Medio soberano

O **medio soberano** é unha moeda de ouro británica cun valor equivalente a media libra esterlina. Emitiuse por primeira vez na súa forma actual en 1817, como moeda circulante, e desde 1980 a *Royal Mint* cuñouna case todos os anos xa como moeda de coleccionismo ou de investimento.

O medio soberano e o soberano británicos teñen a súa orixe nunha moeda inglesa do mesmo nome introducida orixinalmente en 1544 por Henrique VIII, cuxa emisión se interrompera en 1604. En 1817, como parte da Gran Recuñaxe, Xurxo III introduciu os novos soberanos, xunto cos seus múltiplos e divisores.

O medio soberano moderno cuñouse na maioría dos anos e circulou amplamente ata 1926. A partir deste ano, á parte das emisións especiais para os anos de coroación, a produción ordinaria suspendeuse ata 1980. Desde entón, a *Royal Mint* segue a emitir medios soberanos exclusivamente para o coleccionismo numismático e para investimento, mais non para a circulación.

A tipoloxía desta moeda baséase nunha imaxe do monarca reinante no anverso e, no reverso, ou ben as armas reais do Reino Unido ou ben o clásico deseño de San Xurxo e o Dragón, creado por Benedetto Pistrucci e utilizado por primeira vez no soberano en 1817 e no medio soberano en 1893.

Ademais de cuñarse en Londres, produciuse tamén nas cecas coloniais australianas e surafricana.

## Moeda inglesa (1544-1604) 
Henrique VII (1485-1509) revitalizou a economía de Inglaterra logo da Guerra das Dúas Rosas. En 1489, introduciu o soberano como moeda de ouro, que valorou en vinte xilins. Antes desta nova moeda, as únicas de ouro que se emitían eran o *angel* e o medio *angel*.

Hnrique VII deixoulle un gran tesouro —o equivalente moderno duns 375 millóns de libras— ao seu sucesor Henrique VIII (1509-1547). A riqueza herdada esvaeuse por mor do extravagante estilo de vida de Henrique VIII e aos gastos de guerra que supuña manter unha reivindicación sobre Francia. Estes gastos conduciron á repetida desvalorización da moeda durante o reinado de Henrique.

O medio soberano inglés introduciuse como parte da terceira emisión de moedas de Henrique VIII, en 1544, degradando aínda máis a moeda. No seu anverso representouse o rei coroado, sentado no seu trono e sostendo o seu orbe e o seu cetro, en tanto que no reverso aparece un escudo real coas armas de Francia e de Inglaterra, sostido por un león e un dragón. Os títulos de Henrique como rei rodean os deseños en ambas as faces, e HR (por HENRICUS REX, "Henrique o Rei") aparece no exergo do reverso.

A nova moeda continuou cuñándose durante o reinado do fillo e sucesor de Henrique VIII, Eduardo VI (1547-1553), inicialmente cos deseños do reinado anterior e máis tarde cunha nova representación de Eduardo sentado no trono.

O medio soberano inglés cuñouse novamente baixo Xacobe I (1603-1625 en Inglaterra) a partir de 1603, e presenta un retrato do rei no anverso e un escudo coroado no reverso. O escudo de armas que aparece na cuñaxe de Xacobe I presenta os leóns de Inglaterra no primeiro cuartel, o de Escocia no segundo, a arpa de Irlanda no terceiro e as flores de lis de Francia no cuarto. A lenda da moeda proclama a Xacobe como rei de Inglaterra, Escocia, Irlanda e Francia, en tanto que a lenda do reverso reza EXVRGAT DEVS DISSIPENTVR INIMICI ("Que Deus se erga e os seus inimigos sexan dispersados"), do salmo 68:1. As letras I e R, de IACOBIS REX ("Xacobe rei") flanquean o escudo. Estes medios soberanos emitíronse en moi pequenas cantidades.

En 1604, Xacobe I reduciu o peso da moeda de ouro e, en consecuencia, cesou a cuñaxe dos dos medios soberanos, O medio soberano rebautizado foi substituído despois pola media guinea. Logo da derrota final de Napoleón na batalla de Waterloo (1815), o Parlamento do Reino Unido, mediante a Lei da Moeda de 1816, situou oficialmente a Gran Bretaña no padrón ouro, polo que se definiu a libra como unha cantidade determinada dese metal. Case todos os oradores que interviñeron no debate parlamentario apoiaron a creación dunha moeda de vinte xilins, no canto de seguir utilizando a guinea, valorada en vinte e un xilins. Unha das razóns para a introdución da moeda de ouro baseada no soberano foi que o valor deste, igual a unha libra esterlina, era máis conveniente que o da guinea. No entanto, a Lei da Moeda non especificaba que moedas específicas debía cuñar a Casa da Moeda.

### Xurxo III (1760-1820) 
Un comité do Consello Privado recomendou a emisión de moedas de ouro de dez xilins (medio soberano), vinte xilins (soberano), dúas libras e cinco libras, o que foi aceptado o 3 de agosto de 1816 por Xurxo —que actuaba como príncipe rexente, ante a incapacidade mental do seu pai, Xurxo III (1760-1820)—. O soberano moderno, co coñecido deseño do escultor italiano Benedetto Pistrucci do San Xurxo matando o dragón, foi proclamado como moeda en 1817, e a súa cuñaxe comezou ese mesmo ano. Pola súa banda, o seu divisor, a moeda de medio soberano, no canto do deseño de Pistrucci levaba no seu reverso un escudo das armas reais, gravado por William Wyon, probablemente baseado nun deseño anterior de Pistrucci, aínda que o numismático Howard Linecar afirmou que Wyon tamén era responsable da modelaxe.

O escudo desta primeira emisión do medio soberano era unha nova versión do escudo real, Os reis de Gran Bretaña tamén gobernaron Hannover entre 1714 e 1837; as armas de Hannover representaban os escudos de armas de Brunswick, Luneburgo e Celle.

Segundo o historiador da *Royal Mint* Kevin Clancy, no seu libro sobre a historia do soberano:

O medio soberano, proclamado moeda de curso legal o 10 de outubro de 1817, converteuse na moeda de ouro máis pequena de uso ordinario. En 1819 emitíronse poucas moedas de ouro por mor da proposta de que o ouro se retivese no Banco de Inglaterra e só se emitise en lingotes por valor de 233 libras, plan que non prosperou.

### Xurxo IV (1820-1830) 
O primeiro tipo do medio soberano cuñado durante o reinado de Xurxo IV (1820-1830) presenta no anverso o seu retrato gravado por Pistrucci, cunha coroa de loureiro, e un escudo coroado adornado no reverso, deseñado por Johann B. Merlen. o que facilitaba que os defraudadores bañasen en ouro este último para o facer pasar doadamente polo medio soberano.

A seguinte vez que se cuñou o medio soberano, en 1823, presentaba xa unha versión máis sinxela do escudo no reverso, deseñada tamén por Merlen, emparellada no anverso co retrato de Xurxo realizado por Pistrucci. Esta segunda versión cuñouse tamén en 1824 e 1825. Mais o monarca non estaba satisfeito co seu retrato, e o deseño do busto de Pistrucci foi substituído a partir dalgunhas moedas de 1825 por un gravado por William Wyon, baseado nunha obra de Francis Chantrey. Pistrucci negárase a copiar a obra de Chantrey e non volveu participar no deseño de moedas da serie do soberano. Introducíronse tamén cambios no reverso, cunha versión máis ornamentada do escudo, que se cuñou todos os anos ata 1829, aínda que os cuñados este último ano amosan a data de 1828. Con todo, coñécese un medio soberano con data de 1829, na colección do Museo Ashmolean; trátase dunha das varias moedas recuñadas pola *Royal Mint* en 1891 a partir dos seus cuños orixinais, para subministrar á Biblioteca Bodleian pezas coas que encher as lagoas da súa colección numismática.

### Guillerme IV (1830-1837) 
Os medios soberanos non se emitiron para a circulación durante o reinado de Guillerme IV (1830-1837) ata 1834, aínda que se cuñaron algunhas moedas de proba en 1831 —con acabamento especial *proof*—. Tamén se emitiron en 1835, 1836 e 1837. O anverso presenta un busto de Guillerme IV coa cabeza descuberta, que foi gravado por William Wyon a partir dun modelo de Chantrey. O reverso é similar ás emisións posteriores de Xurxo IV, cun escudo coroado e un manto no reverso que foi modelado e gravado por Jean Baptise Merlen. É probable que o diámetro se reducise para que as ferramentas e os cuños para a moeda de catro peniques da serie Maundy puidesen utilizarse tamén para o medio soberano.

Os libros da *Royal Mint* deste reinado rexistran que se retiraron da circulación 120.000 exemplares do medio soberano de 1834, xa que o seu reducido tamaño facía que fose moi similar ao da antiga peza de sete xilins ou un terzo de guinea de Xurxo III, de inferior valor e que xa non era de curso legal. Por outra parte, ao ser unha fraude común bañar en ouro as pezas de seis peniques para os facer pasar por medio soberano, a partir do reinado de Guillerme os seis peniques pasaron a levar expreso o seu valor facial —nesta época ningunha outra moeda británica amosaba o seu valor facial—.

### Vitoria (1837-1901) 
A primeira emisión do medio soberano da raíña Vitoria (1837-1901) foi en 1838. A primeira serie de medios soberanos vitorianos, de 1838 a 1885, presenta no anverso un retrato xuvenil de vitoria realizado por William Wyon, emparellado no reverso cun reverso un escudo gravado por Merlen coas armas de Hanover omitidas, xa que Vitoria, como muller, non podía converterse en monarca de Hannover. Este primeiro modelo cuñouse na *Royal Mint* de Londres todos os anos desde 1838 ata 1885, agás en 1881 e 1882, por mor das obras de renovación da ceca londiniense. Nesta serie hai algunhas variantes derivadas de lixeiras oscilacións no tamaño da cabeza de Vitoria, así como na posición e no tamaño das lendas e a data na moeda. Nas moedas cuñadas entre 1863 e 1880 engadiuse un número de cuño no reverso, para que a Casa da Moeda puidese facer un seguimento do desgaste dos cuños. Segundo John Craig, no seu libro sobre a historia da *Royal Mint*, algunhas das variantes foron introducidas intencionadamente pola propia ceca, "para animar os numismáticos".

En 1851 descubriuse ouro en Australia, polo que os gobernantes e altos funcionarios coloniais solicitaron que se establecese alí unha ceca sucursal da *Royal Mint*. Logo da apertura da Casa da Moeda de Sydney en 1855, cuñáronse nela moedas de medio soberano a partir dese mesmo ano. Os medios soberanos de Sydney de 1855 a 1866 non tiñan o mesmo deseño que os producidos en Londres e, como a *Royal Mint* temía que non se cuñasen coa mesma pureza do ouro, indicaban como parte do seu deseño a súa orixe na Casa da Moeda de Sydney coa inscrición SYDNEY MINT, e carecían de curso legal en Gran Bretaña. e a partir de 1871 a ceca de Sydney pasou a utilizar nos seus reversos o mesmo deseño do escudo que se utilizaba en Londres.

Pola súa banda, en 1873 inaugurouse, tamén como sucursal da *Royal Mint*, a Casa da Moeda de Melbourne, que cuñou medios soberanos xa ese mesmo ano. Todas as cecas coloniais utilizaron cuños preparados en Londres e que logo eran transportados por barco ata as cecas sucursais, que incluían no reverso as correspondentes marcas de ceca —"S" de Sydney, "M" de Melbourne e "P" de Perth— como única diferenza, xa que as moedas eran exactamente iguais ás cuñadas en Londres.

A pesar de que o medio soberano se utilizaba máis na circulación que o soberano, Un posterior ministro de Facenda, Randolph Churchill, describiu o medio soberano como "esa pequena moeda malgastadora". Malia todo, o director da *Royal Mint* na época, Charles Fremantle, declarou en 1874 que o medio soberano era o máis conveniente como parte do cambio dado polo pagamento cun soberano".

A idea de utilizar prata no canto de ouro deu como resultado a introdución en 1887 do dobre florín, en competencia co medio soberano e máis barato de cuñar, mais esa moeda só durou catro anos. Tamén en 1887, déuselles un novo anverso ás moedas de prata e de ouro, incluído o medio soberano. Este cambio introduciuse co gallo da celebración do ano do Xubileu de Ouro da raíña, e a serie de moedas resultantes deuse en coñecer co nome de "moedas do Xubileu de Vitoria". O novo anverso, no que se colocou un segundo retrato da raíña, esta vez toucada por unha pequena coroa, foi deseñado por Joseph Edgar Boehm. O reverso presentaba outra versión do escudo de armas do Reino Unido, adornado e coroado, obra de Leonard Charles Wyon. 

Repetíndose o mesmo problema de épocas anteriores, como a moeda de seis peniques de prata da serie do Xubileu non levaba ningunha indicación escrita do seu valor e tiña o mesmo tamaño que o medio soberano, e bastante semellanza no deseño, produciuse unha ondada de fraudes por parte de quen douraba as moedas de prata para as facer pasar por medios soberanos; como consecuencia, xa durante o primeiro ano de emisión, 1887, aos seis peniques cambióuselles o reverso para facer que indicasen o seu valor, algo que se mantivo ata o cambio de modelo en 1893.

O sucesor de Churchill como responsable de Facenda, George Goschen, tardou en decidir se suspender a emisión do medio soberano, e finalmente decidiuse en contra. Non obstante, Goschen non era partidario do medio soberano, e non se cuñou ningún exemplar nas instalacións da *Royal Mint* en Tower Hill entre xuño de 1887 e febreiro de 1890. Non se cuñaron medios soberanos en ningunha ceca en 1888, e só Sydney os cuñou en 1889. En febreiro de 1890, Goschen, na súa declaración orzamentaria, gabouse de ter reducido temporalmente o que describiu como "a moeda máis cara do mundo".

O deseño do anverso de Boehm, que amosaba a Vitoria cunha coroa que se considerou demasiado pequena, resultou controvertido, e a Real Casa da Moeda estaba decidida a substituílo o antes posible. Para iso, nomeouse un comité asesor sobre o deseño de moedas, que recomendou utilizar tamén no medio soberano o deseño de Xurxo e o Dragón de Pistrucci que ata entón se utilizara no reverso dos soberanos. Para o anverso, utilizouse un novo deseño que representaba o terceiro retrato de Vitoria na moeda británica, un busto velado da raíña xa anciá, obra de Thomas Brock. As iniciais de Pistrucci, BP, que habitualmente se amosaban nos soberanos, non se achan neste novo medio soberano; Richard Lobel, no seu *Standard Catalogue of English and UK Coins de Coincraft*, comentou: "Como tería odiado isto o egoísta italiano, que escribiu o seu nome completo na coroa de 1818!". Os medios soberanos co anverso de Brock e o reverso de Pistrucci seguiron cuñándose ata 1901, ano da morte da raíña.

### Eduardo VII (1901-1910) 
Os primeiros medios soberanos do reinado de Eduardo VII (1901-1910) emitíronse en 1902 e a serie continuou ata 1910. No anverso da moeda figura o busto de Eduardo VII coa cabeza descuberta, obra de George William de Saulles, e no reverso, o Xurxo e o Dragón de Pistrucci. As moedas cuñáronse en Londres, e tamén nas cecas australianas de Melbourne, Perth e Sydney, coas marcas de ceca "M", "P" e "S", respectivamente..

A partir de 1908, a Casa da Moeda de Ottawa —máis tarde reconvertida en Casa da Moeda do Canadá, mais daquela aínda sucursal da *Royal Mint*— cuñou tamén moedas dun soberano, con marca de ceca "C", principalmente destinados á exportación, xa que alí non gozaban de aceptación para a circulación. Porén, nesta ceca non se cuñou a moeda de medio soberano.

### Xurxo V (1910-1936) 
Tras a morte de Eduardo VII en 1910, en 1911 emitíronse por primeira vez os medios soberanos coa efixie do novo rei, Xurxo V (1910-1936), con anverso deseñado por Bertram Mackennal e o reverso de Pistrucci, e a súa produción continuou ata 1915 en Londres, cando se interrompeu a súa cuñaxe.

Os derradeiros anos antes do comezo da primeira guerra mundial en 1914 foron testemuña dunha gran circulación de soberanos e medios soberanos, e durante os derradeiros días da crise de xullo que conduciu á guerra, moitos cidadáns cambiaron papel moeda por ouro. Ao que se iniciou a guerra, emitiuse decontado papel moeda con valores faciais de dez xilins e dunha libra para substituír as dúas moedas de ouro —o medio soberano e o soberano—, e malia non haber unha suspensión formal dos pagamentos en ouro, o Goberno promoveu a opinión de que solicitar o pagamento en ouro era antipatriótico. Malia todo, a produción de moedas de ouro nas cecas coloniais continuou, principalmente para a exportación. A produción de medios soberanos nas cecas australianas mantívose ata 1920, aínda que unicamente se cuñaron uns poucos despois de 1916, todos en Perth.

[esquerda|miniatura|270x270px|Ao comenzar a [Primeira guerra mundial|guerra en 1914, os medios soberanos foron substituídos por notas do Tesouro.]]

Os medios soberanos que se coñecen de 1918-P provocan desconcerto, xa que non hai rexistros que dean conta da súa cuñaxe en Perth ese ano: o máis probable é que se producisen en 1919 e en 1920, e logo se exportasen cun destino incerto, xa que se coñecen relativamente poucos exemplares.

Durante o reinado de Xurxo V houbo tamén cuñaxe de medios soberanos en Suráfrica, na Casa da Moeda de Pretoria —marca de ceca SA—. As únicas emisións do medio soberano alí producíronse en 1923, 1925 e 1926. A cuñaxe do primeiro ano foi de proba, mais a Ceca de Pretoria produciu as emisións de 1925 e 1926 para a circulación local —con tiraxes próximas ao millón de exemplares cada ano—, xa que os propietarios das minas insistiran en facer en ouro os pagamentos aos seus traballadores.

### Eduardo VIII (1936) e Xurxo VI (1936-1952) 
O medio soberano foi a única moeda de ouro que non se incluíu nos conxuntos de moedas de presentación con acabamento especial *proof* preparados en 1936 para o reinado de Eduardo VIII (1936-1936), xa que o soberano, o dobre soberano e o quíntuplo soberano si que figuraban.

Con data de 1937 cuñáronse os medios soberanos a nome do seu sucesor, Xurxo VI (1936-1952), coa cabeza descuberta do monarca no anverso, obra de Humphrey Paget e con San Xurxo e o Dragón no reverso, cumprindo así a tradición de cuñar todos os valores na serie de moedas de presentación dun novo monarca.

### Isabel II (1952-2022) 
Co mesmo propósito cuñouse o medio soberano novamente en 1953 para a filla e sucesora de Xurxo VI, Isabel II (1952-2022), cun retrato creado por Mary Gillick no anverso e o deseño clásico de Pistrucci no reverso, co gallo de coroación da raíña. Esta emisión non estaba concibida para a súa comercialización, senón que só se destinou ás coleccións reais e nacionais.

Aínda que xa non estaba en circulación, a moeda dun soberano emitírase en proba desde 1957, con acabamento especial *proof* para o coleccionismo, e desde 1979 para o investimento. Os responsables da *Royal Mint* decatáronse de que había un mercado para as moedas da serie dos soberanos e comezou a vendelas a coleccionistas a un prezo moi superior ao seu nominal e tamén ao do valor intrínseco do seu metal. Neste contexto, en 1980 emitíronse as primeiras pezas do seu divisor, o medio soberano, dispoñibles para o público a nome de Isabel II, con acabamento *proof*, e en 1982 empezaron a comercializarse como moedas de investimento.

De 1985 a 1997, excepto en 1989, cuñáronse medios soberanos en condición *proof* co terceiro retrato de Isabel II, creado por Raphael Maklouf. Moitos destes exemplares formaron parte dos xogos de presentación das moedas de ouro da serie do soberano. En 1989, cuñouse toda a serie de valores cun deseño especial de Bernard Sindall para conmemorar o 500 aniversario da moeda dun soberano. Sindall adaptou un deseño que amosa a raíña Isabel II entronizada, que el propuxera orixinalmente para o anverso da moeda dunha coroa do Xubileu de Prata de 1977, e colocou un escudo coroado encima dunha rosa dobre no reverso.

O cuarto retrato cuñado de Isabel, realizado por Ian Rank-Broadley, apareceu no medio soberano emitido de 1998 a 2015, emparellado na serie ordinaria co reverso do San Xurxo e o Dragón de Pistrucci. Inicialmente, as moedas cuñáronse unicamente en versión *proof* para coleccionistas, mais a partir do ano 2000 tamén estiveron dispoñibles con acabamento estándar, a modo de moedas de investimento.

Os reverso estándar de Pistrucci foi substituído en varias ocasións por outros especiais, con ocasión de diversas conmemoracións; a primeira vez  en 2002, para celebrar o Xubileu de Ouro de Isabel II, consistente nun escudo de armas coroado no interior dunha coroa vexetal, creado por Timothy Noad; e finalmente en 2012, con ocasión do Xubileu de Diamante de Isabel II, con outra interpretación moderna de Xurxo e o Dragón, creada por Paul Day.

Dentro da serie ordinaria, en 2009, nun intento de aproximar o máximo posible o deseño de San Xurxo e o Dragón ao aparecido por primeira vez no medio soberano en 1893, que permaneceron ausentes ata 2010, aínda que finalmente foron restauradas en 2011.

Con este cuarto retrato da raíña vixente nas moedas e o reverso de Pistrucci, a *Royal Mint* deu permiso para que en 2014 se producise na India unha emisión de moedas de medio soberano, con marca de ceca "I". Esta cuñaxe extraordinaria —a única ata a data que tivo lugar na India— levouse a cabo na compañía MMTC-PAMP, en Delhi, aínda que suxeita ao control de calidade da *Royal Mint*, e tivo unha tiraxe de 62.000 exemplares.

Por outra banda, en conmemoración dos antigos soberanos da época vitoriana cuñados na ceca australiana de Perth cando esta era unha ceca sucursal da *Royal Mint*, a moderna Casa da Moeda de Perth emitiu entre 2015 e 2017 moedas de investimento cun valor facial dobremente expresado como medio soberano e 15 dólares australianos, utilizando no deseño do reverso unha reinterpretación das primitivas moedas coloniais, aínda que coa inscrición PERTH MINT, e no anverso o cuarto retrato de Isabel II, creado por Ian Rank-Broadley.

Comezando coa emisión en versión *proof* de 2015 e continuando coa versión estándar de investimento de 2016, substituíuse novamente o busto real no anverso por outro cun quinto retrato de Isabel II, realizado por Jody Clark. Porén, os medios soberanos *proof* datados en 2016 presentaban un anverso cun retrato diferente da raíña Isabel realizado por James Butler, en conmemoración do 90 aniversario da raíña. Ademais, co gallo do 200º aniversario do soberano moderno en 2017, os medios soberanos *proof* dese ano presentaban un deseño evocador do soberano orixinario de 1817, co quinto retrato de Clark no anverso e o deseño de Pistrucci contido dentro dunha fita co lema da Orde da Xarreteira HONI SOIT QUI MAL Y PENSE no reverso, e a emisión estándar de investimento levaba unha marca privada co número 200, en lembranza do aniversario.

En 2022, a *Royal Mint* cuñou medios soberanos cun deseño de Noad no reverso que amosa unha interpretación das armas reais. Este deseño, utilizado tamén para o soberano e os seus múltiplos, utilizouse para conmemorar o Xubileu de Platino ou, o que é o mesmo, os 70 anos da ascensión ao trono de Isabel II. Esta foi a derradeira emisión do medio soberano en vida da raíña.

### Carlos III (desde 2002) 
Nese mesmo 2022, logo do falecemento de Isabel II, a *Royal Mint* emitiu moedas conmemorativas da serie do soberano, entre as que figura a de medio soberano, que conta nos seus anversos co primeiro retrato na moeda do seu fillo e sucesor, Carlos III, que se amosa sen coroa, creado por Martin Jennings, e nos reversos cunha interpretación das armas reais obra de Clark.

En 2023 emitíronse medios soberanos en conmemoración da coroación de Carlos III, cun busto coroado do rei no anverso tamén realizado por Jennings, e co deseño de Pistrucci no reverso.

En 2024, o retrato sen coroa de Carlos creado por Jennings combinouse co reverso de Pistrucci en cada un dos cinco valores faciais da serie do soberano cuñadas en versión *proof*, desde o cuarto de soberano ata a moeda de cinco libras ou quíntuplo soberano, constituíndo a primeira emisión da serie ordinaria a nome de Carlos III.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Bull, M. (2023). *English Gold Coinage*. Vol. II. Spink & Son Ltd., Londres. ISBN 978-1-912667-72-7
* Celtel, A.; Gullbekk, S. H. (2006). *The Sovereign and its Golden Antecedents*. Monetarius, Oslo. ISBN 978-82-996755-6-7
* Churchill, W. (1906). ''*. Vol. II. Macmillan & Co., Londres.
* Clancy, K. (2017) [2015]. *A History of the Sovereign: Chief Coin of the World* (2ª ed.). Royal Mint Museum, Llantrisant. ISBN 978-1-869917-00-5
* Craig, J. (2010) [1953]. *The Mint.* Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-17077-2
* Cross, W. K., ed. (2008). *Charlton Standard Catalogue of Canadian Coins* (62ª ed.). The Charlton Press, Toronto. ISBN 978-0-88968-328-0
* Dyer, G. P. (1997). "Quarter-sovereigns and Other Small Gold Patterns of the Mid-Vitorian Period". En *British Numismatic Journal*. 67. Páxinas 73-83.
* Lant, J. L. (1973). "The Jubilee Coinage of 1887". En *British Numismatic Journal,* 43. Páxinas 132-141.
* Linecar, H. W. A. (1977). *British Coin Designs and Designers*. Bell & Sons Ltd., Londres. ISBN 978-0-7135-1931-0
* Lobel, R. (ed.) (1999) [1995]. *Coincraft's Standard Catalogue English & UK Coins 1066 to Date* (5ª ed.). Standard Catalogue Publishers, Londres. ISBN 978-0-9526228-8-8
* Marsh, M. A. (1982). *The Gold Half Sovereign*. Cambridge Coins. ISBN 978-0-9506929-1-3
* Marsh, M. A. (2017) [1980]. *The Gold Sovereign*. Token Publishing Ltd., Exeter. ISBN 978-1-908828-36-1
* Seaby, P. (1985). *The Story of British Coinage*. B. A. Seaby Ltd., Londres. ISBN 978-0-900652-74-5
* Skellern, S. (2013). "The Coinage of Edward VII, Part I". En *Coin News*. Outubro. Páxinas 31-33.
* Spink & Son (2004). *Coins of England and the United Kingdom* (39ª ed.). Spink & Son Ltd., Londres. ISBN 978-1-902040-56-1
* Stocker, M. (1996). "The Coinage of 1893". En *British Numismatic Journal*. 66. Páxinas 67-86.
* Whittington, B. (2017). *Money Talks: British Monarchs and History in Coins'' (Kindle ed.). Whittles Pub. Dunbeath. ISBN 978-1-84995-356-6