open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Linguaxe xestual

A **linguaxe xestual** e unha forma de comunicación non verbal, por medio de xestos, usada por unha persoa para comunicarse.

No canto de utilizar símbolos fonéticos ou gráficos, empréganse actitudes e movementos do corpo ou dunha parte deste, boca e mans especialmente. É un tipo de linguaxe orixinaria dos pobos primitivos, nacida dos movementos expresivos. Pode ser anterior á linguaxe, coma no caso do neno nos seus primeiros momentos de vida (Wundt considérao como un estado filoxenético previo ó sistema de comunicación articulado do home); paralelo á expresión oral, que forma parte da expresión corporal; e como forma alternativa á comunicación oral, debido á necesidade de prescindir da fala normal (tal é o caso dos indios de América do Norte, para poder comunicarse entre tribos, dos monxes trapistas, pola regra do silencio, dos xordos...) ou por desexo explícito, como no caso de cuadrillas, seitas ou grupos, como linguaxe secreta. Está constituída pola linguaxe **tacésica** (contacto corpo-corpo), **poxémica** (distancia persoal e comunicacional) e a **cinética** (xestos, movementos, expresións faciais etc.).
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Lingua de sinais
* Comunicación non verbal
* Comunicación visual
Linguaxe desprazada

A **linguaxe desprazada** é un concepto introducido por Leonard Bloomfield para designa-los actos da linguaxe referidos a suxeitos non ligados ó contexto inmediato dunha manifestación.

Cando na infancia se empeza a adquiri-la linguaxe, esta está ligada ó presente no período holofrásico e os seus conceptos apártanse do estímulo orixinal. Esta capacidade para xerar unha ‘linguaxe desprazada’ evoluciona seguindo estadios definidos. A capacidade para o desprazamento ou referencia ó pasado, propia ou case exclusivamente da linguaxe humana, aparece antes que a referencia ó futuro.
Disartria

A **disartria** é un problema motor grave da boca e da lingua, que consiste nunha perturbación da articulación dos fonemas producido normalmente por unha lesión do sistema nervioso central. A fala é incorrecta e, a miúdo, inintelixíbel. Preséntase xeralmente en nenos con parálise cerebral. Agás nalgúns casos, a perda da fala vai asociada a alteracións da linguaxe, coma a incapacidade para asociar as pautas motoras e os sons da fala. Existe neste caso correlación coas probas psicolóxicas. 

Pódese tamén deber a lesións periféricas que causen a parálise de certos órganos motores de execución da fala, ou a doenzas dexenerativas como a esclerose múltiple.

## Notas 
## Véxase tamén
### Outros artigos
* Fala escandida
* Parálise cerebral
* Esclerose múltiple
Linguaxe fonográfica

**Linguaxe fonográfica** é un sistema de comunicación a través de símbolos percibidos polo sentido da vista. Nel inclúense os rexistros esculpidos, escritura, impresión ou escritura con tinta, pincel etc., ideogramas simbólicos, alfabetos silábicos etc.

## Véxase tamén
### Outros artigos
*Linguaxe gráfica
Linguaxe mímica

**Linguaxe mímica:** 
* forma de comunicación que utiliza as mans, xestos corporais e expresións faciais como soporte da linguaxe.

Pode utilizarse como apoio da linguaxe oral e, xeralmente, é utilizada en ausencia e substitución da linguaxe falada polos xordos, mudos e xordomudos, como medio de comunicación.

A linguaxe mímica presenta variacións en función dos grupos, zonas, comunidades etc. Poden distinguirse varios aspectos: 
# a dactiloloxía ou alfabeto manual e 
# a linguaxe de sinais.
Linguaxe socializada

A **linguaxe socializada** é a linguaxe que ten como función a comunicación.

## Características
Jean Piaget defende que arredor dos 7/8 anos. Este cambio, que indica unha nova fase no desenvolvemento da linguaxe, precede ó desenvolvemento cognitivo, e maila que o seu pensamento é aínda egocéntrico, coa linguaxe socializada vaise producindo unha socialización paralela dos procesos cognitivos.

Piaget clasifica a linguaxe socializada en cinco categorías:

#Información adaptada: o neno logra acceder ó punto de vista do interlocutor e trata de influír nel; esta primeira fase posúe un valor transicional. 
#Crítica: o neno comenta e xulga o traballo e a conduta dos demais, cun carácter máis efectivo ca racional. 
#Mandatos, rogos, ameazas. 
#Preguntas. 
#Respostas: mostra disposición para dar resposta, á vez que para solicitala.

Se ben para Piaget o proceso de desenvolvemento da linguaxe vai do individual ó social, indicando a superación do egocentrismo, pola contra para Lev Vygotski a secuencia é a oposta. Para Piaget a linguaxe socializada só é posible despois da linguaxe egocéntrica. Pola contra, para Vygotski a linguaxe é social na súa orixe, e é condición previa para o discurso egocéntrico. Primeiro produciríase unha función comunicativa, e a partir dela, distinguiríase unha forma de linguaxe privada, primeiro egocéntrica e posteriormente interior, que permitiría a regulación

## Véxase tamén
### Outros artigos
*Linguaxe egocéntrica. 
*Linguaxe interior.
Linguaxe telegráfica

**Linguaxe telegráfica** é unha expresión creada por Brown (1970) para designa-las emisións breves e incompletas propias dos nenos de dous anos de idade (18-24 meses).

## Características 
Este tipo de linguaxe caracterízase por unha lonxitude de emisión reducida, as frases están constituídas por dúas palabras, coas que se expresa todo o significado, e estas son preferentemente nomes e adxectivos, por esta orde. En toda frase atópase un sintagma nominal e un sintagma verbal. Os elementos ausentes son as denominadas palabras función (artigos, preposicións, conxuncións, verbos copulativos, auxiliares etc.) que o neno irá introducindo gradualmente a medida que avanza na adquisición da súa lingua. Unha obxección feita a esta expresión vén dada porque pode levar a entender que este tipo de linguaxe infantil é unha redución do modelo adulto e non creativa.
L

O **L** (**ele**) é a décima letra do alfabeto galego, e representa o fonema lateral alveolar sonoro. O dígrafo **ll** representa o fonema /ʎ/.

## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Entradas da enciclopedia que comezan por L
Linguaxe egocéntrica

**Linguaxe egocéntrica**  é a linguaxe emitida sen adaptación ó punto de vista do receptor.

## Características
É o tipo de linguaxe propia dos primeiros anos de desenvolvemento do neno, frecuente nos soliloquios infantís. Segundo Jean Piaget (1948), dos 3 ós 5 anos, nun 60 % dos casos aproximadamente, o neno produce este tipo de linguaxe, na que predominan as repeticións e os monólogos colectivos. É só un subproduto da acción sen función comunicativa, e acaba por desaparecer arredor dos 9 anos. En opinión de Lev Vygotski, este tipo de linguaxe non se extingue, senón que representa unha fase intermedia entre a linguaxe socializada e a interior.

## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Linguaxe e pensamento
Lingua de sinais

A **lingua de sinais** ou **lingua de signos** é un sistema de comunicación utilizado sobre todo entre as persoas con xordeira e problemas auditivos.

É un tipo de linguaxe que utiliza xestos e signos naturais para a expresión de ideas e sentimentos. O máis estudado e utilizado é o ASL ou AMESLAN (American Sign Language). Esta linguaxe está constituída por un código de sinais que se efectúan de acordo con tres parámetros: configuración da man, movemento desta e lugar onde se realiza o signo. 

As frases prodúcense nun espazo determinado: verticalmente, dende a cintura ata a parte alta da cabeza e, en sentido horizontal, esténdese algúns centímetros a cada lado do corpo. 

Ao final da frase indícase cunha pausa e as mans en posición de repouso (cerca da parte baixa onde se producen os sinais). 

A interrogación indícase ó final da frase, mantendo as mans en posición final e dirixíndoas cara ó destinatario, antes de volver á súa posición de repouso; pola súa vez, o rostro adopta unha actitude interrogante. 

A expresión facial non é exclusiva das informacións interrogativas, senón que esta, xunto co movemento e a expresión do corpo, son de suma importancia para comprender a frase, de tal xeito que a combinación da cabeza e a expresión facial poden indicar unha relación gramatical de subordinación e unha oración de relativo.

A adquisición temperá desta linguaxe é positiva para o desenvolvemento cognitivo e lingüístico dos nenos xordos profundos, pero sobre todo se é acompañada da falada, é dicir, se se leva a cabo unha educación e comunicación bimodal.

## Linguas de sinais na Península ibérica 
esquerda|miniatura|250x250px|Linguas de sinais na Península.
Considérase que existen entre tres e catro linguas diferentes na Península Ibérica (sen contar Xibraltar).

A lingua de sinais portuguesa (LSP), en verde, pertence a unha familia distinta, a Lingua de Sinais Española (LSE) en amarelo, a Lingua de Sinais Catalá (LSC) en vermello e a Lingua de Sinais da Comunidade Valenciana (LSCV) en alaranxado pertencen á mesma familia en orixe, pero diverxen até un 70% nos substantivos. As variantes galega e éuscara diverxen entre un 10% e un 30% da LSE.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Artigos na Galipedia relativos a linguas de sinais no mundo 
*linguas de sinais aborixes de Australia
* lingua de sinais americana
* lingua de sinais catalá
* lingua de sinais colombiana
* lingua de sinais española
* lingua de sinais francesa
* lingua de sinais italiana
* lingua de sinais warlpiri

### Outros artigos 
* Comunidade xorda
* Día Internacional da Lingua de Sinais
Materia

En física, a **materia** (do latín *materia* 'substancia física') é calquera cousa que posúe masa, ocupa espazo e está suxeita a inercia. A materia é aquilo que existe, aquilo que forma as cousas e que pode observarse como tal; está sempre constituída de partículas elementais con masa non nula (como os átomos, e en escala menor, os protóns, neutróns e electróns).

En filosofía, a materia é obxecto de estudos da ontoloxía, a disciplina que se preocupa en responder basicamente á pregunta "Que existe?", sendo definida nalgúns sistemas filosóficos como manifestación da realidade, en oposición á idea.

De acordo cos descubrimentos da física do século XX, tamén se pode definir materia como enerxía vibrando en baixa frecuencia. A concepción de materia en oposición a enerxía, que perduraba na Física desde a Idade Media, perdeu un pouco do sentido co descubrimento (anunciado en teoría por Albert Einstein) de que a materia era unha forma de enerxía.

## Estados de agregación da materia 
Poden existir tres estados de agregación da materia, que varían conforme á temperatura e a presión á que se somete un corpo: o estado sólido, que é cando as partículas elementais se atopan fortemente ligadas, e o corpo posúe tanto forma como volume definidos; o estado líquido, no cal as partículas elementais están unidas máis debilmente que no estado sólido, e no cal o corpo só posúe volume definido; e o estado gasoso, no cal as partículas elementais se atopan moi debilmente ligadas, non tendo o corpo nin forma nin volume definidos (como o gas, que ocupa todo o recipiente).

## Propiedades da materia 
Existen dous tipos de propiedades, as propiedades xerais que están presentes en tódolos tipos de materia e as propiedades específicas que distinguen as substancias.

### Propiedades xerais 
* Extensión: espazo físico ocupado pola materia.
* Impenetrabilidade: concepto que indica que onde se atopa un corpo non pode estar outro.
* Mobilidade: capacidade de ocupar sucesivamente diferentes posicións no espazo físico.
* Compresibilidade: capacidade de diminución do volume baixo a acción de forzas.
* Elasticidade: capacidade de volver a tomar a forma orixinal no momento de disipación de tódalas forzas que se lle apliquen.
* Inercia: incapacidade de alteración por si mesmo do seu estado de repouso ou de movemento, o cal se avalía pola masa.
* Ponderabilidade: avaliación dun corpo polo seu peso cando está suxeito a un campo gravitatorio.
* Divisibilidade: capacidade de división en partículas menores que a orixinal.

### Propiedades específicas 
* Peso específico
* Porosidade
* Estrutura

## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Antimateria
Medio de comunicación

Un **medio de comunicación** é un centro emisor a través do cal se transmiten sinais mediante un código. Teñen unha difusión pública, que fai que transmitan simultaneamente a mesma información a un gran número de persoas.
## Tipos
Entre os diversos medios de comunicación están a prensa escrita, radio, televisión, Internet ou as axencias de información. Cada unha das variantes de medios de comunicación foi unha nova achega á maneira de como o ser humano se comunica cos seus semellantes. Para a historia destes a aparición da imprenta foi un punto de inicio, a partir do cal xurdiron no mundo os primeiros xornais. Igualmente, a aparición de cada un dos medios de comunicación que hoxe en día se coñecen significou no seu momento unha revolución para a humanidade.

## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
*Medios de comunicación
Morfoloxía

O termo **morfoloxía** pode referirse á:

***Morfoloxía lingüística**, parte da lingüística que estuda a estrutura e formación das palabras.
***morfoloxía biolóxica**, parte da bioloxía que estuda a estrutura e a forma dos seres vivos. A morfoloxía está composta pola histoloxía, a embrioloxía comparada e a anatomía.
Magnitude

Unha **magnitude** é unha propiedade medible dunha entidade, polo que se pode referir a:
* *Astronomía*:
** **Magnitude astronómica**, a medida do brillo dunha estrela. Podemos distinguir entre:
*** **Magnitude absoluta**
*** **Magnitude aparente**
** **Magnitude bolométrica**, o fluxo de enerxía total emitido por unha estrela, calculado como a suma da enerxías emitidas en todas as lonxitudes de onda.
* *Física*:
** **Magnitude física**, propiedade dun corpo, substancia ou fenómeno físico susceptible de pode ser distinguida cuantitativamente.
* *Matemáticas*:
** **Magnitude matemática**, unha propiedade matemática relacionada co tamaño.
* *Xeoloxía*:
** **Magnitude sísmica**, a cantidade de enerxía liberada durante un terremoto. Adoita medirse mediante a escala de Richter.
M

O **M** (**eme**) é a undécima letra do alfabeto galego, e representa o fonema nasal bilabial sonoro.

## Historia 
Deriva do antigo grego M ou μ, á súa vez tomado do semítico **Mem** orixinalmente debuxado como ondas de auga.

## Usos 
En minúscula é a abreviatura da unidade de medida de distancia metro.

En maiúscula é a abreviatura do prefixo Mega, que indica un factor de 106 ou 1&nbsp;000&nbsp;000 (un millón).

## Véxase tamén 
Entradas da enciclopedia que comezan por M
Marmelo

miniatura|dereita|Marmelo xaponés.
O termo **marmelo** pode referirse a:
***Marmeleiro**, árbore da familia das rosáceas;

***Marmelo**, froito desa árbore;
***Marmelo**, doce preparado co froito do marmeleiro.
## Notas
Macho

Un **macho** (do latín *másculus*) é un ser vivo (animal ou vexetal) que posúe órganos reprodutivos masculinos. O nome para o macho humano é home. O seu oposto é femia.

Do termo "macho" deriva "machismo", o cal é visto na teoría de xénero como unha conduta derivada do sistema patriarcal que ve as mulleres e aos homosexuais como suxeitos dignos de dominación ou humillación.

## Outros significados 
* En mecánica (fabricación de ferramentas e carpintería), chámase "macho" á peza que encaixa dentro doutra.
* O primeiro sarmento da videira.
* Peza da rella do arado
* Martelo grande do ferreiro, usado para forxar o ferro na incre.
* Mula: híbrido de asno e egua, sempre estéril. O macho chámase simplemente **macho**.

## Notas 
## Véxase tamén 
== Outros artigos ===
* Feminino
* Masculino
* Machismo
* Neutro
* Macho cabrío
Nutrición

A **nutrición** é o proceso biolóxico a través do cal os organismos asimilan alimentos ou nutrientes para a realización das súas funcións e actividades vitais, tales como o crecemento, movemento, reprodución etc. Existen dous tipos de nutrición, a nutrición autótrofa cando os seres son capaces de sintetizar substancias esenciais para o seu metabolismo a partir de substancias inorgánicas e a nutrición heterótrofa cando os seres se alimentan coas substancias orgánicas sintetizadas por outros organismos, ben autótrofos ou heterótrofos. Entre os organismos hetrótrofos están as bacterias e os animais.

A nutrición pode ser feita por vía oral, ou sexa, pola maneira natural do proceso de alimentación, ou dun modo especial. No modo especial temos a nutrición enteral e a nutrición parenteral. A primeira ocorre cando o alimento colócase directamente nunha área do tubo dixestivo (xeralmente o estómago ou o xexuno) a través de sondas que poden entrar polo nariz ou boca ou por un orificio feito por cirurxía directamente no abdome do paciente. A nutrición parenteral é a que se fai cando o paciente se alimenta con preparados para administración directamente na vea, sen pasar polo tubo dixestivo.

No dominio da saúde e medicina (e tamén veterinaria), a **nutrición humana** é o estudo das relacións entre os alimentos inxeridos e a doenza ou o benestar do home ou dos animais.[miniatura|[Nutrición heterótrofa|Nutrición oral heterótrofa: *Parasteatoda tepidariorum* alimentándose de *Cicadella viridis*.|centro]]
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Dieta e dietética
* Obesidade
* Xaxún
* Pasto
* Nutrición vexetariana
N

O **N** (**ene**) é a duodécima letra do alfabeto galego, e representa o fonema nasal alveolar sonoro.

## Usos
En química, **N** é a abreviatura do elemento químico nitróxeno.

En xeografía é abreviatura de norte.

En matemáticas simboliza un número natural.

En física simboliza a unidade de medida de forza Newton.

En estatística, **N** é o número de elementos ou suxeitos que compoñen unha poboación estatística; **n** é o número de elementos que se obteñen dela nunha mostra.

## Véxase tamén
Entradas da enciclopedia que comezan por N
Nirvana (homónimos)

O termo **nirvana** pode referirse a:
* Nirvana, momento de extinción dos desexos materiais.
* Nirvana (grupo musical), foi un grupo cun estilo musical que mesturaba as actitudes punk e rock'n'roll.
Niels Bohr

**Niels (Henrik David) Bohr**, nado en Copenhague o 7 de outubro de 1885 e finado na mesma cidade o 18 de novembro de 1962, foi un físico dinamarqués que ideou o modelo atómico precursor do actual e fixo outras contribucións fundamentais para o coñecemento da estrutura atómica e a mecánica cuántica.

## Traxectoria 
Seu pai, Christian Bohr, devoto luterán, era profesor de fisioloxía na Universidade de Copenhague, mentres a súa nai, Ellen Adler Bohr, proviña dunha rica familia de orixe xudía destacada na banca e nos círculos parlamentarios. Era irmán do matemático e futbolista Harald Bohr, medallista olímpico coa selección dinamarquesa nos Xogos Olímpicos de 1908. Niels Bohr tamén era un apaixonado xogador de fútbol, chegando a xogar os dous irmáns numerosos partidos no Akademisk Boldklub.

### Contribucións máis notorias 
* Modelo atómico de Bohr
* O momento angular orbital do electrón está cuantizado; L=nħ.
* A teoría de que os electróns viaxan en órbitas discretas arredor do núcleo atómico e que as propiedades químicas do elemento veñen determinadas en boa medida polo número de electróns de cada unha das órbitas exteriores.
* A idea de que un electrón podía caer desde uha órbita de maior enerxía a unha de menor enerxía emitindo un fotón (quanto de luz) de enerxía discreta (isto tornouse na base da teoría cuántica). Estableceu órbitas fixas cuantizadas para os electróns no átomo, co cambio das que se desprendería ou collería enerxía tamén cuantizada segundo as regras de Planck.
* Moito traballo na interpretación de Copenhaguen da mecánica cuántica.
* O principio da complementariedade: que os ítems poden ser analizados por separado como se tivesen varias propiedades contraditorias.

Niels Bohr recibiu o Premio Nobel de Física polo seu traballo en 1922.

## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Páxina web do Instituto Nobel, Premio Nobel de Física 1922
Oscar Wilde

'''Oscar Fingal O'Flahertie Wills Wilde** máis coñecido por **Oscar Wilde'*, nado o 16 de outubro de 1854 en Dublín .

## Traxectoria 
Os pais de Wilde eran intelectuais anglo-irlandeses de Dublín. Na súa xuventude xa dominaba o francés e o alemán. Na universidade cursou estudos clásicos, demostrando ser un clasicista excepcional, primeiro no Trinity College de Dublín e logo no Magdalen College de Oxford. Durante esa época vinculouse á filosofía emerxente do esteticismo, liderada por dous dos seus titores, Walter Pater e John Ruskin. Despois da universidade, Wilde trasladouse a Londres, onde se integrou nos círculos culturais e sociais de moda.

Escribiu unha serie de comedias levemente irónicas, entre estas *Unha muller sen importancia*, *O Leque de Lady Windernere*, *A importancia de ser serio*. Os seus contos como *O príncipe feliz*, *O reiseñor e a rosa* son dunha beleza incalculábel. Entre os romances, destacan *O retrato de Dorian Gray* e *O crime de Lord Artur Saville*. A súa lírica alcanza grande profundidade na *Balada do cárcere de Reading* e no fragmento *De profundis*.

En maio de 1895, após tres polémicos xuízos, foi condenado a dous anos de prisión, con traballos forzados, por "cometer actos inmorais con diversos rapaces". As condicións da prisión na Inglaterra eran extremadamente crueis. Wilde escribiu unha denuncia longa e mordaz contra un rapaz chamado Bosie, publicada no libro *De profundis*, acusándoo de telo arruinado. Bosie era o apelido dun dos seus amantes. Foi o pai de Bosie quen levou a Oscar Wilde ao tribunal.

## Obras 
[miniatura|200px|Estatua de Oscar Wilde situada en [Dublín (Irlanda)]]
### Poesía 
* *Poems* (1881)
* *A balada do cárcere de Reading* (*The Ballad of Reading Gaol*, 1898)

### Teatro 
* *Vera; or, The Nihilists* (1880)
* *The Duchess of Padua* (1883)
* *Salomé* (versión francesa) (1893)
* *Lady Windermere's Fan* (1892) 
* *A Woman of No Importance* (1893)
* *Salomé: A Tragedy in One Act: Translated from the French of Oscar Wilde by Lord Alfred Douglas with illustrations by Aubrey Beardsley* (1894)
* *An Ideal Husband* (1895)
* *Ernest. Comedia frívola para xente seria* (1895) 
* *La Sainte Courtisane* e *A Florentine Tragedy*

### Prosa 
* *A pantasma de Canterville* (*The Canterville Ghost*, 1887)
* *The Happy Prince and Other Stories* (1888) 
* *Lord Arthur Savile's Crime and Other Stories* (1891)
* *Intentions* (1891)
* *O retrato de Dorian Gray* (*The Picture of Dorian Gray*, 1891)
* *A House of Pomegranates* (1891)
* *The Soul of Man under Socialism* (1891)
* *De profundis* (1905)
* *The Letters of Oscar Wilde* (1960)
* *Teleny or The Reverse of the Medal* (1893)

### Contos 
* *O xigante egoísta* (1888)
* *O príncipe feliz'' (1888)
## Notas 
## Véxase tamén
O

O **O** é a décimo cuarta letra do alfabeto galego, e representa os fonemas /o/ (vogal posterior media pechada) e /ɔ/ (vogal posterior media aberta).

## Usos
En química, **O** é a abreviatura do osíxeno.

## Véxase tamén
### Outros artigos 
* Entradas da enciclopedia que comezan por O
Orbital

miniatura|dereita|200px|Orbitais en química 
Un **orbital** é a zona do espazo onde se move un electrón "arredor" dun átomo. A idea de orbital naceu coa Mecánica cuántica a partir da de órbita preconizada por Bohr e posteriormente por Sommerfeld.

O termo "**orbital atómico**" úsase polo menos en dous sentidos en química cuántica:

# No tratamento mecanocuántico dos átomos, as funcións de ondas monoelectrónicas que se obteñen como solución da ecuación de Schrödinger chámanse orbitais atómicos.
# No tratamento mecanocuántico das moléculas, xeralmente é necesario expresar as solucións con combinación lineal de funcións monoelectrónicas centradas nos núcleos atómicos dos átomos constituíntes da molécula. Estas funcións chámanse "orbitais atómicos" aínda que non sexan solucións da ecuación de Schrödinger para eses átomos (se se tomasen isoladamente). Este método recibe o nome de orbitais moleculares por combinación lineal de orbitais atómicos (método OM-CLOA).

Os orbitais usados no método OM-CLOA usualmente decrecen exponencialmente a partir do centro atómico (compoñente radial na forma r=e-kx), e reciben o nome de orbitais de tipo Slater, ou ben decrecen como unha campá de Gauss (compoñente radial na forma r=e-kx²), e entón chámanse orbitais gaussianos, aínda que se usaron outras formas dos orbitais de tipo s, p, d, f).
País

:*Para coñecer sobre a historia do desenvolvemento dos estados nacionais modernos, ver estado. Ver estado, para unha definición segundo o dereito internacional*.

Un **país** (do francés *pays*, procedente do latín , ‘aldea, distrito’), ou **estado nacional**, é unha área xeográfica e unha entidade politicamente independente, co seu propio goberno, administración, leis, a maior parte das veces unha constitución, policía, forzas armadas, leis tributarias, e un grupo humano. Tamén é un país un territorio que constitúe unha nación, ou incluso unha rexión ou bisbarra (Países do Loira). Exemplos de países son Francia ou España.

Moitas veces, territorios dun estado nacional cunha historia, cultura ou linguas diferentes son chamados países, como o caso de Galiza que forma parte de España: Gales e Escocia tamén son ás veces chamados países, inda que estes dous últimos non son estados independentes, senón nacións constituíntes do Reino Unido.

Os termos país, nación, estado e terra acostuman ser utilizados coma sinónimos, mais nun uso máis estrito deben ser distinguidos:

* *país* é unha área xeográfica.
* *nación* designa á xente, porén nacional e internacional refírense tamén ao que son estritamente estados, como en capital nacional e lei internacional.
* *estado* é acerca do goberno, unha entidade na lei internacional.
* *terra* pode ser usado como "un país e a súa xente" pero tamén como un país pertencente a unha nación republicana ou a un estado monárquico.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Cidade-estado
* Lista de países
* Lista de países por continente
Persoal

**persoal** *adx.* 
#Que é propio ou pertence a unha persoa en particular. *Non teño relación persoal con el.*
#Cadro de persoal: Conxunto de persoas que traballan nunha mesma empresa. *O persoal desta fábrica é moi grande.*
#Persoa (morfema): En lingüística, dise das formas do verbo cando se refiren a unha persoa. *En "el xoga" o verbo está en forma persoal.*
#Pronome persoal: En morfosintaxe, clase de palabra ou categoría gramatical
P

O **P** (**pe**) é a décimo quinta letra do alfabeto galego, e representa o fonema oclusivo bilabial xordo.

## Usos 
En química, **P** é a abreviatura do elemento químico fósforo.

## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Entradas da enciclopedia que comezan por P
Perdigón

O termo **Perdigón** pode referirse a:

*Cada unha das bolas de chumbo que forman a munición da escopeta;
***Perdigón** ou **Perdigoto**, polo da perdiz.

Como topónimo, pode referirse a:

;Fóra de Galiza

;No Brasil
***Perdigón**, concello brasileiro do estado de Minas Xerais.

## Véxase tamén
### Outros artigos
Promesa

A **promesa**, xuridicamente, é un contrato no cal dúas ou máis persoas obríganse unha á outra a dar, facer ou non facer algo no futuro, o vencemento dun prazo ou o cumprimento dunha condición.

Historicamente discutiuse se a promesa é un contrato autónomo, ou se simplemente é preparatorio do que será un contrato definitivo. Hoxe en día parece claro que a promesa é autónoma, por canto é un contrato con obxectivo propio, e seguirá sendo válido aínda que o contrato futuro non se celebre, dando dereito a indemnización de prexuízos.
Real

O termo **Real** pode referirse a:

;Moedas
***Real azoriano**, antiga moeda dos Azores;
***Real brasileiro**, é a moeda do Brasil;
***Real costarriqueño**, antiga moeda de Costa Rica;
***Real español**, antiga moeda castelá, e despois española, acuñada en prata, e o real de billón, antiga moeda española acuñada en billón:
**En España, despois da introdución da peseta, denominábase **real** a unha moeda equivalente á 25 céntimos de peseta. Aínda que está hai xa moito tempo fóra de uso, seguiuse utilizando, sobre todo entre algunha xente maior, para contar cantidades de diñeiro.
***Real madeirense**, antiga moeda de Madeira;
***Real portugués**, antiga moeda portuguesa;
***Real da República Federal de Centroamérica** antiga moeda centroamericana;
***Real salvadoreño**, antiga moeda do Salvador;
***Real venezolano**, antiga moeda de Venezuela.

;Cultura e deporte
****Real***, cómic do xénero manga;
***Real Madrid Club de Fútbol**, club deportivo da cidade de Madrid, fundado o 6 de marzo de 1902;
***Real Madrid Baloncesto**, equipo profesional de baloncesto con sede na cidade de Madrid, fundado en 1932;
***Real Madrid Castilla Club de Fútbol**, equipo de fútbol, o primeiro filial do Real Madrid Club de Fútbol;
***Real Madrid Club de Fútbol C**, equipo de fútbol español, o segundo filial do Real Madrid Club de Fútbol;
***Real Sociedad de Fútbol**, equipo de fútbol de Donostia coñecido habitualmente como “A Real”;

Como topónimo, pode referirse a:

;En Galiza
***Campo Real**, lugar da parroquia de Mociños, no concello de Quintela de Leirado;
***O Coto Real**, lugar da parroquia de Lourido, no concello de Salvaterra de Miño;
***A Poza Real**, lugar da parroquia de Conxo, no concello de Santiago de Compostela.

;Fóra de Galiza

;En Castela-A Mancha
***Provincia de Cidade Real**, provincia de Castela-A Mancha;
****Cidade Real**, concello e cidade de dita provincia.

;Na Comunidade de Madrid
***Campo Real**, concello da Comunidade de Madrid.

;Na Comunidade Valenciana
***Real**, concello da provincia de Valencia.

## Véxase tamén
### Outros artigos
Realización

[350px|miniatura|Estudio de [Mitteldeutscher Rundfunk|MDR.]]
A **realización** é o proceso polo cal se crea un produto audiovisual e abrangue dende a etapa de desenvolvemento do mesmo até a distribución. A realización supón asumir decisións tanto a nivel artístico como produtivo e a limitación só vén dada polos medios técnicos dispoñibles (orzamento do que se dispón e equipo co que se conta) e polos requisitos de programación. No caso de grandes producións nas que están involucradas importantes empresas produtoras pode estar limitada pola propia liña editorial e a ideoloxía de quen encarga o produto.

Independentemente do tipo de produto do que se trate, en xeral, un proceso de realización segue as seguintes etapas:

## Desenvolvemento 
* Elaboración da idea, do guión e o tratamento.
* Busca de investidores.
* Contratacións e sinatura de contratos.

## Preprodución 
* Elaboración do guión técnico e do storyboard.
* Deseño da posta en escena.
* Deseño da escenografía.
* Deseño do vestiario.
* Deseño da maquillaxe.
* Deseño de peiteado.
* Establecemento dos elementos que configuran o atrezzo.
* Reunión coas cabezas de equipo.
* Busca de localizacións.
* Casting de actores.
* Ensaios con actores. Lectura de guión. Ensaios de guión. Ensaios no set.

## Rodaxe 
Na edición *on-line*, o material orixinal utilízase en tódalas etapas do proceso. Na edición *off-line*, emprégase unha copia do material orixinal (polo xeral "queimando"- imprimindo na pantalla- o código de tempo) para despois ensamblar unha copia de traballo, que funcionará como unha guía para crear a versión final (*on-line*)..

## Control de realización 
O control de realización ou CR é o lugar dende o que se levan a cabo os procesos precisos para que se produza a gravación ou emisión dun contido audiovisual. Este control está composto á súa vez por unha serie de operadores que levan a cabo diversas funcións.

## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Gabriel Pérez, *Curso básico de periodismo audiovisual*. Universidad de Navarra. 2003
* Mariano Cebrián Herreros, *Fundamentos de la teoría y técnica de la información audiovisual*. Mezquita, Madrid. 1983
R

O **R** (**erre**) é a décimo sétima letra do alfabeto galego, e representa o fonema /r/ (vibrante múltiple alveolar sonora, ao comezo dunha palabra ou antes ou despois dunha consoante) ou o fonema /ɾ/ (vibrante simple alveolar sonora, en posición intervocálica ou detrás de consoante).

## Historia 
O semítico **Rêš** (testa) mudou en grego para **Ρω** (Rô). O valor do son /r/ mantívose no grego, no etrusco e no latín.

## Véxase tamén 
* Entradas da enciclopedia que comezan por R
Substancia

O termo **substancia** (do latín *substantia*, voz derivada do grego antigo ὐποκέιμηνον [*hypokéimēnon*], traducido literalmente como *o que esta debaixo*), pode ter diversos significados:
*En Física, a **substancia** é calquera elemento ou conxunto de elementos líquidos, sólidos ou gasosos de que están formados os corpos.
*En Química, unha **substancia** é calquera das clases da materia de que están formados os corpos, que se distinguen entre si por unha serie de características. *De que substancias está composta esa mestura?*
*En Filosofía, a **substancia** é o incambiable nas cousas.
*Aquilo en que reside o interese dunha cousa. *Non colliches ben a substancia do discurso.*

## Véxase tamén
### Outros artigos
*Substancia (Aristóteles)
*Substancia (Spinoza)
*Substancia ilícita (ou Droga)
*Substancia social, recoñecemento de todos os individuos dunha sociedade
Sistema (homónimos)

O termo **Sistema** procede do grego *σύστημα*, "sýstema", significando "combinar", "axustar", "formar un conxunto". 

Un **Sistema** pode referirse a:
# Sistema como conxunto organizado de elementos que forman un todo e teñen a mesma función. A teoría de sistemas define como sistema todo conxunto de elementos que manteñen unhas relacións entre eles, e así hai sistemas ecolóxicos, fonéticos, mecánicos etc. *Ten mal o sistema nervioso.* 
# Sistema (corpus teórico), unha teoría xeral na que se agrupan unha serie de ideas que pretenden explicar unha materia determinada e as leis polas que se rexe. *O sistema político do noso país é a democracia.* 
# Conxunto de procedementos combinados, destinados a unha fin común. *Teñen un moderno sistema de defensa.*
# Conxunto de aparatos conxuntamente autónomos en sentido informático .
# En matemáticas, un sistema de ecuacións é un conxunto de ecuacións con certas incógnitas.
# En lingüística, un sistema de escrita e un sistema de símbolos usado para representar unha lingua.
Século

Un **século** é unha unidade de tempo que equivale a cen (100) anos.

Os séculos acostuman contarse dentro da era cristiá comezando o 1 de xaneiro dos anos que son múltiplos de 100 máis 1 (incluíndo os negativos; vg., 101, -199 ou 2001) e finalizando o 31 de decembro dos anos múltiplos de 100 (vg., 0, 1700 ou -500). Dese xeito numéranse por números romanos. Porén, poden considerarse outros límites, sendo en tal caso moitas veces considerados de xeito aproximado.

Algúns séculos reciben alcumes como o 'Século de Ouro' ou o 'Século das luces', que corresponde de xeito aproximado ó S. XVIII.

## Os séculos antes de Cristo 
* Século -XXV
* Século -XXIV
* Século -XXIII
* Século -XXII
* Século -XXI
* Século -XX
* Século -XIX
* Século -XVIII
* Século -XVII
* Século -XVI
* Século -XV
* Século -XIV
* Século -XIII
* Século -XII
* Século -XI
* Século -X
* Século -IX
* Século -VIII
* Século -VII
* Século -VI
* Século -V
* Século -IV
* Século -III
* Século -II
* Século -I

## Os séculos despois de Cristo 
* Século I
* Século II
* Século III
* Século IV
* Século V
* Século VI
* Século VII
* Século VIII
* Século IX 
* Século X
* Século XI
* Século XII
* Século XIII
* Século XIV
* Século XV
* Século XVI
* Século XVII
* Século XVIII
* Século XIX
* Século XX
* Século XXI
* Século XXII

## Notas
S

O **S** (**ese**) é a décimo oitava letra do alfabeto galego, e representa o fonema fricativo alveolar xordo.

## Usos
En química, **S** é a abreviatura do elemento químico xofre.

Escrito en minúscula, é a abreviatura da unidade de medida de tempo segundo.

## Véxase tamén
Entradas da enciclopedia que comezan por S
Saga da Fundación

***Fundación, Fundación e Imperio e Segunda Fundación*** son os tres títulos da **saga** de Isaac Asimov nos que percorre a historia da caída dun imperio galáctico e o nacemento dun novo baseado nunha interconexión dos humanos co seu contorno.

A saga tivo despois ampliación para dar cabida á existencia dun planeta consciente, na idea da Hipótese Gaia de James Lovelock.

A contorna das historias consiste nun Imperio Galáctico en descomposición. Nel, o matemático Hari Seldon desenvolve a teoría da psicohistoria, nova e eficaz socioloxía totalmente matematizada. Coas súas leis estatísticas de seguimento e control de masas, Seldon prevé a inminente caída do Imperio, estendido por toda a Vía Láctea, e en consecuencia, 30 000 anos escuros antes do xurdimento dun segundo imperio. A inercia da caída do Imperio é grande de máis como para poder detela, mais Seldon idea un plan polo que "a masa de eventos que chega debe desviarse só un pouco" para limitar os anos escuros a só mil. Para levar a cabo o seu plan, Seldon crea as Fundacións, dous grupos de científicos e enxeñeiros establecidos en extremos opostos da galaxia, para conservar o espírito da ciencia e a civilización, e así converterse nas bases do novo imperio galáctico.

Unha característica clave da teoría de Seldon, que ten influído na ciencia social do mundo real,​ é o principio de incerteza en socioloxía: se unha poboación ten coñecemento do seu comportamento previsto, as súas accións colectivas autoconscientes vólvense imprevisibles.

## Novelas 
A saga resúmese no seguinte cadro:

A comezos de 2023, non tiñan tradución ó galego.
Terra (homónimos)

O termo **Terra** pode facer referencia:

*Á **Terra**, un planeta que xira sobre si mesmo e arredor do Sol, no que vive o ser humano;
*Á **terra**, a materia sólida composta de partículas minerais e orgánicas;
***Terra**, na mitoloxía romana, a deusa da Terra;
*Á **codia terrestre**, o material citado antes, cando constitúe a capa da terra onde medran as plantas;
*Ás **terras emerxidas**, a superficie do planeta Terra non cuberta polo mar;
*Á **terra de cultivo**, a parte da superficie que se cultiva e se considera como obxecto de propiedade;
*Ao **lugar**, **país**, **cidade** ou **nación** onde nace unha persoa ou co que ten unha forte relación;
*A **Asociación Cultural Terra**, de Buenos Aires;
***Terra Networks**, portal de Internet;
*Ao satélite artificial **Terra**.

Como topónimo, pode referirse a:

;En Galiza
***Comarca de Tabeirós - Terra de Montes**, comarca da provincia de Pontevedra;
***Comarca da Terra Chá**, comarca da provincia de Lugo;
***Comarca da Terra de Caldelas**, comarca da provincia de Ourense;
***Comarca da Terra de Celanova**, comarca da provincia de Ourense;
***Comarca da Terra de Melide**, comarca da provincia da Coruña;
***Comarca da Terra de Soneira**, comarca da provincia da Coruña;
***Comarca da Terra de Trives**, comarca da provincia de Ourense;
***Comarca de Terra de Lemos**, comarca da provincia de Lugo;
***Comarca de Fisterra**, comarca da provincia da Coruña;
****Fisterra**, concello de dita comarca;
*****Fisterra**, parroquia de dito concello;
******Fisterra**, lugar de dita parroquia;
***Salvaterra de Miño**, concello da comarca do Condado;
****Salvaterra**, parroquia de dito concello;
*****Salvaterra**, lugar de dita parroquia;
***Terra Chá**, parroquia do concello de Antas de Ulla;
***Terra da Pedra**, lugar da parroquia de Raxó, no concello de Poio;
***Terra de Porto**, lugar da parroquia do Grove, no concello do Grove;
***A Terra do Rei**, lugar da parroquia de Couso, no concello de Gondomar;
***A Terrachá**, lugar da parroquia de Entrimo, no concello de Entrimo;
***Terradas**, lugar da parroquia de Grou, no concello de Lobios;
***O Terrado**, lugar da parroquia de Acevedo do Río, no concello de Celanova;
***O Terrado**, lugar da parroquia de Mosteiro, no concello de Ramirás;
***A Terranova**, lugar da parroquia de Albeos, no concello de Crecente;
***Calcaterra**, lugar da parroquia da Lama, no concello da Lama;
***Estrada de Fisterra**, lugar da parroquia de Vimianzo, no concello de Vimianzo.

;Fóra de Galiza

;No Canadá
***Terra Nova**, illa situada na costa nororiental de Norteamérica, e a parte máis poboada da provincia canadense de Terra Nova e Labrador;
***Terra Nova e Labrador**, provincia do Canadá.

;Prensa
*A revista ***Terra***, editada en Buenos Aires en 1923 e fundada por Ramiro Isla Couto;
*A revista ***Terra***, editada en Santiago de Compostela en 1927;
****Terra!*** foi un periódico publicado en Redondela en 1933;
*A revista ***Terra***, editada en Santiago de Compostela en 1975:
*A revista ***Terra***, editada en Vigo e Pontevedra en 1983.

## Véxase tamén
### Outros artigos
Testemuña

**Testemuña** pode referirse a:

## Dereito 
***Testemuña ocular**, persoa que presenciou un acontecemento.
***Testemuña de cargo**, a que declara en contra do procesado.
***Testemuña de descargo**, a que declara en favor do procesado.

## Narratoloxía 
***Narrador testemuña**, aquel que non participa na acción que está a contar.

## Filmes 
****A testemuña***, filme de 1950.
****Testemuña de cargo***, filme de 1957.
****Testemuña única***, filme de 1985.

## Outros 
* O grupo relixioso das **Testemuñas de Xehová**.
T

O **T** (**te**) é a décimo novena letra do alfabeto galego, e representa o fonema consoante obstruínte, oclusivo dental xordo.

## Historia 
Os hebreos, nas súas inscricións e monumentos epigráficos primitivos, representan por X o signo Thau, equivalente ao T dos gregos e latinos. Na inscrición da tumba dos Beni-Hezir a Thau é representada xa pola ת, que subsiste até as inscricións do chamado hebreo cadrado moderno. No hebreo sinástico, nas variantes cúfica, neski antigo, estranghelo, siríaco-nestoriano e peschito, a Thau reviste unhas formas gráficas as máis diversas e raras, que non gardan ningunha analoxía nin semellanza co proceso natural e corrente da Thau exipcia, fenicia nin hebraica.

O nome tau hebreo recordaba a idea da cruz, cuxa forma, efectivamente, é a da mesma letra en antigas medallas dos xudeus. O T é de articulación forte, xorda, momentánea ou explosiva, que corresponde á débil ou sonora d, a cal pode ser tamén á vez lingual e dental. A afinidade natural que existe entre as dúas letras explica a recíproca substitución das mesmas. Nalgúns manuscritos se acha ás veces *quoT* por «quod», *hauT* por «haud», *adque* por *atque*. O *tu* do latín ten por equivalente o *du* do alemán, mentres que *goTT* e *Tag* desta última lingua formaron *God* e *day* en inglés. O pobo alemán escribiu o seu propio nome nacional sucesivamente Teutsh e Deutsch.

No grego cadmeo o T confúndese co M, pero nas formas eolodórica e ática volve a tomar a figura de T, en todo semellante á latina clásica, medieval, e na propia de todas as linguas neolatinas. O alfabeto etrusco volve a ofrecer variedades moi diversas de T (desde o M até x, y, ๅ), e nas súas coetáneas o ibérico e turdetano privan as dúas formas x e M. Na epigrafía latina clásica, o T do alfabeto romano adquire a forma emprega aínda nos casos correntes en todas as linguas neolatinas. Outra forma de empregar o T é por códigos.

## Usos 
En bioquímica é a abreviatura da timina, unha base dos ácidos nucleicos (ADN ou ARN).

En física, escrito en minúscula, é a abreviatura de tempo.

## Representacións alternativas 
No alfabeto fonético aeronáutico asígnaselle a palabra **Tango**. No código Morse é: «` - `»

Ficheiro:ICS Tango.svg|Bandeiras de sinais
Ficheiro:Semaphore Tango.svg|Alfabeto semáforo
Ficheiro:Braille T.svg|Braille
Ficheiro:Sign language T.svg|Alfabeto manual

## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Entradas da enciclopedia que comezan por T
* Linfocito T
* T. S. Eliot
Titanic (homónimos)

O termo **Titanic** pode referirse a:
***RMS Titanic**, un famoso transatlántico que afundiu ao chocar contra un iceberg.
*Sete producións audivisuais que se fixeron sobre o ocorrido co transatlántico:
*****Titanic (filme de 1943)***, realizada na Alemaña.
*****O afundimento do Titanic***, película realizada en 1953.
*****A derradeira noite do Titanic***, película baseada na novela *A Night To Remember* e dirixida por Roy Ward Baker en 1958.
*****Titanic (miniserie)***, miniserie televisiva aparecida no ano 1996.
*****Titanic*** de 1997, o filme máis celebre.
*****Titanic***, miniserie televisiva de 2012
*****Titanic:Blood and Steel***, serie televisiva de 2012
* ***A Night to Remember (novela de 1955)***, novela escrita por Walter Lord. A novela e o seu filme homónimo foron os máis coñecidos sobre o sinistro, antes da película de 1997, grazas á súa precisión no relato.
* ***¡Rescaten o Titanic!***, novela escrita por Clive Cussler en 1976 na que se relata un suposto reflote do barco debido a un cargamento no seu interior. Realizouse un filme baseado no libro en 1980, mais tivo pouco éxito.
* ***S.O.S. Titanic***, telefilme creado en 1979.
* ***Titanic***, obra teatral musical sobre o mesmo sinistro, representada / montada en Broadway de 1998 a 2000.
* O grupo noruegués de rock **Titanic**.
* ***Titanic: Adventure Out of Time***, xogo de ordenador / computadora.  
* O equipo asturiano de fútbol **Real Titánico**, coñecido como Titanic até a prohibición de nomes estranxeiros tras a guerra civil.
Unidade

* **En física**:
**Unidade de medida dunha magnitude: Referencia para expresar o valor do resultado dunha medición, como son as unidades do Sistema Internacional.
**Unidade astronómica: É unha unidade de distancia aproximadamente igual á distancia media (xa que as órbitas son elípticas) entre a Terra e mailo Sol. 
* **En informática**
**Unidade de Procesado Gráfico: Microprocesador (ou acelerador gráfico) para computadores persoais, videoconsolas e outros dispositivos que requiran de gran cantidade de imaxes xeradas por computador
**Unidades de masa atómica: Patrón de masa para cantidades moi pequenas de materia.
**Unidade aritmético-lóxica: Unidade encargada de efectuar os cálculos nun ordenador.
* **En matemáticas**
**Unidade imaxinaria: A unidade do conxunto dos números imaxinarios.
**Unidade (teoría dos aneis): Elementos invertíbeis do anel.
* **Na sociedade**
**Unidade Galega: coalición de partidos políticos galegos.
**Unidade Galega: Partido político galego (Séc. XX).
**Unidade 101:Unidade de forzas especias do exército israelí.

## Véxase tamén
*Newton (unidade)
*Pascal (unidade)
*Tesla (unidade)