A man na cultura popular galega

A seguir recóllese a pegada da **man na cultura popular galega**, na etnografía e na literatura de transmisión oral.

Cando se enfornaba na casa adoitábase bendici-lo pan para asegurar que levedase ben. A tal fin riscábase unha cruz sobre a masa antes de metela no forno e rezábanse diversas oracións. A cruz facíase cun coitelo ou co dedo, pero sempre coa man dereita.

miniatura|300px|Ser quen de matar unha toupa coa man proporciona poderes curadores
Crese que quen é quen de matar unha toupa coa man alcanza poderes para curar certas enfermidades. A persoa que tal fixo poderá cura-la dor de moas con só tocar -con esa man- a cara do doente. En Castroverde (Lugo) cren que poderá cura-los cólicos fregando no ventre coa man. En Cualedro (Ourense) houbo unha curandeira que curaba o *coxo* (o herpes) porque matou tres toupas, cada unha de tres puñadas .

Os distintos etnógrafos que recollen estas crenzas difiren no método. Lis Quibén di que, para ben ser, hai que aperta-la toupa coa man ata que afogue; Rodríguez López matiza que ha facelo coa man dereita, única que pode conseguir eses poderes.

Chámase *man aberta* (ou, simplemente, *aberta*) a que sofre unha distensión muscular por cousa dun esforzo. Segundo Rodríguez González, para curala hai que ata-las dúas mans cuns xuncos, e unha muller que tivese xemelgos corta-la atadura cunha machada.

Chámase **zurdo**, manicho ou esquerdeiro á persoa que usa preferentemente a man esquerda, en contraposición ós **destros**. **Manco**, coto ou toco é aquel a quen lle falta unha man (ou un brazo).

## Refraneiro 
miniatura|300px|Mans frías e corazón quente, namoro de repente
* A man de todo ten man. 
* A man estea queda, anque a lingua vaia e veña. 
* A man, no peito; a perna, no leito. 
* A man pra todos ten man. 
* Ás mans lavadas, Dios dálle que coman. 
* As mans na roca, e os ollos na porta. 
* Da man á boca pérdese a sopa. 
* Da man pra boca, a culler se envorca. 
* De boa man, ben está o que dan. 
* De tal man, tal é o que se dá. 
* Dinche que eres bo, mete as mans no seo. 
* Man por man, como o pailán. 
* Man sobre man como a muller do escribán. 
* Mans brancas non ofenden pero mancan. 
* Mans e vida compoñen a vila. 
* Mans frías e corazón quente, namoro de repente. 
miniatura|300px|Mans que non dades ¿qué esperades?
* Mans que non dades ¿qué esperades?
* Mans que tomades e non dades ¿qué esperades?
* Mans que tomades, ¿porqué non dades? 
* Mans quentes e corazón frío amor perdido. 
* Mau por mau coma o pardau. 
* Mete a man no seo, non dirás do fado alleo. 
* Mete a man no seo, verás o teu mal e mais o alleo. 
* Meter as mans nas fogueiras é criar frieiras. 
* Moitas mans nun prato, logo tocan a rebato. 
* Non metas as maus no prato antes que as meta o teu amo. 
* Non pidas a man allea, se a túa non vai chea. 
* Quen espera a man allea, mal xanta e pior cena. 
* Que non seipa a man dereita o que fai a esquerda. 
* Ruín man, ruín é o que non dá. 
* Se che din ben da túa leira, mete a man na faltriqueira. 
* Tal é a man, e tal é o que dá. 
* Unha man á outra lava, e as dúas lavan a cara. 
* Val máis levar as mans limpas, que levalas cheas.

## Locucións 
* A dúas mans: traballar duro, sen descanso. 
* A man: feito de forma manual, sen maquinaria.
* Á man: que está cerca, ó alcance de calquera.
* A man armada: violentamente.
* A mans cheas: abundantemente, con largueza.
* Abri-la man: se xeneroso nos regalos ou pouco esixente nas normas. 
* Alza-la man: levanta-la man nun xesto de ameaza. 
* Andar de man en man: dise dunha cousa ou asunto que pasa dunha persoa a outra.
* aperta-la man: reprender ou esixir con rigor; aforrar nos gastos.
* Asenta-la man: castigar a alguén. 
* Ata-las mans: impedir que alguén faga unha cousa. 
* Baixo man: dito ou feito de forma oculta.
* Man de azoutas, de labazadas etc.
* Man de obra: labores de traballo manual, así como os operarios que o realizan. 
* Man de santo: remedio que resolve eficazmente unha enfermidade ou problema calquera. 
* Man de vento: golpe de vento forte, na linguaxe dos mariñeiros.
* Man oculta: a persoa que intervén nalgún asunto sen da-la cara.
* Mans de araña: débiles, incapaces de calquera esforzo.
* Man travesa: medida que equivale ó ancho dos catro dedos da man. 
* Ter boa man: ter habilidade, saber manexa-las cousas.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* LIS QUIBÉN, Víctor: *La Medicina Popular en Galicia*. Madrid 1949 (reed. Akal, Madrid 1980).
* RISCO, Vicente: “Cultura espritual”, en *Historia de Galiza I*, Bos Aires 1962 (reed. Akal, Madrid 1979). 
* RODRÍGUEZ GONZÁLEZ, Eladio: *Diccionario enciclopédico gallego-castellano*. Galaxia, Vigo 1958-1961. 
* RODRÍGUEZ LÓPEZ, Jesús: *Supersticiones de Galicia y preocupaciones vulgares*. Ed. Celta, Lugo 1974.