África Proconsular (provincia romana)

**Africa Proconsularis** foi unha provincia romana do noroeste da costa africana que foi creada en 146 a. C. trala derrota de Cartago na Terceira Guerra Púnica. Comprendía aproximadamente o territorio da actual Tunicia, o nordés de Alxeria e a costa do oeste de Libia ao longo do Golfo de Sirte. O territorio habitado orixinalmente por pobos bérberes, coñecidos en latín como "Mauri", indíxenas de todo o norte de África ao oeste de Exipto. No século IX a. C., Fenicia construíu asentamentos ao longo do mar Mediterráneo para facilitar o transporte marítimo, dos cales Cartago alcanzou a dominio durante oito séculos ata a súa conquista pola República Romana.

Foi unha das provincias máis ricas da parte occidental do Imperio Romano, superada só por Italia. Ademais da cidade de Cartago, outros grandes asentamentos na provincia eran *Hadrumetum* (moderna Sousse, Tunicia), capital de Byzacena, e *Hippo Regius* (moderna Annaba, Alxeria).

[miniatura|O Imperio romano no tempo de Adriano (gobernado 117-138  d. C.), mostrando no norte de África a [provincia senatorial de **Africa Proconsularis** (E. Alxeria/Tunicia/Tripolitania). 1 lexión despregada no 125.]]

## Historia 
### Idade Antiga 
A primeira provincia de Roma no noroeste de África estableceuna a República Romana no 146 a. C., trala derrota de Cartago na Terceira Guerra Púnica. "Africa Proconsularis" ou "Africa Vetus" (antiga África), gobernada por un procónsul.

É posible que o nome "África" ​​proveña da palabra bérber "afer" ou "ifri" que designaba unha tribo.

Útica formouse como capital administrativa. O resto do territorio quedou no dominio do rei cliente Bérber numidio Masinisa. Nesa época, a política romana en África era simplemente impedir que se elevase outra gran potencia no outro lado de Sicilia.

No 118 a. C., o príncipe numido Iugurta intentou reunificar os reinos máis pequenos. Con todo, logo da súa morte, gran parte do territorio de Iugurta quedou ao mando do rei cliente bérber de Mauritania Boco e, nese momento, a romanización de África estaba firmemente arraigada. No 27 a. C., cando a República romana transformouse en imperio romano, a provincia de África comezou a ocupación imperial baixo o dominio romano.

Implementáronse varias reformas políticas e provinciais por Augusto e máis tarde por Calígula, pero Claudio finalizou as divisións territoriais en provincias romanas oficiais. África era unha provincia senatorial. Despois das reformas administrativas de Diocleciano, dividiuse en "África Zeugitana" (que conservou o nome de Africa Proconsularis), xa que estaba rexido por un procónsul no norte. África Bizacena ao seu sur adxacente (correspondente ao leste de Tunicia), e "África Tripolitania" ao seu sur adxacente (correspondente ao sur de Tunicia e ao noroeste de Libia). Todas formaban parte da *Dioecesis Africae*.

### Idade Media 
A rexión permaneceu como parte do Imperio Romano ata as migracións xermánicas do século V. Os vándalos cruzaron o noroeste de África desde España no 429 e a invadiron a area no 439 fundando o seu propio reino, incluíndo Sicilia, Córsega, Sardeña e as Baleares. Os vándalos controlaron o país como unha elite guerreira, pero afrontaron unha forte resistencia dos bérberes nativos. Os vándalos tamén perseguiron aos bérberes católicos, xa que os vándalos eran adeptos do arianismo (as doutrinas semi-trinitarias de Arius, un sacerdote de Exipto). Cara ao final do século V, o estado vándalo caeu en declive, abandonando a maioría dos territorios interiores aos mauri e outras tribos bérberes da rexión.

No 533, o emperador Xustiniano, usando unha disputa dinástica vándala como pretexto, enviou un exército baixo o xeneral Belisario para recuperar África. Nunha curta campaña, Belisario derrotou aos vándalos, entrou en Cartago cun triunfo e restableceu o dominio romano sobre a provincia. A restaurada administración romana tivo éxito evitando os ataques das tribos bérberes do deserto, e por medio dunha extensa rede de fortificacións conseguiu estender o seu dominio cara ao interior.

As provincias do noroeste africano, xunto coas posesións romanas en España, agrupáronse no Exarcado de Cartago polo emperador Mauricio. O exarcado prosperou, e a partir del resultou o derrocamento do emperador Focas por Heraclio no 610. Heraclio considerou brevemente o traslado da capital imperial de Constantinopla a Cartago.

Despois do 640, o exarcado conseguiu evitar a Conquista Musulmá, pero no 698, un exército musulmán de Exipto saqueou Cartago e conquistou o exarcado, terminando o goberno romano e cristián no noroeste de África.

### Liña temporal 
;Lenda

## Africanos romanos 
[miniatura| 250px | O [Anfiteatro de El Djem|anfiteatro de Thysdrus (moderno El Djem)]]

Aínda así, a presenza militar romana do Noroeste de África era relativamente pequena, formada por preto de 28.000 soldados e auxiliares en Numidia e nas dúas provincias de Mauritania. A partir do século II, estas guarnicións foron habitadas principalmente por habitantes locais. Desenvolveuse unha importante poboación latino falante con devanceiros multinacionais, que compartian a rexión noroeste de África cos que falaban linguas púnicas e bérberes. As forzas de seguridade imperiais comezaron a elexirse de entre a poboación local, incluíndo aos bérberes.

Abun-Nasr, na súa "Historia do Magrib", dixo que "o que fixo que os bérberes aceptasen a forma de vida romana con gran facilidade foi que os romanos, aínda que era unha potencia colonizadora que capturou as súas terras pola forza das aramas, non mostraron ningunha exclusividade racial e eran extraordinariamente tolerantes cos cultos relixiosos bérberes, xa foran autóctonos ou prestados dos cartaxineses Non obstante, a cultura romana penetrou no territorio romano en África de forma desigual. Os territorios de bérberes non romanizadas continuaron existindo ao longo do período romano, incluso nas áreas rurais das rexións profundamente romanizadas de Tunicia e Numidia."

Ao final do Imperio Romano Occidental, case todo o Magreb estaba totalmente romanizado, segundo Mommsen no seu "Provincias do Imperio romano". Os africanos romanos gozaban dun alto nivel de prosperidade. Esta prosperidade (e romanización) tocou parcialmente incluso as poboacións que vivían fóra dos límites romanos (principalmente os Garamantes e os Getuli), que foron alcanzados polas expedicións romanas a África subsahariana.

## Economía
miniatura|250px|Electrum tridrachme acuñado en Zeugitane en Cartago
[miniatura|250px|Unha moeda romana celebrando a **provincia de África**, acuñado no 136 a. C. baixo o emperador [Adriano. A personificación de África móstrase usando un tocado de elefante.]]
[miniatura|*Triunfo de Poseidón e Amphitrite* que mostra á parella [thiasos#Outro thiasoi|en procesión, detalle dun vasto mosaico mosaico de Cirta, África romana (c. 315 - 325 d. C., agora no Louvre]]
A prosperidade da maioría das cidades dependía da agricultura. Chamado o "graneiro do imperio", o noroeste de África, segundo unha estimación, producía un millón de toneladas de cereais cada ano , un cuarto dos cales era exportado. Outros cultivos incluían fabas, figos, uvas e outras froitas. No século II, o aceite de oliva rivalizaba cos cereais como un elemento de exportación . Ademais dos escravos, e da captura e transporte de animais salvaxes exóticos, a produción e as exportacións principais incluían o téxtil, o mármore, o viño, a madeira, a gandería, a cerámica e a la.

A incorporación de cidades coloniais ao Imperio romano trouxo un grao de urbanización sen parangón a vastas áreas do territorio, particularmente no noroeste de África. Este nivel de rápida urbanización tivo un impacto estrutural na economía das cidades e a produción artesanal nas cidades romanas estivo estreitamente ligada ás esferas agrarias de produción. A medida que a poboación de Roma creceu, tamén o fixo a demanda de produtos do noroeste africano. Este florecente comercio permitiu ás provincias do Noroeste africano aumentar a produción artesanal nas cidades en rápido desenvolvemento, converténdose así en centros urbanos altamente organizados. Moitas cidades romanas compartiron aspectos de cidades modelo e de consumo, xa que a actividade artesanal estaba directamente relacionada co papel económico que as cidades desempeñaban nas redes comerciais de longa distancia.

A poboación urbana estivo cada vez máis ocupada nos sectores de artesanía e servizos e menos en emprego agrario, ata que unha parte significativa da vitalidade da cidade veu da venda ou comercio de produtos a través de intermediarios a mercados de áreas tanto rurais como estranxeiras. Os cambios que ocorreron na infraestrutura para o procesamento agrícola, como o aceite e a produción de viño, como o comercio continuou a desenvolver as cidades e o comercio influíu directamente no volume de produción artesanal. A escala, a calidade e a demanda destes produtos alcanzaron o seu apoxeo na África romana do noroeste.
* *incerto* 28 - 25
* Marcus Acilius Glabrio (25 a. C.)
* Lucius Cornelius Lentulus (c.  d. C. 4)
* Lucius Passienus Rufus aprox. (c.  d. C. 4/5)
* Cossus Cornelius Lentulus Gaetulicus (c.  d. C. 5/6)
* *incerto* c. 6 - c. 8
* Lucius Caninius Gallus (c.  d. C. 8)
* *incerto* c. 8 - 14
* Lucius Nonius Asprenas (14 - 15)

##### Reinado de Tiberio
* Lucius Aelius Lamia (15 - 16)
* *incerto* 16 - 17
* Marcus Furius Camillus (17 - 18)
* Lucius Apronius (18 - 21)
* Quintus Junius Blaesus (21 - 23)
* Publius Cornelius Dolabella (23 - 24)
* *uncertain* 24 - 26
* Gaius Vibius Marsus (26 - 29)
* Marcus Junius Silanus (29 - 35)
* Gaius Rubellius Blandus (35 - 36)
* Servius Cornelius Cethegus (36 - 37)

##### Reinado de Gaius Caligula
* Lucius Calpurnius Piso (38 - 39)
* Lucius Salvius Otho (40 - 41)

##### Reinado de Claudio
* Quintus Marcius Barea Soranus (41 - 43)
* Servius Sulpicius Galba (44 - 46)
* Marcus Servilius Nonianus (46 - 47)
* Titus Statilius Taurus (52 - 53)
* Marcus Pompeius Silvanus Staberius Flavianus (53 - 56)

##### Reinado de Nerón
* Quintus Sulpicius Camerinus Peticus (56 - 57)
* Gnaeus Hosidius Geta (57 - 58)
* Quintus Curtius Rufus (58 - 59)
* Aulus Vitellius (60 - 61)
* Lucius Vitellius (61 - 62)
* Servius Cornelius Scipio Salvidienus Orfitus (62 - 63)
* Titus Flavius Vespasianus (63 - 64)
* Gaius Vipstanus Apronianus (68)

##### Reinado de Vespasiano
* Lucius Calpurnius Piso (69/70)
* Lucius Junius Quintus Vibius Crispus (71/72)
* Quintus Manlius Ancharius Tarquitius Saturninus (72/73)
* Quintus Julius Cordinus Gaius Rutilius Gallicus (74)
* Gaius Paccius Africanus (77/78)
* Publius Galerius Trachalus (78/79)

##### Reinado de Domiciano
* Lucius Nonius Calpurnius Asprenas (82/83)
* Sextus Vettulenus Cerialis (83/84)
* Gnaeus Domitius Lucanus (84/85)
* Gnaeus Domitius Tullus (85/86)
* Lucius Funisulanus Vettonianus (91/92)
* Asprenas (92/93)

##### Reinado de Nerva
* Marius Priscus (97/98)

##### Reinado de Traxano
* Gaius Cornelius Gallicanus (98/99)
* Gaius Octavius Tidius Tossianus Lucius Javolenus Priscus (101/102)
* Lucius Cornelius Pusio Annius Messala (103/104)
* Quintus Peducaeus Priscinus (106/107)
* Gaius Cornelius Rarus Sextius Naso (108/109)
* Quintus Pomponius Rufus (110/111)
* Gaius Pomponius Rufus Acilius Priscus Coelius Sparsus (112/113)
* Aulus Caecilius Faustinus (115/116)
* Gaius Julius Plancus Varus Cornutus Tertullus (116/117)

##### Reinado de Adriano
* Lucius Roscius Aelianus Maecius Celer (117/118)
* Marcus Vitorius Marcellus (120/121)
* Lucius Minicius Natalis (121/122)
* Marcus Appius Bradua (incerto, 122/123)
* Lucius Catilius Severus Julianus Claudius Reginus (124/125)
* Lucius Stertinius Noricus (127/128)
* Marcus Pompeius Macrinus Neos Theophanes (130/131)
* Tiberius Julius Secundus (131/132)
* Gaius Ummidius Quadratus Sertorius Severus (133/134)
* Gaius Bruttius Praesens Lucius Fulvius Rusticus (134/135)
* [...]catus P. Valerius Priscus (136/137)
* Lucius Vitrasius Flamininus (137/138)
* Titus Salvius Rufinus Minicius Opimianus (138/139)

##### Reinado de Antonino Pío
* Titus Salvius Rufinus Minicius Opimianus (138 - 139)
* Titus Prifernius Paetus Rosianus Geminus (140 - 141)
* Sextus Julius Major (c. 141 - 142)
* Publius Tullius Varro (142 - 143)
* Lucius Minicius Natalis Quadronius Verus (153 - 154)
* (? Ennius) Proculus (156 - 157)
* Lucius Hedius Rufus Lollianus Avitus (157 - 158)
* Claudius Maximus (c. 158 - 159)
* Quintus Egrilius Plarianus (c. 159)

##### Reinado de Marco Aurelio
* Titus Prifernius Paetus Rosianus Geminus (c. 160 - 161)
* Quintus Voconius Saxa Fidus (161 - 162)
* Sextus Cocceius Severianus (c. 162 - 163)
* Servius Cornelius Scipio Salvidienus Orfitus (164)
* Manius Acilius Glabrio Gnaeus Cornelius Severus (c. 166 - 167)
* Publius Salvius Julianus (167 - 168)
* Titus Sextius Lateranus (168/169)
* Gaius Serius Augurinus (169 - 170)
* Strabo Aemilius (c. 172)
* Gaius Aufidius Victorinus (c. 173 - 174)
* Gaius Septimus Severus (174 - 175)
* Publius Julius Scapula Tertullus (178 - 179 *ou* 179 - 180)
* Publius Vigellius Saturninus (c. 180)

##### Reinado de Cómodo
* Gaius Vettius Sabinianus Julius Hospes (c. 191)

##### Reinado de Septimio Severo
* Publius Cornelius Anullinus (193)
* Pollienus Auspex (Entre o 194 e o 200)
* Marcus Claudius Macrinius Vindex Hermogenianus (Entre o 194 e o 200)
* Sextus Cocceius Vibianus (Entre o 194 e o 200)
* Cingius Severus (Entre o 194 e o 197)
* Lucius Cossonius Eggius Marullus (198 - 199)
* Marcus Ulpius Arabianus (c. 200)
* Gaius Julius Asper (Entre o 200 e o 210)
* Marcus Umbrius Primus (c. 201/2)
* Minicius Opimianus (c. 203)
* Rufinus (c. 204)
* Marcus Valerius Bradua Mauricus (? c. 206)
* Titus Flavius Decimus (209)
* Gaius Valerius Pudens (Entre o 209 e o 211)

##### Reinado de Caracalla
* Publius Julius Scapula Tertullus Priscus (212 - 213)
* Appius Claudius Julianus (Entre o 212 e o 220)
* Gaius Caesonius Macer Rufinianus (Entre o 213 e o 215)
* Marius Maximus (Entre o 213 e o 217)

##### Reinado de Heliogábalo
* Lucius Marius Perpetuus (c. 220)
* Lucius Cassius Dio Cocceianus (c. 221)

##### Reinado de Alexandre Severo
* Gaius Octavius Appius Suetrius Sabinus (c. 230)

##### Reinado de Maximino Tracio
* Marcus Antonius Gordianus Sempronianus Romanus Africanus (237)

##### Reinado de Gordiano III
* Marcus Asinius Sabinianus (240)
* Lucius Caesonius Lucillus Macer Rufinianus (c. 240)

##### Reinado de Valeriano e Galieno
* Aspasius Paternus (257 - 258)
* Galerius Maximus (258 - 259)
* Lucius Messius [...] (Entre o 259 e o 261)
* ? Vibius Passienus (Entre o 260 e o 268)
* Lucius Naevius Aquilinus (entre o 260 e o 268)
* Sextus Cocceius Anicius Faustus (Entre o 265 e o 268)

##### Reinado de Aureliano
* Firmus (278)
* Lucius Caesonius Ovinius Manlius Rufinianus Bassus (c. 275)

##### Reinado de Carino
* Gaius Julius Paulinus (283)

#### Imperio posterior (Dominación) 
Os gobernadores son elixidos directamente polos emperadores, sen a aprobación do Senado romano.
miniatura|550px|África do Norte baixo o dominio romano
* Titus Claudius Aurelius Aristobulus (290 - 294)
* Cassius Dio (294 - 295)
* Titus Flavius Postumius Titianus (295 - 296)
* Lucius Aelius Helvius Dionysius (296 - 300)
* Iulianus, posiblemente Amnius Anicius Julianus (301 - 302)
* Gaius Annius Anullinus (302 - 305)
* Gaius Caeionius Rufius Volusianus (305 - 306)
* Petronius Probianus (315 - 317)
* Aconius Catullinus (317 - 318)
* Cezeus Largus Maternianus (333 - 336)
* Quintus Flavius Maesius Egnatius Lollianus (336 - 337)
* Antonius Marcellinus (337 - 338)
* Aurelius Celsinus (338 - 339)
*Fabius Aconius Catullinus Philomathius (*vicario*, 338 - 339).
* Proculus (340 - 341)
* -lius Flavianus (357 - 358)
* Sextus Claudius Petronius Probus (358 - 359)
* Proclianus (359 - 361)
* Quintus Clodius Hermogenianus Olybrius (361 - 362)
* Clodius Octavianus (363 - 364)
* P. Ampelius (364 - 365)
* ?Claudius Hermogenianus Caesarius (365 - 366)
* Julius Festus Hymetius (366 - 368)
* Petronius Claudius (368 - 371)
* Sextius Rusticus Julianus (371 - 373)
* Quintus Aurelius Symmachus (373 - 374)
* Paulus Constantius (374 - 375)
* Chilo (375 - 376)
* Decimius Hilarianus Hesperius (abril de 376 - outubro de 377)
* Thalassius (outubro 377 - abril 379)
* Flavius Afranius Syagrius (379 - 380)
* Helvius Vindicianus (380 - 381; posiblemente 382 - 383)
* Herasius (381 - 382)
* Virius Audentius Aemilianus (382 - 383; posiblemente 381 - 382)
* Flavius Eusignius (383 - 384)
* Messianus (385 - 386)
* Felix Juniorinus Polemius (388 - 389)
* Latinius Pacatus Drepanius (389 - 390)
* Flavius Rhodinus Primus (391 - 392)
* Aemilius Florus Paternus (392 - 393)
* Flaccianus (393 - 393)
* Marcianus (394)
* Flavius Herodes (394 - 395)
* Ennodius (395 - 396)
* Theodorus (396 - 397)
* Anicius Probinus (397)
* Seranus (397 - 398)
* Victorinus (398 - 399)
* Apollodorus (399 - 400)
* Gabinius Barbarus Pompeianus (400 - 401)
* Helpidius (401 - 402 ?)
* Septiminus (402 - 404)
* Rufius Antonius Agrypnius Volusianus (404 - 405)
* Flavius Pionius Diotimus (405 - 406)
* C. Aelius Pompeius Porphyrius Proculus (407 - 408)
* Donatus (408 - 409)
* Macrobius Palladius (409 - 410)
* Apringius (410 - 411)
* Eucharius (411 - 412)
* Q. Sentius Fabricius Iulianus (412 - 414)
* Aurelius Anicius Symmachus (415 - 435)

## Notas
;Referencias

## Véxase tamén
### Ligazóns externas
* Roman Africa at www.unrv.com