciños, como os panches. As mulleres tamén preparaban e vendían a bebida alcohólica dos muiscas, a chicha. Para preparar a chicha e axudar no proceso de fermentación, as mulleres mastigaban os grans de millo. Durante os rituais, que podían durar até quince días, as mulleres cantaban.

As mulleres tamén xogaban un importante papel na extracción do sal. Os muiscas tamén eran coñecidos como "o pobo do sal" polas súas minas de sal de Zipaquirá, Nemocón e Tausa, que extraían evaporando auga en grandes potas. Empregaban o sal na cociña, para a preparación de peixes e carnes secas e como produto da súa economía.

### Poligamia, poliamor e ritos sexuais 
Os muiscas, coma outras culturas precolombianas, practicaban a poligamia. As narracións sobre o número de mulleres varían moito, pero era común para os caciques da máis alta caste ter vinte esposas. Algunhas fontes falan mesmo de cen mulleres. Outras fontes menos fiables, como a de Vicente Restrepo do século XIX, falan de números de 300 mulleres. As esposas numerosas permitíronlles ós gobernantes muiscas máis destacados ter terras de cultivo meirandes que as castes inferiores.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*