open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Tel Quel

***Tel Quel*** ("Tal Cal", en francés) foi unha revista literaria de avangarda fundada en 1960 en París (Éditions du Seuil) por Phillippe Sollers e Jean-Edern Hallier e fechada en 1982. Tivo un profundo impacto no debate literario e cultural nas décadas de 1960 e 1970 e nela se publicaron algúns dos ensaios fundamentais das figuras máis relevantes do post-estruturalismo.

Á parte dos dous fundadores, participaron no comité editorial Jean-René Huguenin, Jean Ricardou, Jean Thibaudeau, Michel Deguy, Marcelin Pleynet, Denis Roche, Jean-Louis Baudry, Jean Pierre Faye, Jacqueline Risset, e Julia Kristeva. A publicación pretendía reflectir a avangarda atacando a historia literaria clásica. As súas influencias fundamentais proviñan de Friedrich Nietzsche, Jacques Lacan, Roland Barthes, Julia Kristeva, e Jacques Derrida. Entre os colaboradores máis asiduos destacan Roland Barthes, Georges Bataille, Jacques Derrida, Jean-Pierre Faye, Michel Foucault, Julia Kristeva, Bernard-Henri Lévy, Marcelin Pleynet, Philippe Sollers, Tzvetan Todorov, Francis Ponge, Umberto Eco, Gérard Genette, Pierre Boulez, Jean-Luc Godard, e Pierre Guyotat.

***Tel Quel*** é tamén o título de dous volumes de reflexións breves de Paul Valéry publicados en 1941 e 1943.

## Véxase tamén
*Escola Tel Quel
Jaume Pérez Montaner

**Jaume Pérez Montaner**, nado en L'Alfàs del Pi en 1938, é un escritor valenciano en lingua catalá.

## Traxectoria 
Estudou en Alcoi, nestes anos coñeceu a Joan Fuster, o que o marcou fondamente e o achegou ao coñecemento da literatura en lingua catalá. Fixo filosofía e letras na Universidade de Valencia e polas súas actividades antifranquistas estivo preso durante quince meses. Dende 1967 e durante anos viviu nos Estados Unidos exercendo como profesor en varias universidades.
Profesor de literatura catalá na Universidade de Valencia. Dende 1999 até 2007 presidiu a Associació d'Escriptors en Llengua Catalana.

''Adveniment de l'odi*, o seu primeiro poemario, que publicou en 1976, aínda que está escrito entre 1973 e 1975, ten como tema central a saudade pola terra e a esperanza de volver a ela. Entre os seus outros poemarios destacan *Museu de cendres* (1980), *L'heura del desig* (1985), *Fronteres* (1994), *L'oblit'' (1996). Tamén é autor de diversos ensaios de crítica literaria.

## Notas
Ablativo absoluto

En latín, chámaselle **ablativo absoluto** a unha frase nominal feita no ablativo e que indica o momento, condición ou circunstancias da acción que se describe na oración principal. Utilízase en moitas ocasións en que en galego se precisa dunha subordinada e a estrañeza desta construción ten provocado moitos dores de cabeza a xeracións de estudantes.

O ablativo absoluto é gramaticalmente independente do resto da oración. Normalmente combina un substantivo ou un pronome cun adxectivo. O suxeito vai no ablativo; o predicado pode ser:

* verbal: é un participio no ablativo:
: *me nolente*, "contra a miña vontade" (literalmente, "non desexando eu")

*nominal: é un substantivo no ablativo:
: *Caesare duce*, "baixo o mando de César" (literalmente, "sendo César o comandante").

## Véxase tamén
### Outros artigos
*Caso
Lingua akei

O **akei** ou **tasiriki** é unha lingua malaio-polinesia que se fala en Vanuatu.

## Distribución xeográfica
Fálase no extremo suroeste da illa de Santo arredor da vila costeira de Tasiriki.

## Escrita
Entre 1909 e 1924 realizáronse traducións parciais da Biblia.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
*O akei no Ethnologue
Norman Foster

miniatura|200px|30 St Mary Axe, Londres

**Norman Robert Foster**, nado en Manchester o 1 de xuño do 1935, é un arquitecto británico.

## Traxectoria 
Foster iniciou os seus estudos na Universidade de Manchester, pasando despois á de Yale. Traballou para o visionario Buckminster Fuller antes de coñecer a Richard Rogers, creando o *Team 4* e logo no 1967 *Foster Associates*.

Os seus proxectos foron orixinalmente deseños moi influenciados polo *high-tech*, afastándose dese estilo ata achegarse a unhas creacións máis sublimes e dunha moldeada modernidade.

Coñecido por algúns, despectivamente, coma un arquitecto "superstar" debido á súa enorme fama e popularidade en todo o mundo, o certo e que é un dos máis aclamados e recoñecidos arquitectos a nivel mundial. O seu labor como arquitecto foille recoñecido outorgándolle o prestixioso Premio Pritzker no ano 1999.

En 2009, recibiu o Premio Princesa de Asturias das Artes.

En 2011 foille concedido o proxecto de construción da estación de tren de AVE de Ourense.

## Vida persoal 
En 1996 casou coa psicóloga e xornalista ourensá Elena Ochoa.
Josep Fèlix Escudero

**Josep Fèlix Escudero Pitarch**, nado en Adzeneta en 1946, é un escritor valenciano en castelán e catalán.

## Traxectoria 
Comezou a escribir poesía en castelán e a súa primeira obra publicada foi *Historias a la luz de una ventana ocre*. En 1977 publica o seu primeiro poemario en catalán, *Paraula de Miquel* co que gaña o Premio Vincent Andrés Estellés. En 1983 publica *Libertad Provisional* e en 1984 *Disursos de salvació*. En 1985 sae á luz *Burriana a la luz* e en 2001 *Presagi del Tacte*. Traduciu ao castelán *Anxos en tempos de chuvia* de Miguel Vázquez Freire.
Xustiza poética

A **xustiza poética** é un recurso literario mediante o que a virtude é finalmente recompensada ou o vicio castigado, normalmente mediante  un cambio de fortuna irónico relacionado coa propia conduta do personaxe.

O termo foi inventado polo crítico dramático Tomas Rymer en *Traxedias da Idade Pasada Consideradas* (*Tragedies of the Last Age Considered*, 1678) para describir como unha obra debía inspirar un comportamento moral adecuado no seu público mostrando o triunfo do ben sobre o mal.

Na antigüidade aceptábase xeralmente que a literatura debía reflectir un punto de vista moral e que unha obra literaria debería premiar aos virtuosos e castigar aos malvados. Esta demanda aparece en Horacio, Plutarco ou Quintiliano e Philip Sidney en *Defensa da Poesía* (*A Defense of Poesy*) argumentaba, como Aristóteles, que a xustiza poética era, de facto, a razón pola que se debía permitir a ficción nunha nación civilizada.

Cara finais do século XVII perdeu favor entre os literatos e algúns rexeitáronna explicitamente, como Corneille ou Addison. Porén, é frecuente que os lectores e espectadores esperen que se produza certo sentido de xustiza - como mínimo que o malvado reciba o seu merecido e preferentemente da man do que utilizou para facer mal.
Lingua akha

O **akha** é unha lingua sino-tibetana que se fala en Myanmar, China, Laos, Tailandia e Vietnam.

## Distribución xeográfica 
A orixe dos akha está no sur de Nanchao, en Yunnan e nas zonas limítrofes de Myanmar, Laos, e Vietnam, teñen unha orixe común cos Hani, dos que se arredaron hai 800 anos, aínda que na República Popular da China as autoridades inclúen aos akha dentro da nacionalidade hani e a denominación de aini. Os akha habitan en Xixuangbanna, na Prefectura Autónoma Dai, xusto ao norte de Laos e ao noroeste da fronteira de Myanmar, na prefectura de Puer, ao suroeste da cidade de Kunming e na prefectura autónoma de Lahu-Wa, preto da fronteira nordeste con Myanmar. 
En Myanmar fálase no leste do estado de Kengtung Shan, aínda que as guerras dos últimos corenta anos obrigaron ao desprazamento de moitos akha fóra dos seus territorios tradicionais, concentrándoos preto das cidades de Kengtung e Ho Ki Lek. En Laos fálase en Luang Namtha e Phongsaly. A Tailandia chegaron a fins do século XIX e comezos do XX ás provincias de Chiang Rai e Chiang Mai, entón case deshabitadas, actualmente distribúense en 278 aldeas, a desforestación e a pobreza obrigou a emigran a miles de akha ás cidades. En Vietnam a maioría habitan na fronteira con Laos, nas montañas que cruza o Río Negro
## Falantes 
450.000 falantes:
* Myanmar 200.000 (1991)
* República Popular da China 130.000 (1990) 
* Laos 58.000 (1995) 
* Tailandia 60.000 (1998) 
* Vietnam 1261 (censo oficial) (1995) (quizais máis de 3.000)
## Dialectos 
* Ako
* Asong
* Jeu G’oe’

## Usos sociais 
Entre os akha a recitación oral ten unha grande importancia, segundo a tradición oral posuíron unha tradición escrita, pero a perderon e a través da recitación, feita nun akha arcaico, conservaron os antigos textos.
Actualmente en Tailandia a Akha Heritage Foundation (AHK) realizou unha escrita, realizada pola lingüista sueca, Inga-Lill Hansson, baseada na empregada polo Hani, que emprega o alfabeto latino coa pretensión de que sexa empregada en todo o dominio lingüístico, é un alfabeto con copyright con prohibición expresa para ser empregado polas igrexas cristiáns. A AHK publica material didáctico e organiza clases non oficiais nas aldeas akhi para esparexer a escrita akha e mantén a denominada Universidade Tribal en Maesai. Os misioneiros baptistas de Myanmar desenvolveron arredor de 1960 un alfabeto latino propio no que se traduciu o Novo Testamento en 1968 e o Antigo Testamento en 2001, en Tailandia misioneiros católicos desenvolveron unha escrita baseada no tai por volta de 1960, pero ten escaso uso. Na China os akhan empregan a escrita hani. En Tailandia a radio pública transmite hora e media ao día en akha. Na China hai tamén emisións regurales na lingua. A literatura moderna en Akha é escasa, entre os escritores destaca o tailandés Aqbawr Lawgaw Mangqpo.

## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* O akha no Ethnologue
* The Akha Heritage Foundation*
Río Alster

miniatura|O río Alster ao seu paso por Hamburgo, comezos do século XX
miniatura|dereita|Alster
**Alster** é un río do norte de Alemaña. Nace en Henstedt Moor, en Schleswig-Holstein e logo de percorrer 53 quilómetros desemboca no Elba.
O Alster entra canalizado na cidade de Hamburgo ata formar dous lagos artificiais, Außenalster e Binnenalster

## Véxase tamén
Joseph Paul Gaimard

**Joseph Paul Gaimard**, nado en 1796 e finado en 1858, foi un naturalista e viaxeiro francés.

Xunto con Jean René Constant Quoy serviu como naturalista no navío *La Coquille* baixo as ordes de Louis Isidore Duperrey e no ''L'Astrolabe'' baixo o mando de Jules Dumont d'Urville entre 1826 e 1829.

Foi o xefe científico na expedición de *La Recherche* (1835-1836) ao océano Ártico, no que visitou Islandia e Groenlandia, froito desa viaxe foi a obra *Voyage en Islande et au Groënland* (8 volumes de texto e 1 de ilustracións). En 1838, dirixiu unha expedición científica á illa de Spitsbergen.

Cando menos dúas especies de crustáceos levan o seu nome na súa honra
* *Eualus gaimardii* (H. Milne Edwards, 1837)
* *Byblis gaimardi* (Krøyer, 1846)
Heinrich Daniel Ruhmkorff

miniatura|dereita|Tumba de Heinrich Daniel Ruhmkorff
**Heinrich Daniel Ruhmkorff**, nado o 15 de xaneiro de 1803 en Hannover e finado o 20 de decembro de 1877 en París, foi un enxeñeiro alemán.

## Traxectoria 
Ruhmkorff traballou en Inglaterra con Joseph Bramah, o inventor da presa hidráulica, trasladouse a París en 1830, e en 1855 abriu o seu propio negocio na capital francesa no que construía instrumentos electro-magnéticos, galvanómetros, aparellos de indución executados con gran perfección.

Ruhmkorff inventou a bobina de indución que leva o seu nome, ao primeiro utilizada para usos médicos, foi empregada como xerador de electricidade a alta tensión por físicos como Gustav Kirchhoff ou Heinrich Rudolf Hertz para os seus experimentos coas ondas ou por inventores como Guglielmo Marconi nas súas emisións de radio.
Steven Seagal

miniatura|dereita|Steven Seagal no 2006.
**Steven Frederic Seagal**, nado en Lansing (Míchigan) o 10 de abril de 1952, é un actor de cine de acción estadounidense e especialista en artes marciais, cinto negro 7º dan en Aikido.

## Traxectoria 
É fillo de pai xudeu e nai irlandesa católica. Na súa xuventude mudáronse a Fullerton (California) e empezou a estudar artes marciais da man do famoso mestre de aikido Fumio Demura. O final da súa adolescencia, Seagal formou parte do Equipo de Demostración de Karate de Demura e fixo demostracións diarias no Japanese Deer Park, un parque de atraccións no sur de California. Cando tiña dezanove anos mudouse ao Xapón para continuar o seu estudo de artes marciais.

No Xapón Seagal adestrou con varios mestres como Hiroshi Isoyama e Seiseki Abe, e obtivo o cinto negro 7º dan en aikikai. Casou cunha estudante de Abe Sensei, Miyako Fujitani. Foi o primeiro non xaponés en aconseguir as credenciais de mestre e poder ensinar aikido no Xapón. Despois do seu retorno aos Estados Unidos, Seagal abriu o Tenshin Bugei Gakuen en 1982, seguidor do Dojo no que ensinou no Xapón.
esquerda|miniatura
A primeira aparición de Seagal na industria do cine produciuse cando foi contratado como coordinador de especialistas na película de 1982 *The Challenge*, protagonizada por Toshiro Mifune. En 1983 Seagal volveu aos Estados Unidos, unha década despois de marchar, para intentar unha carreira no mundo do cine. En 1984, casou coa súa segunda esposa, a actriz Adrienne La Russa, cando aínda non estaba divorciado da súa primeira esposa. O seu terceiro matrimonio foi coa actriz Kelly LeBrock, a quen coñeceu cando foi contratado para ser o seu gardacostas.

A carreira de Steven Seagal como actor colleu pulo cando Michael Ovitz, presidente dunha das axencias de talentos máis fortes de Hollywood, Creative Artists Agency (CAA), foi ao estudio de Aikido de Seagal en Burbank, California, e se converteu no seu alumno. Despois disto, a carreira de actor de Seagal engalou e fíxose coñecido polos seus papeis en películas de artes marciais.

Seagal produciu moitas das películas que protagonizou, e tamén participou no guión e na dirección. Os papeis de Seagal non coinciden co arquetipo de heroe de acción. Os personaxes que interpreta acotío son perfectos, sen limitacións e con pouco desenvolvemento do personaxe.

Nos últimos anos, con películas como *Belly of the Beast* e *Half Past Dead*, Seagal especializouse en películas destinadas ao mercado de vídeo. A súa estrea en cines mais recente foi *Exit Wounds* no ano 2001.

## Filmografía 
## Discografía 
* *Songs from the Crystal Cave* (2005)
* *Mojo Priest* (2006)

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Páxina oficial de Steven Seagal
Oficina Europea de Patentes

[miniatura|320px|Sede da Oficina Europea de Patentes en [Múnic (Alemaña).]]

A **Oficina Europea de Patentes** é unha institución vencellada á Unión Europea pero independente dela (ten como socios da organización países que non están nela). O seu propósito é organizar e coordinar as diversas oficinas nacionais de patentes.

Ten como linguas de traballo o inglés, francés e alemán, e sedes en Múnic, A Haia, Viena, Bruxelas e Berlín.

## Países membros
Está formada por Alemaña, Austria, Bélxica, Bulgaria, Chequia, Chipre, Dinamarca, Eslovaquia, Eslovenia, España, Estonia, Finlandia, Francia, Grecia, Hungría, Islandia, Italia, Liechtenstein, Letonia, Lituania, Luxemburgo, Mónaco, Países Baixos, Polonia, Portugal, Reino Unido, Romanía, Suecia, Suíza e Turquía.

## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
*www.european-patent-office.org , , .
Roderick Murchison

miniatura|Roderick Murchison
**Roderick Impey Murchison**, nado en Tarradale en 1792 e finado en 1871, foi un xeólogo escocés.

## Traxectoria 
Estudou en Durham e na academia militar de Great Marlow. En 1808 desembarcou en Galicia coas tropas do duque de Wellington e participou nas batallas de Roliça e Vimeiro e na retirada dirixida por John Moore cara á Coruña e na batalla posterior.

Casa en 1815 e dedica dous anos a viaxar por Europa, en especial por Italia. En 1818 aséntase en Inglaterra e fixo amizade con Humprhy Dave que o animou a dedicarse á ciencia, uniuse á Sociedade Xeolóxica de Londres e comeza a explorar coa súa dona a xeoloxía do sur de Inglaterra, cunha especial dedicación ás rochas do noroeste de Sussex, sobre as que escribe o seu primeiro artigo científico.

Con Charles Lyell explora a rexión volcánica de Auverña e tamén o Tirol e Suíza. Un pouco despois con Adam Sedgwick investiga a formación dos Alpes, o artigo que escriben permanece como un dos clásicos da xeoloxía alpina. En 1831 marcha á rexión fronteiriza entre Inglaterra e Gales para estudar as rochas sedimentarias, destes traballos resulta o establecemento do sistema silúrico, que pola primeira vez agrupa unha serie de formacións xeolóxicas cada unha coas súas propias características e fósiles que describe en *The Silurian System* en 1839.

Contribúe tamén ao establecemento do Devoniano. Con Edouard de Verneuil e Alexander von Keyserling viaxa a Rusia, con eles publica un estudo sobre Rusia e os Urais en 1845.

## Véxase tamén
James Clark Ross

**James Clark Ross**, nado en Londres o 15 de abril de 1800 e finado en Aylesbury o 3 de abril de 1862, foi un oficial naval e explorador británico. Explorou o Ártico xunto co seu tío John Ross e William Parry, e máis tarde dirixiu as súas propias expedicións á Antártida.

## Traxectoria 
Naceu en Londres e en 1812 entrou na mariña real británica, coa que participou nas guerras napoleónicas. Integrou a expedición do seu tío, John Ross, na procura do Paso do Noroeste en 1818. Entre 1819 e 1827 participou en catro expedicións árticas con William Parry, e entre 1829 e 1833 serviu de novo co seu tío na expedición na que se localizou a posición do Polo Norte Magnético o 1 de xuño de 1831.

Capitán dende 1834, entre 1835 e 1838 participou nas investigacións magnéticas en Gran Bretaña. Entre 1839 e 1843 dirixiu a expedición antártica do HMS Erebus e do HMS Terror que cartografaron boa parte da liña de costa do continente. En 1841 descubriu o Mar de Ross, Terra Vitoria e os volcáns Monte Erebus e Monte Terror.

En 1847 publicou as experiencias da súa expedición co título de *A Voyage of Discovery and Research to Southern and Antarctic Regions*.
Analoxista

Os **analoxistas** eran unha escola de gramáticos gregos que afirmaba que a lingua é fundamentalmente regular e excepcionalmente irregular, opoñéndose así aos anomalistas.

Este debate apareceu no século II a.C. en relación coa importancia que se debería dar á regularidade no estudo dos fenómenos lingüísticos. Os analoxistas estableceron modelos ("paradigmas") segundo os cales as palabras (chamadas entón "regulares") podían, na súa maioría, seren clasificadas. Esforzáronse por corrixir todo o que podía aparecer como unha irregularidade, o que provocou nalgúns casos nos que a norma da regularidade fora mal observada, a aplicación de regras erróneas. Por exemplo, a declinación de *bous, boos* parece irregular en relación a *korax, korakos*, mais é perfectamente regular desde o punto de vista histórico dados os problemas na transcrición do digamma, letra antiga desaparecida: *boFs/boFos*.

As investigacións dos analoxistas contribuíron para a establecemento da gramática.
Anomalista

Os **anomalistas** eran unha escola de gramáticos gregos que defendía a importancia das irregularidades na estrutura da lingua grega, opoñéndose así aos analoxistas.

Este debate apareceu no século II a.C. en relación coa importancia que se debería dar á regularidade no estudo dos fenómenos lingüísticos. Para os anomalistas, a gramática concebíase como unha colección de excepcións. Non negaban a importancia da analoxía, mais pretendían pór en envidencia que existían numerosas irregularidades que non se podían explicar. Para eles, a lingua non era produto dunha convención humana, o que a tería feito regular, senón froito das forzas da natureza. Para a redacción de gramáticas preferían a descrición do uso fronte aos esquemas lóxicos.

Entre as anomalías que se podían citar no grego estaban que o artigo era *ho* en masculino, *he* en feminino mais *to* en neutro. Insistían tamén nas distorsións que existían na lingua entre o número ou xénero gramatical e a realidade: *Athenai* ("Atenas") é plural mais designa simplemente unha cidade; *paidion* ("neno") é neutro.
Aparato crítico

**Aparato crítico** é o conxunto de notas, variantes, conxecturas, concordancias, índices analíticos, bibliografías etcétera, que acompañan a un texto nunha edición. O aparato crítico ocupa unha parte considerábel das edicións críticas das obras literarias. Habitualmente ocupa o rodapé das páxinas e é de especial interese para os estudosos.
Neurolingüística

A **neurolingüística** é a ciencia que estuda as relacións entre as perturbacións da linguaxe (afasias) e os prexuízos que implican nas estruturas cerebrais.

A hipótese fundamental da neurolingüística é que existe unha relación entre as formas de desorganización verbal, que poden ser descritas conforme os diversos modelos lingüísticos e os tipos patolóxicos establecidos polos neurólogos na base da localización da lesión responsábel.
Mudanza fonética

En fonética histórica, chámanse **mudanzas fonéticas** as modificacións que sofren os sons dunha lingua no decorrer da súa historia.

Rasmus Rask e Jacob Grimm foron uns dos primeiros en pór en evidencia que existían certa lóxica e regularidade nas mudanzas fonéticas. Jakob Grimm describiu en 1822 a primeira destas tendencias fonéticas (que levou despois o seu nome) ao estudar a mutación consonántica en xermánico. A súa intuición foi desenvolvida cincuenta anos máis tarde polos neogramáticos W. Scherer e Hermann Paul, que tentaron demostrar que as mudanzas obedecen a "leis" inmutábeis e explicaban as excepcións mediante a operación da analoxía e os empréstitos. Actualmente esas "leis" considéranse máis ben "tendencias".

Distínguese entre:
* **mudanzas fonéticas propiamente ditas**: simples transformacións de hábitos de pronuncia dun fonema determinado que non teñen influencia na estrutura fonolóxica da lingua considerada, e
* **mudanzas fónicas** ou **fonolóxicas**: alteracións que carretan a modificación da estrutura fonemática da lingua pola desaparición e/ou aparición de fonemas.
Ortofonía

O termo **ortofonía** pode referirse a:
*A pronunciación considerada correcta e normal ("padrón") dun fonema nunha lingua determinada;
*A terapia da linguaxe, ou reeducación de persoas cun defecto de pronuncia ou de dificultades motoras para a realización oral.
Lei fonética

En fonética histórica, unha **lei fonética** designa o principio de regularidade dunha mudanza fonética dada.

O concepto apareceu na segunda metade do século XIX nun contexto cientifista e positivismo no que se pretendía formular leis na lingüística semellantes ás que rexían o mundo das ciencias experimentais. Introducírono os foneticistas neogramáticos como W. Scherer e Hermann Paul, para quen as leis fonéticas son inmutábeis: un mesmo fonema, nun contexto fonético dado, sofre na mesma lingua e durante un período determinado, a mesma mudanza en todas as palabras desa lingua. As únicas excepcións admitidas eran aqueles casos nos que unha lei se enfrontaba a outra e as debidas á operación de analoxía.

Unha "lei" coñecida é a perda do -n- intervocálico en galego durante certo período da Idade Media. A máis famosa é a lei de Grimm sobre a mutación consonántica no xermánico.

Hoxe en día prefírese a denominación **tendencia fonética**. Algunhas das máis importantes son:
* Lei de Bartsch
* Lei de Brugmann
* Lei de Grassmann
* Lei de Grimm
* Lei de Osthoff
* Lei de Siebs
* Lei de Verner

## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Fonética histórica
Sueco

*Relativo ou pertencente a **Suecia**.
***Idioma sueco** que se fala en Suecia.
***Sueco**, coloquialmente é a masturbación mutua e tamén a técnica específica que consiste en que a muller colle o pene do home de maneira que a glande queda libre do prepucio e procédese á penetración, conseguíndose un orgasmo rápido.
Catalán

O termo **Catalán** pode referirse a:

*Relativo ou pertencente a **Cataluña**;
***Idioma catalán**, idioma falado en Cataluña, Comunidade Valenciana, Illas Baleares e Andorra;
***Catalán ribagorzano**, dialecto do catalán;
***Catalán en Andorra**, lingua propia e a única oficial do Principado de Andorra;
***Catalán nas Illas Baleares**, catalán nas súas variedades mallorquina, menorquina e eivisenca;
***Catalán no Rosellón**, rexión histórica, tradicionalmente, parte de Cataluña e de lingua catalá;
***Catalán na Franxa de Aragón**, define a propia existencia da Franxa de Aragón, o territorio de Aragón onde o catalán é a lingua propia, historicamente a lingua de uso habitual.

Como topónimo, pode referirse a:

;En Galiza
***O Catalán**, lugar da parroquia de Maniños, no concello de Fene.

## Véxase tamén
### Outros artigos
Árni Magnússon

**Árni Magnússon** (ou **Arne Magnussen** en danés) (1663 - 1730) foi un investigador islandés, considerado un dos heroes nacionais de Islandia.

Neto e fillo de pastores luteranos, en 1782 marchou a Copenhaguen para estudar na universidade, ao rematar converteuse en axudante de Thomas Bartholin, o anticuario real. Entre 1695 e 1697 viaxa por Alemaña e nese ano aséntase definitivamente na capital dinamarquesa. Foi profesor da Universidade de Copenhaguen dende 1701. Entre 1703 e 1713 estivo en Islandia como membro da Comisión Real encargada de mellorar as condicións dos islandeses e de realizar o censo. Magnússon recolleu 2.000 documentos medievais islandeses no coñecido como Códice Arnamagnæan, o máis antigo deles do século XII.
Lingua húngara

O **húngaro** e unha lingua da familia fino-úgrica. Fálase en Hungría e áreas adxacentes de Romanía, Serbia, Eslovaquia, Croacia, Austria e Eslovenia. O nome da lingua en húngaro e *Magyar*. Dos 14,5 millóns de falantes, uns 10 millóns viven na Hungría. O pobo que orixinou a lingua, os maxiares, emigraron dos Montes Urais no século IX para o oeste, fixándose na actual Hungría.

## Clasificación 
O húngaro pertence ao grupo das linguas ugrofinesas da familia das linguas urálicas, máis especificamente, dentro do subgrupo das linguas ugrias. Xunto co estoniano, o éuscaro e o finés, pertence ao grupo das linguas europeas que non son da familia das linguas indoeuropeas, coas que tamén comparte o trazo tipolóxico de ser unha lingua aglutinante.

Esta é a teoría aceptada entre os lingüistas profesionais, se ben existen outras que pretenden emparenta-lo co turco polas semellanzas que comparten, ou co huno; porén, a maioría desas teorías alternativas non ten fundamento lingüístico algún, polo tanto non son aceptadas pola Academia Húngara de Ciencias, sendo consideradas pseudocientíficas.

## Status oficial 
miniatura|Lingua húngara en Voivodina, Serbia (censo do 2002)
O húngaro é a lingua oficial de Hungría, polo que posúe un status de lingua oficial da Unión Europea.

O húngaro tamén é lingua oficial da rexión serbia de Voivodina e en tres concellos de Eslovenia: Hodoš, Dobrovnik e Lendava.

A lingua húngara é considerada unha lingua minoritaria ou lingua rexional en Austria, Croacia, Romanía, Bucovina e Zakarpattia na Ucraína, e en Eslovaquia.

Na Romanía e na Eslovaquia, a lingua húngara ten status oficial naquelas vilas e concellos cunha poboación de etnia húngara maior do 20% da poboación total.

### Distribución xeográfica 
O húngaro fálase como lingua materna nos seguintes países:

:*Fonte: Censos nacionais, Ethnologue*

No mundo viven arredor de nove millóns de falantes de húngaro, salientando, ademais dos países mencionados ao comezo do artigo, a Arxentina, Australia, Bélxica, Brasil, Canadá, na República Checa, Finlandia, Francia, Alemaña, nos Países Baixos, Italia, Suíza, no Reino Unido, nos Estados Unidos e en Venezuela.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Wikipedia en húngaro
Budiño, O Pino

**Santa María de Budiño**

Conforme ao *Diccionario de Madoz*, durante o antigo réxime Budiño era a cabeza dunha antiga xurisdición que abranguía as parroquias de Bando, Burres, Budiño, Carballal, Cesár, Enfesta, Ferreiros, Marantes, Neménzo, Pino, Prebediños, Sabugueira (Lavacolla), Verdia e Beseño. O señorío era exercido polo conde de Altamira, o cal nomeaba o xuíz ordinario.

A igrexa parroquial está consagrada a Santa María. A fábrica actual data de inicios do século XX, momento no que se reconstruíu e ampliou a antiga igrexa grazas ao patrocinio de Don Manuel Barreiro Calvo, veciño de Budiño que emigrara a América. 

Na aldea de Sar hai un hórreo tipo O Pino antigo sobre o camiño. Hai varios muíños, entre os que cómpre destacar o de Mosqueira (Xarrape), o do Cotón (Xesteira) e o de Porto.

Existe unha ruta de sendeirismo ó longo do río Tambre dende Portobudiño (Carolliño) ata Portochao (Campo). Destacan a presa (Carolliño), o berce de Santa Mariña (Quintás) e a área recreativa de Portochao (Campo). Dende esta última parte unha ruta de sendeirismo ata a área recreativa do río Mera. 

Hai unha lenda na parroquia sobre as Pedras Malditas, a cal está vinculada á antiga Capela de Santa Mariña (mencionada no Catastro de Ensenada), hogano desaparecida.

## Festas 
Na parroquia celébrase a Pascua de Resurrección (o día propio), Virxe de Fátima (data variable), o Corpus Christi (2º domingo despois do día propio), Santo Antón (13 de xuño), Santa Mariña (18 de xullo), Santa María (15 de agosto), San Roque (16 de agosto), O Carme (17 de agosto), San Miguel (data variable) e O Rosario (primeiro domingo despois do día propio, o 7 de outubro).

## Notas
## Lugares e parroquias 
### Lugares de Budiño 
### Parroquias do Pino 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Lugares do Pino
Lingua eslovaca

O **eslovaco** (*slovenčina*, *slovenský jazyk*) é unha lingua eslava falada principalmente na República de Eslovaquia. Pertence ao grupo das linguas eslavas occidentais. É próximo do checo na escrita, mais difire fonética e gramaticalmente. A maioría dos adultos eslovacos e checos son capaces de comprenderse mutuamente sen dificultade, tendo estado en contacto coas dúas linguas por medio da radio e da televisión nacionais, ata a partición de Checoslovaquia no 1993. Aqueles que non viviron esta situación, en particular os máis novos, poden experimentar dificultades de comprensión. É próximo tamén do polaco, e en xeral existe unha intercomprensión máis ou menos doada con todas as linguas eslavas occidentais e meridionais (esloveno, serbocroata etc.)

Non hai que confundilo co esloveno (*slovenščina*), xa que aínda que é outra lingua do grupo eslavo trátase de dúas linguas distintas. O esloveno forma parte do grupo do eslavo meridional occidental (como o serbocroata), mentres que o eslovaco é parte do eslavo occidental como o citado checo ou o polaco.

O eslovaco utiliza un alfabeto latino modificado, con signos diacríticos para anotar certos sons.

## Historia 
Tradicionalmente as elites eslovacas escribían en checo, por veces cheo de eslovasquismos, especialmente entre os católicos mentres a elite protestante tendía a utilizar un checo sen trazos eslovacos. O sacerdote católico Anton Bernolák foi o autor do primeiro estándar para o eslovaco a fins do século XVIII, baseábase no eslovaco occidental, que comparte moitos trazos co checo, pero que é moi diferente dos outros dialectos eslovacos polo que o seu éxito foi limitado, quedando en desuso a comezos do século XIX. A base da lingua normativa eslovaca actual é a codificación feita en 1840 por Ľudovít Štúr, tomando como fundamento os dialectos eslovacos centrais principalmente.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Wikipedia en eslovaco
Lingua ndebele meridional

A **lingua ndebele meridional** ou **isiNdebele** ou tamén **sindebele** é unha lingua bantú falada en tres países do sur da África polo pobo ndebele. Hai dous dialectos do ndebele na África do Sur: o do Transvaal norte e o do Transvaal sur. Segundo datos de 2006 tiña uns 640.000 falantes.

Cando imperaba o réxime do apartheid surafricano, creouse un bantustán co nome de KwaNdebele, e instalouse alí unha emisora de radio que transmitía nesa lingua. A Biblia foi completamente traducida ao ndebele en 1978.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Wikipedia en ndebele meridional
* Transvaal
Lingua finesa

O **finés** é, xunto co estoniano e o húngaro, unha das principais linguas discordantes dentro do monótono panorama indoeuropeo do vello continente. Emparentada fortemente co estoniano e distribuída fundamentalmente en Finlandia, a súa norma estándar baséase principalmente nas variantes xeográficas meridionais, pois antigamente tomábase como referencia a lingua da capital daquela, Turku. Con fortes contactos e influencias do sueco, o rexurdimento da lingua é recente e deuse a raíz da publicación do Kalevala.

## Ortografía e fonoloxía: harmonización 
Debido á súa tardía normativización e á súa falla de continuidade con tradicións escritas previas, a ortografía do finés estandarizouse moi recentemente e non ten tendencias etimolóxicas, senón que tende claramente a representar fonoloxicamente a fala. A lingua ten oito vogais e trece consoantes, o que a coloca entre as linguas europeas con menos fonemas. As vogais palatais son *i, e*, *a, ä* da zona central e *o, ö, u, y* pola rama velar. Tódalas vogais centrais e velares pódense clasificar en parellas cun elemento non labializado (*a, o, u*) fronte a outro elemento redondeado (*ä, ö, y*). Isto adoita influír no tipo de sufixos que se lle aplican a cadansúa raíz, pois habitualmente os sufixos teñen dous alófonos segundo as vogais que aparezan na raíz. Cando a raíz está composta só por vogais do grupo *a, o, u*, o sufixo aparece coma un alófono, mentres que se aparece tamén calquera outra vogal, aplícase o outro alófono: a esta característica chámaselle harmonización. Por exemplo, o sufixo *-lainen / -läinen* aplícase para crear xentilicios, profesións e substantivos para persoas referidas ó concepto da base, e polo tanto:
* cando se aplica á palabra *Suomi*, 'Finlandia', resulta *suomalainen*, 'finlandés';
* cando se aplica á palabra *meri*, mar, dá *meriläinen*, 'mariñeiro';
Canto ás consoantes, o máis singular é a ausencia dalgunhas (dalgúns fonemas consonánticos) moi habituais nas linguas románicas ou da nosa contorna máis xeral: o finés por exemplo carece de *b* (só *v*) ou de *f* (agás empréstitos).

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Wikipedia en finés
### Ligazóns externas 
* Introdución á lingua finesa na web *Linguas do mundo e tipoloxía lingüística*, da Universidade de Vigo.
Lingua xhosa

O **xhosa** ou **xosa** é unha das 11 linguas oficiais de Suráfrica. É falada por aproximadamente 7,9 millóns de persoas (preto do 18% de sur-africanos), principalmente nas provincias do Cabo e sur do KwaZulu-Natal, mais tamén nos países veciños, Botswana e Lesotho.

As consoantes clicantes son unha característica prominente dos sons desta lingua e mesmo o nome "xhosa" iníciase cun "clique". No IPA, o nome da lingua é pronunciado aproximadamente como [||hosa].

Estímase que preto do 15% do vocabulario é de orixe khoisa e mesmo as consoantes clicantes poden ser desa orixe. Existen xornais e programas de radio nesta lingua.

miniatura|Cartel nun edificio do goberno en tres idiomas afrikaans, inglés e xhosa.
Dialectos: XeAleka, Ndlambe, Gaika (NCqika), Thembu, BomVana, MPondomse (MPondomisi), MPondo, Xesibe.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Wikipedia en xhosa
Quhi

**Abu Sahl Wijan (ou Waijan) ibn Rustam al-Kuhi** ou **al-Quhi**, nado en (Amol, Tabaristán, contra o ano 940 e finado en Bagdad, foi un matemático e astrónomo persa do século X.

## Traxectoria 
Atribúenselle numerosos escritos sobre matemáticas e astronomía. Dirixiou os astrónomos que traballaban no observatorio construído polo emir Sharaf al-dawla. Dedicoulle a atención a problemas formulados por Arquimedes e Apolonio de Perga, chegando así a ecuacións de terceiro e cuarto graos.

## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
Biografía na páxina da Escola de Matemáticas St Andrews, Escocia
Al-Khujandi

**Abu Mahmud Hamid ibn al-Khidr Al-Khujandi**, nado en Khudzhand, hoxe Tadjiikistán, contra o 940 e finado no 1000, foi un astrónomo persa que axudou a construír un observatorio en Ray, preto de Teherán.

## Traxectoria 
Os poucos feitos coñecidos sobre a súa vida proveñen dos seus escritos e dos comentarios de Nasir al-din al-Tusi. Al-Khujandi era un dirixente da tribo mongol da rexión de Khudzhand e, polo tanto, de orixe nobre. Khudzhand está na beira do río Syrdarya no val de Fergana e foi capturada polos árabes no século VIII.

Al-Khujandi traballou baixo a dirección da dinastía Buwayhid de Ray. O emir Fakhr ad-Dawlah axudouno a construír un sextante xigantesco en 994 para o seu observatorio. Nese momento, os científicos árabes acreditaban que, canto maior for un instrumento maior era a súa precisión. O sextante mural de Al-Khujandi foi deseñado por el mesmo e incluía como novidade unha escala que indicaba segundos.

Utilizouno en 994 para observar unha serie de tránsitos solares preto dos solsticios. Coas observacións feitas en xuño e decembro calculou a oblicuidade da eclíptica e a latitude de Ray e publicounas en *Sobre a oblicuidade da elíptica e as latitudes das cidades*.

## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Biografía da Escola de Matemáticas St Andrews, Escocia
Tronceda, Arzúa

**Santa María de Tronceda** é unha das parroquias máis pequenas do concello de Arzúa na comarca de Arzúa. Segundo o IGE en 2013 tiña 34 habitantes (15 mulleres e 19 homes), 20 menos ca en 1999. Ten dous núcleos de poboación: Tronceda a Nova, onde se empraza a igrexa e a escola, e Tronceda a Vella.

## Xeografía 
Limita coas parroquias de Dombodán polo oeste, Brandeso polo norte, Viñós polo leste, e o encoro de Portodemouros polo sur. A súa xeografía é un plano lixeiramente inclinado de W a L marcado de forma leve polo rego de Tronceda que a cruza de N a S.

A súa poboación dedícase na súa totalidade ao sector primario, sendo a gandería a principal fonte de ingresos.

## Lugares e parroquias 
### Lugares de Tronceda 
### Parroquias de Arzúa 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Lugares de Arzúa
Pobo xhosa

Os **xhosa** ou **xosa** son un grupo étnico surafricano que falan a lingua xhosa, que é unha das 11 linguas oficiais de Suráfrica. Aproximadamente 7,9 millóns de persoas fala aquela lingua (cerca do 18% de surafricanos), principalmente nas provincias do Cabo e sur do KwaZulu-Natal, así como nos países veciños, Botswana e Lesotho.

## Notas
999

**999** (**CMXCIX**) foi un ano común comezado en domingo segundo o calendario xuliano, en vigor naquela data.

## Acontecementos 
### América 
* Fundación da cidade maia de Mayapán na península do Iucatán.

### Asia 
* Mahmûd de Ghaznî reconstrúe a cidade de Ghaznî (no actual Afganistán).

### Europa 
* Comezo do reinado de Afonso V o Nobre, rei de León (até 1028).
* Silvestre II, novo papa (até 1003).
* Silesia intégrase no territorio gobernado por Boleslao I de Polonia.
* Primeira intervención dos normandos en Italia: corenta peregrinos defenden a vila de Salerno fronte aos musulmáns.
miniatura|esquerda|200px|Vista de Ghaznî en 1839

## Nacementos 
*

## Mortes 
* 7 de febreiro - Boleslao II, duque de Bohemia.
* 18 de febreiro - Gregorio V, papa.
* 16 de decembro - Santa Adelaida de Italia (n. 931).
* Mumadona Dias, condesa de Portugal, fundadora de Guimarães.

## Outros 
* Abou Doulaf: *As maravillas dos países* (viaxes ao Afganistán e o Tíbet).

Historia ano a ano
998

## Acontecementos 
* Odón III proclámase "Restaurador do Imperio Romano".
* Odilón, abade de Cluny instaura a celebración do Día de Defuntos.
* Roberto II o Piadoso funda o castelo de Fontainebleau.
* Vladimir de Kíiv casa coa princesa Ana de Bizancio.
* Fundación dunha abadía beneditina en Sherborne.
* Inicio do reinado do sultán Mahmud en Ghazni, Afganistán (até 1030).

## Nacementos 
*

## Mortes 
* Abu'l-Wafa, matemático persa.

## Outros 
Historia ano a ano
997

## Acontecementos 
### Europa 
* As campañas de Almanzor resultan na conquista de Santiago de Compostela (10 de agosto). As campás da catedral son portadas polos prisioneiros até Córdoba.
* Samuil de Bulgaria coroado tsar polo papa Gregorio V.
* Fundación de Gdansk e de Trondheim.

## Islám 
* Inicio do reinado de al-Hakim, califa fatimí de Exipto (até 1021).

## Asia 
* Mokjong, rei de Koryo.

## Nacementos 
*

## Mortes 
* 23 de abril - Santo Adalberto de Praga (mártir; n. 956)

## Outros 
Historia ano a ano
Centunviros

Na Roma Antiga, o **centunviros** era un tribunal composto de cento cinco membros competente especialmente en materia de herdanzas.

Dicíase que fora fundado polo rei Servio Tulio. Baixo o Imperio reuníase na Basílica Xulia e as súas sesións atraían un público numeroso.
Reciario

Un **reciario** (orixinalmente en latín: ***retiarius***, plural ***retiari*** ou ***retiarii*** ) era un gladiador romano lixeiro que loitaba coas armas dun pescador. unha rede (*rete*, de onde lle vén o nome), un tridente e unha daga. Os seus adversarios habituais eran o secutor e o mirmillon. Era o máis vulnerábel dos gladiadores, xa que combatía espido, a excepción dunha protección (*galerus*) para a cara e o pescozo.

## Galería 

Ficheiro:Secutor-Retirarius-B.JPG|Retiarius contra Secutor
Ficheiro:Secutor-Retirarius.JPG|Retiarius contra Secutor
Ficheiro:Retiarius secutor show fight 01.jpg|Retiarius contra secutor, recreación en Carnuntum
Ficheiro:Retiarius secutor show fight 02.jpg|Retiarius contra secutor, recreación en Carnuntum
Ficheiro:Retiarius Scissor show fight 01.jpg|Retiarius contra secutor, recreación en Carnuntum
Ficheiro:Retiarius Scissor show fight 02.jpg|Retiarius contra secutor, recreación en Carnuntum
Ficheiro:Retiarius Scissor show fight 03.jpg|Retiarius contra secutor, recreación en Carnuntum
Ficheiro:Retiarius Scissor show fight 04.jpg|Retiarius contra secutor, recreación en Carnuntum
Ficheiro:Retiarius Scissor show fight 05.jpg|Retiarius contra secutor, recreación en Carnuntum
1000

**1000** (**M**) foi un ano bisesto comezado en luns segundo o calendario xuliano, en vigor naquela data. No calendario gregoriano proléptico, foi un ano común comezado en mércores.

Foi o ano 1000 da era común e do anno Domini, o milésimo e derradeiro ano do primeiro milenio, o centésimo e derradeiro ano do século X, e o primeiro ano da década de 1000.

## Acontecementos 
### Europa 
* Terror do ano 1000.
* Sancho III de Navarra (Sancho III Garcés, o Grande ou o Maior), coroado rei de Navarra, Aragón e Castela (até 1035).
* Estevo I, coroado rei de Hungría cunha coroa enviada polo papa (até 1038).
* Venecia domina a Dalmacia e a Istria.
* Os dinamarqueses (Svein I), en alianza con suecos e mesmo noruegueses (Erik, conde de Lade), vencen aos noruegueses na Batalla de Svold e fanse con parte do país.
* Fundación das dioceses de Kolobrzeg de Gniezno.
* O emperador Odón III peregrina desde Roma a Aachen.
* 24 de xuño - Sesión do Altinget ou parlamento islandés, que toma o acordo de que o magnate Thorgeir decida sobre se o cristianismo debía ser acollido como relixión oficial. Thorgeir decidiu favorabelmente.

### América 
* Leif Ericsson chega a Norteamérica, á que chama Vinland.

### Asia 
* Fundación de Dhaka, Bangladesh.

## Nacementos 
* Arcebispo Adalberto de Hamburgo (m. 1072).
* Miguel Cerulario, patriarca de Constantinopla (m. aproximadamente 1059).
* Gruffydd ap Llywelyn, gobernante de Gales (m. aproximadamente 1063).
* Adalbert, Duque de Lorena.
* Constantino IX Monómaco, emperador de Bizancio (data aproximada de nacem.; m. 1055).

## Mortes 
* 9 de setembro - Olaf I de Noruega (Olaf Tryggvesson), morto na Batalla de Svold (969).
* Elfrida, segunda esposa de Eduardo de Inglaterra.
* Al-Khujandi, astrónomo persa.
* Quhi, matemático e astrónomo persa.
* García IV de Pamplona.
* Tlilcoatzin, gobernante tolteca (aproximadamente).

## Outros 
* Aproximadamente:
** Invención da pólvora na China.
** Cristianización de Escandinavia, Islandia e Hungría.
** Os hutus chegan aos actuais Ruanda e Burundi e pronto superan en número aos twa.
** Poboación mundial: 300 millóns. En Europa, 40 millóns, como un milenio antes.

Historia ano a ano
August Petermann

**August Heinrich Petermann**, nado en Bleicherode, preto de Nordhausen, o 18 de abril de 1822 e finado en Gotha o 25 de setembro de 1878, foi un xeógrafo e cartógrafo alemán.

## Traxectoria 
Estudou na Escola xeográfica de arte de Potsdam e en 1845 trasladouse a Edimburgo para traballar como axudante de Keith Johnston na realización dunha edición inglesa do Atlas de Xeografía Física de Heinrich Berghaus.

En 1847 pasou a residir en Londres e en 1854 converteuse director do Instituto Xeográfico de Justus Perthes de Gotha, e fundou a revista *Petermanns Geographische Mitteilungen* en 1855. Petermann foi o editor da 4ª, 5ª e 6ª edicións do *Stielers Handatlas*.

A súa obra axudou a fixar a xeografía do interior de África e das rexións do Polo Norte.

## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Mapa de Texas, Territorio indio, Louisiana, Arkansas, Missouri e Kansas (1870), realizado por August Petermann e publicado por Justus Perhes (The Portal of the Texas History).
Lista de lagos por continente

Esta é unha lista de lagos importantes, por continente.

### África 
[miniatura|Lago Victoria desde as beiras do Speke Resort en Kampala, [Uganda.]]
* Grandes lagos Africanos 
** Lago Vitoria
** Lago Tanganica
** Lago Alberte
** Lago Eduardo
** Lago Kivu
** Lago Niassa
*Lago Turkana

### Antártida 
* Lago Vostok

### Asia 
* Mar de Aral
* Mar Caspio
* Mar Morto
* Lago Baikal

### Europa 
miniatura|Lago Constanza.
* Lago Balaton
* Lago Como
* Lago Constanza
* Lago Léman
* Lago Trasimeno
* Lago Ness
* Lago Ladoga
* Lago Onega

### América do Norte 
miniatura|Faro no lago Eire.
* Grandes Lagos 
** Lago Erie
** Lago Huron
** Lago Ontario
** Lago Superior
** Lago Michigan
* Gran Lago Salgado 
* Lago Winnipeg

### América Central 
* Lago Cocibolca
* Lago Xolotlán
* Lago Izabal
* Lago Atitlán
* Lago Ilopango
* Lago de Coatepeque

### América do Sur 
* Lago Titicaca
Lingua italiana

O **italiano** ou **lingua italiana** é unha lingua pertencente ao grupo das linguas romances, da familia das linguas indoeuropeas. Existe un gran número de dialectos neorromances. O italiano é a lingua oficial de Italia, de San Marino, de Suíza e da Cidade do Vaticano. Tamén se fala a distintos niveis en Somalia, Libia, Mónaco, Malta, a illa de Córsega e Albania.

## Historia 
O italiano moderno é un dialecto que conseguiu imporse como lingua propia dunha rexión moito máis vasta cá súa rexión dialectal. Trátase do dialecto toscano de Florencia, Pisa e Siena, que se impuxo non por razóns políticas, económicas ou militares como adoita ocorrer, senón debido ao prestixio cultural que levaba consigo ao ser o idioma no que se escribiu a *Divina Comedia*, que se considera a primeira obra literaria escrita na "lingua moderna". O toscano é en efecto a lingua na que escribiron Dante Alighieri, Francesco Petrarca e Giovanni Boccaccio, considerados os tres grandes escritores do Prerrenacemento italiano.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
* 
* 
* 
### Outros artigos 
* Wikipedia en italiano
### Ligazóns externas 
* Dicionario italiano-galego, 6 MB en formato pdf