open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Bioplástico

dereita|miniatura|250x250px| Utensilios de plástico biodegradable
Os **bioplásticos** son plásticos derivados de fontes renovables de biomasa, como aceites e graxas vexetais, amidón de millo, amidón de chícharos ou microbiota.
[miniatura|250x250px| Recheo para embalaxe feita de bioplástico ([amidón termoplástico)]]
Os plásticos comúns, como os plásticos de combustibles fósiles, son produtos derivados do petróleo, polo tanto, causan moitos danos ambientais e producen unha perigosa cantidade de gases de efecto invernadoiro para a vida humana. 
[miniatura|250x250px| Envases de plástico feitos de bioplásticos e outros plásticos [Biodegradabilidade|biodegradábeis]]
Algúns bioplásticos están deseñados para seren biodegradables. Os bioplásticos biodegradables poden descomporse tanto en ambientes aeróbicos como anaeróbicos, dependendo de como se fabriquen. 

Hai unha variedade de materiais dos que poden estar compostos os bioplásticos, incluíndo: amidóns, celulosa ou outros biopolímeros. As formas máis comúns de bioplásticos son materiais encapsulados, vaixelas, envases de alimentos e algún illante.

## Definición da IUPAC 
***Polímero biobaseado*** derivado da *biomasa* ou obtidos de monómeros derivados da biomasa e que, nunha etapa dada de transformación en produtos finais, pódese moldear polo fluxo.

* O bioplástico é xeralmente usado como o oposto de polímeros derivados de recursos fóseis.

* O termo bioplástico pode ser enganoso por suxerir que calquera polímero derivado da biomasa é *ecoloxicamente correcto*.

* O uso do termo "bioplástico" é desaconsellado. Utilícese a expresión “polímero biobaseado”.

* Un polímero biobaseado semellante a un polímero petrobaseado non implica ningunha superioridade no que atinxe ao ambiente, a non ser que a comparanza de cada avaliación do ciclo de vida sexa favorable.

## Aplicacións 
Os bioplásticos biodegradables empréganse tanto en artigos desbotábeis, como envases e utensilios de restauración, como noutros de usos diversos, por exemplo en fundas para teléfonos e interiores de coches. Na electrónica orgánica, búscanse novos plásticos electroactivos con recursos sostíbeis. Os implantes médicos de APA (ácido poliláctico) disólvense no corpo, evitando unha segunda operación. Os filmes compostábeis para agricultura, feitas de polímeros de amidón, poden deixarse nos campos despois do seu uso. Porén, a sostibilidade e menor toxicidade dos bioplásticos respecto aos plásticos estándar está en cuestión.

## Notas 

## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Biopelícula
* Plástico
* Plásticos estándar
* Polímero
* Polímero sintético
* Polihidroxialcanoato

### Ligazóns externas 
* Simposio Anual de Biopolímeros (Estados Unidos, en inglés)
* SPI Bioplastics Council (Estados Unidos, en inglés)
* Reto plásticos 2020: debate sobre o papel dos bioplásticos no futuro
* Biopolymer.net: ligazóns a produtores de bioplásticos e información relacionada
Beyond White Space

***Beyond White Space*** é un filme estadounidense-húngaro de 2018 dirixido por Ken Locsmandi e protagonizado por Holt McCallany. Conta a historia da tripulación dunha nave espacial comercial no bordo do espazo inexplorado que atopa unha valiosa e enorme criatura alieníxena.

## Sinopse 
O USS Essex está viaxando polos lugares máis afastados do Universo coñecido e de súpeto atópase cunha criatura xigantesca. Despois de que uns piratas rouben o seu cargueiro e de quedar sen a maioría das súas subministracións o capitán decide capturar a criatura. A criatura é unha rara e case extinta especie alieníxena e o capitán obsesiónase coa súa captura. A tripulación do barco amotínase e pouco despois a criatura xigantesca ataca o barco.

## Personaxes 
* Holt McCallany como Richard Bentley
* Zulay Henao como Lynn Navarro
* James Devoti como Owen Bentley
* Jocko Sims como Harpo
* Kodi Kitchen como Batali
* Dave Sheridan como Stubniski
* Mike Genovese como Hawthorne
* Tiffany Brouwer como Ragsland
* Isaac C. Singleton Jr. como Tenente Boomer

## Estrea 
Vertical Entertainment adquiriu os dereitos de distribución de América do Norte en setembro de 2018. O filme estreouse en cinemas escollidos e en VOD o 14 de decembro de 2018.

## Acollida 
*The Hollywood Reporter* deulle unha crítica negativa ao filme, cualificándoo de "ciencia ficción atractiva mais parva".

## Notas
The Fringe

O **Edinburgh Fringe Festival**, tamén coñecido como **The Fringe**, como **Edinburgh Fringe**, ou **Edinburgh Fringe Festival,** é o maior festival de artes do mundo. En 2018 durou 25 días e contou con máis de 55.000 funcións de 3.548 espectáculos diferentes en 317 salas. 

## Historia 
miniatura| Artista de rúa en High Street|esquerda
Fundado en 1947, como alternativa ao Festival Internacional de Edimburgo, ten lugar anualmente en Edimburgo, Escocia, durante o mes de agosto. 

O Edinburgh Fringe Festival é unha celebración mundial da arte e da cultura, só superada polos Xogos Olímpicos e a Copa do Mundo de Fútbol en canto a recadación.

Trátase dun evento que *"fixo máis que calquera outra cousa por poñer a Edimburgo á vangarda das cidades do mundo"*. 

### Organización 
miniatura| Entrada a High Street, espectáculos na rúa.
Trátase dun festival de artes escénicas de acceso gratuíto (“sen xurado”), é dicir, non existe un comité de selección e calquera persoa pode participar en calquera tipo de espectáculo. O programa oficial Fringe clasifica as actuacións en seccións de teatro, comedia, danza, teatro físico, circo, cabaré, espectáculos infantís, musicais, ópera, música, *spoken word*, exposicións e eventos. A sección de comedia é a máis numerosa, representando máis dun terzo do programa, e a que máis público atrae nos tempos modernos, en parte debido aos Edinburgh Comedy Awards.

En 2020, o festival Fringe foi cancelado, xunto con todos os demais festivais importantes de Edimburgo programados para ter lugar no verán, debido á pandemia de COVID-19.  Con todo, o festival de 2020 contou cun único espectáculo en directo, o de Nathan Cassidy co seu espectáculo de comedia *stand-up* "Observational". Os organizadores anunciaron que o festival volvería celebrarse de 2021 en diante, tendo lugar esa edición entre o 6 e o 30 de agosto.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Festivais Edimburgo
* Colección "Follow the Fringe Project" nas Bibliotecas da Universidade de Maryland
Daniel Pastoriza Iglesias

**Daniel Pastoriza Iglesias**, nado en Moaña o 1 de agosto de 1987, é un árbitro de fútbol galego, que milita na Primeira División RFEF.

## Traxectoria 
Debutou na Segunda División B na tempada 2018/19 e militou nela ata a creación en 2021 da nova Primeira División RFEF, na que actúa dende entón. Arbitrou ademais tres edicións do Trofeo Teresa Herrera, nos anos 2021, 2022 e 2023.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Datos do árbitro en BDFutbol .
Pauliña

**Paula Chaves**, coñecida polo seu nome artístico **Pauliña**, nada en Cambados en 1995, é unha cantante, compositora e actriz galega.

## Traxectoria 
Empezou a cantar e compoñer xa de nova en Cambados e arredores, despois marchou unha tempada a Inglaterra en Eastbourne onde tamén continuou a súa carreira musical. Volveu tempo despois a Galiza onde se afincou en Santiago de Compostela, na capital conseguiu subirse aos escenarios xunto a Vituco Neira (Ruxe Ruxe), Fosi (DeLombaos) ou Zënzar. Cando xa comezaba a ter éxito nas redes sociais a banda NAO propúxolle colaborar no seu disco *Cartas no caderno* que a levou a tocar con eles en grandes festivais. Despois de marchar a Ourense por motivos laborais, en 2018 lanzou o seu primeiro disco *De-Xeneración* coa discográfica Xonix Records e a finais dese mesmo ano lanzou o EP *Decideu non ser de ninguén,* no que colaborou con Valtònyc.

## Discografía 
### Álbums 
* *De-xeneración* (2018)
* *A Malfalada* (2020)
* *Testemuñas* (2021), con O Leo de Matamá en *Rexurdimento*, con High Paw en *Noite en Compostela*, con Nee Barros en *O mesmo Mal*, con Kumpania Algazarra en *Revolta Eterna* e con Fosi en *Pasa de Min*.
* *Galego is not dead* (2024)

### Sinxelos 
* *Decideu non ser Ninguén* (2018), con Valtònyc en *Eu vin o mar Chorar.*
* *Alma guerrera, ni una menos* (2020), con Boikot
* Que o demo me leve (2021) 25 anos Ruxindo - Tributo a Ruxe Ruxe
* *Tan Tan* (2022) BSO de *O home e o can*
* *El País del Miedo* (2022), con Los Chikos del Maíz.
* *Como Elisa e Marcela* (2023), con Berlai
* *Motor* (2023), con Guezos
* *Xa sei* (2023), con Eris Mackenzie.

## Actriz 
* *O home e o can* (2022), de Ángel de la Cruz.
* *Amor a un clic* (2023) TVG.
* *Non saímos do lixo* (2024), de Denny Horror e Marcos Paino para KK-tv

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Entrevista en *Amovida*, 2020
University College

***University college*** é un dos nomes xenéricos en lingua inglesa para se referir a **facultade universitaria,** unha institución dunha universidade que ofrece ensino superior pero non ten o status de universidade completa ou independente.

**University college** ou **University College** pode referirse a:

## No Reino Unido 
### Escocia 
* University College (Dundee), facultade da Universidade de St Andrews

### Gales 
* *University College, Cardiff*, antigo nome da Universidade de Cardiff, Gales
* *University College of Swansea*, precursor da Swansea University

### Inglaterra 
* University College (Durham), Universidade de Durham, Inglaterra
* University College London, Universidade de Londres, Inglaterra
* University College (Oxford), Universidade de Oxford, Inglaterra
* *University College*, antigo nome de Wolfson College (Cambridge), Universidade de Cambridge, Inglaterra
* University College Falmouth, Falmouth, Inglaterra

## En Irlanda 
* University College Cork, Universidade Nacional de Irlanda, Cork
* University College Dublin, Universidade Nacional de Irlanda, Dublín
* *University College, Galway*, antigo nome da Universidade Nacional de Irlanda, Galway

## No Canadá 
* University College (Toronto), Universidade de Toronto
* University College of the North, The Pas, Manitoba

## Nos Países Baixos 
* University College Maastricht, Universidade de Maastricht
* University College Utrecht, Universidade de Utrecht
* Leiden University College, Leiden University
* Amsterdam University College, Universidade de Ámsterdam

## Noutros países 
* University College (Rutgers University), Universidade Rutgers University, Estados Unidos
* University College Ghent, Gante, Bélxica
* *University College*, antigo nome da Universidade das Indias Occidentais
* Taylor's University College, Subang Jaya, Malaisia
Johan Terranova

**Johan Alexander Terranova Montoya**, coñecido simplemente como **Johan**, nado en Cali o 26 de maio de 1998, é un futbolista colombiano, que xoga principalmente como lateral esquerdo no Coruxo, da Segunda División RFEF.

## Traxectoria 
Fichou en idade xuvenil polo UCAM Murcia, na tempada 2016/17, subindo ao filial na seguinte. O 28 de xaneiro de 2018 debutou co primeiro equipo na Segunda División B, nun derbi diante do FC Cartagena, e subiu definitivamente ao equipo principal na campaña 2019/20. No mercado invernal de 2022 deixou Murcia para instalarse en Galicia, onde asinou como novo xogador do Coruxo, da Segunda División RFEF.

## Notas
Gránulos de Birbeck

miniatura|200px|Gránulos de Birbeck
Os **gránulos de Birbeck**, tamén chamados **corpos de Birbeck**, son orgánulos citoplasmáticos con forma de barra ou de "raqueta de tenis" cunha densidade lineal central e unha aparencia estriada. Foron descritos por primeira vez en 1961 (inicialmente chamados simplemente "gránulos característicos"), e só se atopan nas células de Langerhans.

## Función 
A función dos gránulos de Birbeck foi moi discutida, pero unha teoría é que eses gránulos migran á periferia das células de Langerhans e liberan o seu contido na matriz extracelular. Outra teoría é que os gránulos de Birbeck funconan na endocitose mediada por receptor, de xeito similar ás depresións recubertas de clatrina.

## Historia 
Os gránulos de Birbeck descubriunos Michael Stanley Clive Birbeck (1925–2005), un científico británico e microscopista electrónico que traballou no Chester Beatty Cancer Research Institute ou Institute of Cancer Research de Londres desde 1950 ata 1981.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Imaxe en ouhsc.edu
* Imaxe en humpath.com
José María García Pérez

**José María García Pérez**, nado en Madrid o 13 de novembro de 1943, é un xornalista deportivo español. É considerado un dos locutores radiofónicos máis senlleiros na historia da radiodifusión española e ao longo da súa traxectoria obtivo en tres ocasións o Premio Ondas (1980, 1986 e 2010).

## Publicacións e aparicións no cinema 
É autor de tres libros:
* *Comedia Urtáin* (1972)
* *El bisturí de José María García* (1974)
* *La corrupción en el deporte español* (1979)

Participou en dous filmes:
* *El gran mogollón* (1982) 
* *La loca historia de los tres mosqueteros* (1983)

## Vida privada 
Está casado e ten dous fillos.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 

### Ligazóns externas 
*
Premio Elvira Clain-Stefanelli Memorial

O **premio Elvira Clain-Stefanelli Memorial** (en inglés e formalmente *Elvira Clain-Stefanelli Memorial Award for Achievement in Numismatics*), é un dos recoñecementos outorgados pola Asociación Numismática dos Estados Unidos (*American Numismatic Association -ANA-*).

O premio recibe o seu nome da numismática de orixe romanesa Elvira Clain-Stefanelli, fortemente vinculada á ANA e coñecida por ser a organizadora e primeira directora da Colección Numismática Nacional dos Estados Unidos, do Instituto Smithsoniano. 

Con estre premio recoñécense desde 2013 as mulleres que fixeran contribucións significativas á numismática en calquera dos seus ámbitos, sinaladamente na erudición, o liderado e a titoría. As persoas candidatas deben estar vivas no momento da concesión do premio e teren unha traxectoria de polo menos quince anos, aínda que non cómpre que pertenzan á *American Numismatic Association* nin que estean en activo no mundo da numismática.

* 2013: Elvira Clain-Stefanelli (a título póstumo).
* 2014: Diane Piret.
* 2015: Michele Orzano.
* 2016: Mary Counts Burleson.
* 2017: Charmy Harker.
* 2018: Prudence Fitts.
* 2019: Carrie Best.
* 2020: Dorothy C. Baber.
* 2021: Ellen Feingold.
* 2022: Kay Edgerton Lenker.
* 2023: Barbara J. Gregory.
* 2024: Nancy Wilson

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Elvira Clain-Stefanelli
* American Numismatic Association

### Ligazóns externas 
* ANA Service Awards
Phan Thị Kim Phúc

**Phan Thị Kim Phúc**, tamén coñecida como **Kim Phúc**, nado en Trảng Bàng o 2 de abril de 1963, é unha muller vietnamita, embaixadora de boa vontade da UNESCO. Con nove anos acadou sona ao aparecer nunha foto da guerra de Vietnam cando fuxía da súa aldea, que estaba baixo un bombardeo de napalm. A imaxe, tomada por Huynh Cong Ut da axencia Associated Press o 8 de xuño de 1972, recibiu o World Press Photo en 1972 e o Premio Pulitzer for Photographic Reporting en 1973.

**Kim Phúc** reside actualmente no Canadá e ten dous fillos.

## O seu relato á BBC 
Kim contou á BBC a súa experiencia:

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos
* Armas químicas 

* Guerra fría

### Ligazóns externas 
* Foto da nena Kin correndo xusto despois do atentado. 
* Páxina da UNESCO de Kin.
Censor romano

O **censor** era un maxistrado da Roma antiga que se encargaba de manter o censo, supervisar a moral pública e supervisar certos aspectos das finanzas do goberno. O poder do censor era absoluto: ningún maxistrado podía opoñerse ás súas decisións, e só outro censor que o sucedese podía anular esas decisións. A regulación do censor da moral pública é a orixe do significado moderno das palabra "censura".

## Deberes 
Os deberes dos censores pódense dividir en tres clases, todas elas estreitamente relacionadas entre si:

* O *Census*, ou rexistro dos cidadáns e dos seus bens, no que se incluía a lectura das listas do Senado (*lectio senatus*) e o recoñecemento de quen tiña a condición de équite ou de clase ecuestre (*recognitio equitum*);
* O *Regimen Morum*, ou mantemento da moral pública; e
* A administración das finanzas do estado, baixo a cal se clasificaba a superintendencia dos edificios públicos e a construción de todas as novas obras públicas.*Os censores deben determinar as xeracións, orixes, familias e propiedades das persoas; deben (vixiar/protexer) os templos da cidade, as estradas, as augas, o tesouro e os impostos; deben dividir o pobo en tres partes; a continuación, deben (permitir/aprobar) as propiedades, xeracións e rangos [do pobo]; deben describir a descendencia de cabaleiros e soldados a pé; deben prohibir ser solteiros; son para guiar o comportamento do pobo; non deben pasar por alto os abusos no Senado.*

## Notas
QuickBird

**QuickBird** foi unha serie de dous satélites artificiais da empresa DigitalGlobe (anteriormente Earthwatch Inc.).

## Características 
Os satélites QuickBird eran satélites privados de observación terrestre cunha resolución de entre 61 cm e 1 m. As imaxes eran usadas en cartografía, agricultura, planificación urbana, meteoroloxía e vixilancia militar. Os satélites tiñan unha masa de 980 kg e usaban o bus BCP-2000. QuickBird 1 lanzado o 20 de novembro de 2000, non chegou a órbita por fallo do foguete lanzador, un Kosmos-3M. QuickBird 2 foi lanzado o 18 de outubro de 2001 mediante un Delta 7320 a unha órbita de 450 km de altura e 98° de inclinación, funcionando durante 13 anos. Foi retirado o 27 de xaneiro de 2015.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
*Kosmos-3M
*Delta 7320
*BCP-2000
Tsampa

O **tsampa** (en tibetano: རྩམ་པ་, en tibetano transliterado: *rtsam pa*) ou **sampa** é un alimento básico do Tíbet, particularmente na parte central, así como da rexión do Himalaia en xeral. Adoita consumirse xunto co té con manteiga salgada tibetana (en tibetano: བོད་ཇ་, en tibetano transliterado: *bod cha*).

Non existen produtos similares en occidente, malia o máis similar coñécese polo nome de gofio e é procedente das Illas Canarias.

## Características 
É unha comida concibida para ser fácil de preparar. Estas elabóranse polos sherpas usando fariña de qingko (orxo das altiplanicies do Himalaia), manteiga (feita con leite de iac) e coa medula dos ósos de bovino e que se adoita consumir como papas. A pasta obtida finalmente adóitase facer con forma de cilindros ou bólas e é consumida cos dedos.

## Rituais 
[miniatura|240x240px|[Torma.]]
O tsampa ten un papel importante nos rituais budistas tibetanos durante as festas ou outras celebracións importantes.

Nestes eventos é costume por tradición lanzar tsampa ao aire, que cae sobre os participantes, como signo de boa fortuna (parecido á festa da tomatina en España).

As versións do tsampa con manteiga tamén é usado para realizar tormas, que son figuras simbólicas ofrecidas nos rituais.

## Versión moderna 
A pesar da versión tradicional do Tíbet existen outras versións modernas que non teñen relación co alimento tibetano.

Estes tsampa creáronse por afeccionados á supervivencia que querían un alimento fácil de elaborar, preparar e que fose nutritivo.

Os ingredientes desta nova versión son: os feixóns vermellos, garavanzos, lentellas, millo seco, cachuete natural, mel puro, plátano verde deshidratado, soia en grans e trigo seco. Estes grans e plátanos son posteriormente asados con lume e moídos e despois mestúrase a mestura obtida co mel. Finalmente, dáselles forma de pelotas, non máis grandes que as de golf, e así obteñen un alimento nutritivo e fácil de preparar e elaborar.

## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Chatang
* Hardtack

### Ligazóns externas 
*Web oficial.
* Receita de Tsampa.
Louise Colet

**Louise Colet**, pseudónimo de **Louise Révoil**, nada en Aix-en-Provence o 15 de agosto de 1810 e finada en París o 8 de marzo de 1876, foi unha narradora e poeta francesa.

## Obra 
**Fleurs du midi* (1836)
**Penserosa* (1839) 
**La jeunesse de Goethe* (1839) 
**Les coeurs brisés* (1843) 
**Les funérailles de Napoléon* (1840) 
**La jeunesse de Mirabeau* (1841)
**El* (no orixinal, *Lui*, 1859) (2023)
*''Naples sous Garibaldi, souvenirs de la guerre d'indépendance* (1861)
**L'Italie des italiens* (1859-64)
**Enfances célèbres* (1865)

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Francine du Plessix Gray. *Rage and Fire: Life of Louise Colet - Pioneer Feminist, Literary Star, Flaubert's Muse*, Simon & Schuster 1994, ISBN 978-0671742386
* Giacomo Emilio Curatulo, *Garibaldi e le donne*, Roma, Imprimerie Polyglotte, 1913, p. 221-237
* J.F.Jackson, *L.Colet et ses amis littéraires*, Yale Univ. Press. 19

### Ligazóns externas 
* 
**L'Institutrice*  (texto de 1840).
**Qui est-elle ?*  (texto de 1842).
**Diane, fragment d'un roman inédit*  (texto de 1850).
**Enfances célèbres'' (texto de 1865).
Dreucol

**Dadi Dreucol**, ou simplemente **Dreucol**, nado en Málaga na década de 1980, é o pseudónimo dun artista urbano español activo desde 2007, e de nome real descoñecido.

## Biografía 
Fixo os primeiros graffitis aos doce anos, fascinado pola estética da pintura urbana. Estudou Belas Artes en Valencia, onde se instalou durante varios anos, se ben logo regresou á súa cidade natal, Málaga. 

## Obra 
A súa serie de murais máis famosa, comezada en 2015, foi a protagonizada por un personaxe semiespido con barba, que representaba un individuo desvinculado de calquera norma ou marca e coa que quería romper coa orde establecida..

## Galería

Grafitti Salvador Pau.jpeg|Graffiti no barrio de Albors (Valencia).
VLC - 20140504 - 79 (14301547824).jpg|Graffiti en Valencia.
SOS - 27 (12709707154).jpg|Graffiti na rúa Carrer de Tarazona (Valencia).
SOS - 21 (12709365363).jpg|Graffiti no barrio de Extramurs (a canda On_ly).
SOS - 13 (12709095555).jpg|Graffiti en Valencia.

## Notas 
## Ligazóns externas
Explorer 38

**Explorer 38**, tamén coñecido como **Radio Astronomy Explorer A**, **RAE-A** e **RAE-1**, foi un observatorio espacial do programa Explorer da NASA lanzado o 4 de xullo de 1968 mediante un foguete Delta J desde a Base Vandenberg da Forza Aérea.

## Características 
Explorer 38 foi o primeiro observatorio espacial da NASA adicado a observar o ceo en ondas de radio a frecuencias entre 0,2 e 20 MHz. O seu obxectivo principal foi o Sol. Cunha masa de 193 kg, o observatorio estabilizábase mediante gradente gravitatorio e consumía 25 W de potencia eléctrica. A antena do satélite estaba formada á súa vez por dúas antenas formando unha X: unha antena de 229 m de longo en V apuntando en sentido contrario á Terra unida polo seu vértice a outra antena en V da mesma lonxitude e cunha inclinación de 60° entre as uves. O observatorio levaba tamén unha antena para telemetría. Os datos almacenábanse nunha grabadora de cinta que comezou a fallar aos dous meses de estar en órbita. Explorer 38 cumplíu a súa misión, pero as observacións estaban cheas de interferencia, tanto natural (tormentas eléctricas, auroras polares) como artificial. Lanzouse un segundo observatorio, Explorer 49 (RAE-B) que foi posto en órbita lunar para minimizar as interferencias.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
*Delta J
*Explorer 49
Ellen R. Feingold

**Ellen R. Feingold** nada o 8 de marzo de 1983, é unha historiadora e numismática estadounidense, responsable da Colección Numismática Nacional dos EEUU.

## Traxectoria 
Feingold cursou os seus estudos superiores de Historia na Universidade de Wisconsin, onde se graduou en 2005. Posteriormente acadou o seu mestrado en Economía e Historia Social (2008) e o seu doutoramento en Historia (2012) na Universidade de Oxford, este último cunha tese acerca do proceso de descolonización do Tribunal Superior de Tanzania.

Durante a súa etapa en Inglaterra, logo do seu doutoramento, foi conservadora do proxecto "Diñeiro en África" no Departamento de Moedas e Medallas do Museo Británico. En 2014 foi nomeada conservadora da Colección Numismática Nacional dos Estados Unidos, adscrita ao Museo Nacional de Historia do Instituto Smithsoniano.

## Publicacións 
* (2015). *The Value of Money*. Smithsonian Institution Scholarly Press. ISBN 978-1935623809
* (2018). *Colonial Justice and Decolonization in the High Court of Tanzania, 1920-1971*. Palgrave Macmillan. ISBN 978-3319888231

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Smith, P. (2012). "". En *American Numismatic Biographies*. Páxina 142.
Lhosca Arias

**Lhosca Arias** **López**, nado en Monforte de Lemos en 1970 e finado o 28 de setembro de 2023, foi un creador e animador galego.

## Traxectoria
Estudou na Escola de Imaxe e Son da Coruña, primeiro operación de imaxe e son, e logo realización e produción de programas audiovisuais. En 1992, e dentro da escola, realizou a súa primeira obra experimental de videocreación, 'A mirada', inspirada en Sartre. Como proxecto de fin de módulo produciu e debuxou '*Lumi*', que está considerado o primeiro filme de stop motion e a primeira curta de animación producida en Galicia (1994), que lle valeu para encetar o proxecto empresarial de Bandua Produccións. Estivo dirixindo esta produtora ata o ano 2000, cando tamén realizou o piloto de 'O visgo máxico', unha curta de animación, coproducida por Antón Reixa.

Anos despois desenvolveu unha serie de 26 epidosodios dun minutos de duración do personaxe do Carrabouxo (2007). Porén, a súa carreira profesional no século XXI virou do audiovisual ao desenvolvemento web (e Bandua Produccións pasou a ser Bandua.net, e despois Emprender Conectando e Comunicar Conectando, respectivamente). Estes proxectos, dos que foi director, tiñan a súa sede na comarca de Lugo.

## Obra 
* *A mirada* (1992).
* *Lumi* (1994).
* *O visgo máxico* (2000).
* *O Carrabouxo* (2007).

## Vida persoal
Foi o fillo de Antón Arias Curto. Viviu en Friol.

## Notas
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* LumiVídeo en YouTube.
Dereito constitucional

[miniatura| A [Declaración dos dereitos do home e do cidadán|Declaración dos Dereitos do Home e do Cidadán, cuxos principais dereitos aínda teñen valor constitucional]]
O **Dereito Constitucional** é unha rama do Dereito Público cuxo ámbito de estudo inclúe a análise das leis fundamentais que definen un Estado. Entre os principios doutrinais do dereito constitucional atópase a separación de poderes (poder lexislativo, poder executivo e poder xudicial).    

Todo o que ten que ver coa forma de Estado, a forma de goberno, os dereitos fundamentais e a regulación dos poderes públicos é obxecto de estudo do Dereito Constitucional, incluíndo- hai tanto as relacións entre os poderes públicos e as relacións entre os poderes públicos e os cidadáns.

A medida que se multiplicou o número de Estados nación, tamén se multiplicaron as constitucións e con elas o corpo do dereito constitucional, aínda que en ocasións esta lei emana de fontes alleas ao Estado. Especialmente desde mediados do século XX, a protección dos dereitos individuais converteuse tamén nunha preocupación das institucións supranacionais.

## Notas 
## Véxase tamén 
* Constitución
* Constitucionalismo
* Estado de dereito
* Método D'Hondt
* Sistema electoral
* Leis Fundamentais do Reino
Pop psicodélico

O **pop psicodélico** (ou **acid pop**) é música pop que contén características musicais asociadas á música psicodélica. Desenvolvido de mediados a finais da década de 1960, entre eses elementos atópanse características psicodélicas como guitarras con *fuzz*, manipulación de cintas, gravación cara a atrás, sitares, e harmonías como as dos Beach Boys, unidos a cancións melódicas con estruturas axustadas.

## Características 
Segundo AllMusic, o pop psicodélico non era demasiado "freaky", pero tampouco era moi "bubblegum". Apropiouse dos efectos asociados á propia música psicodélica aplicando as súas innovacións a cancións pop concisas. A música limitábase ocasionalmente ao estudo, pero existían excepcións máis orgánicas cuxa psicodelia era brillante e melódica. AllMusic engade: "O que é [estrano] é que algún pop psicodélico é máis interesante que a psicodelia media, xa que tiña mesturas estrañas, e ás veces incómodas, de psicodelia e convencións pop  – o álbum de 1969 de Neon Philharmonic *The Moth Confesses* é un excelente exemplo diso".

## Notas
Deserto Salvador Dalí

dereita|miniatura|300x300px|Deserto Salvador Dalí.
O **deserto Salvador Dalí** (; en ), tamén conecido como **Val de Dalí** (en ), é un val extremadamente estéril do suroeste de Bolivia, no Departamento de Potosí. 

## Características 
Está localizado no suroeste de Bolivia, ao sur do departamento de Potosí dentro da Reserva Nacional de Fauna Andina Eduardo Abaroa e ao sur do salar de Chalviri. Atópase a unha altura media de 4.750 m s. n. m.​, cunha superficie aproximada de 110 km², e caracterízase por ter paisaxes que lembran as pinturas surrealistas de Salvador Dalí.

## Notas
Gran Premio de Abu Zabi de 2023

O **Gran Premio de Abu Zabi de 2023** (oficialmente coñecido como **Formula 1 Etihad Airways Abu Dhabi Grand Prix 2023**) foi unha carreira de Fórmula Un que se disputou o 26 de novembro de 2023 no Circuíto de Yas Marina na Illa Yas, unha illa nos arredores de Abu Zabi nos Emiratos Árabes Unidos. A carreira foi a vixésimo segunda e última rolda da tempada , a décimo quinta edición do Gran Premio de Abu Zabi e a décimo quinta vez que a carreira se disputou como unha proba do Campionato Mundial desde a tempada inaugural en .

### Equipos
Os pilotos e os equipos son os mesmos que a lista de inscritos da tempada coa excepción de Daniel Ricciardo, que substituíu a Nyck de Vries na AlphaTauri a partir do Gran Premio de Hungría.

Durante a primeira sesión de adestramentos, nove equipos presentaron a pilotos suplentes que non correran en máis de dous Grandes Premios, como esixe o regulamento da Fórmula Un: Théo Pourchaire para Alfa Romeo en lugar de Guanyu Zhou, ,Jack Doohan para Alpine en lugar de Esteban Ocon, Felipe Drugovich para Aston Martin en lugar de Fernando Alonso; Robert Shwartzman para Ferrari en lugar de Charles Leclerc, Oliver Bearman para Haas en lugar de Nico Hülkenberg, Patricio O'Ward para McLaren en lugar de Lando Norris, Frederik Vesti para Mercedes en lugar de Lewis Hamilton, Jake Dennis e Isack Hadjar para Red Bull Racing en lugar de Max Verstappen e Sergio Pérez, respectivamente e Zak O'Sullivan para Williams en lugar de Alexander Albon. Dennis e O'Sullivan fixeron o seu debut na Fórmula Un.

## Pneus dispoñibles 
O provedor de pneumáticos Pirelli levou os compostos de pneumáticos C3, C4 e C5 (designados como duro, medio e brando, respectivamente), os tres compostos máis brandos da súa gama de pneumáticos secos, para que os equipos os usaran na carreira.

## Práctica 
Celebráronse tres sesións de adestramentos libres no evento. A primeira sesión de adestramentos libres celebrouse o 24 de novembro de 2023, ás 13:30 hora local (UTC+4). encabezouna George Russell por diante de Felipe Drugovich e Daniel Ricciardo. A segunda sesión de adestramentos libres celebrouse o mesmo día, ás 17:00 hora local (UTC+4).

### Clasificación da carreira 
### Posicións logo da carreira
;Clasificación no campionato de pilotos

;Clasificación do campionato de construtores

* **Nota**: Só están incluídos os cinco primeiros postos en ambos os grupos de clasificación.
* Os competidores en negra e marcados cun asterisco son os Campións do Mundo de 2023.

## Notas
;Referencias

## Véxase tamén
### Bibliografía
### Outros artigos
### Ligazóns externas
Kenneth L. Hallenbeck

**Kenneth Luster Hallenbeck**, nado en Ann Arbor, Míchigan, o 20 de outubro de 1931, é un numismático estadounidense, antigo presidente da *American Numismatic Association*.

## Traxectoria 
Kenneth Hallenbeck naceu en 1931 en Ann Arbor, no condado de Washtenaw, Míchigan. Cursou os seus estudos universitarios na  Universidade de Míchigan, onde se graduou en 1955. Posteriormente desenvolveu a súa carreira profesional na compañía *Lincoln National Life Insurance Company* de Fort Wayne, Indiana, entre 1957 e 1977.

Hallenbeck dedicou ao ámbito numismático toda a súa vida. No ámbito asociativo, foi membro fundador e presidente do *Old Fort Coin Club*. Tamén presidiu a *Indiana State Numismatic Association* (1965-1967), a *Society of Ration Token Collectors*, o *Colorado Springs Coin Club*, a *Colorado Springs Numismatic Society* e a *Colorado-Wyoming Numismatic Association*. O 13 de agosto 2007 volveu á ANA como director executivo en funcións, en substitución de Christopher Chipoletti, ata que en 2008 foi sucedido por Larry Shepherd.
* 2004: Premio Century Club, da ANA.
* 2008: Premio á traxectoria, da ANA.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Smith, P. (2012). "". En *American Numismatic Biographies*. Páxina 187.

### Ligazóns externas 
* Sitio web de Hallenbeck Coin Gallery
Ramón Piñeiro Beiro

**Ramón Piñeiro Beiro** é un sindicalista e militante independentista galego, que foi membro da Intersindical Nacional dos Traballadores Galegos e do Exército Guerrilheiro do Povo Galego Ceive. O 2 de febreiro de 1989, participou na primeira acción terrorista do grupo que provocou unha vítima mortal, polo cal foi detido ás poucas horas e condenado pola Audiencia Nacional.

## Traxectoria 
En 1994, a Audiencia Nacional impúxolle unha condena polo atentado perpetrado o 2 de febreiro de 1989 en Irixoa, no cal morreu un axente da Garda Civil, Benedicto García Ruzo, e foi ferido o seu compañeiro Antonio Pérez Freire. No atentado, o comando liderado por Josefa Rodríguez Porca secuestrou un vixilante xurado, rouboulle a arma e simulou un accidente de tráfico na estrada que une as localidades de Irixoa e Monfero. O obxectivo era chamar á Garda Civil e así facerse coas súas armas e uniformes. Piñeiro Beiro encargouse de conducir o coche onde ía secuestrado o garda xurado, o cal foi abandonado na vila da Pastoriza. O garda xurado estivo unha hora atado e amordazado no asento traseiro até que foi liberado pola Garda Civil.

Cando os axentes chegaron ao lugar do presunto "accidente" arredor da unha da mañá, comezou un tiroteo, resultando na morte dun deles. Segundo declaracións de Piñeiro, a morte ocurreu "de maneira aleatoria" e que o obxectivo da operación non era asasinar o axente, senón roubar as súas armas. Piñeiro Beiro foi detido ás poucas horas xunto a outro dos membros, Manuel Quintáns López, cando se atopaban agochados nun barranco preto da estrada. Foron descubertos coa pistola do vixilante xurado e a do garda civil morto. En marzo de 1996, o Tribunal Supremo de España recoñeceu que a morte do garda civil en Irixoa non foi intencionada.

## Notas
Josefa Rodríguez Porca

**Josefa Rodríguez Porca "Sefa"**, nada en Irixoa cara a 1962, é unha militante independentista galega, que foi membro do Exército Guerrilheiro do Povo Galego Ceive. O 2 de febreiro de 1989, liderou a primeira acción terrorista do grupo que provocou unha vítima mortal, En 1990, a Audiencia Nacional condenouna a 15 anos de cárcere por un atentado con coche bomba no aparcadoiro da comisaría de Ourense o 5 de xuño de 1988.

En 1994, a Audiencia Nacional impúxolle outra condena de 84 anos polo atentado perpetrado o 2 de febreiro de 1989 na súa vila natal, en Irixoa, no cal morreu un axente da Garda Civil, Benedicto García Ruzo, e foi ferido o seu compañeiro Antonio Pérez Freire. No atentado, o comando de Rodríguez Porca secuestrou un vixilante xurado, rouboulle a arma e simulou un accidente de tráfico na estrada que une as localidades de Irixoa e Monfero. O obxectivo era chamar á Garda Civil e así facerse coas súas armas e uniformes. Cando os axentes chegaron ao lugar do presunto "accidente" arredor da unha da mañá, comezou un tiroteo, resultando na morte dun deles. Nun principio, Rodríguez Porca conseguiu fuxir e agocharse durante dous días nunha toxeira xunto a outro membro do grupo, Francisco Javier Filgueira, mais finalmente foron localizados por un helicóptero da policía Logo de que o Tribunal de Estrasburgo anulase a retroactividade da doutrina Parot, a Audiencia Nacional ordenou a liberdade definitiva de Rodríguez Porca o 3 de decembro de 2013.

## Notas
Pyrgus onopordi

A ***Pyrgus onopordi*** é unha especie de lepidóptero da familia Hesperiidae, da subfamilia Pyrginae e do xénero *Pyrgus* .

## Taxonomía 
*Pyrgus onopordi* foi descrita por Pierre Rambur en 1839 baixo o nome de *Hesperia onopordi*  .

## Descrición 
A *Pyrgus onopordi* é unha pequena bolboreta cunha envergadura de 22 a 28 mm, dunha cor que varía de caqui a marrón, cunha franxa branca intercalada, cunha ornamentación de manchas brancas moi marcadas na parte dianteira e na traseira.

O reverso é verdoso máis claro con manchas brancas cunha característica mancha branca de engra nos cuartos traseiros.

## Bioloxía 
### Período de voo e invernada 
A *Pyrgus onopordi* voa en dúas ou tres xeracións entre abril e outubro  .

### Plantas hóspedes 
As plantas hóspedes da súa eiruga son *Malope malacoides* e *Malva neglecta*  .

## Ecoloxía e distribución 
A *Pyrgus onopordi* está presente no norte de África ( Alxeria e Marrocos ) no suroeste de Europa en Portugal, España, Francia e Italia  .

### Biotopo 
A *Pyrgus onopordi* atópase en prados floridos  .

## Notas 
## Véxase tamén
### Ligazóns externas 
*  Lepiforum
*  euroButterflies
*  Moths and Butterflies of Europe and North Africa
*  butterfly guide 
*  Lépi'Net
*  Papillons de Poitou-Charentes

### Bibliografía 
*
Explorer 49

**Explorer 49**, tamén coñecido como **Radio Astronomy Explorer B**, **RAE-B** e **RAE-2**, foi un observatorio espacial do programa Explorer da NASA lanzado o 10 de xuño de 1973 mediante un foguete Delta 1913 desde Cabo Cañaveral.

## Características 
Explorer 49 foi o sucesor de Explorer 38 (RAE-A). Foi posto en órbita lunar o 15 de xuño de 1973 para minimizar as interferencias das fontes de radio naturais e artificiais da Terra que afectaron a Explorer 38. O observatorio estudou as ondas de radio celestes a frecuencias entre 25 KHz e 13,1 MHz. Cunha masa de 328 kg, o observatorio estabilizábase mediante gradente gravitatorio e consumía 25 W de potencia eléctrica producidos polas súas células solares. A antena do satélite estaba formada á súa vez por dúas antenas formando unha X: unha antena de 229 m de longo en V apuntando en sentido contrario á Lúa unida polo seu vértice a outra antena en V da mesma lonxitude e cunha inclinación de 60° entre as uves. Tamén levaba unha antena dipolo de 37 m paralela á superficie lunar e no mesmo plano que as antenas V. O observatorio tiña forma de cilindro truncado de 92 cm de diámetro e 79 cm de altura. O sistema de propulsión estaba formado por un conxunto de motores alimentados por hidracina, un sistema de control de actitude mediante gas frío e un motor de propelente sólido para a inxección lunar. A enerxía eléctrica almacenábase en baterías de níquel-cadmio e os datos obtidos polo observatorio gardábanse nunha grabadora de cinta respaldada por outras dúas grabadoras. Explorer 49 estivo facendo observacións ata que en agosto de 1977 perdeuse contacto co observatorio. Presumiblemente impactou na superficie lunar non moito despois.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
*Delta 1913
*Explorer 38
Zygaena trifolii

A ***Zygaena trifolii*** é unha especie de lepidóptero da familia Zygaenidae e da subfamilia Zygaeninae .

## Descrición 
A *Zygaena trifolii* ten unha envergadura que varía de 30 a 40 mm. Ten as ás anteriores de cor negra azulada con cinco manchas vermellas mentres que as traseiras serían totalmente vermellas salvo un bordo exterior negro.

(MHNT) Zygaena trifolii - Chrastava Tchéquie - male dorsal.jpg|♂  MHNT
(MHNT) Zygaena trifolii - Chrastava Tchéquie - male ventral.jpg|♂  △ 
(MHNT) Zygaena trifolii - Chrastava Tchéquie - female dorsal.jpg|♀  
(MHNT) Zygaena trifolii - Chrastava Tchéquie - female ventral.jpg|♀  △ 

O seu voo é lento e sonoro, xa que emite un zunido provocado polo sistema de flotación vibrante que utiliza.

O seu ciclo vital é univoltino, adultos activos durante o día, voando xeralmente de xuño a agosto.
miniatura| *Zygaena trifolii.*

## Plantas hóspedes 
Esta especie aliméntase de flores propias do xénero zygènes así como trevos . A súa eiruga aliméntase principalmente de plantas do xénero *Lotus*:  *Lotus corniculatus*, *Lotus uliginosus*, *Lotus maritimus*, así como varios trevos (*Trifolium*  como *Trifolium pratense*, *Trifolium ornithopodoides*, etc.

## Distribución 
A *Zygaena trifolii* está presente en Europa, desde Portugal ata Polonia, Bielorrusia, falta en Escocia, Escandinavia e na metade oriental de Europa a partir do leste de Austria. Está presente no norte de África  .

## Hábitat 
Esta especie vive en prados húmidos, terras baixas costeiras, marismas e ribeiras dos ríos. Tamén lle gustan os solos calcarios e as beiras das estradas. Pode alcanzar máis de 2&nbsp;000&nbsp;metros de altitude.

## Notas 
## Véxase tamén
### Bibliografía 
* 
* 

### Ligazóns externas 
* Site lepinet.fr  
* Papillons de Poitou-Charentes
Pyrgus malvae

***Pyrgus malvae*** é unha especie de lepidóptero ditrisio da familia Hesperiidae que se distribúe a través da rexión paleártica  excepto o extremo norte e a Península Ibérica, e cara ao leste até a China e Corea. 

## Descrición 
Co seu característico moteado negro e o patrón branco esta bolboreta é inconfundible, aínda que cando son vellos os individuos descoloridos poden confundirse con *Erynnis tages*.

## Distribución e hábitat 
O seu hábitat principal en Gran Bretaña son as terras baixas húmidas, pero outros inclúen prados con arbustos, claros do arboredo e o hábitat artificial de terras de cultivo abandonadas. A bolboreta distribúese a través da Inglaterra meridional e central así como no País de Gales, pero declinou en varias áreas, especialmente nos hábitats máis secos.

### Ciclo vital e fontes de alimentación 
As femias deixan postas de ovos individuais sobre especies da familia Rosaceae, normalmente *Agrimonia eupatoria*, *Potentilla reptans* e *Fragaria vesca*. 

Outras das plantas que consomen ocasionalmente son *Potentilla sterilis*, *Potentilla erecta*, *Sanguisorba minor*, *Rubus fruticosus*, *Rosa canina* e *Geum urbanum*. 

Nas plantas, as larvas crean estruturas de abrigo para usalas cando non se están alimentando. As larvas tecen casulos onde a pupa pasa o inverno, antes de emerxer na primavera seguinte. A bolboreta adulta voa de finais de abril até mediados de xuño.

## Véxase tamén
### Bibliografía
* Whalley, Paul - Mitchell Beazley Guide to Butterflies (1981, reprinted 1992) ISBN 0-85533-348-0
* Jim Asher et al *The Millennium Atlas of Butterflies of Britain and Ireland* Oxford University Press
### Ligazóns externas 
* Grizzled Skipper page from http://www.butterfly-conservation.org Butterfly Conservation
* Brereton TM, Bourn NAD e Warren MS. Species action plan. Grizzled Skipper 1998.
Pyrgus armoricanus

A ***Pyrgus armoricanus*** é unha especie de lepidóptero da familia Hesperiidae, da subfamilia Pyrginae e do xénero *Pyrgus* .

## Taxonomía 
*Pyrgus armoricanus* foi descrita por Charles Oberthür en 1910  .

### Subespecies 
* *Pyrgus armoricus maroccanus* Picard, 1950; presente en Alxeria e Marrocos.
* *Pyrgus armoricus persicus* (Reverdin, 1913).

## Descrición 
A *Pyrgus armoricanus* é unha pequena bolboreta cunha envergadura de 24&nbsp;a 30 mm, de cor que varía entre caqui ou marrón, cunha franxa branca intercalada, unha sufusión branca e na parte frontal unha ornamentación de pequenas manchas brancas.

O reverso é de cor gris verdosa máis clara con manchas brancas cunha característica mancha ovalada  .

## Bioloxía 
### Período de voo e invernada 
A *Pyrgus armoricanus* voa en dúas xeracións en maio-xuño e logo en agosto-setembro, pero nunha soa xeración en xuño-xullo no norte da súa área de distribución  .

### Plantas hóspedes 
As plantas hóspedes da súa eiruga son do xénero *Potentilla* : *Potentilla arenaria*, *Potentilla gelida*, *Potentilla pedata*, *Potentilla reptans*, *Potentilla tabernaemontani* e *Potentilla vesca* ; *Fragaria vesca* e *Helianthemum nummularium.* 

## Ecoloxía e distribución 
A *Pyrgus armoricanus* está presente no norte de África, en Europa (pero ausente de Irlanda, Inglaterra, o bordo da Canle desde Francia ata Dinamarca e todo o norte de Europa) e está presente en Oriente Medio ata Irán  .

### Biotopo 
A *Pyrgus armoricanus* reside en lugares secos, rochosos e herbosos  .

## Notas 
## Véxase tamén
### Bibliografía 
* 

### Ligazóns externas
*  Lepiforum
*  euroButterflies
*  butterfly guide 
*  Moths and Butterflies of Europe and North Africa
*  Lépi'Net
*  Papillons de Poitou-Charentes
Eduos

Os **eduos** ou **heduos** do latín **aeudi** ou **haeudi** (galo: *aiduoi*, 'o ardente'; grego antigo: *Aἴδουοι*) foron unha tribo gala que habitaba na que hoxe é a rexión de Borgoña durante a Idade do Ferro e o período romano.

Os eduos tiñan unha relación ambigua coa República Romana, así como con outras tribos galas. No 121 a.C., apelaron a Roma contra os arvernos e os alóbroges. Durante a Guerra das Galias (58 a. C. - 50 a. C.), deron un apoio valioso, aínda que de mala gana, a César, antes de cambiar o seu apoio a Vercinxétorix no 52 a. C. Aínda que estiveron implicados nas revoltas de Xulio Sacrovir no 21 d. C. e Xulio Víndex no 68. A aristocracia edua tornouse moi romanizada baixo o Imperio.

## Notas
Ariovisto

**Ariovisto**, en latín **Ariovistus**, foi un líder dos suevos e doutros pobos xermánicos aliados no segundo cuarto do século I a. C. El e os seus seguidores participaron na Guerra das Galias, axudando aos arvernos e aos sécuanos a derrotar aos seus rivais, os eduos. Despois instaláronse en gran cantidade no territorio galo conquistado, na rexión de Alsacia. Foron derrotados, con todo, na batalla dos Vosgos e expulsados polo río Rin no 58 a. C. por Xulio César.

Ariovisto e os acontecementos dos que formou parte son coñecidos polos comentarios no *Bellum Gallicum* de César. César, como participante dos acontecementos, é unha fonte primaria, pero como os seus *commentarii* eran en parte políticos, pódese sospeitar o nesgo da información. Historiadores posteriores, especialmente Dión Casio, desconfían dos seus motivos.

## Notas
Manuel Quintáns López

**Manuel Quintáns López**, nado en 1961, é un escritor e militante independentista galego, que foi un membro do Exército Guerrilheiro do Povo Galego Ceive. O 2 de febreiro de 1989, participou na primeira acción terrorista do grupo que provocou unha vítima mortal. En 1999 foi condenado a 72 anos de cárcere pola Audiencia Nacional.

## Traxectoria 
En 1994, a Audiencia Nacional impúxolle unha condena de 72 anos polo atentado perpetrado o 2 de febreiro de 1989 en Irixoa, no cal morreu un axente da Garda Civil, Benedicto García Ruzo, e foi ferido o seu compañeiro Antonio Pérez Freire. Tamén foi condenado a indemnizar ás súas vítimas con 480.000 euros (300.506 euros aos herdeiros do axente asasinado e 180.304 ao garda que resultou ferido). Segundo a declaración do garda civil foi Quintáns quen berrou "isto é unha trampa e ímosvos matar", e despois disparou contra el coa arma roubada ao garda xurado uns días antes. Quintáns López foi condenado xunto con outros oito integrantes do grupo terrorista: Josefa Rodríguez Porca, Francisco Javier Filgueira, Juan Carlos Deibe Varela, Manuel Irago Pereira, Alexandra de Queiroz Vaz Pinheiro, Francisco Xavier Niño Ricoy, Ramón Piñeiro Beiro e Eduardo Abad Loxo. En marzo de 1996, o Tribunal Supremo de España recoñeceu que a morte do garda civil en Irixoa non foi intencionada. Porén, non foi xulgado até 1999, xa que após a súa detención quedou en liberdade. Cando se ditou a orde de busca e captura xa marchara vivir a México e non foi localizado até pasados catro anos, e pasou a cumprir condena no cárcere de máxima seguridade de Alcalá Meco (España).

### Como escritor 
Durante a súa estadía no cárcere (tanto en México como en España) dedicouse a escribir contos e narracións breves. Algúns deles foron publicados en xornais mexicanos e obtivo algúns recoñecememtos literarios, como os dous segundos premios polas súas narracións breves no Premio Modesto R. Figueiredo de 2007 (por *Desartellados*) e 2009 (por *A movida*).

; Obras
* *Planeta Inferno* (2007)
* *En cana* (2009)
* *Días de muertos: extracto del expediente de Jorge López Serrano* (2009)

## Notas