Ponferrada

**Ponferrada** (do latín *pontem ferratam* 'ponte de ferro, na que se utilizou ese material') é un concello e cidade de Castela e León, capital da comarca do Bierzo, na provincia de León. Está situada na confluencia dos ríos Sil e Boeza, e cos seus  64.509  habitantes, é o segundo municipio máis poboado da provincia, por detrás de León.

Atópase a 543 m de altitude nunha cunca mineira, ocupa unha superficie de 283&nbsp;km² e ten unha poboación duns 65.000 habitantes. A súa fundación, no 1086, coincide coa construción dunha ponte de ferro (que deu nome á cidade, para cruzar o río Sil, ordenada levantar catro anos antes, no 1082, polo bispo Osmundo. Dende o ano 1178 ata o 1312 a cidade estivo en mans dos Templarios que construíron un castelo (século XIII) que hoxe en día é o monumento principal da cidade.

A vila de Devesas é de fala galega autóctona, e Fontesnovas foi de fala galega ata 1960. Ademais na vila de Ponferrada por efecto da emigración berciana hai numerosos galegofalantes, e aquí teñen a súa sede asociacións como Fala Ceibe ou a Asociación Berciana da Lingua Xarmenta.

## Historia 
En tempos prerromanos a rexión estaba poboada polos ástures, un pobo Galaico, que foi conquistado polo emperador Augusto nas Guerras cántabras (29 - 19 aC) e a área converteuse rapidamente no maior centro mineiro do Imperio durante o período romano, onde se extraeron ouro e outros metais e minerais. Numerosos sitios mineiros romanos aínda son visibles na zona, un dos máis espectaculares é As Médulas, un Patrimonio da Humanidade desde 1997. Os romanos tamén importaron vides, e a produción de viño prosperou na rexión ata a propagación de filoxera ao final do século XIX, que destruíu a maior parte da viñedos. Pero segundo os últimos cálculos a fundación sitúase no século XI, en 1086 cando temos constancia documental. É ao final dese século cando o bispo Osmundo de Astorga ordena a construción dunha ponte, no ano 1082, para os peregrinos do Camiño de Santiago, debido ás dificultades que supoñía o paso do río Sil no anterior paso, á altura do actual barrio de Compostilla. Reforzouse con ferro, e isto deulle o nome, posteriormente, á poboación creceu nos seus arredores, ás beiras do río Sil. Outra teoría sobre o nome de Ponferrada provén igualmente de Pons Ferrata pero coa tradución de ponte fortificada.
miniatura|Río Sil
Ao pouco fundouse a Igrexa de San Pedro, no ano 1086 e ao seu ao redor xurdiu "A Poboa de San Pedro" que é como se chamou primeiramente a Ponferrada, para pasar a denominarse pouco despois **Ponte Ferrato**. Pasou por diversas mans, primeiro foi propiedade dos Templarios, que se encargaban precisamente da defensa do camiño.

No ano 1180 o rei leonés Fernando II concede á vila os primeiros foros. Durante os séculos XIII e XIV, xa amurallada, comeza a crecer e desenvolverse, aparecen tanto intramuros como nos arredores, campesiños, comerciantes e artesáns, á sombra do camiño, que orixinou un crecemento rápido e sostido. A muralla construída ten catro portas de entrada: El Cristo, Paraisín, Las Nieves e Las Eras. Nos arredores da vila aséntase unha comunidade xudía.

Ao desaparecer a orde en 1312, pasou polas familias de Osorio, ou do Conde de Lemos entre outros, ata que os Reis Católicos reclamárona como propia, a raíz dunha disputa entre o Conde de Lemos e o seu fillo, no século XVI, que levou a diversas batallas no castelo, e a toma e recuperación sucesiva da praza por cada un deles. Finalmente os Reis Católicos decidiron que o castelo e a vila eran da súa propiedade, acto que puxo fin ás refregas. Desde entón e ata o fin do Antigo Réxime, procederon a nomear corrixidor na vila; o primeiro deles foi Juan de Torres.

O ferrocarril chegou a Ponferrada en 1881, e durante a primeira guerra mundial os depósitos locais de tungsteno explotáronse para abastecer á industria armamentística. En 1918, creouse a *Minero Siderúrgica de Ponferrada* (MSP) para explotar os depósitos de carbón da rexión, e creceu ata converterse na maior corporación mineira de carbón de España. A Empresa Nacional de Electricidad, S.A. (Endesa) foi fundada en 1944 e en 1949 abriu a primeira central eléctrica de carbón como combustible de España en Ponferrada, *Compostilla I*. En 1960, inaugurouse o *Pantano de Bárcena* e na segunda metade do século XX a economía da cidade baseábase principalmente na minaría e na produción de electricidade, tanto  hidroeléctrica como de combustibles fósiles.

A partir de finais de 1980 a maioría das minas pecharon, e despois do colapso da industria mineira, Ponferrada entrou durante un tempo en crise. Con todo, a finais de 1990 a cidade sufriu unha gran transformación co establecemento na cidade de varias empresas industriais e de servizos, a reintrodución da produción comercial de viño, a apertura de facultades da Universidade de León que ofrecen varios graos, e unha mellora radical xeral da infraestrutura da cidade. A economía está baseada principalmente no turismo, a agricultura (froitas e viño), xeración de enerxía eólica e minaría da lousa, cun aumento da poboación leve, pero constante.

Un factor importante que contribuíu á recente auxe da industria do turismo é a popularidade do Camiño de Santiago (unha ruta de peregrinación que vai desde Francia a Santiago, Galicia), a designación en 1997 das Medulas como Patrimonio da Humanidade e o desenvolvemento de aloxamentos de turismo rural e bodegas na zona. En 2006 estableceuse en Ponferrada a *Fundación Ciudad de la Energía*, o Museo Nacional da Enerxía, así como o patrocinio de varias outras iniciativas deberían aumentar aínda máis o turismo e a economía da cidade e a súa rexión.

No ano 2008 celebrouse o centenario da concesión do título de cidade a Ponferrada coincidindo co centenario da coroación da Virxe da Encina como patroa da comarca.

## Administración 
### Alcaldía 
* Celso López Gavela
* Ismael Álvarez Rodríguez
* Carlos López Riesco
* Gloria Fernández Merayo
* Olegario Ramón Fernández
* Marco Antonio Morala López

## Demografía 
Evolución da poboación do municipio de Ponferrada:

Colors=
 id:a value:gray(0.9)
 id:b value:gray(0.7)
 id:c value:rgb(0.9,1,1)
 id:d value:rgb(0.6,0.7,1)

ImageSize = width:500 height:300
PlotArea = left:50 bottom:30 top:30 right:30
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:80000
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:b increment:10000 start:0
ScaleMinor = gridcolor:a increment:5000 start:0
BackgroundColors = canvas:c
  
PlotData=
  color:d width:20 align:left

  bar:1920 from:0 till: 7188
  bar:1930 from:0 till: 9829
  bar:1940 from:0 till: 13008
  bar:1950 from:0 till: 23773
  bar:1960 from:0 till: 37053
  bar:1970 from:0 till: 45257
  bar:1981 from:0 till: 52499
  bar:1990 from:0 till: 60401
  bar:2000 from:0 till: 62642
  bar:2011 from:0 till: 68383
  bar:2021 from:0 till: 63747
PlotData=

  bar:1920 at: 7188 fontsize:s text: 7.188 shift:(-10,5)
  bar:1930 at: 9829 fontsize:s text: 9.829 shift:(-10,5)
  bar:1940 at: 13008 fontsize:s text: 13.008 shift:(-10,5)
  bar:1950 at: 23773 fontsize:s text: 23.773 shift:(-10,5)
  bar:1960 at: 37053 fontsize:s text: 37.053 shift:(-10,5)
  bar:1970 at: 45257 fontsize:s text: 45.257 shift:(-10,5)
  bar:1981 at: 52499 fontsize:s text: 52.499 shift:(-10,5)
  bar:1990 at: 60401 fontsize:s text: 60.401 shift:(-10,5)
  bar:2000 at: 62642 fontsize:s text: 62.642 shift:(-10,5)
  bar:2011 at: 68846 fontsize:s text: 68.383 shift:(-10,5)
  bar:2021 at: 63747 fontsize:s text: 63747 shift:(-10,5)

TextData=
  pos:(80,275) text: Evolución da poboación do municipio de Ponferrada
  pos:(150,5) text: Fonte Instituto Nacional de Estadística (España)

 

Obsérvase a espectacular evolución de poboación entre 1940 e 1970, período no que Ponferrada triplica a súa poboación, principalmente debido ao crecemento industrial do municipio e converterse no centro administrativo da comarca, que vivía un auxe mineiro sen precedentes. Isto deu lugar a numerosos problemas na súa ordenación urbana debido ao crecemento desproporcionado e moitas veces caótico das distintas barriadas da cidade, problema arrastrado ata ben entrada a década de 1990.

Asemade, Ponferrada é o centro da súa área metropolitana, formada por ela mesma máis os concellos lindeiros, cunha poboación de preto de 90.000 habitantes.

## Economía 
No municipio prodúcense viños de calidade (Denominación de Orixe Bierzo), exportados a diversos sitios como Alemaña ou Estados Unidos. No municipio ten a súa sede a *Cooperativa Vitivinícola Cepas do Bierzo* a de maior produción en tonelaxe de uvas do Bierzo; froitas, hortalizas e castañas entre outros. 

Conta cunha planta de produción de pas (*LM Wind Power*) para aeroxeradores eléctricos localizada no Polígono Industrial de la Llanada. Unha empresa de siderurxia da zona, localizada en Santo Tomás de las Ollas, Roldán S.A., foi adquirida ao 100% por Acerinox en 2021.

## Lugares de interese 
miniatura|El Morredero
* Castelo de Ponferrada
* Basílica da Aciñeira
* Igrexa de Santiago de Peñalba 
* Mosteiro de San Pedro de Montes
* Igrexa de Santo Tomás de las Ollas
* Igrexa de Santa María de Vizbayo 
* El Morredero
* Torre do Reloxo
* Casa Consistorial
* Museo do Bierzo
* Museo del Ferrocarril de Ponferrada
* Museo de la Radio de Ponferrada
* Museo das Confrarías
* Museo de la Energía

## Transporte 
A cidade atópase plenamente integrada na rede de alta capacidade mediante a autovía A-6, que é a principal entrada a Galicia. Ademais dela, a cidade comunica con Monforte e Ourense mediante a N-120 e con Villablino a través da CL-631.

Tamén ten servizo ferroviario, coa súa estación xestionada por Adif, que mantén liñas con varias cidades como Vigo, A Coruña, Madrid ou Barcelona.

O Aeroporto de León, que entrou en servizo no ano 1999, é o aeroporto máis próximo, atopándose a 102 quilómetros de Ponferrada.

## Lugares do concello de Ponferrada 
Está integrado por, ademais da cidade de Ponferrada, Entidades Locais menores constituídas en Xuntas Veciñais, e Entidades Singulares.

## Notas 
## Véxase tamén