Hécuba

miniatura|300px|Hécuba ofrece o peplo a Atenea, implorando a axuda da deusa para Troia, tal como se describe na *Ilíada* VI, 286-311 (Antonio Canova, 1787, Museo de Canova, Possagno, Italia)

**Hécuba**, ou **Hécabe**, foi a segunda esposa do rei de Troia, Príamo. Rematada a Guerra de Troia coa morte do rei e o incendio da cidade, Hécuba foi entregada a Odiseo como botín de guerra, pasando de ser raíña a ser escrava.

Os diferentes mitógrafos discuten sobre os seus devanceiros: tradicionalmente é considerada filla de Dimante (ou Dimas), rei de Frixia (máis ou menos, no centro de Anatolia), coa ninfa Eunoe, ou ben con Glaucipe (filla do deus-río Escamandro). Pero tamén se afirma que foi filla do deus-río Sangario e a ninfa Evágora. O tráxico Eurípides, así como o poeta Virxilio considérana filla de Ciseo (ou Ciso), rei de Tracia, con Teleclea. E Apolodoro recolle todas estas versións.

## Descendencia 
O detalle máis característico de Hécuba foi a súa fecundidade, pois deu entre 14 e 19 fillos a Príamo, segundo cifras achegadas polos diferentes autores, e que se suman ós fillos habidos polo rei con diferentes concubinas. Cando Príamo acode ante Aquiles para suplicarlle que lle devolva o cadáver do seu fillo Heitor dille que tivo cincuenta fillos, "*dezanove naceron dun só ventre mentres que ós restantes paríronnos en palacio outras mulleres*".

A relación de fillos de Hécuba sería a seguinte: Heitor, Paris, Creúsa, Laódice, Políxena, Deífobo, Héleno, Casandra, Pamón, Polites, Antifo, Hipónoo e Polidoro. Outro fillo sería Troilo, pero procreado con Apolo, de quen tamén se afirma que sería o verdadeiro pai de Heitor.

## Hécuba, nai de Paris 
Próxima a dar a luz ó segundo fillo, Alexandre ou Paris, tivo un soño premonitorio. Víase parindo unha tea acesa que poñía lume a toda a cidade de Troia (e ós bosques do arredor), ou ben un feixe de leña do que saían numerosas serpes de lume. Tras consultar a distintos adiviños chegouse á conclusión de que o meniño que ía nacer terminaría provocando a ruína da cidade, polo que cumpría matalo ó nacer. Hécuba negouse, naturalmente, pero aceptou que fora *exposto* no monte Ida. Fíxose así pero, como adoita ocorrer nestes casos, o meniño foi recollido e salvado, para ser criado como pastor ata que, chegado ó estado adulto, se deu a coñecer como príncipe da cidade. Logo veu a viaxe a Esparta, o rapto de Helena e a destrución de Troia, cumpríndose a profecía de que provocaría a ruína da cidade.

Unha variante da lenda di que outro dos fillos de Príamo, o adiviño Ésaco advertira ó rei que o causante da ruína de Troia sería un meniño que nacería no palacio no día en que Ésaco ten esta visión, e que debía matar tanto ó cativo como á nai. Pero ese día á mañá naceu Munipo, fillo de Cila e Timetes, e Príamo mandou matar a este Munipo e á súa nai Cila. Á noite pareu Hécuba e Príamo perdonouna pero acatou o consello dos adiviños de expoñer ó meniño.

Mesmo hai outra variante máis. Héleno e Casandra, tamén fillos de Príamo e Hécuba, eran dous irmáns xemelgos con capacidade de adiviñar o futuro. Os meniños advertiron ó pai que tiñan visións espantosas de Troia sendo destruída e consumida polo lume, cando vían o bebé. Príamo non lles prestou atención aínda cando a sacerdotisa de Apolo lle confirmara que podían ver o futuro.

Dun xeito ou outro, Paris foi criado por Axelao descoñecendo a súa orixe real (e descoñecendo Hécuba e Príamo a súa existencia). Príamo organizou uns xogos fúnebres en honor, precisamente, do seu fillo morto. Paris presentouse ós xogos e foi gañándoos un a un derrotando ós seus irmáns, ata que estes decidiron matalo. Paris refuxiouse baixo un altar e Axelao acudiu ante Príamo para confesar que se trataba do seu fillo perdido. Hécuba recoñeceu o axóuxere que Axelao lle mostraba, e que recollera das mans do meniño cando o atopou no monte. Así, Príamo recoñeceuno como príncipe de Troia e celebráronse sacrificios ós deuses. Pero os sacerdotes de Apolo insistiron na maldición que traía consigo e aconsellaron matalo, ó que Príamo se negou.

## Hécuba durante a guerra 
Nun momento da guerra, Odiseo, disfrazado de mendigo e con cicatrices pintadas no rostro, realizou unha incursión de espionaxe na cidadela de Troia, disque co obxectivo de convencer a Helena de que traizoase ós troianos. Helena, que o recoñeceu axiña baixo o seu disfrace, non revelou a súa presenza ós gardas de palacio e permitiu que Odiseo marchara sen problema para regresar ó campamento grego. Interesa agora engadir que tamén se asegura que Helena llo dixo a Hécuba e esta tampouco denunciou a presenza do inimigo no palacio, compadecida ante as bágoas e os discursos de Odiseo. Segundo Eurípides, cando Odiseo vén onda Hécuba para reclamar a Políxena, coa intención de sacrificala sobre a tumba de Aquiles, Hécuba bótalle en cara que o seu silencio lle salvou a vida e agora decide matarlle a filla.

Noutro momento de dominio grego, Heitor vese obrigado a pedir á Hécuba que faga sacrificios a Atenea para pedir a súa axuda para os troianos. A nai ofrece viño a Heitor e pídelle que descanse en palacio ó que el se nega vehementemente. Hécuba colleu o peplo máis fermoso de cantos tiña nas súas arcas, foi ó templo da deusa e colocouno sobre os seus xeonllos, á vez que promete sacrificarlle doce becerras dun ano sen amansar. Pero a deusa negoulle a axuda que solicitaban.

Cando se produce a Guerra de Troia, Príamo era demasiado vello para loitar, pero aínda así no último momento quixo coller a espada para defender o palacio cando os gregos xa entraban nel. Hécuba, que se refuxiara xunto as fillas, tivo que impedirllo e levouno a un altar de Zeus no fondo do palacio, cuberto por un loureiro sagrado, para poñerse baixo a protección dos deuses e así sobrevivir ou morrer xuntos. Non lle serviu de nada porque Neoptólemo, despois de matar ante el a Polites (outro fillo de Príamo), chegou onda o rei, arrancouno do altar polos pelos e degolouno, deixando o seu corpo decapitado e insepulto, dise que sobre a tumba de Aquiles.

Hécuba desempeña na guerra un papel secundario pero enchido de maxestade, como un verdadeiro símbolo do infortunio. Resulta significativo ver como ten que asistir á morte dos seus fillos, un a un, ó longo da guerra, especialmente cando observa desde o alto das murallas como Aquiles mata a Heitor e logo arrastra o seu cadáver fronte á muralla atado ó seu carro. Mortos xa tódolos seus fillos varóns, aínda terá que presenciar como Agamenón leva cativa a súa filla Casandra e como Neoptólemo, fillo de Aquiles, sacrifica a Políxena, outra filla, sobre a tumba do pai, pola suposta esixencia do fantasma deste. E cómpre lembrar que tamén ten que contemplar como o mesmo Neoptólemo mata a Astianacte, fillo de Heitor e neto seu, precipitándoo ó chan desde o alto da muralla, por decisión de Odiseo, ou ben foi o propio Odiseo que o matou. Isto pode explicar que para ela, ser entregada a Odiseo era o peor destino posible.

## Hécuba trala guerra 
miniatura|300x|esquerda|A vinganza de Hécuba (s. XVII, Museo de Belas Artes, Lión, Francia)

Tamén terá unha significación especial a morte do fillo máis pequeno, Polidoro. Este fora confiado por Príamo a Poliméstor, rei do Quersoneso e aliado seu en canto que estaba casado cunha filla de Príamo, Ilíone (ou Ilíona), á vez que lle encargara o coidado dun valioso tesouro co que pretendía garantir o futuro do rapaz. Trala caída de Troia e a morte de Príamo, Poliméstor decide apropiarse deste tesouro e mata a Polidoro, cuxo corpo botou ó mar para que nunca fose atopado. Pero os deuses fan que o mar devolva o cadáver xusto no momento en que Hécuba ía ser embarcada como escrava cara Grecia. Hécuba recoñeceuno e tramou a súa vinganza: finxindo non saber nada, mandou vir a Poliméstor coa escusa de confiarlle un tesouro que os gregos non coñecían. Poliméstor acode axiña, avaricioso coma ninguén, e Hécuba aproveita que o ten a man para arrincarlle os ollos, á vez que ordena ás súas criadas que maten os dous fillos de Poliméstor, que o acompañaban, diante del. Os gregos castigaron este acto e lapidárona pero baixo as pedras só apareceu unha cadela de ollos de lume; tamén se di que foi transformada en cadela cando fuxía dos soldados tracios de Poliméstor, ou ben o foi xa a bordo do barco que a levaba a Grecia, botándose logo ó mar. Na versión de que morreu lapidada polos gregos, atribúese precisamente a Odiseo o lanzamento da primeira pedra contra ela; na versión tracia conta que estes ían lapidala pero nese momento ela transformouse en cadela, chamada *Mera*, correndo dun lado a outro, polo que os tracios, asustados, preferiron retirarse.

Poida ser que este acto de vinganza contra os fillos de Poliméstor -inocentes en definitiva- fose a causa da súa metamorfose en cadela, como lle augura Poliméstor, xa cego (e, polo tanto, posuidor de propiedades adiviñatorias): "*Chegarás a ser unha cadela de acendida mirada*". Pero Ovidio fai constar que mesmo a deusa Hera declarara que Hécuba non merecera tal final.

Por esta transformación en cadela, Hécuba recibe a partir deste momento o nome de *Mera*, relacionada coa deusa da morte Hécate.

Hixino dános un final diferente. Poliméstor e Ilíone (lémbrese, filla de Príame e Hécuba) criaron a Polidoro como fillo propio, xunto ó seu fillo Deípilo. Cando os gregos tomaron Troia, ansiosos de acabar con toda a descendencia de Príamo, ofreceron a Poliméstor a man dunha filla de Agamenón e unha gran cantidade de ouro se mataba a Polidoro. Poliméstor aceptou pero matou, por erro, ó seu propio fillo Deípilo. Co tempo, Polidoro foi consultar no oráculo de Delfos polos seus pais, e recibiu como resposta que o seu pai morrera e a súa nai convertida en escrava. Cando regresou a Tracia e veu que nada diso era verdade, pois considerábase fillo de Poliméstor, pediu explicacións a Ilíone e esta lle contou a verdade: que eran irmáns, que os pais do que falaba o oráculo eran Príamo e Hécuba e que Poliméstor intentou matalo, por diñeiro. En vinganza, os dous irmáns cegaron e mataron a Poliméstor.

Outra tradición recolle que Hécuba puido deixar Troia con Héleno, Casandra e Andrómaca. Resulta que Héleno informara ós gregos das condicións que se debían cumprir para obter a vitoria sobre Troia e, ademais, tratara de disuadir a Paris da súa intención de raptar a Helena e impediu que os troianos botasen o cadáver de Aquiles ós cans e ás aves de rapina. E por estes servizos, os gregos perdoáronlle a vida e concedéronlle a liberdade, concedéndolle como premio a nai, a irmá e a cuñada. O grupo foi establecerse a Tracia, onde Hécuba sofre esa transformación e morre.

Pero a versión máis popular di que foi entregada a Odiseo como botín de guerra e que este pretendía que servira como escrava para a súa esposa Penélope, non con intención de convertela na súa concubina. Pero, no comezo da longa viaxe de regreso a Ítaca, recalan en Tracia e alí morrerá ela. Unha variante di que Hécuba soltaba tales improperios contra Odiseo e outros gregos que non houbo máis remedio que matala.

Pausanias fala da Fócida no libro X da súa *Descrición de Grecia*. Cando fala de Delfos describe con todo detalle as pinturas murais dunha casa, obra de Polignoto sobre a caída de Troia e a partida dos gregos. Unha das figuras que menciona é a de Príamo, e nesa pasaxe aproveita para engadir de Hécuba que "*Estesícoro na súa "Iliupersis" di que foi levada a Licia por Apolo*".

## Hécuba nas artes 
miniatura|300px|Hécuba armando a Heitor, ante Príamo (ánfora de figuras vermellas, 510 -500 a. C., procedente de Vulci, Colección de antigüidades greco-romanas de Múnic)

Cómpre destacar o papel protagonista de Hécuba nas traxedias *Hécuba* e *As troianas*, de Eurípides, onde actúa como representante das mulleres cativas de Troia, repartidas como botín de guerra entre os gregos e sen esperanza ningunha, fronte a Taltibio, heraldo de Agamenón, que actúa como representante dos comandantes gregos.

A imaxe de Hécuba será amplamente representada na cerámica grega nos distintos episodios da súa vida. Aparecerá en escenas familiares (con Paris ou con Heitor ) pero habitualmente nas relacionadas coa morte do seu home Príamo, dos seus fillos (sobre todo, de Heitor) ou do seu neto Astianacte. O episodio de Hécuba sacándolle os ollos a Poliméstor foi escasamente representada, pese ó seu dramatismo (Leonaert Bramer: *A dor de Hécuba*, c.1630; Giuseppe Maria Crespi: *A vinganza de Hécuba*, c. 1700 ).

File:Sarcophagus Hector MNA Reggio Calabria.jpg|Príamo e Hécuba (e Andrómaca, á esquerda), sobre a muralla de Troia, observan a Aquiles arrastrando o cadáver de Heitor (finais do s. II, Museo Arqueolóxico Nacional de Calabria)
File:Hécube BnF Français 599 fol. 28v.jpg|A raíña Hécuba (miniatura na colección *De mulieribus claris*, de Boccaccio, s. XV-XVI, Biblioteca Nacional de Francia)
File:Dream hecuba hi.jpg|O soño de Hécuba (Giulio Romano, s. XVI, Palacio Ducal de Mantua)
File:Hecuba.jpg|Hécuba cega a Poliméstor (Giuseppe Maria Crespi, primeira metade do s. XVIII, Museo de Belas Artes de Bruxelas, Bélxica)
File:Kuntze Death of Priam.jpg|Morte de Príamo (Tadeusz Kuntze, 1756, Castelo de Wawel, Cracovia)
File:Antonio Canova - La morte di Priamo (1787-1792) - Plaster - Possagno, Fondazione Canova.jpg|Morte de Príamo, con Hécuba, abatida, á esquerda (Antonio Canova, 1787, Museo de Canova, Possagno, Italia)
File:André-Joseph Allar - Hécube découvrant le cadavre de son fils Polydore.jpg|Hécuba descobre o cadáver do seu fillo Polidoro (André-Joseph Allar, 1871, Museo Granet, Aix-en-Provence, Francia)

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
*  
* Esteban Santos, Alicia: "De princesas a esclavas en Troya (Heroínas de la mitología griega III)", en *Cuadernos de Filología Clásica* nº 17 (2007), 45-75.
*  
*  
*  
*  
*  
*  
*  
*  

### Outros artigos 
* Príamo
### Ligazóns externas 
* Iconografía de Hécuba] 
* Imaxes de Hécuba en *The Warburg Institute Iconographic Database*