open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Sinestesia

A **sinestesia** é un tropo que consiste en mesturar elementos que se corresponden con percepcións de diferentes sentidos "*fría mirada*" ou tamén sentimentos con percepcións sensoriais (visuais, olfactivas, gustativas...) como "*amarga vitoria*", "*doce vinganza*".

## Exemplos 
Dous exemplos tirados da literatura galega poderían ser as frases: *"Primaveras amargas"* ou ben *"áxiles cadros"*, da pluma de Manuel Antonio, na súa obra de poesía de vangarda titulada *De catro a catro*.

Na obra *Ás de bolboreta* (2009) de Rosa Aneiros, podemos atopar un parágrafo construído sobre a figura da sinestesia aplicada para a descrición da voz de Ana, unha das personaxes:

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Figura estilística
Antífrase

Unha **antífrase** é unha figura lóxica que consiste en atribuír a un elemento características contrarias ás súas, ou en afirmar exactamente o contrario do que se di.

## Exemplos
* *Bonita contestación!*
* *Non levo moito esperando, acabo de chegar.*

## Véxase tamén
* Figura estilística
Antítese

A **antítese**  é unha figura retórica de pensamento, consistente nun tropo que opón elementos contrarios.

## Exemplos
*No soneto, de Miro Villar, "Miro os meus dedos orfos":
:::::*MIRO OS MEUS DEDOS ORFOS, AS VEAS IMPREGNADAS*
:::::*de esperanzas **molladas** nos **húmidos** latexos*
:::::(...)
:::::*Todo agora é silencio **seco**, que me tortura*
*No poema "Souben amar" (no poemario *Códice Calixtino* de Luz Pozo Garza):
:::::*rúas **escuras*** (verso 3)
:::::*tempo **luminoso*** (verso 14)

*En "Negra sombra" (*Follas Novas*, de Rosalía de Castro). Obsérvese que ademais hai homeoptoto.
:::::*Si **cantan**, es ti que **cantas***
:::::*Si **choran**, es ti que **choras***

*En "A gaita gallega" (*Cantares Gallegos*, de Rosalía de Castro).
:::::*Non **canta**, que **chora***

*En "Cada noite eu pensando choraba..." (*Follas Novas*, de Rosalía de Castro).
:::::*tras da **noite** topaba ca **aurora***
Ironía

A **ironía** é un tropo, un tipo de recurso estilístico, consistente en expresar unha idea con palabras que indican aproximadamente o contrario do que se quere dicir.

## Véxase tamén
### Outros artigos
*Figura estilística
*Retranca (náutica)
Terminoloxía poética

Substantivos pertencentes ó campo semántico da poesía:

*Aférese
*Alba
*Alegoría
*Alexandrino
*Aliteración
*Amplificación
*Anacoluto
*Anacreóntica
*Anacruse
*Anadiplose
*Anáfora
*Anapéstico
*Anfibráquico
*Anisosilabismo
*Antífrase
*Antítese
*Antonomasia
*Apócope
*Apóstrofe
*Arrolo
*Arte maior
*Arte menor
*Asíndeto
*Asíndeto
*Asonante
*Ata-fiinda
*Bailada
*Balada
*Barcarola
*Braquiloxía
*Braquistiquio
*Caderna vía
*Calembur
*Caligrama
*Canción
*Cancioneiro
*Cantidade
*Cantiga
*Cantiga de amigo
*Cantiga de amigo
*Cantiga de amor
*Cantiga de berce
*Cantiga de escarnio e maldicir
*Cantiga de labor
*Cantiga de mestría
*Cantiga de refrán
*Cantigas de romaría
*Catáfora
*Cesura
*Circunlocución
*Cobras
*Comparación
*Complexión
*Computo silábico
*Concatenación
*Consonante
*Cortexo
*Cosaute
*Cuarteta
*Cuarteto
*Cuarteto lira
*Dactílico
*Decasílabo
*Décima espinela
*Décima irregular
*Desafío
*Descordo
*Dialefa
*Diérese
*Digresión
*Diloxía
*Disposición
*Disposición acróstica
*Disposición en amálgama
*Disposición en políndromo
*Disposición mesóstica
*Disposición teléstica
*Dobre
*Dodecasílabo
*Égloga
*Elexía
*Elipse
*Enálaxe
*Encabalgamento
*Endecha
*Enumeración
*Epanadiplose
*Epanalepse
*Epéntese
*Epífora
*Epigrama
*Epínome
*Epitalamio
*Epíteto
*Estanza
*Esticomitia
*Estrambote
*Estrofa
*Estrofa alcaica
*Estrofa sáfica
*Exclamación retórica
*Expolitio
*Fiinda
*Fonosimbolismo
*Función poética
*Glosa
*Gozo
*Hemistiquio
*Hendecasílabo
*Heptasílabo
*Heterotiquio
*Hexasílabo
*Himno
*Hipálaxe
*Hipérbato
*Hipérbole
*Hipóstase
*Histetoloxía
*Homeoptoto
*Iámbico
*Idilio
*Interpretación
*Interrogación retórica
*Ironía
*Isosilabismo
*Isotiquio
*Isotopía
*Lai
*Leixaprén
*Letrilla
*Lira
*Lírica
*Lírica cancioneiril
*Lítote
*Madrigal
*Mariñas
*Menestrel
*Metáfora
*Metonimia
*Métrica
*Mordobre
*Muiñeira
*Octosílabo
*Oda
*Oitava
*Oitava real
*Oxímoro
*Palabra
*Palabra perduda
*Palabra rima
*Panxoliña
*Paradiástole
*Paradoxo
*Paráfrase
*Paragoxe
*Paralelismo
*Parataxe
*Pareado
*Paréntese
*Paronomasia
*Parrafeo
*Partimen
*Pastorela
*Pentasílabo
*Perífrase
*Pleonasmo
*Poema
*Poema en prosa
*Poemario
*Poesía
*Poética
*Poliptoto
*Polisíndeto
*Pranto
*Prosopopea
*Prótese
*Quinteto
*Quintilla
*Redondilla
*Redondillo maior
*Redondillo menor
*Refrán
*Reticencia
*Retruécano
*Rima
*Rima derivada
*Rima equivoca
*Rima femia
*Rima macho
*Ritmo
*Romance heroico
*Rondel
*Sarcasmo
*Sátira
*Segrel
*Seguidilla
*Seguidilla
*Seguidilla con bordón
*Serventesio
*Sexta rima
*Sexteto-lira
*Sexteto paralelo
*Sexteto romántico
*Sextilla
*Sextina
*Silepse
*Silepse
*Silva
*Símbolo
*Símil
*Similicadencia
*Sinalefa
*Síncopa
*Sinécdoque
*Sinérese
*Sinestesia
*Sirventés
*Soldadeira
*Soledad
*Sonetillo
*Soneto
*Tenzón
*Tercerilla
*Tercetos
*Tercevilla
*Tipograma
*Tmese
*Ton
*Trobador
*Trocaico
*Verso
*Verso de gaita galega
*Versolibrismo
*Vilancico
*Vilancico
*Xograr
*Ceugma

## Véxase tamén
### Outros artigos
*Figura estilística
Alexandrino

Chámase **alexadrino** o verso de catorce sílabas composto de dous hemistiquios heptasílabos con acento na sexta.

## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Figura estilística
* Poesía
* Terminoloxía poética
Anisosilabismo

O **anisosilabismo** (do grego ἀν- "non" e ἴσος "igual", é dicir "desigual", e de συλλαβή "conxunto") é un recurso estilístico da lírica, consistente en utilizar versos de diferente cómputo silábico nunha mesma composición poética.

É frecuente nos cantares de xesta casteláns.

## Véxase tamén
*Terminoloxía poética.
Arte maior

Un verso de **arte maior** é aquel con nove ou máis sílabas. Por extensión, chámase composicións de arte maior ás feitas con estes versos.

## Véxase tamén
*Arte menor
*Figura estilística
*Poesía
*Terminoloxía poética
Arte menor

Un verso de **arte menor** é aquel con oito ou menos sílabas. Por extensión, chámase composicións de arte menor ás feitas con estes versos.

## Véxase tamén
*Arte maior
*Figura estilística
*Poesía
*Terminoloxía poética
Jorge Guillén

**Jorge Guillén**, nado en Valladolid o 18 de xaneiro de 1893 e finado en Málaga o  6 de febreiro de 1984, foi un poeta español, membro da Xeración do 27.

## Traxectoria 
Estudou en España, Suíza e Alemaña, doutorouse en letras pola Universidade de Madrid e foi profesor nas Universidades de Murcia e Sevilla e lector na Sorbona e Oxford.

Considerado o discípulo máis directo de Juan Ramón Jiménez, pola súa inclinación á poesía pura. Publicou a súa primeira colección de poemas en 1928, *Cántico* (edición definitiva 1950).

En 1938 por mor da guerra civil española exiliouse e viviu en Colombia, México, Porto Rico e sobre todo nos Estados Unidos. En 1976 recibiu o primeiro Premio Cervantes.

*Clamor* é unha obra pesimista, observa a miseria, guerra, dor e morte, consta de tres volumes: *Maremágnum* (1957), *Que van a dar en el mar* (1960) e *A la altura de las circunstancias* (1963).

## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Fundación Jorge Guillén 
* Portal consagrado a Jorge Guillén
Juan Larrea

**Juan Larrea**, nado en Bilbao en 1895 e finado en Córdoba, Arxentina, en 1980, foi un escritor español en francés e castelán.

## Traxectoria
Licenciouse en letras e ingresou no corpo de arquiveiros, pola súa amizade con Gerardo Diego e Vicente Huidobro interesouse pola poesía, que sentía como un refuxio fronte ao mundo mediocre que o rodeaba. En 1926 marcha a París e con César Vallejo funda a revista *Favorable-París-Poema*, viaxa por América e estuda as culturas precolombianas con fervor. Trala guerra civil española exilíase definitivamente en América.

A súa escrita poética, na súa maior parte en francés, é debedora das vangardas, en especial do surrealismo, no que amosa unha audaces imaxes e un irracionalismo radical cunha sintaxe lúcida e clara.
Placa tectónica

[miniatura|400px|dereita|Placas tectónicas principais e menores da [Terra.]]
miniatura|300px|Tectonics plates (preserved surfaces)

Unha **placa tectónica** é unha porción de litosfera limitada por zonas de converxencia e/ou zonas de subdución. Actualmente, a Terra ten sete placas tectónicas principais e moitas máis sub-placas de menores dimensións. Segundo a teoría da Tectónica de placas, as placas tectónicas son criadas nas zonas de diverxencia, ou zonas de rift, e son consumidas en zonas de subdución. É nas zonas de fronteira entre placas que se rexistran a gran maioría dos terremotos e erupcións volcánicas.

## Lista de placas tectónicas
### Placas principais
* Placa africana
* Placa antártica
* Placa eurasiática
* Placa indoaustraliana
* Placa pacífica (rodeada polo Círculo de Fogo do Pacífico)
* Placa norteamericana
* Placa suramericana

### Placas menores
*Placa Adriática
*Placa da Anatolia
*Placa Arábica
*Placa Caribeana
*Placa da Carolina
*Placa de Cocos
*Placa Leste-Americana
*Placa de Gorda
*Placa Helénica
*Placa Indiana
*Placa australiana
*Placa Iraniana
*Placa Juan de Fuca
*Placa de Nazca
*Placa de Filipinas
*Placa da Somalia
*Placa de Scotia
*Placa de Sunda
*Placa de Tonga

## Véxase tamén
### Outros artigos
*Tectónica de placas
*Continente
Emilio Prados

**Emilio Prados Such**, nado en Málaga o 4 de marzo de 1899 e finado en Cidade de México o 24 de abril de 1962, foi un poeta español, membro da Xeración do 27.

## Traxectoria 
En 1914 trasladouse a Madrid para estudar, e residiu na Residencia de Estudiantes, alí coñeceu a Juan Ramón Jiménez, que foi vital para a súa inclinación poética e máis tarde a Federico García Lorca, Salvador Dalí e Luis Buñuel entre outros.

En 1921 o agravamento dunha enfermidade pulmonar que padecía dende a infancia obrígao a acudir a sanatorio suízo para tratala, durante a súa reclusión aproveita para ler e escribir, trala súa recuperación en 1922 seguiu cursos nas universidades de Berlín e Friburgo, e en París coñeceu a Pablo Picasso.

En 1924 volta a Málaga, xunto a Manuel Altolaguirre fundou a revista literaria *Litoral*, e en 1925 convértese no editor da casa editorial Sur, onde foi o responsable da publicación de moitas das obras dos membros da Xeración do 27, durante a Segunda República Prados dedicou boa parte do seu tempo a actividades políticas ao tempo que escribía poesía comprometida.

Trala sublevación militar que dá comezo á guerra civil española, Prados marcha a Madrid e únese á Alianza de Antifascistas Españois, a súa recompilación de poesía de guerra, *Destino fiel*, gaña o Premio Nacional de Literatura en 1938. En 1938 trasládase a Barcelona e faise cargo, con Manuel Altolaguirre da editorial do Ministerio de Instrución Pública, trala vitoria franquista exiliase en París e en xullo de 1939 establécese en México.

Da súa produción no exilio destacan *Jardín cerrado*, *Penumbras* e *Río natural*, escritos entre 1940 e 1956, nelas a intriga amorosa é o único elemento que salva ao poeta da soidade, a morte e a desesperación.
Psicoloxía social

A **psicoloxía social** é un campo destacado da psicoloxía. Xurdiu para establecer unha ponte entre a psicoloxía e a socioloxía. O seu obxecto de estudo é o comportamento dos individuos cando están en interacción. A Psicoloxía Social pode ser definida como o condicionamento que os procesos mentais impoñen á vida social do home, ao mesmo tempo que as diversas formas da convivencia social inflúen na manifestación concreta dos mesmos.

## Historia 
A psicoloxía social naceu a mediados do século XIX, na Alemaña, grazas ao traballo de Wilhelm Wundt, quen creou o primeiro laboratorio de psicoloxía en Leipzig.

En 1895, o científico social francés Gustave Le Bon (1841-1931) presentou, no seu pioneiro traballo sobre a *Psicoloxía das Multitudes*. Nel formulaba a proposición básica para o entendemento dunha psicoloxía social: sexan cales sexan os individuos que compoñen un grupo, por semellantes ou dispares que sexan o seu modo de vida, as súas ocupacións, o seu carácter ou a súa intelixencia, o feito de teren sido transformados nun grupo fainos posuidores dunha especie de mente colectiva que os fai sentir, pensar e actuar de maneira moi diferente daquela pola cal cada membro del, tomado individualmente, sentiría, pensaría e actuaría, en caso de que se encontrase en estado de illamento. Esa proposición e os argumentos de Le Bon para xustificala, serviu de parámetro para o estudo sobre Psicoloxía de Grupo publicado por Sigmund Freud en 1921.

A Psicoloxía Social acada especial desenvolvemento nos Estados Unidos de América a comezos do século XX, sendo Floyd Allport considerado o precursor desta disciplina con carácter científico. Porén, será o psicólogo alemán Kurt Lewin o fundador da psicoloxía social moderna.
Nova Deli

**Nova Deli** (en , *Nai Dilli*) é desde 1931 a capital da República da India, antes diso a capital era Delhi, e sede dos poderes executivo, lexislativo e xudicial do Goberno da India. Está situada na metrópoles de Delhi e é un dos seus nove distritos.

A cidade foi planeada e construída como a cidade capital e foi chamada así cando os gobernantes ingleses mudaron a capital da India británica a esta cidade en 1911 desde Calcuta. Foi construída ao sur da antiga área urbana. Hoxe continúa sendo a capital da India independente.

Está situada dentro da metrópoles de Delhi e é unha das cidades de máis rápido crecemento no mundo cunha poboación de 14 millóns de habitantes. Nova Deli é un dos nove distritos de Delhi. A área total da cidade é de 42,7&nbsp;km².

miniatura|200px|dereita|O Portón da India, situado no corazón de Nova Deli.
miniatura|200px|Templo do loto.
A planificación da cidade foi desenvolvida polo arquitecto Edwin Lutyens. A maior parte das institucións do goberno central da India aínda están situadas nesta área.

[240px|Nova Deli situada no centro de [Delhi.]]

## Véxase tamén
1895

## Acontecementos 
* O poeta galego Eduardo Pondal publica, na Coruña, o poema "A campana d'Anllóns".
* O mecánico Charles Fey de San Francisco inventa a primeira máquina comecartos a que puxo de nome *Liberty Bell*.
* 9 de febreiro - Invención do voleibol nos Estados Unidos.
* 22 de decembro - Röntgen fai a primeira radiografía da historia.
* 28 de decembro - Os irmáns Lumière mostran por primeira vez ao público o filme ''L'Arrivée d'un Train en Gare*, no Grand Café, no Boulevard des Capucines. É considerada a data do nacemento do cine pola maioría dos historiadores.
miniatura|175px|*La Tierra Gallega, periódico bisemanal de intereses regionales''. n.º&nbsp;60. 10/3/1895.
## Nacementos 
* 23 de xaneiro - Juan Tizón Herreros, escritor e político galego (m. 1945).
* 14 de abril - José Rodríguez de Vicente, xornalista e actor galego (m. 1958).
* 5 de maio - Francisco Pérez Leirós, político e sindicalista galego (m. 1971).
* 18 de maio - Augusto César Sandino, revolucionario nicaraguano (m. 1934).
* 26 de maio - Manuel García Paz, escritor galego (m. 1990).
*26 de maio - Dorothea Lange, fotoxornalista estadounidense (m. 1965).
* 2 de xullo - Luís Iglesias Iglesias, científico galego.
* 9 de xullo - Fuco Gómez, escritor e político galego (m. 1972).
* 12 de xullo - Richard Buckminster Fuller, enxeñeiro e inventor estadounidense.
* 24 de xullo - Robert Graves, escritor británico (m. 1985). 
* 26 de agosto - Jerzy Kurylowicz, lingüista polaco.
* 18 de setembro - Xosé Mosquera Pérez, mestre galeguista (m. 1965).
* 4 de outubro - Richard Sorge, espía da Unión Soviética.
* 10 de outubro - Lin Yutang, escritor chinés (m. 1976).
* 9 de novembro - Xoán Xesús González, xornalista, avogado e político galego (m. 1936).
* 12 de novembro - Dolores Ibárruri «la Pasionaria», dirixente do Partido Comunista de España (m. 1989).
*14 de decembro - Pepito Arriola, músico galego (m. 1954).
* 17 de decembro - Ánxel Casal, editor e político galego.
* 18 de decembro - Luís Pimentel, poeta galego.

## Mortes 
* 26 de xaneiro - Arthur Cayley, matemático británico (n. 1821) 
* 5 de marzo - Henry Rawlinson, soldado e orientalista británico (n. 1810).
* 9 de marzo - Leopold von Sacher-Masoch, escritor e xornalista austríaco (n. 1836).
* 19 de maio - José Martí, líder do movemento de independencia de Cuba.
* 22 de maio - Isaac Peral, científico e mariño español (n. 1851).
* 30 de xuño - Jacinto Romualdo López, escritor e político galego (n. 1808).
* 6 de xullo - Giuseppe Prinzi, escultor italiano (n. 1825).
* 5 de agosto - Friedrich Engels, intelectual parceiro de Karl Marx (n. 1820).
* 26 de agosto - Friedrich Miescher, biólogo suízo (n. 1844).
* 26 de setembro - Juan Manuel Paz Novoa, xornalista e político galego.
* 28 de setembro - Louis Pasteur, químico e microbiólogo francés (n. 1822).
Pedro Salinas

**Pedro Salinas y Serrano**, nado en Madrid en 1891 e finado en Boston en 1951, foi un poeta español, membro da Xeración do 27.

## Traxectoria 
Doutor en filosofía e letras, entre 1914 e 1917 foi lector de castelán na Sorbona,

A etapa do exilio está formada por *El contemplado* (1946), extenso poema no que dialoga co mar de San Xoán de Porto Rico; *Todo más claro y otros poema*s (1949) e a obra póstuma *Confianza* (1955), afirmación gozosa da realidade vivida.

Entre a súa obra narrativa destaca *La bomba increible* (1950), novela sobre os horrores da bomba atómica, e *El desnudo impecable y otras narraciones* (1951).

## Notas
Alexandre Herculano

**Alexandre Herculano de Carvalho e Araújo**, nado en Lisboa o 28 de marzo de 1810 e finado en Vale de Lobos (Santarém) o 13 de setembro de 1877, foi un escritor romántico e historiador portugués. Escritor da xeración romántica, desenvolveu os temas da incompatibilidade do home co medio social, e afirmou a responsabilidade ética do escritor.

## Traxectoria 
Naceu no seo dunha familia de clase media, a cegueira do seu pai impídelle acudir á universidade e ten que ocupar o seu posto de funcionario. En desacordo co absolutismo monárquico participou en agosto de 1831 nunha revolta contra do absolutismo miguelista, e viuse obrigado a fuxir a Inglaterra para exiliarse en Francia, alí as lecturas de Augustin Thierry, François Guizot ou Victor Hugo marcaríano fondamente. En 1832 integrado na expedición de Pedro IV de Portugal volveu a Portugal e dirixe a biblioteca de Porto ata 1836, trasladouse a Lisboa e en 1837 asumiu a dirección do xornal * Panorama* e no xornal tamén publicou narracións históricas e algúns estudos.

En 1840 saíu elixido deputado polo Partido Cartista (conservador), en desacordo co golpe de estado de Costa Cabral deixou a política, accedeu ao posto de bibliotecario de Ajuda, dedicouse a estudar e escribir. En 1843 apareceu *O Bobo*, en 1844 publicou *Eurico, o Presbítero* e *O Pároco da aldeia*, como historiador publicou *História de Portugal* (1846-1850), a primeira escrita con rigor histórico, e *História da Origem e Estabelecimento da Inquisição em Portugal* (1853-1859).

En 1851 tralo golpe de estado da Regeneração, Herculano colaborou co novo goberno, pero o seu enfrontamento con Fernando Pereira de Melo, entón ministro de obras públicas, levouno á oposición e a concorrer ás eleccións municipais en Belém, do que saíu elixido alcalde e fundou en 1856 o Partido Progresista Histórico. En 1866 retirouse ao campo, preto de Santarém, onde morreu.

## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Alexandre Herculando no Colégio São Francisco (Limeira, Brasil)
Verme

[miniatura|dereita|Verme na praia de Barraña ([Boiro).]][miniatura|dereita|Verme fotografado en Barraña ([Boiro).]]

**Verme** é unha denominación popular de calquera animal invertebrado de corpo brando e alongado, sen esqueleto nin extremidades articuladas, que se despraza arrastrándose. Non corresponde a ningunha clasificación taxonómica.

Outras denominacións populares igualmente xenéricas son *becha, becho, bechoco, bicha, bicho, bichoca, bichoco, coca, coco* ou *ronco*.

Con nome de *verme* desígnanse habitualmente:
# Algúns parasitos intestinais, tamén chamados lombrigas.
# As larvas vermiformes de insectos.
# As eirugas. 
# As miñocas.

Nalgúns casos designa un insecto determinado, como é o caso do vagalume (verme da luz, verme canteiro ou verme carpinteiro) ou do verme da seda (larva dunha bolboreta da familia dos bombícidos (*Bombyx mori*).
Asiria

**Asiria** foi un país da antigüidade situado no suroeste asiático na antiga Mesopotamia, no val do río Tigris cuxos límites foron: ó norte das montañas de Armenia, ó sur Caldea (Babilonia), ó leste a Media e ó oeste Mesopotamia.

A cidade máis importante achábase ás beiras do Tigris, ó lado do templo da súa principal divindade Assur; a cidade tamén se chamaba Assur ou El-Assur e o país tomou o mesmo nome denominándose Asiria. Outras cidades importantes foron Nínive, Harran, Nimrud, Dur-Sarrukîn (actualmente chamada Khorsabad). A civilización asiria é moi antiga. Así o confirman os achados arqueolóxicos que apareceron entre as dunas de Nimrud e Khorsabad.

## Historia 
Sometidos ó principio á dominación de Sumer, e despois á de Acad, os asirios fan a súa aparición na Historia no transcurso da primeira metade do terceiro milenio a. C. (fundación de Assur). No século XVIII a. C. construíron o primeiro Imperio (reino de Samši-Adad I) pero o seu desenvolvemento foi roto por Babilonia (conquista de Hammurabi). A potencia asiria manifestouse novamente no século XII a. C. con Teglatfalasar I (1112-1074 a. C.), vencedor dos arameos e grazas á súa organización militar impúxose plenamente baixo o reinado de Teglatfalasar III (746-727 a. C.), que anexionou Siria e exerceu o seu control sobre Babilonia. Baixo a dinastía dos Sargónidas, comezada por Sargón II (721-705 a. C.), Asiria coñeceu unha prosperidade sen precedentes, estendeuse por toda Asia occidental desde Persia ata o Mediterráneo, e chegou ata Tebas e Exipto, sometido por Assurbanipal (669-631 a. C.). As súas grandes cidades son Assur, Nínive, Nimrod e Dũr-Sarrukîn (na actualidade, Korsabad, cidade de Iraq), nova capital dos Sargónidas. Pero a inmensidade deste imperio fíxoo vulnerable: afundiuse definitivamente no 614-612 a. C. (caída de Nínive), incapaz de resisti-los ataques dos exércitos medos e dos babilonios.

## Arte 
[miniatura|esquerda|299px|Mapa do Imperio Neoasirio, entre os séculos [século-XIX|XIX&nbsp;a.&nbsp;C. e VIII&nbsp;a.&nbsp;C..]]

A arte asiria caracterízase polas súas enormes construcións de ladrillo (ruínas mal conservadas de palacios, de templos, de elevados cigurats polícromos) pola súa escultura maciza (moi poucas estatuas exentas e numerosos baixorrelevos de alabastro nos que figuran grandes escenas de caza), polas súas decoracións de ladrillo esmaltado e polas súas xemas gravadas en oco. Glorifica a guerra e a caza.

O Imperio mesopotámico estableceuse dende o século XVIII ó VII a. C.

## Véxase tamén
Histoloxía

A **histoloxía** é a disciplina que estuda todo o referente aos tecidos orgánicos: a súa estrutura microscópica, o seu desenvolvemento e as súas funcións. A histoloxía é parte da anatomía e identifícase en gran medida co que se chamou ás veces *anatomía microscópica*.

A existencia de tecidos só se recoñece sen discusión en dous grupos de organismos; a saber, as plantas vasculares (parte do reino Plantae) e os metazoos (parte do reino Animalia). Esta é a razón pola que se pode afirmar que existen dúas disciplinas separadas ás que se chama **histoloxía animal** e **histoloxía vexetal**, cada unha con contidos e técnicas diferenciados.

## Histoloxía animal 
Tipos de tecidos:

::* Tecido epitelial
::** Epitelio de revestimento
::** Epitelio glandular
::* Tecido conxuntivo
::** Tecido adiposo
::** Tecido unilocular
::** Tecido plurilocular ou multilocular
::** Tecido cartilaxinoso
::** Tecido óseo
::** Sangue
::** Tecido hematopoético
::* Tecido muscular
::** Tecido muscular estriado esquelético
::** Tecido muscular estriado cardíaco
::** Tecido muscular liso
::* Tecido nervioso

## Histoloxía Vexetal 
En histoloxía vexetal considéranse dous tipos de tecidos:

::* Tecidos simples, formados por un só tipo celular (parénquima e clorénquima).
::* Tecidos compostos, compostos por varios tipos de células (xilema, floema, epiderme,...)

Dependendo da súa función, clasifícanse os tecidos en:

::* Tecido meristemático: división celular.
::* Parénquima: fotosíntese e almacenamiento.
::* Colénquima e esclerénquima: de sostén.
::* Xilema, floema: condución.
::* Epiderme, periderme: protección.
::* Glándulas, pelos etc.: tecidos secretores.

## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Manual de histoloxía da "Pontificia Escuela Católica de la Universidad de Chile"
Navalla

O termo **navalla** pode referirse á:
* **Navalla**, tipo de coitelo cuxa folla pivota sobre un eixe que a une ao mango para que o fío quede gardado nunha fenda feita a propósito.
* **Navalla**, nome co que se coñecen as especies de moluscos bivalvos mariños da superfamilia dos solenoideos (familias dos solénidos e dos fáridos), caracterizados polas súas valvas alongadas e simétricas, e tamén chamados **longueiróns**.
** Máis especificamente, á especie *Ensis ensis*. 
* A **Navalla de Occam**, principio atribuído ao frade franciscano e filósofo lóxico do século XIV Guillerme de Occam que constitúe a base do reducionismo metodolóxico.
* Un **rastro da navalla**, denominación dunha especie de angazo e dunha arte de pesca de tracción mecánica.
Os Gaiteiros de Soutelo

**Os Gaiteiros de Soutelo** foi un grupo musical de Soutelo de Montes activo entre 1919 e 1936, dos primeiros cuartetos de gaitas, que supuxeron unha revolución estética e musical. Estaba composto por Avelino Cachafeiro, Castor Cachafeiro, Bautista Cachafeir e Fermín Cachafeiro.

## Traxectoria 
miniatura|dereita|Os gaiteiros de Soutelo cara a 1927.
O iniciador desta saga de músicos populares orixinarios de Soutelo de Montes foi o pai dos gaiteiros que, xunto aos seus fillos, adoitaba amenizar os días grandes das festas da época, xa que era un grupo infrecuentemente grande e que xa contaba cunha grande sona naquela Terra de Montes. Introducía outras novidades: incorporaba unha muller coma cantante, a irmá. A presenza dunha muller nos grupos musicais non era habitual aló polo 1925.

Os compoñentes eran Avelino Cachafeiro -director, compositor e a alma do grupo-, os seus irmáns Castor (gaita) e Bautista (voz e redobrante), o seu pai Fermín (bombo) e a súa tía Andrea, que algunhas veces se xuntaba a eles para tocar o pandeiro.

Cara a 1928 gravaron para a compañía Regal as seguintes pezas:

*"Foliada de Barro de Areu". Solo de gaitas e canto.
*"La Alfonsina". Muiñeira. Dúo de gaitas.
*"Eicho de dar queridiña". Foliada. Dúo de gaitas.
*"A volta da festa" (pasarrúas). Dúo de gaitas.
*"Estróupeles-Tróupele". Muiñeira. Dúo de gaitas.
*"Rianxeira". Foliada Rías Baixas. Dúo de gaitas.
*"Fandango de Pontevedra". Dúo de gaitas.
*"Muiñeira de Chantada". Solo de gaita por Avelino Cachafeiro
*"Foliada de Luxán". Dúo de gaitas.
*"Farruquiña, chaman á porta". Muiñeira. Dúo de gaitas.
*"Foliada de Tenorio". Solo de gaita e canto.
*"Alborada de Rosalía de Castro". Dúo de gaita por Avelino e Bautista Cachafeiro.

Un dos fitos máis importantes foi a súa presentación no Teatro Avenida de Buenos Aires o 28 de febreiro de 1930, onde actuaron con decorados deseñados por Camilo Díaz.

Os Gaiteiros de Soutelo percorreron toda Galiza, así como Buenos Aires, Montevideo e o Brasil, ata que o comezo da guerra civil española esfarelou o grupo: sorprendeunos tocando en Barcelona, en territorio republicano, mentres Galiza quedaba no nacional. A Cultural Obreira levounos a Madrid para dar ánimos ás tropas que alí loitaban, e cando se dirixían a Berlín para tocar nos Xogos Olímpicos, decidiron volver á casa por Lisboa. Así rematou o grupo.

Bautista morrera no 1933, Castor emigrou a Venezuela, onde ensinou a tocar na Escola de Gaitas da Irmandade Galega de Caracas e Avelino, cuxo único fillo morreu ao nacer, deixou de tocar a gaita.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Troitiño, Rubén (2023). *1924-2024 | Avelino Cachafeiro, cen anos do nomeamento coma mellor gaiteiro de Galicia.* Revista Cousas de
Décimo Xunio Bruto Galaico

[miniatura|260px|dereita|Décimo Xunio Bruto cruzando o *Lethes* (hoxe [río Limia). Foto da representación da Festa do Esquecemento.]]

**Décimo Xunio Bruto Galaico** (en latín: *Decimus Junius M. f. M. n.* *Brutus Gallaecus* ou *Callaecus* ou *Callaicus*), nado en Roma en 180 ou 181 a. C. e finado en 113 a. C., foi un xeneral e político romano do século II a. C. Era fillo de Marco Xunio Bruto (cónsul no 178 a. C.) e irmán de Marco Xunio Bruto (pretor no 88 a. C.). Tivo un fillo tamén chamado Décimo Xunio Bruto (cónsul no 77 a. C.), e o seu neto foi Décimo Xunio Bruto Albino.

Foi un dos máis importantes líderes dos *optimates,* unha facción política que apoiaba os intereses da aristocracia e que se oponía tanto aos tribunos da plebe (neste momento, os irmáns Graco) como aos populares, facción política que defendeu a causa dos pobres e quería reformas para axudalos. 

O alcume (*agnomen*) de *Galaico*, vén de cando estaba ao mando das tropas en Hispania e levou a cabo as campañas de conquista da Gallaecia. Tamén participou en campañas en Iliria.

## Traxectoria 
### Consulado 
Durante o seu consulado, no 138 a. C., el e mailo seu colega P. Cornelio Escipión Nasica opuxéronse aos tribunos plebeos. O tribuno plebeo Caio Curiato enviou a ámbolos dous cónsules á prisión porque cando os tribunos plebeos pediron poder elixir a dez homes para eximilos do servizo militar, os cónsules non aceptaron. Tamén se opuxeron á proposta dos tribunos de comprar grans do estranxeiro porque o prezo do gran subía. Escipión Nasica fixo un discurso que ponseguíu que plebe inqueda acougase.

### Campaña na Lusitania e conquista da Gallaecia 
Dirixiu a campaña para estabilizar e castigar as tribos rebeldes do territorio ao norte do río Texo logo da morte de Viriato. Estableceu o seu cuartel nunha illa, identificada coa de Almourol, nas beiras do Texo, e fortificou *Olisippo* (Lisboa). No seu avance cara ao norte tivo que facer fronte a numerosos levaantamentos das poboacións locais. Fundou *Valentia* (Valença do Miño) cos superviventes do exército de Viriato e estableceu unha posición fortificada en Viseu.

Xa como procónsul, no ano 137 a. C. cruzou o río Douro e entrou no territorio dos *callaeci* ou galaicos, arredor do actual Porto, pero que deron nome a todos os pobos localizados máis ao norte, e chegou ao río Limia (*Lethes*). Ante a negativa dos seus soldados a cruzalo polo temor a perderen a memoria, Bruto cruzouno o primeiro, e os seus soldados seguírono ao veren que os chamaba polos seus nomes, e segundo conta Estrabón, chegou até o río Miño.

O Senado romano concedeulle o título de *Callaicus* no 36 a. C.

miniatura|500px|centro|Operacións militares romanas no noroeste da penínsua Ibérica.A liña de cor lila sinala a campaña de Décimo Xunio Bruto no ano 137 a. C.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 

### Outros artigos 
* Lista de cónsules romanos na República
William Golding

**William Golding**, nado en Saint Columb Minor (Cornualla) o 19 de setembro de 1911 e finado en Perranarworthal o 19 de xuño de 1993, foi un escritor británico, Premio Nobel de Literatura en 1983.

## Traxectoria 
Naceu no seo dunha familia dedicada á ensinanza (o seu pai) e á actividade sufraxista (a nai), Golding estudou en Oxford e pronto converteuse en profesor. Durante a segunda Guerra Mundial foi comadante dunha lancha torpedeira, desembarcou en Normandía é foi alí onde se desengañou da bondade do ser humano. Tras alcanzar o éxito con *O señor das moscas* (que foi levada ó cine por Peter Brooks en 1963), Golding comezou a publicar novelas asiduamente. Ademais do Nobel gañou o premio Brooker Mac Connel, o máis importante galardón literario británico.

## Obras 
*  *O señor das moscas* (1954)
* *The inheritors* (1955)
* *Pincher Martin* (1955)
* *Free Fall* (1959)
* *The Spire* (1964)
* *The Pyramid* (1967)
* *The Scorpion God* (1971)
* *Darkness Visible*  (1979)
* *Rites of passage*(1980)
* *The Paper Men* (1984)
* *The Double Tongue* (inacabada)
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
* 
*
Priscilianismo

O **priscilianismo** foi unha corrente relixiosa cristiá, difundida polas prédicas de Prisciliano no século IV en Hispania, e sobre todo na Gallaecia.

## Historia e características 
Non se coñece moito sobre a doutrina priscilianista, porén sábese que o priscilianismo tiña como intención unha reforma da Igrexa dende dentro, aceptaba a participación da muller con iguais dereitos aos do home na comunidade clerical, propugnaba a renuncia ao poder dos bispo, defendía a vida austera (con múltiples días de xaxún, predicando a continencia e a virxindade) e priorizaba o ascetismo e o estudo da Biblia, incluídos os textos apócrifos, o que ía en contra da autoridade episcopal e do clero.

Sendo aínda Prisciliano bispo de Ávila, as súas doutrinas son condenadas (concilio de Zaragoza, concilio de Bordeos e, incluso despois da súa morte, no concilios de Toledo).

No xuízo de Tréveris (385), Prisciliano e mais algúns seguidores foron acusados de maxia e maniqueísmo e axustizados por herexía polo emperador Magno Clemente Máximo, polo que foron decapitados. Pero o priscilianismo continuou espallándose por Gallaecia trala morte de Prisciliano, rendéndoselle culto ao seu corpo por ser considerado mártir. O priscilianismo estivo tolerado durante a época sueva e só a partir da conversión de Requiario ao catolicismo no 449 comezaron os crentes a ter problemas coas autoridades. Secasí, mantívose activo cando menos até o II Concilio Bracarense (572).

## Véxase tamén 
### Outros artigos
* Braquiario.
### Ligazóns externas 
* O priscilianismo (blog).
Narratoloxía

A **narratoloxía** é a disciplina da crítica literaria que se ocupa do estudo interno da narrativa en sentido sincrónico e paradigmático, é dicir, tomando os textos como entidades estruturais observables mediante un aparello teorético que permite a análise en atención ós principios (universais) que rexen a construción dun texto. Os narratólogos ocúpanse con temas como a caracterización, o tempo narrativo vs. tempo narrado, a trama ou argumento, os narradores-focalizadores vs. narratarios-focalizarios, o espazo, niveis narrativos etc. A disciplina desenvolveuse sobre todo dende os traballos de Gérard Genette e Mieke Bal, que traballaron na creación dunha terminoloxía adecuada para o tratamento de textos literarios, narracións fílmicas, cómics... No campo da aplicación da narratoloxía ós textos antigos cabe destacar o trabajo de I. de Jong, R. Nünlist ou F. Létoublon.
Discurso

**Discurso** é un concepto utilizado en lingüística, teoría literaria e sociolingüística con significados específicos:

* En retórica, unha exposición sobre un tema determinado, realizada en público por un relator. Exemplos son os discursos dos políticos.
* En literatura, un xénero literario consistente nunha discusión erudita sobre un tema filosófico, político ou literario. É parecido ao tratado e un exemplo famoso é o *Discurso sobre o Método* de Descartes (1637).
* Discurso (narratoloxía): en narratoloxía é o proceso de contar unha historia elixindo o punto de vista, a ordenación temporal dos acontecementos e a duración dos mesmos. Unha historia pode dar pé a múltiplos discursos narrativos. Representa o plano da forma. Non debe confundirse con historia nin con texto. Tamén se lle chama relato.
* En estilística **discurso** pode ser sinónimo de estilo cando se distingue, por exemplo, entre estilo directo (ou *discurso directo*) e estilo indirecto (ou *discurso indirecto*) e as súas variantes.
* En lingüística, un **discurso** é un enunciado superior á oración, considerado do punto de vista das regras de encadeamento das secuencias de oracións (ver análise do discurso).
Paralelo

Denomínase **paralelo** ao círculo formado pola intersección da esfera terrestre cun plano imaxinario perpendicular ao eixo de rotación da Terra.

Sobre os paralelos, e a partir do meridiano orixe (Greenwich), medimos a lonxitude (arco de circunferencia expresado en graos sexaxesimais); esta poderá ser leste ou oeste, en función do senso de medida da mesma.

Existen cinco paralelos que determinan unha posición concreta da órbita terrestre no seu desprazamento ao redor do Sol e que por iso reciben un nome particular:

* Círculo Polar Ártico (66,5° N)
* Trópico de Cáncer (23,27° N)
* Ecuador (0° latitude)
* Trópico de Capricornio (23,27° S)
* Círculo Polar Antártico (66,5° S)

A Terra fica dividida así en cinco zonas:

* Unha **zona tórrida** comprendida entre os trópicos e que o ecuador divide en dous: norte e sur.
* Dúas **zonas temperadas** comprendidas entre os trópicos e os círculos polares.
* Dúas **zonas glaciares** comprendidas entre os círculos polares e as polares.

A **zona tórrida** coincide coa máxima e mínima declinación do Sol, atinxindo grandes alturas e culminando no cénit (altura máxima no ceo) dúas veces ao ano. Os raios solares inciden case perpendicularmente nesta zona e é por iso que é a máis calorosa. Nas **zonas temperadas** os raios inciden máis oblicuamente e o Sol nunca culmina no cénit, por iso son menos calorosas que a anterior. Nas **zonas glaciares** os raios inciden moi oblicuamente, quentando moi pouco. Nestas zonas os días e as noites teñen unha duración maior a medida que aumenta a latitude. Nos polos as noites e os días teñen unha duración de seis meses.

## Véxase tamén 
### Outros artigos
* Liña do ecuador
* Meridiano
* Proxección xeográfica
Francisco Ibáñez

**Francisco Ibáñez Talavera**, nado en Barcelona o 15 de marzo de 1936 e finado na mesma cidade o 15 de xullo de 2023, foi un autor de cómics catalán, un dos máis coñecidos en lingua castelá.

## Traxectoria 
Comezou a súa vida profesional traballando no Banco Español de Crédito,

O día 15 de marzo, rememorando a data de nacemento, celébrase o *Día Oficial de Francisco Ibáñez*.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Biografía de Ibáñez 
* Diferentes portadas de Mortadelo e Filemón en idiomas estranxeiros .
Braquiario

**Braquiario** (**Brachiarius** en latín) foi un monxe que naceu no século IV, posiblemente orixinario da Gallaecia.

## Traxectoria 
Tralo axustizamento de Prisciliano no 385 tivo que se exiliar pola persecución aos priscilianistas, e escribiu un tratado exculpadorio arredor do 415.
Mundial de Fútbol de 1958

O **Mundial de Fútbol Suecia 1958** foi unha competición internacional por seleccións organizada pola FIFA. Supuxo a presentación internacional de Pelé, co primeiro campionato da selección de fútbol do Brasil tras exhibir un xogo tan espectacular coma efectivo. Cun equipo formado por xogadores como Pelé, Garrincha, Didi ou Vavá, deron un autentico recital que culminou coa vitoria na final contra a selección de fútbol de Suecia por 5 a 2. Con só 17 anos Pelé foi un dos máis destacados xogadores do torneo, marcando 6 goles en total, 2 deles na final. Un récord que aínda se mantén é o do francés Just Fontaine, con 13 goles nun só mundial.

## Grupos 

## Resultados 
### Primeira fase 
#### Grupo 1 
#### Grupo 2 
#### Grupo 3 
#### Grupo 4 
### Fase final 
#### Cuartos de final 
#### Semifinais 
#### Terceiro posto 
#### Final
Mundial de Fútbol de 1954

O **Mundial de Fútbol de 1954** foi a quinta edición da máxima competición de seleccións de fútbol a nivel mundial, organizada pola FIFA. Tivo lugar en Suíza entre os días 16 de xuño e 4 de xullo de 1954 e foi o primeiro mundial onde se transmitiron partidos por televisión. A selección de Hungría era o equipo favorito, tras catro anos sen coñecer a derrota. Tralos primeiros partidos onde golearon a Corea do Sur por 9 a 0 e a Alemaña do Oeste por 8 a 3, dábase por feito que os maxiares gañarían o trofeo sen moito esforzo. Dirixidos por Gusztáv Sebes, contaba entre os seus xogadores coas estrelas Puskás, Kocsis, Czibor e Hidegkuti. Incomprensiblemente na final disputada no estadio Wankdorf perderon contra Alemaña do Oeste por 3 a 2, despois de ir gañando por 2 a 0 no descanso, nun partido que pasou á historia co alcume de "Milagre de Berna". Entre as razóns desta derrota hai unha que destaca: Puskás xogou este encontro co nocello mancado. Aínda así marcou un gol que sería anulado por un dubidoso fóra de xogo. Aínda que non hai probas, foi moi comentada a esaxerada forma física coa que os xermanos xogaron este encontro, erguendo sospeitas de dopaxe. O máximo anotador do torneo foi o húngaro Kocsis con 11 tantos.

## Sorteo 
## Resultados 
### Primeira fase 
#### Grupo 1 
#### Grupo 2 
### Grupo 3 
### Grupo 4 
### Fase final 
## Véxase tamén
Mundial de Fútbol de 1962

O **Mundial de Chile de 1962** foi un certame deportivo que tivo lugar en Chile entre o 30 de maio e o 17 de xuño de 1962. Foi polémico antes de comezar, xa que o país andino sufriu un gravísimo terremoto poucos meses antes do comezo da competición. Non foron poucas as protestas nas que se reclamaba que os cartos investidos na celebración do torneo fosen destinados a arranxar as infraestruturas do país tralo desastre.

No eido deportivo, destacou o papel do xogador brasileiro Garrincha, principal artífice do segundo título mundial para o seu país. A lesión de Pelé nos primeiros encontros deulle case todo o protagonismo ofensivo, e dende logo non defraudou a ninguén. A selección de fútbol do Brasil venceu na final á de Checoslovaquia por 3 a 1. Seis xogadores remataron coma máximos anotadores con 4 tantos: os brasileiros Garrincha e Vavá, o húngaro Flórián Albert, o soviético Ivanov, o chileno Leonel Sánchez e o iugoslavo Dražan Jerković.

## Resultados 
### Fase de grupos 
#### Grupo 1 
#### Grupo 2 
#### Grupo 3 
#### Grupo 4 
### Fase final 
#### Cuartos de final 
10 de xuño, Estadio Carlos Dittborn, Arica -  **2 - 1** 

10 de xuño, Estadio El Teniente, Rancagua - 20px Checoslovaquia **1 - 0** 

10 de xuño, Estadio Sausalito, Viña del Mar -  **3 - 1** 

10 de xuño, Estadio Nacional, Santiago -  **1 - 0** 

#### Semifinais 
13 de xuño, Estadio Sausalito, Viña del Mar - 20px Checoslovaquia **3 - 1** 

13 de xuño, Estadio Nacional, Santiago -  **4 - 2** 

#### 3º e 4º posto 
16 de xuño, Estadio Nacional, Santiago -  **1 - 0** 

#### Final 
17 de xuño, Estadio Nacional, Santiago -  **3 - 1** 20px Checoslovaquia

**Espectadores:** 68,679

**Arbitro:** Nikolay Latyshev (Unión Soviética)

**Goles:** Masopust (TCH) 15', Amarildo (BRA) 17', Zito (BRA) 69', Vavá (BRA) 78'

## Goleadores 
;4 goles

* 20px Garrincha
* 20px Vavá

*  Leonel Sánchez
*  Flórián Albert

* 20px Valentin Ivanov
*  Dražan Jerković

;3 goles
* 20px Amarildo
*  Adolf Scherer
*  Lajos Tichy
*  Milan Galić

;2 goles

*  Jaime Ramírez
*  Eladio Rojas
*  Jorge Toro

*  Ron Flowers
*  Giacomo Bulgarelli
* 20px Igor Chislenko

* 20px Viktor Ponedelnik
*  José Sasía
*  Uwe Seeler

;1 gol

*  Héctor Facundo
*  José Sanfilippo
* 20px Pelé
* 20px Mário Zagallo
* 20px Zito
* 20px Georgi Asparuhov
*  Germán Aceros
*  Marcos Coll
*  Marino Klinger
*  Antonio Rada
*  Francisco Zuluaga
*  Josef Kadraba

*  Václav Mašek
*  Josef Masopust
*  Jozef Štibrányi
*  Bobby Charlton
*  Jimmy Greaves
*  Gerry Hitchens
*  Ernő Solymosi
*  Bruno Mora
* 20px Alfredo del Águila
* 20px Isidoro Díaz
* 20px Héctor Hernández
* 20px Aleksei Mamykin

* 20px Adelardo
* 20px Joaquín Peiró
*  Heinz Schneiter
*  Rolf Wüthrich
*  Ángel Cabrera
*  Luis Cubilla
*  Albert Brülls
*  Horst Szymaniak
*  Vojislav Melić
*  Petar Radaković
*  Josip Skoblar
Narrador

Na vida cotidiá, un **narrador** é unha persoa que conta unha historia de forma oral ou escrita.

Na literatura, un **narrador** é un ser ficticio (pode ser un personaxe) que conta a historia nunha obra narrativa. A todo narrador correspóndelle un narratario. O resto deste artigo trata especialmente deste concepto.

O narrador é a instancia narrativa que regula a modalidade da información. Non podería haber relato se non houbese narración. O narrador non se identifica nin co autor real nin co ideal. Nin sequera o narrador-autor que aparece en tantas novelas é o autor real biograficamente caracterizado e individualizado, senón un tipo de narrador especial, unha invención -en verdade moi próxima a un álter ego- do autor ideal. Así pois, é o narrador, o que ás veces desde o relato dialoga co lector, quen recorre a enunciados metanarrativos, quen expresa reflexións, suxire relacións ou acontecementos.

Cando hai un narrador secundario no discurso denomínase paranarrador (un narrador conta que un paranarrador narra algo) . Ó paranarrador correspóndelle un paranarratario, aquel ó que o paranarrador lle conta a historia (un narrador conta a un narratario que un paranarrador narra algo a un paranarratario).
Narratario

Nas obras literarias, o **narratario** é a persoa a quen o narrador dirixe o seu discurso. Non se debe confundir co lector, que pode ser un "lector virtual" (o tipo de lector que o narrador ten en mente ao compor o discurso) ou o "lector ideal" (o lector que comprendería todo o que o autor/narrador está a relatar). O termo foi introducido por Gerald Prince.

## Concepto
En poucas palabras, poderíase distinguir escritor, autor e narrador dicindo que o escritor (autor real) é un elemento máis do universo textual, é o ser cargado de experiencias e saberes que, nun momento dado, presta os seus coñecementos ó autor (autor implícito) para montar o texto narrativo, permitindo así que quen fale no relato sexa o narrador, mais esta secuencia precisa dunha maior aclaración.

Para que unha historia poida ser contada, é imprescindible a presenza dun narrador que presente os personaxes, desenvolva o relato dos acontecementos e os sitúe nun marco espazo-temporal. A figura do narrador, pertencente ó plano da ficción literaria, non debe ser confundida coa do autor, que se sitúa no plano da realidade. No esquema da narrativa de ficción á figura do narrador correspóndelle un **narratario**, representación ideal do lector, que ten a función de darlle sentido á historia interpretando o que se conta nela e imaxinando o que non se di no texto.

Este esquema da ficción narrativa non é aplicable á narración de feitos reais que se fai na fala cotiá, nas noticias xornalísticas, nunha autobiografía, nun libro de memorias ou nunha crónica histórica; neste caso non existen dous planos independentes, o da realidade e o da ficción. Polo tanto, o emisor coincide co autor real ou coa persoa que pronuncia oralmente o discurso.

O narratario é o destinatario interno da narración. Obsérvanse tres tipos

* En moitos casos, o narratario está representado, é un verdadeiro personaxe do relato, é intradiexético, escoita directamente o relato e pode substituír o narrador na provisión de información.
* O narrador diríxese a un narratario extradiexético que se converte en destinatario segundo ou paranarratario (Pénsese no caso dun escritor que escriba un conto a un narratario extradiexético que vai recibir o tal conto para incluílo nunha obra en que el compón o narrador intradiexético).

A maiores, cando hai un narrador secundario no discurso denomínase paranarrador (un narrador conta que un paranarrador narra algo). Ó paranarrador correspóndelle un **paranarratario** (un narrador conta a un narratario que un paranarrador narra algo a un paranarratario).

* O narrador diríxese a un narratario extradiexético, non representado, remitindo a presuposicións comúns. Imaxinando, por exemplo, que está en disposición de comprender algunhas referencias circunstanciais de distintos tipos -localidades, usos, costumes, formas idiomáticas,...- coma se pertencese ó mundo da narración.

## Exemplos en obras
**A esmorga* de Blanco Amor:  Cibrán, o narrador, conta unha historia ó xuíz, que é o narratario.
Lector

## Definicións
# Dise de quen le ou le decote. 
# Nas editoriais, compańías teatrais etc., persoa encargada de ler e revisar os textos.
# Aparello para ler microfilmes.
# Profesor de nacionalidade estranxeira encargado de ensinar a lingua do seu país de orixe.

## Narratoloxía 
Distínguense tres tipos de lectores:

* lector real (ou empírico): suxeito historicamente determinado que le o texto
* lector virtual: suposto polo autor segundo determinadas expectativas, categorías culturais, gusto, consonancia ideolóxica...
* lector ideal: aquel do que se presume que acadará a perfecta comprensión do texto na total complexidade da súa mensaxe.

Non debe confundirse lector con narratario: Ó escritor correspóndelle o lector; ó narrador, un narratario. Para percibir mellor a diferenza entre escritor e autor, véxase narratario.
Paranarratario

Nas obras literarias, o **paranarratario** é a persoa á cal un paranarrador conta unha historia: Cando hai un narrador secundario no discurso denomínase paranarrador (un narrador conta que un paranarrador conta un relato). Ó paranarrador correspóndelle un paranarratario (un narrador conta a un narratario que un paranarrador conta algo a un paranarratario).