Vila romana de Toralla

A **vila romana de Toralla**, é unha escavación arqueolóxica a ceo aberto dunha *vila romana* convertida en exposición-museo visitábel á beira da praia do Vao, en Coruxo (Vigo). Áchase no antigo eido de Mirambell, nun arboredo de acacias.

## Contexto histórico 
En Galiza localizáronse unha trintena de sitios arqueolóxicos romanos á beira do mar, identificados maiormente como *villae* costeiras dedicadas á explotación de recursos mariños: pesca, salgas, salinas...Boa parte delas estaban en Vigo e a súa contorna.

Toralla sitúase nas proximidades do *Vicus*, o núcleo urbano de orixe romana que, a partir do século I d.C., foi crecendo no centro do actual Vigo. No Vicus hai vestixios dun importante complexo manufactureiro e comercial relacionado co mar. Comprendía unhas extensas salinas, factorías de salga e quizais algunha pesqueira asociada. Polo século II esta sería a zona manufactureira máis importante do noroeste peninsular. Cara ao século III, período de crise monetaria, as salinas de Vicus deixan de funcionar. Despois xurdirán varias explotacións, sitios dedicados á obtención do sal, elaboración de salgas etc. Isto fai pensar que a produción, centralizada antes no Vicus, distribuirase por estas *villae* e factorías da ría.

## Toralla 
A *vila* de Toralla construíuse nun pequeno cabo que separa as praias do Vao e a de Canido, daquela unido á illa de Toralla por unha barra de area (de aí o nome de vao). Habitouse entre o 300 e 450 d.C., momento final do imperio romano, no que as *villae* terán un bo crecemento, tanto na Gallaecia coma nas demais provincias do imperio. A illa estivo poboada antes de que existise a *vila*, pois hai restos dun castro prerromano que sería abandonado contra o século I d.C. Atopáronse tamén restos dun cemiterio romano, quizais o dos habitantes da *vila*.

A illa crese que pertenceu á Igrexa durante séculos, até o século XIX, no século XX construíuse a ponte, unha urbanización, e unha torre de vivendas, destruíndo parte dos sitios arqueolóxicos da illa.

## As *villae* 
A *villa* (en singular) ou as *villae* (en plural) é unha casa; componse dun conxunto de edificacións, labores agrícolas, ou instalacións relacionadas co mar nas zonas costeiras coma esta. A *vila* existiu desde as orixes e en todos os territorios do imperio, pois é o tipo de asentamentos máis característicos do mundo rural romano.

Habíaas con gran variedade de tipos e tamaños: luxosas residencias, dedicadas ao lecer, grandes granxas, nas que poderían vivir máis de dous ou tres centenares de persoas; ou modestas explotacións produtivas como pode ser o caso de Toralla.

### A *vila* de Toralla  
A *vila* de Toralla era sobria, aínda así dispuña de certos elementos de confort e riqueza, como termas ou mosaicos. Como toda *vila* romana organizábase en dúas partes: a *pars urbana* ou edificios residenciais do propietario ou os serventes, e a *pars rustica*, ou construcións adxacentes relacionadas coa produción, que en Toralla serían unha salina, alpendres, celeiros e almacéns.

Defínese a partir de varias construcións independentes, situadas a pouca distancia unhas doutras, distribuídas de xeito funcional e adaptándose á topografía do terreo. Estas son:

* O edificio principal: a vivenda do *dominus* ou propietario, de planta rectangular tipo atlántica. As medidas teñen unha relación exacta de 3:1, que fai pensar que tivo unha planificación previa. O edificio organízase a partir dun corredor lonxitudinal, flanqueado por un pórtico con piares de madeira. Destacan unhas termas formadas por un baño frío, un temperado e un cálido. Estas termas, ademais de relax fornecían a calor necesaria para a vivenda grazas ao *hipocausto*, sistema de calefacción que consistía no paso de ar quente procedente dun forno, baixo o chan oco.
* O edificio secundario: a 4 m do principal, sería a área da servidume.
* As construcións rústicas, ou relacionadas coa parte produtiva da casa.

## O Museo 
Son os únicos restos dunha vila romana, do século IV, que se conservan en Galicia. Áchase emprazada dentro do que fora a leira da familia Mirambell, cuxos propietarios descubriron o sitio arqueolóxico e despois doaron o terreo ao concello de Vigo. Logo de anos de pescudas na leira de Mirambell, o museo abre en 2007. A *vila* está totalmente escavada e pódese visitar libremente seguindo as indicacións de paneis informativos. O recinto está coutado cun valado de madeira, mais a entrada é de balde.
En 2013 pensouse comezar as obras na vivenda Mirambell para realizar un Centro de Interpretación, as obras foron paralizadas polo achado de máis restos arqueolóxicos nos alicerces da mesma.

### Achado de marzo de 2013 
A vivenda da familia Mirambell construída en 1906 e modificada en varias ocasións ao longo do século XX, cuxo futuro inmediato pasaba por se converter no Centro de Interpretación da *vila* romana de Toralla, agochaba nos seus alicerces restos que fixeron paralizar os traballos en marzo de 2013. Muros, tellas e ladrillos en bo estado de conservación afloraron nas seis perforacións realizadas no edificio.

As primeiras teorías baralladas polos arqueólogos que traballaban na coutada apuntan a que a *vila* romana tiña unha dimensión máis grande có que se cría e có sitio arqueolóxico musealizado; polo que dende o concello díxose que habería que modificar a idea orixinal.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Toralla
### Ligazóns externas 
* "Toralla revive por un día la época romana en la inauguración del centro arqueológico" Faro de Vigo, 21 de xuño de 2014 .