open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Microfilamento

Os **microfilamentos** son finas fibras de proteínas de 3 a 7 nm de diámetro. Están compostos predominantemente dunha proteína contráctil chamada actina.

Os filamentos de actina ou microfilamentos sitúanse na periferia da célula e sintetízase dende puntos específicos da membrana celular. Son os responsables da forma e do desprazamento celular. Están formados por proteínas globulares.

A asociación dos microfilamentos coa proteína miosina é a responsable da contracción muscular. Os microfilamentos tamén poden levar a cabo movementos celulares, incluíndo desprazamento, contracción e citocinese.
en conxunción cos microtúbulos danlle á célula a estrutura e o movemento.

## Organización 
Os filamentos forman distintas proxeccións segundo a situación da célula:
* Proxeccións dinámicas:
:a.- Lamelipodios (con forma de lámina) e filopodios (forma filamentosa e que palpa o ambiente para decidir se a célula avanza non), que son estruturas que protrúen da membrana celular e que permiten o movemento da célula. 
:b.- Anel contráctil: fórmase cando se está dividindo a célula, unha vez que os cromosomas se separaron, e estrangula a célula para a dividir en dous.
* Proxeccións estables: permanecen no tempo. Son por exemplo, os paquetes de estereocilios (están na superficie das células ciliadas do oído interno) ou outros arranxos que permiten a contracción muscular.

## Polimerización de microfilamentos 
A actina está situada nos bordos da célula polo tanto dende aí polimerízase. Comeza como resposta a sinais externas que lle din á célula a forma que ten que adoptar. O primeiro que se forma é unha especie de carapuchón formado por proteínas especiais que son a ARP2 e a ARP3, xunto con outras proteínas que fortalecen este carapuchón e que forman o complexo ARP (proteína relacionada con actina). A partir do carapuchón se unen os monómeros de actina para formar os protofilamentos. O lado menos ten o carapuchón polo tanto o filamento medra só no sentido máis. O carapuchón pódese unir a outros filamentos para ramificarse.

## Funcións dos microfilamentos 
* Teñen unha misión esquelética.
* Son responsables dos movementos do citosol.
* Tamén son os responsables da contracción das células musculares.
Marcello Malpighi

**Marcello Malpighi**, nado en Crevalcore (preto de Boloña) o 10 de marzo de 1628 e finado en Roma o 30 de novembro de 1694, foi un anatomista e biólogo italiano, considerado o fundador da Histoloxía.

## Traxectoria 
Comezou os seus estudos de medicina na Universidade de Boloña en 1649. En 1653 á idade de 25 anos obtivo o doutoramento en medicina e filosofía. En 1656 exerceu como Profesor Auxiliar de Anatomía na mesma universidade, pero ao pouco tempo trasladouse á Universidade de Pisa como profesor de medicina teórica. En Pisa permaneceu durante catro anos, tras os cales regresou a Boloña onde de novo exerceu como profesor de medicina dedicándose ao ensino da medicina práctica. En 1662 viaxa a Messina onde foi titular da cátedra de prima medicina. Catro anos despois regresa á súa primitiva universidade, na cal permaneceu durante os vinte e cinco anos seguintes.

En 1691 viaxa a Roma ao ser nomeado médico do papa Inocencio XII. Morreu tres anos despois no Palacio do Quirinal.

A súa vida privada estivo marcada polas continuas pelexas e inimizades entre a súa familia e pola intensa rivalidade mantida co seu colega de Pisa, Giovanni Borelli.

## A súa obra 
miniatura|*Opera omnia*, 1687
É considerado como o fundador da Histoloxía (ciencia que estuda os tecidos orgánicos). Tiña unha gran capacidade de observación, encomendándose ao estudo microscópico de plantas, insectos, tecidos animais, embrións e órganos humanos.

A súa principal achega foi a observación dos capilares, comunicacións arterio-venosas do pulmón e ramificacións bronquiais, recollida na súa obra *De Pulmóns* (1691).

Entre 1665 e 1666 estudou a estrutura do ril, fígado e bazo, describindo minuciosamente, o ovillo glomerular e os folículos esplénicos que levan o seu nome. Estes traballos foron recollidos baixo o título *De viscerum estrutura: exercitatio anatómica* en 1669.

Investigou tamén o papel das papilas linguales e cutáneas na fisioloxía do gusto e do tacto, respectivamente e a capa máis profunda da pel, que leva o seu nome (*Epístolas anatómicas, 1662*).

En embrioloxía, e grazas ao uso do microscopio, Malpighi foi o primeiro en presentar unha evidencia visible da constitución detallada dun embrión en etapas temperás de desenvolvemento. Malpighi interpretou as súas observacións como unha proba a favor do preformacionismo.

Tamén se dedicou ao estudo minucioso dos insectos, sobresaíndo as súas descricións do verme da seda, onde describiu o aparello para secretar a seda e o órgano ovipositor (*Diss. Epit. De Bombice*, 1668).

No campo da microscopía vexetal, despuntou polo esmerado e exacto das súas ilustracións, descubrindo estomas, capilares e flores. Están recompilados na súa obra *Anatomía Plantarum* (1675-1679).

A maior parte da súa obra esta redactada en latín, seguindo o costume deses anos. Desde 1667, mantivo unha estreita relación coa Royal Society de Londres, institución á que pouco antes de morrer enviou todo o seu labor científico, cartas e debates.

## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* (1666) *De viscerum structura* 
### Outros artigos 
* Preformacionismo
275

## Acontecementos 
* 4 de xaneiro - Eutiquiano é o novo bispo romano e papa, sucedendo a San Fiz, morto o ano anterior.
* 25 de setembro - O emperador Marco Claudio Tácito sucede a Aureliano, logo de varios meses de interregno, no trono de Roma (até 276).

## Nacementos 
*

## Mortes 
* Xaneiro - Aureliano, emperador romano (n. 214), asasinado en Tracia.
* Mamede de Capadocia, mártir cristián, coñecido como San Mamede, (n. 259).

## Outros 
*

Historia ano a ano
274

## Acontecementos 
* Tétrico I, até aí emperador da Galia, xunto con seu fillo Tétrico II, entrégase en Tréveris a Aureliano, emperador romano.
* Despois das súas vitorias en Palmira e na Galia, nos anos 272 e 273, o emperador Aureliano entra triunfalmente en Roma, con Cenobia, Tétrico I e *Tétrico II* como reféns. Restabelecida a unidade imperial . O Senado noméao **Restitutor Orbis**, e a súa esposa Ulpia Severa concédelle o título de *Augusta* e *Mater Castrorum*.
* O emperador romano é declarado *Dominus et Deus* "Señor e Deus". O seu culto é asimilado ao do Sol Invictus, que se oficializa como estatal.

## Nacementos 
* Li Xiong, primeiro emperador do estado chinés de Cheng Han.

## Mortes 
* 30 de decembro - Fiz I ou Félix I, papa e bispo de Roma.

## Outros 
*

## Véxase tamén 
### Outros artigos 
Historia ano a ano
Gameto

En bioloxía, os **gametos** (do grego *Gameto*, cónxuxe) son cada unha das células sexuais que ó se fusionaren, durante a fecundación, forman un novo individuo. Nos organismos pluricelulares, a célula formada por fusión dos gametos chámase cigoto. Á formación de gametos denomínase gametoxénese. Os órganos que producen os gametos chámanse gónadas nos animais, e gametanxios nos organismos vexetais.

Nos animais, os gametos proceden dunha estirpe celular específica chamada liña xerminal, diferenciada en etapas temperás do desenvolvemento, e chámanse óvulo o feminino e espermatozoide, o masculino.

Nas plantas, o gameto feminino denomínase oosfera, e o gameto masculino que fecunda a oosfera é un dos núcleos espermáticos que se atopan no extremo do tubo polínico.

A célula resultante da fusión dos gametos reúne os cromosomas de ambos os dous, así que os gametos adoitan ser células haploides. En organismos diplontes, como os animais, a formación dos gametos implica un proceso de meiose, coa súa correspondente redución cromosómica. En organismos haplodiplontes, como as plantas, os gametos son producidos pola fase haploide (gametófito), mentres que é a fase diploide (esporófito), producida precisamente a partir da fecundación, a que produce esporas por meiose.

## Disparidade 
Nalgúns protistas e en fungos os gametos son morfoloxicamente e fisioloxicamente idénticos, aínda que pode haber unha diferenza xenética definida. Na evolución, porén, apréciase unha tendencia moi clara a que se distingan cada vez máis un gameto feminino, xeralmente grande e inmóbil, e un gameto masculino, miúdo e móbil.

En plantas e algas distínguense tres casos, que corresponden a outros tantos graos de manifestación da tendencia indicada:
* Isogamia. Os gametos son idénticos, xeralmente móbiles.
* Anisogamia. Un dos gametos é inmóbil e máis grande.
* Oogamia. O gameto inmóbil, feminino, é rico en reservas nutritivas, que herda tras a fecundación o cigoto, e que facilita o primeiro desenvolvemento dun novo organismo pluricelular, ata que este é capaz de asegurar por si mesmo a súa nutrición.
Niñodaguia

O topónimo **Niñodaguia** pode referirse a:

;En Galiza
***Niñodaguia**, parroquia do concello de Santiso;
***Niñodaguia**, parroquia do concello de Xunqueira de Espadanedo;
***Niñodaguia**, parroquia do concello de Baltar;
****Niñodaguia**, lugar desta última parroquia.

## Véxase tamén
### Outros artigos
María Antonia Dans

dereita|miniatura|Casa museo María Antonia Dans en Curtis, con cadros seus expostos.
**María Antonia Dans Boado**, nada en Oza dos Ríos o 14 de abril de 1922 e finada o 17 de febreiro de 1988 en Madrid, foi unha pintora galega.
## Traxectoria 
Iniciou a súa formación na Escola de Artes e Oficios da Coruña (hoxe Escola de Arte e Superior de Deseño Pablo Picasso), da man de Lolita Díaz Baliño. A principios dos cincuenta, tras o seu casamento, trasládase a Madrid onde viviu o resto da súa vida e asistiu ás clases do Círculo de Belas Artes e á Escola de San Fernando.

Comezou a expor en 1950 na Coruña; en Madrid fíxoo por primeira vez en 1953. Desde entón a súa obra percorreu toda España e numerosos países estranxeiros xa que a invitou o Goberno español a importantes mostras colectivas, especialmente a París, onde se lle concedeu a medalla da vila, e no museo de Arte Contemporánea obtivo esa máxima distinción.

Tamén acudiu ao premio da Fundación March, obtivo bolsas de viaxe dos Ministerios de Asuntos Exteriores e Educación Nacional, así como premios e medallas das Deputacións e Concellos de Córdoba, Badaxoz, Alacant etc.

A súa obra esténdese por numerosos paradores de turismo e máis edificios oficiais e públicos. Está representada no Museo de Arte Contemporánea de Madrid, en todos os de Galiza e nun bo número de provincias de España. A pintura de María Antonia Dans, ás veces cualificada de "naíf" é, en realidade, un neoexpresionismo de raíz deliberadamente inxenuista, emparentado cos modos de bordado popular. As súas paisaxes son elementais, con algo de mosaico. As faenas do campo e o mundo do mar son temas habituais nas súas obras.

O *Día da Ilustración* do ano 2023, celebrado o 30 de xaneiro, foi dedicado a María Antonia Dans.

O Concello de Curtis inaugurou o 13 de marzo de 2024 a Casa Museo María Antonia Dans.

## Vida persoal 
Casou co xornalista Celso Collazo Lema en Madrid en 1952. É nai da actriz Rosalía Dans.

Foi irmá de Lourdes, muller de Xusto Moreda, ambos pintores.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Areán, Carlos-Antonio (1964): *Joven figuración en España*. Madrid, Publicaciones Españolas.
* Bustamante, Juby (1974): *Mª Antonia Dans*. Madrid, Ministerio de Educación y Ciencia.
* Campoy, A. M. (1973): *Diccionario crítico del Arte español contemporáneo*. Madrid, Ibérico Europea de Edic.
* 
* Gaya Nuño, J. A. (1970): *La pintura española del siglo XX*. Madrid, Ibérico Europea de Edic..
* Mon, Fernando (1987): *Pintura contemporánea en Galicia*. A Coruña, Caixa Galicia.
* Moreno Galván, Jose María (1960): *Introducción a la pintura española actual*. Madrid, Publicaciones españolas.
* Pablos, Francisco (1981): *Plástica galega*. Vigo, Caixa de Aforros Municipal de Vigo.
* Pablos, Francisco (1992): *Colección Adriano Marques de Magallanes*. Vigo, Concello de Vigo.

### Ligazóns externas 
* *María Antonia Dans, poesía escrita con pincel*
277

## Acontecementos 
* O emperador romano Probo expulsa os francos e máis os alamáns da Galia e reorganiza as defensas imperiais ao longo do río Rin.

## Nacementos 
* Zhang Mao, monarca chinés do estado de Liang Anterior (m. 324).

## Mortes 
* Mani, fundador do maniqueísmo, seguramente por orde do *magaput* persa Kartir.

## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Historia ano a ano
Lei de Instauración

A **Lei de Instauración** (en inglés, *Act of Settlement*), é unha lei inglesa promulgada polo Parlamento de Westminster en 1701, que garante a sucesión á coroa de Inglaterra aos membros da familia protestante da Casa de Hannóver que estivo ligada aos Estuardo por unha filla de Xacobe I. Esta disposición buscaba a exclusión do trono dun rei favorable ao catolicismo e cortar as pretensións de Xacobe Francisco Estuardo, católico, ao que Lois XIV recoñeceu rei de Inglaterra en 1701, co nome de Xacobe III.

Cando a raíña Ana Estuardo, a última dos Estuardo protestante, morreu sen fillos, Xurxo, Elector de Hannóver, converteuse en rei de Gran Bretaña e de Irlanda co nome de Xurxo I en 1714 en virtude dos termos da Lei de Instauración.

Hoxe en día, esta Lei é o principal texto lexislativo do Parlamento que regula a sucesión ao trono británico, así como doutros países da Commonwealth, ben porque se remiten ao mesmo, ben porque incorporan parte del á constitución dese país en particular. Como tal, a Acta continúa sendo parte importante do Reino Unido e doutros países da Commonwealth. A lei foi aprobada polo Parlamento de Inglaterra e máis tarde estendeuse a Escocia polos termos da Lei de Unión (1707).

## Ligazóns externas
Texto da Lei na súa forma e lingua orixinal
Senra

Unha **senra** ou seara é un campo labrado á parte, xeralmente con cereais. 

Como topónimo, pode referirse a:

;En Galiza
***Senra**, parroquia do concello de Ortigueira;
***Senra**, parroquia do concello de Oroso;
****Senra**, lugar de dita parroquia;
***San Paio de Senra**, parroquia do concello de Rodeiro;
***Senra**, lugar da parroquia de Baralla, no concello de Baralla;
***Senra**, lugar da parroquia de Santa Cruz de Moeche, no concello de Moeche;
***Senra**, lugar da parroquia de Barrán, no concello de Piñor;
***Senra**, lugar da parroquia de Augasantas, no concello de Rois;
***Senra**, lugar da parroquia de Meirás, no concello de Sada;
***Senra**, lugar da parroquia de Escuadro, no concello de Silleda;
***Senra de Baixo**, lugar da parroquia de San Paio de Senra, no concello de Rodeiro;
***Senra de Riba**, lugar da parroquia de San Paio de Senra, no concello de Rodeiro.

Amais, como apelido, pode referrise a:

***Avelino Senra Varela**, oncólogo galego, nado en Forcarei.

Ademais, en botánica:

****Senra***, xénero con cinco especies de plantas de flores pertencente á familia Malvaceae.

## Véxase tamén
### Outros artigos
273

## Acontecementos 
### Asia 
* Vahram I sucede a Hormizd I no trono sasánida de Persia (até 276).

### Europa 
* Tras a revolta de *Antíoco* en Palmira, o emperador romano, Aureliano, ataca de novo o reino arrasando a capital homónima.
* O emperador romano Aureliano ataca o Imperio da Galia, que pervive con divisións internas, so o mandato de Tétrico I. Aureliano logra facerse co dominio do territorio, mentres Tétrico e mais o seu fillo foxen para Tréveris, onde no ano seguinte entregaranse ao emperador.
* Unha embaixada procedente da India visita ao emperador romano.

## Nacementos 
## Mortes 
* Hormizd I, xa de Persia.
* Lonxino, filósofo grego (n. ca. 213).

## Outros 
*

Historia ano a ano
Deià

**Deià** é unha pequena vila de Mallorca (Illas Baleares), situada na Serra de Tramuntana.

A superficie do seu territorio é de 15,1&nbsp;km2. A poboación da vila consta de 840 habitantes (2004).

## Política
A repartición de escanos en 2007 quedou deste xeito:

UM/El PI
PP/Junts X Deià
Agrupació DEIA
Total

**2003**
2
4
1
**7**

**2007**
1
4
2
**7**

**2011**
0
4
3
**7**

**2015**
0
4
3
**7**

**2019**
2
0
5
**7**
Valadares

O topónimo **Valadares** pode referirse a:
;En Galicia
***Valadares**, parroquia do concello de Outes;
****Valadares**, lugar de dita parroquia;
***Valadares**, parroquia do concello de Vigo;
***Valadares**, lugar da parroquia de Meavía, no concello de Forcarei;
***Valadares**, lugar da parroquia de Bandoxa, no concello de Oza-Cesuras;
***Valadares**, lugar da parroquia de Marcón, no concello de Pontevedra;
***Valadares**, lugar da parroquia de San Miguel de Vilapedre, no concello de Sarria.

;En Portugal
***Valadares**, freguesía do concello de Baião;
***Valadares**, freguesía do concello de Monção;
***Valadares**, freguesía do concello de São Pedro do Sul;
***Valadares**, freguesía do concello de Vila Nova de Gaia.

;No Brasil
***Governador Valadares**, concello do Estado de Minas Gerais.

Ademais, como apelido Valadares pode referirse a:
***Aldonça Lourenço de Valadares** nai de Inés de Castro, froito do seu matrimonio con Pedro Fernández de Castro, importante estirpe nobiliaria da primeira metade do século XIV en Galicia e Portugal.
Igrexa de San Miguel de Eiré

dereita|miniatura|Pinturas do interior.
A **Igrexa de San Miguel de Eiré**, tamén chamado **Mosteiro de Eiré**, é unha igrexa románica de orixe monástica e un dos mellores exemplos conservados en Galicia de arquitectura románica. Está situada no lugar do Mosteiro na parroquia de Eiré, no concello lucense de Pantón.

## Historia
Adoitase situar a súa fundación como mosteiro de monxas de San Bieito nos primeiros anos do século XII, e da primeira metade deste século data a igrexa. Porén conserva elementos arquitectónicos anteriores que puideron ser reaproveitados de anteriores construcións.

Respecto a esta igrexa existen numerosas lendas. Unha delas é sobre o motivo do seu abandono por parte das monxas que o habitaban, existen unha historia entre as xentes do lugar onde se atopa que conta que a igrexa de San Miguel de Eiré foi invadida por formigas e por este motivo tiveron que deixar a igrexa. Outra lenda sobre este templo pantonés é sobre a onde foron as monxas trala invasións do mosteiro por formigas. E conta que tras irse de alí foron a veciña aldea de Pedragude, monte arriba, onde as tristes relixiosas observaban o seu templo dende o penedo alcumado "A Pena da Monxa".

## Descrición
De nave única cuberta con teito de madeira agás o cruceiro que se cobre con bóveda. Na cabeceira a ábsida semicircular decórase con catro columnas acaroadas con capiteis con cabezas de serpes. No interior o acceso á cabeceira faise a través dun arco triunfal triplo. Nesta cabeceira consérvanse pinturas murais do século XVI. A porta norte decórase cun Agnus Dei con cruz e unhas xambas con curiosa decoración de follas que rematan en cabezas humanas.

## Galería de imaxes

Ficheiro:Absida igrexa de San Miguel de Eiré, Eiré, Pantón.jpg|Ábsida.
Ficheiro:Ábsida da igrexa de San Miguel de Eiré, Pantón.jpg|Ábsida.
Ficheiro:Porta igrexa de San Miguel de Eiré, Eiré, Pantón.jpg|Porta.
Ficheiro:Fiestra prerrománica na igrexa de San Miguel de Eiré, Eiré, Pantón.jpg|Fiestra prerrománica no interior da igrexa.
Ficheiro:Eiré Canzorros.jpg|Detalle dos canzorros.
Ficheiro:Ventá Muralla Eiré.jpg|Detalle do recinto amurallado.
Ficheiro:Vista Xeral Eiré.jpg|Vista xeral do mosteiro.
Ficheiro:Parte traseira Eiré.jpg|Parte traseira do templo.
Ficheiro:Ventá lateral Eiré.jpg|Detalle da fiestra lateral.
Ficheiro:Detalle porta da entrada.jpg|Detalle da porta de entrada.
Ficheiro:Porta Eiré.jpg|Detalle escultórico da porta de entrada.
Ficheiro:Porta Eiré 2.jpg|Detalle escultórico da porta de entrada.
Ficheiro:Columna Porta Eiré.jpg|Detalle da columna da porta de entrada.

## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 

### Outros artigos 
*Arquitectura románica
*Mosteiros e conventos de Galicia
### Ligazóns externas 
*Igrexa Monacal de San Miguel de Eiré en Turgalicia.
Xurxo III do Reino Unido

**Xurxo III do Reino Unido**, nado co nome de George William Frederic de Hannover o 4 de xuño de 1738 e finado o 29 de xaneiro de 1820, foi Rei da Gran Bretaña desde 1760 ata 1801.
[miniatura|[Soberano (moeda)|Soberano de **Xurxo III** de 1817]]
A partir da Acta de Unión de 1800, Xurxo III pasou a ser Rei do Reino Unido. Foi tamén Duque de Brunswick-Lüneburg e, a partir de 1814, Rei de Hannover. Xurxo III é coñecido como *o Louco* debido a demencia mental causada pola doenza crónica que sufría (porfiria). Era fillo de Federico, Príncipe de Gales e da princesa Augusta de Saxe-Gotha, e sucedeu ao avó Xurxo II

No reinado de Xurxo III produciuse a independencia dos Estados Unidos de América, ata entón unha colonia británica.

## Matrimonio e descendencia 
Casou o 8 de setembro de 1761 coa princesa xermana Sofia Carlota de Mecklenburg-Strelitz. O matrimonio tivo os seguintes fillos:

* **Xurxo IV do Reino Unido**, Rei do Reino Unido (12 de agosto de 1762 - 26 de xuño de 1830) casou con Carolina de Brunswick-Wolfenbüttel; sucedeu ao pai.
* **Federico, Duque de York** (16 de agosto de 1763 - 5 de xaneiro de 1827) casou con Federica, Princesa da Prusia.
* **Guillerme IV do Reino Unido** (21 de agosto de 1765 - 20 de xuño de 1837) casou con Adelaide de Saxe-Meiningen; sucedeu ao seu irmán.
* **Carlota, Princesa Real** (29 de setembro de 1766 - 6 de outubro de 1828) casou co Federico, Rei de Württemberg.
* **Eduardo Augusto, Duque de Kent e Strathearn** (2 de novembro de 1767 - 23 de xaneiro de 1820) casou coa Princesa Vitoria de Saxe-Coburg-Saalfeld; pai da **Raíña Vitoria**
* **Augusta Sofia** (8 de novembro de 1768 - 22 de setembro de 1840) 
* **Isabel** (22 de maio de 1770 - 10 de xaneiro de 1840) casou con Federico, Landgrave de Hesse-Homburg.
* **Ernesto Augusto I de Hannover**, Rei de Hannover (5 de xuño de 1771 - 18 de novembro de 1851) casou coa Princesa Federica de Mecklenburg-Strelitz. 
* **Augusto Federico, Duque de Sussex** (27 de xaneiro de 1773 - 21 de abril de 1843) casou primeiro con Lady Augusta Murray, coa que tivo fillos; após a anulación deste casamento, casou con Lady Cecilia Buggins. 
* **Adolfo, 1º Duque de Cambridge** (24 de febreiro de 1774 - 8 de xullo de 1850) casou con Augusta de Hesse-Cassel.
* **Maria** (25 de abril de 1776 - 30 de abril de 1857) casou co Príncipe Guillerme, Duque de Gloucester
* **Sofia** (3 de novembro de 1777 - 27 de maio de 1848) nunca casou; tivo un fillo ilexítimo do General Sir Thomas Garth. 
* **Octávio** (23 de febreiro de 1779 - 3 de maio de 1783) 
* **Alfredo** (22 de setembro de 1780 - 20 de agosto de 1782) 
* **Amélia** (7 de agosto de 1783 - 2 de novembro de 1810)
Duque

**Duque** é un dos títulos nobiliarios europeos con que os monarcas amosan a súa gratitude a certas persoas. A súa forma feminina é duquesa. O señorío dun duque recibe o nome de ducado. Sóeselle conceder a fillos da realeza que non son herdeiros. Este título, en España, leva ligada a dignidade de Grande de España.

## Orixe 
O título ten a súa orixe nos cargos tardorromanos e bizantinos do latín **Dux**, plural "**duce**". En latín clásico, **Dux** denotaba o rango militar de Xeneral (palabra que, á súa vez, deriva a súa semántica probablemente do infinitivo *"duco": guiar desde a fronte*, en oposición a *"ago": guiar desde atrás*, de xeito que "o que guía desde a fronte" denotaría orixinalmente a un guía militar ou caudillo).

Eventualmente, a raíz da práctica de conceder terras aos xenerais vitoriosos, o dito título utilizouse coma unha referencia nobiliaria que designa a un membro da clase alta. Durante séculos usaríase esa mesma forma latina en Venecia, para designar ao xefe da República Adriática.

Conforme se foron desenvolvendo os reinos xermánicos tras a caída do imperio, o título foi usado por altos cargos, gobernadores, caudillos... etc. No sistema social e político coñecido como Feudalismo que Carlomagno fundou ao dividir os seus dominios en condados, os duques ocupaban o nivel máis alto na escala nobiliaria.

Posteriormente, coa Capitular de Quierzy, converteuse en hereditario, pasando de pais a fillos.

No século XIX, coa abolición dos dereitos señoriais perderon a súa autoridade e poder, aínda que en moitos países conservouse o título por herdanza de forma honorífica e ás veces a súa riqueza e influencia.

O súa etimoloxía foi moi utilizada polos movementos de corte fascista do século XX, así o apelativo "Il Duce" utilizado polo ditador Benito Mussolini é unha derivación da voz Dux/duce. O equivalente xermano “Der Führer” (o guía, o líder) é unha tradución do mesmo termo. "El caudillo", título que se concedeu a si mesmo o xeneral Francisco Franco (se ben proveniente do latín *capitellum*) é unha equivalencia destes termos, todos eles orixinados no concepto Dux (duque) “o que guía desde a fronte”

## Uso actual 
Hoxe en día, coma calquera outro título nobiliario, non ten máis valor có simbólico.

## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Arquiduque
* Gran Duque
### Ligazóns externas 
* Títulos nobiliarios (en castelán)
461

## Acontecementos 
*

## Nacementos 
*

## Mortes 
* Maiorano, emperador romano, asesinado en Hispania.
* Papa León I.

## Outros 
*

Historia ano a ano
Timo Glock

**Timo Glock** nado en Lindenfels o 18 de marzo de 1982, foi un piloto de Fórmula 1 alemán, que pilotou nos equipos de Fórmula 1 Jordan, Toyota, Virgin Racing e Marussia F1. Terminou 10º no Campionato de Pilotos en  e , anotando tres podios.

Logo de abandonar a Fórmula Un en , Glock converteuse nun piloto de fábrica para BMW na Deutsche Tourenwagen Masters, pilotando para BMW Team MTEK, e logrou o seu primeiro podio DTM no Red Bull Ring, e unha primeira vitoria no final da tempada en Hockenheimring.

## Inicios 
Glock comezou a súa carreira de motorsport en 1998 á idade de 15 anos. Gañou varios campionatos de karting así como o BMW ADAC Formula Junior Cup no ano 2000 e o Fórmula BMW Fórmula BMW ADAC en 2001. Na súa primeira tempada de Fórmula 3 en , terminou terceiro na clasificación para ser o mellor novato do ano. En 2003, competiu na Fórmula 3 Euroseries, gañando tres carreiras e anotando outros tres podios, que foron suficientes para colocalo na quinta posición no campionato.

## Fórmula Un 
### Jordan (2004) 
Glock asinou como piloto de probas da Fórmula 1 de 2004 e fixo a súa debut na Fórmula Un no Gran Premio do Canadá no que substituíu a Giorgio Pantano, quen tivo unha disputa contractual con Jordan. Terminou 11º, pero finalmente foi 7º logo da descualificación dos Williams e os Toyota e anotou dous puntos no seu debut.

Terminou a tempada con Jordan, substituíndo a Pantano nas tres últimas carreiras. O patrocinio de Glock con Deutsche Post axudou a traer de volta as cores de DHL a Jordan.

## Champ Car 
### 2005 
En 2005, Glock levou a súa carreira aos Estados Unidos, competindo na Champ Car World Series co equipo Rocketsports de Paul Gentilozzi. serie Champ Car co equipo de Rocketsports (Paul Gentilozzi). O seu mellor resultado foi o segundo lugar no Circuíto Gilles Villeneuve no Molson Indy Montreal no Canadá, onde foi derrotado por Oriol Servia. Nas últimas voltas da carreira, Glock conservou a vantaxe sobre Servia, ao saltarse a chicane de final da pista. Glock foi obrigado a deixarse pasar polos funcionarios de Champ Car, e deixar que Servia tomara a dianteira.  Glock terminou oitavo na clasificación final dos puntos da tempada e gañou o Premio ao Novato do Ano da Champ Car World Series.

## Retorno á Fórmula 1 
### Toyota (2008–2009) 
### Virgin (2010–2011) 
### Marussia (2012) 
## Rexistro de carreiras 
### Traxectoria profesional 
 Como Glock era un piloto invitado non podía puntuar.

### Resultados completos na Fórmula Un 
(Chave) As carreiras en letra grosa indican **pole position**; as carreiras en *cursiva* indican *volta rápida*.

(‡) No Gran Premio de Malaisia de 2009 outorgaronse a metade dos puntos, xa que completouse menos do 75% da distancia de carreira.

## Notas 
## Ligazóns externas
462

## Acontecementos 
* Teodorico II, rei dos visigodos, fracasa no intento de tomar Arles, mais asalta e captura Narbona.

## Nacementos 
* Anicia Xuliana, filla do emperador romano Anicio Olibrio.

*

## Mortes 
*

## Outros 
*

Historia ano a ano
283

## Acontecementos 
200px|miniatura|Efixie de Caro, nunha moeda
* 17 de decembro - Iníciase o pontificado de Caio (até 296).
* Xullo - Caro emprende unha campaña en Mesopotamia, contra os persas, asediando Ctesifonte, a súa capital. Falece de repente. Os seus fillos, Carino e Numeriano, sucédono no trono imperial.

## Nacementos 
*

## Mortes 
* Eutiquiano, pontífice romano.

## Outros 
*

Historia ano a ano
282

## Acontecementos 
* Caro, xefe da garda pretoriana imperial, é proclamado emperador romano por ela, a seguido do asasinato de Probo.

## Nacementos 
*

## Mortes 
* Probo, emperador de Roma (n. 237), asasinado preto de Sirmium, posibelmente por orde do seu sucesor Caro.

## Outros 
* Historia ano a ano
237

## Acontecementos 
*

## Nacementos 
* Probo, futuro emperador romano (m. 282).

## Mortes 
*

## Outros 
* Historia ano a ano
Alegranza

**Alegranza** é un dos illotes do Arquipélago Chinijo, ao norte de Lanzarote, a beiras do océano Atlántico. Administrativamente pertence ao concello lanzaroteño de Teguise, na provincia das Palmas, Illas Canarias, España.

## Descrición
miniatura|esquerda|Fotografía de satélite da illa Alegranza
Forma parte do Parque Natural do Arquipélago Chinijo e da Reserva Integral dos Illotes. É a máis setentrional do arquipélago Chinijo e de todas as illas Canarias. Ten unha superficie de 10,30&nbsp;km², 2005) e non está habitada. O faro de Punta Delgada, na parte oriental do illote, foi declarado Ben de Interese Cultural o 20 de decembro de 2002.

A paisaxe está caracterizada, desde o punto de vista xeolóxico, pola presenza do grande edificio volcánico que constitúe a Caldera de Alegranza, cun cráter de 1,1&nbsp;km de diámetro e unha altura de 289 msnm.

A abundancia de pesca permite que aniñen moitas especies de aves. En Alegranza nidifica a pardela cincenta, alcanzando a maior densidade reprodutora das Canarias e de España. No illote tamén se achan as últimas parellas de aguia peixeira (*Pandion haliaetus*) do arquipélago canario.

No ano 2022 presentouse o estudo "First inventory of marine debris on Alegranza, an uninhabited island in the Northeast Atlantic", publicado no *Marine Pollution Bulletin*, sobre o lixo que chega ás costas da illa.

A illa pertence á familia Jordán-Martinón, que vive en Masdache (Lanzarote) e Tenerife.

## Notas 
## Véxase tamén
Goiáns

Como topónimo **Goiáns** pode referirse a:

;En Galiza
***Goiáns**, parroquia do concello de Carballo;
****Goiáns de Arriba**, lugar de dita parroquia;
****Goiáns do Rego**, lugar de dita parroquia;
***Goiáns**, parroquia do concello de Porto do Son;
***Goiáns**, lugar da parroquia de Lampón, no concello de Boiro;
***Goiáns**, lugar da parroquia de Luaña, no concello de Brión;
***Ponte Goiáns**, lugar da parroquia de Boiro, no concello de Boiro.

## Véxase tamén
### Outros artigos
Montaña Clara

**Montaña Clara** é un dos illotes do Arquipélago Chinijo, ao norte de Lanzarote, entre La Graciosa e Alegranza. Politicamente pertence ao concello lanzaroteño de Teguise, na provincia das Palmas, Illas Canarias, en España.

## Descrición e características 
220px|miniatura|left|Vista aérea
Forma parte do Parque Natural do Arquipélago Chinijo e da Reserva Integral dos Illotes. Do mesmo xeito que o resto das illas Canarias, a súa orixe é volcánica. O seu nome débese aos tons claros que toma o seu cono volcánico, o cal cobre gran superficie da illa.

O illote ten unha extensión de 1,33&nbsp;km², e a súa maior altitude está rexistrada na Mariana, con 256 msnm. Montaña Clara nunca estivo habitada de forma permanente.

A pesar da súa reducida superficie, trátase dun importante refuxio faunístico. Nela habitan especies como o falcón eleonor, a aguia peixeira, a pardela cincenta, a musaraña canaria ou o paíño calcamar (*Pelagodroma marina*), cuxa principal colonia de cría nas illas Canarias está neste pequeno illote.

## Propiedade
A illa é propiedade dos herdeiros de Mariano López Socas, quen comprou a illa en 1957, sendo entón alcalde do concello de Haría, en Lanzarote. En agosto de 2007 púxose no mercado a poxa cun prezo inicial de 9 millóns de euros. Aínda que se intentou chegar a un acordo co Estado para que este asumise a titularidade da illa, as negociacións foron infrutuosas. O 29 de agosto de 2007 fíxose público que o Goberno intentaría expropiar a illa, aínda que se procuraría chegar a un acordo amigable cos actuais propietarios.

## Notas 
## Véxase tamén
Roques de Anaga

Os **Roques de Anaga** atópanse na parte nordés da illa canaria de Tenerife, España. Pertencentes ao municipio de Santa Cruz de Tenerife, forman parte do Parque rural de Anaga. Integran así mesmo a rede europea Natura 2000.

Trátase de dous illotes de 10 hectáreas de superficie, o *de fóra* e o *de dentro*, este último unido a Tenerife por unha lingua de area visible durante a marea baixa. O Roque de Dentro é o máis grande, existindo no seu cume un bosque de dragos. No Roque de Fóra habita unha colonia de lagartos xigantes.

Ambos os roques serven de lugar de anidación para varias especies de aves mariñas. A navegación na zona dos roques é moi perigosa debido ás correntes mariñas e aos baxíos: destaca especialmente a *Baixa da Palometa*, unha formación rochosa mergullada que provocou varios naufraxios. Na zona dos roques son moi comúns as quenllas e os cetáceos.
Roque de Garachico

O **Roque de Garachico** é un illote canario localizado na costa norte da illa de Tenerife (España), pertencente ao municipio de Garachico. Cunhas 5 hectáreas de superficie, este espazo quedou protexido en 1987 coa denominación inicial de *Paraxe natural de interese nacional do Illote de Garachico*. En 1994 adoptou o seu nome actual de ***Monumento Natural do Roque de Garachico***.

O roque é unha formación xeolóxica volcánica de coadas basálticas que quedou illada debido ao retroceso da costa pola erosión mariña. A súa vexetación é escasa, cunha presenza maioritaria de cardones e tabaibas. As súas paredes constitúen un punto de nidificación e refuxio para diversas aves migratorias e outras que se atopan ameazadas como o pardela de Bulwer, a pardela pequena ou o paíño de Madeira.
Roque del Este

O **Roque do Leste** é un dos illotes do Arquipélago Chinijo, no océano Atlántico, ao norte de Lanzarote. Politicamente pertence ao concello lanzaroteño de Teguise, na provincia das Palmas, Illas Canarias, España.

## Descrición
Áchase uns 12&nbsp;km ao nordeste de Lanzarote, representando o punto máis ao leste do arquipélago canario. Do mesmo xeito que o resto das illas Canarias, a súa orixe é volcánica, presentando unha forma de L investida. Na súa escasa superficie destacan dúas alturas, situadas a ambos os extremos do illote: a maior, ao norte, posúe 84 m; a outra, ao sur, non alcanza máis de 63 m.

Roque do Leste forma parte do Parque Natural do Arquipélago Chinijo e da Reserva Integral dos Illotes. 

## Véxase tamén
Roques de Salmor

**Roques de Salmor** é un espazo natural das Canarias situado na illa de El Hierro, catalogado como Zona de especial protección para as aves.

Situado no municipio de Frontera, este espazo de 3,5 hectáreas está constituído por unha área litoral de peculiares relevos costeiros (o Roque Grande, de 100 metros de altura e o Roque Pequeno), onde se atopan especies en perigo de extinción, como o petrel de Bulwer, paíños, pardelas, perenquén... e o endémico lagarto xigante do Hierro.
S'Espalmador

'''S'Espalmador''' é unha illa balear situada ao norte da illa de Formentera e ao sur de Eivisa, que forma parte das Illas Pitiusas. Depende do municipio de Formentera e da parroquia de Sant Ferran de ses Roques, e está incluída no Parque Natural de ses Salines.

O nome da illa provén do verbo «espalmar», que se refire ás labores de limpeza e mantemento das embarcacións que se facían nas calas protexidas da illa.

## Xeografía 
Cuns 2&nbsp;km² de superficie, ten aproximadamente 2.925 m de lonxitude e 800 m de anchura, sendo a illa máis grande das illas deshabitadas das Pitiusas. Está rodeada doutras illas menores: des Porcs, sa Torreta, Casteví e s'Alga.

250px|miniatura|left|Praia de S'Alga, vista de norte a sur.
A illa ten forma alongada de norte a sur. A punta des Pas, ou de ses Savines, é o seu extremo meridional e máis oriental separado da punta des Borronar da península des Trucadors por un brazo de auga de 50 metros de ancho e 2 metros de profundidade. Segundo as condicións das correntes de auga, es Pas pódese cruzar camiñando. En determinadas épocas chegou a estar unido fisicamente a Formentera por unha lingua de area de pouca ou nula profundidade. Cando a marea está baixa pódese ir andando a través do chamado paso des Trocadors, aínda que as correntes da zona (en ocasións bastante importantes) fan totalmente desaconsellable esta práctica.

A súa costa é acantilada, exceptuando unha cala ao sur e outra, máis pequena, ao noroeste, que, por estar protexida por un pequeno illote, a Illa de Sa Torreta, constitúe un lugar ideal para o refuxio de embarcacións. Tamén contén unha pequena lagoa que é utilizada polos visitantes para tomar baños de lodo. As súas praias son de auga transparente e de area branca.

## Historia 
Existen restos de instalacións púnicas non escavadas que indican que existiu un asentamento entre os séculos III e I a.C. Nun promontorio ao norte da illa hai un xacemento arqueolóxico que podería ser unha vila romana.

Durante os séculos XVI e XVII, cando Formentera estaba practicamente despoboada, s'Espalmador foi escenario dalgúns episodios bélicos entre piratas e eivisencos.

Despois da repoboación de Formentera, os recursos de s'Espalmador eran aproveitados a través da pesca e a extracción de *marès*, unha rocha sedimentaria balear. Durante o século XX foi un punto estratéxico para o tráfico de produtos de contrabando.

Ao norte de s'Estanyol hai unha casa tradicional, chamada Can Vidal, que foi habitada desde o século XIX. En 1927 a illa foi comprada polo empresario mataroní Bernard Cinnamond James. Construíronse vivendas no Racó de S'Alga, ao norte da praia de S'Alga, cun oratorio dedicado a San Bernardo. Na actualidade é unha residencia de verán e a illa é propiedade dos seus descendentes.

## Véxase tamén 
### Outros artigos 
*S'Espardell
*Illas Pitiusas

### Ligazóns externas 
* Entrada na Enciclopèdia d'Eivissa i Formentera
Illa do Rei, Menorca

A **illa do Rei** é un illote do porto de Maó, situado diante da vila de Es Castell (ao sur) e de Cala Llonga (ao norte), en Menorca.

Debe o seu nome ao desembarcou do rei Afonso III no ano 1287, cando chegou para conquistar a illa aos musulmáns.

Está caracterizada pola silueta das ruínas do antigo hospital militar, construído polos ingleses no século XVIII. Durante a dominación británica chamoulla *Bloody Island* (illa sanguenta) polas súas funcións de hospital. O recinto funcionou ata mediados do século XX, cando foi abandonado e iniciouse unha profunda decadencia. Actualmente, a través da asociación de ''Amics de l'Illa de l'Hospital* (Amigos da Illa do Hospital), estase recuperando o illote e está previsto que os labores finalicen en 2011, cun orzamento de 3,5 millóns de €.

Tamén se conservan aínda os restos dunha basílica paleocristiá do século VI.

Neste illote vive unha lagarta endémica, a *Podarcis lilfordi balearica''.
Illa d'en Colom

A '''Illa d'en Colom''' é un illote de 58 Ha, separado uns 200 metros da costa nordeste da illa de Menorca, nas Illas Baleares. Antigamente utilizouse como lazareto. Unha parte utilizouse para o cultivo; tamén se intentou a explotación dunha mina de chumbo.
É propiedade da familia Roca (natural de Maó) desde 1904, cando don Antonio Roca i Várez a adquiriu nunha poxa. Na actualidade (2005) forma parte do parque natural da Albufeira des Grau.

## Flora e fauna
[200px|miniatura|[Tamarindos da Illa d'en Colom.]] 
A vexetación está formada pola comunidade de *Launaea cervicornis*, especie que forma pequenos coxinetes espiñentos. Entre as plantas máis interesantes destaca o arbusto endémico *Daphne rodriguezii* que abunda no illote.

O tamarindo (*Tamarix africana*) é outra planta bastante característica da illa. Trátase dunha especie de arbusto de orixe africana situado na praia dos Tamarindos, á que dá nome. Cada arbusto pode chegar a adquirir unha altura de 6 metros e un diámetro de 1´3 metros, e en xeral teñen máis de 100 anos de antigüidade. A distribución inicial destes arbustos parece que seguia a de dúas fileiras, pero esta característica foi desaparecendo cos anos e a alteración natural das dunas.

En canto á fauna, a illa de Colón conta con numerosas aves mariñas. Destacan o corvo mariño xigante e o corvo mariño emplumado, a pardela furabuchos (*Puffinus puffinus*) e a pardela cincenta (*Calonectris diomedea*). Destacan tamén o miñato real (*Milvus milvus*), a aguia peixeira (*Pandion haliaetus*) así como dúas especies de falcóns. Polo que se refire á fauna terrestre, destaca unha variedade endémica da lagarta das Gimnesias, a *Podarcis lilfordi brauni* de cor azul.
Afonso Carrasco Rouco

miniatura|Escudo de Alfonso Carrasco Rouco

**Alfonso Carrasco Rouco**, nado o 12 de outubro de 1956 en Vilalba, é un crego católico e bispo de Lugo.

## Traxectoria 
Alfonso Carrasco é sobriño de Antonio María Rouco Varela, arcebispo de Madrid, e ordenouse sacerdote en abril de 1985. Estudou filosofía na Universidade de Salamanca e licenciouse e doutorouse en teoloxía na Universidade de Friburgo (Suíza). Logo realizou traballos de investigación na Universidade de Múnic e regresou a Madrid, onde ocupou cargos na Conferencia Episcopal Española, onde é membro da comisión teolóxica para a doutrina da fe.

O 30 de novembro do 2007 foi nomeado bispo de Lugo, en substitución de Xosé Gómez González, xubilado ao chegar aos 75 anos.
Garraitz

A **Illa de Garraitz** (*Garraitz Uhartea, Illa de San Nicolás*) é unha illa española que se atopa xusto en fronte do porto da vila de Lekeitio (Biscaia) e ten 6'5 hectáreas. Está parcialmente unida a terra firme por un dique construído para evitar que os sedimentos da ría entren no porto, pero só emerxe na baixamar; tamén se pode abordar pola praia cando a marea está moi baixa, polo que só durante estes períodos pódese acceder á illa, que se converte entón nun tómbolo. Esta é abrupta, cuberta de matogueira con algúns piñeiros que lle dan a súa característica aparencia e carente de calquera construción, aínda que no pasado debeu existir algunha pequena ermida, como testemuña a toponimia.
Illa de Santa Clara

A **Illa de Santa Clara** (*Santa Klara uhartea* en éuscaro) é unha illa española situada na provincia de Guipúscoa (País Vasco). Trátase dun illote de 5'6 hectáreas situada no centro da baía da Concha (Donostia) e que alcanza os 48 metros de altitude, sendo bastante escarpada debido ás súas reducidas dimensións.

A illa de Santa Clara é un ben de dominio público de titularidade municipal, cedido polo Estado español ao Concello de Donostia en virtude de Decreto de 31 de outubro de 1968.

Posúe un embarcadoiro e unha pequena praia que só aparece coas baixamares e que, con todo, conta con servizo de socorrismo, duchas e ata quioscos de tempada, debido ao gran número de persoas que no verán se achegan a esta illa (comunicada durante o verán co porto de San Sebastián mediante un servizo regular de barco). Á parte do pequeno peirao e as dotacións asociadas ao período estival, a única construción do illote é un faro que se ergue na súa cima. A finais do século XVI foron trasladados á illa os contaxiados pola peste que nesa época arrasaba á capital guipuscoana.
Hixinio Puentes

**Hixinio Puentes Novo**, nado no Porto do Barqueiro (Mañón) en 1952, é un mestre de profesión e investigador da historia do seu concello, escritor e autor de diversos estudos relacionados co mundo do mar. Desde 2022 é cronista oficial de Mañón.

## Traxectoria 
Como escritor, trata temas de novela e investigación histórica, en lingua galega e castelá. Como investigador destacan os seus estudos sobre a costa norte de Galiza como o centrado nos naufraxios acontecidos na provincia marítima de Ferrol ou sobre a galerna de 1961. Colabora en publicacións como a revista de estudos locais *Terras do Ortegal*, onde publico "A gavela das Grañas no primeiro terzo dó século XIX".

En base aos seus méritos e concentración de investigación no seu concello, en 2015 foi proposto no pleno da Corporación como Cronista Oficial do concello de Mañón por parte do grupo municipal do PSOE, sen que o PP, que goberna o municipio hai anos levase adiante a proposta. En 2018 a asociación Nordés reiterou a solicitude, que tampouco tivo resposta. En xuño de 2021 o PP e o PSOE acordaron o seu nomeamento, de xeito que finalmente en decembro do mesmo ano foi nomeado como cronista oficial, se ben non tomou posesión do cargo ata o 7 de xaneiro do ano seguinte, 2022.

## Obra 
### Narrativa 
* *O bandido Casanova* (Xerais, 2000).
* *Aguillóns de Ortegal* (Xerais, 2005). Novela que dá conta, en forma de relato autobiográfico, do mariñeiro Fonseca.
* *Monbars, o Exterminador* (Xerais, 2006). É unha novela ambientada no século XVII que ten como protagonista o pirata francés do mesmo nome. 
* *A do vinte e un* (Sotelo Blanco, 2010).
* *Winnipeg* (Xerais, 2013). Na que recrea a historia de Manuel Pita Armada.

### Ensaio 
* *Os naufraxios da Galicia norte. I e II*, (Edicións Lea, Santiago, 2003, 2005).
* *A galerna de 1961* (Edicións Lea , 2006), ISBN 84-95444-64-X
* *Matrícula de Bilbao*. Investigación sobre grandes buques bilbaínos.

## Premios 
* Premio Pastor Díaz no 1999, por *O bandido Casanova*.
* Accésit do Premio de Xornalismo David Fojo no 1999, cunha serie de artigos publicados en *La Voz de Ortigueira*.
* Premio Eixo Atlántico de narrativa galega e portuguesa en 2006, por *Monbars, o Exterminador*.
* Premio Vicente Risco de Creación Literaria no 2009, por *A do vinte e un*.

## Notas
Acción (finanzas)

[dereita|miniatura|Acción de [Editorial Galaxia, 1955.]]

Unha **acción** é cada unha das partes alícuotas nas que se divide o capital social dunha sociedade anónima, é un título de renda variable que confire ao titular o carácter de socio e unha serie de dereitos que deben estar estipulados nos estatutos da sociedade que as emite. Os estatutos determinarán a porcentaxe mínima de capital necesario, tanto para estar representado como para exercer o voto, cabendo a posibilidade de todos os xeitos do agrupamento de accións e accionistas para acadar os mínimos esixidos nos estatutos. Outro dos dereitos que confire a titularidade de accións é o de participar no repartimento de beneficios anuais (ou extraordinarios cando os houber) proporcionalmante ás accións que se posúan.

A diferenza entre unha acción e un bono ou obriga radica en que coa acción se é dono dos activos da empresa, mentres que no caso de posuír un bono ou obriga soamente se adquire parte da débeda da empresa ou entidade emisora. No caso dos bonos ou obrigas, se é un acredor desa empresa, e se ten dereito á devolución da débeda cos seus xuros. Son investimentos en renda fixa. Porén, no caso da acción se é propietario da devandita empresa, con maior risco de perda do investimento se o negocio vai mal, así como maior marxe de ganancia se vai ben.

## Clases de accións 
Existen diversas clases de accións segundo os beneficios e dereitos que incorporan, ou segundo a parte do nominal que se debe desembolsar ou non.
* Accións desembolsadas: son as pagadas totalmente no momento da súa adquisición.
* Accións liberadas (total ou parcialmente): son as que non teñen que ser aboadas polo accionista, xa que a sociedade o fai con cargo á parte de reservas que son, deste xeito, capitalizadas.
* Accións con prima: son as que teñen un valor de emisión superior ao valor nominal.
* Accións en carteira: son as que forman parte dunha emisión pero que non foron subscritas.
* Accións preferentes ou privilexiadas: son aquelas que incorporan algún dereito de tipo económico como, por exemplo, preferencia na subscrición de novas ampliacións de capital, no repartimento de beneficios, ou que incorporan un tanto fixo de retribución.
* Accións de voto limitado: son aquelas que só confiren o dereito a votar en certos asuntos da sociedade, determinados no contrato de subscrición de accións correspondentes, non son máis que unha variante das accións preferentes. 
* Accións sindicadas: son as que forman parte dun grupo determinado de accionistas que acordan como bloque co paquete accionarial conxunto.

## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* New York Stock Exchange

### Ligazóns externas 
* A acción máis antiga conservada.   e