Xurelo

O **xurelo** ou **chicharro** (tamén **xixí** ou **chincho** cando son xuvenís) é un peixe mariño, de nome científico *Trachurus trachurus* (Linné, 1758), pertencente á familia dos Carangidae.

## Distribución xeográfica 
O xurelo vive no océano Atlántico, desde o mar do Norte até Suráfrica, penetrando no Índico até a altura de Maputo. Así mesmo ocupa todo o mar Mediterráneo.

## Hábitat 
miniatura|dereita|275px|Xurelos
Por profundidades, os individuos máis novos ocupan zonas de ata uns 20 m de fondo, mentres que os adultos de maior idade móvense entre 225 e 300 m. Excepcionalmente poden achegarse até os 1 000 m de profundidade.

Reúnese en grandes bandos nas augas costeiras superficiais durante a época estival, e nos fondos da plataforma continental en inverno. Os individuso novos agrúpanse baixo a umbrela de grandes medusas (sobre todo da especie *Rhizostoma pulmo*), na que achan protección e sen perigo, pois son inmunes ao veleno dos nematocistes, comportamento que se observa noutros Carangidae.

## Descrición 
É un peixe fusiforme e algo comprimido, que cando adulto adoita alcanzar un talle medio de 20 a 30 cm aproximadamente. O tamaño máximo pode chegar até 70 cm e 2 kg de peso. A cor do dorso é negro azulado ou verdoso, con flancos prateados e ventre abrancazado. Ten unha mancha negra na marxe superior do opérculo. As aletas son grises e vermellizas.

Está cuberto de pequenas escamas lisas. Na liña lateral, de cor verdosa e irisacións vermellas, presenta unha serie de escudetes, nunha cantidade de entre 66 e 76. A boca é grosa e oblicua, con queixo inferior prominente, e dentes pequenos nunha soa fileira. O primeiro arco branquial posúe de 15 a 18 branquiespiñas superiores e de 41 a 48 inferiores. Ten dúas aletas dorsais, a primeira formada por espiñas, a segunda cunha espiña e de resto raios. A aleta anal é relativamente curta, con tres espiñas, dúas delas pouco visíbeis, e o resto son raios. Os pectorais son falciformes e a aleta caudal en forcada.

## Reprodución e fases de vida 
A época de reprodución pode variar segundo as zonas: é de xaneiro a febreiro nas latitudes altas e entre novembro e decembro na zona do Atlántico Centro-Leste. A femia pon até 140 000 ovos de cada.

As crías ao cabo dun ano miden sobre 12 cm. O tamaño medio alcánzase con maior rapidez arredor dos trópicos, onde veñen a alcanzalo ó cabo de 2 e 3 anos, en tanto que no Grand Sol tardan entre 4 e 5 anos.

## Alimentación 
Aliméntase de invertebrados (crustáceos, cefalópodos), doutros peixes e de fitoplancto.

## Nomes galegos 
*Xurelo* e *chicharro* son os nomes habituais galegos desta especie. En termos de repartición xeográfica, pódese dicir que o primeiro é máis propio da costa sur, das grandes rías, entanto chicharro é usual nas Rías Altas e costa de Lugo. Pola contra a variante *xurela* para indicar o individuo de gran tamaño é propia da zona entre Muxía e a ría de Ortigueira; nas rías meridionais adoita denominarse *moscón*. A designación de *chincho* para o xurelo pequeno é propia das Rías Baixas, mentres na Costa da Morte o sinónimo é *xixí*. De resto poden usarse os diminutivos *xureliño* e *chicharriño*.

### Étimos 
*Chicharro* presenta un étimo pouco claro. É posíbel que veña do bretón *chinchard* e desde aí polas linguas do litoral atlántico e cantábrico (francés, gascón, vasco) pasou ao galego e outros idiomas. *Chincho* sería unha formación regresiva de chicharro. *Xurelo* é remisíbel ao latín vulgar **sorellus*, diminutivo de *saurus*, e este do grego *saûros* "lagarto e xurelo". Fronte á anterior, esta variante é claramente mediterránea, como pode observarse no apartado seguinte.

### Nomes noutras linguas 
* Portugués: *carapau* (e *garapau*), *chicharro*, *sorêlo*.
* Castelán: *jurel*, *chicharro*, *escribano*.
* Catalán: *sorell*.
* Vasco: *txitxarro*.
* Bretón: *chinchard*, *craennik*.
* Francés: *chinchard*, *caringue* e carangue, *saurel*, *maquerelle*, *maquereau bâtard*.
* Gascón: *chichàrrou*.
* Italiano: *lacierti*, *sauro*, *sorello*, *sciuro*.
* Inglés: *horse mackerel*, *scad*, *pollock*. 
* Holandés: *horsmakreel* 
* Alemán: *Stöcker*, *Bastardmakrele*.
* Serbo-croata: *sarun*.

## Notas 
## Véxase tamén 
### Ligazóns externas 
* Trachurus trachurus L. (ficha FishBase .
* Bioloxía e pesca do chicharro no sitio da FAO .
* Fichas de diferenciación e recoñecemento de especies pesqueiras do mercado galego Xunta de Galicia.
* 

### Outros artigos 
* Os peixes na cultura popular galega