Cartago Nova

**Cartago Nova** foi o nome da cidade de Cartaxena desde a conquista romana até a dominación bizantina no século VI, cando mudou o nome polo de Carthago Spartaria.
[miniatura|359x359px|[Octavio Augusto|Augusto togado. Museo do Teatro Romano.]]
[miniatura|240x240px|[Lingote|Lingotes de chumbo procedentes das minas de Cartago Nova.]]

## Historia 
### Orixe 
Cartago Nova foi fundada ao redor do ano -227. co nome de Qart Hadasht (Cidade Nova) polo xeneral cartaxinés Asdrúbal o Belo, xenro e sucesor do xeneral Hamílcar Barca, pai de Haníbal. Cartago Nova foi a máis importante das cidades da península, debido a unha posición forte e unha muralla ben construída, e estaba provista de portos, lagoas e minas de prata. En Cartago Nova e nas cidades circundantes existiu a salgadura en abundancia, e foi o principal emporio para as mercadorías que viñan do mar destinadas aos habitantes do interior, e para os produtos do interior destinados aos estranxeiros.

Con todo, semella que a cidade non foi fundada *ex novo*, senón que se fixo sobre un asentamento anterior ibérico ou tartésico. Hai constancia de intercambios comerciais cos fenicios dende o século VIII&nbsp;a.&nbsp;C. ao longo de toda a costa. Ademais, tradicionalmente asociouse Cartaxena coa cidade de Mastia mencionada polo poeta grecolatino Avieno na obra chamada *Ora maritima* (que recollía as noticias máis antigas conservadas sobre a Península Ibérica), e tamén citada no segundo tratado romano-cartaxinés no ano 348&nbsp;a.&nbsp;C. como *Mastia Tarseion* (Mastia dos Tartesios). 

Toda a actual costa de Cartaxena e Mazarrón era extraordinariamente cobizada na antigüidade polos seus importantes xacementos minerais de chumbo, prata, cinc e outros minerais. A explotación e comercialización de minerais das minas de Cartaxena e Mazarrón está documentada dende tempos dos fenicios.

Trala primeira guerra púnica, os cartaxineses perderon a súa principal propiedade no Mediterráneo: a illa de Sicilia. O único xeneral invicto deste enfrontamento cos romanos, Hamílcar Barca, marchou á Península Ibérica coa intención de formar un dominio persoal dos Bárcidas —dos que el era cabeza— separado, en certo grao, do control do Senado de Cartago; convertendo a Cartago Nova no centro das súas operacións militares e permitíndolle, a maiores, o control das riquezas mineiras do sueste da península. Trala morte de Hamílcar nun enfrontamento con tribos hispánicas, o seu fillo Haníbal ocupou o seu posto coa intención de preparar un exército o suficientemente poderoso para se enfrontaren aos romanos. Qart Hadasht, converteuse así na principal cidade dos cartaxineses na península e dela partiu Haníbal, cos elefantes, na súa soada expedición cara a península italiana que o levaría a cruza-los Alpes, no comezo da segunda guerra púnica no ano 218&nbsp;a.&nbsp;C.

### Conquista romana e período republicano 
[miniatura|320x320px|Altar de [Xúpiter (deus)|Xúpiter atopado no teatro romano. Museo do Teatro Romano.]]
Non hai dúbida, que o primeiro interese de Roma en Hispania foi o de tirar proveito das súas lendarias riquezas minerais, entre as que se atopaban moi especialmente os xacementos minerais da serra mineira de Cartaxena e Mazarrón, en mans de Cartago.

O xeneral romano Escipión o Africano tomou Qart Hadasht no ano 209&nbsp;a.&nbsp;C., rebautizándoa co nome de Cartago Nova en calidade de *civitas stipendaria* (comunidade tributaria); posteriormente, recibiu o dereito latino baixo Xulio César e, finalmente, converteuse en colonia de dereito romano no ano 44 a. C. O asentamento chego a se converter nunha das cidades romanas máis importantes de Hispania. A cidade, nos primeiros momentos, pasou a depender administrativamente da provincia de Hispania Citerior.

### Alto Imperio 
O esplendor romano da cidade de Cartago Nova baseouse, fundamentalmente, na explotación das minas de  prata e chumbo da serra mineira de Cartaxena-A Unión. Nos arredores de Cartaxena e Mazarrón víñase estraendo mineral dende os tempos dos fenicios, e Roma continuou coa explotación das minas estraendo mineral en grandes cantidades, facendo traballar nelas a un número de escravos cuxa cifra oscilaba ao redor dos 40&nbsp;000.

No ano 44&nbsp;a.&nbsp;C., a cidade recibiu o título de colonia baixo a denominación de *Colonia Vrbs Iulia Nova Carthago* (C.V.I.N.C), formada por cidadáns de dereito romano.

Augusto no 27&nbsp;a.&nbsp;C. decidiu reorganizar Hispania, de xeito que a cidade foi incluída na nova provincia imperial *Hispania Tarraconensis*.

Da época republicana conservábase na cidade un anfiteatro romano. Con todo, é durante o mandato de Augusto, cando a cidade foi sometida a un ambicioso programa de urbanización e monumentalización, que incluíu, entre outras intervencións urbanísticas, a construción dun impresionante teatro romano e un foro de grandes dimensións.

Entre os mandatos de Tiberio e Claudio, a Tarraconensis foi dividida en sete conventus iuridicus, sendo un destes o *Conventus Iuridicus Carthaginensis* cuxa capital se atopaba na cidade.

A partir do século II, do mesmo xeito que ocorriu con outras cidades de Hispania, prodúcese un lento declive económico e demográfico na cidade que fai que todo o sector oriental da cidade quedase abandonado, incluíndo o foro construído na época de Augusto, quedando a cidade reducida ao sector que vai desde o cerro da Concepción ao Molinete. Unha das causas do declive da cidade parece que se debeu ao esgotamento da explotación mineira.

### Baixo Imperio: creación da provincia Cartaxinense 
[miniatura|320x320px|Mozo con [clámide procedente do foro romano. Museo Arqueolóxico de Cartaxena]]
[miniatura|320x320px|[Rea Silvia. Museo do Teatro Romano]]
Este declive viuse freado cando no ano 298, o emperador Diocleciano dividiu a Tarraconense en tres provincias, e constituíu a provincia romana *Cartaxinense*, establecendo a capital en Cartago Nova.

Unha gran parte do sector oriental da cidade foi reurbanizado empregando materiais procedentes dos edificios construídos durante o mandato de Augusto como, por exemplo,no mercado monumental, construído sobre os restos do teatro romano aproveitando materiais deste, ou nas termas da rúa Fonda. 

A actividade comercial da cidade reorientouse á fabricación do garum, salsa de pasta de peixe fermentada, da que se atoparon numerosos restos de explotacións por toda a costa. Un exemplo do cambio de actividade económica da minería á fabricación de garum deuse na vila romana do Paturro. 

Cara ao 425, a cidade foi arrasada e saqueada polos vándalos antes de pasar estes a África.

A cidade debeu reporse do ataque vándalo dalgunha maneira, pois en 461, o emperador Maioriano reuniu na cidade unha frota de 45 barcos coa intención de invadir e recuperar para o Imperio o Reino vándalo do norte de África. A batalla de Cartaxena saldouse cunha gran derrota da armada romana, que foi totalmente destruída.

### Antigüidade tardía 
Tras ser saqueada polos vándalos cara a 439, e trala caída do Imperio romano de Occidente no 476, a cidade pasou a poder visigodo, aínda que mantendo unha poboación fortemente romanizada. No marco das guerras civís visigodas, a metade do século VI unha facción pediu axuda ao emperador bizantino Xustiniano I, quen, tras unha curta campaña, conquistou unha franxa importante do sur de Hispania e converteu a cidade en capital da provincia de Spania co nome de Carthago Spartaria, e o bispado de Cartaxena converteuse en sede metropolitana.

## Arqueoloxía 
### Xacementos 
* Anfiteatro romano. De época republicana, atópase baixo a actual praza de touros. Pódese ver moi parcialmente parte das estruturas. En 2009, levouse a cabo a súa escavación e musealización.
* Augusteum e foro romano. Edificio romano sede dos sacerdotes dedicados ao culto do emperador. Século I&nbsp;d.&nbsp;C.
* Canteiras romanas.
* Casa da Fortuna. Vivenda romana do século I&nbsp;a.&nbsp;C. Destacan as súas pinturas murais e mosaicos.
* Barrio e museo do foro romano. Conxunto de edificios romanos descubertos en 1968. É visitable un tramo de calzada, o decumano máximo da cidade, parte dunhas termas baixoimperiais, un edificio colexial e un santuario dedicado á deusa Isis. No outono de 2020 está prevista a apertura dun novo museo do foro romano de Cartago Nova.
* Teatro romano. Descuberto en outubro de 1988, é un dos máis grandes da Hispania romana.
* Torre Cega. Monumento funerario romano do século I&nbsp;d.&nbsp;C. Chamada así por carecer de vans.
* Vila romana do Paturro, en Portmán.

### Museos 
A maior parte dos restos arqueolóxicos relacionados con Cartago Nova atópanse nalgún destes museos:

* Museo Arqueolóxico Municipal.
* Museo Nacional de Arqueoloxía Subacuática.
* Museo do Teatro Romano. Inaugurado en 2008.
* Museo Foro Romano Molinete.Inaugurado en 2021.
* Museo Arqueolóxico da Unión. Na vila de Portmán.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 

### Outros artigos 
* Historia de Cartaxena (España) 
* Mastia

### Ligazóns externas 
* Cartago Nova en Simulacra Romae