open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Pedro Juan Méndez

**Pedro Juan Méndez**, alcumado **Jalisco**, nado en Sancedo (provincia de León) o 12 de decembro de 1928 e falecido en Ponferrada o 11 de outubro de 2012, foi un guerrilleiro antifranquista berciano.

## Traxectoria 
O seu pai Arsenio Juan Juan foi apresado en Asturias no 1937 e fusilado despois en León. Entre o ano 1942 e outubro de 1948, Pedro Juan Méndez foi enlace da Federación de Guerrillas León-Galicia. Tras pasar a Francia retornou ese mesmo ano para incorporarse ao Exército Guerrilleiro de Galicia, pasando a pertencer a II Agrupación. Na primavera de 1949, xunto a Silverio Yebra Granja "Atravesado”, Manuel Zapico Terente "Asturiano", Augusto Diéguez Yáñez "Rubio", Silvestre García López "Chimeneas", Roberto López Rodríguez "Virnes" e Odilo Fernández Rodríguez "Blas", uniuese ao grupo de Manuel Girón Bazán. O 17 de xullo de 1950 foi sorprendido con Manuel Girón, Silverio Yebra e Francisco Martínez López en Corporales (Truchas) onde despois dun combate de dez horas morreron os gardas civís Agustín Puente Martínez e Manuel Combarros García, e os guerrilleiros lograron romper o cerco. Permaneceu no grupo ata o asasinato de Girón en maio de 1951. Xunto con “Asturiano”, “Atravesado” e Francisco Martínez López "Quico", fuxiu cara a Francia, onde se presentaron ante as autoridades locais en setembro de 1951. Tras regresar a España residiu en Cacabelos. Morreu no Hospital do Bierzo o 11 de outubro de 2012.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* 

* 

* 

### Ligazóns externas 
* Ficha na Fundación Pablo Iglesias
Foto fixa

[miniatura|Fotografía fixa da película de [1938 *Bringing Up Baby* con Katharine Hepburn e Cary Grant]]
Un fotógrafo ou fotógrafa de **foto fixa** crea fotografías para documentar o proceso de filmado dunha película. Tamén na industria de mercadotecnia e para a promoción publicitaria na industria do audiovisual e da publicidade. Ademais de facer fotografías para a promoción dos filmes, o foto fixa axuda diariamente ao proceso de filmado rexistrando os detalles da vestimenta dos actores, decorados e fondos.

Cornel Lucas, un pioneiro do retrato en filmes, foi o primeiro foto fixa en gañar un premio BAFTA en 1998, cando traballou coa British Film industry.

## Notas
Claudine Gay

**Claudine Gay**, nada en Nova York o 4 de agosto de 1970, é unha politicóloga e profesora que foi a trixésima presidenta da Universidade Harvard.

## Traxectoria
En 2023 converteuse na primeira presidenta afroamericana da universidade, 368 anos despois da súa fundación. Antes de converterse en presidenta da universidade, actuou como decana da familia Edgerley da Facultade de Artes e Ciencias de Harvard e como profesora Wilbur A. Cowett de estudos gobernamentais e afroamericanos. A investigación de Gay aborda o comportamento político estadounidense, incluíndo a participación electoral e a política de raza e identidade.

En xaneiro de 2024, dimitiu como reitora por acusacións de plaxio e declaracións consideradas antisemitas, no contexto do conflito israelí-palestino en 2023.

## Notas
Teresa Díaz

**María Teresa Díaz Martínez**, nada o 9 de outubro de 1961 en Cervantes, é unha fotógrafa e docente galega.

## Traxectoria 
Marchou a vivir a Londres en 1989, onde cursou estudos de fotografía na Pimlico Arts & Media School, onde realizou a súa primeira exposición colectiva co proxecto *InfelizCidade*. En 1993 realizou outra exposición no Tearooms des Artistes xunto a outro fotógrafo londiniense.

En 1996, xa de volta en Galicia, realizou varias exposicións individuais no Café Cultural Auriense de Ourense e no Café Modus Vivendi en Santiago de Compostela,

## Notas
Parque Gulliver

O **Parque Gulliver** é un parque da cidade de Valencia (España). Atópase no Xardín do Turia entre as pontes Àngel Custodi e Regne de València.
A principal atracción é unha escultura monumental de Gulliver de 70 metros á que se pode acceder a través de ramplas, tobogáns e escaleiras, entre outros. Representa o momento en que Gulliver, acabado de chegar ao país de Lilliput, foi atado polos liliputienses. A figura está realizada de maneira que os visitantes semellan os habitantes de Lilliput cando paseaban sobre o corpo do personaxe creado por Jonathan Swift.
Foi encargado en 1990 ao arquitecto Rafael Rivera e ao artista falleiro Manolo Martín cun deseño de Sento, como parte do convenio *Un riu de xiquets* entre o Concello de Valencia, que achegou o solo, e a Conselleria de Industria Comercio e Turismo, que achegou o financiamento. Tivo un custo de 220 millóns de pesetas.

O Parque atópase preto do Parotet, da Escola Universitària de Magisteri Ausiàs March e dos edificios da Ciutat de les Arts i les Ciències. Accédese a través da Ponte Àngel Custodi e a entrada é de balde.

Tras unha fase de reforma e rehabilitación reabriu as súas portas o 6 de novembro de 2022.

## Notas
As Vendas

O topónimo **As Vendas** pode referirse a:

;En Galiza
***As Vendas**, lugar da parroquia de Vilar de Ordelles, no concello de Esgos;
***As Vendas**, lugar da parroquia de Vilaza, no concello de Gondomar;
***As Vendas**, lugar da parroquia de Desteriz, no concello de Padrenda;
***As Vendas da Barreira**, lugar da parroquia de Riós, no concello de Riós;
***Vendas de Narón**, lugar da parroquia de San Mamede do Río, no concello de Portomarín;
***As Vendas do Lengüelle**, lugar da parroquia de Berreo, no concello de Trazo.

## Véxase tamén
### Outros artigos
***Las Ventas**, maior praza de touros de España, localizada en Madrid.
A Fervenza, Lebosende, Leiro

**A Fervenza** é un lugar da parroquia de Lebosende no concello ourensán de Leiro na comarca do Ribeiro. 

## Lugares e parroquias 
### Lugares de Lebosende 
### Parroquias de Leiro 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Lugares de Leiro
Outeiro, Mosteirón, Sada

**Outeiro** é un lugar da parroquia de Mosteirón no concello coruñés de Sada, na comarca da Coruña. 

## Lugares e parroquias 
### Lugares de Mosteirón 
### Parroquias de Sada 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Lugares de Sada
Villanueva de la Cañada

**Villanueva de la Cañada** é un concello español da Comunidade de Madrid, situado na súa parte occidental, ao oeste da cidade de Madrid. 

## Xeografía 
Limita ao norte con Valdemorillo e Villanueva del Pardillo, ao leste con Majadahonda, Boadilla del Monte e Villaviciosa de Odón, ao sur con Brunete e ao oeste con Quijorna. Atópase tamén na conca do curso medio do río Guadarrama, a unha altitude duns 650 metros sobre o nivel do mar.

## Notas
A Corredoira, San Martiño de Manzaneda, Manzaneda

**A Corredoira** é un lugar da parroquia de San Martiño de Manzaneda no concello ourensán de Manzaneda, na comarca da Terra de Trives. Segundo o IGE, en 2022 tiña 15 habitantes (10 homes e 5 mulleres).

## Lugares e parroquias 
### Lugares de San Martiño de Manzaneda 
### Parroquias de Manzaneda 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Lugares de Manzaneda
Hilda Heine

**Hilda Cathy Heine**, nada en Majuro o 6 de abril de 1951, é unha educadora e política das Illas Marshall que ocupa a presidencia do seu país dende o 3 de xaneiro de 2024. Anteriormente xa ocupara o cargo entre os anos 2016 e 2020. Antes de ser elixida presidenta, foi tamén ministra de educación. 

## Traxectoria 
Foi a primeira cidadá das Illas Marshall en obter un título de doutoramento, e fundou o grupo polos dereitos das mulleres *Women United Together Marshall Islands* (WUTMI). 

Heine é a primeira muller que ocupa a presidencia das Illas Marshall. Tamén é a primeira muller presidenta da calquera país de Micronesia e a quinta en ser xefa do goberno nunha nación independente de Oceanía (despois de Jenny Shipley, Helen Clark e Jacinda Ardern de Nova Zelandia e Julia Gillard de Australia).

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
*Presidente das Illas Marshall
Izaba

**Izaba** (tamén cooficialmente en castelán **Isaba**) é un concello de Navarra, na comarca de Roncal-Salazar, dentro do meiriñado de Sangüesa. Limita polo oeste con Uztarroze, polo sur con Urzainki, Erronkari e Garde, polo norte con Areta (Pireneos Atlánticos, Francia), e polo leste con Ansó (Jacetania, Aragón).

## Demografía 
No ano 2023 contaba cunha poboación de 404 habitantes.

## Notas
Elias Boudinot (homónimos)

**Elias Boudinot** pódese referir a:

* **Elias Boudinot** (1740-1821), revolucionario americano e presidente do Congreso Continental;
* **Elias Boudinot** (1802-1839), xornalista e editor cherokee;
* **Elías Cornelius Boudinot** (1835-1890), coronel confederado e político de Arcansas.
Décimo Xunio Bruto Pera

**Décimo Xunio Bruto Pera,** (en latín, *Decimus Iunius Brutus Pera*), nado en data descoñecida e finado no 264 a. C., foi un político e aristócrata romano descendente dunha das familias máis nobres e antigas da República romana.

## Traxectoria 
Os seus fillos Marco e Décimo Xunio Pera só usaron un dos seus cognomen para se distinguiren doutras pólas da *gens* Xunia.

Segundo fontes antigas, despois da súa morte no 264 a.C. seus fillos Décimo e Marco organizaron as primeiras loitas de gladiadores no Foro Boario, consistentes nunha loita a morte entre varios escravos.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
*
En xogo

***En xogo*** é un programa deportivo da Televisión de Galicia en emisión dende 1985. Emitido nas noites dos domingos, dá un repaso á xornada deportiva, con análises, reportaxes e entrevistas, poñendo especial atención ao fútbol galego nas súas diferentes categorías, aínda que tamén inclúe información sobre outros deportes.

Con máis de 40 anos de emisión ininterrompida é o programa de televisión máis lonxevo de Galicia e o segundo de España, só por detrás de *Informe semanal*.

## Historia 
Emitiu o seu primeiro programa o 31 de agosto de 1985, pouco despois do nacemento da Televisión de Galicia, sendo Xosé Luis Muñoz o seu primeiro director e Ovidio González o primeiro presentador. Con poucos medios nos seus inicios, o programa repasaba a xornada deportiva, centrándose especialmente nos clubs galegos de fútbol. Pouco despois do seu inicio, o programa pasou a ser presentado e dirixido polo xornalista melidense Manuel Pampín, que foi o rostro do programa ata 1993, cando Terio Carrera pasou a ser o presentador. 

Durante as seguintes tempadas o *En xogo* foise modernizando, coincidindo cos anos gloriosos do fútbol galego, con ata tres clubs na Primeira División (Deportivo da Coruña, Celta de Vigo e Compostela). Dende 2025 o seu presentador é Sevi Martínez. Ao longo dos anos teñen pasado polo programa centos de convidados, entre eles numerosas figuras do fútbol galego como Arsenio Iglesias, Luis Suárez, Fran, Iago Aspas ou Lucas Pérez.

## Notas
Paulo Martínez Lema

**Paulo Martínez Lema**, nado en Damil (Begonte) en 1982, é un filólogo galego.

## Traxectoria 
Licenciouse en filoloxía galega na Universidade de Santiago de Compostela. A súa tese de doutoramento, dirixida por Francisco Xabier Varela Barreiro e Antón Santamarina, levou por título *Achegamento á toponimia medieval galega: a documentación do tombo de Toxos Outos (séculos XII-XIV)*. É o autor de varios artigos sobre toponimia en revistas académicas e da obra *Toponimia de Begonte e Rábade* (2018).

## Notas
Zinthia Álvarez

**Zinthia Álvarez Palomino**, nada en Maracaibo (Venezuela) en 1988 é unha xornalista, escritora, integradora social e mediadora intercultural afrodescendente residente en Sada (A Coruña). Impulsou o proxecto educativo *Mujeres Negras que cambiaron el Mundo*.

Foi unha das cofundadoras de Afrogalegas, un colectivo que trata de impulsar a visibilidade e recoñecemento ás mulleres africanas e afrodescendientes. Ademais, como activista dos dereitos humanos das persoas afrodescendientes participou en diversos congresos nacionais e internacionais. Formou parte do VIII Encuentro Cultura y Cidadanía promovido polo Ministerio de Cultura e Deporte. Este libro, orientado a un público infantil e xuvenil, busca dar visibilidade ás achegas que realizaron mulleres negras e/ou afrodescendentes á historia universal. Foi traducido  ao catalán pola Editorial Wanafrica.

Álvarez Palomino foi a impulsora do proxecto educativo *Mujeres negras que cambiaron el mundo*, que busca fomentar a representación respectuosa da muller africana e afrodescendiente a través da literatura e da programación de actividades como talleres e charlas.

## Recoñecementos 
En 2019, a Domus organizou unha exposición baseada no libro de Álvarez Palomino, *Mulleres negras na ciencia*.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Desirée Bela-Lobedde
* Artemisa Semedo
Roberto Rodríguez Fialhega

**Roberto "Teto" Rodríguez Fialhega**, é un activista e independentista galego. Rodríguez Fialhega foi un dos primeiros independentistas galegos condenados en 2013 por pertencer a Resistência Galega, cunha condena de 18 anos de cárcere, rebaixada posteriormente polo Tribunal Supremo a 13 anos e 9 meses. O 24 de maio de 2024, Rodríguez Fialhega saíu do cárcere de Teixeiro logo de cumprir a condena. Os maxistrados consideraron que Rodríguez Fialhega e Vigo se reuniron o mesmo día da súa detención para entregar tres termos con explosivos. Nos fogares de Rodríguez Fialhega e Vigo atopáronse unha pota 3,2 quilos de substancias explosivas, documentación falsa, listas de posibles obxectivos e un manual sobre técnicas de interrogatorio da CIA. No xuízo aos catro independentistas considerouse probada a existencia da banda armada terrorista Resistência Galega, o cal sempre negaron os acusados. Nun principio, Rodríguez Fialhega foi condenado a 18 anos de cárcere, mais posteriormente, o Tribunal Supremo de España rebaixou a pena a 13 anos e 9 meses.

Durante a súa estadía no cárcere de Dueñas, en Palencia, recibiu a visita da eurodeputada Lidia Senra de Alternativa Galega de Esquerda, quen denunciou a dispersión dos presos independentistas galegos. O 29 de decembro de 2023, Rodríguez Fialhega converteuse no primeiro preso do Colectivo de Presas Independentistas Galegas en acceder a beneficios penitenciarios ao saír de permiso logo de 12 anos na cadea. O 24 de maio de 2024, Rodríguez Fialhega saíu do cárcere de Teixeiro logo de cumprir a condena.

## Notas
Jon Magunazelaia

**Jon Magunazelaia Argoitia**, nado en Éibar o 13 de xullo de 2001, é un futbolista español que xoga como centrocampista ofensivo na Real Sociedade B, da Primeira División RFEF.

## Traxectoria 
Formouse nas canteiras do Eibar e da Real Sociedade, incorporándose a este último club no 2016. Na tempada 2020/21 debutou coa Real Sociedad C, nun partido ante o Gernika, e un mes e medio despois marcou os seus primeiros goles completando un triplete ante o Somorrostro. Esa mesma campaña o equipo logrou o ascenso á Segunda División RFEF.

O 18 de setembro de 2021 debutou coa Real Sociedad B na Segunda División, nun empate 1-1 ante o Zaragoza. Xogou 26 encontros co primeiro filial do club durante a campaña, anotando 2 goles, pero o equipo acabou descendendo.

O 27 de outubro de 2022 debutou co primeiro equipo na Europa League, substituíndo ao seu compañeiro Jon Karrikaburu na segunda metade da vitoria por 0-2 sobre o AC Omonia. O seu debut na Primeira división produciuse tres días despois, cando substituíu a Carlos Fernández ante o Real Betis.

## Notas
Saltburn

***Saltburn*** é un filme británico-estadounidense de 2023 dirixido por Emerald Fennell. Está protagonizado por Barry Keoghan, Jacob Elordi, Rosamund Pike, Richard E. Grant, Alison Oliver e Archie Madekwe. O filme recorda á novela *Brideshead Revisited* de Evelyn Waugh.

## Sinopse 
Ambientada na Inglaterra de mediados da década de 2000, céntrase na vida dun estudante universitario que se obsesiona cun compañeiro de estudos rico da súa universidade. Este convídao a pasar o verán na mansión da súa excéntrica familia.

## Elenco 
## Notas
Renda básica universal

[dereita|miniatura|300x300px|Os habitantes dos [países nórdicos están de acordo coa aplicación dunha RBU.]]
A **renda básica universal** (**RUB**), **renda básica incondicional** (**RUB**) ou **renda do cidadán** é unha forma de sistema de seguridade social na que todos os cidadáns ou residentes dun país reciben regularmente unha cantidade de diñeiro sen condicións. 

Con este sistema preténdese cubrir a toda a poboación cunha renda garantida independentemente das súas condicións laborais, económicas ou sociais. Unha renda que permite a supervivencia básica mes a mes, garantida polo Estado.

## Defensores da Renda Básica Universal 
A renda básica é defendida por economistas, filósofos, sindicalistas, políticos e, anecdoticamente, algúns empresarios. Os precursores da Renda Básica foron, entre outros, Thomas Paine (autor de Xustiza Agraria e promotor do dividendo da cidadanía). Hoxe os defensores da renda básica, sen prexuízo das diferenzas en canto á súa implantación e en canto á súa xustificación filosófico-política, son entre outros Daniel Raventós, Osmo Soininvaara, Jeremy Rifkin, Bruce Ackerman, Florent Marcellesi, Yanis Varoufakis, Philippe Van Parijs, Julen Bollain, Gabriel S. Juan Carlos Monedero, Ramón Espinar Merino, Alejandro Bonet, Rutger Bregman e Byung-Chul Han.

A automatización e o desemprego tecnolóxico levaron a moitos magnates da industria de alta tecnoloxía a propoñer esta renda como consecuencia necesaria dos seus modelos de negocio. O xornalista Nathan Schneider destacou primeiro o cambio da "eplite tecnolóxica" cara a estas ideas cun artigo da revista *Vice*, que citaba a figuras como Marc Andreessen, Sam Altman, Peter Diamandis e outros. Tamén  Mark Zuckerberg, Bill Gates ou Jeff Bezos consideran que a Renda Básica é axeitada para amortecer os efectos da crise en termos de desigualdade e para afrontar a inevitable automatización do futuro inmediato. Outros como Elon Musk, o cofundador de Facebook Chris Hughes e o presidente de Y Combinator, Sam Altman, advirten de que remataremos co establecemento da Renda Básica Universal: "Será necesario, cada vez haberá menos postos de traballo que fagan". non podo facer unha máquina moito mellor... e quero aclarar que non son cousas que me gustaría que sucedan, senón que son cousas que sucederán..."

## Notas
Federico Cantero Villamil

**Federico Cantero Villamil**, nado en Madrid o 22 de xuño de 1874 e finado en 1946 foi un enxeñeiro civil español coñecido polos encoros que construíu e proxectou ao longo do río Douro e polas súas investigacións no ámbito aeronáutico, que se resume na *Libélula Viblandi*, un helicóptero, ou precursor do mesmo, construído por el.

## Traxectoria 
### Familia 
Os seus pais foron o enxeñeiro de camiños Federico Cantero Seirullo e Isabel Villamil Olivares. Casou con Tránsito Cid, e tiveron dous fillos. Após enviuvar, Cantero casou con Concepción García-Arenal Winter, neta de Concepción Arenal, e tiveron seis fillos.

### Formación e primeiras obras 
Fíxose enxeñeiro o 30 de setembro de 1896, coa mellor cualificación. Realizou a súa práctica laboral durante 1897 en Zamora, e en 1900 comezou a traballar na "Jefatura de Obras Públicas de Zamora". En maio de 1900 pediu e obtivo unha licenza para traballar na hidráulica. Nese momento, os gobernos de España e Portugal planeaban como explotar o potencial hidroeléctrico do río Douro.

### Encoros 
En 1899 funda a sociedade "El porvenir de Zamora", co obxectivo de financiar e explotar o encoro de San Román, preto de Zamora. A súa construción durou até 1903. Este encoro aproveitou un meandro do río Douro de 11,2&nbsp;km de longo. Abriu un túnel de 1.5&nbsp;km de longo e construíu as turbinas e os motores do outro lado. Mediante isto, o desnivel desde o encoro até as turbinas medía 14 metros, mentres que a altura do encoro era de só 5 metros.

Tamén deseñou e proxectou a denominada *"Solución española de los Saltos del Duero"*, proxecto que planificou todas as represas da vertente española do río Douro.

Finalmente, proxectou a construción real dalgunhas desas presas, e tamén dous encoros de Burgomillodo, río Duratón e río Eresma.

Patentou en 1945 un "novo tipo de pechadura hidráulica accionada pola propia auga da canle ou o encoro onde están instalados".

### Ferrocarril 
En 1913 propuxo un proxecto para unir Zamora e Ourense a través de Puebla de Sanabria por vía férrea. Foi unha das obras de enxeñería máis duras da súa época: o proxecto contaba con máis de 100 túneles, en particular o túnel de Padornelo, de 6&nbsp;km de lonxitude. Executouse entre 1921 e 1957 cunha vía única, aínda que o deseño admitía vía dobre. En 1931 as obras foron suspendidas, o que provocou unha manifestación e uns acontecementos que levaron á proclamación efémera da República Galega. 

Para conmemorar o centenario do proxecto, foi publicado un libro en 2013.

### Fontes 
As obras de Cantero foron esquecidas durante anos, e recentemente foron redescubertas por Isabel Díaz de Aguilar e Federico Suárez Caballero. As fontes primarias básicas son as patentes que rexistrou e dous libros de Cantero sobre a *Libélula*.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Federico Suárez Caballero. (2006) *Federico Cantero Villamil,*  Arte&Prensa.

### Ligazóns externas 
* Un catedrático reivindica al pionero español inventor del helicóptero :: PD (en castelán) 
* *Un pionero de la aviación* Babelia (en castelán)
Fonte Q

[miniatura|351x351px| A maioría dos estudosos modernos coinciden en que [Lucas o Evanxelista|Lucas e Mateu usaron o Evanxeo de Marcos e unha fonte hipotética coñecida como **Q.**]]
A **fonte Q** (tamén coñecida como **documento Q** ou simplemente **Q**, sendo a letra "Q" unha abreviatura da palabra *Quelle* que, en alemán, significa "fonte") é unha posible fonte utilizada na escritura do Evanxeo de Mateo e no Evanxeo de Lucas. A fonte "Q" defínese como o material "común" atopado en Mateo e Lucas, pero non no Evanxeo de Marcos. Este texto antigo supostamente contiña a *logia* ou varias palabras e sermóns de Xesús.

O seu contido abrangue 225 versos atopados nos Evanxeos de Mateo e Lucas, pero admítese que parte do seu texto non foi usado neses evanxeos canónicos, polo que é descoñecido. Os textos narrativos son case inexistentes, só hai tres referencias aos milagres: a cura do servo do centurión, os signos mesiánicos e o exorcismo do demo no mudo. Ademais, cabe destacar o feito de que esta Fonte non contén a narración da paixón/morte e resurrección de Xesús e as fortes similitudes co Evanxeo de Tomé.

Tamén se pode definir como o conxunto de frases orixinais ou sabedorías de Xesús, que foron as primeiras notas dos máis antigos discípulos e apóstolos, o que representa hoxe unha fonte de estudos directamente relacionados coa concepción popular das orixes cristiás. 

Xunto coa prioridade de Marcos, a fonte "Q" foi unha hipótese creada a partir de 1900, e a partir de entón foi un dos fundamentos do coñecemento do evanxeo moderno. O biblista británico Burnett Hillman Streeter formulou unha visión amplamente aceptada da "Q": era un documento escrito (non unha tradición oral) composto en grego; case todo o seu contido aparece en Mateu, Lucas ou ambos; e que Lucas conservou, máis que Mateu, a orde orixinal do texto. Na hipótese de dúas fontes, tanto Mateu como Lucas terían empregado o Evanxeo de Marcos e o documento "Q" como fontes. Algúns estudosos postularon que "Q" é en realidade unha pluralidade de fontes, algunhas escritas e outras procedentes da tradición oral. Outros tentaron determinar as fases nas que se compuxo "Q".

A existencia de "Q" ás veces foi discutida. Isto débese a que os estudosos pregúntanse como un documento que debería ser moi estimado no cristianismo primitivo, que serviría de fonte para dous dos evanxeos canónicos, foi omitido de todos os catálogos da Igrexa primitiva, ademais de non ser mencionado polos calquera dos Pais da Igrexa. Esta pregunta segue sendo un dos grandes enigmas da erudición bíblica moderna do Novo Testamento. A pesar dos retos, a hipótese de dúas fontes mantén un amplo apoio.

## Notas 

## Véxase tamén 
* Evanxeos apócrifos
Bohumil Hrabal

**Bohumil Hrabal**, nado en Brno (Imperio Austrohúngaro) o 28 de marzo do 1914 e finado en Praga (República Checa) o 3 de febreiro do 1997, foi un destacado novelista en lingua checa. Entre as súas obras, destacan *Eu servín ao rei de Inglaterra* (1971) e *Unha soidade demasiado ruidosa* (1977), editadas en galego por Rinoceronte Editora. Os seus libros foron traducidos a máis de vinte linguas.

## Traxectoria 
Bohumil Hrabal matriculouse en Dereito na Universidade Carolina de Praga, mais tivo que interromper os seus estudos a causa da ocupación nazi de Checoslovaquia. Traballou nunha empresa ferroviaria durante a segunda guerra mundial, e logo foi tremoísta, carteiro e obreiro do metal; Hrabal viuse na obriga de publicar os seus textos en tiradas reducidas, coñecidas como edicións *samizdat*, a pesar de que as súas obras anteriores foran sempre éxitos de venda.

## Obra 
As primeiras obras de Hrabal son unha confusa mestura de pequenas historias e anécdotas de carácter cómico, transmitidas cunha linguaxe rica e compacta. Situados entre a oralidade e a vangarda, amosan un gran sentido do humor e empregan asociacións surrealistas. No 2006, Jirí Menzel estreou unha versión cinematográfica desta novela. Segundo o director, Hrabal "describiu moitos horrores e bestialidades da vida sen asomo de depresión ou desespero; ao contrario, ensinou a prepararnos para soportar as durezas sen perder o sentido do humor".

Entre o resto da súa produción, destaca a triloxía *Svatby v domě* ("Vodas na casa", 1986-1987), composta por unha primeira parte de título homónimo, e as súas continuacións, *Vita nuova* e *Proluky.*

Hrabal destacou tamén pola súa expresión cómica dos absurdos da existencia. O seu compatriota Milan Kundera describiuno como "a encarnación da Praga máxica, a unión do humor terreal e da imaxinación barroca". 
* *Eu servín ao rei de Inglaterra* (2008). Tradución ao galego de Fernando de Castro García. Rinoceronte Editora.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Bohumil Hrabal
Fernando García Arenal

**Fernando García Arenal**, de nome completo **Fernando Ángel Augusto García Arenal**, nado en Madrid o 29 de xuño de 1850 e finado en Chamartín de la Rosa en 1925, foi un enxeñeiro de camiños, canais e portos español de orixe galega. Destacou tanto pola súa carreira profesional como polas súas contribucións educativas e sociais, ocupándose dos problemas sociais das clases máis desfavorecidas.

Aos trece anos, en 1863 marchou á Coruña coa súa nai, que fora nomeada visitadora de prisións de mulleres, e alí rematou os estudos secundarios. Volveu a Madrid en 1868, cando o goberno provisional de Serrano nomeou a Concepción Arenal Ponte Inspectora de Casas de Corrección de Mujeres, e alí estudou e finalizou, en 1875, após o Sexenio Democrático, a carreira de enxeñeiro de camiños. En 1872, mentres cursaba a carreira, ingresou na acabada de fundar Sociedade Española de Historia Natural.

### Carreira 
Desenvolveu a súa carreira en Xixón como enxeñeiro-director da Junta de Obras de Puerto, onde realizou importantes traballos no ámbito da enxeñaría portuaria e estudos costeiros.

## Vida persoal
Casou con Ernestina Winter Blanco, irmá de Ernesto Winter, e tiveron varios fillos, incluíndo a Concepción García-Arenal Winter, nai do enxeñeiro Federico Cantero Villamil quen proxectou o tren Ourense-Zamora, e inventor do helicóptero *Libélula Viblandi*.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía
Montequinto

**Quinto**, comunmente denominado **"Montequinto"** é un distrito pertencente ao concello de Dos Hermanas, na provincia de Sevilla, e lindeiro coa capital andaluza. O 1 de xaneiro de 2022 contaba con 35&nbsp;782 habitantes censados, dos cales 17&nbsp;419 eran homes e 18&nbsp;363 mulleres. A extensión da súa superficie é de 4,5 km² e posúe unha densidade de 397,58 hab/km².

## Notas
Huétor Tájar

**Huétor Tájar** é unha localidade e concello español da provincia de Granada, na comunidade autónoma de Andalucía. Pertence á comarca de Loja e atópase na veiga fértil creada polo río Genil, que proporciona ao municipio unha importante riqueza agrícola, destacando o cultivo de espárragos con denominación de orixe.

## Demografía 
Segundo o INE, no ano 2024 tiña unha poboación de 10&nbsp;653 habitantes.

## Notas 
## Véxase tamén
Alcalá de Guadaíra

**Alcalá de Guadaíra** é un concello e cidade da provincia de Sevilla, na comunidade autónoma de Andalucía. Pertence á comarca de Los Alcores, é cabeceira de partido xudicial e atópase a 17 km da capital provincial, Sevilla. Alcalá tamén era coñecida como *Alcalá de los Panaderos* xa que fornecía de pan a capital andaluza. A cidade atópase nas beiras do río Guadaíra.

## Demografía 
Conta cunha poboación de 76&nbsp;547 habitantes (INE 2023).

## Notas 
## Véxase tamén
Malpartida de Plasencia

**Malpartida de Plasencia** é unha vila e concello da provincia de Cáceres, na comunidade autónoma de Estremadura.

## Xeografía
Atópase ao norte da provincia, no partido xudicial de Plasencia e na mancomunidade dos Riberos del Tajo, a 8 km de Plasencia. O seu termo municipal, meirande que o de Plasencia, abrangue a localidade do mesmo nome e os núcleos de La Bazagona, Haza de la Concepción, Palazuelo-Empalme, Pantano de Navabuena e Urdimalas.

### Demografía 
Segundo o INE en 2023 tiña 4618 habitantes.

## Notas
Parboeira, Corvillón, A Merca

**Parboeira** é un lugar da parroquia de Corvillón no concello ourensán da Merca, na comarca da Terra de Celanova.

## Lugares e parroquias
### Lugares da Merca
### Parroquias da Merca
## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Lugares da Merca
Taroda

**Taroda** é un concello español da provincia de Soria (Castela e León). Pertence á comarca de Almazán.

## Demografía 
En 2023 a poboación ascendía a 43 habitantes.

## Monumentos 
* Igrexa de San Estevo Protomártir.
* Ermida de San Roque.
* Portada renacentista do século XVI.
* Restos dun castelo.
* Restos arqueolóxicos no Llano del Villosillo.

## Galería de imaxes 

Ficheiro:Plaza Mayor (Taroda - Soria).jpg|Praza Maior.
Ficheiro:Iglesia San Esteban (Taroda - Soria).jpg|Igrexa de San Estevo.
Ficheiro:Ermita San Roque (Taroda - Soria).jpg|Ermida de San Roque.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
*Lista de concellos de Soria
O Campo da Feira, A Mezquita, A Mezquita

**O Campo da Feira** é un lugar da parroquia da Mezquita no concello ourensán da Mezquita, na comarca de Viana.

## Lugares e parroquias 
### Lugares da Mezquita 
### Parroquias da Mezquita 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Lugares da Mezquita
Arnufe, Os Abeledos, Montederramo

**Arnufe** é un lugar da parroquia dos Abeledos no concello ourensán de Montederramo, na comarca da Terra de Caldelas. Segundo o IGE, en 2022 tiña 1 habitante (1 home).

## Lugares e parroquias 
### Lugares dos Abeledos 
### Parroquias de Montederramo 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Lugares de Montederramo
Cuncha Pseudodon DUB1006-fL

miniatura|400x400px| A cuncha de Pseudodon DUB1006-fL e os seus gravados
A **cuncha de Pseudodon DUB1006-fL** é unha cuncha fosilizada do molusco bivalvo *Pseudodon* *vondembuschianus trinilensis* atopado na illa de Xava, Indonesia. 

A cuncha ten un gravado en zigzag que puido ser realizado por *Homo erectus* hai arredor de medio millón de anos. De confirmarse esta hipótese, sería a obra artística máis antiga do mundo.

## Descrición 
A cuncha fai parte dos restos extraídos polo paleoantropólogo holandés Eugène Dubois no sitio arqueolóxico de Trinil, na illa de Xava, nunhas escavacións que comezaron a finais do século XIX. A cuncha consérvase en Leiden, nos Países Baixos.

A hipótese de que as marcas da cuncha DUB1006-fL se tratasen dun gravado realizado por *Homo erectus* foi lanzada polo equipo da bióloga holandesa Josephine Joordens en 2014. 

Na súa análise outorgábaselle aos gravados unha antigüidade de entre 540.000 e 430.000 anos. Nese mesmo estudo apuntábase a hipótese de que a ferramenta utilizada fose un dente de quenlla. As incisións serían feitas por unha mesma persoa durante unha única sesión de traballo.

## Interpretación e relevancia 
En opinión do equipo de Joordens a realización de gravados por parte dun exemplar de *Homo erectus* estaría ao alcance das súas capacidades cognitivas e neuromotoras. Segundo a doutora Joordens, a análise do trazo, seguro e uniforme, exclúe calquera posibilidade de que se trate dunha marca accidental ou realizada por un animal. O gravado só podería atribuírse a un traballo deliberado de Homo erectus, posto que a peza foi atopada nun contexto arqueolóxico que contén miles de pezas relacionadas con este homínido. 

Con todo, a doutora resistíase a darlle unha interpretación á peza, para a que caben moi diversas explicacións. Tanto podería ser un garabato feito para pasar o tempo, como unha maneira de marcar a propiedade da peza ou un deseño feito con intención de embelecer a cuncha, e, por tanto, con clara vontade artística.

De confirmarse que o gravado ten unha intención estética, trataríase dun achado revolucionario. Non só se trataría da obra de arte máis antiga conservada, senón que suporía atribuír a *Homo erectus* a capacidade de pensamento simbólico, algo que até agora só se considera propio da nosa especia, *Homo sapiens sapiens*, e *Homo neanderthalensis*. 

## Bibliografía 
* Joordens, J., d’Errico, F., Wesselingh, F. et al. *Homo erectus at Trinil on Java used shells for tool production and engraving*. Nature 518, 228–231 (2015). https://doi.org/10.1038/nature13962

## Véxase tamén 
* El dibujo más antiguo de la humanidad , entrada do blog Terrae Antiqvae do 3 de decembro de 2014 (consultada o 5 de decembro de 2023). 
* World's oldest piece of art discovered, entrevista (en inglés) coa doutora Joordens emitida na BBC 5 o 5 de decembro de 2023 (consultada o 5 de xaneiro de 2023).
Florentino Pérez (homónimos)

O nome **Florentino Pérez** pode referirse a:

* **Florentino Pérez**, empresario español.

* **Florentino Pérez**, guerrilleiro antifranquista andaluz.
* **Florentino Pérez Embid**, historiador e político español.
* **Florentino Pérez Rivas**, guerrilleiro antifranquista asturiano.
Etxarri Aranatz

**Etxarri Aranatz** é un concello de Navarra, na comarca de Sakana, dentro do meiriñado de Pamplona. Está formado polos núcleos de Lizarragabengoa e **Etxarri Aranatz**. Limita ao norte coa serra de Aralar e Ataun (Guipúscoa), ao sur coa serra de Urbasa e Ergoiena, ao leste con Arbizu e ao oeste con Bakaiku.

## Demografía 
No ano 2023 contaba cunha poboación de 2&nbsp;521 habitantes.

## Notas
Xavier Sierra

**Xavier Sierra i Valentí**, nado en Xirona o 1 de decembro 1952 e finado en Terrasa o 3 de xaneiro de 2024, foi un dermatólogo, ensaísta, poeta e tradutor catalán.

## Traxectoria 
Foi licenciado en Medicina pola Universidade Autónoma de Barcelona, Doutor en Medicina pola Universidade Complutense de Madrid e licenciado en Humanidades pola Universitat Oberta de Catalunya. Médico Especialista en Dermatoloxía, Institut Català de la Salut, traballou en Terrasa e Barcelona.

Publicou artigos en revistas da súa especialidade como *Gimbernat: Revista d’Història de la Medicina i de les Ciències de la Salut*. Tamén colaborou no *Diari de Terrasa*.

Desde 2015 publicou no blog “Un dermatólogo en el museo”, a finais do 2022 levaba publicados máis de 1.800 artigos.

En xaneiro de 2023 presentouse o ducumental *Dr. Xavier Sierra, un dermatólogo en el museo,*dirixido por Antoni Verdaguer, forma parte da serie Terrasenques/Terrassencs.

## Xavier Sierra e Galicia 
O seu pai era galego, do Vicedo, e el dominaba e usaba o galego. Traduciu poemas galegos ao catalán e na súa consulta indicaba que atendía en catalán e galego. 

Foi parella de Mercedes Cerdeira Caramés, dermatóloga en Vigo. É curmán do historiador e político Xosé Carlos Sierra.

Traduciu ao catalán *Nimbos* de Díaz Castro.

## Obras 
### Medicina 
* *Historia de la dermatología* (1995). MRA Creación y Realización Editorial. 352 páxs. ISBN 978-84-88865-03-8.
* *Micosis cutáneas* (1996). Latros Edicions. 20 páxs. ISBN 978-84-921430-6-1.
* *Historia de las enfermedades cutáneas producidas por hongos* (1997). MRA Creación y Realización Editorial. 128 páxs. ISBN 978-84-88865-27-4.
* *100 años de dermatología* (2001). Grupo Aula Médica. 296 páxs. ISBN 978-84-7885-257-4.
* *Historia de la Academia Española de Dermatología y Venereología* (2009). Loki & Dimas, S. L. Unipersonal. 160 páxs. ISBN 978-84-613-2981-6.

### Humanidades 
* *Poesía a flor de piel I* (1998). Mra. Barcelona
* *Poesía a flor de piel II* (1999). Mra. Barcelona.
* *Lírica galaicoportuguesa medieval* (2013). ARC. Barcelona.
* *Poesies confinades* (2020)

## Premios e honras 
* Membro de Honor do l’Institut Mèdic Valencià
* Fundador da European Society for the History of Dermatology and Venereology (Vicepresidente 1999-2003) Secretario (2003-2007). 
* Premio Roel do Instituto Médico Valenciano (2001) 
* Premio á Excelencia Profesional do Collegi de Metges de Barcelona.
* En 2019 ingresou na Real Academia de Medicina de Cataluña.
* Presidente do Patronato do Museu d'Història da Medicina de Cataluña.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Documental 2022 11 28 Xavier Sierra, un dermatòleg al museu
Kuman Santiso

**Miguel Ángel Santiso Mosquera**, coñecido como **Kuman**, nado na Coruña o 14 de setembro de 1991, é un xogador de fútbol, fútbol sala e fútbol praia galego, que xoga no Napoli da Serie A italiana de fútbol praia. Foi tres veces campión de Europa e unha vez subcampión do mundo coa selección española de fútbol praia, coa que debutou con só 16 anos.

## Traxectoria 
Afeccionado ao FC Barcelona, durante a súa infancia comezou a ser alcumado polos seus amigos como "Kuman", por causa dunha camiseta do futbolista Ronald Koeman que usaba continuamente.

Xogou ao fútbol nas canteiras do Ural, o Orillamar, o Calasanz e o Racing de Ferrol, e nos seguintes anos vestiu as camisetas do Betanzos, o Dubra, o Sporting Sada, o Montañeros, o Boiro, o Miño e o Laracha. Ademais xogou ao fútbol sala no Mera FS de Oleiros e tamén en Italia, no Pordenone e no Active Network.

Con todo, foi no fútbol praia onde destacou especialmente. Debutou coa selección española con só 16 anos, na Copa do Mundo de 2007 celebrada no Río de Xaneiro, compartindo equipo cos tamén galegos Amarelle, Nico Alvarado e Roberto Valeiro. En 2010 fichou polo Milano, co que conquistou tanto a liga como a Copa de Italia de fútbol praia. A súa carreira na area continuou en ata sete países diferentes durante os seguintes anos, pasando polas filas do Santos, o  Macabbi Netanya, o Vitória, o Alanyaspor, o Chaves, o Marbella, o Grande Motte Pyramide, o Melistar, o Levante e o Napoli.

En 2008 gañou en Bakú o seu primeiro Campionato Europeo coa selección española, repetindo título nas edicións de 2009 en Roma e de 2014 de novo en Bakú. En 2013 disputou en Papeete a final da Copa do Mundo contra Rusia, caendo por 1-5. Deixou a selección en 2016, pola dificultade de compatibilizala coas ligas nacionais, co seu traballo e coa súa familia, pero regresou ao combinado en 2022. No 2023 participou coa selección española nos Xogos Europeos celebrados en Polonia, onde conseguiu a medalla de bronce. En 2024 conseguiu o pase á Copa do Mundo de 2025 nas Seychelles.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Ramiro Figueiras Amarelle
* Roberto Valeiro
* Nico Alvarado
Ergoiena

**Ergoiena** é un concello de Navarra, na comarca de Sakana, dentro do meiriñado de Pamplona. Abrangue as vilas de Lizarraga, Dorrao e Unanu. 

## Toponimia 
O nome **Ergoiena** significa en éuscaro *a terra máis alta*. Está formado por *(h)err(i)* (terra, país ou vila), *goien* (o máis alto) e *-a* (artigo). Ergoiena forma unha especia de desvío do val de Sakana. Está situado a máis altitude que o resto das vilas veciñas da comarca, que ocupan o fondo do val. Lizarraga atópase a 589 m de altura, fronte aos 508 m de Etxarri Aranatz ou os 515 m de Bakaiku. É por iso que se cre que deriva o nome de Ergoiena. O mesmo topónimo aparece noutros lugares do País Vasco e Navarra referíndose sempre a barrios ou lugares altos. 

## Demografía 
No ano 2023 contaba cunha poboación de 380 habitantes.

## Notas
Arbizu

**Arbizu** é un concello de Navarra, na comarca de Sakana, dentro do meiriñado de Pamplona. Limita ao norte coa serra de Aralar, ao leste con Lakuntza e Arakil, ao sur con Ergoiena e ao oeste con Etxarri Aranatz.

## Demografía 
No ano 2023 contaba cunha poboación de 1&nbsp;126 habitantes.

## Notas
David Pazos

**David Pazos Fuentes**, nado en Ames o 21 de novembro de 1993, é un xogador de fútbol sala galego, que xoga como ala no Noia Portus Apostoli, da Primeira División.

## Traxectoria 
Formouxe como xogador de fútbol sala na canteira do Lobelle, no que ingresou con 12 anos. Na tempada 2010/11 debutou co primeiro equipo na Copa Galicia, e con só 17 anos xogou o seu primeiro partido na Primeira División, da man do adestrador Tomás de Dios. Axiña se converteu nunha peza importante do equipo santiagués, co que xogou tres campañas na máxima categoría.

En xuño de 2014 fichou polo Inter Movistar. Alí compartiu equipo con destacados xogadores como Ricardinho, Rafael Rato, Fernando Cardinal ou o tamén galego Pola, gañando tanto a liga como a Copa do Rei, e contribuíu con 17 goles en 45 partidos. Na tempada 2015/16 xogou cedido no Ribera Navarra, antes de regresar ao Inter e gañar tres novos títulos na mesma campaña (liga, Copa de España e Liga de Campións).

En 2017 fichou polo Palma Futsal, onde xogou un ano, regresando a continuación dous anos ao Ribera Navarra. 

No ano 2020 regresou a Galicia, fichando polo Burela. Militou no club da Mariña durante tres anos, os dous primeiros na Primeira División e o último na Segunda, despois de perder a categoría en 2022. Na categoría de prata, David Pazos proclamouse máximo goleador da competicón, con 37 goles en 35 partidos, e foi elixido mellor xogador da liga. En xuño de 2023 asinou como novo xogador do Noia, volvendo así á Primeira División.

### Selección española 
Debutou coa selección española o 15 de setembro de 2014, nun partido ante Romanía en La Nucía.

## Palmarés 
;Inter Movistar
* **Primeira División (2):** 2014/15, 2016/17.
* **Copa de España (1):** 2017.
* **Copa do Rei (1):** 2015.
* **Liga de Campións (1):** 2016/17.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Datos do xogador na LNFS .
Sara Suárez Solís

**Sara Suárez Solís**, nada en Oviedo no 1925 e finada na mesma cidade o 15 de maio do 2000, foi unha docente, novelista, articulista e feminista asturiana.

## Traxectoria 
Suárez Solís viviu a guerra civil española e a posguerra en Oviedo. Malia as limitacións que sufriron as mulleres durante a ditadura, conseguiu estudar unha licenciatura en Filoloxía Románica na Universidade de Oviedo. Doutorouse en Filosofía e Letras pola mesma institución, cunha tese sobre o uso da lingua na obra de Camilo José Cela.

Posteriormente, foi profesora en diversos institutos asturianos, coma o Instituto Laboral de Tapia de Casariego e o de Luanco, até que logrou a cátedra de Lingua e Literatura, que exerceu en institutos de Tortosa, Vitoria, La Felguera e Avilés. Está considerada "un dos máis notables retratos literarios da sociedade española baixo o franquismo".

Entre os seus títulos, destacan *Juegos de verano* (1982), *Un jardín y un silencio* (1985), *Blanca y radiante* (1988), *Sonata para doce manos* (1996) e *Retablo de paseantes* (1998).

No 2006, a Tertulia Feminista Les Comadres rescatou cincuenta dos seus artigos polo seu compromiso coa causa das mulleres, xa que "as súas análises da realidade seguen aínda vixentes".

## Recoñecementos 
[alt=Rúa Sara Suárez Solís (Oviedo)|miniatura|[Rúa Sara Suárez Solís (Oviedo)]]Pola súa traxectoria feminista e literaria, Suárez Solís recibiu varias distincións institucionais e privadas. En marzo do 1999, a Agrupación Municipal Socialista de Oviedo (AMSO) concediulle o premio Purificación Tomás. Ademais, aprobou nomear a biblioteca do barrio de Pumarín na súa honra. En setembro dese mesmo ano, o Principado de Asturias concedeulle a medalla de prata de Asturias, que non puido recoller por enfermidade. A condecoración foille entregada persoalmente no seu domicilio.

En febreiro do 2000, a Tertulia Feminista Les Comadres, da que foi vicepresidenta, nomeouna Comadre de Ouro especial. Unha praza do barrio de Montevil, en Xixón, leva o seu nome. No ano 2001, constituiuse na mesma cidade unha asociación co seu nome, a Asociación de Mulleres Progresistas Sara Suárez Solís, unha entidade non gobernamental, feminista, laica, progresista e sen ánimo de lucro. O seu obxectivo é contribuír a promover a liberdade e o apoderamento das mulleres.

Entre os premios literarios recibidos pola autora, destacan os seguintes:

* Premio de Asturias de novela (1984) pola súa novela *Un jardín y un silencio.*
* XXXV Premio Ateneo Cidade de Oviedo de novela curta por *Blanca y radiante.*

## Publicacións 
* *El léxico de Camilo José Cela* (1968)
* *Camino con retorno* (1978)
* *Análisis de «Belarmino y Apolonio»* (1978)
* *Juegos de verano* (1982)
* *Aportación al léxico de Luanco* (1983)
* *Un jardín y un silencio* (1985)
* *Blanca y radiante* (1988)
* ¡Mujer, Mujer...! (1991)
* *Sonata para doce manos* (1996)
* *Retablo de paseantes* (1998)

## Notas
Casto Martínez Parada

**Casto Martínez Parada**, nado en Trascastro (O Incio) o 24 de xuño de 1883 e finado no campo de concentración de Mauthausen-Gusen o 28 de xullo de  1941, foi un exiliado galego deportado ós campos de concentración nazis.

## Traxectoria
Foi traballar aos Altos Hornos no País Vasco. Delatado polo seu compromiso coa República, tivo que escapar e pediu asilo en Francia. Foi un dos 927 españois aos que os alemáns meteron nun convoi en Angoulême o 20 de agosto de 1940 coa súa muller Genoveva Maza Ruiz e as súas fillas con destino a Mauthausen. 

Casto foi asasinado o 28 de xullo de 1941 no subcampo de Gusen, nun lugar coñecido como "a bañeira", onde a xente morría por conxelación. A muller e as fillas foron devoltas a Angoulême.

### *Stolperstein* 
O 1 de febreiro de 2026, colocouse un Stolpertein na súa honra na fachada principal da casa do concello do Incio.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos
*Lista de galegos asasinados en Mauthausen
### Ligazóns externas 
* Vítimas luguesas de Mauthausen
Jesús López Digón

**Jesús López Digón**, nado no Freixo (Cereixedo, Cervantes) o 10 de marzo de 1913 e finado no campo de concentración de Mauthausen-Gusen o 26 de xullo de 1942, foi un traballador e militar galego.

## Traxectoria 
Emigrou a Barcelona cos seus irmáns, onde casou con Pilar Prados. Tralo Golpe de Estado do 18 de xullo de 1936 combateu co bando leal. Regresou a Barcelona durante a guerra civil española para recoñecer o seu fillo, Jesús López Prados, antes de fuxir a Francia a comezos do 1939. Trasladado ao campo de concentración de Mauthausen-Gusen finou o 26 de xullo de 1942.

A súa irmá Vicenta López Digón e o seu fillo, Jesús Camuñas López, foron asasinados e enterrados nunha foxa común en Vilafranca do Bierzo en 1948 por colaborar coa guerrilla antifranquista.

## Véxase tamén 
### Outros artigos
*Lista de galegos asasinados en Mauthausen

### Ligazóns externas 
* Vítimas luguesas de Mauthausen