Moeda escocesa

A **moeda escocesa** abrangue as emisións monetarias dunha gran variedade de autoridades locais e nacionais escocesas, entre as que cómpre salientar o Reino de Escocia, que tiveron lugar entre os séculos XII e XVIII, sobre a base da libra escocesa, dividida en 20 xilins e 240 peniques. As moedas en circulación en Escocia a partir da Lei de Unión de 1707 con Inglaterra corresponden xa ás series da libra esterlina británica.

## Historia 
### Comercio con Roma (ca. 138 - 400) 
As primeiras moedas en circulación no territorio escocés foron introducidas polos romanos asentados nas Illas Británicas, a partir do comercio que se producía con este límite máis occidental do Imperio. Lonxe de estaren illados, os celtas de Caledonia, ao norte da Muralla de Hadrián, desenvolveron o comercio e isto provocou a introdución no seu territorio dunha ampla variedade de moedas romanas, sinaladamente nas zonas máis próximas á Muralla de Antonino. A Muralla de Hadrián utilizábase máis como un medio para regular o tráfico social e o comercio entre ambos os lados que como unha defensa militar contra as tribos libres do norte dos caledonios. 

Na parte sur da muralla asentáronse núcleos de poboación que favoreceron estes intercambios comerciais. Existen testemuños de agrupacións de moedas de determinados períodos durante as ocupacións flavia e antonina, como é o caso da de Inverquharity, en Angus, onde apareceron dupondios a nome de Vespasiano datados entre 69 e 79 d. de C. Algunhas destas acumulacións monetarias inclúen importantes cantidades de moedas de prata (nalgúns casos preto de 400 exemplares) dispostas en vasillas tanto romanas como nativas, o que parece indicar que os gobernadores romanos da Britania lles pagaron cuantiosas cantidades de diñeiro aos habitantes do sur de Escocia e, mesmo, que puideron subornar os caledonios do norte para manteren relacións pacíficas cos romanos e cos británicos. Estes pagamentos aos caciques testemúñanse en catro áreas: Edimburgo, Fife, Aberdeen e Moray Firth. 

Entre os achados de moeda romana destacan as moedas cuñadas a nome de Constantino II (337-342), que apareceron en máis de 20 lugares por toda Escocia. Pola contra, entre os casos máis raros está unha moeda de potín cuñada baixo Tolomeo XIII de Exipto (80-51).

### Alta Idade Media 
Cando o Imperio Romano se retirou de Gran Bretaña xurdiron varios reinos ao sur de Escocia. Un deles, Northumbria, expandiuse axiña cara ao norte ata o reino de Strathclyde; xa que logo, pasou a controlar o sur do que hoxe é Escocia, e as moedas de bronce cuñadas polos reis de Northumbria comezaron a circular, consecuentemente, nese territorio. Estas moedas emitíronse entre 837 e 854. As moedas anglosaxoas cuñáronse non só en Northumberland, senón que, por mor das extensas rutas comerciais cos viquingos, tamén se produciron en Frisia e en Xutlandia; as moedas desta época indican a ampla extensión do comercio escocés, non só con Northumberland, senón tamén coa Europa continental. 

### Período 1136-1356 
O primeiro rei de Escocia en emitir a súa propia moeda foi David I (1124-1153). Este monarca considérase o artífice da modernización de Escocia e fálase mesmo da Revolución Davidiana. En 1136, David capturou a localidade inglesa de Carlisle, o que incuía tamén tanto a súa casa de moeda como as minas de prata próximas, ata entón baixo dominio inglés. As súas moedas amosan unha gran semellanza coas de Estevo I de Inglaterra (1135-1154), coas que compartían o padrón monetario, polo que na práctica circulaban indistinatamente en ambos os países. As moedas emitidas, cuñadas en Carlisle, tiñan a denominación de *penny* e nos seus anversos figuraba o nome do monarca, baixo a forma de DAVIT. Os reversos amosaban unha cruz curta con glóbulos nos seus cuarteis. Aínda durante o seu mesmo reinado, as cuñaxes pasaron a producirse en Berwick, en Roxburgh e en Edimburgo. Durante o reinado de David I cuñáronse tamén moedas a nome do seu fillo, o príncipe Henrique de Escocia, na súa condición de conde de Northumberland.

O *penny* mantívose como a única denominación monetaria cuñada ata 1280, cando comezaron a emitirse moedas da metade do seu valor (*half penny*) e tamén da súa cuarta parte (*farthing)*, introducidas por Alexandre III (1249-1286). En 1250, baixo este rei, estaban activas no reino polo menos 16 casas de moeda, distribuídas desde Inverness a Berwick. As emisións baseáronse neses tres valores (*penny*, *half penny* e *farthing*) ata a reforma monetaria de David II (1329-1371), producida en 1357.

### Período 1357-1488 
Logo da morte de Roberto I (1306-1329) ascendeu ao trono o seu fillo David, o segundo con este nome, cando este tiña só cinco anos. Na súa reforma de 1357, David introduciu dous novos valores: o *noble* e o *groat*.

* O *noble* foi a primeira moeda de ouro de Escocia. As súas características ponderais eran similares ás da súa homónima inglesa, e o seu valor era de 6 xilins e 8 peniques (6s 8d), ou a metade dun *merk*. Tamén a súa tipoloxía era similar á da moeda inglesa: o rei sobre un navío no anverso e unha cruz adobiada con flores no reverso.
* O *groat* era unha moeda de prata similar ao *gros*; valía inicialmente 4 peniques, aínda que axiña comezaron a cuñarse *groats* de 8 e de 12 peniques. Esta moeda mantívose en produción ata 1558.

David II puxo fin á paridade inicial entre as moedas escocesas e as inglesas, o que deu lugar a unha normativa inglesa en 1356 pola que se prohibiu a circulación da moeda escocesa no seu territorio, por ser de inferior valor. Roberto III (1390-1406) continuou coa desvalorización da moeda escocesa con respecto á inglesa, ata chegar a equivaler á metade do seu valor cara a 1392. Este monarca substituíu tamén o busto de perfil característico do anverso das moedas escocesas pola cabeza real de fronte, feito que favorecía a confusión coas moedas inglesas, de valores superiores.

Os territorios xermanófonos e francófonos exerceron unha notable influencia na moeda escocesa posterior e de aí xurdiron moedas como o *dollar* (inspirado no tálero), o *testoon* (do *testone* italiano, a través de Francia) e o *merk* (baseado no *mark* xermano). A finais do século XIV retomouse a cuñaxe de moedas de ouro, con dúas novas denominacións: o *lion* e o *demy*.

David II xa intentara introducir unha moeda de ouro en Escocia baseándose no *noble* inglés, aínda que resultara un fracaso. Finalmente, foi Roberto III quen acabou por crear o *lion*, a imitación do coñecido como *écu á la couronne*, unha moeda cuñada en 1385 por Carlos VI de Francia (1380-1422). Do mesmo xeito que o seu modelo francés, levaba no seu anverso o escudo coroado, motivo polo cal foi coñecido tamén pola denominación de *crown* ("coroa"). Baixo o escudo amosaba o león de Escocia, que lle dá o nome (*lion*). Nos reversos aparece a cruz de Santo André.

Por outra parte, algunhas das moedas de Xacobe III son recoñecidas polo realista dos seus retratos. Segundo Stewart, o busto de Xacobe do *groat* de 1485 "ademais de ser o primeiro retrato realista dun rei nunha moeda escocesa, probablemente sexa o primeiro retrato renacentista nunha moeda fóra de Italia".

### Emisións eclesiásticas 
Do mesmo xeito que noutros reinos europeos, as autoridades relixiosas gozaron tamén nalgún momento do privilexio da cuñaxe de moeda. No caso escocés, tales emisións concéntranse na segunda metade do século XV. Estas moedas, pouco coñecidas, atopáronse en cantidades salientables en 1919 preto da abadía de Crossraguel, en South Ayrshire, fundada en 1244 por Donnchadh, Conde de Carrick. Trátase de *penny* e de *farthing* de cobre e de bronce de escasa calidade. O segundo tipo presenta no anverso un trevo, en tanto que o reverso é similar ao do primeiro tipo. Baixo Xacobe IV (1488-1513) e Xacobe V (1513-1542) as moedas foron similares ás de Xacobe III, coa introdución do *bawbee*.

### María Estuardo (1542-1567) 
Con María I de Escocia producíronse grandes cambios que reflicten a inestable situación política desta época. Os numismáticos consideran cinco períodos. En prata cuñouse o *testoon*, inicialmente de 4 xilins, que foi a primeira moeda escocesa producida mecanicamente. En billón emitíronse o *bawbee* e o medio *bawbee*, así como o novo *lion* ou *hardhead*, de 1½ peniques, e o *plack*, de 4 peniques.
* **Segunda serie** (1558-1560). Prodúcese durante o período do primeiro matrimonio de María, con Francisco de Francia, quen acadou entón o título de rei consorte. Nesta época introduciuse como nova moeda de ouro o *ducat* ("ducado") de 60 xilins ou tres esterlinas, cuñado en 1558 en substitución do *ryal*, que tiña o mesmo valor. En prata continuouse coa emisión do *testoon*, agora de 5 xilins e 11 peniques, xunto coa de medio *testoon*, moedas que non portaban a efixie real, senón as armas de Escocia e de Francia nos reversos, en tanto que nos anversos amosaban as iniciais F e M entrelazadas nun monograma., en tanto que na segunda foi mudada por DAT GLORIA VIRES. EXVRGAT DEVS.

É salientable a progresiva desvalorización do xilin de prata: en 1584 cuñouse unha moeda de ouro de 5,066 gramos (o *lion noble*), con valor de 75 xilins; en 1593 o *rider*, con idéntico peso, valorábase en 100 xilins, e en 1601 o valor do *sword & sceptre*, tamén co mesmo peso, alcanzaba o valor de 120 xilins.

* **Primeira serie** (1567-1571). Neste primeiro período non se cuñaron moedas de ouro. En prata cuñouse anualmente tanto o *ryal* como as súas fraccións de 2/3 e de 1/3. O *ryal* conservaba o mesmo peso que o que xa emitiran María e Henrique dous anos antes, é dicir ca. 30,397 gramos. O seu anverso estaba caracterizado polo escudo coroado co león escocés e, aos lados, as letras I e R. A lenda do reverso era PRO • ME • SI • MEREOR • IN • ME, que rodeaba, como tipo principal, unha espada en posición vertical, xunto cunha man que indicaba cara á espada e a indicación do valor: XXX, XX ou X, segundo se tratase da unidade, de 2/3 ou de 1/3.
* **Sexta** **serie** (1591-1593). Esta sexta serie está caracterizada por dous tipos de moeda pouco comúns. Por unha banda, o ouro está representado polo *hatpiece*, unha moeda que amosa no seu anverso unha figura dun chapeu particularmente alto (*hat*, en inglés, de onde colle o nome), en tanto que no reverso aparece un león sedente, co cetro na gadoupa dereita e unha inscrición en hebreo co nome de Xehová. Por outra parte, a prata está representada por senllas moedas de ½ e de 1/4 *merk*, cunha nova tipoloxía (coñecida como *balance merk*), caracterizada pola aparición como motivo principal do reverso dunha balanza e unha espada detrás, rodeadas pola lenda HIS DIFFERT REGE TYRANNVS.
* **Sétima** **serie** (1593-1601). Retomoue a cuñaxe do *rider* de ouro, que fora xa introducida en 1491 por Xacobe III; a moeda conservaba o peso e a lei da moeda orixinal, e mesmo a súa tipoloxía era moi semellante. O que si que cambiou, por mor da desvalorización do xilin, foi o valor: en tanto que o *rider* de Xacobe III valía 23 xilins, o de Xacobe VI valía 100. En cobre emitíronse moedas de dous peniques (coñecida como *bodle* ou *turner*) e dun penique, unicamente en 1597.

#### A unión da coroa (1603-1625) 
A partir da unión das coroas escocesa e inglesa en 1603, as moedas escocesas pasaron a semellar máis ás escocesas que ás do continente. Neste período era habitual que as moedas se usasen en diferentes países, dado que o seu valor viña expresado polo do metal precioso en que estaban cuñadas. Unha das diferenzas máis salientables radica nas pezas de *unit*, nas que, no caso da versión inglesa as armas inglesas se atopan nos cuarteis I e IV do escudo, as dúas posicións máis relevantes, en tanto que na versión escocesa estas posicións están ocupadas polas armas de Escocia. Ademais, nestas últimas aparece a coroa de Escocia sobre o escudo, e como marca de ceca figura o clásico cardo.

As moedas de ouro cuñadas nesta época foron as seguintes:

* *Unit* (ou *sceptre*), de 9,989 gramos e 22 quilates, con valor de 12 esterlinas escocesas (1 esterlina inglesa ou 20 xilins ingleses).
* Media *unit* (dobre coroa), de 4,99 gramos (10 xilins ingleses).
* Coroa, de 2,497 gramos (5 xilins ingleses).
* Media coroa, de 1,526 gramos (2,5 xilins ingleses).
* *Thistle crown*, de 1,997 gramos (4 xilins ingleses ou 48 xilins escoceses).

En prata cuñáronse moedas de 60, 30, 12, 6, 2 e 1 xilins, e de 6 peniques. A moeda base do sistema escocés de prata era a de 60 xilins (29,96 gramos, ou sexa 0,5 gramos por xilin), en tanto que en Inglaterra era o *penny* (de 0,5 gramos). Xa que logo, o xilin escocés tiña o mesmo valor que o *penny* inglés, acorde coa proporción xeral de 12 a 1 entre o valor das denominacións escocesas e as inglesas. Briot estaba familiarizado co uso da prensa de volante na cuñaxe, que xa utilizara en París.

En 1636 produciuse unha nova serie monetaria, caracterizada pola cuñaxe de tres moedas de prata, que aínda estaban cuñadas a martelo: o medio *merk*, e dúas pezas de 40 e de 20 peniques. E o ano seguinte iniciouse unha terceira serie no período de Carlos I, para a que xa se xeneralizou o uso da prensa de volante. Máis tarde, Briot uniuse co seu xenro, John Falconer, que acabou por substituílo logo do seu retorno a Londres.

### De Carlos II (1660-1685) a Xacobe VII (1695-1689) 
Carlos II foi nomeado rei de Escocia o mesmo ano da morte do seu pai e foi coroado no Aninovo de 1651, aínda que non foi ata 1660 cando se restaurou a monarquía logo dun decenio da Commonwealth. A partir do reinado de Carlos II todas as moedas escocesas, así como as inglesas, foron xa cuñadas mecanicamente. Carlos II emitiu en Escocia dúas series de moedas de prata: a primeira estaba baseada na moeda de catro *merks* e a segunda no *dollar*. O peso, a lei e o valor de ambas as moedas eran iguais, e só cambiaban o nome e os tipos representados. A moeda de catro *merk* (e a subsecuente do *dollar*) pesaba 26,787 gramos e posuía un valor de 53 xilins e 4 peniques. As outras moedas da serie eran as de 2, 1 e ½ *merk*. No anverso amosaban todas elas o busto do rei cara á dereita e no reverso unha cruz formada polos escudos reais, coa indicación do seu valor (en xilins e peniques) no seu centro.

A partir de 1675 a moeda de catro *merk* foi substituída polo *dollar*. Paralelamente ao cambio de denominación houbo algunhas modificacións na súa tipoloxía: o busto do rei pasou a ollar cara á esquerda e o valor que figuraba no seu centro foi substituído pola inicial C. Nos cuarteis da cruz figuraban os escudos nacionais. A moeda de menor valor desta serie foi a de 1/16 de *dollar*, que non tiña correspondente na denominación anterior: no reverso portaba a cruz de Santo André cos escudos nacionais nos seus cuarteis. A partir deste momento, todas as moedas de prata pasaron a estar denominadas en xilins. O labor tivo que ser intenso, xa que a produción das novas moedas concluíu en só dous anos, en 1709, aínda que a ceca non foi suprimida suprimida ata 1817 e, finalmente, vendida en 1830. A súa clausura provocou un baixo nivel de protestas, o que foi sinalado polo escritor escocés Walter Scott (1771-1832), aínda que seguiu a ser motivo de conflito e protagoniozou panfletos de grupos nacionalistas ata pasada a década de 1950. O título de "Gobernador da Casa da Moeda de Escocia" (*Governor of the Mint of Scotland*), que pasara ao Ministro de Facenda en virtude da Lei de cuñaxe de 1870, foi finalmente abolido na lei de cuñaxe de 1971.

Malia algunhas flutuacións nos tipos de cambio entre ambas as moedas desde 1603, na recuñaxe aplicouse unha proporción de 12:1 (un xilin escocés por cada penique inglés), aínda que tamén se aboou unha compensación. Para as moedas resultantes da recuñaxe tomouse como padrón ponderal a onza troy (12 onzas troy por libra), en lugar das unidades tradicionais escocesas (equivalentes a 16 onzas troy por libra). As novas moedas producíronse tanto en Londres como en Edimburgo; as cuñadas na capital escocesa levan a modo de marca de ceca a inicial E baixo o busto do monarca.** (equivalentes aproximadamente a uns 17 millóns de libras actuais, tendo en conta a evolución da valoración da prata e dos tipos de cambio).

O derradeiro lote de moedas recuñadas, consistente en xilins e medias coroas, entregouse o día 5 de outubro de 1709, e estas foron as derradeiras moedas cuñadas en Escocia.**]]
Durante os séculos XVIII e XIX producíronse en Escocia, do mesmo xeito que no resto do Reino Unido, numerosas emisións de moedas e fichas comerciais privadas ou locais (coñecidas en numismática como *tokens*), para suplir a carencia de moeda miúda. Anteriormente, xa se recorrera a esta práctica en Inglaterra no período 1649-1672,

A finais do século XVIII había en todo o Reino Unido escaseza de moeda miúda, o que favoreceu a aparición destas emisións, ás veces de carácter privado, emitidas por establecementos comerciais ou fabrís, e outras veces promovidas por entidades públicas locais.

## Denominacións 
Moitas das moedas escocesas, do mesmo xeito que outras unidades de medida do país, teñen en ocasións o mesmo nome que outras emitidas en Inglaterra, aínda que con frecuencia con valores moi diferentes.

### Ouro 
* ***Demy***, ***demi-lion*** ou ***half-crown***: coa metade de valor que o *lion* de ouro, foi introducido por Roberto III e tamén cuñado por Xacobe I e Xacobe II.
* ***Ducat*** ("ducado"): creado por Xacobe V en 1539 con valor de 40 xilins e retomado por María Estuardo en 1558 (con valor de 60 xilins ou tres esterlinas, en substitución do *ryal*) e por Xacobe VI en 1580 (80 xilins).
* ***Hatpiece***: emitida con valor de 80 xilins escoceses por Xacobe VI de Escocia (1567-1625), caracterizada polo busto real do seu anverso, que loce un chapeu particularmente alto.
* ***Noble***: primeira moeda de ouro escocesa, introducida por David II en 1357, equivalente a medio *merk* ou 6 xilins e 8 peniques. Foi reintroducida por Xacobe VI.
* ***Pistole***: 12 libras escocesas. Cuñada por Guillerme II en 1701; a derradeira moeda escocesa de ouro.
* ***Rider***: introducido por Xacobe III en 1476 con valor de 23 xilins e revalorado en 1488 en 23 xilins; reintroducido por Xacobe VI co mesmo peso, mais co valor de 100 xilins (5 esterlinas escocesas).
* ***Sword & sceptre***: cuñada por Xacobe VI entre 1601 e 1604, cun peso de 5,07 gramos e o valor de 6 libras ou 120 xilins escoceses.
* ***Unit***: creada por Xacobe VI co valor de 12 esterlinas escocesas ou unha esterlina inglesa, cun peso próximo aos 10 gramos; foi retomada por Carlos I.
* ***Farthing***: moeda da cuarta parte dun penique, cuñada en prata desde 1280, baixo Alexandre III, ata o reinado de David II.
* ***Groat***: creada en 1357 por David II co valor de catro peniques; con Xacobe I sobe o seu valor a 6 peniques e con Xacobe II emparéllase co xilin ao equivaler a 12 peniques.
* ***Merk***: cuñada baixo Xacobe VI, Carlos I e Carlos II; valía inicialmente 160 peniques (13 sillins e 4 peniques) ou 2/3 da esterlina escocesa, ou medio dollar.
* ***Noble***: cuñado por Xacobe VI na súa segunda serie, con valor de 6 xilins e 8 peniques. Con Xacobe III pasa a ser cuñada en billón.
* ***Ryal***: creado por María Estuardo e posteriormente reintroducido por Xacobe VI; o seu valor era de 30 xilins escoceses (unha esterlina e media).
* '''*Shilling* ("xilin")'*: valía 12 peniques, ou sexa, unha vixésima parte da esterlina escocesa. O *groat* de Xacobe II, inicialmente inferior, adquiriu o mesmo valor do xilin a partir de 1451, aínda que nos monarcas posteriores ascendeu a 1 xilin e 6 peniques.
* ***Testoon***: cuñada por María Estuardo desde 1553 co valor de catro xilins, e que de camiño acadou os 5 xilins e 11 peniques; foi a primeira moeda de prata escocesa cuñada en prensa de volante.

### Billón e cobre 
* ***Bawbee***: moeda de seis peniques, inicialmente de billón, cuñada por primeira vez por Xacobe V en 1537, xunto coa de medio *bawbee*, e retomada na primeira serie de María Estuardo e, posteriormente, baixo Carlos II, ata a súa desaparición con Guillerme II, convertida en moeda de cobre a partir de 1677.
* ***Bodle***: tamén chamada *turner*; moeda de cobre de 2 peniques cuñada por primeira vez por Xacobe VI en 1597 e retomada por Carlos I, Carlos II e  Guillerme II...
* ***Farthing***: herdeira da anterior moeda de prata do mesmo nome, co valor de 1/4 dun penique, cúñase en cobre a partir de Xacobe III.
* ***Lion***: véxase *hardhead*.
* ***Penny*** ("penique"): herdada da anterior moeda de prata co mesmo nome, mantén o valor de 1/240 da libra escocesa e cúñase en billón a partir de Xacobe III e finalmente en cobre desde Xacobe VI. Tamén foi a base das cuñaxes eclesiásticas do século XV. No período entre 1583 e 1590, co mesmo monarca, tivo o valor de 8 peniques.
* ***Turner***: véxase *bodle*.

Ficheiro:Scottish unicorns; reigns of James III and James IV.JPG|*Unicorns* de Xacobe III e Xacobe IV.
Ficheiro:Scottish 22 shillings coin 1553.jpg|22 xilins (medio *lion*) de María I.
Ficheiro:James V groat 1526 1704.jpg|*Groat* de Xacobe V.
Ficheiro:Charles I 12 s 1637 101203.jpg|12 xilins de Carlos I.
Ficheiro:Charles I 1637 621487.jpg|60 xilins de Carlos I.
Ficheiro:Mary bawbee 1542 127326.jpg|*Bawbee* de María I.
Ficheiro:Post Medieval Coin, Scottish twopence of James VI (FindID 528756).jpg|*Bodle* ou *turner* de Xacobe VI.
Ficheiro:3033 silver half plack of james VI of Scolland (FindID 287281).jpg|Medio *plack* de Xacobe VI.
Ficheiro:Post medieval coin, Scottish hardhead of James VI (FindID 828913).jpg|*Hardhead* de Xacobe VI.      

## Cecas 
A datación da aparición dalgunhas das cecas escocesas non é precisa. Así e todo, téndomos en conta que nos reversos dos primeiros peniques figuraba o nome da cidade e nos anversos o nome do monarca que autorizaba a emisión, é posible deducirmos datos cunha certa precisión acerca das épocas de actividade de cada un destes obradoiros monetarios. Canto á Casa da Moeda de Edimburgo, sábese que comezou o seu labor xa no século XII, baixo David I, e foi a derradeira en funcionamento, xa no século XIX. Practicamente emitiu moeda a nome de todos os reis de Escocia, coas excepcións de Malcolm IV (1153-1165) e de Alexandre II (1214-1249).

A de Carlisle foi, probablemente, a ceca na que se produciron as primeiras cuñaxes de moeda do Reino de Escocia en 1136. Segundo Bateson, David deu inicio alí á emisión de moeda cando, logo da conquista da cidade e do seu castelo, tivo a posibilidade de controlar as casas de moeda da contorna e de cuñar nelas moeda ao seu nome. As moedas de David I e as do seu fillo Henrique foron as únicas cuñadas para Escocia nesta cidade, xa que Carlisle retornou posteriormente a estar baixo dominación inglesa.

No relativo á moeda, aínda non sendo, en efecto, cuñadas en Escocia, senón na *Royal Mint* de Londres, e pertencendo ao sistema da libra esterlina, algunhas moedas do século XX mantiñan a diferenza entre os escudos de Inglaterra e de Escocia nos seus reversos, aínda que a a súa área de circulación fose común. Este é o caso das moedas dun xilin emitidas entre 1937 e 1970, con anterioridade á decimalización do sistema monetario.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Alfaro Asins, C. et al. (2009). *Diccionario de numismática*. Ministerio de Cultura. Madrid. ISBN 978-84-8181-405-7
* Bateson, D, (1987). *Scottish Coins*. Shire Publications Ltd. ISBN 0-85263-847-7
* Bateson, D.; Holmes, N. (1997). "Roman and medieval coins found in Scotland, 1988-95". En *Proceedings of the Society of Antiquaries of Scotland*. 127. Páxinas 527-561.
* Belaubre, J. (1996). *Dictionaire de Numismatique médiévale occidentale.'' París. Léopard d'Or. ISBN 2-86377-121-3
* Burns, E. (1887). *The Coinage of Scotland*.  I, , . Black, Edimburgo.
* Clarke, J. (1979). "The First Gold Coinage of Mary Queen of Scots". En *British Numismatic Journal*. British Numismatic Society. Vol. 49. Páxinas 82-6.
* Clarke, J. (1991). "The Location of the Edinburgh Mint, 1358 to 1463 - and Linlithgow Mint". En *British Numismatic Journal*. British Numismatic Society. Vol. 61. Páxinas 126-129.
* Craig, J. (1953). *The Mint: A History of the London Mint from A.D. 287 to 1948*. Cambridge University Press. ISBN 978-0521170772
*Cribb, J.; Cook, B.; Carradice, I. (1990). *The Coin Atlas: The World of Coinage from Its Origins to the Present Day*. Facts On File. ISBN 978-0816020973
* De Cardonnel, A. (1786). *Numismata Scotiæ or a series of the scottish coinage, from the reign of William the Lion to the Union*. Edimburgo. G. Nicol.
* Grierson, P. (1991). *Coins of Medieval Europe*. Seaby. Páxina 158. ISBN 978-1852640583
* Grueber, H. (1899). *Handbook of the Coins of Great Britain and Ireland in the British Museum*. Londres. [Reimpresión en 1970; ISBN 1-4021-1090-1]
* Holmes, N. (1998). *Scottish Coins.* Edimburgo. NMS Publishing. ISBN 1-901663-02-7
* Holmes, N. (2008). "The Scottish copper CRUX PELLIT coinage: a typological analysis". En *British Numismatic Journal*. British Numismatic Society. Vol. 78. Páxinas 138-176
* Keay, J. (2000). "Coinage". En *Collins Encyclopedia of Scotland*. HarperCollins. ISBN 978-0007103539
* Klütz, K. (2004). *Münznamen und ihre Herkunft.* Viena. Moneytrend Verlag. ISBN 3-9501620-3-8
* Lindsay, J. (1845). ''*. Cork.
* Mackay, J.; Mussel, J. (2016). *Coin Price Guide to British Coins*. *Token Publishing Ltd*.
* Markowitz, M. (2022). "Medieval Scottish Coinage". En *Coin Week*. 30 de xuño.
* Murray, A. L. (1999). "The Scottish Mint after the recoinage, 1709-1836". *Proceedings of the Society of Antiquaries of Scotland*. 129. Páxinas 861-886. Society of Antiquaries of Scotland.
* Portoeus, J. (1969). *Coins in History*. Putnam Pub. ISBN 978-0399101489
* Robertson, A. S. (1983). "Roman coins found in Scotland, 1971-82". En *Proceedings of the Society of Antiquaries of Scotland*. 113. Páxinas 405-448.
* Seaby, P.; Purvey, F. (1984). *Coins of Scotland Ireland and the Islands*. Sanford J. Durst. ISBN 978-0900652646
* Stewart, I. (1955). *The Scottish Coinage.* Londres. Spink & Son.

### Outros artigos 
* Historia de Escocia

### Ligazóns externas 
* Scottish Coins 
* Bibliografía sobre numismática escocesa en *Digital Library Numis''