open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
El abrazo de la serpiente

***El abrazo de la serpiente*** é un filme co-producido por Colombia, Venezuela e a Arxentina dirixido por Ciro Guerra e estreado no 2015. Foi rodado en branco e negro e gañou o Art Cinema Award no Festival de Cannes de 2015. Gañou o premio de mellor filme iberoamericano nos Premios Platino e foi nomeado ó Óscar ó mellor filme en lingua non inglesa na 88ª edición dos premios.

O filme foi rodado en múltiples linguas como o castelá, o alemán, o portugués ou o latín, ademais de linguas amazónicas como o ticuna, o cubeo, o wanano e o witoto.

## Personaxes 
* Nilbio Torres como Karamakate novo
* Antonio Bolívar como Karamakate vello
* Jan Bijvoet como Theo
* Brionne Davis como Evan
* Luigi Sciamanna como Gaspar
* Yauenkü Migue como Manduca
* Nicolás Cancino como Anizetto

## Produción 
[miniatura|Cerro Mono e Cerro Pajarito, nos [Cerros de Mavecure, que aparecen no filme.]]

### Localizacións 
*El abrazo de la serpiente* foi rodado na rexión amazónica de Colombia. A rodaxe durou sete semanas no departamento de Vaupés e unha no departamento de Guainía. Os detalles da localización inclúe:
* Cerros de Mavicure – Tres outeiros que forman parte da zona máis occidental do escudo güianés, no norte de América do Sur.
* Estrela Fluvial Inírida – Unha zona húmida de Ramsar que inclúe partes do río Inírida.
* Río Vaupés – Tributario do río Amazonas que forma parte da fronteira internacional entre Colombia e o Brasil.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Filmes de Colombia propostos ó Óscar ó mellor filme internacional
* Filmes propostos ó mellor filme internacional na 88ª edición dos Óscar

### Ligazóns externas 
* 
* Ficha en AllMovie 
* Ficha en BoxOfficeMojo 
* Ficha en RottenTomatoes
Lingua wanano

A **lingua wanano** (tamén guanano ou piratapuyo) é unha lingua tucana falada na parte norte do estado do Amazonas no Brasil e en Vaupés, en Colombia. É falada por dous pobos, os wananos e os piratapuyos. Non están interrelacionados, pero a súa fala é semellante lexicamente nun 75%. O wanano está clasificado como "vulnerable" polo Libro Vermello das Linguas Ameazadas da UNESCO.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
*Chernela, Janet M. *"The Wanano Indians of the Brazilian Amazon."* - University of Texas Press. N.p., 1996. Web. 16 Oct. 2016. ()
*Moore, D., Galucio, A. V., & Junior, N. G. (2008). Desafio de documentar e preservar línguas. *Scientific American Brasil*, *3*, 36-43. Web. 29 Sept. 2016 ()
Luís Nodar Castro

**Luís Nodar Castro**, nado en Esteiro (Nogueirosa, Pontedeume) en 1910 e finado en Ferrol o 9 de xullo de 1937, foi un albanel e político galego.

## Traxectoria 
Fillo de Juan Nodar Martínez, canteiro e activo dirixente societario. Vivía coa familia en Leiro, onde en 1931 presidiu a Sociedad de Oficios y Profesiones Varias afecta a UGT. Militante do PSOE, en 1934 foi elixido secretario da Agrupación Socialista de Pontedeume que presidía Manuel López Seijo. Logo do triunfo da Fronte Popular nas eleccións de febreiro de 1936 foi nomeado concelleiro de Pontedeume.

Coa sublevación do 18 de xullo de 1936 foi membro do Comité de Defensa da República. Nun primeiro momento logrou escapar e buscou refuxio en Esteiro. Descuberto por uns veciños marchou á casa da súa irmá en Bermui. O seu irmán máis vello, Juan, falanxista, trasladouno á Coruña para embarcalo e sacalo do país. Non puido logralo e volveu para casa alternando as estancias na casa dos pais en Leiro co domicilio de Esteiro. Foi descuberto e detido o 7 de maio de 1937. Interrogatorio no cuartel da Garda Civil de Pontedeume, foi trasladado ao cárcere en Ferrol o día 10 e de alí pasou ao castelo de San Filipe. Xulgado en consello de guerra o 3 de xullo, foi condenado á pena de morte. Foi executado no castelo de San Filipe o 9 de xullo de 1937.
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
*
Lingua ticuna

A **lingua ticuna** (tamén tikuna) é unha lingua falada por preto de 40&nbsp;000 persoas na rexión do Amazonas occidental, na fronteira entre o Brasil, Colombia e o Perú. É a lingua nativa do pobo ticuna e está clasificada polo xeral como unha lingua illada, malia que puido estar relacionada co extinto yuri. É unha lingua tonal polo que o significado das palabras cos mesmos fonemas pode cambiar moito cambiando o ton empregado para pronuncialas. O ticuna está clasificado como definitivamente en perigo polo Libro Vermello das Linguas Ameazadas da UNESCO.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
*"Conversational Tikuna" – Curso de ticuna e gramática no Summer Institute of Linguistics
*Publicacións en ticuna para descargar
Juan Ares López

**Juan Ares López**, **Pallares**, nado en Andrade (Pontedeume) cara a 1902 e finado en Campo Longo o 27 de xullo de 1964, foi un político e guerrilleiro antifranquista galego.

## Traxectoria 
Veciño de Nogueirosa. Presidente da Sociedad Progreso de Agricultores de Nogueirosa, presidiu tamén a Sociedad Agrícola Comarcal del Este de La Coruña, que agrupaba a 12 entidades dos concellos de Pontedeume e Miño. Membro de Izquierda Republicana, co triunfo da Fronte Popular nas eleccións de febreiro de 1936, foi nomeado concelleiro de Pontedeume e elixido tenente de alcalde.

Co golpe de Estado do 18 de xullo de 1936 foi membro do Comité de Defensa da República e participou no intento de deter as tropas sublevadas que avanzaron dende Ferrol para tomar a vila de Pontedeume o 21 de xullo. Logrou agocharse no seu domicilio durante máis de once anos e despois fuxiu ao monte. Foi enlace do grupo de José Vázquez Mauriz e despois de Ramiro Martínez López. Rendeuse á Garda Civil en maio de 1949. Foi procesado e saíu absolto. Finou en 1964 con 62 anos.
## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* 

*
Satellite pour Astronomie Radio Amateur

**Satellite pour Astronomie Radio Amateur**, denominado ás veces **Satellite Amateur de Radio-Astronomie** e tamén coñecido polo seu acrónimo, **SARA**, foi un observatorio espacial francés lanzado o 17 de xullo de 1991 mediante un foguete Ariane 4 desde o Centro Espacial de Kourou, na Güiana Francesa.

## Características 
A misión de SARA foi estudar as emisións radioeléctricas provenientes de Xúpiter.

O satélite tiña forma de cubo de 45&nbsp;cm de lado e foi construído pola asociación ESIEESPACE. Levaba seis antenas despregables de 10 m de longo e a enerxía era proporcionada por células solares que recubrían os lados do satélite. Coas antenas, SARA era capaz de observar as ondas de radio de Xúpiter en frecuencias entre 2 e 15 MHz e calcular a súa amplitude media cada 150 segundos, co que complementou os datos recollidos polas sondas Ulysses e Galileo. Dúas das antenas funcionaban tamén como transmisores para enviar datos a terra. Ademais, a temperatura do satélite e a voltaxe da súa batería eran enviados mediante telemetría en tempo real ao centro de operacións como experimento tecnolóxico.

SARA foi lanzado a unha órbita inicial de 734&nbsp;km de apoxeo, 726&nbsp;km de perixeo, 98,1 graos de inclinación orbital e un período orbital de 99 minutos.

## Véxase tamén 
### Outros artigos 
*Ariane 4

## Notas
Irene del Valle de la Sen

**Irene del Valle de la Sen**, nada en Barcelona en 1984, tamén coñecida como **Irene la Sen**, é unha poeta e música española. Estudou arquitectura e arquitectura técnica, especializandose en multimedia e 3D. Reside en Palma de Mallorca, onde codirixiu o Poetry Slam Mallorca durante varios anos e fundou Poetry Slam España xunto con outros poetas de España como Annalisa Marí Pegrum.

## Traxectoria 
A súa dedicación como poeta e música levárona ao panorama nacional e internacional a través de festivais de artes, música e literatura como o *ARTmoda* 2007 e 2008 (Mallorca), o *Ping*! 2007 e 2008 (Mallorca), os *European Poetry Slam Day´s* 2009 (Berlín), *Cosmopoética* 2010 (Córdoba), *Sos Estrella Levante* 2010 (Murcia), *Semana de Poesía* 2010, 2011 e 2012 (Barcelona), *kósmopolis* 2011 (Barcelona), *Sziget* 2010 (Budapest), *Inverso* 2010 (Madrid), o acto de presentación internacional da *Anilla Cultural Latiniamérica-Europa* no CCCB de Barcelona, *Poestry Slam de Luxe* 2011 (Hamburgo), FÁCYL 2011 (Salamanca), Llunes d´Es Baluard 2012 (Mallorca), La Casa Encendida 2012 (Madrid) e encontro de *Arquitecturas Colectivas* 2013 e o Festival Expluart, ambos en Vigo.

Publicou dous discos de poesía experimental, "Los Métodos" con Jazznoise, e o libro disco "ElectriCal", no que recita poemas sobre clásicos da música electrónica. Tamén se recolleron algúns dos seus poemas na antoloxía *El Último Jueves* e a revista *La Bolsa de Pipas.* É un expoñente da poesía e das formas de expresión poéticas, o que a levou a participar como relatora e a realizar talleres no Instituto de Estudos Baleares de Palma, *Mesa de Jóvenes Mujeres Poetas* (Universidade de Barcelona) e en LABoral Centro de Arte de Xixón. Expuxo no Centro de Arte La Real e a Factoría de Avilés.

## Notas
Mike Beuttler

**Michael Simon Brindley Bream Beuttler** nado no Cairo, Exipto, o 13 de abril de 1940 e finado o 29 de decembro de 1988, foi un piloto británico de Fórmula Un que correu nun coche March privado.
  
Foi un talentoso piloto de Fórmula tres nos últimos anos da década de 1960, entón pasou á Fórmula dúas e logo á Fórmula 1 en . O financiamento para o equipo veu dun grupo de amigos corretores de bolsa de quen o equipo tomou o seu nome - en primeiro lugar "Clarke-Mordaunt-Guthrie Racing", e en 1973 converteuse en "Clarke-Mordaunt-Guthrie-Durlacher Racing". Correu nunha ocasión, no Gran Premio do Canadá de 1971, para o equipo oficial de March. O mellor resultado de Beuttler foi un sétimo lugar no Gran Premio de España de 1973.

Beuttler retirouse das carreiras o ano seguinte e finalmente trasladouse aos Estados Unidos, onde morreu de complicacións resultantes de SIDA en 1988, nos Ánxeles, aos 48 anos. En  era o único piloto de F1 gay coñecido.

## Resultados Completos na Fórmula Un 
(Chave) As carreiras en letra **grosa** indican **pole position**; as carreiras en *cursiva* indican *volta rápida*.

## Notas
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Philippe Vogel et le sport automobile (French)
* mikebeuttler.hautetfort.com/
* www.comultipress.fr/spip/spip.php?article165
Howard L. Sanders

**Howard Lawrence Sanders**, nado o 17 de marzo de 1921, en Newark, Nova Jersey e finado o 8 de febreiro de 2001, en Falmouth, Massachusetts,

Dedicouse a estudar a fauna bentónica nas costas de Long Island e da baía de Buzzards con George Evelyn Hutchinson  da Universidade Yale, onde obtivo o seu doutoramento en zooloxía en 1955.

No ano seguinte comezou a traballar como investigador asociado de bioloxía mariña no *Marine Biological Lab* do Instituto Oceanográfico de Woods Hole, onde permeceu durante toda a súa carreira, sendo científico asociado en 1958, científico sénior en 1966 e científico emérito en 1986, ano en que se xubilou. Sanders foi membro da *National Academy of Sciences* (Academia Nacional de Ciencias dos Estados Unidos), para a que foi elixido o ano 1983, da Asociación Americana para o Progreso das Ciencias, da Sociedade Americana de Naturalistas e da Sociedade Americana de Limnoloxía e Oceanografía, así como doutras sociedades científicas, entre elas do Comité do Centro de Clasificación Oceanográfico da Smithsonian Institution en artrópodos.  Esta investigación serviu de base para os estudos dos efectos a longo prazo do petróleo no medio ambiente e continúa ao día de hoxe a ser citado como un modelo de como se debe estudar este tipo de desastres.

## Abreviatura 
A abreviatura **Sanders** eprégase para recoñecer a  como autoridade na descrición e taxonomía en zooloxía.

## Notas
Baía de Buzzards

A **baía de Buzzards** (en inglés *Buzzards Bay*) é unha baía do océano Atlántico, situada en Massachusetts, Estados Unidos.

Ten unha lonxitude de 45 km e unha anchura máxima de 12&nbsp;km. É un destino moi popular para a pesca e a navegación deportivas.

Desde 1914 está conectada á baía do cabo Cod polo canal de cabo Cod. En 1988, baixo a *Clean Water Act* (lei da auga limpa), a Axencia de Protección Ambiental e o estado de Massachusetts inscribírona no programa nacional dos estuarios, co título de "estuario de importancia nacional" ameazado pola contaminación, o ordenamento do territorio ou o uso excesivo dos recursos.

## Xeografía 
Está rodeada polo sur polas illas Elizabeth, o cabo Cod ao leste e o continente ao noroeste. Ao suroeste, está conectada coa estreito de Rhode Island (*Rhode Island Sound*). O seu porto principal é a cidade de New Bedford, que foi o principal porto de pesca de baleas do mundo a principios do século XIX.

## Notas
Corin Tucker

**Corin Lisa Tucker**, nada o 9 de novembro de 1972, é unha vocalista e guitarrista estadounidense coñecida polo seu traballo coa banda de punk rock Sleater-Kinney. Tucker tamén é membro do supergrupo de rock alternativo Filthy Friends, e anteriormente gravou coa banda punk Heavens to Betsy e tamén con The Corin Tucker Band.

## Traxectoria 
Tucker naceu en Eugene, Oregón e medrou en Grand Forks, Dacota do Norte. O seu pai era cantante de folk. A principios dos 90 Tucker estivo en The Evergreen State College en Olympia, Washington, onde estudou cine, economía política e cambio social. Aínda que Sleater-Kinney formouse en Olympia e posteriormente trasladouse a Portland, Oregón, Tucker segue a describirse a si mesma como "unha rapaza dunha pequena cidade" de Eugene, Oregón. Antes de formar Sleater-Kinney, Tucker tocou en Heartless Martin con Becca Albee de Excuse 17. Heartless Martin publicaría un EP, titulado *Tonight*.

### Heavens to Betsy 
Tucker foi membro fundadora de Heavens to Betsy, unha influente banda de riot grrrl formada en 1991 que gravou un sinxelo compartido con Bratmobile, e varios sinxelos para selos discográficos independentes. A banda tocou frecuentemente con Excuse 17, e os dous grupos apareceron no disco recompilatorio *Free to Fight*. Heavens to Betsy publicaría un único álbum, *Calculated*, editado no ano 1993.

### Sleater-Kinney 
Despois da separación de Heavens to Betsy, Tucker formou Sleater-Kinney coa membro de Excuse 17 Carrie Brownstein e a súa amiga Lora McFarlane. Tucker editou sete álbums con Sleater-Kinney durante un período de 11 anos antes de entrar en hiato en 2006. A banda volvería á actividade editando un novo álbum en xaneiro de 2015.

### Cadallaca 
Durante o seu tempo con Sleater-Kinney Tucker traballou tamén nun proxecto paralelo, Cadallaca, xunto con Sarah Dougher e sts de The Lookers. En 1998, Cadallaca publicou o seu álbum *Introducing Cadallaca*, e no ano 2000 editou o EP *Out West* a travé do selo Kill Rock Stars.

### The Corin Tucker Band 
En abril de 2010 Tucker anunciou que estaba gravando un disco en solitario para Kill Rock Stars que sería editado no mes de outubro dese ano. No álbum traballaron ao lado de Tucker Sara Lund de Unwound e Seth Lorinczi de Golden Bears e Circus Lupus. O disco, titulado *1,000 Years*, recibiu en xeral críticas positivas. O segundo traballo da banda, *Kill My Blues*, foi editado no mes de setembro de 2012.

## Notas
Galáns, Caleiro, Vilanova de Arousa

**Galáns** é un lugar da parroquia de Caleiro no concello pontevedrés de Vilanova de Arousa, na comarca do Salnés. Segundo o IGE en 2016  tiña 72 habitantes (41 mulleres e 31 homes), sete máis ca en 2010 e catro máis ca en 2005. Sitúase xunto a Galáns (San Martiño de Fóra de Sobrán, Vilagarcía de Arousa).

## Lugares e parroquias 
### Lugares de Caleiro 
### Parroquias de Vilanova de Arousa
O Montiño, Caleiro, Vilanova de Arousa

**O Montiño** é un lugar da parroquia de Caleiro no concello pontevedrés de Vilanova de Arousa, na comarca do Salnés, segundo consta no Nomenclátor de Galicia . Non obstante, o IGE non rexistra habitantes neste lugar no censo de 2016 , polo que non se poden achegar datos da súa poboación.

## Lugares e parroquias 
### Lugares de Caleiro 
### Parroquias de Vilanova de Arousa 
## Notas
San Roque de Corón, Caleiro, Vilanova de Arousa

**San Roque de Corón** é un lugar da parroquia de Caleiro no concello pontevedrés de Vilanova de Arousa, na comarca do Salnés. Tiña 96 habitantes no ano 2016 segundo datos do IGE, dos que 46 eran mulleres e 50 homes, o que representa un descenso continuado respecto ós anos 2010, cando tiña 105 veciños, e 2005, cando eran 114.

## Lugares e parroquias 
### Lugares de Caleiro 
### Parroquias de Vilanova de Arousa
A Goofy Movie

***A Goofy Movie*** é un filme estadounidense de animación producido por DisneyToon Studios e Walt Disney Television Animation que se estreou en 1995. O filme está protagonizado polas personaxes da serie de televisión *Goof Troop*, sendo en si mesmo unha secuela do programa. Foi dirixido por Kevin Lima, e o seu argumento xira arredor da relación de pai e fillo entre Goofy e Max.

O filme foi adicado a Pat Buttram, quen morreu durante a produción. Unha secuela estreada en vídeo chamada *An Extremely Goofy Movie* foi lanzada en febreiro de 2000.

## Personaxes 
* Bill Farmer como Goofy
* Jason Marsden como Max Goof
** Aaron Lohr como voz de Max cantando
* Rob Paulsen como P.J. Pete
* Jim Cummings como Peter Pete
* Kellie Martin como Roxanne
* Pauly Shore como Robert "Bobby" Zimuruski
* Wallace Shawn como Principal Arthur Mazur
* Frank Welker como Pé grande
* Jenna von Oy como Stacy
* Julie Brown como Lisa
* Kevin Lima como Lester
* Tevin Campbell como Powerline
* Florence Stanley como Waitress
* Jo Anne Worley como Miss Maple
* Joey Lawrence como Chad
* Wayne Allwine como Mickey Mouse
* Pat Buttram como Possum Park Emcee
* Herschel Sparber como Garda de seguridade
* Pat Carroll como camareira do restaurante
* Corey Burton como Wendell
* Brittney Alyse Smith como Nena do estudio de fotografía

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Páxina web 
* 
* Ficha en AllMovie 
* Ficha en BoxOfficeMojo 
* Ficha en RottenTomatoes
A Fragua, Deiro, Vilanova de Arousa

**A Fragua** é un lugar da parroquia de Deiro no concello pontevedrés de Vilanova de Arousa, na comarca do Salnés. Segundo o IGE en 2016 tiña 188 habitantes (88 mulleres e 100 homes), dous máis ca en 2010, e 72 máis ca en 2005.

## Lugares e parroquias 
### Lugares de Deiro 
### Parroquias de Vilanova de Arousa
Filópodos

A dos **filópodos** (*Phyllopoda*) é unha subclase de crustáceos branquiópodos, que viven en augas pouco profundas, sobre fondos lamacentos, e que se caracterizan pola súa capacidade de poñer ovos con casca moi sólida, que os protexen durante os períodos nos que os seus hábitats quedan secos.

## Clasificación 
Segundo Martin & Davis (2001), a subclase dos filópodos inclúe os seguintes taxons:

*'*Orde *Notostraca'* Sars, 1867
:::Familia *Triopsidae Keilhack, 1909
*'*Orden *Diplostraca'* Gerstaecker, 1866
:Suborde *Laevicaudata* Linder, 1945
:::Familia *Lynceidae* Baird, 1845
:Suborde *Spinicaudata* Linder, 1945
:::Familia *Cyzicidae* Stebbing, 1910
:::Familia *Leptestheriidae* Daday, 1923
:::Familia *Limnadiidae* Baird, 1849
:Suborde *Cyclestherida* Sars, 1899
:::Familia *Cyclestheriidae* Sars, 1899
:Suborden *Cladocera* Latreille, 1829
::Infraorde *Ctenopoda* Sars, 1865
:::Familia *Holopediidae* Sars, 1865
:::Familia *Sididae' Baird, 1850
::Infraorde *Anomopoda* Stebbing, 1902
:::Familia *Bosminidae* Baird, 1845
:::Familia *Chydoridae* Stebbing, 1902
:::Familia *Daphniidae* Straus, 1820
:::Familia *Macrothricidae* Norman & Brady, 1867
::Infraorde *Onychopoda* Sars, 1865
:::Familia *Cercopagididae* Mordukhai-Boltovskoi, 1968
:::Familia *Podonidae* Mordukhai-Boltovskoi, 1968
:::Familia *Polyphemidae* Baird, 1845
::Infraorde *Haplopoda* Sars, 1865
:::Familia *Leptodoridae* Lilljeborg, 1900

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Dumont, H. J. & Negrea, S. V. (2002): *Introduction to the Class Branchiopoda. Guides to the identification of the macroinvertebrates of the continental waters of the world*. (Ed. H. J. F. Dumont). Leiden: Backhuys Publishers. 19:1-398. ISBN 90-5782-112-5.

### Outros artigos 
* Crustáceos
* Branquiópodos

### Ligazóns externas 
* Phyllopoda Preuss, 1951 no WoRMS.
* Phyllopoda Preuss, 1951 no ITIS.
* Phyllopoda na EOL.
* subclass Phyllopoda Preuss, 1951 en BioLib.cz .
* Phyllopoda  en Fauna Europaea.
* Subclass Phyllopoda Preuss 1951  en Fossilworks.
* Phyllopoda no NCBI.
Lingua cubeo

A **lingua cubeo** (tamén pãmié) é unha lingua tucana falada polo pobo cubeo que habita no departamento de Vaupés, nos ríos Cuduyari e Querarí e os seus tributarios en Colombia, no Brasil e Venezuela. É un membro da póla central das linguas tucanas. O cubeo ten un gran número de palabras das linguas nadahup, e a súa gramática foi aparentemente influenciada polas linguas arauacas. Ás veces é chamada *Pamiwa*, o autónimo do grupo étnico, pero non debe ser confundida coa lingua pamigua, ás veces chamada pamiwa. O cubeo está clasificado como "vulnerable" polo Libro Vermello das Linguas Ameazadas da UNESCO.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
*
O Monte, Deiro, Vilanova de Arousa

**O Monte** é un lugar da parroquia de Deiro no concello pontevedrés de Vilanova de Arousa, na comarca do Salnés. Tiña 242 habitantes no ano 2016 segundo datos do IGE, dos que 124 eran mulleres e 118 homes, o que representa un descenso respecto ó ano 2010, cando tiña 252 veciños, pero un aumento respecto a 2005, cando eran 191.

## Lugares e parroquias 
### Lugares de Deiro 
### Parroquias de Vilanova de Arousa
Lingua guna

A **lingua guna** (autoglotónimo *dulegaya*, ou lingua do pobo), chamada **kuna** antes da reforma ortográfica de 2010, é unha lingua chibcha falada polo pobo guna, que habita en Colombia e Panamá. O guna está clasificado como "vulnerable" polo Libro Vermello das Linguas Ameazadas da UNESCO.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
*Llerena Villalobos, Rito. (1987). *Relación y determinación en el predicado de la lengua Kuna*. Bogotá: CCELA – Universidad de los Andes. ISSN 0120-9507 
*
*
*de Gerdes, Marta Lucía. (2003). "'The life story of grandmother Elida': Kuna personal narratives as verbal art." In Translating native Latin American verbal art: Ethnopoetics and ethonography of speaking. Kay Sammons and Joel Sherzer, eds. Washington, D.C
Pobo guna

Os **guna**, chamados **kuna** antes da reforma ortográfica de 2010,  son un pobo indíxena de Colombia e Panamá. En lingua guna, chámanse a si mesmos *Dule* ou *Tule*, que significa "pobo", e o nome da lingua en guna é *Dulegaya*, que significa literalmente "pobo-boca".

250px|miniatura|Bandeira de Guna Yala

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Alí, Maurizio. 2010: "En estado de sitio: los kuna en Urabá. Vida cotidiana de una comunidad indígena en una zona de conflicto". Universidad de Los Andes, Facultad de Ciencias Sociales, Departamento de Antropología. Bogotá: Uniandes. ISBN 978-958-695-531-7.
* Bayard V, Chamorro F, Motta J, Hollenberg NK. Does flavanol intake influence mortality from nitric oxide-dependent processes? Ischemic heart disease, stroke, diabetes mellitus, and cancer in Panama. Int J Med Sci. 2007 Jan 27;4(1):53-8.
* Hollenberg NK, Martinez G, McCullough M, et al. Aging, acculturation, salt intake, and hypertension. Hypertension. 1997; 29:171-176.
* James Howe. *A people who would not kneel: Panama, the United States, and the San Blas Kuna*. Smithsonian Institution Press, 1998. ISBN 978-1-56098-890-8.
### Outros artigos 
* República de Tule
* Pobos indíxenas de Colombia
Rudolf Ritter von Stummer-Traunfels

**Rudolf Ritter von Stummer-Traunfels**, nado en Viena o 13 de novembro de 1866 e finado o 2 de agosto de 1961, foi un   zoólogo austríaco, que traballou principalmente nas áreas dos *Polycladida* (da orde dos turbelarios) e dos *Myzostomida* (vermes anélidos parasitos).

## Traxectoria 
Desde 1906 foi membro da Leopoldina. Foi galardoado coa medalla de prata da Real Academia Sueca de Ciencias con outros premios internacionais.

É coñecido por ser o descritor da antiga clase dos entognatos, artrópodos que, canda os insectos, formaría o subfilo dos hexápodos.

Faleceu á idade de 95 anos, e os seus restos repousan na localidade de Velden am Wörther See (Carintia).

## Abreviatura 
A abreviatura **Stummer-Traunfels** emprégase para recoñecer a  como autoridade na descrición e taxonomía en zooloxía.

## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Obras de ou sobre Stummer-Traunfels.
Pobo cubeo

Os **cubeo** (tamén chamados *pamiwa*) son un pobo indíxena que habita na conca do río Vaupés, especialmente ó longo dos seus afluentes Caduyarí e Querarí, así como do Pirabotón e o Cabiyú no alto Vaupés . Son unhas sete mil persoas, a maioría das cales viven nunha reserva indíxena no leste do departamento do Vaupés, unha parte nos departamentos de Guaviare e Guainía e outra parte no Brasil.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
*Goldman, Irving (1963) *The Cubeo. Indians of the Northwest Amazon*. Champaign-Urbana: University of Illinois Press.
*Zambrano S., marco Aurelio (1975) *Los Cubeo. Algunos aspectos de la cultura*. Bogotá: Universidad de Los Andes. 
### Outros artigos 
* Pobos indíxenas de Colombia
Symeon Lukach

**Symeon Lukach** (en ), nado o 7 de xullo de 1893 e finado o 22 de agosto de 1964, foi un bispo grecocatólico ucraíno, finado como mártir e beatificado por Xoán Paulo II en 2001.
## Traxectoria 
Lukach naceu na vila de Starunia, na rexión de Stanislaviv. Os seus pais eran granxeiros. Entrou no seminario en 1913, mais a primeira guerra mundial interrompeu os seus estudos durante dous anos. Finalizounos en 1919, cando foi ordenado sacerdote por Hryhorii Khomyshyn. Posteriormente deu clases de Teoloxía moral no seminario de Stanislaviv até abril de 1945, cando Khomyshyn consagrouno bispo en segredo.

O 26 de outubro de 1949 foi arrestado por vez primeira polo NKVD e deportado a Siberia para dez anos de traballos forzados. Logo de cumprir a metade da condena, foi liberado o 11 de febreiro de 1955. Continuou a exercer o seu ministerio de xeito clandestino, e en xullo de 1962 foi novamente arrestado. Foi xulgado canda a Ivan Sleziuk, tamén bispo na clandestinidade, e foi sentenciado a cinco anos máis de prisión. Na cadea contraíu tuberculose, e foi liberado e enviado á súa vila natal, onde finou o 22 de agosto de 1964.
## Culto 
O papa Xoán Paulo II beatificouno o 27 de xuño de 2001 na súa visita pastoral a Ucraína, xunto a Mykolai Charnetskyi e compañeiros mártires.

## Notas
Empréstito

Un **empréstito** é unha forma de captar diñeiro do público por parte das entidades de crédito, que emiten neste caso un conxunto de valores en serie que a xente pode comprar. A cambio, a entidade comprométese a devolver o diñeiro no prazo e cos intereses pactados. Parécese a un depósito a prazo fixo, pero a diferenza reside en que nun empréstito a débeda que asume a entidade está representada por un valor cuxa propiedade pode ser transmitida libremente, a saber, que se pode comprar ou vender. Estes valores chámanse títulos de renda fixa, porque quen os posúen reciben uns intereses fixados de antemán, a diferenza do que ocorre coa renda variable.

Non só as entidades de crédito emiten renda fixa, senón tamén outras empresas tales como compañías eléctricas, de autoestradas ou de telecomunicacións. O estado a través do tesouro público tamén emite empréstitos que chama débeda pública.

Os empréstitos poden negociarse a curto, medio ou longo prazo; de acordo fundamentalmente coa capacidade de pago do receptor e cos seus requirimentos monetarios.

Poden revestir a forma de "préstamos libres" ou de "préstamos atados", segundo se condicione ou non polo outorgante, a súa aplicación a programas específicos de goberno. Así, por exemplo, os créditos que confire o Banco Interamericano de Desenvolvemento "organismo de axuda económica internacional aos países do Continente Americano" son xeralmente "atados", en virtude de que a súa aprobación e desembolso están vinculados á planeación e execución de obras públicas perfectamente identificadas, v. gr., a constitución dun sistema de rega para o fomento da agricultura nunha rexión territorialmente delimitada. Pola contra, os empréstitos provenientes do Fondo Monetario Internacional, como xeralmente obedecen a propósitos de reconstrución económica global, adoitan revestir o carácter de "créditos libres", en canto a que a súa aplicación non está condicionada, aínda que as "cartas de intención" conforme ás cales devandito organismo traballa, chegan a impor ás nacións receptoras fortes restricións en materia de taxas anuais de inflación, incrementos salariais, redución do circulante monetario e outras máis.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* *Dereito Fiscal*, Adolfo Arrioja Biscaíño, Editorial Themis, Número de Edición: 17, 2003, páxs. 85-86.
Pobo ticuna

Os **ticuna**, (tamén chamados **magüta**, **tucuna**, **tikuna** ou **tukuna**) son un pobo indíxena que habita no Brasil, en Colombia e no Perú. Son a tribo máis numerosa do Amazonas brasileiro.

miniatura|250px|Territorio ticuna.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 
* Joseph Greenberg (1987): *Language in the Americas*. Stanford: Stanford University Press.
* 

### Outros artigos 
* Pobos indíxenas de Colombia
Pobo wayuu

Os **wayuu** (tamén chamados **wayu**, **wayúu**, **guajiro**, **wahiro**) son un pobo indíxena que habita na península da Guajira, no norte de Colombia e o noroeste de Venezuela. A lingua wayuu forma parte da familia lingüística das linguas macroarauacas.

## Xeografía 
miniatura|esquerda|200px|Territorio dos wayuu.
Os wayuu habitan nun territorio de 15&nbsp;300&nbsp;km2 dentro do departamento de la Guajira, Colombia, e 12&nbsp;000&nbsp;km2 dentro do estado Zulia, Venezuela, na costa do mar Caribe. O clima da sabana xerófila ó sur e occidente (Baixa Guajira) e de estepa árida ou semiárida ó norte e leste (Alta Guajira), é cálido e seco. A pluviosidade desta rexión é moi reducida e só hai chuvias no *juyapu*, entre setembro e decembro. Na Alta Guajira está o denominado *Macizo Guajiro* conformado polas serras Macuira, ''Jala'la'', Chiare, Cojoro e Cocinas e o cerro Epitsú, que acada até 900&nbsp;msnm. Ó sur da baixa Guajira corren, cara ó oeste o río Ranchería e o río Limón cara ó leste.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Rebelión wayuu de 1769
* Pobos indíxenas de Colombia
Marun Khuri Sadir

**Marun Khuri Sadir** (en ), nado en Ain Ibil (o Líbano) o 25 de decembro de 1926 e finado o 26 de agosto de 2015, foi un arcebispo católico maronita, entre 1992 e 2003 arcebispo de Tiro.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
*Perfil en Catholic-Hierarchy.org
Patricia Velásquez

**Patricia Carola Velásquez Semprún**, nada en Maracaibo o 21 de xaneiro de 1971, é unha actriz e modelo venezolana. Está considerada como a primeira supermodelo nativa americana.

## Traxectoria 
Velásquez naceu en Maracaibo, Venezuela, sendo a quinta de seis irmáns. O seu pai é mestizo e a súa nai é indíxena do pobo wayuu.

## Filmografía 
* *Le Jaguar* (1996) como Maya
* *Eruption* (1997) como Luisa Soares
* *Beowulf* (1999) como Pendra
* *No Vacancy* (1999) como Ramona
* *The Mummy* (1999) como Anck-Su-Namun
* *Committed* (2000) como Carmen
* *Façade* (2000) como Juanita
* *San Bernardo* (2000) como Claudia
* *Turn It Up* (2000), cameo
* *The Mummy Returns* (2001) como Meela Nais/Anck-Su-Namun
* *SSX Tricky* (2001, video game) como Marisol Diez Delgado
* *Fidel* (2002, miniserie) como Mirta
* *Mindhunters* (2004) como Nicole Willis
* *Arrested Development* (2004, TV) como Marta Estrella 
* *Zapata: El sueño de un héroe* (2004) como Josefa
* *The Twelve Days of Christmas Eve* (2004, made-for-TV) como Isabel Frias
* *The L Word*, Temporada 5, como Begoña (2008)
* *The Operative: Red Dawn* (2010)
* *Almighty Thor* (2011) como Jarnsaxa
* *Eternal Ashes* (2011) como Ana
* *Liz in September* (2014) como Liz

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Páxina oficial
*
Pobo haida

Os **haida** son un pobo indíxena que habita principalmente nas illas de Haida Gwaii, no norte da Columbia Británica, mais tamén existe un grupo coñecido como **kaigani haida** que vive no outro lado da entrada Dixon, na illa do Príncipe de Gales, en Alasca. Os haida ocuparon Haida Gwaii hai 12&nbsp;500 anos, tempo no que os rexistros fósiles e as historias ancestrais din que a primeira árbore, un *Pinus contorta*, chegou a SG̱uuluu Jaads Saahlawaay, a parte máis occidental do Parque Nacional Gwaii Haanas.

Na Columbia Británica, o termo "nación haida" refírese tanto á xente como ó seu goberno, o Consello da Nación Haida. Os kaigani haida forman parte do goberno das tribos indias tlingit e haida en Alasca. A lingua haida ten sido clasificada dentro da familia na-dené, pero adóitase considerar unha lingua illada.

A sociedade haida caracterízase pola súa característica e desenvolvida arte, que é referente na arte da costa noroeste. Ademais de grandes obras de madeira (tótems), o seu tecido chilkat ou a xoiaría, tamén existen movementos de expresión populares como o manga haida.

miniatura|250px|Territorio dos haida.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Blackman, Margaret B. (1982; rev. ed., 1992) *During My Time: Florence Edenshaw Davidson, a Haida Woman.* Seattle: University of Washington Press.
* Boelscher, Marianne (1988) *The Curtain Within: Haida Social and Mythical Discourse.* Vancouver: University of British Columbia Press.
* Bringhurst, Robert (2000) *A Story as Sharp as a Knife: The Classical Haida Mythtellers and Their World.* Douglas & McIntyre.
* Donald, Leland (1997) *Aboriginal Slavery on the Northwest Coast of North America.* University of California Press.
* Andersen, Doris (1974) *Slave of the Haida.* Macmillan Co. of Canada.
* Macnair, Peter L.; Hoover, Alan L.; Neary, Kevin (1981) *The Legacy &ndash; Continuing Traditions of Canadian Northwest Coast Indian Art*
Cores, Deiro, Vilanova de Arousa

**Cores** é un lugar da parroquia de Deiro no concello pontevedrés de Vilanova de Arousa, na comarca do Salnés. Tiña 125 habitantes no ano 2016 segundo datos do IGE, dos que 68 eran mulleres e 57 homes, o que representa un mínimo aumento respecto ó ano 2010, cando tiña 123 veciños, pero un descenso respecto a 2005, cando eran 132.

## Lugares e parroquias 
### Lugares de Deiro 
### Parroquias de Vilanova de Arousa
Anténula

[miniatura|250px|[Antena (artrópodos)|antena (esquerda) e **anténula** (dereita) dunha lagosta.]]

Nos crustáceos denomínase **anténula**, ou **primeira antena**, a cada un dos apéndices da cabeza destes animais, situados no primeiro somito cefálico —metámero soldado—, postrerior ao ácron). debido a que son de moito menor tamaño que as anternas do segundo par.

[miniatura|centro|500px|**Esquema dun [malacostráceo**. No céfalon, debaixo do ollo, pódense ver a **anténula** e, debaixo, a antena.]]

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Garrido, Carlos (1977): *Dicionário terminológico quadrilíngue de zoologia dos invertebrados*. A Corunha: Associaçom Galega da Língua. ISBN 84-87305-12-1.

### Outros artigos 
* Antena (artrópodos)
* Apéndice (artrópodos)
* Crustáceos
Lingua cingalesa

A **lingua cingalesa** (en ; *singhala* [ˈsiŋɦələ]), é a lingua nativa do pobo cingalés, que representa o meirande grupo étnico de Sri Lanka, representando uns 16 millóns de persoas. O cingalés tamén é falado como segunda lingua por outros grupos étnicos de Sri Lanka, sendo un total de catro millóns de persoas. Pertence á póla indoaria das linguas indoeuropeas. O cingalés ten o seu propio sistema de escritura, o alfabeto cingalés, que é un dos alfabetos bráhmicos, un descente do antigo brahmi indio estreitamente relacionado co alfabeto kadamba.

O cingalés é unha das linguas oficiais de Sri Lanka. Xunto coa lingua pali, xogou un papel principal na literatura budista theravada.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Wikipedia en cingalés
### Bibliografía 
* Gair, James: *Sinhala and Other South Asian Languages*, Nova York 1998.
* Gair, James and Paolillo, John C.: *Sinhala*, München, Newcastle 1997.
* Geiger, Wilhelm: *A Grammar of the Sinhalese Language*, Colombo 1938.
* Karunatillake, W.S.: *An Introduction to Spoken Sinhala*, Colombo 1992 [several new editions].
* Clough, B.: *Sinhala English Dictionary*, 2nd new & enlarged edition, New Delhi, Asian Educational Services, 1997.
Pobo wanano

Os **wanano**, **kotíriâ** ou **decosirumara** son unha etnia indíxena que habita a ambos os dous lados do río Vaupés no departamento colombiano de Vaupés e o estado de Amazonas. Son unhas 4 mil persoas.

Pescan diferentes especies de peixes, con diferentes clases de trampas que fabrican e tamén con redes, arco e frecha. Constrúen grandes canoas e troncos baleirados e son excelentes navegantes. Cazan con escopeta ou tiratacos e tamén con trampas para capturar aves ou roedores e cun pegante *ñimi di* que extraen do froito *wosokü*, ó que quedan adheridas algunhas aves, ó pousarse sobre el. Practican a agricultura itinerante, estabelecendo chagras mediante o método de tumba e queima, nas cales domina o cultivo de mandioca amarga, á beira do de diversas especies.

miniatura|250px|Danza das máscaras, 1933.
Celebran as colleitas coa festa do *dabucuri* e ademais realizan o "baile do achiote" *bhusiobasa*.

A súa propia lingua, a lingua wanano, pertence á póla oriental das linguas tucanas.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
*Santacruz, Jesús (1977) "Creación del hombre y rigen de las tribus según la historia de los Guananos (Vaupés)"; *Almas* 398: 2-7. Bogotá.
*Waltz, Nathan e Carolyn (1979) "Guanano"; *Aspectos de la Cultura Material de Grupos Étnicos de Colombia* I: 125-137. ILV. Lomalinda: Editorial Townsend.

### Outros artigos 
* Pobos indíxenas de Colombia
Lingua haida

A **lingua haida** ('**, **', '**, **') é a lingua do pobo haida, falada no arquipélago Haida Gwaii da costa oeste do Canadá e na Illa Príncipe de Gales de Alasca. É unha lingua gravemente ameazada segundo o libro da UNESCO, xa que só ten uns 24 falantes nativos, aínda que se están a poñer en marcha medidas para a súa revitalización. No tempo da chegada dos europeos a  en 1774, cóidase que o número de falantes de haida era dunhas 15&nbsp;000 persoas. Porén, as epidemias minguaron drasticamente a poboación haida, que se viu limitada a tres vilas: Masset, Skidegate e Hydaburg. As actitudes positivas cara á asimilación, combinadas coa prohibición de falar haida nas escolas, conduciron a unha forte diminución no uso da lingua, e hoxe en día case todos os haida étnicos empregan o inglés para comunicarse. O haida está clasificado como en perigo crítico polo Libro Vermello das Linguas Ameazadas da UNESCO.

A clasificación da lingua haida é obxecto de controversia, xa que algúns lingüistas considérana unha lingua na-dené ó tempo que outros coidan que é unha lingua illada. O haida divídese nos dialectos do norte e do sur, que difiren principalmente na fonoloxía.

## Notas
Antigo eslavo eclesiástico

O **antigo eslavo eclesiástico** (словѣ́ньскъ ѩꙁꙑ́къ, *slověnĭskŭ językŭ*), foi a primeira lingua literaria eslava. Os misioneiros bizantinos do século IX Cirilo e Metodio, ámbolos dous de orixe eslava e grega, son os responsables da estandarización da lingua empregándoa nunha tradución da Biblia e noutros textos eclesiásticos en grego antigo como parte do proceso de cristianización dos eslavos. Crese que estaba baseado no dialecto dos eslavos bizantinos que viviron na provincia de Tesalónica no século IX (hoxe Grecia). Xogou un importante papel na historia das linguas eslavas e serviu como base da tradición do posterior eslavo eclesiástico, e algunhas igrexas como a Igrexa ortodoxa e as Igrexas católicas orientais empregárono como lingua litúrxica até o presente. Como a lingua eslava máis antiga da que se ten rexistro, achega evidencias importante das características da lingua protoeslava, o antepasado común de tódalas linguas eslavas.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Wikipedia en antigo eslavo eclesiástico
* Pobos eslavos
### Ligazóns externas 
* Old Church Slavonic Online, a comprehensive tutorial at the A. Richard Diebold Center for Indo-European Language and Culture, Linguistics Research Center, University of Texas at Austin
* Medieval Slavic Fonts on AATSEEL
* Old Slavic data entry application
Remolacha de horta

A **remolacha de horta** ou **remolacha hortícola**, cos nomes científicos máis habituais de *Beta vulgaris var. rubra* ou *Beta vulgaris var. conditiva*, é unha planta da cal se consome a parte da raíz primaria. Ademais do seu valor como alimento, empréganse como colorante natural e como planta medicinal. As remolachas hortícolas son diversas variedades cultivadas da especie de nome común remolacha azucreira (*Beta vulgaris*).

## Descrición 
miniatura|300px|Un feixe de remolacha de horta.Esta variedade destaca pola súa raíz de cor intensa, que varía desde tons de vermello até morado, e é máis doce que outras variedades de remolacha, facéndoa ideal para o consumo directo e en preparacións culinarias.

## Taxonomía 
Taxonomicamente, inclúese dentro da subespecie *B. vulgaris* subsp. *vulgaris*, co grupo de Conditiva. Este grupo concreto diferénciase das variedades utilizadas para a produción de azucre ou como forraxe.

## Usos 
Ademais do seu valor nutricional, utilízase como colorante natural debido á betanina, e desde a Idade Media ten un papel na medicina tradicional grazas ás súas propiedades antioxidantes. No século XIX, valorouse a súa capacidade de producir azucre como alternativa á variante azucreira. Recentemente, investigouse o seu potencial para mellorar o rendemento deportivo.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Dieta 
* Horticultura
* Pigmento biolóxico
* Planta medicinal

### Ligazóns externas 
* Vídeo de como cultivar bererraba ou remolacha de horta  (*en portugués*)
* Guías de cultuvo da bererraba ou remolacha de horta  (*en portugués*)
Francisco Javier Quintas Ferreño

**Francisco Javier Quintas Ferreño**, nado en Tui en 1979, é un docente e historiador galego.

## Traxectoria 
Licenciado en Humanidades, mestrado en Tic aplicadas a Educación pola Universidade de Santiago de Compostela e en Investigación Psicosocioeducativa con adolescentes en contextos escolares pola Universidade de Vigo. É profesor de educación secundaria. Investigador e Delegado da Fundación Luís Tilve en Ourense, é membro do consello de redacción da revista institucional *Claridade*. Estuda os movementos sociais e obreiros na provincia de Ourense. 

Entre os anos 2018 e 2019 foi Secretario Provincial de Memoria Histórica do PSdeG-PSOE de Ourense. Desde 2025 é Secretario de Relacións Institucionais da Unión Comarcal da UGT-Ourense, Valdeorras e Verín, así como Secretario de Memoria Democrática da Agrupación Local do PSdeG-PSOE da cidade de Ourense.

## Obras 
* *Historia do movemento obreiro socialista en Ourense (1895-1936)*, 2012.
* *A barbarie silenciada: Amoeiro 1936*, 2014.
* *Juan Sieiro González: Educador krausista, heterodoxo, masón*, 2016.
* *Lembranza a Secundino Couto Solla: o alcalde republicano-socialista de Canedo*, 2018.

## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Ourense Socialista. O Blog da Memoria Histórica Socialista en Ourense
Xurx Kahala

**Xurx Kahala** (en ), nado en Alepo o 1 de agosto de 1938, é un relixioso católico melquita sirio, dende 1995 exarca apostólico de Venezuela.
## Traxectoria 
Xurx Kahala naceu en Alepo o 1 de agosto de 1938. Aos 10 anos de idade ingresou no seminario menor dos alepinos no Líbano, e posteriormente estudou cos xesuítas. Realizou estudos superiores de Filosofía e Teoloxía na Universidade Espírito Santo de Kaslik, Islamoloxía na Universidade San Xosé de Beirut, onde tamén doutorouse en Filosofía, e obtivo un diploma en Estudos pastorais pola Universidade de Montreal.

Foi ordenado sacerdote o 2 de febreiro de 1966 polo arcebispo Hilariun Kabutxi Foi director do seminario dos alepinos entre 1967 e 1970, e ao mesmo tempo profesor de Filosofía da Universidade Espírito Santo. En 1972 foi nomeado párroco en Caracas, cargo que mantivo até 1989.

En 1989 volveu ao Líbano, onde foi nomeado vigairo xeral da súa orde, e onde pasou a encargarse da formación dos novizos. O 12 de outubro de 1995 o papa Xoán Paulo II nomeouno exarca apostólico de Venezuela, visitador apostólico para os melquitas da Arxentina, e bispo titular de *Abila Lysaniae*. Recibiu a consagración episcopal o 21 de decembro de 1995 de mans do patriarca Máximo V.

## Notas
Faba forraxeira

[miniatura|*[Phaseolus vulgaris*.]]

A **faba** é un nome común para un gran número de sementes de diversos xéneros de anxiospermas da familia das leguminosas que son empregadas na alimentación humana e animal.

## Tipos 
No mundo existen unhas 40&nbsp;000 variedades de fabas, malia que só unha pequena fracción se produce para o consumo masivo.

Algúns tipos de fabas son:
* *Vicia*
** *Vicia faba*
miniatura|*Vicia faba*.
* *Phaseolus*
** *Phaseolus acutifolius*
** *Phaseolus coccineus*
** *Phaseolus lunatus*
** *Phaseolus vulgaris*
** *Phaseolus polyanthus*
* *Vigna*
** *Vigna aconitifolia*
** *Vigna angularis*
** *Vigna mungo*
** *Vigna radiata*
** *Vigna subterranea*
** *Vigna umbellata*
** *Vigna unguiculata*
* *Cicer*
** *Cicer arietinum*
* *Pisum*
** *Pisum sativum*
* *Lathyrus
** *Lathyrus sativus*
** *Lathyrus tuberosus*
* *Lens*
** *Lens culinaris*
* *Lablab*
** *Lablab purpureus*
miniatura|dereita|Hyacinth beans
* *Glycine*
** *Glycine max*
* *Psophocarpus*
** *Psophocarpus tetragonolobus*
miniatura|*Psophocarpus tetragonolobus*.
* *Cajanus*
** *Cajanus cajan*
* *Mucuna*
** *Mucuna pruriens*
* *Cyamopsis*
** *Cyamopsis tetragonoloba*
* *Canavalia*
** *Canavalia ensiformis*
** *Canavalia gladiata*
* *Macrotyloma*
** *Macrotyloma uniflorum*
* *Lupinus*
** *Lupinus mutabilis*
** *Lupinus albus*
* *Arachis*
** *Arachis hypogaea''

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
*
Forma física

miniatura
A **forma física** é un estado xeral de saúde, e de xeito máis específico, a capacidade de practicar certa actividade física, ocupacións e actividades cotiás. Unha boa forma física polo xeral adquírese como resultado dunha nutrición axeitada e a práctica de exercicio físico de moderado a vigoroso, e un descanso apropiado.

Con anterioridade á revolución industrial, definíase *forma física* como a capacidade de realizar as actividades cotiás sen experimentar fatiga. Porén, coa automatización e os cambios no estilo de vida no presente, considérase que a *forma física* é unha medida da capacidade do corpo de funcionar de forma eficiente e efectiva durante o traballo e actividades de esparexemento, estar en condición saudable, ser capaz de resistir doenzass hipocinéticas, e poder enfrontar situacións de emerxencia.

Ponse énfase en que a saúde física é o resultado da actividade física regular, dunha dieta e nutrición axeitados, ademais dun descanso apropiado para a recuperación física dentro dos parámetros individuais.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 21 de setembro de 2004.  Medical News Today. The Benefits of Physical Activity
* 
* Dietrich Martin *et al*, (2007). *Manual de metodología del entrenador deportivo*, Editorial Paidotribo, Barcelona.
Indemnización de prexuízos

Comunmente denomínase **indemnización de prexuízos** ou **indemnización por danos e prexuízos** a aquela acción que se lle outorga ao acredor ou á vítima para esixir de parte do seu debedor ou ben do causante dun dano unha cantidade de diñeiro equivalente á utilidade ou beneficio que a aquel lle reportase o cumprimento efectivo, íntegro e oportuno da obrigación instaurada entre as partes ou a reparación do mal causado á vítima. No entanto a súa difusión, o termo correcto para facer referencia a este remedio xurídico é **resarcimento**, tendo en conta que co termo indemnización tamén se adoitan mencionar aqueles desembolsos que realiza unha empresa de seguro en cumprimento do contrato subscrito co asegurado ou o pago que efectúa o estado cando, en exercicio do seu *ius imperium*, expropia a titularidade dun individuo con miras a satisfacer unha necesidade pública.

Tipicamente, hai tres maneiras nas que os danos poden ser indemnizados nun tribunal:
* Restitución
* Reparación do dano
* Resarcimento de danos
O **prexuízo** é a diminución patrimonial do acredor a consecuencia do incumprimento da obrigación, sexa que se trate dunha perda real ou efectiva, ou simplemente dunha vantaxe.

## Tipos de resarcimento 
O resarcimento pode, en función á súa fonte, clasificarse en: 
* Contractual: é o que debe pagar un debedor en caso de incumprir un deber contractual, co fin de resarcir ao acredor polo seu incumprimento.
* Extracontractual: é o que deriva da acción ou omisión dolosa ou culpable que provoca un dano a outras persoas. Dita acción pode orixinarse tamén con motivo da comisión dun delito.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Paracaídas de ouro