José Jacinto Mora

:*Para o ex piloto de rallys galego, véxase José Mora.*

**José** (ou **Joseph**) **Jacinto Mora**, coñecido tamén como **Jo Mora**, nado en Montevideo o 22 de outubro de 1876 e finado en Pebble Beach, California, o 10 de outubro de 1947, foi un escultor, fotógrafo, debuxante, ilustrador e deseñador de moedas estadounidense de orixe uruguaia.

Pasou temporadas convivindo cos hopi e escribiu acerca das súas experiencias en California. Foi coñecido polo alcume de "home renacentista do Oeste".

## Traxectoria 
### Primeiros anos en Uruguai 
Mora naceu o 22 de outubro de 1876 en Montevideo, Uruguai, fillo de Laura Gaillard (1849-1935), unha intelectual nada na rexión francesa de Bordeos, e do recoñecido pintor e escultor catalán Domingo Mora (1840-1911). O seu irmán máis vello, Francis Luis Mora (1874-1940), foi tamén artista,

A familia emigrou en 1880 aos Estados Unidos, onde se instalou inicialmente en Nova York e despois en Perth Amboy, Nova Jersey. En 1887 a familia trasladouse a Allston, en Boston Massachusetts.

En 1894, cando tiña 18 anos, Mora emprendeu unha viaxe de catro anos por México, o suroeste dos Estados Unidos e Texas, traballando como *cowboy* nos ranchos que ía atopando no camiño, para poder sustentarse. 

[miniatura|253x253px|[Cartel co mapa humorístico de Yosemite (1934).]]

En 1904, Mora visitou Yosemite. Máis tarde, entre 1904 e 1906, regresou cos hopi e os navagho, preto de Oraibi, Arizona, onde tirou fotografías, pintou e rexistrou a vida cotiá deses nativos americanos, sinaladamente a Danza da Serpe dos hopi. Alí aprendeu as linguas nativas e fixo debuxos detallados do que observaba. As fotografías e os debuxos feitos por Mora nestas viaxes consérvanse no Instituto Smithsoniano. que se publicaron como carteis. Ao longo da década de 1930, estes mapas vendíanse por 25 centavos e distribuíanse nas tendas de recordos dos parques. Tamén pintou unha serie de acuarelas, baixo o título de *Horsemen of the West* ("Xinetes do Oeste").

O 22 de febreiro de 1911 inaugurouse en San Francisco o edificio *Native Sons of the Golden West*, con seis paneis de terracota, obra de Domingo Mora e do seu fillo, que figuraba co nome de Jo Mora. En 1915, José formou parte do xurado internacional de premios da Exposición Internacional Panamá-Pacífico, e tamén expuxo seis esculturas nesta exposición.

[miniatura|270x270px|Placa conmemorativa de [Bret Harte (1919), no *Bohemian Club*, de San Francisco.]]

Entre 1915 e 1916 finalizou dúas das súas encargas escultóricas: a lápida de bronce co perfil do arcebispo Patrick W. Riordan, por encarga da orde católica dos Cabaleiros de Colón, e o monumento a Cervantes en Golden Gate Park, San Francisco.

Nesta etapa, Mora recibiu, entre outras, unha encarga para as figuras do cenotafio de bronce e travertino do frade Junípero Serra na capela memorial no extremo occidental da Misión San Carlos Borromeo de Carmelo (*Mission Carmel*).

Durante a Gran Depresión, Mora creou o coñecido como *Carmel Dollar* ("Dólar de Carmel"), un  programa social que lles ofrecía aos residentes nesa cidade que estivesen desempregados uns vales a cambio de servizos públicos, que se podían trocar por comestibles e artigos de primeira necesidade. Consistía nunha cartolina en cuxo reverso se pegaba un selo de tres centavos como certificación de cada servizo prestado e, cando estaba cheo, os comerciantes aceptaban os vale como pagamento na compra de produtos por valor dun dólar.

As súas esculturas expuxéronse entre 1927 e 1934 en varias galerías en Carmel-by-the-Sea, e tamén foi autor de ilustracións para cómics e mesmo autor nunha representación teatral en Carmel:

En 1934, Mora foi director da Asociación de Arte de Carmel.

[miniatura|230x230px|Jo mora (esquerda) no seu [estudio de Carmel, co arquitecto Robert Stranton, cun capitel do Palacio de Xustiza do condado de Monterey.]]

O arquitecto Robert Stranton colaborou estreitamente con Mora en múltiples proxectos durante a súa etapa en Carmel. En 1937, Stanton foi o arquitecto do Palacio de Xustiza do condado de Monterey en Salinas, California, que incorporou paneis en baixorrelevo, capiteis de columnas e cabezas figurativas de Mora, tanto no exterior do edificio como no seu patio interior.

O 22 de xullo de 1922, para o día da inauguración da ampliación urbana de Carmel Woods, Mora tallou e pintou unha estatua de madeira do frade Junípero Serra, que se instalou dentro dun pequeno santuario, tamén de madeira, rodeado de plantas e cun par de bancos, na entrada da urbanización.

En 1925, un comité cidadán que se encargou de impulsar a emisión dunha moeda de medio dólar conmemorativa do 75 aniversario do Estado de California elixiu a José Mora para lle encomendar o deseño da moeda, xa que consideraban que era o único artista que podía captar o espírito da efeméride conmemorada e plasmalo nun deseño moderno. A moeda cuñouse ese mesmo ano cos deseños de Mora, consistentes nun buscador de ouro no anverso e un oso no reverso, inspirado no que aparece na bandeira de California.

En 1928, Mora realizou a escultura *El Paseo* no patio do edificio do mesmo nome, en Carmel. A escultura foi inscrita no Rexistro Nacional de Lugares Históricos o 20 de xaneiro de 2002, como exemplo das contribucións artísticas e culturais de Mora á vila de Carmel na década de 1920. Trátase dunha escultura de terracota que representa un home e unha rapaza hispanos de California.

A principios de 1930, Earl F. Graft encargoulle a Jo Mora a decoración do *Carmel Dairy Building*. Mora realizou tres grandes murais interiores sobre un dispensador de refrescos —que xa non existe— e esculpiu unha lámpada de metal en forma de cinzarra que aínda pendura sobre a porta principal do edificio. Creou figuras de animais vestidos de humanos, moitos recoñecibles como persoas residentes en Carmel. Tamén deseñou os menús, as tarxetas de Nadal e as botellas de leite, con estas caracterizacións de animais, e unha vaca que servía de logotipo.

### Pebble Beach 
[miniatura|[Baixorrelevos de Jo Mora na fachada do auditorio da *King City High School* (1939).|252x252px]]En 1931 Jo Mora, a súa muller e a súa filla Patricia trasladaron a súa residencia a unha casa de nova construción na veciña vila de Pebble Beach, que contaba tamén cun estudio contiguo para o traballo do artista. Alí elaborou o seu enorme diorama titulado *Discovery of the San Francisco Bay by Portola* ("Descubrimento da baía de San Francisco por Portola"), que se lle encargara para o pavillón de California na Exposición Internacional Golden Gate de 1939-1940, en Treasure Island, San Francisco. Trátase dunha serie de 64 esculturas de españois e nativos americanos, e máis de 200 animais, cunha lonxitude de case 30 metros, da que se dixo que "superaba calquera outro da súa clase na Feira". 

José Mora realizou tamén outros dioramas máis pequenos para para o *Will Rogers Memorial Museum* de Claremore, Oklahoma, e para o ''Sutter's Fort Museum* de Sacramento, California.

A partir de 1937, Mora escribiu e ilustrou tamén libros infantís con temática centrada tamén no Oeste. O derradeiro deles, *Californios*, dedicado á vida dos rancheiros da Alta California, foi publicado postumamente.

En 1939, finalizou un proxecto da *Works Progress Administration*, coa escultura en baixorrelevo que adorna o edificio do auditorio da *King City High School*, en King City, California.

Xa a partir de 1908 e ata finais da década de 1940, as esculturas, as ilustracións, as acuarelas e os gravados de Mora expuxéronse adoito ao longo e ancho dos Estados Unidos.

José Jacinto Mora foi membro da *National Sculpture Society*.

## Publicacións 
* (1926). ** (con T. L. Ford). A. M. Robertson, San Francisco.
* (1933). *A Log of the Spanish Main: A Jo Mora Diary''. Jo Mora, Jr., San Francisco
* (1944). '**. Dober Hill, Ketchum [reeditado en 1994: ISBN 0-922029-18-0]
* (1949). **'. Doubleday Garden City.

## Galería 

Ficheiro:J Mora - Poppy Girl.jpg|*Poppy Girl* (1915).
Ficheiro:Jo Mora - Scratching A Twister.jpg|*Scratching A Twister, 1915* (1915).
Ficheiro:"El Paseo" Jo Mora Sculpture.jpg|*El Paseo* (1928) en Carmel-by-the-Sea.
Ficheiro:Monterey County Courthouse 2018 Salinas CA (7).jpg|Panel na fachada do Palacio de Xustiza de Monterey (1937).

## Notas 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* Hiller, P. (2008). ''When I Get Wound Up Writing I'm a Bad Article to Squelch: The Written Words of Jo Mora*. ISBN 0-615-23139-X
* Hiller, P. (2019). *The Life and Times of Jo Mora: Iconic Artist of the American West*. Book Club of California, San Francisco. ISBN 978-0-692-05342-3
* Hiller, P. (2021). *The Life and Times of Jo Mora: Iconic Artist of the American West*. Gibbs-Smith, Layton. ISBN 978-1-423-65735-4
* Hughes, E. M. (1986). **. Hughes Publishing Co., San Francisco. ISBN 0-9616112-0-0
* Stewart, T. (1979). *The Year of the Hopi: Paintings and Photographs by Joseph Mora*. Smithsonian Institution. ISBN 978-0847804276
* Thompson, T. (2019). "[https://westernartandarchitecture.com/departments/perspective/perspective-the-uruguayan-cowboy-jo-mora-1876-1947 ]". En *Western Art and Architecture Magazine*.

#### Catálogos de museos 
* *The Year of the Hopi: Paintings and Photographs by Joseph Mora, 1904-'06*. Smithsonian Institution, Washington. 1979.
* *Jo Mora: Artist and Writer*. Monterey Museum of Art, Monterey.1998.
* *Back to the Drawing Board with Artist Jo Mora*, Monterey History and Art Association, Monterey. 2003.

### Ligazóns externas 
* Jo Mora Collection. *Monterey History and Art Association''
* Jo Mora: the Trail Guides