Lingua córnica

miniatura|Unha falante de lingua córnica.
A **lingua córnica** (en córnico: *Kernewek* ou *Kernowek*) é unha lingua que pertence ao grupo das linguas britónicas dentro das linguas celtas (o britónico tamén inclúe o galés, bretón, o extinguido cúmbrico e quizais o ivérnico). O gaélico escocés, irlandés e manx pertencen ao grupo Goidélico. O córnico comparte o 80% do seu vocabulario básico co bretón. O córnico empregouse como lingua falada ata finais do século XVIII sendo a súa derradeira falante nativa Dolly Pentreath, e foi revivida outra vez no século XX. No 2015 estimouse que había unhas 300-400 persoas que o falan de maneira fluída.Segunda lingua: 325–625 (est.) O córnico está clasificado como en perigo crítico polo Libro Vermello das Linguas Ameazadas da UNESCO.

## Clasificación 
O córnico é unha lingua britónica, un grupo das linguas insulares da familia lingüística céltica. As linguas britónicas tamén inclúen ao galés, ao bretón e ao cúmbrico.

## Historia 
miniatura|dereita|340px|Texto en córnico.
O córnico apareceu cara ao 600&nbsp;d.&nbsp;C. como resultado do desenvolvemento independente do dialecto suroccidental britónico tardío. Tradicionalmente divídese a historia do córnico en catro fases:
* **Córnico primitivo** (600 - 800); non hai rexistros escritos.
* **Córnico antigo** (800 - 1200); *Vocabularium Cornicum*.
* **Córnico medio** (1200 - 1575); a maior parte da literatura tradicional córnica provén da segunda metade deste período.
* **Córnico tardío** (1575 - 1800), tamén chamado **córnico moderno**, por analoxía co inglés moderno, francés moderno etc.
 
Desapareceu como idioma de uso habitual no século XVIII, substituído progresivamente pola lingua inglesa, e crese que Dolly Pentreath, finada en 1777, foi a última falante nativa monolingüe, se ben houbo falantes nativos posteriores non monolingües. Se ben ao parecer as súas últimas palabras foron *Me ne vidn cewsel sawznek!* (Non quero falar inglés!), Dolly coñecía algo deste idioma, polo que se supón que a última falante puramente monolingüe puido ser Chesten Marchant, finada en 1676.

Con todo, durante o século XIX había aínda falantes. Matthias Wallis, de St Buryan, certificou en 1859 que a súa avoa, Ann Wallis, finada en 1844, falaba córnico, afirmando tamén que Jane Barnicoate, finada cara a 1857, era tamén falante da lingua. En 1875 había canto menos seis falantes de córnico. O labrego John Davey, finado en 1891 en Boswednack (Zennor), puido ser a última persoa con coñecementos tradicionais de córnico antes da resurrección da lingua a comezos do século XX. É posible que algúns elementos da linguaxe sobrevivisen máis alá do uso da lingua completa.

Existen evidencias de que durante o século XIX e comezos do XX o córnico sobreviviu como lingua de ámbito doméstico no seo dalgunhas familias.

A pesar de desaparecer como lingua común a partir do século XVIII, desde o primeiro cuarto do século XX houbo intentos de recuperación, o que se conseguiu de forma notable. O rexurdimento iniciouse en 1904, cando Henry Jenner publicou *Handbook of the Cornish Language*. Durante os seguintes sesenta anos recuperouse o uso escrito e, nun ámbito moi reducido, o uso oral, debido sobre todo á falta de comunicación e á dificultade dos falantes para reunirse. Non obstante, a mellora dos medios de comunicación e de transporte ao longo do século XX facilitaron a comunicación entre falantes: hai casos de pais e nais que comezaron a falar en córnico cos seus fillos e fillas, o que creou falantes nativos despois de moito tempo.

En 1933 celebrouse a primeira misa en córnico; durante os seguintes corenta anos houbo unha media de tres cada ano. En 1997 o bispo de Truro Bill Ind comezou a aprender o idioma e pasou a formar parte do comité para coordinar a tradución da Biblia.

No século XXI a lingua estúdase en diversas escolas, institutos e universidades. En 2010 inaugurouse a primeira escola na que o córnico é a lingua principal de ensinanza. Existen diversas asociacións de protección da lingua, como Kesva an Taves Kernewek, e existe un programa de radio semanal bilingüe de quince minutos en Radio Cornwall.  Un estudo realizado por Kenneth MacKinnon en 2000 estimaba en 300 o número de falantes. En 2006 estimouse que unhas 500 persoas o dominan con fluidez, e unhas 3500 posúen certos coñecementos, ou poden entendelo cun nivel básico, pero non o falan decote. O Cornish Language Strategy project estimou en 2008 cara a 2000 o número de persoas capaces de falalo de forma fluída.

## Gramática 
O vocabulario procede, nun 80&nbsp;%, do céltico, se ben recibidiu notable influencia doutras linguas ao longo dos séculos, como o inglés ou o latín, da cal proceden termos como *eglos*, 'ecclesia' (igrexa), *eur* 'hora' (hora), *korf* 'corpus' (corpo), *Krist* 'Christus' (Cristo), *spyrys* 'spiritus' (espírito) ou *termyn* 'terminus' (termo).

Hai dous xéneros gramaticais, masculino e feminino, e certas terminacións que se corresponden co xénero: por exemplo, os abstractos en *-yeth*, os nomes de lugar en *-va/-ek* e os nomes formados engadindo *-en* a un plural colectivo son femininos; os nomes abstractos en *-ans*, *-der/-ter*, os nomes de lugar en *-jy/-ty* e todos os nomes verbais son masculinos.

Existen doce marcadores de plural, como *lu* 'exército', (*luyow*); *bron* 'outeiro' (*bronyon*); *pren* 'árbore', (*prenyer*). Algúns plurais fórmanse por flexión interna, como *dans/dyns* ('dente'). Non existe sistema de declinación: as relacións sintácticas indícanse mediante preposicións ou aposición.

A numeración do 1 ao 10 é: 1 *onen/un*; 2, *deu*; 3, *try*; 4, *peswar*; 5, *pymp*; 6, *whegh*; 7, *seyth*; 8, *eth*; 9, *naw*; 10,*dek*; 11, *unnek*; 12, *deudhek*; 20, *ugans*, 30, *dek warn ugans*; 40, *deugans*; 60, *try ugans*; 100, *cans*. Os números *deu*, *try* e *peswar* teñen formas femininas: *dyw*, *tyr* e *peder*.

Os verbos teñen tres modos: indicativo, imperativo e subxuntivo. O indicativo consta de presente/futuro, pretérito, copretérito e antepretérito; o subxuntivo, de presente/futuro e copretérito.

Os pronomes persoais son: *my* (eu), *ty* (ti), *ef* (el), *hy* (ela), *ny* (nós), *why* (vós) e *y* (eles/elas).
 
O pronome relativo é, en singular, *hemma/homma* 'isto'; en plural, *an rema*; en singular, *henna/honna* 'iso'; en plural, *an rena*. O interrogativo é *pyu* 'quen?'; 'que?' exprésase de varias formas coa base *py*, como *py lever* 'que libro?'.

A tipoloxía lingüística da orde da frase é SVO (suxeito, verbo, obxecto) en cláusulas nominais; VSO (verbo, suxeito e obxecto) en cláusulas verbais, e obrigado en cláusulas subordinadas; tamén é posible a orde de OSV (complemento, suxeito e verbo) para salientar.

## Escritura 
Durante moito tempo non houbo unha estandarización do córnico escrito, polo que se escribía de diferentes xeitos. Por exemplo, seguindo a tradición ortográfica do inglés (o uso de "oo" para representar o son do "u") ou ben usando sistemas de escritura usados por celtistas. Non obstante, en 1929 Robert Morton Nance normalizou a escrita co sistema Kernewek Unnyes (córnico unificado), baseado no córnico dos escritos medievais. Moita xente, especialmente do campo da lingüística, pensou que non se podía revivir un idioma moderno a partir de como se falaba catrocentos anos atrás.

Co descubrimento das *Homilías de Tregear* e a obra teatral "A creación do mundo", o coñecemento do córnico aumentou e xurdiu outro sistema de escritura, o *Carnoack*, baseado nos últimos escritos encontrados e que se desenvolveu a principios da década de 1980. Nesa época o doutor Ken George comezou a estudar o idioma a partir de criterios fonolóxicos: pasou un ano na Bretaña e creou o que en principio sería un sistema para unir o Kernewek Unnyes e o Carnoack, o chamado Kernewek Kemmyn (córnico común). En 1987 a Kesva an Taves Kernewek aceptou as súas propostas e oficializou ese sistema, se ben os dous anteriores continúan a ser usados por certas correntes.

## Comparacións lingüísticas 
## Frases comúns 
## Notas 
## Véxase tamén 
### Outros artigos 
* Wikipedia en córnico
* Rexurdimento da lingua córnica