Palmeira (botánica)

[250px|thumb|right|Palmeira *[Phoenix reclinata* no Parque de Castrelos, en Vigo.]] 
As **palmeiras** ou **palmas** son plantas monocotiledóneas perennes da familia **Arecaceae**, anteriormente coñecida como **Palmae** ou **Palmaceae**, a única familia botánica da orde Arecales. Pertencen a esta familia plantas moi coñecidas, como o coco, e contén cerca de 205 xéneros e 2.500 especies. Distribúense por todo o mundo, mais están centralizadas nas rexións tropicais e subtropicais.

O xénero máis común da familia é *Areca*, cuxa especie máis coñecida é a *Areca catechu*, unha palmeira de Malaisia.

## Caracteres 
As palmeiras son plantas perennes, arborescentes, iípicamente cun talo cilíndrico non ramificado chamado estípite, chegando a acadar grandes alturas.

Non son consideradas árbores porque todas as árbores posúen o crecemento do diámetro do seu talo para a formación do toro, que produce a madeira, e isto non acontece coas palmeiras.

O zume dalgunhas especies de arecáceas é tradicionalmente fermentada para producir o **viño de palma** ou **viño de palmeira**, moi apreciado e coñecido en Mozambique co nome de **sura** (onde, ademais de ser bebido, é tamén empregado como fermento na fabricación de pans e bolos). O buriti (*Mauritia flexuosa*) tamén é fermentado (entre outras formas de consumo), dando orixe ao **viño de buriti**. No Brasil a Palmeira imperial (*Roystonea oleracea (Palmae))*, plantada en 1809 por D. João VI, tornouse o "símbolo do Imperio", a mediados do século XIX. En Angola o viño de palmeira é coñecido como "marufo".

### Follas 
As follas son pinnuladas ou palmadas, con pecíolos longos, ás veces con espiñas.

### Flores 
Inflorescencias, xeralmente axilares, grandes, paniculadas e envoltas por bráctea desenvolvida na forma de quilla que moitas veces son leñosas. As flores son numerosas, pequenas, unisexuais. Androceo con 6 estames dispostos en 2 series de 3. Estaminodios frecuentemente presentes. Xineceo de ovario súpero, tricarpelar.

## Taxonomía 
* Na clasificación taxonómica de Jussieu (1789), ***Palmae*** é o nome dunha orde botánica da clase Monocotiledóneas, con 14 xéneros.

A familia foi recoñecida pola APG III (2009), o Linear APG III (2009) asignoulle o número de familia 76. A familia xa fora recoñecida pola APG II (2003).

No sistema APG III atópase na orde monotípica Arecales, subclase Commelinidae, clase Monocotyledoneae. O sistema de clasificación APG II, que non emprega nomes formais por riba do nivel de orde, colocábaa dentro do clado das comelínidas, que se mantiña dende a publicación do sistema APG de 1998 até a actualidade.

Sistemas anteriores colocaban o grupo na subclase Arecidae (Cronquist, 1981) ou na superorde Arecanae (Dahlgreen, Thorne).

O nome Arecales, formado de acordo coas normas do Código Internacional de Nomenclatura Botánica a partir do xénero tipo *Areca* (que inclúe a palma de betel, *Areca catechu*) é de uso relativamente recente. As nomenclaturas tradicionais usaban o nome descritivo Principales, do latín *as primeiras*.

Como excepción á regra de prioridade, para esta familia pódense aínda utilizar os antigos nomes usados por Linneaus: Palmae para a familia e Principales para a orde. Os nomes Palmáceas ou Palmaceae son rexeitados polo Código Internacional de Nomenclatura Botánica. Son chamadas palmeiras, ás veces palmas, en Galicia.

A extensa familia posúe 200 xéneros, 2780 especies. Os xéneros máis representados son *Calamus* (370 especies), *Bactris* (200 especies), *Daemonorops* (115 especies), *Licuala* (100 especies), e *Chamaedorea* (100 especies).

A seguir, algúns xéneros da familia, con algunhas das súas especies, a súa autoría botánica e os nomes comúns, principalmente segundo se utilizan nos distintos países de fala hispana e lusa (principalmente as designacións nas linguas propias do Brasil, de onde son oriundas).

* *Acrocomia* - Macaúba (Brasil).
* *Aiphanes*
:: *Aiphanes caryotifolia* (H.B.K.) J.C.Wendl.  - *Mararay* (Venezuela, Ecuador e Colombia)
* *Areca*, palmeira de betel.
* *Arenga*
* *Astrocaryum*
:: *Astrocaryum aculeatissimum* - Brexaúva; *Brejaúva* (Brasil).
:: *Astrocaryum aculeatum* G.Mey. - Tucumá; *Tucumã* (Brasíl); *Cumare* (Venezuela e Colombia)
:: *Astrocaryum gynacanthum* - Mumbaca.
:: *Astrocaryum jauari* - Xuarí; *Juari* (Brasil).
:: *Astrocaryum standleyanum * - Guerregue, *Wérregue*, *Chunga* (Chocó).
:: *Astrocaryum vulgare * - Tucún; *Tucum* (Brasil).
* *Attalea* - Pizaba. *Piçava* (Brasil).
* *Bactris*
:: *Bactris gasipaes* Kunth - Pupuña. *Pupunha*, *pupunheira* (Brasil); *Chontaduro* (Perú, Colombia e Venezuela)
:: *Bactris brongniartii * - Cubarro, palma de Cubarro, albarico.
:: *Bactris guineensis* (L.) H.E.Moore 
* *Borassus*
* *Butia* - Butiá.
* *Ceroxylon*
* *Cocos nucifera* L. - coco, coqueiro. *Coco-da-bahia* (Brasil).
* *Copernicia*
::*Copernicia australis* - Carandá.
::*Copernicia prunifera* - Carnaúba, carnaubeira, carnaíba.
::*Copernicia tectorum*- *Sará*, *palmiche* (Colombia e Venezuela)
* *Chamaedorea*
:: *Chamaedorea pauciflora* - *Iakake* (*Miraña*)
* *Chamaerops*
:: *Chamaerops humilis* L.: palmeira anana, palmiteiro (España, sur de Portugal).
* *Desmoncus*
:: *Desmoncus polyacanthos* -*Matamba*, *Bejuco alcalde* (Venezuela e Colombia)
:: *Desmoncus mitis*- Ataxadanta. *Atajadanta* (Amazonas).
* *Elaeis*
:: *Elaeis guineensis* Jacq. - Palma de aceite, palma de Guinea, dendeceiro. *Dendezeiro, palmeira-de-óleo-africana, aabora, aavora, palma-de-guiné, dendém* (en Angola), *palmeira-dendém* ou *coqueiro-de-dendê*.
:: *Elaeis oleifera* (H.B.K.) Cortes - *Nolí* (Venezuela e Colombia)
* *Euterpe* 
:: *Euterpe edulis* Martius - Palmiteiro, izara, palmito doce. *Içara, juçara, jiçara, palmito-juçara, palmito-doce, palmiteiro* e *ripeira* (Brasil).
:: *Euterpe oleracea* - Azaí. *Açaí, uaçaí, açaí-branco, açaí-do-pará, açaizeiro, coqueiro-açaí, iuçara, juçara, palmiteiro, palmito, piná* e *tucaniei* (Brasil).*Murrapo, Palmito, Naidí, Palmiche, Manaca* (Colombia e Venezuela).
:: *Euterpe precatoria* - *Asaí, Palmiche, Palma Manaca* (Colombia e Venezuela)
* *Geonoma* 
:: *Geonoma deversa* - *Goguire de centro de monte* (Uitoto), *Tataba* (Miraña)
:: *Geonoma macrostachys* - *Ucsha* (Ecuador), *Palmiche* (Perú)
* *Iriartea*
:: *Iriartea deltoidea* - *Bombona, Bombonaje, Corneto, Trompeto, Barrigona, Cachudo* (Venezuela e Colombia)
* *Jessenia* H.Karst.
:: *Jessenia bataua* Burret Nome correcto: *Oenocarpus bataua*
* *Jubaea*
:: *Jubaea chilensis* (Molina) Baill. (Chile)
* *Jubaeopsis*
:: *Jubaeopsis caffra* Becc. - Palmeira do Pondo.
* *Howea*
:: *Howea forsterana* (C.Moore & F.Muell.) Becc.
* *Leopoldina* 
:: *Leopoldina piassaba*- Piasaba. *Chiquichiqui* (Colombia), *Málama* (Vaupés), *Piassava* (Brasil), *Fibra*.
* *Lepidocaryum* 
:: *Lepidocaryum tenue* - *Pui, Caraná, Erere* (Uitoto)
* *Livistona*
:: *Livistona australis* (R.Br.) Mart.
* *Lodoicea*
:: *Lodoicea maldivica* - Coco das Seicheles. *Coco de mer* (Seychelles), *Coco de mar* (español).
* *Manicaria*
:: *Manicaria saccifera* Gaertn. - Napa (Panamá e Colombia) o Cabecinegro (Colombia)
* *Mauritia* - Buritís.
:: *Mauritia minor* Burret
:: *Mauritia flexuosa* L.f. - Burití. *Moriche* (Venezuela), *Canangucha* (Colombia), *Aguaje* (Ecuador). *Buriti, coqueiro-buriti, buritizeiro, miriti, muriti, muritim, muruti, palmeira-dos-brejos, carandá-guaçu* e *carandaí-guaçu* (Brasil).
* *Oenocarpus* Mart.
:: *Oenocarpus bataua*- Seje, Milpesos (Colombia), Milpé, Komaña (Uitoto), Ungurahua (Perú)
* *Orbignya* Mart. ex Endl. - Babazú. *Babaçu* (Brasil).
* *Phytelephas* Cook
:: *Phytelephas seemanii* - *Tagua, Palma Tagua. Palma de marfil*.
* *Phoenix*
:: *Phoenix canariensis* Chabaud- Palmeira das Canarias.
:: *Phoenix dactylifera* L. - Datileira.
* *Raphia* - Palmeiras da rafia 
* *Rhapis* L.f.º Palmeira rafis, palmeira dama.
* *Roystonea* O.F.Cook 
** *Roystonea regia* H.B.K. - Palmeira real cubana
** *Roystonea oleracea* O.F.Cook - Palmeira imperial, palmeira real. *Chaguaramo* (Venezuela).
* *Sabal* Adans. - Sabal.
* *Salacca* Reinw.
* *Syagrus* 
:: *Syagrus romanzoffiana* - Xeribá. *Jerivá, baba-de-boi, coco-catarro, coqueiro, coqueiro-jerivá, coquinho-de-cachorro* e *jeribá* (Brasil).
:: *Syagrus cearensis* - Catolé. 
* *Trachycarpus* L.
:: *Trachycarpus fortunei* (Hook.) H.Wendl. - Palmeira de abano
* *Veitchia* H.Wendl. in Seem.
* *Wallichia* Roxb.
* *Washingtonia* H.Wendl.
:: *Washingtonia filifera* (Linden) H.Wendl. Palmeira de saia, palmeira de California.
:: *Washingtonia robusta*, palmeira de abano mexicana
* *Weittinia*
A clasificación a seguir foi proposta por N.W.Uhl e J.Dransfield en 1987 en *Genera palmarum: unha clasificación baseada no traballo de Harold E. Moore, Jr.* (pero ver novas clasificacións como a de Asmussen *et al.* 2006):

A lista de todos os xéneros da familia botánica Arecaceae en Xéneros e tribos de Arecaceae.

### Sinonimia 
Sinonimia, segundo o APWeb (visitado en xaneiro de 2009):
* de Arecales: **Cocosales** Dumort. - **Arecanae** Takht. - **Arecidae** Takht. - **Phoenicopsida** Brongn.
* de Calamoideae: **Calamaceae** Perleb, **Lepidocaryaceae** O.F.Cook
* de Nypoideae: **Nypaceae** Le Maout & Decne.
* de Coryphoideae: **Borassaceae** Schultz Sch., **Coryphaceae** Schultz Sch., **Phoeniciaceae** Burnett, **Sabalaceae** Schultz Sch. 
* de Ceroxyloideae: **Phytelephaceae** Perleb,
* de Arecoideae: **Acristaceae** O.F.Cook, **Ceroxylaceae** O.F.Cook, **Chamaedoraceae** O.F.Cook, **Cocosaceae** Schultz Sch., **Geonomataceae** O.F.Cook, **Iriarteaceae** O.F.Cook & Doyle, **Malortieaceae** O.F.Cook, **Manicariaceae** O.F.Cook, **Pseudophoeniciaceae** O.F.Cook, **Synechanthaceae** O.F.Cook

## Galería de imaxes 

Ficheiro:Jeriva verde 050806 REFON 2.jpg|
Ficheiro:Cacho_coquinhos_REFON.jpg|
Ficheiro:Jerivas_REFON.jpg|
Ficheiro:Jerivas 050806 REFON 3.jpg|