Toupa ibérica

A **toupa ibérica** (*Talpa occidentalis*) é unha especie de mamífero soricomorfo da familia Talpidae endémica do oeste e centro da Península Ibérica que vive comendo vermes e miñocas baixo terra. A toupeira adóitase atopar en praderías, cultivos regados e terreos de bo solo orgánico. Tamén habita bosques de chopos, freixos e olmos.

## Características 
Diferénciase da toupa europea polo seu menor tamaño, por ter os ollos totalmente tapados polo pelo, un cranio máis alongado e estreito, e polos pelos brancos que cobren as poutas e mailo fociño. A cola é curta e atópase cuberta de pelo, as súas poutas son grandes. O fociño é cónico e con longos bigotes (vibrisas) que, ao igual cós pelos das poutas, serven para detectar vibracións e apalpar.

## Historia natural 
É unha especie escarvadora que, como o seu parente europeo habita en lugares con solo profundo que non sexa nin moi pedregoso, areoso ou encharcado. Áchase con frecuencia en praderías e pasteiros. No sur da súa área de distribución está restrinxido ás zonas montañosas. Aliméntase de invertebrados, sobre todo de miñocas. Considérase unha praga que dana os pasteiros, sendo perseguido polos agricultores.

## Sinonimia 
As formas máis comúns da lingua estándar son *toupa* e *toupo*, pero existen numerosas variantes dialectais: *teipa*, *teipe*, *teupa*, *tiopa*, *tiopo*, *topia* e *toupeira*.

Tamén existen numerosas denominacións para as moreíñas de terra que forma na superficie da terra: *toupeira* (a máis común), *teipeira*, *teipoeira*, *teipueira*, *teupoeira*, *tiopeira*, *tiupeira*, *topieira*, *toupeiro*, *toupiñeira* ou *tupieira*.

## A toupa na cultura popular 
A pesar da aparente torpeza deste animal, matar unha toupa resulta extremadamente difícil porque perciben as vibracións das nosas pisadas no chan. Por iso crese que a persoa que é quen de matar unha coa man adquire poderes máxicos (ou ben é que xa os tiña, e por iso puido facer tal cousa). Así, os médicos-etnógrafos Jesús Rodríguez López e Víctor Lis Quibén recolleron a crenza de que esa persoa será capaz de cura-la dor de moas con só toca-la cara coa man; ou que pode cura-los cólicos fregando no ventre coa man. Contan que unha curandeira de Cualedro (Ourense) tiña a virtude de bendici-los *coxos* (ou herpes), que adquiriu matando tres toupas de tres puñadas.

Tamén recolleu Lis Quibén a crenza de que, para cura-lo *fogo ardente* ou *fogo de san Antón* , en Agolada (Pontevedra) recollían terra de nove toupeiras e mesturábana cun pouco de unto de porco branco, obtendo unha pasta coa que facían cruces na cara do enfermo á vez que recitaban certos ensalmos.

### Locucións 
O feito de teren os ollos atrofiados deu lugar na lingua común a numerosas expresións. Tamén foron fonte metafórica os seus hábitos subterráneos:
* *Andar por baixo do chan coma as teupas*: andar ás agachadas, escondendo algo.
* *Beber máis que unha toupeira*: beber moito (deriva da imposibilidade real de inundar unha toupeira, por máis auga que se lle bote).
* *Cambia-los ollos polo rabo, coma a toupa*: facer un negocio ruinoso, cambiando algo bo por outra cousa claramente peor. ¡*Parvo, ti fas coma a toupeira, que cambiou os ollos polo rabo*!
* *Cego coma a toupa / toupeira*: cego de todo. Tamén en castelán: *Más ciego que un topo*, e italiano: *Cieco come la talpa*.
* *Estar coma unha toupa / un toupo*: úsase tanto en sentido recto: non ver nada case nada; como en sentido figurado: non darse un conta do que pasa ó seu redor (dise, como tal, dos mamorados).
* *Ir para o / pró ceo das toupas*, *ir logo pró ceo das toupas*: morrer.
* *Ir pra baixo do chan coma as teupas*: frase que anuncia a inminente morte de alguén.
* *Ser unha toupa*: ser torpe, ser un manazas.

### Adiviñas 
* *Atoupo un home no camiño/ todo vestido de mouro,/ nin é home nin mullera/ que é o que xa dixera*. (a toupa)
* *Atóupoo pola mañá/ todo vestido de mouro,/ nin é cura nin é frade,/ é o que che digo primeiro*. (a toupa)
* *Esburata nas leiras,/ esburata nos prados/ e amontulla a terra/ onda os valados*. (a toupa)
* *Fura como unha toupeira e non é toupeira, luce como a prata e non o é*. (a rella do arado)
* *Nin é frade/ nin é crego/ e sempre/ viste de negro*. (a toupa)
* *¿Que é unha cousiña cousa?/ relampra como a prata/ e foza coma a toupa/ e toupa non é*. (a rella do arado)
* *Reloce como a prata/ e prata non é;/ foza coma unha teipa/ e teipa non é./ ¿Que cousa é?* (a rella do arado)

### Outros 
O lugar da Toupeira (San Pedro de Cea, Vilagarcía de Arousa) ten o seu topónimo relacionado con este animal.

## Galería de imaxes 

Ficheiro:Maulwurf Bau-drawing.jpg|Galerías
Ficheiro:Heubach mole.jpg|Alimentación
Ficheiro:Map of range mole.jpg|Distribución mundial da toupa europea. A súa distribución na Península coincide co límite de distribución da **toupa ibérica**, polo que non acostuman cohabitar.
Ficheiro:Krticin_rad.JPG|Toupeira
File:Toupeiras.JPG|Toupeiras

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* GARCÍA GONZÁLEZ, C. (1985): *Glosario de voces galegas de hoxe*. Verba. Anuario Galego de Filoloxía. Anejo 27. Secretariado de Publicacións da Universidade, Xunta de Galicia, Santiago de Compostela.
* GÁRFER, J.L. e FERNÁNDEZ, C. (1984): *Adivinancero popular gallego*. Taurus, Madrid.
* LIS QUIBÉN, V. (1980): *La Medicina Popular en Galicia*. Madrid 1949 (reed. Akal, Madrid).
* RIVAS QUINTAS, E. (1978): *Frampas. Contribución al Diccionario Gallego*. Ed. Ceme, Salamanca.
* RODRÍGUEZ, F. J. (1863): *Diccionario gallego castellano*, edición preparada por Antonio de la Iglesia González, A Coruña. (Citado polo *Diccionario de Diccionarios*, 2003).
* RODRÍGUEZ LÓPEZ, J. (1974): *Supersticiones de Galicia y preocupaciones vulgares*. Ed. Celta, Lugo.