Diocese (Imperio Romano)

[miniatura| Moeda que representa ao [Emperador, emperatriz|emperador Diocleciano, de perfil, e que leva as palabras  .]]
Unha **diocese** (en latín: '** ou **', palabra feminina) é unha subdivisión xeográfica do territorio do Imperio Romano. No seu sentido máis coñecido, é unha subdivisión do Imperio Romano específica da Antigüidade Tardía, que reunía varias provincias romanas baixo a autoridade dun *vicarius* (vigairo).

O sistema de dioceses foi establecido polo emperador Diocleciano, como parte das reformas administrativas da Tetrarquíamais foi Constantino I quen engadiu por riba das dioceses, as prefecturas pretorianas, que reunían varias dioceses polo que os vigairos pasaron a ser subordinados dos prefectos do pretorio.

Outra acepción, moito menos usada, é “diocese", como unha subdivisión xudicial dunha provincia romana, equivalente ao *conventus iuridicus*. Este artigo tratará principalmente do primeiro significado, relegando o segundo ao final.

Tampouco debe ser confundida coa circunscrición eclesiástica, tamén chamada diocese e que está a cargo dun bispo. Para distinguilas, ás veces, a diocese romana é denominada **diocese civil**. 

## Antes de Diocleciano: un Imperio dividido en provincias de distintos tipos 
[miniatura|O primeiro emperador [Octavio Augusto|Augusto (aquí vestido de *pontifex maximus*) foi o creador da organización administrativa que se mantivo en vigor até, pouco máis ou menos, o 285.]][alt=Carte de l'Empire romain en l'an 120, montrant son découpage en provinces, avec le nom de celles-ci.|miniatura| Mapa do Imperio no [120.]]

Desde o 27 a.C., o Imperio Romano dividiuse en provincias (latín: '**, **' en plural) denominadas “imperiais" e "senatoriais». As excepcións desta división eran Italia, administrada por separado, e Exipto, que dependía directamente do emperador e que delegaba o seu control nun cabaleiro, o prefecto de Exipto, denominado ''* (prefecto de Augusto). Os senadores ocupan a maioría dos cargos no sistema augusteo, tanto militares como administrativos, seguindo a tradición romana «que quería que un home ben nacido fose capaz de ser maxistrado, xeneral e administrador durante a súa carreira».

### As provincias imperiais 
[dereita|miniatura|Mapa do Imperio a mediados do&nbsp;[século II:
- Vermello: provincias imperiais
- Rosa: provincias senatoriais]]
As provincias imperiais eran, normalmente, as fronteirizas, como Germania Inferior ou Noricum, e alí as tropas permanecían estacionadas controlando o territorio e estaban baixo a autoridade directa do emperador, que ostentaba o *imperium'' proconsular. No entanto, como estaba en Roma, adoitaba delegar a súa autoridade:

* nun legado de Augusto propretor ('**) de rango senatorial -antigo cónsul para as grandes provincias, antigo pretor para as medianas-, a quen adoitaba nomear por un período de tres a cinco anos, e que estaba asistido para asuntos financeiros por un procurador de rango ecuestre e por un legado da lexión (**'), de rango senatorial, para comanda-las lexións estacionadas na provincia.
* nun procurador-gobernador ('**) de rango ecuestre, que mandaba as tropas auxiliares, naquelas «pobres, montañosas e pouco romanizadas", como a Mauritania Tingitana.

### As provincias senatoriais 
As provincias chamadas "senatoriais » eran oficialmente "do pobo romano". Estaban baixo a autoridade do Senado, que organizaba o seu goberno mediante o nomeamento dun procónsul, mediante sorteo, que percibía un soldo e cuxo mandato duraba un ano, aínda que ás veces había prórrogas.  Porén, o emperador conservaba a posibilidade de intervir nestas provincias, grazas ao seu **' ("*imperio* proconsular maior"). 

As grandes provincias, como África ou Asia, tiñan un procónsul de rango consular, mentres que as outras, como Macedonia ou Bitinia, tiñan un procónsul de rango pretorio. Os cuestores propretores axudaban nos temas económicos aos gobernadores, e os procuradores do emperador ocupábanse da propiedade imperial. Unha característica relevante era que as provincias senatoriais non tiñas tropas estacionadas, agás unha cohorte urbana en Cartago. *A Legio III Augusta*, inicialmente comandada polo procónsul de África, pasou ao estar baixo o mando dun legado independente do gobernador no 37.

### Dous casos especiais : Italia e Exipto 
#### Italia 
Italia, durante o Alto Imperio, non era unha provincia. Respectábase a autonomía dos concellos, que estaba garantida pola *lex Julia municipialis* do -45 : malia que os cónsules, pretores e, ás veces, cuestores tiñan un "dereito de inspección" sobre a administración das cidades italianas, estas gozaban dunha ampla autonomía, condición da súa liberdade. Así e todo, Augusto, partillou, por razóns pouco claras, Italia en once rexións administrativas.

#### Exipto 
Desde o ano 30 a.C., Exipto era propiedade persoal de Augusto e, posteriormente, dos seus sucesores pois o emperador estaba considerado como herdeiro dos faraóns. 

Por outra banda, Exipto era unha provincia crucial para a paz civil pois era o graneiro de Roma, e Augusto procurou asegurarse o seu control até o punto de que os senadores tiñan prohibido ir a Exipto e, aló, todo o persoal da administración pertencía ao rango ecuestre. O prefecto de Exipto, chamado '**, era quen a gobernaba, asistido por procuradores, e as lexións acantonadas na provincia estaban comandadas non por legados senón por prefectos: "prefecto do campamento" (**') ou “prefecto da lexión” (''*).

### Desenvolvemento posterior : cara á normalización e á exclusión dos senadores 
#### Os Severos 
O sistema creado por Augusto permaneceu relativamente inalterado até os Severos. A chegada ao poder de Septimio Severo e a súa dinastía iniciou unha evolución que rematou coas reformas de Constantino I e, progresivamente, a orde senatorial foi sendo excluída da administración das provincias e dos mandos do exército.

Así, as tres novas lexións creadas por Septimio Severo, a *I Parthica*, *II Parthica* e *III Parthica'', estaban comandadas non por legados da orde senatorial senón por prefectos da orde ecuestre. Así mesmo, cada vez máis, as provincias imperiais dotadas de lexións foron encomendadas, con carácter provisional, a procuradores ecuestres xa situados na provincia, que se eran denominados '** ("en lugar do gobernador"). Así mesmo, a recentemente creada provincia de Mesopotamia foi confiada a un prefecto e non a un legado de Augusto.

Italia, ata agora "subadministrada", tiña asignados numerosos procuradores e prefecturas (para o control dos camiños e a xestión da **'; é dicir, do patrimonio do emperador). Na época de Caracalla, está documentada a presenza de Caio Octavio Suetrio Sabino, como ''* (en galego, *electo para corrixir o estado de Italia'') que se ben non está claro o papel que desempeñaba (loita contra a bandidaxe ou vixilancia das finanzas dos concellos nun momento en que os impostos estaban a aumentar) o certo é que o seu poder aplicábase a toda Italia, o que indicaría unha progresiva normalización da situación e do control da península.

#### Reformas de Galieno 
[alt=Buste en marbre de l'empereur Gallien|miniatura| Emperador [Galieno, arredor do ano 260.]]
Durante a crise do século III, no 262, ante o escaso valor militar dos senadores, o emperador Galieno decidiu excluílos do exército e substituílos por cabaleiros, ben de orixe ou admitidos nesa orde despois de seren centurións *primus pilus*. Os legados desapareceron, e só continuou o "praefectus urbanus".

Sempre preocupado pola eficacia do alto mando, Galieno negouse a permitir que as lexións continuasen a depender dos legados de Augusto e os gobernadores das provincias imperiais, da orde senatorial. Porén, non se atreveu a disociar completamente a súa carreira militar e civil, pero aumentou o número de nomeamentos de cabaleiros ó fronte das provincias imperiais, sendo o máis antigo o de Arabia, no 262. Estes novos gobernadores xa non foron temporais como os '** da época dos severos, senón permanentes e xa non eran procuradores da provincia que actuaban en substitución do legado pois, a maioría das veces son chamados "**'" ("actuando en substitución do gobernador").

Non obstante, certas grandes provincias imperiais, como a Tarraconense, tiveron legados dende Augusto até Diocleciano. As provincias senatoriais viron os seus procónsules substituídos despois de Galieno, pero as máis importantes, como África, permaneceron controladas polos senadores.

Galieno tamén estableceu un '** cuxo papel é pouco coñecido, pero que parece superior aos **' establecidos por Marco Aurelio. Aquí de novo, obsérvase que a situación de Italia tende a normalizarse.

## O reinado de Diocleciano : creación das dioceses 
### O establecemento da Tetrarquía 
[alt=Tête d'une statue de l'empereur Dioclétien, vue de face.|miniatura| O emperador [Diocleciano, reformador do Imperio.|esquerda]]Diocleciano converteuse en emperador único na primavera do 285. Pouco despois, uniuse a Maximiano como César, e foi elevado no 286 ao rango de Augusto. No 293, Constancio e Galerio convertéronse en césares. O sistema tetrárquico, chamado '** ("os catro amos do mundo" ) polos antigos, quedou plenamente establecido daquela: Diocleciano conservou a preeminencia sobre o seu colega Maximiano, e así, asegurábase a unidade do Imperio. 

Cada César tiña asignados zonas de control, mais non dominios fixos. A unidade do Estado permaneceu, manifestada polo feito de que só existía un prefecto do pretorio, como baixo o Alto Imperio romano.

### Reforma da administración territorial 
Lactancio era certamente hostil a Diocleciano, pero o seu punto, fundamentalmente, é correcto. Diocleciano modificou dun xeito profundo a organización territorial do Imperio Romano, dándolle a forma que tería, con algunhas modificacións posteriores, durante todo o século IV e comezos do século V.

Pouco a pouco realizáronse dúas reformas principais:

* a multiplicación de provincias (das 48 no inicio do seu reinado até unhas cen na abdicación de Diocleciano);
* a creación de entidades superiores ás provincias, as dioceses.

Os cambios na estrutura administrativa obrigaron a un aumento significativo do número de funcionarios imperiais, e, en consecuencia, dos gastos do Estado. Porén, ao mesmo tempo, estas reformas melloraron a situación dun imperio até daquela "subadministrado", ou un tanto abandonado.

#### A fragmentación das provincias 
Por razóns probablemente militares, financeiras (achegando o gobernador que se encargaba de recada-los impostos á cidade), políticas  (limita-lo poderes dos gobernadores, achegando a administración aos habitantes) ou para limitar a autonomía das cidades, Diocleciano dividiu as provincias herdadas na súa maior parte da época augustea (ou, máis raramente, agrupounas nunha soa).

Tamén normalizou o estado das provincias : Exipto perdeu o seu status único, e foi dividida en tres provincias, e Italia tamén pasou a ser dividida. As **' definidas por Augusto, simplemente numeradas, levaron un nome, e estaban rexidas por un ''''. Igualmente, desapareceu a inmunidade fiscal dos habitantes de Italia.

Finalmente, a antiga distinción entre as provincias senatoriais e as provincias imperiais tamén desapareceu, e tódolos gobernadores pasaron a ser nomeados polo emperador.

#### A aparición das "dioceses" 
[alt=Carte de l'Empire avec les diocèses (an 300) et les préfectures (395)|miniatura| As dioceses do Imperio en [300 e as prefecturas pretorianas que as sucederon no 395.]]
Para compensar o debilitamento das provincias, e para manter un vínculo entre o estado e a provincia, Diocleciano multiplicou os "viceprefectos do pretorio" ('**), que anteriormente eran axudantes extraordinarios do prefecto do pretorio, e agora pasaron a ser permanentes coa asignación dun dominio xeográfico onde eran “delegados" do prefecto do pretorio, o que permitiu ao mesmo tempo debilitar o poder este último. posto que os vigairos só rendían contas ao emperador e non aos prefectos. Estes viceprefectos, de xeito mais común, foron denominados vigairos (**').

Este novo distrito territorial foi denominado “diocese” (*diocesis* ou *diœcesis* en latín). Paul Petit data a súa creación nos anos 296-297 ou 297-298. Cómpre sinalar que nestas novas dioceses non se incluían as provincias proconsulares de África e Asia, que quedaron fóra deste sistema.

## Descrición das dioceses 
### Xeografía das dioceses 
Ao final do reinado de Diocleciano, o Imperio Romano tiña doce dioceses. Esta é a cifra que aparece no *Laterculus Veronensis,* unha vez rematado o proceso de organización de dioceses e provincias:

André Piganiol lembra que estas dioceses xa anunciaban futuras nacionalidades: unha Inglaterra, unha España, un norte de África, dúas Francias, separadas aproximadamente polo Loira, e que anuncian a separación entre os países de langue d'oïl e langue d'oc. De media, as dioceses inclúen oito provincias. A máis pequena é a diocese da Bretaña, que ten catro provincias; e a máis grande, a de Oriente, con dezaoito provincias. Só as de Vienne e Asia non son fronteirizas.

### A función de "vigairo" 
O vigairo era un alto funcionario nomeado polo emperador, que só respondía ante el. Adoitaban pertencer á orde ecuestre e levaban o título de «perfectissime», un título honorífico concedido aos de determinados cargos, que era de menor categoría que os '** pero de maior que os **'.

O feito de confiar tan grandes poderes territoriais a équites ou cabaleiros e non a senadores é moi novo, e demostra que Diocleciano quere continuar coa política de debilitar a aristocracia senatorial en beneficio dos homes que só deben o seu avance ao príncipe. En dignidade, estes vigairos eran inferiores aos gobernadores provinciais senatoriais (os ''*), o que supuxo un problema porque os cabaleiros poderían ter autoridade sobre os senadores. Para René Rémond, "[é posible que], cando tiñan que mandar sobre gobernadores de clase senatorial, que fosen ascendidos a *vir* *clarissimus**»,'' que era unha dignidade propia dos senadores.

As atribucións iniciais dos vigairos eran considerables: controlaban e supervisaban os gobernadores -agás os procónsules-, repartían os impostos, e llos cobraban aos interesados, interviñan nos asuntos militares fortalecendo as fronteiras e eran xuíces de apelación. Non dependían dos prefectos do pretorio senón directamente do emperador, e as súas decisións xudiciais eran apeladas perante o emperador.

Porén a diferenza do sistema augusteo anterior, os vigairos non tiñan atribucións militares polo que non mandaban tropas. Dese xeito, Diocleciano conseguiu así a separación entre as carreiras militares e as civís, para evitar revoltas e secesións.

## Evolución posterior 
### Reformas Constantinianas 
alt=Tête d'une statue en marbre colossale de Constantin Ier|dereita|miniatura| Emperador Constantino I
Dende 310, Constantino I foi un dos lexítimos augustos do Imperio Romano; despois, desde 324, foi o único amo do Estado. Durante o seu reinado, realizou varias reformas cruciais que deron a forma definitiva á organización administrativa e militar do Imperio até a súa caída no 476.

#### Rexionalización da prefectura xudicial 
A principal reforma territorial, realizada mediante o sistema de ensaio e erro, foi a “rexionalización" da prefectura do pretorio. Anteriormente, un ou dous prefectos pretorianos servían como primeiro ministro e xefe de estado maior de todo o Imperio e ostentaban poderes militares, xudiciais, administrativos e fiscais.

A centralización política cada vez máis importante arredor de Constantino, que culminou coa unión de todo o Imperio nas súas mans, impuxo unha «desconcentración administrativa». O emperador non podí controlar todo ; por iso, Constantino foi transformando paulatinamente, entre 326 e 337 o prefecto “ministerial" nun prefecto "rexionalizado", situado á cabeza dun distrito territorial que englobaba varias dioceses, que levará o nome de “prefectura do pretorio" ('**).

Estes novos prefectos tiñan autoridade sobre os vigairos, e sobre os gobernadores provinciais. Este vínculo directo, que vai máis aló dos vigairos, condenou a estes á decadencia, sobre todo porque se converteron en axentes executivos das ordes e mandatos dos prefectos do pretorio.

Como sinala Paul Petit, «[as dioceses] as prefiguran en certa medida [as prefecturas pretorianas rexionais]». É dicir, a creación das prefecturas e dos prefectos, reduciron a utilidade das dioceses e os vigairos. Porén, a pesar deste debilitamento, os vigairos gañaron importancia entre a nobreza: Constantino elevounos ao rango de **', entre os ''* e os procónsules.

#### Creación de *Comites provinciarum'' 
O outro motivo do debilitamento dos vigairos foi o envío regular de '**, cun rango superior aos vigairos, e que, probablemente, desempeñaron un papel de inspección e control da conduta dos vigairos.

Dende o 334 ou  o 335, tódalas diooceses estaban dirixidas por vigairos, agás a de Oriente, situada baixo a autoridade do **' (*conde de Oriente*). Segundo certos especialistas, esta particularidade estaba ligada á preparación da guerra contra os persas; segundo outros, como André Piganiol, foi unha supervivencia dun destes ''* aos que Constantino I confiría misións de inspección. Este *comes Orientis*, foi inmediatamente colocado entre os *'', residía en Antioquía e tiña atribucións militares. Tamén dirixía a maior diocese do Imperio Romano.

### Situación a finais do IV século 
[alt=Carte de l'Empire romain avec les différents diocèses en 400 après Jésus-Christ. Les capitales des diocèses sont aussi mentionnées.|dereita|miniatura| As dioceses do Imperio en [400, coa súa capital e prefecturas pretorianas.]]
A finais do IV século, o número de dioceses aumentou, de doce a catorce segundo a *Notitia dignitatum*, e cambiaron o nome dalgunhas dioceses. Tamén hai que ter en conta que a antiga provincia de Acaia converteuse, baixo Licinio, en proconsular (entre 312 e 315). Por iso estaba separada da diocese de Moesia, futura diocese de Macedonia.

#### Creación de novas dioceses 
A diocese de Italia estaba, a finais de século, baixo a autoridade de dous vigairos diferentes : o da "Italia annonaria”, en Milán, e o da “Italia suburbicaria», en Roma. Ademais, o vigairo que dirixía a Italia suburbicaria, que antes de 357 era tanto un vigairo do prefecto do pretorio como un vigairo do prefecto da Cidade, despois desta data, será "'** " (vigairo da cidade de Roma); é dicir, un vigairo do prefecto da Cidade.

En Oriente, a diocese de Moesia dividiuse en dúas novas entidades: a diocese de Dacia e a diocese de Macedonia. Ademais, baixo Teodosio I, no 382, as provincias exipcias da diocese de Oriente foron agrupadas nunha diocese independente, a diocese de Exipto, e o xefe desta nova entidade tomou o nome de **' (prefecto de Augusto), como fora baixo o Alto Imperio.

### Dioceses no século V 
A fonte fundamental para esta época é a *Notitia dignitatum*, de principios do século V, que contén unha detallada descrición do sistema.

#### Parte occidental 
Segundo a *Notitia* había seis vigairos en Occidente, divididos en dúas prefecturas do pretorio: a de Italia (*praefectus praetorio per Italiae*) con tres dioceses, e a da Galia (*praefectus praetorio Galliarum*) con outras tres dioceses; pero dado que se atribúen máis de dezasete provincias á diocese chamada "das sete provincias" (de feito abranguía as antigas dioceses de Vienne e Galia), pódese supor que, en realidade, aínda habería sete dioceses en Occidente, a maiores da África proconsular, cuxo procónsul só dependía do emperador.

##### Prefecto do pretorio de Italia 
O prefecto pretorio de Italia, con sede en Roma, tiña tres dioceses baixo a súa xurisdición:

* Na zona propiamente coñecida como Italia, en teoría só existía unha diocese (a *diocesis Italiae*), pero con dous vigairos: un en Roma e outro en Mediolanum (Milán), cuxas circunscricións recibiron nomes diferentes (a *Italia suburbicariae* -o sur. da península Itálica e as illas –e a *Italia annonaria*– o norte da península, os Alpes e Retia–). A *Italia suburbicariae* estaba oficialmente baixo a responsabilidade directa do prefecto de Roma (a "Urbe" -*Urbs*-) porque os seus ingresos estaban, en principio, destinados a cubri-las necesidades desa cidade. A partir do ano 357 nomeouse sistematicamente un vigairo do prefecto do pretorio de Italia ou do prefecto da Cidade. De feito, ambas partes de Italia funcionaron como dúas dioceses separadas. As provincias da diocese de *Italia Annonaria*, administradas desde Milán, eran *Aemilia*, *Alpes cottiae*, *Flaminia et Picenum annonarium*, *Liguria*, *Raetia prima*, *Raetia secunda*, *Venetia et Histria*. Os da *Italia suburbicariae* ou *Regiones suburbicariae*, baixo o vigairo da cidade de Roma, foron *Apulia et Calabria*, *Campania*, *Córsega*, *Lucania et Bruttii*, *Picenum suburbicarium*, *Samnium*, *Sardeña*, *Sicilia*, *Tuscia et Umbri*a e *Valeria suburbicariae*.
* A *diocese Illyricum* ou *diocese Pannoniarum*, cuxo vigairo tiña a súa sede en Sirmium, tiña as provincias de *Dalmacia*, *Noricum mediterraneum*, *Noricum ripense*, *Pannonia Prima*, *Pannonia Secunda*, *Savia* e *Valeria* (non confundir con *Valeria suburbicariae*).
* A *diocese Africae*, cuxo vigairo tiña a súa sede en Cartago, tiña as provincias de *África, Byzacena, Mauretania caesariensis, Mauretania sitifensis, Numidia* e *Tripolitana*.

##### Prefecto do pretorio das Galias 
O prefecto do Pretorio da Galia, con sede en Augusta Treverorum (Tréveris) e desde 407 en Arelate (Arles), controlaba catro dioceses:

* A *dioecesis Hispaniae*, cuxo vicario tiña a súa sede en Augusta Emerita (Mérida), tiña as provincias de Baetica, Baleares insulae, Carthaginensis, Gallaecia, Lusitania, Tarraconensis e Tingitania (ou Mauretania tingitana, o extremo occidental da África romana).
* A *diocesis Septem provinciarum* (nome que substituíu á anterior *diocesis Viennensis*), cuxo vigairo tiña a súa sede en Burdigala (Bordeos), tiña as provincias de *Alpes maritimae, Aquitanica prima, Aquitanica secunda, Narbonensis prima, Narbonensis secunda, Novem populi (*ou *Novempopulania)* e *Vienensis*. Polo Edicto de Honorio e Teodosio do 17 de abril de 418 (recibido en Arlés o 23 de maio), Honorio escolleu Arlés como sede da asemblea provincial das "Sete Provincias", que se celebraría cada ano entre o 13 de agosto e o 13 de setembro, en presenza do prefecto do pretorio, dos gobernadores das provincias, dos nobres investidos de dignidades oficiais e dos deputados das curias. Este intento de institucionalizar unha asemblea como órgano de goberno da Galia non prosperou.
* A *diocesis Galliarum*, cuxo vigairo tiña a súa sede en Tréveris, tiña as provincias de *Alpes poeninae et graiae, Belgica prima, Belgica secunda, Germania prima, Germania secunda, Lugdunensis prima, Lugdunensis secunda, Lugdunensis tertia, Lugdunensis senonia* e *Maxima sequanorum*.
* A *diocesis Britanniae*, cuxo vigairo tiña a súa sede en Londinium (Londres), tiña as provincias de *Britannia prima, Britannia secunda, Flavia caesariensis, Maxima caesariensis* e *Valentia*.

##### Cambio de nomes 
A *Notitia dignitatum* dá nomes diferentes a certas dioceses, pero isto é relativamente anecdótico. Entón :

* a diocese de Vienne converteuse na diocese das Sete Provincias ('**) ;
* a diocese de Pannonia converteuse na diocese de Iliria (**').

Na época da *Notitia dignitatum*, tódolos vigairos convertéronse en ''*, que era unha dignidade senatorial superior á de *vir clarissimus*, pero inferior á de *vir illustris*. Tiñan autoridade sobre os gobernadores provinciais e, aínda que se lles recomendaba aos gobernadores que pasasen por eles, polos vigairos, para chegar aos prefectos do pretorio, o poder destes últimos, a miúdo, levaba a seren contactados directamente.

#### Parte oriental 
Había dúas prefecturas pretorianas na parte oriental do Imperio: a de Iliria (*praefectus praetorio per Illyricum*), con dúas dioceses, e a de Oriente (*praefectus praetorio per Orientem*), con cinco dioceses. Como particularidade, só había catro vigairos, xa que a súa función era cumprida polos chamados *Comes Orientis* e os da diocese de Exipto, herdeiros da provincia ecuestre de Exipto, denominada *Praefectus Augustalis*. Polo tanto, en Oriente había sete dioceses, como en Occidente. Ás veces considérase que o vigairato de Tracia estaba incluído na prefectura pretoriana de Iliria, aínda que a *Notitia Dignitatum* atribúeo á de Oriente. A cidade de Constantinopla era administrada por un prefecto, fóra do control do vigairo de Tracia ou da prefectura pretoriana de Oriente. Tamén houbo dous procónsules que só dependían do Emperador: o de Acaia proconsular e o de Asia proconsular. Desta última dependían as provincias de Helesponto e Insulae (as illas gregas).

##### Prefecto do Pretorio de Oriente 
miniatura|Diocese de Oriente, cara o ano 400.
O prefecto do pretorio oriental tiña a súa sede en Antioquía. As súas dioceses foron: 

* A diocese de Exipto, administrada por un prefecto de Augusto con sede en Alexandría, coas provincias de Aegyptus, Arcadia, Augustamnica, Alta Libia, Baixa Libia e Tebas.
* A diocese de Oriente, administrada polos *Comes* de Oriente con sede en Antioquía, coas provincias de Arabia, *Cilicia prima*, *Cilicia secunda*, Chipre, *Eufratensis*, Phoenice, *Foenice libanensis*, Isauria, Mesopotamia, *Osrohena*, Palestina, *Palestina salutaris*, *Palestina secunda*, Siria e *Siria salutaris*.
* A diocese de Asia, cuxo vigairo tiña a súa sede en Éfeso, tiña as provincias de Caria, *Frygia pacatina*, *Frygia salutaris*, Licaonia, Licia, Lidia, *Pamfylia* e Pisidia.
* A diocese póntica, cuxo vigairo tiña a súa sede en Nicomedia, tiña as provincias de *Armenia prima*, *Armenia secunda*, Bitinia, *Cappadocia prima*, *Cappadocia secunda*, Galacia, *Galatia salutaris*, *Helenopontus*, *Honoria*, Paflagonia e *Pontus polemoniacus*. Outras fontes alteran a lista (Paul Petit engade Armenia maior e Arzazena, e non inclúe a Honoria; unha fonte cartográfica dá a Arzazena o nome de Sofena).
* A diocese de Tracia, cuxo vicario tiña a súa sede en Constantinopla, tiña as provincias de Europa, *Haemimontus*, *Moesia secunda*, *Rhodopa*, *Scythia* e Tracia.

##### Prefecto do Pretorio de Iliria 
O prefecto do pretorio de Iliria tiña a súa sede en Tesalónica. As súas dioceses foron: 

* A diocese de Macedonia, cuxo vigairo tiña a súa sede en Tesalónica, tiña as provincias de Creta, *Epirus nova*, *Epirus vetus*, Macedonia e Tesalia.
* A diocese de Dacia, cuxo vigairo tiña a súa sede en Serdica (actual Sofia), tiña as provincias de *Dacia mediterranea*, *Dacia ripense*, Dardania, *Moesia prima* e *Praevalitana*.

## Un caso excepcional: a "diocese" xudicial 
Esta denominación, designaba un subdivisión dunha provincia, que levaba o nome da súa capital, onde o gobernador vai durante o ano para xulgar os asuntos do distrito. Esta subdivisión existía polo menos na época de Cicerón, quen a mencionou nunha carta. Máis tarde, a palabra de "diocese" tamén se utilizou nas provincias occidentais do Imperio Romano, como en África. Nesta provincia, a diocese estaba baixo a responsabilidade dun legado do procónsul de África.

Ás veces, a palabra " diocese" designa tamén «o territorio dunha cidade; é dicir, o distrito dos xuíces municipais. O grego διοίκησις correspóndese neste caso coa expresión latina *regio*».

## Notas 
; Referencias

## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

* 
* 
* 

### Outros artigos 
* Lista de dioceses do Imperio Romano
* Imperio Romano
* Alto Imperio romano
* Antigüidade Tardía
* Provincia romana
* Lista de provincias romanas
* Diocleciano, 
* Constantino I
* Tetrarquía
* Prefectura do pretorio
* Prefectura do pretorio de Italia
* Prefectura do pretorio de Oriente

* *Laterculus Veronensis* (c. 295-325)
* *Notitia dignitatum'' (c. 390-425)

### Ligazóns externas 
* Mapa das provincias romanas cara o 400
* Notitia Dignitatum na Biblioteca Augustana 
* Tradución da Notitia Dignitatum na Universidade de Fordham .