Parthenium hysterophorus

***Parthenium hysterophorus*** é unha especie de plantas anxiospermas da familia Asteraceae. É nativa da América tropical.  É unha especie invasora común na India, Australia e partes de África. Nalgunhas áreas, fortes brotes desta planta estiveron moi estendidos, afectando ao gando e produción de colleitas e mesmo á saúde humana.

A planta produce compostos alelopáticos que suprimen as plantas agrícolas e de pasto, e alérxenos que afectan a humanos e gando. Tamén causa frecuentemente alerxias por pole. Un estudo publicado en 2021 mostrou que a planta podía promover a malaria ao fornecer refuxio e alimento moi apreciado polos mosquitos no leste de África.

Está sendo investigada como un medio para eliminar metais pesados e tinguiduras do medio ambiente, control de malas herbas acuáticas, produción de encimas comercial, aditivo para o esterco na produción de biogás, como un biopesticida e como esterco verde e compost.

A especie foi listada como unha especie allea invasora na Unión Europea. Isto significa que é ilegal importala ou vendela en toda a Unión Europea.

## Toxicidade 
[miniatura|esquerda|upright|A [partenina é un importante composto tóxico de *Parthenium hysterophorus*]]

O contacto coa planta causa dermatite e disfunción respiratoria en humanos e dermatite no gando vacún e outros animais domésticos. A principal substancia responsable é a partenina, que é perigosamente tóxica. Tamén é responsable da enfermidade do leite amargo nas vacas cando o seu penso está contaminado con follas de *Parthenium*.

Entre outros efectos alelopáticos da especie, a presenza de grans de pole de *Parthenium* inhibe a maduración dos froitos no tomate, berenxena, feixóns e outras plantas agrícolas.

## Control 
[miniatura|*Parthenium* na [Santuario de vida silvestre de Achanakmar|Reserva de tigres de Achanakmar ]]
miniatura|*Parthenium hysterophorus* en terras abertas en Hawai.
As infestacións lixeiras de *Parthenium hysterophorus* en campos cultivados poden ser erradicadas con sachos ou eliminadas a man se hai dispoñibilidade de man de obra e o custo é aceptable.

Xeralmente a aplicación de herbicidas é cara e a miúdo nociva. Os sprays de Paraquat poden aplicarse mentes esta mala herba é nova. O glifosato non é efectivo contra esta especie.

O medio máis satisfactorio e prometedor de control a longo prazo práctico é o biolóxico. Varias especies que se alimentan da planta están a utilizarse ou en ensaio en varios países. O organismo para o control mellor establecido ata agora é o escaravello nativo de México, *Zygogramma bicolorata*, que se introduciu na India por primeira vez en 1984. Desde entón o animal espallouse e está ben establecido en todo o subcontinente. Defolia e a miúdo mata a planta e os danos que lle causa á planta reducen a súa produción de sementes.

En varios países, como Australia e Suráfrica, liberáronse outros axentes de biocontrol e están en avaliación. Entre estes están polo menos outras dúas especies de escaravellos liberados en Suráfrica, un gurgullo que perfora os talos da especie *Listronotus setosipennis*, e o gurgullo das sementes *Smicronyx lutulentus*.

Tamén en Suráfrica, utilizáronse os fungos *Puccinia abrupta var. partheniicola* e *Puccinia xanthii*.

## Notas