Lingua lígur (románica)

A **lingua lígur** (en lígur: *Lìgure*) é unha lingua románica galoitálica con aproximadamente 2 millóns de falantes nas rexións italianas de Liguria, Piemonte e Sardeña; no Principado de Mónaco (oficial na variedade monegasca); na costa sur da Francia continental; na illa francesa de Córsega; e tamén en Buenos Aires, Chile e parte dos Estados Unidos, o Canadá e Australia, onde houbo inmigración de lígures. O lígur está clasificado como definitivamente en perigo polo Libro Vermello das Linguas Ameazadas da UNESCO.

[miniatura|Un home falando lígur, gravado en [Italia.]]

## Características 
Pertence ó grupo occidental das linguas romances como o catalán, o castelán e o portugués e atópase xeograficamente preto das linguas rexionais do norte de Italia. Posúe diferentes variantes como o dialecto xenovés (da cidade de Xénova, o máis estendido por razóns históricas), o savonés (de Savona), o monegasco etc. A máis alta expresión artística desta lingua é probablemente o álbum *Crêuza de mä* polo cantante e compositor xenovés Fabrizio De Andrè. Todo o álbum está escrito e cantado en lígur, e foi considerado un dos mellores da música mundial durante os anos oitenta.

Entre os falantes desta lingua máis famosos atópanse Niccolò Paganini, Giuseppe Garibaldi, Eugenio Montale ou Italo Calvino.

## Extensión xeográfica 
Ademais de en Liguria, onde o idioma é falado tradicionalmente na costa, fálase no norte da Toscana, no sur do Piemonte (provincia de Alessandria), o extremo occidental da Emilia-Romaña (provincia de Piacenza), no norte de Sardeña, Alpes Marítimos de Francia (principalmente na Côte d'Azur) na zona da fronteira italiana, incluíndo Mónaco, e partes de Córsega. Foi adoptado oficialmente en Mónaco como nome de lingua monegasca, ou localmente, *Munegascu*.

O dialecto *Mentonasc*, falado no leste do condado de Niza, é considerado como un dialecto occitano de transición cara ao lígur, e á inversa o *Roiasc* e o *Pignasc* falados máis ao norte na marxe oriental do condado da Liguria son dialectos que mostran as influencias occitanas.

## Relacións 
miniatura|Letreiro bilingüe en Mónaco
O lígur presenta características distintas do italiano, aínda que tamén ten características doutras linguas románicas. Non hai relación entre a lingua romance actual da Liguria e a antiga lingua lígur dos antigos pobos que habitaban a rexión. Existen, con todo derivacións toponomásticas da antiga Liguria.

## Alfabeto 
O alfabeto lígur ten seis vogais (*a*, *e*, *i*, *o*, *u*, *y*), dezaoito consoantes (*b*, *c*, *ç*, *d*, *f*, *g*, *h*, *l*, *m*, *n*, *p*, *q*, *r*, *s*, *t*, *v*, *x*, *z*). Ademais utiliza a diérese (¨), acento circunflexo (^), acento agudo (´) e grave (`) na maioría das vogais tónicas, cando se utiliza a grafía oficial con todos os acentos para aclarar a pronuncia.

Na grafía oficial, que toma os usos máis xeneralizados historicamente polos poetas xenoveses, o son do U galego escríbese O, para o de U francesa úsase o U, e para o noso O, acentúase Ò ou ben Ö segundo sexa a vogal curta ou longa.

## Vocabulario 
miniatura|Camisola coa inscrición *Eu son Xenovés*
(Na grafía oficial)
* o péi: *pera*.
* o méi: *mazá*.
* o çetrón: *limón*.
* o fîgo: *figo*.
* o pèrsego: *pexego*.
* a franboâza: *framboesa*.
* a çêxa: *cereixa*.
* o meréllo / mêlo: *amorodo*.
* o bricòcalo: *albaricoque*.
* l'ûga: *uva*.
* o pigneu: *piñeiro*.
* arvî: *abrir*.
* serâ: *pechar*.
* parlâ: *falar*.
* çercâ: *procurar*.
* trovâ: *atopar*.
* o vìn: *viño*
* a lûxe / o ciæo: *luz*.
* a cà: *casa*.
* l'êuvo: *ovo*.
* l'éuggio: *ollo*.
* a bócca: *boca*.
* a tésta: *testa*.
* o brasso: *brazo*.
* o cheu: *corazón*.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Wikipedia en lígur
* Monegasco

### Ligazóns externas 
* O lígur en Ethnologue
* Lingua e cultura da Liguria, aprender xenovés, literatura lígur con tradución, textos, fotos e máis 
* Poesía
* Dicionario bilingüe francés co dialecto de Bonifacio
* Grafía oficial da lingua lígur, pola Académia Ligüística do Brénno (de Xénova)