Kumquat

O ***kumquat***, **laranxeira anana** ou **laranxeira chinesa** (***Fortunella*** spp.) é un xénero de árbores froiteiras e arbustos da familia das rutáceas, estreitamente emparentado cos cítricos (*Citrus* spp.). De feito moitas veces inclúese neste xénero coma ***Citrus japonica***, e son quen de hibridar nel. É orixinario da China.

## Nome vulgar 
O nome *kumquat* provén da latinización (*kumquat*) do seu nome orixinal en cantonés *gam1 gwat1* (金|金, 橘|橘, "laranxa dourada"). En portugués recibe os nomes de *kinkan* ou *xinxim*. En castelán ademais de *kumquat*, emprégase *quinoto*. En francés emprégase *kumquat* e en inglés emprégase *cumquat* e *kumquat* indistintamente.

## Historia 
Os kumquats introducíronse en Europa en 1846 por Robert Fortune, pertencente á Royal Horticultural Society inglesa, e pouco despois en América do Norte. Inicialmente incluído no xénero *Citrus*, foron transferidos ao xénero *Fortunella* en 1915. Nos estudos de Burkill 1931 e Mabberley 1998, favorécese o seu retorno ao seo do xénero *Citrus*.

Hoxe cultívanse no sur de Europa e nalgunhas rexións dos Estados Unidos, a Arxentina, e o Brasil como froiteira, ademais de na súa zona de orixe.

## Descrición 
esquerda|200px|Dous cumquats.
As laranxeiras chinesas son árbores ou arbustos perennifolias, que medran amodo, e que acadan os 5 m de altura. Están densamente ramificados; as pólas son angulosas, lisas ou ás veces espiñentas. As follas son lanceoladas, alternas, finamente dentadas preto do ápice, verdes escuras pola face e un chisco máis claras polo envés, coriáceas, alternas, de entre 4 e 9&nbsp;cm de longo. As flores son axilares, solitarias ou en acios de 1 a 4, pentámeras, recendentes, de cor branca, hermafroditas.

O froito é un hesperidio oblongo ou ovoide, de até 5&nbsp;cm de longo, cuberto por unha magra e recendente pela amarela, alaranxada ou arroibada con glándulas oleicas claramente visíbeis, comestíbel. A polpa está segmentada, e é lixeiramente aceda, de cor roxa. As sementes son escasas, oblongas ou esferoidales, abrancazadas, co miolo averdado. Aparece a comezos do outono e madurece cara finais deste ou comezos do inverno segundo a especie.

## Hábitat e distribución 
[miniatura|Floración de *[Fortunella margarita*.]]
Non se coñece o *kumquat* bravo. Seica é orixinario da China, onde hai rexistros do seu cultivo dende o século XII; no Xapón era xa unha cultura asentada contra o século XVIII. As primeiras referencias en Europa datan de 1646, cando foron descritos por misioneiros portugueses que souberan deles na China. Non foron importados até mediados do século XIX, cando o coleccionista Robert Fortune, da *London Horticultural Society* levou os primeiros exemplares ao Reino Unido e despois aos Estados Unidos.

Hoxe os principais focos de cultivo fóra do Extremo Oriente son o sur dos Estados Unidos (California, Texas e Florida), algúns países da conca Mediterránea (en especial Grecia), Brasil, Colombia, Suriname, Arxentina, Guatemala, Australia e Suráfrica. En ocasións úsase coma planta ornamental pola beleza do seu froito e a súa flor, de bo recendo. Cultívase tamén coma bonsai.

## Cultivo 
miniatura|upright=0.70|esquerda
O kumquat rara vez se cultiva de semente para o uso coma froiteira, pola lentitude do seu desenvolvemento e o seu escaso vigor. Adoita reproducirse por enxerto sobre base de laranxeira trifoliada (*Poncirus trifoliata*), laranxeira amarga (*Citrus × aurantium*) a toronxeira (*Citrus × paradisi*). Plántanse en cadros ou en fileira, cunha separación de arredor de 3,5 m. Nesas condicións, atura ben solos relativamente pobres, mais require de boa humidade constante, e bastante sol. É lixeiramente acidófila.

Malia preferir un verán cálido, atura as xeadas moito mellor ca os *Citrus*; *Fortunella margarita* atura até 10&nbsp;°C baixo cero en inverno, máis aínda que a satsuma ou mikan (*Citrus x unshiu*), polo que se cultiva coma froiteira nas rexións setentrionais da China. A hibernación é profunda; durante varias semanas ao comezo da primavera a árbore fica aínda retraída, e non bota flores nin gromos durante este período. As xeadas da primavera poden resultarlle moi daniñas.

O kumquat é resistente á cancrose, mais outras pragas dos cítricos aféctanlle, en especial *Elsinoë fawcetti*, *Cephaleuros virescens*, *Cercospora citri-grisea*, *Colletotrichum gloeosporioides*, *Diaporthe citri* e *Physalospora rhodina*.

## Sistemática 
Clasificadas inicialmente e hoxe doutra volta entre os *Citrus*, Walter Tennyson Swingle trasladounas ao xénero *Fortunella* en 1915. Recoñécense hoxe catro especies: 
* *Fortunella crassifolia*, chamada de 'Meiwa'; 
* *Fortunella hindsii*, chamada de 'kumquat de Hong Kong'; 
* *Fortunella japonica*, chamada de 'Marumi'; e,
* *Fortunella margarita*, chamada de 'Nagami'. Existen tamén varios híbridos de *Fortunella* e *Citrus* ou *Poncirus*.

## Uso 
A laranxa anana, kumquat, en especial o cultivar 'Meiwa' consómese coma froita fresca; noutras especies a polpa é demasiado aceda, e se come só a pela. Máis frecuente é a preparación en almibre, para o cal se deixan enxugar lixeiramente, macéranse con bicarbonato de sodio ou cal e se cocen a moi baixa temperatura nun almibre mesto; o cumquat nesta preparación é unha sobremesa típica da cociña de Hong Kong. Arránxanse tamén en salgadeira, sexan acedos —conservados nunha mestura de vinagre e salmoira durante unhas 8 semanas— ou doces, nunha base líquida de vinagre, almibre, cravo (*Syzygium aromaticum*) e canela (*Cinnamomum verum*).

Empréganse tamén para a elaboración de marmelada e un mollo semellante ao chutney, con cumquat, laranxa, mel, sal, manteiga e especias. Algúns produtos modernos inclúen o licor de kumquat.

En Guangdong os kumquats consérvanse en sal, obtendo unha froita reducida e engurrada que se emprega coma menciña para as dores de gorxa, antitusivo e estimulante unha vez rehidratada.

O aceite esencial das follas e gomos frescos, ás veces, emprégase en perfumaría.
;Nome científico:
***Fortunella***: nome xenérico outorgado ao botanista Robert Fortune.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
* 
### Ligazóns externas 
* Cumquat .