open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Piñeira, Ribadeo

**San Xoán de Piñeira** é unha freguesía do concello de Ribadeo, pertencente ao arciprestado de Ribadeo. Segundo o censo no ano 2004 tiña 354 habitantes, agrupados en 10 entidades e un lugar, cunha densidade de 60,1 hab/km². Segundo o IGE, no 2014 a súa poboación descendera ata os 322 habitantes, sendo 165 homes e 157 mulleres.

As entidades de poboación son O Alto dos Pinos (13), Barreiro (9), As Cruces (10), Dompiñor (69), A Eirexa (25), Folgosa (35), O Morgullón (16), O Outeiro (8), Río (32) e Vilar (105). O lugar (que xeralmente forman parte dalgunhas das entidades) é Arelongo.

Limita ao norte co Mar Cantábrico, ao leste coa Ría de Ribadeo (que a separa de Asturias) e as parroquias de Ribadeo e Ove, ao sur coa de Ove e Vilaselán e cara ao oeste as de Vilaframil, A Devesa, Vilaselán e Rinlo. Ten unha altitude media de 36 m.

miniatura|dereita|Igrexa parroquial

## Historia 
A freguesía xunto a outras próximas foron doadas no ano 1182 por Fernando II ao bispo de Mondoñedo para que establecese a capital da diocese en Mondoñedo. Pero outros historiadores fan saber que o nome de Piñeira ten unha escura relación coa posibilidade de que antano nesta zona fose abundante, ademais do carballo, o piñeiro de mar.

## Patrimonio 
A igrexa de San Xoán de Piñeira dispón dunha cruz parroquial de prata rococó do derradeiro terzo do século XVIII, probablemente obra do taller compostelán.

En Río atópase o Castro de Fornelo.

## Festas e lecer 
A festa do Santo Cristo celébrase o derradeiro domingo de setembro. Noutrora celebrábanse as de San Xoán (24 de xuño) e a do Santo Rosario (27 de decembro).

Na parroquia están a praia da Olga e a praia da Areosa. No interior levouse a cabo unha concentración parcelaria.

## Lugares e parroquias 
### Lugares de Piñeira 
### Parroquias de Ribadeo 
## Galería de imaxes 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Lugares de Ribadeo
Isadora Duncan

[miniatura|dereita|[Sergei Yesenin e Isadora Duncan, 1923.]]
**Dora Angela Duncanon**, coñecida como **Isadora Duncan**, nada en San Francisco o 26 ou o 27 de maio de 1877 e finada en Niza o 14 de setembro de 1927, foi unha artista e bailarina estadounidense.

## Traxectoria 
Filla dunha profesora de música, aos dez anos xa daba clases particulares de danza, posteriormente realizou xiras polos Estados Unidos ata que a familia se estableceu en Nova York. En 1899 a familia trasládase a Europa, primeiro residen en Londres e dende 1900 en París, onde obtén grande éxito.

Considerada a nai da danza moderna, morreu no apoxeo da súa carreira como danzarina, afogada co fular collido pola roda dun coche e estirado ata afogala.

## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Isadora Duncan's Web Links
25 de xaneiro

O **25 de xaneiro** é o 25º día do ano do calendario gregoriano. Quedan 340 días para finalizar o ano, 341 nos anos bisestos.

## Acontecementos 
* 817 - En Roma, Pascual I é elixido papa.
* 1554 - O xesuíta José de Anchieta funda São Paulo, actualmente, a cidade máis grande do Brasil.
* 1569 - O rei Filipe II de España impón a Inquisición en terras da América.
* 1809 - Guerra da Independencia española: entran en Ribadeo as tropas francesas, esixindo gran cantidade de alimentos ás aldeas dos arredores.
* 1831, independencia da Polonia.
* 1917 - Os Estados Unidos compran de Dinamarca as hoxe chamadas Illas Virxes Americanas por 25 millóns de dólares.
* 1936 - O Partido Galeguista aproba nunha asemblea extraordinaria o seu ingreso na Fronte Popular para concorrer nas eleccións xerais con cinco candidatos galeguistas, Castelao, Alexandre Bóveda, Xerardo Álvarez Gallego, Ramón Suárez Picallo e Antón Vilar Ponte.
* 1999 - Un terremoto de 6.4 graos na escala de Richter destrúe as cidades colombianas de Armenia e Pereira deixando máis de 2500 mortos.
* 2004 - A nave espacial Opportunity chega a Marte.

## Nacementos 
miniatura|100px|Robert Boyle.
miniatura|100px|Virginia Woolf
* 1425 - Henrique IV, rei de Castela e de León (m. 1474).
* 1627 - Robert Boyle, físico e químico angloirlandés.
* 1736 - Joseph Louis Lagrange, matemático e astrónomo francés.
* 1759 - Robert Burns, poeta escocés.
* 1831 - Jacobo Gil Villanueva, xurista e político galego (m. 1909).
* 1841 - José Policarpo Sanz Souto, industrial e mecenas galego (m. 1889).
* 1874 - William Somerset Maugham, escritor inglés.
* 1882 - Virginia Woolf, escritora inglesa (m. 1941).
* 1899 - Antonio Amador Villar Novais, poeta galego (m. 1954).
* 1902 - Plácido Castro escritor, xornalista e tradutor galego (m. 1967).
* 1917 - Ilya Prigogine, físico e químico belga de orixe soviética (m. 1977).
* 1938 - Vladimir Visotski, cantante, poeta e actor ruso (m. 1980).
* 1962 - Eusebio Lorenzo Baleirón, escritor galego (m. 1986).
* 1965 - Rafael Laso Lorenzo, escritor galego.
* 1979 - Dani Mallo, futbolista galego, ex xogador da selección galega de fútbol.
* 2017 - Buchi Emecheta, escritora nixeriana residente no Reino Unido (n. 1944)

## Mortes 
miniatura|100px|Ava Gardner.
* 477 - Xenserico, rei dos vándalos e alanos.
* 1516 - Fernando II, rei de Aragón e rei consorte de Castela.
* 1640 - Robert Burton, escritor e clérigo inglés.
* 1943 - Federico Maciñeira, historiador e xeógrafo (n. 1870). 
* 1947 - Al Capone, *gangster* estadounidense.
* 1982 - Mijail Suslov, ideólogo soviético.
* 1990 - Ava Gardner, actriz estadounidense.
* 1990 - Dámaso Alonso, poeta e académico español.
* 1997 - Manuel Tuñón de Lara, historiador español.
* 2010 - Ali Hassam al-Majid, xeneral iraquí.

## Festas e celebracións 
* Aniversario da Cidade de Sao Paulo, no Brasil (festivo municipal)
* Celébrase a festa de Candelaria, unha tradición por mor da cal todos os anos se trasladan os santos da igrexa parroquial de Santa Comba á Capela de Vilar.

## Santoral 
* Conversión de San Paulo, Apóstolo

## Outros 
Os 366 días do ano
Condado dos Ánxeles

O **condado dos Ánxeles** é un condado dos Estados Unidos de América, pertencente ó estado de California. A súa capital, da que toma o nome, é a cidade dos Ánxeles. Ten 12.308&nbsp;km² de superficie e a súa poboación é de 10.137.915 habitantes (estimación de 2016), o máis poboado do seu estado e de todo o país.

## Véxase tamén
Os Ánxeles (homónimos)

O topónimo **Os Ánxeles** pode referirse a:

;En Galiza
***Os Ánxeles**, parroquia do concello de Boimorto;
***Os Ánxeles**, parroquia do concello de Brión;
****Os Ánxeles**, lugar de dita parroquia;
***Os Ánxeles**, parroquia do concello de Melide;
****Os Ánxeles**, lugar de dita parroquia;
***Os Ánxeles**, parroquia do concello de Oroso;
***Os Ánxeles**, lugar da parroquia de Brantuas, no concello de Ponteceso;
***Os Ánxeles**, lugar da parroquia do Carril, no concello de Vilagarcía de Arousa.

;Fóra de Galiza

;Nos Estados Unidos de América
***Os Ánxeles**, cidade de California, nos Estados Unidos de América.

## Véxase tamén
### Outros artigos
***O Ánxel**, lugar da parroquia de Pazos de Reis, no concello de Tui;
***San Mamede dos Anxos**, parroquia do concello de Lugo.
Anglicismo

Os **anglicismos** son estruturas ou termos provenientes do inglés que se usan nunha lingua diferente. Están moi espallados en case todas as linguas vivas e adoitan concorrer con numerosos neoloxismos e tecnicismos de campo semánticos modernos como o deporte, a informática, a tecnoloxía ou o mercado laboral.

## Anglicismos lexicais
En galego, algúns anglicismos están completamente incorporados ao léxico. Son os que apareceron para nomear conceptos novos ou descoñecidos para realidade galega do seu momento (por exemplo *bisté*, *drenaxe*, *folclore*, *mitin*, *tícket*, *túnel* ou *xampú*), máis ou menos adaptados ortograficamente. As circunstancias da súa presenza na lingua son equiparables ás doutros préstamos ao longo da historia como *avalancha*, *guerra*, *albanel* ou *tortilla* (do francés, alemán, árabe e castelán respectivamente).

Tamén son anglicismos calcos como baloncesto, rato, rañaceos, autoservizo, campo a través, hora punta ou pano de aceiro.

Hai moitos outros, de incorporación máis recente, considerados prescindibles por contaren con alternativas propias, como *párking* (aparcadoiro), *hobby* (afección ou pasatempo) ou *show* (espectáculo). Son de uso frecuente, por economía lingüística, por falta de enxeño para inventar unha nova palabra, ou por moda, entre outras razóns.

Denantes xa da globalización, téñense rexistrado certos anglicismos, especialmente nas Rías Baixas e outras zonas costeiras, introducidos polo contacto entre mariñeiros, que, con distintos graos de penetración na fala, pasaron a convivir cos seus sinónimos autóctonos. Algúns exemplos son bruso (cepillo, de *brush*), piche (alcatrán ou petróleo, de *pitch*) ou canivete (navalla pequena, de *knife*).

## Anglicismos sintácticos
Canto á gramática, vénse apreciando un uso do xerundio consonte os esquemas sintácticos do inglés que é alleo á tradición en galego. Por exemplo:

*Un uso do xerundio seguindo a lóxica do inglés* no canto de *Un uso do xerundio que segue a lóxica do inglés.*

*Adestrou moito, proclamándose campioa olímpica en Río 2016* en troques de *Adestrou moito e proclamouse campioa olímpica en Río 2016.*

*Cómpre encher as casas do formulario, entregándoo asinado antes do venres* no canto de *Cómpre encher as casas do formulario e entregalo asinado antes do venres.*

Tamén se considera un anglicismo sintáctico pouco natural o abuso da pasiva analítica, moi frecuente na escrita, no canto da pasiva reflexa ou da voz activa. Por exemplo:

*Proclamouse campioa olímpica* mellor ca *Foi proclamada campioa olímpica*.

*Nesta lexislatura aprobáronse leis mois importantes*, mellor ca *Nesta lexislatura foron aprobadas leis moi importantes*.

*As pastillas amolentáronlle a febre* ou *A febre amolentoulle coas pastillas* mellor ca *A febre foille amolentada coas/polas pastillas*.
Os demostrativos galegos

Os demostrativos son uns determinantes que acompañan un substantivo e que indican proximidade ou afastamento no espazo ou no tempo respecto da cousa da que fala o emisor:

**Este* libro
**Aquela* meniña
**Ese* mozo

As formas que poden tomar os determinantes demostrativos son as que amosamos no seguinte cadro:

Decatádevos que os plurais masculinos escríbense: est**es**, es**es**, aquel**es** (e non *est**os**, *es**os**, *aquel**os**)

### Onde se colocan os determinantes demostrativos?
Cando acompañan a un substantivo acostuman ir diante, dado que haxa un artigo ou algún outro 
determinante:

**Esta* película é a que dicía eu
*O libro *aquel* era o que me prestara o meu irmán
*Qué tempos *aqueles*, cando todo era barato!
*O disco *aquel* xa non o volvín a ver máis

### Que funcións teñen os demostrativos?
Os demostrativos que acompañan a un substantivo fan a función de **determinante** e, polo tanto, concordan co substantivo en xénero e número:

**Aquela* música
**Aquelas* cadeiras
**Estes* lapis

Cando os demostrativos substitúen un substantivo dicimos que fan a función de **pronome**:

**Este* é o que procurabamos
**Esta* é a boa

Nesta función atopamos as formas neutras **iso**/, **isto**/, e **aquilo**/ que sempre son pronomes:

**Iso* non me gusta nada
**Aquilo* que dixeches era mentira

Tende en conta que as formas neutras son invariables, isto é que non teñen feminino nin plural: *Isto gústame, pero iso non*

## Contraccións
Os demostrativos contraen coas preposicións **de** e **en** do seguinte xeito:

Por exemplo:

**Neste* momento estou deitado
**Diso* non entendo nada
*A roupa está colgada *naqueles* cordeis
*O rapaz traballa *daquela* maneira

## Cómpre saber ademais que...
**Aquel** pode significar *"encanto, atractivo...  ou outras calidades que non se acertan a expresar"*:

*Ese rapaz non é guapo, pero ten un *aquel*
*Subir ás figueiras sen que escachen as pólas ten o seu *aquel*

**Daquela** ten dous valores:

**"entón, naquel tempo"*: *daquela* aínda non había televisión
**"por conseguinte, polo tanto"*: non estudias, *daquela* suspenderás
	
**Nisto, niso, nestas, con estas** pódense usar como locucións co 
significado de *"entón, nese momento, de repente, inmediatamente despois"*:

**Nisto* botouse a rir 
**Nestas* entrou seu pai 
*Con *estas* agarrou e marchou
	
As palabras **aquelar** ou **aqueloutrar** pódense empregar para nos referirmos a algo que non somos quen de expresar coas palabras precisas. 
Teñen o significado que nós lle queiramos dar:

*Levei a moto o taller para que ma *aquelaran* (="amañaran")
*Encontreime onte co teu pai e moi *aquelado* (="con mala cara")
**Aquelouse* todo porque lle dei a razón (="enfadouse")
Os indefinidos galegos

Os adxectivos indefinidos determinan ao substantivo de xeito impreciso. Existen adxectivos indefinidos que designan a unidade, unha parte imprecisa dunha cantidade ou unha totalidade.

## Contraccións
Estas formas contraen con **de**, **en**, **con**, **este**, **ese** e **aquel**:

Fixádevos que **de** e **en** non contraen con **algo** ou **alguén**. Así, escribiremos: **De algo** me vale estudar / **De alguén** me terei que fiar (e non *dalgo ou *dalguén)

Só hai un caso en que **con** e **un** non contraen: cando *un* é un pronome indefinido: *traballa **con un** calquera; * pero: *traballa **cun** home calquera.*
Desembarco de Normandía

Tamén coñecido por **Operación Overlord**, ou **Desembarque de Normandía** foi unha operación militar aerotransportada e anfibia levada a cabo polos Aliados o 6 de xuño de 1944 nas costas de Normandía no penúltimo ano da segunda guerra mundial. Os aliados levaban esperando no sur de Inglaterra dúas semanas a que fixera bo tempo para que os avións soubesen onde deixar caer ós seus paracaidistas. Finalmente, o 6 de xuño quedou establecido como o "Día D". A "hora H" sería ás seis da mañá, cos primeiros raios do sol. O lugar sería Normandía, tendo en conta os esforzos aliados para que os alemáns pensasen que o desembarque ía ser no paso de Calais.

O día 5 bombardeáronse fortemente as posicións alemás na costa con 66.000 toneladas de bombas. Despregáronse dúas divisións aerotransportadas americanas (a 101ª e a 82ª, 17.000 homes) na península de Cotentin e unha británica (4.255 homes) no val de Odon. A súa misión era sabota-la retagarda alemá.

A zona de desembarque dividiuse en seccións, chamadas:

* Utah: Zona americana, sur de Cherburgo. Tardan pouco en conectar cos paracaidistas da 82ª.
* Omaha: Zona americana, preto de Viervielle-sur-mer. A 352º División alemá sitúase xusto tralos cantís da praia. As divisións americanas 1ª e 4ª sofren numerosísimas baixas (3.000)
* Gold : Zona británica, preto de Arromanches.
* Xuno: Zona británica.
* Sword: Zona británica e canadense. Montgomery recibira ordes de tomar Caen o mesmo día da invasión. Tardouse dúas semanas en toma-la cidade.

O obxectivo principal era Caen, cidade onde tiña o seu cuartel xeral o 1º Grupo Acoirazado alemán.

A fin da batalla de Normandía pode situarse no 30 de xuño, coa caída de Cherburgo, cuxo importante porto de gran calado converteuse na plataforma fundamental para a chegada do material pesado de guerra aliado.

París foi liberada en agosto, e os aliados efectuaron outro desembarco na costa mediterránea de Francia (Operación Anvil) como reforzo. Agora, o único que separaba ós Aliados do corazón do Reich era a Liña Sigfrido e o Rhin.

## Defensas alemás 
As defensas da "muralla do Atlántico" (*Atlantikwall*) xermanas -baixo o mando de Erwin Rommel- concentrábanse en Calais, quedando virtualmente desprotexidas as praias normandas. O segundo dirixente foi o xefe supremo da fronte do oeste, Mariscal Von Rundstedt.

* Bombardeiros: 100
* Cazas: 70
* Divisións: 58

## Tropas aliadas de ataque 
miniatura|Praia Omaha 6 de xuño de 1944.
O máximo responsable era o Comandante Aliado Supremo (*Supreme Allied Commander*), o xeneral Eisenhower. A frota de desembarco estaba baixo o mando dos almirantes Alan C. Kirk e Philip Vian.

* Bombardeiros: 3.467 
* Cazas: 5.049 
* Divisións: 39 (tres aerotransportadas)
* Avións de transporte e multipropósito: 4.600
* Planeadores (que levaban ós paracaidistas): 2.591
* Acoirazados: 6
* Cruceiros de ataque: 23
* Destrutores: 122
* Torpedeiros: 360

## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Segunda guerra mundial
Cullergondo, Abegondo

**Santa María de Cullergondo** distribuídos en 6 entidades de poboación, o que supón unha diminución en relación ao ano 1999 cando tiña 168 habitantes.

## Cultura
### Topónimo
*Cullergondo* é un topónimo que data de entre o século VII e X. Para algúns autores é un antropónimo de orixe xermánica. Para outros, é un que ten cando menos unha parte da súa orixe en termos latinos. Propúxose que sería unha combinación do termo latino "*culler*" e o "-*gondo*" prerromano; ou incluso un derivado do termo latino para referirse aos cágados ou cullaropos.

## Galería de imaxes

Ficheiro:Abegondo_Parroquias.svg|As dezanove parroquias que conforman o concello de Abegondo

## Lugares e parroquias
### Lugares de Cullergondo
### Parroquias de Abegondo
## Notas
## Véxase tamén
### Outros artigos
*Lugares de Abegondo
Dwight D. Eisenhower

miniatura|220px|Dwight D. Eisenhower.

**Dwight David Eisenhower**, nado en Denison (Texas) o 14 de outubro de 1890 e finado en Washington, D.C. o 28 de marzo de 1969, foi un militar e político estadounidense, 34º presidente dos Estados Unidos de América.

## Traxectoria 
[esquerda|miniatura|140x140px|**Dwight D. Eisenhower** no [anverso dun dólar presidencial de 2015.]]

Foi o Comandante Aliado Supremo durante a segunda guerra mundial, e logo foi o 34º presidente dos Estados Unidos de América, dende 1953 a 1961. É tamén un dos poucos soldados que recibiron a quinta estrela de xeneral, o cargo de Xeneral do Exército.

## Premios e distincións 
Foi nomeado doutor honoris causa en Leis pola Universidade Católica de América en 1953.

## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Dólar Eisenhower
* Dólar de prata do centenario de Eisenhower
Orto, Abegondo

**San Martiño de Orto** é unha parroquia do concello coruñés de Abegondo. Ten unha superficie de 3,79&nbsp;km². Segundo o IGE en 2016 tiña 242 habitantes (120 mulleres e 122 homes) distribuídos en 4 entidades de poboación, o que supón un aumento en relación ao ano 1999 cando tiña 191 habitantes.

## Cultura
### Topónimo
*Orto* é un posible topónimo latino que xorde entre os séculos X e XIII para referise aos hortos.

### Etnografía
#### Festas 
O seu patrón é San Martiño (11 de novembro).

## Galería de imaxes 

Ficheiro:Cruceiro. San Martiño do Orto, Abegondo (Galiza).jpg|Cruceiro.
Ficheiro:Cruceiro. San Martiño do Orto, Abegondo.jpg|Cruceiro
Ficheiro:Abegondo_Parroquias.svg|As dezanove parroquias que conforman o concello de Abegondo.

## Lugares e parroquias 
### Lugares de Orto 
### Parroquias de Abegondo 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 

### Outros artigos 
* Lugares de Abegondo
Cos, Abegondo

**Santo Estevo de Cos**, distribuídos en 7 entidades das cales están efectivamente poboadas 1. Isto supón unha diminución respecto de 1999 cando tiña 119 habitantes.

## Cultura
### Topónimo
*Cos* é un topónimo de orixe descoñecida. Aparece recollido en documentación medieval como *Codais*.

### Patrimonio 
A igrexa de Santo Estevo de Cos é de tipoloxía rural. Planta rectangular, cunha soa nave. Un arco central semicircular separa os espazos da nave e o presbiterio, ambos con bóvedas rebaixadas e cubertas cunha armazón de madeira. Aos pés da nave sitúase un coro alto.

## Galería de imaxes 

Ficheiro:Abegondo_Parroquias.svg|As dezanove parroquias que conforman o concello de Abegondo
Ficheiro:Cruceiro en Cos (Abegondo).jpg|Cruceiro

## Lugares e parroquias 
### Lugares de Cos 
### Parroquias de Abegondo 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Lugares de Abegondo
Lista de presidentes dos Estados Unidos de América

miniatura|Escudo presidencial dos Estados Unidos de América.
O presidente dos Estados Unidos é o xefe de Estado dos Estados Unidos de América. Baixo a Constitución estadounidense, o presidente é tamén o xefe do Goberno Federal dos Estados Unidos e o comandante en xefe das Forzas Armadas dos Estados Unidos de América.

Os poderes do presidente dos Estados Unidos son amplos. Ademais de ser a cabeza do poder executivo do goberno federal, que inclúe ó redor de 4 millóns de funcionarios, entre elas un millón de persoal militar en servizo activo, ten importantes funcións nas áreas lexislativa e xudicial. É, ademais, o encargado das relacións internacionais do país.

A elección do presidente dos Estados Unidos de América ten unha importancia crucial, xa que afecta directa ou indirectamente a todo o mundo. Unha lexislatura dura 4 anos, e o presidente só pode ser reelixido unha vez, polo tanto os mandatos están limitados a 8 anos.

O 22 de febreiro, en lembranza da data de nacemento de George Washington, o primeiro presidente, celébrase o *Día dos Presidentes*.

## Listaxe de presidentes dos Estados Unidos 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Estados Unidos de América
* Cronoloxía dos presidentes dos Estados Unidos de América
Os pronomes persoais galegos

Os **pronomes persoais** son palabras que substitúen o substantivo e sinalan temporalmente seres ou obxectos en determinados contextos. En galego existen os seguintes pronomes persoais:

Pronomes complemento coa preposición **con**:

*comigo: *Carme bailou comigo*
*contigo: *Túa nai quería falar contigo*
*consigo (con el/ela): *Carlos estivo pelexando con el*
*connosco: *Ven xantar connosco*
*convosco: *Vou xogar convosco*
*consigo (con eles/elas): *Vou ao mercado con elas*

Pronomes complemento co resto das preposicións (**a, de, por, para...**)

*min: *Estiveron falando de min*
*ti: *Este xersei é para ti*
*el, ela: *Estás todo o día mirando para ela*
*nós: *Elas trouxeron esa agasallo para nós*
*vós: *Non esperaba iso de vós*
*eles, elas: *Podes ir xogar con eles*

## Contraccións dos pronomes persoais
Fixádevos que as terceiras persoas (el, ela, eles, elas) contraen coas preposicións **de** e **en**:

## Os pronomes complemento
Pronomes complemento sen preposición:

***me**: *Viu**me** onte / Deu**me** un regalo*
***te / che**: *Viu**te** o outro día / Vin**che** o embigo*. Cando ó poñer a frase en terceira persoa o pronome resultante sexa **o** (lo, no), en segunda persoa será **te**: vin**o** o outro día -> vin**te** o outro díaCando ó poñer a frase en terceira persoa o pronome resultante sexa **lle**, en segunda persoa será **che**: vin**lle** o embigo -> vin**che** o embigo
***o** (lo, no); **a** (la, na); **os** (los, nos); **as** (las, nas)

Cando van **diante do verbo** sempre se emprega **o** (non O vin); cando este pronome vai despois do verbo pode adoptar as seguintes formas:

*o: emprégase cando o verbo co que vai remata en vocal que non forme ditongo ou en consoante distinta de -r ou -s: cántao, cántano
*lo: emprégase cando o verbo co que vai remata en -r ou -s: cantalo
*no: emprégase cando o verbo co que vai remata en ditongo: canteino; comeuno
***lle**; lles: *Merquei**lle** un libro ao neno; Xa **lles** falei de ti.*
***nos**: *Ela viun**os** / Xosé pediu**nos** a receita*
***vos**: *prestáron**vos** o libro*

## Contraccións dos pronomes complemento
dereita
As contraccións destes pronomes co pronome de complemento directo **o, os, a, as** son:

Por exemplo:

**deu**mo**/dei**cho**/dei**llo** ó neno
*déu**nolo**/déu**volo**/déi**llelo** ós nenos*

## Cómpre saber ademais que ... 
*O pronome da segunda persoa: **che**/**vos** (para o tratamento familiar) ou **lle**/**lles** (para o tratamento de cortesía) emprégase en galego cando se quere implicar o noso interlocutor no que estamos a dicir. Estámonos a referir ao pronome de solidariedade. Daquela podemos dicir: *o Xan évos unha boa persoa, o Xan élle unha boa persoa, o Xan élles unha boa persoa*
*Cando hai varios interlocutores mesmo pode aparecer dúas veces o pronome de solidariedade, unha en singular e outra en plural: *O Xan échevos unha boa persoa*
*Vídeo pedagóxico sobre convosco e connosco (no programa Ben Falado)
Demografía de Luxemburgo

O 37% da poboación luxemburguesa é de orixe estranxeira: 13% portugueses - sendo o portugués a terceira lingua máis falada no país -; 6,6% franceses; 4,3% italianos; 3,4% belgas e 2,2% alemáns.
Thor (deus)

**Thor** (nórdico arcaico: **Þórr**, inglés arcaico: **Þunor**, alto alemán arcaico: **Donar**) é un deus de cabelos vermellos e barba, que representa a forza da natureza (trono) na Mitoloxía nórdica e tamén na Mitoloxía xermánica. Capaz de convocar treboadas, é o fillo de Odín -o deus supremo de Asgard- e Jord (Fjorgyn) -a deusa de Midgard (a Terra)-. Durante o Ragnarök, Thor matará e será morto por Jörmungandr, a gran serpe de Midgard.

El era grande aínda para ser un deus e extremadamente forte. Thor gustaba das disputas de poder e era o principal campión dos deuses contra os seus inimigos, os xigantes de xeo. A arma de Thor era un martelo de guerra máxico, chamado Mjolnir (que lanzaba raios de luz) cunha enorme cabeza e un mango curto e que nunca erraba o golpe e sempre retornaba ás súas mans. Tamén se servía dunhas luvas de ferro máxicas para suxeitar o mango do martelo branco e o cinto Megingjard que dobraba a súa forza, fóra da guerra axudaba os labregos co seu martelo e viaxaba nunha carroza tirada por carneiros. Tamén protexía os recentemente casados e daba fertilidade.

A súa esposa era Sif, a deusa da colleita, con quen tivo a filla Thrud; e da súa unión coa xiganta Jarnsaxa tivo os fillos Magni e Modi. Os antigos escritores (Saxo, Adam de Bremen, Aelfric, Snorri) identificaron a Thor coma o deus grecorromano Xúpiter porque ambos son fillos da Nai-Terra, comandante das choivas, dos raios e tronos, son protectores do mundo e da comunidade, cuxo símbolo era o carballo, representando ao tronco da familia. Os animais de ambos os deuses eran o carneiro, o bode e a aguia. Thor era sempre presentado co seu martelo e Xúpiter co seu cetro. Thor matou a serpente Jormungand e Xúpiter o dragón Tifon.

A Thor gustáballe a compañía de Loki, a pesar do seu talento de embusteiro para colocar a ambos en situacións difíciles. As historias das súas aventuras están entre as máis ricas da mitoloxía nórdica. No panteón nórdico, Thor era o destrutor do mal e o segundo maior expoñente dos deuses Aesir.

No Ragnarok, a tarefa de Thor era matar a cruel Jörmungandr ou Serpe Midgard (unha serpe que envolve a Terra), filla de Loki, mais el morrerá tamén no combate, debido ao veleno do seu inimigo.

Thor era un deus extremadamente popular, aparece citado frecuentemente en inscricións rúnicas e aparece nos himnos de louvanza dos poetas islandeses.

Os anglo-saxóns deron o nome de Thor ao quinto día da semana, Thursday ou sexa "Thor's day" (o día de Thor), xoves en inglés).

miniatura|dereita|Óleo de Johann Heinrich Füssli.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Lista de deuses xermánicos
Ricardo Arjona

**Ricardo Arjona**, nado en Ciudad de Antigua o 19 de xaneiro de 1964, é un cantante guatemalteco.

## Discografía 
* *Dejame decir que te amo* (1985)
* *Jesús verbo no sustantivo* (1990)
* *Animal Nocturno* (1993)
* *Historias* (1994)
* *Si el norte fuera el sur* (1996)
* *Grandes Éxitos* (1997)
* *Sin daños a terceros* (1998)
* *17 Grandes Éxitos* (1999)
* *Vivo* (1999)
* *Galería Caribe* (2000)
* *12 Grandes Éxitos, em portugues* (2001)
* *Santo Pecado* (2002)
* *Lados B* (2004)
* *Adentro* (2005)
* *Quien dijo ayer* (2007)

## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* páxina oficial
Paraná

**Paraná** pódese referir a:

* **Río Paraná**, na América do Sur, que baña o Brasil, Paraguai e a Arxentina. 
* **Paraná**, estado brasileiro.
* **Paraná**, cidade capital da provincia de Entre Ríos, Arxentina.
* **Departamento Paraná**, división administrativa da Provincia de Entre Ríos, Arxentina.
* **Departamento de Alto Paraná**, división administrativa de Paraguai.
* **Paraná**, parroquia de Asturias.
* **Paraná**, municipio do estado de Río Grande do Norte, Brasil.

## Véxase tamén
*Paranã
1212

## Acontecementos 
* O primeiro grande incendio de Londres arrasa gran parte da cidade.
* Batalla das Navas de Tolosa
* Lévase a cabo a cruzada dos rapaces

## Nacementos 
* Emperador Go-Horikawa do Xapón

## Mortes 
*

## Outros 
Historia ano a ano
Estado do Paraná

O **Paraná** é un estado brasileiro que se sitúa na Rexión Sur do país. Limita ao nordeste co estado de São Paulo, ao leste co océano Atlántico, ao sur co estado de Santa Catarina, ao suroeste coa Arxentina, ao oeste con Paraguai e ao noroeste con Mato Groso do Sur. A súa capital é Curitiba. As súas cidades máis poboadas son Curitiba, Londrina, Maringá, Ponta Grossa, Foz do Iguaçu, Cascavel e Guarapuava.

## Xeografía 
[miniatura|esquerda|200px|Vista da presa hidroeléctrica de Itaipú, na fronteira do [Brasil co Paraguai.]]
O estado de Paraná ocupa unha superficie de 199.880&nbsp;km², estendéndose dende as costas do litoral ata o interior do país, localizándose a 51°0′0″ de lonxitude Oeste e a 24°0′0″ de latitude Sur e no fuso horario de -3 horas en relación a Greenwich. Tres cuartos do territorio atópanse por baixo do Trópico de Capricornio. É bañado polo océano Atlántico.

## Divisións administrativas
### Relevo 
Uns 52% da superficie do estado atópase por encima dos 600 metros sobre o nivel do mar; un 89% do total da superficie están por encima dos 300 metros; e soamente uns 3% están por baixo dos 200 metros de altitude. O relevo é plano e levemente ondulado, con fortes elevacións na Serra do Mar. Ese relevo está formado por unha forte depresión no litoral, planaltos no interior e depresión no centro do estado.

## Economía 
A economía do Estado baséase nunha moderna agricultura (cana de azucre, millo, soia, trigo, café, mandioca), na industria (alimentos, papel e celulosa, automóbil) e na extracción vexetal (madeira e *erva-mate*). Na fronteira do estado co Paraguai está a presa hidroeléctrica de Itaipu, unha das máis grandes do mundo en capacidade de xerar electricidade. A enerxía producida en Itaipú alimenta as industrias e cidades do estado e tamén de estados veciños, principalmente o estado de São Paulo.

## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Brasil
* Estados do Brasil
* Policía Militar do Paraná

### Ligazóns externas 
* Sitio web oficial
1208

## Acontecementos 
* O 1 de xuño o rei Afonso IX outorga a carta de poboación ao burgo da illa de Faro, futura cidade de A Coruña.
* Excomuñón de Ramon VI, conde de Tolosa.
* Asasinato de Pierre de Castelnau, inquisidor pontificio  en Occitania.

## Nacementos 
Nace en Montpellier, Xaime I de Aragón; (1208-1276)

## Mortes 
## Outros 
Historia ano a ano
1213

## Acontecementos 
* Alix de Thouars, herdeira do ducado da Bretaña, casa con Peter de Dreux, comezando así a dinastía Dreux na Bretaña, que duraría ata o 1514.
* 12 de setembro: Batalla de Muret: Vitoria de Simón IV de Montfort contra o rei de Aragón, Pedro II e o seu cuñado o conde Raimundo VI de Tolosa, aos pés do castelo de Muret.
* Iníciase o reinado de Xaime I de Aragón (até 1276).

## Nacementos 
9 de marzo - Hugo IV, futuro duque de Borgoña (m. 1271).

## Mortes 
12 de setembro - Pedro II de Aragón na batalla de Muret.

## Outros 
Historia ano a ano
Acre, Brasil

O **Acre** é un estado brasileiro situado no suroeste da Rexión Norte. Ten como límites: Amazonas (N); Rondônia (E); Bolivia (SE); e o Perú (S e O). Ocupa unha área de 153.149 Km². A capital é Río Branco e as cidades máis populosas son: Río Branco, Cruzeiro do Sul, Tarauacá, Sena Madureira e Brasiléia.

Un planalto con altitude media de 200 m domina gran parte do Acre. Os seus ríos máis importantes son Juruá, Tarauacá, Muru, Embirá e Xapuri.

O ambientalista e líder sindicalista Chico Mendes, asasinado en 1988, e a ambientalista e política brasileira Marina Silva son orixinarios deste estado.

## Historia 
miniatura|esquerda|200px|Acre
Ata o inicio do século XX o Acre pertencía a Bolivia, pero dende o comezo do século XIX, gran parte da súa poboación estaba formada por brasileiros que exploraban o caucho e que, na práctica, acabaron creando un territorio independente. En 1899, os bolivianos tentaron asegurar o control da área, pero os brasileiros revolvéronse.

O 17 de novembro de 1903 foi asinado o Tratado de Petrópolis, en que o Brasil recibiu a posesión definitiva da rexión a cambio de terras do Mato Groso, do pagamento de 2 millóns de libras esterlinas e do compromiso de construír o ferrocarril Madeira-Mamoré. Así, o Acre foi integrado ao Brasil como territorio.

O 15 de xuño de 1962, foi elevado á categoría de Estado.

## Economía 
A economía do estado baséase na extracción de caucho e castaña, na gandería e na agricultura. Co relación ó extrativismo, o grande impulso na vida económica e na colonización deste estado foi dado coa exploración do caucho a fins do século XIX e comezo do XX.

Hai poucas industrias no estado, que está moi lonxe dos principais mercados consumidores.

## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Brasil
* Estados do Brasil

### Ligazóns externas 
* Goberno do Estado do Acre
O pronome de solidariedade galego

O pronome de solidariedade é unha forma do pronome átono de segunda persoa que se emprega cando se quere facer participar ao interlocutor (ou interlocutores) do que estamos a dicir, implicándoo afectivamente na acción expresada polo verbo.

A información que expresamos nunha oración non se ve alterada pola presenza ou ausencia do pronome de solidariedade. Distinguímolo dos outros pronomes en que, se o suprimimos, non se altera a frase.

**Eu márcho**lle** que levo présa*
**¡Esta**che** boa a comida!*
**É**vos** unha boa cousa*
  
As formas son distintas segundo sexan un ou varios interlocutores e segundo empreguemos o tratamento da familiaridade ou o de cortesía:

Cando nos diriximos a varios interlocutores e temos, polo tanto, que usar a forma de plural do pronome de solidariedade, pode aparecer tamén unha forma redundante singular:

**Está**chevos** boa a comida, Maruxa!*
**É**chevos** unha boa cousa*
Grindcore

O **grindcore** é un subxénero musical. É unha variante do hardcore punk con elementos de heavy metal, as letras xeralmente teñen como tema principal a política, mais hai casos de letra con temas de gore e de humor negro

Musicalmente o **grindcore** tócase con guitarras cunha distorsión saturada, baixo sen moita presenza, batería baseada en torno a o ritmo blast-beat e voces guturais. Provén da fusión doutros subxéneros como o crust punk co death metal, hardcore punk co thrash metal e outros.

Algúns exemplos de bandas de grindcore son: Napalm Death, Terrorizer, Nasum, Magrudegrind, Anal Cunt, Machetazo, Brujería, Wormrot, Insect Warfare.
1196

## Acontecementos 
### Oriente Próximo 
* Al-Adel, sultán de Exipto, irmán de Saladino, asalta Damasco e conquista Siria.

### Europa 
* Comeza o reinado de Imre de Hungría (ata 1204).
* Iníciase o goberno de Sverker de Suecia.
* Sobe ao trono Pedro II de Aragón (ata 1213).
### Arte e cultura 
* Texto literario galego máis antigo: unha cantiga de maldicir de Xoán Soares de Paiva.

## Nacementos 
* Guillerme II de Dampierre, señor de Dampierre (m. 1231).

## Mortes 
* Afonso II, rei de Aragón desde 1162, en Perpiñán.
* Bela III de Hungría.

## Outros 
Historia ano a ano
585

## Acontecementos 
### Asia 
* Outono: Yōmei tórnase o 31º emperador do Xapón.

### Europa 
* O rei visigodo Leovixildo vence aos suevos, anexiona o seu reino e faise co control da maior parte da Península Ibérica.
* Gontrán, rei merovinxio, ataca a Septimania. As súas tropas son rexeitadas por Recaredo, príncipe visigodo, fillo do rei Leovixildo.

## Nacementos 
* Du Ruhui, chanceler chinés da dinastía Tang (m. 630)

## Mortes 
* 13 de abril - É executado o príncipe Hermenexildo, por orde de seu pai, Leovixildo, rei visigodo de Hispania, en castigo por encabezar unha rebelión.
* 14 de setembro - Bidatsu - 30º emperador do Xapón.
* Xoán de Éfeso, bispo e historiador.

## Outros 
*

## Notas 
Boa parte das diferentes versións da Wikipedia asígnanlle a este evento o ano 584.

Historia ano a ano
587

## Acontecementos 
* Recaredo, fillo de Leovixildo, convértese ó cristianismo, facendo a unión relixiosa da Hispania visigoda.

## Nacementos 
* Teodorico II, rei franco.

## Mortes 
## Outros 
Historia ano a ano
633

## Acontecementos 
### Asia 
* Arabia - Batalla de Yamama: os musulmáns vencen, definitivamente, a Musaylima, outro profeta árabe. No combate morren moitos discípulos de Mahoma que coñecían de memoria as ensinanzas do profeta, o que decidirá a Abu Bakr a ordenar recollelas por escrito.

### Europa 
* Celébrase o IV Concilio de Toledo, reinando Khintila.
* 12 de outubro - Batalla de Hartfield: os reis de Mercia e de Gwynedd, Penda e Cadwallon, respectivamente, aliados, derrotan a Edwin de Northumbria, que falece en combate.

## Nacementos 
## Mortes 
* 12 de outubro - Edwin, rei de Northumbria, santo.
* Suintila - rei dos visigodos de 621 a 631 (deposto).

## Outros 
Historia ano a ano
711

## Acontecementos 
* Filípico sobe ao trono bizantino á morte de Xustiniano II (até 713).
** A noticia da entronización de Filípico, partidario da seita monotelista, provoca disturbios en Roma.
* Os invasores musulmáns vencen a Don Rodrigo na Batalla de Guadalete, dando así comezo ó dominio musulmán da Península.

## Nacementos 
## Mortes 
200px|esquerda|miniatura|**Don Rodrigo**, derradeiro rei dos visigodos (709-711).
* 11 de abril, Khildeberto III, rei dos francos.
* Don Rodrigo, último rei visigodo, na batalla de Guadalete.
* Xustiniano II, emperador de Bizancio.

## Outros 
Historia ano a ano
O porco de pé

***O porco de pé*** é unha novela satírica de Vicente Risco publicada en 1928 pola Editorial Nós, ambientada nunha vila ourensá a comezos do século XX.

## Historia e características 
A primeira obra narrativa de Risco é *Do caso que lle aconteceu ó doutor Alveiros*. Despois, nos números 39 e 40 de *Nós* inseriu Risco o comezo de *Os europeos en Abrantes*. *O porco de pé* retoma o ambiente e o ton burlesco da obra anterior e é unha diatriba da burguesía, unha sátira do castelán que chega a ser alcalde nunha cidade galega. Os personaxes, como se ve no seguinte fragmento do texto, son caricaturas e arquetipos:

A novela conta a historia de Don Celidonio, que veu de Castela traballar de mancebo nunha tenda e foi ascendendo socialmente tras casar coa filla do dono.

Perante D. Celidonio, o representante dos intelectuais na novela é o doutor Alveiros, que, achándose en espantosa soidade, remata por claudicar, sumándose ás hostes do alcalde e cacique don Celidonio.

## Traducións e edicións 
A obra publicouse orixinariamente en 1928 na Editorial Nós. En 1972 reeditouna Editorial Galaxia, con ilustracións de Xohán Ledo, nun volume único con outras narracións. Incluíuse posteriormente na Biblioteca Básica da Cultura Galega e mais na Biblioteca Galega 120.

En 2003 editouna de novo Galaxia na Biblioteca Vicente Risco, da colección Literaria, e en 2021 publicou unha edición ilustrada, preparada por Raquel Vila-Amado e Tomás González Ahola.

A novela traduciuse ao castelán da man de Miguel Hernández Sola co título de *El cerdo de pie* (Trama Editorial, 2001; colección Largo Recorrido) e ao catalán por Eduard del Castillo Velasco co título de *El porc dempeus* (Fundación Vicente Risco, 2013).

Ademais, en 2022 a obra levouse ao teatro da man de Producións Excéntricas, co teto adaptado por Pepe Sendón, dirección de Quico Cadaval, e actuación de Evaristo Calvo, Víctor Mosqueira e Patricia Vázquez.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
* 
*

### Outros artigos 
* Biblioteca Básica da Cultura Galega
* Biblioteca Galega 120
### Ligazóns externas 
*
Pará

O **Pará** é un estado brasileiro situado no leste da Rexión Norte. Ten como límites o Suriname e o Estado do Amapá ao norte, o océano Atlántico ao nordeste, o Maranhão ao leste, o Tocantins ao sueste, Mato Groso ao sur, o Amazonas ao oeste e o Estado de Roraima e a Güiana ao noroeste. Área: 1.253.164,5&nbsp;km². A súa capital é Belém do Pará. As cidades máis importantes son Belém, Santarém, Marabá, Altamira, Castanhal e Abaetetuba.

## Xeografía 
;Relevo e hidrografía
O seu relevo é baixo e plano; o 58% do territorio encóntrase abaixo dos 200 metros. As altitudes superiores a 500 metros están nas Serras de Carajás, Caximbinho e Acari. Os ríos principais son os ríos Amazonas, Tapajós, Tocantins, Xingu e Jari.

;Vexetación
Gran parte do estado é cuberta pola selva amazónica, co súa grande biodiversidade. Nalgunhas rexións ó sur do estado a selva foi substituída por cultivos, principalmente soia.

;Clima
O clima predominante é ecuatorial, moi húmido e co intensas chuvias principalmente no verán.

## Economía 
A súa economía baséase na extracción mineral (ferro, bauxita, manganeso, calcario, ouro, estaño) e vexetal (caucho), e tamén na agricultura, na gandería e na industria (aluminio).

## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Brasil
* Estados do Brasil

### Ligazóns externas 
* Sitio web oficial
Século XX

Período que abrangue do 1901 ó 2000. Coñecido coma o século das ideoloxías.

## Acontecementos destacados 
* Primeira guerra mundial
* Revolución Bolxevique
* Segunda guerra mundial
* Guerra fría
* Conflito árabe-israelí

## Persoeiros destacados 
* Brigitte Bardot
* Marilyn Monroe
* Winston Churchill
* Albert Einstein
* Henry Ford
* Mahatma Gandhi
* Bill Gates
* Edmund Hillary
* Adolf Hitler
* Martin Luther King
* Nelson Mandela
* Ernest Rutherford
* Lenin

## Anos 

## Véxase tamén 
* O inicio do século XX dende Galicia
411

## Acontecementos 
* Gundicario, rei dos burgundios, apodérase dun vasto territorio sito entre o río Rin e os Alpes, no leste da Galia.
* Os suevos establécense na provincia romana da Gallaecia mediante un pacto (*foedus*) co Imperio Romano.

## Nacementos 
*

## Mortes 
* Nun Yax Ayin, soberano (379-**411**) da cidade-estado maia de Tikal.

## Outros 
*

Historia ano a ano
264

## Acontecementos 
* suevos e francos chegan ata Tarracino (actual Tarragona) e son expulsados polas lexións do Imperio Romano.

## Nacementos 
## Mortes 
## Outros 
Historia ano a ano
718

## Acontecementos 
### Europa 
miniatura|esquerda|Moeda coa efixie de Khilperico II.
* Fracasa un ataque dos árabes contra Constantinopla.
* Os musulmáns chegan ata Pamplona na invasión da Península Ibérica.
** Al-Hurr toma a cidade de Barcelona.
* Khilperico II, rei de Neustria desde 715, convértese en rei único de todos os francos.
** O mordomo de palacio dos francos, Carlos Martel, ataca os saxóns, arrasando o seu territorio até o río Wesser.

## Nacementos 
* Constantino V, futuro emperador bizantino (741 - 775).

## Mortes 
* Clotario IV, rei de Austrasia. Se cadra morreu en 717, 719, 720 ou 721.
* Musa ibn Nusayr, xeneral árabe, conquistador de Hispania (n. 640).
* Coenred, rei do reino anglosaxón de Northumbria.

## Outros 
Historia ano a ano
-42

## Acontecementos 
* 1 de xaneiro: O Senado Somano decide considerar divindade ao defunto Xulio César.
* 23 de outubro - Batalla de Filipos, onde Bruto e Casio, asasinos de Xulio César se enfrontan a Marco Antonio e Octaviano. Nesta xornada morre Bruto.

## Nacementos 
## Mortes 
## Outros 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Historia ano a ano
1502

## Acontecementos 
### África 
* 21 de maio - Xoán da Nova, navegador galego ao servizo de Portugal, descobre a illa de Santa Helena.
miniatura|esquerda|Vista parcial de Santa Helena en 1858
### América 
* Comeza o reinado de Moctezuma II, soberano do Imperio Azteca (até 1521), sucedendo a Ahuitzotl.
* 1 de xaneiro, Brasil, Américo Vespucio descobre a baía de Guanabara, onde se fundaría a cidade do Río de Xaneiro.
* 13 de abril, Cristovo Colón sae desde España para realizar a súa cuarta viaxe a América.

### Europa 
* 14 de febreiro - Os Reis Católicos ordenan aos mouriscos que se convertan ao catolicismo ou abandonen a Coroa de Castela (a orde incluiría toda España, pero a nobreza aragonesa logrou que non se aplicase na Coroa de Aragón, na que si se porá en vigor en 1526).
* 31 de decembro - César Borgia apodérase de Urbino.

### Arte e cultura 
* Hyeronimus Bosch executa "O carro de feo" (Museo do Prado).

### Ciencia e tecnoloxía 
* Planisferio de Cantino, copia dun axente italiano dun orixinal portugués; é o máis antigo dos planisferios conservados que contén unha representación completa e fiel do perímetro africano.

## Nacementos 
* 2 de febreiro - Damião de Góis, ensaísta portugués (m. 1574)
* 6 de xuño - Xoán III de Portugal (m. 1557)
* Atahualpa, inca do Tihuntinsuyo (Perú) (data aproximada de nacemento; m. 1533).

## Mortes 
* Francesco Laurana, escultor e arquitecto italo-croata (n. 1430).
* Ahuitzotl, soberano azteca desde 1486.
* Derick Baegert, pintor alemán (n. 1440)(data aproximada).
* 17 de xaneiro - André Paleólogo, emperador titular de Constantinopla e déspota de Morea (n. 1453).

## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Historia ano a ano
1504

## Acontecementos 
### América 
* Fame xeral no Imperio Azteca, en México.

### Europa 
* 1 de xaneiro, Entrada triunfal do Exército español en Gaeta, co que remata a guerra por Nápoles entre Francia e España.

## Nacementos 
* Luís de Granada, frade, orador sagro e escritor español (m. 1588).

## Mortes 
* 25 de novembro - Isabel a Católica, raíña de Castela (n. 1451).

## Outros 
*

Historia ano a ano
1567

## Acontecementos 
[esquerda|miniatura|300px|Inscrición na igrexa parroquial de [Tamaguelos, Verín|Tamaguelos (Verín).]]

* 1 de xaneiro, Pragmática de Filipe II contra a actitude levantisca dos mouros na Granada, orixe da guerra das Alpujarras.

## Nacementos 
* 1 de novembro - Diego Sarmiento de Acuña, diplomático español, conde de Gondomar (m. 1626).

## Mortes 
## Outros 
Historia ano a ano
1515

## Acontecementos 
### África 
* Batalla de Mamora - Expedición portuguesa enviada por Manuel I coa misión de construír en Mamora e Anafé, na costa de Marrocos (preto da actual Casablanca), dúas fortalezas. O exército e a frota portuguesa son destruídos polos marroquinos. As perdas portuguesas son elevadísimas: 4.000 homes mortos, 100 barcos perdidos, e os prisioneiros vendidos como escravos.

### América 
* Moctezuma II, emperador azteca, emprende unha campaña contra os zapotecos, aos que vence, saqueando as súas terras.

### Asia 
* Xuño - O sultán Selim I do Imperio Otomán invade Persia.
** 23 de agosto - Batalla de Chaldiran. Selim I vence o exército persa do xa Ismail I.
** 5 de setembro - Selim captura a capital persa, Tabriz sen atopar resistencia, pero non pode mantela.
* O Imperio Otomán conquista o Kurdistán.
* Os portugueses toman Ormuz, na boca do golfo Pérsico.

### América 
* O conquistador Diego Velázquez de Cuéllar funda A Habana, en Cuba.
* Juan Dïaz de Solís explora o río da Prata.

### Europa 
* 1 de xaneiro, Francia: O rei Francisco I sucede no trono a Lois XII por falta de descendencia.
* 13 de setembro - 14 de setembro - Batalla de Marignano - O exército de Francisco I de Francia vence ós suízos, grazas á oportuna chegada da armada veneciana. Francisco I recupera o control de Milán.
* 15 de novembro - O papa León X crea cardeal a Thomas Wolsey.
* 24 de decembro - Thomas Wolsey é nomeado Chanceller de Inglaterra.
* Suecia declárase independente.

### Arte e cultura 
* Fúndase a escola de Manchester de gramática.
* Durero grava o *Rinoceronte*.
* Miguelanxo esculpe o *Moisés*.
miniatura|dereita|200px|Rhinoceronte, Albrecht Dürer, 1515.

## Nacementos 
* 15 de marzo - Tareixa de Ávila, mística, reformadora relixiosa e escritora castelá (m. 1582).
* 22 de setembro - Ana de Cleves, cuarta esposa de Henrique VIII de Inglaterra.
* Sebastián Castellio nace en Dauphine.
* Colocolo, xefe mapuche (m. 1561).

## Mortes 
* 2 de decembro, morre en Loja (provincia de Granada), Gonzalo Fernández de Córdoba, coñecido coma **O Gran Capitán**. (n. 1453)
* 16 de decembro - Afonso de Albuquerque, vicerrei portugués da India, falecido en Goa (n. 1453).

## Outros 
*

Historia ano a ano
1574

## Acontecementos 
* 1 de xaneiro, Bolivia: O conquistador español Santiago Barba de Padilla funda a cidade de Oropesa, que foi chamada Cochabamba a partir de 1786.
* Filipe Neri atende a máis de 140&nbsp;000 peregrinos, enfermos e esfameados no ano santo xubilar de Roma

## Nacementos 
* 6 de maio - Papa Inocencio X

## Mortes 
* 30 de maio - Carlos IX, rei de Francia.
* 27 de xuño - Giorgio Vasari, escritor, pintor e arquitecto italiano.

## Outros 
Historia ano a ano