Romance de don Gaiferos

O ***Romance de don Gaiferos*** ou de don Gaiferos de Mormaltán é unha poesía cantable que relata a peregrinación dun don Gaiferos a Santiago de Compostela. Suponse que foi composta no século XIII.

## Descuberta da obra 
miniatura|Faustino Santalices tocando a zanfona.
O texto aparece posto por escrito por primeira vez no ensaio *Galicia* (1888) de Manuel Murguía, quen afirma que é unha obra de orixe popular.

Con variacións no texto, a versión musicada que se coñece na actualidade débeselle ao gaiteiro, investigador e zanfonista Faustino Santalices, que a interpretou en 1954 nun recital-homenaxe a Ramón Menéndez Pidal. Posteriormente fixo unha gravación sonora desta obra, con acompañamento de zanfona.

## Teorías sobre a autoría da obra 
Murguía, na obra citada afirma:

Deste xeito, para Murguía o romance ten unha orixe popular, que nace da tradición poética popular que se move arredor do camiño e de Compostela. Outros investigadores posteriores farán notar tamén que, sobre todo pensando no remate do libro e no papel destacado que se lle atribúe ao bispo, habería tamén que falar dunha clara influencia eclesiástica, nun intento de unir a figura heroica de Gaiferos coa do Apóstolo.

Porén, tamén hai investigadores que dubidan da autoría popular e da datación medieval da obra. O feito de que Murguía non achega moita información sobre a orixe do romance e as circunstancias nas que foi descuberto, así como que non hai ningún outro investigador que atopase o mesmo romance ou distintas variantes do mesmo, dan pé a dúbidas sobre a auténtica orixe do romance. Así, por exemplo Forneiro Pérez fai unha defensa clara da orixe "de autor" da obra e da impostura da atribución popular:

## Teoría sobre a identidade do protagonista 
miniatura|Morte de Guillerme X.

Os investigadores coinciden en que o personaxe histórico que se atopa tras o literario é o duque de Aquitania Guillerme X, amigo do arcebispo Diego Xelmírez, e que morreu no ano 1137 en peregrinación á tumba do Apóstolo. A pesar de que, durante bastante tempo se pensou que a figura literaria podía ser froito da confusión entre Guillerme III (Gaiferos) e X (quen peregrinou varias veces a Compostela).

Gaiferos sería o equivalente do *Walfarius* ou *Waltharius* orixinal. O xentilicio de Mormaltán podería ser unha deformación de Mont-de-Marsan, cidade da Gascuña, en Aquitania e pola que pasaba a vía Lemovicensis, un dos catro camiños franceses de peregrinación a Santiago.

Como recollen Murguía e outros, hai coincidencia en que o duque Guillerme morreu *camiño de Compostela*. Se ben hai que dicir que as versións máis antigas e seguramente máis fieis ao orixinal, din que morreu xa antes de chegar a Galicia. Só as fontes máis serodias afirman que chegou a Compostela e que, sentíndose moi enfermo mandou que o levasen á catedral, onde morreu. Este segundo final podería ser fillo, igual que o romance, da lenda que foi medrando arredor da figura histórica do derradeiro duque de Aquitania.

## Texto 
(Versión publicada por Manuel Murguía)

Poucos anos despois, en *La Ilustración Gallega y Asturiana* publícase outra versión do romance. Cambia o primeiro verso e como protagonista aparece o *Conde de Montalbán*, unha nova variación de *Mormaltán*

(Versión musicada por Faustino Santalices)

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas
*"Romance de don Gaiferos", versión musicada por Faustino Santalices.
*"Romance de don Gaiferos", versión musicada por Luar na Lubre no disco *Solsticio*.