Stelo

**Stelo** (plural: *steloj*; en galego "estrela") foi unha unidade monetaria utilizada polo movemento esperantista de 1945 a 1993, co propósito de crear unha moeda global. 

## Historia 
### Antecedente: o speso 
A necesidade de dispor dunha moeda circulante dotada dun valor fixo foi proposta por René de Sausure en 1907 e plasmouse en 1912 na cuñaxe de moedas coa denominación de speso (plural: *spesoj*) e co valor de 1.000 spesoj (*spesmilo*). Houbo tamén probas para emisión de moedas cos valores de 10 spesoj (ou *spesdeko*), 100 spesoj (ou *spescento*) e 10.000 spesoj (ou *spesdekmilo*).
[miniatura|180x180px|[Moeda dun *spesmilo* ou 1.000 *spesoj* (1912).

### Fundación da Liga Universal 
O 14 de abril de 1942, exactamente 25 anos despois da morte de Zamenhof, un grupo de esperantistas reuniuse na Haia para lembrar e honrar a súa figura. Os Países Baixos achábanse baixo a ocupación Nazi e o grupo xa experimentara a tiranía do Estado policial, posto que os esperantistas foron un dos grupos perseguidos polos nazis.

Logo da discusión, os esperantistas chegaron ao acordo de fundar a Liga Universal (en esperanto: *Universala Ligo*), como unha organización co obxectivo de pór en práctica a idea orixinal de Zamenhof: unir a humanidade en paz a través dunha linguaxe común. Usando o slogan "Un Mundo, un idioma, unha moeda", o grupo de esperantistas neerlandeses propuxo o uso do stelo como unidade monetaria.

Mesmo no primeiro período, en 1945, a Liga emitiu un cupón dun stelo, que foi válido ata 1950. Cada unha das novas emisións de cupóns estaba ideada para ser válida durante cinco anos. Estes cupóns utilizábanse para subscricións, anuncios, pagamentos de actividades etc. Os membros da Liga tamén recibían cupóns como gratificación por atraer novos membros ou como premios en competicións. Consonte o informe da revista *La Praktiko*, os esperantistas utilizaban adoito os cupóns como moeda, por exemplo, durante as súas conferencias mundiais. A Liga encargoulle á Real Casa da Moeda dos Países Baixos en Utrecht a encarga de cuñar grandes cantidades de moedas e o investimento ocasionado por esta operación recuperouse con tal rapidez que, en 1965, a Liga foi quen de emitir un cuarto valor, a moeda de 25 steloj, que á parte da súa versión común en cuproníquel contou tamén con outras en prata e en ouro.

### Estabilidade monetaria e valor fixo 
A idea de que o stelo tivese un valor fixo foi decaendo, agás nos membros máis vellos da Liga, e esta caeu nun silencio do que non saíu ata cando publicou a revista *La Praktiko*, cuxo derradeiro número apareceu en 1970. Mais a figura de Lawrence Mee supuxo un punto de inflexión na traxectoria da Liga Universal. En 1973, el e a súa muller introducíronse na dirección da Organización Mundial de Esperanto. Durante o seguinte ano, a Liga seleccionou uns poucos membros para liderar a súa renovación a través da cooperación coa Asociación Mundial para a Federación Mundial (posteriormente coñecida como Movemento Federalista Mundial) e coa Asociación Universal de Esperanto. Mee converteuse en tesoureiro da Liga en 1977.

Durante dous anos promoveron o desenvolvemento do stelo como unha unidade monetaria internacional e, logo de moitas discusións, concluíron que o stelo debía ser desvalorizado desde os catro floríns iniciais a só medio florín.

Dotar o stelo dun valor fixo implicaba que o seu poder adquisitivo a partir daquel momento seguiría a ser o mesmo e non estaría suxeito á inflación. Na data escollida do 1 de xaneiro de 1977, o poder adquisitivo do stelo pasaría a estar definido como medio florín neerlandés.

Outro dos membros da dirección da Liga, Willem P. Roelofs, pretendía darlle ao stelo un carácter totalmente diferente ao da idea de Hartl das unidades monetarias internacionais. Roelofs coincidía en que o stelo debía servir como base para as transaccións financeiras internacionais, mais só entre países que rexeitasen tratar con bancos comerciais. Mee, pola contra, mantiña a postura prevista pola Liga desde as súas orixes.

## Moedas emitidas 
### Emisión da Liga Universal (1959-1965) 
### Segunda emisión (2012) 
miniatura|220x220px|Uso do **stelo** durante as xornadas estivais *Somera Esperanto-Studado 2013*
Na década de 2010 fabricáronse tamén moedas de plástico coa denominación de stelo, que se utilizan para as transaccións en diferentes reunións e convencións celebradas polos esperantistas, sinaladamente entre as novas xeracións. Este novo stelo está gobernado por unha xunta que calcula os tipos de cambio e a protexe da especulación. Os valores emitidos son 1 stelo, e 3 e 10 steloj.

En novembro de 2014 usábase este stelo coa equivalencia de 1 euro = 4,189 steloj.

### Emisión conmemorativa de 2018 
Con motivo do 150 aniversario do nacemento de René de Saussure (1868-1943) emitiuse unha moeda conmemorativa en prata de 999 milésimas, cun peso dunha onza troy e un valor facial de 100 steloj. Da cuñaxe desta moeda encargouse a Casa da Moeda de Austria (*Münze Österreich*).

100 Steloj 2018 Averso.jpg 
100 Steloj 2018 Reverso.jpg 

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Klag, W. (2017). "Esperanto-Mono". En *Esperanto*. Universala Esperanto-Asocio. Nº 1.312. Abril. Páxinas 92-93. ISSN 0014-0635
* Mee, L. (2000). "De stabiele munteenheid van de esperantisten: de stelo ". En  *Jaarboek 2000 van het Europees Genootschap voor Munt- en Penningkunde*. Páxinas 147-160.
* Mee, L. (2005). "La stelo". En *Monato*.
* Cuhaj, G. S.; Michael, T. (2011). *Unusual World Coins*. Krause Publications. 
* Schiboleth, C. D. (2005). "Esperanto and the Dream of a World Currency: The Coinage of the Universala Ligo (1942-1993)". En *Australasian Coin & Banknote Magazine.*

### Outros artigos 
* Esperanto
* Moeda global