Mobella grande

thumb |Gavia immer
A **mobella grande** ou **movella grande** (***Gavia immer***) é unha especie de ave da familia das movellas (Gaviidae). Os adultos reprodutores teñen unha plumaxe cunha cabeza ancha e pescozo negros coas partes superiores dun ton verdoso ou purpúreo, denegrido ou gris denegrido, e partes ventrais brancas, excepto algunhas coberteiras negras debaixo da cola e ano. Os adultos non reprodutores son pardos con pescozo e cabeza negros marcados con marrón agrisado escuro; as súas partes superiores son pardas agrisadas escuras cun debuxo pouco claro de cadrados nos ombros, e as partes ventrais, parte inferior da cara, meixelas e garganta abrancazadas. Os sexos son de aparencia similar, aínda que os machos son significativamente máis grandes e pesados que as femias. Durante a estación reprodutora, viven en lagos e outras vías acuáticas do Canadá, norte dos Estados Unidos (incluída Alasca), e no sur de Groenlandia e Islandia. Ademais, un pequeno número reprodúcese en Svalbard e esporadicamente noutras partes do Ártico de Eurasia. As movellas grandes invernan en ambas as costas dos Estados Unidos chegando polo sur ata México, e no Atlántico ás costas europeas, incluíndo ás veces as costas galegas.

Comen unha ampla variedade de animais como peixes, crustáceos, larvas de insectos, moluscos e ocasionalmente plantas acuáticas. Tragan a maioría das súas presas baixo a auga, onde as capturaron, xa que se mergullan, pero algunhas que son moi grandes lévanas á superficie. Son reprodutores monógamos estacionais. Ambos os membros da parella traballan na construción do niño feito de herbas de pantano mortas e outras plantas que amontoan nas beiras con vexetación de lagos. Crían unha soa camada por ano e a posta consta dun ou dous ovos ovais marróns oliváceos con pintas marróns que son incubados durante 24 ou 25 días por ambos os proxenitores. As crías son alimentados polo pai e nai e empluman en 70 a 77 días. Os polos poden mergullarse e voan ás súas áreas de invernada antes de que se forme o xeo no outono.

A movella grande está considerada na Lista Vermella da IUCN como especie con status "Pouco preocupante". É unha das especies ás que se aplica o Acordo para a Conservación das Aves Acuáticas Migratorias Africano-Eurasiáticas. Nalgúns países ten unha protección especial, como nos Estados Unidos, onde o Servizo Forestal dos Estados Unidos a designou como especie con status especial debido ás ameazas que afronta pola perda de hábitat e envelenamento por metais tóxicos na súa área de distribución estadounidense.

É a ave provincial de Ontario (Canadá), e aparece na moeda canadense dun dólar, que popularmente se chama "loonie" (*loon* é o nome inglés americano desta ave) e tamén en series antigas de billetes canadenses de 20 dólares. En 1961 foi designada ave estatal de Minnesota e aparece na moeda conmemorativa dun cuarto de dólar correspondente a ese estado.

## Taxonomía e nome 
A movella grande é unha das cinco especies de movellas que constitúen o xénero *Gavia*, o único xénero vivo da familia Gaviidae e da orde Gaviiformes. O seu parente máis próximo é outra especie de cabeza negra grande, a movella de bico branco (*Gavia adamsii*). Non se recoñecen subespecies de movella grande.

O zoólogo e mineralólogo danés Morten Thrane Brünnich foi o que primeiro describiu a movella grande en 1764, co nome de *Colymbus immer* na súa obra *Ornithologia Borealis*. O agora eliminado xénero *Colymbus* contiña os mergullóns ademais das movellas, e permaneceu en uso ata que a Comisión Internacional de Nomenclatura Zoolóxica intentou clarexar a nomenclatura en 1956 ao declarar que *Colymbus* era un nome suprimido e inapropiado para seguirse usando e estableceu *Gavia*, creado por Johann Reinhold Forster en 1788, como o nome de xénero válido para as movellas.

O actual nome do xénero *Gavia* era o nome latino dunha ave mariña non identificada e o nome específico *immer* deriva do nome noruegués do animal, similar á palabra islandesa moderna "himbrimi". A palabra pode estar relacionada co sueco *immer* ou *emmer*: as cinzas grises ou denegridas dunha cacharela (referíndose á plumaxe negra da ave); ou ao latín *immergo*, 'mergullarse', e *immersus*, 'mergullado'.

## Descrición 
miniatura|En voo.
A movella grande adulta pode medir de 69 a 91&nbsp;cm de lonxitude cunha envergadura alar de entre 127 e 147&nbsp;cm, é lixeiramente menor que a similar movella de bico branco. Como media mide 81&nbsp;cm de longo, ten unha envergadura alar media de 136&nbsp;cm, e un peso medio de 4,1&nbsp;kg. A plumaxe reprodutora do adulto consiste nunha cabeza ancha e pescozo negros con brillos verdosos, purpúreos ou azulados. e ten dous colares brancos de oito a dez curtas liñas na parte anterior superior do pescozo, e un visible colar de liñas brancas paralelas que forman un óvalo grande no lateral do pescozo. pero diferente da maioría das aves voadoras que teñen ósos moi pneumatizados, ocos e cheos de aire para seren máis lixeiros), o que lle engade peso, pero lle axuda a mergullarse. Ten unha cabeza, pescozo e partes superiores de negras a gris escuras, cunha gorxa, meixelas e partes inferiores brancas.

## Distribución e hábitat 
As movellas grandes son principalmente neárticas e reprodúcense entre os 48° N e o Círculo polar ártico, localmente ao sur dos 40° N e ao norte dos 78° N. Os lagos profundos con augas superficiais cálidas, produtividade biolóxica relativamente baixa e baixa turbidez, onde os peixes que son as súas presas son doados de ver, son os hábitats nos que as movellas que van reproducirse crían con máis éxito os fillos. Para protexerse dos predadores, as movellas grandes prefiren lagos con illas e covas. Son visitantes raros das costas do océano Glacial Ártico. Mostran unha gran fidelidade polo sitio de cría.

Algunhas movellas grandes permanecen en Islandia todo o ano, aínda que a maioría migran. En Norteamérica invernan principalmente ao longo das costas do Atlántico norte e o nordeste do Pacífico, e moitas paran nos Grandes Lagos durante a súa migración. En inverno poden verse nas costas de Norteamérica baixando polo sur ata Baixa California, Sonora, norte de Sinaloa, sur de Texas, e raramente no norte de Tamaulipas. Aínda que a fidelidade polos sitios de invernada non se coñece ben, anualmente, os adultos obsérvanse regresando dos mesmos lugares de invernada no océano Pacífico (Morro Bay), o golfo de México (baía Barataria), o océano Atlántico (Maryland e Massachusetts), e o encoro de lago Pateros. Hai aves que migran ao corpo de auga máis próximo que non se conxele en inverno: as movellas do oeste do Canadá van ao Pacífico, as movellas dos Grandes Lagos á rexión do golfo de México, as movellas do leste do Canadá van ao Atlántico, e algunhas van a grandes enseadas de lagos e encoros. Rexístranse aves errantes ocasionais no interior de México, en San Luis Potosí e Coahuila, e mesmo en Chiapas e Oaxaca no sur. Son accidentais no norte do Xapón e nas illas do Comandante do noroeste do Pacífico, e en Cuba no Caribe. Cos seus grandes pés palmados, a movella grande é un predador perseguidor subacuático eficiente e destro mergullador. Necesita unha gran distancia de carreira para acumular momento par engalar e botarse a voar, e é torpe en terra, deslizándose sobre o seu ventre e empurrándose cara a adiante coas patas. A súa torpeza en terra débese a que as patas están situadas moi atrás no corpo; os seus músculos pelvianos están ben desenvolvidos, o que é ideal para nadar pero non son nada axeitados para camiñar. Cando amara, deslízase sobre a auga co ventre para perder velocidade, en vez de frear cos pés, de novo porque estes están situados moi atrás. A movella grande nada e mergúllase moi ben, e voa moi aceptablemente durante centos de quilómetros durante a migración. Voa co pescozo estendido, xeralmente emitindo un son trémolo particular que pode usarse para identificalo. A súa velocidade en voo é de ata 120&nbsp;km/h na migración. Os exemplares novos comen mormalmente pequenos ciprínidos, e ás veces insectos e fragmentos de vexetación verde. As exhibicións que fan ante os intrusos, como saltar baixando a cabeza (unha alternancia de posturas de esgrima e inmersión de peteiros) e correr sobre a auga (correr pola "superficie da auga coas ás dobradas ou medio estendidas e bater as ás coa mesma velocidade coma cando van engalar") son a miúdo malinterpretadas como se fosen o cortexo.
miniatura|Adulto con poliños
A nidificación empeza normalmente a inicios de maio, e macho e femia constrúen o niño xuntos. A parella reclama un territorio dunhas 24 a 80&nbsp;ha e vixíao intensamente, incluso de noite, defendéndoo e marcándoo física e vocalmente. Entre o 16 e o 33% das loitas territoriais entre machos acaban coa morte da ave desprazada debido ás feridas. Debido a esta agresiva defensa territorial que fan os adultos reprodutores, é improbable o parasitismo de posta. O niño ten uns 56&nbsp;cm de ancho e constrúese con herbas de pantano mortas e outras plantas indíxenas, e sitúano nun montículo nas costas con vexetación de lagos de máis de 3,7&nbsp;ha. Baseándose en varios estudos, a media de éxito reprodutor é dun 40%, e maioría das crías que eclosionan sobreviven debido aos coidados parentais.

Poñen os ovos a finais de maio ou en xuño. Os ovos teñen unhas dimensións de 88×55&nbsp;mm pero fan mergullos máis profundos a medida que medran. Tardan en emplumar de 70 a 77 días.

### Vocalizacións 
A movella grande produce varias vocalizacións, as máis comúns das cales son o trémolo, o yodel, o laio, e o ouleo. Cada unha destas chamadas comunica unha mensaxe distinta. A frecuencia coa cal vocalizan varía segundo o momento do día, o tempo climatolóxico, e a estación. É unha ave máis activa vocalmente entre mediados de maio e mediados de xuño. O laio, o yodel e o trémolo son chamadas que fai máis de noite que polo día; as chamadas ocorren máis frecuentemente con temperaturas frías e cando chove pouco ou nada. Emiten unha trémola serie de ata dez notas bastante altas, como un *(hu)-heheheheheheha*. O trémolo ten tres niveis e intensidade que se correlacionan con nivel de angustia do animal, e os tipos diferéncianse polas frecuencias cada vez máis altas do ton que se engaden á chamada.

O yodel (canto tirolés) é unha longa e complexa chamada que fai só o macho. Utilízase para establecer as fronteiras territoriais e en confrontacións territoriais, e a lonxitude da chamada corresponde ao nivel de agresividade da movella. As frecuencias dominantes no yodel indican a masa corporal e, por tanto, a saúde dos machos. Un macho que ocupa un novo territorio parece alterar o seu yodel para que sexa claramente distinguible do que facía o anterior dono do territorio.

O laio (*wail*) dunha movella é unha longa chamada que consta de tres notas, e a miúdo compárase ao ouveo dun lobo. Usan esta chamada para comunicar a súa localización a outras movellas. Emítena e devólvena entre a parella reprodutora ou entre un adulto e os seus polos, xa sexa para manteren o contacto ou como un intento de aproximárense despois de estaren separadas.

Os ovos poden comérllelos varios mamíferos, como visóns americanos, mofetas, londras, raposos e mapaches; este último é o responsable de case o 40% de todos os fracasos na reprodución. Aves como algunhas gaivotas, corvos grandes e corvos americanos comen ovos que non están vixiados. Como os seus niños están na beira da auga, os ovos son especialmente vulnerables se o adulto está ausente. Uns altos niveis de vermes poden ser o resultado de cambios na alimentación debido a unha escasa dispoñibilidade de peixes, e poden causar doenzas e morte. Detectáronse nesta movella infeccións protozoarias como a causada por *Eimeria gaviae* e a malaria aviaria. A mosca negra *Simulium annulus* está estreitamente asociada coa movella grande, porque é atraída polas secrecións da glándula uropixial da ave e por sinais visuais e táctiles. Esta mosca é prexudicial para as movellas, que son os seus hóspedes favoritos, que transmiten parasitos sanguíneos e virus, e causan o abandono de niños cando hai moitas. Entre os parasitos externos están os piollos das plumas *Ischnocera*, aínda que estes non se encontran na cabeza da ave.

O botulismo, adquirido ao comer peixe infectado, pode orixinar a parálise e o afogamento. A asperxilose é outra causa de delgadeza extrema e morte. Os gromos destas doenzas ás veces causan miles de mortes.

## Status e conservación 
Desde 1998, a movella grande é considerada especie con "Preocupación menor" na Lista de especies ameazadas da IUCN, xa que ten unha ampla área de distribución, de máis de
20&nbsp;000&nbsp;km2, e porque ten unha tendencia de poboación estable. Ademais, tamén ten un gran tamaño de poboación de 612&nbsp;000 a 640&nbsp;000 individuos. A poboación reprodutora estimada vai de 1&nbsp;400 a 2&nbsp;600 individuos maduros en Europa. En Europa aparece en 20 Áreas Importantes para a Conservación das Aves, como Irlanda, Svalbard, Noruega continental, Islandia, España, e o Reino Unido. É tamén unha especie na lista de 83 ZEPAs da Rede Natura 2000 da Unión Europea.

A área reprodutora da movella grande desprazouse ao norte; a especie reproducíase máis ao sur ata Iowa hai un século. Foi afectada negativamente pola chuvia ácida e a polución, e o envelenamento por chumbo por causa das chumbadas usadas na pesca (especialmente as que son do tamaño das pedriñas que a ave inxire) e a contaminación por mercurio como residuo industrial. Os metais pesados como o mercurio poden ser parcialmente retirados polos procesos biolóxicos como a excreción ou deposición nas plumas, pero os seus efectos adversos son magnificados pola concentración dos elementos tóxicos en órganos como o fígado. As cascas dos ovos poden tamén conter metais contaminantes, que orixinan unha produtividade reprodutora baixa. Os altos niveis de metais pesados están ligados con que as movellas se encontren en peores condicións, e os machos son máis afectados porque comen peixes máis grandes. Ademais, proporcionáronse plataformas flotantes artificiais para a nidificación para a movella grande nalgúns lagos para reducir o impacto dos cambios no nivel das augas debido aos encoros e outras actividades humanas. A movella grande abandona os lagos que non lle proporcionan un hábitat axeitado para a nidificación debido ao desenvolvemento urbanístico ou económico na súa liña costeira. Póñena en perigo as embarcacións persoais e barcas a motor que poden afogar os polos noviños, arrastrar os ovos á auga, ou asolagar os niños. e unha saga dos micmac na que intervén Kwee-moo, unha movella que era un mensaxeiro especial do heroe tribal Glooscap (Glu-skap). O conto do colar da movella ten moitas versións entre os pobos nativos da costa do Pacífico norteamericana. A tribo dos delaware do leste de Norteamérica e os buriatos de Siberia tamén crearon historias nas que intervén a movella. É a ave provincial de Ontario. Foi designada ave do estado de Minnesota en 1961, e tamén aparece na moeda conmemorativa dun cuarto de dólar correspondente a ese estado. Un club da Liga maior de fútbol estadounidense (*Major League Soccer*), o Minnesota United FC utiliza a movella no seu escudo e nome popular.

A chamada de laio da movella utilizouse moito en películas e televisión para evocar a natureza salvaxe e suspense, e menciónase en cancións como "Old Devil Moon" ("wanna laugh like a loon").

A movella grande é un personaxe central no argumento da novela para nenos *Great Northern?* de Arthur Ransome de 1947, onde os conservacionistas triunfan ante os coleccionistas de ovos, unha actividade que daquela non se consideraba moi nociva.

Na película de 2016 de Pixar *Finding Dory* (Buscando a Dory), convencen a unha movella algo desleixada e parva chamada Becky para que use un cubo para axudar a dous dos principais personaxes, Nemo e Marlin, a entrar nun instituto de vida mariña onde Dory está atrapada. As movellas tamén aparecen na película de 1981 *On Golden Pond* (Na lagoa dourada).

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Selos de correos de movellas grandes  – bird-stamps.org
* Common loon (*Gavia immer*) – ARKive
* 
* The Loon Preservation Committee
*