open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Martiño Maseda Lozano

**Martiño Maseda Lozano**, nado en Xoibán (Vilalba) o 28 de novembro de 1970, é un escritor galego.

## Traxectoria 
Realizou o primeiro ciclo da Licenciatura de Filoloxía Hispánica no Colexio Universitario de Lugo, para completar o segundo ciclo na Facultade de Filoloxía da Universidade de Santiago de Compostela, licenciándose en febreiro de 1994.

Tras traballar como axudante dunha industria cárnica é operario nunha empresa do sector lácteo. Exerce a actividade literaria e, ao tempo, é colaborador nun suplemento semanal do xornal *El Progreso*, no portal *Galicia Dixital* e tamén no xornal *Sermos Galiza*.

## Obra 
### Poesía 
* *Nos labirintos da alma*, 2011, Espiral Maior.
* *Diario dun ser perdido, *2012, Instituto de Estudos Chairegos.
* *Entre as paredes do silencio*, 2013, Alvarellos.
* *Fotogramas da desfeita*, 2013, Instituto de Estudos Chairegos.

### Obras colectivas 
* *Todo por unha teima e catro contos máis*, 2000, Concello de Ourense/Agrupación de Libreiros.
* *A endeble esencia*, 2009, Concello de Lugo.
* *150 Cantares para Rosalía de Castro* (2015, libro electrónico).

## Premios 
* Segundo premio no Certame Xuventude-98 de Narración da Xunta de Galicia no 1998.
* Gañador no Concurso Ourense de Contos para a mocidade no 1999.
* Gañador do Premio de poesía O poeta azul de Ferrol no 2000.
* Terceiro Premio no Certame Ágora Conto no 2001.
* Primeiro Premio de Poesía Pedro Alonso Morgado de Huelva no 2003.
* Mención no IV Certame Ágora Conto no 2003.
* Premio no Certame Literario de Vilalba no 2005, por *Diario dun ser perdido*.
* Gañador do Certame de Narración Curta Ánxel Fole no 2009.
* Segundo premio de poesía do Certame Literario de Vilalba no 2010, por *Nos labirintos da alma*.
* Gañador do Certame de Narración Curta Ánxel Fole no 2011.
* Segundo premio no XXXVII Certame Literario do Concello de Vilalba no 2011, por *Entre as paredes do silencio*.
* Terceiro Premio no IV Premio de poesía Manuel Leiras Pulpeiro no 2015, por "A linguaxe das palabras rotas".
* Primeiro premio no VII Premio de poesía Manuel Leiras Pulpeiro con *Mapa de xeografía emocional*.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Ficha do autor en *Galegos*
Gardenia

As **gardenias** son plantas do xénero ***Gardennia***, da familia das rubiáceas orixinaria da China. O nome científico da especie máis común é *Gardenia jasminoides*. É un arbusto de follas perennes de cor verde clara, brillantes e lisas. As súas flores son brancas, similares ás rosas e úsanse comunmente como plantas ornamentais. Unha flor, colocada nun recipiente con auga, pode perfumar cun intenso e agradable arrecendo unha habitación durante un par de días.

O xénero foi nomeado por Carl von Linné na honra de Alexander Garden (1730-1791), un naturalista escocés.

Un dos seus principais requirimentos de cultivo é que necesitan crecer en terras ácidas compostas de ferro e con abundante humidade. Poden chegar a ter unha altura media de 2 m, dependendo da especie. As temporadas máis axeitadas para o seu cultivo son a primavera e o outono.

## Simboloxía 
A gardenia, especialmente estimada na China, é símbolo da graza feminina, da sutileza e do mérito artístico.

## Especies seleccionadas 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* www.infoagro.com/flores/flores/gardenia
Astérix (satélite)

**Astérix**, tamén denominado **A-1**, foi o primeiro satélite artificial francés, convertendo a Francia no terceiro país en lanzar un satélite cun vehículo lanzador propio. O satélite foi lanzado o 26 de novembro de 1965 ás 15:47 desde o polígono de Hammaguir, en Alxeria, mediante un foguete Diamant A.

## Características 
Astérix ten forma de dobre cono, cun diámetro máximo de 0,53 metros, e a súa función era comprobar o rendemento e o comportamento do foguete durante o lanzamento. Como misión secundaria, usaríase para facer medicións da ionosfera, pero debido a un problema coas antenas non se recibiu telemetría do satélite nin se puideron levar a cabo as medicións ionosféricas.

## Notas
Carlos de Castro

O nome **Carlos de Castro** pode referirse a:

* Carlos Enrique de Castro Storace (1979 – 2015), futbolista uruguaio.
* Carlos de Castro Álvarez (1960), historiador e escritor.
* Carlos de Castro, guitarrista de Coz e Barón Rojo.
Carlos de Castro Álvarez

**Carlos de Castro Álvarez**, nado en 1960 en Castil de Vela (Palencia), é un historiador e escritor residente en Pontedeume.

## Traxectoria 
Logo de rematar os estudos de Filosofía e Letras na Universidade de Valladolid, enfocou a súa vida laboral cara ao ensino, sendo na actualidade profesor de Xeografía e Historia no IES Breamo de Pontedeume.

Está considerado como un dos máximos expoñentes da nova historiografía galega, centrando as súas investigacións na Comarca do Eume. De entre os seus numerosos traballos o titulado *Muíños hidráulicos do concello de Pontedeume* foi galardoado co Premio de Investigación Concello de Pontedeume, na edición de 1998.

É cofundador da revista *Cátedra, Revista Eumesa de estudios*, e membro do seu consello de redacción. Así mesmo forma parte do consello asesor e científico da revista *Estudios Mindonienses*.

Dentro do seu labor historiográfico leva publicados arredor dun centenar de artigos, principalmente no desaparecido *El Comarcal*, onde tiña unha sección fixa; na revista *Cátedra*; en *La Voz de Galicia*; na revista *Estudios Mindonienses*; e nos libros das festas de Pontedeume, Ombre e Nogueirosa. Tamén publicou os libros:
* *Igrexas románicas da Comarca do Eume* (1997).
* *El Monasterio de San Juan de Caaveiro: Historia y arte* (1999).
* *La iglesia de Santiago de Pontedeume, Historia y Patrimonio artístico* (2003).
* *Prehistoria, Idades Antiga e Media, e manifestacións artísticas na comarca do Eume: material didáctico para 1º e 2º de ESO* (2006).
* *Calles, plazas y jardines de Pontedeume, denominación, morfología y actividad en el espacio público (1270-1970)* (2007).

No eido do fomento do turismo comarcal colaborou na guía das Fragas do Eume (2002), da que fixo a parte de Historia, e no folleto *Rutas da Historia e do Arte* (2003). Guías turísticas da súa propia autoría son:
* *El Monasterio de Santa María de Monfero* (2011).
* *Pontedeume, Cabanas y comarca* (2012).
* *Ferrol desde Ferrol*, con fotografías de Rafael Saura (2013).

Outra das súas facetas é a de escritor de ficción, tendo publicadas tres novelas nas que a historia xoga un papel destacado. Estas son:
* *Historia dunha investigación e de máis de dous asasinatos* (Editorial Toxosoutos, 2009).
* *La casa de la Linterna* (Editorial Espino Albar, 2010).
* *El paje de la nao capitana* (Editorial Espino Albar, 2011).

## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Datos biográficos na web da editorial Espino Albar.
* Web da revista Cátedra 
* Web da revista Estudios Mindonienses
### Bibliografía 
* Ampla relación dos seus traballos no seu libro *Calles, plazas y jardines de Pontedeume, denominación, morfología y actividad en el espacio público 1270-1970*. Ed. Concello de Pontedeume, 2007. ISBN 978-84-921952-4-4
Catalina González

**Catalina González Bea**, nada en Portonovo (Sanxenxo) en 1965, é unha política galega

## Traxectoria
Foi redeira. Concelleira de Sanxenxo polo PPdeG dende 1995, foi tenente de alcalde e concelleira responsable do Organismo Autónomo Terra Sanxenxo. Cando o alcalde Telmo Martín renunciou ao cargo, foi elixida alcaldesa en decembro de 2006. Nas eleccións municipais de 2007 encabezou a candidatura do PPdeG e foi elixida alcaldesa con maioría absoluta. Volveu ser elixida alcaldesa, pero sen maioría absoluta, nas municipais de 2011. Cesou no seu cargo logo das municipais de 2015, ás que decidiu non presentarse, sendo substituída no cargo por Gonzalo Pita.

En xaneiro de 2019 fundou o partido Xuntos por Sanxenxo, co que se presentou ás eleccións municipais dese ano.

## Notas
## Véxase tamén
### Outros artigos
*Eleccións municipais en Sanxenxo

### Ligazóns externas
*Entrevista
Ciudad de M

***Ciudad de M*** é unha película dramática peruana do ano 2000 dirixida por Felipe Degregori e protagonizada por Santiago Magill, Christian Meier, Vanessa Robbiano e Gianella Neyra

A película é unha adaptación da novela *Al final de la calle* escrita por Oscar Malca, obra que aborda a temática da delincuencia xuvenil dentro da miseria urbana.

## Argumento 
M (Santiago Magill) é un home que busca emprego en Lima, mais os únicos documentos cos que conta son a súa partida de nacemento, o seu certificado de estudos secundarios e o seu certificado de boa conduta. Súa namorada Sandra (Gianella Neyra) pensa que todo sería diferente se el encontrara traballo. A súa amiga Silvana (Vanessa Robbiano) quere axudalo na busca de emprego, e preséntanlle un tío seu. Aos seus amigos Caníbal (Pierre Linares) e o Gordo (Francisco Salas) ocorréuselles pór un negocio de gardenias e queren que M forme parte de dita empresa. Os seus outros amigos Pacho (Christian Meier) e El Coyote (Jorge Madueño) queren irse do país a costa dun negocio lucrativo, pasando cocaína aos Estados Unidos, e queren que M forme parte desta aventura.

A película amosa as diferentes opcións que se lle presentan a un peruano en xeral para saír adiante: a axencia de emprego, os contactos, o negocio propio e a opción de emigrar. Algúns pensan que é mellor irse, outros que o negocio propio para que medre o país, pero ao fin e ao cabo, o importante é facer algo e non ficar sentado esperando a que pase algo na túa vida.

## Elenco 
* Santiago Magil como M
* Christian Meier como Pacho
* Pelo Madueño como Coyote
* Vanessa Robbiano como Silvana
* Gianella Neyra como Sandra
* Melania Urbina como Karina
* Francisco Salas como Gordo

## Banda sonora 
# La Liga del Sueño - Mala sangre 
# Dolores Delirio - A cualquier lugar 
# G3 - Mayoria equivocada 
# Indigo - Voces lejanas 
# Madre Matilda - Manos blancas 
# Rafo Raez - Tronador 
# Histeria Colectiva - Retorcido corazón
# El Ghetto - Apagón general 
# Metadona - Las calles de mi ciudad 
# Gireh - Marcada una mujer 
# Psicosis - Cuidado 
# La Sarita - Mas poder 
# Radio Criminal - No creo en tu ley 
# Electro Z - Gritame 
# Dale Vuelta - Interior 
# Armagedon - Dejame soñar 
# Futuro Incierto - Entre las piedras 
# Ruido Negro - A ciegas por un camino 
# Carnaval Maléfico - Vivo buscando 
# Tres Al Hilo - Ya estamos aquí
# Manganzoides - Tren fantasma
Pilar Urbano

**Pilar Urbano**, nada en Valencia en 1940, é unha escritora valenciana en lingua castelá.

## Traxectoria 
Tras estudar Filosofía e Letras axiña canalizou a súa carreira profesional cara ao mundo do xornalismo, conseguindo o número un da súa promoción na Escola Oficial de Xornalismo. Traballou, como comentarista política nos diarios *ABC* (até 1985), *Ya* (1985-1989) e en 2011 en *El Mundo*, así como na revista Época.

É ben coñecida polas súas biografías autorizadas dos membros da monarquía española.

## Obra 
*
*
*
*

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
*''“Mingote presenta 'Con la venia... yo indagué el 23-F', de Pilar Urbano”'', artigo de El País, 28/07/1982.
Ariadne auf Naxos

***Ariadne auf Naxos*** (en galego *Ariadna en Naxos*) é unha ópera en dúas partes (prólogo e un único acto) con música de Richard Strauss e libreto en alemán de Hugo von Hofmannsthal, baseada en *Le Bourgeois Gentilhomme* de Molière e o mito grego de Ariadna e Baco. O 25 de outubro de 1912 estreouse a súa primeira versión no Kleinen Haus des Hoftheaters de Stuttgart, e a versión definitiva, o 4 de outubro de 1916 na Hofoper de Viena. Trátase da ópera máis famosa de Richard Strauss logo de *Der Rosenkavalier*. Durante a vida do compositor, a ópera foi producida apenas unha vez, en 1926, cando se fixeron tres presentacións, unha delas dirixida polo propio Strauss. Só tres décadas despois volveu *Ariadne auf Naxos* aos escenarios, sendo presentada no Salzburg Festival cun grande éxito con Karl Böhm en 1954. O seu número de opus é o 60.

## Personaxes 
## Notas 
## Véxase tamén
Berghaus Ltd.

**Berghaus** é unha empresa téxtil fabricante de roupa e equipamento deportivo, con sede en Sunderland, Tyne and Wear, Inglaterra. A súa base está no nordeste de Inglaterra, pero distribúe en todo o mundo. Foi fundada en 1966 polos escaladores e alpinistas Peter Lockey e Gordon Davison, inicialmente como importadora e distribuidora de produtos de aire libre. A tenda de Lockey e Davidson en Newcastle upon Tyne era coñecida como LD Mountain Centre. En 1972 comezaron a deseñar e fabricar os seus propios produtos para vender na súa propia tenda. Chamaron á súa marca 'Berghaus', que é unha tradución literal de 'casa da montaña' en alemán.

## Véxase tamén
### Ligazóns externas
*Páxina oficial
Elektra (ópera)

***Elektra*** é unha ópera dun acto con música de Richard Strauss e libreto en alemán de Hugo von Hofmannsthal (adaptada dun drama de seu de 1903), froito dunha das primeiras colaboracións entre ambos os dous, colaboración moi frutífera que produciu máis de cinco óperas, consideradas por moitos críticos como as mellores do compositor, e que durou ata a morte de Hofmannsthal en 1929. A abondosa correspondencia entre os dous abre unha xanela para o proceso de creación artística de dúas personalidades que se completaban. Está baseada no mito grego de Electra de Sófocles. Tivo a súa estrea o 25 de xaneiro de 1909 no Königliches Opernhaus de Dresden.

## Personaxes 
## Notas 
## Véxase tamén
Los esclavos felices

***Los esclavos felices*** (en galego *Os escravos felices*) é unha ópera en dous actos con música de Juan Crisóstomo Arriaga. A ópera foi composta en 1819 cando o compositor contaba tan só con 13 anos e nela se pode apreciar a influencia do estilo operístico italiano da época, sendo unha mestura do estilo italiano, Mozart e Haydn, o Barroco tardío, o puro estilo clásico e Rossini, notable no tema *staccato* que abre a sección rápida da overtura.
Salome (Strauss)

***Salome*** é unha ópera nun acto con música de Richard Strauss e libreto en alemán do propio compositor. Tivo a súa estrea o 9 de decembro de 1905 no Königliches Opernhaus de Dresden, logo de ser prohibida en Viena, con Ernst von Schuch como director e Marie Wittich no papel de Salomé. Está baseada na tradución alemá de Hedwig Lachmann da obra en francés Salomé de Oscar Wilde. Strauss adicoulle a ópera ao seu amigo Sir Edgar Speyer.

A ópera é famosa (en tempos da súa estrea, foi considerada infame) pola súa "Danza dos Sete Velos", considerada escandalosa na época. Actualmente é máis coñecida pola sorprendente escena final (decotío peza de concerto para sopranos dramáticas), onde Salomé declara o seu amor á cabeza cortada de Xoán o Bautista.

*Salomé* é a primeira ópera que abre novos camiños ao xénero tralo impacto wagneriano e sintonizou coas novas correntes que o mundo de Berlín incorporara ao teatro, no que coexisten simbolismo e decadentismo cun expresionismo incipiente. Acollida con entusiasmo, malia o escándalo que logo suscitaría en Berlín, Londres ou Nova York, converteuse nunha das óperas do século XX máis admiradas e representadas.

## Personaxes 
## Notas 
## Véxase tamén
ALBA

miniatura|Membros da **ALBA** en 2023
A **Alianza Bolivariana para os Pobos da Nosa América - Tratado de Comercio dos Pobos** ou **ALBA-TCP** (en ocasións denominada extraoficialmente **Alianza Bolivariana para as Américas**, pero mais comunmente coñecida como simplemente **ALBA**), é unha organización internacional de ámbito rexional, enfocada para os países de América Latina e o Caribe que pon énfase na loita contra a pobreza e a exclusión social con base en doutrinas de esquerda.

Concrétase nun proxecto de colaboración e complementación política, social e económica entre países de América Latina e o Caribe, promovida inicialmente por Cuba e Venezuela como contrapartida do ALCA (Área de Libre Comercio das Américas), impulsada por Estados Unidos.

## Membros 
Son membros actuais (2023) Antiga e Barbuda, Bolivia, Cuba, Dominica, Granada, Nicaragua, San Vicente e as Granadinas, Santa Lucía, Saint Kitts e Nevis e Venezuela. 

Honduras retirouse, Ecuador tamén se retirou criticando ademais UNASUR e pedindo que se lle devolvese a sede en Quito, e Bolivia tamén se retirou uns meses, reincorporándose despois da presidencia de Jeanine Áñez.

### Caribe 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

### América Central 
* 

### América do Sur 
* 
* 

### Invitados especiais 
* 
* 
* 

### Antigos membros 
* 
* 

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Alianza Bolivariana para los Pueblos de Nuestra América / Tratado de Comercio de los Pueblos
Acetoacetil-CoA

O **acetoacetil-coencima A** ou **acetoacetil-CoA** é un tioéster formado por un grupo acetoacetilo (derivado do ácido acetoacético) de 4 carbonos unido ao coencima A, con fórmula C25H40N7O18P3S . Como o enlace tioéster entre os dous compoñentes da molécula se fai por un átomo de xofre (S), ás veces aparece indicado este no mone así: acetoacetil-S-CoA.

É unha molécula moi importante no metabolismo lipídico e doutras substancias.

## Funcións
miniatura|Ruta da cetoxénese ou formación de corpos cetónicos.|esquerda
O enlace tioéster do acetoacetil-CoA é un enlace de alta enerxía, polo que a súa rotura facilita as reaccións nas que vai intervir o grupo carbonado unido ao coencima A. O acetoacetil-CoA intervén en moitas reacción do metabolismo lipídico, dos corpos cetónicos e dalgúns aminoácidos.

O acetoacetil-CoA orixínase no fígado pola condensación de dúas moléculas de acetil-CoA catalizada pola tiolase. Esta reacción é reversible.
acetil-CoA  +  acetil-CoA  →  acetoacetil-CoA + CoAminiatura|Acetoacetil-CoA co coencima A simplificado.

### Síntese de corpos cetónicos
Son corpos cetónicos compostos como o acetoacetato, β-hidroxibutirato ou acetona. O acetoacetil-CoA intervén na síntese destes corpos cetónicos no fígado, para o cal debe orixinar acetoacetato libre . O coencima A pode ser separado do acetoacetil-CoA, rendendo acetoacetato, acetil-CoA e coencima A, e consumindo unha molécula de auga, proceso chamado desacilación, en dous pasos. Primeiro, o acetoacetil-CoA reacciona cunha molécula de acetil-CoA en reacción catalizada pola hidroximetilglutaril-CoA sintetase, orixinando 3-hidroxi-3-metilglutaril-CoA (HMG-CoA). Despois, este último, pola acción da HMG-CoA liase, orixina acetoacetato libre e acetil-CoA. Sumando as dúas reaccións, a reacción global é:
acetoacetil-CoA  +  H2O  →  acetoacetato + CoA

Seguidamente, o acetoacetato pode reducirse a D-β-hidroxibutirato, ou descarboxilarse orixinando acetona.

A formación de corpos cetónicos é moi importante no metabolismo, porque permite desviar algo do acetil-CoA formado durante a oxidación dos ácidos graxos no fígado e envialo en forma de corpos cetónicos, solubles en auga, a outros tecidos para producir enerxía.

### Síntese de esteroides e terpenos
[miniatura|Ruta do [mevalonato utilizada na síntese de esteroides e terpenos.]]

O acetoacetil-CoA é o precursor do hidroximetilglutaril-CoA (HMG-CoA) na vía do mevalonato, que é esencial para a síntese de colesterol e outros esteroides e terpenos. A reacción é: 
acetoacetil-CoA  +  acetil-CoA  +  H2O  →  3-hidroxi-3-metilglutaril-CoA

### Metabolismo de aminoácidos cetoxénicos
No metabolismo degradativo dalgúns aminoácidos orixínase acetoacetil-CoA. Estes son a fenilalanina, tirosina, leucina, lisina e triptófano. Ademais, a isoleucina orixina acetil-CoA, que se pode utilizar para formar acetoacetil-CoA. Estes aminoácidos que poden orixinar acetoacetil-CoA denomínanse aminoácidos cetoxénicos, xa que o acetoacetil-CoA pode utilizarse para sintetizar corpos cetónicos.

## Notas
## Véxase tamén
* Tioéster
* Lipoxénese
Ganglios linfáticos deltoidopectorais

Os **ganglios linfáticos deltoidopectoriais** ou **infraclaviculares** son un conxunto dun ou dous ganglios linfáticos do membro superior humano, pertencentes ao grupo axilar. Áchanse por debaixo da vea cefálica, entre dous tendóns, o do músculo pectoral maior e o do músculo deltoide, baixo a clavícula. 
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* *Gray. Anatomy of the human body* . Edición de 1918 de dominio público.
Azur (satélite)

**Azur** é o nome dun satélite artificial alemán lanzado en colaboración coa NASA o 8 de novembro de 1969 mediante un foguete Scout B desde a base Vandenberg das Forza Aérea.

## Características 
A misión de Azur consistiu en obter datos sobre os cintos de radiación da Terra. Para iso adicouse a obter o espectro de enerxía dos protóns e electróns da zona interior dos cintos, a medir os fluxos de electróns con enerxía maior de 40 keV e direccións paralelas, antiparalelas e perpendiculares ás liñas de campo magnético sobre zonas aurorais e a medir protóns solares.

24 horas despois do lanzamento o sistema de mando do satélite empezou a experimentar problemas intermitentes que duraron toda a misión. A gravadora de cinta fallou o 8 de decembro de 1969. Antes do fallo, o equipo do proxecto estimou que se recollera entre o 85% e o 90% dos datos esperados ó inicio da misión. A telemetría do satélite fallou totalmente a principios de xullo de 1970, dando fin á misión.

## Instrumentación 
Azur levaba sete instrumentos a bordo:

*Un magnetómetro de porta de fluxo.
*Un telescopio de protóns e partículas alfa.
*Un telescopio de protóns.
*Un detector de electróns e protóns.
*Un contador Geiger para electróns.
*Un contador Geiger Mueller.
*Un fotómetro auroral.

## Notas
Fernando Suárez Cortiñas

**Fernando Suárez Cortiñas** é un político galego do PSdeG-PSOE.

## Traxectoria
Funcionario do concello de Santiso, onde exerceu como auxiliar administrativo e secretario do Xulgado de Paz. Nas eleccións municipais de 2011 encabezou a candidatura do PSdeG-PSOE á alcaldía de Santiso e foi elixido alcalde grazas a un pacto de goberno co BNG e Independientes por Santiso. En xullo de 2013 cedeulle a alcaldía a Manuel Adán López, cabeza de lista do BNG, en virtude do acordado no pacto de goberno. Nas municipais de 2015 encabezou de novo a candidatura socialista e puido renovar o pacto de goberno co BNG de Manuel Adán, polo cal foi o primeiro tenente de alcalde deste. En 2019 retirouse da primeira liña política.

## Vida persoal
Está casado coa tamén dirixente socialista Inés Cagide Val, coa que ten 2 fillos.

## Notas
## Véxase tamén
### Outros artigos
*Eleccións municipais en Santiso

### Ligazóns externas
*Entrevista en *La Voz de Galicia*
Aura (satélite)

**Aura**, tamén coñecido pola designación **EOS CH-1**, é un satélite artificial de observación terrestre da NASA con colaboración internacional. Foi lanzado o 15 de xullo de 2004 mediante un foguete Delta II 7920 desde a base Vandenberg da Forza Aérea.

## Características 
Aura adícase a monitorizar e medir a cantidade de ozono e moléculas relacionadas na atmosfera terrestre, continuando a tarefa das misións UARS e TOMS. Tamén adícase a estudar os gases traza presentes na atmosfera e as súas transformacións.

Aura é o terceiro compoñente do sistema de observación terrestre da NASA. O plan inicial era construír tres satélites como Aura para ser lanzados en intervalos de cinco anos, pero finalmente só se construíu un. O satélite usa un bus cun deseño común aos satélites do sistema EOS adaptado aos seus intrumentos en particular.

## Instrumentación 
*HIRDLS (High Resolution Dynamics Limb Sounder)
*MLS (Microwave Limb Sounder)
*OMI (Ozone Monitoring Instrument)
*TES (Tropospheric Emission Spectrometer)

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* CALIPSO (satélite)
* Aqua (satélite)
* PARASOL
* CloudSat

### Ligazóns externas 
* Páxina de Aura na NASA
Parsifal

***Parsifal*** é unha ópera en tres actos con música de libreto en alemán de Richard Wagner. O propio compositor a cualificou de «Festival Escénico Sacro». Esta ópera está baseada no poema épico medieval (do século XIII) *Parzival* de Wolfram von Eschenbach, sobre a vida deste cabaleiro da corte do Rei Artur e a súa procura do Santo Graal. Wagner concibiu a obra en abril de 1857 mais só a completou 25 anos despois, estreándose en Bayreuth o 26 de xullo de 1882 (á estrea asistiron, entre outros, Vincent d'Indy e Ernest Chausson).

Wagner outorgoulle ao Festival de Bayreuth o monopolio absoluto das representacións de *Parsifal* durante os 30 anos posteriores á súa morte (ata 1913, incluído). Con todo, en 1903 o Metropolitan Opera de Nova York saltouse esta restrición e representou a ópera. En 1914 comezaron as representacións "legais" fóra de Bayereuth: o 1 de xaneiro programouse en numerosos teatros. O primeiro teatro en representala foi o Gran Teatre del Liceu de Barcelona, que comezou a representación ás 22 horas do día 31 de decembro de 1913, co permiso da familia Wagner, xa que, a consecuencia da diferenza horaria, esta hora correspondía coa media noite en Bayreuth.

## Personaxes 
## Instrumentación 
A partitura de Wagner require a utilización de:

* 3 frautas, 3 óboes, corno inglés, 3 clarinetes en si bemol e la, clarinete baixo en si bemol e la, 3 fagots, contrafagot.
* 4 trompas en fa, 3 trompetas en fa, 3 trombóns, tuba.
* 4 *timpani* (2 instrumentistas), tambor, campás.
* 2 arpas.
* *Archi* (violíns I e II, violas, violoncellos e contrabaixos)

En escena:
* 2 trompetas en fa, 4 trombóns, campás de igrexa, máquina de trono

## Notas
Antonio Landeira

**Antonio Manuel Landeira Gallardo**, nado en 1971, é un empresario e político galego, que durante un tempo foi alcalde de Santa Comba polo PPdeG.
## Traxectoria 
Empresario, foi presidente da asociación de empresarios de Santa Comba.

Nas eleccións municipais de 2011 encabezou a candidatura do PPdeG á alcaldía de Santa Comba e foi elixido alcalde grazas ao apoio dos concelleiros de Independentes por Santa Comba. Dimitiu en novembro de 2014 e aínda que alegou motivos persoais, días despois coñeceuse que dera positivo nun control de alcolemia mentres conducía. Substituíuno na alcaldía a primeira tenente de alcalde, María Pose Rodríguez.

Posteriormente, a finais de 2015 viuse implicado nunha trama de falsificación de subvencións formativas na súa faceta como empresario. No ano 2019 a causa foi sobresida ao non quedar acreditado que tivese algo que ver nin el nin a súa familia.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
*Eleccións municipais en Santa Comba

### Ligazóns externas 
*Blog de Antonio Landeira
*Antonio Landeira: “Espero ver obras en la carretera hacia Compostela en el año 2015”
Aurora 1

**Aurora 1** foi un satélite artificial construído pola Universidade Rice para a Forza Aérea dos Estados Unidos no marco do programa STP (Space Test Program). Foi lanzado o 29 de xuño de 1967 mediante un foguete Thor Burner 2 desde a base Vandenberg da Forza Aérea.

## Características 
A misión de Aurora 1 consistiu no estudo das auroras polares, o bombardeo corpuscular da atmosfera e os cintos de radiación. Para iso adicouse a medir partículas con enerxías de entre 50 e 150.000 eV e luz emitida pola atmosfera a lonxitudes de onda de 3914, 5577, 6300 e entre 1450 e 1750 Ángstroms.

A orientación do satélite corría a cargo dun imán permanente que, por interacción co campo magnético terrestre, mantiña a nave aliñada con este.

As comunicacións co satélite tiñan lugar a unha frecuencia de 137,140 MHz.

## Instrumentación 
Aurora 1 levaba seis fotómetros (dous deles para o ultravioleta cos que medir as emisións luminosas da atmosfera en varias lonxitudes de onda. Seis espectrómetros encargábanse de medir a enerxía de electróns e protóns no intervalo de entre 50 e 150.000 eV. Un espectrómetro adicional medía partículas con enerxías de entre 40 e 100.000 eV. O satélite levaba ademais un magnetómetro para medir a súa posición con respecto ó campo magnético da Terra.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
*Thor Burner 2
Malonil-CoA

[miniatura|dereita|Malonil-CoA. [Número CAS: 524-14-1 .]]

O **malonil-coencima A** ou **malonil-CoA** é un tioéster formado por un grupo malonilo (derivado do ácido malónico) unido ao coencima A, coa fórmula C24H38N7O19P3S . É moi importante no metabolismo de ácidos graxos e outras substancias. Como no enlace tioéster os dous compoñentes da molécula se unen por un átomo de xofre (S), ás veces aparece escrito así: malonil-S-CoA.

## Funcións
O malonil-CoA é un importante intermediario nas rutas de ácidos graxos e policétidos.

Tamén intevén no transporte de alfa-cetoglutarato á matriz mitocondrial a través da membrana mitocondrial.

### Biosíntese de ácidos graxos
Na biosíntese de ácidos graxos o malonil-CoA proporciona as unidades de dous cabonos necesarias para a elongación das cadeas de ácidos graxos.

O malonil-CoA fórmase por carboxilación do acetil-CoA en reacción catalizada polo encima acetil-CoA carboxilase. Unha molécula de acetil-CoA únese cunha molécula de bicarbonato (formado a partir de CO2 e H2O) , con gasto de enerxía procedente do ATP.

O malonil-CoA é utilizado na biosíntese de ácidos graxos polo encima *malonil coencima A:proteína carrexadora de acilos transacilase* (MCAT). A MCAT serve para transportar o malonato do malonil-CoA ao terminal tiol da *holo*-proteína carrexadora de acilos (ACP).

Na elongación da cadea dos ácidos graxos saturados intervén unha soa molécula de acetil-CoA e moitas de malonil-CoA (tantas como sexan precisas segundo a lonxitude da cadea). O acetil-CoA só forma os dous primeiros carbonos que inician a síntese e que formarán o extremo final da cadea, entanto que os outros grupos de dous carbonos cos que sucesivamente se vai aumentando a cadea proceden do malonil-CoA, con perda de CO2.

### Biosíntese de policétidos
O encima MCAT tamén está implicado na biosíntese bacteriana de  policétidos.

### Regulación
O malonil-CoA é unha molécula moi regulada na síntese de ácidos graxos.  Inhibe a reacción limitante da beta-oxidación dos ácidos graxos. O malonil-CoA inhibe a asociación dos ácidos graxos coa carnitina ao regular o encima carnitina aciltransferase, impedindo dese modo a entrada do ácido graxo nas mitocondrias onde tería lugar a oxidación dos ácidos graxos.

## Notas
## Véxase tamén
### Outros artigos
*Tioéster
*Coencima A

### Ligazóns externas
* Hope for new way to beat obesity
Ganglios linfáticos epitrocleares

Os **ganglios linfáticos epitrocleares** ou **supratrocleares** son un conxunto de ganglios linfáticos, pertencentes ao grupo axilar. Están situados xunto a epitróclea umeral, preto da vea basílica. Drena a linfa do dedo medio, dedo anular, e do maimiño. Tamén da parte interna ou medial do antebrazo, en torno ao óso cubital. Os vasos linfáticos eferentes acompañan á vea basílica, no seu percorrido polo membro superior.
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* *Gray. Anatomy of the human body* . Edición de 1918 de dominio público.
Ofu, Nixeria

**Ofu** é unha Área de Goberno Local de Kogi, Nixeria, ao leste do  río Níxer. A súa capital é a poboación de Ogwoawo (ou Ugwalawo ou Gwalawo), que se atopa no sur da área a .

Ten unha área de 1.680&nbsp;km² e unha poboación de 192.169 segundo o censo de 2006.
Articulación radioescafolunar

A **articulación radioescafolunar** é unha articulación do membro superior humano, localizada no pulso. A articulación é de tipo condiloide, onde o cóndilo é a parte máis distal ou inferior do óso radio e a cavidade son o óso semilunar e o óso escafoide. Toda a articulación está rodeada por unha cápsula articular, reforzada por catro ligamentos:
* Ligamento radiocarpal anterior.
* Ligamento radiocarpal posterior.
* Ligamento radial externo.
* Ligamento lateral interno do pulso.
## Superficies articulares 
Na parte superior ou proximal, a superficie articular é a superficie inferior da epífise distal do óso radio. Esta superficie artéllase coas superficies superiores do óso semilunar e do óso escafoide, situadas na parte inferior da articulación.
## Funcións 
A articulación permite movementos de flexión, extensión, abdución, adución e circundución. Colabora coas outras articulacións do pulso.
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Pulso
* Carpo

### Bibliografía 
* *Gray. Anatomy of the human body* . Edición de 1918 de dominio público.
Gudu, Nixeria

**Gudu** é unha Área de Goberno Local do Estado de Sokoto, en Nixeria. A súa capital atópase na poboación de Balle.

Gudu limita coa República do Níxer polo norte e polo oeste.

Ten unha área de 3.478&nbsp;km² e unha poboación de 95.544 habitantes segundo o censo de 2006.
Ibi, Nixeria

**Ibi** é unha poboación e división administrativa do Estado de Taraba, en Nixeria. A poboación atópase na marxe sur do río River. O río Taraba máis o río Donga cruzan esta división.

É unha das dezaseis Áreas de Goberno Local do Estado Taraba.Ten unha área de 2.672&nbsp;km2 e unha poboación segundo o censo de 2006 de 84.054 habitantes.

## Historia 
Ibi está localizado na que foi ruta tradicional de comercio dos igbo do leste, cruzado pola ruta comercial do río Benue. Formou parte do reino Jukon (1720-1815) coa capital, Kororofa, a 35 millas ao leste (río arriba). Tras a invasión dos fulani, Ibi converteuse en parte do Emirato de Muri (1817-1892). Os británicos tomaron o seu control en 1900 e estableceron Ibi como centro administrativo do oeste de Muri. Como o algodón era o principal cultivo da zona, chegaron máquinas de vapor para o algodón a principios dos anos 1920.

O festival de pesca de Nwonyo é unha das maiores celebracións da área.

## Notas
Isa, Nixeria

**Isa** é unha poboación e Área de Goberno Local do Estado Sokoto de Nixeria. Limita con Shinkafi, do Estado Zamfara, Sabon Birni, de Sokoto, e coa República do Níxer polo leste.

Ten unha área de 2.158&nbsp;km² e unha poboación de 146.103 habitantes segundo o censo de 2006.

Historicamente, a área era parte do antigo reino de Gobir e está habitado polos grupos étnicos gobirawa e fulani.
Ido, Nixeria

**Ido** é unha Área de Goberno Local do Estado de Oyo, en Nixeria. A súa capital é a mesma poboación de Ido.

Ten unha área de 986&nbsp;km² e unha poboación de 103.261 habitantes segundo o censo de 2006.
Ussa, Nixeria

**Ussa** é unha Área de Goberno Local do Estado Taraba, en Nixeria. A súa capital é a poboación de Lissam. Ussa limita coa República do Camerún polo sur; e o río Donga forma a fronteira setentrional.

Ten unha área de 1.495&nbsp;km² e unha poboación de 92.017 habitantes segundo o censo de 2006.
Primeira división española de fútbol feminino

A **Primeira División Feminina**, coñecida comercialmente como **Liga Feminina Iberdrola**, é a máxima categoría da liga española de fútbol feminino, que organiza a RFEF dende 1988.

## Formato
Creada en 1988 co nome de *Liga Nacional de fútbol feminino*, na súa primeira edición (1988-89) constou dun único grupo con 9 equipos. Nas seguintes edicións introducíronse varios cambios no seu formato, de xeito que durante anos foi un torneo no cal os equipos estaban divididos en 4 grupos segundo criterios xeográficos, e que ó remate da tempada regular xuntaba ós gañadores de cada grupo nunha localidade e enfrontábaos entre si nunha final a 4 polo título.

A tempada 2001-02 foi a primeira coa denominación *Superliga*, que trouxo consigo o formato clásico de liga cun grupo único, no cal había 12 equipos. Ese número de equipos medrou na tempada 2003-04 a 14, e na tempada 2008-09 a 16.

A edición 2009-10 volveu ó antigo sistema de varios grupos e varias fases, cun crecemento no número de equipos de 16 a 24, o cal provocou moitas críticas entre o colectivo de xogadoras. Non obstante, o sistema mantívose na seguinte tempada, cun equipo mais.

Na tempada 2011-12 o nome *Superliga* foi trocado polo de *Primeira División*, e o formato consistiu novamente nun grupo único de 18 equipos, que disputan unha liga regular de 34 xornadas nas que cada equipo xoga 2 encontros fronte ós outros 17, un como local e outro como visitante.

## Sistema de competición 
A competición dispútana anualmente 16 equipos que xogan nun único grupo enfrontándose todos contra todos a dobre partido (un partido en campo propio e outro en campo contrario), segundo un calendario previamente establecido por sorteo.

Os equipos puntúan en función dos seus resultados: tres puntos por partido gañado, un polo empate e ningún polas derrotas. O club que suma máis puntos ao termo do campionato proclámase campión de liga e obtén unha praza para a seguinte edición da Liga de Campións da UEFA, do mesmo xeito que o segundo clasificado. Así mesmo, os oito primeiros clasificados disputan a Copa da Raíña ao termo da liga. Os dous últimos equipos descenden a Primeira División B e desta ascenden reciprocamente dous equipos.

## Equipos
Os equipos participantes na edición 2019-20 da Primeira División de fútbol feminino serán os seguintes:

## Palmarés
[250px|miniatura|dereita|O [Athletic Club EFT festexando o título en 2007.]]
250px|miniatura|dereita|Imaxe dun encontro Levante-Huelva.
250px|miniatura|dereita|O RCD Espanyol, campión da Liga en 2006 e da Copa en 2010.

## Véxase tamén
### Ligazóns externas
* Clasificación na tempada 2011-12 
* Portal do fútbol feminino 
* Información sobre o torneo en ceroacero
Paula Fernandes

**Paula Fernandes de Souza**, nada o 28 de agosto de 1984 en Sete Lagoas, Minas Xerais, é unha cantante country brasileira.

## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Páxina oficial
Gerardo Rodríguez Domínguez

**Gerardo Rodríguez Domínguez** é un político galego do PPdeG.

## Traxectoria
Concelleiro polo PPdeG en San Xoán de Río de 2007, en xuño de 2010 foi elixido para presidir a xestora do PPdeG en San Xoán de Río. Nas eleccións municipais de 2011 encabezou a candidatura do PPdeG á alcaldía de San Xoán de Río e foi elixido alcalde con maioría absoluta. En decembro de 2011 presentouse como candidato a presidir a Mancomunidade das Terras de Navea-Bibei pero foi derrotado polo candidato do PSdeG-PSOE. Nas municipais de 2015 perdeu a alcaldía en favor do PSdeG-PSOE, que logrou a maioría absoluta.

## Notas
## Véxase tamén
### Outros artigos
*Eleccións municipais en San Xoán de Río
Lavoy Allen

**Lavoy Allen**, nado o 4 de febreiro de 1989 en Trenton, Nova Jersey, é un xogador americano de baloncesto profesional.

## Traxectoria profesional 
O 23 de xuño de 2011, Allen foi elixido na 50ª posición do Draft da NBA de 2011 polos Philadelphia 76ers. En xullo de 2011, asinou un contrato co Strasbourg IG francés, cunha cláusula que lle permitía irse cando rematara o lockout. Co lockout rematado, Allen asinou o seu contrato cos Sixers o 9 de decembro de 2011.

O 20 de febreiro de 2014, Allen e Evan Turner foron traspasados ós Indiana Pacers a cambio de Danny Granger e unha elección de segunda rolda do Draft.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Estatísticas en BasketballReference.com
José Luis Valladares

**José Luís Valladares Fernández**, nado en 1946, é un político galego do PPdeG.

## Traxectoria
Nas eleccións municipais de 1991 encabezou a candidatura de Centristas de Galicia á alcaldía de San Cristovo de Cea e foi elixido alcalde con maioría absoluta. Nas municipais de 1995 foi o candidato do PPdeG e volveu ser elixido alcalde con maioría absoluta. Continuou como alcalde nas sucesivas eleccións, sempre con maioría absoluta. Foi deputado provincial ata 2011.

En 2024 foi condenado a un ano de cárcere por uns vertidos feitos a un rego, o Rego do Toxo, mais permaneceu no cargo, cunha inhabilitación parcial limitada só a temas que teñan que ver coa xestión da auga e dos residuos.

## Notas
## Véxase tamén
### Outros artigos
*Eleccións municipais en San Cristovo de Cea

### Ligazóns externas
*Historia de los Alcaldes en Cea
Ligamento radiocarpal anterior

O **ligamento radiocarpal anterior** ou **volar** é un ligamento do membro superior humano, localizado na parte anterior da articulación radioescafolunar. Insírese na apófise estiloide do radio e dirixísese cara a epífise inferior ou distal do cúbito, dando lugar a numerosas febras cara ao carpo ao longo do seu traxecto. As súas unións ao óso escafoide, ao óso semilunar e ao óso grande (aínda que estas últimas unións son inconstantes) permítenlle ao ligamento manter estable a fileira proximal do carpo.

O ligamento radiocarpal anterior está cuberto por unha fascia superficial, que se insire na apófise estiloide do cúbito e no óso semilunar. Pola parte anterior ou palmar está furado por diversas veas que discorren polo pulso. Por diante está moi preto dos tendóns do músculo flexor común fondo dos dedos da man e do músculo flexor longo do polgar. Por detrás está adherido ao disco articular da articulación radiocubital inferior.
## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* *Gray. Anatomy of the human body* . pag 327 https://archive.org/stream/anatomyofhumanbo1918gray#page/327/mode/2up. Edición de 1918 de dominio público.
Ligamento radiocarpal posterior

O **ligamento radiocarpal posterior** ou **dorsal** é un ligamento do membro superior humano, pertencente á articulación radioescafolunar. É un ligamento máis feble que o radiocarpal anterior. Orixínase na parte posterior da epífise radial inferior e diríxese cara a abaixo e cara a dentro. Finalmente insírese nas superficies posteriores do óso escafoide e do óso semilunar, continuándose a través dos ligamentos dorsais intercarpais. Por detrás ten os tendóns do músculo extensor dos dedos.

## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* *Gray. Anatomy of the human body* . Edición de 1918 de dominio público.
Ligamento radial externo

O **ligamento radial externo**, **radial colateral** ou **radiocarpal colateral** é un ligamento do membro superior humano pertencente á articulación radioescafolunar. Orixínase na apófise estiloide radial e insírese no óso escafoide. Algunhas febras continúanse a través do ligamento transverso do carpo. O ligamento está unido á arteria radial, e moi preto dos tendóns do músculo abdutor longo do polgar e do músculo extensor curto do polgar.

## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* *Gray. Anatomy of the human body* . Edición de 1918 de dominio público.
Ligamento lateral interno do pulso

O **ligamento lateral interno do pulso**, **colateral cubital** ou **colateral ulnar** é un ligamento do membro superior humano, pertencente á articulación radioescafolunar. Orixínase na apófise estiloide cubital, para despois dividirse en dous fascículos. Un diríxese cara ao óso piramidal e outro cara ao óso pisiforme e ligamento transverso do carpo.

## Véxase tamén 
### Bibliografía 
* *Gray. Anatomy of the human body* . Edición de 1918 de dominio público.
Tamaguelos

Como topónimo **Tamaguelos** está relacionado co pobo dos tamaganos, mencionado no Padrón dos Pobos, á súa vez relacionado co río Támega. Pode referirse a:

;En Galiza
***Tamaguelos**, parroquia do concello de Verín;
****Tamaguelos**, lugar de dita parroquia.

## Véxase tamén
### Outros artigos
***Camiño dos Tamaguelos**, no concello de Oímbra.
Casa de Bernadotte

miniatura|180px|Escudo da casa de Bernadotte.
A **casa real de Bernadotte** é a actual casa real de Suecia, que leva reinando desde 1818.

Entre 1818 e 1905 foi tamén a casa real de Noruega.

Esta casa real foi fundada por Jean-Baptiste-Jules Bernadotte, nacido en Pau, mariscal de Napoleón, escollido como sucesor do derradeiro rei da dinastía Holstein-Gottorp, Carlos XIII, que morreu sen descendencia.

O mariscal francés foi coroado en 1818 como Carlos XIV Xoán de Suecia (coñecido en Suecia con este nome, e en Noruega como Carlos III Xoán).

## Historia
[miniatura|esquerda|170px|[Jean-Baptiste Bernadotte, o pai da dinastía]]

Despois da guerra de Finlandia de 1809, Suecia sufriu a perda traumática de Finlandia, que viña constituíndo a metade oriental do reino sueco durante séculos.

A agonía e o resentimento dirixidos cara ao rei Gustavo IV Adolfo precipitaron un golpe de Estado: o tío de Gustavo Adolfo, Carlos XIII, que non tiña fillos, substituíno.

Iso foi só unha solución temporal, pois, en 1810, o Riksdag elixiu o príncipe dinamarqués Cristian Augusto de Augustenborg como herdeiro ao trono. Como príncipe herdeiro, tomou o nome de Carlos Augusto, mais faleceu pouco despois no mesmo ano.

Como Napoleón I de Francia era o emperador dos franceses e gobernaba, directa ou indirectamente, sobre gran parte da Europa Continental, a través dunha rede de reinos satélites levados polos seus irmáns (ver Primeiro Imperio Francés), o parlamento sueco resolveu escoller un rei que Napoleón aceptase.

O 21 de agosto de 1810, o Riksdag escolleu a Jean-Baptiste Bernadotte, mariscal de Francia, como herdeiro do trono.

Bernadotte, nacido na cidade de Pau, na provincia de Béarn (Baixa Navarra), Francia, foi elevado a xeneral durante os tumultuosos anos da Revolución Francesa. En 1798, desposou a Désirée Clary, cuxa irmá Julie estaba casada con Xosé Bonaparte, o irmán máis vello de Napoleón. En 1804, Napoleón promoveuno a mariscal de Francia, concedéndolle máis tarde o título de Príncipe soberano de Pontecorvo, unha cidade do sur de Italia.

Como príncipe herdeiro de Suecia, asumiu o nome de Carlos Xoán e tornouse oficialmente como rexente para o restante do reinado de Carlos XIII, asegurando unha unión persoal forzada entre Suecia e Noruega na campaña contra Noruega de 1814.

Jean-Baptiste Bernadotte reinou como rei Carlos XIV Xoán de Suecia e Carlos III Xoán de Noruega do 5 de febreiro de 1818 até a súa morte, o 8 de marzo de 1844.

A casa de Bernadotte reinou nos dous países até a disolución da unión entre Noruega e Suecia en 1905. O príncipe Carlos de Dinamarca, un neto do rei Carlos XV, foi entón electo o novo rei de Noruega.

O Escudo de armas da casa de Bernadotte combina o brasón da casa de Vasa co brasón de Bernadotte como príncipe de Pontecorvo. É visíbel como un escudo no centro do brasón de armas de Suecia.

## Lista dos monarcas da casa Bernadotte
*Carlos XIV Xoán, rei de 1810 a 1844.
*Óscar I, rei de 1844 a 1859.
*Carlos XV, rei de 1859 a 1872.
*Óscar II, rei de 1872 a 1907.
*Gustavo V, rei de 1907 a 1950.
*Gustavo VI Adolfo, rei de 1950 a 1973.
*Carlos XVI Gustavo, rei desde 1973.

## Véxase tamén
Tannhäuser (ópera)

***Tannhäuser und der Sängerkrieg auf Wartburg*** (en galego *Tannhäuser e o torneo de trobadores do castelo de Wartburg*) é unha ópera en tres actos con música e libreto en alemán de Richard Wagner, baseada en dúas lendas alemás.

## Historia e características 
Wagner empregou principalmente dúas historias que aparecen na obra de Ludwig Bechstein, entre outras fontes: unha delas é a lenda do cabaleiro Tannhäuser, e a outra é a chamada *Der Sängerkrieg auf der Wartburg*, é dicir o «concurso de canto do Castelo de Wartburg». Os temas principais da ópera son a loita entre o amor sagrado e o profano, e a redención a través do amor, tema dominante en boa parte da obra de Wagner.

A súa estrea tivo lugar en Dresden o 16 de outubro de 1845 baixo a dirección do propio compositor. A súa sobriña, Johanna Wagner, interpretou o papel de Elisabeth.

Existen catro versións da ópera; a terceira, a versión de París, é a que se adoita interpretar con máis frecuencia. Esta ópera é unha das integrantes do Canon de Bayreuth.

*Tannhäuser* segue no repertorio, se ben non está entre as óperas máis representadas, aparecendo nas estatísticas de Operabase no posto 53 das cen óperas máis representadas no período 2005-10, sendo a 14ª en Alemaña e a sexta de Wagner, con 82 representacións.

## Personaxes 
;Nota
: Aínda que o libreto e a partitura sempre emprega o nome en singular *Tannhäuser* en direccións escénicas que implican ao rol titular ou ao indicar as pasaxes que el canta, ese nome nunca aparece como parte das letras. Máis ben, cada personaxe que se dirixe a Tannhäuser polo seu nome emprega o seu nome de pía *Heinrich*.
: O distintivo personaxes Heinrich der Schreiber canta moitas melodías distintas de tódolos demais personaxes, e letras ocasionalmente únicas. Porén, no libreto encontra mención individual só na lista de personaxes, cos números de conxunto que inclúen ser etiquetado de *Ritter* (isto é, "cabaleiros", referíndose aos *Minnesinger*, que comparten todos un rango cabaleiresco). A partitura (polo menos na edición de Schirmer) etiqueta a súa liña de melodía simplemente "Schreiber".

## Instrumentación 
A partitura de *Tannhäuser* está escrita para os seguintes instrumentos:

* 3 frautas (unha dobra con piccolo), 2 óboes, 2 clarinetes, clarinete baixo, 2 fagots
* 4 trompas, 3 trompetas, 3 trombóns, tuba
* *Timpani*, bombo, platillos, ferriños, pandeireta
* Arpa
* *Archi* (violíns I e II, violas, violonchelos, e contrabaixos)

En escena
* corno inglés, 4 óboes, 6 clarinetes, 4 fagots, 12 trompas, 12 trompetas, 4 trombóns, caixa, platillos, pandeireta

## Notas