Galeón de Manila

[miniatura|Gravado dun [galeón español.]]
O **galeón de Manila**, **galeón de Manila-Acapulco** ou **galeón de Acapulco**, era o nome co que eran coñecidas as naves españolas que cruzaban o océano Pacífico unha ou dúas veces por ano, establecendo a ruta marítima entre Manila (Filipinas) e os portos de Nova España (hoxe México), principalmente Acapulco, e cuxas mercancías eran despois transportadas por terra desde Acapulco a Veracruz e que, posteriormente, eran reembarcadas de Veracruz ata ás cidades españolas de Sevilla e Cádiz. O nome do galeón variaba segundo fose a cidade de destino.

## Historia e características 
O servizo foi inaugurado en 1565 co descubrimento da ruta oceánica polo cosmógrafo español Andrés de Urdaneta nunha viaxe de regreso na que descubriu a corrente de Kuroshio, e a rota comezou no ano seguinte e continuou ata 1815 cando a Guerra de Independencia de México puxo final permanente á ruta comercial do galeón. O primeiro navío partiu en 1565 desde Filipinas rumbo a Acapulco, inaugurando desta forma a ruta comercial. 

Os barcos saían de Acapulco, en marzo para chegar a finais de maio ou comezos de xuño, dirixíndose ás Filipinas con escala en Guam e volvendo, a principios de xullo, tras dar un rodeo ao norte, a augas xaponesas, co fin de seguir a citada corrente de Kuroshio. A maior parte da súa tripulación morreu na primeira viaxe longa, xa que non levaban provisións suficientes.

No século XVIII comprendeuse que unha ruta menos ao norte era tamén suficiente, pero os navegantes do galeón tiñan ben clara a prohibición de ir, por accidentada, cara a costa de California por se quedaban inmobilizados pola néboa. Segundo o historiador William Lytle Schurz:

A primeira motivación para a exploración da Alta California foi atopar posibles escalas para os galeóns de Manila desgastados polo mar na última etapa da súa viaxe. As primeiras propostas chegaron ao pouco, pero a finais do século XVIII varios dos galeóns de Manila facían escala en Monterey.

As viaxes eran longas e duras e moita xente morría nelas, vítimas do escorbuto ou da fame. Había ocasións nas que se pagaban enormes sumas de diñeiro pola carne fresca das ratas que pululaban nas adegas. A isto había que sumarlle o perigo das incursións de piratas, aínda que, tendo en conta que nos máis de 250 anos que durou esta ruta comercial só foron atrapados catro galeóns, pódese dicir que o problema da piratería era bastante secundario. Outros problemas eran os temporais e a calma chicha, xa que ao non haber vento era imposible que os galeóns avanzasen.

## Comercio de especias 
miniatura|esquerda|300px|A ruta comercial Manila-Acapulco iniciouse en 1565 (amarelo) e a ruta comercial rival portuguesa do leste (verde) desde 1479-1640 (o mapa reflicte só en esquema, sen precisión, as rutas de navegación seguidas polos barcos).
O comercio serviu como fonte fundamental de ingresos nos negocios dos colonos españois que vivían nas illas Filipinas. Fixéronse ao mar un total de 110 galeóns de Manila nos 250 anos do galeón de Manila-Acapulco (1565 a 1815). Ata 1593, tres ou máis barcos partían ao ano de cada porto. O comercio de Manila chegouse a converter en algo tan lucrativo que os comerciantes de Sevilla elevaron ao rei Filipe II unha queixa sobre as súas perdas, e conseguiron, en 1593, unha lei que estableceu un límite de só dous barcos navegando cada ano partindo de calquera dos portos, quedando un en reserva en Acapulco e outro en Manila. Tamén admitiuse unha escolta armada.

Con tales limitacións era fundamental construír o galeón o máis grande posible, chegando a ser, dos coñecidos, a clase de barcos construídos máis grande en calquera lugar ata ese momento. No século XVI, tiñan de media de 1.700 a 2.000 toneladas, e eran construídos con madeiras de Filipinas e podían levar a un milleiro de pasaxeiros. O *Concepción*, que naufragou en 1638, tiña unha eslora de 43 a 49 m (140-160 pés) e desprazaba unhas 2.000 toneladas. O Santísima Trinidad tiña 51,50 m de eslora (longo), 15,2 de manga (ancho), e desprazaba unhas 2.000 toneladas cunha tripulación de 413 homes. A maioría dos barcos foron construídos en Filipinas e só oito en México. O galeón de Manila-Acapulco terminou cando México conseguiu a súa independencia de España en 1821, despois de que a coroa española tomase o control directo de Filipinas. (Isto foi posible a mediados dos anos 1800 coa invención dos barcos a vapor e a apertura do canle de Suez, que reduciu o tempo de viaxe de España ás Filipinas a 40 días.)

Os galeóns levaban especias (pementa, cravo e canela), porcelana, marfil, laca e elaboradas teas (tafetans, sedas, veludo, raso), recollidas tanto das illas das Especias como da costa asiática do Pacífico, mercancías que se vendían nos mercados europeos.Tamén levaban artesanía chinesa, biombos xaponeses, abanicos, espadas xaponesas, alfombras persas, floreiros da dinastía Ming e unha infinidade de produtos máis. Asia oriental comerciaba principalmente cun estándar de prata, e os bens eran comprados principalmente coa prata mexicana. Os cargamentos foron transportados por terra a través de México ata o porto de Veracruz, no golfo de México, onde foron reembarcados na frota de Indias con destino a España. Esta ruta foi a alternativa de viaxe cara ao oeste polo océano Índico, e ao redor do cabo de Boa Esperanza, que estaba reservada a Portugal de acordo co tratado de Tordesillas. Tamén evitaba a escala nos portos controlados polos poderes da competencia, como Portugal e os Países Baixos. Desde os primeiros días da exploración, os españois sabían que o continente americano era moito máis estreito a través do istmo de Panamá que a través de México. Tratouse de establecer un cruzamento regular por terra alí, pero a espesa selva, e a malaria fixérono imposible.

Tardábase catro meses cruzar o océano Pacífico entre Manila e Acapulco e os galeóns eran o principal vínculo entre Filipinas e a capital do vice-reino na Cidade de México e desde alí coa mesma España. Moitos dos chamados «kastilas» ou españois en Filipinas eran en realidade de orixe mexicana, e a cultura hispana de Filipinas está bastante próxima á cultura mexicana. Así que cando México finalmente obtivo a súa independencia os dous países continuaron o comercio, fóra dun breve período de calma durante a guerra Hispano-Estadounidense. Os galeóns de Manila navegaron no Pacífico durante case tres séculos, proporcionando a España os seus cargamentos de artigos de luxo, beneficios económicos e intercambio cultural.

Os naufraxios dos galeóns de Manila son lendas seguidas soamente polos naufraxios dos galeóns no Caribe. En 1568, o propio barco de Miguel López de Legazpi, o *San Pablo* (300 toneladas), foi o primeiro galeón de Manila en ser destruído no camiño a México.

## Hawai 
[miniatura|300px|O [océano Pacífico co Mauna Kea destacado.]]
Durante 200 anos, centos de galeóns de Manila viaxaron desde o actual México ás Filipinas, coa súa ruta discorrendo ao sur das illas hawaianas. E, con todo non hai rexistros históricos sobre que houbese calquera tipo de contacto entre ambas as culturas. Historiadores británicos como Henry Kamen sostén que os españois non tiñan a capacidade de explorar adecuadamente o océano Pacífico, e que non foron capaces de atopar as illas, que estaban a unha latitude 20° ao norte da ruta dos galeóns e as súas correntes. Con todo, hai dúbidas sobre se os exploradores accidentalmente chegaron ás illas de Hawai dous séculos antes da primeira visita do capitán James Cook en 1778. Ruy López de Villalobos comandou unha frota de seis barcos que partiu de Acapulco en 1542 cun mariño español chamado Juan Gaetano a bordo como piloto. Dependendo da interpretación, os informes de Gaetano parecen describir o descubrimento de Hawai ou das illas Marshall en 1555. Se se tratase de Hawai, Gaetano sería un dos primeiros europeos que chegaron ás illas. A maioría dos estudosos rexeitaron estes argumentos por carecer de credibilidade.

Logo de 1565, a nova ruta de Andrés de Urdaneta permitiu aos galeóns de Manila navegar regularmente entre México e Filipinas. Estas rutas mantivéronse en segredo para protexer aos barcos españois dos piratas ingleses e neerlandeses. Debido ao segredo español, se os españois atoparon Hawai durante as súas viaxes, non publicaron os seus resultados e o descubrimento permanecería descoñecido. Do relato de Gaetano, as illas de Hawai non se sabe que teñen ouro nin prata para que o español ignoraría a súa existencia. Os arquivos españois supostamente conteñen unha carta mariña que mostra illas na latitude de Hawai, pero cunha lonxitude de dez graos ao leste do arquipélago. Nese manuscrito, a illa de Maui é chamada «A Desgradiada», e o que parece ser a illa de Hawaii é chamada «A Mesa». Illas parecidas a Kahoolawe, Lanai e Molokai denomínanse «Os Monxes».

William Ellis, un escritor e misioneiro no século XIX de Hawaii, rexistrou varios contos populares sobre estranxeiros que visitarían Hawai antes do primeiro contacto con Cook. Segundo o escritor hawaiano Herb Kawainui Kane, unha destas historias:

 

Continúa o debate sobre se as illas Hawai foron realmente visitadas polos españois no século XVI, con algúns investigadores, como Richard W. Rogers, en busca de evidencias de restos de naufraxios españois.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Almazin M.A. *El galeón de Manila*. Artes de México, n.º 143, 1971.
*
*
*
* Martín-Ramos, Clara (2007). *Las Huellas de la Nao de la China en México (La Herencia del Galeón de Manila)*. Dispoñible vía web en: http://www.scribd.com/doc/13984088/Las-Huellas-de-la-Nao-de-la-China
*
*
* Schurz, William Lytle (1917). "The Manila Galleon and California" , *Southwestern Historical Quarterly*, Vol. 21, No. 2, pp.&nbsp;107–126
*
*Hispanoasia
* A fantástica aventura do galeón de Manila

### Outros artigos 
* Galeón
* Frota de Indias
* Santísima Trinidad
### Ligazóns externas 
* Findings from the wreck of *Nuestra Senora de la Concepción* in the Marianas, 1638  
* Metropolitan Museum: Manila Galleon