Castanea

***Castanea*** é un xénero de plantas da familia das fagáceas, nativas das rexións temperadas do hemisferio norte, coñecidas comunmente coma **castiñeiros**. Os froitos dos castiñeiros son noces comestíbeis coñecidas coma castañas ou bullotes

O castiñeiro común é unha das árbores de maior importancia na economía e historia de Galiza. Os lugares poboados de castiñeiros denomínanse **castiñeiras** ou **castañais**. Os soutos son un tipo de formación de castiñeiros para o aproveitamento de leña e froitos típicos de Galiza.

## Descrición 
As especies de *Castanea* son árbores de folla caediza, que necesitan certo grao de humidade. Prefire solos silíceos descarbonatados. Son lonxevas, atopándose individuos milenarios, como o castiñeiro de Pumbariños.

Presentan follas alternas co bordo denticulado. Son plantas monoicas: a flor masculina nunha longa candea erecto con periantio soldado pola base e 12 a 8 estames; a flor feminina na base do dicasio masculino. Dicasio feminino completo (3 flores). Ovario trígono unilocular con 7 a 9 estilo. Froito en cúpula con longas espñas, xeralmente con 3 aquenios. A madeira de castiñeiro é de cor amarelenta, de aspecto semellante ao do carballo, porén máis doada de traballar e máis estábel. É un pau de dureza media, elástica, tenaz e flexíbel.

## Especies 
Os castiñeiros pertencen á mesma familia, que os carballos e as faias, as Fagáceas. Hai catro especies principais, habitualmente coñecidos coma castiñeiros europeos, chineses, xaponeses e americanos:
* Especies europeas: Castiñeiro común (*Castanea sativa*) é a única especie europea de castiñeiro, é a común en Galiza.
* Especies asiáticas: *Castanea crenata* (castiñeiro do Xapón), *Castanea mollissima* (castiñeiro da China ou chinés), *Castanea davidii* (China), *Castanea henryi* e *Castanea seguinii* (China).
* Especies americanas: Inclúen *Castanea dentata* (o castiñeiro americano - estados do leste dos EUA), *Castanea pumila* (Estados do leste dos EUA), *Castanea alnifolia* (Estados do sur), *Castanea ashei* (Estados do sur), *Castanea floridana* (Estados do sur) e *Castanea paupispina* (Estados do sur).

Cómpre non confundir os castiñeiros co xénero *Aesculus*, o castiñeiro de bruxas, que non está relacionado con *Castanea* e se lles chamou así por producir froitos de aparencia semellante mais non comestíbeis. Outra árbore que se adoita confundir co castiñeiro é a especie de carballo: (*Quercus prinus*) e tamén a faia americana (*Fagus grandifolia*) pola semellanza das follas.

## Galiza 
En Galiza só contamos cunha especie considerada autóctona, o castiñeiro común ou europeo; algúns historiadores sinalan a chegada dos castiñeiros a Galiza e, en xeral á Península Ibérica na época do Imperio Romano, os romanos espallaron a especie por todo o seu Imperio. Porén algunhas pescudas realizadas sinalan que xa existía con anterioridade téndose atopado pole e restos de carbón de castiñeiro moi anteriores á conquista romana. Así, podemos considerar o castiñeiro unha especie autóctona de Galiza. O castiñeiro da China e o castiñeiro do Xapón poden atoparse en arboredos e novas plantacións, ás veces hibridados ou coma padróns do castiñeiro común para mellorar producións ou obter individuos resistentes a doenzas fúnxicas coma o chancro ou a tinta.

## Enfermidades 
* *Micosphaerella maculiformis *, fungo ascomiceto que ataca ás follosas en xeral. Causa a antracnose do castiñeiro. Óllanse manchas pardas principalmente nas follas e máis raramente nos pecíolos e os ourizos. Os danos non son graves.
* *Cryphonectria parasitica*, o coñecido chancro do castiñeiro, chegou á Península Ibérica nos anos 40. É hoxe en día a doenza máis devastadora que afecta ás castiñeiras de Galiza e Asturias. As follas muchan e marelecen, secando as pólas. Inchazón e formación de fendas lonxitudinais na casca que se torna avermellada; presenza do micelio do fungo por baixo da casca. Para controlar esta enfermidade o método máis estendido é o uso de virus de cepas resistentes, ou a loita química.
* *Phytophthora cambivora*e *Phytophthora cinnamomi*, a tinta do castiñeiro, xéneros de protistas da clase Oomycetes, que destrúen o castañal; é a doenza radicular máis importante que afecta a esta frondosa. Os síntomas da enfermidade son: podremia do sistema radicular, marelecemento das follas, secado da punta das pólas e aborto dos froitos. Ademais as raíces aparecen ennegrecidas se se elimina a casca.
* *Armillaria mellea*, fungo basidiomiceto que pode causar podremias radiculares en diferentes especies de leñosas.

Os castiñeiros tamén poden verse afectados por distintos tipos de pestes, principalmente larvas de avelaíñas.

## Aproveitamento 
miniatura|Toros de castiñeiro prontos para transportar.Actualmente o principal uso dos castiñeiros é a obtención da súa madeira, moi valorada para fabricar mobles, chans, instrumentos musicais etc. Antigamente empregábase, ademais de para a fabricación de mobles, para trabes e pezas do carro.

Outro dos aproveitamentos destas especies é o froito: tradicionalmente empregouse coma fonte enerxética (especialmente en Galiza até a chegada da pataca) e como alimento para o gado (fundamentalmente porcos). É por iso que aínda nalgunhas zonas de Galiza chamen ás patacas **castañas de terra** (igual que en francés as patacas reciben o nome de *pommes-de-terre*, mazás de terra). Tradicionalmente a castaña pode consumirse crúa, aínda que tamén cocida ou asada. O *marrón-glacé* é un doce de receita francesa que aumenta enormemente o valor enerxético das castañas. En Galiza salientan os magostos coma festas de enxalzamento deste froito.

Recentemente fomentouse o reaproveitamento da castaña mediante a oferta de produtos tradicionais coma a augardente de castaña, a crema de castaña, o pan de castaña etc., con todo nos últimos anos continuou unha tendencia á caída da produción e mais o consumo.

## Taxonomía 
O xénero foi descrito por Philip Miller e publicado en *The Gardeners Dictionary* ...Abridged...fourth edition 1: vol. 1. 1754.
;Etimoloxía: 
***Castanea***: nome xenérico que deriva do nome dado en latín ao froito e é probábel que o nome do xénero derive directamente desta palabra. Algúns, porén, avanzan na hipótese de que o nome deriva da cidade grega de Kastania en Tesalia, mais o máis probábel e que a vila tomase o nome da a´rbore e non en troques.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Castiñeiro
### Ligazóns externas 
[miniatura|[Castañas.]] 
thumb

* Flora Europaea: *Castanea sativa*
* Flora of North America:*Castanea* 
* Flora of China:'Castanea'
* Información sobre Castanea Sativa en Wikisilva (Universidad de Vigo)
* Rushforth, K. (1999). *Árboles de Bretaña y Europa*. HarperCollins ISBN 0-00-220013-9.